·पंजाब यूनीवर्सटी द्वारा १९१४ वा १९१५ के लिये का पोप प्रपत. प्राज्ञ,विशारद,शास्त्रिपरीक्षा की पाठय पुस्तके प्रातपरीक्षा ॐ शासि परीक्षा पाएपविजय मरीक Inm) परमार मटीक বহিঃখ ধুয়া HI) मालगन्द मक m) कायती मरीज भनरापर भाटकमरीक) Traमार मरीज का प्रकाशमटीक समिदानशील দিকে হিযবuথা पगुळ महामाप मागिह सविशारद परीक्षा निमाणकामुकाम रोधी ani, घनपार दौरा मोर महामहोपाध्याय. माप महिन DIREरिप्पणी HTI मटीक मरतपिपान अन्य खानोपयोगी पुस्त कोणतो मुक श्रीमती " पारिवामी मारी) foreोती मग या मापारी tren माभिधानामा... rimix मरी मामार इनका भी गहन या भागात बिहिबाना- ला. मोतीलाल बनारमीदास मजाद मंगल पुम्नकाल्य मायामालादार मुसाममशेर ...

·- श्री गणेशायनमः । शङ्करास्थिता शान्ना सान्नान्नकापहा । भाशालामा कान्ना गरी करोतु नः । মমত্ব যশ্য নানয়মৰ গীমান্ত খানা 'समाप्तिकामो पहलमाचरेत्' इति श्रुतिवचः पतिपालपन, चिरन्तने शिधावार पापरिहरन.शिष्योपदेशापाशी सामगस- । मा घरनिः श्रिय दिशतुबोदेवः श्रीनाभयजिनः सदा। मोक्षमार्ग सदा ते यदागमपदावली ॥१॥ प्रियमिति दीव्यति मकागतं इनि देवः नाममकान मागमान इत्यर्थः यदा दीयानि श्रीति ममाधिदाग परप्राणि इति देवा, नाभरपत्य मायः, श्रिया शोभपा उपसिनो मापः श्रीनाभपः,पदा श्री लक्ष्मी नाभेपः नाभस्त्पनः प्रसा ताभ्याम उपलक्षितः अनेन मिनस्य विष्णनाता प्रदाशिनता. पहाधिपः 'सकलशास्त्रनिष्णातत्वममः इनः सामी इनि श्रीन: नास्ति । किमपि भेग भीति मनना पस्य इति अमेयः मिना बुद्धपदा । नित्यं क युष्माके अलङ्कारशास्त्रं पदिपिनामियः प्रिय }रिघ्नविनासपा पहलामिको बा ममी दिशतु ददार ) । यो निन त्या-यस्य मिनस्य भागमपदान मिदान्ता- भपाना आपली ममग मजनामा मोसम नित्यनिरतिशय एवाभिव्यक्तिस्वापापा मुक्त मा पन्धान प्रते कपपति को पायेन मोसो सत्य इति दर्शयनीति भावः । माय पपस्प रिष्णु देवनापरतापि सम्भाति । अस्मिन् परेको' (उ+wi) वि पदा मोपम् । उभारम्प पारपार ! देमातमाति ·5 ( २ ) रिशिष्टः अलौलिकसामर्थ्यशाली वा श्रीन: लक्ष्मीपतिः अमेयः भीतिरहितः जिनः निनावतारः अः विष्णुः अकारो वामदेवः स्यात् इत्येकाक्षरकोशवचनात्, वः श्रियं दिशतु ददातु । यस्य न्यासावतारस्य विष्णोः आगमपदानां वेदान्तसिदान्तानाम् आवली समुदायः शेपं पूर्ववत् ।। सम्मति काव्यलक्षणगर्भ काव्यफलमाह- साधुशब्दार्थसन्दर्भ गुणालङ्कारभूपितम् । स्फुटरीतिरसोपेतं काव्यं कुर्वीत कीर्तये ॥ २ ॥ साविति) साधू वक्ष्यमाणानर्थकलादिशब्ददोपेदश- विरुदत्वाचर्यदोपशून्यौ यो ‘शब्दारों तयोः सन्दर्भः घटना यत्र तत, गुणाः वक्ष्यमाणौदार्यादयः अलङ्काराः वक्ष्यमाणचित्र जात्यादयः नः भूपितमलङ्कृतम्, स्फुटाः परित्यक्ताः अनायासवा- ध्या इति यावत् -रीतयः तत्तद्रसानुमारिशब्दसंकलनात्मिका: गौडीप्रमृत्यः, वक्ष्यमाणाः रसाः श्रृङ्गारादयः तः उपेतं युक्त काव्यं कवेः कर्म काव्यं सहृदयहृदयाल्दादकरं वाक्यं कीर्तये यशसे कुर्वीत रचयेत् । 'कान्यम्' इति कर्मणा 'कवि' कर्ता लक्ष्यते यपि श्रीमम्मटपादैः काव्यस्य 'काव्यं यशसे ऽर्थकृते व्यवहार, विदे शिवतरसवये । सघः पर निर्दृतये कान्ता, संमिततयोपदेशः युने ॥ इति अनेकफलत्वं प्रतिपादितम्, तथाप्यत्र प्राधान्येन, कीत्यतिरिक्तानांभयोपार्जनव्यवहारज्ञानादीनामपि अवसाने कीर्ता व पर्यवसानायशः स्वरूपत्वेनवाकीतैरेवकाव्यफलता स्वीकृता अथ कवितोत्पत्तिसाधनान्याह- प्रतिभाकाणरं तस्य व्युत्पत्तिस्तु विभूपणम् । भृशोत्पत्ति कदम्यास इत्याद्य कवि संकथा ॥३॥ . .

·पविभनितम्प कायस्प प्रतिभा नरनगपारिकरण पाली किसान युधिकारण हेतुरहित प्युत्पणिः शिविरशास्त्र गंशीलनगन्या योग्पता रिशेपेरिमपर्ण शोभापायकमस्ति अ-पाग: मरतयण शीलनं तस्य काम्यस्य मशं उत्पति कगेतीति भनोत्पचिकन मपः करितां कारपतीस्पः इति माघ करीना माचीनतरीन मकथा कयनमस्तीति । अप भतिभालसण पार- प्रसन्नपदनव्यार्थयुक्तपदुनोधविधायिनी । स्फुरन्ती सत्तवेधुद्धिः प्रतिभा सर्वतो मुखी ॥४॥ मामेति) मसमानाकिटाररहितानो पदानां शन्दानां नम्या नवीने पूर्व मननुसून रित्यर्थः भः वर्णनाविषयः सह पुतिः योगः मेफ्टनेति यावत् तस्याः जो विशिष्टानं विदयातीति नयामृता, स्फुरन्ती परिस्थतिमती सकर्मणि सहिदिव चपलेति भाषः, मनो मुग्रं यस्याः सा सर्वतोमुखी परितः प्रसरणशीला सविषयागादिनीत्यर्थः मतः उत्तमस्य को पुदिः प्रतिमा संध्यते इति शेषः। भय प्युत्पविलक्षणम् शब्दधर्मार्थकामादिशास्त्रेप्वाम्नायविका । प्रतिपत्तिरसामान्या व्युत्पत्तिरभिधीयते ॥५॥ शब्देति) इन्द्वान्तस्यशब्दानो मत्येकाभिसम्बन्धाद शब्दां" दीनां शास्त्रशब्देन गम्बन्धः शब्दशास्त्राणि व्याकरणादीनि ·- धर्मशास्त्राणि, जैनामिमतमतिपादकाः ग्रन्थाः, कामशास्त्राणि वात्स्यायनादिग्रन्या: यादिशब्देन छन्द शास्त्रादिग्रहणतेयु आम्नायः गुरुपरम्परोपगतः उपदेशः पूर्वः यस्याः तादशी असामान्या विशेषा पतिपत्तिः ज्ञानविशेपः व्युत्पनिः अभिधीयते कध्यते ॥ अभ्यासलक्षणमाह- अनारतं गुरूपान्ते यः काव्ये रचनादरः । तमभ्यासं विदुस्तस्य क्रमः कोप्युपदिश्यते ॥ ६ ॥ अनारतमिति) अनारतं निस्वारं गुरूपान्ते गुरुममीपे काव्ये कायौवपये या रचनादर श्रद्धापूर्वकः संकलनश्रमः तं अभ्या- संविदुः कथयन्ति पण्डिता इति अध्याहार्यम् । तस्य अभ्यास- स्पकोपि सूक्ष्मः नतु दीर्घः क्रमः रीतिः उपदिश्यते । पाठ्यते अध्यापकेनेति शेपः ॥ काव्ये छन्दसामुपयोगिलं तदशीकरण प्रकार चाइ--- "विनत्या बन्धचारवं पदावल्यार्थशून्यया । वशीकुर्वीत कायाय छन्दांसि निखिलान्यपि ॥७॥ विभ्रत्येति) कन्धस्य रचनायाः चारवं मृदुवाणीविशिष्टत्वेन रमणीयले विभ्रत्या दघत्या अर्थगन्पया निरर्थकपापीत्यर्थः पदावस्या शम्दश्रेण्या निपिलानि सर्वाणि छन्दांसि श्रीनारीम- लीनितीति सधीनता नयेत् । एकयिवां विकीदि मंघटनाभ्यासन ममस्तयत्तानि सा. गानि कुर्यात इति भावः ।

·पन्धनारत्वकारणान्या- पश्चाद्गुरवं संयोगादिसर्गाणामलोपनम् विसन्धिवजनं चेति बन्धवारुत्वहेतवः॥८॥ पचादिति) गयोगाद पुक्ताक्षरान पथात् मयमित्यर्थः सपोरपि पूर्ववर्णस्य गुप्त विधेयं नया विमर्माण मलोपन लोपोक फर्नम्यः, मिर्गसदारस्य भोमोगुणमनरुत्सद इतिभावः मिन् विपमस्प विरुटस्प रा मन्धेध पर्ननं स्पागोषिधेयः, इति पतानि श्रीणि यन्यवान्तस्य गन्दर्भरमणीयतायाः हेतवा कार- पानि मन्ति । उत्तरेतूनाममारे पन्यस्यामनोहरलमुदादरति- शिते कृपाणे विघृतेत्वया घोरे रणे कृते । बधीश तितिपा भीत्या वनएक्गता जवात् ॥ ९॥ शित इति) हे अधीश नरराज ! तया शिते मीणाभारे कृपाणे पड़े विधृते सीने मति तथा पोरे भपानके रणे युद्ध कृते गात शितिपाः विरुदरामानः भीत्या भयेन नगन बेगेन दुता, गत्येत्यर्थः पन पर गताः काननं गत्ला आत्मगोपनं परिति- भावः । भस्मिन्पधे रिघृते स्वपा' 'इत्यत्र "ते" इत्यस्य गुरुत मयुक्तासर-खन नास्ति किन्तु मरुति सिदमस्ति । "यधीश" इत्यत्र मधेः उपारणकएननायेन विरुटना"सिसिपा भीत्या" इत्पम विमर्मापो लोपः कृतोस्तीति मोक्ता हेतुतया नादरेण पन्धस्य शमित्यर, शैथिन्यं च पन्धुमौन्दर्पनाशकम् ॥ ... मन्यास्यापरिस्कानपि काव्यरचनाभ्यापों विधेय इत्याह-- अनुल्लसन्त्यां नव्यार्थयुक्तावभिनवत्वतः ।। .... अर्थसंकलनातत्वमभ्यसेत्संकथास्वपि ॥ १.in .

·अनुलसन्त्यामिति) अभिनवत्वतः करे अभिनयत्वाव नूत- नत्वेन परिपकाभ्यासशून्यत्वेनेनि याद नव्यस्य पूर्वमननुमूतस्य अर्यस्य वर्णनीयस्य विषयस्य युक्ती संघटनाया अनुल्लसत्या अनाविर्भवन्त्यां अनायमानायामित्यर्थः संकयास्वपि लौकिक व्यवहारसम्भापणेष्वमि अर्थस्य. संकलनातत्वं संघटनमकार अभ्यसेव निरन्तरमनुमीलयेत् ।। तदेचोदाहरति- आगम्यतां सखे ! गादमालिङ्गन्यात्र निपीदच । सन्दिप्ठं यनिजभ्रातृजायया तन्निवेदय ॥ ११ ॥ आगम्पत्ताापीत) हे सखे मित्र ! भागम्यतां त्वयेति शेपः, गराई ई, आलिङ्गय समादिलप्य अत्र आस्मिन् आम निपीद उपविश! निनभ्रातः तब अनुपममेमपात्रस्य मित्रस्य समेत्यर्थः आपया स्त्रिया, दृश्यतेहि लोकम्पबारे भ्रातृशन्दस्य असापा- रणा सौदादरचनयोग्यता, यत् मन्दिएं यः मन्देशः प्रेपितः तद निवेदय कथय ॥ परार्थदरणं न विधेयमित्याह--- परार्थवन्याद्यश्च स्यादभ्यासो वाच्यसंगता। सनश्रेयान्यतोनेन कवि भवति तस्करः॥१२॥ पायति) वाग्यस्य भर्यस्य मंगतो नायर्या पराकमान भन्यकवितायरचनामाहाप्यनय अभ्यामः बार पार काग्य बदलिएको यनगन गान संगनीपो न माने । बना यस्मात् अन हत्तमान अध्यापन कति माया पारस . .

·-- पारवर निन्यो पा भवति । दर्पणकारेणा पमितिम- "कृतिमागिरम्याथै कवियन्ति ममते" इति । अन्यग पापस्य पादः श्रीदोर्गादसिहरिकृष्णशभिः गमुदीरितं पाप्तार. पुप्पामली- "अपहत्य ये लनपरपदरपनार्यसंधपचौराः । सकृतं पन्ति कान्ये पापा जारसंभूताः । इति । !! मस्यो पर्यहरणस्म निर्दोपता दर्शयन्ना- परकाव्यग्रहोपि स्यात्समस्यायां गुणः कवेः। अर्थ तदर्थानुगतं नवं हि रचयत्यसो॥१३॥ पगति) ममस्यायां पूरणमाांक्षायाः परकृतः परणे पर- काम्यस्य भन्यायिकतरवितायाः परः उपादान कवेः गुणः स्याद । दि यस्मान् कारणाव अमो समस्याकारका सदस्य परंकरप्यास्प अनुरूलं नई नीनं अर्थ रचपति । ममस्यापूतों भन्पातिनिपिपादक पाददर या दरम्नापे समस्यापूरक: कविः माकांक्ष परार्थ समाति मातिशयमुपटितामिन नवार्थेन निराकांक्षी कुम्न पते इति ममस्यायो परकविताहरण नपणम् । अर्थप्रकाशसामग्रीमाह-- मनः प्रसत्तिः प्रतिभा प्रातःकालोभियोगिता ।, अनेकशास्त्रदर्शित्वमित्यर्यालोकहेतवः॥१४॥ मन इमि) मनमः ममानिसwता, भतिभा पूर्णतसमणो भुदिविशेषः, मातःकालः प्रभानममयः तदानी बुदिपणस्स निर्मलतया नवीनार्याविष्करणयोग्यवत्पनुभवामदम, अभिया:.. + ·(८) गिता अभियोग नव्यार्थविलनविषयकः उद्योग: मोऽस्त्यस्येति ममियोगीतस्यभावः अभियोगिता. नूतनाथपटना यत्नपरायणते. त्पर्यः, अनेक शास्त्रदर्शिवं बहुशास्त्रावलोकनाभ्यासः इति पूर्वोक्ताः अर्थालोकस्य अर्थप्रकाशस्य हेतवः कारणानि सन्ति । अर्थविन्यासमकारमाह- समाप्तमिव पूर्वाधं कुर्यादर्थप्रकाशनम् । तत्पुरुपबहुव्रीही नर्मियः प्रत्ययावहो ॥१५॥ समांसमिति) पूर्वार्धे पद्यस्य प्रथमे अर्धे अर्थस्य मकाशनं बिन्यामं ममासम् इव ममाप्तमायं नतु ममाप्तमेव कुर्यान् विदध्यान तत्पुरुपवहादी समासोमियः प्रत्ययावही परस्परप्रांतिकारको न कर्तव्यो मन्देहयन्यो का इत्याशपः । पथा "शत्रुः" इम्पत्र कि 'वाशाः यस्यति' यहीदिः, भादोस्तित् 'नमासी • अश्य इनि तत्पुरुषः नि मंशयः ममुत्पद्यते । एताहर सन्देश मनाः ममामो न कार्यः॥ शिताविशेषमाह- एकस्यैवाभिधेयम्य समासव्यासमवच । अभ्यमवर्नुमाधाननिःशपालहियामुच ॥ १६ ॥ परवेति) एकायत मभिधेयाय अर्थप वर्णनीयम्य पम्नुनः इत्ययः ममाम मोपं व्या मिनाप कर्नु भयो । पमा परिदिप वर्णनीय 'प्रतिमा पनि ममामेन किया सीमेवादिनी दिःनि प्यागन । एवं एक- स्त्र प्रर्दम्य निषालायाम् मांसहारेषु प भाषा रिलार्म रनर अपनेत पण 'प्रपा प्रान मनोरम प. Akhan ·कस्मिन्न वर्णनीयभरपा वानन्दचन्द्रः पनोहरति एकेन 'अस्थागं चन्द्राव मनोहरम् इत्युपमपा, 'अस्थाननं पन्नाश्रय चोर्यात हाते प्रतीपेन, 'दिमाननं न किन्तु चन्द्रः शते. अपंहुत्या, 'चन्द्रोऽयमानने वा' इति भ्रान्तिमदलनारेण वर्णनम् । शिक्षान्तरमाइ- स्यानर्धान्तपादान्ते प्यशैथिल्येलघुगुरुः । यत्दादोन च वक्तव्याश्चादयः प्रायशो बुधैः ॥१७॥ स्पादिति-अन्तिपादौ द्विवीपपतुर्यपादो, न अन्तिपादी अनन्तपादी प्रथमतृतीयपादतियोः अन्ते अवसाने अपिनाद्वितीय पतुर्थपादान्तग्रणम् अशैषिस्य शिग्रिलताया अभाने पन्धस्पदा सतीत्यर्पः सपुः गुरभवति । बुधैः पण्डिनैः पादस्यमादोपुर मार्यशः पादयाघवास, मादीने पादपूपमात्र भयोजनानि नपतच्या लेख्याः। प्रायः इति कपनेन रे, है, इन्त, मोर,पा-ममतयः पादादापापि न दृष्टाः इति सचिवम् । शिक्षातरम्- भुवनानिनिवप्नीयात् त्रीणिसाप्त चतुर्दश। अप्पदृश्यां सिता कीर्तिमकीर्तिश्चततोऽन्यथा भुवनानीत-भुवनानि भगन्ति प्रीषि, मत, चतुर्दश का निम्नीपाद वर्णपेत् । सर्गपम्पावास, मेदेन धीपि, सूर्भुवः वर्गनमइस्तयः मतलोक भेदेन मा - भूगोकादिसत तलवितल निवलपाताल पुतल रसातल तलातल भेदात् चतुर्दशामाश्यापपि অমূর্নিমামযিৰিবয়ঃমিয়া মুলাব,মনি:গৰ तदा ससकी वन्यया भन्यासी कृष्णामित्पः वर्षपद । पाळणे "मादित्यष्योरिपापे याTRA: पर्यते कीयों" इति । . -1 .

·No text on this page.

·. कारलकारयोगाभेदाम यमकालङ्कारसतिः। पालङ्कारे पापोरभेदमुदाहरति- त्वयादयादेंण विभोरिपूणाम् न केवलं संयमिता न बालाः । तत्कामिनीभिश्च वियोगिनिभिः मुहर्महीपात विधूसराङ्गाः ।। २२ ।। लयेतिरे विभो स्वामिन ! लयादयाण कृपायुक्तेनसता रिपूर्णा भाणा पाला पालकाः फेवल न सेयमिताः कारागारेन लि. सिता इति न,त्रियोगिनीभिःपतिवियुक्ताभिस्तेषां शपुणो कामिनीभिः स्त्रीभिधवाला केयान संपामताःन पदाापतिविहीनायास्त्रिपा ঘামান্নাতেনা নিবৰীয়ােখান্তাক। मुहुः पुनः २ मा प्रपिन्यां पातेन पतनेन वियूसराणि मलिनानि मानिपों पर । सोका वाला' इति परयोरमेदः। पेटलयोपयम्- देवयुप्मयशोराशिस्तोतुमेनंजडात्मकम् । उत्कण्ठयति मां भक्तिरिन्दुलेखेव सागरम् ॥ २३ ॥ देव इति-देव सापिन ! पति श्रद्धापीति परिकार द्विपपिकेत्पर्यः इन्दुलेसा पन्द्रकला नई मले भात्या पारीर पस्य. सजाया महात्मा एव महात्मकतं जनस्तापमित्यः मांगरे समुद्रमित एनं पुरोरर्तमान नदः मानेन गुन्यः भात्मा पस्य ताश मूर्गमित्यर्थः मा पुप्पपशोराशि भरकीर्तिपुज स्वोर्तु पिर्नु उत्तमपति इत्युकीकरोति । अष महात्परम्' इति कारसकारपोरेकना। विमलयारेस्यम्- चन्देहितेचदलितस्वरधीतसार- ·(१०) .. वारणं शुभ्रीमन्द्रस्य चतुरः सप्त चाम्बुधीन् । चतस्रः कीर्तयेदाटोदश वा ककृभः कचित् ||१९|| पारणमिति-इन्द्रस्य पुररानस्य वारण इस्तिन शुभ्र शुल्क अम्बुधीन समुद्रान पूर्व पश्चिम दक्षिणोत्तर समुद्र भेदेन चतुरःसार- क्षीर-दधि-घृत-मुरा-इशु स्वादु जल समुद्रभेदेन सप्त वा, नया दिशः पूर्व दक्षिण पश्चिमोत्तरभेदेन चतस्त्रा, पूर्वादिभिः सह विदिशानां योगात् अष्टो, पूर्वोक्ताष्ट दिशाभिः सह ऊर्यदिशाऽयो दिशासम्मेलनात दश वाकीर्तयेत् उल्लिखेत् । शिक्षान्तरमाह- यमकश्लेपचित्रेषु बवयोर्डलयोनभित् । नानुस्वार विसर्गौच चित्र भङ्गायसम्मती ॥२०॥ यमकेति-यमकश्लेपचित्रेपु एतन्नामकेपु अलङ्कारविशेपेषु बकारवकारयोः इकारलकारयोः मित् न भेदो न भवति । एवं अनुसार विसौ चित्रस्यन द्वारवन्धादि स्वरूपस्य काव्पविशेपस्य भगाय क्षतये विधातायेतियावत् न सम्माती न कयिती। 1: वकारवकारयो इकारलकारयोरभेद मुदाहरति- शङ्कमानैर्महीपाल ! कारगार विडम्बनम् । .. त्वदैरिभिःसपत्नीकैः श्रितं वहु विडम्बनम् ।।२१|| शङ्कमानैरितिः-हे महीपाल पृथ्वीपते! कारागारेतब बन्ध: नालये विडम्पनं दुःखंशङ्कमानैः विचारयदिः वनाश्रयविनाऽस्माकं शत्रुकारानिवासतन्यः क्लेशो भविष्यतीति विभ्यद्भिरित्यर्थः स्वदै- रिभिः तव शष्युभिः सपत्नीकैः स्वेस्त्रीभिःसह विद्वनिविलानि की टांना रंध्रांणि यस्मिन् तत् वनं काननं श्रितं आश्रितम् । अत्र यम- कासालंकन विडम्बनविल सनिकायो। .

·- - T डकारलकारयोधाभेदान यमकालङ्कारक्षतिः। सपालटारे पायोरभेदमुदाहरात- त्वयादयार्देण विभोरिपूणाम् न केवलं संयमिता न वालाः । तत्कामिनीभिश्च वियोगिनिभिः मुहुर्महीपात विधूसराङ्गाः ॥ २२ ॥ तयेति विभो स्वामिन ! तपादयाण कृपायुक्तेनसता रिपूर्णा शगुणां चालाबालकाः फेवलं न संयमिताः कारागारेन नि. सिमा इति न, वियोगिनीभिःपतिवियुक्ताभिस्तेषां शत्रुणां कामिनीमिः स्त्रीभिश्च वाला केशाःन संयमिताः न पद्धा। पतिविहीनाया:स्त्रियः धर्मशास्त्रानुमार गृहाररचना निषेधाव ।कीशा सालका केशाय। मुहुः पुनः २ मां पृथिव्यां पातेन पतनेन विघूमराणि मलिनानि अहानियेपां अन । सयोक्ताः 'यालाः' इति पवयोरभेदः । पेडलयोरैवपम्- देवयुप्पद्यशोराशिस्तोतुमेनंजड़ात्मकम् । उत्कण्ठयति मां भक्तिरिन्दुलेखेव सागरम् ॥ २३ ।। देव इति-देव स्वामिन् ! भकिः प्रदापीति पूर्विकामेरा दिपवित्पर्यः इन्दुलेखा पन्द्ररुला नई नले मात्मा परी पस्य. समहात्मा जडात्मा एक जहात्मकते जलस्वरूपमित्यर्पः मागरे ममुद्रपित्र एनं पुरोवर्तमानं जरामानेन अन्यः भात्या पस्प नाशं भूपमित्यर्थः मां पुष्पपशोराशि भवतीतिपुन स्तोतुं यितुं उतष्ठपावे उत्सुकीकरोति । अत्र 'जात्पर' रवि कारस्कारयोरकता। विरलपारस्प- चन्देहितचदलितस्वरधीतसार- . .

·रत्नासनरभसकल्पित शोकजातम् । पश्यामिपापतिमि रक्षयकारकाय- मल्येतरामलतपः कवलोपलोतम् ॥ २४ ॥ पटेरिनमिति चन्द्रेणईडित स्तुतं सासर्गमपीतः मरुपातः मालो गामारः बले पस्पपेन वा मासरयीतसारः, गलितं कम्पितं मापीतमागम्य न्दस्प रत्नामन रत्ननिर्मितसिंहागनपेनतम्, रम. मेन भीनी-पप गष्टम् उत्पादितरितिपावसामान पानामिविभा:पेनतम् 'कागम' इति मुगमायुप- मागम पागमा दाना मंगनपति परमाननानादि Jirememपाप पानिमर भन्सारस्पक्षपकारःनिा. पापा पमतम, अपना पदधगितिभापत् मम रियायपागदपाया निर्म मानम्मिन के पूर्ण पा मनमादित्यः लोगनिदर्गनिनि गोग, गाय. पागोनिकामदगिराधनजन्यतागुण दिशन्त. fमानित लापपवित्रादाणे बन योग्य बिलापोनिमार्ग- पवावलनिष्काम ! प्रमाणित महागम । माननिय ! देव ! मालमत्रानावर ॥२५॥ परमार वीर्ष पर गरम: पणनगारे रमामय 4ifu TARA ममती शामिलाप, सपा नारी पाएका माता बसमन रमानी नाकाम ·निदेव भय नगति नर मा कान्तिः मने अत्यन्त मदता माध- पंगननी वर्तते इति दोषः । अत्र भासलसदस्य पवयोरेरयमिति সমৰশ্বৰদ্বাদ। सरन्यचिपस्योदाहरणान्तरम् - भवकाननमत्तेम! भग्नमायानमःमम !। विनयात् वस्तुवांवीर विनंत त्रिदर्शश्वर गा२६॥ भाति-भवः समार पर कानन पन तस्मिनमरामास्ती तत्सम्बुदीरमकान मते ! भामं नागितं मापार अमानमेव माअापकारो येन सः भग्नमायावया, प्रधामाः कान्तिः पस्य सम्प्रभामग्नसायातमाक्षसी प्रमश भग्नमायावमाममः तत्सम्बुदी हेमयमाया स! नित: आदानुव त्रिदशेनरा इन्दा यस्प बसम्मुदी हे वीर विनयाद नम्रातापवलम्य त्वां स्ने स्वाति विषय कमि। उलिखितमेतरामुपमहरात- आधीत्यशास्त्राण्याभियोगयोगा- -, दम्यासवस्यार्थपदप्रपञ्चा ततै विदित्वासमयंकवीनांना 'मन प्रसत्तो कवितां विदध्यात् ।। २७॥ अधीत्पति-भभियोगः निरन्तरभमः तस्यपोगाव वसाद शायाणि न्यायवेदान्त मस्तीति अधोत्यपठित्या अभ्यासैन नाना- शास्त्रानुशीलनेन पांसाधीनः अर्थानावयाच्यानो पदोनों शन्दानी पमपश्यः ममूहः पस्य तथोक्तासन कवीनां प्राचीनकाम्यकर्तृणाम से प्रख्यातममयं मिदान्न विदितात्या मनसम्ममची मसन्नताया मानमारिका घिनाभारनिनाया नियतयापिति भावः .

·सत्या कवितां काव्यं विदध्यात् कुनि ॥ इति श्रीरुडोलशदव दोगदतीतरीदन. शास्त्रिविरीचतायां माममनोरन्जन्या. रुयांव्यरुयायां प्रयमापरिच्छेदः। *द्वितीयः परिच्छेदः* अप काव्य शरीरं दर्शयवि- संस्कृतं प्राकृतं तस्या पभ्रंशो भूतभापितम् । इति भाषाश्चतस्रोपि यान्ति काव्यस्य कायताम् ।। "संस्कृतमिति-संस्कृतं शास्त्र नियमानुरूपं जातमस्कारं वा मापणं,माकृतं संस्कृतापभ्रंशरूपम्,तम्य माकृतस्य अपभ्रंशः तद्या- करणनियमानादरजन्यो विकारः, भूतभापितम् पिशाच भाषा इति पूर्वोक्ताः चतस्रः भापाः काव्यस्य कायतां शरीरतां यान्ति उक्ताः चतस्रो भापा काव्ये प्रयुज्यन्त इत्याशयः॥ 11.17 उक्त भापा चतुष्टयं लक्षयति. संस्कृतं स्वर्गिणां भाषा शब्द शास्त्रेषु निश्चिता । प्राकृतं तज्ज तत्तल्यदेश्यादिक मनेकधा ॥२॥ . संस्कृत मिति-स्त्रांगणां 'स्वर्गनिवासिना, देवानामित्यर्थः भाषा संस्कृतं कथ्यते इति ऊह्यम, मा संस्कृतभाषा भन्दशास्त्रेषु न्याकरणेपु निश्चिता निर्धारिता । मात तज तस्मात् संस्कृतात जातम् उत्पनर, तत्ल्यं संस्कृत सदृशम्, देश्यम् देशे, देशे भवं देश्यं तत्समृति अनेघा. अनेक प्रकारक मस्ति । अपभ्रंशमाह -- अपभ्रशस्तु यच्छुद्धं तत्तद्देषु भापितम् IRCre , ·. 44 मपभ्रशाति-जन्तदेशेषु पालकांयदिपु पर पदं भाषा न्तरामिप्रित भापितम् मोऽपत्रमा भ्यते । पिशाच भापामाह- पढ़तेरुच्यते किचित्तभौतिक मुदाहृतम् ॥३॥ पदिति-पत किधिद मतेः पिशाचैः उच्यते तर भौतिर्क उदाहवम कथितम् । सम्मति कास्यस्प दिमकारलपाह- छन्दोनिबद्धमच्छन्द इति तदाङ्मयं दिधा। पद्यमाद्यं तदन्यन गुद्यं मिथं च तवयम् ॥४॥ छन्द इति तत् पात दारयं वाणीविकाररूपं काम्पं पन्दो निपदं समवर्दम् , मन्दः वृत्तमूल्यम इति विधा दिमकारकं से भात । भावं पन्दोवदं एवं कथ्यते, तदन्यद छन्दोबदादनपद हत्तरिनित मितिभावः गईं कथ्यते । तददया गयपद्यात्मकं काव्यं मि कथ्यते इति काप्पस्य पुनः प्रयोभेदाः। काव्यं दोपशून्य कम्पमित्या:-- अदुष्टमेव तत्कीर्ये स्वर्ग सोपान पङ्क्तये ।। परिहार्यानतो दोपां स्तानेवादो प्रवक्ष्महे ॥५॥ अदृष्टायति-तत काव्य अष्टम् दोपशून्यम् मेव स्वर्ग सोपान HTTE पाकये स्वर्गारोहण सम्पाये कीत्यै पशसे भवतीति शेपः । मतः अस्माद कारणात् भादौतान अलार शास्त्र-मसिदान परिहापान पगियोग्यान स्याश्यानितियावर दोपान एवं प्रवक्ष्मी प्रमः ॥ पददोपानाह- अनर्थकं श्रुतिकटु व्याहतार्थमलक्षणम्।... ... माग । -- . ..

·समोन प्रानमार्गमम्पमिमगमनम् ॥ ६॥ प्राम्य गन प्रजागेत पदे तन प्रयुज्यते । कवि दिया व निद्रिसामप्यपदाता ॥७॥ मन मिनि-मन माग नियोजना: मांड कामागम, गाता लिाग प्रीतिकरम, भामा प्पाहरण दिस, मगन मामा मामीला गरेनम, मममियम भोशिगे या न मानम अपमतम् गाय मां रिपोपातामा गम्यता नाप्ति, ग्राम्पर प्राम्यगुण बचनाच अनुपितर यत् पदं मनापने शत् न मागते काताया न निरूयते । विहादः परितः पाम उक्तदोषाणाम, प्रदोषणा पनिॉपनापिटा माथितो। तदुक्तं साहित्य दर्पण:-"वकरिकोप गपुक्त नया बाग्ये ममुदते । रोद्रादौतुरमेऽत्यन्नं दुःप्रपलं गुणो भवेत् । हरतारम्भ गोष्ठयादावश्लीलले तया पुनः २ स्यातामदोपौ श्लेपादौ निहलाय मियुक्तते ३ गुणः स्याद मतीतलं प्रत्वं चेदत बाययोः । सपं वापिपरामर्श ४ कथितं च पदं पुनः । विहिनस्यानुगद्यले विपाटे विस्मयेऽपि । दैन्ये लालनुमानज्नुकम्पायर्या प्रसादने । अन्तिरसं कमितवाच्या हवपारणे ५ संदिग्पत सया ध्यान स्तुनि पर्य- वसापिचेत् । वैयाकरण मुख्ये तु प्रतिपाधेय वक्तार । फाटलं दुःश्रवते वा ७ ग्राम्पत्य मेघभोक्तिपु८ नितुता तुण्याने दोष- तां नैव गच्छतिए कवीनां सपयेख्याते गुणः ख्यात विरुद्धता १० उक्तावानन्द मनादेः म्यान्यून पदता गुणः १५. कवितापो न गुणः १२ गुणः काप्यधिक प्रदम् १३ गमिततं गुणा कापे १४ यतत्मकर्पवावया:५१चिदुक्ता स्वशन्देननदोपोध्यभिचारिणः१६ ) ·- अनुभाषिभानाभ्या रचना परनो विनापय सथापदिार स्प पाध्ययन यचो गुणः, १७रोपिनोपिमरणे सायन व पिका परोरो नाम्योन्य महिन्यात पायो, १८ मन परेपो दोपाणी ना दोपता, १९ अन्येषामपि दोपणा मि चिसापनीपिभिः भदोपताय गुणता झेपा चानुभपात्मता २०" भनफस्य दक्षतावादरेणी प्रस्तुते नुपयुक्तं यत्तदनक मुच्यते । यथा विनायकं वन्दे लम्बोदरमहं हि तु ॥८॥ मस्तुन इनि-प्रस्तुने कृते भों पर अनुपयुक्त उपर्य समिरम परति ता मनाम उच्यते । पथा भी लम्बी रिनायर गर्ने मनस्करोमि । भर 'लम्बोदर' इति दिनापि ममीवाशमा लम्मीदरम्' इति भनकम। भय भूतिक- निष्टाक्षरमत्यन्तं बुधैः श्रुतिकर स्मृतम् । एकाग्रगनसा मन्ये स्रष्ट्रयं निर्मिता यथा ॥९॥ निष्टुरेगि-अत्यन्नं निगणि सिधारणानि असरा यस्य सद पुर पतिः किदु स्मृतम् कथितम् । यथा- स्त्री राष्ट्रा मलगा एकामनमा सावधान पनसा निर्मिता रचि इति मन्ये तयामि । अय सदा लिष्टोपारणतया शुसिकटु मध याताधा- व्याहतार्थ यदिधार्थवाधकान्तिराश्रयम् ।। : रतस्त्वमेव भूपाल भूतलोपतो यथा ॥ १०॥ प्पाहतामिति-पत् इस्प अभिमेतस्प अर्यस्य वारया बाधकम् अपरोपका भाग्तरम् भव्य आश्रयति भासम्म ' ।

·( १८ ) इति तयामृतमस्ति तद व्याहतार्यम् कथ्यते । यया हे भूपाल ! हे पृथिवीपते! समेत नान्यः इतिमाः भूतलस्प जगतः उपहातः उपकारः तस्यां रतः तत्परः अमि। अत्र 'मृतलोपती' इति पदं 'मानां माणिनां लोपाप नाशयकृती करणे' इत्पन्पार्य माप्रपतीति च्याहनार्यम् । भधालझणम- शब्दशास्र विरुद्धं यत्तदलक्षणमुच्यते । मानिनी मानदलनो ययेन्दुर्विजयत्यसौ ॥ ११ ॥ भारनि-पा परं शमशानुए पारसरणय विदा भर. नाममा भला गम् गते । पया-मानिनीनाम पुनीनाम माना भीमपानाय पति विककोपरपस्पेनि मादलना Irania चन्द्रः विगति गणि वर्गी। मत्र . मिलो: “सिरानिः" इस्पात्मने पदानुशागनाव -Immit"पामाईन गाए। गरमागमाह- मामंकेतप्रममा नेयार्थान्तर नानकम् । पवा विमानिलीयं पुर्णिनानापजेः॥१॥ मीन-4 गड्ययन तु भनिगम मानाय भागारवानाम भादाम १. मर जाया । :- Tiert: पुEिER NTR YAMT हास पाया। अhres- नयनानिमिदिनदमिदया।

·" . राजेन्द्र ! भवतः कीर्तिश्चतुरो हन्ति वारिधीन्॥१३॥ पापनि-पाप पदस्प प्रमिदिः अधरिशेष पोपने रुपाति: नास्ति, ता पदम भपमिदम रितुः नामन्ति पण्डिताः इति दोपः । पथा- राजेन्द! हे नृपेन्द्र ! मरतः कीति: पशः चतुरस पारिधीन समुदान पनि गरे । मापन धातुः पातुपाठे नरिमागत्यो" इति पीत गपनापनाकोपिन कापि गए. मा ममिदः इति भममिदम् । भर्ममत माह- शक्तमप्यर्थमाख्यात यन्न सर्वत्र संमतम् । असंमतं तमोम्भोजंक्षालयन्त्यंशयो खेः॥१४॥ मातमिलियन पदं अर्थम भविशेपम भास्पातुम् मतम् मात्ताप ममपपि मन सपुकाम्येषु न संमतम् नाभिमतम् पस्प अन्य कविमम काव्येषु भनिशेष बोधाना नेट हात भाषः, तद भगंमतम् कप्यते । यथा-वेः मर्यस्य अंशतः किरणाःतपो. मोजम अन्यसारपप सम्भोनम् पङ्कम सालपन्ति दूरीकुन्ति। भर 'अम्मान' वादः अम्भसः जातः इति व्युत्पषि करणेन 'पर, कपममभिधातुं शकीमि कविमिः कमलादपस्मिन् भर्षे नामितः इति कदी प्रयुक्तः असमतदोष जनपति । माम्पदोपमाह- यद्यत्रानुचितं तद्धि तन ग्राम्यं स्मृतं यथा । दादयित्वा सुरान पुष्पैः पुरो धान्यं शिपाभ्यहम्॥१५॥ पदिति-पन पदं पत्र पस्मिन् देशे पस्यो मापायो पा अनुचित वक्तुं न युक्तप, तइ पदम् तत्र तस्मिन् देने सस्या मापायामू या प्राम्पम् स्पतम् कथितम् । यथा-माम पुरान ·- 'देवान पुषः दायित्वा पिघाय पु अग्रतः धान्यं सिंपामि । अत्र 'द्वादयिता' 'धान्यम्' 'सिपामि' इति पदश्रयम् ग्रामीणपुरुष मयुक्तपदवद अयुक्तमिति ग्राम्यम् । 'पुष्पः पूनमित्या पालमुप हरामि' इति कयनेन तु वोक्तदोपा। पायदोघानाह- पदात्मकत्वा दाक्यस्य तदोपाः सन्ति तत्र हि । अपदस्थास्तु ये वाक्ये दोपास्तान महेऽधुना ॥१६|| पदात्मकवादिति चारपस्य पदसमूरस्थ पदात्मकवाद पद रुपयात सदोषाः पददोपाः तत्र वाम्पे सन्ति । पाक्यस्य पदम मुदापरूपयन एकपदगतो दोपः पदं दपयन पापमपि पपनीति पादोप: पास्पोप पतेति मारः। अधुना सम्पति वाक्ये ५ पारस्या: पदे भवनमानाः दोषाः सन्ति तान् धूपदे कथयामः । अनेन मारयदोपाणां पदागिताः पापमानाभिताः। चरि दरियं प्रितम् ॥ बुण्डिनं व्यस्त संबन्धमसंमित मपक्रमम् । छन्दोरीति यतिम्रष्टं दुष्ट वाक्यमसक्रियम् ॥१७॥ मलिमिन- मण्टिनम, २ प्यानमम्मपम, ५ अपि प, . पपपपदोधप, ६ रसिघ्रम, ७ पतिभ्रष्टा, ८ माकप पाइप गदोपर प्रति । . चारपान्तर प्रोशेन विभिनं पण्डिनं गतम् । गया पातु मदाम्नागी गगिन्द्र तोनियो निजः॥१८॥ अत्रि- पासानाय भायमान म अनि सिप माना ·कधिनम् । पपा-दरापी AEER: मिनः सुदाप गुप्मान पातु गनु मि इन्द्रत ! भर पातु सदा स्थापी यो गिना' शन पारप 'यमिन्द्रा गाति । पपायस्प पापे ममीन मुदितामगि पारस चिरतरपन्चमri सम्बन्धिपदद्वरत्ये व्यस्तसम्बन्धमुच्यते । ययाद्यः संपदं ताता देयान्तवानिवहिताम् ।। १९ ।। सम्पपीति-सम्बन्धिनाम परस्परम भविताना पदानाम दरी भगापोय गति परसम्यम् इयर । यया-महंताम् जिनममदापधिोपालाम्पनाग माप: मुरुपः तलानि माता चानमवरिन् ऋपमदेव इव वा यः गुप्माकम् सम्पादन मम्मगिम देगात । अप 'आप' 'सार' इत्पनयो 'माता तयानि इस्पे पोध पदयोः मम्मन्यः पदानार पहितलेन मुटिन इनिप्पलम्बन्धम ॥ भर्गमितम-- शब्दार्थी यत्र न तुलाविताविय समिती । तदसंमितमित्याहु यास्य वाक्यविदो यथा ॥ २०॥ मान्दापिति-पत्र पस्मिन् पापे दादापी तुलायां मान- पप्रविशेष रिती स्पसी इस, तुलानिर्णीतमम परिणामताक घस्नुवयान पा न गमिनो तुन्पो न भवनातलारपम् पापपविदः विगः 'अमंमिनम्' इदि आप शहामाया अर्थाः भल्प: राप्र भीमनदीप: पाति इति स्पष्टोऽयः । दादरणा- मानसीका पतधानदेवासन विलोचनः । .

·( २२ ) तमोरिपु विपक्षारि प्रियां दिशतु वो जिनः ॥२१॥ पानसेति-मानमें तनामके सरसि ओकास्यानम् यस्य नया मृतः यः पतन पक्षी ईमः तदेव यानं वाहनम् यस्य तादृशः यः देवः ब्रह्मा तत्य आमनम् कमम तदिव लोचने नेत्रे यस्य सः कमललोचनः इसर्यः जिनः बुद्धः वायुप्माकम् तममः अन्धकारस्य रिपुः नाशक: मूर्यः तस्य विपक्षः राहुः तस्य परिः शत्रुः विष्णु- रिसर्यः तस्य प्रिया लक्ष्मीः ताम् दिशतु ददातु ! अब 'कमन्च ने श्रीजिनः श्रियं ददातु' इति अर्यः शब्दापेक्षया अतीवस्वला: इति शब्दार्ययोः अतुल्पसात् अमितम् । अपक्रम- अपक्रम भवेद्यत्र प्रसिद्धक्रमलचनम् । यथा भुक्त्वा कृतस्त्रानो गुरुन्देवांश्च वन्दते ||२२|| अपकमिति-पत्र यस्मिन् वाक्ये मसिद्धस्य शाखादी रूपा. तस्प क्रमस्य बना भोर तद भपक्रमम् कथ्यते । यथा भुका भोजनम् कृत्या कृतम् समानम् येन सः ता: गुरुन देवान् प वन्दने नमकरोति । अत्र 'पूस्तान ततो देववन्दनम् तमो गुरुवन्दनम् तदनन्तरं भोजनम्' इति पस्प लड्यनाव अाक्रम। इन्दोरम्- छन्दो शाम्न विरुद्धं यष्टन्दोघं हि तद्यथा । स जयति जिनपतिः परब्रह्ममहानिधिः ॥ २३ ॥ छन्द इति-या पाप छन्दमा विपदम मननु. कला माति ता दोनशम मसन ! गया-पाप माप प्रयत: मानस्येपर्यः महानिधि नियमिदा मिना ·- दमपनि । माइस्पायरो गरम 'अपतिइमि नगणस्प पामा 'वन नायागी स्पानाम' याचमुटुम्नसणापागंघर- नान गन्दोभ्रए । रीनिमा- + रीतिभ्रष्टमनिर्वादो यत्ररीतर्भवेद्यया। + जिनो जयति स धीमानिन्द्राद्यसरवन्दितः ॥२४॥ गतिभ्रमिति-पन यस्मिन् पारे रोत: मेरही पैदभ्यदिः भनिहनिमन भरेत भनिएरोस्पनरेश पाण्डवतादिति भारः, तन विप नयने । पपा इन्द्रादिभिः सुरेन्द्रमभूतिभिः भमेरेः दे२० पन्दिता नुमः श्रीमान् शोभाममः सः जिनः बुदानपति । अव म पार पदानां ममाम शून्यलेन "भसं. मस्तपदापरा" इति यक्ष्यमालमणा वैदर्भा गतिः, द्वितीय पादे तु सभा ससवार "एका भूपः समामास्पार" इत्युक्त लक्षणा गोहीपा रीतिः । फरिभिः आदी भने प एका एव शीत: मपुज्यते, मन तु न तथा इति विनम् । पशिएम- पदान्तपिरतिः प्रोक्ता यतिभ्रष्टमिदं यथा । .नमस्तस्मै जिनस्वामिने सदा नेमयेर्हते ॥ २५ ॥ पदान्तरिति-पदस्य एहिरन्तात्मकस्प अन्तःमध्ये वितिः हिरामा पतिभ्रम प्रोक्ता। यथा-निनादः स्वामी भवसम्मान यस्प बम, नही तमामक सम्मापविशेष प्रवर्तकाय नेमये समान्ने पुरुषविशेषाय सदा नमः । भत्र पूर्वादस्य शामिने' इति पदरप मध्ये 'म' इत्यत्र एव विरतिः भाः पतिभ्रम् ।

·- (२४) अमप्रियम- क्रियापद विहीनं यत्तदसक्रियमुच्यते । यथा सरस्वती पुष्पेः श्रीखण्डघुमृणः स्तवः ॥ २६ ॥ क्रियापदेति-पद वाक्यम् क्रियापदेन विडीनम् दिनम् भवति तद असस्क्रियम् उच्यते। पया-सरस्वतीम वाग्देवनाम पुष्पः पूमयामि, श्रीखण्डः चन्दनः घुमणः कुंकुम मुलिम्मामि स्तो मार्यपामि । अत्र 'पूजयामि' इत्पादीनाम् क्रियापदानाम अमावाद असक्रियम् । मम्प्रति अयंदोपानाह- देशकालागमावस्था इव्यादिपु विरोधिनम् । काव्येप्वथ न बनीया दिशिष्टं कारणं विना ॥२७|| देशति-देशः कांटादिः कालः वमन्तममृनिः आगमः शास्त्रम् अवस्था दशा इव्यम् पृथिव्यादि आदिशब्देन रीति- स्पादीनां ग्रहणम् तेपु विरोधिनम् विपरीतम् अर्थम् विशिष्ट असामान्यम् कारणम् विना काव्येषु न वधीयाद न रचपेत् । उदाहरति-- प्रवेशे चैत्रम्य स्फुट कुटज राजिस्मितदिशि, प्रचण्डे मार्तण्डे हिमकणसभानोप्म महसि । जलक्रीडायातुं मरुसरसि वाल दिपकुले, मदेनान्धं विध्यन्त्यसग शरपातः प्रशमिनः ॥२८॥ प्रयेश इति-स्फुटा पुष्पिता कुटजानाम् तदात्यक्षविशेषा- णाम् रानिः पङिः सा एव स्मिदम् पदासः यासाम् ताशादिशा पत्र तस्मिन चैत्रस्य मन्नानी मासस्प प्रो आरम्भे, हिमाण. समानम तुपारविन्दुवन शीतलमिसर्यः उममाः उष्णातेजः यस्य

·तस्मिन् पात सूर्य प्रचण्टे सतिपादन किरणे सति प्रशामिनः
मानित शाहिनामावलियर पुरुषा निर्जला देशः
विशेषः तप पद सः तस्मिन् जलफोनपे आयाताम् आगतम्
पदेन अन्धम् अत्युन्मत्ततया किविताप न पपन्दम् पालाः
मासपोरना ये दिपाः इस्तिनः तेपाम् कुलम् समूहम मसन्न.
.
.
माले र पता । तमोमयमूर्ति पर हिसारं शोरःनि
पविरुद्धम् । पौरनमम्पन्न निनाव पदाप ननु मा.
तिनाम, अन तु पालम्तिनापेर मदान्धवम् वकम् इति मा.
स्थाविरुदम् । निळे परदेशे सर: महारः वि दे रिक्टर
क्षमाशीला (मशामिनः) रिपन्ति इति आगमविरुदम् ।
इति दोपविषनिकैरकलङ्कितं मुज्जल सदा विदुः ।
कविहृदयसांगरोत्थित ममृत मिवाखायन काव्यमा
इनीति-रि पण्डिनः इति उचगा
विपाणि पाम निपका सम्पाता. मी
अकलङ्किनम् अपितम, गोलप सहायक
शामानम, कोहनपर परमागरः सन सा उत्तान
फापा भपतम् आस्थापने भनेको दिवः
अनिमारपुषः परित सादलवाया
'पोप पू.
पति श्रीपद्रोहशोब र गाय
पर
:
TIS
सिवितामाल
पालादार

·:spide rii primi riramite तृतीयः परिच्छेदः । 7 । स FETE TEEmirath FERRESTE rTISTITH RETIT काम्ये गुणानागुपयोगमाद- अदोपावपि शब्दाचा प्रशस्यत न विना । ता निदानी यथाशक्ति मोभिव्यक्तये गुणार ॥ *: मोगरे । गुणः बिना भरोगो भपि पूर्वोक्त माण यो भोपापी म यस्तो प्रशंगनीयोन. नीमकान गणान पारित गारण रिया MITALI के.पार-- औदासमता,कान्तिव्यक्ति समताः । ममारियोजाय मार्ग गुहमारता ।।२।। भी जाना पना, १ कानि, ५ ne, ५ मा ! गमा, ८ भीमा, माग ..REATH मान । भागाम - पानामा माता गायक पदाना। रिलानां यदावान दादागन ॥३॥ 11 win anima Trt न नि rrent AfYILE ATTRAKHit in En .

·. ITT-1. PIETTE भा - उदाहरणम्- गन्धेभ विभाजितधाम लक्ष्मी- लीलाम्बुजच्छत्रमपास्य राज्यम्। कीडागिरी रेवत के तपांसि श्रीनेमिनायोन चिरंचकार-10 . गन्धेति श्रीनेमिनाथः श्रीपुर: नेमिनामा गन्धदस्तिना तः विधानिमम् विनितम् धार्म भवनम् यस्मिन तन, लक्ष्मीः विष्णुपत्री तस्याः लोलीम्बुजम् यि कमलम् दिव छत्रम यस्मिन त लक्ष्मीलासकिम कमनीय लक्षि- तमित्पः राज्यम् अपास्य सत्ता : क्रीगिरी -खेलोपयोगिनि । पर्वते अन भस्मिन रैपतंके तमान्ति पर्वत विशेपे चिरम् दी. कालपर्यन्तम् तपाति पकार । अत्र एकाकी'म भन्दा मताशीम अर्थमनोहरताम् जनपति याशी सगन्धमादेन समिलितः । सन् मनपति; एकाकी 'मधुन' शन्दा म भर्य चमूरकारम् • न उत्पादयति यम् स 'लीला' रम्देन युक्ता सन करोति एवम् केवल गिरिशद ने नादृशं वैविध्यमबाराति पायो:स 'फ्री' मान्दैन भन्वितः सन् विदधाति इति भानगिरि । मान्दानां क्रमेण रमणीपा:मतिपादकैः गन्धलीला, क्रीडाभन्दैः सह समिलितानाम् आधानाद औदार्यम्। ममता कान्ति प लक्षपतिः ERY कधस्य यदपम्यं समता सोच्यते बुधैः यदुज्ज्वलत्वं तस्येव साकान्तिरुदितायथा ॥५॥ बन्धपीतबन्धस्य सन्देभप प पम्पमास्मिता । माया समगुणवर्ण विशिष्टयेन समानता इतिभावा समिति + .

·( २८ )
समता उच्यते । तस्यैव.अन्यस्यैव यत् उज्ज्वलम् बन्यचारुत्वचौर
विसन्धि विसर्गलोपायभावेन दीप्तिमत्त्वम् साकान्तिः तमामका
गुणः उदिता कयिता
-
समतामुदाहरतिर
कुशकलश विंसारिस्फारलावण्यधारा
मनुंवदति यदङ्गा संगिनी हावलिः
असदृश महिमानं तामनन्यो पमेयाम्
कथय कथमहंते चेतसि व्यञ्जयामि ।।६।।
कुचेति-यापार अगा महिनी अङ्गगता हारवलि हाररूपा
लता कुंचकलमयोः सनरूपकुम्भयोः विमारिणी मसरणशीला
स्फोरा फीता दीति पापद या लावण्यस्य "मुक्ताफळे
"पापांतरलमियान्तरा । प्रतिमाति पदनेषु तलायीपति
स्मृतम्" इत्युक्तसपस्य कान्तिविशेषस्य पारा मन्तिः ताम्
अनुदान अनुकरोति, भरारा महिमानम् असाधारण: गुग
मायाम अनन्योपमेषाम् अंपाभिः स्त्रीमिः उपमातुम् समीकम्
मायाम, नाम मरहमयमा निपम् भाम वे घेतमि हदसे
कम् केन प्रसारण व्यापापि माकटीकरोमि । यन्त्र के पाधि
पदानां माधुर्यम केषाधिष श्रुतिकदुलम् तत्र पापाय पम्प
। भवतु माया पदानि ममाता मधुरता प्रकटयन्तीति
1
मास्तिमालिका
• कृप्ताहारः प्रथममपि निर्गत्य सदना-
दनासक्त सास्य कविदपि पुरा जन्मनि कृती ।

·- 1 ( २९ ) तपस्यन्तधान्तं ननु वनभुवि श्रीफलदले- रखण्डः खण्डेन्दोश्विर मकृतपादार्चनमसी ॥७॥ , फलरिति-कृतीधन्यः भसी पुरुषः पुरा जन्मान पूर्वजन्मनि प्रथमपि बाल्यावस्थापामेव सदनाव गृहात् निर्गस वहिर गला गृहस्थाश्रमम् सत्का इति भावः फलैः कृतः रचितः कृतः इति यावर माहारः भोजनम् येन तामाः कचिदपि करिमश्रिदीप सौख्ये मुसमापके वस्तुनि अनासक्तः आसक्ति न कुर्वन, अश्रान्तम् अगणितश्रमम् यया भवति तथा तपस्यन् तपार्वन, मनु निःसन्देहम् बनभुवि बनादेशो असण्डैः प्रथमः श्रीफलस्य विल्य. रक्षस्य दलः पत्रः खण्हेन्दोः शिवस्य पादयोः चरणयोः अर्चनम् पूननम् चिरम दीर्घकालपनम् अकृत कृतवान् । अत्र 'फले' 'सप्तादार इसादिस्यलेषु विसर्गलोपो नारिन् । 'निर्गत्य' इत्यादि- स्थलेषु संयुक्तस्य 'त्य ' इसस्प वलेन 'ग' इत्यस्य पनि गुरुत्वम, तथा संयुक्तस्य 'ग' इसस्प सारथ्येन स्वस्य पनि यस्म गुरुत्यम, तपम्पन्नधान्तम' खण्डेदोश्विरम्' इसादि सन्धयश्च न विरूपाः इति भयमपरिन्दोक्त सम्पूर्णपन्य चारुत्यसाधकानों सद्भावात 'धन्यस्य उमलत्यमस्तीनि कान्तिगुणः समुहमति । मर्थत्यति यदजेयत्वमार्थस्य सार्थव्यक्तिः स्मृता यया। त्वत्सेन्परज़सा सूर्ये लुसे रात्रिरभूदिवा ॥८॥ पदिति-पत् अस्य वर्णनीयस्य वस्तुनः अनेयत्वम् नेयत्वम् अभिधारातिरिक्त पाने बाध्यत्म, न नेपत्रमअनयत्वम् गुरुन अपतम् सा अर्थव्यक्तिः पिता कथिता । या हे रामन ! तर पर मनाया: रजमा पादातरमुनि पूल्या सूर्य लर - . 4 - -- ·१५ :1 आच्छादित सात दिवा दिवसे अपि रात्रि अभूत् । अत्र रात्रिः कारणम् मूर्योपः मूर्यलोपस्य कारणम् रज रजः कारणम् सैन्यम् इत्यर्थबोध न कापि लिष्टता इति अर्थव्यक्तिः । प्रमत्ति:- झटित्यर्थापकतं यत्प्रसन्तिः सोच्यते युधेः। कल्पद्रुम इवाभाति वाञ्छितार्थप्रदोजिनः॥९॥ झटितीति-पत् झटिन्ति अविलम्बन पठनश्रवणममकाल एवेति भावः अर्यापकत्वम् अर्थमसायकलम् मा बुधः पण्डितैः मसन्तिः उच्यते । यथा-वाञ्छितार्थमदः अभीष्टद निनः कल्प. द्रुमः इत्र कल्पटसः इवं आमाति शोभते । अत्र सद्यः अर्थस्य प्रतीति भवतीति मंसन्तिः। समाधि- स समाधिर्यदन्यस्य गुणोऽन्यत्र निवेश्यते। यथाश्रुभिररिस्त्रीणां राज्ञः पल्लवितं यशः ॥ १०॥ स इति-पत् अन्यस्य वस्तुनः गुणः धर्मः अन्यत्र अन्परिमन वस्तुनि निवेश्यले समयते स समापिगुणभवति । यथा ऑरेस्त्रीणाम् घुपत्रीनाम भश्रुभिः पतिमरणशोकजन्यः नेवजलैः राज्ञः यत्रः कीर्तिः पल्लवितम् संभातपत्रम् अस्ति वृदि गतमिति भावः । अत्र लताक्षादिधर्मः पञ्चवितलं पशमि मपारोपिनः इति ममाधि । लंपोजोगुणी लक्षयति- श्लेषो यत्र पदानि स्युस्यूतानीच परस्परमार ओजः समासंभूयस्त्वं तद्द्येवंतिसुन्दरम् ॥ ११ ॥ लप इति-पत्र यस्मिन बन्य पदानि मान्दाः परस्परम् मियः स्यूनानीवं सम्मिीरतानीव एकसूत्रं प्रोतमणिव संश्लिानि .

·1 •FREE FRIERREE Miam इत्पर्य भवन्ति तत्र रूपा गुणः भवति । समासमुपस्त्वम् बहुस. सासगालिवम् मोजः भवति । यत्र समासाधिक भवति तत्र ओजी गुणः भरतीने स्पष्टोऽर्थः । तद भोगः गये' गपकाप्येषु अतिसुन्दरम् अतिरमणीयम् भवति । पोदाहरणम्- मुदा यस्योद्दीतं सह सहवरीभिर्वनचरे' मुहुः श्रुत्वा हेलोद्भुतधरणिभारं भुजवलम् । दरोद्गच्छदर्भाहर निकरदम्भात्पुलकिताः .. चमत्कारोदेकं कुलशिखरिणस्तेपि दधिरे ||१२|| '. ''मुदति ने ममिदा कुलशिवारणः “महेन्दो निपथः सः मुक्तिमान पारितापका विन्ध्यो हिमगिरिधर ससने कुलपरता।" इत्पुरतनामानः कुलपर्वताः भपि पनचरः भिः चरीभिः सीभिः गह मुदा भानन्देन सह उतीतम उगः गीतम स्तुमा हेलपा लीलया मनापासनेनि पापः उदृतः दूरीकृत धरणेः प्रथिव्याः भारः दुष्टराजसमुदागापः पेन . तव याप नृपस्प भुभयोः बाहो बलम् पराक्रमम मुहुः पुनः पुनः श्रृंवा दरोग- उन्तः पन विकमन्त व दर्भस्य कुशस्य अङ्कराः सपा निरस्प समस्पदम्मा च्यागात 'पुलकिताः जातरोमामा गन्ना पारोदेकम् आश्चर्यानिशपम दधिोदधुः। धमत्र पानि रामजोतिदिगन्सन्यायिापारशेने एकनिषदमणप र यूनानि प्रतिभानिइति प्रोमः। गपेन भाजोगुणमुदाहरनि- "समराजिर स्फुरदरिनरेंश फरिनिकर शिरः सास । सिन्दूर पूरपरिचयेने संणितकरतलो देवः॥३॥ ..

·समृरेति-हे देवः समाजिरे युद्धक्षेत्रपाहणे स्फुरन् राज- माना या अरिनरेगानाम् शलभूपतीनाम करिनिकस हस्तिसमूह तस्य,शिरः म ये सरसा: आग ये सिन्दरः पूगः सिन्दुरकरया तेषां परिचपेन ममर्गेण इव अरुणितम् रक्तीकृतम् करतलम यस्य तादृशः ओम स्वम् इति शेषः । अत्र समासस्य पाइल्पम् इति ओजोगुणः। माधुमाकुमाययालक्षणे- सरसार्थपदत्वं यत्तामाधुर्यमुदाहृतम् । अनिाराक्षरत्वं यत्सोकुमार्यमिदं यथा ॥ १४ ॥ मरमेनियन मरमा विशिष्टः अर्थः अम्ति येपु ताशानि पदानि परस्प भावः तापम् समाधिमार्य योपशाद विशि. गम : न पाम उदाहतम् कथितम् । यत् भनिरा. सरत्या पापापुकारना मौकुर्मीयम् कथितम् । मायाकारणा- फणमणि किरणालीस्युतवनियोल: कृषकलनिधानस्यैव रक्षाधिकारी। उगम विशदहाम्फारता मुजिहानः फिमिनि कामराज कारली कुण्डलिन्याः ॥१५|| मीनि-फा मांगा नारकिणारया हिरनमगोन स्य मांग: भर कामियान निधारमण नासा कनरममा मामा पाप falm nा. in mita rati मादान राम शारदाः नि माrint साप समान नाममा पास - मान, ·उपरोसा गुणोपाः गुगलमापा पुरया: शेष: परपरामरमापर पति कप पानी हाल मनमाड रोपण निपुनारय माप साकारल्याने मापद एका रकम मिरिमपी हग भारः। करपापिन राणा मे विदा गर्योऽपपिनि निधितात: करवित कापिनः भ्रमावर्णनापदम ! म भ्रान्तिरर्णनापा: शहार. रन समाधिः इति माधुपंगुणः । मारमायदादरण- प्रताप दीपालन राजिव देव ! त्वदीयः करवाल एपः । नो चेदनेन दिपना मुखानि शामायमानाति कथं कृतानि ।। १६ ।। मगपति- देर रान ! यहीयाना भगम् वदीप: एप पुरोग पाना फाररासः परः मापदीय समापदीप. परप भजनराजा कजपा पर रि। नोमन यदिता रायम् भीम्न करि भनेन पगेन द्विपनाम गाम मुगानि पामापमानानि मलिनाति कथा नानि । अम निगरा भारात माकुमार्यप गुगः ॥ गुणरभीभिः परितीनुविद्धं मुक्ता फलाना मिवदाम रम्यम् । देवी सरस्वत्यपि कण्ठ पीछे करोयलकार तथा कवित्वम् ॥१७॥ गुणरिनि-देवी दीसिमती सरस्सी भाप गुणेः गूज अनु. .

·. विदम् मोतप रम्यम् मनोहरम मुक्ताफलानाम् दाम हारर । भभीभिः कलमणः गुणैः परितः सर्वतः अनुरिदम पुका कविता काव्यम् अलङ्कारतया. भूपणभावेन कम्मपीठे गमले करोति. भारतीयः। यथा कान्तया शोमावर्द्धनार्यम् उसे हारः समपत, एम सरमत्या कण्यासलकरणार्य काव्यं निर्मग इति भारः। एतेन कविता स्वभावतः मौन्दर्यशालिसा श्री मरवसा मण्डनम किमु नराणाम् इति काव्यपरिमानिस यांचः॥ इति श्रीमदुरोसंशोझव दोगांति, श्रीदगशाली गंपवाया मानपनारमन्यास्या पारयायो नाता परिसदा चतुर्थः परिच्छदः MAMTARing- दोन गुणयुकमपि येनातिन वनः। प्रीम्पमिय नो भानि नलं कियागयम् ॥१॥ गिन- Tintaintifi एनम गत द: कम धाम नगमा या माRAAtrait. को mait riy पर मार TAR 41 भारी top ·-- irr भात शोभने तम् अलाहियोगयम् अलङ्कारसमुदायम् पुरे मग कथयामि । यया निदोपापि गुणगणचणापि रमणी भणीवनो TET रमणीयान प्रतिभाति, एवं दोपशू-पपपि गुणनितमपि काग. या भावना सहदय हृदयहारिता नोपपातीति अनद्वारा आप गुणदीपरत परमावश्यका सन्तीति भावः। भरद्वारनामान्या चित्रं वक्रोक्त्यनुप्रासो यमकं ध्वन्यलभियाः । अर्थालंकृतयो जातिरूपमा रूपक तथा ॥ २ ॥ न प्रतिवस्तृपमा भ्रान्तिमानापोऽय संशयः । दृष्टान्तव्यतिरेकोवापनुति स्तुल्ययोगिता ॥३॥ उत्प्रेक्षान्तान्यासः समासोक्तिर्षिभावना । दीपकातिशयो हेतुः पर्यायोक्तिः समाहितम् ॥४॥ परावृत्तियथासंख्यं विपमः स सहोक्तिकः। विरोधोवसरः सारं सश्लेपश्च समुनयः ॥५॥ अप्रस्तुत प्रशंसा स्यादेकारल्यनुमापि च । परिसंख्या तथा प्रश्नोत्तरं सदर एव च ॥६॥ चित्रमिनि-विशादीनि गहरानान भाद्वारनामानि से- ११॥ पानि। तेपु चित्रम, पक्रोक्तिः भनुपामः यमाम् इमे पचास दैः अन्यलक्रिपादालाण सन्ति । गापादयः गङ्कराला पभाषा अर्याललया भालद्वारा त भन्यन स्पष्ट । वित्रालालमणम्-- दान । यत्रासन्धुितपरक्षरेवस्तुकल्पना । वो सत्या प्रसत्तो तभित्रं तमित्रचित्रकंचयत् ॥ ७॥ . - ·यति-पत्र पस्मिन यन्धे वस्तुनः छत्रकमलचामरपायर्यस्य कल्पना रचना अभावाम सन्धिषु संयोगेषु तद्रूपैः तदनुमारिभिः अनतत्सन्धि सन्घटनायाम उपकारकः इत्यर्थः अक्षरः भवति वर मसत्तौ मसादगुणे सयाम चित्रम् चित्रालय र उत्पते । पद च चित्रकून एकसक पसनविशिष्टयेन आश्चर्यजनकम् भवति तदपि चित्रम् कथ्यते । यत्र नानाविधन्ध विरचनलम्धचातुण कविना छ रकमलायाकार तदा सन्धि सङ्कलनानुाला यां: एकतरा एकस्यअना पा सन्माः प्रयुज्यन्ते स.चित्रालङ्कारो भातीति स्फुटोऽया। उदाहरणम्- जनस्य नयनस्थानभ्वान एनश्छिनविनः। पुनः पुनर्जिनः पीतज्ञानभ्यानधनः समः ॥ ८॥ मनाति-मनस्य नरस्य नयनपो स्थानग पस्प सानपन. सा: मुमगिप्रदर्शन नेपतुस्पाइप: भान: मोसपथ. कया गयः यस्य तापीनम् परिपका चसमान पीन. मानम, पानम प्राधिनतनम, पानशान भ्याग पागमान पाने, सपना पण तो इन स्वामी , मसिदागि १.ना भस्मारप एनः पाप गुनगुना वारंवार दिनमा आय. मा गणाप पोरनहाये गावातय दाममनिमम mins भासार. विश्व गाजिया प्रमाणे भालोकनाये। समि- गपागणवर करताचा रक्षणममाय:- '..

·परपद शरणगजन पथकथक। अमदन गतमद गजकर यमल शभमय जय भययनवन दहन ॥९॥ गणेति-गणेषु नरसमुदापेपु पराः श्रेष्टाः तेषां गणः समूरः सस्प बरं अभीष्टम नस्य करतरी भातशयेन मापसी पर पस्प तमन्दी, हे पापदो अचिनीयाय शालिन् ! शरणम् गच्छनीति शरणगाः पारण: पे जनाः तेषाम् पयरुपम: मोक्षमार्गदर्शक तत्सम्बु दी। अमदन कामविहारविवागत ! हे गतम निरभिमान ! गारवा हस्तियण्डादण्डस्त करयम टम् तान्दा पप सम्दी गारपमलमप शान्ति मयमूर्ने ! पयम भीति नदेव यानम् तस्य दहनः अग्निः विना. का इत्यर्थः तत्सम्युदो है सपनरनदान ! पण पता रक्षणममन्यय- भासपा मेरागणाकार परसरशन ए मचिषम् । स्परचित्रोई मात्राप्रमादरनि- मुलस्थितिमधः कुर्वन पत्रिजुष्टो गताः। विटः सेव्यः कुलीनस्य तिष्ठतः पार्धकास्य सः ॥१०॥ मूलरिणतिपिति-भूस्थितिम समयम अपः नुन अनादरपप दुरापारपये गसन माया पाना दपिकादिभिः शुध गरिमा मटि: "मम्भोगनमत रिशस्त : कलेपदेशः। तोपचाश वासी पुरोडा समयो गोपाम" स्युनमा नाटकावरिशेषा पाय मा.

·( ३८ ) चारमार्गे निgतः कस्य कुलीनस्य संस्कुलमम्भूतस्य पुरुपस्य शेव्यः पूजनीयः। न कस्योपीति भावः । 'विटः' इसन इकार- प्रश्नपात् अर्थान्तरम् निः सरनि-मूलानाम् जानाम् स्थितिम् अधः भूतले कुर्वन् गतः आममन्तात् पर नाशः येषां तः पात्र परैः "पात्र खुवादी पणे च” इति विश्वः जुटः युक्तः म वरः को पृथिव्याम् लीनस्य मार्गश्रयेण वक्तव्यम् (स्वदम ) गतस्य तिष्ठतः गतिनिति कुतिः पथिकस्य सेव्यः आश्रययोग्यः। लक्षणसमन्यया- अत्र 'विटा' इत्यत्र इकारच्युतिः ममग्रमेन पदार्य परिवर्त- यन्ती वैचिम्पातिशय जनयतीति मात्राच्युतकम् । स्वरचित्रभेदं बिन्दुच्युतकमुदाहरति- धर्माधर्मविदः साधुपक्षपातसमुद्यताः । गुरूणां कचने निष्ठा नरके यान्ति दुःखिताम् ॥१२॥ धीत-धर्पम् एव अपर्पम् विदन्ति जानन्ति इति नियोक्ताः साधूनाम सजनानाम पक्षस्य सहायस्य मतस्य या पाते पातने समुद्यताः संनदाः गुणाम् पूज्यान पित्रादीनाम वचने मतारणे निया: मानाः सपराः इति यावत् नरके दुःखिताम् दुःख भाजप यानि दुःपमनुभातीयः । यथने' राब बिन्दुनि- कोयलपाविभानि-नर! पुरुप ! धर्माधर्मविदः ii. : साघुपक्षपातरामुद्यनाः साधूनाम् राजना. ... सहायतायाम् ममुघना वापर करा, गुरुणाम् णाम सपने मामायाम मानापालने इति मात्र निष्ठा के पुरा: दुर्गपता पान्ति ? न केपीत्यर्थः । ...

·नागान काका भनि विशेषानमन्पर या पाना (पप्पोनूय देवाः मन्त्री लक्षणसमग्यय:- "" अन वमने इस रिन्दुच्युतिःखमीना नापमय महाशयन्ती भाचर्पमाविष्फरोपीवि पिन्दुच्युतक नाम चिश्म। एफव्यञ्जन चित्रम- ककाकुक केका केकिकोके कः ककः । अकोकः काक कया ऋकाकु कुककाः ।।१२।। कवि-केन उपलसितः काकुः ध्वनिः येषां ते रमाकाका पनि विशेषः अङ्कम चिनम येपाम ते केकाङ्काः केकालाका साचो किनः मयूराः केकालोकनः काश्च कोकाककि- नश्च कोकाः चकबाकाय कटकेका केकिकोका कमाने कोका केकि कोकाः ककाकुकर कार कोकको कानेगाम एकाकुः भृषि निवासस्थानम, कवः कुस्मिताः न कर कम नलंगर भोकः स्थानम् पेपा ते कोकमः काता रहा. कहाः भवः कोकमचने कामकाः प्रकीका काका संपाम् भाका मता परयः यदवासि एन काया प्रकार कुतः उभारका काकु कुका काकु पुष्यामा त: अले यस्प नः शाकु कुकका विष्णुः प्राय नित्राम स्थानम् शपनस्थानम पा ककः केन वायुना दर १५ मलम पर मकाः मपट्टः वर्तते इति शेषः । धित मरे दिपा 'कुकीकः काककारकाकु " समुपलभ्यते म परे प्यारपेया-की सीमा कवतः स्तवंत कौर: कारका का टार आकति प्रमादपति इनि कुकुर मारना ·HTRमय:- अमित मन्दर्भः कारक मानगिनन कर. जोकिक समसामकि माया पाउस ममि पिपुर माएपवित्रम। PRITERTERगुहाति- मान दिवाकरालो दधगरणरम्परम् । दागोमामेनागः करेणुः प्रसरत्यसो ॥१३॥ T! पापा मारनामामेगा Mirrititu भातशेन पदक शुभ Im niriram पप test Amtmi कोकण Hit Miniinा भण: पाता immittal In Hinाणा. 7644141 HR R1111 4.14 Insusafirman 4. Atit / 111114 . यम... -गमा १॥ 1 +4 Eme Hit URL ·शीतला मार मत्युत्तरपति मा फोक्तिः कापत इति दोपः। मद्रावलगिराया चारिरिपक्ष- नाथ मयूरो नृत्यात तुरगानन वक्षसः कुतो नृत्यम् ? ननु कथयामि कलापिन- मिह सुखलापी प्रिये कोस्ति ? नाति-नाय स्वामिन ! मयूरः नृत्पति पर्वनम् करोति हाने करपाधिमापिकापा उक्तिः । तुग्गाननस्प ोटकमुसस्प रिमरिशेपस्प वशमा नृत्पम् पर्ननम् कुनः जेटकमुखस्प किम रस्प रक्षा कदापि नृत्यनीति नापास्य पफोक्तिः । पुननीपिका मया मयूर दादा तुरगान न बोले अन पुग्यो ' इत्याह- ननु भोः नाप ! महम कलापिनम परिणम कथयामि कलापि पंदनाच्या पक्षिविशेषः नृत्यतीत्युपते मया इति भावः।यि ! जगति का पुम्पः पुसलापी मुसम् यथा भवति तया लापतुम् अनुम शीलं पस्प ताशः अस्ति ! नात्र कोपि मधुरभापीति भाषः। इयम् नायकस्प फोक्तिः। सक्षण समन्वय:- अम उत्तरघा नायकः नापिकपा मयूरपदलाप पक्षिरिशे. परमातुने भयुक्तस्य पयूर' शब्दरप ' मयु' 'उः शति पण्डद्वपं कृत्वा 'मयु' पदस्प तुरनवदनो मयुः । इत्यपरंवारपा. नुमारम घोटकमुख किन्नरपे प्रस्तुतेऽयं शक्ति गृहद ज़र पदस्य पसोपं पमिदपर्थ गहन 'तुरगाननयक्षमा कुतो नृत्पम्' इत्पन्यपर्थमाश्रित्य सत्तरपति; एवम् नायिकया कसापविशिष्ट पक्षिविग्रेप करोड मयुक्तम् कलापि पदम'क'सापीति ..

·? भER खण्डयन कार इत्यस्य मुपे लापी' इत्यस्य च -मापी' इत्य- स्मिन शक्ति गृहन मुखलापी प्रियकास्ति' इत्यन्यमय मवलम्म्य उत्तरयतीति वक्रोयलधारः। इलेपायलम्यिन्या यति ख्दाहरम: भर्तुः पार्वति! नाम कीर्तयन चेत्त्वां ताड़यिष्याम्यहम कीड़ोजन शिवेति सत्य मनये किं ते शृंगालः पतिः । नो स्थाणुःकिम कीलकोनहि पशुस्वामीनु गोतागवाम दोलाखेलनकर्मणीति विजयागीयोंगिरः पान्तु यः||१६ भरिति- पार्वति ! भर्तुः पत्युः नाम संज्ञाम कोतय कर्यय, न चव यदि लम् न कपमान ताई अहम् वाम् क्रीडान लीला कमलेन ताडपिप्पापि । इयम् विजयायाः उक्तिः। शिति, मम पत्युः नाम शिवति वर्तते इति परयां कथयन्त्याम् 'शिवेति' इत्यस्य 'शिवा' इति 'इनि' इति खण्डद्वयं कृत्ता, 'शिवा' पदस्य च 'शिवागारी फेरवयोः' इत्यमरवचनानुमारं शिवान. "भिषेने शृगाल रूपेय शक्ति गृहीता विभपा भाइ-हे अन ! पाप- ते ! ते पतिः शृंगालः अस्ति इति मत्यम् किम् ? नो में पतिः शृंगाल: नास्ति किन्तु स्थाणुः स्थाणुपदयाच्या देवः अस्ति इति गौर्याः निः । स्थाणु पदस्य कीलक पावं हीला विजया मस्या-कीरकः किमुक ते पतिः कीलका भारत ? नहिमे 'पति कायम नास्ति किन्तु परमामी पशुपनि पदराच्या मदा- पिशालि इत्यर्थः इति गोपीः पुनरुक्ति । यदि 'पशुमामी' इस्यु हैन ने पतिः गाम गोमा सर: गोपः अस्ति नु किम् ? दीपायो पेलनम की एक फिवासन मा गोर्यो: पानी माविमयाया: पाम्पावनि योतीगिरस अनि 'मायुनंया युध्यम पान्तु रसन्न :

·. - सक्षण ममस्या- भा सगरमदा मिपा गोर्या रुपायें प्रयुक्तानी दिनाना शिरस्थाणु पशुपति पक्षामा पारिपनभिपतेषु श्रृंगाल कीस गो- पालकापेवर्षे शक्ति पाया गरयतीति नेपावलम्पिनी घफोक्तिः मनुप्रासलक्षणम्- तुल्य श्रुत्पक्षज्ञ वृत्ति स्नुप्रासः स्फुरद्गुणः । अतत्पदः स्या च्छेकानां लाटानां तत्पदश्च सः॥१७॥ मुल्यनि-नुत्पा भभिन्ना श्रुतिश्राणमा मानि भाराणि., वर्णाः तपाप मार्शपः पुनः पुनः प्रयोगः अनुपामः कथ्यते । Rभनुमामः स्फुरतः स्फुटाः गुणा भावार्य रमतयः परताना भाति । अनुमामतः गुणाः गुपयोपाः भान्तीतिमायः । . नाम विदग्पानाम, करापु विदग्पु' इतिरभसः, भनुमामा अतस्पदः नमन्ति तानि पानि पर नाम मिमपदामपतीत्यर्थः । माटानाम मादेशाम अनुशमः तु स्वपापयुक्त 'पं." पान मति । एतं च अनुपा द्विविधा, मिनपरशाची छानन प्रिय कानुनामः एकः, अभिशापमान लटमनमियः लारानु- मास: अपरा ভানুগাৰালেদ अलं कलङ्क गृहार ! कर प्रसर हेलया। HTRaml" चन्द्र ! चण्डीश निर्माल्य मसि न स्पर्श महसि। । अमेरिति-समार! कल भपंवाद कारण गुरुपल्या सहपुरतेन पप समम्मुदी (पुरते रसभेदेष झारम्' इति दे.) या लत उपलसित मारम गुरुपनी गमन . प ·. ( ४ ) पस्प तत्सम्बुद्धौ हे चन्द्र ! कारणाम किरणानाम् प्रारः विस्तार: एव हेला विलासः तया अलम् न कि मपि प्रयोजनम् । सम् च. ण्डीशस्य पार्वतीपने शिवस्य निर्माल्यम विचम् अमि अनः पर्यम् न अहीस स्पर्शयोम्यो नामि 'अप्राद्यं शिवनिर्माल्यम्' इति शिन.. निर्माल्य ग्रहणस्य नियोदिति मावः। लक्षणसमन्वयः- अत्र पूर्वार्दै रेफ लकारककाराणामावृत्तिः उत्तरार्दै चकार सकार सकाराणामारतिश्च मिन्नपदावलम्बिनी इति छेकानुपामः ॥ लाटानुप्रासोदाहरणम्-- रणे रणविदो हत्वा दानवान दानव दिपां । नीति निष्ठन भूपाल भूरियं भू स्त्वया कृता ॥१९॥ . रण इति-डे मपाल ! हे जगदसक ! श्रीकृष्ण दानवानाम् दिपा शगुणा, नीती नये निष्टा स्थितिः पाप तेन नीति निष्णा. सेनत्पर्यः वपारण युदे रणविदः युद व्यापार निपुणान दानरान् सा इयम् पुरोदश्यपाना भूः पृची भूः कृता पुनः नानारत्नपूर्ण-|| खन भनधनानी विहित मावः। रक्षण समन्ययः- भर मरण दानवशन्दानामारतिः पूर्वमयुकपद विपापणी इतिहाटानुमामः। पादारया लारानुमासमुदादाति- । त्वं मिया वैवकोरासि ! स्वर्गलोकमुखेन किम् । लं प्रियादि न स्या में स्वर्गलोकसुखेन किम् ॥२०॥ सांपनि- पोरात! पोरनपने!पर पदि सम में शिपाया मतदातामोडापन अपमानाशी भोगादि .

·गम्पर मानन्देन किम स्वरभानुभस तस्मादपि उत्तर इति
भावः । यदि संमे पिया न पाः तदा वरान किम् त्वदन-
रागस्यामारे सगंभोगोपिनानन्दद इत्पर्यः ।
हरण समयया-
भत्र वर्ग लोक सुसन किम्' इति पादस्य पुनगरीष।
इवि पालाटानुमामः ।
पुनमानुपासमुशहरति-
एकत्र पाने स्वकलवलम्
नेत्रामृतं विम्बितमीक्षमाणः।
पश्चात्पपी सीधुरस पुरस्तात्
प्रमाद कश्चिद्यदुभूगि पालः ॥ २१ ॥
एकोणि-कधिन बहानामधेपः पदु भूमिपासः परभुपतिः
নানা নমঃ সমূমু সব লংগদু ধানি সনক
पा सकलप लपल्या वस्फम् मुरम् एकत्र एकस्मिन् पाने
न पानपात्रे इत्पी निम्मिनग मनात मतिबिम्पम समाणः पपन्
पुरस्तात् धपानान प्रयप प्रमाद पदयुक्तो यभूर पधात मदी.
सरनन्तरम् सत्कारणभूतम् सीधुरमम मदिरारसा पपी।
-
"
4.
रक्षण ममचय:-
1.
अब पूद एकारस्प प्रकारस्प प पुनः पुनरावर्तनम् ।
उत्तरार्दै सकारस्य पकारस्य वा तिः । माघ भारति अत.
सदगा (भिक्षपदगा) मस्तीपतोष ऐकानुपास।
पमक दाणम्-
स्यात्पादपद वर्णाना मात्तिः संयुता युता ।
यमकं भिन्न वाख्यानामादि मध्यान्त गोचरम् ॥२२॥

·स्पादिति-मिन्ना वाच्यः अर्थः येषाम् तेपाम् पादः पद्यस्य चतुर्यमागः पदम सिडन्त रूपम् वर्णाः अमराणि तेपास मयुगा मिन्नजातीय पदैरव्यवहिना अयुता मिलनातीय पदव्यत्राहना का आत्तिः पुनरुक्तिः यमकम् तन्नापालङ्कारः कथ्यते । तर च यम. कम् आदि मध्यान्त गौचरम आयपादगतम, मध्य (द्वितीय तृतीय) पादगतम् अन्तपादगतम् च भवति । पूर्वम् पादपदवर्ण गतत्वेन यमकस्य त्रीवध्यम्, ततः पादपदवर्णानः संयुताः गुत- लेन तर पहिवयम, तदन्ताम् तस्य आयमध्यानपादगतलेन 2. विख्यात अष्टादश मेदाः । यपि यमके इव लाटानुमासेऽपि तान्येव पदानि प्रयुज्यन्ते तपाप लाट.नुमामे पुनरुक्त पदानों मिनार्यता न भवतीति यमका भेदः । संयुतावृत्त पादयमपस्योदादरम- दयां चक्र दयाबके । सतां तस्मात भवान वित्तम् ॥ २३॥ दयामिति-भवान दयाम पाम के तस्मात् मताम् मग्न- नेभ्यः 'कर्मादीनामपि सम्बन्ध विहां पष्टयेत इति सम्पदाने / वित्तम् घनन दयाचके ददौ । भत्र भीडा छन्दः । अर 'दयाम' इति मयपपादम्य दिनीय पादे भातिः साच आत्तिः पदाराव्यवाहिता इति संयुनायटत्ति पादयमाम् ॥ मयुवाति मायपादयमास्यो दाहरम- यशस्ते समुद्रान् सदारोर गार। सदारोर गारेः समाना कान्तः ॥ २४-112 .' -शनि-एमा RE नीले रगारमा रोपाम लक्षण समन्यय:- ·भारेः शपुः गरुहः तस्य ममाना तुल्पा अन कान्तिः शरीरयतिः यस्प नाशस्य, सदा नित्यम रोरम दारिप गच्छन्ति नाशा: अरपः यस्प तपोक्तस्प (रोरं दारिपमुपते) ते मत निर्मलम् पशः कीति: समुदान पार गतवान् । अब कस्यचिद राम: जगद्विस्तृतायाः कोतवर्णम् । सोमरामी छन्दः । - . . लक्षण समन्यय:- अत्र 'मदारोग्गारेः' इति द्वितीयपादस्प तृतीपपादे आतिः मपि अन्तरालपदेरपतिलेन संयुता इति संयुतारति मध्य पादयमकम् । संयुनाति पादान्तयमकस्यौदादरम- दिपा मुद्धतानां विहंसि लमिन्द्रश । मुदम्भोधराणा मुदम्भोधराणाम् ॥ २५ ।। द्विपापिनि-देन्द्र ! तम उद्धताना पक्षविशिएवेन विनयम अमापनाम द्विषाम जगदुपटवमानस्सन शत्रु शाभूतानाम उदम्भोपराणाम् उहताः अम्भोधराः पाः पेपाम घराणाम् पमानाम मुदं पंप वितरीस विनाशपति तो पक्षवण्दनादिति भावः सोमराजी छन्द रक्षण समम्पय- अब 'मुदं भांगण म्' इति नृतीयपादस्य पादान्ते (चतु- पंपादे ) निर्यवधाना भारत्तिः इति संयुतान्ति पादान्तयमाम॥ মধ্যম মাদাঘমাথনীধি- विभातिरामा परमारणस्य विभातिरागा परमारणस्य । सदैव तेजोर्जित राजमान !

·- (:४८ ) मग सदैव तेजोर्जित राजमान! ।। २६ ।। विभीतीति-अनस्य विष्णोः अजितम बलम् इन अभिनय यस्य तत्सम्बुद्धी हे मनोनित ! ह राजमान ! शोममान ! दैवम् भाग्यम् “देवं दिलं मागणं भाग्यम्” इत्यरोक्तः, तेन सहितम् सदैवम् तथा मृतं यत्तेजः मताप: तेन पात्रता प्राप्त राजमु पाणी मध्ये मानो येन तत्सबुद्धी हे मदेव तेनोजित राजमान ! परायणम् गणाम् मारणस्प नाशकस्य ते तय रणस्य युद्धस्प अतिरामा अन्तिमाः रामः रामचन्द्रः परशुरामावा यया तादृशी रामा रमणीया परमा उत्कृष्टा विमा कान्तिः विभाति शोभते लक्षगसमयन्य:- अत्र विमातिरामा परमारणस्य ' इति प्रयम पादस्य द्वितीय पादे, “सदेर ते मोमित राजमान" इति द्वितीय पादस्प च चतुर्ये पाद विजातीय व्यापायकवणे: अवाहिता आतिः इति अतो. मध्वपादयमकम् मध्यान्तपादपपकमय। मयुतान्ति प्रथममध्यपादयकोदाहरम- सारं गवयसां निध्यरनि काननमग्रतः । सारङ्ग चयसां निध्यदारुणं शिखरे गिरेः ।। २७ ॥ मारीमति-भवतः पुरतः गिरेः पयस्य शिसरे शृङ्गेमारम मायनम गवपानाम गोमाश मुविशेषाणाम R निभ्येन मामी- प्येन नित शोमो इति तयोत्तम निधिभिः निधानः भदारुणम् अपयशम या मनुष्याः निधि माविपाशा निभं विचरन्तीति मा तारतमाम मगलिगामपाश्रिाम इति भार कानन व भत्तीतिपः। " पनाममाषय:- प्रा'मा गायमा नियति भाण्पादस्य मध्यपादेर ·नृतीयपादे मायत्तिः, सानातिः भिन्न नालीयपविभिः न द्वितीय पादेन स्पादिता इति अगापि मामध्यपायमकम् । भयुनापति मायान्तपादयमकोंदादरणग- अगरनगरस्मेराक्षीणां प्रपञ्चयाते स्फुरत्न .. सुरतरुचये कुर्वाणानां वलक्षगरे हसम् । . . . । • इह-सह सुरे रायान्तीना नरेश ! नगेऽन्वहम् सुरतरुचये कुर्वाणाना यलक्षमरं हसम ॥ २८॥ अपरेति-उपलक्षम : पराक्रम समर्थ : हे नरेश : राजन् ! 'मुग्नरूणाम् पयसांगाम चाममूहः पत्र तयो के ईई अस्मिन् नगे पौने नौगानाम नदाम्प भागपाणाम कु: भूमिः स्फु. रन्तो भभिव्यक्ता या मुग्नस्य कामकोडायाः मचिः भाभलापः तदर्यम् मुरः देयः महायानीनाम तथा रम अन्यन्तम वल. समझेगम हम हास्प "तारने हाकीयों "इते दर्पणारयनुमा हास्यम्प गौरता नपंत, कोणानाम भमानग- रस्य देवपुरस्य सम्पत्यः मेर: कामिन्म: सामाम it. मम् संगम मुरतारपकविलम्गगानगन्यां- सराम ति, भायः पभपनि विमारयति । 1.: ::ग " भन दिनीय पादप चतुर्गपाद आयातः माघ, भिनास मालिना न पशिना नृतीयपादन व्यवटिता इनि अयुनाया मध्यान्नपाद कम भाचम्तयम.सादरणम् "आसंदें वानरराज राजि gir रुस्तटानामियमत्र नादी Lyri FREE क्षण ममाश्य- ·क्रीडाकृतो यत्र दिगन्त नागा आसन्नदे वानरराज राजि ॥ २९ ॥ अमन्नेति-पत्र अस्मिन् अद्री पर्वते यासनाः समीपवामिनः देवा पॅस्याः ताशी तटानाम् उयेः उन्नता रानिपतिः न राब न गुरमे इति न अपि तु गुगुमे एवेत्यर्थः । पत्र यस्याम रानी पानररानेः श्रेष्ठानरः राजनीति तयोक्ति नदे इदरिसी दिगन्तनागाः दिग्गमाः क्रीडाकृतः खेलाकारिणः आसन् । लक्षण समन्ययः- अत्र प्रयपादस्प चतुपादे आत्तिः मा च द्वितीयतृतीय पादाभ्यो ग्यरिता इनि अयुतारीत आपन पाम । महापमकोदाहरणम- रम्भारामा कुरवक! कमला रामारामा कुरवक कमला। एमारामा कुरवक कमला रम्भारामा करयक कमला ।। ३०॥ रम्पेनि-नास्ति कुस्मिता रखो यस्प : मकरस: भारत पर मातममदोभारमा ! मधुरमापिन् ! नेमे ! मापिनीयः समता: भारामा पानानि पायाम मलाना, कपणानाम भागम्मः पतिः पयाम नापारमा, गया नोगापमा पछानाम प्रारापेग माRAIT रापा, कुरा मानिसान मो पारपनि हाराहा, रम्मा मागे तिः लिपी पर हटा दिप्यमामशामिनीमिः पुनः माता भारपसानिमा म प्रमा ·मसम् । इस्पमाः) अरम अत्यन्तम् भै नात्रैः भारामा दीक्षित मती रामापिति भारतपदा भया शोषया रामा लक्ष्मी साशी । इत्पः, भकः अात्मवा, भाक कपला अननम् एसा भी साणे कम एषम् पेशाम तपोकाः कमलाः हरिण भेदाः पत्र न तारमी (पगपेदे तु कमलः' इति मेदिनी) कु: पृथ्वी भारत इतिषः TE समण समयय- मा पूर्षिय उत्तरार्धे भारत्तिः इस्पतोत्र भारत सर्वपाद. - गातेन पमकस्य महापमहत्तम ॥ संयुतात्ति भादिपदपमालाहरएम- हारीतहारी ततमेपत्ते सेवालसेवाल सहसमम्भः। जम्बालज वालमलं दधानं, मन्दार मन्दार व वायुरदिः ॥ ३१॥ हरीति-गितः तदारुपेः पक्षिविशे। तरी मनोहर मन्दारेषु मन्दारहसेषु मन्दः शनैः शनैः पान मा ईपर मस: इस्पः रवः वानः यम्प तारया वायुः परनः पातपोक्तः एष - पुरोकी भद्रिः परंतः सेवाप्तानाम् अउनीशीनाम सेरा सरनम् उपभोगः इति पावन तस्याम पालम् भभिनोम मलमा: मन्परा: सा: पब तर ततम् विस्तृतम, जमासात् पहाद मातम् अमा. समम् पङ्कमा कपलम् इत्पः अलम् मत्पर्धम पानम् पारपा मम्मामलम् पचे पारपति । ह * लामणसमन्यया- है मा सरीत, सेाल, मम्माल, मन्दार पदानो मरपेकपाशदी मानित माप भम्पपीता इन संपुवाति भाविपापपाए।

·• . मध्यपदयमकोदाहरणम् .:: मिविशालनयनो नयनोदित :श्री, रमन्तियद्धिविभवों विभवोथ भयानमा प्रतिस्तदा जनगरानगराजि तत्र सूतनवास जगंदे जगदेकनाथः ॥३२॥ नामगिरी-विशाले दोघे नयने नरे यस्य सः नगेन त्यायन नादिना प्रेरिता श्रीः मम्पत् यस्य तयोक्तः अभ्रान्तः भ्रानि- प्रायः बुद्धः विपरः ऐधर्मप यस्य मा विगतः माः जन्म पर तादयः वामनायन्यनेन पुनर्जन्मभीनिर्गहन इति भावः तदा र नारायणम्प पुगा नगगन नव नम्मित् नगरानि नपरे वन के मानपिनामा पनि विशेष मनन मायिनी मृरः पुनः नाम मनोहरम यथा मत या जादे मोकः । मणममन्यय.- भर नयन, विमानमा नगरे पदनाम क्रमेण प्रथम, दिलीप. तृतीय, गर्म पानी मापे परमानन्या भानिः पति गंगानि मापदयमकम । यदुपान्तिके.पु सरला. सरलाः यद नचलन्नि हम्णा हरिणा। तदिदं विमान कमलं कमलं. मदमन्य वत्र परमागरमा ।। ३३ ।। योनि-याप नावानंयमा पारश: गामा HT: ल.न: प्रम मनु ना मगाः का वाग मा Jirit AT: उपनि पानि, ॥ प्रयाहाहरणम- ·माम PARE" मम विभागि गोमने पर पांग्पन भने RAPTER मा यी पाय मातम परमपंप मार भारती । परमावय:- भषामायः शत, कमल, . परमानt..फ.पेण पतुणी पदमा निराला भारांना नि भन्नरूप । "'.; - भगुनाहग-मापियरपोकरण- कान्तारमभी पिककामिनीनां. कांतावाचं क्षमते म्म मोटुम् । कान्ता रतेशेऽवनि वर्तमाने फान्तारविन्दम्य मयोः प्रवेश ॥ ३४॥ फान्तांगन-माहा पो मोवापिनि भनि मागे धर्मभाने कानाम मान्दानि कपमानि पस्मिना,तस्प प: ममताप मेरो कान्वारभूमो पनपनपाम पिककामिनीनाम कोकिलानाम नाम नासापम उमः कानाम् मोदुम् सम स. Gar: न मामपि इन भानः। भास्क पादप भाई। कार' पदम्प भाति सा चपदालाना हान भयुनापि भादि यम । मयुनाइति मायपदपमोदादरणम- चकार साहसं युद्धे धृतोल्लासा हसं चयां । देयं वा साहं संप्राप्ता दिपां सोत्साह सन्तन्ति३५।। चरोनि-द मा पुस ! नृपते ! इति मोपः पा. शिप्रणाम मन्नतिः गमुद्रापा पुढे सारसम: पकार.यो. .1 पक्षण ममग्यप - ·लामा जयपाति जन्यानन्द विकसितमुखी च सती इमम हास्पर चकार अन्यान मापेति माय:1 मा शत्रुश्रेणिः साम् सम्माता सती दैन्यम् चकार दीनवाम् प्रकटयाम इत्ययः '' इति पार पूरणार्थकमव्यम्, यद्रा ' साह ' इति 'सा' 'आह' इति छेदः । आई च दैत्यप्रकटनानन्तरम् क्षमामार्थनां चकारत्ययः । रक्षण समन्यय:- अत्र 'माइस' पदस्प अविकपादस्य मध्ये मग्यवधाना आत्तिः इति अयुनाटत्ति मध्यपदयमकम् | भयुंगाति-मतपदयमकोदाहरणम्- गिरां श्रूयते कोकिला कोविदारं यतस्तवनं विस्फरकोविदारम् । मुनीनां वसत्यत्र लोको विदारं न च व्याधत्रकं कृतोकोविदारम् ॥ ३६ ॥ गिरामिति-पत्र बने गिरा याचा रिपपे कोमलताम: रनादि विरपे माम भापान कोमिदा पण्डिता कुपलेपः कोकिलापमान इति यो मनः इति मध्याहापंम, यतः यस्मात् कारगार बनम विस्फुरला निमम कोरिताराकानार मा पत्र ताराप भीन, कोरिदार शापिपाया: कोकिप्तापा: रोविदाराने नाम: युरपी दा इन मात्रः । अय मुनीनाम पगारमिनानाम नसिनाम सोकाममाः बिहार कम गयम या मन नया पति, वान पक्षिगा दारपनि नाय. पांगी यौन पारपत्रम ग्यापम कम भोका निरामयात्रा पर माया पवन, व्यायापारीन पानी सिनीति परः।

·सक्षण समग्धपः-
..
अम 'कोरिदार पदस्य प्रत्येकपादान्ते सध्यपाना माचिः
इति अयुतायत अन्तपदमयकम।
पापयापि मादिमायमायाग्तयमकानि भयन्तीत्युवाहरात-.
सिन्धुरोचितलताग्रशल्लकी
सिन्धुरोचितमुपेत्य किन्नरः।
कन्दराजितमदस्तट गिरेः
कन्दराजितगृहथि गीयते ॥ ३७॥
मिन्धुरैति-किमरे मिथुराणाम हस्तिनाम पिता योग्या
भारणपोम्पेत्पः लनामा तामधाना पाढायः पन तपोक्ताः
पा: मिया नया साभिः रोचितम विभूषितम,कन्दः मूषिशेपैः
नितम् शोभितम, कन्दराभिः गुहाभिः मिता तिरस्कृता प्रा.
पाम श्रीः शोमा पेन ताम् अदः पुरोहस्यपानय गिरेः परस्य
हम शिवर उप पाप गीयते।
लक्षण सम्पय.-
मा 'सिम्पुरोचित' पदस्प मथमपादस्प' दिनीयपादस्प
पादो भापति पार्दै भादिमध्यपादादिगन पदमाम् ,
एम कदामित' पदस्प हतीपपादस्य चतुर्पपादस्प शादी
मात्तिः इति जरादें पम्पान्तपादादिगते पत्यकम ।
पारमग मायपमरते-
वसन् सगेगोऽत्र जनो न कधित्
परं सरोगो यदि राजहंसः ।
गीतं फलं फोन करोति सिद्धः,
रोले कलहोज्झित काननेस्मिन् ॥२८॥

·. वसन्निति-कलन अपवादेन दोपेग या ग्यतम राहिल काननम् वनम् यत्र तयोक्त मंत्र अस्मिन् शले पो काश्चन जनः कोपि नरः मरोगः गेगयुक्त नास्ति, तपन निर्मलजल गा. सेन स्वास्थ्य दिकगय पानः इनि मानः । परस किन्तु यदि अव कश्चित् मरोमाता रानमःपक मरमानमारख्या मरगति इति तादृशः अस्ति । अस्मिन् पर्वते का, • मिदा देवयोनिविशेष कलम् ललितम गोतम न करोनि ! सर्वः पत्र करोति भावः । लक्षण ममन्यया- अत्र "सरोग' पदस्य प्रथमपाटस्य द्वितीयपादस्य च मध्ये थाटोत्तः इति आदिमध्यपादग मध्यपदपपाम: उनादें तु कलङ्क ' पदस्य तृतीय चतुर्यपादयोमध्ये प्रातः इति मध्या. तपाद्गत पदयमकमा पादद्वयगतस्य अन्तपदयमफस्योदाहरणम्-il. जहुर्वसन्ते सरसींन वारणा: Tailerry वभुः पिकानां मधुरा निवारणाः ..... रसं च का मोहन कोविदार कम : . . . विलोयन्ती बकुलान् विदारकम् ॥ ३९ ॥ 111: जहुरिति-वारणाः इम्तिनः वमन्ने मरसीमा:सर न नहुः सस्प जुः । पिकानाम् कोकिलानाम:मपुरा मनोहगानयातनाः रणाः वनय: -शमिरे । एसम-मोहनेपरविता हरण कोविदा कुराया का रमणी : पकुस्तान वदास्पाविशेपानविलोकयन्ती पश्यन्ती के रमम विदारकम विगापुरम संभागवति तथा न आर प्राप्त मतानन्यायाः निया, मुरलश्रममनभायेन मयमेव रमं अनुवमुनि माया पदा, सोन सोविदा को प्रोगपतिका ·. P म । स्त्री पकुलान् पश्यन्ती विदारकम् हृदय विदारणकरम् कमरसम् न माय मा पर वियोगिन्या पकुलपुष्पविकासे पूर्णाप मिल. । म्ममदारावस्यापनुभूति भावः।. रक्षण समन्यय:- अत्र प्रथम द्वितीय पादयोरन्ते 'वरणा' ते पदस्य मा. साः इति मादिमध्यपादानगतं पदयमाम । परमपरे । दारक' पदस्प वतीय चतुर्यपादयोति मात्तिः इति मध्यान्य- पादान्तगत पदपरकम् । मापन्तयमकोदाहरणम्-- वरणा: प्रसून निकरा वरणाः । मलिनो वहन्ति पटली मलिनाम् । तरवः सदाऽत्र शिखिजारवा . : ...: सरसञ्च भाति निकटे सरसः || वरणा निम्नानाम् पुष्पाणाम निकासमा एप भावरण पेपार सपा सामान र सामलिना भ्रपराणा मसिनाम कृष्णाम् पटनीम समुदायम रन्ति पति तथा प्रशिखिमानस्य मयूरजातः पपूर निकपत्यः सकेकावाणी सरस मरोरप निकटे, सदा मरममपुरम भांति प्रतिमानि। - E रक्षणसमम्पय:- भर 'परण, मरिन, ता, मरम' पदानो पण चतुणी पादानामादी मन्पात्तिः इति पादापतगत पदयसम् ।। हितीपबतुपादाम्तगत पश्यमसरोदारथम--:: यथा यथा दिजिह्वस्य विमवः स्यान्महत्तमः। -- ·-- तथा तथास्य जायेत स्पर्द्धयेव महत्तमः॥११॥ 'ययेति-द्विनिहस्य दुर्जनस्य यया यया विभवः ऐश्वर्यम् महत्तमः अतिशयन महान् पनि तया तथा अस्य दुर्जनापं तमा पापम् मालिन्यगुणसामान्यन पापस्य तमसा व्युपदेशः उक्तव- "मालिन्य ब्याम्नि पापे " इति, स्पर्दपा इव विभवद्धिजन्य पया इवं महद गुरू नायेत भवेत् । लक्षण समन्धयः- अब ‘महत्तम' पदस्प द्वितीयचतुर्थपादयोरन्ने आदि इति द्वितीयचतुर्थपादान्तगतं पदयमकम् । मयुताऽसंयुतावृत्तिपदयमकस्योदाहरणम् दास्यति दास्यति कोपा-... in दास्यति सति कर्करान शापम् । ..., भवति भवतिानों भवतिमितस्तेन वटुक ! त्वम् ।। १२ ।। मादस्पति-हे षटुकं ! पालक ! भवति लपि कर्करान पापाण खण्टानि आमासमन्तात् अस्यति सति लिपति सात दीप्ती भतिकोपात् महाकोषामिमृता सतीत्यः शाप दास्यति । निश्चयेन सन शापेन अनः निष्ठोत्पत्तिः भवति, तेन तस्माद कारणात सम तितिः स्थिर: मर चापल्य त्यतिमार। लक्षण समस्ययः मंत्र 'दास्पति" इति पदस्य मधपादादी आशीष ध्यर- पापक वर्णान्नग प्रोग्रेन मुमा दिनीपादादा कोपात' , इवि पदेन प्यार तनाव भसंपुता; परं पति पदस्प मृतीयांदादी माष्टचिः संयुना, चतुर्थपादायी तु पन' पदाम्या ."

·4 अपनाताद अमना दिएकमेव पुरऽपता पति पपापा पपारादातर- कुलं तिमिभपादन कोयनां न दीव्यति । न दीव्यति करेणूनां प्राणिनां गणनापि का १ ४३ नपिति-मर मोदएन नदीपानका नाप गहरे को. नाम हस्तिनाम युलम ममाः न दीपान हरति । मनाम स्पेशया पर इटाणाम पाणिनाप गणना भपि का न पापः। समग्यप- भा 'करेणनाम' ति पदम्य द्वितीयपादस्यादीतीय पादस्य पान भाषा मध्यरपाननया अपुता'नदीयांव' पस्य लीपपादस्यान्डे नगोयपादस्पादों आतिः निरूपं. धानतया मंपुना इनि मपुताऽमयुताष पदपकम् । মথ বঙ- गंगाम्बुधवलांगाभो मुमुक्षुभ्यानमोचरः । पापार्तिहरणापास्तु स सज्ञानो जिनः सताम् ॥४॥ गहि-पापा हम गाय, गाइम पन. अम्युमलप नर या शुभ्राणों भानाम् करचरणादीनाम्, मामा कान्तिः पस्य सः मुमुक्षूणाम् मुभिलाषिणाम् पुरुषाणाम raप मपाः गोचरः विषयः समापिदाव पर सासाकारों भवि इत्पः मानेन प्रमण इति भावः मति: महाना : मसिद्धः मिनः बुद्धदेवः सताम् मम्मानानाम् पापातिरणाप पापापविनाशनाय भातु भवतः । -- न 1 ·१ , "लक्षण ममन्यय:- अत्र 'गा, मु, पा. म' मानां क्रमेण चतुणी पादानाया- रम्म विक्तिः अव्यवहिनत्वेन मयुता हाते मयुतात्ति पादादि- गतं वर्णयमकम् । असंयुतावृत्ति-वर्णयमकोदाहरणम्- जगदात्मकीर्तिशुभं जनयन्नुद्दामधामदोः परिधः । जयंति प्रतापपा जयसिंहः माभृदधिनायः ॥१५॥ जगदिति-उद्दामम् अत्युग्रम् घाम तेजः यस्य तादृशः दोः भुनः एव परिघः कपाटावरोधकः 'अर्गलम्' इति प्रसिदः दण्डविशेषः यस्य सः प्रतापेन पूषा मर्पः श्मामृता भूपतीना अधिनाया अधिपतिः जयसिंह जगन आत्मनः का पक्षमा भ्रम जनयन् कुन् भनि सनिमिक्रम्य तिष्ठति । अत्र 'ज' वर्णस्य प्रत्येकपादादो सान्तराला आतिः इनि अमंयुनाटात पादादिगतं वर्णयकम् । मयुताऽसंयुतावृति यर्णयमकोदाहरणम्- मा मा कारयते रामा सा सा मुदितमानसाः। 'या या मंदारुणच्छाया नानाहेलामया नना ||४६॥ मामिति-मामा ची मुदितमानमा मनीचर्मा मत माम भाकारयते पाहपसि । या या मदन मदिरा पानेन अरुणा रक्ता जपा कानिः पस्पा मारशी तया नानाहिलापमम् विरिपक्लिाम रिमपम माननम् मुखम् यस्याः नयेता तो इतिशेषः। मा 'मामा''पापा यानाना इत्यापित पुना, मन्पेकपादा पठिताना तु पापातिः अमंयुमा, इनि । मयुनाऽमयुगामि वर्णपमरुप । लक्षण समन्वय:- ... रक्षा समन्ययः- - ·virging पम प्रमाण मार- स्वभावोक्तिः पदारस्य सक्रियम्या क्रियम्य या । जातिविशंपती म्या हीनत्रनाकादिषु ।। ४७ ।। पामोमिन-फया गमनादिरापारः मन मस्तिस्प पेनस्पतिमा पिपाप गपगादिप पार inाप भपेतनस्प पहास्य पनुनः समाप उकिः वर्णन भाति कथ्यते । नाः टीनाः नौपमानमानः पा, प्रामा: भीताः पाणिना, • अर्भकाः बारकाः एनरममा एनादेपाषणो इस समारोक्तिः पितः रम्पारपणीमा मामिपानि । यद्यपि समसभा- परनपपि मामिरेव पापि भीजामहापातिभानाम् सभा- सरप पर्णनमीर पनोमिनि मानेकपामुपादपति । वहीवली पहलकानिरुवा विचित्र- भूर्जत्वचा रचित चारुदुकृलीलाः। गुजाफल प्रथितहारलताः संहलं खेलन्ति खेलगतयोऽत्र बने शवर्यः॥४॥ पति-भत्र भरिमन पने क्लिीभिः पयूरपिचाणिभिः पामा मग पा कान्तिः तपा रोचन्ने किसान्ति इति वापर विविषया नानापपा भृमत्वमा रचिता करिषता चारदुफास्य 'मनोहरपहरणस्यलीला शोभा यामिः ता. गुलाफसः प्रथिता गु. पिता हारलता हारा वली पापिस्तयोक्ताः खलगायः सनि- भ्रमापनाः दार: भिलाना सेलान्त फ्रीसन्ति । तारादरणम्- . रक्षण समग्षय- भत्र दीनानां (अपमानिभानम) शरीणां स्वदशायो...

·बारपातरम- : যাবধি-মুন, যুম্নামকলি ম্যাগান समारस्य वर्णनात नानाला आरतनिरधोरणि भीषण अणुकरा करंगच्छि । उल्लसि अवीण भुअवण विणिवेसोदशमुद्दो एसimer मराम- आरक्तनेत्रणि भीषणवदनोत्करः कुरंगाति । ... उल्लसित विंशति भुजवन विनिवेशो दशमुख एप आरक्तति-कुरझायन ऑक्षणी नो यस्याः तत्मबुद्धो कुरदाक्षि! आसमन्तात् रक्तानाम नराणाम् श्रेण्या भीषणः भपरनः यदनोत्कर: मुखममूहः यस्यः नाशः लमिताः प्रका: शिता वा यस्मिन तथोनः एष पुगेवी दशमुसः रावणः वर्तने .. -- + इति शेषः।- लक्षण संमन्वय,- अत्र स्वभावलो भयङ्करमूर्तेः रावणस्य तत्स्वाभाविक, भीप- णतावर्द्धक, रक्तनेवत्व, भीपणानेकमुखत्व, लसदिशतिभुजवानां वर्णना समायोक्तिः उपमालक्षणम्- उपमानन सादृश्यमुपमेयस्य यत्र सां। प्रत्यया व्यय तुल्यार्थसमासै रुपमा मता ॥ ५० ॥ उपमानेनेति-पत्र प्रत्ययः क्यच-क्यहममृतिभिः अरुपयैः इव-यथादिमिः, तुल्यायः समममानादि शब्दः, बहुब्रीहि प्रभृतिभिः प्रासनिकस्य मुखादेः उपमानेन असामड्रेिन चन्द्रा- ना मादृश्यम् तुल्यता मा उपमा मना, कथिता । .. .

·- उदादरम- गत्या विभ्रममन्दया प्रतिपदं या राजहंमायते यस्याः पूर्णमृगाइ मण्डलमिव श्रीमत्मदेवाननम् । पस्पाश्चानुकरोति नेत्रयुगलं नीलोत्पलानिश्रिया तां कुन्दार्गदतीस्यजानपनीराजीमतीं पातुयः॥५१॥ गरपति-या विभ्रमेण पितामेन पन्दया पदावा गन्यागम. नन प्रतिदम मतिपरणन्पामा राजहमायते गजामी इव आ. परति । पस्याः माननम मुखम मदर नित्यमेव पूर्णमगार मण्ड- लमिव पूर्णिपाचन्द्रायरम इस श्रीयन् शोभायुनमस्ति । यस्पा नत्र- युगलं च नानदयमापे श्रिपा शोभपा नीलोत्पलानि इन्दीवराणि अनुकरोति समहति । कुन्दानि भग्राः श्रेय रमणीपाः इनि मार दन्ता पस्पाः तमोक्तम् ताम राजीनीम तमानी नियम स्पनन् जिनपतिः पुदा यान पातु रक्षनु । लक्षण समन्धय- अत्र गनीमनी, तदानन, नयनदप, दन्तम्पाणाम् उपमेया- नाम प्रमेण रामांम. चन्मयादल, नीलकमलम्पैः उपमानः सह- मारयम तय 'रागमायने 'इति एकड़ प्रत्यऐन 'ए'स्य. पेयेने, 'नुकरोति इति दुल्याशियपा- अफटीक्रिपते पुरमालारा उदाहरणाग्तरम- चन्द्रवददनं तस्या नेत्रे नीलोत्पले इव ।, , पकविम्ब हसत्योष्ठः पुष्पधन्वधनुर्धवः ।। ५२ ।। चन्द्रादेति-पुष्पम् धनुः यस्प मा पुष्पधन्वा कामदेवः सम्म धनु र भः परया तोक्कापाः तस्याः रामीमत्यतिमा - 4 , ·म्न्यात्रियः वदनम मुखम चन्दवद चन्द्रेण तुल्यम् अस्तीति पः नेत्र नीलोत्पल नीलकाले एव स्तः, तया तस्याः आधः पवि. बम् पकविम्बाफलम् हसतितिरस्कगेति, यदा घाट्नामनकार्यत माश्रित्य इमान' इत्यस्य अनुकरोतीनि तुल्यायंता एव स्वी: कापी, अन्यया अन्पटीकाकारङ्गीकृता अस्य तुल्यार्थकोदाहरणता नस्यादा रक्षण समयय- अत्र उपपानाम् मुख नत्रांष्ठानाम् उपपः चन्द्रनीलकमल परिणयिनः मह माश्यम क्रमेण नम्' इति प्रत्ययेन, '' पम्पपेन, मिति' इति तुल्यार्पपदन वपत इति उपमा । . उदाहरणान्तरम- मम भरिअमाणसस्स विणिनं दोषा अरम्स ससिण त्व। तुद विरहे तीइ मुहं संकुइअ सुहअ कुमु च ॥५३|| (मद भरितमानस्यापि नित्यं दोपाकरस्य शशिन इव । तर विरहे तस्या मुखं संकुचितं मुभग कुमुदं च ।।) पनिने मग! मदन भण गरिम पूर्णम मानमम विषम पापमय पदो ५१. कनी ( 'मदारतमि करतयांप' इति मेदिनी) दिगिया मदः पमः इरपान रित पूर्णम् मानमम शः पाप पोनप्प दोषाकरणापि नानाशेष पुतरपार पो गधिनाया शशितः समस्या मागि रियोंग सम्माः मुषप मुदप समेगामि वि भानामित राममनपा- मा मृग-नयनपिनी मुगयोपयोपद समर पार समानानाम मा माप ' णन कर सामा ·iraneer- मापीगग निणिरprinादलकाम जन्म गाणं गाय पुपमम ॥ ५ ॥ (नमनबीनगर्ग जिनपरिमानापायम् । पार पनप पनगम अममम |) HARITRA tit entern Entire in RTE RATE RAHATE Pाम ('पा मोरयागराgia निवांग fryie tini. पाम. निमप १५ ए मनपर काम पाप । शण समाप- मपमुपपेपर. पा सानपपधार मनः स्पष, afire Vान से मारपी: पापाम प. पानापेष पापान पंपोपमाहान पण:--'पपिण पापोपपाना " इति । अम्बयोपमा हारषम- पे देव ! भवतः पादौ भवत्पादा निवाश्रिताः । ते लभन्तेऽद्भुतां भत्यां श्रियं त इव शाश्वताम।।५५॥ पति-नदेश! पेजमा भरमः पादरी परणी परस्पादी र माश्रिताः मनाः स भदुनाम माधर्यकारिणीम, पप्पाम, करपाणकारिणीम, शारतीम् भनिनाशिनीम प्रिपम् सम्पतिम् प्रभन्दै मान्ति ।

·लक्षण समन्ययः- अत्र 'पादो' इत्पस्यैर उपमेयत्वम् उपमानलम्व एस उत्तरार्दै 'ते, इत्यस्यैव उपमेपत्तम उपमानतम् च इति अन- न्वयः तक्षणं तु दर्पणे उक्तम्--" उपमानोपमेयत्वमेकसी सनन्नयः। भनेकोपमेयोपमाया उपहारण:- आलोकनं च वचनं च निगृहनं च यासां स्मरन्नमृतवत् सरसं कृशस्त्वम् । तासां किमंग पिशितास पुरीपपानं गात्र विचिन्त्य सुशांन निराकुलोसि ॥५६॥ मासोनापानी समे! इति भापाराम यासाप श्री गाय भएमरर अपनापर मर शास्तिपदम भालोकनम दर्शनम, पर पागम, पूरा मालिशनम् प सरन् सप फुधा बाम । म भोः नामाम परशाम एलोपनानाम गाम बारीम तमाम पुरीणाम समापिरामेणानाम् पाप पानम मीन पर गिरस नियांप निराकुटा पाया बचपन निराठी मारिनु सग पनि भार। भर मनाहन निगानामा मायोपाना न मानेन परर मा मा निगरानी माnt बसमानामुरामामा- कलेन चन्द्रम्य कलामुमा मुकापली बार गुगामा। जगप्रयम्यामिमतं ददाना क्षणभमाणा- - .. M स ·ܢ ܐ ;

·. हिमम् इव धबला शुभ्रा अस्ति, ते पाच गिरी चन्द्रकला अति निर्मला समिति दाया वातुर्यम् घालाय काकस्स इन अस्ति, ते वक्षा उरनमा आकाशम् इव विपुलम् विस्ततम् अस्ति लक्षण.समन्यय:- अत्र, हिमम्' इति अपमान नपुंमकम; 'कीति: हात उपमेयस्य तु स्वीत्तम इति लिङ्गभेदः- 'चन्द्रकला' इति उपमा- नस्य एरुवचनता, 'वाचं' इति उपमेयस्य बहुवचनता इति वचन मेदाः । उपमानस्य काकगतदाक्ष्यस्य नृपगतदात्यापेक्षया, अतीव हानतावहानोपमा । उपमानस्य नपतः विपुलतायाः सारूपो. पमेप विपुलतापेक्षया अत्यधिकलाद अधिकोपमा । ..... शुनीयं गृहदेवीव प्रत्यक्षा प्रतिभासते । खद्योत इव सर्वत्र प्रतापश्च विराजते ॥ ६० ॥ 'सुनीति-इयम् शुनी मत्यक्षा विषयीभुता राहदेवी गेह- देवता इस मतिमापने पतिभामने शोमरी मताप सनम खोत इव ज्योतिरिगण इस विराजते । । लक्षण समन्यय:- अन्न देिवी' इति उपमानस्य 'शुनी' इति उपमेयापेक्षया मावी अधिकता इति प्रधिकोपमा । एव 'सपोत इति उपमा- नस्य मनाप:' इति उपमेयापेक्षा अतीव हीनतम् इति नोएमा पमानस्य होनाधिक विशेरणता मुशहरति- सफेनपिण्डः पोटामिरधिः शांर्गीव शङ्कमृत् । श्रोतन्मदः करी वपन विद्युत्वानिय वारिदः ॥६॥ नेहि-सफाया नगशिरा प्रोदीमा धमा भाषा समुदा ई मिनिता शाही विष्णुरिय पती ।

·RERARMER girintine : मायने मरा- का पर भरे पाप ' मनप, पामा SIRTrain बनाम एकमेव विशेष पणता । परम पसरा पाय मानपद परोपण, PERT 'दापन ' 'ivyri 'ति पिन भांश रोपणमा । लिगुराना- मुम्ब पन्दमिवा लोस्य देवाल्हादकरं तर । पृ.मुदन्ति मुदाक्षीणि क्षीण मिथ्यात्वस्य संपदाम्॥६३ मुमिन-सीणा नश विपासस्प मापनापा: मम्मत कप: पहा नपाम सपनापून करणानाम, पद शिन पुरुषाणाम ९पर्यः मानिन तर पन्दम् हर भाहादार पंप रूपानाप मुपप भारोपप या मुदा आन. देन नुदान कुमुदानि इस भापति रिकामतानि भवन्ति इनि भाषः। भर मुमति उपपेयस्य नमसम, 'पन्द्रम् । हाल उपमानस्य पुरम इन मिभेदेपि उपमा निदोपा । समासे उपयोपमामयोः लिभेष मुराहपतिः- निजजीवितश करजाप्रकृत- क्षतपतयः शुभिरे सुरते । साणसाचपा- ·A. 7 2 . . + कुपितस्मरप्रहित वाण गण-: चणजर्जरा इव सरोजशः ॥ १३ ॥ निति-सरोजे कमले इस शी गपने यस्याः तादृशः स्त्रिया मुरते पतिसङ्गमे निजनीवितशस्य स्वपाणवलमस्य वारमानाम निखानाम अप्रैः तानाम् सतानाम् पङ्कयः कुपितस्मरेण कुम कामदेवेन प्रहितः सिवाणः गणेः वाणममूदः ये प्रणाः सतानि तेषाम् जरा चिन्दानि इव गृभिरे शामन्त स्म । लक्षण समन्यय:- अत्र 'सरोज दृशः' इत्यत्र अपमानवाचकस्य सरोज' शाब्दस्य नपुंसकत्वम, उपमेयवाचकस्य 'श' इत्यस्य स्त्रीत्वम् हात समासगता भिन्नालगता न दोषावहा । रूपके लिङ्गमेदमुदाहरति- हस्ताग्र विन्यस्त कपोलदेशा मिथो मिलत्कङ्कण कुण्डलश्रीः । सिपेच नेत्रस्रवदश्रुवारा दोः कन्दली काचिदवश्यनाथा ॥ ६४ ॥ हस्तति-मापनाया अवशीकृतमका काचिद स्त्री हस्तस्प भग्रे अग्रभाग विन्यस्त समर्पित कपोल देशः पपासा भस्मा- देव कारणाद पिया अन्योन्यम् मिसन्ती करणकुण्डयो: कर कामरणपोः श्रीः प्रतिविम्मापा शोमा यस्ता तयोक्ता :सती नाम्याय नपनापाम समता नगरछना अनुसरा मधु जलेन दो मुम एक कन्दगी ना नाम मिपय मिति स्य।

·"दोहरी"मा परेप पप 'मी' सीपदानानि I मतिमाघi fogie णनि- बटुवीरेऽप्यसायको यदुवंशेऽहुतोऽभवत् । कि केतस्यां दलानि स्युः सुरभीप्यखिलात्यपि ६५ पीनारागः पर नालन पो पर. एक कप भागी पुरषः महमा अलौकिक गुणालितः परन । नरपाम् नासपापा मापाप मसिनमानि सर्वाणि सानिपानिपुरमाणि मनोमोहनगापुनानि पुः भोपुः किमा नाहत पापः। -- एमपसमय:- भा उपयस्य "यदुराप" पुस्तप, तस्योपमानस्य 'कमी' इस्पस्य तु ग्रीसम् इति लाभदः पापमाणलक्षणापा मतिरस्पमापान विधानमः। पकालद्वाररक्षणम- रूपकं यत्र साधा दर्ययोरभिदा भवेत् । समस्तं वाऽसमस्तं वा खण्डं वाऽखण्डमेव वा ॥६६॥ पिकमिनि-पत्र सापाद समान विशिष्टतात अर्थपोः पासंबिकामासङ्गिरूपोः यस्तुनोः उपपानोपमेयपोः पा अभिदा भेदामा एकरणम् इरपर्यः भरेत न पाम् भवति । तच पर सपत्तम ससासोपेतम, मममस्तम तनियम, खण्डम् खण्डितम्, अखर मण्डित पति पतुर्विधः ।

·: ३ समस्तकपकोदाहरण- कीर्णान्धकाराऽलकशालमाना निवद्धतारास्थिमणिः कुतोपि । निशापिशाची व्यचरछयाना महान्युल्कघ्यनि फेदमतानि ।। ६७ ॥ कीति-कीर्णाः इतस्ततः क्षिा अन्धकारम् एवं अकाः चूर्णकुन्नला शालमाना शोममाना निवदाःहारमावेन परिहिता ताराः एव अस्थीनि तान्येव मणयः यया ताहशी, महान्ति, उन्न कानाम् धनयः एव फेस्कृतानि फत्कारशन्दाः तानिदधाना पार पती निशा एव पिशाची रातमी कुतः अपि कस्मादपि अशात. नाम्नः स्याना पचरद विचचार। लक्षण समन्वयः- अत्र कृष्णवरूपमाघात अन्धकारस्य अलकैः मा, राम तागोलाकारतारुपमाधान ताराणां मणिभिः सा, मयतरता पमाघम्पांद निशापाः पिशाच्या मह, कटुवारभसूचकत्वास सपानधर्म विशिष्टतात् उलूकमनः फरकारः मह अपैद रवि पकम वध ममासयुक्तमानिसमातम् । मसमस्तम्पकोदाहरणम् संसार एप कूपः सलिलानि विपत्ति जन्मदुःखानि । इह धर्मएव रज्जु स्त स्मादुद्धरति निर्मग्रान् ॥६॥ ममार इनि-एप मंमा कपः भक्ति, इमारतो विपति मन्मापानि मसियानि जानि मन्ति, धर्मः एन रग्नुः निर्मपान मुस्लिाम पुरपान नामा मंमार कृपादादि सति ।

·समान माग गायन, पलपर. सामान पर, भामापायांत पाप मा भनिएमालामा मममम | मापारणप- अधरं मुखेन नयनेन सर्वि सरभित्य गजमिव नासिकपा । नव वर्णिनी वदन चन्द्रमसः तम्णा रसेन युगपनिपपुः ॥ ६९ ।। परमिनि-नाणा: युवानःसन मायनिशपेन नः यानन्याः मीन काल्नायाः पदनचरममः सुपचन्द्रप अपरम् मोठम् मुग्पेन, पिप छविमा नपनेन त्रेण भाम्नमित्र कपरमम्पधि इय सुमित्सम मीरमम् इष्ट गन्धमित्यर्थः नामिका पुगपत् एकदेव निपपुः पोरन रक्षण समायया- - भत्र आमादकत्वमायात मुरास चन्द्रेण सह एकताम् हसि रूपकम, मुषचन्द्रस्प 'अधरं मुसेन ' नयन रुनिम् । 'पुरीमतं नामिकथा 'माने परनाम गण्डम् । मंगरुपकोदाहरणम्- ज्योत्स्नया धवली कुर्वन् नुर्वी सकुल पर्वताम् । निशा विलास कमलमुदेति स्म निशाकरः ॥७॥ ज्योत्स्नपेनि-निशापाः गोविलामाप पंलार्थम् कमलम् निशाक :पन्द्र ज्योत्स्ना चन्द्रिकपा कुलपांत मोन्द्रादिभिः महिताम् उपम पृथ्वीम पवली कुर्वन् मुकुर्वन उदेति स्म। - ।

·( ७४ ) लक्षण समन्यय:- अत्र मनोरमनतादि मापात निशाकरस्य निविला कमलेन मा अमेद दाते पाम, निशाकरस्प अखण्डस्यर (मा क्षेत्र ) निशाविलासकमलता हात पादनाव च असभम्। प्रतिस्पमालक्षणम्- अनुपाता विवादीनां वस्तुनः प्रतिवस्तुना । पत्र प्रतीयते साम्यं प्रतिवस्तुपमा तु सा ॥ ७१ भनुपागायिनि-यन स्वादीनाम इस पयारमति मार पोशम्दानाम भनुपाणी मायने पातुनः मामाकप :- रणना सदिगदेन परतुना अप्रामकिनेत्यागा माध्यममा एम मनीपत भाग घेत मा मतियस्तुपमा । शाहरणम- यहवारण्यसायका यदुवंशेद्रतोऽभवत् ॥ ७२ ॥ कदमानि यः गुरभीपापापनि चास्यान HERER कानाम शादिशदानापमापियश सार, वीराणाप दमः, अमाप पामिन A REP प्रय ARRITI प्रान्तियRalt- वादगन्यत्र कत्रा मनायायाय यातुनः । निभनी पत्र जापत धान्तिमान मागता या॥७८ रवी या मागायन it alitaris पनि पाप wajan in मनाला प्राय माया Rit ·ईपकमलं वि वणे णअणे णीलुप्पलं ति पसच्छि। कसम ति तुझ इसिए णिवडा भमराणं रिसोली।७॥ F- (हेमकमलमिति वदने नयने नीलोत्पलमिति प्रस्ताक्षि। कुसममिति तब हासत निपतति भ्रमराणां मेणिः ।) कमलापति मनाति! विशालमोपने ! पिपे! तर परदने मुम रेपकमल पुवर्णकममम् इति, नपने ने नीलोत्पलम् नीरलपरम इनि. मिरापे कुसुमम पुष्पम् अस्ति शात मत्वा शेषः भ्रमराणाम् श्रेणिः पानिपतात । स्टक्षण समग्यपः- मा भ्रमराणी मुरभिन्न पिशिष्ट मुव तारशस्य तांदमस्य देपकमलम्प निमः, नीलस्य ने ताशस्प तद्भिनस्य नीलकम. प निमितिः, अंततापुते हामे सादृशस्प तानप कुछमस्प मीनिः इति भ्रान्तिमान अलकाः। माक्षेपलकारोदादरणम्- उक्तिर्यत्र प्रतीतिर्वा प्रतिषेधस्य जायते । आचक्षते तमाक्षेपालारं विबुधा यथा ॥ ७५ ॥ रक्तिरिति-पत्र शीतपेयस्य निषस्य उक्किामासाद कथनम् पानीतिः भद्वारा मानम् जायते विषुधाः पण्डिताः तम् था. नेपालद्वारा आपसते कथयन्ति । इन्द्रेण किं यदि स कर्ण नरेन्द्र सूनु रेरावतेन किमदो यदि तददिपेन्दः। उदादरणम्-

·दम्भोलिनाप्यलमयं यदि तत्प्रतापः
स्वगोप्ययं ननु मुधा यदि तत्पुरी.
इन्द्रेति-यदि चेन सः कर्ण नरेन्द्रस्य
पुत्रः जपामादेवः अस्ति ता इन्देणः किम नरि
भावः। यदि तस्य दिपेन्द्र श्रेष्ठः हस्ती मतले भने
इन्द्रहस्तिना किम् नकिमपि प्रयोजनमते मा
अपमिहदेवस्य मतापः अस्ति तर्हिदम्भालिन
न कोप्यर्थः इत्यर्थ: । यदि सा सस्य पुरी
सर्गः भाप मुधा मयोजनशून्य ।
.
सक्षण ममम्पप.-
भय इन्द्ररावत दम्भोलिसाणो
पामारः।
उदाहरणागरम
यस्यास्ति नरक कोड निवास
सोऽस्तु हिमानृतम्तेयतत्परः
पायनि-यस्य गुगताप नरकाप
मंगकप पानगगम अस्ति, गाना,
गृतम्परागiipari...
नवन

·(दन्निन कीतिपर्वन्ति कम्णांक्षणमपि ये नेव । ते धनयमाय नराददात धनं मरण समयपि ॥) मोगि-4 पुनिया ने पानि, पेप समसाम दाम जप मापन नगन. पनपहार पनसण निपुनःपनि दिपावले पुरपाः पापपर्याप पत्युकालोप पनप दान ! क्षनगमायपा- पापारासचम- मार सोनिकामनामन्यः फरणापगपुगः पुम्पः पनं न दोपनि नपाय मनोगः मापारधारः। इदमेतदिदं वनि माम्पादयुद्धिर्हि संशयः । हेतुभिर्निश्रयः मापि निश्चयान्नः स्मृतोयया ।।७९॥ मत-हम एन म सहन नुदि: एनत्मकार म. दापन्दिनं मानम मंयः । मौषि मंशपः रेनुभिः कारणः निपनिधये परिणमन् निधामः स्पः कधितः । उदाहरणम- किं फेशपाशः प्रतिपक्षलभ्याः किं वा प्रतापानलधूम एपः । दृष्ट्वा भवत्पाणिगतं कृपाण- मेवं कवीनां मतयः स्फुरन्ति ॥ ८॥ किमितिनी नृपते ! हात अपामार्यम् भातः पाणिगतम हस्तगत कृपाण सम र रीनाम मतपः भविभाः एस पापमाणरीत्या स्फुम्नि विलमान-फिम एषः प्रतिपक्षमा

·दम्भोलिनाप्यलमय यदि तत्प्रतापः
स्वगोंप्ययं ननु मुधा यदि तत्पुरी सा ॥७॥
इन्द्रेणेति-पदि चंद सः कर्ण नरेन्द्रस्य तदारुपनृपस्य मनुः
पुनः जयसिंहदेवः ओस्त ता इन्द्रेणः किम् नकिमपि फलमिति
भावः । यदि तस्य दिपेन्द्र श्रेष्ठः हस्ती वर्तते अते ! तदा ऐरासन
इन्द्रास्तिना किम् नकिमपि प्रयोजनामति भावः । पदि तप
नयमिदेवस्य प्रतापः अस्ति तर्हिदम्भालना वजेण अपि अप
न कोप्यर्थः इस्पधः । यदि सा तस्य पुरी नगरी वर्तते सदा भयम
सगः भाप मुधा मयोजनशून्य ।
पक्षण समग्यय.-
प्रन इन्द्ररायत दम्भोलिसाणा विपश्य कथनान भासे.
पामारः।
उदाहरणागतरम-
यस्यास्ति नरक कोड नियासे रसिकं मनः ।
सोऽस्तु हिमानतम्तेयतत्परः सुतरां जनः ||७७॥
पम्पति-पग पुरुषम्प नाकस्य कोई भने निजामतारपन
गंमाप पदानुगाम भील, मनः सुतमा निरन्तरमा
ननगरः हिमालयापासणगोयनगरः भानु।
पक्षणसमस्या-
पानानिनामनिपुण हिमादिकन कया
इति नियति मा ।
mar-
इच्छन्निनकिनि कान करणं गणं पिजनेख।
ने बन जामच गदिनिधणं माण ममीर ॥७॥

·( ७७) (इच्छन्ति ये न कीर्ति कुर्वन्ति करुणांक्षणमपि ये नेच । ते धनयक्षाइन नराददति धनं मरण समयपि ॥) सन्तीति-पे पुरुषाः कीर्तिम् यशः न छन्ति, ये प कतणाम दयाम् एप अपि न कुन्ति, पनपक्षाः इस धनरसन नियुक्तदेवयान विशेषाः इव ते पुरुषाः परणमभोप पत्युकालपि धनम् ददति किम! मक्षण समग्पया- भय चौतिकामनान्यः करुणापरामुगः पुरुपः धनं न दीपने इति निघस्य मतोतः आक्षेपालद्वारः। शयाटफारलाणम- इदमेतदिदं वर्ति साम्यादवुद्धिर्हि संशयः । हेतुभिनिश्चयः सोपि निश्चयान्तः स्मृतोयथा ॥७९॥ पिन-दम एतत् इदम या इनि बुदिः एतत्मकार म. देशासन्दिर मान मंशयः । मावि मंशयः रेतुभिः कारणः निधय:निधये परिणमा निधपानास्पदः कपितः । दादरणम- कि केशपाशः प्रतिपक्षलक्ष्म्याः किं वा प्रतापानलधूम एपः। दृशा भवत्पाणिगतं कृपाण- मेवं कवीनां पतयः स्फरन्ति ।। ८०॥ किमिति-प! 1 पम पमः पाणिगतम रस्सप पाणम् पदम शारीनाम पाया प्रतिमाः एप १एपमारीपारन विभाग कि.५ ९पः मनिपक्षा ·नृपतेः लाम्या राज्यश्रियः कपाशधम्मिकिवा एप प्रदा- पानलस्य प्रतापमि: धूमः वर्तते इति शेषः। लक्षण समन्वय- अत्र खरे 'किमयं शश्रियः घम्मिानः आहोम्बिव नृपता- प:धूमः इति सन्देहास्कन्दिता बुद्धिः समायते इति संशयालङ्कारः निश्चयान्त संशयमुदाहरति- इन्द्रः स एप यदि किं न सहस्रमणां लक्ष्मीपतिर्यदि कथं न चतुर्भुजोऽसो। आः स्यन्दन वजधृतोद्धर ताम्रचूडः श्रीकर्णदेवनृपसूनुस्यं रणाग्रे ॥ १ ॥ इन्द्र इति-यदि एपः पुरोवनी पुरुषः सः प्रसिद्धः इन्दः देव. राजः अस्ति तर्हि अक्षणाम् नेत्राणाम सहस्रम किन कथं न वर्तते । यदि एपः लक्ष्मीपतिः विष्णुः वर्तते तहि अमी चतुर्भुनः कथं न वर्तते । आः ज्ञातम् अयं रणाग्रे युद्धस्य पुरोभागे स्पन्दन- ध्वजे रयपताकायाम् धृतः न्यस्तः उद्धरः उक्तदः ताम्रचूडः कुक्कुटः येन तादृश श्रीकर्णडेवनृपमूनुः जयसिंहदेवः वर्तते । लक्षण ममन्वय.- अत्र राजि 'इन्द्रोऽयम् विष्णुवा' इति संशयः सहस्रनेत्रा- भाव, चतुर्भुजाभाव, कुक्कुटाङ्कितरथपताकाम्पैः हेतुभिः 'अयं कर्णदेवमनुः' इन्पाकारकै निश्चय परिणमति इति निधपान्तः संशयः। . + दृशन्तलक्षणम्- अन्वयख्यापनं यत्र क्रियया स्वतदन्ययोः । तं दृष्टान्तमिति प्राहुरलङ्कारं मनीषिणः ।। ८१ ॥

·अन्वयमिति-यन क्रियपा क्रियाद्वारा स्वस्य प्रासनिकस्य तदन्यस्य असामहिकस्य च वस्तुनः अन्वयस्य समानगुणतारूप- मम्पन्धस्य सादृश्यस्प या स्थापनम् प्रत्ययः भवेव तम् अलङ्काम विमः पण्डिताहान्तम् इति माहुः कथयन्ति । उदाहरण- पतितानां संसर्ग त्यजन्ति दूरेण निर्मूला गुणिनः । इति कथयन जरतीनां हारः परिहरति कुचयुगलम् ८३ पतितानामिति-निर्मला: अनलाः एदान्तः करणाश्च गुणिनः गणिनः गुणवन्तः पुरषाः गमयुक्ता मणयः इति भाषः पति- ताना पापपुकानाम् अध: पतितानाम च मसर्गम् मंगति दरेण दूरस एव जयन्ति इति कथयन् द्वारः जरनीनाम् दना- रीणाम कुयुगलम् स्तनदयम् परितर्गत पति। स्टवाण समन्वय:- अत्र पतितपरिहरणपक्रिपया प्रस्तुतस्य सारस्प अमरनुमः गणिभिः सह निर्मलव, गुणवर सायं प्रतीयते इति शान्तालारा व्यतिरेका लक्षणम्- फेनविद्यन्न धर्मेण दयोः संसिद्ध साम्ययोः। भवस्यकतराधिक्य व्यतिरेकः स उच्यते ।। ८ ।। केनोपदिति-पत्र भागदम वा प्रनिदम भाग्यम मुल्पता पपो तथा भायो दयोः उपमानोपमेययोः फेषिक्ष पण गुणेन एकतरस्य उपमेपरप उपमानाय वा भासिएम मरेत : पतिरेक कपसे। m ·( तबुदाहरणम्- अम्त्वम्तु पोरुपगुणाजयसिंह देव- पृथ्वीपतेमगपतेश्च समान भावः । किं खेकतः प्रतिभटाः समरं विहाय सद्यो विशन्ति वनमन्यमशकमानाः ॥५॥ अस्तिति-जयभिडदेव पृथ्वीपतेः नदाम्यस्य नृपस्य मृग- पतेः सिंहस्य च पीरुपगुणात् पगक्रमरूपगापमान ममानभावः तुल्यत्तम् अस्तु अस्तु भवतु भवतु । किन्तु एकनः एकस्मात जपसिंहदेवात् इत्यर्थः विभ्यतः इति शेपः प्रनिमयः वायुननिकाः समरम् युदम् विहाय त्यक्त्वा अन्यम् मिहम् अशङ्कमानाः अग- णयन्तः सद्यः भाटिति वनम् विद्यन्ति । लक्षणसमन्वय:- अत्र पतित्वरूपसापति सिद्धतुल्यताकयोः सिंह जयसिंह देवयोः एकतरस्य जयसिंहदेवस्य भीतिजनकत्वरूपेण धर्मण आधिक्यात व्यतिरेकालङ्कारः। अपद्धतिलक्षणम्- नैतदेतदिदं ह्येत दित्यपन्हवपूर्वकम् । उच्यते यत्र सादृश्यादपन्हुतिरियं यथा ॥ ८६ ॥ नेति-पत्र सादृश्यान साधाव एतत् एतर न, किन्तु इवम् एतत् अस्ति इति अपहारपूर्वकम प्रथम प्रतिपेषपूर्वकम् उच्यते कथ्यते इयम् अपगुति कथ्यते यथा- उदाहरणम्- नेतन्निशायां क्षित सूच्य भेद्य- ·मन्धीकना लोकनमन्धकारम् । निशागमायत पञ्चपाण- सेना समुत्थापित एप रेणुः ।। ८७ ।। मत- मिमाम | Neणा पागणी नपा प्रक्षेपण भनिगाहना अनुशम५५ अन्यौलम भानोमानम : पेन वोत्तम एनम अपन। कि PAL एप मगे शामियोप निशग गरि पासम्म पस्थिना गुदायम् पनपपागा पा पारम्प कामदेवम्य सेना तया ममुत्यापित निशाणु: रमः बर्न इति शेषः । क्षण माप- } •म अन्धकार अपमापान ( पदयान) रेणोश पाप- नाते मपद्धतिः । तुरूपयोगिता माण- उपमेयं समीकर्तुमुपमानेन योज्यते । तुल्यैक काल क्रियया यत्र मा तुल्ययोगिता icell अपमिनि-पय उपेपर उग्यानेन मह मीकमतुल्या ममाना या एकनामा शुल्पकालरनी क्रिया पाइपमेयम् उपमानेन सा पारयते मा नुरूपपागिता-1 सवारणम्- तममा लुप्यमानानां लोकेस्मिन् साधुवर्मनाम् । प्रकाशनाय प्रभुता भानास्तव च दृश्यते ॥ ९ ॥ सममेकि- गृपन ! भस्मिन् लोके भगति तममा अन्यकाः रेण मनानेन च लुपमानानाम भदर्शनम् गरएताम् सपा .

·( ८२.) नानाम् च साधुवम॑नाम् शोभनमार्गाणाम् शोभनाचाराणाम् व प्रकाशनाय भकटनाप संस्करणाय च भानोः मूर्यस्य तब च ममुना सामयम् दृश्यते। लक्षणसमग्घय- अप साम्यप्रदर्शनाप वर्तमान कालया 'श्यते । इत्येक क्रिपया उपमेयस्य रानः उपमानेन मूर्येण सह योगाद तुल्प- पोगिता । उत्प्रेक्षालक्षणम्- कल्पना काचिदौचित्याचत्रार्थस्य सतोऽन्यथा । द्योतितेवादिभिः शन्दै सत्प्रेक्षा सा स्मृता यथा ॥१०॥ करपति-पत्र सतः वर्तमानस्य भर्यस्य वस्तुनः औचित्यात पोग्पवाद सादिमिः इवमतिभिः अत्र आदि शम्देन " मन्ये से मापा ननमिरपेरमादयः । उपेक्षा म्पका भाइस सम्मोपि तारः" इति एतत्सपोकाः 'मन्ये' ममतयः एपन्न । पादः पारिता प्राटिमा काचित् अन्यथा भिनयकारा कराना महरनामोन मा उम्मेसा स्पा कविता। नभस्तले किनिदिय प्रतिष्ठा- श्रकाशिरे चन्द्र मचि प्ररोहा । जगद गिलिला हमतः प्रमोदाद दन्ता इव धान्त निशाचरस्य ।। ९१ ॥ नयमन निममम प्रकाश विनय भसमाधा था गंदमाः चन्द्राद in: सिगा: भगत नि. रिमा निमी प्रमोद वामन RT कहान विराम लामासभिर पाहरणा- ·मार:- थापा भाप पन्दाप मरण करताना '' मेन पीनना इति यसपा) अपांतरपागल- उकासमन्यायपासो न्याप्तिपुरः सम् । कथ्यतेऽर्थान्तरन्यास लिष्ठो मिठध स द्विधा।।९२॥ सत्तांग-वक्तस्प मर्यस्प मिट्पपंप पुप्प पाप्तिपुरस्मरः पुनपुनः भापायागः दिनीपाकपनम् मन्तिरपाम: २८ मा भानापामः शिः श्रेषयुक्तः भोसः अंप. दिशा उराहरणम्- शोणत्व मणामसिताब्जभासां गिरी पवारस्त्वपरप्रकारः। यमुव पानान्मधुनो वधूना- मचिन्तनीयो हि सुरानुभावः ॥ ९३ ॥ गोगसमिति-धूनाम् स्त्रीणाप मधुनः परंप पानी भापता ममामाम् नीलकपलधुतीनाम् अहंगाम नेपागा शोण. सम् रक्तत्वम सपा गिराम बाचाए प्रयास मयुक्तिः अपरमकार: मिशः भामीन् । निधन पुरापा: परपराणां देवाना पभनुपमा प्रमायः भचिननीयः रिनारशक्ति पायम भली. किकात माधः पतति शेषः । लक्षण समस्या- मन मयपानमन्प, नेपरक्तरव, सरभेद परताप भस्प परिपोपार्यम् "भविनीयो हि मुरानुभाषः" इत्याम्पा.

·. nimn mrag (१८९) यस्य कथनात् अर्थान्तरन्यामः: मुरा पदस्य मयदेवनारूपार्थ दियस्प वचिकतात घांनष्ट Eि TEFF अलिशान्तरन्यासोदाहरणम-First शुण्डादण्डः कम्पिताः कुञ्जराणां 'पुष्पोत्सर्ग पदिपाश्चा चमक 115211स्तब्धाकाराः किं प्रयच्छन्ति किञ्चित् । SPrarur क्रान्ता यावन्नाद्धतीत शङ्कमा ९४॥ Pr - शुण्डादण्डैरिति-पादपाः वृक्षाः कुजगणाम हस्तिनाम शुण्डाद: कम्पिताः मन्तः पुष्पाणाम् उत्सर्गम् दानम् इतिमावः चारु मनोहरं यथा तया चक्रुः। स्तब्धः चेष्टाशून्यः आकार येपास ते नडाः इत्यर्थः यावत उदतीष्टः न कान्ताना अभिभूताः ताचन किश्चित किमपि बग्नु भयछता दम न किश्चिदपि इति भावः। लक्षण ममन्यया-PETF भर;"माः इस्तिभिः कपिला ए3. पुष्पाणिः ददुः इति, पूर्वोक्तार्यः अपंपाचकपदरहितेन उत्तरार्दैन समर्पते इति भलियार्थान्तरन्याषः। IPIEF समामानिलक्षण- उच्यते वृक्तमिष्ठम्य प्रतीतिजननक्षमम् । सिंघम सा समासोक्ति न्योक्तिवाभिधीयते ॥१५॥ उपो हति-पत्र वक्ताम् इष्टस्य अभितिस्प पिताप अन्यवानुनः इत्ययः निमनने मस्यौपादने मम ममर्थम् मघा तुम्पमा भन्यर या उरण मा ममामौक्तिः अन्यो. " " निःमा उपने।

·गधुकर! गा कामांफ
पिचर कमेटमय कम्प
धन तु दिन पानदारना
कथं नु मा मालनी मिलान ।। ९६ ।।
मधुकरे नमका : भ्रमा शोक.म पा । फरीद
पापा का परचा भरण या पतु नाय
मितिमाप पातन पनदामा नRा या भनुभूना
मारगी मपम के पारण ivain न मि।
पक्षनमन्च-
भानाकर पालाकालनाता भनाव शोक
गाय भापतीभिः समन विना हा 'साकस्प विर.
सितम्प अन्याय REM भ्रमारस्पादि मिनरस्तुनः
नियमात मपामोक्ति।
विभागारक्षणम
विना कारणमदायं यत्र कार्यस्य दर्शनम् ।
नसर्गिक गुणाकर्षभावनात् सा विभावना ॥१७॥
! विनैति-पा.मा गामार विना हेतु नित नगगुणो.
सय भकि गुगाटे काप भापमान उपाः कार्यस्य दर्श-
नए भामा विभावना उच्यो ।
उदाहरणा-
अनध्ययन विदांमो निद्रव्य परमेश्वराः।
अनलकार सुभगाः पान्तु युष्मान जिनेश्वराः॥९८॥

·अनश्पयनति-तारित अध्ययन पाम् तारा अनयास विद्याः इत्पः अयापि दाना पण्डिना, निद्रंगाः पनगन्य : अयच परमेश्वराऐवयंवना,अनलागः आमरणहिताः तथापि मुमगाः मोमनदर्शनाः मिनेघराः मोदशिरोमणयः युप्मान पान्तु रक्षन्तु। लक्षण समन्वयः- अत्र स्वाभाविका लौकिकगुणशारिपु जिनेश्वरेषु पाणित्य हेतोः अश्यपनस्य, ऐशीतोः द्रव्यविशिष्टत्वस्य, गोमनदर्शनत्र हेतोः सालकरत्वस्य अमावेपि पाण्डित्य, ऐश्वर्य, मुभगवरूपाणाम कार्याणाम सद्भावात विभावना । दीपकाङ्कनरोदाहरणम्- आदिमध्यान्त वत्क पदार्थनार्थ संगतिः। वाक्यस्य यत्र जायेत तदुक्तं दीपकं यथा ॥९९।। भादीति-पत्र आदिवतिना मध्यवर्तिना अन्तवर्तिना एकप- दान क्रियारूपेण सह वारस्य सगतिः जायेत तर दीपकम उच्यते। जगुस्तव दिवि स्वामिन् गन्धर्वाः पावनं यशः। किन्नराश्च कुलादीणां कन्दरेषु मुहुर्मुदा ॥ १० ॥ जगुरिति-ई स्वामिन् ! गन्धः दिषि आकाशे किधरः देवयोनिविशेपा कुलाहोणां कुलपर्वनाम कन्दरेपु गुहामु ता पारनं पशः मुदा हग मुहः वारम्पारप नगुः कीर्तयामामुः । सदुदाहरणम्- लक्षण समन्वयः- अब पधादिस्थेन 'जगुः' इति क्रियारूपेण एकपदान ·. रामनामran emerg पहा मग पर सोपानदीस विराजन्त तमिश्राणि पोतन्ते दिवितारकाः । विभान्ति कुमुदण्याशीभन्न निशिदीपिकाः ॥१०॥ पिरामनोनि-निशि राप्रपाणि Rutम निगमन्त जम्मा दिर भाकाशनाया. नक्षमणि मी मा. शन्ने । कुमुदश्रेण्यः पतरूपमम् ॥ः रिभात. दीपका प सोपत। " रूण RRयप मर पपपपान निशिकार विगन्ति तमि. श्राषि' इत्यादि चतुर्मा मानन्धेन चतुणीमप वाक्या नामस्य गगति: मरति इति दीपकप । मलिशपालङ्कारलक्षणम वस्तुनीवक्तमुत्कर्षम संभाव्यं यदुन्यते । वदन्त्यति शयाख्यं तमलङ्कारं बुधायथा ॥ १०२ ।। पस्तुन इति-पस्तुनः अपाय कप मष्टताम् धक्तम पर मसम्मापा मारना शून्यम् वध्यते, युधाः तम् अतिशया- रूपम् भतिसपनामाम मलद्वारम वन्ति । यथः-- उदाहरणास्तरम- वछारितारितरुणीश्वासितानिलेन संठितोमि महोदधिषु क्षितीश ! । अन्तदिगरि परस्पर शृङ्कसंग- घोरखमुररिपोरपयाति निदा ॥ १०४ ॥ -- .

·.
लक्षण समन्ययः--
“
। ८८ )
स्वदिति- क्षितीश ! पृथिवीपते ! लगा दारितानाम युद्धे
हतानाम् अगणाम याः ताण्यः सिगः तामाम श्रमिनानिरेन
श्वामवायुना मंछिनाः प्रप्टेंद्राः ऊपया नरहा: पाम्पु,
महोदधि महांसमुद्रषु अन्न जिला पन्नो लुटन्नः 'इमेस्तामा
लन्तः ये गिरयः पूर्वमा नेपाम यः पाम्पाम् अन्पोन्यम् भाग
सङ्गः शिवम् महतम् तस्य ये घारारवाः भयङ्करध्वनयः तः
मुरिरिपोः विष्णोः निद्रा आयाति दुभवनि.::.
अत्र राजमताप रूपस्य बस्तुनः उक्त प्रतिपादयितुं.
त्वनाशित शास्त्रीणां निवाः समुद्रकल्लेल्या उचंडीन,
गिरीणां च मियः शृङ्गनवडतं भवति, शृङ्ग:मनोत्पदिन
भीषण शब्दश्च ममुद्र शयानस्य विष्णोः निद्रामगो भवति"..
इस्पाकारकस्य नितराम मम्भाविनोऽर्थय वर्णनात. अतिशयः ।
लङ्कारः।
'यदि सादयोगे अतिशयमुदाहरतिकार
एक दण्डानि सप्तस्युर्यदिच्छत्राणि पर्वत
तदीपमीयते पार्थ मूर्ध्नि मप्तफणः फणी ॥ १०४ । '
एक न-पदि पर्वते एकदण्डानि एकदण्डयुक्तानि माछत्राणि
स्युः भवेयुः तदा पावं मू पार्श्वनाशिमि मतफणाः यस्य
सादा फणी मपः उपपीयेत मोपपपानः स्यात् ।
.
रक्षण समायय:--
अन पापनाशिक मर्प सपाय रस्तुना उत्कर्षमंधनाप
एकदण्ड वेशिष्ट महन्छ प्रयुत पर्वतकास्य अमावस्तुनः
वर्णनान भातश्यामद्वारा

·उरादरम- ETrmy- पत्रासादयतः किविदय फतः प्रकाश्यंत । तद्योग्यता युक्तिः मी हेतुमको चुर्यथा ॥ १०५॥ पनि परिवायत: गापार नाप बयाना पुनिः कारणम मा भी पुः पतिः कः । भामार कारणात म पुरा पमा काम र मोनी पर पग रंतु नामामारा। यथा- जुत्वणसम उम्मनो तता विरहेण कुणइ गाहस्त । कष्टप्मन्तरगोलिर मटुन्सरं वालिआ गीअम् ॥१०॥ पावन समयोन्मत्ता तसा विरहेण करोति नाथस्य । कण्याभ्यन्तरद्योलितमधुरस्वरं बालि गीतम् ॥) पोरनेति-पावन गमन पावनीदमेन उन्मता नापस्प ििहण 'रियोगन मसर दुखिता पालिसा नूतना वधूः कपा- न्सरे पर पोलित मशिन लजया पान, प्रकारिता इति । मारः मधुरः मनोहर या तर या भरति तथा गीत करोति॥ भत्र गीतापमुत्पादनपा पाटिकापा पोवनजन्योन्म- पतापस्य प्रिय विषोग व्यय रुपाप न गीतोसादन पं:ग्पता.. कारणस्प माना नुरलङ्कारः। ससोअरोमिअडाक अन्तमासाइ आगओ.पवणो । सक्षवाक्य.- उदाहरणासर- ·. जाइपलासोसिहरीपहिएमारन्ति ते दाक्षिणम् ॥७॥ (विससोदरो मृगाङ्गः कृतान्त दिशात आगतः पवनः । जातपलाशः शिखरी पथिकान मारयन्त्येत इदानीम् ॥) विपति-विषस्य मोदरः एकमातृका माता द्वयोरपि पर समुद्र संभूतवाद इत्याशयः मृगानः चन्द्रः, कृतान्तस्प पास दिशातः दक्षिणदिशः आगतः पवनः वायुः जातानि उत्पमान पलाशानि पत्राणि पश्य ताशः शिखरी रक्षः च एने घाइदा नीम वमन्नमम पथिकान मारपन्ति । लक्षण समन्वया- विषहमाणहरं वस्तु, अतः तभ्रानुः चन्द्रस्य भषि प्राणारतमा कृतान्ताप पातासम् नगति ममिदमोनिशातः ममागताप पायोरपि तयालम युक्तियुक्तमा, एक मातपला' इति निशा पण 'जाना पप मांसप आशा यस्' इति भयंकरर्णन शिष. रिणोपि मारस मुचिरति विमोदरादीनि श्रीणि विशेष. गानि पेग पापान शिरिणा या मागयोग्यता मका• शयनीतिशाः पायानि लक्षणप- अतत्परतया यत्र जम्प्यमानन यस्तुना । विवक्षित प्रतीयत पायोनिग्यिं यथा ॥ १० ॥ मारि-पत्र या नदयानमिवायला. क्षमान पान कानुना मिसिन कमिटम बानु मनीपेन १५ पर्मानानि - लामन्यवाद निवदम्य महायत पम्- ·देषः प्रभो ! रिपुपुरन्धिजनस्य वासीत् । एकः खुर बहुलरेणुततिं चकार तां संजहारः पुनरथुजलेर्यदेन्यः ।। १०९ ।। विदिशी प्रभो ! माइवेषु घोरपुदेषु सर सैन्पस्य तर मेनायाः ये शरापोटकाः पाम निरस्प समूहस्प रिपुपुर. भिमनरक शास्त्रीननस्य पदेपः पाघुभावः आमीद । पत् प. मान् कारणात् एक पोटकसमूः खुरे पहलाप भरल्पाम् . तिम् धारिगरम पार! भन्यः शखीमनः पुनः ताम रेणु मन्नार अनुमने पनिमरणमन्पशोकाभिरित्पः संमार दरी पकार । लक्षण समन्वय:- भं राममनापपमुदापोलून रतः पृतशतशोकाधुसरे निराहनम् " इस्पारपन मातुना वितितार्थ कधपता पावर इस्पाकार पक्कीमई पस्तु ममीपते इति पणिोतिः ममादितपक्षण- कारणान्तर सम्पत्ति देवादारम्भ एवं हि । यत्र कार्यस्प जायेत तज्जायेत समाहितम् ॥११॥ कारणति-पत्र कार्यस्य भारम्भे पर देवात कारणामरस्य भाप कारण मानिसमुपति नापेतना समाहित नाये। सदुदाहरणम्- गनस्विनी बालभवेश्म गन्तुम उत्कण्ठिता यावदन् निशापाम् । तावन् नवाम्भापरधीरनाद. प्रबोधिनामोधशिखीगुफज ।। १११॥

·मनस्सिनीति-मनसनी मानवती स्त्रीनिशाया रात्री पार वसमस्य कान्तम्प वेश्म सदनम् गन्तुम तिमि उमः अमृद, ताकत नवाम्मोधास्य नवीनमेघस्य धीरनादेन गम्भीर निना प्रोधित नाशिनिद्रः मीपशिखी सनस्थितः पर पुरुन मितं नकार। लक्षण ममन्यय:- मध यमपभगमनम्प उत्कण्ठापे एकस्मिन् कारणे मनपा कामयागमनारम्भ पर भाम्मान पत्र कमित रूपस्य कारण नरय समुपगमाहिनालङ्कारः। पनिमाणम- परिवर्तनमर्थन मदृशामहशेन या जागतार्थम्य गवामी पििनर्णया मता ।। ११२ । पानीपान - नगन प्रारीन अनुरपेन मात्र मा प्राय पोयतन जान भयो पनि ममा काम ITIRTH- अन्तर्गत पालाणामणीनां प्रमामिाहामित मनः। मायापानि गृहाणि गुना महामु शेन वदनि यः॥ अनार नामा OR.14ta Aaram.

·सक्षणमन्दय:- पत्र फणाममयः पदीपामा महोपर माशिमान या. यो फणामणि शिनायिः गुसभिः सा परिवर्तनन परिनि- रा अमरनानास परियतिमुवाहरति- दत्ता प्रहारं रिपुपार्थिवानां जग्राह यः संयति जीवितव्यम् । शृंगारभगीच तदंगनाना- मादाय दुःखानि ददौ सदेव ।। ११४ ।। दोन-प नृपः मपति युदै मार दता रिपुपार्थिवानाम् नृपाणाम भीरितव्यम् माणान जार इतमान तानानाम् तत्याना द्वारपड़ी हाररचनाच मादाय पीला दुपानि एक्षणसमभ्यपा- ददो। मत्र महास्य असहन नीतिन महावस्य न असा PATRExपा मा परिवर्तनाद परिवत्तिरलकारा। भप्तकर सक्षपति- यथोक्तानां पदार्यानामर्याः सम्बन्धिनः पुनः। क्रमेण तेन वध्यन्ते तद्यथा संख्यमुच्यते ॥ ११५ ॥ पति-पत्र उक्तानाम् प्रतिपादिनानाम् पदार्पानाम् गम्न. पिन ः पुनान पेण पध्यान रच्पन्ले सन् पथा मरयम् उपा। मृदु भुजलतिकाभ्यां शोणिमानं दधत्या ·। - चरणकमलभासा चारुणा चाननेन । विसकिसलय पद्मान्यात लक्ष्मीणिमन्ये विरहविपदि रात्तन्वते तापभंगे ।। ११६ ॥ पद्विति-पर भुनचतिकाभ्याम कोमलचाहुबलीभ्याम, शो. निभातप रक्तताप दया पिया घरणकपनमोः पादपायोः मामा कारयानारुणा मनोहरेण भानगेन मुम्पेन च माता सीता मापी तानि विकिमलय पमानि प्रणाल- उ-कोपमा कमगनितिः पतिविगः पानिपट मिति तपो सरपार समान मानापम सम्तापप समते पादयति । लग सगरचय:- मा भुममता नामाल, भाननशम्दानी सम्धनः TI-महागामेण निमदाः इति यथा यम अपनाया FATRIME- मागुनो पन मम्मन्धमनो विगन केनचिन् । अमम्मान देदका माटुंपियम गया ॥ ११७ ॥ सम्मान ! नानापन अनाम:; iबान भग मागविन . कर नाम! शागजामति!

·लादि मालपादितस्य नियम विशेषस्य परिग्रह प्राणम् चक: समशकोपरायताया युस्त्याः वितग्रहणं न युज्यते इतिभावः रक्षण समग्यपः- .भा कदलीगकोपरशरीररूपस्य बस्तुनः कठेरियनपरि- पालनापण मन्यन एस्तुना मह सम्पन्धस्प न सम्भवः इति वर्ण- नाद रिपपासा। सोनि.लक्षणम- सहोक्तिः सा भवेद्यत्र कार्यकारणयोः सह । समुत्पत्ति कथा हेतोर्वक्तुं तज्जन्मशक्तताम् ॥ ११९ ।। पदोकाति-पतो कारणम्प नम्य कार्यप जन्मनि उत्पादने इस्पर्षः शतमा मामय वक्तं कार्यकारणोः सा पुग- १६समुत्प: जपना कथा कपनम भयेमा मोनिः ३८यो। बदारणा- आदते मयशसा नमयति साध मदेन संग्राम । सह विदिषां श्रिपालो कोदण्ड कति श्रीमान॥१२०॥ भादमानि-श्रीमान भागमायापुमा पानीमा शिवितामणा मा sinा मप्रापे कांदा पनुः भा. दोहानि. पन भभिमानन माप मपपनि, श्रिपा RENE पनि RRC- परणस्य निपमेन कायारपुरगुपचि तिलोक वाले पमिदमा सारजननमापतिशा पाचपत कारणाय पनुःकरणाप काभूत futण, दान, श्रीहरी र पापनाचनात मोगमा ·विरोवलक्षणम् आपाते हि विरुद्धत्वं यत्र वाक्ये न तत्वतः। शब्दार्थकृतमाभाति स विरोधः स्मृतो यथा ॥१२॥ आपात इनि-पत्र यस्मिन् वाक्ये आगते शम्दान. मात्र एष शन्दयाभ्याम कृतप गनितम विरुदस्वम विरोध: मा. मानि, परम तततः पाय तपन न भाभाति पापा पागो. घनापाम इति भावः सः विरोधः स्मनः कषितः । यथा- उशदरणम्- दुर्वारवाणविभवन सुवर्मणापि लोकीनगलगभुवापि न धायरेण । प्रत्यर्थियु मतिरण सलिनेनेन मंज्ञामवाण युयुध पुनरव जिष्णुः ॥ १२२ ।। Tha-नाणुः नगनशील: in Era: परिणाम भनिगमप ममाति म नि मन नाम का पालन न vifeoशामिना पटना: वाणामाप it. मान वाया महानन. म. FIRTHERIT Ent पर रोजाना मान । are trimms (r. नाम : HTr: "T. धि - . Kinnitus wiffin ·पTRE एवं पार यसकोगमयमः (श्रेष्ट मोखमः) सकर पीरने मापारी'लोकरार. मान्दान दिग्दरमामा, शिपिटीशानुसार अयो- सोने तु न विगाहन रोपाद्वारा। ; मदत विधगुवाहानि- पेनाकान्त सिंहासनमम्भूिभनिगास विनतानि । क्षिमा युधि शरपदिक्तः कीर्तिर्यातादिगन्तेषु ॥१२३॥ पनौन-पन IITREERRY URLAR भांशांपुरम, भी शिम दामु शियि निमानि नोकतानि तपां पराजयक- रणेन पारः । युषि मंग्राम शरपतिः पाणपरम्पग सिमा, कीर्तिः तरकता मंहारमन्पर पशः दिगन्तेषु पाना । रमण पमन्यया- पर माझालं मत देर चिननं भवतिः अत्र तु भाकान्त मिहामनम निमानि तदभिमानि शशितमि इति भापाततः दिसम आमाति । एवं पर सिप्पन तदेवं यात अतु शिमा शरपति याला तुमद्धिमा कीर्तिहति भA"बिह दस मतिमाति, विसापालीपने तु न विरोधलेशः इति भय, हन: रिरोषः। गमरमरणा- यत्रार्यान्तर मुत्कृष्टं संभवत्युपलक्षणम् 1:07. THE प्रस्तुतार्थस्य स प्रोक्तो युधैरवसरो यया ॥१२॥ पति-पत्र प्रस्तुरस्य पामगिरस्य भरप पातुनः उरक- एस भाारण भयान्तरम भम्पद वस्तु उपसाप मोपेण बोरस भात सा नमामालद्वारा युः पतिरा यथा- ·लक्षण समन्ययः- जिन उदाहरणम्- स एप निश्चयानन्दः स्वच्छन्दतमविक्रमः।। येन नक्तंचरः सोपि युद्ध वर्वरकोजितः ।। १२५ म इति-निश्चयेन जयमाहारात भारत आनन्दः यस्य श: म एप नृपतिः स्वच्छन्दतमः मतिशपेन स्वतन्त्र दि पराक्रमः यस्य तादृशः अस्ति इति शेष: येन युद्ध मा दुर्जयतायां मिदीप वर्वरका तनमा नक्तं चरः गा গল্প মায়াকান্তিকণালং ও মর্যাদা राजालौकिकपराक्रमानारूपस्य प्रस्तुतार सोपतः सूचक ( उपलक्षणम् ) मानीति भरपरालङ्कारः। यत्र निर्धारितात् सारात् सारं सारं ततस्ततः । निर्धार्थने यथाशक्ति तत्सामिति कथ्यते ॥१२६॥ पशेन- यन तयार निर्धारिता निधिान सारान उसान पहाान पर वस्तु मारम रहातरम भरिस, एम. नागदारी पक्ष मारमा परागीक समानभानुमारम निवपिन नियने नमारम इन करते। सारलक्षणम्- संसार मानुष्यं सारं मानुष्याच कालान्यम्। कालीय धर्मित्वं नित्ये चापि सदयत्वम् ॥ १२७॥ ममार-मार न मानुगर RATRI RAM सानु मांस, मानुष्पक मनु या कामी ली। हरि पाना, मांगे पर था, FIR मा मणि -- ·मणमरायप- मा पूर्व निर्धारिता मानुष्यादिपम् गाराव बारोतरम् चौरीपादः माला नियते इति मागरः । पासारRRE - पदेस्तरेव भिन्न वाक्य वत्येकमेव हि । अनेकार्थ यत्रासोश्लप इत्युच्यते यथा ॥ १२८ ।। पदोपति-पत्र एक पाय : एर र वापदः भनेकम भषेप शक्ति कपपति भमरे माइक कथ्यो । प-- -- उदरणम- आनन्दमुल्लासयतः समन्तात कररसन्तापकरः प्रजानाम्। यस्यौदये क्षोममवाप्य राजी जग्राह वेलां किल सिन्धुनाथः ॥ १२९ ।। भानन्दति-गिन्नामिशिराम: भरतापकरेः भा. AAR: करभिः (राम) र परमः पानाम् भानामहापरापमा नृपस्य उप ऐप सोपा जानि परान भा. मालाम पमपम ना पा पाप भागापामा समाप वायएम् । hिind.-- लिम्पुनाया नदीमुE :: तापक: त RE: सिरणे मानमराणा RETAIL ARRER बनागपत: कार पर REEMAME पन. पषी पाया 'या' गरपाणि . ।

·रानः' या पदयारा लोन पर ममापामापार नगारमागम्यष्टर' इति 'टन' प्रत्ययप्रयुक्रमानन उपे आरिमांव सोपा हानदि आप वेलाम मीपानन जग्राह समालिदितवान् । लक्षण समस्यय:- || एकमेव वाक्यं नरेव पदः सलिखितमर्यद्वयं वक्ति इति संपालङ्कारः। उदाहरणान्तरम्- कुर्वन कुवलयोल्लासं रम्याम्भोनश्रियं हरन् । रेजे राजापि तचित्रं निशान्ते कान्तिमत्तया ।।१३०॥ कनिति-गना अपि कश्चित् नृपः अपि चन्दाप वा कु: पृथी तपाः वयस्प-माइलस्य उन्लामम अभ्युदयम् कुलपा. नाम कुमुदानाम् च. उन्लायम विकाशम् कुनि रम्याम रमणी. पाम भोजन नियम लभीम रम्पाम्भोजानाम मनोर- कमलानाम् श्रियम् शोभाम् च हरन कॉन्तिमचपा प्रतापत्रसेन युतिमिशिष्टतपा च निशान्ते गृहै राध्यन्ते च रेजे शुराम । लक्षण समन्धयः- - अत्र रानफो कुपोलाममिति 'कुालयः उन्लामः' इनि श्रीणि पदानि, चन्द्रगो तु कुलनि उमासः इति पदे । 'रम्या मोनश्रिपम्' इति रम्पा भोगा.श्रीः इति श्रीणि पदानि रान- पसे, रम्पा अम्लो मानि श्रीः इति श्रीगि पदानि चन्द्रपक्षे । निशानो-इनि- 'निशानावायकम एकपदम, चन्द्रपले तु निशा, मन्तः इति पदयम् इस्यतोत्र भिमेरेर - पदैः अर्थद्रय पोपो भवति इति भास्पदगः कोपः । 11 T- ·समुपपाडायम एकत्र यत्र वस्तुना मनंकयां नियन्धनम् । जत्युत्तष्टातकष्टानां तं वदन्ति ममुमयम् ॥१३॥ एकन-पत्र भनेर पाम भापुरानाम भागमानाए परपाना भगिनिना पसनम x नियनम रचना पनि नए ममुपपप पनि पाण्डमा म रोपः। रामो माय गुदाति- अणहिल्लपाटकं पुर मवनिपतिः कर्णदेवनृपसूनुः । श्रीकलशनामधेयः करीच रत्नानि जगतीह ।।१३२।। अणार कमिहि-भREIटकम् नमाम पुम नगरम, करनृपस्नु RATANE भानिपनि रामा, श्री पशनामधेयः नमापा करी सीपमे प्रपः जगले रत्नानि सन्ति । अकृशनामे पानी निस्पपिनि रस्तुनिए. धन: ममुगपालद्वारा। भरपपरमगुपयोदाहरण- ग्रामे वासी नायको निर्विवेकः कौटिल्याना मेकपात्रं कलत्रम् । नित्यं रोगः पारवश्यं व पुंसां- मेतत्सर्ग जीवतामेव मृत्युः ।। १३३॥ ग्राम इनि-मामे वामः स्थानम, निर्षिक: वितिः नाम: समी. कलबी कौनिरपानाम कपटप एस ए. महरा भनुपए प.अम, निस्पं गेगा, पारसमस परतन्धता, पम श्रीमान पुमा परपुर ओस्त मरणम्पपस्ति । माणसमन्वयः- :

·, लक्षण समन्यय:- अत्र गपापेर वस्तूनां निकटया निकृष्टममुमपानकारः। ममतुमसंप्स सझणम- प्रशंसा कितपत्रामातुनम्यापि वस्तुनः । अप्रस्तुत प्रशंसां तामाहुः कृनधियो यथा ॥ १३४ ॥ मर्शमेति-या अमातुनतस्यापि प्रमाद्रि कम्याप कानुनः मामा फियत ताम प्राधियः विदामः अपम्नमशमाम प्राः । पया- उदाहरणम-- •• स्वर विहरति बैरं शेने म्या व जपति । भिरेकः सुम्पी लोक गजचाग्मयाम्झिनः ॥१३५|| भामिनि-रामनांगणा भगन iraniinविपुः पर कवरमा अन, पाप ...4 min. मंत्र, संशोगान भारत । AMममा भत्र नानाMan भावना: initण: मिना गीन' यान गात भीमा नागपत भय। गानमालमत्र - पाधि नमिनिधनामुमगाम । अर्थानां या वियना योगारीमता ॥१६॥ -Timiarat Timinginni At Timi Mi Tart free run 14th untine ·अादरणम् २.मात्य- भनुमानक्षम्- देशः समृद्धनगरोनगराणि च मतभूमि निलगाति । निलयाः सलीलललनाललनाचात्यन्तकमनीया१३७ देश पति-देश महानि मानिनानि नगरागि' यम बाराः नगाण सोमाभ: RR: उपसिताः निरपाः प्रापि पर या शिनि । नियालीमा गरिमामा: समना रमण्यो परत.कस RRR अयस्तरुपनीपाt मनिरपणीया। भर पूरीकाना देश-नगर-निलय-मनापाणामांनो, मुकप मचएको समदनगर-मभूमिनिछप- मीलन अत्यंत सामनीयशदाना मुत्तरोपरयासान एकाली। प्रत्यक्षालिंगतोयत्र कालत्रितयवर्तिनः । लिंगिनो भवति ज्ञानमनुमानं तदुच्यते ।। १३८॥ मस्याग-पत्र प्रत्यक्षात पानान लिइत: मापनात कातिना मापाप्यामानकालममाविनः मिलना माघस्य साना पनि ता अनुमानम् उच्यते। नूनं नयस्तदाभूवन्नभिषेकाम्भसा प्रभोः'। अन्यथा कथमेतासुजनः स्नानेन शुध्यति ।।१३९॥ नममिति-नन निःशप तदा स्मित काले नयः श्रीकृष्ण यन्द्रस्य भाभकारमा भोयरेकनन्टेन अभूतन सभा । अन्यथा एवं न घेद वदामना एता नदीषु कप पति पूनोमरति । . उदाहरण- .

·No text on this page.

·No text on this page.

·wriram ARTITIRITTE! ratnaRT- मर्शमा किविमायामानानुनः। अप्रानुन प्रशंमा नामाइ कनिमोगा ॥ R- Ragni Riter: Remini:RITE 4 - साविहर्गत बशनप जल्पनि । भिरेकः मुनी लोक गजनागमोहिमनः ॥१३५।। मामिनि नांगnt Aniram sim :: पांक एमो मान, परमप. समाप मा। ममम ममम्वर- का नाम मात्रामा मारिणः पिता पनि प्रस्तुमय पाने मात 'पिरोन सी बी नु पणिम प्रमानुसार অস্কাধীকাল- चशिष्ठयनिष्टानामुनोत्तरम् । या विरचना बुरेकावलीमता ॥ १३६ ॥ शिपस्य उपप नियतिः प्रायोक्ताम्सकानाय पाना उत्तरारम या पिपास पुष: एकारली एका रथिता । .

·- यहाहरजम- समन्वय- देशः ममृद्धनगरो नगणि च ममभूमि निलगाति । निलया सलीलल्लनाललनाचात्यन्त कमनीया१३७ देशनि-देश पदानि मनिपुतानि नगणि पत्र नामणि प महाभूपिभि नक्षत: उपलक्षिताः रिया: घाव पारिवानि । निमपाः गलीम मधिमामा: Rलमा सभ्यो पर.का । सना: भरपतकनीया: भानपणीयाः। मा पूनानी देश-नगर-निलय-लनापाणापांना मुरूप मपया समदनगर-मभूमिनिलम-मधीलमलन अत्य- नामनीयशदाना मुत्रोपापासान एकारली। अनुमानधन्कम- प्रत्यक्षालिंगतोयत्र कालवितयवर्तिनः। लिंगिनो भवति ज्ञानमनुमान तदुच्यते ॥ १३८ ।। सत्पीत--पत्र पक्षात् स्याना लिइतः सापनानु कामषितातिनः भविष्यमान कामग्निः लिगिना माधय मानम् मीत तर अनुपानम् उच्यते। उदाहरणम्- नूनं नयस्तदाभूवनभिपेकाम्भसा प्रभोः । अन्यथा कथमेतासुजनः स्नानन शुष्यति ॥१३९॥ ननमिति-ननम् नि:शयम् तदा तस्मिन् काले नघः समाः श्रीकृष्णचन्द्रस्य अभिपैकाम्सा अभिपेरुमलेन अभूवन समु. पमा । अन्यथा एवं न घेत तदानमः एतापु नदीपु स्नानन कपम् रापनि पूतोमरति। . ..

·लक्षण समन्वयः- लक्षण समन्वय:- 5. अत्र प्रत्यक्षात द्धिरूपात लिहाव माघनाव नया प्रमा रभिषेकलेन नाताः' इत्पेनस्यः भूतकालसम्बन्धिना लोहना (साध्यस्य ) ज्ञानं भवतीति अनुमानम् । . भविष्यानुमानमुदाहरति:- जम्मभित् ककृभिज्योतिर्यथा शुभ्रं विजृम्मते । उदेष्यति तथामन्ये खलः सखि !-निशाकरः॥१४०|| जम्ममिदिति-जम्मभित इन्द्रः तस्य ककुए दिशा पूर्वा इत्यर्थः तस्याम् यया यस्माद शुभ्रंम् ज्योतिः प्रकाशः विजृम्मने आविर्भवति, हे माखि ! तया तस्माद खलः दुष्टः निशांकर चन्द्रः उदेप्यति इति मन्ये । अत्र प्रत्यक्षात शुभ्रप्रकाशविजृम्मणरूपाव लिलाव (साध. नाव ) अनागनकारसम्बन्धिनः चन्द्रोदयरूपाय लिहिन (मा. ध्वस्य ) ज्ञान, भवतीति अनुमानालङ्कार। घर्तमानानुमानमुदाहरति- मुख प्राभावाधित कान्तिरस्या . दोपाकरः किट्टरता विभर्ति । तल्लोचन श्रीहति सापराधा- न्यजानि नो चेत् किमयं क्षिणोति ॥१४॥ मुखेति-मुखस्य ममपा काल्या पाविता तिरस्चना कान्तिः यस्प ताशा दोपारस चन्द्रः अस्याः . कान्तायाः किदरताम् सेवकताम विमति दधाति । नो चेत् यदि एवं न अस्ति ताई अपम् चन्द्रो तस्या सोचनयोः नेवाः श्रियः दोमायाः इति ·1 HTTER Rinानि मामान पर निरुप fearciniini inापन रिपोपाः मतपत्र riti- MRAT TERMITRAI (गापनात् । RRRRRRina काय पानं घर. मन मामास । Treणय- पत्र गाधारणं किंचिदकत्र प्रतिपाद्यते । अन्यत्र निरस्य मा परिमंम्पोयतं यथा ॥१४२॥ पग-गापार माया पस्नु भयप नरप नि ममामय का परिमन पक्ष प्रतिपायते मा. मा परि । सारथम- पत्र यायः परं चोरः पोर सौरभसंपदाम् । युवान कृतकोधादेव विभ्युवजनात् ।। १४३ ॥. पग-पत्र सायुः परम कलम पोराः पुरेभा नगारा- मिपाम गौरमाणि परमम्पदः पाप पौर: मामांव नाय.. in माप: । पुरानध तणाः भपि नोपान , समारोपान पननाद ग्रीमनात एस विभः । अन पापुर चौरः' इति कथनात साधारणमपि चौर्य भापत्र (पणि । नितपे एसस्मिन् वापी एन प्रतिपादितम, एगारमा जारः इति कथनान अन्यत्र (भन्य वस्तु) सण समयप.- -- ·. निलय केवल सारभे एव अपहायत्रं प्रतिपादितम् युवानः विभ्युः' इत्पभिधानात् सर्व-साधारणस्यापि मयस्प अन्यत्र पाल. देषु रित्तये यौवनसम्पपत्र प्रतिपादनं कृतम, एवं 'पघू. जनात विभ्युः' इति कथनात साधारणमपि भीतिभनक तम् अन्यत्र सिंहव्याघ्रादिषु निवृत्तये केवलं क्रुद्धबघूषु प्रतिपादितम् शेत परिसंख्या। प्रश्नोत्तरं लक्षयति- प्रश्न यत्रोत्तरं व्यक्तं गूढ वाप्यथवोभयम् । प्रश्नोत्तरम् मो इति-पत्र प्रश्ने सति पृच्छायां भायमानायाभित्प: व्यक्त स्फुरप वां गूहम आफुरम् अथवा उभप स्फुटारफुटम उसरम् भवति दीयते वा तन प्रश्नोत्तरम् भवति । संपर लक्षयति- तथोक्तानां संगर्ग संकर विदुः ॥ १४ ॥ तयेति-तथी एवम् उक्तानाम् शन्दावलिङ्काराणाम मंसर्गम् सम्मेलनम् सङ्करं विदुः अगच्छन्ति ।। प्रश्नोत्तरमुवाहरति- अस्मिन्नपार संसार सागरे : कि । रागदेषप' *! अस्मिन् संसार रागः. म मताम.. ॥ r ·- माया Main' रोय पदामा माया मातरम- क समन्तिप्रियो नित्यं ममृतां वद कोविदः । असावनिशयः कोपि यदुक्तमपि नोह्यते ॥१४॥ बात- कोविद ! निभपताम् रामाय श्रियः सम्या मिति माफः अपि ममापारण भगी श्री. मि मानापः अपेतम् भारफान्ता सन भरणे पुनः पुपापि लभ हाले भा: | An Int प्रिपा पाने नियमति पर MAR बक्कम अपि कपितयषि REER बचप भय हरदेव मEिRa?' sir NR ममी' पर यम. नया सपा- भामशासकर रन '' पदम भर मेक- एमापुटो शतिशत उक्तपनि जनते। - सागसमाचय:- - भाभी गाय मापन गामुकरम् । गूदस्यमादादा- फिमभं शाध्यमाख्याति पक्षिणकः कुतोयशः। गरः कीदृशो निरयं दानिवारि विराजितः ॥१७॥ शिपिल-भय RET TM एमति पिकातु झापा ममताप ! काशमा पसिण पारपात पक्षिय पापा नया पति इति भार ! कति : कस्मात भनि ! गHIRE NO नियम ! ! पते परवार, ·(१०८) प्रश्नाः। तेषां ऋण उत्तराणि- हस्तिसम्बन्धि प्रशस्पं वाट 'दानवारि(मदनलम् ) अस्ति; २ पक्षिणं वि' अयं इन्द आख्याति ३ यशः 'भाजितः' (मनामान ) भवति; ४ गाड़ नित्यं 'दानवारिविराजिनः ' (विष्णु सुशोभितः) अस्ति । लक्षण समन्वय- अत्र पूर्वोक्तानां त्रयाणां प्रश्नानामु नराणि दानवारिस' 'आजितः' इत्यत्यकानि अमुखबोधनया गृहानि; चतुर्यस्य भ- श्रस्य 'दानवारिविराजितः' इत्युत्तरं तु मुखोपाया पक्कर इति प्रश्नोत्तराणां उभयात्मकतया गूदव्यक्तपश्नोत्तरालङ्कारः। सङ्करमुदाहरति- वम्भण्डसुत्ति संपुड मुक्ति अमणिणो पहासमूह त । सिरिवाहडत्ति तणओ आसिवहोतस्स सोमरस ॥१४८॥ (ब्रह्माण्ड शुक्ति संपुटमौक्तिकमणेः प्रभासमूह इव । श्रीवाग्भट इति तनयः आसद्धिस्तस्य सोमस्य ॥) ब्रह्माण्डेति-ब्रह्माण्डं जगत् एव शक्तिः तस्याः मम्पुटे . अन्तरे.यः मौक्तिकमणिः तस्य भासमू किरणराशिरिव तस्प सोमस्य तन्मनः पितुः बुधः पण्डिना श्री-वारदः इति एनमामा तनयः पुत्रः आमीत । अब 'ग्राण्डक्ति' इति पंकम, मंपासमार यु. सेखा, 'मोमा चन्द्रस्य तनपुर: मुनामा प्रभार इति पः इति प्रमाणापलङ्काराणामात्र संमर्गान मामा प्रायान्तरीक्ता मलद्वारा भत्र किमय नीका E- अचमकारिता वास्यादुक्तान्तर्भाव एव या। रक्षण समन्यय: .

·- अलंक्रियाणा मन्यामामनिवन्धे निबन्धनम् ||१४९।। मधमाकारितनि-मनमत्कारिता विशून्यमा वा भया उक्तेषु भास्मन् पापे प्रतिपादिनेषु भगङ्गापु भन्नर्माता एकरूप सपा भभिमना मनिपादनप एर भन्यामाम उकालङ्कारभ्यो भिमानाम भ.फपाणाम् अाहाराणाम भनिन्ध भत्र भकथने निरम्धनम कारणम भस्ति । भध गतिमाह- दे एव रीती गोडीया वेदी चंति सान्तरे । एकाभूयः समासास्या दसमस्तपदा परा ।। १५०॥ इति-निः रमानुगारिशम्दमहलमा विशेषः । तदेवाह दर्पणकार:-"पगाटना तिराया विशंपर " इति । मा गतिः विकास पति गाहमा वदीचे तं । एका भाषा (गी- रोपा) भृष: ममामा गमामरहमा, भपण दिनीया (वेदी) अममम्तानि पपासनयान पदान पर नाशी माहिना इत्यर्थः अस्ति। गोटीयांदादरणम- दर्पोत्पाटिन तुंग पर्वत शतनाव प्रपाताहति- राकन्ददतुन्छ कच्छपकुलकार घोरीकृतः। विश्वं वर्वर वध्यमान पयमः सिप्रापगायाः स्फुर- नाकामत्ययमक्रमेण बहुलः कालील कोलाहलः ॥१५१ दंपति-पारण सदारुपेन रायसेन पध्यमानम म्दपमानम् पया मलम पस्याः तमाः भिमापगाया गिमानवाःदन भ. मिपानेन उसमाटिमाना तुपपनानाम् उगपर्वमानाम यत् दानम् तस्य गे ग्रानाण: शिला ने पपानेन पानेन पा भारनि।

·আথবঃ না ফুধ কী যা সাধ না আসাদ মাঝ- मानम् कुनाम अतुन्छाना महा कामानां कुलस्य ममाप ऋडारण ध्वनिविशेषेण योरीकृनः मयानां नीनार निमस्त बहुलः प्रयुस अयं कलोताना तरङ्गा कोलारः कालः शं नगर प्रोगमपाल पात्रापनि पामोनि। दमन ममन्वय:- अत्र ममामबहुलनया गौरपा रीतिः। पदमी मुदाहरति- विप्राः प्रकृत्यैव भवन्ति लोला लोकोक्तिरेपा न मृपा कदाचित् । यच्चुम्व्यमानां मधुपेदिनेशः लिप्यत्तसो करविणी करायः ॥ १५२ ।। विपा इति-विमा ब्राह्मणाः कृत्या एवं स्वभावेनैव सोला: चचलाः भवन्ति एपा लोकोक्तिः लोकमवादः कदाचित भूषा मिप्पान । यद यस्माद अमौ दिनेशः दिनरानः चन्द्रः इत्यर्थः उत्तमब्राह्मणश्च मधुः भ्रमाः मयः च चुम्यमानाम कैरविणी कुमुदिनीम तमानी खियम् च करायः किरणाप्रमोगः हस्तान- भागः लिप्यति स्पृशति मालिकति च । लक्षण समन्धयः- अत्र मगासशून्पनया चेदी गतिः। उपमहरति- अर्थेन येनाति चमत्कगति प्रायः कवितं कृतिनां मनमः । अलंकियात्वेन स एवं तस्मिन्

·।
अनाना हल दिशानव ॥ ५ ॥
मान-int ५ पेन मन कति
मा साना मारा in पिं
- मनन : म कामगाफर न भरतार.
संन मनपा पदम पर icm पापा मनमाय मागताप
भरपाना।
पति श्रीपादोस्रोगांदगियानि
पिसाप मारमनोनापारी पाएपपई
पतु: 40
पञ्चम परिच्छेदः
बाप समागुपयोगमाह-
साधुपाफेप्यनास्वाधं भोज्यं निलवणं यथा ।
तथैव नीरसं काव्यमितिचूमो रसानिह ।।१॥
माजिति-पपा माधुरे शोधनपारे भाप निषणम्
साणमिनम भाग्यम भोमनपांग्यं पस्तु अनास्वाम्म भासाद
शून्य भनि, तर नीरमम रमीनम काम्पम अनास्तापम रमि.
कानुमाविषपं न भरति सहदय हदयानि नानन्दयतीति भाव:
-इति मामाद कारणान इस अस्मिन् मन्ये रमान गुमः।
रमस्वरूपमाह-
विभावरनुभावेश्व सात्विकर्व्यभिचारिभिः ।
आरोप्पमाण उत्कर्ष स्थायीभावः स्मृतोरसः ॥२॥

·विभावरीित-विमायः अनुमात्र, मास्तिक मात्रिकभावः, व्यभिचारािमः व्यभिचारिभाः च टकपम् मायक्षतम् स्फुटनां वा आरोप्यमाणः नीयमानः स्यापी मावान्तर अतिरोहितः मावः रस्पादिः रमः स्मृतः कथितः । विभावाः-विभावयीन दो घयन्ति स्वं स्व.रत्यादि स्थापिम वम् इति विमावाः चन्द्रचन्दनाः दयः ते हि रामसीता दीनां मनमि अन्योन्यविषयकमनुरागं. जन- यन्ति । यद्वा विभावयन्ति अनुपात्रान्त परस्परं सरत्पादि स्वर- त्यादि स्थावम् इति विमावाः रापमीनादयः अनुभावयति पत्र गमः मीताम सीता विपीय प्रीतिम, मीना च रामं रामविष- विर्णी भीतिम् । एतदेवोक्तं दर्पणकारेण-" रत्यायुद्धोधको लोके विभाः कामनाययोः । आसम्बनोदीपनाख्यौ तस्य भेदाभी स्मृती। आलम्बनं नायकादिसमालम्ब्य रमोदगमान । उद्दीपन विभावास्ते रममुद्दीपयन्ति ये । आलम्बनस्य चेष्टाद्याः देशका- लादयस्तथा" इति । अनुभवा:--अनुभावन्ति अनुभववि- पपीकुर्वन्ति रत्पादीन न्यायिनः इति अनुभावाः मुख विकास;" नेत्रोल्लामादयः । दर्पणेप्युक्तम्-उद्दं कारणः सः- स्वैः- वहिर्मा प्रकाशयन् । लोफेयः कार्यकपः मोऽनुभावः काव्य- नाट्यपोः" इति । सात्विकाः पवं. दि. रजस्तमोगुणशून्य मनोधर्मविशेषः तम्मान सम्भूताः विकारावशेषाः मालिकाः ।, तदुक्कं दर्पणे-"विकाराः सत्समम्भूताः मालिकाः परिकीर्तिताः । स्तम्भः स्वेदोऽ रोमाशः सरपगोऽय वेपयुः । वयोपचभलप इत्यष्टी मालिकाः स्मृताः ॥ इति । व्यभिचारिणः-विशेषण अभितः (मनि व्यापितया) रत्पादीन स्यापिनः काये चार पनि सवारयन्ति मुहमहुरभिपजगन्तीति वा व्यभिचारिणा, यदा विशेषेण भपिता घान्तीति व्यभिचारिणः । तदुक्तं दर्पण- । . 14 ·+ - viir-inपन पानी व्यभिम रिणः । पाप PREMI "नि । मनमोकम- पेवा. Vitamin Am पापपाने मना मिपाणि:"गा। पापभिमाण निगमलया। Krir-"दिगमयमानहना मार मारा सिपोषः । मापसागरापानिया | भान्गुरपामाद पांना पियामा पमा विपादाः rinaपानि पिiali: "IA पायी-भो. irman भारः स्थायी रातः । एतदेवाधिारत दर्पणे- " मियमधारमारी पनगा । जुगुजा विस्मय- धेरपमा मोक्तायोपिर"। प.गसरावाद- शृंगार वीर करुणादास्पादनमपानकाः । गद्रवीभत्मशान्ताच नयेत निश्रिता बुधैः ॥३॥ शलांगत-ए । शार. • योग, ३ करुणा, ४ भद्भुत, हारप, ६ भयानक, रोठ, ८ नोभार, शान्ता नव रमाः पण्डिः निषिमा निर्णानाः। स्थायिभायामाद- रतिहासश्न शाकश्च कोधोत्साहभयं तथा 7 जुगुप्सा विम्मयशमा म्यायिभावाः प्रकीनितामोशी संत गिन-रोक पाना एकक स्थापिभायः विद्यते । धारणस्पतिः, हारपरणस्प हामः, करुणारस्पीकर रसप फायः, मीरमस्य उगाभपानागस्य मयप, पीभत्म- ·A iwrinitiatiTriniti Rai rinititi titi It' HTTEmait Tat: Purentiat: IITTE-FREE in iiitter attitun: TER: maitrinatait rint. MIREM JAIMEntrikinr. Artir in AIR: Timitr Humanitti in Amir. विनाम :- Tint मो HिI कामना | RATORS सी। मारपदयामांदगान विमानसमुनि। मामा नागा मादयस्तपा" नि । अनुभवाः-मनु पारगान मनुभारि- पपीकुनि रस्यादीन गाविनः इति मनुमागाः मुम free नेत्रोनागारयः । पंगे युक्तम-~-" उददं कारगः ः सः बीमा प्रकाशन : अपंगा मोऽनुमाकः काम- नाययोः" इति । सालिकाः-पलं हि रनम्तमोगुणगन्य मनोधविशेषः तम्मान मम्मृताः विकारावशेषाः मासिकाः । तदुकं दर्पणे-"विकारा: मसमभूताः मानिकाः परिकीनिंग। स्तम्भः स्त्रदोऽय रोमायः सरपट्टोऽय वेपयु. विपीमनुवलय | इत्यष्टी माविकाः स्मृताः " ॥ शने । व्यभिचारिणः-विशेषण अभिनः (मगि व्यापितया) रत्पादीत स्थापिनः काये च.र. पन्ति सधारयन्ति मुहमहुरभिपजगन्तीति वा व्यभिचारिणः, यदा विशेषेण अभितः चरन्तीति व्यभिचारिणः । तदुक्तं दर्पण.

·- मारण-निरोपादाभिमुम्पेन पानी पनि रिण । न्याय पुनपाने प्रारशिप नदिदा " कि । प्रापशेलम्- पेतूप. कामानियिन मनमम । उपाय च गनर मना प्पमिचारिणः" । पप्या भारत निदषभनयः । तपादि-"निरगदपप्रमयदनदना भाग्य मार निरोधः । समापरमारगरांमपालनागनद्रायाः । भाग्योपाद साम्पनिमनिमीता पापियामलमा पाश मिष दाः गतवपलमानि विनाविक: " || स्थायी-भार. मसारो भारः पापी तिप्रभातः । एतदेशाभिहित दर्षणे- पनि समय शोरुथ कोधारमाही म नया । जुगुप्ता विस्मय- थरथमटी मोक्ता पोपि च "शते । पंतरसाइस्याद- शृंगार वीर करुणाहास्याद्नभयानकाः । रोदवीभत्सशान्ताच नयेते निश्चिता बुधैः ॥३॥ शृङ्गाति-ए । शृङ्गार, २ चोर, ३ करुणा, ४ अर्द्धन, ५हास्प, ६ भयानक, रोट, ८ गोभर, शान्ताः ना रसाः पण्डित निधिता निणीता। स्थायिमापानाद- रतिहासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहभयं तथा। जुगुप्सा विस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तितापाया सन रिति-पात रमाना एकक स्थाविभायः विपते । शृद्वारगपतिः, हास्यरमस्य रामा, करुणारापाशी रसपा फोपा, बरिरमस्य मानभवानागप भगम, गीभरम.

·रसस्य जुगुप्सा, अहतागण स्मिा, शामरमस्य स्थापिमाः। यद्वारलक्षणम्- जायापत्यो मिथोरत्यां वृत्तिःशृंगार उच्यते । संयोगो विप्रलाभश्चत्येप तु द्विविधो मतः ॥ ५॥ नायनि-जायापत्योः पतिपल्योः मियारत्याम् परस्पर मोती शत्ति वर्तनम् शृङ्गारः कथ्यो । एपः शृङ्गार: मंपोगः विप्रयोगः इति द्विनिधः दिमकारकः मतः कथितः । तो तयो भर्वतो वाच्यौ बुधैर्युक्तपि युक्तयोः । प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च पुनरेप द्विधा मतः ॥६॥ ताविति-तौ संपोग विपलम्भौ तयोःस्त्रीपुंमोः युक्तवियुक्तयोः मिलिताऽमिलितयोः बुधैः पण्डितः याच्या वक्तव्यो भनतः । यदा पतिपन्त्योः संयोगे संयोगशृङ्गारः वियागे च विमरलम्भशृङ्गारो भवतीति पाव। एषः शृङ्गारः पुनः प्रच्छन्नः गुप्तः प्रकाश प्राट: चोति दिमकार: मतः कथितः । एवं च 'मच्छन्नः संयोगः, मका संयोगः मच्छन्नविमलम्भः 'प्रकाश विमलम्भः' इति शृङ्गारः चतुर्विधः। तत्र प्रकाश संपांग शृङ्गारस्य उदाहरणम्- "शून्यं वासगृहं विलोक्य शयनादुत्याय किंचिच्छनैः । निदाव्याज मुपागतस्य सुचिरं निर्वण्य पत्युर्मुखम् । विसब्धं परिचाव्य जातपलकामालोक्य गण्डस्थली लज्जा नम्रमुखी प्रियेण हस्ता बाला.चिरं चुम्बिता।"

·मास ARE inपा nिitiiraip सामान भी PIRAistarticipan... Tiriam RETREAD THERMER: Relat PिRITTARI TEET in rani Erowain Trirat- दोघांक्ष दागदन्द कानपदन पाहननां चमगाः संक्षिम निविदासाननमुः पा प्रभृष्ठ इव । अध्यः पाणिमिनानिम्चि जघनं पादादनांगली रन्दोन वितुर्पयत्र मनमः सृष्टं तथास्या वपुः ॥" माणसमग्या- मा मागमभिषिणा भपिणि भालारविमानस मापिपारणेनंहतमा भोग्नुपमनपापभिपारिभा: anRIER: अनुभावाधाम भौपिपना सिप्पन्न हाते INTERat गरफुटया शृङ्गारस्प समस। प्रकाराषिप्रदम्भ द्वार:- त्वामालिख्य प्रणय कृपितां धातुरागैः शिलाया- नात्मानं ते चाणपतितं यावदिच्छामि कर्तुम् । अमेस्तावन्मुहुरुपत्रिदृष्टि रालुप्यते में रस्तस्मिन्नपि न सहने संगम नो कृतान्तः ॥" पानममदप:- नायिकारपेग मासम्पनेन, समयसापपंग सदीपन विमान, परणपाने दिना अनुभावन नातायारूपेण - ·. रमव्यमान ( ११६ ) व्यभिचारिभावन स्थायिभावः रतिः परिपोपं नीयते इनि शृङ्गार पतिपल्योः भिन्नदेशस्यत्वेन विमलम्मशृङ्गारः विभानादीनां स्फुटतया प्रकाश विमलम्भ श्रृङ्गार, पृच्छन्नविलम्मभृङ्गारोदाहरणम्- "कान्त कान्तं कृपापूर्णे सन्देशं नय में संखि!। अनुकम्पापरीतापि गहं नायाति सत्वरम् ।। लक्षण ममन्यय:- . " अन, नायकरूप विभावमावस्य वर्णनम, रतिपोपकानु. भावादीनां तु आक्षेपना बोधः इति अनुभायादीना मम्फुटनया निमहारस्य पच्छन्नत्यम्। ' द्वाररमनायक लक्षणम् रूप सौभाग्य संपनः कुलीनः कुशला युवा । अनुव्रतः सूनृतगीः ख्यातो नेतात्र सद्गुणः ॥ ७ ॥ रुपेति-मर गृहारमे रूपं मौन्दर्यम् गांभाग्यम च नाभ्यां मपानः युक्तः कुलीनः सरकुलोद्धयः कुशलः कामक्रीडाकोविदः गुगल पांव रसम्ममा अनुदानः दिनपोपेतः मूवृतगी: मरयमधुर. भाषणशीला गदगुणः गुगुणः मर्पितः नता गायका स्यातः कथितः। अयं च वियरतोऽनुलो दक्षिणः शरः । पृश्श्शेति चनु स्यानायिका स्यामर्षिया ॥८॥ अंदमयं च नः नुदसणः, २८ः, पृष्टः मत चयन 11 नापानमा नानि परशा ·rmirri- FEERIEनयमानः । माग पनि मिपा ॥९ ithin.. मां-पाप पन in En. अनुगमः पापी मागीत HTanian CM अनुगमनामापान । या पापी Tret wi: नानगरानण: नारायणप- "अम्मा. सांगवामीन मिचेपक नोगमला ना का गान रदतं न हांगतं नास्ति कभिन्मदः किया जनावदन्ति सुभगोप्यम्याः प्रियानान्यत दनिक्षतानि विश्वमिगना मन्यामहेदुः स्थितम्" दक्षिणाम- "नानिति पुनलेश्वर मुनापारो राजस्वसुः प्रतगत्रिपिं जिना कमलया देवी प्रसाचाद्यव । त्यन्तः पुरसुन्दरी प्रतिमया विज्ञाय विज्ञापिते देवना मतिनिट मनसा दित्रा स्थिताः नाडिका' दसएपनाणे- मिय वत्तव प्रियं तस्याः पूर्वन् यो विकृतः शठः । धृष्टी नात्वा पराधोपन बिलोनमानितः॥१०॥ मिपमान-पानम्मा रिया श्रमियम मानि कुर्वन पिपं ·- हगभगारिमान यागिमा पनि नीले नि गा. पतिपलोः पिनदेशन ARE: मध्यमार्ग विमानादीमा फुटरमा पकाम सम्म गृहारः । गुमनायनाममारणा- "कान्तं कान्तं कृपापूर्ण सन्देशं नय में मखि!। अनुकम्पापरीनापि गहनायाति सत्वरम् ॥" रामध्यप . अन, नागकरूप निमारमाय वर्णनम, गतिपोरकानुः भाषादीनां तु आशेपो बोधः इति अनुमायादाना मस्फुटाया विमम्हारस्य मच्छन्नत्यम्। }} EPIZाररमंनायक AIR - रूप सोभाग्य संपनः कुलीनः कुशला युवा। अनुद्धतः सून्तगी ख्यातो नेतात्र सद्गुणः ।। ७॥ । पति-अत्र शृगारसमे रूपं-मौन्दर्यम मौभाग्यम् च नाभ्यां संपनः युक्तः कुकीनः सत्कुलोद्भवः कुशलः कामक्रीडाकोविदः युगा पविनसम्मनः अनुतः विनयोपेतः मुनृतगीः मत्पमधुर- भापणशीला सद्गुणः मुगुणः मर्पितः नेता नायका रूपातः . -- अयं च विबुधैरक्ताऽनुकूलो दक्षिणः शरः । धृष्टश्चेति चतुर्धास्यानायिका स्याचतुर्विधा ॥ ८॥ अपपिरि-भयं च नायकः अनुकूलः, दक्षिणः, ठ, पृष्टः चेति चतुर्ध चनधः सात् । ततश्च नायकानुमार नाविकापि प्रा स्याद ।

·No text on this page.

·व्यभिचारिभावेन स्थायिभाः गतिः परिपोप नीयते इति शृगाः, पतिपल्या मित्रदेशस्यत्वेन विपलम्भशृद्वारः रमव्ययकानां विभावादीनां स्फुटनया प्रकाश विमलम्भ शृङ्गारः। पृच्छन्नविनलम्मभृङ्गारोदाहरणम्- "कान्तं कान्तं कृपापणे सन्देशं नय.म सखि ! । अनुकम्पापरीतापि गहं नायाति सत्वरम् ॥" 1 लक्षण ममन्वय:-: अत्र, नायकरूप विभावमावस्य. वर्णनम, रनिपोषकानु- . भावादीनां तु आक्षेपनो वोधः इति अनुभावादीना मम्फुटपा विमलय मृहारस्य मच्छन्नत्यम्। ETसनायक लक्षणम् -: रूप सौभाग्य संपनः कुलीनः कुशला युवा । अनुद्धतः सूनृतगी ख्याती नेतात्र सद्गुणः ॥७॥ र पति-अमृहारम्स कपं.मौन्दर्यम मामाग्यम च नाभ्यां मपनः युक्तः कुलीनः सत्कुलोद्भवः कुशालः कामक्रीडाकोविदः युरा पायनमम्मा. अनुदनः विनयोपेतः मूतगीः मत्यमधुर भापणशील सदगुपः मुगुणः मापतः नेता नायका रूपानः कापतः अयं च वियुक्तोऽनुकुलो दक्षिणः शठः। धृष्टश्रेति चतुर्यास्यानायिका स्यानतुर्विधा ।। ८॥ अंगविनि-अप च नायाः अनुकला, दक्षिण, ठ, पृष्टः थन गनु ननु 11 IMA नापकानुसार नारिकाप घट या का

·No text on this page.

·वाक्ति विकता विदयापारयान माशठः कपायाच ज्ञान
बियांत भाव। अपराध अनुचित व्यवहार' यस्य नाशः प्राप
मामानिनेषि-मनामपि पिलमोलानो न पात मा पृट-
कल्पते ।
राठोदाहरणम्-
"शोन्यस्याः कानीमणिरणित माकर्ण्य सहसा
यदाश्लिष्यन्नेव प्रशिथिल भुजग्रन्थिरभवः।
तदेतत् काचक्षे धृतमयत्वहुवचो-
विषेणापूर्णन्ती किमपि न सखी मे गणयति ।।"
धृष्टोदाहरणम् -
"शोणं वीक्ष्य मुखं विचुम्बितु महं यातः समीपं ततः
पार्दैन प्रहृतं तया सपदितं धृत्वा सहासे मयि ।
किश्चित्तत्र विधातु मक्षमतया वाष्पं त्यजन्त्या सखे !
वार्तश्चेतसि कौतुकं वितनुते कोपोपि वामम्रवः ।'
अनूदा च स्वकीया च परकीया पणाहना ।
त्रिवर्गिणः स्वकीया स्यादन्याः केवलंकामिनः ॥११॥
अनुहति-अनूहा, सकीया, परकीया, पणाना (वेषा)
शत नायिका चतुर्विषा त्रिवगिणः धर्मार्थकामतत्परस्य पुरुषस्य
सकीयास्पात अन्याः अनुहाशास्तिसो नायिकाः केरल
कामिनः केवल विषयासक्तस्य पुरुषम्य भवन्ति ।
.
मनूदा लक्षणम्-
अनुरक्तानुरक्तेन स्वयं वा स्वीकृता भवत् ।
दुष्यन्तस्य शकुन्तला ॥१२॥

·स. १ . १ भाग-1 Mam KARमme' मा Rity' . . : ...:." मायामा 11 देखता र मागण! in 128। क्षमारत्पनि गामी ५३. ३ मारम।।।३॥ दस गांमmara RR 211 REATER ... " , 1121280. साउद ना ... ॥ • "लज्जा पर्याप्त प्रमाधनानि परमन निािमानि । अधिनपदुमेधान न्यानां गा पाणि ।। ." पण 'जम परकीयाप्यनूतव वाय दाम्न बानगा । स्वपमान कामका का भयं वंदन ॥ १४ ॥ परेसि-सीया पपि अनुरास मान । प्रो. अनुदा- पतीफे काम न. १. भंः अनाम अग्निका परकीया भरिकामा काशलगमती नरमप ममुर मिय पदेन सय टन भन्दा मतप पर मुम्बन एक दिना प्रधाननगान भावः । पांबावराणम् - "स्वामी निःश्वसितप्पसूति मनोजिमः सपत्नीजना ·वक्ति विकाः विरुदयापारवान् मःमठा कयो।यः च ज्ञान: बियांत मात्रा अपराध अनुचित व्यापार यस्य नाराः मतपर आमानिनेपि. अनापि लिमोलनितो न मारे मः पृरः कथ्यते । साठीदाहरण:- "शोन्यस्याः कानीमणिरणित माकर्ण्य सहसा यदाश्लिष्यन्नेव प्रशिथिल भुजग्रन्थिरमवः । तदेतत् कात्रो घृतमयत्वद्रहुवत्री- विषेणाधूर्णन्ती किमपि न सखी मे गणयति ॥" धृष्ठोदाहरणम् - "शाणं वीक्ष्य मुख विचुम्बितु महं यातः समीपं ततः 'पार्दैन प्रहनं तया सपदितं धृत्वा सहासे मयि । किञ्चित्तत्र विधातु मक्षमतया वाष्पं त्यजन्त्या सखे ! चर्तिश्चेतसि कौतुकं वितनुते कोपोपि वामम्रवः ॥" अनूदा व स्वकीया च परकीया पणाहना । त्रिवगिणः स्वकीया स्यादन्याः केवलंकामिनः ॥११॥ अनुदति भनूहा, सकीया, परकीपा, पणाना (वेश्या) हात नायिका चतुर्विया त्रिवनिगः धर्मार्थकामतत्परस्य पुरुषस्य सकीया सात अन्याः महापातिमा नायिकाः केवल कामिनः केवल विपयामक्तस्य पुरुपाय भवन्ति । मटा लक्षणम्- अनुरक्तानुरक्तेन स्वयं वा स्वीकृता भवेत् । {. सान्दति यथा राज्ञो दुप्यन्तस्य शकुन्तला ॥१२॥ । - ·पनि गनुराग'. पान परमाणे भेदाः । मयं रिपER 1 कारणामा मगन म पनाम स्त्रीपुंमयोनवालोका देवानाम गगयो । नेपः पूर्वानुगगी यम पूर्णम्पर बादशा ।। १८ ।। सोनि-लोकन-11 पर गप: रागः प्रेम पो ना भाग ।' सम्मागत तयतयाः स्त्रीमा. पादशा भरमा भयम पनि प्रयः । पद' "कथमीक्ष कुरङ्गासी मानीलमी मनोभुः । इति चिन्ताकुलः कान्नानिटांनात निशीविनीम् ॥ मामायामयाबण मानोऽन्य वनिता मंगा दी । यति रुन्त । प्रवासः परदेशम्य पिर बम्ह मम्मर ॥ १९ ॥ मान इनि-पुः प्राय यनित महान पत्रीका पन्पाः ईपारितिरिकास पान: 3011 । भर परदा पति सिमम्मा रिपोगानः पाम. अपने । मानस्योदाहरण:- "नवनखपदमंगंगोपयस्यं शुकन स्थगयास पुन रोष्ठं पाणिना दन्तदष्टम् । प्रतिदिशम परस्त्रीसंगशंसी विसर्पन नव परिमलगन्धः केनशक्यो वरीतुम् ॥"

·। -- -- श्वथूरिंगितदैवतं नयनयो रीहालिहो याताः । तहरादयमञ्जलिः कि मधुनाहग्मंगि भावन ते वैदग्धी मधुर! प्रबन्धरसिक! व्यथोऽय मत्र श्रगा।" यदया सक्षणम- सामान्यचनिता वेश्या भवेत् कपट पण्डिताः। नहि कश्चित् प्रियस्तस्या दातारं नायकं विना ।।१५ सामान्यति-मामान्या ननयाारण भोग्यावनिता स्त्री वेश्या कध्यो । सा कपटपण्डिता छकुशला भान । नस्साः दातारं पडदं नायक विना कश्चित् अपि यिः न स्यात् । धेश्योदाहरणम्- "तरुणजनसहाय श्चिन्त्यतां वेशवामा विगणय गणिका त्वं मार्गजातालव । वहसिहि धनहार्य-पुण्यभूतं शरीरं समुपहर भद्रे ! सुप्रियं चामियं च ॥ (मृच्छकटिक चिरस्योक्तिर्वसन्तसेना प्रति) सर्व प्रकाशमेवैपा, याति नायक मुद्धता । वाच्यः प्रच्छन्न एवान्यस्त्रीणां प्रियसमागमः ।। १६ ।। मति-पपा वेश्या उदनामी लनामाणयन्नी सर्व प्रकाशम एवं मकटमेव नायकम् याति । अन्यस्त्रीणां स्वीयादीनां रिप समागमः,पतिमा सामगमः प्रच्छन्नः एव अमकाशाएव वारपः। विश्लगमगारमंदानाह- पूर्वानुराग मानात्म प्रवास करुणात्मकः । विप्रलंभिश्चतास्यात्प्रर्व प्रवाह्ययं गुरुः ॥ १७ ॥ .

·--- पोनि-पूशनुगमः, मानः, प्रभाकरणः हति विपलम्भस्य पन्नारा भेद । म रिपसम्म पूरी पृगुः पते । एवं प कापार पराम: RAE मान मानान पूर्शनुगमः गुरुः । पृनुरागलाणम्- स्त्रीपुंमयानवालोका देवोलसित रागयोः । नेपः पूर्वानुरागो यम पूर्णस्पृहयोदशा ॥ १८ ॥ सोनि-मालोकादिर नरदर्शनात पर उन्ममितः प्रवृदः राम: पेप पपो मासपीः अपूर्णा हा सम्भोगेका पपोः तयातपो धीमाः पादशा पास्या भयम् पूर्वानुरागः यः । सदाहरणम- "कथमीक्षे कुरङ्गाक्षी साक्षीलक्ष्मी मनोभुवः। इति चिन्ताकुलः कान्तो निद्रनिति निशीथिनीम्॥ मामायामपोलक्षणे- मानोऽन्य वनिता संगा दीया विकृति रुच्यते । प्रवासः परदेशस्थ प्रिये विरह सम्भवः ॥ १९॥ मानशति-त्पुः भन्य वनितामा परस्त्रीमान पल्पा या विकृतिः रिका मानः यो । रिये परदेशस्ये सति विसमवियोग सचिः प्रधाम, उच्यते । मानस्पोदाहरणम्- "नवनखपदमंगंगोषयस्य शुकेन स्थगयसि पुन रोष्ठं पाणिना दन्तदष्टम् । प्रतिदिशम परस्त्रीसंगशसी विसर्पन नव परिमलगन्धः केनशक्यो वरीम् ॥"

·7 ए ( १२० । श्वभूरिंगितदेवतं नयनयो रीहालिहो यातरम्। तद्दरादयमञ्जलिः कि मधुनाहरमंगिभावेन ते , वैदग्धी मधुर! प्रबन्धसिक! व्यथोऽय मत्र श्रगा।" धेश्या लक्षणम्- सामान्यवनिता वेश्या भवेत् कपट पण्डिता.! नहि कश्चित् प्रियस्तस्या दातारं नायकं विना ।।१५।। सामान्यति सामान्या जनमाधारण भोग्यावनिता स्त्री वेश्या कथ्यो । गा कपटपण्डिना छ सशस! भार । तस्याः दातारं पहुई नाप विना कश्चिन अपि पियः न स्यान । येश्योदाहरणम्- "तरुणजनसहाय श्चिन्त्यतां वेशवासो विगणय गणिका वं मार्गजाताललेव। .:.:: वहमिहि धनहार्य पुण्यभूतं शरीरं समुपहर भदे ! सुप्रियं चापिगं च।। (मृष्टकाटक पिटम्यागियरातसना प्रति) सर्व प्रकाशमेवेपा याति नायक मुद्धता'.. वाच्यः प्रच्छन्न एवान्यन्त्रीणां प्रियसमागमः ।।१६।। मीन-पमा वेश्या उमामती सन्नामायनी पर माराम पर भरटमेव नायाम पानि भन्यस्त्रीयां सीगादी र मपानमा पनि समप्रमः परमापा मारा। वि-rAITहामाह- प्रानुगग मानात्म याम करगात्मकः। विश्यम्मश्चतुर्धाम्याययं पूर्वोयगं गुरुः ॥ १७॥ . . " fr ·" (१२) धर्मपोरो या युधिहिरा राज्यं च वसु देहं च भार्या भ्रातृसताश्च ये ! यन लोके ममायत्तं तद्धर्माय सदोद्यतम् ॥ युदधारोपया धी रामचन्द्रः- “भो लट्केश्वर ! दीयतां जनकजा रामः स्वयं याचने कोऽयं ते मति विभ्रमः स्मरन नायपि किंचित् कृतम् ने बचन खरदूपण त्रिशिरसां कण्ठमृजा पंगिल: पत्री नेप सहिष्यते मम धनुविन्ध बन्धकृतः ।। दानधारोपचा परशुरामा- "त्यागः सप्तसमुदमुदित मही निर्याजदानावधिः"इत्यादि शोकोत्यः करुणो यस्तत्र प्रणत रोदने । वैवर्य मोह निवेंद प्रलापाश्रूणि कीर्तयेत् ॥ २२ ॥ शोकात्य इति-शका नाशाद जनिता पनमो. वैक्तव्यात अविति समुद्भवति नाश करणारमा मेयः करणारमे प्रणतरोदने भूपावरोदने, वैवर्ष वर्ण पिपपा पोर: भीरपादिमन्या चंतनाशून्पता (मू), निदा तापमानेना, प्रायः निरर्थकोमल्या भभूणि एनानि कीनन वर्णवेत् । करणा रसोदाहरणम- "गृहिणी सचिवी सखी मिथः प्रिय शिप्पा ललिने कलाविधी। करणाविमुखेन मृत्युना हरता त्वां बद किं न मे हतम् ।। करणार लक्षणम्- .

·(१२२ ) प्रयासस्यौदाहरणम्-- "चिन्ताभिस्तिमितं मनःकरतले लीना कपोलस्थली प्रत्यूपक्षण देश पाण्डुवदनं श्वासक खिन्नोऽधाः । अम्भः शीकर पद्मिनी किसलयपितितापः शमं कोऽस्याःप्रार्थितदुर्लभोस्ति सहते दीनांदशामीहशीम, करुणस्यलक्षणम्- स्यादेकतर पंचत्वे दम्पत्पोरनुरक्तयोः।। श्रृंगार करुणाख्योयं वृत्तवर्णन एव सः ।।२०।। शादिनि-अनुरक्त पोः मेमरतोः दम्पत्योः नीपुपोः एक- तर नायकस्य नायिकाया पंचरे मरणे सति करुणारुणः हार पति । अयम् करुणः रत्तस्य भूतस्य वस्तुनः वर्णने एवं भाति । यथा कादम्र्या पुण्डरीक महीजेता वृत्तान्ते । कुपार- सम्मो गो विलाप वा भयं करण शृङ्गारस्तदेव भवति पदि মূল যুব সুনান ময়না কন্যাৰ সযথা অংশ वरुणारसस्वर स्याद न तु शृङ्गारता । पीर रसमाह- उत्माहात्मा भवंदीर स्त्रिधा धर्माजिदानतः। नायकोन भवत्मर्वः ध्यरधिगतो गुणेः ॥ २१॥ उत्मारगि-मामा उस्मासिस पीः भो । म: भी धर्माजिदानता युद्ध दानः धार, युदनीर, दानसार मंदरित्यय:त्रिय त्रिविषः परति । पत्र भी ना RRE सामीप: गुणी भविगतः पुनः भो । .

·" करणार रक्षाम- धर्मपागे पपा युधिहिरा- राज्यं च वसु देह च भार्या भ्रातृस्नान ये। पच लोके ममायनं तद्धर्माय मदोद्यतम् ॥" पुरंधारो पथा धौ रामचन्द्र - "भो लट्केश्वर ! दीयतां जनकजा गमः वयं यावते कोऽयं ते मति विभ्रमः स्मरनग नाद्यापि किंचित् कतम ने वैचन खरदूपण त्रिशिरमां कण्ठमृजा पागल पत्री नेष सहिष्यते मम धनुज्यावन्ध बन्धूतः ।।" दानधारी पधा परशुराम "त्यागः सप्तसमुद्रमुद्रिन मही निर्याजदानावधि:"पादि शोकोत्यः करुणो ज्ञेयम्तत्र प्रणत गदने । वैवर्य मोह निवेद प्रलापाभ्रांण कीर्तगत ॥ २२ ॥ शोकोरप इनि-शोकान नामानिनिता वक्तव्या पिठात गमुद्भवानि ना करणार कम्पारमे मणहरोदने भूपाने नावण १५५ पास भोपादिपा पानामपता ( म । निक महापारिकोजरपः मणि मान 4.11 "गृहिणी मनिवी मनी मिथ प्रिय शिप्पा ललिंन कलावियो । फरणाविमुसेन मृत्युना दरता खां वद किन में इतम् ।। ५२) बनना करणामोराहाण ·। C ( १२१) हास्य रमलशग:- हास मुलः समाख्याते हास्यनामा सो बुधः । चेष्टांगवेपवकृत्याद्राच्यो हास्यस्य चौद्रवः ॥ २३ ॥ हासति-हामः भागादिविकता जाननतो. विकाम: मूलं कारणं यस्य मा हास्पनामा रमः बुधः पण्डितः ममाख्यातः । चेष्टापाः पाणिपाद संचालतादि पापाः अदानाप करचाणादी- नाम, वेपत्य च वैकृत्यात विकृतभावान हास्यस्य उद्भवः उत्पत्तिः वाच्यः। हासमंदानाद- कपोलाक्षिकृतोल्लास मोष्ठेतिष्ठन् स उत्तमः । मध्यमानां विदीर्णास्यः सोऽवराणां स शब्दकः॥२४॥ कपोलेति-सः हामः कपोलाक्षिभिः कपोलनत्रैः कृतः उम्लामः विकासः यत्र तत् पया भवति तथा ओठ तिष्ठन् मुखाव पहिरनिः सरन् इत्यर्थः उत्तमः कथ्यते । मध्यमानाम पुरुषाणाम विदीर्णम् विस्तारितं आस्यम् मुखं यत्र तादृशः हामः भवति । अवराणाम् अपमान्यम् हामः स शम्मका शब्द सहितः भवति । एवं च हास: उत्तममध्यमाघपभेदाद विविधः । दर्पण कारेण तु , हासस्य पइविधता प्रतिपादिता । तत्राहि-"ज्येष्ठानास्मितहामिने मध्यानां विहमितावहसिते च । नीचगनामपहमितं तथाति हसितं च पद भदाः ॥ पद्रिका मिनपा स्मितस्पान सन्दितायरस किश्चित द्वितं तत्र हसितं कथितं बुधः ॥ मधुरतरं विहासनं सामशिरः कम्पमवहामतम् । अप हसितं सास्राक्षं वितिमानं भवत्यति इमिनम् " इति । •.

·हास्पदाहरणम
"गुरोगिरः पंच दिनायवीय
वेदान्न शाखाणि दिन च ।
अमी समानाय नमान
समागताःकार मिया ॥
आता
.
1
विस्मयात्मादना । मात्र या 7 3: १.२
दर्शनात् श्रवणाटाप ! 712 : २! १ र
विम्मानि-म्मम: ।
विकार भन्मापामगर
अनुगः शेष: 14 चन्द्र
मम्मामानिमपर .
या उमायने मार्मा
तन नेत्र विकास १11 ॥
निःपन्द नेवना म... ;
प्रति
निपान १
गदा मापदा. : ...।
.
.
14
"दोर्दण्डविन चारनु"ए मार
हारपनि पालना नवनाडिण्डमः ।
दाप, पर्यन्त कमालसम्ममा माटोदा
भाग्यन पण्डि.मनात

·- हास्य रम नामम- हास मूल समाख्याते हास्यनामा रसो बुधैः । चेष्टांगवेपवकृत्यादाच्यो हास्यस्य चौद्रवः ॥ २३ ॥ हामति हामः पागादिषिकतता ननित चतो. विकामा मूल कारणं पस्स मः हास्यनामा रमः बुधः पाण्डत: ममालयातः । चेष्टापाः पाणिपाद मंचालतादि रूपापाः अङ्गानाम् करचाणादी. नाप, पाप च वैकृत्यात विकृतभावान हास्यस्य उद्भवः उत्पत्तिः वापः। हासमैदानाद- कपालाक्षिकृतोल्लास मोठेतिष्ठन् स उत्तमः । मध्यमानां विदीर्णास्यः सोऽवराणां स शब्दकः॥२४॥ कपोलति-सहामः कपोलासिभिः कपोलनः कृतः उडासः विकासः यत्र तर यया भवति तथा ओठे तिष्ठन् मुखात पहिरनिः सरन् इत्यर्थः उत्तमः कथ्यते । मध्यमानाम् पुरुषाणाम् विदीर्णम् विस्तारितं आस्यम् मुखं यत्र तारशः हामः भवति । अवराणाम् अधमान्यम् हामः स शब्दका शब्द सहिवः भवति । एवं च दासः उत्तपमध्यमाघपभेदात् त्रिविधः । दर्पण कारेण तु . हामस्य पविधता प्रतिपादिता । तत्राहि-"ज्येपानास्मितहामिने मध्याना विहमिनावहसिते च । नीगनामपहसितं तथाति हसितं च पर भेदाः । पद्रिका,मिनयनं स्मितस्यात स्पन्दिताघरस किञ्चिलस्य द्वितं तर सितं कथितं बुधैः ॥ मयुरारं. विहसितं सामशिरः कम्पपवहासतम् । थप हसितं सासाक्षं विसितारं भवत्यति हामतम " इति। .

·No text on this page.

·(१२० ) भयानक रस लक्षगम्- भयानको भवेद्धीति प्रकृतिघोर वस्तुनः। स च प्रायेण वनिता नीच वालेषु शस्यते ॥२७॥ भयानक इनि-भीतिः त्रासः एर प्रकृतिः समावो यस्प तादृशः मयस्थापभावक इति भावः भयानक तमामा माघार वस्तुनः मपङ्कर वस्तु दर्शनात मोन । म च भयानको रमः मापण पाल्पेन वनिताः स्त्रियः नीचाः नीच नात्युसन पुरुषाः बाला: पालकाः तेषु पास्पो कणों वपन वा । दिगालोकास्य शोपांग कम्प गद्द सम्भ्रमाः । त्रास वैवर्ण्य मोहाश्च वर्ण्यन्तं विबुधैरिह ॥२८॥ दिगिति- भयानकरमे विभः दिशाम भालोकः भरलोकनम, भास्पस्प गुप्यस्य शोपः एकना, अकम्पः, गद्दः बाप्पा मारता मम्भ्रमः, ग्रामः भौतिः, पेपर वर्ण:पकारस, मोर मूर्ण ग वयंले। नादाहरणम- "ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति स्यन्दने पद्धदृष्टिः पश्चार्थेन प्रविष्टः शरपतनभयागसा पूर्वकायम् । दर्भरधावलीदेः श्रमविकृतमुखम्रशिभिः कोणवत्मा पश्योदयानत्वा दियनि बहतरस्तोकमुत्या प्रमाति।" गंदामलाम- बोधात्मको भवदीदा क्रोधारिपरागात् । भामानिमः सामनिय नापाः ।। २९ ।।

·म . . दोपतिम-म ८ia .. भाष पारसी पे - ११॥ अगर मांभीर पोन दोनोगणः मप्र ११५ मानर प. नामामाभ ས་གivནགt ནི་ཀཾ ལཱ་འ 33 परी हितम... १२५ पिता मार्ग परमप कायम १६ ... म . ३ 4 . """ 7 परानु रपएन पर्यन मनुष्णादि । विभागय सामान : न मात्र । प्रमात पानि ।। "लाटीहाम्पस प्रयोगान पुणगी। पवन्यकता पनाली करुणाभयानकम्म शान ग्म मागधी । गीड़ी वीररसे व गरजम्म बन्दामदगी दवा वीभत्साद्भुतयोविदर्भ विषया शृगार भने गमे ।। द्वित्रिपदा पांचली लाटीया पंच सप्त वा यावत् । शब्दाः समासवन्तो भवति यथाशक्ति गौड़ीया ।। प्रथमपदा वत्सामी त्रिपदममा व मागधी भवति । उभयोरपि वैदर्भी मुहुर्मुहुर्भाषणं कुरुते ।। इति श्रीमद गोलशाहादान. ईपीनशामि, वितपिता मासपनोरजन्यापापा ध्यासपाया पक्षमः परिदः। समाप्तश्चायं मन्यः ·( १२८ यौमामांदाहरणम्- "उत्कृत्योत्कृत्य कृति प्रयामय पृथूछायभूयांसि मांसा- त्यं सस्फिक पृष्ठपिण्डाद्यवयवसुलभान्युग्रपतीनि जग्या अन्तः पर्यस्तनत्रः प्रकटित दर्शनः प्रतरङ्गः करवात अङ्कस्थादस्थिसंस्थं स्थपुटगतमपि क्रव्यमव्यग्रसत्ति।।" सम्यग्ज्ञान समुत्थानः शान्तो निःस्पृह नायकः रागद्वेष परित्यागात् सम्यग ज्ञानम्य चावः ॥३२॥ मम्पगिनि-तम्पाज्ञानात् तत्रज्ञानान समुत्थानं उत्पत्तिय तादृशः निःस्पृहः इच्छाशून्यः नायकः यस्य नयाभूतः । रमो भवनि । मम्यग्ज्ञानस्य उद्भः उत्पत्तिः रागस्य पुरकलत्रा. दिषु भारत देषाय दोहस्य परित्यागाद भरति । माग्नहमलनपम् शान्त: तदुदाहरणम्- . "रथ्यान्तश्चरतस्तथा धृतजरत्कथा लवस्याध्वगः सत्रासच सकौतुकच सदयं दृष्टस्य ते नांगरः। निर्व्याजीकृत चित्सुधारसमुद्रा निदायमाणस्य में निःशङ्कं करटः कदा करपुटीभिक्षां विलुण्ठिष्यति ॥" उपसंहरति- दोपेरुज्झित माश्रितं गुणगणेश्चेतश्चमत्कारिणं नानालंकृतिभिः परीतममितो रीत्या स्फुरल्यासताम् । तेस्तैस्तन्मयतां गतं नवरसैराकल्पकालं कवि. : . सष्ठारो घश्यन्तु काव्य पुरुपं सारस्वता ध्यापिन ॥३३ ·ग. . तमाम दोपति-नाम Mia Aur भायेत पारितुं गौम ऐप ने का प्रकिट माभागापः पुरोग, काय दीनां गणः मानिने पुनम 741 मनाप. नानाराम तर '' " पामध्यपाहात पार 71 -:41.' 1 4 - 1 पहल. 1931 14, . ।' पिः मनाया गर। . भएपमम काय र पप न ५ । । . . स11111राग, घरपातु पपन्न । यश . . ।।। पर्यन मनुष्यादि म ग ना. विरानाभाय काम्पानि रया: । मात्र । ममतात कागैनिकमा समवयुग ग "लाटीहाम्यरसे प्रयोगांनपुण गान प्रवचना पनाली करुणाभयानकम्म शान म मागधी । गाड़ी वीररसे च गद जम्म पन्छीमदगोदया वीभत्साद्भुतयोर्विदर्भ विपया शृंगारभने म ।। दित्रिपदा पांचली लाटीया पंच मम या यावत् । शब्दाः समासवन्तो भवति यथाशक्ति गौड़ीया । प्रथम्पदा वत्सामी त्रिपदममा व मागी भवति । उभयोगप वेदी मुहुर्मुहुर्भाषणं कुरुते ।। इति श्रीमद महासमादागदान दिशाय, सिवितापमानापअन्य पाया व्यास्पायो ५. पारदः। समातक्षायं प्रन्यः

·* प्रश्नावली*
प्रथमपरिच्छेदे प्रश्नाः।
1-काम्पस्य किं स्वरूपम् ? किं फन च तद्रचना?
२-पतिमाया कि लक्षणम् ? कथं च मा बुद्धिनो विशिष्यते ?
3-मभ्याम पुत्पत्योलमणे लिख ।
४-कविता कमनीयता प्रतिपादकानि कानि कारणानि मन्ति!
५-परकाव्यग्रहस्पक सदोरता क च निदोपता ? निर्दोफ्तायां च
किपीम!
1-अर्थकारानक के!
नायोः हमयोः कुत्र अभेद ! स्मर्गत चत सदुदाहरणमि सेरुयम ।
दितीयपरिच्छेदे प्रभाः।
2-काम्प का कामापाः प्रयुग्पले ? अपभ्रंश किसकपः !
२-काम्गकात विधम् !
-पटोपाः रात ! के पते ! मृतीय पम पर दोगाणा
सशगोदाहरणाने पुरस्मा: ममपोषियः।
सानां दापित निसापि भनि नरा, भयान चरमपा
कामानि पारिवा! पदि पाभित केस!
कतिपदास! कतिष भयं दोगा ! के पत ! भगीपना
पनि प्रदेशागविदाना मा.
तृतीयपरिच्छेदे प्रश्नाः।
-गुमानापणे काोगः के नियमा? मामा
मापदामोदर

·चतुर्थपरिच्छेदे प्रश्नः । '-गुणाः कथयलद्वारेमा विशले अराणा 1 34. पोगा? कि चा हार परामा म किन हा २-"ककाकु." "म्मा - र" या , तयोरप गामः -कति भर्यालङ्कागः' कति च शब्दाला कि न तोलाम ४-पारोक्ति, परोन RT Rमामानि पायोक्ति पारम- रूपाराराणां रक्षण दाहरणे लिविना तापमयोप कप । ५-शेप, ममामोति.प योनि. अगस्त माहाराणा पर को भेद ६-कानापतिः कांनच म्यादा कपिन का रीतिः प्रयुज्यते' पंचमपनि प्रभाः। . -फला हिम न र पिन तेपमपम २-विधातानुभारमालिकाना २५ णानि कि । ३-शृङ्गारम्य पनि भेदाः १२ १ गशद्वार दिप उदाहरणे मगमय । ४-नायकपरिणम दांत चमका अन्दप उदाहरणं किया ५-काजाम करूण पलको पद हापासुनभयानका मसलादारणानि सम्पानि ! 7 ·पृष्ट पति . २-२४ लोपो * शुद्धाशुद्धि पत्रम् অগ্নর गुद शान्ता मानान्त शान्ता मान्ना मान्नन्न मोक्षमार्ग सदा ने मोक्षमार्ग सनां ने लक्ष्य दशेपेदश दोपदेश शृशोन्पति भृशोरति युत्यह युन्या लोपोक भापणेनाम भापणेपि पारं चार कविवन्ति कविर्वान्नं नर्षियः नमिय: पस्येति यस्पति अस्पा अस्पा स्यान स्पादन पदादी पादादो कीर्तिश्च कीर्तिच वरम वर्णने हाम बलमा वर्णने हाम कीयों कीत्या इम्निनं शुभ्रं चनाव: चतघः रकार- कचलोपोयम् , यानमः । ८-9 ८-२३ . इम्तिन राम्र "-द ·( २ ) पृष्ठ पनि भएद मनापा भाषीस- ममनीति शीलनाम: गुपं दादमयं परिघो- निस्ताप मियुक्तो ललानुमाते भापापा भधीस- मनोनि नीलनमः गणं पात्मकर्पता नपा १५ कचिदुक्तो विमानाभ्यो पमनो- भनकारे कविता परिणतुं पो- নিঃযাথা पयुक्तते स्टानुप्राम कपि पनत्यकर्पता तथा १५ . कपिदुनो विभाराभ्यां पनी- अनुकारे करिकल्पित वाताव पापिला दपिस्ता पिपापपुरः २०- 'वादापित्या' 'पहाधिता गृषि १७--- १७-3 -- --२ कोमि सापिता दादपिता पिधापपुग 'दादापरता ‘पदागिता मपि -- ·द अपद ናባና፡ - भग २१-: गोदीपा श्रीमानिन्द्रापमर श्रीमानिन्दायमर- गरी गौरी मभाग- ममाम गाडीया पति भ्रटा मोक्ता पतिभ्रटम इमिनाना मोक्ता२३-२० इख्यादियु दृष्यादिषु इच्यम् द्रव्य जलक्रीडापातुं जलकापानं मानौ तनानी उरियकम् उस्थितम श्रीमद रोड़ वंशी श्रीमद कडोलवंशो २५-२२ मुकुपारस्प कुमारता चातत्व चाहत विभ्राजिमम् निभ्राजित कुशकलश कुचकलश अश्याप 'अयोग्याम् इत्यस्य निगुरुतम् इस्पस्प गुरुत्वम् 'तपस्पर्मश्रान्तम्' 'संडेदो- तपस्यन्नधान्तम्' 'खंडेन्दो-२५---१५ अर्धयक्ति:- अर्थव्यक्ति यदजेपत्वपर्यस्य यदनेयत्वमर्थस्य पत्रः V . २९-१८ .

·सापते शुद मुनिपार पारिपारकः। मुक्तिमान पारिपार्धकः । ३१-११ पपरिनयनशाण पूरपरिचयेनेवाण- शामायमानाति श्यामायपानानि मरमत्ता सरस्वत्या श्रीमदुरोऽवंशी श्रीमद् रुदोलनंशो दिनन्तु छिनन्तु पाकस्प पधिकस्प दावते योध्याकमेनाः यौप्याकमेनायाः उतरमदः पः पुप्यान् মানু शुपक्षम श्रुत्याग कलकनि प्रेक्षकाराति चेचकोगक्षि मपाद मपाद निति निध्यरनि निध्यराभि मध्यनम् गरपानाम् प्रधानमूगरपानाम मातिरासपा भादपाशा पानमन पतत्तदनं शिषिभार: शिसिमाता सरमभ मामय स्पष पदव પાપી कापीप:

·४ पा पाद मासगी मुमुनगानमोगरा ཤ་འitན་ནན།། नानिर्मिती मालकाभियो भपानः समायो । मर, पीडि ममारिन मन्दापा मरितमानस्यापि मारित तन रितं शांशतः घपमानमा निवाश्रिताः पारम्पाती ग मायनी १-१४ मुमशुमानगोपः मानालामा སྐtitiབཀའ་ पालकानाती मयकर समारतो गः, ममामे पीडि ६२-२२ अपामदिन अलपपा मरितमानमस्पापि माग्न तेन भारत ६४-१८ शशिनः अपमानम विवाश्रिताः मम्प मुपमेयाना इयम् ददाना -बुधाः अस्ति झटिति वनम विशन्ति ८०-१ शित भत्यां मुपयोमाना दाता. ६७-६ . पुषा अते . यनम् विद्यन्ति

·No text on this page.

·F
ब
यकी
काविनाम
त्वता
निन
....
देत
ब

·A
वका
भ
या त
सी/ति
मा
.

·ट्रघाइशदत
चितम् .
'यु/
4.
P
योमर राम गोमतिकाचवित्र
नस्य बनाया गयाR/TE/नत
नापि/नजान
म

·No text on this page.

·पंजाब संस्कृत पुस्तकाल्य लाहौर संक्षिप्त सूचीपत्र ८-माघकाम्यसटीफ२०,९-अलङ्कार सर्वस्व १), १०-मानवान्ना घन चम्पू), ११-काव्य संग्रह सटीक 01), १२-वैवाट पमो सटीक), १३-कया मृत्यसागर'५), १४-भोज-प्रबन्ध मारा टीम २०१५- अमरकोश भाषा टीका th, १६-अमरकोश संस्थान का स्थूलाक्षर -, १७-गीतगोविन्द काव्य सटीक 11)-भुमर शित त्रिशती 1), १९-पत्रीका प्रशस्ती, २०-पुपवागी कि लास 10,२१-राघघपाण्डवीय मटीक १), २२-मम्मघाटिकाम्य) २३-युधिष्टर पिजप काव्य मटोक १७,२५-फटाक्ष शतक:- पसन्त शतक), २६-प्रभोत्तरपयोनिधि, २७-बिद्रनार तर इनी 10), २८-पङ्गालहरी मूल-), २९-घटकर काम्य, ३० भैरवीकान्ता३),३१-परीमाशिन्दुशेखर, ३:-शाशिका सदीक ही इन पुस्तकों के भतिरक्त भार भी कई संस्कृत या हिन्दी की पुस्तके इम पुस्तकालय द्वारा मुद्रित हुई है हिन्दी या संस्कृत के रविको -नागानन्द नाटक प्रीमान् ५० मुन्नपदामती शामी सिमित सरम्यती दधिमयों मरल संकटीका मदिन इस में प्रदेश को फा पद छद भन्ययाङ्कमा फिया गया है यालायक परिदनों में हम टीका की प्रशंमा को है और महामहोपाध्याय पति जी ने शाधा है, मनि उत्सम स्यम्छ भौर मुन्दर टाईप में गुल केवल ) ६-कारिकायली-श्रीमान् प० दुर्गादत्तनी शास्त्रीत मानमारमा व्याख्या महित मतिउधम टाईप में (द्वितीयाति) मृत्य) ३-वासुदेष विजय काव्य स्यपददिशा मत मौर महामहोपाध्याय पं. शियदराजी कृत टिप्पणी महित मति उत्तम टाईप में ma), ५-ममयोचितपद्यमालिपातमनुवय, ६-सुमाशिरा रनमण्डागार ३, मृच्छकटिक नाटक मटक; . M मयदय ध्यान देना चाहिये : यामचीपत्र मुफ्त मेजते थे । लाला मोतीलाल बनारसीदास लार पंजायम ·:

·..

·No text on this page.