·प
एतद्वन्धकारमणीतग्रन्थनामानि-
मुद्रितानि
१ साद्वादविन्दुः।
२ (खण्डनखाद्य) श्रीमहावीरस्तवकल्पलताटीका ।
३ श्रीपर्युषणपर्वकल्पप्रभा-न्याययुक्तिगी।
४ श्रीपर्युषणपर्वकल्पलता।
५ उपा० श्रीयशोविजयजीमहा. कृतवत्यार्थप्रथमाध्यायटीकाविभूतिः ।
रच्यमाना
E

·॥ श्रीपर्युषणापर्वकल्पलताशुद्धिपत्रकम् ॥ पन्नम् पंक्ति अशुन्दम् सम् पंक्तिः यदि प १ ८ ५ व्याध्युपाधीन् . १८ ६ यदी व्याप्युपाधी: तेस्त्यज चारिणं २ ते स्यज १३ १० ८ दर्शनछमना यथेष्ठ हरहोऽभयंत उनतस्सा मित्या- पत्नीं। जह दर्शनदम्भतो यथेष्ट उभयमन्वहं तम् माननाम मित्य- पलीम् । ५ २ २ मे लक्ष चारिणो माइश घ शाम्यति २ १ द २ ५ रमा पामयति २ REEXXEETTERYTECREDICHEx-SXXERXXXC ARE XEXXxxxxxx XxxxARLXXKINAXI खातीतुल्ये मुहर्ने प्रणतजनगणाभीष्टदे शुक्तिकामे, श्रीममेगुरोमे स्वपरमयवनाम्भोधिरूपस्य सूरेः। हस्ताम्भोजेऽपित सजलधरजलपद् भक्तिभावमयेदम, मुक्तातुल्यं हि धत्ते नृहदि सुरचितं किन्न भूपास्पदव्यम् ॥१॥ चमाना इव क्षीरपानरसिकास्सन्तो गुणग्राहिणो, नो काका इव पूतिगन्धनिरता दोपोत्करान्वेपिणः । इत्यालोच्य मदीयनिर्मितिमिमां संशोधयिष्यन्ति नो, धास्यन्ते हदि दोपलेशमपि ये तान् संस्तुमोऽहर्निशम् ॥ २॥ KAPDxxcn ope XAX XX XXXXX D.XHOKICHDAD

·॥ हाँ अहँ नमः॥
॥ ऐदयुगीनशासनाधिपतित्रिलोकीपतिसर्वज्ञमभुमीमहावीरस्वामिने नमः ॥
॥ अखण्डभूमण्डलल्याप्तमिथ्यात्वध्वान्तमानवेऽनल्पलब्धिमाणिक्यमालिने श्रीगौतमखामिने नमः ॥
|| न्यायव्याकरणसिद्धान्तादिपायोध्यवगाहावाप्तरितत्त्वरनसकलितानेकग्रन्थमालेभ्यः श्रीतपागच्छपूर्वाचलभानुभ्यः
शासनसनाइ-भट्टारकाचार्यश्रीविजयनेमिसूरीश्वरसद्गुरुभ्यो नमः ॥
तत्पद्दविभूपणावाप्त-न्यायवाचस्पति-सिद्धान्तविशारदोपनाम-तपागच्छीयभट्टारकाचार्यश्रीविजयदर्शनसुरिप्रणीता
॥ श्रीपर्युषणपर्वकल्पलता॥
श्रीमङ्गला-
चरणम् ।
यद्गीस्सुधाखादनतो मनुष्याः, सम्मानवन्त्याश्वजरामरत्वम् ।
यन्नामगोत्रश्रुतिरप्यशंहा, चीरमभु तं भविका भजध्वम् ॥१॥
युप्मत्सुधाष्टिसुसेकतोऽस्मिन्, पर्वण्यनेकेऽमृततामवाप्ताः ।
द्रानाशाज्ञेषु विभो । सुधाहक-सेकं कुरुप्पामृतता यतस्स्यात् ॥ २॥

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवाया
सर्वपर्वोचम
श्रीपर्युषण-
पर्ववेत्युप-
माप्रदर्शनेन
प्रदर्शनम्।
॥१॥
श्रुत्वा वरं पर्युपणीयतत्त्वं, सम्यफ च धृत्वा हदि चोपसेव्य ।
कुशाग्रबुद्धया सततं नियोग-सद्भक्तिभाचोग्रतपोवतायैः॥३॥
सिध्यन्ति सुज्ञाश्च भवाष्टमध्ये, तद्वर्णने भव्यजनाजभानुः।
श्रीनेमिसूरिहतभव्यतापो, हृत्पङ्कजं मे विकचीकरोतु ॥४॥ युग्मम् ।
अथाहत्प्रभुशासनेऽनल्पभवदुष्टाध्यवसायकृतदुष्कर्ममर्मदुर्भद्यविपमाचलपक्षपातवजाभिधातसमं, मोह-
भोगतृष्णादिसपविपोत्तारे जाजुलीमन्त्रायमाणं, संसारसागरे निमनजीवपोतत्य ज्ञानचरणजलोपरितलं प्राप-
यत्, संवेगनिर्वेदवैराग्यधैर्यक्षमाविवेकादिगुणरूपसमुद्रोल्लासे चन्द्रोपमम्, अनन्तभवभावामयनिनाशयिपूर्ण
| दिव्यौपचं, सम्यग्दृशां सुधाञ्जन श्रीपर्युपणपधैव । सर्वपर्यस्खेतदेव शिरोमणिभावं विभर्ति, उक्तं च-
"मन्त्राणां परमेष्ठिमन्नमहिमा तीर्थेषु शउलयो, दाने प्राणिदया गुणेषु विनयो व्रम व्रतेपु व्रतम् ।
सन्तोपो नियमे तपस्सु च शमस्तत्त्वैपु सद्दर्शनं, सर्वज्ञोदितसर्वपर्यसु परं स्याद् वार्पिक पर्व च ॥ १॥"
इति । नन्वेतपर्वमाहात्म्यं केनापि वर्णयितुं शक्यं न चेति चेत्, उच्यते-
स्याद् विन्दुसङ्ख्या जलधेः कदाचित् , गण्या च गमातटरेणुसङ्ख्या ।
तथापि वाचस्पतिनाऽपि पर्व-माहात्म्पसङ्ख्या न कदापि गण्या ॥ १॥ इति ।
दयां विना धर्मः, तपसा विना महर्पिः, गन्धहीनं कुसुममित्यादिवदेतत्पराधनं विना नैवाऽर्हतश्शोभते,
॥१॥

·सुशोभते च शीलेन कुलवधूः, ज्ञानेन सूरिरित्यादिवदेतत्पर्व सम्यगाराधनेनैव, एतत्पर्वणि समागते सति विपय चतुर्निका. विपमूच्छिता अपि समग्रदेवदानवेन्द्रास्वखपरिवारयुताः कज्जलगृहं यथा न वस्त्रशुद्धिकारकं तथाऽऽधिव्याधि यदेवानां सोपाधिक्षेत्रं नात्मशुभपरिणामकारणम्, किन्तु- श्रीपर्युपण- 'उदय-क्खय-क्खयोवसमोवसमा एवत्थ कम्मुणो भणिया। दवं खित्तं कालं, भावं च भवं च संपप्प ॥१॥पर्वणि श्री- इति सिद्धान्तोक्तेजैनप्रवचने तीर्थभूम्यादिरूपशुभक्षेत्रादिकमेच, कर्मक्षय-क्षयोपशमादिहेतुत्वात् तस्येति नन्दीश्वर- मत्वा श्रीनन्दीश्वरनाम्नि शश्वत्सुपमाधाम्नि धमैकधाग्नि चाष्टमद्वीपे धर्ममहिमानं कर्तुं गच्छन्ति। उक्तंच तीर्थगमने श्रीजीवाभिगमे-"तत्थ णं यहवे भवणवइ-वाणमन्तर-जोतिलिय-वेमाणिया देवा चाउम्मासियापडिवएसु हेतुप्रदर्श संवच्छरिएसु य अण्णेसु पहसु जिणजम्मण-णिकदमण-णाणुप्पत्ति-परिणिचाणमादिएमु य देवकज्जेसु य नम्, तत्र सिद्धान्तपा- देवसमुदामु य देवसमितिसु य देवसमवाएसु य देवपओयणेसु य एगंतओ सहिता समुवागता समाणा पमुदित-पफीलिया अट्टाहितारुवाओ महामहिमाओ करेमाणा पालेमाणा सुहं सुहेणं विहरति" इति । ठप्रदशेनंच १ उदय-क्षय-क्षयोपशमोपशमा एवात्र कर्मणो भणिताः । द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावं च भवं च सम्प्राप्य ॥१॥ २ तत्र बहवो भवनपति-धानमन्तर-ज्योतिपिक चैमानिका देवाश्चातुर्मासिकप्रतिपत्सु सांवत्सरिकेषु चाऽन्येषु बहुपु जिनजन्म- निष्क्रमण-शानोत्पत्ति-परिनिर्वाणादिकेषु च देवकार्येषु च देवसमुदायेपु च देवसमितिपु च देवसमवायेपु च देवप्रयोजनेषु चैकान्ततः सहितास्समुपागतासन्तः प्रमुदित-प्रक्रीडिता अष्टाह्निकारूपा महामहिमाः कुर्वाणा: पालयमानास्सुखं सुखेन विहरन्ति ।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लताया श्रीनन्दी- श्वरद्वीपे द्विपञ्चाश- जिनचैत्या- नि यथा- ॥२॥ सन्ति तथा ननु नन्दीश्वरद्वीपे कियन्ति शाश्वत जिनचैयानि सन्तीति चेत्, द्विपञ्चाशत्, तथाहि- नन्दीश्वरद्वीपस्य मध्यभागे चतुर्दिक्षु चत्वारः कृष्णरत्न विशेपमया अञ्जनगिरिपर्वताः, एकैकाञ्जनगिरेश्चतु- दिक्षु चतस्रो वाप्यः, सङ्कलिताः पोडश वाप्या, एकैकयापीमध्यभागे दुग्धदध्यादिवत् श्वेतवर्णेकैकदधिमुख- पर्वतसद्भायात् तेऽपि पोडश, द्वयोर्द्वयोर्वाप्योरन्तराले द्वौ द्वौ पद्मरागनिभौ रतिकरपर्वतो, ते च संमिलिता द्वात्रिंशत्, एवं चैकैकन्यां दिशि एकैकोञ्जनगिरिः, चत्वारो दधिमुखपर्वताः, अष्टौ रतिकर पर्वताः, मिलिता- त्रयोदश।उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-"अंजणगिरिपमुहं गिरितेरसगं विजइ चउदिसि पि” इति, चतुर्भिगुणिता द्विपञ्चाशद् गिरयः । तत्र च द्विपञ्चाशजिनचैत्यानि । उक्तं च स्थानावृत्ती- "अंजणगाइगिरीणं णाणामणिपज्जलंतसिहरेसु । वावन्नं जिणणिलया मणिरयणसहस्सकूडवरा ॥१॥” इति । तत्र चतुर्निकायदेवा भक्तिभरोल्लसितमानसाः संभूय ऋपभ-वर्द्धमान-चन्द्रानन-वारिपेणाख्यशाश्वत- जिनविम्यानि प्रतिमन्दिरमष्टोत्तरशतमितानि पञ्चधनुश्शतसमुच्छ्रितानि जल-चन्दनायष्टद्रव्यैः पूजयन्ति, अपुनरुक्तत्यादिगुणान्विताष्टोत्तरशतवृत्तैर्जिनगुणान् गायन्ति, नाटकादिकं च विदधति । नन्वत्र चातुर्मासि- १ अञ्जनगिरिममुखं गिरित्रयोदशकं विद्यते चतुर्दिक्ष्वपि । २ भवनकादिगिरीणां नानामणिप्रज्वलच्छिखरेपु । द्विपञ्चाशजिननिलया मणिरतसहनफूटवराः ॥१॥ सिद्धान्तो- क्तिपुरस्सरं प्रदर्शनम् । ॥२॥.

·कादिपर्वदिनप्पिवान्पदिनेषु पूजादिनिमित्तं चतुर्पिघदेवनिकायस्समागच्छति न वेति चेत्, समागच्छत्सेव, नैव
फवाऽयमितानि तान्यवतिष्ठन्ते । उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-
"इप पापप्तगिरीसर-सिहरहिययीपराययिम्याणं । पूयणकए घउपिह-देवनिकाओ समेइ सया ॥१॥” इति ।
परमहद्धर्मानुरक्ताः प्रायका अपि येऽधकृतकल्पटु-चिन्तामणिरतादिके श्रीपर्युषणपर्वणि समागते विशेपतो
भक्तिभावेनाष्टालिकामहोत्सवं फुर्वन्ति ते भयाष्टकमध्येऽनन्तज्ञानादि चतुष्टयलक्ष्मीमवामुवन्ति । यदुक्तम्-
"अष्टाहिकादिमहिमा जिनपुगयानां, कुर्वन्ति ये सुकृतिनः कृतिनः सुभक्त्या ।
फर्माष्टकं जगति ते हि भवाष्टकस्य, मध्ये विधूय शिवदं शिवधाम यन्ति ॥१॥"
अप महामोहान्धकारविलुप्तसत्पथे संसारे निवसतां प्राणिनां भगवता केवलज्ञानालोकेन श्रेयोमार्गतया
प्रदर्शिते श्रीपर्युषणापर्यणि भावकर्यत्समाचरणीयं तदाह-
आवासराष्टकसुपोपधमग्नचित्तै-स्त्यक्ताश्रवैः प्रशमरुद्धकपायवगैः।
श्रीकल्पसूत्रसविधिनवणेकताने-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽत्र कार्या ॥१॥
नन्दीश्वर-
द्वीपे शाथ-
तजिनप्रति-
मापूजनार्थ
किमन्यदि-
नेष्वपि दे.
|वास्समाग-
च्छन्तीति
शकोद्धारः।
पर्युपणे
श्रावकय-
दाचरणीय
तत्प्रदर्शनम्
१ इति द्विपधारानिरीश्वरशिरारस्थितयीतरागविम्यानाम् । पूजनकृते चतुर्विधदेवनिकायः समेति सदा ॥१॥

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
श्रीनन्दी-
श्वरद्वीपे
द्विपञ्चाश-
जिनचेत्या-
नि यथा-
सन्ति तथा
सिद्धान्तो-
क्तिपुरस्सरं
ननु नन्दीश्वरद्वीपे कियन्ति शाश्वतजिनचैत्यानि सन्तीति चेत्, द्विपञ्चाशत्, तथाहि-
नन्दीश्वरद्वीपस्य मध्यभागे चतुर्दिक्षु चत्वारः कृष्णरत्नविशेषमया अञ्जनगिरिपर्वताः, एकैकाञ्जनागरेश्चतु-
दिक्षु चतस्रो वाप्यः, सङ्कलिताः पोडश वाप्यः, एकैकवापीमध्यभागे दुग्धदध्यादिवत् श्वेतवर्णकैकदधिमुख-
पर्वतसद्भावात् तेऽपि पोडश, द्वयोर्द्वयोर्वाप्योरन्तराले द्वौ द्वौ पद्मरागनिभौ रतिकरपर्वतो, ते च संमिलिता
द्वात्रिंशत्, एवं चैकैकरयां दिशि एकैकोऽनुनगिरिः, चत्वारो दधिमुखपर्वताः, अष्टौ रतिकरपर्वताः, मिलिता-
स्त्रयोदश।उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-"अंजणगिरिपमुहं गिरितेरसर्ग विजय चउदिसि पि” इति, चतुर्भिर्गुणिता
द्विपनाशद् गिरयः । तत्र च द्विपश्चाशजिनचैत्यानि । उक्तं च स्थानाङ्गवृत्ती-
"अंजणगाइगिरीणं णाणामणिपज्जलंतसिहरेसु । बावन्नं जिणणिलया मणिरयणसहस्सकूडवरा ॥१॥” इति ।
तत्र चतुर्निकायदेवा भक्तिभरोल्लसितमानसाः संभूय ऋपभ चर्द्धमान-चन्द्रानन-चारिपेणाख्यशाश्वत-
जिनविम्यानि प्रतिमन्दिरमष्टोत्तरशतमितानि पञ्चधनुश्शतसमुच्छ्रितानि जल-चन्दनाद्यष्टद्रव्यैः पूजयन्ति,
अपुनरुक्तत्वादिगुणान्विताप्टोत्तरशतवृत्तैर्जिनगुणान् गायन्ति, नाटकादिकं च विदधति । नन्वत्र चातुमासि-
१ अजनगिरिममुखं गिरित्रयोदशकं विद्यते चतुर्दिश्चापि ।
२ मयनकादिगिरीणां नानामणिप्रज्वलच्छिखरेषु । द्विपञ्चाशजिननिलया मणिरतसहस्रकूटवराः ॥१॥
॥२॥
प्रदशनम्।
॥२॥

·फादिपर्यदिनेप्वियान्यदिनेषु पूजादिनिमित्तं चतुर्विधदेव निकायस्समागच्छति न वेति चेत्, समागच्छत्येव, नैव
कदाऽप्यपूजितानि तान्यवतिष्ठन्ते । उक्तं च प्रवचनसारोदारे-
"इय यावन्नगिरीसर-सिहरहियवीयरायविम्याणं । पूयणकए चउधिह-देवनिकाओ समेइ सया ॥१॥” इति ।
एवमइधर्मानुरक्ताः श्रावका अपि मेधाकृतकल्पद्रु-चिन्तामणिरत्नादिके श्रीपर्युषणपर्वणि समागते विशेपतो
भक्तिभावेनाष्टाहिकामहोत्सवं कुर्वन्ति ते भवाष्टकमध्येऽनन्तज्ञानादिचतुष्टयलक्ष्मीमवामुवन्ति । यदुक्तम्-
"अष्टाहिकादिमहिमा जिनपुङ्गवानां, कुर्वन्ति ये सुकृतिनः कृतिनः सुभक्त्या ।
कर्माष्टकं जगति ते हि भवाष्टकस्य, मध्ये विधूय शिवदं शिवधाम यन्ति ॥ १॥"
अथ महामोहान्धकारविलुप्तसत्पचे संसारे निवसतां प्राणिनां भगवता केवलज्ञानालोकेन श्रेयोमार्गतया
प्रदर्शिते श्रीपर्युपणापर्वणि श्रावकैयत्समाचरणीयं तदाह-
आवासराष्टकसुपौषधमन्नचित्तै-स्त्यक्ताश्रवैः प्रशमरुद्धकपायवर्गः ।
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणकतान-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽत्र कार्या ॥१॥
नन्दीश्वर-
द्वीपे शाश्व-
| तजिनप्रति-
मापूजनार्थ
किमन्यदि-
नेष्वपि दे-
चास्समाग-
च्छन्तीति
शोद्धार
पर्युपणे
श्रावकैय-
दाचरणीय
तत्प्रदर्शनम्
Pl
१ इति द्विपञ्चाशद्विरीश्वरशिखरस्थितीतरागविम्यानाम् । पूजनमते चतुर्विधदेवनिकायः समेति सदा ॥ १॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
॥३॥
अथ यद्यपि "कया णमहमप्पं वा यहुयं वा परिग्गहं परिचइस्सामि ? ॥१॥ कया णं अहं मुंडे भवित्ता
अगारातो अणगारितं पवइस्सामि? ॥२॥ कया णं अहं अपच्छिममारणंतियसलेहणाझूसणाझूसिते भत्त-
पाणपडियातिक्खिते पाओवगते कालं अणवकरखमाणे विहरिस्सामि? ॥ ३॥” इत्यादि सूत्रोक्तभावनां भाव-
यताऽपि मया चारित्रमोहनीयोदयप्रायल्पादेव नैवाद्यावधि-
"तणसंधारनिसपणो वि मुणिवरो भट्टराग-मय-मोहो । जं पावइ मुत्तिसुई, तं कत्तो चक्कवटी वि?" ॥१॥
इति महर्पिवचनाचक्रवर्तिसुखातिशायिचारिचरत्नं लब्धं तथापि सर्वकल्याणककारणस्य पर्युपणपर्वणस्त्रिक-
रणयोगेनाराधनमेव लोकत्रये सारभूतमन्यत् सर्वमनर्थमूलमिति बुद्ध्या भोगतृष्णालतोच्छेदे कुठारकल्पं
अष्टदिना-
चघि पौप-
धग्रहणेन.
पर्युपण:
पर्वाराधना-
ऽधिकारः।
विवेकं च कृत्वा-
"सामाइय-पोसहसंठियस्स(सुद्वियस्स) जीवस्स जाइ जो कालो। सो सफलो बोद्धयो, सेसो संसारफलहेज" ॥१॥
१ कदा अहमल्यं वा बहुकं वा परिग्रहं परित्यक्ष्यामि ॥ १॥ कदाऽहं मुण्डो भूत्वाऽगारादनगारितां प्रवजिप्यामि ॥२॥
फदा अहमपश्चिममारणान्तिकसंलेखनाजोपणाजुष्टो भक्तपानप्रत्याख्यातः पादपोपगतः कालमनवकालमानो विहरिप्यामि ॥ ३॥
२ तृणसंस्तारनिपण्णोऽपि मुनिवरो भ्रएराग-मद-मोहः । यत् प्रामोति मुतिसुखं तत् कुतश्चक्रवर्त्यपि ? ॥१॥
३ सामायिक-पौषधसंस्थितस्य(मुस्थितस्य) जीवस्य याति यः कालः । स सफलो योद्धव्यः, शेपस्संसारफलहेतुः ॥ १॥
॥३॥

·इति सिद्धान्तोक्तेः पीपधादिधर्मकालस्यैव च सफलत्वं मत्वाऽष्टदिनावधि सर्वाधि-व्याध्युपाधी परित्यज्य मुख्यतया पोपधनतं गृहीत्वैव निकरणयोगेनैतत्पर्युषणपर्व समाराधनीयं प्रत्येकरमणोपासकेन । उक्तं च- 'पपेसु पोसहाइ-यम्भ-अणारम्भ-तवविसेसाई । आसोअ-चित्तअवाहिअ-पज्जोसणेसु विसेसेणं ॥१॥ सोय तयोसपासु वि, तिहिसु गिहिणो वि होइ करणिज्जो। तह अतरन्तो नियमा हविज पसु पोसहिओ॥२॥ पर्युषणसमं च नान्यत् पर्व इत्याशयेनाह-आवासराष्टकसुपौपधमग्नचित्तैरिति । अङ्गीकृतपोषधनतस्तदीपसर्वक्रियामुपयोगपुरस्सरमेव कुर्यात्, येनासयभवीयकर्म नश्येत्, उक्तं च- "कम्ममसंखेनभयं खवेइ अणुसमयमेव उवउत्तो" इति । दिवसे नैव निद्रां कुर्यात्, निश्यपि-निद्रामल्पा फुर्यात्, यतोऽल्पनिद्रत्वं महानुभावलक्षणं, यदार्पम्- "योवाहारो धोवभणिओ अ जो होइ थोपनिहो । थोवोवहि उवगरणो तस्स हु देवा वि पणमंति" ॥१॥ इति १ पर्पसु पौषधादि-ग्रहानारम्भ-तपोयिशेपादि । आश्विन-चैत्राष्टानिक-पर्युषणेपु विशेपेण ॥१॥ तथ तपस्सर्यास्यपि तिथिपु गृहिणोऽपि भयति फरणीयम् । तथाऽशापन नियमाषु भवेत् पर्पसु पोपधिः ॥ २॥ २ फर्मासंख्येयमयं क्षपपत्यानुसमयमेयोपयुक्त। ३ स्तोकाहारः स्तोफभणितश्च यो भवति स्तोकनिद्रश्च । स्तोकोपध्युपकरणस्तं खलु देवा अपि प्रणमन्ति ॥१॥ पोपधे प्रमा- दो नैच क. व्य इत्य- (धिकार ·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लवायां स्नानादि- त्यागोप- देशः। . अह न सफेइ काउं एगभु(भ)तं जओ गिही (सया पुणो)। दिवसस्सहमे भागे, तओ भुंजे सुसावओ॥३॥" इत्युक्तेश्च सर्वदा सर्वसचित्ताहार-रात्रिभोजनपरित्यागः कर्तव्यः, सर्वदा तदशक्तावपि श्रीपर्युपणपर्वणि तु स कर्तव्य एव । एतेन “लशुनं पलाण्डः करभीक्षीरंगोमांसं मद्यं चेत्येतत्पश्चकवर्जनेन मोक्षं केचित् प्रवदन्ति” इत्येतन्मतमपि निरस्तम्, तद्वदन्यसर्वसचित्तवस्त्वाहारे जीवहिंसासद्भावेन तत्त्यागस्यैव मोक्षकारणत्वात् । सचित्तोदक- पानमपि नैव कर्तव्यम् । अस्मिन् महापर्वणि यथा पापारम्भो न स्यात् तथा प्रयतितव्यम् , तैलिक-लोहकार- भ्राष्ट्रकर्मकारक-कैवर्तादीनां प्रेमोत्पादकवचनपुरस्सरं धनादिवितरणं कृत्या देशनगरादिमध्येऽमारिघोपणा कारयितव्पा । न च घातकादिभ्यो धनार्पणं शास्त्रनिषिद्धं जीवान्तरघातकारणत्वादिति वाच्यम् , "तेसिं पि घायगाणं, दायचं सामपुवर्ग दाणं । तत्तियदिणाण उचियं, कायबा देसणा य सुहा" ॥१॥ इति नवमपश्चाशके प्रोक्तत्वात् । प्रभुशासने हि शुभाशुभपरिणाम एव शुभाशुभकर्मवन्धकारणमिति जीवान्तरघातकपरिणामा- भावेनाष्टदिनावधि जीवरक्षणकपरिणामेन च घातकधनार्पणस्यापि शुभावहत्वात् । एवं क्रियमाणे को गुण १ यथ न शक्नोति फर्नु एकभु(म)कं यतों गृही (सदा पुनः) दिवसस्याऽष्टमे भागे ततो भुञ्जीत सुश्रावकः ॥ ३॥ २ तेभ्योऽपि घातकेभ्यो दातव्यं सामपूर्वकं दानम् । तावदिनानामुचितं कर्तव्या देशना च शुभा ॥१॥ येन केन प्रकारेण पर्युपणेऽमा- रिपोपणा कत्तब्येत्यु- पवर्णनम् ·इति चेत्, उच्यते-जिनप्रवचनस्य श्लाघा लोके भवति, केपाश्चिल्लघुकर्मणां सम्यग्दर्शनमाप्तिः, पुनरन्येपा जिनशासनपक्षपातरूपशुभाध्यवसायलक्षणस्य सम्यग्दर्शनवीजस्य लाभः । तदुक्तम्- "तित्थरस यपणचाओ, एवं लोगम्मि योहिलामो य । केसिंचि होइ परमो, अन्नर्सि बीयलाभो त्ति" ॥१॥ अभयदानप्राधान्यख्यापनार्य कथानकं चैवम्- आसीत् पुरा शहापुरे नरेन्द्रः, शशाभिधस्सयजितारिवर्गः। अतीचदक्षाः परदुःखभङ्गे, पन्यो बभूवुः किल तस्य सप्त ॥१॥ अथैकदा चौर इलेशकोशाद् रत्नादिपेटा निशि साहार । तत्पृष्ठयातैस्सुभदैरस नीतो, नृपस्य पाचं हृदयन्धवद्धः॥२॥ नृपाज्ञया सैन्यनरर्वधार्थ, स नीयते पद्धकरोऽश्रुपातः। कृपैकपानो धृतरक्तवस्त्रा, भीकम्पिताङ्गो गलरक्तमालः ॥ ३॥ "ये दीनेषु दयालवस्स्पृशति यानल्पोऽपि न श्रीमदो, व्यग्रा ये च परोपकारकरणे हृष्यन्ति ये याचिताः। स्वस्थास्सन्ति च यौवनोन्मदमहान्याधिमकोपेऽपि ये, तैस्स्तम्भैरिव सुस्थितैः कलिभरक्लान्ता धरा धार्यते ॥१॥" १ तीर्थस्य वर्णवाद पयं लोके योधिलाभश्च । केपाश्चिद् भवति परमोऽन्येषां वीजलाम इति ॥ १॥ अभयदान प्राधान्य ख्यापना सप्तराज्ञी- दृष्टान्तः ·श्रीपर्युपग- पर्वकल्प- लवायां ॥६॥ इत्यं महयुक्तिसुधासुपरने, रक्ता मुदा रूपवतीमुखास्ताः । पप्रच्छुरालोक्य दयायुतास्तं, जगौ यथार्थ निजचौर्यवृत्तम् ॥ ४॥ दुःखानुभ्यस्मुखमाशु दद्याद्, य आमुयात् सोऽतिसुखं परत्र । इत्यादिसन्नीतिसुपालनोत्का, द्राक प्रार्थयामासुरिलापति ता॥५॥ चौरोऽप्ययं नः करुणां विधाय, समर्प्यतां यद्दिनमेकमेकम् । नानाविधीज्य-विभूषणायैः कश्चिच कुर्मो धुपकारमीश!॥६॥ नृपोऽपि तत्मार्थनभङ्गभीर-स्तमार्पिपत् तारखगृहं च नीत्वा । सुप्रेमभक्त्या विविधोपचार-स्तत्संस्कृति तेनुरुदारचित्ताः॥७॥ ताभिवरलान-सुभोज्य-पान, प्रस्पर्दिताभिधिकाधिकैाक । सत्कारितोऽपि प्रतियासरंस, मृत्योर्भयात् क्षीणतनुर्वभूव ॥ ८॥ दृष्ट्वा कृशं रूपवती तमूचे, भो! भोज्यमानोऽप्यवलः कथं त्वम् । स्तनो जगौ मृत्युभयान्मृगेन्द्र-भयान्मृगस्येव वपुः कृशं मे ॥९॥ प्रोवाच सा रूपवती तदा तं, पेन्मृत्युभीस्तेस्त्यज चौर्यमाशु । येनेह दुःखं नरके परत्र, न स्यात् मुखं प्रौढतमं सदा स्यात् ॥१०॥ अभयदान- प्राधान्य. ख्यापनार्थ समराशी- दृष्टान्तः।

·अभयदान- प्राधान्य- ख्यापनार्थ सप्तराज्ञी- दृष्टान्ता। प्रेम्णा प जीवावधि पौर्यकर्म, तत्याज सोऽपि द्रुतमात्तपोधः । नग्नोक्तिसत्मार्थनया निवेश, भूपं तया शुलविमोचितस्सः ॥ ११ ॥ सर्वासु राशीपु मियोऽध जाते, पादे विशेपोपकृतौ तु तस्य । विशिष्य ते कोपर्ति तताने-ति स्तेनमाहप पोऽप्यपृच्छत् ।। १२ ।। सोऽयफ त्यवाच्योपकृतिः कृतेश!, मे रूपवत्यैव तयाऽभयाऽऽप्तेः । सौग्यं तदाऽऽप्तोऽनुपमं न च माक, मृत्योर्भियाऽहं छुपकारितोऽपि ॥ १३ ॥ उत्तम-"सधे वि दुफणभीर, सपे वि सुहाहिलासिणो सत्ता । सपे वि जीवणरया, सपे मरणाओ बीहंति ॥१॥ परमप्नभोगवाणं, धणधनहिरपणरज्जदाणं यानि कुणइतं मणहरिसं, जायइ जं अभयदाणाओ।" इति मुक्तरस राशा प्रयपी खसम, भीरूपयत्या वचनाऽमृतासे। प्रतं तृतीयं शुभभावपूर्व-माराध्य चाजीवमगाद् दिवं सः ॥ १४ ॥ माफ माग्य कस्योपकृति वरिष्ठां, जातोऽन्न चेत्थं स सुरस्स्मरन् द्राक। खपूर्वजन्मापधितो विदित्वा-वृणाय तच्छनापुर समागात् ॥ १५ ॥ १ सऽपि भीरया, सफेऽपि सुराभिलापिणस्सत्त्याः । सर्वेऽपि जीयनरता, सर्प भरणाद् विभ्यति ॥१॥ परमतमोगदान, धनधान्यहिरण्यराज्यदानं या न करोति तं मनोह, जायते योऽभयदानात् ॥२॥ धीपर्यु.ल.२ ·थीपर्युपण- पर्वकल्प- लवायां द्वितीयाश्र- पनिवृत्ती मृपामापी ॥७॥ न स्यात्। स्थाच प्रिय- विशिप्य मत्वोपकृति प्रणम्या-ऽऽदौ रूपवत्यै वरकोटिमूल्यम् । हारं समातुलकुण्डले च, स्तुत्वाऽतिभक्त्या हृदि सचकार ॥ १६.॥ द्वे कुण्डले द्वे ललनान्तरेभ्प-सिंहासनोपेतमपूर्वमौलिम् । भूपाय दत्त्वा स्वरलञ्चकार, सुरः स्तुता रूपवती ज्ञलोकः ॥ १७ ॥ उद्घोप्य देशेऽखिलजन्त्वभीति, तहानतो निस्वधनार्पणादु राट् । आराध्य धर्म प्रययुर्दिवं ते, च्युत्वाञ्च सेत्स्यन्त्यखिला भवे वै ॥१८॥ अनर्धमूलं हि यथाऽत्र लोभो, रोगस्य मूलं रसविक्रिया च । मूलं तथैवाखिलदर्शनानां, दया, विना तां विफलो हि धर्मः॥ १९ ॥ एनां का भो भविका : विशुद्धरम् , निशम्य चोराभयदानवर्याम् । नित्यं यथाशक्त्यभयप्रदाने, विशेपतः पर्वसु वै यतध्वम् ॥ २० ॥ "गोपो यन्बूलशूल्यग्रे, प्रोतकोत्यपातकात् । अष्टोत्तरशतं वारान् , शुलिकारोपणान्मृतः ॥१॥" इति सप्तराज्ञीदृष्टान्तगोपदृष्टान्ताभ्यां सिद्धं सर्वदानेप्वभयदानं श्रेष्टमिति । द्वितीपमृपावादाश्रयनिवृत्ती मृपावचनस्येह परब चाऽनर्थमूलत्वात्तद्भापी न स्यात्, किन्तु याल्यकालादेव तथ्यादि- भापीत्या- ग्रुपदेशः। ।। ७ ।।

·तृतीयाश्र- पनियची नैवादत्तं गृहीया- दित्यायु- पदेशः। सत्समागमतस्सवनीभूय खपरहितकरतथ्यमियमितभापी स्यात्, अत एव सततं मधुररसस्स्याद् द्राक्षावत्, पर्युपणायां तु विशेपतः, न विन्द्रवारुणीफलवत् कदापि मलीमसपरिणामतोऽनिष्टभापित्वेन कटुकरसस्स्यात्, परदूपणे मौनपत्तिय स्यात् सततम् । उक्तं च- "गार्योऽपि दोपान खलवत्परेपा, वक्तुं हि जानाति परं न वक्ति । किं काकवत्तीबतराननोऽपि, कीरः करोत्यस्थिविघद्दनानि ? ॥१॥” इति । परगुणान् दृष्ट्वाऽतिर्पितश्च सात्, यदभाणि- "मनसि यचसि काये पुण्यपीयूपपूर्णा-स्त्रिभुवनमुपकारश्रेणिभिः प्रीणयन्तः। परगुणपरमाणून पर्वतीकृत्य निलं, निजहदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः॥१॥” इति। तृतीयादत्तावानाभवनिवृत्ती- "अदत्तं नादत्ते कृतसुकृतकामः किमपि यः, शुभश्रेणिस्तस्मिन् वसति कलहंसीव कमले । विपत् तस्माद् दूरं व्रजति रजनीवाम्बरमणे-चिनीतं विद्येव त्रिदिवशियलक्ष्मी जति तम् ॥१॥" इत्यार्पवचनं मनसि धारयन् नैव परधनं लेष्टुवंदं गृह्णीयात्, धनस्य वाघमाणरूपत्वेन तदपहारे तदाधारान्त:- प्राणस्यापि विनाशप्रसङ्गादिति ।

·श्रीपप्पण-
पर्पकल्प-
लता
चतुर्थाश्र-
वनिवृत्ति-
ग्रहणोपदे-
शः, तत्फ-
लवर्णनं च।
॥८॥
चतुर्षमैथुनावनिवृत्ती-
"सुविसुद्धसीलजुत्तो, पावइ कित्तिं जसं च इह लोए । सबजणवल्लहचिय, सुहगइभागी य परलोए ॥१॥
'देवदाणवगंधया, जदयरक्षसकिन्नरा । भयारि नमसंति, दुकरं जे करति ते (तं)॥२॥"
इत्यादिमहर्पिपचनामृतसिक्तः स्त्रीसङ्गपरित्यागी सर्वथैव स्यात् , तथाऽशक्तावपि द्वितीयादिपपर्व-चातुर्मा-
सिकादिपर्वसिव महामङ्गलकारिपर्युपणापर्वणि त्ववश्यमेव ब्रह्मचर्यव्रतं गृह्णीयात् । ब्रह्मवतदार्थ कथानक-
मुच्यते-बसन्तपुरे शियङ्करश्रेष्ठी परमाईतो निवसति स्म । तत्र श्रीधर्मदाससूरिस्समवासरत् । स तं वन्दित्वा
हर्पणैकदा विज्ञपयति-हे भगवन् ! पुण्योदयान्मम लक्षसाधर्मिकान् विविधभोजनेर्भक्त्या भोजयामीत्येवं
मनोरथस्सलातः, परं किं करोमि तथाविधं धनं नास्ति, हतभाग्यो निर्भाग्यशेखरोऽहं, भगवन् ! रङ्कस्य मे मनो-
स्वरसफलो भविष्यति न वेति कृपां विधाय यूहि । जगद्वत्सल-गुरुभिरभाणि-भविष्यति, खेदं मा फुरु ।
हपंगददगिरा भगवन् ! कयमिति पृष्टे तैरुक्तं याहि भृगुकच्छं श्रीमुनिसुव्रतखामिवन्दनाथ, तत्र जिनदासा-
भिघातसुहागदेवीभार्यायुतो बनभोजनादिभिस्सत्कारयितव्यः, तद्वात्सल्येन लक्षसाधर्मिकभोजनपुण्यं
भविष्यति, गुरुपचन्श्रुत्वाऽत्यानन्दितस्स तत्र गत्या भोजनवस्त्रादिना भक्त्या तं जिनदासं सभार्य सत्कारयति
१ गुपिशुशीलयुक्तः प्रामोति कीर्ति परायेह लोके । सर्पजनयल्लम एव शुभगतिभागी च परलोके ॥ १ ॥
२ देगदानयगन्धर्या यक्षराक्षसकिनराः । ब्रह्मचारिणं नमस्सन्ति दुष्करं ये कुर्वन्ति तान् ॥२॥
॥८॥

·चतुर्थवव- माहात्म्य- वर्णने सुहा- मा, तदनु पृष्टं चतुष्पथे भो लोका! जिनदासोऽयं किं सत्यो था दाम्भिको वा!, लोकाः कथयन्ति-शृणु श्रेष्ठिन् । स ससवार्षिक: पाठशालायां पठनार्थ पिना मुक्तः, एकदा तेन तत्त्वामृतवर्पिगुरुमुखात् शीलोपदेश- मालाव्याख्यानं श्रुत्वैकान्तरितत्रामवतं प्रतिपन्नं, एवं सुहागदेव्यापि सुशीलसाध्वीपार्थे एकान्तरितशीलवतं प्रतिपन्नं, तयोर्भवितव्यतावशात् पाणिग्रहणं जातं, ततो यसिन् दिने जिनदासस्य न नियमस्तसिन् दिने सुहाग- देव्या नियमः, यस्मिन दिने तस्या न प्रतिज्ञा तस्मिन् तस्याभिग्रहः । रजन्यां मिथस्सलापेन ज्ञातव्यतिकरया सुहागदेव्या प्रमोदभरमेदुरयाऽभाणि-स्वामिन् ! पुनरपरखिया सह पाणिग्रहणं फुरु, अहं दीक्षा ग्रहीप्यामि, खामिना प्रोक्तं-हे भने। हंसीव त्वं नाममुक्तां भुक्त्वा स्वजन्म सफलं चेत्करिष्यसि तर्हि ब्रममाहात्म्यं ज्ञात्वाऽपि किमहं शूकर इव विषयविष्ठा भुक्त्या स्वजन्मनैष्फल्यं फरिप्यामि नैवं भावि, किन्त्वहमपि हंस इव ब्रह्ममुक्तां चरित्वा खजन्मसाफल्य करिप्यामि, उप्तो हि पूर्वभवे धर्मवृक्ष एतजन्मनि फलीभूतस्सुधीः को न तत्फलं भुते ! इत्युक्त्वा श्रीगुरुभगवत्समीपं गत्या ब्रह्मवतं यावज्जीचं सभार्येण तेन गृहीतं, तदानीमेय तस्य धन्यस्त्वमिति त्रुवता सफलश्रीसद्देन परिधापनिका कृता, अतः कारणात् हे शिवकर ! जिनदाससमो यावज्जीवमायालनमचारी नान्य प्रावक श्रूयते, लोकरित्युक्ते तत्पादपर्युपासनया खमनोरथं पूर्णीकृत्य स्खपुरेऽगाच्छिवकर इति। पचतोपि- शिवकराख्यो जिनभक्त आसीत्, श्रेष्ठी वसन्ताख्यपुरे समृद्धे । तत्रातिभाग्योदयतस्समागात, श्रीधर्मदासाभिधसूरिवर्यः ॥ १ ॥ गदेवीयुत- जिनदास- चरित्रोप- वर्णनम् ।

·थीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
चतुर्थाश्र- .
वत्यागोप
देशे पद्यय-
द्धजिनदास-
सुहागदेवी-
दृष्टान्तः।
॥९॥
विज्ञप्तिमानम्य चकार तं सा, हे नाथ पुण्योदयतः प्रजातः।
मे लक्षसाधर्मिकमुक्तिभावः, परं धनं नेति करोम्यहं किम् ॥२॥
मनोरथस्सेत्स्यति किं न वेति, प्रत्युत्तरं देहि कृपां विधाय ।
लाभान्तरायान भविष्यति खा-ऽऽसिरित्यतस्सेत्स्यति ते न सम्यक् ॥ ३॥
सुयुक्तिमाकये स खिन्न आह, किं मन्दभाग्योहमनाथनाथ ।।
श्रेष्टिन् न खेदं कुरु तेऽमिलापो, भिन्नप्रकारेण स सेत्स्यतीति ॥ ४॥
पयोऽमृतं सोऽथ निशम्य सुरेः, पहष्ट आहेश स का प्रकारः।
तमार रिमुनिसुव्रतेशं, त्वं याहि नन्तुं भृगुकच्छमच्छम् ॥५॥
तचाहताग्यो जिनदासनामा, सुहागदेवीसहितोऽन्नवस्त्रैः ।
त्वया स सत्कारयितव्य इत्ये, वं भावि लक्षाईतभुक्तिपुण्यम् ॥ ६॥
कर्णमियां सरिगिरं निशम्प, तुष्टस्स गत्वानपिभूषणायैः ।
भक्त्या सभायें जिनदासमहद्-मक्तं हि सत्कारयतिस मानात् ॥७॥
ततोऽनु पृष्टं च पतुप्पथे भो-लोकाः । स सत्यो जिनदास इभ्यः।
किं चा प्रपश्चीति, वदन्ति लोकाः, श्रेष्ठिन् ! शृणु त्वं वरतचरित्रम् ॥ ८॥
॥९॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लताया
॥१०॥
पश्चमपरिग्रहाश्रवानिवृत्तौ धन्यास्ते ये सन्तोपभूपणभूषिताः, अधन्योऽहं यदयावधि सन्तोपभूपणेन न
भूपितः, तथाप्यस्यां पर्युपणायामष्टदिनावधि सन्तोपभूपर्ण मया घर्तव्यमेव, यतो लोभात्तो यात्मा नैव
केनापि प्रपूरितः, यतो यथा यथा प्रपूर्यते तथा तथा लोभगतॊ हि महत्तरो भवति । उक्तं च-
"कसिणं पि जो इमं लोयं, पडिपुन्नं दलेन एगस्सातेणावि से न संतुस्से, इडू दुप्पूरए इमे आया" ॥१॥ इति॥
एवं मत्याऽष्टदिनावधि सन्तोपवृत्ति कुर्यादिति र पुनः किविशिष्टैश्रावकः पर्युषणपर्व आराधनीयमित्यत आह-
प्रशमरुद्धकपायथगैरिति, अस्मिन् पर्वणि प्रशान्तवृत्तिसूच्या क्रोधादिकण्टकचतुष्टयं निष्काशयेत् सहृदयात् ।
यतः-"कपाया देहकारायां, चत्वारो यामिका इव ! यावज्जाप्रति पार्श्वस्या-स्तावन्मोक्षः कुतो नृणाम् ॥१॥
"जं अनियं चरितं, देसूणाए चि पुचकोडीए । तं फसाइअमेठो, हारेइ नरो मुहुत्तेणं ॥२॥” इति ॥
तथा च कपायाणामात्मसन्तापकारिणामुदयस्यैव निरोधोऽत्र कर्तव्यः, कदाचिदुदये सति प्रशस्तयोगो-
दीरणेन तद्विफलीकरणं कर्त्तव्यमिति । पुनः किंविशिष्टै श्रावकैः पर्युपणाऽऽराधना कर्तब्येत्यत आह-
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणकतानैरिति, संवैगनिर्वेदादिलोकोत्तरगुणोत्पत्तिद्वाराऽऽत्मोन्नतिकारकस्याष्टाहिका-
व्याख्यानस्थानस्पतत्वभृत्कल्पसूनस्य च प्रतिदिनं सविधिश्रवणैकचित्तराराधना कार्या।
१ कृत्वमपि य इमं लोकं प्रतिपूर्ण दद्यादेकस्सै । तेनाऽपि स न सन्तुयेदिति दुप्पूरफोऽयमात्मा ॥१॥
२ यदर्जितं चरित्रं देशोनयाऽपि पूर्वकोट्या । तत्फपायितमात्रो हारयति नरो मुहतेन ॥ २॥
पञ्चमाश्र-
पत्यागो-
पदेश:
प्रशममा-
वेन कपाय-
निरोधोत्र
कर्चव्य इ-
त्युपदेशव।
॥१०॥

·ननु फरपसूप्रश्रयणे को लाभ इति चेत्, श्रूयतां तावत् सावधानीभूय- "तपेण पंभचेरेण प, फणयदाणेण भावओ। कम्म खवेइ जं तित्थे, तं कप्पस्सवणेण य ॥१॥" फल्पोऽकल्प्यसुभाषकृत् कलिमलमध्वंसयद्वादरः, कल्पस्सर्वसमीहितोदयविधौ कल्पद्रुकल्पः कलौ । ये कल्पं परिवारयन्ति भविका शृण्यन्ति ये चादरात्, ते कल्पेषु विहृत्य मुक्तिवनितोत्सङ्गे सदा शेरते॥२॥ इति ननु फलिकालेऽपि कल्पद्रुमोपमे श्रीपर्युषणपर्वणि किमन्यत्कर्त्तव्यमित्याशङ्कायामाह- साधं कृपालुगुरुणा भवतारकेण, कार्य प्रतिक्रमणमात्मविशुद्धिकारि । कालद्वयं जिनवरोक्तशुभाशयेन, नित्यं प्रमादपरिहारत आर्हतेन ॥२॥ "गुरुसपियओ हु धम्मो" इत्युक्तेर्गुरुसमक्षप्रतिक्रमणकरणे मारणा-प्रमादपरिहारणादिद्वारा क्रिया- विशुद्धविशिष्टभावविशुद्धया धनतमपटुकर्मक्षपणेन महाफलावाप्तिं ज्ञात्वा तातपादश्रीगुरुणैव सह प्रतिक्रमणं कर्त्तव्यम् , कारणे गुरुविरहे वैकेनापि तत् कर्त्तव्यम्, उक्तं च- "पगविहापारविसु-द्विहेउमिह साहु सायगो वा वि । पडिफमणं सह गुरुणा, गुरुविरहे कुणइ इक्कोऽवि ॥१॥" १ तपसा प्रहाचर्येण च, फनफदानेन भावतः। फर्म क्षपयति यत् तीथे, तत् फल्पधयणेन च ॥१॥ २ पञ्चषिधाचारपिशुचितोरिद साधुपयायको याऽपि । प्रतित्रामणं सह गुरुणा गुरुविरहे फरोत्येकोऽपि ॥२॥ श्रीकल्प- सूत्रश्रवण श्रावण- फलोपव- र्णनम् । प्रतिक्रमणं गुरुणा सह विशिष्टफ- ल ज्ञात्वा कर्चव्यं तत्र सिद्धान्त- पाठप्रद- र्शनं च ।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लवायां प्रतिझमणं नाम श्रमणेन श्रमण्या श्रावकेण श्राविकया वा विशुद्धचित्तवृत्या नित्यमुभयकालं क्रियमाणं ज्ञानक्रियारूपोभयपरिणामात्मकत्वेन लोकोत्तरं नोआगमतो भावावश्यकरूपम्, तच सामायिकादिभेदेन पोढा, तन्न 'सामायिकायश्यकेन भावकश्नाविका च सावद्ययोगविरतिं साधुश्च साध्वी च सर्वसावद्ययोग- विरतिं करोति, 'चतुर्विंशतिस्तवावश्यकेन सम्पग्दर्शनविशुद्धिं करोति, 'चन्दनकावश्यकेन नीचैर्गोत्रकर्म क्षप- यति, उचगोत्रं च धनाति, सौभाग्यमप्रतिहत निर्यर्तयति, लोकस्यानुकूलभावश्च जनयति, 'प्रतिक्रमणावश्य- केन यतातिचारान् स्थगयति, पिहितव्रतातिचारश्च निरुद्धाभवोष्टप्रवचनमातृपूपयुक्तश्च भवति, 'कायोत्सर्गाव- श्यकेनातीतप्रत्युत्पन्नप्रायश्चित्ताहोपराधं विशोधयति, विशोधितापराधश्चापहृतभारोभारवह इव शान्तहृदयः प्रशस्तध्यानोपगतस्सुखी भवति, 'प्रत्याख्यानावश्यकेनाश्रवद्वाराणि निरुणद्वीति' ॥ "समणेण सावएण य, अवस्स कायचयं हवइ जम्हा । अन्तो अहोनिसिस्स य, तम्हा आवस्सयं नाम" ॥१॥ इत्युक्तेश्श्रावकेणापि प्रतिदिनं व्याक्षिप्तचित्तेनापि कर्तव्यं प्रतिक्रमणं द्विसन्ध्यं, दिवसनिशाकृतपातकविशु- द्विहेतुत्वेन महाफलत्वात् , उक्तं च- अघनिष्कमणं भाव-द्विपदाफमणं च सुकृतसङ्क्रमणम्।मुक्तेः फ्रमणं कुर्या-ट्विः प्रतिदिवसं प्रतिक्रमणम् ॥१॥ इति १थमणेन थापण चाऽयदयं कर्तव्यं भवति यसात् । अन्तोऽहर्निशयोश्च (अहोरात्रस्य मध्ये) तसादावश्यकं नाम ॥१॥ प्रतिक्रमणं भावावश्य- करूपं तच पोटेति निरूप्य तत्तदाव- श्यकफल ॥ ११ ॥ वर्णनम् ।

·भूगते हि दिएपां श्राद्धः कशिद द्विसन्ध्यमतिक्रमणाऽभिग्रही खलवचसा दूपितेन रुप्टेन सुरत्राणेन सर्वाझं निगडितः फारागृहे क्षिप्तः, उपपासे जातेऽपि सायं प्रतिमामणा) सनस्थाऽऽरक्षफेभ्यः वर्णटाकं यत्त्वा घटी- गावधि हस्तनिगरकर्षणपूर्व प्रतिमामणं पके, एवं मासयुगेन पष्टिं सौवर्णटशकान् प्रतिमामणार्थमेव प्रवदे । तसिगमवायखरूपं शात्या तुष्टेन नपेण मुक्ता, परिघापिता, माग्यविशिष्य सन्मानितय । पूर्व प्रतिदिवसं श्रायफेण प्रतिमामणविषये गतनीयम्, मतिदिनतच्छत्यभाषेप्यनाष्टदिनावधि नियमेन तत्कर्त्तव्यमेव । ननु या श्रावफरसाधुर्या प्रतिमामणसूत्रार्थ नैन जानाति स फवं तेन फर्म क्षपयतीति चेत्, मैयम्, यतो मणिमन्त्री- पध्यापीनामचिन्त्यः प्रभाव प्रति हेतोः प्रतिमामणसूत्रमणाक्षरभवणेऽपि महान् गुणः सम्पनीपयते, यथाहि- स्थविरा पुप्रय इंसस्य दुष्टाऽतिवष्टस्य निशेष्ठस्य मानिकैरत्यक्तस्य शोकार्तजनन्या मुहुर्मुहुईंस हंसेति पुत्र- नाममहणपू रानी नानाविलापकरणेन इंसेतिगामउमनपीजाक्षरश्रवणादेच सर्वाजविपषीजव्यपगमात् स सजीपभूप, तथा मृतिमान्यादिना मन्त्ररूपसूत्राणां सम्यगर्थानवधारणेऽपि प्रतिक्रामकस्य कर्मक्षयस्यादेवेति भावः । पुनः श्रीपर्युपणपर्वण्यन्यत् किं कर्त्तव्यमित्याशझायामाह- "सामायिकं च समभावमरौ च मित्रे, निश्शेपकर्मविपमुक्त्यहिमत्रकल्पम् । सायद्ययोगपरिहारदृढप्रतिज्ञ, कार्य निधा परशुचन्दनकल्पवृत्त्या ॥३॥ व्याक्षिप्त- चितेनश्र पकेणापि प्रतिक्रम- णमवश्यं कर्तव्य- मित्यत्रः ढिष्टीस्थ- श्राद्ध पान्तः। -- ·श्रीपयुंपण- पर्वकल्प- लतायां ॥१२॥ सामायि- कमप्यत्र पर्वणि कर्तव्यमि- स्युपदेशः। 44 सामायिक कृते श्रावकस्तत्राशुभयोगरहिततया श्रमण इव यहुतरकर्मनिर्जरको भवतीति हेतोस्सामायिक पहुशः कुर्यात्, किञ्च जीवः प्रमादयहुलः तदाँश्चैकान्तेनाशुभवन्धक एवेति तत्परिजिहीर्पया बहुवारं सामा- पिकं कुर्यात् । तदुक्तं नियुक्तिकृता- "सामाइअम्मि उ कए समणो इव सापओ हवइ जम्हा । एएण कारणेणं, बहुसो सामाइयं कुजा ॥ १ ॥ जीवो पमाययहुलो, पहुसोऽवि य यहुबिहेसु अत्थेसु । एएण कारणेणं, यहुसो सामाइयं कुजा ॥२॥” इति । ननु सामायिके कृते तत्र सुश्राद्धः किं कुर्यात् किश्च ध्यायेदिति चेत्, उच्यते- "तम्मि कए वा पढइ, पोत्थयं वा बाएइ धम्मज्झाणं वा झियायइ,जहाएए, साहुगुणा अहं न समत्योधारेउं ॥३॥" (तो उम्मुफामणिसुवपणो पढंतो पोत्थगंवा वायंतो। धम्मज्झाणं झियायति, जहा एते साहुगुणा अहं मंदभग्गो असमत्यो त्ति) इत्यार्पवचनात् सामायिक ज्ञानाभ्यासं कुर्यात् धर्मध्यानं वा ध्यायेत् । यद्वा सामायिके- १ सामायिकै तु पाते थमण इव श्रावको भवति यसात् । एतेन कारणेन यशस्सामायिकं कुर्यात् ॥१॥ जीया प्रमादयदुलो बहुतोऽपि च बहुविधेयर्थेषु । एतेन कारणेन बहुशस्सामायिकं कुर्यात् ॥ २॥ २ तस्मिन् कृते पठति पुस्तकं वा पाचयति । धर्मध्यानं वा ध्यायति यथैतान साधुगुणानहं न समर्थो धारयितुम् ॥ ३॥ (तत उन्मुक्तमणिसुपर्णः पठन पुस्तकं वा वाचयन धर्मध्यानं ध्यायति यथैतेपु साधुगुणेष्वहं मन्दभाग्योऽसमर्थ इति) ·"निणसासणस्स सारो, पाउवसापाण जो समुद्धारो। जस्स मणे नवकारो, संसारो तस्स किं कुणइ ॥१॥" इत्येवं चतुर्वशर्पसारभूतं नमस्कारमग्नं सारेत् । ननु नमस्कारमन्त्रगुणने किं फलमिति चेत्, सिद्धान्त- गाथाभिरुच्यते- "नवकार इया अक्खर, पावं फेठेइ सत्त अपराई । पन्नासं च परणं, पञ्च सयाई समग्गेणं ॥१॥ जो गुण लक्म्पमेगं, पूरा विही जिणनमुपारं । तित्थयरनामगोज, सो पंधर नत्थि संदेहो ॥२॥ अद्वेय य अहसया, असहस्संच अट्ट फोडीओ।जो गुणइ अट्ट लक्खे, सोतइअभवे लद्दइ सिद्धि।॥३॥” इति ॥ सामायिके नमस्कारानानुपूर्वी चा गुणयेत्, तत्फलं चैवमुसं- "जं छम्मासिअपरिसिअ-तवेण तिघेण शिंज्शए पावं । नमुपारअणणुपुपी-गुणणेण तयं खणद्धेण॥१॥ इति तथा दुष्कृतगईणं सुकृतानुमोवनशेत्धं कुर्यात् सामायिके- १ जिनशासनस्य सारक्षतुर्यशपूर्याणां यस्समुगार। यस्य मनसि नमस्कारः संसारस्तस्य किं करोति ? ॥१॥ २ नमस्कार एफाक्षरेण पापं स्फेठयति ससाऽतराणि । पञ्चाशय पदेन पञ्चशतानि सममेण ॥१॥ यो गुणयति लक्षमेकं पूजयति विधिना जिननमस्फारम् । तीर्थफरनामगोत्रं स याति नाऽस्ति सन्देवः ॥२॥ अयि चाऽएशतान्यएसदसं चाऽएफोटीः। यो गुणयस्यष्टलक्षं स पृतीयभषे लभते सिनिम् ॥३॥ ३ यत् पाण्मासिफपार्षिफतपसा तीण क्षीयते पापम् । नमस्कारानानुगुणनेन तत्क्षणाधेन ॥ १॥ सामायिके नमस्कार- मत्रसरणं नमस्काराः नानुपूर्वी गुणनंग कर्सच्य.. मित्यस्य च निरू- पणम् । प्.ल.३

·थीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
सामायिके
दुष्कृतगहे-
ण-सुकृता-
नुमोदन-
गृहचिन्ता-
त्यागोप-
देशः।
॥ १३॥
"ज मणययकाएहि, कयकारिअअणुमईहि आयरिअं । धम्मविरुद्धमसुद्धं, सवं गरिहामि तं पावं ॥१॥
अहवासवं चिअची-परायवयणाणुसारि जं सुकयो कालत्तए वि तिविहं (विहि), अणुमोएमोतयंसबंश इति
"अन्न घरे नत्यि घयं, हिंगु लोणं च इंधणं नत्थि । जाया य अन्ज तरुणी, कल्ले कह होहि य कुटुंबं? ॥१॥"
इत्येवं न तु गृहकार्य विविधं विचिन्तयेत्, यदुक्तं-
"सामाइयम्मि य कए, गिहकजं जो विचिंतए मूढो । अहवसहोवगओ, निरत्ययं तस्स सामइयं ॥१॥” इति
पुनरत्र कत्तेंव्यान्तरमाह-
सर्वरथाव्दिकप्रतिक्रमणे विधेया, सरक्षामणाकरणतो मिथ आत्मशुद्धिः।
मिथ्याऽस्तु पूर्वकृतदुप्कृतमत्र सर्व, नाग मे शिवैकमनसेति विभावनीयम् ॥ ४ ॥
"जो उयसमइ तस्स अस्थि आराहणा, जो उन उवसमइ तस्स नत्थि आराहणा, तम्हा अप्पणा. चेच
१ यन्मनोवचाकायः मृतकारितानुमतिभिराचरितम् । धर्मविरुद्धमशुद्धं सर्व गर्हामि तत् पापम् ॥१॥
यथया सर्पमेव पीतरागवचनानुसारि यत् मुरुतम् । कालत्रयेऽपि त्रिविध(विहित)मनुमोदयामस्तत् सर्वम् ॥२॥
२ यघ गृहे नाऽस्ति घृतं हि लवणं चेन्धनं नाऽस्ति । जाया चाऽद्य तरुणी कल्ये कथं भविष्यति च कुटुम्यम् ॥१॥
३ सामायिके चलते गृहकार्य यो विचिन्तयति मूढः । मानवशाहॊपगतो निरर्थकं तस्य सामायिकम् ॥१॥
४ य उपशमयति तस्याऽस्त्याराधना, यस्तु नोपशमयति तस्य नाऽस्त्याराधना, तस्मादात्मना चैवोपशमितव्यम् ।।
प
सवित्सरि-
कप्रतिक्रम-
णे मिथ:
क्षमापना
करणा-
धिकार:
॥१३॥

·उपसमिय” इति प्रभुवचनामृताभिपित्तस्सन परे क्षमयन्ति वा न वा, तथापि खयमाराधकतामास्यर्थमत्र क्षमयेदेव परान् मायिकानपि । ननु निर्मायया सर्वजीवक्षमणया जीवः किं जनयतीति चेत्, क्षमणया चित्त- मसादं जनयति, चित्तप्रसादमुपगतो जीवः सर्वमाणभूतजीवसत्त्वेपु परहितचिन्तात्मकमैत्रीभावमुत्पादयति, तं चोपगतोजीवो रागद्वेषापगमरूपभावविशुद्धिं कृत्वा निर्भयो भवति, अशेपभयहेत्वभावात् तेन च मुक्तिरिति । अथ त्रिभुवनगुरोरर्हत्मभोस्लावादिकमपि खात्मनिर्मलकरणभावनया श्राद्धन कर्त्तव्यमत्रेत्याह- स्नानं वरप्रशमकृद् भवभिज्जिनानां, माङ्गल्यकृत् सुरगिरौ सुरवद् विधाय । अङ्गाग्रभावविभिदा प्रवरा जिनार्चा, स्वर्गापवर्गजननी विधिना विधेया ॥५॥ चैत्यगृहादी एकान्तमयतः परित्यक्तान्यकर्त्तव्यः प्रवर्द्धमानातितीवतरशुभपरिणामो भत्त्यतिशयान्मुदश्रुप- रिपूर्णलोचनो रोमान्चितवपुरनादौ संसारेऽतिदुर्लभमिदं सकलकल्याणैककारणमधाकृतचिन्तामणिकल्पगुमं भगवत्लानं कथञ्चिदवाप्तं नातः परं कृत्यमस्तीत्यनेनात्मानं कृतार्थमभिमन्यमानो भुवनगुरौ विनिवेशि- तनयनमानसश्नाद्धः खयमेकाकी परिवारयुतो वा विविधभत्त्या मेरुशृङ्गसुरकृतलाबानुकारि लानं सर्वोप- धिधनसारघुमृणादिमिश्रजलेन कुर्यात् । जलाभिषेककाले च- "चालत्तणमि सामिय!, सुमेरुसिहरम्मि कणयकलसेहिं । तियसासुरेहिं पहविओ, ते धन्ना जेहि दिट्ठोऽसि ॥१॥ १ यालत्वे सामिन् ! सुमेरुशिखरे कनककलशैः । विदशासुरैस्मपितस्ते धन्या यैर्दष्टोऽसि ॥१॥ जिनस्ताना अधिकार: |जिनाभिपे- कमाहात्म्य जिनपूजा- फलं तत्क- र्तव्योप- देशश्च।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लताया अगाग्रमा वपूजाधि- कारः। इति भावनां भावयेत् । लात्रपूर्वकं पूजाकरणमिति तद्नु अङ्गाग्रभावभेदत्रयवती पूजा इहलोकपरलोक- विशिष्टफलाशंसां विनैव मोक्षफलेच्छया मतिमता कार्या, तथैव महाफलत्वात्, सापि विशिष्टतरसाधनैः कर्तव्या, तथैव भावविशुद्धिभावात् । यदुक्तं- "पवरेहिं साहणेहिं, पायं भावो वि जायए पवरो। न य अन्नो उवओगो, एएसि सयाण लट्ठयरो॥१॥" इति॥ पूजासामग्र्यभावे जिनदर्शनं त्ववश्यमेव कर्त्तव्यं, तस्यापि सम्यग्दर्शनप्राप्तिहेतुत्वात् , आर्द्रकुमारवत्, तथाहि-देशे समृद्धे मगधे कुटुम्वी, सामायिको बन्धुमतीप्रियायुक। श्रुत्वा सुधर्म गुरुधर्मघोप-सूर्यन्तिके प्रवजितो विरक्तः ॥१॥ खाचारनिष्ठो विहरत्यपूर्व-प्रेम्णा सुगीतार्थमुनीन्द्रयुक्तः। सदा सदाचाररता च साऽपि, सुशीलसाध्वीसमुदाययुक्ता ॥२॥ अथकदा तां श्रमणी ग्रहीतुं, भिक्षामटन्तीमवलोक्य तस्याम् । कर्मोदयात्पूर्वरतस्मृतेस्स, व्यामोहितः कर्मगतिर्हि चिना ॥३॥ १ प्रवरैस्साधनः प्रायो भाषोऽपि जायते प्रवरः । न चान्य उपयोग एतेषां सतां लपतरः॥१॥ (प्रयः साधनैः प्रायो भावोऽपि जायते प्रघरः प्रधानः, न चाऽन्यः जिनपतिपूजातोऽन्यः, उपयोग एतेषां प्रवरसाधनानां, सतां विद्यमानानां, लटतरः प्रधानतर इत्यर्थः।) ~ जिनदर्शनं. सम्यग्दर्श- नहेतुरित्य- बानेकुमार दृष्टान्तः। . ॥१४॥ - ·फणपफर्ण श्रमणी तवा तां, संश्रुत्य पाता व्रतरक्षणोत्का। सा चिन्तयामास विदेशगनी, स्यां चेतधाप्यस्य न मोहमुक्ति ॥४॥ शीमं विधायाऽनशनं मृतिम-ऽस्तु मा कभि व्रतमबुद्धिः । निधित्य चैचं गलपाशिका सा, कृत्या मृतोपानशना यपी चाम् ॥ ५॥ श्रुत्वातिसंवेगपरो मृतां तां, महानतोच्छेद इतो न तस्याः। मासः स मे किं मम जीवनेन, धिङ्ग मा ततथाऽनशनं करोमि ॥६॥ इत्थं विचिन्त्याऽनभिधाय सूरी-मायाव्यनालोचितपापकर्मा । त्यसाखिलाहारविधिस्वबुद्धया, खगं गतस्सोऽनशनं विधाय ॥७॥ च्युत्वा सुरायुः क्षयतस्खपूर्व-जन्मात्तंचारित्रविराधनातः । स आदेशापुरे बनायें, आर्द्राख्यभूपात्मज आर्द्रकोऽभूत् ॥ ८॥ पलीकतो पन्धुमती विषय, वसन्तपुर्ण सुफुले विशुद्धे । श्रीदेवयत्तस्य धनावतीतः, श्रीश्रीमतीनामसुताऽध जज्ञे ॥ ९॥ श्रीश्रेणिकेशाय तदाऽऽद्भभूप, उपायनोपेतमहत्तमं । द्राफ मैपयद्राजगृहं सुप्रीत्यै, तं पृष्टवानाकुमार एवम् ॥ १० ॥ जिनप्रति- मादर्शनंस. म्यग्दर्शन हेतरित्यत्र आद्रेकमार दृष्टान्ता।

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवाया
॥१५॥
त्वया समं मजनकेन कस्य, राज्ञो महार्हो छुपहार एपः।
सुप्रेप्यते त्वजनकातिमित्र-श्रीश्रेणिकेशाय स इत्युवाच ॥ १२॥
कुमार ऊचे तनयोऽस्ति कोऽपि, किं तस्य ! ओँ चेत्कथयाभिधां त्वम् ।
स आह नाम्नास्त्यभयः कुमार-स्तस्मै तु देयं मम प्राभृतं सत् ॥ १२ ॥
लिहत्यपूर्व त्वयि चाऽऽ एवं, श्राव्यं वचो मे प्रणयद्रुवीजम् ।
दूतो गृहीतोभयमाभृतस्स, महत्तमो राजगृहं गतो द्राक् ॥ १३ ॥
श्रीश्रेणिकायाध्य सुप्राभृतं तद्, दत्वा नृपाोक्तमुवाच प्रेम्णा ।
पुत्राऽऽकमाभृतमर्पयित्वा-ऽभयाय सत्प्रीतिवचोऽवदत्सः॥१४॥
आसन्नसिद्धिर्भविकोऽयमा, विचार्य चैवं परिणामबुद्ध्या ।
युगादिनाथमतिमामिपेण, सम्यक्त्वरलं किल पापयामि ॥ १५ ॥
विभाव्य चेत्थं प्रथमेशविम्य-युक्तां सुपेटामभयस्तु प्रैपीत् ।
मत्सेपितं मामृतमाकेणे-कान्ते विलोक्यं कथनीयमित्यम् ॥१६॥
खीकृत्य गत्याद्रपुरं ददौ स, श्रीश्रेणिकमाभूतकं तु राज्ञे ।
दत्त्याऽऽन्द्रपुत्राय ततोऽभयेन, दत्तां सुपेटामथ घोक्तमूचे ॥ १७ ॥
जिनप्रति-
मादर्शनंस-
म्यग्दर्शन-
हेतुरित्यत्र
आद्रकुमार
दृष्टान्तः।-
.
॥१५॥

·नाभयविम्यं विजने निरूप्या-पुत्र जहाभरमूञ्छितोऽभूत् । जातञ्च जातिस्मरणं भवञ्च, पूर्व स वेदेवमचिन्तयच ॥ १८॥ महोपकारं कृतवान् कुमारो-ऽभयः सुधर्मप्रतिबोधतो मे। . अद्यापि तदर्शनमेव नैव, जातं ममाऽभाग्यशिरोमणेवै ॥ १९ ॥ दध्यौ स चाऽस्सुरलोकभोगे- ऽभूत्सुतृतिर्मम मानुपैः किम् । निस्सारभोगैर्नु भविष्यतीति, मिथ्या मतिमें तदलं नृभोगैः॥ २० ॥ निर्विष्णभोगसुभदैश्व पञ्च-शत्या सुरुद्धोऽपि प्रपञ्चय राज्ञः। गत्वाऽर्यदेशं विनिवारितोपि, देव्याऽग्रहीत् मोल्लसितस्स दीक्षाम् ॥ २१ ॥ आत्तव्रतो द्वादशवत्सरान्ते, भोगावलीकर्मभरोदयेन । स श्रीमतीकन्यकयानुरागाद, वृतश्च भोगान् विविधानभुङ्गः ॥२२॥ कर्मोदयादै पतितस्स भोग-भोग्यप्यभोगी हि विरक्तचित्तः। पुनहीत्वा रविसंख्यवा-न्ते संयम मोक्षमगादका ॥ २३ ॥ इत्थं मनुष्येन्द्रसुरेन्द्रवन्दा-जिनेन्द्रनाथमतिमाचेंनादु चै। महोपकारो भविनां तु सिद्धि प्राप्त्याऽऽसूनोरिव चेति सिद्धम् ॥२४॥ जिनप्रति- मादर्शनंस- म्यग्दर्शन- हेतुरित्यत्र आद्रकुमार दृष्टान्तः।

·श्रीपर्युषण- पर्वकल्प- लवार्या ॥१६॥ श्रीपर्युपणपर्वणि घनतरकर्मवनदाहे अग्युपमंतपोऽपि विशिष्टतरं कर्तव्यमित्याशयेनाह- ज्ञानी सुदृष्टिरपि कोऽपि तपो व्यपोह्य, मोक्षं गतो न च निहन्ति निकाचितं तत् । कर्मापि तेन विभुना शिवशर्महेता-वभ्यर्हितं गदितमित्यवगम्य विज्ञैः॥६॥ धृत्वाऽत्र धैर्यसुविवेकवरक्षमास्त्रं, जित्वा च मोहनृपमप्यमरोपसर्गे। कार्याऽष्टमादिविविधोग्रतपोविलोप-बुद्धिर्न सूर्ययशसेव शिवामिलायैः ॥ ७॥ युग्मम् अधिकतरतपाकरणशक्यभावेऽपि शल्यत्रयोन्मूलनं जन्मन्नयपावनमष्टमतपोऽवश्यमेव कर्त्तव्यम्, नाग- केतुवत्, तस्य महाफलकारित्वात्, उक्तं च- जं छम्मासियवरिसिअ-तवेण तिवेण कोडिवरिसेण। पावं झिजइ मुणिणो, अट्ठमणं तह पञ्जुसणे॥१॥ इति । तदपि धीरताक्षमाज्ञानाभ्यासपूर्वकं लोभारम्भविनिर्मुक्तमनिदानश्च कर्त्तव्यम् , तथैव क्रियमाणस्याऽल्प- तपसोऽपि महाफलकारकत्वात् । उक्तं च- "जस्स धिई तस्स तयो,जस्स तवो तस्स सोग्गई सुलहा।जे अधितिमंतपुरिसा, तवोऽवि खलु दुल्लहो तेसिं ॥२॥ १ यत् पाण्मासिफवार्षिकतपसा तीवेण कोटिवर्पण । पापं क्षीयते मुनेरएमेन तथा पर्युपणे ॥१॥ २ यस्य धृतिस्तस्य तपो यस्य वपस्तस्य सद्गतिस्सुलभा । येऽधृतिमन्तः पुरुपास्तपोऽपि खलु दुर्लभ तेपाम् ॥ १॥ मोक्षकहेतु तपोत्र वि- शिष्टतरं कर्तव्यमेवे- त्यधिकार अष्टमादित- पोधृत्यादि- सहितमेव कर्तव्यमि- त्यधिकार:

·'लोभारम्भविमुत्तं, खंतिपहाणं सनाणमनियाणं । अप्पपि तवं निहणइ, कम्माई निकाइयाईपि ॥२॥” इति ॥ तपस ऐहि-
ऐहिककार्यसिद्धिरपि तपसा भवति । उक्तश्च-
कफलसि-
"अधिरंपि थिरं वंकं-पि उजुआं दुल्लहपि तह सुलह । दुस्सझपि सुसझं, तवेण संपज्जए कर्ज ॥३॥” इति ॥ द्धिरपीतिव-
तत्र खकुटुम्वादिनिवारणेऽपि देवाद्युपसर्गेऽपि च नैव तपो मोक्तव्यम्, श्रीसूर्ययशोवत् ।
र्णनम्
तथाहि-"जह सधेसु दिणेसु, पालह किरिअं तओ हवइ लहं।
उपसर्गका-
जं पुण तहा न सकह, तहवि हु पालिज पदिणं ॥१॥"
लेजपि नैव-
श्रुत्वेति धर्म वनपक्षिणोऽपि, भक्ष्यं न गृह्णन्ति सुपर्वतिथ्याम् ।
तपस्त्याग-
कथं मनुष्यो जिनधर्मवेत्ता-ऽऽहारं प्रकुर्याद्वरपर्वतिथ्याम् ॥१॥
घी कार्य-
"संबेसु कालपबे-सु पसत्यो जिणमए हवइ जोगो।
त्यत्र सूर्य-
अहमिचउद्दसीसु अ, नियमेण हविज पोसहिओ ॥१॥"
यशों
दृष्टान्तः।
१ लोभारम्भविमुक्तं क्षान्तिप्रधानं सज्ञानमनिदानम् । अल्पमपि तपो निहन्ति कर्माणि निकाचितान्यपि ॥१॥
अस्थिरमपि स्थिरं वक्रमपि ऋजुकं दुर्लभमपि तथा सुलभम् । दुस्साध्यमपि सुसाध्यं तपसा सम्पद्यते कार्यम् ॥२॥
३ यदि सर्वेषु दिनेषु पालयथ क्रियां ततो भवति लप्टम् । यत्पुनस्तथा न शक्नुथ तथापि पालयथ पर्व दिनम् ॥३॥
४ सर्वेषु कालपर्वसु प्रशस्तो जिनमते भवति योगः। अष्टमीचतुर्दशीपुच नियमेन भवेत् पौपधिकः ॥ ४॥

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प
लता
॥१७॥
एवं युगादीशगिरं निशम्य, तपो विना न खजनुः प्रकुर्वे ।
व्यर्थं प्रमादादिति कार्यमेव, सुरोपसर्गेऽपि तपो मया वै ॥२॥
निश्चित्य चैवं सुद्धप्रतिज्ञो-अष्टमी तिथिं सूर्ययशा नृपोऽयम् ।
चतुर्दशी पौषधसुनतेन, चाऽऽराधयानक उदग्रभावात् ॥ ३॥
अर्हत्मभूक्तो दृढभक्तियोग-माराधनां पर्वतिथेश्च दृष्ट्वा ।
अतिप्रसन्नो मघवा दिवौक-सभास्थितस्तं प्रशशंस थाढम् ॥ ४॥
श्रुत्वोर्वशी विसायमादधाना, न अदधे तद्वचनं कथश्चित् ।
बतादवश्यं प्रतिपातयिप्ये, तं मेरुशृङ्गादिव गण्डशैलम् ॥ ५॥
इति प्रतिज्ञां हृदये निधाय, कराम्बुजे सम्परिगृह्य वीणाम् ।
रम्भायुता भूपपरीक्षणार्थ, स्वर्गाक्षितौ साऽवततार सद्यः॥६॥
नामेयनाथस्य विशालचैत्ये-ऽयोध्यापुरीसन्निहिते तदैव ।
विमोहाद्रुपमहो। विधाय, गातुं प्रवृत्ता खरमूनाभिः ॥७॥
आगत्य चैत्यं नृपतिस्ससैन्यो, नत्या जिनेन्द्रं स ततो निवृत्तः ।
मनिनिमे के कुत आगते स्तः?, प्रधानमित्थं लघु पृच्छति स ॥ ८॥
आपद्यपि
तपोदाढ्ये
विधेय-
मित्यत्रः
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
दृष्टान्तः।
॥१७॥

·सपोक्तिमार्य स तत्र गत्वा, के स्सो युवां चाथ विवाहिते किम् । अत्राऽऽगते चाऽऽशु किमर्थमित्थं, मन्त्रीश्वरस्ते लघु पृच्छति स्म ।।९।। मड्युक्तिमाकर्ण्य यभाप एका, मत्रीश्वराऽऽवां मणिचूडनान्नः । खः खेचरेन्द्रस्य सुते कुमायौं, वीणासु लीने च सदेत्यऽवेहि ॥ १० ॥ पिताऽतिखिन्नोऽतिसुयोग्यभत्र प्राप्त्या तदोवीतलपर्यटन्यौ । आज्ञात्यधीनं पतिमीक्षितुं खो, वरणागते दर्शनछमनाऽत्र ॥११॥ वाचं तु तस्याः सचियो निशम्या-वर वां समं सूर्ययशोपेण । स्मरेण रत्या इव सङ्गमोऽहों, युष्मत्सुप्रीत्युत्तमपात्रमेपः ॥१२॥ जिनर्पभेशो युवयोः प्रसन्नो, भाग्योदयादेव वरस्स प्राप्तः। करिष्यति त्वद्विपरीततां ना-हमन्न साक्षीति न काऽपि चिन्ता ॥१३॥ स्वीकृत्य चेत्थं सचिवाग्रहात्ते, तदैव चैत्याहाहिरागते द्राक। ताभ्यां नृपः प्रेमरसैकमनो-ऽकरोच गान्धर्व विवाहमत्र ॥ १४ ॥ ताभ्यां समं भूपतिरेकदाऽथ, ययौ गवाक्षं भविताऽष्टमी श्वः । भोः पौपधादावतिसावधाना, भवन्तु जाता शुभघोपणैवम् ॥ १५ ॥ आपचपि तपोदाये विधेय- मित्यत्र श्रीसूर्य- यशोनुप- दृष्टान्तः ·श्रीपर्युषण- पर्वकल्प- लवायां ॥१८॥ श्रुत्वा तदा तां किमजानतीव, प्रान्तोर्वशी सा समयं विदित्वा ।। सम्भृच्छति स्मेशमहो । किमेतत् ; संश्रूयते ! भूपतिराह तां द्राक ॥१६॥ विशेषतोहत्मभुणाऽष्टमीयं, चतुर्दशी च व्रतपोपधादौ । प्रोक्त सुधर्मेऽहंदुपासकानां, मोहोधनार्थ पुरि मन्नियोगात् ॥ १७॥ उदूघोप्यते पूर्वदिने सदाश्य, चतुर्दशी म्वो भवितेति घुष्टम् । श्रुत्वा नृपोक्किं चतुरा प्रपञ्च, उर्वश्युवाचाऽऽशु सहासमित्यम् ॥ १८॥ युग्मम् ।। मनुष्यजन्मोचतरच राज्यं, नूनं वयः कान्तमिदं वपुश्च । त्वया तपोभिः कथमेव कप्टै-बिडम्ब्यते मुग्धतयेह राजन् ! ॥ १९ ॥ श्रुत्वा तदुक्ति नृप इत्थमूचे, युवां कुलीने चतुरे सुते च । विद्याधरस्येति ममाऽद्य नष्टो, भ्रमो नु चण्डालसुताऽधमे स्थः ॥ २० ॥ भवाब्धिनौश्रीजिनधर्मनिन्दा-कृवन्म धिग वै युवयोः कुबुयोः। निस्सारभोगाप युवामिवाज्ञो, भूत्वातनुं नैव तपस्त्यजामि ॥ २१ ॥ प्राहोर्वशी कोऽपि न तेऽत्र दोपो, भाग्यस्य मे यत् ववशं तदेशम् । मुफ्त्या स्वतन्त्रः कुपतिय॒तो हि, भ्रष्टा च शीलात्स्सरसौख्यतश्च ॥ २२ ॥ आपद्यपि तपोदाढ्य विधेय- मित्यन श्रीसूर्य- यशोनृप- दृष्टान्त। ॥१८॥ {:

·चितामृतिमऽस्त्विति तत्मलापं, श्रुत्वाऽह भूपो भज मा च दैन्यम् । राज्यं च लक्ष्मीमखिलां गृहाण, ठाग्रहं मुञ्च लघु प्रसीद ॥ २३ ॥ चेन्मन्यसे नैवमरं तथापि, पितामहोतं सुतपः कृतं यत् । पित्रा च मुक्त्वा तदहं सुपर्व, नीचात्मपुंवन्न मुधा नयामि ॥ २४ ॥ छिनत्तु शीपं शमनोऽस्तु बन्धो, द्राग यातु लक्ष्मीः प्रतिपन्नपूतौं । सतां गतिर्या:मम साऽस्तु नैतु, तथापि धर्मान्मम धीश्च दूरम् ॥ २५ ॥ श्रुत्वोर्वशी तत्पुनराह भूपं, क्रोधारुणाक्षी वितथं न कुर्वे । त्वदुक्तमित्येवमुरीकृतं तत् , त्यजन्न किं लजस आतमध्ये ॥ २६ ॥ श्रुत्वा तदुक्ति निजगाद भूय-श्चिन्तैकमग्नो नृपतिस्तदैवम् । अन्यद्यथेष्ठं परिमार्गय त्वं, न पर्वमङ्गं मम कारय त्वम् ॥ २७ ॥ श्रुत्वोर्वशी तद्वतनिश्चयार्थ, भूयोऽपि राजानमिदं यभापे । न पर्वभङ्गं कुरुपे महीप !, जिनेन्द्रचैत्यं ननु पातय द्राक् ॥ २८॥ श्रुत्वेति मूर्छामगमन्महीन्द्रो, हाहेति नादः प्रबभूव तत्र । नृपोऽतिशीताम्बुनिषेचनेन, मत्र्यादिना खस्थ उवाच चेत्थम् ॥ २९॥ आपद्यपि तपोदाढ्य विधेय- मित्यत्र श्रीसूर्य- यशोनृप- दृष्टान्तः

·-
श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प
लवायां
आपद्यपि
तपोदाये
विधेय-
मित्यत्र
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
दृष्टान्तः।
॥१९॥
रे रेऽधमे त्वं वितथं ब्रवीपि, पवित्रवंशे तव नैव जन्म ।
चाण्डालजाता कथमन्यथा हि, जिनेन्द्रचैत्योहलने नियोगः ॥ ३०॥
न चैत्यभङ्गं मनसाऽपि कुर्वे, प्रयाचतां यन्मनसेप्सितं ते ।
सा माह छित्त्वा सुतशीपमीशा, त्वं देहि हस्ते स निशम्य चाऽऽह ॥ ३१॥
सुतो मदुत्थो हि ततो गृहीत्वा, प्रसीद मे मस्तकमित्वमुक्त्वा ।
जग्राह सोऽसि वशिरोऽभिभेचं, तावच देवीपलता स कुण्ठः ॥ ३२ ॥
दृष्ट्वेन्दुमजलवृद्धिवत्स, दृष्ट्वाऽस्य ख{ परिणामवृद्ध्या ।
गृह्णाति यं यं स्वमभायतस्तं, तं सा करोति म विकुण्ठितं द्राक् ॥ ३३ ॥
कुशाग्रबुद्धिः परमार्थवित् स, तथापि सत्त्वान्न मनाक चचाल ।
तदा खरूपं प्रविधाय देव्या-चवोचतां भूप! सदा जयेति ॥ ३४ ॥
युद्धादियोरास्तु सहनशस्त्व-मेबैक ऊन्यी जिनधर्मवीरः।
जयाऽऽदिनाधान्वयशीतभानो!, चमीशयंशाम्बरतिग्मभानो ! ॥ ३५ ॥
यथा न मेरुश्चलति प्रवीर !, तथा न धर्मात्त्यमपीति यावत् ।
ते संस्तुतस्तावदुपाजगाम, स्वर्गात्सुरेन्द्रो विकिरन सुमानि ॥ ३६॥
॥१९॥

·भ्रष्टप्रतिज्ञेन्द्रनिरीक्षिता सोचशी सहासं कनके विशुद्ध । किं श्यामिका संलगतीति तस्य, गुणान् विशिष्पेन्द्रपुरो जगौ द्राक ॥ ३७ ॥ ययौ स शमो मुफुटादि दत्वा, सुधीरथो सूर्ययशा नरेन्द्रः। सम्वुध्य पश्यन् मणिदर्पणे खं, दीक्षां गृहीत्वारमगाचिछवं सः॥ ३८॥ आश्चर्यकृत्सूर्ययशचरित्रं, श्रुत्वा च धृत्वा हृदि सजना भोः । फुशाग्रबुद्धया परमार्थतत्त्वं, ज्ञात्वा भवन्तूग्रतपालवीराः ॥ ३९ ॥ अनादिकर्मापहे श्रीपर्युपणपर्वणि न च स्वयं स्वकल्याणार्थ तपाकरणमात्रेण सन्तोष्टव्यं किन्तु | "जे होंति उत्तमनरा, धम्म सयमेव ते पयति । मज्झिमपयई संचो-इया उन कयाइ वि जहन्ना" ॥१॥ इति महर्पिवचनं हृदयकमले धुत्वा धर्म मध्यमपुरुपप्रेरणाकरणशीलेन- 'चोगई जो धम्मे, जीवं विविहेण फेणइ नएण। संसारचारयगयं, सो नणु कालाणमित्तो य ॥१॥ इत्येवंलक्षणकल्याणमित्रीभूयाज्ञजनान तत्कल्याणार्थ प्रेमोत्पादकसुधामधुरया गिरा प्रोत्साह्य तैरपि तपा कारयितव्यमित्याशयेनाह- १ ये भवन्त्युत्तमनरा धर्म सयमेय ते प्रपद्यन्ते । मध्यमप्रकृतयः सञ्चोदितास्तु न कदाचिदपि जयन्याः॥१॥ २ चोदयति यो धमें जीयं विविधेन केनचिनयेन । संसारचारकगतं स ननु फल्याणमित्रं च ॥१॥ कल्याण- मित्रीभूया- ऽजनून सुधोक्त्या प्रोत्साल तैस्तपाक रयितव्य- मित्यधि- . कार।

·है"
श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लतायां
॥२०॥
भाग्याप्तपर्युषणपर्वणि सजना भोः!, सर्वप्रमादमवधूय तपः कुरुध्वम् ।
नाहों विलम्ब इति प्रेरणतोऽज्ञपुंसः, प्रोत्साह्य तद्धितगिराऽत्र विधापयेज्ज्ञः॥८॥
न च तपःकर्तुः कदाचिदैवयोगात्तपाकाल एव मरणे प्रोत्साहयितुः पञ्चेन्द्रियघातकतया विराघकत्वं
स्यादिति वाच्यं, घातकपरिणामस्तस्य नेति शुभपरिणामेनाराधकस्यात्, तदेव वृद्धवादेन साध्वीदृष्टान्तेन
दशवकालिकसूत्रटीकायां प्रोक्तं, तथाहि कयाचिदार्ययाऽसहिष्णुः कूरगडुकमायासंयतश्चातुर्मासिकादायुप-
वासं कारितः, स तदाराधनया मृत एव, ऋपिघातिकाऽहमित्युद्विग्ना सा तीर्थकरं पृच्छामीति गुणावर्जितदे-
पतया नीता श्रीसीमन्धरस्वामिसमीपं, पृष्टो भगवान अदुष्टचित्ताऽघातिकेत्यभिहितवानिति ।
ववसायफलं विहयो, विहवस्स फलं सुपत्तविणिओगो। तयभावे ववसाओ-विहवोऽवि अ दुग्गइनिमित्तं ॥१॥
इति महर्षिवचनामृतरसाखादैकलीनरुत्तमश्रावकैरसाधर्मिकसङ्घसुपात्रे नियुक्ता निजर्द्विः पुण्यर्द्धिर्भवतु, मा
च भवतु पापकार्य नियुक्ता पापःि, भोगविलासे च नियुक्ता भोगद्धिदुर्गतिप्रदेति भावनापरः कल्याणपर-
म्पराप्राप्त्यर्थे न तु
कांद्यर्थं खद्रव्यस्साघर्मिकवात्सल्यमपि कर्त्तव्यमेवानेत्याशयेनाह-
कार्येप्टभोजनविभिन्नप्रभावनाद्यै-राभ्वादिवन्निखिलसङ्सप्रेमभक्तिः ।
सो हि तीर्थकरपूजित इत्यतोऽनु, पूज्यस्य तस्य परिधापनिका प्रदेया ॥ ९॥
१ व्यवसायफलं विभयो विभवस्य फलं सुपाप्रविनियोगः । तदभावे व्यवसायो विभयोऽपिंच दुर्गतिनिमित्तम् ॥१॥
तपाकर्तुस्त-
त्काल एवं
मरणे तनो-
साहयितु-
स्तदातदोः
पइत्यादा
कोद्धारः।
द्रव्यसाघ-
र्मिकवात्स-
ल्यमप्यत्र
कर्तव्यमि-
त्युपदेशः।
॥२०॥

·अथ श्रीसम्पूजा प्रापफैः कथं कर्तव्येति चेत्, उच्यते- फलताम्बूलयासोभिभीजनैशन्दनस्सुमैः । श्रीसा पूजितो येन, तेन मा जनु!फलम् ॥ १॥ गिनेन्द्रामापरो देयः, सुसाधो परो गुरुः । न सादपरं पुण्यं, क्षेत्रमस्ति जगत्रये ॥२॥ श्रीसर भक्तिमाहात्म्यं, पणु फैचिन्न शक्यते । अहवादिपदमाप्ति-र्यस्या मुख्यफलं स्मृतम् ॥ ३ ॥ इत्याद्युपदेशामृतपानसक्तैः प्रमोदप्रकर्षण भाग्यपनिर्विभवानुसारेण श्रीसद्यः पूजनीय आभूष्ठिवत्, तवृत्तान्तो मत्कृतश्रीपर्युपणपर्वफल्पमभातोऽवसेयः । आदिपदावस्तुपालादिष्टत्तान्ता अपि ज्ञेयाः, तत्र यस्तुपालमन्त्रीश्वरत्तान्तस्त्वेवम् , नागपुरात् साधुपूननिष्काशितश्रीशत्रुजयसो माण्डलिपुरासन्नं यावदा- यातस्तावत्सम्मुखमागत्य सावरविज्ञप्तिपुरस्सरं धवलफमानीता, श्रीवस्तुपालोऽपि सम्मुखमगात्। सङ्घस्य धूली पवनानुफूल्याद् यां यां दिशमनुधावति तत्र तत्र गच्छति मश्री । तदा तटस्थैर्भणितं मत्रीश! इतो रजा, इत इतः पादाववधार्यतां, मनिणोतं इथं रजः पुण्यैरेव स्मष्टुं लभ्यते, अनेन रजसा स्एप्टेन पापरजो दूरे नश्यति, यत उक्तम्- श्रीतीर्थपान्थरजसा विरजीभवन्ति, तीर्थेषु षम्भ्रमणतो न भवे भ्रमन्ति । द्रव्यत्ययादिह नराः स्थिरसम्पदः स्युः, पूज्या भवन्ति जगदीशमथार्चयन्तः ॥ १॥ इति । विविधा श्रीराम- क्तिः कन- व्यत्यय तत्फलस्सन निरूपणम् । श्रीसखभ- का थी- स्तुपाल- मषि- धान्तः।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
.॥ २१ ॥
ततस्सङ्घपतिपूनडमन्त्रिणौ गादालिङ्गनप्रिपालापौ संवृत्ती, सङ्घश्च सरस्तीरे स्थितः, अथ रात्रौ श्रीवस्तु-
पालश्चिन्तयति-
"कदा किल भविष्यन्ति, मद्गृहाङ्गणभूमयः । श्रीसद्धचरणाम्भोज-रजोराजीपवित्रिताः" ॥१॥
इति चिन्तयता मन्त्रिणा प्रभाते जाते खयं गत्वा भोक्तुं निमत्रिते सङ्के खगृहं समागते श्रीवस्तुपालस्स-
पां पादप्रक्षालनं तिलकं च खयमेव करोति स, एवं जाती द्वौ प्रहरी, मन्त्री तु तथैवानिर्विण्णा, तदा तेज:-
पालेन विज्ञप्तं देव ! अथ सङ्घभक्तिमहं करिष्ये, यूयं तु भोजनं कुरुत, अन्यथा तापो भविष्यति, मन्त्रिणोतं
मैवं वद, पुण्यैरयमवसरो लभ्यते, तदा तं वृत्तान्तं ज्ञात्वा गुरुभिरपि कथितम्-
"यसिन कुले यः पुरुषः प्रधाना, स एव यत्नेन हि रक्षणीयः।
तस्मिन् विनप्टे हि कुलं विनष्टं, न नाभिभने त्वरका वहन्ति" ॥१॥ इति,
तदनु मत्रिणाप्येक काव्यं लिखित्वा गुरुभ्यः पितम्-
"अब मे फलवती पितुराशा, मातुराशिपि शिखाऽङ्कुरिताऽद्य ।
यद् युगादिजिनयानिकलोकं, पूजयाम्यहमशेपमखिन्ना" ॥१॥
तदा गुरवोऽपि मौनमाश्रिताः, इत्येवं वस्तुपालवदन्यैरपि श्रीसङ्घभक्तिः कर्तव्या, विशेषशक्त्यभावेऽपि यथा-
शक्ति पूगीफलादिप्रभावनां कृत्वाऽपि सङ्घा कृत्यं भक्त्या सत्यापनीयम् , निस्वस्थ तावदपि महाफलं, यतः-
श्रीसलम-
को श्रीव
स्तुपाल:
मविह
पान्तः।
॥२१॥

·: "सम्पत्ती नियमः शक्ती, सहनं यौवने व्रतं । दारिद्रये दानमप्यल्पं, महालाभाय जायते" ॥१॥ अन्यत् किं कर्तव्यमित्याशङ्कायामाह- अर्हत्क्रियानिरतचित्त उपासकोऽपि, सुस्मारणादिकरणेन प्रमत्तकेषु । सार्मिकेषु तदपूर्वहिताय भाव-वात्सल्यमर्हदुदितं हृदयेन कुर्यात् ॥ १० ॥ आयकेणापि धर्मकार्य प्रमाद्यतां सारणादिकरणेनाप्रमादभावोत्पादनलक्षणभावयात्सल्यमपि कर्त्तव्यम् ।। तदुक्तम्- "सारणा चारणा चेव, चोयणा पडिचोअणा । सावएणावि दायबा, सावयस्स हियद्वया ॥१॥” इति ॥ विस्मृतस्य धर्मकृत्यस्य ज्ञापनं स्मारणा, तथा कुसंसर्गाद्यकृत्यस्य निषेधनं वारणा, एतयोश्च सततं किय- माणयोर्हि कस्यचित्यमादबहुलस्य नियमस्खलितादौ युक्तं किं श्राद्धकुलोत्पन्नस्य तवेत्थं प्रवर्तितुमित्यादिवाक्यैः सोपालम्भं प्रेरणं चोदना, तथा तत्रैवासकृत्स्खलितादो धिक ते जन्मेत्यादि निष्ठुरवाक्पैर्गाढतरप्रेरणा प्रतिचो- दनेति । सारणादौ कृते कस्यचिदज्ञस्य रोपस्स्यात्, स्मारणादिकं विपमियोद्वेगकृच स्यात् , नच तथाप्युपेक्षि- तव्यं, किन्त्वनुग्रहयुद्धया हितभापपा प्रेरयितव्यमेव धर्मकर्मण्यहर्निशमिति ॥ १० ॥ १ स्मारणा धारणा चैव चोदना प्रतिचोदना । श्रावकेणाऽपि दातव्या थावकस्य हितार्थम् (हितेच्छया)॥१॥ भावसाध... मिकवात्स- ल्यमप्यत्र- कर्तव्य मित्यधि- कारा। श्रावकेणा- पिस्सारणा दिक कर्च- व्यमित्य- "" धिकारः।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
॥ २२॥
.
अथ कुलीनानां धर्म विपीदतां श्रावकाणामुपदेशदानादिप्रकारेण स्थैर्यारोपणं कुर्यात्, आपनिमन्नानां च
खधनव्ययेनाभ्युदरणमन्तरायदोपाच विभवक्षयेऽमृतदृष्ट्या पुनर्ग्रहणानिच्छया खधनार्पणेन व्यापारनि-
योजनेन च पुनः पूर्वभूमिकामापणं कृत्वा धर्मकार्यनियोजनच कुर्यादित्याशयेनाह-
दौथ्याजिनाध्यपततो दृढयेत् कुलीनान् , धर्मे धनार्पणसुधोक्तिसुप्रेरणेन ।
व्यापारयोजनत आत्मसहङ्महेन्यान् , कृत्वाऽऽशु धर्मवरकर्मणि योजयेद् वा ॥ ११ ॥
ननु श्रापकाणां तथाविधधर्मदाय केनापिकारितमिति चेत्, कारितमित्युच्यते, यथा सुरगिरौ साधुजगत्सिंहेन
चिरापद्रे श्रीश्रीमालाऽऽभूसङ्घपतिना र विशतपष्टिसार्मिकाः खराशिव्यवसायकारणेनात्मसदृक्षा महेभ्याः
कृताः, प्रतियपं प्रतिदिनमेकैकस्मिन् तद्गेहे द्वासप्ततिदक्षसहस्रव्ययेन साधर्मिकवात्सल्यं च कारितम् ।
अथ शासनोनतेस्तीर्घकृत्यादिफलजनकत्वाचामपि कृत्वा सुश्रावस्खद्रव्यमव्ययं कुर्यादित्याह-
मिथ्याविनां शिवपथोन्मुखभावकी, श्रीशासनोन्नतिमपूर्वमहोत्सवाद्यैः ।
कृत्वाहतो बहुधनेस्खधनं शिवार्थी, कुर्यात्समुद्र उदविन्दुवव्ययं द्राक् ॥ १२ ॥
केचन भद्रिकजीवा विशिष्टौदार्यशालिभि श्रावकैः कृतामनेकविध शासनोन्नतिं दृष्ट्वाऽयमपि जैनेन्द्रधर्म-
श्शोभनतर इत्येवं जैनधर्मश्लाघां कुर्वाणा मध्यस्थभावं प्रदर्शयन्तो मार्गानुसारिणो भवन्ति, केचिच लघु-
जिनाध्य.
पततामुप-
देशदान-
खधनदा-
नादिना
धर्म स्थैर्य
कर्तव्यमि-
त्यधिकार!
महोत्सवा-
वैश्शासनो-
न्मतिविधा-
नेन वधन-
साफल्या-
धिकारः।
॥२२॥

·चैत्यपरि- पाय्यादि- करणा- धिकार फर्माणस्सम्यग्दर्शनमपि प्रामुवन्तीति हेतोस्खद्रब्यस्तां कृत्वाऽत्र खपरजन्मसाफल्यं कुर्याद्धनी श्राद्धः। उक्तः शाष्टके-"तत्तथा शोभनं दृष्ट्वा, साधु शासनमित्यदः । प्रपद्यन्ते तदैवैके, वीजमन्येऽस्य शोभनम् ॥१॥” इति । अत्र कल्याणरसैकपिपासूनां श्राद्धानां कर्तव्यान्तरमाह- चैत्यानुपूर्व्यखिलसाधुनतिस्सदानु-कम्पाख्यदानमतिमानसुपात्रदानम् । स्वाध्याय उत्तमतपखिसुभक्तिभावः, कार्या च धर्मवरजागरिका मुदाऽत्र ॥ १३ ॥ चैत्यानुपूर्वीति, उक्तञ्च- "चउविहसंघसंजुएहि-गीयवाइयसरहिनाएणं । धयधूवमहमहेणं, जिणं वंदेई परिवाडिए ॥१॥” इति ॥ तत्फलं चैवम्- "पजोसणपधे जो-जिणं चंदेई चेहपरिवाडिए । सो लहई सुरलोए-इंदत्तं च तहा मणुअलोए ॥२॥" अखिलसाधुवन्दन.यावृत्त्यादिकैश्चात्र शासनशोभा कर्तव्या, उक्तं च-. "तह पोसहसालाए-आगच्छेइ मुणिजणं च वंदेई । पभाधणसासणसोहा कायद्या सम्मदिहीहि ॥१॥ १ चतुर्विधसासंयुक्तैर्गीतपादिप्रसुरमिनादेन । ध्यजधूपमामहेन जिनं चन्दते परिपाट्या ।। १ ।। २ पर्युपणपर्वणि यो जिनं वन्दते चैत्यपरिपाट्या । स लभते सुरलोक इन्द्रत्वञ्च तथा मनुजलोके ॥१॥ ३ तथा पौषधशालायामागच्छति मुनिजनश वन्दते । प्रभावना शासनशोभा कर्तव्या सम्यग्दृष्टिभिः॥१॥ समस्त- त्यसमग्र- मुनिवंदन- करणीय- स्वस्थ त- फलस्वचा- धिकार ·H श्रीपर्युषण- पर्वकल्प- लवायां ॥२३॥ 'जो बंदइ भत्तीए, साहणं पलुवासणं च जो कुणइ । पञ्जुसणपवागए, विमाणियत्तं च सो लहइ ॥२॥” इति॥ सुपात्रदानवदनुकम्पादानमपि जिनरनिपिद्धत्वात् शासनमभावनाङ्गत्वाचान कर्त्तव्यम् । उक्तं च- "सचेहिं जिणेहिं, दुब्जयजियरागदोसमोहेहिं । अणुकंपादाणं पुण, सड्डाणं न कहिपि पडिसिद्धं ॥१॥ नेव दारं पिहावेई भुंजमाणो सुसायओ । अणुकंपा जिणिंदेहिं सड्डाणं न निवारिआ ॥२॥" प्रत्युत देशनाद्वारेण राजपनीयोपाङ्गे श्रीकेशिभगवतोपदिष्टम् , तथाहि-"मा णं तुम पएसि? पुधिं रमणिज्जे 'भवित्ता पच्छा अरमणिज्जे भविजासि” इत्यादि । स्वाध्यायेऽपि यतः कर्त्तव्योऽत्र, असोयभवीयकर्मक्षयकारणत्वात् , उक्तं च- "कम्ममसं(खि)खेजभवं खवेइ अणुसमयमेव उवउत्तो (आउत्तो)। अन्नयरम्मि वि जोए सज्झायम्मि उ विसेसेणं ॥१॥ छहमदसमदुवालसेहिं अवहुस्सुयस्स जा सोही । तत्तो यहुतरिअगुणा हवइ जिमियस्स नाणिस्स ॥२॥” इति। १ यो वन्दते भक्त्या साधूनां पर्युपासनं च यः करोति । पर्युपणपर्वण्यागते वैमानिकत्वं च स लभते ॥२॥ २ सर्जिनैर्जितदुर्जयरागद्वेपमोहः । अनुकम्पादानं पुनः श्राद्धानां न कस्सिन्नपि (सूने) प्रतिपिद्धम् ॥ १॥ नेव द्वारं पिधापयति भूशानः सुथावकः । अनुकम्पा जिनेन्द्र श्राद्धानां न निवारिता ॥२॥ ३ मा त्वं प्रदेशिन्पूर्व रमणीयो भूत्वा पश्चादरमणीयो भयेः॥ ४ फर्माऽसंप्येयमवं क्षपयत्यनुसमयमेवोपयुक्तः । अन्यतरस्मिन्नपि योगे स्वाध्याये तु विशेपेण ॥१॥ पठाटमदशमदादरीरयहुश्रुतस्य या शोधिः । तसाद वहुतरगुणा भवति जिमितस्य शानिनः ॥२॥ अनुकम्पा- सुपान- दान-खा- ध्याय-वै- यावृत्य- धर्मजाग- रिकाकर- णीयत्वा- धिकार ।। २३॥

·यावृत्त्येऽपि नैव सन्तोपः कर्त्तव्यः, अप्रतिपातिगुणत्वात् , उक्तं च- "यायचं निययं, करेह उत्तमगुणे घरंताणं । सर्व किर पडिवाई, वेयावचं अपडियाई ॥१॥ पडिभग्गस्स मयस्स च, नासइ चरणं सुयं अगुणणाए । न उ यावच्चकयं, सुहोदयं नासए कम्मं ॥२॥" कोऽहं, का मम जातिः को मे देवो गुरुश्च, को मे धर्मः, का चावस्था, के चाभिग्रहा गृहीताः, किं मया सत्कृत्यं कृतं, किश्च शक्यमवशिष्टं तत्, धर्मे त्वरा गतिरिति शीघ्रं तत्संपूर्णीकर्तव्यं प्रमादं परिहत्य, काऽय तिथि:, कोऽय कल्याणकदिवसः, अत्र किं मया कर्तव्यं तप इत्यादिधर्मजागर्या प्रतियुद्धनानन्दकामदेवादिवद्धर्मजाग- रिका च कर्त्तव्या । ननु भक्तिभरोल्लसितरोमाश्वेन श्राद्धेनान किमन्यत्कर्तव्यमिति जिज्ञासायामाह- देवाधिदेवविभुजीर्णगृहोद्धृति यः, कृत्वा सुनव्यमिव तत् खधनेन कुर्यात् । द्राक् कारयेदमृतवाग्वरनोदनेना-न्यैस्सोऽत्र पर्वणि भवाब्धित उद्धरेत् स्वम् ॥ १४॥ जीर्णचैत्यो- द्वार: कर्त उक्तंच- "जिणभवणाई जे, उद्धरंति भत्तीइ सडियपडियाई । ते उद्धरति अप्पं, भीमाओ भवसमुदाओ॥१॥” इति.। १ चैयावृत्त्यं नियतं फुरतोत्तमगुणान् धरताम् । सर्वे किल प्रतिपाति वैयावृत्यमप्रतिपाति ॥१॥ प्रतिभग्नस्य मृतस्य या नश्यति चरणं श्रुतमगुणनया। न तु वैयावृत्यरतं शुभोदयं नश्यति कर्म ॥२॥ २ जिनभवनानि य उद्धरन्ति भचया शदितपतितानि । त उद्धरन्त्यात्मानं भीमागवसमुद्रात् ॥१॥ व्यः कार- यितव्यश्च- त्यस्य तत्फ- लस्य च.. रूपणम् ।

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
॥२४॥
दिव्यौषधं भविनृभावगदप्रणाशे, पुण्यालिपर्युषणपर्वसुधर्मकृत्यम् ।
वाञ्छन्ति ये सुमनसा वचसा स्तुवन्ति, निन्दन्ति न त्रिकरणेन तु तेऽपि धन्याः ॥१५॥
प्रागात्तभूरिसुकृतोत्थसमाधिनैतत् , कुर्वन्ति ये निकरणेन प्रफुल्लचित्ताः।
शक्त्या जिनोक्तविधिना शिवकाझ्या तै-रेवोय॑घैः कल्लुपिताऽपि कलौ सुप्ता ॥ १६ ॥
सज्ज्ञानघोरसुतपोविविधक्रियात्म-नावा ह्यपारभवसिन्धुतितीर्पया ये।
आराधनामनघपर्युपणेऽत्र वयाँ, कुर्वन्ति यान्ति च कलावपि ते दिवं द्राक् ॥ १७ ॥
खर्गेऽपि शाश्वतजिनप्रतिमार्चनोत्काः, प्रासेऽथ पर्युपणपर्वणि सोत्सवं ते ।
नन्दीश्वरेऽष्टदिवसावधि तीर्थराज-माराध्य भक्तिभरतस्सुरसद्म यन्ति ॥ १८ ॥
च्युत्वाऽऽहतोच्चकुलजातिभवास्ततस्ते, सज्ज्ञानदर्शनसुसंयममार्गमाप्य ।
आराध्य शुद्धमनसाऽन भवे भवाप्ट-मध्येऽथवा शिवशमक्षयमाप्नुवन्ति ॥ १९ ॥
एतत्पर्व-
कृत्याभि-
लापास्तुत्य
अनिन्दाका-
रिणोपि
धन्या,
कलिकाले-.
ऽप्याराधने
स्वर्गः, त-
त्रापि तत-
श्युत्वा न.
भवेऽपि च
सद्धर्माप्ति
अन्ते मो-
क्षति
निरूपणम् ।
॥ २४॥

·स्याद्वाददर्शनसमुन्नतिवद्धकक्ष-श्रीनेमिसूरिसुकृपोतमिदं सुकृत्यम् । आराध्य शुद्धमनसा समहोत्सवं भो, भव्या! लभध्वमतुलं शिवधामसौख्यम् ॥२०॥ श्रीपर्युपणीयसर्वधर्मकृत्येष्वहमहमिकया प्रवृत्ति तन्वाना एतावतैव कृतकृत्योऽहं नान्यत्साधयितव्यमव- शिष्टमित्येवं सन्तोपममन्यमाना श्रद्धायोगेन ये ज्ञानचरणेषु वैयावृत्त्यतपआदिषु च यथाशक्तिभावतः प्रव- र्तन्ते ते, ये घामवर्तमाना अपि धर्मानुष्ठानं भावतोऽभिलपन्ति खं च निन्दन्ति तत्कतारमनुमोदयन्ति तेऽपि चेह परन च कल्याणपरम्परामवामुवन्ति प्रभुदर्शनवरानुभावादित्यलं पल्लवितेन, विस्तारभीत्या नेह विस्तार्पत इति। धर्मकृत्य- प्रवर्तमा- नाभिलं पत्खनिन्द- कतत्कनु- मोदकानां फलप्रदर्श- नम्।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
प्रशस्ति।
॥ २५॥
।। अथ प्रशस्तिः॥
संव्याप्तगोर्जगति भव्यकजप्रबै, श्रीसूर्यमण्डनजिनेश्वरपार्यभानो।
नित्योदपस्य घरसूर्यपुराधिपस्य, नव्यस्य तापरहिताऽमितमोःमभावात् ।।१॥
पारधरिजिनतीर्थसमुनतेचे, व्याप्तत्रिविष्टपप्रभावयशोभरस्य ।
श्रीवीरशासनतपाख्यसुगच्छसम्राट्-श्रीनेमिसूरिसुगुरोरतिप्रौढराज्ये ॥२॥
तत्पभृद्विजपदर्शनसूरिणा तत्-पीयूपवर्यकृपयाऽल्पधिया मयाऽपि ।
श्रीविफमाप्टनयनन्दहिमांशुवर्षे, चैत्रीयशुक्लदशमीतिथिशुक्रवारे ॥३॥
श्रीपर्वपर्युषणकल्पलतेयमहदू-धमौकसि व्यरचि सुर्यपुरेऽतिभव्ये । ।
तत्मोक्तमुत्तमजनास्सुधिया विदित्या, चाराध्य मुक्तिनिलयं द्रुतमामुवन्तु ॥४॥
चतुर्भिकलापकम् ॥
यत्किनिदन विपये ममृतं प्रमादादू, मद्रिवणं तदखिलं कृपया क्षमध्वम् ।
मार्ग पतन्तमसकृत्महसन्त्यविज्ञान, प्राज्ञासमादधति तत्र गुणेक्षणा ये ॥५॥
श्रीसार्वतत्त्वरससङ्गतितस्सुवर्ण-भावं गते स्वगुरुहस्तकजार्पितेऽस्मिन् ।
क्षेत्रे सुवीजमिय वमृगुरोः प्रसादाद, यत्नोऽन मे सफलतां कलयत्वजनम् ॥६॥

·परनाम्नी ॥ इति श्रीपर्युषणपर्वकल्पलताऽ- श्रीपर्युषणपर्वविशिका ॥

·मूलश्लोकाः
॥ श्रीपर्युपणकल्पलतामूलम्लोकाः ॥
आवासराष्टकसुपौषधममचित्त-स्त्यक्ताश्रयैः प्रशमरुद्धकघायवर्गः।
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणकतान-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽन कार्या ॥१॥
सार्थ कृपालुगुगणा भयतारकेण, कार्य प्रतिफमणमात्मविशुद्धिकारि ।
फालवयं जिनपरोक्तशुभाशयेन, नित्यं प्रमादपरिहारत आहतेन ॥२॥
सामापिकं च समभावमरी च मित्रे, निश्शेषकर्मविपमुक्त्यहिमन्त्रकल्पम् ।
सावापोगपरिहारप्रतिज्ञ, कार्य विधा परशुचन्दनकल्पवृत्या ॥३॥
सर्परधाऽऽब्दिकप्रतिक्रमणे विधेया, सत्क्षामणाकरणतो मिथ आत्मशुद्धिः।
मियाऽस्तु पूर्वकृतदुष्कृतमत्र सर्व, द्राग मे शिवैकमनसेति विभावनीयम् ॥ ४॥
खाग्रं परमशमकृदयभिजिनानां, माङ्गल्यकृत्सुरगिरी सुरवद् विधाय।
अहामभावविभिवा प्रवरा जिनार्चा, खगोपवर्गजननी विधिना विधेया ॥५॥
शानी सुरष्टिरपि कोऽपि तपो व्यपोहा, मोक्षं गतो न च निहन्ति निकाचित तत् ।
कर्मापि तेन विभुना शिवसर्वहेता-वभ्यर्हितं गदितमित्यवगम्य विज्ञेः ॥ ६ ॥

·भीपर्परग-
सताया
मूलश्लोकार
२७॥
धृत्वाऽध धैर्यमुविवेकवरक्षमात्र, जित्वा च मोहनृपमप्यारोपसर्गे।
कार्याऽष्टमादिविविधोग्रतपोविलोप-चुदिन सूर्ययशसेच शिवाभिलापैः॥७॥ युग्मम् ॥
भाग्याप्तपर्युषणपर्वणि सजना भोः ।, सर्वप्रमादमवधूय तपः कुरुध्वम् ।
नाही विलम्य इति प्रेरणतोजपुंसा, प्रोत्साष तद्वितगिराऽत्र विधापयेज्ज्ञः ॥८॥
काप्टभोजनविभिन्नप्रभावनायै-राभ्यादिवन्निखिलसहसमेमभकि।
सहो हि तीर्थंकरपूजित इत्यतोऽनु, पूज्यस्य तस्य परिधापनिका प्रदेया ॥९॥
अतिक्रयानिरतचित्त उपासकोऽपि, सुस्मारणादिकरणेन प्रमत्तकेषु ।
सम्पमिकेयु तदपूर्वहिताय भाव-यात्सत्पमहदूदितं अदपेन कुर्यात् ॥१०॥
दोस्पाविनावपततो इदपेत् कुलीनान , धर्म धनार्पणसुयोक्तिसुप्रेरणेन ।
व्यापारयोजनत आत्मसाइमहेम्पान् , कृत्याऽऽशु धर्मवरकर्मणि योजयेद् वा ॥ ११॥
मिपात्विनां शिवपपोन्मुग्यभावकत्री, श्रीशासनोन्नतिमपूर्वमहोत्सवायैः।
कृत्याहतो पशुधनैस्वचनं शिया, कुर्यात्समुद्र उदविन्दवदव्ययं द्राक ॥१२॥
पत्यानुपर्पपिलसाघुनतिरसदानु-कम्पारुपदानमतिमानसुपात्रदानम् ।
स्वाप्पाप उत्तमतपखिसुभक्तिमावा, कार्या च धर्मवरजागरिका मुवाऽत्र ॥ १३ ॥
॥२७॥

·मूल लोकार
म
देवाधिदेवषिमुजीर्णगृहोदति या, कृत्वा सुनष्यमिव तत्खधनेन कुर्यात् ।
प्राक कारयेदमृतवाग्वरनोवनेनाऽन्यैस्सोऽत्र पर्वणि भवाम्धित उद्धरेत्वम् ॥ १४ ॥
दिव्योपचं भविभाषणाशे, पुण्यालिपर्युषणपर्वसुधर्मकृत्यम् ।
वान्यन्ति ये सुमनसा वचसा स्तुवन्ति, निन्दन्ति न त्रिकरणेन तु तेऽपि धन्याः ॥ १५ ॥
भागातभूरिस्कृतोस्थसमाधिनतर, कुर्वन्ति ये त्रिकरणेन प्रफुल्लचित्ता।
शक्त्या जिनोक्तविधिना शिवकालया तै-रेवोwधैः कलषितापि कलौ सुपूता ॥ १६ ॥
सज्ज्ञानघोरसुतपोविविधक्रियात्म-नावा त्यपारभवसिन्धुतितीर्षया ये।
आराधनाभनघपर्युषणेऽत्र वर्या, कुर्वन्ति यान्ति च कलावपि ते दिवं द्राक ॥ १७॥
खर्गेऽपि शाश्वत जिनप्रतिमार्चनोत्काः, प्रासेऽथ पर्युषणपर्वणि सोत्सवं ते ।
नन्दीश्वरेष्टदिवसावधि तीर्थराज-माराध्य भक्तिभरतस्सुरसभा यन्ति ॥ १८॥
च्युत्वाऽऽहतोचकुलजातिभवास्ततस्ते, सज्ज्ञानवर्शनसुसंयममार्गमाप्य ।
आराध्य शूद्धमनसाऽत्र भवे भवाष्ट-मध्येऽथवा शिवशमक्षयमानुवन्ति.॥ १९॥
स्याद्वाददर्शनसमुन्नतिबद्धकक्ष-श्रीनेमिसूरिसुकृपोक्तमिदं सुकृत्यम् ।
आराध्य शुद्धमनसा समहोत्सवं भो, भव्या ! लभध्वमतुलं शिवधामसौख्यम् ॥ २० ॥

·थीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
॥२८॥
॥ देवेन्द्रनरेन्द्रवन्दवन्धयोगिध्येयानल्पलब्धिनिघानाय श्रीगौवमखामिने नमः ।।
प्रौदप्रभाव-उपागच्छसूरिसम्राट्-श्रीविजयनेमिसूरिसद्गुरुभ्यो नमः ॥
::
॥ विस्तरजिज्ञासुजनोपकृतये श्रीमदार्द्रकुमारचरित्रं मुनिजयानन्दविजयकृतम् ॥
श्रीवीरेशं रविमिव गया विश्वविश्वप्रकाशं, नेमि सार भविहितकर सूरिसम्राजमिज्यम् ।
सूरि न्यायागमकृतिवरं दर्शनाख्यं च नत्वा, वयं वक्ष्ये गुरुसुकृपया चासूनोश्चरित्रम् ॥१॥
द्वीपेऽत्र जम्बो भरते समृद्ध, समुद्रतीरे यवनाख्यदेशः।
अस्त्याकं नाम पुरं समृद्ध, तनाको नाम नृपो यभूव ॥ १॥
तस्याद्रिका शीलगुणा सुराज्ञी, पुत्रस्तयोरार्द्रकुमारनामा । ....
गुणामणीश्चाद्भुतलक्षणाढ्या, कलाकलापः कलवाफ कलियः ॥२॥..
वत्सो महोक्षत्वमिव द्विपेन्द्र-भाचं श्रयन् या कलभस्तथैव ।
स यौवनं प्राप्य यहच्छयैच, भोगाननेकान युमुजे कुमारः॥३॥
श्रीश्रेणिकेनास्य बभूव मैत्री, कुलफ्रमात् प्रेमवरा च राज्ञः।
श्रीश्रेणिकः माभूतमेकदाऽऽर्द्र-नृपाय सम्पैपयदाशु प्रीत्यै ।।.४ ॥
जिनपति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदा-
कुमार-
चरित्रम्।
॥ २८॥

·मन्त्री तदादाय दिनैः कियनि-रगात् स तत्राकपार्थिवेन.। सन्मानितो मगलप्रश्नपूर्व, मुदा तदादाय स तुष्टुवे तम् ॥५॥ परस्परं मङ्गलवार्तया ती, प्रहृष्टचित्तौ भवतस्म बाढम् । कश्श्रेणिकोऽसाविति तातपादं, स पृष्टवानाकुमार एवम् ॥ ६॥ राजोक्तवान् श्रेणिकनामधेयः, समागधानामधिपो विवेकी ।' कुलक्रमात् प्रेमनिवन्धनेयं, प्रीतिः सदा नौ परिवर्तते हि ॥७॥ श्रुत्वा पितुर्वाचमपृच्छदाद्रों, मन्त्रीश्वरं तं वरहार्दभावात् । नृपस्य तस्याऽत्मभयोऽस्ति कोऽपि !, औं चेत्तदा ब्रूहि तदीयनाम ॥८॥ नाम्नाऽस्य पुत्रोऽस्त्यभयः कुमारो, बुद्धया गुरुस्सर्वकलानिधानः । इति प्रधानस्य वचो निशम्य, तमुक्तवानाकुमार इत्थम् ॥९॥ आज्ञा मदीयामनुगम्प मनिन् ।, त्वया प्रथातव्यमितोऽन्यथा नो। लेहद्रुवीजप्रतिमा मदीयां, निवेदयेगामभयाय शीघम् ॥१०॥ अधाऽन्यदा माभूतमार्द्रभूपो-ऽदात् श्रेणिकायाऽसुत्तोऽप्ययच्छत् । सम्यक्त्वलाभार्थमियाऽभयाय, श्रीमनिहस्तेन सुरनजातम् ॥ ११ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येत- द्विपये श्रीमदाद्र- कुमार- चरित्रम्।

·•
थीपर्युपग-
पफन्प-
ततायो
जिनप्रति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
॥ २९॥
रित्येत-
द्विपये
आर्द्रस्य भूपस्य वराज्ञयाऽशु, मन्त्री ययौ श्रेणिकभूपपार्श्वम् ।
श्रीश्रेणिकायाभयमन्त्रिणे च, तत्सोर्पयामास पृथक पृथग द्राक् ॥१२॥
लिहत्यसो यादमहो त्वपीशा-ऽभयं तदोवाच सुधागिरा सः।
श्रुत्वाऽभयो जैनमतातिविज्ञो, विचिन्तयामास हुदा तदैवम् ॥ १३ ॥
श्रामण्यधर्मस्य विराधनातो-ऽनार्यपु जातोऽपि च पोधियीजम् ।
यतुं सुयोग्योऽल्पभयो महात्मा, सौहाई मिच्छत्यधुना मयाऽसौ ॥१४॥
अदृष्टकल्याणसुदूरभव्या-भिन्यागिनां मां प्रति मैन्यभावः।
उदेति नो जातु ततोऽहमेनं, प्रवर्तये जैनसुधर्ममार्गे ॥ १५ ॥
उपायनव्याजत आदिदेव-मूर्ति सुपेट्यां विधिना निधाय ।
दत्त्वा च तालं स्वकमुद्रयाऽसौ, तां मुद्रयामास विधानविज्ञः ॥ १६ ॥
इमां विलोक्पाप भवेत्कदाचि-बातिस्मृतिस्तद्भवितेप्टसिद्धिः।
इतीय कालं असमीक्षमाणो-ऽभयस्तदोत्कण्ठित एव पासीत् ॥ १७॥
आदेंगदूतं निजमश्रिणाऽरं, सहागतं प्राभूतकं प्रभूतम् ।
समप्पे राजा विसस मित्रा-द्रभूपसंदेशवचो गदित्वा ।। १८॥
श्रीमदा-
चरित्रम्।
॥२९॥

·जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येत- 'द्विषये श्रीमदाद अथाभयस्तस्य करे निधाय, पेटी सुसत्कृत्य सुधागिराऽवक । त्वया रहस्येव समर्पणीये-यं पेटिकाऽऽर्देशसुताकाय ॥ १९ ॥ वाच्यं त्वया तस्य रहस्त्वयैवो-द्वाट्या तदन्तर्गतवस्तु यत्तत् । स्वयं विलोक्यं न परस्य कस्या-ऽपि दर्शनीयं खल राजपुत्र ? ॥ २० ॥ श्रुत्वाऽभयोक्तं स जनोऽभ्युपेत्या, Hख्ये पुरे भूपसभा समेत्य। तत्माभूतं चाऽपाय दत्त्वा, श्रीश्रेणिकेशोक्तवचस्तमूचे ॥ २१ ॥ रहः कुमाराय ददौ स पेटी, प्रोचेऽभयोक्तां गिरमिष्टबुद्धया । अथाऽऽकस्तां विजने सुपेटी-मुद्धादयामास महादरेण ॥ २२ ॥ दाग द्वादशेनोजवलितां मनोज्ञां, तामार्पभीयां प्रतिमा विलोक्य । किमस्ति देहाभरणं हि किश्चि-दत्युत्तमं प्राभृतमागतं मे ॥ २३ ॥ किं मूभि धार्य किमु कण्ठहारा, किं वा हृदीदं परिधेयमस्ति । पूर्व मया दृष्टमिदं क चापि, न चाधुना मे स्मृतिमार्गमेति ॥ २४ ॥ इत्थं दृढं भावयतोऽस्य मूच्छों, जातिस्मृते. कारणमध्यमाता। शैत्योपचारागतचेतनोऽसौ, पूर्व भवं वेद कुमार आर्द्रः ॥ २५ ॥ कुमार- चरित्रम्।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
॥३०॥
इतोऽथ देशे मगघे तृतीये, भवे वसन्ताख्यपुरे कुटुम्पी। ..',
जातोऽस्म्यहं सामयिकाभिधाना, पत्नी च मे वन्धुमती बभूव ॥ २६ ॥
श्रीधर्मघोपाख्यकसूरिपाचे, भाग्यात्तया साधमपूर्वधर्मम् ।
अश्रीपमसिन क्षण एव पोधि-माप्तो गतश्चोग्रविरक्तभावम् ॥२७॥
तदाऽऽत्तदीक्षस्सुगुरोः प्रियायुक, तेनैव साधु विहरन फ्रमेण। ;
अगच्छमेकं नगरं तदाऽऽगात्, सुशीलसाच्या सह साऽपि साध्वी ॥ २८ ॥
विलोक्य तांद्राडू मदनस्मृतेर्मे, मोहो महानाविरभूच तस्याम् ।
प्रवर्तिनी तत्परिबुध्य साव्य, श्रीवन्धुमत्यै समुवाच वृत्तम् ॥ २९ ॥
सा चिन्तयामास विदेशगन्त्री, स्यां चेत्तथाप्यस्य न मोहमुक्तिः।
अतः कृतोपानशना नियेऽहं, नो येन नौ शीलविखण्डन स्यात् ॥ ३० ॥
एवं विचार्य व्रतरक्षणोन-भावा तदा साऽनशनं विधाय।
मृताऽमरत्वं लभते स्म श्रुत्वा, ऽहं तत्तदैवाऽकरवं विचारम् ॥ ३१ ॥
महानुभाचा व्रतभङ्गभीत्या, जहावसून सा नियतं बताया।
अतः कृतं मेऽद्य कुजीवनेने-त्येवं विचिन्त्याऽनशनं त्वकार्पम् ॥ ३२॥
जिनमति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पचि.
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदा-
कुमार-
चरित्रम्।
॥३०॥

·जिनमति- मादर्शने सम्यग्दशे- नोत्पति- रित्येत- द्विषये श्रीमदा- विपद्य देवत्वमवाप्य तस्मा-प्युतोऽभवं चाहतधर्महीने । अनार्यदेशे प्रतियोधलाभो, जातस्सुभाग्यादभयप्रसादात् ॥ ३३ ॥ अद्यापि तदर्शनमेव नैव, जातं हहाऽभाग्यशिरोमणेमें। अतोऽनुमत्या पितुरममत्तो, द्रुतं गमिष्यामि तमार्यदेशम् ॥ ३४ ॥ आर्द्रस्सदैवं विदधद्विचारं, प्रपूजयन् तां प्रतिमा सुभक्त्या । व्यज्ञापयत् खं पितरं कदापि, प्रेम्णाध सन्मिनविलोकनाशाम् ॥ ३५ ॥ पितर्मदीयं प्रियमित्रमैचा-भया कुमारो मतिमान् वरीयान् । तदर्शनेच्छातिगरीयसी मे, तन्त्रानुमन्ता भव पूज्यपाद ! ।। ३६ ॥ श्रुत्वा नृपोऽवडून हि वत्स! तत्र, चिन्या पियासा भवता कदापि । इह स्थितस्यैव ममापि मैत्री, श्रीश्रेणिकेन प्रतिशोभते हि ॥ ३७॥ इत्थं खपित्रा प्रतिरुद्ध, पवा-द्रो मित्रसंदर्शनकामुकोऽपि । .. . पावावरुद्धा तटिनीव गन्तुं, स्थातुं न चासौ मतिमान् शशाक ॥ ३८॥ यानेऽथ पाने शयनेऽशने च, व्यापारजातेऽहरहोऽभयं तम्। विचिन्तयन् तां दिशमेव पश्यन् , तदेकदृष्टिस्स पभूव भाद्रः ॥ ३९ ॥ चरित्रम्। --

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प
लताया
भवेत्स कीडग् मगधाख्यदेशा, कीडग भवेतू राजगृहं पुरं तत् ।
को मुख्यमार्गोऽस्य कियच दूरं पप्रच्छ पायंस्थजनान् सदैव ॥४॥
भूपोऽथ दध्यावनिवेद्य मद्यं, गच्छेत् कुमारोऽभयपार्श्वमाशु ।
इतीव सामन्तशतानि पश्चा-दिदेश रक्षाकरणाय तस्य ॥४१॥
आद्रोऽभयप्रेमवशोऽथ गन्तुं, निश्चित्य संवाहयते.स वाहान् ।
सामन्तकाः पृष्ठत एव वाजि-पृष्ठाधिरूढाः परिपालयन्ति ।। ४२॥
स प्रत्यहं फर्म करोति चेत्थं, गत्वा परावृत्त्य समेति नित्यम् ।
विश्वास्य तानाकुमार आशु, यातोऽन्धितीरेऽश्चत एकदा सः॥४३॥
अनेकरतर्षभमूर्तियुक्तः, पूर्वाहसङ्केतत एव तत्र ।
स्थितां समारुध तरि गतो द्रा-गुत्तीर्य भक्त्याऽभयमाऽऽनतस्सः ॥४४॥
मूत्ति ददौ तामभयाय सप्त-क्षेत्रेषु चोरवा सकलं धनं तत् ।
गृह्णाति यावन्मुनिवेपमेप, तावजगी शासनदेवता खे ।। ४५ ॥
ययप्पचाल्यं तय सत्त्वमस्ति, तथापि दीक्षाग्रहणं न युक्तम् ।
अद्यापि भोगावलिकर्म तेऽस्ति, तद् भुझ्च पश्चाल्लघु दीक्षिपीठाः ॥ ३ ॥
जिनप्रति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदा-
कुमार:
चरित्रम्।
॥३१॥

·तीर्थकराणामपि भोग्यकर्म, भोग विना नैव लयं मयाति । ग्राह्यान दीक्षा खककर्म भुक्त्वा, तदेव भोज्यं ननु जीयते यत् ॥ १७ ॥ निवारितोऽप्याद्रकुमार एवं, देवेन सत्त्वावगृहे स दीक्षाम् । न सत्त्ववन्तस्खमनीपितार्थात्, पश्चाद्वलन्ते विपमेऽपि मार्गे ॥४८॥ मत्यैकबुद्धस्स मुनिः सुतीक्ष्णं, व्रतं समाराधयते दृढस्सन् । भ्रमन्नचन्पामगमद्वसन्त-पुरं च तस्थौ प्रतिमां विधाय ॥ ४९ ॥ श्रीदेवदत्तेभ्यधनावतीस्त्री-पुत्रीतपोपाजनि बन्धुमत्याः । च्युत्वाऽशु जीवत्रिदिवारस नाना, श्रीश्रीमती तत्र वसन्तपुर्याम् ।। ५० ॥ क्रीडापरा देवकुलेऽथ पौर-कन्याभिरागात् सुपर्ति वरा सा। खखेष्टनार्थ परिवत्रुरन्याः, साधुर्मयाऽसौ वृत इत्यवक सा ॥ ५१ । तदा सुरी साध्विति वाचमुक्त्या, ववर्प रत्नानि जगजे चाशु । भीता मुनेः पादतले प्रलग्ना, श्रीश्रीमती सोऽथ मुनिः प्रदध्यौ ॥५२॥ इहोपसर्गो मम चानुकूल, एवेति मत्वा कचनाप्यगच्छत् । अखामिकं राजधनं भवेदि-यादातुमुर्वीपतिरागतोऽत्र ॥ ५३॥ जिनप्रति मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्वेत- द्विषये श्रीमदा- कुमार चरित्रम्।

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
जिनप्रति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
॥३२॥
।
सं तत् ग्रहीतुं सुभदा यतन्ते, तत्रैव तावत् ददृशुर्भुजङ्गान् । :
सा देवता तान् प्रजगाद खंत-दस्यै कुमायें प्रददे मुदैवम् ॥ ५४॥
रत्नानि जग्राह पिता वरीतुं, कन्यार्थिनः केऽपि तदाऽऽययुाक् ।
श्रीश्रीमती साधुमहं वृतास्मि, नाऽन्यं वृणेऽतो वरमित्युवाच ॥ ५५ ॥
प्रगृह्णता तद्वनजातमित्या-नुमानितं किं भवता न तात।।
सन्तः प्रजल्पन्ति सकृत् तथैव, कन्या सकृचैव तु दीयते वै ॥५६॥
श्रुत्वा च कन्यावचनं जगाद, पिता न चैकत्र स तिष्ठतीह ।
इतस्ततोऽसौ भ्रमरप्रकल्पो-अनुवासरं संपरिवंभ्रमीति ॥ ५७ ॥
ज्ञेयः कथं सोऽध समागतोऽपि, मुनिर्न चिह्र ननु विद्यतेऽस्य ।
जानामि चिहं भयपादलग्ना, तदीयमित्थं निजगाद याला ॥ ५८॥
आयान्ति वा यान्ति च येऽत्र पुर्यों, सत्सावधस्तेभ्य इमां सुभिक्षाम् ।
ददेऽन्वहं तन्नियतं विधेहि, ज्ञास्यामि तस्मात्तमहं मुनीन्द्रम् ॥ ५९॥
अथान्वहं सा च तथा चकार, निरीक्षमाणा मुनिराजमेनम् ।
मुनेः पदाजं नमति स्म नित्यं, तदीयचिह्वेक्षणकामुका सा ॥ १० ॥
रित्येत-
द्विपये,
श्रीमदाद्र
चरित्रम्।
॥ ३२॥

·जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्य- नोत्पत्ति- रित्येत- द्विषये श्रीमदा- दिग्मूढगुंवत्स मुनिः कदाचित्, समांगतो द्वादशवत्सरान्ते। स लक्षितो लक्षणकेन सम्यक, सा श्रीमती तं प्रजगाद नना ॥ ११ ॥ देवालये त्वं च मया धृतोऽसि, वरस मे भाग्यवशादुपेतः। मुग्धां न मां नाथ ! परित्यज त्वं, नो चेत्प्रवेक्ष्ये हुतभुअखेऽहम् ॥ १२ ॥ तदीयपित्रादिभिराग्रहेण, सोऽभ्यर्थितस्तद्वचनं च देव्याः। ससार तत्कर्मविनाशनाय, तां पर्यणैषीन्महतोत्सवेन ॥ ३३ ॥ खैरं तया सार्द्धमपूर्वभोगाद्, जज्ञे सुतो वृद्धिमियाय पत्तीं। मोचे प्रिये ते तनयस्सहायो, जातो ग्रहीष्येऽहमतोनु दीक्षाम् ॥ ६४ ॥ मनखिनी सा वसुतस्य चाग्रे, तूलं समादाय च तर्कमेवम् । तत्कर्तनं प्रारभतान्यदाऽम्बा, पमच्छ पुत्रः किमिदं करोषि! ॥६५॥ दिदीक्षिपुस्त्वजनकोऽस्ति वत्स!, मजीवन तेन विना कथं स्यात् । श्रुत्वेति मातुर्वचनं जगाद, बवाऽन्न तातं ननु रोधयिष्ये ॥ १६ ॥ स तन्तुसूत्रेण पितुः फमाजा, यावेष्ट्य मोचेम्ब ! गमिष्पति की। बद्धो मया सोऽपि तदा विदध्यौ, लेहानुबन्धोऽस्य विचित्ररूपः ॥ ६७ ॥ . चरित्रम्।

·श्रीपर्युषण- पर्वकल्प लतायो तत्सूत्रसंख्यामितहायनानि, स्थातव्यमित्येव स निश्चिकाय । जातास्तदा द्वादश सूनबन्धाः, ततस्स्थितो द्वादश वत्सरान् सः॥ १८॥ पूर्णप्रतिज्ञो रविसङ्ग्यवर्पा-ते स क्षपायां मनसा विदध्यौ। पापात्मना पूर्वभवे हृदेव, भग्नं व्रतं तत्फलमीदृशं मे ॥ १९॥ यक्ता मयैतद्भवकेऽपि दीक्षा, हतोस्मि हा किं भविता परत्र । अद्यापि दीक्षाग्रहणेन पापं, संशोधये तीव्रतपोऽग्निना तत् ॥७॥ मातरवपत्नी तनयं वियोध्य, दीक्षां महात्मा जगृहे शिवार्थी। मार्ग मुनी राजगृहं प्रगच्छन् , सामन्ततत्पश्चशतीददर्श ॥ ७॥ तान् चौर्यवृत्तीन प्रतियोध्य भद्रान्, प्रव्राज्य वीरप्रभुवंदनार्थम् । तैस्सार्द्धमाद्रों मुनिपश्चचाल, गोशालकस्संमिलितश्च मागें ॥७२॥ अशेपकायें नियतिहि हेतु-रियेव गोशालमतं निरत्य । सपौरुपस्थापकयुक्तिवर्ग-रार्द्रश्चकाराशु निरुत्तरं तम् ॥७३॥ आदो मुनिद्रांक समुपाजगाम, श्रीहस्तिनस्तापसकस्य कुट्याम् । तत्रामस्थाः करिणं निहत्य, कालं महान्तं गमपन्ति तेन ।। ७४ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पति- रित्येत- द्विषये श्रीमदा- कुमार चरित्रम्। .." - ·धान्यादिभोगाद् गजहिंसने तु, पापं लघीयो भवतीति बुद्ध्या । दुर्बुद्धयो मत्तमतगज हि, हन्तुं वयन्धुईततापसास्ते ॥ ७५ ॥ - पुण्यैकमूामुनेः प्रभावात्, सद्यो विशीर्णा घनशृङ्खलापि । योगत्रयेणातुलभक्तिभावात्, मुक्तो गजेन्द्रस्तमूर्षि ननाम ॥७६॥ करेण तत्पादयुगं स्पृशन् स, स्थित्वा कियत्कालमरण्यमेव । जगाम चात्यद्भुतवृत्तमेतत्, दृष्ट्वा चमत्कारमवापुरेते ॥७७॥ प्रबोधिताश्चाद्रेमहर्षिणा ते, श्रीवीरपाचे महितास्तदेव । गत्वाथ दीक्षामलभन्त एते, प्रभोः पदाने विनयावनम्राः॥ ७८॥ श्रीश्रेणिको हस्तिविमोक्षणं द्राक, तत्तापसानां प्रतिवोधनं च। ' श्रुत्वाऽभयेनाथ सहाभ्यगच्छदू', मुनेः पदाज प्रणनाम भक्त्या ।। ७९ ॥ बद्धाञ्जलिहस्तिविमोक्षणं तत्, पप्रच्छ राजा मुनिमाह तं सः। न दुष्करस्स द्विपवन्धमोक्षा, किन्त्वामसूत्रैर्मम बन्धमोक्षः॥८॥ आईपिराहाभयमन्त्रिणं मे, त्वं धर्मबन्धुः परमोपकारी । नाभेयमूर्तिः प्रहिता तदा नो, जातिस्मृतिस्स्यान्न तु मे कदाचित् ॥ ८॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति रित्येत- -द्विषये श्रीमदा- कुमार चरित्रम्।

·भीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लताया
अनार्यतापकतले निमग्न-स्त्वयोद्धृतोऽहं करुणापरेण ।
तव प्रसादात्ममुधर्ममाप्प, प्राप्तस्सुचारित्रतपांसि पन्धो ॥ ८२॥
स श्रेणिकस्तं विधिपद्विनम्या-ऽभयोऽपि सद्यः खपुरं गतौ तौ।
आराध्य मोक्षकनिदानरत्न-त्रयं ययावामुनिश्शियं द्राक् ॥ ८३॥
इति विमलचरित्रं श्रीमुनेराकस्य, सरति पठति भक्त्या भावनातोऽतिविज्ञः।
दुरिततिमिरजालं द्राङ् निरस्यातिदीप्तं, त्रिभुवनसकलार्धज्ञानरत्नं समेति ॥ ४ ॥
॥ अथ विस्तरजिज्ञासुजनोपकृतये श्रीसूर्ययशोपचरित्रं गद्यमयं मुनिजयानन्दविजयकृतम् ॥
श्रीपमदेवभगवश्यवनजन्मादिकल्याणकभूमित्वेन तीर्थभूताऽत एव भविनां सम्यग्दर्शनमल्यविधा-
यिनी चैत्यशिरस्संस्थस्फटिकरतकुम्भकिरणैरतीन्दुकिरणैर्विदारितज्योत्लातमिस्राभेदा रिपुगणेरयोध्याऽयोध्या
नाश्याऽसीत् स्वर्गपुरीव पुरी, तत्रासीबगदारिद्रयदावानलवारिकल्पस्तैस्तैरैश्वर्यसौन्दर्यधैर्यवीयर्यादिगुणैस्सुत्राम-
प्रतिमो वीरव्रतः श्रीसूर्पयशोनामा भूपालः।
"रापा आइचजसे, महाजसे अइयले अ पलभद्दे । बलविरिअ कत्तविरिप, जलविरिए दंडविरिए अ॥१॥
१ राजाऽऽदित्ययशा महापशा अतियलश्च यलमद्रः । वलपीय कार्तवीयों जलपीयों दण्डवीर्यम्य ॥ १॥
जिनप्रति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदाद-
॥३४॥
चरित्रम्।
॥३१॥

·श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
पाहिँ अदभरई, सयलं भुत्तं सिरेण धरिओ अ । पवरो जिणिंदमउडो, सेसेहि न चाइओ घोळ ॥२॥"
इत्यावश्यफभाप्यवचनादेवेन्द्रोपनीतं श्रीनाभेयप्रभुप्रवरमुकुटं भरतावनु सो भरतभोक्ता धृतवान्, अत
एव श्रीप्रापभमभवत्सुरसेव्योऽभूत् । तस्याऽऽसीद् वरेण्यशीलादिगुणसम्पद्रमणीललामभूताराधावेधपणात्माप्ता
विद्याधरकनकनुपपुत्री जयश्रीनाग्नी पदराज्ञी धर्मपत्नी, अपराण्यपि च त्रिंशत्सहस्राणि विद्याधरनरेन्द्रकुलजानि
कलपाण्यासन्, यानिस्समं देवाहनाभिर्दोगुन्दकदेवपदोगलीलामनुभवन्नासीत् ।
"जइ सपेस दिणेसुं, पालह किरिअंतओ हवइ लढें । जं पुण तहा न सफह, तह विहु पालिज पथदिणं ॥१॥
सपेसु कालपधे-सु पसत्यो जिणमए हवइ जोगो । अहमिचउद्दसीसु अ, नियमेण हविज पोसहिओ ॥२॥"
इति प्रमुवचनामृतपानासक्तस्पर्शमणिवन्मूढजनलोहं सुवर्णीकृछैनधर्मे कुशाग्रबुद्विरहं त्रैलोक्यनायकमभू-
पदेशं श्रुत्वा किमपि भक्ष्यं यत्पर्षदिने घालायलारण्यपक्षिणोऽप्यज्ञानभाजो नैवाऽनन्ति तत्पर्वदिन एव कथ-
माहारं करोमीति निश्चित्य स चतुष्पच्या यथाशक्ति तपसाटम्यां चतुर्दश्यां च विशिष्य सोपवासपौपधनतेन
१ एतैरभरतं सफलं भुक्तं शिरसा धृतश्च । प्रवरो जिनेन्द्रमुफुटः शेपैर्न शकितो वोढुम् ॥२॥
२ यदि सर्वेषु दिनेषु पालयथ क्रियां ततो भवति लप्टम(थेष्ठम्)। यत्पुनस्तथा न शक्य तथापि खलु पालयतयित्) पर्वदिनम् ॥२॥
सर्येषु फालपर्पसु प्रशस्तो जिनमते भवति योगः । अष्टमीचतुर्दश्योन्य नियमेन भवेत्पौषधिकः ॥२॥

·भीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लताया
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
-
पाराधनां करोति म, मेरुवनिष्पकम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोवतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं
प्रशशंस तमतिप्रसन्नश्शन्द्रस्वसभाऽऽसीनः ।
अथ सहृदयहृदयचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि अवघे पर्वताद्गण्डशैल-
मिय तं प्रतप्रतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शकेन्द्रवचनमन्यथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञा हृदये निधाय
कराम्बुजे घीणां सम्परिगृह्य रम्भा सहचरीकृत्य श्रीसूर्ययशोन्पपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य
सा श्रीनामेयमभोर्गगनावलम्बिमनोज्ञचैत्येऽयोभ्यासमीपोद्यानस्थे मुग्धजनचित्ताकर्पकांत्यद्भुतरूपं विधाय
सरमूर्चनाभिर्गातुं प्रावर्त्तत ।
तद्गीतिनिरूपममाधुर्यरसाभिज्ञा पालाऽयलारण्यप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इव तस्थुः, न च तदानीं
कामपि चेष्टां केऽपि कत्तुं शताः।
इतर श्रीसूर्ययशा नृपोवाई वाहयित्या पश्चाद व्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाहादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान
गीतरसामनीपीत् । तदा नादेन मोहितास्सुखैकममा वाजिनो नैव वेगपरा बभूवुः, न च गजा गतिपरा
अभवन् , पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्यग्र उत्थापयितुं शक्ताः, इत्थं खकर्तच्याऽयलं बलं समवलोक्य पार्थिवः
सादरं सचिवमुवाच, मन्निन् ! पश्य पइयाऽऽश्चर्य, जगत्यािन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी-
करोति, यत्मभाषादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदश्चादयश्च तत्राऽसत्तचित्ता भवन्तीत्यत्र किम वक्तव्यं, किन्तु
॥ ३५॥

·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। ज्ञानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्वा श्रीपभप्रभुं नमस्कृत्याऽमृत- रसातिशायितद्नेयरसावादमाखादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तद्गानमोहितो मधिसैनिकादि- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरदीमकान्ती कामभार्ये इच ते विलोक्य कामवाणैर्विद्धो मनसि चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्ते गाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोश्चक्षुषी क्षिपन युगादिमभु- पादपप्रमणामं कृत्वा चैत्यादहिनि:सृत्य कलानके निपण्णो मत्रिणं जगाद, मंनिन् ! के इमे ? कुत आगते! किं चैतयोः कुलादिकम् । इति तत्र गत्वा पृष्ट्वा ज्ञात्वा निश्चित्य.च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि नृपादेशमेरितस्सन् तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति म सुधानुकारिवाचा, के युवां ! को युवयोः पतिः ! किमर्थं चाऽऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिववचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिर्वाग्भिश्चैकोवाच, आवां मणिचूडाख्यविद्याधरनुपपुत्रिके कुमारिके, आवयोरावाल्यकालात् कलाप्रवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं मासे “कस्येमे देये" इति चिन्तापरोऽस्मत्पिता बभूव, जगति खसदृशं पतिमलभमाने आवां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावा, स्थाने स्थानेऽर्हचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मनिन् ! क पुनमानवजन्म! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीयं तीर्थभूतेत्यतोत्र श्रीभरतपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिनं प्रणम्य सद्भक्तियोगादुपवीणयावा, तद्वचनं श्रुत्वा माह मन्त्री, युवयोस्सूर्ययशसा सह सद्गमा श्रेपानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सद्गुणवांश्च, चन्द्रसङ्गमेन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा ·भीपर्युषण- पर्वकल्प लवाया श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। पर्याराधनां करोति स, मेरुवन्निष्पकम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोवतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं प्रशशंस तमतिमसन्माइशगेन्द्ररखसभाऽऽसीनः । अथ सहृदयहृदयचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि श्रद्दधे पर्वतागण्डशैल- मिय तं व्रतमतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शक्रेन्द्रवचनमन्पथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञा हृदये निधाय कराम्बुजे पीणां सम्परिगृह्य रम्भांसहचरीकृत्य श्रीसूर्ययशोन्पपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य सा श्रीनामेयमभोगगनावलम्बिमनोजचैत्येऽयोध्यासमीपोद्यानस्थ मुग्धजनचित्ताकर्षकात्यद्भुतरूपं विधाय स्वरमूनाभिर्गातुं प्रापर्तत। तनीतिनिरुपममाधुर्यरसाभिज्ञा यालाध्यलारण्यप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इस तस्थुः, न च तदानीं कामपि चेष्टां फेऽपि कतुं शक्ता। इतथ श्रीसूर्यपशा पोवाहं पाइपित्या पश्चादु व्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाहादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान गीतरसानीपीत् । तदा नादन मोहितास्सुखकमग्ना वाजिनो नैव वेगपरा बभूवुः, न च गजा गतिपरा अमूवम्, पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्यन उत्थापयितुं शक्ताः, इत्यं स्वकर्तव्याऽयलं बलं समवलोक्य पार्थिवः सादरं सचियमुवाच, मनिन् । पश्य पश्याऽऽयं, जगत्यसिन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी- फरोति, पत्नभायादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदभ्यादयश्च तासरूचिता भवन्तीत्यत्र किमु वक्तव्यं, किन्तु ·ज्ञानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्वा श्रीऋषभमभु नमस्कृत्याऽमृत-श्रीसूर्य- रसातिशायितद्नेयरसास्वादमास्वादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तगानमोहितो मनिसैनिकादि-यशोनृप- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरदीपकान्ती कामभार्ये इच ते विलोक्य कामवाणैर्विद्धो मनसि चरित्रम्। चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्तेभोगाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोश्चक्षुपी क्षिपन् युगादिप्रभु- पादपभमणामं कृत्वा चैत्यावहिनि:सृत्य घलानके निपण्णो मन्त्रिणं जगाद, मंनिन् ! के इमे ? कुत आगते! किं चैतयोः कुलादिकम् ! इति तत्र गत्वा पृष्ट्वा ज्ञात्वा निश्चित्य च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि नृपादेशप्रेरितस्सन् तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति म्म सुधानुकारिवाचा, के युवा ! को युवयोः पतिः । किमर्थं चाऽऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिवचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिर्वाग्भिश्चैकोवाच, आवां मणिचूडाख्यविद्याधरनुपपुत्रिके कुमारिके, आवयोराबाल्यकालात् कलाप्रवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं प्राप्ते “कस्येमे देये" इति चिन्तापरोऽसत्पिता बभूव, जगति खसदृशं पतिमलभमाने आयां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावा, स्थाने स्थानेऽहचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मनिन् । क पुननिवजन्म! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीयं तीर्थभूतेयतोऽत्र श्रीभरतटपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिन प्रणम्य सद्भक्तियोगादुपवीणयाचा, तद्वचनं श्रुत्वा माह मंत्री, युवयोस्सूर्ययशसा सह सङ्गमः श्रेयानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सद्गुणवांश्च, चन्द्रसङ्गमेन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा ·भोपर्युषण- पर्वकल्प- तवाया ३ श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। पर्याराधनां करोति स, मेरुवन्निष्पफम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोव्रतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं मशशंस तमतिप्रसन्नदशमेन्द्रस्खसभाऽऽसीनः। अथ सहृदयहृदयचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि श्रद्दधे पर्वताद्गण्डशैल- मिव तंवतप्रतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शनेन्द्रवचनमन्यथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञा हृदये निधाय कराम्बुजे घीणां सम्परिगृह्य रम्भा सहचरीकृत्य नीसूर्ययशोपपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य सा श्रीनामेयप्रभोगगनावलम्विमनोज्ञचैत्येऽयोध्यासमीपोद्यानस्थे मुग्धजनचित्ताकर्षकात्यद्भुतरूपं विधाय स्वरमूच्र्छनाभिगोतुं प्रायत्तत । तद्गीतिनिरुपममाधुर्यरसाभिज्ञा वालाऽयलाऽरण्पप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इव तस्थुः, न च तदानीं कामपि चेष्टां केपि कत्तुं शताः। इतथ श्रीसूर्ययशा नृपो वाह वाहयित्या पश्चाद् व्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाहादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान् अभूवन, पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्यन गीतरसानज्नीपीत् । तदा नादेन मोहितास्सुखैकमग्ना वाजिनो नैव वेगपरा बभूवुः, न च गजा गतिपरा उत्थापयितुं शक्ताः, इत्थं स्वकर्तव्याऽवलं बलं समवलोक्य पार्थिवः सादरं सचियमुपाच, मन्विन् ! पश्य पश्याऽऽश्चर्य, जगत्यसिन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी- करोति, यत्मभावादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदश्चादयश्च तत्राऽसक्तचित्ता भवन्तीत्यत्र किमु वक्तव्यं, किन्तु ·श्रीपर्य- यशोनृप- चरित्रम्। ज्ञानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्या श्रीऋषभममुं नमस्कृत्याऽमृत- रसातिशापितद्गपरसासादमाखादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तगानमोहितो मधिसैनिकादि- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरदीमकान्ती कामभार्ये इच ते विलोक्य कामयाणैर्विद्धो मनसि चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्तेभोगाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोश्चक्षुषी क्षिपन युगादिमभु- पादपद्ममणामं कृत्वा चैत्यादहिनिःसृत्य घलानके निपणो मत्रिणं जगाव, मंत्रिन् । के इमे ? कुत आगते ! किं चैतयो कुलादिकम् । इति तत्र गत्वा वा ज्ञात्वा निमित्य च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि पादेशप्रेरितस्सन तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति मा सुधानुकारिवाचा, के युवां ! को युवयोः पतिः । किमर्थ चाऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिववचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिर्वाग्भिकोवाच, आवां मणिचुडाख्यविद्याधरपपुत्रिके कुमारिके, आवयोरायाल्यकालात् कलामवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं मासे "कस्येमे देये" इति चिन्तापरोऽमपिता पभूव, जगति खसहशं पतिमलभमाने आवां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावा, स्थाने स्थानेहचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मलिन् ! क पुनर्मानवजन्म ! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीपं तीर्थभूतेत्यतोऽत्र श्रीभरतनपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिनं प्रणम्य सद्भक्तियोगानुपवीणयाचा, तनूचनं श्रुत्वा माह मन्त्री, युवयोस्सूर्ययशसा सह सङ्गमा श्रेयानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सगुणवांश्च, चन्द्रसङ्गमैन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा

·लताया
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
धीपर्युपण- भवत्यो सूर्ययशस्सङ्गमेन सादृश्यादास्यता, स्वाधीनस्स भववचनं नैवाऽन्यथा करिष्यतीत्येवमानहे कृते
पर्वकल्प मन्त्रिणा ते कन्यके तत्प्रेमवशाकृप्टे चैत्याद् बहिराजग्मतुः, तदैव च तेषां करपीडनं सञ्जातम् ।
तत्पीतिरसाकृष्टस्सूर्ययशा नृपो विस्मृतान्यकृत्यो विविधान् भोगान् भुञ्जानस्समयं सुखेन यापयामास ।
अर्धकदा सूर्ययशसा सह वातायने क्रीडो कुर्वन्त्यौ ते कपटस्त्रियौ "भो लोकाः! श्वोऽष्टमीपर्व भवितेति पाप-
॥३६॥
धादिधर्मकरणैकचित्ताः प्रमादमवधूय यूपं भवते"ति पटहोद्धोषणामौष्टाम्', तदानीं विज्ञायावसरं सादरो-
वंशी भम्भावादनकारणमजानतीय नृपतिमएच्छत, नृपः प्राह शृणु प्रिये ! तत्कारणं, तातपादेन भगवता
चैत्राधिनाष्टाहिकाव्यचतुर्मासीत्रयपर्युपणाख्यपर्ववद्विशिष्याप्टमी चतुर्दशी चाऽऽराधनीयत्वेनोक्ता, तत्र
कोऽपि सापद्यव्यापारो नैव कर्तव्यः किन्तु विशिष्टपौपधव्रतादिशुभधर्मक्रियैव कर्तव्या, उक्तश्च
"चाउदसट्टमुदिष्ट-पुषिणमासु घउसु पसु । उम्मुफमणिसुवण्णो, धण्णो चिय पोसहं कुणइ ॥१॥” इति।
शुभक्रियाराधनेन या रानियंतीयते सैव सफला नाग्या, उक्तञ्च सिद्धान्ते-
"जा जा वचइ रयणी, न सा पडिनिपत्तइ । अहम्मं कुणमाणस्स, अहला जति राइओ ॥१॥
१ चतुर्दश्यएम्युद्दिष्टपूर्णिमासु चतुप्पु पर्यम् ! उन्मुक्तमणिसुवर्णो धन्य एव पौषधं करोति ॥ १॥
२ या या मजति रजनी न सा प्रतिनिवर्तते । यधर्म कुर्वाणस्याऽफला यान्ति रात्रयः ॥१॥

·भीमर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
जा जा पा रयणी, न सा पडिनियत्तइ । धम्मं तु कुणमाणस्स, सफला जति राइओ ॥२॥” इति ॥
सप्तम्यां प्रयोदश्यां चाललोकमयोधाय भामिनि ! मदादेशादियं हि पटहोद्धोपणा क्रियते । अथोर्वशी
तपनं निशम्य मायामपन्धे चतुरा विस्मयमादधाना नृपसंमोहनाय प्रोवाच, हे राजन् ! अहो भाग्थलब्धं
मनुष्यत्वं महदाज्यं नव्यवयः कान्तं वपुश्च कष्टकारितपोभिः कथं विडम्ब्यते त्वया मुग्धजनेनेव, भुक्ष्व
सौख्यं यथेच्छ, राज्यविलासी भव, क पुनर्मानयो भवः ? कपुना राज्याऽपूर्वसुखं ?, अन्यथा भवतां पधा-
तापो भविष्यति।
निष्ठरवचनाविण्यास्तस्यास्तप्तनपुनिभं वचः श्रुत्वा नृपतिर्जगाद, रे रेऽधमे ! पापिष्ठे ! धर्मविरुद्धमेतद्वचो
ब्रवीपि, विद्याधरवंशयोग्यं नैतद्, धिक ते चातुर्यं मनुष्यजन्म रूपं बयाकुलादिकं, यतस्त्वया सर्वसम्पत्ति-
करं पर्वसंराधनं निषिध्यते, तत्तपः कः कृतज्ञो नाऽऽराधयेदः, यतो जन्म पावनं स्यात्, अतो मे शरीरे
यावत्माणास्तावनैव तातपादयुगादीशोद्दिष्टमुत्तमं पर्व विना तपो वृथा कुर्वे,
"छिज्जउ सीसं अह होउ, बंधणं चयउ सबहा लच्छी । पडिवन्नपालणे स-प्पुरिसाणं जं होइ तं होउ ॥१॥"
इति महर्षिवचनं च प्रतिज्ञाततपस्त्यागेन नैवाऽन्यथा करोमि ।
१ या या मजति रजनी न सा प्रति निवर्तते । धर्म तु कुर्वाणस्य सफला यान्ति रात्रयः ॥२॥
२ छिचतु शीर्पमर्थ भवतु बन्धनं त्यजतु सर्वथा लक्ष्मी। प्रतिपन्नपालने सत्पुरुपाणां यद्भवति तद्भवतु ॥१॥

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
॥३७॥
अधोशी फ्रोधाकुलपवचनं श्रुत्या रुष्टा मोहमायां विदधती पुनर्वाचमुवाच, स्वच्छन्दचारी नृपतिः पितृ-
वाक्यविमुखीभ्यां न प्राग्वृतः, अधुना तु पूर्वकर्मविपाकाहृतस्त्वं, तेनाऽतिदीने परिवञ्चिते स्त्रः, शीलात्संसार-
सुखाय परिचष्टे खः, अतो मे चितायामेव मरणं भद्रमस्तु, अथैवंविधमुर्वशीवाक्यं कर्णकटु श्रुत्वा जगाद,
यत्पाराधनीयत्वेन ताततातेन मोक्तं तातेन चाऽऽराधितं तदेव पर्व तत्कुले जातोऽहं कथं परित्यजामिन, प्रयातु
राज्यमधया कृतान्तो मच्छिरछिनत्तु सहसा, तथापि नैव कण्ठगतेऽपि प्राणे मनानधर्मान्मति दूरीकरोमि ।
"अलसायंतेणा वि स-जणेण जे अक्खरा समुल्लविया। ते पथ्यरटंकुशी-रियच नहु अन्नहा हुँति ॥ १॥"
इति महर्पिवचनाद्धारयेन प्रमादेन वोक्तं नैव सज्जनोऽन्यथा कुरुते, अहमण्यममादभावेनैव तदानीं कृतं
तपाप्रतिज्ञायचनं तत्परित्यागे महापापं जानन् कथमन्यथा करोमि १ ततः कृशाङ्गि! कोशं गजावादींश्च राज्यं
च निखिलं गृहाण, न च तथाऽनन्तदुःखमूलमधर्म पर्वनाशनरूपं कारय।।
कोपारुणाक्षी सोर्वशी मोवाच-हे राजन् ! "त्वचनं नैव वितथं कुर्वे" इति त्रैलोक्यनायकप्रभुसमक्षं कृतां
प्रतिज्ञां विद्वत्सभामध्ये परित्यजन् किं न लजसे ?, तिरस्कारकृदेतद्वाक्यं श्रुत्वा चिन्ताभराक्रान्तो नृपो भूयो
जगाद, हे प्रिये! यथेष्टमन्यन्मार्गय, न च पर्वभङ्ग कारय, श्रुत्वोर्वशी तद्तनिश्चयार्थमीपत्स्मित्वा जगाद,
राजन् ! यदि पर्वभङ्ग न कुरुपे तहि युगादिजिनचैत्यं पातय द्राक, श्रुत्वा तत्पापवचनं तेन हवेदिवघेणेव हतो
१ अलसायमानेनाऽपि सजनेन यान्यक्षराणि समुलपितानि । तानि प्रस्तरटकोत्कीर्णानीय न खल्वन्यथा भवन्ति ॥ १॥
॥ ३७॥

·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। धर्मकपीरो महीन्द्ररसम्मूर्षियतो मुवि पपात, तदानीं तत्र हाहेति रवोऽतिशोकाकुलं राजकुलं च बभूव, सचिवादेशाचन्दनायैः कृतोपचारः प्राप्तचैतन्या सूर्ययशा नपस्ताम्रास्यो जगाद, रे रेऽधमे! चाण्डालकुलोत्पन्ना त्वं नैव विद्याधरस्ता, कथमन्यधैवं पापवचनं घूपे? त्वं जीवन्त्यपि मृतैव, यतः कोऽपि न पापं कुर्वन् कार- यंश श्वसनपि भनेव किं जीवति । राज्यमाणादिकं सर्व प्रयातु, न च तथापि मनसाऽपि चैत्यभङ्गं प्रकुर्च, मयाचतामन्पद् मनोऽभीप्सितं ते, उर्वशी गतत्रपा ननाही भूयोऽपि जगाद, खपुत्रशिरोऽसिना खयं छित्त्वा करतले मम प्रदेहि त्वं, नरेन्द्रो धर्मेकवीरः पीयूषवाग्भिर्निजगाद, मत्सूनुर्मज्जन्मेति मे निर्यदहलरुधिरधार शिरो गृहाण कराम्बुजे, तन्मात्रेण प्रसीद ममदे ! इत्थं समुच्चार्य प्रजापालोऽसिं यावन्निष्कृपं स्खशिरो भेत्तुं जग्राह तावत्तया खमभावमहिम्नासिधारा सद्यः कुण्ठिता कृता, वर्धिष्णूत्साहस्सोऽन्यकृपाणं गृहीतवान् तस्याऽपि धारां सा खयलेन ययन्ध, न च तथापि धर्मवीरस्य तस्य महात्मनः सत्त्वस्य धारामतिबन्धे शक्ता, यं यं खद् गृह्णाति स तं तं कुण्ठितमकरोत्सा, मेरुवनिष्पकम्पो धर्मवीरो नृपः केनाऽप्युपायेन मनागपि नैव खसत्वाचलितस्तदा स्वस्वरूपं प्रकटीकृत्य "जय सत्त्ववतां धुर्य! जय व्रतमतिज्ञापालनैकवीर! जय जय त्वं' इत्यूचतुस्ते, सत्कृत्याऽऽपरावहो! सत्त्वमहो। धैर्यमहो। मानसनिश्चयस्तव, यदसिना हन्यमानोऽपि नाऽत्यजो मनाक खव्रतं "तेजखिनः सुखमसूनपि सन्त्यजन्ति, सत्यवतव्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम्" इत्यपि वचनं सत्यीकृतं सत्यव्रतेन भवतेयादिप्रशंसां यावचतुस्तावत् खर्गाच्छफेन्द्रोऽपि हर्पोत्कर्षाजय जय त्वं धर्म- ·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प लताया श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। ॥३७॥ अधोर्वशी कोधाकुलमृपयचनं श्रुत्या रुप्टा मोहमायां विदधती पुनर्वाचमुवाच, खच्छन्दचारी नृपतिः पितृ- वाफ्यविमुखीभ्यां न प्राग्वृतः, अधुना तु पूर्वकर्मविपाकादृतस्त्वं, तेनाऽतिदीने परिवश्चिते स्वा, शीलात्संसार- सुखाच परिभ्रष्टे खः, अतो मे चितायामेव मरणं भद्रमस्तु, अथैवंविधमुवंशीवाक्यं कर्णकटु श्रुत्वा जगाद, पत्पाराधनीयत्वेन ताततातेन मोक्तं तातेन चाऽऽराधितं तदेव पर्व तत्कुले जातोऽहं कथं परित्यजामि!, प्रयातु राज्पमधवा कृतान्तो मच्छिरछिनतु सहसा, तथापि नैव कण्ठगतेऽपि प्राणे मनाइधर्मान्मतिं दूरीकरोमि । "अलसायंतेणा वि स-जणेण जे अक्षरा समुल्लविया । ते पथ्थरदंकुकी-रियच नहु अन्नहा हुंति ॥१॥" इति महर्पिवचनाद्धास्येन प्रमादेन वोक्तं नैव सज्जनोऽन्यथा कुरुते, अहमध्यप्रमादभावेनैव तदानीं कृतं तपाप्रतिज्ञावचनं तत्परित्यागे महापापं जानन् कथमन्यथा करोमि ? ततः कृशाङ्गि! कोशं गजाचादींश्च राज्यं च निखिलं गृहाण, न च तथाऽनन्तदुःखमूलमधर्म पर्वनाशनरूपं कारय!। कोपारुणाक्षी सोर्वशी प्रोवाच-हे राजन् ! "त्वद्वचनं नैव वितथं कुर्वे' इति त्रैलोक्यनायकप्रभुसमक्षं कृतां प्रतिज्ञां विद्वत्सभामध्ये परित्यजन् किं न लजसे ?, तिरस्कारकृदेतद्वाक्यं श्रुत्वा चिन्ताभराक्रान्तो नृपो भूयो जगाद, हे प्रिये ! यथेष्टमन्यन्मार्गय, न च पर्वभौं कारय, श्रुत्वोर्वशी तद्तनिश्चयार्थमीपत्स्मित्वा जगाद, राजन् । यदि पर्वभङ्गं न कुरुपे तर्हि युगादिजिनचैत्यं पातय द्राक, श्रुत्वा तत्पापवचनं तेन हद्वेदिवजेणेव हतो १ अलसायमानेनाऽपि सजनेन यान्यक्षराणि समुल्लपितानि । तानि प्रस्तरटकोत्कीर्णानीय न खल्वन्यथा भवन्ति ॥ १॥ ॥३७॥ - ·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। धर्मकवीरो महीन्द्रसम्मूञ्छितो भुवि पपात, तदानीं तत्र हाहेति रवोऽतिशोकाकुलं राजकुलं च बभूव, सचियादेशाचन्दनायैः कृतोपचार प्राप्तचैतन्यः सूर्ययशा नृपस्तानास्यो जगाद, रे रेऽधमे! चाण्डालकुलोत्पन्ना त्वं नैव विद्याधरसुता, कधमन्यथैवं पापवचनं भूपे ? त्वं जीवन्त्यपि मृतैव, यतः कोऽपि नरः पापं कुर्वन् कार- पंश्च श्वसनपि भनेव किं जीवति ! राज्यमाणादिकं सर्व प्रयातु, न च तथापि मनसापि चैत्यभङ्गं प्रकुर्वे, प्रयाचतामन्यद् मनोऽभीप्सितं ते, उर्वशी गतत्रपा नम्राङ्गी भूयोऽपि जगाद, वपुत्रशिरोऽसिना खयं छित्त्वा करतले मम प्रदेहि त्वं, नरेन्द्रो धर्मकधीरः पीयूषयाग्भिर्निजगाद, मत्सूनुर्मजन्मेति मे निर्यबहलरुधिरधारं शिरो गृहाण कराम्बुजे, तन्मात्रेण प्रसीद प्रमदे ! इत्थं समुचार्य प्रजापालोऽसिं यावन्निष्कृपं सशिरो भेत्तुं जग्राह तावत्तया खमभावमहिम्नाऽसिधारा सद्यः कुण्ठिता कृता, वर्धिष्णूत्साहस्सोऽन्यकृपाणं गृहीतवान् तस्याऽपि धारा सा खवलेन ययन्ध, न च तथापि धर्मवीरस्य तस्य महात्मनः सत्त्वस्य धाराप्रतिवन्धे शक्ता, यं यं खड्गं गृह्णाति स तं तं कुण्ठितमकरोत्सा, मेरुवन्निष्पकम्पो धर्मवीरो नृपः केनाऽप्युपायेन मनागपि नैव खसत्वाचलितस्तदा खखरूपं प्रकटीकृत्य "जय सत्ववतां धुर्य! जय व्रतमतिज्ञापालनकवीर ! जय जय त्वं इत्यूचतुस्ते, सत्कृत्याऽऽदरादहो। सत्त्वमहो । धैर्यमहो! मानसनिश्चयस्तव, यदसिना हन्यमानोऽपि नाऽत्यजो मनाक खव्रतं "तेजखिनः सुखमसूनपि सन्त्यजन्ति, सत्यनतव्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम," इत्यपि वचनं सलीकृतं सत्यव्रतेन भवतेत्यादिप्रशंसा. यावचमतुस्तावत् खर्गाच्छफ्रेन्द्रोऽपि होत्कर्षाजय जय त्वं धर्म-

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
॥ ३८॥
धुरन्धर ! इत्याचारयन् तन्मस्तके सुमानि विकिरन समुपाजगाम, भ्रष्टप्रतिज्ञोर्वशी तेन शन्द्रेण सोपहास
निरीक्षिता सुवर्ण इव तस्मिन् किं पापश्यामिका लगतीत्यादितद्गुणान् शक्रपुरतो जगी, शक्रोऽपि तसे किरीट-
कुण्डलाङ्गवहारादीनि मूषणानि दत्या नत्वा च खर्ग ययौ।
श्रीसूर्ययशा नृपोऽपि सुनीत्या धर्मैकनिष्ठो राज्पमपालयत्, भरताधिपतिश्रीभरतेशवच्छ्रीसङ्घयात्रां
चाकारयत्, प्रतधारिभावकांच भोजयामास । अधैकदा मणिदर्पणेषु वं पश्यन् संसारासारतां भावयन् केवल-
ज्ञानमासादितवान्, मुवि विहृत्य भव्यान् प्रतियोध्याऽन्ते च भवोपग्राहिकर्मक्षयं कृत्वा मुक्तिनिलयं जगाम ।
आकर्णयन्ति नृपसूर्पयशश्चरित्रं, ये धारयन्ति हृदयेऽथ तथाऽचरन्ति ।
निशेषकर्मनिचयान परिमुच्य तेऽपि, शुद्धा भवन्ति. गुरुदेववरप्रसादात् ॥१॥
इति म्यापपायरपति शास्त्रविशारद-तपागच्छाचार्य-श्रीविजयदर्शनसूरिपादाचचरीकमुनि-
जयानन्दयिजयस्तं धीमदादकुमारचरित्रं श्रीसूर्ययेशोनृपचरित्रं च समाप्तम् ।
॥३८॥