·No text on this page.

·No text on this page.

·- श्रीगणेशायनमः ॥ स्वभक्तपत्तपातेनतहियक्षविदारण नृसिंहमहविदेपरमानंदविग्रहम् ॥इति पंचदशाध्याय सप्तमेवर्णतेना। उनिश्चवासनाप्रोक्तानवकर्मानुसारिरण सभाचसमाचतिहियामाहेतभेदतः असभामहतोकापालभामदत्ग्रहात्रेहोरप योर्यववसतारपि चतःसनरूपाविषादेवाझवभवासनामयथाहिदैत्यगर्भपिशादस्यसनास्थित नारदानुरहादासविष्ण सद्भक्तिवासना स्वभचसदाविसर्दिधतमपिरतति तीयेयभवेद्वारस्थावकरोदात्मसासनः। तोमनीधियाना कार्यामहदनु गृहे इत्येतदर्थमतीनामवलक्षणमुच्यते ॥ तवादोदशभिन्यतासुत्रमतिभेदन महत्कापातकंपोन्यवास्नाभेदउच्यते । सद्धासनाचयु ज्येतकर्मभिसाहचेतसः परैनपंचभिस्लम्माक्रियतेधर्मनिर्णयः। ततप्रथमेथ्यायहिरण्यकशिपोसते विखभक्तविरोधन विष राजोवाच समाप्रियासनसतानीभगवान स्वयम् इंदस्यार्थेकवंदैत्यानवधीविधमायथा १ नमः स्यातरगणैःसातात्रि श्रेयसात्मनः नेवासरेभ्योविडेवोनोइगवायलस्यहि २ इतिनासमहाभागनारा यणसान्प्रति संशयासमहान जातस्तनवानखेतमहति ॥ श्रीराम ापजईयते । यसर्वस्कंधाते ॥ इतावादितिः प्राक्रपाछियादेणविमारना मन्युनाशोकदीप्लेनचलतीपर्यचिंतयदिनित त्वाविस्मितःपरीक्षितप्रज्ञानिसमातिविभिः ॥ नहिसमस्यसहचवम्यनामास्ति नचपियस्यत्रीनिक मवैवम्यसमित्या थः॥१॥ किंचयस्ययैःप्रयोजनसिध्यनिसतस्यपक्षपातीभवति येभ्योबिभेतितानद्वेष्टिदेवेगति नतस्वास्नी त्याह नहीति निःश्रेयसंपरमानेदएवात्मास्वरूपैयस्य यसरेभ्यश्चोगोभयं नास्ति । तोविघोपि नास्येव हेतु प्रसरणस्येतिर श्रीनारायणस्थ गुणननग्रहनिग्रवादीप्रति तत्तसंशय ३ राम॥ ॥

·भागवतस्यप्रलादस्यमाहात्म्य ४ ललायव्यासायलमुनिनावेत्यर्थः ५ यस्मानापस अतोनिर्गणः प्रतएवाजः अतएवा, व्यक्तः रागडेवादिनिमितभूतदेहेंदियादिरहितः सोयिस्वमायासमवादिकमाविश्य अधिष्ठायबाध्याप्रति असरान्ततिवाधक: संपनः यहादेवासरादीनीयापरस्यरंबाध्यबाधकतातोगतःप्राप्तः तमहेनजीत इत्यर्थः ६ घणनास्वीयत्वेसनिपातपुरुष वहिघमास्यात्नततदस्तीत्याह सत्चमिति नखवेश्यासरणधिष्ठाननापिपक्षपातेवैषम्यस्यादेवनतस्यकाललतत्वादित्याह श्रीशकः साफएईमहाराजहरेश्चरितमझतमू यद्भागवतमाहात्म्यभगवद्भक्तिवर्धनम् ४ गीयतेपरमपुपम विभिर्नारदादिभिः नत्वालमयमुनयेकर्यायध्येहरे कयाम् ए निर्गणपिसजोव्यक्तीभगवान्प्रक्षते पर स्व मायागुणमाविश्पबाध्यबाधारतोगतः सत्वरजस्तमातिप्रलतेन मनौगांगः नतघायुगपदाजनकास स्वासपववा ७ जयकालेसत्वस्यदेवधीतरजमोस्तुरानू तमसोयक्षरक्षासितकालागए भजन ॥८॥ ज्योतिरादिरिवाभातिसंघातानविविच्यते ८ ॥ नतेषामिनिसाईनउल्लासोहि सत्यस्यजयकालेदेवादीबीचाभजत तनदेहंप्रविश्यवईयतीत्यर्य: रज सोजयकालेतमसोजयकाले इत्यन्वयः तस्यकालस्यानुगुणःसन् ॥८॥ समस्यापिनिमितभेदेनवैषम्यूटष्टा तः त्योतिर्यथाकाहादिषजलेययापावेषु आकाशयथाघटादिषु तथानानारूपाभाति ॥ ननर्हितव देवविवेकेनप्रतीयते तबाह ॥ संचातातस्तुरादिदेहान्नविविच्यते नष्टयप्रतीयते ॥ राम। श्रीराम श्रीराम श्रीराम श्रीराम. श्रीराम

·पंत
नहितानूभजनीतिऊनोजायतेतबाह विदंतीति ग्रामस्थपरमात्मानंकवयोनिपुण मथित्वाकार्यदर्शनलिंगन विचार्यजानति अंतताव
भावकमादिवादनिवेधेन विदंतीतियाटेलामोपिज्ञानमेव अवापिज्योतिरादिरिवेतिइष्टव्यम् यथार्यकांतादौदाहदर्शनात ज्योतिर्जा
यते यथाचगंधदर्शनाद्वायुरित्यादि तदेवमायागणवशेनेतचम्यनस्वाभाविकमित्युक्त ॥तर्हिसलपारतंत्र्यादनीश्वरत्वमा
क्याह यदात्मनोजीवस्यभोगायपुर शरीरालियापरमेश्वर सिस्टतर्भवति नदासाम्येनस्थितरजःरथकस्टजति ।
विचिवास्तास्वमर्शरिरंसः क्रीडितमिल:सयकस्टजति शयिष्यमा संहरिघ्यन्तम प्रथगीरयतिघश्यति
यदासिस्टचरित्यादिनिशात्प्रतीतकालपारतंत्र्यवारयन् प्रधानपुरुषपारतंत्र्यमपिवारयति कालमिति देनरदेव
विदंत्यात्मानमात्मस्थमथित्वाकवयोंततः यूदासिस्टलापुरात्मनः परोरजःस्टजत्येषष्टयकस्व मायया.
सर्वविचिवासरिसरीधर शयिष्यमाणस्तमईस्यत्यसो ९ कालचरेस्टजनीशायंप्रधान भ्यानर
देवसत्यलात यएघराजनपिकालाई शितासासरानीकमिवैधयन्यतः तवानीकानसरासरपियोरज
समस्कान्यमियोपुरुश्रवाः १ अवैवोदाहनासर्वमिनिहासातरीधा शीत्यामहाक तौ राजनएकतेजा
तशत्रवे १२
प्रधानन्यानिमित्तभूताभ्यासत्यलतामोधकनोईश्वरानयोःसहकारित्वेनाश्रयभूतंचरंतवत्रेमानकालख्यमेवस्जतिस्वचेष्टा
उपवार कालस्यनतन्यारतंयमित्यर्थ तथापिप्रस्ततेकिमायातंतवाद,यएप्पकालःससाब भयनि प्रताहेतोःशिनायिई
चरोपिसवप्रधानसरानीकंदेवसमूहमेघयतवित्यर्थः तात्यनीकान्सरपनियताप्रमिरहिनस्लीवेत्यन्वया उरुश्रवा की
यिस्यमः कालशक्तिभितगतवैषम्य सन्निधिमाणनदधिष्टातरिस्कार तीतिपकराया इदानीततयोवेयोनसरपत
पातेनकितनाबलशापेनासरीयोनिप्राप्तयोरनग्रहार्थपवेनिवजमितिहासमुपतिपत्ति अत्रैवेतियादिरहितस्यापिदै
त्यवधे॥४॥

·भू चेदिमजाशिकपालस्य १३ सरकविनारदंसर्विमितिवक्रव्येसंध्यभावार्थः इदंतक्ष्यमाण १४ एकोनभानामपिनले भानोतिर्विडियोजातत्येतदहि एतस्यानवेनवनरकयातएवोचितइत्याह भगवदियेति नमसिनरके १६ दमघोष स्थस्वतःशिपालाकलभाषागत बाल्येकोमलभाषणमारभ्यसप्रतिधनापि मधीक्रोधीमत्सरीवा वित्रजई ८ दृष्ट्वामहाराजारजस्यमहाक्रतो वासदेवेभगवतिसायुज्यचेदिभूभुजः १२ तासीनेसरकर विं राजापाइस नाकातो पप्रज्ञविस्मितमनामुनीनांपवतामिदं॥४॥ युधिधिर"अहोअत्यतत्यतर्लभकातिनामपि वास देवेपरेतवेवानिश्चैद्यस्यविधिमा १५पतदेदितमिहामासर्वएववयंसने भगवानंदयावनाहिस्तमसिपातितः॥ दमघोवसतायापारभ्यकलभाषणात संपत्यमगोविंदेदतवायडर्मतिः ५ शपनारसलहियायलय रमव्ययं चित्रोनजातानिकायांनाधविविशउस्तमा २८ कर्यतस्मिनभगवनिरवयात्यधामनि पश्यतासर्वलो कानालयमीयरंजसा एतनभ्राम्यति मेबुद्धिदीपाश्चिश्विवासना ब्रह्येतदद्भुततमे भगवानवकारगमू २० ॥ श्रीशुकः ॥ राजस्तहचाकर्यनारदोभगवान्टमि वःपाहतमाभाध्य एरवत्यास्तत्सदाकथाः १५ .. उरवग्रायड प्राप्यधामस्वरुपयस्यतस्मिन्लयसायुज्यमीयन:अभूतस्यापिदंतवयस्यतस्मिन्लयसायुज्य तज्जात कप्रामाण्यन सिद्धवनिर्देशः एतत्ततमहिएतत्यतिमाम्यतिभगवान्सर्वज्ञात्वहि २० आभाध्यसबोध्य सीदतिनिधीदत्यस्यामितिसत्सभातस्याःसदः सदावत्याःसाया कथाःप्रादेत्यन्वयः ॥२२॥ श्रीरामराम॥

·३ श्री. भगवनिंदकस्यनरकपानभाव्यमितिवदतस्तवकोभिप्राय:भगवत्पीडाकरत्वेनका तदभावेपिसरापानादिवनिषिद्धनिंदाच म. राहा नवतावदेहाभिमानकननिंदानिमित्तानात पीडादीनाभगवनश्चतदभावानपीडाशकास्तीच्याहसाईतिमिनि इनदोषकीर्तन न्यकारतिरस्कार निंदनम्नयादिनानार्थप्रधानरुपयोरविवेकनकलवरंकल्पितरचित २२तद निमानेनभूतानांयधाममाहमिनिवैवम्य तारतहिंसादिकंचभवति तयानयस्येत्युत्ररेणान्नयः दंडताउनपारुध्यनिंदा. नारद उवाच निंदननवसाकारन्यकारार्थकलेवरं प्रधानपरयोरातत्रविवेकेनकल्पित २ हिंसा तभिमानेनदंडपारुध्ययोर्यथा वैषम्यमिहतानाममाक्षमितियार्थिव यत्रिबहोभिमानायंतर भात्याणिनीवधा तयानयस्यकैवल्यादभिमानखिलात्मन:२४ परस्यदमकताई हिंसाकेनापिक ल्य्यते २४ तस्माइग्नबंधननिवरणभयनवा स्नेहाकामेनवाज्याकचित्रेक्षतेप्टथक २५ तयोर्हतमतयोहिंसापीठाचभवति २३ यस्मिन्निबोयमभिमानातस्यदेवस्यवधास्यश्चयथातथायस्याभिमा नानास्तितोस्यपरमेश्वरस्य हिंसाकेत देतनाकल्य्यतेनकेनापिअभिमानाभावैहत कैवल्यात अद्वितीयत्वे नाभिर्मतव्याभावात् वैषम्याभावेदेतःविलात्मनःसवीसननिर्दिकिमितिदंतितवादापरस्येति दमक. ति:हिंसाथैदउँकरोति इत्यर्थः॥२४ यस्माद्भगवतोनिदादितवैधयनास्ति तस्मायेनकेनाप्रपायेनध्यायत नवनिंदादिछतपापस्यापिनाशात्मायुन्यक्तमित्याशयेनादातस्मादितिसप्रभिानासिवैकेनापियस्मिन् तेनभक्तियोगेनेत्यर्थः डंज्यान्मनइति शेवः तस्मादेतैरुपायैःथइनक्षत २४ श्रीराम राम.

·तेयपिवैरानुबंधारेटत्यादयथेति नाथाभक्तियोगेनापीति २६ अष्टोत कीटापेशस्हताधमरण सरंभोवः। भयंचसएबयोगरतेने २० वरेण्यातचिंतातयैवसतःपाप्मायेयोतेने २८ तदर्थकामादिनिमितंपादिया। २४३० बर्दिबेनःकिमितिनरकेपातितः तीव्रध्यानाभावात् पापवतत्रफलितमित्यानकतमोवाति पुरुषत्रीहरिप्रति। यथावैरानबंधेनमार्यस्तन्मयतामिया नयाभक्तियोगेनप्रतिनिश्चितामतिः २६ कीट-येशस्कृता रुघाउयायातमतस्मरन् सरंभभययोगेनविदततास्वरूपता २७ एवंलोभगवतिमायामनुजईश्वरे वै रेणस्तपाप्मानस्लमीयरमचिंतया कामापाडयानेहाद्यथाभावश्चरेमनः श्रावेश्पतदहित्वा बहवलगनिंगताः गोयाकामाझ्यासोदेवाच्चैद्यादयोन्पाः संबंधालयानेहायभनयावयविभो ३० कनमापिनवेनस्यपंचानापुरुवंप्रति तस्मानामुपायेन मनःनिवेशयेत् ३२ मारस्वस्त्रेयोवञ्चै योदंतववचपांडव पार्षदप्रवरोविलोप्रिशापायदाच्युतो ३२ युधिष्टिरकीटशाकस्यवाशा पोहरिदासाभिमर्शनः अयश्वाभाति हरेरेकातिनीभवः ॥ पुरुवेपुरुषस्यकामासंभवात भयादिभिश्चितयतापंचानामध्येनकृतमोपीयुक्तम् र तदेमितिदासप्रस्लावकथा सकाग्रीकलेशिशुपालस्यवैरानबंधकोतरित्यपेक्षायांतमेवेतिहासवतमाह मात्रयस्वेयरतिपदादेऊठाय पत्तो ३२हरिदासावभिशनि अभिभवतीतितथा अश्रद्धेयः अनादरणीयश्व असंभवातभवोजन्म ३५ ·ចំ संभवमेवाह जन्मोततःप्राकृतैर्देदियासभिदीनानासुद्धसत्वमयदेवानामित्यर्थःप्राकृतदेहसबंधनसंबद्धमतदा ख्यानमारयातमईसि ४ एकताःसनंदनादया पंचवाघट्वाहायनानियेघांते अर्भाबालातहदामायघातपर्वेषों मरीच्यादीनामपिदिग्वामस:दिगंबरात शिन्मत्ता ३६ वाममपिनाईयातनातसेवामितिचकारार्थः। देवालि रेडियासहीनानावैऊनपुरवासिनी देहसंबंधसंवमेतदाब्यातमसि ए नारदउवाच एकदाबतरण: पूजाविलोलकियटक्षया सनंदनादयोजामश्चरंतोमवनवयं पंचमहायना भाःपूर्वद्यामपिएर्वजाः॥ दिग्बाससःशिमानुमायाहारस्थानान्प्रत्यवेधी अपनजपिताएवंयवावासनचाईया रजस्तमा यार हितेपादमूलेमकहिवः पापियामास्तरीयोविवालिशयातमाश्वतः एवंशलोस्वभवनात्यतंतोतक पालभिः शोकोपुनर्जन्मभित्रिभिलीकायकल्यती राजनातौदितेस्बौदैत्यदानववंदितो हिरापक शिपये होहिरण्याक्षोनजस्तथा हतोहिरण्यकशिपूर्हरिरगसिंदपिरगा हिरएपाक्षधरोडारेविता सोकरवपुः४० राम॥ गै तातोपानयात २॥ वायुवयोः विभिर्जनाभिकायस्वस्थानप्राप्तये कल्यताम् तावत अयंगपःसमाप्यतामिति पुनःप्रोकादित्यर्थ: ३८ - धरोहारेनिमिताप्रतिघाती. हतः ४० श्रीरामायनमा॥ ४ ·हिरण्यकशियोर्वकारणे चयति हिरणपकशिधापुत्रमिति ४१ सर्वानामात्मजन समावनैवपश्य ती तितयातं अतःप्रशांतं देवादिरहितं अतएवभगवतेजसाव्यानं उद्यमे शस्त्रप्रहारादिभिः ४२ विश्वस: हिरण्यकशिपुःपुर्वप्रलादकेशवप्रियम् जियासरकरोबानायातनाम्यहेतवे ४१ सर्वभूतात्मभू तंतप्रशासमदर्शनम् भगवतेजसास्टनाशकोईतमद्यमः ४२ ततस्तौरातमौजातोकेशिन्यां विश्वासतो रावण भकर्णश्चसर्वलोकोपतापनी ४३ तवापिरायवोभूत्वान्यहनहापरतये॥ रामवीयेश्रोयसिवमार्कंडेयनावाभो ४४ तावेवक्षत्रियौतातौमारस्वात्मजीतव अधुना शायनितोकलचक्रहताहसौ ४५ वैरानबंधतीब्रेध्यानेनातसात्मतास् नीतीजन रेयाजग्मतर्विस्नुपार्षदौ ४६ सुधिष्टिरउवाच विवादयितेवेकयमासीन्महामने न हिमेभगवन्येनप्रलादस्याच्युतात्मता ४७ २तिश्रीभागवतेसप्तमस्वप्रथमोध्यायः॥णे सनौ ४ न्यदनातहतवानित्यर्थः तर्हितदेवकयनीयमित्यसकंप्रत्याह रामवीर्यमिति ४४ लयाचक्रे एगहतमहाययोःतौतयोःपापमेवहतंनाउतावित्यर्थः ४५ ४६ येनकारणेनप्रलादस्याच्युतात्मता अच्युतकचित्रावतदपिबहीनिशे ४० इतिश्रीभावार्थदीपिकायांसप्तमेप्रथमोध्यायः ॥ १॥श्रीराम॥

·हिनीयेविन रोपेणलोकविल्लाव्यदानवैः शतधारवादीनिनिहासरसन्चयात भगवडेवएवतहेपिकारणमित्याशयेनाद । भात रिइत्यादिना एवंदेवपतयातेनारकोपेनउत्प्रतिशयेनत्वलज्या कोयानिधमेनैवरसमबरनिरीक्षमाणः २ करालदंष्ट्रा भियुक्रयाउग्रयाश्याहुःप्रेक्ष्यभृकुटीयुक्तमुक्यस्यसः - ४ ॥ समेनापिउपधावनर्भजनैर्निमि नारउवाच भातर्यविनिहतेहरिणकोडमूर्तिना हिरण्यकशिपूराजन्पर्यतप्पडघाचा ॥ आरचेदंबापूर्णःसंरएशननद कोपोज्वलयांचयनिरीक्षन्धुममबरं २ करालदेशोग्रदृष्ट्या उप्रेत्यधुऊदीसखः शूलमधम्यसदसिदानवानिदमब्रवीत व भोभोदानवदैतेयादिमर्यरयतशंबर श तवादोहयग्रीवनमचेपाकइल्पल ४ विचितेममवापुलोमन्शनादयः शृखतानंतरंसर्वे. क्रियतामामाचिरं ५ सपनिर्यातितासोतामेदायितःसहत पार्मियाहेरगदरिएणसमे नामुपयावन तस्यत्या स्वभावस्यमायावनोकसः भतभजमानस्यबालस्येवास्थि रात्मनः ॥ अभूतपानियादेसता एवंन्यस्वभावःसमन्वयेन तस्यणेक्षतेजोमयस्यापि माययावनौकसः वराहनपस्यसतः अस्थिरात्मनः अव्यवस्थितचित्रस्य अनम्योभन तिमनमानस्यारसरतः ॥७॥रामा ·तस्यरूधिरेणयावयिध्यामितावतरायंभुवयातेनिटतीयेनान्वयः ननुदेवेनवधाकारितः तस्लेकिन हन्यतेतवा हतस्मिनुलटेकप्टे अहितेप्रतियते लटमीहितंयस्येनिवा नष्टेअरसतिदेवाःध्येति स्वयमेवनाशयास्यतिक ताविघारेवप्राणायेवोते तपोयज्ञादियकानदयघातयध ननुतः किमपराईतवाद वितरिति दिनाना कि मबलभिन्नग्रीवस्यभूरियारुधिरेलवै रुधिरप्रियतर्पयिध्येमातरमेगतव्ययः तस्मिन्कटेरितेनटे हतमूलेवनस्पती विटयाइवध्यतिविमाप्राणादिवौकसाइतावद्यानभुवयं विप्रक्षत्रसमेथि ती स्वयचंतपोयज्ञस्वाध्यायवनदानिनःविधानजिकियामुलायज्ञोधर्ममयःपुमानू देवर्षि पिरतानाधर्मस्यचपरायणम् १ यत्रयवाहिजागावोवेदावर्णाश्रमा क्रिया जनपदयातसं दीपयतरश्चत २ इतितेर्टिनिर्देशमादायशिरसाटता तथाप्रजानांकदनं विदकःकदनप्रियाः। १७ पुरग्रामव्रतोद्यानक्षेवारामाश्रमाकरान् खेटरखवटयोधाश्चदहापत्रनानिच ४ राम ॥ याअनुष्टानरलंयस्यसायतोसोयनोधर्ममयञ्चपरायणपरमाश्रयः प्रतोयजतपस्यविधोलवान्माम नारत्यतदानयरणाचतेवयाइतिभाव: एतस्मात्यरममबंटरखतेत्यादयत्रयोति संदीपयतदहातहश्चतक्षेद रुन २ अरहहादिमत् ग्रामस्तद्रहित वजोगवावासा ज्यानकनिमेवर्ने ब्रीद्यादेमारामो छविमेवन आश्रम पीएणस्थान प्राकरोरत्नादीनो खाकषीवलानावासा खर्वटोगिरिदोण्यायोग्राम घोषःनाभीराणीवास: ॥ पत्र राजधानी ·श्री. खनिःखननसाधनैः श्राजीव्यान्उपजीयान् शरणनिदान १४ विपकतेउपडते यज्ञभागानामभावात दिवपरित्यत्य १५ तदेवंधतानांकदनंदानवेपुऊर्वतस्वयं स्वर्गराज्यादिसाधयितं तपस्वप्नुकामःप्रथमंयकृतवान्नदाह हिरण्यकशि चरित्यादिना कटोदकंप्रेतायप्रदेयमदकं प्रादिशबाटोताईच र १८ देवरि निभातर्भार्यासबोधयति केचित्खनिबिभि सेतप्राकारगोपुरान् आजीव्याचिदिखेतान्केचित्यरशुपारगयः प्रादहन शरणान्यन्येप्रजानांवलितोल्मकैः १४ एवं विपकतेलाकेदैत्यदानचरैमऊ: दिवंदेवा परित्यज्य भविसरलतिताः पहिरण्यकशिपुनःसंपरेतस्थडखित हावाकटोदकादीनिधान्टपुत्रान सात्वयात शनिशंबरश्नसंतापनंदकम् कालना महानामहरिश्मशमयोत्कचन । तन्मातररुवामातदितिचजननी गिरा शतणयादेशकालजइदमाहजनेवार सहिरण्यकशित रुवाच बोबडेवराजावीरमाईयगचित रिपोरभिम साध्या प्राणवईशितामताना मिदसंवासाप्रपायाभिवतव्रते देवेनेकरनीतानामन्त्री तानीस्वकर्मभिः २० राम भवातनामतस्यामायाव तथाप्युस्माकंतावतर्गत एवेनिचेत् तबाह भूतानामिति दैवेनप्राचीनकर्मा एक अनीतानासंयोजिताना पुनश्चस्वैःवै कर्मभिरुनीतानीवियोजितानी २०१ श्रीराम राम E ·एवंलोकपाशा केनिवार्यतत्वावारयतिनित्यति नियामृत्यशून्यः अव्ययाअयक्षयभन्यः श्रद्धा निर्मला सर्व गःसर्वगतः सर्ववित सर्वतश्च सर्ववतः परोदेहादिव्यतिरिक्त अतोमाइनिशाइनिमलिनइति वियुकाइनिज इतिशोकोनकार्यइत्यर्थः कयताहतस्यसंसारातवाहयतरति यात्मनोमाययास्वाविद्ययालिंगंधले लगानच्चावचान् नित्यनामाव्ययादासर्वगःसर्ववित्ययात्रेसावात्मनोलिंगमाययाविस्टननुगुणान् २१ योभसाप्रच लनातरवोपिचलाइव चतघानाम्यमारणेनश्यतेचलतीवः २२ एवंगुणधीम्यमारणेमनस्यविकल: समान यातितत्साम्यत्तीभरियलिंगोलिंगवानिहरु एघमात्मविपर्यासोयलिंगेलिंगभावना ए घधियाप्रियोगोवियोगाकर्मसंस्टतिः २४ संभवश्वविनाशचशशेकश्वविविधःस्टतः अ विवेकच्चचिंताचविवेकास्टतिरेवच २५ श्रीराम श्रीराम देहान् सखदुःखादीन्चाविशेणस्टजनस्वीजविलिगेशरीरोयाधिःसंसारइत्यर्थः १ एतत्सदृष्टीतप्रपंचयति॥ योनिचातभितरवाप्रतिबिंबितायोधिधमीअभिवतीतिष्टातमकायादकधर्मायाोभवतीतिदृष्टीतमाह। चत्तति ॥२२ अविकलापरिवर्णएवतात्माम्यतोमनासमतामित्यर्थः ५ लिंगभावनादेहाभिमानः एषात्म नोविपर्यासाअन्यथाभावः तमेवाह पियर्वियोगः अप्रियोगश्चकर्मचमेस्टतिश्चनानागर्भेषप्रवेशः २४ ततश्च संभव उत्यतिः विवेकस्या:स्रति अननसंधानम् २५ श्रीरामचंद्रायनमः ॥ श्रीराम राम रामा ·श्री. अवापिशोकदेविनायैवाय शोकस्यस्मिन्नर्थे प्रेतस्थरतस्यतस्ययेबांधवास्लेवीच २६ उपासनतासमीपेत्रात्य भार स्थिताः विशीरित्नमयंकवचंयस्यविधष्टानियाभरणानिवजश्चयस्य पारेणनिर्मिनंहदययस्य अस्टजारने नाबिललित राजकीणी केशयस्य प्रस्तप्रतिणीयस्य रभसासरंभेरणदष्टोदकदोहोयेन रजसाऊँयारतम अवाप्रदादरतीममिनिहापुरातनम् यमस्यप्रेतबंशनासंवादत निबोधात २६ उशीनरेवदाजास यज्ञातिविऋतः सपत्ननिहतोयुद्धेज्ञा तयस्तमुपासत विशीरनकवचं विभ्रामरण शरनिर्मिनलदयंशयानमस्टगाबिल २८॥ प्रकीर्णकेशवस्तारभसादरकदम रजा ठसा भोजभित्रायुधजस्थे २६ जशीनरेंदविधिनातथालतंपतिमाहियाप्रसमीक्ष्य:खिताः हताःस्मना यतिकरैरुरोपर्शचन्योमुतत्पदयोरुपापतन् - रुदैत्यउचैर्दयितीनिपंकजसिंचयत्रस्वैः ऊचकमारुणेः विस्वस्तकेशभरा:शुचंगांस्जत्यत्रालंदनयाविलेपिरेर अदोविधात्रा करुणेननःप्रमोभवानपणी तोडगगोचरीदशा उशीनराणाममितिदःपुराकतोयुनायेनाची विवईनः ३२॥ खामोजयस्य चित्रमायुधमनश्चयस्य २६ तस्यपादयोरुपसमीपेासमंतात अपतन ३० ३१ विलापमेवाद प्रदो इतिहाभ्याम् अकारणत्वमेवा दृशमगोचरांदायेनवणीतोगमितः तनविधाजाबमधुनासचाविवर्दनाकतो सीत्यन्वयः ३२ ·त्वयासहजमेनविनावयंकय स्यामभवेमजीवेम अतादेवीरयवत्वयास्यसितवतेप्रत्यानमनगमनतवपादयोःशशू पार्वतीनांअस्मादिशदेहि निहरिंदाहार्थनयनंतश्रस्ताचलप्रति ३४ परिदेविर्तरोदनस्वोमेवाऋत्य अत्वा तस्वयमेवोपयातोयमा तानाबदोश्त्यादिना ३५ वयसाअस्मत्रोधिकानामपिलोकस्यविधि जन्ममर वयातजेनवयंमहीपतेकच्यविनास्यामसहतमेनते तत्रानयानंतववीरपादयोःशुश्रूषतीनों दिशयश्यास्यसि व एवंविलपतीनौवैयरिग्टह्याम्टतैपतिम् अनिहतीनौनिहरमस्तिसंन्यवर्त त ३४ बतिबंधनीयाऋत्यपरिदेविते वाहतानूबालकाशलायमस्वयमुपागतः ३५ य मउवाच ॥ अहोशमाघीवयसाधिकानाविपश्यतालोकविधिविमोद यवागतस्वगतं मनध्य स्वयंसधर्माअपिशोचत्यपार्थम् ॥ २६ ॥ श्रीरामायनमः श्रीराम ॥ एणदिप्रकारविपश्यतामपिविमोहमेवाह यत्रयस्मादयतादागतः तवैवगतमपार्थोचति ॥ ॥तरत गीताच॥ अव्यक्तादीनि तानियतामध्यानिभारत अव्यक्तनिधनान्येवतत्रकापरिदेवनेति ॥ स्वयमपिसधर्मामृतेनसक्ष्समानान्सुलक्षणोधर्मीयेबातयाभूतापि ३६ राम.

·12 श्री. अबलाइबेलामपिहकारिभिरभक्ष्यमाणाव्यं तबदेतायोतर्गर्भरक्षतिसएवदिविचरक्षितारतति ३० ननतस्पर तणप्रियोजन नकिंचिदपिकिंतक्रीडेवकेवलमित्याह,यद विश्वस्टजतिरक्षातिसंहरतिवमानबलाः तस्ये अहोवयंपन्यतमायदवत्यकाःपित्तभ्यानविचिंतयामः अभक्ष्यमाणप्रबलाकादिभिःसरक्षितार क्षतियोदिगर्ने ३० यज्ञयशास्ततीदमव्ययोयएवरक्षत्यवखपतेचयः तस्याबला जीड नमाजरीशितःचराचरनिग्रहसंग्रदेवमा ३८ पथिततितिदिष्टरक्षित रहेस्थित तदिहतवि नश्पति जीवत्यनायोपितदीक्षितोवनेगृहेपिरानोस्यहतोनजीवति व ॥ शितःचराचरं क्रीडासाधनमाज: ॥ श्रतएवनिग्रसंहारसंग्रहपालनेचप्रमः ३८ ॥ प्रचत्वमेवअन्वयव्यतिरेकाभ्यादर्शयति यति ॥ विष्ठेनदैवेन ईश्वरेणरक्षितं तेनेश्वरेण विदर्भ अस्यहतः तेनोपेक्षितः ई श्रीरामचंद्रायनमः श्रीराम राम॥ श्रीराम श्रीराम राम श्रीराम राम श्रीराम राम .

·नदेवमात्मनोजन्ममरणादिकमैगीकत्येश्वराधीनत्वानशोक-कार्यन्यतं इदानी तदेहानामेवजन्मादिनत्वात्मन त्याहाधिभिः भूतानिदेहाः निजयोनिःस्वकारणभूतलिंगशरीरंतविमिन्नकर्मभिःभतिजायतेनभवंतिन पनिच सर्वशदेवादिदेहाअपितहतदापलतादेदेस्यितोव्यात्मातस्यारोदयःजन्मादिभिर्नबध्यतेनयुज्यते अना न्यतमोदेहादत्येतविलक्षणः ४. नन्दलशास्सलत्यादौनवैलतपेप्रतीयतेतबाह दमोहजे अविवेका दात्मानजातवस्ततस्तस्यगेवयन ईयतेश्यते भौतिकंचयथाग्रहमित्यन्वयः अत्रैर्वप्रयोगः इष्टरभौति भूतानिनर्निजयोनिकर्मभिर्भवंतिकालेनभवतिसर्वशः नतत्रहात्मापकतावपिस्थितस्तस्यागुणेन्यत मोनिबध्यते ४० इदंशरीरंपुरुषस्यमोहंजयथाटयकभौतिकमीयतेग्टई यथोदकैःपार्थिवतेजसैर्जनाका लेनलातोविकृतोविनश्यति ४१ यथानलोदारुवभिन्नईयतेयथानिलोदेहगत रथकस्थितः यथान भासर्वगतनसजतेतयाजमान्सर्वगायः परः ४२ राम श्रीराम काचरुवातशरीरभिटश्यत्वात भौतिकावाच यथान्यताविवेकिनमात्मत्वेनाभिमतमपिग्रहंतनाथक तहदिति ॥ भौतिकवातमानविकण्वन्त्रात्मनोजन्मायभावमपसहरति यथा औदक परमारणभिजीतोबहुदादिः ययाचपा र्थिवैतिचटादिःयद्याचसीलादिविनस्पति तयारवत्रिविधैःपरमाएलभिजीतोजनोदेवएव विकता परिणत:सविनश्यतिनत्वात्मत्यर्थः र एथगवस्थानाभावपिभित्रछातद्वयमाद। यूथानलोदा रुधवस्थितोपिदाहकानप्रकाशकवेनभित्र एवप्रतीयते यथाचदेवगतोप्यनिलानासिकादिषुष्टथस्थितएव प्रतीयते देवस्थावण्यामनातर्मयोगाभावेष्टीतमाह॥ यथानभानसजतेक्वापिसंगनप्राप्नोति नयापुमान पिसर्वधोपुरणनीदेद्रियादीनामाश्रयः तेषाधितोवापरायगेवेत्यर्थः ॥ ४२ ॥ श्रीराम ·किंचमडा यमनुशोचथसोययुष्मदर्तामयज्ञाशतेकिमितिशोचथ नन्वेतार्वतकालमसौटोनिमनंतर प्रतिवक्तिचइदानीतस्यादर्शनानरतइतिशोचामइतिचेतसातशेचनीयोनभवति प्रागपितस्यादर्शनादि त्यादयश्रोतति ४ नमुखनासिकासंचारीप्राणोतावताचरखएकनासोश्रोतावताच चेतनात्यादि त्याह नातेति महासदियचेठादेवःअतएवसाव्यः प्रारोवैसत्यइतितेः कस्तविक्ताश्रोता चतवाद। kar सयज्ञोनन्वयंशेनेम्बायमनशोचथ यात्रोतायोनवक्तवसनटश्यतकर्दिचित् ४३ नो तानाजवतायंमुव्याप्यत्रमदानमः यस्चिद्रियवानात्मासचान्यापारणदेख्योः ४४ भूतें दियमनोलिंगानुदेहानच्चावचाविभुः भजत्यस्टजतियन्यस्तच्चापिस्वेनतेजसा ४५ यस्तिहदेदियस्ततदर्थदृष्टानामा मतप्राणदेदाभ्यामन्यएवसचेतनः ४४ नवचेतनवेअन्यावेच तस्यादेश स्थल कारणबधिरइत्यादिदेहधर्मोपलचिऊतलवाद भदियमनोभिलग्यतेलत्यतेऽति तथातान्देदान्तेभ्यो न्यएवभजति अहमितिमन्यते ताहिक मोतइत्यताह तच्चभनन स्वेनते जसाविवेकबलेनसनत्यापिदिश्यतुभवप्रमापयति ४५ لم) ·नजविवेकानंतरमप्याहारादिकमतपत्रेयः स्यादेवेन्यताह यावल्लिंगूशरीरेणन्वितःतदभिमानूवानात्माभ वति तावदेवतस्यताकर्म निबंधनबंधहीतर्भवति ततोविपर्यय देहधर्मभाकं ततःक्लेशश्चानुवतेते नजलि गाभिमानेनिहपियतोयमायायोगोविपर्ययादिर्माययायुज्यतइति तथानपरमार्थ इत्यर्थनखडः। खादीनांतसाधनानीचसत्यवती ते ऊतोमायामयावेतयाचबहवोवादिनःसत्यत्वमेवचवदंतितवाद ॥ यावलिंगान्वितोट्यात्मातावकर्मनिबंधन तताविपर्ययालेशोमायायोगोनवर्तते ४६ वितयोभिः निवेशययहणेवर्थडम्वचा यथामनारयास्वप्रःसर्व मैं दियकरमा ४. अनित्यमनित्यवानेह शोचंतित विदः नान्यथाशक्यतेकर्डस्वभावः शोचतामिति ४८ लबकोविपिनेकश्चित्यतिरण निर्मितीतक वितत्यतालविधेतवतप्रलोभयन लिंगमियनंतविचरतसमश्य त योजलिंगीसहसालचकेनपलोभिता ॥ २०॥ श्रीराम विनयोमिथ्यासतोयमभिनिवेशःकोसौगणेश कार्येषुसरवादिषर्थ परमार्थतिरकवचश्चेतियत जतइत्यतया स्ययेति । उपसहरति प्रथतम्माविन्यमात्मानमनित्यदेवातादिदःनित्यमनियचजानतानन्वेवमुपदेष्टारोपिशो, चतोहश्यतेतवाहनान्यतिज्ञानदा भावात स्वभावोननिवर्ततत्यर्थः४८ स्वयंसधर्माश्रयीनियरततिहासमा हलबकइत्यादिनापक्षिणमंतकवरेगनिर्मितःसन्यत्रतत्रततानूपलाभयन्जाल विस्तार्यविशेषेखारत वान पाठीवरेतेषामामिवादिभिःप्रलोभनरुतवानित्यर्थः ४६ अलिंगकंदभक्षीपतिविशेषालिंगयोध ·शिचनत्याजालस्यसमजतबंधप्रापनापन्नीग्राफ्दाशाली १ आकारण्यासर्वतोनुकंपया ५२ आत्मनोदेवस्यानवि अण्यघाभार्यासन्यजीवितेनाननःखंयथाभवत्येवंजीवताकिंमेप्रयोजन अतोमामपिकामनयनित्यन्वयः पन जातायतायेयोतानक बिभर्मिपाध्यामिमेप्रजामातरंपत्तीतते ५४ शाऊनिकायतई तानिलीनःसन् २५प्रात्मा सासजनशिचतत्यामहिधीकालयंत्रिता कलिंगसानथापना निरीक्ष्यशखित स्नेहादकल्यासपणा रूपणापर्यदेवयत पर अहोकरुणादेवः स्त्रियाकरुणयाविध पणमानशोत्यादीनयाकिंकरिष्य निकामनयतादेवः किमईनात्मनोदिम दीनेनजीवताडाखमनविकरायुवा पकवतात पक्षीस्तान्मारहीना बिमर्यहम् मंदभाग्याः प्रतीक्षत नीडेमेमातरंप्रजाः ५४ एवंकलिंगविलपंतमारात्रि यावियोगातरमसुक उम सरवर्तशाऊनिकःशरेण विव्याधकालप्रहिताविलीन: ५५ एवंटयमपश्यत्य मात्मापायमच्या नैनप्राश्यथशोचंत्यापतिवर्षशतैरपि ६ हिरएपकशिरुवाच बालपवैश्वद तिसविस्मितचेतसः ॥ज्ञातयोमेनिरेसर्वमनित्यमयथोस्थितम् ५७ यमएनपाख्यायतवातरधी यत ज्ञातयोपिसयज्ञस्यचक्रायसोपरायिक ए८ ततोशोचतमारयपरंचात्मानमेवच कात्माक: परोवावस्वीया पारक्यएवच १६ स्वपराभिनिवेशेनविनाज्ञानेनदेहिना ५४ नारदः इतिदैत्यपनेवी क्वेदिनिराकर्पसस्नुबा पुत्रशोकनायकातचिनमधारयत ६० शनिश्रीभागवतेसन मेहितीयः॥२॥ पायस्वरयु १६ अयथोचितमिथ्येवाविरीत ५० सापयिकपरलोककय ५८ अशोचतेतिपाठेडागाईः स्वाय रश्त्यभिनिवेशएवाज्ञानतेनविना ५६ सस्नुपास्नुघयासहिता ६० ॥इतिश्रीभागवतेसप्रमेहितीयः ॥२॥ राम।

·वतीयेतस्यतपसातवीक्ष्यजगदिधिः आगत्यविस्मितनसम्वतःसवरानदातातदेवंसारनाकदनेदानवानादिश्य बंधनांशकतवनियणेनापनीययाकतवान्तदाह हिरण्यकशिपरित्यादिना अप्रतिप्रतिपत्तहीन एकराज एक मेवराजानेव्याधिसतकातळात १ उधबाक्यस्यनभमिटहिर्यस्य पादोगटेनाश्रिताअवनिर्थेन २ जटानादीधितिभिः नारदज्वाच हिरणपकशिपूराजबजेयमजरामर आत्मानमप्रतिदमेकराजव्यधिसत १ स. तेपेमंदरडोल्पातपायरमदारुण उर्धबार्न भोष्टिःपादोगमाश्रितावनिः २ जटादीधितिभिारे, जेवकवाभिः तस्मिस्तपतप्यमानेदेवा स्थानानिजिरे ३ तस्यमूर्भःसमुद्धतासमों ग्निस्तपोमयः तिर्यगर्धमयोलोकानतपहिश्वगीरितः ४ चुतर्नादन्वतःसहीपाविश्वचा लभूः निपेडसग्रहातारातत्वलश्चदिशादश. ५ तेनननादिवत्यकाबललोकययुःस्रा। धात्रेविज्ञापयामासदेवदेवजगत्याते ६ दैत्यद्रतपसातमादिविस्यातनशनमः तस्य चोपशमभूमन्विधेहियदिमन्यसे लोकानयावत्रंत्यतिबलिहारास्तवाभिमा राम॥ कातिभिःअंशभिरश्मिभिःप्रलयकाअर्कइवरेजेमयअलक्षिता:संतोविचे तेदेवाःपुनस्थानिस्थानानिजि रे ३.विश्वगीरितःसर्वतःप्रस्टतःसन् ४ हीपरदिभिश्वसहिताश्चलिता ५६ तवबलिहारा करप्रदाःपूजाका रिणइतिवा अभिताभवतीत्यभिः देअभिमासर्वाधिपते पाठांतरेभाइतिसंबोधन अभिअभितायावत्रः नत्यतीतिसंबंध: .

·श्री. ब्रलणस्तस्मिन्यमुत्पादयितासंकल्पमारतस्येतिचनि: अथाप्यस्माभिर्निवेदितच्याश्यता तपोयोगयोः समाधिनानिध्यासर्वधिस्यभ्यःनितासनसत्यलोकयथाअध्यातिप्रधितिष्टनितथैवात्मनःसाधयिष्यामि। नतबलरातिदीर्घायुघातपस्तत्वातत्साधित अन्य ऊतः तत्साधयेत नवाहकालात्मनोरिति यद्यप्यायुधोल्पत्वे नदेहोवारंवारंम्रियेत तथापिकालस्यात्मनश्यनित्यावात बजमिर्जन्ममितपस्तावातासाधयिष्याम्येवेति ०क्वेभा तस्यायकिलसंकल्यञ्चरतोडश्चरंतपः श्रूयताकिनविदिता नवाथापिनिवेदितं । स्टष्टाचराचर मिदंतपोयोगसमाधिना अध्यालेसर्वधिमायभ्यःपरमेष्ठीनिजासनम् तदर्हवर्धमानेनतपोयो गसमाधिना कालात्मनोश्चनित्यवासायिध्येतयात्मनः १० अन्यथेदंविधास्यहमयथापूर्वमो जसा किमन्य कालनित कल्पातेवैष्णवादिमिः ॥ इतिश्रुमनिर्बधतापरममास्थितः विधत्स्वानंतरयुक्तस्वयविभवनेश्वर ५ तवासनधिजगापारमेछाजगत्यते भवाय श्रेयसेभूत्यै क्षेमायविजयायच इतिविज्ञापितोदेवर्भगवानात्मधर्टय परीतामक्षाहोर्ययोदैत्येश्वरा श्रमम् १४॥ नेनेतियाक्ततस्यफलमाहअन्यथेतिसरा दिव्यत्ययेन अयथापूर्वपुरपपापादिव्यत्ययेन इदंजगद्विधास्यामिवैलवादि भिःभुवादिपदैः किंप्रयोजन अतस्तदेवसाधयिष्यामि १ इतित्वत्यदायहरणेतस्यनिधशश्रम अतएवासोपरमंत प्रास्थित यदत्रयुक्तं तदनंतरमेवविधस्व अन्यथातवस्यानशेसतिसाधनामनिस्यादितिशोचंताऊतवेति। १२॥ तवपारमेष्यमिदमासनंद्विजानीगवाचोद्भवाय श्रेयसेसस्वायत्यऐश्वर्यायतेमायलचपालनाय विजयायधीय तू ए ·वल्मीकादिभिःप्रतिक्षप्रथमनददर्श पश्चात्कचिहिलक्ष्यप्रादेतियोरन्वयः प्राचीर्णसमाजक्षितमेदव कासगणितंचयस्य अत्रैराविहित रविमिवविलस्य रहन्सारथैर्यदेशमैक्षिकाविशेषैर्भतितोदेहोयस्य १८ निरंज:निविद्धमंबुर्यनसान्यक्कादकत्ययःसनव्यवसायेनवतावलितोहंतपोनिष्टेनभवतासराजितः २० नददर्शप्रतिबनवल्मीकरणकीचके पिपीलिकाभिराची मेदस्त्वनासशोणिते १५ तपतं तपसालाकान् यथाप्रापिहितरवि विलक्ष्यविस्मिताप्राहप्रहसनहसवाहनः २६ बलावाच॥ अनिष्टोनिभदैतेतप:सिद्धोसिकाश्पय वरदहमनुप्राप्नोब्रियतामीशितोवर अद्राक्षमहमेत हत्यारंमहदद्धतं देशभतितदेहस्यप्राणाहा स्थिषु शेरने १८ नैतन्यूयश्चर्नकरिध्यतिचा परे निरंखर्धारयेन्वारानकोवैदिव्यसमाःशतं व्यवसायेनतेनेनडकरेगमनस्विनी तपोनिए नुभवतातितोहदितिनंदन २० ततस्तथाशिघासीददाम्यस्तरसंगव मार्यस्यतेप्रमर्त्यस्यद पाईनेनाफलमम २१ श्रीनारदः इत्युत्कादिभवोदेवाभक्षितांगपियोलिकै कमंडबजलेनौक्षहि यनामनिराधसा २२ मताकोचकवल्मीकासहजीजोबलान्वितः सर्वावयवसपनोवन सेह ननीयवा अस्यितस्तनहाभाविभावरमश्वेिधसः २३ सनिरीक्ष्याबरेदेवंहसवाहमवस्थितम् ने नामशिरसा मौतदर्शनमहोत्सव: अमर्त्यस्यममदर्शनंफलंनभवति २१ आदीभवतीत्यादिभवः तयोक्षितवान् २२ वनवासदननगदा यस्य तन्त्रस्यहेनश्वनाभायस्य २३ तस्यदर्शनमेवमहानत्सवीयस्य २४ राम राम ·41 हर्पणास्तूणिपुलको दश्चयस्य २५ अंधेननिविडेन तबतकालस्टोनप्रकृतिसमजूपेणधाननतमसाहतमिदंजगत याभिव्यनवअभिव्यक्तमकरोत् स यश्चाधिरणेनात्मनाइदस्टजतिप्रवतिलपनिचतस्परजासत्तमसाधात्रा श्रयायमहतेपरायपरमेश्वरायनमतिड़योरन्वय: २७ वचस्वप्रकाशकत्वजगत्प्रकाशकवताकारणवस्ट पादिकटमहर्वपरमेश्वरत्वचेतिवाहिनसतदेवप्रपंचयनमस्करोतिनमइतिचनर्भिबीजायकारणा यनमातहत प्राधायज्ञानजाति विज्ञानं विख्याकारंज्ञानमूर्तिर्यस्थतस्मै अनेनवप्रकाशर्वजगप्रकाश उन्यायप्रीतलिपाईक्षमाणोदशाविसंदर्यास्तुपुलको दोगिरागणदयारणात् २५ हिरण्यकशिपुरुवा च कल्यातेकालस्टष्टेनयाँधनतमसात अभिव्यनजगदिदं स्वयज्योतिःस्वरोचिया २६ आत्मनाविरताचे स्जत्यवतिलपति रजःसत्वतमोधानेपरायमहतेनमा ७ नमआयायबीजायज्ञान विज्ञानमूर्तये प्राणेंद्रिय मनोबडिविकारै-क्रिमीयमे २८ त्वमीशिवेजगतस्तस्युपश्चानमव्यनपतिःप्रजानाम् चित्रस्यचि तेर्मनइंद्रियारोपतिर्महानुभूतलाशयेशः २६ श्रीरामचंदायनमः श्रीराम कार्यचदपिति बीजायेनिनिमितत्व सक्तं उपादानवेचाह पारणदयोयेविकाराने स्पैङ्गिकार्याकारयुधेपानवते२८॥ पवमात्मनाविताचेत्यनेनोर्ककारावधादर्शिने महात्वमीश्वरावंचाहनमेवनगतोजगमस्य तस्युमास्थावरस्य चशिनियंताभवसिकेनसायनशाणेनस्वात्मनुपेणचतरपनापतितासचित्रस्यचित्रेश्चात्यरिणामभूताया श्चेतनाया:मनसश्चतनियम्यानामिंद्रियारणचयतिः अतरुवमेवमहान् तानामाकाशादीनी तहगनी शहा दिविषयारण प्राशयानौतहासनानामीशश्च ॥ एतेनैवस्वकृत्वदर्शितम् २१ राम राम २२ ·प्रदानीयज्ञपवर्तकालेनअंतर्यामिविनजगत्यालकावमाह मेवसतत अग्निशमादियता विस्तारयसिकयवय्या तन्नावेदवयज्ञपेणकर्यायाचवारोदोतारोयत्रतचोधिककमतहिषययाविद्यया यात्मवतांप्राणिनामात्मभूता चमेवातरात्माच अंतर्यामीति कविःसर्वज्ञाताजताएका बावडानबहेअनादि अनंतपारश्चेति नाल्यताकाल तयारंचदेशतोयस्थसः कालपेसहर्टचमाहत्वमेवेतिलवारवयक्षिणाधिक्षपयसि तदेवघ्यादि कर्मवेपिनिर्विकारत्वमेवाह कटस्थति तबहनवः अात्माजानरूपःपरमेष्टीपरमेश्वर अजःजन्मभून्यः सप्तचितनोधितन्वात्रय्याचउधिक विद्ययाच त्वमेकमात्मात्मवतामनादिरनंतपारक विरतरामा ३० त्वमेवकालोनिमियोजनानामायुलवाद्यावयवैःक्षिरणधि क्रुटस्थात्मापरमा जोमदासजीवलोकस्यचजीवात्मा विनापरनापरमप्यनेजदेजच्चकिंचिद्यतिरिक्तमस्नि वियाकलाले तनवश्वसर्वाहिरएपग सिनिष्टष्टः ३२ श्रीरामायनमः ॥ महान्यपरिक्षिनःकिंचजीवलोकएवकर्मवशाजन्मादिभिर्विक्रियते तस्यजीव जीवनस्यतः यतस्तस्या मानियता ताऊतवाहलतनिवनोच्यतिरिक्तयदिकिंचिद्भवेत तर्हि तस्मान्नन्मादिविकारस्तवनिय म्यवादिकंवाभवत्वनापरकार अपरफार्यतबैवैजतजंगम अनेजारस्थावरंचव्यतिरिक्तनास्ति ॥ बोधक शास्त्रंव्यतिरिक्तमस्तीतिचेत न यतः विद्यावेदोपवेदादि विद्यास्यानानिकलायतदंगानितवैवतनवा नवध तिरिक्तातलना यतस्वबदबलेवासितदपिजतबाह हिरएपबित्लागर्नयस्यसः ॥ विष्ट टविरुणत्मकस्यप्रधानस्यष्टटेपरतास्थित अक्षरात्यरत परइत्यादिक्रते २२ ॥

·जीवस्प नबनाउशारीरस्यममजतोबस्लाविऊतोवाबरलोडगर्भवादितबाह व्यक्तंकार्यमिदंतवशरीरंदातसत्यमितिवाये - नशरीरेणत्वमिंद्रियमाणमनसागरणाविषयान्ते किंतयारमेसोयरमैश्वर्यधामनिस्वस्पेस्थितएव ते नत स्वपतिरोधानेन अंतस्त्वमव्ययात्मानिरूपाधिनौवपुराणपुरुषश्चेत्यर्थशाननबलत्वपुराणपुरु घकथमेकस्य तबाह, अनंतयेनालयाश्रयतन मनोवचनागोचरेरायण इदैविश्चततव्यानंतस्मैजभ्य व्यक्तविभोस्थलमिदंशरीरयेनेंद्रियाणमनोखणस्व मलेस्थितोधामनियारमेये अव्यक्तामा उरुवापराण: ३३ अनंताव्यक्तरूपेणयेनेमखिलंततं चिदचिहनियुक्तायतभगवनमः ३४ यदिवास्यस्य भिम तान्वरानमेवरदोत्रम भूतेभ्यः वहिस्टष्टेभ्योरत्याभूतमप्रमोशन दिवानामन्यस्मादपिवायुधैः नभूमौनांबरेन्त्सुननरैने मगैरपि व्यसभिवासमद्भिर्वासरास्त रमहारगैः ३६ अप्रतिदहतायुड़े ऐकपत्यचदेहिनां सर्वेघालोकपालानामहिमानयथात्मन: नयोयोगप्रभावानायवरिष्यतिकरिचित इतिथीभागवतेसप्तमस्वधरतीयोध्यायः श्रीराम भगवतेचिंत्यचर्यायनमः भगववेदेत चिडक्तिर्वियाचिहनिर्मायाताभ्यायलायेति ३४ ५ अन्यसमातव व्यतिरिक्तादपिभगवानआकधेशमाभूत र व्यवभिप्राणैः असमसिमाग र यथायात्मन सवास्तितथा प्रतिहडतादिकदेहीनिशेष तपसायोगेनचप्रभावोयेषां तेषायमणिमाधैश्वर्यनश्धि तिनश्पतितदेहीत्यर्थः२॥ ॥ इतिसमेटतीयः ३ ·चतर्थेतवर्गवडाविजित्यारिवललोकपान विस्मातामवान्दैत्यद समपीड्यात् १ शततिब्रता र मममनः यद्यपी मेडर्लभाः अमोबोनयहोयस्य यदर्थतपलतदाह एवमित्यादिना ४५६ सर्वेधासावानाप्राणिजातानी श्रीनारदज्वाच पर्वहताशततिर्हिरपकशिपोरथ प्रादातांस्तपसाप्रीतोवरास्तस्यस्तुबर्खभान् १ बलो वाच तातेमेडलभाःसायानधरणीधेवरान्मम तथापिवितराम्यंगवरान्यदपिडर्लभान् ततोजगाम भगवान मोबानग्रहोविभाजितोस्वरवर्येणस्तूयमानःप्रजेश्वरैः। एवंलबवरोदैत्योविभ्रम मयेव भगवान्यकरोइवधातर्वधर्मस्मरन् । सविजित्यदिशासीलोकांचवीन्महातर देवात रमध्यं द्रानाधर्वगीरगान सिडचारणविद्याधानषीयिरपतीन्मनून् यक्षरक्षःपिशाचे शानभूतपतीनयर सर्वसत्त्वपतीनजिवावशमानीयविश्वजित जहारलोकपालानीस्थानानिस हनेजसा देवोद्यानश्रियातहमध्यालेस्मविविधय महेंदभवनसाक्षानिर्मितविश्वकर्मण त्रैलोक्य लक्ष्म्यायतनमध्यवासाविलाईमत् यत्रविडुमसोपानामहामारकतासायवस्फटिकऊद्या निवैडूर्यस्तंभयतया युवचित्रवितानानिपटारागासनानिच पयाफेन निभाशय्यामुक्कादामपरिक्ष दाः० रुजभिरैर्देव्यःशब्दव्यइतस्ततः ९ येयेयतयःतान् विविधस्वर्गमध्यास्तेस्म अधिधितवान् तवमहेंदभवनमध्यवासअधिवसतिस्म ८ अखिलस मृद्धिसतत्वमेवाह यतिविभिः मतादामा नियरिबदा परिकरायासी ० राम रामा राम॥

·श्री. सदतीसदत्यः एउर्जितमधिकंचंडतीबंशासनयस्य १२ अंगहेराजनउरुगंधिनाउरुगधेनमझनासश्यामनं भा. तएवविद्यतेविर्णितेतानेअतिणीयस्थतं अशेषधिल्यपा:सर्वलोकपालाः उपायनयुक्त पाणिनिरुपासतविभिः रत्नस्थलीवपश्यनितदती संदरंमुखष्ट ५ तस्मिन् महेंदभवनेमहाबलोमहामनानिर्जिनलोकएकराट्र रेमेभिवेद्यात्रियुगासरादिभिःप्रतापितवर्जितचंडशासनः २ तमगमतमधुनोरुगंधिनाविशताम्रा समशेवधिस्यपाउपासतोपायनपाणिनिर्विनाविभिनयोयोगबलौजमापदम् तु नाउमेहेंदासनमो जसास्थितविश्वावस्वतंबरुरस्मदादयः गंधर्वसिद्धारपयोस्तवसुर्विद्याधराशरसच्चपांडव सपववर्णाश्रमिमिक्रवभिभूरिदक्षिणः अन्यमानोहविर्भागानग्रहीखनतेजमा १९ अष्टपच्यातस्या सीमनदीपवतीमही तयाकामयाद्यौस्तनानाप्रपदनभा १६ रत्नाकराश्चरत्नौखांस्तत्यत्यश्चो जनमिभिःक्षारशीतलौददधिक्षीराम्टतोदकाः १७ शैलादोणी भिराक्रीउंसर्वषयान्डमार धारलोकपालानामेकएवष्टथकसरणन् २८ श्रीरामायनमः श्रीराम बलविस्वसदैविनापदमाश्रयभूत उपासनप्रकारमाह जसरिति १४ १६ तत्पन्योनधउजावतंतिम रत्नाकरा नेवारतारेति याक्रीक्रीरास्थानं यणायफलादीन सर्वलोकपालानारायग्विथानातू सरणनवर्वरण दहनशावरणदीनेकरवदधार २८ राम ·मनये निर्जिताःकजमायेन यथोपजायथाप्रीति १ यत्याकाटी २२ अरूपाचतिरहिता तामेवाह ममदर्शनं श्रवणसर्वे पाश्रेयसामुपपत्तय सैधिराः २२२० ननदेवादिविधेयस्यविनाशोनास्तिजनवरेगोर्जितत्वात नाहनिरायति। सत्यनिर्जितकजबेकराइविधयानप्रियान यथोपजोपं जानोनारप्पद जितेंदियः एवमैश्चर्यम अस्यतस्योहास्ववर्तिनः कालोमहानव्यनीयायवलशापमुपेयुधः २० तस्यायदंडसंविद्याःसर्वलो काःसपालका अन्यत्रालखशरणाः शरणयपरच्युत २१ तस्यैनमोस्त काहायेयवात्माहरिरीचर: यहत्वान निवर्तेतेीताः सन्यासिनोमलाः५ इतितसंयतात्मान-समाहिताधियोमलाः उपतस्थाई वीकेशविनिदावायमोजनाः २ तेषामाविरहाणीश्ररूपामेबनिःस्वना सेनादयतीका सामना मभयंकरी २५ माभैष्टविजयश्रेष्टासर्वधोभद्रमस्तवामदर्शनहिभूतानासर्वश्रेयोपपतये २५ जा नमेनस्यदौरात्म्यदैत्ययापसदस्ययत् तस्यगतिकरिष्यामिकालनावतीक्षन २६ यदावेशवेदेषु गोषविप्रेषसाधषु धर्ममधिचविहवासवानासविनश्यति २०निरायपशीतायस्वस्ततायमहा त्मने प्रलादाययदाइोडनिध्येपिवर्जितम् २८ नारदज्वाच रसतालोकरारुरणप्रणम्य दिवौकसान्यवर्ततगतोदेगामेनिरचामरहतम् २४ श्रीरामायनमः श्रीराम राम सर्वमहंसते नमनतद्रोदमितिभावः २८ ॥ स्वरंचहतमेनिरे तदानी। तारदेवस्यत्ररत्रत्वाततिभावः २६ श्रीरामचंद्रयरवेनमः श्रीराम ·पूंज नमेवदेवतमादौस्ततस्यमहात्माहतस्येत्यादिना गुणैर्महानभूतमरणानेवाहमहडपासकइत्यादिना ३० सत्यासंधापति ज्ञायस्य एकएवधियञ्चमहामश्च सम्यकनतामार्याणामधयोयेनईश्वरइनिभावनायस्य २ व्यसनेषनोनिग्रचि जसरणेविषयनिस्टदा यतस्तेषयवस्तष्क दीताईदियादयोयस्य रहितासरोभावोमात्मरादिर्यस्यसात तस्यदैत्यपतेःपनाचत्वार परमाङ्गताः प्रलादोन्महातघारमहङपासका बस्नण्याशी लसंपत्र सत्यसयोजितेंद्रियः मात्मवत्सर्वभूतानामेकःप्रियतहतमः २१ दासबसवतायों वि:पिन्टवाद्दीनवासलाखसशोस्निग्यासरुवीश्वरभावनः ३२ विद्यार्थपजन्मायोमानलेभवि वर्जितः २२ नोहिनचिनोव्यसनेषनिःस्ट श्रुतेसुदृहेषुगणेषवस्टक दोनेद्रियप्राणशरीरधी सदा प्रशतकामोरहितासरोसरः ३३ यस्मिन्महाहणाराजगृहीतेकविभिनयनाविधीयतेयथा भगवनीश्वरे ३४ यंसाकगाथासदसिरिपवापिसरान्य प्रतिमानपऊवनिकिमतान्येभवाइशः । पसरलमसंख्येयैर्मादाम्यतस्यरसच्यते वासुदेवेभगवतियस्यनैसर्गिकीरति उद न्यस्त्रक्रीडनको बालाजस्कानमनस्तया कवाग्रहहीतात्मानवेदजगदी आसीनापर्यटनरशयानाप्रति वस्त्रुवन् नाउसंघनपतानिगोविंदपरिरंभितः ८ श्रीराम पिसन् ३३अफनापितेगानपिधीयते तिरोहितानभवति अवहेवाटीतेकविभिरिति ३४ साफगाथासदसिसाझकयाः प्र संगवत्यासभाया प्रतिमानष्ठात ५ सच्यतेमयाकैवलंयोत्यते सुटकथ्यते इतिवा ३५ नैसर्गिकरतेलिंगान्यात न्यलक्रीड नकातिभिः॥ तन्मनस्लयातदेकचितवन ३० एतान्यासनादीनिगोविंदनपरिभितः आत्मनाएकीलता ३ रामा श्रीराम ·कदानिरोदितिवैऊंगस्यचिंतयाशवलाव्यामिश्राक्षभिताचेतनायस्य तस्यचिंतयाजादोयस्य उत्कंटामुकतासन्य नुचकारनचेष्टारिकंस्वयंलनवान् ४० संस्पर्शस्तभावापति तेननितः अस्यैदःस्थिरोयःप्रणयातेनयात्रानंदातेनय सलिलनयनामीलितेईघनिमीलितेईतोयस्थ ४रात्मनःपरी नितितन्वनूरसंगनदीनस्यापिमनसः शर्म कचिदतिवैऊ चिंताशवलचेतनः क्वचिसतितचिंतालादउहायनिक्कचित् ३ नंदतिवचि उत्कंठोविलजोनत्यतिकचित क्वचितनावनायतन्मयोनचकारत ४० क्वचिडलकात लीमालेसंस्पर्शनितः अस्पदणयानंदसलिलामीलितेतणः १ सउनमलोकपदारबिंद योनिघेवयाकिंचनसंगलबया नन्वन्यनितिमात्मनोसऊर्ड संगदीनस्यमन:शामव्यथात ४२ ने स्मिन्महाभागवतेमहाभागेमहात्मनि हिरण्यकशिपुराजन्यकरोदयमात्मजे ४३ युधिष्ठिरखवा च देवर्षएतरिकामावेदितवस्वत यदात्मजाय डायपितादात्माधवेयचम् ४४ पवान्वि प्रतिक्तलानस्वान्यितस्पुत्रवत्सला उपालभतेशिक्षार्थनैवाघमपरोयथा ४५ ॥ श्रीराम तिव्यधात् ४२ अवंद्रोहमकरोत् ४३ प्रथमाध्यायांतेप्टष्टमेवार्थमतिविस्मयेनपुनःप्टकति देवर्षइति तवत्वतः तववाक्यमितिवा साधवप्रथमदात् साधो दोहकतवान् इतियत् एतद्देदित ४४॥ उपालभतेयाक्षिपति प्रचंतनैवऊर्वति अपर: शरिव'४५ श्रीराम, ·. अवशान नहलानुसाधनापगतरोधान समापिलवदेवतायेवोनानउद्दिश्ययनजर्वतीतिकिसवनाव्यमित्यर्थः प्रचा यात्रमहिश्यपितर्देवपिनाकतोडेवाजस्यमरणार्थप्रयोजितः प्रवर्तिततियत् एनकोडहलंपियमपाऊत यहा ययस्मान वाययोदेवः सपितमरणयप्रयोजितः अतएवैतकोतहलविधमत्यर्थः॥४॥इतिभावार्थदीपिकायांसप्तमे चोध्यायः॥ पंचमेयरुतीधीतत्यनाविधास्त तौर घानयनहियसर्यायःसर्तदैत्यानचाशकत्। भगव किलतानवशानुसायंसाहशानउरुदेवतान् एतकोतहलंबलनस्मार्कविधमप्रभो पितापुवाययडे घोमरणयप्रयोजितः ४६ तिश्रीभागवनेसनमस्कंधेचवर्याध्यायः श्रीनारद उवाच पौरोहि त्यायभगवान्ततः काव्यःकिलास्वरैः शेडामसुतीतस्यदैत्यराजग्रहांतिके तौरज्ञाप्रापितबा लंपलादेनयकोविदम् पातयामासतपाद्यानन्यायासरबालकान २ यावरुणाप्रोसवेनय पाठच नसा मनसामेनेस्वपरासदाश्रयम् ३ एकदासरराष्ट्रपत्रमंकमारोप्यपाडव पक्षका थ्यतावासमन्यतेसायनवान् ४ प्रलादउवाच तत्साधुमन्य सरवर्यदेहिनांसदासमहिनधियाम सहदार हित्वात्मयाग्रहमधलपवनंगतोयधरिमाश्रयेत ५ तिरेवविद्वेषकारणमितियतमाह.पौरोहित्यायेत्यादिना काव्याचकः अतस्तस्यसतौनधन्यवसतामितिशोधःरया यानदंडनीन्यादीन् पाद्यानसरबालकान्वाइन्यन्वयः २ अनुश्रवणानंतरंतयैवपपावच किंवतत्साधमेने नानबहे तस्वपरश्त्यसहहोमिथ्याभिनिवेशएवाअयोयस्यतत ३४ हेअरवर्य असलहान अहममेतिमिथ्याभिनिवेश देतोसम्यगछियार्यिपावनंगनःसन्सरिमाश्रयतेतियातनदेवासामन्ये करतटबंदिवासात्मनःपाल मधःपात निमितता धकूपवन्महामाहावह ॥५॥ राम ६ ·परपक्षेविलोसमाहिताःपरिनिहिताः दासमेवादधिरिति विपक्ष गवतहत भूत: नवहननेवां. प्रवेशमन्य नथापिप्रतिक्षन्नपातरेरणाझाः दैत्यहमानीत बालान्सीनअतिअतिक्रम्यतयतवार होमायामोहिताभवतोमोमातिपतीत्याशयेनतावदाद,पर स्वच्छतिमिथ्याभिनिवेशयदीययामाययै वहतः नारदउवाच श्रुत्वागिरोदैत्य परपतसमाहिता नहासबुद्धिीलानाभियपरबक्षिभिः ६ सम्यग्विचार्यतांबालोरारूगेदेहिजातिभिः विघाउपतैःप्रतिलभिद्यतास्यधीयथा ग्रह मानीतमात्यलार्ददैत्ययाजकाः प्रशंस्यपदण्यावाचासमस्नेतसामभिः वामप्रलादभद्र सत्यकथयमामा बालान तितस्तुभ्यमेवबुद्धिविपर्ययः । बुद्धिभेदापरकतउताहातखतो भवात भरपताश्रोतकामानांपाऊलनंदन ७ प्रलादापरःस्वच्छत्यसहाहःसायन्मा. ययाकता विमोहिनधियोहातमभगवतेनमः ॥ सयदानवत:सापशुजदिविभियते प्र न्य एषतथान्याहमिनिभेदगतास ती १२ श्रीराम रामः नातवास्तव अतएवतयाविमोहितबुद्धीनांभवतामेवयानतममतस्मैचिंन्यमायेश्वरायनमः अहोकिमेत हालयसि तवबुद्धिभेदोयतोतातस्तत्कथयत्याक्षिप्तःसन्तप्रसादादेवेत्युत्तरमाह सइतिविभिः सभग वात्यदाअनबन अनललोभवति तदापनामिवबुडि दगता असतीमिथ्याविषयाभिद्यते भित्रा त्मनिटाभवति १२ ·श्रीः भेदस्यासवदर्शयन्नाह सएषपरमात्मैवस्वःपरइतिचअविवेकिभित्रिप्यते युक्तंचैतत् यतोयस्वर्मनिविज्ञासा योजनादयापिनीति तवदेवात्ययस्टमनुक्रमणप्रवचरितमानवनिचयस्यसासू नन निर्विकारस्य कथमतिभेदकत्वैतवाद यथायोलाइंयाकवस्याध्यस्कोतस्यसमीपस्त्यमेवभ्रमति चेतसःचक्रपारणे: सन्निधिरे वताजातवाहयक्षयति कस्यतयोटानादेःफलमेतदितिनजायतेइत्यर्थः १४ राजसेवकउवाचेनिशेधः ११ सएपश्चात्मास्वपरेत्यबुद्धिभिईरत्ययातक्रमणे निप्यते मुह्यतियहर्मनिवेदवादिनोजलाद योहोषभिनन्तिमतिम यथानाम्यत्ययोजनान्स्वयमाकर्षसनिधी तथामेभियतेचेतश्चक्र पाणेर्यच्चया ४ एतावद्वानगयो काविराममहामतिः निर्भयाथापितःसदीनोराजसेवकः । अानीयतामरेवेवमस्माकमयशस्करकलागारस्यपद्धेश्चतोस्योदितोरमः १६ दैलोय चैदनवनेजातोयटकहुमायनालोन्मूलयरषधिोनीलायितोक: ए श्रीराम राम उवाच वेकशउपायानामध्येचदमोदंडः अस्यर्ख उदित शास्तेषु उद्विवेहेत जलस्योगारवनाशहतोः १६ तत्कुतस्तवाद देनेयाएवचंदनहुमा तेघावने अयंकटकहुमतल्योजात नदेवाह यस्यदैत्यवनस्य लानरलने परस्थानीयस्यविनोग्यमर्भकएवनालायितः नालमिवाचरत् ययापरशःवेदकत्वेवच रदिनिर्मितोदंसहकारी विनाझेदनासंभवात् नयाय विष्णोर्दैत्यमूलखेदेहवीतइत्यर्थः॥ राम 21 ·इनिनेपलादभीययन धर्मार्थकामवर्गस्यप्रतिपादकंशस्त्रमयापयामास सजानतेयसपायचतुष्टययेनतंजावादैन्ये ईप्रतिमाचामट उदयस्थावित पादसेवनपरिचयाचनमजादास्पकर्मणामी सख्यतश्विासादियामनिवे दनदेहसमर्पल ययाविक्रीतस्थगवाश्चादेर्भरणपालनादिचिंतान क्रियते तथा तम्मसमर्पतचिंतावर्जनमित्यर्थः २१॥ इतिसर्वोक्तानिनवलक्षणानियस्याःसा अडानेनचे भगवति विलोभगवतिविली भक्तिः इतितविविधोपायेभीवयंस्तनादिभिः प्रल्लादेयादयामासधिवर्गस्योपपादनम् २८ ततएनसरु जीवाजातशेयचनिध्य दैत्य दर्शयामासमाटरहमलकत पादयोः पतितंबालप्रतिनंयाशिवाखरप रिवत्यचिरंदोभ्यापरमामापनि तिम् २० रोप्याकमवघायमूर्धन्यस्तुकलाभिः आसिंचन्विकसरत मिदमाहयुधिष्ठिर १ हिरएपकशिपरवाच लादानच्यतीतातस्वधी तंकिंचित्रमा कालेनैताव तायुधान्यदशिक्षहरोर्भवान् २ पलायवाच श्रवणकोर्ट नेविस्मरणपादसेवनम् अर्चनवेद नंदास्यसंख्यमात्मनिवेदनमू २५ इनिसापिताविभक्तिःचत्रवलक्षण क्रियतेभगवत्यद्धानन्ने न्येधीतमन्त्रमा २४ निशम्यतासनवचोहिरण्यकशिपुस्तदा गुरुपुत्रमुवाचेदंरुषाप्रस्फुरिता घर: २५ ब्रनबंधोकिमतन्नेविपश्रयतासता असारंग्राहितोबालामामनाहत्यडर्मते २६ क्रियते साचर्षि वसतीयदिक्रियते नतकतासातीपश्चादपते नग्नममधीतं मन्ये नत्वस्मा दुरोरधीतशिक्षिनवातथाविध किंचिदस्तीतिभाव: २४ २५ २२ श्रीराम ·मित्रवेनवर्तमानस्यापितविरोधाचरणनासंभावितमित्याद सतिहीति उममिवावयेधात रोग तिब्रस्लहाक्ष यरोगीस्यामरापःश्यावदंतक स्वर्णकारीतनरवीश्च गुरुतल्यगइत्यादिसरसक्तःपानकिनारोगोययोदेति तयाने विवादिकमदेतीत्यर्थः ७ मारणीतमयापादितं नो स्मभ्य ऊतकसितंदोबैमास्मश्रदाः अागमाघः । सैनिहासाधवोलोकेडमैवाझमवेषिणः तेघासदेत्यचंकालेगेगा:पातकिनामिव २७ रुरुप उवाच नमन्त्रणीतनपरप्रणीतसतोवदत्येषतवेंदशवा नैसर्गिकीयमतिरस्थराजत्रिय बमन्युउददाःस्ममानः स नारदज्वाचे गुरुवेंप्रतियोकोभूयश्वाहासरसत नचह समुवीयते ऊतोभदासतीमतिः २६ प्रलादउवाच मतिर्नकलेपरता स्वतोवामियोभिपद्येत ग्रहनतानाम् अदीतगोभिर्विशतीत मिसंपुनःपुनःचर्वितचर्वणानाम् ३० श्रीराम मयिदोषारोपमाकृथाइत्यर्थः इंदशवोऽतिनदिनालणेषुतवकोपउचितइतिभावः २८ गुरुमुखीसरुवाक्य जनिताहेभदसानामियवातीभवाशानाविषयासकानामनधिकारादित्याशयेनाह मतिरिति परतारारो:स्वतीया मियोवान्योन्यतः नाभिपतनसंपद्यन केघाटहएवंवतसंकल्पइतिकन्यचिंतायेषा अतएवनदीतैरनुपरते!भि रिद्रियैततः तमिस्रंसमारंविशतीनवचर्वितस्येंचर्वणेयेषी ३० श्रीराम श्रीराम ·नायीकालस्यपरमानंदनयत्वानेपितनिहारवर्किनस्थानदजानादित्याह ने नि येडराशयाविषयवासितांतकरणाः तेहि विधानविडा स्वस्मिन्नेवार्थःपुरुषार्थ येवोतेखोगनिंगम्य ननुतेपिसतपदेशहिलजास्यति तबाह बहिर्विषये धोयेवोतबहिरास्तानेवसवेनमंतशीलयाते अतधैरुपनीयमानाधायद्याथानन विडा किंतगपतति तथा तेपिर्दशस्यतत्यादीचरस्त्यावेदलनायो शकिदामानिबालदिनामानियस्यातस्या काम्य कर्मभिःवद्याएवभवं तीत्यर्थः नडत विषयाविष्ठचित्रानाविस्वावेशासहरतः वारुणीदिग्गवस्तबजीकिमानयादिति र ननचएको नतेविड स्वार्थगति दिविसंतुराशयायेबहिरर्थमानिन: धायाधैरुपनीयमानावाचीशतत्यानुरुः दामिनबद्धार धामतितावासकमाविशत्यनर्थापगमायदर्थःमहीयसापादरजोभिधेकनिकि चनानानहरणीतयावत ३२ इन्सकोपरतेपर्वहिरण्यकशिरुषाधीकतामास्वोत्संगाविरस्यात महीतले व देवः सर्वमतेपदासर्वव्यापीसर्वभूतांतणमाइत्यादिकनिषतिपादिनविखंकन विडाऊतोवातमातमिवप्रवेशः तबाह नैवामिति निविंचनानानिरस्तविषयाभिमानानापारजसामभिधेकयावलीततावत्क्रतिवाक्यतोजाता पिएघामतिरुरुक्रमस्यांनिस्शतिनपानानि असंभावनादिभिर्विहन्यतइत्यर्थः अनर्थस्यसंसारस्यापगमोय दर्थः यस्यानिस्पर्शिन्या मतेश्य प्रयोजनं मदत्यहाभावात्रतनिश्चयोनापीहमोक्षानेवामित्यर्थः॥ ३२ निरस्यतनिरास्यचिोय ॥

·i अमर्यासहननेन सहितयारूपानाविडोव्यात कपायीहतेनातामेलोचनेयस्य देनेता राक्षसाः ३४ व विदेता यनोयमे भ्राटहाकतोयोविसापादावतितत्यक्षपातीत्यर्थः अतःसएवायमिन्यन्वयः सहोविस्तरप्यविश्वसनीय किमि भाद निस्वीलतवानियादाविलोवेनिप्रदातजदौ ६ नसतवायमपत्यचकर्थवध्य तबाह परोप्यौषधमिवहितकच्चे तदपत्यमेवज्ञेय स्वतः स्वदेहजोपिनहिताचेत आमयइव आसाममतास्यदस्यकथा अंगमपियनकरचरणदितद, आहामरुवाविष्टःकवायातलोचनः वध्यतामाश्वयंवयोनिःसारयतनैताः ३४ अयमेधारदा सोयहिवास्वान्सहदोधमापिटव्यतर्यम्पादौविश्लोसवदनि ३५ विस्लोवासाचसौकिनकरिष्य त्यसमंजसः सौहार्दस्यजपित्रोरहाद्यापंचनायनः ३६ परोप्यपत्यहितकयथोषधस्वदेदजोप्या मयवास्तुतोहितः हिंद्यान्नदंगयडनात्मनोहित शेवसखंजीवतियहिवर्जनात् ३० सर्वरूपा यैतव्यासभोजशयनासनः सहलिंगधशत्रुर्मनेई धमिदिय ३० नै तालेसमादिशाभत्रीवै शूलपाणयः तिग्मदंष्टकरालास्या ताम्रश्मऋशिरोरुहा ३ नंदतोभैरवानादाझिलिभिजीत वादिनः मासीनचाहनाले प्रलादमममा. प्यामनोहितचेतबिंद्यादेवेत्यर्थः शनासरुपायैईतव्यः सभोजोभोजन भोजनादिविवादिप्रयोगैरित्यर्थः। यथारीमद्रिय मनःशासनिग्मातीक्षणदंष्ट्रायेध कराला निवास्यानियेधीतचतच ताम्राणिमञ्चू शिशिरोरुहावया ॥ ४० श्रीरामायनमः श्रीराम ·परेईश्रेयुक्तःसमाहितमात्माननीयस्यतस्मिन्तेवाप्रहारानिष्कालाजाता हेतवाननलिनिर्विकारे अनिद्देश्य अविषयभगवतिनिरतिशयैश्वर्ये अखिलात्मनिशस्त्रादीनामपिनियतरि खतिपरेअभएपस्यनिर्देवस्यसक्रियाम दोधमाश्व ४१ ४२ ॥ अभिचारा लत्यादयः अवपातनानिगिरिमंगादया तेभ्यःयातनानित अवटादिषसनि रोयैश्च ४५ पर्वनाक्रमणैःपर्वतानोउपरिक्षपैः बहुवचनैरभिचारयारतिदर्शयति ततहननकानाभ्य परेब्रलण्यनिर्देश्यभगवत्यरिवलात्मनि युक्तात्मन्यफलानासन्नएपस्येवसनियाः ४९ प्रयासेय. हतेतस्मिन्दैत्येंद्र परिशंकितःचकारतस्योपायानिधनयुधिष्टिर ४२ दिग्गजेदमूर भिचारावपातनै मायाभिसनिरोपैश्चगरदानैरभोजनः ४३ हिमवायग्निसलिलैपर्वताक्रमणैर विनशणकयदादतमपापमुसरखने ४४ चिंतादीर्घतमांधानातकतनाभ्यपद्यत ४४ एवं मेबसारतोवधोपायाश्यनिर्मिताः तस्तै र्दो हैरसमसक्कास्नेनैवतेजसा ४५ वर्तमानाविहरेवैः बालाप्यजउधीरयम् अविस्मरतिमेनार्येशनःशोयश्वप्रभुः ४६ ॥ श्रीराम पद्यतनधापनाशक्नोदित्यर्थः ४४ चिंतामेवाहएऽतिविभिर्मेमयाअसाझपरुघयथाभवतितथोक्तः असहभैरप कारैरभिचारी ४५ अविहरेवर्तमानोपिबालोप्पयं अजउधी निर्भयचिता मेघनार्यमन्यायशत्रत्वानविस्मरति जीगतस्यमध्यमपत्राशनःशेफोनामपिटभ्योहरिचंदायविक्रीतासयथातयोरपकारमविस्मरेस्तहिपक्षवि श्वामित्रमाश्रित्यगोचाँतरमापनातहत यहा स्वभावापरित्यागेहात शुन:शेफ:पभिवति ५६ ॥

·KER अप्रमेयः अपरिमेयोनुभावीयस्य नकश्चिद्ययस्यनवाभविना अन्यथाम्टपुर्जेवभविष्यतीत्यर्थः ४७ नौशनसोउशन. मानौनीतिलौविवितएकाते ४८ ,वोर्विरभणेनैववस्ता समस्ताधिषापपायस्मिन् तस्यचिंत्यनचंदमदनपश्यामः परमालेबनने ति यदा शिशूनाहगणदोषयोन्यदेविषयोनभवतीत्यर्थः ४६ तथापितबंधनमस्योचितमित्याहतः, अप्रमेयानुभावोयमकतश्चिद्भयोमर नूनमतहिरोधेनसमभवितानवा ४० प्रतितचिंतयाकिंचि वस्त्रानप्रियमधोमुख शंडामोडीशनसौविविक्तरतिदोचन ४८ जिनवयक नजगजयंभुवोर्वित भगवस्तसमतधिल्यप ननस्पचित्यतवनाथचाहेनवैशिनांगणदोषयोः पदं पाश वरुणस्यबहानिधेहिभीतोनपलायनेयथा बधिश्वसोवयसार्यसेवयायावहुरुभार्गवश्राग मिष्यति ० तथेतिरुवोतमनुज्ञायेदमब्रवीत् धर्मास्यस्योपदेशव्यारालायेरहमेधिनी धर्मम थचकामंच नितरांचानपूर्वशः ५१ प्रलादायोचावा राजनुषयावनतायच यथाविवर्गगुरुभि रात्मने उपशिक्षितम् नसाफमेनेतष्ठिताद्वारामोपवर्णिताम् ५२ श्रीराम इमलिनि याबहरुरागमिव्यतिनावबद्धानियेहिनताकिंचनञ्चत विश्वसमीचीनावयुसाभवतीति २० अनुज्ञाय तथे त्यगीकन्या ततधोकादायधर्मादिकसूचना प्रश्रियासोअवनतमयथावत विवर्गमनशिक्षि नमपिसाधनमेनेतीशिक्षाच जना वैरागडेवादिभिर्विवयेधारमणेयेघौतरुपवर्णिती ५२ श्रीराम ॥ २० ·पूरान अन्यत्रगतःसउपरुतः संधिःपादतरणर्थः क्रीडार्थकतक्षणेलनोत्सवेलबावसरेरिनिका ५३ घाँ निष्टोजन्ममरगादिलक्षरण विहान ५४ हारामाणमीरितेरी हितेश्चनधिताधीर्यघायतोबालाः एतस्मिन्नेवन्य लेहदयमीतच र इतिश्रीभावार्थदीपिकायांसप्तमपंचमोध्यायः ए पोमोग्टहव्ययेप्रलादोदै त्यबालकान् श्रतकंप्यपरतवनारदोक्तमुपादिशत निरर्थकक्रियालापैरायुर्व्ययमजानता पल्लादासक्ष्य यदाचार्य-पराहतोगहमेधीयकर्मस्व वयस्यैालकैनवसोपहताहतक्षणैः ५२ अथतान् लक्ष्णयावाचाप्रत्यासयमहायुधः उवाचविद्धास्तविशाहपयापहमत्रिव ४ तेवनगौरवात्सर्वेत्य तक्रीडापरिच्छदाः बालाअधितधियोहहारामेरितहितः ५ पर्युपासतराजेंदतन्त्र्यलढदये क्षणा तानाहकरूपमैत्रीमहाभागवतास्वरः सतिश्रीभागवतमहापुराणसप्तमस्कये पंचमोध्यायः ॥ ९॥प्रलादउवाच कौमाराचरेवाज्ञोधर्मान्भागवतानिह उर्लभमान जन्मतदप्यधुवमर्थदं यथाहिपुरुषस्यहविलोपादोपसर्पणम् यदेघसर्वभूतानापियामेश्वास प्रात्यमभागवतंकती कौमारहत्यादिना इहैवमानयजन्मनिधोनाचरेत् यतार्थदमेत तबकौमारएव यतातरप्यच वनचैवभूतेजन्मातरे यताउलेभेतवमानेवाचरेत नस्तरवार्थप्रयासान्भागवतानेवनकाम्या भागवतानेव. धर्मानाचरदित्यपपादयनियथाहीतिचतुर्भिारपुरुषस्यविस्लोःयादोपसर्पणमेवयथापनतर्पयोग्य. मित्यर्थःयद्यस्मात् एषप्रियस्यादि २॥

·. भोगोदामाकन्यायनिवेत्रवाह स्तरवमितिसर्वत्रपवादावपिदैवातमोहटादेव दयानकर्नयःयतः प्रयासात्यरंकेवलमाषेव्ययपवयनलयातनश्कारगतमैनपानाति १ भयमाश्रितःसंसारंपापुरुषज्ञपेशरी रेयावत्सकलमलिनविपोतक्षमनभवेतननश्यदितिवातावंतशीघ्रक्षमाययतेना चायावतस्वस्थामदेश रीरमजरयावजराहरतोयावतचेद्रियशक्तिरप्रतिहतायावतत्क्षयोनायुवरात्मश्रेयसिनावदेवविधाका N सखमैंरियर्कदैत्यादेहयोगेनदेहिनी सर्ववलभतेदैवाद्यथाखमयानता नायासोनकर्तव्योयत प्रायळयापर नतथाविदन्तममुकंदचरणबजम् ४ ततोयोतशलालेमायभूयमाश्रित से रेपौरुपयावत्रविपद्योतकले एलोवर्षशतवायुस्तदईचाजितात्मनः निष्कलंयरसोरायाशेने पिततमः सम्पल्पिकौमारेक्रीडतोयातिविशतिः जरयायतदेहस्यपान्यकल्यस्यर्विशति उराशेणकामेनमोहे चबलीयसा शेवेहवसकस्यप्रमन्त्रस्यापयानिहि कोटहेशपुमान्सत मात्मानमनिने दियः स्वेदपामोर्टबत्महतविमोचित कोवर्थटलीविस्टजेवाभ्योपियसि ता यकीणत्यसभित्रैटेलस्करसेवकोवलि ९॥ ईप्रयनोमहानासंदीने भावनेचलपरचनसद्यम कीराबायुर्वयक्रममावसतिविभिनयधस्मातशेते ६ विशतिर्व वाणिवायुयोति एसरे बासमतादर्यमाणन ८ नवयौवनेग्रहासत्तापिपञ्चाहिस्कासनक्षेमैयास्यतीत्याशवपनद संभवदर्शयनकौमारएवाचरेदित्येतापपादयतिकारदेवितिसतश६ अर्यअनुनिकीरणनिपाएहानि मैगीसत्यापित स्करादिरर्थसाधयतितस्मिन्नर्थरणको विस्तू १०॥ १ ·किंचकमिन्यारिधियाया:संगादिकंस्मरन्कयंत्यजेदिनित्तीयनान्वयः मंज्ञान हिनशितालापानुसत्सवसंगतेवांचेहे नसितोबडा कलानिमकराणपक्षराणियेषोतेषाचसंगतेधवरचितंयस्य एताःवरहस्थिताःहरय्याहव्यंगमाः मनोजाजरवा परिवदाम्येषतान् हनीजीविका ऊल्या अलपरंपरागताः कोशस्कृतकोशकारीकोट सयथायहकर्व मात्मनोनिगमायदारमपिनावशेषयति तथाकर्माणीहमानः नन्वविटकामोपिदोनदर्शनेनविरत सन्त्यजेत् त कप्रियायाप्रवकेपिनाया संगरहस्यरुचिरांश्चमवान सहासचतेहसित शिशूनांकलाक्षरागमन रक्तचितः १ जानुस्मरेस्ताइ हिन्दुई दय्याभात्नुस्वरहश्चपितरोचदीनौरदान्मनोनोरूपरिङदी वरतीस्तुकल्याःपम्मभृत्यवान् १३त्यनेतकोशस्त्रदिवेहमान:कमीणिलाभादविरकामः ग्रोप स्थ्यनेयेबजमन्यमानः कविरज्यतरतमोहः स ऊबपोमायविपत्रिनायुर्नबध्यतेविहतंत्र मनः सर्वधतापत्रय:खितात्मानिर्वियतेनस्वजईबरामः १४ वाह औपस्येचशैन्यहाँचसखंतदेवाधिकंमन्यमानः अतोनरंतोमोहोयस्यसाकविरत्येतविरक्त स्यात् १५॥ उरंतमोहत्त्वदर्शयन्नाह जटुंबपोघरपायविपक्षीयमारंगनिजमाफः पुरुषार्थचविहतेनबध्यते अतएवताय येण:वितचित्रोपिननिर्विद्यते दुःखबदिनकरोति यतःस्वजदंबेरामारतिर्यस्य १४ श्रीरामायनमोनमः श्रीकलचंद्रचररमतीमनामे ॥ श्रीराम राम ·NE प्रयतचौर्यकरोनीयाह विधिति नित्यमभिनिविहंचेतोयस्यसः परवितहत प्रेत्यानरकलाँइहच डादिरूपैदोक्षयः थपिविदान अयाप्याताभिलायसन्परवित्रतरत्येव स तदेवकोरहेपमानित्यादिसप्तभिःझीकैरुपपादितंट हादिप्रसाकस्य वैराग्यायसंभवमुपसंहरति विज्ञानयोतिस्वलोकायात्मपरामर्शायनकल्पते किंतविडोयथातथाविद्धा नपि तमःअभिनिवेशमेवप्रपद्यतनहायइति स्वीयमिदंपारक्यमिदमितिभिचोभावोभावनायस्यसः तस्मात विवेचनित्याभिनिविष्टचेताविहांश्चदोपरवितहत प्रत्येहचाथाप्यजितेंद्रियनदशांतकामोहरते. टुंबी ५ विद्वानयीत्यदतना दबंपलनवलोकायमकल्यतेवै यःस्वीयपारक्यविभिनभावस्तमःप्रपचे नयथाविस्ट: १९ यतोनकश्चिकचकवविद्वान्दीन स्वमात्मानमलसमर्थः विमोचितकामहशाविहा रेक्रीडामगोयनिगडोविसर्गःएनोविरात्यरिहत्यदैत्यादैत्येवसंगविषयात्मकेषु उपेतनाराय मादिदेवसमतसंगैरिधितोपवर्ग: ८ राम मारवभागवतानधर्मानाचरेदितिसदेवकसयसंदरति यःकश्चिदयिस्वमात्मानमोचितनसमर्थः ततः नारायण मुले शरणयात मन्त्ररेणान्वयः सामयदेव लंदी नोलपट ताकामोशियासातासाविहारेकीडायोनिमिने क्रीडाम्भाः विहारमितिष्टथक्रया तासाविहारसाधनमात्माने यतलासी क्रीडागासइत्यन्वयः किंचयत्यास्त निगा रखलातल्योविसर्गःजादितयोभवति । विगहरतासंगपरिहत्य यहा माविहरातशीघ्रनारायण सपनेत्यन्वयः यस्मात्सएवायवर्गइपितरः १८ श्रीराम ·बालानामस्माकतनजनमशामितिचेतवाहनहीति बहायासातिप्रयास: १६ आत्मत्वात्सर्वसिद्धावादितिच. हमध्यसपपादयतिपरावरेवितिचजबिलातीयवास्थावरमादिर्येबांतेमुजीवेशभौतिके अजीवेषवटा दिशुमहन्सचश्तेषाकाशादिश साम्येप्रधानेसणव्यनिकरेमहनवादोचपरब्रलवरपः । कर्य तदिष्टश्य भाराभाग्यादिभेदः माययेत्या प्रत्यगामाटाभोतातास्वरूपेणव्यापकत्यानिर्देश्य नहातंत्रीपयतोबकायासोतरात्मजाः प्रात्मावासर्वभूतानांसिद्धत्वादिसर्वतः १६ परावरेषभूतेषुबलातस्थावरादिषु भौतिकविकारेशुभूतेषयमहत्सचे २० सणेषुगुण साम्येचगव्यतिकरेतया एकरवपरोयात्माभगवानीश्वरोद्ययः १ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्पत्रपेणचस्वयं व्याप्यव्यापकनिर्दृश्यात्यनिई याविकल्पितः २ केवलानुभवा नंदस्वरूप:परमेश्वरमाययावहितैश्चर्यईयरागसगया २३ तस्मात्सर्वेषुभूतेषुदया. ऊरुतसोहदम् शासरंभावमुन्मच्यययातध्यत्यधोक्षजः २४ भोग्यदेवादित पेणचव्याप्यतयानिर्देश्योमाययाईयतरनरेन्वयावततस्तस्वयंचविकल्पितोनियोपिसन् यहानि थिएवैनिश्प: सदिकल्पितर्रयतस्यन्वयः २ यताकेवलो नभवात्मकन्यानेदएवस्वरपयस्य ननसरवचेत्सर्वत्र नर्दिसर्वसर्वज्ञवाकपलभ्यतताहणात्मकासगोयस्याःसागसातयामायया नहितमचर्येयेनस:२३ यस्मादेवंतस्मात्सर्वधयथोचितंदयांजरुत ययात्ययान्मुच्यत्रत्य २४ राम सोहरंच ·श्री. तना किमतमाहत्येचतवतस्मिनकिमलभ्य तथापिगणपरिणमाहवादेवस्वसिद्धाप्रयत्नतःसिहायधदिया कि अग्रणेनचमोक्षणकात्तितेनक्तिमुपगायतांनोस्माकमकातितस्यापितस्यसिद्धे यहामान्मोतातस्यचरणयोः सारंपासघासेवमानानांतेनापिकि मित्यर्थः पननुचधमीदेररुवार्थत्वेकिमित्याचार्याभ्यावेरोक्रोवेनसत्यरवा, भिहित तबाहधर्मार्थकामश्चेतियस्तिवर्ग:तदर्थचयाईतायाअभिरिता ईतामात्मविद्याज्यीकर्मविद्यानयदमी तोचतवकिमलभ्यमननायकिणव्यतिकरादिदयेस्वसिद्धाः धर्मादयःकिमगुरणेनचकां शिनसारंतुवाचरणयोरुपगायतीनः २५ धर्मार्थकामइतियोभिहितसिवर्गईमात्रयीनयद मौविविधाचवाती मन्येतदेतदखिलनिगमस्यसत्यस्वात्मार्परगवसल्दःपरमस्यांसः ॥ नौटंउनीनिश्चविविधाचवाताजीविकातदेतत्सर्वनिगमस्यायेजात स्वस्तहदाखातर्यामिण पुरस्य प्रसास्वात्मार्य रगसाधनचेतर्हिसत्यमन्येसत्यपरत्वात अन्यथातदसत्यमेव यहा नदेवविलभिगमस्यबेगुरमविश्वस्यानि पार्थमन्ये सत्यं पुनःनिपलतरणपरमस्य सःस्वात्मार्पणमेवेत्यर्थः भगवतो ॥ वैगुण्यवि घयावेदानिस्वैगुरपोभवान्नेति ॥ २६ ॥ ॥ श्रीरामायनमः श्रीराम राम. २३ ·तेवाविश्वासार्थगुरुसंप्रदायमाहजानमिति यवनारदःोताततोमाटशानामधिकारइतिमाशंकतेत्याद भग वतएकानभक्तानामन्यादरजा तेनालतानास्त्रातानादेहिनासर्वेषामपितझानस्यात् नाउसमानामेवेतिनियमः॥ २० अतएवमयापिनारदातक्रतविज्ञानकमतभवपर्यतधर्मचक्रत २८ तेवातिविस्मिताति प्रलादेति ॥ जानतदेतदमलंडरवापमाहनारायणानरसवःकिलनारदाय एकातिनाभगवतनदकिंचना नोपादारबिंदरजसास्तदेदिनास्यात २० तमेतन्मयापूर्वज्ञानविज्ञानसंयुक्त धर्मभागवनेश्व ईनारदाद्देवदनात २८ दैत्यवाञ्चुःप्रशादत्ववयंचापिनतेन्य विद्महेगळं एताभ्यासरुप वाभ्याबालानामपिटीश्वरी सबालस्यातःपुरस्थस्यमहत्संगोडरन्वयः हिंधिनःसंशय सौम्यस्यादिसंभकारणम् ३० शनिश्रीभागवतमहापुराणेसनमस्कोपटोध्यायः १ ॥ श्रीरामचंदायनमः॥ एताभ्याम्टनेऽन्य पुरुनविद्मः एतदागमनासर्वमेवाहनारदपार्श्वगतइतिचेतनवाज वालानामपिअतिशिर नामस्माकमेतावीचरोनियतारी अतस्तवान्यनगमननसंभवति २६ सरवाजागतइत्यपिनसंभवति त्याऊः बालस्येति उन्नयःडट : विस्वभकार विश्वासदेतः रतिश्रीभागवतमहाप रालेभावार्थदीपिकाया सन्नमस्कंधवष्टोध्यायः १ श्रीरामचंद्रायनमः श्रीराम ।

·2014 सप्तमेमारगर्भस्थेस्वस्मिनारभावित पलादोवर्णयामासशिध्यप्रत्ययसिहये । अश्राविनारदादेतन्मयागर्भवतीरितम् तत्यस्तावकथामादप घोडशभिसधीः अस्माकंपितरिदिएपकशिपोमा स्वलनेनैवपापेन पायोसौभक्षिभति तइतिदर्पणवतोयहोघमंचक: ३५ राज्ञःशिविरंशावासंबलपन सर्वस्वापदारेणनाशिनवंतः ६७ अना नारसवाच एवंदैन्यसतहोमहाभागवतोसरः उवाचस्मयमानस्तान्स्मरन्मदनमाधि नम् १ प्रलादज्वाच पितरिस्थितस्माकंतपसेमंदराचलं युद्धोयमपरचकुर्विबुधादानवा अति २ पिपीलिकरहिरिवदिष्यालोकोपतापनः पापेनपायोभती तिवादिनोवासवादयशयनेयाम है निवलोद्योगनिशम्यासररथयाःबध्यमानाःसुरैभी तारःसर्वतोदिर्श ४ कलवश्वमिवाना न्थ्हान्यमुपरिक्षदोन नावेयमारचरिताःसर्वेप्राणपरीसवः रव्यलुपनराजशिविर अमराजयकाक्षिण इंदस्वराजमहिंधीमातरंममचाग्रहीत ६ नीयमानीभयो द्विग्रासदतीकर रीमिव यक्ष्यागतस्तदेवर्धिदरशेपथि प्रादमैनांसरयतेनेनमर्दस्यनागसम् मंचमंच महाभागसतीपरपरिषइंडवाच मारतस्याजदरेवीर्यमविश्वस्तरहिवः प्रास्यतायावा सर्वमोक्ष्यर्थपदवीगतः। श्रीनारद निकिलिषःसाक्षान्महाभागवतोमहान् त्वयानप्राश्यतेसंस्था गर्मनिरापराधामेननेतनामीति प्राह ८ अविवोडासद अतः अनयाप्रसवपर्यतमनास्यता ततश्चर्थस्यपदवीमार्ग गतःप्रानःसन्जानपत्रहत्वामोक्ष्यामीत्यर्थः सातास्तु गुलेरेवमहान् नतपित्रादिसंबंधात् वयादेवन संस्थाम्रत्युनयास्यति तनहेतवोनि किसिमस्त्यादयः ॥ मनंतानुचरोबली ॥

·अनंतस्वपियोयोहंसवाधियोयस्यतस्यममभावानांप्रदक्षिणीकृत्य ५ इहोयनामित्याहेतिशेधः १ अति समीपे १६ अंतर्ववीगार्भरगी रक्षयाभरागमनानंतरंघसूतये एवमपिस्वगर्भस्यतेमाय ४ तस्याःशाक शहत्यधर्मस्यतर्वभकिलक्षजानमार्मनात्मविवेक तभयंप्रादान ईश्वरसमर्थः १५१९ भूयातभवेत्। इयतताविहायेंद्रोदेवर्धर्मानयन्वचा अनंतप्रियभनौनापरिकम्यदिवययौ १ नतोनामातरमधिः समानीयनिजाश्रमम् आश्वास्येहाध्यतांवमेयावतेभतरागमः सतयेत्यवासी देवरतिसाप्यत तोभया यावत्वयनिरात्रपसोनन्यवर्नत र विपर्यचरतत्रभवयापरमयासती अंतर्वत्रिीस्व गर्भस्यक्षमायेलापरतये १४ रधिःकारुणिकालस्याः प्रादाभयमीश्वरधर्मस्थतनानंचमा मप्यहिश्यनिर्मलं १५तकालस्यदीवास्त्रीत्वान्मातनिरोदय धिरणानुग्रहीतमा नाफना बनहात्मरति १६ भवतामपिभूयान्मेयदिश्रद्दधतेवचः वैशारदीधीः प्रातःस्वीबालानांच मेय था जन्मायाःघतिमेभावाडष्टादेहस्यनात्मनः फलानामिवरतस्यकालेनेश्वरतिना ८ राम॥ वैशारदीस्वार्थताहत देहायकारक्षेदनिपुणेत्यर्थः ७ कासौवैशारदीधीरित्यपेक्षायांनारदोक्रमवदेहात्मविवे कप्रकारमाहजन्मतिदशभिः जन्माद्याः जायतेलिवर्धतेविपरिणमते अपक्षीयतेनश्यतीत्येवंभूताइमेष्टुभा वाविकाराचतेसत्येवयथाफलानोश्यते तदात्मनितथैवस्थितेदेहस्यदृष्टाइत्यर्थः ॥ ईश्वरावि. कारसमर्थामूत्रियस्यतेन र श्रीकृष्णचंद्रचरलेरमतीमनोमे ॥ श्रीराम ·श्री. तदेवदेवयमलहैलतापेनात्मनोदेहातभेदोदर्शितः इदानीमात्मधर्मरेवभेदंस्काटयस्लदकादिकत्याज यति मात्मानित्यः अविनाशीवारेयमात्मेतिक्रतः अव्ययायनयन्यः चोतरेपरमेव्योमनितिक ने शुधःनिरवयंनिरंजनमितिकते: एक-एकमेवाहितीयमितिक्रते तेवज्ञः विज्ञातारमरकेन विजा २५ नीयारितिक्रतेमाश्रयः यस्मिन्द्यौथिवीचीतरिक्षमिश्रितः अविक्रियःनिकलनि:क्रियशीतमिति आत्मानित्योव्ययाएकालेवजाश्रया अविक्रियास्वडकहेतापकोसंग्यनारतः १४ ॥ पत्तेहादशभिर्विद्धानात्मनोलतोपरैः अहंममेत्यसद्भावदेहादौमोहन्यजेत् २० स्वर्णय थायावसहेमकारक्षेवेषयोगैस्तदभिजाप्नुयात क्षेत्रे देहे तथात्मयोगैरथ्यात्मविद्र लगतिलभेत २१ ते स्वहात्मज्योतिःसम्राहितिदोवाचेतिक्रते देतामहमाल्लोकानस्टजतिशत व्यापुका सत्यज्ञानमर्न तमिनिअतः असगीसंगोहायपुरुषतिशत अनानासर्गस्थलमादायतलमेवावशिष्यते इति क्रोएं। परैःश्रेष्टे:विवेकसमथैर्देवाने विज्ञान प्रसार्वमिथ्यावाहित्यजत नन्वर्वविविकात्मज्ञानिदोपिअपरोक्षानुभवे नबलताप्राप्तिकर्यस्यात् यतोहंकारादिकत्यनेत इत्यापेक्षायातत्यानित्रकारसष्टीतमाहास्वर्णकरतेवेवस्फर स्वर्णकणेश्यावस्मयोगेर्धमनापायैस्तस्यायाभितोहेमकरोययास्वरले प्रामुयात अात्मयोगेरात्मप्रामुपायै व्रतगतिब्रलतांध्यात्मवित आत्माधिलतकार्यकारसंघात ज्ञाता २६॥ २५ ·अध्यात्मविवेकमात्मानुपायमा सावितिविभिः मूलपलति मददंकारीपंचतन्माजाणिवेत्यष्टौ वयःसच्चा दयातेचषक्षतिगुरुपएवनभित्राः एकादशेंद्रियालियंचमहाभूतानिचेतिषोडश प्रमानात्माएकाप्रोक्तःकपिलादि भिराचायः एकत्वेहेता एमसातित्वेनान्वयात् नक्तं मूलप्रकतिरविलतिर्मरदायाम्पतिविकतयासत घोडश कस्तविकारोनप्रतिनविलति:पुरुषति २२ जगतजंगमंतस्युस्थावर अवैवसर्वसंबातात्मकेदेहएवम्ग्यः अन्वे अष्टोषकतयः प्रोक्ताःयएवहितहुएणः विकारा घोडशाचाथैः घुमानेकासमन्वयात् २२ देह स्तसर्वसंबातोगत्तस्थरतिहिया अत्रैवम्म्या रुपाने तिनेतीत्य तत्यजन व अन्नयव्यति रेकेरणविवेकेनोशतात्मना सर्गस्थानसमात्रायैर्विमृषङ्गिरसत्वरैः २४ ष्टव्यः सशक्यचैतदित्याह नेतिनेतीत्यन्यापोहे कियमालेस्वयमेवऋतत्यजन अनात्मवान्टयरपल भ्यमान इत्यर्थः २ मतिपत्रमिवसर्वबाउस्तावेनान्वयः अतएवमणिभ्यः स्त्रस्येवैकैकं व्यतिरेकच तयोईक्वतेनयोविवेकासोनोवानउशतावद्धनात्मनामनसासर्गस्थानसमात्रायःस्थितिस्टष्ठिसंहा रैः ॥ यतोवाइमानिभूतानिजायतेइत्यादि शुन्युक्तसर्गायनसचानेनेत्यर्थः विद्भिर्विचारयः निःसत्व अव्यग्रेटेग्यतातिर्वरान्वयः ॥२४ श्रीकलचंद्रचरणरमतीमनाम ॥ श्रीरामायनमः श्रीराम ·MNE विमर्शप्रकारमानबहेरितिहाभ्या अभ्यतःसाक्षी २५ अतएभिर्नुढेदैःपरिणमैःपर्यस्तैः परितः क्षिप्तः। आत्मधर्मवननिरतः बद्धिधर्मविहेत विवर्ग:विणणात्मक क्रियो वैकर्मजन्यः बुद्धरेवविधरणात्मकालान् कर्मकरीत्वाच्च तस्याएवैतावस्थाः प्रात्माबजान्वयात तदवस्थावानिवाभाति नतावतइत्यात्मन:स्वा पद्धोत् जानीयादित्यर्थः अहातः कसमधर्मर्गधे लदायवायुमिव २६ नवनाहियथाकसमायाधि जुलैजागरणस्तमःसानिरिनिया तायेनैवाउभयतेसोध्यक्षः पुरुषः परः २५ एभिक्ति पर्यस्तैर्वृदिभेदैःकियोद्भवैः स्वयमात्मनोवधेयर्वशमिवान्वयात २६ एनहारोहि संसारोगुणकर्मनिबंधनः अज्ञानमलोपार्थोपिसावनइवार्यते २७ तस्माद्भवद्भिकर्तव्यं कर्मणांविरुणत्मनां बीजनिरिणयोगःप्रवाहोपरमोधियः २८ श्रीरामायनमः रामः कोपिवायोर्गयोविवेकज्ञानेननिवर्तते एवमात्मनःसंसारोननिवर्ततइत्याशक्याह एतहाराजधिद्वारकस्त स्वस्थाहारकोवानस्वतःहियस्मातबर्येउरणकर्माणिचत्तर्निबध्यतेइतितथा संचाज्ञानमूलतो पामिथ्यातोपिस्वाइवाते वायोस्तगंधवव्यसंबंधस्यवास्तववाहिघमोडीn: 9 यस्मादेवं निहनिर्घटते तस्माद्वीजमतानं तस्यनिई रणदलनं किंतत योगः कथंभूतः धियः प्रवाईजायदादिपसपरमयतीति तथा : २८ श्रीराम राम राम.

·नदेवज्ञानप्रकासुवातत्साधनधर्मस्थतवनारदोक्तमेवाह तवेनिपंचभिः, यधर्मर्यथानुष्टितर्वारनिरितियत् अ यमपायाभगवतो तथाहिंगीतात यत्करोधियदयासियत्नहोधिददासियत यत्रयस्यसिकौनयताकुरूष मदलमिति भनयामामभिजानातियावान्यचास्मिन वनइत्यादि नवेवातरंगास्थानाह सुरोःशश नवोपायसहस्ताणामयभगवतोदितः यदीश्वरेभगवतियथायैरंजसारतिः २९ पुरुषश्रूषया. भनयासर्वलबार्पणेनच संगेनसाझभकानामीश्वराराधनेनच उड्यानाकथायोचकीर्तनै रणकर्मणां नात्यादीबुरुहध्यानाजविंगेतापदिभिः सहरिःसर्वभूतेषभगवानास्तईश्वरः॥ इनिधनानिमनसाकामैस्लैःसाकमानये ३२ एनिर्जितषवर्ग:क्रियतेभक्तिरीश्वरे वास्तदेवेभ गवतिययासंलभतेरति र निशम्यकारिणरणानतल्यान्वीरिणलीलातनुभिःकतानि ॥ यदानिहोत्सलकास्त्रुगइदंशोत्कंठसहायतिरौतिन्टायति ३४ यदाग्रस्यलइवक्वचिड्स त्यानंदध्यायतिवंदतेजने सजायसन्वतिहरेजगत्यतेनारायणेत्यात्ममतिर्गतत्रपः ३५ । घयाभक्त्याप्रेमासर्वेघालखानामर्पणेनच ३० नस्यलिंगानातीनामीक्षणमईचादिर्येवावंदनादीनां तैश्च १२ ॥निर्तितःलाकामावलोभमोहमदमासराणामिडियावावयिः भगवद्भलिंगा न्याह निशम्येतिविभिः शरणभवात्सल्यादीन् अतिहघेणउहताःअलकास्यूणिच तैर्ग यद्याभवति एवंोकंउहायति ३४ ३५ ·४५ नस्यभावश्चेष्टादितस्यभावोभावनातनाउलाशयातीमनःशरीरेयस्यनिर्दबीनं अज्ञानमानुशयोवास नाचयस्यसः सम्यगेतित्रानोति ३६ ततः किमताहाघोत्तजस्यालभमनसास्पर्श पाठांतरेतस्याश्रयणं अस भारागादियुक्तात्मामनायस्य संसदिचक्रातनतनिवर्तकंबंधाविडतदेवतलनिवारणलयोमोतःतदात्म कंसवविदहदीश्वरमंतर्यामिण अभक्तिरशक्वेतिचनमैतव्यमित्याहकइति.दिवाकाशवत विध. तदापमानमुक्तसमनबंधनाभावभावानुसताश्याति निर्दग्धबीजानुशयोमहीयसामक्तित योगेगासमेत्ययोरजम् ३६ अधोक्षजालंभमिहासभात्मनाशरीरिणःसंस्टतिचक्रातनम्॥ नलनिवारणहरवविड धास्ततोमतददयेहदीचरं २ कोनित्रयासोसरबालकाहरे रुपासनेस्सेददिदिवसाता स्वस्यामनासरसरशेषदेदिनांसामान्यतः किंविषयोयपादन: सयाकलपशवसतादयोग्टहामही ऊजरकोशातयः सर्वेर्थकामाक्षभरायुषः तिमर्त्यस्यकियात्रियचलाः । याणामुपपादनरर्जनःकि तबहतः सर्वदेहिनांसामान्यतःविषयनिष्टत्वेसरकरादिसाधारणापत्ररित्यर्थः, न. चैवमादीपौनरुत्तरदोषनारोकारवादस्पत्वादस्यप्रकरणस्यामाअनर्थकंचविषयार्जनमियाहरायः पर्याः तभंगरमायर्यस्य॥तडतमिनिहासेषु॥धूनहि पुरुषोलोकेपंधन मेववा अवश्य कंत्य: जतितस्माकिंधनत्रलयेति ॥

·यत्रःखेनसभित्रनवग्रस्तमनतरं अभिलाघोपपत्रंचसरवस्वर्गपदास्पदमित्येवंता स्वर्गादिभोगाअपिनसेवा होइत्याह एवंहीति क्षयिमावदेत तमिलतारतित्ययेहकर्मतितोलाकाक्षीयतेएवमेवामवपरलो केपजितोलोकातीयते इतिते अतएवषरपतारतम्येनसातिशयाः नचनिर्मलाःस्पर्धादिमत्वात नदि यतेहएंक्रतंचरणयस्मिनू ४०किंचयर्ययसंकल्प्य अतःसंकल्यिताविपर्यासविपरीतफल अमाचं एवंहिलोकातभिलताश्रमीक्षायलवासातिशयाननिर्मलाः तस्मादष्ठऋतहसम्परंभत्येक येशभजतात्मलखये ४० यदर्थश्वकर्माणिविहन्मान्यसकन्नरः करोत्यताविपर्यासममोविंदते फलम् ४२सरवायडवमोक्षायसंकल्पदाकर्मिणः सदाप्रेतीदयाहुःखमनीहाया:सरवाटतः ४२॥ कामान्कामयतेकाम्यैर्यदर्थमिश्रुवः सवैदेहस्वेपारक्याभिगोयामुपैतिच ४५ किम व्यवहितापत्यदारागारधनादयः राज्यकोशगजामात्ययात्राममतास्पदाः ४४ किमेतरात्मन स्वहःसहदेहेननम्वरैः अनर्थरर्थसंकाशैनित्यानंदमहोदधेः ४५ श्रीरामचंद्रायनमः॥ अवश्यानोति ४१ नदेवदर्शयतिस्वरवायति ईहयाश्याक्रिययावायापूर्वमनीदायादेतो सखेनाटतो व्यानासीत्सईयाखमात्रोत्येव ४२ किंचकामाभोगान्काम्यैर्विषयः कर्मभिर्वीपारक्याश्यादिभोग्यः नत्वात्मीयःभेखरच ४३ किमदेहाव्यवहिता अपत्यादयाममताविषयाः पारक्याइतिवक्तव्य ४४ किंचस्वये पुरुषार्थपस्यकिमेतरित्याद किमेतरिति ४५ श्रीराम॥

·10 भोगावसराभावाच्चैतकउपयोगइत्यादनिवप्यतामिति प्राचीन कर्मभिःक्लिश्यमानस्यकर्मभिःकियानर्थ इतिवा: न्वयः४९ ननुकर्ममसमानेभोगावसस्यानवाह कारणीति नवेदकमतत्फलंदेवादिकंचपरमार्थइत्याह उ भयकर्मचदेचअविवेकतः प्रज्ञानेनैवतनते ४७ यदपाश्रयायधीनाः ४८ भूतानांमालिनीजीवसहित प्रतर्यामीक्षा निप्पत्यूमिहस्वार्थःकियान्देहातोसराः निकादिषवस्थामलिश्यमानस्यकर्मभिः ४६ कर्मा एपारभतेदेहीदेहेनात्मानवर्तिना कर्मभिस्तनदेहमभयावविवेकतः ४७ स्मादीश्वकामाश्च धर्माश्चयदपाश्रयाः भजतानीदयात्मानम नी हरिमीश्वर ४८ सर्वेषामपिरतानाहरिरात्मेचर: प्रियः भूतैर्महद्भिःस्वकृतकृतानाजीवसंक्षितः४५ देवासरोमनुष्योवायागंधर्वएववा भजन मुजंदचरणस्वस्तिमानस्यायथावयं नालंहिजवंदेवचंधिवासरात्मजाः प्रीणनाय सऊदस्यनरतनबज्ञता १नंदानंनतयानेज्यानशौचनवतानिच घीयतमलयाभनयाद रिन्यविडंबनमू२ततोहरीभगवतिभर्तिरुतदानवाः प्रात्मीयम्येनसर्ववसर्वभूतात्मनीश्व २५३ देन्येयायतरक्षोसिस्त्रियाद्राबजीकसा गाम्टगा पायजीवाम्मतिहाच्युततोगताः५४ एतावानवलोकैस्मिन्सास्वार्थः परस्टतः एकातभनिगोविंदयासर्ववनदीत २५ तिम्रीभागवतमनमक येसप्तमोध्यायः ॥ असराणामस्माकमत्रनाधिकारइत्यपिनवाच्यमित्याद देवइनिपंचभिः ५. ५९ अमलयानिकामया विडंबननटनमा ५२ १३ . अच्युतता प्रस्तत्वं ५४ अध्याययोक्तमुपसहरति एतावानिति तदीक्षण गोविंदहष्यासमा इतिश्रीभागतेसप्तमस्क|सप्रमाध्यायः ॥७॥ श्रीरामायनमः ननम् ५५ श्रीराम दैत्यानशासनं नाम २८ रामा ·प्रथमेनिरुवासनिबरदैत्योहतास्वयं चाविर्भूयन्रसिदेनसचवस्त्रादिभिःस्तुतायतालपासधाप्रावहि क्रोधोटकेसरी दैत्यद्रमश्भिावनभजनेसमभावयत १ एकांतसस्थितीप्रत्यनिसायथायथावत् २ सचदंतमनोदये कयंभूत कोपस्यावे. नोकरणाचलगावपर्यस्थता तिवातिरस्वत्ययापेनसरोघरगतिरश्चीनेनवकरण ४५॥ मंदात्मन् अल्पबद्ध महाज्ञा नारदज्वाच ॐअथदैत्यस्तताःसर्वक्रवातदनुवर्णितम् जयनिरवद्यात्वान्नवयुर्वचशिक्षितं अथाचार्य सतस्नेघाबुद्धिमेकातसंस्थिता बालक्ष्यभीतस्त्वरितोराजावेदययथा २ क्रत्वातदप्रियदैत्याहुःसहंतनयान यम् कोपावेशचलहावाबामनोदये ३ क्षिवापरुघयावाचावलादमताम् अाहेक्षमायापन तिरश्चीनेनचउघा ४ प्रश्रयावनतंदोतंबद्धांजलिमवस्थितम् सर्यः पदाहतवश्वसप्रष्ठतिदारुणः ५ हेडर्विनीतमंदात्मन् कुलभेदकरायम स्तबमहासनोतनेयवाद्ययमक्षय ६ अधस्ययस्यपतेश्यालोकास हेश्वराः तस्यमे भीनवटासन किंबलोत्यगाः ७ अल्लाउवाच नकेवलमेभवानराजनुसवैबलबलिनी चायरेखा परेवरेमीस्थिरजंगमायब्रसादयोयेनवर्शप्रणीताः ८ सईश्वरकालउरुक्रमोसोयाजासह सचबलेंद्रियात्मा सएवविपरमास्वशक्तिभिः स्टजत्यवत्यनिरुणत्रयेशः ६ राम राम तितंधिनत्वायमालयमयनेष्यामि . अभीनवत किंवलंयस्यसः किंबल ७ वशंपीताइत्यत्र है: सईवर इति॥ ८ ॥उरव:क्रमा यादविक्षयायस्यवापराक्रमइनिवा रोनादिवयासत्वधैर्यबुद्धिवी ·M दा 'भव मनजरसौकधममापिसएबबलस्यादताहजहीति प्रात्मनःस्वस्यस्वभावयन प्रतितादात्मनोमनसतेविना अन्ये विक्षियोनमति किंचतनिधितदेवहिमाम्यनमनोधारणमेवसमहणमाराधनं ९ मयाहिदिग्विजयसवैतिताः प्रातःसाधन नसेनीतिसत्यमितिचेतनवाद दमानितिएकभवाहशमंदाः पुरानादौलंपतःसर्वस्वहरताडिंद्रियलक्षणातून विजि त्य अजिवादशदिशास्वयंजितामन्यते साधास्ततितचित्रस्य देहिनांसमस्यास्यविडयः स्वाज्ञानकल्पिता परेशत्रवःक जलासरंभावमिमत्वमात्मनःसममनोधत्वनसंतिविद्विषः नेजितात्मनउत्पथस्थितानवियनतस्यमहत्सम रणम् ७ दस्यनपुरबद्रनविजिन्यलंपतोमन्येतरकेस्खजिनादिशोदश जितात्मनोजस्यसमस्यदेहिनीसाधोः स्व मोहप्रभवा जता परे । हिरण्यकशिपुरुवाच व्यक्तीचमत्कामोसियोतिमाविकन्यसे समीणादिमदा मन्ननस्पर्विलवागिरः १२ यस्यामंदभाग्योतोमदन्योजगदीश्वरः क्वासौयदिससर्वतकस्माभन दृप्यते १५ सोविकायमानस्यशिरकायारामिते गोपायेनहरिस्त्वाचयलेशरलमीसितं॥४॥एवं उरुर्मऊरर्दयनरुवामृतमहाभागवतमहासरः खङ्गंप्ररह्मोत्यतितोवरामनाभंतताडातिबलाव महिना १५॥ तथैवतस्मिन्निनदोतिभीयोबस्तयेनाडकराहमस्टन यवैस्वाधिष्पापगतं त्वजादया वास्व धामाप्ययमममेनिरे सविक्रमपुत्रवधेस्तुरोजसानिशम्यनिकीदमपूर्वमत अंत:समायानददर्शत न्यदविनवसर्येनसरियूथपाः ।। तस्युः ॥ व्यक्तनिश्चितं विलवायनान्विताश्त्यर्थः १५ हेमंदभाग्ययद्यमावतितार्दवास्तिप्रलादग्राहसर्वचास्ति हिरण्य कशिदार्दिकस्मातरमनास्ति प्रलादतन भनिरीक्षमाणोनमस्यबादश्यतइति व हिरण्यकशिपुस्ततमपश्यबाद । मोहमिनिषलादेन बिहानलिनानिरीक्ष्यमाणस्तभंताडितवान् १६ तत्पदंतस्यधनेराश्रयं श्रीराम ·भगवानदाअटश्यतदृश्योबस्वकिमर्थनिजभत्येनपालादेनयनाधितंतश्यतइतितत्सत्यविधातकर्ने तथाविलेषु अनुस्वात्मनोव्यातिंचसत्याकतिसंग्रहश्यत तकिमर्थभौतिकेषचभावेषभूतेषुचमहातचभगवानास्तरति ते नैवत्येनभावितंतत्सत्यकर्तनयाअत्यतंदैत्यबातकमतियोरंजयमहानदयात तकिमयेनिजमृत्यै सनकादि भिशापानंतरमनत खिभिर्जन्मभिःशापमोक्षोभवचितितत्सत्यक तथा अत्यतिंबलस्टहावटष्टमकतंच पमहहन् तच्चनम्गाकारंनचमध्याकारं उदहनसभायांमध्येहयत किमनिजत्येन हिरण्यकशिना बस्नालप्रतियाधितं भतेभ्यस्त्वहिस्टेभ्योम्रत्युर्माभन्ममप्रभोइति तथानीतर्नबहिरितिननरैर्नमृगरितिच बल सत्यविधात निजभृत्यभावितव्याहिंचते खिलेषुचात्मनः अश्यतात्यदुतरूपमुहहनत सभायांनम्मगंनमानुषम् ॥८॥ एचनिजभृत्येनतथास्थितियद्भावितंतत्सत्यति नहिन हुलस्टमनचनरोवामगोवानचसभाग्रहस्यानः। नचांगरणवादबहिः एवं ताभ्याभावितंसात्यकर्ने यच्चहिरण्यकशिपुनाभावित नूनमेतविरोधेनमत्यर्मेभवितेति तथायमऊतश्विद्भयोमरइतिच तच्चनारदेन निजत्येनेदं प्रतिभाधितं यमहान संस्थान प्राश्यति अनंता नचरइत्यनेनस्वभक्तपक्षपातित्वचयद्भावितं तच्चसायकतिपश्यत चकारानितभावितंयत् ॥ कौंते यतिनानीहिनमेभक प्रणश्यतीति तथा तेषामहसनहीहत्यसंसारसागरादित्यादि तच्च सत्यकामदृश्यतेतिद्रष्टव्यं अलमतिविस्तरेल॥ ८॥ श्रीरामचंद्रायनमः श्रीराम ·RA सदैत्य एवंधानकवानराश्रयेसाप्राणिविज्ञशेषसर्वतोविलोकयन्तंभस्यमध्यानिर्गहन्मंगेद्रयोर्मिलपमहो किमेतदितिमीमासितवान्दतिशयः तस्यैवमलभयानकंतसिंहस्यमीमांसमानस्याग्रतोत्रसिंहरूपोहरिःसम. स्थितः १६ भयानकत्वमेवदर्शयनयमनुवर्णयतिविभिः प्रतचामीकरस्वर्णमिवपिंगानिचंडानिलोचनानिय स्मिन सटा जा केसरा रोमालिस्फरनिःसहाकेसःमिसाटोपमाननंयस्मिन् कराला तुंगादंष्ट्राय सिमन करवाल खड़ातबतचंचलानरांतवरतीक्षणजिज्ञायसिन्जटीयुक्तेनमुखेनोनाएं २० मखौउन्नती ससावमेवपरितोविपश्यनस्संभस्यमध्यादनिर्जिहाने नायगोनापिनरोविचित्रमहोकिमेतमगे पं मीमांसमानस्यसमस्थितोयतोनृसिंहवपस्वदलभयानका प्रतनचामीकरचंडलोचनं स्करन्सटाकेसरभिताननं करालदंकरवालचंचलतरांतजिकंचकटीमुखावणं २० स्तखोर्धक लेगिरिकंदराद्धतव्यात्रास्यनासंनभेदभीषण दिविएशकायमदीर्चपीवरग्रीवोफवक्षःस्थलम ल्पमध्यम र चंदीगोरै रितंतनूरुविधानजानीकशनवायुधम् २२ श्रीराम । पोऊवकर्णीयस्मिन् गिरिकंदरवदहव्यानंप्रस्टतमास्यनासेचयस्मिन् हकपोलपतौतयोर्भदेनविदारणेन भीवरणदि विस्टशकायोयस्मिन् प्रत्वकामासः अदी स्वापीवराचस्यलाग्रीवायस्मिन जरुविशालंवक्षःस्थलयस्मिन् तच्चतच अल्पमध्यमउदयस्मिनूशचंदावहारस्वरुामभिानुरितव्याने विचःसर्वतःप्रस्टताखजानेवामनीका निस्तोमा तेषांशतानियस्मिन् नखान्येवायुधानियस्मिन् २२ श्रीरामायनमः श्रीराम ·जुमदंप्रातमशक्यसीलिचनिजानिचक्रादीनिश्तराणिवन्नादीनितएवायुवप्रवेकाः खोतमा तैर्विदावितादैत्यदानवा येननइयमीमांसमानस्याग्रत समस्थितइतिपूर्वेणैवश्वयःसा तदाविर्भावप्रयोजनविमर्शवकतेनसहदैन्यस्ययुद्धमा इसप्तभिप्रायेगमहामायाविनाक्षरिणामे यमेवभूतोवाटत्युलासरत चिंतिता तथाप्यनेनसमुद्यतेनन किंचित्स्या दिन्येवंन्नवत्रभ्यपतदित्यन्वयः २४ नदासोसरोन्टसिंहस्योनसिदीप्तीपतितःसन् अलक्षितःप्रहारत मत्वधामनिसत्त रासदसर्वनितराकयवेकविद्रावितदैत्यदानव २२ पायेगमेयेहरिणरुमायिनावयासरतोनेनसम् यतेनकिं एवंबुवस्वन्यपतहदाययोनदसिहंप्रतिदैत्यजंजरः २४ अलक्षितोनापतितःपतंगमाय थान्द्रसिंहौजसिसोस्वरस्तथा नतहिचित्रखत्तुसावधामनिस्वतेजसायोनपुरापिवनमः२५ तनोभिपद्या भ्यहनन्ग्रहासरोरुषारसिहंगदयोरुवेगया विक्रमसगदंगदायरोमहोरगंतावतोयथाग्रही त् २६ सतस्यहस्तोत्कलितःतदातरोविक्रीडतोयहदहिर्गरुत्मतः असाध्वमन्यतहतौकसोमरा बनच्दाभारतसवेचिधायपा: २७ प्रकाशोहरोपतितस्यतमोमयस्यादर्शनंतहिचिनभवति तदेवयोहरिपुरास्टट्यादौप्रलयकालीनंतमान अहो अपिवत्तस्मिन्- विक्रम समेतावने २६ बस्ताडात्कलित निःस्टनः नदाश्रमरादेवाः सर्वेषिक्षाप पाः असाधमन्यत तान्योकासिस्थानानियघाते तद्भियाधनछदाः मेघांतरिताःसंत ॥२०॥ राम॥

·श्री. यस्यहलात स्वयमुक्ततेन्टहरिस्ववीर्याईकितमन्यमानः रवशाचर्मरणीपटाउनस्तमामजत अन्यपयतेत्यन्वयः राप्रपेनस्येववेगोयस्यतै शतचंद्रवर्मभिःखङ्गमार्गःअहिदयथाभवत्येवमुपधाचरत अहलासमेवाह खरं तीजस्वनेनमदाशबेनोल्नभयंकर दयनहरेस्लेजसाचनिमीलितेअतिरणीयस्यसायहरणेदृष्टातव्यालोयथा रखमूषक विदारणेहात अदिंगरुडइवेतिविधकसर्वतःस्फरतैनिःसरतंग्रहणेनातरं विवर्शईदेणसहयहेनत्ययु तमन्यमानोनिजवीर्यशैकितयवतमुक्तोस्तरिमदासः पुनस्तमासज्जतखड्चमणीपरावेगेनजित श्रमोम्बे स तंश्येनवेगंशतचंदवर्मभिःचरतमविद्रमपर्यधोहरिकृत्वाहहासंवरमुखनाल्चरगनिमी लिताएंजरहेमहाजवः २४ विधवस्फरतंयहएकतरंहरियालायथालिशाक्षतत्वचे द्वा रुमापात्यददारलीलयानरवैर्यथाहिंगरुडोमहाविध ३० संरंभप्रेक्ष्यकराललोचनोव्यात्राननातं. विलिनस्वजिदया अस्सलवातारुणकेसराननीयात्रमालीहिपहत्ययादादिः १ नखारोन्याटि तहमरोरुहंविरज्यतस्यानुचरानदायुधान असमंतात्रवशवपाणिभित्रियोनुपथासहस्वशा३२॥ केनकुलिशेननत्ततावनपियस्यहारिसभायांनीतर्नबहिः उऊरौनिपात्यनभूमौनचाबरेननव्यमभिरसमद्भिवी एवं दिवा नपरिहारायसंध्यायामितिद्रष्टव्ये ३० दैत्यवधमत्तानइत्यवधमाहहाभ्या सरंभगःप्रेक्ष्याणिकरालानिलोचनानियस्य अरजो रजस्ालवैडिभिःआता:सिक्ताः प्रतएवअरुण कसरामाननचयस्यसः कवहिपहत्ययागजवधेनहरिःसिंहोयथा एवंभूत स्तस्यान्चरान्अहनिमन्तरेरणन्वयः र नवीकरैरुत्याटितहमरोहयस्य दोर्दडानायूथानियस्यसः तमपंचायघातान अन्योनपित्तत्यक्षपातिनइत्यर्थः ३२ ३१ ·दैन्यवयव्ययस्यरहरेण्टोपमाहदाभ्या महानिरवताप्रकंपिताः परापतन्व्यशीर्यत तस्यतयाविनरोधियवाते तिरस्कृतप्रभा अभवत्रितिशेष रिगिभा दिग्गजा स्वतस्यसटाभिरुतिमानिविमानानितः सऊलाव्यानासतीप्रोत्स पतस्वस्थानात घरोदसत ३४ स्वभृत्यश्वर्यमाश्चर्यमिवमवाकौनदलेनतस्यासन उपविष्टंभयान्कोपिन सटावभूताजलापरापतन्यहाश्वतशिविसहरोचिषः अमाधयाश्यासहतावितभुनिकी मीनादिगिभाविचाराधोस्तत्मटोतिप्तविमानसंऊलाप्रोत्सर्पतत्माच पदातिपीडिता शैला समन्येतरसम्बरसाततसावकऊभान रेजिरे ३४ नतासभायामुपविष्टमतमेनृपा. सनेसंरततेजसंवि अलक्षितढरथमत्यमर्घषचंडवक्रनबभाजकञ्चन ३५ निशालोक ज्यमनकवरेतमादिदैत्येहरिणाहतमय प्रहर्षवेगोकलिताननामु प्रसनवर्धर्ववृक्षमुखियः ३९ तदा विमानावलिभिभस्तले दिक्षता सलमासनाकिनी सुरानकाईडभयोथजगिंधर्वमुख्यानन् तर्जय:स्त्रियः :३२ तबोपन्यविजयाबलगिरिशादयः कषय:पितर सिद्धाविद्याधरमहोरगाः ३० श्रीराम बृभाजनासेवन नलक्षितोरथा प्रतियोद्धायेन ॥ ३५॥ लोकत्रयस्यमस्तकचशिरोव्ययेवडासह प्रहा स्यवेगेन उत्कलितानिविकसितानि अाननानियासाताः हरिवहसः ६ नाकिनोविमानावलि भि: सामानकापटदाः तैर्ननिरेवादिताः स्त्रियो,सरसोनमः . ३८ श्रीरामचंद्रायनमः॥

·गंधर्वाप्सरसञ्चचारणाश्चेत्यर्थः निरशाहलपुरुषोत्तम बलादयोन्टसिंहस्य शंकयाघाऊलचेतसः पारा देवास्तवन्सप्तदशझोकैटथरथक् ॥४०अनंताय अनंतप्रसादयितनतोसिम अनंतदेहेतरता शक्तयोय. स्थतकृतः विचिवाणिवीर्याणिप्रभावायस्य तकिमर्थे पवित्राणिशोधकानिकर्माणियस्य विचित्रवीर्यवमेवाद ॥ विश्वस्येति संदयतेसम्यकऊर्वते एवमपिअव्ययात्मने प्रच्युतस्वरूपाय ४० ॥ मनःप्रजानीपतयोगंधर्वासरचारण। यक्षाः किंसरुबाभूतावेतालाःसिद्ध किन्नराःते विसपार्घता सर्वेसुनंदऊसदादयः सर्धिबद्धांजलिपटाासीनतीव्रतेजस ईडिरेनर शाईलनातिहरचायक ॥४० श्रीबलोवाचानतोम्यनंतायतुरंतशक्रयेविचित्रवीयीयपवि कर्मणे विश्वस्यसर्गस्थितिसंयमानूसणैःस्वलीलयासंदयते व्ययात्मने ४५ श्रीरुदज्वा च कोपकालायगोतस्नेहनोयमस्वरोल्पक तास पारकपस्तंभक्तभक्तवत्सल ४२ श्रीराम ॥ रुइस्ततकोपकालाभिज्ञोनायकोपावसरइतितपार्थयते।सहस्त्रयुगांतस्तवकोपस्यकालः कोपायोग्यश्चायमि त्याद अल्पक अत्यल्पः अतः कोपानियत्याप्रलादमाहिंसीरित्याद तावातमिति यहाकालेप्यायकोपो मनस्यरक्षणार्थ इतिचे तमिदानीकोपंत्यामपाहीत्यर्थः ॥ ४२ श्रीरामहालाभ्यानमः श्रीराम ३२ ·दस्तनास्माकंहविर्भागादिलामावरुषार्थः किंतवत्यरिचर्यवभवतापुनरनेनसरेभेगस्वकार्यमेवसाधिततस्यच. सिजावाड्पसहरैनकोषामित्याशयेनाह हेपरमनोऽस्मान्वायतारक्षताभवतास्वीयाएवभागादैत्यासत्याहताः अंतर्यामिरणास्तवैवयज्ञे भोजत्वात अस्मदीयेहदयकमलंचत्वमेवैतावत्यर्यतंभयहेतत्वेन अम्मरतिपथेनित्यस्थिने नदैत्येनाक्रीतंव्याप्तसत्प्रत्यबोधिभयापाकरोनविकासनीतंतवलोक्यैश्वर्यसाधनार्थमयमुद्यमइतिचेत् तबाह कालयस्त इंद्रउवाच प्रत्यानीताः परमभवतावायतानःस्वभागादैत्याक्रांतंहदयकमलबहप्रत्यबोधि कालयसंकिय दिदमहोनाथ शुश्रूयतांतेमुक्तिस्वानहिबऊमतानारसिंहापरैः किं ५३ सवयउचः विनातापरममा स्थयदात्मतेजोयेनेदमादिपुरुषात्मगर्नससर्ज तद्विपलमसुनायशरएपपालरक्षागृहीतवघाउनरन्व मस्या: ४४ मिति तत्वांहेनारसिंहनरस्यसिंहस्यचाकाराभ्यामावि ता४ ॥ यस्ततपःप्रवर्तनेन अस्माकं महान खग्रहाकतइत्यामवनोयदात्यपरमध्यानलक्षणे तपःपरमवदेतः आत्मनातवतेजःप्रभावस्वपनदेवाड़ येनतपसाआत्मनिलीनमिदं विश्वंससर्जस्टटवानसित असनादैत्येनविप्रसङगितसात् देशरएपपालघर तार्थग्रहीतेनानेनवसमापनरपितपाऊरुतत्यनज्ञातवानसितमतेनमइन्सुत्ररझोकचवर्धपादस्यानुषंगः॥४४ ·श्री. पितरस्तुबारोहरणेनपरोपकारिणपणमति याद्धानिश्रद्धायुक्तानिपिंडादीनि नो स्मभ्यश्वेदेवानिप्रसभेबलात स्वयम धिकत्यभने किंचतीर्थस्वानसमयेदतिलादकमप्यपिवत तानितस्योदरात यमाईत पाहतवान् कथंभूतान न स्वैर्विदीपावपायस्य तस्मात् वपाविदारणस्यतङ्गतपिंडोहरण भवफलमितिभावः ४५ योगसिद्धांगति अणिमादिसिद्धि नानाअनेकादर्यायस्य तस्मैतभ्यतत्वासाहिश्य ४६.विद्यामंतीनादिलक्षरंग अनुराधासंप्राप्ती संख्ययुद्धे ॥ पिनराजः श्राहानिनोविजेसमेतजैदेशोचनीर्थसमयेवितिलांश्चसयः तस्योदरानखविदीर्णवपा. घाईनमनमोन्टहरयेखिलधर्मगोने ४५ सिद्धाउतः योनोगतियोगसिद्धामसाकरहावीतयोगतपोब. लेन नानादतनर्निर्देवारतस्यैतभ्यप्रणतास्मान्द्रसिंह ४६ विद्याधरात्तः विद्याएथकधारणयानु राहान्यवेधदज्ञोबलबीर्यहन्तः सयेनसंख्येपवहतमायासिंघणनास्पनिय ४७ नागाउच: येनपापेनरत्नानिस्त्रीरत्वानिहतानिन तक्षापाटनेनासादत्रानंदनमोस्तुते ४८ मनवउचः मनोवयं तवनिदेशकारिणदितिजेनदेवपरिभूतसेतवः भवताखलासउपसंदनःप्रभोकरवामतेकिमनशाधितिक रान् ४१॥ रत्नानिफरणासस्थितानिस्वीरवानिच उनमाःस्वियः आसास्वादनानंदोयेनासंबोधन पाठीतरे अस्माकंद माने रोयेनेति ४८ सिदेनावलोकिता सतोमूर्धिबहीजलयोमनवा पोचुः मनवोवयंधर्मपालकाः परिभूता सेतवो वर्णाश्रमधर्ममर्यादायेघांने कानुशाधि अनुशिक्षय ४६ श्रीरामचंदं शरणं प्रपदो ॥ श्रीराम राम॥ ३३ ·प्रजापतयोपितदवलोकिता चः देपरेशतेोत्याभिस्टष्टा प्रजेशावययेननिधिद्धासतःप्रजानस्टजामःसएषभि जेवतोयस्यसः निश्चितमतः शेते अतःपरंप्रजाःवल्यामइतिहध्यताऊ हेसवमतवायमवतारोजगतो मंगले गंधर्वाश्रपितदवलोकिताःोचः देविभावयतत्वदीया नटानर्तकानाटोनगायकाश्चयेनस्वाधी प्रतापतयः प्रजेशावयंते परेशाभिष्टानयनप्रजावैजामोनिधिहाः सएषत्वयाभिनव तानशेतजगन्मंगलमत्वमूर्तेवतारः ५० गंधर्वाडः वयविभातेनटनाद्यगायकायनात्मसाही र्यवलोजसाकताः सएपनीतोभवतादशामिमाकिमुत्ययस्याऊशलायकल्यते ५ चारणा ऊचुः हरेतवाघ्रिपंकजभवापवर्गमाश्रिताः यदेवसाफहव्यस्त्वयासरसमापितः ९२ यता उचः वयमउचरमुरव्याः कर्मभिलेमनोजस्लइदितिस्तेनप्रापितावादकत्वं सतजनपरिताप तहतंजानतातेनरहरउपनीत पंचतापंचविंश ५३ राम नाःताः कथमतेनवीर्यशौर्यबलशक्तिः नाभ्यामोजःप्रभावोयस्य तेनइमादशीमति उचितमेतदित्याः किमिति ५२ भवापवर्गसंसारनिवर्तक आश्रयणेहतः यद्यस्मात साधनाढदिभयजनकलेनशेतेतिष्टति इतितथासएपोखरचयासमापित नीतः ५२ मनोज्ञैःकर्मभिःअनुचरेषुमुव्या पंचतारन्त दे पंचविंशचaर्विशतितावनियामक ५३ ·किंपुरुषाचालोतकेवयंवराकाइत्यामवयंकिंपुरुषाःतपाणिनः त्वंतमहानद्धतघभावःपुरुषः नन्वयमहा नदैत्योहतइतिकिंनवार्यतइत्याशक्य कियदेतदित्याज अयमिति ५४ सवेषयनेषुतत्वयाहतः एतहियाभ दकतं ५५ असनादितिजेनविर्धिनिर्मूल्यकर्मअनुनिरंतरंकारिताः अतःपरंनःविभवायसमृदयभव ५६ ॥ किंवरुवाउचः वयंकिंपुरुमा वेवमहापुरुषईश्वरः अयंजरुघोनशोधिकनासाकभियंदा. ५४ वैतालिकाउचुः सभाससस्तवामलंयशोगीवासपोमहोतीलभामहे यस्ताव्यनेवी शमेवर्जनोरियाहत भगवन्यथामयः ५५ किंनराचुः वयमीशकिनरगरणस्त. वातगादितिजेनविष्टिमसनानकारिताः भवताहरेससजिनीवसादितोनरसिंहनाविभ वायनोभव ५६ विश्वपार्घदाउचुः येनदरिनरवपमद्भुतंतेहनःशरणसर्वलोकशर्म सो येतेविधिकरईशविप्रशस्तस्येदं निधनमनुग्रहायविद्मः ५. इतिश्रीभागवनेसनमस्कंधेशका दानुचरिते दैत्यराजवधोनामाष्टमोध्यायः॥ श्रीरामचंद्रसवेनमः श्रीराम नो स्माकंभक्तानीशरणदाश्रयप्रद सर्वद्यालोकानासर्वमंगलमे तद्धनरपंश्रयेवहष्टनावपूर्वविधिकरः कि करः ५० इतिश्रीभावानषिकायोसनमस्कंधेष्टमोध्याय: ८ श्रीरामायनमः श्रीराम.

·नवमेबलणाभीत्याचोदितोतरबालकः कोपप्रशमयनस्लोन्यसिंदमतिभीषण र उग्रोप्मनुभएवार्यस्वभनानांके सरी केसरीवस्वपोतानामन्येषामुग्रविग्रहः २ इत्याद्यागमोक्काभक्तानकंपितामाक्षएवमितिसप्तभित्र एवंहरतएव. स्थित्वा स्वतःमन्युनासरंभावेशीयस्यनेउपगंतनाशकवनामहरहतवपहवाशकितासतीनैनोपेयाय नोपजंगाम बार उवाच एवंसरादयः सर्वबलर रुद्रपुरासराः नोपेतमशकन्मन्युसरंभसरासद र साक्षात्री प्रेषि तादेवईष्टातन्महडतम् अदृष्टाकतचत्वासानोयेयायशंकिता २ प्रलादप्रेषयामासबलावस्थित मंतिके तानप्रशमयोपैहिस्वपित्रेऊपितं तनिशनकैराजन्महाभागवतोभकः उपेत्यसविका येनननामविर ताजाला स्वपादमूलपतितमभकविलोक्यदेवालपयापरितः उखाप्यतवीर्य स्यात्करबुजेकालादिवित्रस्तधिोकताभ ए सतत्करस्पर्शतारिखलानभासपद्यभिव्यक्तिपराम दर्शना नयादपग्रहदिनितोदधोहस्यतन लिबरदस्तुलाचनः अस्तौबीहरिमेकायमनसासस माहिती प्रेमगहरयावाचातव्यस्त हत्येतणः . श्रीरामचंद्रायनमः अद्भुतत्वे हेतः अष्टेति २ उपेटिउपगढ ३४ कालएवादितस्मातवित्रस्नाधीर्यवाघोलत अभययेन ५ तस्य करस्पर्शनप्रतनिरस्तंगविलमनभयस्य सपदितालमेव अभिव्यक्तमपरोक्षीतपरात्मदर्शनबलज्ञानयस्य ॥ निहतासन् दिदधौ हयती रोमांचिताततर्यस्य क्लिबमाईहास्य अलिलोचनयोर्यस्य परमपुरुषार्थः नयादधौनसाधनत्वेनेत्यर्थः समाहितत्वमेवाह तस्मिवन्यलेहदयईक्षणेचयेनेति . श्रीराम॥

·“乡乡多多 स्वस्मिनिवसमस्नेतलयामधये प्रलादास्नोतिसत्यचित्वारिंशताहरिम् तवतावदात्मनोभगवरखतावनाधिका रमिवाक्याधिकारसंभावयवाह अस्त्रादयतिपंचभिः मुनयोमननशीला सिद्धाजानिनोपिकयंभूताः सत्तएवैक स्मिंस्तानो विस्तारोयस्याःसामतिर्यवातथाविधाअपिवचसापवादरपितधाबभिर्वक्ष्यमाणैरपियमारायथित नपिनुःनपूर्ण:नशक्ताइत्यर्थःसहरि प्रलादउवाच ॥ अलादयःसरगासनयोथसिद्धाःसाकतानमनयोवचसापवाहैः नाराधिपुर गैर नाविपिन:किंतोष्टुमर्हतिसमेहरिरुयजाते ७ मन्येयनाभिजनवपतमाश्रुतौज तेजाभा बबलपौरुषबुद्धियोगाः नाराधनायहिमवेतिपरस्यसोभक्त्यात तोषभगवान गजयूथयाय है। r मेकर्थतोपानमर्हति तवक्षतः उगाचोराबासरीजा तिर्थस्य ॥ एवंदरितोषलेवस्यायोग्यतामा शंक्षयोग्यतासभावयतिमन्यइतिहाभ्या" अभिजनासकलेजन्म वर्ष सौन्दर्य श्रुतंपांडित्य डोज दियनै एये तेजाकातिः प्रभावप्रतापः पौरुघमघमा बुद्धिप्रज्ञा योगोष्टीगः एतेधनादयोहादशापिसरण: पर मस्य सः अाराधनायन वंति हियतः केवलयाभक्त्यैवसतगजेंद्रग्यतष्टोभवत् ६ श्रीराम राम ·एवंभवकेवलयाहरेतोघाभवात्सतं दानीभक्तिविनानान्यात किंचिचत्रोषतरित्याहविप्रादिनि सर्वानाधनादयोति घडद्वादशगुणास्तैर्यताविप्रादर्पिश्वपचंवरिष्ट्रमन्ये यहासनासुजातोकाहादशधर्मादयोगाव्याः ततधर्मचस त्यचदमाऋतंचयमात्सर्यफीस्तितिक्षानत्या यज्ञश्चदानंचरति शमश्चमहावताहादशनालणस्येतिकृयतादर बिंदनाभस्यपादारबिंदाद्विमुरवात कयंतश्वपचंतमिवरविंदनाभ अर्पितामनादयोयेन हितकर्म वरिहत्त सएवंभूतःचपचासर्वकलपनाति भूरिमानोगायस्य सन्तविषयात्मानमपिनपनाति ऊतःऊलं यतोभक्ति विहिवाणयुतादरबिंदनाभपादारबिंदविसरवातवपर्चवरिष्ट्र मन्येतदर्पितमनौवचनेदितार्थप्राध नातिसकलंनतभूरिमानः ० नैवात्मनःप्रसस्यनिजलाभतोमानेजनादविडसाकसरोहलतेय यतनोभगवतेविस्थीतमानंतश्चात्मनेप्रतिमुखस्ययथामुखश्रीः १ श्रीराम . हीनस्यैतेगा गर्वायैवभवतिनत शुद्धये अतोहीनइति भावः तार्द किंधनाद्यर्पणेनसन्मानंघाकृतश्वभगवान क्षतेनेत्याह,नैवेति सायंप्रभुरीश्वरः अविवोल्यकान्जनात्मानंशजामात्मनोर्थनटलीतेनेति यतोनिजला भनवर्ण: ईजानेकत्येवतबाह करुण पाल: प्रतापी एवजहेत: यद्यदितिययमान यद्धायद्यममा त्ययेनधनादिनाभगवतेमानं विदधीत तदेवात्मनेभवति नान्यत् यथामुखेलतवतिलकादिश्रीः शोभात्र तिबिंबस्यभवति नवसाक्षान्नस्यैवशिक्यते तद्वत् १ श्रीराम राम श्रीराम ·यस्मादेवभगवान भक्तवतव्यति तस्मादहनीचोपिविगतविलवागतशंकासन् ईश्वरस्यमहिमहिमानसर्वप्रयत्नेनस्वम नीवालसारे अनुवर्णयामि यज्ञानतोपिस्तुतिकरणेदेखमाद येनैवमहिनाअनवर्णितेनअविद्ययासंसारमनुप्रविष्टः अमानुप्रयतश्येततन्मदिरामि अन्यस्यतथाशोयकस्याभावादित्यर्थः १२ तदेवमात्मनस्तुतावधिकारंपरिह तस्मादविगतविक्लवईश्वरस्यसर्वात्मनामदिएणमियथामनीवं नीचोजयागुणविसर्गमनुषविष्टा ये तयेन हिमाननवर्णितेन १२ सर्वेयमीविधिक रास्तवसावधानोबनादयोवयमिवेशनचौद्वितः क्षेमायभूतयउतात्मसरवायचास्वविक्रीडितंभगवतोचिरावतारे १५ श्रीरामायनमः श्रीराम न्येदानीतस्तुवनकोयोपसंहारंपार्थयते सर्वेही तिताभ्या भोईशअमीउहिजतोबिभ्यतः सर्वबन्लादयः सत्रातः तवविधिकरा त्वनियोगकर्तारोभक्ताएवन्ये नचवयमस्तराइववैरभावेन तेभक्ताः किंतश्रद्धयैव तव रुचिरैरवतारैः विविधक्रीजन अस्यविश्वस्य क्षेमादिप्रयोजनाय नतभयोत्यादनाय ६३ श्रीराम श्रीराम श्रीरामः ३६ ·तस्मादेवाभयपरिहारायमन्युयक्षउपसहरयदर्थप्रयंमन्युः सचासरःसाधनासतोवार्थप्रयहतः अनापरक्रोधेनका योभावाने नियब नवन्येवावधनसाक्षः किमोदेत नाचिकादे परोपदवकारिणोन्यतएवजातयाहत्यावनतस्यै वन्दजातेनिसाकारपिमादेनेव ताहबानोमवावलवादसोधनत्यजामीनिचेत तबाह लोकाचनिई तिर ताःप्राप्ताःसंतः नियति क्रोधोपसंहारप्रती तानानांपुनर्भयाभावायमन्युधारयामीतिचे तबाह। त्यवमन्युमसरश्चहतात्यायमोदेतसाधुरपिाश्चिकसरत्या लोकाश्चनिटतिमिताप्रति यतिसर्वेवयंचसिंहविभवायजनाःस्मरंति ४ नाविभेम्यजिततेतिभयानकास्यनिकार्क नेवभुकटीरभसोयदंष्ट्रात अवस्वजाक्षतजकेसरशंकरनिकोदभीतदिगिभादरिभि वायात् ॥ पमिति विभवायभयनित्य एतदपस्मरणादेवमयनिहोर्नमन्युधारणेनकृत्यमस्तीत्यर्थः १४ त्वचे हिधितर्हित्यजामीनिचेत वाह नाहमिति भोजिततेस्मातरूपात अनवि मि कयतात् श्रास्यंचजिकाच अर्कमहशनेवाणिचभुऊटीनारभसाटोपश्चउग्राष्ट्राचएतान्यतिभयानकानियास्मिनूतस्मात अंत्रमय्याखजो यस्मिन् तत्वस्वकृतस्मातक्षतजाका केसराः यस्मिन् शंकवस्त्र तौबोकगयस्मिन् तच्चतच्च तस्मात निकी देनभीतादिगिभायस्मात् अरीन भिंदनीत्यरिभिदितानिनवाग्रालियस्मिन् एवंभूतादपितेपारन. विभेमि १५॥

·महद्भयंत्वन्यदस्तीत्याहस्तास्मीति सहयड्यंसंसारचक्रेकदनंडावंतस्माददंत्रस्नोस्मितत्रचयसताहिंसाम ध्येस्वकर्मभिर्बद्ध सन्त्रणीतः नितिनोस्मिहेवपणवत्सल देशनम कदातवंषीतःसन् अपवर्गशरणतवा चिकमलप्रतिक्रयसेमामाहास्यसि दास्यसनिमन्त्रीनिरिति चेतनर्दिनानायोनिक्लिश्यमानस्यममदासस्यज्ञा नाभावातवमेवउपदिशतिप्रार्थयते यस्माधियश्चाप्रियश्चयथासंख्य वियोगयोगाभ्याजन्मयस्य तेनशीका ३० अलोमयदलपणवाल महोग्रसंसारचक्रकदनाइसतांप्रगीतः बद्धःस्वकर्मभिरुश तामग्रिमूलंगीतोपवर्गमरलंयसेकदानु यसमात्रियाधियवियोगसंयोगजन्म शोकामिनासकलयोनिमुद्धसमाना खौमतदपिडाखमतद्धियाभूभन् भ्रमामिवदमेतवदास्ययोगं ५॥ बिना सकलयोनिषु दह्यमानोस्मि दुःखस्यप्रतीकारः कार्यइतिचेनबाद उखस्योवन नीका नपिखमेव एवमपि अतक्ष्यिा देहाभिमानेन मुसामि अतः भूमन् विभो मेवदा स्ययोगनिस्तारोपायंवद ७॥ है ·ननुदास्ययोगेनपटनस्यापितदंतरायभूतानपूर्वोकनानाखानोऊत परिहार तबादासोहत्वासास भोनृसिंहावली लाकथाप्रसरगनाणिमहाडवानिजमातिनर्मितरामनगरयियामीत्यर्थः तेवगणैःरागादिभिर्विशेधेरणप मनसन तलतः नेपदयुगमेवालयोयेखाभकानातएवईमाजानिन तसंगोयस्यमममोहं कथंभूतस्यकथास्तवाह प्रिय स्थेत्यादि ऊनोजाताविरिच्येनगीता तसंप्रदायपरता तथाचार्वणीऋतिः देवाहवैप्रजापतिमन्नवन्दत्यादिकतिः दास्येप्रस्तस्यभगवदरग्रहणुसत्संगततावीतरागतयाभगवहरणानुवर्लनं ततश्चडखानभिभवः स्यादितिवाक्यार्थः १८॥ सोहंपियस्यसददःपरदेवतायालीलाकयास्तवन्द्रसिंहविरिंचगीताः अंजलितम्यवरणगाविप्रमको उर्गाणितेपश्यगालयहससंगः ८ बालस्यनेहशरण पितरीनृसिंहनार्तिस्यचागदमुदन्वतिमन्नतोनौः ॥ तन्त्रस्यतातिविधिर्याजसेष्टा तावद्धिभोतनुतावपेक्षितानाम् रस श्रीराम ननुहन्तप्तस्यतहानीकारोलाके प्रसिद्धएवकिमदास्यादिनातवाहबालस्येति भोन सिंह ननस्यतयतिविधिःगु खः तीकारक्षलोकेयोजसाष्टा सत्वयोमेक्षितानातावदेवक्षणमात्रमेवनात्वात्यतिकातदेवाह बालस्थपितरोशरणरक्षः काविहनभवता तान्यायाल्यमानस्यापितस्यावदर्शनात क्वचिदजीगदिखताभ्यामेवतइधदर्शनाच नचार्तिस्यरो गिरणः अगदमौवयंशरण कतेप्योषयेत्युदर्शनात् नचदन्यनिसमुद्रेमन्जता सोनी शरणतयासहमतनदर्शनातू अतात्वमेवशरणमित्यर्थः अथवैवंकालाव्यारव्येयतनस्यतत्प्रतिविधिहरईनावावतिविधियरहतावहासिद्धः स त्वपेत्तितानोकिमंजसेटः अपितएव यस्तावदिहप्रतिविधिरिट सकिमंजसानेवाजसत्यादियोज्यम् बालस्येत्यादिपर्ववदेवयोन्य १४ ·श्री. नवचित्कृतश्चिकेनचिकदाचित्कश्चिदतकोपिदृश्यतएवेत्याशक्यतापितापेरणत्यमेवरतकरत्युररीकत्यतस्येवसर्वा सरी मनामा यस्मिनिति अपरोवीचीन:पित्रादिः परोखलादिवर्वाभावातीतज कारकैर्यद्यत्करोति तत्सर्वभवतएव नव एक मित्रधिकरणेयतोनिभिज्ञात यहियस्मिन्काले येनकरन येनहतक संचोदितश्च यस्यसंबंधियस्मात्य पारानात यस्मैसंप्रदानाय यदीप्शिननमय कर्वेत्येवंसप्तविभयो यथायेनप्रकारेणेतिक्रियाविशेषणानामध्य यानामर्थः एथकस्वभावः सात्वादिषलतिःकरोतिउत्पादयनिविकरोतिपातरंनयातीति ०॥ अंतोन्यस्य यस्मिन्यताहियेनचयस्ययस्माद्यस्मैयथायडतयस्वपरापरोवा भावःकरोतिविकरोतिएथकवभावः संचोदितस्तदखिलंभवतस्वयं २० मायामनारजतिकर्ममयंबलीयःकालेनचोदितगणनुमतेन सबंदोमयं यदजयार्पितघोडशारंसंसारचक्रमजको तितरेतत्वदन्यः २१ श्रीराम राम रत्तकस्थाभावानसंसारिवाञ्चनित्यम्मुतत्वमेवमाशरणगतरतेनिपार्थयतेमायेतिहाभ्या वर्दशस्यसोजमतेनेगलू पेणअनप्रदरगमन प्रधान लिगमायास्टततिकताकालेनचोदिती उरण यस्याः कथंभूतमना कर्ममयंकपड्यंबली या उर्जय लंदोमयं वेदोक्तकर्मप्रधानेच जयाजीवस्याविद्ययातभोगार्थेअर्पिताघोडशारा विकारायस्मिन् य देवभूतसंसारचक्रात्मकंमनाताकोतितरेत भोयतत्वदन्यः वनाथकस्थित वामभजनित्यर्थः २१ श्रीराम ·ननु ममापिमायासंबंधात कटवायविशेषाचताकोविशेषज्ञत्यनारसइति स्वधानाविज्ञत्यानित्यविजिना यात्मनोबुडे जावादयो मुगायनसाहित्वं यतःकालामायाप्रेरकः अतएवजीकृताविस्टज्यानीकारणोविसाणासाधनानाशयोयेन तर तदेवत्रियीद्यमानं मोउपकर्षस्वसमीपनय २२ ननुलोकपालानांभोगानू व पियंचरात्यमिदंदास्यामिकि सत्चहिनित्यविजितात्मणः स्वधाम्राकालोवशीकन विस्टत्यविसशक्तिः चक्रेविस्टरमजयेश्वरघोडशारेनि: पीद्यमानसपविभोप्रपत्रम् २२ दृष्टामयादिविविभोखिलाधिपमानामायु:त्रियोविभवइक्षतियान जनायें येस्मयतापितहासविभितभूविसर्जिनललिताःसततेनिरस्त: २३ तस्मादमूलतर तामहमाशियोजनामश्रियविभव मैं दियमाविरिंच्यात नेहमितेविललितानरूविक्रमेणकालात्मनो पनयमीनिजत्यपार्श्वम् ॥२४॥ मितिसंसाराडदिजसतनाबमाइतिविभिःश्रियःसंपदा विभववापरादयोस्वाइनिकालातहतमततदेवाह. येअस्मपित कोपहासविलतभूभंगमावरणविधता सचत्वयानिरस्ता २ यस्मादेवंतस्मादाशिया भोगान् नतत्परिपाकंचविद्धान ग्रहमैनियमिंदिय ग्यं बनभोगमभिव्याप्यकिमपिनेव्हामि तेकालात्मना उरुविक्रमेणविखलिताविधस्तानलिमादीनपि २५॥

·पं किंचर्तमानकालोनभोगाईइत्याहऊोति श्रुतिःप्रवर्णनदेवतवयासतामगारणिकावन्मिध्याभूताचा शिवः क्व अशेषा. रगोरुजीरोगाणाविरोहउद्भवस्यान बचेदकलेवरंवचेतसोपिजनःकिनविरज्यतेतबाह यदपियद्यपिइनिएवं विहान यंजनस्तथायिननिर्विद्यतेविरकोनभवति कृतःकामएवानलात मधातल्यैः सखल उसाध्यैरपिशमयन् कामानिया मनव्ययस्यनिर्वदेप्यवकाशोनास्ती गर्थः यदाप्रचिंत्यमिदचन्यायाचेष्टितमितिभावः शनार्दिकनिर्विकासि ऊवाशिवाश्रुतिसरखाम्टगारक्षिणरूपा वेदकलेवरमशेषरुजाविरोहः निर्वियनतजनोयदपीति विद्वानकामानलमबलवैःशमयन्रापैः २५ कारजाप्रभव ईशतमोधिकेस्मिन् जातःसरेतर कलेकतवानुकंपा नबनोनवमवस्यनवैरमायायन्मर्पितःशिरसिपकर प्रसाद २६ । ईपिमविश्वनयात्वरुपयैवेत्याशयेनाह केति रजसैवप्रभवोजन्मयस्यसः सप्तम्यतेवाजलविशेषणं । तमोधितयस्मिन्तस्मिन्नसरागांजलेजातोहंकवचतवातकंपा तामेवाह बलादीनांशिरसियोनैवा पिता संपत्यवत्सकलसंतापहर करप्रसादः पुरुषार्थरूपो मेशिरस्यतिइनियत् ययाचकंप येतिवा २६ ·नचत्वदीयमतिचित्रइत्यादति एतेजस्लादयउनमाश्रयमसुरोनीचइत्येवापरावरमति जताःपाहतस्य यथातथाभवतोनवस्यात् अवतःजगतआन्मनासहदश्चतम्सिर्वत्रमाप्रसादएकपञ्चकिंनस्यात्रवा ह संसेवयातवप्रसादोभवति तस्वसेवानुरूपतत्रादिकासारेलधर्मादीनामुदयोभवति एवंसत्यपिवैषम्या भावेटछातासरतर्ययासेवकस्यैवसंकल्यानसारेगफलंददाति नचविषमस्तहत् नचपरावरत्वमत्रकार नेवापरावरमतिर्भवतोननुस्यानंतोर्यथात्मसहदोजगतस्तथापि संसेवयासरतरोरिवनेष सासेवानुत्पमुदयानपरावरत्वम् २० एवंजननिपतिनंप्रभवाहिकपेकामाभिकाममनया पतन्प्रसंगात् छत्वात्मसातर्विरगभगवनुग्रहीतःसोहंकन विस्टजेतवत्यसेवाम् ॥ ॥२८॥ एमितिशेषः २७ एतचत्वत्यकृपयामयाप्राप्तमितित्वद्वत्यपार्श्वमेवमान येत्याशयेनाह एवमितिय यावयानुकूषितोस्मिएवेनारदैनात्मसातवासर्वमनरहीत सोकयनवद्धत्यसेवा विस्लामि कयंभूती तरही तोस्मि प्रभवएवाहियुक्ताकपातस्मिन् कामानभिनाकामयमानैजन निपतितमनतत्पसंगाप्रप तन्योहं नदेवत्वहत्यश्रीनारदस्याग्रहेणत्वयाअत्यंतमनकंपितोस्मि अयमेवचममपरमोन ग्रहः ननरिदमतितामयारणरक्षलादि २८ श्रीराम ·॥ भी नचेदंत्वयामदनुग्रहालकिंवन्यामिन्याहामोअनंतयदेतवाणरक्षणमाहतमुद्यतस्यमयितर्वपञ्चा तडभयस्वन्त्यधिवाक्यमृतंविधानमित्यहमन्ये ऊतः यद्यस्मात असतअयुक्तविधिसखाप ग्यावोचत किंमदपरोमद्यनिरिक्तश्चेदीश्वरोस्तितर्दिवामिदानी अवततवकशिरोहहरामोतिपाठांतरे टी. प्ययमेवार्थः यद्यदावोचत तदामन्त्रागारक्षणमितिवान्वयः एतच्चसन्यविधात निजत्यभावितमित्य त्रैवबऊयाव्यारव्यात २६ नचेदंपतपातेनरंक्षणंदैत्यहननंचत्वयिस्वाभाविकं किंतमायागुणोपाधिक मन्त्राणरक्षामनंतपितर्वयश्चमन्येस्वभत्यधिवाक्यम्मतविधात स्वहंप्रायदवोचदसहि धित्सात्वामीश्वरोमदपरोखठहरामि २४ एकस्त्वमेवजगदेतदमध्ययत्वमाछतयोएथ गवस्यसिमध्यतश्च स्रष्टागरणव्यतिकरनिजमाययेदंनानेवतैरवसितस्तदनप्रविष्टः ३॥ सर्वात्मके त्वयिस्वतनदयोगादित्याह एकइति एतन्जगततमेवैकः यद्यतः अमुख्यादावंतेचष्टयगवस्यसिवि रामकरोधि सन्मावतयाकारणले नावधित्वेनचवर्तसेइत्यर्थः अतोमध्यतत्वमेव जतनर्दिभेदप्रतीति तबाह निजमाययारणपरिणामात्मकमिदंजगमष्टातदनुपविष्टः तैरणेतरोनेवरतकावहंतेवच अव सिताप्रतीतः र स्कंधोपक्रमे निर्गपित्यजोव्यक्तीभगवानुमलतेःपरः स्वमायागुणमाविश्यबाध्यबा धकत्तीगतइत्यादि ३०॥

·ननयोनजगदहमेवतदिजगतोवैषम्मेलनमवैषम्पमपिकिनस्पादिमननाद वैवमेवरदंसदसनका र्यकारणत्मकंजगत नातवानाएपक्भवास्तुनतान्या यादीतयोःष्टयगवस्थानात यद्यस्मादेवप्रकोपमात्मायो पेपर सनियावद्धिः सायपार्थामायैवकार्यकारणभेदपोतनसाधयनि यातायस्पजनाईनमकोरवयसिनियवस्थि विश्वतद्धनदेवदिचीजकारणतःकार्येतयोर्यथावस्तकालमाचा जयमर्थ:कालशननीलावासाधारलगायो गान्धी वसपाईनवस्नुमा भूनतीनवनर्ययारीमयबीनमात्रावतस्यचयेयाभूतस्रममाववैएवंस त्वंचाईसदसदाभवास्ननोन्योमायायामपरदिरियापार्या यास्पजन्मनिधनस्थिति में वर्णचन नदेववेसकालवीरनोः । न्यस्परमात्मनिजगहिलयाबमध्ये शेषत्वात्मनानिज सुस्वानुभवोनिरीक्षः योगेनमीलितगात्मनिपीतनिदानस्थितोनावनमानगुणांश्चयंते २२ चमपिकार्यकारणात्मकंजगत्परमकारात्मक मेवेतितयाचयारमस्तरनन्तत्वमारंभलाहादिभ्ाइ निकनिश्वाचारंभरांविकारोनामधेयंनिकेत्येवसत्यमिति। तनावस्थगवस्था दर्शयति स्मेनिद्र जगनमात्मनामात्मनैवात्मनिनितिप्पसरवमेवानुभवनिक्रियः सनमलयोरकमध्येशयनकरोषिताकि जीवस्येवममापितमोनिपानिशास्तिनदिनदियोगवतबदिईयभावसाम्पानिशेच्यनइत्यादयो गेनमीलितेदशौयेनग्रान्मनास्वरूपप्रकाशमनिमीनानिहायेनार्यस्तर्येयवस्थात्रयातिरिक्तस्वरूपेस्थि तस्वंनवसपश्चापमानमोपने योजयसिनपपसिनजायस्वनयोरिवगुणाविषयानचेन्यर्थः । x ·इरानीकारणत्वेनादावपिएचगवस्थानीयमप्यतयत्वमेवेत्येतत्यपंचयनितभिः यस्त्वमशेष पोषेनस्पैचने दजगत्वशास्वपनान्यसायनस्वंम्यतोपिस्याः कथंभूनस्पनिजयाकालशयासंबोदिताः परतर्धाःसवाद योयेनस्वरूपत्वेदेनः अनंतशयनात शेषपर्येकानविरमसमाधिर्यस्पतस्यतवनाभेसकापादेकारी वोरकेमदा सोकपधभूतकथंभूतंग्रामनिवय्येवगडंसतस्वकणिकानामाइटबीनागदावरच ३३ नदेवकारणामी तस्यैवनेवपरिनिजकालजयासंचरितमरुतिधर्मण धान्य गुडं घंभस्पनंतशयनाहिरमाममाघे मेर भूलकणिकावरवन्मदानं व तत्संभवा कविरतो.न्यदपमानात्वा बीजमान्यनित स्वब दिविचित्य नाविंददशनमनिमन्जमानोजाकरेकथमोपलभेतबीज शासवान्मयोनितिवि स्नियास्थिनोनकालेनतीजनपसापरिशतभावः त्वामानी शभुविगंधमिवालिसांभूनेंदियाशयमयति नतंररश जुगतः सन्मध्यनश्चत्वमेववीरतानं एनदेवशरसवस्पना नभवेनसयितंतस्यमाकानीमवामाई नस्विनेसं भवोयस्मसाकनिर्वाचनः पद्यारन्याश्पनखोजनपारानकारतभूतवास्वमिन्यानसेनमपिनादिदतमनचैनात रहो करेजानेसनिजितनगतं कारणएयज्ञकर्थनामामान्यपेत ना भवपासनायातस्वस्पिनेवेदरचानित्याहस निपरावृत्याङ्गमास्थिनःसवनी बेलतपसाध्यानेनसभावपेणपाराननयादर्शनमकं ३५ राम राम राम ·ईश्वरत्वेनवदाकनाभितरियाद एवमनेनप्रकारेण सहस्वपरिमितानिनानिवरनादीनिनैराशंसदमायामयमा यामानंसनामपंचेनोपनिनः सनिवेशापारारिरचनायस्प २८ नदाभवास्तसानगलनवानित्पादनमा इति यौवमूर्तिविधसतरजस्त मोनूपामधुकैटभारयोदवानस्क्रनिगानसमर्पितवान्नवदेतासमिति एकत्वमेवेत्यारिभिरणाभिस्रोकर्यरत पक्षपातेनरततविपत्तवनसत्वोपाधिकोनालस्वनतिनपसंदर एवंसदवसानिधारकरोरुनासास्पकर्णनयनाभरायुधादी मायामयंसडपलतितसत्रिवेणंह धामहापुरुषमापनविरिंच्या ३८ नमैभवादयशिरस्तन वंचबिभ्रवेदनादावनिबलीमधुकैटभा त्यो दुत्वानयतिगणांस्तुरजस्तमश्नसावंतवमियतमातनमामनंति ३० त्यनियषिदेवक बोवनारलौका-विभावयसिदसिजगत्यानीपान् धर्ममहापुरुषपासिमगानरत्राकलीयदभव खिपुगोथसत्वे३८ नैतन्मनस्तवकथास्तविकंगनाथसंप्रीयनेररितामसापनी कामातरंदर्ष पोकभयेषगानस्मिन्कनवगतिविमृश्णमिदीना राम नियमिनिविभावयसिपालयसिहमिवालयसिकलौनतनकरोषि यतातदावनो भवंयतः विधिवपुगेधाविर्भावात सए वंभूतत्ववियगति प्रसिद्धः ३८ तदेव भगवत्तानवनिप्पस्वस्पचतविचारायोग्यतानिवेदयन्मार्थयते नैनदितिविनिय साधुबहिर्मवतीरंदर्षपोकभयैरेषणत्रयेलचा:खितमपित्वाकथामुनसंघीयतेतस्मिन्नेवभूनेमनसिसनिक जवताविचारयामि स राम राम ·४२ किंचजिहावितलासनी भोप्राच्यतमामायनोममुरारिरसाततधाकर्षनि उदरंततधासनसथएवयत्किंचिदादारमाधनिचपला रक्वतःकर्मपालिकर्मेनियाल्लिनंनिबोटयति पुनकेवलमहमेकएववेकशेदपामापत्रः किंतमहाजनोप्मेवमेवक्ति प्पनियतासर्वजनं पालयेनिप्रार्थयतेएवमिति भवःसंसारएक्वैतरीयमनवीतस्या अन्योन्यतो यानिमन्मादीनितेभ्यो तिभानस्वेषापरेवाचविपदेयथायथैवैरंमैचंचयस्यएवं मूजनमपनत्वदेपारचरतस्याः पारेस्थित नित्यमयदने जिकतोच्युत विकर्षनिमाविन लाशियोन्यनस्वगुदरंशवणेकनविन वागन्यतनपलरकवचकर्मशक्ति बंद्यासपत्यश्वगेहपतिलति । एवंस्वकर्मपतितंभववैतरएपामन्योन्यजन्ममरणशान भीतीन पापजनंस्वपरवियरमैवंदनिपारचरपीएडिसूडमय १ कोच वनेखिलगोभगवन्प्रयासाना राभवसंभवलोपदेनोः मूडेपवैमझदनदयातबंधोकिनेननेमियजनाननसेवतीनः २ राम निग्रहोकष्टमित्येवमन कैप्पा द्यपीएदिवैतरामनार्यपालय । एकेनमयाकथमजनस्तारली यतिवेत्रमा कोहिनिकोनोमवसर्वजनोजाणेप्रयासः नका पितः यस्यविनस्पभवसंभूवनोपानोउत्पन्निस्थिनिसंहागलादेतो. नलोपिक्मिनाकरमिनिभावा उचिनचैनदिन्याहहहेषिनित्योचावी योजनारयिष्यामि इमेडराबईमाच्याइनि चनजाइन यमियजनाभना नाननुसेवमानानीनोस्मा के नउतारनतिकोनिप्रयासो सवालकाहरे कोनखिलगने भगवायासः प्रहादशयमयमंअमियो नराणामी शेनेसत्यमकरोदपनीयमायो । श्रीमान १२ ·वासवाटचालाबजारयिष्यामिनावतेवकृतार्थस्स्याः किमनेन निघेनेत्यानधाहनैवेनिदेपरसर्वोतमात्वहीर्यगायनमेव। महामुनेतस्मिन्मचियस्यसोदंभववैनरपाः नवोहिने किंतविडारपोचामिनानेवाईतना महानाधिमुखचे तोयेषामन्पुतरियार्थनिमियभायासर्वतरभरंवादिभारमदन चनावमुनिरादागतास्ततत्वत्ता, ननयउपदेत्यनानिचेतनवादप्रायेलेनिन विनमतेविकिनेहामिनदोन्पैकमपिमार्थयमामेवकिमिनिनिभासी नैवाहिजेपरतुरत्ययवैतरपारवडीयगायनमहासतमग्रचितः पोचेनतोविमरवचेनसर्गनियार्थमा यासरवायभरनवनोविदा॥४ामायणदेवानयास्वविक्रिकामामौनंचतिविजनेनपानि टाः नैनानिहायकपणाविममतएकोनान्यवरस्य शारभमनोनपश्ये ४ यमेथुनादिरहमेधिस वंदिनईकडूयनेनकरटोरिवाःवहावं तप्यंतिनेहलपणबहावभाजकंट्रनियमनसिजविषदेत પેટ પક્ષ तिवेदनमाचतोयमस्पजनस्पशरर्णनपश्यामि ॥ नन्वेनेस्सीसंभोगादिनासुखिनएवनकपणवादयतिनिकर योकंहयनेनसंघर्षणेनेवालमनावंयस्मिक्तर्दिनःवत्वादेवनतोनिर्विद्यमुच्चेरन्तवादपणी बदनावमा जोविरमेधिसवेनवृष्यंनिघत मिनिनमन्यनेकंडूनिवाकामस्पतुःसहाचात ननकेचित्कंडूनिममिस दंतेकामचन्यवाहत्वत्प्रसादानकश्चिद्धीरएवमनसिजकामविषाननानसर्वेधवापिकंडूनिवदिनिधाता श्रीराम ४५ श्रीरामायनमः राम राम राम राम ॥

·गी. ननमोनारिभितिसायनसलभवनेषामपिमतिः नवादमीनेनिरुधनामिन येमौनाइयोरशधापचय पर्ग देनतामसिकारह विविज्ञवासनमायशःप्रजितरियारपश्यिभोगायनाणेविकालतांबाजी जीवनोपायाभचनानिरी भिकानांवानी विभवंतिमानवारंभस्मानियनफलावात व त्वज्ञानंतभक्रिविनासकामै मोनादिमिभवत्येवेन्याद। स्पेनिविभिाबीजीजविवश्वाहापनेमेसरसनी कार्यकारणेपवनेस्पेरपनलगभूनेवेदेनस्टेमकाशितेन चान्ये मौनजनक्रननयोध्ययनस्वधर्मयागारदोजपसमाधयधापन: मायापरंपरुषनेवजिनेरिया गांवातीभवंत्तनवाचतराभिकानी ८ इपेश्मेसरसनीनववेरसबाजीरा विवनचापर पकस्यकाः समानुभयत्रविचिन्वनेत्यायोगेनहिमिवरघुना यातायात जलसमवेनं गौरवारिकमिवदेवनारजना प्रश्पकम्पमालनपादिन्यस्य प्रतापका संयनाएवमनियोगेन मत्यतयामुभयपकार्यकारणेचान गर्नपरपंतिमानेनदारुचद्विमिवनान्यतःस्पातनानमिति शेषपक्षा ज्ञानमकारमेवादपनभयमापनः प्रधानपरमाएवादेनंस्थान सत्तनेत्यादिनने मनस्त्वमेवकारणवान्मशान एनति ६ ·नदेवारमापरिनिहरमन:चिनियाकारस देवनावर्गाचासगुणस्लाविसस्यामनश्ववचनमनोव चातेतनिक काशितकिमपिवनोन्यत्राति भकास्नुस्वस्विन गर्नमपित्वीनमानंतीत्पादनेनि नेतेपलायन मानिनोरेवा प्रार्थनवत:जहोपाधित्वान अनायननिरूपाधिदानाविरति दिपसावसाधियोनिशेमपरिचार्यशान प्रधापनारियापाराइपरमेति त्वामेक्समाधिनोपासतश्पथे। मयामीनिः किमर्यावयमयेष्यामहे किमोवयेय सायरविरवनिर्दियदेवमात्रामाणेनियालिडरविरनगरच सवेवमेवसगविगणमभूमवान्य बरस्पपिमनोवचमानिस नैगुलामणिनोमहरायोगेसर्वेमनामश्नयमहरेवमत्याः घा यनतारगायविरंनिहित्यामेवंविधियोचिरमनिशान पर तहमनमोस्तुतिकर्मरजाः कर्मसलिमरतोयवलकथायां संसेवयान्वपिदिने निषगणाभिक्तिमनःपरमदेसगनौलमेत स्वामहल इनि नानध्यायेहाचाचोविसापनदिन रिनिचरम निश्न पराने मोहक लिबडियनितरिष्यति न रागंतासिनिर्वेदंयोतयस्तस्यवेत्यादि उपसंहरनितारनि देईनमनमः स्तुनिकरना: मलिपान स्तुनिसर्वकर्मापरानिकर्मपरिचर्याचरलयो समनिका कषयांवलवेत्येवंषडंगयासम्मकसेवयाविनाप रमहंसानांगतीमाप्येत्त्वयिजनाकभक्रिसमेत यस्मादेवंभङ्गिविनानमोलोनचभनिःसंमेवयादिनानामा कमाधिनरासयोगमेवरेदीनिमकरणार्य: ५० ·एतावतोवर्णिताउरणयस्य यतमन्युः उपसंहतकोपः ५५ कामान् पूरयतीतितथा यहा पुरुषार्थप्रवादास्मीत्यर्थः ५२ अप्रीणतः अप्रीयतः तअपूर्णकामत्वेनप्रोचित॥ ॥५३॥ ४४ नारदउवाच एतावर्णितमुरगोभक्त्याभक्तननिरोणा पल्लादपणतंपीतोयतमन्युरभावन ५ श्रीभगवानुवाच प्रलादभरतेप्रीतोदतेस्तरोत्रम वरणीधाभिमने कामसरोसयादवरण म्॥५२॥मामीणतआयुवान्दर्शनंडल भैदिमे दृष्टवामानपुनर्नेतरात्मानंतमति ५३॥ धीरगतिपथमाधीराःसर्वभावेनसाधवः श्रेयस्कामामहाभागाःसर्वासामाशि वापतिम् ५४ एवंप्रलोभ्यमानोपिवरैलीकप्रलोभनेः ऐकोतित्वाद्भगवतिनछतान स्वरोत्रम॥५५॥ इतिश्रीभागवनेसप्तमस्कंधेनवमोध्यायए। ॥ श्रीराम प्रलादानचरितेभगवाक्लो इतिश्रीभागव प्रीतितोषयति ५४ ऐकोनित्वात् निरुपाधिभक्तत्वात ५५ ॥ तेभावार्थदीपिकायानवमाध्यायः॥६॥ . क ४४ ·दशमेवनुग्टह्यामभक्तमताईतेहरी प्रसंगाधरिणादेकतानुग्रहईयते। तत्सर्ववरजातं १ उत्पत्या स्वभावेनैवासक्रमातेवाकामानासंगागीतः ३ ननुकिमभक्तपलोभयामिनहि कितवरंबणीवेतिवदत स्तवाभिप्रायोन्यएवेत्याहात्यलक्षणेतिहदयधिषुबंधकेषु अन्यथाअनर्थसाधने प्रवर्तनंनवटतेत्यर्थः। त्यर्थः३॥ नारदउवाच भक्तियोगस्यतत्सर्वमंतरायतयाक मन्यमानोहलीकेशंस्मयमानमुवाचद। १ पल्लाउवाच मामांप्रलोभयोत्यत्यासक्तंकामेषुतैर्वरैः तत्संगीतोनिर्विलोमुमतावा मुपाश्रितः २ भृत्यलक्षणजिज्ञासकामेधचोदयात् भवान्संसारबीजेषहदयग्रंथि पुष नान्यथातविलगुरोबटेतकरुणात्मनः ३ यस्नाशिघाशास्तेनसत्यःसवै वणिक आसानोनवेभरत्या स्वामिन्याशिषात्मनः नस्वामीभ्रत्यतःस्वाम्यमिकन्योराति चाशितः४॥ कथमेवंभृत्यलक्षाज्ञानस्यातू लवादयति तेवतः नत कामनयापिसेव्यसेवकयो: स्वामिभृत्यभावःप सिहः सत्यं सोपाधिकोसोनवताचिकइत्याह स्वामिन्यात्मनः आशिया अपेक्षमारणेनैवत्यः त्यहे तकमात्मनःस्वाम्यमिक्षनूयोत्यायददातिसचनैवस्वामी ४॥ ॥

·.. आवयोस्वताविकासावित्याह अवितिअनपायोनिरभिसंधिः अन्यथाकामाद्यभिसंधिना अर्थ प्रयोजनंनास्ति । ननुः तथापिपरमोदारस्यममकिमपितोषार्थीधेतिवेदतमाह यदीतिकामांऊरारणे असरोअक्षत्पत्रिभवतः सकाशा तनकामोत्पत्तोसत्याकोदोषस्तवाद इंद्रियादीनि यस्यजन्मनान प्रपतीति यात्मादेवाकामाभावेगणमाह ४२ विमुंचतीति भगवावायत्वसमानैश्वर्याय तथाचऋतिः यदासर्वेप्रमुच्यतेकामायेस्यहदिस्थिताः अथमाटतो भवत्यत्रबलसमतेइति ८ निखान कामान् दातमिॉनेप्रत्याव्यास्यनमस्थति ॐनमति ६ सत्यमेकांतमत्व अहत्वकामस्वतःत्वचस्वाम्यनपाश्रयः नान्यथहावयारोराजसेवकयोरिव ५ यदिरासीशमेकामा नूवरांस्ववरदभकामानोहयसराईभवतस्तुहणेवरं दियालिमनामाात्माधोतिर्मति की श्री तेजःस्रति सत्ययस्यनश्यतिजन्मना विमंचनियदाकरमानूमानवोमनसिस्थितान् तवउंडरीकाक्षभग बचायकल्यते ॐनमोभगवतेतन्यपुरुषायमहात्मने हरयेद्धतसिंदायबत्रणेपरमात्मने सिंह वाच नैकातिनोमेमयिजाविहाशियाशामतेनुचयेभावदिया अथापिमन्चतरमेतदैत्येश्वराण मनुलभोगान् कथामदीयालयमाण:प्रियास्वमावेश्यमामात्मनिसंतमेक सर्वेषभूतधपियनमीयजस्व योगेनचकर्मदिन्वन् ए नथापिमदानाकरणीयाइत्यादनेति मेएकातिना कदाचिदपिशहामत्रचमय्याशियोनवाईत्येवत यायतनमर्चत समावंभोगान्त्व " ननुतबिंधास्यादित्यतत्राहकबाइतिहाभ्यासर्वेपुते संतमेकमीशं यज्ञाधिष्टानामामा मन्यावेश्यजस्वतर्दिनेनैवकर्मणबंधास्यात नेत्याद योगेनमय्ययेणेनकर्महिन्वन्त्यजन्यजस्व ॥ श्रीराम. ४५ ·किंवभोगेनसखानुभवेनगारवंपुष्पडियामजयसन्सोकाच्यहार्यकार्निचविलागेसम्पसिकशनपापाचरणेनपाहिले निविभीषामाबंधन्यवानस्परामरानावनस्समाचानेयायमस्तितरधिगमेनरसू योरमेषविनाशैभवतः नथपदेणारति न्यायाननसकनाइनेविभुवनइनिऋनेअनवेमारवयापाभिमायनस्पभोगे यातू कशलेनदामियनानुपपन्ने नवासावविद्यानिनिवाभगवनैवकनायवस्मानंतचत्वमाणवान नपवयों कर्मदिववि नीरमपित्तोकसंग्रहार्य कर्मणिमनिस्पानडेगमावायेनिसर्वमनवयं २ किंचयनिवांचमाचमचरिनवस्मरन्नेतलोयाकीनेयेसापि भोगनपुष्पकमेनपापंकतेवरंकालजवेनदिवा कीर्तिविलासरसोकगीतीविनायमामेष्यसिमक्रया ११ ययनको येवयागीनमिटनसत्वांचाचस्परन्कालेकमबंगादिमयने समझदा वरंवश्यरनवरदेशाचहे पर यनिंदयितामेवामनिहास्नेनऐश्वर १ विहामांशयासालासर्वलोकगमर्म भानदेनिवारी किमयिचाचवान १५ तस्मानियतामेश्येतरताततस्तगरवाद एतस्ते पागसंडपानराकपूणवाल। १६ श्रीभगवानवाचे बिसन्तभिःपिताश्तापितभिःमहनेन्च यत्सायोस्परहेजानोभवान वैज्ञनपायन: पत्रयचमनकामना:समर्शिनः साधुवासमुहाचारानेस्न्यपिकाकरार सोमनानासतिशलयामे सुविन उचावपुरेदमावेनगनस्पदाः १५ कर्मखंबाहिमानेननबंधकेत्यर्थः १३ ईवराजामकर्माधिकारसमपितर्निनिमार्थयनेविभिारंवरलीयमेनरप होने वन विडोमकोयनायो यस्य । नम्रपोगेनसंदसामनास्लपवनयपिभोःपलवसतकार्यपेनमार्थये इत्यर्थः । यद्यपिकश्पोमनाचगाचनिन्दनियतात्रयाच सर्वनाःतया विविसभिासदेनिमाजकल्पगनपिभिमा येणे यास्मान्मम्ममाचारोयोनेकीकराम्रपिदेशानिमल्पावणस्यनेसद्धाभनिननवजकाना मर्यमहिमेनिनधि ग्रहंतजाहणेनभवामीनिचेतनबारसर्वात्मनेनिडाभ्यामरावेनमजाविगनास्यदायेषी र राम ·p सामस्मनाकेचिसकमानेमेन:संतोमाभन नियनोमवारमेभकानासर्वेषांमतिदूपरकरुपमानास्परावलियर्थः ।। मरंगस्पर्शनेनसर्वशएजस्यते पिता पापशंकवनालिकेचतं पवन्यानिमेनकाणिक स वेदवादिभिकतमननिजाम्पमत्परः भवंतिपुरुषालोकममत्वामनुजनाः भवान्यखसमकानां सर्वेषां प्रतिरूपएक रजकत्वमेतर्याणिपितास्तस्य सर्वशः मरंगस्पर्शनेनोगतोकान्यास्पतिसमजाः पियंस्थानमानिएयोजावारिभिः मयावेषमनस्ता जसकमणिमत्परः २ नारसवाच महाटोपिनयचके पितर्गतोपराधिक यथाभगवानराजनभिषिकेहि जोजमस् प्रसारसुमुखाबानरविदार स्नातावाग्भिः पविवाभिमाहदेवादिमिततः ब्रोवाच देवारिसलामतभूनभावनरर्वज रिटाने निदना पापोतोकसंनापनोसुर २५ योसौलबवरोमजानवयोममम: हिमालपोयोगवतीबदासमस्लनिगमानहान २६ रिस्पतनयःसापमहाभागवनोभक वाविमोचिनोसोर ध्यान्यासमिनधना ११ पनपने भगवन्ध्यायनामयनात्मनः सर्वगोरसेवासामृत्योरपिजिवासना बोर बाव मैदोसगणनेप्रदेयापनसंभव वःकरनिसर्गालमदीनामस्नैपया नारदः इसकाम गवामयजन्नात घेरि घरपपासर्वश्यानी राजिनःपरमेएिना ननासमज्यशिरमानवरेपरमे हिन भवमनामनावाबदारोभगवत्कला र नन:कामादिभिःसाईनिमिकमलासना पानीदानवा नांचकारमकरोत्यति १२ प्रतिनंयनतारेवा-यूपज्यपरमाशिषः स्वधामानियाराजरवावा निसानिमार साकर्माणिकस र स्मशान्येतानिमम्माभिम यासऐनिःसमस्लानिगमान्धमानित्य रहनवारसत्वाइन कर नरिस्पासमिनःसम्पकमामः २० सर्वतःसंशसातगोवरसकपर्ववरस्वगानमय करोनिसर्ग:स्वभावोयेांग्रती ॥ विष्णुपालरंतनकायो:हिषलो नीजससापूज्यकमिनियन्ततिरेवनयपूर्वजन्मकथनारिभिरुपपारितमुपसंहरोतएवमिनिसम भिराम म ·दिने प्रवत्वंयापिलोनियापेमारयांनषंग: एनचित्तौग्रीरामचिनयंती करवजारंवादशैमापूज्येसुमीयतः एक लनिरारिनासर्ववतंवयनपनापानिन्यानेनतरात्मानःसंलोजानराम्यत्वटमोनाकीर पेशताध्यानेनयरीनहात्माभवानी विघमिराभेरदर्शनशून्यया रसायसापूर्ण • महारचरितार्यमपसंदरनिएनिचभिवचनारीसिंह एवंतीपारीविस्ता:पनत्वंगापितोदितः हरिस्थिनेनरिणावैरभावेनतौदती पुनुविमपेनरातमौनौब बताभकरशाँचौरनौलोरामविक्रमः५ शयानौधिनिर्मिनहरयोरामसायकैः चित्रोजन यथापाक नजभनि नाविहायनानोशिशपातकषजो हरोदेशनबंधनपश्पतरलेसनीयता एनास्वैशयन जानाकालवैरिणः जहस्त्वनेतान्यानाकीडापेस्कतोयणा हा यथायथाभगवतोभागप्रमयभिरा पाया रसायहरेस्तनियायपः प्रात्यानं सर्वमेनयन्योपरिएमवार दमयोषसना नोहरेःसायमपिडिया एषाबनपदेवस्यकलस्पचमहात्मनः वतारकापरपावसोयारिदैन्पयो: महारस्थानचरितमहामागवन स्व भनिनोन विरजिम्मयायोम्यवास्पवैदरेः सर्गस्थित्यपयेशस्यगलकमीनवर्णने र परावरेास्थानानोका तेनयत्ययोमहान धर्मोभागवनानांचभगवान्यनगम्पने v३ प्रात्यानेसिसमाधानमाध्यामिकमशेषतः पपनस्पषमात्यानविस्तायोपहंहितम् कीर्तयेत्यनयानद्वाकर्मपाशैमियते श्रीराम रूपातस्यकथाप्राव्य विशेष प्रहारस्पचरिमित्यारेसमामानमिनिननीयेनानयः अस्पेन्पनेनोसर्गस्थित्यप्पया मामीशपदरेयोयाम्मनबंधनेननदरेगलकीनवर्णनवेत्यर्थः ४२ परावरेषा देवदैन्यारीनागानिस्थानानिनेवांय स्पयोविपर्यास प्राध्यात्मिक प्रात्मनामविवेकादि एतनश्रवादिफलमा इतिहाभ्याएतत्त्वाय कोनयेत ·43 पतनपनामृगेंस्पतीलानामेवाद दैत्यवस्परथपानांचवर्षयाचिःसन्यवनपुष्पमनभावंमभावमनिनिश्चयवालोकंवैकं दो महादस्यभाग्नदेवोदयः वयंतमंदभारपाइनिविषाद नमात्याद एयमितिविभिायेगासप्पालंपदामनयोभियेति सर्वतःसमायोजितत्कस्पदे तो एपशहेनराकारंगसत्यीकुलारबंपरखतमाताइसनीति आननकलोसमामात लेयाकबोन्पयनवादमवाइनि सोयवस्नैचकूधभूना मत सर्विषयकवल्पनिर्वागसतंनिरूपाविपरमानंद नरभूनिपावामुष्पाकवलमिया सहादित्यादिवोभवतिविधिकतनाज्ञानवतीनपरस्त्रतकथेद्यश्स एतद्यप्रादिपुरुषस्यमृगेंजलीलादेन्यूथपवयंमयन्ःपन दैन्यात्मजस्व सतोमवरस्यपुरापंवानभा चमकतोभयनितोके । सूर्यलोकेवतभूरिभागालोकंपनानाननयोभियनि येणायदानावसनीनिसा तानगडंपवलमनुष्यलिंग सवाप्रयंजस्लमविपकैवल्पनिणसरवानभूनिः मियःसबरवल मानलयायान्माईणीयोविधिकहरुमा नयस्यमालाइवपनजादिनीपंधियावस्तुनयोपवर्णिन मो नेनभोपशमेनसजिनःसीदनामेषससात्वनीपतिः ४५ श्रीराम श्रीराम श्रीराम रामराम . खत्रीपतिःकवाधर्मायाचनस्पत्यानयाद नयस्पपनत्वंभवादिभिरविधियास्वबुधावस्तुनयादमित्यमिति सालासोपवर्णितमपष्माकं स्वयमेवमसनोस्माकंनमोनादि साधनैःतन्मारमार्थनीयएवेन्याह मौनेनेनिसएषसा वना पनि नाप्रसीदन नहि महादस्परादेपरंवनवसनिनचतहीनोयनुनयः नहदानभियं निनचनस्या मानलेखादिवूपेणवर्तनचस्वयमेवप्रसनः अनोयमेवनतोसमतोषिभूरिभागाइनिभावः म राम राम ·नव पैकरत्रिपरभेटादिकंग्रीसमकतवार सावंतईश्वरोप्यस्मनाचनजानानीनिकमित्यपेता यानपानमाहाण्या रेवासौमभायोनके वसस्पेनिवालमारव्यानमपतिपूतिसपषट्रनि राजापुधिधिसवाच जगी शिवस्पकीतिकस्मि कर्मणिमयोदतवार १ अनेनश्रीकृलेनोपो दिनैः संवेर्दिनैः ५२ हैमोचरीमा यसोचेतितिस्त्रापरोनिर्मायनेभ्यो सपषभगवानूरान्यतनोदियशः पुरासमस्यदेवस्यमयेनानंतमायिना प. राजोवाच कस्मि कमेलिरेवसम्योहग शिवः यथायोपविनाकानिकलेनानेनकथ्यता र श्रीनाररउवाच निर्जिनाग्रसरादेवैर्पणनेनोपवंदिनैः मायिनीपरमाचार्यमयंशरणमायमः ५३ सनिर्मायपरलियो मीशेप्यायसीविभः लेल्या पायसंयोगानविनपरिका: ५५ ताभिसरसेनान्यालोकोमोन्मेम्बराच मस्मरंतोनाशांचकापूर्ववैरमलक्षिताः ॥ ननुस्नेश्वरालोकारपासायचविभो बाहिनस्तावना देवविनष्टा विमुगलयः ५५ थानग्यभगवान्याभैटेनिसराविभः शरंधन धिमधायपरेधमयम यत मनोनिवाइयवत्येताहर्यमंडलात् यथामयूखसंरोदानारपेनपरोयतः ७ 4 रदाचितिशेषावलेल्यावपायसंयोगौगमनागमनेयासांदर्विनपरिदायास ५३ घसरासेनान्या सेनापतयःपूर्ववै सारंना ७ खंभिमंत्रितं पाखंपरेषनर्मचात् १६ ननःशरामूर्य मंउलान्मस्वसंदोदा रश्मिसमूहाइवयनम्येभ्यः।

·रूपरसेस्वनिर्मिनकपास्ने ५० वडसारावचवनस्डोगाः मदौजसोमहाबलाः मेवरसनाः मेवभेटिनोवियापावश्यश्च ॥ नैःस्रायसवामनिपेतस्परौकसः तानानीयमहायोगीमयारूपरसेंतिपत् ५८ सिद्धास्तरसम्म धावसारामदोजसा रतस्पर्मेबदलनायनाइववयः विलोकाभग्रसंकविमनस्कषण ने रायंभगवान विस्मस्ततो पापमकल्पयत ६० वन्मधामीनदाबतास्वयंवितरयलिगः प्रविश्वविधरंका नतेरसकपामृतंयपो तेसरानपिपपेनोनन्यवेधचिमोहिना नहिसायमयोयोगी रसपालानिरंज गौ स्वयंविशोकापोवानीकारवगतिंचती २ देवासरोनरोन्मोचानेश्वरोस्तीदकन ग्राममनोन्य स्पवादिदेवेनापोहितग्योः अथामौशक्तिभिस्वाभिःभो.माधानिकंव्यधात धर्मशानविरकर ईनोवियाकियादिभिः रथेतंयनवादान्धनमशरादियत् मनोरथमास्यायधन सपाटे ५५ पारंधन विसंधायमूहभिनितीञ्चरारदादनेनार्भेयाहरोयनिरोप राम कालेमध्याफे ११ १२ प्रात्मनोन्यस्यवाइयोरपिवारैवेनदिएमपकल्पितंत्रपोदितंपरिहरिकश्चिदपीचर: समर्थानास्ति ३ घसौनीकल प्रधनसंयामानसाधन भिजिति मध्याड़े गम ·विमानानानिसंजनानिसकोणी नियमानेदेवारयः १०० ग्रारितधारभ्यस्कंधार्थनिगमयनिएर्व विधानानिनुलोकनराकारमान्यनो विमानस्पनिमा इनिभानार्थ दीपिकायांसममस्कंधेरपामोध्यायगएकादशेवरोधी साधारणपनवर्णिनाः विशेषण बनीमरख्यामत्यायोधित र मरेवदेशभिजीनकि योगावुरीनिनी अभिरयायै कर्मयोगोनवरपने दैन्य दिविभगोनेर्विमानानसंजताः देवर्षिपिसिद्धेशजनिकसमोकप्रचाकिरन्जग्रहानसश्चा मरोग एवंदग्धापरस्तिस्वाभगवान्पुरहाइप ब्रह्मादिभिनयमानःस्वथामुमत्यपचन १८ एवंविधा न्यसहस्वमाययविर्डबमानस्थलोकमान्मना वायोलिगीनानाधिभिजंगरोलकिनानान्यपरवामिकि। 'युधिष्टिरनार ६५ इनिभागवनेसनमस्कंधेरशमोध्यायः १० बोशक ऋन्वेदिसापसभामभाजित मनमायल्परता दसंवाद मात्मनः पिटिरोदैत्यपने रापतापमन्यस्तनयस्वर्षभक र अधिषि भगवनीत मिहामिनी धर्मसमातनं वर्णमाचासुनयनमा दिनेपर २ भवाग्रजापते साताराम रायजापरमे टिना सुनानासंमनोबलतपोयोगसमाधिभिः ३ राम पनेःप्रहारस्पसानीसभासमभानिसन्तान हिनचरितंकवापन पक्षकर्यनस्पेदिनमदनमानामयत्याम अस्पतबदेतासक्रमेयात्मामनोयस्य श्रवणेज्ञायोदेनयनयनोधर्माननष्टिनारपरंज्ञानं भनिर्विरनि २३ ·नमस्मृतिकार्मिक एवनवाहनारायणपराइति जायश्रीनारायणयतस्वमरवातानं एनमुखारात्मनःप्रवर्णसंभावयुत् विशिनधियइति पयमनाममाणमादधर्मेनि, धर्मस्पमूलममाणस्मृतंचस्मृतिः नहिरोवेवादिनायेनचायामनःप्रसार नितपनि नयाचयानववा कनि:स्वनिःसदाचार स्पषियमान्मनः सम्पककल्पनाकामोधर्ममूलमिसमन मिनिम नवेदोविलोधर्म मूलस्मृतिशीलेचनदिदी प्राचारवेसानो ग्रान्मनस्तुधिरेवचेनि नवतावर मात्र साया नारायणपराविणाधर्मग्रहायरविः करुणासागवानाचविधानतयापरे । नाररउवा नावाभ गवतेजायलोकानाधर्मदेनचे वपसनातनधर्मनारायणमुरवातकुनै योवनीयीमनोनदाया पापातुधर्मतः लोकानांस्वस्तयेध्यास्नेतपोबार्दरिकाश्रमे धर्ममूलदिभगवान्भर्ववेदमयोतिः । स्मतेचानविदासजन्येनमात्मासमीदति • सत्परमात्मा शौचंनिनितेनापामोरमा हिंसाह्मच यवत्यागःस्वाध्यायद्यार्ज संतोषासमरसेवाग्रामोहोपरमानैः नाविपर्यवेटेलामौनमान्म विमर्शने धर्ममाद सत्यमितिपंचमा नपएकादपुपवामादिईतापकायकविवेकःशमोमनसःमयमादमोबाहोशि पाणात्यागोदानस्वाध्यायोयथोचिनाचा मनोबोदवलनालबुदिासमहशोमहतीसेवाग्राम्सेदोपरमामह कर्मभ्योनिहनि विपर्ययेदानिकतक्रियामीण मौनयामलापनिहनिम्यान्मदिमनदेदारियतिर कान्मानसंधान म ·घ ग्राम्यतिरेवतेचिद्धिः अस्पनीकास्पयवारयोनवस्न्यानचए एवंशिक्षणचान १२ इयानीवर्णधमात्र हिमानीलतमाह संस्कारामंजर्वतोगर्भाधानारयोयसिन विभिनासहिनात्तदिजस्यापिसंस्काविसतिाई जास्पाजवाद घतोबलायमेवंभूनसंस्कारपतंजगारसहिजामतनववसंस्कारयजगार नवोपनयनर्वन मनोनासोहिनः नयाचसमतिः विवाद मात्रसंस्कारंदोपिलभनासरा नकेनचिन्नमसजइंदसा मनापनिरिनि। अनायासं विभागोभूनेभ्यश्चयचाईना नेधामदेवनानुद्धिःसनरांचपाइव वर्णकीर्तनंचास्त्र स्मरण महतांगते. सेवेज्यावननिस्सियमात्मसमर्पण मयंपरोधर्म सर्वेषामनदा हता विशालतणवान् जसीमायेनतष्यति ५ संस्कारायबाविस्मिासहिजो जोजगारयंज्या सायनशनानिचिहिनानिरिजननी जन्मकमीवदानानांक्रियावांथमचोरिनाः १५ श्रीराम शनिश्वगायव्याचा सामसजन विएभाराजन्यजगत्या वैपन केनचिरमिनि मनोविवाहव्यतिरिक्रसंस्कारस्पानाच पूपकवाजपनयनस्पतसर्वथा निषेधावतस्पदिजवंशपर्थः पावतवैदिकारयनिगर्भाधानास्यमय चर्णि कानामावश्पकारधानाइज्ये निजमनाविशनजलेनकर्मणाचप्राचारेणग्रवानानांमदानोडलानीराचा शोचनानिविहितानात्मः ब्रह्मचर्यायाश्रमविहिताःक्रियानवस्यवर्णधर्मवाप्रमभेदकतावशेषाभावा २३ राम ·ब्रालरादीनांचवर्णानामपिचत्रितयानुधर्मानाह विषस्येनिसाई सप्तभिः विप्रस्थघटकर्माणिविहितानीत्यनुवं गतवत अध्यायनयाननंप्रतियश्चतीविका यथाहमनः पलातकर्मणमस्यत्रीणिकर्माणिजीविका याजनाध्याप नेचैवविशुद्धाच्चप्रतिग्रहइति,अन्यस्यक्षधि यस्यपनियहरति प्रतियहानिरिक्तयाजन मध्यायनचापद्यनजानानि वक्ष्यतिचा तरमेव तेराजन्यमितियतेच अश्वपतिकैकेयप्रसतीनाक्षधियारामुपदेष्टवादिप्रजापालने धिकृतस्यक्षत्रियस्थत्यतरमाह रजाति आदिशदेनदंडक्वादि १४ वानीलविवाणिज्यादिलक्षणतिर्यस्यमा विश्स्याध्ययनादीनिषडन्यस्याप्रनिग्रहः राज्ञोटनिःप्रजागोतरविशाहाकरादिभिः १४ वैश्यस्तवार्ताहर त्रिश्चनित्यानऊलानगः गृहस्थहिजशभूषानुनिश्चस्वामिनोभवेत् १५ वानीविचिवाशालीन याया वरशिलोकन विश्वनिश्चबई यंशेयसीचोत्ररोजराजघन्योनानमारत्रिमनापदिभजेवर ते राजन्यमापन सर्वेवामपिसर्वशः । श्रीरामायनमः श्रीराम इस्थहिनश्शूपाविहिता स्वामिनोहिजस्यतथमावृत्रिभवेतू विप्रस्थमुख्यानकल्यभेदेनरत्यंतरापा द विचित्रालव्यादिवपाशालीनधाहविनवशास्त्रमयाचितं यायावरं प्रत्ययान्ययाजाशिलशालिजादौस्वामित्य तकणिशोपादानं नापरणदिपतितकरणोपादानं शिलोंझनयमेकीकत्यचतत्पुतशेयसीउनमा १६ ॥ चत्रिवेवव्यवस्थादर्शयन पडती राह जयन्योनीचा उत्रमा अध्यापनादियों तेराजन्य क्षत्रियस्व प्रनिग्रहा दन्याभजेत् ॥

·चलर्वियाप्रतिाविपरनिमितरेषामपिदर्शयत्राह तामताभ्यामिति स श्लोकव्याचटेस्टतमिति र नयोलाजेने हेतमाह सर्ववेदमयइति २०वनामभिव्यंजकनपानधर्मानाशमइतिचनर्भिःअच्युतात्मत्वैश्रीविमाउपरवं शौ युद्धोत्साहः वीर्यप्रभाव तेजापागल्य २३ अमंत्रयना नमस्कारणेवपंचयज्ञानष्टानातथाच याज्ञवल्क्य नम रतामृताभ्याजीवेतमतेनमतेनवा सत्यान्टताभ्याजीवेतनश्वत्याकथंचन ८ तसंज्ञशिलप्रोक्त ममृतंयस्याचितम् मृततनित्ययाज्रास्यावारकर्वणसरतम् ४ सत्यान्तंतवाणिज्येश्वरनिनीच सेवनम् एस वर्जयनांसदाविप्रोराजन्यनतमभिताम् सर्ववेदमयोविपासर्वदेवमयोरपः २० शमोद मनपाशौचसंतोवाशातिरार्जवम् ज्ञानंदयाच्युतात्मात्सत्यंच बललक्षणम् १ शौर्यवीयतले जस्त्यागात्मजयाकमा बलापताप्रसादचारताचवलतणम् २२ देवधर्वच्याते भक्तितिवर्गपरियों घणे आस्तिवामुखमोनित्यनैपुस्पवैश्यलक्षण समूद्रस्यसननिःशौचसेवास्वामिन्यमायया अमंत्रयज्ञा त्यस्लेयसत्यंगोविश्रवणम् २४ स्त्रीगणचपतिदेवानतिनुश्रूवानकलता नअघनिश्चनियनद्र तयारणम् २५ संमार्जनोपलेपाभ्याग्रहमंडलवर्तनः स्वयंच मैडितानित्यपरिरहपरिक्षदार कामेरुच्चा वःसाधीपत्रयेगमेनच वाक्यःसत्यःपियैःशेमणकालकालेभजेत्यति २० स्कारेणमंत्रणपंचयज्ञानदापयेदिति ४ स्वीधर्माताहसीरणमितिपंचभिव्यतिरेवदेवोयासातस्यपत्युःश्वानरवकलता चतस्थयतेनियमातस्यधारले एतचन्ष्टयंपतिव्रतानीलक्षणधर्मश्च शकिंचसंमार्जनोपलेपाभ्यामित्यादेःपनिभने श्रीराम ॥ रित्युत्तरेणान्वयः परिष्टाउदर्ननादिनानिर्मलीकृताःपरिक्षदाग्रहोपकरानियया २६ ·FIN किंचसंतष्टायथालाभेनतावन्मावभोगेप्यलोलुपादकाअनलसानियासत्याचवाग्यस्याः सर्वत्रापिअप्रमता वहिता अपतितमहापातकशून्य यथाड्याजवल्वचामा संपनीच्याहिमहापातकहपिनदति सातत्य रासतीभजेत् श्रीहरिमिवयात्मनापत्यासह २६ प्रतिलोमातलोमजानातिमाह तिरिति तनकुलकताऊ लपरंपराप्रातमपिचौर्यहिंसादिकंच निवेषयति अपापानामचौराएांचेति नवप्रदर्शनार्थकोश्चित्यतिलामजवि संतष्ठालोलपादक्षाधर्मज्ञाघियसत्यवाक् ॥अप्रमताचिःस्त्रिग्यापतित्व पतितं भजेत् स याय तिहरिभावेनभजेत्थीरिवतत्यरा दर्यात्मनाहौयत्याश्रीरिक मोदते सतिसकरजाती नांतजकलकताभवेत् अचौरागामपापानामत्यजीतेवसायिनाम् २ प्रायास्वभावविहितोरणधीय गेयुगे वेदग्भिासरतोराजन् प्रेत्यचेहचशर्मकत र ब्ल्यावभावकलयावर्तमानःस्वकर्महत् । हिवास्वभावजेकर्मशनर्निर्सगतामियात् ३२ शेषानाह अन्यजेति रजकाचर्मकारश्चनटोबुरुडएवच कैवर्तभेदबिल्लाम्चसौतेअंत्यनारताः अंतवसायिनस्वचा डालकसमातंगादयः तेषांपरंपराप्राप्नैव खनिनुजनादितिरित्यर्थः हादपिपरधर्माचीचोपिस्वधर्मएक्शे यानित्याह प्रायति स्वभावेनसत्वाविषकन्याविदितोयम शर्मकतखहेजस्मताकैर्वेदएवचतर्ययातः भगव तोचोतं श्रेयानस्वधर्मोवित्रण परधर्मास्वष्टितात इति ॥ ननु स्वाभाविकस्यकर्मरणेबंधहेत त्यात कायंसखदेत वंतवाहत्येति ३२ ॥

·नक्काम्यानिकर्माणिवतस्तकलोपभोगपरस्यकथनण्यस्यात् नतधलादेन औपस्थ्यनेहाबदुमन्यमानःक यविरज्येतरतमोहइत्यादितवाधिकारभेदेनव्यवस्थासष्टीतमाह उय्यमानमितिहाभ्यो पुनःसूत्यसस्य प्रस वाय ३३ कामायाशेरीतवासनारूपेणयस्मिन्तत उत्कटवासनाविष्टस्यसहसवकामत्यागासंभवाहिदोक्लनियमेन बऊशाकामान जानस्यैवनित्यनैमिनिकैर्विमुचेतसा नहोबदर्शनेनययातिसौभरिप्रमुखानामिवानोरागो उप्यमान मुजस्वयंनिवार्यतामियान नकल्य ने नास्त्याउबीजेचनश्यति ३३ एवंकामाशयं चित्रकामानामतिसेवया विरज्येतयथाराजन्नानिकामबिंडभिः ३४ यस्ययत्वक्षरगप्रोतसो वाभिव्यंजकम् यत्यत्रापिश्यततनेनैवविनिर्दिशेत ३५ इतिश्रीभागवतेसमस्यएकादशोध्या भवतियथासवीर्यवंशनैर्निवीर्यभवतियथाचप्रज्वलितोनितबिंडभिः शाम्यति महतातयतपूरेणशाम्यत्येव ॥ नदप्रकारकतस्तकौमारएवनियुपदेशोमेदवासनानामधिकारितडतं तवैव बालानहावितधियोडारामे रितेहिनैरिति तासर्वमनवयं ३४ शमादिभिरेवबालादिव्यवहारोमाव्यःनजातिमात्रादिन्याहायस्यनियम दिअन्यत्रवतिरेपिदृश्येततहणतरतेनैवलक्षणनिमित्रनववर्सेन विनिर्दिशेतू ननजातिनिमित्रनेत्यर्थः ३५ इतिश्रीभावार्थदीपिकायांसप्तमस्कंधएकादशध्यायः ॥

·श्रीराम हादशेवायोजलचारिवनस्थयोः चवर्णमाश्रमाचसाधारण्येनकश्चन वर्णादीनाधर्माउनाइदानीम्राथमधमोउच्यते ॥ नवास्मिन हादशेध्यायनलचारिवनस्थयारसाधारण: चतसाधारणादोच्यते त्रयोदशेयतेधर्माः चतुर्दशेग्रहस्थस्य पंचदशेसर्वधर्मसारसंग्रह बनवारीसरुजलेबसन् गर्वादीनपासीतेन्यूनरेरणान्वयः ब्रलगायधीजपनसंध्यावयमण पासीत उभेसंध्यतयतभाग्भवेतू सायंप्रातःसंध्याकालनिमित्रमौनकर्यादित्यर्थः २ सरोवरगोनमेत् ॥ नारदः ब्रलचारी गुरुङलेवसातोयरोहितं प्राचरनदासवनीचोगरीसहरसौहादः १ सायप्राता पासीनगर्वग्न्यसोजमान संध्ये उभेचयतवाजपनबलसमाहितः रबंदास्यबीवीतरारोरातःचेतस्स येवितः उपक्रमेवसानेचचरणशिरसानमेन च मेखलाजिनवासा सिजदादंडकमंडलून बियाप वीतेचदर्भपाणियथोदितं ४ सायंपातःचरेद्वेयरवेतत्रिवेदयत् अजीतयद्यनज्ञातानाचे पवसक चित र सशीलोमितमु प्रधानोजितेंद्रियः यावदर्थव्यवहरेस्त्रीवस्त्रीनिर्जितश्च वर्जयेत्रमदागाधामग्टहस्थोरडता इंद्रियालिप्रमाथीनिहरत्यपियर्मन केशप्रसाधनोनम दस्त्रपनाभ्यजनादिकम् रारुस्तीमितिभिःकारयेन्नात्मनोयुवा नन्वनिःप्रमदानामएनऊभसमः मान खतामपिरहोजराटन्यदायावदर्थात् ॥ यद्योरिपालाशदंडोनालणस्येत्यादिनियममनतिक्रम्यजटाधारतकेशप्रसाधनाभावमा ४५ यावदधेययोपयोग मेवरसावलचर्यवानग्रहस्थव्यतिरिक्त सर्वोपिगाथामपिवर्जयेत् नत्रतः इंद्रियालिबलवंतिसंयतस्यापि मनोहरतीतिनकारयेदिन्यवहेवानन्विति रहःएकाते अन्यदाकेशप्रसाधनाशिव्यतिरिकावसरे अनेको तावसरेच्यावतदर्थतडजोत ६ ॥

·नजमिथ्यात्वादतिकश्मलत्वाचस्वयंत्यतपायस्यादिजयादिनिकोयमनिनियातबाह कल्पयित्वेति प्रात्मनास्वरूपसाक्षात्कारे एप दे दियादियाभासमाकल्पयित्वा निश्चित्ययावदसौजीवईश्वर स्वतंयोनभवेत् ताववतं अहंपुमान्यस्त्रीत्यादि भेदोनविरमेत ततः किमतग्राह ततोहिताविपर्ययः माध्यासेनभोग्यताबुद्धिः अतोजयादेवेत्यर्थः १० एतत्सर्वतशीलत्या कतररहस्यस्यविशेषमादगुरुदतिरिति । अंजनादीनामामियांतानाक्यम् अंजनशरीरस्य अभ्यंजनशि कल्पयित्वात्मनायावदाभासमिदमीश्वर हैततावनविरमेननोत्यस्यदिपर्ययः ० एतत्सर्वग्रहस्थस्यसमानाने यतैरप्ति गुरुतनिर्विकल्यनगरस्स्यस्थतगामिन र अंजनाभ्यजनोन्मर्दस्त्यावलोवामिधमक नग्गधलेपाल कारानुत्या तव्रताः १२ अपिवैवंगुरुजलहिजोधीत्यावबुध्यच व्यासांगोपनिषदयावदर्थयथाब लम् वदत्वावरमनजातोसरो कामयदीश्वरः ग्रवनवाप्रविशेषत्रनेत्रत्रवावसत् १४ अमोउरावात्मा निचसर्वभूतेषधोक्षजम् भूतैःस्वधामभिःपश्येदप्रविष्टंप्रविष्टवत् १५ श्रीरामचंद्रायनमः श्रीराम रसः स्त्रियंचयवलेवचचित्रकर्मस्तीजादौलेखनवातनिरीक्षणेवा अवाभ्यगादिस्वनपनोनिविद्यते प्रर्वतकथंचि दापदिशाप्रमपिस्तीका केनिधिद्धमितिभेदागःशिक्षादिभिःउपनियनिश्चसहितावेदत्रयीमरीत्यप्रवबड्यच. तदर्थचविचार्ययावदर्थस्वाधिकारानुसारेण १३ यदीश्वरशक्तातर्हिगुरोकाममपेक्तिं वरंद वायथाधिकार ग्र हस्याद्याश्रमस्वीकर्यात् तत्रैववावसेत् नैटिकास्यादित्यर्थः १४ स्वधामभिः स्वायजीव सहतनियन्ट नया १५॥

·पं चरन्एवमाचरन विदित विज्ञान विज्ञेयेयेनसः १९ रमिलाकमहलोंके ए अलटेअकछयच्य अकालतः पार्कका लापर्वमेवनिम्यन्त्रमित्यर्थः अर्कपकंफलादिमादरेत अभीयान रण वन्यैनीवारादिभिः कालेचोदिनान नित्यान् । पुराणपूर्वसंचित र हिमादीन्सहेतइतितथा २० केशादीमलंचापक्षालनेनधारयन् कमंडल्लादीचदयात् ॥२२॥ एवं वियोबलचारीवानप्रस्थोयनिदी चरन विदितवितानः परंबनाधिगति १६ वानप्रस्थस्यव क्ष्यामिनियमानमनिसमतान् यानानिष्टमनिर्गवेधिलोकमिहीजसा ए नासपच्यम श्रीयादलवाय कालतः अग्निपक्कमयामवायर्कपकमताहरेत ८ वन्यैश्चरुप रोडाशानिवपत्कालचोदितान् लबेन वेनवेबाधेपुरातपरित्यजेत् अग्न्यर्थमेवशरणमुजंवाद्रिकंदरी श्येतहिमवायनिवर्धाकोतय घाइवयं ० केशरोमनावम्याचमलानिजरिलोइयत् कमंडल्वजिनेदंडवल्कलानिरिक्षदान १ चरेहने द्वादशाहानुहोवाचतोमुनिः हावेकवायथावुदिनविपयोततः सयाकल्यास्वक्रियायांव्याधिभिजेरयाथवा प्रान्वीक्षिक्यावाविद्यायोजयोदनशनादिक सामान्यग्रीसमारोप्यसंन्यस्याहंममात्मता कारलेषुन्यसे सम्यकसंघातंतयथाहतः २४ ॥ कृतः पालेशणयथावहिर्ननश्येनथाचरेत् २२ द्वादशहाधनंतरमपियरिस्वधर्मानुष्ठानेशक्तस्तर्हिवन एववसेत् यदितनानाभ्या सेयोग्यातर्हि संन्यसदित्युत्तराध्यायवस्पति तडभयरहितदार यदाकल्यः असमर्थः आन्वीक्विक्याज्ञानाभ्यासे २२ अनशनादिकरिष्यतापूर्वकृत्यमाह आत्मनीत्यादियावासमाति यथार्हता यथायोग्य स्वकारलेधाकाशादिषु सं बातदेहन्यसेतप्रलापयेत् २४ ५३ ·तदेवविभस्यदर्शयति वेत्राकाशेवानिदेहगतनिद्राणि यात्मवान्धीमान् शेवअस्थिमासादिकठिनाश २५ एवंस्थलशरीर स्यलयमकालिंगशरीरतपस्याध्यात्मादिज्यस्यलयमाहवाच मित्यादिना तबयद्यपियथोद्भवलयस्ययुक्तत्वादध्यात्मा दीनीस्वस्वकारणेषराजसाहंकारादिषलयोवाच्यः तथापीदतेघालयभावनेयमहिनीयात्मप्रतिपत्रिरेति यथाक चित्वयेभाव्यदेवतानांप्रवर्तकवनप्राधान्यादिदियनहिषययोवतालयाकथ्यते वक्तव्यसहितोवाचन ग्नान्यसेत् एवंसर्वत्रासदानियादीवयसिविसौ २६ सनादेनशनसहअध्यात्मनिवायौ अध्यात्मविदितियाठेवाया. खखानिवायौनिःश्वासस्लेिजरमाणमात्मवान् अश्वस्टवलेष्मप्पयानिक्षितौशेययोद्भव २५ वाचममो सवक्तव्यामिशिल्पकरावधि पदानिगन्यावयसिरत्योपस्येप्रजापतौ २६ रत्यौपायुविसर्गच यथास्था नविनिर्दिशेत दिशासनादेनस्पर्शमध्यात्मनित्वच २३पाणिचवारजनन्योतिष्यभिनिवेशयेत् अनुप्रचेमाजिकांग्रेयेारक्षितोन्यसेत् स मनामनोरथैश्चदेवदिबोध्य कोपरे कर्माएपध्यात्मनाने देयरममता क्रिया सवेनचित्रक्षेत्रगणैर्वेकारिकंपरे वितिज्ञातव्यं २० त्योतिविआदित्येरमगंधयो:विधियांकर्षकत्वेनप्राधान्यविवज्ञयादेवतासहितस्येंद्रियस्यविधयेलयमाह। प्रचेतमासहतिकारसना शरमनपातबाराशनाश्विनारमुपलकणे अश्विभ्यासहवाग येथैरुपलहितायांक्षिता वित्यर्थः ७.परेकवौबललिअध्यात्मनाकारण अध्यात्मनामितियाटेकमाएपहंकारचेत्यर्थः कभतेरुदेयद्यस्माद हंममतापूर्विकाकियाभवतितस्मिन् सचेनचेतनयागरणैःगुणकार्थः प्रागवशिष्टे देवैःसह यहासत्वादिभिर्ग नभूत : वैकारिक भोकवादिविकारवंतत्रनपरेनिर्विकारेब्रलणि २६ छा ·ननुविकारवतः कथंपरेलयःस्यातविकारदेखनासोपाधीनीलयहरेणेत्याह अश्विनि प्रदोत्योति तच्चनमाहात्रहंत वे तञ्चलटस्थमहतिमहतो तदव्यतेप्रथाने तच्चाव्यतरेपरमात्मनि ३० इनिसर्वोपाधिलयादेतो अवशेषितं चिन्मात्रमात्मानक्षेत्रज्ञमक्षरतयाजावा अध्यासविरमेतदग्धकाटोयथानलः ३१ इतिभावार्थदीपिकार्यासनम स्कयवादशः॥ योदपोयतेम साधकस्योच्यतेमहान् प्रवर तेतिहासेनसिद्धावस्थाचवण्येते. एवंध्यात्वाअकल्यो नश असतितिमपोज्योतिष्य रोवायौनभस्यम सटस्थतञ्चमहतिनदव्यतेतरेचतत् ३० इत्यतरतयात्मानंचिः मात्रमवशेषितमू ज्ञात्वाइयोधविरमेहग्धयोनिरिवानलः २ इनिधीभागवतेसनमस्कंधेद्वादशोध्यायः १२॥ नारदउवाच कल्य स्वपश्चिन्यदेहमावावशेधितः यामैकराविधिनानिरपेक्षश्वरेन्मनीम्। २५ बिध्यायबसोवास कोपीनाबादनं परं त्यक्तनलिंगदंडादेरन्यत्किंचिदनापदि २ एकरवचरेड तरात्मारामोनयाश्रयः सर्वभूतसहलाता नारायणपरायणः ३ पश्येदात्मन्यदोविश्च परसदसतोय ये आत्मानंचपरंबलसर्वत्रसदसन्मये ४ ॥ श्रीराम नादिकंजर्यात अान्दीक्षियाकल्यस्वेवण्यात्वापरिवन्त्येतिसंबंधः कियदवत्यात्यदेहव्यतिरिक्त सर्वमित्याह मावेत्ति तस्यधर्मानाल्यामैकरावेतिनवभिः कौपीनमाज्ञायतेयावतातावन्मापरकेवलमितिका अन्यहोत्यक्त प्रेयोच्चारणसर्वमेव २७ सदसतापरेकार्यकारणव्यतिरिक्त॥४ ॥ ॥

·मुक्त नन्यात्मानंपरब्रलेतिकृय सामानाधिकरण्यनिर्देश नहिबध्यारैक्चसंभवतितवादसति सुषलेहिनमसाहतमात्मता जाग्र. स्वप्रयास्तु विक्षिप्रकाशते संधौतनतमोनापिविक्षेपः अतःतदाअात्महरुघामानंलतीलत्यस्थितःसन् आत्मनोगतित व अतएवबंधमोहंचमायामापश्यनु आत्मानंपरब्रनसर्ववपश्पेदित्यन्वयातीयोगग्रंथे निदादोजागरस्यानयोभावउप जायते भावंभावयेत्रित्यमुच्यतेनेतरोयतिरिति । अस्यदेवस्येप्रभवाप्ययश्चयस्मारकालं ६ असलाखेपअनात्मपरेषु सन्नबोधयोः संधीवात्मनोगतिमात्महत पश्यनवयंचमोतंचमायामानवस्तुतः १ नाभिनंदे वंम्सुमधुवं वास्थनीवितम् कालपरंप्रतीक्षेतरतानाप्रभवाप्ययम् । नासहावेषसतनोपजीवेनजीविकाम वादवादों त्यजेतीनपर्वकंचनसंश्रयेत् नशिध्यान नबभीतर्थयात्रैवाभ्यसेद्धाहन नव्यायामुपयुंजीतनारंभानार. भेतवचित् जनयतेराश्रमाप्रायोधर्मदेवमहात्मनः शीतस्यसमचित्रस्यविभवादनवात्यजेत् । राम. जीविकानावविद्यादिनपोनिं वादवादान जल्पवितंडादिनिष्टान तान तुर्कमाश्रित्य कंचकमपिपक्षनिबंधे ननसंश्रये ॥ ७॥ नानुबधीन प्रलोभनादिनाबालानापादयेत् आरभानमादिव्यापारानू ॥ ८ ॥ परमहंसस्यविशेषमा नयतेराश्रमोधर्मार्थ:कयेभूतस्यमहात्मनः तस्यलक्षणशांतरगन्यादि प्रायइत्य स्यायंभावः ज्ञानोत्पत्रिपर्यतंबलदकादिलिंगमाश्रित्यसवशुध्ययेयमात्रियमांश्चाचरबेवज्ञानोत्यत्ययतेतउत्प बेवज्ञानेननियमै कायमस्तियमाश्चस्वतएवस्युः अतस्तदालिंगादिभिःप्रयोजनाभावानेोकसंग्रहाधारये द्वात्यजेदितिवा ॥

·FANA तस्यैवनानदा भावेयोगर्भशपरिवागर्थमाह नबहिर्यतलिंगेयस्य व्यक्तीर्थःप्रयोजनमात्मानसंधानं यस्मा मनीध्य पिउन्मत्रवहालवच्चकविरधिमूकवदात्मानन्टरगाहटपादर्शयेत् तेयथोन्मवादिनपमन्येरन्तथावर्तेत स्वस्यतिपाठेबा त्यानुसंधानाभावेनेत्यर्थः १० परमहंसयममेवेतिहासेनस्मत्यतिवापीतियावयायसमाप्ति, अजगरहस्यमने श्व एयरोपस्थमटटेसह्यादेतदे रजोभिईसरैः तदेशेर्दहावयर्भिगृहममलतेजोयस्यतस् १२ कमादिभिर्जनाः अव्यक्तलिंगोव्यक्तामनीच्युन्मानबालवत् कविनेकवदात्मानसदृष्ट्यादर्शयेणम् अवाप्युदाहर तीममितिहासपुरातनं प्रसादस्यचसंवादमुनेराजगरस्यच एतंशयानधरोपस्यकावय्योसयमानुनि रज स्खलैस्तदेशेर्निरनामलतेजसम् १२वर्शलोकान्विचरखोकतत्वविविन्मया हतोमात्यै कतिपयैःप्रलादोभग वलियः कर्मणातिभिर्वाचालिंगैर्वाश्रमादिभिः नर्विदतिजनायवैसोसावितिनवेनिच २४ तनत्वाभ्यर्च विधिवत्यादयो शिरसास्टशन विवित्सरिदमपाक्षीन्महाभागवतोस्तुरः १५ विभर्विकार्यपीवानसोधमाभोग वान्यथा वितंचैवोद्यमवतीभोगोविनवतामिह र भोगिनीखल्लदेहोयंपीवाभवतिनान्यथा र नशयानस्य निरुद्यमस्यबलवहार्योयतएवभागाअभागिनोयंतवाविप्रदेहःपीवायतलहदनाक्षमचे एरामा यंनविडः तपादयोःशिरास्टशन नत्वाऽभ्यर्च अप्रातीदित्सुत्ररेणान्वया १४ १५ उयमसहितइव भोगवानिव पीवानं स्यूलंदेहंधारयमितत्र हेवदेतिरतीयेनान्वयः १६ उद्यमविनैवममभोगोस्तीतिचेन वाह ॥ वितंचे नितिनिश्चये हातिप्रसिद्धी तवार्थोनास्तीतिप्रसिद्ध मेवेत्यर्थः यतो देवताहेतोःपीवाक्षर्मयोग्यचेत ·किंचविनार्जनायसमर्थाप्ययजनस्तदर्थसचमकरोति वैतसमर्थोपिकिमितिनकरोखीत्याद कविर्विद्वान् कल्यो दक्षः निपुणहचतरचिवाःप्रिया लोकरंजनाःकथायस्य तथापिलोकस्यकर्मऊर्वतःसतःशेवेतहीक्षिता पिवासर्वपश्यन्नपि पाठांतरेनटितत्कर्मनहेक्षिनौधिवानवास्तावीत्यर्थः १८ तस्यवामेवारततेनयंत्रितो वशीकृतःसन्सअध्यात्मचक्षपातशाभवान्वेदेव आर्याएपज्ञानिनासम्मतो ननुभवान् इदमितियात देवाहरामीहोपरमयोःप्रतिनित्या पदानिस्थानानिफलानीत्यर्थः२० वेदत्यवहेतः यस्यति दि कविकल्पानिपुणचित्रप्रियकयासमः लोकस्यजर्वताकर्मशेधनदीक्षितापिवा ए नारदउवाच समयदैत्यपतिनापरिएछोमहामुनिः समयमानस्लमन्यादतहागरतयंधितः बालउवाच वेदेदमसर श्रेयभवानन्चार्यसंमतः इहोपरमयोगपदान्यध्यामचनमा २० यस्यनाण्यरोदेवोभगवान्तास दाभनयाकेवलयाज्ञानं नोनिधातमकवानथापिमदेप्रीस्तवराजन्यथाक्रत संभाषणीयोहि भवानात्मनावहिमिती २२रायाभववादिन्यायोग्य कामैरपूरया कमालिकार्यमारोईनानायोनिषयों जितः २३ यरझयालोकमिमंप्रापिनाकर्मभिर्धमन स्वर्गायवर्गयो रनिरश्चापुनरस्यच ॥ श्रीराम प्रविष्टःसअज्ञानधुनोति यथावहिंधीतं यथातमित्यौहत्यपरिहारायोक्तं श्लोकःकर्मप्रवर्ततत्वजनिःसन् विशेषऽनियतिवारमयेतितभिःभववाहकारिण्यायथोचित विविधयःमरयितमशायालयाकर्मसप्रवर्तमानोहंतनाना योनियोजित प्रवेशितः २३ तयैवेमलोकमत्घ्यलोकंयझयाशापितः कथंभूतलोकधर्मेणस्वर्गस्यहारमाधनमधर्मेरगतिरश्चाचस्तकरा दियोनिद्वार मित्राभ्याउताभ्योपुनरप्यस्यमनुध्यत्वस्यहारसर्वतोनित्याअपवर्गस्थद्वारमित्यर्थः २४ ॥ श्रीराम ·थी. अनापिमनुष्यत्वेपि अन्यापनन्नयेडःखनिहत्यविपर्यय दृष्टानिजोस्मि २५ प्रश्न्याकदाचित्सवस्यादपिनियानकिंस्तदितिचेन्न जाह मखमस्यजीवस्यवजयमेव तहिनिप्रकाशतेनाद सवैति तनोती तितनः सर्व क्रियानिनोवतएवप्रकाशतइत्यर्थः भी गोश्चमनःसंस्पर्शजानमनोरथमाजजान अशचतानदृष्टास्वश्यामिनियमोस्मीत्यर्थः तार्दिकदाचिकतेतबाह संवि शपारखभोगानूसंतानइत्यर्थः २९ एवंचेत्रर्दिकोषिसंसारनप्राप्नुयातवाह इत्येतदात्मनःस्तवात्मक स्वार्थ स्वस्मिन्ने अशापदंपतीनीचस्खायान्यापनत्रये कर्माणिवतोदृष्टानितोसिमविपर्यय २५ सुखमस्यात्मनोजस बेहोपरतिस्तत: मनःसंस्पर्शजान्दृष्याभोगानस्वश्यामिसंविशन् २०.इत्येतदात्मनःस्वार्थ सेविसरत्यवे पमा विचित्राममनिहतेयोरामाप्नोति स्टनि २०जलतद्भवैज्ञाहित्याज्ञोजलकाम्यया गरामपा धावत्यवान्यवाहकस्वतः २८ देहादिभिर्दैवतरात्मानःसवमीहत दुःखात्ययेवानीशस्यक्रियामा या कताकतास आध्यात्मिकादिभिर्डरवियतस्यकर्हि चित् मर्त्यस्यकोपनरर्थ-काम किया कि३० पश्यामिधनिनोलेजलखानामजितात्मनी भयारलखनिदारणांसर्वतोभिविशकिनी र श्रीराम बसंतपुरुषार्थविस्म्रत्यअसत्यपिढने २१ एतदेवहातेनस्पष्टयतिजलमिति ननवैःरणशेवलादिभिः जलकाम्ययाजले ख्या स्वतः आत्मस्वरूपादन्यापुरुषार्थपश्यन् २र एवस्वस्यनिरुद्यमावेकारणमत्काविपर्ययंष्ट्रलियडकैतहिरणे निदेहादिभिरिनियंचभिः॥ईतःअनीशस्यनिर्देवस्य पुनःपुनःप्रारखाःक्रियामोयाविफलाएवभवंति सक्रियाण सफलत्वेपिनिःफलस्यानुपयोगमाद आध्यात्मिकादिभिरिति मयस्यमरिष्यतःहळेगवेनोयन प्राप्तीन॥ रुविनैव प्राप्नेप्यर्थेडा खेतदेवस्थमित्याहपश्यामीतिर ·भयंप्रपंच्यतिराजन इति स्वस्मानमजएवकचियागभोगविस्मरणादिनानाशः स्यादिनिपाणवतामयेवतांचयनि त्य ३२ अनोत्यनर्थ हेलावावारणेचास्सहान कार्येत्याहशोकेति र नन्वेवमन ननुभवतोपिनकेत चिहिरन्यते न चयथालाभेनतध्यतिवंतकथवैराग्यारिकाप्नोसितवाहमककारेति मकमक्षिकाजगरौययो:शिक्षयानपर्योलो राजतश्चौरनःशजोः स्वजनात्पशुपक्षितः अर्थिभ्यःकालतःस्वस्मानित्यपारगार्थवद्भय ३२ शोकमोहम योधरागलव्यश्रमादयः यन्मूलास्युनएणजयात्मएदीपारार्ययोर्वधः समकारमदासपों लोकेस्मिनोसशनमो वैराग्यपरितोचानायविषयावय ३४विरागःसर्वकामेभ्यःशिक्षितोमेमक बतातूलनामवनिहत्वाप्यन्योहरेत्यति ५ अनीदःपरितरात्मायझोफ्नतादई नोवेश्ये बदहानिमहाहिरिवसत्यवान् र कचिदल्यवचिद्भरि जे–स्वावस्वाइवा क्वचिद्भरिसरोगपर्ने गुणहीनमुतवचित ३० अक्षयोपहतकापिकदाचिन्मानवर्जित मंजेवायकस्मिंश्चिद्दिवान यहनया र तौमडललमजिनचीरवल्कलमेववा वसन्यदपिसादिष्ट कधीर उरक चिझ्यधरोपस्येन्टलपराम्पमस्तुवचित्यासादपर्यकेकप्रिपौवापरेक्ष्या ४० कृचिस्नातावलिनी गावासा सम्व्यलकता रथभाश्वेश्चरेक्वापिदिग्वासाग्रहवाहिभो ४१ श्रीराम चनया ३४ मकरादिक्षितमाहविरागइति चिनपतिहत्वाप्यन्योविनहरेदित्येवं ५ अजगराक्षितितमाद अनीह इतिसत्यवान धैर्यवान् ३६ चीनत्वेहवनयटल्याप्राप्तापरिताप्रपंचयतिक्वचिदल्यमितिभिः३० चीरंजीर्ण वस्वरवंडेवसेपरिदधेदिष्ठभुकधारख भोगी ३॥ प्रासादमध्यपर्यकेतवापिकशियौ ४० चरेविचरामिक्वचिद्दवहिगीबरो विच रामि ·नौती श्री नचमानापमानकर्टपममवैषम्यमित्याह नाईनिंदामिमहात्मनिविष्णो ४२ एवंचतत्वेनस्थितापायमाहविकल्पमिनिहा भ्या चित्रभिग्राहकमनोरती अर्थपोधिमायस्मिन् वैकारिकअहंकारेअनुअनंतमहतलहारणेत्यर्थः ४३ सत्यमेवपश्यती तितथा ४४ मंदच्यालोकशावाभ्याव्यपेतंनतनवदृष्टप्रायतोभवानूभगवायरः४५ ॥ इनिधीभावार्थदीपिकायांसप्तमेवयोद शोध्यायः १३॥ चतर्दशेरहस्यस्यपरमोधर्मईयते देशकालादिभेदनपुनःश्रेयाविशेषलत एग्रहस्थमुलंध्यमातप्रति नाहनिदेनचस्तौमिस्वभावविधमंजनम् एतेषांशेयवाशाउतकाम्यमहात्मनि ४२ विकल्पयाच्चि मनस्यर्थविधमे मनोवैकारिकऊत्वाने मायायोजदोत्यस ४३ आत्मानुभूतीतामायांनजयात्सत्यहकमानः ततो. निरीदोविरमेस्वानुभूत्यात्मनिस्थितः ४४ स्वात्मतमयेन्यतेसयतमपिवर्णितम् व्यपेतलोकशास्वाभ्याभवानहि भगवधियः ४५ नारद उवाच धर्मपरमहंस्यवैमने श्रुत्वामरेश्वर पूजयित्वातनापीतामध्यप्रययौट। इतिश्रीभागवतमहापुरासनमस्कंधेत्रयोदशोध्यायः युधिष्ठिरउवाच यक्षस्थएतीपदवी विधिना येनचीजसा यातिदेवघेत्राहिमाइशोरहसूब्धीः१ नारसवाच । साधुटष्टमहाभागलोकानामतरह तातत्वेनतदहंवत्येनैकर्ययेनकर्मिणी २ ग्रहेष्ववस्थितोरातक्रिया ऊर्वनग्रहोचिताः वासुदेवार्यरणेसातो. उयासीतमदासनीन ३ शवभगवतोभीतगमवतारक्याम्टतं अयानोयथाकालमुपशातजनासनतास गाइनकै संगंवात्मजायात्मजादिस विमुच्यनमच्यमाने स्वयं स्वधवस्थितः । तरंगत्वेनप्रथमवनस्थयनियर्मेषु अभिहितेवताहरहस्यस्यमोतानस्यादितिशंकित चिताएकनिरहस्थइति । तस्य मोक्षम मानाह रहेखित्यादियावदध्यायसमाप्ति साक्षादातदेवापरणयथाभवत्येवंजर्ववपासीन ३ स्वयमेवसच्च मानवियुज्यमानेषुयथास्थितःशुमान् स्वाहटेषुपुत्रादिषुसंगविचतितहत् ॥४ श्रीराम राम ॥ ५७ ·नन्वेवभूतस्पर्जनभिनयमानस्यजनोग्दोचिता किया स्वातवाह यावदमिति अंतरनासक्त बदिस्वासतइवलोकन नमध्ये नतीमानध्यन्यसेत् पुरुषकारमाविष्यातइत्यर्थः ५ आग्रहतिकापिनर्यादित्यादनातयइति ६ नन्वेसर्वानुमोदनेवि तयप्रसंगात ऊतोजीवनजतावाकर्मकरणतवाददिवहिरड्यादिभिजीतधान्यादि भौमनिधानादिशातरिक्षमकस्मादेवा. एवंस्वतएवअच्युतनिर्मितदैवलयत एतततिकर्मादि देवाद्भरिलाभेजातेपितवाभिमानोनवार्यदत्याह यावदि निधियतर्येत ८ अतएवयकमविस्वग्रदक्षेवाप्रविश्य जानननिवारयेदित्याह गतिमऊमर्कटः सरीपासर्पः यावदर्थमुपासीनोदेगेहेचपंडितः विरक्तोरतवरलोकेनरनान्यसेत् ५ ज्ञानयापितरौपवाभानरस हदोपरे यदतियदिदंतिचामोदेवनिर्ममा दिवभौमचीतरिचित्रमनुतनिर्मित तत्सर्वमुपसें। जानपतत्कयोस्तोवधा यावद्धियेतजठरतावास्यावहिदेहिनी अधिकयोभिमन्येतसनादंडमहति ८॥ मृगोष्ट्रावरमकाजुसरीस्टपखगमक्षिकाः आत्मनः पुत्रवत्यश्य नैरवामंतर कियत एविव गैनातिलभजेतहमध्यपि यथादेशयथाकालंयाव?वोपयादितं ९ आश्वाचावसायिभ्य: कामान सैविभजेयथा अप्येकामात्मनोदारांन्टरगोस्वावग्रहीयतः । श्रीराम मतिकाशप एवोस्टगादीनाई अतिकोणापायनभने। किंतयावदेवप्रापिततावदेवभजेत् १० श्वानश्चा चाश्चयतिताः अंतवसाथिनचंडालादयः नानभिव्याप्ययथायथाई कामान् संविभजेत् स्वभोगाविभन्यदद्यात् । यद्यप्येकैवात्मनोदाराःभार्यातस्यामतिथिवश्षणनियुक्तायो स्वस्यशश्रूषाहीयेत यस्यांचनगोस्वत्वयाममै वेयमित्याग्रह तामेकामपिस विभने तू अतिथ्यादिषुश्वश्शूघलेनियंजीतेत्यर्थः नत्वन्यथामंतव्य यथासविभनेदित्यक्तीत्वात् १ ॥ श्रीरामायनमः ·श्री. एवंचनेनेश्वरोवशीलतास्यादित्यादयदर्थयत्रिमित्र अन्यैरजितोपीथरतेनजितएव र कयमेवेतस्यास्वत्वाभिमानो हावंशयः तत्वविचारेणत्याह क्रिमिविस्मस्मनिटापर्यवसानमंतोयस्य तदीयादेहारतिर्यस्यांसास्वमहिम्रानभो पिलादयनीतितथा १३ किंचसिदैवलःयज्ञावशिष्टाःपंचयज्ञशेवरेत्रादिभिमदतीनिष्टताना १४ एतद्धि हावनाह देवादीन्यंचयनदेवता आत्मानच एवंएथवरुषमंतर्यामिलमेवयजेत् १५६ ननरतिनियो 4 जल्यायदर्थस्वप्राणानुहन्याहापितरंगुरु तस्यास्ववक्षियोजह्याद्यतेनत्यतितोजितः १२ किमिविन स्मनिष्टोन केवळकलेवर क्वतदीयरतिभायीकायमात्मानमादिः३सिर्यज्ञावािथै कल्पये हतिमात्मनः शेषेस्ववन्यजन्प्राजापदवीमहतामियात १४ देवामीनभूतानिपिन नात्मानमव्यय । स्वरयागतविनयजेतपुरुषष्टयक १५ यात्मनोधिकारायाः सर्वाःस्पर्यजसंपदः वैतानिकनधि धिनाअनिदोवादिनायजेत ६ नानिमरवतोयवेभगवानूसवेयनसकइज्यतहविधारानन्यथा विषमवेऊन तस्माद्वारलणदेवेवमादिषुयथाईत तैस्तै कामैर्यजस्वनंतेवतंबालरणनन । यार्थकार्यइत्याह नहीति विषमवेजतरत्रादिभिर्यथाइज्येतज्येतनतथानिसावताहविधाइज्येत ए ब्रान रणेदेवेषुपचयज्ञदेवतासमयादिषु अन्यधपिनरेषुपश्वादिषचक्षेवनंतीमिरणे ब्रास्लमानखमयादि यजनेबालगयजनानंतरं अन्येयजस्व पाठांतरेब्रास्लान यस्यतं श्रीराम ५८ ·पोष्टपदेभाइपदे १४२० लपलेप्रक्षयरतीयायामित्यर्थः हेमंतेशिशिरेचमार्गशीघोदिमासचतयेपिया:तिस्त्रोष्टकाः तास रामचंदापोलमासीराकान्यूनचंदासैवानुमतिः तयामासणितन्मासनामप्रतिनिमितानिनक्षत्रा णियुतानियदासतदानाधिकाया पध्यायकापौर्णमासीपौधीमासेतयत्रसानामासपौधोमधायाश्चैवमेकादशापर ऊर्यादापरपक्षीयमासिौष्टपदेखिनः श्राद्ध पित्रार्ययाविनंतनांचविसवान र अयनेविश्वेयो यतीपातेदिनये चंदादिन्यापुरागेचहादशीथवणेषुच २०ारतीयायांसक्लपक्षनवम्यामयकार्ति के चन्दस्टषप्यष्टकासहेमंतेशिशिरेतथा समावेचसितसतम्यामधाराकासमागमे राकयाचा समत्यावामासतीगिकतान्यपि २२ द्वादश्याम राधास्याववरणतिवनमा निस्स्पेकादशीवा खजन्मर्तयोगयोगयुक २३ तरतेश्रेयसकालागीयोविवर्धनाःअर्यात्सवात्मनेतेषुयोमोचत दायुषः २४ एअस्वानजपोहोमोवतंदेवद्विजार्चनं पित्रदेवभूतेभ्योयतंतदनश्वरं २५ इति २२ अनुराधाश्रवराउतराफालानीउतरावाढाउतराभाद्रपदाखादश्यायदास्यातू यास्तत्ररास्तएकादशीवा यदास्यात् नदाचजन्मर्तोगयोगयुक जन्मनक्षत्रस्यप्रवणस्यवायोगेनयुक्तदिनयदा रोगग्रहगीसंबंध बाऊल्यार्थ २३ नकेवल श्रावस्यैवैतेकालाः किंतधर्ममावस्यत्याहतपतइतिहाभ्या नदैवायुव: अमाचंसाफल्यमित्यर्थः २४॥

·42 संस्कारकालरति जायायाः सवनादि अपत्यस्यजातकर्मादिः आत्मनोयजदीक्षादितस्यसंस्थादहनादिम्टता हश्चसायमरिकंयदा अन्यस्मिनपिनमुक्ष्यार्थकर्मणिश्रेयःऊोदित्यनगायत्रयस्मिन्झर्वमेतच्चराचरमस्ति नस्यभगवतोबिबरसत्यायवलभतेसवैपुल्पतमादेशः २० अर्हतमैराथि तानि २८ २६ जीतायारामस्थवा संस्कारकालाजायायात्रपन्यस्यात्मनस्तया पतसंस्थामताहचकर्मण्य सुट्येप २६ अथदेश नप्रवक्ष्यामिधर्मादिशेयआवहान सवैपुण्यतमोदेशासत्यायवलभ्यते " बिबभगवतोयश्सर्वमे नचराचरं । यबहब्रास्त्रलकलनपोविद्यादयान्वितं यत्रयहरेर सदेश श्रेयसापदम् २० ॥ यवगंगादयानयापुराषचविक्रताः सर्गसिपकरादरीनिवाएपहिनितान्त जरुक्षेत्रंगय शिरःप्रयाग लहाश्रमः नैमिफालागसेतुःप्रभासोराजशस्यली ३० वाराणसीमधुपुरीपंपादि सरलथा नारायणाश्रमानंदासीतारामाश्रमादयः सर्वऊला चलाराजन महेंद्रमलयादयः एतेषल्पतमादेशाहरेरचत्रिताश्चये र एतानदेशानियवेतशेयस्कामोश धर्मात्रहितः पुंसीसहस्वाधिकलात्ययावनिरुतवैकविभि:पाचविनमहरिरेवैकवीशयन्मयवैचराचरं ४॥ देव_सवैसत्सतबलात्मजादिषु राजन्यदक्षप्रजायोमतः पावतयासुतः ३५ श्रीराम श्रमादिर्यवाहयोष्ठियक्रग्रहरवियोगकालाभिप्रायेण र अश्रिताश्चस्थिरप्रतिमाश्रिताः सर्ववसालिग्रामशि लाधर्चनदेशउतइत्यपोनरुवयम् अत्रएपदेशेषुई हिताकतासहस्वराणामधिकस्यफलस्योदयायस्यात्सतथा ३५ सरिरेवपात्रनितीनंतदाहहरिवति देवेकशिचतुचतयोयोगादिसिदेशबलात्मजादिक्षसनकादिष्वपिसत्त तवावदीयेराजस्त्येययस्मादच्नएचपावतंयासमतः॥१५॥ पक्ष ·समतावेहेतमाह जीवराशिभियानोवस्तारकोशएवयोधिपःसर्वजीवानामात्मनातरी ३१ एतदेवपुरुषनामनिरुत्यादब्य तिप्रालीति निर्यगादिरूपाणिपुराणिशरीराणितेचंतयोमितपेप्रत्यगशेनचयताशते अतसुरुवातिप्रसिह ए नार तम्यननिर्यगादिभ्यःपुरुषयस्मादाधिक्यनवर्ततेतस्मासुरूवाया तापियावानात्माज्ञानांशम्यवाईयते तपादियोगेन य जयप्रतीयतेतवातथासोपात्रमित्यर्थः तथाचश्रुतिः पुरुषत्वेवा विस्तारामात्मति तर्हिषतिमादौमजाकिमि जीवराशिभिराकीर्णांडकोशानिपोमहान् तन्मूलावादमतेज्यासर्वजीवात्मतपणे ३६ पुराएपनेनस्हः ष्टानिन्टतिर्यग्रषिदेवताः शेतजीवेनरपेरणपुरेषुपुरुषोयसो तेषुभगवान राजन्तारतम्येनव तते तस्मात्याचं हिज्रुवोयावानात्मायथ्यते २८ हटवातेयामियान्यामवज्ञानात्मतान्यतादि पहरेरचीक्रियायैकविभिहता ततो याहरिकेचिसंग्रहायसपर्यया उपासतेउपास्तापिनार्थ दापुरुषडियो ४० पुरुषेपिरजेंद्रसपात्रंबास्तविडा तपमा विद्ययाउयाधतेवेदहरेस्त- ४१ नवस्यबास्मरणराजन इलस्यजगदात्मनः पुनंतःपादरजसात्रिलोकीदैवतमहत् ४२ ॥ इतिश्रीभा गवतेमहापुराणेसप्तमस्कंधेचा शोध्यायः ४ श्रीराम तिजर्वतितवाददृष्ट्लेतिहाभ्यां मियोवज्ञानमवमानस्तस्मिन्नात्मानुडिर्यवांतीभावंडष्टाक्रियायैपजायर्थ हरिमुपासते ॥ उपासिताप्य रुषहेषिणामर्थदानभवति पुरुषेपदेशित्वार्चितासतीसापिमंदाधिकारिणांउरुषार्थप्रदाभवत्येवे त्यर्थः ४० पुरुषेधेवनात्यातपत्रादिभिश्चजनशिवानरमादसवेधपीलियोधनेतसपा विडः ४१ एतदेवकैखत्यन्या येनड्यति नन्वस्येति ४२ इतिश्रीभावार्थदीपिकायोचतर्दशोध्यायः ॥१४ श्रीराम राम श्रीराम ·श्री. तापंचदशेसर्ववर्णप्रमनिबंधनं सारतःसयदेणधावण्यतमोक्षलक्षण सर्वेषामपिमोक्षयर्माणसासंग्रहार्थमध्यायारंभः तथागतान विशेषानात कर्मनिष्टाइति स्वाध्यायादिषपरिनिहिताइति शेषः कव्यानिपिनहिश्यदेयानिदेवेचहा व्यान्यपितस्मैदेयानि यथाईतहतिसर्वत्रज्ञानादितारतम्येन व ननु विस्तर ऊतःपात्रायेननिविष्यतेवाह स्वजनानाम नारदउवाच कर्मनिष्टाहिजा केचित्रपोनिधान पापरे स्वाध्यायन्येप्रवचनेयेकेचित जानयोगयोः १ जान निष्टायदेयानिकव्यान्यानत्यमिता देवेचतदमावस्यादितरेभ्योयथार्दनः २ दौदेवेपिटकायेंजीन केक मुभयनवा भोजयेससमडोपियाजियानविस्तरं । देशकालोचित श्रद्धाइवापाजाहणानिच सम्यग्भ वैतिनैतानिविस्तरास्वजनार्यरणात ४ देशकालेचसंपानेमन्यहरिदैवतं श्रयाविधिवत्यावेन्यकामधुग व्ययम् ५ देवर्षिपिन्टभूनेभ्ययात्मनेस्वजनायच असंविभजन्यश्यासर्वतसुरुवात्मकम् ६ नदद्यादामिश्रा नचायाधर्मतत्त्ववित् खन्यत्रै स्यात्पराप्रीतिस्तथानपशुहिंसया नेताहःपरोधर्मातरम धर्ममिकताम् न्यासोदंडस्यभूतेषुमनोवाक्कायजस्ययः ८ श्रीरामचंद्रगुरवेनमः श्रीराम । परणात् जामाताचेत्रिमच्यतेतत्विवादय कर्यवाइन्येवप्राप्तादिनरादित्यर्थः ४ भारण्यं ब्रीह्यादि हरिदैवतं हरयेनिवेदितंसात् ५ पुरुषात्यक ईश्वरवयं स्यन्यासः हिंसायाः त्यागोयः एताहशान्यानास्ति ८ श्रीराम रामग ·सयमोध्यानै कायम एवयोग मए वाप्रितमिन अतएवानमायिकारिणबायानिकर्माणित्यजतीत्याइएकइति अनीहानिकामाः ज्ञानदीपिते शात्मस्फतिमति आत्मसया मनेन्नतिमनोनियम्यतदैतरायनयात्यतीत्यर्थः तडसर्वजस्तै प्रत्यक्सफतिरसंस्कृतिः तत्वनिष्टाविद्यातकं सं लत्यसैत्यजेत्कर्मत्यजविवहतोन्यथेति मामाएमाधुवंदन्यादितिऊतायकरुपताकुतः अस्तप्रारगतपेका तकि अनजः आत्मतत्वानभिज्ञः तयाचऋतिः नविदाथयइमायनानाययुध्याकमतरंबभूव नीहारेलपाताजल्य्यावास एकेकर्ममयान्यज्ञान्जानिनोयज्ञविनमा: आत्मसयमनेनीदानतिज्ञानदीपिते । व्ययज्ञैर्यध्यमाणंह ट्राभूतानिबिभ्यति एषमाकरुणेहन्यादतजोयसरश्मावतस्मादैवोपपत्रेनमुन्यन्नेनापिधर्मवित् में होहरहार्यानित्यनैमितिका किया: ए विधर्मःपरयर्मचाभोसउपमानला अधर्मशाखा पंचे माधर्मशोधर्मवत्यजेत् धर्मबायोविधर्म स्यात्परधर्मान्यचोदित उयधर्मस्तुपाचाडोदंभोवाशनि झला १३ यस्विळ्याहताभिराभासोट्याश्रमात्रयक स्वभावविहितोयमः कस्यनेष्टःप्रीतये ४॥ उपउक्य शासश्चरंतीति । प्रस्ततमउवायतितस्मादिति १ अधर्मवत्साक्षातविक्षवत् ५ क्रममनाइत्यूपंचापिया चटेयमबायाधर्मवध्यापियस्मिन् क्रियमारणेस्वधर्मबाधा वन्यस्यचोदितोन्यस्थपरधर्म: उपमैतिव्याचष्टेपचमस्त्विति श हस्यभितभेद अन्यथाव्याख्यानयस्मिन् यथादशवराभोजयेदिनसक्नेदाभ्योवरानिति शदिनिपाठेधर्मशरूमा विभतीतियथा यथागोट्यादिमुक्तेमरिध्ये त्यागोदीने १३ स्वधमनिटानानंतरधर्मभूयस्वार्थमपिपरधर्मोनाः नछयः अनुपयोगादित्या स्वभावविहितइति १४ श्रीराम ·Epied किंच अयनोधर्मार्थनेनेतनापेक्षतयनार्थनव्याधियेतेतिया देवोपपन्नेनैवस्वधर्मसिद्धरुतत्वात यागर्थमपिनेदेतेत्येतत्पर्य चयति अनीदेतिमा पनि १४ १५ उपानहीपादयोर्यस्यउपानत्यात तस्य रहपालासातहदाचरति आधा चारवाचतनाकामयात याति अबोदकातिरिक्तकामांतराभावात् बोधस्यचीतयाति एतस्यक्रोधस्ययत्फलंहिंसातस्योदया त्रियो दिशोजित्वापि वोडकापिलोभस्यनैवतियातीत्यर्थः २० २१ इदानीकामादिजयोपायानाह,असंकल्यादितिचत्तमः। धर्मार्थमपिनेहेतयात्रार्थवायनोयनं अनीहानीहमानस्यमहादेरिवत्रिदा ५ संतवस्यनिरीहस्यस्वा त्मारामस्ययाखं कुतस्तकामलाभनयावतार्थत्यादिशः१६ सदासतहमनसःसा:शिवमयादिशः शर्कराकरकादिभ्यायथोपानापदःशिवं एसबकेनवारजन्नवतेनापिवारिरण औपस्थ्य कार्य एण्याहहयालायतेजना१८ असंतप्स्यविषस्यतेनोविद्यातपोयशः सवतीदियलौल्येनज्ञानंचैवावकीर्य तेरस कामस्या चाहत्याकोयस्यैतत्फलोदयात जनोयातिनलोभस्यजिवाभावादिशोभुवः २० पंडिता बहवोराजनबजजाःसंशयहिदः सदसस्यतयोप्येके असतामात्यतत्ययः र असकल्यान्जयकामक्रोध कामविवनात अर्थानतयालोभभयंताचावमर्शनात २२ सान्वीक्षिक्याशोकमोददिभमहापासया योगी तरायान्मीनेनहिंसाकामायनीदया २३ राम जयेदितियथापेक्षमन्वेति वर्थेनदर्शनेन तत्वावमर्शनात अढतानुसंधानेन २२ अान्वीक्षिक्यानात्मानात्मविवे के न महतांसाचिकानासेवयां योगस्यांत रायान् लोकवानीदीन २२ राम

·येभ्याभूतेभ्योभयंजायेतोवेवलपयाहिताचरोन दैवंदेवोपसर्गनिमिधामनःपीरादि तडतयाज्ञवल्क्वन विमनाविकला
भासेसीदन्यनिमित्तइति प्रात्मजदेखयोगवीर्येणप्रारणायमादिबलेनसत्वनिघेवयासाचिकादारादिना २४ २५ नतु।
कथसरोभनयासर्वस्यतया स्यातस्यापिमनुष्यत्वेननदवस्थत्वात् तबाहयस्थतिमासही मनुष्यइनिडबुद्धिःतस्या
शास्वअवगऊंजरस्त्रानवद्यर्थ २६ ननुगुरोरपिपुवादया तेनरमेवमन्यते अनाह एवम् साक्षाद्भगवानवलोकस्य
रुपयाभूतजंडाखंदैवजह्यान्समाधिना आत्मजयोगवीर्येलनिद्रीसत्यनिघेवया २४ रजस्लमञ्चसत्वेनस
वंचोपशमेनच एतत्सर्वगुरौभक्त्यापुरुषोयजसाजयेत् २५ यस्यसाझाङ्गवतिज्ञानदीपप्रदेगुरौ मास.
हीःश्रुतंतस्यसऊंजरीचवत २६ एपवैभगवानसाक्षाप्रधानपुरुषेश्वरः योगेश्वरैर्विटग्यानिलका
वैमन्यतेनर २० बर्गसंयमैकाताः सीनियमचोदनाः तदंतायदिनोयोगानावहेयुःश्रमावहाः
२८
नरोसावितिबुद्धिीतिरित्यर्थः यहाजहितासुजादेर्मनुष्यबुद्याप्रतीयमानोपियर्भगवानभवेत यथैवश्रीकलइत्यः
यी १० एवंसर्वेरुपाय कामादिवेगजित्लानियोंदियोझवाध्यानपरोभवेत् अन्यथात प्रनिसर्वशास्त्र वैफल्यस्यादित्याद मद्देनै
निसर्वाअपिनियमचोदनारयाप्ततादिविषयः महिंदियवर्गस्ययःसंयमातस्मिन्नेवेकस्मिन्नतोयासानदेवपराइत्यर्थः॥
नचतावतापिचरितार्थास्न्यातनाःसत्यापिय दियोगान्धारणध्यानसमाधीन नोग्रावडेयानसाधयेयुःतर्दिकेवलश्रमाव
हाएवेत्यर्थः॥२८॥

·तत्राग श्री. एतदेवदृष्टीनेनाद यथावा दया लव्यादयःनकलानिचयोगस्यार्थमोक्षनसाययति प्रत्युतानायसंसारायैव अस तोबहिर्मवस्येष्टापूर्ताद्यपितया स एवंयोगयुंजतोपियस्यीबादिसंगेनचित्रविक्षिप्यतेतस्यहत्यमाह यश्चित्तस्य विजयेयाउकतासभित्तास्यात संन्यसेतातथाचस्थति दहाहतस्यगाईस्थ्यध्यानभंगादिकार लक्षयित्वारही १२ टुंसंन्यसेदविचारयत्रिति भिक्षयाप्राप्तं मिनमशनयस्य २ नसममंगयस्यसवयथाभवत्येवमासीत मिति यथावानोदयोसायोगस्यार्थनबिभ्रति अनायभवेयुलेशनमिष्टतथासतः २६ यश्चित्रविजयेयतःस्या विसंगोपरिग्रहः एकोविवितशरणभिभिक्षामिनाशनः देशेषुचौसमेराजन्संस्थाय्यासनमात्मनः ॥ स्थिरसमसावंतस्मिन्त्रासीतर्चगउँमिति १ प्राणापानौसनिरुध्यान्सर जंभकरेचकैः यावन्मनात्यजेकामान् स्वनासायनिरीत २ यतोयतोनिःसरतिमनाकामहतंभ्रमात् ततस्ततउपाहत्यसदिसंध्याजनैः- या ३३ एवमभ्यसनाचिनकालेनाल्यीयसायते अनिर्शतस्यनिवारण यात्यनिधनवद्भिवत ३४ कोमादिभि ताविप्रशांताखिलनियत चिजनसावनेवोनिष्टतकर्हि चित र याप्रव्रज्यग्रहार्वत्रित वपनासनः यरिसेवेतताभित सवैवोनाश्यपत्रः ६ ॥ उच्चारयत्रिनिशेषः ३१ ३३ एवमविशमभ्यसतस्तस्थयतेश्चिने निवारण शानियाति ३४ नचाननिक्षिप्पतेइत्याह कामादिभिरत भित यनितंतनोनिष्टेत यताप्रशीता अखिलानयोयस्य कताबलनवेनस्ट ३५ यस्तुवन्याहत्त्वापिभोगमभिलिभः स्थान निरनियति क्यारणधीदी नीवर्गः आसमंताडप्यतेयस्मिंस्तस्माताहात तानूधमादीन् वाताशीकाईतभोजीनि लेनश्वसः ३६

·नचेदमचटिनंटष्टत्वादित्याह येसर्वस्वदेव अनात्मादितपास्मत:विचिंतितः तएवषनरेनमात्मतिमत्वालाधयतिस्तावयंति
छ यतिमुपलक्षणीकायश्चन्यानपिस्वयमत्यागिनोनिंदतिग्रस्थस्थतिद्वाभ्यो र सनन्वात्मतत्वज्ञस्यभिचोरिद्वियलोल्येपिको
दोषस्ताहात्मानपरवचनजानीयात् ज्ञानेनकतानिरस्नानाशयावासनायस्यतस्यतानिनोलोल्यमेवनभवति इत्यर्थः त
थाचऋतिः वात्मानंचेद्विजानीयादयमस्मीनिशरुषः किमिकन्कस्यकामायशरीरमन्सचरेत् इति ४० प्रतस्याबलोल्येननरकपाता
पत्ररप्रमोनसदातालज्ञानयमितव्यमितीममर्थनात्मानरथिनं विद्धिशरीररथमेवचेत्यादिन्युक्तरथरूपकडारेगाह ।
यैःस्वदेवासरतोनात्मामा विश्वमिभस्मसात् नमेनमात्मसालित्वालाधयतित्यसत्रमाः २ ग्रहस्थस्यकिया.
त्यागवतत्यागोवंटोपि तपस्विनोग्रामसेवाभितोरिदियलोल्यता २८ आश्रमापसदायतेखल्वाश्रमविरंबकाः
देवमायाविमूढोस्तानशेतानुकैपया आत्मानविजानीयात्परंज्ञानकनाशयः किमिशनकस्यवाहतो पक्षणाति
लैपटाऊशरीरथमिद्रियाणियानीशमनईदियेश वानिमा बाधिवणांचस्तसावाईफरमीशस्ट
एम ४५ तदशप्राणमयर्मयोचभिमानैरथिनेचजीव धनुर्हितस्यपणवेपठेनिशरंजीवपरमेव लक्ष्ये ४२
आइरितिषद्भिः दियेशमनोभीभूत्ररश्मीना मावाशबादीनवमोनिगंतव्यदेशाना: सचिनेष्टहानदेहव्यापि
बैंकरबंधनचित्रविनायनिबद्धमिवशरीरभवति॥ ईशस्टटमितिबंधनकर्तात्वीशएवेत्यर्थः ४४ प्राणदयःपंच.
नागार्मश्चककरोदेवरतोधनंजयश्चेत्येवंदशवियंप्राणमक्षमाभिमान साह कारंजीवरथिने ॥
शुद्धजीवंशरपरब्रललक्ष्य यथाथत्वाशरोलक्ष्य निपात्यते तथापरावेनजीवोब्रालणिनिपात्य
तइत्ययः॥४२॥

·रागादयोजेतव्याः शवयः नवरजोभिनिवेशवचिदानसमाधेः सत्वपकतयोपिपरोपकारादिप्रस्त्रयः शत्रवः ४४ कायज्ञ रथमात्मवश उपकल्यः इंद्रियादिपरिकरोयस्मिन्नथाभूतयावद्धतावदेवरिटानारामांचरणसेवयानिशितंज्ञानरख झंविधान अयताप्रयासनिरस्तशः उपतः स्वानदेनमाभूत्वाइरयादिकम्पेक्षतेत्यर्थः ४५ अच्युतायाभावेबाथ. कमाहनोचेदिति असंतोबहिर्सखायेदियवाजिनः स्तचनेत्यर्थपत्रिमार्गनीत्वाविषयारव्येषदस्युनिक्षिपंति रागोहेषश्चलोभवशोकमाहौभयंमदः मानोतमानास्त्याचमायाहिंसाचमासः ४२ रजःप्रमादाक्षनिदाशश्वस्वे वमादयः रजस्लमाकतया सत्वप्रकृतयाक्वचित ४४ याव-कायरथमात्मवशयकल्बधनगरिष्टचरण चेनयानिशत ज्ञानासिमच्युतबलोदयदलशास्वाराज्यतएउपगतदविजयात ४५ नोचेअमतमसदि द्रियवाजिस्तानीत्वोत्यर्थविषयदस्मुहिक्षिपति तेस्यवासहयस्ततममतमधिसंसाररूपउम्रत्युभयेक्षि पंति ४६ प्रचनिचदिविधकर्मवैदिकम् आवतपटनेननिरनातेपृतम् ४० हिंवद्रव्यमय काम्य अग्निहोत्राद्यप्रातिदम् दर्शश्चवर्णमासश्चचातुर्मास्ययासतः ४८ एतदिष्टंपवाव्यतिपऊतमेव च मिरालयारामकृपाजीव्यादिलक्षण त्यैःस्रतेनचर्तमानंतोषेतमसाव्याने उरुम्टत्युभययस्मिन् ४६ नतवेदविहितेष्टासादिकारिणः सः कथमेवमनर्थ प्राप्तिस्यादित्याशक्य वेदोतकर्मा हैविध्यदर्शयरफलभेदमाह प्रतिदशभिः हिंसंश्यनादिकर्म शातिदंशत्यास नियतं आदिशार्थविवरदर्शश्चेति पापचयागःसतः सोमयागः ४० ऊतवैश्वदेवप्रतिबलिदरण तत्सर्वमि एमच्यते एतदेवयरिकाम्य अशान्दिचतर्हिपतरव्यमपीन्यर्थः प्राजीव्यप्रवादि श्रीराम श्रीरामा ·. प्रवनकर्मरण आरोदावरोद्धाभ्यामारतिप्रकारमा व्यस्यचारोडाशादेःमरक्ष्मोविपाका परिएणमोदेहातरारंभका येनसप रिधतोगति यएवऋतावशनोक्तइतितपंचम्यामाऊतावापःपुरुषवचसोभवतीति यानतरेदव्यशनते जोमात्रशतानीद्रियाणि उषाविपाकशनदयायप्रद्योतः तयाचऋतिः सइमारतजोमात्रा:समभ्याददानोह दयमेवान्वेवकामतीति तथा तस्य है तस्यदयस्यायप्रद्योततेनैवात्मानिझामतीति धूमादिशटेलनदभिमा निन्योदेवता नापतयालापक्ष सोमसोमलोकः तत्रभुक्तभोगस्यावरोहणप्रकारमाहदर्शइत्यादि दर्श द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्चममोराविरपक्षयः अयनंदक्षिणेसोमादर्शोपथिवीरुधः अनरेतइतिक्ष्मेश पित्यानंपुनर्भवारमाएकैकश्येनावर्वभूलाभावहनायते निकादिश्मशानात संस्कारैः स्कृतोद्विजः ५१ ईदिये क्रियायज्ञानज्ञानदीपेजहति १२ श्रीराम रामा इनिविपरीतलक्षणयाविशिष्ट भोगतयशोकाग्निनादेहलयेनादर्शनमुच्यते एनड़तभवति भूतस्तक्ष्मयुक्तोमाद्यानिवा क्षिकदेवताभिः सोमलोकंत्रापितः नदोगावसानेविलीनदेहोछिद्वारेमधिवीरुधादिसाम्यापत्रिक्रमेणतायते एवं नवलपित्यानंप्रत्रकर्ममार्गतिमेशभूपने ७ पुनर्भवमेवाह एकैकश्चनप्रत्येकक्रमणभूवातत्रत्मानिध्यप्राप्य इमोजायते नवाधिकारिलमा निकादीति अन्यस्त्विष्टादिकार्यप्वजन्मनलमतरत्यर्थः ५६ निरकर्मनिष्टस्योपासनादि शेषसपदिशदिमागेलाललोकतान्तिमाद इंदियेधियादिना यहाद्रव्ययषहिंसायानारत्वादितिमायनिकमैव दर्शयत्राह जाननदीप्यते इतितयातेपदिय व्यापारागामिष्टातादीनामिद्रियतावन्मावतीभावयतीत्यर्थः एवस त्ररत्रापि ५२॥

·245 ऊौदर्शनादिसंकल्पतयेमनसिवकारिकविकारयुक्तमनोवाचिविध्यादिलक्षणयावाचाहिमनाकरीत्वादिविकारभजति वयो नाममात्रायेसमुदायेतहिशेववाहाचावरे कारादिस्वरवयात्मके कारबिंदोतंचनादेपास्तवात्मनिमहतिब्रललि ५३ अग्निरितितनदभिमानिन्यादेवनाः ताःप्रामोतीनिर्ववत दिवानाप्राह तस्यैवांशः सकाशुक्लपक्षस्यातः यहाशाहोरकेति चतरमतं उत्तरमयनंस्वराबला एवैबललाकंगतस्यभोगावसानेमानप्रकारमाद विश्वरति विश्वास्याला पाधि स्थलसमे विलाप्यस्रक्ष्मोपाधिस्लैजसोभवति सदमंचकारणक्लिाय्यकारणोपाधिःप्राज्ञोभवति कारणचसर्वसाति रंद्रियाणिमनस्सीवाचिवकारिकमनः वाचवर्णसमानायेत मोंकारेस्वरेन्यसेत् उँकारविंदौनादेनेनंतपाणेमह त्यस पर अमियोंदिवाशनःशल्लोरकोतरस्वराड् विश्वातैजसम्प्राजस्वयात्मासमन्वयात् ५४ देवयानमिदंशाजवाभूत्वानुशर्वशः आत्मयान्युपीतात्मास्यात्मस्थाननिवर्तते ५५ यएनेपिटदेवानाम यनेवेदनिर्मिते शाखेचतपावेदजनास्यापिनसस्यति ५६ आदावतेजनानीसद्धहिरंतापरावर ता नज्ञेयवचौवाच्चतमोज्योतिस्वयंस्वयम् ७ त्वेनान्वयान्सातिवन्येविलाप्यालयोभवति तेवाचव्यभिचारिणांसाक्ष्यालये आत्माभवतिमुच्यतेरत्यर्थः ५४ यथे तरोत्याभूत्वानिवर्तनथाननिवर्ततरत्यर्थः ५५ वेदेननिर्मिततेममभिसंभवतीत्यादिना तेत्रर्चिरनिभर्वतीत्यादिना चनिश्चयेन विवियना पितेइत्यर्थः जनास्थोपिदेहस्थोपिनससति ५६ तबतमाहादाविति जनानोटेहादीनीया दोकारवन प्रतेचावधिविनयत्सत् तथाबहि ग्यमंतलपरमवरंचञ्चनीचं तमोप्रकाश ज्योति प्रकाशा राम॥ तत्सर्वमान्यज्ञानी. स्वयमेवनतस्माद्यतिरिक्तवस्वकिंचिदलियेनमोदित्यर्थः ५० १४ ·4E नववयविनोभावेागमापायिधुबाल्यादिषुसोयदेवदततिप्रत्यभिज्ञानेनस्यात् नडतं आविर्भावतिरोभावयमक धनपायियवतमीतितत्राहम्यादिति वस्तुनःपरमात्मनाविकल्यभेदे असति यदावनतनो विद्ययाविकल्येतत्ति सर्वमवीरोयसादृश्यातसएवेतिधमास्यात सचनावदेवयावदविद्यानिशतिः नवसर्वमिथ्यात्वशास्त्रस्यविधिनिषेधता कायतबाह स्वममध्येजाग्रस्थापव्यवस्थायथेति ॥ इदानीसक्तमेवातंभावनायोपदेशेनहडीकरोति भावाढत मितिचनर्भिाव-यालाचयन स्वानुसत्या आत्मतत्वानुभावेनीनजायदादीन ज्यवस्थास्त्रयःस्वनानि स्यात्सादृश्यभ्रमलावधिकल्यसतिवस्तुनः जाग्रत्स्वापौयथास्वतथाविधिनिषेधता र भावाईतक्रि यादैनंदव्या तयथात्मनः वर्तयनस्वानुभूत्येहबीनूस्वप्रान्भुततेमुनिः६२ कार्यकारणवस्वैक्यमर्शनपुट नेतवत् अवस्तवाहिकल्यस्यभावाडेततउच्यते ६३ यलणिपरेसाक्षासर्वकर्मसमर्पणम् मनो वाक्तनभिःपार्थक्रियादैतंतच्यते ६४ ऋतेः यदावस्तुभेदबुद्धिरेकास्त्रः ततस्तदधिकारभेदबुद्धिद्धितीयः ततोमाकर्मसाधितमेतत्फलममैवभोग्यमि तिटनीयतानुभुततेनिवर्नयति र कार्यकारलयोर्वस्वैक्यस्यमनितंतरेवनपटरति १३ ॥ मनोवामिल तानीकर्मसमर्पलत समर्पणमितिवा उद्देश्यफलुभेदोहिक्रियाभेदेदेतः ईश्वरालेच तदभावात क्रियाणाम, हैतम् ॥६४॥ ६५

·नतहिकष्टधगईःतस्यापिप्रतीयतेतबार आबाधित तर्कविरोधेनसर्वतोबाधितोपियामास प्रतिबिंबादिर्वस्तुत
यायचास्मसातदैदियकंसर्वमर्थत्वेन विकल्पितंनतपरमार्थनाडर्चदत्वात् पानदेवार नित्यादी नापंचभूता
नाहाया ऐक्रबद्यालबनवपंदेवादिसंघातारंभपरिणमानांमध्येकतमापिनर्भवति नतावतेयासंघातः क्षाणा
मिक्वन एकदेशाकर्षणेसीकर्षरणोनययन्त्र नोकस्मिन् क्षेत्राष्टेिसर्ववनमालव्यते नचविकारारखो,
क्यवी अपिशवात्रपरिणामोपिऊनःसकिंवावयवेभ्योवायरिणतेभ्यावाटथक तदन्वितोवानतावदन्यतष्ट
आबाधितोपियाभासोयथावस्ततयास्टतः उWटत्वादियकतहदर्थविकल्पित पक्षिया
दीनामिहार्थानालायानकतमापिहिनसंघाताविकारोपिनएथवान्वितोप्या पर धानवावयवित्वाच्च
तन्मात्राक्यवेर्विना नस्सीसत्य वयविन्यसन्नवयवोततः ६० राम
राम॥
यकृतथाअप्रतीत नचान्वितासप्रित्यवयवसऽपिअन्वेति शेनवा पायेगलिमापिदेहबुद्धिस्यात्
तीयेतस्याप्यशागीकारसत्यनवस्थास्यात् अतोम्टवेत्यर्थः पर एवंदेदादेर्मिथ्यावमुक्त्वातद्धनाक्षिायादी
नामविमिथ्यात्वमाधारयंतीतिधातवोमहाभूतानितन्मात्रै स्तमिरवयवेर्विनानस्यु: अवयवित्वाखाम
पितलवयकःसत्यः इतिचेततवाद उक्तप्रकारेण अवयविनिअसति अवयवोप्यततोऽसन्त्रेव स्यातू॥
अवयविप्रतीत्यन्यथानुपपत्तिविनातत्सद्भावेप्रमाराभावादित्यर्थः॥ तडपंचमस्कंधे॥ एवं निरुक्तं
तितिशतभित्यादि॥६॥

·आत्मनास्वस्युजायादीनीचस्वार्थकामश्चतयो देहादीनापंचभूतात्मकत्वेनभोवञ्चपरमात्मावनाभेदाला चने नाकामयार्यदैक्यदर्शनमित्यर्थः१५उतानाश्रमधर्मान्सतिप्यादयदिति, यव्ययेनोपायेन यतःसकारणात ६६ प्रस्तुतसपसहरतिरतैरिनि, अस्य श्रीकृषास्यतितक्रिमाकतस्यभकः ६० एनवसर्वसाधारणमुक्त मतस्य श्रात्मजायासनादीनामन्येवासर्वदेहिनां यत्स्वार्थकाममोरक्यदव्यानंतउच्यते ६५ यद्यस्यचानिधि ईस्यायेनयश्यतोन्य सतेनेतकालिनरोनान्यैरनापदि एनरेन्यैश्ववेदोक्कैवर्तमानः स्वकर्मभिः रहेय्यस्यगतियायाधाजनतद्भक्तिभाक्नर:६७ यथाहिएयरपदेवडस्त्यजादायहरारमन: प्रभोः यत्पादपंकेरुदरसेवयाभवानहाची निर्जितदिग्गजाकुरून १८ ॥ श्रीराम भक्तिरेवसर्वपुरुषार्थ हेरितिपौडवानेवलक्षीलत्याह यथाहीति हेपेदेव नृपैवेश्चसहायः उस्त्यजारितिवा आत्मनः श्रीलक्षणदेवप्रभो तोः अभावार्यः उर्घरातरतेत्यर्थः ॥ यथा यथावततमेवभजतेविशेषः यहायथा आपङ्गलाडनी स्वययाऊसूत् अहावीत तथा श्रीलमणादेव तारकासंसारादप्तरतेत्यर्थः ॥

·श्रीकृलसेवामक्षतामवजयाचश्यति तारुपयाचसिधतीतिदर्शयन् स्वस्तातमाद अहमितिसाई: पंचभिः ॥ पं0 अपुराभवेकश्चिधर्वउपवण: नाम्नातीतेमहाकल्यगंधर्वाणाससंमतः ६६ उपपेशलमा धुर्यसौगंध्यघियदर्शनः वीरगंत्रियतमोनित्यमनस्तुपुरुलंपटः ७० एकदादेवसतगंधर्व मरसागरणः उपनाविश्वस्टगिभरिगाथोपगायने अहंचगायनहितारस्त्रीमियरिस्तोगनः ज्ञात्वाविश्वस्टजलनोहेलनशेपुरोजसा २ यादिश्रद्धतामाश्वनष्टश्वीकृतहेलनः २२ ताव हास्यामजनेतत्रापिब्रनवादिनाम शुश्रूधयानचंगेनपानावनपत्रताम् ञ् धर्म स्लेटहमेथीयोवर्णितः पापनाशनः गृहस्थायन पदवीमजसान्यासिनामियात् ॥ श्रीरामचंद्रायनमः नाना उपवरणः ६६ पेशलसौऊमार्य नूपादिभिः प्रियदर्शनंयस्य . तदाहानं विद्वान उन्मनःसनूगायवेवगतः ॥ ७२ ७४ श्रीराम श्रीराम श्रीराम श्रीराम ·उलतार्थएवेतिहर्धेगनापूर्वमाकानेवपति सूयमिति ७५ शेवस्यष्टम् ॥ ८० ॥ ॥ संयन्त्रलोकेवतभूरिभागालोकसुनानामुनयोभियति येनाररहानावसतीतिसाक्षाहूपरंबल मनुध्यलिंगम् ५ सवाअयबलमह हिमग्यकैवल्यनिर्धारणस्तुरवातभूतिः प्रियासराव लुमातलेयात्माहरणीयोविधिकृहुरुश्च ०६ नयस्यसाक्षाद्रवपद्मजादिभीतपंधियावस्वतयो यवर्णितम् मानेनभक्तयोपशमनप्तजितःप्रसीदतामयससात्वतापतिः - श्रीचकउवाच इतिदेवर्धिरणप्रोक्तंनिशम्यभरतभः सजयामासपीतालचप्रेमविदलः कषा पार्यावुपामध्यप्तजितःप्रययोमुनिःश्रुत्वासापरब्रलपार्थ:परमविस्मितः 8| इतिदाक्षायनातेष्टथर्वशःप्रकीर्तिताः देवास्वरमतवाद्यालोकायत्रचराचराः ८॥ इतिश्रीभागवतमहापुराणे सप्तमस्कैथेप्रलादानुचरितेयुधिष्टिरनारदसवादे सदाचारोनामपंच दशेध्यायः॥१५॥ इतिश्रीभावार्थदीपिकार्यासप्तमेयंचदशाध्यायः॥ श्रीरामचंद्रायनमः श्रुभ।

·No text on this page.

·No text on this page.