·No text on this page.

·ISANASIVAGURUDEVA PADDHATI
OF
ISANASIVA GURUDEVA
Vol.-IV
Ed. by
M. M. T. GANAPATI SĀSTRI
With An Elaborate Introduction
by
Dr. N. P. UNNI
Prof. and Head of the Deptt. of Sanskrit
University of Kerala
Trivandrum
If any defect is found in this book, please return the copy by
V.P.P. to the Publisher for excbange free of cost of Postage.
BHARATIYA VIDYA PRAKASHAN
Dolbi
Hadia)
Varanasi

·Publishers :
Bharatiya Vidya Prakashan
(1) 1. UB, Jawahar Nagar, Bungalow Road, DELHI-110007
(2) Post Box No. 1108, Kachauri Gali, Varanasi-221001.
Published with the Financial Assistance from Govt. of India
Ministry of Human Resource Development, New Delhi.
Pint Priated 1920
Rs. 134-00 (Four Vols. Set)
Vol. II-ISBN : 81-217-0016-7
(Sot) -ISBN : 81.217-0019-1
Printed ai o
Jain Amar Printing Agency
Delhi

·श्रीमदीनानशिवगुरदेव मिष प्रनीता
ईशानशिवमुरुदेवपद्धतिः
चतुर्षः भाग
महामहोपाध्यायेन
त. गणपतिशास्त्रमा
भूमिका मेखक:
डा. एम.पी. उन्नी
अध्यक्षता विमानः
If any defoct is found in the book, plouse rotard the copy by
Y.P.P. to the Publisher for exchange free of cost of Postage.
भारतीय विद्या प्रकाशन
दिल्ली

·मायाकाल
(1) 13.बी.बबाहमारनोरोग, दिल्ली-
(3) पो.वा. ११०॥सीमनी, वाराणसी-१
Publahad With the Financial Anistance from Govt. of India,
Ministry of Humap Resource Development, New Delhi.
S
I 16:19
TI-HET!
IETY
प्रपम मुद्रण १९२०
। (:754503..
DATE ... 121./2/2021
रितीय भाग- ISBN.: 81-217-00167
ट • ISBN. : 81-217-0019-1
रु. १३४.०० (चार भाग में)
L, 140-164
जैन मगर प्रिटिंग एवेन्सी
दिल्ली

·विषयानुक्रमी । पृष्टम्. : ३६७ ३७१ ३७९ ३८० ૧૮૧ ३०४ ३८७ ३९१ विषया:. अधिष्ठानाधिकारः स्तम्भालङ्कारः उत्तरलक्षणम् प्रस्तराद्यधिकारः द्वारलक्षणम् तोरणादिलक्षणम् शिखरलक्षणम् सोपानलक्षणम् नाललक्षणम् मण्डपलक्षणम् प्रपालक्षणम् दारुनियमः दारुत्वीकरणम् इष्टका: इष्टकालोष्टकरणम सुधाधिकारः स्तम्भसन्धिः सन्धिविशेषाः स्तूपीविन्यास: कुम्भविन्यासः विमानप्रतिष्ठाधिकारः इत्प्रतिष्ठाधिकारः अनुकर्मविधानम् अद्भुतशमनम् प्राकारलक्षणम् परिवारदेवतातत्स्थानानि गोपुरविधि: लिडोपादानाधिकारः क्षणिकलिझाविधिः लिापीठोपादानाधिकारः शकुननिमित्तानि शिलामहणविधिः पृष्ठम्. विषयाः. ३०७ | शिलादोषास्तज्ज्ञानोपायश्च ३०९ | लिङ्गविकल्पाधिकार: ३१३ | मानुषशिलालिङ्गलक्षणम् ३१४ | आर्षादिलिङ्गभेदः ३१६ | लक्षणोद्धाराधिकारः ३२० सामान्यपाठविधिः ३२५] नागरादित्रयपाटम् ३२६ | मेरुमुन्दरादिद्वादशपीठानि ३२७ नालावेधिः पादारोलालक्षणम् १२९ | मुखालेगावधिः ३३० स्फाटिकलिङ्गाविधिः ३३१ रननिहाधिकार: ३३३ लहलिङ्गानि दारवालेगावधिः ३३४ उत्तमदशतालपुरुषमानावैधि: ३३६ | मध्यमदशतालस्त्रीमानम् ३३७ | मध्यमदशतालरुपमानम ३३९ / कनिष्ठदशतालस्रीमानम ३४० | षोडशमातैलक्षणम् ३४१ तत्र ३४४ सोमारकन्दलक्षणम् भुजङ्गत्रासनृत्तलक्षणम गजाधरलक्षणम् ३५० त्रिपुरान्तफलक्षणम् ३५१ कल्याणमुन्दरलक्षणम ३५५/ अर्धनारीश्वरलक्षणम् ३.८ पाशुपतलक्षणम् ३६. कपाललक्षणम् हरिहरलक्षणम् भिक्षाटनलक्षणम् ३६३ | चण्डेशानुग्रहलक्षणम् ४०३ ४.४ . ४१४ .. " " ·.. .. ४४० विषयाः. पृष्ठम्. विषया:. पृष्ठम्. दक्षिणामूर्तिलक्षणम् ४१५ चतुरावरणे सहस्रकलशाधिकारः ४८ कालकाललक्षणम् एकापेशतिव्यूहसहस्रकलशाधिकारः ४८५ लिमोद्भवलक्षणम् ४१६ साधारणकर्माधिकारः वृषलक्षणाधिकारः कलशभेदन द्रव्यादिभेदाः ४९२ वृत्तात्रशूललक्षणम् पश्चावरणसहस्रकमशाधिकार: त्रिभाशूलम् ४१८ सहस्रकलशेषु मन्त्रद्रव्यदेवताविधिः ५०४ वेतालशूलभक्षणम् नपनानन्तर कार्यविधिः सदाधिकारः सूर्यप्रतिष्ठाधिकार: ५१० गणशलक्षणम् सूर्यानेत्योत्सवविधेिः ५१४ रक्षोप्रवास्तुहोमविधिः ४१९ । महोत्सवविधिः प्रतिष्ठाविधिः '४२१ | गणेशप्रतिष्ठाधिकारः सपनादिविधिः गणेशोत्सवविधिः ५१८ तत्वतत्त्वेश्वरमूर्तिमूर्तीश्वरन्यासः ४३४ | स्कन्दप्रतिष्ठाधिकारः ५११ होमजपाविविधिः ४३६ | स्कन्दोत्सवावावः ५२४ शिवमध्याधिकारः ४३९ | शहरनारायणप्रतिष्ठाधिकार: ५२६ शिवप्रतिष्ठाधिकारः उरसवबलिदेवताविधिः ५११ नित्योत्सवाधिकारः दुर्गाप्रतिष्ठाधिकारः ५३८ शिवकाधिकारः ४५३| दुर्गोत्सवविविः ५४३ रथादियानशयनाधिकारः ४५५| गीप्रतिष्ठाकारः ध्वजोच्छयाधिकारः ४५८ गार्युत्सवावधिः ५५० आलयालङ्कारपूजायात्रादिविधिः ४६३ | सरवतप्रतिष्ठाधिकारः ५५५ स्वस्तयेस्तुतिः ४६५ सरस्वत्युत्सवविधि: बलिदानं तन्मन्त्राश्च ४६६ भूतनाथमन्त्रीद्वाराविकारः ५९. रात्रिभेदेन देवताबलिभदाः ४७५| भूतनाथप्रतिहाधिकारः उत्सवावभृथाधिकारः शास्तुरूत्सवपितिः उत्सवान्ते कर्तव्यविधिः मातृमन्त्रीद्वाराविकारः अलासपनपदाधिकारः ४८१ मातृप्रतिष्ठाधिकारः पञ्चाशतिकलाधिकारः ४८३ | मातृनित्योत्सवाधिकार: त्रिविधाष्टोत्तरकलशाधिकारः महाशान्तिविधिः द्विपश्चाशदधिकशतद्वयकलशाधिकारः ४८५ क्षेत्रपालप्रतिष्टविकारः त्रिशतकलशाधिकार: क्षत्रपालोत्सवविधिः चतुरधिकपश्वशतकलशाधिकारः ४८६ | नवनैवेद्याधिकार: ५८६ विंशत्यधेिकसप्तशतकलशाविकास दीपोत्सर्वविधिः ५८८ पञ्चावरणे सहस्रकलशाधिकारः अन्येष्टयधिकार: मोतरसहस्रकलशाधिकारः एकोदियविधिः : ४८. ४८४ ४८७

·विषयाः.
सपिण्डीकरणाधिकारः
अघकाश्राद्धविधिः
अल्पप्रायश्चित्तम्
महादोषप्रायवित्तम्
विषयाः.
५९७ | अस्त्रयागाधिकारः
५९९ / बलिविकिरणविधिः
६०१ जागांद्वारविधिः
६१२
योगलक्षणम्
यमनियमादिनिरूपणम्
प्राणायामाधिकारः
प्रत्याहाराधिकारः
योगवादः ।
६१६ / धारणाधिकारः
६२१ ध्यानाधिकारः
६२८ | ममाध्यधिकारः
६३३

·स्मृतग्रन्थकार:
कर्तृनाम.
पराशरः
पृष्ठम्.
३१०, ३१३, ३१४, ३१७, ३३७, ३५३, ३५५, ३५६,
२८४, ३८९, ६१९.
पितामहः
मयः
३०९, ३३८, ३५०, ३५१, ३५३, ३५४, ३५५, १६८,
३.१, ३७२, ३७३, ३४, ३७६, ३७७, ३८४, ३८६,
३९.. ४४..

·स्मृतग्रन्थाः।
प्रन्यनाम.
३४०
कारणम्
पिङ्गलामतम्
पुराणम्
पौष्करम् ।
भगवद्गीता
मजरी
३६६, ३७३, ४३३, ४३०, ५०, ४६३, ४६५,
योगशिवपतिः
योगशिवीयम्
संहिताटीका
स्मतिः
स्वायम्भुवम्
a
४१८

·No text on this page.

·॥श्रीः॥ ईशानशिवगुरुदेवपडतिः श्रीमदीशानशिवगुरुदेवमिश्रविरचिता ! (क्रियापादः। अथ पकत्रिंशः पटलः . अधिष्ठानं मयः प्राह चतुर्दशाविधं पृथक | पराशरोऽपि द्विविधं त्रिविधं च परे नमुः ॥ १ ॥ पराशरोनं द्विविधं पादवन्धं प्रतिक्रमम् । एकैकं तच्चतुर्भेदं यतोऽष्टविधमुच्यने ।। २ ।। तयथा अधिष्ठानोच्छ्ये त्रेधा भक्तंऽशो जगती भवेत् ! अंशः कुमुदकं शेषमष्टवांशं विभज्य तु ॥ ३ ॥ पट्टिकांशेन कम्पोंऽशात् कण्ठोऽशादूर्बकम्पकम् । अंशेनाथ त्रिमि गैर्वाजनं परिकल्पयेत् ॥ ४ ॥ पादवन्धमिदं ज्ञेयं मुख्यजात्यादिषदिनम् । पादबन्धम्। आचापिष्ठानतुझे तु चतुर्विशतिभागिके ॥ ५ ॥ स्यादष्टभागैर्जगती सप्ताशैः कुमुदं भवेत् । पत्रं च पट्टिका कम्पश्चैकैकांशाद् गलं द्वयात् ॥ ६ भागेनैवोर्ध्वकम्पः स्यात् त्रिमि गैश्च वाजनम् । विप्रबन्धमिदं प्रोकं चारुबन्धं तथोच्यते ॥ ७ ।। समांथैर्जगती पमिः कुमुदं चैकमम्बुजम् । पहुंच कम्पकैकं कण्ठोऽशावजमंशतः ॥ ८॥ G.P.1.143.600.23-2-98.

·१८ शानशिवगुरुदेवपत्ती द्वौ वाजनं चाब्जमेकमंशाभ्यामूर्ध्वपट्टिकम् । चारुबन्धमधिष्ठानमिदं सङ्कृतिभेदितम् ॥ ९ ॥ चारुषन्धम्। प्राग्वश्रांशैर्जगती वेकेनाब्जं धृगेकतः। ऊर्ध्वपमं च वेदांशैः शेषं प्रागिव पुष्कलम् ॥ १० ॥ पुष्कलम्। . अत्र 'जगतीकुमुदं समानं, सानालिझं समानमन्तरितं त्र्यंशं प्रत्यु- तमाशं पद्मं वाजनमेतत् प्रतिक्रमाख्यं देवद्विजनरेन्द्राणां प्रशस्तम् । अन्ये- षामप्रशस्तम् । अथ मुखं ककरीभूतमकरास्यं व्यालमृगेभालिमण्डितं सर्वेषा- मप्रशस्तमेवे ति पराशरः । ककरीभूतमकरं मृगव्यालगजाननम् । कुर्यात् समतलं व्यापिक्रियं तत् प्रतिबन्धकम् ॥ ११ ॥ प्रतिबन्धम्। तदेव नागबन्धं स्यान्नागवक्रनिवन्धनम् । तदेव जगती स्थाने वस्वंशे वृहदम्बुजम् ॥ १२ ॥ कण्ठोऽशेनाम्बुजं चांशाच्छरांशैः कुमुदं भवेत् । अर्ध्वपद्ममथैकांशादालिनान्तरितं त्रिभिः ॥ १३ ॥ प्रत्युन्नतं समानं स्याच्छेवं वाजनमेव हि । श्रीवन्धास्यमिदं प्रोक्तं देवद्विजनृपोचितम् ॥ १५ ॥ श्रीबन्धम्। एकोनत्रिंशदंशेऽस्मिनधिष्ठानोदये भवेत् । तदेव पनं कुमुदं प्राग्वत् कम्पं च वाजनम् ॥ १५॥ ऊर्ध्वान्जमंशादध्यर्धात् कपोतं चांशतोऽशतः । आलिशान्तरितं बंशं प्रत्युनतमथांशतः ॥ १६ ॥ सार्थेन वाजनं चेति प्रोक्तं कापोतवन्धनम् । द्विचतुर्यवपादार्षत्रिपादांशविवर्धनात् ॥ १०॥ १. 'कम्', २. 'यं न प्रग. पाटा.

·चरा एकत्रिंशः पटलः । - हान्या प्रत्यामनं.तु शोभा कुर्याद् यथावि। उपानोपर्युपोपानं सपनं कम्पकं तथा ।। १८ ॥ चतुरचं यथाशोममधिष्ठानेषु-योजयेत् । चत्रमयः "तैतिलानां चतुर्हस्तं त्रिहस्ताः द्विजन्मनाम् । राज्ञां त्रिहस्तं साध्य द्विहस्तं यौवराजकम् ।। विहस्तमेव वणिजा शवस्यैककर स्मृतम् ॥" इति। भधिष्ठानाधिकारः। स्तम्भाः स्थूणास्तथा पादाः कुम्भाः कम्पाझयोऽपि च ॥ १९॥ स्तम्भपर्यायशब्दाः स्युरथ तलक्ष्म कथ्यते । मामूला तु वेदामः कुम्भमण्डिसमन्वितः ॥ १० ॥ प्रमकान्तामिषानः स्यात् स्तम्भः शैलोऽपि दारुजः। अष्टामो विष्णुकान्ताख्यः स्कन्दकान्तः षडश्रकः ।। २१ ॥ स एवेन्द्राहयो भानुकान्तः स्याद् द्वादशाश्रकैः । पाडशापश्चन्द्रकान्तो वृत्तश्चेदीशकान्तकः ॥ २२ ।। स्वतुमरामभागेषु वेदवस्वश्रवर्तुलम् । कुम्भमण्डयादिसंयुक्त रुद्रकान्तं प्रचक्षते ॥ २१ ॥ मूले पमासनश्वाथ चक्रवाकैरलतः । समद्रमध्यभागश्च भद्रकान्तो द्विमण्डिकः ॥ २५ ॥ ग्यालेभसिंहभूतस्तु मूले यः परिमाण्डितः । इधकारस्तवो क्वकान्ताइयो भवेत् ॥ २५ ॥ देत एव स्ववीण शुण्डभेदेन संयुतः । गुष्पपावो मिण्डिपादः स चेन्मुलाविचित्रितः ॥ १४ ॥ मूले वेदामको पोडचामापलतः । स्यान्मूखचतुरमाख्यः पनापमासनः स्मृतः ॥ २० ॥ ....पाठ: ३.मि. पाळा. .

·ईशानशिवगुरुदवपद्धती [जिवापारः मूलान्त्ययोस्तु वेदाश्रो मध्ये अष्टाश्रयलस्कृतः । वज्रकान्तः स विज्ञेयो मुक्तास्तम्भः समौक्तिकः ॥ २८ ॥ यद्रत्नचित्रितस्तम्भस्तत्तद्रलाहयो भवेत् । मूले पद्मासनो मध्ये षोडशाऔरलकृतः ॥ २९ ॥ ऊर्ध्वाशे चतुरश्रोऽधिश्चित्रखण्डाहयः स्मृतः । स एवाष्टाश्रको मध्ये श्रीखण्डः पट्टबन्धवान् ॥ ३०॥ मध्ये कलाश्रः पट्टेनं नद्धः श्रीवज्रसंज्ञितः। पट्टक्षेपणसंज्ञः स्याच्चतुरश्रस्त्रिपट्टधृक् ॥ ३१ ॥ मूलाग्रयोस्तु विपुलो मध्ये रामांशतः कृशः । वृत्तश्चेद् दण्डपादाख्यो वज्रपादः कलाकः || ३३ ।। स्यादुलखलपादाख्यो मूलस्थोलूखलासनः । पादमध त्रिभागं च भित्तिस्तम्भविनिर्गमः ॥ ३३ ॥ चतुराष्टवृत्तानां विज्ञेयस्तु क्रमाद् भवेत् । मूलभूस्तम्भविस्तारो ह्यष्याविंशतिकालः ।। ३४ ।। बहुलालं हाप्यो व्यासः प्रतितलं क्रमात् । आत्ताधिष्ठानतुङ्गात् तु स्तम्भोत्सेधो द्विधा मतः ॥ ३५ ॥ रुद्रदिनन्दवस्वंशादंशोनोऽघितले तले । एवं मूलाग्रयोासतुगता स्तम्भकुड्ययोः ॥ ३६ ॥ "कुज्यस्तम्भाविपुलं यचद्दण्ड इत्युच्यते । तन्मानेन विमानानां सर्वाण्यानि मेयानि॥" इति पराशरः। मूले चाग्रे च पादानां त्रिचतुप्पञ्चभागतः । शिखा मानेन कर्तव्या खाप्याः सर्वे तथाश्मसु ॥ ३७ ।। स्वद्रव्येणैव पादानां मूले वेदि प्रकल्पयेत् । पादोचनन्दभागाद् वा वस्वंशाद् वेदिकोच्छूयः ॥ ३८ ॥ विस्तारश्च भवेत् तावान् सा वेदी स्याचतुर्विधा । पुष्पखण्डा चित्रखण्डा शैवला चित्रशैवला ॥१९॥ १. 'लाहाप्यो' ब. ग. पाठ:. १. 'पा' ग. पाठ:.

·स्तम्मालद्वार उत्तराध एकत्रिंशः पटलः । प्राग्वद् विचित्रवेषा कम्पनिद्रा कम्पयुता पुष्पवत् समवण्डिता। मूलपादार्चना वेदिः पुष्पखण्डेति कथ्यते ॥ १०॥ सैव निद्राकम्पपट्टपद्मपत्रविचित्रिता । पादे पादान्तरे चित्रा चित्रखण्डाभिधीयते ॥ ४१ । स्तम्भकम्पान्जपट्टाध्या पट्टे शैवलचित्रिता । ऊर्ध्वाध:पद्मपत्राच्या पादे पादान्तरेऽपिच ॥ ४२ ॥ नरनारीपत्रचित्रा शैवलाख्या हि वेदिका। सैवाधरोर्ध्वाम्बुजयोर्वेत्रयुग्ममनोरमा ॥ ४३ ॥ स्यात् सा वेदी चित्रशैवला। जालार्थ वेदिकां नैवच्छिन्द्यादन्यत्र तोरणात् ॥ ४५ ॥ द्वारं वात्र यथोद्देशं वेद्याश्छेदो न दुष्यति । पुष्पखण्डा चित्रखण्डा नृणां द्वे वेदिके स्मृते ॥ १५ ॥ बेदीचतुष्कं स्तम्भादौ देवागारेषु सम्मतम् । स्तम्भायामे त्रिभागे स्याद् वेदाओंऽशस्तु मूलतः ॥ ४६ ॥ अष्टाश्रः षोडशाश्रो वा मध्यांशो वृत्त एव वा । अप्रभागोऽपि वेदाश्रो भवेत् स्तम्भेषु केचित् ।। ४७ ॥ मूलव्यासे तु पञ्चांशे व्यंशोनः स्तम्भमध्यतः । अन्त्योऽशः सप्तमांशोनो मूलविस्तारितो भवेत् ॥ १८।। कुम्भाः स्युः पादविष्कम्भाश्चतुर्थाशाधिकास्तु वा । साध्यर्धाः पादहीना वा द्विगुणा वा भवन्ति हि ॥ १९ ॥ श्रीकरश्चन्द्रकान्तश्च सौमुख्यः प्रियदर्शनः । इति कुम्मा चतुर्थी स्युर्वृत्तानां श्रीकरो भवेत् ॥ ५० ॥ अष्टाभाणां चन्द्रकान्तः श्रीकरः स्यात् कलाके । स्तम्मानां चतुरश्राणां सौमुख्यः कुम्भ इष्यते ॥ ११ ॥ शेषाणां चातिमाराणां कुम्भः स्यात् प्रियदर्शनः । कुम्भमागे नवांशे तु धुगेकेन विधीयते ॥ ५२ ।। 'या' ग.पाट ·देशानशिवगुरुदेवपद्धती चतुर्मिः कुम्म एव स्यात् कण्ठोऽशेनांबतो मुखम् । शिष्टभागद्वयं त्र्यंशं कृत्वैकेनाम्बुजं भवेत् ॥ ५३ ।। भागेन वृत्तं शिष्टांशादूर्व कण्ठे तु मिन्नको । स्तम्भाप्रकर्णमार्गेण स्कन्धः स्यात् समविस्तुतः ॥ ५४॥ ऊवं तद्वीरकाण्डस्य पोतिकां तु निवेशयेत् । स्तम्भव्यासात् त्रिगुणितं चतुर्गुणमथापि वा ॥ ५५ ॥ मण्मायामः स्मृतोऽभयग्रसमो वेष्वब्धिमागतः । मण्डयुत्सेषो भवेत् तावान् वीरकाण्डस्य चोच्छ्यः ॥५६॥ विस्तारो-दण्डमात्रः स्यादथ मण्डयाः शरांशतः। सापेन फलकास्थौल्यं तत्समो वेत्रनिर्गमः ॥ ५७ ॥ मण्डपुत्पलदलाकारा पाल्याकाराजपत्रवत् । ताम्बूलसमसौन्दर्य यजमानसुखावहम् ॥ ५८ ।। विपरीतं विस्पं च वयं तदशुभं यतः । मथवा स्यात् प्रकारोज्यो धृक्कण्ठापादविस्तृतिः ॥ १९ ॥ पोतिकाखण्डमण्डीनि कुम्भ लशुनमूलकम् । भम्भोजमालास्थानानि स्तम्भाने योजयेत् कमात् ॥ ६ ॥ अग्रहीनं तु लशुनं मूलोचं विपुलं भवेत् । साष्टांशाधिकम वा त्रिपादोदयमम्बुजम् ।। ६१॥ मालास्थानविशालोचं दण्डमात्र नियोजयेत् । मण्डयायामो भवेत् पादात् त्रिगुणो वा चतुर्गणः ॥ १२ ॥ स्तम्भाप्रतुल्यं मण्डयु पश्चमागोनमेव वा। त्रिमिरौलिपादेवी वीरकाण्ड तत्समः ॥ ६॥ मण्डपुत्सेषशरांशेन सा(शः फलकोच्छ्यः । क्षेत्रं च तत्सम ज्ञेयं मण्डयुत्सेधोपपावकम् ॥ १४ ॥ पाल्याकारं तु पमा त्रिधा नागदलोपमम् । तदूर्व पोतिका स्वाप्या तस्या लक्षणमुच्यते ॥६५॥ १. जोत्पादनाच' ग. पाळा. ..पा.

·दिएकत्रिंशः पटकः। " सा च स्यात् स्तम्भविस्तारात् त्रिगुणं वा चतुर्गुणम् । दीर्घा पश्चगुणं वापि नीचमध्योत्तमा स्मृता ।। ६६ ।। नागवृत्ता पत्रचित्रा समुद्रोमिश्च पोतिका । त्रिविधा नाममियास्तासां लक्षणमुच्यते ॥ ६॥ स्तम्भव्याससमोत्सेषविस्तारा श्रेष्ठपोतिका । शरांशोना मध्यमा स्यादूनव्यंशा कनिष्ठिका ॥ ६८ ।। भूतेममकरव्यालरनबन्धविचित्रिता । वल्लीचित्राप्रपा च सा ख्याता चित्रपोतिका ॥६९ ॥ केवल पत्रवल्लीभिर्विचित्रा पत्रपोतिका । तरजमात्रचित्रा या पोतिका स्यात् तरङ्गिणी ॥ ७० ॥ तरनामात्र वेदर्तृवसाशादित्यसंख्यया । कार्यास्तूभयतस्तुल्याः पट्टिकाच्छन्नमध्यगाः ।। ७१ ॥ त्रिमागे पोतिकोत्सेधे सा(ध्यं )शेनाप्रपट्टकम् । तवनि तदषः क्षेमच्छायान्वितं भवेत् ॥ ७२ ॥ तदुचात् त्रिमिशैिरंथाभ्यां वात्र कल्पयेत् । स्वन्यासार्धात् त्रिपादाद् वा कुर्यात् ताखप्रमण्डनम् ॥ ३ ॥ मा पराशरः "नानाविधाकृतियुता अपि सर्वपादाः प्रासादमण्डपविधी मुनिभिः प्रशस्ताः । शालासमागृहविषौ चतुरभवतः सम्पत्परास्त विपरीतफलास्त्वयोन्ये ॥" इति। मिश्रामिया अपि स्तम्भा देवागारेषु पूजिताः । भमिमा एवं गेहेषु नराणां शुभदाः स्मृताः ॥ ७४ ।। स्तम्मालासरा उत्तरं विन्यसेदूर्व तचापि त्रिविषं मतम् । लण्डोचरं पत्रबन्ध ततो रूपोचरं भवेत् ।। ७५ ॥ 'बो' ग. पाठः ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [क्रियापा स्तम्भविस्तारविस्तीर्णमुन्नतं चाप्रिजातिकम् । खण्डोचरं स्यादेतसात् पादोनं पत्रबन्धकम् ॥ ७६ ॥ स्तम्भव्याससमोत्सेधमुत्सेधान विस्तृतम् । विपरीतं तु वा नीचं रूपोचरमिदं भवेत् ।। ७७॥ उत्तरोत्सेधरामांशभागेनैकेन पट्टिका । तीशद्वयेनापि विधेया पद्मपट्टिका ॥ ७८ ॥ उत्तरलक्षणम्। अत ऊर्ध्व प्रस्तरः स्यात् प्रस्तरे सप्तभागके । भागाभ्यां तु कपोतं स्यादुपानसमनिर्गमम् ॥ ७९ ॥ पहिका चापि भागेन कर्णश्चैकांशतो भवेत् । द्वाभ्यां तु कम्पकं कुर्याच्छिष्टेनाप्यूर्ध्वपट्टिका ॥ ८० ॥ उत्तरोपरि कुर्यात् तु वाजनं तस्य कथ्यते । त्रिचतुष्पश्चदण्डानामायामस्तस्य सम्मतः ॥ ८१ ॥ स्तम्मविस्तारपादं वा त्रिपादं वोच्छ्रितं भवेत् । बाजनस्योपरिष्टात् तु कुर्याद् भारतुलावलिम् ॥ ८२ ॥ स्तम्भविस्ताररामाशमुच्छ्रितार्थेन विस्तृता । तुलावली स्यात् तासामप्यूचे कुर्याज्जयन्तिकाः ॥ ८३ ॥ तुलाविस्तारमानोबा यथालार्म सुविस्तृताः । जयन्त्यवानुमार्गः स्याद् दण्डाबहलश्चितः ॥ ८४ ॥ अध्यर्षसममुच्चः स्यादय पार्थानुगोत्तरम् । वाजनं च तुलाद्वारानुगताः स्युस्ततोऽपि च ।। ८५॥ वंशानुगा जयन्त्यः स्यूस्खलावदनुमार्गकाः । "प्रस्तरः पादविष्कम्मो विवण्डा द्वित्रिदण्डेन धवलीकतुलान्तरं स्यात् । द्विदण्डान्तरं जयन्तीनां, दण्डान्तरमनुमार्गाणां, तदुपरि सारफल. कामियथावलविपुलधनाभिराच्छादयेत् । इष्टकादिभिर्वा फलको बाजनबद् वर्णपहिका निवेशयितन्या" इति । २. ख. ग. पा. १. 'म पत्र पराशरः १. 'ली' ग. पाठः. पाठः ·३१५ प्रस्तरचाधिकारः] उत्तरार्षे एकत्रिंशः पटलः । शिलामये शिलाभिः स्यादाच्छाचं वाजनोपरि ॥ ८६ ॥ वसन्तकोपरिष्टाच्च सन्छाद्यैवं यथाबलम् । हंसभूतावली वापि निद्रा वा दण्डमुच्छ्रिता ॥ ८७ ॥ त्रिपादं वा वाजनोर्ध्वमुत्तरोपरि वाजनम् । निद्रा च वर्णपट्टी च तुलापादय तद्गतः ॥ ८८ ॥ वाजनाचे कपोतालिं कुर्यादध्यर्धदण्डतः । द्वित्रः कपोतनिहमुत्सेधं भिन्नवेणुवत् ॥ ८९ ।। सामपट्ट तदुपरि कर्णमध्यमपालिके । अर्धत्रिपाददण्डेन कपोतालम्बनं पुनः ॥९० ॥ उत्तराद् वाजनस्यो– नव चात्र भवन्ति हि । उत्तरात् पोतिकाधस्ताद् गोपानस्यास्तु लम्बनम् ॥ ९१ ॥ तदन्तरं तुलामानादुचता चार्धदण्डतः । त्रिमिशैिस्तु बाहल्यां कम्पा योज्याः समन्तरा ॥ ९२ ॥ सौवर्णै राजतैः शौल्बर्लोष्ठेच्छिाध मार्तिकः । अथ गोपाननीप्रार्धाद् दण्डिकानियमो भवेत् ॥ १३ ॥ दण्डिकाव्यासबाहल्यां स्तम्भव्यासार्धतो भवेत् । चतुरायतसंस्थानमनुमार्गेण बन्धयेत् ॥ ९ ॥ दण्डिकाद्वारबहलमधोमण्डिः सनालिकम् । दण्डसमं मुष्टिबन्धं तत्पृथग् वाजनोपरि ॥ ९५ ॥ अब ब्यालकसिंहभभूतनाटकभूषितम् । कपोतोपरि भूतालिः पादात् पादविनिर्मता ॥९६ ॥ पादन्याससमा वार्षत्रिपादसदृशोच्छ्या । प्रतिनिवेश्या ततुङ्गत्रिचतुर्भागनिर्गमात् ॥ ९७ । बाजनं स्यात् समतलमुन्नतं तन्न शोभनम् । अधिस्तलयो मेरवधिः प्रतिरेव हि ॥ ९ ॥ देवद्विजनरेन्द्राणां मकरास्यं प्रतेर्मुखम् । स्वस्तिकं चैव देवानामर्षेन्दुश्यशद्रयोः ॥ १९ ॥ बोग, पा. २. 'या' ग. पाठ:. ग. ३. '' म्य. पाट:, ..

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती नागवृत्तं तु शेषाणामेवमूर्य पृथक् पृथक् । पार्थे प्रतिः सशिखरं मुखपृष्ठं प्रतिद्वयम् ।।.१००। समानं सार्धदण्डं स्यात् प्रत्यास्थ निर्गमोद्मौ । सर्वत्र प्रत्युपर्येव द्वार कुर्याद् विचक्षणः ॥ १०१ ।। प्रतिच्छेदेन तु द्वारं न कुर्वीत कदाचन । प्रस्तराधिकारः। स्तम्भायामे तु विनन्दवसुसप्तांशके क्रमात् ॥ १०२ ॥ नन्दवस्वृषिषभागैारोत्सेधं प्रकल्पयेत् । तवर्षविस्तृतं च स्याद् द्वारं देवालयेषु ॥ १०३ ॥ तद्वंगालीगृहव्यासराममानकभागतः । अब नवांशे पञ्चाः पञ्चशि वांशकैसिमिः ॥ १० ॥ द्वारोत्सेको भवेत् तस्मादर्ष विस्तृतिरिष्यते । इति देवविमानद्वाराणि। लब्धोत्सेधे तु दिन्नन्दवसुसप्ताशके भवेत् ॥ १०५ ॥ सप्तषट्पयवेदांशो द्वारल्यासस्तु मानुषः । मानुषधारमा अर्धमण्डनकतम्भौ द्वारस्योमयपाययोः ।।१०६॥ भूषणार्य खवावे तु स्थापयेत् सुविचित्रिती । द्वारन्यासोचमखिलमहुलिच्छेदवर्जितम् ॥ १.७ ॥ अलीकृत्य वसुमिदमर्कामश्चेषितम् । आयः स्याद् रामवृद्धानि मन्वाधानि व्ययः स्मृतः ॥ १०८॥ त्रिवद्धान्यष्टमिहवा योनिर्माप्तमदुर्भवेत् । पर्यन्ते त्रिंशदातु तिमिरं च सप्तभिः॥१०९॥ भायाधिकानुकूलक्ष द्वार श्रेष्ठं तथा गृहम् । मार्गरूपतरूखम्भकोणविद्धमशोमनम् ॥ ११०॥ क.पाः गं. पार ·उत्तरा एकत्रिंशः पटलः । मुख्यद्वारं तु देवानां नराणां च विशेषतः । द्वारोचशेषे पञ्चांशे भवेदंशद्वयं त्वषः ॥ १११ ॥ ऊर्ध्वं त्रयोंऽशास्तत्र स्युः फलका चात्र चित्रिता । मध्येऽष्टमङ्गलानि स्युः पार्श्वयोनकवल्लयः ।। ११२ ॥ दण्डाच्चतुष्पडष्टांशं कवाटफलकाधनम् । श्रेष्ठमध्याधर्म ज्ञेयं क्रमात् सर्वेषु धामसु ॥ ११३ ॥ फलकाबहलादर्ध चतुर्थीशोनमेव वा । तल्पदण्डस्य विस्तारस्तदधं तद्धनं भवेत् ॥ ११ ॥ रामेषुमुनिनन्देशसंख्या दण्डा भवन्ति हि । दण्डानं बोधिपत्र वाप्यश्वस्कन्धनवाकृतिः ॥ ११५॥ स्वस्तिकामं तु वा कुर्यादत्र प्राह पराशरः । "श्रीमुखसन्धिपालपत्रहस्वदण्डकुण्डलैशृङ्गगुल्फान्तर्गलकविषाणवलाहक- पिजरीगुच्छकंवनकार्धचन्द्राद्यवयवानि मुख्यलोहैरयसा वा दृढतरं कुर्यात् " इति। कवाट चैव योगश्चाप्येकजातितरूद्भवौ ॥ ११६ ॥ सम्पत्करौ तदन्यौ तु विपरीतफलप्रदौ । वीणां दुःशीलता च स्यात् तस्मान्मित्रं न कारयेत् ॥ ११७ ॥ पहिर्मागस्तु बाले स्यादन्तर्भागोऽन्तरेव हि । फवाटानि चतुर्षा स्युर्युग्मं चायुग्ममेव च ॥ ११८ ॥ संहारो धावनं चैषां पृथग् लक्षणमुच्यते । कबाटयुगलाभ्यां तु स्थिताभ्यां वामदक्षिणम् ॥ ११९ ॥ सस्कन्धपट्टिकाभ्यां स्माद् युग्मं यत्राभिधीयते । पाममागे सितं त्वेकमयुग्माख्यं कपाटकम् ॥ १२० ॥ गूढप्रवेशनिहं स्तम्भे वाप्युत्तरेऽपि वा। संहारास्यं कपाट तद् मिचिगूढं च धावनम् ॥ १२१ ।। देवद्विजनपाणां तु युग्मायुग्मे च पूजिते । भयुन्मादीनि चान्येषां कवाटानि भवन्ति हि ।। १२२ ॥ 'धी' ग. पाठ:. ३. 'ब्यु'..पाठः ५. पा. पाठ ·३१८ इशानाशवगुस्सा . फलकाभिरयुग्माभिर्युग्माभिश्च सुरालये । कवाट तु मनुष्याणां स्यादयुग्माभिरेव हि ॥ १२३ ॥ कवाटसन्धिर्दण्डान्तलिचतुर्भागवर्जितः । मध्यवर्जित एन स्यात् कथ्यते स्कन्धपट्टिका ।। १२४ ॥ तत्पन्यासद्वबन्यासी त्रिपादसमनीप्रका । नानारूपलताचित्रा चतुरश्रा तु निर्बणा ॥ १२५॥ साष्टापट्टावयवा पार्श्वयोः पद्मभूषिता । स्यात् स्कन्धपट्टिका युग्मप्रवेशे दक्षिणाश्रिता ।। १२९ ।। योगोच्छ्तित्रिमार्ग वा चतुर्थाशमधेस्त्यजेत् । शेषमूर्व कवाटादेर्मअरीमिय पहजैः ॥ १२७ ।। वल्लीपत्रनरैर्नारीभूतहसगजैरपि । तद्वत् सिंहादिमिक्लैरलार्याद् यथारूचि ॥ १२८ ।। योगावगायोज्यं स्यादूर्व चोपप्रतेः शिखा । भवेच तल्पविस्तारकायामा स्वयुग्मके ।। १२९ ॥ परिघा स्यात् तथा नाहात् पादः पादापतोऽपि वा। परिषापादयोस्तुझं ताद् द्विगुणं भवेत् ॥१३० ॥ दण्डव्यासातसयशाद् बहलौ चापि विस्तृतौ । बे( पदव्यौ परिषापादौ पातोपेतौ यथावलम् ॥ ११ ॥ दण्डायामत्रिपादेन विस्तृता चतुरश्रका । त्रिचतुर्भागतः स्थूला त्वेतस्पस चार्गला ॥ १३२ ।। भयोदण्डेन चायामौ योगमध्याद् विहाय तु । महिलं तु श्रीवार यथैव सुदं भवेत् ॥ ११॥ परिकायामदण्डस्य न्यासो वेदांशवर्जितः । भायतमतुरमो वाचो वा साद यथावलम् ॥ ११ ॥ त्रिचतुर्दण्डवीर्ष तवर्षिव्यासनाहकम् । बहिः पचाननोपेतं कण्ठयुग्मं यथाईतः ।।.११५॥ १. 'पत्यजे' ग. पाठ:. सत्रि' ग. पा. पाः ·उत्तरार्षे एकत्रिंशः पटलः । २१९ आयतं घटिकायुग्मयुक्तमायसकीलकम् । युग्मार्गलो तु युग्माख्ये कवाटे योजयेत् समौ ॥ १३६ ॥ पादकर्णसमन्यासा विष्कम्भादर्धनीप्रका। युक्ता चोत्तरवासी स्याद् दण्डैर्दण्डोपधानकैः ॥ १३७ ॥ आयसैः पाशकीलाधैर्युक्तं कृत्वालत्रयम् । उत्थाप्य तल्लं संस्थाप्य भित्तेासार्कभागतः ॥ १३८ ।। बहिरन्तः शरांशान्तं रामाशान्तं क्रमेण तु । कवाटयोगमध्यं स्यात् तन्मध्यं मित्तिमध्यकम् ॥ १३९ ।। सप्ताशे वाथ पराशे कुब्जे श्रुत्यमिभागतः । क्रमाच्छराश्चिमागे वा साप्यो योगोऽधिकोऽन्तरे ।।११०॥ देवानां च नराणां च मध्ये द्वारी विधीयते । शेषाणामुपमध्ये स्याद् द्वारोपर्यष्टमङ्गलम् ॥११॥ सनकशूला फलका द्वारोज़ साष्टमशालाम् । देवद्विजादिवर्णानां तोरणा निषापयेत् ॥ १२ ॥ वृत्तौ तोरणदण्डौ विपापविस्तौ समौ । सपादं वापि साध वा विस्तारोऽप्यनयोर्मतः ॥ १३ ॥ दिएनन्दवसुमागोनमर्म स्थाच शिखा तयोः । सर्बोचरवण्डासत्रिपावसमोदयम् ॥ १४॥ समनिर्गमपार्धाभ्यां स्थळ त्रिचतुरंशतः । साथै दण्ड सपाई वा स्यादूर्घ फलकोवयः ॥ १५॥ तस्या रयुमशलान्यही त त्रिशिलान्यपि । पसावकाणि तानि स्युर्विवण्डोवानि मभ्यतः ॥ १.५॥ सम त्रिपादविस्तारात पार्थपत्रावषिर्मवेत् । द्वित्रिवेवाहर युरूषा पत्राणां विततिः स्मता ॥ १७ ॥ उत्सेपोऽनकाशन पत्राणां बहुलं स्मृतम् विका प्रवेशा स्यात् पार्श्वपत्रविचित्रिता ॥ १८ ॥ .. 'भन्यों म. पाठः,

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
गर्भन्यासोदितान्यष्टौ मालानि पृथक् पृथक् ।
कुर्यादत्रापि तान्येव देवानामपि वर्णिनाम् ॥ १४९ ॥
द्वारलक्षणम् ।
प्रासादानामित्यधिष्ठानमेवा नेके स्तम्भाश्चाय कायानुकायौ ।
नानामेदाः पोतिकाश्चोत्तराणि द्वार द्वारालकृतिश्चाभ्यधायि ॥१५० ॥
इति श्रीमद शानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिमागे क्रियापादे
अधिष्ठानादिद्वारान्तविधिपटल:
एकत्रिंशः॥
अथ द्वात्रिंशः पटलः।
तोरणं त्रिविषं बेयं मकरं चित्रपत्रके।
देवद्विजनृपाणां तु. शस्तं मकरतोरणम् ॥ १ ॥
विशां तु चित्रसंज्ञं स्याच्छूद्राणां पत्रतोरणम् ।
पार्श्वयोः पृष्ठतश्चापि प्रकुर्यात् कुब्बतोरणम् ॥ २ ॥
प्रतेरुत्तरसीमान्तं तोरणोदय ईरितः ।
तदर्थेनास विस्तारस्तव्यासेऽथ शरांशके ॥३॥
त्रिमिमकरयुग्मं स्यादंशाभ्यां पादयोः सितिः ।
यथा शोभान्तरं तत्र गुहावेशो भवेदपि ॥ १ ॥
अर्धेन्दुसहशैः पौश्चित्रितं पत्रतोरणम् ।
नक्रयोर्वदनासक्तमध्यपूरिममण्डितम् ॥ ५ ॥
चित्रतोरणमुद्दिष्टं मध्यपूरिमपार्श्वयोः ।
विगृप मकरस्योत्परतमालाधिरोपितैः ॥ ६ ॥
मूतविद्यापरण्यालसिंहेश्वारूढवालकैः ।
विलम्बितं तूमयतो भवेन्मकरतोरणम् ॥ ७ ॥
गुहासु तोरणानां तु यथाई प्रनिमास्तथा ।
बस्मेवारीनरावीच यथाशोमं विचित्रितम् ॥ ८॥

·तोरणादियानम्] उत्तराद्वात्रिंशः पटलः।
हारामु बलभीमध्ये प्रमाणभवनेऽपि वा।
कुब्नेषु तोरणानि स्युस्तत्कुब्यं पञ्चधा स्मृतम् ॥९॥
शिलामयं चैष्टकं च जालकामयमित्यपि ।
फलकामयमप्यन्त्यं मृन्मयं चापरं क्रमात् ॥ १० ॥
माहव्यासतमं तत् कुडयं शैलं शिलामयम् ।
नानाजालकानेष्याचं कुडचं यज्जालकामयम् ॥ ११ ॥
यथाईस्तम्भविन्यासं शस्तदारुमयक्रियम् ।
फलकामिश्चितं मध्ये कुब्बं स्यात् फलकामयम् ॥ १२ ॥
मृत्तिकाभिः प्रशस्ताभिः कषायसलिलादिभिः ।
मर्दिताभ्युषितामिव चिं(त्रं ? त) कुव्यं तु मृन्मयम् ॥ १३ ॥
कुब्यव्यासत्रिदेवांशबहलां वाप्रपङजाम् ।
पाहिका चतुरां वा कुब्योपरि नियोजयेत् ॥ १४ ॥
स्तम्मान्तरं द्विहस्तादि भवेत् पञ्चकरान्तरम् ।
वितस्तिया तन्मध्ये कार्या कुब्बलता त्रिधा ॥ १५॥
कुब्यस्तम्भस्य विस्ताराद् द्विगुणं चार्धमुच्छ्रितम् ।
अषः पद्मासनं कुर्यात् तदूर्व च यथाराचे ॥ १६ ॥
विनिर्गतोनतिं कुम्भं पाईयोस्तस्य तन्मुखात् ।
पोषिनिर्गचित्रं यथाशोमं नियोजयेत् ॥ १७ ॥
तदूर्व कुन्जकस्तम्भसमादाम्बुजासनम् ।
पखण्डकलशं कुर्यात् पयकुम्भलतायुतम् ॥ १८ ॥
सा तु कुम्भलतासंझा सैव खण्डोपरि क्रमात् ।
नातोरणवन्यस्ता स्तम्भकुम्भलता मता ॥ १९ ॥
कुम्भपासनयुता सैव सर्वग्वान्विता ।
पाकुम्भलता नाम विशेया हिमता भवेत् ॥ २०॥
सले विमानानां (नि: विशुराणि विन्यसेत् ।
नदीवरमहाची पूर्वहाराषिपो न्यसेत् ॥ ११ ॥

·दक्षिणे दक्षिणामूर्ति पश्चिम लिजसम्भवम् ।
विष्णु वाप्यय कौवेरे दुर्गा प्रमाणमेव वा ॥ २२ ॥
मण्डपे मध्यपत्रे तु दक्षिणे च विनायकम् ।
उत्तरे नृतरूपं तु क्षेत्रेश चैशगोचरे ॥ २३ ॥
रुद्रावतारक्रीडादिकथारूपाणि चैव हे।
मूलभित्तौ च परितो विन्यसेदुक्तलक्षणम् ॥ २४ ॥
भयोपरितलात् माच्यामिन्द्रं षण्मुखमेव वा ।
दक्षिणे दक्षिणामूर्ति वीरभद्रमथापि वा ॥ २५ ॥
पश्चिमे नारसिंह चाप्युपरे पार्थदं विधिम् ।
द्वितीये तु तले चैवं द्रवीये तुं मरुद्गणान् ॥ २६ ॥
तले तलेऽमरान् सिवान् यक्षविद्याधरानपि ।
गन्धर्वानप्यप्सरसः सिदान् नागांस्तथा मुनीन् ॥२७॥
प्रमांचव दैत्यादीन् षोडशप्रतिमास्तथा ।
कण्ठावषः प्रतेस- कोणे कोणे वृषान् न्यसेत् ॥ २८॥
सर्वेषामपि देवाना कोणे कोणे स्ववाहनम् ।
कण्ठावषधानस्यतले प्राकारादौ च विन्यसेत् ॥ २९ ।।
इत्येवमादिमियुकं विमान सम्पदा पदम् ।
गर्भावसमविस्तारा महानासाचतुर्विधम् ॥ १०॥
तवर्षाद् वा त्रिपादाद वा तासां निर्गम रितः।
सदनासातवर्षाद् वा रामांचा पापि कारयेत् ॥३१॥
नासिकानां तु करणमापोकं पुरातनः ।
सिंहपरमादौ स्थात् पार चार्षपजारम् ॥१२॥
निहपजरं चैव कवितं लम्बनासिकम् ।
सिंहलो तवा वण्डनिएहसपपारम् ॥ १३॥
द्विवण्डाविचतुर्दण्डविस्तृत शालयान्वितम् ।
सविपादयोपेतं सिधमाकारनीप्रकम् ॥ ३४ ॥

·सरा द्वात्रिंशः पटलः । पड़र्गसहितं भ्याससमनिर्गममेव वा । शकिध्वजयुतं चापि तथा सम्मुखपट्टिकम् ॥ ३ ॥ वेदिकाजालकस्तम्भयुकं स्यात् सिंहपञ्जरम् । प्रासादनीप्रसंश्लिष्टखनीप्रादर्षनिर्गतम् ॥ ३६ ।। भविष्ठानाप्रियुक्तं च प्रस्तरग्रीवसंयुतम् । तद्वत् सशिखरं शक्तिध्वजसम्मुखपट्टिकम् ॥ ३७ ॥ बेदिकाजालकर्णावं सार्धपारसंज्ञितम् । प्राग्वच्छेषं च विस्तारपादसम्मितनिर्गमम् ॥ ३८ ॥ म्यासत्रिमागनियूहं वृत्तस्फुटितकर्मवत् । पजराख्यं मृतं चाथ खतुल्यशिखराप्रकम् ।। ३९ ।। शिष्टनीप्राजकणे च कपोताबजसंयुतम् । निहपहरं त्वेतल्लम्बनासिकमुच्यते ॥ १० ॥ संखिनीप्रकर्णानि कृतनागदलायपि । निर्वृहसहितं युक्तसर्वा लम्बनासिकम् ॥ ११ ॥ सिंहलोत्रशिखायुक्तमेतदेव तु पादवत् । नीप्रसंभितकर्णाक्षं सिंहमोत्रामिधानकम् ॥ ४२ ॥ यत् सविखारपञ्चांशवशनिर्गमसंयुतम् । नीटापस्तात् कपोतावैः खण्डनिहर्क युतम् ॥ १३ ॥ दण्डदण्डानिकान्तनीप्रापस्तात् तमोपरि । कण्डोलतोरणोपेतं कपोतापसंयुतम् ॥१७॥ सपम्जरसं सादा कटादि कथ्यते । टं प्रासादपहभागावंशः शाला द्विगतः ॥ १५ ॥ प्रासादयभूम्यादिकपोतोर्ध्वनिवन्धनात् । उनतः पजरोसेषस्तद्विभागोऽत्र कथ्यते ॥ १६॥ पम्बरोचे घरांचे तु सपादांशोऽप्रितक्ता । ववर्ष प्रस्तरोत्सेषस्तत्समः कर्णनेच्यः ॥१७॥ शेरेवाप्पपर्णः स्वादूर्व शीर्णोदयः स्मृतः । तत्स्तम्भावविहान शेषनाप्युपपीठकम् ॥८॥ 19.12.2001 MASIATIC SOCIETY. GALAIME S4503 ·३१४ देशानशिवगुरुदेवपद्धती एवमुक्ता हि सर्वेषां पञ्जराणामिहोन्नतिः । अथ तोरणशालाया मूलाधिष्ठानतोऽर्धतः ॥१९॥ उच्च भवेदधिष्ठानं स्तम्भस्तद्विगुणः स्मृतः । अधिष्ठानोष्टभागोनः प्रस्तरः कन्धरा तथा ।। ५० ।। तोरणोच्चं तु शेषेण शालाभं वापि कारयेत् । शालाकूटान्तरे शालामध्ये वा पम्जरं भवेत् ॥ ५१ ॥ ऊर्ध्वं कुर्यान्महानासिं पम्जरं शुकनासिकाः । नासिकोपरि नासी तु न कुर्वीत कदाचन ॥ ५२ ॥ सर्वाः स्तम्भाश्रया नास्यः सात् प्रत्यूचे च. वेदिका । साध वा द्वित्रिदण्डं वा वेदिकोच्चं प्रकल्पयेत् ॥ ५३ ।। पुष्पखण्डं चित्रखण्डं शैवलं चित्रशैवलम् । चतुर्धा प्राग्वदाभूष्य पादादौ कुख्यभूषणम् ॥ ५५ ॥ प्रत्यूचे गलभूषा स्याद् वेदिकोपरि जालकम् । त्रिचतुष्पञ्चदण्डं वाप्युत्तरान्तोनतं भवेत् ॥ ५५॥ उचात् त्रिवेदभागोनं विपुलं जालकस्य तु । ऋजुसंज्ञं गवाक्षं च गजाक्षं गुलिका तथा ॥ ५९॥ गोमूत्रं पत्रकं चैव नन्यावतं च सप्तमम् । जालानां सप्तभेदानां पृथग् लक्षणमुच्यते ॥ ५० ॥ ऋजुसूचिकपादं यहजुजालकसंज्ञितम् । आयामचतुरश्रोर्ध्वकर्णकं स्याद् गवाक्षकम् ॥ ५८ ॥ चतुरश्रकर्णलब्धच्छिद्रमुक्तं गजाक्षकम् । मूलाग्रमध्यगुलिकमूजुभित्यन्तरार्पणात् ॥ ५९॥ नाटकान्तरितच्छिद्र गुलिकाख्यं तु जालकम् । विदिग्वक्रगतच्छिद्र गोमूत्राख्यं तदाकृति ॥ ६॥ पत्रैर्विचित्रान्तरितरन्ध्र स्यात् पत्रजालकम् । पञ्चसूत्रान्तरा स्त्रैः प्रादक्षिण्यकृतं तु यत् ॥११॥ १. 'नो' क. पाठ:. .. 'ज'म.पाठः.

·स्मिन गजरा द्वात्रिंशः पटलः। नन्यावर्ताकतिच्छिद्रं नन्यावर्ताख्यजालकम् । वेदिकादिगुणोऽध्यर्ष समो वा स्याद् गलोदयः ॥ १२ ॥ मिचिविखाररामाशाद् बेदिकावशनं भवेत् । पीवावेशस्तदूर्व स्थाच्छसंशोनोऽपि तत्समः ॥ ६३ ॥ सुपालिकावापावभूतहसमृगैरपि । म्यालनामच्यामि; गळपणमाचरेत् ॥ १५ ॥ भय कण्ठापमानन शिखरं पर्तयेत् समम् । कण्ठाद् द्विवण्डमानेन भवेच्छिखरनिर्गमः ॥६५॥ निर्गमा वर्तना बाये वर्तयित्वा द्विदण्डतः । स्तूपी सम्मा कुर्वीत ययैव शिखराकृतिः ॥ ६६ ॥ शिखरस्य च संसानमष्टषा तब कथ्यते । चतुरममायताध वृत्तं वृत्तायतं तथा ॥ ६ ॥ शालाकारं पडलं चाप्यष्टानं षोडशाकम् । इत्यौ शिखराकारास्तेषामब निगद्यते ॥१८॥ वर्षमौलिसमाप्रमुलपाट्टकाकारपस्तरच्छत्रशीर्षगृहपिण्डिहस्तितुण्डका. दीना पाबामदयोऽडौ उपा भवन्ति । दण्डिकोचरविस्तारे पम्चद्विसप्तत्रि- परेकादशपचत्रयोदशषट्पन्चदशसदिशाष्टव्यासाद|दयादीनि (1) क्रमेण पाबालवैदेहमागषकौरवकौसलशौरसेनगान्धारावन्तिकानि भवन्ति । विस्तारापोंचमावन्त्यं तद्वचामिनं तु नामतः । सर्व इयषा भक्तमेकद्विध्यंशकोऽपि च ॥ ६९ ॥ चतुःपम्बकषट्सप्तमागापिक्यात् क्रमेण तु । भवन्ति शिखरोच्चानां नामान्यपि च सप्तथा ॥ ७० ॥ कालिकाश्यबाराटकोल्लकानि च शौण्डिकम् । काश्मीरं चैव गानेय शिखराणि पृथग् विदुः ॥ १॥ एतानि देवषिष्ण्यानामर्षवेषेतरन्नृणाम् । सर्वत्र वापि स्तम्मा वा हस्तवंशतुला अपि ॥ २ ॥ 1. 'का', 'पपद' ग. पाठः ·कानशिवगुल्वेवपद्धती स्तूपिकाश्चापि देवानामयुग्माश्चैव शोभनाः। युग्मा एव मनुष्याणां प्रशस्ताः सर्वधामसु ॥७॥ शिखरोदयवेदांशात् पश्चांशाद् वाम्जतुगता । तस्मात् पादाधिकं वा स्यात् सार्धपादाधिकं तु वा ॥ ७॥ स्तूप्युच्छ्यः स्यात् तन्न्यासः परतोऽत्र निगवते । शिवरलक्षणम्। मनसोपानकरणं गुणागुणमिति द्विषा ॥ ७५ ॥ बेदानं वीर्षवेदाचं वृत्तं चेति त्रियोनिकम् । चतुर्विषः प्रकारः स्यात् त्रिखण्डं शहामण्डलम् ॥ ७६ ।। अर्धगोमूत्रकं चाये वल्लीमण्डलमित्यपि । त्रिखण्डाकारनिचितं यत् सोपान त्रिखण्डकम् ॥ ७ ॥ मूलाघानं तु संक्षिप्तं क्रमाद् यच्छामण्डलम् । तद्विखण्डं तु सोपानमर्षगोमूत्रसंचितम् ॥ ८ ॥ वृक्षारोहिलताकारं वल्लीसोपानसंज्ञितम् । शयितन्यासपावात्रिपादोचानि वै पृथक् ॥ ७९ ॥ समखण्डानि कुर्वात सोपानानि यथाक्रमम् । द्विदण्डं बाध्यपदण्डं मवेदस्तविलं ततः ॥ ८०॥ निपादार वापि वार्षाद वा हस्तनी विधीयते । सितसशयितस्यापि प्रवेशः स्याद् यथावलम् ॥ ८१॥ पश्यनिवेदवाण स्वरदण्डान्तविस्तृतिः । सोपानानां भवेद् द्वित्रिचतुर्वण्डोऽवपादके ।। ८२ ।। भर्षचन्द्रसमाकारं तसंस्थान प्रकल्पयेत् । सच्च हस्तषनं वा स्यात् त्रिपादं वास्य चोपरि ।। ८१ १३॥ स्थित्ला तले तले शस्तपादक्षिण्यापिरोहणम् । तदप्ययुग्ममेव स्यात् प्रासादे मण्डपेऽपि वा ॥ ८ ॥ ''न. पा. २. .

·तराषाशा पटकः। शालादिषु च रनेषु सोपानं प्रमुखं स्मृतम् । पार्श्वयोर्मुखसोपानमन्यत्र परिमण्डयेत् ॥ ८५ ॥ सोपानम्। सर्वेषां च भवेद् धाम्नां सम्चितं चाप्यसम्चितम् । उपसश्चितकं चेति लिङ्गं पुस्खीनपुंसकम् ॥ ८६ ॥ शिलाभिरिष्टकाभिर्वा कृतं सश्चितसंज्ञितम् । कपोतादिशिरोयुक्त पुंलिङ्गं नाम यद् धनम् ॥ ८७ ।। ऐष्टकं दारुज वापि भोगभूम्यकसञ्चितम् । असञ्चिताख्यं स्त्रीलिङ्गं विमानं तदुदाहृतम् ॥ ८८ ॥ इष्टकादारुमिर्मिश्रमधनं च धनं कचित् । उपसचितकं पण्ड भोगाभागाजासंयुतम् ॥ ८९ ॥ द्वारस्योभयपार्थे वा द्वारपालगुहा भवेत् । छिद्रं कुर्यादषयोर्खे बाये नालं प्रयोजयेत् ॥ ९० ॥ जगस्यहुलमारभ्य त्रियविवर्षनात् । आसत्यलं नालस्यायामः पचवा स्मृतः ॥११॥ मयोऽष्टाहलमारम्य द्विद्वघालविवर्धनात् । मालपोडशमात्रान्तं पञ्चधेति अगाद ह ।। ९२ ॥ सम त्रिपदमर्षे वा खनंच्छिद्रं तु मध्यमे । त्रिचतुष्पातन्मात्रं तारं तत्समनिमकम् ॥ ९ ॥ मूलात् पचत्रिमार्ग स्याव पारामिरन्वितम् । सिंहवक्त्रेण घटित द्रारनतामं तु मूलतः ॥ ९ ॥ भासावस्योरे मध्ये नालमेवं प्रकल्पयेत् । अन्तःस्वपीठनालस्य समं वा बासनालकम् ॥ ९५॥ विस्तारायामतः कुर्याद् भूषयेच यथोचितम् । नाललक्षणम् । मण्डपस्याप्यमिहान प्रासादोतं यदेव तत् ॥ ९ ॥ पा. पा.

·ईशानशिवगुरुदेवपदवी 'पूर्वोक्ता एव पादाः स्युः प्रस्तरोऽपि च पूर्ववत् । ऊर्ध्वदण्डाविपुलमनुमान च कारयेत् ॥ ९ ॥ चतुरश्रचतुःस्तम्भो नन्द्यावर्तस्तु मण्डपः । अष्टाभिः स्वस्तिकाख्यः स्याद् वीरासनामिनानिमिः ॥ ९८॥ स्तम्भः षोडशमिर्विद्यान्मण्डपं श्रीप्रतिष्ठितम् । द्वात्रिंशद्भिर्जयभद्रं षट्त्रिंशद्विरथानिमिः ॥ ९९ ॥ मण्डपो माणिभद्रः स्याच्छतस्तम्भैविशालकम् । भत ऊर्च युताः स्तम्भर्विशालास्तेऽपि मण्डपाः॥१०॥ पादायतं वाप्यध्यधै द्विगुणं वा ततोऽधिकम् । चतुरायतं कुर्यान्मण्डपं दैवमानुषम् ॥ १.१॥ द्वित्रिहस्तान्तरान् स्तम्भाधतुर्हस्तान्तरांस्तु वा। मण्डपे युक्तितः कुर्याद् भारनाहोत्तरोचितम् ।। १.१॥ कुर्वीत मण्डपं युक्तया प्रासादामिमुखेष्वपि । आरामपुण्यक्षेत्रादौ प्रामगेहादिमध्यतः ॥ १० ॥ दीक्षाभिषेकयागार्थ नृत्तखानार्थमेव च । आरभ्य सार्धहस्तं तु रसानुलविवर्धनात् ॥ १.४॥ शरहस्तावधिर्यावद् विषात् स्तम्मान्तरं क्रमात् । एकद्वित्रिचतुष्पश्चभागे मक्यान्तरे कृते ॥१०५ ॥ एकभागेन वृद्धिः स्यादायामः स्वविशालतः । स्वभकिविसता त्रित्रिमात्रवृद्धा करान्ततः ॥ १० ॥ मायामस्त्वष्टधा प्रोक्तस्तेन मानेन योजयेत् । सायतं चापि तत्सबै तामिव प्रपते ॥ १०७।। मार्षविहस्तमारम्य पदकडालवर्षनात् । भहस्तान्तमायचं त्रयोविंशत्रमाणकम् ॥ १०८ द्विध्यालिविया तु स्तम्मोत्सेघोषवा भवेत् । महाल समारभ्य चालवर्षनात् ॥ १.९॥ J १. 'या' म.पाठ ·तराषितः सः । नन्दपकपालं यावत् संख्यया पूर्वक्त् ततिः । स्तम्भोत्सेधे तु रुद्रांशे पक्तिनन्दाष्टभागिक ॥ ११० ॥ मूलतारं तु भागेन तत्तद्भागोनमग्रतः । सम्मोचे शरमागे तु द्विभागोच्चं तु वा तैलम् ॥ १११ ।। तृतीयांशैकभागेन स्तम्भस्योचं मसूरकम् । सोपपीठमविष्ठानं केवलं वा मसूरकम् ॥. ११२ ॥ अधिष्ठानोपरि स्तम्मः प्रस्तरश्च त्रिपकः । कपोतप्रतिसंयुक्तः सामान्यो.मण्डपः स्मृतः ॥ ११३ ॥ चतुरश्रश्चतुष्पादो वसुनासाविभूषितः । प्रभासनाभिधानः स्यान्मण्डपो वा प्रपाथवा ॥ ११४ ।। त्रिभक्ति षोडशस्तम्भ सरहं बष्टनासिकम् । सकूटं वा चतुर्दारं चतुर्मिस्तोरणान्वितम् ॥ ११५ ॥ देवद्विजनरेन्द्राह सर्वकर्मसु पूजितम् । नाना सिदं वदन्तीह मण्डपं वा प्रपामपि ॥ ११ ॥ मण्डपलक्षणम्। .. पथ प्रपाणां लक्ष्मापि सामान्येनेह कथ्यते । पादायामः पुरोक्तः स्याद् वेदव॑ष्टदशाङ्गुलैः ॥ ११७ ॥ पादविष्कम्भमानं स्यात् पादाः स्युः सारदारुजाः । त्वक्सानिमिता वा स्युरूर्ववंशोत्तराण्यपि ॥ ११ ॥ प्राग्वंशं चानुवंशं च नालिकरच्छदादिभिः । अन्यैर्वाप्युपपत्त्या तु पत्रैः प्रच्छादयेत् प्रपाम् ॥ ११० ॥ पशिनन्दाष्टसप्तर्तुशरांशे पादतुझके । भागेन वेदिको भ्यान्मध्ये रहं च कल्पयेत् ॥ १२॥ चतुर्थाशेन पादोचाद् भागाद् वेदिमसूरकम् । स्था बंशस्तलिमायामः प्रस्तरोंऽशेन तस्य तु ॥ १२१ ॥ .., १. 'म... "नस्य मण्डाना वा' ग. पाठः.

·शानशिवगुरुवषपद्धती विपापार युग्मायुग्मे द्विभक्त्यैकभक्त्या वा तद्विशालता । चतुःस्तम्भ बसुस्तम्भ षोडशस्तम्भकं तु वा ॥ १२२ ।। सर्वावयबसंयुक्तं मिश्रद्रव्यं तु वा भवेत् । शालासमाप्रपाणां वा मण्डपानां तु मध्यतः ॥ १२३ ।। प्रतिष्ठितचतुःस्थानं त्रिमानं रासंचितम् । इत्थं यथावदिह तोरणकुब्यनाला: सोपानपञ्जरगवाक्षविशेषकण्ठाः । बेराणि च प्रतितलं शिखराणि सम्यक् प्रोक्तानि मण्डपविशेषयुताः प्रपाच ॥ १२ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे उपरिभागे कियापादे तोरणादिलक्षणपटलो द्वात्रिंशः। भथमिशः पटलः। द्रव्याण्णव विमानादेः शिला दारुणि चेष्टकाः। लोगनि मृत् सुधा चेति षविधानि प्रचक्षते ॥ १ ॥ तत्र लक्ष्म शिलायास्तु परतोऽत्र निगवते । दादीनां तु पञ्चानां सङ्ग्रहः पूर्वमुच्यते ॥२॥ वास्तु तरवः पूर्व वक्ष्यन्ते ये सकोटराः । सवल्लीका लतासिटाः कीटशाः सकण्टकाः॥१॥ सदा पुप्पफलामा वा नगोदेवाश्रिताब में। बहुपक्षिमगर्जुष्टाश्वत्यमार्गश्मशानजाः ॥ ४ ॥ वक्राः शुष्काच ये भमाः सर्वभूतादिसंभयाः। पलाशाः कुटजा लोना बिल्वपीलशिरीषकाः ॥५॥ क्षेप्मातकाः कदम्बाश्च कोविदाराः सकिशुकाः । पध्याक्षामलकाः पार्थाः खुहिमुग्वरणा अपि ॥ ६ ॥ सम्बठाः सप्तपर्णाश्च कारस्करविकहताः । न्यमोधोदुम्परावललक्षशल्मलितिन्दुकाः ।।

·उत्तरार्षे अवविंशः पटकः। नन्यावर्ताच पदराः करवीराः कपित्थकाः । सर्पमारारिमेदाग्ध पुत्रजीवाः सडण्डुकाः ॥ ८॥ तिन्त्रिणीपाटलाशोककपूरागरुगृजनाः । अर्काध वर्जनीयाः स्युर्देवमानुषधामसु ॥९॥ ऋजवः सारवन्तश्च दृढाच चिरजीविनः । वर्षवातातपसहा जलस्थलसहाश्च ये ॥ १० ॥ तरदेशोचिताः शस्ता प्राधाः स्युः शुभधामसु । प्रायशः क्षीरतरवो न मनुष्यगृहोचिताः ॥ ११ ॥ देवधामसुते योग्याः सर्वेषां लिकुचः शुभः । राजकारस्तु मूलाग्राद् बहुशाखो दृढायतः ॥ १२ ॥ : स्यात् तरोः सीत्वं स्थूलमूलकृशाप्रत । मूलाप्रयोः कृशत्वं च मध्ये स्थौल्यं च षण्डता ॥ १३ ॥ माहर्तगर्भस्तम्भावी वृक्षेणैव कारयेत् । शेषकर्मसु सर्वेषु त्रिलिजैरपि शस्यते ॥१४॥ दानियमः। शाम शुभादौ कर्ता स्थपतिना सह । बातः सिताम्बरालेपः कृतकौतुकमालः ॥१५॥ अपवित्वा द्विजैः स्वस्ति सर्वांतोषपुरसतः । बमोदिर मजेद् देशमुदिष्टैस्तरुमियुतम् ॥ १९॥ प्रयाणसमये शस्तैनिमितै तमङ्गलः । उदिवृक्षच्छायायामपलिप्य तु मण्डलम् ॥ १७ ॥ गणेश गन्धपुष्पाक्ष्योज्यश्च पूजयेत् । क्षेत्रेशमोषधीयं च तथैव वनदेवताः ॥१८॥ गन्धादिमिच चरुणा फलपायसमोदकैः। इशा भूतबलिं दद्याद् भूतानसरोवनैः ॥ १९ ॥ 8

·ईमानशिवगुल्वेषपद्धती
सटङ्कः खपतिः सात्वा मन्त्रावेताबुदारवेत् ।
अपक्रामन्तु भूतानि देवताच सगुषकाः ॥२०॥
युष्मभ्यं सुबलिर्भूयात् सोमो दिशतु पादपान् ।
शिवमस्तु महीपुत्रा युष्मभ्यं चापि नः सदा ॥२१॥
कमैतत् साधयिष्यामि क्रियतां वासपर्ययः ।
एवमुक्त्वा नमस्कृत्य पादपेभ्यः प्रसनधीः ॥११॥
तरोश्छेधस्व तु प्राचां पीत्वा गव्यं पयों निशि।
दर्भेषु सपतिः सुप्त्वा सुस्वमैः प्रातरुत्थितः ॥ २३॥
मात्वा खलतः शस्त मुहर्ते सपतिः सुधीः ।
लिप्य परशोरास्वं पञ्चगव्येन वाग्यतः ॥२४॥
बावैध मजलैगीमिः प्रारमुखो वाप्युदमखः ।
विष्कुमात्रं तरोर्मूलं त्यक्त्वा छिन्यात् तदूर्वतः॥२५॥
छेदात् क्षीरसुतिर्लक्ष जमनावरह सौरमकत् ।
रुधिरस्य विनाशाय कर्तुश्छिन्मान्न तंतलम् ॥ २९॥
सिंहेभवृषमध्वानाः पतने तु शुभावहाः।
हसिताकोशलदितजितान्वशुमान्यतः ॥२७॥
तं पदं वर्जयित्वान्यं गृखीयाच्चमलाः।
इन्द्रेशार्थददिक्पातस्तन्मुखानं च शस्यते ॥२८॥
अन्यथा पतितस्त्याज्यो भन्नः सर्वत्र गर्हितः।
वृक्षान्तरादौ सनोऽपि विकेशकरोऽशुभः ॥२९॥
शुभच्छेदाप्रपतनं तरुमूलाग्रयोः समम् ।
इष्टप्रमाणतश्छित्वा चतुरनं तु तक्षयेत् ॥३०॥
मुहूर्तस्तम्भमादिश्य शुक्रेनाच्छाब वाससा ।
शकटादौ समारोप्य यथोदेशमुपाहरेत् ॥ ३१ ॥
देवद्विजनरेन्द्राणां विशां च शकर्टगेजी।
दाहरणमिष्ठं स्यादन्येषां ऋभिराहरेत् ॥ ३२॥
प्रवेश्य शस्तद्वारेण कर्मशालास्थले ततः ।
पालकासवे वार शायवेत् पूर्वणस्तकम् ॥१३॥

·कालोटकरणम् उत्तरा प्रयविंशः पटलः । न परावर्तनं कुर्यादष्टपञ्चत्रिमासतः । इत्थं दारोविधानेन सङ्महेद् धामकर्मणि ॥ ३४ ॥ स्वीकारः सर्वदारूणां विधिनैव कृतो भवेत् । दारुस्वीकरणम् । अथेष्टकानां करणं सुधा चैव निगद्यते ॥ ३५ ॥ चिकणा पाण्डराख्या च सलोणा च विगाहेता। चतुर्थी ताम्रफुल्ला तु कर्मयोग्या मृदिष्यते ॥ ३६॥ तुषाकारास्थिपाषाणकाष्ठशर्करलोष्टकैः । वर्जिता सूक्ष्मसिकता ताम्रफुल्लेष्टकोचिंता ॥ ३७ ।। तां प्रक्षिप्यावटे मृत्ला जानुदनं जलं क्षिपेत् । आलोच्य पद्भिः संक्षोभ्य मर्दयेत् तां पुनः पुनः ॥ ३८ ॥ ततः क्षीरागशैरीषत्वकाथंत्रिफलाम्बुभिः । मर्दयेन्मासमात्रं तु तत्कर्मकुशलैर्नरः॥ ३९ ॥ इष्टकाः कल्पयेत् सम्यग् द्वादशाङ्गुलमायताः । तदर्धविस्तृताः कुर्याद् व्यासरामांशमाच्छूताः ॥ ४० ॥ त्रिपादोनास्त्वतो वा स्युर्घमें ताः परिशोषयेत् । अखण्डः सुलमादौ चुली कृत्वानुमारुतम् ॥ ११॥ तत्रेष्टकास्ताः सन्दध्यात् सान्तरं क्रमशश्चिताः । काह: पलालभारावैराचिताः स्युनिरन्तरम् ॥ ४२ ॥ बहिराच्छादयेत् सम्य मृत्स्नया च विलेपयेत् । तन्मुखेष्वमिमाधाय दशाहं पक्षमेव वा ॥ १३ ॥ संस्कृत्य ज्वलने शान्ते समुद्धृत्येष्टकास्ततः । प्रक्षिप्य सलिले वर्षमष्टौ मासान् पडेव वा ॥१४॥ उद्धरेदिष्टकास्ताः स्युर्विमानादिक्रियोचिताः। इएकाः। इष्टकोकमृदा तद्वन्मुल्लोष्टकरणं स्मृतम् ॥४५॥ १. 'क'न.पाठः,

·शामणिपएल्वपती
वपन्मात्राहुलैरदिग्वसूनां तु संख्यया ।
पायतान्युचमादीनि मृल्लोष्टानि भवन्तिं हि ॥ १६ ॥
खायामार्थात् स्मृतो व्यासः शराशे वंशतोऽपि वा।
व्यासे रामाब्धिवाणांशे लोष्टोत्सेधोऽशतो भवेत् ॥१७॥
उत्तमादिक्रमादेवं मृलोटेषु स्मृतो विधिः ।
सुवर्णरूप्यताम्राणां लोष्टैः श्रेष्ठादिकं फलम् ॥ १८॥
समते देवधिष्ण्यादौ माचिकैरधमाधमम् ।
मानप्रमाणं लोहाना क्षेयं वित्तानुसारतः ॥१९॥
सीण्यपि समानानि सप्तमेदानि तान्यपि ।'
धनं चैव द्विकोणानं पार्श्वलोष्टं च वर्तुलम् ॥५०॥
कोणलोष्टं च वक्रं च पद्मलोष्टं च सप्तमम् ।
क्रमपविनिवेशस्तु तैविधेयं तु युक्तितः ॥ ५१ ॥
पएकालोष्टकरणम्।
करामुद्रगुल्मासकल्कचिक्कणकायाः ।
चूर्णोपयुकाः पञ्चैते सुधाप्रकृतयो मताः ॥ ५२ ॥
अमयाक्षबीजमात्राः शर्कराः स्युः करालकाः।
मुद्रा मुद्रसमा नेया मुद्विनः क्षुद्रशर्कराः ॥ ५३॥
सार्वत्रिपावद्विगुणाकिझल्कसिकतान्वितम् ।
चूर्ण तु शर्कराशुक्त्योर्यद् गुल्मासं तदुच्यते ॥ ५४ ॥
कराळमुदयोः पूर्वोक्तमानेन सिकतान्वितम् ।
चणकस्य च चूर्णस्य पिष्टं यत् कस्कमिष्यते ॥ ५५ ॥
चिकणं केवलं त्वम्बु बद्धोदकमिति द्विषा ।
केवलेनाम्भसा पूर्व पूर्वोकांतिः प्रकुट्टयेत् ॥ ५९॥
क्षीरदुमामलाक्षाणां कदम्बामययोरपि ।
त्वम्जलैलिफलातोयं माषयूषं च'तत्समम् ॥ ५७ ॥
संयम्य शर्कराशुक्त्योश्पूर्ण तत् खातवारािण ।
खुरसंकुट्टनं कृत्वा सावयित्वाथ वाससा ॥५॥

·पुसविणार
उत्तराप्रपरिंशः
चिकणं कल्पयेत् तेन: बडोदकमयोच्यते ।
दषिदुग्धमाषयूपैर्गुलाज्यकदलीफलः ॥ ५९ ॥
नालिकेराम्रफलयोर्जलश्चैतत् सुकल्पितम् ।
पदोदकं भवेत् तच्च समभागं नियोजयेत् ॥ ६०॥
लब्धचूर्ण शतांशं तु क्षौद्रमंशद्वयं भवेत्
भाज्यं तु कदलीपकं नालिकराम्बुमाषयूः ॥ ६१ ॥
क्षीरागत्वकषायब्ध क्षीरं दघि ततो गुलम् ।
पिच्छिलं त्रिफलाम्भश्च त्र्यंशादिकमिदं क्रमात् ।। ६२ ।।
अंशवृद्धया समायोज्य
चूतपक्काम्बु. शक्तितः।
एकीकृत्य करालं च प्रक्षिपेद् दृढपेषितम् ॥ ६३ ॥
अतीत्यैकंदिन पश्चाद् यथैव घनता भवेत् ।
नारिकेलस्य शाखादिदण्डैः सन्ताडयेन्मुहुः ॥ ६ ॥
अतील दशरात्रं तु मुद्ीगुल्मासकल्ककैः ।
युक्तं सुकुट्टितं युक्त्या सुधा भवति शोभना ॥६५॥
भपिच-
पूर्व बंशं करालं मधुघृतकदलीनालिकेराम्बुमाष-
पूर्व वार्षः कषायः खनजदपिगुलफलाम्मासि चैवम् ।
पदान्यंशक्रमण स्फुटशशिषवलं चूर्ण मुकं शांश
पिष्टं सबै यथावद् भवति वरसुधा वजाबद्धं ययैव ॥ १९॥
चतुसिद्धयमासान्तमुषिता युक्तिमर्दिता ।
भेष्ठमध्याघमा शेया सुधा सौषादिबन्धनी ॥ ६ ॥
अयं कुख्यादिकं शुष्कं नीरन्धं सुसमं मृदु ।
शुद्धाम्भसादौ प्रक्षाल्य दक्षिारगुलान्वितम् ॥ ६८ ॥
बडोदकेन चालिप्य व्यपोकदिनं ततः ।
सुर्धा नियोजयेद् युक्त्या यथा यत्रोचितं भवेत् ॥ १९ ॥
मित्यादौ तत्र लेख्य स्याचित्रं चित्रतराकृति ।
स्वागमोदितदेवादिपुराणोककथान्वितम् ॥ ७॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
रजवर्णान्वितं रम्यं न न्यून नाधिकं कचित् ।
तत्रतत्रोचिताकाररसभावक्रियान्वितम् ॥ ७१ ।।
चित्र विचित्रफलदं मतुः कर्तुश्च सर्वदा ।
अतोऽन्यबशुभं चित्रं विपरीतफलप्रदम् ॥ ७२ ॥
न लेखयेत् तन्न लिखेल्लोकद्वयसुखेच्छया ।
सुधराकारः।
द्रव्याणामपि दारूणां बलायामादिसिद्धये ॥
स्थितानां शायितानां च सन्धिकर्म निगद्यते ।
बार्य चाभ्यन्तरं पार्थेऽप्यधस्ताच्च तथोपारे ॥४॥
अन्यत्रापि च यत्रेष्टं सन्दध्यादुचितं यथा ।
सर्वदारूणि पूर्वाप्रमुत्तरानं च योजयेत् ॥ ७५ ॥
शुमदं विपरीताप्रमशुभायेह कल्पते ।
मूले मूल न सन्दध्यादणामं न योजयेत् ॥ ६ ॥
मूलाग्रद्रव्ययोगेन सेन्धान सम्पदा पदम् ।
वास्तुमध्ये ततः द्वारे देवशिष्वपि कर्णयोः ॥ ७७ ।।
सन्धानं स्पानमाशाय कुलक्षयकरं त्यजेत् ।
मेषयुद्धं त्रिखण्डं च सौमदं चार्षपाणिकम् ॥ ८ ॥
(महा! मान)वृत्तं च सन्धान स्तम्मानां पञ्चधैव हि ।
पशिखं झपदन्तं च सूकरमाणमप्यथ ।। ७९ ॥
सहकलिं वजं च शायेते पच सन्धयः ।
स्तम्भद्रव्यस्य विस्ताराद् रामांशान्मध्यतःशिखम् ॥ ८० ॥
मेषयुद्धं स्वस्तिकामं सत्रिचूडं त्रिखण्डकम् ।
सौभद्रमिति तत् प्रोक्तं पार्थप्राप्तचतुशिशखम् ॥ ८१ ॥
गृहीतघनमानार्धं छित्त्वा मूलाप्रयोमिथः ।
निश्छिद्रमर्पितः प्रोक्तः सन्धिः स्यादर्षपाणिकः ॥ ८२ ।।
मध्ये स्वान यद् वृत्तशिखं तन्मान तकम् ।
निवृत्ताकतिनिष्पाचे योजयेदुक्तमार्गतः ॥ ८३ ॥
अयापाणिरूण्डाभ्यां इलाकारास्तु तच्छिखाः।
समध्यखितकालं च यत्र स्यात् पछिखस्त सः ॥ ८४ ॥

·समिति उत्तरार्धे त्रयसिंशः पटलः । झपदन्तो निजायामातयेग्बाहुशि युतः । आधाराधेययोगेन यथाबलशिखायुतम् ॥ ८५॥ सूकरप्राणवद्योज्यःसूकरघ्राणसंज्ञिते । यथायुक्ति यथायोगं शूलै नाविधैर्युतम् ॥ ८६ ॥ सहीर्णकीलसंज्ञः स्याद् वज्राभो वज्रचूडकः। स्वव्यासकर्णाध्यधु वा सन्ध्यायामः स्थिते भवेत् ॥ ८७ ।। सम्भमध्ये न सन्दध्यान्मध्यसन्धिविनाशकृत् । दक्षिणेऽपे च दामे च स्तम्भचूडान्तरं तु तत् ।। ८८ ॥ सन्धिमध्यं नियोज्यं स्यात् तदेवं सम्पदां पदम् । अन्योन्यसन्धिविद्धं तु शिखाकीलं न वेधयेत् ॥ ८९ ॥ तद्रव्यव्यासमध्यस्था शिखा सम्पद्विनाशिनी । दक्षिणोत्तरयोर्युक्ता शिखा सम्पत्करी भवेत् ॥ ९ ॥ गृहीतस्तम्भावपुले त्वष्टसप्तषडंशके । शि याः कीलकस्यापि विस्तारो भागती भवेत् ॥ ११ ॥ एकपछिगतस्तम्मेष्वेकाकारास्तु सन्धयः । मिश्रसन्धिर्विनाशाय तस्मान्मिश्रं तु वर्जयेत् ॥ ९२ ॥ स्तम्भसन्धिः। अवार्षदीर्घद्रव्याग्यां सन्धयः पुनहिबहिः । अन्तरन्तनियोज्यं स्याद् दक्षिणादक्षिणा तथा ॥९३ ॥ मध्यद्रव्यं यथादीर्घ इस्वद्रव्येषु पार्श्वयोः । सन्वध्याच्छयितद्रव्ये समं वापे त्रयं कचित् ॥ ९ ॥ मूलाप्रयोरलङ्कारांस्त्यक्त्वा सर्वत्र सन्धयेत् । भन्तर्मूलं बहिश्चात्र शयितद्रव्यसन्धिषु ॥९५ ॥ भत्र पराशरः . "मूलं मुलेन नैत्यामप्रेणामं तु शुलिनि । मूलाग्रयोस्तु संयोगः शायतेऽमौ च मारुते ।। नवद्रव्यं नवेनैव जण जाणेन सन्धयेत् । दारुणा दारु सन्दध्यात् त्वक्सार त्वचिसारकैः॥

·मानसिबगुल्लेवरती स्वजातिमिः स्वजातीस्त सन्दध्यान विजांतिमिः। शिकाः शिलामिः सन्ध्यांदिष्टकाभिस्तबेष्टकाः ।। विपरीतं विनाशाय यथोद्दिष्टं सुखावहम् ॥" इति । मयोऽप्याह- "मलकी तथा ब्रमराजं वै वेणुपर्वकम् । अमुकं देवसन्धिय दण्डकः षष्ठ उच्यते ॥" इति। द्रव्यद्वयस्य त्वेकत्र सन्धिः स्यान्मल्लकीलकः । विदन्यैमराजाख्यो वेणुपब्धिबाणकैः । ९५ ॥ कमुकः षण्मानेद्रव्यैर्देवसन्धिर्नवाष्टभिः । बहुसन्धिहुद्रव्यैर्दण्डिकासन्धिरुच्यते ॥ ९७ ॥ स्वस्तिकं वर्षमानं च नन्द्यावर्तमतःपरम् । ततच सर्वतोभद्रं तत्तदाकारसन्धयः ॥ ९॥ अन्तर्मूलं बहिन्यानं पाद्रव्येषु शोभनम् । विपरीतं विनाशाय यतस्तन समाचरेत् ।। ९९ ॥ पितामहाविशालेषु यथारटं पुरातनैः । तवा तत्चत् प्रकुर्षीत सौख्यायुस्संप्रवृद्धये ॥ १०॥ दार्विकालोसुषाविशेषाः प्रोक्ता यथालक्षणतम योगाः। सन्धिः लितानामपि शायितानां सन्दशितोऽनेकविधो यथावत् ॥ १.१॥ इति श्रीमरीखानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे उपरिमागे किवापाने दादिलक्षणपटलमय संशः। मय चतुसिशः परसा पस्त्वारन्मेषु सर्वेषु मानोन्मानप्रमाणवित् । पूर्व स्वपतिरेहम्मः शिल्पशास्तविशारदः ॥ १ ॥ १.भ.पाठा ·उत्तरा चतुर्विशः पटलः । तयैव शिवशास्त्रज्ञो युक्तस्त्वाचार्यलक्षणैः । स्थापकोऽपि वृतः कर्ता वस्तुकर्म समाचरेत् ॥ २॥ ताभ्यामुभाभ्यां प्रारब्धं विमानं वान्यदेव वा। निष्पापमासमातेः स्यात् ताभ्यामेव हि नेतरैः ॥ ३ ॥ तयोरभावे तत्पुत्रैः शिष्यैर्वा कर्म तत्परम् । मासमातेर्विधेयं हि चित्रस्थगुरुशासनात् ॥ ४ ॥ मंत्र पितामहादिवचनं प्रथमं कृतवान् विधि यथा यः स तथा तत् प्रकरोतु निष्ठितान्तम् । भगवान्यकृतोऽन्यनिष्ठितश्चेदशुभं स्वामिनरेन्द्रदेशभाजाम् ॥" इति । वस्त्वारम्भादासमातेः कर्तृनियमः । विमानस्य कृतस्याने स्तूपीकुम्भौ च विन्यसेत् । चतस इष्टकाः प्राग्वदधिवास्य विधानतः ॥५॥ शिखरामस्य मध्ये तु कृत्वा पञ्चावटानथ । सर्वरनौषधीबीजलोहधातुरसानपि ॥ ६॥ ततो परसुगन्धाश्च मूलेशानानमन्त्रितान् । प्रदक्षिणक्रमेणैव मध्यश्वमे निघाय तु ॥ ७॥ प्रथिव्यादिचतुस्तत्त्वैः सद्याथैईदयादिभिः । भामेयादिषु कोणेषु चतसोऽपीष्टका न्यसेत् ॥ ८ ॥ निष्पाप स्तूापिकाकीलं लौहं दारवमेव वा । लिहाम-सूचिकामं वा शिखराकारमेव वा ॥ ९ ॥ कर्श्वभूस्तम्भदीषं तद् विस्तृतं पादमानतः । भानुपात् कृशं कुर्यादने चाहलिविस्तृतम् ॥ १० ॥ मायाम तु विधा भक्के चतुरभं तु मूलतः । भवे पुणे मध्यांशश्चान्त्यांशः शिखिपादवत् ॥ ११ ॥ 1. 'धोपरसग' ग. पाठः. 'च मध्ये 'अधनं', . TH.पा.

·३. ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [क्रियांपाद: पुण्याहवायघोषापर्लमे कीलं तु विन्यसेत् । प्रागुक्ते मध्यमे गर्ते स्तूप्यायाम शरांशके ॥ १२ ॥ अंशत्रयमदृश्यं स्याद् दृश्यावूर्वीशको यथा । शिलाभिरिष्टकाभिर्वा बनीयात् परितो दृढम् ॥ १३ ॥ एकद्वित्रिद्रव्ययुते तेन ताभ्यां च तैरपि । द्रव्यैराच्छादनं मूर्ध्नि स्तूप्यास्तु परितः स्मृतम् ॥ १४ ॥ सुधयाथ दृढीकृत्य सवल्लीकं सलक्षणम् । पद्ममष्टदलं कृत्वा स्तूपिकां भूषयेत् ततः ॥ १५ ॥ झोमैः कासिकैर्वापि नवैर्वमहाध्वजम् । स्तूप्यन्तमूलभूम्यादिव्यायतं समविस्तृतम् ॥ १६ । स्तूप्यो तु ध्वजं बद्ध्वा विसृजेदुत्तरामुखम् । सोमेशानेन्द्रदिग्भूमि यदि पूर्व स्पृशेद् ध्वजः ॥ १७ ।। शुभदः स्यात् ततोऽन्यस्माच्छान्त्यर्थ जुहुयात् तिलैः । सहस्रं संहितामन्त्रैघृतेन चरुणा तथा ॥ १८ ॥ कुर्वीत वास्तुहामं च दद्याद् वास्तुबलिं निशि । स्थपति च तथाचार्य हिरण्यवसनादिभिः ॥ १९ ॥ तोषयेद् ब्रामणांश्चान्यांस्तक्ष्णः कर्मकरानपि । स्तूपीषिन्यासः। अथ कुम्भं तु सौवर्ण राजतं शौल्बमेव वा ॥ २० ॥ सौ वा मार्तिकं वापि गृहीखा लक्षणान्वितम् । सुदिनक्षमुहूर्तादौ सात्वाथ स्वपतिः सुधीः ॥ २१ ॥ भूषितो वनहेमायः प्रामुखोदमुखोऽपि वा। कुम्भाधारे तु विन्यस्य हेमरत्नौषधीरसान् ॥ २२ ॥ स्तूपिकाच्छादकं कुम्भं स्तूप्याकारशिखं न्यसेत् । ऋजुमालामविन्यासमेकं त्रीन् वाथ पञ्च वा ॥२३ ॥ तदानुगुण्यतो मूर्ति मूर्ती, मन्त्रतो न्यसेत् । एकस्मिम्छिव एव स्यात् त्रये ब्रमहरीश्वरीः ॥ ४॥ १ 'रान् ग. पाठः .

·विमानप्रतिहाधिकार:]
अत्तराचविंशः पटलः ।
प्रक्षाधास्तु सदेशान्ताः स्थाप्याः स्युः कुम्भपञ्चके ।
यथादृढं सुनिश्छिद्रं कुम्भमूलं समन्ततः ॥ २५ ॥
सुषालोहादिबन्धेन बध्नीयाच्छलक्ष्णकुट्टिमम् ।
कुम्भाषन्यासः।
निष्ठितस्य विमानस्य प्रतिष्ठाविधिरुच्यते ॥ २६ ॥
उत्तरायणसंस्थेऽर्के मुहूर्तादौ गुणान्विते ।
अहरार्पणपूर्व तु कृत्वैशान्यां तु मण्डपम् ॥ २७ ॥
नन्दर्षिशरहस्तं वा वेदानं तूतमादिकम् ।
द्वादशाष्टचतुस्तम्भं वितानाधैरलङ्कृतम् ॥ २८ ॥
द्विहस्तमानं तन्मध्ये स्थण्डिलं शालितण्डुलैः ।
चतुरथं वितस्त्युच्चं चतुःषष्टिपदान्वितम् ॥ २९॥
तस्मिन् ब्रह्मादिकानिष्वा वास्तुदेवान् यथाविधि ।
पञ्चविंशतिसङ्ख्यांस्तु कलशानम्बुपूरितान् ॥ ३० ॥
युक्तान् हिरण्यवस्त्राद्यैश्योपपीठस्थदैवतैः ।
संस्थाप्य स्थपतिः खातः शुक्रवस्त्रादिभूषितः ॥ ३१ ॥
तस्योत्तरे कुशास्तीर्णे पयः पीत्वा निशि खपेत् ।
प्रातः प्रासादतः प्राच्यां प्राग्वद् वेदाश्रमण्डपे ॥ ३२ ॥
अलस्कृते वितानाद्यैः सचतुर्दारतोरणे ।
मण्डपन्यासरामांशां व्यासोच्चायामतः समाम् ॥ ३३ ॥
कृत्वा वेदि तु वेदानां तस्यां तत्र चतुर्दिशम् ।
चतुरआणि कुण्डानि विदिश्वश्वत्थपत्रवत् ॥ ३४ ॥
इन्द्रेशमध्ये चाष्टानं कुण्डं कृत्वा शिवानले ।
आचार्यों मूर्तिपैः सार्धे मूर्तिमन्त्रैश्चतुर्दिशम् ॥ ३५ ॥
जुहोतु चारैः कोणेषु वस्व संहितास्त्रतः ।
मूर्तिपैदिक्षु होतव्यमाचार्येणाष्टकोणके ॥ १६ ॥
वेदिकाखण्डिले कुम्मे सागमूलं शिवं यजेत् ।
विमानस्य चतुर्दिन वृत्तकुण्डेषु मूर्तिभिः ॥ ३० ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
जुहुयादपि सर्वत्र समिदाज्यौदनौस्तलैः ।
विमानमय जन्मादिस्तूप्यन्तं वसनैनवैः ।। २८॥
वेश्येद् दर्भमालामिर्माल्यैश्वाप्युपपंचितः।
चतुर्वौदनैश्चापि या(वी वैः)कसरपायसैः ॥ ३९ ॥
वधिदुग्पगुलक्षौद्ररनहेमफलाक्षतैः ।
हेमपात्रं समापूर्व वास्तुभूतबलिं निशि ॥ ४० ॥
दत्त्वा ततः प्रभाते तु स्वपतिः स्थापकोऽपिच ।
सानादिकाः क्रियाः कृत्वा विमानमधिरुष तु ॥ ११ ॥
स्थापको मूर्तिपैः सार्ध कलशैस्तैर्यथाक्रमम् ।
अभिषिच्य विमानं तद् गन्धाधैरर्चयेत् ततः ॥ १२ ॥
शिखरस्य पुरोमागे स्वर्णसूच्याथ नेत्रयोः ।
स्थण्डिलानि लिखित्वा तु नेत्रमोक्षं तथाचरेत् ॥१३॥
आच्छाधाहतवस्त्रेण व्यपनीयाथ दर्शयेत् ।
सवत्सां गां च विप्रांश्च धान्यराशिं च कान्चनम् ॥ १४॥
ततः स्थपतिरव्यमः शातूर्यादिनिस्वनैः ।
प्रलम्बयेद् ध्वजं प्राग्वत् स्तूप्यप्रग्रन्थिताननम् ॥ १५ ॥
प्राग्वच्छुभाशुभाम् ज्ञात्वा शान्ति कुर्याच्छुमेतरे ।
ततो वेंदिस्थकलशकुशाम्भोमिश्च सर्वतः ॥ १६ ॥
संप्रोक्ष्य तु विमानं तत् प्रजपेद् भुवनेश्वरीम् ।
विमानादवरुवाय. स्थपतिस्तक्षकैर्वृतः ॥ १७ ॥
संगर्भमण्डपं -विष्ण्यं कुशगन्धजलैः क्रमात् ।
संप्रोक्ष्य चाष्ट धान्यानि विकिरेत् सर्वतोऽपिच ॥ १८॥
स्थपतिः प्रमुखे स्थित्वा पुष्पगन्धाक्षताम्बुमिः ।
पूर्णाजलिरिमाञ् लोकान् पठेद् देवाननुस्मरन् ॥ १९ ॥
वर्षाम्पुबाधादशनिप्रपाताच्चण्डाच्च वायोरपि चामिदाहात् ।
चोरादिकेभ्यः परचक्रघाताद रक्षान्त्विदं सम सुरासुराचाः॥५०॥

·विमानमविणाधिकारः]
राषिः पटलः।
३४३
भगदा मनुजाः सधनाः सुखिनः प्रथिता यशसा च भवन्तु चिरम् ।
विजयी निखिला पशुसस्यवती सुकृती नृपतिः पृथिवीमवतात् ॥ ५१ ।।
प्रमा विष्णुः शरश्चन्द्रसूयौं नन्दी लक्ष्मीर्वाग् वः(1) स्कन्द इन्द्रः।
भूमिर्देवाधर्षयश्च प्रजानां श्रीसौभाग्यारोग्यभोगान् कृषीरन् ।। ५२ ॥
इति।
स्थपतिस्त्वेवमुच्चार्य स्वकर्म परिनिष्ठितम् ।
समापयेत् स्थापकोऽपि स्वकर्माथ समापयेत् ।। ५३ ॥
पुण्याहं वाचयित्वाने कुम्भतोयकुशोदकैः।
पञ्चगव्येन चाशेष प्रासादं प्रोक्षयेत् क्रमात् ॥ ५४॥
ततः प्रासादमूर्ति तु विन्यस्य सकलां स्मरेत् ।
प्रासादबीजं हंसाब्यं द्वादशान्ताद् विनिःसृतम् ।। ५५ ॥
आनीय विन्यसेत् तस्यां विष्ण्यमूर्ती चिदात्मकम् ।
ततश्चार्ष्यादिभिस्तद्वद् गन्धाद्यैश्च यथाक्रमम् ॥५६॥
निवेद्यान्तं यजेत् सम्यग् विमानं तत् प्रसन्नधीः ।
यजमानस्ततः स्वर्णवसनाभरणादिभिः ॥ ५७ ॥
स्थापकं स्थपतिं चापि पूजायित्वा खशक्तितः ।
विमानकरणोदीर्णपरिक्लेशफलात्मकम् ।। ५८ ।।
गृहीयाद् धर्मसर्वस्वं तक्ष्णः कनकधारया ।
तत्र स्वयं तु स्थपतिर्दधात् सलिलधारया ॥ ५९ ॥
पुनस्तं हेमवस्त्राधैर्यजमानस्तु तोषयेत् ।
यदि तक्षकरादेवं न गृहीयात् प्रमुग्वधीः ॥ ६०॥
तत्कर्म निष्फलं तु स्याद् यतोऽस्माद् प्रायमेव तत् ।
अथान्यानपि तक्षादीन् कर्ता कर्मकरानपि ॥ ६१ ॥
तोषयेदुचितैर्द्रव्यमूर्तिपान ब्राह्मणानपि ।
गोधान्यध्वजवखाचं दबाद स्थपतयेऽखिलम् ॥ १२॥
भोजयेद् ब्राखणादींब दक्षिणाभिध तोषयेत् ।
ब्रसव स्थपतिः साक्षाद् यजमानः स्वयं हरिः ॥ ११॥

·[भिवापादः इंशानशिवगुरुलेवपद्धती आचार्यों भगवान् रुद्रास्त्रिमिनिष्पादितं तु यत् । तद्वस्तु स्थिरमेव स्याद् दृष्टादृष्टफलप्रदम् ॥११॥ विमानप्रतिष्ठाधिकारः। हृत्प्रतिष्ठा विधेयाथ देवे धानि सुनिष्ठिते । चतुरादिसंयुक्तं प्राग्वदाभूष्य मण्डपम् ॥ ६५॥ विकिरक्षेपकुम्भास्त्रवहयाधानादिपूर्वकम् । मन्त्राणां तर्पणान्तं तु कर्म दीक्षावदाचरेत् ।। ६६ ।। हिरण्येन यथाशक्ति कृत्वा प्रासादपूरुषम् । बहिरुत्तरवेद्यां तु संस्खाप्याच्छाद्य वाससा ॥ ६७ ॥ विन्यस्य चेष्ट्वा गन्धायैस्ततो भण्डपमानयेत् । शय्यायां शाययेद् वेद्यां पुरुषं प्रलयाकलम् ॥ ६८ ॥ शिवाज्ञापदसम्बुद्धं ततः कुर्यात् सवेतनम् । तारहृत्सम्पुटं हंसमुद्धृत्यात्मपदं ततः ॥ १९ ॥ शिवाज्ञया शरीरेऽस्मिन् त्वया स्थातव्यमित्यपि । उच्चार्याथाञ्जलिं पुष्पैरापूर्य द्वादशान्ततः ॥७॥ चैतन्यं तारकाकारं नियोज्य कुसुमाञ्जली। हिरण्यपुंसो हृत्पझे नाडीमार्गेण योजयेत् ॥ ७१ ॥ ततः कलादिकं देहं तस्मिन् सङ्कल्प्य विन्यसेत् । तद्यथा-- ओं हां कलायै नमः | ओं हां कलाधिपतये नमः । ओं हा कलाधिपस्य कर्तृत्वामिव्याक्तं कुरुकुरु । अनेनैव प्रकारेण विद्यारागादिकान्यपि ॥ २॥ अहवारं तु तत्लानि पृथगुच्चार्य तु न्यसेत् । विद्यादीनां विशेषेण कार्य भिन्न प्रशस्यते ॥ ७३ ।। तद्यथा ---विद्याधिपास्य ज्ञानाभित्यति रागापिपास्य विषयेषु राग, प्रकृत्यधिपास्य स्वाधिकारकर्तृत्वं, बुद्धयधिपास्य बोधम्, महबारापिपास्या- भिमानं कुरु कुर्विनि सर्वत्रान्ते योजयेत् ।

·३४५
इतिहाधिकारः] उत्तरार्धं चतुर्विंशः पटलः ।
मनसश्च दशाक्षाणामधिपाः स्युः पृथक् पृथक् ।
तद्यथा
चन्द्रो दिशश्च वायुश्च सूर्योऽथ वरुणोऽश्विनौ । ७४ !!
समनश्श्रोत्रपूर्वक्षणामिन्द्रियाणामिहाधिपाः ।
भमिरिन्द्रस्तथा विष्णुमित्रो.ब्रह्मा च ते क्रमात् ।। ७५॥
वागादिकर्मेन्द्रियाणां पञ्चाधिपतयो मताः ।
मनस(स्वोः! थो)दितं कर्म स्यात् सङ्कल्पविकल्पकम् ॥ ७९ ॥
श्रोत्रादीनां तु शब्दादेहिकत्वं पृथक् स्मृतम् ।
उक्त्युपादानगमनविसर्गानन्दकर्मणाम् ।। ७७ ।।
ग्राहकत्वं पृथग् वाच्यं वागादीनां यथाक्रमम |
अथादौ तारहवीजपूर्व शब्दादिपञ्चकम् ।। ७८ ।।
उच्चारयेच्चतुर्थ्या तु नमोन्तं तु सकृत् सकृत् ।
आकाशादीनि पञ्चाथ नमोन्तं पूर्ववद् वदेत् ॥ ७९ ॥
सदाशिवाद्या ब्रह्मान्तास्ते चाकाशादिपना।
अधिपाः पूर्ववद् वाच्या नमोन्तं सचतुर्थिकम् ।' ८० ॥
एवं तत्त्वानि विन्यस्य नाडीनां दशकं न्यसेत् ।
तारहत्पूर्वकं तद्वन्नमोन्तं सचतुर्थिकम् ।। ८१ ॥
इडा पिनां सुषुम्नां च गान्धारी हम्तिजिहिकाम् ।
सुयशालम्बुषे पूषां कुहूमप्यथ शतिनीम् ॥ ८२ ॥
दश नाडीनामानि ।
तद्वत् प्राणमपानं च व्यानोदानसमानकान् ।
नाग कूर्म च कृकर देवदत्तं धनञ्जय ।। ८३ ॥
दश प्राणानिमांश्चापि न्यसेत् प्राग्वन्नमोन्तकम् ।
इति मायां स्वाधिकारपूर्वकत्वेन संस्मरन् ॥ ८४ ||
कालं नियामकं चैव बन्धकत्वेन चिन्तयन् ।
भष्ठमात्रप्रभृतिमन्त्रैः प्रेरकतां तथा ।। ८ ।।
व्यापकत्वेन पुरुषं भगवन्तं तु विन्यसेत् ।
निरोधयेन्निष्ठुरया त्रिखण्डाध्वानमप्यथ ॥ ८६ ॥

·१॥
ईशानशिवगल्वेषपदती
विपादः
मायासदेशरुद्रान्तं ध्यात्वा रक्षां तथास्त्रतः ।
ततः कुण्डान्तिकं गत्वा शक्तिमाधारसंहिताम् ॥ ८७॥
प्राग्वत् कालादितत्त्वानि तारहवीजपूर्वकम् ।
नमोन्तममौ विन्यस्य तथाज्याहुतिभिः पुनः ॥ ८८ ॥
हुत्वा जपित्वा तत्सङ्ख्यं शिवाज्ञां श्रावयेत् ततः ।
ओं हां कालाधिप स्वतत्त्वेन सह शिवाज्ञया प्रासादस्थितिपर्यन्तमत्र
स्थातव्यम्।
विद्याचाधारशक्त्यन्तं पृथगित्थं निरोधयेत् ।। ८९ ॥
ततो गर्भगृहादूर्व शुकनासस्य चोपरि।
खट्वायां क्लप्तशय्यायां हेमाघेकतमं घटम् ॥ ९॥
विन्यस्याज्यमधुभ्यां तं पूर्ण रलादिभिर्युतम् ।
सूक्ष्मवासोयुगच्छन्नामिष्ट्वा गन्धादिभिः क्रमात् ॥ ९१ ॥
तं हेमपुरुषं तस्मिन् विन्यस्याराधयेत् पुनः ।
प्रायश्चित्तमघोरेण हुत्वाथाचार्यदक्षिणाम् ॥ ९२ ॥
दद्यान्मूर्तिपतिभ्यो ब्रामणेभ्यश्च शक्तितः ।
भगवन्तं च वहिं च यथापूर्व विसर्जयेत् ॥ ९ ॥
इत्प्रतिष्ठाधिकारः।
एवं स्तूपीकुम्भयोश्च प्रतिष्ठा तन्त्रेयूक्ता या विमानप्रतिष्ठा ।
पोका पसिन् हत्प्रतिष्ठा च यामिः प्रासादः स्यात् सुप्रतिष्ठो महेशः॥ ९॥
इति धीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापादे
स्तूप्यादिलक्षणपटलश्चतुर्विशः ।
अथ पचत्रिंशः पटलः ।
अथानुकर्म विश्य धामा वा कालपाकतः ।
पतितं स्खलितं जीण प्रासादानं यदा भवेत् ॥१॥

·अनुक्र्मविधानम्] उत्तरापात्रिंशः पटकः । तसवव्यैः शिलायैस्तु समाधेयं हि पूर्ववत् । संस्थान प्राग्वदेव स्यादलद्वारादिकं च यत् ॥ २॥ व्यासतुङ्गत्वहानिर्वा वृद्धिश्चापि न शस्यते । जातिच्छन्दविकल्पानां स्यान्मानं प्राग्वदेव हि ॥३॥ स्वयम्भूदैविकार्षाणामल्पं प्राक्तनधाम चेत् । जीर्ण वा पतितं तस्य न वृद्धिर्दोषमावहेत् ॥५॥ द्वारपाकारपीठाधमनुक्तस्थानगं यदि । परिवारं च तत्प्रोक्तस्थाने कुर्यात् सलक्षणम् ॥ ५ ॥ दैविकं प्राक्तनं धाम मानहीनमलक्षणम् । सलक्षणं प्रकुर्वीत पूर्वसंस्थानसुन्दरम् ॥ ६ ॥ स्वायम्भुवार्षदैवं वा निष्कलं सकलं तु वा । स्थानान्न चालयेल्लिनं पूर्वस्थानेऽर्हति स्थितिम् ॥ ७॥ नबबिजलवाताहते विचलितेऽथवा । तस्मात् सहमदण्डान्तक्षेमे संस्थापयेत् पुनः ॥ ८॥ तदेव तदभावे तु पूर्वलिङ्गसमं नवम् । पूर्वतुल्यविमाने तु प्रायश्चित्तादनन्तरम् ॥ ९ ॥ प्रतिष्ठितं भवेद्धयै राजराष्ट्रप्रजाहितम् । तत्र मूलालयाद् रक्षोयमामिमरुतां दिशः॥१०॥ त्यक्त्वा यथेष्टमन्यत्र विधिना स्थापयेद् दिशि । यमे भर्तुपस्यापन्मरुद्रक्षोमिषु क्षयः ।। ११ ॥ तस्मात् तत् परिहृत्यैव चलितस्थापनं हितम् । छन्दानां प्राक्तनाद् विष्ण्यात् प्राग्वोदक्परितोऽधिकम् ॥ १२ ॥ मानोन्मानप्रमाणोचतलाधिक्यं च शम्यते । पूर्वस्माद्धीनमानाचं स्थानं कर्तृनुपाहितम् ॥ १३ ॥ द्वारमित्यजणादीनां हापनं च विनाशकृत् । विनष्टवस्तुनो गर्भ त्यक्त्वा गर्भ न्यसेत् पुनः ॥ १४ ॥ 'म हीनमानमल' क. पाठः.

·१४८
ईशानशिवगुरुदेवपस्तौ
[क्रियावाद:
अधिष्ठानादिकं प्राग्वत् कुर्यात् स्तम्भादिकान्यपि ।
यदि तत् प्राक्तनद्रव्यैर्निष्पाचं चेद् गृहादिकम् ॥ १५ ॥
प्रारम्यादौ नवद्रव्यैः पुराणैर्योजयत् ततः।
योगैर्नवैनवेष्विष्टः पुराणानां पुरातनैः ॥ १६ ॥
मिश्रयोगे विनाशः स्यादतो मिश्रं न कारयेत् ।
पुरमामालयादीनि पूर्ववस्त्वनुकूलतः ॥ १७ ॥
कुर्यात् तहाधकं वस्तु कुलनाशकरं त्यजेत् ।
अन्ताराद् बहिर्मूलादल्पलिङ्गाल्यादिकम् ॥ १८ ॥
कुर्वीत वान्तः सालस्य यथा मूलं न पीडयेत् ।
मूलालयसमं क्षुद्रमधिकं च न शस्यते ॥ १९ ॥
शस्तमधं च पादोनं शरांशे त्र्यंशमेव वा।
क्रमादिन्द्रादिवाय्वन्तं मूलात् तु शिवमन्दिरम् ॥ २० ॥
कृतं विनाशयेत् स्थानं कर्तारं राजसन्ततिम् ।
राष्ट्रं धनं च सस्यं च तस्मात् तत् परिवर्जयेत् ॥ २१ ॥
एवं ग्रामपुरादीनां स्वगृहस्य च तत्समम् ।
तस्मादुदीच्यां मुख्यादिपर्जन्यान्तं च पूर्वतः ॥ २२ ॥
मानुषं शाबरं लिङ्ग स्थापयेच्छुभदं हि तत् ।
शिवः प्राक्पश्चिमास्यस्तु मनुष्याणां हितावहः ॥ २३ ॥
अन्यत्रापोरनृत्तेशदक्षिणेशाच वामतः ।
सर्वत्राभिमुखाः सौम्या देवताः शुभदा नृणाम् ॥ २॥
उग्राः पराङ्मुखाः शस्ताः पुरग्रामगृहादिषु ।
न मनुष्यालयं कुर्याद् देवागासधिकोनतम् ॥ २५॥
तत्समीपे विशेषेण तलाधिक्यं च नेष्यते ।
दैवाद् धानः शुभं न्यूनं समं वा मानुष गृहम् ॥ २६ ॥
अनुकर्मविधानम्।
अधिष्ठानादि सौन्दर्यमास्तूप्यमाच्छुभावहम् ।
प्रासादानेषु वैरूप्यं हीनाधिक्यं च निन्दितम् ॥ २० ॥

·१९ अद्भुतशमनम्] उत्तरार्षे पचत्रिंशः परकः। छिद्रं व्रणं दरी निम्नमन्यच्चाप्यशुभावहम् । देशदेशाधिपस्थानकर्तृभर्तृविनाशनम् ॥ २८ ॥ अपिच अधिष्ठाने तु वैरूप्यं तत्सन्तानविनाशनम् । प्रत्यां तु स्त्रीविनाशाय स्तम्भे नृपपराजयः ॥ २९ ॥ प्रस्तरे द्विजनाशः स्यात् कण्ठे तु वणिजां क्षयः । नासिकासु खपक्षघ्नं शिखरे राजविनमः ॥ ३० ॥ स्तूपिकाकुम्भवैरूप्यं तद्राष्ट्रजननाशनम् । अस्थानद्वारसोपानं सर्वेषामशुभावहम् ॥ ३१ ॥ अस्थानमित्तिकस्तम्भमनुक्तानविरूपता । अचोदितालहरणमन्यच्चानिष्टदुःखदम् ॥ ३२ ॥ पूजोपचारविच्छेदो बलिच्छेदोऽप्यवृष्टिकृत् । सर्वासुन्दरं तस्माद् धाम कुर्यात् सलक्षणम् ॥ ३३ ॥ नाशं दुःखं मृति पुष्टिं कुलवृद्धि कुलक्षयम् । धनं सुखं च नैर्धन्यं कुर्यात् पूदिदिग्दरी ॥ ३४ ॥ मृति रोगं चामिभयं बन्धुनाशं धनं सुतम् । मित्रागमं च पुष्टिं च विनाशं चावहेत् क्रमात् ।। ३५ ।। ब्रमखानाधमीशान्तं वल्मीकं भवनादिषु । पातोऽशनेश्च क्षौद्रस्य न्यासः सर्वत्र गर्हितः ।। ३६ ॥ धनागमं धनापायं मित्रप्राप्तिं सुखं श्रियम् । वर्षे कन्यागमं पुत्रं कलहं रक्तकन्यका ॥ ३ ॥ ब्रमस्थानात् तु शक्राधमीशानान्तं यथाक्रमात् । उकादवान्तरेऽन्यत्र बारे च कलहादिकम् ॥ १८ ॥ अनर्षमावहेद् यस्मात् तच्छान्त्यै जुहुयाद् धृतम् । उल्का गृभकाः श्येनास्तथा वनकपोतकाः ॥ ३९ ॥ १. 'धृतम् रकबीदर्शनस्य उ' क. स. पाठः.

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
पिझालाच चकोराध गृहे स्युश्चेदनर्थदाः ।
देवमानुषगेहेषु मठगोष्ठसमादिषु ॥ १०॥
वल्मीकापतानां तु दोषशान्तिस्तु कथ्यते ।
खननादिक्रियाभिस्तदपनीयोपलिप्य तु ॥ ११ ॥
गोभिरध्युषिते तस्मिन् हुत्वा चा वशान्तिकम् ।
रक्षोभं वास्तुहामं च दत्त्वा वास्तुबलिं ततः ।। १२ ॥
बामणान् मोजयित्वा तु पुण्याहं वाचयेत् पुनः ।
यथावदावसेत् तस्मिन् सर्वसंपत्करं भवेत् ॥ १३ ॥
अद्भुतशमनम्।
प्रासादभवनादीनां रक्षालहारसिद्धये ।
वप्राणि क्रमशः कुर्यात् पञ्चत्रिोकसंख्यया ॥१४॥
तत्रान्तर्मण्डलं त्वाचमन्ताराब तहहिः ।
मध्यहारा च मर्यादा महामर्यादकं ततः ॥ १५॥
पत्रमयः
"शुदाणामपहाणा खन्यासाप्रमाणतः ।
अन्तर्मण्डलकं कुर्यात् सनिहस्तं तु तत्समम् ॥
द्वितीयं तु तृतीयं च तस्मात् पञ्चकराधिकम् ।
तस्मात् ससप्तहस्तं तु तत्सम स्थाचतुर्थकम् ।।
नवहस्तसमायुक्त तत्समं पञ्चमं भवेत् ।।"
मध्यमाना तु मूलार्षमन्तर्मण्डलकं भवेत् ।
ततः शर्षिबृहतीरुद्रहस्तं यथाक्रमात् ॥ १६॥
बप्रान्तरालविस्तारः प्रोक्तः प्राकारपञ्चके ।
भयोचमानां मूला प्रथम त्वष चर्षिभिः ॥ १७ ॥
नन्दरुद्राविजगतीहस्तैहारा भवन्ति हि ।
अन्तर्मनलमिः स्याद् विष्कम्भः साहस्तवान् ॥ १८ ॥

·३५१ परिवारवताः, तत्स्थानानि] उत्रा पञ्चविंशः पटलः । तस्माद् द्वित्र्यकुलाधिक्यात् क्रमात् साला भवन्ति हि । तद्विष्कम्भमानात् तु त्रिगुणं वा चतुर्गुणम् ॥ १९ ॥ प्राकारतुनता प्रोक्ता स्वोच्चाष्टांशाच्छिरोधनम् । पत्र मयः - "उत्तरान्तोच्छूितो वा स्यात् कुम्भमण्ड्यन्तकोदयो । मसूरकादिवर्गाला खण्डहादिमण्डिता ॥ बुहुदापेन्दुशीर्षा वा ऋजुर्वा मित्तिरिष्यते ।" इति। क्षुद्राल्पमित्तिविष्कम्भ हस्तादारभ्य पूर्ववत् ॥ ५० ॥ क्रमाद् द्विव्यगुलाधिक्याद् वर्धयेत् सार्थहम्ततः । सोत्तरा वाजनच्छत्रशीर्षवत्यश्च भित्तयः ।। ५१ ।। उपरिष्टात् तु वप्राणां सर्वेषां तु शिवालये। मनोरमतमी कुर्यात् परितो वृषभावलिम् ।। ५२ ॥ मूल जन्मस्थलं हस्तमुच्छ्रितं मूलसालतः । द्वितीय हीनषण्मानं प्रतिसालं च तत्क्रमात् ॥ ५३॥ हस्ताधै पादजन्मोच्चं तस्माद् द्विव्यङ्गुलक्षयात् । महामर्यादभित्त्यन्तमेवं हाप्यमथापि वा ।। ५४ ॥ क्षुद्रे साष्टादशाङ्गुल्यं मध्यमे मूलपादुकम् । क्षपयेत् तचतुर्मात्रैर्यावत् पञ्चान्तसालकम् ॥ ५५ ॥ प्राकारलक्षणम्। वृषस्थानं तु पुरतः स्यादामेय्यां महानसम् । मातृणां तु यमोपान्ते गजवक्त्रस्य नैर्ऋते ॥ ५९ ।। वारुणे वासुदेवस्य स्कन्दस्य तदनन्तरम् । वायव्यामयवैशान्यामुमादुर्गालयः स्मृतः ।। ५७ ।। उत्तरे घनदस्य स्यात् कोष्ठागारं त्रिशलिनि । ईश्चन्द्रमध्ये पातुः स्यान्नृत्तस्यैशेऽथवा पुरः ॥ ५८ ॥ .. 'तों, १. 'बाबत म. पाठः .. '' .ख. पाठ ·३५१ ईशानशिवगुरुदेवपदती [क्रियापादः वहिगोपुरयोर्मध्ये धान्यानामिति केचन । मध्येन वहिमातृणां सपनाम्बुगृहं स्मृतम् ॥ ५९ ॥ मठश्च याम्ये बाझे स्यात् पुष्पस्य यमविनयोः । रक्षोम्बुमध्ये शस्त्राणां गोशाला वरुणे बहिः ।। ६०॥ वारुण्यां शयनस्यान्तर्येष्ठाया वायुदक्षिणे । विद्यापीठं भवेन्मुख्ये पर्जन्ये क्षेत्रपस्य तु ॥ ६१ ॥ ऐशेऽन्तश्चण्डनाथस्याप्यादित्यानां विधेर्बहिः । लोकेशाना स्वदिश्वेव चन्द्राग्न्योर्मध्यतोऽश्विनोः ।। ६२ ।। बहिर्द्वितीयहारायां विश्वेषां यमरक्षसोः । शास्तुश्च रक्षोदिग्भागे भद्रकाल्यास्तथा बहिः ॥ ६३ ॥ रक्षोवरुणयोर्मध्ये शेषनागालयः स्मृतः । वस्तूनामम्बुमरुतोर्मुनीनां वायुसोमयोः ॥ ६४ ॥ सोमेशमध्ये रुद्राणां क्रमेणैवं प्रकल्पयेत् । परिवारविमानानां मानं गर्भार्धमानतः ॥ १५ ॥ त्रिभागाद् वा चतुर्थाशात् क्षुद्रेषु परिकल्पयेत् । एकमसे तु वर्ष स्यात् परिवाराष्टकं तथा ।। ६६ ॥ वृषो गणपतिर्बमा मातरोऽथ गुहो हरिः। दुर्गा चण्डेश्वरश्चाष्टौ परिवाराः प्रकीर्तिताः ॥ ६७ ॥ अथापि दश लोकेशाचण्डोऽन्तर्मातरस्तथा । क्षुद्रे वा मध्यमे धामि द्वादशैते भवन्ति हि ।। ६८ ।। पते द्वादश विनश्च गुहो दुर्गा हरिस्तथा। खदिक्षु परिवाराः स्युर्मध्यमे धानि षोडश ॥ ६९ ।। उत्तमेषु विमानेषु परिवारानशेषतः । सापयेद् वास्तुदेवांच क्रमादीशानपूर्वकान् ॥ ७० ॥ द्वात्रिंशन्मध्यमहारायां स्वपदेष्विति यावत् । १. यस. पाठः.

·परिवारदेवताः, तत्स्थानानि] उत्तरार्धे पञ्चविंशः पटलः । "परिवारप्रतिमोदयः पूजांशोदयाद् द्विगुणः श्रेष्ठम्नदध्य मध्यमान समं कनिष्ठः" इति पराशरः । सिते देवे स्थितास्ते स्युः परिवारास्तथासने । निषण्णाः शयनेऽपि स्युरिति प्राह पितामहः ॥ ७१ ।। अत्र मयः "प्राक्प्रत्यमुख उक्षा देवाभिमुखो न वाभिमुखः । शेषा ये परिवारा देवाभिमुखाः सदैव स्यु. ।।" इति । यद्यन्मुखो भवेद् देवस्तदने वाहनध्वजम् । इन्द्रं चारभ्य लोकेशान् यजेदेव प्रदक्षिणम् ।। ७२ ।। निर्माल्यधारकं चैशे मातृरपिच दक्षिणे । सर्वत्र कल्पयेद् देवं प्रनालमपि चोत्तरे ॥ ७३ ।। गोपुराद् बाबतः कुर्याद् बलिपीठं सलक्षणम् । अन्तरालं त्रिपादं वा प्रासादार्धमथापि वा ।। ७४ ।। गर्भाधविस्तृतं पीठं त्रिपादोनं च सम्मितम् । त्रियकहस्तमुच्चं तदुत्तमादिषु कल्पयेत् ॥ ०५ ॥ तदुच्चषोडशांशेन जन्माथ जगती त्रिभिः । वेदांशैः कुमुदं भागः पट्टिकांशैक्षिभिर्गलः ॥ ७६ ॥ कम्पस्त्वंशेन तु द्वाभ्यां वाजनं चोर्ध्वपट्टिका । भागेनत्यथ तयासे दशांशे ग्रंशहानितः ।। ७७ ॥ ऊर्ध्वाजं विस्तृतं वाष्टभागेष्वेकोनमेव वा । बंशो वाब्जोदयः प्रोक्तः कर्णिका तत्रिभागतः ॥ ७८ ॥ सभद्रं वा विभद्रं वा सोपपीठमथापि वा। अलवारविमानोतैर्युक्तं वा बलिविष्टरम् ॥ ७९ ॥ हारायां मध्यमे वापि मर्यादायामथापि वा । बलिपीठाद् बहिः प्राच्या ध्वजस्तम्भं तु विन्यसेत् ॥ ८ ॥ ध्वजा बहिषगृहं चतुर प्रकल्पयेत् । द्वारलिासमः श्रेष्ठो मध्यो वेदांशहीनतः ।। ८१ ॥

·ईथानशिवगुरुवेवपद्धती [जिल्यापा अर्घहीनः कनिष्ठः स्याद् वृषभो लक्षणान्वितः । द्वारादध्यमुच्चो वा सपादद्विगुणोच्छूितः ॥ २ ॥ मनोरमतराकारस्त्वासीनो वृषभो भवेत् । गोपुराणां तथा लक्ष्म यथावदय कथ्यते ॥ ८ ॥ प्रतिवर्ष तु कर्तव्यं द्वारे द्वारे तु गोपुरम् । भत्रमयः। "क्षुद्राल्पमध्यमुख्यानां विष्ण्यानां खप्रमाणतः । मूलपासादविस्तारे सप्ताटनवभागिके ।। दशैकादशभागे च तत्तदेकांशहानितः । द्वारशोमादिविस्ताराद्- गोपुरं तद् भवेत् क्रमात् ।। क्षुद्राल्पकानां धामो स्यान्मानमेवं यथोदितम् । मध्यानां मूलधाम्नस्तु व्यासे वेदेषुभागिके ॥ षट्सप्ताष्टांशके वा स्याद् भागोनं गोपुरं पृथक् । त्रिभागेकांशमधं च द्विभागं स्यात् त्रिमागिके ।। चतुर्भागे त्रिभागं तु पयांशे चतुरंशकम् । द्वारशोभादिविस्तारः श्रेष्ठानां गोपुरे स्मृतः ॥ तुझं तु गोपुराणां स्यात् सप्तांशे रुखमागिकम् । चतुरंशे षडंयोचं पञ्चांशे सप्तभागिकम् ।। सप्ताशैस्तु चतुर्भागे नवभागैस्तु पञ्चके । द्विगुणं वा यथासंख्यं द्वारायतनतुनता ॥ गोपुरस्य तु विस्तार त्रिभागादेकभागिकम् । चतुर्भागैकभागं वा पञ्चभागे द्विमगिकम् ।। निर्गमो गोपुराणां स्याद् वप्रकुख्यस्य वापतः । मूलात सार्धं सत्रिपादं सार्घहतद्वयं तु वा ॥ निर्दिष्टो द्वारविस्तारो गोपुराणां समासतः।" अत्र पराशरः "तस्य षण्णवद्वादशमात्रवृया पश्चसमनवहस्तान्तं बार पञ्चदशमेदं पृथक् पृथक् क्षुद्रे मध्ये परे स्यात्" इति । १. ', १. 'तम्' ग. पाठः, ·१५५ पतरा पाणिः पटक। द्वाराणां तत्र विस्तारादुत्सेषः पचयोच्यते ॥ ८ ॥ पशिभ्य समांशः सप्तशिम्यो दशाशिकः । द्विगुणोऽर्धाषिकः पादमषिकः पञ्चधोच्छूयः ॥ ८५ ॥ क्रमेण पञ्चसालानामेकत्रिशरससकम् । नवालं च सत्यज्य दक्षिणादक्षिणक्रमात् ॥ ८६ ॥ द्वार नियोजयेत् तत्र मूलवस्तु निरीक्ष्य तु । पादाधिष्ठानत्वं वेदेष्वृषिमुजङ्गमैः ।। ८७ ॥ नन्दपडीशसूर्याशान्मूलादेकांशहानितः । साषिष्ठानाभितुजः स्याच्छेषं स्यादुपपीठकम् ॥ ८८ ॥ पाववन्धं मसूरं च यथावत् परिकल्पयेत् । परिकामधिष्ठानस्तम्भमानं तु मूलवत् ॥ ८९ ॥ बसुनन्ददिगंशोनं गोपुरस्तम्भतनता । निसातपादं होमान्तं जित्वाविष्ठानकं न्यसेत्() ॥९॥ उपरान्तसमानं तवर्ष वा विपुलं भवेत् । प्रवेशदक्षिणे गर्भ न्यसेदारूढमितिके ॥ ९१ ॥ पादापिहानयोस्तुकादधिको मिश्रकोदयः । बाखनं पुरमामराजधान्यादिवदितम् ॥ ९२ ।। न्यसेद् गोपुरकुख्याने सिहं योगं कवाटयोः । तत्सीमानं तु वपान्तं कुर्यान्मध्ये सुरालये ॥ १३ ॥ एकादिपञ्चम्यन्तमस्थाना गोपुराणि हि । द्विभौमात् पट्तलान्तानि मध्यानां गोपुराण्यपि ॥ ९ ॥ बिवला सक्षमीमान्तमुचमानां तु गोपुरम् । "सोपपीठमपिष्ठानं पादोचं चोचरान्तकम् । वस्तूपिपर्यन्तं भागमानं विधीयते ॥" इति मयः । स्तृप्यन्तमुरादूर्व पोटा भकं ल गोपुरम् ॥ ९५॥ म ·ईशानाशिवगुरुदेवपद्धती सपादशिन मच्चोच्चं भागेन प्रस्तरोदयः। भागेन कन्धरोत्सेधः सत्रिपादांशकं शिरः ॥ १६ ॥ शिष्टेन तु शिखातुमित्येकतलगोपुरम् । ए(क) तु द्वितलादीनां तलाधिक्यविमागतः ॥ १७ ॥ आद्वादशतलादूपं विदधीत यथाक्रमम् गोपुरव्यासपन्चांशे गर्मागारं त्रिमागतः ॥ ९८ ॥ भागाभ्यां भित्तिविष्कम्भं विदध्यादेकभूमिके। सप्तांशे गोपुरव्यासे गर्भ तु चतुरंशकैः ॥ ९९ ।। कुर्याद् मिति त्रिभिः शेषेरुदयेऽथ नवांशके । अंशेन कूटविस्तारं त्रिभिरंशैस्तु कोष्ठकम् ॥ १.०॥ कूटकोष्ठकयोर्मध्ये पञ्चांशैः पञ्जरादिभिः । अलङ्कृत्य यथाशोमं द्वितलं गोपुरं भवेत् ॥१.१॥ ब्यासे नवांशे त्रितलं दशभागे चतुस्तलम् । रुद्रांशे शरभौमं स्यात् सूर्याशे षट्तले तथा ।। १०१ ॥ प्रयोदशे सततलं कुर्याद् युक्त्या तु पूर्ववत् । अत्र पराशरः "एकतलादि सप्ततलान्तं सर्वत्रापि गोपुरेष्वलिन्दहर्यकूटशालामुख- पञ्चरनासीहस्तिपृष्ठपक्षशालामसूरस्तम्मवेदिकाजालतोरणैरलहरणीयम्" इति । मूलद्वारस्य विस्ताराद् वेदशोनं शरांशतः ॥ १०३ ॥ हानं बोलतलानां तु द्वाराणि परिकल्पयेत् । गर्भागारे तु सोपानमुपर्युपरि विन्यसेत् ॥ १०॥ चतुष्कर्णे तु सोपानमुपपीठे प्रशस्यते । यथायुक्ति यथाशोमं तथा योज्यं विचक्षणैः ।।१०५॥ गोपुराणामलकारं मूलवस्त्वनुरूपतः । कुर्यादाकृतिशोभा विमानभवनादिषु ॥ १.६ ॥ सोफ्पीठमषिष्ठानं स्तम्भादिपरिमण्डितम् । द्वितादियुतं रम्यं महाद्वारं प्रदक्षिणम् ॥ १०॥ १.बि.

·१५४ गोपुरविधिः अचरा पम्पत्रिंशः पटलः। साधिरोहणसोपानं सान्तरप्रस्तरान्वितम् । उहप्रत्यूहशोभाव्यं द्विसप्तमु(पख)पट्टिकम् ॥ १०१.॥ दीर्घाप्राकारविन्यासं श्रीमन्दिरमिति स्मृतम् । तदेव तु शिरः पार्थे त्यक्त्वा पूर्वतलं पुनः ॥ १०९ ।। मुखे पट्टिकषट्केन युक्तं स्याच्छ्रीनिकेतनम् । एकदेवसभाशीर्ष षण्महानासिकान्वितम् ॥ ११ ॥ सुमालाभिधानं स्यात् विशालमथ कथ्यते । प्रागुक्तमेव परितो भागवृदया सगण्डिमम् ॥ १११ ॥ घूढहान्वितं श्रीमद् विशालाख्यं तु गोपुरम् । तदेव परितो भक्त्या युक्तं भन्यामिधानकम् ॥ ११२ ।। तदेव वृत्तशिखरं दीर्घाकारं मनोरमम् । वृत्ताप्रकूटं कर्णेषु पौष्टिकं नाम गोपुरम् ॥ ११३ ॥ तदेव हि मुखे वेदमागार्षान्मण्डपान्वितमः । खण्डहर्म्यपताका सुमण्डाख्यं तु गोपुरम् ॥ ११ ॥ कपोतक्षालासंयुकं नामा स्यात् पारिकूटकम् । एतानि गोपुराण्यष्टौ शुद्धमिश्रक्रियावशात् ॥ ११५॥ अब त्रिमौमावियुतं षष्टिद्वितयनासिकम् । साविष्ठानं च सस्तम्भकूटशालं सतोरणम् ॥ ११ ॥ शालातः पञ्जरोपेतं गुवागुवाषिरोहणम् । देवोहनरेन्द्राई सुभद्रं वाम गोपुरम् ।। ११७ ॥ द्वितलं तु विमागेन पार्श्वयोगमवेश्मनः । चतुर चतुर्नासीसाझावयवसुन्दरम् ॥ ११८ ॥ मद्रकल्याणसंशं तत् तदेव शिखरे यदि । महामंकटशागन मान्दरसवितम् ॥ ११९ ।। मुखे मुखे तदेव स्याद् विनिर्गतसभामुखम् । परिवो मागबमा न सके सतमिरन्वितम् ।। १२० ।। ११९

·ईशानशिवगुरुदेवपदती
श्रीकर नाम तत् प्रोकं गोपुरं सुमनोरमम् ।
पति गोपुरविधिः।
इत्येवमुकमनुकर्मविधानमादौ शान्तिर्यथावदुदितात्र तथा तानाम् ।
प्राकारलक्ष्म कषितं वृषलक्षणं च प्रोक्तश्च गोपुरविषिनिखिकः समासात् ॥
इति श्रीमदीक्षानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिदान्तसारे उपरिमागे
क्रियापादेऽनुकर्मादिलक्षणपटलः पत्रिशः।
.
अथ पत्रिंशः पटलः।
भय लिहं विधाज्ञेयं निष्कलं सकलं तथा।
मिमं चेति च तल्लिनामचलं च चलं द्विषा ॥ १ ॥
निष्कलं केवलं लिङ्गं सकलं प्रतिमा स्मृता ।
मिश्राख्यं मुखलिगं स्यान्मिश्रलक्षणलक्षितम् ॥२॥
शैलं रालं तथा लौहं दारवं माचिकं पुनः ।
क्षणिकं चेति षोढा स्यात् क्रमालितु निष्कलम् ॥३॥
मामणक्षत्रविट्च्छूद्धशिलाः स्युर्षवलारुणाः ।
पीताः कृष्णाश्च लिहानि कुर्यात् तामियथाक्रमम् ॥ ४॥
सर्वेषामथवा सर्वाः शिलाः स्युरिति केचन ।
मुकि जयं धनं धान्यं वपुः शुकादिकाः शिलाः ॥५॥
स्फटिकः पद्मरागश्च वजं नीलं हिरण्मयम् ।
वैडूर्य विदुमं पुष्यं रत्नलिङ्गं तथाष्टधा ॥ ६ ॥
स्फटिकः सूर्यकान्तब्ध चन्द्रकान्त इति त्रिधा ।
स्फटिकस्यैव भेदाः स्युः काममोक्षार्थदाः कमात् ।। ७ ॥
श्रियं कामांस्तथारोग्यमद्धि पुत्रान् जयं मुखम् ।
समते पनरागादिलिझानां क्रमशोऽर्चनातू ॥ ८॥
रलानामिह सर्वेषां दोषाः सामान्यतो नव ।
रेखा विन्दुः काम काकारभिक्षतभूलयः ॥९॥

·जिगोपादानाधिकारः] उत्तरात्रिंशः पटक तुषारत्रासरन्माणि यत्नाद् रलेषु वर्जयेत् । सौवर्ण राजतं तानं पैतलं कांस्यमायसम् ॥ १० ॥ सैसकं त्रापुष चेति लोहं लिङ्गं तदष्टधा । मुक्तिमुक्तिप्रदं हेमं लिङ्ग रौप्यं तु पुष्टिदम् ॥ ११ ॥ शौरव पुत्रप्रदं कांस्य सौख्यदं त्वय पैत्तलम् । आयुरारोग्यदं विषादायसं मरणं स्मृतम् ॥ १२ ॥ सैसकं त्रापुषं चापि विद्वेषोचाटमारणे । मुख्यकोहानि चत्वारि हेमादीनि शुमानि हि ॥ १३ ॥ पिशाचोहान्यन्यानि कांस्यादीनि विवर्जयेत् । चन्दनं देवदारुग्ध शमीपिप्पलशिशपाः ॥१५॥ खदिरासनमालूरमधूकबकुळास्तथा । पाकः कर्णिकारच विप्रादीनां यत्रयः ॥ १५॥ क्रमाद् दारवलिबानां विज्ञेयास्तरवः शुभाः। तीर्थक्षेत्राचलारामपुण्यदेशोदवा मृदम् ॥ १६ ॥ शुका रतां तथा पीता कृष्णां वावाय चूर्णयेत् । यवगोधूममाषाणां चूर्णानां गुग्गुलोरपि ॥१७॥ काक्षाश्रीवेष्टकश्यामासर्जानां तु समांशकैः। कुन्दरुष्कस चांशेन मृपूर्ण सर्वतः समम् ॥ १८ ॥ कपिकापञ्चगव्येन संतैलेन तु मर्दयेत् । तां मृदं मृविता पलं मासमात्रोषितं पुनः ॥१९॥ मादाय कि कुर्वीत.सपीठं स्वेष्टमानतः । मासं तु शोषयेद् घमें लिजमाम त मारिकम् ॥२०॥ अथवा केवळ मृत्स्ना कर्मयोम्यां विचर्णिताम् । मार्दिता पश्चगव्याद्रिासमा तयोषिताम् ॥ २१ ॥ गृहीत्वा कारपेलि सपीठं लक्षणान्वितम् । विपचेत् कुशरमौ पकं लिहं तु तद् भवेत् ॥ २२ ॥ .. 'मानस' क.पाम..

·३..
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
सैकतं गोमयं पैष्टमाम् गौल तथा फलम् ।
नावनीतं च लिमानि सप्तैव क्षणिकानि तु॥२१॥
मोक्षारोग्यधनाबाबपुष्टिश्रीवश्यदानि तुः।
भवन्ति क्षणलिजानि यजता प्रतिवासरम् ॥२॥
नैतेषां पिण्डिका कार्या कुर्यालि सदासने ।
नैषां त्रिखण्डं मानं वा न शिरोवर्तनादिकम् ॥ २५॥
मैषां कालमुहूर्ताचं नाधिवासादिकाः क्रियाः ।
निर्माय सबखलिये शिवमावाय पूजयेत् ॥ २६॥
विसज्य निरपेक्ष तल्लिामप्य विनिक्षिपेत् ।
क्षणिकलिविधिः।
स्वयोनिः पिण्डिकैव स्थाच्छैलादीनामदूपणा ॥१७॥
अमावे वैष्टकी शैले रत्नजानां हिरण्मयी।
राजती ताम्रजा वा स्याच्छेष्ठमध्याधमकमात् ॥ २८॥
स्वलोहेरेव लोहानामिष्टकामिव.दारवे।
लिङ्गपीठोपादानाधिकार।
उत्तरायणसंखेऽकें शुक्रपक्षे गुणान्विते ॥ २९ ॥
तिथौ वारे च नक्षत्रे शिलादेग्रहणं स्मृतम् ।
भोजयित्वा द्विजानने वाचयित्वाशिषस्ततः ॥१०॥
साझं सम्पूज्य देवेशमसयार्ग विषाय च ।
प्रजेत् प्राचीमुदीची वा निमिवान्युपलक्षयन् ॥ ११ ॥
ज्वलदमिप्रदीपेमवृषा वेश्याम कन्यकाः ।
पुष्पान्नपूर्णकुम्भाज्यशरखक्षीरवधीनि च ॥ ११ ॥
बीहयः शालयो मांस मधुच्छत्रं चचामरम् ।
माल्ययोपितो राजा ध्वजपूर्णवपिन ॥१९॥
सीरिणी गौस्तरमच रश्येताभिमुखं बदा।
यातरिससिद्ध स्यात् सुतरां तत् प्रदक्षिणम् ॥१०॥

·चराशिः पटलः।
गौलिकावायसरुतं प्रयाणे वामतः शुभम् ।
प्रवेशे दक्षिणे शस्तं भुतं पादावशोमनम् ।। ३५ ॥
मन्यत्र पृष्ठे वामे च शस्तं नृणां च कूनितम् ।
सोतांसि भरटादीनां वामे शस्तं तु दक्षिणे ॥ १५ ॥
गानं च दिशि शान्तायां पिङ्गलानां यं हितम् ।
सुगालवायसन्याचकोरवकपोतकाः ॥ ३० ॥
बामा दक्षिणगाः शस्ताः फणी सर्वत्र निन्दितः ।
शशकौशिकताच श्येनाश्च मगडुण्डुभाः ॥ ३८ ॥
दक्षिणाद् वामगाः शस्ताः शुभा वाचः शुभप्रदाः ।
बालेयगोवनिर्वामे गतिर्दक्षिणतः शुभा ॥ ३९ ॥
मशनिईदिन वर्ष प्रतिकूलास्तथा गिरः ।
प्रतिशुक्रबुषौ वात्या कलहश्चेति निन्दिताः ॥ ४० ॥
ताउन शिरसोऽझाना दक्षिणाविशेषतः ।
वर्णवाहनवेषाणां मनमदिशामपि ॥ ११ ॥
समसादोऽय दिग्दाहपरिवेषाः शिवारुतम् ।
प्रतिस्योंपरागोल्काभूकम्पेन्द्रधनूंषि च ॥ १२ ॥
समवायुषच्छत्रयानभद्रा विनिन्दिताः ।
पक्षिपणनमाबमुण्डितामझालाजना ॥ १३ ॥
विप्रास्तपस्विनो मात्या यतयो वामनादयः ।
विकला बालिकाः सूनाः पापण्डा दण्डपाणयः ॥ ४ ॥
कापालिकाः काठघरा मुक्तकेशाब दुःखिनः ।
माईक्साच निन्याः स्युईटाः प्रतिमुखागताः ॥ १५॥
मधुमेनु निमिचेषु मासं नीत्वा शुमे प्रजेत् ।
शिलाकर गदादिष्टं गिरिक्षेत्रवनाविकम् ॥ ११ ॥
हिमाद्रिविन्ध्यनीशेगः पारियात्रश्च शुकिमान् ।
महेन्द्रसबमलयाः कस्यो वेदपर्वतः ॥ ४० ॥

·मानशिवाल्वेवपदी
कामः कुमारशैलश्च मुख्याः प्रोकाः शिलाकराः ।
नबो गनादिकाः क्षेत्राण्यमरेवादिकान्यपि ॥ १८ ॥
माकरा मध्यमास्त्वन्ये शिलादारुपरिग्रहे ।
कनिछाः स्युर्यमालामं शिलाग्रहणमारभेत् ॥ १९॥
बारुण्येन्द्री तथायी वायवी मुचतुर्विधा ।
तवाम शिला ज्ञेयास्तत्तनामोपलक्षिताः ॥ ५० ॥
या कोमलतरुनाता स्वतःपुष्पितकानना ।
जलाशयैश्च सर्वत्र युक्ता भूर्वारुणी मता ॥ ५१ ।।
या क्षीरवृक्षबहुला सौम्ये यस्या बलं महत् ।
माहियात्राणि याम्यां च सा माहेन्द्री क्षितिः सता ।। ५२ ।।
गप्रकरवराहक्षश्येनगोमायुवायसैः ।
संयुक्ता दूरपानीया भूरामेयी विनिन्दिता ॥ ५५ ॥
भक्षलुहिकुग्जिामपाललेष्मावकण्टकैः।
युक्ता या निर्जला भूमिरशुना वायवी स्मृवा ॥५४॥
अनानिलममिछाः शिला लिनेषु वर्जिताः ।
बारुण्यामपि माहेन्द्रयां सम्भूताः सर्वसिद्धिदाः ॥ ५५ ॥
चण्डालपुल्कसव्याषपुलिन्दाविदूषिता ।
वल्मीकाहिश्मशानामा निन्या भूरपि तच्छिा ॥५६॥
भूपरिग्रहणे पूर्वमुक्कलक्षण ममयः ।
प्रशस्ताः स्युः शिलायाब अहणे निन्दितास्त्यजेत् ॥ ५ ॥
प्रशस्तां भुवमासाथ गुरुः शिस्तिमिरन्वितः ।
भन्वेषयेच्छिलां तत्र मन्त्रं चेवमुदीरयेत् ।। ५८ ॥
भो त्रिणेवाय रुद्राय भूतानां पतये नमः।
शिलां दर्शय देवेश! प्रसनोपमध्वज ॥ ५९॥
ततः सात्वा सशिष्यस्तु गुरुः स्वपतिरप्पर ।
शुजगन्धसगालेपौ मूषितौ विस्पिमिती ॥१०॥

·निकामहणविधिः उत्तराचे ट्विशः पटलः ।
शिलाप्रदेशमासाथ भूतान्यामन्त्रयेद् गुरुः ।
अपकामन्तु भूतानि देवताच सगुखकाः ॥ ६॥
युष्मभ्यं सुबलियाद् भूमिर्दिशतु मे शिलाम् ।
कमैतत् साधयिष्यामि क्रियतां वासपर्ययः ।। ६२ ।।
इत्यामन्त्रयेत् ।
दात्यहणे तु.सोमो दिशतु पादपानिति विशेषः । ततो गन्धादि-
मिरम्य» पचवर्णीदनैर्दधिक्षारमधुसर्पिःफलभक्ष्यमासरुधिरप्रतिनिधिभिभूत.
करबलिमिर्मतेभ्यो वनदेवताभ्यश्च. बलिं निहत्य कृतमण्डले कलशं संस्थाप्य
पारमुख उदड्मुखो वा भुवं ख़ात्वा भुवि निगूढामर्करश्मिभिरस्पृष्टां कलश.
जौरमिषिच्य पञ्चगव्येन पवमानैः संप्रोक्ष्य पञ्चब्रमभिनिवेषान्तमिष्टाहतव.
मेण भैरप्याच्छायोत्तरेणाभिमाधाय हृदयेशानापोरैः समिदाज्यचरूनष्टो.
परशतं . हुत्वा व्याहृतिभिः स्विष्टकृतं च परिषेचनान्तं कुर्यात् ।
अथाष्टौ कलशान् दिक्षु लोकपालाधिदेवतान् ।
विन्यस्येष्ट्वा तदम्भोभिरभिषिच्य शिलां पुनः ।। ६३ ।।
मध्वाज्यशर्करातिक्तपायसेन दिशास्वथ ।
बलि प्रक्षिप्य चाच्छाद्य पश्चिमेऽमौ जुहोति च ॥११॥
शिवकादशदिक्पालशस्त्रमन्त्रैश्चरं घृतम् ।
हुत्वा पाशुपतास्त्रेण शतं हुत्वा पुनर्वृतम् ॥ ६५ ॥
छेदनोचितशखाणि संखाप्यालेण शाययेत् ।
तेनैवेष्टनात्र दर्भेषु स्वपेद् रात्राविमं जपन् ॥ १६ ॥
नमः शम्भो! त्रिनेत्राय रुद्राय वरदाय च ।
शिवाय विश्वरूपाय स्वमाधिपतये नमः ॥ ६७ ॥
आचश्व देवदेवेश! प्रपनोऽस्मि तवान्तिकम् ।
स्वमे सर्वाणि कार्याणि हृदयस्थानि यानि वै ॥ ६८ ॥
एस्पाणये हिलि हिलि स्वाहा स्वममाणवकाल्योऽयं मन्त्रः ।
ज्वमन्ती वा शिकां पश्येत् स्वमे स्वां देवतां तु वा ।
भन्यद् वा शोमनं प्राधा स्याच्छिला लिङ्गकर्मणि ॥१९॥

·३६४ ईशानशिवगुरुदेवपद्धती स्वमश्चेदशुभम्त्याज्या सान्या प्राधा शिला भवेत् । प्रातः सात्वामिपूज्येशमाचार्यः स्थपतिस्तथा ॥ ७० ॥ हेमसूच्यष्टिलाभ्यां तु च्छिन्द्यात् प्रथममत्रतः । अधोभागो मुखं तस्याः पृष्ठमूर्ध्वं तु पूर्वतः ॥ ७१ ॥ उत्तरे वा शिरो घण्टाध्वनिच्छेदे स्फुलिङ्गवत् । कोणशीर्षा शिला त्याज्या भर्तुःखकरी यतः ॥ ७२ ॥ इष्टप्रमाणां छित्वा तु चतुरश्रां समां शुभाम् । मुखमूलशिरःपृष्ठान्यक्कयित्वाम्बरावृताम् ।। ७३ ।। दर्भश्चाच्छाद्य तु रथे समारोप्यालयं नयेत् । शस्त्रासहा पेलवा च शिला बाला विनिन्दिता || ७४ ॥ स्वरा चातिरूक्षा वृद्धा त्याज्यातिजझरा । नानावर्णा रोमरेखा चण्डाली सा च वर्जिता ॥ ७५ ॥ घण्टानादा दृढा स्निग्धा युवतिः स्याच्छिलोचिता । पुंशिला लिङ्गयोग्या स्याद् वृत्ता वृत्तायता च सा ॥७९॥ चतुरंधा चं दीर्घाश्रा स्त्रीशिला पिण्डिकोचिता त्र्यश्रा व्यश्रायता चापि षण्डा पादशिलोचिता स्त्रीशिलाकल्पिते लिने राष्ट्र राजा च नश्यति । पुल्लिङ्गपीठे च तथा लिङ्गपीठे च षण्डके ॥ ७८ ॥ लिया पुंसा च भूपीठे कृते स्याद् राष्ट्रनाशनम् । इत्थं पादशिलापीठलिझानां त्रिविधाः शिलाः ॥ ७९ ॥ रथयानादिना नीत्वा कौबेयों दिशि मण्डपे । शाययेद् दारुयुगले ततो लिङ्गं तु कारयेत् ॥ ८ ॥ लिङ्गानि लोहमणिशैलजदारवाणि मावक्षणानि शकुनानि निमितजातम् । खीपुनपुंसकशिलाग्रहणानि चास्मिन् सम्बर्शितानि शिवशासनिरूपितानि ।। इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे किवापादे लिडाविशषपटलः पत्रिंशः॥

·अथ सप्तशः पटलः । भय गर्भास्तु वक्ष्यन्ते त्यजेल्लि सगर्भकम् । गर्मास्तु लक्षयेल्लिनं सगर्भ चेत् परित्यजेत् ॥ १ ॥ तुल्यांशैः क्षीरपिष्टैस्तु विषकासीसगैरिकैः । आलिप्य लिनं निश्शेषमेकरात्रोषितं ततः ॥२॥ प्रक्षाल्य गर्मान् दोषांश्च मण्डलैस्तत्र लक्षयेत् । अथवा ब्रह्मविष्ण्वीशवैष्णवीः परिपेष्य तु ॥ ३ ॥ क्षीराज्यतुल्यमधुना विधृतेन विलेपयेत् । त्रिरात्रमुषिता विमा शिला यत्र तु लक्ष्यते ॥ ४ ॥ तत्र गर्ने वदेत् सर्प गोधां वा वृश्चिकं तु वा । कासीसचोरौ गोक्षीरपिष्टा वालिप्य या शिला ॥५॥ त्रिरात्रमुषिता रक्ता स्याचेत् कूर्मोऽत्र देर्दुरः । मांसीकुष्ठहया रात्रि त्रिफलां वारिदाम्बुभिः ॥ ६ ॥ पिष्ट्वा खन्यादित लिम्पेत् त्रिरात्राद् विकृतिर्यदा । गर्भ तु कालकूटाख्यं विषं तत्र विनिर्दिशेत् ॥ ७॥ सस स्पर्शन मृत्युः साद् यतोऽतस्तं न संस्पृशेत् । पूर्वोतविषकासीसगैरिकक्षीरलेपतः ॥ ८॥ मण्डलैनिर्दिशेद् गर्मानेकद्वित्रिदिनाषिते । तपा- मझिम.मण्डले दर्दुरः स्यात् पीते गोषा कापिले मूषिकाय । कृष्णे सर्पः पाण्डरे चेति केचित् कापोतामे गौलिका वृधिको वा॥९॥ रके तु रुकलासः स्यात् खबातो मधुसनिमे ॥ १०॥ मिमे पिपीलिकागर्मः शोऽम्भो धूसरे दृषत् । गौरे तु विमला पूले पता: सिकतास्तु वा ॥ ११ ॥ नीलपीते भवेत् को गर्मदोषान् वदाम्यतः । म तोये च मण्डके कर्तुम नृपतेरपि ॥ १२ ॥ 'पेस १. पंचाप' ग. पाठः,

·मानशिवगुरुदेवपत्ती
विवाद:
राज्यनाशस्त गोषा चेत् स कर्वः कुलक्षयः ।
कुलीरालिपतषु रोगदुःखादिसम्भवः ॥ १३ ॥
विमासु सदा चौर्य परचक्रमवानि वा।
पिपीलिकाः प्रवासाय विमला साननाशनम् ॥ १५ ॥
धर्मः कुर्यात् तु दारिद्रय रत्नगर्भेषु सम्पदः ।
रेखाब लक्षयल्लिो शोमनावाप्यशोभनाः ॥१५॥
शिलासवर्णरेखास्तु वर्णानां क्रमशो मताः ।
इन्द्रायुधनिमा यस्ता रेखाः शस्खाम्बुजोपमाः ॥ १६ ॥
नानावर्णाः कशाः स्थूला लक्षा रेखाब निन्दिताः ।
का मलवी-
-
"नन्यावर्तवसुन्धरापरहवंश्रीवत्सकोपमाः
शास्वस्तिकहस्तिगोपनिमायकेन्दुसूर्योपमाः।
छत्रसम्ध्वजलिातोरणमृगप्रासादपमोपमा
बजाभाः शफरोपमाघ शुभदा रेखाः कपर्दोपमाः ।।
अमेख बीजं पवनस्य बीजं भूयः स्वराण्यत्र नपुंसकानि ।
हिला प्रशस्ताः शुभदाः समस्ता रेखास्तु लिनेऽक्षरतुल्यरूपाः ।।
काकश्यनकोष्ट्रवानरनिमा मार्जारगृध्रोपमाः
सर्पोरकसगालकोटसहशाः कोलाश्च भेकोपमाः ।
रेखास्तिर्यगवस्थिताय सकलाश्चान्याच दोषावहाः
सन्त्यज्य प्रतिगृह्य शोभनशिलां लिहं तया कल्पयेत् ।।
भारभ्य हस्तं नवहस्तकान्तं लिहं विधेयं नरदैत्यदेवैः ।
हस्तादिकं पञ्चकरान्तमादौ लिग मनुष्यस्य तु वर्णमेदात् ।।
दैत्यस्य पट्सप्तकरं तु लिङ्गं गीर्वाणलि नु नवाष्टहस्तम् ।।
इति।
हस्तोत्रमानावारम्ब पावरविक्रमेण तु ॥ १७ ॥

·जिविकत्साधिकारः]
रचरा सप्तर्षिसः पटकः।
त्रिहस्तान्तं कनिष्ठादिलिझानि स्युनर्वहिः ।
चतुर्हस्तायताल्लिनात् प्राग्वत् पादविवर्षनात् ॥ १८ ॥
पदहस्तान्त मध्यमानि लिङ्गानि नव कल्पयेत् ।
सप्सहस्तोचमारम्य पादवृद्ध्या तु पूर्ववत् ॥ १९ ॥
श्रेष्ठानि नवहस्तान्तं लिगानि स्युर्नव क्रमात् ।
त्रिचतुर्हस्तयोर्मध्ये प्राग्वल्लित्रयं भवेत् ॥ २० ॥
मध्ये षट्सप्तकरयोस्तथा लित्रयं स्मृतम् ।
एवं प्रसिद्धलिङ्गानां त्रयस्त्रिंशदुदाहृतम् ॥ २१ ॥
प्रासादमानाच्च तथा वेदवाणर्तुभागतः।
लिझायामोऽथवा कार्यः प्रकारोऽन्यध कथ्यते ॥ २२ ॥
गर्भागारे तु पञ्चशे लिझं भागत्रयोच्छूितम् ।
गर्भ वा नवभागे स्यालिकं पञ्चांशमायतम् ॥ २३ ॥
गर्भरामांशतोऽशेन गर्मा!तु या स्मृतम् ।
लिगस्य दैर्घ्यमिति यावत् ।
तत्रैकहस्तलिङ्गस्य चतुर्हस्तं तु विस्तृतम् ॥२४॥
विमानं स्यात् तथा पश्चगुणं षड्गुणमेव वा ।
विस्ताराद् द्विगुणाचं तु नागरं त्रिगुणं यदि ॥ २५ ॥
भूमिजाख्यं स्मृतं तस्माद् द्विगुणं शिखरं यदा ।
नागरं बलभिर्नाम विमानं भवति फुटम् ॥ २९ ॥
लिगायामे विकारांशे भूतवेदामिविस्तरम् ।
जयदं पौष्टिकं सार्वकामिकं नागरे स्मृतम् ।। २७ ॥
गमें त्रिसप्तभागे तु दशांशं द्राविडेऽधमम् ।
प्रयोदशांशकं मुख्यं गर्मेऽष्टांशे तु पूर्ववत् ।। २८ ।।
त्रिसप्तांशे निजायामे पद्पश्चचतुरंचकम् ।
जयदं पौष्टिकं सार्वकामिक द्राविडे भवेत् ॥ २९॥
अमिहत्वंसके ग पोउचाई तदुखमम् ।
पोदासमपम तयोर्मध्येऽहमागतः ॥ ३०॥

·-
३६८
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
[क्रियापार
नबलिझानि सिध्यन्ति वेसरे तानि कल्पयेत् ।
पञ्चपञ्चांशके दैर्ये वसुसप्तषडंशकैः ॥ ३१ ॥
विस्तारे वेसरे विद्यात् पूर्ववज्जयदादिकम् ।
भय स्थिराणां लिङ्गानां ब्रह्मविष्ण्वीशदैवतम् ॥ ३२ ॥
मूलं मध्यं तथैवानं चतुरष्टाश्रवर्तुलम् ।
त्रिभागमेवं विज्ञेयं तेषां भेदश्च लिख्यते ॥ ३३ ॥
सर्वतोभद्रकं लिङ्गं वर्धमानं शिवाधिकम् ।
स्वस्तिकं च चतुर्धा स्यात् तलक्ष्म पृथगुच्यते ॥ ३४ ॥
विप्राणां सर्वतोभद्रं भूभुजां वर्धमानकम् ।
शिवाधिकं विशामिष्टं शूद्राणां स्वस्तिकं हितम् ॥ १५॥
स्ववर्णविहितं लिङ्गं स्थाप्यं स्यादिष्टसिद्धये ।
अन्यवर्णोदितं लिङ्गमिहामुत्रार्थनाशनम् ॥ १९ ॥
अत्रमयः
"आषं तत् सर्वतोभद्रं द्वितीय वर्धमानकम् ।
शिवाधिकं तृतीयं स्याचतुर्थ स्वस्तिकं भवेत् ।।
अथ धरणिसुराणां सर्वतोभद्रमिष्टं
सुखदमवनिपानां वृद्धिदं वर्धमानम् ।
धनंदमिह विशां वैशम्भुभागाधिकं य-
च्छुभवामिह परेषां स्वस्तिकं शूद्रकाणाम् ॥"
परेषामपीत्युक्त्वादनुलोमप्रतिलोमादीनामपि स्वस्तिकलिङमेवेष्टमिति यावत् ।
गर्मागारे त्रिभागेऽशः पीठं पीठे त्रिभागिके ।
भागेन लिविस्तारः परिणाहस्तु तस्य यः ॥ ३७॥
स्यालिशोचं तु तत्तुल्यं लिझायाम समं त्रिषा।
विभज्य ब्रह्मविष्ण्वीशमागाः सर्वसमे मताः ॥ ३८ ॥
कांशः पादशिलायां स्याद् विष्ण्वंशः पिण्डिकासमः।
रश्वः शिवांशः पूज्यः स्यात् सर्वलिझेष्वयं विधिः ॥ १९॥

·-
जिविकत्साधिकार: चरा सप्ताश: पटकः।
अत्र पिङ्गलामते-
"सममाना भवदे वेदी लिजस्यावारिका यथा ।"
इति । तयथा
पूजांश एव निर्दिष्टो लिङ्गशब्देन चात्र हि।
वेदाश्रपिण्डिकायास्तु लिङ्गे सर्वसमे विदम् ॥१०॥
तल्लिजपरिणाहस्थब्रह्मसूत्रचतुष्टये ।
विस्तारः सम एव स्याच्छायादोषोऽन्यथा भवेत् ॥ ११ ॥
अतो लिङ्गसमं पीठं स्याच्छायादोषवर्जितम् ।
बेदाश्रपिण्डिकाक्षेत्रापेक्षया वर्तुलादिषु ॥ १२ ॥
पाठेषु लिङ्गतुल्या स्यात् परिणाहान्तविस्तृतिः ।
तथा कृशेषु लिनेषु पिण्डिकाधिकविस्तृतम् ॥ १३ ॥
अवगम्य शिवांशे तु वर्धयेत् तत्सम यथा।
यावद् वृद्धं शिवांशे तु ब्रह्मांशे हापयेत् तु तत् ॥ ४४ ॥
तद्वत् स्थूलेषु लिनेषु न्यूनता पीठविस्तृतेः ।
विज्ञाय पूजाभागं तु कुर्याद्धस्वं तदंशतः ॥ १५ ॥
अमांशे वर्षयेद् भागं वृद्धिहानी न वैष्णवे ।
यथा बृहत्तन्त्रे-
"कृशेषु वर्षयेद् रुदं स्थूललिनेषु हासयेत् ।
हासयेद् वर्षयेत् कांशं न वृद्धिर्न च्युतिहरेः ॥"
इति ।
छायादोषविचारोऽयं लिने सर्वसमे स्मृतः ॥ १६ ॥
वर्षमानादिलिनेषु नैतदित्येव केचन ।
तद्वद् व्यक्तेषु लिनेषु व्यकाव्यके च रत्नजे ॥ १७ ॥
स्वयम्भुवि तथा बाणेऽप्यार्षे च नियमो न हि ।
वर्षमानादिलिझानां त्रयाणामप्ययं विधिः ॥१८॥
मयसूत्रे तु कवितच्छायादोषं विना यथा ।
लिहायतिप्रमाणानीत्यादिना पीठविस्तृतिः ॥१९॥

·[निवापाद
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
शिवभागसमा कार्या व्याख्यातं सहे तथा ।
"यावासिनस वै दैये तावत् पीठस्य विस्तृतिः ॥"
इति ।
संकृत्यंशे तु लिङ्गोच्चे सप्ताष्टनवभिः क्रमात् ॥ ५० ॥
अंशैब्रमहरीशानभागाः स्युर्वर्धमानके ।
लिझायाम प्रकृत्यंशे षट्सप्ताष्टांशकल्पिताः ॥ ५१॥
क्रमाद् ब्रह्मादिभागाः स्युरेवं वा वर्धमानके ।
पञ्चषट्सप्तभागैर्वा चतुष्पञ्चषडंशकैः ॥ ५२ ।।
वर्धमानं भवेल्लिङ्गं श्रेष्ठमध्याधम क्रमात् ।
लिझायामे तु परयंशे रामामिश्रुतिसम्मितैः ।। ५३ ॥
अंशैब्रह्मादिमागाः स्युः क्रमालिने शिवाधिके ।
लिशोत्सेधे तु नन्दांशे षट्सप्तवसुभागिकैः ॥ ५ ॥
ब्रह्मविष्ण्वीशभागानां क्रमानाहाः प्रकीर्तिताः ।
लिश त्रैराशिकं नाम भवेत् सर्वसमे तु तत् ॥ ५५ ॥
स्वायामा/विस्तारं स्वस्तिकं वा शिवाधिकम् ।
वर्धमानं च तल्लिनामा सुरगणार्चितम् ॥ ५९॥
तत्सर्विदेशिकं ज्ञेयं सर्ववर्णहितावहम् ।
पौष्करे कारणाख्ये च यथोकं तत्र कथ्यते ॥ ५७॥
चतुरंशादि विप्राणां पञ्चांशादि नृपोचितम् ।
षड्भागादि विशा योग्यं सप्तांशाचं तु वार्षलम् ॥ ५८!!
वर्षमानं चतुर्भेदमेव वर्णक्रमाद्धितम् |
अब शिवाधिकं च।
आकृत्यंशे तु लिमोच्चे सप्तसप्ताष्टभागिकम् ॥ ५९ ।।
अमाघशेषु यल्लि विप्रामीष्टं शिवाधिकम् ।
प्रयोदशांशे लिटोच्चे वेदवेदशरांशकैः ॥६॥

·माया सरासस ।
पोडयां तु लिमोरे पश्चमिः पम्पमिः क्रमात् ।
पमिस भागवायः क्षत्रयोग्य शिवाधिकम् ॥ ११ ॥
काविमागविशां योग्य लिममुक्त शिवाधिकम् ।
किनर दशांशे तु गुणामिश्रुतिभागिकम् ॥ १२ ॥
असावेडेचदाणामि लिनं शिवाधिकम् ।
पूर्वॉलसमलितू पाराविहं विकल्पतः ॥६६॥
चतुरनं द्विरा तन्मूले परिकल्पयेत् ।
वैष्णवांचे शेवांशे धाराद्विद्विगुणीकते ॥ ६ ॥
सर्वेषामपि वर्णानां पारालिहं त्रिधा मतम् ।
'मलेऽटा वा कला युगाय तस्मादूर्व द्विगुणाः स्युथ पारा"
इति भवः।
सर्वतोभद्रालिले तु धाराः स्युः पम्चविंशतिः ॥६५
सर्मपर्णदलाकाराः समाः सर्वाः समान्तराः ।
एकैकस्यां तु धारायां चत्वारिंशत्पसंख्यया ॥६६॥
कुर्यात् समानि लिहानि स्यात् तल्लिनासहसकम् ।
लिविकल्यधिकारः
प्रमादिमागसिद्धौ तु वेदानं प्रोकमार्गतः ॥ ६॥
हस्सा लिलामशेषेण प्रसभागादयोपरि।
चतुरस्य कोणार्षसूत्रलाम्छनमध्यतः ॥१९॥
कोणत्यागात् तदधानं कुर्याद् विससिद्धये ।
भगवा सिजवितारं समषा विभजेत् समम् ॥ ६९ ॥
मध्ये निमार्ग संस्थाप्य विधिमागविवर्जनात् ।
पस्वयं सिद्धपति सममय पर निगपते ॥७॥
पतुरमस्य बिस्व शिरोमध्ये निधाय ।
वर्ष दिगन्तमानेन प्रामयेद् पसिद्धये ॥१॥
विधामामय सर्वेषां चिरोवर्तनमिष्यते ।
माम अपुषाकार कुटाण्डनिर्म तया ॥२॥

·मानविषपाती बन्दुसहर्श चाव बुदुदं पञ्चमं स्मृतम् । भत्र सर्वतोभद्रवर्षमानादिलिझानां यथाप्रमाणावस्थितशिरसामेव. वर्त- नेन पूजांशायामे न्यूनतया तत्तत्पमाणभन्नाद् दोषः सिद्धः । तस्मादुलप्रमा- पब्जिनेत्रसूत्रादूर्ध्वमेव शिरोवर्तनेन सकले मकुटादिवल्लिामस्तकं सम्पाद- नावम् । मत्र मयः- "सर्वेषामपि चेताः सामान्यास्तत्र लिलानाम् । शिरसो वर्तनमागध्यंशकं चापिरोप्य निजतुले ॥ लिझायामे पाड्भागयुते तेन सार्षमतः । भवरे मध्यमलिने श्रेष्ठे लिञ तथा शिरोमानम् ।। इन्दचिनिगुणमागाः प्रोकाः सर्वेष्वपि क्रमशः।" इति । तपथा- पूजाशायामतत्वांशादेकद्विभ्यंशकात् क्रमात् ।। ७५ ॥ नीचे मध्ये तथा श्रेष्ठे लिडे तन्मानतोऽधिकम् । संस्थाप्योपरि नेत्रो शिरसः सिद्धये पुनः ॥७॥ उत्तपतनभागानां यशकावं तयोपरि । शिकामारोप्य तन्मध्ये विन्दु सम्पाय शास्त्रतः ॥ ७५ ॥ तस्मिन् सूत्रं निषायाव वक्ष्यमाणक्रमेण तु । शिरसो वर्तनं कुर्याच्छत्राकारादिसिद्धये ।। ७६ ।। निज न्यासात् पोराशदिकद्वित्रियवांशकान् । भारोमनः संङख्य बिनस्योमयपार्ययोः ।। ७७॥ वर्तयेत् तत्र चत्वारिच्छत्रामाणि भवन्ति हि । मथम व द्वितीयं च समलि नियोजयेत् ॥ ८ ॥ शिवाषिक ततीयं तु चतुर्थ वर्षमानके। वर्तनाः सहर नैव कुर्यात् सवरमं यतः ।। ७९ ॥ "सहरमन्योन्यस्याप्यशुभ स्याद् पर्तनानां च ।" तिमयः।

·भाविनिमः]
तराभार्षिक: पया।
पडशे लिजविस्तारे सार्वद्यशेन वर्तनात् ।
अपुषामं शिरः सिध्येद् रामाः कुलकुटाण्डकम् ॥ ८॥
लिहव्यासतृतीयांशवर्तनादर्षचन्दकम् ।
लिहव्यासेऽपा भक्त साधीशत्रयवर्तनात् ॥ १ ॥
हुदामं तु लिङ्गस्य शिरः सिध्यति शोमनम् ।
सामान्याः सर्वलिनेषु वर्तनाबपुषादिकाः ॥ ८२ ॥
छत्राकारोक्कमेदास्तु लिनेषु नियताः पृथक् ॥ ८२३ ॥
मत्र मझायों मये च वर्तनाप्रकार उक्तः-
"लिझानां शिरसीप्सितांशमुभयोः संलम्ब्य तत्पार्धयोः
कृत्वा मत्स्ययुगं तदास्यजषनानिष्क्रान्तसूत्रद्वये ।
तस्माद् यत्र च संयुतिर्मतिमता विन्दुत्रयावं यथा
तचद् वर्तयितव्यमत्र बहुषा सोपायमीयोदितम् ॥"
इति॥
इति श्रीमदीशानाशिवगुरदेवपक्षतौ सिवन्तसारे उपरिमाने किवादे
मानुपधिकालिनक्षणपटमा खसत्रियः।
भधाराशिः पटलः।
अब लि. स्थूलमूल स्थूलमध्यं यं तथा
भाष स्थूलशिरस्कं च चतुर्षेति भयोवितम् ॥१॥
लिखाव्यासेऽषा भक्के मूले मध्याप्रयोरपि ।
भागाधिकं च हीनं च स्थूलमूलादिकं सतम् ॥२॥
वेदामी प्रभविष्ण्वशै.लिोषाधु संमती ।
शिवांशो वृत्त एव स्याच्छिरसो वा न वर्तनम् ॥ ३ ॥
अब स्वयमुलिनानि नझराणि शानि।
हस्वानि चातिदीर्वाणि फलकासहचानि च ॥..
अनेकाबाणिं गोकर्णमालानिमान्यपि ।
पट्पञ्चत्रिवधामाणि मानोन्मानादिमिविना ॥५॥

·लालमिणगुणपती भसामाण्यपि बक्रांणि मानावाजतानि सपीठान्यप्यपीठानि सान्यान्यगृहाणि वा ॥१॥ बनपर्वतनपब्बितीर्थक्षेत्रगतान्यपि । दर्शनस्पर्शना मिरेषां सिद्धिरनुचमा ॥७॥ विचात् स्वयम्भुलिनानि येषु नित्यं स्वितः शिवः । मूलं न शोषयेत् तेषां शोषनं सर्वनाशकृत् ॥ ८॥ भमीमास्यानि तान्याहुः पूज्यान्येव यथास्थिति । मेषां मूर्तिविभागोऽस्ति न च स्यान्मन्त्रसहरः ॥९॥ मानुषेष्वेव लिनेषु मन्त्रमूर्त्यादिसहरः । "भास्थापनमपि लिङ्गं पूजामागेन पीठभागसमम् । पर वाव सपारं पूजामाग तु पूजयेन्मुक्तये ॥" इति। बाणलिहंतु यत् सर्वं यथाजातं निषापयेत् ॥ १०॥ स्त्रोचार्य वाब रामाशं पञ्चांश वा द्विमागिकम् । पीठे सलक्षणे शैले सोधे वा स्थापयेच्युमे ॥ ११ ॥ बायोगशिवीये. "कोयस्तिमस्त लिजादौ तिसः श्रीपर्वते स्थिताः। तिसमकालिकाग तिसबाप्यमरेश्वरे । कन्याती महेन्द्रादी नेपाले कन्यकाममे । एकैका स्विता कोटिरेवं कोटास्तु पोख्श ॥ सपीठ वाप्यपीठं का सर्वपासादपीठगम् । सर्वसहरहानं तत् सर्वेषां मुक्तिमुक्तिदम् ।। पूजयेद् बाणलिनं तत् प्रतिष्ठाप्य विधानतः । अन्यान्यपि व विनानि नबन्धिगिरिजान्यपि ॥ पकतानि विशिहानि ज्यान्येव हि वाणवत । निकित स्याबाबः पर्वष नाशनम् ॥

·१०५
बनानाविकार)
नामित पद
छिद्र भाषा सुतं शवक्त्रे हन्याच शिस्पिनम् ।
मध्ये दुःखच दुर्मिळ कोटरे वृष्टिनाशनम् ॥
मस्यायतं चाविस्वं कृशं स्थूलं नृपान्तकृत् ।"
भरक्षणोबर उच्यते-
पर्याप्त यहि शाणामिालकादिभिः ।
गोबालरज्जुमिवैव धर्षभिर्मणं समम् ॥१२॥
मुकुरोदरवच्छलक्ष्णं दृश्यच्छायं सुवर्तुलम् ।
ततः सुखानुगोक्षारनालिकोतवारिमिः ॥१३॥
मक्षाल्य तीर्थतोयैध प्रोक्तचिहानि लक्षयेत् ।
रजः सर्पपमानं चेद् यत्र स्युः स्वर्णविन्दवः ॥ १॥
लिने वा पिण्डिकायां वा सर्ववर्णहितावहाः।
मत्सदोषमपि त्याज्यं लिज पाठं च तद् भवेत् ॥ १५॥
निवौषमम्बत् सम्पाय लक्षणोद्धारमाचरेत् ।
तिविनयात्रकरणमइादौ गुणान्विते ॥ १६ ॥
मूलात् माच्यामुदीच्या वा कृत्वा वेदाममण्डपम् ।
सवितान चतुर्वारं प्रदीपावैरलकृतम् ॥ १७ ॥
सन्मध्ये स्पण्डिलं कृत्वा शालिमिः शुक्रतण्डुलैः ।
सितमणयुगास्तीणे तस्मिलितु शापयेत् ॥ १८ ॥
भाचार्यः स्पतियोमो सुस्नातौ संमलातौ ।
पारिक तु तल्लिकं नमस्कृत्यामिपूज्य च ॥ १९ ॥
ध्यात्वा तस्मिन्छिवं सूक्ष्ममनेनामिप्रसादयेत् ।
महानाद् वा मया बानात् त्वयि यद् दुरनुष्ठितम् ॥२०॥
तत् सर्वमिह सर्वात्मन् । अन्तुमर्हसि शहर!।
इत्यनुज्ञाप्य देवेश लिख लक्षणमुद्धरेत् ॥ २१ ॥
भाचार्यः प्रथम वत्र नेत्रमन्त्रमनुस्मरन् ।
मिसन्मध्ये प्रससूर्व पार्षद शिवाजतः ॥२२॥

·चालसियाल्देवपत्ती
ततः सुवर्णशस्त्रेण स्वपतिर्लधुहस्तवान् ।
लघुशलेण च समं सूत्राण्यालम्बयेत् स्कुटम् ॥ २६ ॥
मध्वाज्यदुग्धैः सहितैर्विलिख्याहतवाससा ।
भाच्छाब तु सवत्सां गां द्विजं स्वर्ण च कन्यकाम् ॥ २० ॥
दर्शयेद् धान्यराशि च गन्धायैश्चामिपूजयेत् ।
भत्रमयः
"प्रथमे नागरलिश षोडशभागीकृते शिवायामे ।
पड्मृतवेदमागांस्त्यक्त्वोवें कन्यसाधुदयम् ॥
एवं त्रिकमुत्सेधं बुझथ व्यंशकात् तु सर्वेषाम् ।
विष्ण्वंशामिमुखे द्वे सूत्रे संलम्बयेत् पार्थे ।
पृष्ठे तयोर्युतिः स्याद्रीने वेदामिदसेषु ।
मध्ये भूतवनानलपाशेषु युतिस्तयोः पृष्ठे ।
ज्येष्ठे षड्भूतवनानलपाशेषूदिता तु युतिः ।
तेषु प्रीवेकांशं त्रिबंशं सूत्राविष्कम्भम् ।।
यावदो विष्ण्वंशः प्रोक्तोत्सेधे नयेत् तु समम् ।
एवं नागरलिजे सूत्रं सम्यग् मयेनोक्तम् ॥"
इति।
पादोनभागमः वा अमसूत्रविशालता ॥ २५ ॥
भवेद् विष्ण्वंशपर्यन्तं प्रससूत्रस्य तु स्थितिः ।
तदर्ष पार्थसूत्रस्य रेखा मध्ययवा भवेत् ॥२६॥
तथा द्राविडलियोचे त्रिपक्षांचे क्रमेण तु ।
नन्दविशुद्रमागोवं हीनापुचमिहोदितम् ॥ २७ ॥
समानवमागेम्यः क्रमात् सूत्रे तु लम्बयेत् ।
नीचे युगामिद्वितये मध्ये वाणयुगामिषु ॥२८ ।।
इयोबायोग्मे लिने रसेषु अतिवधि।
यतिः स्याद् द्राविडे
सूत्रव्यासः
स्वांचार्षतः समः ॥२९॥

·10. - बाराधिकारः] सतराशाजन: तवर्षे पंक्षसूत्रस्य व्यासोऽगापश्च पूर्ववत् । द्राविडस्यान्यः प्रकार उच्यते- षोडशांशे शिवायामे सूत्रायामो दशांशतः ॥ ३०॥ काशस्तु चतुर्भागः स्यादधश्च द्विभागिकः । मुकुलाकारमारभ्य पार्धसूत्रद्वयं क्रमात् ॥ ३१ ॥ बंशं विहाय पृष्ठे तु युतिरुका तु सूत्रयोः । अथवा षोडशांशेऽधो भागं वेदांशमूर्ध्वतः ।। ३२ ॥ त्यक्त्वा सूत्रं तु रुवाशैरुवं प्राग्वद् युतिः स्मृता। इत्यं द्राविडलिनस्य लक्षणोद्धारणं स्मृतम् ॥ ३३ ॥ अब वेसरलिजस्य त्रिपञ्चांशे शिवोच्च्छये । नालायामो दशांशः स्याद् वस्वंशप्रभृति क्रमात् ॥ ३॥ स्त्रयोलम्बनं कुर्याद् भूतवेदगुणांशकैः । तयोतिर्भवेच्छेष्ठे विष्कम्भः षोडशांशतः ॥ ३५॥ मध्येऽशे वसुभागोचे वेदशिर्नालमुन्नतम् । कर्व त्रयोंऽशावापोंशा गुणभागात् प्रभूत्यषः ॥ १६॥ मचे तु लम्बयेत् त्रिद्विमागेषु स्यात् तयोर्यतिः । गृहीतांचे त्रिधा भक्के व्यासो भागद्वयेन तु ॥ ३०॥ एवं मध्यममुकं स्वालिले सरसंज्ञिते । कनिष्ठवेसरस्याष द्वादशांशे शिवोच्छ्ये ॥ ३८ ॥ अर्षाशमंशानूर्वे तु सूत्रायामो नवांशतः। सामः पूर्ववम् शेयो व्यासे वै षोडशाशके ॥ १९ ॥ मागेन सूत्रन्यासः स्यात् तदर्षे पक्षसूत्रयोः । कनिष्ठवेसरस्मैवं लक्षणोद्धरणं स्मृतम् ॥ १० ॥ मामयः "माचशे नवमागे भागेन ध्यासगम्भीरा । रेखोप्यकर्कयोक्ता सर्वेषामेव लिनानाम् ।। भी यवान् गहीत्वा नवषा विभजेत् समं दृढधीः । एकांशेनेककरोतुझे लिने विधातन्या॥ 'सा स्यादक.न.पाठ:.

·सामविलायती CONNIE एकैकमागच्या नवहस्तान्ते तु लिने । मध्यवान्तरगाडा सा रेखा सम्यगुदिया। अवयवेनाप्युदिता रेखायवेन पूर्ववद् शादि। सार्षचतुर्यवतारावनतिः श्रेठे तु विज सात् ॥ मध्यमसूत्रन्यासावर्षततिः पक्षयोस्तु प्रवक् । सर्वासां रेलाणां व्यासावनती समे स्याताम्" इति। सामान्य नागरादीनां स्त्रलक्षणमुच्यते । शिवायामे तु घृत्यशे वेदांशानुपरि त्यजेत् ॥११॥ एकादशंसना स्वान्मुकुल वेकमागतः । यो संशं तथा पळे वायाम्यां अतिवत् ॥ २ ॥ बक्सपोयांचे समपरवाया। खानं नाकं दशः स्वाद पायोतिःun पचपट्ससमाये तु मानद थे अतिर्मवत् । भविच्छिनमतिविपरिमनाकुलम् ॥ भसोसारवं कुर्याद् विपरीतं विवक्त । त्रेण मस्मना पूर्वमाकाल मुकुल १५॥ विलिन परिकारेण पासूले मिसेत् स्तः । गवस्त्रामलक्षणयुच्यते- त्राममस्तके किले मात्र स्वाद् गजाधवत् ॥ १९ ॥ खलेन्दुमस्तके किस सूत्रानं बहुदोपमम् । विसरले अपुषाने तु सूत्रानं कुटाण्डवत् ॥७॥ अपकुटाण्डशियेलिस सूत्रा छत्रसानिमम् । सामान्येन तु लिझानां स्थानमा प्यते ॥ १८ ॥ परीकुमर्म वा सरोजकुमाति। स्वपस सामान्य हिस्सोमा ।

·पराएकोनागरिक पकः। पवारले विनाहे मार्ग श्रेषा विभज्य । मध्वसूलततिशस्तवर्षे पक्षसूत्रयोः ॥५०॥ कक्षणोबाराधिकारः। ग्रहोवोत्लेषमानं तु मानालाविभाजिते । एखापलिविच्छेदं परिहत्याहरविं पुनः ॥ ५१ ॥ वर्षवित्वा तु बसुमिहरेनक्षतसंख्यया । मधिन्यादीनि भानि स्युः शिष्टान्यत्र ययांकमम् ॥ ५२ ॥ तस्मिन्नवर्गणे नन्वईत्वशास्तस्करादिकाः । तस्करो भोजन शकिर्षनं राजा नपुंसकम् ॥ ५३॥ विपद् वि समृद्धिमाप्यंशकाः स्युर्नव क्रमात् । तस्करम विपत् षण्डो विपमिन्याः परे शुभाः ॥ ५ ॥ विनोचे बसुनन्दामिगणेऽर्काशामिहरेत् । शिष्ट धनमणं चैव योनिब स्याद् यथाक्रमम् ॥ ५५ ॥ बनाधिकं च क्षीणार्ण कर्तृभर्तहितावहम् । ध्वजसिंहषेभाधेच्छुभाधान्ये पचोमनाः ॥ ५६ ॥ शिवतुझे नवगुणे बाराः स्युर्मनिमिहते । सूर्यापास्तेषु शुभवाः शुभाः क्रूरास्त्वशोभनाः ॥ ५७॥ मामादीनां तथा कर्तुतक्षणाविरोषि यत् । सिं राशन देशस्य तदुक्तं सम्पदा पदम् ॥ ५४॥ भाषाणि विनानि च लक्षणेः स्वैः स्वायम्भवान्यष्यनुकीर्तितानि । पूवितामामिह मानुपाणां तल्लक्षणोद्धारविषिष गीतः ॥ ५९॥ इति श्रीमदीवानशिवगुरुदेवपद्धती सिखन्तसारे उपरिभागे विमापारे भाषादिगिलक्षणपठलोडधात्रिंशः। भाबपकोनचत्वारिंशः पटलः । भर पीठानि वल्यम्ते लक्षणः स्वैः प्रविधः । संबोग तु विज्ञान प्रतिष्ठेति विदुषाः॥१॥ बाला स्वात् पीठं चि नान्यथा । पनिसानातिनम्बते॥१॥ L

·१४.
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
इष्टकाभिः सुधाबन्धः पीठं वा स्यात् सलक्षणम् ।
पण्डेन स्यात् पादशिला स्त्रीशिला पिण्डिका भवेत् ॥ ३ ॥
लिकं पुशिलया कुर्यादिति शास्त्रस्य निश्चयः ।
पूजांशद्विगुणं हीनं श्रेष्ठं लियोनतेः समम् ॥ ४ ॥
नवैते पीठविस्तारास्तयोर्मध्येऽष्टभागिके।
विस्तारा!वतं नीचं श्रेष्ठं द्विव्यंशकं ततः ॥५॥
विष्कम्भ त्रिगुणं वाथ नाहतुल्यविशालकम् ।
गर्भन्यासात् त्रिभागेकं चतुर्थीशमथापि वा ॥ ९ ॥
विष्कम्भकर्णद्विगुणं त्रिगुणं वापि विस्तृतम् ।
पीठं कुर्यात् तु विष्ण्वंशसमानोचं हि सर्वथा ॥ ७॥
मण्डनाय स्वविस्तारादष्टांशमधिकं ततः ।
सर्वेषामपि पीठानां जन्मान्तं मूलविस्तृतिः ॥ ८॥
पीठासस्यापि विस्तारः स्यान्महापट्टिकान्तकम् ।
सामान्यपीठविधिः।
नागरादित्रयाणां तु पीठलक्षणमुच्यते ॥ ९॥
त्रिखण्डलिझायामेन मुख्यन्यासमिहोचमम् ।
पीठं स्याद् द्वर्षशतो नीचं तयोर्मध्येऽपमागिके ॥१०॥
पीठम्यासा मवैव स्युस्तबासे राममागि।
पीठ मेहं द्विभागोचं नीचं व्यासामुनतम् ॥११॥
तयोर्मध्येऽष्टमागे तु पाठोत्सेधा नवैव हि ।
द्राविडेऽपि त्रिखण्डेन तुल्यव्यासमिहोत्तमम् ।। १२ ।।
लिझापामे नवांशे तु सप्तर्शिनाचविस्तृतिः ।
तयोर्मध्येऽष्टमागे तु पीठव्यासा नवं स्मृताः ॥ १३ ॥
भष्टाशे ब्रह्मविष्ण्वंशे त्रिोकांशमषस्त्यजेत् ।
शेषांशो तुनीचादि पीठोचो द्राविडे मतः ॥१०॥

·मेनुपराविद्याधापीठानि) उत्तरार्षे एकोनचत्वारिंशः पटलः ।
अथ वेसरलिजस्य यष्टांशे परिणाहके।
मुख्य हि तत्सम व्यासं जगत्यशैस्तथाषमम् ॥ १५ ॥
विष्णुतुल्योच्छूितं तत् स्याचतुर्थांशाधिकं तु वा ।
सर्वेषामपि लिङ्गानां पीठोचादवशेषितम् ॥ १६ ॥
ग्रामं लिङ्गस्य मूलं यत् तत् स्यात् पादशिलागतम् ।
पीठमूलस्य विस्ताराद् वसुनन्ददिगंशकैः ॥ १७ ॥
हीनपीठाप्रविस्तारो हीनमध्ये तथोचमे ।
नागरादित्रयपीठम् ।
अथ पीठसंस्थानानि कथ्यन्ते
चतुरश्राणि वस्वश्रवृत्तानीति त्रिभेदतः ॥ १८ ॥
पीठानि स्युः क्रमात् तेषां प्रथमं मेरुसुन्दरम् ।
वर्धमान द्वितीयं स्यालक्ष्मीसुन्दरमप्यथ ॥ १९ ॥
विष्णुसम्मिलनाख्यं च पद्मभद्रायं ततः ।
पीठं समाजभद्राख्यं रुद्रकान्तं ततः परम् ॥ २० ॥
सोमकान्तं च सर्वानभद्राख्यं श्रीकर तथा ।
पुष्टिवर्धनसंज्ञं च सर्वसौम्यं ततः परम् ॥ २१ ॥
एवं द्वादशभेदानां पीठानां लक्ष्म कथ्यते ।
पीठं निष्कललिङ्गानां विज्ञेयं सर्वतः समम् ॥२२॥
भायत प्रतिमानां स्यात् सकले वार्धचन्द्रकम् ।
चतुर्दशांशे पीठोचे भागात् स्यान्मूलपट्टिका ॥ २३ ॥
पमं त्रिभिधूंग(शमनाब्जं ततो भवेत् ।
वृत्तं बंशं पुनः पद्ममर्धमन कम्पकम् ॥ २४ ॥
साबन कण्ठः स्यादर्षेनोम्बुिर्ज स्मृतम् ।
अन कम्पो व्यंशात् स्यात् क्रमेणैवोर्वपट्टिका ॥ २५ ॥
कम्पाज्यभारिण्यन स्यादेवं मेरुसुन्दरम् ।
महादशांशे पीठाचे जन्मश्चमिहोवितम् ॥२९॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
चतुर्मिर्जगतीं कुर्यात् कुमुदं त्रिभिरेकतः ।
कम्प कण्ठं त्रिभिस्तद्वत् कम्पमेकेन पट्टिकाम् ॥ २७ ॥
त्रिमिरंशैस्तथांशेन वाजनं वर्धमानके।
सकृत्यशे तु पीठोच्चे जन्मसा(शतो भवेत् ॥२८॥
भशेन पामधंन कम्पं वप्रं च पञ्चभिः ।
दलमेकम धृत्यंशादेकेनाब्जं तु कारयेत् ।। २९ ॥
वृत्तं चतुर्भिस्त्वंशेन पनमन कम्पकम् ।
त्रिभिः कण्ठं तथांशेन वाजनं त्वथ भागतः ॥ ३० ॥
निद्रा तु पट्टिका घशादर्धात् पद्माज्यभृद् भवेत् ।
लक्ष्मीसुन्दरसंशं तु पीठमेवं प्रसिध्यति ॥ ३१ ॥
पीठोच्चे षोडशांशेऽश्विभूतदनश्रुतिद्वयैः ।
एकेन च जगत्यजत्रपङ्कजपट्टिका ॥ ३२ ॥
तथाज्यधारिणी कुर्याद् विष्णुसंमीलने क्रमात् ।
अष्टादशांशे पीठोच्चे भवेत् साधांशतः खुरम् ॥ १३ ॥
सात्रियेण जगती सार्धनाब्ज धृगर्धतः ।
पट्ट चार्थेनोपपट्ट कण्ठस्त्र्यंशस्तदूर्ध्वतः ॥ ३४ ॥
उपपट्ट भवेदधै पट्टमधेन चोपरि ।
यंशं वाजनमुद्दिष्टमधू पट्टाज्यभृद् भवेत् ॥ ३५॥
पद्मभद्रामदं पीठं विज्ञेयमातशोभनम् ।
धृत्यंशे पीठतुझे तु घृतवार्यर्धतः स्मृताः ॥ ३६ ॥
अर्धेन कम्पः सार्धाभ्यां भागाभ्यां वाजनं भवेत् ।
पट्टोपपट्टावर्धाभ्यां कण्ठोऽशौ पट्टमर्धतः ॥ ३७॥
उपपट्टोऽर्षमष्टाश्रः कुम्भः स्याच्चतुरंशतः ।
पञ्चांशा जगती तद्वत् साधौशेन खुरं भवेत् ॥ १८ ॥
एतत् समानभद्राख्यं पीठं भवति शोभनम् ।
अत्यष्टयंशे तु पाठोच्चे खुरं भागेन वप्रकम् ॥ १९ ॥

·चिस एकोनचत्वारिंशः पटलः। चतुर्मिय दलं सार्धादर्ष कम्पो घृगंशकम् । कम्पोर्षमर्चेनाम्भोज वृत्त द्वावर्षतो दलम् ॥ १० ॥ पट्टमन कण्ठोऽशः कम्पोऽनार्षमन्दुनम् । मंशं वाजनमर्चेन पय क्षेपणमर्धतः ॥ ११॥ एतादि रुद्रकान्ताख्यं पीठमुक्तं सुशोभनम् । अतिधृत्यंचपीठोच्चे भागो भूगतमंशकौ ॥ १२ ॥ वर्ष महान वेदांशैमः वेत्रमंशतः । मर्ष गलं चार्षमजं वृत्तमत्यर्घतो भवेत् ॥ १३ ॥ अर्धेनोर्ध्वदलं कुर्याद् वेत्रमंशो भूगर्वतः । मंशेन के साांशत्रिभिरुम्बुिजं भवेत् ॥ ११ ॥ अध्यः घृतमृच्चेति सोमकान्तमुदीरितम् । नागरादित्रयस्यापि तुल्यमेतत् । पीठोच्चे षोडशांशे तु भागाभ्यां मूलपट्टिका ॥ १५॥ महापचं तु वेदांशै गर्षेनांशतो गलम् । मन पर्व वृत्तं तु भागेनार्थेन पहजम् ॥ १६ ॥ धूगर्षमूर्खपमं तु चतुर्मिरथ पट्टिका । शेन घृतभूत् प्रोक्तमेतत् सर्वाङ्गमद्रकम् ॥ १७ ॥ सर्वसिषु समानमिदम् । पीठोच्ने षोडशांशेऽश्विशरा कार्घसागरैः । नेबेन्दुमिर्जगत्यब्जधृग्वेत्रं धृक् च पहजम् ॥ १८ ॥ पट्टिका चाज्यमृच्चेति श्रीकरे स्याद् यथाक्रमम् । एकस्मिमेव साशाज्जगत्यर्षेन कम्पकम् ॥ १९ ॥ पडिकाधः स्ववेदांशात् सकम्पा पुष्टिवर्धने । पीठादये षोडशांशे खुरं बंशमथार्षतः ॥ ५० ॥ क्षेपणं सार्षवेदांशैः पद्ममर्चेन कम्पकम् । भूगः वजमेकं स्यादू/ब्जं वेदमागतः ॥ ५१ ॥ .

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
अर्ष क्षेपणमंशौ द्वौ पट्टिकान चाज्यभृत् ।
सामान्य नागरादीनां सौम्यं पीठमुदीरितम् ॥ ५२ ॥
द्वादशपीठानि।
"सर्वेषामेव पीठानामङ्गप्रवेशनिर्गमबहुलतुल्यं त्रिपादमध वा शोभा.
बलवशादेव युखीते"ति पराशरः।
पीठव्यासात् त्रिवेदांशं नालमूलस्य विस्तृतिः ।।
मायामस्तत्समस्तस्मात् त्रिचतुर्भागहापनात् ॥ १३ ॥
कुर्याशालाप्रविस्तारमुन्नताप्रमनातुरम् ।
नालव्यासस्य रामांशात् खातं व्याससमोनतिः ॥५४॥
पीठमन्ये तु कौवेयो नालमित्थं प्रयोजयेत् ।
स्थादूर्ध्वपट्टबहुलं समं पादाधिकं तु वा ॥ ५५ ॥
मध्यधै वाज्यभृद्वयासो मूलखातं च तत्समम् ।
मालिनय मूलपर्यन्तं तत्क्रमणोन्नतं भवेत् ॥ ५६ ॥
पाठोपलं त्वैकभागेऽप्येकमेवोर्ध्वमण्डनम् ।
अघोमण्डनमेकं वा स्यान्नैकं चोपपत्तितः ॥ ५७ ॥
तत्र मध्यं विना कोणं सन्धयेत् सुन्दरं यथा ।
उपर्यशावसानं तदूर्ध्वसन्तानमाचरेत् ॥ ५८
चतुर्दश प्रकाराणि पठिानत्यिब्रवन्मियः ।
वेदर्तवसुसूर्यात्रैः षोडशाभं च वर्तुलम् ॥ ५९ ॥
एतेषां चायतैः षड्मिस्त्रयभं चार्धेन्दुसन्निभम् ।
एतचतुर्दश । अपिच मयः-
"भद्रपीठं च पद्मं च वज्रपीठं महाम्बुजम् ।
श्रीकर पठिपमं च महावजं च सौम्यकम् ।।
श्रीकाम्यं चेति नवधा पीठानि प्रभवन्ति हि॥"
पीठोत्सेधे त्रिपञ्चाशे जन्मग्रंशं युगांशकैः ॥१०॥
वर्ष पमं तु सान धृगधै बंशतो घटः ।
सर्वश्रेपणमध्यर्ष कण्ठोऽर्ष क्षेपणं पुनः ॥ ६१ ॥

·मालविपिन] अत्तराचे एकोनपवारिंशः पटलः ।
वंशं पढें तु घृतमृद स्याद् भद्रपीठके ।
सलिङ्गसामान्यमेतत् ।
अष्टांशपीठोमतिदसबाणद्विवेददसेन्दुभिरेव पट्टम् ।
अब्जं च वृवं सुदलं च पट्टमाधारभृत् स्यादिति पद्मपीठम् ॥ ६२ ॥
पीठतुझे तु मन्वंशे साथै जन्मार्धतोऽवटम् ॥.६३ ॥
सार्वत्रिभागं पद्मं स्यादर्घाभ्यां पट्टनिसके ।
भागो वजं निममधै कम्पोऽर्ष त्रिमिरम्बुजम् ॥ ६४ ॥
निम्नमधं ततोऽध्यर्धात् पट्टिकार्थेन चाज्यभृत् ।
वज्रपनाहयं पीठं सर्वलिङ्गसमं भवेत् ॥६५॥
धृत्यंशे पीठतुझे तु द्वयर्ष जन्माथ पङ्कजम् ।
चतुर्भिः पट्टमधं स्यादर्ष निम्नं तु सार्धतः ॥ ६६ ॥
पमं वर्षेन वृत्तं स्यादर्धार्धेऽब्जं च निम्नकम् ।
त्रिभिरुम्बुिजं पट्टमर्षमध्यर्धमम्बुजम् ॥ ६७ ॥
श्रीपट्टस्नेहभृचार्य महापद्माइयं भवेत् ।
मानुपालिझानां समानमेतत् ।
पीठोत्सेचे षोडशांशे चन्द्रामिश्रुतिसंख्यया ॥ ६८ ॥
जन्मवमं च पनं च धृग वंशव लम् ।
अर्धे धृक् पङ्कजं त्र्यंशं पट्टिका सार्धमागिका ॥ ६९ ॥
घृतवार्यर्धतः खातं तावत् व्यंशं तु नालकम् ।
तब्बासनिर्गमौ त्र्यंशौ तथा श्रीकरं स्मृतम् ॥ ७० ॥
पम्पत्यशोचे सार्धमर्धद्वयार्थ त्रीण्यानि धर्धके स्यात् खुरं च ।
निर्म पमं पद्दनिम्ने च पट्टमनं निम्नं पट्टनिम्नेऽजपीठे ॥ ७९ ॥
त्रिपन्चांशे तु पाठोच्चे दध्यर्धाम्यर्षकेन्दुभिः ।
भध्यर्धेनवर्षसाश्चिमागैरध्यर्षकाकैः ॥ ७२ ॥
जन्मनिम्नाब्जपट्टानि धृग्वजं धृगतः परम् ।
क्षेपणाम्भोजपट्टानि निम्नं चेति यथाक्रमम् ॥ ७३ ।।
महावजं तु पीठं तद् वृत्तवज्रण सौम्यकम् ।
पाठोत्सेधे तु सूर्योशे चन्द्रनेत्रार्धभागतः ॥ ७॥

·१४॥
शालाक्परती
सार्धाच सान तथााषाकार्षकैः ।
अध्यन तथान जन्मपकनिम्नकम् ।। ७५॥
भब्जं धृक् च दलं वृ पमं धृक् कमलं ततः ।
पट्टिकानिमकं पहुं श्रीकाम्ये तु क्रमाद् भवेत् ॥ ७६ ॥
"पाम्नि प्रोकान्यप्यषिष्ठानकानि तान्यप्यस्मिन् मण्डनीयानि युक्त्या।"
इति भवः।
यथावलं यथाशोमं यथायुक्ति प्रवेशनम् ।
निर्गमं चापि पीठानामझानां परिकल्पयेत् ॥७७॥
पीठव्यास(स्य) ध्यंशेकं वेदांशैकमथापि वा ।
स्थानिगमः प्रणालस्य मूलव्यासं च तत्समम् ॥८॥
मूलादर्ष त्रिमार्ग वा प्रणालाप्रविशालता ।
गजौष्ठाकारमथवा गोमुखामं च तद् भवेत् ॥ ९ ॥
मूलाप्रविपुलं ध्यंशव्यासं तत्खातनिम्नकम् ।
इष्टदिरसखलिकरना प्रणालं पीठमध्यतः ॥ ८७॥
बाममागे तु तत् कुर्यात साधारं वा यथारुचि ।
मनपहस्य विस्तार सोच्चतुल्यं प्रकल्पयेत् ॥ ८१॥
सपादं वायवा सार्ष सत्रिपादमचापि वा।
बवावलं तत् पहस्य सम खातं तु मूलतः ॥ २॥
कमेणोपतिमल्लिासनमात् सत् प्रकल्पयेत् ।
ज्यामुख वर्षचन्द्राले पीठे स्याद् द्वारसम्मुखम् ॥ ८॥
म बारसम्मुख कोणं कुर्यात् पीठे त्रिकोणके।
हारसूत्रस्व पीठा वेषसं न प्रशस्यते ॥ ८॥
शिवभाग त्वषः पीठात् किम्बिवष्यवकन्धितम् ।
उसतोऽपि च दोषाव स्वात् तत् परिहरेत् ततः॥८॥
निस्सन्धिकं भवेत् पीठं प्रचस्तं शिलंयैकया।
पदामेऽप्येकवैव प्रादूर्घमण्डनम् ॥ ४६॥

·पादाक्षिणाक्षणम्] उत्तरार्षे एकोनचत्वारिंशः पटलः । ३८७ उपर्युपरि पीठानां सन्धिरणावसानके । नालमध्ये तथा मध्ये कर्णे सन्धिर्न शस्यते ॥ ८६ ।। युञ्जीयाद् दक्षिणे वामे दीर्घादीर्घ यथाक्रमम् । त्रिखण्ड नैकखण्डं वा युक्तया कुर्यादधोगतम् ॥ ८७ ।। लिझायामसमन्यासा श्रेष्ठा ब्रह्मशिला स्मृता। पूजांशद्विगुणा नीचा तयोर्मध्येऽष्टभागिके ॥ ८८ ।। प्राग्वनवप्रकाराः स्युः क्रमाद् ब्रह्मशिल : शुभाः । स्वव्यासा?न्नता मुख्या नीचा वेदांशतो धनाः ।। ८९ ।। तयोर्मध्येऽष्टधा भक्ते घनाद् ब्रह्मशिला नव । अथवा लिङ्गविष्कम्भाच्छ्रेष्ठा स्याद् द्विगुणा घनात् ।।९० ।। विस्ताराध्यर्धतो नीचा भवेद् ब्रह्मशिला कचित् । खातं ब्रह्मशिलामध्ये ब्रह्मभागोपमं भवेत् ॥ ९१ ।। प्रविशेद् ब्रह्मभागस्तु नीरन्धं च यथा भवेत् । रत्नन्यासान्वितं श्लिष्टं लिङ्गमूलेन तद् भवेत् ॥ ९२ ।। नन्द्यावर्तसमाकाराश्चतस्रस्तु शिलाः क्रमात् । पीठब्रह्मात्मनोर्मध्ये प्रादक्षिण्येन योजयेत् ॥ ९३ ।। स्थानासनविभागेन प्रतिमानां परेपरे । एकद्वित्रिचतुःपञ्चषण्मानं वाधिकं ततः ॥ ९४ ॥ भासनानां स्वविस्तारादष्टभागाधिकायतिः । द्विगुणान्तं निजायामा मण्डनं पिण्डिकास्विव ।। ९५ ॥ रामवेदेषुभागोचे बैरदैध्ये क्रमेण तु । विष्ठरस्योदयः प्रोक्तः शयने वासने स्थिते ॥ ९६ ।। यथोचितं तथा दैये व्यासश्च शयने स्मृतः। ब्रमविष्णुशिवानां च (शौ गौ)र्यादीनां तथासनम् ॥ ९७।। सोपपीठं गुहाधिस्थसिंहसिंहासनं स्मृतम् । देवाकाणां वाणानां लिङ्गानां च स्वयम्भुवाम् ॥ ९८॥ x ·144 ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [क्रियावाद: प्रासादरूपं पीठं वा यथेष्टं कारयेद् बुधः । मथ नागरादित्रयाणां पादशिलालक्षणमुच्यते- द्विगुणं लिङ्गविस्ताराद् विस्तृत वेदभागतः ॥ ९९ ॥ तुझं व्यासत्रिपादांशाद् भवेल्लिङ्गे तु नागरे। गर्भकर्णचतुर्थाशव्यासा श्रेष्ठायतस्य तु ॥ १०॥ व्यासार्धाविहीना स्यानीचा मध्येऽष्टघा तयोः । भक्ते तु नवधा ब्रह्मशिलाः स्युर्द्राविडे शिवे ॥१०१ ।। व्यासार्ध तत्रिपादोनं तयोर्मध्येऽष्टभाजिते । तुझं ब्रह्मशिलायाः स्यानवधा द्राविडाहये ॥ १.२ ।। अथ गर्भगृहार्थेन त्रिचतुर्भागविस्तृता । व्यासार्धवेदभागोच्चा प्राग्वन्मध्येऽष्टभाजिते ॥ १०३ ।। नव ब्रमशिलाः प्रोक्ता लिङ्गब्रह्मांशतोऽवटम् । द्वियवाधिक विस्तार विस्ताराष्टांशतः स्मृतम् ॥ १० ॥ मूलेऽवटाभ रत्नान्यं वैसरव्यापि तद् भवेत् । इत्थमसौ पीठविधि कविधो लक्षणतः । प्रोक्त इहालङ्करणैस्त्वाष्ट्रविदां प्रीतिकरः ॥ १०५ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवप्रस्तौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापदे पीठविधिलक्षणपटल एकोनचत्वारिंशः। अथ चत्वारिंशः पटलः। अथोक्ताव्यक्तालिने तु शिवांशे दशभागिके। अश्विनेत्रामिभागैः स्यात् स्कन्धः कण्ठस्तथाननम् ॥ १ ॥ उष्णीषोंऽशस्तु मकुटं बंशमूर्ध्व तु भागतः । भागेन मुखविष्कम्भो विस्तृतश्चोर्ध्वलिङ्गवत् ॥ २ ॥ ललाटकर्णभूनेत्रप्राणगन्धमुखादिकम् । मानोन्मानप्रमाणेन सवै सकलवत् स्मृतम् ॥ ३॥ १. 'व्य' क. पाठः.

·सुमतिविधि: चिरात्वारिंशः पटकः। मार्षवद् ब्रह्मविष्ण्वंशौ वेदाश्रावेव मिश्रके। पुरुषादिमुखानां तु लक्षणं त्वयं कथ्यते ॥४॥ कुस्कुमाम विशालाक्षं त्रिणेनं नक्रकुण्डलम् । चन्द्रारितजटाजूटं प्राचि तत्पुरुषाननम् ॥ ५॥ मिनाजननिभं सिंहत्रिणेत्रं सिंहनासिकम् । दंष्ट्राकरालं दष्टोष्ठं संलिहद्रसनोज्ज्वलम् ॥ ६॥ पिनश्मश्रुजटाजूटं सर्पप्रोतशिरस्त्रजा । सेन्दुखण्डमरालभूः स्यादघोरं तु दक्षिणे ॥ ७ ॥ बन्धुजीवारुणं रम्यं स्त्रीविलासविभूषितम् । ललितभूयुगं चारुतिलकं मणिकुण्डलम् ॥ ८ ॥ धम्मिल्लाबद्धमकुटं नीलालकविभूषितम् । उत्तरे वामदेवाख्यं मुखं कुर्यान्मनोरमम् ॥ ९ ॥ पूर्णेन्दुकुन्दधलं प्रसन्नं रत्नकुण्डलम् । चन्द्राहितजटाजूटं सद्योजातं तु पश्चिमे ॥ १० ॥ एकास्यं वा त्रिवक्त्रं स्यादेकद्वारे शिवालये। द्वाराभिमुखमेवास्यं त्रिमुखं चेत् तु पार्श्वयोः ॥ ११ ॥ न कुर्याद् द्विमुखं लिङ्गं तच्छस्तमभिचारके चतुर्दारे तु भवने कुर्याल्लि चतुर्मुखम् ॥ १२ ॥ पञ्चवक्त्रं द्विवक्त्रं वा लिङ्गं राष्ट्रान्तरे गिरौ । स्थापयेच्छत्रुनाशाय विजयाय च भूपतिः ॥ १३ ॥ भत्र पराशर "अथैकत्र चतुर्वकं प्रामादिष्वेव विन्यसेत् । द्विवक्त्रं पर्वतेऽरण्ये परराष्ट्रान्तिकेऽपि च ॥ स्थापयेत् तदरिध्वंसं विदधाति स्वरक्षणम् ॥" इति । - ·8. जिवापार शानशिवगुल्वेवपत्ती तथा योगशिवपत्तौ च-- "बाणकोणगुणाव्येकमुखलिगानि तु क्रमात् । चतुस्त्र्येकाननं भूत्यै पञ्चास्यं चाभिचारिके ।। द्विमुखं चारिनाशाय स्थाप्यं शैलवनाविषु । सितोचानं त्रिणेत्रं च मौलिकुण्डलमण्डितम् ।। ईशान लिङ्गमभि स्यादूर्वाभिमुखमेव तत् ॥" इति। भव्यक्तस्यैव लिङ्गस्य कुर्यात् पीठादिकं समम् । मृवृक्षाश्ममयं लिहं सर्वसिद्धिप्रदं सदा ॥ १४ ॥ मृन्मये हेमरत्नादि मध्ये संस्थाप्य कारयेत् । सर्वेषां मुखलिङ्गानां निर्गमः स्यात् पृथक् पृथक् ॥ १५॥ प्रविष्टा कन्धरा कार्या विष्णुभागोपरिस्थिता । हस्तादिपञ्चहस्तान्तं मुखलिङ्गं प्रकल्पयेत् ॥ १६ ॥ मतः परं न कुर्वीत मिश्रलिङ्गं शुभेच्छया । मुखलिनविधिः - अथ स्फाटिकलिङ्गमुच्यते- एकाहुलं समारभ्य क्रमाङ्गुलविवर्धनात् ॥ १७ ॥ षडालान्तं स्फटिकलिङ्गषटकमिहाधमम् । सप्ताकुलादिकं लिकं मध्यमा द्वादशालात् ॥ १८ ॥ लिसापकमिति यावत् । त्रयोदशाहलादीनि लिझान्याष्टादशाहलात् । उत्तमानि भवन्त्येषु मानं मात्राहुन हि ॥ १९ ॥ अत्रमयः "तडीनादधमात्रेण वृद्धकादशसंख्यया । श्रेष्ठ मध्येऽवरे लिने प्रयसिंशत् समुनतम् ॥ पूजांशा त्रिभागैकं गाढं वा स्फाटिकं मतम् । समं त्रिपादमर्षे वा पूजाशोचस्य विस्तृतिः ।।

·भविाधिकार: उत्तराधेपत्वारिंशः परः। सधारं वाथ वृत्तं वा लिङ्गं स्यात् स्फाटिकं शुभम् । शिरोवर्तनकं प्राग्वद् ब्रह्मसूत्र न वा भवेत् ॥ अमसूत्रं विनाप्येतत् तेजोद्न्यं वरप्रदम् ।" इति । स्वव्यासद्विगुणं साद्विगुणं त्रिगुणं ततः । नीचं मध्यं च मुख्यं च पाठनालं हि पूर्ववत् ॥ २० ॥ पूजांशोचसमं वा त्रिपाद पैण्डिकोच्छ्यः । मण्डनं निष्कलोक्तं हि पीठेषु स्फाटिकेष्वपि ॥ २१ ॥ स्फाटिकैकशिलापीठलिङ्गं श्रेष्ठं स्वयोनिकम् । स्फटिकान्यशिलापीठं लिङ्गं मध्यं स्वयोनिकम् ॥ २२ ॥ स्वयोन्यभावे हैमं स्याद् राजतं ताम्रजं तु वा । पीठं कनिष्ठं तत्रापि हैमाचं तूत्तमादिकम् ॥ २३ ॥ रत्नानां स्फटिकादीनां दोषान् परिहरेद् बुधः । सर्वनाशकरं यस्मात् सदोषं तं न पूजयेत् ॥ २४ ॥ द्वादशैव स्मृता दोषाः स्फटिकादिषु नद् यथा । रेखा विन्दुः कलङ्गश्च त्रासः काकपदं क्षतम् ॥ २५ ॥ खद्योतो मक्षिकाच्छायमेदः सन्धिस्तुषाकरः । निम्नमस्तकता चेति रत्नदोषास्तु वर्जिताः ॥ २६ ।। पारागादिरलानां दोषान् परिहरेदिमान् । पद्मरागादिलितानां पीठं श्रेष्ठं स्वयोनिकम् ॥ २७ ॥ तदभावे हिरण्यादिपीठं स्यादुत्तमादिकम् । एकालादिद्वियववर्धनेना पडलात् ॥ २८ ॥ मध्यानि नव लिगानि रमजानीह कल्पयेत् । सप्ताहलाविद्वियववर्धनेना नवालात् ॥ २९ ॥ श्रेष्ठानि नव लिजानि रवजानि भवन्ति हि । कनिष्ठमध्यलिङ्गानि रनानि स्फाटिकान्यपि ॥ ३० ॥ "स. पाठ:

·ईमानशिवगुरुदेवपत्ती
[किवा
चलान गेहे पूज्यानि स्थिराण्येवोत्तमानि हि ।
तान्यालये प्रतिष्ठाप्य स्थिरलिङ्गानि पूजयेत् ॥ ३१ ॥
रवलिझाधिकारः।
रामाङ्गुलादितो लोहं लिङ्गमा षोडशाङ्गुलात् ।
चलालिङ्गं स्मृतं तस्मात् स्थिराण्यूर्वे भवन्ति हि ॥ ३२ ।।
अष्टाङ्गुलं समारभ्य चाष्टाहुलविवर्धनात् ।
लोहानि नव लिङ्गानि त्रिहस्तान्तानि कल्पयेत् ॥ ३३ ॥
तथाष्टाङ्गुलमारभ्य द्विद्वयङ्गुलविवर्धनात् ।
त्रिहस्तान्तानि लिङ्गानि त्रयस्त्रिंशद् भवन्ति हि ॥ ३४ ॥
लौहलिडानि।
षोडशाहुलमारभ्य दारुलिङ्गान्यनुक्रमात् ।
षोडशाहुलवृद्धया स्युः षड्दस्तान्तानि वै नव ॥ ३५॥
षोडशाङ्गुलमारभ्य चतुरहुलवर्धनात् ।
दारवाणि त्रयविंशल्लिङ्गान्या रसहस्ततः ॥ ३६॥
यस्य यस्मिन् भवेदास्था विभूतिर्यस्य यादृशी ।
लिङ्गं तदनुसारेण सततं तत् समाश्रयेत् ।। ३७ ॥
इति मिश्रलिजमणिलिजाविधान ! धौ कन)कादिलोहमयलिङ्गविधिः ।
इह दारूलिजाविधिरप्युदितः शिवतन्त्रदर्शनविनिश्चयतः ॥ ३८ ॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापादे
मिश्रलिजारननिमाविधिपटलबत्वारिंशः ॥
मर्थकचत्वारिंशः पटलः।
भयो सकललिझानां लक्ष्म सम्यक् निगवते ।
अचलं तबलं चैव चलाचलमिति विषा॥१॥
सौर्य च पार्थिव शैलं शार्करं च स्थिरं स्मृतम् ।
रखजं वारवं गैहं त्रयं चैतच्चलं स्मृतम् ॥ २॥

·समदातालपुरुषमानविधिः उपराचे एकचत्वारिंशः पटलः ।
३९३
धातुवर्णाबमालेख्यं सकलं तच्चलाचलम् ।
सर्व च चित्रं चित्रा चित्राभासमिति विषा ॥ ३ ॥
सर्वाङ्गदृश्यं यच्चित्रं चित्रा चार्धदर्शनात् ।
लिखितं पटमित्त्यादौ चित्राभासाहयं स्मृतम् ॥ ४ ॥
चित्रादीनां तु बेराणां श्रेष्ठमध्याधर्म फलम् ।
लिङ्गगर्मगृहद्वारस्तम्भाधिष्ठानकिष्कुभिः ॥ ५ ॥
तालमूलाहुलैश्चाथ मानं मानाङ्गुलैरपि ।
यजमानोचतो मानमित्येकादशधा स्मृतम् ॥ ६ ॥
तद् यथा
पूजांशोचं च नाहं विततिमपि पृथग् यष्टभागं तु कृत्वा
तैरेवाशस्त्रिभेदैर्गुणशरमुनिभिनन्दरुद्रांशकैर्वा ।
न्यूनं चैवाधिकं वा सममपि कथितं लिङ्गतो बेरमानं
भेदैर्गीर्वाणसंख्यैर्नवविधमपि तद् गर्भगेहे नवांशे ॥ ७ ॥
द्वाराधिष्ठानपादानां समं पादाधिकं तु वा ।
पादहीनमथैतेषां द्वयन्तरे वेदमागिके ॥ ८॥
पृथक् कृत्वाऽथ तैरंशः स्यान्मानं नवधा पृथक् ।
हस्तादिनवहस्तान्तं तन्मानं नवधा स्मृतम् ॥ ९ ॥
तालादि नवतालान्तं तालमानं च कीर्तितम् ।
पूजांशाचे चतुर्विशत्यधिकं शतभागिके ॥ १० ॥
मूलबेराजुलं भागस्तेन बेरोच्छूयं नयेत् ।
मूलबेरालकृतप्रतिमायास्तदलैः ॥ ११ ॥
गणयेद् योनिभागाबमन्यथा चेद् विनाशकृत् ।
तिर्यग्यवोदरैः षड्भिः सप्तभिश्वाष्टमिः क्रमात् ॥ १२ ॥
कनिष्ठ मध्यम श्रेष्ठं स्मृतं मानाहुलं पृथक् ।
शाल्यायतैलिमिस्तैश्च सार्धेस्तैर्वेदसम्मितैः ॥ १३ ॥
मानालानि चाप्येवं कनिष्ठादीनि कल्पयेत् ।
सबक्षिणकरे मध्यमान्मध्यपर्वणः ॥ १५॥

·.
इंशानशिवगुरुदवपद्धती
[किवापा
दैर्ध्यान्मात्राहुल श्रेष्ठं नचिं तद्यासतः स्मृतम् ।
यजमानसमं तस्य नेत्रास्यहनुदोस्समम् ॥ १५ ॥
स्तनान्तं हृदयान्तं च तन्मानं सप्तधा स्मृतम् ।
मानुषे निष्कले लिङ्गे पूजाभागे शिरो विना ॥ १६ ॥
यदुचं तेन बेराणामुत्सेधात् परिकल्पयेत् ।
स्वायम्भुवे यदा लिङ्गे शिरोमानं न लभ्यते ॥ १७॥
तच्छिरोन्तं तदुत्सेधः स्यान्नाहः स्थूलदेशतः ।
व्यासश्च तद्वदार्षादौ शिरोविस्तारवार्जते ॥ १८ ॥
उत्सेधनाहव्यासाः स्युस्तैस्तैबेरोदयं नयेत् ।
अङ्गुलैः प्रतिमामाने कमात् सप्ताङ्गुलादितः ॥ १९ ॥
द्विव्यङ्गुलविवृद्धया स्युः प्रतिमाचानि वै पृथक् ।
सचतुर्विशतिशतं यावत् प्रोक्ताङ्गुलैरिह ॥ २० ॥
गृहा स्विह मानं स्यान्मात्राख्यैरेव नान्यथा ।
अडलैर्यजमानस्य तत्रापि विधिरीरितः ॥२१ ॥
त्रिविधाकुलमानानां जात्यंशं नातिरोपयेत् ।
बेराणां तेषु योन्याचं नयेत् स्वैः स्वैरिहालैः ।। २२ ।।
लिङ्गादिशिष्टमानेषु जात्यंशारोपणं मतम् ।
माने चतुरशीत्यंशे द्विषष्ट्यंशे समुच्छ्रये ॥ २३ ॥
सकृत्यशे विकारांशे विषादीनां यथाक्रमम् ।
एकांशारोपणादुक्तं जात्यंशारोपणं हि सत् ॥ २५ ॥
उक्तविप्रादिमानेषु (वसुवृषयेषुमैहते वस्वृष्यत्विषुमिहते)।
शेष विप्रादिजातीनामृक्षं विद्याद् यथाक्रमम् ॥ २५॥
यजमानर्भमारभ्य गण्यमानेषु भेषु वै।
नवाष्टषट्चतुर्युग्मताराः शस्तास्तु नेतरे ॥ २६ ॥
मानं तु रामवसुनन्दभुजङ्गानन्दे-
वैदैश्च वृद्धमहितारकधातुसूयः ।
दिनन्दकैश्च हृतशिष्ठमिह क्रमात् तद्
मोन्युक्षवारविभवर्णनवांशकाः स्युः ॥२७॥

·उत्तमदशतालपुरुषमानविधिः] उसराध एकचत्वारिंशः पटलः । ध्वजसिंहवृषभाख्या योनयः शोभनाः स्मृताः । तथैवाशोभना वगं धूमश्वखरवायसाः ॥ २८ ॥ नक्षत्राण्याश्विनादीनि यजमानदिनादितः । जन्मसम्पद्विपत् क्षेम: पत्यरं साधको वधः ।।.२९ ॥ मैत्रं परममैत्रं च जन्मेत्यायं पुनःपुनः । सम्पत्साधकमैत्राणि क्षेमं परममैत्रकम् ॥ ३० ॥ जन्माख्यं च शुभानि म्युरशुभानीतराणि तु । चन्द्रबगुरुशुक्राणां वाराः शम्तास्तु नेतरे ॥ ३१ ॥ धनाधिकं च हीनाणे श्रेष्ठ मध्यं समं यदा । ऋणाधिकं चेद् वयं स्याद् विपत्तस्करपण्डकाः ॥ ३२ ॥ निन्पास्ताक्षतरे सर्वे श्रेष्ठा. ग्राम्याः स्युरंशकाः । तस्करो भुक्तिशक्ती च धम राजा नपुसकम् ।। ३३ ।। अभयं च विपच्चैव समृद्धिश्व नव क्रमात् । ग्रामवास्तुनृपादीनां यजमानस्य चा युत ॥ ३४॥ उक्तमानविभागेन योन्यादिघटनां नयेत् । प्रस्तुतप्रतिमोत्सेधं त्रिंशदशादितः क्रमान् ॥ ३५॥ शतांशान्तं विभज्यैषु भागैरन्यतमैर्बुधः । योनितारादिषटनां योजयेच्छोभनं यथा ॥ ३६ ॥ देवादीनां तथान्येषां वेरमानं पृथक् पृथक् । मानं प्रमाणमुन्मानं परिमाणं तथा पुनः ।। ३७ ।। उपमानं लम्बमानमिति मानं तु षड्डिधम् । बेरायामस्तु मानं स्यात् प्रमाणं तिर्यगर्पितम् ।। ३८ ॥ उन्मानं तु तदावृत्ति हस्तु परिमाणकम् । निम्नोन्नतं तूपमानं लम्बमानं प्रलम्बितम् ॥ ३९ ॥ श्रेष्ठेन दशतालेन शिवकेशववेधसाग । मध्येन दशतालेन गौरीलक्ष्मीगिरां मतम् ॥ ४० ॥ ''क. पाठः ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [शिवापावः दुर्गायाश्चापि मातृणां मध्येनैव प्रकल्पयेत् । मध्येन दशतालेन त्रिमूर्तीवी प्रकल्पयेत् ।। ४१ ।। तदेवीनां तदा मानं कनिष्ठदशतालतः ।. सूर्येन्द्रस्कन्दचन्द्राणां चण्डक्षेत्रेशनन्दिनाम् ॥ १२ ॥ ऋषीणां चाश्विनोः शास्तुः कनिष्ठदशतालतः । लोकपालाष्टमूर्तीशविधेशवसुभोगिनाम् ॥ १३ ॥ रुद्राणां चैव मानं स्यादुत्तमानवतालतः । मरुद्रणानप्सरसोऽप्यस्त्रमूर्तीश्च गुखकान् ॥ १४ ॥ मध्येन नवतालेन कुर्याद् विद्याधरान् पितृन् । सिद्धानसुरगन्धर्वान् कनिष्ठनवतालतः ॥ ४५ ॥ गणेशं 'वामनं चाथ पञ्चतालाख्यमानतः । चतुस्तालेन भूतानि त्रितालाद यक्षांकनसन् ॥ १६ ॥ द्वितालेनैव कूश्माण्डातालात् कूआकृति हरिम् । प्रतिमाकरणं तत्तद्दे लब्धाहुलेन तु ॥ ७ ॥ सिध्येत् तत्रोच्या पूर्वमुत्तमं वशतालकम् । तदुत्सेधे चतुर्विशत्यधिकं शतभागिक ॥ १८ ॥ एकांशो देहलब्धाख्यमहुलं तदवाष्टया । विभज्य विद्यादेकांशं यवमेवं परत्र च ॥ १९॥ मध्यमे दशताले तु 'सविंशतिशतांशतः। सविकारशतांशेऽश: कनिष्ठदर्शतालके ।। ५.॥ अष्टोत्तरशतांशेऽशो नवतालोत्तमेऽङ्गलम् । स वेदांशशतांशेऽशो नवताले तु मध्यमे ॥ ५१ ।। शतांशेऽशोऽलं चेयं कनिष्ठनवतालकें। षष्णवत्यंशऽशः स्याच्छ्रेष्ठे तु वसुतालके ।। ५२ ।। प्रतिवेदाहालहासादेतन्मध्याधमे स्मृते। स्वस्वतालविभागेन सप्ततालादिषु क्रमात् ॥५३ ।। ''क. पाठ

·.
।
Naपुरुषमानविधिः] उत्सरार्थे एकचत्वारिंशः पटलः ।
एकतालान्तकं विद्याद् देहलब्धाङ्गुलं पृथक् ।
इन्दुः खमंशो मात्रं चाप्यकुलं च समं स्मृतम् ।। ५४ ।।
कोलकं च कलाभागः स्याद् द्वित्रिचतुरङ्गुलम् ।
अक्षिगोलकपक्षस्तु घडलस्याभिधायकः ।। ५५ ॥
मुखं तालं वितस्तिश्च द्वादशाङ्गुलवाचकम् ।
संशापर्यायाः।
अथ श्रेष्ठात् पलितालात् प्रतिमामानमुच्यते ॥ ५६ ॥
साँशत्रियव उष्णीषः केशान्तोंऽशैस्ततस्विभिः ।
ततोऽक्षिसूत्रं वेदाशैः सयवत्रितयैस्ततः ॥ ५७ ॥
नासापुटान्तं तन्मानं चिबुकान्तं च तावता ।
तस्माद् गलं वेदयवं ततः कण्ठस्तु सप्तभिः ।। ५८ ॥
यवैरग्न्यजुलैश्चास्माबृदयं त्रियवान्वितैः ।
त्रयोदशालैस्तस्मान्नाभिस्तावद्भिरजुलैः ॥ ५९ ।।
नाम, च तावद्भिस्ततो नक्षत्रसमितेः ।
अलैरूरुमानं स्यात् तस्माद्
भागेन जानुनी ॥ ६० ॥
तस्मादूरुसमे जके पादमानं तु भागतः ।
अथाङ्गुष्ठात् तु पार्ण्यन्तं तलं सप्तदशाङ्गुलम् ॥६१॥
हिक्कासूत्रादधो बाहू सप्तविंशतिमात्रकैः ।
कुलं कोपरं तस्मात् त्रिसप्तांशैः प्रकोष्टकम् ॥ ६२॥ .
सार्वत्रयोदशैर्मात्रैर्मध्यानान्तं तलं स्मृतम् ।
मुखस्य तिर्यग्विस्तारः कर्णान्तो द्वादशाङ्गुलः ॥ ६३ ॥
श्रीवामूलाप्रविस्तारः सार्धनन्दनवाजुलैः ।
एकाशीतरर्धमात्रैः संबाहन्तरविस्तृतिः ॥ ६४ ॥
सानन्दै हुम्लजान्योा तु कल्पयेत् ।
कक्षयोरन्तरन्यासो द्वाविंशत्यालैर्मतः ॥ ६५ ।।
स स्तनान्तरविस्तारः सार्धविंशतिमात्रतः।
हृदयावधिविस्तारः सार्याष्टादशमात्रिकः ॥ ६६ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
[क्रियापाई
मध्यव्यासः षोडशांशैः साधैरष्टादशाङ्गुलैः । .
श्रोणासः कटिव्यासो विंशत्यनुलसंमितः ॥ ६७ ॥
सार्धत्रयोदशांशा स्यादूरुमूलस्य विस्तृतिः ।
भान्वंशैरूरुमध्यस्य जङ्घामूलेऽष्टमात्रकैः ॥ ६८ ॥
जङ्घामध्यं सार्धषट्कं नलका सार्धभागतः ।
विस्तृताथाक्षिगुल्फान्तं स यवेष्वंशविस्तृतम् ॥ ६९ ॥
सार्धवेदाङ्गुलैः पार्णी विस्तृता तद्वदुच्छ्रिता ।
षडंशः प्रपदव्यासस्तलाग्रस्य सषड्यवः ॥ ७० ।।
सयवद्वयवेदांशैः पादाङ्गुष्ठायतं स्मृतम् ।
तद्विस्तारं तदर्धेन तदर्धान्नखविस्तृतिः ॥ ७१ ॥
तत्पादोनो नखायामो वृत्तोदग्राममण्डितः ।
वेदरामामिङ्मात्रैः सत्रिषटकचतुर्यवैः ।। ७२ ।।
तर्जन्यादिकनिष्ठान्तमङ्गुल्यायाम ईरितः।
तयासोऽपि क्रमाज्जेयो नवमिः सार्धसप्तकैः ।। ७३ ॥
सप्तमिश्च यवैः षड्मिः स्वव्यासार्धात् तता नखाः ।
सपादाष्टांशसप्तांशैर्दोमध्ये कोपरे ततिः ॥ ७ ॥
सार्येषुसार्धरामांशैः प्रकोष्ठमणिबन्धयोः ।
तलं सप्ताहलायाम मध्या सार्धषडहला ।। ७५॥
+ + + + + + तर्जा ज्येष्ठा वेदाहुलायंता ।
सपादेष्वनुलानामा कनिष्ठाध्यशपादयुक् ।। ७६ ॥
सपादांशांशसयवमात्रमात्रय षब्बवैः।
अनुष्ठादिकनिष्ठान्तममुलीनां ततिर्मवेत् ।। ७७ ॥
स्वस्वमूले विकारांशे हाप्योऽशस्तत्तदनके ।
अहल्यमततेजन्यंशे बंशव्यासा नखाः पृथक् ॥ ८ ॥
स्वस्वन्यासचतुर्थीच्यायताः स्युनखाः पृषक् ।
द्विगुणं स्वनखायामादप्रपर्व पृथक् पृथक् ॥ ७९ ॥
सपारयंचतोऽहे त नामोर्टगंशतः ।
मध्यायाः सत्रिपाचा सपनायबमात्रतः ॥८॥

·उत्समदशतालपुरुषमानविधिः] उत्तरार्धे एकोनचत्वारिंशः पटलः । कनिष्ठायाच कथित आयामो मूलपर्वणः । मध्यपर्व च यच्छिष्टं मध्ये मूलाग्रपर्वणोः ॥ ८१ ॥ सपर्वद्वयमङ्गुष्ठं शेषाः पर्वत्रयान्विताः । सार्ध रससार्धेषुमात्रव्यासस्तलस्य तु ॥ ८२ ॥ मूले मध्ये तथाग्रे स्यादथाङ्गुष्ठस्य मूलतः । आ तर्जामूलतोऽन्यशैस्तथाङ्गष्ठस्य मूलतः ॥. ८३ ॥ शुकोदराख्यो वेदांशैर्मणिबन्धान्तमायतः । तदनं सार्धयुग्मांशं करपार्ष्या घनं कला ।। ८४ ॥ तदनं षोडशांशोनमथानं यत् तलस्य तु । मांसलं सार्धकोलं स्यात् पाठिण्णरत्रांशविस्तृतः ॥ ८५ ।। शुकोदरततिवेशाच्छेषानिम्नं तले स्मृतम् । चक्रशकाबमकरस्वस्तिकाद्यवत् तलम् ॥ ८६ ।। कर्णो स्याच्छिरोनाहः स चाष्टात्रिंशदङ्गुलैः । कर्णयोर्मध्यनाहः प्राग् द्वाविंशत्यः स्मृतः ॥ ८ ॥ तत्पृष्ठनाहः सूयाशैः कर्णो कोलकतः पृथक् । माओं मध्यावं तु केशान्तमानमुक्कं नवालम् ॥ ८॥ पाईयोस्तावदेव स्यादथ केशाक्षिसूत्रयोः । मध्ये तु युगं कुर्यात् सज्यचापानतं शुभम् ॥ ८९ ॥ कोंर्घसूत्रं भूतस्यं ततो मात्राद् भुवोर्नतिः(!)। अवोरन्तरम(शाच्छरांशरायतं ध्रुवोः ॥ ९ ॥ भूमध्यतारं द्वियवं कृशमग्रं तयोः क्रमात् । कनीनिका कलायामन्यासा स्यादा पसवः ॥ ९१ ॥ सिताक्षः कृष्णविम्ब शुक्रांशोऽन्ते च तत्समः । पनवो नेत्रविस्तारो नेमन्तोऽर्धयोऽरुणः ।। १२ ।। कृष्णाटकसमा ज्योतिर्मण्डलकं यवम् । ऊर्वापोवर्मविस्तारो यवं चार्षयवं भवेत् ॥ ९३ ॥.. २. 'प्रक. पा. .

·४.. ईशानशिवगुरूदेवपद्धती। [क्रियापादः नेत्रयोरन्तरं युग्ममात्र सद्वियवं भवेत् । नासापुटान्तसीमान्तव्यासपादांशपक्षतः ॥१४॥ मध्यव्यासस्ततोऽर्थेन तदूर्ध्वं तस्य चार्धतः । गोजीमूलात् तु नासाग्रं द्यागुलोचं पुटोव॑तः ।। ९५॥ सयवांशवतं नासापुटौ यवधनौ स्मृतौ । नासाद्वारोचविस्तारौ पञ्चसप्तयवैर्मतौ ॥ ९६ ॥ तिलपुष्पसमौ नासापुटौ निष्पावसन्निभौ । मध्यकुब्बोच्चतांशेन तब्धासोऽर्धयवः स्मृतः ।। ९७ ॥ अध्यर्धयवलम्ब स्यानासानं पुटसूत्रतः । सार्धवेदेयवायामा गोजी तस्यार्धतस्तता || ९८ ॥ -सपादभामदीर्ष स्यादुत्तरोष्ठं तु पालिका । यवव्यासा च तयासः सार्धत्रियव ईरितः ॥ ९९ ।। आसक्वान्तायतं तारमानुपूर्व्या कृशं भवेत् । पाली त्रिवक्रावनता तावदास्यायतं भवेत् ॥ १० ॥ नन्दाष्टादशधापर्तुयवतारायंतोच्छूितम् । अधरं स्यात् तु तत्साली त्वधः सार्धयवं ततः॥ १०१ ॥ अधराधस्तु चिबुकं सार्धाष्टयवमानतः। चिनुकस्य तथा निमं हनुस्त्रियवमुन्नता ॥ १०२॥ हनुरोयतं वृत्ता साधरामा लात् तता। कर्मवन्धानोर्मध्यं दशाङ्गुलमुदीरितम् ॥ १०३ ।। मलवेशः सपादांशानोस्तद्विगुणं गलात् । । कर्णवेश्वस्त नेत्रान्तात् सप्तांशैः श्रवणान्तरम् ।। १० ।। कर्णव्यासो नेत्रदैर्ध्या हक्सूत्रोोन्नतिस्तथा । तदधः कर्णवन्यः स्यात् सयवांशद्वयायतः ॥ १०५ ॥ पूर्वापरे कर्णनाळे सार्धवेदांशमायते । मात्रार्षमात्रविवारे स्यातां सा(शतो धने ॥ १.६ ॥ १. 'ये', २. 'जी' क. पाठ ·सतालपुल्लमानविधिः]] अत्तराचे एकचत्वारिंशः पटलः षब्यवं नालरन्ध्र स्यात् पिप्पल्यंशायता स्मृता । तदर्षविस्तृता वाथ पिन्चूषी स्यात् कलायता ॥ १०७॥ तव्यासोऽशादक्षिसूत्रादधश्छिद्रं चतुर्यवम् । चतुर्यवायता कर्णपाली सार्धयवाद् घना ॥ १०८ ।। सार्धमात्रं ततः पृष्ठकर्णपृष्ठविधुस्तथा । पश्चात् कण्ठोर्ध्वकेशान्तेऽ(शनिमा कृकाटिका ॥ १०९ ॥ कृकाटिकाप्रदेशे तु कण्ठन्यासोऽष्टमात्रतः । साष्टार्धमात्रं तदधः स्कन्धसान्नि दशाङ्गुलैः ॥ ११० ॥ पश्चात् कण्ठस्य चायामो वेदांशैश्च त्रिमियवैः ॥ हिक्कासूत्रोर्ध्वतः स्कन्धसन्धिर्वेदांशमुन्नतः ॥ ११ ॥ आ हिक्कासूत्रतो नीचौ (न!) स्कन्धौ सप्तांशतो धनौ। पथात् कण्ठादोंशेन ककुत् तस्मादधोजुलैः ॥ ११२ ।। सप्तविंशतिभिः पृष्ठवंशस्त्वाकटिसन्धितः । ककुद्देशादधो हित्वा वेदांशात् कक्षयोः स्थितिः ॥ ११३ ॥ पृष्ठे तु कक्षयोर्मध्यव्यास: स्यात् तारकानुलैः । रसाहुलयवैः कक्षादूर्ध्वं बाह्वोः समुच्छ्यः ।। ११ ॥ स्कन्धसन्धेरंसपीठं सार्धवाणांशकैर्भवेत् । पश्चादास्तनसूत्रान्तमको फैलकेंऽसयोः ॥ ११५ ।। ककुदोऽधोऽसफलकामध्यव्यासो दशाहुलः । तदधरूयलो व्यासो वंशो ब्याहुलनिनवान् ॥ ११६ ॥ वंशपार्थादांसपीठं बृहती सप्तमातृके । बृहत्योरास्तनं मध्ये धनं षोडशमात्रकैः ॥ ११७ ॥ अपो बृहत्याः कव्यन्तमायामः सप्तमातृकः । विकारांशैर्षनं तस्मादधश्चात्यष्टिमात्रकैः॥ ११८॥ सार्षत्रयोदशांशैः स्यात् कव्यास्तत्खण्डकान्तरम् । अर्कोनकृतिमात्रा स्थात् कटिबन्धस्य विस्तृतिः ॥ ११९ ॥ १. '', २. 'बक. पाठः.

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [किहापादः सार्धनन्दांशविस्तारौ स्फिजोः पिण्डौ सुवर्तुलौ । सावेदांशतश्योरुमूलात् स्पिपिण्डनिर्गतिः ॥ १२० ॥ स्फिक्पिण्डो मेदसूत्राधः सार्धवेदांशलम्बनौ । वृत्ता प्रीवाथ तन्नाहे युग्मरेखा समन्विता ॥ १२१ ॥ स्तनमन्तरयोहिकाकक्षसन्धिस्ततोऽपि च । साधत्रयोदशांशैः स्युः कक्षात् कक्षधरा ततिः ॥ १२२ ॥ सपादांशद्वयं सार्धमानं हृदयनिम्नतः । स्तनपीठोन्नतिशात् सयवं कुचवर्तुलम् ॥ १२३ ॥ द्वियवोच्चततं चारुवर्तुलं स्तनचूचुक्म् । हिक्का द्वियवनीचा स्याज्जानुयुग्मं द्विमात्रकम् ॥ १२४ ॥ पब्यवव्यासनिम्ना.स्वाद् रम्या नाभिः प्रदक्षिणा । नाभेः सयवबाणांशा श्रोणी पार्थे रसांशका ॥ १२५ ॥ सात्र्यंशा कटिः श्रोण्या तच्छेषो मेटमण्डलम् । सयवद्वयवाणांशदीर्ष सयववृत्ततः ॥ १२६ ॥ लिश बीजावलम्बस्तु सवेदांशयवद्वयः । तबासस्तावतैव स्वान्मेदादूवोरुबन्धनम् ॥ १२७ ।। त्र्यालं त्रियवोतुझं जानुवृत्तं तु भागतः । तदनं साधकलया पार्श्वबन्धस्तु भागतः ॥ १२८ ॥ जानुपश्चिमभागोच्चं सार्धबंशं तु भागतः । विस्तृतं तूचनिम्नाचमन्यदूधमतः परम् ॥ १२९॥ सर्वतः परिपूर्णाकं मानोन्मानादितः समम् । श्रेष्ठेन दशतालेन बेरं कुर्वीत सुन्दरम् ॥ १३०॥ इत्वं दशतालेन तु मुल्ये गवाक्षणम् । उकं खलु वेरोचितपुम्मानमशेषादिह ।। १३१ ॥ इति श्रीमदीवानशिवगुरुदयपदवी सिमान्तसारे यापाद उत्तमवशतालपुरुषमानविविपटलं एकचत्वारिंशः।

·मध्यमदपतालसीमानम्] उत्तराद्विचत्वारिंशः पटलः।
अथ द्विचत्वारिंशः पटलः।
मध्येन दशतालेन स्त्रीमानं कथ्यतेऽधुना ।
भागः कचान्त उष्णीषात् तस्माद् भागः समन्यवः ॥ १ ॥
नेत्रान्तः स्यात् ततो नासापुटान्तः सचतुर्यवः ।
भागः स्यादथ हन्वन्तं रामांशैस्तु सपब्यवैः ॥ २ ॥
हनो गस्तु() कण्ठान्तस्ततो हनामियोनयः ।
पृथक् त्रयोदशाथैः स्युरूरू षड्विंशदालैः ॥ ३ ॥
भागेन जानुस्तस्माच जडे षड्वंशदलैः ।
भागेन पादौ च तलौ भागायामौ प्रकल्पयेत् ॥ १॥
अष्ठतर्जनी चोभे भागायामे पृथक् स्मृते ।
क्रमादर्धायुकानाः स्युः शेषास्त्वालयः पृथक् ॥ ५ ॥
महठो हुलव्यासस्वर्जेकाहुलविस्तृता ।
सार्थसप्तयवा मध्यानामा सप्तयवस्ततः॥६॥
कनिष्ठा षब्यवव्यासा स्वव्यासार्धतता नखाः ।
उदश्चितामाः किञ्चित् ते पाणिन्यासस्तु भागतः ॥७॥
तावदुयो भवेत् पाणिस्तलन्यासः शराहुलैः ।
रसाहलैस्तलानं स्यादक्षगुल्फो शराहुलैः ॥ ८ ॥
नलका भागविस्तारा जहाव्यासो रसालैः ।
जानुव्यासः सप्तमात्रैस्वाासस्तु तालतः ॥ ९ ॥
करिद्वितालविस्तारा सप्ताशैर्जघनोव॑तः ।
चतुर्मात्रैरपोव्यासस्तवाश्वत्थदलाकृति ॥ १० ॥
पीवरं सद् भवेचारु श्रोणी कृत्यलैस्तता ।
पनवन्यासनिम्ना स्थानाभिर्मध्येऽन्ततस्तनुः ॥ ११ ॥
रुखमात्रैस्तु विस्तीर्णरोमराज्या च शोभिता ।
स्तनापोऽतिजगत्यशैनन्दाशः स्यात् प्रतिस्तनम् ॥ १२ ॥
रामाशैश्चूचुकव्यासः सामागोन्नती स्तनौ ।
स्तनाक्षमर्षमात्रं स्याद् द्वियवः स्यात् तदुबतिः ॥ १३ ॥

·४.४ ईशानशिवगुरुदेवपत्ती [क्रियापापः कक्षयोरन्तरव्यासो भवेत् सप्तदशालैः । सबाहुसीमाविस्तारः स्यादेकत्रिंशदलैः ॥ १५ ॥ उत्कृत्यशैर्भुजायामः कोपरः सात् कलासमः । धृत्यशैस्तु प्रकोष्ठं स्यात् तलं सप्ताहुलायतम् ॥ १५ ॥ वेदेष्व॒तुशराम्नायैरायतालयः क्रमात् । नन्दर्षिवस्वृपिरसयवैरालयस्तताः ॥ १६ ॥ स्वाप्रव्यासे षडशे तु वेदांशैर्नखविस्तृतिः । यवाधिको नखायामस्तलव्यासो रसालैः ।। १७॥ रामेषुषट्सप्तमात्रैर्मणिबन्धश्च कोर्परः । बाहुमध्यं च मूलं च विस्तीर्णं स्यात् क्रमेण तु ॥ १८ ॥ प्रीवा सप्तागुलन्यासा रुद्रांशैर्मुखविस्तृतिः । वृत्तायतं भवेद् वक्र सा(शकलया ध्रुवोः ॥ १९ ॥ केशान्तात् संस्थितियें तयोः सद्वियवा कला । सयवांशात् पुटादास्य गोजिदैये तदर्धतः ॥ २० ॥ मोष्ठपाली यवतता तच्छेषेणौष्ठविस्तृतिः । भागेन स्यात् तदायामस्त्रिवर्गोचरपालिका ॥ २१ ॥ तावदास्यायतं प्रोक्तमधरः सयवागुलः । तत्पाली यवविस्तीर्णा सयवद्वयभागतः ॥ २२ ॥ तहैध्य षब्यवस्तुझं तस्मात् सार्धाशतो हनुः । चिबुकं द्वियवं तत्र कण्ठवेशस्ततो हनोः ॥ २३ ॥ सार्वत्रिमात्रैः कथितः कर्णव्यासः कलास्य तु । दैये सद्वियवाब्ध्यशैर्नाललम्बः शरांशकैः ।। २४ । तच साणं कुर्याद् भुजौ गोवालसुन्दरौ । अरू करिकराकारौ स्याद् वपुः सर्वसुन्दरम् ॥ १५॥ अनुक्तं पूर्ववच्छीर्ष सर्वमूर्ख विपश्चिता । मध्यमवशतालखीमानम्। मध्येन वशतालेन मान पुंसोऽय कथ्यते ॥ २६ ॥ 'पद'का पाठ

·मण्यमवयसापुरुषमानम् ] पसरा द्विचत्वारिंशः पटकः ।
४.५
समवद्वयभागेन शिरःकण्ठाप्रिजानुषु ।
स्यादुधमथ केशान्तान्नेत्रान्तं च पुटान्तकम् ॥ २७ ॥
हन्वन्तं प्रोक्तमानेन स्यात् कण्ठेऽर्धाहुलं गलम्।
हिकाया(e) हृदयान्तं स्याज्जगत्यशैः सपज्यवैः ॥ २८ ॥
तस्मानाभिस्ततो मेदूं साहलैादशाहूलैः ।
सपब्यवाभिकृत्यशैसर्वोदयॆमुदाहृतम् ।। २९ ।।
जादैष्यं च तनुल्यमत्यष्टयशैस्तलायतिः ।
उत्कृत्यंशेर्बाहुदैर्घ्य कलायामस्तु कोर्परः ॥ ३० ॥
विंशत्यंशेः प्रकोष्ठः स्यादामध्या तलायतिः ।
त्रयोदशालैम्बाथ सबाहन्तरविस्तृतिः ॥ ११ ॥
सनन्दत्रिंशदशैः स्यात् सार्धरुद्राहलैर्मुखम् ।
मूलानि कण्ठबाहूनां जानुमध्यद्वयं त्वषः ।। ३२ ॥
हिशस्त्राच कक्षान्तं प्रत्येकं नवमात्रकम् ।
कक्षाघरस्तु कलया प्रकृत्यशरुरस्ततिः ॥ १३ ॥
स्तनान्तरं स्तनादिका हिकाकक्षान्तरेऽलैः।
त्रयोदशैः कुक्षिमध्यं सार्षपञ्चदशाहुलैः ॥ ३४ ॥
तस्मात् कलाधिकव्यासा श्रोणित: स्यात् कलाधिका ।
कटिव्यासस्तथैवीर्वोच्नेऽशैस्तु त्रयोदशैः ॥ १५ ॥
तयोर्मध्ये च रुंद्रांशैः सतांशैपयोस्ततिः ।
श्रुत्यशैर्नलकाव्यासः सपादैस्तु शराहुलैः ॥ १६ ॥
अक्षगुल्फद्वयन्यासः पाणिव्यासोचता ततः।
सयबद्वयवेदांशैः संपादेष्वलैस्ततः ॥ ३० ॥
पदमध्यं पदामं च ततं सार्धरसागुलैः ।
सपादवेदांशोऽस्तर्जन्यस्माद् यवाधिका ॥ १८ ॥
सार्धव्यंशायता भध्या ज्यशदीर्घा त्वनामिका ।
सार्धमंशा कनिष्ठा च विस्तारेऽपि यथाक्रमम् ॥ ३९ ॥
कख्या सयवांशेन मात्रात् संघयवैरपि ।
पचम नलन्यासा बस्विषुश्रुतिसमितेः ॥१०॥

·ईशानशिवगुरुदेवपरतो यवैः सार्धामिरामैः स्यात् स्वन्यासार्धात् तदायतिः । अथ वस्वृषिसाःषुसार्धरामालैः क्रमात् ॥ ११ ॥ बाहुकोपरयोासः प्रकोष्ठमणिबन्धयोः । मणिबन्धात् तलायामः सप्तांशैः स्यात् षडालैः ॥ १२ ॥ मध्यायास्तु सपादेषुमात्रे दाशन्यनामिके। कनिष्ठाईष्टयोदय सपदिश्चतुरलैः ॥ १३ ॥ सार्धयशैस्तलव्यासः सार्धद्यशघन तलम् । अछाद्यगुलीनां तु स्यात् सूर्यवसुनन्दकैः ॥ १७ ॥ यवैर्वसुरसस्तासां विस्तारः क्रमशो मतः । स्वामन्यासे तु रामाशे यंशा स्यान्नखविस्तृतिः ॥ १५॥ स्वस्वव्यासान्नखायामः प्रशस्तो द्वियवाधिकः । शिभायामः शरांशः : स्यात् तयासो द्वचहलः स्मृतः ॥ १६ ॥ मुष्कव्यासोच्छ्यौ भागौ मालं नन्दांशमायतम् । पश्चात् कर्णान्तरायामो भवेन्मात्रैखयोदशैः ॥१७॥ नेत्रायामान्तरायामौ संपादांशद्वयन हिं। पयवा नेत्रविस्तारस्तावत् स्यात् कृष्णमण्डलः ॥ ८॥ तत्पार्धमण्डले श्वेते स्याता पम्चयवायते । यवप्रमाणं ज्योतिः स्यात् कृष्णमण्डलमध्यगम् ॥ १९॥ यूकामात्रा तु दृष्टिः स्याद् यवमाना कनीनिका। अपाऽर्धयवे रक्ते द्वियवेनोंर्ध्ववर्म यत् ॥ ५० ॥ अधोवर्षियवतो भूमध्यं नेत्रसूत्रतः । सपादकलया कार्य तावान् कर्णोच्छ्यो भवेत् ॥ ५१ ॥ शराहुलं भुवोये तन्मध्यं द्वियवात् ततम् । तदन्तरं स्यादर्षाशात् तयोरानतिरलात् ॥ ५२ ॥ युवी चापाकता वीर्षे कौँ द्वियवभागतः । नाळालम्बोऽपि तावान् स्यात् साधिकांशः सभूषणः॥५१॥ कपाठ:

·कनिहवतालचीमानम्] उत्तरा द्विचत्वारिंशः पटकः । पूर्वनालततिर्मात्रात् पश्चान्नालं तदर्धतः । तयोर्षनं त्वर्धमात्रात् कर्णमूलमपाङ्गतः ॥ ५४॥ सप्ताहुलं भवेद् गोजीमूलान्नासाग्रतुझता । यवोनकलया कार्या षब्यवः पुष्करोच्छ्यः ॥ ५५ ॥ तद्विस्तारो यवोनः स्यादूर्ध्वनासाझविस्तृता । पुटावर्धाहलसमौ स्यातां यवघनौ च तौ ॥ ११ ॥ गोज्यायामोऽर्धमात्रं स्यात् तयासो द्वियवः स्मृतः । उत्तरोष्ठततिस्त्वर्धमात्रात् पारिततिर्यवात् ।। ५७ ।। तये सयवाद् भागात् सयवांशाधरे ततिः । तये द्विगुणं तस्मात् तत्पाली यवसंमिता ।। ५८ ॥ तदुच्चं षब्बवं शेषो हनुश्च स्यानोर्गलः । सायर्षयवमात्रः स्यात् ततः सार्धद्विमात्रतः ।। ५९ ॥ कण्ठवेशो भवेच्छेष प्राग्वदूवं विचक्षणैः । मध्यमदशतालपुरुषमानम् । कनिष्ठवशतालेन सीमानमथ कथ्यते ॥६॥ सापेनांशेर्मुलायामः केशान्ताक्ष्यन्तविस्तृतिः । भागात् ततः पुटान्तं च सयवैर्वेदमात्रकैः ॥ ११ ॥ ततो हन्वन्तरं तावत् कंण्ठान्तं च हनोस्तथा । कण्ठाद्धच हृदो नाभिः सार्घसूर्याकुलान्तरम् ॥ १२ ॥ बेरे समविभके तु सषोडशशवाहलैः। उष्णीषकक्षजान्वप्रितलोचं वेदमात्रकैः ॥ ६॥ सानाशैर्मुखायामः केशान्तादक्षिसूत्रतः । सपाववेदमात्रैः सात् ततः सयवभागतः ॥१५॥ पुटान्तोऽस्माच्च हन्वन्तमथाकण्ठाद्धृदन्तकम् । खो नामिस्ततो योनिः सार्घसूर्यालैः पृथक् ।। ६५ ।। अमिकत्यशकैसरू जहे चोर्योः समे मते । पोशाच पदायामो बाह चोवोः समौ मती ।। ६१॥

·ईशानशिवगुरुदेवपदा कोपरौ तु कलायामौ प्रकोष्ठोऽष्टावशालैः। सात्वैिशेस्तलायामः षडशमध्यमायता ॥१७॥ तर्जानामे शरांशैः स्तां मागाद् ज्येष्ठाकनिष्ठिके। ज्येष्ठादिकालिव्यासो नन्दर्घ्यष्टीर्षषव्यवैः ॥ १८॥ स्वाप्रन्यासे त्रिभक्त द्वावंशी +नखविस्तृतिः । मतो यवाधिक देष्य तलव्यासो रसांशतः ॥ ६९ ।। धनं तलस्य कलया मणिवन्धप्रकोष्ठयोः । मध्यकोपरबाहोश्च त्रिवदेपुरसस्ततम् ॥ ७.॥ रुद्रमात्रैर्मुखल्यासो मौवा समाजुलैस्तता । बाहुमूलस्य जान्वोश्च व्यासः सप्तांशतस्ततिः ॥ १ ॥ कक्षान्तरस्यात्यध्वंशैनन्दांशैः स्तनविस्तृतिः । तयोस्तवर्धमुत्सेपश्चूचुके तु त्रिमात्रक ॥ ७२ ॥ भांशतः स्तनाक्षः स्यात् तदुचं द्वियवं स्मृतम् । स्तनापोऽतिजगत्यशैमध्ये रुद्राहलैस्ततिः ॥ ३ ॥ श्रोणः कृत्यंशविस्तारा सत्यशैः कटिस्तता। उर्वोासस्तु सूर्योशैर्जापध्ये षडंशकैः ॥ ४॥ नलका भागविस्तारा त्वक्षगुल्फी शराहुलैः । पाणिन्यासोन्नतिर्भागात् तलमध्याप्रयोरपि ॥ ५॥ व्यासः स्याच्छरषण्मात्रैज्येष्ठोचं भागतो भवेत् । तत्समा तर्जनी मध्या सार्धरामालायता ।। ७६ ॥ त्रिमात्रानामिका सायाला स्यात् कनिष्ठिका । रसपिंसार्षिवसुविकारयवविस्तृताः ॥ ७॥ पादाहुल्यः कनिष्ठाचाः स्वव्यासार्थतता नखाः । सत्पादोनायता पत्ता उनतामा मनाक् च ते ॥८॥ स्यात् केशान्ताद् सुवोः सूत्रं सपादकलया ततम् । पुटादयोऽशुलादास्यं गोज्यायामस्तदर्षतः ॥ ७९ ॥ १. 'ग.क.पा. २. धोनस'. पाठा..

·४.९
सरा त्रिचत्वारिंशः पटकः।
भास्यव्यासस्तु वेदांशैत्रिवर्गोचरपालिका ।
कलायतः स्यादपरखवर्षेन तु विस्तृतः ॥ ८॥
तत्याली यवमाना स्थाच्छेषं विम्बफलाकृति ।
सयवयंशतो नेत्रदय न्यासस्तु षड्यवः ॥ ८१ ॥
हनोस्तथा कण्ठवेशः सार्धरामालैः स्मृतः ।
गोजीमूलात् तु नासोचं स्यात् सपब्यवमात्रतः ॥ ८२॥
कर्णायामस्त भागेन सपादकलया ततिः ।
भागेन नाळालम्बः स्याच्छेषमूएं हि पूर्ववत् ॥ ८३ ॥
मध्यमवशतालेन.स्त्रीमानं चापि तेन घुमानम् ।
वशतालात् तु कनिष्ठात् स्त्रीमानस्यह लक्षणं कथितम् ॥ ८॥
पति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिदान्तसारे
कियापादेबी'मानादिलक्षणपंटलो
द्विचत्वारिंशः॥
अथ त्रिचत्वारिंशः पटलः ।
अथ-पीडशमूर्तीनामाकाराचं निगधते ।
तत्रोमास्कन्दयुक्तस्य
शम्भोर्लक्षणमुच्यते ॥ १॥
ऋज्वागतं रजोभावमर्धपर्यहमासनम् (१) ।
वामालिं शाययेत् पीठे दक्षिणं तु प्रलम्बयेत् ॥ २॥
आसनान्ताच केशान्ताजान्वन्तं तु समं भवेत् ।
जानुनो धपार्थे च जान्वन्ताद् बाहुपार्श्वकम् ॥३॥
परहस्तद्वयस्यापि मध्यश्च मणिबन्धयोः ।
अलकायसमं कुर्यात् सर्वमेतद् यथाक्रमम् ॥ ४ ॥
मध्यसूत्र किरीटापाद् गुल्फमध्ये तु लम्बयेत् ।
प्रविहं दक्षिणं जानु सूत्राद् द्विव्यहुलं भवेत् ॥ ५॥
मध्यसूत्रादिनशिस्तु तदामिनलकान्तरम् ।
मन्चरन्तरं सूत्राद् दक्षिणात् पाणिमध्यतः ॥ ६ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
चियापा
सूत्रात् पञ्चदशांशैः स्यात् तथा वामतलान्तरम् ।
असव्यपाणिमध्यानं स्तनसूत्रसमोन्नतम् ॥ ७॥
वामोरोर्वामहस्तस्य चान्तरं द्वित्रिमात्रतः ।
कर्तरीकरयोरणे हितासूत्रसमे स्मृते ॥ ८ ॥
श्रोणीकोपरयोर्मध्ये पञ्चांशं वा षडंशकम् ।
मेदादक्षान्तरं तद्वत् कुक्षिस्पृग् प्राणसूत्रकम् ॥ ९ ॥
द्विसप्तातिजगत्यर्कमात्रैर्मध्यमसूत्रतः ।
मौल्यनं कर्तरीहस्तावन्तर्वा बहिराननौ ॥१०॥
परशुं च कुरहं च कुर्याद् दक्षिणवामयोः ।
अभयं दक्षिणे हस्ते बामे तु कटकं करे ॥ ११ ॥
शपत्रकनक्राख्यमण्डले वामदक्षिणे ।
मौलितुझं तु केशान्तात् सत्रिपादद्वितालकम् ॥ १२ ॥
सार्षद्वयं द्वितालं वा तच कुर्याद् सलक्षणम् ।
बामपार्थे सहासीनां कुर्याद् देवस्य पार्वतीम् ॥ १६॥
लम्बितं शयितं पादं कुर्याद् वामं च दक्षिणम् ।
किश्चिद् देवाभिता नमवदना समलस्कृता ॥ १४ ॥
वरदोत्पलसंयुक्ता वामदक्षिणहस्तयोः ।
वामोरुबा पीठस्थवामहस्ताथवा भवेत् ॥ १५॥
वेदांशेरुकृतिमितैः स्कन्दो मध्येऽनयोर्भवेत् ।
स्वतुझं पञ्चतालेन विभज्यानानि कारयेत् ॥ १६ ॥
मलेन शिरोमानं केशान्तादक्षिसूत्रकम् ।
सार्वत्रिमात्रस्तरेव पुटान्तं च ततो हनुः ॥ १७ ॥
त्रिमात्रैः स्यात् तथा कण्ठो नन्दनागाब्धिमात्रकैः ।
हिकाया इत् ततो नामिर्नामेदं च संमितम् ॥ १८ ॥
सर्वायामस्तु सूर्याशः कला जान्वन जाहिका ।
रुद्रांशैः कलया पादस्तलायामो दशाकुलः ॥ १९॥
मन्बकुलायती बाहू प्रकोष्ठोऽपि. दशाङ्गुलः ।
वेदांशः स्यात् तलायामो मध्या च चतुरहुला ॥ २०॥
सारामाइगयामा तर्जनी चाप्यनामिका ।
कनिहाडिक यो सोत्पलं स्यात् करखबरः ॥ २१ ॥

·... पोरणामूर्तिकक्षणम् उत्तरात्रिचत्वारिंशः पटलः । आकुञ्चिताभ्यां पादाभ्यां सितं कुर्यात् सलक्षणम् । चन्द्रशेखरलक्ष्माथ समपादस्थितो भवेत् ॥ २२ ॥ उष्णीषे च ललाटे च नासाने हनुमध्यमे । हिकाहृदयगुधारःपादमध्येषु लम्बयेत् । २३ ।। कर्तर्यग्रं तु हिकान्तं स्तनान्तमभयाग्रकम् । वरदं नाभिसीमान्तं कव्यन्तं वापि कारयेत् ॥ २५ ॥ सूत्रादमयमध्यान्तं त्रिपञ्चाङ्गुलविस्तृतम् । अर्कोशैः परहस्तान्तं दशाङ्गुलमथापि वा ॥ २५ ॥ भत्यष्टिपतिमात्रैर्वा सूत्रात् कोपरमध्यकम् । एकाहुलेनोरुमूले जानुमध्यं तु भागतः ॥ २६ ॥ पञ्चाशजल्योर्मध्यभागात् पार्ण्यन्तरं भवेत् । मौर्ध्वकर्तरिहस्तौ तु कुठारमृगधारिणौ ॥ २७ ॥ जटामकुटवामखबालचन्द्रोऽहिभूषणः । ज्वागतः प्रवालाभः कार्यः स्याच्चन्द्रशेखरः ॥ २८ ॥ सममनोऽतिमको वा भवेद् वृषभवाहनः । ऋजुः सिनो दक्षिणानिमिपादोऽस्य कुञ्चितः ॥२९॥ तिरथीनानिजको वा लम्बसूत्रस्य चोच्यते । उष्णीषाद् वामभाले तु वामनेत्रे पुटान्तके ॥३०॥ बामस्तने च नाभ्यूरुपाणिमध्यस्य लम्बनम् । स्यात् तिरश्चीनजलोऽयमतिभने तु नान्यथा ॥ ३१॥ नाभेर्वामे च वामोरुमध्ये दक्षिणगुल्फके । सूत्रं तु पातयेनाभेरूध प्राग्वदिहापि च ॥ ३२ ॥ नतिमानं शरांजैः साद देवस्य वृषमस्तके। न्यस्तव्यः कोरो बामो हिक्कातोऽष्टादशाहुलः ॥ १३ ॥ कोपरापस्तथा पीठगदूधर्व यावद् वृषोनतिः । कटीदेशावलम्बी वा वामेतरकरो भवेत् ॥ १४ ॥ ' त्रि.न.पा.

·चानशिवगुरुदेवपयंती परहस्तादिकं सर्वे चन्द्रशेखरवद् भवेत् । समभङ्गास्थिता देवी लम्बवामकरा भवेत् ॥ ३५॥ सोत्पला दक्षिणे हस्ते बाहुः स्तनमितो विमोः । सोमास्कन्दशिवलक्षणम् । नटेश्वरश्चतुर्बाहुक्षिणेत्रश्चन्द्रशेखरः ॥ १६ ॥ गृहीतोऽसोऽर्धमानात्तु नतिमानं वशाहुलम् । सूर्याकुलं वा सूत्रस्य लम्बनं त्वथ कथ्यते ॥ ३० ॥ उष्णीषात् सन्यमाले च तत्पुटे हनुमध्यतः । हिक्काना(भोम्यो)स्तथा मध्ये सव्यगुल्फे च पातयेत् ॥ १८ ॥ प्रसारितमुजामं तु विकारांशायतं ततः । भागात् परकराणं तदष्टपन्चाशदडलैः ॥ ३९ ॥ सूत्रात् साग्निकरानं स्यात् ततो डमरुकाप्रकम् । चत्वारिंशद्भिरष्टांशैः कर्णसीमासमो(भाद)यम् ।।१०।। सूर्याशैर्दक्षिणे पार्वे सूत्रात् कक्षान्तरं भवेत् । प्रसारितजटाभारः किश्चित् ग्रहसिताननः ॥ ११॥ व्याघ्रचर्माम्बरः कार्यो-पपुस्मारोपरि स्थितः । गणैर्देवर्षियक्षायैविनेशकन्दमाताभिः ॥ ४२ ॥ भृशीशेन महाकारमा पार्वत्या वृषभेण च । मृदङ्गं नादवन् नन्दी सूपविष्टश्चतुर्भुजः ।।१३।। हलपल्लवपाणिः स्याइन्दनवा च समान्वतः । भुजङ्गनासनुत्तलक्षणम् । स्थितदक्षिणपादः स्यात् कुञ्चितान्यपदाम्बुजः ॥१५॥ उष्णीषाद् दक्षिणे भाले.दक्षिणेऽथ पुटे ततः । हिक्कामध्ये नाभिदेशाद् दक्षिणे बाले ततः ॥१५॥ मेर्मूले तथा पायोर्मध्ये सूत्र प्रलम्बयेत् । साचीकृतशरीरः स्याद् वामांचावनताठत:()AR...

·उत्तरा विचवारिक बक्षिणे बरदोऽधस्तादूर्ध्वकर्तरिपाणिना । गह दधानो वामोर्ध्वकरेण हरिणं दषत् ॥ १७॥ अघोवामकरणोमामालिजच समभशिनीम् । भगीरथेन चायैश्च मुनिभिर्वन्दितो भवेत् ॥ १८॥ इत्यं गहापरं कुर्याच्छेपमूलं पूर्ववत् । गंगाधरलक्षणम्। .. त्रिपुरान्तकदवः स्याद् वैशाखस्थानकान्वितः ॥ ११॥ भामासममकाभ्यामतिमझेन वा मवेत् । .रामवेदेषुमात्रैः स्यानतिमानं त्रिषु कमात् ॥ ५० ॥ विकारधृतिकृत्यशैः पादाल्गुष्ठान्तरं कमात् । सपिनाकः करो वामः कक्षान्तोचः करोऽपरः ॥५१॥ सवाणः परहस्तौ द्वौ सदरमृगपोतको । पयापूर्व तथा देवी वामपा. स्थिता भवेत् ॥ ५२ ।। त्रिपुरान्तकलक्षणम्। फस्याणसुन्दरस्य स्यादुष्णीपाद बालमायके । -वामनेत्रे पुटान्ते च हिक्कामध्ये परिणे ॥ ११ ॥ नामे त्रिचतुर्माने सूत्रं तद्गुल्लामन्यतः । प्रादक्षिण्येन देवस्य गन्तुकामस पावकम् ॥ ५ ॥ समेतरकरो देव्या हस्तालम्बी तक मवेत् । परदों वामहस्त: स्यात् परहस्तो गवापुरम् ॥ ५५ ॥ देवी सोत्पलहस्ता स्यात् त्रिमशासी विभूषिता। श्रीममिभ्यामनुगता गौरी देवानुगामिनी ॥५६ ॥ होगा अक्षा भवेदू दाता विष्णुः सकसोऽनुवः । सर्वदेवर्षिगन्धर्वयक्षाप्रैर्वन्दितो भवेत् ।। ५७ ॥ कल्याणसुन्दरलक्षण। गर्वनारीधरस्यापि सूत्र त्यात सममजावत् । बनाईजो वा विमुजो दक्षिणामतिः स्थितोऽस्य त ॥ १८॥ ..

·y
शामिगुरुदेवपहनी
कृषितो वामपादः स्याद् वामार्ष तस्य पार्वती।
अतः परं तु यत् सर्व प्राग्वदूहेन कल्पयेत् ॥ ५९॥
अर्धनारीश्वरलक्षणम्।
अथ पाशुपतस्यापि अन्धोखरवत् खितिः ।
ध्यक्षश्चतुर्भुजो रौद्र ऊर्ध्वकेशो वृहत्तनुः ॥१०॥
साक्षमालात्रिशूलोलकरः सवरदाभयः ।
पाशुपतलक्षणम्।
कहाला गमनोयुक्तश्बाकान्तमणिपादुकः ॥ ११ ॥
मर्धर्जुवदनो ढकावायोचतकरद्वयः ।
दक्षिणापरहस्तेन मृगपोताननं स्पृशन् ॥ ६२ ।।
प्रोतप्रेतास्थिकालं शूलं वामेन धारयन् ।
भिक्षापात्रं तु शिरसा वहन्तपुरोगतः ॥ ६३ ॥
क्षमा मदनसम्दाः कार्याः स्युर्मुनियोषितः ।
अच्छत्रचामरकरगणावानुयायिनः ।।६।।
कालकक्षणम्।
ऋज्वागतः स्यावर्षः समपादद्वयस्थितिः ।
अाश्रितो वामकरः साभयो दक्षिणो भवेत् ॥६५॥
तथैव परहस्तौ द्वौ टकशङ्खविभूषितौ ।
वामत स्यात् किरीटा कप च दक्षिणे ॥६६॥
हर्यावत् स्याद् वामा दक्षिणार्धे हराझवत् ।
बधा रम्या तथा कार्या का मूर्तिहरीशयोः ॥ १०॥
हरिहरलक्षणम् ।
समभजवदेव स्यात् सूत्रं भिक्षाटनस्य ।।
विप्रकीर्णजटामारो दिग्वासा गमनोपतः ।। ६८॥
काम्बितो दक्षिणकरः कुरामुखसावता(!)।
समारोपायरतवास्वोय॥१९॥

·m
पोषिक्षणम] सरा त्रिचत्वारिंशः पटलः ।
दक्षिणे स्वाइमरुकं पिम्छमाला तथापरे ।
भुजङ्गहारोपवीतकटिसूत्रविभूषितः ॥ ७० ॥
शेष कहालवत् सर्वमत्रापि च समूहयेत् ।
मिक्षाटनलक्षणम् ।
उमासहितवत् कुर्याश्चण्डानुग्रहकं परम् ॥ ७१ ।।
वरदो दक्षिणकरचण्डेशशिरसीतरः।
कृताञ्जलिपुटश्चण्ड आसीनोऽधः शिवासनः ।। ७१ ॥
चण्डेशानुग्रहलक्षणम् ।
तथैव दक्षिणामूर्तिरुपविष्टः शिवासने ।
अर्धर्जुवदनश्चारुजटाजूटविभूषितः ॥ ७३ ।।
अर्धेन्दुगङ्गाधुर्धरकपालोरगशेखरः।
साक्षमालानलर्करस्त्वधो दक्षिणवामयोः ॥७॥
विलसद्वोधमुद्रः स्याज्जान्वारूढकरस्तथा ।
दक्षिणोरुस्थवामानिलम्बितान्यपदाम्बुजः ।। ७५॥
कान्तापस्मारकम्तेन मुनिवृन्दैनिषेवितः ।
न्यग्रोधाधो विधातव्यो व्याख्यानव्याहतो विभुः॥६॥
पाक्षिणामूर्तिलक्षणम् ।
कालकालो युक्तिवशान्नृत्ताभिनयवान् भवेत् ।
सशूलो दक्षिणमुजो भवेदाकर्णमुद्धृतः ॥ ७७ ।।
तत्रापरः सवादः-सूचीमुद्रस्तु वामतः ।
ना(प्य! भ्य)न्तश्चापरस्तत्र हल पल्लवसंयुतः ।। ७८ ॥
भवेदुष्णीषसीमान्तश्चरणो दक्षिणः स्थिरः।
नाभ्यन्तोद्धृतजानुः स्याद् वामोऽधिः कालहृद्तः ॥ ७९ ॥
सकपर्देन्दुशकलमिणेत्री रौद्रवेषक् ।
व्याघ्रचर्माम्बरः कार्यो नागाभरणभूषणः॥८॥
कालोऽपि नीलवर्णः स्यादुतानः पातितो मुवि ।
पाशस्तो विषाक्षो व्यादितास्यो भयहरः ॥ ८॥

·मानशिवगुरुदेवपक्ती
कियापा
पंधी पिझोकेशः स्याद्धरामयड्गुष्पीडितः ।
कालकाललक्षणम।
लिलोवो लिङ्गामध्ये चन्द्रशेखरवत स्थितः।। ८२ ।।
नलकाधः पंदद्वन्द्व लिङ्गमूले तिसहितम् ।
दक्षिणेनोर्ध्वगः कार्यों हंसरूपी पितामहः ॥ ८३ ॥
वराहस्तु हरिामे सामलि: स्यादधोमुखः ।
लिलोद्भवलक्षणम्।
द्वारलिङ्गोच्छ्रितः श्रेष्ठो मध्यो वेदांशहानितः ॥ ८ ॥
महीनः कनिष्ठः स्यादं वृषभो लक्षणान्वितः ।
द्वाराध्यप्रमुच्चो वा संपादद्विगुणोऽथवा ॥ ८५ ॥
हस्तादिनवहस्तान्तं नीचमध्योत्तमत्रयम् ।
वृषोत्सेधे तु पम्चाशदशे भागोऽगुलं स्मृतम् ॥ ८६ ।।
उत्सेधात् पन्चमांशेन आयामो वृषभस्य तु ।
मों गलान्तः पयत्यशैदीर्घः कण्ठोऽष्टमात्रकैः ।। ८७ ॥
कण्ठादुरो विकारांशैाध्य षडङ्गुलैः ।
द्विमा जानु षण्मात्रा जङ्घा यंशोन्नतं खुरम् ॥ ८८ ॥
शृङ्गान्तरं स्याद् वस्वंशैः शृङ्गोचं चतुरहुलम् ।
भालं नन्दशिविस्तीर्ण मुखव्यासः शराजुलैः ॥ ८९ ॥
मुलोत्सेषस्तु बाणांशैर्नेत्रायामस्तु कोलकात(!)।
तयासः सार्धमात्रोऽस्माद् भागोच्चं चतुरहुलम् ॥ ९ ॥
नेत्रकर्णान्तरं तावत् कर्णायामः शरांशकैः ।
सार्धमात्रायतं प्राणं तद्यासावटमडलात् ॥ ९१ ।।
द्विव्यंशावधरोष्ठौ तु जिहा त्रिोकमात्रतः ।
दीर्घाततोचाय ककुत् षड्वेदांशतनोर्नता() ॥ १२ ॥
अपरोर्वोः क्रमाद्
व्यासो दशाष्टचतुरङ्गुलैः।
तदायामः शरशैः स्याद् द्यशं जान्वय सहयोः ॥ १५ ॥
रामेष्वशखतिय खुरोत्तुहं त्रिमात्रकम् ।
पुछायामस्त महान्तसम्यशैम्तन्मलविस्तीतः॥९॥

·चरा निवारवारिक लालानं तु सार्धाशं मुकल्यास निमात्र। सदायामो द्विमात्रः स्याच्छेफायामलिमात्रकः ॥९॥ शेषमूहवशाद् युक्त्या कुर्याद् वा शयित सितम् । वृषलक्षणाधिकारः। अथ त्रिशुलं द्वारोचं स्तम्भोच्चं वा विधीयते ॥ ९ ॥ तदुच्चनन्दभागांशयंशोने मध्यमाषमे । हस्तैर्वा वेदरामाश्विसंख्यैः श्रेष्ठादिकं त्रयम् ॥ १७ ॥ त्रिशूलोत्सेधबाणांशादशस्तत्पत्रतुगता। अर्धाशोच्चं मध्यपत्रं त्रिपर्वकुलिशाकृति ॥ ९८ ।। पत्रोत्सेधे तु वस्वंशे स्यादंशात् पत्रविस्तृतिः । मध्यपत्रे मध्यपर्व द्वियवेनाधिकं भवेत् ।। ९.९ ॥ पत्रोच्चशरभागेंऽशादधोनालस्य दीर्घता । उत्तानाम्बुजवन्नालं नालोज़ पार्श्वपत्रके ।। १०.॥ सायंशान्मध्यपत्रे स्थित्या पार्श्वद्वयभ्रमात् । पनामावधि शूलाग्रात् पार्श्वपत्रे तु वर्तयेत् ॥ १०१।। ततो मध्यमपत्रस्य स्थित्वा दक्षिणपार्श्वयोः(!) 1 पार्श्वयोः पार्श्वपत्रान्तः सीमान्तं वर्तयेत् समम् ॥ १०२॥ • मध्यपत्रस्य मूलं तु पत्रव्यासार्थविस्तृतम् । पत्रात् पादोनमग्रं स्यात् त्रिपादाद् वार्धतो धनम् ॥१.६॥ शातप्रान्तानि पत्राणि तीक्ष्णधाराणि कारयेत् । मध्यपत्रस्य मध्ये तु पभमन्यत्र पत्रकम् ॥ १० ॥ मध्यपत्राग्रतारं स्यात् पादांशान्मुकुलोपमम् । वेणुपत्राकृती पार्श्वपत्राने मध्यपत्रक:(:)॥ १.५॥ तयोरन्तरमाशाद् वृत्तमेवं प्रसाधयेत् । स्वायामात् पञ्चपञ्चांशात् स्यादनाद् दण्डाविस्तृतिः ॥ १.६॥ मुवृत्तं निर्बणं चारु नालाधः फलकान्वितम् । स्वधो मण्डिकुम्भादिपावालहारवद्भवेत् ॥ १.७॥ पा:

·.
इंशानशिवगुरुदेवपद्धती
दण्डमूलं सपनं स्यात् स्वव्यासत्रिगुणं तु तत् ।
ऊहमत्यूहतो युक्त्या शोमा सर्वत्र योजयेत् ॥ १०८॥
सौवणे राजतं तानं लौहं वा स्यात् स्वशक्तितः ।
वृत्तत्रिशूललक्षणम् ।
मात्र स्वायम्भुवे
"वृत्तं त्रिमति वेतालमिति शूलं त्रिषा स्मृतम् ।
शान्तिक पौष्टिकं चाभिचारकं च क्रमेण तत् ।।"
इति।
तत्र वृत्तं समाख्यातं त्रितयेऽपि च तत् समम् ॥ १०९॥
विशिष्टं तु त्रिभङ्गस्य पार्श्वपत्रद्वयस्य तु ।
मध्यं स्यादन्तरे भुममर्धतः परिमण्डलात् ॥ ११॥.
त्रिभाशूलम् ।
वेतालस्यापि पत्राणि ऋज्वग्राण्यष्टमांशतः ।
वेतालो नालमूले तु तत्प्रोतः स्याच्छरांशतः ॥ १११ ॥
घण्टाचतुष्टयोपेतः फलकाश्रिचतुष्टये ।
बेतालशूललक्षणम्।
सर्व
वेतालशूलवत् खट्वाङ्गस्यापि कारयेत् ।। ११२ ॥
समुण्डं मध्यपत्रादौ प्राग्वद् वेतालसंयुतम् ।
मयूरपिछवृत्ताव्यं फलका मूलतो भवेत् ॥ ११३ ।।
अष्टाभिर्वा चतुर्भिर्वा घण्टाभिः प्राग्वदन्वितम् ।
खट्वेषावत् तु वेदाश्रो दण्डोऽस्य फलकाकृतिः ।। ११५ ॥
लतापत्रादिचित्रः स्यादूहप्रत्यूहयुक्तितः ।
खवास्याधिकारः।
गणेशः पञ्चतालस्तु खासीनो वा स्थितौ भवेत् ॥ १५॥
उष्णीषाधो मुखं तालं सार्धतालायताः कराः ।
कण्ठो भुमस्त गूढः स्याद् गजवक्रात्रिलोचनः ॥ ११॥

·सचराचरात्वारिंशः पटलः ।
साहिताल कण्ठायोमानमाकटिसूत्रतः ।
सापैतालायतौ पादौ पीवरःसर्वतो भवेत् ॥ ११७॥
इति मानमशेषतः स्फुटं सकलानां कथितं यथाक्रमम् ।
रह पोडशमर्तिलक्षणं पृथगुकं निखिलं ममासतः ।। ११८॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे कियापादे
पोग्शमूर्तिलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशः पटक
अथ चतुश्चत्वारिंशः पटलः ।
प्रासादे परिनिष्ठिते त्वथ तथा लिने प्रतिष्ठोचिते
प्रासादं परिगृह्य तक्षककरात् सूत्रत्रयायेष्टितम् ।
कौश्म चापि च मालया च परितः संवेष्टय धान्याक्षतैः
सर्वत्र प्रविकीर्य पूर्णकलशं दीपं च मध्ये न्यसेत् ॥ १ ॥
ततः कृणुष्वादिकमत्र सूक्तं वर्चशोऽन्ते तु दहाशसायम् ।
भोर्समायोज्य जपेदशेष रक्षोममेवं तु जपादिषु स्यात् ॥ १॥
रुत्वा पुनः स्थण्डिलममिभागे तत्रामिमाषाय तथाविधानम् ।
हुला पुरैवामिमुखं जुहोतु रक्षोहणं वाजिनमित्युमाभ्याम् ॥ ३ ॥
पुनः कृणुष्वादिमिरत्र मन्त्रैराज्येन हुत्वा तु यथाक्रमेण ।
सखद् विभिनरथ पन्चमियदेवादिमन्त्रैजुहुयाचतुर्मिः ॥५॥
होत्वेत्यादिना तद्वदमिमीलेति चादिना ।
भमभायाहिपूर्वेण शनोदेवीरभीति च ॥ ५॥
ततस्तु पम्चदुर्गाभिर्वेदोक्तांमिर्जुहोतु च ।
जातवेदस इत्याचा ऋग् दुर्गा प्रथमा भवेत् ॥ ६ ॥
ताममिवामित्याबा द्वितीया समुदीरिता ।
-ममे त्वं प्रमानव्यो अस्मानार्थ तुतीयकम् ॥ ७ ॥
विश्वानि महापबतुर्थो मन्त्र ईरितः।
प्रवनानिमित्यादिः पञ्चमो मन्त्र उच्यते ॥८॥
एनाशिः पम्पदुगौमिराज्येन बहुयात् पृथक् ।
तो-मातिनावपोराण ये पुनः॥५॥

·इलामभिवगुरुदेवपत्ती
पवादपामार्गसमिघृताभ्यामनेन चाज्येन शतं गुहोत।
भटोचरं स्विष्टकृतं च पश्चाच्छिष्टाज्यमादाय तबाम्बुशेषम् ॥१॥
भावाय तदस्म च मिश्रयित्वा पात्रे खपामार्गरसेन युखार ।
तेनाखिलं तद्भवनालयाचं संमोक्षयेत् तत्परितस्तु दर्भः ॥ ११ ॥
तममिमादाय तथैशकोणे संस्थाप्य पात् तु चतुष्प वा।
विसर्जयेद् रक्तजलानपिण्डैर्दत्त्वा बलि दिक्षु समाप्य चैवम् ॥ १२ ॥
तत्रैव वास्तूपसमं विदध्यात् पूर्वोचरस्यां दिशि मणापल ।
भाषाय तु खण्डिलमध्यतोऽमि संस्तीर्य दभैस्तु यथावविना ॥ १३ ॥
पाच्या तु वः कृतमण्डलायां भूमौ समं शालिमिरास्वतावाम् ।
बसावतं तण्डुलमत्र कृत्वा तचापि वलेण समास्तृतं स्वात् ॥ १०॥
शम्यस्कुराध विनिकीर्य तमिन् संसाप्य तत्राक्षतपूर्णकुम्मान ।
जलेन चापूर्य घटं तथान्यं सहेमवसाक्षतगन्धपुष्पम् ॥ १५॥
शनोदेवीति मन्त्रेण शान्ति संस्मृत्य तं जपेत् ।
तमिन् स्वगृयोक्तविषानतोऽमिमाधाय तत्राभिमुखं विषाव.!
गोक्षीरसिद्धं चरुमाज्यसिक्त मन्त्रैरमीमिः क्रमशो जुहोतु ॥ १६॥
वाखोष्पते प्रतिजानीयस्मानित्यादिमुक्त्वा तु पुरोनुबाक्याम् ।
बास्तोष्पते शमया संसदा तेत्यावं तु याज्यां जुहुयादुदीर्य ॥ १७ ॥
बास्तोष्पते ध्रुवा स्थूणात् ततो गृखंभयादिना ॥ १८॥
भक्षिस्पन्दाविना चैव दुःस्वमेत्यादिनापि च ।
पास्तोष्पते प्रतरणो न पपीत्यादिनापि च ॥ १९॥
अमीवहा वास्तोष्पतेत्याविना च जुहोति वै ।
पन्चायमिराज्येन शंनवगैर्जुहोति च ॥ २०॥
शम्याच समिषः सपिचरं चैव जुहोत्यथ ।
बपिताः पन्चगम्बेन दूर्वाधाष्टोतरं शतम् ॥ २१ ॥
शंनोदेवति मन्त्रेण यादीन् जुहुयात् ततः ।
कला स्विातं पथादुपलिप्य व भूतलम् ॥ २२ ॥
सत्रामे पुरंतो दर्भानावीर्य हुनेवितम् ।
नमो सदाब वाखोष्पत इत्यादिना क्षिपेत् ॥ २३ ॥

·m निविषि:] सरा पाचत्वारिंशः पटलः। अनेनैव तु मन्त्रेण साली संक्षास्य तज्जलम् । पात्रे प्रक्षास्य कसिंधिच्छेषाज्यं शेषमन्नु च ॥ २५ एकीकृत्य तु मन्त्रेण शाखयोदुम्बरस्य वा। पालाशशाखया वाथ दर्भमुष्ट्याथवा पुनः ॥ २५ ॥ प्रासादमण्डपादौ तु सर्वत्र त्रिः प्रदक्षिणम् । पर्युक्षनथ पर्येति ततः सम्पूज्य वै द्विजान् ॥ २६ ॥ त्वं विप्रस्त्वं कविरिति मन्त्रेणानेन भोजयेत् । भाशिषो वाचयित्वाने शिवं वास्त्विति वाचयेत् ॥ २७ ॥ प्रासादशान्त्यर्थमपीह शुद्ध्यै रक्षोनहोमोऽपि च वास्नुहोमः । विमतिष्ठाविधिपूर्वकाले कर्तव्य इत्यत्र यथावकुक्तः ॥ २८ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे क्रियापादे रक्षानहोमवास्तुहोमपटलश्चतुश्चत्वारिंशः॥ अथ पत्रचत्वारिंशः पटलः । विद्वानों निष्कलादीनां प्रतिष्ठा पञ्चधा स्मृता । प्रतिष्ठा सापनं तद्वत् सितखापनमित्यपि.॥१॥ उत्थापनाखापने च.पृथक् तलक्ष्म लिख्यते । यत्र प्रमशिलायां तल्लिामादौ निधाय तु॥२॥ क्रियते पिण्डिकायोगस्ता प्रतिष्ठा प्रचक्षते । स्थापनं वाणमिशानामार्षाणां च स्वयम्मुवाम् ॥ ३॥ रत्नहेमादिलितानामेका चेत् पिण्डिका तदा । स्थितस्थापनमुद्दिष्ट जीर्णे चोत्थापनं भवेत् ॥ ४॥ भास्थापनं साद् व्यक्तानां विष्ण्वादीनां च तत् तथा । अमोतरायणे पूर्वपक्षे लमे गुणान्विते. ॥ ५ ॥ प्रशस्वतिथिनक्षत्रवारयोगदिनादिके। दोध पूर्वोकहीने युक्त मुसम्मते ॥६॥ बजमानानुले च प्रतिष्ठाकर्म शसते । प्रासादलाप्रतः कुर्याचतुर तुं मण्डपम् ।।७।।

·शानाशिवदेवपक्षी
प्रशस्तरुक्शाबैतनैः सुमनोरमम् ।
हरतादिश्वहस्तान्तलिझानां प्रथमत्रिके ॥ ८ ॥
बसुनन्ददिशाहतैरथार्कमनुषोडशैः ।
तृतीये स्याद् प्रतिकृतिकरैश्चोत्कृतिसम्मितैः ॥ ९॥
पर्यन्तभित्तिसंयुक्तं चतुर्दिग्द्वारशोभितम् ।
एकाशीतिपदांशस्य स्यान्मध्यनवकेन तु ॥१०॥
रसार्कषोडशांशांचां वेदि कुर्यान्मनोरमाम् ।
कुण्डाष्टकं तु पूर्वादिदिक्षु कुर्याद् यथाक्रमम् ॥ ११ ॥
बेदाभयोनिखण्डेन्दुव्यकं वृत्तं षडमकम् ।
पचाकारं च-वस्व नवमं चतुरचकम् ॥ १२ ॥
तन्द्रेशानवोर्मध्ये प्रामुखेंऽशे विधीयते ।
रक्षोवरुणयोर्मध्ये लिने स्यात् पश्चिमामुखे ॥ १३॥
सर्वाणि चतुरबाणि वृत्तानीत्यपि केचन ।
कनिष्ठादित्रिलिजाना रल्यरलिकराणि तु ॥ १४ ॥
कनिष्यदीनि कुण्डानि पुर्वात्राहुतिसंख्यवा।
स्युः पचमर्तिपक्षे तु पर कुण्डानि तान्यपि ॥१५॥
पतुरमाणि विश्वीशशकमध्ये तु पञ्चकम् ।
एकं पेन्द्रों भवेत् कुण्डमशक्ती वा कनिहरे ॥१६॥
मारावीच्या तु बोदीच्यांमश्विासनमण्डपात् ।
अर्यावर्षप्रमाणेन तद्वत् सपनमण्डपम् ॥ १७॥
संस्बैंककोडपति त्यक्त्वा परितो बहिः ।
बानवेदि-पशोच परितस्तु रसांशकै १८ 11
उच्चन्याससमा कुर्याच्छोभनां तु वितर्दिकाम् ।
बािमना -मवेदुत्तरतः शुभम् ॥ १९ ॥
असल्वामम कुर्यात् सुरसुवाचं पृथक् पृषक् ।
निद्राकुम्भ शान्तिकुमान्छिवकुम्भासंवर्षीः ॥२०॥
विशोकपालाना कुम्मान् वा तोरणामिलान ।
अम्मापात्र वसाणि तद्वच्वाष्टमम् ॥ २१॥

·चिरापाचवारिशः पटक। 'तण्डलांध चरस्थालीः कलशान् पम्चगव्यकम् । नवरतानि च वर्ण प्रभूते मधुसर्पिषी ॥ २२ ।। पर्वतापनदीतीरकुलीरहदतीर्थजाः । वृषभजवल्मीकसरस्तीरमुवो मृदः ।। २३ ॥ अष्टौ समुद्रसरितां तीर्थानां सलिलानि च । ततः क्षीरागजम्ब्वायत्वचः किसलयानि च ॥ २५ ॥ रौप्यपात्रद्वयं हेमशलाके भद्रपीठकम् । सर्वोषधी_तुवीजलोहानि मुसलादिकम् ॥ २५ ॥ गृहोपस्करजातं यदनुक्तमपि चाहरेत् । अमत्रयन्त्रिकाधारान् गुलखण्डं च गुग्गुलुम् ॥ २६ ॥ चन्दनागरुक'रकुडुमं योगपट्टिकाम् । ताम्बूलं क्रमुकं तैलं खट्वां वा फलकां नवाम् ॥ २७ ॥ नवकम्बलदेवाझपट्टाचं शयनोचितम् । सर्वमुत्रवेषां तु लक्षणोद्धारमण्डपे ॥ २८ ॥ विन्यसेनवकोष्ठेषु शिवकोष्ठादिषु क्रमात् । मध्ये तु शिवकोष्ठं स्यात् प्रागाधष्टदिशास्वपि ॥ २९ ॥ सादेशेश्वरविद्याख्यमायाकानियामिकाः । पुरुषः प्रकृतिम स्सुस्तत्त्वान्त कोष्ठकानि तु ॥३०॥ दुग्पादिपञ्चगव्यानि मध्ये दिक्कोष्ठकेषुच । जलं होमोपकरणं वासो पोपयोगि यत् ॥ ३१॥ मामय स्वय नैर्ऋत्ये दीपनीराजनादिकम् । त्वकषायापमानिले वैशे स्याचन्दतादिकम् ॥ ३२ ॥ भन्यायकारकनातं ययाहेशं निषापयेत् । स्युः मोदुम्बराश्वत्थन्योपैस्तोरणानि तु ॥ ३३ ॥ शान्तिप्रतिवलारोग्यनामान्यैन्द्रादितः क्रमात् । कनिष्ठावित्रिलिजानां हरतु मुनिकिष्कामः ॥ ३५ ॥ तुझानि तु तवर्षान्तविस्ताराणि शुभानि च ! नन्दरुद्रांतिजंगतीतुनशूलान्यनुक्रमात् ॥ ३५ ॥ ... 'माधिचरान.पाठा.

·स ॥ माननिवगुदेवपद्धती बसुपरिजगत्यशैतान्तरविस्तृतिः 1 शुलानामर्यमा मित्रस्त्वष्टा भगपुरन्दरौ ।। ३६ ।। पर्जन्यविष्णू सविता पातेशो वरुणस्तथा । पूषा च देवताः प्रोक्ताः प्रागायेषु त्रयलयः ॥ ३७॥ समूलान् कदलीस्तम्मान् फलपल्लवमण्डितान् । सावालजलान् बौद्वौ स्थापयेत् तोरणामयान् ॥ ३८॥ ततो दुकूलदेवानपट्टवमादिमिर्नवैः । यथाशोमं विभूष्योर्ध्वमधिवासनमण्डपम् ॥ ३९ ॥ स्तम्मानप्यहतैबैराच्छाब क्षालितः सितैः । मुक्कादामसगालम्बगपुष्पाबलम्कतम् ।। ४ दर्भसवा च परितः संवेष्टयास्त्रमनुस्मरन् । दर्भसन्दर्भमार्जन्या सपलाशपलाशया ॥ ११ ॥ ऐन्द्रावैशानपर्यन्तं मार्जयित्वा प्रदक्षिणम् । गायच्या चोपलिप्यान्तर्गालितोदकगोमयैः ॥१२॥ भापःपुनन्वित्याचेन प्रोक्षयेद् गन्धवारिणा । होत्वेत्यादिना दभैरक्षतैः कुसुमैः सितैः ॥ १३ ॥ विकीर्यालेण वा भूमौ सिद्धाः परितोऽस्खतः । ततोऽधिवासनं कुर्यादाचार्यों मतिपैर्युतः ॥ ११ ॥ बेदविद्यावतखातान् कुलीनान् शुभलक्षणान् । नात्यन्तवालपदांश्च श्रुतवृत्तादिभूषितान् ॥ ४५ ॥ पूर्वोकमन्त्रस्तानष्टौ वरयित्वामिपूज्य च । पन्च वा पन्चपक्षे तान् मन्त्रैरेव पम्चमिः । १६ ॥ बबाहुलीयकटकैपयेदपि शक्तितः । ससमे पम्बमे वाहि पूर्व कृत्वाहुरार्पणम् ॥10॥ आचार्यो यजमानेन पूर्ववत् प्रार्थितोऽषितः । रुतनित्यक्रियः सात्वा वाग्यतो मण्डपान्तिके || १. 'पाप', १..'का', ३. 'बी' ख. पाठः, ·वारिंशः पटलः। प्रक्षास्य पाणिचरणानू समाचम्य प्रसवपी स्वण्डिके मण्डपाद बारे गणेश सम्यगर्चयेत् ॥१॥ सम्गन्धपापाथैः फलमोदकन्दकैः । निर्विनं प्रार्थयत् कर्म समानुज्ञस्ततो गुरुः ॥ ५॥ योगे योगेति वा (योगः ) मूला योजयेन् वारणान् कमात् । देवस्य त्वेति वा स्वाः शूलैरायोजयेदपि ।। ५१ ॥ आच्छाचाहतवासोभिश्चूताश्चत्यदलैरपि । उजिनमणोमन्त्रात् प्रागाधन्तांस्तु विन्यसेत् ।। ५२ ॥ भापूर्य गानाकोठा मूलान्यालिप्य गोमयात् । ध्वजान दिक्षु तथा मध्ये लोकपालायुषारितान् ॥५३॥ वेतन्द्रचापसंरक्तकृष्णश्यामलनकान् । पीतपारुणान् पाण्डुतापिन्छधवलमभान् ।। ५१ ॥ मध्ये पाशुपतास्त्रेणाप्यघोरामेण पातयेत् । मध्यर्षतोरणाचा ध्वजाः सर्वे पताकिनः ॥ ५५ ॥ मजाषिपतयो मुली महासेनवृषौ ततः । नन्दशिम महाकालः कुम्भोदरमहोदरौ ॥ ५६ ॥ वीरभद्रस्तथा प्रमा वास्त्वीशति कातिताः । अब मूर्विधरैविभैविकायास्तु मध्यतः ॥ ५७ ॥ स्ववेदविहितं पूर्व पुण्याहं कारयेद् गुरुः । कुलशीलभुताचारसंपन्नाः शुभलक्षणाः ।। ५८ ॥ द्वात्रिंशत् पोख्शाष्टौ वा ब्रामणा वेदपारगाः । कच्यादिवतसंशुद्धा वृताः प्रागेव पूजिताः ॥ ५९ ॥ प्राम्दक्षिणोचरप्रत्यगुपविष्टा दृढव्रताः । पुरध्ययनस्यादौ स्वशालानुमतं दिशि ॥ ६ ॥ प्रतिद्वाजतयोदिश्य पुण्याहं बड्वचादिकम् । गुरुः पुण्याहसलिलमण्डपान्तः प्रदक्षिणम् ॥ ११ ॥ प्रोषयेद् वर्मन तोरणा च बापतः। सदैवाध्ययनं विप्राः प्रारमेरन् यथाविशम् ॥ १२ ॥ "पा ·इशानशिवगुरुदेवपद्धती सामान्याय॑मथापाद्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । ध्वजाननु यजेत् पूर्व तारस्वाख्यानमोन्तकम् ।। ६३ ॥ शान्त्यादितोरणांबेष्ट्वा स्वाख्याभिः शूलगान् रबीन् । ततस्तोरणशाखानां मूलकुम्भेषु पूजयेत् ॥६५॥ महोदरमहाकायौ महाकण्ठं महोदरम् । भभिनेत्रं चामिजिहं विरूपाक्षमबोचरे ॥१५॥ विशालाक्षं च पूर्वादिक्रमावष्टौ गणेश्वरान् । सहसवीची विमलां शतधारां प्रमोदिनीम् ॥ER वाराणां सौम्यकुम्भेषु पूजयेद् द्वारदेवताः । कुम्भकर्ण भद्रकर्ण श्वेतकर्ण च नाममिः॥६॥ गोकर्णमपि पूर्वादिद्वारदक्षिणकुम्भगान् । ततस्तालत्रयच्छोटिपाणिपातनिदीक्षितः ॥ ६ दिन्यान्तरिक्षभूमिष्ठान् विघ्नान द्वारगतान् हरेत् । पश्चिमद्वारमासाब नाराचार्य प्रयोजयेत् ॥ १९॥ अस्पृशन् देहलीमन्तर्वामशाखाभितो विवेत् । विन्यस्यासं तु देहल्यां परिकम्यं प्रदक्षिणम् ॥ ..। पारमुखो नैर्ऋते सिता वास्त्वीशं भुवि पूजयेत् । वास्तुदैवाधिपं मध्ये प्रमाणं खासनं तया ॥ ... उपराशामुखं तस्मादुपविश्य प्रसनधीः । भूतशुदि च कृत्वादौ सकलीकरणं ततः ॥ १ ॥ तर्जन्या मण्डपाद् बाये वप्रमसाद् विधाय तु । मूलाभिमन्त्रितोष्णीषमुचरीयं च धारयन् ॥ ६॥ विशेषायें समापाच तेन प्रोक्षितमस्तकः । दक्षिणे चन्दनालिसे शिवहस्तं विधाय तु ॥ ७ ॥ तेजोल्पं तु शान्त्यन्तं शिवमुंचार्य संमरन् । समात्ममा विन्यस्य शिवोऽहमिति भावयन् १७५॥ तस्वसाधा तु निखिलं मण्डपाचं विलोक्य । वानखड्गकरः माग्वत् पाडेगापिति..

·सधैं पारिता पटलः । अवगव्य समासाथ नैर्ऋत्यां मण्डपे स्थितः । निक्षिप्य विकिरानैशे शिवकुम्भास्त्रवर्धनी ॥ ७७ ॥ चलासने समापूर्य शिवाभ्यां समधिष्ठिते । पूजयेद् गन्धपुष्पाथैर्वृषकेसरिवाहने ॥ ७८ ॥ सतः प्रशान्तशिशिरपर्जन्याशोकसंज्ञितान् । 'सजीवनामृतार्थेशकुस्भान् द्वारेषु युग्मशः ॥ ७९ ॥ विलासोभयतस्तेषु नन्द्यादीन् द्वारपान यजेत् । नन्दीशं च महांकालं भृमीशं च गजाननम् ॥ ८०॥ अपमं षण्मुखं देवीचण्डौ पूर्वादितः क्रमात् । स्वदिग्विन्यस्तकुम्भेषु शकादीन् दश दिक्पतीन् ।। ८१ ।। भावाधाभ्यर्च्य वर्धन्या कुम्भं प्राग्वत् प्रदक्षिणम् । परिनाम्य तु विन्यस्य कुम्भं दर्भोपसंहृतैः ॥ ८२ ।। विकिरैरासनं कृत्वा वर्धनी तत्र बिन्यसेत् । ततः शक्रादिलोकेशा शिवाज्ञां श्रावयेत् कमात् ॥ ८३ ॥ । मो मो शक त्वया स्वस्यां दिशि विनप्रशान्तये । स्तव्यं सावधानेन त्वायागान्तं शिवाज्ञया ॥ ८५ ।। पादिना प्रमानन्तान्तं लखनामभिः श्रावयेत् । वती गन्धादिमिः सम्यगिष्वा कुम्भं च वर्धनीम् । निवेधान्तं ततस्तस्मै ज्ञानखड़ समर्पयेत् ॥ ८५ ॥ पायेदपि चानेन भाषागान्त त्वया शम्भो ! स्थातव्यं सगणेन तु । सहतेन सहाम्बेन यागाध्यक्षेण शहर! ॥ ८६ ।। तथेत्युक्तः शिवेन तु। गर्म विधायकुम्माये विकिरर्यागमण्डपात् ॥ ७॥ बन्दसानक निधनान् निरखान् दूरतः मरेत् । मानवजाब उपविश्य याविधि ॥८॥ B ·माननियगुपयती यथावत् संस्कृते कुण्डे समाधाय शिवानेलम् । नामान्तं पञ्चसंस्कारैः संस्कृत्याराध्य तं गुरुः ॥ ४९ मध्यादिनवदिक्संस्थं पञ्चधा वा विभाजितम् । तत्तदिगनलांशांस्तु तत्तत्कुण्डे निघापयेत् ॥१०॥ ततो मध्यमकुण्डामौ शिवमावाए देशिकः । मन्त्राणां तर्पणं कुर्यात् तच मूलं शिवान्तिकम् ॥१॥ पतुर्ष्यामिपियान्तं स्यात् तेन त्वष्टोचरं शतम् । हुत्वा ब्रह्माजमन्त्राणां तद्दशांशं जुहोति च ॥ ९९ संस्थाप्य प्रतिकुण्डं तु शान्तिकुम्भान्छिवास्त्रतः। संपाताभिहुतान् कृत्वा गुरुमूर्तिघरैः सह ॥ १३ ॥ हुत्वा पूर्णाहुति यायाल्लक्षणोद्धारमण्डपम् । तबोत्तरेऽथवैशान्यामधिवासनमण्डपात् ॥ ९ ॥ कुर्याद् वेदित्रयोपेतं लक्षणोद्धारमण्डपम् । तस्मिन् दक्षिणवेषां तु लिग पीठे निधाय तु.॥ १५॥ पीठं च तदक्षिणतः कुर्यादाकारशोधनम् । अष्टमृद्रिः पुरोक्तामिः कषायैव कमोदितः ॥ ९॥ गोमूत्रगोमयाभ्यां च पुष्पधूपजलान्तरे।। सापयित्वा द्वितीयायों वेद्यां वा सखिळे ते ९ शालिमिस्तण्डुलैश्चापि तस्मिलि निषाय-तु । पूर्वोत्न विधानेन लक्षणोद्धारमाचरेत् ॥ ९ ॥ अथाष्टौ वा चतसो वा नायर्यों मनस्यलक्षणाः दमैंः स्पृशेयुस्तालिनं कुर्युनीराजनं तथा. ९ सन्ताव्यास्त्रेणार्थ्यतोयैः कवचेनावकुण्ठा तु! स्वमन्त्रेणाथवा कुर्यात् पूर्जा साधारणेन वा ॥१०॥ गोमत्रगोमयक्षीरदध्याज्यमधुमिः पृषक् । पम्बगन्यकुशाम्बुभ्यां गन्धानिमामिषेचयेत् । ततो वसनगन्धसाधूपदीपोपहारकः । इशा रवावाबारोप्य भेरीपटहडिण्डिः ॥ १.१.

·प्रीतहविधि: उत्तराध पन्चचत्वारिंशः पटलः । झल्लरीतिमिलाशङ्कतालमर्दलकाहलैः । वेगुमड्डुकवीणादिवादित्रध्वनिमङ्गलैः ॥ १० ॥ गीतनृत्तजयाशीभिः प्रदीपच्छत्रचामरैः । प्रेक्षणीयैर्ध्वजैश्चान्यामादेस्तु प्रदक्षिणम् ।। १०४ ॥ कृत्वा जलाधिवासार्थ नदीतीर्थहूदादिकम् । आसाद्य तीरे स्वालिते देवं संस्थाप्य पूजयेत् ॥ १०५ ॥ प्रागेव जलमध्ये तु नाभिदनचतुष्पदीम् । प्रपां कृत्वा तु तन्मध्ये पीठादौ शाययेच्छिवम् ॥ १०६ ॥ वेष्टितं वसनैर्दः प्राक्छीर्ष चोर्ध्वसूत्रकम् । तत्पार्थे विन्यसेत् पीठं दर्भवस्त्रादिभूषितम् ॥ १०७ ।। रक्षायै कलशानष्टौ लोकपालाधिदैवतान् । विन्यस्य दिक्षु संपूज्य परितो रक्षिणस्तथा ।। १०८ ॥ पञ्चविधेकरात्रं वा दिनार्ध याममेव वा। अतीत्योचारयेलि तीरे विन्यस्य पूजयेत् ।। १०९ ॥ संसाप्य पञ्चगव्याधैर्नवभिः कलशेरपि । आलिप्य गन्धपकन रक्तकौशेयवाससा ॥११॥ आच्छाद्य हेममालाभिरलकृत्यामिपूज्य च । स्थादियानमारोप्य नृत्तगीतादिमालैः ॥ १११।। स्तुतिमिर्जमघोषैश्च प्रामादेस्तु प्रदक्षिणम् । लिश तु कारयेत् तत्र हिरण्यवंसनादिकम् ॥ ११२ ॥ कपर्दपूगताम्बूलरूप्यलाजाक्षतादिकम् । किरन्तो यजमानायाः पुष्पवृष्टश्च पुष्कलाः ॥ ११३ ॥ गुरुर्देवाप्रती गच्छेद् यजमानश्च पृष्ठतः । सामान्यार्थ्यजलैगि सिचेयुर्मतिधारकाः ।। ११४ ॥ खानमण्डपमासाद्य परिमाम्य प्रदक्षिणम् । प्रतीच्या मण्डपद्वारि देव समवतारयेत् ।। ११५॥ अध्यं तु पादयोर्दत्त्वा मण्डपान्तः प्रवेशयेत्। तन्मध्ये मद्रपीठस्य विवरे स्थापयेच्छिवम् ।। ११६ ।।

·ईशानशिवगुरुदेवपरती पीठं च दक्षिणे भागे गन्धायैः पूजयेदपि। इति प्रतिष्ठाविधिमण्डपादिकं सकारकं चाकरशोधनं तथा। यथावदुक्तं च जलाधिवासनं विचार्य नैकाः शिवतन्त्रपद्धतीः ॥ ११७ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे कियापादे प्रतिष्ठाविधिलक्षणपटला पश्चचत्वारिंशः ॥ अथ षट्चत्वारिंशः पटलः ।. अथ मूर्तिधरैः सा नावाचार्यः प्रसन्नधीः । क्षालिताभिः समाचम्य प्रविश्य खानमण्डपम् ॥ १ ॥ पुण्याहं वाचयित्वाने गणेशं दक्षिणे यजेत् । विषाय विकिरक्षेपं शिवकुम्भं च वर्धनीम् ॥ २ ॥ निषायाभ्यर्च्य तान्त्या कृतरक्षे तु मण्डपे । प्राच्यामेकोनपश्चाशत् कलशान् विन्यसेत् क्रमात् ॥ ३ ॥ प्राचीनोत्तरगैः सूत्रैर्दशमिर्दशभिः पृथक् ! मध्ये स्युर्नवकोष्ठानि दिक्षु शिवयत्रयम् ॥ ४॥ संस्थाप्य मार्जयेत् पढीर्यथा वीथीचतुष्टयम्()। पदषट्कं पृथग् दिक्षु कोणे कोणे चतुष्पदम् ॥५॥ नवकस्य तु पूर्वाविकलशे पूरयेत् क्रमात् । कवायं चैव गोमूत्रं पञ्चगव्यं तथा पयः ॥६॥ भूति दषि तदा मुत्स्याः कुशाम्भश्च स्मरेच तान् । समुद्रान् सप्त गर्भाब्धिमधमं कलशं स्मरेत् ॥ ७ ॥ मध्ये तु प्रमकलशं पूरयेद् गन्धवारिभिः । द्वितीयावरणे स्वाज्यं गोमयं मधु चैक्षवम् ॥ ८॥ रनोदकं नालिकरें मातुलनं च दाडिमम् । . रम्भाफलं च जम्बीरं पनसं बिल्वमेव च ॥९॥ पन्दनागरुकर्पूरगामाम्भांसि षोडशें । तृतीयावरणस्थांस्तु षटान् सस्कृतिसंख्यकान् ॥ १०॥ 'बेत्रणम् प्रवास. पाठ:

·अपनादिविधि: उत्तरा पदचरवारिशः पटलः ।
गङ्गादिकानि तीर्थानि संस्मृत्य परिपूरयेत् ।
गङ्गां शतद्वं यमुनां नर्मदां च सरस्वतीम् ॥ ११ ॥
गोमती सरयूं सिन्धुं शोणां तापी परुणिकाम् ।
गोदावरी कृष्णवेणी नन्दा भीमरथीमपि ॥ १२ ॥
तुभद्रां वेगवती कावेरी ताम्रपणिकाम् ।
प्रभासं नैमिशं चाथ गोकर्ण च त्रिपुष्करम् ॥ १३ ।।
केदारं चैव पूर्वादिकुम्भेषु क्रमशः स्मरेत् ।
स्वाशास ब्रमभिश्चाविन्यस्य नवकं यजेत् ॥ १४ ॥
द्वितीयावरणे कुम्भान् विद्येशैश्चाष्टमूर्तिभिः ।
तृतीयावरणे तत्त्वैः शक्त्यायैस्तु धरांन्तकैः ॥ १५ ॥
दशेन्द्रियमनोवजैस्तारस्वाख्यानमोन्तकैः ।
विन्यस्तैस्तैर्यजेत् कुम्भान् सकूर्चान् सूत्रवेष्टितान् ॥ १६ ॥
सहेमरत्नवसमांश्चन्दनसगलकृतान् ।
सचूतपिप्पलदलान् सपिधानफलाक्षतान् ॥ १७ ॥
कुम्भान् यथावदापूर्य गन्धाधैरभिपूजयेत् ।
भथ पश्चिमभागे तु कृत्वा नव पदानि तु ॥ १८ ॥
कलशानां तु नवकं भूर्तीशाष्टकसंयुतम् ।
मध्ये शिवेनं संयुक्तमापूर्याभ्यर्च्य देशिकः ॥ १९ ॥
पञ्चकोष्ठेप्वथैशान्यां कुम्भान् पञ्चामृतैः. क्रमात् ।
पम्चब्रमभिरापूर्य हेमकूर्चान्वितान् यजेत् ॥ २० ॥
प्राच्यां तु स्थण्डिले वहि प्रतिष्ठाप्य यथाविधि ।
शिवं सार्क समावाप समिदान्यतिलांश्चरून् । २१ ।।
मन्त्रसंहितया हुत्वा मूलेनापशताहुतीः ।
असाथ दशांशेन हुत्वा संपातितं घृतम् ॥ २२ ।।
अमकुम्भे कुशाग्रेण क्षिप्त्वा सानमथाचरेत् ।
भय दत्त्वा हुदा मूर्ध्नि पुप्पाघमपनीय तु ॥ २३ ॥
भापोहिष्ठाविमिः पूर्वममृतमभिस्ततः ।
जापान्तरं पुष्परचूल्यं मस्तकं यथा ॥ २४ ॥

·४३२ ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [क्रियापादः तथाभिषिच्य पूर्णां तु हुत्वा संपूज्य शङ्करम् । ततस्त्वेकोनपञ्चाशत्कलशः स्थापनक्रमात् ॥ २५ ॥ कषायगन्यभसितमृत्लाभियोमविद्यया । गोमूत्रेणापि गायच्या चाप्यायस्वति दुग्धतः ॥ २६ ।। दधिक्राणति दना तु देवस्मत्वा कुशाम्भसा । द्वितीयावरणे तद्वत् तेजोऽसीति घृतेन तु ॥ १७ ॥ मधुवातति मधुना गन्धद्वारेति गोमयात् । ऐक्षवेण तु मूलेन आकृष्णेनेति रत्नकात् ॥ २८ ॥ ब्रक्षभिस्तु फलाम्भोभिः श्रीसूक्ताचन्दनादिकैः । जलधूपान्तरं चेष्वा तृतीयावरणे घटैः ॥ २९ ॥ एकादशानुवाकैस्तु रुद्रस सापयेच्छिवम् । गन्धाधरुपहारान्तमिष्टा र्यादिनिस्वनैः ॥ ३० ॥ आरात्रिक समुत्तार्य ततो ब्रह्मपटाम्भसा । पञ्चाक्षरान्तं मूलेन देवेशमभिषेचयेत् ॥ ३१॥ पुनरभ्यर्च्य गन्धापः पाश्चात्यनवकेन तु । मापयेत् पावमानोभिर्मध्येन ब्रमभिः पुनः ॥ ३२ ॥ गन्धाधैरूपहारान्तं पुनरभ्यर्च्य शहरम् । अनुज्ञातस्तु कुम्भस्थशिन शिवयापे च ।। ३३॥ गौर्यास्तारस्वीजादिसंपुटं तु स्वमन्त्रतः । वर्षन्यां विडिको सिकाला ततः शिववंटन तु ॥ ३५ ॥ मापद् व्योमविधान्तो(!) मन्त्रसहितया शिवम् । भघोरेण तु गन्भेन लिनं पाठं च लेपयेत् ॥ १५॥ वामेनामूष्य पसाचैसशेन कुसुन:र्यजेत् धूपदीपनिपानि पुरुषण तु दापयेत् ॥ १६ ॥ सगन्धशिषहस्तेन गांयम्यास'चताशम् । लिस्य तु विखणेषु तचत् संस्मृत्य संस्पशेत् ॥ ३७ ।।

·४१५ .. सपनादिविधिः उत्तरार्धे षट्चत्वारिंशः पटलः । शुलैः सुगन्धैः कुसुमैः सग्धपारात्रिकैरपि । नीराज्य पिष्टदीपाचैः पुण्याहं वाचयेत् ततः ॥ ३८ ॥ वखाभ्यां लिङ्गमाच्छाद्याथोतिष्ठब्रह्मणस्पते । इत्यादिना द्विलिङ्गमुत्थाप्यातीधमालैः ॥ ३९ ॥ गीतैश्च नीत्वेशमधिवासनमण्डपम् । पश्चिमायुंदुत्याद्यादवतार्या(पर्च)येच्छिवम् ॥ ४० ॥ पूर्व शयनवेद्यां तु स्वस्तिके शालितण्डुलः । स्थाण्डिले दन्तखट्वां वा फलकां वा दृढां नवाम् ॥ ११ ॥ निधाय कम्बलैश्चौर्णैः कौशेयायैः समास्तृताम् । शय्यां विरचयेद् रम्यां सोपधानोत्तरच्छदाम् ॥ ४२ ॥ शङ्ख चक्र ध्वजं चाथ दर्पणं वृषभाङ्कुशौ । चामरे मत्स्ययुग्मं च न्यसेद् दिक्ष्वष्टमङ्गलम् ॥ १३ ॥ ततो लिङ्ग प्रवेश्यान्तराचार्यः सह मूर्तिपैः । शाययेच्छिरसा तल्प शिखयास्योपधानकम् ॥ ४४ ॥ दत्त्वा तु वर्मणाच्छाध नैवेद्यान्तं तु पूजयेत् । पत्र मञ्जर्याम्- "प्रासादाभिमुखं निवेश्य शयने वामेन मन्त्रेण त. चैतन्यं परमं नियोज्य विधिवत् तस्मिन् षडध्वान्वितम् । पञ्चब्रह्मविराजितं च सकलं संकल्प्य सृष्टिक्रमाद् व्योमव्यापिमनुस्वरूपिणममुं तत्त्वस्त्रिमि जितम् ॥" इति ।. गृहोपकरणं सर्वमानीय विनिधाय तु ॥ ४५ ॥ मध्वाज्यपूरितं पात्रं रौप्यं दद्यात् तु पादयोः । मृत्युञ्जयेन सहृदा चापोहिष्ठेति चार्चयेत् ॥ १६ ॥ शिरस्समीपे निद्राख्यं कुम्भमत्रेण पूरयेत् । शिवकुम्भासवर्धन्यो तत्रैवापूर्य पूजयेत् ॥ ४७ ॥ १. 'हारदित्य' ख. पाठः.

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती बियासारः वियेशकुम्भान् परितो लिङ्गस्य स्वस्वगोचरे । आत्मादितत्त्वविज्ञप्त्यै सग्भिः सीमाः प्रकल्पयेत् ॥ १८॥ द्वारेषु घटिके द्वेद्वे कोणेप्वकरपालिकाः । नोरणेषु शरावे द्वे स्थापयेन्मङ्गलारैः ॥ ४९ ॥ निद्राविधेशकुम्भानां बाये भूत्या कुशैस्तिलैः । प्राकारत्रितयं कृत्वा तेषु लोकाधिपान् न्यसेत् ॥ ५ तदखाण्यपीति यावत् । अध्येतारः पठेयुश्च वेदान् प्रागादिदिग्गताः । कोणेषु रुद्रं कद्बुद्रं भारुण्डं चमकांस्तथा ॥ ५१ ॥ अथाचार्यो मूर्तिधरैः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । उपविश्यासने पश्चालिने भागत्रयं स्मरेत् ॥ ५२ ।। ब्रमविष्ण्वीशभागेषु तत्त्वान्त्यात्मादिकानि तु । तत्त्वेश्वरैर्मतिभिश्च न्यस्येन्मूर्तीश्वरान् सह ॥ ५५ ॥ मायान्तमात्मतत्त्वं च ब्रह्मभागे तु विन्यसेत् । तत्र तारं च हृवीजमात्मतत्त्वं नमोन्तकम् ॥ ५४ ॥ तथात्मतत्त्वेश्वराय ब्रह्मणे नम इत्यपि । ब्रमाणमेव विन्यस्य ततस्तारं शिरोन्वितम् ॥ ५५॥ विद्यातत्त्वं सदेशान्तं चतुझं तु नमोन्तकम् । विन्यस्य तारं शिरसा विद्यातत्त्वेश्वराय च ॥ ५६ ।। विष्णवे नम इत्युक्त्वा विष्णुभागे तु विन्यसेत् । शिवान्तं शिवतत्त्वं तु प्रणवेन शिखादिकम् ॥ ५७.॥ चतुर्थ्यन्तं तथैवोह (8) शिवतत्त्वाधिपाय च । रुद्राय नम इत्यन्तं रुद्रभागे तु विन्यसेत् ॥ ५८॥ भूपमियजमानार्कजलवाग्विन्दुखाभिधाः । मूतस्तु विन्यसेदष्टौ त्रिष्वनेषु पृथक् पृथक् ॥ ५९ ॥ शर्व पशुपति चोपं रुद्रं चैव भवं तथा। ईशानं च महादेवं भीम चेत्यहमतिपान् ॥ ६॥ १. 'शिक. पाल

·परमेश्वरमूर्तिमूर्तीश्वरन्यासः] उत्तरार्धे पट्चत्वारिंशः पटलः ।
तारहवीजपूर्व तु प्रागादीशान्तकं कमात् ।
विन्यसेदष्टपक्षे तु स्वाख्यामन्त्रैर्नमोन्तकम् ॥ ६१ ॥
निरोषयेन्निष्ठुरवा गन्धाद्यैश्चाभिपूजयेत् ।
शिवस्यैव प्रतिष्ठायां पञ्चपक्षे तु मूर्तयः ॥ ६२ ॥
भूम्यम्नुवहिपवनव्योमाख्या. स्युस्तदीश्वराः ।
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्र ईश्वरश्च सदाशिवः ॥ १३ ॥
मुमुक्षोः पन्चपक्षण प्रतिष्ठा क्रियते यदा ।
निवृत्याद्याः कलाः पन्च मूर्तयो मूर्तिपा अपि ॥ ६ ॥
सद्योजातादयः पञ्च पश्चिमादिस्वदिग्गताः ।
ततो लिहोत्तरस्थायां सपितायां तु लिङ्गवत् ॥ ६५॥
रन्ध्रमध्ये भगाकायां पूजितायां यथाविधि ।
तद्वद् ब्रमशिलायां च स्थितायां लिङ्गमूलतः ॥ ६६ ॥
तत्चत्त्वेश्वरान् मूर्तिमूर्तीशानपि विन्यसेत् ।
तत्राप्यात्मादितत्त्वेशी क्रियाज्ञानेच्छया सह ।। ६७ ॥
विन्यस्य मादिमूर्तीश्च मूर्तीशीर्धारिकादिकाः ।
पारिका दीतिमत्युमा ज्योत्वाख्या चेतना तथा ॥ ६८ ॥
पलोत्कटा च धात्री च विमुश्चेत्यष्ट मूर्तिपाः ।
साधकस्य प्रतिष्ठायां भोगेच्छोः शुद्ध(म ? वामनि ॥ १९ ॥
शुद्धविद्यादिशक्त्यन्ते विद्येशा मूर्तिपाः स्मृताः ।
मूर्तीश्वर्यस्तु तस्यैव पीठेऽनन्तादयः क्रमात् ॥ ७० ॥
श्रीलिझान्तोदितास्तद्वत् पञ्चपक्षेऽपि मूर्तिपाः ।
पामा ज्येष्ठा क्रियाशाने चेच्छेति पठितास्त्विमाः ॥७१ ॥
पुरुषाधास्तु मायान्ते शुद्धाशुद्धेऽध्वनि सिताः ।
योः काचिद् देवतास्तासां प्रतिष्ठायां तु मूर्तिपाः ॥ ७२ ।।
मामामो मुवनेश ईशः स्यादेकपिछेक्षणकृद् भवश्च ।
भयो महादेवमहायुती च काम्यप्रतिष्ठासु च मूर्तिपाः स्युः ॥ ७३ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती अशुद्धेऽध्वनि पृथ्व्यादौ प्रकृत्यन्ते सितास्तु याः । देवतावत्प्रतिष्ठायां कपालीशादिमूर्तिपाः ।। ७१ ॥ कपालीशोऽमिरुद्रश्च यमो निर्ऋतिरेव च । बलः शीघ्रो निधीशश्च विद्याधिपतिरष्टमः ।। ७५ ।। वस्वादित्यादिरुद्राणां यक्षभोगीन्द्ररक्षसाम् । नरादीनां प्रतिष्ठायामिन्द्राचा मूर्तिपाः स्मृताः ॥ ७६ ॥ इन्द्रादयोऽष्टौ लोकपाला इति यावत् । क्षुद्राभिचाराबुद्देशात् प्रतिष्ठा क्रियते यदा । वत्र स्युमतिपास्त्वष्टावसितामादिभैरवाः ॥ ७७ ॥ असिताको रुरुचण्डः क्रोधनोन्मत्तभैरवौ । कपाली भीषणश्चैव संहाराख्योऽष्टमः स्मृतः ॥ ८ ॥ पतिमानामयोप्राणां प्रतिष्ठासे तमादिकोः । मूर्तीश्वर्यस्तमा मोहा क्षया निष्ठा च मृत्युना ।। ७९ ॥ मया भया ज्वरा च स्युः पृथ्व्याचा एव मूर्तयः । उमाणां पम्चपक्षे तु तमा मोहा च पोरया ।। ८०॥ भरतिश्च ज्वरा चेति मूर्तीश्वर्यः क्रमोदिताः । प्रतिमानां प्रतिष्ठासु समानोऽयं विधिर्मतः ॥८॥ त्रिभागभावना तत्र जानुकण्ठशिरोवधिः । मीराणां प्रतिष्ठासु क्रियाशक्किं तु पीठगाम् ॥ ८२ ।। देहे बानी च विन्यस्य कुर्याच्छेषं तु पीठवत् । सरवतस्वेश्वरमूर्तिमूसीश्वरल्यासाधिकारः। एवं विन्यस्य तत्वानि तदाशान् मूर्मिमूर्तिपान् ॥ ८३ ॥ ताराविमिनमोन्तैस्तु तत्तनामभिरर्चयेत् । तत्त्वावीनामवस्थान लिमादी तत्र भाववेत् ॥ ८५ ॥ अथ कुण्डान्तिकं गत्वा तत्त्वतत्त्वेश्वरादिकम् । क्रमावाबाबकुण्डेषु घृतेन शुहुः पृषक् ॥ ८५..। 1. 'ख'..पाठः २. 'तात. पाठ

·-
होमवपारिविषिः] उत्तरार्षे पदचत्वारिंशः पटकः ।
तद्यथा
तारहत्पूर्वमाधारशक्ति विन्यस्य चानले ।
इटा निराहुतीर्तुत्वा भात्मतत्त्वं तु विन्यसेत् ॥ ८६ ।।
आत्मतत्वाधिपायान्ते ब्रमणे च नमान्तकम् ।
भावापाभ्यर्च्य पृथ्व्यादिमूर्तिमूर्त्यषिपानपि ॥ ८७ ॥
क्रमादावास संपूज्य घृतेनाष्टोत्तरं शतम् ।
तदर्ष वा ततोऽध वा तत्त्वादीनां जुहोति च ॥ ८८ ॥
थक् मूर्तिधरांस्त्वेवं जुहुयुः स्वस्वमूतिभिः ।
भथाचार्यादयः सर्वे गत्वा लिङ्गान्तिकं सह ।। ८९॥
स्वस्वमूर्तिप्रदेशेषु संस्पृश्य कुशमूलतः ।
जपेयुर्तिमूर्तीशमन्त्रानाहुतिसंख्यया ॥ ९ ॥
तत्त्वाधिपं तु ब्रमाणं शिवाज्ञां श्रावयेत् पृथक् ।
मोम्
आत्मतत्त्वाविष! ब्रमन् ! यावलिमिदं मुवि । ९१ ॥
निदोष सुस्थितं तावत् त्वया स्पेयं शिवाज्ञया ।
मो प्रमणे नमः इति ।
स्पृशन्तो मूलमन्त्रेण कुशमूळेन मूर्तिषु ॥ १२ ॥
निगमले प्रोक्षयेयुः शान्तिकुम्भजलैः पृषक ।
पुनः कुण्डान्तिकं गत्वा
भोम् भात्मतत्त्वविधातत्त्वाभ्यां नमः ।
इति तत्त्वे विभाव्य तु ॥९॥
शुबाशुद्धे तु सन्धाय विधातत्त्वं तु विन्यसेत् ।
तारहत्पूर्वकं प्राग्वद् विद्यातत्त्वं नमोन्तकम् ।।९।।
विपासस्वाधिपायेति विष्णवे नम इत्यपि ।
इमा हुत्वा तथाज्येन मूर्षिमूर्तीश्वरांस्तथा ॥ ९५ ।।
आवास जुहुयात् प्राग्वत् प्राम्बल्लिासेमीपगाः ।
कुशमध्येन लिस्य जपेयुर्मध्यमस्पृधः ॥ ९ ॥
मूर्तिमूर्तिमन्त्रास्त शिवाचा प्रारयेत् पृषक् ।
विवायत्त्वेश भी विष्णो यावलिमिदं भुविः॥९॥

·ईशानशिवगुरुदेवपखना निर्दोष सुस्थितं तावत् त्वया स्थेयं शिवाजया। ओं विष्णवे नम इति । शान्तिकुम्भाम्भसा प्राग्वत् प्रोक्षयेयुश्च मूलतः ॥ ९८ ॥ प्राग्वत् कुण्डान्तिकं गत्वा शुद्धाशुद्धे विभाव्य तु । विद्याशिवाख्ये तत्त्वे तु सन्धाय च नमोन्तकम् ।। ९९ ॥ शिवतत्त्वमुपस्थाप्य प्राग्वदिष्ट्वा जुहोतु च । विन्यस्य मूर्तिमूर्तीशान् पूर्ववज्जुहुयुः पृथक् ॥ १०॥ लिझान्तिकं तथा गत्वा मूलमन्त्रान् कुशाग्रतः । रुद्रभागं स्पृशन्तोऽथ जपेयुर्हतसंख्यया ॥ १०१ ॥ शान्तिकुम्भाम्भसा प्रोक्ष्य शिवाज्ञां श्रावयन्तु च । भोम् शिवतत्त्वेश! भो रुद्र! यावल्लिनमिदं भुवि ॥ १०२ ।। निर्दोष सुस्थितं तावत् त्वया स्थेयं शिवाज्ञया । ओं रुद्राय नम इति । एवं पाठे शिवायां च तत्त्वाचं स्वस्वमूर्तिभिः ॥ १०३ ॥ विन्यस्य शोधयेत् स्पृष्ट्वा शिवाज्ञां श्रावयेदपि ।। अथ सधादिब्रह्मभिरनैश्च स्वस्वदिक्षु सहस्रं तवर्ध शतं वाज्येन जुहु- यात्, व्याहृतिभिश्च । अत्र मञ्जर्या "व्यस्तैाहृतिभिः पलाशसमिधयोदुम्बराः पैप्पलाः प्रत्येकं जुहुयात् सहस्रमथवा क्षीराज्यमध्वाप्लुताः । एवं तिलैस्तु जुहुयादथ चाष्टमूर्तिमन्त्रैश्च मूर्तिगणनाथदिशाधिपैश्च । बजादिशस्त्रमनुभिश्च यथाक्रमेण चाज्येन तत्र जुहुयाद् गुरुरादरेण ॥" चरूं लाजांश्च सक्तूंश्च सिद्धार्थीश्च तिलान् यवान् ॥ १० ॥ श्रीहीश्च जुहुयात् स्वस्वदिक्षु मन्त्रैर्यथापुरम् । सर्वद्रव्यैश्च मिलितैः पूर्णा हुत्वा स्वमूलतः ॥ १.५ ॥ उत्थाय त्वथ देवस्य दक्षिणे श्रवणे गुरुः । तारहत्पूर्वकं ज्ञानशक्ति शब्दमयात्मने । १०६ ॥

·शिवमध्याधिकारः] उत्तरा मप्तचत्वारिंशः पटलः । शिवाय नम इत्युक्त्वा कृतं कर्म समर्पयेत् । भागत्रयेऽपि भगवन् ! कर्म निर्वनिनं मया ॥ १७ ॥ त्वत्प्रसादेन तत् सर्व सम्पूर्ण भवतु प्रभो ! । इत्यर्पयेत् । इति निष्ठुरया रुद्ध्वा गन्धाचैरभिपृज्य तु ॥ १०८ ॥ निवेद्यान्तं बलिं किचिद् दत्त्वा दिक्षु यथाविधि । नृतगीतविनोदाचैर्विनिद्रो गमयेन्निशाम् ॥ १० ॥ इत्यं प्रतिष्ठामधिकृत्य शम्भोरुक्तं तदादिसपनादिपूर्वम् । तत्त्वादिविन्यासविषिश्च सर्वो येनाधिवासस्य विधिः प्रसिध्येत् ।। इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तमारे क्रियापादे अधिवासनपटलः षट्चत्वारिंशः ॥ अथ सप्तचत्वारिंशः पटलः । ततः प्रभात आचार्यः सातो मूर्तिधरैः समम् । यजमानश्च पुत्रापैः पूर्व स्थापनलमतः ॥ १॥ उच्चारयन्छिवावं तु प्रासादं प्राप्य देशिकः । विनानुचाटयेत् पश्यन् प्रविशेद् देवमन्दिरम् ॥ २ ॥ शिवमध्यं तु निश्चित्य तत्र ब्रह्मशिलां न्यसेत् । तबधा- द्वारांशं गर्मभवने निश्चित्य तु चतुर्दिशम् ॥ ३ ॥ तहाविंशतिसूत्रैस्तु प्राचीनैश्चाप्युदमुखैः । विभजेत् तत्र यन्मध्यकोष्ठं ब्रह्माइयं स्मृतम् ॥ ४ ॥ तब प्राच्यैरुदीचीनः सूत्रैः पोढा विभज्य तु । पनिशरकोटकानि स्युखकोष्ठानां तु मध्यतः ॥ ५ ॥ १. 'सा'स, पाठा,

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धता
बिपापा
यः प्राच्योदाच्ययोः सान्वयस्थानं तु सूत्रयोः ।
तद् वयं हे प्रतिष्ठासु शिवादीनां तु मध्यतः ॥ ६ ॥
यदि मोहात् प्रमादाद् वा स्थापयेद् ब्रह्ममध्यगम् ।
लिशादिकं तदा राज्यकर्तराजविनाशकृत् ॥ ७ ॥
ब्रमस्थानाद् यदेशान्यां कोष्ठं तस्यैशकोणगः ।
सूत्रसन्धिः प्रतिष्ठायां लिङ्गमध्ये यथा भवत् ॥ ८ ॥
शिवमध्यं तथा ज्ञात्वा तत्रैव स्थापयेच्छिवम् ।
सप्तसप्तककोष्ठं तु गर्भागारं विभाजयेत ॥१॥
ब्रामं तन्मध्यकोष्ठं स्यात् तद्वासं वसुकोष्ठकम् ।
दैविकं स्याच तहापवृतौ षोडशकोष्ठकः ॥ १०॥
मानुषाख्यं ततो वायती संकृतिकोष्ठकैः ।
पैशाचं नाम तत् क्षेत्र प्रतिष्ठा चैपु कथ्यते ॥ ११ ॥
ब्रामे शिवप्रतिष्ठा स्माद् देवे विष्णोविधीयते ।
मानुषे सर्वदेवानां पैशाचे मातरक्षसाम् ॥ १२ ॥
देवगन्धर्वयक्षाणां नागादीनां च शरयते ।
भत्रमयः
"गर्भागारे सप्तसप्तांशऽशं मध्ये ब्रामं विकं चाष्टभागम् ।
मानुष्यं तत् षोडशांशं तु बाये पैशाचं स्यात् तचतुर्विशदशम् ॥
शैव नामे वैष्णवं दैविकांशे सर्व देवा मानुषे सापनीयाः ।
पैशाचांशे मातरबासुराचा रोयक्षाश्चापि गन्धर्वनागाः ॥"
इति ।
शिवमध्याद् दक्षिणतो
ब्रह्मसूत्रात्
तथोत्तरे ॥ १३॥
प्राचीनं सूत्रमास्फाल्य कोष्ठानां मध्यतः समम् ।
तस्मिन् स्वस्वपदे मध्ये विष्ण्वादीन् सापयेत् क्रमात् ॥ १४ ॥
प्रत्यङ्मुखांस्तु प्राच्येषु पदेषु स्थापयेत् सुरान् ।
प्राङ्मुखांश्च प्रतीच्येषु याम्येषदङ्मुखानपि ॥ १५ ॥
सौम्येयु नक्षिणास्यांश्च विष्ण्वादीन् युक्तितः क्रमात् ।
शिवमध्याधिकार।
-...--..-
अथ ब्रमशिलायां तुं रसादिन्याससिद्धये ॥ १९ ॥

·भों शिवप्रतिष्ठाधिकारः] उत्तरार्थ ससस्वारिंश: ५28: । तचदिक्षु तथा मध्ये युक्तया गर्तानि कल्पयेत् । पूर्वोक्त शिवमव्ये तु शिलामध्यं यथा तथा ॥ १७ ॥ स्थापयेत् तूर्यघ,पार्वेदपोपैश्च पु-कलैः । उदलखः प्राङ्मुखो वा गुरुमूर्तिधः : सह ॥ १८ ॥ मो नमो व्यापिनीत्युकवा खिरे चेत्य चल ध्रुवे । विन्द्वन्तं चापि भूबाज खां घभिजायया ॥ १९ ॥ तारं हृीजमाधारशक्तये च नमोन्तकम् । तथैवानन्तशक्ति चाप्यभिधाय नमन्वितम् ॥ २० ॥ संस्थाप्य तु ब्रमशिलां स्पृथ्वाननाभिमन्त्रयेत् । त्वमेव परंना शक्तिरत्वमेवासनधारका ॥ २१ ॥ शिवाज्ञया त्वया दोषी रथात श्रमिह सर्वदा । शुद्धविद्यान्तमध्वानं स तस्यां विभाव्य तु ॥ २२ ॥ रत्नादिपम्चवर्गास्तु विन्यसेत् तु यथाक्रमम् । वजं चार्कमाणि नीलं महानीलं च मौक्तिकम् ॥ २३ ।। पुष्परागं मरतकं वैर्य पद्मरागकम् । इन्द्रावीशानपर्यन्तं माणिक्यं मध्यतः स्मृतम् ॥ २४ ॥ सामायोवारूप्याणि पित्तलं कस्सीसके । देवलोहं सुवर्ण च पूर्वाचं मध्यमान्तकम् ॥ २५ ॥ वाले शिला तोरिका च माक्षिक हेममाक्षिकाम् । गैरिक गन्धकं चानं पारतं नवमं स्मृतम् ॥ २६ ॥ उशीरं च हरिक्रान्ता रक्तचन्दनकागरू। शारिनोत्पलमाळेयरुक्छरखकुसुमाइयाः ।। २७ ।। भोषधीविन्यसेवाय नाहीन गोधूमकांस्तिलान । माषमुद्रयवश्यामाशालीश्चन्द्रादि विन्यसेत् * ॥ २८ ॥ संक्षिप्तासु प्रतिष्ठासु रतादीनामसम्भवे । सादिपचवर्गेभ्यो वनं हेम च पारतम् ॥ २९ ॥ 'मम्यतोऽg- बागानि' इति ममुख कारः।

·ईशानशिवगुरुदेवपत्ती
जिवापा
हरिकान्तां यवांचैव मध्यगर्ने तु विन्यसेत् ।
रमादिवर्गान् सद्यादिकलाभिविन्यसेत् पृथक् ॥ ३०॥
सद्यादिब्रह्मभिर्मध्ये लोकेशाख्याभिरेव वा ।
मध्यगर्ने हेममयं कूर्म वृषभमेव वा ॥ ३१ ॥
संस्थाप्यानन्तमन्त्रेण प्राग्याम्याप्येन्दुदिक्ष्वपि ।
वृषभं परशुं चाक्षस शूलं हिरण्मयम् ।। ३२ ।।
निवृत्यादिकलाभिस्तु विन्यस्यालिप्य वै शिलाम् ।
पायसेनाहतस्वच्छवाससाच्छाद्य वर्मणा ॥ ३३ ॥
गन्धायैस्तु निवेद्यान्तमिष्टा दद्याद् दिशाबलिम् ।
कसरापूपलाजाम्बुधानाहारिद्रसक्तुभिः ॥ ३४ ॥
क्रमात् सेक्षुरसानेन दत्त्वा दिक्पतिनामभिः ।
मों
देवं रुद्रं पुरस्कृत्य प्रतिगृहन्त्विमं बलिम् ॥ ३५ ॥
पैशाचान्तानि भूतानि सर्वाणीह यजामहे ।
सर्वदिग्वासिभ्यः सर्वभूतेभ्यो नमः ।
इत्थं प्रतिदिश दत्वा मात्वाचम्य प्रसनधीः ।। ३६ ॥
शिलासूत्रादिदोषानममेण जुहुयाच्छतम् ।
ततो लिङ्गं दोत्थाप्य शिरसायें प्रदाय च ॥ ३ ॥
अभिषुत्य च तं वाग्भिर्जयशब्दादिमः।
गीतवाद्यादिनिपिहेमरत्नाम्बरादिभिः ॥ ३८॥
क्षिपद्भिर्यजमानाचैर्देवं नीत्वा प्रदक्षिणम् ।
आचार्यो मूर्चिपैः सार्धं द्वारदेशेऽवतार्य तु ॥ ३९ ॥
भद्रपीठे तु संस्थाष्य स्भिरा भया इतीरयेत् ।
महतप्रस्तरे द्वारे द्वारशाखादिकस्य तु॥०॥
असंस्पर्शेन तल्लिो पाठ चान्तः प्रवेशयेत् ।
देहली बारशाले वा मिति पोर्ध्वमुदुम्बरम् ॥ ११॥
लिस्पृशति पीठ वा तदा दोषो महानपि ।
सयका नामूला हुँ । वस्वा च दक्षिणाम् ॥ ११ ॥

·०३ उत्सरा सप्तस्वारिंशः पटलः । भसंस्पर्शन शाखादेरन्तलि प्रवेशयेत् । अनारमा यदा मिचिद्वारं चाप्यकृतं यदा ॥ १३ ॥ द्वारोदेशप्रदेशेन तदा देवं प्रवेशयेत् । सतो असशिलामिया हेतिनाच्छादनाम्बरम् ॥ १४ ॥ अपनीय शिलाश्वत्रे लिहंतु प्रविशेद् यदा । अनायासेन तयोग्ययन्त्रेण प्रगुणीकृतम् ॥ १५॥ -तथा भूतिधरैः सार्धमाचार्यों लम आगते । सुनिमितक्षणे तमिन् छिवोऽहामिति भावयन् ॥ १६ ॥ शिवशक्त्योस्तदैकत्वं ध्यायच्छक्ति शिला स्मरन् । हत्कण्ठतालभूमध्यब्रह्मरन्ध्राण्यतीत्य तु ॥ ४७ ।। प्रमादिकारणत्यागात् स्वमन्त्रं निष्कलान्तगम् : ध्यायन्नुचारयालि प्रतिष्ठाप्य प्रसन्नधीः ॥ ४८ ॥ सष्टिमार्गेण चेशानपुरुषादिक्रमेण तु । तत्त्वाध्वानं तु शक्त्यादि लिङ्गमूर्ती विमान्य तु ॥ १९ ॥ शुखामिः सिकताभिस्तु शिलारन्धं प्रपूरयेत् । पुनः संक्षुध संक्षुध रन्नं हेमशलाकया ।। ५० ।। लिनाशीपिगं नीत्वा पीठं लग्बनरज्जुमिः । सुनिश्चिते तदा लमे शन िऽवतारयेत् ॥ ५१ ।। तारं च शक्तिबीजं च क्रियाशक्त्यैपदं ततः । उमायै नम इत्यन्तं मन्त्रं सृष्टिकमात् स्मरन् ॥ ५२ ॥ उच्चारयन् विन्डकां तु लिनेन सह योजयेत् । स्थाप्यमानं यदा लिङ्ग पाठं वा चालितं भवेत् ॥ ५३ ।। यां यां दिशं संश्रितं तत् तपदिक्पालमन्त्रतः । शान्ति कुर्यानिजस्थाने स्थिरीकस्य तु सूत्रकः ॥ ५४ ॥ द्विशतं त्रिशतं वाज्यं तिलान् हुत्वा तु दक्षिणाम् । दादम्यादिकानां तु गजं वा वर्णनिर्मितम् ॥ ५५ ॥ ' दि.पा.

·ईमानशिवगुल्देवपदती
काबनं महिषं छागं मुक्काहारं च पित्तलम् ।
धेनुं पयस्विनी रूप्यंक्रमण स्थापकाय तु । ५६ ॥
ततो लिङ्गं च पीठं च नमस्कृत्य कतां गतम् ।
आचार्यो जुहुयाद् ब्रममूलास्तु शतं घृतम् ॥ ५० ॥
पुनरागत्य देवेशं नत्वा विज्ञापयेद् गुरुः ।
निर्दोषतां प्रसीदास्मन्नपराध क्षमस्व भोः॥ ५८ ॥
इत्युक्त्वा सिकताभिस्तु कश्चिद् रन्ध्र प्रपूरयेत् ।
अशेषमष्टबन्धेन नारन्ध्र विदीत च ।। ५९ ॥
लाक्षा सर्जरसः शकः सिकतानिफलारसः ।
कुन्दुरुष्कं च संपिष्टं वजलेपोऽयमारितः ॥१०॥
आम एवेति यावत् । अथवा,
लाक्षा सर्जरसः सिक्थं शर्कराचूर्णगुग्गुलः ।
गौरकं च गुलं तलमष्टवन्ध हतारितः॥ ६१ ॥
भन्त्याद् भागाभिवृद्धिः सात् पाकविचक्कणवद् भवेत् ।
अपि च।
लाक्षागुलमच्छिष्टगुग्गुल्ला समांशकैः ॥ १२॥
सर्जचूर्ण तु तुल्यं स्याद् गैरिकस्य तदर्षतः ।
सर्वेषामर्षमानेन तैलं काले नियोजयेत् ॥ १३ ॥
अयःपात्र पचेद् युक्त्वा तदन्या मूदुवाडेना ।
अत्रापि चिक्कणीपाको शेयो निपुणेन हि ॥१४॥
एतेषामष्टवन्धानां क्षिप्त रखता नवेत् ।
मिपीठं तु नारन्नं नारं तु न विशे(दबा ॥१५॥
मथवा सीसपत्रैस्तु नीरन्धकरणं स्मृतम् ।
उहप्रत्यूहतो युक्त्या कि प्रधान व ततः ॥ १६ ॥
निद्राकुम्भेनाभिषिच किधिच्छा युदरपि ।
अर्घ्यपचामृत जलपान्तरैः क्रमांत् ॥१०॥
यवगोषमचूर्णाबरवपृष्यामिषेचयेत् ।
ततः शयनवेदिस्थ शिवकुम्भं च वर्षनीम् ॥१८॥

·शिवमतिहाधिकार उत्तरार्धे सप्तचत्वारिंशः पटकः ।
समानीयाभिषिच्येशं विवेशकलशैस्ततः ।
पीठस्याधः स्वदिक्ष्वेवमभिषिच्य यथाक्रमम् ।। ६९ ।।
शान्तिकुम्भान् पुनः स्वेषु स्थानेष्वेव तु विन्यसेत् ।
अध्ये दत्त्वाभिपूज्याथ बलि + + + + + या ॥ ७० ॥
मुष्टया पीठं तु संस्पृश्य चाहुष्ठाण व शिवम् ।
लिङ्गं शिवमनुस्मृत्य पार्वती पिण्डिकां स्मरेत् ॥ ७१ ॥
तारं मूले शिवायान्ते नमोमन्त्रः शिवस्य त ।
तारं शक्तिः क्रियाशक्त्यै उमायै नम इत्याप ।। ७२ ॥
मन्त्रइयं तु सन्दध्याद् भुक्तिकामस्य मुक्तये ।
विपरीतं तु सन्धेयमथ कादित्रिभागके ॥ ७३ ।।
आत्मादितत्वतत्त्वेशान् विन्यसेत् पूर्ववत् कमात् ।
भाधारानन्तधर्मादीन् वामादीन् पीठगान् न्यसेत् ॥ ७४ ॥
मूर्तिविद्यातनुमनून लिने तारहृदादिकम् ।
मूर्ति विद्यातनुं पचकलाभिश्च षडध्वभिः ॥ ७५ ॥
व्याप्यव्यापकभावेन सर्व सचिन्त्य योजयेत् ।
-मूर्तिः शक्त्यन्ततत्त्यैः स्याद् दशदिम्बाहुमण्डला ॥ ७९ ॥
पञ्चस्रोतोमुखी दिव्या पञ्चमन्त्रशरीरिणी ।
निवृत्तिपादजजोरः प्रतिष्ठाजघनादिका ॥ ७७ ॥
विद्याइदयवक्षांसा शान्तिवक्रसरोरुहा ।
शान्त्यतीतकलाशीर्षा भुवनाध्वतनूरुहा ॥ ७८ ॥
वर्णमन्त्रावरुधिरा पदमांससिरादिका ।
तत्साध्वमज्जशुक्लास्थिरशषाध्वमयी स्मृता ॥ ७९ ॥
मूलमन्त्रं स्वहृत्पमाद् द्वादशान्तशिवान्वितम् ।
संर वृत्य चैतन्यधनं परं ज्योतिरनामयम् ॥ ८ ॥
तस्मात् पुष्पाञ्जसिगतं कमानीवेशमस्तकम ।
नारीमार्गेण लिनान्तं मूा इस्पङ्कजोदरे ॥ ८१ ॥
संस्थाप्य सर्वतो मती मूर्तावनानि च न्यसेत् ।
पान्तं पष्ठस्वरोपेतं निन्दं चिच्छतये नमः ॥ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [क्रियापादः तारादिकमुर्दीनं लिङ्गं व्याप्तं तु विन्यसेत् । निरोध्य तु यथापूर्वमथ पिष्टादिनिमितैः ॥ ८३ ॥ लोकपालायुधैः स्वैः खैर्मन्त्रैरुद्धर्तयेच्छिवम् । नन्यावत्पिलाम्भोजश्रीवत्सस्वस्तिकाम्बुजैः ।। ८४ ॥ आदर्शचामराभ्यां चाप्यघोरास्त्राभिमन्त्रितैः । उद्वर्त्य पैष्टैर्गन्धाद्भिर्यथावत् सपयेच्छिवम् ॥ ८५ ॥ वस्त्रभूषणगन्धाधैरुपचारैर्यथोदितैः । निवेद्यान्तं यजेद् देवं जपेचाष्टोत्तरं शतम् ॥ ८६ ॥ यजमानाभिधानाचं नामैश्वर्यपदान्तकम् । कृत्वा संप्रार्थयेदस्मिन् सदा संनिहितो भव ॥ ८७ ॥ तथेति देवानुज्ञातो गत्वा कुण्डान्तिकं गुरुः। मूलेन चोमामन्त्रेण जुहोति घृतपायसम् ।। ८८ ॥ पाच्यां वृष प्रतिष्ठाप्य दक्षिणे लकुलीश्वरम् । गणेशं नैर्ऋते लोकपतीन् स्वस्वदिशास्वपि ।। ८९ ॥ मातृयमात् पश्चिमतः शास्तारं तु मृगे गुहम् । भल्लाटे स्थापयित्वाष्टदिक्षु पूर्वादिषु क्रमात् ॥९॥ स्थण्डिलेष्वमिमाधाय जुहुयुर्मूर्तिपाः पृथक् । इन्द्रऋतुं न इत्यैन्याममि दूतं तथानले ॥ ९१ ।। नाके सुपर्णे याम्ये तु नैर्ऋत्यां मोपुणः परा। यं रक्षन्तीति वारुण्यां वायवायाहि मारुते ॥ १२ ॥ मौम्ये तु सोमं राजानमशान्यां न त्रियम्बकम् । पलाशखदिराश्वत्थाप्लक्षन्यग्रोधविस्वजाः ॥ ९३ ।। मौदुम्बर्यश्व कामयः समिधोऽष्टी यथाक्रमम् । सर्वद्रव्य होत्यमममूलरतु मध्यतः ॥९४ ।। द्रव्यस्तैरेव लोकेशमन्त्रदिक्ष जुहोति च । रात्रौ गणेश्या बलिं दधात् पूर्वादितः क्रमात् ॥ ६५ ॥ प्रथममहः।

·लाधिकार] उत्तरा सप्तचत्वारिंशः पटलः । अथ द्वितीयदिवसे गुरुर्मतिधरैः सह । सात्वा नित्यविधानेन शिवमिष्ट्वा यथाविधि ॥ ९६ ।। अच्छिद्रीकरणाय प्राग्याम्याप्यार्थशवहिषु । कुण्डेषु जुहुयादाज्यं शिवाधारास्त्रमन्त्रतः ॥ ९७ ।। तथा पाशुपतास्त्रेण मूलेन च यथाक्रमम् । आमेयादिष्वघोरामात् सावित्र्या च शिवाजया ॥ ९८ ॥ गायत्र्या च तथा गौरीगायत्र्या च सहसकम् । त्रिकालं देवमभ्यर्च्य दत्त्वा भूतबलिं निशि ॥ ९९ ॥ तृतीयेऽपि दिने प्राग्वदिशा देवं विधानतः । भाज्येनैन्यादिकुण्डेषु विशां शान्त्यै जुहोति च ॥ १० ॥ ब्रमाः स्वस्वमत्रैस्तु प्रतिकुण्डं सहसकम् । चरं चैव दशांशेन बलि दद्याच पूर्ववत् ॥ १०१ ॥ ततश्चतुर्थे दिवसे सविशेष शिवं यजेत् । यथावत् कलशैर्देवमष्टोत्तरशतान्तकैः ॥ १०२ ॥ एकाशीत्यूनपञ्चाशत्पन्चविंशतिभिस्तु वा । नवकेनाथवा शक्त्या तचल्लिमानुसारतः॥ १०३ ॥ सापयेत् मानपटले यथाने वक्ष्यते तथा । महानैवेधकं च स्यात् सपनानुगुणं यथा ॥ १० ॥ प्रतिकुण्डं घृतं हुत्वा वागीश्चयां सहसकम् । प्रमार्जुहुयात् प्राग्यच्छिवामौ अपयेञ्चरुम् ॥ १.५ ॥ निवेधार्ष तु देवाय शेषं तु नवधा कृतम् । प्रतिकुण्डं यथाशक्ति जुहुयुगुरुमूर्तिपाः ॥ १० ॥ शिवाखाबष्टमन्त्रैम द्वितीयादेवसोदितः । यथाशति घृतं हुत्वा प्रवक् पूर्णी जुहोति च ॥ १०७॥ निर्माल्यमपनीयाय संसाप्य कुसुमाष्टकम् । भारोप्य दिम्बा दत्त्वा सापेक्षं स्वमर्नु ततः ॥ १०॥ मूतों तु शिविलहत्य चणं लिजऽभिपूजयेत् । नीलवर्ण चतुर्वक्त्र प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥ १०९ ।।

·ईनधियगुरुदेवपद्धती चतुर्भुज प्रदीप्तास्यं जटाजूटेन्दुशेखरम् । अक्षसक्छूलटकांश्च विभाणं च कमण्डलुम् ॥ ११ ॥ नागोपबीतकटकरक्तवस्त्राभिभूषितम् । एवं ध्यात्वा तु तल्लिकादाहृत्यात्महृदम्बुजे ॥ १११ ॥ निवेश्यशेनेजस्थाने चण्डवरं शिवालयम् । आषारशक्तिकमलपीठे संस्थाप्य तदि ॥ ११२ ॥ स्वहत्वं चण्डमानीय नाडीमार्गेण विन्यसेत् । पूजयेचासनायविक्रमान्मुख्योपचारकैः ॥ ११३ ॥ तबथा चण्डासनं नमोन्तं स्याबण्डमूर्तिश्च तादृशी । मूलमन्त्रश्च धुन्यादिश्वरपदं ततः॥ ११४ ॥ चतुर्थन्तं शिखाबीजं फटकारश्च नमोन्वितः । अनानि चण्डशब्दाचं हृदयादीन्यनुक्रमात् ॥ ११५ ॥ चतुर्दान्तानि हुंफट् च नमोन्तं तानि पञ्चमिः । आसनादिक्रमाविष्ट्वा सानायैरुपचारकैः ॥ ११६ ॥ निवशिवनिर्माल्यैः पुष्पाबैस्तं प्रपूजयेत् । भय लिङ्गं तु संसाप्य मन्त्रानुद्दीप्य पूर्ववत् ॥ ११७ ॥ संपूज्य गन्धपुष्पायनवेयं च प्रदाय तु । मानार्यों मध्यमे कुण्डे दद्यादाहुतिसप्तकम् ॥ ११८ ।। तपया स्थिरोऽव व्यापकतद्वदप्रमेयस्ततः परम् । अनानिनुदी नित्यश्च ततः स्यादविनश्वरः ॥ ११९ ॥ नित्यतृप्तश्च ससान्ते भव स्वाहेति योजिताः । मन्त्राः स्युरोमिर्तुत्वाज्यमभिरेव शिवं स्पृशेत् ।। १२० ॥ सहर्म वा तवर्ष वा शतं वा जुहुयाद् घृतम् । मोरासब्याइतीमिः पूर्णा च जुहुयात् पुनः ॥ १२१ ॥ कुण्डेभ्यः स्वमन्त्रामीनदास्य पहबजे । तवैव शिवकुम्मा लोकशान द्वारदेवताः ।। १२२ ।।

·v शिवलिाधिकारः] इसससशपरवारितः पटलः । तोरणध्वजकुम्भस्था देवताच विसर्जयेत् । निशि भूतबलिं दत्त्वा खात्वा मूर्तिधरैः सह ॥ १२३ ।। शिवं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य प्रसादयेत् । ततो हिरण्यवसनक्षेत्रमूषणवाहनैः ॥ १२० ।। आचार्य तोषयित्वादौ वित्तशाम्यविवर्जितः । तदशांशेन मूर्तीशानध्येसुंश्च तदर्धतः ।। १२५ ॥ जापकांश्च तदर्षेन शुभूश्च तदर्षतः । ब्रामणान् लिनिनो भक्तान् दीनान्धादींस्तथार्थिनः ॥ १२६ ।। अन्यानपि यथाशक्ति तोषयेत् कनकादिभिः । सर्वस्वेनाथवान तृतीयांशेन वात्मनः ॥ १२ ॥ प्रतिष्ठां यजमानस्तु कुर्याल्लिास्य भक्तितः । वित्तशाठ्येन यः कुर्यात् प्रतिष्ठां शक्तिमानपि ॥ १२८ ॥ न स तत्फलमानोति प्रलोभाकान्तमानसः । ततस्तु यजमानाय स्वस्वकर्मफलार्पणम् ॥ १२९ ।। आचार्याद्यास्तदा कुर्युः सपुष्पसाललैः करैः । ततः कर्ता स्वपुत्रायैः स्वजनैश्वामिसंवृतः ॥ १३ ॥ नित्यपूजादिसिद्ध्यर्थं विभवं तत्र कल्पयेत् । य एवं कुरुते भक्त्या प्रासादायां रवशक्तिः ॥ १३१ ॥ लिङ्गप्रतिष्ठां सोऽमुष्मिल्लोके कामानीप्सितान् । अवाप्य पुत्रमित्रापरन्ते लोकानांप्सितान् ॥ १२ ॥ प्रामोति तद्विमानादौ यावन्तः परमाणवः । तावद् वर्षसहस्राणि भोगान् प्राप्य शिवं प्रजेत् ॥ ११३॥ इत्वं प्रतिष्ठा कथितेन्दुमौलेज्येष्ठाविलिशाम्युचिता यथावत् । श्रेष्ठानि तन्त्राणि शिवेदितानि काष्ठान्तमाजव्य बहुप्रकारम् ॥ ११ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिवान्तसारे जिवापादे प्रतिष्ठापटक ससचवारिकः ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
[
किपा
भयापचत्वारिंशः पटलः।
अब नित्योत्सवं शम्भोः कुर्यात् सांनिध्यकारकम् ।
येनारिष्टानि शाम्यन्ति गुणास्तुष्टिं व्रजन्ति च ॥ १॥
त्रिसन्ध्यं पूजयित्वेशं नैवेद्यहवनान्तकम् ।
रुद्रपारिषदेभ्यस्तु बलिं दया यथाविधि ॥ २ ॥
मत्र मञ्जयो-
"कुर्यानित्यवालि त्रिसन्ध्यमुदितं पाक्यस्तदर्थ चरु-
हन्मन्त्रेण तु तण्डुलांस्तु सलिलैः प्रक्षाल्य चामौ पचेत् ।
तेनाज्यं त्वभिधार्य पकसमये मलेन मन्त्रेण तत्
तेनैवाप्यवतार्य तेन हविषा लिङ्ग प्रकुर्याच्छुभम् ।।
इति । तपथा-
सौवर्णे राजते तद्वदमत्रे ताम्रजेऽपि वा।
षोडशाहलविस्तीर्णे पौते चाज्याभिषारिते ॥ ३ ॥
सिद्धं हविस्तत् प्रक्षिप्य हृदयेनाभिषार्थ तु ।
मूलेनोचं भवेल्लिक रविदिग्वसुमात्रकैः ॥५॥
श्रेष्ठादिकं तदाज्येन दना चालिप्य सर्वतः ।
सस्वर्णपुष्पं शिरसि तस्मिन्नावाब मूलतः ॥ ५ ॥
शिवं चलासनगतं गन्धावः पूजयेत् क्रमात् ।
भेरीपणवगोवक्त्रढक्काझल्लरिकानकैः ॥ ६॥
तिमिलामड्डुकाम्भोजतालकाहलमर्दलैः ।
सवेणुवीणाकांस्यम बालयात्रामिछसिमिः ॥ ७॥
मध्यमं पधिमात्रं तु बादयुम वादकाः ।
ततः खातं द्विजं शिष्यं शुभ वाम्यतं शुचिम् ॥ ८॥
शकोणीपेचिरासहं कटकाविभूषितम् ।
संप्रोक्य तं वृष ध्यात्वा तखि'पात्रसंस्थितम् ।।९।।
भारोप्य तस्य शिरांस पुष्पाण्यारपयेद् गुरुः।
तवैवान्यस्तु सकळ कि हमार द्विवः ॥ १०॥

·निकालवाधिकारः] उत्तरा अपचत्वारिंशः पटलः ।
आवाहितशिवं त्वये गच्छेत् तु शिरसा वहन् ।
रयेन वा शिबिकया द्विजारूढगजेन वा ॥११॥
तथैव विप्राः शुचयः साताः सर्वेऽपि वाग्यताः ।
छत्राणि च वितानं च षण्टां कुसुमचामरम् ॥ १२ ॥
सग्गन्धपुष्पधूपांश्च धारयेयुः समाहिताः ।
तथान्ये दीपकलशदर्पणान् हेमपादुके ।। १३ ।।
+++++ यो वापि सुवेषाः समलस्कृताः ।
तत्र देवाप्रतो गच्छन् सामान्यार्थ्यकरो गुरुः ॥ १५ ॥
गन्धपुष्पादिकैरिष्ट्वा गणेभ्यः प्रक्षिपेद् बलिम् ।
तत्र देवाग्रतो नार्यः सुरूपाः समलकृताः॥ १५॥
गीतनृतं तथा कुर्युरन्ये + + + + + + ।
++ येन वजन्त्यग्रे प्रणमन्तः स्तुवन्ति ये ॥ १६ ॥
नृत्यन्ति ये वा गायन्ति मुच्यन्ते सर्वकिविषैः ।
विमानस्य चतुर्दिक्षु पूर्वादिद्वारपालकान् ॥ १०॥
नन्दिनं च महाकालं भृशीशं गणनायकम् ।
वृषभ षण्मुखं देवीं + + + + + + + + ॥१८॥
तत्र दक्षिणतो द्वारे दक्षिणामूर्ति ++ + ।
++ तिं चेति केचित् ()
स्वदिक्ष्विन्द्रादिलोकशांस्तारादिस्वस्वनामभिः ॥ १० ॥
नमोन्तमिति पूज्यैतान् बलिं तेभ्यो विनिक्षिपेत् ।
इन्द्रात् प्राच्यां + + + + + + + + + + + + ॥ २०॥
सबकायास पुत्राय प्रभायै चास्य वामतः ।
समन्दाय वायोः प्राच्यां तु दुर्गायै स्कन्दपूर्वतः ॥ २१ ॥
सोमात् पूर्वे कुबेराय चण्डेशाय स्वगोचरे ।
क्षेत्रे + + + + + + मुख्याभिर्विकिरेद् बलिम् ॥ २२ ॥
भयान्तर्गोपुरद्वारि तीक्ष्णनेत्राय दक्षिणे ।
बलि द्वाःस्थाय विकिरेन्मृगासाय तबोचरे ॥२३॥

·लालशिवगुरुदेवपरती
गोपुरादय निष्कम्य प्रादक्षिण्येन तु ब्रजेत् ।
बलिपीठे ++++++ स्थित्वा तदुन्मुखः-1॥
ये समस्तं जगद् व्याप्य तिष्ठन्ति बलिकारिणः ।
ते रुद्रपार्षदाः सर्वे गृहन्तु बलिमुत्तमम् ॥ २५ ॥
इत्यनेन गणान् शम्भोः श्रावयित्वा ततो गुरुः ।
मध्यहारान्तरा गच्छन्ना + + + क्षिपेद् बलिम् ॥ २५॥
अष्टौ गणेशा नन्द्याबाः कोटिकोटिगणेश्वराः ।
नन्दीशश्च महाकालो भूतनाथो महीधरः ॥ २०॥
पर्वतेशो गुहेशश्च कालपाशकपालिनौ ।
प्रागादिकं क्रमादेभ्यः स्वाख्याभिर्विकिरेद् बलिम् ॥ २८ ॥
ततस्तु बलिपीठस परितस्तूपपीठगान् ।
भूतिदायांस्तु पूर्वाधं संपूज्य विकिरे बलिम् ॥ २९ ॥
भूतिदं दुर्निरीक्षं च भीमरूपं सुलोचनम् ।
सुमुखं त्रिशिखं चेति त्रिभुज त्रिशिरसं तथा ॥१०॥
पिङ्गलं हरसेनं च दशैतान् भूतनायकान् ।
पिङ्गलं तत्कुमुदके हरसेनं तथोपरि ॥ ३१ ॥
पीठपङ्कजमध्ये तु निजाख्याभिर्नमोन्तकम् ।
हरसेनं तु तन्माना तद्वायत्र्या च पूजयेत् ॥ १२ ॥
भो हरसेनाय विद्महे महाबलाय धीमहे तन्नो दशमूर्तिः प्रचोदयात् इति ।
सर्वान्नेन बलिं दद्यात् पुष्पाचं तदशेषतः ।
क्षिप्त्वा नमस्कृत्य गुरुः प्रविशेद् देवमन्दिरम् ॥ ३३ ॥
ततः प्रवृत्तसङ्गीतलास्यताण्डवमण्डनैः ।
विलम्बितं समाश्रित्य द्वितीयं तु प्रदक्षिणम् ॥३०॥
नीत्वा द्रुतं तृतीयं तु गीतवादित्रनिखनैः ।
नीत्वा प्रदक्षिणं देवमालयान्तः प्रवेशयेत् ॥ ३५॥
अन्तर्मण्डलके प्राग्वत् परिक्रम्य प्रदक्षिणम् ।
प्रक्षाल्य पादौ प्रविशेन्मण्डपे वार्षमण्डपे ॥३५॥

·Monorre] उत्तराचे भष्टचत्वारिंशः पटलः ।
पीठे निवेश्य संपूज्य प्रणम्याभिप्रसाब च ।
मचालिमास्थितं देवं मूललिजे नियोजयेत् ॥ ३७ ॥
अवविजेतु चण्डेशमावापेक्षा विसज्य तु ।
सदनानिय क्षणिकमगाधेऽम्भसि निक्षिपेत् ॥ ३८ ॥
बचाद् गोभ्योऽथवा नित्यमतो नित्योत्सवः स्मृतः । ..
निस्योत्सवाधिकारः ।
महोत्सवविषिः शम्भोः कथ्यते येन तर्पिताः ॥ ३९ ।।
गणाः सगणनायाः स्युः सर्वशान्तिप्रदा नृणाम् ।
प्रतिसंवत्सरं वापि प्रतिषण्मासमेव वा ॥ १०॥
शिवयात्रोत्सवं सम्यक् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये ।
तत्र यात्रा रथेन स्वादथवा शिविकादिना ॥१॥
चक्रवर्त्यपचारेण तल्लक्ष्मातो निगचंते ।
शिविका रथाचं च यानं खट्वादिकं तु यत् ॥ ५२.॥
शयनासनसंज्ञं स्यात् तल्लक्ष्म पृथगुच्यते ।
पैठी च शैखरी मौण्डी त्रिविधा शिनिका भवेत् ॥ १३ ॥
पैठी तु भितिकान्ता स्याच्छैखरी शिखरान्विता ।
.मौण्डी स्तम्भोचरान्ता तु शालाच्छादनसंयुता ॥ १४॥
सासायामादिकं वासां समानं तच कध्यते ।
त्रिवितस्तिकवितारा वीर्षा पम्चवितस्तिकम् ॥५॥
विका मध्यमोठे त्रिषण्मात्राहुलाधिके ।
मध्य वायता व्यासात् खकर्णायामतोऽपि वा ॥१॥
भ्यासार्थ मिचितुझं स्याच्ठूठायो मध्यमाघरौ ।
महरूविहीनीचे मुख्यमध्यापमक्रमात ॥ १७ ॥
साक्षरवेदारिषिकाविस्तृतिः स्मृता ।
सा स्वव्यासामु स्याद् बन्तदादिनिर्मिता ॥१८॥
कम्पपहबनिमानि मुदं निममेव च ।
साद अबपतिका खमीपिकाकतिर्मवेद ॥९॥

·ईकानशिवगुरूदेवपद्धती मिरोहवं तु हस्तस्य व्यासः सार्धाङ्गलोऽधमः । सार्वदिमात्रयशश्च विस्तारौ मध्यमोत्तमौ ॥ ५० ॥ भ्यासत्रिपादन वा हस्तोज़ गोलकाधवत् । बेत्रावद् वा छत्रामो हस्तो दन्तादिनिर्मितः ॥ ५१ ॥ इषिकाहस्तयोर्मध्ये त्रिधा भक्तेऽधरोर्ध्वयोः । भागयोर्मध्यतोऽन्ते चाप्यादौ स्युर्वेदकम्पकाः ॥५२॥ सार्षद्वयद्वयाध्यर्षमात्रैः श्रेष्ठादिकम्पकाः । ++++++ भागो गलिकाफलकान्वितौ ॥ ५३॥ मध्यभागे तथा शिष्टावूर्वाधःकम्पकावपि । नरनारीनाटकाचैरलकुर्यात् तु युक्तितः ॥ ५४ ॥ इषिकाहस्तयोर्मध्ये व्यालाः स्युः कोणगा बहिः । अषिकांपन्य + + + + + + + + + + ताः ५५॥ स्वव्यासकर्णमात्रेण मुष्टिवन्धविनिगमः । निर्गमो मकरास्यो वा व्यासायामस्थभक्तया) ॥ ५६ ।। नन्दरुद्रसमाः कार्यास्तुल्या वा स्युः शरर्षिभिः । स्तम्भानां तु धनन्यासौ कम्पानां च समौ स्मृतौ ॥ ५५ ॥ था++++++++++++++भिः । त्रिचतुर्मात्रविस्तीर्णाः पट्ससाष्टालोच्छूिताः ॥ ५८॥ सहीराकुम्भाः स्युरधःपादाः सलमकाः । ताम्रायसः कीलपयुक्त्या स्युः सर्वतो दृढाः ॥ ५९॥ इपीणां तु+मा++ +++++ + ||६.॥ पैठीत्वं शिविका प्रोक्का शैखममौण्डिके तथा। पुर्यावनेन मार्गेण विशेषस्तु निगयते ॥११॥ स्वन्यामनुस्योचोर्ध्वाधि ++++++पेता जालभिपिसमाहता ॥ १२॥ साटाच्छादनयती सहारा युक्तिो भवेत् । सम्माना मयतो मान सिलिकाना विधीयते ॥१० + +

·नाधिकार: उत्तरा भापत्वारिंशः पटलः ।
मधूकशाकतिमिशपनसा + + + + ताः ।
शिधिकाधिकारः।
रथ + + +
--
+
रव + + + पातु षट्सप्ताष्टवितस्तिभिः ॥ ६४ ॥
व्यासश्चाक्षायतिः सैव नाभ्यन्ताक्षोतरायतिः ।
स्वन्यासाध्यर्षमायामो रथोपस्थस्य कीर्तितः ॥ ६५ ।।
+ + + वा नवा।
सप्त वा पञ्च वा युक्त्या बद्धाश्चाक्षोचरोव॑तः ॥ १६ ॥
तिर्यक्कम्पैस्तु तावद्भिरयाकीदृढीकृतः ।
अप्राक्षान्मध्यभारो यः स चेषादण्ड इष्यते ॥ ६७ ।।
तस्योपरिष्टाद् यद्
वक्र दारु + + + + + + ।
वरः स्यात् तदायामो हस्तत्रयमितो भवेत् ॥ ६८ ॥
आवककूनरस्त्वने पद्मकुड्मलसनिमः ।
ऊर्ध्वं तु भारदारूणां फलकाभिस्तु युक्तितः ॥ ६९ ॥
प्रस्तरः पट्टकीलायैः सुद्धः सुसमो भवेत् ।
स्वायामवेदभागेन रथोपस्थाप्रनिर्गमः ॥ ७० ॥
सारविप्रभृतीनां स्यादासनार्थ प्रकल्पितः ।
मक्षोचरायामसमा चक्राणां विस्तृतिः स्मृता ॥ १ ॥
तन्मध्यनाभयस्तास्तु दशमात्राइलोकताः ।
सावदेव च तासां तु विस्तारः परितः स्मृतः ॥ ७२ ॥
पकचरान्य + षु द्वात्रिंशद् वा तदर्धतः ।
ते स्थः पिपीलिकामध्या यवमध्यास्तथापि वा ।।
इन्दीवरदाकारा मातुलझोपमास्तु वा ।
नाम्यादि तेषामायामो नेमेः सीमावितो भवेत् ॥ ७ ॥
नेमिन्यासस्तु वेदेषुषण्मात्रोऽन्तापमादितः ।
पुष्पस्वस्तिकखणेन्दुमत्स्यायैस्तदलकतिः ॥ ५५॥
पार्षमानवीर्षाः स्युः स्तम्भाश्चत्वार एव हि ।
मनाप्रयोस्ते व्यासेन चतुस्यान्सभिताः ॥५॥

·ईशानशिवगुरुदेवपदती
ते चापि सुहटाः कार्याः स्तम्भलक्षणसंयुताः ।
सम्भोचरामभागैकभागाद् मित्त्युमतिर्भवेत् ॥ ७७ ॥
ईपादिहस्तदण्डान्तकम्पपनायलकृता ।
भूतन्यालगजायैश्च नाटकैम्ब विभूषयेत् ॥ ७८ ॥
सर्वत्र कीलेः सुदृढेस्ताम्रायःपट्टबन्धनः ।
मुलं युक्तिः कृत्वा स्तम्भानामुपरि क्रमात् ॥ ७९ ॥
पोतिकोत्तरसंयुक्त कपोतावरकरकृतम् ।
प्रासादमण्डपाकारं रम्यं सशिखरं भवेत् ॥ ८॥
एवमेव रथं कुर्याद् राख्यं शिखरं विना ।
सावमिको द्विचक्र: स्याच्छिखरस्तम्भवर्जितः ॥१॥
वितस्तिमिचिसंयुक्तः सेषादण्डः सकूबरः ।
शकटोऽपि द्विचक्रः स्याद् भितिस्तम्भादिवर्जितः ॥ ८२ ॥
पर्यहस्य तु विस्तारो दैर्घ्यं च शिविकासमम् ।
इषिकाः स्युस्तदाकाराः कम्पपमाबलम्कताः ॥ ८॥
भष्टादशाहोत्सेधाः पादाः श्रेष्ठाः सहेषया ।
त्रिपक्षकाला मध्याः कनिष्ठा द्वादशाहलाः ॥ ८ ॥
स्वोचामभुव(ह)तीष्वंशाच्छूछाया पादविस्तृतिः।
पादा न्यालहरिप्रख्याः श्रेष्ठा मध्यास्त्वथाषमाः॥ ८५॥
ऋजवः केवलाः पादा एकद्रव्याः समाः शुभाः ।
इपिकाब मिथस्तुल्याः शुभा दादिनिर्मिताः ॥ ८६॥
हैमा दान्ता दारवाब पादेपास्तूतमादिकाः ।
सोमकासपशभ्यां प्रस्तरौं श्रेष्ठमध्यमौ ॥ ८॥
भषमः फलकामिः स्यात् स चेवादारुमः स्मृतः।
सिंहन्यालारप्रिपर्यौ विप्रक्षत्रिययोः सतौ ८८ ॥
भन्येषाम्जुपादाः स्युः सर्वेषामजयोध्या।
मवसरैस्त क्रमाद् विचतिमात्रकैः ॥४९॥
भेडाबमासनं म्यासतुस्यो चतुरमकम् ।
पर्वहस्व तत्पावा यामवासिविधामा ॥१॥

·सरा साचारिता पटला।
vo
म्यासाटमाशाचायामाच्या तु द्विगुणान्तकम् ।
सहवासनं हस्तिभूतसिंहषाधिकम् ॥११॥
सूर्याहुः स्यात् पादोषं देवविप्रनुपोचितम् ।
सोचराजकपोतं तदालिनान्तरिकादिमिः ॥ १२ ॥
उपपीठोचिंतयुकं सिंहपादैर्विचित्रितम् ।
तसोपरिधात् पचाहेमरस्लैर्विचित्रितम् ॥ ९३ ।।
बातोरणसंयुक्तं कुर्यात् कल्पकपादपम् ।
सिंहासनं स्याद् देवानां राज्ञां चेष्वंशतुनापात् ॥ ९ ॥
पूनापीठ तु देवानामाचं षण्मात्रविस्तृतम् ।
द्विबहलविवृधातः करान्ताद् दशधा ततम् ॥ १५ ॥
चतुरमं तु वृखं वाप्यायताअं तु युक्तितः ।
विपञ्चपदस्वंशैर्वा पीठपादोनतिर्भवेत् ॥ ९६ ॥
कहमत्यूहचित्रानं गृहार्चादौ विधीयते ।
यत् पीठं पिण्डिकाकारं हेमलप्यादिनिर्मितम् ॥ ९ ॥
पारवं वा गृहार्चादी भद्रपीठ तु तत् स्मृतम् ।
सदेव नालसंयुक्तं पीठं स्यात् सपनोचितम् ॥ ९८ ॥
तदेव मध्यगान प्रतिष्ठादौ तु योजयेत् ।
शिकुः पादोनमर्षे वा व्यासः कूर्मासनस तु ॥ ९९ ॥
शरवेदाभिमात्रोचं क्रमाच्छ्ठादिकं स्मृतम् ।
स्वल्यासाद् रसनन्दनमात्रोना तूमादिका ॥ १.०॥
नालदण्डायतिन्यासपचा दण्डविस्तृतिः ।
+ + + + + + + + + + तप क्रमात् कृशम् ॥ १०१॥
वृष एव हि दण्डः स्यादषयामध्यनिर्गतः ।
बनानुजादिषि स्यादनं तु समसण्डितम् ॥ १०२॥
वा चतुरनं वा शस्तं धर्मासनं तु तत् ।
स्वोपदैकमागेन पनं स्यात् फलकासनम् ॥ १०॥
कम्पपरब+++++++++++1
सर्व सरसमागेन प्रविद्यापोव विपित्र ॥ १० ॥

·शानशिवगुरुदेवपद्धती
मूले त्वंशघना त्वग्रे मात्रमात्रघना भवेत् ।
आसनोचत्रिभागोचा वृत्ताकारा मनोरमा ॥ १०५॥
अतिना दीक्षितानां च पूजाजपहुतादिषु ।
+ ++ + नरेन्द्राणां वृत्तं कूर्मासनं भवेत् ॥ १०६ ।।
मासनं चतुरनं स्यात् पूजादावेव नान्यदा ।
नित्योत्सवो निगदितोऽत्र महोत्सवार्थ
यानादिकं च कथितं परमेश्वरस्य ।
यत्रो ++ + + + + + + + + + + ।
+ + + + + + + + + + + + + + ॥१०॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे
कियापादे निस्योत्सवयानशयनादि-
पटकोटचत्वारिंवाः ।।
मथ एकोनपञ्चाशः पटलः ।
महोत्सवं त्रिभिर्मासैश्चतुर्भिः षड्भिरेव वा ।
++++++ ++ +++ + + + रतिः॥१॥
चैत्रादिकेषु मासेषु मासा + सितपर्वसु ।
उत्सवावभृथस्नानं सकरप्यास्मात् पुरैव तु ॥२॥
यात्रां प्रवर्तयेच्छम्भोगणेभ्यो विकिरेद् बलिम् ।
कुर्याद् विशेषपूजां चाप्यष्टा + + + + + + ॥ ३ ॥
+ + + द्वादशाहं वा श्रेष्ठमध्याधमोत्सवे ।
दिनैर्वा रुद्रनन्दर्पिसंख्यैः श्रेष्ठादिकोत्सवाः ॥ ४ ॥
उकाः पञ्चत्र्येकदिनभवन्त्यल्पोत्सवालयः ।
ध्वजारोपणपूर्व तु कुर्या + + + + ++ ॥ ५ ॥
न ध्वजारोपणं शस्तं पश्चाहादिष्विह त्रिषु ।
उत्तमाधुत्सवानां तु त्रिोकगुणवासरात(१) ॥ ६ ॥
पूर्वमेव शुभे लमे ध्वजारोपणमाचरेत् ।
तस्मिन्नेव दिने रात्रौ मेरीसनादनं स्मृतम् ॥ .॥
महोत्सवाना प्रत्येकमार्पणकत्रयम् ।।
धजारकरः स्मात् प्रथमो द्वितीयबोत्सवानरः॥८॥

·उत्तराधै एकोनपञ्चाशः पटलः ।
तृतीयोऽवभृथार्थः स्यात् सर्वे स्युः पूर्वमर्पिताः ।
मजदण्डतरुः पूगस्त्वसारः शाक एव वा ॥९॥
सालो वा चम्पकः शस्तो रक्तसारोऽसनस्तथा ।
अकोटरो निर्वणः स्याद् ऋजुर्ग्रन्थ्यादिवर्जितः ॥ १० ॥
सबस्कली वेणुपूगावन्ये सर्वेऽप्यवल्कलाः ।
मूलाग्रयोः समच्छेदाः साधुवृत्ता मनोरमाः ॥ ११ ॥
ध्वजदण्डस्य तुझं तु विज्ञयं द्वारतुगतः ।
पचपश्चगुणं श्रेष्ठं मध्यमत्यष्टिसंमितैः ॥ १२ ॥
कनिष्ठ स्याद् दशगुणमथ स्तूपिसमोच्छ्यः ।
मुख्यं कण्ठमितं मध्यं नीचं वृषतलोच्छ्रितम् ॥ १३ ।।
त्रिोकगुणकं वा स्याद् विमानादिति केचन ।
बत्वारिंशच पत्रिंशत् त्रिंशच्चैवालानि तु ॥ १४ ॥
भेडाविध्वजदण्डानं नाहाः स्युनिविषाः क्रमात् ।
अजवण्डसजातीयस्तूपदण्डतरुभवेत् ॥ १५ ॥
वणवण्डचतुर्थाशात् पन्चाशाद् वा षडंशतः ।
प्रदण्डस्य तुझं स्यात् तबाहो द्वादशाङ्गुलः ॥ १९ ॥
विकारमनुसूर्याशैरायताः साविस्तृताः।
सकिदामात्रयस्कन्धाश्छिद्रप्रोतोपदण्डकाः ॥ १७ ॥
प्रविधा ध्यानदण्डाने युक्त्या
कार्याः समान्तराः।
अवतः केतुदण्डादने तालाधिकायतः ॥ १८ ॥
वस्यामापस्तलामात्रे (1) वलयस्त्वायसो भवेत् ।
पताकामधनीरज्जुस्तदन्तः संविशेद् यथा ॥ १९ ॥
फार्मालिकी यन्त्ररज्जुः स्थूला मध्यमया समा ।
विशुना ध्वजदण्डोच्चा क्षारिता सुविशोषिता ॥ २० ॥
भवस्थान पाने वा बलिपीठाप्रतोऽपि वा ।
यात् तु मध्यहारायां मर्यादामध्यमेऽववा ॥ २१.॥
बारा रविगुणं पुरोद्वाराद् विहाय तु ।
अमेव मामिकरघुरुदने गरें विलेपिते ॥ २२ ॥

·शानशिवगुरुदेवपद्धती हेमकूर्म निधायेक्ष सुलमादौ दिकर तु.।. ध्वजदण्डं समुच्छ्रित्य दर्भमालविलकृतम् ॥ २३. ॥ शहतूर्यादिनि!वैः स्थापयेयुर्मुदान्विताः । तन्मूलवेदिका कुर्याद् बोकहस्तततोच्ल्याम् ॥ ३ ॥ द्वारोच्चध्यंशतो बंशव्यासामेकांशमुन्नताम् । क्रमाच्छिलेष्टकामृद्रिः श्रेष्ठाया वेदिकाः स्मृताः ॥ २५ ॥ पताकायास्तथायामो नन्दाष्टमुनिकिष्कुभिः । तत्पन्चशिन तव्यासो व्यासार्धाच्छिखरं भवेत् ॥ २६ ॥ पुच्छत्रयं द्वयं वा स्याद् व्यासाद् दीर्घ क्रमात् सम् । खायामपम्चभागेकभागान्मध्ये वृषं लिखेत् ॥ २७ ॥ शुको वृषो रक्तखुरो रक्तश्रवणश्रृजवान् । सितासितविशालाक्षः मुग्रीवः सुमुखाकृतिः ॥ २८॥ सुवालधिः सुपादोरुः पीनोत्तुङ्गककुद् भवेत् । शयितो वा स्थितो वा स्याद् यथोक्तवृषलक्षणः ॥ २९ ॥ ध्वजोच्छूयात् पूर्वदिने पूर्वरात्रेऽपिवासनम् ।.. कुर्याद् विशेषपूजां च शिवाय वृषभाय च ॥ ३०... वृषभाय तु मुद्रानं निवेद्याभिप्रणम्य च । पामे स्थाण्डिलं कृत्वा शालिमितण्डलैरपि ॥ १.. तस्मिन् नवपदं कृत्वा कलशान नव विन्यसेत् । भापूर्य शुद्धसलिलैः कूर्चहेमाम्बरान्वितम् ॥ १२ ॥ बलत्य वर्ष मध्ये परितोऽष्टौ च दिक्पतीन् । भावाप सम्यग् गन्धावरभिपूज्य यथाविधि ॥३३॥ तारादिवषमन्त्रण स्वगायच्या वृष यजेत् । यो वृषमाय नमः । मों महाबलाय नमः । ओं हरवाहनाय नमः । मो सौरमेयाय नमः । ओं तीक्ष्णशृक्षाय विद्महे वेदपादाय धीमहि । तनो पुषमः प्रचोदयात् । स्वैर्मन्त्रैरएकोशाखदने स्वण्डिले पुनः ॥७॥ , 'मारेवानी' स. पाठ:

·पाविकारः] उत्तरा एकोनपचास: पटकः।
पताका विन्यसेत् तस्मिम् वृषमन्त्रेण तां यजेत् ।
तस्मांयस्तद्वये कृत्वा मण्डलं चतुरनकम् ॥१५॥
तत्रानि सम्बगाधाय कृत्वा कर्म शिवानले ।
पलाशसमिधो हुत्वा वृषमन्त्रेण देशिकः ॥३६॥
तिलानाज्यं चरुं चापि पृथगष्टोत्तरं शतम् ।
पूर्ण स्विष्टकतं चापि हुत्वा वहिं विसर्जयेत् ॥ ३७॥
सुव्युष्टायां रजन्यां तु कृतनित्यक्रियो गुरुः ।
पूर्वाहे वाय मध्याहे पूर्वरात्रे मुलमके ॥ ३८ ॥
गुरुभिर्द्विजैः शुद्धः सोष्णीः सोतरीयकैः ।
ध्वजमुदत्य यन्त्रेण वाहयोच्छिरसायवा ॥ ३९ ॥
शस्लादिनिषिः कृत्वा प्रामप्रदक्षिणम् ।
अन्तः प्रविश्य निर्दि? ध्वजस्थाने तु विन्यसेत् ॥ १०॥
पुण्याहं वाचवित्वाय तज्जः क्षारयेद् ध्वजम् ।
दण्डस्य मूले मध्येो वृषषण्मुखमारुतान् ॥१॥
तत्चन्मन्त्रेण संपूज्य गीतवाचादिमजलैः ।
पकुम्भ समानीय ध्वजोपान्ते तु विन्यसेत् ॥ १२॥
कुम्भस्थान् वृषमन्त्रांस्तु ध्वजे वृषहदि न्यसेत् ।
महलाहरदीपावैरलस्त्य यथाविधि ॥१३॥
रज्ज्वा पताकासनिन्या गायध्या वृषमस्य।
ध्वजमारोपयेत् सम्यग् रज्ज्वा दण्डं च वेष्टयेत् ॥१५॥
लोकपालास्थितैः कुम्मैः ध्वजमूलेऽभिषेचयेत् ।
तन्मूले ध्वजमाराध्य निवेधान्तं यथाविधि ॥ १५ ॥
नमस्तेऽस्तु त्रिणेत्रीय ध्वजाधिपतये नमः ।
नमोऽस्तु नन्दिने तुभ्यमुत्सवस्य प्रसिद्धये ॥ १६ ॥
अब अजस्य पुरतः स्थण्डिले शालितण्डुलः।
विहिते विन्यसेद् मेरी वाससा समलम्कृताम् ॥ १७॥

·शानीशक्गुरुदेवपरतो
[भियापार
रुद्र दक्षिणतो मेर्या वामतस्तु जनार्दनम् ।
मध्ये ब्रमाणमाराध्य कोगदण्डे गुहं यजेत् ॥ १८॥
तदने स्थण्डिले.प विलिख्य शुभकर्णिकम् ।
तत्र शूलं प्रतिष्ठाप्य यथावदमिपूजयेत् ॥ १९॥
ततस्त्रियम्बकायेन मन्त्रेण प्रथम गुरुः ।
कोणेन ताडयेद् भेरीमिदंविष्ण्वादिना ततः ॥ ५० ॥
तृतीयं ब्रमजज्ञानमन्त्रेणैव तु ताडयेत् ।
बांधकारं ततः खातं शुक्लवस्त्रायलकृतम् ॥ ५ ॥
आइय वादयेत् तेन त्रिमार्गपरिवर्तनात् ।
ततोऽन्नलिजमुत्थाप्य शङ्गभेर्यादिनिःस्वनैः ॥ ५२ ॥
गीतनृत्तरवैश्चैवच्छत्रचामरमालैः ।
ग्रामप्रदक्षिणं कुर्वन् ब्रझेन्द्रादीन् दिगीश्वरान् ॥ ५३॥
दिक्षु सन्धिषु संपूज्य मन्त्रैः श्लोकैर्निजैः स्तवैः ।
भावाय चा + भिष्ट्रय शुद्धानेन बलिं क्षिपेत् ॥ ५ ॥
भो भो ब्रमंस्त्वयेत्यायैः शिवाज्ञां श्रावयेदपि ।
ततो देवालयं गत्वा ध्वजस्य पुरतः स्थितः ।। ५५ ॥
रुद्रादित्यान् वसून सोममश्विनौ च मरुद्गणान् ।
पितृनुषीच गन्धर्वयक्षविद्याधरासुरान् ॥ ५६ ॥
नागकिन्नररक्षांसि पिशाचान् भूतनायकान् ।
अब्धीनप्सरस: सिद्धान् नदीः शैलान् वनस्पतीन् ॥ ५७॥
आवायोत्सवसेवार्थ स्वैः खैस्तारादिनामभिः ।
आगच्छन्विति च ब्याग्छिवाजा श्राक्येच तान् ॥ ५८ ॥
..
ओं
भो भी रुद्रगणाः स्वैः स्त्रै. परिवहंगणैः सह ।
सेन्योऽयमुत्सवः शंम्भोः सुसन्तुः शिवोज्ञया ।। ११ ।।
इत्यादिभिस्तु देवादीच्यावयेत् स्वरवनाममिः ।
रात्रौ बलिं च शिफिच्छ सभेर्यादिनिस्वनैः ॥१०॥

·मालयालझारपूजापानादिविधिः]. उत्तराधे एकानपञ्चाशः पटलः । समालिप्य प्रतिदिनं निवेद्यान्तं यजेद् ध्वजम् । ध्वजाचण्याधिकारः अयोत्सवदिने प्राप्त वाथास्तु परिशोधयेत् ॥ ६.१ ॥ शिवालयग्रामपुरपत्तनादिषु सर्वतः । अत्र मझर्यो. - "संमार्ण्य प्रामवीथीः प्रतिदिशमभितः सेचयेद् गन्धतोय- रुत्फुल्लैर्दिव्यगन्धैः प्रतिनवकुसुमैः संस्तरेत् नासु भूयः । कुर्यात् पीठान् यथाशास्वपि बलिविधये ग्रामपर्यन्तदेशे प्रामान्तश्चत्वरेषु प्रतिसुरनिलयं द्वारि चैत्येषु मूले ।" द्वारगोपुरवप्रान्तर्वीथीष्वपि च सर्वतः ।। ६२ ।। नालिकेरेक्षुकदलीपूगान् पुष्पगुमानपि । प्रागेवारोपयेन्नाचेत् तद्दिनेष्पपत्तितः ।। ६३ ।। समूलकदलीपूगैरम्लायद्रिविभूषयेत् । तोरणैश्च ध्वजैश्चित्रैः पुप्पमालावलम्बितैः ॥ ५५ ॥ दीपप्रासादवृक्षाधैर्यथास्थानं निवेशितैः । डोलावितानयन्त्राधेरलस्कृत्य यथाविधि ॥ ६५ ॥ उत्सवाहस्सु कुर्वीत शम्भोर्नैमित्तिकार्चनम् । यथाविभवसारं तु वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥६६॥ पञ्चामृतैब विधिवत् पञ्चगव्येन चाम्भसा । गन्धोदकेन शीतेन चाभिपिश्चेन्गहेश्वरम् ॥ ६७ ॥ सशङ्कमेरितिमिलापणवानकवणुषु । मदत्सु पिष्टदीपाचैराज्यं तु यथाविमि ॥ ६८॥ मभि: पाबमानीभिः कदुद्रागादिना था। रुद्रश्रीपौरुपैः सूकैः सापयित्वा यथाक्रमम् ॥ ६९ ॥ असक्ष्मैर्वसनैः शुभै नावगैर्दुकूलकैः । चन्दनागरुकर्पूर लणपिष्टैः सकुडमैः ॥ .. || ..

·.८ इशानशिवगुरुदेवपद्धती लिङ्गपीठं समालिप्य सुवर्णकुसुमादिभिः । मुक्तपुष्पैश्च मालामिहेंमपट्टैश्च भूषणः ॥ ७१॥ अलस्कृत्यालयं चापि चित्रः कुसुममण्डपम् । चन्दनागरुकर्पूरपुष्पधूपैश्च पूरयेत् ।। ७२. ॥ सकप्रदशैवीपैः सुगन्धलेहपूप्रितैः । आलयान्तर्बहिश्चापि निवेद्यान्तं यजेच्छिवम् ॥ ३ ॥ चतुस्त्रिद्विगुणं नित्यनिवेद्यात् प्रतिवासरम् । श्रेष्ठादिकं यथाशक्ति नैवेचं विनिवेदयेत् ॥ ७ ॥ उपचारोक्तमार्गेण ससूपं सोपदंशकम् । सापूपलड्डकफलं तदनं षड्विषं शुचि ॥७५ ॥ पायसं कसरं प्रातमध्याहे सगुलौदनम् । शुद्धानं त्वथ दध्यनं सहरिद्रं निशामुखे ॥ ७६ ॥ मुद्गौवनं स्वर्धरात्रे सर्व मधुघृतोचरम् । अथवा सर्वसन्ध्यासु पायसादीन्यनुकमात् ॥ ७७ ।। ईशानादिषु वक्त्रेषु दबाच्छुद्रौवनं पुनः। निशासु यन्त्रलिजावैः पत्रच्छेदादिमिस्तथा ॥ ७८ ॥ इन्धादिभिर्विचित्राभिः प्रेक्षाहाभिनेच्छिवम् । पूर्वमध्यापराडेषु मात्रा रात्रौ च शस्यते ॥ ७९ ॥ . श्रेष्ठोत्सवे चतुष्कालं त्रिद्विकाल तथान्ययोः । रथेन रमेण तथा शिविकाभिश्च वै क्रमात् ॥ ८॥ श्रेष्ठाविकास यात्रा स्यात् सर्वैर्यानैस्तु संभवे । अलसकते समाच्छन्ने हेमपट्टाम्बरादिभिः ॥ ८१ ।। सुवर्णरलमालाभिः पताकामिव शोभित । स्तीणे चित्रवसनैः कुसुमोत्करमण्डिते - ॥ २॥ याने हैमादिकं देवं श्रेष्ठादिक्रमयोगतः । भारोप्य तस्मिन् मुरदं विदध्यात् पीठरक्षणम् ॥ ३॥ १. 'डा क. पा.

·पसराय एकोनपन्चाशः पटलः । पत्र संहितारीकायां "रित्योत्सबदियात्रास हैमाया प्रतिमोचिता । चन्द्रशेखरमतिः स्यात् सा च नित्यं सुपूजिता ॥" अथवा बहमूर्तीनां मूर्ति भिक्षाटनी विना । विनवोमार्षहर्यधै कहालं च विनैव तु ॥ ८५ ॥ या मूर्तयो द्वादशोक्तास्ताभिर्वा स्यान्महोत्सवः । मा सम्यगलम्कृत्य सगम्बरविभूषणैः ॥ ८५ ॥ भावाहितशिवामिष्टा गन्धाधैर्भक्तिनम्रधीः । यात्रा प्रवर्तयेद् वाद्यगीतनृत्तादिमझलैः ॥ ८६ ॥ पत्र मझयी- "भेरीवृषेभन्यजनानि सिंहकुम्भी पताकाश्च तथैव दीपाः । एतानि संगृब.सुलोहक्लप्तान्यष्टौ प्रयायादथ मजलानि ॥" भव वेदविदो विप्राः स्वस्तिसूक्तादिपाठकाः । आशिषो वाचयित्वाने पठेयुः स्वस्तये स्तुतिम् ।। ८७॥ स्वस्तयेऽस्तु सदा विष्णुः स्वस्तयेऽस्तु चतुर्मुखः । स्वस्तयेऽस्तु सदा रुद्रः स्वस्तयेऽस्तु शतक्रतुः ॥ ८८ ॥ स्वस्तयेऽस्तु सदा वहिः स्वस्तयेऽस्तु यमस्त्विह । स्वस्तये निर्ऋतिश्चास्तु स्वस्तये वरुणस्त्विह ।। ८९ ॥ स्वस्तयेऽस्तु सदा वायुः स्वस्तयेऽस्तु धनेश्वरः । स्वस्तयेऽस्तु सदेशानः स्वस्तयेऽस्तु मरुद्गणः ॥ ९ ॥ स्वस्तये सन्तु वसवो रुद्राः स्युः स्वस्तये तथा । भादित्याः स्वस्तये सन्तु स्वस्तये सन्तु किन्नराः ॥ ९१ ॥ स्वस्तये सन्तु पन्नगाः। स्वस्तये सन्तु विषेशाः स्वस्तयेऽप्सरसस्त्विह ॥ ९२ ॥ स्वस्तये सन्तु नबच गन्धर्वाः सरितस्तथा । सन्तु शैलाश्च स्वस्तये तथा ॥९३ ।। सस्तये मातरः सन्तु पितरः स्वस्तये सदा । देवपारिषदाः सर्वे स्वस्तये सन्तु नः सदा ॥ १४ ॥ सन्तु नागाश्व स्वस्तये सागर स्वस्तवे ·ইয়াহিব তবলী (यापा म्वस्ति राजे प्रजाभ्यश्च स्वस्ति गदाय सर्वदा । वन्ति गोत्रामणेभ्योऽग्नु वैश्येन्यः म्वन्ति वर्षताम् ॥ १५ ॥ मीशूद्रेयोऽपि व पारित भूतन्यः म्वन्ति वर्धताम् । स्वयमा अमेयश्च स्थावरेण्यम्तथैव च ॥ ९६ ॥ स्वनि चास्नु न मन्त्रेयः कर्मणे स्वम्ति वर्धताम् । स्वस्यस्तु सर्वदयेन्यः पि...: स्वस्ति सर्वदा ॥ ९ ॥ विभ्यः स्वम्ति भवतु मोमेम्यः स्वस्ति वर्धताम् । स्वम्ति पातालवासिभ्यो दिल्य: स्वम्ति सर्वदा ।। ९८॥ वस्त्यन्तु चान्तरिक्षम्यः सर्वेभ्यः स्वस्ति वर्धताम् । उत्सवऽस्मिन महेशम्य बलिभि: स्वस्ति वर्धताम् ॥ ९९ ॥ इति। अथ द्वारपलोकेशवृषभाणां यथाक्रमम् । विनस्य वीरभद्रम्य मातृणां शास्तुरेव च ॥ १० ॥ षण्मुखस्य च दुर्गायाः कुबेरहरिणाइयो । चण्डक्षेत्रेशयोश्चापि तीक्ष्णनेत्रमृगास्ययोः ॥ १.१॥ बहिर्मध्यमहारायां नन्दीशप्रभृति क्रमात् । गणेश्वराणां पीटस्थतेशानां तथैव च ॥ १०२ ॥ दिक्षु विंशतिसंख्यानां गणेशानां पृथक् पृथक् । बलिमन्त्रास्तु लिख्यन्ते तेषामेवेह तुष्टये ॥ १०३ ॥ भों स्फोटय ईत्रिणेत्राय स्वाहा । ओं ही प्रों कपालिन् हं नमः। ओं नमस्ते द्वारि युक्ताय शूलहस्ताय धीमते । दृष्टया निहतदैत्याय नन्दीशाय नमो नमः ॥ १०॥ भों नमस्ते द्वारियुक्ताय परशुव्यप्रपाणये । इला निहतदैत्याय महाकालाय ते नमः ॥ १.५॥ आभ्यां नन्दिमहाकालावुपतिष्ठेत । ओं भी भूशीशाय नमः । बों गं गणपतये नमः।

·सब्सिन्मन्त्रात्र] उत्तरार्ध एकोनपञ्चाशः पटलः । नमस्ते द्वारियुक्ताय भृङ्गीशाय शात्मने । हया निहतदैत्याय शाङ्कराय नमो नमः ॥ १०६ ।। मो नमस्ते द्वारियुक्ताय गजवक्त्राय खात्मने । दृष्टया निहतदैत्याय शाकराय नमो नमः ॥ १०७॥ आभ्यां भृङ्गीशविनायकावुपतिष्ठेत । एवं सर्वत्राप्युपस्थानमन्त्रैरुपति- हेत । ओं । वृषभाय नमः । ओं सुं सुब्रह्मण्याय नमः । भों ‘नमस्ते द्वारियुक्ताय धर्माय वृषभात्मने । दृक्षा निहतदैत्याय सौरभेयाय ते नमः ॥ १.८॥ भों नमस्ते द्वारियुक्ताय षण्मुखाय शिवात्मने । दृष्या निहतदैत्याय शाबराय नमो नमः ॥ १.९ ॥ ओं दुं दुर्गायै नमः । ओं धुं चण्डेश्वराय नमः । नमस्ते द्वारियुक्तायै दुर्गायै शहरालये । हमा निहतदैत्यायै तुभ्यं देव्यै नमो नमः ॥ ११० ॥ भों नमस्ते द्वारियुक्ताय चण्डेशाय महात्मने । दमा निहतदैत्याय शाराय नमो नमः ॥ १११ ॥ इन्द्राय सुराधिपतये सायुधवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः । तत्पार्ष- देभ्यो नमः। दैत्यदर्पविनाशाय सहसाक्षाय धीमते । कुलिशव्यग्रहाय नमस्तेऽस्तु शतक्रतो। ॥ ११२ ॥ मों नमो भूतेभ्योरटकरायः सहयोऽसद्यः सर्वगणेभ्यो नमोनमः स्वायला विशि शिवस्य भगवतो ये गणा वजपाणयः श्वेताः श्वेतामाः बेलहिताः दिल्यापारिक्षमामाच पातालनिवासिनम तेम्बस्वाभ्यो नमोनमः ·इंशानशिवगुरुदेवपद्धती [फियापाः स्वाहा । ओं ये भूताः पुरःसदो निशाचरा रौद्राः सदसन्तो विरूपा विध रूपा महारूपा घोररूपा मृगास्या विद्दगाननाः पुष्टिकतोऽपुष्टिकृतः कामदा बलिमिच्छन्ति तेषां बलिं हरामि । महद्भयो रुद्रकेभ्यः सर्वेभ्यस्तेभ्यो नमोनमः स्वाहा। मों समय तेजोषिपतये सायुषवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः। ओं मुखं यः सर्वदेवानां येन हव्यं च नीयते । येन प्रवर्तते सर्व नमस्तमै हविर्भुजे ॥ ११॥ ओं आमेय्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाः शक्तिपाणयो रका रक्काक्षा रकलोहिता दिव्यान्तरिक्षमौमाः पातालतलवासिनस्तेभ्यस्ताभ्यो नमो- नमः स्वाहा। ओं यमाय प्रेताधिपतये सायुषवाहनाय रुद्रपार्षदे नमः । तत्पार्षदेभ्यो भों येन संहियते सर्व येन सर्व च रक्ष्यते । यस्माद् बिभेति लोकोऽयं प्रेतनाथ ! नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥ भों नमो भूतेभ्योऽरिएन्ध इत्यादिना च । मो याम्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणा दण्डपाणयः कृष्णा कृष्णावाच कृष्णलोहिता दिव्यान्तरिक्षमामाः पातालनिवासिनस्तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः स्वाहा । ये भूता दक्षिणसद इत्यादिना च । नों निर्वतये रक्षोधिपतये सायुधवाहनपरिवाराव रुपार्षदे नमः । तत्पार्षदेभ्यो नमः । ओं रक्षसां यातुधानानां पिशाचानां च यः पतिः । तस्मै नितये नित्यं रक्षसां पतये नमः ॥ ११५ ॥ मो नमो भूभ्योऽरिष्टकम्य इत्यादिना च । ओं नैर्ऋत्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाः खड्डहस्ताः स्थामाः श्यामाक्षाः श्यामलोहिता दिव्यान्तरिक्षमीमाः पातालनिवासिनस्तेभ्यस्ताम्यो नमो नमः स्वाहा।

·को
बलिदान तन्मन्त्रा)
चराएकोमपातः पटकः।
वरुणाय जलाधिपतये सायुषवाहनपरिवाराब
रुद्रपादे नमः।
तत्पादेभ्यो नमः।
भों
बेन प्रसूयते सर्व यमिन् सर्व प्रलीयते ।
वरुणाय जलेशाय पालहस्ताय ते नमः ॥ ११६॥
ओं नमो भूतेभ्योऽरिष्कन्ध इत्यादिना च ।
ओं वारुण्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाः पाशपाणयः शवल्यः
शवलाक्षाः शवललोहिताः दिव्यान्तरिक्षभौमाः पातालनिवासिनः तेभ्यस्ताभ्यो
नमो नमः स्वाहा । ओं ये भूताः पश्चिमसदः इत्यादिना च ।
ओं वायवे प्राणाधिपतये सायुधवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः ।
तत्पार्षदेभ्यो नमः ।
ओं
आपूर्यन्ते प्रवर्तन्ते येन प्राणादिवायवः ।
भूतानामिह सर्वेषां नमस्तस्मै नमस्वते ॥ ११७ ॥
ओं नमो भूतेभ्योऽरिष्टकम्य इत्यादिना च ।
ओं वायव्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणा अशपाणयः पीताः
पाताक्षाः पातलोहिताः दिव्यान्तरिक्षभौमाः पातालनिवासिनस्तेभ्यस्ताभ्यो नमो
नमः स्वाहा।
बों कुबेराय यक्षाधिपतये सायुषवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः ।
तस्पार्षदेभ्यो नमः।
ओं
यासादाज्जगत् सर्व धनेन परिपूर्यते ।
तस्मै गुणकनाथाय धनेशाय नमोऽस्तु ते ॥ ११८ ॥
मों सोमाय नक्षत्राषिपतये सायुधवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः ।
तत्पार्षदेभ्यो नमः।
गों
ज्योत्स्नापते! नमस्तुभ्यं नमस्ते ज्योतिषां पते ।
नमस्ते रोहिणीजन्त! सुषाकुम्भा नमोऽस्तु ते ॥ ११९ ॥

·इंशानशिवगुरुदेषपड़ती [क्रियापार ओं नमो भूतेभ्योऽरिष्टकृद्भय इत्यादिना च । ओं कौबेर्या दिशि शिवस्य भगवतो ये गणा दण्डपाणयः सिताः सिताक्षाः सितलहिताः दिव्यान्तरिक्षभौमाः पातालनिवासिनश्च तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः स्वाहा । ओं ये भूता उत्तरसदः इत्यादिना च । ओं ईशानाय विद्याधिपतये सायुधवानपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः। तत्पार्षदेभ्यो नमः। ओं नमस्त्रिशूलहस्ताय लोकसंरक्षणाय ते । विद्यानां पतये तुभ्यमीशानाय नमो नमः ॥ १२ ॥ ओं नमो भूतेभ्योऽरिष्टकृद्य इत्यादिना च । ओं ऐशान्यां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाः शूलपाणय: कपिलाः कापलाक्षाः कापललोहिता दिव्यान्तरिक्षमामाः पातालनिवासिनश्च तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः स्वाहा। भों ब्रह्मणे सर्वलोकाधिपतये मायुध वाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः । तत्पार्षदेभ्यो नमः । भों ब्रह्मणे सर्वलोकानां पतये सृष्टिहेतवे । यहाध्यक्षाय विधये चतुर्वक्राय ते नमः ॥ १२१॥ ओं तत्पुरुषाय विद्महे पितामहाय धीमहि तन्नो ब्रमा प्रचोदयात् । मो नमो भूतेभ्योऽरिष्टकृद्भ्य इत्यादिना च । ओ. ऊर्ध्वायां दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाः पद्मपाणयः सूक्ष्मा: सूक्ष्माक्षाः सूक्ष्मलोहिता दिव्यान्तरिक्षभौमाः पातालवासिनस्तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः स्वाहा। ओं ये भूता अरिष्टदा इत्यादिना च । ओं अनन्ताय पातालाधिपतये सायुधवाहनपरिवाराय रुद्रपार्षदे नमः। सत्यार्षदेभ्यो नमः । मों नमः सहसशिरसे विनते शिरसा महीम् । अधोलोकाधिपतये अनन्ताय नमोऽस्तु ते ॥ १२२ ।।

·बलिदान सन्मन्त्राब
उत्तरार्ध एकोनपञ्चाशः पटलः ।
ओं नमो भूतेभ्योऽरिष्टकृय इत्यादिना च ।
ओं अधस्ताद् दिशि शिवस्य भगवतो ये गणाश्चक्रपाणयो धूम्रा धूमाक्षा
धूम्रलोहिता दिव्यान्तरिक्षभौमाः पातालनिवासिनस्तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः
स्वाहा।
ओं ये भूता अधस्सद इत्यादिना च ।
ओं वृषभाय नमः । ओ हरवाहनाय नमः ।
ओं महावलाय नमः । ओं सौरभेयाय नमः ।
ओं
वाहनाय नमः शम्भोः क्षुब्धार्णवघनस्वन!।
वृषभाय नमस्तुभ्यमुत्सवस्यह वृद्धये ॥ १२३ ।।
ओं वीं वीरभद्राय नमः । ओं वीरभद्राय विद्महे. गणेश्वराय धीमहि ।
तमः शान्तः प्रचोदयात् । ओं गं गणपतये नमः ।
ओं एकदंष्ट्राय विद्महे भवपुत्राय धीमहि । तनो दन्ती प्रचोदयात् ।
ओं न्यो ब्रमाण्यै नमः ।
मो नमात्मिकायै विद्महे कुशहस्तायै धीमहि । तन्नो प्रमाणी प्रचो.
दयात् ।
ओं मां माहेश्वर्यै नमः। ओं रुद्रास्मिकायै विद्महे शूलहस्ताय धीमहि
तन्नो माहेश्वरी प्रचोदयात् ।
ओं मां कौमार्यै नमः । ओं स्कन्दारिमकाय विद्महे शक्तिहस्तायै धी-
महि । तन्नः कौमारी प्रचोदयात् ।
ओं हैं वैष्णव्यै नमः।ओं विष्ण्वात्मिकायै विद्महे चक्रहस्तायै धीमहि ।
तनो वैष्णवी प्रचोदयात् ।
ओं हैं वारायै नमः । ओं प्राजापत्यायै विद्महे गदाहस्तायै धीमहि ।
तमो वाराही प्रचोदयात् ।
ओ हो इन्द्राण्यै नमः। ओं इन्द्रात्मिकायै विद्महे वजहस्तायै धीमहि ।
तब इन्द्राणी प्रचोदयात् ।
यो हौं महाकाल्यै नमः | ओं रुवात्मिकायै विग्रहे लहस्तायै धी-
महि । तनधामुण्डी प्रचोदयात् ।

·सानाशिवगुरुदेवपत्ती
मथवा.
"दीर्घस्वरैः क्रमाद् भिन्नः सान्तस्वाख्यादिभिः खितः ।
बीजानीहाष्टमातृणां सप्तपक्षे तु सप्त वै ॥"
इति स्वच्छन्दे।
ओं मातृभ्यो नमः । ओं सर्वलोकमातृभ्यो नमः । ओं सर्वलोकमात-
गणेभ्यो नमः ।
यों नानारूपा मातरः प्रतिदिशं व्यवस्थिता दिव्यान्तरिक्षमौमाः पाता-
लवासिन्यस्ता इहायान्तु शिवाक्षया अस्माननुगृहन्तु (प्रतिगृहन्तु) पूना सौम्य-
रूपधारिण्यस्ताभ्यो मातृभ्यो नमो नमः स्वाहा। ओं शां शाले नमः । ओं
प्रशाले नमः ओं महाशाने नमः । ओं शां हुं कुमाराय नमः | भो हस्त्व-
भवाहनाय नमः । ओं रुद्रपुत्राय नमः ।
भों भूतनाथाय विद्महे (भवपुत्राय) धीमहि । तनः शास्ता प्रचोदयात् ।
को प्रभायै नमः इति शास्तुमितस्तद्देव्यै, ओं सत्यकाय नमः इति शास्तु-
दक्षिणततत्पुत्राय ।
भो
शाम्बादीनां गणा ये तु कोटिकोटिगणाधिपाः ।
भवन्तु सर्वे सम्प्रीतास्तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः ॥ १२ ॥
शास्तुः पश्चिमतोऽनेन शाम्बादिभ्यो बलिं हरेत् ।
वचत्पदं तु तारादि नमोन्तं च मुवेपदम् ॥ १२५ ॥
स्कन्दमन्त्री बलौ जप्ये होमः स्वाहान्त एव हि ।
बों कार्तिकेयाय नमः । ओ देवसेनायै नमः । इति तद्वामतो देव्यै ।
मों षण्मुखाय विद्महे महासेनाय धीमहि । तमः स्कन्दः प्रचोदयात् ।
धनी शरामिस्वरगौ चण्डशब्दखतः परम् ॥ १२६ ॥
ताराविहुंफडन्तोऽयं चण्डेश्वरमनुस्मृतः ।
भों चण्डाय नमः । बों चण्डेश्वराय नमः । ओं चण्डेश्वराय विहे
महासेनाय धीमहि । तनमण्डः प्रचोदयात् । ओंक्षा क्षी शं क्षेत्रपालाय
नमः।मों बटुकनाथाय नमः । ओं
विनक्षत्राषिपंतये विश्वसिद्धिप्रदायिने ॥ १२ ॥
विश्वरक्षणशीलाय क्षेत्रपालाय ते नमः।
ततोऽन्तर्गोपुरद्वारिं तीक्ष्णनेत्रमुगास्ययोः ॥ १२८ ॥

·लिदानतमन्त्रा) उत्तरार्षे एकोनपम्बायः पटलः ।
मो तीक्ष्णनेत्राय नमः। ओं मगास्याय नमः ।
निष्कम्य गोपुरा बाये बलिपीठस्य पूर्वतः ।
स्वित्वा तु पार्षदान् सर्वाननेनैवानुमन्त्रयेत् ॥ १२९ ।।
मा
ये समस्तं जगद् व्याप्य तिष्ठन्ति बलिकाक्षणः ।
वे रुद्रपादाः सर्वे गृहन्तु बलिमुत्तमम् ॥ १३०॥
. इत्युक्त्वामन्ध्य तु गणान् नन्यादिभ्यो बलि हरेत् ।
नन्दीशं च महाकालं भूतनाथ महीधरम् ॥ ११ ॥
पर्वतेचं गुहेशं च कालपाशं कपालिनम् ।
इट्टा तेभ्यो नमोन्तैः स्वैर्नामभिर्विकिरे बलिम् ॥ ११२।।
भयं विशतिसंख्यैःख्या)स्तु गणकोटीश्वराः पृथक् ।
ते स्युः प्रतिदिशं तेभ्यो नाममिः स्वैलि हरेत् ॥ ११ ॥
उद्यया
महाकाको विधाता च वजापाणिः क्रतुः प्रभुः।
बकः शतक्रतुतनुरप्रमेयोऽथ वीर्यवान् ॥ १३ ॥
नित्यो विद्युत्नमवैव शुलहस्तस्त्रिलोचनः ।
स्वानदीपस्तमोपच सकिषोरुविक्रमः ॥१५॥
मान्याताप महावीर्यो नित्ययोगः प्रसादनः ।
विमाच्या गणेश्वराः।
अमिरमिसमानब ज्वालामाली च विश्वभुक् ॥ १३६॥
हुतायो मूर्तिमान् ब्यापी कपिलो रकमेचनः ।
उसो रकपुनः समात्रिविधमेषजम् ॥ १३ ॥
मुतपा वेगांधाव भस्मच्छनो मरुत्सवः ।
योगप्रियो बारकत्यामेय्या कोटिनायकाः ॥ १८ ॥
बमो वैवस्वतो पाता दैत्यपाती प्रजान्तकः ।
सूयुः प्रेताधिपो धर्मः कृष्णः कृष्णाक्ष एव च ॥ १३९ ।।
नित्वयोगी च कालधाप्याशुकारी परेतपः ।
मायारूपी कृतान्त सत्यासत्यप्रियः मुहत् ॥ १०॥

·ईशानशिव देवपद्धती
[पापाव
पितृनाथश्व कीनाश इति याम्यां तु विंशतिः ।
राक्षसश्वासुरः क्रव्याद् वीरहा निर्ऋतिस्तथा ॥ ११॥
तीक्ष्णनेनो यातुधानो यज्ञहन्ता निशाचरः ।
महामूर्तिः कैकसेयः
क्रूरः क्रूरवपुस्तथा ॥ १२ ॥
रक्षः कौणपको धूम्रो धूम्राक्षो भीषणस्तथा ।
विरूपाक्षोऽथ भस्माङ्गो नैऋत्यामथ विंशतिः ॥ १५३ ।।
वरुणः शवलोऽम्भोधिः प्रचेता निम्नगापतिः ।
यादोनाथः पाशपाणिरानन्दोऽम्वुपतिः शिवः ॥ ११ ॥
कपर्दी प्राणदः श्वेतः श्यामनेत्रः सनातनः ।
प्रत्यनिवासो जलदो जीवनो नक्रवाहनः ।। १४५ ॥
पयोधिनिलयश्चति कोटीशानां तु विंशतिः।
वायुर्गन्धवहः सूक्ष्मः स्पर्शनश्च प्रभजनः ॥ १४६ ॥
प्राणोऽपानस्तथा व्यान उदानश्च समानकः ।
नागः कर्मोऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः ॥ १४७ ॥
ध्वजपाणिश्च पवनः श्वसनो मारुतो मरुत् ।
इति विंशतिकोटीशा वायव्यां तु गणेश्वराः ॥ १४८ ॥
रक्षेशो रयिमान् सोमो माणिभद्रोऽथ गुह्यकः ।
चेलमाली कुबेरश्च जम्भल: शिषिकुण्डली ॥ ११९॥
किनरेशश्चैलिबिलिर्धनदश्च धनाधिपः ।
राजराजस्तथा श्रीदो न्येष्ठो मालाधरो धनी ॥ १५ ॥
उत्तराशानिवासश्च ततः स्यादेककुण्डलः ।
एते विंशतिकोटीशाः कौवेरी दिशमाभिताः ॥ १५१ ॥
ईशान ईश्वरः शम्भुः शूलहस्तस्त्रिलोचनः ।
अनादिनिधनो योगी कपिलः पिलोचनः ॥ १५२ ।।
रुद्रो रौद्रगणाधीशो विश्वभर्ता दिगम्बरः ।
नीलग्रीवः कपीशो वृषवाहो वृपध्वजः ॥ १५३ ।।.
हरः शर्वो विश्वभुज इत्यैशान्यां तु विंशतिः ।
महाबलो महानादो समूर्तिश्चतुर्मुखः ॥ १५ ॥

·सदन देवतावलिमेदा:] उत्तरार्धे एकोनपचाराः पटलः ।
सटिकद् विजयो धाता अघोरापोर एव च ।
अषोरो लाडली मन्युरबारः शिखिभूषगः ॥ १५४ ॥
जीमूतो मूर्तिभृत् कुण्डी मन्त्रीशस्त्रिपुरान्तकः ।
कळयां दिशि कोटीशा विंशतिः प्रमथेश्वराः ॥ १५५॥
बुद्धिः प्रमर्दनः शुदः कालरूपोप्रदष्ट्रिणौ ।
दीर्घबाहुः प्रकामश्च भर्ता हर्ता विचक्षणः ॥ १५६ ॥
कालामी रौरवोऽघोरो नरकः शर्व एव च ।
मागसंज्ञश्च धोरश्च किम्पुरुर्दनुजः क्षमी ॥ १५७ ।।
कोटीश्वराणामित्युक्ता विंशतिः स्यादधो दिशि ।
भत्र मन्त्रम् -
"एषां भुत्यगणाः शतं शतमथो तेषां पुनश्चैकशी
भूत्याः सन्ति सहस्रशोऽप्ययुतशस्तेषां च तेषामपि ।
प्रत्येक परिवारलक्षमुदितं तेषां तथा कोटयः
ख्याताः पारिषदाः पृथक्पृथगतो वक्तुं न शक्यास्तु ते ॥"
तारादिभिर्नमोन्तैस्तु पृथगेषां तु नामभिः ॥ १५८ ॥
क्रमात् सगन्धपुप्पाम्बुतत्तद्रात्रोचितानतः ।
बलिं तु विकिरद् दिक्षु भूतक्रूरेण वा निशि ॥ १५९॥
सामान्याम्बुिःन दद्यादाद्यन्तयोबलेः ।
बलिपीठं ततोऽभ्येत्य भूतिदादीन् यथाक्रमम् ॥ १६ ॥
अभ्यर्च्य विकिरेत् तेभ्यो बलि नित्योत्सवे यथा ।
विशेषश्चात्र तु नात्वा बलिदानादनन्तरम् ॥ १६१ ।।
भाचार्यः सहितः शिष्यैरन्तः प्राग्वत् प्रविश्य तु।
यानादेरवरोप्याथ देवं पीठे निधाय तु ॥ १६१ ॥
यथापूर्व समभ्यर्च्य स्वस्थानस्थं यजेत् पुनः ।
पत्रोत्सवदिनानां तु विज्ञेया रात्रयः क्रमात् ॥ १६३ ।।
यया बलिभुजस्तासु पूज्यन्ते साधिपा गणाः ।
ब्रमभूतेन्द्रगन्धर्वयक्षराक्षसरात्रयः ॥ १६ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
पिशाचरात्रं च ततः सतपक्षे यथाक्रमम् ।
नवपक्षे विष्णुरात्रमष्टमं परिचक्षते ॥ १९५॥
प्राजेशरात्रं नवमं तेषु नतद्वलि क्षिपेत् ।
सपुष्पकुशशुद्धानं ब्रमरात्रे बलिः स्मृतः ॥ १६॥
भनं दधिनिशाचूर्णलाजसक्तुजलान्वितम् ।
भूतक्रमिति ख्यातं भूतराने तु दापयेत् ॥ १५॥
इन्द्रवल्लीरसोन्मिश्रमानं सक्तुपयोदपि ।
इन्द्रराने तृतीये तु बलिं दद्यात् तु देशिकः ॥ १५८.॥
वैणवान पयोयुक्तं गान्धर्वे स्याचतुर्षके ।
पम्चमे यक्षरात्राख्ये पुष्पान्नाज्याम्बुभिर्वलिः । १५९॥
रक्तान्नं सतुषं मृत्वायुक्तं षष्ठे तु राक्षसे ।
सप्तमे स्वथ पैशाचे माषान्नं कुसरं मधु ॥ १० ॥
हारिद्रचूर्णतेलाव्यं समापं विकिरेद् बलिम् ।
अष्टमे पायसं साज्य विकिरेन्नवमे पुनः ॥ १७१।।
साज्यक्षीरं तु कसरं प्राजापत्ये बलिः स्मृतः।
अन्यथा केचिदाचार्याः प्राहु गणसप्तकम् ॥ ११ ॥
ते मूतपितृपक्षाच नागनमेशवैष्णवाः ।
गणास्ते नवपक्षे तु स्कन्दमातृसमन्विताः ॥१५॥
प्रथमे भूतराने तु भूतरेण दापयेत् ।
तिलैस्तण्डुलमित्रैस्तु पितृराने द्वितीयके ॥ १७ ॥
तृतीये नालिकेराम्भश्शास्यन्नैर्यक्षरात्रके।
सक्षीरपिष्टसक्त्वद्भिर्नागरात्रे चतुर्थके ॥ १५ ॥
सपनालानमाज्यं च परात्रे तु पचमे ।
सापूपानेन साज्येन षष्ठे शैवे तु दापयेत् ॥ १५॥
गुलौदनेन साज्येन सप्तमे वैष्णवे बलिम् ।
स्कन्दराने गुलामंतु दध्य मातरात्रके ॥ १७७॥
साज्यं सनालिकराम्बु दानिशापूर्णतोक्रणम् ।
अतोऽधिकदिनैः श्रेहायुत्सवेषु मयाक्रमम् ॥ १८ ॥

·सावनवाधिकार गत्तराचे एकोनपञ्चाशः पटलः ।
त्रिोकगुणयुक्त्या स्युरेते बलिभुजो गणाः ।
शिरप्याकः प्रस्थैरेकविंशतिसंख्यया ॥ १०९ ॥
भेष्ठो मध्यकनिष्ठश्च क्रमाद् भूतबलिस्ततः ।
शाल्याचन्यतमैः शुक्कैस्तण्डुलैः साधितं हविः ॥ १८०॥
विशुद्ध बलियोग्यं स्यादन्यथा दोषमावहेत् ।
विषौतदन्ताः स्युः स्नाता द्विजाः शुक्लाम्बरादिकाः ॥१८॥
साधयेयुर्वलेर वहेयुश्च सुयन्त्रिताः ।
अथवा सर्वरात्रेषु साज्यं सकदलीफलम् ॥ १८२ ।।
ससक्तुदाधि सक्षीरमन्नं भूतबले: स्मृतम् ।
उकोत्सवदिनान्येवमतिवाय यथाविधि ॥ १८३ ॥
पूर्वेयुनिश्यवभूयात् कुर्यात् कौतुकबन्धनम् ।
पुण्याहं वाचयित्वेष्ट्वा सुलमे गणनायकम् ॥ १८ ॥
उत्सवप्रतिमां चापि त्रिशूलं चामिपूजयेत् ।
पसूत्र नवगुणं सौवर्ण च समौक्तिकम् ॥ १८५ ॥
तद् द्वादशाहलायाममक्षतेषु निधाय तु । .
भाराध्य गन्धपुष्पासितं चानमन्त्रतः ॥ १८६ ॥
ममिमन्याय बनीयाद्धस्ते देवस्य दक्षिणे ।
प्रेग्यम्बकेन च हृदा शूलालस्य च कौतुकम् ॥ १८७ ॥
साइछानामिकाभ्यां तु कराभ्यां तत्र बन्धयेत् ।
भाले. रक्षां च निक्षिप्य नीराज्यारात्रिकेण तु ॥ १८८ ॥
निशां सङ्गीतवाद्यावैर्जागरेणातिवाहयेत् ।
प्रातः जात्वा यथापूर्व नित्यपूजां समाप्य तु ।। १८९ ॥
उत्सवप्रतिमा बायमण्डपे सनिवेशयेत् ।
त्रियल विनिवेश्याने तस्य प्राच्या तु बोचरे ॥ १९० ॥
गोममाहियतुष्कोणमुपविष्य तु मण्डलम् ।
वितानच्नकलवदीपदर्पणचामरैः ।। १९१॥
पाकिसमिस्तवा सरदात्य समन्ततः ।
इसमेणारे पोते बाससा परिषाय तु ॥ १९२ ॥

·rue
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
वर्भराच्छाब सम्पूज्य चूर्ण तत्र तु साधयेत् ।
सात्वा स्वलकृताः कन्या गायन्त्यो मधुरस्वरा ॥ १९ ॥
तत्र मालचूर्ण तत्. साधयेयुर्हरिद्रया ।
दध्यक्षताज्यदूर्वाग्रगन्धवीजाहुराणि षट् ॥ १९ ॥
आरोपयेयुस्ताः कन्या मुसले चाप्युलूखले ।
ततस्तत्साधितं चूर्ण हैमपात्रादिसंस्थितम् ॥ १९५ ॥
दयेनाभिमन्व्याथ मालालम्भनानि षट् ।
दध्यादीन्यथ देवस्य शिरस्यारोप्य मूलतः ॥ १९॥
गन्धलेन चान्यज्य यवमाषाविचूर्णकैः ।
उद्वर्य देवमक्षं च परिमृज्याथ वाससा ॥ १९७ ॥
तेन मङ्गलचूर्णेन हेमचूर्णयुतेन तु ।
निर्मूज्य देवमयं च तच्छेषं भक्तमूर्षसु ॥ १९८॥
निक्षिपेन्माला तु विश्वकल्मषशोधनम् ।
संखाप्य चाथ वसनेन च भूषणा-
र्गन्धादिमिन्ध कुसुमैः परिभूष्य देवम् । .
विचाङ्गमूर्तिमनुभिश्च शिवाजमूली.
सूर्ती शिवस्य सकलीकरणं विदध्यात् ।।- १९९ ॥
अचात्र तीर्थयात्रा स्थाण्डिलेऽमि निधाय तु ॥२०॥
आवास तु
शिवं
हुत्वा
मन्त्रसंहितया घृतम् ।
वक्रेण पकं पालाशीः समिधोऽथ घृतं चरुम् ।। २.१ ॥
प्रत्येकारशतं हुत्वा कृष्णेनाष्टोचरं शतम् ।
प्रायश्चित्तं तिलाज्याभ्यां मूलात् पूर्णाज्जुहोतु च ॥ २०२ ॥
कनिकदत्तभूतिामः षड्भिराज्यं जुहोतुच ।
स्वस्तिस्केन चैवाज्यं हुत्वा त्वथ जयादिमिः ॥२०॥
ततस्विष्टकृत हुत्वा विसज्याग्नि हदम्युजे ।
रवादी देवमारोप्य तीर्थस्नानाय तुमजेत् ॥२०॥
बडमेदिनिषोंगीतनजदिमङ्गलैः ।
त्रिएका पुरस्कृत्य स्नानोपकरणैः सह ॥ २०५॥

·स्पतालवाधिकारः]. उत्तरार्धे एकोनपशः पटलः । उच्चावचध्वजच्छत्रचामरव्यजनादिभिः । प्रदीपधूपकलशैविधृतश्चाष्टमङ्गलैः ॥ २०६ ॥ प्रादक्षिण्येनालयादेर्गच्छदायोजनान्तरम् । विशिष्टसिन्धुनद्यब्धितीर्थाचं प्रचुराम्बुमत् ।। २०७॥ प्रजेन्मध्यमया गत्या न द्रुतं न विलम्बितम् । तत्र स्वस्तिस्तुति चोक्ता स्वस्तिसूक्तं च मङ्गलम् ॥ २.८॥ तथा शकुनसूक्तं च चमकं च द्विजोत्तमाः । पठेयुगीतवाद्यादौ जयशब्दे च मूर्च्छति ॥ २०९ ॥ संप्राप्य तीर्थतीरं तत् प्रपातोरणमण्डितम् । मम्मकृतं वितानायैः पीठे देवं निवेशयेत् ॥ २१ ॥ गन्धाधैरमिपूज्याथ तीर्थ तदभिमन्त्रयेत् । इमं मे गझे यमुने सरस्वतीत्यादिनापि च ॥ २११ ॥ मन्त्रसंहितया वापि संपूज्य कुसुमादिमिः । ततोऽसमय देवं निमज्जयित्वा शनैः शनैः ॥ २१२ ।। गुरु: शिष्यैस्तटस्थं देवमर्चयत् । निवेधान्तमयाधाय स्थण्डिले शिवपाक्कम् ॥ ११ ॥ मूळेनाष्टशतं हुत्वा ब्रमा स्तदशांशतः । पावं हुत्वाय पूर्णा च तीर्थान्यावाब- पूजयेत् ॥ २१ ॥ इमं मे गझे यमुनेत्याधयाज्यं जुहोतु च । अयादिकं स्विष्टकृतं हुत्वा ती जलेश्वरम् ॥ २१५॥ भावावेश तु तीर्थानि गमादीन्यपि पूजयेत् । पुण्याहं वाचयित्वाथ तीर्थे देवं प्रवेशयेत् ॥ ११ ॥ ती निमज्जयेद् देवं तत्र पीठे निवेश्य तु । मन्यामकहारिद्रचन्दनागमकुहुमैः ॥ २१७ ॥ क्रमाद्वर्तयेत् तोयपुष्पपान्तरैः पृथक् । हामेर्यादिनिधोपवैर्देषोषचतुर्दिशम् ॥१८॥ सपीठ नीलेशं कारयेच्चाघमर्षणम् । हिरण्यवामित्वाविवकमान्ताजपेदपि ॥ २१९ ॥ सह स्नातो

·ईशानशिवगुरुदेवपत्ती
स्मान्ति ये तदा तस्मिस्तायें नार्योऽधवा नराः।
वियचो वापि ते सर्वे मुच्यन्ते सर्वकिविः ॥ २२० ।।
विमुच्य कौतुकं त्यक्त्वा देवमुचरयेज्जलात् ।
प्रपायां पीठगं देवमाभूष्य वसनादिभिः ॥ २२१ ।।
गन्धास्त निवेधान्तमिष्ना सहीतमङ्गलैः ।
भमिनन्य यथापूर्व यानमारोपयेच्छनैः ॥ २२२ ॥
गत्वा प्रासादमासाप परिणीय प्रदक्षिणम् ।
मण्डपान्तनिवेश्येशमिष्टाथा च पूजयेत् ॥ २२३ ॥
उत्सवप्रतिमा चासं यथास्थानं निवेश्य तु ।
मूललिजगतं शम्भु सविशेषं ततो यजेत् ।। २२० ।
दत्वा चतुर्विधानाचं रात्री नित्यं समाप्य तु ।
ध्वजं संपूज्य गन्धायैर्ध्वजं तमवतारयेत् ॥ २२५ ॥
प्रागुक्तवत्. समाइतान् गणान् देवादिकान् क्रमात् ।
विसर्जयेत् स्वधामानि यथाजोषं भजन्विति ॥ २२ ॥
ततः पताकावृषभं स्वैर्मन्त्रैरभिपूज्य तुः ।
योजयेन्मूलवृषभे सविशेषं च तं यजेत् ॥ २२ ॥
महाभूतबलिं दत्त्वा गुरुमौनी जनैर्वृतः ।
निःशब्दं निखिलातोपैर्विना दीपैजेद् बहिः ॥ २२ ॥
सन्धिसंस्थास्तु मेकेशान् प्रमादीनमिपूज्य तु ।
विसर्जपेच डोकेशान् ब्रह्मादीन् सन्धिगोचरान् ॥ २१९ ॥
ततः सात्वा प्रविश्यान्तः क्षेत्रेशममिपूजयेत् ।
उत्सवावभूथाधिकार।
अब प्रावधापूर्व नित्यपूर्जा प्रकल्पयेत् ॥ २३० ॥
ततो विकिरविक्षेपकुम्भावभ्रमपूर्वकम् ।
गाविसहसान्तैः फलरुपपचितः ॥ २१ ॥
पापविला महापूजा मानद ।
जाचार्वाप सशिवाय हिरण्यवसनानि ॥२११ ॥

·उत्तराषपञ्चाशः पटलः।
भूषणादीनि दस्वास्मै दत्त्वा देयानि शाक्तितः ।
लिशिनः परिचारांश्च ब्रामणान् वतिनस्तथा ॥ २३३ ।।
देवमृत्यांस्तथा दासीस्तथैव नटनर्तकान् ।
भृत्यान् कर्मकरांश्चान्यान् दीनानाथांस्तयार्थिनः ॥ २१ ॥
अन्नाद्येन हिरण्येन वसनाबैश्च तोषयेत् ।
ध्वजओच्छ्यात् समारभ्य सपनान्तदिनेष्वपि ।। २३५ ॥
मर्षिभ्यो ब्रामणादिभ्यो लिङ्गिभ्योऽप्युपपत्तितः ।
प्रदवादनपानादि सुव्यानरसोत्तरम् ।। २३६ ॥
एवं यः कारयेच्छम्भोरुत्सवं कुर्वते च ये ।
ये वा पश्यन्ति ते सर्वे भवन्ति. गणनायकाः ।। २३७॥
इत्यं शिवोत्सवविधिः कथितो ध्वजादिः
श्रेष्ठादिमेदविहितः स्नपनावसानः ।
येनेन्दुमौलिरुपयाति परं प्रसाद
शैलाधिराजसुतया सहितो गणेन्द्रैः ।। २.८ ॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे क्रियापादे
महोत्सवविधिपटक एकोनपञ्चाशः॥
अथ पधाशः पटलः ।
अथास्पस्नपनं पूर्व कनिष्ठत्रितयं ततः ।
मध्यसानानि च त्रीणि श्रेष्ठं च सपनत्रयम् ॥१॥
नवभिः पञ्चविंशत्या तदूर्व सप्तसप्तभिः ।
एकाशीत्याष्टयुक्तेन शतेन द्विशतेन च ॥ २ ॥
द्विपञ्चाशदुपेतेन कलशानां ततः परम् ।
त्रिमिः शतैस्तथैवेषुशतैः सप्तशतैरपि ॥ ३ ॥
कृतिसंख्याषिकैश्वाय सहसकलशैरपि ।
महोचरसहसर्वा सहसकलशैस्ततः ॥ ४ ॥
विधिवत् पूरितैरुक्तं सपनं तूत्तमोत्तमम् ।
पोरशतादीनां ++++++परः ॥ ५॥

·ईथानशिवगुरुदेवपद्धती
[किपाण:
मध्ये तु ब्रमकलशः शिवनाधिष्ठितो भवेत् ।
कन्नवामिः पूर्वमल्पाख्यं सपनं स्मृतम् ॥ ६ ॥
ममिकृत्यादिकलशैः कनिष्ठसपनत्रयम् ।
भष्ठोचरशताबैस्तु + + + + + + + + ॥ ७॥
+++++++++++सपनत्रयम् ।
सपनानां क्रमादेषां मण्डपात् पृथगेव हि ॥ ८॥
रामेऽमुनिनन्दैश्च रुद्रातिजगतीकराः ।
अतिशफरिकात्यष्टिकरैरतिधृतेर्मितैः ॥ ९ ॥
एकविंशतिहस्तैश्च दशधा खानमण्डपाः ।
सहसकलशस्याथ +++++ माघमाः ॥ १० ॥
पञ्चविंशतिहस्तः स्यादेकोनत्रिंशता ततः ।
मध्यमः स्यात् तु हतानां त्रयस्त्रिंशद्भिरुत्तमः ॥ ११॥
स्वस्वमण्डपहस्तानां संख्ययकाधिकाः क्रमात् ।
स्तम्माः स्युः सुसमाः सर्वेऽप्येकजातितरूवाः ॥ १२ ॥
नवतालोच्छूितास्त्वल्पे सपनेऽथाधमादिषु ।
रुद्रातिजगतीसंख्यश्वातिशकरिकामितैः ॥ १३ ॥
ताः स्तम्भा भवन्त्युच्चात् क्रमात् तत्कुहिमोपरि ।
तमाहोऽकाहुलैरल्पे ततो द्वित्रिचतुर्गुणैः ॥ १४ ॥
भालैः स्तम्भनाहाः स्युः कनिष्ठादिषु च त्रिषु ।
उपावंशानुवंशाधमूर्ध्वप्रच्छादनं तथा ॥ १५ ॥
प्रशखतरुपूगाबैर्नालिकेरदलादिमिः ।।
मण्डपानां विधेयं स्याद् यथायुक्त्युपपचितः ॥ १५ ॥
चतुरबाबारा मध्यस्तम्भविवर्जिताः ।
प्रशस्तयोनयः सर्वे कर्तव्या मण्डपाः क्रमात् ॥ १७॥
सूर्यवस्वतमात्रोचं श्रेष्ठाचं मण्डपस्थलम् ।
इएकादारभूत्वाभिः परितो बदतिमम् ॥ १८ ॥

·विकलशाधिकार: उत्तरा पञ्चाशः पटलः । ४८ तत्र वास्तुबलिं दत्त्वा तक्षकर्म विसृज्य तु । पुण्याई वाचयित्वा तु वास्तुहोमं च कारयेत् ॥ १९ ॥ तत्तत्कलशसंख्याकान् ब्रामणांस्तत्र भोजयेत् । असामय तदर्ध वा ततोऽध वा यथाविधि ॥ २०॥ दर्ममालापरिवृतं सवितानं सतोरणम् । खम्भैः सद्धसनच्छन्नैर्मुक्तादामावलम्बितम् ॥ २१ ॥ स्वालेपिततलं रम्यं धूपितं चन्दनोक्षितम् । सद्वारकलशं नानाफलालम्बितनीप्रकम् ॥ २२ ।। अलस्कृत्य यथाशोभं शक्तितः मानमण्डपम् । सप्तमे पञ्चमे वाहि सर्व सपनवासरात् ॥ २३ ॥ कृत्वाहुरार्पणं सम्यक् पुण्याहं वाचयेत् ततः । उपलिप्यैषु गव्येन प्रोक्ष्य चा(वे! वो)क्षणादिभिः ॥ २४ ॥ संस्कृत्य धृतिसंस्कारैर्विकिरक्षेपपूर्वकम् । कुम्भासवर्धनीपूजाश्रमणार्चनतः परम् ॥ २५ ॥ अमरक्षां च कृत्वा तु सूत्रः पिष्टावरूषितः । कुर्वांत पदविन्यासं प्रागुदग्व्यायतैः समम् ॥ २६ ॥ पदानि चाधमादीनि रविमन्वङ्गुलानि च । विकारमानाहुलैश्च चतुरश्राणि कल्पयेत् ॥ २७ ॥ तबंधा द्विकरे चतुरश्रे तु सूत्रैर्नवपदीकृतैः । तत्र मध्यपदे कृत्वा तेनाल्पस्नपनं स्मृतम् ॥ २८ ॥ अल्पसपनपदाधिकारः। समसप्तपुटे क्षेत्रे मध्ये नव पदानि तु । निधाय परितः पङ्किमेकैकां दिक्षु मार्जयेत् ।। २९ ।। वीथ्यर्थ तत्र वीथ्योस्तु मध्ये कोष्ठत्रयं त्रयम् । कोणेप्वेकै++++++ + + + + + + ॥३०॥ +++++++ ++ पमं तु संलिखेत् । पञ्चाशतिकलशाधिकारः।

·४८४ मानशिवगुरुदेवपद्धती एकादशपुटे क्षेत्रे मध्ये नवपदं भवेत् ॥ ३१ ॥ तन्मध्यकोष्ठे पश्चं स्यानवकस्य तु बाधतः । परितो मार्जयेत् + + + + + + ++ + + ॥ ३२ ॥ + + + + + + + + + + + नवकानि तु । अन्तस्त्रीणि पदान्येषां मध्ये कोष्ठं च मार्जयेत् ॥ १३ ॥ चतुर्दिश्वथ कोणेषु लुम्पेदन्तश्चतुष्पदम् । कोणानि व्यक्तकोटीनि सप्तसप्तपदं यथा ॥ ३४ ॥ + + + + + + + + + + + + + + ++। + + + + + + + + मध्यनन्दपदाद् बहिः ॥ ३५॥ .. चतसो वीथयः पडिलोपात् स्युः परितः स्फुटाः । भष्टदिक्ष्वष्टनवकं स्यान्मध्यनवकेऽम्बुजम् ॥ ३६॥ लिखेन्मध्यपदे त्वेवमेका + + + + + + | स्यान्मध्यपुटके क्षेत्रे मध्यनन्दपदेऽम्बुजम् ॥ ३७॥ तहाबपक्कयो लोप्याश्चतस्रः प्रागुदग्गताः । वीथीनां वायतः परि निधाय तु चतुर्दिशम् ॥.३८ ॥ वा + + + + + + + + + + + + + + + । + + स्थनवकेप्वन्तः कोणैकंपदलोपतः ॥ ३९ ॥ भवन्त्यष्टोत्तरशतं पदान्यजं च मध्यतः । परि निधाय तु चतुर्दिशं बाधैकाशिकम् ॥१०॥ परितो + + + + + कोणकपदलोपतः। भवन्त्यष्टोत्तरशतं पदान्यजं च मध्यतः ॥ ११ ॥ मष्टोतरशतस्य । अपिच, त्रिपञ्चपुटके क्षेत्रे प्राग्वद् वीथीचतुष्टयम् । + + + + +॥१२॥ पहिं संस्थाप्य परितः पलिमेका विलोपयेत् । वीथ्योर्मध्ये चतुर्दिक्षु नवकानि प्रमार्जयेत् ॥ १३ ॥ द्वारार्थमथ कोणेषु स्यात् पदानां बिसयकम् । + + + + + + + + ·anाधिकारः] उत्तरा पाल: परसः । शतस्यैव पुनथ, भ+ + प्राग्वत् त्रिपञ्चपुटके सप्तसप्तपदानि तु ॥१५॥ मध्ये निघाय परितो लुम्पेद् वीथीचतुष्टयम् । संस्थाप्य मध्ये नवकं परितः पहिलोपतः ॥१५॥ + + + + + + + + + + + + | + + + + + कोष्ठानि प्राग्वदेवं भवन्ति हि ॥११॥ विक्षु प्रकृतिकोष्ठानामन्तःकोणद्वये समम् । चतुष्पदं तद् विमृजेन्मध्यकोष्ठं च लोपयेत् ॥ १७ ॥ एवं द्वादश कोष्ठावि पृ + + + + + + + । त्रिविाष्टोत्तरकलशाधिकारः । त्रिसप्तपुटके क्षेत्रे मध्ये नन्दपदेऽम्बुजम् ॥ १८ १८॥ तस्याथ परितो वीथ्यश्चतसः स्युरशेषगाः । तहा नवकान्यष्टौ तद्वाये + + + + + ॥ १९ ॥ + था तथा वीथ्यप्राणि मार्जयित्वा समन्ततः । द्विपञ्चाशत्समधिकं पदानां द्वे शते स्फुटम् ॥ ५०॥ बिपञ्चाशदधिकशतवयकलशाधिकारः । कलशत्रिशतके, + + + + + + + + + + अकलशाष्टकम् । परितो मार्जयेत् पहिं तहाचे पनयतिक्रमात् ॥ ५१ ॥ दिक्षु पक्षिविलोप्या स्यात् तस्मात् कोष्ठत्रयाद् बहिः । परितो + ++ + + + + + + + + + + ||५२ ।। + + + + हिमाकोणं वायवीच्या नियोजयेत् । एवं प्रतिदिशं वीथीषट्कं खव्यायतं भवेत् ॥ ५३॥ कोणषोडशकोष्ठानामन्तःकोणचतुष्टयम् । + + + + + + + + + + + + + + + + || ५१ ॥ एवं पदानि त्रिशतं कलशत्रिशते स्मृतम् । मध्यनलपवाम्मोजे शिवाल्यः कलशोऽपि च ॥ ५५ ॥ भिशतकलशाधिकार।

·161.
ईशानशिवगुरुदेवपवती
एकत्रिंशत्पुटे ++++++++++
+++++परितो वीथ्यै लुम्पेदशेषतः ॥ ५६ ।।
तहासपढे ये च परि तद्वद् विलोपयेत् ।
ततत्रिकोष्ठात् परितत्रिपदाच परं ततः ॥ ५७ ॥
वीथी++++++++++++++।
++++++ दिशं वीथयोऽष्टौ भवन्ति हि ॥ ५८ ॥
अष्टौ च चत्वारिंशच नवकान्यत्र सर्वतः 1.
अष्टाविंशतिसंख्यानि त्रिकान्यपि भवन्ति हि ॥ ५९ ।।
एककोष्ठचतुष्कं च मध्ये पद्मं च शोभनम् ।
++++++++++++++++ ॥६०॥
+ तत्कोटिप्रसिद्धयर्थं तान्यपि द्वादशैव हि ।
तत्संख्याः कलशास्तेषु मध्ये शिवघटोऽधिकः ॥ ६१ ॥
एवं वेदाधिकानि स्युः पदपञ्चशतानि हि ।
चतुरधिकपश्चशतकलशाधिकारः ।
+ + + + + + + + + + + य विलङ्घनात् ।। ६२ ॥
एकशो मार्जयेत् पतीः प्राचीनाश्चोदगायताः ।
एवं प्रतिदिशं तत्र वीथयोऽष्टौ भवन्ति हि ॥६३ ।।
मध्ये चाष्टदिशास्वेवमेकाशीतिपदानि हि ।
पृथक् नवैव न्यूहाः स्युमध्यव्यूहे तु मध्यतः ॥ ६४ ॥
मार्जयेत्नवकं तस्मिन् पद्ममष्टदलं लिखेत् ।
एवं हि विंशत्यधिकं पदसप्तशतं स्मृतम् ।। ६५ ॥
मध्येऽब्जे चाधिकस्त्वेकः कलशः शिवसंज्ञितः।
विंशत्यधिकसप्तशतकलशाधिकारः।
क्षेत्रे विभाजिते पञ्चचत्वारिंशत्पुटे समे ॥६६॥
पचपचपमध्ये पत्रे शिवघटो भवेत् ।
तहारपहिं परितो वाध्यै लुम्पेञ्च वहाहः ॥६॥

·चरसहजककलाधिकार:) उत्तरार्धे पन्चाशः पटलः ।
rev
एका तिसश्च पङ्गो द्वे निषायासां तु मध्यतः ।
क्रमेण परितः परोविमजेद् वीथिषु त्रिषु ॥ ६८॥
तहाणे वेदपीस्तु त्यक्त्वा पाई तु मार्जयेत् ।
वीथ्यथै परितः प्राग्वत् पुनः पङ्क्तिद्वयाद् बहिः ।। ६९ ॥
पङ्क्त्या स्यात् परितो वाथरथ पद्माच्चतुर्दिशम् ।
प्रतिपक्तिद्वयं लुम्पेद् द्वारार्थ खदिगायतम् ।। ७०॥
महावीथीचतुष्कस्य सन्धिः षोडशकेप्वपि ।
विकारकुम्भन्यासार्थ रक्षेन्मध्यपदानि तु ॥ १ ॥
द्वारशोभोपशोभाः स्युः कोणानि च यथाक्रमम् ।
अन्तस्त्रीणि बहिः पञ्च पदानि द्वारि मार्जयेत् ॥ ७२ ॥
शो(भाः! भा) स्वन्तस्त्रयं बाह्ये चैक कोष्ठं विलापयेत् ।
ततस्तु विपरीतेनाप्युपशोभा विमार्जयत् ॥ ३॥
एवं द्वाराणि चत्वारि शोभा द्वात्रिंशदेव हि ।
उपशोभाश्च तावत्यः पञ्चावरणसंज्ञिते ॥ ७ ॥
सहस्रकलशे ज्ञेया यथावदभिसंख्यया ।
पञ्चावरणे सहस्रकलशाधिकारः ।
क्षेत्रे त्वेकोनपञ्चाशत्पुटे मध्यगतैः पदैः ॥ ७५ ॥
नवभिः पद्यमालिख्य बाबे पशिद्वयेन तु ।
वीथी स्यात् परितो बाघपती दिक्ष्वेककोष्ठकम् ॥ ७६ ॥
अन्तर्विमृज्य वीथ्यैक्यं नीत्वा तद्वेदकोणके ।
अन्तःस्थ त्रिपदं लुम्पेत् ततो मध्याम्बुजा बहिः ।। ७७ ॥
प्रागुदग्व्यायते प(हौशी) वाध्यै लुम्पेदशेषतः ।
तहासे चापि परितस्ततस्वित्रिपदान्तरम् ॥ ८ ॥
प्रागुदग्ख्यायता लोप्याः पृथग् द्वादशवीथयः ।
अत्र स्युर्मध्यमे व्यूहे पञ्चकान्यथ च क्रमात् ॥ ७९ ॥
तहारे नवकानि स्युर्दादशैवं चतुर्वपि ।
चतुर्षपि च कोणेषु विकारनवकं पृथक् ॥ ८॥

·४८
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
एवं तु नवकानां स्याच्छतं हिद्वादशाधिकम् ।
अथक बाबनवकं चतुर्दिक्षु विलोपयेत् ॥ ८१ ॥
द्वारार्थ++++++न्त्यकोणकोष्टकम् ।
विलुम्पेत् कोटिमध्यस्थमेवं पदसहस्रकम् ॥ ८२ ॥
भष्टोचरं हि भवति मध्ये चैकं सरोरुहम् ।
बाये वीथ्यास्ततो बाये शिष्टपशिद्वयेन तु ॥ ८३ ।।
द्वारशोभोपशोमार्थ + + ++ + + + + ।
भवन्त्याकृतिस + न कलशास्तत्पुटेषु वै ।। ८१ ॥
भष्टोचरसहसं हि पझे शिवघटस्तथा ।
अष्टोत्तरसहस्रकलशाधिकारः।
त्रिपम्चाशत्पुटे क्षेत्र मध्यस्थनवकेंऽम्बुजम् ॥ ८५।।
तहाथपक्क्त्या परितो++++++बहिः ।
पक्क्तौ दिकोष्ठमेकैकं लुम्पेद् द्वारप्रसिद्धये ॥ ८६ ॥
चतुर्वपि च कोणेषु पृथक् स्यात् कोष्ठपन्चकम् ।
तहहिः परितः पहिं वीथ्यर्थ परिमार्जयेत् ।। ८७ ॥
द्वारशोमादिसियर्थ + + + + द्वयं न्यसेत् ।
तदन्तरेका परितो लोप्या पशिस्त वीथये ॥ ८८॥
अन्तर्वीथीं समारभ्य 'दिक्षु पक्षियं त्रयम् । .
विमृजेद् द्वारवीथ्यथै बाये वीथ्यां च योजयेत् ।। ८९ ॥
बायवीय्यास्त्वयान्तःस्थपरिषद्कादनन्तरम् ।
अन्तलिपटीः परितो महावीथीस्तु मार्जयेत् ॥ ९.।।
वत्राष्टदिक्षु मध्यस्थपको मध्यपदानि तु ।
रक्षेदष्टदिशास्वष्टौ तेषु सन्धिघटान् न्यसेत् ।। ९१ ।।
बहिर्वाधीमहावीथ्योर्मध्यषट्पतिमध्यतः ।
तत्त्वकोष्ठानि संस्थाप्य लोप्यं पशिद्वयं कमात् ॥ १२ ॥
एवं कते तु परितः षट्त्रिंशत्कोष्टकानि तु ।
रुतिसंख्यानि तनन्दपदान्यन्तर्विलोपयेत् ॥ १३ ॥

·एकाचितिपूरसहनकाशाधिकार] उत्तराः पञ्चाशः पटलः । ४८९
कोणेष्विति यावत् ।
अथान्तःस्थचतुष्कोणव्यूहान्तहसिद्धये ।
त्यक्त्वा पत्रियं बाझे पक्किमेकां विलोपयेत् ॥ ९४ ॥
तदन्तर्वेदकोणेषु पदाष्टशतकं भवेत् ।
तृतीयवीयः प्रारभ्य पचिरेका यथाक्रमम् ॥ ९५ ॥
मध्ये लोप्या महावीथिर्यावत् तावद् विनिर्गता।
ततस्तु
तत्त्वकोष्ठानां द्वादशात्र भवन्ति हि ।। ९६ ॥
अन्तःकोणेषु तेषां च नन्दकोष्ठानि मार्जयेत् ।
(हन्तव्यूहे ! अन्तर्गृहे) कृतिघटा(न:) द्वितीये साष्टकं शतम् ।।
तृतीये त्रिशतं चाथ ससंकृत्युत्तरं घटाः ।
सन्धिष्वष्टौ चतुर्थे तु चत्वारिंशद्घटादिकम् ॥ ९८ ॥
शतानि पञ्च कुम्भानामेवं कुम्भसहस्रकम् ।
चतुरावरणे ज्ञेयं मध्ये शिवघटोऽधिकः ॥ ९९ ।।
बाबपशिद्धये प्राग्वद् दिक्षु द्वारचतुष्टयम् ।
शोभा द्विचत्वारिंशत् स्युरुभशोमाश्च तत्समाः ॥ १० ॥
कोणानि मनुकोष्ठः स्युः प्राग्वत् तान्यपि मार्जयेत् ।
लागलाकारकोणानि सर्वव्यूहे तु कल्पयेत् ॥ १०१ ॥
चतुरापरणे सहस्रकलशाधिकारः।
क्षेत्र तु सूत्रिते पञ्चपञ्चाशत्पुटके समे ।
एकाशीतिपदं मध्ये संस्थाप्य नव संपुटान् ॥ १०२ ।।
प्राचीनाचाप्युबाचीना लोप्याः षड वीषयः पृषक् ।
एकाशीतिपदव्यूहास्त्वेवं स्युः पञ्चविंशतिः ॥ १० ॥
पर्यन्तबीवी बाबस्वपहियुम्मन पूर्ववत् ।
बाराणि दिख चत्वारि शोमायोपशोभिकाः ॥ १० ॥
चत्वारिंशत् पृषक कार्याः कोणानि मनुमोठः ।
मनापास्व मध्यस्थकरना किसेत् ॥ १०५॥

·ईशानशिवगुरुदेवपत्ती
तस्यापि परितः पशिद्वयं वीथ्य विलोपयेत् ।
तहाथे च चतुर्दिक्षु द्वारार्थ त्रिपदानि तु ।। १०६ ॥
विमृजेद्द्वारकोणेषु पृथक् स्यात् पदपञ्चकम् ।
मध्यव्यूहाद् बहिर्दिक्षु व्यूहमेकं पृथक् पृथक् ॥ १०७॥
अशेष विमृजेत् तेषु होमं कुर्याद् यथाविधि ।
तद्वा तु कृतिव्यूहास्तेषां मध्यैककोष्ठकम् ॥ १०८॥
निधाय परितः पक्तिद्वयं वीथ्यै विलोपयेत् ।
तहाऽथ चतुर्दिक्षु पक्त्योरेकैककोष्ठकम् ॥ १०९ ।।
द्वारार्थ विमृजेत् तत्तद्वाझवीथिगतं तथा ।
एवमेकोनपञ्चाशत् कृतिव्यूहे पदानि वै ॥ ११० ॥
भवन्ति मध्यम्यूहे तु विंशतिश्चाम्बुजे घटः ।
इत्येकविंशतिन्यूहे सहस्रकलशाः स्मृताः ॥ १११ ॥
ब्रह्मस्थाने शिवाख्यस्तु कलशः पङ्कजेऽषिकः ।
एकविंशतिव्यूहसहस्रकलशाधिकारः ।
इत्यं पदाने विन्यस्य परितश्चोपलिप्य तु ॥ ११२ ।।
पदानि सितचूर्णेन समाच्छाब निरन्तरम् ।
शालीनामाढकं वा प्रस्थं पादेन निक्षिपेत् ॥ ११३॥
तदर्ष तण्डुलांस्तेभ्यस्तिलान् लाजान् क्रमेण तु ।
निक्षिप्य स्थण्डिलं कुर्यात् केवलं शालिमिस्तु वा ॥ ११ ॥
तेषु प्रत्येकशो दर्भान् विष्टरार्थ निधाय तु ।
तेषकान् कलशान सूत्रवेष्टितान् सविधानकान् ॥ ११५॥
क्षालितान् पितान् कूपृष्ठान् संसादयेत् पृथक् ।
अयाचार्यः सशिष्यस्तु खातः शुक्काम्बरादिमिः ॥ ११५॥
भूषितम्बाहुलीयापैः क्षालिताधिकरदयः ।
स्वाचान्तः सूपविष्टस्तु मूतशुदि विधाय तु ॥ ११॥
मण्डपा दक्षिणे सम्यग् विप्रेशमभिपूज्य तु ।
समाचार्य) बवापूर्व सीहतविग्रहम् ॥ ११८॥

·४९१
उत्तरार्षे पञ्चाशः पटलः ।
+++ स्तं विधायाथ सामान्यायकरः क्रमात् ।
प्राग्वच्छान्तिकलादीनि द्वाराणि कुसुमादिभिः ॥ ११९ ।।
इशा क्षिप्त्वा च नाराचं प्राग्वदन्तः प्रविश्य तु ।
मसं विन्यस्य देहल्यां वास्तुपा + + + + + ॥ १२० ॥
अभिपूज्यासनं च स्वं प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
कलशांस्तु यथोद्दिष्टानवोक्ष्यार्थ्यजलैः क्रमात् ॥ १२१ ॥
उदङ्मुखोकृत्योत्कूर्चान् (8) सदाशिवतनुः स्वयम् ।
आधारशक्ति कलशं + + + + + I + + || १२२॥
द्वादशान्ताम्बुजेन्दूत्थममृतं तज्जलादिकम् ।
भावयन् प्रणवं सृष्टिक्रमेणाचारयन् क्रमात् ॥ १२३ ॥
कलशान् पूरयित्वा तु प्रोक्तद्रव्यसमन्वितान् ।
सहेमगन्धकुसुमान् सितवस्त्रावृतान् पृथक् ॥ १२४ ॥
सम्दामालकृतानुक्तबिल्वाश्वत्थ + + यवान् ।
सालितण्डुलापूर्णफलोपेतविधानकान् ॥ १२५ ।।
सम्प्रोक्ष्य तेषु विन्यस्य तत्तन्मन्त्रं च दैवतम् ।
इष्वा पञ्चोपचारैस्तान् होमं कुर्याद् यथोदितम् ॥ १२६ ॥
अस्पादिकानां स्नानानामष्टोत्तरशतावधि ।
एकामावेव होतव्यं प्राकुण्डे स्थण्डिलेऽपि वा ॥ १२७ ॥
ततः सप्तशतान्तानां चतुर्दिक्षु हुतं स्मृतम् ।
भबाटोत्तरसाहसे सहस्रकलशेऽपि च ॥ १२८ ।।
भादिक्षु प्रतिष्ठोक्तकुण्डेप्वाधाय पूर्ववत् ।
शिवानलं तु मध्यामेविभज्य , यथाविधि ॥ १२९ ॥
स्वविक्षु ब्रममिश्चार्जुहुयुर्गुरुमूर्तिपाः ।
म्यूहकविंशतिर्यत्र सहसकलशे स्मृता ॥ १३० ॥
वत्र विश्वष्टकुण्डेषु तथैवान्तश्चतविक्षम् ।
व्यूहेषु मार्जितेष्वमिं जुहुयाद् अमभिः कमात् ॥ १३१ ॥
समिदाज्यचरून लाजान् सिवाय तिलान् यवान् ।
चकलशसंख्यातमर्च पादमथापि वा ॥ १३२ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपत्ती
मूलेन हुत्वा मूर्त्यनेर्जुहुयुखद्दशांशतः ।
तत्सम्पातघृतं सर्वमेकीकृत्य कुशाग्रतः ॥ १३३ ।।
कलशेषु क्षिपेत् किन्चिन्निवेधान्तं यजेत् पुनः ।
सर्व कर्मेति सामान्यं संपनानामुदीरितम् ॥ १३५ ।।
साधारणकर्माधिकारः।
द्रव्यदैवतमन्त्रास्तु सपनानां यथाक्रमम् ।
लिख्यन्ते नवकादीनां शैवतन्त्रप्रचोदिताः ।। १३५॥
माणिक्यं मौक्तिकं वजं प्रवालं च हरिन्मणिः ।
पुष्यरागश्च वैदूर्य नीलं गोमेदक क्रमात् ॥ १३६ ।।
मध्येन्द्रयाम्याप्यसौम्यवहिरक्षोनिलेशगान् ।
कलशान् मणिभिश्चोतर्गन्धपुष्पकुशाम्बुमिः ।। १३७ ।।
ईशादिब्रह्माभिचारिभिपूर्याभिषेचयेत् ।
मध्यादिपूरणे बैन्द्रान्मध्यान्तसपने कमः ॥ १३८ ॥
असं चैवात्रवर्षन्यां शिवकुम्भान्तिके बजेत् ।
पुष्पाम्बुधूपान्तरितं चतुष्कानन्तरं यथा ॥ १३९ ॥
आपोराजानमाबाद् वा मध्येन न्योपविद्यया ।
नवकस्य।
पञ्चविंशतिकस्यापि पञ्चरलाम्बु मध्यतः ॥ १० ॥
प्रयेद् ब्रमकलशे शिवन समषिष्ठिते ।
पाचमाचमनं चाय पन्चगव्यं दिशास्वव॥ ११॥
आमेयादिपदेष्वाज्यं मधु क्षीरं तथा दषि ।
पूर्वत्रिके चेक्षुरसकषायाम्बु फलाम्बु च ॥ १२ ॥
चतुःक्षीरागविल्वानां त्वग्भिः सिद्धं कषायकम् ।
लाजाम्बु चैव गन्धाम्बु पुष्पाम्भव दक्षिणे ॥१३॥
हेमाम्भः पारागाम्भो मुक्ताम्भः पश्चिमे त्रिके।
यवोदकं प्रवालाम्बु तिलाम्भबोचरात्रिके ॥ १५॥
खोपबशाम्भासि शास्यम्भधानकाविः ।
पूर्व मसावि चाहानि म मन्त्राबदेसम् ॥ १५॥

·४५१
कन्याभेदेन द्रव्यादिभेदाः] उत्तरार्धे पञ्चाशः पटलः ।
पूर्वादित्रिकमध्यस्थकोणसकलशेषु च ।
क्ष्मायष्टमूर्तयो दैवं मन्त्राश्चान्ते नमोन्विताः ॥ १६ ॥
प्रागादिपार्श्वकुम्भानां देवमष्ठमात्रकम् ।
भुवनेशान ईशान एकपिछेक्षणस्तथा ॥ १४७ ।।
उद्भवश्च भवश्वाथ महादेवो महाद्युतिः ।
त्रिकं मध्यघटादाप्यकुम्भाधं पूरणादिषु ॥ १८ ॥
पावस्येदंविष्णुरिति चोपोहिष्ठेत्यनन्तरम् ।
आपःपुनन्त्वित्यर्येण चाग्निमीळेति गव्यतः ॥ १४९ ॥
इषेत्वेति घृतेनाथ मधुना मधुवाततः ।
आप्यायस्वेति दुग्धेन दधिक्राव्णेति वै दधि ॥ १५० ॥
अथ पूर्वत्रिके
उपत्वाग्न इतीक्ष्वद्भिर्मानस्तोकात् फलाम्मसा.।
अश्वावत्या कषायण
अथ दक्षिणत्रिके
सुमित्रानस्तु लाजकान् ॥ १५ ॥
गन्धाम्भसाग्नआयाहि पुष्पवत्या तु पुष्पकान् ।
हिरण्यवर्णाः शुचयो ब्रह्मजज्ञानमित्यपि ॥ १५२ ।।
अ(था थो) समुद्रज्येष्ठाद्यात् पश्चिमत्रितयेन तु ।
रोहणं वास्तोप्पते शबोदेव्यादिनापि च ॥१५३ ।।
यवाम्भोविद्रुमाम्भोमिस्तिलाम्भोंमिस्तथोत्तरे ।
दूर्वाम्भसायनेतेति श्रियो जातेति चोत्पलान् ॥ १५४ ॥
त्रिष्टुभाथ कुशाम्भोमिरथ शाल्युदकं पुनः ।
आशुःशिशानआयेन सपयेत् पार्वतीपतिम् ॥ १५५ ॥
मध्यस्थनवकुम्भन महत्या व्योमविद्यया ।
अथवा प्रमामिश्चार्गायच्या शिवसंधया ॥ १५६॥
सावित्र्या मूर्तिमन्त्रैश्च सपयेद् व्योमविषया ।
पन्चविंशतेः।
मग खेकोनपश्चाशत्कलशानां तु मध्यतः ॥ १५७ ॥

·शानशिवगुरुदेवपद्धती [यिापार हिरण्यरतगन्पैस्तु मध्यकुम्म प्रपूरयेत् । पाचाचामार्थ्यगव्याज्यमधुक्षीरदधीनि च ।। १५८ ।। मध्याष्टकस्य तूतानि पूरणेऽथैन्द्रपश्चके । चन्दनागरुकर्पूरकुमोशीरवारिभिः ॥ १५९ ॥ आमेये पथके शस्तं पञ्चधान्यैश्च नैऋते । कुसुमोत्पलकल्हारपद्मश्वेतोत्पलैरपि ॥ १६० ॥ वायव्यपन्चकेऽथैशे मल्लिकाजातिचम्पकैः । पाटलैः करवीरैध पञ्चकं पूरयेत् क्रमात् ॥ १६१ ।। शिवब्रह्माजमन्त्रेशमध्यमं नवकं स्मृतम् । ऐन्द्रादिकाष्टदिङ्मध्य+++++ मूर्तयः ॥ १२ ॥ मध्याद् दक्षिणतोऽष्टानां वामाद्याः शक्तयो यथा । मध्यादुत्तरकोष्ठानां शर्वायं मूर्तिपाष्टकम् ॥ १६३ ॥ तदनन्तरकोष्ठानां वामभीमादिकाष्टकम् । शिष्टानामष्टकोष्ठानां विद्यशाः : स्युः क्रमाधिपाः ॥ १६४ ॥ तन्मन्त्रास्तारह++++++++तकम् । ब्रह्माजैरेव मध्यस्थेनाष्टकेनाभिषेचयेत् ॥ १६५ ।। प्रागादिदिक्पन्चकैस्तु चमकैः स्वपयेच्छिवम् । पावमानीहिरण्यादिचतुष्कोणस्थपञ्चकैः ॥ १६९ ॥ मध्ये शिवघटेनापि सपयेद् व्योमविधया । एकोनपन्चाशतः। अवैकाशीतिके मध्यकलशे रत्नपञ्चकम् ॥ ११७॥ हेम चोक्तं सतीर्थाम्भम्तहासकलशाष्टके । पाद्याचामार्घ्यगव्याज्यमधुदुग्धदधीन्यपि ॥ १६८ ॥ प्राच्यां तु नवके मध्ये चन्दनं रोचनामरु । कर्पूरकुष्मं कुष्ठं मांसीप्रन्थिमुरं तथा ॥ १६२ ।। दक्षिणे वृषोभदन्तक्षेत्रनदीमदः । सटाकगिरिवस्मीककुलीरहदमृत्तिकाः ॥ १७ ॥ चतुःशीरागविस्वानमधूकाशोकजम्बुजाः ।। शुमारस्वध वारुण्या नवके क्रमशः स्मृताः १०१ ॥

·कामेदेन मन्याविभेदाः उत्तरार्धं पञ्चाशः पटल: कदलीपनसाम्राणि मातुलुकं च डाडिमम् । जम्बीर लिकुचं चाथ नालिकरं च जाम्बवम् ।। १७२ ।। फलान्युदीच्यनवके त्वथामेय्यां समुद्रजम् । नादेयमथ ताटाकं हृदाम्भः शुभकूपजम् ॥ १७३ ।। हरिद्रालाजभसितकुसुम्भाम्भासि वै नव । नीवारमुद्गमाषाश्च सिद्धार्थयवशालयः ॥ १७१ ।। तिलमियहश्यामाका नैर्ऋत्यां नवके स्मृताः । लक्ष्मीदेवी हरिकान्ता मुसली भृगराजकः ॥ १७५ ॥ सदाभद्रा शक्रवल्ली भीता चैकदलाम्बुजम् : वायव्यनवके द्रव्याण्येतानि स्युर्यथाक्रमम् ॥ १७६ ॥ पअद्वयं च कुमुदद्वयं चैवोत्पलत्रयम् । इन्दीवरं च कहारमैशान्यां नवके क्षिपेत् ॥ १७७ ।। पाचादिकैस्तु ब्रह्मारिदविष्ण्वादिभिस्तथा । तबथा इदं विष्णुर्विचक्रम आपो हि ष्ठा मयोभुवः ॥ १७८ ॥ अमिमीळे पुरोहितमिषेत्वेत्यादिना तथा । घृतं मिमिक्षत्यायेन मधुवाताऋतायते ॥ १७९ ।। आप्यायस्व समे तु ते दधिक्रावणो अकारिषम् । प्राच्येन नवकेनापोराजानमिति सूक्ततः ।। १८० ॥ यांन्यां पुरुषसूक्तेन कद्रुद्रायेन पश्चिमे । इमाँ रुद्राय तपस इत्युदङ्नबकेन तु ॥ १८१ ॥ आमेयनवकेनेमाँ रुद्राय स्थिरधन्वने । हिरण्यवर्णाःशुचयःपावकाधनुवाकतः ॥ १८२ ॥ नेत्यां नवकेनाथ वायव्यां नवकेन तु । हिरण्यामित्याचेनानुवाकान्ततः क्रमात् ।। १८३ ।। ऐशान्यां शमइन्द्रापानवकेनाभिषिच्य तु । मध्यसशिवकुमेन महत्या व्योमविषया ॥ १८ ॥ एकाशीतः।

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
[क्रियापा
अष्टोत्तरशते मध्ये रनहेमकुशाम्बुभिः ।
शिवकुम्भं समापूर्य तबाद्यांशत्रिकेप्वपि । १८५ ॥
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्यैः प्लाजम्बुपलाशजैः ।
शिरीषबिल्वमधुकैः सप्तपर्णासनार्जुनैः ॥ १८६ ॥
अग्न्यादिष्वक्षवं क्षौद्रं तिलं गव्यं तु पञ्चकम् ।
मध्यादिपूर्वनवके कुशमूलाष्टमृत्तिकाः ॥ १८७ ॥
शाकप्रियङ्गुमाषाश्च यवगोधूमसर्षपाः ।
मुद्दास्तिलाश्च निप्पावा याम्ये मध्यादितो नव ॥ १८८ ॥
चम्पकोन्मत्तकद्रोणरशोककुमुदोत्पलैः ।
करवीराब्जजातीभिः पूरयेत् पश्चिमे नव ॥ १८९ ।।
बिल्वाम्रबदरीपूगनालिकेराणि डाडिमम् ।
रम्भापनसजम्बूनि कौबेर्या पूरयेन्नव ॥ १९० ।।
नदीहूदतटाकाब्धिशुभपाम्बुकुङ्कुमम् ।
रजनीशालिपिष्टं च भस्म चाप्यनलाष्टके ॥ १९१ ॥
लक्ष्मी देवी हरिक्रान्ता सहा चैकदलाम्बुजम् ।
शक्रवल्ली सदाभद्रा मुसली नैर्ऋताष्टके ॥ १९२ ।।
द्वे तुलस्यावपामार्गों भृङ्गराडपराजिता ।
भीता दमनकं दूर्वेत्युक्तं म्यान्मारुताष्टके ।। १९३ ।।
ऐशाष्टकं त्वष्टगन्धैश्चन्दनाद्यस्तु पूरयेत् ।
अथ त्रिकेषु श्रीपर्णी शमी च खदिर ततः ॥ १४ ॥
सप्तच्छदं च ककुभमसनं च कदम्बकम् ।
रक्तचन्दनलोधे च सरलं सर्जमेव च ॥ १०.५ ।।
बकुलं कर्णिकारं च पाटलारग्वधे तथा ।
तमालविल्वौ धात्री च चतुःक्षीरनगा अपि ॥ १९६ ।।
रुद्राक्षं पुत्रजीवं च त्रिकप्वापूरयेन् क्रमात ।
मध्ये चतुस्त्रिकाणां तु पूर्वादिक्रमयोगतः ।। १९७ ।।
मूलं ब्रह्माणि चाङ्गानि मन्त्राः स्युर्दैवतानि च ।
कोणकोष्ठचनुप्कम्य श्यादिमनिंचन प्रयम् ॥ १९८ ॥

·कलशभेदेन द्रष्यादिभेदाः] उत्तरार्ध पश्चाशः पटकः । दैवतं चापि मामानि मन्त्रास्तेषां नमोन्तकाः । आपोराजानमाद्यात् प्राग् याम्ये पुरुषसूक्ततः ॥ १९९ ॥ कढुद्रायेन वारुण्यामिमाँ रुद्राय चोत्तरे । नवकानां तु मन्त्राः स्युरापो विष्णुश्च पूर्वयोः ।। २०० ।। सूक्तयोर्दैवतं चाथ रुद्रः स्याच्छिष्टयोरपि । आमेयस्याष्टकस्येमाँ रुद्राय स्थिरधन्वने ॥ २०१॥ हिरण्यवर्णाःशुचय इत्याद्यं नैर्ऋताष्टके । हिरण्यशृङ्गमित्याद्याद् वायव्याष्टघटैरपि ॥ २०२ ॥ शन इन्द्रादिकं सूक्तमैशान्यामष्टकस्य तु । रुद्रश्वापो वरुणश्चन्द्रामी दैवतं क्रमात् ।। २०३ ॥ एतैर्देवमभिषेचयेदिति यावत् । त्रिकाणामथ चाप्टानामिन्द्राग्न्योरन्तरत्रिकान् । प्रारभ्याङ्गुष्ठमात्रश्च भुवनेश्वरसंज्ञकः ॥ २० ॥ ईशानश्चैकपिलाक्ष उद्भवश्व भवस्तथा । महादेवो महातेजा मन्त्रास्तद्देवताश्च ते ॥ २०५॥ तारादिनमोन्तानि तत्तन्नामधेयानि मन्त्रा इति यावत् । इदविष्ण्वादिक चाथ दधिक्रावणादिकत्रयम् ॥ २०६ ।। अमिमीळेतिपूर्वा ऋगिषत्वेत्यादिकं तथा । घृतं मिमिक्षेत्याधं च मधुवाता ऋतायते ॥ २० ॥ मन्त्राः स्युर्देवताश्चासामायाया विष्णुरुच्यते । दध्यादित्रितयस्याप ऋग्वेदादेस्तु पावकः ।। २०८ ।। इषेत्वाधस्य सविता घृतादेरपि चानलः । मध्वादेः पितरो दैवमाप्यायस्वादिके शशी ॥ २०९ ।। भाकाशोऽश्च सोमश्च यजमानश्च दैवतम् । मन्त्राः पुरोवत् पलयर्णन्योमव्यापिषडकौ ॥ २१ ॥ अघोराक्ष तथासं च मन्त्रास्तहेवता शिवः । एमिर्याक्रमममिषेचयेदिति यावत् । मध्येन शिवकुम्भेन महत्या व्योमविषया ।। २११ ॥

·ईशान शिवगुरुदेवपद्धती
[क्रियापार
अभिषिचेन्महादेवं देवतास्य शिवः स्वयम् ।
अष्टोत्तरशतस्य ।
द्विपञ्चाशत्समधिकद्विशतमपनम्य तु ॥ २१२ ॥
मध्यकुम्भं यथापूर्वं हेमरत्नकुशाम्बुभिः ।
पूरयेदथ दिक्ष्वष्टनवकान्यपि तद्वहिः ॥ २१३ ।।
चतुष्कोणस्थनवकान्यपीत्यष्टोत्तरं शतम् ।
अष्टोत्तरशतोतैस्तु द्रव्यैरेवाभिपूरयेत् ॥ २१४ ॥
तैरेव देवतामन्त्रैरथ द्वादशकान्यपि ।
चतुर्दिक्ष क्रमादेभिव्यैरद्भिश्च पूरयेत् ॥ २१५ ॥
नन्द्यावर्त च धुधुरं कपित्थं च कदम्बकम् ।
माल्याश्चैव भद्रा च तद्वद् द्रावणविश्वकम् ॥ २१६ ।।
मरुक पअतुलसी मुण्डी कुरवका के ।
मध्यद्वादशके प्राच्यां सोमकर्पूरवल्लिके ॥ २१७ ॥
कुब्जकं शतपत्रं च कर्णिकारं बकं तथा ।
श्वेतार्कमरुणागस्तिकुसुमं काञ्चनारकम् ॥ २१ ॥
मल्लिकायुगलं रक्तकरवीरं च दक्षिणे ।
तमालं माधवी श्वतमन्दारं पाटलद्वयम् ॥ २१९ ॥
गोक्षुरं भूकदन्वं चाप्यकोलस्य च पल्लवः ।
बीजपूरस्य कुसुमं लवकस्य च पल्लवः ॥ २२० ॥
राजार्कः स्वर्णयूथी च प्रत्यग् द्वादशकस्य तु ।
श्वेतपल्लवपुप्पे द्वे श्वेतदूर्वा महामरी ॥ २२१ ॥
कचोरोशीरमुस्ताश्च पलाशकुसुमं ततः ।
सितासितोन्मत्तपुप्पे शेफाली बृहती तथा ॥ २२२ ॥
पध्यद्वादशके सौम्ये द्रव्याणि स्युर्यथाक्रमम् ।
पार्श्वद्वादशकान्यष्टावापूर्य स्वच्छवारिमिः ॥ २२३ ॥
सचन्दनं हिरण्यं च पुप्पाण्यप्येषु निक्षिपेत् ।
अष्टोत्तरशतपोमात्रैस्तैनवकै क्रमात् ॥ २२ ॥

·मरामेन अबादिमेवाः]] उत्तरार्धे पञ्चाशः पटलः ।
एकादशानुवाकैस्तु रौद्रद्वादशकैः शिवम् ।
ऐन्द्रादिकैस्तु संबाप्य शिष्टद्वादशकेन तु ॥ २२५॥
अमभिर्मध्यमं कुम्भं महत्या व्योमविद्यया ।
द्विपञ्चाशदधिकद्विशतस्य ।
कलशत्रिशतस्यापि हेमरलकुशाम्बुभिः ॥ २२६ ।।
मध्यकुम्भ समापूर्य तापकलशाष्टकम् ।
रत्लाष्टकेन तीर्थादिः समापूर्यास्य बाबतः ॥ २२७ ॥
मष्टोत्तरशतवन्यस्तथैवापूर्य मन्त्रतः ।
तकोणे नवकान्तःस्थपदानां तु चतुष्टयम् ॥ २२८ ॥
शुद्धादः पूरयेत् तस्माद् बाघलगङ्गालकोणगात् ।
द्विपञ्चायद्विशतवद् द्रव्यमन्त्रैश्च दैवतैः ॥ २२९ ।।
पूरयित्वा तु तन्मध्यनवकाने त्रिकाणि च ।
बादशाष्टप्रसंख्यानि हेमाम्भोभिः प्रपूरयेत् ॥ २३ ॥
त्रिशतस्य।
नाविकपम्चचते मध्यकुम्मं तु पूर्ववत् ।
सपन्धरलहेमादिः समापूर्य यथाविधि ॥ २३१ ॥
पाचे विकारकुम्भांच तहाधनवकाष्टके ।
मध्यत्रिकाएक चैव सद्वादशश(तान् ! तं) घटान् ॥ २२ ॥
मोरशतन्यचतुर्मिवैव पूरयेत् ।
तहायतस्तु परितो नवकावरणद्वये ॥२३३॥
चत्वारिंशत्रसंख्यानि नवकानि भवन्ति हि ।
वेषां तु मध्यकुम्भेषु तावद्रव्याणि निक्षिपेत् ॥ २१ ॥
शिवव्यचतुष्फेण कोणकुम्भास्तु पायेत् ।
शिष्टांस्तु कळशान् सर्वान् शुद्धाम्भोभिः प्रपूरयेत् ॥ २१५॥
सहेमगन्धकसमान मूलेन तु यथाविधि ।
मध्वावस्यकन्तु वेणैवामिषेचयेत् ॥ २३६ ।।
वहावे मकै सबैः क्रमांनारायणोदितः ।
कारबाहीमिरमिपिच्य क्रमेण ॥२७॥

·शानशिवगुरुवपद्धती
[क्रियावाद
मध्यस्थनवकुम्भेन सपयेद् व्योमविद्यया ।
अथवा सर्वकुम्मैश्व संहितामनुभिः क्रमात् ॥ २३८ ॥
नमामिः शिवगायच्या सावित्र्या व्योमविषया ।
मभिषिञ्चेद् गुरुर्देवं तत्तत्सूक्तान्यनुक्रमात् ।। २३९ ।।
भष्टौ मर्तिधरा विप्रा जपेयुः परितः स्थिताः ।
कुशकुबैस्तु कलशान् संस्पृशन्तस्तथा शिवम् ॥ २५॥
भष्टाधिकपञ्चशतस्य ।
अथ सप्तशते विंशत्याधिक मध्यमं घटम् ।
हेमरलेश्च शुद्धाद्भिः पूरयेत् संहिताजपात् ।। २११॥
द्वासप्ततिं तु कलशाम्तहाचे नवकाष्टके।
तावद्रव्यैः क्रमान्मन्त्रैरष्टोत्तरशतोदितैः ॥२४॥
बाये द्वासप्ततिव्यूहान् क्रमादावरणत्रये ।
तेषां नवकमध्यस्थकुम्भास्तावन्त एव हि ॥ २३॥
तेषु द्रव्याणि तावन्ति क्रमात् तान्येकशः क्षिपेत् ।
द्रव्यद्वादशकं शिष्टं कोणेष्वावरणत्रये ॥ १५॥
क्रमाद् द्वादशकुम्भेषु शार्वाशान्तं विनिक्षिपेत् ।
मध्यादिकेषु व्यूहेप्वप्येकाशीतिप्रसङ्ख्यया ॥२४५॥
व्योमव्यापिपदान्येषु क्रमात् तावन्ति विन्यसेत् ।
तत्तदुद्दिष्टमध्वानं पडिषं चैषु योजयेत् ।। २४६ ॥
संपूज्य च विधानेन महत्या व्योमविद्यया ।
अभिषिञ्चेद् गुरुर्देवं रुद्रेण ब्रह्मभिस्तथा ॥ २० ॥
प्राग्वन्मूर्तिधरा विप्राः कद्रुद्रं पौरुषं ततः।
श्रीसूक्तं पवमानं च जपेयुः कूर्चपाणयः ॥२१८॥
विंशत्यधिकसप्तशतस्य ।
पञ्चावरणयुक्तस्य सहसकलशस्य तु।
गन्धकाम्चनरलेध कुशतीर्थजलैर्घटम् ॥ २४९ ।।
शिवाख्यं पूरयेन्मध्ये तद्वाराषटविंशतेः ।
भन्यादिकोणकुम्मास्तु पापाचामार्ण्यगन्यकैः ॥२५॥

·पथावरणसहनकलवाधिकारः] उत्तरार्षे पञ्चाशः पटलः । शिष्टान् दुग्धघृतक्षौद्रदधीशुफलवारिभिः । कषायतोयगोमूत्रपुष्पगोमयकाञ्चनैः ॥ २५१ ॥ पृथग बिल्वस्य पञ्चारैः सहाम्भोभिः प्रपूरयेत् । प्रथमावरणस्य। अब द्वितीयावरणे दूर्वायवतिलाम्बुभिः ।। २५२ ॥ शाल्युत्पलत्रयाम्भोभिश्चतुःक्षीरनगाडरैः । जम्बूशिरीषपालाशसप्तपर्णासनार्जुनैः ॥ २५१ ॥ प्रियङ्गुमाषगोधूममुद्सर्षपर्वणवैः । निष्पावकमहाव्रीहिश्यामाकाणुगवीथुकैः ॥ २५४ ।। मसूरककुळस्पैश्चाप्याढकीभिश्च जतिलैः। सिद्धार्थैरपि नीवारैः पूयेत् तु यथाविधि ॥ २५५ ।। ततो विशुद्धदेशस्थनदीवस्मीकतीर्थजाः । (पभेषेभ)गिरिश्रद्धेभ्यः कुली(रेर)क्षेत्रयोर्मदः ॥ २५ ॥ पलाशकुशविल्वानां क्षीरागानां च मूलतः । बेचा वराहा(टै!)श्व मृदो देवगृहस च ॥ २५७ ॥ कुमुदोत्पलपानां मूलेभ्यो मृत्तिकाः पृथक् । चम्पकद्वयमुन्मत्तत्रयं वै पाटलं यवम् ॥ २५८ ॥ अशोकद्रोणकुसुमकरवीरचतुष्टयम् । पद्मद्वयं व कुमुदद्वयं वै तुलसीद्वयम् ॥२५९ ।। शतपत्रं कुब्जकंच माधवी मल्लिकाद्वयम् । समकालं च नारं च पुष्पे पुन्नागनागयोः ।। २६० ॥ राजा धवलार्क च करहारेन्दीवरे तथा । सितारुणे च मन्दारे कर्णिकारं महामरी ।। २६१ ।। भाति कुसुम्भकुसुमं सितकृष्णापराजिते । पलाशपुष्पं बकुलं नन्यावतं कदम्बकम् ॥ २६२ ।। दमन पचतुलसी मुण्डी कुरवकं तथा । हीरिक मरुवकं मुस्ता प्रन्थिीन्थरुशारकम् ॥ २६३ ।।

·इंसानशिवगुरुदेवपद्धता
जिवापाई
पहत्यारग्वषो जम्बूपल्लवं चूतपल्लवम् ।
अरुणागस्तिकुसुममाम्रपुष्पं च चोरकम् ॥ २५ ॥
शेफालीकुसुमं लक्ष्मी सहदेवी कृताञ्जलिः ।
मीतेन्द्रवल्ली मुसलीभद्रे दूर्वाद्वयं तथा ॥ २६५॥
हरिकान्ता भृगराजद्वयं चैकदाम्बुजम् ।
भूकदम्ब इतीमानि द्वात्रिंशदधिकं शतम् ॥ २६६ ॥
द्वितीयाधरणस्य ।
तृतीयेऽपि च माल्यनं शमीपुष्पं च तद्दलम् ।
अपामार्गः शङ्कपुप्पं तापिन्छं च तमालकम् ॥ २६७ ॥
ग्रामी रुद्रजटा सूर्यवर्तिनी च सुवर्चला ।
बनमाला तथा श्यामा पट्टी रावणबिल्वकम् ॥ २६८॥
करवल्लिका सोमवाली धान्यहरं तथा ।
दूर्वासनप्रसूने द्वे बकपुष्पं तथार्जकम् ॥ २६९ ॥
कुटज सरलं कुठं चन्दनं रक्तचन्दनम् ।
कुहमं च मुरं भांसी कर्पूर चागरुद्धयम् ॥ २७० ॥
जातीफलं च मञ्जिष्ठा देवदारुच रोचना ।
खर्ष चषाकपाक्षौ गन्धामलकगन्धकाः ॥ २७१ ॥
एगलवातकोलहरितालमनश्शिलाः ।
गैरिक माक्षिकं काक्षी सिन्दूरं दरदं शिखा ॥ २७२ ॥
अयस्तीक्ष्णमयस्कान्तस्तानं त्रपु च पित्तलम् ।
सीसकं रजतं स्वर्ण वैक्रान्तं चालकत्रयम् ॥ १३ ॥
(सौस)न्दुकान्ती स्फटिक लोहं तुत्वं च कांस्यकम् ।
नालिकेराप्रपनसरम्मालिकुचडाडिमाः ॥ २७१ ।।
मातलडं च जम्बार वैश्वमातुण्डिकाफलम् ।
पूर्ण च बदरं द्राक्षा नारशामलकीफले ॥ २५ ॥
मकनपक्षी मीपण खदिरावपि ।
पजक सलोनी च रोहीतकविकहती ॥ २० ॥

·पवारणसहनकाशाधिकारः] सराय पवाराः पटकः । चिस्वारग्वधशाकाच पात्री चैव हरीतकी । अम्बूश्च साराण्येतेषां रत्नानि च पृथा नव ॥ २७ ॥ बजादिकानि क्रमशो हैमान्यखाण्ययो दश । हरिद्रायवगोधूमशालीचर्णानि भस्म च ॥ २७८ ॥ मुद्रमाषकुलस्थानां चूर्णान्यपि च सक्तवः । पानाः करम्बाश्चोडुम्बा बना चातिवला तथा ॥ २७५ ।। समुद्रसिन्धुतीर्थम्भो वापीकृपतटाकजम् । दनिझरतोयं च रुद्राक्षं च यथाक्रमम् ॥ २८ ॥ इत्वं तृतीयावरणे कलशानां चतुष्टयम् । शतं च चत्वारिंशच द्रव्यैरुक्तैः प्रपूरयेत् ।। २८१ ॥ दतीयावरणस्य। चतुर्थावरणे चाय + + + कलशोतरम् । चतुश्शतं हि कलशान हेमकरकुडमैः ॥ २८२ ।। मादेयः पूरयेत् तोयर्गायत्र्या शिवसंज्ञया । बर्यावरणस्म। पचमावरणे तद् द्वासप्ततिशतद्वयम् ॥ २८३ ॥ कुम्भाः स्युस्तान् सकचन्दनागरुवारिभिः । पूरयेच्छिवसावित्र्या प्रादक्षिण्याद् यथाविधि ॥ २८५॥ ततः सन्धिस्थकुम्भास्त तीर्थतोयेन पूरयेत् । त्रियम्बकेन गन्धं च हिरण्यं चैव निक्षिपेत् ।। २८५ ।। सर्वत्रावतिकुम्भानां पूरणे पूजने तथा । प्रागादिकं सादीशान्तं कमोऽयं स्नपनेऽपि च ॥ २८६ ।। न्यूहानां नवकादीनां प्राग्याम्याप्येन्दवान्तकम् । अग्निरोनिदेशान्तं पूरयेत् स्नपयेदपि ॥ १८ ॥ ईशानाधास्तु सधान्तं मध्यावावरणेश्वराः । सदाशिवादममापि शान्त्यतीनादिकाः कलाः ॥ २८८ ।।

·इंशानातवगुरुदेवपद्धती [जिवापारः अध्वानोऽपि पुनश्चैषु मध्यायेपु स्थिताः क्रमात् । मध्यमे शिवकुम्भे तु सर्वेषु कलशेष्वपि ।। २८९ ॥ स्मर्तव्याः स्युः षडध्वानः समष्टिव्यष्टिमार्गतः । सर्वत्रापि च कुम्भेषु स्वर्ण माषमितं क्षिपेत् ।। २९० ।। तदर्थं वाप्यतोऽध वा श्रेष्ठमध्याधमक्रमात् । त्रियकनिष्क श्रेष्ठाचं मध्ये शिवघटे क्षिपेत् ॥ २९१ ।। सामान्यं सर्वकुम्भानां गव्यमवक्षवं विना । पूरणं शुद्धतोयेन वयं कूर्च च काश्चनम् ॥ २९२ ॥ पल्लवानि पिधानं च गव्यादीनां च तत् समम् । पधावरणसहस्रकलशाधिकारः। भष्टोत्तरसहसस्य प्राग्वच्छिवघटं जलैः ।। २९ ॥ सरत्नहेमगन्वैस्तु समापूर्य यथाविधि । पूर्वाविदिक्पञ्चकेषु द्रव्यविशतिभिः क्रमात् ॥ २९ ॥ पूर्ववत् पूरयेन्मन्त्रः पञ्चकान्यानलादिषु । सुखाम्भोमिः सकरैः पूरयेत् कुसुमान्वितैः ॥ २९५ ॥ मध्यमव्यूहस्य। बाये द्वितीयन्यूहे तु विकारनवकानि तु । तृतीयावरणप्रोक्ताल्यापैः प्रपूरयेत् ॥ २९६ ॥ द्वितीयन्यूहस्य । भय तृतीयज्यूहे तु चतुर्दिनवकानि तु । पूर्वादिनीवारान्तैस्तु द्वितीयावरणोदितः ॥ २९७ ॥ पाक्षरुद्राक्षाभ्यां च तत्त्वद्रव्यैस्तु पूरयेत् । शिष्टाशीतिप्रसंख्यानां नवकानां यथाक्रमम् ॥ २९८ ।। मध्यकुम्भांस्तु तावद्विद्धितीयावरणोदितः । नवीसुवादिकम्यैः पूरयेद् व्योमविषया ॥ २९९ ।।

·सहसकलशेष मन्त्रदेवताविभिः] उत्तरार्ध पञ्चाशः पटलः।
भष्टद्रव्यस्ततः शिष्टैरकुम्भान् यथापुरम् ।
मापूरयेत् तु मूर्तीशमन्त्रैरष्टाभिरेव तु ॥ ३०० ॥
अष्टोत्तरसहस्रकलशानाम् ।
चतुर्वृहेऽपि मध्यस्थकुम्भं प्राग्वत् प्रपूरयेत् ।
ततस्त्रयाणां व्यूहानां दिकोणान्तांस्तु दिक्स्थितान् ॥ ३०१
व्यूहेषु लागलाभेषु कलशान् पूर्ववत् क्रमात् ।
पूर्वोक्तद्रव्यमन्त्रैश्च सन्धिस्थानपि पूरयेत् ॥ ३०२ ।।
पञ्चावरणवत् सबै देवताध्वादिकं स्मृतम् ।
चतुरावरणसहस्रकलशाधिकारः ।
एकविंशति के व्यूहे मध्यकुम्भं च तहहिः ॥ ३०३ ॥
विंशति मध्ममन्यूहे प्राग्वद् द्रव्यैस्तु पूरयेत् ।
तद्वाविंशतिव्यूहमध्यस्थकलशास्ततः ॥ ३०४ ॥
दूर्वादिविंशतिद्रव्यैर्गोधूमान्तैः प्रपूरयेत् ।
ततोऽष्टदिक्षु व्यूहानां बाबावरणगान् घटान् ॥ ३०५॥
अष्टाविंशतिसंख्यांस्तु प्रतिव्यूहं क्रमेण तु ।
मुद्दादिमिस्तु तावद्विरुक्तैर्द्रव्यैः प्रपूरयेत् ॥ ३०६ ॥
अन्तर्व्यहचतुष्कस्थकुम्भान् कुहमवारिभिः ।
सहिरण्यैः समापूर्य पार्श्वव्यूहाष्टकं वहिः ॥ ३० ॥
गोमूत्रगोमयक्षीरदध्याज्यैक्षवमाक्षिकैः ।
नालिकेरपयोभिश्च क्रमेणैवाभिपूरयेत् ॥ ३०८ ।।
मथादिक्षु न्यूहानामन्तरा प्रतिविंशतः ।
चतुष्कोणस्थकलशा शिरैर्द्रव्यैस्तु पूरयेत् ॥ ३०९।।
एकविंशतिव्यूहस्य।
सहस्रकलशानां
तु पृथगावरणक्रमात् ।
देवतानि च मन्त्राश्च कथ्यन्ते क्रमशोऽधुना ॥१०॥
नवव्यूहादिकानां च ब्यूहैरावरणानि तु ।
पञ्चषा पृभगूबानि पञ्चावरणवत् क्रमात् ॥ ११ ॥

·५०६ ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [किचापा: मध्यस्थशिवकुम्भस्य दैवतं हि सदाशिकः । अमानानि च मूलं च मन्त्राः स्युव्योमविधया ।। ३१२ ।। गर्भावरणकस्माथ देवतास्त्वष्टमूर्तयः । द्वितीयावरणस्यापि वामाचाः शक्तयः स्मृताः ॥ ११३॥ तृतीयस्य तु मूर्तीशाः शर्वाद्या देवताः स्मृताः । चतुर्थावरणस्याथ दैवमहष्ठमात्रकम् ॥ ३१ ॥ भुवनेशान ईशान एकपिजेक्षणस्तथा । उद्भवश्व भवश्वाथ महादेवो महाद्युतिः ॥ ३१५ ॥ पञ्चमावरणस्याथ शतरुद्धदशादिगाः । कपालीशोऽमिरुद्रश्च याम्यो निर्ऋतिसंक्षकः ॥ ३१९ ॥ बनः शीघ्रो निधीशश्च विद्याधिपतिरष्टमः । एतेऽष्टदिक्स्थव्यूहानामषिदेवाः क्रमात् स्मृताः ॥ ११॥ द्वारशोभोपशोभादौ विधेशा रक्षकाः स्थिताः । पायेनेदं विष्णुराबादापोहिछेत्यनन्तरम् ॥ १८॥ 'भापः पुनन्त्वित्पध्र्येण चामिमीळेति गन्यवः । इषेत्वेति घृतेनापि मधुना मधुवाततः॥ १९॥ माप्यायस्वेति दुग्धेन दधिक्रावणादिना दपि । उपत्वामेतीक्षुरसान्मानखोकात् करम्मकैः ॥ ३२० ॥ अधावत्या कषायाद्भिः सुमित्रानेति लाजकान् । भम पायाहि पानाभिः पुष्पावत्या तु पुष्पकैः ॥ ३२१॥ समुद्रज्येष्ठतथापि, अपजबानतोऽपि च । हरिद्वारिष सक्त्वहिरमिषिम्चेन्महेश्वरम् ॥ १२२॥ रखोहणेन सिद्धार्थः शनोदेच्या तिगम्भसा । वास्तोष्पतेतिशास्यदिद्रियायनोति ॥ १३ ॥ पनाम्भोमिः भिजातात् त्रियुगा,चोत्पलाम्बुमिः । नाशुश्शिशानभायेन खपयेन्मृत्तिकाम्नुभिः ॥ ३२॥ मीरकाद् गन्धवोरोन्तु कबुद्रेण फामुभिः । चमकेन तुधान्यादिः साराद्विः पौरुपेण तु ॥ १२५ ॥ .

·संहकको मन्त्रदेवताविषिः परार्षे पञ्चाशः पटलः । आपोराजानमान सपयेद् रसवारिभिः । त्रयम्बकेन भस्माद्भिरिमां रुद्राय कूप (पै. जैः) ।। ३२६ ॥ कनिक्रदाबालोहागिरीशानानिराम्बुभिः । पुरुषेण तटाकादिरपोरेण समुद्रगात् ।। ३२७ ॥ वामदेवेन नवद्भिरजातेन हूदाम्बुभिः । तीर्थरिमं मे गोति गन्धद्वारोति गोमयात् ।। ३२८ ।। भोषध्यद्विस्तु रुद्रेण स्वस्त्यावेनाइकुराम्बुभिः । पवमानः कुरकुमाद्रिः सावित्र्या धनसारकैः ।। ३२९ ।। हिरण्यवर्णाः शुचय इत्यायेन कुशाम्भसा । यासा राजेति मन्त्रेण विस्वपश्चानवारेभिः॥ ३३० ।। यासां देवेति मन्त्रेण गोमूत्रेणाभिषेचयेत् । शिवन मा चक्षुषेति अपयेत् पल्लवाम्बुभिः ।। ३३१ ॥ अपयेद् धातुसलिलेः पवमानःसुवर्जनात् । जातवेदःपवित्राबैरनुवांकान्ततः क्रमात् ।। ३३२ ॥ यवमाषादिभिश्चूर्णैः सपयेद् वर्षयेत् तथा । अम्भस्यपार इत्याद्याद्वैमाखसलिलैरपि ॥ ३३३ ।। तरत्समन्दीत्यायन रुद्राक्षसलिलस्ततः । भभिषिञ्चेन्महादेवं पुष्पधूपजलान्तरम् ।। ३३ ।। प्रारभ्य गर्भावरणादावाबावरणान्तकम् । क्रमेण दिग्विदिग्योगात् कलशैः सपयेच्छिवम् ।। ३३५ ॥ एकैकावरणव्यूहनवकंसपनादनु । सपयेच्छिवगायत्र्या सपुष्पैः शीतवारिभिः ॥ ३३६ ॥ पुष्पधूपार्चितं कृत्वा स्नपञ्च पुनः पुनः । भासमास्त कुम्भाना स्नपयित्वोदितक्रमात् ॥ ३३७ ।। मार्जयेन्मार्जनद्रव्यैरीशानेन तु चोदितः । मामी च वैष्णवी रौद्री विमलां च कृतालिम् ।। ११८ ॥ रजनी सहदेवी व शिरी सूर्यवर्तिनीम् । मदामद्रां कुशामाणि मिलित्वा मार्जयेच्छिवम् ॥ ३३९ ।। B13 ·। ईशानशिवगुरुदेवपद्धती पम्चाशदर्भकूर्चेन शन्नइन्द्रादिना ततः । संप्रोक्ष्य स्नपयेचाद्रिः कुर्यान्नीराजनं ततः ॥ ३० ॥ शालिपिष्टादिविहितेहेमामत्रादिषु क्रमात् । देवाष्टमङ्गलैश्वान्यैर्लोकपालायुधैरपि ॥ ३४१ ।। उचैः पिष्टप्रदीपैश्च दूर्वासिद्धार्थपङ्कजैः । दध्यक्षतेश्च सुन्यस्तैः पुंसा नीराजयेद् विभुम् ॥ ३४२ ।। संगीतनृत्तवादित्रैः शङ्खकाहलगोमुखैः। तिमिलानकर्यायैर्निनदगिरनारतम् ॥ ३४३ ॥ वेदघोषैश्च मूर्च्छद्भिर्जयशब्दादिमङ्गलैः । नीराज्य तद्वत् स्नपयेत् ततो मध्यघटेन तु ।। ३४४ ।। अभिषिच्याथ शुद्धेन वाससा परिमार्जयेत् । ततः सुसूक्ष्मैरहतरी(क्ष्णैः : णः) कार्पासिकैरपि ।। ३.५ ।। परिधाप्य च मूलेन पाचं दद्यादथेशतः । हृदयेन मुखेप्वय नेत्रेणाचमनं तथा ॥ ३४६ ॥ दत्त्वा विभूषणमै नारत्नविचित्रितैः । मकुटाधैर्यथाशोमं पिण्डिकाभूषणान्तकैः ।। ३४७ ॥ भाभूषयेत् तु वक्त्रेण रूपिणाचामयेदपि) । चन्दनेन सुपिष्टेन सक'रहिमाम्भसा । ३४८ ॥ कुष्मागरुमिश्रेण लिम्पेद् गन्धेन वामतः । पुष्पैरपि च मालाभिरलङ्कुर्यादजाततः ॥ ३४९ ॥ मसितागरुकपूरैस्तु सितयान्वितैः । धूपयेच्छिखया शम्भु दीपं दद्याच वर्मतः ॥ ३५० ॥ सकर्पूरदशैवीपैः सुगन्धायैः प्रदीपितैः । भारात्रिकमयास्त्रेण अमयित्वावतारयेत् ॥ १५१॥ नैवेधमय सुस्वादु सिद्धं कलशसस्मितैः । शालिजैस्तण्डुलप्रसैस्ततोऽर्वाप्यतोऽर्थतः। ३५२ ।। भेष्ठादिकं निवेचं स्यात् तयुक्ताज्याषिकप्तम् । पायसं चाय दध्यन सहरिद्रं सुसाषितम् ॥ ३५३ ।।

·उत्तरा पन्चाशः पटकः।
कृसरानं गुलानं च मुद्गानं च यथाक्रमम् ।
ईशानादिमुखानेषु प्राज्याज्याक्तं निवेदयेत् ॥ ३५४ ।।
सर्वत्र दधिमध्वाज्यसितोपलरसोत्तरम् ।
सस्पं सूपदंशाव्यं समूलफलमोदकम् ॥ ३५५ ।।
निवेदयीत शर्वाय तोयं शीतं सुगन्धि च ।
लवङ्गजातितक्कोलकपूरैलान्वितं जलम् ॥ १५६ ॥
हस्तावसेचनं दत्त्वा प्रदायाचमनं तथा ।
सजातिफलतकोलकर्पूरकमुकान्वितम् ॥ ३५७ ।।
ताम्बूलं विनिवेद्याथ स्तुत्वा नत्वा च भक्तितः ।
शिवं प्रदक्षिणीकृत्य चामि संरुध्य वै क्रमात् ॥ ३५८ ॥
बहिस्थं च शिवं कुम्भे कुम्भस्थं हृदि योजयेत् ।
विसृज्य द्वारलोकेशान् भोजयेद् गुरुमूर्तिपान् ।। १५९ ।।
अध्येतन् परिचारांश्च ब्रामणान् लिगिनस्तथा ।
दीनान्धकपणादींश्चाप्यन्यानन्नार्थिनो जनान् ।। ३६० ॥
मृष्टान्नाज्यस्तु सन्तोष्य प्रतिष्ठोक्तक्रमेण तु |
तोषयेद् दक्षिणाभिश्च वसनाभरणादिभिः ।। १११ ॥
गोमिओमैर्गजाश्चाद्यैः सन्ताथ प्रसन्नधीः ।
यजमानः सहाचार्यः क्षालिताधिकराननः ।। ३६२ ।।
स्वाचान्तोऽन्तः प्रविश्येशं नमस्कृत्य प्रसाध च ।
सगन्धर्वाकुसुमं जलं संगृह्म पाणिना ॥ ३६५ ।।
सपनार्चनदानादेः फलं निरवशेषतः ।
निवेदयीत शर्वाय लोकेनानेन पादयोः॥ ३६४ ॥
F
वित्तशाम्यविहीनेन भक्त्या शक्त्यनुरूपतः ।
स्नपितः पूजितश्च त्वं दत्वं देयं च यन्मया ॥ ३६५ ॥
तत् सर्वं मम देवेश! प्रसनस्त्वं सहाम्बया ।
प्रतिग्रहीय तचेदं ममास्तु फलसाधकम् ॥ ३९९ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपाडूनों
इत्यर्पयेद् बुभुक्षुधेन्मुमुक्षुरपि तत् तथा ।
त्वासादेन कर्मेदं मास्तु में नाथ! बन्धकम् ॥ ३१७॥
इति देवस्य पादाब्जद्वये कर्म समर्पयेत् ।
इति ह निगदितोऽयं शैवसिद्धान्तसिद्धो
दशशतकलशादिर्नन्दकुम्भावसानः ।
स्नपनविधिरुदारः श्रीमतश्चन्द्रमौले.
रभिमतपुरुषार्थप्रार्थनाकल्पवृक्षः ।। ३६८ः ॥
इति श्रीमद शानशिवगुमंदवपद्धनी सिद्धान्तसारे क्रियापादे
नपनपटलः पञ्चाशत्तमः ॥
अर्थकपञ्चाशः पटलः ।
अथ सूर्यादिदेवानां प्रतिष्ठा पूर्वमेव हि ।
शिवलिङ्गप्रतिष्ठायां समासात् सम्प्रदर्शिता ॥ १ ॥
कर्षणाद्युत्सवान्तं यत् प्रोक्तं कर्मात्र तत् समम् ।
तत्त्वमूर्त्यादिविन्यासक्रमः सर्वत्र दै समः ॥ २ ॥
सूर्यविघ्नेश्वरस्कन्दा हरनारायणस्तथा ।
दुर्गागौरीसरस्वत्यः शास्ता काली च मातरः ॥ ३ ॥
धामसु क्षेत्रपालश्च शिवाङ्गत्वेन वा पृथक् ।
एते सर्वे प्रतिष्ठाप्याः पूज्याश्चैव पृथक् पृथक् ॥ ४ ॥
एतेषां मर्तिमूर्तीशमन्त्रावरणभेदतः ।
प्रतिष्ठाधं समासेन यथावदथ कथ्यते ॥ ५॥
सूर्यस्य मन्त्राः पूजा च प्रागंव समुदाहृताः ।
तत्प्रतिष्ठाविधी बेरं स्यान्मुख्यं दशतालतः ॥ ६ ॥
प्रतिमालक्षणोक्तैस्तु मानोन्मानादिभिर्युतम् ।
चित्रादिकं तद्धेमादिलोहरलशिलामयम् ॥ ७॥
तस्याधिवासने प्राग्बन्मण्डपे तोरणानि तु |
विभूतिविमलस्तार आराध्यश्चेति पूर्वतः ॥ ८ ॥

·។ ។ प्रतिहाधिकारः] उत्तरार्ध एकपञ्चाशः पटलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रघोतो द्योतनस्तथा । दण्डी च पिलश्चण्डस्तीवश्च द्वारपालकाः ॥ ९ ॥ प्राग्याम्याप्यैन्दवद्वाएं द्वौ द्वौ कलशगौ यजेत् । लोकेशास्त्राकिताः पूज्या ध्वजास्तदधिदेवताः ॥ १० ॥ ततो विकिरविक्षेपात सूर्यकुम्भास्त्रयोभ्रमात् । मण्डपं परिगृह्याथ लोकेशान् कुम्भगान् यजेत ॥ ११ ॥ प्राग्वदाकारशुद्धिं च कृत्वा नयनमोक्षणम् । स्वमूलास्ततः कुर्याज्जले चाप्यधिवासनम् ॥ १२ ॥ ग्रामप्रदक्षिणादूर्व प्राग्वद् भावनमण्डो । कलशैः स्नपयेत् प्राग्वत् पूरितैः सप्तसप्तकैः ॥ १३ ॥ अघमर्षणसूक्तेन चासत्येनादिना ततः । उद्यन्नद्यादिना चापि पवमानस्तथा क्रमात् ॥ १४ ॥ ततः खोक्तिमूलाजैः सावित्र्याष्टाक्षरेण च । दशप्रणवगायच्या मध्येन त्वभिषेचयेत् ॥ १५ ॥ इष्ट्वा प्रवेशयेद् देवमधिवासनमण्डपे । शयने शाययेत् प्राग्वन्निद्राकुम्भं च विन्यसेत् ।। १६ ॥ ऐशान्यां सूर्यकुम्भाले देवकुम्भाश्चतुर्दिशम् । न्यसेञ्चात्मादितत्त्वानि जानुकण्ठशिरोवधि ॥१७॥ ब्रमादिभागेष्वृग्वेदयजुस्सामगुणान्वितम् । मण्डलं पुरुषं चापि रश्मीन भागत्रये कमात् ॥ १८ ॥ मूर्तिद्वादशकं चापि त्रिषु भागेषु विन्यसेत् । भूम्यतेजोमरुद्वयोममनोहकारबुदयः ॥ १० ॥ प्रकृतिः पुरुषः कालः परमात्मा च मूर्तयः । भातार्यमा च भित्रश्च वरुणोऽशो भगस्तथा ॥ २० ॥ पूषा विवस्वान् पर्जन्यः सविता चेन्द्र एव च । विष्णुश्च मूर्तिपास्त्वेते द्वादशैत्राथ शक्तयः ॥ २१ ॥ दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिविमला तथा । अमोघा विद्युता वैव कथिता सर्वतोमुखी ॥ २२ ॥ तद्यथा

·५११
शानशिवगुल्यवपद्धती
प्रमा सन्ध्या च संज्ञा च शक्तयस्ताच विन्यसेत् ।
स्वागमूलखषोत्कच सावित्र्या मूर्तिमूर्तिपैः ॥ २३ ॥
शक्तिभिश्चापि जुहुयुः प्राग्वत् कुण्डेषु मूर्तिपाः ।
पालाशार्कसमित्सर्पिश्चरुलाजतिलाक्षेतः ॥ २१ ॥
सिद्धार्थः सर्वधान्यैश्च हुत्वाज्येन पुनः शतम् ।
हुत्वा सम्पातिताज्येन' शान्तिकुम्भजलैरपि ॥ २५॥
संसिच्य त्रिषु भागेषु स्पृशेयुर्गुरुमूर्तिपाः ।
पीठे चापि क्रियाशक्ति संस्मृत्य विनियोजयेत् ॥ २६॥
अनुक्तं च यथापूर्व कर्म कृत्वाधिवास्य तु ।
प्रातः सानादिकं कृत्वा गर्भागारं प्रविश्य तु ॥ २७ ॥
लमे कूर्मशिलां न्यस्येत् तस्याः पूर्वक्रमेण तु ।
रत्नादिपञ्चवर्गास्तु विन्यस्येष्ट्वाभिमन्त्रयेत् ॥ २८ ॥
ओं नमो व्यापिनीत्यादिमन्त्रमन्तर्जपन् गुरुः ।
बाधारशक्तिमावाय संपूज्य विधिना ततः ।। २९ ॥
क्रियाशक्त्यात्मकं पीठं तस्यास्तूपरि विन्यसेत् ।
ततो मुहूर्त संप्रासे खापको मूर्तिपैः सह ॥ ३० ॥
प्रणवेन क्रियाशक्तौ पीठे बेरं ततो रवः ।
ज्ञानशक्त्यात्मकं ध्यायन् स्थापयेत् प्रणवाणुना ॥ ३१ ॥
साझामूलं खपोत्कं तु हंसं तद्धृदि विन्यसेत् ।
दशप्रणवगायत्र्या सावित्र्या चामिमन्त्रयेत् ॥ १२॥
स्थिरीकृल्याष्टबन्धेन बेरं प्रक्षाल्य वारिभिः ।
निद्राकुम्भेनाभिषिचेत् किन्चिच्छान्त्युदकैरपि ॥ ३३ ॥
अम्रपन्चामृतैश्वापि जलधूपान्तरैः क्रमात् ।
प्रक्षाल्य बवचूर्णायैः कुम्भालसलिलैस्ततः ॥ ३४ ॥
देवकुम्मेवामिपिन्वेच्छान्तिकुम्भ न्यसेदपि।
क्षेत्र कर्म नवापूर्व स्वमन्त्रेण समापयेत् ॥ ३५ ॥
आत्मतत्त्वादि विन्यस्य मूर्ती प्राग्वद् विषाय तु।
.. स्वात् प्रवासन पीठ विभूतिविमलारिकाः ॥१५॥

·प्रतिष्ठाधिकार]
उत्तरार्षे एकपकाः पटलः ।
पीठस्य पादाश्चत्वारो मध्ये ध्येया प्रबोधिनी ।
दीप्तादिशक्तीश्चाराध्य मण्डले पुरुष रविम् ॥ ३० ॥
ध्यात्वा मूलाझविन्यासं कृत्वा न्यस्येत् तथाध्वनः ।
मूलोऽशानि वषोत्कश्च तथा सदशतारका ॥ ३८ ॥
गायत्री चैव सावित्री मन्त्राध्या कथितो रवेः।
दशप्रणवगायत्र्यास्तत्त्वसंख्यापदानि तु ॥ ३९ ॥
पदाध्वा तस्य निर्दिष्टः शेषाध्वानो यथापुरम् ।
विभाव्यैवं तु तन्मूर्ती हृदि हंसं सतारकम् ॥ ४०॥
विन्यस्यार्थ्यादिभिर्देवमुपचारैस्तु पूजयेत् ।
अथाचार्यः स्वकुण्डेऽभावमीमिर्जुहुयाद् घृतम् ॥ ४१ ।।
स्थिरोऽथ व्यापकस्तद्वदप्रमेयस्ततः परम् ।
अनादिबुद्धो नित्यश्च ततः स्यादपि निश्वरः ॥ १२ ॥
नित्यतृप्तश्च सप्तान्ते भवस्वाहेति योजिताः ।
मन्त्राः स्युरेभिर्तुत्वाज्यमेभिर्देवं ततः स्पृशेत् ॥ १३ ॥
सहसं वा तदर्थे वा शतं वा जुहुयाद् वृतम् ।
अगमूलखषोत्काधैर्मन्त्रैर्व्याहृतिभिस्तथा ॥ ४५ ॥
हुत्वा पूर्णी च संपूज्य लोकपालायुधादिभिः ।
नीराज्य स्नपयेत् प्राग्वनिवेद्यान्तं यजेदपि ॥ १५॥
विभाव्य देवं तन्मूर्ती सानिध्यं प्रार्थ्य मन्त्रतः ।
निशि भूतबलिं दत्त्वा यथापूर्व दिनत्रयम् ॥ ४६ ।।
नीत्वा चतुर्थदिवसे हुत्वामीनस्य मन्त्रतः ।
सावित्र्या चैव गोयच्या पृथगष्टोत्तरं शतम् ॥ १७॥
हुत्वा जयादीनाज्येन प्रायश्चित्ताहुतीरपि ।
पूर्णा च हव्यवाहापात्
हव्यवाहमित्यनूच्य सिष्टमम इति याज्यया जुहोतीति यावत् ।
ततोऽग्नीन् स्वदम्बुजे ॥ १८ ॥
नियोज्य तेजचण्डं तु निर्माल्यैरीशगोचरे ।
मजेत् त्रिनेत्रं पिटाकं रक्त रक्ताम्बरादिकम् ॥ १९॥

·किवापाद्रः ईशानशियगुरुदेवपदती चतुर्भुज धृताम्भोजे यजेत् सवरदामयम् । ततस्तु कलशैर्देवमभिषिच्योक्तमार्गतः ॥ ५० ॥ दक्षिणाश्च प्रदेयानि दत्त्वा पूर्वोदितक्रमात् । ततो नित्यविधानेन विभवानुगुणेन तु ॥ ५१ ॥ पूजां प्रवर्तयेत् सम्यक त्रिसन्ध्यं सौपचारकम् । सूर्यप्रतिष्ठाधिकारः। नित्योत्सवे तु सूर्यस्य द्वारस्थौ चण्डपिङ्गलो ।। ५२ ।। लोकेशस्थानगास्त्वष्टौ ग्रहाः सोमादयः क्रमात् । मातरश्चैव दुर्गा च तेजश्चण्डश्च दिग्गताः ॥ ५३ ॥ भरुणो मण्डपस्याने सप्तच्छन्दस्तुरामाः । स्वाख्यामिस्ते च पूज्याः स्युर्गायत्र्यष्णिगनुष्टुभः ॥ ५४ ।। वृहती परिस्त्रिष्टुब्जगती च यथाक्रमम्() । अन्तःस्था गोपुरद्वाःस्थौ पक्षौ शुक्कासितौ येजत् ।। ५५ ।। तथैव तइंहिष्ठावप्ययने दक्षिणोत्तरे । निक्षिप्यैषां बाले दत्त्वा बलिपीठाद् बहिः स्थितः ।। ५६ ॥ आवाहयेद् बलिभुजः सर्वान् सूर्यगणान् गुरुः । ये समस्खं जगद् व्याप्य तिष्टन्ति बलिकाहिणः ॥ ५ ॥ सर्यपारिषदाः सर्वे गृहन्तु बलिमुत्तमम् । इति। ततों द्वादशराशिभ्यो यथास्थानं प्रदक्षिणम् ॥ ५८॥ मेषादिभ्यो बलिं दद्यान्मासेभ्यश्चापि तैः सह । मधुमाधवशुक्रेभ्यः शुचये नमसे तथा ॥ ५९ ॥ नमस्याय तथेपोसहोभ्यश्च ततः परम् । सहस्यायाथ तपसे तपस्याय बलिं क्षिपेत् ॥ १०॥ तत तु बलिपीठस्य परितोऽयदिशास्वपि । क्षिपेद् गणानामहानां स्वाख्याःगणनमोन्तकम् ॥ ११ ॥ गन्धर्वाधासुरगणाः पितरक्षोगणास्वतः । नागा मरुद्गणास्तद्वद् यक्षमतगणास्तथा ॥१२॥.. १.. "ति: (७). पाठ ·: मलयप्रविधिकारः] उत्तरार्षे द्विपञ्चाशः पटकः । पनपत्रे ऋषिगणाः स्थिताः + + + + + +। स्वाख्यामिरेतान् संपूज्य बलि चैषां विनिक्षिपेत् ॥ १३॥ निस्योत्सवविधिः ॥ महोत्सवे तु शैवोक्तमार्गेगारोपयेद् ध्वजम् । पताको चारुणाश्वाकां गणांश्चावाह्य पूर्ववत् ।। ६४ ॥ सन्धिस्थांश्च तथा देवानडरार्पणपूर्वकम् । उत्सवं कारयेत् प्राग्वदुत्तमादिक्रमेण तु ॥ ६५ ॥ बलिप्रक्षेपमन्त्रैस्तु सूर्यपारिषदान्तकः । येमताधैर्यथापूर्वमिष्ट्वा तेभ्यो बलिं क्षिपेत् ॥ ६६ ॥ नित्योत्सवोक्तविधिना प्रक्षिप्य परितो बालेम् । वैशेषिक (चण) विधिना राशिवाये क्षिपेद् बलिम् ॥ ६७ ॥ इन्द्रादिलोकपालेभ्यस्तदस्त्रेभ्यस बाह्यतः । ऐन्द्रयां दिशि गणा ये तु वज्रहस्ता महाबलाः ।। ५८॥ इत्यादिभिस्तु दिङ्मन्त्रैः परितो विकिरेद् बालेम् । ततस्तु बलिपीठस्थगणेभ्यः पूर्ववद् बलिम् ।। ६९ ॥ क्षिप्त्वा सात्वा यथापूर्वमन्तर्देवं प्रवेशयेत् । कृत्वा कौतुकबन्धाधं तीर्थयात्रां च पूर्ववत् ।। ७० ॥ स्वमन्त्रैविधिवत् कृत्वा सपनान्तं समापयेत् । इत्वं समासादिह सूर्यतन्त्रप्रोक्तं प्रतिष्ठादिकमुत्सवान्तम् । बिम्बादितन्त्रेषु यथोदितं तच्छैवोक्तमार्गेण समस्तमूबम् ॥ १३ ॥ इति श्रीमदीशानाशवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे क्रियापादे सूर्यतन्त्रपटल एकपलाश: ॥ अथ द्विपञ्चाशः पटलः । अब विश्वरस्यापि बेरः स्यात् पञ्चतालतः । पूर्वोक्ता एव मन्त्राः स्युः प्रतिष्ठाकर्म शैववत् ॥ १ ॥ सूर्यप्रतिष्ठाविहितं क्रियाचक्रं यदेव हि । विशादिप्रतिष्ठासु प्रायशः समभव तत् ।। २॥ १.का.क.पाठः

·मनशिवगुरुदेवपहले
विशेषः कथ्यते सोऽयं विशेयः स्यात्-पृषक्षक्ष ।
वोरणा द्वारपालाब मूर्तिमूर्तीशशक्तयः ॥३॥
मन्त्राव परिवाराचाप्यध्वानः पदमन्त्रयोः ।
सुपूर्णः पूर्णभद्रय प्रशान्तो विजयस्तथा ॥२॥
पूर्वादि तोरणानि स्युलोकेशानैर्ध्वजाः स्मृताः।
प्राचि कुण्डोदरो द्वाःस्थस्तद्वत् कुम्भोदरोऽपि च ॥५॥
विको बामनो याम्ये जयव विजयोऽम्बुपे ।
पूज्यौ बारेऽथ कौबेरे मेघनादमहोदरौ ॥ ६ ॥
कुम्भेषु पूजयेद् द्वाःस्थालोकपालांच कुम्भगान् ।
गणेशकुम्भं शान्यामलं चेष्टा तयोर्ममात् ॥ ७॥
माशानं (गणेशस्युरखं:) बीविग्रहं यजेत् ।
अधिवासस्नपनयोः क्रमात् स्वीकृत्य मण्डपौ.॥८॥
कवाय करशुद्धिच नेत्रमोक्षं ततो जले।
भधिवास पुरादेस्तु परिक्रम्य प्रदक्षिणम् ॥९॥.
स्नपयेच प्रवेश्याय शाययेच्चाधिवासयेत् ।
पून्याया मूर्तयः पक्ष मनोहारबुद्धयः ॥ १० ॥
मूर्तयोऽष्टौ गणेशस्य विघ्नेशायास्तदीश्वराः ।
विघ्नो बिनायको वीरः शरो हस्तिमुखस्तथा ॥ ११ ॥
एकदन्तस्ततः क्षिप्रप्रसादोऽथ गणेश्वरः ।
तीमा च. ज्वालिनी नन्दा भोगदा कामरूपिणी ॥ ११ ॥
उमा तेजोवती सन्ध्या नवमी विननाशनी।
शकयः मादिमूर्तीनां त्रिभागे विन्यसेदिमाः॥ १३ ॥
क्रियाशक्ति च तत्पा तत्पीठे विन्यसेद् यजेत् ।
बेपामैशे तु कुम्मास्त्रे दिक्षु मूर्तीशकुम्भगान् ॥ ११ ॥
निद्राकुम्भ चोपधाने विन्यस्यैषां जुहोति ।
गर्भागारं प्रविश्याय शक्ति धर्मशिला न्यसेत् ॥ १५ ॥
रत्नावि.पोठं मेरं च प्रतिष्ठाप्य तु मूर्तिमत् ।
पैतन्यं सर्वगं सूक्ष्म सही हंससम्पुटम् ॥ १० ॥

·विहाधिकार बचरा विपनामा पटकः।
स्वयोमाम्बुजानीतं विन्यसेत् तदम् जे ।
तन्मर्तिमन्त्रं चाहानि मणानात्वादिकं तदा ॥ १०॥
गायत्री च गणेशस्य मन्त्राध्वानं च विन्यसेत् ।
विनायकाय विद्महे गजवक्राय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ।
पदानि विनगायत्र्याः पदाध्वान्ये तु पूर्ववत् ॥१८॥
षडध्वभावनां कृत्वा प्राग्वत् संस्नाप्य पूजयेत् ।
मन्त्रपादोदिता ये तु मन्त्रा विमेश्वरस्य तु ॥ १९॥
मूर्तयोऽपि च कल्पोकांस्तत्तदर्यवाविधि ।
तथातथा प्रतिष्ठाप्याखन्मन्त्रावरणादिमिः ॥१०॥
शकिंकूविनन्ताख्यपीठं धर्मादिकानपि ।
त्रिगुणाकादिविम्वेशब्रह्मविष्ण्वीशपहनें ।। २१ ॥
प्रथमावरणं स्वास्ततस्तीवादिश्चक्तिभिः ।
द्वितीयं मूर्तिपैश्वापि तृतीयं तु चतुर्थकम् ॥ १२ ॥
स्वस्पैस्तु पञ्चमं चाय लोकेशवायुधादिमिः ।
तपमानां भवेदन्ते विनपारिषदाय तु ॥२३॥
तेषी पारिषदेभ्यच नमोन्तं विनियोजयेत् ।
संपूज्यैवं गणाधीशं स्थिरावैरथ सममिः ॥ २४ ॥
हुला सश्यांश)द् यथापूर्व प्रायश्चितं तु मूलतः ।
मागणेशगायच्या गणानांत्वादिना ततः ॥ २५ ॥
मूर्तिलोकेशमन्त्रैव समिदाबैर्यधापुरम् ।
मध्यावमिंषु सर्वत्र हुत्वा नीत्वा दिनत्रयम् ॥ २६॥
चतुर्षदिवसे प्राग्वद् गायच्या च जयादिभिः ।
प्रायबिच कृत्वा तु कर्म चापरिषेचनात् ॥ २७ ॥
गणचणं समाराध्य बहीन संहत्य चास्मनि ।
उदास्य कुम्भोकेशद्वारपास्तोरणध्वजान् ॥ २८ ॥
गणेश बापनेनेशा दक्षिणा प्रदाय तु ।
पनि विकीर्य रात्रौ तु माविमनमर्चनम् ॥ २९ ॥

·शानशिवगुरुदेवपत्ती
नित्यपूजांच संकल्प्य कर्ताभीष्टं समश्नुते ।
गणेशप्रतिष्ठाधिकारः।
नित्योत्सवे गणेशस्य द्वाःस्थाः कुण्डोदरादयः ॥१०॥
लोकेशा वाहनं चाखुर्मातरश्च स्वदिग्गताः ।
भृङ्गीशः पश्चिमे वायौ तारो नागे तु चण्डिका ॥११॥
मलाटे तु गुहः सोमे श्रीदेव्यैशेऽशी स्मृतः।
गणचण्डब तत्रैतान् संपूज्य विकिरे बलिम् ॥ १२ ॥
गोपुरद्वार्यपश्चण्डप्रचण्डौ दक्षिणोत्तरे ।
गमा च यमुना चोर्चे द्वारश्रीमध्यगोपरि ॥१३॥
ता एता देवताः पूज्या बलिं चासां विनिक्षिपेत् ।
ततस्तु मध्यहारायामष्टदिक्षु गणेश्वराः ॥ १७॥
बजदन्तो गजास्यश्च भीमंध महिषाननः ।
मेघनादो विरूपाक्षो विकटो बहुभक्ष्यभुक्.॥ ३५ ॥
एते कोलिंगणाधीशाः संपूज्यैषां बलिं क्षिपेत् ।
भय बलिपीठे
प्रागादि गजवक्रश्च विनेशगणनायकौ ॥ ३६॥
चण्डविक्रमकृद् विघ्नकरो भुजगमेखलः।
शूर्पकर्णी नागदन्तो रुद्रवक्रो(द्)भवस्ततः ॥ १७ ॥
गणसेनच दशमस्तेषां पीठे बलिं क्षिपेत् ।
भों नमः सर्वविघ्नपार्षदेभ्यस्तत्पार्षदेभ्यो नमः इति मध्येऽसमक्षेत्र
बबपुष्पान्वित पीठोपरि प्रक्षिपेत् ।
नित्योत्सवविधिस्तुल्यत्तुल्यवैष महोत्सवे ॥ ३८ ॥
विशेषस्तु ध्वजे पूज्यो मूषिकः स्यात् स्वमन्त्रतः ।
मों V मूषिकाय नमः इति ।
यथापूर्व गणान् सर्वानावाब विकिरे बलिम् ॥ ३९॥
गणेशपरिपन्नाम्ना तदा पारिषदान्तकम् ।
बजवन्तादिकानां च बाये दशदिशास्वपि॥१०॥

·सम्पप्रतिहाधिकार: पत्तरा विपन्चाशः पटलः। ऐरावतं पुण्डरीकं कुमुदाजनवामनान् । पुष्पदन्तं सार्वभौम सुप्रतीकं च दिकमात् ॥ ११॥ तारादिभिर्नमोन्तैश्च नामभिः प्राग्वदर्चयेत् । ऐन्यां दिशि गणा थे तु वज्रहस्ता महाबलाः ॥ १२ ॥ इत्यादिमिः क्रमान्मन्त्रैविनपारिषदान्तकैः । नमोन्तैर्विकिरे रात्री भूतरेण वै बलिम् ॥ १३ ॥ तीर्थस्नान यथापूर्व कारयेत् स्नपनं तथा । मन्त्रास्तु स्नपने शैवकथिताः स्वागमूलतः ।। १५ ॥ गायत्र्या च गणानांत्वेत्यादिना मध्यकुम्भतः । नभिषिद् गणाधीशमुपचारैर्ययोदितैः ॥ ४५ ॥ लभन्ते पूर्वकथितं यजमानादयः फलम् । एवं समासेन गणेशतन्त्रं तन्त्रान्तरोक्तं प्रविचार्य सम्यक् । मोकं प्रतिष्ठादिकमुत्सवान्तं शैदानुसारेण तु तद्विषेयम् ॥ ११ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे क्रियापादे गणेशतत्रपटलो द्विपश्चाशः॥ भव त्रिपश्चाशः पटलः । मथ स्कन्दप्रतिष्ठादौ कर्म शैवसमं स्मृतम् । विशेषामपि ये तत्र लिख्यन्ते तन्त्रचोदिताः॥१॥ कनिष्ठदशतालेन स्कन्दस्य प्रतिमा स्मृता । प्राविचित्रादिभेदेन शैली लोहमयी तथा ॥२॥ सुन्मयी रत्नजा तस्य स्थितासीना तथा भवेत् । मयूरवाहना वा स्यात् षण्मुखी षण्मुखस्य तु ॥३॥ सनत्कुमारस्कन्दादीनेकवक्त्रास्तु कारयेत् । चतुर्मजान् वा विमुजान दिनेत्रानेव कारयेत् ॥४॥ पण्मुखो द्वादशभुजो द्वादशाक्षः स्वलकृतः। पद्मजोबा चतुईखो मयूरस्थः स्थितोऽथवा ॥ ५ ॥ #. पाठ ·ला . जागबिगुलदेवपाती अभयं शक्तिशूलेषुकुलिशं चाशं करैः। वक्षिणे धारयंस्तद्वत् कंटिस्पर्शिवरप्रदम् ॥ ६ ॥ दण्डं च तोमरं चापं घण्टा पाशं च वामतः। अंघोहस्तात् प्रभृत्यू स्याद् द्वादशभुजो विमुः। भमयं पहजं शक्ति दक्षिणे वरतोमरे । कलिंध षड्मुजो विश्रत् कर्तव्यः षण्मुखो विभुः ॥ ८ ॥ दक्षिणे पहजं शक्ति मातुलनं च वामतः । पाशं च विनत् षड्वक्त्रस्त्वेकास्यो वा चतुर्मुजः॥१॥ द्विमुनक्षेद् गुहः शक्तिकटिस्पृवरदान्वितः । शक्तिवज्रपरो वा स्याद् दण्डशक्तिपरोऽयषा ॥१०॥ प्रसनवदना रका रकाकल्पविभूषिताः। मौलिकुण्डलहाराधैर्युक्ताः स्युः स्कन्दमूर्तयः ॥ ११ ॥ एका मर्तिस्त्वेकबेरे प्रतिष्ठाप्या भवेद् यदा । बहुवेरे प्रतिष्ठाप्याः पद् वा द्वादश मूर्तयः ॥ १९॥ बरदम्ब यशोदय पुष्टिदः श्रीपदः कमात् । प्रागादि तोरणानि स्युकेशाबाडितो ध्वजाः ॥ १३ ॥ बीरसेनमहासेनौ भद्रसेनसुषेणकौं । पारुसेनन्ध सेनानीः पूर्णसेनस्ततः परम् ॥१५॥ द्वौ द्वौ बास्थास्त पूर्वतः। प्रतिद्वारं लाजकुम्मा बीजारषटावपि ॥१५॥ निधाय विकिरक्षेपात् कुम्भाले पूजयेदपि । पूर्वाशाप्रमापास प्रीहयस्तगस्तिकाः ॥ १५॥ सिस्नुलसी चेति स्कन्दस्य विकिराः स्मृताः। इन्में स्कन्दं मयूरसं कुकुरेऽवं पवनीम् ॥१०॥ रहा माम्बत् परिमभ्य प्राग्वतू लीकस्य मण्डपर। विशोध्य स्वाकर नेत्रमोक्षं तोयाषिवासनम् ॥ १८॥ प्रामसमं च सपनं शयनं च विधाय।। पेवा कुमारकम्भाने मनिकुम्माय पण न्यसेत् ॥ १९॥ १३॥ चित्रसेन कुम्भस्या

·वापिकारः]] चरा निपचापाः पटलः ।
निद्राकुम्भ चोपघाने संपूज्यायाधिवासयेत् ।
भारमावितत्त्वमागेषु ब्रह्मादीस्त्रिगुणान्वितान् ॥ २० ॥
माचाः पश्चाप्यहहारो मूर्तयः षड् गुहस्य तु ।
सनकुमारः स्कन्दश्च विशाखः षण्मुखस्तथा ॥ २१॥
नैगमेषो हेमचूडः षडेते मूर्तिपाः स्मृताः ।
देवसेना देवयानी षष्ठी विद्या च कुकुटा ॥ २२ ॥
बिजया चेति मूर्तीनां शक्तयः षट् यथाक्रमात् ।
मूर्तिमशिशकीत त्रिभागेष्वपि विन्यसेत् ॥ २३ ।।
मध्ये च पट्स कुण्डेषु गुरुमूर्तिधरास्तथा ।
मूलाइमर्तिमन्त्रैच जुहुयुः शक्तिभिस्ततः ॥ २४ ॥
पकं तु स्कन्दगायच्या मूला ग्ध शतं पृषक् ।
मन्त्रीद्वारे पूर्वमेव मूलमन्त्रः प्रदर्शितः॥२५॥
मानि चापि तेनैव गायत्री कथ्यतेऽधुना ।
महासेनचतुर्ण्यन्तो विग्रहेतिपदं ततः ॥२६॥
शक्तिहस्तचतुर्दान्तो धीमहीति च तत्पदम् ।
नः स्कन्दच प्रकारान्ते चोदयात् तारपूर्विका ॥ २० ॥
शक्तिमिर्मतिमिवापि ततो द्वादशमूर्तिभिः ।
पाणः शाखो भद्रसेनः सेनानीय भवात्मजः ॥२८॥
सुनसण्यः कार्तिकेयो ग्रहो वै कुकुटध्वजः ।
मयूरवाहन चैव गानेयश्च ततः परम् ।। २९ ॥
देवसेनापतिबेति प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः ।
ताराविमिस्त स्वास्यामिस्तन्मन्त्राः स्युनमोन्तकाः ॥३०॥
स्वाहान्तैरेव जुहुयाचतुर्थ्यन्तं तु सर्वदा ।
मायूरलाविराश्चत्वाकोदुम्बररौहिणाः ॥११॥
समिशः स्युः परमीना पलाशा मध्यमे स्मृताः ।
भाज्य घई यवान् बीहोलॉपसिद्धार्थसपान् ॥ ११॥
मापूरसमियावापि सर्वत्र मुहुएः कमात् ।
रोमसम्पातिवाज्येन शान्तिन्मान्मसा तवा ॥१५॥

·इंचानशिवगुरुदेवपद्धती
[शिवाय
सिधेयुः स्कन्दगायत्र्या भागेषु गुरुमातिपाः ।
मायेऽष मण्डपाद् दिक्षु मन्त्रैलोकेशदैवतैः ॥ ३४ ॥
समिदाज्यतिलालॉजांश्चरुं च जुहुयुः पृथक् ।
नैर्ऋत्यां चापि वायव्यां विस्वकामरिसम्भवाः ॥ ३५॥
समिधो जुहुयाचावाचलं पाष्टोचरं शतम् ।
बेरस्य वामतः पीठे क्रियाशक्ति निधाय तु ॥ ३६॥
अधिवास्य ततः प्रातः कृतनित्यक्रियो गुरुः।
गर्भागारं प्रविश्याथ लग्ने कूर्मशिलां न्यसेत् ॥ ३० ॥
तत्रेयापारशक्तिं तु रत्नाचं वर्गपञ्चकम् ।
तस्यां विन्यस्य गर्तेषु मध्ये प्रागादिदिक्ष्वपि ॥ ३८ ॥
हैमं गनं मयूरं च शक्किं वजं च कुकुटम् ।
पचं रसं च माणिक्यं मध्याद् बाचे क्रमान्न्यसेत् ॥ १९ ॥
कर्व तस्यास्तथा पीठे क्रियाशक्तिं च विन्यसेत् ।
युवं वस्त्रादिनाच्छाद्य बहिनिर्गत्य देशिकः ॥ १०॥
बेरं प्रवेश्य लमे तु गुरुर्मूर्तिधरैर्युतः ।
ध्रुवापौरादिना पीठे प्रतिष्ठाप्य स्थिरं यथा ॥ ११ ॥
ज्ञानशक्त्यात्मकं ध्यात्वा मूर्ति विन्यस्य षण्मुखीम् ।
तस्यामाबाहयेद् देवं मन्त्रैरेभिरनुक्रमात् ॥ १२॥
मो
भायाहि स्कन्द! भद्रं ते कुमार! शिवसम्मव।।
मयूरवाहन! विभो इह वारणवाहन! ॥१५॥
मुत्रमण्य ! नमस्तेऽस्तु कार्तिकेय! सुरेश्वर।।
देवसेनापते! देव! असुरेन्द्रविमर्दन! ॥ १४ ॥
शक्तिवनायुधधर ! धृतदण्डबराकुश।।
सचक्रतोमर ! विभो ! असुरेन्द्रविमर्दन! ॥१५॥
भाबाहयामि त्वां देवेत्यन्ते मूलाजसंयुतम् ।
उचार्य स्वदम्भोजात् परं तेजो गुहात्मकम् ॥ ११ ॥

·स्कन्दमविटाधिकारः]] उत्तरानिपञ्चाशः पटलः । नीत्वा ब्योमाब्जमध्यस्थतेजस्यैक्यं ततोऽपि च । गृहीत्वा निष्कलान्तं तु मूलं हंसं च कीर्तयेत् ॥ १७ ॥ आनीय नाडीमार्गेण मूर्ती इत्पहजे न्यसेत् । व्योमाम्बुजं सुधाम्भोभिराप्लान्याथ सचेतनाम् ॥ ४८ ॥ मूर्ति ध्यात्वा हृदब्जेऽस्य मन्त्राध्वानं तु विन्यसेत् । मूलानि च गायत्री मूर्तिमन्त्राश्च स स्मृतः ।। ४९ ॥ पदानि स्कन्दगायत्र्याः पदाध्वान्ये तु पूर्ववत् । इदि वक्रे तथा मूर्ध्नि नाभौ गुमे च पादयोः ॥ ५० ॥ षडध्वनो न्यसेत् सम्यग् विभाव्य तु यथाक्रमम् । मूर्तीशनिद्राकुम्भास्त्रैः सपयित्वा तु पूजयेत् ॥ ५१ ॥ तपथा. बातस्तु सकलीकृत्य विघ्नं द्वारं च पूजयेत् । असं क्षिप्त्वा प्रविश्यान्तदेहल्यां तनिधाय च ॥ ५२ ।। वास्तुबमासनानीष्ट्वा तूपविश्यागमूर्तिभिः । सकलीकृत्य कृत्वाय॒ शुद्धीः पन्च विधाय तु ॥ ५३ ॥ सत्रिपुण्ड्रः सतिलकः सपुष्पकृतशेखरः । आधारशक्त्यनन्ताख्यमयूरासनगावगान् ।। ५४ ॥ धर्मादीन् सूर्यबिम्बादिमण्डलेशांश्च कादिकान् । केसरेषु च विद्यायाः शक्तीमध्ये च पूजयेत् ॥ ५५ ॥ विषा शान्तिः स्मृतिर्मेधा प्रज्ञा कान्तिपुर्तिधृतिः । व्यापिनी चेति पूर्वादिक्रमाललितविग्रहाः ॥ ५६ ॥ देवसेना देवयानी देव्यौ दक्षिणवामयोः । दाडिमीकुसुमप्रख्ये यजेद् दिव्याम्बरादिकैः ॥ ५७ ।। आसनं स्कन्दमूर्ति च मन्त्रदेहं ततो गुहम् । कमादावाब मूर्त्यः शकिमिः सकलीकृतम् ॥ ५८ ॥ . अास्तु निवेयान्तैरुपचारैस्तु पूजयेत् । पोवावरणं स्वाः पत्राने मूर्तिमूर्तिपैः ॥ ५९ ॥ . १. 'अ'. पाठः

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
पीठप्रान्ते द्वादशभिर्मूतिभिः स्यात् तृतीयकम् ।
वाःस्वैधतुर्थ लोकेशैः पञ्चमं तु तदायुषैः ॥ ६ ॥
षष्ठमावरणं चैव यजेत् पञ्चोपचारकम् ।
ततः स्थिरादिभिः सप्तमन्त्रैर्तुत्वा स्पृशेद् गृहम् ॥ ११ ॥
दिनत्रयं यथापूर्व संपूज्यामि जुहोति च ।
चतुर्थदिवसेऽभ्यर्च्य धूर्तसेनं तु बेरगम् ॥ ६२ ॥
प्रतिष्ठाप्यैशकोणे तु शक्तिटरकरं विभुम् ।
रक्ताकल्पं रक्तवर्ण निर्माल्यैरमिपूजयेत् ॥ १३ ॥
प्रायश्चितं तु मूलागमूर्तिमन्त्रैश्च शक्तिमिः ।
हुत्वा तु स्कन्दगायच्या तिलाज्ये जुहुयात् पृथक् ॥ ५॥
सहसमर्ष तु शतं हुत्वा चैव जयादिभिः ।
प्रायश्चित्तं स्विष्टकृतं हुत्वामीन हदि संहरेत् ॥ ६५॥
विशेषस्नपनेनाथ श्रेष्ठावन्यतमेन तु ।
.ययोपपत्ति स्नपयन्मन्त्रैः शैवोदितः कमात् ॥ ६६ ।।
विधाय च महापूजां दयाद् भूतबलिं निशि।
दक्षिणाम्य प्रदेयानि दत्त्वा शक्त्या तु पूर्ववत् ॥१७॥
नित्यपूजामविच्छिनां प्रामक्षेत्रपनादिमिः ।
संकल्प्य कर्ता पूर्वोकं पुष्कलं लभते.फलम् ॥ १८ ॥
स्कन्दप्रतिहाधिकारः।
स्कन्दनित्योत्सवे द्वाःस्त्री वशतिधरौं पुरः।
विनविश्वेश्वरौ चाव वीरसेनसुषेणौ ॥ ६९ ।।
वनसेनम सेनानी:स्वी पूर्वादितः क्रमाव:।
स्कन्दपारिषदान्ताः स्युलोंकेक्षाः स्वस्वदिम्गताः ।..॥
मयूर मण्डपे मातः स्वस्त्राने त्वर्ग विखुम् ।
पूर्वसेनं तवैचान्यां संपूज्वेषां पति हरेत् ॥ १ ॥
गोपुरवामिकेतु सूर्यकेतुं च पूर्ववेत् ।
तको निष्कम्य पातु बलिपीमतः स्थितः॥२॥

·स्कन्दोत्सवारिधिः] उत्तराध त्रिपञ्चाशः पटलः । भों ये समस्तं जगद् व्याप्य तिष्ठन्ति बलिकाक्षिणः । + + + ++ + सर्वे गृहन्तु बलिमुत्तमम् ॥७॥ अनेन तु स्कन्दगणान् सर्वानावाहयेदपि । ततस्तु बामहारायामुन्माथादीन् गणेश्वरान् ।। ७४ ।। कोटिकोटिमणाध्यक्षानिष्ट्वा तेषां बलिं क्षिपेत् । उन्माथश्च प्रमाथश्च सुभासो भास्वरो मणिः ॥ ७५ ॥ सुमणिश्च तथा ज्योतिज्वालाजिहस्तथाष्टमः । ततस्तु दर्शर्मूर्तिभ्यो बलिपीठे बलिं क्षिपेत् ॥ ७६ ॥ परिघो विकटो भीम उत्क्रोशो वज्रवल्कलौ । दण्डहस्ती वर्धनश्च कुमुदो नन्दनस्तथा ॥ ७७ ॥ स्कन्दसेनोऽथ दशमः पीठे पनस्य मध्यतः । नित्योत्सव विधिश्वैष. तुल्यश्च स्यान्महोत्सवे ॥ ७८ ।। विशेषः कथ्यते तत्र मयूरं तु ध्वजे यजेत् । ओं मयूराय नमः । स्कन्दवाहनाय नमः । ततः स्कन्दगणान् सर्वान् प्राग्वदावाहयेद् गुरुः ॥ ७९ ॥ भों ये भूताः स्कन्दसेनायाः स्कन्दपारिषदेश्वराः। ते तृप्यन्तु मुदं यान्तु तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः ॥ ८० ॥ इत्यावाब स्कन्दगणान् प्रागाद्यष्टदिशास्वपि । कोटिकोटिगणेशाः स्युर्द्वात्रिंशत् स्युर्गणेश्वराः ॥ ८१ ॥ कुमुदः कुन्दरश्चाथ डम्बराडम्बरौ पुरः । वक्रोऽनुवक्र: सुमुखः सुव्रतो वहिदिग्गताः ।। ८२ ॥ सत्यसन्धः सुप्रभश्च शुभकर्मा च लागली । याम्बेडव नैर्ऋते कालो बलवातिवलोऽलसः ॥ ५॥ सुवर्चाचातिवर्चाच कायनातिधनावपि । पश्चिमे त्वथ वायव्ये.मेघमाली सिरस्तथा ॥ ८॥ भतिस्विरबोच्तिम चतुर्वस्वतिविमिकः । उदीच्या मेषमादयसंग्रहोन्मायविग्रहाः ॥ ५ ॥ .

·ईशानशिवगुरुदेवपदती [कियापाद: ऐशान्यां पुष्पदन्तश्च शडकर्णजयावपि । महाजयश्च चत्वारः कोटिकोटिगणेश्वराः ॥८६॥ एतेभ्यश्चाप्यथैतेषां परिषद्भ्यस्त्वनन्तरम् । स्कन्दपारिषदान्ते तु स्वाहान्तं तु बलि क्षिपेत् ।। ८७ ।। उहिष्टदिवसान्ते तु कौतुकारम्भपूर्वकम् । तीर्थयात्रां च कुर्वीत यथापूर्व निमन्त्र्य तु ॥ ८ ॥ भों तीर्थयात्रा त्वया देव! श्वः कर्तव्या सुरेश्वर!। तब प्रतिसरारम्भ त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ ८९ ॥ इत्यामन्य गुहं देवं शवोत्सवविधानतः । तीर्थयात्रां स्वकर्मन्त्रैः कृत्वा प्रतिनिवृत्य तु ।। ९ ।। अन्तः प्रवेश्य षड्वकं विशेषयजनादनु । निशि भूतबलिं दत्त्वा मुख्यादिस्नपनेन तु ॥ ९१ ॥ यथोपपत्त्या सपयेच्छैवस्नपनचोदितः । मन्त्रैर्यथावद् विधिवन्महापूजां प्रवर्तयेत् ॥ १२ ॥ पूर्वोक्तफलमामोतीत्याह देवः स्वयं शिवः । इति प्रतिष्ठादिकमुत्सवान्तं षडास्यतन्त्रं तु यथावदुक्तम् । यथा वृहत्तन्त्रमुखेषु दृष्टं तदुक्तशैवानुगुणेन विद्यात् ॥ १३ ॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे कियापादे स्कन्दतन्त्रपटलत्रिपञ्चाशः॥ अथ चतुष्पञ्चाशः पटलः । हरनारायणस्याथ प्रतिष्ठाचं निगद्यते । मन्त्रच वान्तो बिन्द्वन्तो ब्रह्माथामिश्च पञ्चमात् ॥१॥ 'अन्तो दीर्घः सदीर्घोऽभिर्वायुस्ताविश्व दीर्घयुक् । नमोन्तस्तु दशार्णः स्यात् तारशक्तिरवादिकः ॥ २ ॥ प्रयोदशाक्षरो खस्यच्छन्दोऽतिजगती मता। ऋषिमास देवं तु देवो हरहरिः स्वयम् ॥ ३ ॥ दीर्घस्वरैः शक्तिबीजं नामजातियुतं च तत् । हवाबानि पट् तेन शबान्तानि हसवे ॥॥

·हरनारायणप्रतिहाधिकारः] उत्तरार्ध चतुप्पञ्चाशः पटलः ।
तान्याहुलीषु शैवोक्तक्रमाद् विन्यस्य मूलतः ।
व्यापकं च हृदादीनि स्वे स्वे स्थाने क्रमान्न्यसेत् ॥ ५॥
तारं च शङ्करायाथ विद्महे तदनन्तरम् ।
नारायणाय तस्यान्ते धीमहे तच्च नःपदम् ॥ ६ ॥
पुरुषश्च ततः प्रेति चोदयात्पदमन्ततः ।
हरनारायणस्यैवं गायत्री यजनोचिता ॥७॥
शक्षिीकामबीजानि मूलस्यादी नियोज्य तु ।
सर्वभूतात्मने चान्ते नमः स्याद् यजने मनुः ॥ ८ ॥
ईशादिकानि ब्रह्माणि मूर्धापछ्यन्तकं न्यसेत् ।
स्वे स्वे खाने हरार्धे चं वासुदेवं तथान्यतः ॥९॥
सहर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं च केशवम् ।
मूर्धास्यहृत्सुगुबाझयोहरेरधैं न्यसेत् क्रमात् ॥ १० ॥
शैवोक्तं तु
क्रियाचक्रमत्रापि प्रायशः समम् ।
विशेषः कथ्यते तत्राप्यधिवासनमण्डपम् ॥ ११॥
प्रागादितोरणाः पूज्याः
शैववैष्णवनामभिः ।
शान्तितिवलारोग्यास्तोरणे दक्षिणार्धगाः ॥ १२ ॥
सुशोभनः सुभद्रव सुपूर्णः पूर्ण एव च ।
तोरणानां तु वामाचे पूजनीयाः स्वनामभिः ॥ १३ ॥
प्रतिद्वारं तु कुम्भस्वाश्चत्वारो द्वारपालकाः ।
प्राच्यां नन्दीशपूर्णां च महाकालच पुष्करः ॥ १४ ॥
मृडीशनन्दनौ याम्ये विशो'नन्दनस्तथा ।
पवाद् वृषो वीरसेनः षण्मुखश्च सुषेणकः ॥१५॥
दुर्गा च सम्भवश्वोदकू चण्डश्च प्रभवस्तथा ।
विकिरक्षेपपूर्व तु कुम्मे हरहरि यजेत् ॥ १६ ॥
शूलं चक्रं च वर्षन्यामिष्टा स्वीकृत्य मण्डपम् ।
मध्यकुण्डान प्राग्वनवधा संविमज्य तु ॥ १७ ॥
पूर्वदन्यैः स्वमगार्जुहुयुगेरुमूर्तिपाः ।
मन्त्रसन्तर्पणं कृत्वा कुर्याचाकारशोधनम् ॥ १८ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
नेत्रमोक्ष जलेवास तथा ग्रामप्रदक्षिणम् ।
स्नपनं च यथा मण्डपे शयनं तथा ॥ १९ ॥
वेषां कुम्भासविषेशसाष्टमूर्तिघटान् यजेत् ।
नवमां
सानन्तां पृथिवीं सूक्ष्मयुक्ताम्भश्च शिवोत्तमम् ॥ २० ॥
सामिं चैकाक्षवायू च. ततः खं च शिखण्डिनम् ।
श्रीकण्ठं च मनोयुक्तं त्रिमूर्ति बुद्धिसंयुतम् ॥ २१ ॥
एकरुद्रमहारयुक्तं शैवोदितक्रमात् ।
इत्यमभ्यर्च्य कुम्भांस्तु न्यसेत् तत्त्वादिकं ततः ॥२२॥
आत्मादीनि त्रितत्त्वानि जानुकण्ठशिरोवधि ।
प्रमादीनपि तत्त्वेशान् मूर्तीः पृथ्ब्यादिका रविम् ॥ २३ ॥
सोमं च यजमानं च मनश्चाहकृति धियम् ।
प्रकृति चेति भागेषु मूर्तिद्वादशकं न्यसेत् ।। २४ ॥
शर्वादींश्चाष्टमूर्तीशान् वासुदेवादिकानपि ।
विधेश्वरी शिवां सूक्ष्मां शाहरी हरिवल्लभाम् ॥ २५ ॥
वैष्णवीं च महालक्ष्मी क्षमा नारायणीं तथा ।
सामान्यशक्तयो सेता हरनारायणस्य याः॥ २६ ॥
वामाधा नवशक्तीश्च विमलाद्यास्तथा न्यसेत् ।
विमलोत्कर्षणी ज्ञाना क्रिया योगा तथैव च ॥ २७॥
सत्या पृथ्वी तथेशानानुग्रहा नवमी स्मृता ।
विन्यस्यैवं तु संपूज्य ध्यात्वा तु सकलं विभुम् ॥ २८ ॥
क्रियाशक्ति तथा पीठे विनिधायामिपूजयेत् ।
तत्रैव धारिकाद्याच शक्तीरप्टौ यजेदपि ॥ २९ ॥
नवकुण्डेषु हुत्वैवं तत्त्वतत्त्वेश्वरादिभिः ।
मूलारपि गायत्र्या शैवोक्तेन क्रमेण तु ॥ ३० ॥
मन्त्रसन्तर्पणं कृत्वा शान्तिकुम्मेषु पातयेत् ।
आचार्यों मूर्तिपाश्चैव संम्पृशेयुः क्रमात् त्रिधा ॥ ३१ ॥
भी झवपतिठावद् द्रव्यमन्त्रक्रियादिकम् ।
भवानि समूई म्बादशेषेण तु देशिकः ॥ १२॥

·शहरनारायणप्रतिष्ठाधिकारः) उत्तरार्धे ननुपञ्चाशः पटलः ।
अथ लमे प्रविश्यान्तः प्राग्वत् कूर्मशिलां न्यसेत् ।
तस्यां च धारिणी शक्तिं तत्वतत्त्वेश्वरादिभिः ॥ ३३ ॥
रत्नादिपञ्चवर्गीश्च तदूर्ध्वं तु यथापुरम् ।
विन्यस्य पीठं तत्स्थां च क्रियाशक्तिं च शक्तिभिः ॥ ३४ ॥
लग्ने देवं प्रतिष्ठाप्य ज्ञानशक्त्यात्मकं विभुम् ।
मूलेनावाब तन्मूर्ति मन्त्रदेहं च भावयेत् ॥ ३५ ॥
तथैव विमलं ज्योतिस्तस्यैव हृदयाम्बुजे ।
प्रोक्तत्रिवीजपुटितं हंसं स्वहृदयाम्वुजात् ।। ३६ ॥
नीस्वा ब्योमाजचैतन्यं मूर्तिहृत्परजे न्यसेत् ।
ततः प्रक्षाल्य संशाप्य वेदिकुम्भासवारिभिः ॥ ३ ॥
अनन्तायष्टकुम्मैश्च ततो न्यस्येत् पडध्वनः ।
स्वमूला: स्वगायत्र्या ब्रमभिः प्रणमादिभिः ॥१८॥
नमोभगवतेयुक्तर्वासुदेवादिनामभिः ।
चतुर्थन्तत निर्दिष्टो मन्त्रावाच पदैरपि ।। ३ ।।
गायत्र्यास्तु पदाध्वा स्याच्छेवावानो यथापुरम् ।
ततः स्थिरादिभिर्मन्त्रैर्तुत्वा स्वाय पूजयेत ॥ ४० ॥
आसनादिक्रमेणोक्तरुपचारैर्यथाक्रमम् ।
तथा
विनेश्वरं गुरुं चेष्ट्या सकलीकृत्य विग्रहम् ॥ ११ ॥
सामान्यार्थ्यकरो द्वारस्यो/दुम्बरपाईयोः ।
विनं सरस्वती गहां यमुनां मध्यतः श्रियम् ॥ १२ ॥
नन्दीशं चैव चण्डं च द्वास्थौ द्वारोचरस्थिती ।
महाकालं प्रचण्डं च यजेद्द्वारस्य दक्षिणे ॥ १३ ॥
नाराचासंक्षिपेचान्तः प्रविश्या निधाय च ।
वास्त्वीशं वेषसं मध्ये तवानन्तासनं यजेत् ॥ ४५ ॥
पबशुद्धीविधायाष तिलकीपुष्पशेखरः ।
मनोरमापाच जलधीरकुचायतैः ॥ १५ ॥

·ईशानशिवगुल्लेवपदती [कियापार यवचन्दनसिद्धाः पुष्पैरपि च पूर्जयेत् । तमोक्षितात्मद्रव्याविरसप्राकारक्षितः ॥ १६ ॥ माधारशक्ति कूर्म चाप्यनन्तासनमेव च । धर्मादीनप्यधर्मादीन् मायां विद्यां गुणत्रयम् ॥ १७ ॥ पत्रादिव्याप्तसूर्यादिबिम्बाधष्टदलाम्बुजम् । द्वे द्वे केसरयोः शक्तीर्वामाचा विमलादिकाः ॥ १८ ॥ ओं वामाविमलाभ्यां नम इति पूर्वदलकेसरादिषु । पूर्वादिक्रमतो मध्ये मनोन्मन्यात्वनुग्रहात् (!)। तत्कार्णिकायां तन्मूर्ति विद्यामन्त्रतनुं तथा ।। ४९ ।। इष्ट्वा हृदम्बुजात् प्राग्वद् ब्रह्मज्योतिः शिवात्मकम् । आवाहनस्थापने च सानिध्यं सन्निपातनम् ॥ ५० ॥ प्ररोचनामृतीकारौ कुर्यादप्यवगुण्ठनम् । तन्मूलाझैश्व गायत्र्या सकलीकृत्य तु क्रमात् ॥ ५१ ॥ ध्यायेचतुर्भुजं देवं हरनारायणं विभुम् । दक्षिणे शूलरौ च शङ्खचक्रे च वामतः ॥ ५२ ॥ वित्राणं वा कपालं च शूलमजं सुदर्शनम् । दक्षिणेतरयोधर्म वैयानं पीतमम्बरम् ॥ ५३ ॥ वसानं नैकनागार्षहारिहारविराजितम् । तथाहिमकराकारकुण्डलं सुन्दराननम् ॥ ५ ॥ सकपर्दकिरीट सचन्द्रचूडामणिं विभुम् । सबिल्वदलनीलाब्जसरोजतुलसीसजम् ॥ ५५ ॥ नानाभुजारत्नाबमुद्रिकाकरणादम् । अर्षनीलगलोल्लासिनैकाहिमणिभूषणम् ॥ ५६ ॥ साहिहेमोदराबद्धकटिसूत्राइविभूषणम् । भस्मानरागोलसितं हरिचन्दनचर्चितम् ॥ ५७ ॥ रौद्ररम्याकृतिं सर्वशोभातेजोनिषि विभुम् । दक्षिणेतरपार्श्वस्थपार्वतीमीविराजितम् ॥ ५८॥ 1. 'पा'का पाठः.

·पतुपचाशः पटलः। यलिताः] एवंरूपं हरहरिमुपचारैर्यजेत् कमात् । अब शक्तिभिश्चाष्टमूर्तीशैभरपालकैः ॥ ५९ ॥ प्रागुक्तैरथ लोकेशरिष्ठावरणपञ्चकम् । संपूज्यैवं हरहरिं हुत्वा च समिदादिभिः ॥ १०॥ जुहुयुध द्वितीयेऽहि तृतीये त्र्यम्बकेन च । विष्णोर्नुकादिना चापि मूलानापैर्यथाक्रमम् ॥ ६१ ॥ प्रायश्चित्तं चतुर्थेऽहि हुत्वाघोरासमन्त्रतः । सुदर्शनेन पालाशसमिदाज्यैर्यथाक्रमम् ।। ६२ ।। चण्डसेनं यथापूर्व समाराध्य जयादिभिः । प्रायश्चितैस्तथा हुत्वा पूर्णी स्विष्टकृतं तथा ॥ ६३ ॥ अमीनात्महदम्भोजे समारोप्य विसज्य तु । तोरणध्वजलोकेशद्वारकुम्भलदेवताः ॥ ६ ॥ ततस्त्वष्टोत्तरशतैः कलशैः सपयेदपि । संपूज्य सविशेषं तु दक्षिणाचं प्रदाय तु ॥ ६५ ॥ रात्री भूतबलिं दत्त्वा नित्यपूजादिसिद्धये । सहल्प्य विभवं भक्त्या यथेष्ट लभते फलम् ॥ ६६ ॥ शहरनारायणप्रतिष्ठाधिकारः । नित्योत्सवे तु प्रारद्वारे नन्दीशचण्ड एव च । महाकाल: प्रचण्डश्व भृङ्गी विनश्च दक्षिणे ॥ ६७ ।। पश्चिमे वृषभानन्तौ चण्डसेनावथोचरे(!)। स्वाचासु लोकपालेभ्यः स्वैः स्वैमन्त्रैर्बलिं क्षिपेत् ॥ ६८ ॥ तत्रायं विशेषः-इन्द्राय सुराधिपतये सायुधसवाहनपरिवाराय शर- रनारायणपादे नमः । तत्पादेभ्यो नमः । इति विक्षु सर्वत्र शहरनारायण- पापच्यम्दयुक्तरेव मन्त्रैर्वनि विकिरेनित्योत्सवे । महोत्सवे 'तु दैत्यदर्पविनाशा- बेवाविमिश्च ये भूताः पुरस्सद' इत्यादिभिश्च शैवमहोत्सवोदितः 'पहर- मारायणस्य भगवत' इत्यादिमिस्तत्र बलिं क्षिपेत् । इस पार्षगरुडं मण्डपलं बलिं क्षिपेत् । गमे वीरमदं च मातुःशास्तारमेव च ।। ६९ ॥ " ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती दुर्गा र सोमं स्वाशासु चण्डसेनं च पूजयेत् । सपनचक्रवरदाभीतिमिष्या बलि क्षिपेत् ॥ ७० ॥ भृगास्यं पाञ्चजन्यं च तीक्ष्णनेत्रं सुदर्शनम् । भतुरो गोपुरद्वारि संपूज्यैषा बलि क्षिपेत् ॥ १ ॥ बलिपीठात् स्थितः प्राच्यामनेनावाहयेद् गणान् । भावान्तु पार्षदाः सर्वे शाङ्करा वैष्णवाश्च ये॥ ७२॥ स्थिताः सर्व जगद् व्याप्य गृहन्तु बलिमुत्तमम् । ततस्तु नन्दीशादिभ्यः कुमुदादिभ्य एव च ॥ ७३ ।। द्वयोर्द्वयोः प्रतिदिशं मण्डलेषु बलि क्षिपेत् । नन्दीशश्च महाकालो भूतनाथो महीधरः ॥ ७ ॥ पर्वतेशो गुहेशश्च कालपाशकपालिनौ । कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोऽथ वामनः ।। ७५। शहकर्णः शकुनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः । ओं नन्दीशकुमुदाभ्यां शकरनारायणपार्षदाभ्यां नम इति पूर्वस्याम्। इत्यामेयादिदिक्ष्वपि बलि विकिरेत् । ततस्तु बलिपीठे तु भूतिदादिभ्य एव च ।। ७९ ॥ शसिने चक्रिणे चापि गदिने शार्जिणे तथा । पनिनेऽयो मुसलिने पाशिनेशिने तथा ॥ ७७॥ कुमुदोर्वे नन्दकिने नमोहरिहरादिकम् । सेनायेति च पीठाजकर्णिकायां बकिं लिपेत ॥ ७८॥ अत्रापि पूर्ववद् दिक्षु द्वाभ्यां द्वाभ्यां बाल क्षिपेत् । भों भूतिदचक्रिभ्यां शकरनारायणपार्षदाभ्यां नम इत्यादिद्वन्दशब्दः । निलोत्सवविधिस्त्वेष तुल्यवापि महोत्सवे ॥ ७९ ॥ विशेषः कथ्यते लेख्यो वृषार्धगरुडः पटे। पूज्यश्च सात् स्वना व बलि'च विकिरेत् ततः ॥ ८॥ मन्त्रस्तृतीयहारायां विविधानां स्वनामभिः । भूतेषानां शाहराणां वैष्णवानां च दिङ्मात् ॥ ८१५

·सपपलिदेवताः
बपञ्चाशः पटकः।
शैवा विशतिसायाः स्युः पञ्चाशद् विधु वैष्णवाः ।
तपमा
महाकालो विधाता च वज्रपाणिः क्रतु(:) प्रभुः ॥ ८२ ॥
दक्षः शतक्रतुस्तद्वदप्रमेयोऽथ वीर्यवान् ।
नित्यो विधुत्तमम्चैव शूलहस्तस्त्रिलोचनः ।। ८३ ।।
खानदीपस्तमोघ्नश्च सृष्टिकृचोरुविक्रमः ।
मान्धाता च महावीर्यो नित्ययोगः प्रसादनः ॥ ८॥
उत्कूटः प्रकटश्चैव उन्मुलो द्विमुखो हरिः।
अश्वग्रीवोऽश्ववदनो पश्वजिहोऽश्वलोचनः ॥ ८५॥
केशवो वामनश्चैव नरो नारक एव च ।
मन्दरो मन्ददृष्टिच कन्दः कन्दुकलोचनः ॥ ८६ ।।
पटहालो विशालाक्षः क्षामकः क्षमकस्तथा ।
पाण्डरा पाण्डपृष्ठश्च दुर्दिनः सुदिनस्तथा ॥ ८७॥
बामदेवो महादेवो मोहनो मधुसूदनः ।
कलनः काम्नश्चैव भावनो भगवान् भवः ॥ ८८ ॥
हनूमान् भागधेयश्च भास्करो भासुरस्तथा ।
विश्वेशो विवसेनश्च विष्वक्सेनो विसारणः ।। ८९ ॥
विस्तारो विस्तरश्चैव विदण्डी.दण्ड एव च ।
कामुकोऽकामुकश्चैव कामहत् कामनाशनः ॥१०॥
सप्ततिस्तु गणाः प्राच्यां हरनारायणस्य तु ।
भनिरमिसमानश्च ज्वालामाली च विधभुत् ॥ ११ ॥
हुताशो मर्तिमान् व्यापी कपिलो रकलोचनः ।
उमो रकवपुलः सबार्षिविधमेषजः ॥ ९९ ॥
मुतपा वेगाश्चाव भस्मच्छचो महत्सलः ।
योगप्रियो दारूवश्चाप्यामेयो निधनस्तथा । ९ ॥
ममिजिडो हुवासश्चाप्यनिरूपोऽमिकेतनः ।
भनियोपिरान्यास्यो महासेनो महोदरः ॥१४॥

·देशानशिवगुरुववपद्धती
महानासः करालच कालजिहो विवर्तकः ।
मण्डूमण्डूककाकास्यो देवो देवलकस्तथा ॥ १५ ॥
शमकधमकचव शङः शाश्रवास्तथा ।
मारीचो द्रोणमारीचो महिषो भीषणस्तथा ॥ ९ ॥
कुम्भनासो विनासश्च कुम्भकर्णोऽथ कुम्भकः ।
विसरी विक्रमी चैव मत्सरी मस्करस्तथा ॥ ९ ॥
सूकरः सूकरास्यथ शशः शशमुखस्तथा।
सिंहः सिंहमुखचैव नारसिंहो नरस्तथा ॥ ९८ ॥
कालहत् कालसूत्रश्च सूत्रकः सूत एव च ।
विनाली नालकर्णधेत्याग्नेय्यां दिशि सप्ततिः ॥११॥
यमो वैवस्वतो धाता दैत्यघाती प्रजान्तकः ।
मृत्युः प्रेताधिपो धर्मः कृष्णः कृष्णाक्ष एव च ॥ १.०।।
नित्ययोगी च कालब आशुकारी परेतपः ।
मायारूपी कृतान्तब सत्यः सत्यप्रियः सुहत् ।। १०१ ॥
पितुनावश्व कीनाशो धर्मों धर्मरतस्तथा ।
बऱ्याच धर्मजबपि धन्वी च प्रश्रयो नयः॥ १०२॥
कुणकः कुणिवाहन निःश्रेयो नीरिणोऽलसः ।
निष्कोपो निरनुकोशः कुब्जः पांसुविमर्दनः ॥ १० ॥
माहो उताहो आहुब निर्मलो निवहो वहः ।
एकलव्यय पकल अहुः संरक्षणस्तथा ॥ १.४।।
ही चकी च धन्वी च कटः कटुको विटंः ।
वसुदेवः सुभद्रम शाही शापरस्तथा ॥ १०५॥
चित्रादविवरणः केतुमान् केतुदः क्षमी ।
पहले बल्लकीहस्तो द्विरदो. विग्रहोऽम्बरः ॥१०६॥
गार्बम्बो दुन्दुमिः तबैते याम्यां विशि स्थिता ।
राक्षसबासुर कन्या चीरहा निविस्तथा ॥ १०॥
तीक्ष्णनेत्रो यातुधानो यज्ञहन्ता निशाचरः।।
महामतिः कैकसेवः पुस्तथा ॥१८॥

·आत्मबलिदेवताः
बप्पन्चाशः पटलः ।
दक्षः कोणपको धूम्रो धूमाक्षो भीषणस्तथा ।
विरूपाक्षोऽथ भस्मासः सुकृतिविकृतिस्तथा ॥ १०९॥
दारुणो दमनचैव नैर्ऋतिः प्रकृतिस्ततः ।
मांसपो मांसकाचैव राक्षसो रक्षकस्तथा ॥ ११०॥
प्रलम्बो लम्बकम्व निष्ठुरः खरभाषणः ।
वीरसेनोऽक्षराशव प्राणदः प्रणवम्तथा ॥ १११ ॥
कामदश्च विभाषी च रक्ताक्षो लोहिताक्षकः ।
विद्युत्केशो विशालाक्षो रक्तजिहो विजिमकः ॥ ११२ ॥
अक्षरः प्रक्षरश्चैव वीक्षको निरहद्कृतः ।
सर्वगः सर्वविद् गौरः कामरूपी विरूपवान् ॥ ११३ ॥
वैकर्तनो विकर्ता च संप्लवः सम्भवस्तथा।
विमदो मदनश्चैव वारुणो वसुरेव च ॥ ११ ॥
नन्दकी नन्दकाचैव कपर्दिवृषभावपि ।
शोणः पिनाकी वरुण इत्येते नैर्ऋत स्थिताः ॥ ११५ ॥
वरुणः शवलोऽम्भोधिः प्रचेता निमगापतिः ।
यादोनाथः पाशपाणिरानन्दोऽम्बुपतिः शिवः ॥ ११६ ॥
कपर्दी प्राणदः श्वेतः श्यामनेत्रः सनातनः ।
प्रत्यनिवासो जलदो जीवनो नकवाहनः ॥ ११ ॥
पयोपिनिलयश्चैव दारुणो वारणस्तथा ।
क्षेपणः क्षोमणश्चैव पाशी पाशधरो गुरुः ॥ ११८॥
सनाहो नाहनो हंसो नारदः पर्वतो रविः ।
भानुमान् वमुमान् भद्रो वैकुण्ठः परमः परः ॥११९ ॥
महाकों विकर्णश्च विद्रवः प्रद्रबस्तथा ।
बानरतारकश्चैव शशकः शाफल: शलः ॥ १२ ॥
चकमुच्छाद् बजी की कर्णस्तयांशुमान् ।
फरर कुरवव क्जनायो विनावकः ॥ १२१ ॥

·५. इंशान शवगुरुदेवपदती [भिवापादः दुर्गन्धः पूतिगन्धश्च दक्षिणोऽवक्षिणः सुहृत् । विरोधो रोधनो रोधस्ताक्ष्यों गरूड एव च ॥ १२२ ॥ भादी कणी चेति वारुण्यां गणसप्ततिः । वायुर्गन्धवहः सूक्ष्मः स्पर्शनश्च प्रभञ्जनः ॥ १२३ ॥ प्राणोऽपानस्तथा व्यान उदानश्च समानकः । नागः कूर्मोऽथ ककरो देवदत्तो धनञ्जयः ॥ १२४ ।। ध्वजपाणिश्च पवनः श्वसनो मारुतोऽनिलः। विद्वान् मरुन्मारुतश्च बातो वहिसखो हरिः ॥ १२५॥ अलकों वर्तकः कहो मार्गणः प्राणो बलः । अवलो बलधिर्वीरो द्विधीरो रोधकोऽपि च ॥ १२६ ।। सविषिः मुविधिश्चैव सगरो विकटस्तथा । माली मानी सुधीश्चैव समर्थः साहसो धरः ॥ १२७ ।। कुकुटः कुटकचव गन्धो गन्धवहस्तथा । सक्तगोऽसक्तगो रागी सेचनोऽसेचनः स्वनः ॥ १२८ ॥ औषधं भेषजं जीवो रोगी रोगो भगः सुखी। कारणं करणं कर्ता पराधीनो बलोऽबलः ॥ १२९ ।। इत्येते सप्ततिगणा बायन्यां दिशिसंस्थिताः । यशो गयिमान् सोमो माणिमद्रोऽय गुपकः ।। १३०॥ बेली माली कुवेरच जम्मलः शिबिकुण्डली । किनरेशबैलाबलिपनदव धनाधिपः ॥ ११ ॥ राजराजस्तथा श्रीदो ज्येष्ठो मालाधरो धनी । उत्तराशानिवासच ततः स्यादेककुण्डलः ॥ १३२ ॥ सोमः सोमकलः सौम्यः सोमवित् सोमवर्धनः । सुधासुधाता भजीरः मुराष्ट्रः काष्ठलिः कलिः॥११॥ कालवान् कालचक्रम्य कालकूट विषज्वरः। मसूतं चामृतेशोऽमा केयूरी केवली वडी ॥ ११॥ 1. सेचनस्सनः', ....पाठा.

·चतुष्पन्चाशः पटलः । सावधिदेवताः विष्णुः कृष्णः पिशनी च रेखा लेखेश्वरः परः । नलकः शुनकः क्रायः श्येनः श्येनमुखोऽरुणः ॥ १३५॥ मार्जारो वल्गुमाक्षी च गुल्मः कणवकः कणः । शेवो विशेषो विशेषः कर्दमः पूतिविग्रहः ॥ १३६ ।। साम्बः संवत्सरः शम्भुर्वेगी वेगधरोऽमरः । उत्तराशास्थिता घेते गणा हरहरौ स्मृताः ॥ १३७॥ ईशान ईश्वरः शम्भुः शूलहस्तत्रिलोचनः । अनादिनिधनो धाता कपिलः पिझलोचनः ।। १९८॥ रुद्रो रुद्रगणाधीशो विश्वो भर्ता दिगम्बरः । नीलग्रीवः कपदी च वृषवाहो वृषध्वजः ॥ १३९ ॥ हरः शर्वो विश्वभुज ईशो व्यापी त्रिशूलधृक् । वीरो भर्गो वशी शम्भुर्विवासा व्यसनो बुधः ।। १४०॥ वृक्षः क्षमा शान्तिपरः शकुनिः शकुनो वटः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मविद् ब्रमो मारीचो हरिपिटलः ॥ १४१ ।। वेदी वेदविदुहुन्धो अभी च ब्रह्मसाधनः । धीमान् सुदृष्टिरष्टात्मा शहरः शाङ्करस्तथा ॥ १४२ ।। विनेता विकचो वादी शिष्टात्मा शिष्टकर्मकृत् । एकहा सर्वभुक् सर्वो विनोदी दीपकम्पकः ॥ १४३ ॥ गोविन्दो गोपतिर्गोता सर्वभागी सनातनः । दण्डी मुण्डी शिखण्डी चेत्यैशान्यां सप्ततिर्गणाः ॥ १४१ ॥ एवमेषां बलिं क्षिप्वा बलिपीठे बलिं क्षिपेत् । ततो देवं प्रवेश्यान्तः स्नात्वा प्राग्वद् यजेदपि ॥ ११५॥ उत्सवान्ते यथापूर्व मुख्यस्नानं विधाय तु । अवरोप्य ध्वजं प्राग्वद् गणान् सर्वान् विसज्य च ॥ १४६॥ यथोपपत्त्या स्लपयेत् सविशेषं च पूजयेत् । दस्था बदेशिकादिभ्यो दक्षिणास्तदनन्तरम् ॥ १७॥ प्रदेवानि यथायोग्यमथिभ्यः प्रतिपादयेत् । १. श्व' क. पाठः, ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती (यापार वृहति महति तन्त्रे यच्च देवोद्भवाख्ये निगदितमवलोक्य स्थापनायुत्सवान्तम् । इति हरहरितन्त्रं सम्यगुक्तं समासात् तदिह सकलमूझं कर्म शैवानुसारात् ॥ १४८३ ।। इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापादे शहरनारायणतन्त्र- पटलः चतुष्पश्चाशः ॥ अथ पञ्चपञ्चाशः पटलः । अथ दुर्गाप्रतिष्ठाद्यं कथ्यते तन्त्रचोदितम् । शैवोदितक्रियाचक्रं प्रायस्तुल्यमिहापि हि ॥१॥ दुर्गामूलाझमन्त्रादेरुद्धारोऽपि च कथ्यते । तारं च शक्तिबीजं च पञ्चमस्य तृतीयकम् ॥ २॥ पक्षमस्वरयुग् दण्डी ततस्तहिन्दुवर्जितम् । खान्तं लिपिसदीर्घ च द्वादशस्वरवान् मरुत् ॥ ३॥ नमश्च शक्तिबीजं च दुर्गामन्त्री नवाक्षरः । दीः स्वरैर्युतो नादः सामियुक्तो हुदादिभिः ॥ १॥ चतुर्थ्या जातियुक्तानि षडङ्गान्यनमन्त्रतः । तद्गायत्री तु पूजायां शक्कितारद्वयादिका ॥ ५ ॥ तारं कात्यायनीशब्दश्चतुर्दान्तश्च विद्महे । कन्याकुमार्यशब्दान्ते धीमहीति पदं भवेत् ॥ ६ ॥ तनःपदद्वयान्ते स्याद् दुर्गा प्रेति च चोदयात् । एषा हि दुर्गागायत्री पूजयेदनया शिवाम् ॥ ७ ॥ जातवेदस इत्याचा ऋगाचाथ ततः परम् । तामामिवर्णाममेत्यविश्वानस्यादिका ततः ॥८॥ पूतनाजितमित्याचा ऋग् दुर्गा पश्चमी भवेत् । एवमुक्तस्तु मन्त्राच्या दुर्गायास्तन्त्रचोदितः ॥९॥ .. 'मूल हिम', २. 'वं दुर्गामन्त्री वाय. पाठ 1. रोपे क.पा.

·५११ mas] उत्तरार्धे पञ्चपञ्चाशः पटकः। चनर्मजा वाटभुजा स्यात् षोडशभुजाथवा । सिंहासने वा स्वासीना लिता वा महिषोपरि ॥१०॥ प्रतिष्ठाप्या भवेद् दुर्गा भीत्यादौ सिंहगाथवा । बरदाभयशद्वारिहस्ता दुर्गा चतुर्भुजा ॥ ११ ॥ बामतस्तर्जनीचापचर्मशास्तु विनती । बड़े खड्गचक्राणि दक्षिणेऽष्टभुजा यदा ॥ १२ ॥ कपालं चाइशगदे शतघ्नीपासको धनुः । चर्म श तथा बामे विनतीमथ दक्षिणे ॥ १३ ॥ शुलपाशाग्निवजाणि तोमरं शरमप्यसिम् । चक्र चापःकराचं तु कुर्याद् यष्टभुजा यदा ॥ १४ ॥ मध्येन दशतालेन बेर श्रीमानतो भवेत् । मण्डपे तोरणाः कार्याः प्राग्वत् क्षीरतरूद्भवाः ॥ १५ ॥ प्रागाचासु चतुर्दिच यज्ञेशश्च प्रभाकरः । मजलश्च सुमद्रश्च स्थाप्या वेदादिभिः क्रमात् ॥ १६॥ मेरकाम्यन्तरे द्रो बाजा नइवता अपि । बाब मुदा चैव विद्युन्माला च भीषणा ॥ १७ ॥ कंपी घोषणी चैव कराली विकृतिस्तथा । पूज्याः स्युस्तत्पताकासु शाय(!) चियेत् ॥ १८ ॥ सितारुणासितश्यामधूमपीताश्च कर्मुराः । मिमोश्चाथ प्रतिद्वार द्वे द्वे दूत्यो क्रमेण तु ॥ १९ ॥ काली कराली बिरजा मन्दरा विन्ध्यवासिनी । पुपमा सिंहवका चाप्यष्टमी दैत्यमर्दनी ॥ २०॥ खड्गलेटघराः सर्वा भूषिताः कुम्भगां यजेत् । ततो विकिरविक्षेपात् कुम्भ सिंहगतां शिवाम् ॥ २१ ॥ भवं चारपळ वर्षन्यां कृत्वा चाकारशोधनम् । नेत्रमोई बवासं प्राम्बद् ग्रामप्रदक्षिणम् ॥ २२ ॥ पाठ. i ·ve ईशाशिवानेवपक्षी सपनं चाधिवासार्थ मण्डपे शयनक्रियाम् । वेषां कुम्भासनिद्राख्यमूर्तिकुम्माष्टकार्चनम् ॥ २३ ॥ आत्मादितत्वनामादिविभागेषु न्यसेदय । मूर्तीश्च माविकास्त्वष्टौ मूर्तीशा धारिकादिकाः ।। २४ ॥ पारिका दीतिमत्युमा ज्योत्वा विष बलोत्कटा । धात्री विमुश्च ज्ञानी तु मूर्ती पीठे क्रियां न्यसेत् ॥१५ ॥ माग्वनवसु कुण्डेषु मान्त्रिकेऽमौ विभाजिते । आवाय दुर्गामूलारात्मतत्त्वादिमिः क्रमात् ॥ २६ ॥ माग्वद्धत्वा संस्पृशेयः साचार्या मूर्तिसाधकाः । अब प्रतिष्ठा लमे तु कुर्याद् युक्तपदे गुरुः ॥ २७ ॥ सप्तसप्तपदे गर्ने ब्रमाविषु पदेषु वै । शैली रलमयी लौहीं दुर्गा तु शिववन्यसेत् ॥२८॥ मन्मयी दैविके तद् दारवीमय मानुषे । मिन्तावालेख्यगां दुर्गा प्रतिष्ठाप्प विरं यजेत् ॥ १९॥ लमे धर्मशिलायां तु शक्किमाघारसविता रत्नाविपञ्चवर्गाध न्यसेत् पीठं तथोपरि ॥१०॥ पीठमध्ये क्रियाशक्ति पीठे बेरं च विन्यसेत् । बेरेशानात्मिकां मूर्ति हंस बीजं च तददि ॥ ११ ॥ स्वदम्भोजकुहरात कुण्डलिन्यो समुद्रताम् । उत्थाप्य चिन्मयीं शक्ति हंससंपुटमध्यगम् ॥ ११॥ शक्तिबीजं अमनाडीपदेनोज़ खपाजे । योजयनिष्कलान्तं तन्मन्त्रमुचारयन् सुधीः ॥ १३॥ तस्माच्छाः परं ज्योतिनिष्कलान्तमुदीरवन् । थानीय पुष्पासबिना मतिहत्पहने न्यसें ॥३॥ इत्वमावाड संस्थान सविरोष व महतः । सविधाप्पास्तीत्व पापण्यायप 1. 'वा', २. 'गाम्', ३. क. पा.

·पुगीजाजाविकार
चरा पचपन्चाशः पटलः ।
स्वमूलाङ्गानि गायत्री पञ्च दुर्गाणवस्तथा।
मन्त्राध्या स्यात् पदाध्वा च पञ्चदुर्गापदैर्मतः ॥ ३६॥
शेषाध्वानो यथापूर्व सर्वोस्तास्तत्र भावयेत् ।
ततः प्रक्षाल्य सलिलैर्मुर्तिकुम्भाखवारिमः ॥ ३७॥
अमिपिच्य यबापूर्वमाषैरमिपूजयेत् ।
-
बाला. क्षाळितपाण्यधिविनेशमभिपूज्य तु ॥ ३८ ॥
आत्मशुद्धिं विषायाय सकलीकृतविग्रहः ।
सामान्यार्यकरो द्वारि जयां च विजयामपि ॥ ३९॥
गंहां च यमुनां द्वारश्रियं चोपरि पूजयेत् ।
पाणिघातादिमिविमान् मौमादीनपसार्य तु ॥१०॥
नाराचाखं क्षिपदन्तः प्रविश्यास्त्रं निधाय च ।
बाये तु शलप्राकारं वर्मणा चावकुण्ठनम् ॥ ११॥
विषाय मध्ये वास्त्वीशं ब्रह्माणं स्वासनं यजेत् ।
उपविष्टो विशेषाात् पन्च शुद्ध विधाय च ॥ १२ ॥
कृत्वा ललाटे तिलकं पुष्पालतमस्तकः ।
भयो मध्ये प्रकृत्यै(च) ततो बज्रासनाय च ॥ १३॥
इति सिंहासन हैमं नमोन्तममिपूज्य तु ।
मायर्या च प्रलयां चापि महाप्रलयकामपि ॥१॥
सर्टि चाग्न्यादिपादास्तु विश्वयैषां प्रपूजयेत् ।
भव्यक्तं नियति कालं कलां चन्द्रादिषु क्रमात् ॥ १५ ॥
त्रिगुणैः कन्दनालाजसूर्यसोमामिबिम्बकान् ।
प्रसविष्णुहरन्यातपत्रकेसरकणिकाः ॥ १६ ॥
प्रमा मायां जयां सूक्ष्मां विशुद्धां नन्दिनीमपि ।
सुषमा विजयां वितु मध्यतः सर्वसिविदाम् ॥ १७॥
वीर्षस्वराविस्वास्माभिर्नमोन्तत कमाद् बवेत् ।
सरा मध्ये घेति यावत् ।
ततस्तु मूर्षि दुर्गायाः शक्तिदेहं च मूलतः ॥ १८ ॥

·माननिगुनेवाली दियाविकमावाब ततो देवीदछुवाद! व्योमाम्बुजसुधासारचैतन्यपरिहिताम् ॥ १९॥ निकलान्तोकबीजेन मूर्तावावाब देशिकः । स्थापनाचैर्यथापूर्वममृतीकरणान्तकम् ॥ ५० ॥ कृत्वा यथोदितां ध्यात्वा तद्गायत्र्या हदायया । .आधैिरुषचारैस्तु यथापूर्व यजेच्छिवाम् ॥ ५१ ।। भोगार्थमझान्यङ्गेभ्यः कोणेष्वतं चतुर्दिशम् । पीठपान्तेऽब्जबावे तु शहायखाण्यपि क्रमात् ॥ ५२ ।। याषष्टाणैस्तु बिन्द्वन्तरादावायोज्य पूजयेत् । नैवेषान्त ततो दिक्षु मन्त्रैलोकेशदैवतैः ॥ ५३॥ हुत्वा द्वितीयदिवसे समिदाज्यचर्सस्तिलान् । लाजान् व्रीहीश्च सिद्धार्थान् पायसं च पृथक् पृषक ॥ ५४॥ अष्टोत्तरशतं हुत्वा मूलेनार्दशांशतः । तृतीयदिवसे पञ्चदुर्गाभिर्जुहुयाद् घृतम् ॥ ५५ ॥ चतुर्थे सिंहगामैशे यजेनिर्माल्यधारिणीम् । लोकपालांस्तथा सिंहं मातः स्वाशासु विन्यसेत् ॥ ५९ ॥ बलिपीठं च तत्रखान् दैवतानमिपूज्य तु । अष्टोचरशतेनापि स्लपयित्वा तु पूर्ववत् ॥ ५७ ॥ मन्त्रैस्तु वैदिकैस्तैस्तैः शैवस्नपनचोदितः । गायच्या पश्चदुर्गाभिर्मध्यमेनाभिषेचयेत् ॥ ५८ ॥ निशि भूतबलिं दत्त्वा दक्षिणाश्च प्रदाय तु । विभवं चापि संकल्प्य नित्यपूजादिसिद्धये ॥ ५९ ॥ फलं तु कर्ता पुर्वोक्तमिह चामुत्र विन्दति । त्रिष्टुप्पभूतिका दौर्गान् वनदुर्गाविकांस्तु वा ॥ ६० दुर्गामन्त्रान् सापयन्ति यथोकान् पूर्वपद्धतौ । तपद्विधानतस्त्वेवं प्रतिष्ठाप्य मजन्ति चेत् ॥ ११ ॥ १. 'भा'.. पाठः.

·उत्तराचे पधपचाशः पटलः ।
क्तकल्पोदितां सिद्धि ते ते विन्दन्त्ययत्नतः ।
दुर्गामतिष्ठाधिकारः।
नित्योत्सवे तु दुर्गायाः पूर्वादिद्वारपालिकाः ।। ६२ ।।
जया च विजया रौद्री मीषणी शूलिनी प्रभा ।
अपराजिता जयन्ती च कन्या वेत्रासिषारिकाः ॥ ६॥
ताभ्यः क्षिप्त्वा बलिं लोकपालेभ्यः स्वस्वगोचरे ।
दुर्गापारिषदे चेति सर्वत्रायोज्य निक्षिपेत् ।। ६४ ॥
सिंहाय मण्डपे वज्रनखदंष्ट्रायुधाय ते ।
महासिंहाय स्वाहा नमवेति बलिं क्षिपेत् ॥ १५॥
विशवीरमातृभ्यः शास्त्रे स्कन्दाय चेन्दवे ।
स्वाशासु निक्षिपञ्चैवं सिंहिकायै बलिं क्षिपेत् ॥ ६६ ॥
निर्मात्यारिणी सिंहिकति यावत् ।
झादिन्यै चापि मादिन्यै द्वार्यन्तर्गोपुरस्य तु ॥१०॥
कात्यायन्यै च चण्डायै गोपुरद्वारि वापतः ।
अब पीठामतः स्थित्वा मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥ १८॥
भों
ये समस्तं जगद् व्याप्य चरन्ति बालकात्या ।
दुर्गापारिषदाः सर्वे गृहन्तूपहृतं बलिम् ॥ ६९ ।।
ततो द्वितीयहारायां विश्वष्टौ कालिकादिकाः ।
काली कराली विरजा मन्दरा विन्ध्यवासिनी ।।
सुप्रभा सिंहवक्त्रा चाप्यष्टमी दैत्यमर्दनी ।
ताभ्यो बलिं विकीर्याथ बलिपीठेऽष निक्षिपेत् ॥ १॥
अमघोषा सुघोषा च कुमारी वरवर्णिनी ।
आर्या च हेमवर्णा च कृत्तिका चाभयप्रदा ।। ७२ ॥
पागावाशास्थिता अष्टौ ग्रामी कुमुदके स्थिता ।
दुर्गासेना पीठमध्ये चासां तस्यै बलिं क्षिपेत् ।। ७३ ॥
नित्योत्सवे विधिस्त्वेव स्यात् तुल्यब महोत्सवे ।
विशेषस्तु ध्वजे मेल्यः सिंहापूज्य मन्त्रतः ॥४॥

·शानशिवगुरुवषपाती
तथा तृतीयहारायामावौ तु कन्यका ।
स्थिताः प्रतिविशं वाब सहलगणनायिकाः ॥५॥
सौम्या भद्रा जयां नन्दा कुन्दा चकुमुदा पुतिः ।
विद्युन्माला प पूर्वसामयामेया महाबला ॥ ७९ ॥
बला च सुबला पाला चावला भीषणा रतिः ।
कलुषा घेत्यथो याम्ये घोषणी नन्दनी स्मृतिः ॥ ७॥
युद्धप्रिया देवसिद्धपूजिता विकृतिः कृतिः ।
सप्तास्त्वष्टमी चास्यां महासुरविमर्दनी ।। ७८ ॥
विकराली पालिनी च शूलकात्यायनी ततः ।
महायोगेश्वरी गौरी चण्डा चण्डी च खगिनी ॥ ७९ ॥
नैर्ऋत्यामथ वारुण्यां हादिनी क्षेमकारिका ।
भार्या भद्रा भद्रकाली वारुगी चामृताम्बिका ॥८॥
अब क्षेच्या वेदगर्भा चानन्ता सर्वनिष्कला ।
शान्तिश्च भैरवी प्राणा चेतना वायुगोचरे ॥ ८१ ॥
ऋद्धिलक्ष्मीस्तथा तुष्टिः पुष्टिः कीर्तिधनेश्वरी ।
पद्धता च मदा चाष्टौ कौवेयो दिशि नायिकाः ॥ ४२ ॥
श्रुतिः स्मृतिस्तथा नीतिीमा च ब्रमचारिणी ।
नीलाम्बरा शलिनी चाप्यष्टमी स्यात् सरस्वती ॥ ३ ॥
ऐशभागे स्थितास्त्वेताः सर्वासां विकिरे बलिम् ।
एतासां बापतो दिक्षु गणेभ्यः पूर्ववद् बलिम् ॥ ८ ॥
ऐन्यां दिशि गणा ये तु वजहस्ता महावगः।
इत्यादिमिः क्रमान्मन्त्रैः पूर्वोतविकिरेन बलिम् ॥ ८५॥
वोत्सवातं यत् कर्म तवत्रापि समूहयेत् ।
मन्त्राणां देवतानां च भेदः कश्चिद् भवेविह ॥ ८६ ॥
वीर्षस्नानं यथापूर्व सहस्प्य तु समाचरेत् ।
चैत्रे मासे तु चित्रात यां) बैखाले विधासमे ॥ ८७॥
मापारे पूर्वफल्गुन्या भावणे सापकास च ।
महामाया परवि पैर्णिमास्यापारि॥१८॥

·प्रविधिकारः] उत्तराधे षट्पम्चाशः पटलः.' ५४५ पुष्यमासस्य पुष्ये चाप्युत्तरायां च फाल्गुने । उत्सवच तदा कार्यों दुर्गायास्तुष्टये नृभिः॥ ८९ ॥ इत्वं दुर्गा प्रतिष्ठाप्य भक्त्या पूजयतां सताम् । रष्टाहटफलं सर्वमभीष्टं सुलभं भवेत् ॥ ९॥ इतीदं हि दौर्ग समासेन तन्त्रं स्मृतं पावने यच देवोद्भवोक्तम् । प्रतिष्ठाविकृत्यं क्रमादुत्सवान्तं समस्तं तदुक्तं हि शैवानुसारात् ।।११॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापदे दुर्गातन्त्रपटलः पञ्चपञ्चाशः॥ मथ षट्पञ्चाशः पटलः। भव-गौर्याः प्रतिष्ठाचं समासात् सम्यगुच्यत । तन्मूलबीजं प्रागेव शक्तिसंहं प्रदर्शितम् ॥ १ ॥ तारं च शक्तिबीजं च खान्तश्चौकारसंयुतः । ससूक्ष्मोऽमिस्ततो रुद्रपदं च दयितेपदम् ॥२॥ द्वादशान्तयुतो वायुः खान्तः सैकादशाक्षरः । महमायो वकारस्थो बहिः सूक्ष्मेण संयुतः ॥३॥ हुंफडमिप्रियान्तोऽयं मन्त्रः सप्तदशाक्षरः । नेत्राश्विशरवेदाश्विनेत्रस्वाणैः स्वजातिभिः ॥ ५॥ सवीर्षस्वरनावाचं षडङ्गान्यसामन्त्रतः । भष्टमस तृतीयं तु पचमस्वरसंयुतम् ॥ ५॥ पवर्गाचतुर्थ च गाय इत्यक्षरद्वयम् । विग्रहे कामशब्दौ च मालिन्यै चेति धीमहि ॥ ६ ॥ तममन्ते भवेद् गौरी प्रकारोऽन्ते च चोदयात् । एषा हि गौरीगायत्री विनियोगोऽर्चनादिषु ॥ ७ ॥ मध्येन दशतालेन गौर्यास्तु प्रतिमा भवेत् । चतुर्भुजा सबरवा सपाशा सामयाहुशा ॥ ८॥ पीनोखानी नीलधम्मिल्लमकुटोज्ज्वला । विलोचना स्मितमुखी मणिकुण्डलमण्डिता ॥९॥ १. 'तस्वकारपसराक. पाठा, ·देशानशिवगुरुवेपत्ती देयकोल्लसद्वारिहारा सूदरवन्धना । हेमानदोल्लसदनवलयाहुलिवेष्टना ॥ १० ॥ हेमकाचीपरिलसत्कौशेयवसनोज्ज्वला । नखरलांशुविलसत्पदाब्जासक्तनू पुरा ॥ ११॥ सर्वलावण्यसौन्दर्यसौकुमार्यगुणास्पदा । एवंरूपा मनोन्मन्या गौर्यास्तु प्रतिमा भवेत् ॥ १२ ॥ शिलालोहादिविहिता प्रोक्तसीमानतः क्रमात् । प्रोक्त विमाने शैवोक्तमार्गेण स्थापयेच्छिवाम् ॥ १३ ॥ मो यो विशेषः पूर्वोत्तात्.तं तमत्र वदाम्यतः । पोडशस्तम्भयुक्तः स्यादधिवासनमण्डपः ॥ १४ ॥ धर्मादयोऽन्तश्चत्वारःस्तम्भाः सूर्याश्च वाखतः । भद्रग्ध विजयश्चैव विम्मो लोहितस्तथा ॥ १५ ॥ मागादितोरणा ज्ञेया जयाद्या द्वारकुम्भगाः । जया च विजया प्राच्यामजिता चापराजिता ॥१६॥ नित्या विलासिनी शौण्डी चापोरा दक्षिणादिषु । कुन्दां च कुमुदा चैव विद्युन्मालां विभूषणाम् ॥ १॥ कलषां घोषणीं चैव कराली विकृतां तथा । देवे द्वार्ध्वजयोत्यो यजेत् कुम्भगते क्रमात् ॥१८॥ पुण्याहविकिरक्षेपात् कुम्भाले प्राग्वदर्चयेत् । वृषारूढां घटे गौरी सिंहेऽवं वर्धनीगतम् ॥ १९ ॥ बोषिपं चाहतं. शूलटहवरामयैः। पनिोतुझस्तनं श्यामं भूषितं सत्रिलोचनम् ॥ २० ॥ पद्धपण्डातक रोद्रं सर्वासुरमयहरम् । पिलोग्रकेशं नानाहिभूषणं सौम्यभीषणम् ॥ २१ ॥ उमाकमेवं बीरूपं सत्यूमात्रमणादनु। मध्यकुण्डस्पशेवाग्नि नवधा संविभज्य तु ॥ २२ ।। पावनवसु कुण्डेषु क्षिप्त्वा तस्य हदम्बुजे । गौरीमावाद मूलार्जुहुयुर्गुरुमूर्तिपाः ॥ २३ ॥ ..पा.

·सचराचे षट्पञ्चाशः परकः।
विषायाफारशुदि च प्रान्वनयनमोक्षणम् ।
जलाधिवासनं ग्रामग्रमणं सपनं तथा ॥ २५ ॥
मण्डपेऽव ततो वेयां शयने पञ्चधास्तुते ।
पञ्चभूतात्मके देवी शाययित्वामिपूजयेत् ॥ २५ ॥
रक्तपीताम्बराच्छनां ततः कुम्भासकं न्यसेत् ।
गौरीकुम्भं शिरस्थाने निद्राकुम्भं च विन्यसेत् ॥ २१ ॥
परितो मूर्तिकुम्भेषु वामायामिस्तु संयुतान् ।
प्रमादीन् पञ्च गायत्री सावित्री च सरस्वतीम् ॥२७॥
पीठे चैव क्रियाशक्ति मेरे ज्ञानी च विन्यसेत् ।
त्रिभागेष्वपि च न्यस्येत् तत्त्वं तत्त्वेश्वरान् कमान् ॥ २८ ॥
पृथ्व्याया मूर्तयः प्राग्वन्मूर्तीशा धारिकादिकाः ।
पृथक् क्रमेण हुत्वैभ्यः स्पृशेयुगुरुमूर्तिपाः ॥ २९ ॥
ततः प्रातः कूर्मशिला लमे न्यस्येद् यथापुरम् ।
रत्नादिपम्चवर्गाश्च पीठं चाथ स्वमूलतः ॥ ३० ॥
प्रतिमा स्थापयेत् पीठे हृत्पोऽस्यास्तु चिन्मयम् ।
कुम्भात् तच्छक्तिबीजं तु विन्यस्य अपयेत् ततः ॥ ३१ ॥
रुदेण पवमानब गौरी(
रिमित्यादिनापि च ।
ततो मूलागायत्र्या मन्त्राध्वा स्याच तत्पदैः ॥ ३२॥
पदाध्वा स्याद् यथापूर्व शेषाध्वानो यथापुरम् ।
ततः प्रधाननिद्राख्यमूर्तिकुम्माभिषेचिताम् ॥ ३३ ॥
अर्ध्यावस्तु यथापूर्व पूजयेत् परमेश्वरीम् ।
वात्वा प्रक्षाल्य चरणावाचम्य सकलीकृतः ।। ३५॥
विसं गुरुं च संपूज्य सामान्यायकरो गुरुः ।
जया च विजया द्वारि स्थिते. केत्रको भुवि ॥ ३५॥
गया च यमुना चोर्चे द्वारपीमध्यगोपरि ।
वाशिमनाराचः अनिवार्य निषाय ॥३॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती वास्तुशासनादीष्टा पश्चशुद्धीविधाय तु । मूलाजपरितार्थ्यः सन् तिलको पुष्पशेखरः ॥ ३७ ॥ कूर्माधो धारिणी शक्ति पीठे शक्यासनं तु तत् हैम सिंहासनं ध्यात्वा पादान् धर्माविकानपि ॥ ३८ ॥ सत्त्वादिकन्दनालाब्ज सूर्यविम्बौदिकादिकाने । पत्रादिषु ततः शक्तीर्वामाद्याः केसराप्रगाः ॥ ३९ ॥ मनोन्मनी स्वयं साक्षान्मध्ये गौरी शिवा भवेत् । तन्मूर्ति मन्त्रदेहं च चिच्छक्तिं स्वाद्ध्वम्वुजात् ॥ १० ॥ द्वादशान्तगतां प्राग्वन्मूर्तिहृत्पाहजे न्यसेत् । स्थापनं चैव सानिध्यं सनिरोध प्ररोचनम् ॥ ११ ॥ अमृतीकरणं चावकुण्ठनं हृदयादिभिः । ब्रह्माणि चेशानादीनि कास्यहृद्दशनाधिषु ॥ ४२ ॥ विन्यसेत् पञ्च शक्तीश्च हल्लेखां गगनां तथा । रकां करालिकां चापि महोच्छुष्मां च काविषु ॥ १३ ॥ प्रमादीन् पञ्च पादादि हृदये चं सरस्वतीम् । गायत्रीमपि सावित्री खनयोविन्यसेत् ततः ॥१५॥ क्रमादयविभिः सम्यगुपचारैयनेच्छिवाम् । पत्रेवशावृति वा बाये दूत्यष्टकं यजेत् ॥ १५ ॥ अनारुपा चानझमदना मदनातुरा । . तथा. पवनवेगा च ततो भुवनपालिका ॥४६॥. सात् सर्वशिशिरानझवेदनानामेखला । इष्वैता गन्धपुष्पापैःस्थाश्चापि. जयाविकाः ॥ १७॥ इन्द्रादील्लोकपालांश्च वृषभं मुखमण्डपे । वीरं विनं ततो मातः शास्तृस्कन्दौ निशाकरम् ॥४८॥ निर्मात्यंधारिणीमैशे स्थापयेत् सुभगाहयाम् । बलिपीठे न संस्थाप्य दिक्पालेभ्यो जुहोति. च ॥१९॥ ...', २. 'म्बोक. पा. ३. '' स. पाठ

·:
नारीप्रतिधिकारः] उत्तरार्धे पल्पनाशः पटलः ।
द्वितीयेप्रयथ मूलाङ्गैर्गायच्या समिदादिभिः ।
महद्रव्यैः शतं मूलेनाशानां तु दशांशतः ॥ ५० ॥
गायत्र्या च शतं गौरीमिमायेत्यादिनापि च ।
तृतीयेऽहि तिलाज्याभ्यामघोराखाच्छिवाखतः ॥ ५१ ॥
हुत्वा पाशुपतास्त्रेण प्रायश्चित्तैर्जयादिभिः ।
चतुर्थदिवसे प्राग्वदिष्ट्या निर्माल्यधारिणीम् ॥ ५२ ।।
अमीनात्मनि संहृत्य सापयेत् कलशैः शतैः ।
दक्षिणाश्च प्रदेयानि दत्त्वा भूतबलि निशि ॥ ५३॥
विकिरेनित्यपूजाथै विभवं चापि कल्पयेत् ।
फलं शिवप्रतिष्ठोक्तं कर्ता सर्व समश्नुते ॥ ५४ ॥
आवाहनी स्थापनी च निष्ठुरा क्षोभणी तथा ।
मोहनी दावणी चैव कर्षणी सन्निधापनी ॥ ५५ ॥
वन्दनी च महामुद्रा गौरीमुद्रा दश स्मृताः ।
अनलिः पूर्णपुष्पो य उत्तानो द्वादशान्ततः ॥ ५६ ॥
आमूर्तिहदयानीतो मुद्रा पावाहनी स्मृता ।
सैन पुष्पं विना मुद्रा स्मृता स्थापन्याधोमुखी ॥.६७ ॥
निष्ठुरा चोच्छ्तिाहुलिष्टमुष्टिकरद्वयात् ।
अन्योन्यसंमुखौ हस्तौ संखिष्टौ मुक्ततर्जको ॥५८ ॥
मध्यमाष्ठसंयोगात् क्षोमणी स्यात् प्ररोचनी ।
विटाछतली हस्तौ प्रसताहुष्टतर्जको ॥ ५९॥
कनिष्ठानामिकामध्यासंश्लेषान्मोहनी स्मृता ।
अमृतीकरणं देव्या मोहन्या तु प्रकल्पयेत् ।। ६० ॥
तवैव विष्टकरयोखर्जन्यौ संप्रसार्य तु ।
मध्यमाहुष्ठसंयोगाद् द्रावण्यानन्ददायिनी ॥ ६१ ॥
सैव मुखिष्टकरयोर्वक्रतर्जाप्रयोगतः ।
करणी स्यात् तया देवी प्रसना परिभावयेत् ।। ६२ ।।
जैव मध्यानतर्जाभ्यां ज्येष्ठिकाद्वयपीडनात् ।
सणियानकरी अदा मानिध्य कल्पयेत् तया ॥ १३॥

·चानशिवगुल्नेपको पहाणविपुढी पाणी सरोजमुडलोपनौ। बन्दनी नाम मुद्रा सात् सा योज्या वन्दनादिषु ॥१५॥ भनामिके द्वे तर्जाश्यामधः पाण्योनिबय तु । उनानपाणितलयोर्मध्यमे सकनिष्ठिके ॥ १५॥ पार्थाम्यां संहताने स्तामृज्वायतमवस्थिते । तदछाप्रयुग्मेन कनिष्ठामूलयोः स्पृशेत् ॥ ६६ ॥ एषा गौर्या महामुद्रा दशमी सर्वसिद्धिदा । गौरीप्रतिष्ठाधिकारः। गौरीनित्योत्सवे देवी स्यात् सुवर्णादिनिर्मिता ॥ १७ ॥ गौर्यसमप्यमत्रस्थमावायेष्ट्वाग्रतो वहेत् । जयादिकाभ्यो द्वाःस्थाभ्यो लोकेशेभ्यो वृषाय च ॥ ६८ ॥ गौरीपारिषदे(तन्तं ! पश्च) सर्वेभ्योऽपि वलि क्षिपेत् । बीरविनेशमातृभ्यः शाले स्कन्दाय चेन्दवे ॥ ६९ ॥ मुभगायै बलि क्षिप्वा गोपुरद्वारपार्श्वयोः । त्रिशलिन्यै च सगिन्यै सिप्वा निष्कम्य गोपुरात् ॥ ७० ॥ पीठोपान्ते स्थितोऽनेन मन्त्रणामन्त्रयेद् गणान् । ये समस्त जगद् व्याप्य चरन्ति बनिकाल्या ॥ ७१ ।। गौरीपारिषदाः सर्वे गृहन्तपहतं बलिम । ततो द्वियीयहारायामष्ठौ स्युर्गणनायिकाः ॥७२॥ कराठी विकराली चाप्युग्रा वाणी शची तथा । मोहनी व.माया च महालक्ष्मीस्तथाष्टमी ॥ ७३ । भासां बलिं क्षिपेचाच बलिपीठाहविकस्थिताः । ऋदिः स्मतितिः श्रद्धा मेषा कान्तिर्मतिः श्रुतिः ॥ ७॥ भार्या कुमुदके पीठे गौरीसेना च मध्यतः । स्वास्मानिविकिरदासां नमोन्तं बलिमादरारं ॥५॥ '', १. 'म.क. पा.

·महापरिषिः पचराः षट्पनाशः पटलः । नित्योत्सवविधिस्त्वेष तुल्यश्च स्यान्महोत्सवे। गौरविाहनसंशस्तु वृषः पूज्यो ध्वजो भवेत् ॥ ७६ ॥ भावाहनं गणादीनां प्राग्वद् गौर्युत्सवे स्मृतम् । विशेषस्त ये भूताःपुरस्सदो गौर्यादिभगवत्यादिभिः प्रतिदिशं बलि मण्डले विकीर्य तवाये प्रतिदिशं द्वादशसहसपर्षनायिकाभ्यो बलि विकिरेत् । ताच षण्णवतिसंख्याः । यथा विवा प्रज्ञा सिनीवाली कुहहीं: पुष्टिरेव च ॥ ७ ॥ रुद्रवीर्या प्रभा नन्दा पोषणी शुभदा क्षमा । इति प्राच्यामथाग्नेय्यां कालरात्री कपर्दिनी ।। ७८ ।। भद्रकाली च विकृतिर्दण्डिनी च कपालिनी । मुसण्ठिनी सेन्दुखण्डा निसुम्भमथिनी ततः ॥ ७९ ॥ शिखण्डिनी तयेन्द्राणी रुद्राणी चेति संस्थिताः । नारी नारायणी भद्रा शहरार्धशरीरिणी ॥ ८०॥ ++ त्रिशलिनी चा(प्य! पि अम्बिका हादिनी रतिः । पिकाक्षी च विशालाक्षी समृद्धिधेवि दक्षिणे ॥ ८१ ॥ बुद्धिद्धिः स्वधा स्वाहा मायाभिख्या वसुन्धरा । त्रिलोकपात्री जगती वृहतो त्रिदशेश्वरी ॥ ८२ ॥ अरुणा चेति नैऋत्यां नायिका द्वादश स्थिताः । सुरुचा बहुरूपा च स्कन्दसना च वारुणी ॥ ३ ॥ बमला विमला ख्यातिः प्रकृतिविकृतिः स्थितिः । सष्टिः सन्ध्या च वारुण्यां नायिका द्वादश स्थिताः ।। ८४ ॥ संहतिष जगन्माता सती चैव च हंसिनी.। देवमाता पत्रिणी च मर्दनी भगवत्यपि ॥ ५ ॥ पंपासना देवकी पत्रिमुली च चतुर्मुखी । गौरैपिारिसदा मुख्या वायव्यो वाव स्थिताः ॥ ८६.॥ समानना चामुली देवासुरविमदिनी । जम्बाही सम्बकेशी चाप्पूर्णकेशी महोदरी ॥ ८७..

·शानशिवगुरुदेवपत्ती रेखा च शशरेखा च विश्वरूपा कृशोदरी । धनदा चेति कौबेयी नायिका द्वादश स्थिताः ॥८८|| सुररक्षणिका चार्या वागीशी +++++ + + व्रता वज्रवेगा वायुवेगा महेश्वरी.॥ ८९ ॥ ऐशानी ज्वलिनीसंश शाहरी चेति नायिकाः । द्वादशैताः स्युरैशान्यां गौरीपारिषदाः खिताः ॥ १०॥ एताः पृथक् परिषदां सहनैः परिवारिताः। जगत्सहतिसम्भूतिस्थित्यनुप्रहहेतवः ॥ ११ ॥ सर्वासामपि चैतासां शुक्काबगुलपायसैः । धृतक्षौद्रप्लुतैर्दवाद् बलिं भक्त्या तु देशिकः ।। ९२ ॥ ततः शैवोकमार्गेण तार्थवानं समाचरेत् । मूलादिकमन्त्रैर्यजेच सविशेषकम् ॥ १३ ॥ सपयेच सहसादिकलशैरुपपतितः । शिवगौरी चैकगौरी स्थिरगौरी द्विधा स्मृता ॥ ९ ॥ पनीत्वेन शिवस्यैव स्थिरलिजगतस्स या । प्रविष्ठिता समीपे तु शिवगौरी स्मृता हि सा॥ ९५ ॥ गौरी सभूतैर्देवैर्वा मुनिमिर्वाथ मानवैः । स्थिरलिजं विना सा चेदेकगौरी प्रतिष्ठिता ॥ १६ ॥ न पृषक्छिवगौर्यास्त प्रशस्तः स्वान्महोत्सवः । शिवोत्सवे महेशेन यात्रा तस्याः प्रशस्यते ॥ ९ ॥ नित्योत्सवान्ता(पूजान्तात् ! )पूजा स्याच्छिवगीर्या पाविषि। एकगायोः स्वतन्त्रस्तु पृथक् कार्यों महोत्सवः ।। ९८ ॥ इत्वं गौरी प्रतिष्ठाप्य यथाविमवमावरात् । कल्पयन्त्युत्सवान्त ये नित्यपूजां चाविधि ॥१९॥ न तेषां शक्यते वक्तुं पुण्यं युगशतैरपि । यदिहतमं लोके दृष्टाहाफलं महत् ॥ १०॥ तत् तत सर्वमयत्नेन समन्ते. कर्वपूर्वकाः ।

·स्वतीप्रतिधिकारः] उत्सरा सप्तपचाशः पटलः ।
निगदितमिह गौर्यातन्त्रमेतत् समासा-
ललितमपि च निम्बं भानुतन्त्रं च दृष्ट्वा ।
विविधमिह विधियंत् प्रतिष्ठादिकृत्यं
सकलमपि तदूषं प्रोक्तशैवानुसारात् ॥ १०११ ॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धनौं सिद्धान्नसांग
उपरिभागे क्रियापादे गारैनिन्त्रपटल:
पदपञ्चाशः॥
अथ सप्तपञ्चाशः पटलः ।
प्रतिष्ठाय सरस्वत्याः कथ्यते तन्त्रचोदिता ।
तारश्च नादो विन्द्वन्तस्तत्पूर्वोऽन्त्यस्वरान्वितः ॥ १ ॥
बीप्सितो (प! वोदशब्दश्च वाग्वादिनिपदं ततः ।
मरुत्सखप्रियान्तोऽयं जगत्यों हि वाल्मनुः ॥ २ ॥
तारादिः स्याद् द्विजातीनामन्येषां केवलः स्मृतः ।
सामि दस्तु तारादिवीधैर्युक्तः क्रमात् स्वरैः ॥ ३ ॥
ऋगादिवेदशब्दैश्च धर्मशास्त्रपदेन च ।
पुराणपदसंयुक्तैः षड्भिर्मन्त्रपदैः क्रमात् ॥ ४ ॥
स्वजातियुक्तान्यजानि षडस्त्रान्तानि कल्पयेत् ।
बागीश्वरी चतुर्थ्यन्ता विग्रहेपदसंयुता ॥ ५ ॥
बाग्वादिनीपदस्यान्ते धीमहीति पदं भवेत् ।
तमः सरस्वती प्रेति चोदयादिति योजिता ॥ ६॥
तारादिका सरस्वत्या गायत्री सर्वसिद्धिदा।
मध्येन वशतालेन प्रोक्तसीमानतः कृता ॥७॥
प्रतिमा स्यात् सरस्वत्याः शुक्रवर्णा चतुर्भुजा ।
सरा लेखनी वामे कलशं चापि विनती ॥ ८ ॥
भगवं पुस्तकं तवषयाचे व दक्षिणे ।
बान्वेन्दुपक्का सकपर्वेन्दुखेलरा ॥९॥

·इंशानशिवगुरुदेवपद्धती
त्रिनेत्रा शुक्लवसना माल्यगन्धविमपिता ।
हारिहारोल्लसत्तुम पीवरतनमण्डला ॥ १०॥ .
मुप्रसन्नमुखाम्भोजा सर्वाभरणभूषिता ।
पद्मासने(स)पविष्टा नवयौवनमण्डिता ॥ ११ ॥
वागीश्वरीप्रतिष्ठायां कर्म शैवोक्तमार्गतः ।
विशेषो दक्षिणद्वारे खाप्या स्याद् दक्षिणामुखी॥ १२॥
उत्तराभिमुखी पूज्या चाधिवासनमण्डपे ।
पुष्करः पूर्णभद्रश्चाप्यानन्दो नन्दनस्तथा ॥ ११ ॥
पूर्वादितोरणास्तद्वद् ध्वजौ द्वौ द्वौ यथाक्रमम् ।
प्राच्यामैन्द्रश्च वजाडो यान्चो दण्डार एव च ॥ १५ ॥
चारुणश्चाथ पाशाहः कौबेरश्च गदाशितः ।
मेधा प्रज्ञा प्रभा विद्या धीधुतिस्मृतिबुद्धयः ॥ १५ ॥
द्वारकुम्भस्थिता इत्यः पजनीयाः स्वनामभिः ।
मध्यस्तम्मेषु चत्वारोऽप्यायाविषगादयः ॥ १९ ॥
बेदनाये रविस्तम्भाः शीक्षा कल्पो निस्कार ।
छन्दो ज्योतिः स्त्रपाठो मीमांसा न्यायविस्वरः ॥१७॥
धर्मशासं पुराणं च दण्डना विधवै कमात् ।
विचात्मकं वितानं स्यात् स्वतंतु निवी स्वपम् ॥ १८॥
सर्वत्रापि ताराविनमोन्तैः स्वास्यामिर्ववेत् ।
ततः पुण्याहविकिरक्षेपात् कुम्भासपूजने ।
स्थात् कुम्मे हंसगा वाणी तदलं सारसोपरि ॥ १९॥
रकाकस्सं रकवर्ण पड्मुख सत्रिोचनम् ।
मी मषितं वामे वरपुस्तकपा ॥२०॥
दक्षिणे साभव +) मेखिनी चार दवत् ।
प्राग्वनवसु कुण्डेषु वर्हि मध्याविभाजितम् ॥ ११ ॥
निखिप्यावाप वागीशी मूलामध्यमे गुरु
योगाविमूर्तिनिधि विधारकः ॥ २२ ॥

·५५५
प्रविधिकार इसरा समपन्चाशः पटलः ।
गायच्या चापि लोकेशमन्त्रैरपि यथाक्रमम् ।
समिदाज्यचल्लाजान् ब्रीहिसिद्धार्थसर्षपान् ॥ २३ ॥
विधाष्टोत्तरशतं जुहुयुस्ते पृथक् पृथक् ।
प्राग्वदाकारशुद्धिं च कुर्याचाक्षिविमोक्षणम् ॥ २५॥
बलाधिवासनं ग्रामभ्रमणं स्नपनं तथा ।
मूतरिय सरस्वत्या विद्याकुम्माष्टके यजेत् ॥ २५ ॥
योगां सत्यां च विमलां ज्ञानां बुद्धिं क्रियां तथा ।
मेषां श्रद्धांःच ताः सर्वाः सकमण्डलुपुस्तकाः ॥ २१ ॥
साक्षमालालेखनिकाः शुकाः शुक्लाम्बरादिकाः ।
ततो रत्रिभागेषु जानुकण्ठशिरोवधि ॥ २७ ॥
मात्मादितत्त्वतत्त्वेशान् ब्रह्मादीन् विन्यसेत् कमात् ।
तेषु पृथ्व्याचष्टमूर्तीस्तच्छक्तीर्धारिकादिकाः ॥ २८ ॥
न्यसेज्बानींतनौ देव्याः पीठे शक्ति क्रियाहयाम् ।
हुवा हुत्वा च तन्मन्त्रैः संस्पृशेयुर्यथापुरम् ॥ २९॥
जय प्रातः कृतसानो गुरुमूर्तिधरैः सह ।
तसन्ध्याविषिर्लमे लि। कूर्माहयां न्यसेत् ॥ ३० ॥
रताविपचवीच तस्यां पीठं च पूर्ववत् ।
पीठे चं प्रतिमा न्यस्येत् कुर्याद् बन्धेन सस्थिरम् ॥ ३१ ॥
प्रक्षास्य किचिदिष्टदा च मूर्ति विद्यातनुं न्यसेत् ।
कुम्मस्वां मूलतो वाणीमतिहृत्पङ्कजे न्यसेत् ॥ १२ ॥
ततो मूलागायत्री मातृकोक्ताक्षराणि च ।
अजाबराणि नामशक्तिवाग्भवानीति यावत् ।
मन्त्रानानात् पदैरेव पदाध्वान्ये च पूर्ववत् ॥ ३३ ॥
भवापूजानि पुष्पैः कुण्डलिन्यादितः स्वतः ।
भावन मुरुमां पश्यन्ती मध्यमां वैखरीमपि ॥३॥
सात्विंप्य वा बाचं विपुल्लेखानुकारिणीम् ।
पावसान्त समायोज्य तपैतन्योपहिताम् ॥ ३५ ॥

·शामशिवगुरुदेवपत्ती
पुष्पाञ्जलौ सुसंक्रान्तां हंसमुच्चारयन् प्लुतम् ।
मानीय ब्रह्मनाच्या तां मूर्तिहृत्पडजे न्यसेत् ॥ ३६॥
स्थापन सनिरोधं च रोचनं चावकुण्ठनम् ।
अमृतीकरणं चारैविधायार्य प्रदाय तु ॥ ३७ ॥
षडध्वभावनां कृत्वा विद्याकुम्भेऽष्टकेन च ।
निद्रास्त्राभ्यां चाभिषिच्य यजेदादिभिः क्रमात् ॥ ३८॥
तपथा
सात्वा गणेशमभ्यर्च्य सकलीकृतविग्रहः ।
सामान्यायेण तवाःसौ विनक्षेत्रपती यजेत् ॥ ३९॥
गहां च यमुनां प्राग्वद् द्वारलक्ष्मी तथोपरि ।
असं क्षिप्त्वा प्रविश्यान्तदेहल्यां विनिधाय तत् ॥ १०॥
वास्तुब्रह्मासनादीना सूपविष्टोऽय॑मर्चयेत् ।
शुद्धीः पञ्च विधायाथ तिलका पुष्पशेखरः ॥ ११ ॥
आधारशक्ति पृथिवीं विद्यां सिंहासनाकृतिम् ।
कूतत्रेतादिकान् पादान सिंहाकारान् विदिग्गतान् ॥ ४२ ॥
रजस्तमश्च सत्वं च कन्दं नालं च पाजम् ।
सूर्यादिमण्डलाधीशान् ब्रह्मादीन् छदनादिषु ॥ ४३ ॥
मेहं तत्कणिकायां च पत्रद्वादशके गिरीन् ।
दिवेकैकं च कोणेषु पूजयेत् केसराहयान् ॥ १४ ॥
प्राग्दले मन्दरगिरिदक्षिणे गन्धमादनः ।
विपुलः पश्चिमदले सुपार्श्वश्चोत्तरच्छदे ॥ १५ ॥
हिमवान् हेमकूटश्च निषधो माल्यवांस्तथा ।
कैलासश्चैव नीलश्च श्वेतशृङ्गी च तान् यजेत् ॥ १६ ॥
प्रोकमार्गेण वात्मात विद्यादेहं यथापुरम् ।
देवी चावाय मलाः स्थापनापं विधाय तु ॥ ७ ॥
मोबस्तु निवेद्यान्तैरुपचारर्यजेत् क्रमात् ।
महानि केसरेबिज शक्तिद्वादशकं ततः ॥१८॥

·सरस्वत्युत्सवविधिः उत्तराध सप्तपञ्चाशः पटलः ।
ऋद्धि रति तथा प्रीति शान्ति दिग्दलगां यजेत् ।
योगा सत्यादिके द्वे द्वे कोगच्छदयुगेष्वपि ॥ ४९ ।।
चन्द्राकौं भासयन्तौ द्वाबूगौ दक्षिणोत्तरे ।
ब्रह्मा च दक्षिण देव्या विष्णु मे शिवोऽप्रतः ॥ ५० ॥
पश्चिमे मुनयश्चतान् भित्तिष्वालेख्यगान् यजेत् ।
मेधाप्रज्ञादिके द्वे द्वे द्वाःस्थे द्वार चतुष्टये ॥ ५१ ॥
स्वाशासु लोकपालांश्च हंसं च मुखमण्डये ।
पारं विघ्नं तथा मातृः शास्तारं चण्डिकामपि ।। ५२ ।।
सोमं च क्षेत्रपालं च स्थापयेत् स्वदिशास्विमान् ।
बलिपीठं च संस्थाप्य पूजयेत् प्रथमेऽहनि ॥ ५३ ।।
द्वितीयेऽहि स्वमूलाझैमूर्तिलोकेशदैवतैः ।
तृतीय व्याहृतीभिश्व गायत्र्या च जयादिभिः ॥ ५४ ॥
प्रायश्चित्तैश्च हुत्वाथ चतुर्थदिवसे ततः ।
प्राग्वत् संसाप्य तु यजेन्मति निर्माल्यधारिणीम् ॥ ५५ ।।
पूर्णी स्विष्टकृतं चापि हुत्वाग्नीन् स्वहृदम्बुजे ।
योजयेद् द्वादशान्ते वा नपयेच शताधिकैः ।। ५६ ॥
सविशेषमथाराध्य दत्त्वाचा दिदक्षिणाः ।
निचि भूतबलिं दत्त्वा नित्यपूजां च कल्पयेत् ॥ ५७ ।
माग्वद् वित्तानुसारेण प्रोक्तं कर्ताश्नुते फलम् ।
सरस्वतीप्रतिष्ठाधिकार ॥
s
--
नित्योत्सव सरस्वत्या मेधाचा द्वारपालिकाः ॥ ५८ ॥
ताभ्यो विकार्य तु बलि लोकशेभ्यो यथापुरम् ।
तत्रायं विशेषः सरस्वतीपार्षदे नमः तत्पार्षदेभ्यो नमः इति
तरलोकपालनामा बलि क्षिपेत् ।
सरस्वतीवाहनाय हंसायेत्यग्रमण्डपे ॥ ५९॥
विनाय वीरभद्राय मातृभ्यः शान एव च ।
पाण्डिकेन्दुक्षेत्रपेभ्यो मत्यै च प्रक्षिपेद् बलिम् ॥ ६ ॥

·५५८ ईशानशिवनुरुदेवपद्धती कृत्यै च प्रतिभायै च गोपुरद्वारि निक्षिपेत् । सम्प्राप्य बलिपीठानं गणानामन्त्रयेत् ततः ॥ ६१ ॥ ये समस्तं जगद् व्याप्य चरन्ति बलिकाया । सरस्वतीपारिषदा गृहन्तूपहृतं बलिम् ॥ ६२ ।। इति । ततो द्वितीयहारायामष्टदिक्षु स्थिताः क्रमात् । दिग्गजास्तु बलिं तेभ्यः स्वाख्याभिः प्रक्षिपेदपि ।। ६३ ॥ ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाजनवामनाः । पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकस्तथाष्टमः ॥ ६ ॥ बलिपीठेऽथ विश्वेभ्यो दशभ्यः प्रक्षिपेद् बलिम् । ऋतुर्दशः सुवस्तव्यः का + + मो ध्वनिस्तथा ॥१५॥ कुरुमानष्टमस्ते तु पीठस्याष्टादीश स्थिताः । मध्यमान्वै कुमुदकैः स्थितस्तेषां बलिं क्षिपेत् ॥ १९॥ सरस्वतीसेनाया रोचमानाय नमः इति पाठोलतो मध्ये रोचमा- नाय निक्षिपत् । नित्योत्सवे बलि +++++ ++ +++ ||६७॥ ++++ + + + + + +++ स्वनामतः । लोकपालबलेः पश्चाद् भों में भूताः पुरःसदः ॥ ६८ ॥ भगवत्याः सरस्वत्यों इत्यायैः प्राक्षिपेद् बलिम् । तद्वत् तृतीयहारायां गणास्त्वष्टविशं स्थिताः ॥ १९ ॥ तद्यथा बसवचाश्विनी रुद्रीः पित्रादित्यगणा अपि । सायः सप्तर्षिपूर्वाश्च प्रजानां पतयस्ततः ।। ७० ॥ - परो ध्रुवश्च सोमवाप्यापश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽयौ तु पूर्वयाः ॥ १॥ नासत्यदसावाग्नेय्यामश्विनौ तु व्यवस्थितौ । अजैकपादहिबुधिविरूपाक्षोऽथ रैवतः ।। ७२ ॥

·संपत्सवाधिकारः] उत्तराध सप्तपञ्चाशः पटलः ।
पिनाको चेश्वरः स्थाणुः कपाली च त्रियम्बकः ।
बहुरूपो भवधेति रुद्रास्त्वेकादश क्रमात् ।। ७३ ॥
पते दक्षिणे स्थिताः ।
सोमध पितृमांस्तद्वद् यमः पितृगणेश्वरः ।
अनिरस्वांस्तथा चामिः सप्तमः कव्यवाहनः ॥ ७४ ॥
पितरः पितामहाख्यास्तथैव प्रपितामहाः ।
दशेते पितरः स्याताः स्थिता निर्ऋतिगोचरे ॥ ७५॥
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणश्च भगस्तथा ।
इन्द्रो विवस्वान् पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः ॥ ७९ ॥
त्वष्टा च विष्णुरित्येते आदित्या द्वादशाम्बुपे ।
ताय॑श्वारिष्टनेमिश्च गरुडश्चारुणस्तथा ॥ ७७ ।।
अरुणिः क्रयनः क्रायः सुपर्णः सप्त मारुते ।
गौतमश्च भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः ॥ ७८ ॥
जमदमिस्तथैवात्रिर्वसिष्ठश्चाप्यरुन्धती ।
ध्रुवश्च शिंशुमारश्चेत्येते तूत्तरतः सिताः ॥ ७९ ॥
भूगर्दक्षो मरीचिश्चाप्यािः पुलहः क्रतुः ।
पुलस्त्योऽत्रिर्वसिष्ठश्च प्रजानां पतयः खिताः ॥ ८० ॥
ऐश इति यावत् ।
ततश्चतुर्थहारायां गन्धर्वाश्चाप्सरोगणाः ।
सिद्धाः साध्यास्तथा नागा विद्याधरगणास्तथा ॥ ८१ ॥
पेक्षाः सरांक्षसा दैत्याः क्रमाद् दिवष्टसु स्थिताः ।
एषां तारादिसंज्ञामिनमोन्तं निक्षिपेद् बालम् ॥ ८२ ॥
ततस्त्वैन्द्रयां दिशि गणा प्रजहस्ता महाबलाः ।
इत्याविमन्त्रविकिरेन बलिं दशदिशास्वपि ।। ८३ ॥
उद्दिष्टदिवसान्ते तु गणानुत्सृज्य पूर्ववत् ।
तीर्थयात्रां विधानाय सविशेष यद् गरम् ॥ ८४ ॥
भवतार्य ध्वज चाथ महसकलशादिभिः ।
कलहरुपपत्या तु सपयित्वामिपूज्य च ॥ ५ ॥

·ईमानशिवगुरुदेवपरतो
[किवापाद:
दक्षिणाश्च प्रदेयानि दत्त्वा प्राग्वद् यथाविधि ।
पूर्वोक्तं फलमामोति वागीश्वर्याः प्रसादतः ॥ ८६ ॥
इत्यं प्रोक्तं यद् बृहत्तन्त्रगीतं दृष्टं बिम्बे यच्च देवोद्भवास्ये ।
वागीश्वर्यास्तन्त्रमेतत् समासादत्रैवोह्यं तच्च शैवानुसारात् ।। ८७ ॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे
उपरिभागे क्रियापादे वागीश्वरीतन्त्र-
पटलः सप्तपञ्चाशः ॥
अथाएपञ्चाशः पटलः ।
अथ शास्तुः प्रतिष्ठाचं कथ्यते तन्त्रचोदितम् ।
मन्त्रयाप्यन्तनादौ तु नवमस्वरभूषितौ ॥ १ ॥
विन्दुनादसमोपेतौ नमश्शब्दस्ततो भवेत् ।
षष्ठाद्यं च सदीघोऽमिर्वायुर्गोप्त्रेपदं ततः ॥ २ ॥
नमोन्तो मूलमन्त्रोऽयं रुद्राणस्तारपूर्वकः ।
तारं षष्ठाच्चतुर्थं तु दोऽनुस्वारनादवान् ॥ ३ ॥
भूताधिपतयेशब्दो नमोन्तोऽभ्यार्चने मनुः ।
रेवन्ताय ततः शास्त्रे गोप्ने च प्रभवे तथा ॥ ४ ॥
दीने चैव प्रशास्त्रे च पहिमे प्रणवादिकाः ।
नमोन्ता जातियुक्ताः स्युः षडङ्गानि यथाक्रमम् ॥ ५॥
खड्गाय क्षुरिकायै च धनुषे च शराय च ।
हुँ फडाद्या नमोन्ताः स्युः शश्वमन्त्रा यथाक्रमम् ॥ ६ ॥
बामतोऽस्य प्रभा देवी दक्षिणे सत्यकः सुतः ।
स्कन्दो गजाननश्चाथ शाम्बोऽथ मधुकस्तथा ॥ ७ ॥
पौठबासे समासानास्तम्मन्त्राः स्वस्वनामाभिः ।
गोप्ता च पिङ्गलाक्षश्च वीरसेनश्च शाम्भवः ॥ ८॥
त्रिनेत्रः शूलभृत् दलो भीमरूपस्तथाष्टमः ।
एतेऽष्टमूर्तयः शास्तुः पृथिव्यादि मेन्विताः ॥ ९॥
तारादिका नमोन्ताः स्युस्तष मन्त्राः स्वनामभिः ।
भार्यः शास्ता गुहापन्न: सेनानीभूतवल्लभः ॥ १०॥

·५११
भूतनापप्रतिहाधिकार:] उत्तरा भरपन्चाशः पटलः ।
रुद्रजो रुद्रवान् कामी वरदो लोकपूजितः ।
नीलाश्वः श्वेतमाताः श्यामः पातानुलेपनः ॥ ११ ॥
रक्तमालाध(रशः शूरो मायी मातृगणप्रियः ।
कालवासा गणाध्यक्षः खड्गहतो धनुर्धरः ॥ १२ ॥
सहजायो जनादेशः साधुः संसाररक्षकः ।
मधुमान् शम्बरश्चैते अष्टाविंशतिनामभिः । १३ ॥
मन्त्राः स्युर्भूतनाथस्य तारपूर्वनमोन्तकैः ।
जपेऽर्चायां च नत्यन्ता होमे खाहान्तयोजिताः ॥ १४ ॥
महोत्सववलावेभिरष्टाविंशतिनामभिः ।
भूतसेनाधिपतयो बाझे योज्या भवान्त हि ॥ १५ ॥
भूतनाथश्चतुर्थ्यन्तो विग्रहेपदयोजितः ।
भवपुत्रस्तथास्यान्ते धीमहि तन्न इत्या ॥ १६ ॥
शास्ता प्रचोदयादेषा गायत्री तारपूर्विका ।
मन्त्रोद्धाराधिकारः ।
कनिष्ठदशतालेन शास्तुबैरं तु कारयेत् ॥ १७ ॥
प्रोक्तमानादिसंयुक्तं सौम्यवक्त्रं चतुर्भुजम् ।
प्रभूतसिंहासनाब्जे स्वासीनं वामपादतः ॥ १८ ॥
दक्षिणेन तु पादेन लम्बेनाकान्तपङ्कजम् ।
शरं च क्षुरिकां चापं खड्गं विप्रचतुर्भुजम् ॥ १९ ॥
नवयौवनरम्यानलकुञ्चितमूर्धजम् ।
पायतविशालाक्षं पूर्णेन्दुसहशाजनम् ॥ २० ॥
रमजालोलसन्मालिं सुमृष्टमाणकुण्डलम् ।
हारिहाराभिरामानमावदोदरबन्धनम् ।। २१ ॥
रलाहुलीयकटकचारुकेयूरराजितम् ।
कटिसूत्रोल्लसद्रक्तवसनं चारुनू पुरम् ॥ २२ ॥
निविडावतानाशं श्यामलं कोमलाकतिम् ।
रकाकर सुलीनांस दिव्यरूपं मनोरमम् ॥ २३ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती मियापा प्रभा च मवतालेन दिव्यरूपामलकृताम् । उपविष्टां दक्षिणेन लम्बमानाधिपहजाम् ॥ २४॥ नीलोत्पलकरां शास्तुर्वामभागावलम्बिनीम् । अष्टवर्मकप्रख्यं सत्यकं चाष्टतालतः ॥ २५ ॥ शास्तुदक्षिणपार्श्वस्थं दिव्याकारमलकृतम् । एवं बेराणि संपाद्य प्रतिष्ठामथ कारयेत् ॥ २६ ॥ प्राग्वत् षोडशपादाब्ये त्वधिवासनमण्डपे । क्षुरिकेशश्च खड्गेशो धन्वेशश्च शरेश्वरः ॥ २७ ॥ प्रागादितोरणाः पूज्याः चत्वारोऽष्टौ ध्वजास्तथा । पेन्द्रश्चैव तथामेयो याम्यो नैर्ऋतवारुणौ ॥ २८ ॥ वायव्यग्वाथ कौबेरश्वैशानधास्वचिहिताः । मादिभिस्तु नत्यन्तं सर्वान् स्वाल्याभिरर्चयेत् ॥ २९ ॥ वीरवाहुं महावार्य विद्युज्जिहं विलासिनम् । तीक्ष्णं च तीक्ष्णनेत्रं च काकाक्षं च भवोद्भवम् ॥ ३०॥ द्वारेषु क्रमशो द्वौ द्वौ कुम्मस्थान पूजयेदिमान् । अब पुण्याहविकिरक्षेपात् कुम्मायुधे यजेत् ॥ ३१ ॥ मचार] भूतनाथ कुम्भेऽलं गजवाहनम् । सीकसं क्षुरिकालं तद् रक्ताकल्पं त्रिलोचनम् ॥ ३२ ॥ बचण्डावकं पिङ्गाज्वलितोर्ध्वशिरोरुहम् । सम्पर्य तामादूर्ध्व नवकुण्डाहितामिषु ॥ ३३ ॥ शास्तीकात्रमूर्तीनामावाहनहुतावनु । प्राम्बदाकारशुद्धिं च नयनोन्मीलनं तथा ॥ ३ ।। जलाधिवासनं ग्रामप्रमणं स्नपनं तथा । पूर्ववच्छान वेषां कुर्याच्छैवोक्तमार्गतः ॥ ३५॥ ततः कुम्माननिद्राष्टमूर्तिकुम्मादिपूजनम् । पूर्वोका मूर्तयो पष्टौ गोप्तायाः-शास्वरूपिणः ॥ १५ पाम्वत् त्रितत्त्वतखेशमन्नु न्यस्य पृषक् कमात् । पृथ्ल्यावियुक्ता गोत्राधास्ततस्तु गुरुर्तिमाः ॥३०॥ पाठ...

·..
*नापतिहाधिकारः] उत्तरार्षे अष्टपन्चाशः पटकः
एमिरेष यथापूर्व हुत्वा सृष्ट्वामिपूज्य च ।
मेरे ज्ञानाहयां शक्ति पीठे शक्ति क्रियात्मिकाम् ॥ ३८ ॥
धारिकाधाश्च विन्यस्य संपूज्य च यथाविधि ।
ततः प्रातः कृतस्नानो गुरुमूर्तिधरैः सह ॥ ३९ ॥
कृतनित्यक्रियो लग्ने गर्भागारं प्रविश्य तु |
मानुषे तु पदे कूर्मशिलां विन्यस्य पूर्ववत् ।। ४० ॥
रत्नादिपञ्चवर्गास्तु न्यसेत् पीठं तथोपरि ।
प्रतिमां च प्रतिष्ठाप्य कुम्भान् मूलं च तद्धृदि ॥ ४१ ।।
नियोज्य मूर्ति तन्मन्त्रदेहं च क्षालयेत् ततः ।
माधारादुद्गतं ज्योतिर्हृत्पद्मस्थं सुषुम्नया ॥ ४२ ॥
नीत्वो विन्दुतो व्योम तदब्जेन्दुसमन्वितम् ।
पुष्पाजलौ तु संक्रान्तं नादबिन्दूपबृंहितम् ।। ४३ ॥
प्लुतान्तमुच्चरन् मन्त्रं न्यस्येन्मूर्तिहृदम्बुजे ।
स्थापनादीनि कृत्वा निद्रामूर्तिघटाम्बुभिः ॥ ४ ॥
अभिषिच्य स्वमूलाङ्गैरध्वनः षड् विभावयेत् ।
मूलाझैश्च स्वगायत्र्या मन्त्रावास्य प्रकीर्तितः ॥ ४५ ॥
एतेषां तु पदैरेव पदाध्यानं च कल्पयेत् ।
शेषाध्वनो यथापूर्वं परिभाच्यार्चयेत् ततः ॥ ४६ ॥
खात्वा तु सकलीकृत्य विघ्नं द्वारं च पूजयत् ।
क्षुरिकाखड्गपाणी द्वौ द्वाःस्थावुभयतो यजेत् ॥ १७ ॥
यक्षं विद्याधरं द्वारश्रियं चोपरि पूजयेत् ।
असं क्षिप्त्वा प्रविश्यान्तर्देहल्यां विनिधाय तत् ॥ १८ ॥
वास्तवमासनानीष्ट्वा मूलाझरय॑मर्चयेत् ।
गन्धपुष्पकुशक्षीरतिसिद्धार्थकाक्षतैः ॥ ४९ ॥
अयं स्याद् भूतनाथस्य तिलपुप्याक्षताम्बुभिः ।
चन्दनं च निशा पाद्यमथ पद्मं च चन्दनम् ॥ ५० ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपदती
[क्रियापार
लवकं वारि चाचाम हृदा सर्व समर्पयेत् ।
पञ्चशुद्धीविधायास्त्रप्राकारं चालयेद् बहिः ॥ ५१ ॥
तिलकी सशिखापुष्पः शक्तिपीठं धरात्मकम् ।
प्रभूतसिंहासनाय सर्वशक्तिमयाय च ॥ ५२ ।।
नम इत्यभिपूज्याधीन् धर्मादीन् सिंहविग्रहान् ।
तमःसत्त्वरजःपद्मं शक्ति चाष्टौ दलाअगाः॥ ५३॥
गोत्री च पिलाक्षी च वीरसेनां च शाम्भवीम् ।
त्रिनेत्रां शूलिनी दक्षां भीमरूपां च पूजयेत् ॥ ५५॥
नवमी तु प्रभा वामे दक्षिणे सत्यकं तथा ।
ततो मूर्ति मन्त्रदेहं संकल्प्यावाहयेद् विभुम् ॥ ५५ ॥
आधारा(यु ! दु)द्वतं प्राग्वज्ज्योतिर्मात्रं चिदात्मकम् ।
आवास स्थापनाद्यैश्च निवेद्यान्तं तु पूजयेत् ॥ ५५ ॥
केसरेषु पुनः स्वार्दलानेष्वष्टशक्तिभिः ।
विधायैः पीठबायेऽथ स्थापयेत् परिवारकान् ॥ ५७ ॥
क्षुरिकाखड्गपाणी द्वौ स्थितौ विन्यस्य बापतः ।
स्वाशासु लोकपालानप्यश्वं तु मुखमण्डपे ॥५८ ॥
वीरं विघ्नं सप्तमातः सोमं स्वाशासु विन्यसेत् ।
बलिपीठं च विन्यस्य जुहुयुर्लोकपाहयैः ।। ५९ ।।
द्वितीयेऽपि पूर्वोक्तसमिदाज्यादिभिः क्रमात् ।
मुलाजैरपि गायच्या मूर्तिशक्त्यष्टकाइयः ॥ ६॥
अष्टाविंशतिकृत्वस्तु जुहुयुः समिदादिभिः
तृतीयदिवसे हेतिमन्त्रैरष्टोत्तरं शतम् ॥ ६१ ॥
हुत्वा जयादिभिश्वाथ प्रायविरोर्जुहोति च ।
चतुर्थदिवसे वहीनायोज्यात्मनि देशिकः ॥ १२ ॥
निर्माल्यधारिणं चैशे घोषवन्तं न्यसेद् यजेत् ।
एकाशीतिघटैरुक्तमार्गेण सपयेद् विभुम् ॥ ६३॥

·उतराभरपन्नाशः पटकः। ५१५ शासवविधिः] दक्षिणाः पूर्ववद् दत्वा क्षिप्त्वा भूतबलिं निशि । नित्यपूजादिसिद्धयर्थ संकल्प्य विभवादिकम् ॥ ६ ॥ कर्ता कामानवाप्नोति दृष्टादृष्टफलोदयात् । भूतनाथप्रतिष्ठाधिकारः। - नित्योत्सवे द्वारपालौ क्षुरिकाखड्गधारिणौ ।। ६५ ।। लोकेशा वाहनं चाश्वस्तेभ्यस्तु विकिरेद् बलिम् । शास्तृपारिषदेन्तं तु परिषद्भ्योऽथ तस्य च ॥ ६६ ॥ लोकेशाल्यादिनत्यन्तं निक्षिप्य बलिमादरात् । ओं शास्तृवाहनाय नमः ओम् अश्वाय नमः इत्यश्वाय बलिं क्षिपेत् वीरविनेशमातृभ्यः सोमघोषवतोस्ततः ॥ ६७ ॥ तीक्ष्णाय तीक्ष्णनेत्राय गोपुरद्वारि निक्षिपेत् । बलिपीठात् पुरः स्थित्वा त्वनेनामन्त्रयेद् गणान् ॥ ६८ ॥ भो शाम्बादीनां गणा ये तु कोटिकोटिगुणोत्तराः । सर्वे सुप्रीतमनसः प्रतिगृहन्त्विमं बलिम् ॥ ६९ ॥ ततोऽष्टदिक्षु प्रागादिस्थिता गोत्रादिमूर्तयः । गोप्ता च पिलाक्षश्च वीरसेनग्ध शाम्भवः ॥ ७० ॥ त्रिनेत्रः शूलभृद् दक्षो भीमरूपस्तथाष्टमः । तेभ्यः क्षेप्यो बलिबाथ बलिपीठाष्टदिस्थिताः ॥ ७१।। वीरवाहुमहावीर्यो विद्युज्जिहो विलासवान् । सुतीक्ष्णस्तीक्ष्णदंष्ट्रय ताराक्षश्च भवोद्भवः ॥ ७२ ॥ भूतेशाल्यः कुमुदके स्थितस्त्वेषां बलिं क्षिपेत् । स्याद् भूतनाथसेनस्तु पीठे पहजमध्यतः ॥ ७३ ।। तस्मै क्षेप्यो बलिर्नाम्ना तारपूर्व नमोन्तकम् । एप नित्योत्सवविषिस्तुल्यवैव महोत्सवे ॥ ७ ॥ विशेषः कथ्यते लेख्यो वजेऽश्वेः पूज्य एव च । शास्तृनामान्वितमन्त्रैर्गणानाबाहयेदपि ।। ७५ ।।

·ईशानाशवगुरुदेवपद्धती लोकेशवलिदानान्ते ओ शास्तुर्भगवतो ये भूताः पुरस्सद इत्याविभिः, सर्वेभ्योऽपि वलिं क्षिपेत् । तद्वत् तृतीयहारायामष्टाविंशतिमूर्तयः ।। ७६ ॥ शास्तुरेव गणाध्यक्षाः स्थितास्तेभ्यो बलि क्षिपेत् । आर्यः शास्ता गुहासनः सेनानीन्द्रदिस्थिताः ॥ ७७॥ भूतवल्लभनामा च रुद्रतेजाब्ध रूपवान् । एते त्रयोऽमिदिक्संस्थास्त्वथ कामी वरप्रदः ॥ ७८ ॥ लोकार्चितश्च नीलश्च चत्वासे दक्षिणे-स्थिताः । श्वेतमातनवान् श्यामी पीतालेपश्च नैते ॥ ७९ ॥ रक्तमालाधरः शूरो मायी मातृगणप्रियः । पश्चिमे त्वथ वायव्ये कालवासा गणाग्रणीः ॥ ८॥ खड्गहस्तमयस्त्वेते तथोदीच्यां धनुर्धरः । सहनायो जनावेशः साधुश्चैते व्यवस्थिताः ॥ ८१ ॥ संसाररमफस्तद्वन्मधुमान् शम्बरस्तथा । ऐखमागे त्रयस्त्वेते भूतसेनाधिपाः स्थिताः ।। ८२ ।। विकीर्य बलिमेतभ्यस्तहाऽष्टदिशास्वपि । बोर ऐल्यां दिशि गणा ये तु वज्रहस्ता महाबलाः ।।८३ ॥ इस्यादिमिः क्रमात् प्राग्वत् पूर्वोक्तं लभते फलम् । इति.ह कषितमेतद् भूतनाथस्य तन्त्र निगदितमपि विम्बे या देवोवाल्ये । सबखिलमवलोक्य स्थापनायुत्सवान्तं विमलमतिमिरूपं वकृत्यानुसारात् ॥ ८४.॥ इतिश्रीमदीशानशिवगुरुदेवपस्तौ सिद्धान्तसारे उपरिमागे क्रियापादें शास्तृतन्त्र- पटकोपचाशः॥ पाठा.

·मातमन्त्रोद्धाराधिकारः] उत्तरार्षे एकानषष्टितमः पटलः । अथ एकोनषष्टितमः पटलः । अथ मातृप्रतिष्ठाचं लिख्यते शुद्धपक्षतः । स्वच्छन्दादिषु यत् प्रोक्तं मातृतन्त्रेषु चैव हि ॥१॥ ग्रामी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । बाराहीच तथेन्द्राणी चामुण्डी सप्तमी स्मृता ॥ २ ॥ तासां पूर्वापरासीनौ वीरभद्रश्च विघ्नराट् । याद्यक्षराणिं हान्तानि शकरीस्वरयोगतः ॥ ३ ॥ बिन्दुमन्त्यष्ट बाजानि खान्तं लम्बोदरस्य हि । तारं बीजं नमश्शन्दस्ततो भगवतीत्यपि ॥४॥ संबुद्ध्यन्तं स्वना(मा! मा)पि मातृमन्त्रादितो भवेत् । तदूर्ध्वतः क्रमान्मन्त्रा लिख्यन्तेऽत्र पृथक् पृथक् ॥ ५॥ ऋग्यजुस्सामाथर्वकमण्डलुकूर्चधारिणि ! नमोनम इति ब्रह्माणीमन्त्रः । देवि! परशुधारिणि! श्वेतरूपिणि ! महेश्वरि ! नमोनमः इति माहेश्वर्याः । शक्तिधारिणि ! मयूरवाहिनि ! कुकुटध्वाजनि ! कुड्डमवर्णिनि ! कौमारि ! नमो- नमः कौमार्याः । शङ्खचक्रघारिणि! गरुडवाहिनि! वैष्णवि ! नमोनमः बैष्णव्याः । हलमुसलधारिण ! दंष्ट्रिणि ! सूकरान(नि: ने!) सिंहवाहिनि। बाराहि ! नमोनमः वाराणाः । वज्रधारिण ! गजवाहिनि ! श्यामवर्णिनि । नमोनमः इन्द्राण्याः । कपालभारिणि! नीलाम्बुवाणिनि ! प्रेतवाहिनि । हुर- रिण! नमोनमः चामुण्ख्याः । वीरभद्रस्य तारं च स्वबीजं लकुलीश्वरः । पुरुषध चतुर्यन्तः पक्षसूत्रामिधारिणे ॥ ६ ॥ भुवाय पतये योगरूपायति पदत्रयम् । न्यापिने सर्वपूर्व तु वीरभद्रपदं ततः ॥ ७॥ चतुर्यन्तं नमोयुक्तं वरिभद्रमनुः स्मृतः । तारं स्ववीजं चादौ स्याद् विनेश्वरपदं तथा ॥ ८ ॥ गणाधिपतिशब्दश्व हस्तिवक्त्रपदं ततः । एते गणपतिः सर्वे चतुर्थ्यन्तौ नमो मनुः ॥ ९ ॥ गणपतेर्मूलमन्त्रः । १... क. पाठ २. 'सा' स.पाठ

·इंसानशिवगुरुदेवपद्धती
बहुवेरप्रतिष्ठायामेते मन्त्राः क्रमोदिताः ।
एकमेरे तु तारं च नादः षष्ठस्वरान्वितः ।। १० ॥
बिन्दुनादान्वितो बीजं नमो भगवतीत्यपि ।
त्रिनेत्रे! कालि ! कालवर्णिनि ! अष्टमुजे! शूलकपालधारिण! प्रेतवा-
हिनि ! सुरुधिरनेहसंपूर्णवक्त्रे ! चामुण्डि! नमोनम इति ।
स्वस्वबोजानि दोस्तु स्वरैर्युक्तान्यनुक्रमात् ।। ११ ॥
अन्नान्तानि पटनानि सर्वमन्त्रेषु कल्पयेत् ।
हंसो वृषो मयूरम गरुडः सिंहवारणौ ॥ १२ ॥
प्रेतम सप्तमातृणां वृषाखू वीरविनयोः ।
बाहनानि ध्वजाश्च स्युामयादीनां नव क्रमात् ॥ १३ ॥
कूर्च शूलं शक्तिचक्रे हलं वजं कपालकम् ।
अक्षसूत्रं चाहुशं च नवैतान्यायुधान्यपि ॥ १४ ॥
बाहनापध्वजायै च विद्महेऽथायुधाभिधा ।
हस्तायै धीमहीत्युक्त्वा तन्नः स्वाख्या प्रचोदयात् ॥ १५ ॥
इति क्रमेण गायत्र्यो ब्रामचादीनां भवन्ति हि ।
तारं बीजं च लकुली ईश्वरायाध विद्महे ॥ १६ ॥
भक्षमालाधरायेति धीमहे तन इत्यपि ।
वीरभद्रः प्रकारच चोदयादिति योजिता ॥ १७॥
वीरभद्रगायत्री।
तारं बीजं चैकदन्तश्चतुर्थ्यन्तोऽथ विद्महे ।
हस्तिवक्त्रः चतुर्थ्यन्तो धीमहे तन इत्यपि ॥ १८॥
ततो गणपतिः प्रान्ते चोदयादिति चोदिताः।
विशेश्वरगायत्री।
मन्त्रोचारः
स्वदेवसहशाकारभुजास्यनयनायुधाः ॥ १९ ॥
बीरुपातत्समाकल्पाः षण्मात्रप्रतिमाः स्मृताः ।
बहुवेरे तु चामुण्डा कृष्णवर्णा चतुर्भुजा ॥२०॥

·मप्रतिष्ठाधिकारः] उत्तरा एकोनषष्टितमः परकः ।
तुझस्तननिवदाहित्तपित्रिलोचना ।
चामे कपालं पाशं च दक्षिणे शूलमप्यसिम् ॥ २१ ॥
विनाणा वा डमरुकं ज्वलत्कपिलमूर्धजा ।
सर्पकुण्डलकेयूरकटकोदरबन्धना ॥ २२ ॥
नानाहिहारवेयकटिसूत्रात्रिभूषणा ।
दंष्ट्रोज्ज्वलमुखी रक्तमाल्यगन्धाम्बरादिका ॥ २३ ॥
रौद्रसाम्याकृतिः स्यादप्येकबेरे तु कथ्यते ।
करालकालमेषामा वृत्तपित्रिलोचना ॥ २१ ॥
ज्वलदमिशिखाकारकपिशोर्ध्वशिरोरुहा ।
दंष्टोत्कटमुखी तुजपीनवृत्तपयोधरा ॥ २५ ॥
रक्तकम्चुकिनी कृष्णभुजगस्तनबन्धना ।
नतमध्या सुपुष्टाङ्गी दिव्या नानाहिभूषणा ॥ २६ ॥
यामेऽहिकुण्डलान्यत्र परेतशिशुकर्णिका ।
नानामटशिरोमाला किरिणीजालभीषणः ॥ २७॥
कपालखेटघण्टाहिपाशान् वामैस्तु दक्षिणैः ।
शुलखड्गौ च बेतालं ध्वनडमरुकं तथा ॥ २८ ॥
वित्राणाष्टभुजा भीमा प्रेतसिंहासनं पदा ।
दक्षिणेन समाकम्य निविष्टा कुचितेन तु ॥ २९ ॥
आलम्बितेन वामेन पादेनाकान्तदारुका ।
भूतप्रेतपिशाचाथैः शाकिनीमकिनीगणैः ॥ ३०॥
परीता योगिनीभिन्न वीररौद्रोहटाकृतिः ।
चामुण्ख्याः प्रतिमा त्वेवं भवेच्छैलादिनिर्मिता ॥३१॥
दक्षिणामूर्तिसरशी वीरभद्रतनुर्भवेत् ।
गणेशस्यापि पूर्वोक्तलक्षणा प्रतिमा भवेत् ॥ ३२ ॥
प्रारद्वारं बोत्तरद्वारं विमानं तिर्यगायतम् ।
मातृणां तु भवेत् तद्वदेकवेरेऽपि सम्मतम् ॥ ३३ ॥
कृत्वा विमानं बेरं च प्रतिष्ठामय कारयेत् ।
कृत्वाविवामनायो मण्डपं पोडशाधिकम् ॥ ३॥

·ईशानशिवगुरुदेवपदरी
क्रियापार
अलस्कृत्य वितानाद्यौर्वन्यसेन द्वारतोरणान् ।
प्रमोदन्यभयाशान्तिशुभदाख्याश्च तोरणाः ॥ ३५ ॥
तदेवताः क्रमात कुम्भी निकुम्भी वज्रभीषणा ।
मङ्गिणी चेत्यथेतेषां मूलयोरिकुम्भगाः ॥ ३६ ॥
दूतिका पालिना चाथ दण्डिनी भवहस्तका ।
पाशिनी वारुणी चैव शङ्गिनी पद्मिनी च ताः ।। ३७ ।।
ध्वजाश्च हंसवृषभवहितार्क्ष्यमृगाधिपः ।
गृध्रपैशाचवृषभैषिकेन च चिहिताः ॥ ३८ ॥
बहुबरे त्वेकबेरे पिशाचाको भवेद् ध्वजः ।
पुण्याहविकिरक्षेपात् कुम्भास्त्रावभिपूजयेत् ॥ ३९ ॥
कुम्भे यजेत् तु चामुण्डां पिशाचारूढविग्रहाम् ।
वर्धन्यां सिंहगं त्वसं कृष्णं स्त्रीरूपभीषणम् ॥ १० ॥
त्रिशूलाशिरस्कं तत् कपालासिकरं यजेत् ।
तत्परिश्रमणादूबै नवकुण्डेषु पूर्ववत् ॥ ११ ॥
आमि विभज्य संस्थाप्य चामुण्डा मध्यकुण्डके ।
ब्रह्माण्याद्यास्तु पूर्वादिकुण्डेप्विष्ट्या जुहोति च ।। १२ ।।
तत्तन्मन्त्रैस्तु समिधो घृतं चैवं पसंस्तिलान् ।
सर्षपाञ्छालिसिद्धार्थान् सक्तूंश्च जुहुयात् क्रमात् ॥ १३ ॥
ब्रामयादीनां तु समिधः पलाशप्लक्षसम्भवाः।
औदुम्बर्यस्तथा वैल्वाः करब्जेन्द्रतरूद्धवाः ॥ १४ ॥
रक्तश्वेतवटौ चाय पैप्पलाश्च क्रमानव ।
अमावे समिधां यासां ग्राधास्तत्र पलाशजाः ॥१५॥
५॥
तत्तन्मन्त्रैः समिद्भिश्च घृतं हुत्वा शतं शतम् ।
कुर्यादाकारशुद्धिं च नेत्रोन्मीलनकर्म च ॥ १६ ॥
जलाधिवासनं ग्रामप्रभणं कारयेत् ततः ।
कृत्वा तु पूर्ववद् वेदि शालिमिस्तण्डुलैरपि ॥ १७ ॥
मध्यादीशानपर्यन्तं शय्याः कृत्वा पृथक् पृथक् ।
एककबर शम्या स्यात् पचासी वेदिमध्यतः ॥ १८ ॥

·उत्तराध एकानां तमः पटलः । चामुण्डी शाययेन्मध्ये ग्रामथायाः पूर्वतः क्रमात् । प्रत्येक कुम्भमेकैकं सदीन न्यस्य तूत्तरे ॥ ४९ ।। तद्वाहनशस्त्राणि तेषु हैमानि निक्षिपेत् । चामुण्डावास्तु मध्यादिक्रमात् कुम्भेषु विन्यसेत् ॥ ५० ॥ वीरमद्रमुदकुम्भे वैशकुम्भे विनायकम् । पिधानकूर्चवसाचैः प्राग्वदाभूष्य पूजयेत् ॥ ५१ ॥ गायत्रीभिः समालभ्य गन्धाधरमिपूजयेत् । अब वेया बहिर्दिक्षु परिवारषटाष्टकम् ॥ ५२ ।। विन्यस्यावाय च यजेच्छकीरेन्द्यादिकाः क्रमात् । ऐन्यामेयी च याम्या च नैऋती वारुणी तथा ॥ ५३ ।। वायच्या चैव कौबेरी तथैशान्यष्टमी स्मृता । चतुर्मुजारिणेत्रास्ताः शूलपाशोलपाणयः ।। ५४ ॥ ताजालिद्वयकरा वर्गदिक्पतिभिः समाः । बलिपीठे प्रतिष्ठा पूतमन्यं घटं न्यसेत् ॥ ५५ ॥ उग्रसेना घटे तस्मिन् श्यामां दंष्ट्रोत्कटाननाम् । खड्ग दक्षिणहस्तेन वामेन स्वकटिस्पृशम् ॥ ५६ ॥ भूषितां-द्विमुजां भीमामावावाभ्यर्चयेत् ततः । मात्मादितत्त्वतत्त्वेशान् मूर्तिमूर्तीश्वरानपि ॥ ५७ ।। पारिकापालिमागेषु पावजान्वादिषु न्यसेत् । स्वतत्त्वेशपून्यायाः शर्वाचाच यथापुरम् ॥५८ ॥ वीरविशयोरे प्रत्यहं क्रमशो न्यसेत् । प्राबदलत्वा तु तन्मन्त्रैर्गुरुमूर्तिधरास्तथा ॥ ५९ ॥ सयुस्त्रिषु भागेषु सिवेयुः कुम्भवारिभिः । मेरे पानी क्रियाशक्ति पीठे प्राग्वद् विभावयेत् ॥ ६० ॥ पूर्वरोध निवेधान्तं जुहुया वासवादिषु । . +++++पान्येन ब्राजधानमन्त्रतः ॥ ६१ ॥ पाठा. ३. 'वान्यनेन' क. पाठा.' RK ·देशानशिवगुरुदेवपरती श्रयम्बकायंकुमारात् तथा यत्नेयमादिना । इदविष्ण्दाविना स्वास्तिनइन्द्रायात् तथेशतः ॥ ९ ॥ गणानात्वादिना चाज्यं चर्वायैः स्वस्वमूलतः । बहुबेरे भवेदेवमेकबेरे तु पूर्ववत् ।। ६३ ॥ चामुण्ख्याः परितः कुम्भानष्टौ विन्यस्य तेष्वपि । भवानी चैव शर्वाणीमा पाशुपतामपि ।।.६१.॥ शाहरी शशिनी भीमा रुद्राणी च न्यसेद् यजेत् । मध्ये कुण्डे तु चामुण्डामावाब जुहुयुस्तथा ॥६५॥ तथैव पुरुषापोरवामसर्दिशास्वपि । अझैरपि च गायत्र्या कोणेषु जुहुयात् क्रमात् ॥ ६६ ।। अजामांसप्रतिनिर्षि माषापूपं जुहोति च । क्षुतनिष्ठीवनादौ च मौनमनादिके तबा ।। ६७ ।। आचम्य जुहुयादाज्यं व्याहृतीभिरनुक्रमात् । पूर्णी हुत्वा स्विष्टकृतं भूतेभ्यो विकिरे बलिम् ॥ ६८ ॥ तिलानेन गुलाज्याभ्यां दधा रतौदनेन च । मांसस्य प्रतिरूपेण मिश्रितेन विपद् बलिम् ॥ ६९ ।। प्राच्या तु क्षेत्रपाल पिशाचपितृराक्षसाः। नागावामुरा यक्षा गन्धर्वाध व्यवस्थिताः ॥ ७० ॥ ऊर्ध्वायां दिशि भूतानि चापो भूम्यम्नुवासिनः । तेभ्यः स्वनामधेयैस्तु नमोन्तैर्विकिरे बलिम् ।। ७१। ततः कन्यासप्तकं च ब्रामणं च तथापरम् । भोजयेद् पायसाज्याविप्रानन्यांस लिशिनः ॥ ७२ ।। लियश्च मातृमका यास्ताच भक्तांच भोजयेत् । तथैव नृतगीताः कृत्वा जागरणं निशि ॥ ७३ ॥ प्रातः स्नात्वा मूर्तिधरैः सह सन्ध्यां समाप्य च । गुरु संपूज्य बेराणि धेरै वा किविदर्चयेत् ॥ ७ ॥ गर्भगेहे तु पैशाचे पदे पुण्याहवाचिते । पीठानि वैकं पीठं वा न्यसेत् कर्मशिलोपरि ७५॥ १. 'माया ताक. पाठ ·मातृप्रीतधिकार: उत्तरार्धे एकोनपाटनमः पटलः । रत्नादिपञ्चवर्गाश्च वाहनान्यायुधानि च । हैमानि तत्तद्र्तेषु बीजैस्तैम्तैर्विनिक्षिपेत् ॥ ७६ ॥ ततस्तु लमे संप्राप्ते मरण्यास्वाम्बुशुद्धया । मङ्गलादुरदीपादिवायगीतसमन्वितम् ॥ ७७ ॥ वेदघोषैश्च बेराणि रथादावधिरोप्य तु | घृतदूर्वाक्षतदधिपुष्पमारोप्य मस्तके ।। ७८ ।। प्रदक्षिणं परिक्रम्य गर्भागारं प्रवेशयेत् । लग्ने स्वनीनमन्त्रैस्तु स्थापयेत् प्रतिमाः क्रमात् ॥ ७९ ।। पूर्वादिपश्चिमान्तं तु ब्राह्मयादीरेकसूत्रगाः । प्रतिष्ठाप्योत्तरास्यास्ता अन्योन्यं घालान्तरम् ॥ ८ ॥ ब्रह्माण्याश्चैव चामुण्ड्याः पार्श्वसूत्रद्वयोत्तरे । प्राक्मतीच्योवीरभद्रः स्थाप्यो विघ्नाधिपस्तथा ॥ ८१ ॥ प्रत्यङ्मुखो वीरभद्रः प्राङ्मुखः स्याद् विनायकः । एकबेरे तु मध्ये स्यात् प्राङ्मुखी वाप्युदङ्मुखी ॥ ८२ ॥ ततः प्रक्षाल्य बेराणि तत्तद्धृदयपहजे । तत्तहीजानि विन्यस्य नपयेत् स्वस्वकुम्भतः ॥ ८३ ॥ स्वस्वमन्त्रैः स्वगायत्र्या मन्त्राध्वानं तु विन्यसेत् । तत्तत्पदैः पदाध्वानं शेषान् पूर्ववदध्वनः ॥ १४ ॥ ततो गुरुः स्वमूलाजकुण्डलिन्याः समुद्ताम् । परां शक्ति सूक्ष्मरूसां विद्युल्लेखानुकारिणीम् ॥ ८५॥ नाडीमार्गेण नीत्वोचं हृद्विन्दुद्वादशान्तगाम् । तयोमपद्ममध्येन्दुकलामृतरसाप्लुताम् ।। ८६ ॥ चिन्मात्रया तु तच्छक्त्या नीत्वैक्यं बीजमुच्चरन् । हंससंपुटमध्यस्थां नादान्तस्वरभूषिताम् ॥ ८७ ॥ पुष्पाजलो मुसंक्रान्तां + + + + + + + +। गुणातीतामनौपम्यां वेदवेषां निरञ्जनाम् ।। ८८ ।। मानीय नाडीमार्गेण देव्या हृत्पाजे न्यसेत् । स्थापनं चाव सानिध्यं सविरोधांवकुण्ठनम् ॥ ८९ ॥ .

·५७४ - ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [कियापार प्ररोचनामृतीकारी तवायत्र्या समाचरेत् । आग्यस्याय परितः परिवाराष्टंकं न्यसेत् ॥ ९० ॥ कुम्भैरन्यादिसंयुक्तैरभिषिच्य नियोजयेत् । उग्रसेनी घटस्थां तां बलिपीठेऽभिषेकतः ॥ ९१ ॥ मध्ये नियोज्य संस्थाप्य ततो विधिवदर्चयेत् । तथा खात्वा सन्ध्यामुपास्याथ सकलीकृतविग्रहः ।। ५२ ।। विनराजं च संपूज्य सामान्यायकरस्ततः । द्वाराणि पावमानीमिः प्रोक्ष्यानेणाऱ्यावारिभिः ।। ९३ ॥ कवाटोबाटनं कृत्वा द्वारपालास्तु पूजयेत् । रक्षोहणं बलगहनं पूर्वद्वारे तु पूजयेत् ॥ ९ ॥ सुमुखः कालदण्डथाप्यतिथिर्मुदितस्तथा । सकलः शुक्तिकर्णश्च याम्यादिद्वारपाः स्मृताः ।। ९५॥ प्रागादिद्वारनामानि प्रमोदन्यभया तथा । शान्तिः शुभकरी चैताः पूजयेत् स्वस्वनाममिः ॥ ९६ ॥ कराली कामुको चैव सुभगा वाहनीमपि । गगनां हावनी चाय कौवेरी ! यो विष्फलिहिनीम् ॥ ९७ ॥ विरूपाक्षी च पूर्वाविद्वारेषु द्वन्दशों यजेत् । नाराषमन्तःक्षिप्त्वान्तः प्रविश्या निधाय तु॥१८॥ वास्तवमासनानीमा सुपविष्टोऽयमर्चवेत् । पशुखीविषायाष तिलकी पुष्पोखरः ॥५॥ भाधारशति च ततः परतासनपहले। सगुणत्रयसूतिविम्बविवाषिपान् गजेत् ॥ १०॥ मन्दायात योगिन्यः प्रागापम्बदनाप्रगाः । सुन्दरी शाखिनी चाब विपकण्ठी वसुन्धमा ।। १०१।। योगिन्यमूतपूर्वा चपातकी च ततः परम् । तारी मात्सेना चलताः पूज्याः स्वनाममिः । १०२ ॥

·मानप्रतिवाधिकार उत्तरा एकोनपस्तिमः पटलः। ५७५ अब मूर्ति मन्त्रदेहं विन्यस्यावाहयेत् ततः । प्राग्वद् देवी पगं शक्ति मूलाः स्थापनादिभिः ।। १०३ ॥ सकलीकृत्य चाज्योः पूजयेत् तु पृथक् पृथक् । बहुबेरे त्वेकवेरे चामुण्डामेवमर्चयेत् ॥ १० ॥ पतन्मन्त्रैश्च नवभिः पूर्वोक्तैरपि पूजयेत् । हारिद्रं शबलं रक्तं पीतं नीलं शुकच्छवि ॥ १०५ ॥ अतिरक्तं सितं रक्तं वासो ब्राह्मचादिसम्मतम् । श्रीकण्ठं कुटुमं यक्षकर्दमं ग्रन्धिरेव च ॥ १०६ ॥ कृप्मागरूस्तमालं च मृगनाभिश्च चन्दनम् । रक्तं च चन्दनं ब्राहीप्रभृतीनां क्रमान्मतम् ॥ १०७॥ गन्धा इति यावत् । पलाशकार्ककुमुदतुलस्यश्च कदम्बकम् । मल्लिका च जपा नीलमुत्पलं करवीरकम् ।। १०८।। मामयादीनाममाष्टानि पुष्पाणीमानि वै नव । सितासितागरुक्षौद्रमाज्यं सर्जरसः पुरः ॥ १०९॥ श्रीकण्ठमिन्दुयोशीरं धूपद्रव्याण्यपि क्रमात् । पायसं चाय दध्यन्नं मुगानं च गुलौदनम् ॥ ११० ॥ माषानं सर चान्नं रक्तं शुद्धानमेव च । फलानं च निवेद्यानि ब्रामयादीनां नव ऋमात् ॥ १११ ॥ एवामिना निवेधान्तमुपचारैर्यथोदितः । निर्माल्येनेशकोणे तु चण्डसेनां प्रपूजयेत् ॥ ११२ ॥ ममिष्वपि तवामौ वा हुत्वोक्तान्यैर्यधाक्रमम् । स्वमूगजेच गायच्या औतैर्मन्वैध चोदितः ॥ ११३ ॥ जयादिमिः क्रमापुस्खा याविनेतेन तु । पूी विष्टकतं चापि हुत्वामि स्वदम्बुजे । ११४ ॥ नियोज्य तोरणादिस्था देवताम विसर्जयेत् । एकाशीविघटेरुकैः प्रत्येकं नवकेन तु ॥ ११५॥ १.. 'यो', २. प.ख.पाट:.

·ईशानाशवगुन्देवपद्धती कियापावः सपयेद् बहुबेरेऽथ सर्वेन्तैरेकबेरके । बलिं च विकिरेद गत्री दत्त्वाचार्यादिदक्षिणाः ॥ ११६ ॥ दत्त्वा देयानि विप्रेभ्यो लिङ्गिभ्योऽन्येभ्य एव च । विशेषान्मातृभक्ता ये तेभ्यस्ताभ्यः प्रदाय तु ॥ ११७॥ अवारितं तदन्ना(यः j) सर्वेभ्योऽपि प्रदापयेत् । नित्यपूजादिसिद्धयर्थ विभवं तूपपत्तितः ॥ ११८ ॥ सहल्प्य कर्ता लभते दृष्टादृष्टेप्सितं फलम् । मावप्रतिष्ठाधिकारः। नित्योत्सवे तु मातृणां मातुमित्रके शुभे ॥ ११९ ॥ हैमाघेकतले लिङ्ग प्रातः पुष्पमयं भवेत् । अन्नलिङ्गं तु मध्याहे सायं लिङ्गं तथाक्षतैः ॥ १२० ॥ बहुबेरे तु तत्पात्रे पने क्लतेऽत्र पत्रके । चामुण्डा कर्णिकायां स्याद् ब्रामयाद्याः प्राग्दलादिषु ॥ १२१ ॥ आवासाभ्यर्च्य तहीरारोप्य परिचारकैः । बलिबेरसमायुक्तं छत्रादिविभवान्वितम् ॥ १२२ ।। शलभेर्यादिनि|यैः स्त्रीसंगीताद्यलकृतम् । अन्तर्बलिं क्षिपेद् योगी योगिनीभ्योऽष्टदिक्ष्वपि ॥ १२३ ॥ सुन्दरीप्रमुखाभ्यस्तु कराल्याद्याभ्य एव च । ततो रक्षोहणादिभ्यो द्वाःस्थेभ्योऽपि क्षिपेद् बलिम् ॥ १२ ॥ लोकाधिपानां स्थानेषु चेन्द्रादिभ्योऽष्टविक्ष्वपि । पुरतो वाहनेभ्यश्च वाहनायाथवा क्षिपेत् ॥ १२५ ॥ क्षिप्त्वाथ चण्डसेनायै ततः संप्राप्य गोपुरम् । कुम्भिन्यै च निकुम्भिन्यै बलिं कृत्वा बहिर्गतः ॥ १२६ ॥ बलिपीठस्य पुरतो मन्त्रेणामन्त्रयेद् गणान् । याः समतं जगद् व्याप्य मातृपारिषदाः स्थिताः ॥ १२७ ।। योगिन्योऽपि च शाकिन्यः प्रेताचं कटपूतनाः । डाकिन्यश्च पिशाचाच वेतालाः प्रमथास्तथा ॥ १२८॥ पाठ.

·महाशान्तिविधिः उत्तरार्धे एकोनपाष्टमः पटलः ।
पाताले भुवि चाकाशे याश्च ये वा वसन्ति ताः ।
ते च सुप्रीतमनसः प्रतिगृहन्त्विमं चलिम् ॥ १२९ ॥
इति ।
ततोऽष्टदिक्षु प्रोक्तेभ्यो गणेभ्यो विकिरद् बलिम् ।
योगिनीभ्यस्तु पूर्वस्यां शाकिनीभ्यम्नथानले ॥ १३० ।।
प्रेतेभ्यो दक्षिणे तद्वत् पूतनाभ्यश्च नैर्ऋते ।
डाकिनीभ्यस्तु वारुण्यां पिशाचेभ्यस्तु मारुते ॥ १३१ ।।
वेतालेभ्यश्च कौवयों भूतेभ्यश्चेशगोचरे ।
विकीर्य तु बलिं पश्चाद् बलिपीठमुपेत्य तु ॥ १३२ ।।
उग्रसेनां तु सगणां ध्यात्वाभ्यर्च्य निजाख्यया ।
अन्नशेषेण सर्वेण तस्य पीठे क्षिपेद् वलिम् ॥ १३३ ।।
परिश्रम्य यथापूर्व प्रविश्यान्तः समाहितः ।
अभ्यर्च्य देवीं लिङ्गस्था मन्त्रान् वा मन्त्रमेव वा ॥ १४ ॥
मातृर्वा मातरं मूलबेरे स्वे स्वे नियोजयेत् ।
नित्योत्सवाधिकारः।
अथोच्यते महाशान्तिर्देशराजहितावहा ॥ १३५॥
रोगोपसर्गमारीणामुत्पातानां च शान्तये ।
माषफाल्गुनचैत्रेषु वैशाखज्येष्ठयोरपि ॥ १३६ ।।
आषाढे श्रावणे प्रोष्ठपदे चाश्वयुजेऽपि च ।
कार्तिक्या मार्गशीर्षे च पुष्ये चापि विधीयते ।। १३७ ॥
कृष्ण पक्षेऽथ शुक्ले च राष्ट्रादेरनुकूलभे ।
अष्टभ्यन्तं द्वितीयादि यत् सप्तदिवसं भवेत् ॥ १३८ ॥
तब भौमार्कवारान्तं महाशान्तिर्विधीयते ।
तेषां दिनानां नामानि ब्रामयादीनां तु नामाभिः ॥ १३९॥
त्रियकसप्ततिदिनैः श्रेष्ठाया शान्तिरुच्यते ।
पुरे राडू तथा ग्रामे वने वा पर्वतेऽपि वा ॥ १४० ॥

·ईशानशिवगुरुदेवमद्धती
[क्रियावाद:
यत्र स्यान्मातृसानिध्यं तन शान्ति प्रकारयेत् ।
श्रेष्ठादिशान्ति निमित्य प्राग्वत् कृत्वारार्पणम् ॥ ११ ॥
ध्वजमारोपयेत् तस्मिन् पिशाची विलिखेत् पटे ।
ऊर्ध्वकेशी प्रवृत्ताक्षी निर्मामास्थिशरीरिणीम् ॥ १४ ॥
दीर्घघ्राणां प्रलम्बोष्ठी द्विभुजां दीर्घकन्धराम् ।
कपालवेतालधरां तथैव विकृताननाम् ।। १४३ ॥
भदीर्घकुक्षिहस्तानिं गोशृङ्गसदृशस्तनीम् ।
निबद्धकिडिणीमाला नानासर्पविभूषणाम् ॥ १.४४ ।।
एकचेरे भवेदेवं बहुबेरं यदा तदा ।
पिशाची परितोऽन्यानि वाहनान्यष्ट चालिखेत् ॥ १५ ॥
प्रासादाने सभाग्रे वा प्राममध्ये च चत्वरे ।
दशहस्तप्रमाणं तु स्यान्मुद्रामण्डपं शुभम् ॥ १४६ ॥
तन्मध्ये चतुरनं तु पीठं स्याद् बलिपीठवत् ।
ततो प्रामपुरादेस्तु दिक्षु सन्धिष्वपि क्रमात् ।। १४७ ।।
मण्डलानि सुलियानि बस्यवं परिकल्पयेत् ।
ततस्तूर्यादिनिषि यनृतादिमजलैः ॥ १८ ॥
शूलानयात्रासहितं बलि दिक्षु च निक्षिपेत् ।
चाल्योदनं सदघ्याज्यं मांसप्रतिनिषिष्ठतम् ॥ १९ ॥
सरकगन्धकुसुमं तत्तन्मन्त्रैर्बलिं क्षिपेत् ।
मध्ये तु प्रमाणे दिक्षु लोकेशेभ्यो यथापुरम् ॥ १५० ॥
सर्वदेवालयानेषु प्रामद्वारसमासु च ।
चत्वरेषु च चैत्येषु राजमुख्यालयेषु च ॥ १५१ ।।
गोगजाचादिशालेषु मुख्यवृक्षनदीषु च ।
पारामतटाकेषु वने पितृवनेषु च ॥ १५२ ॥
निषिस्थानेषु चान्येषु सम्मोदय विकिरे बलिम् ।
त्रिसन्ध्वं विकिरे चैव बलिदानादनन्तरम् ॥ १५ ॥
प्रविश्व मण्डपं पीठे न्यसेवलं च पूर्ववत् ।
सम्पूजयेश तत् तत्र मात्रा देयाः प्रवर्तवेत् ॥ १५॥

·उत्तरा एकोनपष्टितमः पटलः । नस्यानेन बाधेन गीतनृत्तादिमङ्गलैः । मेदिनिवितानच्छत्रचामरैः ॥ १५५ ॥ भूषितामिः सुरूपाभिर्गणिकाभिरलकृतम् । सुखातः सुभेटवीरैर्मषितैः खड्गपाणिभिः ॥ १५६ ।। अन्वैरपि जनैर्जुष्टं जनकोलाहलेन तु । प्रतिरात्रं पिष्टपशून् विशम्य विनिवेदयेत् ॥ १५७ ।। प्रातः सायं पारशवो मुद्रानृत्तविशारदः । नृत्येत् सन्नीतरम्यं तन्मण्डपेऽत्रस्य सन्निधौ ॥ १५८ ।। ध्वजावरोपणे प्रोक्तं यथा शैवमहोत्सवे । अर्धरात्रे प्रतिनिशं नथा मौनबलि क्षिपेत् ॥ १५९ ।। अथ षष्ठदिने रात्रौ कौतुकं तु महापशोः । बनीयात् स च विप्रस्य हरिणो नृपतेर्गजः ॥ १६०॥ वैश्यस्य महिषोऽन्यस्य च्छागोऽपि स्यान्महापशुः । बलामे त्वथ सर्वेषां महिषो वा पशुर्भवेत् ॥ ११ ॥ सप्तमेऽद्यपराहे तु विशस्योपपशुं त्वजम् । यूपबद्धमलकृत्य ततश्छिन्द्यान्महापशुम् ॥ १६२ ।। तद्रक्तमथ मातृभ्यो मात्रे वा विनिवेदयेत । तद्रतपललोन्मित्रैरनैदिक्षु बलि क्षिपेत् ।। १६३ ।। बहमेऽहि ततः प्राग्वच्चूर्णोत्सवपुरस्सरम् । वोत्सवविधानेन तीर्थयात्रा समापयेत् ॥ १६४ ॥ प्राग्वद् गणान् विसृज्याथ ध्वजं चाप्यवरोपयेत् । एकाशीतिघटैः प्राग्वत् स्नपयेत् पूजयेदपि ॥ ११५ ॥ दक्षिणाश्च प्रदेयानि दत्त्वा कर्ताश्नुते फलम् । तवैवाहारवारेषु सायं पूर्वोक्तमार्गतः ॥ १६६ ॥ बलियात्रां विधायेष्टान् सर्वान् कामानवाप्नुयात् । मष्टम्याच चतुर्दश्योरारार्कदिवसेषु च ॥ १६७ ॥ प्राप्तये सर्वकामानां बलि पूजां च कारयेत् ।

·ईशानशिवगुरुदेवपदती
एवं विशुद्ध खलु मातृतन्त्रं प्रोक्तं प्रतिष्ठादिकमन सम्यक् ।
पूजामहाशान्त्यवसानमेतनिर्दिष्टशैवानुगुणं विधेयम् ॥ १६८॥
इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभाये
क्रियापादे मातृतन्त्रपटलो नामैकोनषष्टितमः ॥
अथ षष्टितमः पटलः ।
अथातः क्षेत्रपालस्य प्रतिष्ठाचं निगद्यते ।
प्रोक्तशवानुसारेण कर्मात्रापि समूहयेत् ॥ १ ॥
अन्त्यो मनुःस्वरोपेतो बिन्दुनादविभूषितः ।
तारादिरस्य बीजं स्यात् क्षेत्रपालपदं ततः ॥२॥
चतुर्यन्तं नमोन्तोऽयं मूलमन्त्रो नवाक्षरः।
होमे स्यादमिजायान्तो बीजं दीर्वैः स्वरैर्युतम् ॥३॥
जातियुक्तानि चाहानि षडस्त्रान्तान्यनुक्रमात् ।
मालामन्त्रोऽपि तस्यैव तारः शक्तिच वाष्टमः॥१॥
साभिषट्कस्वरो दण्डी रेमुकावतरेति च ।
एकादशस्वरेणान्त्यं पञ्चमादिहुताशयुक् ॥५॥
ततः पालमहाशब्दो बलेति कपिलद्वयम् ।
जटाभारभासुरोऽन्ते ज्वालामुखपदं भवेत् ॥६॥
(गन्ध)पुष्पधूपदीपबलिपूजां गृहाण च ।
भैरवेति पदान्ते स्याद् रूपेणेति पदं ततः ॥ ७॥
तरुशब्दो मुरुपदं खः फटकारपदानि च ।
अट्टहासपदस्यान्ते डामराधिप इत्यपि ॥ ८ ॥
पश्चमादिध येकारः स्वाहान्तो मन्त्र ईरितः ।
पूजामनेन कुर्वात जपादिः सिद्धिदो भवेत् ॥ ९॥
ताराविरथ तस्यैव बलिमन्त्रोऽपि कथ्यते ।
पहिशब्दो धुकारब नुरुवजहनास्त्रयः ॥ १०॥
विनाशब्दम वीप्सान्तं महारवपदं तथा ।
क्षेत्रपालपदं गृह गृढत्युक्त्वामिजायया ॥ ११॥

·५८५
क्षेत्रावतिहाधिकारः] उत्तराध पाष्टतमः पटलः ।
बलिमन्त्रः।
तारं शक्तिश्च वटुकश्चतुर्यन्तस्ततः परम् ।
आपदुदारणं प्राग्वत् कुरुयुग्मं ततोऽपिच ॥ १२॥
बटुकः स्याच्चतुर्थ्यन्तः शक्तिबीजं च तन्मनुः ।
द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्री जागबैरिष्टसिद्धिदः ॥ १३ ॥
कनिष्ठदशतालेन क्षेत्रपाल तु कारयेत् ।
अञ्जनाभं विवृत्ताक्षं ज्वलितोर्ध्वशिरोरुहम् ॥ १४ ॥
युवानं सुमहाकायं रक्ताकल्पं दिगम्बरम् ।
स्पष्टदंष्ट्रोत्कटमुखं स्फुरन्नानाविभूषणम् ॥ १५ ॥
सौवर्णकिङ्किणीघण्टामालाबद्धकटीतटम् ।
शिक्षकनकमञ्जीरभूषिताघ्रिसरोरुहम् ॥ १६ ॥
ऋज्वायतस्थिराकारं हेमपीठाम्बुजे स्थितम् ।
चतुर्भुजं वाष्टहस्तं द्विभुजं वापि कारयेत् ॥१७॥
कपालं च त्रिशूलं च पाशं डमरुक करैः ।
अधचोवं च बिभ्राणं कुर्यादेवं चतुर्भुजम् ॥ १८ ॥
शूलं खड्गं च खट्वाङ्गं बिनडमरुकं तथा ।
दक्षिणेऽथ कपालं च घण्टां च सशरं धनुः ॥ १९ ॥
पाशं चाष्टभुजः कार्यः प्रोक्कलक्षणलक्षितः।
कपालं च गदां विश्रद् द्विभुजो वामदक्षिणे ॥ २० ॥
अष्टवर्मकप्रख्यो नीलकुचितमूर्धजः ।
अलकालङ्कृतःस्पष्टदंष्ट्राहुरमुखाम्बुजः ॥ २१ ॥
रक्तवर्णोऽथ बटुकनाथः क्षेत्राधिपो अयम् ।
भयवा उत्कचान्यैः-
ध्यालम्बाग्रजटापरं त्रिणयनं नीलाअनाद्रिप्रभ
पोन्दाचगदाकपालमाणसम्गन्धभूमोज्ज्वकम् ।
घण्टामेखलपपराध्वनिमिळज्याहारमीमं विमुं
बन्दे चित्रमुबाकुण्डलपरं ते क्षेत्रपालं सदा ॥ २२ ॥
प्राग्वत् पोशपावः स्वावषिवासनमण्डपः ॥ २३ ॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
शमो विभूमिः सुबलबारोगस्तोरणाः क्रमात् ।
हेरुकत्रिपुरान्तबाप्यग्निर्वेताल एव च ॥ २४ ॥
अग्निजिहः करामबाप्येकवस्तु सप्तमः ।
भीमरूपोऽष्टमस्त्वेतान् द्वारकुम्भेषु पूजयेत् ॥ २५ ॥
सारमेयध्वजाबाहावैन्द्राग्नेयादिनामभिः ।
पूज्याः स्युरष पुण्याहविकिरक्षेपपूर्वकम् ॥ २६ ॥
कुम्भे क्षेत्रपति प्रोतमूर्ति कृष्णाश्ववाहनम् ।
वर्षन्यां तच्च शूलासं खीरूपं सरमागतम् ॥२७॥
इष्वा तद्भमणापूर्ण मध्यकुण्डाहितानले ।
आवाय क्षेत्रप. प्राग्वद्धत्वा च समिदादिभिः ॥२८॥
कुर्यादाकारशुदि च तथा नयनमोक्षणम् ।
तथाधिवसनं ग्रामभ्रमणं च प्रवेशनम् ॥ २९॥
मण्डपे शयनं वेषां भूलकुम्भालपूजनम् ।
निद्राकुम्भं वय न्यस्येद् दिक्षु मनिषटानपि ॥१०॥
भनलबामिकेशब कालो षण्टारवस्तथा ।
महाकोषः पिलाक्षः सप्तमः पिशिताशनः ॥११॥
ऊर्ध्वकेशोऽधमस्त्वेतान् स्वाल्याभिः कुम्भगान् बजेत् ।
मात्मावितस्वतस्वशान मूर्तीः पृथ्व्यादिकास्तथा ॥१॥
मूर्तीशानसिताहादीनिषु भागेषु विन्यसेत् ।
भसिताको रुपण्डः क्रोषधोन्मत्त एव च ॥२३॥
कपाली भीषणचैव संहारबाट मर्तिपाः ।
एते भैरवशब्दान्ताबतुा नमसान्विताः ॥ ३ ॥
जानुकण्ठशिरोन्तेषु न्यस्याः स्युः प्रतिलण्डकम् ।
तत्तन्मन्त्रै त हुत्वा स्पृशेत् सिशेच्च कुम्भः ॥ ३५ ॥
ज्ञानशक्ति व्यसेद् बेरे क्रिया पीठेऽर्चयेदपि ।
नृत्तीवादिभिः श्यामामतिवायोदिते रवौ ॥ १६॥
मात्वा निवर्त्य सन्ध्याचं लग्ने कर्मशिलां न्यसेत् ।
मानुपे तु पदे तस्यां वर्गान् रत्नाविकाम् न्यसेत् ॥ १७॥

·माकप्रतिमधिकारः]] उत्तरोष पटतमः पटलः । - पीठं च पीठे बेरं च मूलमन्त्रेण विन्यसेत् । दृढीकृत्य तु संक्षाल्य कुम्भाद् बीजं तु तद्धदि ।। ३८ ॥ विन्यस्य चाभिषिच्याथाप्यासनं मूर्तिमेव च । मन्त्रदेहं च विन्यस्य स्वहृदम्भोरुहोदरात् ॥ ३९ ॥ नाडीमार्गेण चैतन्यं नीत्वा विन्दु ततोऽपि च । द्वादशान्तान्जसोमस्थचिच्छक्तिज्योतिषा सह ।। ४० ॥ पुष्पाजलौ समायोज्य प्राग्वदानीय तदि । पनमध्यस्थतन्मन्त्रणैकत्वमुपपादयेत् ॥ ११ ॥ मन्त्राध्वा स्यात् स्वमूला ः पदाध्वा तत्पदैः स्मृतः । शेषाध्वानो यथापूर्व तद्विभाव्य न्यसेत् कमात् ।। ४२ ॥ निवामूर्तिघटैः पश्चादभिषिच्य यथाविधि । प्रागुक्तमार्गणाव्यैः स्वामूलैस्तु पूजयेत् ॥ ४३ ॥ तथभा- स्नात्वा सपूज्य विनेशं सकलीकृतविग्रहः । सामान्यायेण तहरि शलिनं च कपालिनम् ॥ १५॥ इष्ट्वा द्वारभियं चोर्ध्वं विशाखोऽन्तः प्रविश्य तु । असं विन्यस्य देहल्यां वास्तुप्रसासनार्धनात् ॥ ४५ ॥ स्तरोऽशतः प्राम्बदुपविश्यायमर्मवेत् । शुद्धीः पश्च विषायाष तिलकी पुष्पशेखरः ॥ १५॥ शकिं च प्रथिवी पीठं सस्वादिगणपहजे । अष्टौ तु परितः शक्तीस्त्र्यक्षं तन्मूर्तिनामभिः ॥ १७ ॥ मर्यादितः समभ्यर्च्य देवमावास पूर्ववत् । हदादीन्यनलायेषु नेत्रं च पुरतो यजेत् ॥ १८ ॥ असं दिक्वत्र मध्येपु विन्यस्याभ्यर्च्य पूर्ववत् । अादिमिनिवेद्यान्तं मूलार्जुहुयादपि ॥ १९ ॥ क्षेत्रस्यपतइत्याचायटोवरशताहुतीः । हुत्वाव परिवारांस्तु न्यसेत् हारि कपालिनम् ॥ ५० ॥ धलिन चाह भूतास्तु लोकेशस्थानगाः कमात् । ोकेशतस्यरूपांसाननगमिचराविकान् । ५१ ॥

·૫૦ इंशानशिवगुरुदेवपद्धता अग्रे तु वाहनं श्वानम् ओं सारमेयाय नमः । वीरविनेश्वरावपि। मातृश्य बलिपीठं च विन्यस्थात्र हुताशने ॥ ५२ ॥ क्षेत्रस्यपतइत्याद्याज्जुहुयात् समिदादिकम् । अथ द्वितीयदिवसे क्षेत्रचण्डं तु पूर्ववत् ॥ ५३॥ विन्यस्यैशे तु निर्माल्यैर्वटुकायं तमर्चयेत् । (तथैव) गोपुरद्वाःस्थौ सौम्यमुग्रं च विन्यसेत् ॥ ५ ॥ बलिपीठं च विन्यस्य मूलागर्जुहुयाद् घृतम् । जयादिभिस्ततः प्राग्वत् प्रायश्चित्तैश्च पूर्णया ॥ ५५॥ हुत्वा स्विष्टकृता चामिं विभज्यात्मनि योजयेत् । ध्वजांश्च विसृजेत् प्राग्वद् दक्षिणायं च दापयेत् ॥ ५६ ॥ विभवं कल्पयेत् कर्ता नित्यपूजादिसिद्धये । तिसो रात्रीरतीत्याथ कलशैरुपपचितः ।। ५७ ॥ अष्टोत्तरशतान्तैस्तमभिषिञ्चेदं यथापुरम् । क्षेत्रेशमेव संस्थाप्य दृष्टादृष्टफलोदयात् ॥ ५८ ॥ भोगांच्छूियं यथायोग्यं जयं पुत्रांच विन्दति । क्षेत्रपालप्रतिष्ठाधिकार। नित्योत्सवे क्षेत्रपतेः प्रातरन्नमयं स्मृतम् ॥ ५९ ।। पिष्टलिङ्गं तु मध्याहे पुष्पलिङ्गं निशामुले। हैमाघन्यतमा प्राग्वदुत्सवप्रतिमा भवेत् ॥१०॥ वादित्रगीतनृत्सबर्बलियात्रां प्रकल्पयेत् । छत्रायविभवैश्वाथ द्वास्थौ शलिकपालिनौ ॥ ६१॥ चत्वारोऽत्र चतुर्दिक्षु निषादाकारभीषणाः । कृष्णाकल्पाः कृष्णवर्णाः पूज्याधापेषुपाणयः ॥ १२ ॥ अर्ध्यावद्रिचरो राजा कपाली च महात्मना । अनलाथा बाहनं च वीरभद्रगणाधिपौ ॥ १३ ॥ १. 'सस.पाठ:.

·पासवविषित] सत्चराधेपष्टितमः पटलः मातरः क्षेत्रचण्डश्च स्थितस्तेभ्यो बलि क्षिपेत् । गोपुरद्वारि सौम्याय चोप्राय च बलिं क्षिपेत् ॥ ६४ ॥ बहिनिर्गत्य पीठाने स्थित्वा त्वामन्त्रयेद गणान् । ये समस्तं जगद् व्याप्य तिष्ठन्ति वलिकाक्षिणः ॥१५॥ क्षेत्रपालगणाः सर्वे गृहन्तु बलिमाहृतम् । इति। ततोऽष्टदिक्षु पूर्वोक्ता हेरुकाद्याः स्थिताः क्रमात ॥ ६६ ॥ तेभ्यो निक्षिप्य तु बलिं पीठस्य परितः कमात् । स्थित्वा षोडशं भूतेशाः क्षेत्रसेनश्च मध्यतः ॥६७ ॥ अपरोऽयापवश्चन्द्रमूर्तिरीशान एव च । उप्रश्चाप्यूर्वबाहुः स्यादृषभस्त्वभवस्तथा ॥ ६८ ॥ पीठस्य परितस्त्वेतेऽतश्चोर्चे पद्मपत्रगाः । असंभवोथनूजन्मा एकदंष्ट्रस्ततः परः(१)॥६९ ॥ ऐरावतो बोधबलधौषधेशो जनप्रभः । अस्संभवक्षेत्रपालसेनसंज्ञश्च मध्यमः ॥ ७० ॥ नित्योत्सवे विधिश्चैष तुल्यश्च स्यान्महोत्सवे । विशेषः सारमेया ध्वजमुच्छ्रित्य पूजयेत् ॥ ७१ ॥ ओं सारमेयाय नमः। ओं कुक्कुराय नमः । ओं क्षेत्रपालवाहनाय नमः इति । लोकेशस्थानमूर्तीनां बलिदानादनन्तरम् । ओं प्राचि क्षेत्रपालस्य येभूता वै पुरम्सदः ॥ ७२ ।। इत्यायैः पूर्ववन्मन्त्रैम्तत्तहिक्षु बलिं क्षिपेत् । ततस्तृतीयहारायां हेरुकाद्या वृतेर्बहिः ।। ७३ ।। चत्वारस्तु प्रतिदिशं खितास्तेभ्यो बलिं क्षिपन । कम्बली च खरो गन्धप्रियो घण्टारवस्तथा ॥ ७४ ॥ कारमर्तिधण्डश्व छन्दचारी जटाधरः । सघरमुखरो मोहडारी उमयस्तथा ॥ ५ ॥ मा.पा.

·ईथानशिवगुरुदेवपद्धती लिया डामरो दस्कृति व णमयस्तत्त्वचित् तथा । अब मूर्तिदन्तुरश्चैव धनपालश्च नन्दकः ॥ ७६ ।। परान्तकच फटकारी बर्बरो भवनन्दनः । महावलच यक्षेशो राक्षसो लम्बनस्तथा ॥७॥ वनरक्षश्च शुम्भश्च षड्भुजः सदसस्पतिः । एतेषां तु बलिं क्षिप्त्वायो/यां दिश्यषस्तथा ॥ ८ ॥ हरसेनः स्थितः पूज्यस्ततश्च क्षणदाचरः । सर्वेषामपि तारायचतुर्यन्तैः स्वनामभिः ॥ ७९ ॥ नमोन्तमर्चनं तु स्याद् बलिदानं तथैव च । एते महाबलाः सर्वे क्षेत्रेशाः क्षेत्रपोपमाः ।। ८० ॥ पूजिताः सर्वकामांश्च दयुरेकैकशोऽपि च । एतेषां च बहिर्विक्षु यथपूर्वमनुक्रमात् ॥ ८१ ॥ ऐन्यां दिशि गणा ये तु वज्रहस्ता महाबलाः । इत्यादिमिर्यथापूर्व मन्त्रैस्तु विकिरेद् बलिम् ॥ ८२ ॥ अबोद्दिष्टविनान्ते तु तीर्थयात्रां यथापुरम् । संकल्य्य तत् समाप्याप स्नपयिनोपपचितः ।। ८३॥ विसृज्य तु गणान् सर्वान् सन्धिदेवांश्च पूर्ववत् । दक्षिणांश्च प्रदेयानि दत्त्वानाचं च पुष्कलम् ॥ ८४ ॥ दृष्यष्टफलं सर्व विशिष्टं स्वेटमुच्यते । इति क्षेत्रपालस्य तन्त्रं यथावत् प्रतिष्ठादिकं यत् क्रमादुत्सवान्तम् । निरूप्यागमानत्र संक्षिप्य गीतं तवं समस्तं च चैवानुसारात ॥८५३॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिमागे क्रिबापादे क्षेत्रपालतन्त्रपठलः, षष्टितमः। अथकषष्टितमः पटलः । अौषधीषु पकासु श्रावणेऽश्वयुजे तथा। पोरे वा फाल्गुने मासे नवनवेषमिष्यते ॥१॥ -- १. तिक.पाः १. 'विकारा' म.पाठ:.

·नवाधिकार उत्तरार्षे एकपष्टितमः पटलः । .४७ तत्तदैवतनक्षत्रे प्रामकर्ता महीभृताम् । अनुकूललिमादावरार्पणपूर्वकम् ॥ २ ॥ लवनाथै सुलमादावखयात्रापुरस्सरम् । तूर्यगीतादिनिर्घोषैः स्नातैः कर्मकरैर्गुरुः ॥ ३ ॥ लवित्रपाणिभिः शुक्लवसमैः सह लमके । क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य दध्यनेन बलि क्षिपेत् ॥ ४ ॥ सोमाय चौषधीभ्यश्च पृथिव्यै क्षेत्रपाय च । लवित्रमिना शस्त्रेण प्राङ्मुखो वायुदङ्मुखः ॥५॥ प्रथमं लवनं कृत्वा शाख्यादीनामनन्तरम् । मुद्रमाषादिकं चैव मुष्टिपासं समाहरेत् ॥ ६॥ मोषधीनां ततो भारान् फलानि व्यञ्जनान्यपि । इक्षुमूलानि चान्यानि वहेयुः कर्मचारिणः ॥ ७ ॥ कुर्याद् गीतादिनिघोंपैयामादेस्तु प्रदक्षिणम् । आलयस्य च नीत्वान्तः पठन्ति स्वस्ति सूक्तकम् ॥ ८॥ द्विजाः शकुनसूक्तं च किरेयुः कुसुमाक्षतान् । पागेव तु कृते पिष्टैमण्डपे स्वस्तिकाम्बुजे ॥९॥ हैमाचन्यतमं कुम्भं तन्मध्ये विनिधाय तु | समापूर्ण जलैः पूज्यः सोमस्तत्रौषधीश्वरः ॥ १० ॥ मजलाहुरदीपायैः परितः समलकृते । तस्मिन् कणिशपुजं तु निषायेष्ट्रा यथाविधि ॥ ११ ॥ सुप्रभाल्यां श्रियं देवी यजेत् सर्वोषधीश्वरीम् । ततस्तु सुविलिप्ते तु कोष्ठागारे स्वलस्कृते ॥ १२ ॥ . धान्यसंग्रहणं कुर्याज्जामित्रे देवमन्त्रिणः । मन्दोदवे तदंशे चाप्युवेले बरुणालये ॥ १३ ॥ ततस्तु शालिकणिनेः सविस्वाश्चत्वपल्लवैः । सेन्द्रवल्लीलताबद्धैरलकृत्यालयादिकम् ॥ १४ ॥ उलूखलं च मुसलं शूर्पप्रस्थादिक तथा । स्वलवामियोंषिद्रिः संसाध्यामान मुतण्डुलान् ॥ १५॥ क.पा.

·ईशानाधिवगुरुदेवपनावी संक्षाल्यानेण संस्कृत्य नैवेचं चरुपाकवत् । नवाक्षतांश्च प्रक्षाल्य धवलानखमन्त्रतः॥११॥ गुलक्षीरमधून्मिश्रान् मूलाङ्गैरभिमन्त्रितान् । सुमुहूर्ते तु सम्प्राप्ते तण्डुलांश्च नवं चरु ॥ १७॥ सूर्यविनेशयोः पूर्व देवायाय- निवेदयेत् । परिकारसुरेभ्यश्चाप्यमौ साज्यं जुहोति ॥ १९॥ मूलेनाष्टोत्तरशतं मूर्त्यानां दशांशतः । तण्डलैश्च नवान्नेन चौषधीभ्यः स्वनामतः ॥ १९॥ सोमाय सुप्रभायै च हुस्वा पूर्णा जुहोति । तच्छेषतण्डुलान् दधान्नृपादिभ्यो यथाक्रमम् ॥२०॥ आचार्याय च शिष्येभ्यो विप्रेभ्योऽर्थिय एव च। लिङ्गिभ्यः परिवारेभ्यस्ततो भूतब िक्षिपेत् ॥ २१॥ नवनवेचाधिकार। कार्तिक्यां पौर्णमास्यां तु कृतिका विशेषतः । कुर्याद् दीपोत्सवं शम्भोरन्येषां चामुरद्विषाम् ॥ २९॥ तददाश्वयुजे कृष्णपश्चदश्यां तु फाल्गुने । प्रोक्तमुत्तरफल्गुन्यां विषुवे चायनद्वये ॥ २६॥ पौषे पुष्येऽथ चित्रायां चैत्रे चन्द्राग्निदैवते । वैशाखे चापि कुर्वीत महोत्सवदिनेष्वपि ॥२४॥ समाहाद् वाथ पश्चाहात् पूर्व कृत्वाइसणम् । दीपवृक्षास्त परितः ससारान्च्छोमनानुजून् । १५. प्रासादकण्ठतुल्याचान् द्वित्रहस्तान्तरलिहीन् । उच्छ्रित्य हाराबाये तेषामनिवेशितः ॥ २६॥ वंशानुवंशवन्यापैलपोर्खाच्छादनान्वितम् । कीलयेत् तेषु कीलांस्तु द्वादशाहकान्तरान् ॥२०॥ विपक्षका( दिद्रि)जगतीरुद्रनन्दर्षि साम्भिवान् । मुल्यामुख्यादीनि पान्तदीपमालावलम्बनात् ॥ २८

·उत्तरा एकपरितमः पटक।
तावन्ति दीपमालानां तलानि स्युर्यथाक्रमम् ।
ध्वजस्थाने प्रधानं तु दीपवृक्षं ध्वजोनतम् ॥ २९ ॥
उच्छ्त्यि तस्यामूलाग्रं दीपमालास्त कारयेत् ।
तस्य वड्यादिकोणेषु सप्तसप्तकरान्तरम् ॥ ३० ॥
करवा कूटचतुष्कं तु तोरणाबरलकृतम् ।
तेषु कुण्डानि कृत्वा तु पुण्याहं चैव कारयेत् ॥ ३१॥
पूर्वेधुनिशि देवाने वालकास्थण्डिलेऽनले ।
संस्कृते पञ्चसंस्कारैः पलाशसमिधो घृतम् ॥ १२ ॥
धीरं चरुं च भूलानममिर्जुहुयात् क्रमात् ।
पूर्णा च हुत्वा गायाया व पूर्वोत्तरे ततः ॥ ३३ ॥
शालिस्थण्डिलपमें तु शरावाणि नव न्यसेत् ।
पृषक प्रस्थाज्यपूर्णानि सदशानि प्रदीपयेत् ॥ ३ ॥
हृदयेन तु तबही वामादिनवशक्तिमिः। ::
पता जयादिकं हुत्वा प्रायश्चित्तैर्जुहोति च ॥ ३५ ॥ .
कृत्वा स्विष्टकृतं पश्चाद् दीपवृक्षस कौतुकम् ।
बीयाद् गीतनृवादियघोषपुरस्सरम् ॥ ३६ ॥
प्रातनित्यं समाप्याथ सविशेष शिवं यजेत् ।
तसो महाशरावं तु त्रिव्येकं शिवपूजितम् ॥ ३७॥
श्रेष्ठादिकं दीपवृक्षाधरस्वारोप्य पूरयेत् ।
तेन वाब तैलेन तस्मिन् वर्ति च निक्षिपेत् ॥ १८ ॥
पशापटपलेबनवैः श्रेष्ठादिकैः कृताम् ।
कोणमण्डपकुष्णेषु स्वण्डिलामि विभज्य तु ॥ ३९ ॥
निपाव चानलायेषु असावीनीश्वरान्तकम् ।
पासवरसम्पर्क समिषध नृतं बरुम् ॥ १० ॥
दुत्वा वापतरोर्मूले पूर्वयेत् तु सदाशिवम् ।
भएकवत बसावीपवृक्षस्य मलतः ॥ ७ ॥

·देवानशिगुरुवपद्धती पूर्वगीतादिनिविदपिज्ज्वलनकर्म तत् । निवेद्यं तु शिवायाच लब्धानुनखतो गुरुः ॥ १२ ॥ प्राग्ज्वालितान्छक्तिदीमानेकीकृत्य क्रमेण तु । मनोन्मनीशरावस्थान् नीत्वा दीपतरोरधः ॥ १३॥ सातः शुक्राम्बरः शुद्धः सुवेषः परिज़ास्कः । शक्तिदीपं गृहीत्वोर्ध्वमारोहेद् दीपपादपम् ॥ १४ ॥ तदनस्थमहावा शक्तिदीपं नियोजयेत् । ततः प्रारभ्य सर्वास्ता दीपमालाः समन्ततः ॥ ४५ ॥ प्रमूतविन्धवाव्या ज्वालयेयुः क्षणादिव । प्रासादानेषु सर्वेषु परिवारालयेषु च ॥ १६ ॥ मण्डपेषु च सालेषु प्रभूतस्नेहपूरितान् । दीपान् प्रज्वाल्य संपूज्य गीतवाद्यादिमलैः ॥ १७ ॥ उत्सवप्रतिमापूर्वयात्रां प्राग्वत् प्रवर्तयेत् । कृत्वा प्रदक्षिणं सर्वदीपानामालयाद् बहिः ॥ ४८ ॥ चलतेव प्रदीपेषु पञ्चकृत्वस्तिरेव वा। अन्तः प्रस्य देवेशं ततो भूतबलिं क्षिपेत् ॥ ४९ ॥ इत्थं कृत्वैकरात्रं वा त्रिरात्रं पञ्चरात्रकम् । सप्तरात्रान्तकं नीचकनिष्ठाद्युत्तमोत्सवे ॥ ५० ॥ दिवा विशेषपूजां च कल्पयेत् प्रतिवासरम् । यात्रां चैव यथापूर्व प्रामादस्तु प्रदक्षिणम् ॥ ५१ ॥ ततस्तु तीर्थयात्रान्ते संपनं चोपपत्तितः । रुत्वा तु दक्षिणां दद्यादनाचं चाप्यवारितम् ॥ ५१ ।। एवं दीपोत्सवं मक्त्या ये वा पश्युन्ति मानवाः । तेपीह मोगान् संप्राप्य स्वर्ग यान्ति (विरेप निरेन)सः ॥५॥ यदि पक्रसहसाणां सहमाणि' भवनिलह । भाब असणस्तुल्यं वक्तुत्वं च बहस्पतेः ॥५४॥ .

·उत्तराः द्विषष्टितमः पटलः । तथाप्येकमदीपस्य फलं वक्तुं न शक्यते । दीपोत्सवादौ दीपानां फलं वक्तुं कुतः क्षमम् ॥ ५५ ॥ इति तन्त्रेषु तथैव चोदितो नवनैवेद्यविधिः प्रदर्शितः । प्रदीपकस्मोंऽपि च कृत्तिकादिकः शिवस्य सर्वद्युसदां च सम्मतः ।। इति श्रीमदीनानशिवगुरुदेवपद्धतौ सिद्धान्तसारे उपरिभागे कियापादे नवनैवेद्यकृत्तिकादि- दीपपटल: एकषष्टितमः॥ अथ द्विषष्टितमः पटलः । साधकाचार्ययोश्चापि दीक्षितानां द्विजन्मनाम् । संस्थितानां तु सर्वेषामन्त्येष्टिः कथ्यतेऽधुना ॥१॥ सरिख्यतो वा मृतस्य जपेत् कर्णेऽथ दक्षिणे । भायुषः प्राणमित्यादीन् मूलेन प्रथितान् क्रमात् ॥ २॥ परेयिवांसमित्याज्यं हुत्वा तत्स्वीकृतानले । केशान् विमुच्य सपयेच्छिष्यः पल्यथवा सुतः ॥ ३ ॥ भास्ये हिरण्यं प्रक्षिप्यं समाच्छाद्याहताम्बरैः । इदंवा वनेणेति यावत् । वर्मेणाहुष्टयोद्ध्वा घृतदध्यक्षतांतिलान् ॥ ४॥ उदकुम्भ हिरण्यं च पूषात्वेत्यप्रतो नयेत् । बंशदादिरचितां सुदृढां शिविकां नवाम् ॥ ५ ॥ भाच्छाब रकवासोमिलजमालाबलकुकृताम् । दर्ममालापरिक्षितां स्वास्तीर्णामपिरोप्य तु ॥ ६ ॥ मत्र शिष्यादयः माताः प्राचीनावीतिनस्तु ते । गोद्रेकवसनाः सर्वे बहेयुः शखजापिनः ॥ ७॥ ज्वलन्तमामि पात्रेभ्यो गृहीत्वा पुरतो ब्रजेत् । मामादेर्वाचतो दूरे नबादेस्त समीपतः ॥८॥ त्रिमाग(नेन याने) मार्गस्व शिविकामवतार्य तु । मेराची परितो.बासास्ते पान्तु मन्त्रतः ॥९॥ पापी.पाठ ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती सधेन चापि वामेन पर्य: री)युस्तत्सुतादयः । अप नः शोशुचदयात्स्वसिद्भिर्वादयन्तु च ॥ १०॥ नीयमानं पुनस्त्वायुर्विश्वाधादवलोक्य तु । गच्छेयुर्वाहकाः सौम्यास्तान् निवार्य पुनर्नयेत् ॥ ११ ॥ शुद्धायामवनौ शावी शिबिकामवतार्य तु । चितां याम्योत्तरायामां खात्वा वस्ववटं भुवि ।। १२ । द्विचतुष्करंविस्तारिदी(क्षा) दक्षिणतः प्लवाम् । उदचिताया वेदानं कुण्डं कृत्वैकमेखलम् ॥ १३ ॥ तन्मृदो तस्य वायव्ये वेदाभं स्थण्डिलं तु तत् । हस्तमात्रं षडंशोचं सुलिप्तं तत्रयं भवेत् ॥ १४ ॥ तत्सुतो वाथ शिष्यो वा स्नातः संस्करणे णो)चितम् । प्रादक्षिण्यं ततो गत्वा सचिवे स्थण्डिलस्य तु ॥ १५॥ उदमुखस्तूपविश्य संहारन्यस्तविग्रहः । सकलीकृत्य चात्मानं सा(ध ! दायित्वास्त्रवर्धनी ॥ १६ ॥ तोयैः प्रोक्ष्य तत्सर्वं चितेरैशे तु मण्डले । मतं पाशुपतं तत्र वर्धन्यां विकिरोपरि ॥ १७ ॥ कृत्वामितिकोष्ठानि चितायां पन्चकोष्ठकैः । पृथ्व्यादीनां तु तन्मध्ये पार्थिवे पञ्चकोष्ठके ॥ १८ ॥ ब्रमाणं पूजयेत् पश्चादप्तेजोनि(खिला लखा)नि तु । पृथक् कोष्ठचतुष्केषु मरुद्रक्षोभिशूलिनाम् ॥ १९ ॥ विष्ण्वायांश्चतुरश्चेष्ट्वा स्वाशाकोष्ठेषु लोकपान् । समस्त्राणि चतुर्दिक्षु व्युत्क्रमेणाभिपूज्य तु ॥२०॥ स्थाण्डिले तु विलोमेन धर्मवामादिका यजेत् । सस्मिस्तु सतिलं भस्म विकीर्य शिवमर्चयेत् ॥ २१ ॥ कुण्डे तदमौ सशिवे हुत्वा पूर्णी जुहोति च । काष्ठकीलानधोवक्रान् रक्तसूत्रनिवेष्टितान् ॥२२॥ अप्रदक्षिणमशेण वहिकोणादिषु न्यसेत् । एघोभिर्गर्तमापूर्य कुशपुष्पतिलाक्षतैः ॥ २३ ॥ ३ . 'त', १. 'ता', ३. स्त' ख. पार..

·उत्तरा द्विषष्टितमः पटलः । विकीर्यास्त्रेण सम्राज्य विपरीताम्बरावृतम् । मुद्रोमयजलैः पूतं स्थापयेद् भस्मनापि च ।। २४ ॥ आच्छाचाहतवासोभिः कुण्डोपान्ते निविश्य तु । तदेहे धारणाशुद्धे संहारिण्या तु मुद्रया ॥ २५ ॥ तचैतन्यं तु युजीत तन्नामानं नमान्तकम् । विचादेहं निरूप्यास्य कास्यहृन्नाभिगुबकाः ॥ २६ ।। अतीतायाः कलाः पश्चाद् विद्यातत्त्वं च विन्यसेत् । शक्तिं शिवं च विन्यस्य चैतन्यस्थितये ततः ॥ २७ ॥ मूलेनाज्यं शतं हुत्वा निवृत्यादिकलाः क्रमात् । बडौ नियोज्य सम्पूज्य शिवाद्यावाहनादिकम् ॥ २८ ॥ ताउनं चैव विशेष चैतन्याकर्षणादिकम् । जन्माधिकारभोगान्तां सातशुद्धिं च निष्कृतिम् ॥ २९ ॥ तिरोधानं पाशभेदं मर्दनं वर्तुलीकृतिम् । देहं कारणपादान(!)माधिकारार्पणं तथा ॥ ३० ॥ बैतन्यस्य शिव योगं कृत्वा कर्म समाप्य तु । चिती याम्यशिरस्कं तमारोप्याच्छाब चेन्धनैः ॥ ३१ ॥ सपलीकस्य तत्पत्नीमियं नारीति शाययेत् । बारेषु इम प्रक्षिप्य मैनमग्न्यादिमन्त्रतः ॥ ३२ ॥ सन्दीपयेत् तु संसृष्टिकुण्डस्थेनैव वहिना । ज्वलत्यमौ शिरस्यस्य पूर्णी चानेन पातयेत् ॥ ३३ ॥ इति। त्वमग्ने दक्षिणकलः कालेनैवोपपातिताम् । गृहाण मन्त्रसम्पूतां शाव्यामेनां महाहुतिम् ॥ ३ ॥ मैनमन्यादिना वीक्ष्य ! )क्षेहतयत्पूर्वकेण च । सूर्य ते चक्षुरिस्याचाः षडचः प्रजपेदपि ॥ ३५ ॥ होता य एतस्य पथ आज्य त्वा नाहुतीः । सुलसुबौ सावधोवको बहौ निक्षिप्य कर्करीम् ॥ १५ ॥ 'पोर', ३. 'या' न. पाठः, :

·चालशिवगुरुदेवपद्धती सालाबामसनिहितां प्रामयनप्रदक्षिणम् । सिक्त्वा तत्सलिलैः खातः पूर्वस्थाने विनिक्षिपेत् ॥ १७ ॥ शरीरे भस्मसाझते पृष्ठतोऽनवलोकयन् । गत्वा धातापुनात्वा(द्याः ? धैः) स्नात्वा तीरे कुशास्तृते ॥ ३८॥ सन्यजानुं निधायायमेतत् ते इति नामतः । उदकस्याञ्जलिं दद्यान्मन्त्रैरेमिस्त्रिाभिः क्रमात् ॥ ३९ ॥ ओं हां शुद्धात्मन् ईशो भव स्वाहा । ओं हां शुद्धात्मन् सदाशिवो (भव) स्वाहा । ओं हां शुद्धात्मन् शान्तो भव स्वाहा । इत्युक्तमन्त्रनामान्तैः कुर्युस्तत्रोदकक्रियाम् । ततः स्नात्वोद्वयाबेन समुपस्थाय भास्करम् ॥ १०॥ स्थले बिलिप्से दर्भेषु बलिं तु स्वाख्यया क्षिपेत् । संस्कर्तृपूर्वकाः शिष्यपुत्रपल्यादयोऽपि च ॥ ११ ॥ उपवासं प्रकुर्युस्ते भूमौ च शयनं निशि । आदशाहं तदाशौचं सकृद्रक्तं दिवैव तु ॥ १२॥ अनभ्यार चारागताम्बूलादिविवर्जनम् । अ(मनु)यानादिकं कृत्वा स्पर्श वास्य गुरोयदि .१३॥ लानमात्राद् विशुद्धः स्याद् वाहकापालिवासरात् । दिनैस्तु दशभिर्मातृ(पित)मातृमुतादयः ॥१०॥ शिष्यावापि विशुध्येयुः स्नानमात्रात् परो जनः । चतुर्षे पञ्चमे वाहि नवमैकादशाहयोः ॥ १॥ दीयमानं तु यच्चद्धं नवमाद्धं प्रचक्षते । पूजादिकं तदर्थं तु कुर्युः सर्वेऽस्य बान्धवाः ॥ १५ ॥ अस्प्नां सम्बयनार्थ तु तृतीयाय कर्करीम् । मापूर्व पयसा चाद्विस्तस्मिनस्थीनि निक्षिपेत् ॥ ७ ॥ तद् गङ्गादिषु तीर्थेषु निखने वाव निक्षिपेत् । नेवायदेहिकापेक्षा मुमुक्षोरिह वियते ॥१८॥ .

·सत्तरा द्विषष्टितमः पटलः । . बुमुक्षुबेन्मृतस्तस्य संस्कारोकियोच्यते । मा दशाहात् प्रतिदिनमेकोचरविवृद्धितः ॥ १९ ॥ तमामयुक्तमूलेन देयं स्यात् सातेलं जलम् । अन्तर्दशाहं श्राद्धीनि देत्त्वाकादशे दिने ॥ ५० ॥ उपलिप्य मठान्यन्तः स्नात्वा संसाध्य चौदनम् । विशिष्टं ब्रामणं त्वेक वरयित्वा शिवा(मज्ञ)यो ।। ५१ ॥ निमित्तायेति सहरप्य पादशौचादिपूर्वकम् । उत्तराभिमुखं दर्भेषूपवेश्यामिपूज्य च ॥ ५२ ।। स्थाण्डिले लौकिक वहौ विपरीत परिस्तुते । अपूपन्यजमानाचं न्यसेत् परिधिवासतः ॥ ५३ ॥ प्रणीतान्तं कर्म कृत्वा याम्येऽग्नर्मण्डले कुशान् । निक्षिप्य दक्षिणामांस्तु तेषु पात्रं तु सादयेत् ॥ ५५ ॥ तस्मिन्नार्य सलिलैः कूर्चमन्तर्निधाय तु । आम आगच्छतु प्रेत इत्याधात् स्यात् स्वधाग्रहः ॥ ५५ ॥ इमा स्वषां ते प्रेताय गृहामीत्यन्तकं वदेत् । लियां निमित्तभूतायां बीशब्दान्तमुदीरयेत् ॥ ५६ ॥ सर्वन तु यथाप्रेता? ते)प्रेतायें चैवमादिकम् । विलोऽसि सोमदेवत्यात् तिलांध मधुवाततः ॥ ५७ ॥ मधु च प्रक्षिपेचाथ सोमस्यत्विंपिरादितः । साहुलीमिः संशोध्य यत्किञ्चिायतदुद्धरेत् ॥ ५८ ॥ अबेष्टावन्दशकानेराधान्तनिधाय तु () । शनोदेवीरिति स्पृष्ठा संपूज्याच्छादयत् कुशैः ॥ ५९ ॥ आयाहि प्रेत इत्याबाद् दक्षिणाभिमुखस्तु तम् । दवद् रयिं मयि पोषोक्त्यास्मिन्यवाहयेद् द्विजः ।। ६०॥ मोमेकोदिटकनावे प्रेताय क्रियतां क्षणः । इत्वं सदर्भपाणिम्या सदक्षिणकरं सचेत् ॥ ११ ॥ १. 'बम्'. । 'वीरमाध्य इनि' स. पा.. 'स' ·ईशानमिवानेवपत्ती क्षणं कुर्याम् यो समिति स च घूयात् ततो खदेत् । प्राप्नोत्विदं मांति प्रामवानीति सोऽपि च ।। ६२ ।। ततः सदमें हस्तेऽस्य दत्त्वाम्भोऽथ स्वधामपि । उदृत्य दद्यात् प्रेताय स्वधानमइति ब्रुवन् ॥ ६३ ॥ जलं चाथायेचैनं ततः ससिकतांस्तिलान् । किरदपहता आयाद् रक्षायै सर्वतोऽपि च ॥ ६ ॥ उदीर्तामवरायेन प्रोक्ष्य भोजनमाजनम् । तत्रैकवचनान्तः स्यान्मन्त्रः स्त्र्यम्तो भवेत् सियाः ॥६५॥ तदनु उद्धृत्यामौ करिष्यामीत्युक्तः काममुद्भियता- काममा कियतामिति वदेत् , अथामिमुखा(त् ! न्त) कृत्वा पकादिकान्युपाक- मेणाबोक्य व#रमियोत्यामिधार्य तेषु तिलान् विकीर्यावोक्ष्य ततोऽमान न्यातिमिर्तुत्वा दामुपस्तीर्य सर्वस्मात् सकृत् सकदादायामिषार्य (दोषि- तो दक्षिणतो) भस्ममिधानहारान् निरुव तेषु जुहोति प्रेताबामुष्मै नमान च स्वाहा । अभय कन्यवाहनाय स्विष्टकृते स्वधा नमःशिवाय स्वाहेति रिस धारोमः । तथैव व्यातिभिर्दुवा परिषिचतु, भूपदीपा(दि)मिमा नमस्कारान् विना (मापश्शु! अपूपशु)दानदधिक्षीरफलबहुढं निमिडावा ब्रामणं भोजयित्वा तद्भुतशेषेण अमेदिक्षिणतो चलिणापुन तिवमया ज्यात पिण्डमनेन दबात् । ओम् अयमोदनः कामदुषोऽस्त्वमन्योभीर माणः सुरमिः सर्वकामी स लोपतिष्ठत्वजरो नित्यपूतः स्वषां दुहानस्त्वपवान् नस्तर्पयतु भमुष्मै प्रेताय पिण्डमुपतिष्ठस्विति । सबै वहन्तीराधेन सेचयेत् स्वषयाख्यया । तहस्तावसेकाय तस्मै दद्यात् तु दक्षिणाम् ।। ६६॥ यद् यत् सदुपयोगि स्यात् गृहक्षेत्रधनादिकम् । माणापं च तत् सर्वममुष्मै संप्रदाय तु ॥६॥ क्षिप्त्वा पिण्डं तु नां वा स्वाला पुण्याहमाचरेत् । अबारितं तदना दत्त्वा चोपवसेत् स्वयम् ॥२८ संस्कृत्य चैकोदिष्टान्ते तथा संवत्सरे । विधु चोपासेत् कर्ता मुम्बीवासरेऽहनि ।। ९९ ॥

·परमाधिकारः] उत्तरादिषष्टितमः पटलः।
एकोदिष्टं विधायैवं सोदकुम्भ तु भोजनम् ।
एकोदिष्टविधानेन दबाच प्रतिवासरम् ।। ७०॥
मा(से: स्ये)क मासिकं तद्वत् त्रैपक्षं च त्रिपक्षके।
प्रतिमासं तथा श्राद्धं पिण्डानपि च निर्वपेत् ॥ ७१॥
न्यूनपाण्मासिकं चाथ न्यूनसंवत्सरं तथा ।
मासिकान् द्वादश भादैः ++ पिण्डांश्च षोडश ।। ७२॥
दयात् संवत्सरान्ते तु सपिण्डीकरणं स्मृतम् ।
तत्र सहस्स्य पूर्वेपुर्विशिधान् वरयेद् द्विजान् ॥ ७३ ।।
स्नात्वाम्यस्मिन्दिने भक्तं सापूपव्यन्जनादिकम् ।
संसाध्य शुचिभिः स्नातैः ब्रामणैश्वरुपाकवत् ॥ ४ ॥
दक्षिणोचरयोः कृत्वा स्थण्डिले गोमयाम्बुभिः ।
स्वामि दक्षिणतस्तद्वदुत्तरे लौकिकानलम् ।। ७५ ॥
आदाय विश्वेदेवार्य ब्रामणौ प्राक् निमन्व्य तु ।
पावशौचादिकं कृत्वा प्रामुखावुपवेशयेत् ॥ ७६ ।।
क्षणं कृत्वा सदर्भेषु लिप्त्वाम्मस्तत्करेष्वध ।
सवाम्बुनार्थे संपाष सुधा स्मृत्वा तु निक्षिपेत् ॥ ७७ ॥
विम्यो देवेभ्यः स्वधा नमः स्वाहेति । तदनु
निमिचर्य द्विजं योग्यं वरयित्वा तु पूर्ववत् ।
पित्रे पितामहायाथ तपित्रे च द्विजास्त्रयः ॥ ७८ ॥
बी चेन्मात्रे च तन्मात्रे तन्मात्रे च द्विजत्रयम् ।
सर्वे शतांचारसंपचाः शिवतत्पराः ।। ७९ ॥
सात् संपूज्य तदनाचं विषा सबै विभज्य तु ।
ऐवाचकल्पितं यत् तत् पाने क्षिप्त्वामिपार्वतु ॥ ८ ॥
भनाइहस्साभ्यां विवदेवेम्य इत्यपि ।
स्मान्त पचाव भानावरीतमबहन ॥ ८१ ॥
ततनिवासाहताचेन किरेन ससिकतास्तिवान् ।
उदारनामवस्तः पिसरपन्दसंयुतान् ॥ ८२॥

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती प्राग्वत् स्थानान्यवोक्ष्याथ लौकिकामेस्तु दक्षिणे । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पृथक् पात्राणि सादयेत् ॥ ८३ ॥ सर्व पकमुदर न्यस्येत् पर्यमिकरणं चरेत् । सादितेष्वथ पात्रेवु पित्रादिभ्यः स्वधां क्रमात् ॥ ८ ॥ कृत्वा तिलोऽसीत्यायेन तिलान् प्रक्षिप्य पूर्ववत् । मधुबातेति च मधु सोमस्य विषिरादितः ॥ ८५ ॥ पिष्टावेषो दन्दशूकान् त्यक्त्वा(१) पूर्व यथोदितम् । आम आगच्छन्तु पूर्वेण पित्राधाख्यापुरस्सरम् ॥ ८६ ।। स्वधाकृत्वा चाभिम(व्येत् ! व्य)शन्नो देवीरिति स्पृशेत् । संपूज्य दभैंराच्छाद्य धौतपादान् द्विजांस्तु तान् ॥ ८७ ।। पित्राधान् दक्षिणतः प्रेतार्थमपि चोचरे । दर्भासनेषूपवेश्य सर्वोस्तानुत्तरामुखान् ॥ ८८ ॥ प्राग्वदमौ करिष्यामीत्युक्तैरुक्तस्तथेति च । परिधानामि याम्येऽमाविद्धत्वामिमुखान्तरम् ॥ ८९ ॥ पञ्चावत्तं मुवेणाज्य मन्त्रैरेभिर्जुहोति च । न्याः प्राची संभवन्तीत्यादिः प्रथमः । अन्तर्दधे पर्वतैरित्यादितिीयः। भन्तर्दधे ऋतुमिरित्यादिस्तृतीयः । यन्मे मातेत्यादिश्चतुर्थः । यद्वस्तप्यादमि- स्यादिः पञ्चमः। अपूपमएधा कृत्वा सोमायेत्यादिनांशतः ॥ १० ॥ अभिरम्बन्तमूतये यदमे कव्यबाहन । त्रि(मि)र्तुत्वा त्रिखण्डानि सुचमादाय वै ततः ॥ ९१ ॥ बहमन यवागूच हुतशेषाज्यामिश्रितम् । दोपघातं जुहुयात् पितृतर्पणपूर्वकैः ॥ ९२ ॥ अथामये कव्यवाहनायेति दक्षिणार्षपूर्वार्षे । (प्रेम: प्रोक्षणमहरणान्तं कर्म कृत्वा प्रथिवी ते पात्रमित्यमिमृश्योचरामि परिषिच्य दामुपस्तीर्य सर्वस्मात् सत् सकदवदायाभिषार्य दक्षिणतोमस्ममिभानहारान् निरुव तेषु को प्रेतायामुष्मै यमाय चस्वाहा । अमये कव्यवाहनाय स्विष्टकते स्वधा नमः रवि युटुयात् । संवैव परिषिच्य विश्वेदेवार्य प्राग्वत् संस्कतममा म्न नि'. पाऊं.

·अटकाप्राविधिः] उत्तराः द्विवाहितमः पटलः । -
पात्रयोः प्रक्षिप्य पृथिवी ते पात्रमित्यभिमृश्येदंविष्ण्वादिना अनखाछेनानायं
स्पर्शयित्वा पित्रादीनां कृतक्षणानां सपवित्रेषु हस्तेषु प्राग्वच्छुद्धजलं स्वधानाम-
मिश्च प्रक्षिप्य तत्पात्रेष्वन्नाधं च स्पर्शयित्वा तेषां हस्तेष्वपामशनं च दत्त्वैवं
निमित्तस्य च तत्र प्राणे निविष्टोऽमृतं जुहोमीत्याद्यान् प्राणाहुतिमन्त्रान् क्रमण
स्वयं जपति । ते च स्वस्वमुखेषु जुहुयुः । स्वयं चामिश्रावणान् श्रावयति कु-
गुप्वपाजादि राक्षोत्रप्रकारण प्रत्यूचं दहाशसाधन्तम् ऋचा प्रा(ची)तिसूक्तं
त्रिणाचिकेतं त्रिसुपर्णमीशानं च जपति ।
अथ भुक्तवत्सु मेकणनानं (1) दर्शयन् तृप्ताःस्थेति ब्रूयात् । ते च
तृप्ताःस्म इति युः । वदनं सजलं प्रादाक्षिण्येन भूमावनेन किरति ।
ये अमिदग्धान्युतजीवात्वदग्धाः कुले मम ।
भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिमिति ।
अथ दक्षिणाभिराच्छादनैश्च परितोष्य पित्रादीन् क्रमेणोत्थाप्य तदनु
निमित्तं च शेषानाधमनुजाप्य उत्तरामौ व्याहृतिभिर्तुत्वा शेषं कृत्वा तममि वि-
सृज्य प्रेतपात्रस्थजलं पित्रादिस्वधापात्रेषु क्रमान्मधुवाता ऋतायते इति तिमभिः
सङ्गच्छध्वमिति द्वाभ्यां नियोज्य दक्षिणस्माद् दक्षिणतोऽमेर्दभीन् संस्तीर्य पितृ-
तर्पणमन्त्रैः पिण्डान् दत्त्वाभ्यर्च्य दभैराच्छाध प्रेतपिण्डं पितृपिण्डेषु विधा
नियोजयति । समानो मन्त्रः समितिरित्यादिना समानी व आकूतिरिति द्वाभ्यां
पित्रादिपिण्डानेकांकृत्याथ ये समाना ये सजाता इति द्वाभ्यामेनानुपतिष्ठेत ।
तेन स्वधापात्रजलान्येकीकृत्य पिण्डं. परिषिश्चति । ततो यज्ञोपवीती जयादि-
प्रायश्चित्तान्तं हुत्वा आधेनुवरप्रदानान्तं कर्म कृत्वा पित्रादीन् देवांश्चोतास्या-
द्वारादनुज्ञातो द्विजेभ्यो लिङ्गिभ्योऽथिभ्यः स्वजनेभ्येश्चानिवारितमन्नाचं दाक्ष-
णाच शिवार्पणबुद्ध्या दत्त्वा तदुद्देशेन शिवपूजां विदधीत । शक्तलिच
तदर्थं प्रतिष्ठाप्य ययाविभवं पूजादिकं कल्पयेत् । निमित्तं चामिमतस्वर्गादि-
मोगैः संयोज्य स्वयमप्यहिकामुष्मिकान् कामानामोति ।
सपिकरणाधिकारः।
।
।
मातापित्रोस्तथा आतुर्मातलाचार्ययोरपि ।
अन्येषामपि बन्धूनां वर्षे वर्षे तु. तहिने ॥ ९ ॥
कुर्यात् संवत्सरमादं तांस्तान् बोदित्य शक्तिः ।
अवारकामाविधिः कस्यतेऽत्र समाहितः॥१७॥

·-
ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
[क्रियापा
उकं च पुराणादिषु
"नभस्यमासस्य तु कृष्णपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माये।
उपप्लवे चन्द्रमैसश्च भानोस्तिस्रोऽष्टकायामयनद्वये च ।।
पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिनं दद्यात् पितृभ्यः प्रयतो अनुष्यः ।
(तत्तज ! दत्तं ज)लानं प्रददाति तृप्ति वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ।।"
इति । अपिच ।
"अमावास्यासु सर्वासु त्रयोदश्यष्टमीषु च ।
कृष्णपक्षे विशेषण व्यतीपाते क्षयेषु च ॥
विषुवे चैव पञ्चम्यां नवधान्यादिसंभवे ।
क्षेत्रतीर्था(दि)गमने श्रोत्रिये च गृहागते ॥
स्वमे वा स्वपितृन् दृष्टा श्राद्धं कुर्वीत भक्तितः ।
कुलशीलश्रुताचारसम्पनांस्तु द्विजोत्तमान् ॥
शिवभक्तान् विशेषेण पूर्वेयुर्वरयेनिशि ।
चरुपाकोकमार्गेण चुलीषु शुचयो द्विजाः ॥
साताः शुक्काम्बरधराः साधयेयुश्च तद्धविः ।
भाद्ध शस्तानि धान्यानि प्राभ्यारण्यानि सर्वशः ।।
वर्जयित्वा कुलसानि चणकांचैव कोद्रवान् ।
पुलाकांव कगंश्च निष्पावांश्च विशेषतः ॥
फलेष्वपि च विख्यानि ककुभाब्धमलाम्बुकम् (8)।
बिम्ब च त्रापुर्ष चाय मूलेषु लशुनं तथा ।।
पलामूलकं चापि शाकायपि च वर्जयेत् ।
बज्य हि सवर्ण श्राद्धे हिश्च मरिचानि च ॥
कस्तुम्बुसणि पिण्याकं (चैत) र चाम्पानं विना ।
शस्तं तीरं दध्याज्यं गव्यं श्रेच माहिषम् ।।
मध्य चाजाविक नीचं वज्यं मविवकाधिके ।
(विधदेवा द्विजाः प्रीताः!)
• भोपेव त्रिपाकालपबबवे र ति पिपराने पाने सते ।

·.. मामाविधिः उत्तराचे विपष्टिनमः पटलः । सुमुखान् सुव्रतान् स्नाताननूचानान् विशेषतः । भोजयेदागतान् सम्यक् पादशौचादिपूर्वकम् ।।" अत्र स्मृतिः श्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपम्तिलाः । श्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचमक्रोधमन्यम् ॥ दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभवति भास्करे । स कालः कुतपस्तस्मिन् पितृणां. दत्तमक्षयम् ॥ पयसा मासिकी तृतिः पायसेन तु वार्षिको । मध्वाज्यपायसैस्तृप्तिर्भवेद् द्वादशवार्षिकी । पितृणामिति । वर्यः कालेषु पूर्वा (हे.) सन्ध्ये नन्दा चतुर्दशी । शुकहजीववारा(श्च) पूर्णाः) कर्तुश्च जन्मभम् ॥" अथ प्रामणे गोमयेन चतुरचं हस्तविस्तीर्ण मण्डलमुपलिप्य प्राग- प्रान् वर्मान् सयवानक्षतानास्तीर्य तस्मिन् युग्मान् विश्वेदेवबुद्ध्या ब्रामणान् पादयोः सयवमयं दत्त्वा मृज्जलैः प्रक्षालितान स्वाचान्तानन्तः प्रवेश्य सदर्भासनेषु प्रामुखानुपवेश्य तदनु पश्चिमतः सयाम्याग्रदर्भ वृत्तमण्डले पि- तृपितामहप्रपितामहानयुजो द्विजान् सतिलजलार्थ्यपूर्व क्षालितचरणान् स्वाचा- न्तानन्तः प्रवेश्योदङ्मुखान् सदर्भविष्टरेषूपवेश्य पुनश्च पितृमण्डलाद् द- क्षिणतः सदक्षिणाप्रदर्भ मण्डले मातृपितामहीप्रपितामहीभ्यः प्राग्वद् ब्राह्मणान् सतपावशौचाननन्तरं तत्र प्रवेश्य, तदनन्तरं मातामहमातुःपितामहमातुःप्रपि- तामहेभ्यः सपतीकेभ्यो ब्रामणान् प्राग्वनिवेश्य आयन्तु पितर इत्यादिना क्षणं कृत्वा पित्रादिभ्यो मात्रादिभ्यो मातामहादिभ्यश्च पात्रत्रये प्राग्वन्मन्त्रैः स्वधां कला अपहता असुरादिनालेण च ससिकतातिलान् विकीर्य तेषां सदर्भहस्तेषु शुद्धजक स्वपाजलं च प्राग्वन्मन्त्रतः पृथक् क्रमेण दत्त्वा(त्पादिक) पितृन् विलोमतोऽमिपूज्य प्राग्वत् संस्कृतं (चाच)दिकं सपिण्डीकर(णं ! णवद) जुहुयात् । विशेषस्त्वपूपहोमानन्तरम् इयमेव सायात्प्रथमा न्यौच्छदिति पक्ष- दशकं युहवे इत्येकां संवत्सरस प्रतिमासिकाम् ओं अमये कव्यवाहनाय स्वधा नमः शिवाय स्वाहा इत्यादि सोमाय पितृमते यमाय अर्यम्णे अगिरसे भामि- पारेभ्यो बहिषयः सोमपन्य उमपेभ्यस जुहुयात् । भाग्य (प्राकाम:)- ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती [नियापादः स्त्वेकैकशस्तच्छेषानं पित्रादीनां पात्रेषु प्रक्षिप्याज्यं तिलैरुपस्तृणाति । अथ शुद्धोदनपायसघृतगुलाम्पफलभूयिष्ठमन्ना(ज्यं ! ) त्रिधा विभज्य (पा:भा)गेन पूर्व देवेभ्यः प्रक्षिप्याथ पुरुषेण प्रोक्ष्याभिमन्त्र्य पित्रादिभोज्येषु तिलान् विकी- योपोरेण परिषिच्य वामदेवेन स्योत्तानकरेण तस्यानुतानकर हविषः प्रदक्षिणं नीत्वा तत्तदङ्गुष्ठाग्रेण इदं विष्ण्वादिना विष्णो हन्यं रक्षस्वेति भोज्यानि स्प- शयित्वा स्वकरे जलं गृहीत्वा अमुमिच्छ्राद्धे विश्वेभ्यो देवेभ्य इदमनं दत्तं दास्यमानं चातृप्तेस्तत् सबै न ममामृतायेत्यशनं पुरुषणामृतोपस्तरणमसीति दद्यात् । पित्रादिभ्यश्चैवमेव । विशेषस्तु विष्णो कल्यं रक्षस्वेति स्पर्शयेत् , अमुष्मिम्च्छाद्धे पितृभ्य इत्यादिना च । पित्रादिभ्योऽप्यपामशनं पूर्ववद् द- द्यात् । ते च ता अपो यथापूर्व विवेयुः । तत्प्राणाहुतिमन्त्रान प्राणे निविष्टो अमृतं जुहोमीत्यादीन् यजमान एव पठति । तेच ता आहुतीः स्वयमेव जुहुयुः । तदर्नु जानुमध्यस्थवामकरण पात्रस्पर्शस्तथैव दक्षिणेन यथाजोर्ष मौनिनः प्रभु- जीरन् । यजमानोऽप्युत्तराभिमुखम् ईशानसंपुटं रक्षोमान् कृणुष्वपांजादीनां प्राचीत्यादींच बिनाचिकेतं त्रिसुपर्णान् जपंस्तिछेत् (न्डेसामानिवः) तस्मिन् काले यथागच्छेदतिषिः तमपीश्वरबुद्या मृष्टं शिष्टाना(न् नि) भोजयेत् । अर्थ तृसे दानमादाय सर्वेभ्यस्तृताः स्थति दर्शयेत् । ते च तृप्यास्म इति युः । तच्च भूमौ विकिरेत् , ये अमिदग्धा जाता जीवा येत्वदग्धाः कुले मम मुमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिमित्यादिना प्राग्वद् विकीर्यामृतापि- धानमभीति चुलकं च दद्यात्, ते तत् पीत्वा कृतहस्तावसेचनास्तथैवासीरन् । तत्रैव मण्डले सधेन दर्भान् वामेन तिलान् विकीर्य मुक्तशेषादादाय पिण्डान् सतिलाज्यदधिमधूनीशपुरुषापोरैः एतत् ते पितरित्याविमिर्मलान्तैः पित्रा- दिभ्यो निपेत् । तद्यथा एतत् ते पितासौ ये ते मातामहा ये ता- चार्या ये ते गुरवो ये ते सखायो थे ने बातयो ये तेऽमात्या यों तेऽन्तेवासिन- स्तेभ्यश्च पलयस्तभ्यस्ताभ्यश्च स्वधा नम इति । एतत्ते पितामहा इत्याविना च । एवं एतत्ते प्रपितामहा इत्यादिना च । नथा च तद्वन्मात्रादिभ्यो(यु. मा) तामहादिभ्यश्च पिण्डालीन मदायाथ भूमौ दर्भवबशेषं विकीर्यावाल्पमे- भिनिर्माष्टिं । येन पतिता गर्भा असम्माज उपासते तेभ्यः स्वजाः स्वधा नम- स्वसुबन्तु मदन ये भमा ये च पक्या ये दुराः पतन्ति नः । १ बरमामय' व..पाठ:. २. क. पा. - - ·चरा निहितमः पटकः । तेभ्यः स्वजाः स्वधा नमस्तुमुवन्तु मदन्तु च । ये कुमारा ये खियो- विज्ञाता:पतन्ति नः। तेभ्यः स्वजाः स्वधा नमस्तृमुवन्तु मदन्तु च । अथैनान् संक्षालनेन ये समाना ये सजाता इति द्वाभ्यां त्रि(रवसलं ! रपसन्यं) वामेनाप्यूज वह- न्तीरित्यादिना च मूलान्तं परिषिच्य वसनाभरणहिरण्यादिकां दक्षिणां दत्त्वा स्वपापात्रमुत्तानयेत् । अथ पुरुषादिना वाजेवाजेत्यादिना करे गृहीत्वा द्विजानुत्थाप्न तान् प्रदक्षिणाकृत्य यजमानः प्रणमति । ते च ब्रामणाः संपितर इत्यादिनाशिषः प्रयुझीरन् । अनशेषैः किं कियतामिति यजमानेन पृष्टरिष्टैः महोपभुज्यतामित्यभिधाय गन्तव्यम् । स च तानाद्वारादनुव्रजेत् । ततः पि. तृतर्पणमन्त्रैश्चतुर्विशतिपिण्डान् स्वाहाविवर्जितैः प्रक्षिप्य प्राग्वदूर्जवहन्तीरिति परिषिच्य जयादिप्रायश्चित्तान्तमाधेनुवरमदानान कर्म कृत्वा प्रणीतोत्सेचना- न्तममि विसजेत् । तदनु पुत्रकामा या पत्नी मध्यम पिण्डमाधत्त पितर इत्या- दिना प्राभाति । अथ ब्राह्मणानन्यांश्च भोजयित्वा पुत्रमित्रभृत्यादिभिः सहितः पितृशेषमभनैहिकामुष्मिकानपि सर्वान् कामान पामोति । इतीदमन्त्येष्टिविधानमीरितं पृथक नवश्राद्धविधि च षोडशैः । लतः सपिण्डीकरणं तथाष्टका निरूप्य तन्त्रेषु यथोदितं विधिम् ।। इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपद्धती सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापादे अन्यशिपटलो द्विषष्टिनमः ।। भय त्रिषष्टितमः पटलः । ध्युतस्खलितदोषाणामतानां च शान्तये । नित्यनैमित्तिकानां तु प्रायश्चित्तं निगयते ॥ १ ॥ त्रिबेकसंख्यायजने हीने निर्माल्यशोधने । कमात् कनिष्ठसपनः अपयेत् पूजयेदपि ॥ २ ॥ सन्ध्यासु यदि निर्माल्यं लिजमूर्धनि तिष्ठति । सानिध्य हन्ति देवस्य राबः शक्ति च हापयेत् ॥ ३ ॥ गत्यहानी तु वारिद्रयं पुष्पहानी भियश्च्युतिः । पवीपविहीन बदनं रोगदुःखदम् ॥ ४ ॥ निवर. पाठ

·गानाशिवगुलेपनी
नेवेषहीनं दुर्मिक्षममिकायें व्युते सति ।
अनाइष्टिमयं राष्ट्रे बलिच्छेदे प्रजाक्षयः॥५॥
नित्योत्सवस्य हानौ स्यात् परचक्रमर्व सदा ।
महोत्सवस्य विच्छेदे राज्ञः कर्तुश्च नाशनम् ॥ ६ ॥
तस्मान हापयेत् कचिदुपंचारं विचक्षणः ।
यथाक्तोचार! रात)सम्पद् विवर्धते ।
प्रमादाद् वाथवा विघ्नात् पूजादेरिह विच्युतौ ॥४॥
नत्तद्विगुणितां पूजां कृत्वापोरशतं जपेत् ।
वृपयागविहीने तु गवां नाशो भवेद् यतः ॥ ८॥ .
नच्छान्त्यै वृषभस्यैव पूजा द्विगुणिता भवेत् ।
ध्वजहीनोत्सवे राज्ञः शत्रुपीडा भवेद् यतः ॥९॥
नने वा पताकाया मारी राष्ट्र प्रवर्षते ।
तच्छान्त्यै तु ध्वजस्यैथे कुण्डेऽग्नौ षिमन्त्रतः ॥ १०॥
ममिदोबष्टमिर्तुत्वा वृष चैव शिवं यजेत ।
पुनरपि ध्वजमुचित्योत्सवं प्रवर्तयेदिति यावत् ।
मजलाहुरहीने स्यात् राजादीनाममजालम् ॥ ११ ॥
त्रियम्बकाविना हुत्वा सविशेष शिवं यजेत् ।
होने कौतुकबन्धे तु राहे रक्षा विनश्यति ॥ १२ ॥ .
तत्र त्रयम्बकेनाज्यं हुत्वेष्टा कलयेच तम् ।
पूर्णोत्सवं विना रोगो राष्ट्रे भवति शान्तये ॥ १३ ।।
मृत्युन्जयेन हुत्वात्र सविशेष शिवं यजेत् ।
तीर्थयात्रा विना राष्ट्रं जलाभावेन.पीयते ॥ १४॥
हुस्वाज्यं संहितामन्त्रैस्तीर्थयात्रा प्रवर्तयेत् ।
ध्वजावरोहणे हीने पाडयषण्डमारुतः ॥ १५॥
कृत्वा तु पूर्ववच्छान्ति शिवमिहारोपयेत् ।
उत्सवावाहितानां तु गणानामविसर्जने ॥ १६॥
राएकोमो भवेच्छान्स्यै शिवमिष्टा जयावलिम् ।
किकार्य तु गणान् सर्वानमिपूज्य विसर्जयेत् ॥ १० ॥

·मम्ममावावचम् उसराध पिष्टितमः पटलः । नित्योत्सवे(न ! तु) लिङ्ग वा बेरं वापि महोत्सवे । पतितं यदि यानादे राजराष्ट्रादिनाशकृत् ॥ १८ ॥ प्रायश्चित्तं तु तत्रैव देवं विन्यस्य सर्वतः । तिरस्करिण्या संवेष्टय समालिप्य च तत् स्थलम् ॥ १९ ॥ मात्वा कृत्वा तु पुण्याहमन्नलिङ्गमथापरम् । विधाय तब बेरं च तत्रैव विधिनार्चयेत् ॥ २० ॥ नवकेनाभिषिच्याथ शाल्यनं घृतपायसम् । निवेद्यानामिमाधाय प्राच्यां नामान्तसंस्कृते ।। २१ ।। घृतं चरं च समिधो मधुक्षीरे च लाजकान् । ईशादिभिस्तु सद्यान्तैर्गायत्या श्वतसर्षपैः ।। २२ ॥ तिलेरखेण मूलेन शालिभिश्च शतं शतम् । हुत्वाधाधारशक्त्यादिमन्त्रैश्चापि दिगीश्वरैः ।। २३ ॥ दिशि यस्यां तु तल्लिकं च्युतं तत्पालमन्त्रतः । तिलाज्याभ्यां शतं हुत्वा जयादि निष्कृति तथा ।। २४ ।। कृत्वा स्विष्टकृतं दयाद् दिक्पालांक्तां तु दक्षिणाम् । हैमो गजो हिरण्यं च महिन्या महिषान्विताः ॥ २५ ॥ हेमच्छागस्तथा हारः पित्तलं हेमसंयुतम् । पयस्विन्यश्च रूप्यं च दक्षिणाः कथिताः क्रमात् ।। २६॥ पुनः प्रवर्तयद् यात्रां शिष्टं च विकिरद् बलिम् । बेरं चेत् पति मिन्नं तत्राकाननु चतुर्गुणम् ॥ २७॥ प्रायश्चित्तं दक्षिणा च स्यादन्नं चाप्यचारितम् । बेरमन्यं प्रतिष्ठाप्य यात्राशेपं प्रवर्तयन् ॥ २८ ॥ महास्नपनपूजां च मूललिङ्ग प्रवनयन् । पूजाविच्छेदकालस्य गौरवानुगुणन तु ॥ २५ ॥ प्रायश्चित प्रति तत्कालद्विगुणार्चनम् । होमं च दक्षिणां चापि दत्वा पूजां प्रवर्तयत् ॥ ३०॥ आ द्वादशाहात् पूजाया विच्छेदे निप्कृतिः स्मृता । लिये तु मानुषे पश्चात् प्रतिष्ठमिव कारयेत् ॥ ३१ ॥ १. शादख. पाठ:

·॥ ईशानशिवगुरुदेवपद्धती आर्षस्वयंभुलिङ्गानां कृत्वा संप्रोक्षणं पुनः । जीर्णस्थापनमात्रेण स्नपयित्वा तु पूजयेत् ॥ १२ ॥ शिवकुम्भास्त्रयोर्भङ्गे कर्तुमरणमादिशेत् । आज्यायैः संहितामन्त्रैस्तत्र हुत्वा शतं शतम् ॥ १३ ॥ तिलाज्यमस्त्रतश्चान्ये कुम्भासं तत्र पूजयेत् । पूजिते सपनार्थ तु कलशे कलशेषु वा ॥ २४ ॥ भिन्ने(खि! मिनेषु वान्यांस्तु समापूर्यायेत् तथा। भोणाज्यशतं हुत्वा तेषु संपातयेद् घृतम् ॥ ३५ ॥ तद्वत् तावज्जपित्वा तु स्वर्ण दयाच शान्तये । प्रासादे प्राङ्गणे वापि मृते वा रुधिरक्षते ॥ ३६ ।। मूत्रविष्ठादिसिक्ते वा श्वोदक्यासूतिकादिभिः । चण्डालैर्वा सुगालैर्वा गृध्रोलकैश्च गर्दमैः ।। ३७ ॥ प्रविष्टे च प्रसूते च प्रायश्चित्तं निगयते । तत्र तां तां भुवं खात्वा द्विहस्तं परितोऽप्यथ ॥३८॥ उद्धृत्य तां मृदं त्यक्त्वा गोकरीषामिना दहेत् । तद् भस्म च परित्यज्य गोमूत्रेणाभिपूर्य तु ॥ ३९ ॥ विप्रपादाम्बुतीर्थाद्भिः पञ्चगव्येन च क्रमात् । गोभिराकामयेचाष्टमृद्भिरापूरयेदपि ॥ ४०॥ प्रपा वा मण्डपं कृत्वा ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । दक्षिणेऽर्धेन्दुकुण्डेऽसौ संस्कृते चोहिते शिवे ॥ ११ ॥ भौटुम्बरी चापामार्गसमिधं च धृतं चरम् । सिद्धार्थाश्च क्रमादष्टसहसं तु पृथक् पृथक् ॥ १२ ॥ ईशान्यमभिर्तुत्वा पुनः शालीस्तिलान यवान् । मुद्ान् समधुरा दूर्वाः पायसं च(रवः! चर्स) क्रमात् ॥ १३ ॥ अममिवैव मूलेन गायत्त्या जुहुयात् पुनः। अशानां तदशांशेन सर्वद्रव्यैर्जुहोति च ॥५॥ १. क. पाठ:. २. 'पान्', ३.ख.पाठ.

·: जलप्रामाविसम्] उत्तरार्धे त्रिषष्टितमः पटलः । मनिवारितमन्नाचं दत्त्वा क्षेप्योः बलिनिशि । डादिसपनेनापि स्नपयित्वोपपत्तितः ॥ ४५ ॥ दक्षिणाश्च प्रदेयानि दत्त्वा पूजां प्रवर्तयेत् । लिने पाण्डिचण्डालवादिस्पृष्टेऽभिचारकैः ॥ ४.६ । मन्त्रैर्युक्ते च पूर्वोक्तं गोसञ्चारादि कर्म यत् । सर्व कृत्वाथ कोशं तु कृत्वा यज्ञतरूद्भवम् ॥ ७ ॥ (क)तवार्यन्तसंस्थानं सुवृत्तं गोलकापमम् । लिझोपरि च तालोचं कृत्वा नरिन्ध्रमाहितम् ।। १८ ॥ व्यस्तैर्गव्यैः समस्तैश्च त्रिदिनं त्रिदिनं कमात् । कषायैरष्टमद्भिश्च गन्ध तीर्थादकैरपि ॥ ४९ ॥ व्योमव्यापिद्वयेशास्त्राद् ब्रह्मप्रासादसारकैः । मृत्युञ्जयेन मूलाकै रुदैश्च पवमानकैः ॥ ५० ॥ बापूर्याच जपेयुश्च एकविंशतिवासरान् । चतुर्दशा(हा)हा सह दोषगौरवयुक्तितः ॥ ५१ ॥ भष्ट++++++++वा पतित मृते । पचगव्येन संप्रोक्ष्य कृत्वा पुण्याहवाचनम् ॥ ५२ ।। प्रोकमन्त्रादिभिः प्राग्वज्जुहोत्यप्सुमतेऽप्रये । गौरवानुगुणमाहुविवाहुल्यं दक्षिणागौरवं चाप्यूपम् । तथा रजस्वलास्पर्श जुहोत्यशुचयेऽप्रये ॥५३॥ स्नपने वा प्रतिष्ठादावसमाते तु कर्माण । यजमानो मूर्तिधरो गुरुर्वा संस्थितो यदि ॥ ५५ ॥ तत्रापि गन्यपुण्याहकुम्भासयजनादनु । वं नो अम्यादितिमृभिः संहिताश्व पूर्ववत् ॥ ५५ ॥ हुत्वाय गोहिरण्याचं दत्त्वा कर्म प्रवर्तवेत् । मनाचं वासणादिभ्यः प्रदेयं स्यादवारितम् ॥ ५६ ॥ पतु :) सपनादम् (भवने ! भमे) वा तोरणध्वजे । उक्तहोमादिविच्छेदे तत्राप्युक्तमकारतः ॥ १७ ॥ १. 'लापतितः १. 'क', ३. 'ना' क. 'गड ·निवापार इंशानशिवगुरुवपद्धती पश्चगव्यादिहोमान्ने तत् तद् विन्यस्य पूजयेत् । अल्पप्रायश्चित्तम्। - अथ प्रासादहारासु वल्मीकं वाथवा मधु ॥ १८॥ आयेत रक्तकन्या वा गृध्रोलककपिम्जलाः । गर्मागारं विशेयुर्वा विमाने वाशनिः पतेत् ॥ ५९॥ तत्रापि पूर्वकथितदोषशान्ति तु कारयेत् । भयोत्पातेषु जातेषु धूमकेतूदमादिषु ।। ६० ।। भूमिकम्प दिशा दाहे चण्डवातेऽमिविप्लवे । भवातवृक्षपाते वा शकचापोद्मे निशि ॥ ६१ ॥ भएतेष्वव चान्येषु तदोषप्रशमाय तु । असयागं पुरा कृत्वा सविशेषं शिवं यजेत् ॥ ६२ ।। तपथा प्राध्यामशेऽथवादाच्या प्राग्वन कृत्वा तु मण्डपम् । भलकृत्य तु पुण्याहं विकिरक्षेपपूर्वकम् ॥ १३ ॥ कुम्भासयजनाद् प्रान्त्वा वयां कृत्वा तु भद्रकम् । पडणमूलेनाच तद्वर्णविहितः क्रमात् ।। ६५ ।। जातियुक्तरस्तुरीप) तथा कलाकृतविग्रहः । विनमिष्टार्यमापूर्य तिलकी पुप्पशेखरः ॥ ६५ ।। शक्त्यनन्तासनादू धमादिगुणपः । कल्पान्तार्कशतातिर्दशभुजो दंष्ट्रोप्रपन्चाननः पिश्मश्रुजटोटस्त्रिणयनो मुण्डसजा मण्डितः र चर्म कपालचापभुजगामच्छ्लासिवहीन शरं विश्रद्धांगिविभूषणो डमरुकं यात्राजिनात्ताम्बरः ॥६६॥ एवं ध्यात्वा तु मूला: मकलाकृत्य पूजयेत् ॥ ६ ॥ अधैिरथ भोगानामामयदनादि। विषेश्वगंध नहि तदा दशलोकपान् ।। १८ ॥ द' क.पाटः.

·मनपानाधिकार:
उत्तरार्ध त्रिपटिनमः पटलः ।
तच्छराण्यभितस्तेषां यथावदभिपूजयेत् ।
तद्वत् त्रिकोणकुण्डेऽनौ स्वादिगणां समिद्भिश्व संक्षास्य क्षीरित्वपिष्ट-
भस्ममि (1)
लक्ष्मीदेवीसहादूर्वाकान्त्येकादशपहजैः ॥ ६९ ॥
शकवल्लीसदाभद्रामुसलीमधुपायैः ।
रोचनागरुकर्पूरमांसीकुलमचन्दनः ॥ ७० ॥
उशीरमुरुकुष्ठानां पिष्टगपि च लेपयेन ।
प्रक्षाल्य तीर्थसलिलैबिन्त्रपत्रैश्च धर्पयेत् ॥७१॥
अमन्त्रं पूजयन प्राग्वदधिवासनमण्डपं ।
शव्यायां हेमकुम्भेऽद्भिहंगरलादिपूरितः ॥ ७२ ॥
प्राग्वत त्रिभागनत्वादिमूल्यचिंगधिवाम्य ।
मलाः शिवमावान तम्मिन् सम्पूज्य लमके ॥ ७३ ।।
कुम्भसं तु शिवं लिंग योजयन्नभिषचयेत् ।
सम्पूज्य तु यथापूर्व मुख्यादिम्नानंन तु ॥ ७४ ॥
उपपत्त्याभिषिच्येशं प्राग्वन पूजां प्रवर्तयेन ।
महादायप्रायसिनम ।
-----
भथ स्विन्ने मनिष्ठावे .लिक धूमोमपीडिते ॥ ७५ ॥
अदीक्षितैश्च विप्रायः स्पृष्टे वाप्यन्यलिखिभिः ।
प्राग्वद् दारुमये कोशे पञ्चगव्यैः पृथक् क्रमात् ।। ७६ ॥
समस्तैश्वावगाहं तु कारामित्वा षडाहिकम् ।
मृद्रिश्च चन्दनाघेरप्यवघृष्याभिषिच्य तु ॥ ७ ॥
त्रिभागतत्त्वमूविषडध्वपरिभावनाः ।
विधायाादिभिः सम्यगभ्यर्च्य तु सदाशिवम ॥ ७८ ।।
मष्टोत्तरशतादीनां पचविंशतिकान्ततः ।
स्नपनानामेकतमेनोपपत्त्याभिषेचयेत् ।। ७९ ॥
महापूजां चामिकार्य यथापूर्व विधाय तुः ।
गति विकीर्य मूतेभ्यो बवाना च.दक्षिणाः ॥ ८ ॥

·उत्तराईकानशिवगुल्देवपदती
प्रवर्तदू यथापूर्व (ज! जायागुत्सादिकम् ।
आवाहितशिवस्याग्नेनिर्वाणे पूर्ववत् क्रमात् ।। ८१ ॥
(भागोयिज्य !) जुहोत्याज्यं त्वनो भग्न्याविना पुनः ।
समिचिलचसंश्चास्त्रात् कृष्णादष्टसहसकम् ॥ ८२॥
जयादिनिष्कृत्यन्तं तद् यथापूर्व प्रकल्पयेत् ।
अनावाहितशिवे वोद्वासितशिवे बामौ निर्वाणे पूर्वोदितमन्नद्रव्यैः प्र-
त्येकमष्टोत्तरशतं हुत्वा गुरुमूर्षिधरादिभ्यो हिरण्यं दक्षिणां दधात् ।
शिवेऽग्नि + +नं स्पृहा यदि स्युः शिववहयः ॥ ८३ ।।
जुहोति पूर्वमन्त्रायः क्रमाद् विविषयेऽग्नये ।
लौकिकाग्नेदेवाग्नेर्वा संसर्गे शुचयेऽप्रये ॥ ८ ॥
पूर्ववन्यमन्त्रैर्जुहोतीति यावत् ।
शावसूतकिशूद्रायैः स्पृष्टेऽसौ च प्रमादतः ।
अशुखद्रव्यसम्पर्षे + + जन्ती सहलकम् ।। ८५ ॥
समियां जुहुयात् साज्यं पायसं च तिस्ततः।
सिदाम चरून दूर्वाः प्रत्येकं तु शतं शतम् ॥ १६॥
मूनाइर्दशांशेन विवेशेभ्यः सकृत् सात् ।
मोम्बम तथा हुत्वा रक्तानेन बलि निशि ॥ ८७॥
विकिरदुक्तमार्गेण नवगीतादिमा।
एवं कृत्वाखमागं तु सविशेष चित्रं यजेत् ॥ ८॥
सर्वशान्तिर्भवेत् तत्र तत् सर्वत्र मालम् ।
भनयागाधिकार।
इत्वं हि सर्वदेवानां प्राथमिक व ॥९॥
शुचि दोपशान्ति व स्वतन्त्रः समूहयेत् ।
मस्वतन्त्रोदितैयापि समिचिमिस्तथा ॥१०॥
जुहुवाद्वोपचापर्व स्परपूजनेत :
अपन र वापूर्व इत्या संपतिवर्षते ॥१९॥

·सिविकिरणविधिः उत्तराध त्रिपाटनमः पटलः । सान्निध्यं चाप्यवच्छेदात् तत्तद्देवाय जायते । शान्त्यर्थ चापि दोषाणां कामानां चाप्पमाप्तये ।। ९१ ॥ जयाबलिं च विकिरेत् तत्पकारोsi त । उत्तरायणसंस्थेऽऽप्यथवा दोषांभवे ।। १२ ।। अष्टम्योश्च चतुर्दश्योः पक्षयोः शुक्लकृष्णयाः । आर्द्रायां चैव महतीं शम्भोः पूजा प्रवर्तयत् ॥ ९३ ।। खपयित्वा पञ्चगव्यस्तथा पञ्चामृतैरपि । त्रिकालं वा चतुष्कालं नित्यादष्टगुणाधिकम् ।। ९४ ।। सामिकार्य सवादित्रगीतनृत्तापशोभितम् । निशासु प्रकृतिप्रस्थतण्डुलैः साधितेन तु ।। ९५ ।। भूतरेण तूक्तेन भूतेभ्यो विकिरेद् बलिम् । महोत्सवोदितः सर्वैबेलिमन्त्रैर्यथाक्रमम् ॥ ९६ ॥ शुद्धोदनेन देवेभ्यो भूतेभ्यो भूतकूरतः । महोत्सवोदितभ्यस्तु गणेभ्यो बलिमादरात ॥ ७ ॥ विकिरेद् भोजये वापि ब्राह्मणान् लिङ्गिनस्तथा । अन्येभ्योऽपि च मृष्टान्नं प्रदद्यादनिवारितम् ॥ १८ ॥ तदन्ते सपनेनेशमुपपत्याभिषेचयेत् । सर्वशान्तिकरो शेष सुतारोरयजयप्रदः ॥ ९९ ॥ उपसर्गग्रहप्रेतभूनपीडादिनाशकत । आयुश्श्रीवर्धनश्वास्मात् कर्तव्यो भूतये नृभिः ॥ १० ॥ प्रायश्चित्तविषिश्च नित्यविष्यो नैमित्तिकानां तथा दोषाणामपि शान्तये निगदितो यः शैवतन्त्रोदितः । उत्पातपशमश्च विश्वदुरितक्केशान् विहन्त्री नृणां पूजासस्य जयावलिश्च विजयश्रीवर्धनः कीर्तितः ।। १०१॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपमती सिमान्तसारे उपरिमागे क्रियापादे प्रायधिशादिषटलविपरितमः ॥ .

·१२
इशानशिवगुरुदेवपद्धती
अथ चतुष्षष्टितमः पटलः ।
जीर्णोद्धारविधि वक्ष्ये लिङ्गप्रासादयाः क्रमात् ।
खण्डित स्फुटिते भिन्ने चलिते पतिते हते ॥ १॥
दग्धं जीर्णहीने च सगर्ने वा क्षते च्युते ।
अज्ञानादधिके वोनमाने लिङ्गे तु मानुषे ॥ २ ॥
प्रतिष्ठिते वा क्षुद्रार्थ लिने नथन्धिपीडिते ।
त्यजन्ति मन्त्रास्तल्लिा देवश्चापि यतः स्फुटम् ॥ ३ ॥
त्यक्तं मन्त्रैश्च देवेन त्याज्यं पाषाणवद् भवेत् ।
तल्लिामाश्रयन्तीह पिशाचा ब्रह्मराक्षसाः ॥ ४ ॥
उक्तैर्दोषैः प्रदुष्टं चेत् त्याज्यं पीठमपि स्फुटम् ।
सकलेऽपि च तुल्याः स्युरेते दोषास्तथैव हि ॥ ५ ॥
ब्रह्मविष्ण्वादिकानामप्यन्यासां प्रतिमासु च ।
देवतानामिमे दोषास्तुल्यास्त्याज्यास्ततस्तु ताः ॥ ॥
नत्र मूलालयाद् बाझे याम्ये पूर्वोत्तरेऽथवा ।
कुर्याद् बालालयं मूले पञ्चांशे तु त्रिभागतः ॥ ७॥
नवाशे पञ्चभिस्व्यंशे द्वाभ्यां बालालयः स्मृतः ।
मूले तु पश्चिमद्वारे स्यानैर्ऋत्यां तु वानिले ॥ ८ ॥
तदने मण्डपं चापि समलकृत्य पूर्ववत् ।
तन्मध्यवेद्यां शयनं सङ्कल्प्योक्तविधानतः ॥९॥
मूललिनेषु नन्देषुव्यंशपञ्चत्रिदसकैः ।
कृत्वा तु दारवं लिङ्गं सपीठं सुमनोरमम् ॥ १०॥
पुण्याहविकिरक्षेपकुम्भालनमणादनु ।
तोरणद्वारलोकेशकलशार्चनपूर्वकम् ॥ ११ ॥
विधेशकुम्भान् परितः संस्थाप्य शयनस्य तु ।
हैमाचन्यतम कुम्भं शय्यायां विनिधाय तुं ॥ १२ ॥
तीर्थाम्भाधरिते तस्मिन् हेमरत्नादिसंयुते ।
मूलासमन्त्रांब व्योमव्यापिद्वयं तथा ॥ १३॥
गायत्री चैव सावित्रीमत्रमन्त्री च विन्यसेत् ।
पूजयेक यमापूर्व संस्पृश्य प्रजपेच तान् ॥ १५ ॥

·जोमदाराविधिः उत्तरार्ध चतुष्पष्टितमः पटलः ।
शामेर्यादिनिर्घोषैः कुर्म गर्भगृहं नयेत् ।
यात्राहोमं तु मूलाः कुर्याद् गर्भस्य पूर्वतः ॥ १५ ॥
कुम्भादिः प्रोक्ष्य लिहाचं शिवाज्ञां भावयेत् ततः ।
भो भोः सत्त्वेन येनेदं दुष्टलिङ्गं समाश्रितम् ॥ १६ ॥
स शीप्रमेतदुत्सृज्य गच्छतु स्थानमीप्सितम् ।
अत्र देवो यथापूर्व विद्याविधेश्वरैर्युतः ॥ १७ ॥
देव्या सह गणैः शश्वत् सन्निधत्तां सदाशिवः ।
इत्युक्त्वार्थे च दत्त्वास्मात् पिशाचादीन् विसर्जयेत् ॥ १८ ॥
व्यापकेश्वरशब्दश्च चतुर्थ्यन्तो नमोन्वितः ।
तारादियुक्तः स्वेनैव षडलानि स्वजातिभिः ॥ १९ ॥
अनेन सकलीकृत्य स्वयं तव्यापिनं शिवम् ।
लिझालयादौ संस्मृत्य प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥२०॥
ओं
भगवलिङ्गमेतत् तु दुष्टं दोषावहं यतः ।
भस्योद्धाराच्छान्तिरस्तु सर्वेभ्यो व्यापकेश्वर! ॥ २१ ॥
तदुद्वारे प्रवृत्तं मामषितिष्ठह शहर!।
तथेति देवेनादिष्टः शान्तिहोम समाचरेत् ॥ २२ ॥
क्षीराज्यमधुदूर्वानमन्त्रसंहितया शतम् ।
लिचलनार्थ तु सहसं जुहुयाद् घृतम् ॥ २१ ॥
मूलाद् दशांशतोऽष पुनःसापनमुद्दिशन् ।
शतं जुहोति झरेय्या ततः पाशुपतामतः ॥ २४ ॥
प्रामादिकानां भागानां सहसं तु पृषत् पृथक् ।
संमोक्ष्य शान्तिकुम्मानिस्ततद्भागे तु संस्पृशेत् ॥ २५ ॥
जपित्वादुतिसंख्य त विलोमायें प्रदाय तु ।
पुनः प्रतिष्ठा कालेन यावता तस्य शक्यते ॥ २६ ॥
तनिधित्यावर्षि तस्मै शनैर्विज्ञापयेद् गुरुः ।
प्रणवाचं तु संरुदैर्महासमिस्तथा ॥ २७ ॥
विलोमतस्तु विहादी व्या व्यापकेश्वरम् ।
सूप ब्योमबदू या ध्याला कुम्मे नियोजयेत् ॥२८॥

·इंशावशिवगुरुदेवपद्धती प्रमादिभागगान् मन्त्रान् मूलं चापि पडध्वभिः । कुम्मे तस्मिन् समावास संपूज्यार्थ्यादिमिः क्रमांत् ॥ २१ ॥ वाससानेण सेवेष्टय दत्त्वायें 'कुम्भमुद्धरेत् । शिरसैव वहन गच्छेत् प्रादक्षिण्यं स्वयं गुरुः ॥ ३० ॥ प्रवेश्य मण्डपे प्राग्वच्छथ्यायां विनिवेशयेत् । पूर्ववद् ब्रह्मभिर्दिक्षु कोणेष्वङ्गै जुहोति च ॥ ३१ ॥ त्रिखण्डभावना कार्या दारुलिई यथापुरम् । प्रातालालये लमे दारुलिङ्गं सपिण्डिकम् ॥ ३२॥ संस्थाप्य कुम्भगान् मन्त्रांस्तस्मिन् देवं च योजयेत् । अभिषिच्य तु तत्रस्थमेवं विज्ञापयेच्छिवम् ॥ ३३॥ ओं यावन्मूलालये लिङ्गं निष्पन्नं स्यात् प्रतिष्ठितम् । तावद् दारुमये लिने सान्निध्यं कुरु शहर! ॥ ३४ ॥ ततस्तत्रैव गन्तव्यमस्मालिजात् प्रसीद मे । सष्टिक्रमेण मन्त्रांच ध्यात्वा तस्मिन् षडध्वनः ।। ३५॥ अर्यापैः प्राग्वदभ्यर्च्य हुत्वा प्राग्वत् निवासरम् । चतुर्थदिवसे बानं नवकेन विषाय तु ।। ३६ ॥ नित्यपूजोत्सवापं यत् कर्म तत्र प्रवर्तयेत् । सति चण्डेश्वरे चण्डं विसज्याप्सु विनिक्षिपेत् ।। ३७ ।। ततो हेमलनित्रेण खात्वानेण तु देशिकः। भदोषदुष्टं पीठं चेदुद्धृत्यान्यत्र विन्यसेत् ॥ ३० ॥ रक्षेद् यजेत् स एवेशो यतो बालालयेऽर्च्यते दुई लिन हैमरज्ज्वा बद्ध्या समयोजिते ॥ ३९ ॥ अकटे तु समारोप्य विपद् गाषेवरेऽम्मसि । ललिो विधिस्त्वेवं दारुज वेच्छिवामिना ॥१०॥ बहेदलेण रत्नं वा मुन्मयं वाग्निवाहतः । भविवर्णमदुष्टुं चेत् तदेव स्थापयेत् पुनः ॥ ११ ॥ पाठ ·जानोंडारविधिः उसरा चतपतितमः पटक। लौहं तदेव तु पुनः प्राग्वत् कृत्वा सलक्षणम् । प्रतिष्ठाप्यायेत् कुर्यादालये नूतनं पुनः ॥ ४२ ॥ मृत्सुधापतिमादीनि वर्णाद्याधानतः पुनः । नूतनान्युक्तमार्गेण प्रतिष्ठाप्य तु पूजयेत् ।। ४३ ॥ पिण्डिकैव यदा दुष्टा त्यक्त्वा तामपरां पुनः । अधिवास्य यथापूर्व मूललिङ्गं नियोजयेत् ॥ ४४ ॥ मूललिने तु निष्पन्ने प्राग्वद् देवाग्रमण्डपे । कृत्वाधिवासनाधं तु स्थापयेद् गर्भमन्दिरे ।। ४५ !! बाललिकास्थितं देवं प्राग्वत् कुम्भेऽधिरोप्य तु । स्थापिते (बा ? मूललिझे तु पूर्ववत् सन्नियोजयेत् ॥ ४६॥ प्रासाद एव जीर्णश्चेत् तस्योद्धारोऽथ कथ्यते । प्रासादमन्त्रान् सर्वास्तु समाहृत्य यथाक्रमम् ॥ ४७ ।। पूर्वोक्तेन क्रमेणैव खड्गे संयोज्य पूजयेत् । प्रासादे तु सुनिष्पन्ने तन्मन्त्रान् पूर्ववत् क्रमात् ॥ १८ ॥ खड्गादादाय संयोज्य संप्रोक्ष्य स्नपच्छिवम् । प्रतिष्ठातो दशगुणां जीर्णोद्वारे तु दक्षिणाम् ॥ १९ ॥ दद्यान्मूर्तिधरेभ्यश्चाप्याचार्याय ततोऽधिकम् । विप्रेभ्य व लिमिभ्यस्तक्षभ्योऽधिभ्य एव च ॥५०॥ तद्वत् कर्मकरादिभ्यो दद्याद नेयास्तु पुष्कलान् । लिने प्रतिष्ठिते यद् वा प्रासादकरणे फलम् ॥ ५१ ।। जीणोंद्वारे कृते तस्माद् द्विगुणं लभते फलम् । इत्वं धर्माद् विशिष्ठाजगति तनुभृतां भोगमोक्षोपलमध्ये विद्यादेहस शम्भोर्वदनसरसिजव्यक्तविश्वागमार्थः । नित्याचं कर्मचकं सविधिकमखिलं यत्र दृश्यं यथाव. ज्जीणोंबारावसानं सुरगुरुविधस्तं क्रियापादमूचे ॥ ५२ ॥ इति श्रीमदोशानशिवगुरुदेवपसी सिद्धान्तसारे उपरिमागे क्रियापाने जीणोद्वारपटल. बतुपठितमः ।। समाज-कियापादः॥

·॥ श्रीः ॥
ईशानशिवगुरुदेवपद्धतिः।
श्रीमदीशानशिवगुरुदेवमिश्रविरचिता ।
(तुरीयो योगपादः)
अथ प्रथमः पटलः।
अथ मोक्षस्तु संसिध्येत् सम्यग् ज्ञानेन देहिनः ।
ज्ञानं जायेत वैराग्याद् वैराग्यं च स्वभावतः ॥ १ ॥
स्वभावो नाम संसारस्वरूपस्य निरूपणम् ।
संसारस्त्वात्मबुद्धिः स्याद् देहे स्वत्वेन वस्तुषु ॥ २ ॥
देहोऽपि द्विविधो ज्ञेयः स्थूलसूक्ष्मप्रभेदतः ।
पृथिव्यादीनि भूतानि श्रोत्रामाधारकान्यपि ॥ ३ ॥
बागादिकर्मेन्द्रियाणि वातपित्तकफास्तथा ।
त्वगसमांसमेदोसिमजाशुबैश्च नाडिमिः ॥ ४ ॥
मूलाधारे कुण्डलिन्यां नामिहत्कण्ठमूर्धसु ।
चतुष्पडष्टजगतीविकाराक्षिच्छदाम्बुजैः ॥५॥
युक्तं स्थूलशरीरं स्यात् सूक्ष्म पुर्यष्टकात्मकम् ।
तत्तच्छब्दादयः पञ्च मनो बुद्धिरहकृतिः ॥ १॥
देहद्वयं तु साध्यात्म साविभूताधिदैवतम् ।
तथा
प्रोत्रादयश्च वागाधास्तथाध्यात्मानि वै पृथक् ॥ ७ ॥
शब्दाविवक्तव्यावीनामषिभूतत्वामेष्यते ।
खवायुतेजासि जलं पृथिवी च तथानलः ॥८॥
इन्द्रो विष्णुश्च मित्रमप्र(दे! जे) शबाधिदेवतम् ।
अध्यात्मानि मनो बुद्धिरईकारण तण्यम् ॥ ९॥

·।
बोगलक्षणम्
उसरा प्रथमः
मन्तव्यं चैव बोद्धव्यं मानश्चैवाधिभूतकम् ।
चन्द्रो जीवा विरिम्चश्चाप्यधिदेवान्यनुक्रमात् ॥ १० ॥
गुणत्रयमयी या सा प्रकृति: पुरुषस्तथा ।
रागो विद्यादितत्त्वानि मायान्तान्यखिलानि तु ॥ ११ ॥
मलं कर्म च माया च सर्वमस्य प्रवर्तकम् ।
जाग्रत् स्वमः सुषुप्तिश्चेत्यवस्थात्रितयं तथा ॥ १२॥
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मदमत्सरी ।
पडूमय इमे व्याप्ये मोहाब्धी व्यापकाः स्मृताः ॥ १३ ॥
एवम्भूतं शरीरं यदाममृत्कुम्भसनिमम् ।
जन्मादिभिः षडिकारैरध्यस्तमतिनश्वरम् ॥ १४ ॥
अस्वतन्त्रं कर्मवशात् प्रविशन् निर्विशनपि ।
प्रवसनपि संसारे भ्रमत्यात्मा पलक्षितः ॥ १५॥
शरीराणि तथैतानि पञ्चधा मानसानि च ।
जरायुजान्यण्डजानि स्वेदजान्युद्भिदान्यपि ॥ १६ ॥
तत्र देवादिदेहाः स्युर्मानसाश्चाजरायुजाः ।
जरायुजा मनुष्याणां पशूनां च भवन्ति हि॥ १७ ॥
सरीसृपाहिविहगशरीराण्यण्डजानि तु ।
जरायुजाश्चाण्डजाश्च देहाः स्युर्जलचारिणम् ॥ १८ ॥
स्वेदनाः क्रिमयः प्रोक्ताः स्थावराश्चदिदा मताः ।
सर्वे स्वकर्मवशगा भवन्ति न भवन्ति च ॥ १९ ।।
मुतिजन्मजले घोरे सुखदुःखाषाकुले ।
शोकमोहादिकलिले त्वगाधे भवसागरे ॥२०॥
उन्मज्जन्तो निमज्जन्तः पुण्यपापैकबन्धनः ।
निबद्धा देहिनः सर्वे स्वर्गभूनरकादिषु ॥ २१ ॥
मांसासपूर्यविण्मूत्रस्नायुमज्जास्थिपञ्जरे ।
स्वचायते शरीरेऽस्मिन् सौन्दर्य स्मर्यते कुतः ॥ २२ ॥
मस्थिपन्जरसारेऽस्मिन् मत्रसेप्ममलाशये ।
मांसकेशनखस्नायुरुपिरत्वक्समारते ॥ २६॥

·१५८
इंशानशिवगुरुदेवपद्धती
देहे चेत् प्रीयते कश्चित् प्रीयते नरकेऽपि सः ।
यत्राप्यज्ञानिभिर्देहे मुखवुद्धयात्र मण्यते ॥ २४ ॥
शब्दादीन्द्रियसौख्यान्यप्यन्वयव्यतिरकतः ।
असाराणि यथागीतं मतोन्मत्तप्रलापवत् ॥ २५ ॥
बादयन्नश्च दृश्यन्तं यथोन्मत्ता विकुर्वते ।
मनसायं तथाषाधेरुपाध्यन्तरसङ्गमात् ॥ २६ ॥
प्रणादन्तु यथापूयमूत्रादेर्निर्गमात् सुखम् ।
पामकण्डूतिसौख्यं वा तत्तुल्यं सुरते सुखम् ॥२७॥
चक्षुरिन्द्रियसौल्य यन्नृत्तकान्तादिदर्शने ।
उन्मसचेष्टितान्नृत्तं न क्रिश्चिदपि हीयते ॥ २८॥
स्वक्षी सुनासा सुमुखी सुदतीत्यादिदर्शने ।
सौख्य स्वमस्थिभांसादों कतरत् स्वान्मनोहरम् ॥ २९ ॥
आस्वायेपु पदार्थषु रसनेन्द्रियचापलात् ।
सुत्तण्णिवृत्त्या साहित्य दुःखापायो न तत् सुखम् ॥ ३०॥
निद्रादुःखं यदि लगत् सौख्यं स्वापे सुखं यथा ।
सदात्मसुखमुद्दिष्ट करणानां तु संहृतौ ॥ ३१ ॥
प्रेयेष्वपि सुगन्धेषु यत्नात् प्राप्येषु दृश्यते ।
अयलेन बनादौ च प्राप्तुं तच्छक्यते सुखम् । ३२ ।।
गर्भवासे च जनने बाल्ये वास्य कुतः सुखम् ।
अस्वतन्त्रस्येव परैर्यन्त्रितम्येव पक्षिणः ॥ ३३ ॥
यौवनेऽनिष्टसंगेगादिष्टलामे वियोगतः ।
रागामासान्तचित्तस्य कुतः सौख्यं शरीरिणः ॥ ३४
वाक्येऽस्यसमर्थस्य विषयांस्तु बुमुत्सतः ।
प्रक्षीणेन्द्रियवृत्तेस्तु रोगरागाधुपनवैः ॥ ३५ ॥
पीब्यमानस तस्सौख्यं कुतो बाख मरिष्यतः।
मियमाणस्य यद् दुःखं नरकेपि न तद् भवेत् ॥ १६॥
ततः पापकृतां दुःखं यमलोकाय गच्छताम् ।
तदर्शनेन पजनां पतितानां पतिथ्यताम् ॥१७॥

·अपराध प्रथमः पटलः । ६११ नरकेषु प्रसिदं हि दुःखं तमान भण्यते । यदि पुण्यकृदेव स्यात् स्वर्गे देवादिदेहवान् ॥ ३८ ॥ विमानादिषु दिव्येषु भोगेधूपनतेष्वपि । रशा (पापा! त्वल्पां) श्रियं दीप्तामन्येषामात्मनोऽधिकाम् ॥ ३९॥ सन्तप्त एप विषयान् मुझे दुःखं धिया वहन् । ततोऽपि क्षीणपुण्यानां पतनाचवलोक्य तु ॥ १० ॥ याडवं हदये दुःखं न तद् वर्णयितुं क्षमम् । मथ राज्यादिषु मुखं स्याचेत् सन्ध्याविदुःखिनः ॥ १॥ पुत्रेभ्योऽपि भयं यस्य तस्य सौख्यं कुतो भवेत् । भत्र पराशरः "बावतः कुरुते जन्तुः संबन्धान् मनसः प्रियान् । तावन्तोऽस निखन्यन्ते हृदये शोकशकवः ।। 'यद् यद् गृहे तन्मनसि यत्रतत्रावतिष्ठतः । नाशव्ययादिभीत्या क परिग्रहवतां सुखम् ॥" इति। तबा चाहु "यतो यतो निवर्तते ततस्ततः सुखी भवेत् । निवर्तनादि सर्वतो न वेचि दुःखमण्वपि" || - तथापि कृष्णया जन्तुः पीयमानो दिवानिशम् । वर्षापार्जनभयं न कदाचिनिगच्छति ॥ "बान्ति बीयतः केशा दन्ता जीयन्ति नीयतः । जन्मोत्रे च जीते तुष्णैका निरुपद्रवा ॥ पर अधियां प्रीहियवं हिरण्यं पशवः लियः । माग्मेकलतु बतखां तुष्णां दूरतत्यजेत् ॥" करन्दलालैप तिगाति' इति विपुराने पाते। १० ·ईशानशिवगुरुदेवपरती अतो न कर्मणा कार्य प्रजया वा धनेन वा । त्यागैनैवामृतत्वं हि प्राप्तुं शक्यं मनीषिभिः ॥ १२॥ तस्माद् धर्मार्थकामेभ्यो मोक्ष एव विशिष्यते । अस्थिरत्वात् त्रिवर्गाणां दुस्संपादतयापि च ॥३॥ मलमलमतिविस्तरेण । प्रस्तुतमेवानुसन्धीयते । इत्थं विज्ञाय संसारमसारं तद्विरागतः । मोक्षमार्गः परो योगः सातः साध्यो विपश्चिता ॥४॥ स च सन्यसनात् सम्यग् योगः प्राप्यो म चान्यथा । सन्यासो मुण्डनान स्याद् दण्डादेग्रहणादपि ॥ १५ ॥ कापायावरणाचं च मुण्डनं दण्डधारणम् । यदन्यदप्येवमा देहस्योकं न देहिनः ॥ १५ ॥ जडस्येह शरीरस्य घटकुमादिधर्मणः । वेपलानमात्रेण देही मोक्षं कथं प्रजेत् ॥ १७ ॥ मत एव शरीरस्य कर्तृत्वं नापि भोक्तृता । शरीरकर्मणां कर्ता संस्कार्यस्तत्फलार्थिभिः ॥ १८॥ अत एव हि सन्न्यासस्त्यागः स्यात् काम्यकर्मणाम् । काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्यासं कवयो विदुः ॥९॥ बोकार्यपुत्रैषणाभ्यो निवृत्तो यः सदैव हि । स्ववर्णाश्रमयुक्तानां तथा स्वसमयस्य तु ॥५०॥ विहितानां तु धर्माणां तकलेवनपेक्षया । ईश्वरार्पणबुद्ध्या तु करणं न्यास इष्यते ॥५१॥ तद्वान् यतिम सन्न्यासी न स्यात् केवलमण्डितः। शेयः स नित्यसन्न्यासी यो न द्वेष्टि न काहति ॥५२॥ प्रमचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽधवा यतिः । परिवासा जटी वापि द्विदण्डो वा मुण्डितः ॥५॥ विवासाः शुक्रवसो वा कापायसनोऽभवा । कर्मसन्न्यासनं कृत्वा साजयोग समाभितः ॥५॥ 'सस. पाठ ·अन्तराईदितीयः कः। शिवानुग्रहमासाथ योगी मोक्षमवाप्नुयात् । विधाय संसारमसारमेवं वैराम्यतोऽनुग्रहतब शम्भो। समाप्य योगं तु गुरूपदेशाद् योगी विमुकि न चिरादुपैति ॥ ५५ ॥ इति श्रीमदीशानाधिषगुरुदेवपद्धती सिमान्तसारे उपरिभागे योगपादेयोगलक्षणं नाम प्रथमः पटलः ॥ अदितीयः पटलः । गम योगस्तु विज्ञेयो गुणैश्वर्यविमुक्तियः । चितवृत्तिनिरोप तु योगमाह पतञ्जलिः ॥१॥ युजेर्धातोः समाषौ तु क्षेत्रज्ञपरमात्मनोः । खुक्तियोगः समुदिरास्तथाचाह महामुनिः ॥ २ ॥ "मनो हि सर्वभूतानां कारणं बन्धमोक्षयोः । पिहीनं मनः कृत्वा स्वात्मानं परमालनि। परमात्मा समायोज्य योगं कु + + + + | + + + + विमुक्तः स्यान्मुस्योऽवं योगायते ॥" सम्बक शिवगतं चियदा न चलति स्विरम् । शिवत्वव्यक्तभावस्य कैवलंबोग इष्यते ॥३॥ तब रागादिदोषाणां वर्जनेन प्रकाशते । ते च नश्यन्ति रागाचा योगाशानां निषेवणात् ॥ ॥ बोगानि व तान्यो प्रवदन्ति हि तदिवः। बमाध नियमास्तददासनं प्राणसंयमाः ॥५॥ प्रत्याहारा धारणाम ध्यानानि च समापवः । बमाः पचपकाराः स्युनियमाव पचपा ॥६॥ भासनानि च पश्च स्युः प्राणायामास्तु प्रत्याहाराः पञ्चविषा धारणा बहुधा स्मृताः ॥ ७॥ नेकपा । ... 'रात्मना स', ३, 'कि' क. पाठ..

·मानशिवगुरुदेवपरती ध्यानानि नेकपा त्वेकः समाधिरथवा विधा । पहिंसा सत्यमस्तेयं प्रमचर्यापरिग्रहौ ॥८॥ बमाः पञ्चविधास्तेषां पृथग्गेदा भवन्ति हि । मनोवाक्कममिहिंसानिविधाः प्राणिनामिह ॥९॥ ताभ्यो निवृत्ति सर्वत्र अहंसा परिचक्षते । सत्यं यथार्थकथनं सर्वभूतहितं च यत् ॥ १० ॥ परपीडाकर सत्यमेवं सत्यं विदुर्बुधाः । असत्यमपि भूतानां हितं चेत् सत्यमेव तत् ॥ ११॥ परपीडाकरं सत्यं यदा मौनं तदा भजेत् । भन्यैः परिगृहीतानां त्यक्तानां वाश्रमादिषु ॥ १२ ॥ निक्षिताना तृणानां वा कर्मणा मनसा गिरा । परानामनादानमस्तेयं परमं स्मृतम् ॥ १३ ॥ अमचर्यमिति प्राहुरिन्द्रियाणां तु संयमम् । तत्राप्युपस्थविषयनिवृत्ति तु विशेषतः ॥ १ ॥ दर्शनस्पर्शनापेक्षासकल्पाभाषणादिभिः । योषिसंभोगवैमुख्यं ब्रह्मचर्य परं विदुः ॥ १५ ॥ तत्रापि च गृहस्थानां स्वदाराजव्यतिकमात् । ऋतुस्नाताभिगमनं ब्रह्मचर्य परं स्मृतम् ॥ १६ ॥ मर्जनक्षयसंरक्षाहिंसादोषादिदर्शनात् । भस्वीकरणमर्थानां मुख्य: स्यादपरिग्रहः ॥ १७॥ मिथुणामयमुहिष्ट अन्येषामन्यथा स्मृतः । प्रमचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थाऽयवा मुनिः ॥ १८ ॥ सकुटुम्बस्तु यस्तस्य गुर्वादीनां तु पुष्टये । मसत्यतिग्रहेभ्यस्तु निवृत्तिरपरिग्रहः ॥ ११ ॥ ॥ एवं यमाः ॥. नियमाः शौचसन्तोषी स्वाध्याबस्तप एव च । तद्वदीचरपूजेति पच भिनास्तु ते पुनः ॥ २०॥ १. नत् परपीडाकरं सत्यं बना', १. 'मा. पाठः ·:॥ । पानियमादिनिरूपणम्] उत्तरा द्वितीयः पटलः । शौचं तु शुद्धिर्विज्ञेया मनोवाकायकर्मणाम् । भचिन्तनमकृत्यानां यत् तच्छोंच तु मानसम् ॥ २१ ॥ मकी(न: बं) वाचिकं म्यात तु कायिकं तु मृदा जलैः मलानां क्षालनश्चान्त:करणम्य विशाधनम् ॥ २२ ॥ पापानामननुष्ठानं कर्मिणां शौचमिप्यने वर्णाश्रमादिधर्माणामविरोधागतेन तु : २३ ।। धनधान्यादिना वृत्त्या तृप्तिः मन्तोष उच्यते । (ग)तेष्वननुशोकः स्याद् भविष्यार्थेवलोलता ॥ वर्तमानेष्वसक्तिच सन्तोषः परिपठ्यते । हर्षागमेष्वनुत्सेकः शोकस्थानेष्वशोकता !॥ २५ ॥ सेमता चापि सर्वेषु सोऽपि सन्तोष उच्यते । प्रणवस्य तथाभ्यासस्तथोपनिषदामपि ॥ २६ ॥ तत्फलानभिसन्धानात् स्वम्वमन्त्रजपोऽपि च : स्वाध्याय इति निर्दिष्टस्त्रिविधाऽपि च योगिनाम् ।। २७ ।। तपाचा "स्वाध्यायाद् योगमासीत योगात् स्वाध्यायमात्मनि । स्वाध्याययोगसम्पत्या परमात्मा प्रकाशते ॥ शब्दब्रम च तद् अम वेदितव्ये उभे अपि । शब्दनमणि निष्णातः परं ब्रमाधिगमछति ।" इति। एकमुक्कोपवासाचैः कच्छचान्द्रायणादिभिः । कीनं तु शरीरस्य यत्तत्तप उदाहृतम् ।। १८ ॥ तत्राप्यनशन नेट नेष्टमत्यशन तथा । प्रतचोदितकालाची तपस्वी योगभाग भवेत् ॥ १९ ॥ तबाचाह भगवान्- "मालश्नतस्तु योगोऽस्ति नचैकान्तमनश्नतः । नजातिसमशीकस जामतो मीपि चार्जुन! ।।

·रंशावलिवगुल्यवेपतौ युक्ताहारदारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु । युवस्वमावोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥" इति। भाभ्यन्तरस्तथा बाहव्यन्धिादिभिः क्रमात् । चौदिताराधनं शम्भोर्सन नदीश्वरपूजनम् ॥ ३० ॥ तत्राप्यनभिसन्धाय फर भक्त्योपपत्तितः । देवस्येष्टस्य यजन कमेगा मनसापि च ॥ ३१ ॥ योगिनां योगमिद्धयर्थ शस्तमीश्वरपूजनम् । याज्ञवल्क्यो वसिष्ठश्च योगाचार्या महामुनी ॥ ३२ ॥ पृथग्यमांश्च नियमान् दशभेदानिहोचतुः । "भहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्य दयार्जवम् ॥ ३३ ॥ क्षमा धृतिमिताहारः शौचं चेति यमादयः । तपः सन्तोष आस्तिक्यं दानमीश्वरपूजनम् ॥ ३१ ॥ सिद्धान्तभवणं चैव हर्मितिश्च जपो हुतम । पतेतु नियमाः" । हम । नियमाः॥ मासनान्यपि चोकानि बहुधा पूर्वपद्धती ॥ १५ ॥ तेषां पचैव शतानि योगासादिकराणि वै। स्वस्तिकं पसंखं च भद्रं योगासनं तथा ॥ १६ ॥ गोमुखं चेति तेषां तु लक्षणं पृथगुच्यते । उपविश्य तु विष्टोऽथ जान्वोर्षिवरेऽङ्गुष्ठनिपीडनं विधाय । ऋजुमध्यगलक्षणाप्रकायो भवति स्वस्तिकमासनं निविष्टम् ॥ ३७॥ चरणाप्रयुगं तथोपरिष्टादधिरोप्योरुयुगस्य मूलदेशे । उपविश्य पुरेव पळसंज्ञं कथित तद्विपरीततस्तु भद्रम् ॥ ३८ ॥ मधिरोप्य तु दक्षिणाधिमूरावथ सव्यं चरणं तु दक्षिणोरी। अधिरोप्य पुरेव सूपविष्टो यदि योगासनमिष्टदं तदाहुः ।। ३९।। पणे तु निगृह्य वामजहापदगुल्फे त्यधिरूढसस्फिगूरूः । उपरिसितदक्षिणोरुजानुः बल योगी स तु गोमुखासनस्वः॥१०॥ ॥ भासनानि॥

·मनियमादिमिरूपणम्] पसरा द्वितीयः पटकः । प्राणस्य धारणं दह प्राणायाम इतीरित: ॥ ११ ॥ सच नकविषः प्रोक्तो योगशास्त्रविशारदः । पूरकः कुम्भकव रेचकश्चेति ते त्रयः ॥ ४२ ॥ प्राणसंयमनानां तु खात्यान्यान्यनुकमात् । (!) त्रिभिर्युतस्व्यंग स्याकुत्पूरकं विना (1) ॥ १३ ॥ नासापुटेन वामेन पूरयेदुदरेऽनिलम् । निर्दिष्टोदातमात्राभिर्विज्ञेयः स तु पूरकः ।। ४४ ।। परितस्याथवा वायोः केवलस्य निरोधतः । संपूर्ण कुम्भवत् तिष्ठेद् यदासौ कुम्भकः स्मृतः ।। १५ ॥ वामेतरेण प्राणेन (मा:म)रुतः पूरितस्य तु । शनैः क्रमेण यो मोक्षो रेचकः परिपठ्यते ॥ १६ ॥ तत्र पोडशमात्रस्तु सामान्यः पूरको मतः । कुम्भकः षष्टिमात्रः स्यात् पञ्चोखातस्तु संस्मृतः ।। १७ ॥ युग्मोडातो रेचकः स्याचतुर्विशतिमात्रकः । प्राणायामो पयं मन्दो मध्योऽस्माद द्विगुणो मंवत् ॥ ४८ ॥ त्रिगुणस्तूतमो शेयः क्रमेणाभ्यासयोगतः । मगर्भाय सगर्भाश्च प्राणायामास्तु ते स्मृताः ॥१०॥ भन्तर्मन्त्रजपोपेताः प्राणायामाः सगर्भकाः। भन्तर्जपविहीना ये ते त्वगर्मा इति स्मृताः ॥५०॥ प्राणयामादगर्भात् तु सगर्भः श्रेष्ठ उच्यते । कुम्भीकृत्योदरे वायु स्वस्वमन्त्रं पिया जपेत् ।। ५१ ॥ प्राणायाम सगर्भ तु कुर्यात् तद्गतमानसः । एकाक्षरः स्वमन्त्र बेत् तस्स साद् द्विशतं जपः ॥ ५२ ।। प्रत्यक्षरविदयात्वा विशवर्णाननुकमात् । भावयित्वायतमाणः प्राणायाम समाचरेत् ॥ ५५ ॥ १. 'पादि'. पाठ

·ईशानशिवगुरुदेवपरती
भष्टार्णादिप्रकृत्यन्तं तत्राप्येकैकलोपतः ।
प्राणायामा विधातव्यास्तत्तद्वयानोपहिताः ॥ ५४ ।।
तत्र विज्ञाय देहं च नाडर्वाियुं च तस्थितम् ।
तच्छुद्धिं च विधायाथ प्राणायाम समाचरेत् ॥ ५५ ॥
तपथा
षण्णवत्याला देहो देहो लब्धालैः स्वकैः ।
ऊर्व शरीरादधिकं प्राणः स्याद् द्वादशाकम् ॥ ५६ ॥
मेदावं यमुलं तु देहमध्यमुदीरितम् ।
मूलाधारः स च त्र्यश्रो देवादीनां नृणामपि ॥ ५७ ॥
पश्वादीनां तु वेदाश्रस्त्वण्डजानां तु वर्तुलम् ।
चतुष्पदानां हृन्मध्ये क्रोडमध्येऽण्डजन्मनाम् ॥ ५८ ॥
भूलादूर्व मनुष्याणां नाभिकन्दो नवालात् ।
नाभिचक्रं तदूर्व तु द्वादशारमसुस्थितिः ॥ ५९ ॥
नाभेरधम्तात् कन्दाख्ये कुण्डलिन्यष्टवर्तुला ।
प्रसुप्तभुजगाकारा चतुरगुलविस्तृता ।। ६० ॥
द्वासप्ततिसहस्राणि नाड्यस्तन्मध्यनिर्गताः ।
अष्टाविंशतिसंख्याः स्युस्तासां मुख्यास्तु नाडयः॥ ११ ॥
तासां च दश श्रेष्ठा इडाद्यास्तास्वपि त्रयम् ।
इडा पिंङ्गा सुपुम्ना च गान्धारी हस्तिजिहिका ॥ १२ ॥
सुयशालम्बुषा पूषा कुहूश्चैव च शशिनी ।
एतास्विडा पिङ्गला च सुषुम्ना चोचमाः स्मृताः ।। ६३ ।।
तासामथ सुषुम्नास्या ब्रह्मनाडी परा स्मृता ।
इति नाडीदशकम् ॥
विमला घोषणी पृथ्वी ततस्त्वाप्यायनी मता ॥ ६ ॥
तेजोवती वायवी च गगना चैव रोषनी ।
रसावाहा च मृद्वनी खंसनी चापि मर्शनी ॥१५॥
शब्दस्पर्शवहे दूर्णा सुरूपा रसधारणी ।
सर्वगा चेति निर्दिश नाडयोऽष्टादश क्रमात् ॥७॥

·पनिवनादिनिरूपणम् उत्तरा द्वितीयः पटलः। अथ प्राणादयः पन्च नागाबाश्चापि पन्च हि। माणस्तु हृत्पद्मगत आसनाद्धृदयसितिः ।। ६७ ॥ निःश्वासोच्छ्ासकासादीन् कुर्वन् वक्षः समाश्रितः । प्रयाणं कुरुते नित्यं य (स्या ? स्मात्) प्राणः प्रकीर्तितः॥६८॥ अवारमत्रमलादीनामपानो(१) हस्तादिसन्धिगः । हानोपादानकर्मा च तस्माद् ब्यान इति स्मृतः ।। १९॥ ऊर्व नयत्युदानस्तु नामेरांशिरसि स्थितः गात्रनेत्रविकाराचं कर्मोदानस्य तु स्मृतम् ॥ ७० ॥ समानः सर्वकार्य तु व्याप्य सन्धिषु च खितः । त्वगसमासमेदोस्थिसंस्था नागादिवायवः ।। ७१ ।। ललाटिकोरशहांसनाभिस्थास्ते त्वनुकमात्()। :। नव वर्णा:- - नीलेन्द्रगोपगोक्षीरविद्युदन्दुसप्रमाः ।। ७२ ॥ कुन्दामिनाम्जनार्काश्मकुसुम्भकुसुमोपमाः । आहारपचनापन्तं प्राणकृत्यमितीरितम् ॥ ७३ ॥ पोषणाचं समानस्य कर्मेति परिपठ्यते । उद्गाराचं तु नागस्य कूर्मस्योन्मीलनादिकम् ॥ ७ ॥ ककरस्य क्षुतं कर्म जृम्भाचं देवदत्तजम् । धनम्जयस्य शो (भाषा) मृतं च न विमुम्बति ॥ ५ ॥ मध्येन तु शरीरस्य सुषुम्ना सूत्रवत् स्थिता । बिन्दोर्षानमासाब असरन्प्रेण निर्गता ॥ ७६ ॥ इस च पिकाला चैव वामतोऽस्याच दक्षिणे । सुषुम्नायां स्थिते वामदक्षिणप्राणयोः सेते. ।। ७७ ॥ इसापूछातु गान्धारी सव्यनेत्रविनिर्गता । हस्तिजिहा च वामाग्रष्टाग्रा विनिर्गता ॥ ८ ॥ मुबशा दक्षिणस्यारीज्येटिकाप्रान्तनिर्गमा । अलम्बुषा त्वषो नामः पायुमूलान्तनिर्गमा ॥ ७९ ॥ 'नो मानोरक.पा. २. 'स'. पाल. RH ·ईशानशिवगुरुदेवपरती पूषा तु शिलापृष्ठाद् दक्षिणोत्रनिर्गता । नाडयो विमलाबास्तु दश हस्तामनिर्गताः ॥ ८॥ कुछस्तु पिङ्गलापृष्ठाद् दक्षिणीक्षिाविनिर्गता । विश्वोदरोदरं याता सरस्वत्यपि मेदगा ॥ ८१ ।। अन्तस्सुषिरसंयुक्ताः सर्वा अपिच नाडयः। पूर्णरकाम ताः सर्वाः परतन्तुवि + + + ॥ ८२ ॥ तासां शाखोपशाखानां भेदस्तु बहुधा स्मृतः। देहाद् बहिनिर्गतामा रोमसंज्ञाः शरीरगाः ॥ ८३ ।। इमणि मुखजातानि केशाः शिरसि निर्गताः । तिसः कोयोऽधकोटिश्च केशरोमाणि देहगाः । ८४ ॥ जरायुजानां देहेषु पशूनां त्रिगुणाः स्मृताः। पक्षिणां तु ततोऽर्धाधु सिरारोमाणि संख्यया ॥५॥ सिरारोमादिनियमो नहि कीटादिजातिषु । स्थावराणामपि तथा सर्वे ते प्राणिनः स्मृताः ॥८६॥ एवं नाडोर्विदित्वा तु प्राणायाम समाचरेत् । एवं यमाय नियमा( निब) तथासनानि प्राणादयश्च पवना अपि नाडिचक्रम् । योगस्य योनि बहिरजतयोदितानि सेव्यानि तानि विदितानि ययोपदेशम् ॥ ८१ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपरत सिरन्तसारे उपरिभागे बोगपादेयोगलक्षणादिपटलो द्वितीयः ।। अथायः पटलः। अब योगं विविदिषुः प्राप्य योगविदं गुरुम् । शुभपार्षपदानाधराराध्य परितोष्ण च ॥ १ ॥ तस्माद् विज्ञाय योगं तु दत्वा तुमुरुदक्षिणाम् । भनुशातस्तु गुरुणा गत्वा देशं मनोरमम् ॥२॥ १. 'डलास. पाठ २. 'जोक. पाठ:. ३. 'ar' ...''

·लामामाधिकार मत्सराचे तीयः पटकः । पुण्यक्षेत्रनदीतीर्थवनसानुमदादिकम् । तत्राश्रमे मठे वाय प्राज्यमूलफलोदके ॥ ३ ॥ ग्रामे देवालये वापि स्वगृहे वा मनोरमे । परिशुद्धात्म)वान् योगा निस्संगो विजितेन्द्रियः ॥ ४ ॥ स्ववर्णाश्रमकर्माणि चोदिवानि समाचरन् । युक्ताहारविहारस्तु युक्तस्वमावबोधनः ॥ ५ ॥ शान्तस्त्रिषवणस्नायी सर्वत्र समदर्शनः । पिचुतूलादिसंपूर्ण आसने सोत्तरच्छदे ॥ ६ ॥ विशुद्ध सम्यगासीनो विजितासनमास्थितः । विवायकं गुरुं चाथ नमस्कृत्य ततः शिवा ॥ ७ ॥ ऋजुकायशिरोंग्रीवः कृत्वान्तर्यजनं हदि । योगं युञ्जीत मतिमान् न हुतं न विलम्बितम् ॥ ८॥ अथ ये ग्रन्थयः पञ्च भूतशुद्धौ प्रदर्शिताः । हत्कण्ठतालुमध्यब्रह्मरन्धस्थिताः क्रमात् ॥९॥ तानूलवायुना भित्त्वा मुक्त्वा दक्षिणनासया । बामनासापुटेनाथ पूरयेन्मरुतोदरम् ॥ १० ॥ पूरकस्तु स विज्ञेयो मात्रापोडश(का! को) विषिः । निरुन्थ्यानिर्गमं तस्य कुम्भकास्यः स तु स्मृतः ॥ ११ ॥ स चापि पछिमात्रः साद रेचकस्तस्य रेचनात् । विधाय वामत्राणं तु दक्षिणेनव रेचयेत् ॥ १२ ॥ स तु रेचक उहिष्टो मानं तेषां निगयते । पूरके अष्टमात्राभिर्नामिपये चतुर्मुखम् ॥ १३ ॥ भकारमूर्तिमगुणं समापिसं चतुर्भुजम् । कुम्मच चतुष्पष्टिमात्रामात्रं तु धारयेत् ॥ १५ ॥ उकारमति शहामं वासुदेवं इदम्बुजे । शायाधर सौम्यं समापिस चतुर्भुजम् ॥ १५॥ किरीटिनं सारेच्छपल्या यावत् वावत् तु कुम्भवेत् । सवं मकारमति तु भूमध्यकम सरन् ॥ १६ ॥ १.

·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती
शुक्रवर्ण समाधिस्थं चतुर्बाहु त्रिलोचनम् ।
एणटपरं सौम्यमिन्दुमौलि कपर्दिनम् ॥ १७ ॥
मात्राद्वादशमात्रं तु दक्षिणेनैव रेचयेत् ।
अब प्रणवतो वायु समापूर्य सुवोऽन्तरात् ॥ १८ ॥
विन्दुमत्यबारे तमिन् नियम्यात्मानमात्मनि ।
मनसा तपदोहारं जपेन्मात्रत्रयाधिकम् ॥ १९॥
एष प्राणजयोपायो दृष्टादृष्टफलप्रदः ।
भूतशुद्ध्युकमार्मेण प्राणायामास्तु पश्च ते ॥ २० ॥
शोषणाधास्त्रयश्च स्युः सहैतान् पृथगाचरेत् ।
सन्ध्ययोर्वायुमाकृष्य पिबन्-वाग्मी च जायते ॥ २१ ॥
न्याषयो पस नश्यन्ति मासान् मासैस्तु वा क्रमात् ।
बधिरो मूर्ध्यात्मानमाषायापूर्य मारुतम् ॥ २२ ॥
पिपाय सर्वद्वाराणि ल्योमेन्दोरमृताप्लुतम् ।
कर्णाभ्यां विसजेद् वायु बाषिर्यादेष मुच्यते ॥ २३ ॥
पार्ययोर्वाय नामी वा धारयेद् गुल्मशूलनुत् ।
यत्र यत्र रुजा देहे तत्र तत्र तु मारुतम् ॥ २१ ॥
भारोप्य प्राणनियमात् तं तं रोगं व्यपोहति ।
भवापानं समुत्कृष्य बहिस्थाने नियोजयेत् ॥ २५ ॥
निरूच्याच षडक्षाणि ततो नादः प्रवर्तते ।
नामेरामर्षतो वीणाध्वनिर्नादः प्रवर्तते ॥ २६ ॥
समायोजमया तच्छुत्वासौ विमुच्यते ।
प्रोरन्प्रेण तस्साच प्राणीज्युचरतीच्छया ॥ २७ ॥
वाम्भोरुहान्तःस्थः प्राणो हंस इतीरगन् ।
उपवास बनवेनवहोरात्रे तु संख्यया ॥ २८ ॥
पापुच्छ्वासः स्मृतः प्राणः पद् प्राणा पटिका स्मता।
पटिकानां स्मुखः पाया लहोरात्रस्तु-मानुषः ॥२९॥
वासनिश्वासविच्छेदः प्राणायामात् प्रवर्तते ।
नगोबरे नामिपये ध्वात्वा तु चतुराननम् ॥...॥

·प्राणायामाधिकार: सतरार्धे तृतीयः पटलः । अकारमूर्तिमिडया पूरयेन्मरुतोदरम् । कुम्भीकृत्य यथापूर्व वियव प्रणवं जपन् ।॥ ३१ ॥ स्थिरीकृत्य तु संहृत्य रेचयेद् दक्षिणेन तु । अथवा हृदयाजस्थं वासुदेव चतुर्भुजम् ॥ ३२ ॥ शङ्खचक्रधरं सौम्यं शुक्लवर्ण किरीटिनम् । चतुर्बाहुमुदारस्थमुकारमयविग्रहम् ॥ ३३ ॥ स्मरञ्जपन् धिया तार पूर्ववत् पूरकुम्भको । रेचकं च विधाय म्यात् प्राणायामस्तु वैष्णवः ॥ ३ ॥ भुवोरन्तरतोऽम्भोजे मकारमयविग्रहम् । भस्मानरागवलं रुद्रं ध्यायंत्रिलोचनम् ॥ ३५ ॥ सूपविष्टं चतुर्बाहुं पूर्ववत् प्रणवं जपेत् । पूरकाधैर्यथापूर्व रौद्रोऽयं प्राणसंयमः ॥ ३६ ॥ बिन्दुस्थानेऽम्बुजासीनमष्टबाहुं चतुर्मुखम् । ईश्वरं प्रोक्तरूपादि ध्यायंस्तारं जपन् धिया ॥ ३७ ।। पूरकाधैर्यथापूर्व प्राणायामोऽयमैश्वरः । तथैव मूर्ध्नि कमले ध्यायन् देवं सदाशिवम् ॥ ३८ ॥ तारं जपन् धिया प्राग्वत् प्राणानायम्य पूर्ववत् । सर्वदोषहरोऽयं स्यात् सादेशः प्राणसंयमः ॥ ३९ ॥ कारणाधीशसंयुक्ताः पञ्चैते प्राणसंयमाः । सर्वकल्मषदोषनाः सर्वे सर्वार्थसाधकाः ॥ ४० ॥ योगसिद्धिकराः पञ्च प्राणायामा भवन्ति हि । . अथ हृत्सममध्ये वा वि(न्दू न्दौ) वा व्योमपहजे ॥ ११ ॥ सूर्यादिमण्डलाधीशतत्त्वतत्त्वेशमूर्तिभिः । पुर्यष्टकाष्टच्छदने स्वस्वाजावरणान्विते ॥ ४२ ॥ यो यो यस्या देवताया भक्तस्तां तत्र संस्मरन् । तत्तन्मन्त्र जपन् बुद्ध्या पूरकादिक्रमेण तु ॥ १३॥ प्राणसंयमनं कुर्वन् योगसिद्धिमवाप्नुयात् । अथवा दयाब्जादौ पश्यन् ज्योतिनिरसनम् ॥११॥ RR2 ·मानशिवगुरुवपदती (वोगा प्रमादिकारणोपाधिनिर्मुक्तं चिढनं शिवम् । ध्यायंत्रिमानं चिन्मात्रप्रणवं वा धिया जपन् ॥ १५ ॥ प्राणायाम प्रकुर्वीत न चिरात् सिदिमश्नुते । मूलाब्जात् कुण्डलिन्यास्तु ध्यायञ्च्छक्ति विनिर्गताम् ॥ १६ ॥ विद्युल्लेखोपमामूर्ध्वगमामा व्योमपहजा(न् ! त्) । परमामृतनिःष्यन्दैः प्लान्यमानां ततोऽपि हि ॥ १७ ॥ निवृत्तां पुनरायान्तीं मूलाम्भोज पुनः पुनः । मुषुम्नयो गच्छन्तीममृतासारवर्षिणीम् ॥ १८ ॥ ध्यायन्च्छक्ति परां सूक्ष्मां चिन्मात्र(प्रणव) तु वा । जपन् पिया यथापूर्व प्राणानायम्य योगवित् ।। १९ ।। योगसिद्धिमवाप्नोति नचिरान्नात्र संशयः । अथवा प्रणवाद्यां तु सप्तन्याहृतिपूर्विकाम् ॥ ५० ॥ गायत्री शिरसोपेतां त्रिः पठन् मनसा हदि । ब्योम्नि वा परमात्मानं सावित्री सूर्यमेव वा ॥ ५१ ।। ध्यायन् प्रागुक्तमार्गेण पूरकादिक्रमेण तु । प्राणसंयमनं कुर्वन् योगी सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ५२ ॥ पदिशभिश्वाय तथा षोडशमिः क्रमात् । मनोवाकमजानीह पातकानि विनाशयेत् ॥ ५३ ।। प्राणायामस्ततश्चापि द्विगुणैविगुणैरपि । महोत्तरशतस्यापि(!)भूणहत्यां च नाशयेत् ॥ ५५ ॥ मत्र याज्ञवल्क्यवसिष्ठी- "अपि भ्रूणहनं मासात् पुनात्यहरहः कृतः । ऋतुत्रयात् पुनात्येनं जन्मान्तरकृतादधात् ।। बत्सराविह सर्वजो ब्रमविचापि जायते । प्रस्वेदकम्पोत्वानानां जननाः कुंमकाः (पुनः) । कनिष्ठमध्यहाः स्युः फलं तेषां च तादृशम् । माणायामः क्रमाम्यस्तैर्विविवाः स्युब वायवः ।।

·धारणाधिकारः] उत्तराध तृतीयः पटलः । निःश्वासोसनाचं च विना ज्ञानं च शक्यते । बिनैव पूरकं तद्वद् रेचक च विनैव तु ।। कुम्भकेनैव सुचिरमपि तिछेज्जितानिलः । मनोजव(इ.गोतिश्च स्याद् दूरादाश्च पश्यनि ।। खेचरो द्वादशाब्देन जरापलितवर्जितः । चिरजीवी च भवति ततः द्विगुणवत्सरैः ।। ऋषिगन्धर्वदेवादीन् पश्यत्याभापतेऽपि च । ततोऽपि द्विगुणैर्वषैलभते चाणिमादिकान् ॥" प्राणायामा कारः । इन्द्रियाणां यथास्वं स्वं विषय परिधावताम् । बलादाहरणं तेषां प्रत्याहारं प्रचक्षते । ५८ ॥ कर्मणां वि (जि! हि)नानां तु नित्यादीनां विधि विना । मनसा हृद्यनुष्ठानं प्रत्याहारं विदुर्बुधाः ॥ ५६ ॥ अथवाष्टादशस्थानेवाकृष्याधाय मारुतम् । स्ववशे स्थापन केचित् प्रत्याहारं वदान्त हि ॥ १७ ॥ तानि तानि स्थानानि- पादाइष्टद्वयं गुल्फे जो जानूरुपायवः । मे; कटिस्ततः कन्दो नाभी हृदयवक्षमा ।। ५८ ।। कण्ठकूपं तथा तालु प्राणं नेत्रे भ्रमव्यकम् । मूर्षा चाष्टादशैतेषु स्थानात् स्थानं क्रमेण तु ॥ ५९॥ माहत्य सरणं बायोः प्रत्याहारः स्मृतो बुधैः । भनेन रोगशान्तिः स्यादायुषो वर्षनं तथा ।। १०॥ प्रत्याराधिकारः। पमाः पवामिः (कास्तविशुद्धस्य तु योगिनः । मात्मन्यवमिति सुधारणं सम्प्रचलते ॥११॥ प्रदेशावस्थित देहे युद्धस्तु मरुता सह । + + + + + + ॥ १२ ॥ + + ·ईशानशिवगुरुदेवपद्धती (बोगपादः + + + + + + + + + + + + + + + + | + + + + + भूतेष ब्रह्मादीन् कारणेश्वरान् ॥ ६३ ॥ जान्वादिभूतशुद्ध्युक्तमार्गेण स्वस्वनीजतः । स्मृत्वा बुद्धिं तु तत्रैव प्रतीत्यन्तरवर्जिताम् ॥ ६ ॥ संस्थाप्य प्राणसहितां धारणाभिश्च पञ्चभिः । त्रिभिस्त्रिभिर्भवे + + + + + + + + + + ॥ ६५ ॥ ब्रमादीन् कारणेशांस्तु स्त्रैःस्वैः संयोज्य कारणैः। प्रणवाक्षासम्भेदात् क्षित्याधमण्डलाक्षरैः ।। ६६ ।। निष्कले द्वादशान्त शिवे संयोज्य चिद्धने । तन्मयं च स्वमात्मानं गं सर्ववेदिना ॥ ६७ ॥ - + + + + + + + । + + + + + + + भाक् ॥६८॥ धारणाधिकारः। अथ ध्यानं द्विधा प्रोक्तं सकलं निजी तथा । साकारं सकलं ध्यानं निराकारं तु विलम् ॥ ६९॥ चतुर्भुजादिशुक्लादिद्वित्र्यदेकाननादिभिः । भेदैरिष्टकारस्मरणं हृदयादिषु ।। ७. ॥ साकारध्यानमुद्दिष्टं निराकारमथोच्यते। हृत्पो वा भुवोर्मध्ये बिन्दी कहावशान्तगे ।। ७१ ॥ लैङ्गिक परमं ज्योतिायेदमात्रकम् । कदम्बगोलकाकारं भाभासितदिगन्तरम् । ७२ ॥ तस्मानीवारशूका ज्योतिरू सुशुम्नवा । निर्गतं द्वादशान्तस्थशिवेनाकतां गतम् ॥ ३ ॥ स्वेदेहरोमकूपेभ्यो निर्यज्ज्योतिशिशखोज्ज्वलम् । विश्वमावृत्य तु व्याप्तं ध्यायेनियलमानसः॥१॥ ध्यानानामुक्षम स्वेतर योगवायं परो मतः । एवं सन्ततयुक्तात्मा योगी निघूतबन्धनः ।।..॥ तस.पाठ

·चरा खोवः पटकः ।
अणिमादिगुणधर्याण्यापिगम्याप्यावस्मितः ।
पहलिमरसंसहो मैत्रावगुणवाजतः ॥ ७९ ॥
समादमशमोपेतः सर्वभूतानुकम्पकः ।
छिस्ता गुणमयान् पाशान् परं निर्वाणमृच्छाते ॥ ७ ॥
धारंणानां द्वादशकरायतं ध्यानमिष्यते ।
ध्यानाद् द्वादशकायामः समाधिर्भवति स्फुटम् ।। ७८ ॥
ध्यानाधिकारः।
समाधिः समभावः स्थाजीवात्मपरमात्मनोः ।
तद्वच्छिवाहयं ब्रम परंज्योतिः सुनिर्मलम् ॥ ७९ ॥
एक शानधनं शान्तं सर्वकारणकारणम् ।
अवस्थात्रयनिर्मुक्त पदभावविकृतेः परम् ॥ ८० ॥
सर्वानुप्राहकं विश्वव्यापि नित्यं निरञ्जनम् ।
भाकाशादिमहाभूतैः शब्दाविषयैरपि ॥ ८१ ।।
वशेन्द्रियमनोबुद्धिसाहहारगुणैरपि ।
माणादिभिः प्रकृल्या च पुरोगाभ्यामविधया । ८२ ।।
नियत्या कलया कालमायाभ्यां च विवर्जितम् ।
सादेशश्वरविद्यामिः शक्त्या चाखिलकारणम् ।। ८३ ॥
नादान्तमासकं शश्वत् पञ्चकत्यैकहेतुमत् ।
मनाचन्तं पर सूक्ष्मं तद् योऽहं सोऽहामेत्यपि ॥ ८४ ॥
विजापान शिवे सम्यक् स समाधिरिराते स्मृतः ।
यदा समरसं चि सर्वत्र समदर्शनात् ॥ ८५ ॥
रागाविवापरहितं हेयोपादेयनिःस्पृहम् ।
माहितं स्वाच्छिवे शश्वत् समापिः परमः स्मृतः ॥ ८ ॥
अमात्मविदेऽस्मिनस्वबुद्धिश्व वस्तुपु ।
एषणात्रयमुकल कर्मपुत्रार्थवर्जनात् ।। ८७ ।।
सरिम्मपरित्यागात् सर्वसजविवर्जनात् ।
सर्वव्यापिनि चिन्मात्रे शिवनक्येन भावना ॥ ८८ ॥

·ईशानशिवगुल्वेषपडतो अविच्छेदेन सततं समाधिः पा(शमोचनः) । + + + + + + + + + + + + त एवं वा ।। ८९।। नित्रतो मौनिनो वाचं युवतः शयितस्य वा । आसीनस्यापि मिषतो मालिताक्षस्य तिष्ठतः ॥१०॥ जाग्रतः स्वपतो वापि स्वमान् वा परिपश्यतः । गच्छतोऽपि यदा चेतः समाधिसस्य निश्चलम् ।। ९१ ॥ करणानां तु संहारादव्यक्तिर्विषयेष्वपि । स योगः परमो ज्ञेयस्तद्वान् योगीन्द्र उच्यते ॥ ९२ ॥ ऐश्वर्याण्यणिमादीनि योगस्यावान्तरं फलम् । अष्टैश्चर्यगुणा योगस्यान्तराया भवन्ति हि ॥ ९३ ॥ ते(ष पु)योग + + + + + + + नामिरोचयेत् । फलं हि मोक्षो योगस्य तमात् तदमिरोचयेत् ॥ ९ ॥ एवं साहोऽत्र योगस्तु समासात् संप्रदर्शितः। संस्मृत्य योगशालेभ्यः शिवानुग्रहतः स्फु(टम्)॥९५॥ + + + हि मुख्यमित्यमुदितं भोगा यतो वान्छिताः पश्चादिप्रविचारचारुविशदज्ञानक्रियायोगतः । अटेश्वर्यगुणास्तथैव सुलभ निःश्रेयस अय(सा) तामीशानशिवोऽभ्यधाद् सुरगुरुः सिद्धान्ततापद्धतिम् ॥१९॥ इति श्रीमदीशानशिवगुरुदेवपस्तौ सिदान्तसारे उपरिभागे योगपादे प्राणायामादिपटलस्तृतीयः। योगपादः समाप्तः ॥ ममाता चेयमीशानशिवगुरुदेवस्व इतिः सिद्धान्तसारपद्धतिः॥ शुभं भूयात् ASIATIC SOCIETY

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.