Sringeri Sharada Peetham
Shaktivada Ac No 127
Front matter
Dar
अथमंजूषासहितशक्तिवाद प्रारभ्यते।
पy
مهم शल्या श्रीगणेशायनमः॥श्रीकृष्णचरणोनवाशनिवादार्थदीपिकोकरोतिसंप्रदायेनलष्णभहोमुदेसता॥१॥संकेतोअभिधापत्तियारकइति मीमांसकमतला की क्षणाचशक्तिविशेषइतिवैय्याकरण मतदुभयेक टासयन्नाइसकेनइति अवतीरंगंगापदार्थसंबंधिनगंगापदार्थ रतिज्ञानेपिगंगायां घोषस्यादितः शाब्दबोधोदयात्संकेतमात्रेणनोपपन्निरतोलक्षणाऽतिरिक्तवत्रिःलीकार्यसभिप्रायवाना हलक्षणाचेनिअतिवदव्यावत्यर्थ एवंचगोणीब्यजनयोः पृथग्वनिखमयुक्त तयोर्लक्षणायामनर्भावसंभवादितिबाध्यगननुघटोस्तीत्यादौआकाशीघट पदार्थ इत्यपिव्यवहारप्रसंग घटपदेनसमवाये नाकाशीपस्छितिसेभवातानवलक्षणयाताशयवहारइतिकथसंबंधांतरेणसोविषयप्रतिवाचतिथासस्याकाशोनघटपदार्थ इतिकदोषिव्यवहा संकेतीलक्षणाचार्यपदवृत्तिावृत्यापदप्रतिपाद्य एवार्य इत्यभिधीयताइपदममुमर्यबोधयबितिअस्मात्स दादयमबोडव्या तिचेछासंकेतरूपावृन्तितत्रापनिकसंकेत परिभाषातियाचार्थबोधक पदं पारिभाषिक। नस्यादित्यनअर्थव्यवहारविषयनिरियतिबनिाशाब्दबोधानुकूलामिस्त्यिनुकूल पदपदार्थयोःसम्बंधःशक्तिलक्षणान्यतरहूतिाएतघरा दिपदेनसमवायादिनाकाशाद्युपस्थिति शाब्दबोध कारणलक्षणानधीनस्वादितितामादयार्थव्यवहारवारणायाजानजन्यस्वेप्रतियत्तौमयुक्तविष यतायावान्वायतृतीयार्थ लक्ष्यस्यार्थखव्यवहारानुरोधेनशनयेतिनी कासमभिव्याहारप्रतियाधतात्पर्थिवारणायपदेतिावृत्रिमानर्थ इत्युक्तासर्वदालाराम क्षिणासावेनतीरनगंगापदार्थनिव्यवहारोनस्यादता प्रतिपत्तिनिवेशान चलक्षणाधीनप्रतिपः सर्वदा सखेपिकदाचित्सत्वेनतथान्यवहारान पून निरस्त्येवेतिवाच्या नादृशतिपत्तलक्षणाधीनार्थव्यवहारेविशेषणतयानदभावदशायदर्शिनव्यवहारोपपत्तेः बस्तुतस्तुयधपितीरेनगंगापदार्थईति १ व्यवहारस्यविशिष्य गंगापदशक्यभावरवविषयासुवचातथापीदानी तीरनगंगा पदार्थ इतिव्यवहारानरोधेन प्रतिपत्तिनिवेशःशक्त्यभावस्यव्याप्यवृत्ति नयाहदानीमि त्यस्यानन्वयाताएवचकचिदंगाप्रतिपयसत्वदायोगंगा इदानींनगंगापदार्थ इत्यपिव्यतएवावरावस्तुवाच्यख मुख्यार्यस्खलक्षणोनि वाहकतात्पर्यवखंलक्ष्यत्वाप्रतिपतिहारातयोःशाब्दबोधानुकूलखेलाभायप्रतिपन्निपदा आधुनिकसंकेजस्यतात्ययविभवतिखमिनिमनिराचिकीर्ष संकेतविभजनेत तिपारिभाषिकमितिाअर्थस्नुपारिभाषित पारिभाष्योवासूचीकाहन्यायेनपरिभाषाव्युत्सायशक्तिनिरूपयतिईश्वरे तिसरवेत्येवं कासलक्ष्यपरिभाणितयोर्व्यवछेदा विषयतामात्रस्यसंबधबेपदस्यवाच्यखव्यवहारापत्तिरर्थस्यवाचकव्यवहारापन्निरतीवाच्यादिव्यवहारविष यथाशास्त्रकारादिसंकेतितनदीज्यादियदे ईश्वरसंकेaशक्तिस्तवाचार्थबोधकंपवाचकं यथागोखादिविशिष्टबोधक गवादियदे नहोध्यायोगवादिवच्या सरावामुख्यार्थश्त्युच्यते वाच्यवाचकादिपदेवरेछायाबोधजनकखेनयाविषय तासेवधावः तस्यामानयत्वरूपकर्तृवपदकर्तृप्रत्ययनबोध्यतेपदंगांवक्तिगीतेगोर्वाचकमित्यादीकमग्रत्ययोतेना यनिर्धारयति।वाच्येत्यादिघिटकबंधाखन्वियि सप्तम्यर्थातथाचेश्वरेछीयायाबोधजनकबनिधप्रकारतानिरूपिमापदनिष्ठविशेष्यतासैववाच्या दिपघटकवचादिधाबर्थइत्यर्थ कर्तवमितिातिउमभिप्रेत्यतिखानयरूपः कतद्रिश्याबोधेबाध्यतइतिगोविषयकबोधजनकवप्रका रतोनिरूपितेछाविशेष्यताश्रयंवदमितिबोधानगोनिष्ठप्रकारतानिरूपित विषयितानिष्ठप्रकारतानिरूपितबोधनिष्ठप्रकारतानिरूपितजनक तानि प्रकारताप्रकारतान्तायाधात्वर्थीभूतेतिविपरीनस्यकर्मप्रत्ययार्थत्वेअनुभविकखाय फलस्यैवात्मनेपदार्थखाताबोधनकखे श.वा त्यादिश्कर्मप्रत्यया बोधपदंसंपातायाततिपातिखतदाप्रयजनकलेविशेषणतापन्नबोधनिष्ठतनिरूपकत्वंवावाच्यादिषदेताशप्रकारतानयरुयं हन्टी कर्मदष्टव्यावदाचपदनिष्ठेछीयविशेष्यतानिरूपितजनक खनिष्ठप्रकारतानिरूपकबोधनिष्ठप्रकारका निरूपकविषयितासबंधावछिन्न प्रकारतात्रया शोरितिबोधविपरीसमितिाईवरेछापाबोध्यखेनयाविषयतासैवधाबतीतदानयवंचकर्मबंकर्मप्रसयेनबोध्यताबोधावायजन्यखेतृतीयाथायदेन गोरुच्यते इत्यादीचपद निरूपितजन्यवाश्रयबोधयिष यसप्रकारतानिरूपिने छीयाविषयताश्रयागौरितिवाधापनिजन्यतासंबंधावछिनप्रकारतोनि र्थवाचकपदेनतत्तदर्थविषयकबरपर्ततत्कर्मकबंधाखबैंकदेशेबोधेबोध्यते पदेनगोरु च्यातेपदस्यगौर्वाच्यम्यादीपदान पथावर्थीभूततारशविषयताया:परंपरयानिस्पकसंधानुभूततारशविषयतानिरुपबीधजनकप्रकारतात पातिबी धनिमविषयेतानिरूपविषमितासंबंधावछिन्नप्रकारताँनयखेरूपताहशक्रियाकर्मखंगवादरीकर्मप्रत्ययेनबोध्यतेहितीये छाया:संकेतरूपत्वपरीस्यमूत्यमितिन्यायसिद्धांत: अचमीमांसकानयामिनः अयशादपिशक्तिभमेणार्थप्रत्ययात्सन्मात्र रूपितापनिप्रकारता निरूपितजन्यतानिधनकारतानि पिताबायाबोधनिष्ठाकारताननिरूपितबोधविषयतानिष्टप्रकारतामकारतांतापदगांव कोत्यादौनिस्तापातर्थस्यपरंपरया श्रितस्वरुप कर्तृत्वंआरख्यातादिनाबाध्यतानचनाशाविषयनानिरूपकशाब्द बोधविषयवप्रकारतान्तर्गतबोधम राम कारनानिरूपकजन्यस्वप्रकार तानिरूपकनिरूपितसंबंधावछिनप्रकारताश्रयखावृतिबंहितीयार्थी गोनिछभगवदिछीयतारशविषयतानिरूपकशा बोधविषयखेप्रकारतांतर्गतशाब्दबोधप्रकारतानिरूपकजन्यखप्रकारतातिरूपकनिरूपितखसंबंधावछिन्नप्रकारताश्रयापदमितिबोधः न २ नुतस्य पाचकलेटापतिरित्यताइसाधुखंचेतिातथाचसाधूनेवप्रयंजीतनासाथूनितियज्ञे तत्प्रयोगनिवेधानुपपत्तिरितिभावास्वमितिापतौलक्षणों छैट्प्रसंगातादशेज्येतितनविषयकबोधजनकलप्रकारकखावछिन्नेछावृतिजनकताकभगवदुचारणजन्यबमोघटतीदिबोधनकलप्रकार कबस्यगगर्यायपशगंगापहोचारणजनकतानवछेदकखानदोषइतिभावारतेनननत्यदोबारगजनकतावछेदकी भूतजनकत्वप्रकारतानिरूपित बोधप्रकारतानिरूपितविषयतासंबंधावछिन्नप्रकारवक्तसदवाच्यखंकलितांननुनादशेश्योञ्चरितजातीयखंताशेछाखेनतदधीनानुपूर्वाश्रयत्वं विषयके भगवसंकेतस्यापियोधकखनाविषयसमितिनैय्यापिकैरभ्युपगमात्तस्थापिवाचकवंसाधखंचस्यात् पूर्वला क्षणिकगेगादिपदस्योतयुगातीरादिवाचकखापत्तिः यताहशेछयाभगवचरितखंवाचकवं अपिनात्यश्वनार्थप्रसा NEPAL यनेयाभगवचरितातिनातिप्रसंग इति नन्न असा दायुश्चरितपदेवव्याने तज्जातीयखनिवेशेपिवेदस्हलासणिके बतिव्याने साददेवस्वादिषदेवव्यानेश्व दादरीन्हिपितामामकुर्यादितिवेदनामपदस्यदेवदत्तादियदपरत्वेषिदेवदत्तइसा लाक्षणिकानुनितलेनेछाधीनखमुपेयतरसताइसादितिनिखन्यबोधकसमकारेशा सावछिन्याप्रयोज्यतबोधकप्रकारके छाप्रयोज्यान मखोकीनोकातिध्यात्रिरित्यवमारणं लाक्षणिकामुठभेदस्य वाचकानुध्यासूखेमाव्यानेः अन्यथाविध्याने हादेशेन्हीति अथास्यां नामकरणाय पायकसुतीनामयदस्यविशिष्यत्रदेवदत्ता दिपदपरमानामावनिषाचनारि पदशनियाहिकाएवंचपितृकतनामएवावाचकबनान्यनामाइसपि नोवायतेतिवेसुपविशेषसंकेतविषयकंहादेशहनीसादिवाक्यपदविशेषबोहव्यविशिष्टयनविषयक संकेत स्पेष्टसाधनत्वबोध ३ श-वाचतारशवाश्यार्थविषयकं वेदवाभगवतीलानमिवतारशयाक्यार्थबोधयिषापिहेतुः अन्यथा तात्पर्यानिर्वाहा नहुबोधयिषाचवाक्यार्थीपरत तडीधमयगा कटी हमानावाकयामप्यवाहतइनिभगवदिछाया:पदविशेषबोरव्यखविशिष्टपुत्रविषयकखेनसंकेतविषयक लसियोपुर विशेष बोडव्यस्वविशिष्टपुत्रविष यकत्वमपिसिई तथा प्रादि पदबोव्यत्वप्रकारतानिरूपितेश्वरेछाविशेष्यताया नादौसत्वेनपितृसंकलितस्यादौ चैत्रादि पद स्यपुरुषविशेषवाचक खंसिध्यति न चैवमपिचैत्र खादिजातःकये प्रवृत्तिनिमित्तख यहि शिष्यत्पदबोध्यत्वंईश्वरसेकेतेनावगास्यते तस्यैवतत्युदप्रतिनिमित्तत्वात दर्शितछा यांचपुत्रत्वविशिष्टस्येवबोध्यवनभाननतजातिविशेषाणामितिवाय त्रासाधारणधर्मपरस्वत्यैवपुत्रविषयकस के तस्यैवविधेयनयाताधर्मविशि शवगाहित्वस्यसंकेत विशेष णतयावाक्यार्थघटक तयातारशवावयाविषयिण्यां भगवतिछायांपुत्रासाधारणधर्मवोपलक्षित जातिविशेषाणांबोडव्य त्वविशेष्यतापन्नधर्मिणिविशेषणतयावगाहनध्रौव्यात एवमानुपूर्वी विशेषाणांवाचकतावछेदक खमपि उपलक्षणीभूतेनकैनचिमणानपूर्वी विशे पाणामपिबोधविशेषणतावछेदकतयानदिण्या वगाहनस्योपगंतव्य खातू यारशसंकेतस्थय विशेषबोडव्यवविशिष्टवस्तुविशेषविषयकुखेनवे दार्थ खेमानाभावेनतहिषयवस्तुनतन्तत्वबाध्यतयाभगवदिछाविषयत्वमप्रामाणिकमितितादृशसंकेतविषयेयदमवाचकमेव यद्यपिचैत्रखा विछिन्नस्यपदबोध्यखेनातिविशेषवाश्चैत्रादिषदबोहव्यो भवत्तिति पितृसंकेतेयथाप्राधान्ये नभासतेनतथाप्राधान्येनस केतबोधविषयकभगवद्धि जायांभासतेकिंतुस स्वीस्वामित्यादी सुरवसादिव(हेश्य व्यवहारानियामकावछेदकतारुपतद्विषयताभाजनमेव तथापितत्पद बाध्यतायातत्तथी शिभगबतेछाप्रकारेतामात्रतत्तदर्थस्यतत्तस्यादवाचातानियामकं नतूदेश्य व्यवहारमयोजकविषयवेत्य दोष दूषणांतर माह एवमिति ताहशे । राम छाप्रयोज्योञ्चारणजन्यवेदतात्पर्य विषयवदान्यतरलवाचकबंइत्यदेशयादाहेतितुनाव तारण अपनशादेवचिक खोपत्तरिक्षनीमवरणीयखातू ३ विदोतर्गतापम्नशानो सयरलादीनांसवाच॥
शाब्दबोधेति ईश्वरीयत्वावगाहिसंकेन ज्ञानासंभवात विशेषोपादानाहाच्यादिव्यवहारेईश्वरीयत्वस्योपसक्षण वसूचित सिद्धांतसिडमाधुनिकसंकेतस्यानि खंईश्वरीयलत्योगबीजलेनदर्शयति एवंओनि नयाधुनिकसंकेतस्छ ले शक्तिभमश्वशाब्दबोधोयूयोगीतितस्यवृभिवमानाभावइतिया सर्वत्रतत्सखेमानामा वात् निर्वहतीतिलाघवेनसंकेतज्ञानखेनैव हेतुत्वादितिभावः प्रसंगतस्तात्पर्यस्यवृन्निवनिराचिकीर्षु प्रतिबंधात्नस्यतथावंशंकते नवेति प्रतिबेधीचिरस्य दिपदस्वरुपाणां भगवदनुचरितखातू स्वमीश्वरसंकेतस्यशक्तिवेईश्वरानंगीकर्तनयेशाब्दबोधातपत्ति शाब्दबोधोययो गिनायामीश्वरीयखमनुपादेयं एवंचाधुनिकसंकेतज्ञानादपिशाब्दबोधस्तादृशसंकेतस्यवृन्निबेचनिर्वहति नचाधुनिकसके तैस्यनिखेतात्पर्यस्यापितथाखप्रसंगस्तस्यापिबोधकलनपदविषयकतयासकेतरपलोत नचेष्टापतिः तथासोतलक्षणास्य लेतात्तर्यस्यवृत्रितयालक्षणायावृत्रिोछेदप्रसंगादितिवाच्यं यंतापदापिस्थितिनित्यामक संकेतोवृतिः तात्पर्यज्ञानेचसा क्षादेवशाब्दबोधोपयोगीनपदार्थोपस्थितिहारोवृत्युपस्थापित पदार्थ एवप्रकरणादिनावतुतात्ययीवधारणा ततत्सुरुषसकेतित मदुचरितरित्यादिपदेष्वाधुनिकसकेतस्ते त्युरुभवावधादितएवागवधारित इनिपार्थपिस्थितिपूर्वमेवतमारणसंभवेनत नि मनिषाविस्थिनीति पदनानं करणेनियहाधीनपार्थसमातिापारशाब्दबोध फलंपदार्थस्मृतोषजानं संबंधिज्ञानविषयाकारणसंबंधश्ववृति देश संस्कारसारणयासंबंधितान मेक्सबभाव गोहियथा मतमुपादेय प्रकरणादिति घटापटपटुजेन्यखेनेशाविषयतायांप्रतीनिनिष्ठायांविषयतयाः विशेक नसाहरणार्थखेनववृहि विषयवादिनि आधुनिकसकेतस्लेसंकेतक पुरुषोच्चरितस्छल मुखमा बाधा दिनेनिसीरंगंगापदनिहजनकत्ता ४ शव्वाल कखेनेछाविषयतावछट्कंगंगायुदसमभिव्याहतार्थपोषान्वयिप्रवाहक सात् यद्यसुट्सम भिमारतपदार्थान्वयित्तत्यद शाक्यार्थकंतत्तत्पट्जन्यते कल नछाविषयताबछेदकमितिव्याप्नः सर्वेति उपस्किसंतरस्वीकारेगोरयात् प्रमाणान्तरेयोपस्तितिव्यतिरेकनिश्वयस्कलेतकल्पनासंभवाचेतिभावः स्यपदार्थ कतयावन्निखनिर्वाहइतिचेत् कुंजथावलक्षणायावृन्निवानभ्युयगमेगंगारिपदातीरायनपस्थितीतबतत्सद्व्य नस्तापर्यायहाछाबोधानुवतिरिक्षितस्यावृतिबामावश्यक नाचतात्पर्यग्रहार्थलक्षणाधीनीयस्थितेरपेक्षितखेषितदधीनीय रिलतिखेनशदपहितबेमानाभावात्तस्यावृतिखासिडिलक्षणास्टले तात्ययात्मक कताधीनोपस्थितितएवशाब्दबोधनिवाला तात्यर्याधीनोपस्थित शान्देवोधप्रयोजकताया कूतखादितिवाची लक्षणाधीनयापिस्थितिसूखेमुख्यार्थवा धादिनातत्तत्तत्तत्पदव्यनेस्तात्पर्य महेउपस्कियंतरमंतरेणेवततत्पदार्थानुभवस्य सर्वानुभवसिडला आधुनिक संकेत लेयूर्वसंक्तका पुषवाक्यादिता वशेषरि स्थादिषदस्यसकत्यहातेत्तत्यदेनार्थ विशेषापस्थितःप्रकरणादिनातत्तत्सदस्य के स्तवतात्पर्य ग्रहसतिशाबोधस्यवृसेतराधीनोपस्थिति मेंतरेवोत्यस्यामआधुनिक संकेतस्यवृत्तिलमपीतिचेतू एवमपिसके तस्यसबंधवमानाभावेननिष्प्रतियोगिकतयातदसंभवेनचपदार्थोषस्थापकखासंभवनवृत्तिवानिर्वाहातू नन्वेवमपियारछिकसकेतस्यकथंवृत्रित्वंतारशसंकेतितनत्यरहानेपिअनापयाविशेषतात्पर्य ज्ञानस्यैवार्थोपस्थापूकखोपगमा मात्पर्यस्यवृ।। लितायाभावश्यक सादितिशेकामुरति आधुनिकेति संबंपविशिष्टतान खेनैवस्मारकत्व मिलभिप्रायेण दूषयति एवमिति ।
संकेतस्यशक्तिलेश्वरानंगीकर्तृमतेशाब्दबोधानुयपत्तिमुहरतीमतंदूषयति एतेनेति संकेतस्य संबंधोमानाभावादिनेत्यर्थ ईश्वरीनंगीकतमीमांस कानांतदसंभवशंकामीश्वरा निवेशनपरिहरतितश्चेतिमीमांसकोनामिति यद्यपियरुणामीश्चरसंकेतःशक्तिनचईश्वरखनित्यज्ञानादिमखंता नेनित्यखासखेनतेनरूपेणज्ञानासंभवा अन्यथाख्यात्यनंगीकारादितिवाच्यं नित्यत्वसाकांक्षज्ञानज्ञानस्यनित्सवप्रकारतानिरूपितज्ञानविषयता कवनज्ञानसंभवात् तथापिईश्वरासबेनतसंकेतस्यालीकतयाशाब्दबोधोपथिकपदसामयस्सशक्तिखोगीकार परंपरायांमुत्यपदार्थस्यैवस एतेनशाब्दबोधौयिकसंबंधलेनेश्वरसंकेतज्ञानहेतुः तुबमीमांसकानामपिसंभवतिताहशज्ञानविपरीतज्ञानाभावादितिनि रस्ते यशवजन्यबोधविषयखप्रकारकेछाविषयखमर्थपदस्यसंबंधापदेवार्थस्यविपरीतः अस्यसंवैधखमन्यथानुषपस्या कल्य्यत एतारशवरंपरायाअयशस्लेसंबंधतानस्वीक्रियते तस्तत्रतत्संबंधावाहिज्ञानेनमएवेति तदपितुई। प्रतियोगिकवमित्यतस्त निराकरोति यत्तिति विपरीत इति स्वविषयकशाब्दबोधजनकखग्रकार केच्या विषयसमित्यर्थ पनि प्रकारतानि रूपितजन्यत्वनिष्ठपकारतानिरूपितबोधनिष्ठप्रकारतानिरूपितविषयतानिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यनाश्रयत्वमोपदंसबंधा घटादि निष्ठविशेष्यतानिरूपकविषयखनिष्ठप्रकारतानिरूपक बोधनि प्रकार तानिरूपकजन्यतावृतिप्रकार तानिरूपकमकारता श्रयसंपदेअर्थसंबी पा तेन घरपदपराधोर्नपरस्परसंबंध प्रसंग अन्यथेति अर्थवत्मातिपदिकमितिव्यवहारात् अकृप्तस्यसंबंधैवेनेसादिः ।
स श०वा ईश्वरेच्छा ज्ञानयोविनिगमनाविरहेणुसंकेतात्मकत्वातहिषयतयोःसंबंधलेइष्टापत्तिरित्यतोऽस्मदादिज्ञानेसंगुस्साह समानेति यस्वितिमतविशेषस कष्टी निमेणान्वयः गंगापदादेस्तीरादिबोधीपयिक सामर्थवाचकताप्रसंगनिरस्यति लाक्षणिकमिति मानाभावादिति मितिमातृपदोस्तमित्यारिविषयकलैन कार्यनायाअवछिन्नतयावाचकवेइष्टापत्तिरितिभावः कार्यान्वितेति घटपदार्थ कार्यनावत्पर नस्यैवत जावोधइतितन्मते कार्यताभानस्यावश्यकनया अकुप्तस्यतारशेच्छाविषयखस्यसंबंधतोपगमेताहशज्ञानविषयवसमानकालीन ज्ञान विषयत्वादिपरंपरायाअपिविनिगमनावि रहेणेसंबंधताप्रसंगात् तस्मात्पदपदार्थयोःसंबंधोतरमेववायवाचकभावइतिवदेति यस्तुतझानशक्कतहाचकसे वञ्चतादिष यकेशान्धीजनकतावदकधर्मवले सधविन्यादि निष्काहानुकूलाशक्तिरिवपदाथोतिरमेव साक्षणिकमानमाविकमेवेविन संशतिः घरादिपदस्थमितिमात कं समभिव्यात्नपांतरार्थ उधाजनकले पिनतवाचकखं तहिषयकलावच्छिन्नज्ञानशकप दस्थेवतहाचकलानिमतिमातविषयकलेनचज्ञानस्यनकिंचित्तदशक्यताज्ञानसामान्येसामय्याएवमितिमातभासकतया तहिप येकलस्यपदजन्यतावच्छेदकलेमानाभावात् कार्यान्वितस्वार्थे पदानीशक्तिरितिवादिनांगरुणांसाक्षात्परंपरासाधारणकार्यसवि घरपदादेकार्यतावाचकलापत्तिरित्या साक्षादिति क्रियायांकार्यतान्वय साक्षादन्य तारा अथविनिगमनाविरहेणघटादि विषय तानिरूपितराम कार्यताविषयनायाअवच्छेदकलेन निरूपितखाविशेषणतया बछेदकीभूतकार्यसविषयतामादाय पयादिपदस्यकार्यतावादक याचकबंदुवा रमेवेतिचेन्न घटादिपदस्यकार्यतावाचकखभयेनेवनिरुपितखाविशेषणतयाकार्यताविवयतोयाजन्यतावच्छेदकखास्वीकारा परेतुकाय खविषयनानिपितत्वेनयमावछिन्नविष्यताकार्यतावच्छेदिकापदानांतहमविछिन्नवाचकता कार्यवत्तविषयतायानिस्वच्छिन्नबाहादासानचैवमपिघयादिविषय नानिमितसांसर्गिकविषयता निरूपितकार्यवविषयतायाइवघटविषयतानिरूपितकार्यताविषयतानिरूपित सोमणिविषयतायाअव्यवच्छे रकवानपदानासेसर्गवाच कसंदुरिमितिवाच्यं यहनिवच्छिन्नविषयतायाःसंसविषयतान्यखेनविशेषणीयत्वात् नन्वेममपिलिमदे कार्यतावाचकसानुपपत्तिः तत्रकार्यताबोधीपषिकसा पयतानिरूपितवेनपटादिविषयतायापटादियदजन्यतावच्छेदकखेपिनपटा दिपदस्थकार्यतावाचकलमपितुलिदिपदस्यैव वहिष यकवावछिन्नेत्यासाक्षात्परंपरासाधारणनिरूपितयांशेविशेषणतयावच्छेदकलस्यैवनिवेशात नचकार्यानुकूल शक्त स्वरूपसमा एवकार्यानुकूलतयापदापिस्थिती शाब्दबोधेच ज्ञातोपयोगिनोऽर्थेपरस्यनिरूपशर्यतरस्वीकारआवश्यक प्रतिवादहिकायें वन्यादि निष्ठशकेःस्वरुपससाश्वोपयोगिवे पिशाब्दबोधानुकूलशक शाब्दबोधेपदाथोपिस्थितीच ज्ञातीपयोगिखोपगबाधकाभावा तू भतीमानागतपरज्ञानापिशाब्दबोधीसत्यापदानामहेतुलेनतबहेतु तावच्छेदकशयसंभवइतितुनशक्य तन्मतेपदानांनिसवात् अस्तुवातझाननिःशस्तपाताचकखमितिमीमांसकमतविशेषा नचासीविचारसहः यतस्तन्मतेलाक्षणिकस्यानभावकलेंदुर्घटे मयसलेपिकार्यताविषयतानिरपितकार्यताविषयता मास्नकार्यतानवच्छेदकत्वात् पूर्वमनेनुनायंदोषाकार्यताविषयता योनिरूपितबविशेषणतानापनखास नेरिनिचेत् एषाकार्यान्वितेशति लौकिकलिदेस्तुअन्येवकार्यतायांशतिःकार्यस्वविषयकवावच्छिन्नजनकतागर्भाभवखेदकतापलिमवेशाश्वनपटादीनां कार्यतावाचकत्तप्रसंग: वैदिकलिनुकार्येसाकार्यखविशिष्टविषयकखावच्छिन्नजनकतागर्भतिवदंति ज्ञायमानपदस्यशक्ततामतेतकालीनखतात्पुरुषीय ६ ०वा खनिवेशेगौरवादाह अस्तुति यत्यकारक ज्ञानजनकतावच्छेदकीभूतशक्तिमत्तहखंबाचकवमित्यर्थः लाक्षणिकस्यान्नुभावकलंपशुमतीदूषयति तन्मतेह र दी. तिदुरित्वात्तत्रापनि गंगापांपोषइसादौतीरवृत्तियषिइतिबोधादितिभावः कथंतहि लक्ष्यार्थस्यशाब्दानुभवइत्यतआह तरिति वाक्याति गंगोपांघोषस्त्यादी वावयार्थघरकमतिरघोषादि नवाचकंपोषादिपर्दतत्स्वार्थस्यैवतदन्वय प्रतियोगिना लक्ष्यार्थस्पतीरादेरप्यनुभावमित्यर्थः सर्वशक्तघटितवाक्यानुरोये नपदस्पशक्यार्योत्तरविषमतानिरूपितस्वशक्याविषयताशालिशाब्दबोधप्रतिकारणत्वएकपदाच्छाब्दबोधवारणायायेयं नतुतभाविधस्वलक्ष्यार्थविषय मेव पदापिस्थितिहाराशक्यानि भवेशक्तस्यैवलक्ष्यातिभवेलाक्षणिकस्यापिहेतुतायादुपरिखात् तत्रापिशक्ते रावश्यकतया वाचकतापतेः पदापिस्थियाऽन्यथासिइवेशक्तस्यापितथाखापातातू नचानुभावकतावदकशात्यभावालाक्षणिकेस्यनानु भाषकखसंभवः तैवक्यिाथुघटकातिरवाचकमेवपदखार्थस्येव तदन्बयप्रतियोगिलक्ष्यार्थस्याप्यनुभावकमुपेयतर तिवार्य एवंसतिगंगायांपोषइत्यादीपोषा दिपस्यापिगंगातीरादिस्पार्थानुभावकतावच्छेदकशक्तिमखेनतहाचकतायत लाक्षणिकस्या नंनुभावकलेशनपदापटितेधूमादितिहतुवाक्पादन्वयानुपपत्तेश्वतधूमादिपदस्यज्ञानविभक्तबज्ञाप्य खेलाक्षणिकलात् नाशालिशाब्दबोधप्रति वदनपगमेप्यसतेलाघवेनशक्यत्वस्यानिवेशेनलक्ष्यशक्पार्यान्य तरविषयतालाभादितिभावः घटादिषदस्यकार्यतावाचकलवारक राम वर्मनाघोषादिपदानांतीरादिवाचकलवारणसभवादाह लाक्षणिकस्येति तोनिविभक्तरेव ज्ञानज्ञाप्यखेलक्षणापोनीलादितितुर्बोध्या लक्ष्यार्थस्यान तभवमालव्यशकते अथेति नप्रवेशइति एतेनलाक्षिणकस्यानुभावकलेशत्यभावरूपबाधकेगंगापदपोषपदयोस्तीरादिवाचकखापनिवौड़ता भाखिति एतच्चविभिन्न ज्ञानविषयतयोनिरुप्यनिरूपकभावलाभाय तेनबोधेतीरप्रकारलानिरूपिताधेयखाकारतानिरूपितधोषविशेष्यताकख लाभा दोषो गंगायाभवेदिदिसंशयनिवृतितीरप्रकारतामांन्यायमतेशब्दबीपीयखेनतुमीमांसकमतेइतिविशेषः लक्ष्यस्मृतिरेवनानभवरतिपसेपूर्वाज्ञातंयती रेस्मृततत्साकांक्षघोषानुभवस्यानुपपतिरितितुमिश्राः न्यायमपितीशियोमीतिन प्रत्ययस्याह लक्ष्यार्थस्येति विधावितिजैमिनिसूत्र परोमरव्यार्थान अथलक्ष्यार्थस्यनशाब्दवीधेप्रवेश अपितुस्मृतस्यतस्यसमभिव्याहतपदाधैरसंसर्गाग्रहमात्रंथाचनानुषपत्तिः नचलत्यार्थस्य शाब्दबोधविषयखानुपगमेतदुपरागेगशृणोमीलनुव्यवसायानुषपहिरितिवाचे उखाते विधेयोपरागेणैवतथा प्रत्ययात सत्या र्थस्यशाब्दबोधविषयखेपितस्य विधेयतयाभानानभ्युपगमात् विधानपर:शब्दार्थदतिसिद्धांतादितिचेन मचा कोर्शतीखोदील स्यार्थमंचस्छ पुरुवादेःशाब्दबोधविषयतायाभआवश्यक सात अन्यथापून भूतस्यपुरुषादे प्रतीसनिर्वाहातअननुभूतस्यस्म रणासंभवात समानप्रकारकख माणशाब्दबोधपदापि स्थित्यादेःकार्यकारणभावमुपगच्छामी मौसकानाशाबोधेयी ग्यताबलेनापूर्वार्थस्यभानेनलत्यार्थस्यशाब्दानुपगमेपूर्वस्यापितस्येप्रतीत्युपयतिरिति तरिक्षयकवादखावच्छिा मालक्ष्यापदानविधेयानितदर्य स्परणेनिमीमांसकै सामान्यलक्षणानुयगमादितिभावः ननमीमांसकमतेअपूर्वपुरुषादेः शाब्दबोधोदुरिश्वकारण भावादिस्यताह समानेति लाक्षिणिकेतरस्पलक्ष्यार्थानुभावकलेगौरवान्नहाचकेतरस्मापितदर्थानुभावकखेप्रसंगाच लाक्षणिकस्यैव सत्यार्थी नुभावकखेवाच्यं तथाचसाक्षणिकस्सनहाचकतापलिरिवेतिभावः इदानीसामर्थरुपशक्तिपदार्थदूषयति तहिषयकेति।
शल्या अवश्येति तत्तत्पर्मिक निराकक्षित्वज्ञानदशायांशाब्दबोधवारणायेसादिः ईशेति साकोसपरज्ञानेनशाब्दबोधजननेत्तिज्ञानजन्यपदापस्थितःस कन्टी हकारितापदायस्थितिप्रतिशक्तिज्ञानस्यावश्यहेतुबंपिशक्रिमखपुररकरणपदादेःशाब्दबोधहेतुलेयुक्तिविरहात्कयंपदादरावतिरिक्तशक्तिस्या दितिभावा एवंचवृत्तिज्ञानस्यशक्तिमलेन कारणवमानाभावात्तहिषयकशाब्दबोधजनकतावच्छेदेकोभूत शक्तिमझानप्रकारतामन्तवावच्छिन्न त्रिज्ञानरूधर्मवखेवाचकसमिसपिप्रसुतं अपनशादपिशाब्दवोधोदयायभिचारवारणायतंत्रतहोनेशक्तिस्वीकारतस्यापिवाचवायतिरित्ययाः तिशक्रिविशेष पुरस्कारेणतहाचकपदस्यतहानस्यवानहेतुतासंभव विशिष्यतत्तत्पदार्यान्वितततदर्थबोधेतन सदसाको क्षततत्पदज्ञानखेनावश्यकुम्ने कारणतयैवोपपतौईटशकार्यकारणभावस्य नियुक्तिकखातू इदंततखेतीरादौगंगादिषद जन्यबाधावषयतासखेपिर्त देशशुविषयलबादिनैवतारशविषयवादिप्रकारकत्वमीश्वरैछायामुपगम्यतेनतुगंगोदिप दजन्यबोधविषयवबादिनापित कारकत्वमानाभावात् तदनभ्युपगमेषितस्या:सर्वविषयकवाव्याघातातू नचतथा लाक्षणिकापभशयोःसंकेतशक्तियोवाचकवायत्तेस्तत्वातामुहिधीवुराह इदंखिति तीरादाविति तीरंगंगापदजन्यबोधविषयस्ती उछाकारोनोपगम्यते येनतीरादिविशेष्यतानिरूपितयकारतावच्छे एकघटकल्याबोधाशगंगापदजन्यतावगाहिदैनगंगादिपदस्यतीरादिवाचकख माशंक्वेति किंतुतौरवोधविराम षयोभवलियाकार एवेत्यर्थः एवमपभ्रंशेपिमानाभावादिति नचप्रवाहोगंगापदजन्यबोपविषयोभवखितीच्छाकारेकिमानमितिवाच्य पदानांकुत्र चिदेवशक्तिः कुत्रचित्तुनेतिवाच्यावायव्यवस्थासिड्येयद्यदर्थेक्सित्यदेवाच्यखेतत्रतत्रपदजन्यबोधविषयताखेनअन्यत्रशुद्धबोधविषयताखे नविषयताप्रकारकत्वमीश्वरे-छायातिविशेषस्पाश्रवणात अर्थानामयभंशवाच्यखवारणायशुबोधविषयतात्वेनविषयतायाअप्यावश्यकतया नदीयोकव्यवस्थासिडे:सर्वेसर्वार्थवाचकातिमतमप्यनादेयं तादृशविशेषपुरस्कारेणशक्तियाहकंचलापयोपबृहितकोशायेव यत्तुएवंसतिता त्यर्यज्ञानस्यशाब्दधीहेततया लोहितोष्णीवायजमानः प्रस्तरइतिवेदस्थलामीण कस्लेविशेषविषयकभगवत्तात्पर्यस्यावश्यकखेतदादायवेदस्य लाक्षणिकानांवाचकत्वापत्तिरितित छु शब्दस्वातंत्र्यशेषमणिकतिवेपटतात्पर्याप्रयोजकत्वोत्ते वस्तुतस्तुतात्पर्यज्ञानस्यसाक्षात्कारणतायाव्यवस्था पितलानवेदस्थ लाक्षणिकानांवाचकप्रसज्यतेपदायोपस्थितिप्रयोजकविषयतायाएवशक्तिसंबंधखोपगमातू नवलौकिकलाक्षणिकेश्वपिभग सतिबोधाशेगंगापदजन्यतानवगाहितयासर्वविषयकखानुयपत्तिरितिवायतीरादिनिष्ठविशेष्यतानिरूपितप्रकारता वच्छेदकघटक तयातेदनवगाहिखेपिराधांशेखांतध्यणतदव गाहिखोयगमात् तथाचतत्परजन्यबोधविषयताखावच्छि वृदिच्छायास्तत्पदजन्यबोषविषयताखेनतारशविषयतादिप्रकारक खस्वीकःशक्यं लक्ष्यार्थवृत्तिविषयताया:पदापिस्थिसयोजकलोपगमेनसा मजस्यादितिवाच्य तेषांभगवदुचरितखेनेच्छायास्तात्पर्य खासैभवात शक्तिलेचारशविर्षयतायापदापिस्थित्ययोजकतायादार खान स्वा तंत्रणेति तीरंबोधविष यागंगापदजन्यश्वबौधरतिसमूहालंबनायोतीरबोधाशगंगायटजन्यतानवगाहित्वे पिताराशेबोधविषयत्वबौधांशे गंगोपद जन्यखोभयविषयकलादित्यथा तत्पदेति नचतत्य दोत्तरकालीनबोधविषयवसावच्छिन्नप्रकारमागर्भसंबंधसंभवाज्जन्यवनिवेशनंव्यर्थस्टछाप्रका र नावच्छेदकातायाभनतिग्रसक्तवादितिवाच्य आधुनिकसंकेतस्ललेशविशेषताया:सेबंधत्वस्यकृतलात निरूपितखोतंसंसर्गनायझेदक मितिना 1 श-वायपरंपरासंबंधइतिबोध्य विशेषणरूपेणसंबंधतायांमानाभावा दाह ईश्वरेन्डेति ताराविशेष्यतावखस्येति तत्सदजन्य बोधविषय नावनिप्रकारतानिरपिता का विशेष्यतावत्वस्यैस तन्निविशेष्यता निरूपकविषयता सावच्छिन्न प्रकार तानिरूपितबोधनिछावच्छेदकतानिरूपिनजन्यनिष्ठावच्छेदकता निरूपितत्व संबंधावच्छिन्नाव दकनासंबंधनेच्छावखरेश्वरेच्छीयतारशाक्छेदकरवायादिवाचक नातिप्रसंगः नलाक्षणिकापभंशयोवचिकखातिरसेगःसर्वेसर्वार्थवा चकाश्वेडरपदादेटिकर्मकानयनवाचकखापर्तिव्यंजयन स्वमतेतामडरतिउतरीयैवेनि अन्वितान्वयादेः नत्पदजन्यबोधविषयताखावचिन्नप्रकारतानिरू प्रकारतानिरपितविशेष्यतासंबंधेनेश्वरेच्छावखस्येश्वरेच्छानिरूपितताशविशेष्यतावखस्यवातत्यदशक्यतारूपतयानाति प्रसंग उक्तरस्यैवच्यारिपदजन्यबोधविषयस्यघान्वितकर्मखान्वितानयनादेर्घदादिसंसर्गस्यचेताशबाधविषयख प्रकारके छाविषयवेपिघारिपदावाच्य समुपपादनीय अन्विताभिधानवादिनस्तुपदार्थसंसर्गस्यापिवाच्यतीस्वीकुर्वे तितन्म तेइतरान्वितघरोघरपदशक्याइलतादृशमेवशतिज्ञानेशाब्दबोधप्रयोजक घटाघटेपदशक्यइत्याकारकान्वयोशानेती पितविशेष्यखानुपगमेने यशक्तिज्ञानाविषयस्पशाबोधाविषयबनियममुपगच्छताभहनांमनमुस्थापयतिन्धि तेति तथाले शाब्दबोधप्रयोजकले अन्वयांशेजति संसर्गनाबच्छेदकखोपलक्षितधर्म पुरस्कारेणैवान्वयस्यशक्यतावच्छेदककोटीनिवेश नतु संबंधखेन तेनशाब्दबोधन संसर्गतावच्छेदकभा राम मानुपपत्रिभहमतंदूपयति अग्रेति खतंति पटखंघटपटवाव्यमितिज्ञानाहरलोपेस्थितिः घरपट्यायोमय इतिज्ञानानीयसादि नाघरोपस्थिति विष्ट खलोयस्थितिरित्यर्थ पटेघरखेवनिर्धर्मितावच्छेदक शक्तिलानादिसर्थइसके व्युत्कमे गेसषपात क्रमेणैवतन्त्रवीधस्यानिष्टखात वाच्येतिवृति हो नजन्यपटाय वच्छिन्नकर्मखोपस्थितेर सीकलेपिनसनिरित्याशय संसर्गतावच्छेदकस्यशाब्दबोधेभानमतेव्याह वस्तुतस्विति प्रत्यंचकार्यतावले नशक्तिहस्यतथाखेचतिमहाविषयतयापदार्थसंसर्गस्यशाब्दबोधविषयतानुपपतेः नचेतरान्वितघटस्यवाक्यमतिया तयाशाब्दबोधातप्राकृशक्तियएबट अनुपस्थितखादितिवाच्ये विशेषतःपदार्थातरमस्तिस्यतदन्वितघदादिरूपवाक्या थस्यप्रागनुपस्थितखेपिइतरपदार्थ खादिनासामान्यधर्मप्रकारेणतडदितस्य तदन्वितघटादेःप्रागुपस्थितिसंभवेनतंत्रशक्ति ग्रहस्यसुपटखात् अस्तुतस्तुपदार्थातरमेनंतीयकेवलान्बयोशांतर्भावेनशक्तिग्रहस्यशाब्दबोधप्रयोजकतोयेयापदार्थातर स्यपदोतरलभ्यतयातदेशातीवेनशक्रिग्रहस्यानुपयुक्त खात् नचान्वयस्यपदवीच्यखेतदेशेशक्तियहस्यशाबोधोपयो गिबेचमानामावइतिवाच तहिण्यकशाब्दबोधप्रतिवतिज्ञानजन्यतदुपस्थिति हैवतायाःसामान्यतएव तयावृत्रिज्ञानाद उपस्थितीतस्यशाब्दबोधविषयलासंभवात् अन्वयांशशक्तिग्रहस्यशाब्दबोधेवश्याक्षणीयखातू संसर्गतीभिन्न विषयताया स्ताहशोपस्थितिजन्यतावच्छेदकले गौरवातअनवदेति सामान्यतस्तहिषयकशाब्दबोधेवतिज्ञानजन्यतरपस्थितिखेननहे तुतास्वतंत्रतिज्ञानादिर्शवलभावेनैकपो पस्थितयोःपदार्थतखाबच्छेदकयोविशेष्यविशेषणभावक्रमेणशाब्दबोषाप तः किंतुनर्मप्रकारेणतहिषयक शाब्दबावृतिज्ञानजन्यतइविच्छिन्नतहिषयकोपस्थितिलेनैवहेतुतावाच्या एवंचतसं दकेऽव्यवहितो नरबनिवेशेच संसर्गताया कार्यतावच्छेदकखासंभवात् वृतिलस्येति शक्तिलक्षणान्यतरखनवृत्रिलं तन्निवेशेअन्य तरखघटकभे श०वा दयोमिथोविशेष्यविशेषण भावभेदेनकारणताभेदापले उपस्थिते घटोपस्थिते कारणतावच्छेदके इतिशाब्दबोधीयेसादिःपदेपटपदै षटपदेवा तस्या रू.टी. सर्गकबोधस्यकिंचिद्धर्मप्रकारेणतविषयकलाभावानिशानातरनुपस्थितावपितसंसर्गकशाब्दबोधासंभव सेव वस्तुत स्तुशस्यालक्षणयाचीपस्थितेस्पतन्नदर्थस्वशाब्दबोध भानादुभविषततरोपस्थितेरेवताषयकशाब्दबंधितुतावाया ताहशोपस्थिसोश्वानुगतानतिप्रसत्तास्थकारणतावच्छेदकस्पारगर्वचतगाव्यभिचारबारणायशत्यादिनानजन्यायस्थिति जन्यतावच्छेदककोरोतसकारण व्यवहितोत्तरलनिवेशआवश्यकः इखंचवस्तुपस्थितस्यायिसंसर्गस्यशाब्दबोधाचममेव्य भिचाराप्रसत्यान्वय स्वयदरावायखेपिनकिंचिहाधक मिति फित्रवृतिकल्पनन पूवंतहिषयक शब्दबोधेतखेत पदनान जन्यतापस्थितितताक्षणिकपरजानजन्यतस्पेस्थित्योहयोरिवहे तुताया वायतयापरस्परजन्यबाध्यभिचारस्यवारणा भूतत्तत्कारणानंतयस्थतन्तकारणजन्यताब छटके प्रवेशप्रीव्यगपदार्थहयसंसर्गावगाहिबोधेवृश्तिहानजन्य तदुपस्थिते- भिचारामसत्याऽन्ययस्यपदवाखमप्रामाणिक न च शक्तिलक्षणयोवृत्रिवेनानगमसैभवातविषयकज्ञानेजन्यों पस्थिसोरेकरूपेणैवहेतु तथानीयभिचारप्रसहिरितिबायउभयसाधारणतिलस्यानुगतस्यैदुर्वचला यशक्ति विषयकशानजन्यतदुपस्थितिखेनेवशक्किलक्षणाधीनपदाथपिस्थिसारनगमसंभवः घटशक्तपरपरमिसेतोदृशशक्ति पिभानस्वीकारेनानुपपश्चिरित्यतमाह बस्नुमति ननुरालिलाबसिनसंसर्गिकविषयनानिरूपितपदनिष्ठप्रकारतानिरूपिचविशेष्यतामा EW Ired AARENCO.IN लिज्ञानजन्योपस्थितिलेनानुगमःशक्तिसंबंधेनशक्यसंबंधसंबंधेनवापदप्रकारकज्ञानेशले संसर्गलात् शक्तित्वनिष्ठावच्छेदक तान्यांपर्याप्ति पाननि ज्ञानजन्योपस्थितेरिवघटसंबंधिशक्तंपटपटमियादिलक्षाज्ञानजन्योपस्थितेरपिघटादिसंबंधिपटादिनिषितशक्तिवि षयकज्ञानजन्यखादितिनोक्तव्यभिचारप्रसूक्तिरिवि नेचपटश संप टपदमित्यादिनानुजन्यपटाद्यपस्थिती यत्रो होधको तराईदादिभाताहशेषारिविषयकोपस्थितरपिप्टादिशाब्दबापजनकखापतिरितितहिषयक शाब्दबोधेत वितशक्तिविशिष्पदविष्यकज्ञानजन्यतस्थितिखेनहेतुतावाच्या तथाचनतेनरूपेणघटसंबंधिशक्तं परमित्यारि हानजन्यपटाघुपस्थिते संग्रहामुक्तव्यभिगोडवारस्वैतिवाच्य शक्तिविषयतावच्छित कारणताप्रतियोगिताहषयता वैशिनकार्यतालिखेनोपस्थिततछाब्दबोधहेतुतियादेशितोहरोधकोतरप्रयोज्यघटादिविषयताकोपस्थितन कार्य तोशालिखविरहेणाकातिप्रसंगानवकाशात् तदविशेषितान्तिविषयतापर्यंतस्यापस्मितिनिष्कारण तावडेदके निवेश रनगमसंभवाते उजलक्षणासानहेतुतायामपिशक्तिशक्तिविषयतायाअवछदकप्रवेशादिति तत्समीचीन उत्तानुगत रूपणपदार्थोपस्थिति हेतुखेपटकालीनायाशक्तितत्परपूरीमत्यादिज्ञानजन्यपटाघुपस्थिति तापिपदिशाबोधन संगात् नेत्कालीनशतिरुपपरंपरासंबंधविषयतीतःपातिन्या शक्तिविषयतांयापिताशसंबंधप्रयोज्यघटादिवि वेश्यते सनआइ शव्या स्वमिति पदार्थान्यतरधर्मिकपदार्थान्यतरप्रकारक वायत्ववाचकसान्यतरसांसर्गिक ज्ञानवेनगनुगमे खाह अर्थधर्मिकेति कयोरिति यथापटपदायक षयताप्रयोजकला तारशशनिविषयकधियापटादिनिरूपितले नतत्संबंधिनिरूपितखोपरागेशचपदेशस्यनवगाहितयाशशब्दबो धमयोजकतक्तपरज्ञानतडामणिकपरवाना नाताकतयातजन्योपस्थितेःशाब्दबोधजनकलेक्शपससंभवात् नचकिंचित्रित पितखोपरक्तशक्तिविषयताप्रयोज्यतनदविषयताकोपस्थितिखेनशाब्दधीप्रयोजकलोपामोलायमतिप्रसंगः उक्तज्ञानीय शक्तिविषयतायाःकिपिभिरूपितलविषयतानिरूपितत्वविरहादितिवाच्वमपिघटकालीनायापटनिरूपित शक्तिस्तइत्सरप इमितिज्ञानजन्यभूटाधुपस्थितरमावृतः अधकिचिन्निरूपितखेनशक्तिविषयतायाहशकारणतावच्छेदिकातादेशकारणताम तियोगितलताविषयतावशिनकार्यताशालिखेनपदापिस्थितेहेतखोयगमालायमतिप्रसंगः शम्शेउदासीनस्यपटनि रुपितखादेरभानेवि,पटकालीनशक्तिरूपपटीयपरंपरासंबंधविषयकपदनानस्सघटादिस्मारकतयातस्मृतिजनकतायोपटा दिनिरुपितेख विषयता निरूपित खस्यशक्तिविषयकलेनिवेशादिविचदेवसतियापदादेःशक्तखसेबनपदोशेषकारता तज्जन्योपस्थितितापिपटारे शाब्दबोधोत्पत्सातदनुषपतिवीरव तमपदोशेयर्ससर्गतया शक्तर्भाने शक्तावस्यनिरूपि तलम्पसबंधोतराभानातू बस्तुतोघटखाद्युपलक्षितवाचका द्रव्यादिपदाउत्तयां भांतस्पटखादिन कारकबोषवारणाय बदायाँपयोवेतिवासनेविषेसारी ।।
कालिकादिसंबंधस्य चाकांक्षातासर्यादिजन्यतावच्छेदककोटीप्रायशोप्रवेशाचवेनसंबंधेनवोपापति एवकारेणान्वयांशेशनिव्यवच्छेदः तदुपरा तर्मप्रकारकशाब्दबोधेशकोतर्मविशिष्ट निरूपितखावगाहिलेनशक्तिज्ञानस्योपयोगितावाच्या तथाचतत्संबंधिशक्त खावगाहिनीलक्षणायहस्थतनरूपेणासंग्रहोइननगमेनव्यभिचारसत्योक्त कार्यकारणभावकारणानेतर्यप्रवेशावश्यक, एवंशतिज्ञानमुभयविधावनिगमनाविरहोछाब्दबोधप्रयोजकपदेऽथवाचकवावग्गबर्थपरवाच्चलावाहिचतवोरपिना उगमसंभवः वायखवाचकलयो शनिप्रतियोगिखशयामयखरूपमिथोविलक्षणसंबंधरूपतयानुगतानतिप्रसकरपा धभावात् सेवादिनानुगमेतदीयकालिकादिसंबंधज्ञानार्थधर्मिक पदवाचकताया पदधर्मिकार्थवाचतायावज्ञानाच्छा ब्दवोघोपतेः तजन्यापस्थिलारपिपरस्सरजन्यवाघध्यभिचार एवंलक्षाज्ञानमपिपदे सेबेधिवाचकतावाहितया थै पद वाच्य संबंधितावाहितयाचा विधशाब्दबोधप्रयोजकतदधानोपस्थिसोरव्यनतिप्रसक्तरूपेणानु गमास भवे नपरस्परेजन्यबोधव्यभिचाइतिकार्यतीवकेन्देकरामतत्तकारणानंतर्यप्रवेशोधुवरलवधेयम् अथवृनुपस्थितस्या विपदार्थक्ष्यसंसर्गस्यशाब्दवोपविषयसोगर्सबंधभानेनियामकाभावात्सर्वनाबाधितयावसधभानापभिरितिचेन्न कयोश्चित्यदयो केनचित्संबंधेनस्वान्वियबोधस्वसाकसितयाआकांक्षाज्ञानस्यैवपदार्थव्यसंसर्गभाननियामकखात्. मेपिसामान्यरु वेगवान्वयस्यशक्य कोटावंतर्भाव्यतयापदार्थसंसर्गविषयातत्रैकैकस्यैवभानात्कचित्कस्यचिदानमियनियमप्रसंगेनोक्तस्यैवा शल्या माननियामकखावश्यकवादितिभावः पदार्थ तावछेदकुसंसर्गस्यवृत्तिलभ्यसंसूचथिखाह पदार्थहयेति यथायार्थएवधनुपरस्त्यादीअन्ययोगय कटी. वदयो: संबंधातपार्थविशेषितभेदस्योन्यत्रान्वयापरवंश सिडोतिखात् तस्य उपलक्षणवस्य व्यखापविशेषेणतिनियमानुपपत्तौ हेतुः ययोनपदयोनानासंबंधेनस्वार्थान्वयबोधेमाकांक्षातज्जन्यशाब्दबोधेसंसर्गविशेषतापर्यज्ञानरूपकारणबलादेवसंबंधभाननि थमायनेपाअन्वयोशेशतपयरमध्यकेकस्यैवपदार्थसंसर्गस्य संसर्गविधयाकचित्कस्यचिडानमितिअनियमनसामान्यसी वान्वयस्य शक्यकोटावेतविनीयतयोक्तस्येवसंसर्गभाननियामकला कानचर्ससविशेषानुपस्थितीतात्पर्यजाना संभवेने तदुपस्थितेरावश्यकतयातहोचरसंस्कारोदोधार्थमेवतत्रवृत्तिज्ञानमपेक्षितमितिवाच्य रोधकोतरोपस्थितषिसे सूर्गता स्वयं प्रहसंभवात्रवृत्तिज्ञानस्यानपेशितखात् तस्माइटखेंगोविशिष्ट एवषटगवारियरस्पेशक्ति पदार्थहयसंसर्गस्त्वा काक्षाबललभ्यएवेति स्थितंगापटपदस्यपदार्थ तावरेटकीभूतघटखादिविशिष्टस्वक्तितपटोपलक्षितघटखादेरुप लक्षणखेतस्यव्यसबुग्रीवादिमबाघविशेषेणघटादिपदाव्यखर्कयोबादिमवादिनानबोधः अपितुपटखादि वति नियमानुपपत्ते भयपटखादेवियखादरपिवेशिकास्यपटीदास बाइटादिपदेशकावपिघटखादिसामानाधिकरण्यरू घटसविशिष्टेशक्तिरित्यत्रसन्नम्यावृत्तिखार्थकतयापर्यवसनंघटखसमानाधिकरणशक्तिरित्यर्थमासंध्यशंकवे अथेति यतपटखवैशिम्यान बृत्तिः शक्तिरिमनिराकरणमिति तच पटखसमानाधिकरणस्पवैशिध्यवदितिलेखविरोधात् त्रिवेवेति नचजासालतियतयापदार्थ इतिसूक्रेआकृतावपिशकिकयनात्तहिरोधातिवाच्यं पंथकतैतस्यसमाधास्वमानसात शब्दाश्रयखोपलक्षि तेगगनपदशक्तःशब्दाथयखवारणायवाच्यखेसनीति अवयवसंयोगरूपालतिवारगायवाच्यवृशिखसतीति नचपरंपरामाकालिकादिसंबंधेनवते स्थाअपिवाच्यवृन्निखमितिवाच्चै सर्वाधारतानियामकान्यसंबंधेनवृतित्वस्यनिवेश्यवान् परंपरायाचवृत्यनियामकखात् स्थूलेदधनिअतिव्यानि Pos पवैशिट्यवस्यखादिवैशियस्याप्यक्षततयाघटवविशिष्टेशति तदव्यत्वविशिष्टेइत्यस्यकोर्थः अश्वदति तरिशिष्टेशक्ति 12. रिसस्त इमति शिवमयेषत्रिविशक्तिरिसर्थः घटादियशक्तिमतिदवाखादिवशिषसत्वेपिडव्यखादोशतिर विरहातेषामपलशगता पटवादीतत्सखावतेयाविशेषणता एवंयप्रतिनिमित्तपिशक्तिस्वातस्यापिवाच्यतेयावा Hoयलेसतिवावतिलेसतिवाच्यापस्थितिप्रकारसमितिप्रवृष्टिनिमित्तलक्षणेवाच्यखेसतीति विशेषणदानगत जाला । कतिव्ययापदार्थ निन्यायसूत्रोको खादिजातगंवादिपदार्थताच उपपात अथघटशब्दादाबाडेव्यरत्याकारि कायाभगवरि-छायाबोधविषविषयताखेनबोधविषयता निश्प्रकारतानिरूपित विशेष्यताघटेपवननघटखादी विष वारणायवतीय नवमपिशभिमादिनावाच्योपस्थितिप्रकारलतमाक्षतमितिवाच्यं अमानपीनमारतायाउपादानात वस्तुतस्तुतत्यदवा च्यलेतत्सदवा चावविवेचसतिसरव्यविशेष्यता निरपितायातत्यदशकिप्रयोज्यसोसनिधिषयतात निरपित्यकारताश्रय लेवलप्रति निमित्वंशस्यशब्दपदयाचताकाशपदप्रनिनिमित्तत्ववारणातत्सदवाध्यतनिवेश नवाद्यानरपि दयादिपरवानदेवयव शव्वा नित्यातहारगायतलदवाच्यबुनिवप्रवेशः विशेष्यदलप्रवेशा ध्यादिपूरवाच्यधिशकादिवत्तेर्दध्यादि पदवायत्रसरेण्या दोनाति की व्याशिःतनपश्यादिपजन्यबोपलोमत्यादेधामूविशेषणतयाभासमानेलोमाघशेषकारतेचाऽतिव्याविरतो मुख्य विशेष्यता निदेशालोमादियदप्रयोज्य १२ लोमाधिरूपमुख्य विशष्याशेलोमलादिसंसर्गभानमादायलोमलादावतिप्रसंगोइतस्तत्रदशक्किमयोज्यसंसर्गविषयताविशेषण पश्चादियदल सयालोमलादितिनालोमादिमुख्यविशेष्यकबोधजननातत्यप्रयोज्यतामात्र निवेशेतवातिप्रसंगो तस्तत्पदशक्तिनिवेश: तत्पदशक्तिप्रयोज्य मुख्य विशेष्यतानिरुपितप्रकारतानिवेशेपिरत्यमितिवाक्यजन्यबोधेदधिषदशक्तितोमुत्यूविशेष्यतयाभासमानेमाडव्यखादिनाप्रकारे ध्यादावतियाविरत तत्यूदशक्तिप्रायोज्यसंसर्गविषयता निवेश नचात्य विशेषतानि पितभकारवायांतत्यशक्तिमयोज्यबानवेशादेव तदोषवारणसंभवा संसर्गविषयतानिवेशनमफलमितिवाची एंधीसादिवाक्यजन्यबो पायमुख्य विशेष्यतानिरपितमकारतापास्ताव ताप्य वारणात नचैवविविशेष्यदलनिवेशशक्खविशेषणव्यर्थ आकाशपदेशक्य शब्दाचायलसंसर्गभानस्यतत्यदशक्षिप्रयोज्यलाभावे नेवा नतिप्रसंगादितिवाच्य शब्दाशयखतसंसर्गविषयत्योतिसर्गणतलाकारकशक्रिज्ञानजन्यतावच्छेदकतयातेपदशकिप्रयोज्य नागारिवात नवस्वाशयातत्य राक्तिलायोज्यत्वनिवेश्वाता भितिवाच्यं तस्यलक्षणीतरलात तलाभार्थप्रथम विशेषणमिसाह बोध विशेषतिपदजन्मतारूप विशेषजशियसूचक EC ॥ वस्तुमात्रप्रति लक्ष्याणांवासखापतिसूचकसमवायेनेविघटोघटपरजन्यबोधविषयनावान्भवतिसाकारकसंकेतेपरसावचिन्नेपकारी भवतिघरपदन व्यशाब्दबोधविषयवेधर्मिपारतंत्रणपरत्वस्याविसमवायसंबंधावेच्छिन्नावदकता निरुपकलात्मकत्वावनिबसंबंधेनभानमंगीकार्यमित्यर्थी पटखंघट पदाहोडयमितीच्छायांपरखादाववच्छेदकतासंबंधेनबोड्व्यबभानेघटत्वत्वविशिष्टस्यशक्यखापतिरताघटविशेषण तापनेतिसंकेतस्यधि यतामाबेंचवस्तुमात्रएवेतिकाथं पटपरशकिर्घटस्वादिविष्वेवेति नियमइतिचेहीश्वर-डायास्तत्पदजन्यशाब्दबोधविषयताप्रयो । जकासंबंधएवतंत्रतत्पदशतिरितिव्यपदेशनियामका घटप्दाहटोबोडव्याइयेतादशेष्ापाचपरखाव छदेनवोपविषयखमब गाहमानायांसमवायावच्छिन्नबोधविषयतावच्छेदकखंघटखेसमवायेनघटताव पवाबोधविषयंतायोसंसर्गमयदियाभास ते एवंचायखसंबंधावच्छिन्नबोधविषयखप्रकारता निरुपित विशेष्यसंघटस्थावदकतासंसविछिन्ताघटविशेषगतापन्न बोधविषयवस्ययाप्रकारतातभिरपितविशेष्यवाईमघट खस्यमा पटविशेषणशापनबोपविषयलाशेऽवद्यखसंबंधेनुप्रकार खेवापट खस्यपटखवोधविषयलयो संसर्गतयाभासमानेवच्छेदकलेक्छेदकत्तयाभासमानखंसमवायस्येतित्रितयमेवघर शेषताइयशालिखभयेनाह घटेति एवंचपटखादे शान्योधप्रकारतायाशाब्दबोपविषय ताक्छेदकलेनसंकेतषिषयत्वज्ञानप्रयोजकंवत्तीयार्थ: विषयखस्यसंकेतविषयखज्ञान मिस्त्रविषयले न्वेयात घटादिपरजन्यशाब्दबोधविषयत्व निसप्रकारतानिरूपितावच्छेदकत्वनिष्ठसांसर्गिकवि षयतानिरूपितायासकेतीयधर्मिताक्छेदकीभूतपटवादिनिश्वविशिष्यतातन्तानमिनियावन यापटवनिष्ठप्रकारता निरपितावच्छेदक खनि 8 शवार सांसर्गिकविषयतानिक पितनिरूपकनिछसांसर्गिकविषयतातिर पितविशेष्यसावनिपातिपदजन्यबोधाविषयवनिप्रकारतानिरु पितसकेनी हटी १३ यविशेष्यतावान्घटइतिज्ञाने तत्रपटखनिष्ठप्रकारतानिरूपित विशेष्यसावछिन्ननिष्ठखनिष्टकारतानिरू पितविशेषलावच्छिन्नप्रकारवनिष्ठ प्रकारतानिरू पिनविशेष्य खावछिन्ननिरूपितत्वनिष्ठ प्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वअवच्छेदक खनिश्प्रकारता निरु पितविशेष्यवैतभयावधिक नसांसर्गिक विषयतानिहप्रकारतानिरूपितविशेष्यवावछिन्ननिरूपितलनिष्प्रकार तानिरूपितविशेष्यत्वं निरुपकलनिप्रकारतानिरपितवि शेव्यखावछिन्ननिपुत्वनिष्ठप्रकारतानि पितविशेष्यतदुभयावछिन्न सोसर्गिकविषयखनिडप्रकारतानिरूपितविशेष्यखावछिन्न निरूपितनिट प्रकारतानिरूपितविशेष्यखावच्छिन्नविशेष्यखनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यखावन्निनिखनिएप्रकारतानिरूपितविशेव्ययावचिन्तावच्छेद कवनिक्षप्रकारतानिरुपितविशेष्यखावचिम्ननिरूपकत्वनिप्रकारतानिरूपितविशेष्यवंघटपद निलप्रकारतानिरूपितविशेष्यलावछिन्ननिष्ठ खनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यवावनिप्रकारखनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वावच्छिन्न निरूपितत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यखावछिन्न विशेष्यत्वनि प्रकारेतानिरू पितविशेषखावछिन्ननिष्ठखनिष्ठप्रकार तानिर पितविशेव्यत्वावछिन्त्रावच्छेदकत्वनिप्रकारतानिरूपित विशेष सावन्निनिरूपकले निष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वजन्मखनियकार तानिर पितविशेषलावछिन्ननिहखनि सरकारतानिरूपितविशेष्यतेत भयावच्छिन्न प्रकारखनिधप्रकारतानिरूपित विशेखावच्छिन्ननिरूपिनलानिमकारतानिह पितविशेष्यवासिन्नविशेष्यत्व निमप्रकारतान पितविशेष्यसावन्नावकेटकत्वनिष्टकारतानिरूपितविशेष्य खावच्छिन्ननिरूपकलनिष्टकारतानिरुपितविशेष्यवावछिन्ननिरूपकनिष्ठ प्रकारतानिरपितविशेष्य बोधनिप्रकारतानिरूपित विशेष्यवावच्छिन्ननिएखनियप्रकारतानिरूपित विशेष्यबैतडभयावच्छिमप्रकारसनियम १३ कारतानिरूपितविशेष्यसावछिन्ननिरूपितत्वनिष्ठप्रकारमानिपिन विशेष्यखावछिन्नविशेष्यत्वनिष्ठप्रकारनानिरूपित विशेष्य सावच्छिन्ननिषखनि प्रकारतानिरूपित विशेष्यखावच्छिन्नाक्छेदक खनिवप्रकारतानिरपिसविशेष्यखावछिन्नतिपकसनियमकारतानिरपितविशेष्यत्व विषयखनिश्चमका रवा निरु पितविशेष्यवावछिन्ननिष्ठखनिष्ठप्रकारका निरूपितविशेष्योतधियतयावछिन्नश्कारवनिक्षप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वावछिन्नसंकेतीय विशेव्यखनिप्रकारतानिरूपितघटखाबन्निविशेष्यताशालिखेतलयोजकमित्यभिप्रेसैवविषयताप्रयोजकसंबंधएवेतिप्रतिज्ञायोपसंहरति लि तयमेवपटपदजन्यबोधविषयतायामुपयुज्यतरति विषयतानामितिपूरणीय ऐक्यादिति नन्याश्रयतासंबंधावछिन्नायाबोधविषयावश्यताया भवछेदकखसंबंधावच्छिन्न्यातयाकथमैक्य नरेखीय वातदुभयैक्यं यथाहिज्ञानस्थलैआश्रय सावटकवादिसंबंधावच्छिन्नविषयताना भेदर पटुजन्यबोध विषयतायाजातमुपयुज्यतरतित्रयाणांवाच्यतोपपतिः पट्पटखसंसर्गपसंकेतविष्यतानां मिथोवेलक्षण्ये पि सन्निरूपकबोधविषयवनिष्ठ विषयतायाऐवपाछत्तयक्षपंपादः नतुसंकेतैक्यात् शक्यशक्यतावच्छेदकशनभेदेनापिशक्तिभे जन्मथापटसंपरपजन्ययोपविषयताबदिसादितानं प्रतिभाश्रमतासंबंधावछिन्नताशाविषयताशून्यखज्ञानस्पप्रतिबंधक खापत्ते तथेहपितडे दुरव अन्यथाघखदिःपदावस्यूपादेतदवच्छेदकलस्सप्रसंगात सत्य आभयतासंबंधावछिन्नविषयतायाएवशक्तये क्यव्यवहारनियामक खेनान्यस्यास्यात संहासेकेनीययोराश्रयतावच्छेदक संबंधावच्छिन्नविषयत बोरक्वेधिनशतिःविषयतायाआश्रयतासंबंधावछिन्नविष्य तालेनपदार्थखस्यावेळेकतासंबंधावच्छिन्नविषयताखेनचतवच्छेदकत्वस्यव्यवहारनियामक खाद वस्तुतस्तुहितीयकल्याभिप्रायेणेक विशेष्य तानिरपितप्रकारतायाअपरविशेष्यनाभिर पितविशेषतेक्वमतेनेरे वस्तुतस्तुपटत्वादिविषयतानिरूपविशेष्यखावछिनपरादिविशेष्यतानि शवामितप्रकारतायारेक्यादैक्यपदेशोबोडयाशक्तिभेदातपपत्तः घटपदादेर्घटखादेवसर्वस्यैकशक्त्यायत्तेः नन्वेवपशुरपक्षरित्यादौपदाथै कुदेश ली. दायाँतरान्वयप्रसंगः तदशेबोधविषयसप्रकारतानिरूपितसंकेतविषयतोवगाहिज्ञान सेभवादियाशंक्यतत्रतदनन्वनियामकमाहें तदेशेदवि पशुरयशुरित्यादीशक्तिधामप्यपदार्थतावदकलोमादीपशुभेदान्वयस्येष्टवारोह शक्तिभममिति सक्षणामहोपलक्षणमिदंआन्धयतासे बंधा दानुपपत्तेः भगवत्संकेतस्याभेदातु तदेशेभायखसंबंधावच्छिन्नबोधविषयूनप्रकारतानिरूपितसंकेतविषयतावगहि जान स्यैवतदेशेपदार्थोतरान्वयबोधोपयोगिरमितिशक्तिधर्मविनापदार्थतावोदकेनपदार्थातरान्वयः यत्तदेशेसेकेतूमुख्य विशे व्यताग्रहलोतरान्वयबोधप्रयोजक: लोमादिमान्पशुपदाहोऽव्याखाकारकसैकैतेलोमायशबोधविषयतायोःप्रकारखपिलोमा देधार्म विशेषणतापनस्यैवताहशविषयताविशेष्यवनतमुख्यविशेष्यत्व अतःशक्तिभ्रमविनानलोमादिनापदार्थतिरान्वयर ति तारशविषयसप्रकारतायांआश्रयखसंबंधावनिखानवेशनमवर्थक मिति तन तोमपशुपदजन्यबोधविषयतावादे कं भवलित्यादिसकेगई। ताकारप्रयोजकावदकतासंसर्गावनिताहशबोधविषयसप्रकारतावगाहिलोमादिमुख्यविशेष्य कसके तज्ञानेपिलोमादीपदार्थविरान्वयबोधानुदयादाश्रयतासंबंधाबासमखेनतारशबोधविषयसकारतावगाहितायाभ विछिन्नवैयविदतोमतमाह यतिति लोमादीतिघरोनित्य तितुनोतपटखादरचयितावडेकरूणानुपस्थितेखत्रपदार्थतिरावयाग्रसके। १४ कारखेपोतिभवच्छेदकतासेबेधेनेत्यादिसंकेतेति पदिलोमयलयदजन्यबोधविषयोभववियवच्छेदकॅतासंसर्गक संकेतलायेत ज्ञानेनमा न्यथानमा अन्यादृशाः सोमादिसण्याविशेष्यकबोधेति आश्रयतासंबंधावछिन्नवोपविषयखनिएप्रकारतानिरूपितविशेषलमिसर्थः ननुबोधविषयसे वश्यनिवेशनीयवातू लोमविशिशेबोडसइत्यवदर्शितसंकेतेपिलोमपदार्थतावच्छेदकखमेवेतितत्तानाहोमिनपदार्थी तरान्वयबोधेरवापरयोगात गतविषयकादवच्छेदकेतासंसर्गबोधविषयसप्रकारकसैकेतमुस्यविशेष्यलोमिनिज्ञानाहो मादिमुख्यविशेष्यकशाबोपानुदयेनाभ्यतासंबंधावच्छिन्नखनबोधविषयसप्रकारलावाहितायाभवेश्यनिवेशनीयला तू तनचलोमायसिनविशेष्यकशाबोधीवसंकेतविषयतयाग्रहेगान्यारशबोधोत्पत्रिनुभवविरहतशत्तरयोगात् एवेंचपदाथीपार्थेनान्वेतिनतुपदार्थ करेशनपत्रपदार्थबोधविषयताप्रयखेनसंकेतविषयत्वेतदेकदेशवेचबोधविषयता वच्छेदकखेलतथा त्वरूपतत्रशक्यतावच्छेदकश्त्यबधैयाकुंगअथघटखाद्यपलक्षितेयपदशवगाहिममातोपखादि प्रकारकस्यपदादिपदशक्तिप्रमातः कातिकादिसंबंधेनपटखादिप्रकारकत्यवशाब्दबोधस्यवारणायतत्संबंधेनवमप्रकार कबोधप्रतितत्संबंधेनतर्मविशिष्ट विषयिकायोशक्तिस्तहिषयकवनप्रकारता मसंभवतिशक्तिमाखान्देवोभानुपपने ना यितत्संबंधनतहिशिवशतिविषयतावगाहिलेनतदर्थस्यदर्वचस्वाद नचतर्मत शिवतहर्मिविशेष्यकलावन्निशक्ति विषयताबाहिखंतदर्थ पटोघरपदवा व्यइत्यादिज्ञानस्यस्वरुपतीघटवादिप्रकारके स्यघंटखाय विशेष्यकाशिच्या विशे संकेतमुख्यविशेष्यवपदार्थतावच्छेदकस्यपदार्थखापत्तेबोधेविअवच्छे ट्कतासंबंधावछिन्नबोधविषयलपकारतानिरपितविशेष्यवामिल:
शल्यात भव-छेदकतासंबंधाप्रवेशेपूदार्थपदार्थताबछेदकलापनि तुबोधाविषयलेनसंकेतमुस्यविशेष्मान्वयित्वेसन्निबोधविषयखेनसके तविषयमा दार्थताक्छेदकेससंतार्थाभावात् व्यादिपदवावपलावछेदकस्यापिघटवादेतदवच्छेदक वनमा छाब्दयोपेइष्टापत्तेराह उपलशिवहति व्यकखाबाहेतुतापतेः नवताशाज्ञानमहेतुरेवघटखसमवायघटापटपटवाआइत्याकारकमेव ज्ञानहेतरूपेयमितिवाच्यं पटखवायनुपस्थितिशायोपटादिपेदारखान्दधीविलयप्रसंगातू नापिशनातचितयविषयतायेगाहिखनविषयितांशतेनर्स बंधेनेच्छाशेवास्वरुपता प्रस्खप्रकारकखज्ञानस्यहेतुता तावताटलत्वाचनपस्थितिदशायोपादिपदाछाब्दयोधीपपार पिसमवायादेप्रकारवार्स भवनसमवायवादिप्रकारणवतमानस्याचगंतव्यतयातनुपस्थितिदशायांतताशाब्दबोधानुपपत्ते तथाचकेनरूपेणतयशनिधीहेतुता अनोच्चताकुंभुथपट खाद्युयलक्षितेश्ययदर्शवगाहिनमातःकालिकोदिसबंधनय रखादिमकारकपादिपदशक्तिप्रमातश्व कालिकासंबंधेन पटखादिप्रकारकस्यशाब्दबोधस्यवारणावत्संबंधेनतर्मप्रका रकशाब्दबोधेतत्सेबेधेनतजमविशिशशेपरवाच्यखावाहिशा कारण बाध्ये विशिशशेवाचवावगाहिखंचषिशेषणीभूत सहमतदीयतत्संबंधतड्यशेनवगहिवरुवाच्यनतुतेने संबंधेनतहमैधर्मितावरोदेकीहसतरवगोहिवं घटखादि के नमलिस्वरूपनोपटखमकारकत संसर्गकघट शाब्दबोधेघरोशेतत्परजन्यशाबोधविषयावप्रकारतानिरपिताश्रयतातिसंसर्गतानिरूपि तविशेष्यत्वस्य घटखांशेतारशयकारतानिरपितावच्छेदकबसंसर्गता निरुपितविशेष्य खस्यसंसर्गाशेतथा विधाव-च्छेदक ताक्छेदकलसंसर्गता E निरपितविशेष्यत्तस्यचावगाहिजानकारयां यहाघटलांशेतलदजन्यबोधविषयसपकारतानिरपितावनिलसंसर्गावछिन्नप्रकारत्वस्यसंसर्गाशेतभिरूपिता वच्छिन्नबसंसर्गावच्छिन्नप्रकारतावडेट्कवस्यवावगाडिज्ञानं कारणं नचैतारावाहिखनेयस्यकारणतावच्छेदक लेविशेष्यविशेषणभावेधिनिगमेना बिरहा अक्छेदकसायाच्यासन्यवृत्तिले चान्यत्रदूषितमितिवाच्यं कार्यकारणभावस्यउचकन्यायेनारसरसहकारबखचोपगमात् एतेनपटख निशवच्छेदकतायांस्वसामा नाधिकरण्यस्वनिरूपक ज्ञानविशिष्टज्ञानीयवोभयसबंधनघटखसावछिन्नविषयतावैशियेनियसमितिपरारत का धर्मितारखेदकीकृसत्यादिपदशक्ति ज्ञानस्यापिकालिकसंबंधेनपटबादिकंधर्मितावच्छेदकी कृत्यपादौवादियदशाति ग्रहस्यापिचप्रमाखेनोक्तातिसंगाधारणात् एवमपिपरखापेशेनिर्धर्मितावच्छेदककालपमेयखादिधर्मितावच्छेदक कोच्च पटपरनिरूपितवाच्यतामहातत्यकारकबोधेवारणायखरूपतोघटस्वादिप्रकारकबाधेघटखवावसिनधर्मिकवाअवय हापेक्षा यातथाचघटखसोचनुपस्थितिदायोपटरादिपदाच्छाब्दबोधोनयन्तः नचपदोशेषयट्विाचक ताज्ञानमेव रणतावछेद के गौरमात् एवमपिघटखादित्रितयांशेपटवायवावगाहिज्ञानस्यहेतुलेपि नताकिंचिहर्मधर्मिनावच्छेदकीकृत्य तादृशज्ञानेवायन त्यतभाहं प्रमेयवादीति नाचतानवच्छेदकस्यापिमितावच्छेदकत्वैविप्रव्यूह संसर्पकोशनिमितावच्छेदककात्सपर्मितावच्छेदककाराचा व्यवस्पनोत्त्वापत संसर्गाभानावत्यागः घरख सावछिन्नधर्मिकेति पनघटखखेतरधर्मानच्छिन्नविशेष्यताकेत्यर्थ इति तन्ननिर्मिनोव छिटकवाय॑खज्ञानस्यावाच्यखजानाप्रतिवध्यस्य है तुखापते नवस्वरूपताघटत्वशाब्दबोधेजातिलादिनेवपटखनेनपटखविशेष्यकज्ञानखेन वाव नकारणलंयुक्त मितिवाय धर्मितावच्छेदक कोटोवरूपतोपरभानस्यैवशाब्दबोधेतभातूडान प्रयोजकल्बात् एतेनशाब्दबोपेपरसादेपतोमानानरो धेनस्वरूपोपटखावच्छिन्नधर्मिकस्यैववायखज्ञानस्यहेतुतानतुपटखनविशिधार्मिकस्पेत्यपारले घटभानप्रयोजकस्यास्पटखभानातुपयोग साद स्वरूपता शक्तिविषयतायावस्वरूपतस्तभोसकलाच वाचकसोशइति तत्संसर्गावच्छिन्नतविधिमविषयताकबोधजनकप्रकार तानि पितसंकेतीयविषयताश्रयत्वतेन संबंधेन पटवादिविशिष्टवाचकले तवावछिन्नलाशेस्वरुपतएवघटखादिभाने पहाटनियनिशेव्यता निरूपिताश्रयत्वनिष्टसेसर्यतानिरूपितबोधविषयत्वनिष्पकारतमायरपरयानिर पितवन द तमारतायोस्वनिष्प्रकारतानिरूपिताबसिन शाब्दबोधता एवंचखरपतीपटलादिप्रकारकबोधेवाचकोशेस्वरुपतीपटवादिप्रकारकज्ञानस्वहेतुल मिति घटा दिपदजन्यबाधेघटलवायुपस्थितेनापेक्षेतिवाच्य एवमपिघटादियदोशेवाचकताकारकज्ञानस्यशाब्दबोधेपटवादि. खसंसर्गतानिरूपितखसंबंधेनपटपारतंत्र्येणपटखविशिष्वस्व मिशवछेदकत्तानिरपिता वच्छिन्नखनियावच्छेदकतानिरुपकावच्छेदकल निष्टसेसर्गतानिरूपितजन्यतासंबंधावनिमकारताभयखंअथवापटनिविशेष्यतानिरूपिताश्रयतासंबंधावच्छिन्नबोधविषयखप्रकारता यापरवनिविशेष्यतानिषितावदकलसेवेभावच्छिन्नबोधविषयवाप्रकारतयासमवानिविशेष्यतानिरूपितावदकतावदकखसाराम बंधावछिन्नदोषविषयखनकारतयावापरंपरबानिरपितलैकमेणघटादिवाचकखननाविशेष्यतांशस्वरूपतोपटखे भानखरूपतरतिजापतिति क्तखादिसादिः उकसमवायभानेनि शाब्दबोधेवरूपतः समवायभानेसर्थ के चितुवाचकतासंसगेनिसमवायप्रकारकपदभर्मिक ज्ञानेकारणं hd toryrange.om. Wionary वाचक नाचस्वनिष्ठावच्छेदकतानिरुपकावच्छिन्नलनियावच्छेदक तानिरूपकावच्छेदकबनिनसंसर्गतानिक पकवोपविषयसप्रकारतानिरूपितबोध निष्ठावच्छेदकतानिरूपितजन्यतानिष्ठावदकतानिरूपितनिरू पितखसैसगीवन्मिावच्छेदकतावले पूर्वपदधर्मिकंघटप्रकारकं पटखमका रकंचज्ञानेबोध्य तबासमवायसंबंधावचिन्नघटखनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितख वृत्तिविशेष्यतानिरूपिताश्रयतासंसर्गतानिरूपितबोधवि षयत्वे निवप्रकारतेत्यादि हितायखतिविशेष्यता निरूपित्तसंसर्गावच्छिमावच्छेदकत्वसंसर्गनानिरूपितबाधविषयखनिष्ठप्रकारके सादि वाचकखसंसर्गइसाहुः यद्यपिघटखनकारिखावचित्रपटविषयिताविशेषितबोषजनकखप्रकारकभगसकेतविशेष्यखेतज्ज्ञानस्यहे संबधतयास्वरूपतःसमवायभानपयोजकतायावाच्यतयासमवायवाचकताजानेचवाचकतांशेचस्वरूपतःसमवायस्यूयकारखा संभवेननित्यसेबंधत्वरूपेणसमवायखेनैवसमवायावाहितायाउन्तसमवायभानप्रयोजकत्वस्योपयतयातदनुपस्थितिदशा तुखेचघटखांशेबोधेविशेषतायन्नघटविशेषितविषयताविशेषणतायन्नप्रका रतांशेविशेषणतयाविषयत्वर पवाचखभानंपटलस्यशाद धीप्रकारतानियाम कमितिसंभवति तथायिघटखावच्छेदेनपटपदवाच्यखज्ञानहेतुखेपटत्वाशेबोधविशेषण तापनविषयिताविशेषणमि विषयितावच्छेदकवरूपशक्यतावच्छेदकखभानमेवतवडाननियामक इतरांशतौल्येपिसन्मतेघरसविशिष्टशाब्धी हेतुतायोवियथितायां रविषयक खाशनिवेशाधिक्याडौरवं तदनिवेशेभवतांधायशेशक्तिधियोनपेक्षापता एवंचबोधविषयखप्रकारकभगवत्संकेतविषयत्वरू अपना व्यवपक्षेपिअर्थधर्मिकवाच्यज्ञानकारणखमासंयसमाधने तत्संबंधेनेति स्वपदस्वजन्यत्वप्रकारतानिरूपितबोधमकर तानिरूपितविय •वा मलप्रकारताप्रकारतांतार्थ तेनसक्षणास्थले तीरारेगमापदशक्रिममामसंग:नारशसंबंधेनपटपरवद्र्यमितिज्ञानात्कालिका दिसंबंधेनपटखप इरी मिताक्छेदकताकपटपदप्रकारक ज्ञानाचघटखप्रकारकशाब्दबोधविषयतायाःतत्संबंधावच्छिन्नतईमनिष्टावच्छेदकताकवविशेषणातव्यम् दजन्यबोधविषयतावृतिप्रकारतानिर पितसंकेतविषयतासंबंधेन व्यवदवानूघटइतिग्रमाताघरसप्रकारकशाब्दयोपवारणेस्फुटयति ध्यपदा दिति पटखाचवछिन्नलाशइत्यादिनाविकल्पेनबोधविषयतीयखादियह इव्येति देयमिति शादाधीनएकंव्यमितिखोपीयायाइयखावशिन्ने यांपटादिपदाखादबोधानुपपत्ते?रित्यादितिचेन तसंबंधेनतर्मप्रकारकशाबोधेतत्संबंधावच्छिन्न्तर्मनिष्ठावच्छेदकलाई वधिविषयवेप्रकारतानिरूपित विषयताखावच्छिन्नसंसर्गकतइमेविच्छिन्नविशेष्यकेच्छाप्रकारकजानन विषयताविशेषसेस गैकार्थविशेष्यकशक्तिज्ञानस्यहेतुतारशशक्तियहेचसंबंध घटकतयैबावच्छिन्नखोशेसमवायभानास्वरुपोषितस्य तथाभानसंभवेनसमवायसोपस्थितेनक्षितिसामंजस्यात् इव्यपदारव्यंबोड्यमित्याकारताप्रयोजक परजन्यवो धविषयसीयभगवदिच्छाप्रकारतानपट खावच्छिन्नविषयनिहाअपितुइयखावच्छिन्नविषयखनिवेतिदव्यंपदजन्यवा विषयतायाएकखावच्छिम्माविषयतैक्यं असंघटरसादिप्रसमानांपटखावछिन्नविषयताकलव्यवहारातूप्रकारावछिन्नत्वस्यापिहेत्वाभास शमः दोव्यालाच साचव्यभिसाकारकपदप्रयोज्येस्र्थः यति एकंदव्यपदवदितिग्रमाताशाब्दबोपप्रसंगादित्यर्थ शपत्रिनिरस्पति परांत रातपस्थितेतिपदातरजन्यैकस्खा नुपस्थितिदशायोमकमितियोपस्पतिबंधक विशेषेण देव्याभानेपिएकमस्तीसादिबोधस्यचप्रसंगह सर्थः तहमति नविछिन्नसावच्छिन्नप्रकारतानिरपिततारशविषयसप्रकारताप्रकारताके सर्थ स्वपदं तारशनकारतेति तविछिन्न धीयपटवावछिन्नविषयखनिप्रकार तानिरूपितत्वविशेषितभगवदिच्छाविशेष्यवाखावचिनसंसर्गेणघटसाजिनां शेभगवदिच्छाप्रकारकज्ञानसेंसर्गतावच्छेदकपटकपटखावच्छिन्नाशेमवेति नचव्यपर जन्मविभत्सप्रस्थापितकखा दिमकारकेद्यखावछिन्नविषयकवाधीयाबारकबावछिन्नव्यखावच्छिन्न विषयतासापिव्ययदजन्यबोधीपदव्यताव सिन्नविषयतालेनभगवदिच्छाविषयः एवंचदयपरजन्यबोधीयेकलावछिन्नविषयत्वनिप्रकारतानिरूपितविशेष्य तासंबंधे नैकसादिमतोभवदिहावत्या व्यपदादभीतस्ययदातरानपस्थितैकवादिनाप्रकारेणापिशाब्दबोधप्रसंगोदवा रएवैतिवाये S तोहशविशेव्यतावेनेसासंबंधखान पगमातूअथवा तत्पदजन्यतडर्मप्रकारकशाब्दबोधतडविडि नलावच्छिन्नखेनखजन्यबोधविषयत्वमकारताव गाहिताशनकारतानिरूपितविशेष्यतासंसर्गकतत्पदप्रकारकशानडेतः एवंचकवादिप्रकारकव्यादियदजन्यबोधजनकशक्तियणइत्यादिपदजन्यबोधविषयत्वनिष्ठायांदव्यलावच्छिन्नखेनव तारशविषयखमवगाहमानायाभगदिखाया:प्रकारतायोइव्यसमानानानखेनावच्छिन्नायोबाधितस्यैकसावन्नि सावच्छिन्नलस्यावगाहनात्तस्यनमलनिर्वाहणोत्तातिप्रसंगस्यानवकाशात यपदार्थाशिघटखादिधर्मस्पशाब्दबोध पछिलपकारतेसर्थः येतुबोधविषमतायांतहमविच्छिन्नत्वमनिवेश्यविशेव्यतायातन्निवेशेनोनपूर्वपक्षसमादधतितन्मदर्शयति यतिति शव्वा एवंसतीतिसिद्धांतेचउक्तस्थलेविशेष्यतायाव्यखावच्छिन्नलेपिगुणवखावच्छिन्नायाश्व्यपदजन्मबोधविषयतावृत्तिमकारनायादव्यत्वावर १५ प्रकारतायांतदेशेतत्पदशक्यतावच्छेदकत्वमेवप्रयोजकंशक्यतावच्छेदकखंचतत्पदजन्यबोधविषयखप्रकारतानिरूपित विशेष्यतावच्छेदकखनतुबोधविषयतावच्छेदकतयासंकेतविषयवरूपं विशेषण विषयावाच्यखं तथाचतहर्मप्रकारक शाब्दबोधेतहमविच्छिन्नखविशिष्टताहशविशेष्यतासंसर्गकशक्तिमानमेवकारणमास्तां यादिपदजन्यबाधविषय खप्रकारतानिरूपित्यखावच्छिन्नभगवसंकेतविशेष्यतायाघटखाधवनिवेषितस्यास्तादेशप्रकारतानिरूपितव्यखा घवछिन्नविषयताखनवसंबंधतानतुनाशप्रकारता निरूपितपटखाद्यवच्छिन्नविशेष्यतावनतितादृशभकारतानिरूपि तभंगवदिच्छाविशेष्यतायांव्यत्वादेरवावच्छेदकलेनतुपरखादेरियेववास्वीकरणीयमितिनोक्तातिप्रसंगरतिशक्यता स्केशक्षियतादीधितिकतापसूक्षमणिदीधितिप्रदर्शितमत्त यत्तधर्मप्रकारकबाधेवजन्यूबोधविषयेवकारतानि हेपिततरविच्छिन्नखविशेषितविशेष्यतासंसर्गकपदेशतिज्ञानमेव कारणमास्ता ईश्वरीयव्यादियदसंकेतबड्व्यपदार व्ययोडव्यमित्याकारक एवन्तुदव्यपदाहटोबोडव्यसाकारको घटवावच्छिन्नविशेषताकइत्युपेयते तथाचाभांतेस्मनई व्यादियदाहरवादिप्रकारकाधग्रसंगः तत्रतत्परजन्यपटखादिप्रकारकबोपजनकशक्तिमहणपटोव्यपरशक्यहत्याकारे छिन्नखानवछिन्नखातामविनानन्यसप्रकारकयोधापतिः नवाराणवस्खाबछिनस्वजन्मशोबोधविषयतानिवप्रकारतानिरूपितसंकेती राम यविशेष्यतासंबंधेनपदप्रकारकस्य गुणवखावच्छिन्नविशेष्यकशक्तियहस्यसंभवाहणवत्वंप्रकारकशाबोधानुपपत्तिः एवंचनसंकेतीया शेव्यतायामधिकस्यव्यत्वावच्छिन्नखस्यभानपिहेतुतावच्छेदकसखाइवत्येवशादायोनतुतारशसेवनपदप्रकारकाव्यखावन्निधर्मिक ज्ञानादहे तोरिति प्रकोरीभूतेतितरर्मप्रकारकज्ञानेशाब्दबोधैतहमशिवसवाहितद्धर्मप्रकारकवृविज्ञानजन्यतदुपस्थितिखनकारणतातत्य णतत्पदजन्यबोधविषयत्वमकारतानिरुपितविशेष्यतायाबाधितघटखावछिन्नखेनावगाहनातस्यप्रमाखासंभवादितिकिंम वृतिनिमित्तस्यशवयवोपगमेनेतिशक्यतावच्छेदकमवाच्यमेवेतिदीधितिमते) तन्नशोभनं तथासतिशक्तिज्ञानाधुनिकसके तज्ञानयोरेकरूपनैव तवायत्रव्यपदाइणवलादिनायबोहव्यमित्याकारकः कस्यचिसंकेतोदव्यसावछिन्नतादवि शेष्यतासबंधनगृहीतततारशसंकेतग्रहाव्यखनव्यबोधायनेर्गणबखादिप्रकारकबोधानुयपत्तेरियाच अथय हाशिइवप्रकारीभूतधर्माशपियाच्यखग्रहस्सापेक्षितवेआकाशपदाच्छब्दाप्रयतयाबोधोनस्यातू शब्दाश्रयत्वस्याकाश पेदावाच्यतायाःसिद्धीतसिस्वात् अतरवतूहोरणायवृश्मिनि मिसणेवाच्यखेसतीतिविशेषणोपादानमिति चेन्न शब्दापयत्वस्याकाशवदवाच्यखमनेगीकर्तृभिः प्राचीनकाशपदादाकोशीशेतदुपस्याव्याप्रकारकेशाब्दबुडेपोपगमात् । दक्षानजन्यतदशवधार्थोपस्थितिध्वनतहमशेिवृत्रिविषयकज्ञानजन्येतिभावः प्राचीनरिति नन्तर्मप्रकारकशाबोधप्रतिनर्मिशिवृसबगा हिनडर्मप्रकारकवृत्रिज्ञानजन्यतदुपस्थितिलेनहेतुतामपेक्ष्यतर्मप्रकारकवृत्तिज्ञानजन्य तदुपस्थिते कारणखमुपेयेलोधवात् ओकाशेयदाश ६ वाक्यशदाभयनिष्ठतत्पदाधीनोपस्थितिविषयतापारलक्षणीभूततधर्मप्रकारकशक्तिज्ञानजन्य तावच्छेदकतयावृतिप्रयोज्यत्वादितिकताका कटी शपदाधीनंशाब्दबोधस्यतटुपस्थाप्यप्रकारकख मिनिचेन्न तथासतिगवादिषदेषिगोखादेरशक्यवसंगात् तथापिशक्तियप्रकारतार पनियामकवशेनतपस्थितिसंभवातू अतोगुरुणाप्युक्तरूपेणकारण खमुपेसोकाशपदजन्येशाब्दबोधस्यतथोखमुपगतमिति भावःनन्या काशपदादाकाशस्यविभत्यांचैकत्वस्यसमूहालंबनशाब्दबोधरवास्त्विमार्शमयाह तेनति अत्राकाशपदाधीनशब्दबोधस्यतटुपस्थाय्याप्रकार नमस्तुवापदारपिनिर्विकल्पक मितिनिर्विकसकसंधतदंशेतत्पदोपस्थाप्याप्रकारकखूनतुतदंशेसामान्यतोनिष्पकारबंधि भनयुपस्थाध्यैकखादीनांतदंशेप्रकारतायाआवश्यकखात् तेनसमंदातिरस्यसंसर्गा नवेगाहनेताहशशाबोधस्मशाब्द खासैभवाञ्च वस्तुतस्तुअननिर्विकल्पकपदेतत्वदीपस्थाप्याविशेषितधर्मिविषयकशाब्दानुभवजनकनिर्विकल्पकस्म रणपरं अतएवतेप्रनिर्षिकसकरुपस्सस्मरणस्यानुपपतिः अनुभवस्यसमानप्रकारकमात्र स्मृतिजनकखमाशंकर प्रकारों खेतजन्यस्मरणस्यकतःशदाश्रयसप्रकारकखमयेयतेतत्यकारखोमगमबीजकलसमानप्रकारकखायोगादिस्यालो यतथैवाह वस्तुतस्वि' नि प्रकारांतरेतिस्वविहडाप्रकारकस्मृतिखेनकार्यतामुपेत्येत्यर्थःस्वविरुद्धाप्रकारकखंचतर्मोशेवप्रकारीभूतधर्मान्यप्रकारानवछिन्नत राम इर्मिविषयताकवतारशीच निर्विकल्सकस्मृतिरपीतिभावः । ११ .
इदानी निर्विकल्पकसारणमपिट्षयति अचमतेति नन्वाकाशवासीत्या दौआकाशपदावाच्यखेनैवाकाशभानानशाब्दबोधयोरनुययनिमित्त नआह गोखादिनेति पदाभियतीपस्थिति निसाध्यैवेतिनियमः तसदापीनलक्षणायशक्तिनम-जन्यशाब्दबोधेनियमतःप्रकारखंखांशेके वलवृतिग्रहाधीनमेवेति तदर्थानचोपस्थितिपदस्मृतिपदं सालायुपलक्षणधर्ममात्रप्रकारकशक्तियहाधीनेगवादिपदजन्यस्मरणेसास्लादिमात्र तरेणतारशस्मरणमुपपादितमिङः अअचमतेजासतिरिक्तस्यतस्मस्वरूपत्तायदातरेप्रकारवासंभवादाकाशवासीयादी शाब्दबोधानपनि अन्वयितावकेटकावच्छिन्नएवपदार्थोतरान्बयइतिनियमानुपतिश्रेतिपदार्थक्ताकारी भूतधमी शैविशक्तिमहापेक्षायांगोलादेविादिपदेवाच्यखवब्दाश्रयत्वस्यायाकाशपदवाच्यखमावश्यक मित्यभिप्रेत्यैवदीधितिक तोगुणटिप्पण्यारपग्रंथेअदतलमित्यादिनागोखादिना शब्दाश्रयत्वस्याविशेषव्युत्यायप्रकाशस्थ प्रवृन्निनिमिसलक्षणेवा ध्यविशेषगस्पापादानंदुषितमेवप्रसक्षमणिदीधितोचपदार्थाशेगोखदिःप्रकारतायांशक्यतावदकतामाःप्रयोजक समुपगम्यशक्यताबदकै शक्तिर्दूषितैवतमोक्तानुषपन्निश्वित्या यशमयाकाशयदादष्टव्यातिरिक्तव्यखादिना स्यप्रकारतमागवादि पदाधीनस्मतौगोखाटेरपिप्रकारखानियमान अयचनियमोगोखादेशपखनिहायावश्यक तथाचाकाशपदजन्यशादबी नियमतःशब्दाश्रमख स्यभाननिवहिायावश्यक शक्यखेगखादिना विशेषति येनुगोसादेर्निमवापस्थितावपिनशब्दायखेततितमोवियो वरतिसन्मदर्शयति यचिति ।
श: वा० मुस्मनेति आकाशपट्याच्यसादिपरखेचनमस्यतेतिभावः ननशक्त्याचेदाकाशपदजन्यबोधाकदाचिच्छब्दाश्मयचेनकदाचिट्यान्पत्स्यवादी नातथाविधनानाधर्मविशिष्टेएकस्मिन्माकाशे नानाशक्तिरायाता पदायड मोशेयच्छत्तिसह सातच्छत्यधीनतमभकारक बोधइसपगमा गति २९ प्रसंगल्सतस्तारशनानाशक्तिंदूषयति प्रसेकमिति ननुशव्दाश्रयत्वादेरशक्यबंश्यब्दबोधैभानेनस्यादित्यतआहे उपलक्षणस्यापति शववि व्याकाशबोधीभवतिनतुनियमतःशब्दाभायखेनैवतथासत्याकाशःशब्दाभयइतिप्रयोगस्यमुख्यतानुपपत्तेः प्रसेकंनानाधर्मवि शिवाकाशेतत्पदस्पनानाशक्तिकल्सननसंभवति नानाधर्मावच्छि लेकधागिएकपदेवाच्यतामा क्वाप्यदृष्टवादितिशब्दान यलोपलक्षितएवाकाशयदशक्तिरित्येवमयुगंतव्यं उपलक्षणस्यापिविशिष्टावाचकपदजन्यशादप्रकारले नकिचिवाधकमि तिप्राचीनतमेवसाधु नचेशब्दाश्रयखस्योपलक्षणत्वेतस्पेवाविशेषालमेयखादेरपिआकाशयेटजन्यानुभवप्रकारताप निरितिवाचे तत्त्रकारकशाबोधेतदंशेऽनतिप्रसक्तवरूपशक्यतावच्छेदक खावेगाहिलेनोपेलक्षितशतिज्ञानस्यहेतुखा दिति तल आकाशःशब्दाश्रयइतिप्रयोगस्यमुख्यत्वा सिध्याइट्रव्योतिरिक्तव्यखाकाशपदवाच्यखायेकतररूपेणलक्ष जोयाबोपगमादिति एवंवयत्रसुवर्ण हलवहनयोग्य गवादिरूपविशेषपरसामोन्यवाचकपदेवरितंदव्यं नास्तिगौनास्ती यस्थापीत्यर्थः एवंचेति वजन्यशाब्दबोधविषयलनिश्मकारतालेनप्रकारताय संबंधूपटकखेचेत्यर्थ तसंकेतस्यबोपोडव्यपदजन्य सुवर्ण बोडव्यमियाकारस्वीकारेणस्वजन्यवशाब्दबोधविषयतावावचिन्नप्रकारतागर्भसंसासिरितिभावः ।
तसंसर्गकपप्रकारकशक्तिनमोपलक्षणमिदं एवमिनिक्वचिच्छक्ति ज्ञानस्यत्रमावनिराकरीति लक्षणैवेति नर्मपर्याप्त प्रकारताकशाटनोपेत इर्मपर्याप्तावच्छेदकताकखावच्छिन्नप्रकारताखेनप्रकारतापटितसंबंधावाहिशक्तिज्ञानस्यैवहेतुतयोतेनरमुख सादिशाबोपासंभवादितिभा व ननतर्मप्रकारकशाब्दबोधेशरतविच्छिन्नलावच्छिन्नप्रकारतागर्भसंसर्गक खगीरपदप्रकारकशक्तिमानस्यहेतुबेनतप्रकृतील सादिवाक्यंप्रयुज्यतेतत्रविशेषधर्मावच्छिन्नेलक्षणेवविशेषधर्मस्य सामान्यशब्दावाच्यत्याशयातदूपप्रकारकबोधानि वहिात एवंयत्रावासं भिन्नसुखवधानकर्मगोखादिविशिषवाचक स्वर्गधेन्वादिपर्टकेबलसुखबगौखाद्यवछिन्नता त्पत्रियुज्यतेतलक्षणैव शतपावृत्तिनिमित्तकदेशेषरिलज्यनबोधरसनुभव निर्वाहायइतरर्मप्रकारकबोधेत त्या पावच्छिन्नखानवछिन्नबोधविशेष विषयवीयप्रकारताखेनप्रकारतापाटतसंबंधावेगाहिशक्तिज्ञानस्यकारणख सुपगंतव्यं शक्यतावच्छेदकेशवयवानभ्युपगंतमतेततारशबोधेतड्पाशेसंकेतविशेष्यतावच्छेदकतापनिवगाहिलेन ज्ञानस्यहेतुखान्नातिप्रसंगइतितूक्तानुपपरसाहेय यहिचाकाशःशब्दोभयइतिवास्थ्माकाशपमुख्यमेव निधीमता वछेदककैश्वान्वयबोधीनकुयापितदाऽकाशपदाच्छत्तयोऽष्टमातिरिकव्यसादिनागेपनि हायविशिशवाचकाका क्षणेत्ताह शतपैति उत्तानुपपसेति इनपरागणवसादिनाव्यंबोइममिसाकारकाधुनिकसंकेतस्थलेकेवलट्यसप्रकारकबोभा प्रसंगेनेत्यर्थ अत्रचतविछिन्नलावच्छिन्नस्यसंसर्गपटकतयाशक्यतावच्छेदकतर्मशक्तिमनंगीकुर्वतोनिरसाइतिबोध्यम् राज्या प्रकारांशे अट्व्यातिरिक्त वादिरयेत्यादिः तादृशधर्मप्रकारकशाब्दबोधेतद्धर्मधर्मितावच्छेदकीकृत्यपदप्रकारकत्वजन्यशाब्दबोधविष्यवान हन्टी० २१ प्रकारतानिरूपितविशेष्यतासंसर्गक शक्तिज्ञानहेतुरित्यर्थ नन्वेवंगोखादेवादियदाशयत्वप्रसंग तथालेप्पनरीत्याशाब्दबोधतान संभवादियाशं पत्तथासतिगधादिपादनशक्ति ज्ञान यशा द्रोपद वाच्यखादिपदधर्मप्रकारकशाब्दबोधापनिरितिविशिष्टवावकत्वमुपेत्याचान्याशहेतु तादर्शय तिविशिष्टेतिप्रकारांशेरति तड्मविच्छिन्न खावच्छिन्नखेनताराप्रकारखावगाहिशक्तिहानलेनैबहेतुत्वादिस्यर्थः विशिष्टवाचकभेदेन कार्यकार शादिपरस्पप्रकारांशेवाच्यखानबगाहिशक्तिग्रहस्यैवतर्मावच्छिन्नविशेषकस्यतर्मप्रकारकान्वयबोधहेतुखमगसोगी कार्य विशिश्वाचक गवादिपदस्यप्रकारांशेवाच्यखावाहि ज्ञान मेवताकारकान्वयबोधहेतुरितिनशक्तिहलक्षणाग्रहा बंतरेगगवादिपदादोपवाअखाद्ययाच्यधर्मप्रकारकबोधः आकाशादिपदमिवगवादिपदमपिविशिष्ठावाचकमितिलमे मतोगवादिपदादेवाच्यधर्मप्रकारको निर्वाहायतहर्मप्रकारकबोधतेहर्मेसामानाधिकरेण्यमानावेगाहितसवाच्यता यहस्यहेतुलेपितहेतुतार्यावाच्यलाशेविशेषणानंतीविखावगाहिखमध्यवच्छेदकमुपेय । णभावभेदेपितवाचकखभ्रम यशायायारशकार्यकारणभावबलादवाच्यधर्मप्रकारकोपनहलानारशभमविरहदशायांतारशबोधापत्रिमाशंक्यपरिहरति आकाश राम सिरमिवेति तहमति तहमधर्मितावच्छेदको रुसवाच्यतासंसर्गणयदप्रकारके स िसंसर्गपटकप्रकारताशेतावच्छिन्न खावाहि||१ समवच्छे दायमापदं वाच्यतांशेइति वाव्यताघटकबोधविषयत्वप्रकारलाशे किंचिहर्मावच्छिन्नला नवच्छिवावगाहित्वमपिकार -- गतावच्छेदककोटौनिवेश्य एवंचगोपटजन्यशाब्दबोधविषयवनिक्षप्रकारतायागोस्वावछिन्नखावच्छिन्ततयातभावभानेभूमखमावश्यक आकाशादिपदजन्यशाब्दबोधविषयखनिष्ठप्रकारतायावकिचिदवछिन्नतयातनिनतथावमिसर्थः धानकर्मता वत्सककस्थपानकर्म ता धेट्यानेइतिधातुस्परेणात् यानेचदुग्ध विभागावच्छिन्नगलापासेयोगानुकूलव्यायार: कर्मवस्याभयानवच्छिन्नत्वरूपविशेषणगर्भखा मदग्पादेः कर्मतैतिनस्तुनंदुग्धयतीविहिकर्मकता नचजातिशक्तिवादिनाम विशिशक्तिकल्पनेकिबीजमितिनायं तन्मतेययेने विनानभासतेतमासकस्यैवतासकताजातिश्याश्रयविनानुभासतेइतितनाश्रमशक्तिःधानकर्मतायात्राप्रयेविनापिभानान्तंडास अतोऽवाच्यधर्मप्रकारकबोधहेतरावादिपदशक्तियहस्यभामूखनियमाअतोनानांतस्यततस्तादशबोधइतिध्येयम् प्रामा करास्तुधेनुपदस्यधानकर्म ताविशिष्ट एवेशक्तिनतुगोखविशिष्टेगो खस्सशनपाधिलेनशक्तिनियंतखात् धानकमुख स्यमहिव्यादिसाधारणवपिनधेनुवेदातहोधः नचंधेनुपदाझौलपकारकबोधस्मानुभविकतयाधानकर्ममहिमादिमतिदेशो कस्थ व्यक्तिभासकखमिति वि शिष्टशक्तिरावश्यकीनवधीयतेसोधेनुरिति यत्सत्याधेनशब्दस्यधानकर्मताविशिष्ट्योगशक्तिरेवन्तुरूहि पंकजपदस्येवपकनिकतीति वाच्य औणादिकानोयोगानुपगमात रसवार्थबोधकलात् अतएव भगवान्याणिनिरखुणादयोबहुलमित्येवेनैवसूणकारावायुधेतर त्या दीन्सस्मारतिशपाधिखेनेति अशक्य सडक्यतावच्छेदकाशनपापिसचशाब्दबोपविषयाशक्यतानवच्छेदकासन्प्रतियोगिनियंत्रका शवा शब्दबोधाविषयाप्रयोगोपाधिरित्सनयोर्भेदःव्यक्तिवचनांसन्निहितविशेषपात्वमितिन्यायेनयत्किंचितेविषयत्वेनमहिव्यादिभानस्यादि हरी समाह शक्तिनियत कलादिति गोनिशक्तिताविषयतायाःशाब्दबोधविषय खनियामकखादिसः अनुभवविवादादाह धोनेति पटी धेनुर्नास्तीतिविशेषदर्शिनांप्रयोगस्य मुख्यतयाचधेनुपदजन्यबोधेगोलभानमवश्य मंगीकरणीयं तथाचधानकर्मवस्वगो लेपिशक्तरावश्यकता अशवचस्यापि प्रकारतयाशाब्दबोधेभानीयगमेदव्यखप्रमेयवादरपिप्रकारतयाशादबुडोभानापने रिविवाच्यं अशक्यस्यभानै शक्यतावच्छेदकत्वस्य नियामकखात् गोलस्वचाशवपलेपिशक्यतायामेवच्छंदेक तात्मक सैबंधविशेषोपगमा इस वादेरतथालेनातिप्रसंगाभावातू नचंगोखस्यवृषभाहिसाधारणस्यातिप्रसक्त तयारलौना बच्छेदकलासंभवइति वाच्य अवछेदकस्य प्रकृतेश्नतिप्रसक्तखा नियतवात नियतखवाधानकर्मखसहितस्यैव तस्याबछेदकखोगमात् अथगोखमेवशक्यतावच्छेदकधानकर्मखमेवशनपापिरितिवैपरीयमेवकुतोनस्यात् वस्तु तोधानकर्मसापेक्षयालाघवेनगावस्यैवशावरचित नाचगोलमतिप्रसक्तभानकर्मवतधानकमव्यक्तिभेदो मिभिन्नमितियोनितदनतिप्रसत मितिनवपरीसमितिवाच्य तस्यातिप्रसक्तलेपिशाखापगमेक्षतिविरहात राम शालीमादी यत्किंचितियोगिनोभानेव्यमा तप्रतियोग्यधिकरणेतदप्रसयादितिभाव:गोसस्यशाबोधेभानमिटमेव नयत्तावतावाखापनि २२ रिलिसमापते अशकास्यति शक्यताक्छेट्कलानुपपति जातिनिष्ठशक्यताव्यतिकरणलेनेतिशेषकचित्तथैवपाठःधानकर्मरूपर्मियोऽशक्यखेनधानकर्मवस्यनतदवच्छे दकत्वसंभवरतिभावाशक्ति ज्ञानेति धेनुपदानकर्मगौडिव्यइसाकारक शक्तगौयदाधानकर्म गोखेनगोबडिव्यायाधुनिक संकेतस्या नक-मंगोसावच्छिन्नलावच्छिन्नप्रकाराँगर्भसंबंधेनपदप्रकारकेधानकर्मगोखावच्छिन्नविशेष्यकतानस्यैकहेतखानुरोधेननैय्यायिकानांधा वृषभादिवोपस्पशतयुपाविधानकर्मत्वस्यापिप्रकारतयावारणातू नचगोवस्यशक्यत्वेजातिशक्तीवयक्तिलाभसंभवेनान्य सभ्यतयागवादियट्वध्वक्तिशूलच्छेदप्रसंग तथांचधानकर्मखस्यूजातिनिष्टशक्यताव्याधिकरणखेनशक्यतावच्छेदक खानुपपसावृषभादिबाघोदुरिएव तिवाच्यम् एतद्नुरोधेनापिध्यक्तीशक्तिस्वीकारादितिचन्न यमविशिवशक्तिस्तरर्मा श्रयस्सयावतएव शक्यखान्यमेनगावस्यशक्यच वृषभादेरपि तथाखापत्ते धानक मखविशिशया गोःशक्पखेच निष्टधानकर्मताव्यक्तीनामेव विशेषणतयातासांचमहिव्या दिव्यावृत्ततयामहिष्यादेःशक्यतापत्तिविरहादितिवदेति तन्मने यद्यपिशक्तिजानाधुनिकसंकेतज्ञानयोःकारणताक्छेद कभेदेन गौरवनेबाधकंभगवाहदेषिणांमीमांसकोनोशले सकेता पानकर्मखगोखयोःशक्यतसिडि बोभविष्यत्वप्रकार तानिरूपितसंकेतीयधर्मितावच्छेदकबरपशक्यतावच्छेदकत्वस्यशादवोपप्रकारनामा योजक खमतेशक्तिज्ञानाधुनिकसे केवलानयोनकरुपेणकारणवसंभवःतथासतिपटपदारव्यलेनघटोबोरव्यसाधानिकसंकेतज्ञानादपि पटखपकारकशब्दवीधापने गुरुणांतुपैतपदस्यले विशेषणीभूतगोखा द्यशेशत्पनुपगमा ?क्तश का तापच्छेदकखस्यैवशाब्दबोधप्रकारे वातामयोजकत्सा पगमायत्या शक्तिज्ञानाधुनिक संकेतज्ञानयोःकारणताभेदोदुरितसर्थ रारुपांतहोधीपथिकुसामर्थ्य शक्तिरितिमते गोत्वशक्ति कन्ये ३ खेडरिमितितुविचार्य सामानाधिकरण्यनेति सामानाधिकरण्यस्वरूपोभयगर्भणेत्यादिःशक्युपाधिरिति नैय्यायिकनयेशतयुपारपिशक्य खतरशक्यस्यसंसर्गतान्यशब्दबोधविषयखानुपगमात् अतएवतन्मतेपंकजादिपटे व्यापखबाधा प्राभाकरायवेप्रयोगोपाधि तवं चतत्पदाधीनशाब्दबोधे भासमानखेसतितत्यदाधीनशाब्दबोधहेतुस्वयंकजमित्यादीचावयवशक्तिज्ञानाधीनशाब्दबाधेहेतो पनखादेःपंकज नात्मकतयातयोरेककारणतायाकथमव्यसंभवातू तथापिगोनिधानकर्मताव्यत्तीनामनतिप्रसक्तानुगमकरूपाभावान्नश क्यस्सेभव नचसामानाधिकरण्येनगोखमेवंधानकर्मताखसहितंधानकर्मविशवाणामनुगमकमितिवाय अशक्य नशा नुगमसर्वत्र विशेषणेशपुछेदप्रसंगात अतिप्रसक्तनातिधानकर्मतानविशिष्टयानकर्मता विशेषशक्तिमझेपगमेगो विशिष्टयवगाविशेषेशक्तिधानकर्म ब मेवशत्युपाधिरित्येवोचित । निकतरिपग्रएवसखाच्छाबबोधानतुतारशेपितमुदा दो पमान्वयानुवन्निज्ञानदशायांचकुमुदादौलक्षणयापकजषदप्रयोगः तथाचोक्तं गुरुमनस्थ चितामणीपथातखमहामियादि सर्वनाम पदेवबुद्धिस्थलबोध्यत्वोच्चारयितृत्वादिनिप्रयोगोपाधयस्तनबरिस्थसारिकनबोध्यत नभायंकजादिपदेवपिनलादिकमयोगोपाधि अतनपाखादिक नबोध्यतेडातनचबडिसखोपलक्षितधर्मविशिसर्वनामपदशक्रिरितिक स्पेकप्रयोगोषाधिवं विषमतावाद कतासंबंधेशाब्दबुद्धि प्रतिधर्मानुगमकस्यबस्थिखातुखात नन्वैवसायनवेतिसंशयानस्यातू चैत्रसादिधर्मविशिष्टस्यनारपास्य बाबुद्धिस्थलेन तदिदंपदेनोपस्थाप नेचैत्रश्चैत्रोनवेसुलेखःस्यात् नियमतआहार्यत्वमसंगःतत्संशयस्येदं पदादिबोइव्यखप्रकारक खोपण मादित्याहुः तन्न तथासति कुमुदादिम तिपननास्तीतिशाब्दबोधानुपपत्ते एवंचधेनुपकजपदादी नाम विशेषादर्शितव्युत्यू त्याधानक मपंकजनिकर्बादी यौगिकी शक्ति गौखपग्रवादिकंतुशब्दाप्रकारख पिस्वाभाववतासंबंधेन नेशून्यविषयक शाब्दबोधप्रतिबंधकंन अननुगतेनतवडानकर्मताखेनशक्तिग्रहोपगमे चापूर्व व्यक्त लाभरयनुपपत्तिःशिवसा यथानानाधर्मविशिौकध मिवाचकपदाच्छतिप्रमातोनकंधमपरित्यज्यापरधर्मबोधातथाचेंदखसूर्यवरुपेनानाधर्मविशिष्ट नानाधा वाच कपुणवंतादिपदाचंद खादिकंपरित्यज्य नसूर्यखादिप्रकारकबोधः अहरियशक्तिज्ञानादिव दिवाकरःपुष्यवंत पदवाच्यइत्या कारक शक्तिज्ञानालेवल सूर्यखादिप्रकारकबोधादुर्वारनपुण्यवंतादिपशक्ति ज्ञानेनसुर्यखादिम कारकशाब्दबोधजननेइखादिप्रकारकशतिज्ञानादेरपिसहकारितोपगमानातिमसंगइतिवाच हयादिपदवे नानार्थताग्रहदशायी भीतस्य केवलसूर्यस्यादिप्रकारकग्रहस्था युत्यने तुशक्यमित्यपास्त धेनुपरसोणादिक तयामोगा भावेनकेवलरूढेरुयुगमात पंकआदि पर स्थानौगादिक तयायोगसूखेप्युक्तशाब्दगे धान पपतिवारणायर टेरयावश्यकवात नानाधर्मेलादि यथास्तू गंधेन्वादिददःखासभेदूसुख गोलोभयधानकर्मलगा बोभयादि विशिशार्थक नानार्थतेति विरुधनानार्थधर्मवृत्तिनानाशक्यतावच्छेदक तात्वत्यर्थः भातस्यति बनानाशकातावच्छेदकनिष्व्या २४ शवासन्यवृत्तिएक शक्यतावच्छेदकतांशेनानात्वज्ञानभासतेरिति तथाचव्यभिचारात्तस्पसहकारिखमेवासिमित्याशय नानार्थतीति नानाराकाना एवं तत्यूदस्यहर्यादिपरवानानाधर्मावच्छिन्नवाचक त्यानानार्थताप्रसंगोपिटुरिः नचार्थह्येतस्यैकस्याएवशक्तरूपगमा मनानार्थता नानाशक्तिमतएवनानार्थवादितिवाच्य शक्यतावच्छेदकभेदनशक्तिभरस्मावश्यकखात अवछेदकभेर स्पावध भेनियतसात् अन्ययाइदियदेपि शतक्यापनः अत्रंशतयोख्यसंबंधांतरवादिमीमांसकानुमायिनः यथाधानकर्मखगोखादिरेपूशेक्यतावछेदकभेदेपिधन्वादिपदानोनशक्तिभेदः अवच्छेदकतायाव्यासज्यवृतिलात त थापिचंदखसूर्यखयोव्यासज्यवृतिशक्यतावच्छेदकतास्वीकारानशक्तिभेदः नवाएकधर्म परिसज्यान्यप्रतीनिश्केव लसूर्यवादिप्रकारेकबोधेकेवल तमशक्यतावच्छदकतापर्याश्लवगाडिज्ञानस्यहेतुखात चंबसूर्यलोभयांशेशवधता बुके देकतापर्यायवाहिज्ञानस्य चोभयेप्रकारकबुहिखकार्यतावच्छेदकमतस्ता शशक्तिनानादेखावछिन्नान्वयवो धोपथिक योग्यता ज्ञानायसवेनसूर्यखावच्छिन्नान्वयबोधप्रसंग: नानार्थ पदाचप्रसकधर्मावन्निस्यापिप्रतीत्याप्रसक एवावछेदकलपोप्नेरवश्योपगंतव्यतयाशक्यतावच्छेदकभेदनशक्तिभेदः अथावशेदकतायाग्राहकमानेनधर्मिनिटेक विशेष्यतानिर पितविशेषणतापनेववनानाधर्मवक्छेदकत्वपर्यानित्यते तोमहानसीमोनासिवान्ह स्त्रीसाकारकम वछेदकताकवेत्यर्थः ।
उभयाभावप्रतियोगितायाइति घटपटौनस्तरसादावभावप्रतियोगितायोपरत्व पटलो भयवानांप्रतियोगितावच्छेदकलवासनेचंदबसूर्यसोभयत्या हानसीयत्ववन्हिखादिविशेषणपुरस्कारेण पृथक्पृथकप्रतियोगिविषयक ज्ञानमहानसीयसवहिलादिपर्याप्त प्रतियोगिताव छदकता विशेषाभावंनावहतेऽपितुशुवन्हि खौधायन्नाभावमेवेतिकदिवाकरनिशाकरशतंयुष्यवंतपदमियादिश क्रियेहे चंदखसूर्य खोभयस्मिनशक्यताक्दकतापर्यानिभानतधर्मिणाचंद्रसूर्ययोभनेतानविशेष्यतायाए क्यों संभवादितिचेन यतोयत्रावच्छेदकीभूतव्यासज्यावृत्तिधर्मातरधमिताव दक्तयोधर्मस्यौनि तत्र विभिन्न धर्मिविशेष गतापन्धपि तावडर्मवेकावच्छेद्यतानिर पिताबकलपर्याप्तिप्रतीयत केयमन्यधापटपटीनस्ताइसाकारकोभयत्वा बछिन्नाभावमतीतीपटययादिरूपप्रतियोगिविषयता भेदेपिअभावविषयत्ताचाऐक्येनसमूहालेबनविलक्षणायामभय सानिधर्मितावच्छेदकतयाभासमानपटखपटवादिषतारशभावप्रतियोगिताछरवेष निभान एवंथदिवाकर निशाकरयो:शक्त मेतत्यद मियाकारकशक्रियशक्तिविषयतायाऐ वनसमूहालबनविलुसणे उभयवधर्मिताव छेदकतापन्नूचंइससूर्यलेयोरविशक्यतावच्छेदकतापनिभानमविरुदमितिनदोषः नचैव मुभयाभावप्रतियोगि लायासभयत्वस्यवहतप्रभवखस्याब सेवादकको टिमसंगइतिवाचे अभाव बुडोतियोग्यशैउपलक्षणस्याप्रका नांशक्यतावच्छेदकाबप्रसंगदत्यर्थः मनुव्यासज्यवृद्धिधर्मस्याव-छेदककोट्यप्रवेशेतमिताबछेदकतयाभासमानयोस्तदप्रवेशप्रसंगइस्यत आहे भवाअस्तुति म नूभयखेपिशक्यतावदुक तास्वीकारे पुष्यवंता विस्यादौविमनपर्थहित्खानन्वयाप्रसंग उद्देश्यतावच्छेदकविधेययोरैक्यादिसताह द्वारा वितीति पुष्यर्वनावित्रपटसाधुखाडिवचनप्रसकरियोपस्थितिरितिभावःमतेदूषणायहशतः तथासति हावि सादा वपिविभतरशालापो तात् केवलोभयखेति अर्थप्रतियोगिताबछेदकतापर्याप्तिमप्रवेश्य प्रतियोगितावच्छेदकावछिन्नतयाविरोधोपगमेपरखपटवायेकतरपति रखनियमादुर्भयबस्यप्रतियोगितावच्छेदकलप्रीव्यात शनिग्रहे चशक्याशेउपलक्षणस्योभयवस्पप्रकारलोयगमेन तस्यशक्यतानवच्छेदकत्वातू अस्तुवाप्रकतेउभयबसहितमेवचैदखसूर्याभयशवयताक्छेदके होवियत्रैवष्यवेता वित्यत्रापिग्रकृतिविभक्तिभ्यामुपस्थापितस्यहिखस्यसकदेवभान विरुद्धयोरेकावछेदक खपतिपिघट लैपटला मोरुभयाभावप्रतियोगितावच्छेदकतापर्यालिवाहतेन विजयते नवपटपटौनस्तइत्यत्रोभयखबप्रतियोगिता व रकबंभासतेनतुविरुइघटखपटवादावितिकाच्यं केवलौभयलेतादृशाभावप्रतियोगितावछेदकतायाअप यतिः कथमन्यथायोत्किंचिभयवतितादशाभावप्रतीत्युपतिः नचसामानाधिकरण्यसंबंधेनघटखपटवरूपाव योगितावच्छेदकावच्छिन्नतितभया भावासबप्रसंगः तसवेशेचावच्छेदकतापर्यापिकरणधर्मत्रयविशिष्टाप्रसिध्यातदुभया भाव स्यकेव सान्वयित्वस्यादिति चेन्न समानाधिकरणाधिकरणताइयनिरूपिताधेय तयोर्घटपटनिष्ठयोःप्रयेकंघटखपुटखावविद्धन्मुखवट्भया खावच्छिन्नलमपियासज्यवृत्युपेयतेघटपटोभयवदितिप्रमानुरोधाने तथाचपटखपट खोमयावच्छिन्नवसाभ्यामेवाभावस्थविरोधाशा PAR दप्ती तौधर्मिपारतंत्रतत्नदुपाणाकथंचिदुभयत्वांशेभानोपगमेय्याह अतिप्रसक्तधर्मति उभयवरूपेसादिः पटखपटखवैशिश्योपल क्षितीभयत्वस्थानतिप्रसक्कलैयाह तत्रेति तथाले शक्यतावच्छेदक तावच्छेदकलेतदुभयस्य चंदबसूर्यखोभयस तुल्यएवेति यदिवघट छेदकतावच्छेदकधर्मेणब्यावृतस्योभय व विशेष स्वतत्रावच्छेदकसंप्रतीयतातिवाच्य तेन तेनप्रकारेण तोभय बस्याभानातू तेन्तद्रूषाणां धार्मिविशेषणतयवभानात् अतिप्रसक्तधर्मपुरस्कारेणभासमानेचाभावप्रतियोगिता खादकतायोनिभानानुयगमात तोभयल विशेष भावप्रतियोगितावदकतवयर्यामुपगमे त्रासभयखविशे पएवेशक्यतावच्छेदकतापसिंभवाञ्चदखसूर्यवयोवच्छेदकतावच्छेदकतयैवशाब्दबोधोपयत्ते नचशक्यताव हेछटक तावच्छेदकमेवच्छेदक विशेषणतर्थवभोसतइतिचंडलेसूर्यखयोस्तथा खेचंद्र सूर्याशेप्रकारतयामानानुप पतिरितिवाच्यं तयोरवच्छेदकतावच्छेदकत्वैपिशक्तिहेवच्छेदकाश्रय चेंडसूर्यविशेषणतयोभाना छादबोधेषित हिशेषणतयाभानस भवात् शक्तियहे साक्षा छक्यता नवच्छ दकस्यतंडभयस्यैशक्यचंद्रसूर्योभयांशेसाक्षात्कार तयाभाननसंभवतीतिचेत् घटपटीनतइत्यादी घटवपटखयोः साक्षात्प्रतियोगितावच्छे कलमेतरेण प्रतियोगिवि शेषणतयाभानासंभवस्तुल्यएवं (अहिलोत भविणपुष्पवंतपदशन्तो विभत्युपस्थितेहि खानन्वयमसंगइतिचे वपरखयो साक्षात्प्रतियोगितानवच्छेदकवेषिप्रतियोगिविशेषणवंताचंदत्वसूर्य वयो साक्षाच्छक्यतानवच्छेदखेपिशक्तिमहेशक्यचंदस्यशेिभा शव्या तमन्यानंतल्यएवेत्साहुरितियाठःतुल्यस्वेसनंतरंअथाह खांत भावनपुष्पवंतपदशक्तीविभत्युपस्थापितहिला नन्वयमसंगतिचेदेवमेव हा कटी तिवरिवचनस्यसाधुखोपामादितियार स्तुपूर्वानं विस्मृत्योलमितियो ज्या यत्पत्रिः शक्लियशक्ति निरूसकताबछेदकवंशलपवच्छिन्नजनक ताभिषिजन्यतावच्छेदकत्वं ममत्वादिति केवलचंद्वग्रकारकबोधवेशक्तिनिरूपक तावच्छे एकस्वपशिभावादितिभावाखमतानुसारेगाह 'तूएवमेव दावितिवहिवचनस्यसाधुखोपगमात् इसाहा मातिवादिनस्तु चंदन सूर्यत्वोभयमकारक ज्ञानमेवपुष्प देतेपदशको पुष्यवंतपेदमुभयप्रकारकज्ञानशक्त मित्याकारक शक्तियहस्पतोदशज्ञानेखमेवकार्यताक्छेदकामविताहेश सुत्तत्रिमतीनकबोधापतिः अतादशस्यभवत्येव तारशबोधा नचैवमपिचंबप्रकारकजानेशक्रमियादिवोधस्यप्रमासो शक्निविनाप्रत्येक बोधानुदयरतिकथमुपयधूतइतिवाय केवलचंडवाधिकारकबोधतत्यकारकबोपखांशशक्लिनि रूपकतावच्छेदकखपर्यानियहस्यहेतुत्वात प्रकृतेतूभयप्रकारकबोधत्वोशेशक्तिनिरूपकतावदकत्वपश्मिभ्युपगमा तू तारशस्यचदेवप्रकारकज्ञानेशता मित्यादिज्ञानस्यन्नमवनियमादियावस्तुतस्पयवंतपदाचदखावच्छिन्नविषयक वस्तुतस्विति तत्पदजन्यचंखावछिन्नविषयके सादिपुण्यवंतपट्जन्यचंदवावच्छिन्नविषयकसूर्यखावछिन्नविषयबोपखावछिन्नविषयतानिर राम पितविषयताप्रकारकसंकेतविषयताप्रयोचं सूर्यावितिशक्तिग्रहः तस्यचताशबोधवपर्याशावच्छेदकलनकारता निरूपितविषयताप्रको रसाशालिवमक्षत एतारशरीयापुष्यवंतपदवंतीचंदसूर्यावितिक्रियवक्षेएकविष यतायांचइखसूर्यनावच्छिन्नस भवपिनहिषयाकबोध है खावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितविषयत्वप्रकारता गर्भसंसर्गोदृष्टव्यःअत्रेदरहस्यं वृक्षासततिवृक्षाहिभजते इतिवदृक्षासजतीसादिप्रयोगप्रसं ग:विभागावच्छिन्न क्रियारूपत्यागेतहटकविभागेवापंचम्यर्थस्यविभागजनकखस्यअवधिमवस्यवान्वेयबोधकाभावातू नचविभागेजनकखा न्वयबोधेधातुजन्यविभागरपा लनिवचित्रव्यापारोपस्थितिई तुःअवधिमखान्वय बोधेचविभागमुख्यविशेष्यकोपस्थितिः राजधातुजन्य विभागावमिव्यापारोपस्थिति सखे चैकतर कारणस्यायसंभवान्नोतयंचभ्यर्थान्वयसंभवइतिवाच्यं कल व्यापारयो यथयावर्थतामतेस जधावतोपिप्राधान्येन विभागस्यतनवान्नस्यदस्य चोयस्थित सहिषयताहशार्थयोत प्रत्यंचायान्वयसंभवादतस्तयोःपृथधाखर्थव्याया रविषयकोबोधोभवति तथासतिशक्त समूहालंबनात्मक बोधनिष्ठतत्तहिषकत्वावछिन्नविभिन्न विषयताकवायसानानार्थवत्कदाचित फनाव्यापारयोरेक परित्यज्याप्ययरबोधप्रसंगात तथाचविभागमंचम्पावधिमत्वान्वयधिसकेनीमबोधनिविषयतांश विभागेतरवि अयकवानवनिखायगाहियातशक्ति जानकियोशे पंचम्यर्थविभागजनकखान्वयबोधचतादशबोधनिमविषयताशे विभागविषयकला नवच्छिन्नलावाहियात शनि ज्ञान हेतुपैयत तिनसनधातोस्तादशज्ञानमत्रांतस्यसंभवती बनतिप्रसंगात सातत्यं यते इतिप्रयोगमने भरपगडतांमते ताशप्रयोगवारणाय मारविषयतांश विभागविषयकवानवधि पालोतरविषयकवावच्छिन्नलोभयावगाहिधातुश सजानमितिविशेष दशैकशकरपिकर्मप्रत्ययस्लले फालव्यापारयो विशेषणविशेष्यभावपरीयेन शाब्दबोधासभवति विशिष्टशनविव विशेषणविशेषभाव विपर्यासानिर्वाहात अथेवमपिपुष्यवंतपदादिवशनय विशेषेण सकर्मक धानोरविविशेष्य विशेषणभावानापन्न्पोरेव कलव्यापारयोरन्वयाबोधास्यातू नतुतेदापमयोरितिचेत् तर्हिसंकेतस्यबोधांशेविशेषणतयाभासमानयोः फलमापारविषयकत्वयोरखच्छेया वच्छेदकभावावगाहसमविनिवेश्य विशेषणविशेष्य भावेनभासमानयोरेवफलव्यापारयोर्विवयितासमक्च्छेगावच्छेदकभावायनमिति रा-वा तथैक्तयोभनिसुव्यक्तपदसंकेतेचचंइसूर्यविषयसयोरवच्छेयावच्छेदक भावस्यामानातयोखिलमेव भानमितिविशेषः पुणवंतपदस्यसको ल सूर्यखावच्छिन्नविषयकबोधोभववित्याकारकरवताशपदे भगव संकेत केवलनंदूत्वावच्छिमविषयक बोधोनतत्सदजुन्यले नतहिषयइतितारशयदान तथा विधबोधः नताशयदजन्यत्वेनकवलचंद खावन्निविषयकबोधस्यसंकेताविषयखेपिचं दूला बेच्छिन्नबोधविषयक वनसंकेतयहस्यचंद सादिप्रकारकबोधजनकस्य सूर्यवायवछिन्नविषयकबोधविषयकलेनसे केतयहपटितसूर्यखावन्निबोधसामग्यामसेत्या मपिसंभवेनतहलादनांतस्य केवलदखावछिन्नविषयकबोधादर एवं तिवाच्यं तत्सेदजन्यकेवलचंदलादिप्रकारकबोधेतत्यदजन्यकेवलेचदखावच्छिन्नविषयकबोधवपर्याप्त विषयताव छेद कताकवप्रकारकसेंकेतविषयक ज्ञानस्यहेतु सात पुष्यवेतपदघटितभगव.संकेतविषयतावच्छेदक ताशरीरेचसूर्यखाव छिन्नविषयक खचंदवावृच्छिन्नविषयकत्लयोई चोरकनिवेशात्तत्सदजन्य प्रत्येकधर्मावच्छिन्नविषयकबोधलेविषयताव छेदकखपर्यातिविरहोत्तदशेतत्पतिवगाहियोधमएवेतिनशक्तिप्रमाताप्रसकधर्म प्रकारकबोधापतिः तत्सदजन्यचंद खावसिन्नविषयकसूर्य बाछिन्नविषयकबोधवपर्याप्नविषयतावच्छेदकताकत्लपकारकसंकेतग्रहस्य चोभयेप्रकारक खुहिलमेबवार्यतावच्छेदकमतीनत हटितसामग्रीबलादेकधर्मावच्छिन्नालेयवोधस्पयत्किंचित्कारणविरहदशायामपरध तैयचंसुर्ययोरेकंपरिसज्यापराबोधस्से तकलेचयाहक कोशंदर्शयति एकये ति कोशेउक्तिपदस्सशक्तिपरत्नेमानाभावानशतेरैक्पमितिवादिनाप्रति उत्क्यस्यशतक्यस्यपर्यव मप्रकारकशाबोधापतिः उभयविषयकलावच्छिन्नायाबोधनिष्ठसंकेतविषयतायाऐक्या उत्तरेक्यमितिनतत्पदस्य नाना र्थतेतिसंकेतशक्तिपक्षेरमणीयासमाधि: एक्योरया पुष्यवेतीदिवाकरनिशाकराविस्यमरकोशेउतिपदंशक्तिपरं पुष्यवंत पदपव्यवेतपदप्रतिपाद्यपरे तृतीयाविशेषणे) तथाचसूर्याचं मसीएकशक्तिविशिष्टपुष्यवंतपदप्रतिपायावियर्थः उ हेश्यतावटकावच्छेदेनविधेयान्वयेतात्पर्याचंइबसूर्यखयोरेक शत्यधीनप्रतिपतिविषयतावच्छेदकबलाभः तेन्न तस्मान्मानार्थादिवताहशैकधर्ममात्रप्रकारकोबायः नानार्थशक्तिभेदेनविशेषादितिलभ्यते अथवाएकयोक्त्याएको धारणेनचंद्रसूर्यायुष्यवंतपदप्रतिपाद्यौ तथाचनानार्थस्थलेयथानावृत्रिमंतरेण नानार्थबोधस्तथानचप्रकृतिअत्रशक्त रैक्वेनसकच्चरितात्सकदर्थप्रसयएवेत्यस्याविषयबादितिभावः पुष्यवेतपदवत्सर्वनामपदानामपिशक्तिरेक्यान्नना नाती अर्थसर्वनामपदेनविशिष्यघटबंपटखादिनावकबेहिस्थघटपूटादयःप्रत्यायतेनतुबुद्धिस्थखेन अग्रपटोसित मानयेत्यादिवाक्यजन्यघटेकर्मकान यन बोपोन्सर विशिष्यानयनपटकर्मखवन्नवेतिसंशयानत्यादस्यसर्वानुभवसिह तया उत्पन्हवखात् तथाचवबुद्धिस्थखनसर्वनाम पदशक्यतावच्छेदकं भपितुपटखपदस्खादिकमेवेशिताशनानाधर्मा सायिसमाह अथवेति सहदिति एकानुसंधानापछिवासादेकशक्यतावच्छेदकतावनियोपरत्यर्थः यदूषचैत्रखादिव्यवहारः प्रवृत्तीयि कवी शन प्रातस्यापीति प्रक्रांतस्यापीत्यपपागेपूर्वधर्मस्यपूर्वनाकाजन्यशाबजौभाविक यस्तात् शानियहेनि काश्यांगोरस्तीत्यादैगविगृहीतशोर्देशांतर वछिन्ने पुष्पवंतादिपरयनैकशक्तिसंभव एकैकधर्ममात्रपकारकवदम्बयोधानपपारितिसर्वनाम्नानार्थखंदारए व नवानानार्थ तोपगमेपिनिर्वाहः ययावच्छिन्न मोचरव्यवहारजनकबयन सानदादियदेनगृहीततवान्ते तक तयग्रहेणलत स्थापितवच्छिन्नस्यतत्पुरुषीयतदादिजन्येबोधविषयत्वानुपयपत्ते नचहिस्यखंत्रकारीभूत घटखा दीनामवानगमर्कतथाचडडिस्थयकारवातत्य दशवपत्याकारकाशक्तियहासच तहमप्रकारणेसामान्य प्रयासस्या सकलधर्मविषयकएवेतिनापूर्वधर्मप्रकारेणवीभानुपतिः सामान्य प्रत्यासत्यनपगमेतुशक्तियह विशेष्यतावच्छे देककाराश्रयस्थापूर्वधर्मिणेशभियहाविषयले विशाब्दबोधेभानवेच्छतिग्रहपमितावच्छेदकतावच्छेदकानुगत रूपाश्रयस्यापूर्वधर्मस्थाविशक्तिग्रहाविषयले पिशाब्दबुद्धीनेभानानुपति शक्तिधिय समान विषयकलस्यातंत्रखादि तिवाच्यम् बहिस्थ खस्यशक्यतावच्छेदक तानवच्छेदक वनशक्यतावचेदकोनगमाभोगात् तदवच्छेदकाखेचतस्या पिशाब्दबडीशक्यतावच्छेदक घटखादिविशेषणातया नियमतोभानग्रसंगावे खरूपताघट खोनिकारकशाबोधानि वहिरीच उपलक्षणेनापिशवेपतावदेकानुगमेशकास्याप्युषसक्षणिनैवागमो किविशिष्टेशनया व्यादियदाय स्थलेगोबोधवदिसर्थः तस्यापीति बुद्धिस्थ स्वस्मशक्यतावच्छेदकतावच्छेदकखे पिशवतावच्छेदक कोटिप्रविष्टतयाशक्यतावच्छेदकखंतस्या वच्छेदकताबछे दकसाधारण्यात् अवच्छेदेति शक्रिरित्यर्थः अतथाखात् साक्षात्परंपरयावाशक्यतावच्छेरकखाभावात् बुद्धि विशेषः इंदचंदादि पटवादिप्रकारकबोधप्रसंगभंगायविशिष्टेशक्तिरपेयतेमकतेबुद्धिस्यत्वस्यो पलक्षण वे पितेनानुगमेनकिंचिहाधकाम तिचेदस्तुवस्थित्वेनान गनधर्मेगावगतधर्मशक्तिपीविषयता तथाषिसर्वनाम्ना नानार्थवंदवारमेवसाक्षात्परंपरयायदर छेदकैतदेवयादेवावच्छेद्यैक ताबुद्धिस्थत्वस्य चातथा सात उपलक्षणेक्ोनशनर कोहरिपदौदिशकातावच्छेदका नामसे पलक्षणीभूतनीततोलाहि विशेषविष्यवादिनाचानुगमसंभवनमानार्थ मात्रोखेदप्रसंगात एवेबुद्धिस्य कारवांस्तत्सद शक्यइत्याकारकशक्तिनानास्वरुपतीपटखादिप्रकारकस्मरणशाब्दबोधौन संभवतः जातिमानहालयकासंबंधीत्यादिला नास्वरुपतोहस्ति लादिप्रकारकस्मरणानुदयास्वस्यतस्तमप्रकारकस्मरणस्वरुपतस्तधर्मप्रकारेणयस्यसंबंधोगृहीतता हशस्वसेंबंधिज्ञानस्यकारणखातू यथायोभ्यार पाभ्यांपर्मियोसेबंधोगृहीतस्तदैकताप्रकारकसंबंधिज्ञानारपरतेडर्मप्र कारणवसंबंध्यतरस्मरणमित्यनुभवसथायादशस्याभ्यांधर्मियोः सबंधहस्तदेकधर्मप्रकारकजानादेवनारशापरधर्मम कारेणैवधर्मिस्मरणमिसपि तथाचर्किविशिषितप्रकारकं यत्रसेबंधिज्ञानतत्राविशेषिततमप्रकारकस्मरणस्पानुभव विरूनयेष्टापत्तेरयोगाद अन्यथाकदाचिस्वरूपतस्तत्यकारिकाकदाचिद्धोतरावच्छिन्नतलकारिकास्मृतिरिवानियाम मात्रसमूहालेबनबुद्धिः अन्यतमबसंग्रहायांततइति १२ भासतइति घटवलोमलादीनांशाब्दबोधविषयलादितिभावः उपलक्षणमिनिअतरवपूजारापनासांचौरवितनिष्ठप्रीतिहेतुफियातना गौरवितवृतित्वमुपलक्षणमितिमिटिप्यन्यासंकेतशक्तिमतेभगवदिच्छायांबोधविषयतया भासमानलेसतिभासमानविषमांशप्रका रबमुपलक्षणबंशाब्दानुभवजनकतावच्छेदकीभूतपदार्थातरंशक्ति रितिगुरुमतेचविषयित्वाविशेषणतया विषयविशेषणतयापदन काभावग्रसंगातू सामान्य लक्षणाप्रत्यासनिमनंगीकुर्वतोपुनरनिक्कतिरेवशक्तिमहाविषयस्यापूर्वधर्मस्य स्वरूपतः कथमपि ज्ञानासे भवातूनहिबुद्धिविषयतावच्छेदकबनधमतिरविषयके ज्ञानस्वरुपनोपरधर्मप्रेकारणबुरिजनथि प्रभवति तथासतिसमान प्रकारतानियमस्यापिभंगादिति मैवं भगूव संकेतरूपायाशक्ती शक्यतावदकपड़ लपटखादाबुपलक्षणीभूतबुद्धिविषयतावच्छेदकलप्रकारेणभासमानतदादिषजन्य वोपविषयतावच्छेदकले भासते एवैचबुद्धिविषयतावच्छेदकधर्मावशिचस्तत्वदा होडव्यस्स्याकार के स्वतत्सदबुरिविषयतावच्छेदकाव निंबोधयखित्याकारकस्यवासंकेतस्यविषयतायाअननगव घटखादिनिष्ठायाभपिअनुगतरुपावच्छिन्नत्तया न्यतावच्छेदक मिष्ठवंतदिति स्वयमुक्र अत्रीपलक्षणीभूतधर्मावनितथा अनुगतनानाधर्मविशिष्टेसर्वनामपदस्पैकशक्तिस्वीकारे राम शिविशेष विषयवादिनानुगतीतटबचंद्रवादि विशिष्टहरिपदस्थेकशक्तिप्रसंगइयुक्तं तत्रकिहरिवसिंहवादिनिष्टानां संकेतविषय नोकिचिरविछिन्नबलोमादिव्यक्तिनिष्टानोतासालोमखावछिन्नवदुपेयतेउताकोचोपलक्षितवृतिलतत्रायनिरस्पति अनुगते निहितीयंनिरस्यति तोपरणीभूते तिननुसर्वनामपदेशक्यता व छेदकानामनुगमकं भासतेन्तुहर्यादिपदेइतिनियुजिक प्रबादकतः अधीम हीतिचेत् सर्वनामपदेअपूर्वचैत्रखादेर्भानानुरोधेगावश्यानुगमनीयखोदनाप-साउपलक्षणेसकेविष यतायते नानार्थचनापूर्वभानमितिम तत्रतपगमः नचनानाथैरेपलक्षणोपगमेसंकेतविपर्यतै क्यसंपसालाघवमितिबाचं फलाभावेनोपलक्षणासखेशक्तिभेदसूपनदिययतानानाख शक्तरेक्यं घटादिपटसंकेत विषयतानांनानापटव्यक्तिनिष्ठानांघटबाधनुगतधर्मावसिनबेनपश्यादिपदशक्तिविषयतानां प्रकारीभूतनानालोमव्यक्तिनिष्ठा नीमखानुगतधर्मावच्छिन्नखेनत सदशक्यवतु इयास्तुविशेषः तेवपटवादिलोम बादितत्सदजन्यबोधविषयतावच्छेदकखभासतइति तानिविशेषणान्युच्यतेप्रकतेचाहविषयतावच्छेदक लेसर्वना मजन्य बोधविषयतावले दुखेसंकेतेननावगायतेऽपितुतारशविषयतासामानाधिकरण्यमात्र मिवितुपलक्षणमिति गीयते यद्यपिघटादियदसकेतस्य घटवविशिविषयकत्ववत्सर्वनामसंकेतनबाहि विषयताव अदकत्व तत्पदजन्यबो विषयतावच्छेदकलानवगाइनेविसंकेतस्यता शिष्टविषयकत्वमक्षतमेवेतिसकेतविषयेतहिशेषामेव एवैशावि शेषणपटवादिनिष्ठ बोधविषयताबछेदकवरूपबोधविषयत्वनिष्ठसकेतीयविषयता निरूपितविषय तारपशक्यखे स्यैवप्रामाणिकवादितिएतभिप्रमोपलक्षणीभूत किंचिउर्मप्रकारेगा भासमानस्थेवेति पश्यादिपरेपलोमादीनाअननुगतायाकिंचिधर्मावखि भासंकेतविषयतानसिहततिविशेष्यव्युत्पारनीयप्रथमतोऽनुमतेनिचोक्तं तादिपदजवबोधेरिविषयतावच्छेदकखभानशकते यद्यपी २०वाति अवच्छेदकखरूपेति अवच्छेदकतासंबंधावच्छिन्नासंकेतविषयतात दामिकेत्याशयेन तदवछिन्नलमपीधि बुडिविषयतावच्छेदकलनक्षलटी ३० छेदकमपीत्यर्थ: बोधविषयत्येति बोधविषयतानिष्ठप्रकारतानिरूपितसकेतविषयतेत्यर्थः तत्र बुद्धिविषयतावच्छेदकबादी तदभानेति बें दिविषयतावच्छेदकलाभाने त्यर्थः कदाचिदपितस्यभानासंभवान्ननियमपदं अयमेवही ताहिशेष: बोधस्याचीसपिकारग घटखादिवोध स्मनियमतस्तहिषयत्वेतत्रसंकेतविषयवस्यान्न तथालेतिसूचित बुद्दिविषयतावच्छेदकैवविशिश्घटखाद्यवछिन्नबोधश्चशक्तिम नदवचि लखमपि तथापिबोधविषयतयासंकेतविषयत्वरूपशक्यतायास्तत्रासखेनशक्येनतहिशेषणशक्यखेसतिश क्यव्यावर्तकस्येवतहिषेषणस्वादिति तस्यशश्योपलक्षणतया काशयदजन्यशाब्दबोधेशब्दाप्रयसभानानियमव नंदादिपटुजन्यबोधेतदभाननिर्वाहः एतही जंचतदयलक्षितपटवादिविषयकखेनत विषयकेत्रितय विषयक घटवादिबोधस्यापिर्सकैतविषयवं एवंघटादिपदसैकेतस्यघटखादिविशिष्टविषयकबोधएवविषय इतितज्जन्यबोधे तारशधर्मभाननियमः(यथायहि शिष्टविशेष्यकबोधविषयवंसंकेतविषयानछक्यतावच्छेदकतावच्छेदकत्याबवड़ीयतेतथा मेणबुद्धिविषयतावच्छेदकसाबच्छेदकतोपलसितबुद्धिविषयतावच्छेदकतापन्नघटखावछिन्नसंकेतग्रमयावा एतेनाकाशपदजन्यबोधेश राम दाश्रयत्व भानवत्सतितात्पर्यतादिपजन्य बोधेपिबहि विषयतावछेदकखं भासतइयावदनायापिकारइसपारतं स्वरुपतोपरखादिषि शिष्ट विषयकबीपीपथिक शक्तिप्रमया तात्पर्यसहरपितानासंभवात् बहिविषयताब छेदक खस्यशक्यतायांतदवोरकत्सायोबाड नवच्छेदकलंदर्शय तुंपरपश्यादिपदादौघटवलोमत्खादेनिसंयुक्तिकमाह घटाहीति आदिनापश्वादिपदग्रहानतथानयच्छदार्थ जातिसादीति यनुतदादेनीनार्थववारणायबुद्धिविषयतावच्छेदकता पर्यास्यधिकरणखोपलक्षिनधविच्छिन्नविषयकत्वावगाएकरवसंकेतस्पेनव्योता दशधनिवचिन्नघटखे जातिवादिविशिरघटखोदिकंच तथाच स्वरूपतोघरखौशशक्तिमहास्वर पतस्तहोमःजातिवादिविशिष्टशितड़हाना निखादिनातहोधतिनफलभेदानुष पतिरितिनदयुक्त बोधलदादिपदेवान्भववितिसकेत यस्यसंबंधभेदसहलैरपिवक्त मशक्यवान अन्य यहि शिरप्रकारविशिविषयर्खतथातच्छवातावच्छेदकतावच्छेदकमिसच्यते प्रल तेवधिविषयतावच्छेदकखनवये तिनतेच्छक्यतावच्छे देकं नवातत्वावच्छेदकमिति) जातिखादिविशिरपटखावच्छिन्नस्यतत्यदायधीनबोधेबुडि विषय ताबच्छेदकतावदकखोपलक्षितधर्मविशिशवचित्रविषयबावगाहीसंकेतामयोजक इतितत्रजातिखाबनिघट खादिनिप्रकारताकबोधएवविषयइतिनजातिमानित्याकारकबोधकाले घटइतिबोधा अथर्किचित्मकारेणभासमा नेध वच्छेदकत्वभानेतहिशिटएवभासतेनतुतवलक्षित इतिनियमः कथमन्यथास्वरपतीघरखावलिमाभावस्यन, मापर्याप्तिभेदेनशकिभेरस्यहरुहरतयातवाव्यप्रतीकारान् अविशेषितघटखादिषिशिस्सविशषितघटखादिविशिशदिभेदेनशतिभेदस्या क्योरिटायनिग्रहलबाचाक चशक्तिग्रहपर्मिता बछेटविषयतायाःशाब्दबोधविषयतानियामकबर पितवाद स्वस्पताघटवादही खंजाबि खादिनाघटखशवबुद्धिवंच पृथकार्यतावच्छेदकोकसानुगतशशिज्ञानकारणखनयुज्यते नन्वैव बुद्धिस्यप्रकारांतसंशव्य वा रतिशक्तियहाइटिस्य प्रकारबलेनैवोपस्थितिप्रसंग: संबंधयहेसंबंधिनायाराभानंगारशोपस्थितिजननसैवतेनोमालात तथाचतदादप हास्वरपतीघटखा दिनापटादिन्यपटादिशाब्दबोधोरुपमा त्यतयात स्वरूयतरति घटस्तदादिपद वानि साकारएवेसर्थः तत्रयोञ्चारण जातिमानास्तीत्याकारामतीतिः एवंचबुद्धि विषयतावच्छेदकलोपलक्षितेकथंबोधविषयतावच्छेदकखसकेतनावगाहनीयमि नियन अवछेदकतायाभवयायविशेषणतापले समर्मविषयाभानण्वतथाविधनियमोत् अन्यथाघूमध्यापकता क्छेदकावच्छिन्न प्रतियोगिताकाभाववानियाकारकव्यापकतावदकलोपलक्षितवहिवाशिमाभाषप्रतीसनुषयतः प्रकतेचतवदंबहिस्थप्रकारावच्छिन्नविषयताकबोधंजन.यखियोकारकोऽवच्छेद्यावच्छेदक भाव प्रकारकएवस केतों गीकार्यइत्यतपपरभावात् स्वरूपतोघटसादिप्रकारक स्मरणाशाब्दबोधोययोगीशक्तिमहास्वरुपतीघटवादिप्रकारकर व यदाखरूपतोयटर्मप्रकारक ज्ञानसामयी तदैवम्वरूपतस्तहर्मप्रकारेणशसिंगृहीत्वा स्वरसतस्तखकारेगधर्मिणस्परस्पर भवति मान सेचशक्तिमहेनव्यवहारदर्शनादरपेक्षा पित्यसंसर्गाग्रहसहितोपस्थितेरेवेतियहमविछिन्नेतदादिपदघाटेत वाक्याध्यवहारोनरष्टलदव खिलस्यापिमानसशक्तिमहादोधासुघटएव अथव्यवहारदर्शनापविषयमनसाशक्तिनिश्वेतु नुकूल दुडिविषयतावच्छेदकलंनभासतेतदगर्भएचस्वमन्यशशब्दवोपीयपटखावच्छिन्नविषयावृतिप्रकारता निरपितसंकेतीपाविषयता पदसंबंधा व्यवहारदर्शनादिस्यलेज्नुमानिक शक्ति प्रहं पदय तददर्शनस्थले मानसंतमाह मानसेचेति उन २२ यसअपूर्वचैत्रत्वादिः दोषमिति आनुमानिकशक्तियहेव्यवहारदर्शनापेक्षासवानतदछेदप्रसंगरतिभावः इदानीमपूर्वविषयेषिशानियह स्पयवझरदर्शनापेक्षामालंव्यविपरीतकोरिभानवारण्यावर्तकधर्मदर्शनमाह याशिधमेति यपविशिष्यत्यर्थः नारे शधर्मे ति तदूपविशिवधर्मेत्यर्थः तत्पदशक्यत्वरुपयात्याभावावछेदकलैनबुद्धि विषयनावदकता विशिवधर्मग्रहादिति भोषः नेनु नशक्यतेविपरीतकोरेरणस्थितिमात्रेणमानसंभवात् नयोपस्थितस्यापिबाधितस्पदोषमंतरेणाभानाविश्वयस्यों प पनिरितिवाच्च एवंसति शक्तिय व्यवहारदशनावपेशोदायनेरितिचन कतिपयाविषयेसर्वनामघटितवाक्या राज्यस्यप्रवनिमुपलभ्यमानातक जानवियशकिल्लयहि विषय तावडे दकधावछिन्नलत्पदशक्यर सेवसामान्यतविधारयति एवं बचैत्रोस्यवडिविष्यतावोदकधर्मवानितिपदानेनगेडाततदानीमस्यचिवस्तत्सदमा सोनवेतिसंदेहोनावतरवि याशिधर्मावच्छेदेनय विधारित तारशधर्म निभयस्यवसमानयमितावच्छेदकतहिरोधि कोटि भानविरोधिखादितिसंभवत्सेवापूर्वपिविषयमानसःशक्क्रिनिश्वयः( अथैवमपित वचत्रलादिविशिष्वाचकखसेदेहस्य सदान्यपदस्पलेशतिकसकसपटलावचित्रतलदएकात्सेवा वधारणतनोपस्थितविपरीतकोटेनिम संगः अमानस बात तदेवचत रुपतीपटलमारके नर्वदापर सवस्तदादिपदे यावर्तकधर्म दर्शनन चैत्रस्तत्लरवा यातिशशिनियोमावस भत्तत्संदेहे रत्याहे एवं वेति कवितायेवमपितत्पश्चमवादिविशिष्टवाचकेखसंदेहस्यदुरदयातत्वदायवहारदर्शनाविषयचैत्र खाचरित्रविषयकशाब्दयो रावा. पोहरुपयादवतरर्मप्रकारकशब्दतधर्मविशिष्टवाचकतानिश्चयस्यहेतुखातू अन्यथागवादिपदादांतस्यापिश तयासारमा हिमवप्रकारेणी की. ३२ ब्दापत्तिरितिचेन्न तत्वत्पदप्रयोजकबुहिकारतयाग्रहीतपटखादिविशिष्टव्यवहारदर्शनात परस्पेशाग्रहीलायवत्युदयारशयारशधर्मावच्छिन्न विषयकबुध्याप्रयुज्यतेतनत्पदंताशधर्मविशिष्टशक्तमितिसामान्यतोव्यानिमवधारयति तदनंतर प्रत्यक्षेणगृहीतच नखादिविशिविषय कबुहियाज्यकर्सप्रकारणा दिना गृह्णाति तत्रपक्षेताहेतुज्ञानाञ्चल विशिष्टवाचक खस्य प्रागसिडस्या पिवक्षधर्मतावलादत मिलापक दुरुछेदतयातत्पदाव्यबहारदर्शनाविषयचैत्रलायवछिन्नविषयकशाब्दबोधोदरुपयादएवं तहर्मप्रकारकशाब्दबोधेतकर्म विशिष्टवाचकतानिश्वयस्य हेतुला अन्यथागवादिपदादनीतस्यापिशवयासस्य हिमखेप्रकारेणादायलेरितिचेन्न तत्र त्वदनयोजकबुद्धिप्रकारतयागृहीतघटत्वादिविशिरेव्यवहारदर्शनातत्सदस्यशर्विगृहीखायचत्तस्याशयाशधर्मावन्छि नविषयकबड्याप्रयुज्यतेत सदंतादृशधविशिष्टेशलमिनिसामान्य तोव्यानिमवभास्यति तरनतरंचप्रत्यक्षेणगृहीतवैध खादिविशिष्टविषयकबुद्धिप्रयोज्यसंप्रकरणादिनागृहातितंत्रपतारशहे तुज्ञानविषबावविश्वाचकवस्यप्रागसिडस्यापि पक्षधेर्मताबलादनुमित्यात्मक निश्चयेनावगाहनसे भवान्नकाप्यनुयपनि नचैवमपितहर्मप्रकारकबापतत्पदजन्यबोधवि निश्वयेनावगाहनसंभवान्नकाप्यनुयपविरितिपादश्यतेअर्थधर्मिकशक्ति ज्ञानस्येवहे तुताया: ग्रंथकारसंमततयापदेवाचकसंदेहस्याविरोधित मासीच्यायैरयमुनोलितः बुद्धिघटखादिरूपयत्किचिडविछिनखाबगाहिता निश्चयेचैत्रवादी बुद्धिविषयतावच्छे ट्रकमहमिनसंशयोचोद रस्यतोयावदिति तच्चनयावत्वस्य भानपरं तस्यशतपयटकवात नापिताप्येणयावतांअवच्छेदक खाभानेनाविरोधप्रसंगात् किंतुअवछिन्ननिरुप कतावादकलेनबुद्धिविषयतावछेदकत्वभानपरं अग्निमंचसामानाधिकरण्यनिरूपक ताव छेदकलेनपृथिवीवृत्तित्वग्रहविशिष्घटखधर्मिक वृथि वीवृत्तित्वमहरूपव्यावर्तकधर्मदर्शनमेव विशिव्येति एवंचविशिष्यतदवछिन्नखगर्भशक्तिनिश्चयस्यैवस्वरूपंत चैत्रसादिस्मारकतयाविशिष्यतर षयत्वांशेविशिष्यतइमविछिन्नत्वावगाहितया संकेतनिश्चयोपेक्षितःप्रमेयत्वादिनाघटखादिविषयकोषविषयितांशेतदव छिन्नखोवगाहिलेनसंकेतनिश्चयेपिविशिव्यपट वाधवनिखावगाहिखसंशयसंभवेनतलकारक बोधानुदयादितिविशि व्यचैत्र खाद्यवछिन्नवावगाहित्वस्यसर्वनामसंकेतनिश्वयासंभवात्कयताकारकबोधसतोभविष्यतीतिवाच्य बुद्धिविष्यता हे दकयावविच्छिन्नविषयत्वाष गाहि खस्यसर्वनामसंकेतनिश्चितखाचैत्रखादे हि विषयतावच्छेदकलयहसैववि शिष्यतेदवच्छिन्नेखावाहितासंशयविरोधिखातू नचतारशयहस्यतथाविधसेशयविरोधिखनमानमितिवाच्य व्यले पृथिवीवृत्तिनिखिलधर्म सामानाधिकरण्यनिश्वयविशिष्यघटबपृथिवीवृतिखयहस्यदेव्यत्वे विशिष्यपटवसामोनाधि छिन्नबद्यस्तिवाच्यवाभावकोटिकवैषस्तत्पद वाचोन वेतिसंदेह एवप्रांडिराहतः नतुशतपलक्षणबुद्धिविषयतावछेदकत्वस्वविशे गया तयाभाव प्रतियोगितावच्छेदक कोटिप्रवेशसभवेनतइटितथाविधवांच्यखाभावसंदेह इतिबोध्य कदाचिजातिमा घटस्त्याकार कमितिवपपारः जाति खाशेमोषामोवाभ्यां तथास्मृससंभवातू ॥ ॥ ॥ ॥॥॥॥॥॥ई ॥ छ ।
शव्या अस्माकमिति प्राभाकराणांतुराम ब विशिष्ट बोधप्रयोजक शालिकल्स नयानानुपपतिः मनस्त्वा दीसा दिनारामखादिपरिग्रहः लन्टी. २ करण्यसंशयाविरोधिवक्तस्याप्यनुभवसिद्धतयादुरपन्हवखातू केचितबुद्धिविषयतावच्छेदकखेनानुगवधर्मेणस कलधर्मविषयकस्यशक्ति विषयकसंस्कारस्य सबडिविषयतोवच्छेदक खाशेमोषशायांवरूपतश्चैत्र खादिमका रकशक्तिस्मरणनिराबोधमेवेतितन्मूलक मेवापूर्ववेत्रवादिप्रकारकंज्ञानभविष्यतीतिकिमन्यपन्न स्वरुपतस्तलकार कमारणेस्वरुपतस्तव्यकारकानभवसंस्कारयोरनवेक्षणात् उहौधचियादेवकदाधिज्जातिमानिस्साकोरके कदाधि इंटइत्याकारकंकदाचिजातिमान्पटइत्याकार के विलक्षणसारणमितिनियमोपपतेः स्वरुपतोपटखादिप्रकारकानुभव जनितसंस्कारक्ताजातिखादिनापटवादिप्रकारकासंस्कारावरूपतोघट सायप्रकारकस्यकदाचितजातिमानियाकारक स्यस्मरणस्यादथेनस्वरुपतस्तयकारिका यास्मृतीतथाविधानुभवसैस्कारयोविशिष्यहतुखेप्युट्ठोधेकविशेषविरहस्य तादृशस्मृतिविरहप्रयोजकतायाआवश्यकत्तिारशहेतु तायाअयामाणिकत्वात कथमन्यथाविशेषणांतरानवाना स्मदाय दृष्टशरीरविशेषनिष्ठजातिविशेषावच्छिन्नसंकेतितरामरावणादिपदेभ्यो वाक्यार्थधीरस्माकं कर्थवानिर्विशेष णातीदियजातिविशेषावछिन्नवाचकमनःप्रतिपदेभ्योऽस्माकंशादधीरतंत्रजातिवादिनाशक्तिग्रहेण प्रसष्ट जाति विलक्षणेति ॥ ॥ राम १ ॥ ॥
सावच्छिन्नवनिरवच्छिन्नखाभ्यांतत्तत्पदार्थबादिति अथस्वरूपतोरामवादिनाशक्तिज्ञानासत्वात्कृतोरामपदार्थखादिनालक्षणायह इतिचेत् जास्यवछिन्नेश तिघटितलक्षणासंभवात् अत्रेतदानींतनानांकेषांचिन्नामकरण विधायकश्रुतिवशादामादिपदेत दादियदेचापूर्वतयाचदा विवरदानींतनानांतुकेषां चिदामादिपदेव्या सवाल्मीक्या युक्तराममतिमादिनिर्माणोपयोगिलक्षणकांडार्थग्रहाववरूपतोरामखादिविशिष्टेश त्वांशमनरुत्वादिप्रकारेणशक्तिसरणमितितापिविशेषणांशेमोषमंतरेणगसंतराभावादितिवदंति विवदंतेवबहवो विहांसः स्मृतेविलक्षणकारतायांसंस्कारानुभवयोस्ताहशप्रकारताचा:मयाजकत्वस्यो होधकविशेषप्रयोजकता माश्रित्योच्छेदनाव शेयविशेषणभावाशययुद्दोधकविशेषस्यैव नियामकलसंभवातूप्रकारले विशेष खानतर्भावेनसामान्यतस्तहिषयक स्मृती तहिषयकवेनैवसंस्कारानुभवयों है तुतापत्तेः रामरावणादिपदेभ्या लक्षणयांततत्पदाथ लादिप्रकारकरवान्वयबोध: वस्तु तस्तुअनुगतोहोधकस्थलेस्वरुपतस्तत्प्रकारकशक्तिज्ञानासलेस्वरुपतस्तत्प्रकारकस्मरणापसातम्रतारश ज्ञानस्य हेतु मावश्यक मिसलम लिपल्लवन अवसामान्यतोवट वुद्धिविषयतावचेदकधर्मावच्छिन्नस्यसर्वनामशवशक्तिम्भमवि लिनिश्चयः चित्रलेखादिनाईटशोगवयू पटुवाच्य इतिवत् अंत्यवाक्यप्रसिद्धार्थकपदसान्निध्यादिनातुसर्वेषामपि रामादिषदेइतिबोधंस स्कारानुभवयोः प्रकार साधनतर्भावेनहेतु नव्यवहारस्या पिस्वरूपातस्तप्रकारकस्मतीताशशनियहापेक्षामाह वस्तुतस्विति खरपतसत्कारकस्मतेरननुगतोबोपकसखेतारशस्मरण पसनवकाशादुक्तम शावानुगतेतिस्वरूपतस्तत्प्रकारकसंस्कारसबेइतिशेष तारशज्ञानस्य स्वरूपतस्तत्प्रकारकशक्ति ज्ञानस्य तदेति तदुचारिततत्पदादित्यादिः व्युत्पत्ति ३४ विरोधः सामान्यतःशक्तिमहासंभवःतथाचापूर्वचैत्रखादिशाब्दबोधानुषपतिरितिभावः संबोध्यवंयुष्मेत्सदजन्यबोधाश्रयखेनवनिछा विषय नाकालोतरीण देशांतरीण पुरुषांतरीणबुद्धिविषयतावच्छेटुकुधर्मावच्छिन्नविषयक प्रतीतिःसर्वनाम्मानजन्यतेऽपितुयो तथा यदायस्यबुद्धिस्थातदातदीयवाक्यातत्यकारोवच्छिन्नविषयकैवेति नियमानुपपतिः स्वोच्चारगानुकूल बुद्धिविषयता बदल दकावच्छिन्नस्यशक्तिविषयबेतुस्वपदस्यतनद्यक्तिपरतया पदव्यक्ति देनशक्तिभेदप्रसैग: अननुगमाहात्यन्तिविरो धश्व एवंयुषादस्मदोरात्ममात्रै नशक्तिःअपितुस्वसंबोध्योचारणकरिवेतिसंबोध्येतावछेदकबाधारयितुतावच्छेद कस्वरूपानुगतधर्मापलक्षितचैत्रवादिकमेवघुवतिनिमित्त मित्यय्य संगतं सामान्यतःसंबोध्यतावच्छेदकत्वादेरनुगम कवचैत्रस्य यत्ससंबोध्यतातस्मायुष्भत्सदात्यैदेतिर संबोध्यमैत्रादेवाचरितारमत्य दात्पदीतरोनारपितुमत्रादेः पुत्र प्रतीति प्रसंगोडवोरर्वतिस्वजन्यबाधाश्रयेतयोवल्कभिप्रायविषयतावदेकत्वीपलाक्षेतधर्मावच्छिन्नेयुभत्यदस्य स्वाच्चारण कत्तावच्छेदकधर्मावच्छिन्नेऽस्मत्वस्यशस्वीकरणीयत या वलातविना ननुगमतादव स्यादितिचैन वं उच्चारणकर्तृवं अस्मत्पदोचारणानुकूलरुतिमत्वं संबोध्यतेतिज्ञानावच्छेदक लेनइच्छामात्र विषयंकत्यवच्छेदकंवायच्छरीरंतहसेका |३४ कालोनयक्तिहयादृनिजाविलोपलक्षितधर्मविशिशवच्छिन्नात्मवक्रमेणयुष्मदस्मत्यदप्रवृतिनिमित्तमित्यर्थ चैत्रादिश्वचैत्राविच्छिन्नाम दिः तखंचवलादिकंवोच्चारणेति प्रकारतावछेदकीभूतसंबंधावच्छिन्न खमवच्छेदकतायां विवक्षणीयं तेनसमवायेनपटवविशिष्टबोधेच्छ याप्रयुक्तस्यतत्सदस्यनकालिकादिनापटखादिविशिष्टवाचकलप्रसंग: संबंधघटकतयेति सबंधमध्येससंबधिकस्योचारणस्यान्यसंबंधि साभावात्रतत्रवपदार्थाप्रवेशेकामिक्षतिरितिभावः नूनुस्वाप्रवेशेपिसंबंधप्रतियोगिभूतपदानांविशिव्यतत्तत्पदव्यक्निलिननिवेशाच्छ' क्लिभेदोदुरिस्त्यतआह तत्पदव्यक्तिलेनेति ननुशक्तिभेदासखेपितत्तत्पद्व्यक्तित्वादिरूप धर्मावच्छेदेनैवशतिग्रहस्यविशिष्यघटसादि खोचारणानुकूलबुद्धिप्रकारावच्छिन्नविषयकलस्वजन्यसोभयसंबंधेनतदादिसर्वनामपदप्रकारकबोधविषयक संके ताभ्युपेयतेतत्रवपदार्थस्यसंबंधपरकतयातत्यदव्यक्तिखेनपदानांन विषयताअपितु तत्वेदबादिरूपानपूर्वीविशेषणे वेतिनपदव्यक्तिभेदेनशक्तिभेदःसामान्यतस्तत्पदबादिरूपानुपूर्वी विशेषाबुच्छेदेनेवतदुभयसबंधावच्छिन्नबोधविशे व्यतानिरूपितसंकेत प्रकारताया तिनसुत्पत्यनुपपति कॉलोतरीणबुद्धिर्ने दानीतनत दिपदोञ्चारणानुकूलैतितहिष शाब्दबोधोपयोगितायाःसामान्यतो व्युत्पत्यनुप्पतेरपूर्वचैत्रलादिशाब्दबोधोदरुपयादइयतआह सामान्यतइति अस्यव्युत्पतिपदार्येशक्ति यहेन्वयः तथाचापूर्वचैत्रलाधवन्निविशेष्यकतादृशव्युत्पत्तेन नपपत्तिरितिभावः तादृशानुपूर्वीविशेष धर्मितावच्छेदकीकृत्यैवत भयसंबंधावछिन्न तारेशप्रकारतारपवाचकनायासे त्यर्थ इनि कचित्तथासतिस्वजनक्रबस्वप्रकारके बुद्धिप्रयोज्यसोभयसंबंधेनबोध कारकतदादिविशेष्यकसंकेतमप्रदश्यक्तिसंकेतमप्रदर्शन वाभिधानस्यादतीग्रेथकारमतेकाषिपदधर्मिकवाचकता ज्ञानस्यनहतुखमि २५ वा० तितदुभयसंबंधावच्छिन्नखनिष्ठप्रकारतानिर पितसंकेतीयविषय तावत्तसंबंधन यादृशानुपूर्वी वावचिन्नप्रकारतातनिरूपितविशेष्य लन्टी खावाच्छम्मबोधप्रकारतापटखावन्दिछन्नविशेष्यका संकेत यहोभिमतइतिनकोपिदोषः स्वोबारणानुकूलत्वं निवेशफलमाह कालांतरीणेति एतेन पुरुषांतरीय पुरुषांतरीयतदादिपदोचारणाननुकूल व्यंजितं तहिल्यनेति काली तरीणबुद्धिविषयतावच्छेदकें दरखावच्छि यतावछेदकावच्छिन्नबोधेनोपदर्शितसंबंधेनैतनदादिपवैशिष्यमतोनेश्वरेच्छायांतारशबोधस्यैतनदादिप्रकारेण भानमिति नकालातरीणबुद्धिविषयतोवूछदकावच्छिन्नस्यैतन्तत्सदवाच्यूता भगवसंकेतायतत्पदव्यक्तिप्रकारतानि रुपिततयाविधसंसर्गविषयेतांत:पातिन्याबुद्धिविषयतावच्छेदकावच्छिन्न विषयखविशेषणबनविषयतायाएव तहाच्यतारुपलादतोत्रमविनानत दवन्निबोधः तुडविच्छिन्नविषयताशासिबोधेयदोशेतद्धविछिन्नविषय ताटितोतोभय सबंधावछिन्नबोधनिष्विशेष्यतानिरुपितसंकेतीयप्रकारता रूपवोचकता या संसर्गतया कारतयावा ज्ञानस्यहेतुखादन्यधर्मावच्छिन्नेबुद्धिस्थीसंप्रयुक्तपदेन्यधमविच्छिन्नविषयवाघटितोभयसंबैधाव भविषयताकसवेपिबुद्धेःस्वोच्चारणानुकूललाभावादितिभावः नकालांतरीणेति घटोस्तितमानयेत्यादी अवनिखाविषयबविशे राम पणखेनविषयताया इति जथतारशविषयेतावच्छिन्न खस्मेवनतुविषयतावच्छेदकवत इतिचेतू तारशविषयलेभाधेयतासंबंधनविशे २५ षणलस्यवाच्यखात् नारशविशेषर्णाशेविशेषणविषयखादिकंवाच्यतावच्छेदकलादिकंपूर्वोक्त समतव्य बदवच्छिन्नबोधः कालोन रीणबुद्धि विषयतावच्छेदकावच्छिन्नबोधातत्रशकिज्ञानस्यकथंभमखमित्याकांक्षायामाइ नइमेति वाचकालायाइति तदापिपदवऽधवान्पटइतीसा दिः कालांतरीणबुद्धिप्रकारस्यतानीतनबुद्धिप्रकारक्येतदवच्छिन्नस्यएतत्तदादिपदवाच्यत्वादुकमान्यति तारखेवेति स्वसंबोधताव छदकावछि नविषयताकखस्वजेन्यत्वोभयसंबंधेनयुष्मत्यदप्रकारकोबोधविशेष्यकसंकेत: एवंवोच्चारयितावच्छेदकधर्मावच्छिन्नविषयताकदेवज छिन्नसंकेतप्रकारतायाअसखेनतत्रतट्वगाहितानस्यनमसनियमात् युष्मदस्मच्छन्दस्थलेपिताश्येवगतिश्विं तनी या अथवसैबायुष्मदावाचारयितर्यस्मदः शतादेव्युवाचमयावयित्रैवर्जिव्यत्याशुदेवताइत्यादिऋष्यादिवा क्या देवीकर्तृकमहिषासुरकर्मकपातादिबोधानुपपतिः तदेव्यञ्चरित्वस्यमहिषासुरादिसंबोध्यखस्यचोभावातूक विकर्तृकसुरथकर्मकघातादिबोधस्यचयोग्यतानमादापन्निः अव्यादेस्तारशवाक्य प्रयोक्खासुरथादेस्तसंबोध्यता दितिन तंत्रतादृशानुपूर्वाप्रकारेणसामान्यप्रसासत्यादैव्यादिवाक्यस्यापिज्ञानाहेवीमहिषासुरयास्वादशवाक्यप्रयोक्त खेसंबोध्यखज्ञानादेवयुभदसायादेवीमहिषासुरयोस्ताहेशप्रतीत्युपपत्तिः यदिक्तत्रवलनुवादकवाक्ययोविभिन्मान न्यसोभयसंबंधेनासपत्यदप्रकारकाबोधविशेष्यकसंकेत इत्यर्थःखसंबोध्यवं स्वजन्यबोधाश्रयतयावल्लभिप्रायविषयखं सामान्यप्रयासमेति सामान्यग्रसाससनुपगमेपिसकालमायेसादिमानुपूर्वीविशिष्टविशिष्ट पदवान्तदेतदन्यतरकालखा दित्यनुमितीदेयुश्चरितयुष्मदस्मसट्योर्भान तन्मतेजानुपूर्वीप्रकारेणयत्किंचित्सदमानेः तदवच्छिन्नयावयानिखात् विभिनेति लोहनमहंततोवैवगर्मिव्यं साशुदेवता इत्यादिवस्कृवाक्य ३ ज०वा तब्यक्तित्व दिनेति तयक्तिबंधर्मितावच्छेटुकीकत्सदेसुचरितखाभावनिश्चयेपोत्सर्थः एवमयेपि एतावतादेवीभत्संयमपपाद्यऋषिमयं हरी बारपति एवमिति अन्वदीयले अन्यकर्तकलं अस्मदिति ईरशखतंत्रोचारणानुकूल केसवच्छेदकलोलक्षितधमविच्छिन्नेशफिरिस र्थः सचधर्मवेत्रवादिः अथप्रतिपादनहरेति वस्कनुवादकबाक्पयोधिभिन्नोनुपूर्वेस्थलसंग्रहार्थ खार्थः प्रततवाक्यघटकासमेच्छब्दता पूर्वतिदानुवादकवाक्यताक्तिवाहिनाबिशेवदर्शनैपिआनुपूर्वीप्रकारेणदेव्युच्चरितत्वभ्रमादेवश्रोतुर्देव्यादिप्रतीतिस्वी कोरेणानुपपत्यभावातू यानपूर्वी विशेषावेच्छदेनापिविशदर्शनंतत्रनेष्यतएव तसतीतिरिति एवंमन्यदीयस्वार्थ तात्यूर्यकाँचारणानधीनाञ्चारणरूपस्वतंत्रोच्चारणमस्मत्यप्रवृत्ति निमित्तानुगमकं उक्तस्थलेऋष्याधुच्चारणंचनतथातस्या थुप्रतिपादनहारादेव्युच्चारणाधीनत्वादितिनारमच्छब्दार यादिबाधा स्वातव्येणाहंगच्चमीसुधारणस्यापिकांगती त्यादिप्रश्नवोक्यशक्रियाहकवायोचारणाधीनतयाखार्थपरत्वमुञ्चारणविशेषणं प्रश्नादिवाक्यस्यचाईगच्छामी सादिन कृतवाक्य तात्पर्य विषयपरत्वाभावात्नदुश्चारणेविशिष्ट व्यतिरेक सुघटः आनुपू सजातीययाक्यातरतदुश्चारणो त्पर्य विषयः प्रतऋष्यादिअनुवादक वाक्यमिति तत्तात्ययविषयोदेवीतितदस्मच्छब्दादेव बोधः एबंधशक्तियाकवाक्यस्य स्वार्थतात्य || राम यकवंदुरितहटकारमच्छब्दस्य स्वरूपात्मक स्वार्थपरवादितिनशंक्ये बचतःस्वप देनारमच्छब्दसावच्छिन्नपूरै किंतुविशिष्यास्पद २६ पर नचैवमननुगमः तादृशानधीनस कूटस्थनिवेश्यखादितिसमाधानं तइयातुच्छतरंच स्वशाब्दस्यानुगतार्थस्खा भावस्यसर्वनैयायिक सिड्नातू स्वाति स्वपदस्यानुवादकऋष्यादिवाक्यघटकास्पच्छब्दपरवानदेयुच्चरितखभ्रमविनैवत देवीप्रसमासंभवती साह वस्तुतलि ति इत्युबाचेति मयावचीया दिवावपादेवीकर्तृकोमहिवासुरकर्मूकोधाततिबोधाः महिषासुरमिसुमायनिवाक्याच महिषासुरनितथाविध यातभोजनकवाक्यानुकूलकतिमतीदेवीतिबोध वाक्पार्थस्यकर्मताप्रसाय नायस्वयमितिपदेप्रयतं ज्ञानानुकूलवावयवचपावर्थः तदे नपानलं निवेशमितुमशक्यं शब्दानुकरणस्थलएवसमानानु पूर्वीकोच्चारणापेक्षा नियमातू वाक्यानुवादस्थलेसमाना किवाक्यमात्रोच्चारणापेक्षात् तत्रखातंत्र्यापारखा अस्तुतस्तुवाक्यातरस्थक्रियाकर्मतापन्न वाक्यार्थपटकत यास्वार्थ) वघटितवाक्यार्थप्रेसायनेच्छानधीनखाधारणमेवरसूताश्चारणं अनुवादस्मलेचइसबानियावांतर स्थक्रियाकर्मतयातदर्थघटितवावयार्थ प्रतिपादयितुमेवानुवादकोस्म हटितवाक्यप्रयंक्तरतिनखातो मत्सपाये सत्रप्रतवाक्यस्यज्ञानरूपक्रियाकर्मतयाऽर्थप्रतिपादयितुमेवास्मात्यायोगानशारणस्य स्वातंत्रनिर्वाहायवाक्यों कदेशेज्ञाने ताशपातरूपवाक्पार्थस्य विषयवंसंसर्गः अतएवरूपंनिरुपयतीत्यादी ज्ञानानुकूल व्यापारेपासविषयलंकर्मसंनतजा श्रयत्वं तथासति चैत्ररूपंनिरुपयतीत्यादीचेचादेरपिहितीयापत्ते रित्यक्तं महानतथाविपदेवीप्रसयवान्सुरथोभवलितोछासार शप्रसायनेच्छापतखामह जानामीत्याधुधारणस्यलातंत्रनिर्वाहाचखपटितेति स्वपदमनुवादकोश्चरितास्मादपरं सतेनखपरस्सनापन छब्दसामान्यमर्थः अवच्छतमित्यहंजॉनामीसादिअरमच्छब्दोच्चारणस्य स्वातंत्र्यानुपपोः तदुच्चारणस्यपटितवाक्यार्थभूत शक्तिप्रसा - चायनेखाधीनतात किंतुतत्तदस्मदएवेत्यपालतूं तत्रवाक्यातरस्थासमच्छब्दोचारणस्वारशेच्छाधीनभिन्नखात् पूर्वकल्येऽस्वरसमाह|| तरी 39 एतेनैतिअस्यवहितोक्नस्थलेखपांडिसाभिमानिमोनिपरेअयमहपंडितइतिजानातीयादी तेन अहं पदेन भस्म दिति उचारथितयेवा तरस्येति एतेनयबचैत्रेणान्यदीयावासंदरइतिवाक्यादेववाक्यार्थप्रतीसाहसुंदररतिप्रयुज्यतेतनसूमानार्थकवा क्यातरोच्चारणसापेक्षवेपिनस्वातंत्र्यक्षतिः नवायांडित्या भिमानिमोनिपुरुष ज्ञानपरस्यायमस्पंडिततिजानातीस स्यत्वातंत्र्यापति अथैवरीसाऽव्यवहितोकस्थल हंपदेनोधारयितुपुरुषविषयकप्रतीतिबारणेप्यभिमानिनस्तेन प्रययोदुरुपपादस्वतस्याच्चारणाभावेनास्मत्पदावाच्यखादितिचेनमेवं स्वतंत्रोच्चारथितःसर्वत्रास्मदर्थ खेस्यादेवेयम नपत्रितदेवन स्वतंत्रोच्चरितास्मसदस्यैवतहाचकूला निरुक्त स्वतंत्रोचारणरहितस्यूतुवघटितवाक्यार्थ कर्मक वाक्यातरस्थक्रियाकर्तर्यवशक्ति एवंचम्यावयिहतेनैवेत्यादौ तादशक्रियाइति देव्युवाचतिवावीतरस्थोतिक्रियैव 'ध तत्कवंदेव्या इतिपूर्वोक्तनमविनैवतपतीतिरुपपादयितुं शक्यते र्वेदितवाक्यार्थी कार्मकवाक्यातरस्थक्रियाखेचता देशार्थकमकबनवावीतरप्रतियाद्यखेतेनाहंडितइतिविहीसंपश्येत्यादी दर्शनादिक्रियायामस्मच्छब्दघटितवाक्या साच्छन्दशाक्तेरितिभावः तदेवनेति सर्वेषामस्मच्छब्दानाखतंत्रोचारथितयैवशक्तिरिति नेत्यर्थः स्वघटितेति स्वमस्मत्पदं नाशार्थकमी कत्वेनेति तारशाविच्छिन्नकर्मतावृत्सवछेदकताकत्वंततीयां तार्थः विडोसं मानंतं जेनरपेणअच्छब्दघटितवाक्यार्थविषयकखे न वागतरेति इतिपदास्मत्सदपटितवाक्यांतरेत्यर्थः ताशवाक्यार्थज्ञानिकलेनदर्शनप्रत्ययादितिभावः ती स्वपटितवाक्पार्थस्य विपदस्पप्रतीतोपस्थापकवादितिभावा वावधीतरप्रतिपाद्यतयावाक्यांतरजन्य लोपरक्तप्रतिपत्तिविषयत याकचित्तथैवयात ताशवस्त्र बुद्धिस्यक्रियाकर्तरिशक्तिस्वीकारो नसभवतितध्याऽस्मत्पदाप्रयोगादित्यालाच्याह स्वार्थीत पाखवैधात्वर्यकावच्छेदकेवाज्ञानेवाक्यार्थस्य थेविषयकखसंभवेपितेनरूपेणसमभिव्याहतवाक्यांतराप्रतिपाद्यतयानतत्कर्तुरमच्छन्दतःप्रतीतिः अबेतियट्पटित वाक्यतालियाप्रतिपत्तावेवतकर्तुर्वाक्यांतरप्रतिपाद्य क्रियाकतवसुग्रहंतइएवधतहटिता नगमकरुपमहणासात घड़ितवाक्याहाक्यार्थमितीतीतस्यतिपदादुपस्थित्यावाक्यातरालियाप्रतितिरिसत्यान्याश्रयशतिने बापोतरा जन्य खापरक्तप्रतिपतिविषय प्रतिपाद्यत्तयावतृवृद्धिस्यत्वस्यक्रियाविशेषणखोपगमा प्रतिपने पूर्वमपियकर- गादिनाताशवकबडेय हसंभवनात्योन्याश्रयाभावात् खार्थ पटितवाक्याथविषयकलान्वित कियाँकन्तया वाक्यातरपतिया यबेनयावहिलहिषयतावच्छेदकसंप्रवृत्ति निमित्तानुगमकमिनिनुसारं एवंचबुद्धिविषयतावच्छेदकबस्यप्रवृत्तिनि कर्मसाहिषयवपदं भयमहंपंडित इतिगच्छतीत्यादीस्वपरितवाक्पार्थस्यहेतुबेपितइटितकियाकरिशक्तिरुत्पांकीतयेति वाक्यांतराधी नप्रतिपस्यन्वयिप्रकारतातृतीयार्थः वकृबुडितयाषाक्यांतरप्रतियन्तिविषयतावतिदेवीति खोच्चारणतकूलनुद्धिति अतोपियोञ्चार गानुकूलता विधबुडिविषयतावच्छेदकधर्मावच्छिन्न विषयताकबखजन्यसोभयसंबंधेनास्मत्यदवान्बोधाभवविविसंकेतः तेनकालांतरी शव्यागादिबुद्धिमादायनदोषः निरुतस्वतंत्रोच्चारणकर्तले नवक्तबुद्धिप्रकारत्वं निवेशयतामिभागांमतरखंडमतिउच्चारणेति उचारयितावच्छेदकेबुद्धिलटी ३. कारखस्माब्यावर्तकलातू कालांतरीणकतेः स्वोच्चारणानुकूलखात्प्रतियोगिकोटीप्रतिषतिप्रवेशेनान्योन्याश्रयाभावातिभावः तस्यअनुवाद मिशानुगमकखप्रवादोपिसंगच्छते उच्चारणकर्तबगानुगमक शरीरेपमिभागांबुद्धिस्यत्वनिवेशबीजंतुनावधारयामः एवंयम सदप्रतिनिमितानुगमकनिष्ठसंबोध्यबमभिवाक्यातरस्थक्रियाकर्मलेनस्वपटितवापानवाहिनीयावजन्यप्रतीहिस्त दाश्रयत्वेनेच्छाषिषय अनुवादकेनयासंबोध्यतेसनानुवादकोचरितयुष्मादनिक पितमिरुतसंबोध्यताबावरतस्यान वादकपुरुषीयवायचार्यकर्मकोतिक्रियापटितमहावाक्यार्थघटक यादर्थपूरितावांतरवाक्यांतरमनासायाभिमायधि षयवेषितारशाभिप्रायेषितारशावांतरवाक्यार्थस्यवाक्यांतरस्थाक्तिक्रियाकर्मवेनैवभानाबश्वप्रतिमायतयामुष्पदर्थ घटितवाक्या कर्मकोक्तिक्रियाविषमकर पटितोयोवाक्यार्थकर्मकोक्तिक्रियापटितवाक्यास्तहिषयकसविशिवप्रतिष साश्रयत्नवानुवादकेच्छाविषयवात् यदिचेति पदपरितवासार्थप्रतीतिरुपपलेबाधीनायुभदर्थ पटितवाक्पार्थन तीतिविषयिणीताशवारक्योञ्चारण क्याधीशेप्रतियाद्यवानवाहिन्यपिताशवायोचारणानुकूलापनुरिछासंभवती कसंबोध्यम तत्कर्मकैति तस्मानुबादक पुरुषीयवाक्यार्थकर्मकोनिक्रियापटितमहावाक्यायिस्कयुपदर्थ घटितावांतरवाक्यातीलाभ यबेनानिमायविषयलेपितारशाभिप्रायविनायतरवाक्यार्थसोक्तिक्रियाकर्मखेनैवमानादिनिकरित्या वाक्यांतरपत्रिपाकर्मसामवन हिनीति तादृशकर्मवेनवाचार्थावाहिन्यापासूक्तविशेषणेनैववारणादिदं स्वघटितेति स्वंयुषात्यदं वाक्यामहिवासुरहननंनवधाप्यन्योन्याश्र यो इतिपदघटितवाक्यांतरस्थक्रियाप्रतियताववतत्कर्मवग्रहेणतूइटितानुगमकरुपग्रहाद्युमच्छब्दपरितवापानदर्थप्रतीतिः तस्यांचतस्यार त्रिपदापस्थित्यावाक्पांतरात क्रिमाप्रतिपःस्वघटितवाक्यार्थकर्मकवेनवाक्यातरप्रतियार तयावबुद्धिस्थक्रिया प्रवेशेतादशबुडेनयुषात्पदन तितारशेच्छामादायानुवादकसंबोध्यस्यसंबोध्यतापत्तिरितिमन्यतेतदावाक्यांतरार्थप्रतीतीच्छानधीनखमयीच्छाविशेषणंदेय मितिमयावथिहतत्रैवसादीयुषाच्छब्दान्नसुरथादिविषयक प्रतीतिः एवमनातस्यततोगहियासुरादिप्रतीतिनिर्वाहायवाक्या नरस्थस्वपटितवाक्यार्थकर्मक क्रियाकर्मण्य पियुवादःशवंतरंस्वीकरणीयूं ततोदेवीमहिषासुरमित्युवाचतिवाक्यूस्थति याकर्मखमहिषासुरादेरितितस्यापिखवीत्यादिशब्दार्थतोयपतिः अत्रापिपूर्ववत्स्वपटितवाक्यार्थविषयकवान्वित किमाक मतथावाक्यांतरप्रांतपाघवेनयावतबुद्धिस्तहियतावच्छेदकखेनातुगतानी महिषासुरखादीनीप्रवृत्तिनिमितत्त्वं बोध्यं संबो ध्यवपरितानुगमकशरीरेचतिविषयतावच्छेदकत्व निवेशनंमिश्रोक्तमनुयायमवः संबोध्यतावच्छेदकेवडिप्रकार स्पाच्यावर्तकखात अथतात्पर्यसबेहमबास्मीति मैत्रोजानातीत्यादिचैत्रवायस्थास्मच्छब्दचित्रोषिप्रतीयते तचैत्रस्य पागायत आह अापीति प्रकलेताहशक्रियाकर्मखेनस्वघटितवाक्यार्थानवगाहिस्वजन्यप्रतीत्यामयतेनच्डाविषयलेनचवक्तबुद्धिविष यताबोदकबेन मित्रोक्तमनुगमकर परवंउयति संबोध्यत्वेति अत्यावर्तकलादिति कालांतरीणेच्छावारगायतच्छायावल्ली यखस्य निवे ! श.वाश्यत्वातू प्रतियोगिकोटिनिविष्टप्रतिपसाउन्योन्याश्रयाभावाञ्चेतिभावः अनधीनबादीयादिनावावपालरस्थक्रियेसादिविशेषणसंबोध्येण्वसुभदा लम्सी ३९ तुधारयितयेबचास्पदःशक्ति व्यवस्थापयितुंतयोःशयंतरसंबोध्यखोवारयितृलयाविशेषणांतरंचस्याजयिष्यन्नाह भयेति परिग्रहः नन्वित स्वघटितवाक्यार्थकर्मकक्रियाकर्तृखाभावातदुच्चारणस्पनिरुक्तस्वातंत्र्याभावाश्चानुपतिः एवं मैं बखयाभुक्त मितिम याभुतमित्यादीमैत्रस्ययुमच्छन्द्रनप्रसायनातस्यवाक्यातरस्थक्रियाकर्मलस्यनिरुक्तेच्छाविषयवरुपसेबाध्यखस्यचा भावाक्यमुपपद्यतामिति चेतर्दिनस्वातंत्र्यमुच्चारणविशेषणं संबोध्यत्वघटकेच्छायानिरचानधानखादिविशेष णमय्युपेत्य मेव मयालयीत्यादौतात्पर्यविरहादेवानवादकतत्संबोध्ययोर्मयालयी सादिनानिपाटनोपपत्ते नचैबेबुझिवि क्यतावच्छेदकर यावछिन्नएवयुष्मदस्मदोरपिशक्तिरास्तां किसबाध्य खोच्चारयितखाव छेदकावन्निशक्तिस्वीका रेणतात्पर्यविरहादेवातिप्रसंगभंगादितिवाच्या तासर्यसवेपिचेत्रोच्चरितादहकरोमीतिवाक्या चैत्रबोधयितुमसु काखंगच्छेत्यादिवावधाच्चोखारयितवसंबोध्यखनमविनामैनादिबोधस्यसर्वानुभवविरुखातू अन्यथाऽन्यतालयेण स्वरसतएवतयाप्रयोगापतेः इदंववधेयं अर्यपरितइतिजानातीसुवाचत्यादिस्थलेसर्वत्रवाक्यार्थस्यकर्मतानसं मई भवतिवाषितवाक्यार्थरछलतदसंभवातू नचबाधितवाक्यार्थस्थलनमरूपैवतत्कर्मखप्रतीतिरितिवाच्ये विशेष मपिमयाबीयादी तात्पर्यनमस्यकल्पयितुमशक्यत्वेपि अयमइंपरित इतिजानातीत्यादीकस्वचिङ्गमसंभवादस्मच्छन्दाहरुबोधा पनिरिसाशंकामुडीमतिपदस्थलेवाक्यार्थभानमेवनकुतोऽनुवादकतत्संबोधभानप्रसंगइसाशयेनप्रथमस्तस्यकर्मबंदूषयति इदंविति वापि तेति मूर्खतात्पर्यकेज्यपंडितइतिजानातीयादीआहार्यस्या सार्वत्रिकलादाह विनापीति विशेषणपंडितखादिविशेष्यमहमादि विशेषदशी भयनपंडि दर्शिनापिनतिजेनतथाप्रयोगातू तस्यवाक्यार्थज्ञानासंभवेनतदनुयपत्ते न चाहार्यवावयार्थज्ञानादेवविनापिविशिश्वा क्यावहि विशेषणप्रकारवविशव्यविशेष्यकत्वाभ्योविशिष्टज्ञानानानादेववाविशेषदशतिथाप्रयुक्तइतिवाच्य एवमपिषि शेषदर्शिनामीतिज्ञपुरुवीयतयाविधवाक्यार्थबोधानुपपत्तेर्वजलेषत्वात् तस्मात्तत्रेति यदनतडाक्यप्रतिपाद्यतावछेदकी भूततन्नडविच्छिन्न अपितुतूत हाक्यजन्यज्ञानसमानावारपरं तादृशश्वनिपदार्थोऽभेट्सेब नयथासंभवंधावर्थ या खेतावच्छेदकेचज्ञान विशेषणमित्येवोपगंतव्यं तथाचसूत्रैवयुष्यहटितावांतरबाक्यार्थस्थले इतिपरंतत्परमवता इशवानगविस्यमाहेत्यादीगुवादिपदवत्स्वरूपमेवेतिपदेन परामर्शाथमुपस्थाप्यते नतुयुष्मदस्मच्छब्दार्थघटितोवा क्यार्थ इतिसंबोध्योचारणकौरवयुष्मदस्मदोशनिरिति खस्छूल अहॅस्थूलस्वेस्वर्ग भीक्ष्यसे हेस्वर्ग भोक्ष्य रत्सुभय तरविज्ञानवान धात्वर्थे जानातीसादी उवाचेत्यादीसाह धात्वर्थतावच्छेदकस्यापिधासर्थत्वादितिशब्दार्थस्यक्रियाविशेषणलंइतिशब्देनेति यहाका सुश्चार्यतेतहाश्यनवणारातहायजन्य ज्ञानसमानाकारक मितिशब्देनयरामृश्यत इतिनियमात तेनयरामशीर्थ तडाक्याचारणापेक्षति भावः संबोध्यवघटकप्रतिपस्याश्रयखंउच्चारथितखंचहिविध अवच्छेएक खाश्रयाखरूमसंबंधभेदादितितायुक्तं शक्तिभेदमाइ बस्थूलइसादि श-बाल श्रमबावधेयं बुद्धिप्रकारलेनैवक्कचित्रात्सर्यप्रकारखेन धर्मानुगमः यथापच्यतेअथभुज्यते इत्यादी यनुअथशवस्यानंतरेलक्षणातचवमा किन्द धिकरणक्षणवृतितस्यक्रियायामभेदान्वयः क्रियाविशेषणयातूहितीयांतखंच ध्वंसेचावपितयापूर्ववाक्यस्यक्रियापदार्थान्बयइदि यद्यपनंत रक्षणवृनिवअव्ययान्यनाम्नः क्रियायामभेदेनैवान्वयातस्याश्रयतसंबंधेनान्वयःवसरववात लोपवात आयपदोनरस्तसन्नम्योममानका लोनवमर्थ इतिविशिष्टलामइति तदुभयमप्यसत् एवमप्यथशब्दोनिरुप्यतेन त्यादौउयमाननिरुपणोषस्थापकाभावानंदानतर्यातभापते तदर्थलमणीपगमेचतरनंतरेलक्षणामाएवन्यायवात् एवंचाव्ययातिरिक्तबपिनदेय आविर्भवतीत्यादीप्रकटतानयादरेवा विराघतो पगमातू वसुतस्तुप्रभातक्रिमानंतषेणभथशब्दस्यशक्तिपमाननिरूपणस्य-बोपमानं निरूप्यतइतिपूर्वग्रंथेनप्रक्रम एवअथोषमाननिरर पणाद्यात्मकावयुपरका नेतर्यस्यायशब्दवाचवेशत्यानंत्यप्रसेगः तदनुपरागेणानंतर्य मात्रस्यत वाच्य खेरुपमान निरपणायपरकानंत यंगसमानुपपतिः नचपूर्वयादिस्थापूमाननिह प्यतइतिवाक्यानुषंगानदयस्थापितोयमाननिरूपणादे प्रस्ताथशयार्थीभूतानंतव पिलेनान्वयादवधिविशेषोयरतानंतर्यलाभसंभवातिवाचं आरख्याताविशेषणतयोपस्थितस्यनिरुपणादेवधेयरथशब्दार्थानंत विशेषणले मान्बयासंभवात एकाविशेषणतयोस्थितस्यान्यत्र विशेषणखेनान्वयेआकांक्षाविरहातू उपमाननिरूप्यतासारितोनिरूपण कर्मवादिनीयमानाधेिप्युपमानकर्मखादिविशेषितनिरूपणाभानेनतारशनिरुपणादेनतर्यावधिसेनभानासैभवाञ्छतिचे व धिभूतीय माननिरूपणात वेणैवाथशलिखीकारेणापूर्ववाक्यस्थधातुतात्मविषयतोवच्छेदकबेनोपलक्षणीभूतानुगमकर्मणतत कियोवृत्तिविशेषाणामनुगमाच्छये क्यसंभवातू बुद्धिविशेष विषयतावदकखरूपोपलक्षणीभूतानुगतपर्मेनपटखपट स्वादिसपसर्व नामयोध्यतावच्छेदकविशेषाणासर्वनामशकातावच्छेदकतयातदीयशतक्यात अथैवमपिसामान्यतःपूर्ववस्याव्यावर्तकतयारवपूर्वल भेवो तानुगमकधर्मनिवेश्यामितिस्वपदार्थानिनुगमात्कथंशपेक्यं मैवं स्वपूर्ववाक्पस्थधातुतात्पयविषयतावच्छेदकावचिन्नानंतर्यविषयकल जन्यत्वोभयसंबंधेनाथपदप्रकारकबोधविशेष्यकसंकेतस्यैषयातू सदादिशक्तिस्थलसामान्यतौबुद्धिविषयतावच्छेदकखस्याव्यावर्तकतया स्वप्रयोगानुकूलखडिखेनवनिवेश्यतयास्वलाननुगमेनशक्ति मेदप्रसंगवशतः स्वजन्यलस्वोधारणानुकूलबुद्धिविषयतावच्छेदकावच्छि भवि पयताकखोभयेसंबंधेनतदादिपवरोधविशेष्यकलमुपगम्यवपरिहारवउपमाननिरूपणखादेरुपमा निरूप्यतेइविपूर्ववाक्पस्थधातुम तिपाद्यतानवच्छेदकखातात्पर्यपदे तशाबोधानंतरमर्थतस्तारशर पेणतेत्तत्रियाबोधाताहशस्यस्यतनहायस्थ पादतात्पर्य विषयना वच्छेदकसमक्षने अनुमानलभ्यतावच्छेदकवन्दस्तिवसादे मोतीलादिवावयतात्पर्यविषयतावदकत्वात् निरूपयोपिावीपर्यकपनेतुसि इसाध्यसमभियाझरलभ्यस्यतयोई तुहेतुमावस्सलभ्यलाभार्थ सिडसाध्यसमभिव्याहारस्थलेयस्यपदप्रेक्षयोमाकालीनलरूपसिहले प्रतीयतेजसतिबाधकेतस्यतरतुवंयस्यपदपेक्षयान्तरकालोत्पनिकबरूपयसमानकालीन मागभावप्रतियोगिखरूपसिडबंप्रतीयतेअसक्षियो धकेतस्थतहेतुबंयस्यपटपेक्षयानरकालोत्पत्तिकवरुपैयसमामकालीन मागभावप्रतियोगित्वर पवासाध्यत्वंमतीयतेतस्यतडेतकलंपती यंतेजति युवतःपका क्याथ सिपी ततृषाशाम्यतीसादितःपाक भोजनपाथापानतषाशांसायो पौर्वापूर्ववन्मियोहेतुहेतुमद्रावस्थापिसाभा तू याचचेनोपासीदिदानीभुरादीपाक भोजनायोमिथःपोपियंसाक्षाच्छन्दतानलभ्यते निधारकादेरभावातू तमापिपाककृतीवर्तमान कालापेक्षयातीतबस्स भोजनादौवर्तमानकाल तिख येवचशब्देनबोध नातंत्रय हुर्तमानकृतिजन्यंतईमानकालामियाजतीताया कतिस्तजन्योत्र रमितिमाशेरर्थतोनिया पापिया नमियोतहेतुमडावस्यापिलाभा यमिक त निरुप्यतेसमवर्तमानार्थकलद्ध प्रलयांतखेमशब्दनिरूपणस्यसाध्यतयोपस्थिनिरिक्षिा आमंत वाचकायशब्देनैवोधमानशब्दनिरपणयोपोवापियरपसिहखसाध्यलयो १६१० ताई पिनासतएव तयातहेतुमद्भावलाभसंभवेनवर्तमानकालत्रकालीनवरूपसाध्यखबोधस्यानर्थकतयावर्तमानार्थकलमसमीततामा अनुपयोग कटी तु वर्तमानार्थकलप्रत्ययविनापिपरवाभुक्तवानिसादी पाकभोजनायो है तुहेनुमडावबोधादर्तमानकालघटितसाध्य नामोधस्या सार्वधिकतयामि थोहेतुहे तुमहावबोधसर्वमतदपेक्षायाअसंभवाश्च यशपिच स्वध्वंसोत्पनिकत्वरूपानंतयेषिखेप्रतियोगिखमुषमाननिरूपणस्यलभ्यते मावे शब्दनिरूपणापेक्षयासिखशब्द निरूपणोत्यत्साधिकरणध्वंसप्रतियोगिस्वरुपलब्ध नसुवर्तमानकालापेक्षयासिरखं नचनपशबनिरूपणापेक्षया सिंडखलाभादेवशब्दनिरुपणहेतुलाभोनियतामितिवाचं तथासतिपरस्परनिरूपित सिडसाध्यभावबोधकसमभिव्याहारादेवसिद्धसाध्ययोहै तुहे तुमडावलोभस्याभिप्रेतशब्दनिरूपणेउपमाल निरूपूनस्यानंतर्यावधिखलाभेनेव तद्रूपापमान निरूपणाधिक साध्यखलाभनियोहेणतन्न न्यतालाभायपशिर्मिलाणावर्तमानार्थकलटूप्रसयाधीनवर्तमानकतिजन्यखलाभेनवर्तमानप्रतियोगितरुपवर्तमानकासावधिक साध्यखलाभाया वर्तमानार्थकलासयोतलकूपनविरोधात नववर्तमानकू तिजन्यतयाभासमानेशन्द निरुपणानंतर्मलाभेनतमानकतिजन्मनिरूपणेनिशाने तयविधिबेनोपमोननिरूपेणवर्तमानध्यसप्रतियोगितरुपवर्तमानकालापेक्षयासिडखमनुमातुशातइतिवाच्यं वर्तमानस्यानागतस्यापिवर्तमा नक्कतिजन्यनिरूपणनिशानेतर्यावधिखसंभवेनयभिचारात मै लज्यस्थाप्यवर्तमानकताववाथशब्दार्थस्यानतर्यस्यान्वयः तथाधवर्तमान तिनिष्ठानतर्यावधित्वस्योषमाननिरूपणेलाभालेनवर्तमानवसप्रतियोगिखमनुमातुं शक्यतेवर्तमानकात मधिकरणचेसप्रतियोगिवस्थता हसिइखव्यायलादितिवर्तमानकालायेक्षयासिद्धसाध्यभावबोधकसमभिमाहारादेवहेतुहेतुमद्रावलाभइति तदपिन पसत्पथभीक्ष्यते इत्यादीत राम दुपस्थापकपदाभावात् तथापिसिसासमभिव्याहारेणाभिधानस्यहेतुहेतुमडावपरतायाऔसर्गिकवानद्धतुकलेननिर्दोषयुरुवाभिप्रायवि ४१ पयलरूपततत्परसलिंगकानुमानविषयोसावितिनदोषः तदवाचकाचक्षणयैववातच्याब्दबोधः शब्दनिरूपणस्योपमाननिरूषणजन्यखबाधेषि साविशेषणेही तिन्यायाच्छादप्रमाकरणस्यनिरपशब्दस्यनिरुयोयमानजन्यखान्वयपर्यवसानमिति एवंयत्रलिङापूर्ववाक्यस्थकियोन्जरमरवा क्षस्थक्रियापूर्ववंचप्रतीयतेवरश्येषरीतिः यथायोब्राह्मणायावगुरेशतेनयातयादित्यादौ नगरीउद्यमनेरत्यस्यधातोरर्थउद्यम कृतिरेवा त्रियाषिपदस्यचकर्मणिस्था निनरतिसूत्रेणोपायोपेयभावापनार्थयोखिोरुपायार्थधातुप्रयोगेसतिउपयार्थकाप्रयुजाधातुकर्मतायावि वक्षितस्यवाचकावतसर्थ के तमन्नतेहन्धातुकर्म तयाविवक्षितस्यवाचकाहात्मणपदाचतुर्थीविभानातू वधोद्देश्यकालंचतदर्थ आश्रयत माख्यातसामान्यार्थः हेतुहेतुमतोलि तिसूत्रेण हेतुखहेतुमखयोलिकोर्विधानात हेतुबंपूर्वखे हेतुमखमुत्तरखंचत, पूर्वखेलतेशतया तनायूर्वकालावच्छिन्न उन्नरखंब्राह्मणवधोधमोत्तरकालावच्छिन्नलं नवपूर्वकालावछिन्नलमात्रउत्तरकालावच्छिन्नले मात्रंचलिडोरयों स्तुसमभिमाहतधातुतघ्यावधिलाभइतिवायुसममिव्याहतधातुनातत्यकतिकलि स्थाश्रयखरूपविशेष्यातरावरुडावधिरुपक्रियायाअन्मत्रा न्वायतमाबोधनासेभवात् पूर्ववाक्यस्थधावणेपूर्वत्वान्वयः उतरवाक्यस्यधावफउमरखान्वयनच्प्रत्ययानोप्रकलान्वितस्वार्थबोधकर खरुपयुत्सन्निभंग: भपरप्रसयाथैएकप्रसयाविशेषितप्रकृत्यर्थान्वयस्यध्यातमाया हितंश्रीकृष्णनमेदित्यादीबहुशोडष्टखात तथाचशत यातनापूर्वकालावच्छिन्नबालगवयोद्देश्यककृत्याश्यतावान नेयमःब्रात्मणवधोधमोत्ररकालावछिन्नशतयातनावंतंकुयादितिबोधा एवं बोधावेशेव्यकास्वोत्तरवाक्यस्थधातुप्रतिपायतावच्छेदकावच्छिन्नपूर्वकासावच्छिन्नलविषयकवखजन्मलोभयसंबंधेनलिङ पदप्रकारक संकेतएका वपूर्ववाक्यस्थधातुप्रतिपाद्यतावच्छेदकावछिन्नो तरकालावच्छिन्नविषयकबस्वजन्यसोभयसंबंधेनलिउपदप्रकार: बोधवि शिष्यक संकेतोऽन्येइति ईरशर्दिशासुकुशलमतिभिरन्य वापिसेकेतांद्यः शल्या. सर्वपदार्थः सर्वयदप्रवृत्तिनिमित्तं यत्रेति सर्वघटा:प्रमेयात्सादी यत्रेतिसर्वेघटाजातिमंतरसादी कथंचित् विधेयकोटावपिकावगाहितया.सं कटी वयुमदस्मदोर्मुख्यखासंबोध्योचारपितृशरीरनादशात्मनोरेवयुष्मदस्मार्यताबोध्या सर्वेपटास्यवंतरसादौसर्वपदादुद्देस तावच्छेदकपटवावछिन्नस्याशेषताप्रतीतरशेववेसर्वपदार्थः नन्वत्राशेषवनविधेयम्भून्यावृत्तितरद्देश्यतावच्छेदकेव वं केवलान्वायनोयत्र विधेयतातंत्रविधेयशन्यबस्थाप्रसिडे: बनविषयवसउद्देश्य तोवदकीयस बंधविशेषणवृत्त रसिस्तित्र सर्वघटाजातिमंतइत्यादीचगत्यभावापत्तेचपेदोतरापास्यतेउद्देश्यतावच्छेदके पटखादिविशिष्टेसर्वेय दोपस्थाय्ययातिविशिष्टघटवायुवच्छिन्नस्यक वंचिदन्वयसंभवेप्यनुभव विरोधाच्च घटखेखायनुपस्थितिदशायाम पिसर्वेपटाइत्यादिवाक्यादन्वयबापस्यानुभविकतयोव्याय्य लेनेवघटखादेःसर्वपदार्थ खस्यस्वीकरणीयतयातेज्जन्य बोधस्यतरर्मितावच्छेदकतयाविपरीतविषयक संशयाविरोधिवेनाकिंचित्करवायाताब नापितत्तडदेश्यतावच्छेदक यापक तहिषयवखंतदवच्छिन्ने विधेयानन्वयनसंगातू नापिविधेयान्वयिव्यापकतापर्यंतमेवसर्वपदार्थ : नामार्थयो दान्वयबोधस्याव्युत्यन्नबालू नाप्यभेटेनरूपवदाघात्मक विधेयान्वयीघटखादिव्यापकवतदर्थ तथासतिसर्ववेदाः प्रमाणमिसादौसर्वपदस्यप्रमाण पनवसामानाधिकरण्यात्तसमान लिंगवचनकखायन्तिः सर्वघटावतेतेइसादौकि शयघटखरूपव्याप्यंनवेतिसंशयः तदवच्छिन्ने पटखादिव्यापकरूपावच्छिन्ने व्यापकता तत्रदुद्देश्यतावच्छेदकसमानाधिकरणभेदयति राम योगितानवच्छेदकलंक्रियारसेवि क्रियाविशेषणानांङ्कीबलमिसनशासनात् यत्नुपचतीसादावेवसनिःप्रकारगच्छतीसादौखाश्रयतासंबंधेनगम यारूपविधेयेयापकस्याभेदान्वयेसर्वपदस्पनसकासापत्निन आपकतायाभेदान्वयोपगमेनामार्थधार्थयो दान्व यविरह भगायोः यामशेषलेनसपदार्थ उद्देश्यतावच्छेदकावच्छेदेनविषयान्वयोषगमादेवतडाभोयपतः कि खनेकखमेवं अनेकखचोसतावछेदकसमानाधिकरणभेदप्रतियोगितले अतएवचसर्वगगनशब्दवदिसायोन प्रयोगाः पूर्वसर्वघटाइमोदी टनिहोन्योन्याभावप्रतियोग्यभिन्नापटाइस प्रतीयते नवंघटखादिसामानाधि करण्यमाणविधेयान्वयतात्पर्यणसर्वेपटानीलाइत्यादिप्रयोगापतिः सर्वपदार्थविशषिताश्यताबछेदकावच्छेदे नैवविधयान्वयविनियमासर्वप्रमेयमित्यादीप्रमेयवादिविधेयके उद्देश्यवाचकवस्त्वा दिपदमध्याटसैवप्रतीतिः अन्यथोद्देश्यतावच्छेदकल्याप्यधर्मानुपस्थियातनायकतार्थकतेप्यनुयपत्रेरिति तदपिनयुज्यते गगनादावपिहि त्वावच्छिन्नेतऽदसवेनसर्वपदस्यानेकखाकखमभ्युपगम्मापिसवैगगनमित्यादिप्रयोगस्पई बारखा तनहुद्देश्य तावच्छेदकसमानापिकर्णभेदप्रतियोगितावच्छेदकलस्यतत्तद्देश्यतावच्छेदकैसर्वत्रबाधितखेनतेत्यतीतेईस गमसात् सामान्यतः प्रतियोगिवृत्तिन्यखस्यवृत्तिमदनिवासप्रतियोगिवृत्तयोयेयेवादशभेदासदकूटस्यवदुरसंगम प्रकारइत्याशयेने मिति नन आश्रयतारूपाख्यानार्थभानेपिजियारूपे विधेयकोटिस्थेस्सपिगमेनासंगयभावात् स्वनिरु पक स्वसामा ४३ शवा नापिकरण्योभयसंबंपेनप्रतियोगिता विशिशन्योपउदेशसतावच्छेदकसमानाधिकरणोभेदखलतियोगितमनेकवनिमुनखाह अस्तुवेति अत्रवैधिकारी चव्यासज्यवृत्रिधर्मानवामिसंप्रतियोगिताविशेषण मितिमुसंतामसुका अनुभवविरुक्तयेनि नीलपर्वतलसामानापिकरपनबन्सभावा दिसलेनीलपर्वतोवन्हिमानितिपर्वतबावच्छेदेन विशिरबुध्यापन्निभयेनेत्यर्थ इतितुनसत्तारशविशिरडेनलिपर्वतखसामानाधिकरण्येना शिष्टसुद्धिपतयेष्ठ पत्नैः तस्यांतदवछेदेनविशिष्टबुद्धिसाभावाद तस्माताशसंसगेतायाअप्रामाणिक लाभाससामान्य निरुत्तौग्रंथकषि प्रर्प तयातहिशेषणेनहिसावच्छिन्नभेदयावृतेरपिहेयखातू अस्तवायथाकथंचिनब्यावृतिस्तथाप्यनेकखमात्स्वसर्वशदार्थबच्छे दकावच्छेदनान्वयेडवच्छेदकैकदेशव्यापकताबोधस्यानुभव विरुइतयासर्वेपटारुपवंतइसापटनिष्ठभेदप्रतियोगिपटबस्योरे श्यतावच्छेदेकतयाशुइपटखयापकलभानानुपपत्साघेटबसामानाधिकरण्यनरपोदिमन्यवस्पनिश्चयशायामपिताशवा क्याच्छाब्दबोधापत्ति वरिव एवं विशेष्यतावच्छेदकव्यापकतायाएवविशेषणसंसर्गाशेसंसर्गविशेषणीभूतविशेषणांश वाभानात्सर्वेषुपरेषुरूपमिसादोपटखादेशिष्यतानबच्छेदकलेन पादीतड्यापकलंदुर्लभमापयेत नतित्रसप्तम्यर्थी चितमिहादरणीयं यदितयथाशर दिपुण्यतिसत छदायत्रसन्न छन्दयुष्योत्पत्तिख रूपान्वमिताबछेदकस्यानुपस्थितावपिनदवचिन्नखधि शिष्टस्वरंपसबेधेनशर नितान्वयःपुष्योत्पत्तिबावच्छे देनतदन्वयेशरदिपुण्य तिचंपकांइत्यपिप्रज्वेत तयारपटखमापक ताविशि समवायसंबंधेनताटशप्रतियोगिताविशिष्टघरवसामानाधिकरण्येन शाब्दबोधेबाधकाभावामनुमिताकदेशव्यापकलावशिवसंसर्ग K४ तायाअप्रामाणिकलात इतिमतांतरमालमते तदाप्याह एवमितिघटबयापकताविशिष्टरूपप्रतियोगिकसमवायलेनसंसर्गनामतमनुसंधान संसर्ग तिति तादात्स्येनेति धोपटभानासहिष्णुतायोतुस्खनिष्ठाभावप्रतियोगितानवोदकीभूतरुप निष्ठाधेयताखवलंपटस्यसंसर्ग: वृसनियामकसले धेयवादौनिरूपकतासंबंधावमिव्यापकतासंबंपनवप्रसार्थघटादेरम्बयालीकिपते पदादेयिताचतादानव्या 'कताच यारशरुपावच्छिन्नाधेयखादेरन्वयस्तट्वच्छिन्ननिष्ठाधेयबलोयवछिन्नासंसर्गः अतरपनिहाधेयवादेराधेयवः खादिनाइयखण्यापेकवेपिनातिप्रसंगः स्वरूपनिष्ठायखखादिनामलादेः पद्यानुपस्थितखेपिनसतितपासयपितोहशरुष स्यसंसर्गघटकतयाभाने विरोधादिनिका च्यन उत्तव्यापकताया:संसर्गवेमानाभावात् अस्तुवाद्देश्यविधेययोर्विशेष्यविशै पभाववै पोलेपिविषेयोशेदश्यतावच्छेदकन्यापकबस्यो देश्यविध्यभावमहिम्वैवसंसर्गतया भान भवतचोदेश्यविशेष णतयोपस्थितस्यापिविधेयेपारतंयेणान्बयोयलत्पविरा नामार्थयोरपिभेदेनपारतंत्र्येणान्वयोमाविरोलीत् तथापिस विदस्य यत्रविधेयवाचकपदसामानाधिकरण्यनत्रविधे योशे यतावच्छेदकोशेउदेश्यस्यतत्संबंधस्यवाऽनुभवसिध्या तिबोधोदुटिएष एवंघटे नसर्याणिरूपाणिअपितकानिचिदेवेसादारुपनिरभेदप्रतियोगिरूपसाबमाभावोपटादों यस्याभावप्रतियोगितानवकेटकवेतबहावछिन्मानविकरणेस्तनन्यसंभूतांता नातिमसंगः नसोइयेस्पमितिप्रसंगः रूपमिसायना स्वस्टासकोटौनिवेशबीजेखयमेवाहरूपनिति मानाभावादितियत्रमासमधीते इत्या दावशासनंतत्रवधा पकतायाःसंसर्ग:तानलन्यत्रतिभावः वाला भारतत्र्येणेति तेनपटबवादिनोपस्थितिविरहेपिनक्षतिः पुत्रविधेयेतिकालेसर्वे निमंतः रोसीणि रूपाणीसादी विधेयताबडोदकारी ४४ शेरति यूथोदेश्यसमाधानाधिकरणासर्वपदादुद्देश्यतावच्छेदकव्यापकत्वैविधेयायशेतथैवविधयसमानाधिकरणात्तस्माहियतावच्छेदकाय बाधितहस्योग्यतापनि नचूना पत्वादिसामानाधिकरण्येनपटाविनिताभाव मतीयतेसचाबाधितएवेतितसमभिध्या हतस्थले शेषखभानानुपगमेक्षतिविरहादिति वाच्य एवेसतितत्रपटखावचिन्नस्योदेश्यसानिर्वाहात नवत रूपस्यादेश्योप्रथम मानदिएखात अबोयते उद्देयतावच्छेदकव्यापक विधेयव्यायपूर्यानिकीधर्म:सर्वदतिनि मिले सर्वघटाइत्यादी तथाविषधोपटनिष्ठयावर्वमेव तस्यचयासज्यवृतितयातत्य निर्घटलव्यापकता पाहिल्या प्यखात् शब्दाइरसारिध्यापकरूपादिव्याप्यखलाभेतयारपिच्याप्यव्यापकभावोल्लिभ्यते व्यखादिव्यापकपनेरु पायव्याप्यखात्सर्वाणिईच्याणिरुपर्वतीयादावयोग्यता उद्देश्यतावच्छेदकव्यापकबंचतत्समानाधिकरणान्योन्यामा वप्रतियोगितानवच्छेदकलं तेनरूपादिव्याप्यपशि व्यनिष्ठात्यताभावप्रतियोगितानवच्छेदकधर्मवखेपिनक्षति: घट खयापक यावखपर्यानिध्वनघटादिव्यातिभेदानिय तेऽनोनपटखादिव्यापकतानुपतिः विधेयध्याप्यखंचव्यभिचारि कलस देश्याग्रंशेइति तबानेकवमात्रभानोपगमेण्याह एवमिति बाधितस्वेनि एउधमविच्छिन्नाभावोपगमे पीत्यादिः तयोरपि पटवरूपायो र वि अदिति नसशाब्द इतिभावः विधेयव्यापखनिवेशफलमाह व्यसादरीति अवोदेश्यतावच्छेदकव्यापकत्वनिवेशफलंदृष्टय अनयच्या एकसमवच्छेदकतापर्यायनपिकरणसतेनसर्वेपारपर्वतइत्यादौस्यव्याप्यपर्याप्तिसौरभध्यापपर्याभयव दमादायनसति: रूपपर्याप्नर्घटनिछोभ याभावादिप्रतियोगित्वसवादक्तमनवच्छेदकधर्मति व्यधिकरणतिनचानान्वयितावच्छेदकावछिन्नाभावगर्भव्यभिचाराप्रसिद्धिः अन्वयिप्रतियोगि कामावगर्भतमसिदावपितत्संबंधस्य नवैयधिकरण्ये नापितेनसंबंधेनवियतावच्छेदकावच्छिन्नाभावसत मितिवाच्य स्वरूपसंबंधाधवचिरुन प्रतियोगिताकाभावेनमुख्यपदार्थेनयमविच्छिन्न प्रतियोगिताकेनवाघटितीव्यभिचारस्परपरासंबंधतदन्यधर्मावछिन्नस्याभावेव्यधिकरणत वसंबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताक वहिर्षयतावच्छेदकावच्छिन्नाभाववत्वंभतोविधेयतावच्छिन्नस्ययत्रकेवलान्वयिता तत्रनाप्रसिद्धि व्यधिकरणसंबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकस्यैवतथाविधाभावस्यप्रसिड्खावू अचोद्देश्यविधेयतावच्छे दकपटवरूपलादीनामुपलक्षणतयानुगमकतारशावच्छेदकुवातोनशत्यानं संनवायूर्वधर्मव्यायकवादिभानानुप पतिः नवातारशावच्छेदकखभानापतिः यद्यपिसामान्यतउद्देश्यतावच्छेदकत्वमव्यावर्तकमेव उद्देश्यतावच्छेद दक विधयावसमभिध्याहतपेदप्रतिपाद्यखंचेशपदजन्यशाब्दबोधात्याग्दुहं ।। याप्रतियोगितावच्छेदकरत्यतयपसभावा तस्वावच्छिन्नाभाववहतिवसंबंधेनतन्नहिधेयतावच्छेदकाभावनिवेशोपिदोषसामान्यनिरुक्तिपथसिद्धोबोध्यःसर्वेपटा पटावारूपवतोजानिय नोवेलादीघटत्वपरस्खादिव्यापकर पवत्वजातिमखादिव्याप्य खेनपर्याशुपादानशक्ति दशांका निराकरोति अत्रुचेति विशेषणतयेयुपक्ष्योपल क्षणतयेत्युक्त फलमाह नवेति अध्यावर्तकमेवेति उद्देश्यतावच्छेदकष्ट सारिख्यापकतावारूपाण्यपर्याप्तीसवात्सर्वाणिव्याणित पर्वतीय शव्या दिप्रयोगस्पेसादिः खपदसर्वपरं प्राणिति नथाचस्लपदजन्यशाब्दबोधो सरमनुगमकरूपग्रहणेशतिग्रहे पश्चातारशशाब्दबोधरसन्योन्याश्रयास कन्टी. थः पूर्ववदिति खोचारणानुकूलोहेश्यतावच्छेदकलेनखसमभिव्याहतपदप्रतिपावखेनवक्रबुद्धितिषियधर्मव्यापको विषेमतावच्छेदकत्वेन ४५ स्वसमेभिव्याहतपदप्रतिपायत्रीनवनवाहिनहिषयधर्मावच्छिन्नव्यायश्वयोधर्मस्तदवच्छिन्नविषयक खस्वजन्यसो भयसंबंधेनसर्वपदप्रकार तथापितारशमतिपायखेनवहादेवकृतात्पर्यस्स्वाविषयबूतथावाच्यं तत्प्रकादिनापूर्वसुग्रहमेव स्ववाननुगमापू ववसमाधेया उद्देश्यविधेयभाव भवनावशेष्यविशेषणभावनियतः अतःसर्वेषुघटेपुरपमित्यौदावपि पटखादिरूपवाद्योरे देश्यविधेयतावच्छेदकभावोक्षतएवेति नघटत्खादिव्यापकरूपवायवच्छिन्नव्याय्यपयोतिकतयोयावखज्ञानानुपतिः इ यचेच्युसन्निरुद्देश्यवाचकपदसमानाधिकरणसर्वपदे विधेयवाचकेपदसमानाधिकरणसर्वपदस्यविधेयतावच्छेदकच्या पकौश्यतावच्छेदकावच्छिन्नसंबंधच्याप्ययर्यानिक यावत्वमथी अत:कालेसर्ववृतिमतः कालःसर्वधर्मवानियादीसवय देनवृत्तिमखादिव्यायककालादिसंबंधव्याय्यपर्याप्तिकंयावलंप्रतीयते अथूवास्वान्वियितावच्छेदकधर्मव्यायकतार शधर्मावच्छिन्नान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नव्या प्यायर्यानिकधर्मावच्छिन्नःसर्वपदार्थइतिउद्देश्य विधेयभाववि शिष्या निवेश्य राम कोबोधविशेष्यका संकेत-तत्रवपदपदार्थोनसंबंधेप्रविष्टः सर्वयूदले नप्रवेशाञ्चनशक्त्यानंत्यमित्यादिप्राग्वत् एवंचव्येषुजातिः सर्वाणित व्याणिसत्तावंतीसादोजातिमव्यखेव्यापकखगर्भानुगमक निर्वाहायवक्त तात्पर्योत्कीर्तनसंगतिः मेयुजातिस्तानिस गिव्या णी त्यादौ तदादि ५५ -- पदशपायाचन्यतमतोपस्थितेतहदितजातिमलस्योद्देश्यतावच्छेदकत्वमक्षतमेवखार्थेतिवपदंसर्वपरंसर्वागिद्व्याणिरूपवंतीतिप्रयोगवा रगायअन्योन्याभावप्रतियोगितानवोदकेति केचिप्रमेयत्वव्यापपर्याप्तिकंयावखमित्येकवारबोधः अतएवसर्वेपटाइत्यपिपयोगोभवले वत्साहुः अतिप्रसंजक मितियोनीलंघटमेववेनि नान्यंतत्रसर्वघटवैतीतिप्रयोगापत्तिरित्यी व्युत्पसंतरमिनि स्वोबारणानुक्लायास्वा सर्वसाधारणैकसुत्पत्तिरेवस्वीक्रियते अन्वयिखंचविशेष्यविशेषणसाधारणं सर्वप्रमेयमियादीवस्त्वादियदाध्याहार मंतरेणबोधोपगमेतदनुरोधेनान्योन्याभावप्रतियोगितानवच्छेदकविधेयव्याय्यपर्यानिकयावखार्थकतापिसर्वपदस्थ खीकार्या अयंसर्वपटवत्रीत्यादावेतदीय ज्ञानविषयूखखादिनाविषयवाघनन्वयात्ताहशधर्मोनान्वयितावच्छेदकः अन्वयितावन्दकविषयितावावच्छिन्नव्याप्यखमतिप्रसंजकमितितत्रापिव्युत्पत्यंतरंस्वयमूहनीयं अननसा निरूपाणीत्यादी नार्थप्रतियोगिविशेषणात्मसर्वशब्दस्यस्वान्वियितावच्छेदकरुपखादिध्यापक पर्यातिनिरूप कयावखार्थकतयातदवच्छिन्नाभावएवमतीयवे व्यासेज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्न प्रतियोगिताकवतारशाभावीपादों न्वयितावच्छेदकलेसमभिव्याहतपदप्रतिपायुवेनवक्त हिस्तहिषयधर्मव्यापकः तडविच्छिन्नकर्मक क्रियाकर्तृबोधकखसमाभि व्याहतवाक्यतात्यविषयतावच्छेदक तादृश धर्मावछि नान्वयिवृतिधर्मावच्छिन्नव्याप्यपयाप्तिकधर्मावच्छिन्नविषयकबखजन्यस्वोभ यसंबंधनसर्वपदवीधेशयंसरमिसर्थः अयंसर्वघटवेत्तीयादीचंघटखव्यापकैतदीय ज्ञानविषयखरूपतादृशधर्मा व्याप्यययानिकयाव शबा खबोधः भन्येतुविषयिताहितीयार्थः तत्रतदीयज्ञानविषयताबायवच्छिन्ननिरूपकतासंबंधावच्छिन्नव्यायकतासंबंधैनप्रछस र्थान्वयःसर्वपदंचतात्या करी वबाधितूरवेतिनायोग्यता नचाव्यासज्यवृतियणलादिपर्याप्नेरपिस्तत्वादिव्यापकतयारणखादिसाधारणरूपवाट्व्यिायकपर्या निकधर्मावच्छिन्नाभावानघारा वितिकायमत्र योग्यतेतिवाच्यं अव्यास ज्यवृत्तिगुणबारेकैकमात्रवृतिधर्मावच्छिन्नपनिक रस्यैवसर्वाणिरूपाणिगुणासादिप्रतीसावगाहनात्सर्वसाधारणकपर्याशी मानाभावात् प्रत्येकमात्रवृतिधर्मावच्छिन्नवर्या निर्ष रुपसोदेनिरुक्तव्यापकत्वाभावात् सर्वेट्व्यतरुपदियादौस्यखादिव्यायकयावखसामानाधिकरण्यमभावस्पप्रतीयतेतोना योग्यताअनुयोगिविशेषणावच्छे नवना भोवःप्रसाप्यते ट्यूनरपवदिसादिप्रयोगादर्शनादि तिकथा मे तदुपपद्यता मितु तुनाशंकनीय अव्यासज्यवृनिधीवछिन्ना) व्यासज्यवृतिधर्माविशेषितानुयोगिताकाभावबोपे तथा नियमोपैगमात् यह वरपसंबंधात्मकमभावानुयोगितावच्छेदकलमनुयोगिविशेषणेन सदजन्याभावप्रतीत्यागृत्यतेव्यवादीनतारशंस्यू वेडेदों अनुयो गितावच्छेदकसमतोव्यंनरुपवदिसादयोनप्रयोगाः व्यास ज्यवृषिमीवछिनअतयोगिताकोभावायेगमेनबसे वेदव्यानरुपदिसादिप्रयोगाउपवादनीया नव्यासज्यवृतिधविच्छिन्नानुयोगिताकाभावोपगमेनैकस्यापिरुपादेःसर्वपा दिपर्याप्तिरसतीतिसर्वघटखावच्छिन्नेपिरूपादिमडेदसलेनसर्वघटानरूपवंतसादिप्रयोगायन्तिरितिवाच्यं रुपादिपनिवेना यग्राहक मिसाहुः स्वार्थति एवकारेणताशधर्मावच्छिन्नान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नव्याप्लंशयुदासः शनिभेदोद्धारोस्नुपट्टयः निरुत्तेति ४५ रुपखसमानाधिकरणभेदमतियोगितानवच्छेदकबरपेसर्थः विशेषणांतरंख्या सज्यवृतिधमनिवछिन्मानुयोगिताकवरूपं नवप्रतियोगिवैयधिक लुगतपर्याशीनामनतिप्रसकनपटादिनिष्ठयाववादिनाप्यवच्छेदातदवच्छेदेनर पादिमझेदवृनौ विरोधात् दव्यखादिव्यापक यावत्वस्यचातिप्रसक्त तयार पादिपयोनिखावच्छिमानामय्यनवच्छेदकतयातदवच्छेदेनरूपादिमवतावविरोधादिति त दसत् उतरीत्यैवोपनीप्रतियोगितावच्छेदकादिमतितछून्यसाधारणव्यासज्यवृत्रियीवच्छेदेनान्योन्याभावादिवृत्तीमा नाभावात् ताशाभावोयगमे प्रतिबंधकसमवहितविदेशेव्योस ज्यवृतिधर्मावछिन्नानुयोगिताकप्रतिबंधकामावबलात् कार्यापनः तत्रकारणतावच्छेदककोटौविशेषणांतरंक्षिप्यापन्निवारणेचगौरवात् अथसर्वव्यन्नरूपवदित्यादीई व्यसादिव्यापकपर्याशी विधेयीभूतरुपबझेदव्याप्यत्वस्यबाधितखादयोग्यखंदार मवेतिचेन तूप्रविधेय व्याय्यखभानो नभ्युपगमात् खंडशोविभिन्नशक्युपगमेनकेचिदेशपरित्यागनबोधेविरोधावरहात्सर्वगगन मित्यादिप्रयोगाभावाचा वववदनेकखेमपिसर्वपदार्थः तचखा भदान्वयोदश्यतावच्छेदकसमानाधिकरणभेदप्रतियोगिखमेव भेदश्वसा मानाधिकरण्यनिरूपकलोभयसंबंधेनप्रतियोगिताविशिष्टान्यागायः अतोहित्वाद्यवृच्छिन्नभेदमादायनातिप्रसंगः ए तारशोभयधर्मावरिनेशतिरेकैवातोनकधर्मपरिसज्यापरमादायबोधः कदाचिट्पोतिनकतिपयानेकतासगाशेबैक रण्यं कुतउपेक्षित प्रतियोगिमयपिसर्वत्वावच्छेदेनप्रतियोग्यनधिकरणवसत्वेनाल्यावर्तकत्वात् खंडशइति स्वार्थान्वयितावच्छेदकव्यापक शचा पर्याप्तिकधर्मावच्छिन्नेएकशक्ति स्वार्थान्वयितावच्छेदकधर्मावच्छिन्नान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नव्याप्यखेचापरशक्तिः तत्राधसमभिव्याहत कल्टरी विधेयवाचकपदसमभिव्याहतसर्वपदाधीनशाब्दबोधोएक शक्तिनानस्पायरशक्तिज्ञानघटितसामग्याः सहकारिखोपगमात्सर्वेघटाः सर्वद यनरूयवदियादोघटखट्व्यखव्यापकपर्याप्तिकयावखमात्रभानअञसर्वत्रपर्यानिकांतमुपलक्षणं यावखमात्रंभासतेइतितुनसत् कषि तासर्येणचासर्वपदंप्रयुज्यते चैघोधिभुक्तमैत्रःपयोभुक्नेदेवदत्तोपतंभुक्तविष्णु मित्रःसर्वमेवेसादौसर्वपदेनप्रसेकंद विषयोवृतानांभोजनकर्मतयाप्रतिपादनाघदपावच्छिन्नपदातरोपस्थाप्याथै स्वार्थान्वयस्तयावधि मान्विततेयायावडू मविच्छिन्ताउयक्रांताप्रसेकं तावडमविछिन्ने सर्वपदस्यशस्यतरं स्वीकार्यतडूपाक्रतिकर्मावच्छिन्नान्वययोग्यतावि रहेवावास्याप्रामाण्यासारशस्थलेतथाविधसकलधर्माणामेवान्वयितावच्छेदकतैयामाननियमः तमिहिकाच तथापि भयावहुर्मप्रकारकबोधजन मतुसर्वपदमित्याकारक संकेतरूपाविलक्षणशक्तिरेव तारशशक्तिज्ञानेनैकधर्मप्रकारको धजनने परधर्मप्रकारकबोधसामयाःपुष्पर्वतपदशक्तिज्ञाननचंदखसूर्यस्खयेरिकतरप्रकारकबोधजनने परप्रकारक निदेशपरित्यागेनबोधेइतिग्रंथासंगसापत्तेः सर्वमिति गगनखव्यापूकपर्याप्तिकधर्म:यावलं प्रयोगप्रसंजक नखेकत्वं एकले लक्षणयासर्व राम प्रयोगवदनापीष्टापत्तेः सुकरखात् घटायंतभीवेन तत्पर्याप्नेगंगनेसद्धावाद समुदायस्य प्रत्येकानन्यसात् नन्वेवमप्यनेकले मात्र तारी गसर्वव्यरूपवदिनिप्रयोगापत्ति यावल मात्रतासर्यणचसर्वगगनशब्दवदितीसताह एतादृशेति कतिपयेति सर्वेदव्यामिसादौविधेयस्या योग्यवंशंकावारणार्थ यद्पेति यडूपभोजनखं भोजनकर्मताखंवा पदांतरं धातु पदं हितीयपक्षे द्वितीयासहितधातु तात्या थोबोध्यः तथाविधेनि स्वसममिव्याहतपदतासयविषयतावचेदकावच्छिन्नान्वयितयावहतास विषयतावच्छेदक खोपत्लक्षितसर्थः नन्वेवमपियन मोदधी त्यादिक्रमेणविष्णुमित्रोषिविहाय सर्वमित्यादौदधिभोजनबोधापत्रिः नासर्वपदस्पदधन्यविशक्तिलतोदध्युपस्थितेश्च मैवं प्रक्रांते कि बोधसामयाइवप्रयोजकखोपगमात् नवमानानांदध्यादीनांप्रसेकमन्वयेवाकाभेदापत्यासाहित्यप्रकारेणतावत्पदार्थ बोधकलमेवसर्वपदस्पकिन्नोपेयतइतिबा च्ये साहिसविशिष्टयान्वयस्यसमभिज्यादतूपदार्थयत्रबाधस्तत्राप्तिथाप्रयोगा तू वाक्यभेदस्यचगसतरविरहेगेष्टवाते अतण्वस कंपपश्वादिरूपूकलकामकर्तव्यतयातूनभिधायाभिहितेनसर्वे भ्योदर्शयोणिमासावित्यनेन मिलितानांतावकलोनीनदर्शौर्णमासकर्तव्यतामयोजककामनाविषयवं प्रकांतवाचिना सर्वनामशब्देन मिलित खनतावसलानपस्थापनादपितु प्रत्येकवेतिप्रत्येककलकामस्वतत्राधिकारतियोगसियधि करणसिद्धातःसंगाते किंपदस्य जिज्ञासितेशक्तिः एतएवखीयजिज्ञासा ज्ञापनायकिंपदपटितप्रश्नवावपंप्रयुज्यते याविरहार्थकहाधातुशासमानकालीने नदधिभोजन यागभानेन प्रतिबंधादिभोजनाभाना दुधिविना सर्वमित्यादौतबोपर्डयः अवापिस्वखाननुगम पूर्ववत्परिहरणीयायोगेसिडोतिअथतपुत्रखादिनैवकलोपस्थितिःनपश्चायभावविशिष्टधकामनासस्वपत्र सावच्छिन्नकामनावेनापिकार लाभा सदनुशानेनापिफलसमुच्चयोदुर्वाररतिवेन यतः सर्वेभ्योदर्शपूर्ण मासावितिवाक्वाक्ष . रा-वा-इतिप्रयेकप्रकांतफलान्धयोनयनपश्चादिकामनायाःसमूहालंबनएबचोधोजायते कामनायांचप्रक्रांतस्य स्खेतरपक्रांताविषयकवस्वविषयकसीमकरी, संबंधेनरवंशस्वमन्यस्येतिक्रमणप्रकांतफलान्वयेयोगसिध्यधिकरणसिद्धांतस्तात्पर्य मिलितखेनफलानुपस्थापनादियुक्तः मिसित साहस तबोदश्यवाचकपिरस्यसमभिव्याहतपदोपस्थाय्यतावच्छेदकधर्मावच्छिन्नविधेयतानिरूपितोदेश्यतावच्छेदकलेनव तजिज्ञासितीधर्मीप्रवृत्रिनिमि उपस्थाय्यतावच्छेदक खातमपलूक्षणतयानुगमर्कशाब्दबोधेतदानात एवंचकापर तत्सतःपाककृतिखासिनविधेयतानिरूपितोदेश्यतावच्छेदकलेनजिज्ञासितायोधर्मस्तहान्यचनीयाकारकोन्वयबोधः प्रतियाधते किंचिद्धर्मावच्छिन्नोद्देश्यतानिरूपितपाकलतिखावच्छिन्नविधेयताशालि ज्ञानं भवखिसाकारिकामाजिज्ञासा यास्तारशबोधविषयकतुयातारशेखाविषयीभूत ज्ञानजनकाहरमणापचतीत्युत्तरवाक्पत्तिनिवनिरितितारशममानत रंतथैवोत्तरंप्रयुज्यते नचैवंप्रमेयापचतीयुत्तरकोवयमेवकथंताशप्रभानंतरंनप्रयुज्यतेतज्जन्यज्ञानस्यापितारशेच्खाषि षयसादितिवाच्य जिज्ञासाविषयीभूतखुसमभिव्याहतपदोपस्थाप्यविधेयन्यूनवृत्तिधर्मावच्छिन्नएव तादशकिपदस शनयभ्युपगमातू अभेदेनखार्यान्वितोद्देश्यवाचकपरांतरसमभिव्याहततिपदेस्यशक्यतावच्छेदक गर्भवस्वार्थाभेदान्व मितितरपलक्षितफलानुपस्थितेरपिविवक्षितखान कापचतीति किंवानपचतीसाठीचतादृशोद्देश्य तावडेदक तावोदक खेन जिज्ञासितो धर्मनगनपतीतिबोधः किंचिडविछि भावच्छिन्नेदिश्यनेसादिक्रमेणजिज्ञासा कलायवानपचतात्यायुत्तरंचेसादिबोध्यतारशेच्छाजिज्ञा सास्वार्थति खसम भिव्याहतपदोप स्लाव्यतावच्छेदकधर्मावच्छिन्नविषयता निरुपितवार्थभेदान्वयितावच्छेदकाबन्दिछनोद्देश्यतानिस पिता) भेदसंसर्गावछिन्माषच्छदकतावच्छेदकलेनजिज्ञा सितोयोखार्थभेदान्वयितावच्छेदकधर्म न्यून वृत्तिधर्मस्त हाकिपदार्थः कोब्राह्मणइत्यादीचे पालतिखावछिन्नविधेयतानिरूपित ब्राह्मणखावच्छिन्नोद्देश्यता निरू पिताभेदसंसर्गावच्छिन्नाबच्छेदकलेनजिज्ञासितोयोब्रामण व न्यून वृनिधर्मस्तरदभिन्नवालणापचतीतिबोधः पाककृतित्वावचिन्न विधेय तानिरु पितनालणसावच्छिनोदेश्यता निरूपिता भेदसंसर्गावच्छि पितावच्छेदकलापलक्षितभमन्यूनवृत्तिवमपिधर्माशेविशेषणेदेयमतःकोब्रालणापतीत्यादिप्रभानंतरंचैत्रापुचती त्यादिकमुत्तरवाक्यप्रयुज्यतेनमेनुष्यापचतीत्यादिक मनुष्यवादब्राह्मणवाद्यन्यूनवृत्ति सान्तदेवछिन्नोद्देश्यक खनज्ञा नविषयेच्छायास्तत्राप्रतीतेः एव्यत्रौद्देश्यतावच्छेदके किंपदार्थस्याभेदेनान्व्यस्ततदन्वयि तावच्छेदकधर्मावच्छिन्न विशेषणतापन्नतदन्वयितावच्छेदकधर्मन्यूनवृत्तिधर्मावच्छिन्नोद्देश्यतावच्छेदक ताके प्रतज्ञानगीचरेडाकिंपदे नबोध्यतेऽताकशिघटाःसंतीसादौडतिप्रत्ययाथै संख्यादीकिंपदार्थस्यजिज्ञासितधर्मावच्छिन्नस्याभेदेनान्वयात्संख्या लफिीचमविछिन्तावच्छेदकाताशालिशानभवतिनिजिज्ञासा तदन्वयितावच्छेदके तिकिपदाथीन्वयितावच्छेदकंप्रकलेसंख्या वादितदव निधिशेषणतापकिपदाचियितावच्छेदकसंख्या वादिन्यूनवृतिधर्मादाखादिखट्वामओ द्देश्यतावच्छेदकता केयर्थः एवंचवर्व बताते निवेश्येतन्निर पिततारशधविच्छिन्नान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नोद्देश्यता मिस पिता भेट्सैसर्गावच्छिन्नावदकतानिस विन श. या स्वार्थभेदान्वयितावच्छेदकधर्मावच्छिन्नावच्छेदकलेनजिज्ञासितो यःस्वार्थ भेदान्वयितावच्छेदकन्यूनवृनिधर्मस्वदछिन्ने किंपदस्सशोकटी० १९ पोषयोगिनंतदर्थमाह एवेचेति सत्तानिऐति एतदेशवृहिलावच्छिन्नेस्थीघटवृत्तीति घटखावच्छिन्नेत्यर्थः प्रथमावच्छेदकताऽभेदसंसर्गावच्छि नाबोध्यासंख्यात्वेत्यादेःसंख्यावावच्छिन्नावञ्छदकतावच्छेदकलेन जिज्ञासितःसंख्यालन्यूनवृत्तिधर्मइत्यर्थः संख्याखावच्छेदकतोयांनिरूपि सांतार्थान्वयःअन्वयादिति एतद्देशवृत्तिलखावच्छिन्नविधेयता निरु पितपटवावच्छिन्नो देश्यतानिस पिताभेदसंसर्गावच्छिन्नावच्छेदक तानिर पितसंख्याखावच्छिावच्छेदकताक्छेदकलेनजिज्ञासितोयासंख्यात्वन्यूनवृत्तिधर्मस्त हद भिन्नसंख्यावदभिमाघटाएतद्देशवृत्तयतिबोधः खन्यूनवृतिदशवत्वाधवच्छिन्नोद्देश्यतावच्छेदकताकबोधजनकंदशसंख्या कायाःसंतीत्युत्तरंतत्रप्रयुज्यते यत्रोद्देश्य तावच्छेदकीभूतविभक्त्याद्यर्थेभेदेन किंपदार्थान्वयः कस्यसुत्रःसुंदरइत्यादौतयारशसंर्वधन यदवछिन्नेतदन्वयस्लेत्र तारशसंख्यावावच्छिन्नकिंचिडुर्मावछिन्तावच्छेदकताशलिज्ञानभवखितिजिज्ञासादिशसंख्याका इति यदिदशपटा:संतीसुतरंप्रयुज्यते तत्रापि दशेयस्य देशसंख्या कान्वयिखेनस्वार्थभानातू अन्येतुदशघटाःसंतीसा दिसंख्याखाविषयकोतरानुरोधानाहश संख्यानिकिचिडविछिन्ना बच्छेदकता शालिज्ञानंभव निजिज्ञासादिक अतस्वसंख्यायथेसंख्याखव्याय्यंशवबादिकजाति:कनिभवतः युवातिप्रभेदशेत्यु सरमिसुमित्याहुः न्यूनवृत्निखोपादानात्ससंख्याकापरासादिनानरं कस्मेति यत्तत्पदेविभक्त्यर्थतानच्छेदकपदे अनसंदरखावच्छिन्न विधेयतानिरूपित पुत्रत्वावच्छिन्नोद्देश्यतानिरूपितसंबंधखावच्छिन्नावच्छेदकतानिरूपितनिरूपितखसंबंधावच्छिन्नविचिद्धर्मावच्छिन्ना ४९ क्छेदक ताशालि ज्ञान भवखितीच्छेत्सतस्तथाविपनिर पितत्तसंबंधावच्छिन्तावच्छेदकतावच्छेदक लेनजिज्ञा सितोयःपुनानुयोगिकाश्रयत्वप्रतियो गिजन्यखानुयोगिकनिरूपितखसेबंधप्रतियोगिवस्य विशेषधर्मस्तरतिर पितसंबंधवपुत्रःसुंदरतिबोधः विधेयतोतं निवेश्यावन्त्रिरूपितस्वरूप वसमभिव्याहतपदोपस्थाप्यान्वयितावच्छेदकधर्मावच्छिन्नोद्देश्यता निरूपितवार्थभेदान्वयितावच्छेदकधर्मावच्छिन्नावच्छेटकतानिरुपितवार्थभेट्स बंधावछिन्नावच्छेदकतावच्छेदकलेन जिज्ञा सितोयः स्वसमभिव्याहतपदोस्थाय्यान्वयिनिष्ठान्वयप्रतियोगिकस्वार्थान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नानुयोगिका तारशसंबंधेनविशेषधर्मावच्छिन्नविशेषिततदवच्छिन्ननिडोदेश्यतावच्छेदकतावच्छेदकताकमकतविधेयज्ञानगोचरेउछाप्रती यते एवंविधेयवाचक किंपदस्पस्वसमभिव्याटेतपटोपस्थाप्यतोवच्छेदकलोयलक्षितधर्मावच्छिन्नोद्देश्यता निरूपितविधेय तावच्छेदकतयाजिज्ञासितोयोविशेषधर्मस्तदवछिन्त्रशक्तिरित्ययकत्सादौइदंवावच्छिन्नांशे विधेयतावच्छेदकखेन जिज्ञा सितधर्मवानियाकारकोन्वयबोधः तेनतहिषयक जिज्ञासाजनकज्ञानजेनकंचायनात्मणरत्यायुत्तरवाक्यंताशप्रेमानंतरंग्रस चयप्रतियोगिवस्मविशेवधर्मः तहतिकिपदशक्ति विशेषधर्मपदायमेयस्यसंदरइतिनोत्तरमनुष्यस्यसुंदरइतितूनरंभवत्येव विशेवधर्मइति स ममिव्याटतपदोषस्थाप्य तावच्छेदकीभूतोदेश्य तावच्छेदकन्यूनवृन्तिरित्यर्थः इखंचनात्मणतदन्यवृतितथासामान्यधर्मः उदंखावच्छिन्नो देश्य तानिरूपितकिंचिद्धर्मावच्छिन्नावच्छेदकताशालिज्ञानं भवबिति जिज्ञासा इदकिंदममिसुद्देश्य तोतानवेश्यतनिरूपितस्वार्थाभेदान्वयितावच्छेद कावच्छिन्नविधेयतानिरूपिताभेदसंबंधावच्छिन्नावच्छेदक तावच्छेदक नजिनासितोया स्वार्था भेदान्वयितावच्छेदकस्यविशेषधर्मस्वदवार ५९ श-वानेकिंपदशक्तिः इदंवावच्छिन्नोद्देश्य तानिरूपितब्यखावच्छिन्नविधेयतानिरूपिताभेटुसंसर्गवच्छिन्नावच्छेदकतावच्छेदकखेनजिज्ञासितोयोटव्यख कन्टी स्मविशेषधर्मस्त हद भिन्नड्व्याभिनमिदमितिबोधाताहशाभेद संसगीवच्छिन्नकिंचिडमोवच्छिन्नावच्छेदेकताशालिझान भवखितिजिज्ञासा किंध नमितिक चिमुकस्यनिमितिषष्ठीसमासः किमीय बसा वच्छिन्नोलक्षणयाविंपदार्थी इदखावच्छिन्नविशेष्यता निरूपिनधनसावच्छिन्नविधेयता निरूपितभेदसंबंधावछिन्नाबछेदकतावच्छेदकताया संबंधिवनिष्ठायानिरूपितत्वसंबंधेनावच्छेदकतायामवच्छेदकलपालि ज्ञासितोयाखामिय न्यूनवृतिधर्मातहतोधन मितिबोधः जिज्ञासादिकतेत्यभितिपूर्योदाहरणादिशेषमाहुः तहिकस्पयुवतदनंतर एतत्याने उचित इति भवतइति उद्दे ज्यते एवंमत्रविधेयेविधेयतावच्छेदके वाकिंपदार्थस्याभेदेन भेदेन बान्वयः दकिंवदंकिंधनंभवतःकतिपुत्राःभवान्कस्यपु त्रइत्यादीरीतिःपूर्ववहनीया किमिदःकिंपग्रेकिमुमुकरविंबंकि मुमुखकिमोकिंमोनौकि मुमदनबाणोकि मुरशी खगोवा गुच्छोवाकनकलशोवाकिमुकुचौतरिहातारावाक नकलतिकावाकिमबले' सादावव्ययकिमोवाशब्दस्य नावित कोथि: श्यतांतनिवेश्यतन्निर पितविधेयतानिरूपितस्वार्थाभेदान्वयितावच्छे दकधर्मावच्छिन्नावच्छेदकतावच्छेदकखेनजिज्ञातोयःस्वार्थाभेदान्दथि तावच्छेदकस्यविशेष्यधर्मस्त निशक्तिः भवत्युत्रखावन्निोद्देश्यतानिर पितविधेयतानिरूपितसंख्याखावच्छिन्नकिनिर्मावच्छिन्नाव-छेदक ताछेदकखेनजिज्ञासितीया संख्यात्वस्यविशवधर्मस्वदभिन्नसंरमावभिन्नाभवदीय पुत्राइत्यन्वयबोधः तारख्याखावच्छिन्नकिंचि मावच्छिन्नावच्छेदकताशालिज्ञानभववितिजिज्ञासाभवानिति तथाविधौद्देश्यतानिरूपित स्वार्थभेदान्वयितावच्छेदकावच्छिन्नान्वयिताव रछेद कावन्निविधेयतानिरूपितस्वार्थभेदान्वयितावच्छेदकावडिलाबछेदकतानिरूपित भेदसंबंधावच्छिन्नावच्छेदकतावच्छेदकसेनजि शासिनोय:स्वार्थभेदान्वयितावकेटकावचिठमा न्वयितावच्छेदकावच्छिन्मानुयोगिताकान्वयप्रतियोगिस्वार्थभेदान्वयितावचेटकावचिन्मान्व यिताकान्त प्रतियोगिखस्यविशेषधर्मतिकिपदशक्तिः भवत्वावच्छिलोद्देश्यतानिरूपितपुचवावच्छिन्नविधेयतानिरूपितजन्यत्तत्वाब छिनावच्छेदकतानिरूपितनिरूपितबसंबंधावच्छिमावच्छेदकतावच्छेदकलेनजिज्ञासितोय-पत्रखावच्छिन्नानुयोगिताकाध्ययखसंबंधप्रति वितर्कश्वनयोक्तासंभावनात्मकंज्ञानंतदर्थस्पचविशेष्यतासंबंधेन प्रथमांतपदोपस्थाप्यविशेष्यप्रकारितासंबंधेनतत्रवि शेषणस्यचंद्रादेरन्वयः नामार्थेनाव्ययार्थस्यभेदान्वयेऽविरोधात् यत्रविशेषणवाचकमपिप्रथमांतंतत्राभेदसंबंधावच्छिन प्रकारितासंसर्गःयवतुमरुत्सर्थस्यविशेष्यतयाखार्थबोधुकं विभन्नतंतत्रकिंपदासखेतारशविभत्तपतसमुदायार्थस्यवि शेष्येयाशसंबंधेनान्वयस्ताशसंबंधोवच्छिन्नप्रकारितैवतारशार्थस्यकिंपदार्थ संसडितःकिमिदुरिसादावभेदेनचंदादि बोगिताजन्यखानयोगिक निरूपितखंसंबंधप्रतियोगिखस्सविशेषधर्मलहनिरूपितजन्यतावसुत्राभिन्नीभ बानितिबोधाताहशनिरूपितखसंसर्गा विच्छिन्नकिंचिडविच्छिन्नावोदकताशालिज्ञानभववितिजिज्ञासा किंपग्रमितिपाडा तदर्थस्य तसंभावनांयाँकि मिडरिति किमिंदुःकिंपनमि तिमूलोकपोतुएकस्यामनेकस्यांवेंदोदिसंभोवायांमुखस्यविशेष्यनाचरर्मचकिपदंवाक्यालंकारे अथवातादिमकारकेवमुख विशेष्यकासभा बिना मुख्य विशेष्यतयाबोधेभासते एनोचनिश्चयांतेसैभावनांव्यपदिशतिदोष विशेषजन्यतयाविशेष्यवृस्यसाधारणधर्मभानं तत्प्रयोजकतिपूर्णचं श.वाल इवटूनार जनी किंवा विशालनयनाहरिणीकि दमनगमनाकरिणीकिंपश्यगच्छतिसखेतरूणीकि मिसादाबुपात्तसाधर्म्यप्रतीति शाब्देषियोध्याशक्ति की परिच्छेदशतिहाअभिसंधिौतात्पर्यतच्छन्दजेनितदपेक्षायाउपगमे यसरजन्यमतीते तत्वदेशनिग्रहेपेक्षायामन्योन्याश्रयइतिभावः अतस्वंयक्रम प्रकारिकाधनमिदंकिंचैत्रस्येसादावाश्रयत्वादिसंबंधेनचैत्रस्व खादिमकारिकासंभावनानियमतःप्रतीयते किमिंदारियादौसं भावनाबोधोतरंतत्तयोजकाहादक खादिमतीति त्वार्थी कुत्सार्थकमपिक्वचिकिपदेयथाकिगोरिसादौ तसदप्रतिपाद्यतया वक्त बाइविषयतावच्छेदकलापलेक्षितधर्मावच्छिन्नेयत्यदस्यशक्तिः अतएवयत्य नार्थप्रत्यायनेनियमतरते सदापेक्षा त त्यदेसमभिव्याहारज्ञान विनानुगमकंधग्रिहेणशक्तिपरिच्छदस्यैवासभवात् तच्छब्दजन्यप्रतीतिपूर्वमपितत्यतिपाद्यतेयाव कुरभिसंधि:प्रकरणा दिनासुगृहएवेतिनत ब्लूजम्तीतेयत्यदेशक्तिग्रहेपेक्षा इयंचयेत्यनिग्रक्रम्पमाणयरामकियच्छन्द स्यचैनःसमागतोयस्तोवलोकितइत्यादीचैत्रादिपदनामुपस्थापितस्येमच्छब्दनबोधनात् अतएवसाधुचंदमसिपुष्करैः कृतमीलितंयदभिरामनाधिके इसादौतत्पदासखेपिनदोषापूर्वप्रकांत स्यैवकतपदोपस्थायितव्यापारस्साभेदेन मीलनान्यमितयायच्छब्देनबोधनात् स्वयेसर्वशैला माणपरामर्शकयछब्देनार्थप्रसायनएचउब्दापेक्षणादेव अधिके इति उद्योजयिनिकालिनीमुखेनेनसाहसमनुष्ठितंयुनरितिपश्वासदासपीति प्रक्रानपरामशेयिंगच्छब्दस्यलेइत्यादिःअभेदेनेति साधुकरणाभिन्न मीलनमितिबोधात् यमिति येसर्वशैला परिकल्पवसे मेरी स्थितेदोग्परिदो हदी भास्वंतिरलानिमहौषधीभवपृथूयदिशा दुहुधरिमा पूर्वेतिपूर्वप्रयुक्तपदोपस्थाय्यत्वेन्याप्रयोजकवकुबुद्धि तहिषयतावच्छेदकत्वोयलक्षितधर्मा वछिन्यायीत्सर्थः आदौतदर्थज्ञानंततस्तदर्थप्रत्यायनेच्छाततस्तदर्थबोधकपदप्रयोगइतिबुद्देःखप्रयोजकलतादलितदन्वयेशुधिमविप्रस्तःशुहिमनर इत्यादावपितदनुरोधेनयूर्वप्रयुक्तपदोपस्थापितेयितस्यशत्यंतरंस्वीकरणीयं अतिप्रसंगवस्वप्रयोजकत स्थिखमतभयिवारणीयः एवंयत्पदोयेस्थाप्येतत्पशक्तिबंध्यिा अतरवप्रकम्यमाण परामर्शकतच्छदेनापिनियमतोय त्यदूमवेक्षतेतमानययरहास्तीत्सादाविवतमानयघटइहास्तीसाहितोपानयनादिप्रतीतेरतभवविरुखातू प्रकोतपरा मर्शकस्य नेतदपेक्षा नियमः तदन्वयेशुद्धिमतिप्रसूतः शडिमतर दिलीपइतिराजेंटुरिंदःक्षीरनिधावियोदौविवखतादि पापस्थापितस्यतच्छब्देनापिपरामात् तदनुरोधेनोपस्थिते पितस्यशनतरैस्वीकार्य उपस्थितिश्वस्व विशेष्यको तिज्ञानाधीनामात्साउतापेशरस्तितं पश्येसोदीपेश्वादिपदोपस्थापितलोमादीनांतदादिपदेननपरामर्शः प्रसिद्धार्थकमपित त्पदं यथाकलाचसाकांतिमतीकलावताइसादी इदमेत दो प्रसक्षबुद्धिविषयेअदसापरीक्षवधिविषयेशक्ति स्वपरस्य समभिध्याहतपदोषस्थायशक्तिसमभिव्याहारवाकवाक्यघटेकखे अथैवेचैत्रःस्वपत्रपश्यतीत्यादाविवस्वं चैत्रयुधः दिलीप निराजेंदुरिंदुःक्षीरनिवाधिवेति वैवखतादीनि यत्पदानुपस्थाप्यापीत्यादिःपूर्वेति पूर्ववत् 'एपस्थिति रतिय सदशका पिदंबोध्यं कलाचेति गतेहर्यसेप्रतिशोचनीयतासमागमग्रार्थनयाकपालिना कला,साकांतिमतीकलायनेस्त्वमसलाकरसचनेनकोमीति विनापविनासर्यसखे शव्वा तथानुभवाद अवांतरेति खपत्रकर्मकदर्शनाश्रय क्षेत्रइसा कारकै सर्थः स्वार्थरसवपदार्थस्स सामादिति खाधिकरणवृति साध्याभाचकोषमहत्या की दीवारणमीतितत्रसमभिध्याह्तावलोक नक्रियान्वयितृतीयार्थकतोचैत्रस्य साक्षादव यादितिभाक आद्येचैत्रेणेतिहितीयेचैत्रःस्वपुत्रमिति एवं पश्यति चैनभातावास्वपुर्वपश्यतीसादौकथनस्वपदेनचैत्रमसाध्यतेमध्यविशेष्यवाचकताव्यत्सत्युपगमेवपुत्रदर्शिनवैध मैत्रापश्यतीत्यादीचैत्रपुत्रबोधानपतिः नचतत्रावातरवाक्यार्थबोपचैत्रस्प मुख्यविशेष्यतयानेयमनुषतिरितियां वोतरवाक्याषियमंतरेणाहसैवविशेष्यविशेषणमितिरोत्सामहावाक्यार्थबोधियत्र तात्पर्यतत्रैवतदनुपपत्रवरिखात न चस्वार्थस्थसाक्षात्परयावायदर्थ विशेषणवंतारशार्थवाचकताव्युत्पत्तेनयिंदोषतिवाच्यं एवम पिस्वपुंश्चैत्रेणदृश्य तइत्यादीचैत्रपत्रबोधानुपपने समभिव्यास्तक्रियान्वयि वाचकखमपिनविचारसहं परंपरयाक्रियान्वयित्वस्यचैत्राता खपश्यतीसादचैत्रादिसाधारणबातू साक्षामियान्वयित्वस्यचैत्राखेपश्यतीसादावण्य भावात क्रियान्वायप्रत्ययार्थेसा झादन्वयित्वविवक्षणान्नदोषइतिचेदेवमपिखव्यायकवन्हिसमानाधिकरणधूमयान्यवतरसादौखपदेनधूमादिपुराम शनियन्निवारणमशक्यमेव एवंचनेणानीतं स्वपुत्रनेत्रः पश्यतीत्यादौ वेवपुत्रबोधापत्तिवारणमपि नचपदार्थोयद थघटितविशेषणस्यविशेष्यतावच्छेदक कोटौयदर्थस्यविशेषणकोटौवा निविशतेसस्वपदार्थःखशब्दवाच्या क्षेत्रमा समापकवन्हिसमानाधिकरणधूमवानिसवापिधूमपदार्थस्थविशेषण कोगैस्वपदार्थोनिविष्टइनिधूमःस्वपट्वाच्या ननुस्वपुत्रदर्शित्रपनाम सादीचैत्रसंबंधिनरवपदार्थतयाचैत्रस्यापदार्थवास्वशब्दश क्लाउपपतिरिसतआह खादीति चैत्रस्येति चैत्रसंबंधवड्यातकर्तकदर्श नविषयावपुत्रतिबोधातचैत्रपदार्थ घटितविषयचरूपविशेषणविशेष्यतावच्छेदक काटौखपदार्थ निवेशादितिभावःसाक्षादितिपूर्वव चंपश्यतीत्यादौचैत्रमातास्वपुत्रपश्यतीत्यादीचवपदार्थश्वैवस्यविशेषणकोचैत्रपरितार्थस्यधर्मितावच्छेदकको टीवाननिषिशतरतिनातिप्रसंगः श्वेत्रावलोकितस्वयमेषः पश्यतीत्यादौ चैत्रपदस्यचेत्रकति के लक्षणयाचेवःपदार्थक देशोन्तुपदार्थतिखपदानतत्यतीतिः चैत्रेणावलोकितमि सादीतुतात्पर्यसवेश्व्यूतएवतातीतिः स्वपुत्रदर्शिाधन मिसादाचपुत्रेदर्शिचैत्रसंबंधिखाद्यवछिन्नेचैत्रांतस्सवा पक्षणाविरह तवभागंपरित्यज्यतारशलक्ष्यार्थपरस्य केवलच नादियदस्यैववातत्रलक्षणाततएव चैत्रपुत्रादिप्रतायुपपन्तिरितिवाच्य एवंसतिचैत्रस्य मात्रावपुत्रोटश्यतइ त्यादौखपदेन चैत्रादिप्रतीत्यापत्ते?वरिखात् मैवं साक्षात्सरंपरयावापास्वार्थस्यविशष्यायवसमभिव्याहतक्रियाकारके पदार्थस्तदुर्भयत्रवपदस्यशक्तिस्वव्यापकवन्हिसामानाधिकरण्यधूमइयादावस्तीतिक्रियाध्याहारामपदस्यसमभि व्याहतक्रिया कारकपदवमक्षतमेवेतिनस्वशब्दातत्यतीखनुपपतिः एवंकलशेनिजहेतु दंउजड्यादविव्यस्तीतिक्रिया तू परंपरयेति चैत्रावपुर्वपश्युतीयादौ प्रथमायाआकारखादितिभावःयंशतिरथावश्यकी स्वयायकेत्यादौधूमेतदधिकरणवृत्तिखव्याप्य विध्यसप्रतियोगिताकसमये त्यादी बहुजीयर्थतहटका भिन्नसमयेचपर परयास्वार्थी विशेषणं यासादिचत्रणवीरश्यते इस्लादीख 3. वा चैत्रपुत्रापश्यति चेत्रमातास्वपश्यतिचैत्रस्यभमानास्वपुत्रोदश्यतेसादौनचैत्रस्मस्वशब्दशक्त्वप्रसंग: चैत्रस्वार्थप्रसविशेष्य खातू प्रकत कियां प्रत्याकारकलाञ्चेतिभावः नन्वेदकलशेनिजहेखिसखशब्दपर्यायनिजपदात्कल शबोधानुपपन्निः तस्यनिजपदार्थप्रत्यविशेष्यत्वात् प्र कनक्रियाभावाच्चेसताह कलशेइति सत दुचकुचीभवत्यमा दित्युत्तराईचक्रवाकाःप्रवाहेसंतीतिर दिः नप्रयोगाइति ध्या हारास्वपर्यायनिजपदाकलशादिप्रतीतिः स्वव्यापकवन्हिसामानाधिकरण्यंधूमस्येसादयश्च न प्रयोगाः इदंतुनत्वं यह पेणसमभिव्याहतपदादुपस्थितितपावच्छिन्नस्यसपदार्थले एकैनब्रामणेन बामणांतर पुत्रदर्शनशायांबामणस्वपुर्व नपश्यतीतिप्रयोगानुपतिः अन्वयितावच्छेदकावच्छिन्नप्रतियोगिताका भावस्य विशेख्य बाधासमभिव्याहतपदार्थ निष्ठ तनद्यक्तिवावच्छिन्नस्यतदर्थखेपिवन्हिकालीन व्यवनिकदादोस्वव्यापकवन्हिकालीनंयनास्तीति प्रयोगानुपपतिः तत्रदव्यपदस्यापिलक्षण यातत्तब्यक्तित्वावच्छिन्नपरखेमहानसादावपितथाप्रयोगापन्निःतथाविधयत्किंचियत्नयभाव सतबाबाधात तारशसमभिव्याहतस्थलेयद्यकिव्यापकतावन्हेस्तनध्वनिता वच्छिन्नाभावकूट एवतत्रनियमतः प्रतीयतइनिचेन्न तथाविधसकल तब्यक्तिनिष्ठतन्नद्यक्तिखादीनायुगसहस्रेणापि ज्ञातुमशक्यखात् कदाचित्कस्यचिता धूमस्या कारकत्वे नस्वयदाशक्य खादितिभावः कदाचिदिति एकमात्रवृत्रिखादिनादुरुपगमवादिति नयाचमहानससामान्यमात्रवृतितल्यक्ति खा बछिलोपस्थितिदशा यामे हानसादोवपितथाप्रतीत्यापन्निरितिभावः दुर पन्हवत्यादिनिपाटेअंगीकार्य तये त्यत्रच्छेदःतथाचोक्तदूषगंदुर मिनिभावाकुताखतआह तादृशे नियोज्यंब्राह्मणांतरपुत्रदर्शनदशायामपितामणःस्वपुर्वपश्यतीतिप्रयोगवारणयस्वनिरूपके सादियदान्याबामणपुर्वपश्य निनतुबामणस्तदातारशप्रयोगवारणाय स्वाश्रयखनिवेशः एवमेवतोभार्या मुपेयादित्यादौखपदंविनापिभार्यागमनकर्तवस्यवाश्रयत्वघटक भार्यावनिक पकखोभयसंबंधेनान्वय इतिबोध्य कैवल्यपटकखेनेति क्वचिसाठः उन्नदिशेति स्वार्थभेदान्वयितावच्छेदकोद्देश्य तावच्छेदका वच्छिन्नविशेषणखोपल नसंभवेपिकतिपयतनब्यक्तिखावच्छिन्नमात्रोपस्थितिदशायांकतिपयाभावमात्रगोचरप्रतीतेरव्यंगीकार्यतयाताशनियमस्य सुदूरपराहतसाद अबके चित् ब्रामणःस्वपत्रपश्यतीत्यादीस्वपदेब्रामणवावछिन्नार्थकमेव विशेष्याभूत ब्राह्मणवाद्यवच्छि नचेस्वपदार्थ घटितस्यब्रायणपुत्रदर्शनकत वादिरूपविशेषणस्येनकेवलमाश्रयत्वादिसंबंधेनान्वयोऽपितुस्वाश्रयत्वस्व नि रूपक दर्शन विषयपुत्रजनकलाभूयसंबंधेनैव एवंचतत्रनजातादशोभयसंबंधावच्छिन्नतदभावएव ग्रत्सा व्यतेऽतोनो दोषावसरइत्याहः एकशब्दस्यकैवल्यादिविशिष्टेशक्तिःकैवल्येचसजातीयहितीयरहितत्वं तच्चसजातीयनिष्ठभेदाम तियोगितले सजातीयत्वेचोद्देश्यविशेषणवाचकैकशब्दाकैवल्यपटकत्वेनप्रकृतविधेयवत्वर पंप्रतीयते तथा चावायमको मुंक्तइत्यादावेतद्देशाधिकरणकूभोजनकर्तुनिष्ठभेदाप्रतियोग्ययमत्र भुक्ते इति बोधः शक्यतावच्छेदकानुगम उक्त दिशाचिं तनीयः अयेफलमेकं भुक्तफलमेकं जानस्तिष्ठतीयादौ विधेयत्वायवच्छेदक कोटिनिविश्वाचकएकपदाच्चयार शार्थविशेषण क्षितविधेयतावच्छेदकावच्छिन्न निक्षभेदाप्रतियोगिखेएकपदशक्रियाभेदेप्रतियोगिखे भावेचशक्तिः विधेयान्वितोद्देश्य स्याधेय तासंबंधेन श वा भेदे न्वयादिना विशिष्ट लाभा स्वाश्रयनिष्ठभेदाप्रतियोगिबस्वाथयखो भयसबंधन विधेयान्वयस्नुनयुक्तः तपासलेकपदार्थस्याद्देश्यविशेषणसभ कन्टी. ५४ गापःयाशार्थेति क्लत्यादिविशेषणतापनभोजनादिक्रियेत्यर्थः यदावच्छिविभनयतावच्छेदक कर्मता खाद्यवच्छिन्नखार्यावधिनः फलादे: तापलेयदवचिनेस्वान्विायनोविशेषणततार्थानुयोणिकान्वयप्रतियोगित्वविशिष्टतद्पावच्छिन्नावय प्रतियो गिलरुपसाजाप्रतीयतेऽतस्ततत्व तक भोजनादि निससप्रितियोगिकर्मवादिनिष्ट संसप्रितियोगिनिधभेदानात योगिखफलादीप्रतीयते एकसमानार्थक मात्रादियदेस्यलप्यतारशीग तिरितिकृते पल्लवितेन गवादिशब्दात्संस्था नवि शेषरू पाहतपिवोधस्यानुभविकतयागोवादिजा तिवत्सापितहा ये विशेषर्णतस्याश्चवायविशेषण त्वैपिनप्रतिनिधि नेतासोक्षासंबंधेनवाच्यवृत्रित्वाभावात् अवयवयोणादिपायारले स्था सामानाधिकरण्यसंबंधेनैवगवादीसत्वात् अत्रच शत्याजात्याकलारेकतरविनिर्मोकणापरभानविरहालाघवाचोभयविशिष्टेगवादिपट्स्यकैवशतिः खीक्रियतेशक्य विशे षणभे ट्रेपिपुव्यवंता दिपदवडेनुपदवञ्चशस्तपैक्यस्यदुरपवादलात् यत्नुएकविशिष्टापरावच्छिन्नेशनिरिति तसत विशे पुणविशेष्य भावैधिनिगमनाविरहात गवाघंशेसाक्षादुभयप्रकारकबोधस्यानुभवसिद्धस्य दुरयवादस्वाञ्च यत्रकैवलाक फलादाविति अथयत्रफलमेकं भुक्तैरत्यादिकले तराभोजनपर तत्रफलस्यबहुलादेकत्वबाधइतिचेत्तचैकपदसमभिव्याहारवशकलनिष्टकर्म ताया इतराकर्मकांवशिष्ट श्रयतासंबंधेन भोजनेअन्वयोपगमा नदोषः प्रागैवैति व्यपदाइटखा वच्छिन्नबोधवारणायजातिविशेषणतायाएव राम वाच्यतारपसात् विशेषणं गोखवादितादशज्ञानस्येति यत्तुनिर्मितावच्छेदकपरामर्शता दशानुभूति रित्यर्थइतितन्न निर्धर्मितावच्छेदकानुमिते रलीकखात् तस्मात्तथाविधमानसज्ञानपरोयं ग्रंथाअनुपयुक्खादिसंस्वास्वीकारासंभवादिस्यर्थः भमखमितिअन्यथाख्या सुपगंतमीमांसक तिविशिगवादिपदसतासर्यपधाषिष्टमच्या गावइत्यादौतनशुगो वायवछिन्नवरेधेन्वादिपद वलक्षणैव जामावतिवि शिशोव्यक्तीशकरपजात्याकनिमयापदार्थ इतिन्यायसूत्रेवड़वचन मुपेत्ययार्थइलेकवचनोतनिर्दिष्टवतो महरिष्यनु मतं मीमांसकास्लुगुवादिषदानीजातिरेववाद्यानतंयक्तिराकृतिबा व्यक्तिशक्तिमतेपिस्वरुपतस्तस्याः ग्रहोस भवेनशक्तिशा नप्रकारीभूतायाजातोशक्तस्ते ट्ववेदकतापावावश्येकल्पनीयतयाव्य यादीतत्कल्पना योगौरवात् प्रयोजनविरहाच्चय क्तिशक्तिमतेचजातेरुपलक्षणवासंभवाप्रगिवदर्शितः यथाव्यक्तिशक्तिमतेपिगोलोशशक्तिस्तदवच्छेदक तावातहिशेषणा नवछिन्वतथाजातिशक्तिवादिमतेपिसा तथैवेतिनगोबवादिप्रवेशाडौरवशंकापि नहिजातिशक्तिवादिमतपिशाद बोधेसायकि चितमप्रकारेणभासतयेनप्रकारभानार्थप्रकार विशेष मेतर्भाव्यशक्तिः कल्पनीयाऽपितस्वरुपतत्व अथा लमानादिनागोखादीशक्तिमहोभवन्धर्मितावच्छेदक विधयागोत्वखादिकमवश्येविषयीकरोतिनिधीमतावच्छेदककता saintSENDhange मतेतदानंगीकर्तगुरुमतेसाह विषबाधेनेति खरपतइति गोले शक्तं पद मिसायाकारः अत्रगोपदशक्तिर्गवादि पटवागौरिसाकारमपिहरिदा सभट्टाचार्यादयौ देशयति मनुव्यवसाये इति पटखनकारक पटखोया मतिमतभेदाधीति अन्यथाप्रमाणस्य खतापायखापत्र रितिभा SAMPARAN शवा स्व तोग्यास्यखमतेश्वोक्तनियमेव्याह अस्तु वेति गवादीति गोपदशक्तिपदे वागो मदितिस्वाश्रय प्रतियोगि वसंबंधेनगोखवान् नादशवोधमपिनि ल. नस्यानुमानादिनाजननासंभवातु नाशज्ञानस्यविधीत ज्ञानाविरोधितयानुपयुक्तत्वाच्च एवंचनारशधर्मस्यशक्यतावच्छे दकत्वेवरिमेव शक्रियाहकमानेनधर्मितावच्छेदकोशेतदवोदकतायडेबापकाभावातुं यदिचावच्छेदक तायविशक्ति घियस्तदंशेधमवंकल्य्यतेविषयबाधेनावच्छेदकलमेवशक्तियाहक मानेननगृत्य इत्यैववास्वीक्रियतेतदाप्रतियोगित कारणखादीनामपितुल्ययुक्तपावच्छेदक त्वविलयप्रसंगस्तुत्राप्येवंसुवचखात् प्रतियोगित्वादिबु डेरवच्छेदकखग्राहक मतुभवसिडमिति यदातदाशक्तिधियस्तव गाहि तानतथेतिवचनकोवाश्रद्दधातिविशेषाभावात् माभूटागोखलादिकम वछेदकं शक्यतायास्तथापिशक्ति जानकारण तायोरारशरी!बखादेधर्मितावच्छेदकृतात्मक विषयतानिवेशागौरवंद बरिमेव व्यक्तिशक्तिवादिनाखरूपतोगोखादिनिष्ठधर्मिताव दकत्वस्येवनिवेशादितिचेन्न स्वर पतःपद विशेषणतापन्न शकौनिरु पकतासंबंधेनशक्तिसंबंधेनपदेवा गोत्वादिप्रकारिका याएवशक्तिधिया स्वीकारात् नहिसमवायेनैवजाते: स्वरू पतःप्रकारततिनियमाप्रामाणिक घट जानाती त्यादौ प्रकारितासंबंधेनस्वरुपतोपटत्वादीनी ज्ञानाशप्रकारतोपगमात समवायेनधर्मि विशेषणनापन्नस्यैवसंबंधांतरेणान्यत्रस्वरुपतौभान मित्सपिन नियमः प्रामाण्यस्थपरतोग्रास्यतारमतेऽयं ५ स ॥॥ ।
॥ रस्थति स्वीकुरुतेवेति व्यक्तीशनिस्वीकारेयुक्त्यतरमाह एवमिनि ॥ घटइत्या कारकस्यस्वरुपतीपटवादिज्ञानस्यानुव्यवसायेप्रकारितामांतत्संबंधेनजानेवाधर्मिविशेषणतानापन्नस्यैवघट खादे नातू अस्तुवाप्रकतेपिगवादिविशेषणतापन्नस्यैव गोस्वादेशकौनिरूपक खसंबंधेनपदेवाशक्तिसंबंधेनवरूप तःप्रकारतागवांदेश्वशक्तीपरवापरंपरासंबंधेन प्रकारता तादृशीनगवादिविषयतानशाब्दबोधजनकतावच्छेदिकापे रंपरासंबंधेनप्रकारतायाजनकतावच्छेदकत्वापेक्षयासाक्षासंबंधावच्छिन्न प्रकार तायाएवतथाखेलापवेनव्यक्तिशक्ति सिडेनीवकाशः अथजातिशक्तिमतेपिशाब्दबोधेव्यक्तिभानमावश्यकंगौर्नशगोर्जानागामानयेत्यादौसमभिव्याहतान्वय स्ाजातीबाधात् परंपरासंबंधेन तदत्वयोपगमेऽन्वयितावच्छेदकतयागोत्वत्वादिभान स्वीकारायः शक्तीगोखन्वाधंतर्भा वायत्तेच नहिस्वरुषणपदार्थस्यपदार्थातरान्वयितयाभानक निस्वीकुरुतेखीकरतेवाप्रकारतयास्वरुपेणोपस्थितजाते भनि विशेष्यतयातनानेतुनसंभव सेवनिधर्मितावच्छेदककशाब्दबोधस्य प्रवृत्यनपयोगितयात स्वीकारासंभवात् एवं चजातिमात्रवाचक खेनाभ्युपगतपदस्यापि व्यक्तिबोधके तायामविवादानिश निर्धवैव नमाज न्यलक्षणा महाज न्यतहोषजनकत्ता यावत किसाधक खात अन्यथा जातावपिशतपसिद्धिप्रसंगात् एवंशतिरीश्वरसके तर पखेम ।। ॥ ॥ ॥ " ॥
६ शबाना तदपन्यासे ईश्वरानंगीकारोपन्यासे नि स्तरापातात् असदुन्नरखात् कचित्तथैवपाठः कुलशक्तिमतभालंयसमाधने व्यक्निशनाविति हेतु ही किबोधक तायाःपटेवापिस लेनेश्वरेच्छाविषयतयातस्थाअपिशवपख दरपन्हवं नहिमीमांसकै भगवान्लान मन्यनस्येताव तैवताशयुत्पनवकाशातत्साधकबहतरयुक्तिसवेनतरपन्यासस्यापिनिरुतरत्तापातात एवंज्ञान प्रदानौशालरिये तार शतन्मतेवियक्तिज्ञानसमर्थस्वपदस्पजाताविवध्य नावैधिवाच्यबदरपन्हव मेवं शक्तिनिर पक ज्ञान विषय त्वरूपस्य तस्या विशेषेणजातिव्यतीःसत्वादिति चेन्नघनिशकायस्माकं नवमल जापैतुव्यक्तिशक्तिज्ञानवेनहेतुताया मेव अतरवयतेन नाशतिरितिगीयतेतदेशेतज्ञानानपेक्षणाद अतएवष्यतर्नवाचतानाहशक्तिपीविषयतामात्रणेववाच्यतातादृशाविषय तायाअन्वयसाधारण्यात अपितुयहिषयकलेनशक्ति ज्ञानस्यताहिषयक शक्तिपीजनकतातलमेवताच्यव्यवहारनिया मक अन्वयांशेकशक्तिनलेपियथातहिषयकलैशक्तिज्ञानजनक नायोनावच्छेदकतथाटातपशेतत्सखेपितहिषयकल स्वशक्तिमानजनक तायामनवच्छेदकखा-नव्यक्तीतहयवहार तहिषयकलस्यशाब्दधीविशेषणखात् गवा दिपदशक्ति ज्ञान स्थ मी स्वादिज्ञानविषयकलेन गोत्यादिशादधीहेतुलेपिनगवाटिपदस्यगोवादिज्ञानवाचकखापतिः वस्तुतोयहिषयकालवि शिष्ठ ज्ञानविषयकलेनशक्तिज्ञानस्यशोदधी जनकतायहिषयकवेनवाशदधिय शक्तिज्ञानजन्यतातत्वमेवतथा एतेन नायामेवेति तथाससानसयभिचारोवास्यादितिभावा अन्वयेति अन्वयांशपिकाशनिरितिभावः अन्विताभिधानमतेतुनासंग्रंथः पदार्थमा वयस्पतमतेवाच्यखातू अन्वयांशेइत्यनुपदग्रंथाचगोलादिज्ञानेतिशक्तिपटक खेनेसादिनिगवादिपदस्पेति गोखादिज्ञानविषयकवस्यतस्कार्य तावच्छेदक खादिति भावः संकेतशक्तिपक्षणा भिधायसामर्थशक्तिपक्षसाधारण्ये नाहयहिषयकलैनेति शक्यज्ञानेजानजन्य जन्यखेनशक्ति ज्ञानवज्ञानस्यापिज्ञानपदवाचलापन्निःशवज्ञानविषयत्वेनैवज्ञानपदशक्ति ज्ञानस्य ज्ञानवज्ञान विषयकशाब्दधीजन कखादितिपरास्तम् कारण त्वस्म कार्यवस्य वावच्छेदकगर्भगोखादिविषयकत्वस्य निवेशाहीवादेवाच्यतो पत्तिः एबंच गोपिदशक्त्याकारिका विशाब्दबोधोपयोगिनीशक्तिधीसंभवतिव्य शेशतरबाधेनान्यथामायापन्निविरहात ता हशज्ञानस्यशाब्दधीहेतत्वे पिगोवधर्मितावच्छेदककज्ञानलेन व्यक्तिविषयतामनेतर्भावगोलप्रकारकबुडी तस्यत थाखादतरीसायक्रवाच्यतोपपतिः नचैवं व्यशशक्तिमानस्यविक्षिततयातदेशेशन जखानपयतिरितिया में कार्यकारणभावावछेदक कोटौव्यापनतर्भावस्वतदंशकालव्यवहार निर्वाहकलात अतएवसामान्यलक्षणापूर्वप मणिहतांसमानप्रकारकत्वेनशानशाबोधयतितमभावाभिधानमपिनविरुध्यते नवशतांशेगोत्वमेका एक ज्ञानस्वगर्वाशेगोवप्रकारकजाने हेतुलेषिकार्यकारणभात्यो समान प्रकारकत्वस्याक्षतखान्नतहिरोभइतियाचे शत शेगोखादिप्रकारतामादायसमानप्रकारकत्वस्याभिमतलेपूर्ववक्ष्यतइत्यस्यासंगत्यापतिः अपूर्वबादेसमानप्रकारकाहि विषयक ज्ञानरतेनज्ञानविषयक लविविधज्ञानविषयकलेमजन्मतानवोदक बनवंबगयपिशन सिद्धीवक्षन इतियतः व्यक्निशक्त कुजवं शवाजनक तावच्छेदकविषयतावत्वं नवजातवंमतइत्यर्थः एतावताकुजशक्तिमतपरि सत्य तत्रोत्र कार्यकारणभावंदूषयति वस्तुतस्विति कथंचि रू.टी. दिति यदुपराविषयताजनकतावच्छेदिकासएक्वाच्या व्यस्तुगत्याविषयतातथानतूपरतिनतस्यावाच्यखापलियनुजनकताबोदकीभूत उपदस्यकार्यखेनपथदिकपकार्यशक्तिज्ञानात्कार्यवेनापूर्वविषयकशाब्दबोधइसेवाभिधानात् शतशेशाब्दधीप्रकारमका रकज्ञानस्यहेतुतायात्रानले नचैवंजासंशेसाज्ञाताव्यमयशेस्वरुपसतौहेतुलविवादितिकुक्षशक्तिवादरत्यादिचिंतामणि ग्रंथविरोधइतिवाच्यं मतभेदेनकोमयसंगते: वस्तुतस्तुजातिधर्मितावादककशकिज्ञानस्यहेतुलेव्यतेविषयतापिका तावच्छेदककोटोनिविशतेविशेष्य तावदकताखेनवधर्मितावच्छेदकीयविषयताविशेषस्य निवेशनीयखातू अव दकतानिरूपक विशेष्य वाया व्यक्तिविषयतारुपखात् एवंचव्यनेरवाच्यताव्यवहारस्य कचिदुपपादनेपिशनशेजा तिप्रकारकज्ञान हेतुतापेक्षयागौरवंदुरिमेव कारगतावच्छेदके धिक विषयतायानिवेशात् एवंदयसादिधर्मितावच्छेद ककप्रमात्मक गवादिपदशक्ति ज्ञानाद्वयत्वादिप्रकारकशाब्धीवारणायशक्तपंशेधर्मितावच्छेदकावच्छिन्न त्वा वाहिवस्या प्यधिकस्य निवेशनीयतयागौरवमपि व्यको कुअशक्तिवादिनामपिशमशेजातिप्रकारक ज्ञान हेतु तामतमेव साधीयः राम धर्मितावच्छेदक तावखंबाच्यखमिति तनुच्छंविनिगमनाविरहेगजनकतावच्छेदकधर्मितावखस्यवाच्यवस्यदुर्वारखात् शतशेइति तादृशभइम तापेक्षेत्यर्थः अधिक विषयता व्यक्तिविषवतासंकेतशक्तिमतेचव्य त्युपरक्ता विषयताजनकतावच्छेदकेन महागौरवकाक्षितं भट्टानी पदा तिरंशक्ति रणांसामयशक्तिरिमान्यरंभेदोस्तुकार्यकारणभावस्तुभवदेवकार्यरसाह एवमिति शम्शेति न्यायमतरबदोषस्य मागुतखादिगु समतेश शेइति गोपरशक्तिगोरियाकारके इदानींकुअशक्ति खंउपनि वस्तुतइति श्विरेति न्यायमने उक्नदोषोद्धार प्रकार प्रदर्शन पीश्वरानंगी वस्तुतस्तु सर्वलाक्षणिकस्पले प्यन्वयबोधस्यानुभविखेनदुरपन्हवतयालाक्षणिक स्याप्यनुभाव कखंदुरिमेवेतितस्पलक्ष्यार्थेक अशक्तिप्रसंगतिनानुभवजननसामथ्र्यमीश्वरसंकेतोवानिरूपाशक्तिः अपितुपदातिरमेवसाचजातादेवकल्प्य तेनतुव्य त्यादावधीतिनकु-अशक्तिरपतितलं अथव्यतर्गवादिपदावाच्यखेगवादियदायत स्मरणमनुभवश्वनस्यात् मच्पदावाच्यते प्यन्वयस्येवात भनिशाब्दबोधेनानुपपन्नमितिवाच्यं यमप्रकारकशाब्दबोधेतर्मप्रकारकपदाथपिस्थिते तुतयागो खप्रकारकशाब्दबुद्धौगोवप्रकारकस्मरणस्या पेक्षणीयतयाव्यक्तरसमणेव्यले शादेबोधविषयता यादुस्यपादत्वात् अ वस्यचभाने वयोशेशान्दषियो निप्रकारतयातदुपस्थित्यनपेक्षणतत्वाच्यखानुपयोगादितिचैदनभदाः पदोहा केन स्मरणमतभवोवाकिं खायादेवव्यक्तिपी: आक्षपिकाजातिरेव आक्षेपश्वानुमान मर्थापतिर्वा नचजातिव्ययावं यषिकरण्यसंभवः तादात्य संबंधेनजातेराधेयतासैबंधनव्यायालेषक तायामविरोधात् वस्तुतस्तुगामानये सादौखा कणांतसंकेतसशकितव्याहतमिति भावः नस्यादितितयाचगौनशगोर्जातसादावन्वयबोधानुपपतिरितिभाव अक्षेपादेवेति अनाक्षिप्रभान मीयाहारोनभहसमन इतिबाध्य जन्माक्षेषकस्सनेविलंबापनि रिसतह बस्तुतस्विति एतमतेगोनिष्ठ कर्मवज्ञानस्योन्तरखेदर्शयति शावा- विनसंबंधेनेति आक्षेमोनरंशाब्दबोधायुप्रकारांतरेणाझेपंवदतांमतमाह गोत्वमिति गगनवारणायधर्मपदव्यत्यपरितेति गोल खायनात्मकं गोषट्श कन्दी ५८पत्रणेवनिष्ठत व्यकिलादि अली वननिर्विकल्यात्मक स्थपनीलाइ तारश बु इरिति एवंगवादावित्यादिअपिकयाडा केचितुतत्रकर्मवस्य विशेष श्रयवृशिखरूपपरंपरासंबेधेनानयनकर्मखादी गोसादिजातेरन्वयःशब्दातेनसंबंधेनगोवा दिमखस्याधेयतासंबंधेनगवादि व्यायलात् आधेयतासंबंधेनगवादिमखंविनानुपपद्य मानखान्यानयनकर्मवादेरायखादिसंबंधेनगवादिव्यक्तिप्रकार काधी आक्षेपासूसंसर्गघटकतयाशाब्दबोधेव्यक्तिभाने पिकर्मवाद्यशेगोखाधवच्छिन्न व्यक्तिमकारक भानानरोधेनाक्षे पादर गोखेगवाभितंगोनिधभेटप्रतियोगितानबछेदकधर्मखात किंचिदाश्रितंवा जातिवादिसनुमानतोव्यक्तिभानंतनसा वत्रिक तादशहेतुपस्थितेरसार्वत्रिकखातू गवादिषदातारशर पेणगोलादेरनुपस्थितः अथगवादिपदायतरस्मरणे गोवादिस्मरणमेवैकथमुपपद्यतेगोवप्रकारकस्मरणेव्यक्तर्विशेष्यतयामाननियमात् तहिशेव्यकस्मरणेचव्यक्तिपटित गोलवादे प्रकारतयाभाननियमात व्यवपरितम्रकारकस्सस्मरणास्यसंभवेषिस्वरूपतेएवजात शक्यतयाधर्मातरविशे व्यतयातस्मरणासंभवात् धर्मातरप्रकारेण समारणेपिगोलाधशेनिकारकशाब्दज्ञानासंभवेनताशस्मतेरनुपयोगि खादिति चेन्न पदादालोचनरूपस्यैवस्मरणस्योगमात्किंचिडविच्छिन्नसंबंध्युपरसंबंधज्ञानाधीनत संबंधिस्मृते: राम णसार्थमुपलक्षणवेदोषमाह तादशगोखादेरितिश्री करमतंउत्थापयति एतेनेति अर्थापनीति आनयनकर्मवस्यगवादिमसंक्षिनागोलादि मसमनुपयनमितिक्षानेत्यर्थः तावताआधेयतासंबंधावछिचगवाद्यभावव्यापकतयाखांप्रमवृत्रित्वसंबंधावछिन्नताहकर्मखाभावभानेपिशाब्दबोध सपकारखनियमेपिनिर्विशेषणकसंबंध्यपरक्तसंबधज्ञानानिर्विकल्सकसमरणे बाघकाभावाद निर्विकल्पकस्यसंस्काराजनक खेपिविशिष्टतानाहितविशिष्टगोचरसंस्काराहिशेव्यानुहोघदशायांकेवल विशेषणाशस्मरणेन विरोधइतिवदंति तदसत गवा दिपदास्वरुप तोगासादिज्ञानेपिव्याय्यतावदेकप्रकारेणतरेहासंभवायत्याक्षेपासंभवात् नशादधीविषयेणपरंपरास बंधेनगोखादिविशेषितकर्मखादिहेतुनाइनयनाटोगवादिकमकेखमनुमेयमितिवाच्य विशिष्टसाध्यस्यप्रागप्रतीतेः एवंगी रानीयतामिलादौखरूपतउपस्थितस्यगोखादेरेव विशेष्यतयामानापगमेनिर्धर्मिताक्छेदककशादधीस्वीकारापतिःता शबुडेराक्षेपकतावच्छेदकावच्छिन्नाविषयतयाव्यतयाक्षेयानुयूयोगितायतेश्वेतिव्यक्तेशाब्दबोधेविशेष्यादिविषयाभा नमावश्यकमिसवधेयं एतेनजातिवाचकपदान्जातिबोधाव्यक्तिबोधस्त्यो पादानिकरवेतिश्रीकरमतमनुपादेयं उपादानस्या थोपतिरुपलेभट्टमताविशेषात् नचजातिरेवव्यक्तिबोधिकाजातिकरणक खमेवीपादानिकबंबोधस्सेतिवाय जात प्रमाण तरखकल्पनापेक्षयाव्यक्ति शक्तिकेल्सनायाएवोचितखात् एवंजातेनित्यतयासर्वदैवतडे तुकव्यक्तिधीवारणायजातिहेतुक यक्तिबोधेजातिशक्ति ज्ञानपटितत छाब्दसामग्यासह कोरिखमवश्यमुपगंतव्यतमाच तारशसामनाएवष्यक्तिभानग्यो स्थापक्षतावच्छिन्नाविषयखादितिभावःजातिरेवेति अर्थापत्यादिकंतुसहकारीतिभावः ततकेति तदुपादानके सर्पः हेतु केति कारणकेत्यर्थ और भावांशभेदेनशादसोपादानिकबखयोःसमावेशमारंव्यशंकते नचेतितावताव्यनपशेकारणांतरानपेक्षायांमडनमतसत्यापयति यक्तरपीति उत्सादेतित कन्टी ५९ जकत्वसंभवेजात प्रमाणांतरखकल्पन मनर्थक नवजातिनिरयेक्षजातिभासक सामग्या व्यक्तिभानप्रयोजकलेयशेपिशाब्द समावश्यक तथासतिचशक्तिज्ञानजन्य व्यक्तिस्मृतिरपेक्षतेजातेःकारणखेचयनशेजोपादानिक खमेवनतशाब्दखमितिन तदपेशतिवाच्यं व्यक्तिभानांशेजातःकरणखेतदेश शाब्दबोपगमसंभवेतदकरणले पितसंभवाव जातेरकरणलेव्यपंथे कोदशकरणस्यजन्यतावच्छेदकधर्मवखमितिचे नकस्यापितावतापिक्षतिविरहातू व्यरपिबोधाशब्दादेवनस्वाक्षेपादि त:व्यक्तिशाब्दबोधेशक्तिविरहो नानुपपतिप्रयोजयतिलक्षणा तएक्टुपपत्तिरिति मंडनाचार्यमतं तदुक्कै जतिरस्तित्वना स्तिखेतहिकश्चिहिवक्ष्यति निसवालक्ष्यमागायाव्यतेस्तेहिविशेषणे इति अस्तित्व नास्तिखेउत्पादविनाशी लक्षणाचजा तिप्रकारेणैवबोधतिनतुयनिखादिनेतिनानुभवविरोधानीलादिपदस्यशक्यनीलादिगुणयुरस्कारेण लक्षणयावोधक खब छ क्यजाति पुरस्कारेणलक्षणयागवादि पदस्य व्यक्तिबोधकब विरोधातू स्वार्थादन्येनरपेण ज्ञानेभवतिलक्षणेसत्रखा र्थयूट्रस्यशक्यतावच्छेदकपरखात् अत्रेदेोचं से गवादियदानुक्षणयागोखादिप्रकारकबोधोपगमे जातिशक्तिरन्वयुबो धेनापश्यते लक्ष्यतावच्छेदक तायाएवजातिभानप्रयोजकलसंभवात् नवशतिविनाव्यतोशक्यसंबंधरुपलसणैव थागोजीतागौनष्टेनिमवहारवारणायव्यक्तलक्षणाआवश्यकी सर्थः अतथा त्वात् अनुपयोगितात् शनपार्थानुयस्थापकादिविभाव: अमेति लक्षतावा खटकतया जातिभानासंभवेजातिशक्तिरावश्यकीत्साशयः सुत्पन्नीतिभिन्नपदोपस्थाप्यार्थेन्वयबोधेविषयितावच्छेदकरपेणोपस्थितिसंत्रमि नसंभवतीतिशतरूपयोगितेतिवाचं लक्षणानिर्वाहार्थशक्तिकल्यनेगवादिपदस्यद्यत्वादावपिविनिगमनाविरहेगशक्निकल्य नमसंगात् इयवादिसंबंधेनापिगवादीलक्षणासंभवात् प्रयोगविरहस्यव्यखादा विवस्वातंत्र्येणगावादावय्य विशिाखात लक्षणाघटेकतयाशक्तरुपयोगितायातस्या वृनिखानुपपत्रःस्वातंत्र्यगातथालात अथालतिविशिष्टायाम वव्यतो लक्षणूया आकतिप्रकारेणयक्तिबोधस्य नैय्यायिकानामप्यनुमतत्वात् तत्रशत्युपस्थितजोतेरन्वयउपेयते नचारुतावेवशक्तिर्जाति विशिष्टलक्षणेतिवपरीत्यमवर्किनस्यादितिवाचं आलतेरवयवसयोगविशेषरू पायाआनंसानदपेक्षयालघीयस्योजाता वेवशक्तिकल्लनस्सोचि सात् नचावयवसे योगनिष्ठजातिरेवशयास्तुव्यतीतदन्वयश्वस्वाश्रयटित परंपरासंबंधेनस्वी क्रियतामिति वायं आकतिप्रकारकबोधस्मानुभविकखात् लक्ष्यार्थानुपरकायां केवलजातोप्रयोगविरहवनशतयभा बसाधका अग्रयोजकसात् तत्रप्रयोगमाचविरहसैवत शक्यख बीजवजातावप्रयोगस्यासिड सात तात्पर्यसबेच नियाधीनबोधोपगमेक्षतिविरहात नचैवकेवलमुख्यार्थतालयेणगविनित्सुखमिति स्वारसिकप्रयोगापतिरितिवाच्य शं पाखरूपतउपस्थिताया जातेः समानपदोपन्निधर्मिण्याश्रयतासंबंधेनान्वयस्यैव व्युत्पन्नखात् नचान्वयितावच्छेदकरूं साशय: इयस्येति नचभवन्मतेपिजातिप्रकारवेसनियक्तिविशेष्यकखेन व्यक्तिविशेषकलेसति जातिप्रकारेणविनिगमनानिहाभावात् हस्निसंहारोहोपक शवाहसिपकज्ञानस्यहलिखो दोधकलेकुतोनट्यााोधकसमित्यत्राह उद्बोधकस्यनिकल्यसादित्यस्यविरोधविरहादिसनेनान्वयः ससंकोचाकारणवैशिटी पेणानुपस्थितायाजातेरन्वयाविरुध्यतेव्युत्पन्निवैचियेणप्रकारतयास्वरूपतुउपस्थितायाजातेरस्बयस्वीकारेक्षतिविरहादितिरी साचेन्मतमेतत्परिक्रियतेतथा पिस्वरुपता गोखान्वयबोधस्पलक्ष्यार्थगवादीस्वीकारेतारशान्वयबोधप्रतियोग्यताशोनादीनां कारणताकत्सनाधिक्या होखादिविशिष्यक्तिशाब्दसामग्रीप्रतिबंधकतायोजातिव्यक्तिविषयकोपस्थितिय स्यनिवेशनी यतयाप्रतिबंधकतावच्छेदकशीरगौरवाच जात्याकृतिविशिष्ट व्यक्तिशक्तिपक्षएवसाधीयान् प्राभाकरास्तुजातिशक्तिज्ञाना देवजातिप्रकारेणयक्तः स्मरणशाब्दबोधवनतुनिर्विकल्पकर पंजातिस्मरणनिर्विकल्पका नभ्युपगमात् व्यक्तिसंबंधज्ञानवि रहेगतदेशानुहोधापतिस्मरणासंभव इतितुनाशंकनीयं व्यक्तिमविषयोकत्यस्वरुपतोगत्वादि ज्ञानासंभवेनगोलायु होधक स्वात्युदोधकलात् उद्योधक स्वफलबलकल्यखात संबंधितावच्छेदकहस्तिबादिसंबंधायहेहत्यादिसबंधिहस्तिष कादिज्ञानाताको रोधक क्लाइस्त्यादिस्मरणहस्तिलादेःप्रकारतयाभान्वयक्तिसंबंधज्ञानमंतरेणा विजातिसंबंधियरताना ज्जातःसारणेमक्तविशेष्यतयाभानेविरोधविरहात्तइर्मप्रकारकस्मृतीतविछिन्नसंबंधितयागृहीतवस्तुज्ञानस्यहेतुनाया मरदिपो होधकजनितस्मृती व्यभिचारवारणायकार्यतावच्छेदकसैकोचस्यावश्यकतयाततरवमलतापव्यभिचारानव निवेश्यनियमतरति पदे गोमत्शक्तिीगोमती सादौयक्त भनेपिपटंगो शक्ति गौरियादिज्ञानेतदभानात् यत्तानि गरिसतुभवस्येत्यर्थः जासुबोध कबलादेवीहुइदिति शेष: संबंधीतरासमानकालीनसादिगुरुणामपतितैः पश्यादिधर्मिणिशक्तिस्वीकारावं जागरूकत्लादिति व्यत्नौ शक्तिस्वीकारतहिषयताया काशात् नातिशक्ति ज्ञानेनियमतोतिषकारेण सत्यभानान्नज्जन्यसंस्काराभिसमतो व्यक्ति स्मरणासंभवइतिचेकाक्षतिः व्यक्तिवि षयक ज्ञानांतरस्यावश्य कत्यात जनित संस्कारादेवव्याक्रिस्मरणसंभवात् अथभवतुजातिशतपदताना ज्जातिप्रकारेण स्मर तथापितकारकशाब्दबोधीनसंभवतितमप्रकारकर्मिविषयकशाब्दबोतम प्रकारेणधर्मिगृहीतवृतिक पदज्ञानज न्यतडर्मप्रकारकव्यत्युपस्थिते हैं तु खातू पदैगृहीतवृतिकखमा निवेशेघर खादिग्रहीतवृश्चिक पदाडौखाद्यवछिन्न निरुपित संबंधीतरावगाहिज्ञान जन्यगोखादिप्रकारक स्मरणा द्रौत्वादिप्रकारकशाब्दबोधायले तर्मगृहीतवृतिकवनिवेशेयशुखादिम कारेणधर्मिगृहीतधर्मागृहीतवृतिकपश्वादिषदात्मशुखादिप्रकारकशाब्दबोधस्य गुरु गामनमतस्यानुपयत्तेः नचप्रकारी भूतध मभेदेनकार्यकारणभाव भेदस्ययवतखान नुगमेनावश्यक खाज्जानिप्रकारकशाब्दबीजातिगृहीत वृतिक पद ज्ञानजन्यसा रणस्यैवहेतुत्वमंगीकार्यमितिवाच्य एवमपिजातिप्रकारकशाब्दबोधानुपपनेजगिरुक त्वाद लक्षणा ज्ञानाधीनपदायिस्थि ते तुलतिरकल्पनेचगौरवात् नचतन्मते ध्याहतस्यार्थस्यबोधविषयतयापदजन्यपदार्थपिस्थितिखेन हेतु तै वनास्तिकथ मुक्तानुपयसबसरइतिवाचे सर्वपदार्थाध्याहारस्थलेऽन्वयबोधवारणायतन्मते पितारशहेतुतायाव्यवस्थापितला नवत पदप्रयोज्यत्वासंभवा जातिप्रकारेणव्यक्ति भाननसंभवतीत्यर्थः ननुतत्रव्य तौलक्षणा स्वीकारासहिषयतापदप्रयो ज्यास्या दिसताह लक्षणा जाने शम्वाति अध्या हारेति अध्याहारात्मकार्थोपस्थितेरिसी येनपेण अर्थोपस्थितिखेनीसिद्धांता दिसस्य निशंके सादिनान्वयः उक्तसितोपगमे सर्वसाक्षात कटी ६१ थापिपदनानजन्यपदार्थोपस्थितिखपटितकारणतावच्छेदकेन व्यक्तिलाक्षणिकपदजन्य व्यत्युपस्थितेरसंग्रहोन दोषाय-अ ध्याहाररूपापिस्थितेयेनरूपेगहेतुताव्यवस्थापिता लक्ष्यार्थीपस्थितेरपित-पाक्रांततयैवीय पतेः शक्रपदस्यैवानभावक तेतिसिद्धौतात्सर्वलाक्षणिकस्थलेखन्वयबोधानुपगमा तत्स्थलीयसामग्रीबलात्सर्वार्थाध्याहारस्थ लेप्यन्वयबोधापतिरिति शेकानवकाशादितिवायं यत्रलाक्षणिकपश्यादि पदाझेखादिप्रकारिकोपस्थितिस्तदव्यवहितोमरहितीयादिविभक्तिःश तयाक मखाद्युपस्थिति कर्मवादिविशेष्यको गोत्याचवेच्छिन्न प्रकारकाशाब्दबोधात स्थलीय सामग्रीलक्षणाधीनपदार्थों पूस्थितेरध्याहारात्मकोयस्थितिसाधारणरूपमाणहेतुता मते कर्मवाद्युपस्यायकविभक्तिप्रतिभूतवश्वादि पदापत्रन गोसावछिन्नीपस्थितिरपितुनिराकांक्षपदातरादतुमानादितोपिवातत्राप्यक्षते वेतितारशशाब्दकोषस्यतनापत्तेईवरिखा तू अध्याहारमतेवियनसाकांक्षपदानप्रकृतवाक्यार्थ पटकस्याव्यर्थस्योपस्थिति स्तवशाब्दबोधोत्पतेरनिशखादिति चे न्ने शक्तिलक्षणासाधारणस्यानतिसक्तवृतिलस्सदुर्वचतयाशक्तित्वशक्य संबंधत्वाभ्यामेवत्यो निवेशनीयतयाशक्तिल क्षणाधीनपदापिस्थित्यो कारणताभेदस्यव्याक्तिशावादिनामप्यावश्यकतयाशमधीनपदार्थोपस्थितेतर्म गृहीतशक्ति । कस्थलेऽन्वयबोधानुपपलिमिटायल्यानिराकरते सबैनि अति अथेत्यादिशंकायामित्यर्थः पश्यादिपरस्यापिलोमतादाषेवशक्ति लाघवान कलवला लोमस्यादिविशिष्टावच्छिन्नविषयकशाब्दबोधलं तस्तान कार्यतावच्छेदकैनचलोमपट्पशुपदयोःपर्यायलनमदशायालोमादिप्रकारशब्दबोधापतिरिति कपदज्ञानजन्यतमप्रकारकोपस्थितिलेनैवतर्मप्रकारकशाब्दबोध हेतुतायाकल्पयितुमुचितत्वात नवतरमविछिन्नाव षयतानिरूपितशक्तिविषयताशालिज्ञानलेव्यक्तीशक्तिलक्षणाग्रह योव्य क्तिशक्तिवादिमतेनुगमः संभवति गोसबंधिशक्तं पद मिसाकारकैयदशवयसंबंधिनीगौरित्या कारके वालक्षणायहेपिगाखावछिन्नविषयतयासमपरंपरयाशक्तिविषय तायानि व्यनिरुपकभावसबादितिवाच्य साक्षानिरूपितख परंपरया निरूपितखयोरनुगमकरूपाभावात् यनुवृतिसंसर्गक पदप्रकार कज्ञानमैवशाब्दबोधोपयोगी एवंचशक्तिसंसर्गतानिरूपकपदप्रकारतानिरूपिततविछिन्नविशेष्यताशालिजान लेनेतही वछिन्नविशेष्यकशक्तिलक्षणा ज्ञानयोरनुगमःसंभव येव शक्यसबंधेनाशिषप्रकारक ग्रहस्यापितथा त्यात संसर्गता छेदकीयविषयतायामपिसैसर्गात्सलादिति तदसत् शक्तिकालीनबादिसंबंधावगाहिज्ञानवारणायपदप्रकारवार्थविशे ध्य खोभयनिरुपितशक्तिनिश्सासर्गिकविषयतायानिवेशस्यावश्यकतयाशक्तिसंसर्गक ज्ञानसंग्राहकेणर पेणलक्षणा यहासे भवात् अथधर्मशक्तपदस्यधर्मिस्मरणशाब्दबोधजनकखेलोमाधात्मकोषाधावछिन्नबोधकपश्वादियदस्यापिधर्मिशक्ति लीयतायुक्त साम्यात् नचनिर्विकसकरपस्य स्मरणस्य शाब्दबोधस्यचानभ्युपगमाज्जातिवाचकपदाव्यत्यविषयकस्मरणा वाच्य ज्ञानशक्रिस्वीकारेणदोषात् यत्तादृशपायल अमट्शायालोमादिमुख्य विशेषकशाब्दबोधीनस्पादियाशंक्यापर्यापता शतशेइति पकि ६२ शवा ज्ञानस्यविशेष्यलोममुख्य विशेष्यकशब्दबोधहेतुलोपगमात् तदभावस्यचलोमप्रकारकशाब्दबोधेहेतुत्वादिवितच्छिष्यप्रतारणा माधोपन काही यसंभवेनतस्यव्यक्तिस्मादिजनकत्वंधविषयकस्यापिचलोमखाद्यवछिन्नविषयक स्मरणा देःसंभवात्यश्वादिपदस्यलो मखाद्यवछिन्नवाचकलोयगमनधर्मिधीसंभवतीतिनतस्यधर्म्यवाचकतेतिबाच्यं उपाधर्मिविनिम केणभानसंभवरूप स्यजात्यपेक्षयाविशेषस्यसखेपिजातिशतपदज्ञानस्य जातिप्रकारिकायामिवीपाधिशक्तपदज्ञानस्याप्युपाधिप्रकारकर्मि विषयकबुद्धौ कारणताकल्पनेबाधकविरहातू उपाधिमात्रशतादपिधर्मिधीसंभवादिनिचैन लोमखाधवच्छिन्नसबंधीत रक्त्तयागृहातालामत्वादिनालीमादिमुरव्यविशेष्यकस्यैवस्मरणस्यबाधकोतरविरहदशायामुत्सादनातदपावच्छिन्नाशकले नगृहीतात्तद्रूपावच्छिन्न प्रकारकपर्मिस्मरणस्य नियमतःखी कारेऽनुभवविरोधात अविशेषितगोत्यादः सेंबंधांतरज्ञानादाप धर्मिविषयकबोधेन तत्यकारकर्मिस्मरणसवोपगमेनतारशस्यतस्य नारशशक्तिसंबंधज्ञानात्तस्रकारकर्मिस्मरणोप गमेनुभवविरोधविरहात् अष्टापतेरपिसुकरखेनप्रतिबदेदिनिवर्तकलायोगाचअथगवादिपदस्यसमवामावि शिष्टवाचकलापगमेतजन्यबोधेगोखादेःसमवायएवसंसर्गतयाभासतेनतुसंबंधोतरमित्यत्रकिनियामकरवाच्यानंत भर्भावस्यसमवायसाधारण्यनसंबंधांतराभानप्रयोजकखासंभवात् नहिजातियक्तिबिनानभासत इतिवत्स मवार्य विना राम ताज्ञा नस्य न्यायादिमतेहयो:यदयोस्तहमविच्छिन्नशक्तिमत्वज्ञानादिपदबात कालीनस्वविशिष्टशक्ति ज्ञानस्यसर्वमतेलोममुख्यविशेष्यकरलो ६६ 1 मप्रकारकफलजनकनयाभवन्मतेतदनुपपत्तेः अशंकायाएवाशुखाचपोयताभमस्यपक्षपदंलोमलश ऋमित्ला कारकतयालोममुख्य विशे व्यकशाब्दबोधेबाघकाभावादिति इतिश्रीरंगनाथसुरिसूतनारायणानजकृष्णभदृविरचितंशक्रिवादविवरणसंपूर्ण वाराणसीमसा दस्थनियोगेनतुयलतः काशीसंस्कतमुदायामंङ्कितोयविचक्षणः काश्यात्रिपुरभैरवीसन्नियोश्रीश्युतबाबूकतनारायणसिंहजीत्यभिधायुजो पिनभासतइसपिनियमः येनशक्तिज्ञानजन्यबोधेसमवायभानस्यावश्यकतानतुसंबंधांतरभानमितिस्यातू तदादिपदासमवाय मविषयीनत्यापिसंबंधांतरेणगीखादिविशिष्टविषयकोषोदयादितिचेदेवसतिज्ञानशक्तिरेवादरणीयातथाचगवादिषदस्यस मवायेनगोवादिप्रकारकज्ञानएव शक्तरुपगमानतोनामांतानांसंबंधोतरेगतप्रकारकेधी तसंबंधेनतत्यकारकज्ञानेशक्तियूह स्थेवताहशबोधहेतुत्वमितिवाच्यानत भविस्यसमवायसाधारणसंबंधांतरभानप्रयोजकबास भवादिति कृतंयवितेन ॥ श्री इतिश्रीगदाधरभट्टाचार्यविरचितःशक्तिवादःसमाप्तः॥ ॥ निकेतने काशीसंस्कृतमुदायोऽहितोयम् ॥ ज्येष्टमासिसितेपक्षेनवम्यां तुभूगर्दिने अलेखिविष्णपन्नेन त्रिपुरेश्वरिसन्निधौ १ गुरुपादान गेण रमानापेनधीमता सव्याख्यःशकिषादात्यः शोषितोहिप्रयलतः २ काशीजीमोश्री५सुतबाबूबनारसीप्रसाद केसरलतमुदायत्रम मेजूषासहितशनिवा असंनउज्वलतापूर्वक छायागमाशोधनेवालेरमा नायशाली लिखनेवाले विष्णुपंडतद मोहवाले छापनेवालादरसनकारागिरयस्यजिस्कोलेनाहोयरके कुंजगलीके पश्चिमकारके सामनेसीताराम के दुकान मे मिलेगाअथवात्रिपुरभैरवाके समीप बाबूकतह नारायणसिंह के मकानमोबनारसीप्रसादके छापारपानेमेषि १ Heremosbe Kajorderest 2073/07/prems 35erosagsires-parago,70 लमा सम्वत् १९३९ LAUNPSo aeysenge توسعه و ورید . مدارکی इनिमंजूषासहितशक्तिवादासमानः।।