·॥ श्रीजिनाय नमः। ॥अथ श्रीधर्मोपदेशकर्णिका प्रारभ्यते॥ (आवृत्ति वीजी) I- SeatiferabariTRORAN जिह्वाग्रे वर्तते लक्ष्मी-जिह्वाग्रे च सरस्वती ॥ जिह्वाग्रे पंधनं मृत्यु-र्जिह्वाग्रे परमं पदं ॥१॥ अबोदाहरणं-वसंतपुरे सुदत्तनाम श्रेष्टी, तस्य च सुदत्तानाम भार्या, तयोः पुत्रः श्रीदत्तः पंच. बार्पिको जातः, तस्मिन् समये तस्य पिता मृतः, सुदत्ता परमदुःखविधुरापि निजसुंतपालनायोयताभवत्. ससवर्षानंतरं तया स पुत्रो लेखशालायां मुक्तः, बहादरेण द्रव्यदानेन च पाठितः, क्रमेण स सकलक- लाकुशलोऽभूत्. यौवनावसरे च स कस्याश्चित्कुलकन्यायाः पाणिग्रहणमकारि, परं कर्मवशतः सा वधूः कर्कशभापिणी निष्ठुरा निर्लजा निस्त्रिंशा चासीत्. सर्वदा ते श्वधूवनी केलिं कुर्वतः अथैकदा जाया- ·धर्मोपदेश कणिका ॥२॥ प्रेरितेन तेन सुतेन निजजनन्यै प्रोक्तं, रेजरंति! त्वं सुखेनोपविष्टा भुक्ष्व ? कथमनयां में भार्यया सह कलिं करोपि? एवं स्वपुत्रदुर्वचनं श्रुत्वा सा कोपांदगृहनिर्गता; पुरासन्ने च कस्यांचित्प्रपायां स्थिता, ये पथिकाश्च तत्र समायांति तेपामादरेण सा नीरपानादिना भक्तिं कुरुते. तस्या वृद्धाया मिष्टवाक्यैश्च सर्वे जनाः संनो प्रापुः. एवं सा वृद्धापि कलेः शांतत्वात् तंत्र सुखेन कालं गमयति, यतः-जे घरे कलह' कलंतर बंधे, लेखे आंणी अलेखें रधे ॥ ते घर तुटे जाते काले । ए परमारथ को देपाले ॥१॥ कपिकुलनखमुखविदलित-तरुतलनिपतितफलांदनं हि वरं ॥न पुनर्धनमदर्वित-भ्रूभंगविंकारिणी दृष्टिः ॥२॥ इत्यादि मत्वा सा खगृहं विसस्मार. अथैकदा शीतधर्मयाणां त्रयाणामपि कालानामधिष्टायकास्त्रयः सुरा मिलिता मिथश्च विवादं कुर्वति, यथाहं वरः, अहं वर इति युध्यमानास्ते स्वलोकं गताः. तत्र सभो- पविष्टेनेंद्रेणोक्तं, अस्माकं नाकलोके एकोऽपि कालो नास्ति, अतो युष्माभिर्मनुष्यलोके सभ्यजनाये गत्वा- स्मस्वरूपं निवेदितव्यं, यतः स तु सहवासित्वेन शुभाशुभं वेत्ति, भवद्विवादं च स्फेटयिष्यति. ततस्ते त्रयोऽपि सुरा द्विजरूपं विधाय वसंतपुरंप्रति चलिताः, अंतराले च प्रपानिवासिन्या तया जरत्या प्रोक्तं, EfgEिO380PT * ·कर्णिका धर्मोपदेश Ecudaiजानना भोः पथिकाः! युप्माभिः कथं युध्यते? यूयमत्रागच्छत? पानीयं च पिवत? यतः-खच्छं सजनचित्तवल्ल घुतरं दीनार्थिवत् शीतलं । पुत्रालिंगनवत्तथापि मधुरं वालस्य संजल्पवत् ॥ एलालांचिलवंगचंदनलसत्क- पूर मिलत् । पाटल्युत्पलकेतकीसुरभितं पानीयमानीयतां ॥१॥ एवंविधं पानीयं यूयं पिबत? पश्चादह भवतीर्वाद स्फेटयिष्यामि. इति श्रुत्वा तस्या विनयादिगुणे रंजितास्ते वाडवरूपधारिणत्रयोऽपि देवास्त: त्रैवागता. ततः क्षणं विमृश्य तां अरतीप्रति शीतकालो जजल्प हे मातस्त्वं ब्रूहि ? कीदृशोऽहं ? शुभ अशुभो वा? तदा तयोक्तं हे पुत्र! त्वं श्रेष्टः, वत्समोऽन्यः कोऽपि न विद्यते, यतो 'भोगस्य. कारणं शीतकालः. यस्मिंश्चागते सप्तं तकारा भोगाय भवंति. यतः-तैलं वापनतांबूलं । तुली ताम्रमयी घटी । तप्तभोज्यं तरुण्यंगं । शीते सप्तं सुखा वराः ॥१॥ तंत्श्रुत्वा से शीतकालदेवः संतुष्टो जातः ततो ग्रीष्मेण पृष्टं, हे मातस्त्वं वृद्धा, सर्वेषां गुणागुणौ च जानासि, अतः कथय कोशों धर्मकालः? इति पृष्टे-सा वृद्धा जजल्प, हे भ्रातः! हे पुल! त्वं ज्येष्टः, यतस्त्वयि समागते सर्वेऽपि तरवो नवपल्लवां भवंति, सह- कारादि मनोऽभीप्सितफलानि च प्राप्यंते, सप्त चकाराच भोगाय भवति. यतः-चंदनं चतुरद्वार। चामर.

·न
।
धर्मोपदेश
कणिका
॥४॥
कापEEPt-HEIGHERI
चौरचंद्रमाः ॥ चंपर्क चतुरा नारी । ग्रीष्मे सप्त सुखावहाः ॥१॥ एवमतिशयेन तया. स्तुतः स ग्रीष्मः
कालोऽपि गाढं जहर्प. ततो लब्धावसरेण वर्षाकालेन प्रोक्तं, हे शुभवाक्यसुधासारिणि-मांतस्त्वं कथय?
कीदृशोऽहं ? तद्वचनं श्रुत्वा. स्वशिरोधूननपूर्वकं सा जरती जगाद, हे पुत्र! त्वं तु सर्वोत्तमः, विश्वाधारा-
दिवहुविरुदयुक्तोऽसिं, तव गुणांश्च वक्तुं सुरगुरुरपि समयों न भवति, तदान्यस्य का कथा ? परमात्मश:
क्त्या लेशमात्रं त्वद्गुणवर्णनं करोमि, तत्त्वं शृणु ? भंवदागमने च सप्त पकारा भोगाय भवंति, यतः-
पीतांवरं पयः पद्मं । पादुका पूर्णमंदिरं ॥ पुराणं पञपत्राक्षी। प्रापि ते सुखावहाः ॥ १॥ इति तयोक्तं
श्रुत्वा सोऽपि संतुष्टः; एवं घ ते त्रयोऽपि परं संतोपं प्राप्ताः ततस्तेः संतुष्टैस्तस्यै तिस्रः करंडिका
दत्ताः,
प्रोक्तं चैप्चेकस्मिन् देवदूष्यदुकूलमस्ति, द्वितीये त्वाभूपणानि संति, तृतीये च खंडखाद्यादीप्सितभोजनं
वर्तते. इत्युक्त्वा तां च स्तुत्वा ते त्रयोऽपि स्वर्ग गताः. ततः सा स्थविरा तु हृष्टमनास्तां प्रपा विहांय
स्वगृहप्रति चचाल. परिहितदुकूला; नखाग्रतः- केशांतमाभरणभारधारिणी समायांती.सा.वधूसंहितेन
पुत्रेणान्यजनैश्च दृष्टा. इतो हे मातहें मातरिति त्रुवंस्तत्र वहुर्जनो मिलितः; सर्वेः सत्कृता सा सुखभाजनं
HDBABPMBIHARIES
॥४॥

·धर्मोपदेश FICIEAFEBRITER माग वभूव. राजादिसमग्रपोरजनानां च मान्या संजाता. एवं क्रमेण कतिचिदिनानि गतानि. अथ लोर्हसिता श्याममुखो सा वधूविचारयति, श्वश्रूमापच्छ्याहमप्येवंविधं करंडकनयमानयामि. इनि मत्वा छद्मना नम्री- भूतया तया सा निजश्वश्रूः पृष्टा, हे मातर्युष्माभिरेते करंडकाः कथं लब्धाः? तवृत्तांतं यूयं कथयध्वं? यथाहमपि तदुपायं कृत्वैवंविधान करंडकान् लभे. श्वश्शूः प्राह, हे स्नुपे! शृणु ? वसंतपुरंपरिसरे प्रपायां वारिदानेन देवा अपि तुष्यंति, एवं तत्र तुष्टे वर्मा तु वृद्धां स्थविरां मत्वा मह्यं करंडकत्रयं दत्तं. परं त्वं तु तरुणी सौंदर्यवत्यसि, अतस्तुभ्यं ते बहून करंडकान् दास्यंति. एवंविधं श्वश्रूवचनं निशम्य सा सगर्वा निजभर्तारंप्रति जगाद, हे प्राणप्रिय! प्रपायां पथिकानां जलपानाथ गंतुमहमुद्यता जातास्मि; अथ भर्ना निवार्यमाणापि कदाग्रहपहिला सा तत्र गता. तत्रापि लोकैरुक्तं, भो सुंदरि! नवयौवनतया तवान प्रपायां स्थातुं युक्तं न, एवं लोकढिं निवारितापि कदाग्रहपरा सा तत्रैव तस्थी.. अथ किय- दिनानंतरं ते द्विजरूपधराः कालत्रयसुरा मिथः कलहायमानास्तत्रैवाजग्मुः, तत्र च तैस्तस्याः स्थविरायाः स्थाने सा समीचीना नवोढा सुंदरी दृष्टा. तैश्च तस्थौ पृष्टं सा स्थविरा-कुलगता? तया भणितं सा'तु BRajान-PAPER ·धर्मोपदेश कर्णिका BREAKERCEBTERRIERTE-As मदीयेव श्वश्रूरासोत, किमर्थं पृच्छ्यसे? तैरुक्तं भी सुंदरि! तया तु पूर्वमस्माकं विवादः स्फेटिंतोऽभूत्. अधुनाप्यस्माकं विवादे जायमाने वयं तस्याः समीपे समागताः स्मः. सा प्राहाहं तस्या एवं स्नुषा, अतः कथयध्वं मदग्रे युष्मकलहकारणं? यथाहमपि भवतां विवादं स्फेटयामि. तत् श्रुत्वा तेषां मध्यात् स शीतकालो जगाद, हे भगिनि ! कीदृशः शीतकालः? तदा सा प्राह, भो द्विज! स दुरात्मा दुष्टः शी- तकालस्तु स्थविरपथिकादीनां व्यथाकारकोऽस्ति, तस्य तु मुखमपि न विलोकनीयं, यतः स दुष्टस्तु शाड्- बलान्यपि वनानि दहति, वारिमध्यगतानि पंकजानि चापि दहति. एवंविधानि तस्याः कुवचनानि श्रुत्वा स रुष्टः ततो द्वितीयद्विजेन पृष्टं, अथ ग्रीष्मकालः कीदृशः? सा प्राह, स तु दुष्टो धर्मेण सर्वजनान् व्याकुलीकरोति, लूकया च गनुजान मारयति, एवमतीवदुःसाध्यो विगतस्नेह उष्णकालोऽस्ति, तस्य च नामापि न श्रोतुं योग्य, तत् श्रुत्वा स रुष्टः. तदनु तृतीयो द्विजोऽवक्, हे मातहें भगिनि ! कीदृशो वर्षाकालः? तन्निशम्य सा स्वभुखं मोटयित्वोचे, भो महापुरुष! तस्य दुष्टस्य तु नामाप्यग्राह्य, यतः स तु मलिनो बहुकदमाकुलभूमिकारकः, चिखिल्लंश्च संचालवृद्धानां गमनायाऽयोग्यः, तस्मिश्चांगते पृथ्व्यपि ·फर्णिका धर्मोपदेश बहुजीवाकुला भवंति, पांथानामप्येप क्लेशकारकः, एवंविधः संकलावगुणसंपूर्णोऽसावप्रेक्षणीयं एव. इति श्रुत्या सोऽपि रुष्टः. ततः कुद्धेनेकेन सा छिन्नघाणा कृता, द्वितीयेन तस्याः कर्णो छिन्नो, तृतीयेन च महाकायो रौद्ररूपः सर्पस्तस्याः कंठे क्षिप्तः. एवं दुर्दशां प्राप्ता सा रुदंती गृहे समागता, सर्वनगरजनेश्चो- पहसिता, भापि च त्यक्ता. एवं कटुवाक्प्रसादतः सातीवदुःखिनी जाता. एवं श्वश्रूवधूदृष्टांतं निशम्य हितार्थिभिर्जनैर्मधुरवचनानि वक्तव्यानि ॥ इति रसनोपरि कथा समाप्ता ॥ E-HEIRMANETaljaKENDRA यदूरं यद्दुराराध्यं । यच्च दूरे व्यवस्थितं ॥ तत्सर्वं तपसा साध्यं । तपो हि दुरतिक्रमं ॥ २ ॥ तथाहि-इहैव भरते कुरुदेशे हस्तिनागपुरं नाम नगरं, तत्राश्वसेनाभिधो राजा, सहदेव्यभिधा च तस्य राश्यासीत्. अन्यदा तयोश्चतुर्दशस्वमसूचितोऽतीवमनोहररूपवान् सनत्कुमारनामा पुत्रोऽभूत्. तस्य सनत्कुमारस्य महेंद्रसिंहनामा सूरराजसुतो मित्रं वभूव. अथ स सनत्कुमारः क्रमेण सकलकलाकलाप फलित आसीत्. अंधान्यदा स सनत्कुमारो यौवनारंभे वसंतोत्सवे खमित्रेण सह क्रीडाथै वने गतः. तत्रं CASH ·भोपदेश कणिका ENTERanay चस उत्सवकोतुकानि विलोकयति.अत्रांतरे केनाप्यश्वपतिना तस्मै सनत्कुमाराय प्रधानोऽश्व उपंढोकितः कुमारोऽपि तस्मिंस्तुरगेऽधिरूढः, परं तेन तुरंगेण सोऽपहृत्य दूरे नोतः. अथ तस्य गवेपणाथै नृपः सपरि- करस्ततश्चलितः, स्याने स्याने विलोकितोऽपि स न दृष्टः. ततस्तमश्वसेनं नृपं निवार्य तन्मित्रो महेंद्रसिहः स्वमित्रगवेषणार्थ स्वयमेव चचाल, वर्ष यावच्च स महाटव्यां वभ्राम. अथैकदा सारसध्वनिं श्रुत्वां, मनोहरकमलगंधं चाप्राय, मधुकरमधुरध्वनिं च शृण्वन् स यावदने याति तावत्सेन सरोवरमेकं दृष्टं तत्र सरोवरासन्ने च कदलीगृहे स्त्रीवृदैरनुगम्यमानं सनत्कुमारं क्रीडतं स ददर्श. ततोऽसौ बंदिमुखादेकं स्तुतिश्लोकं पंट्यमानमशृणोत्, यथा-फुरुदेशैकमाणिक्य-मश्वसेननृपांगजः ॥ श्रीमान् सनत्कुमारस्त्वं । जय त्रैलोक्यविश्रुतः ॥ १॥ इति श्लोकश्रवणेन तेन महेंद्रसिंहेन विमृष्टं; नूनमयमेव सनत्कुमारों ज्ञायतें, इति विमृश्य यावत्सोऽग्रे विलोकयंति, तावत्तेन स एव सनत्कुमारो. विलोकित उपलक्षितश्च. ततो महें- द्रसिंहेन तस्मै प्रणामो विहितः. परस्परं च तयोर्महान् हपैः संजातः. ततस्तेन सनत्कुमारेण स महेंद्रसिंहो भक्त्या भोजितः: ततस्तेन निजमित्रांय पृष्टं मम मातापितरो कथं वतेंते? मित्रेणोकं महतां कप्टेन, प- PRIMEHREENERY.

·कणिका F रमथ ममात्मीयं वृत्तांतं कथय ? कुमारेणोक्तं, भो मित्र! आयातीयं वकुलंमत्यभिधा मम विद्याधरीप्रिया, धर्मोपदेश सा च प्रज्ञप्तिविद्याप्रभावाविज्ञाय मम सर्वमपि वृत्तांतं तवाग्रे कथयिष्यतिः इत्युक्त्वा सनत्कुमारस्तु सुप्तः: अथ सा वकुलमती प्राह, भो महेंद्रसिंह! त्वं शृणु? अथाश्वापहृतोऽयं कुमारी महादव्यां पतितः, अर्थ द्वितीयेऽपि दिने स तुरंगमस्तु तथैव धावितुं लग्नः तृतीयदिने क्षुत्तृडाकांतः स तुरंगमो मुखनिर्गतजिह्वो भृमो पतितो मृतश्च. अथ तुरंगमादुत्तीर्णः कुमारोऽपि जलाऽप्राप्त्या भ्रांताक्षाऽचेतनीभूय भूमो पतितः. वनस्थेनेकेन यक्षेण स जलैः सिक्तः सचेतनो जातः. अथ लब्धचैतन्येन तेन कुमारेण तं यक्षप्रति पृष्टं, भो यक्षराज! एवंविधं शीतलं जलमल कुन वर्तते? यक्षेणोक्तं भो कुमार! एतज्जलं मानसाख्ये सरोवरे वर्तते. तदा कुमारः प्राह चेदहं तत्र स्नानं करोमि, तदा मे शरीरसंतापोऽपयाति, इति श्रुत्वा तेन यक्षेण स कुमारो मानससरोवरे नीतः तत्रच तेन स्नानं कृतं, अथ जलं पीत्वा यावत्स सरोवरपाल्या- मुपविष्टस्तावत्पूर्वभववैरिणाऽसितयक्षेण स दृष्टः, तत्र च तेन यक्षेण साधै तस्य कुमारस्य युद्धं वभूवः अनांतरे तेन महेंद्रसिंहेन सा वकुलमती. पृष्टा, भो सुलोचने! तेन यक्षेण सह कुमारस्य वैरकारणं किं ? | वjिlatestDGDP ॥९।

·धर्मोपदेश
कणिका
॥ १०
नाव-MPOOMEHI-3GEET-3
.
वकुलमती प्राह श्रूयतां?. पूर्व श्रीकांचनपुराभिधे नगरे विक्रमयशो नाम नृपः, तस्य च पंचशतराश्य
आसन्. तत्रेव नगरे च नागदत्ताख्यः श्रेष्ठी वसतिस्म, तस्य विष्णुश्रीनामभार्या अतींवरूपवत्यासीत. अथा-
न्यदा राजपाटिकायां व्रजता तेन नृपेण सा.श्रेष्ठीपत्नी दृष्टा, कामातुरो व्यामोहितश्च स तां गृहीत्वा स्वप.
द्वराज्ञी चकार. अथान्यदा मात्सर्याच्छेपराज्ञीभिः कार्मणप्रयोगेण सा विष्णुश्रीापादिता, तेन स राजा-
तीवदुःखितो बभूव. मोहेन च स तस्याः शरीरस्याग्निसंस्कारं कर्तुं न ददाति. तदा प्रधानमिलित्वा प्रच्छन्नं
सा विष्णुभीर्यहिस्त्यक्ता. ततः स राजा जलानं त्यक्त्वा स्थितः. प्रधानश्च तृतीयदिवसे तं नृपं दुःखितं
दृष्ट्वा तस्मे तस्याः शवं दर्शितं. दुर्गंधयुतं तत्कलेवरं वीक्ष्य स राजा वैराग्येण चारित्रं गृहीत्वा तृतीयदेवलोके
गतः. ततश्च्युत्वा स रनपुरे जिनधर्मनामा वणिग्वभूव. इतश्च स नागदत्तः प्रियाविरहातों मृत्वा सिंहपु-
रेऽग्निशर्माभिधो द्विजो जातः. कियता कालेन च स विप्रो त्रिदंडवतं जग्राह: तपः कुर्वाणश्च सोऽन्यदा
राजगृहपुरे गतः, तत्र स नरवाहननृपेण पारणाय निमंत्रितः. इतः स जिनधर्माभिधो वणिक् तलागतस्तेन
विदंडिना दृष्टः पूर्ववेरं स्मृत्वा तेन निदंडिना राज्ञोऽग्रे प्रोक्तं, हे राजन् ! ययस्य श्रेष्टिनः पृष्टस्थिततान.
SUPERH
॥१०॥

·कणिका
मोपदेवा
११ ।।
HOवमानना
स्थाल्यां क्षीरान्नेन पारणं कारयसि तदा करोमि, नान्यथा. तदा राज्ञा तथैव कारितं, श्रेष्ठिनः पृष्टतश्चोष्ण-
क्षीरान्नदग्धा त्वगुत्तीर्णा, श्रेष्ठिना चिंतितं नूनमिदं मे पूर्वकृतकर्मण एव फलं मया लब्धं ततः स श्रेष्ठी
a जिनपूजां विधाय तुंगगिरिशिखरे मासं यावत्कायोत्सर्ग च विधाय शुभाराधनया मृत्वा सौधर्मेद्रो जातः.स
त्रिदंड्यपि मृत्वा तस्यैवेंद्रस्य वाहनमैरावणहस्ती वसूव. ततश्च्युत्वा स त्रिदंडजीवस्तिर्यग्योनिषु भ्रांत्वाऽज्ञा
नतपसा असिताक्षयक्षो जज्ञे. ततः स इंद्रोऽपि च्युत्वा हस्तिनागपुरे सनत्कुमाराभिधश्चंकी बभूव. एतच्च
तयोवैरकारणं जानीहि? ततस्ताभ्यां यक्षकुमाराभ्यां महायुद्धं कृतं. लब्धलक्षेण कुमारेण स यक्षो मुष्टिना
हतस्ततो नष्टः; देवयोनित्वाच न मृतः. तदा विद्याधरैश्च तस्य कुमारस्योपरि पुष्पवृष्टिः कृता. अथ स
सनत्कुमारो यावदने चलति; तावत्तेन भानुवेगाभिधविद्याधरस्याप्टो कन्या दृष्टाः, ततस्तेन भानुवेगवि.
याधरेण ताः सर्वाः अपि कन्या सनत्कुमाराय परिणायिताः अथ विवाहानंतरमावद्धकंकण एव स यावत्
किंचिज्जागरुकः सुप्तस्तावत्कचित्करुणवरं श्रुत्वा
सोऽग्रे. चलितः, इतस्तेन रत्न,गगिरावेकं भुवनं दृष्टं,
तकं दनं विद्याधरं निर्जित्य करुणस्वर: रुदंती तां सुनंदाख्यस्त्रीरत्नं परिणीतवान्. एवं तत्र तं.वज्रवेगवि-
मावा
॥११॥

·धर्मोपदेश
कणिका
॥१२॥
याधरं जित्वा स कन्याशतं परिणीतवान्. इतश्च संग्रामसमये तस्य' तत्र चक्ररत्नं समुत्पन्नं. एवं तस्यां
चकुलमत्यां जल्पंत्यामेव स सनत्कुमारोऽपि गतनिद्रो जातः, ततोऽसो महता परिवारेण युतो वैताढये गतः,
ततश्च मित्रप्रार्थनया स हस्तिनागपुरे समायातः. तं दृष्ट्वा तस्य मातापितरावप्यत्यंतं प्रमुदितो. इतस्तत्र
तस्य नवनिधानानि समुत्पन्नानि. ततस्तेन भरतक्षेत्रस्य पट्खंडसाधनं कृतं.
• अत्रांतरे सौधर्मेद्रसभायामीशानदेवलोकात्संगमकाख्यो देवः समागतः. तस्यातीवतेजसा चे सभा-
यामुद्योतोऽभूत्. तदा देवरिंद्रप्रति पृष्टं, हे स्वामिन्नस्य देवस्य सदृशी प्रभा किं कस्यापि न विद्यते? इंद्रे-
णोक्तं हस्तिनागपुरनगरे मनुष्यरूपस्य सनत्कुमारचक्रिणोऽस्मादेवादप्यधिका शरीरकांतिर्विद्यते. तत् श्रुत्वा
तत्परीक्षार्थ द्वो देवो ततश्रलितो. जरद्विजरूपो च तो तस्य चक्रिणो गृहे समागतो. तदा चक्रिणा तयोः
पृष्टं, युवा को? कुतश्चात्र समायातो? तावूचतुरावां द्विजो भवदीयरूपविलोकनार्थमत्र समेतो स्वः, चक्रि-
णोक्तमधुना तेलाभ्यंगिते मम देहे सुंदरं रूपं नास्ति, अतः सभायामागत्य मदीयालंकृतशरीरस्य रूपं
युवाभ्यां विलोकनीयं. तत्: श्रुत्या तो देवो ततो गतो. अथ.मानानंतरं विभूषितशरीरे चक्रिणि सभायां
E-जय
॥ १२ ॥

·कर्णिका : धर्मोपदेश । १३ ।। EMERGEkalaparसानAREERE सिंहासने समुपविष्टे तो द्विजरूपधरो देवा तद्रूपविलोकनार्थःतत्र समेतो. तदा तद्रूपविलोकनेन तो विलक्षी श्यामवदनी च जातो. तदा चक्रिणा पृष्टं, भो. द्विजोत्तमौ! मदीयं रूपं.विलोक्याधुना युवां कथं श्यामास्यो जातो? तावूचतुर्भो राजन् ! अधुना रोगाक्रांतशरीरस्य तव.रूपभ्रंशो विलोक्यते. चक्रवर्तिरूचे, युवां तत्कथं जानीथः? तावूचतुर्देवत्वेन. ततस्तो देवो प्रत्यक्षीभूय तस्य प्रशंसां च विधाय स्वस्थानं जग्मतुः, अथ वैरा- ग्यपरेण चक्रिणापि विमृष्टं, नूनं रूपयौवनादि क्षणविनश्वरमेव. ततः किमनेन पापहेतुराज्येन इति विचार्य तेन चक्रिणा श्रीविनयंधराख्यगुरोः समीपे दीक्षा गृहीता. गीतार्थः सन्नेकाकित्वेन प्रतिमादितपःपरः स विजहार. कृतपठाटमादितपा गोचरचर्ययां परिभ्रमन् लक्षाहारपरोऽसावेकदा तक्रं लब्धवान्. अथैवंविध- कदर्याहारेण तस्य शरीरे सप्त व्याधयः समुत्पन्नाः, यथा-शुष्ककच्छुज्वरश्वासाः। कासश्चान्नारुचिस्तथा ॥ अक्षिदुःखं दंतदुःख.| सप्तैतेऽत्यंतदारुणाः ॥ १॥ एवं सप्तविधरोगदुःख स सप्तवर्षशतानि यावदसहतः वैराग्ययुतः स राजपिर्निजव्याधिप्रतीकारं न करोति. अथान्यदा.पुनरपींद्रेण सभासमक्षं तस्य वैराग्यप्रशंसा कृताः तदा दो देवोः तत्परीक्षार्थ वैद्यरूपं विधाय तस्य.. राजर्षेः समीपं समुपागतो. तं नत्वा च ताभ्यां AMMOHA १.१३॥

·धर्मोपदेश
309
कणिका
BHIMeangs
कथितं; भो मुने!आवां त्वदोयरोगचिकित्सां कर्तुमिच्छावः मुनिनोक्तमहं मे बाह्यरोगस्य प्रतीकारं नेच्छामि,
केवलमंतरंगरोगचिकित्सामेवाहं वांछामि. ताभ्यामुक्तं तत्त्वावां न घोधावः तदा मुनिनोक्तं बाह्यरोगचि-
कित्सां वहमपि जानामि, इत्युक्त्वा तेन मुनिना कुष्टाभिभूता निजांगुलिरेका स्वश्लेष्मणा विलिप्यं रोग-
रहिता स्वर्णवर्णा कृताः तद् दृष्ट्वा तस्य प्रशंसां विधाय तो देवौ स्वस्थाने प्राप्ती. अंथैवं तपसैव क्षीणशरीरः
स राजर्पिः शुभध्यानपरः कालं विधाय तृतीयदेवलोके गतः,
॥ इति तपोविषये राजर्पिश्रीसनत्कुमारचक्रिदृष्टांतः ।।
HESARI
तपः सर्वाक्षसारंग-वशीकरणवागुरा ॥ कपायतापमृद्रीका । कर्माजीर्णहरीतकी ॥ १ ॥
‘अत्रापि तपोविषये दृष्टांतो यथा-अत्रैव भरतक्षेने' कुसुमपुरनाम नगरं, तत्र च नागचंद्रनामा श्रेष्ठी
निवसतिस्म. तस्य च नागदत्तनामा सुपुत्रः, यतः-विनीतः सततोत्साही। मातृपितृप्रियः सुधीः॥ पुण्यवान्
वररूपादयः । सुतो भाग्येन जायते ॥ १॥ अथान्यदा तेन नागदत्तेन जिनभुवने केनापि भाग्यवता धर्म-
REBECHEME-38ERE
॥ १४ ॥

·कर्णिका धर्मोपदेश ।॥ १५ ॥ परेण कारिता श्रीजिनेंद्रप्रतिमापूजा दृष्टा. तदा हृष्टेन तेन निजजनकायोक्तं, हे तान! अहमपिं निजभु. जाभ्यां धनमर्जयित्वेवंविधां श्रीजिनेंद्रपूजां करिष्यामि. पित्रा तु तं बालं विज्ञाय न किंचिदपि प्रत्युत्तरितं.' अथ द्रव्यार्जनाय देशांतरगमनोत्सुकः स नागदत्तस्तु निजहद्दे समुपविष्टः, इतः कश्चिदेको ब्राह्मणः पंच- शतमूल्येन श्लोकैकविक्रयोत्सुकस्तत्र समागतः, स च श्लोको यथा-अकर्तव्यं न कर्तव्यं । प्राणः कंठग- तेरपि ॥ कर्तव्यमेव कर्तव्यं । प्राणः कंठगतैरपि ॥१॥ अथ स नागदत्तः पंचशतद्रम्मव्ययेन तं श्लोकं ततो ब्राह्मणादग्रहीत्. इतस्तत्र समागतेन पित्रा क्रोधेन सोऽत्यर्थं तर्जितः. एवं पित्रापमानितः स नागदत्तः पंचशतप्रवणैः सह समुद्रयात्रार्थ चचाल. अथ कियंति दिनानि यावत्तानि प्रवहणानि समुद्रमध्ये प्रचेल्लुः इतोऽकस्मात् तानि सर्वाण्यपि प्रवहणानि भुजंगवलयपर्वतकुंभिकायां पतितानि. इतश्चिंतातुरेणं तेन नागदत्तेनाग्रेऽपि तत्रैव कुंभिकायां पतितं प्रव. हणमेकं दृष्टं. तदा.स नागदत्तस्तस्मिन् प्रवहणे गतः, तत्रं च तेनैकः पुरुपो मरणांतदशां प्राप्तो दृष्ट, नाग- दत्तेन स पुरुषोऽनशनपूर्वकं नमस्कारदानेन नियमितः अथ तत्र भुजंगवलयपर्वते सुवर्णद्वीपाधिपति- HTTER नानक ॥ १५ ॥ ADS

·धर्मोपदेश
कर्णिका
॥१६॥
FREPSETTE-HEREMOGLELAPHARP-13
सुंदराख्यनृपतिपालिताः पंचशतशुका निवसंति. अथ तत्र कुंभिकायां यः कोऽपि कष्टे पतति, तवृत्तांत
तन्मध्यादेकःशुको नृपाये समेत्य निवेदयति, परमकृपालुः स सुंदरनृपश्च तत्कष्टभंजनोपायं करोति. अंथै-
कदा तेन नागदत्तेन प्रवहणागतस्यैकस्य शुकस्य पादे निजकष्टोदंतचिद्विका बद्धा. ततः स शुकोऽपिचिठ्ठि-
कायुतः सुंदरनृपपाश्व गतः. तच्चिठिकावृत्तांतं वाचयित्वा दुःखितो राजा भोजनमपि न करोति. ततस्तेनं
राजा नागदत्तकष्ट निवारणार्थ निजनगरमध्ये पटहोद्घोषणा कारिता. तदा तल वास्तव्येनेकेन बुद्धना-
विकेन स पटहः स्पृष्टः, निवेदितं च तेन राज्ञे, हे स्वामिन्नहमुपायेन समुद्रमध्ये गत्वा भुजंगवलंयकुंभि-
कामध्यात्तं कटे पतितं पुरुषं निष्काशयिष्यामि. हृप्टेन राज्ञा तस्मै नाविकाय लक्षसुवर्ण प्रदत्तं. अथ स
वृद्धनाविकोऽपि प्रवहणस्थितस्तत्र भुजंगवलयपर्वतद्वारे प्राप्तः. तंत्र तेन तं प्रवहणस्थित नागदत्तप्रति
कथितं, यदि भवतां मध्यात्कोऽपि साहसं कुर्यात्तदैतानि प्रवहणानि कुंभिकामध्याइहिनिस्सरंति. तदा स
नागदत्तस्तं वृद्धनाविकंप्रति जगाद, कथंविधं साहसं विधेयं? नाविकेनोक्तमस्य भुजंगवलयपर्वतस्योपरि
इंद्रनीलमणिमयप्रासादे मणिमयं श्रीनेमिनाथजिनेश्वरस्य विवं वर्तते, तस्मिन प्रासादे-च महत्प्रमाणा
FIED-BENEFIENORRHET
॥.१६॥

·कणिका
"..
मापदेश
CARTENMEFHD
ढकाः संति; अथ यः कोऽप्य, वटवृक्षमवलंव्य पर्वते. च गत्वा ता ढका वादयेत्, तदा तासां नादभीताः
कोटिसंख्याका भारंडपक्षिण उत्पतिष्यंति, तेषां पक्षवातप्रेरितानि चामुनि :प्रवहणानि मार्गे चलिष्यंति.
तेनेत्युक्त स नागदत्तो नाविकान्प्रति प्राह, यः कोऽपि तत्र याति, तस्याहं लक्षसुवर्ण यच्छामि, परं मृत्यु:
भयात्तत्र गंतुं कोऽपि नेच्छत्. तदा स.नागदत्तो लोकानामुपकारं विचिंत्य साहसैकवोरो वटशाखामवलंव्य
स्वयमेव तर जगाम. तत्र जिनप्रासादे गत्वा प्रभुं च नमस्कृत्य ताः सर्वा अपि ढका वादयामास. तासां
नादेन भीता भारंडपक्षिणस्तत उत्पतिताः, तेषां पक्षवातप्रेरितानि सर्वापयपि प्रवहणानि मार्गे लग्नानि.
अथ नागदत्तेन तत्र स्वयं सामायिकमादायाप्ताहिकातपः प्रत्याख्यातं. अत्रांतरे तत्रैकश्चारणमुनिरुपागतः,
तदा हृष्टो नागदत्तस्तं मुनि महाभक्त्या प्रणिपत्योवाच, भगवन् ! मेऽनशनं दीयतां तदा मुनिरुवाच,
भो महाभाग! अद्यापि भवतो भोगफलं कर्म विद्यते. इतस्तत्रैको विद्याधरः समायातः, सोऽपि तं चार-
णमुनि नमस्कृत्य तत्रोपविष्टः, मुनिनापि तस्मै धर्मोपदेशो दत्तः, प्रतिबुद्धेन तेन विद्याधरेण मांसभक्षण-
प्रत्याख्यानं कृतं. ततः स चारणमुनिर्गगनमार्गेणोत्पतितः. ततो हृटेन तेन विद्याधरेण... निजपुत्री तेन
लानना
॥ १७ ॥

·धर्मोपदेश
कर्णिका
॥१८॥
MERGEDLERStatERE
नागदत्तेन सह तत्र परिणायिता. तथा सृरि विद्यामंत्रोपधीद्रव्यस्वर्णरत्नादिकं तेन तस्मे नागदत्ताय दत्तं.
ततो विमानं रचयित्वा निजपुत्रीयुतं तं नागदत्तं च तत्र संस्थाप्य स तस्य गृहे मुमोच. तत्र स नागदत्तो
मातापित्रोमिलितः, परस्परं च महानंदो जातः, तानि प्रवहणान्यपि तत्र सुखेन समायातानि, वर्धापना-
दिकं बभूव. ततस्तेन. नागदत्तेन तत्र जिनप्रासादः कारितः, तत्र च जिनप्रतिमा स्थापिता. तत्र स
त्रिकालं जिनपूजनं करोति, विविधां च जिनपूजां रचयति, नानाविधानि पुण्यकार्याणि च करोति. इत्य.
प्टाह्निकातपोविषये श्रीनागदत्तकथानकं संपूर्ण. ॥ ३ ॥
eases
विपत वपुपः पीडां । धूर्ताः सौख्यमभीप्सवः ॥ परलक्ष्मी परस्त्री च । विलसंति क्षतांगवत ॥ १ ॥
सूर्यपुरे रत्नार्कनामा श्रेष्ठी भृशं धनिकोऽमृत्. अथैकदा प्रकटधनभीतेन तेन व्यवसायातिरिक्तधन-
गुप्तये निजसुतः प्रोक्तः, यतः-अर्थानामर्जने दुःख-मर्जितस्यापि रक्षणे ॥ नाशे दुःख व्यये दुःखं । धिग-
थोऽनर्थभाजनं ॥ १ ॥ ततस्तौ द्वावपि पितापुत्रो बहुधनं लावा शून्ये श्मशाने गती. तत्र सुतो भुवं
HAIEEEElifilk-3BEHEB
॥ १८॥

·कर्णिका না। HTTER खनित्य यावत्तमर्थ तत्र निःक्षिपति, तावास्य पित्रा प्रोक्तं, भो सुत! धनलोलुपा धूर्ताः सर्वत्र भ्रमंति, अतो मन्मनोऽधोरं, अतस्त्वं सर्वतो विलोकय? ततः पुत्रेण यावत्परितो विलोकितं तावन्नातिदूरमेकं पुरु- पमृतकं विना तत्र न फोऽप्यन्यो दृष्टः, तन्मृतकवृत्तांतश्च निजपिले तेन कथितः तदा जनकेन तज्जीवन- शंकया पृथक पृथक् तस्य कर्णद्वयनकच्छेदनं च सुतपार्धात्कारितं. तथापि स धूर्तशिरोमणिर्निरुद्ध श्वासो निश्रेष्टः काप्टरदेव स्थितः. तेन धूर्तेनार्थलोभारकंठच्छेदनावधि माहसं कृतं. ततस्ताभ्यां पितापुत्राभ्यां निःशंकमेव तत्र निजधनं गुप्तीकृतं. अथ गृहं गतयोत्तयोस्तेन धूर्तेनोत्थाय शीघ्रमेव तत्सकलमपि धनं भूमितः कर्पित, चिंतितं च श्रवणनकाभ्यां होनोऽपि धनिकस्तु पूज्यत एव. ततोऽसौ तद्धनव्ययेन वेश्या- दिभिः सह विललास. अथेकदा तेन रत्नाण श्रेष्ठिना तद्धनाकर्षणाय तां भुवं खनित्वा यावत्स गों विलोकितस्तावतेन धनरहितो रिको दृष्टः. तदा तत्रैव मूर्ती प्राप्य स भृशं विललाप. ततोऽसो तन्निजधनं नष्टं निश्चित्य गृहे पश्चादागतथितयति, नूनं तेनैव कर्तितनक्रकन धूर्तेन स्तेनेन मदीयं तद्धनं गृहीतं संभाव्यते. ततः स श्रेष्ठी वेपांतरं विधाय तत्पुरुषगवेषणाथै पुरमध्ये भ्रमंतिस्म. कियद्भिदिनेश्च तेन स ME-D3001 ॥ १९

·--
कर्णिका
॥२०॥
एब छिन्ननककर्णः पुरुपो गणिकागृहे विलसन् दृष्टः. राजपुरुपैर्धारयित्वा. स श्रेष्ठो तं धूर्तशिरोमणि राजस-
भायां नीतवान्. राज्ञा पृष्टेन तेन धूर्तेन विहस्योक्तं, राजन् ! मया तद्धनं मुधैव गृहीतं नास्ति, परं मम
कर्णनाशिके दत्वेव मया तद्गृहीतमस्ति, अतः प्रथम श्रेष्ठी चायं मे कर्णनाशिका अर्पयतु, यथाहं तद्ध-
नमपि पश्चादर्पयामि. इत्युक्त्वा तेन धूर्तेन सकलोऽपि निजवृत्तांतः सत्यरूपेण राज्ञोऽग्रे निवेदितः, तस्य
सत्यवादेन हृष्टी राजापि तं विमुच्य सन्मानयामान. ॥ इति धूर्तकथा ।
FELHIMIREMENTRE
METABEETEHRIRAMEBERRBE
गोरवं विभवाजाते । विभवो बुद्धिसंभवः ॥ तदत्ययाद्धनः श्रेष्ठी | खेदमासेदिवान् .पुरा ॥ १ ॥
चंपायां नगर्या धनाख्यः श्रेष्टी वभूव. तस्य मदनाख्यश्च सुतोऽभूत्. एकदा स मदनो निजमित्रयुतो
विपणश्रेण्यां गतः, तत्रैक हद क्रयाणकरहितं सुधालिप्तं मनोहरं देवगृहोपमं धनिकाश्रितं दृष्ट्वा स विस्मितः.
ततस्तेन खमित्रप्रति पृष्टं, भो मित्र! इदं हर्ट ऋयाणकरहितं केवलमेकनिकाश्रितं मनोहरं च कथं
दृश्यते ? मित्रेणोक्तं भो मदन! इदं तु गुद्धिहद कथ्यते,.अत्र स्थितोऽयं धनिको द्रविणं गृहीत्वा केवलं
॥ २०॥

·कर्णिका
समापन
२१ ॥
.:10PM MODE
घुद्धिमेव विक्रयति. तत् श्रुत्वा विस्मितेन तेन मदनेन पंचशतद्रम्मदानेन ततो धनिकादेका बुद्धिः क्रीता,
यथा-यत्र दो कलहायतस्तत्र न स्थेयं. एवंविधां बुद्धिं लात्वा स स्वहट्टे समागतः. तदा स मित्रैरहस्यत.
एवं तन्मित्रग्रहसनं विलोक्य जातशंकेन. 'जनकेन:तत्कारणं. पृष्टं, तदा तेन मदनकृनव्यापारकार्यादिकं
कथितं. तन्निशम्य रोपारुणः स श्रेष्टी कुवचनेस्तं स्वपुत्रं तर्जयामास; यथा-रे दुष्ट! तस्य लुब्धस्य धूर्तस्य
पाशे त्वं कथं पतितः? त्वया मुधैव धनव्ययः कृतः: तत्र गत्वा ततो वाक्य-वाणैर्विव्याध वुद्धिदं ॥ एवं-
विधगिरा मुग्धान् । प्रतारयसि वंचक ॥ १॥ एवं स.धनश्रेष्ठो तं बुद्धिदायकं धनिकं भृशं निर्भर्त्सयामास.
ततस्तेन त्रुद्धिदेन धनिकेन शपथदानपूर्वकं तां बुद्धिं लात्वा तस्य धनं पश्चादर्पितं. अर्थकदा तेन मदनेन
खमित्रगृहं गच्छता द्वो राजमान्यो पुरुषो मुष्टामुष्टिपूर्वकं कलहायमानो मार्गे दृष्टी, तद्विलोकनकौतुको स
मदनोऽपि तल स्थितः. ततस्तत्र संगतलोकेस्तो द्वावपि पुरुषो वलाद्राज्ञः पावें नीती. तदा न्यायकरणार्थं
राज्ञा प्रोक्तमेतत्कलहविषयेऽस्ति किं कोऽपि साक्षी? लोकैरुक्तं धनश्रेष्ठीपुत्रो मदनः साक्षी वर्तते. ततो
राज्ञादिष्टाः सुभटास्तस्य मदनस्याकारणार्थं धनश्रेष्टिगृहे प्राप्ताः. तान् दृष्ट्वा क्षुब्धः श्रेष्ठी तस्यैव बुद्धिदस्य
254263(
067301664..fo
॥२१॥

·धर्मोपदेश
कणिका
॥ २२॥
धनिकस्य शरणं गतः प्रोक्तं च तेन तस्य, भो मित्र! अथाधुना पाहि पाहि मत्कुटुंबादि ? ततस्तेन बुद्धि-
देन कोटिमुल्यं याचितं. तदा चिंतातुरेण तेन धनश्रेष्ठिना तस्मै कोटिमितमपि द्रव्यं दत्तं. तदा तेन
धनिकेनापि तस्मै बुद्धिर्दत्ता, यथा-अथ त्वं स्वसुतं अथिलीकुरु ? ततस्तथैव करणेन स मदनस्तस्मात्संक-
टान्मुक्तो वभूव. क्रमेण च सुखी जातः ॥ इति बुद्धरुपरि धनश्रेष्टिपुत्रमदनकथा ।।
HLEELAHDOLESCREET
अथ देवद्रव्यभक्षणविपये भ्रातृद्वयकथा यथा-विश्वपुरे क्षेमंकराभिधो राजाभवत्. तस्य युगंधराख्यश्च
पुत्रोऽमृत्, अर्थकदा स युगंधरो वनमध्ये गतः. तदा तत्र कस्यापि मुनेः केवलज्ञानोत्पत्तिर्वभूव. तदा तत्रा.
गतेदेवगणेः क्रियमाणं तत्केवलज्ञानमहोत्सवं दृष्ट्वा जातजातिस्मृतिः स युगंधरकुमारो देवतार्पितमुनिवेपः
प्रवव्राज. तदा राजादयश्च तद्वंदनाय तवागता. तावत्तत्र कुप्टव्याधिप्रभृतिरोगातः समस्तदुःखपात्रं च
कश्चिदेको रोरपुरुषोऽपि समागतः. तदा राजादयो लोकास्तस्य रोरपुरुषस्य पूर्वभववृत्तांतं केवलिने पृच्छ-
तिस्म. तदा स केवली प्राह, कुसुमपुराभिधे नगरे नंदनागदेवाभिधो द्वी श्राद्धो भ्रातरावभूता. तयो दो
HODAISUMEROTEST
॥ २२ ॥

·कर्णिका
IMAGE
1२३ ॥
THOR PERMIREFERDER
पोरदंग व्यवहारशुद्धो न्यायोपार्जितद्रव्येण स्वाजीविकां करोति. अपरो नागदेवोऽपि तथैव निजनिर्वाहं करोति,
परं तस्य स्वभावः किंचिल्लोभयुतोऽमृत्. अथ तो द्वावपि परमाद्धो पापभीरू विज्ञाय तन्नगराधिपेन स्वका.
रितजिनमंदिरे देवद्रव्यरक्षणार्थ नियुक्तो. एवं तो द्वावपि शुभभावेन देवद्रव्यरक्षणं कुरुतः. अथान्यदा
पूर्यवद्धांतरायकर्मदोपेण नागदेवः क्षीणधनो बभूव, तेन सोतरांतरा स्वल्पं देवदन्यं भुंक्ते. तदथै वृद्धभ्रात्रा
नंदेन निवारितोऽपि स नामन्यत, तदा नंदेन चिंतितं, एतवृत्तांतं प्रातर्भूपाय निवेदयिष्यामि. इति
चितयन्नेय स नंदोऽकम्मादुत्पन्ने शुलरोगेण रात्री मृत्वा व्यवहारिणः सुतो बभूव. ततश्च्युत्वा स प्राणत-
कल्पे देवो जज्ञे. ततो मनुप्यत्वं प्राप्य सप्तभवेषु दीक्षामाराध्यायं युगंधरमुनिर्जातोऽस्ति. अस्मिन्नेव भवे
च स सिद्धिं यास्यति. अथ स नागदेवस्तु तस्मिन्नेव भवे पोडशरोगयुतो बभूव, पश्चात्तापेन स स्वगृहस-
वस्वं भक्षितदेवद्रव्यपदेऽर्पितवान्. मरणसमये च शेपद्रव्यार्पणाय स निजसुतेभ्यः कथितवान्. ततो मृत्वा
स नागदत्तजीवश्चिरकालं नरकादिषु भ्रांत्वायं महारोगी रोरो जातोऽस्ति. एवंविधं केवलिप्रोक्तं निजवृत्तांतं
निशम्य स रोरोऽपि जातिस्मरणमवाप. ततः स निजपापमालोच्य केवलिपायें व्रतं जग्राह, अनशनं च
IELTRA
॥ २३ ॥

·धर्मापदेश कर्णिका ॥ २४ ॥ नाMGEME-सान विधाय सोऽच्युतदेवलोके देवोऽभवत्, 'ततश्च्युत्वा स महाविदेहे सिद्धिं यास्यति ॥ इति देवद्रव्यभक्षणः, विपये भ्रातृदयकथा समाप्ता ॥६॥ एकदेवाभितं धर्म । निश्चयान्न करोति यः ।। स धारचंडवन्मुखों । भवपूरेण नीयते ॥१॥ नंदिपुराभिधे नगरे कश्चिद्दरिद्रो द्विजः संततिरहितोऽभूत्. स एकदा चिंतयति, मम द्रव्यसंततिशु- न्यस्य मानुष्यकं निरर्थकमेव. ततोऽसौ स्वकुलक्रमागते धारचामुंडाख्ये देव्यांवाराध्य सुतमेकं लब्धवान्. तस्य स सुतश्च क्रमेण गृहस्वामी जातः. अथैकदा ग्रीष्मात्यये क्वापि ग्रामे गच्छन् सोंतराले नद्यामेकायां प्रविष्टः, इतश्च जलपूरेण प्रवाहितोऽसो धारचामुंडाख्यदेवीद्वयं स्वतारणार्थं स्मृतवान्. तदा ते द्वे अपि देव्यो तत्र समागते, परं द्वयोः स्मरणेनैकया चिंतितं द्वितीयेनं तारयिष्यति, तथैव द्वितीयापि चिंतितं परेवेनं तारयिष्यति. एवं ताभ्यामेकयापि स नदीपरान्न निस्तारितः, ततश्च स तत्र जलमग्नो मृतः, ॥ इत्येकधर्माश्रये धारचामुंडकथा समाप्ता ॥ ७ ॥ BElejillgRREDIT ॥ २४ ॥ ..-

·कर्णिका
भोपन
CHOPREHEROIRAYERHI
वाघाउंवरिभिर्भाव्यं । मुर्खेरपि निरंतरं । आडवरात्पुरा जिग्ये । कि विवादी न चक्रिणा ॥ १ ॥
रखपुराभिधे नगरे महीपालाभिधो राजामृत्. तस्य सभायां वहयो विद्वांसोऽभुवन्. अथैकदा पंचशत-
तुरगान्वितो निःस्वानद्दालनि श्रेणिकाछत्रचामराद्याडंबरयुतः कश्चिद्वादो विद्यावादार्थं समागतः एवंविध
तं वादिनं समागतं श्रुत्वा तत्रस्थाः केचिद्विद्वांसो नष्ट्वा परग्रामं याताः, केचिच्च प्रच्छन्नं गुसरहे स्थिताः.
अथ निजसभाकलंकभीरुणा नृपेण तेन वादिना सह विवादकरणाथै निजनगरमध्ये पटहो वादितः. तदा
केनचिन्मत्तपुष्टेन काणेकाक्षियुतेन तेलिकेन स पटहः स्पृष्टः, तदा राज्ञापि स तैलिकः सुखासनासीनः
शंखादिध्यानपूर्वकं महाडंवरेण निजराजसभायामानीतः. अथ गोरदेहं जनैः परिवृतं महाडंबरधरं तं तैलिक
दृष्ट्वा स विदेशीयो वादी खमनसि क्षोभं प्राप्तः, ततः सभासमक्षं तेन वादिना परीक्षार्थं तस्य तैलिकस्य
सन्मुखं निजेकांसुलीको/कृता, तद् दृष्ट्वा तेन तैलिकेन निजांगलिद्वयमूकृितं. तदा तेन वादिना
खकीयाः पंचाप्ययुलय ऊर्वीकृताः; तदा रुष्टेन तेन तैलिकेन निजमुष्टिबंध ऊवीकृतः. तद् दृष्ट्वा स
वादीदश्चितयति, नूनं सत्यं तत्वं त्वयमेव विद्वान् वेत्ति, अनेनाहं जितः, इति विचिंत्य स निजासनं त्यक्त्वा
Bipin's
॥२५॥

·धमोपदेश
कणिका
॥ २६॥
-HEIPREETHEIDI-HET-9412
तस्य तेलिंकस्य पादयोः पतितः, कथयामास च सभासमा, हे राजन् ! भवतामयं पंडितः सत्यतत्ववेत्तास्ति,
एवंविधसूक्ष्मवादेऽप्यहमेतेन पराजितः. तदा राज्ञा पृष्टं कथमनेनं मदीयपंडितेन त्वं परांजितः? इति
निशम्य तेन वादीद्रेणोक्तं, मयैकांगुल्यू:करणेनेक एवेश्वर इति संज्ञितं, तदानेन युष्मदीयपंडितराजेन
निजांगुलिंद्वयमूवीकृत्य संज्ञितं यदेक इश्वरो द्वितीया च शक्तिरिति द्विगुणात्मकं तत्वमस्तीति. ततो मया
पंचांगुल्यू/करणतः पंचेंद्रियाणीति संज्ञया प्रोक्तं, तदानेन पंडितशिरोमणिना निजमुष्टिमुर्वीकृत्य मा
ज्ञापितं, यथा पंचाप्येतानींद्रियाणि यमनियमादिभिगोंप्यानोति. इत्युक्त्वा निसर्वस्वं मुक्त्वा स वादी-
द्रस्ततः पलायितः. अथ तद्गमनानंतरं राज्ञा तस्मै तैलिकाय पृष्टं, भो तैलिकराज! त्वया कथं स वादीद्रः
पराजितः? तदा तेनेकाक्षिणा तेलिकेनोक्तं खामिन् तेन वादिना निजैकांगुल्यू करणतो मदीयशेपैका-
विस्फोटनायोक्तं, तदा भया निजांगलिद्वयमूर्वीकृत्योक्तं नुनमहं त्वदीयचक्षुर्द्वयमपि स्फोटप्यिामि.
ततोऽसो पंचांगुल्यूीकरणतो मां चपेटां दातुमुद्यतोऽमृत, तदा मया मुष्टिमुद्गम्य तस्मै ज्ञापितं, यथा-
नेन मुष्टिप्रहारेणाहं तव जीवितमपि लास्यामीति. एतत्तेलिकोक्तं निशम्यं राजादयः सर्वेऽपि सभाजनाः
॥ २६ ॥

·कणिका.
धर्मोपदेश
सानंदाश्चर्येण हसितुं लग्नाः ततो राज्ञा स तैलिको वस्त्राभूपणादिभिः संस्कृत्य निजगृहे प्रेषितः.
॥ इत्याडंवरे तैलिककथा समाप्ता ।
॥२७॥
18
EMADEed
॥ अथ सत्पात्रदाने शातवाहननृपकथा प्रारभ्यते ।।
मीनानने प्रहसिते भयभीतमाह । श्रीशातवाहनमृपिर्भवतात्र नद्यां ।। यत् सक्थुभिर्मुनिरकारि सुपा.
रणं द्राक् । देवाद्भवंतमुपलक्ष्य झपो जहास ॥ १ ॥ प्रतिष्ठानपुराभिधे नगरे शातवाहनाभिधों राजाभृत्.
अथैकदा स राजा राजपाटिकायां वने परिभ्रमन्नेकस्या नयास्तटे समायातः, तत्र नद्यामेकं मत्स्यं हसंतं
दृष्ट्वाऽरिष्टभीतो नगरमध्ये समागत्येकं ज्ञानिनंप्रति तस्य मत्स्यस्य हास्यकारणं पप्रच्छ. तदा स ज्ञानी मुनिः
प्राह, भो राजन्! पूर्व द्वावपि वांधवो द्रव्यार्जनाय देशांतरं प्रति प्रस्थितो. क्रमेण चलंतों तस्या नद्यास्तदे
समायातो. तयोः पा शंबलाथै सक्थवोऽभूवन्. इतः कोऽपि मासक्षपणतपस्वी मुनिस्तत्र समायातः. तदा
तयोरेकेन भ्रात्रातीवभावपूर्वकं निनभागार्धसक्थवस्तस्मै मुनये निमंत्रणपूर्वकं समर्पिताः; अपरेण च
A-OPERIODERS
।॥२७॥

·समोपदेश
कर्णिका
HEEN-28
1२८॥
कार्पण्यात्किंचिदपि तस्मै मुनये न समर्पित. एवं स मुनिदानदाता भ्राता ततो मृत्वा दानप्रभावांत्त्वं
शातवाहनाख्यो राजा जातः. स कृपणभ्रातापि ततो मृत्वायं मत्स्यस्तस्यामेव नद्यां समुत्पन्नः, संप्रति च
त्वां दृष्ट्वा तस्य मत्स्यस्य जातिस्मरणज्ञानं समुत्पन्नं. अतस्तव प्रतिबोधाय स मत्स्यो जहास. एवं मुनिप्रोक्तं
वृत्तांतं निशम्य स शातवाहनो राजा भृशं प्रमोदं, प्राप्तो धर्मध्यानपरो जातः ॥ इति सत्पातदाने शात-
वाहननृपकथा समाप्ता. ॥ ९॥
पृथ्वीपीठाभिधे नगरे कनकभ्रमाख्यो राजा राज्यं करोतिस्म. अथैकदा तस्य संभामध्ये चंद्रोद्योताख्यो
नटः समायातः, तेन तत्र सभायामतीवमनोहरं नाटकं कृतं, राजादयः सर्वेऽपि सभाजना.सहर्पा जाताः.
राज्ञापि तस्मै भूरिद्रव्यदानं दत्तं, ततो राज्ञा तं चंद्रोद्योतंप्रति कथितं, भो नट ! त्वं नृत्यकलायामतीव.
कुशलोऽसि. अथ चंद्रपुराभिधे नगरे चंद्रसेनाख्यो राजा राज्यं करोति, परं स परमो जैनश्रमणोपासकोऽस्ति.
तस्य नृपस्य चितं नाटकेन रंजयित्वा यदि त्वं तस्य पार्थादानं लभेथास्तदा तव कलां समीचीनामह
मन्ये. तदा तेन चंद्रोयोतेनं तत्र सभामध्ये साहंकारं वचनं कथयित्वां तथाकर्ते, प्रतिज्ञा.कृता. ततोऽसो
MERHIBHE
Hala
॥ २८॥

·कर्णिका धर्मोपदेश ॥२९॥ नानाDETEROLAN शोधं तां चंद्रपुरींप्रति चचाल. क्रमेण पंथानमुल्लंघ्य स तत्र चंद्रपुयाँ प्राप्तः, अथैकंदा प्रस्तावं लब्ध्वा स राजसभायां गत्वा मनोहरं नाटकं चकार, परं स चंद्रसेनराजा तस्य नृत्येन मनागपि नारंज्यत; सर्वे सभा- लोकाश्च रंजिताः संतस्तस्य नटस्य दानं दातुं वांछंति, परं राजा न वांछति. तदा तेन नटेन नानाविध. वेपेण नवनवरागाद्यालापेन सर्वजनानंदकारकं नाटकं कृतं, परं राजा तन्नृत्यं मनागपि स्वमनसि नाभा- वयत्. तदा स नटो निजमनस्यतीव खेदं प्राप्तः, विचारयामास वाधुनाहं किं करोमि ? ततोऽसो मुनिवेपं| गृहीत्वा सभायामागत्येमां गाथां पपाठ-संझरागजलवुब्बुओवमे । जीविए य जलविंदुचंचले । जुवणे नइ- वेगसंनिहे । पावजीव किमु हा न बुज्झसि ॥ १ ॥ एवंविधां वैराग्यांचितां तां गाथां श्रुत्वा राज्ञा तस्य सन्मुखं विलोकितं, तुष्टीभूय च तं नटंप्रति प्रोक्तं, भो चंद्रोद्योत ! अनया तव वैराग्योपेतगाथयाहं तुष्टोऽस्मि, मम चतुःपष्टिघोटकशालाः संति, तन्मध्ये प्रत्येकघोटकशालायां चतुःषष्टिमिता घोटकाः संति, ते सर्वेऽपि घोटका मया तुभ्यं दत्ताः, अतस्त्वं तान् गृहाण ? तदा नटो जल्पति “आरंभे नस्थि दया” तदा पुनर्नू- पेण भणितं, भो चंद्रोद्योत! मदीयांतःपुरमध्ये प्रत्येकं सपादकोटिमूल्याभरणभूषिता बढ्यो: योषितः B8 ॥ २९

·धर्मोपदेश
कर्णिका
॥३०॥
HTTER-30TLEMAN
संति, ता मया तुभ्यं दत्ता. तदा तेन नटेन भणित "महिलासंगेणं नासए बंभ" तदा पुनर्नृपेण जल्पित,
भो नट ! त्वया तु केवलं कायेनैवैप वेपो गृहीतोऽस्ति, न पुनर्वचनमनोभ्यां, तदा पुनः स नृत्यकरोऽवदत्
"संकाए सम्मत्तं” अथ पुनर्भूपेन प्रोक्तं, रे नृत्यकर! मया राज्यभांडागारसर्वस्वमपि तुभ्यं दत्तं, अतस्त्वं
गृहाण? तदा नटेनोक्तं भो नरपते! " पवजा अत्थगहणेणं” द्रव्यग्रहणे हि चारित्रं न स्यात्. अथैवंविधानि
तस्य नटस्य वचनानि श्रुत्वा राजा निजमनसि चमत्कृतः संतोपं च प्राप्य तस्य गुणोत्कीर्तनं व्यधात्.
ततः स नटस्तु तस्मिन्नेव क्षणे संसारस्यानित्यत्वं भावयन् गुणश्रेणिमारूंढो घातिकर्मचतुष्टयं क्षपयित्वा
केवलज्ञानमासाय सुर्विनिर्मिते स्वर्णपंकजे समुपविश्य धर्मदेशनां चकार. यथा-आरंभे नत्थि दया। महि-
लासंगेण नासंप बंभं ॥ संकाए सम्मत । पवजा अत्थगहणेणं ॥ १॥ एवंविधकेवलिनटमुनेरुपदेशेन
प्रतियोधं प्राप्तः स चंद्रसेनो राजा कृतांजलिय॑ज्ञपयत् हे भगवन् ! मुहूर्त यावयूयमत्रैव स्थितिं कुरुध्वं ?
यथाहं निजपुले राज्यभारं समर्प्य युप्मत्पावे चारित्रं गृह्णामि. केवलिनोक्तं भो राजन्! धर्मकायें विलंवो
न कार्यः. ततः स चंद्रसेनो राजापि द्रुतं निजपुत्रे राज्यभार समारोप्यं तस्य चंद्रोद्योतकेवलिनः समीपे
soggbEERID 2036826
..
॥३०॥

·पारित्रं जमाह. प्राते च स राजपिरपि कर्मक्षयं विधाय मोक्ष प्राप्तः ॥ इति चंद्रोद्योतनर्तककंथा समाप्ता॥
कणिका
मान
॥३१॥
सिINGERTRJEE-INDIA
अतिलोभी न कर्तव्यो । नूनं लोभं परित्यजेत् ॥ अतिलोभात् शृंगदत्तो । वधूभिश्चिक्षिपेऽणवे ॥ १ ॥
रोहणाख्ये पुरे श्रृंगदत्ताभिधः श्रेष्ठी निवसतिस्म. तस्य गृहे द्वात्रिंशत्कोट्यः सुवर्णस्यासन, परं सोऽती.
क्लोभाभिमृतोऽमृत्. तस्य चत्वारः सुताः सवधूका वभूवुः, परं तस्य श्रेटिनो भयेन तंत्सकलमपि कुंटुंवं
दानभोगादिरहितं जातं. स श्रेष्ठी धनव्ययभीतः स्वसुतान् गृहेऽपि स्थातुं न दत्ते. वधूनामपि गृहाइहिर्यातुं
सन दत्ते, अर्थिनामपि च गृहप्रवेशं न यच्छति, एवंविधः स कृपणोऽपि सदा दानपंचकं दत्ते, यथा-क-
दर्यकस्यापि हि यस्य मंदिरे । सदैवमांसीहत दानपंचकं ॥ द्वारे कपाटद्वितयं तथार्गला | कंपोलहस्तश्च
कुवाक्प्रकाशनं ॥ १ ॥ नृपचौरनिधीशाना-मुपंकाराय वेधसा ॥ कदर्यः ससृजे सत्य-महो-मोहपराभवः
॥२॥ विना कदय दातापि । नाभविष्यत्प्रसिद्धिभाक् ॥ निशां विना कर्थकारं । वासरोऽयमितीष्यते ॥३॥
म्लेच्छगेहमिवास्पृश्यं । त्याज्यं चांडालवेश्मवत् ॥ रथ्यानीरवदंश्लाघ्य । तस्यांसीन्मंदिरं परं ॥ ४॥ इतश्चैका
d:
॥३१॥

·पर्मोपदेन कर्णिका ॥३२॥ HIME-APGDS-IAL TREE-EF सिद्धविद्या योगिनी व्योमगामिन्या विद्यया तस्य श्रेष्ठिनो-गृहे प्रविष्टा तदा-ताभिश्चतसृभिरपि वधूभिः सविनयं तस्या बहुविधभक्तिं विधाय प्रोक्तं, भो भगवति ! भवत्यात्र प्रवेशः कथं लब्धः? किं नः श्वशुरो द्वारि नास्ति ? तन्निशम्य तया प्रोक्तमहं विद्यया गगनमार्गेणात्रागमं; ततस्ताभिर्वधूभिः सा योगिनी भक्त्या तथा प्रीणिता, यथा संतुष्टा सा साधारां ताभ्यो व्योमगामिनी विद्यामदात. ततःप्रभृति ताः सर्वा अपि ववो रात्री सशृंगारा एककाष्टाधारण प्रतिदिनं स्वर्णद्वीपे यांति, तत्र चंद्रादिदेवान् रंभाद्यप्सरसां नृत्यादि विलोक्य हृष्टाः सत्यो निशाशेपे च स्वस्थाने समायांति. एवं कुर्वतीनां तासां वहूनि दिनानि निर्गतानि. अथ तस्य श्रृंगदत्तश्रेष्टिनश्चैको मुख्यसेवको नित्यं काटस्थानविपर्यासदर्शनाजातशंक एकदा रात्रो गतनिद्रः स्थितः. तदा तेन तत्काप्टस्थानविपर्यासकारणे ज्ञातं. अथ द्वितीयदिने स सेवकः पूर्वत एव तस्य काष्टस्य कोटरे प्रविश्य स्थितः, ताभिः सार्धं च प्रच्छन्नं निशि स्वर्णद्वीपे प्राप्तः, तत्र तेन सर्व- मपि दृष्टं, मनस्यत्यंतं स विस्मितश्च. अथ बलमानेन तेन ततः स्वर्णेष्टिकादयं निजसार्थे संग्रहीतं. अथ तथैव निजस्थाने समागतः सदासो निश्चितः सुखेन सुष्वापः ततस्तेन श्रृंगदत्तेन कार्याय प्रेरितो द्रव्यो- BalERIFIER3 ३२॥

·कर्णिका
मोपदेश
SLILI
न्मादात्स उत्तरमपि न ददो. तदा तेन श्रेष्ठिना चिंतितं, किमनेन कुतोऽपि धनं प्राप्तं? अथवा किं केना-
प्ययं रोपितोऽस्ति? यदद्यायमुत्तरमपि न यच्छति.. ततः श्रेष्टिना चाटूक्तिभिर्मधुरालापैः पृष्टोऽसो. सर्व तद्व:
भूकृत्यमाख्यातवान्, स्वयमानीतस्वणेष्टिकाद्वयं च तस्मै अदर्शयत्. अथ लोभाक्रांतः स श्रेष्ठ्यपि शीघ्र
सुर्यास्तकालं वांछन् निशामुखे च कीरवत्तत्र काप्टकोटरे प्रविश्य मोनपरश्च स्थितः ततो गतश्च स वधूभिः
सह स्वर्णद्वीपे. अथ लोभाभिभूतेन तेन स्वर्णेप्टिकाभिस्तत्काष्टं भृशं भृतं. अथ कृतकृत्यास्ता वध्वस्तत्काप्टं
समुत्पाटय तहमा गगनाध्वना चलिताः. परं तदिने तत्काप्टातिभारेण खिन्नास्ताः परस्परं जल्पंति, अथा-
म्माकं नगरमासन्नमस्ति, अत इदमतीवभारकरं काष्टं तु समुद्रे एव मुच्यते, कल्ये च वयमपरं काष्टं
गृहीप्यामः, तासामित्यालापं श्रुत्वा तत्कोटरस्थेन तेन श्रृंगदत्तेन श्रेटिना चिंतितं, नूनं संप्रति मुधैव मे
मरणं समागतं, अतोऽहं कथयाम्येताः सांप्रतं यावत्ता इदं काष्टं समुद्रे न क्षिपंति. इति विमृश्य कोटर-
स्थेनेव तेन महता शब्देनोक्तं, भो वध्वः! भवतीभिरिदं काटं सागरमध्ये न क्षेप्यं, यतोऽहं युष्माकं श्वशु-
रोऽत्र-कोटरमध्ये स्थितोऽस्मि.' तत् श्रुत्वा विस्मितास्ता अतीवरुष्टास्तत्क्षणमेव तत्काप्टं सागरमध्ये चिक्षिपुः.
EDITATIOES
EMERGE
॥ ३३ ॥

·धर्मोपदेश
ततस्ताः प्रमुदिता गृहे समेत्य सदेव स्वस्खभर्तृयुता दानभोगादिपराः सुखेन निजसमयं गमयांचक्रुः.
॥ इति लोभविपये शृंगदत्तकथा समाप्ता ॥
कणिका
॥ ३४ ॥
लPिEOPOMP3
EHR:-AUNE-HS32
अथ दानविपये विद्यापतिश्रेष्ठिकथा प्रारभ्यते-पोतनपुराख्ये नगरे सूराभिधो राजा वभूव. तत्र च
विद्यापतिनामेको धनवान व्यापारी वसतिस्म. सोऽहर्निशं सप्तक्षेत्र्यां पुण्यलाभेच्छया निजधनव्ययं करोति.
अथेकदा लक्ष्मीदेवी स्वप्नमध्ये तस्मै जगो, हे श्रेष्टिन् ! अथेतो दशमे दिवसेऽहं यास्यामि. एवंविधं तस्या
लक्ष्मीदेव्या वचनं निशभ्य स विद्यापतिश्रेष्टी चिंतया श्यामाननोऽभवत्. अथ प्रभाते शीलादिगुणगणालं.
कुतया शृंगारसुंदर्याख्यया तस्य भार्यया निजस्वामिनं चिंतातुरं वीक्ष्य पृष्टं, हे स्वामिन्नद्य युष्मचेतसि का
चिंता विद्यते? तदा श्रेष्टिनापि तस्ये लक्ष्मीगमनादिकोदंतः कथितः, तत् श्रुत्वा तया चतुरया भार्ययोक्तं,
हे स्वामिन् ! यूयमथ सर्वस्यापि धनस्य धर्मभावनया सप्तक्षेत्र्यामेव व्ययं कुरुध्वं ? श्रेष्टिनापि निजभार्याव-
चनतः सकलमपि निजद्रव्यं सप्तक्षेत्रेषु व्ययितं. ततो गुरूणां समीपे च समागत्य ताभ्यां दंपतीभ्यां परि-
॥३४॥

·कणिका धर्मापदेश ॥३५॥ E-BEAFPN ग्रहपरिमाणवतं शुभभावेन स्वीकृतं, त्रिकालं च ताभ्यां जिनार्चा विहिता, द्विसंध्ययोश्चावश्यकं कृतं, सुपात्रदानपूर्वकं च ताभ्यां स्वामिवात्सल्यं विहितं. ततस्ताभ्यां पृथक् पृथक् एका शय्या, उभे वस्त्रे, भोजनार्थमेकं भाजनं, एक कच्चोलकं च पानीयपानाथै, दिनमध्ये एकशो भुक्तिः, रात्री चतुर्विधाहारत्यागः, पर्वणि चोपवासादिरिति नियमः स्वीकृतः. अथ सर्वलक्ष्मीव्ययकरणानंतरं श्रेष्ठिना चिंतितं विना श्रिय- मथान मया लोकानां मुखं कथं दर्शनीयमिति विचिंत्य स देशांतरगमनायोत्सुको जातः, अथ यदा स प्रभाते सुप्तोत्थितस्तदा पूर्वमिव पुनरपि लक्ष्मीयुतं निजगृहं वीक्ष्य मनसि चमत्कृतो निजभा-प्रत्याह, भो सुशीले! एतदीयमानमपि धनं सांप्रतं कथमक्षयमेव लक्ष्यते? तदा चतुरया तया प्रोक्तं, स्वामिन् दशमे दिवसे सा लक्ष्मीर्यास्यति. अथैवं सकलधनव्ययं कुर्वतस्तस्य श्रेष्ठिनो नव दिनानि गतानि. अथाद्य तु निश्चितं लक्ष्मीर्यास्यति, इति ध्यायन स निश्चिंतः सुप्तः, अथ दशमेऽह्नि रात्रौ स श्रियोचे हे श्रेष्ठिन्नहं तव रहे स्थितास्मि, त्वया पुण्यदानभिर्वद्धाहं गंतुं न शक्नोमि, यतः पुण्यानुभावात्तवांतरायो विलीनः.. अथ प्रातः स व्यवहारी तांस्थितामपि श्रियं दाने दत्वा गृहसारभृतां.जिना करंडिकां च निजशिरसि ॥३५॥ EDEO Harsa

·-
..-
धर्मोपदेश
कणिका
॥ ३६॥
HAPKIDE-E-HEADED
धृत्वा सभायों विदेशंप्रति चचाल. अथ नगरप्रतोली यावत्सः समायातस्तावत्तन्नगराधिपतिः सूरराजा,
निःपुलो. विपन्नः तदा मंत्रिभी राज्याह पुरुषगवेपणाथै पंचदिव्यानि शृंगारितानिः अथ तन्मध्याद्गजेंद्रः
स्वशुंडास्थितेन जलसंपूर्णकलशेन विदेशंप्रति व्रजतस्तस्य विद्यापतिश्रेष्ठिनः शिरसि नपयामास. एवं छत्र-
चामरादीनि दिव्यान्यपि तमेव श्रेष्टिनं सेवंतेस्म. विद्यापतो श्रेष्टिनि च राज्यग्रहणार्थं निपेधं कुर्वति गग-
नगीरभवत्, यथा-भो श्रेठिन् ! तव महद्भाग्यं विद्यते. जिनविवन्नात्रकरणप्रभावात्तव राज्याभिपेको जातः:
ततोऽसावेवं राज्यमासाद्य श्रीजिनेश्वरविंवं च सिंहासने निवेश्य स्वयं च तत्पादपीठे समुपविश्य राज्यकार्य
करोति. तस्य राज्याभिषेकसमये सम्यग्दृष्टिदेवे रत्नवृष्टिः कृता. ते रत्नैश्च तेन विद्यापतिनृपेण रत्नसुवर्ण-
निर्मितजिनवियुतानि पंचशतजिनचैत्यानि कारितानि. निजराज्यजनादयश्च करमुक्ताः कृताः. धर्माराध-
नपरश्च स कुटुंवयुतः सुखेन राज्यं पालयतिस्म. ॥ इति दानधर्म विद्यापतिश्रेष्टिकथा समाप्ता ॥
8dginguild
॥३६॥
प्राणिनामसहायाना-मपि पुण्यवतामिह ।। अघटस्येव जायते । विपदोऽपि हि:संपदः ॥१॥

·कर्णिका
मोपदेश
1३७ ॥
तथाहि-अवंतीदेशे श्रीविशालाभिधानायां नगयाँ सुघटिताभिधो राजाभूत्. तस्य रत्नमंजर्याह्वयां
रालो बभूव. तयोश्च विक्रमसिंहाख्यः पुत्रोऽजनि. ज्ञानगर्भाख्यश्च राज्ञः पुरोहितोऽभवत्. अथ कदाचिदा-
स्थानसभायामुपविष्टे राज्ञि कोऽपि भृत्यः समागत्य तस्य ज्ञानगर्भस्य पुरोहितस्य श्रवणे प्रच्छन्नं किमपि
कथयामास. तत् श्रुत्वा स पुरोहितोऽतीवविस्मयपूर्वकं निजमस्तकं धूनयामास. तदा राज्ञा तद्विस्मयकारणं
पुरोहिताय पृष्टं तदा पुरोहितः प्राह महाराज एतत्कथयितुं न योग्य, यतस्तत्श्रवणेन भवतां मनस्यसे-
माधिभविष्यति. परं राजा साग्रहं पृष्टः स प्राह, स्वामिन् ! मम गृहे दास्यैकया पुत्रो जनितोऽस्ति सच
त्वयि जीवति तव नगर्यो राज्यं करिष्यति. एतच्च श्रुत्वा कोपानलेन ज्वलन् राजा तंत्र स्थातुमशक्तों
निजास्थानं विस्तृष्टवान. अथ स पुरोहितोऽपि स्वगृहे गत्वा चक्रचापादिनिःशेषराजलक्षणविराजमान तं
वालमद्राक्षीत. ततोऽसो व्यचिंतयदहो! विपमाः कर्मणां गतयः! यदेतस्यापि पुरुपरत्नस्य दुष्कुलावतार
इति. अथ स राजापि वर्धमानोऽयं वालो न मम श्रेयसे इति चितयन् तन्मारणाय खसेवकद्वयस्यादेशं
दत्तवान्, तो च तं वालं गृहीत्वा तस्य पुण्यानुभावेन समुत्पन्ननिजमानसंपारसौं कथमपि तं हतुमनुः
ESHIREMED860
REE-HEDA
॥ ३७॥

·धर्मोपदेश
कर्णिका
E-ISEASTFEEDSENGI
साहवंतो जीर्णोद्याने कूपसमीपे मुक्तवंती. अथ प्रभाते पुष्पग्रहणाथै तत्रैको मालिकः समायातः. तत्र
सर्वतः सकलमपि वनं पुष्पितं फलितं च दृष्ट्वा विस्मितस्तं वालं सं व्यलोकयंत्, विचारयामास च अहोऽ-
स्यैव वालस्यायं महान् प्रभावो दृश्यते! इति विचिंत्य स तं वालं गृहीत्वा निजंभार्यायै समर्पयामास. तत-
स्तेन मालिकेन “अस्य बालस्य चरित्रमघट” इति विचिंत्य तस्य "अघट” इति नाम प्रदत्तं. अर्थकदा
सा मालिका तं वालं स्वसाधं गृहीत्वा राजसभायां गतः, सुगंधवासितदिगंतरालां च पुष्पमालां सा राज्ञे
समर्पयामास. तां चातीवरम्यसुगंधोपेतां मालां विलोक्य समस्तापि राजसभा निर्निमेपेव समजनि; परं
पुरोहितस्य दृष्टिस्तु तत्रैव बालके निविष्टा. अथ संतुष्टो राजापि तां मालिकपत्नी द्रव्यादिना सन्मान्य
विसर्जयामास. ततो राज्ञा पुरोहिताय पृष्टं, भो पुरोहित ! किमेवं भवता निरपत्येनेव स वालो व्यलोकि?
तन्निशम्य तेन पुरोहितेनोक्तं, हे स्वामिन् ! भाविभूपालः स एवायं वालो लक्षणैविलोक्यते. तत् श्रुत्वा
राज्ञा चिंतितं, अरे! किमद्यापि स एव वालो जीवति ? अथ तत्संबंधिनिश्चयाथै राज्ञा तो निजसेवकावा-
कार्य पृष्ठं, तदा भीताभ्यां ताभ्यामपि यथास्थितं निगदितं. तत् श्रुत्वा स भूपतिः क्रोधाकांतः पुनरपि
B
॥ ३८ ॥

·कणिका
ना
पापदन
॥ ३९॥
कृतांतमिव निःकरुणं कंचित्स्वसेवकं तन्मारणाय समादिदेश. तदा स सेवकोऽपि तस्या मालिन्या गृहे
गत्या बलात्कारेण च तं वालं गृहीत्वा तन्मारणाय निर्जनवने गतः, एतस्मिन्नवसरे "तात तातेति"
ध्रुवता तेन बालेन निजजनकस्येव तस्य कूर्चमाकृष्टं. तदा तस्य पुण्यानुभावात्तेनापि निजमनसि कृपां
लात्वा चिंतितं, अहं वनेन वालेन "तात तातेति" मधुरं भापमाणेनाहं कृत एव निजपिता, तत्कथमेनं
मारयामि? धिगस्तु राजसेवां! एवं चिंतयता तेन स वालो देवकुले यक्षप्रतिमया उत्संगे मुक्तः, तत्रापि
स बालस्तु तस्य यक्षस्य प्रतिमायाः कूर्चाकर्षणतुंदारोहादिवाललीलायितानि कृतवान्, एवंविधाभिस्त-
दीयचेष्टाभिः प्रमुदितः स यक्षोऽपि निजमनसि चिंतयति, अहो! अयं चालस्तु मम पुत्रस्थानेऽभृत, तदयं
मया पुत्रवत्पालनीयः. इतस्तत्रैव वनमध्ये आवासितमेकं देवधराख्यं वणिजं निःपुत्रं विज्ञाय तत्र रात्री
गत्वा स यक्षस्तं वणिजप्रत्याह, तुष्टोऽहं भवंतंप्रति, तेन मत्पुत्रस्थानीयो मच्चैत्यस्थ एको वालस्त्वया ग्राह्यः
पालनीयश्च. एवंविधेन यक्षवचनेन परमं प्रमोदं प्राप्तः स वणिगपि प्रातरुत्थाय तत्र यक्षचैत्ये गत्वा तं
वालं जग्राह. ततस्तेन स वालो निजप्रियायै समर्पितः, क्रमेण कलाचार्यसमीपे सवालः सकला अपि
BEIDEO
CHEIRDEHETier-HERI
॥ ३९ ॥

·धर्मोपदेश
कर्णिका,
॥४०॥
FACTERISTIPURE-RETARTER
कलाः पपाठ. अथेकदा से देवधरवणिगपि व्यापारार्थ सपुत्रस्तस्यामेव श्रीविशालाख्यायां नगयां समायतिः,
तत्र च स निजजवनिर्जितवायुवेगयोईयोस्तुरगयोरुपढौकनपूर्वकं राजानं ननाम. राजापि संतुष्टस्तं यथा-
योग्यं द्रव्यमर्पितवान्. तस्मिन्नवसरे स पुरोहितस्तु तमेवाघटकुमारं विलोकयामास. अथ तस्य वणिजो
गमनानंतरं भूपाय पुरोहितेनोक्तं स्वामिन् ! तेन देवधरेण वणिजा साधैं यः पुरुषोऽत्र समागतोऽभूत् से
एव भवदीयस्थानेऽत्र राजा भविष्यति. पुरोहितस्य तद्वचनं श्रुत्वातीवखिन्नचित्तो रांजा चिंतयामास, अहो!
अयमघटकुमारो विश्वासेनेव हतुं शक्यते, नान्यथा. अथ प्रभातसमयानंतरं स राजा तं देवधरं वणिज
समाहूय कथयामास, भो देवधर! त्वया साधैं मम समीपे समागतः पुरुषः कोऽस्ति ? तेनोक्तं स मंदीयः
सुतोऽस्ति. तदा राज्ञोक्तं किमस्ति तस्य किंचिदपि कलाकौशलं ? तेनोक्तं स्वामिन् ! धनुर्विद्यासमस्तकला:
कुशलोऽयमस्ति. राज्ञोक्तं यद्येवं तर्हि सोऽत्रैव तिष्टतु? अहं तस्मै देशमेकं दास्यामि, इत्युक्त्वा राजा तस्मै
अघटकुमाराय मथुरानगरीराज्यं दत्तं. ततो मथुरायां प्रेषितः सं समहोत्सर्वं तत्र प्रविष्टः अथ तत्रं गम-
नानंतरं तेनाघटराज्ञा चिंतितमहो मदीयस्वदेशीयसुभटौना मुधैव मम राज्यलक्ष्मीरियं; इतिःविचित्य तेन
PSITE
॥४०॥

·फर्णिका
धर्मोपदेश
॥४१॥
NिEERIEHDDESENTREEEEP
सहस्रमितनिजदेशीयसुभटानाहूय तेः स्वराज्यरक्षणं विहितं. तमुदंतं निशम्य स सुघटितनृपो निजमन-
स्थतीवखिन्नो गुप्तलेखेन तमघटकुमारमाकार्य कथयामास, भो अघट ! अद्य मदीयः पुत्रो विक्रमसिंहः कट-
कमध्ये महासंकटे पतितोऽस्ति, अतस्तस्य सहायार्थ त्वया तंत्र गंतव्यं, इत्युक्त्वा स दुराशयोराजा“अस्या-
घटकुमारस्य तालपुटं विपं देयं" इति लेखं नस्य हस्ते समर्प्य तं तत्र कटकमध्ये प्रेपितवान्. अथ सोड-
घटोऽपि स्वसरलस्वभावेन तं लेख लात्वा गच्छन्नंतराले वापि वने सुप्तस्तेन यक्षेण दृष्टः, तदा स यक्षश्चिं-
तितवान्, अहो मम पुत्रस्य केनेयं पथिकावस्था कृता? ततो निजज्ञानेन तस्य सुघटितनृपस्य दुष्टचेष्टितं
विज्ञाय लेखमध्यस्थपूर्वोक्तान्यक्षराणि परावर्त्य "अस्मै त्वया सहोदरी दातव्या” इत्यक्षराणि स तत्र लेख.
मध्ये लिखितवान्. अथ सोऽघटोऽपि प्रातरुत्थाय कटकमध्ये गत्वा तस्य विक्रमसिंहाख्यस्य राजकुमारस्य
नृपदत्तं लेखं समर्पयामास. लेखं वाचयित्वा राजकुमारेणापि तूर्णं स्वसहोदरी तस्याघटस्य परिणायिता.
ततः कुमारप्रेपितः एकः सेवकः श्रीविशालायां नगर्यो गत्वा नृपाय कथयामास, हे स्वामिन् ! त्वं वर्धाप्यसे,
त्वदीयादेशेन विक्रमसिंहकुमारेण निजसहोदरी अघटाय परिणायितास्ति. एनं वृत्तांतं श्रुत्वा स राजा
090226 PIOBBÓES06
॥४१॥

·धर्मोपदेश
कर्णिका
॥४२॥
EHAHEE-1100DLE MARLEO
सविस्मयं परमविपादं प्राप्तः. तदा संचिवादिभिः सभाजन राजे विज्ञप्तं, हे स्वामिन् ! सोऽघटकुमारोऽत्र
भवत्समीपे समाकार्यतां, यथासो युष्मत्पादान्नमस्यति. तदा रांज्ञापि तदुपरोधेन स निजसमीपे समाका-
रितः सोऽघटकुमारोऽपि ससैन्यो नृपसमीपे समागतः, राज्ञापि समहोत्सवं नगरमध्ये प्रवेशितः. अथैवं
कियत्सु दिनेषु गतेपु प्रकारांतरेण तं हंतुकामो राजा प्राह, भो अघटवत्स ! अद्य वनस्थामस्मद्गोत्रदेवतां
पूजयितुं रात्री त्वया पूजोपकरणयुतेन गंतव्यं. अथाघटोऽपि नृपादेशमंगीकृत्य पूजोपकरणस्थालं निजहस्ते
गृहीत्या रात्री गोत्रदेवतापूजनार्थं वनमध्ये गंतुं प्रवृत्तः. इतो निजप्रासादगवाक्षस्थेन नृपपुत्रेण स गच्छन्
दृष्टः, तदा स नृपपुत्रस्तमघटकुमारं स्खसमीपे समाहृय कथयामास, भो कुमार! नवोढस्य भवतं एवंविध-
रातिसमये वनमध्ये गंतुं न युक्तं, इत्युक्त्वा स स्वयमेव तत्पूजोपकरणस्थालं गृहीत्वा गोत्रदेवीपूजार्थं वन-
मध्ये गतः. तत्र च यावत्स देवीभवनसोपानमारूढस्तावंदघटभ्रांत्या प्रच्छन्नस्थेन नृपप्रेरितधनुर्धरसुभेटेन
वाणेर्विद्धो भूमी पपात. एवं निजपुत्रमरणं श्रुत्वातीव विषण्णो राजा स्वमनसि चिंतयामास, अहो! कर्म-
णामेवेह प्राधान्यं ! न पुनर्मनश्चितितं कार्य सिध्यति. अथैवं मया.तु वंचसामाप्यगोचरं पापं कृतं, इत्या-
(A
Id॥ ४२ ॥

·कणिका
धर्मोपदेश
॥४३॥
दिखेदपरः स निजात्मानं निंदितवान्. ततः प्रांतः सर्वेषामपि सांधूनामंग्रे स्वकृतं संकलमपि पापं निवेय
विरक्तचित्तो राजा तपस्यां गृहीतवान्. तदा तेन पुरोहितेन पठित-अघटितघटितानि घटयति । सुघटिं:
तघटितानि जर्जरीकुरुते ॥ विधिरेव तानि घटयति । योनि पुमान्नैव चिंतयंति ॥१॥ अांघटनरेंद्रेणापि
निष्कंटकं निजराज्यं न्यायेन पालयता स मालिकः, यैश्च कृपापरैरैन्यैरपि स न मारितस्ते सर्वेऽपि द्रव्या-
दिदानेभृशं सन्मानिताः. अथ निरतीचारं व्रतं पालयन् स सुघटितराजपिरपि तंपोनिधूतघातिकर्ममलः
केवलज्ञानमासाद्य तत्रैव श्रीविशालाया नगर्या उद्याने समाजगाम. तदागमनं निशम्यातीवप्रसन्नमनाः
सोऽघटनरेंद्रः स्वपरिवारपोरलोकैश्च परिवृतस्तं केवलिनं वंदितुमुद्यानमध्ये समागतः केवलिनापि तदा
धर्मदेशना सुधामधुरवचोभिर्दत्ता. यथा-त्रिवर्गसंसाधनमंतरेण । पशोरिवायुर्विफलं नरस्य । तत्रापि धर्म
प्रवरं वदंति । न तं विना' यद्भवतोऽर्थकामौ ॥ १॥ अथ देशनांते कृतांजलिः सोऽघटनरेंद्रः केवलिनमपृ-
च्छत्, हे भगवन् ! पूर्वभवे मया किं पुण्यं कृतं? येन समागता अपि विपदी मे संपर्दभ्यः समुत्पन्नाः?
तन्निशम्य केवलिना प्रोक्तं, भो नरेंद्र! विदर्भदेशे कुंडिनपुरांख्ये नगरे पुरंदरांभिधों राजा वभूव, तस्य
BEILE
ELHITEDLINE
॥४३.॥

·पमापद
कणिका
॥४४॥
RAMATIRITERNALI
शचीनाम्नी राइयभवत्. तयोश्च गजभंजनाख्यः पुत्रं आसीत्. स राजकुमारः कदाचिन्नगरवाह्योद्याने क्रीडा)
गतस्तत्रेकदेशे मलमलिनगात्रं कायोत्सर्गस्थं कंचिन्मुनिं दृष्ट्वा जुगुप्सां कृतवान्, अनुशासितश्च मित्रेण तं
मुनिं प्रणतवान. मुनिनापि तस्मे धर्मदेशना दत्ता. तत्रापि विशेपेण तस्याऽहिंसामयो धर्मोपदेशो मुनिना
दत्तः. तत् श्रुत्वा प्रबुद्धेन तेनापि निरपराधजीववधविरमणे नियमो गृहीतः. ततः स कदाचित्तमेव महर्षि
मासक्षपणपारणे प्रतिलाभवान. अथ कदाचिन्नवरात्रिमहे राजाद्युपरोधेन महिपवधार्थ खड्गमुत्पादय पुन-
स्तमहत्वेव करुणया स्वकरे एव खड्गं धृतवान्. एवं चतुर्वारं विधायकशोऽपि तेन महिषो न हतः, एवं
कृपापरं धर्म प्रतिपाल्य मृत्वा च मुनिनिंदया स त्वं दासीगर्भे समुत्पन्नः, यच्च महिषोपरि त्वया चतुर्वार
खड्ग उत्पाटितो न पुनर्मारितो महिपस्तेन भवतोऽपि चतस्रो विपदः समायाताः परं ताः सर्वा अपि
संपद्रूपाः संजाताः, स महिपजीवोऽपि मृत्वायं सुघटिताख्यो राजा संजातः, पूर्वभवे भयोत्पादनवैरेण च
स तवोपरि द्विष्टो वभूव. एवं निजपूर्वभववृत्तांतं श्रुत्वा सोऽघटो नृपो जातजातिस्मृतिर्देशविरतिं गृहीत्वा
फ्रमेण च सर्वविरतिमपि प्रतिपाल्य मुक्तिकांतापतिर्वभूव ॥ इति जीवरक्षणेऽघटनृपकथा समाप्ता ॥
8Egales []E-HEEPIN
॥ ४४ ॥

·कर्णिका, धर्मोपदेग ॥ ४५ ॥ ERENENTERTE-TEHREE-HE जीवहिंसाविधानेन । जनो दुःखो प्रजायते ॥ अतो जीवदया कार्या । वैरं कार्य न केनचित ॥१॥ एकस्मिन् ग्रामे कोऽपि दरिद्रो म्लेच्छो वसतिस्म. स दुष्टबुद्धिर्निशायां सर्वदा कृपोवलक्षेत्रेषु गत्वा प्रच्छन्नं निजोदरपूर्तये धान्यं चोरयति. तद्भक्षणेन च खाजीविकां करोति. क्रमेण तस्य तवृत्तांतः कृषि- कारातः, परं तस्य दुष्टस्वभावं वीक्ष्य ततो निजापद्यात्कोऽपि तं न निवारयति, परं तथाकरणतः सर्वेऽपि कृपिकारास्तदुपरि द्विष्टा बभूवुः. अथैकदा केनचित्पराक्रमवता कृपिकारेण क्षेत्रमध्ये धान्यचौरी कुर्वन् स दुष्टः प्रच्छन्नं खड्गेन हतः, एवं तं हतं प्राणरहितं च दृष्ट्वा सर्वे कृषिकारो हृष्टा बभूवुः. अथ स दुष्टोऽपि दुर्यानेन मृत्वा व्यंतरो जातः, पूर्वभववैरेण स तद्ग्रामलोकानामनर्थं कर्तुं विचारयामास. ततोऽसौ तत्रैव निजतुंविकामधिष्टाय स्थितः. अर्थकदा पूर्वभवे निजहत्याकारकः स एव कृषिकारस्तत्र मागें हलं गृहीत्वा निजक्षेत्रे गच्छन् दृष्टः पूर्ववर स्मृत्वा तुविकास्थेन तेन व्यंतरेण तंप्रति प्रोक्तं, भो किमर्थं त्वया कृषि- करणादिना क्लिश्यसे? केवलं मद्भक्तिमेव कुरु ? यथाहं ते क्लेशंविनैव सर्वसमीहितं करिष्ये. चमत्कृतेन तेनापि सा तुंबिका गृहीता, निजगृहे च समानीता. ततस्तेन कृषिकारेण स्वगृहस्थितं सर्वमपि-धान्यादि विक्रीय ॥४५॥ त

·धर्मोपदेश
कर्णिका
॥४६॥
EMI-RDEE-IMCITEतानना
तद्रव्यकोतकर्पूरचंदनपुष्पादिभिः सर्वदा तस्यास्तुविकायाः पूजनं प्रारब्धं, एवं तत्पूजनैकतत्परस्य निरु-
यमवतस्तस्य कियता कालेन सर्वमपि धनं निष्ठितं. अथ मार्गशीर्षादो सर्वेषां कृषिकाराणां गृहेषु शकटभृतं
धान्यं क्षेत्रेभ्यः समागच्छद् दृष्ट्वा तेन कृषिकारेण तां तुविका सविशेष पूजयित्वा प्रोक्तं, भो तुंविके! अर्थ
निजवचनानुसारेण त्वमपि मदीयगृह क्लैशंविनैव धान्यादिना पूरय? तदा व्यंतराधिष्ठितया तयातुविकया
हसित्वा प्रोक्तं भो मुग्ध! पूर्व मया जीवताऽनेके कृषिकाराः क्लेशिता आसन. अथ मृतेन मया तु केवलं
पूर्ववरेण त्वमेवैको मदीयप्राणहर्ता क्लेशे पातितोऽसि, केवलं कृपयैव त्वामहं जीवंतं मुंचामि, अतः क्लेशं
सहमानो निजजीवितेनैव संतोयं कुरु? इत्युक्त्वा सा व्यंतराधिष्ठिता तुंबिका चाहश्या बभूव. ॥ इति
वैरोपरि दुष्टबुद्धिकथा समाप्ता. ॥
దా
विवेकपूर्वकं ग्राह्यो । धर्मः स्वात्महितैषिणा ॥ शुद्ध धर्ममिह प्राप्तो । विप्रः सोमवसुर्यथा ॥१॥
कोशांधीनगर्यामाजन्मदरिद्रः सोमवसुनामा विप्रो वभूव. दारिद्र्यदग्धोऽसोधर्माराधनार्थमुत्सुको जातः.
al-TECHERE
॥४६॥

·कणिका
धर्मोपदेश
॥४७
PETERARMEETIREDEES
ततोऽसो निजहृदि चिंतयति, अथाहं सम्यक् परीक्ष्येव धर्म कुर्वे. इति विचार्य स सत्यधर्मपरीक्षार्थं परि-
वाजकादिधर्मगुरूणां धर्मपरीक्षार्थ बभ्राम. अथेकदा कापि मठे गत्वा तत्रस्थमेकं परिव्राजकं दृष्ट्वा विनयेन
तमभिवंद्य स तद्धर्मरहस्यं पप्रच्छ. तेनोक्तं भो द्विज! मद्गुरुणो धर्मरहस्यत्रिपदी मह्यं प्रोक्तास्ति, यथा-
"मिटं भुंजेयवं,” "सुहं च सोयव्वं," "लोअप्पिओ अप्पा कायद्यो” इति. परमेतस्यास्त्रिपया अर्थमक-
थयित्वेव गुरुः स्वर्ग जगाम. ततो मया स्वबुध्ध्येव तस्यात्रिपद्या अथै विचार्य धर्माचरणं करोमि, तद्यथा-
अहं सर्वदा घृतादियुतं पुष्टिकारकं मिष्टान्नमेव भुंजे.” "सुकोमलशय्यायां च सर्वदा सुखेन शये."
"लोकानां मंत्रतंत्रोपधादि दर्शयित्वा च सर्वदा लोकप्रियो भवामि” इति. तत् श्रुत्वा स सोमवसुविप्र-
श्चितयामास, एप खलु धर्मविधिर्न श्रेयस्करः प्रतिभाति. यतो मंत्रतंत्रीपधादिभिर्जीवघातो भवति. सर्वदा
मिष्टान्नभोजनश्चेद्रियाण्युन्मत्तभावं भजते. सुकोमलशय्याशयनेनापि कामविकारः प्रादुर्भवति.इति विचार्य
स तस्यात्रिपद्याः सत्यार्थप्राप्तयेऽन्यत्र जगाम. एवं भ्रमन्नसो कस्मिंश्चिन्नगरोद्याने एक सुगतभिक्षुकं ददर्श,
तं च नमस्कृत्य स तस्यात्रिपद्या अर्थ पप्रच्छ. तदा तेन भिक्षुकेणोक्तं, भो महाभाग ! " एकांतरभोजनेन
8
॥४७॥

·प्रमोपदेश
कणिका
॥४८॥
•LISHOECEIPANTHD
मिष्टान्नभोजनं ज्ञेयं,” "स्वल्पनिद्रया च सुखशयनं ज्ञेयं;" “निरीहत्वेन च लोकप्रियत्वमेव भवति."
इत्येवं तस्यास्त्रिपद्या अर्थों मे मनसि प्रतिभासते. तत् श्रुत्वा स सोमवसुविप्रश्चिंतयति, नूनमयं धर्ममा
गानुसारी वर्तते. अथैवमग्रे गच्छतस्तस्य त्रिलोचनाचार्यनामा जैनगुरुर्मिलितः. तदा तमपि स नमस्कृत्य
सम्यग्धर्मप्राप्तीच्छया तस्यास्त्रिपद्या अर्थ पप्रच्छ. तेन प्रोक्तं, भो वत्स! “अकृताऽकारिताऽननुमतंभिक्षा-
लब्धं निदोपं भोजनं मिष्टान्नं ज्ञेयं," "विधिना प्रमादरहितत्वेन स्वल्पनिद्रया सुखशयनं ज्ञेयं,” "निरी-
हत्वपूर्वकं भाषासमित्या प्रियभाषणेन च लोकप्रियत्वमेव भवतीति.” यतः-विश्वस्यापि स वल्लभो गुण-
गणस्तं संश्रयत्यन्वहं । तेनेयं समलंकृता वसुमतो तस्मै नमः संततः ॥ तस्माद्धन्यतमः समस्ति न पर-
स्तस्यानुगा कामधुक् । तस्मिन्नाश्रयतां यशांसि दधते संतोपभाक् यः सदा ॥ १॥ तत् श्रुत्वा सत्यतत्व-
ज्ञानात्संतुष्टः स सोमवसुविप्रस्तां सत्यार्थी त्रिपदीमनुस्मृत्व धर्मक्रियां कुर्वतां तेषामेव जैनाचार्याणां समीपे
निजात्मोद्धारार्थ प्रवनाज. क्रमेण च स सुगति प्राप. एवं विवेकिना विचार्यैव विवेकेन धर्मों ग्राह्यः ॥
इति धर्मतत्वपरीक्षाविषये सोमवसुविप्रदृष्टांतः ॥
TELATIREDIUERIER-TE
॥ १८॥

·फर्णिका:
মাইল।
॥४०॥
PHOTOनाजानTESENDS
अमीआइयचउसुवि | पनदिणेसु जो पोसहं कुणई ॥ पावइ उभयभवेसु । सो रणसूरव कल्लाणं ॥१॥
कांचनपुयाँ रणशुराभिधो नृपो राज्यं करोति. तस्य श्रीकांताभिधाऽतीवमनोहररूपलावण्या राज्ञी
बभूव. तस्यामासक्तो राजा सर्वदा विषयसुखं भुंजानो धर्मनामापि न वेत्ति. अथेकदा सुभटरूपधरेण केन-
चिदेवेन गगनतलादागत्य सभास्यस्य तस्य नृपस्य प्रोक्तं, यथा-किं न कुणसि जिणधम्मं । किं विसयं
सेक्से विगयसंको ॥ किं नियबलदप्पेणं | मच्चुभयाओ न वोहेसि ॥ १ ॥ भो नृप! त्वं जिनधर्म कथं
न करोपि? विगतशंकः सन् कयं विपयान् सेवसे? निजवलदण च यमभटेभ्यः कथं न विभेपि? इत्यु.
पत्वा स देवस्तं नृपं समुत्पाटथैकस्यामटव्यां मुमोच. अथ भयभ्रांतचित्तेन राज्ञा तत्र भ्रमतैको जैनमु.
निर्दष्टः तं दृष्ट्वा किंचिच्छांतचित्तोऽसो तमभिवंद्य तस्याग्रे समुपविष्टः मुनिनापि तस्मै धर्मोपदेशं दत्वा
प्रोक्तं, भो राजन् ! यथा तेन देवेन होयमाणस्य तव केनापि त्वत्सुभटेन रक्षा न व्यधायि, तथास्मिन्
संसारे विपयसेवनादिदुष्कर्मणा दुर्गतो नीयमानस्य जीवस्य धर्मविना किमपि शरणं नास्ति. तत् श्रुत्वा
चमत्कृतेन राज्ञा पृष्टं, भी मुनींद्र! अहमत्र केन देवेन हृतः? साधुः प्राह भो राजन्! पंचमकल्पवासी अमृ-
॥४९॥

·पर्मोपदेश कणिका FEAR-30THE0T0 तप्रियाभिधः स सुरोऽस्ति, तेनाय मम समीपे समागत्य पृष्टं, यथा भों मुंनीश! मयि च्युते मद्विमाने मदीयस्थाने कः सुरो भविष्यति ? तदा मया प्रोक्तं, भो देव! रणशूराभिधो नृपस्त्वयात्रानीतो धर्म प्रा. प्स्यति, स च निजायुःप्रांते तव विमाने त्वत्स्याने देवो भविष्यति. तत् श्रुत्वा तेन देवेन त्वद्धितकाम्यया लमत्रानीतोऽसि. तनिशम्य प्रबुद्धेन राज्ञा पर्वसु पोपधग्रहणाभिग्रहो गृहीतः. ततस्तेनैव सुरेण स निजनगरे मुक्तः तदादितो धर्मकर्मरतः स रणशूरराजा पर्वसु पौपंधत्तं चकारः तद्भार्या श्रीकांतापि नृपोपदेशेन धर्मध्यानपरा बभूव. एवं पोषधयतयुतं जिनधर्म प्रतिपाल्य प्रांते चाराधनापूर्वकं स कालं कृत्वा पंचमकल्पे देवोऽभृत्. ॥ इति पोपधप्रतोपरि रणशूरनृपकथा समाप्ता. ॥ €43206842009642830EER अम्मिन्नसारसंसारे । ह्यतिमुक्तमुनींद्रवत् ॥ धृतवैराग्यसंभारो। जीवों मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १ ॥ पोलासपुरे विजयाभिधो नृपो बभूव, तस्य च श्रीदेवीनाम्नी राइयभवत्. तयोरतिमुक्तकाभिधः सुतो जातः: कमेणः पड्वार्पिकोऽसो कुमारो वहुदारकदारिकाभिः सह रममाणो निजप्रासादांगणे स्थितोऽभूत

·र्णिका
धर्मोपदेश
नपान
HEARDPREPARHITER
इतस्तंत्र श्रीगोतमो गणधरो गोचयाँ भ्रमन समायोतः. तं हृष्ट्वा सोऽतिमुक्तकुमारोऽवादीत, के यूयं ? किमर्थ
चाटय? तदा गोतमेनोनं श्रमणा वयं, भिक्षार्थं च पर्यटामः. अतिमुक्तकेन प्रोक्तं, तर्हि हे भगवन् ! आग-
च्छत यूयं मदीयगृहे, अहं भवभ्यो भिक्षा दापयामि. इत्युक्त्वा स वालोऽतिमुक्तकुमारस्तं श्रीगोतम-
स्वामिनं निजांगुल्यां धृत्वा स्वगृहमध्ये समानयत्, गणधरेंद्रं दृष्ट्वा सा श्रीदेव्यप्यत्यंतं हृष्टा सती नमस्कृत्य
शुद्धान्नेः प्रतिलाभयामास. तदा पुनस्तेनातिमुक्तकुमारेण गौतमस्वामिनंप्रति पृष्टं, हे भगवन् ! यूयं क
वसथ? गणधरेंद्र उवाच, भंद्र ! मम धर्माचार्याः श्रीवर्धमानस्वामिनो नगराइहिरुयाने वसंति, तैः साधु
वयमपि तत्रैव यसामः. तदा तेन वालेनोक्तं, तर्हि हे भदंत! किमागच्छाम्यहमपि तत्र भवद्भिः सार्ध श्रीम.
हावीरस्य पादानभिवंदितुं ? गौतमोऽवादीत्, भो देवानुप्रिय! यथासुखं. ततः सोऽतिमुक्तकुंमारो गौतम
स्वामिना'सह तत्रागत्य श्रीवर्धमानस्वामिनं वंदतेस्म. प्रभुणापि तस्मै वैराग्योपेतो धर्मोपदेशो दत्तः. तत
श्रुत्वा प्रतिबुद्धोऽसो गृहमागत्य निजपितरावब्रवीत्. यथा संसारान्निर्विष्णोऽहं प्रवज्यामादास्ये, अतो यूयं
मामनुजानीत? तावूचतुर्भो वत्स! बालस्त्वं धर्मतत्वं किं जानासिं? तदाऽतिमुक्तकेनोंक, भो अंब! भों
॥५१॥

·कर्णिका.
॥५२॥
FEMOTHERNMEANI
तात! “यदेवाहं जानामि, तदेव न जानामिः” तथा “यदेवाहं न जानामि, तदेवाहं जानामोति." इति
श्रुता तो तमवादिष्टां, भो वत्स! कथमेतत् ? सोऽब्रवीत् “जानाम्यहं यदुत जातेनावश्यं मर्तव्यं" परं “न
जानामि कदा? या कम्मिन् काले ? कथं वा? किच्चिराद्वा? इति.” “पुनरेतन्न जानामि यन्नरकादिषु
काः का वेदना जोवेरनुभूयते, परमेतजानामि यत्स्वयं कृतैः कर्मभिः प्राणी तत्र समुत्पयते. एवं निजमा-
तापितरौ प्रतियोध्य तदाग्रहाचेक दिनं राज्यश्रियं भुक्त्वा सोऽतिमुक्तकुमारः प्रवंबाज. कंमेण स मुनिरे-
कादशांगानां पारं प्रयातः. कृतानेकविधतपा बहुवर्षाणि श्रामण्यं प्रतिपाल्य सोऽतिमुक्तो मुनींद्रः सिद्धि-
सुखं समासादयत्. ॥ इति वैराग्योपरि श्रीअतिमुक्तमुनींद्रकथा समाप्ता ॥
जीवो दुःखमवाप्नोति । ज्ञानद्रव्यस्य भक्षणात् ।। साधारणस्य द्रव्यस्य । तथा भक्षणतोऽपि च ॥१॥
यथा भोगपुराभिधे नगरे चतुर्विंशतिकनककोटिस्वामी धनावहाख्यः श्रेष्ठी वभूवः तस्य च धनव-
तीनाम्नी नियासीत्. तयोः कर्मसारपुण्यसाराभिधी द्वो सुतौ जातो. अर्थकदा पित्रा तयोर्भाग्यपरीक्षार्थमेको
MEMBEFER
॥५२॥

·कर्णिका -- समापदेश ॥५३॥ नेमित्तिकः पृष्टः. तदा तयोर्हस्तरेखादि विलोक्य तेन नेमित्तिकेनोक्तं, अयं कर्मसारो जडप्रकृतिनिःप्रज्ञो विपरीतबुद्धिश्च भविष्यति. बहुपक्रमेऽपि स भवद्दत्तं सर्वमपि धनं विनाशयिष्यति. नव्यद्रव्योपार्जनाभा- वाच स बहुकालं भृशं दारिद्रयदुःखवान् भावी. अथायं पुण्यसारोऽपि तथैव भावो. तस्यापि भवदर्पित धनं नाशं प्रयास्यति, नव्यार्जितद्रव्यस्यापि पुनः पुनर्हानिर्भविष्यति, वार्धक्ये च द्वयोरपि तयोर्धनप्राप्ति- संतत्यादि सोख्यं भविष्यति. अथ क्रमात्यक्तवाल्यभावी तो पित्रा पाठनाथै विज्ञोपाध्यायस्य समर्पितो. तत्र स पुण्यसारः सुखेन सकला अपि विद्या अधीतवान् कर्मसारस्य च बहूपक्रमेणापि अक्षरमात्रमपि नायातं. किं वक्तेन? स वाचनलिखनाद्यपि कर्तुं न शक्नोति. सर्वथा पशुरिव स निःप्रज्ञो जातः. अथ क्रमेण तो दावपि योवनं प्राप्तो. पितृभ्यां च समृद्धतया द्वाभ्यां महेभ्यकन्याभ्यां सह तो परिणायिती. ततो: मिथः कलहभीताभ्यां पितृभ्यां तो दावपि द्वादशद्वादशकोटिधनं विभज्य दत्ता पृथक् कृती. ततस्ता पितरो तु प्रव्रज्य खगै गतो. अथ कर्मसारः स्वजनादिभिर्वार्यमाणोऽपि केवलं निजबुध्ध्यैव व्यापारं कुर्वन् सर्वमपि स्वधनं विनाशयामास. एवं स्वल्पैरेव दिनः स्वजनकार्पितद्वादशकोटिमितं.धनं तेन निर्गमितं. पुण्यसा. EDIA BEHEERTHP3B ·पर्मोपदेश कर्णिका ॥५४॥ METRINTE-HEIMUBIEBEHER रस्यापि जनकार्पितं सकलं धनं तस्करैर्मुपितं. ततस्तावुभावपि दरिद्रीभूतो स्वजनैरपि त्यक्तौ तयोर्द्वयोर्भायें अपि क्षुधादिपीडिते स्वपित्रोहयोगेते. लोका अपि तयोनिदां चक्रुः, यतः-धनिकस्यालीकमपि । सत्य- खेन प्रकाशमायाति ॥ तस्यैव दुश्चरणमपि । सच्चरणं गीयते लोके ॥१॥ गुणवंपि निगुणं चिय । गणि- जए परिजणेण गयविहवो ॥ दक्खत्ताइगुणेहिं । अलिएहिंवि गहिजए सधणो॥२॥ ततो निर्बुद्धी अभा- ग्यावेताविति लोकेरपमानितो तो देशांतरं गतो. स्थिती च तत्र पृथक्पृथक् क्वापि महेभ्यगृहयोरन्योपा- याभावामृत्यवृत्त्या. यस्य च गृहे स कर्मसारः स्थितः स व्यवहारी दुष्टः कृपणश्चाभवत्; तेन स तस्य प्रोक्तं वेतनमपि न दत्ते. अमुकदिनेऽहं ते दास्यामीति मुहुस्तं स वंचयतेस्म. एवं बहुभिरपि दिनैस्तेनायेन बंधुना किमपि नार्जितं. द्वितीयेन च बंधुना कियदर्जितं, परं प्रयत्नतो गोपितमपि तद्धनं केनचितें- नापहृतं. एवं तेनायेन बंधुना नानाविधस्थानेषु भृत्यवृत्त्या धातुवादेन सिद्धरसायनेन रोहणाद्रिगमनेन मंत्रसाधनेन रुदत्यायोषधीग्रहणेन चैकादशवारान् महोपकमकरणेऽपि कुबुध्यादिना वैपरीत्यविधानेन कापि धनं नार्जितं, किंतु तेन तानि दुःखान्येक केवलं सोढानि. अपरेण च पुनरर्जितमपि धनं प्रमादादिनेका- ·कर्णिका पमापदेश दशवारान्निर्गमितं. ततोऽत्युदिनो ती पोतमारुह्य रत्नद्वीपे गत्वा सप्रत्ययरत्नदीपदेव्यग्रे मृत्युमप्यंगीकृत्य स्थितो. अष्टमे चोपवासे नास्ति युवयोर्भाग्यमिति तो देव्या प्रोक्तो. तत् श्रुत्वा स कर्मसारस्तु तत उत्थितः. पुण्यसारस्य त्वेकविंशत्योपवासेर्दत्तं तया देव्या चिंतामणिरत्नं तदा पश्चात्तापं कुर्वन् स कर्मसारः पुण्य- सारेणोक्तः, भो भ्रातस्त्वं मा विपोद? एतन्मदीयचिंतारत्नेन तवाप्यभीप्सितं सेत्स्यतीति. अथ तो द्वावपि दृष्टो ततो निवृत्य पोते समारूढो. अयैकदा रात्री च राकाशशांकोदये तयोवृद्धेनोक्तं, भो भ्रातः तचिंता. रत्नं त्वं स्फुटीकुरु ? यथा विलोक्यते, किं चंद्रस्य वा तस्य चिंतारत्नस्याधिकं तेज इति. तदा दुर्देवप्रे- रितेन पोततटस्थेन तेन लघुवंधुनापि तद्रत्नं निजहस्ते गृहीत्वा, क्षणं तत्र रत्ने, क्षणं च चंद्रे दृष्टिं निद- धता पातितं तद्रत्नं रत्नाकरे निजमनोरथैः सह. ततस्तो द्वावपि निजमनसोरत्यंत दुःखितो स्वपुरं प्राप्ती. अथैकदा कश्चिद् ज्ञानी मुनिस्तत्र समायातः, तं वंदित्वा ताभ्यां पृष्टं, हे भगवन्! प्राग्भवे आवाभ्यां किं दुष्कर्म विहितं? येन कृतोयमावप्यावां दरिद्रावेव स्थितो. तदा तेन ज्ञानिमुनिना प्रोक्तं-चंद्रपुराभिधे नगरे जिनदासजिनदत्तनामानो परमाहतो द्वौ श्रेष्टिनावभृतां, अथान्यदा तत्रत्यश्रावकैरेकलीभृतं प्रभृतं. ज्ञानद्रव्यं RERATRIMURTIME E:- ·पर्मोपदेश कणिका FICATTLE-FROGERTALEG-21 OBE साधारणद्रव्यं च तयोः क्रमाद्रक्षाथै समर्पितं. तावपि सम्यक्प्रकारेण तद्व्यरक्षां कुरुतः. अथान्येचुरायेन जिनदासश्रेष्ठिना स्वनिमित्तं किंचिच्छास्त्रं लेखकपाश्वें लिखापितं; स्वपाचे चापरद्रव्याभावादेतदपि ज्ञान- स्थानमेवेति विचित्य तद्ज्ञानद्रव्यात्तेन द्वादशद्रम्मास्तस्य लेखकस्यार्पिताः. ततो द्वितीयेन जिनदत्तश्रेष्ठि- नाप्येकदा चिंतितं साधारणद्रव्यं खलु सतक्षेत्रीयोग्यत्वेन श्राद्धानामपि योग्यं, अथाहमपि च श्रावक इति विमृश्य निजपाश्वेऽन्यद्रव्याभावात्स्वगृहगाढप्रयोजने तस्य साधारणद्रव्यस्य द्वादशद्रम्माव्ययिताः. तत- स्तो द्वावपि मृत्वा तेन दुःकर्मणा प्रथमं नरकं गतो. यदुक्तं वेदांतिनापि-प्रभास्वे न मतिं कुर्यात् । प्राणैः कंठगतैरपि ॥ अग्निदग्धाः प्ररोहंति । प्रभादग्धा न रोहति ॥ १ ॥ प्रभास्वं ब्रह्महत्या च। दरिद्रस्य च पद्धनं ॥ गुरुपत्नी देवद्रव्यं । स्वर्गस्यमपि पातयेत् ॥ २ ॥ प्रभास्वं साधारणद्रव्यमित्यर्थः. नरकोद्धृतो च तो सरीसृपो जातो (२), ततो द्वितीयपृथिव्यां नारको जातो (३), ततो गृद्धो (४), ततस्तृतीयपृथिव्यां नारको (५). एवमेकादिभवांतरितो सप्तसु पृथ्वीपु एकद्वित्रिचतुःपंचेंद्रियतिर्यक्षु तो द्वादशसहस्रभवान् भ्रांतो. प्रायः सर्वभवेषु च सर्वागच्छेदादिकदर्थनया भृयस्तरं दुःखमनुस्य बहुक्षीणतदुःकर्माणौ युवामत्र MOTELUE .॥ ५६ ·कणिका धर्मोपदेश ॥ ५७॥ PRADEEOH जातो. द्वयोरपि द्वादशद्रम्मोपभोगाद्वादशसहस्रभवेषु तादृग्दुःखं जातं. अस्मिन् भवेऽपि द्वादशकोटिद्रव्य- नाशः संजातः. द्वादशवारांश्च बहूपक्रमेऽपि धनहानिगृहदास्यदुःखादि जातं. इतिश्रुत्वा ताभ्यां द्वाभ्यामपि श्राद्धधर्म प्रतिपद्य प्रायश्चित्तार्थ धनप्राप्ती प्रथमं द्वादशसहस्रद्रम्माणां ज्ञानसाधारणमार्गेऽर्पणार्थं नियमो गृहीत. ततस्तयोईयोरपि प्राकर्मक्षयाट्यवसायतो विपुलं द्रव्यं प्राप्त. क्रमाच तयोर्द्वयोरपि द्वादशद्वादशकोटि- सौवर्णिकाः प्राप्ताः ततस्तो द्वावपि निजं सकलमपि द्रव्यं धर्मकायेंषु नियुज्य प्रव्रज्य च सिन्द्रिसुखं प्राप्तौ.॥ इति ज्ञानसाधारणद्रव्यव्ययोपरि कर्मसारपुण्यसारकथा समाप्ता ॥ Field-TME ॥ अथाकामनिर्जरायां मिठकथा प्रारभ्यते ॥ वसंतपुरनामास्ति । वसंतर्तुसमं पुरं ॥ प्रद्युम्नानंदि सत्प्रेक्ष्यं । विशालं सुमनःप्रियं ॥ १॥ श्रेष्ठी तो भ्यनामाभूत् । प्रेयसी तस्य धारिणी ॥ कांताननः पुनः पुत्रः। स्नुपा सौभाग्यसुंदरी ॥२॥ स्नांती दृष्टान्यदा नद्यां। यूना केनापि सा स्नुषा । तदंगसंगमाकांक्षी । स. तामूचे ससंभ्रमं ॥ ३ ॥ सुस्तातं पृच्छति ते। ॥५७।।

·धर्मोपदेश कर्णिका ५८॥ EHINDEa नोपा मत्तवारणकरोरु ॥ एते च नदीवृक्षा । अहं च पादेषु ते पतितः॥ ४॥ तं दृष्ट्वा हृष्टांतः साप्यूचे- सुभगा भवतु नदीयं । चिरं च जीवंतु ते नदीवृक्षाः ॥ सुनांतपृच्छकानां । प्रयतिष्यामः प्रियं कर्तुं ॥५॥ तस्या गृहायजानन् स । डिंभान् पप्रच्छ तत्रगान् ॥ केयं तेऽभ्यधुरिभ्यस्य । स्नुषा सौभाग्यसुंदरी॥६॥ सोऽथ दध्यो कथं मेऽस्याः । संगमः संभविष्यति ।। ततः प्रवाजिकामेकां | दानादिभिरुपाचरत् ॥ ७॥ सा तेन प्रेपिता गत्वा । तदुक्तं तत्र तां जगो॥ रुप्टेव चारुणीभूय । तर्जयित्वा तया खरं ॥८॥प्रक्षालयंत्या भांडानि । मपीलिप्तकरेण सा॥ हत्वा चपेटया पृष्टे-ऽपद्वारेणापसारिता ॥ ९॥ युग्मं । आख्यद् गत्वाथ सा तस्य । नामापि सहते न ते ॥ ज्ञातं तेनातिदक्षा-सा । विक्रीतासो वराकिका ॥१०॥मपीपंचांगुली- विवात । पृष्टेऽपद्वारकर्पणात् ॥ आहूतः कृष्णपंचम्या-मपद्वारेऽहमेतया ॥ ११ ॥ प्राप्तः संकेतकाले स। सुप्तावुपवनेऽथ तो ॥ भोजने मक्षिकेवागात् । कुतश्चित् श्वसुरस्तदा ॥ १२ ॥ ददर्शायं न मे पुत्रः। कश्च- नोपपतिर्भुवं ।। आचकर्प स्नुपापादा-नूपुरं स शनेस्ततः॥ १३ ॥ ज्ञात्वोचे स तया शीघ्रं । नश्य कुर्याः सहायतां ॥ साथ गत्वा पति प्रोचे। धर्म न सुप्यता बहिः ॥ १४॥ अशोकवनिकामध्ये । सुप्तावथ मुहू- EVELOPOSAMI33 ॥ ५८

·कर्णिका
पोपदेश
॥ ५९॥
EEGRATERGONE-TEMP3
ततः॥उत्थाप्योवाच साकात।किमिदं वः कुलोचितं ॥१५॥ यत्पादात् श्वसुरोऽगृह-नूपुरं निस्रपोजरन् ।स
ऊचे ग्रथिलो टेप । सूनोराख्यजरी प्रगे ॥ १६ ।। सोऽवदद्विकलोऽसि त्वं । सोऽवग्दृष्टः स्फुट परः ॥ भोक्ष्ये
शुण्येव सोचेऽथ । ऊचुः सर्वेऽपि कुर्विति ॥ १७ ॥ तत्रसप्रत्ययो यक्ष-स्तरपदोरंतरे वजन् । प्रियते दोप-
वांस्तेन । निदोपो याति तत्क्षणात् ॥ १८ ॥सनाता स्वजनोपेता-ऽचालीयक्षालयांतरे ॥ उन्मत्तीभूय
तेनासो । श्लिष्टा लोकेन मोचिता ॥१९॥ सा च तत्र गतोवाच । यक्ष साक्षात्तवाखिलं ॥ मुक्त्वा स्वपतिमेनं
च । न स्पृष्टाप्यधुना परं ॥ २० ॥ इत्युक्त्वा मंच यक्षांह्यो-भूत्वा मध्येन सा ययो॥ तद्वचश्चितयन्नेव ।
यक्षोऽस्थात् किं करोम्यहं ॥ २१ ॥ यक्षोऽपि वंचितो ह्येपा। ख्याता नूपुरपंडिता ॥ सर्वेः शुद्धेति च
प्रोक्ता । लोकेंद्धस्तु हीलितः ॥ २२ ।। तस्याऽधृत्याऽनशनिद्रा। ज्ञातमेतच्च भूभुजा ।। चक्रेऽथांतःपुरारक्षो।
राज्ञा निर्निद्र इत्यसों ॥२३ ।। सोधापांतेऽस्ति हस्तींद्रो । राज्ञी तन्मिंठके रता ॥ निशायां हस्तिहस्तेना-
ऽवरोहत्यांधिरोहति ॥ २४ ॥ तदा जामति तस्मिंश्च । मुहुर्देवी निरीक्षते ॥ ततः सोऽभ्यनयन्निद्रा । राज्ञी
प्राग्यदवातरत् ॥ २५॥ वृहदेला वभवेति । हस्त्यारोहेण रोपतः ।। हताश्रृंखलया, राज्ञी। तस्योचे.कांत मा
RECENE
॥ ५९॥

·पर्मोपदेश
कणिका
1६०॥
BHEILMMONSTER:
कुप ॥२६॥ अद्यारक्षो नवः कोऽपि न स निद्राति तन्मम ॥ वेला जातेयतो तच्च । वृद्धः सर्व निरीक्ष्य च
॥२७॥दयो राज्ञोऽपि दुःशीला। यद्येवं रक्षिता अपि ॥ तन्नः स्त्रीपु न दोषो य-न्नासांत्राता कुलंविना ॥२८॥
सोऽथ सुप्तो न जागर्ति । सर्वः कोऽप्युत्थितः प्रगे ॥ सप्ताहादुत्थितः सोऽथ । सर्वामाख्यत्वप्रभोःकथां ॥२९॥
तं विसृज्य नृपेणांत-म॒न्मयः कारितः करी॥ राइयः सर्वा नृपेणोक्ता । विवस्त्रास्तमलंघयन् ॥ ३०॥ सातु
राज्ञी जगादेवं । हस्तिनोऽस्मादिभेम्यहं । हताथोत्पलनालेन । राज्ञा सा मूर्छयापतत् ॥३१॥ राज्ञोचेऽथ
न ते भौति-मत्तेभात्कृत्रिमाञ्च भीः॥ नामुर्छः शृंखलाघाता-न्मूर्छिता तुत्पलाहता ॥३२॥ तत्पृष्टे शृंखला:
घातः। प्रेक्षितःक्ष्माभृता ततः ॥ अरे पापाधमा सैपा। वध्या सारोहकद्विपा ॥ ३३ ॥ सोऽथानाय्य गजा.
रोहो। राज्ञोचे पाप संप्रति ॥ सराज्ञीको गजारूढ-स्त्वं शैलाग्रादितः पत ॥३४॥ स तथादि समारुह्य ।।
राजादेशाद्गजं दधी॥ कमात् त्रीश्चरणान् व्योम्नि। विधाप्येकांहिणा स्थितं ॥३५॥ रक्षेभमिति राजोचे।
लोकेदोंपोऽस्य न प्रभो ॥ लोकवाक्यात्ततो राज्ञा । स ऊचे रक्ष हस्तिनं ॥ ३६ ॥
सोऽभ्यधात्करिणं त्रास्ये । चेन्नो यच्छसि जीवितं ।। दत्तं तेनांकुशेनेभो । वालयित्वा स्थले. कृतः
*HOMEBHAI
॥६० ॥

·a
कणिका
नातिनालिसा
॥ ३७॥ अथोत्तार्य गिरे राज्ञा । कृतो तो देशताडितो ॥ गच्छंतो च कचिद् ग्रामे । शुन्ये देवकुले स्थितो
धर्मोपदेश
॥ ३८ ॥ रात्री ग्रामेयकेस्तत्र । त्रासितः पारिपंथिकः ॥ तदेव देवकुलकं । शरण्यं शरणं श्रितः ॥ ३९ ॥
॥ ६१॥
वेष्टयित्वा तदाऽरक्षा-स्तस्थुः श्वोऽसो गृहीष्यते ॥ स्पर्शाच्चोरस्य सा तत्र । रक्ता चौरेऽभ्यधादिदं ॥ ४० ॥
भव त्यं मे पतिः सोऽपि । मेनेऽथारक्षकैः प्रगे॥ आरोहोऽक्षेपि शूलायां । सा चौरेण समं गता ॥४१॥
मागें दृष्ट्वा नदी चौर-स्तमुचे देवि तेऽस्ति यत् ॥ तदर्पयादौ येनेदं । सर्वमुत्तारयाम्यहं ॥ ४२ ॥ त्वामनु-
त्तारयिष्यामि । दुरुत्तारं सहाखिलं ॥ शरस्तंवे विवस्त्रास्था-सर्वस्वं तस्य सार्पयत् ॥ ४३ ।। नंदीमुत्तीर्य
चोरोऽथ । दधावे साथ तं जगी ॥ किमेवं यासि सोऽवादी-न्न विश्वसामि ते शुभे ॥ ४४ ॥ यथा त्यक्त-
स्त्वयैको हि । तथा त्वं यदि मामपि ॥ इत्युक्त्वा तस्करः सोऽगा-द्विलक्षा राज्यपि स्थिता ॥४५॥ शुला-
प्रोतो हस्तिपकः । श्राद्धाजलमयाचत ॥ स ऊचे चेन्नमस्कारं । ध्यायसि त्वं ददामि ततः॥ ४६ ॥ ध्या-
यामीति च तेनोक्ते । श्राद्धोऽगाजलहेतवे ।। ध्यायन्नेव नमस्कारं । मिठो मृत्वा सुरोऽभवत् ॥४७॥ श्राद्ध-
श्वारक्षकैर्वद्ध-श्चौराथै जलमानयन् ॥ देवोऽवधेः प्रेक्ष्य शिलां । विकुर्व्य तममोचयत् ॥ ४८ ॥ शरस्तंवे च
॥ ६१.॥

·भोपदेश
कणिका
॥ ६२॥
EHILEMMOLESTERE:
दृष्ट्वा तां । तदर्थं फेरुरूपभाक् ॥ अवाक् मुक्त्वामिपं वक्त्रा-तोरे मत्स्याय धावितःः॥ ४९ ॥ आमिपं
जगृहे श्येनो । मीनतःसलिलं गतः ॥ शृंगालोऽथ विलक्षोऽस्था-ध्यायंस्तमथ साब्रवीत् ॥ ५० ॥ मांसखंड
परित्यज्य | मत्स्यं धावसि जंवूक ॥ भ्रष्टो मीनाञ्च मांसाच्च । हा किं ध्यायसि दैन्यतः ॥ ५१ ॥ सोऽवक
पत्रपुटच्छन्ने । अयशःकारिके पितुः । भ्रष्टा पत्युश्चोपपत्युः। किं मां वदसि बंधकि ॥ ५२॥ इत्युक्ते ब्रीडिता
सास्थात् । सोऽथाभूदिव्यरूपभाक् ॥ तस्याः स्ववृत्तमावेद्यावतार्थित्वमजीजनत् ॥५३॥ तेन संतW राजाथ।
तमग्राह्य च पुंश्चलों ॥ अथ सत्कारपूर्व सा । निःक्रम्य स्वर्गभागभूत् ॥ ५४ ॥
इत्यकामनिर्जरायां मिठकथा समाप्ता ॥
BalafdDEO
proontr>
॥ अथ प्रस्तावोक्तिविषये यशोभद्रमुनिकथा ।।
इहेब भरते साकेतपुरं नाम नगर, तत्र च पुंडरीको नाम राजा, तस्य लघुभ्राता च कंडरीकः, कंड
रीकस्य च यशोभद्रानाम्नी भार्यासीत्. अथान्यदा कामवाणेराहतस्य तस्य वृद्धभ्रातुः पुंडरीकस्य चित्ते लघु-
॥६२ ॥

·. EPISOPHETHERLArti धर्मोपदेश भ्रातुः कंडरीकस्य भार्यायामनुरागो बभूव. अयेकदेकांते स पुंडरीकस्तां यशोभद्रामूचे, भो सुंदरि! त्वं मां फर्णिका ॥ ६३॥ पति भजस्व ? तयोकं राजन् ! किमेवमभिदधासि? यतः-अह्राय वह्रो बहवो विशति । शस्त्रेः स्वदेहांश्च विदारयति ॥ तत्राणि कृच्छ्राणि समाचरंति । मारारिवीरं विरला जयंति ॥१॥ किंच हे राजन् ! त्वयि चैवं जल्पति नूनममृते विपमुत्पन्नं, सूर्यादंधकारो जातः, चंद्रमोंगारवृष्टिर्जाता, जलादग्निरुत्थितः, यत आर- क्षकात्वत्त एवेदं मे भयं जातं. यदि वत्सदृशः सुनेत्रो नर उन्मागें याति, तदा दृष्टिविकलस्य तु को दोपः? तत् श्रुत्वा कुपितेन राज्ञा दुर्वचनैः सा वधूस्तर्जिता. ततोऽन्यदा कोपातुरेण तेन राज्ञा तस्याःसंगतियता तस्य निजलघुभ्रातुः कंडरीकस्य मारणाय विपं दत्तं, यतः दिवा पश्यति नो घूको ।रात्रो काको न पश्यति ॥ कामांध कोऽपि पापीयान् । दिवा रात्री न पश्यति ॥ १॥ अथैवं स्वकीये भर्तरि कंडरिके मृते सति सा यशोभद्रा चिंतयति, नूनमयं पापी नृपोऽथ मे शीलखंडनं करिष्यति, ततोऽहं क्वचिदन्यस्थाने गत्वा निज- शीलं रक्षामि. इति स्वमनसि विचित्य सा रात्री ततो निर्गत्य श्रावस्तीनगर्यां गता, तत्र च सुबताख्या- ॥ ६३ ॥ यास्तपोधनायाः पोपधागारे स्थिता. तन्मुखाच धर्मोपदेशं निशम्य तस्याः संसारोपरि विरागो बभूव. ततश्च EHAREkajal

·पर्मोपदेश
कर्णिका
EHRP-13THEMOR4E-HEIREra
सा तस्याः समीपे दीक्षा जग्राह. अथ तस्या उदरे पूर्वसंभवों गर्भ आसीत्, परं व्रतांतरायभयातया तस्य
महासत्या अग्रे स्वकीयं तत्स्वरूपं न निवेदितं. अथ तस्याः स.निजपतिसंभवो गोऽनुक्रमेण वृद्धि प्रापः
तदा तया महासत्या सुव्रतया तस्यै प्रोक्तं, वत्से किमेतत् ? सा प्राह भगवति! दीक्षाग्रहणाकांक्षया मयैप
वृत्तांतो भवत्या न ज्ञापितः. ततस्तया प्रवर्तिन्या सा गुप्तवृत्या गीतार्थसुश्रावकगृहे मुक्ता, तत्र तस्याः
पुत्रप्रसवो बभूव, तस्य पुत्रस्य च यशोभद्र इति नाम-परिकल्पितं. क्रमेणाप्टवार्षिकश्च स गुरुभिर्दीक्षितोड:
ध्यापितश्च, यौवनकाले च स उन्मत्तीभूय विषयाभिलापी जातः, तेन च स विंध्याचलं स्मरन्मदोन्मत्तः
हस्तीच निरंकुशः परिभ्रमति, चित्तं विना च केवलं मुनिवेपं धारयति. यतः-हरिवंभपुरंदर-सुरनरनिव-
हाणिवि जिया जेण ॥ सो मयणो लद्धरसो । जेण जिओ तं जिणं नमह ॥ १॥ सवगहाण पभयो ।
महागहो सबदोसपावठिई ॥ कामग्गहो दुरप्पा । जेणभिभूयं जगं सवं ॥ २ ॥
इतश्चेकम्मिन्नवसरे तेन निजमातुरग्रे निवेदितं, मातनं शक्नोम्यहं व्रतं पालयितुं, अंतो निजे राज्ये
यास्यामि, भजिप्यामि च तत्र गार्हस्थ्यं, भुक्तभोगश्च पुनर्वृद्धत्वे व्रतं गृहीप्ये, अधुना चाहं निजपितृव्य:
PATIBARMERI
॥ ६४ ॥

·कर्णिका. धर्मोपदेश पुंडरीकपा स्थितो राज्यं करिष्यामि. तत् श्रुत्वा माता प्राह, वत्स तर्हि ममेकं प्रार्थितं कुरु ?-अशक्तोऽपि वतं कर्तुं । मम प्रार्थनयानया ॥ तिष्ट द्वादश वर्षाणि पश्चात्कुर्याद्यथोचितं ॥१॥ तत् श्रुत्वा तेनापि मातु- स्तद्वचनं प्रतिपन्नं. ततो द्वादशवांते गुरुण्या द्वादशवर्षाणियावत् स स्थापितः. ततो गुरुवाक्येन स द्वादशवर्षाणि यावस्थितः. एवमष्टचत्वारिंशद्वर्षांते यावत्स ततो गंतुं लग्नः, तावत्तस्य माता तस्यैक रत्न- कंवलं ददो. ततोऽसी स्वपितृव्यपुंडरीकपाश्चे गंतुं प्रवृत्तः, रजन्यां च साकेतपुरे प्राप्तः.अथ प्रातरहं भूपा- लाग्रे यास्यामोतो विचित्य सं रात्री कस्मिंश्चिदेवकुले प्रेक्षणकं विलोकयन् स्थितः. इतस्तत्र भूपालादया बहवो लोकास्तत्प्रेक्षणकं विलोकयितुं समायाताः. तत्रैका मनोहरा नर्तकी लोकानामतीवानंददायकं नृत्यं विदधातिस्म. एवं रात्रिप्रहरत्रये व्यतिक्रांते, सा नर्तकी खिन्ना. अथ तां खिन्नां दृष्ट्वा तस्या माता प्राह, वत्से! बह्वो व्यतिक्रांते स्तोके च व्यतिकरेऽथावशिष्टे कथं त्वं खिन्ना सती निजांगं मोटयसि ? यतः-सुष्टु गीतं त्वया सुष्टु । नर्तितं सुष्टु वादितं ॥ दीर्घरात्रिमतिक्रम्य । मा प्रमादीनिशात्यये ॥१॥ एनं श्लोकं श्रुत्वा स यशोधनस्तपोधनो वैराग्यपरो. निजं रत्नकंवलं तस्यै देदो. राजकुमारोऽपि तस्यै रत्नजटितं सुवर्णकुंडल- Effeb2E-959636 ॥६५॥ .

·"पोपदेश
कर्णिका
॥६६॥
L-
HEHERemi0dE-BriddlEEHD
मयच्छत् तन्नगरवास्तव्या श्रीकांताभिधा श्रेष्ठीपत्नी च तस्यै निज मौक्तिकहारं समर्पयामासे. नृपस्थ हस्ति-
पकश्च तस्यै निजं वर्णजटितमंकुशं ददौ. जयसिंहाभिधो मंत्री च निजहेमकटके अयच्छत्. एवं तस्यै
नर्तक्ये तैर्दत्तानि लक्षमूल्यवस्तूनि दृष्ट्वा राज्ञो मनसि विस्मयो वसूब. एवं विस्मितेन राज्ञा मुनये तदनु-
चितदानकारणं पृष्टं. तदा स प्राह-यन्नानीतं मनः स्थाने । गुरुणाऽनायि तत्तया॥ सूर्यः खगं भिनत्येव ।
दीपिका भूगृहे तमः ॥ १॥ राजन्नेपा नर्तकी मे गुरुणीभूय सुगतिमयच्छत्, अतः कारणान्मया तस्यै मे
रत्नकंबलं दत्तं. ततो राज्ञा सा श्रीकांता श्रेष्टिनी पृष्टा, सापि वक्ति, राजन्मे मनसीति पूर्व विचारोऽभूत्,
यदहं स्वभर्तारं विनाश्यान्यं पति करिष्यामि, परमस्या नर्तक्या वाक्यान्ममापि प्रतिबोधो जातः. ततो
राक्षा स हस्तिपको दानकारणं पृष्टः. स आह, राजन्नहमन्यराज्ये गंतुकामोऽभूवं, तेन रणांगणे गजेंद्रारूढं
त्वां वेरिभ्यः समर्पणोत्सुफश्चाभवं, परमस्या नर्तक्या वाक्यश्रवणतोऽहं तद्दुष्कृत्यात्प्रतिनिवृत्यास्यै नर्तक्य
गजांकुशमयच्छं. ततो राज्ञा पृष्टी तावमात्यराजकुमाराववदतां, हे राजन्नावां त्वां विपाय राजग्रहणोत्सुका.
यभवाय, परमस्या वाक्यात्प्रतियुद्धो. आवश्यकेऽप्युक्तं सुलु गाईयं मुटु। वाईयं सुठु नच्चियं सामे अणुपालियं
॥६६॥

·--
कर्णिका
धर्मोपदेश
॥ ६७॥
दोहराई। थोवंते मा पमायेहि ॥१॥ एवं स राजा सर्वेषामाशयानिशम्य सहपों वभूव, संसारासारतां च
विज्ञाय प्रतिबुद्धः सः, विशेपतस्तपोधनदेशनया सर्वेऽपि ते प्रतिबुद्धाः. ततो राजा तं निजकुमारं राज्ये
निवेश्य मुनिपावें च व्रतं गृहीत्वा निरतिचारं च चारित्रं पालयित्वा दिवमगमत्. स. यशोभद्रो मुनिरपि
गुरुपाचे गत्वा स्वदुःकृतं च समालोच्य प्रतिक्रम्य च पुनश्चारित्रं पालयित्वा केवलज्ञानी बभूव, प्रांते च
समाधिमरणपूर्वकं शिवं जगाम. अतः कारणात्-प्रस्तावे भणितं वाक्यं । प्रस्तावे दानमंगिनां । प्रस्तावे
वृष्टिरल्पापि । भवेत्कोटिफलप्रदा ॥१॥
antercitation
॥ अथ तीर्थस्नानेन पापापगमने विप्रकथानकं प्रारभ्यते ॥
स्तंभतीर्थे कश्चिदेको विप्रस्तीर्थयात्रिकसार्थे गंगादितीर्थयात्राकरणयियांसुरभृत्. तदा तस्य चतुरया
पल्या प्रोक्तं, स्वामिस्तव सार्थेऽहमपि समागत्य तीर्थयातां करिष्ये. परं विप्रेण वह्वाग्रहेण सा गृहे स्थापिता.
तंतस्तया तत्प्रतिबोधार्थ कटुतुंविकेका तस्य समर्पिता, प्रोक्तं च, यत्र यत्र तीर्थे यूयं स्नानं कुरुथ तत्र
विध
॥ ६७.॥

·गर्मोपदेश कर्णिका, ॥६॥ . ERRHEATROrane त्रिपा'तुंबिकापि युष्माभिस्तत्तीर्थजले नाप्या, सोऽपि तथेति प्रतिपद्यं तां कटुतुंबिकामादाय ततश्चलितः ततः स.कोणाष्टंपष्ठितीर्थयात्रां-विधाय' निजगृहे समागतः. सर्वहुमान मिलितश्च तत्रं स्वजनवर्गः, तेन प्रोक्त तीर्थयात्रांवृत्तांतं. चं निशम्य सकलोऽपि स्वजनवर्गस्तस्य प्रशंसां विधाय तं च धन्यं मन्यमानों स्वस्तस्थानं ययो. ततस्तेन विप्रेण हर्षपूर्वकं तां तुंविकां दत्वा प्रोक्तं, प्रिये! मयैपा तुविका त्वत्कथना- नुसारेण सर्वेष्वपि तीर्थेपु तत्तत्तीर्थजलेन नपितास्ति. ततः स विप्रोऽप्यतीव हृष्टो निजमित्रादिमिलनार्थं वहिर्गतः, अथ तया चतुरया विप्रपन्या तत्प्रतिवोधार्थ तो तुविका संस्कृत्य तस्याः पलेवः कृतः, भोज- नावसरे स विप्रोऽपि गृहे समागत्य भोक्तुमुपविष्टः अथ तया परिवेपित्तं तत्कटुतुंबिकापलेवं विषप्राय विज्ञाय कोपातुरः स विप्रः प्राह, अरे दुष्टे! दुराचारिणि! त्वया किमेतकृतं ?. तया प्रोकं स्वामिन् ! एपा कटुतुं- विकापि मया तु सकलतीर्थनानेनामृतमयीभूता ज्ञाता, तेन .मया तत्पलेवं कृत्वा युष्माकं भोजनाय परिवेषितः. तत् श्रुत्वा स विप्रोऽपोपहिहस्य प्राह, भो मुग्धे! तत्तुंविकामध्यस्थं कटुकत्वं तु तीर्थस्नानेनापि नःशुयति.' तदा तत्पन्या प्रोक, स्वामिन् ! सर्वदा' दुराचरणपरराजप्रतिग्रहमृतश्राद्धादिभोजनयज्ञवि- *न-08-008-3 ६८॥

·फर्णिका धर्मोपदेश हितजीतहिंसादिसमुद्नं पापं तीर्थनानेन तर्हि कथं प्रयातीति प्रतिवोध्य स तया सम्यग्धर्म ग्राहितः. एवं स दिजोऽपि तस्या निजपल्याः परमोपकारं मन्यमानः सम्यग् जिनधर्म पालयन् प्रांते सुगतिभाग्वभूव. इति,तीयंत्रानेन पापापगमे विप्रकथा समाप्ता ॥ ॥६९॥ Immmmmmmmste ॥ अथोचित्ययुक्तवचनोक्तो विप्रकथा प्रारभ्यते ॥ एकत्रोचित्यवचन-मेकतो ग्रंथकोटयः ॥ पश्योचित्यगिरा लेभे। बंधमोक्षं स माधवः॥१॥काशीपुर्या माधवारयो द्विज एको दुर्गतो दुर्भगो दरिद्रश्चासीत्, तेन स लोकानामसुखावहो बभूव. लोकैश्च सर्वत्रेवं कथ्यते, योऽस्य माधवविप्रस्य मुखं प्रभाते विलोकयिष्यति, तस्य नूनं मध्याह्नानंतरमेव भोजनं भविष्यति. एवं सा वार्ता शनेः शनेस्तन्नगरनृपस्याग्रे प्राता. तदा स राजा लोकांस्तर्जयित्वा सक्रोधः प्राह, अरे! दुष्टा नगरलोका नूनं मृपाभापिणः संति, मुधैव तस्य निरपराधस्य माधवद्विजस्य दूपणं यच्छंति. अथ श्वोऽहमेव तस्य द्विजस्य मुखं दृष्ट्वा प्रातरेव भोक्ष्ये. एवं लोकवाता मृपाकरणाय स राजा प्रातरेव तस्य विप्रस्य H-न-illge ॥६९॥ FREE ·पमा पदेश कर्णिका E- HEIPREDEEP दृष्ट्वा वयं भोक्तुमुपविष्टः, एवं यावत्स भोजनस्य प्रथमं कवलं गृह्णाति, तावदकरमान्निपादिभिरागत्य तस्य पहस्तिमरणं निवेदितं. तत् श्रुत्वा शोकातुरः स नृपो ‘मुमूर्छ. मुर्छानंतरं स तत उत्थाय: हाहारवपरो मृतहस्तिसमीपे गतः: तदनंतरं कथंचिद्गतशोकः सोऽतीवाग्रहेण मंत्रिभिः संध्याकाले भोजितः अथ द्वितीयदिने मंत्रिप्रभृतिभिस्तद्ब्राह्मणमुखदर्शनफलं स्मारितोऽसौ नृपः कथयामास; नूनं लोकोक्तिः सत्यैव, यो दुर्भगो द्विजो ममाप्येवं वाधाकारको जातः, स लोकानां कथं न पीडयिष्यति? अत एनं दुर्गतं द्विज़ शूलाधिरुढं कुरुत ? अथैवं नृपादिष्टाः सुभटा यावत्तं माधवं द्विजं वध्वा वधस्थाने नयंति, तावत्तेनोक्तं, नाहमेकाक्येवमेवंविधः, इत्युक्त्वा स हसतिस्म. सुभटैश्च तैस्तदुक्तं तस्य हसनं च राज्ञे ज्ञापितं, तद्गा कौतु- कार्य स राजा तं पश्चान्निजसमीपे समाहूय तत्कारणं पप्रच्छ. तदा स माधवो द्विज उवाच, राजन्! नूनं त्वं मत्तोऽप्यधिकनिकृष्टो मया ज्ञातः, अतोऽहं नेकाक्येव निकृष्टः, यतो मदीयमुखं दर्शनस्तव, विकाले भोजनं जातं, मम तु त्वदीयमुखदर्शनादेव मरणमेव जायमानमस्तिः तत् श्रुत्वा रंजितो राजा-तं द्रव्या- दिना सत्कृत्य मुमोच. ।। इत्युचितवचनोक्तो माधवद्विजकथा॥ मान ॥ ७० ॥ .

·कणिका
पोपदेश
11 ७१।।
E:-OPERTENAMETERTHD
॥ अथ कृतफर्मफलोपभुक्तो कार्पटिककथा प्रारभ्यते ।।
कश्चिदेकः कार्पटिकः सोमेश्वरयात्रायां बजन पथि कस्मिंश्चिद्ग्रामे कस्यचिल्लाहकारस्योकसि रात्री
सुसः. अथ तस्य लोहकारस्य पतिद्वेपिणी भार्या स्वपति निहत्य रुधिरलिप्सां कृपाणिकां प्रच्छन्नरीत्या तस्य
सुतस्य कार्पटिकस्य पाश्चे निधाय कोलाहलं कृत्वा रुदितुं प्रवृत्ता. तस्या आर्तनादं श्रुत्वाऽरक्षकैस्तत्रागत्य
तस्य निरपराधिनः कार्पटिकस्य करो छिन्नो. तदा स कार्पटिको रुदन देवमुपालव्धुं प्रवृत्तः तदा तेन देवे-
नापि निशि प्रकटीभूय तस्य प्रोक्तं, भो कार्पटिक! त्वं वृथा रुदनं मा कुरु? तव प्राग्भवं च शृणु? पूर्व-
भवे तवैको भ्राता अजमारणायोयतो बभूव. तदा त्वया तस्याजस्य कर्णों धृतो, तव वंधुना व सोऽजः
शस्त्रिकया व्यापादितः. एवं सोऽजो. मृत्वेयं लोहकारस्य योपिजाता. स तव बंधुरपि कालांतरे मृत्वा
तस्याः पतिरभृत्, स्वमपि च मृत्वा कार्यटिको जातः, अथैवं क्रमेण भवतां त्रयाणामप्यत्र संयोगोऽभवत्.
पूर्वभववरेण द्विष्टया तया निजस्वामी व्यापादितः, त्वयापि.च. निजकरच्छेदनरूपं तत्कर्मफलं लब्धं. अथैवं
निजकृतकर्मफलं भुंजानस्त्वं वृथा मां कथमुपालभसे ? इत्युक्त्वा सोऽदृश्यो वभूव. ॥ इति ॥
HAFERRETRIEEET
॥७१ ॥

·धर्मोपदेश कणिका ॥७२॥ ॥ अथ बुद्धरुपरि-अंजायाः कथा प्रारभ्यते॥ कंचिंदरण्ये महंदजायूथ चरित्वा सर्वदा संध्यासमये ग्राममध्ये समायाति. इतश्चैकदैकः सिंहस्तदः जायूथ हेतु समागच्छन् यूंथपेन दृष्टः, तदा-तेन तत्सकलमपि यूथं द्रुतमेव ग्राममध्ये समानीतः परमेका खंजी अंजा द्रुतं चलितुमशंका वनमध्ये पश्चास्थिताः ताहंतुं यावत्स सिंहः समागच्छति, तावत्तमायांतं. वीक्ष्य सांजापि तस्य सन्मुखमचलत्. खंजती च तां. सन्मुखमागच्छंती वीक्ष्य चकितःःसःसिंहो. निजमनसिः दध्यो, नूनमेंपा कापि राक्षसी अंजारूपं विधाय मामेव हेतुं समागच्छंती विलोक्यते यदि सा सत्यैवाजा, भवेत्तदा मदीयदर्शनत एव नश्येत्, परमियं तु मम सन्मुखमेव समायाति.. इति विचिंत्य सिंहो भयेन. दुरमेंव स्थित्वा तो पंप्रच्छ, कासित्वं? सा- प्राह-सप्त सिंहा मया जग्धाः। नवव्याघात्रयो गजाः॥ एक: सिंह वने नष्ट। हंतुमंत्रागतास्म्यहं ॥१॥ एतद्वचनं श्रुत्वा स सिंहस्तक्षणमेव ततो नष्टः एवं स्वबुद्धि प्रपंचेन सा छांगी कुशलेन निजंग्राममध्ये समायाता. ॥ इति अजाकथा समाप्ता ॥ नाम- MOT ७२ ॥

·कर्णिका ॥ अथ वचनागुप्तो कुंभकारिणीकथां प्रारभ्यते ॥ भोपदेश कस्मिंश्चिद्ग्रामे काचिदेका कुंभकारिणी वसतिस्म. सा चौरभीत्या.निशायां निजाभरणानि गृहांगणे ॥७३॥ मृत्तिकानिकराधः सर्वदा गोपयित्वा स्थापयति. निद्रावसरे च सर्वदा पठति, यथा-सुखे सुवेइ कुंभारडी.। चोर न मटीयां लेइ । खूणे बांधी गादही । वारइ त्राटी देई ॥१॥ एवं सा सर्वदा महता वरेण पठित्वा सुखेन निद्रां करोति. तद्गृहनिकटे वसन्ः कोऽपि धूर्तश्चौरः सर्वदा तयोक्तानि तानि वचनानि शृणोति: अयैकदा तेन धूर्तेन चौरेण चिंतितं, इयं कुंभकारी नित्यमेवेत्थं पठति, ततोऽस्या.एतत्पठने. कोऽपि हेतु- विलोक्यते; नूनं सा निजमृत्तिकासमूहे धनं गोपयित्वा स्थापयति, अतो रात्री प्रच्छन्नं मया तस्या मृत्ति- केव विलोकनीया. इति विचिंत्य रात्रौ तस्यां सुप्तायां तेन तेन प्रच्छन्नं तत्रागत्य सा मृत्तिकैव विवृत्य विलोकिता, तदा तन्मध्यात्तस्याः वर्णाभूषणानि गृहीत्वा स धूतों निजगृहे समेत्य सुखेन निद्रामकरोतः अथ प्रभाते जागृता सा कुंभकारी निजांगणस्थं तं मृत्तिकासमुहं विरलीभृतं विलोक्य स्वाभूषणान्यपि तत्रानवलोक्य विलपंती निजवचनाऽगुप्ति निंदतिस्म. ॥ इति वचनाऽगुप्तौ..कुंभकारीकथा समाप्ता ॥ dedegaocial ॥७३॥ EMALEHEE

·पोपदेन
कणिका
॥ ७४॥
IFEDERATONE-HEIO
" ॥ अथ दुर्वचनविषये विप्रकथा:प्रारभ्यते ॥::.....::.....!!
: कोऽपि.मारवो दुर्मुखो विप्रः काश्यां विद्याध्ययनं "विधायं निजगृहप्रति चलितः, मागें क्वापि' ग्रामे
भिक्षाय भ्रमन् कस्या अपि कोटुंविन्या गृहे प्राप्तः, तयापि दयया तस्मै विप्राय:क्षिप्रचटिका दत्ता, रंधनार्थ
चंधनानि मृत्तपणिकापि च प्रदत्ता:तदा.स विप्रोऽपि तस्याः कौटुंविन्या वाटके.स्थितस्तदत्ता क्षिप्रचटिका
पचतिम्म, 'अथ तस्मिन् वाटककोणदेशे तस्याः कौटुंविन्याः पुष्टशरीरका मनोहरा महिषी तृणादीनि भक्षयंती
स्थिताभृत. ततोऽर्धपकायां क्षिप्रचटिकायां तस्य पठितमुर्खस्य विप्रस्य हृदये तोऽभूत्, अरे! अस्याः
कौटुंबिन्या देहलीद्वारं संकटतरं वियते, अतश्चेयं.महिषी यदा मरिष्यति, तदा संकटतरादस्माद् द्वारतः
कथं सा बहिर्निष्कासयिष्यते? इति वितयं तेन.दुर्मुखेन विप्रेण तस्याः स्वकीयः सः वितर्को वचनतो
निवेदितः. तदा रुष्टया तया प्रोक्तं, रे दुष्ट! बमधुनैवेतो निस्सर? इत्युक्तोऽसो दुर्मुखः पठितमूखों विप्रः
स्तामर्धपकां क्षिप्रचटिकां निजोत्तरोये क्षिप्त्वा ततश्चलितः. तदा तदुत्तरीयाजलावश्रावणं दृष्ट्वा हास्यपरैः
लोकः पृष्टः स प्राह, भो लोका::अयं मदीयमुखरोगः भवति. इत्युक्त्वा तेन स्वीकीयदुर्वचनवृत्तांतो लोका.
66233820401231EB1990EK
.
॥ ७४ ॥

·कर्णिका
-
FOLLtihar
नाम निवेदितः, तत् श्रुत्या लोकः प्रसभं महस्यमानः स.तं ग्रामं मुक्त्वा चचाल. ।। इति दुर्वचन:
पमान
विपणे दुर्मुखविप्रकथा ॥
Bimmmmmmmms
॥ अथ पित्रादिभक्तिव्यवहारशुक्ष्यादिविषये मोचिककथा:प्रारभ्यते ॥ :
: कम्मिंश्चिद्ग्रामे एको विप्रो.वसतिम्म. स.प्रतिवर्ष तीर्थयात्रार्थ गंगांप्रति गच्छति. गंगाभक्ता.वहवो
जनाश्च तत्र तीर्थ शुभमार्ग:व्ययाथै खकीयं धनं तद्धस्ते.समर्पयंति. सोऽपि तत्र गतोऽनाथदीनादिभ्य-
स्तद्धनं प्रयच्छति; स्वयमपि गंगाम्नानादिना निजात्मानं पवित्रीभुतं मन्यमानः पश्चानिजगृहे समायातिः
अयेकदा तत्र वास्तव्येनेकेन. मोचिकेन (चर्मकारेण). तस्य विप्रस्य तत्र ती व्ययार्थं कियद्धनं समर्पितं,
कथितं च यदि गंगा स्वयं. निजहस्तं प्रसार्येतन्मदीयं धनं,गृह्णीयात्तदा त्वया तस्यै समर्पणीयं अन्यथा न.
एतग्निशम्य निजमनसि विस्मितः स.द्विजो विचारयति, इयत्कालं गंगया स्वहस्तं प्रसार्य कदाप्यपि मत्तो
नूनं कस्यापि धनं गृहीतं'नास्ति, अयं चर्मकारश्चैवं वदति, अतो मयैतत्कौतुकं ध्रुवं विलोकनीयमेवः इति
E-IPEAREDMR0
॥ ७५ ॥

·पर्मोपदेन फणिका ॥७६॥ FEAC-FINHEMISTANOTHORI विनित्य स तत्र गतो मोचिकार्पितं तद्धनं निजकरे समादायोवाच, भो मातगंगे! मदीयग्रामवास्तव्येनाः मुकेन मोचिकेनेतद्धनं मदीयहस्तेन तुभ्यं समर्पणाय प्रेपितमस्ति, परं तेन मह्यं कथितमस्ति, यदि गंगा. स्वहस्तं प्रसार्य गृह्णीयात्तदा त्वया तस्यै चेतन्मदीयं धनं समर्पणीयं, अन्यथा न. तत्कथनानंतरं तूर्णमेव गंगाप्रवाहतः स्वर्णजटितरत्नाद्याभूपणालंकृतो गंगाया हस्तों बहिनिःसृतः. तं हस्तं दृष्ट्वातीवविस्मितः स द्विजस्तम्मिन् हस्ते तद्धनं समर्प्य प्रोवाच, हे मातगंगे! प्रतिवर्षमहमत्र त्वदीययात्रार्थ समागच्छामि पुण्यार्थ मदीयं परकीयं च भूरिद्रव्यं व्ययामि, परं त्वया कदापि निजहस्तं प्रसार्य गृहीतं नास्ति, अथाय तस्य होनजातीयस्यापि चर्मकारस्य द्रव्यं स्वहस्तं प्रसार्य ग्रहणे को हेतुः? तेनेत्युक्ते गंगा निजदिव्यरूपं प्रकटोकृत्य प्राह, भो द्विज! अहं शुद्धभावयुक्तभक्त्या सदाचरणेन च प्रिये, परं न वाह्यवृत्त्या, यतः-पर- दारपरद्रोह-परद्रव्यपराङ्मुखः ॥ गंगाप्याह कदागत्य । मामयं पावयिष्यति ॥१॥ इत्यायुक्त्वा यावत्सा गंगा स्थिता, तायत्सोऽत्यंतं चकितो द्विजः पप्रच्छ. भो मातस्तस्य. चर्मकारस्याप्येवंविधा का शुद्धक्रिया- स्ति ? तेनेत्युक्ते गंगया प्रोक्तं, भो द्विजोत्तम! तत्र गत्वा त्वं स्वयमेव तदाचरणं विलोकयेः, इत्युक्त्वा ENABEERail@krilal BEIRTER ।। ७६॥

·फर्णिका.
भोपन
गंगा तिरोऽधत्त. अथ निजमनस्यतीवचमत्कृतः स द्विजस्तुण पश्चानिजग्रामे समागत्य तस्य चर्मकारस्य
मातापित्राभक्ति शुद्धाचरणादि च विलोक्य हृष्टस्तस्मे कथयामास, भो पुरुषोत्तम! त्वदीयं धनं गंगया
स्वहस्तं प्रसार्य गृहीतं, त्वदुत्तमाचरणप्रशंसा च सत्येव कृता. इत्युक्त्वा तस्मै धन्यवादं दत्वा स द्विजो
निजगृहे ययो ।। इति मातृपितृभक्तिव्यवहारशुध्यादिविपये मोचिककथा समाता ॥
SHETRIOTHERRIDHARE
॥ अथ प्रस्तावोक्तिविषये यशोभद्रकथा प्रारभ्यते ॥
कनिश्चिन्नगरे कोऽपि लघुकूचों बालो राजा राजपाटिकाथ गच्छन् हश्रेणी समायातः. तावंता
हस्थितेन केनापि यशोभद्राभिधेन यूना वणिजा स्वकीयं स्थूलं कूच निजहस्तेन स्पृष्टं तद् दृष्ट्वा तेन बालेन
नृपेण चिंतितं नूनमयं वणिग मदीयं लघुकूचे दृष्ट्वाऽहंकारेण स्वकीयं स्थूलं कूचे स्पृशति. इति शंकया
तेन वालेन राज्ञा रोषतस्तं धृत्वा चौरदंडं कारयितुं तलारक्षकाणां स समर्पितः. तदा बुद्धिंवता समयज्ञेन-
च तेन वणिजा निजजीवितरक्षार्थ तस्य नृपस्य पादयोः पतित्वा प्रोक्तं, स्वामिन् ! मंदीय स्थूलं. कूचे स्पृ.
*0261206849] BASED
॥७७॥

·पर्पोपदेश
कणिका
॥ ७८ ॥
शता मयेवं चिंतितं, यदेप नृपो लघुकर्णोऽपि सकलजनोदरभरोऽस्ति, अहं च दीर्घकूचोंऽपि स्वोदरमपि
कप्टेन भतु शक्तोऽस्मि, एवं स्वं कूर्च निंदता सता मयेतत्स्पृष्टं एवंविधानि तस्य वचनानि श्रुत्वा संतुष्टेन
राज्ञा सजीवन्मुक्तो वस्त्राभूषणादिभिश्च परिधापितः॥ इति प्रस्तावोक्तिविषये यशोभद्रवणिककथा समाप्ता।
: ॥ इति धर्मोपदेशकर्णिका समाता ॥ ॥ श्रीरस्तु॥
नास्तानPATMENTap
6760408400193084I4
॥ ७८ ॥