·Printed by
Sitaram Vanudsy Phadnio, BA,
At tbe Argasniisktı P'rons, Chimanbag,
Tilak Rond, Poona 2
.
Published by -Harsiddhabhai Vajubhai Divetia M.A., LL H
Advocate, lligh Cou:t; llon Secretary, Tha Porbus
Gujarati Sabhi, Nabaraj Jausions,
Sandhurst Road, Bombny 4
All rights reserted by the Publisher
To be bed from
Messrs. N M Tripathi & Co.,
Book sellers & Publisher,
Princess Strest,
Bambeno

·FOREWORD We are It is with great pleasure that we place before the public for the first time a Sanskrit work written by a well-known Jaina author Sri Rūjas'ekhara Sürı of great importance as a material for the history of Gujarat This work was entrusted to Prof ER Kapadia, MA, in 1931 A , by the Forbes Gujarati Şabba, Bombay, for editing, annotating cte grateful to him for the splendid edition he has prepared by utilizing 3 Mss and a printed copy. Herein the learned reader will find various readings, Sanskrit renderings of verses in Prakrit and old Gujarati, notes pertaining to the technicalties of Jainism and several appendices. Out of them the alphabetical index of names of rulers, cities eto, will attract the attention of students interested in research work This edition stands unique in all these aspects which are wanting in the other edition which may be looked upon as editio princeps This was published in A D 1921 by Sri Hemacandracārya Granthāvalı, as the 20th number of that Series, which has been here referred to as ga We need not dilate upon the life of the author as well as the historical basis of the 24 prabandhas as the learned editor hopes to deal with it in the subsequent volume of this work viz the critical edition of the Gujaratı translation which is intrustod to him by our Subha and wbich is in press at present. We shall be failıng in our duti af we did not e press oui indebtedness to Diyan Bahadur KM Javeri, N A , LL. B, who procured from the Bombay Royal Asiatic Society for the Sabha tio Mss, of ·6 FOREWORD We are Caturvırsatı prabandha here designated as kha and gha respectively, ka being a Ms belonging to the Bhandarkar Oriental Reserch Institute, and consulted by our editor during his stay in Poona grateful to Sm Caturavijaya for his supplying the editor with the press-copy for the 2nd and the 6th appendices and for going through some of the proof. sheets In the end, we may thank Dr V G Paranjpe, ALL B, the Proprietor of Aryasamskrti Press, Poona, for the attention he paid as regards the printing etc, of the work We are indebted to the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society as well as the Bhandarkar Oriental Research Institute of Poona for allowing us to make use of their M$8 M 21-2-1932 Bombay Harsıddhbhai Vajubhai.Duvetia, Honorary Secretary, Sri Forbes Gujaratı Sabha BOMBAY ·किञ्चित् प्रास्ताविकम् । मयचीजाङ्कुरजनना रागाद्याः क्षयमुपागता यस्य । ब्रह्मा वा विष्णुर्वा हरो जिनो वा नमस्तस्मै ॥" विदाकुर्वन्तु विद्यारसिकशिरोमणयः सहृदयहृदया यदयं प्रबन्धकोशेत्यपराह्वयः श्रीचतुर्विशतिप्रवन्धो गूर्जरंगी- गुम्फितो गद्यप्रायः प्राकृतादिभापानिवद्धैः पधगद्यात्मक धाव- तरणैः समलद्कृतो ग्रन्थो वरीवति । अत्र सरिप्रवन्धा दश, १ सन्तुल्यता यदुक्तं स्यय प्रन्यकारैः प्रशस्या निम्नलिखितपप- " " तेनाय मृदुगधैर्मुग्धो मुग्धापबोधकामेन । रचितः प्रबन्धकोशो जयताउिजनपतिमत यावत् ॥३॥ २ प्राकृत-प्राचीनगूर्जरादिभाषासङ्कलितानामयतरणानां प्रतिसस्थत कृत मया मन्दधिया, किन्तु कुत्राचिन समस्ति शका । यत्र स्खलनाऽ- वगम्यते शेमुषीशालिभिस्तत्प्रमार्जन ते करिष्यन्ति मन प निवेदयि- प्यन्तीति तेभ्यो मेऽभ्यर्थना विद्यते । ३ ' गुरुवचनमलमपि.' इति गद्यात्मक अवतरण तृतीये पृष्ठे । एतस्य मूलस्थलानर्देशार्थिभिः प्रेक्ष्यतां श्रीयुत कालेद्वारा सम्पादितायाः कादम्बर्याः १०३तमः परिच्छेदः । ४ एतेषां सर्वेषा मूलस्थान निर्देशकरणे नाइमल, यथेष्टसाधनाप्राप्तः। सथापि कतिपयानां मूलस्थान प्रादर्शि मया छ-परिशिरे । भने- मानुमीयते यदुत अयोगव्यवच्छेदिकाद्वात्रिंशिका-कादम्बरी-कुमार• सम्भव नैपधीयचरित्र रघुवंश-प्रबन्धचिन्तामाणि-रुद्रटालङ्कार-वि- फ्रमोर्वशीय-रेणीसंहार-वैराग्यशतकप्रभृतयो ग्रन्था ग्रन्थकाराणां रधि- पथमवतीर्णाः।

·, किश्चित् प्रास्तायिकम् कविप्रवधायत्वार!, भूपतिप्रबन्धाः सप्त, राजाजश्रावफप्रपन्धा. स्त्रयः। एवं प्रबन्धाश्चतुर्विंशतिः सन्ति । एतेपु कतिपया: प्रभावकचरित्रऽपि दृश्यन्ते यत्संवादादिमीमांसां कर्तुं प्रय- तिष्येऽस्य ग्रन्थस्य गुर्जरभापात्मकेऽनुवादे । चतुर्विशती प्रबन्धेषु सप्तमं विहाय सर्वे गद्यमयाः। किञ्च समस्तपु प्रबन्धेषु नवमः प्रान्तिमश्च विशेपतो विस्तृतौ वर्तते । अपरश्चात्र क्वचिद् गूर्जरभाषायाः शब्दाः संस्कृतस्वाइसज्जीकृता विलोक्यन्ते, यथाहि-चण्डः (पृ. ११), हक्तिः (पृ. २१), छोटयित्वा (पृ. ३४), सटपटापयति (पृ ५३), टलवलायमानः (पृ.८१) तडफडायमाना (पृ. ९६), छुटन्ति (पृ. ९६), युम्बां पातयन् (पृ. १२१), झगटक (पृ. १३८) । अस्मिन् प्रयन्धकोशे नाना न्याया अपि निर्दिष्टाः, यथाहि-'एकं वानरं अपरं वृश्चिकेन जग्धा' (पृ १८, ५.७), अस्थिमजः (पृ.५९, प. १), काफ- तालीयः (पृ. ८५, प. ४), अन्धवर्तकी (पृ.८५, प.५), 'भजते विदेशमधिकेन जितस्तदनुप्रवेशमथवा कुशलैः' (पृ १२३, प. २०३) मात्स्यः (पृ. २०६) च । अस्य प्रयन्धकोशस्य प्रणेभिः श्रीराजशेग्वरसूरिभिः १ श्रीअमरचन्द्रसूरीणा प्रनन्धस्यान्तीवोऽत्र कृत प्रस्तुतग्रन्धकारै , न तु सूरिप्रबन्धेषु । तत्र फेनापि कारणेन भवितव्यमिति सम्भावनायामे- तेषां कविप्रतिभाप्रदर्शनहेतुक निरूपणमिदमिति पोस्फुरीति । २ सन्तुल्यन्ता प्रभावकचरित्रगता आर्यनन्दिल पादलिप्त पृद्ध- यादि-मल्लयादि-हरिभद्र यप्पभट्टि हेमचन्द्रसूरीणा जीवनवृत्तान्ता । ३ मत्कृतोऽनुवादोऽय प्रस्तावनापरिशिष्टादिपरिष्कृतच प्रसिद्धप- मानोऽस्ति श्रीपासगुजरातीसभयाऽऽदित्य'मुद्रणालये राजनगरे । १ प्रस्तुतप्रवन्धकाराणां काव्यनिर्माणसम्बन्धिनी कुशलता कोशी बर्तते सनिथयार्षिभि. पठ्यता प्रबन्धोऽयम् ।

·किञ्चित् प्रास्ताधिकम् प्रशस्तौ निजकुलगणशाखागच्छगुरूणां यो नामोल्लेखोऽकारि त- दाधारण ज्ञायते यदुतैतेषां प्रश्नवाहनाभिधं कुलम् , कोटिकाभिख्यं गणम् , मध्यमाख्या शाखा, हर्पपुरीयाङ्कं गच्छम् , श्रीतिलकेत्या- हयाश्व गुरवः। पैर्मलधारिश्रीराजशेखरसूरिभिर्पदर्शनसमुचयः सन्ट- ब्धात एव इमे इति सम्भाव्यते । ७१० श्लोकप्रमाणकवस्तुपालप्र- बन्धस्य प्रणेतरूपेण येषां श्रीराजशेखरेति नामधेयं निर्दिष्टं जैन- ग्रन्थावल्यां तेऽपीमे एव स्युः। स प्रवन्धोऽपि प्रयन्धकोश- सास्यान्तर्गत एव स्यात् । निश्श्रयस्तु तत्प्रतिविलोकनेनैव शक्यः । एमिर्मलधारिसूरिभिश्चतुरशीतिः कथा अपि निर्मिता इति ज्ञायते वृहट्टिप्पनिकागतेन निम्नलिखितेनोल्लेखन- २४ प्रबन्धाः ८४ कथाच राजशेखरसूरिरचिताः।" अथवा प्रत्यक्षेप्रमाणे सति किमनुमानेन । अयं चतुरशीतिकथा- त्मको ग्रन्थः प्रसिद्धिं नीतः पण्डितश्रावकहीरालालहंसराज- नामकैमहाशयक्रमीयाब्दे १९६९तमे। १ एतन्नामोल्लेखो मङ्गलाचरणरूपेण चितस्य पद्यपञ्चकस्य प्रान्तेऽ- प्यवलोक्यते । आये पद्यचतुम्के तु श्रीमपम-नेमि-पार्श्व-धीरेतितार्थ- करचतुष्टयस्य वन्दन विहितमाचार्यवर्यैः । २ अस्याचं पद्यमित्यम्- नत्वा मिजगुरुन् भक्त्या, स्मृत्वा वाङ्मयदेवताम् । सर्वदर्शनवक्तव्य, वक्ति श्रीराजशेखरः॥१॥ अन्तिमं तु यथा- "बालावबोधनकृते 'मलपारि'सूरिः श्रीराजशेखर इति प्रथमानबुद्धिः । सम्यग् गुरोरधिगतोत्तमतर्कशास्त्रः पड्दर्शनीमिति मनाक् कथयाम्बभूव ।। १८० ॥

·१. किञ्चित् प्रास्ताविकम् स्याद्वादकलिकाकारोऽपि नाम्ना राजशेखरा इति जैन- ग्रन्थावल्यां निर्देशः । एतत्प्रणयनसमय: १२१४तमो चक्र- मायान्द इति तत्र सूचितम् । अनेनानुमीयते यदुतते न प्रस्तुताः । किञ्च कर्पूरमञ्जरी-काव्यमीमांसा-बालभारत-यालरामा- यण-विद्धशालभलिकाप्रणेतारो राजशेखरा अप्येभ्यो मलधारिसूरिभ्यो भिन्ना एव । लुङ( Aornst)प्रयोगप्रचुरस्यास्य प्रवन्धकोशस्य संशो- धनकार्ये साधनीभूतं पुस्तकचतुष्टयम् । तत्र क-सञ्ज्ञकं पुण्यपत्तन- स्थप्राच्यविद्यासंशोधनमन्दिरसत्कं हस्तलिखितम्, ख-घ-सञ्ज्ञा- त्मके मुम्बापुर्या रॉयल्एशियाटिक्सोसायटिसत्के हस्तलिखिते, ग-सज्ञि तु श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावल्यां विंशतितमाङ्करूपेण प्रसिद्धिं नतिम् । एतसिन् पुस्तकचतुप्के क-ख-सञ्ज्ञयोः प्रायः परस्परा पाठसदृशता दरीदृश्यते, ग-ध-सञ्ज्ञयोरपि च तथावि- भवा। घ-सज्ञा हस्तलिखिता प्रतिः शेषापेक्षया शुद्धतमा, परन्तु न चैतस्या एवाधारेण संशोधनं शक्यम् । किञ्च पुस्तकचतुष्टये प्राप्तेऽपि कविचन स्थलानि सन्देहास्पदानि सन्ति । अस्य सम्पादनविधावनुगृहीतोऽसि महाशयैस्त्रिभिः । तत्र १३६तमानां पृष्ठानां द्वितीयवेलाशोधनपत्राणामेकस्या प्रतेः समीक्षणेनोपकृतोऽहं दक्षिणविहारिमुनिवर्यश्रीअमरविजय- शिष्यरत्नमुनिश्रीचतुरविजयैः सम्पूर्णस्य ग्रन्थस्य मुद्रणवेला- शोधनपत्राणां तु डॉ. वासुदेवराव गोपालराव पराञ्जपे एम्. ए., एल्एल्. वी. इत्येभिर्महानुभाथैः । अपरञ्चामृर्णाकृतः श्रीफापसगुजरातीसभया यया जैनसाहित्यप्रचारकार्य सुयोगः समर्पितो मधम् । एवं यथासाधनं सम्पादितो विषमस्थानेषु टिप्पनकै विशिष्टपरि- शिथ समलकृतोऽयं ग्रन्थः सायन्तः समीक्ष्यवां समीक्षः ।

·किञ्चिव प्रास्ताविकम् ११ कथासाहित्यरसपिपासुभिः कणेहत्य निपीयताममन्दानन्दसन्दो- हनिस्यन्दी रसनिवहः । अयं मदीयः परिश्रमः फलेग्रहितां नीयता नीतिनिपुणविद्याविनोदिभिः सद्भिः। क्षम्यन्तां 'क्षमा- सन्ततिचारुचित्त'निसर्गोपनिपाताश्छामस्थिकानि स्खलनानि। उ- पेक्ष्यन्तामशुद्धयो मुद्रणयन्त्रसञ्जातास्तन्नियुक्तजनसमाचरिता वा मात्राऽनुस्खाराकादिपतनपरावर्तनप्रभृतयः प्रतिभाप्रतिष्ठापुरस्कृतैः परीक्षकैरिति प्रार्थयति विबुधवृन्दारविन्दमकरन्देन्दिन्दरो हीरालालो मोहमयीनगर्या भूलेश्वरपीथ्या माधै सुदि सप्तम्यां २४५८तमे वीरसंवत्सरे ।

·विषयानुक्रमः-Table of Contents विषयः पृष्ठाः ७-११ १-२५९ ८-१२ १३-१७ १८-२२ २३-२९ ३०-४२ ४३-४८ ४९-५४ Foreword (आमुखम् ) किश्चित् प्रास्ताविकम् श्रीचतुर्विशतिप्रवन्धः उपक्रमः (१) श्रीभद्रबाहुवराहप्रबन्धः (२) श्रीआर्यनन्दिलसूरिप्रबन्धः (३) श्रीजीयदेवसूरिप्रबन्धः (४) श्रीआर्यखपटसूरिप्रबन्धः (५) श्रीपादलिप्तसूरिप्रबन्धः (६) श्रीवृद्धवादि-सिद्धसेनसूरिप्रबन्धः (७) श्रीमल्लवादिसूरिप्रबन्धः (८) श्रीहरिभद्रसूरिप्रबन्धः (९) श्रीबप्पभट्टिसूरिप्रबन्धः (१०) श्रीहेमचन्दसूरिप्रबन्धः (११) श्रीहर्षविद्याधर-जयन्तचन्द्रप्रबन्धः (१२) हरिहरप्रबन्धः (१३) श्रीअमरचन्द्रसूरिप्रबन्धः (१४) श्रीमदनकीर्तिप्रवन्धः (१५) श्रीसातयाहनप्रबन्धः (१६) श्रीवकाचूलप्रबन्धः (१७) श्रीविक्रमादित्यप्रबन्धः (१७) विक्रमचरितम् (१८) श्रीनागार्जुनप्रबन्धः (१९) श्रीवत्सराजोदपनप्रवन्धः ११२-११८ ११९-१२५ १२६-१३० १३१-१३५ १३६-१५२ १५३-१५९ १६०-१६९ १६९-१७१ १७२-२७१ १०५-१७९ ·. पिपपानुभमः। विपः पृमामः (२०) यशपमेनमयन्धः १८०-१८५ (२१) श्रीमदनवर्मप्रायः १८५-१९० (२२) सारनप्रबन्धः १९१-१९८ (२३) श्रीभाभप्रबन्धः १९९-२०१ (२५) श्रीपरापार प्रबन्धः २.५-२५० परिशिष्टानि २५०-३०५ (१) सगदीपपादमान यशः २६०-२६१ ()आनमिटमगिएनी धेरोटयातयः २६१-२६३ (३) 'टय समाह रनोरम (५) पादलितगरिएता प्रायोरस्तुतिः २६५-२६६ (५)कलो : स्तनम २६६-२६७ (६) परपटातपुमायानुनः २६७-२६० (७) सिनिप्रदधतापानामगारापनुश्मः २६-२७६ (८) विनिमनगरनगहाना गषि २०७-२०१ (..)पपीरात (१०) दिसम् ३०१-३०५ ·अईम् श्रीराजशेखरसूरिवरविरचितः ॥ चतुर्विंशतिप्रवन्धः॥ प्रवन्धकोशेत्यपरायः 1 राज्याभिषेके कनकासनस्था, साङ्गदिव्याभरणाभिरामः । श्रियेऽस्तु वो मेरु'शिरोऽवतंसः, कल्पद्रुकल्पः प्रथमो जिनेन्द्रः ॥१॥ विवेकमुच्चैस्तरमाउरोह य-स्ततोऽदिशृङ्ग चरणं ततस्तपः। ततः परं ज्ञानमयोत्तम पदं, श्रियं स नेमिर्दिशतूत्तरोत्तेराम् ॥२॥ यस्मै स्वयंवरसमागतसाततत्त्व- लक्ष्मीकरग्रहणमाचरतेति भक्त्या । सप्त व्यधात् फणिपतिः फणमण्डपान् कि वामानभूः स भगवान् भवतान्मुदे वः ॥३॥ अर्थेन प्रथमं कृतार्थमकरो यो धीरसंवत्सरे दाने च प्रतपर्वजेऽथ परमार्थेनापि विश्वग जनम् । यदत्तागमशुद्धवीजकवलादद्यापि तत्वाभिधा लभ्यन्ते निधयो बुधैर्भरत'मुन्यस्यां स वीरः श्रिये ॥ ४ ॥ देयासुर्वाध्ययं मे जिनपगणमृतो भारती सारतोत्रा भारत्याः सौम्यदृष्ट्या विलसतु मम सा सन्तु सन्तः प्रेसन्नाः। सूरि सद्गुरुः श्रीतिलक इति कलाः रफोरयत्वस्तविघ्नः शिष्याः सन्तु गर्जन्यविरलस्कृतश्रेणयः श्रावकौघाः ॥ ५॥ १ ग-मिरामः'। २ श्रीऋषमस्तीर्थङ्करः। ३ उपजातिः। ४ग-मथे। खरं पदं । ५ क-'तरम्'। ६ वयस्थ विचम् । ७ वसन्ततिलका । ८ घालविकारितम् । एक-म-प्रसमा.सभरा।

·चाशतिप्रय [ १ श्रीमायाहूपराह. इह यिल हि प्येण विनीतविनयेन श्रुतजलधिपारङ्गमस्य नियापरस्य गुरोः समीपे विधिना सर्वमध्येतव्यम् । ततो भव्योपकाराय देशना क्लेशनाशिनी विस्तार्या । तद्विधिश्वायम्-अस्खलितम् , अमिलितम् , महीनाक्षर सूत्रमुच्चार्यम् । अग्राम्यललितभङ्गयाऽर्थ कथ्य । ५ कायगुप्तेन परित. सभ्येषु दत्तदृष्टिना यावदर्थबोध यक्तव्यम् । वक्तु प्रायेण चरितै प्रबन्धैश्च कार्यम् । तत्र श्रीपभादिवर्धमानान्ताना जिनानाम् , चम्यादीनां राज्ञाम् , ऋषीणा चार्यरक्षितान्ताना वृत्तानि चरितानि उच्यन्ते । तत्पश्चात्कालभाविना तु नराणा वृत्तानि प्रबन्धा इति । इदानी वय गुरुमुखश्रुताना विस्तीर्णाना रसाढ्याना चतुर्विशते प्रबन्धाना सङ्ग्रह कुर्वाणा स्म । तत्र सूरिप्रबन्धा दश, कविप्रबन्धा चत्वार , राजप्रबन्धा सप्त, राजाङ्गश्रावकप्रबन्धास्त्रय , एव चतुर्वि- शति । १ भद्रबाहु-वराहयो , २ आर्यनन्दिलक्षपणकस्य, ३ जीवदेवसूरीणाम्, ४ आर्यसपटाचार्याणाम् , ५ पादलिप्त १५ प्रभूणाम् , ६ वृद्धवादि सिद्धसेनयो , ७ मल्लवादिन , ८ हरि- भद्रसूरीणाम् , ९ चप्पभट्ठिसूरीणाम् , १० हेमसूरीणाम् , ११ श्रीहर्पक्वे , १२ हरिहरकये , १३ अमरचन्द्रक्वे , १४ दिगम्बरमदनकीर्तिक्यः, १५ सातवाहन-१६ वङ्कचूल-१७ विक्रमादित्य-१८ नागार्जुन-१९ उदयन-२८ लक्षणसेन- २० २१ मदनवर्मणाम् , २२ रत्न-२३ आभड-२४ वस्तु पालाना चेति । 'तेषु प्रथमम्- [१] ॥ भद्रबाहुवराहप्रवन्ध ॥ दक्षिणापथे 'प्रतिष्टान'पुरे भद्रबाहु-चराहाही द्वौ दिजी धुमारी निर्धनो निराश्रयी प्राची यसत । तत्र यशोभद्रो नाम १घ- दिलि। राग घ सूत्रम् । ३ ग घ- श्रीजीयः । ४ घ- श्रीहरिः। ५घ-धीयप्पा । ६- मीहेम.। घ-रत्नभावक- भामर.1वघ'ए' .

·प्रय] प्रवन्धकोशोत्यपराइये ५ चतुर्दशपूर्वी समागत । मद्रमाहु-चराही तद्देशनां शुश्रुवतुः । यथा- भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास्तैरेव चाय भव- स्तत्वस्यह कृते परिभ्रमत रे लोका । सृ(कृ?)त चेप्टितैः । आशापाशशतोपशान्तिविशद चेत समाधीयता कान्यात्सन्तिमसौख्यधामनि यदि श्रद्धेयमस्मद्वच ॥१॥ एतच्छ्वणमात्रत एव प्रतिबुद्धौ गृह गत्वा तो मन्त्रयेते स्म-जम्म कथ वृया नीयते । तापद् भोगसामग्री नास्ति, तर्हि योग साध्यते । अग्रे गीत सरसकवय पार्श्वतो दाक्षिणात्या पृष्ठे लोलापलयराणित चामरप्राहिणीनाम् । यवस्त्येष कुर भवरसास्वादने उम्पटत्व नो चेचेत ! प्रविश सहसा निर्विकल्प समाधौ ॥१॥ इति विमृश्य द्वावपि वान्धवो प्रवनजतु । भद्रवाहश्चतुर्दशपूर्वी पद्गिद्गुणसम्पूर्ण सूरिरासीत् । १ दश- वैकालिक-२ उत्तराध्ययन-३ दशाश्रुतस्कन्ध-४ कल्प-५ व्यवहार-६ आवश्यक-७ सूर्यप्रज्ञप्ति-८ सूत्रकृत ९ आचा १५ राग-१० मपिभापिताख्यमयदशकप्रतिबद्वदशनियुक्तिकारतया पप्रधे, म(मा)द्रनावी नाम सहिता च व्यरचयत् । तदा आर्यसम्भूतिविजयोऽपि चतुर्दगपूनः वर्तते । श्रीयशोभद्रसूर्राणां स्वर्गगमन जातम् । भद्रबाहुसम्भृतिविजयी स्नेहपरो परस्पर भन्याम्भोरहमास्करो विहरतो 'भरते' पृथक् पृयक् । वराहोऽपि २० विद्वानासीत् , कलमग्ववईपर्वतारूढः रिपद पाचते भद्र- पाहाहसहोदरपार्धात् । भद्रबाहुना भाषित स.-वरस ! विद्वा- नसि, चियापानसि, पर सगर्वोऽसि, सगस्य सूरिपद न दम एतत् सत्यमपि तस्मे न सस्वदे, यतो 'गुरुवचनममलमपि महदुप- जनयति प्रवणस्थित शूलममन्यस्य' । ततो व्रत तत्याज । मिथ्यात्व २५ घ-भुर-१२ य-शात.'। ३ शाईल । स्व-'गृह । ५ मन्दाकान्ता । फ-श-'स्वर्ग'घ-मपि मरिमिक मह०१८ क-'सदुप० ।

·चतावशतिप्रवन्धे [१ श्रीमद्रबाहुवराह गत पुनजिर्वेष जग्राह । व्रतावस्थाऽधीतशास्त्रार्थज्ञतया वाराहसंहितादिनवीनशास्त्र रचनापा प्रजगल्भे, लोकेषु च जगाद-- अह वाल्ये लममभ्य स्यामि स्म । तद्विचार एव लीनस्तिष्ठामि स्म । एकदा प्रतिष्ठानाद् ५ वहि "शिलायामेकस्या लग्न मण्डयामि स्म । सायममृष्ट एव तस्मिन् स्वस्थानमागत्य स्वपिमि स्म । सुप्तोऽह तल्लग्नममृष्ट स्मरामि स्म । ततो माष्टुं तत्र यामि स्म । तत्र लग्नाधिष्ठिते शिलातले पञ्चानन उप विष्टोऽभूत् , तथापि तदुदरदश कर निक्षिप्य मया तल्लग्न मृष्टम् , तावता पश्चानन साक्षाद् भास्कर एवाभूत् । तेनाह भाषित १० वस! तव दृढनिश्चयतया लग्नग्रहभक्त्या च बाढ तुष्टोऽस्मि, रविरहम् , पर वृणीष्व । अथ मयोक्तम्-स्वामिन् । यदि प्रसन्नोऽसि तदा निजविमाने चिर मामवस्थाप्य सकलमपि ज्योतिश्चक मे दर्शय। अथाह "मिह(हि)रेण चिर स्वविमानस्थ खे भ्रामितोऽस्मि । सूर्यसङ्क्रमितामृतसतर्पितेन च मया क्षुत्पादिदु ख १५ किञ्चिदनुभूतम् । कृतकृत्यश्च सूर्यमापृच्छ्य ज्ञानेन च जगदुप पतु महीलोक भ्रमन्नस्मि । अह वराहमिह(हि)र इति वाच्य । इत्यादि स्वैर प्रख्यापयामास । सम्भाव्य वात् लोके पूजा परमा माप्य 'प्रतिष्टान'पुरे शजितं भूपाल क्लाक्लापेन रञ्जयामास । तेन निजपुरोहित वृत । यत २० गौरवाय गुणा एव, न तु ज्ञातेयडम्बर । यानेय गृह्यते पुप्प-महजस्यज्यते मल ॥१॥ अप श्वेताम्बरार निन्दति-रिगमी वराका याया विदति। मशिवाय भिणिहणायमाना पारारया इव युचे। काल क्षपति, क्षपपतु । तपवना श्रावपाणां शिर शूलमुपेदे । 'पिगिद- पधाराय मेक-२५ - दतया एम.'ग-'माथाय'। प्रमिता-रिम म । ७पने जरमा अनुर५ । ९रा वदन्ति ।.प--विरमा । - ·प्ररप] प्रसन्यकोशत्यपराये मस्माक जीवित येन गुर्ववज्ञा सहामहे । किं कुर्म अय कलावानिति नरपतिना पूज्यते । राजमि पूज्यते यश्च सर्वैरपि पूज्यते । भवन, तथापि भद्रनामाहयामस्तावत् । इति सम्मन्त्र्य तथैव चक्रु । आगता श्रीमद्रबाहयः। कारित श्रापके संस्पैदप्रवेशमह । स्थापिता गुरवः सुस्थाने । नित्य व्यारयारसानास्वादयामासु सम्या । भद्रबाबागमे स चराहो बाड मम्ली, तथापि तेभ्यो नाप- कर्तुमशकदसौ। अत्रान्तरे वराहमिहि)हरगृहे पुत्रो जात ! तज्जन्मतुष्ट प्रभूत पन व्ययति स्म । लोकाच्च पूजामामोति स्म । पुत्रस्य वर्ष- शतमायुरिति तेन नरेन्द्रादिलकामसमासमक्ष प्रख्यापितम् । १० गृहे उत्सोदयस्तस्य । एकदा सदसि वराहः प्राह रम- अहो सोदरोऽपि भद्रबाहु पुत्रजन्मोत्सवे नागात् इति बाह्या एते । एतदाकर्ण्य श्रावनाहुर्निज्ञप्त -- एव एवमसो यदनास्ते, गम्यता मत्र- द्भिरेकदा तद्गृहम, मा वृधन्मुवा क्रोध । श्रीभद्रबाहुनाऽऽ- १५ दिएम्-- द्वो क्लेशो कय कारयचे ।। अय पाल सप्तमे दिने रात्रौ निशीपे विडालिकया धानिष्यते । तस्मिन् मृते शोकविसर्जनायापि गतव्यमेन तावत् । तत श्रावकेसचे- तेन विप्रेणोपराजमर्मस्य समाशतमायुरुक्तम्, मद्भि पुनरित्यमादिष्यते, किमेतत् । श्रीभद्र हुस्वामिना भाणितम् ज्ञानस्य प्रत्यय सारम् , स चासन्न २० एपास्ते । स्थितास्तूणी श्रावना । आगत सप्तम दिनम् । तत्रैव द्विप्रहरमोत्रायो रात्र्या चार सन्य पाययितु धात्र्युपविष्टा । दार- शास्याने न्यस्ताऽर्गला वामलके पतिता जनान्तरसञ्चारात् । स- स पुग्यो । ३ फ-स 'सस्पति घ-''ग 'मद्रयातामे यरादो।५ क- मद्रमा में इत आरभ्य बोध 'एतत्पर्यन्त नास्ति। खि मद्याहुना । ७ ग 'पुनरिद।।८ गयाटुनाम'माया। १. ग-यो'। ग-शमा यस्ता १२ कल-मस्तकपतिता।

·५ . चतुर्विशतिप्रबन्धे [१ श्रीमद्रवाहवराह- प्रमीतो बालः। रुद्यते वराहगृहे। मिलिप्तो लोकः । भद्रवाहुनाऽपि श्रावका उक्ताः- शोकापनोदो धर्माचार्य इति तत्रास्माभिरधुना गन्तव्यम् । श्रावकर्शतावृता गतास्तत्राचार्याः । वराहः शोकसङ्- कुलोऽप्यभ्युत्थानााचितमकरोत्, अभ्यदधाच्च-- आचार्याः । भवतां ज्ञानं मिलितम्, केवलं बिडालीतो मृत्युनं, किन्वर्गलातः । भद्रबाहुना निजगदे-तस्या अर्गलाया लोहमय्या अग्रभागे रेखामयी विडाल्यस्ति, नासत्यं ब्रूमः । आनीताऽवलोकिताऽर्गला तथैवास्ते, अथोवाच वराहः-- तथा पुत्रशोकेन न खिधेऽहं यथा राज- विदिताख्यातपुत्रशतायुस्त्ववैफल्येन खिये। धिगमीपां निजपुस्तकानां १० प्रत्ययेनास्माभिर्ज्ञानं प्रकाशि, एतान्यसत्यानि, तस्मान्मृज्मः । इत्युक्त्वा कुण्डानि जलैरप्पुरत् । पुस्तकानि माटुं स यावदारभते तावद् भद्रबाहुना बाहुना धृत्वा वारितः । आरमप्रमादेन ज्ञानं विनाश्य कयं पुस्तकेभ्यः कुप्यसि ! एते पुस्तकाः सर्वज्ञोक्तमेव भाषन्ते, ज्ञाता तु दुर्लमः। अमुकस्मिन् स्थाने त्वं विपर्यस्तमतिर्जातः, १५ आत्मानमेव निन्द । प्रभुप्रसादस्तारुण्यं, विभवो रूपमन्ययः । शौर्य पाण्डित्यमित्येत-दमयं मदकारणम् ॥ १ ॥ मत्तस्य च कुतो विचारमझमेक्षिकाः । तस्मान्मा माङ्क्षीः पुस्तकान् इति निपिदः । विलक्षीभूय स्थितो वराहः । तत्रान्तरे पूर्व तत्कृता- २० हन्मतगहापीडितमनसा केनापि श्रावकेण पठितम्- युप्मादशाः कृपणकाः कृमयोऽपि यस्यां मान्ति स्म सन्तमसमय्यगमनिशाऽसौ । सूर्याशुदीप्तददादिग्दियमोऽधुनाऽयं मात्यत्र नेन्दुरपि फीटमणे! किमु त्यम् ॥१॥" ग-प्रमतो'। २ ग‘शतवृता । - इसमालो। ५क-धनीपावः'।क-प्रकाशित'। ७ ग• 'तरमात्त मामः ! ८ ग-गही। ९ अनु। १. पगन्तः । 'जम्यवाद।

·प्रंन्ध प्रवन्धकोशेत्यपराये - इति वदनेव नष्टः सः । बाढ़ पीडितो वराहः । अत्रान्तरे स्वय- मागतो राजा। राज्ञोक्तम् -मा स्म शोची:, भवस्थितिरियं विद्वन्!। तदा जिनमतेन राजमन्त्रिणेकेन भणितम्-ते आचार्या नवा याताः सन्ति यैम्भिस्य सप्ताहमात्रमायुरभाणि, ते सङ्गतवाचो महात्मानः । केनापि दर्शिता भद्रबाहवः, एते ते; तदा द्विज- स्तथा दूनो यथा स एव विवेद । गतो राजाऽपि, भद्रबाहुरपि, लोकोऽपि स्वस्थानम् । राजा श्रावकधर्म प्रतिपेदे । वराहोऽप- मानाद् भागवतीं दीक्षां गृहीत्वाऽज्ञानकष्टानि महान्ति कृत्वा जैन- धर्मद्वेषी दुष्टो व्यन्तरोऽभूत् । ऋषिषु देषवानपि न प्रबभूव । तपो हि वज्रपञ्जरप्राय महामुनीनां परप्रेरितप्रत्यूहपृषत्कदुर्भेदतरम् । अत: १० श्रावकानुपद्रोतुमारेभे। गृहे गृहे रोगानुत्पादयामास । श्रावकै पीडाः- भद्रबाहुरादरेण विज्ञप्त:--मगवन् ! भवति सत्यपि यद् वयं रुग्भिः पीड्यामहे, तत् सत्यमिदम्--कुञ्जरस्कन्धाधिरूढोऽपि भषणैर्भक्ष्य- (ष्य :)ते इति ? । गुरुभिरमाणि-~मा भैष्ट, सोऽयं वराहमिह(हि): पूर्ववैराद् भवद्भपो भ्रुक्षति । रक्षामि पाणेरपि वप्रपाणेः । ततः १५ पूर्वेभ्य उद्धृत्य ' उवसग्गहरं पासम् ' इत्यादि स्तवनं गाथापञ्चक- मयं सन्दभे गुरुभिः । पठितं च 'तल्लोकैः । सधः शान्ति गताः क्लेशाः। अद्यापि कष्टापहारार्थिभिस्तत् पञ्चमानमास्ते । अचिन्त्य- चिन्तामणिप्रतिमं च तत् । श्रीभद्रयाहूनां विद्योपजीवी चतुर्दश- पूर्वी श्रीस्थूलभद्रः परमतान्यचुचूर्णत् । इति श्रीभद्रबाहुवराप्रबन्धः प्रथमः ॥ ग्र० १२२ ।। - २० १ ख-'हराइचरः। २ ख-शहो।

·चतुर्षिशतिप्रयाधे [२ श्रीआयनन्दिल. [२] ॥ अथार्यनन्दिलप्रवन्धः॥ 'पमिनीखण्ड पत्तने पद्मप्रभनामा राजा । तस्य भार्या पद्मा- वती । तस्मिन् पुरे पद्मदत्तनामा श्रेष्ठी वसति । तस्य कान्ता पद्मयशा नाम । तयो सुत पानामाऽभूत् । वरदत्तेन सार्थवाहेन खकीया वैरोख्या नाम पुत्री तस्य दत्ता । स ता व्यवाहयत् । अन्यदा वरदत्तो वैरोट्याजनक सपरिवारो देशान्तर गच्छन् वनदवेन दग्ध । वैरोट्यां श्वश्रू शुश्रूप्यमाणाऽपि निप्पितृका भणित्वाऽपमानयति । यतः रूप रहो धन तेज , सौभाग्य प्रभविष्णुता । प्रभावात् पेतृकादेव, नारीणां जायते ध्रुवम् ॥१॥ १० सा चश्रूबचने कुकूलानलकर्कशै पीडिताऽपि दैवमुपालभते, न श्वश्रू निन्दति, चिन्तयति च- सव्वो पुव्वकयाण, कम्माण पायए फलविवाग । अवराहे गुणेसु य, निमित्तमि(म )त्त परो होइ ॥ १ ॥ अन्यदा रोट्या भोगीन्दस्वप्नसूचित गर्ने वभार | पायमभोजन- १५ दोहद उत्पन्न । तदाऽऽचार्यनन्दिलनामा सूरिरुयाने समासा- पात्, सार्द्धनवपूर्वधर आर्यरक्षितस्वामिवत् । वैरोट्यायाः चश्रू- रिति वक्ति-अस्या पध्वा सुता भविष्यति, न तु सुत । इति कर्णककचक शतच पीडिता सती सा सती वधू रिवन्द- नार्य गता। सूरयो धन्दिता । स्वस्य श्वघ्या सह विरोधोऽकपि ।

·२ , प्रच प्रवन्धकोशेत्यपराये भूरिमिरुकम् ----पूर्वकर्मदोषोऽयम् , कोधो न वर्खनीय , मवहेतुत्वात् , वत्से। इंह लोए चिय कोवो, सरीरसतावकलहराद । कुणइ पुणो परलोए, नरगाइनुदारुण दुक्ख ॥ १॥ पुत्र च लप्स्यसे । पायसदोइदस्ते जातोऽस्ति सोऽपि यथा तथा पूपिष्यते । इति सा रिवचसाऽऽनन्दितपिचा निजगृह- मागच्छत् , अचिन्तयच्च- अस्माभिश्चतुरम्बुराशिरसनाविच्छेदिनी मेदिनी भ्रायद्रि स न कोऽपि निस्तुषगुणो दो विशिष्ठो जन । यस्याने चिरसञ्चितानि हृदये दुखानि सौख्यानि वा व्याख्याय क्षणमेकमर्द्धमथवा निश्वस्य विश्रभ्यते ॥१॥ 'एते तु गुरवस्तादृशा सन्ति । पद्मयशा आप चैत्रपूर्णिमायामुपोषिता । पुण्डरीक तपसि "कियमाणे उद्यापनमारेभे । तदिने पायसपूर्ण प्रतिग्रहो यतिभ्यो दीयते, साधर्मिकसत्सल्य च क्रियते । तया सर्व कृतम् । वचा १५ पुनर्वैरभावात् कुलत्यादि कदशन दत्तम् । वधू पुन स्थाल्या मुद्धृत पायस प्रच्छन्न गृहीत्वा वस्त्रे बद्ध्वा घटे क्षिप्वा जलाशय जलाय गता | वृक्षमूले कुम्भ मुक्त्वा यदा हस्तपादप्रक्षालनार्थ गता तावताऽलिखरनामा नाग पातालेऽस्ति, तस्य कान्ताया क्षीरान्नदोहद समजनि । पृथिन्यामायाता क्षीरान गवेषयति । तत्र २० तरोभूले बटमध्ये क्षीरान दृष्टम् , भुत च । येन मार्गेणागता तेनैर १० , छाया-इह लाके एव कोप शौरसन्तापकलहवैवामि । करोति पुन परलोक नरकादिसुदारुण दुखम् । २ आर्या। ३ क प्रयिष्ये। ४ शार्दूल। ५ क ख- एते गुरव ६ एतस्वरूपार्थ प्रेक्ष्यतो क-परिशिष्टम् । क- क्रियामारेमे'। भरात्'। १ ख- कला'. ग-'पायसदोहद । चढाएति.. .

·चतुर्विशतिप्रयन्धे [२ मीमार्यनदिल गता नागपत्नी । यदा वैरोट्या पादशौच कृत्वा समायाति तायत् क्षौरान न पश्यति, तथापि न चुकोप, न विरूपं वभापे, किन्त्वेव बभाषे–'येनेद भक्षित भक्ष्य पूर्यता त मनोरथ इत्याशिष ददौ । इतश्चालिञ्जरपल्या तर्वतरितस्थितया तस्यास्तदाशीर्वचन श्रुत खस्थानमेत्य स्वभर्ने निवेदित च । वैरोट्या स्वगृहमागता । ततो रात्रो वैरोट्याप्रातिवेश्मिक्या स्त्रिया स्वप्ने नागपल्या कषितम्- भद्रे ! अह अलिजरनागपत्ना, मदीया तनया वैरोट्या, तस्या पायसदोहदोऽस्ति, स तस्यास्त्वया पूरणीय । तथा तस्याग्रे कयनीयम्-तव 'पितृकुट नास्ति, परमह पितृसमानोपकार करि १० च्यामि, श्वश्रूपराभवामितापमुपशमयिष्यामि । तया प्रातिश्मिक्या प्रातरोट्या क्षीरान भोजिता । सम्पूर्णदोहदा सुतमजीजनत् । नागान्तयाऽपि सुतशतमसूयत । वैरोट्यापुत्रनामकरणदिने पन्नगेन उसन कारित । यर पितृगृह पूर्व स्थित तर धवलगृह कार- यिया 'पातालवासिभिर्नागैरलङ्कृतम् । गजा ऽश्व-वरवाहन पदाति १५ वर्गसहिता नागलोका समाययु । तस्या गृहलक्ष्या सकीर्ण चयु । अलिञ्जरपत्नी पतिना (' पत्या) पुत्रैश्च युता दिव्यवस्त्र पहङस्वर्णरत्नपचितसाङ्गाभरणादिक सर्व मनोज्ञ वस्तुसमूह पैरोट्याया प्रतिपन्नमृतान पूरयति । वैरोटथा अलिजरपनी गृहे नित्य यात्यायाति च । अलिन्जरपर याऽनीय मा यते, पूज्यते २० पैरोटथा । मस्तयाम्प पितृगृह मेलापयमिव दृष्ट्वा वधू स पर्तु- मारेभे । 'टोक पूजितपूजय । रोटथाया रक्षार्थ नागावा स्पीयरघव शत पुत्रा सर्पया समर्पिता । तया सर्प घटे शिता । तत्र व पयापि धर्मका अमिततस्सामुग्ये सर्पघटो १गभग | पामियम् । । ५- पिनु' । ४ परा- पER AANEE ना सम् । ५९ ग-गृह सही ! (फ-समया 'विरानात भारस्य 'पुण्यन परोटया १५४ मस्ति । . ग विध .' Trai पेरोटयां धू' पापं सामान्यता. सर्पा ।

·प्रबन्ध प्रयन्धकोशेस्यपराहये दत्तः। 'तरक्षणमेव वैरोटययोचारित । पानीयेनाभिषिक्कारते ततः स्वस्था सम्पना । एकस्तु शिशुर्विषुच्छो जात । यदा स स्खलति क्षितौ तदा वैरोव्या बूते-बण्डो जीवतु । पैरोव्याजात- कस्य स्नेहेन मोहितास्ते सर्वे वान्धवरूपा सर्पा क्षौमरस्लस्व- र्णादि दत्वा नामकरण च कारयित्वा यथास्थान ययु । वैरोटधा ५ नागप्रभागात् गौरवपात्र जाता। अन्यदालिञरः स्वपुत्र पुच्छरहित दृष्ट्वा चुक्रोध । 'मम पुत्र केन दुरात्मना विपुच्छ कृत । ततो वैरोख्यया कृतो विपुच्छो मे पुत्र इत्यवधिना ज्ञात्वा 'पैरोव्याया उपार पूर्व सुप्रसन्नोऽपि चुकोप । कुपित सन् विरूप कर्तु वेरोट्यागृहमगमत् । १० अलिञ्जरो गर्तनुगृहमध्ये स्थित । यदा वैरोट्या वान्तभरे सति गृहापरकमध्ये प्रविष्टा तदा तयोक्तम्- वण्डो जीवतु चिरम् । तच्छ्रुत्वा नागराज सन्तुष्टस्तस्यै नपुरे ददौ । अघ- प्रभृति वत्से । स्वया पाताले आगन्तव्यम् , नागाश्च त्वद्गृहमेप्यन्ति इति प्रसाद कृत । सा वैरोट्या पाताले गमनागमन करोति । १५ नागवरात् नागदत्त इति नाम दत्त पुत्रस्य । तदा पमदत्तो वैरोट्या- श्वशुर श्रीआयनन्दिलक्षपणकरेवमुक - त्वया स्ववष्वग्रे कथनी- यम् , नागाश्रय गतया त्वया नागा वक्तव्या-भवद्भिर्लोकस्यानुग्रह करणीय , कोऽपि न दष्टव्य । तत् सूरिसचन श्वशुरेण तस्यै, तथा च नागेम्य कथितम् । तत्र गता च वैरोट्या एवमुच्चैर्जगौ--- २० सालिञ्जरपत्नी जीयाद् सोऽलिञ्जरो जीयात् "येनाहम पितृगृहाऽपि सपितृगृहा कृता, अनाथाऽपि सनाया जाता । १ग पुस्तके 'तक्षगमव'एतदधिकम् । ३ क 'सुस्था । 'बाँडो' इति गूर्जरभाषायाम् । ४ ग-पुस्तके मम' इत्यत आरभ्य इति एतत्पयन्तमधिक विद्यते। ५ क खात्या बेरोम्या' इत्यत आरभ्य कर्तुं' एतस्पर्यत न दृश्यते। ६ क-ख- ततुर्मप्य। ७ ग पुस्तके चिर' अधिक विद्यते। ८ फ-सत्रयो ‘नागदत्त इति नाम दत्त पुत्रस्य' एतन्न दृश्यत । ९ ग वर्तव्य । "क येमामपि स पितृगृहा कृना'। ११ ग 'सम्माता'।

·१२ चतुर्विशतिप्रवन्धे [२ माआयनन्दिल. मो मो नागकुमाराः ! आपनन्दिलेन महात्मना एवमादिष्टम्- टोको न पीडयितव्यः, 'लोकस्यानुप्रहः कार्यः । वेरोट्या पुनरपि स्वगृह गता। गुरुणा वैरोव्यास्तवो नवो विरचितः। यो वैरोट्या- स्लव पठति तस्य पन्नगभयं नास्ति । पन्नगाः सर्वे वैरोट्याया गुरो. पार्धमानीताः । उपदेश प्राविता उपशान्तचित्ताः संवृत्ताः । नागदत्तनामा वैरोट्यापुत्रः सौभाग्यरङ्गभूरभूत् । पद्मदत्तेन प्रियासहितेन व्रत गृहीतम् । तपस्तप्त्वा स्वर्ग गतः । पदयशा अपि तस्य देवत्व प्राप्तस्य इच्छासिद्धियुजो देवी साता । वैरोट्या च फणीन्दाणा(न्द्रस्य !) ध्यानान्मृत्वा धरणेन्दपत्नीत्वेनोत्पन्ना । १० तत्रापि 'वैरोय्या' इति नामास्याः । इति आर्यनन्दिटप्रबन्धः ॥ २॥ गन्दार .PRINE.erre. IM.Tetrम् ।

·. प्रध] प्रत्यकोशेस्यपराये १३ [३] ॥ अथ श्रीजीवदेवरिप्रवन्धः ।। 'गूर्जर'धराया वायुदेवतास्यापित 'वायट' नाम महास्थानम् । तत्र धर्मदेवनामा श्रेष्ठी धनवान् । तस्य शीलवती नाम गहिनी गेहीरिख देहिनी । तयो सुतौ महीधर महीपालौ । मही- पालः क्रीडाप्रियो न क्लाऽभ्यास करोति । तत पित्रा 'हकितो रुष्टो देशान्तरमसरत् । धर्मदेवश्रेष्ठी परलोक प्राप्त । महीधरोऽपि ५ श्रीजिनदत्तसूरीणा 'वायट' गच्छीयाना पादमूले प्रववाज । स राशिल्लरिर्नाम सूरीन्दो बभूव । महीपालोऽपि पूर्वस्या दिशि 'राजगृहे ' पुरे दिगम्बराचार्यदीक्षा प्राप्याचार्यपदमवाए । सुवर्ण- कीर्तिः इति नाम पप्रथे । श्रुतकीर्तिना गुरुणा तस्मै द्वे विधे प्रदत्ते-' चक्रेश्वरी विद्या 'परकायप्रदेश विधा च । धर्मदेवे दिव १० गते शीलवती दु खिन्यासात् यत पया नदी विनाऽम्भोदाद्, यामिनी शैशिना विना । अम्भोनिनी विना मानु, मा कुलवधूस्तथा ॥१॥ राजगुहा' गतपरिचितमनुष्यमुखेन स्वपुत्रं स्वर्णकीर्तिं तत्रस्य ज्ञात्वा तन्मिलनाय गता । मिलित स्वर्णकीर्तिस्तस्या । उन्मी- १५ लितो मातापुत्रस्नेह । एकदा तया सुवर्णकीर्तिर्भाषित -तव पिता दिवमगमत् । स्वमत्र सूरि । महीधरस्तु राशिल्लसरिन म श्वेताम्बरसरिपदे वर्तते । वायट'प्रदेशे विहरति । युवों द्वावेक- मतीभूय एक धर्ममाचरतम् । वायट'मानीतस्तया स । द्वौ वान्धवौ एकत्र मिलितौ । सुवर्णकीर्तिर्राषितो मात्रा, वस्स ! व २० श्वेताम्बर एधि । सुवर्णकीर्तिर्वदति- राशिल्लसूरिदिगम्बरा- चार्यों भवतु मदनुसरणात् । एव वर्तमाने मात्रा द्वे रसवत्यौ . १ क ख-'स्थित होकी कवायेला 'बति भाषायाम् । ग-शशिन'। ४ अनुष्टुप् । ५ ग 'सुवर्णकीर्ति एकच 'महीपालातु।

·चर्षिशतिप्रयम्धे [ श्रीजीवदेवसूरि . कारिते-एका विशिष्ठा, 'अपरा मध्यमा कुटुम्वार्था । 'दिग्वासा पूर्वमाकारित । स विशिष्टा रसवती भुक्ते स्वरम् , कुरसवती पश्यत्यपि न । राशिल्लमूरिशिप्यौ द्वावागतौ । ताभ्या निर्जरी थिभ्यां कुरसवती विजहे। मात्रा भोजनादनु दिगम्बर प्रोक्त - वत्स ! एते श्वेताम्बरा शुद्धा , त्वमाधाकचिन्ता न करोपि । एते तु वदन्ति- भुजइ आहाकम्म, सम्म न य जो पडिकम्मइ । लुद्धो सम्वजिणाणा-विमुहस्स तस्स आराहणा नत्थि ॥१॥ तथैव च पालयन्ति । तस्मादेतेपा मिल, मोक्षमिच्छसि चेत् । १० स्वर्णकीतिर्मातृवचसा प्रबुद्ध श्वेताम्बरदीक्षामाददे । जीवदेव- सृरिः इति नाम तस्य दशसु दिक्षु विस्तृतम् । यतिपञ्चशतीसह- चरो विहरन् मग्याना मिथ्यात्वादिरोगान् सुदेशनापीयूपप्रवाहेण निर्दउयति । श्रीसूरेरेकदा देशनाया योगी कश्चिदामांत । स त्रैलोक्य- १५ जयिनी ' विद्या साधयितु द्वात्रिंशक्षणभूषित नर विलो- यापति । तस्मिन् समये ते प्रय एव-एको विक्रमादित्यः, द्वितीयो जीवदेवसूरि , तृतीय स एव योगी, नान्य । रानाऽवस्य । नरक्पारे एक्पुटी पण्मासी यावद् मिक्षा याच्यते भुज्यते च, तत सिप्पति । तेन मरि उपितुमायात । सूरीणां ' सूरि मन्त्र २० प्रमावाद् घराण्येर नीलाभूनानि, न पुनर्वषु । ततो गुरसमीपस्थ- यापकनिहा स्तम्मिता । जीवदेवरियो 'स्यनिहाया योग- पापरितका वध | स-परोयो विभाय । प्रमुभि स पाटित । -- गदिदा सिर । -मुले पाम 15 प पनिकामति । ए पनि सिरप बारामा नास्ति। -दस Rel'५ द माइन् ।ग 'r's Team मा पर्दा II-ARTI ·~ प्रबन्धः 1 प्रबन्धकोशेत्यपराये ततस्तेन खटिकया भूमौ लिखितम् - उत्रयारह उवयारडउ सञ्चउ लोड करेइ । अवगुणि कियइ जु गुणु करइ विरल जगणी जणेइ ॥ १॥ अहं तब च्छलनार्थमागतोऽमूवम् । त्वया ज्ञातः, स्तम्भितः, प्रसाद, मुच्च, कृपां कुरु इत्यादि । ततः कृपया प्रमुभिर्मुक्तोऽसौ 'वायट-' नगरे बहिर्मठी गन्वा तस्थौ । प्रभुभिः स्वगच्छः समाकार्योक्त:-- योगी दुष्टो बहिर्मठेऽस्ति अमुकदिभिः तस्यां दिशि केनापि साधुना साच्या वा न गन्तव्यमेव । तथेति तन्मेने सर्वेः । साट्यौ तु द्वे ऋजुतया कुतूहलेन तामेव दिशं गते । योगिना समेत्य चूर्णशक्त्या वशीकृते तत्पार्श्व न मुञ्चतः । प्रभुभिः स्ववसतौ दर्भपुत्रकः कृतः। १० तत्करच्छेदे योगिनोऽपि करच्छेदः । मुक्त साध्व्यौ । मस्तकक्षालनात् परविद्याविदलनेन सुस्थीभूते ते । अथान्यदा ' उज्जयिन्यां' विक्रमादित्येन 'सवत्सरः प्रवर्तयितुमारेमे । तत्र देशानामनृणीकरणाय मन्त्री निम्बो 'गूर्जरधरादिशि प्रहितो विक्रमेण। स निम्बो 'वायटे' १५ *श्रीमहावीरप्रासादमचीकरत् । तत्र देवं श्रीजीवदेवसूरीन्द्रः प्रैत्य- तिष्ठपत् । अन्येदुर्गायटे लल्लो नाम श्रेष्ठी 'महामिध्यादृम् । तेन होमः कारयितुमारब्धः । विप्रा मिलिताः । आसन्नादाचाम्लिकाद् द्रुमाद् धमाकुलोऽहिः कुण्डासन्नोऽपतत् । निघृणैर्विरैः स वराक २० "उत्पाट्यानो जुहुवे । लल्लस्तद् दृष्ट्वा विरक्तो विप्रेषु उवाच च अहो निष्ठुरत्वमेनेपाम् ! 1 एवं जीवहिंसारता ये तस्मादलमेभिर्गुरुभिः। .. - १ छाया-उपकारकत्य उपकार सयो लोक करोति । अवगुणे ने यो गुणं करोति विरल त जननी जनयति ।। २ क-पुम्चेदे। ३ स.-'दामरो वर्तयितु अप प्रासादस्तत्राथापि उमस्ति । ५ ग-प्रन्यतिरिषद । ६ ग-पुस्तके 'महामिध्याक् एतदधिकम् । ७ क-ख-'कुण्रास। ग-'उत्पारप बहो।

·चतुर्विशतिमधाधे [ ३ श्रीजीवदेवधरि- एवं वदन् विप्नान् विसृज्य स्वगृहमगमत् । 'सर्वदर्शनानामाचारान् विलोफते । एकदा मध्याहे श्रीजीवदेवसूरीणां साधुसघाटक- स्तद्गृहे मिक्षार्थ गतः । तयोः शुद्धभिक्षाप्रहणात् तुष्टः । लल्लेन तो मुनी आटापितौ- युवयोः के गुरवः ! । ताभ्यां श्रीजावदेव- सूरयः कथिताः । लल्लस्तत्र गतः । श्रावकद्वादशवती ससम्यक्त्वा ललौ । अन्यदा लल्लेनोक्तम्--सूर्यपर्वणि मया द्रव्यलक्ष दाने कॅल्पित- म् । तस्यार्द्ध व्ययितम्, शेषमई गृहीतम् । न गृह्णन्ति ते निर्लोमाः । लछो बार्ट प्रीतः । गुरुभिरुक्तम्-७ (-अघ सायं प्रक्षालितक- पादस्य तर यत् प्राभवमायाति तदस्मस्पार्धे आनेयम् । इति श्रुत्वा १० गृह गतो लल्लः । साय केनापि द्वौ वृषभौ प्राप्तीकृतौ । लल्लेन गुरुपार्धमानीतौ । गुरुणोक्तम्-यत्रैतौ स्वय यात्वा तिष्ठत. तत्रै- तद्र्व्यव्ययेन चैत्य काराप्यम् । तच्छ्रुत्वा तेन वृपो स्वच्छन्दं मुक्ती • "पिप्पल्लानक'प्रामे गतौ कचित् स्थितौ । तत्र भूमौ लल्लेन चैत्यमारब्धम्, निष्पनम् । तत्रावधूतः कोऽध्यायात । १५ तेनोक्तम्-अत्र प्रासादे दोषोऽस्ति । जनरुक्तम् -को दोप. । तेनो- कम्-शीशल्यमास्ते । लल्लेन तच्छ्रुत्वा गुरवो विज्ञप्ताः । गुरुभि- रुक्तम्-नि.शल्या भूमिं कृत्वा पुनः प्रासादः कार्यते, लल्ल ! वया द्रव्यचिन्ता न कार्या, तदधिष्ठात्र्यो धन पूरयिष्यन्ति । प्रासाद उत्कीसपितुमारेमे । शब्द उत्पन.- चैत्य नोत्कीलनीयम् । २० गुरखो विज्ञप्ताः । तैान दधे । अधिष्ठात्री देव्याययौ । तयो- कम्-'कन्यकुन्ज' राजमुताऽद महणीकनाम्नी पूर्व 'गूर्णर'. देशे वसन्ती म्लेच्छसैन्ये समागने पलायमाना तेषु पृष्ठापतिते मियाऽत्र कूपे ऽपतम् । मृत्वा व्यन्तरी जाता । अतः स्वाङ्गास्थि- शल्याकर्षण नानुमन्ये । प्रतोन्या मामधिष्ठात्री त्वं कुरु यया ऋविं 1-प-प्रत्यो: ''पति पद नास्ति। २ ग-धितम् १३कस. 'तत्रैव घ-लानापाम । ५ ग- मदणीबाणी'। कम- 'पास', - समापिठानों सदा। सम्पपेष" ·१७ प्रायः] प्रवन्धकोशेत्यपरावये वृद्धिं कुर्वे । गुरुभिः प्रतिपन्नम् । ततस्तदत्तभूमौ तद्योग्या देव- कुलिका कारिता । तत्र चामितं धनं लब्धम् । लल्लो निप्प्रति- मल्लसुखमाजनमभवत् । सदश्च तुष्टः । लल्लद्वपाद् द्विजैर्मुभूपु- गौश्चैसे क्षिप्ता । सा तत्र मृता । श्रावकैविज्ञप्तं तद् गुरखे । गुरुणा विद्याबलाद् गौहरभवने क्षिप्ता । यचिन्त्यते परस्य तदायाति सम्मुख- मेव । वालणैरनन्योपायत्वात् जीवदेवसूरयोऽनुनांना. । जीयदेव- सूरे ! तारय नः । श्रीसूरिभिस्त तजिता., उक्ताश्च-यदि मञ्चेत्ये मत्पसूरेश्च श्रावकवत् सर्वा भक्ति कुरुधे, मत्सूरे सरिपदप्रस्ताव "हेममययज्ञोपवीत दध, तत्सुखासनं स्वयं वहय, तदा गागिमा ब्रह्मालयादाकृपानि; अन्यथा तु न । 'तैरपि कार्यातुरैः सर्वमङ्गी- १० कृतम् | अक्षरादिभिः सैर्यमुत्पादितम् । ततो गौराकृप्याचार्यबहिः क्षिप्ता | तुष्ट चातुर्वर्ण्यम् । कालान्तरे मरणासत्तौ सूरिभिस्तस्माद् योगिनो विम्यद्भिः स्वकीयाखण्डकपालस्य सर्वसिद्धिहेतामञ्जनं श्रावकाने कथितम् । अन्यथा विद्यासिौ सङ्घोपद्रव करिष्यति । तथैव तैस्तदा चरे। योगी निराशश्चिरमरोदीत् ॥ १५ इति श्रीजीवदेवसूरिप्रबन्धः ।। ३ ।। १ग-'पन्नं तत् । तद्दतः । २ क ख-हेमयज्ञोपनी(वी)न '। ३ कस- 'तैरेव ।। । कसर्वमयङ्गी-'। ५ग-पुस्तके 'अन्यथा विद्यासिद्धी सोपद्रव करिष्यति' एतदथिक दृश्यते । चतुर्विधति०३ ·१८ चतुर्विशतिप्रबन्धे [४ श्रीआय खपटाचार्य . - [४] ॥ अथार्यसपटाचार्यप्रबन्धः॥ पापि गच्छेऽनेकातिशयलब्धिसम्पन्ना श्रीआर्यपटा नाम आचार्यसमाज । तेपा शिष्यो भागिनेयो भुवनो नाम । ते ५ सूरयो भृगुक्च्छ' विजहु । तत्र बलमिनो नाम बौद्धभक्तो राजा, बोद्धाश्च महाप्रामाणिकारतादृग्यजमानगर्विताश्च दुर्दा ता एक वानरा, अपर वृश्चिकेन जग्धा' इति न्यायात् ते श्वेता- म्बराणा धर्मस्थानेषु तृणपूरकान् निक्षेपयन्ति, यूय पशव इति भाव । अनयाऽवश्या रोपटाचार्या न चुक्रुधु , गुरुत्वात् । यत उपद्रव पु क्षुद्रेप, न मध्यात महाशया । उफाले शंफरे किं स्या-लोर कहोरिनीपति ॥१॥ भुवनस्त चुकोप । श्रावकशतसहस्रसङ्घगे राज्ञ पार्भ यया नासदगुर्वनुज्ञा गृहीत्वा तोचस्वाच- ताडिण्डिमघोपणा विदधता तारत् प्रशसन्तु च १५ स्थामान प्रथय तु तावदतुला रीढा च पू ये खला । यावत् प्राज्यवृतप्रतर्पितहद्भानुप्ररोह पृथु- ज्वालाजारकरारजल्पनियोतिष्ठतेऽय जन ॥१॥ राज्ञा चलमिनेणोक्तम् - साधी ! 4 किमात्य ।। भुवनो बभाण-तब गुरवस्तार्किकमन्या गहेनदिन श्वेताम्बरान् निन्दति, २. ततो यय याशय खासद सम्प्राप्ता । आस्पालय तान् मया सह, एकदा भवतु श्रोतृणा कर्णयोतुषम् । तता राज्ञा ते आहूता । चतुरङ्गमभायां याद पारिता । भरनमुनिपश्चाननतईचपेटा ताडिता पेरण्डा र तूष्णीवा ममजनिषत । राजादि- पापुटापस धर्मरथान 1 1 'तया । ४५ 'रापुटा' ५- "arif I मरविणे । ७ अनुष्टप् । अविरयम् । आR | १.ई. गम ।

·प्रबन्धः प्रयग्यकोशेत्यपराह्वये भिर्घोषित.- .-जय' श्वेताम्बरशासनस्य । वर्तन्ते चैत्येषु महो- सवा । बौद्धास्तु 'हिमहतपनवनाभा जाता । त बौद्धापमान श्रुत्वा नौद्धाचार्यों 'गुडशस्त्र'पुराद् वृद्धकराख्यो महातार्किको भृगुपुर' मगात् । राजानमनाचत्---श्वेताम्बरै सह मा वाद कारा- पय । राज्ञा भुवनप्रज्ञास्फूर्तिज्ञेन वारितोऽपि नास्थात् । चादेऽजित एव सोऽपि भुवनेन जित । न खलु यमो भूताना 'ध्रीयते()। जित्वा सभ्या प्रभाषिता - भो भो शृणुत- यको दृपदो यदुष्णकिरणो ध्वान्तस्य यच्छीतगु 'शेफालीकुसुमोत्करस्य च देशाकर्ष पतङ्गस्य यत् । अद्रेर्यत् कुलिश प्रचण्डपवनो मेघस्य यद् यत् तरो १० पर्यत् करिणो हरि प्रकुरुते तद गादिनोऽसावहम् ॥१॥" सभ्याश्चमत्कृता उघुषु जयति धवलाम्मरशासनम् । वृद्धकर पुनरपमानाशनितप्तोऽनान कृत्या 'शुदशस्त्र' पुरे वृद्ध कराख्यो यक्ष उत्पन्न प्रारमैरेण जैनानुपाति व्याधिवर्द्धन मापन- धनहरणादिप्रकारे । 'गुडान' पुरसवेन आर्यसंपटास्तद् विज्ञप्ता- १५ स्तत्र गता । तत्र य पायतन प्रविश्य यक्षस्य कर्णयोरुपानही चवन्धु , वक्षसि पादों दटु । लोको मिरित । राजा तत्रत्यस्तत्रा- गत । राज्ञे तत्रागते आचार्या श्वेतवस्त्रेण स्व सर्वमङ्गमावृत्य तस्थु. । राजा यत्र यत्रोधान्यति तत्र तत्र "स्फिचायेव दृश्यते । ततः कुद्धो राजा घातान् दापयति संपटाचार्यस्याङ्के । २० १६ हिमवत्पभनाभा'। २ ग 'सह वाद। ३घ 'वाद वादकारय । ४ क ख 'स्फूर्तितन'। ५ घ वादादित एव । ६ क ख-'प्रायति' । ७ चन्द्र ८ लताविषगतपुष्पसमुदायस्य । ९ दीपक्वतेरावर्षणम् । १० वज्रम् । ११ कुठार १२ गजस्य । २३ सिंह । ११ शार्दूल । १५ रन 'सभ्याश्च चमः' । १६ ख- 'करोशमान । १७क 'खपुटा०1१८ स'तन च यक्षा' १९ "उघाडे छे' इति भाषापा । २० ग 'जात्रेय' । ११ जघनो । १३ क 'खपुटा०' ·२० नाय ! रक्ष ५ , चतुर्विशतिप्रयन्धे [४ श्रीमआयसपटाचार्य- ते धाता शिरीपयोपादपि फोमलेष्यन्त पुरीणामानेषु 'लेगु । उच्छलितोऽन्त पुरे स्वीणां कोलाहल -हा रक्ष, हा हन्यामहे केनाप्यदृष्टेन, कय जीविष्याम ! राजा सूरिशक्तिचमत्कृतमना सूरीणा पंदोलन । प्रसव मम सपरिजनस्य जीवितभिक्षा देहि, कृपालुस्त्वम् इत्याधुवाच । यक्षस्तु खस्थानादुत्यायोपसूरि समागतो विनीत पादसवाहना कुरुते । मम कोटिकामात्रस्योपरि व क क्टकारम्भ इति ब्रूते । गिलितो रोक । आर्यसपटैर्यक्ष ऊचे रे अधम ! अस्म- यूथ्यान् परानुभूपसि । पराभव, यद्यस्ति प्राभरम् । १० यक्ष प्राह स्म-हनूमति रक्षति सति शाकिन्य पात्राणि कथ प्रसन्ते । तेय भृत्योऽस्मि । मा मा पाडय । तव सध बान्धव- वद् रक्षिताऽस्मि । राजादय सबै चमत्कृता सूरिभक्ता बभूवु । सूरय प्रासादान्निर्गत्य यदा वहिर्गतास्तदा यक्ष पाषाणमूर्ति सहायातः । द्वे दृपदौ, द्वे दार्पदण्डके, सूक्ष्मयक्षा सहागु । १५ नगरप्राकारद्वारायातेन सूरीन्द्रेण यक्षाद्या विसृष्टा स्वस्थानमगु । कुण्डिके तु पुरद्वारे सूरिणा स्थापिते, लोके ख्यातिनिमित्तम् । राजा प्रबोध्य सद्य श्रापक कृत स्वसौध गत । प्रभावनानर्तकी रङ्गाचार्य इति स सूरीन्द्ररतत्र चातुर्वर्येन वर्णयामासे | तदैव 'भृगु'पुरात् साधू द्वावागतो, ताभ्या प्रभव प्रोता २० 'भृगु'पुरादाग उद्भिर्भवद्भिर्या परिका गूढमधारि सा भरता भागिनेयेनाराच्यत । याचयता आकृष्टिलब्धिलध्या । तदशादि- भ्याना गृहेषु निष्पना ररावतीमाकृप्पानीय भुक्ते रम । तथा कुर्वन् गजेन ज्ञानो निषिद्धो न निवर्तते, रसनेद्रियपरवशत्यात् भगवन् । . , ''इन माम माम् । २ 'उहया शीशपायाम् ३गपादा लम ग. यूथ । । ५६ तो 'तर इसारभ्य पीत्य एतपय त न रश्शत घ- पुरप्रकार. १ 07 काका(?) 1८-स-ग करनावाच्यत' - ·प्रबध.] प्रवन्धकोशेत्यपरातये २१ जय तत सङ्घन हकित ।कुंद्घो गत्वा नौद्धाना मिलित । तदाचार्य इव जात । बौद्धाना पात्राणि मठात् प्लेन गृहमेधिना गृहेषु नयति । ततो भक्तपूर्णानि तानि खेनैव मठमायाति । तया दृष्ट्वा लोको वौद्धभक्तो भवन्नास्ते । यदुचित तत् कुरुध्वम् । तदव तदवधार्यसंपट- देवा 'भृगु'पुरमगु । प्रच्छन्ना स्थिता । बौद्वाना पात्राणि अन्न पूर्णान्यागच्छन्ति । शिलापियुर्वणेन खे बभञ्जः । पतन्ति पात्रेभ्य शालि-मण्डका मोदकाचशाश्च लोकस्य मस्तकेषु । 'चेल्लक सूरीणा समागमन सम्भाव्य भीतो नष्टो वराक । सूरय ससया बौद्धाना प्रासादमगमन् । बुद्ध उपलमूर्ति सम्मुख उत्थित जय महर्षिकुलशेखर । इत्यादि स्तुतीरतनिष्ट । पुनर्जिनपतिशासनस्य १० प्रभाव प्रोहिदीपे । आर्यसंपटा अन्यत्र मिजहु । इतश्च 'पाटलीपुत्र'पचने दाहहो नाम नृपो विप्रभक्तो जन- पतौनाहयत् , अगोचच्च-विप्रान् नमस्कुरुत, इति । जेनेरुक्तम्- राजन् ! नेद युक्तम् , गृहिणोऽमी, वय च यतयो वन्द्या । दाहडेनोक्तम्-न वन्दभ्वे चेच्छिरासि व कृन्तामि । जेन- १५ यतिमि सप्तदिनी याचिता । राज्ञा दत्ता । देवादार्यखपटशिष्य उपाध्यायो महेन्द्रनामा 'भृगुकच्छा'त् तत्रायात । तदने यतिमि स्वदु ख कथितम् । तेन सन्धीरितास्ते । प्रात करवीरकम्बे द्वे रक्तश्चेते लात्वा महेन्द्र उपदाहडमगात् । तदाऽटमदिनप्रत्यूप वर्तते । राज्ञोक्तम्--श्वेताम्बरा विप्रप्रणामायाहूयन्ताम् । आहूता , अग्रे २० उस्तिस्थु । महेन्द्रेण रक्ता कम्बा वाहयिचा राजा मापित - किं प्रथममितो नमाम ? किंवा इतो नमाम इति । एतद्भणनसम हालमेर रिमाण सरलकास्युटिल्या ताडपल्लवद् भूमौ ऐतु र तद् १ ग क्रुया । २ घ- बोराना मत्ता' । ३ क खपुट० 'माडा इति भाष पम् । सघ नेल्क'। ६ ग-प्रदिदीपे' | ७ क- रापुटा०। ८ क- रा'पारपुर । ९क-'स्त्रपुट० ।।.क-तालफल• ।

·२२ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [५ श्रीभार्यखपटाचार्य- दृष्ट्वा भीतो राजा चाटूनि करोति स्म, पुनर्नयमविनयमाचरिष्यामि इति उवाच । तदा महेन्द्रेण पठितम्- क कण्ठीरवकण्ठकेसरसटाभार स्पृशत्यघ्रिणा ? क. कुन्तेन शितेन नेत्रकुहरे कण्डूयन काङ्क्षति ? । क सनह्यति पन्नगेश्वरशिरोरत्नावतसश्रिये ? य श्वेताम्बरशासनस्य कुरुते व यस्य निन्दामिमाम् ॥ १॥ विशेषतो भीतो नृपो दर्शन(१)स्य पादेष्यल्गीत् । तदा महेन्द्रेण धवला करवीरकम्या दिग्द्वयेऽपि वाहिता । पुनर्विप्राणा मस्तका स्वस्थानेषु ससञ्ज । प्रतियोधितो राजा विप्रलोकश्च । एव प्रभा- १० रनाऽभूत् । अवनोऽपि वौद्धान् परिहत्य स्वगुरूणा मालित । तेन स्वगुरव भामिना । नर्गुरुभिस्तस्य भुवनस्य बहुमान दत्तम् । पश्चाद् भुवनो गुणवान् , विनयवान् , चारित्रवान्, श्रुतवान् , । तत आर्यसपटाः मरिपद भुवनाय दत्त्वाऽनशनेन चामाररुतु । १५ जीवितव्य च मृत्यु च, द्वयमाराधयन्ति ये । न एव पुरषा शेष , पशुरेष नन पुन ॥ १ ॥ जात इति महाप्रभारमश्रीआयवपाचार्यप्रध. ॥ ४ ॥ १ग- महेन्द्रनम् । २०३५-T-At 'भुगमोडी इत 4 आर एन -पपुट । ५५ ।

·प्रवन्धः मबन्धकोशेत्यपराहये ॥ अथ पादलिताचार्यप्रवन्धः॥ 'कागला नाम नगरी, तर विजयवर्मा राणा नयविक्रमसागर! फुल्लनामा श्रेष्ठी जैन प्राज्ञो दानभट । तस्य प्रतिमाणा नाम पानी सपशीलसत्यनिषियसुधा । सा निप्पुत्रत्वेन खिद्यते । केनायुक्तम्-- ५ वैरोट्यां देवीमायनस । तपोनियमसयमेस्तयाऽऽरामिता सा प्रत्यक्षी वभून, अभिदधा च--बसे । किमयं स्मृताऽहम् ।। श्रेष्ठिन्योक्तम्- पुत्रार्थम् । वैरोख्ययोक्तम्- परसे ! शृणु, 'विद्या पर'पशे श्रीकालि काचार्योऽभूत् । तस्य विद्याधरी' नाम गमतत्र आर्यनागहस्ती नाम सूरिंरास्ते । म सम्प्रनि इमा नगरीमागतोऽस्ति क्रियाज्ञानार्ण, १० तस्य पादादक पिन । तर श्रेष्टिनी भावनाभरभरिता गता । करस्थ गुरुपदप्रक्षालनजर पात्र 'शिष्यक मम्मुग्वमाग छन् दष्ट । श्रेष्ठिन्या पृष्टम्---तपोपन ! फिमेतत् । । शिष्यफेणोक्तम्---गुरुणा पादो- दकम् । तथा पीतम् । अथ गुरयोऽवन्दिप(प्यात । गुरस प्राह -यन्मत्तो दशकरान्तरस्य- १५ या त्वयाऽभ पीत तत् ते पुनस्त्वत्तो दशयोजनान्तरित 'स्थाता । तत पश्चादन्ये नर पुरा भवितार सारथ्रिय । सा चम्पककुसुम- मकरन्दपानमत्तमधुपधनिकोमलया गिरा वभाधे---आध पुत्रो युप्मम्य दातव्यो मया । इत्युक्त्या निजसदनमगमत् । भत्रे गुरूक्त स्वोक्त चामययत् । तुष्ट स । श्रेटिनो सारे नागेन्द्रखामसप्तभाव २० पुत्र प्रारत । मागल्योत्सरा प्रसरन्ति स्म । गुरुसत्क सन् वर्धते । नागेन्द्र इति नाग तस्य । शरीराचयपेर्गुणश्च सकटलोकस्पृहणीये- वृधे । गुरुभिरागल्याष्टमे वर्षे दाक्षित । मण्डनाभिवस्य मुने पार्ने पाठितः। बालोऽपि सतविद्यो जात । १ क-शिष्य. 1ग-स्थाता। पवाद '1३ 'त्यार पछी' इति भाषायाम् । ग-बम्पकमकरन्द.१५क-'मलोत्सवः । ६ ग-कमनीया ·चतुर्विंशतिप्रवन्धे [५ श्रीपादलिताचार्य- एक्दा गुरुणा जलार्थ प्रस्थापितो विहृत्यागत आलोचपति- 'अब तबच्छीए, अपुफिय पुष्फदतपतीए । नवसालिकजिय नव-बहूइ कुडएण मे दिन्न ॥ १ इति गाथया गुरुभिर्भणितम्--पलित्तओ, शृङ्गारगर्भभणिति- श्रवणात् । किल व विनेयक | रागाग्निना प्रदीप्त इति भाव । नागेन्द्रेणाचचक्षे-भगवन् ! मात्रया एकया प्रसाद कियताम् , यया 'पालित्तओ' इति रूप भवति । अत्र को भार ? गगनगमनो पायभूता पादलेपविद्या मे दत्त येनाह पादलिप्तक इत्यभिधाये । ततो गुरुभिः पादपविद्या दत्ता । तदशात् भ्रमति । दशवर्ष- १० देशीयः सन् सूरिपदे स्थापित । बहुशिष्यपरिकरितो विहरति । नित्य 'शत्रुञ्जयो' 'जयन्ता' दिपेञ्चतीर्थी वन्दित्वाऽरसविरसमश्नाति । तपस्तप्यते । यद् दूर यद् दुराराध, यच्च दूरे प्रतिष्ठितम् । तत् सर्न तपसा साध्य, तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ १॥ १५ तत सनसिद्धयः। एकदा 'पाटलीपुर' गता । तत्र मुरण्डो नाम खण्डित- चण्डारिमुण्डो राजा । तस्य पण्मासान् यावच्छिरोऽर्तिरुत्पन्नाऽऽस्ते । मन्त्रतन्त्रौपधैर्न निवृत्ता । "विशेषविदुरान् सूरीनागतान् श्रुत्वा राज्ञा मन्त्रिण प्रहिता प्रोचु –भारन् । राजराजेन्द्रम्य शिरोऽतिर्निवर्य २० ताम् 1 कीर्ति धर्मा सञ्चीयेताम् । तत सूरीन्द्रो राजवुल गत्वा मन्त्रशक्त्या क्षणमात्रेण शिरोऽर्विमपहरति स्म । ततोऽचापि पश्यते- থা- রামাণির শিকা। नाजिमश्वमा फोन मे दतम् ।। १५-टिपिम बायाँ । ग-भ्रमति'। ५वनय गिरिन । धुर मेEिRI-पतिमीसम्! ६ स-परिधा। . अन। • -PTIT- 'मुर प्रान्।1- Tranति । 1 ·प्रक.] प्रवन्धयोशेत्यपराये जह जह पएसिणिं जाणुयमि पालित्तओ भमाडे । तह तह से सिरविषणा पणरमा मुरंदरायस्म || १ ॥' प्रांतो राना । सत्ता उत्सना । पादलिप्तसूरीणां यशसा पविनितानि सप्त मुवनानि । राना स्नीति- चेत माईतर वच मुमधुर दृष्टि प्रसनो बला शक्ति शान्तिरलो ध्रुत टनमद श्रीदीनदन्यापहा । ग्प शोल्युत मति श्रितनया सामि सेमिना निर्मुक्त प्रस्टान्यहो ना मुभाउण्टान्यगू युत्तमे ॥ १ ॥ एकदा समाया नृपेणोत्तम्-राजयुठे महान् विनय । आचार्य- रमिहितम्-गुरउले महीयान् विनय । तन आचार्या प्रामु - यो । परमभक्तो राजपुरोऽस्ति स आहृयताम् , हद च तस्म कथ्यताम् म्-यात्वा विशेश्य 'गगा कि पूर्ववाहिनी किंवा पश्चिम- वाहिनी इति । आहतो रामपुर , प्रस्तिथ पिटोकनाय, यत्र तत्र श्रमिना ममागत , भापिनो भूपालेन-विलोपिना गिला' कि पूर्व- वाहिनी पश्चिमवाहिनी या" । अय राजपुत्र प्रचस्यौ-फिमा १५ "पिलोकनीयम् । वाया अपि विदति 'गङ्गा पूर्ववाहिनी, गत्वा च विलोकिता मया, पूर्वाहिन्येपास्ते । राजा श्रुनाऽस्थात् । सूरिभि साधु वस्तस्मै कर्मणे प्रदितस्तर गत । दण्डक प्रसाद न्यलोफत पूर्ववाहिनी सुरवाहिनी । उपसूरि समागत , अमापन-अह 'गहो' पूर्वधाहिनी पूर्वमश्रौषम्, गत्ला पश्यथ तथवाज्ञासिपम् , तत्स तु २० - . . . T हाया--- यथा यथा प्रदेशिनी जानुनि पादलितको भ्रामयति । तथा तया तस्य विरोवदना प्रणश्यति मुरुण्डराजस्य । २ ग-'मुरण्ड' । ३ आर्य। भूलें भुवर र खसक महलोक उनले क. तपनोंक-सत्यलोति मठमो नारे को वा ।५ ग-'युत'१६ मनोहरा । शाईल।। ८ क-ख-महान विनय । ग-ध-' गाग-इति वा'। १५- विलाश्यम्'। क-ख-'प्राच्य । १३ ग-य-'तु सद्गुरवो । चतुर्विशति ·२६ [५ श्रीपादलिसाचार्य 2 ५ चतुर्विशतिप्रवन्धे स्वय सद्गुरवो विदन्ति । एतच्च राजपुत्र-पत्योश्चरित राज-सूर्यो प्रच्छन्नचरैरुक्तम् । राजा मेने एव–महीयान् गुरुकुले विनयः । तत. पठ्यते- निवपुग्छिण गुरुणा, भाणओ 'गगा' कोमुही वहइ । सपाइयय सीसो, जह तह सम्वत्थ कायव्य ॥१॥ 'पाटलिपुत्रा'दथ सूरीन्द्रो 'लाटान्' गत । तत्रैकस्मिन् पुरे वाले सह कीडति । मुनयो गोचरचर्यार्थं गता । तावता श्राधका प्रवन्दनार्थमायाता । आकार सवृत्योपविष्ट प्रभु । श्राद्धेषु गतेपु पुनरपवरफमध्यं गत्वा खेलप्ति । तावता केऽपि वादिन समायाता । १० तैर्विजन दृष्ट्वा कुकुइक' इति शब्द प्रोक.। सूरीन्द्रेण तु 'म्याऊ' इति विष्ठामशब्द कृत । ततो दर्शन दत्तम् । वादिन पदियो पेतु प्रभो । अहो प्रत्युत्पन्नमतित्य ते, चिर जय बालभारति! । तत आरब्धा प्रभुणा ते सह गोष्ठी । तेप्येकेन पृष्टम्- १५ पालित्तय ! कहसु पुण्ड, सयल महिमडल भमतेण । दिड एप घ फायपि, चदणरससीयलो अगी। ॥१॥" प्रभुणाऽभाणि-- अंयमाभिभोगसदृ-मियस्स पुरिसरस सुद्धहिययरस । छोइ यहतरस दुद, पदणरससीयलो अग्गी ॥१॥ ग-घ-'त एतदधिषम् । २ाया नृपयटन गुणा गणितो 'गलामुखी वहति ।। सम्पादिताम् शियो यथा तपासयंत्र स्तम्यम् ॥ आ। ४५-पारिपा'। ५ग-'कृता'। पय-पदयो। पापा-पादरिया ! पारपुर सफल रहीमण्डल भ्रमता । ( भुन पुरवि पदनरसनीसो ८ र-य-मानेगा.प-प-'पापा'। १५ भापी । १५ पादामियोगानस्य पुरणाप शुभादप । मतली चम्नRIUPisioआयो। " ·प्रध] प्रवन्धकोशेव्यपराहये २७ सजना ५ - तुष्टास्ते वादिनस्तुष्टुवु -साक्षादमरपुरुरेव त्वम् , धन्पा ब्राझी था ते वदने वसति । इतश्च ये पूर्व ब्राह्मणा खपटाचार्यगच्छीयेनोपाध्यायेन महेन्द्रेण भापितास्ते बलात् केचित् प्रवानिता । तेपा 'पाटलीपुत्र'पत्तने वसन्ति । पूर्ववैरा जनयतीनुपद्रवन्ति । सा वार्ता प्रभुश्रीपादलिप्ताचार्य श्रुता । स्वय ते गगनेन तत्र गता , अभ्यदधुश्च--- रे मयि वीरे सति के नाम जैनजन तुदन्ति । जर्जराऽपि यष्टि स्थालीनां भञ्जनाय प्रभवत्येव । ततस्ते काकनाश नष्टा । प्रमु पुन गु'पुरमगमत् । तत्रार्यसपटसम्प्रदायात् सफला कला प्रजग्राह । 'ढक'पर्यते नागार्जुन प्रभुणा सगमनरिया १० शिक्षापित परमार्हतोऽजनि । तेन 'पादलिसक'पुर नव्य कृतम् । दशाहमण्डपोग्रसेनभवनादि च तत् तत् तत्र तत्र प्रभुणा 'गाथा- युगलेन स्तवन बद्धम् । तत्र हेमसिद्धिविद्याऽस्तारिताऽस्तीति वृद्धा प्राह । नागार्जुनेन च रस प्रारब्ध । सोऽतिकृच्छेऽपि कृते न वधमायाति । ततो चासुफिनागस्तेनाराद्ध । तेन श्रीपाद १५ लिसेन चोपायोऽर्पित -यदि 'माता'पुर्या श्रीपार्श्वनाथमानीय तद् दृष्टौ रस बनासि तदा -मायाति, नान्यथा । नागार्जुनेन पृष्टम्-~- कथमेति श्रीपार्श्वनाथ है। वासुकिना पादलिसेन च प्रोक्तम्-उत्पाटयानय गगनावना । गतो नागार्जुनः 'का तीम् । तत्र चेत्य पृच्छति । तत्र धनपतिश्रेष्ठी चैत्यगोष्ठिक । तस्याग्ने २० नैमित्तिकेनोक्तम्-पाचे रक्षे, धूर्त एकस्तद्धरणाय भ्रमनस्ति । स सचतुप्पुत्रो देव रक्षति । नागार्जुनस्तत्र गन । तेषु रक्षत्सु हरणावसरो नास्ति । तैरेव सह नागार्जुनेन प्रीतिरारेभे । विश्वाप्त उत्पन्न । आरात्रि कमङ्गलदीपक्समये पितापुत्रेषु प्रणामाधोमुखपु १ वृहस्पति । २ ग-सा र वाता । ३ ग उनमपनि। खपुट। ५ स- गाहाफुयलेन । ६ मोठी इति भाषायाम् । ७क-परमि । ख-घ- , "प्रणामेऽपो० ।

·२८ , चतुर्विशतिप्रवन्धे [५ श्रीपादालताचार्य- पार्श्व खेन गृहीत्वा गतो नागार्जुन । 'सेडी'सङ्घनदीतटे श्रीपार्श्वदृष्टौ रसः स्तम्भितः। 'स्तम्भनक नाम तत् तीर्थ पाये, 'स्तम्भनपुरं' नाम पुरं च । अथ श्रीपादलिप्ताचार्याः 'प्रतिष्ठान'पुरं दक्षिणाशामुखभूषणं 'गोदारी'नदीतरङ्गरङ्गजलकणहृतपान्यश्रमभर जग्मुः । तत्र सात- वाहनो राजा विदुपा योधाना दानशौण्डानां भोगिना च प्रथमः। तस्य सभाया वार्ताऽभूत् , यथा--- पादलिप्साचार्याः सर्वविद्या- वनितापदनरत्नदर्पणा समागच्छन्तः सन्ति प्रात । ततः सः पण्डिते. सम्भूय म्त्यानघृतभृत कच्चीलकमर्पयित्वा निजः पुरुष एक १० आचार्याणा सम्मुख. प्रस्थापित. । आचार्यंघृतमध्ये सूच्येका क्षिप्ता। तथैव च प्रतिप्रेपित 'तत् । राज्ञा स वृत्तान्तो ज्ञातः । पण्डिताः पृष्टा – धृतपूर्णकच्चोटकप्रेपर्णन वः को भावः । । तैरुक्तम्-- एवमेतन्नगर 'पिदुपा पूर्णमास्ते यथा घृतस्य वर्तुल्कम् , तस्माद् पि- मृस्य प्रष्टव्यम्, इति भारो न ! राना निगदितम्-- तर्हि १५ आचार्यचेष्टाऽपि भवद्भिज्ञीयताम् , यथा-निरन्तरेऽपि घृते निज- तीक्ष्णतया सूची प्रविष्टा तथाऽहमपि विद्वानिनि नगरे प्रमेश्यामि इति । दपनु पण्डिता । सो राजेन्द्रोऽपि सम्मुग्यं गताः पुरसरिर- रहरिहारिया याण्या तुतुपु । नगरमानीतो गुरनिर्वाणकलिका- प्रेनराशादिशाखाणि सन्ददर्भ । एका च 'तरङ्गलोलां नाम २० चा राजोऽये नवा निर्माय सदमि व्याचल्ये प्रभुः । तुष्टो राजा । भरत्यय यपीद । शागोतीर्णमियोप्याति पद यन्धोऽर्द्धनारीश्वरः भालनजाहियो दियि रनोद्भिनेर चापाद् गति. ।

·५ प्रबन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपराहये ईपचूर्णितचन्द्रमण्डलगलत्पीयूपट्टयो रस- स्तत् किञ्चित् कविकर्ममर्म न पुनर्वाडिण्डिमाडम्बरः॥१॥ इत्येवं कवयोऽपि तुष्टुवुः । एका तु 'वैश्या विदुपी रामसभ्या गुणशाऽपि सूरीन्द्रान् न स्ताति । ततो राज्ञा भणितम्- पयं सर्वे तुष्टाः स्तुमः । फेवलमियमेका न स्तौति । तत् क्रियतां येन स्तुते । तदाकर्ण्य सूरयो वसतिमाययुः । रात्रौ गच्छसम्मत्या कपटमृत्युना मृताः, पवनजयसामर्थ्यात् । शवयानमाश्रितः सूरिः। चातुर्वर्ण्य 'रोदिति । वेश्यागृहद्वारे मीतं शवयानम् । वेश्याऽपि तत्रागता स्दती वदति- 'सीस कहवि न फुटुं, जम्मस पालित्तयं हरंतस्स ? | जस्स मुनिज्झराओ, तरङ्गलोलानई बूटा ॥ १ ॥ पुनरजीवत् प्रमुः। वेश्ययाऽभाणि-मृत्वाऽऽत्माऽस्तावि! । सूरि- राह--'मृत्वाऽपि पञ्चमो गेय' इति किं न श्रुतम् । अय प्रभुः 'शत्रुञ्जये' रँदनसङ्ख्योपवासानशनेन ईशानेन्द्र- सामानिकत्वेनोर्दपद्यत । १५ इति श्रीपादलिताचार्यप्रवन्धः ॥५॥ १ क-कमनर्म'। माईल१ ३ क-'वैश्या' । । क-'सोदित.' ५ बाया-शीर्ष कथमपि न मन यास्य पादलिप्तं हरतः ।। यस्य मुसनिरात तरङ्गलोलानदी व्यूटा। आर्या । ७ द्वात्रिंशदुपदासा । ८ ख-'पये।

·३. चतुर्विशतिप्रयम्पे [६ सावधादि सिद्धसेन. [६]] ।। अथ श्रीवृद्धवादि-सिद्धसेनयोः प्रवन्धः ।। 'विद्याधरेन्द्र 'गम्छे श्रीपादलिप्तमरिसन्तामे स्कन्दिलाचार्याः साधितजैनकार्या पुस्पुरु । ते यतनया विहरन्तो 'गोड'देश ययु । तत्र 'कोशलायग्रामवासी मुकुन्दो नाम विन । स तेषा सूरीणां मिलित । इत्य देशनामश्रौषीत् - भोगे रोगभय सुखे क्षयभय वित्तेऽग्निभूभृद्भय दास्ये स्यामिभय गुणे खलभय वशे कुयोपिद्भय । स्नेहे वैरभय नयेऽनयमय काये कृतान्ताद् भय सर्व नाम भय भने यदि पर वैराग्यमेवाभयम् ॥ १॥ श्रुत्वा भवोद्विग्नवारित्र गृहीत्वा गुरुभि सम 'भृगु'पुर गत । स मुकुन्दमुनिस्तारस्वरेणाधीते रात्रौ । साधूनां निद्राभगो भवति । ततस्तान् दुर्मनायमानान् ज्ञात्वा गुरुभिः पठन्निषिद्धोऽसौ । यथा- वरस ! नमस्कारान् गुणय। रात्रावुच्चैभापणे हिंसर्जावजागरणादनर्थ- १५ दण्डो मा भूदिति । ततो दिवा पठने श्रावक श्राविकादीना कर्णज्वरो भवति । पेनाप्युक्तम्-किमयमियद्वया पठित्वा मुशल पुष्पापयि प्यति । तच्छत्वा मुकुन्दः खिन्न सद्यो महाविद्यार्थी एकविंश- त्योपवासैर्जिनालये ग्रामीमारराध । तुष्टाऽसौ प्रत्यक्षीभूय जगाद- सर्वविद्यासिद्धो भए । तत कवीन्द्रीभूय स्थगुर्वन्तिकमागत्य सध- २० समक्षमक्षामस्वरेण भाण- यन्ममोपहास केनापि कृतो यदय किं मुशल पुष्पापयिष्यति, विलोक्यत लोगा ! मुशल पुप्पापयामि । इत्युक्या मुशरमानाय्य चतुप्पथे स्थित्या तत् पुप्पापयामास, म-त्र- शक्तिमाहात्म्यात् । स्का धस्थितेन तेन भ्रमति पठति च- --ए-'तेन यत०' । शाः । ३ -कोनो भवा' ।

·प्रपन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपराहये १ पंचमवलंबियं तह, जो जंपइ फुल्लए न मुसलमिह । तमहं निराकरित्ता, फुल्ला मुसलं ति ठोवेमि ॥१॥ तया- 'मद्रोशृङ्गं शक्रयष्टिप्रमाणं शीतो बहिर्मारतो निष्प्रकम्पः। यस्मै यद् वा रोचते तन्न किश्चिद् वृद्धा वादी भापते कः किमाह ॥१॥ अप्रतिमल्लो वादी सोऽभूत् । स्कन्दिलाचार्यः स्वपदे निवेशितः। वृद्धवादी इति ख्यातं तन्नाम । स्कन्दिलाचार्याः समाधिमृत्युरयेन घामगमन् । १० एकदा वृद्धवादी 'भृगु पुरं गच्छन्नास्ते । इतश्चाऽवन्या' विक्रमादित्यो राजा । यस्य दानानि- अष्टौ हाटककोटयविनवतिर्मुक्ताफलानां तुला पञ्चाशन्मदगन्धलब्धमधुपक्रोधोद्धराः सिन्धुराः । लावण्योपचयप्रपञ्चितशा पण्याङ्गनानां शतं दण्डे 'पाण्य' नृपेण टोकिमिदं वैतालिकस्यापताम् ॥१॥" इत्यादीनि ख्यातानि । तस्य राज्ये मान्यः 'कात्यायन गोत्रावतसो देवर्षिर्द्विजः । तत्पत्नी देवसिका । तयोः सिद्धसेनो नाम पुत्रः। स प्रज्ञावलेन जगदपि तृणवद् एणयति । प्रज्ञायाश्च इयचा नास्ति । जगति ततः पश्यते-- २० मिता भूः पत्याऽपां स च पतिरपां योजनशतं सदा पान्थः प्या गगनपरिमाणं कलयति । इति प्रायो भाषाः स्फुरदवधिमुद्रामुकुलिताः सतो प्रशोन्मेषः पुनरयमसीमा विजयते ॥ १ ॥ येन वादे जीये तस्याहं शिष्यः स्याम् इति प्रतिज्ञा तस्य । २५ छाया- परमवलम्बिनु उपा यो जत्पति पुष्पेन न मुशलमिह । उमई निराकृत्य पुति मुशलमिति स्यापयामि ॥ २ ग-बाचेमि'। १ मार्या। • ख-घ--'महोः शृङ्ग। ५पाटिनी । ६क-स. 'स्यापित' । शार्दूलः । सूर्यः । शिखरिणी।

·३२ चतुर्विशतिप्रवन्धे [६ श्रीवृद्धवादि सिद्धसन. क्रमेण वृद्धवादिन कीर्ति श्रुत्वा स तत्सम्मुख धावति स्म । मुखासनारूढो 'भृगुपुर गत । तावद् 'भृगुकच्छा'निर्गतो वृद्धवादी मार्गे मिलित । परस्परमालापो जात । सिद्धसेनो ५ भापते- वाद देहि । सूरिराह- दद्म , परमत्र के सभ्या । सभ्यान् विना वादे जिताजिते को वदेत् ।। सिद्धसेनेनोक्तम्- एते गोपालका सभ्या भवतु । वृद्धवादिना भणितम्- तहि ब्रूहि । तत सिद्धसेनस्तत्र नगरगोचरे चिर सस्कृतेन जल्पम नल्पमकरोत् । क्रमेण च स्थित । गोपरुक्तम्- मिमप्यय न १० वेत्ति, केवलमुच्चै पूत्कार पूत्कार कर्णा न पीटयति । धिग् धिक् । वृद्ध । व ब्रूहि किञ्चित् । ततो वृद्धवादी कालज्ञ. कच्छा दृढ वद्ध्वा 'धिन्दिाणिच्छ दसा काउति- नंवि मारियइ नवि चोरियइ परदारह गमणु निवारियइ । योगायोमु दावियइ सगि(ग्गि) ण्ड(ढ)गुटगु जाईयइ ॥१॥ १५ पुन पठति च- गुलसिउ चावद तिलतादली वेडिइ वजावइ नासली । पहिरणि ओदणि हुइ कानळी इण परि म्वालइ पूज(ग)इ रुला ॥१॥ नृयति च-- बाटउ कपल अनुनी वाटु आसिहिं खालडु भरिउ निपाटु । २० आयडु पडित(य)उ नीटइ डा(झा)डि अवर कि सरगह सिंग निठाडि (1) ॥२॥ गप-धीदा। ०७या-नापि मारय मावि चारपत् परक्षारस्य गमन निवपत् । रताकरतोर दापयन् वर्गात गात् । पावापाव दाइया रागफ्ट माइय, घ पायावदार सागि दुगुजापा। -गुन त निसान पानादयति राम् । परिधारे बाएन भवति ॥ पाप पूरयति पम् । ५ आया- eyarani निगतम् । बना पने साक्ष पप गएला ।। श..पना १५448 गोपन .

·- " प्रबधन प्रवन्धकोशेत्यपराये गोपा हृष्टा प्रोचु ~~-वृद्धवादी सर्वज्ञ , अहो श्रोडक् श्रुति- सुखीपयोगि पठति । सिद्धसेनस्तु असारपाठक इत्यनिन्दन् । तत सिद्धसेनः प्राह भगवन् ! मा प्रव्राजय । तर शिष्योऽह, चादे सभ्यसम्मत जितत्यात् । अथ वृद्धवाद्याह--- 'भृगु'पुरे राजसभा- यामावयो दोऽस्तु । गोपसमाया को वाद । सिद्धसेने नोक्तम्-अहमकालइ , ल तु कालज्ञ , य कालज्ञ स सर्वज्ञ । त्वयैव जितम् । इत्येव वदन्त त तत्रै दाक्षयामास । तत्र प्रभृति 'भृगु'पुरनरेन्द्रेण त वृत्तात झाल्या 'तालारसो' नाम ग्राम स्थापित प्रौढ । नामेयचैत्य कारितम् । नामेयनिम्ब वृद्धवादिना प्रतिष्ठितम् । सद्दो जगर्ज । सिद्धसेनस्य दाक्षाकाले १० कुमुदचन्द्र इति नामासीत् । रिपदे पुन सिद्धसेन दिवाकर इति नाग पप्रथे। तदा 'दिवाकर' इति सूरे सम्झा, स्वामिशब्दषद वाचकशब्दवच । वृद्धवादी अन्यत्र विहरति । सिद्धसेनस्त्व ऽवन्ती' ययौ । सङ्घ सम्मुखमागस त सूरि 'सर्वज्ञपुत्रक' इति बिरुदे पठ्य- मानेऽवन्ती'चतुष्पथ नर्यात । तदा राजा विक्रमादित्यो हस्ति- १५ स्कन्धारूढ सम्मुखमागछन्नस्ति । राज्ञा श्रुतम्-सज्ञपुत्रक इति । तत्परीक्षार्थ हस्तिस्थ एव मनसा रेर्नमस्कार चकार, न वाक्- शिरोभ्याम् । सूरिश्वासन्नायातो धर्मलाभ बभाण । राजेन्द्रेण भाणित म्----अवन्दमानेभ्योऽस्मभ्य को धर्मलाभ ! विमय सम| सभ्य- मानोऽस्ति । सूरिणा श्रुत्वाऽभाणि-चिन्तामणिकोटितोऽप्यधिको- २० ऽय वन्दमानाय देय , न च जया न वन्दिता वयम्, मनस सर्वप्रधानत्वात् , अस्मात्सार्वज्ञपरीक्षाय हि मनसाऽस्मानवन्दथा । ततत्तुष्टो राजेन्चरो हस्तिस्कन्धादवरुह्य सञ्चसमक्ष वादे कनककोटिं चानाययत् । आचार्य सा न जगृहे, निर्लोभत्वात् । राज्ञाऽपि न जगृहे, कल्पितत्वात् । तत आचार्यानुज्ञया सद्धपुरुजीर्णोद्धारे २५ व्ययिता । राजवहिकाया वेय लिक्षितम्-~- ख मुपयोग । २ग 'स्माक | 5 स-घ-'रेसनाम्ला()माणि' । चतुर्विशतिः ५ .

·३४ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [६ श्रीवृद्धवादि सिर्ससेन धर्भगभ इति प्रोक्ते, दूरादुन्छृितपाणये । सूरये सिद्धसेनाय, ददौ कोटि धराधिप ॥१॥ श्रीचिक्रमाने अवसरे तेनैव भगवता भाणितम्- 'पुन्ने वाससहस्से सयमि वरिसाण नवनवइकलिए । होही कुमरनरिंदो तुह विकमराय ! सारिच्छो ॥१॥ अन्यदा सिद्धसेन चित्रकूटमटति स्म । तत्र चिरन्तनचैत्ये स्तम्भ- मेक महान्त दृष्ट्वा कञ्चिदप्राक्षात्कोऽय स्तम्भो महान् । किंमय । तेनोक्तम्-पूर्वाचार्यैरिह रहस्यविद्यापुस्तकानि न्य- स्तानि मन्ति । स्तम्भस्तु तत्तदोषधद्रव्यमय । जलादिभिरभेद्यो १० पत्रवत् । तद्वचन श्रुत्वा सिद्धसेनस्तस्य स्तम्भस्य गन्ध गृहीत्वा प्रत्यौषधरसैस्तमाच्छोटयामास । तैः स प्रातरम्बुजवद् विचकास । मध्यात् पतिता पुस्तका । सत्रैक पुस्तक छोटयित्वा वाचयन्नाद्य- पर एच द्वे विद्ये लमते स्म । एका सर्पपविद्या, अपरा हेमविद्या । तत्र सर्पपविधा सा यथोत्पन्न कार्य मान्त्रिको यावन्त सर्पपान् १५ जलाशये क्षिपति तावन्तोऽश्वमारा 'द्विचत्वारिंशदुपकरणसहिता निस्सरन्ति । तत परवल भज्यते । सुभटा कार्यसिद्धरनन्तरम- शीभयन्ति । हेमविद्या पुनरलेशेन शुद्धहेमकोटी सयो निष्पादपति पेम सेन धातुना। तद् विद्याद्वय सम्यग् जग्राह । यावदमे धाचयति तावत् स्तम्भो मिखित पुस्तकगर्भ ।खे च वागुपना-अयोग्यो- २० ऽसि ईदशाना रहस्यानो, मा चपल वृषा , सयो मा म्रियस्म, इति । ततो भीत स्थित. । यद् विघान्य लन्ध तछन्धम्, ना- १- पूणे वाहने उदे दणी नवनयविति। भविष्यति कुमारमदातर विममराज ॥ वायर्या कोरीने ति माषायाम् । ५ एतमामानि म शाय-ते। घ. ' मा.बारा मरियापी ·प्रवध.] प्रवन्धकोशत्यपराहये पदार्थ । ततो वादी ता गुमिक्षा मूर्ध्नि धृत्वा राजानमापृच्छय वृद्धवादिना सह निविडचारित्रधरो बिजहार । अपरापरगुरुन्य. 'ब' गतधृतानि लेमे । वृद्धवादी या गत । एकदा सिद्धसेनः सङ्घ मेलयित्वाऽऽहल-सकटानप्यागमानह सस्कृतमयान् करोनि, यदि आदिगय । तन सहो वदति ल- कि सत्कृत कर्नु न जानन्ति श्रीमन्तत्तार्यकरा गणधरा वा यदर्धगंगधनागमानपत । तदेव जन्यतस्तव महत् प्रायश्चित्त- मापनन् । फिमेतत् तवाग्रे वध्यते । खयमेव जानन्नति । ततो विश्वानिदधेऽना-सवोऽवधारमतु, अहनाश्रितनानो दादरावापिक 'पारानिक' नाम प्रायश्चिच गुप्तमुखवत्रिशरवोहरणादिदिङ्ग १० प्राटितावधूतरूपवरिप्वाभ्युपयुक्त । एवमुक्त्वा गच्छ नुक्वा प्रामनगराटियु पर्यटन द्वादशवर्षे श्रीम'दुञ्जयिन्या' महाकाल- प्रासाद 'शेफटिनानुनरजिताम्बरालङ्कृतशरीरः समान्ला- सबके । ततो देव कय न नमत्यनाति लोोप्यनानोऽपि नानपत् । एव च बनपरम्परया ध्रुवा श्राविक्रमादित्यदेवः १५ समागल जन्यासकार-~क्षारटिलिशो ! निक्षो । किनिति त्वया देवो न वन्द्यते तनन्नु रावान प्रतादनवादि वादिना.- मथा नमस्टने लिङ्गमदो भवतामप्रीतये भविष्यति । राज्ञोचे- नरनु, नियना नमस्कार. । तेनोकम्- धूयना तहि । पासनेन मृता द्वारिंगुहारिशिकाभिर्देव स्तोतुमुपचरने ! तपाहि--- २० "स्वपम्नुव नतत्तइत्रनेत्र-ननेकनेकावरनावलिङ्गन् । अन्यतमयादतवियोक-मनादिमध्यान्तमपुप्यपापन् ।॥१॥" स्त्यादि 'श्रीपारद्वात्रिंशद्वात्रिंशिका कृता । पर तस्मात् अनाना साइत एको विमान सहराव ।२'मेवाने' इति मसान् । ३गप सहना । समाधिना'१५ गमनसिप 'देव- हादे10 टपग- प्रोमोचीर'इलारम्य - स्वर चो' सत्पयंटलापमा .

·प्रबन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपराहये पदार्थः । ततो वादी तां गुरुशिक्षा मूर्ध्नि धृत्वा राजानमापृच्छय वृद्धवादिना सह निविडचारित्रधरो विजहार । अपरापरगुरुभ्यः 'पूर्वगतश्रुतानि लेभे । वृद्धवादी यां गतः । एकदा सिद्धसेनः सई मेलयित्वाऽऽह स्म-सकलानप्यागमानहं 'संस्कृतमयान करोमि, यदि आदिशथ । ततः सद्यो वदति स्म- किं संस्कृतं कर्तुं न जानन्ति श्रीमन्तस्तीर्थङ्करा गणधरा वा यदर्धमागधेनागमानकृषत ? । तदेवं जल्पतस्तव महत् प्रायश्चित्त- मापन्नम् । किमेतत् तवाने कथ्यते । स्वयमेव जाननसि । ततो विमृश्याभिधेऽसौ-सद्धोऽवधारयतु, अहमाश्रितमौनो द्वादशवार्षिक 'पाराश्चिकंनाम प्रायश्चित्तं गुप्तमुखयस्त्रिकारजोहरणादिलिङ्गः १० प्रकटितावधूतरूपश्चरिष्याम्युपयुक्तः । एवमुक्त्वा गच्छं मुक्त्वा प्रामनगरादिपु पर्यटन द्वादशवर्षे श्रीम'दुज्जयिन्यां' महाकाल- प्रासादे 'शेफालिका'कुसुमरश्चिताम्बरालकृतशरीरः समागल्या- साञ्चके । ततो देवं कथं न नेमस्यसीति लोकैल्प्यमानोऽपि नाजल्पत् । एवं च जनपरम्परया श्रुत्वा श्रीविक्रमादित्यदेवः १५ जल्पयाश्चकार-क्षीरलिलिक्षो ! भिक्षो ! किमिति त्वया देवो न वन्द्यते ? । ततस्तु राजानं प्रतीदमवादि बादिना--- मया नमस्कृते लिङ्गभेदो भवतामप्रीतये भविष्यति । राज्ञोचे----- भवतु, क्रियतां नमस्कारः । तेनोक्तम्-- श्रूयतां तर्हि । पद्मासनेन भूत्वा द्वात्रिंशद्वात्रिंशिकाभिर्देवं स्तोतुमुपचक्रमे । तथाहि- २० "स्वयम्भुवं भूतसहस्रनेत्र-मनेकमेकाक्षरभावलिङ्गम् । अव्यक्तमव्याहतविश्वलोक-मनादिमध्यान्तमपुण्यपापम् ॥१॥" इत्यादि 'श्रीवीरवात्रिंशद्वात्रिीशका कृता । परं तस्मात् १ जैनाना द्वादशात एको विभागः ताकृतप्रायः २'मेळवीने इति भारायाम् । ३ ग घ संस्कृतान्य-मागधिना' १५ ग'नमसीति । ६ क-ख-च-तत- तिदमवादि'। ७ उपजातिः। ८ ग-प्रती श्रीधीर०'इत्पारभ्य 'चके' एतत्परतमपिरम् । समागत्य ·प्रबन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये ५ पदार्थः । ततो वादी तां गुरुशिक्षा मूर्ध्नि धृत्वा राजानमापृच्छय वृद्धवादिना सह निविडचारित्रधरो विजहार । अपरापरगुरुभ्यः 'पूर्वगतश्रुतानि लेभे । वृद्धवादी यां गतः । एकदा सिद्धसेना सई मेलयित्वाऽऽह स्म-सकलानप्यागमानहं 'संस्कृतमयान् करोमि, यदि आदिशथ । ततः सद्दो वदति स्म-- किं संस्कृतं कर्तुं न जानन्ति श्रीमन्तस्तीर्थङ्करा गणधरा चा यदर्धमागधेनागमानकृपत । तदेवं जल्पतस्तव महत् प्रायश्चित्त- मापन्नम् । किमेतत् तवाने कध्यते । स्वयमेव जाननसि । ततो विमृश्याभिदधेऽसौ-सहोऽवधारयतु, अहमाश्रितमौनो द्वादशवार्पिकं 'पाराञ्चिकं' नाम प्रायश्चित्तं गुप्तमुखवस्त्रिकारजोहरणादिलिङ्गः १० प्रकटितावधूतरूपश्चरिष्याम्युपयुक्तः । एवमुक्त्वा गच्छं मुक्त्वा ग्रामनगरादिषु पर्यठन् द्वादशवर्षे श्रीम'दुजयिन्यां' महाकाल- प्रासादे 'शेफालिका' कुसुमरञ्जिताम्बरालङ्कृतशरीरः समागल्या- साञ्चके । ततो देवं कथ न नभस्यसीति लोकैल्प्यमानोऽपि नाजल्पत् । एव च जनपरम्परया श्रुत्वा श्रीविक्रमादित्यदेवः १५ समागत्य जल्पयाञ्चकार---- क्षीररिलिक्षो! भिक्षो ! किमिति स्वया देवो न वन्द्यते ? । तेतस्तु राजाने प्रतीदमवादि वादिना-- मया नमस्कृते लिङ्गभेदो भवतामप्रीतये भविष्यति । राज्ञोचे- क्रियता नमस्कारः । तेनोक्तम्- श्रूयतां तर्हि । पद्मासनेन भूत्वा द्वात्रिंशद्वात्रिंशिकाभिर्देवं स्तोतुमुएचक्रमे । तथाहि---- २० "स्वयम्भुव भूतसहसनेत्र-मनेकमेकाक्षरभावलिङ्गम् । अन्यक्तमन्याहतविधोक-मनादिमध्यान्तमपुण्पपापम् ।।१॥" इत्यादि 'श्रीवीरद्वात्रिंशद्वात्रिंशिका कृता । परं तस्मात् जैनान वारशागत एको विभागः सस्तप्रामः।२'मेळवीने' इति भाषायाम् । ३ ग घ.'सस्हतान् । समागधिना' । ५ ग'नमसीति । ६ क-स-प-त- विरमवादि उपजाति ८ ग-प्रतीचीर 'इत्पाभ्य - स्तवं चके एतापविमपिम् । भवतु, ·प्रवध ] प्रवन्धकोशेत्यपराहये ५ पदार्थ । ततो नादी ता गुरुशिक्षा मूर्भि धृत्वा राजानमापृश्य वृद्धवादिना सह निविडचारित्रधरो विजहार । अपरापरगुरुभ्य 'पूर्वगतश्रुतानि लेगे । वृद्धवादी या गत । एकदा सिद्धसेनः सङ्घ मेलपित्वाऽऽह स्म-सकलानप्यागमानह सस्कृतमयान् करोमि, यदि आदिशथ । तत सहो यदति स्म- किं सस्कृत कर्तुं न जानन्ति श्रीमन्तस्तीर्थङ्करा गणधरा या यदर्धमागधेनागमानकृषत । तदेव जल्पतस्तर महत् प्रायश्चित्त- गापनम् । विमेतत् तत्राग्रे कथ्यते । । खयमेव जाननसि । ततो विमृश्याभिदधेऽसौ-सद्धोऽधारयतु, अहमानितमौनो द्वादशवार्षिक 'पाराञ्चिक' नाम प्रायश्चित्त गुप्तमुखयविकारजोहरणादिलिङ्ग १० प्रकटितावधूतरूपश्चरिष्याम्युपयुक्त । एवमुक्त्वा गच्छ मुक्त्वा प्रामनगरादिषु पर्यटन् द्वादशपर्षे श्रीम'दुज्जयिन्या' महाकाल- प्रासादे 'शेफालिका'कुसुमरञ्जिताम्बरालङ्कृतशरीर समागल्या. सञ्चके । ततो देव क्थ न नमस्यसीति लोकैर्जल्प्यमानोऽपि नातल्पत् । एर च जनपरम्परया श्रुना श्रीविक्रमादित्यदेव १५ जल्पयाञ्चकार-- क्षीरलिलिक्षो ! भिक्षो। किमिति चया देवो न वन्धते । । ततस्तु राजान प्रतीदमवादि वादिना- मया नमस्कृते लिङ्गमेदो भवतामप्रीतये भविष्पति । राज्ञोचे-- भरतु, नियता नमस्कार । तेनोक्तम्- श्रूयता तर्हि । पद्मासनेन भूता द्वात्रिंशद्वात्रिंशिकाभिर्देव स्तोतुमुपचक्रमे । तथाहि--- २० "स्वयम्भुव भूतसहसनेत्र-मनेकमेकाक्षरमावलिङ्गम् । अव्यक्तमन्याहतविश्वलोक-मनारिंमध्यान्तमपुण्यपापम् ॥१॥" इत्यादि 'श्रीवीरद्वात्रिंशद्वार्निशिका कृता । पर तस्मात् जैनाना द्वादशागत एको विभाग सस्कृतप्राय । १ 'मेळवीने इति भाषायाम् । ३ गघ सस्कृतान् । 'मागधिमा' । ५ग 'नमसीति । ६ क ख घ'तत स्विदमवादि'। ७ उपजाति । ८ ग-प्रती · श्रीवीर' इत्पारभ्य ' स्तव चके एतत्पर्य तमधिम्। समागत्य , ·- चतुर्विंशतिप्रवन्धे [६ श्रीवृद्धवादि सिद्धसेन- इति गाथा समाचर्यते । तदपयश· श्रुत्वा वृद्ववादी कृपया त निस्तारयितुमेकाकीभृय गच्छ वृपभेषु न्यस्य तंत्रागत: । द्वारे स्थित. सूरीणामने कथापयति द्वा स्थै, यथा-वादी एको ज्यायानाया- तोऽस्ति । मध्ये सूरिभिराहूत पुर उपवेशित । वनावगुण्ठितसर्व- कायो वृद्धवादी वदति- व्याख्याहि- अणपुंल्लियफुल्ल म तोटहिं मा रोया मोडहिं। मणकुसुमेहिं अचि निरजणु हिडइ काइ वणेण वणु? ॥ १ ॥ सिद्धसेनश्चिन्तयन्नपि न वेत्त्यर्थम् । ततो ध्यायति–किमेते मे गुरवो वृद्धवादिनो येषा भणितमहमपि व्यारयातु न शक्नोमि । १० पुन पुन पश्यता उपलक्षिता गुरव । पादयो प्रणम्य क्षामता' पचार्थ पृष्टा । तेऽथ व्याचक्षिरे, यथा- 'अणऍल्लियपुल्ल. प्राकृतस्यानन्तत्वात् अप्राप्तफलानि पुष्पाणि मा त्रोटय । को भाव । योग कल्पद्रुम । कथम् ? यस्मिन् मूल यमनियमा , ध्यान प्रकाण्डयोय, स्वन्धश्री समता, कवित्वरक्तृत्वयश प्रताप- १५ मारणस्तम्भनोच्चाटनरशीकरणादिसामर्थ्यानि पुष्पाणि, देवलज्ञान फलम् । अद्यापि योगकल्पद्रुमस्य पुष्पाण्युद्गतानि सन्ति, तत् केवळ- फलेन तु पुर फटिप्यन्ति । तान्यप्राप्तफलान्येव किमिति प्रोट- यसि । मा त्रोटय इति भाव । 'मा रोया मोडहि' इह 'रोपा पञ्च महानतानि, तानि मा मोटय । 'मणकुसुमेहिं' मन कुसुमै- २० निरञ्जन-जिन पूजय । 'दिंडद वणेण वणु' वनाद् यन किं हिण्डसे' । रानसेवादानि कृणि रिसफलानि कथ करोपीति १घ 'क्षपया। २ग-तत्रगत'। ३ या अपातारानि पुष्पा मा नोटय मा रोपान् मोटम । मन रामरचय निरभन दिसे किम् वनाद् वनम् ।। ग-घ 'हाय.' यमग-' हिणण'। पघमिता । •.-'१२य.'। १. ग. । मग 'पदयो। १'प्रायरष ध. भी' ·प्रवन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपरावधे ३७ ५ पदार्थः । ततो वादी तो गुरुशिक्षा मूर्ध्नि धृत्वा राजानमापृच्छय वृद्धवादिना सह निविडचारित्रधरो विजहार । अपरापरगुरुभ्यः 'पूर्वगतश्रुतानि लेमे । वृद्धवादी यां गतः । एकदा सिद्धसेनः सह मेलयित्वाऽऽह स्म-सकलानप्यागमानहं 'संस्कृतमयान् करोमि, यदि आदिशय । ततः सहो वदति स्म- किं संस्कृतं कर्तुं न जानन्ति श्रीमन्तस्तीर्थङ्करा गणधरा वा यदर्धमागधेनागमानकृपत ? । तदेवं जल्पतस्तव महत् प्रायश्चित्त- मापन्नम् । किमेतत् तवाने कथ्यते ! । स्रयमेव जाननसि । ततो विमृश्याभिदधेऽसौ-सद्दोऽवधारयतु, अहमाश्रितमौनो द्वादशवार्षिक 'पाराञ्चिक' नाम प्रायश्चित्तं गुप्तमुखवस्त्रिकारजोहरणादिलिङ्गः १० प्रकटितावधूतरूपवरिष्याम्युपयुक्तः । एवमुक्त्वा गच्छं मुक्त्वा ग्रामनगरादिपु पर्यटन् द्वादशवर्षे श्रीम'दुजयिन्यां' महाकाल- प्रासादे 'शेफालिका' कुसुमरजिताम्बरालकृतशरीरः समागत्या- साञ्चके । ततो देवं कयं न नेमस्यसीति लोकैल्प्यमानोऽपि नाजन्पत् । एवं च जनपरम्परया श्रुत्वा श्रीविक्रमादित्यदेवः १५ समागल्य जन्पयाञ्चकार-- क्षीरलिलिक्षो ! भिक्षो! किमिति त्वया देवो न वन्द्यते ? । ततस्तु राजानं प्रतीदमवादि वादिना- मया नमस्कृते लिङ्गभेदो भवतामप्रीतये भविष्यति । राज्ञोचे-- क्रियतां नमस्कारः । तेनोक्तम्-- श्रूयतां तर्हि । पद्मासनेन भूत्वा द्वात्रिंशद्वात्रिंशिकामिर्देवं स्तोतुमुपचक्रमे । तथाहि-- २० "स्वयम्मुवं भूतसहस्रनेत्र- मनेकमेकाक्षरमावलिङ्गम् । अव्यक्तमव्याहतविश्वोक-मनादिमध्यान्तमपुण्यपापम् ॥१॥" इत्यादि 'श्रीवीरद्वात्रिंशद्वात्रिंशिका कृता । परं तस्मात् मवतु, जैनाना द्वादशाङ्गत एको विभागः सस्कृतप्रायः । ३ 'मेळवीने इवि माषायाम् । ३ ग घ संस्कृतान्। ख-'मागधिना'। ५ग'नमसीति । ६ क-ख-घ-'तत- स्विदमवादि'। ७ उपजातिः।८ ग-प्रती धीवीर० 'इत्थारभ्य ' स्तवं चमे' एतत्पर्यन्तमधिकम् ।

·३८ चतुर्विशतिप्रवन्धे [६ श्रीस्वादि सिरसेन. ताहक(श) चमत्कारमनालोक्य पश्चात् श्रीपार्श्वनाथद्वानिशिकाम- भिकर्तुं कल्याणमन्दिरस्तव व चक्रे] प्रथम एव श्लोके पासाद- स्थिता शिखिशिखापादिव लिङ्गाद् धूगवर्तिरुदतिष्ठत् । ततो जने. र्वचनमिदमूचे-अष्टविधेशाधीश कालाग्निरुद्रोऽप भगवस्तृितीप- ५ नेत्रानलेन भिक्षु भस्मसात्करिष्यति । ततस्तडित्तेज इव सर्तडात्कार प्रथम ज्योतिर्निर्गतम् । तत श्रीपार्श्वनाथबिम्ब प्रकटीबभूव । तद् वादिना विविधस्तुतिभि स्तुत क्षमित च। राजा विक्रमादित्या पृच्छति-~-भगवन् । किमिदमदृष्टपूर्व दृश्यते ? । कोऽय नवीनो देव प्रादुरभूत् । । अथ सिद्धसेन प्रोवाच-राजन् ! पूर्वमस्या १० मेवा'ऽयन्त्या' श्रेष्ठिनीभद्रासूनुत्रिंशपत्नीयौवनपरिमलसर्पस्यप्राही अवन्तीसुकुमाल इति ख्यात श्रेष्ठयासीत् । स शालिभद्र इव कमपि गृहव्यापार नाकापीत्, किन्तु मातैव सर्वामपि गृहतप्ति मकृत । एकदा दशपूर्वधर आर्यसुहस्त्याख्यो ‘मौर्य' वशमुकुट- सम्प्रतिनृपगुरु सगच्छो विहर'लव ती'मागय भद्राऽनुमत्या १५ गृहैफदेशेऽस्यात् । रात्रौ ते 'नलिनीगुल्मा'ख्यस्य स्वर्विमानस्य विचार गुणयन्ति । तपोधनजने विश्रा ते सति त विचार शण्वन् सादच द्रातपायां निशि स्वैर पद्भ्या भ्रमन्नवन्तोसुकुमाल- स्तत्रायात सम्यगौपीत् । आगय गुरुन् जगौ-भगवन् ! किमेतद् गुण्यते ।। आर्यैरुक्तम्-वस! "नलिनीगुल्म'विमान- २० विचार । अवन्तीसुकुमालः प्राह स्म---ईदृशमेवेद प्रेत्य मयाs- नुभूतम् । इद केनोपायेन लभ्यते । आर्भणितम्-चारित्रेण । अवन्तीसुकुमालोऽप्याविभाताद् गृहीत नलिनीगुल्म'विगानग्रहण प्रतिज्ञ स्वय कृतलोच पश्चाद् गुरभिरपि दत्तसामायिक 'यथार कुरमाक्ष्य श्मशानमेत्य कायो सर्गी भवा तरभार्यया शुगालीत्व २ ग प्रती शम्वन्' त्यधिक पाठः । ४ ग- प्याविभावात् । ५ स-एमा०' । ३ग- महिनामविचार

·प्रध]
प्रवन्धकोशेत्यपरावये
मापनपा 'सार्भया क्षुधितया दर्मसूचीवेधक्षरत्तदुधिरधारागन्धलुब्धा-
गतया भक्षित सद्भावनाजर्जरितपापकर्मा 'नलिनीगुल्म'माप | प्रात
स्तन्माता सस्तुपा गुरुमुखादनगतपुत्रवृत्तान्ता तच्छमशानभागस्य
बिलराप विविध विविधम् । पुनर्गृहमागता । एका सगर्भा वधू गृहे
मुक्त्वा एकत्रिंशता वधूमि सह सयममादाय दिव लेभे।सगर्भस्थित
वधूफाजातपुत्रेण 'स्फीतपौवननाय प्रासाद. कारित । मम पितु
महाकालणेऽत्राभूदिति 'महाकाल'नाम दत्तम् । श्रीपार्थबिम्ब मध्ये
स्थापितम् । कत्यप्यहानि 'लोके पूनितम् । अवसरे द्विजैस्तदन्त
रित कृवा मृढलिङ्गमिद स्यापितम् । अधुना मत्कृतस्तुतितुष्ट
श्रीपार्श्वनाथ प्रादुरासीत् । मपरितशासनदेवतावलात् तु मृड १०
विदः ।
त्ययोरन्तर पश्य । तच्छ्यणान्नृप शासने
ग्रामशतान्यदत्त देवाय । उपगुरु ससम्पक्त्वा द्वादश()वतामुपादन।
अलावत वादीन्द्रम्-
अहयो बहन सन्ति, भेकमक्षणदक्षिणा ।
एक एव स शेषो हि, धरित्राधरणक्षम ॥१॥ १५
तथा त्वम् । अहो कवित्वशक्तिस्ते।
पद सपदि करप न स्फुरति शर्करापाकिम !
रसालरसकिम भणितिभव कस्प न ।
तदेतदुभय किमप्यपृतनिझरोगारिमै
स्तरङ्गयति यो रसे स पुनरेफ एव कचित् ॥१॥ २०
न नाम्ना 'नो वृत्या परिचयवशाच्छन्दसि न वा
न शब्दव्युत्पत्त्या निभूतमुपदेशान्न च गुरो ।
अपि त्वेता स्वैर जगति सुकवीना मघुमुचो
विपच्यन्ते वाच सुकृतपरिणामेन महता ॥२॥"
१ वत्ससहितया।२ क 'कौतिवधूजयौ० । ग-श्रीपार्श्वनायविम ।
rक-टोन'। ५ शिवः । ग 'तत्सरा'।७ ग-'प्रीशषो हि धरणीयला
अम। पृप्वी। २. स्व-घ-या वृत्या'। ११ शिखरिणी ।

·। चतुर्यिशतिप्रवन्धे [६ धीवृद्धवादि सिद्धसन- इति स्तुत्या स सम्राट् स्वस्थानमयासीत् । वादीन्द्रोऽपि प्रभावना तुटेन सङ्घन मध्ये कृत । अन्येा सिद्धसेनो विहर नाकाराव्य 'मालवे'पु नगर ययी। तत्र भक्त श्राववैविज्ञप्त सूरये, यथा--भगवन् ! अस्यैव नगर- ५ स्यासनो प्राम एक आसीत् । तत्र सुन्दरो नाम राजपुत्रो ग्रामणी तस्य द्वे परन्यौ । एका प्रथम पुत्री प्रासृत, अखिद्यत च । तदेय सपत्न्यप्यासन्नप्रसवा वर्तते । मा स्मेय पुत्र प्रसूय भर्तु सविशेष वल्लभा भूदिति स्त्रीत्वोचितया तुच्छया बुद्धया सूतिकामेकामगोचत- यदा इय मे सपत्नी प्रसवकाले त्वा दववशादाह्वयति तदा त्वया १० परस्थानात् प्रथम सगृहीत मृत किश्चिदपत्य तत्र सञ्चार्यम् । तज्जातक चेत् पुत्रो भवति तदा स्वय गृहा वा प्रामाद् दूरे व्युत्सप्ट- व्यम् । इद हेम गृहाण । इति सूत्रणा चत्रुपी । विधिवशात् तत्र तत् तया तथैव कृतम् । राजपुत्रो जातमात्री ग्रामाद् दरे क्षिप्तो ही। स राजपुत्रोऽपि पुण्याधिक इति त कुलदेवतया धेनुरूपेण दुग्ध १५ दत्वा पालयन्त्याऽष्टवर्षदेशाय कृत । अथात्रैव 'ॐकार'नगरे शिव भवनाधिकारिणा भरटकेन दृष्ठ , आलापित , स्वा दीक्षा ग्रहित । अन्यदा 'क(वा) यकुब्ज देशाधिपतिर्नरेन्द्रो जात्य-धो दिपि जयकार्येण प्रत्यासन्न समावासित रात्री लघुभरटक्स्य शिवादेश सञ्जात -स्वया 'क(का) यकुब्जे'शाय शेपा देया । तयाऽसौ सजा- २० क्षोभावा । तद् वाक्य लघुहगुरवे समाख्याय तदाज्ञया शेपामादाय स्कन्धायारमध्यमेत्य राजामात्यानुवाच- भो भो स्वनाथमस्मत्सम् मुखमानयप्प पथा सप कमलदलललित स्वविषयग्रहणक्षमाक्ष कुर्महे । ततोऽमास्यनुन्नो राजा तत्रायात । ऋपिदत्ता शेषामादायादों- निवेश्य सज्जाक्षो जात । प्रीतो मक्त्या ग्रामशतानि शासनेऽदात् । २५ अत्रैव च 'ॐकारे' इममुत्तुप्रासादमर्चावरत् । वपमिह पुरे वसाम । बैन. प्रासाद कारयितु न लभ्यते । मिथ्यादृशो यसिन । तस्मात् गमपुत्रामणी'।

·प्राधा] , ५ . प्रवन्धकोशेत्यपराय तत् कुरु येन इतोऽधिक तुङ्ग रम्य चैत्य निष्पयते । बली स्वमेवेति। तद्वचन श्रुत्वा वादी 'अवन्ती'मागत्य चतु श्लोकी हस्ते कृत्वा विक्रमादित्यद्वारमेत्य द्वास्थेनोपराज श्लोकमचीकथत् । स तेन कथित , यथा- दिक्षुर्भिक्षुरायातो, द्वारि तिष्ठति वारित । हस्तन्यस्तचतु श्लोक, उतागच्छतु गच्छतु १ ॥१॥ त श्लोक श्रु वा विक्रमादित्येन प्रतिश्लोक कथापित , यथा- दत्तानि दश लक्षाणि, शासनानि चतुर्दश । हस्तन्यस्तचतु श्लोक, उतागच्छतु गच्छतु ॥ २ ॥ वादिना त श्लोक श्रुत्वा द्वास्थद्वारण माणित राजे- दर्शनमेव १० भिक्षुराहते, नार्थम् । ततो राज्ञा स्वदृष्टौ आहूत । उपलक्षितो भाषितश्च--भगवन् । किमिति चिराद् दृश्यध्वे । आचार्यरुक्तम्--- धर्मकार्यवशाच्चिरादायात । श्लोकचतुष्टय शृणु । राज्ञि शृण्वति पठित तद, यथा- अपूर्वेष धनुर्निया, भाता शिक्षिता कुन्त ।। मार्गणौधः समभ्येति, गुणो याति दिगन्तरम् ॥ १ ॥ "सरस्वती स्थिता वक्त्रे, लक्ष्मी करसरोरुहे । कीर्ति किं कुपिता राजन् !, येन देशान्तर गत्ता गा| कीर्तिस्तै जातजाव्येव, चतुरम्भोधिमज्जनात् । आतपाय धरानाथ 1, गता मार्तण्डमण्डलम् ॥ ३॥ २० सर्वदा सर्वदोऽसीति, मिथ्या सस्तूयसे जनै । नारयो लेभिरे पृष्ठ, न वक्ष परयोपित ॥४॥ श्रुत्वा तुष्टो विक्रमश्चतुरो गजान यथासङ्ख्य वसन-सुगन्धद्रव्य-हेम- नाणक-हारादिपूर्णान् आनाप्य सूरिमभाणीत्-इमे गृह्यन्ताम् । १५ . . ग-द्वास्थनापचार'। ३ कस ग यातस्तिष्ठति द्वारिवारित । ३ अनुष्टुप् । । स्व-घ राज्ञा दर्शन०१ ५६ अनटुप् । ७८ अनुष्ठए । पर्विधति.६ ·४१ [६ श्रीवृद्धवादि-सिद्धसेन- ५ चतुर्विंशतिप्रवाधे सरिसचे-नैतदहम् । पुनर्विप्रमो भणति—मन्महीसारभूतां- श्चतुरो देशान् स्वरमादरस्व । वाद्याह-इदमपि नेच्छामि । तर्हि किमिच्छसीति । राजन् ! श्रूयताम्-'ॐकारे' चतुर जैनप्रासाद शिवप्रासादादुच्चं कारय, स्वय सपरिच्छदः प्रतिष्ठा च तत्र कारयेति । राज्ञा तत् तथैव कृतम् । प्रभायनया सवस्तुष्टः । एव जैन धर्म द्योतयन् वादी दक्षिणस्या 'पृथ्वीस्थान'पुर विहरन् गतः । तत्रायु- रन्त ज्ञास्वाऽनशन लावा स्वर्गलोकमध्यवासात् । तत्रत्यसवेन 'चित्रकूटे' सिद्धसेनगष्छ त वृत्तान्त ज्ञापयितु वाग्मी भट्ट एकः प्रस्थापित. । प्त तत्सूरिसभाया श्लोकपूर्वार्द्ध पुनः पुनः पठति स्म- १० स्फुरन्ति वादिखद्योताः, साम्प्रतं दक्षिणापथे। पुनः पुनः पाठे 'सिद्धसारखत' या सिद्धसेनमगिन्योक्तम्---- नूनमस्त गतो वादी, सिद्धसेनो दिवाकरः ॥ १॥ पथाद् भने प्रपञ्च्योकम् । ततः शोको विक्षितो विसृष्टश्च । इति वृद्धवादिसिद्धसेनयोः प्रबन्धः ॥६॥ . 10. सिमेनात मा अनुरस..प्रती।

·प्रबन्ध ] प्रबन्धकोशेत्यपराये [७] ॥ अथ श्रीमल्लवादिप्रवन्धः ।। श्रीइन्द्रभूतिमानम्य, प्रभावकशिरोमणे । श्रीमल्लवादिसूरीन्दो-श्वरित कीर्त्यते मया ॥ १ ॥ 'खेटा'भिध महास्थान-मस्ति 'गर्जर'मण्डले । देवादित्यारपस्तत्र, विप्रोऽमुद् वेदपारगः ॥२॥ सुभगाख्या सुता तस्य, विधवा बायकालप्तः । कस्मादपि गुरोर्मन्त्र, 'सौर सा प्राप भक्तिमाक् ॥ ३ ॥ आकृष्टस्तेन मन्त्रेण, मास्फरस्तामुपागमत् । तद्भोगलाभादापन्न-सत्त्वा सा न चिरादभूत् ॥ ४ ॥ १० वैक्रियेभ्य सुराङ्गेम्पो, गर्मो पद्यपि नोद्भवेत् । 'तदानी त्यौदारिकाङ्ग-धातुयोगात् तु सम्मवी ॥५॥ आपाण्डुगण्डफलका, ग्लानाङ्गा धक्ष्यि ता पिता । बभापे किमिद यत्से !, निन्धमाचरित त्वया ॥ ६ ॥ सा प्राह स्म पितर्नेय, प्रमादविकृतिर्मम । १५ मन्त्राधागतोष्णाशु-पास पुनरप बलात् ॥ ७॥ इयुक्तोऽपि विषण्णास्मा, देवादित्यः कुकर्मणा । ता पुत्री प्रेषयामास, सभृत्या 'बळी' पुरीम् ॥ ८॥ कालेन तन्त्र साऽसूत, पुत्र पुत्री च सुश्रुतम् । तत्रैवोवास सुचिर, जनकार्पितजीविका ॥ ९ ॥ २० क्रमेण धाते तो, पुत्रौ बालार्कतेजसौ । यावदधौ व्यतिक्रान्ता, वत्सरा क्षणषत् तपो ॥ १० ॥ तावदध्यापकस्यान्ते, पठितु तौ नियेशितौ । कलहेऽभ निष्पितृक-मूचिरे लेखशालिका ॥ ११ ॥-युग्मम् । अत. पर ६९ तम पछ यावत् छन्दोऽशुष्टुप् । २ ख-घ-'स्थान, अस्ति'। ३ सूर्यसम्बधि सघ 'तदानीती(दा।

·५ १० चतुर्विशतिप्रवन्धे [७ श्रीमद्भवादि- तद्विरा खिद्यमानोऽभः, पप्रच्छ जननी निजाम् । किं मातास्ति मे तातो, येन लोकोक्तिरीदृशी ॥ १२ ॥ माता जगाद नो वेभि, किं पीडयसि पृच्छया । तत खिन्न स सत्याढ्यो, मर्तुमैच्छद् विपादिमि ॥ १३ ॥ साक्षादागत्य त भानु-रूचेऽह वत्स ! ते पिता । पराभवकरो यस्ते, तस्थाह प्राणहारक ॥ १४ ॥ इत्युक्त्वा कर्कर सूक्ष्म-मेक तस्य समार्पयत् । ताध्योऽनेन त्वया द्वेपी, सद्यो मर्तेति चादिशत् ॥ १५ ॥ तेन कर्करशस्त्रेण, वाल स बलवत्तर । विब्रुवन्त विब्रुवन्त-मवर्धाल्लेखशालिकम् ॥ १६ ॥ 'वलभी'पुरभूपेन, श्रुतो बालवध. स तु । कुपितस्त शिशु सद्यो, जनै स्वान्तिकमानयत् ॥ १७ ॥ उक्तश्च रे कथ हसि, नृशस ! शिशुकानमून् । बाल. प्रत्याह न पर, बालान् हन्मि नृपानपि ॥ १८ ॥ इत्य वदन महीपाल-महन् कर्करवेण तम् । मृतस्य तस्य साम्राज्ये, स राजाऽजनि विक्रमी ॥ १९ ॥ शिलादित्य इति ख्यात , 'सुराष्टा'राष्ट्रभास्कर । लेभे सूर्याद् वर बाह', परचोपमर्दकम् ।। २० ।। निर्जा स्त्रसार स ददी, 'भृगुक्षेत्र'महीभुजे | असूत सा सुत दिव्य-तेजस दिव्यरक्षणम् ॥ २१ ॥ 'शत्रुनये' गिरी चैत्यो-द्वारमारचपच स । श्रेणिकादिधारकाणां, श्रेणावात्मानमानयत् ॥ २२ ॥ कदाचिदागतास्तत्र, बौद्धारतमदोगुरा । ते शिलादित्यमगदन् , सन्ति श्वेताम्बरा इमे ॥ २३ ॥ १५ २ प सदा देवी राधा मोति'। फ- गई।५अथा। ३ पगार कम्।

·प्रबन्धः प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये " वादे जयन्ति यद्यस्मां-स्तदैते सन्तु नीवृति । वयं यदि जयामोऽमू-ऽस्तदा गन्तव्यमेतकैः ॥ २४ ॥ दैवयोगाजित बौद्धैः, सर्वे श्वेताम्बराः पुनः । विदेशमाशिश्रिमिरे, पुनः कालबलार्थिनः ॥२५॥ शिलादित्यतृपो बौद्धान् , प्रपूजयति भक्तितः । "शत्रुञ्जये' च ऋषभ-स्तैर्बुद्धीकृत्य प्रजितः ॥ २६ ॥ इतश्च सा शिलादित्य-भगिनी भर्तृमृत्युतः । विरक्ता व्रतमादत्त, सुस्थितानार्यसन्निधौ ॥ २७ ॥ अष्टवर्ष निजं बाल-मपि व्रतमजिग्रहत् । सामाचारीमपि प्राशं, किञ्चित् किञ्चिदजिज्ञपत् ॥ २८॥ १० एकदा मातरं साध्वी, सोऽपृच्छदभिमानवान् । अल्पः कथं नः सट्योऽय, प्रागप्यरूपोऽभवत् कथम् ॥२९॥ साऽप्युदश्रुरभाषिष्ट, वत्स ! किं वच्मि पापिनी ? । श्रीश्वेताम्बरसद्योऽभूद् , भूयानपि पुरे पुरे ॥ ३० ॥ तादृक्प्रभावनावीर-सूरीन्द्राभावत परै। १५ खसारकृतः शिलादित्यो, भूपालो मातुलस्तव ।। ३१ ॥ तीर्थ 'शत्रुञ्जयाह यद्, विदितं मोक्षकारणम् । श्वेताम्बराभावतस्तद् , बौद्धैर्भूतैरिवानितम् ॥ ३२ ॥ विदेशवासिनः श्वेता-म्बराः खाण्डितदम्वराः । क्षिपन्ति निहितौजस्काः, कालं वचन केचन ॥ ३३ ॥ २० इति श्रुत्वाऽकुपद् बाल -स्ताथागतभटान् प्रति । प्रतिज्ञा च चकारोचैः, प्रावृडम्भोधरध्वनिः ॥ ३४ ॥ नोन्मूलयामि चेद् बौद्धान् , नदीरय इव द्रुमान् । तदा भवामि सर्वज्ञ-ध्वंसपातकभाजनम् ॥ ३५॥ ४ आत्मवशीकृतः १ देशे । २ क-श जुञ्जयेऽस्ति'। ३ साधूनामाचारम् । ५ क-ख-खण्डितउम्परैः । ६ बौद्धवीरा ।

·१० चतुर्विंशतिमयन्ये [.श्रीमच्यादि- इत्युक्त्वाऽम्बां समापृच्छप, बालः कालानलद्युतिः । मल्लनामा गिरिं गत्या, तेपे तीनतरं तपः ॥ ३६॥ आसन्नग्रामभक्षण, पारणं च चकार सः । दिनैः कतिपयैस्तच्च, नज्ञौ शासनदेवता ॥ ३७ ।। भूत्या व्योमनि साऽयादीत् , के मिष्टाः सोऽपि बालकः । तच्छुत्वाऽऽख्यत् सानुभवं, वल्ला इति खदत्तदृक् ॥ ३८ ॥ पण्मास्यन्ते पुनः सोचे, खस्था केन सहेत्यय !! बालर्षिरप्यभाषिष्ट, समं धृतगुडैः शुभैः ॥ ३९ ।। अवधारणशक्त्यां तं, योग्यं शासनदेवता । प्रत्यक्षा न्यगदद् वत्स 1, भूयाः परमतापहः ॥ ४० ॥ नयचक्रस्य तर्कस्य, पुस्तकं लाहि मानद ! । वाणी सेत्स्यति ते सम्यक्, कुतर्कोरगजाङ्गुली ॥ ११ ॥ भूमौ मुमोच तं तर्क-पुस्तकं बालको मुनिः । प्रमादः मुलभस्तत्र, वयोलीलाविशेषतः ॥ ४२ ॥ रुष्टा शासनदेव्यूचे, विहिताऽऽशातना त्वया । सान्निध्यं ते विधाताऽस्मि, प्रत्यक्षीभयिता न तु ॥ ४२ ॥ तं लब्ध्वा पुस्तकं मल्ल-वादी देदीप्यते स्म सः । शास्त्रं पाशुपतमिय, मध्यगः पाण्डुनन्दनः ॥ १४ ॥ भागस्य 'पलभी'दङ्गं, 'मुराष्ट्रा राष्ट्रभूषणम् । पिलादित्यं युगप्रान्ता-दित्यातिरुवाच सः ॥ ४५ ॥ बौद्धर्मुघा जगनग्धं, प्रतिमल्लोऽहमुत्थितः । 'अप्रमादी मलयादी, स्वदीयो भगिनीसुतः ॥ ४६ ॥ शिलादित्यनृपोपान्ते, यौद्धाचार्येण वाग्मिना । वादियन्दारकाधो, तर्फयर्यरमुल्पणम् ॥ ४७ ॥ २५ माछवादिनि जरूपाफे, नयचमपलोल्यणे । १ अर्जुनः। १ कध-'अप्रवादी, ग-युप्लके तु 'अप्रमादो' इति पाठः । ग-परंपर.. १५ २० ·3 प्राय: प्रयाकोशेयपराये हृदये हारयामास, पण्मासान्ते स शाक्यराट् ॥ १८ ॥ पग्मासान्तनिशायां स, स्व निशान्तमुपेयिवान् । तर्फपुस्तकमाकृष्य, कोशात् किञ्चिदवाचयत् ॥ १९ ॥ चिन्ताचक्रहते चित्ते, नास्तिान् धर्तुमाश्चरः!। बौद्ध स चिन्तयामास, प्रातस्तेजोवधो मम ॥ ५० ॥ श्वेताम्बरस्फुलिङ्गस्य, किञ्चिदन्यदहो महः !। निर्वासयिष्यन्तेऽमी हा, वौद्धाः साम्राज्यशालन ॥ ५१ ।। धन्यास्ते ये न पश्यन्ति,देशमॉ कुलक्षयम् । परहस्तगतां भायां, मित्रं चापदि सस्थितम् ॥ ५२ ॥ इति दु खौघसङ्घट्टाद्, विदरे तस्य दृत् क्षणात् । नृपाहान समायात, पातस्तस्य द्रुत द्रुतम् ॥ ५३ ।। नोद्घाटयन्ति तच्छिष्या, गृहद्वार वराककाः । मन्दो गुरुर्नाद्य भूप-सभामेतेति भापिणः ॥ ५४॥ तद् गत्वा तत्र तैरुक्त, श्रुत्वा तन्मल्ट उल्लसन् । अवोचच शिलादित्य, मृतोऽसौ शाक्यराट् शुचा॥५५॥ १५ खप गत्वा शिलादित्य-स्त तथास्यमलोकत । बौद्धान् प्रावासयद् 'देशाद्, पिक प्रतिष्ठाच्युत नरम् ॥५६॥ मल्लयादिनमाचार्य, कृत्वा वागीश्वर गुरुम् । विदेशेभ्यो जैनमुनीन्, सर्वानाजवन्नृपः ।। ५७ ॥ 'शत्रुनये' जिनाधीश, भवपञ्जरभञ्जनम् । २० कृत्वा श्वेताम्बरायत्त, यात्रा प्रावर्तयन्तृपः ॥ ५८ ।। कालान्तरे तत्र पुरे, रङ्को नामामवद् वणिक् । तस्य कार्पटिको हटे, न्यासीचक्रे महारसम् ॥ ५९ ॥ रसेन तेन स्पृष्टस्य, लोहस्य तपनीयताम् । स रष्ट्वा हासदन-परावर्त चकार चै ॥ ६ ॥ १क-स-प्रत्योरिदं पच नास्ति'। १'मादों' इति माषायाम् । क-सघ- 'देशान्'। सुर्वणताम् । ५ क-'स:।

·४८ ५ चतुर्विशतिप्रवन्धे [.श्रीमत्यादि वश्वयित्वा कार्पटिक, रक्षः सोऽभून्महाधन । तत्पुज्या राजपुत्र्याथ, सत्यमासीत् परस्परम् ।। ६१ ।। 'हेमी कङ्कतिकामेका, दिव्यरत्नविभूषिताम् । रकपुत्रीकरे दृष्ट्या, याचते स्म नृपात्मजा ।। ६२ ।। ता न दत्ते पुना रङ्को, गजा त याचते बलात् । तेनेच मत्सरेणासा, प्लेटस-यमुपानयत् ।। ६३ ॥ भग्ना पूर्वलभी' तेन, मञ्जातमसमञ्जसम् । शिलादित्यः क्षयं नातो, वणिजा सीतमद्धिना ॥६४ ॥ ततोऽथाकृष्य वणिजा, प्रक्षिप्ताश्च रणे शका । तृप्णया ते स्थय मनु-ह(या)तो न्याधिर्महानयम् ॥ ६५ ।। विक्रमादित्यभूपालात् , पश्चर्पित्रिक(५७३)वत्सरे । जातोऽय 'बलभी'भङ्गो, ज्ञानिन प्रथम ययु ॥६६॥ खवमना गतान्यर्हद्-पिम्बानि विषयान्तरम् । देवताधिष्ठिताना हि, चेष्टा सम्भाविनी तथा ॥ ६७ ।। एतच्च प्रथम ज्ञात्वा, मल्लवादी महामुनि । सहित परिवारेण, 'पञ्चासर'पुरीमगात् ।। ६८ ॥ 'नागेन्द्र'गच्छसत्केषु, धर्मस्थानेष्वशूत् प्रा । श्री स्तम्भनफ'तीर्थेऽपि, सङ्घस्तस्येशतामधात् ॥ ६९॥ श्रीमल्हमादिचरित जिनशासनीय- तेज समुन्नतिपवित्रमिद निशम्य । भन्या । पवित्यवचनादिविचित्रलब्धि- नाते प्रभावयत शासनमाहत भो ॥ ७०॥ इति श्रीमल्लवादिचरिनम् ॥ ७ ॥ - १५ २० ग-हैमीकहनीका ' । ३ घ पुराग 'भरिण', राग-'कृष्णाया ते वय मृत्वा, हतो'। ५. प्राथा। ६ वक्षन्तः ।

·प्रबन्ध ] प्रवन्धकोशेयपरापे ४६ [८] ॥ अथ श्रीहरिभद्रसूरिप्रवन्धः ।। श्री चित्रकूटें हरिभद्रो विप्रश्चतुर्दशविद्यास्थानज्ञ । दृश्या पादुकाः, पञ्चमदुरीकृतदर्शनान्यानि पञ्चममाघ इति कृत्या; उदरे पट्टा, उदर विद्यया स्फुटतीति कृत्वा । जाल बुद्दालो नि श्रेणी सह चलन्ति । यत्पठितमहं न जानामि तस्य शिष्यो भवामीति प्रतिज्ञा । एकदा चतुप्पथासन्न भूमि व्रजता गाथामेवा पठचमाना याकिनी नाम साधी श्रुता । तया 'चकिदुग हरिपणग, पणग चणि केसो चक्की । केसव चकी केसव-दुचकिकेसी य चकी य ॥ १ ॥ १० इति गाया पेठे । न च तेन बुद्धा । अग्रे ग मोक्तम्---मात. ! खरं चिकचिकापितम् । साच्योक्तम्- नव लिप्तम् । अहो अनयाऽहमुत्तरेणापि जित । इति ता ववन्दे । विछिप्योऽस्मि । .मात । सा प्राह स्म---- मम गुरवः सन्ति । हरिभद्रः प्राह- क ते ।। अत्र सन्ति । तत केनापि श्रावकेण १५ स चैत्य नीत. । जिनदर्शनं तत्प्रथमम् । हर्ष । वपुरेव तपाचष्टे, भगवन् ! वीतरागताम् । न हि कोटरसस्थेऽग्नौ, तरर्भवति शाट्वर ॥ १॥" , " षटमिश्रिता वेदा, धर्मशास्र पुराणकम् । मीमासा तमपि च, एता [वद्याधतुर्दश " २. टपादुकामदूरीकतं. दर्श. ३ 'कोदाकी, इति भाषायाम् । ४ क ख-ए 'वजन । ५ ग-पुस्तके 'गापामा पठयमाना' एद धम् । ६ ग पुस्तके 'श्रुदा' एतदधिकम्। ७ छाया-चकिद्विक हरिचर्क १चक निजी देशवश्चकी। देशवश्चनो देशवविचत्रिवेशिनौ च चको च ॥ भाया। ९ खवर' . 'अत्र सन्ति । ततः केनापि श्रावण' त्यधिक गपाठः१ अनुए। चविधति.. गाथार्थ चुहिम ·चतुर्विशतिप्रयन्धे [ ८ मौहरिमारि 'ज दिद्वी करुणातरगियपुडा एयरस सोम मुह आयारो पसमायरो परियरो सतो पसमा तण् । त नूण जरजम्ममच्चुहरणो देवाहिदवो इमो देवाण अपराण दासइ जओ नेय सरूव जए ॥ २ ॥ इत्यादि नवीननमस्कारा । ततो जिनभट्टाचार्यदर्शनम् । प्रतिपत्ति । चारित्रम् । सरिपदवी । आवश्यके 'चक्की'त्यादिदुष्करत्वादावश्यक तेने विवृत्तम् । । कलिकालसर्वज्ञ' इति विरुदम् । रहस्य- पुस्तका देवताभ्यो लब्धा । ते चादरेण जितदिक्पटाचार्याच्छिन ८१मठप्रतिबद्ध८४नामसप्रासादस्तम्भे विविधौषधनिपने जलज्वल- नायसाध्ये क्षिप्ता । एकदा भागिनेयो हंस परमहंसौ पाठयति प्रभु । निम्पनी, पर बौद्धतर्रास्तन्मुखेन पिपठिपत । गुरणा ज्ञानिना बार्यम णावपि तपार्श्व गती । जरतीगृहे उत्तारक । वैवाचार्यान्तिके तद्वेषस्यौ पठन । कपलिकाया रहस्यानि लिखत । प्रतिलेखनादिसस्कारवशाद् १५ दयाल इव ज्ञात्वा गुरुणाऽचिन्ति-ध्रुव चेतायावती । द्वितीयाहे सोपान प्रेणी खट्याऽईद्विम्बमाटिलिखे । तदासन्नायाती सौ पादी तत्र न दत्त । रेखाउयास्तत्वण्ठथके। बुद्धोऽय जात इति कृत्या उपरि पादो दत्त । उपरि चटितौ । गुरुणा दृष्टौ । गुरौ समक्ष निषण्णौ । तो गुर्रास्यचायापरावतं दृष्ट्वा तत्वैतव तस्कृतमेव मत्वा २. जठरपाडामिपेण ततो निरमामताम् । कपलिका खात्या गती तो चिरामायाती । पिरोवापिती न स्त । राजामे कथितम्-- १० , छाया- यद्रथ करण नातिपुरा एनस साम्य मुष भानर मादा परि raaTI मानन राममयुहरता देशाधिकार पनामा यती नदी पालपुरात दायाश्यप'इखपिन-पाठः। ष्णा, • नगेमपम् । ६ पदम .फ 'पme MP ममस।

·प्रबन्धः] प्रयन्धकोशेत्यपराह्वये सितपटावुत्ताकपटौ तत्त्व लाला यातः । कपलिफामानाथय । पृष्ठे सैन्यमल्प गप्तम् । दृष्टिदृष्टिः । द्वावपि सहस्रयोधौ तौ । ताभ्यां निहतं राजसैन्यम् । उधृतनष्टैरुाराम गवा कथितं तत्तेजः। पुनर्बहु- सैन्यं प्रेपि । दृष्टिमेलापकः। युद्धमेकः करोति । अपरः कपार(लिं') काराणिनष्टः। हंसस्य गिराईछत्त्वा राज्ञे दर्शित तैः । तेनापि गुरवे दत्तम् । गुरुराइ-किमनेन । कपरि(लि)कामानायय । गता घटाः [ रात्रौ ' चित्रकूटे ' प्राकारकपाटयोर्दत्तयोस्तदासने सुप्तस्य परमहंसस्य शिरश्लित्या तैस्ततापितम् । तेपा बौद्धाना तस्सूरेश्च सन्तोषः । प्रातः श्रीहरिभद्रमूरिभि शियकवन्धो हुए। कोपः । तेलकटाहाः कारिता । अग्निना तापितं तैलम् ।१४४० १० वौद्धा होत न आकृष्टाः 'शकुनिकाररूपेण पतन्ति । गुरुभिर्वृत्तान्तो 'ज्ञातः । 'प्रविबोधाय साधू प्रहितौ । ताभ्या गाथा दत्ता----- "'गुणसेण-अग्गिसमा सीहा-ऽऽणंदा य तह पिया-पुता । सिहि-जालिणि माइ-सुया धण धणसिरिमो य पइ-भजा॥१॥ 'जय-विजया य सहोयर घरणो लच्छी य तह पई भग्ना। १५ 'सेण-विसेणा वित्तिय उत्ता जम्मंमि सत्तमए ॥ २ ॥ गुणचंद-दाणवतर समराइज गिरिसेणपाणो उ । एगस्स तओ मुस्खो-ऽणतो बीयस्स ससागे ॥३॥ १ म-पुस्तके ' शनिवारपेण पतन्ति एतदधिर विद्यते । २ ५. 'शापित । ग-पुल के 'प्रतिबाधाय' पतथिक वर्तते । -गुणसेना ऽग्निशाणौ सिंहा-ऽऽनन्दौ च तथा पितापूभी। शिति-जालिन्यौ मातामुते धन-घनश्रियौ च पतिमायें । ५ अस्य पपरयानन्तरीयस्य च पद्यतित यस्य छन्द 'आयो' वर्तते। ६ अयो-जय-विजयो य स दरौ घरणों लक्ष्मी तथा पतिर्भार्या । सेन विपेणी पितृव्य पुरी जन्मान सहमे ॥ ७-सेच विदेणा पत्तियं । शाम-गुणचन्द्र-दानको समरादित्यो गिरिपेणप्राण (मात)। एक्स ततो पाशोऽन-तो द्वितीयस्य ससार । (म-पापमत। 4 ·५२ चतुर्विशतिप्रवन्धे [ धीहरिमारि जह जलइ जलउ रोए, कुसत्यपवणाहओ कसायगी। त चुन ज जिणवयणअमियसित्तो वि पजलइ ॥ ४ ॥" बोध । शान्ति । १४४० ग्रन्था प्रायश्चित्तपदे पृता । 'चित्रकूट'तलडिकास्थेन तेल्वणिजा प्रतय कारिताः । प्रथम ५ याकिनीधर्ममनुरिति हारिभद्रग्रन्थेचतोऽभूत । १४४० पुनर्भव विरहान्तता । गुणसेण-अग्गिसम्मा'इत्यादिगाथानयप्रतिबद्ध समरादित्यचरित्रं नव्य शास्त्र क्षमावल्लं बीज कृतम् । ११०० शतक-पञ्चाशत् पोडशक अष्टक-पञ्चलिङ्गी-अनेकान्तजय-- पताका न्यायानतारवृत्ति पञ्चवस्तुक पञ्चसूत्रक श्रावकज्ञप्ति १० -नाणायत्तकप्रभृतीनि हारिभद्राणि । अनान्तरे 'श्रीमाल'पुरे कोऽपि धनी श्रेष्ठी जैनश्चतुर्मासके सपरिकरो देवतायतन ब्रजन् सिद्धाख्य राजपुत्र द्यूतकार युगान देयकनकपदे निर्दयै नकारगर्त या निक्षिप्त कृपया तदेय दत्त्वाऽमोचयत् । गृह- मानीयाभोजयत् । अपाययत् । सर्व कार्याध्यक्षमरोत् । पर्यणाययत् । १५ माता पागप्यासीत् । पृथग् गृहेऽस्थात् । मात्रा प्रियया च सम स गृह्मण्डनिका । श्रेष्टिप्रसादाद धन भूव । सिद्धो रात्रौ अतिका एति, रेरयक्लेखलखनपरवशत्वात् । श्वश्रू स्नुपे अतिनिर्विण्णे, अतिजागरणात् । यध्या श्वश्रूरता— मात ! पुत्र तथा बोधय यथा निशि सकारे एति । मात्रा उक्त स -- वत्स! निशि शीघ्रमेहि, २० य कालज्ञ स सज्ञ । मिद्ध प्राह-मात । येन स्वामिनाह सर्वस्वदानेन जीवितव्यदानेन च समुद्धृतस्तदादेश कथ न कुर्वे । तौणीक्येन स्थिता माता । अन्यदाऽऽलोचित श्वधू-स्नुपाभ्याम्-- है १ आया-या वसति बरन रोके शासपवनाहत: पायामिः। सम्पद बिनश्वमानसिलोऽपि प्रचलन १ ग-यन्तेऽभूत् । ३ एनया तिरघुना दुर्लभा । न ज्ञायते एतदुपलब्ध । ५फ- चतुर्भागे।६ग-पुस्तके गृहे अश्यानतर अस्यात् । मात्रा प्रियया च समं स एतषिष वर्तते । ७ ग-पुरलके या एतदधिकमस्ति ।

·प्रायः 1 प्रयन्धकोशेत्यपराह्वये अस्य चिरादागतस्य निशि द्वार नोद्घाटयियाव । द्वितीयरात्रायति- 'चिराद् द्वारमागतः स कटक 'खटपटापयति । ते तु न त । तेन क्रुद्धेन गदितम्-~- फिमिति द्वार नोद्घाटयेथे । ताभ्यां मन्त्रितपूर्विणीम्यामुक्तम्-यत्रेदानी द्वाराणि उद्घाटितानि भवन्ति तत्र व्रज । तरउवा क्रुद्धभुतुप्पथ गत । तत्रोद्घाटे हट्टे उपविष्टान् ५ सूरिमन्त्रस्मरणपरान् श्रीहरिभद्रान् दृष्टवान् । सादचन्द्रिक नभसि देशना । वधि । व्रत जगृहे । सर्वविद्यता दिव्य कवित्वम् । हंस परमहंसपद विशेषतर्वाञ् जिघृक्षुद्धिान्तिक जिगमिपु- गुरुमपादीत्- प्रेपयत बौद्धपार्थे । गुरभिर्गदितम्-तत्र मा गा, मन परावर्ती भावी । स ऊचे--- युगान्तेऽपि नैव स्यात् । १० पुनर्मुरय प्रचु तत्र गत परावर्त्य से चेत् तदा अस्मदत्त वेषमनागत्यास्मभ्य ददीथा । ऊरीचक्रे स । गतस्तत्र, पठितु लग्न' । सुघटितैस्तत्कुतर्क परावर्तित मन । तद्दीक्षा रौ । वेष दातुमुपश्रीहरिभद्रं ययो। तेरप्याग छन्नावर्जितो चोद कुनि वादेन जित । चौद्धाचार्यस्य नौद्धयेप दातु गत । तेनापि बोधित । १५ पुनरागत उपश्रीहरिभद्र श्वेताम्वरयेप दातुम् । पुनर्वादेन नित । एव वेपद्धयप्रदानेन एहिरैयाठिरा २१ कृता । द्वारिंशवेलाया गुरुभिाश्चाततम् -- माऽस्य वराकस्य आयु क्षयण मिध्यादृष्टिये मृतस्य दीर्घमवधमण भूयात् । पुराऽपि २१ वारान् वादे जितो ऽसो । अधुना चादेनालम् । ललितविस्तराख्या चैत्यवन्दना- २० वृत्ति सतर्का कृता । तदा गमे पुस्तिका पादपीठे मुक्त्वा गुरवो बाहिरगु । तस्तिकापरामर्शाद् बोध समजनि । ततस्तुष्टो निश्चलाना पाह- चिर। । . १क । २- 'खट यति',क- घरपटापयति । फ- कानानि'। क ख- गच्छन्(१) जन्ति vग पुस्तके । बाद इत्यारम्य पुनव दन नित्त पतसर्य तमधिक पिधत । ६घवार वादैनिती'। ७-योध्या सम्यक्र'।

·५४ चतुर्विशतिप्रवन्धे [धीहरिमर नमोऽस्तु हरिभद्राय, तस्मै प्रवरसूरये । मदर्थ निर्मिता येन, पृत्तिललितविस्तरा ॥ १ ॥ ततो मिथ्यात्वनिविण्णेन सिद्धर्पिणा '१६ सहस्रा उपमिति- भवप्रपञ्चा कशऽरचि थीमा 'सिद्धिमण्डपे । साध सरस्वत्या साठ्याऽशोधि । समये श्रीहरिभद्रसूरयोऽपि सोऽपि अनशनेन सुरलोकमवापन् ।। इति चरित्रम् । इति श्रीहरिभद्रसूरिप्रबन्ध ॥ ८॥ मन्तुमा श्रीउपमितिभधप्रपन्नाथाशस्तिगत निम्नाल वित पपम्- "अनागनं परिज्ञ यस मध्रिया । मदत कता गेन, पृषिललितविम्सरा 10॥" अनुराध-मिन्द्रिसपा । ४ ग 121 ५५ घ-सि(I)मण्डपे ।

·प्रायः प्रयन्धकोशेत्यपरावये [९] ॥ अथ श्रीरप्पभट्टिमरिप्रवन्धः ॥ 'गूर्जर देशे पाहलीपुर नगरे जितशत्रू राजा राज्यं करोति स्म । तंत्र श्रीसिद्धसेननामा सूरीश्वरोऽस्ति स्म । स 'मोढेर पुरे महा- स्थाने श्रीमहावीरनमस्करणाय गतः । 'महावीरं नत्वा तीर्थोपवामं कृत्वा रात्रावात्मारामरतो योगनिद्रया स्थितः सन् स्वम ददर्श, यया- केसरिकिशोरको देवगृहोपरि कोइति । स्वप्नं लन्वाऽजागरीत् । मानल्यस्तवनान्यपाठीत् । पातश्चैत्यं गतः । तत्र षड्यार्षिको बाल एको बालांशुमालिसमद्युतिराजगाम । सूरिणा पृष्टः- मो अर्मक ! कस्त्वम् ! कुत आगतः । तेनोक्तम् १० -'पञ्चाल'देशे "इंवाउधी' ग्रामे बप्पाक्ष्यः क्षत्रियः । तस्य मट्टि म सधर्मचारिणी । तयोः सूरपालनामपुत्रोऽडम । मत्तातस्य वइयो भुजबलगर्मिताः प्रचुरपरिष्ठदाः शत्रवः सन्ति । तान् सर्वान् हन्तुमहं सनम चटनासम् । पित्रा निषिद्धः-वत्स | वाटस्त्वम्, नास्मै कर्मणे प्रगम्भमे; अलमुयोगेन । ततोऽहं क्रुद्धः किमनेन १५ निरमिमानेन पित्राऽपि यः स्वयमर्गन् न हन्ति मामपि पन्तं निवारयति ! । अपमानेन मातापितरावनःपृच्छ्यान समागतः । सूरिणा चिन्तितम्-- अहो दिल्य रत्नम् ! न मानवमात्रोऽयम् ; तेजसा हि न वयः समीक्ष्यते । इति विमृश्य वाल थालेपे- वत्सर । अस्माक पार्धे तिष्ठ निजगृहाधिकसुखेन । चाले. २० नोकर- महान् प्रसादः । स्वस्थानमानीत । सो दृधस्तद्प- विलोकनेन । यस्तृप्ति न अन्वते । पाठयित्वा विलोकितः । एकाहेन लोकसहसमन्यापीठ । गुरवस्तुष्टवः । रत्नानि पुष्पप्रचप- 1 तोप्रधान याभप्राय पाने समस्ति। २-चप्पमपरि०', २ग- पारसपुर.', घ- पालापुर क अत्र'। ५ग-भीमहा। ६-'ग...प-नन्।

·चतुर्विशतिमधन्धे [१ धीवपमाहिरि- प्राप्याणि । धन्या वयम् । तेन वाटेनाप्यल्पदिनलक्षण-तर्क-साहित्या- दीनि भूयासि शास्त्राणि पर्यशीलिपत। ततो गुरवो 'इनाउधी'प्राम जग्मु । बालस्य पितरौ वन्दितुमागतौ । गुरुभिराटापितौ---पुत्रा भरन्ति भूयासोऽपि, किंते ससारापकरकृमिमि ।। अय तु युग्यो ५ पुत्रो व्रतमर्माहते । दीयता न । गृह्यता धर्म । नर मृत सहन्ते हि पितरो निजतनयम्। श्लाघ्योऽय मर निस्तितीपु । पितृभ्यामुक्तम्- भगवन् । अयमेक एव न कुटतन्तु कय दातु शक्यते । ताता सविधस्थेन मूरपालेन गदितम्-~-अह चारित्र गृहाण्येव । यत - सा बुद्धिर्यिलय प्रयातु कुलिश तत्र श्रुते पान्यता वल्गन्त प्रविशन्तु ते हुतमुनि ज्वालाकराले गुणा । ये सर्वे शरदिन्दुकुन्दविशदै प्रातैरपि प्राप्यते भूयोऽप्यत्र पुरन्धिरन्ध्रनरकमोडाधिवासव्यथा ॥१॥' ततो ज्ञाततन्निश्चयाम्या तन्मातरपितृम्या जल्पितम्---- भगवन् । गृहाण पात्रमेतत् । पर बप्पभैट्टिरिति नापास्य कर्तव्यम् । १५ गुरुभिर्भणितम्-एवमस्तु । कोऽत्र दोष । । पुण्यवन्तो युवा ययोग्य लाभ सम्पन्न । वप्प भट्टी आपृष्ठ्य सूरपालं गृहीत्वा सिद्धसेनाचार्या 'मोढेरक' गता । शताटके वासराणा, गते विक्रमकालत । सप्ताधिके राधशुक्म-तृर्तीयादिवसे गुरौ ॥१॥ २० दीक्षा दत्ता । यप्पमट्टिोति नाम विश्ववछभ जुधुपे । सङ्घना- र्यनय तत्र चतुमीसक कृतम्। अन्यदा वहिभूमिं गतम्य वप्पभट्टे- महती वृष्टिमतनिष्ट घन । फापि देवकुले स्थित स । तत्र देव- कुले महायुध को पि पुमन् समागतः । तत्र देवकुले प्रशस्ति- काम्पानि रसाध्यानि नामानि लेन वपट्टिपार्शद न्याया- घ .. शाल।। ३ यातनिधया 'Iru-दहि'। ५वन ।।घ-रोष।

·प्रबप] प्रयन्धकोशेत्यपराये ५७ - पितानि । तस स यप्पभट्टिना सम वसतिमायात । गुरुभिराशी- भिरभिनन्दित । आम्नाय स पृष्ट । ततोऽसौ नगाद-भगवन् ! 'कन्यकुब्ज'देशे गोपालगिरि दुर्गनगरे यशोधर्मनृपते सुयशा- देवीकुक्षिजन्मा नन्दनोऽह यौवनेन निरर्गल धन लीलया व्ययन् पित्रा कुपितेन शिक्षित -वास। बनार्जकस्य कृच्छ्मस्थानव्यया पुत्रो न वेत्ति तातस्य, मितव्ययो भव । ततोऽह कोपादिहागमम् । गुरवोऽप्यूचु-किं ते नाम । तेनापि खरिकथा भुवि लिखित्वा दर्शित आम इति । महाजनाचारपरम्परे दृशी-'स्वनाम नामा ददते न साधव । तस्यौनत्येन गुरवो हृष्टा । चिन्तित च ते पूर्व श्रीरामसैन्ये प्रामे दृष्टोऽसौ पाण्मासिक शिशु । १० पीलुवृक्षमहाजाल्या, वेखदोलकमास्थित । अचलच्छापया च, पुण्यपुरुषो निर्णित ॥" ततस्तजननी वन्यफलानि विचिन्वानाऽस्माभिर्भणिता-वसे । का त्वम् ।। किञ्च ते कुलम् ।। साऽवादीत् निज कुलम्-~~-अह राजपुत्री 'इन्यकुब्जे'शयशोधर्मपत्नी सुयशा नाम । अहमस्मिन् १५ सुते गर्भस्थे सति दृढकार्मणवशीकृतधयया यत्कृतप्रमाणया कृत्यये व रया सपल्या मिथ्या परपुरुपदोषमारोप्य गृहानिष्कासिता । अभिमानेन श्वशुरकुल पितृकुले हित्वा भ्रमन्तीह समागता यन्यवृत्त्या जीवामि । बाल च पालयामि । इद श्रुत्वाऽस्मानिस उक्का- वत्से ! अस्मञ्चैत्य समागच्छ स्व वत्स "प्रवर्धय । तया तथा कृतम् । २० सपत्न्यपि बहुसपलीकृतमारणप्रयोगेण ममार । ततो विशिष्ट- पुरुषै 'कन्यकुब्जे शो यशोधर्मा विज्ञप्त : राज्ञी निर्दोषाऽपि तदा देवेन सपत्नीनचसा निष्कासिता साप्रत्या- देव सुयशा - १ग-धर्मः । २ क-य सुशया (१यशा). , ग-पुस्तके तु 'सुयशो'। ३ घ 'पद परेदशी। ४ घ 'मामऽसादृष्ट पाण्मासिका शिशु ।५ख-'घलाग्दोल। ६ सताक्षरात्मक चरणमिदम्। अनुष्टुप् (१)| घ -"किंवा ते ९ग-'यशोधर्म १० ख ग- वर्धय।"फ-'प्रयोगैमा। चतुर्विशति ८ ·चतुर्विंशतिप्राधे [९बीवपमहियरि. नीयसे । राज्ञा सा स्वसीधमानापिता सपुत्रा गौरविता च | अग्पदा विहरम्तो घयं तस्या देशं गताः । तया पूर्वप्रतिपन्नं स्मरन्या वयं वन्दिताः पूजिताः । अनेन आमनाम्ना तत्मतेन भाव्यम् | एवं चिरं विभाव्य सूरयस्तमूचुः वत्स! यस निश्चिन्तो निजेन सुहृदा बप्पभट्टिनाम्ना सममस्मत्सनिधी । ख गृहाण कलाः । कास्ताः !-लिखितम् १ गणितम् २ गीतम् ३ नृत्यम् ४ वाघम् ५ पठितम् ६ व्याकरणम् ७ छन्दो ८ ज्योतिषम् ९ शिक्षा १० निरुक्तम् ११ कात्यायनम् १२ निघण्टुः १३ पत्रछेयम् १४ नखच्छेद्यम् १५ रानपरीक्षा १६ १० आयुधाभ्यासः १७ गजारोहणम् १८ तुरगारोहणम् १९ तयोः शिक्षा २० मन्त्रवादः २१ यन्त्रधादः २२ रसपादः २३ खन्य- वादः २४ रसायनम् २५ विज्ञानम् २६ तर्कवादः २७ सिद्धान्तः २८ विपषादः २९ गारुडम् ३० शाकुनम् ३१ वैद्यकम् ३२ आचार्यविधा ३ ३ आगमः ३४ प्रासादलक्षणम् १५ ३५ सामुद्रिकम् ३६ स्मृतिः ३७ पुराणम् ३८ इतिहासः ३९ वेदः ४० विधिः ४१ विद्यानुवादः ४२ दर्शनसस्कारः ४३ खेचरीकला ४४ अमरीफला ४५ इन्द्रजालम् ४६ पाताल- सिद्धिः ४७ धूर्तर्शम्बलम् ४८ गन्धधादः ४९ वृक्षचिकित्सा ५० कृत्रिममणिकर्म ५१ सर्वकरणी ५२ वैश्यफर्म ५३ पणकर्म २० ५४ चित्रकर्म ५५ काष्ठघटनम् ५६ पाषाणकर्म ५७ लेपकर्म ५८ चर्मकर्म ५९ यन्त्रकरसवती ६० काव्यम् ६१ अलङ्कारः ६२ हसितम् ६३ सस्कृतम् ६४ प्राकृतम् ६५ पैशाचिकम् ६६ अपभ्रंशम् ६७ कपटम् ६८ देशभापा ६९ धातुफर्म ७० प्रयोगोपीयः ७१ कधीविधिः ७२ । एताः सफलाः कलाः २५ शिक्षितवान् । लक्षण-तर्यादिग्रन्थान् परिचितवान् । चप्पभाट्टिना १ग-'पास'। २ घ. 'शम्बल'1) य-शाकर्म। घ-प्रती एषा कला मोटिसिता 1 ५ ग-'पायम् '। घ.- केवली ५ विधिः ५।

·प्रबन्ध ] प्रयन्धकोशेत्यपराये ५ ९ , ५ साक मस्थिमन'न्यायेन प्रीति बद्धवान् । यत - 'आरम्भगुर्वी क्षपिणी क्रमेण, हस्ता पुरा वृद्धिमती च पश्चात् । दिनस्य पूर्वार्द्धपराईभिन्ना, छापैय मैत्री खळ-सजमानाम् ॥१॥ कियस्यपि गते काले यशोधर्मनृपणासाध्यन्याधिोम पट्टामि- कार्यमामकुमाराकारणाय प्रधानपुरुषा प्रेषिता । अनिच्छन्नपि तैस्तत्र नीत । 'पितुर्मेलित । पित्राऽऽलिङ्गित सबाप्पगद्गद मुपालब्धश्च- धिग् वृत्तवृत्तमुचितो शुचिता धिगेता धिक् कुन्दसुन्दरगुणमहणामहित्वम् । चकेकसीन्नि तव मौक्तिक ! येन वृद्धि- १० र्वार्द्धन तस्य कयमप्युपयुज्यसे यत् ॥ १ ॥ अभिषिक्त स्वराज्ये । शिक्षितश्च प्रजापालनादौ । एतत् कृत्वा यशोधर्मा अर्हन्त त्रिधा शुद्ध्या शरण श्रयन् था गत । आमराजा पितुरौर्वदेहिक कृतवान् । द्विजादिदीनलोकाय वित्त दत्तवान् । लक्षद्वितयमचाना हस्तिना रथाना च प्रत्येक १५ चतुर्दशशती एका कोटी पदातीना । एष राज्यश्री श्रीआमस्य न्यायरामस्य । तथापि अप्पमाट्टमित्र विमा सबै पलालपूलप्राय मन्यते स्म स । ततो मित्रानयनाय प्रधानपुरुषान् प्रेषीत् । तेस्तत्र गत्या विज्ञप्तम हे श्रीयप्पमढे । आमराज समुत्क- ण्ठयाऽऽहयति, आगभ्यताम् । बप्पमाट्टना गुरूणां वदनकमलम २० वोक्तिम् । ते सानुमाया गीतार्थपतिमि सम बप्पभट्टि मुनि. प्रहित । आमस्य पुरं 'गोपालगिरिं' प्राप । राजा सबल वाहन सम्मुखमगात्, प्रवेशमहमकार्षात, सौधमानपीत् । अवोचत -भगवन् । अर्धराज्य गृहाण । तेनोक्तम्-अस्माक निर्मथाना सावधेन रायेन किं कार्यम् । । यत ૨૬ १घ 'आपातगुयी । २ उपजाति । ३ घ 'पितुर्मिलित । ५ख-घ पित्तश्च सन्ये'। - वसत.।

·६० . चतुर्विंशतिप्रपन्धे [५ मीवषमहिपति अनेक्योनिसम्पाता-ऽनन्तबाधाविधायिनी । अभिमानफलैयेय, राज्यश्री साऽपि नश्वरी ॥१॥ ततो राज्ञाऽसौ तुङ्गधवलगृहे स्थापित । प्रात सभामागनाय पप्पभट्टये नृपेण सिंहासन मण्डापितम् । तेन गदितम्-- उपते ! आचार्यपद विना सिंहासन न युक्तम् । गुर्वाशातना भवेत् । ततो राज्ञा चप्पभट्टिः प्रधानसचिवै. सह गुर्गन्तिके प्रहित । विज्ञप्तिका च दत्ता--- -यदि मम प्राणै कार्य तदा प्रसय सद्योऽय महर्षि सूरिपदे स्थाप्य । 'योग्य सुत च शिष्य च, नयन्ति गुरव नियम् ।' स्थापितमात्रश्वान शीघ्र प्रेपणीय । १० अन्यथाऽह न भवामि । मा विलम्व्यतामिति । अखण्डप्रयाणे मोढेरक प्राप्तो वप्पट्टि । सचिवे. सूरयो विज्ञप्ता - प्रभो। राजविज्ञप्त्यर्थोऽनुसार्य , उचितज्ञा हि भवादृशा । अथ श्रासिद्धसेनाचार्यप्पभट्टिः सूरिपदे सापित । तदङ्गे श्री साक्षादिव सामन्ती दृछा । रहश्च शिक्षा दत्ता- १५ तव राजसत्कारो भृश भारी। ततश्च लक्ष्मी प्रीति । तत इद्रियजयो दुष्कर । ख महाब्रह्मचारी भवे । "विकारहेतौ सति विक्रियते, येषां न चेतासि त एव 'धीरा" अनेन महानतेन महत्तर स्पुरिष्यसि । एकादशाधिके तन, जाते वर्षशताष्टके । २० विक्रमात् सोऽभवत् सूरि , कृष्णचैत्राष्टमीदिने ॥१॥ गुरुणा आमराजसमीपे प्रेपित । तत्र प्राप्त ! 'गोपगिरे' प्रासुक- वनोद्देशे स्थित । राजा अभ्यागत्य महामहेन त पुरी प्राचीविशत् । श्रीनप्पभट्टिमरिणा सन देशना क्लेशनाशिनी दत्ता श्रीरिय प्रायश पुसा-मुपस्कारैककारणम् । २५ तामुपस्कुर्यते ये तु, रत्नसूस्तैरसो रसा ॥१॥ • अनुप् । २ ग 'याणीमागेक' । ३ क- भव । पुमारसम्भये (स , मी ५१)।५ग-वीरा । ६७ अनुष्टुप् । वस।

·प्रध] प्रवन्धकोशेव्यपराह्वये आमेन गुरूपदेशादेकोत्तरशतहस्तप्रमाण प्रासाद कारयामासे 'गोपगिरौ' । अष्टादशभारप्रमाण श्रीवर्धमानवित्र तत्र निवेशपात्र- भूवे । प्रतिष्ठा विधापयाञ्चक्रे । तत्र चैसे मूलमण्डप सपाद- लक्षण सौवर्णटककैर्निप्पन्न इति वृद्धा प्राहु । आमः कुञ्जरारुढ 'सर्वीया चेत्यपन्दनाय याति । मिध्यादृशा दृशौ सैन्धवेन पूर्येते, सम्यग् दृशा स्वमृतेनेव । एव प्रभावना । प्रातधो 'मौलमनर्य स्व सिंहासन सूरये निमेशापयति । तद् दृष्ट्वा विनै क्रुधा चलिनै पो विज्ञप्त --देन । श्वेताम्बरा अमी शूद्रा । एभ्य सिंहासन किम् । अथास्ता तत् । पर व्हस्वीयो भवतु, न महत । मुहर्मुहस्तरित्य विज्ञपया क्दीमान पार्थिवो मोलसिंहासन १० कोदशग कारयित्वाऽन्यलध्वारूरुपत् । प्रत्यूपे सूरीन्द्रेण तद् दृष्ट्वा रुपनेव राज्ञोऽने पठितम्-- मर्दय मानमतङ्गजदर्प, विनयशरिविनाशनसर्पम् । क्षीणो दर्पाद् दशयदनोऽपि, यस्य न तुभ्यो गुक्ने कोऽपि ॥२॥ इद श्रुत्मा राज्ञा हाणेन सदा भूयो मूलसिंहासनमनुज्ञातम् । अपराध १५ क्षमित । एकदा सपादकोटी हेम्ना दत्ता गुरुभ्य । तैनिरीहै सा जीर्णोद्धारे दियुक्तधानकपार्शदू न्ययिता । अन्यदा शुद्धान्ते प्रम्लानवदमा वल्लभा दृष्ट्वा प्रमो. पुरो गाया राजाऽऽह- अज वि सा परितप्पइ, कमलमुही अत्तणो पमारण । समस्येयम् । अथ प्रभु स्माह-- 'पठमपिबुद्धण तर, जीसे पच्छाइय अग ॥ १ ॥ राजा आरमसकादाचमाकृतः । अन्यदा प्रिया पदे पदे मन्द मन्द सञ्चरन्तीं दृष्ट्वा गाया राना जगाद ! क-हस्तशत०'। २-बुधा'। ३ घ 'सर्वघ्या । कख ५ कस-हसाया भवतु। ६ पादकुलम् । ७ क न तदा। ८१ छाया--अद्यापि सा परितपति कमलमुखी आगन प्रमादेन । प्रयमविद्धन त्या यध्या प्रसादतमहम् ॥

·६२ चतुर्विशतिमधन्धे [ भीपमहिसार- 'बाला चकमती पए पए कीस कुणा मुहभंग ! । सूरिराह- नूण रमणपएसे मेइलया छियह नहपनि ॥ १ ॥ इदं श्रुखा राजा मुखं निश्वासहतदर्पणसमं दधे। अमी मदन्त:- ५ पुरे कृतपिप्लवा इति धिपा । तचाचार्यैः क्षणार्धेनारगतं चिन्तितं च-अहो विद्यागुणोऽपि दोषता गतः । जलधेरपि फल्लोला-श्वापलानि कपेरपि । शक्यन्ते यत्नतो रोहूं, न पुनः प्रभुचेतसः ॥१॥ रात्रौ सूरिः सङ्घमनापृछ्य राजद्वारकपाटसम्पुटतटे काव्यमेकं १० लिखित्वा पुराद् बहिर्ययौ । तथपा- याम खस्ति तपास्तु रोहिणगिरे ! मत्तः स्थितिप्रच्युता वर्तिष्यन्त इमे कय कथमिति स्वप्नेऽपि मैवं कृथाः । श्रीमस्ते मणपो वय यदि भवप्लब्धप्रतिष्ठास्तदा ते शृङ्गारपरायणाः क्षितिभुजो मौली करिष्यन्ति नः॥१॥ १५ अस्मान् विचित्रवपुषश्चिरपृष्टलमान् किंवा विमुञ्चसि विभो ! यदि वा विमुश्च । हा हन्त | केकिवर हानिरिय तथैव भूपालमनि पुनर्भविता स्थितिर्नः ॥ २ ॥ दिनैः कतिपयै 'गौर'देशान्तर्विहरन् 'लक्षणावती'नौमायाः पुरो २० बहिरारामे समवासापीत् । १-२ सा-बाला चरकाम्यन्ती पदे पदे फुतः कुरते मुसमान।। नून रमणपदो मेखष्टया स्पृश्यते नसपक्तिः ॥ ३ हप्रभागे। आर्या। ५ अनुष्टुप् । ६ वार्दूल । “ग पुरत के इद पद्यमधिक विपते, एतदपि- (स) निहिं गय तिहिं गया महिमरणार्षति । हतार सरोवाहन हंसे मुति ॥ ३ ॥ पन प्रक्षिप्तमिदमिति प्रतिभाति, उत्तरदर्शनात् । वसत.।९ ग'नगर्याः।

·प्रबन्ध] प्रवन्धकोशेरपपराहये ५ तत्र पुरे धर्मो नाम राजा। स च गुणज्ञः । तस्य सभायां वाक्पति- नामा कविरामोऽस्ति । तेन सूरीणामागमनं लोकारवगतम् । ज्ञापितश्च राज्ञा । राज्ञा प्रवेशमहः कारितः । धर्मध्ये सौधोपान्ते गुरुस्तुङ्ग स्थापितः । राजा निपं चन्दते । कबपो जिता जि- ताश्च । प्रभावना प्रैधते स्म । यशश्च कुन्दशुभम् । 'राजा प्रोचे-- अदृरे दर्शनोत्कण्ठा, दृष्टे विरहमीरुता । ऐनाप्पदृष्टेन, भवता नाप्यते सुखम् ॥ १ ॥ निर्बन्थे सूरिराह-आमश्चेत् स्वयमापास्पति तदा क्य यास्यामः, नान्यथा । इति प्रतिज्ञाय स्थापिताः पुण्यलाभं कुर्वन्ति । इतश्च यदा वप्पमट्टिः कृतविहारः प्रातः श्रीआमपार्श्व नाथा- १० तस्तरा तेन सर्वज्ञावलोकितो न लब्धः । पासो विषक्षः । 'यामः स्वस्ति नवास्तु' इत्यादि काव्यामि दृष्यामि ! अक्षराण्युपलक्षितानि । शुषे स मां मुक्त्वा क्वापि गत एवेति निर्णीतम् । अन्यदा बहिर्गत राज्ञा महाभुजङ्गमी दृष्टः । तं मुखे स्मा वाससाऽऽच्छाद्य सौषं गतः । कविवृन्दाय समस्यामर्पितवान् - १५ शस्त्रं शाकं कृषिविद्या, अन्यो यो येन जीवति । इति । पूरिता सरपि । न तु नृपथमचकार हृदयाभिप्रायाकय- मात् । तदा पप्पट्टि बादं स्मृतवान् । सा हृदयसवादिनी नौस्तत्रैव । अथ स परहमवीवदछ । तत्रेदमधुपत्-- यो मम हृद्गता समस्या प्रयति तस्मै "हैमटरफलक्ष ददामि । तदा 'गोपगिरी यो सूतकारः २० कश्चिद् 'गोड'देशं गतः । स चप्पमट्टितरीणामने तर समस्या- पदद्वय कथितवान् । सूरिणा पश्चार्ट पेठे- सुगृहीतं च कर्तव्यं, कृष्णसर्पमुख यथा ॥१॥ इति । स हि भगवान् पहितित्यागी सिद्धसारस्वत्तो गगन-~- गमनराक्मा विविधतीर्थवन्दमशक्तियुक्तस्तस्य कियदेतत् । स यूत- २५ १ ग-पुल के राजा कुर्वन्ति एतदधिम् । २ अनुष्टः । ३ ख--'काव्यं रम्। म. हेम'। ५ वटुप् । हुग्ध-धृत दधि-तैल-गुरु-पकानेति षड् विकृतयः ।

·६४ चतुर्विंशतिप्रयन्धे [९ श्रीबप्पमटिसूरि कारस्तपादद्वय 'गोपगिरी' श्रीआमाले निवेदितवान् । राजा दमान-~-अहो सुघटितस्वमर्थस्य ! | त पप्रच्छ-केन क्रेय पूरिता समस्या । द्यूतकृदाह-लक्षणानत्या चप्पट्टिसूरिणा ज्ञानपू(भू)- रिणा तस्योचित दान चके । अन्यदा राजा नगर्या वहिर्ययौ । न्यग्रोधद्रुमाघ पान्थ मृत ददर्श । शाखाया लम्बमान करपत्रकमेक पिग्रुषा व्यूह सवन्त गाथाई च विशिष्टग्राणि लिखित कठिन्या (खटिन्याः) अपश्यत् । तइया मह निग्गमणे पियाइ थोरसुएहिं ज रण । तदपि समस्यापादद्वय राज्ञा कविभ्य कथितम् । न केनापि सुनु १० पूरितम् । राजा चिन्तयति स्म- येश्यानामिव विद्याना, मुख के कैर्न चुम्बितम् ।। हृदयग्राहिणस्तासा, द्वित्रा सन्ति न सन्ति वा ॥१॥" हृदयमाही स एव मम मित्र सूरिवर । स एव दौरोदरिको नृपे- णोपसरि प्रैपि । सरिणाऽविनिमेषमात्रेण पूरिता समस्या- १५ करव(प)त्तयबिंदूअभिवडणेण त म झ समरिय ॥ १॥ तत् पुनर्वृतकाराच्छत्वा राज्ञा दृष्टेनोत्कण्ठितेन सूरेराह्वनाय याग्मिन सचिना प्रस्थापिता । उपालम्भसाहिता विज्ञप्तिश्च ददे । प्राप्तास्ते तत्र । दृष्टास्तैस्तत्र सूरय । उपलक्ष्य वन्दिता । राज विज्ञप्तिदत्ता । तत्र लिखित याचित गुरुभि २० न गहा गाङ्गेय सुयुवतिकपोलस्थलगत न या शुक्ति मुक्तामणिरुरसिजस्पर्शरसिक । न कोठीरारुढ स्मरति च सवित्री मणिचय- स्ततो मन्ये विश्व स्वमुखनिरत स्नेहविरतम् ॥१॥" 14. '(का)टिन्यान् । १७ या-तदा मम निर्गमन प्रियया घो(स्थ्)राथुभिर्यद् रुदितम् । । ग स । अनुप ५ छाया-परपकमिन्दुकानिपतमेन तत् मया स्मृतम् । ६ भार्या ! शिखरिणी।

·प्रायः সাহাবায় ६५ . अपाकारण सिरि धरिय पञ्चरि भूमि पटति । पत्तह 'हु पत्तत्तणउ तरुअर काद करति ॥२॥ सचिना अप्यूचु -स्वामिन् आमराजो निर्यानप्रतिविज्ञ(ज्ञा') पयने(नि)- गोत्रमागयाऽय देशो वसन्तानमिनोधानलीला लम्भनीय । भवद्वागसब्यानामस्माकमितरकनिया न रोचते । कथासु ये लपरसा माना ते नानुरयन्ति कथान्तरेषु । में गन्धिपर्णप्रणयाश्चरन्ति कस्तूरिकागन्धमृगारतृणेषु ॥2॥ तदावर्ण्य लेख दत्ता सूरिभि सचिना प्रोचिरे-श्रीआमा गीष्पति. १० समप्रज्ञ एस भाषणीय अस्माभिर्यदि व कार्य, तदा धर्मन्य भूपते । समाया छन्नमागम्य, स्वयमापृष्ठयता द्रुतम् ॥२॥ अस्माकमिति हि प्रतिज्ञाऽऽस्ते धर्मेण राज्ञा सह-खयमाम समेत्य त्वसमक्ष यदाऽस्मानाकारपति किर तदा तन याम , नान्य- १५ थेति । प्रतिज्ञापश्च नोचित सल्लवादिना प्रतिष्ठानताम् । ततो मन्त्रिण उपमन्या 'समाजग्मु । मूरीणामुक्तमुक्त लेखश्चादर्शि । तत्र लिवित यया-- "णि विणा वि गया, नग्दिभवणेसु हुति गारपिया । विझो न होइ वझो, गएहिं च पनि गहिं ॥१॥" २० • उपा-याकारणाश्चिमि पनि प्रम भूमी पनति। पाउन् पानस (पत्र) लम्बग. ति॥ २ कारि।२घ पच्चिवि । ग पहुपत्न.'१५ एतच्छदोनाम न झायते । ६ स्त्र 'मत्रद्वायरस०१७ घ-प्रिथिनकमांश)पर्णः । क-स्व 'प्रयिः । ९ उपजाति ।" मनुष्टुप् । ११ ---रणा तदुत्त । १२-वियन विनाऽपि गजा नरेन्द्रमरनेषु भवति गौरविता । निधो न मरते दभ्यो गतेषु बहुवेम्वपि गजेषु । "बत पर दशमपन्तान पद्याना उन्द आयो । चदिति ·चतुर्विशतिप्रयम्धे t९ श्रीवपमहिपति- माणसंरहिएहिं सुहाइ जह न लब्मसि रायसेहिं । तह तस्स वि तेहिं विणा, 'तीरुच्छगा न सोहति ॥२॥ "परिसेसियहंसउल, विमाणस माणस न सदेहो । अन्नत्य वि नत्य गया, हसा वि वया न भन्नति ॥३॥ हसा जेहिं गया तहिं, गया महामंडणा हवति । छेहरु ताह महासर-ह जे हसेहिं मुञ्चति ॥१॥ मैलओ सचदणु च्चिय, नइमुहहीरतपदणदुमोहो । पभट्ट पि हु मलया-उ चदण जायइ महाघ ॥५॥ अग्घायति मेहुयरा, विमुक्ककमलायरा घि मयरद । १० कमलायरो वि दिट्ठो, सुओ वि किं महुयरविहुणो' ।।६।। ईकण कृच्छ्रहेण, विणा वि रयणायरु चिय समुहो । कुच्छुहरयण पि उरे जस्स ठिय सो वि हु महग्यो ॥७॥ छाया-मानसरहित सुखानि यथा न लभ्य ते राजहसे । नथा तस्यापि तेन विना तीरोरसगा न शोभन्ते ॥ १५- 'माणसरएहिएई' 1 3 घ--'निरु०। छाया- परिशेषितईसकुलमपि मानसं मानसं न सन्देह । अन्यत्रापि यत्र (कुत्र) गता हसा अपि का न मण्यते ॥ इसा यत्र गतास्तत्र गता महीमण्डना भवन्ति । विरहस्तेषां महासरसा यानि हसैर्मुच्यन्ते ।। ५ ख-'जय' । ६ ग-जिगय) महिमा । ७-८ छाया-मलय सचयन एव नदीमुखहियमाणचन्दननुमाघ । प्रमएमपि सल मलयात् चन्दन जायते मार्षम् ।। पानिप्रन्ति मधुरा विमुककमलाकरा अपि मकरयम् । कमलाकोऽपि रष्ट. धुतोऽपि कि मधुकाराविधीनः ॥ घ-मुहुपरा ,ग-महुयश()। १. छाया-एकेन कौसुभेन विनापि रत्नाकर एष समुद्रा। वास्तुमसनमप्युरसि यस्य स्थित योऽपि पल महाप। । 'ry.

·७ प्रध1 प्रवन्धकोशेत्यपराछये पंह मुक्काण वि तरुवर फिटइ पत्तत्तण न पत्ताण । तुछ पुणछाया जइ होइ कहवि ता तेहिं पत्तेहिं ॥८॥ जे केवि पहू महिमडलमि ते उच्छुडसारिन्छा। सरसा जडाण मज्झे विरसा पत्तेसु दीसति ॥९॥ सपर पहुणो पहुणो पहुत्तण फि चिरतणपहूण ।। दोप्तगुणा गुणदोसा एहिं कया न हु कया तेहिं ॥१०॥ एतद् वाचयित्वा सोरवण्ठ नृप सारकतिपयपुरुपवृत्तोऽचालीत् । 'गोदावरी'तीरग्राममेकमगमत् । तत्र खण्डदेवकुले वासमकार्षीत् । देवकुलाधिष्ठात्री व्यन्तरी सीमाग्यमोहिता गङ्गेव भरतं त भेजे । प्रभाते करभमारुह्य ता देवीमापृच्छय प्रभुपादान्त प्राप। गाथा १० पपाठ--- अज्ज वि सा सुमरिजइ, को नेहो एगराईए । सूरीन्द्र माह-~- ""गोदा'नईइ तीरे, सुन्नउले जसि वीसमिओ ॥ १॥ इति । अन्योन्य गाढमालिलिङ्गतुरुभौ। तत आम आह स्म- १५ अद्य मे सफ्ला प्रीति-रग मे सफला रति । भद्य मे सफल जन्म, अद्य मे सफल कुलम् ॥ १ ॥ रात्री इटा गोष्ठी च ववृते मधुमधुरा । तत प्रभाते सूरिधर्म- नृपास्थानमगमत् । आमनृपोऽपि प्रधानै स्वै पुरुपै सह छाया-वय मुक्तानामपि स्वर ' भ्रश्यति पनत्व (पावत्व) म पत्राणाम् । तव पुनश्छाया यदि भवठि कथमपि तर्हि ते पत्रे ॥ य केऽपि प्रमको महीमण्डले त इशुदण्डसदृशा । सरसा जटाना (जडानां) मध्ये विरसा पवे (पात्रे) दश्य ।। सम्प्रति प्रभव प्रमव प्रभु व वि चिरमप्रभूणाम् । दापयशा गुणदोषा एमि कृता न खलु इतस्ते ॥ ३घ 'उदंड. ३ छाया अद्यापि सा स्मर्यत के स्नेह एकर या।। गोद (वरी नद्यास्तार शुदेिव)कुले यदसि वियमित ॥ रग-'गोदान ईय' ५५आया। ६ क ख-करमा ७ अनुष्टुर।

·चतुर्विंशतिप्रयन्धे [९ भीषप्पमहिरि- ५ स्थगीधरो भूत्वाऽऽगच्छत् । आम आवउ इति युवाणे सूरिमि- धर्माय आमस्य विशिष्टपुरुषा दर्शिता । एते आमनृपनरा क्लिास्मानाहातुमायाता इति । धर्मेण राज्ञा पृट विशिष्टजनपाचे- भो आमप्रधाननग । स भवता स्वामी कीदृशम्प तैर्निगदितम्- यादृगय स्वगाधरस्ताहगास्ति । प्रथम मातुरिङ्ग करे धारयित्वा आम आनीतोऽस्ति । सूरिभि पृष्टम् - भो रथगी पर । तर करे विमेतत् ? | स्पगीधरीभूतेन श्रीआमेनोक्तम् –'पीजउरा इति । क्षणार्धेन वातीमध्ये सूरिभि सूक्तमयतारितम्---- "तत्तीयायी मेलामा केहा धण उत्तावली पिउ मदसणेहा । १० चिरहि माणुसु जो मरइ तसु करण निहोरा पनिपवित्तडी जणु जाणइ दोरा ॥१॥ इति । गुरुणा कथितम् --आग आवउ, आम आउ । धर्मेण राज्ञा तुअरिटोट दृष्ट्या पृष्टम्- अहो स्थगीधर । किमिदम् ।। तनोक्तम् - त् अरि, तवारीत्यर्थ । इत्यादि गोष्टया वर्तमानाया १५ शनै शन श्रीआमराजश्चिट्टपो मेठापकान्निसृत्य पुराद् यहि स्थाने स्थाने स्थापितैपीहर कियतीमपि भूमिमत्यकाम्यत् । तारता सूरीश्वरो विम्याय प्रहाद्वय यामपि कथामचीकथत् । रसावतार स योऽपि जातो यो रम्भा तिलोत्तमाप्रेक्षणीयकेऽपि १ अप्रागम्यताम् पातर जाम! आगम्यताम् । २ क 'आमनृपनरा'। ३ घ. 'करण | बीजपूतम् पक्षातरे द्वितीयो राजा । ५ ए एपथ अधातर शतम ध्यरूपात श्रीरप्पभट्टिसरिभि , पर बधुना तु धीप्रमापक्चरित्र प्रदशितमर्थन एयमोपलभ्यत शायत च । ६ यह धणउत्थापणारी प्रियाद । ७ ग-पग उतावली'। ग-विरह में। मशुगु मरर', घ-विरह माणुमु जद ६ तणु पय-रवण हीरा वर्णपति..' - कर निस गित... दयारपतारी गई। रवि पर्यतमधिक रयत ग पुस्तके। 11 परम् । ११ ग राजदिनुपमेलाप० । स 'भा (1) अपमामा',घ-शु अतिवामा'।

·प्रस्य ] प्रवन्धकोशेत्यपराये . . दुर्लमः। आमो राजाऽमूल्य कङ्कण ग्रहणफे मुक्खा वेश्यागृहे उपित आसीत् । स तु रक्षणावती पतेारखी । एक कङ्कण आमो राजद्वारे मुञ्चन्नगात् । अपराहे राज्ञ पार्शद् वप्पट्टि मूरिभिर्मु कलाषितम्- देव । गोपगिरी' आमपार्च याम अनुज्ञा दीयनाम् । धर्मेण भाणतम्-भवतामपि वाणी विघटते ? भवद्भिर्भणितमभूत्-यदा तव दृशो आमः समेत्यास्मानायति तदा याम , नार्वाक्, तत् किं विस्मृतम् । जिहे किं वो द्वे स्त !! आचार्या जगदु - श्रीधर्मदेव । मम प्रतिज्ञा पूर्णा | राजाऽऽद -कयम् ।। सारर्वदति- 'आमराजोऽत्र स्वयमागतस्तव दृष्टो ।। राजाऽऽह---कथ ज्ञायते । । सार - -यदा भवद्धि. १० पृष्ट भरता खामी कीदृश विशिष्टैस्तदा भाणितम् --स्थगिका- तथा, ' वीजउरा ' शब्दोऽपि विमृश्यताम् । — दोरा'. शब्दोऽपि यो मयोक्तोऽभूत् । तस्मात् प्रतिज्ञा पूर्णा मे । अत्रान्तरे केनापि राजद्वाराद् आमकङ्कण धर्मनृपहरते दत्त आमनामाङ्कितम् । द्वितीय वेश्यया दत्तम् । तद् दृष्ट्वा नटसर्वस्व. १५ स्तद्धन र धर्मः शुशोच-धिग् मा यमया शत्रु स्वगृहमापातो नार्चित , न च साधित । धर्मेण मुत्कलिता सूरय पुर कापि स्थितेनामेन सह नामु 1 मार्गे गाछना आमेन पुद्धिन्द एको जलायमध्ये जल उगटवन्मुखेन पिवन् दृष्ट | आमराजेन सूरीणाममे एत्योकम्- २० "पतु मेम पुलिंदउ पउ पिपइ 'पथिअ कवणिण कारणिण | सूरिभिरमाणि- कर बे वि रविय कज्जलिणमुबह असुनिवारणिण ॥१॥ घररूप, १ ग 'आमो गनाऽत्र '२ 'दोरान दापि विमृश्यताम्' इयधिक स-पाठ । ग-'नृपधहस्ते'. • यापारिव पुलिन्द पय पिबति पथिर केनापि कारण । ५ ग-'पपिट'। ६ जपा-करों द्वावपि काम्बितौ काजलेन उदहदश्रुनिवारणतः।

·चतुर्विशतिपबन्धे [ श्रीयमहिमूरि- राशा प्रत्ययार्य स समाकार्य पृष्ट । तेनोक्तम्--सत्यं सूरियच । हस्तौ दर्शितौ । राजा तेन वाक्सवादेन प्रीत । 'अज्ज वि सा परितप्पइ' इत्यादि तदुक्त सर्व सारस्वताविलासितमिति निरपैपीत् । शीघ्रशीघ्र 'गोपालगिरि' गत । पताकातोरणमश्चप्रतिमञ्चादिमहा- स्तत्रा । दिवसा क्त्यप्यतिक्रान्ता । तत श्रीसिद्धसेनसूरयो वार्धकेन पीडिता अनशन ग्रहातुमामा श्रीवप्पभट्टिसूरीणामा- कारणाय गीतार्यमुनियुगल प्रैपिषु । ते तद् गुरोलेखमदीदृशन् । तत्र लिखित यथा- अध्यापितोऽसि पदवीमधिरोपितोऽसि तत् किञ्चनापि कुरु वासक बप्पभट्टे । प्रायोपवेशनरपे विनिवेश्य येन सम्प्रेषयस्यमरधाम नितान्तमस्मान् ॥१॥ तद् दृष्ट्वा आमभूपतिमापृच्छय 'मोढेरक'पुर ब्रह्मशान्तिस्था- पितवीरजिनमहोत्सवाट्य प्रापुस्ते । गुरुन् वन्दिरे। गुरवोऽपि १५ तान् बाढमारिङ्ग्यालापिषु । वत्स' गाहमुत्कण्ठितमरमाक हृदयम् । मुखकमलकमपि ते विस्मृतम् । राजानुगमन तेऽस्माक दुखाया- सीत् । कारय साधनाम् । अनृणो भर । ततोऽन्त्याराधना-चतु - शरणगान-दुष्कृतगर्दा सुकृतानुमोदन तीर्थमालावन्दनादिका विधि ना विधापिता । गुरवो देवलोक्ललनानयनत्रिभागपात्रत्व- २० मानञ्चु । शोक उच्छलित । ततो बप्पट्टि श्रीमद्गोविन्द- सूरपे श्रीननसूरपे च गन्छभार सगर्घ्य श्रीआमपार्धोगत । पूर्ववत् समस्यादिगोष्टयः स्फुरन्ति । एकदा सूरि पसभाया चिर पुस्तकाक्षरदत्तदृक् तस्यौ । तरैका नर्तयो नृत्य ती आसीद् रूपदासीकृता-सा । सरिईग्नीमिनि २५ वारणाय तस्या शुपपिच्छनीलवर्णायां नीलकम्युतिकार्या दृश । १ ख प्रेपिट'। १ क-'अभ्यापिताऽ । यस त ।ग 'आगमन्'।

·प्रधान प्रवन्धकोशेत्यपराहये भिवेशयामास । आमस्तद् दृष्ट्वा मनसि पपाट- "सिद्धततत्तपारं-गयाण जोगीण जोगजुचाणं । जइ ताणं पि मयी, ममि ता तच्चिय पमाणं ॥२॥ आमो रात्रौ पुंवेषां तां नर्तकी सूरिवसतो त्रैषात् । तया सूरीणां विश्रामगारब्धा । करस्पर्शेन ज्ञाता युवतिः सूरिणाऽमि. ५ हिता सा-का त्वम् ! । कस्मादिहागताः । अस्मान ब्रह्मवतनिधि- डेषु वराकि! मवत्याः कोऽवकाशः । वास्यामिर्म चलति काश्चना. चलः । तयोक्तम्-मवय उपदेष्टुमागना- राज्ये सारं वसुधा, वसुधायामपि पुरं पुरे सौधम् । सौधै तल्पं तन्पे, वराङ्गनाऽनङ्गसर्वस्वम् ॥१॥ इति । किश्च- प्रियादर्शनमेवास्तु, किमन्यैर्दर्शनान्तरैः ।। प्राप्यते येन निर्वाण, सरागेणापि चेतसा ॥२॥ श्रीआमेन प्रेषिताऽहं प्राणवल्लभा भवतां शुमार्थम् । ततः सूरिशको वरति रम- अस्माकं ज्ञानदृक्प्रपातदृष्टद्रष्टन्यानां नैव १५ व्यामोहाय प्रगन्मसे। मलमूत्रादिपात्रेषु, गात्रेषु मृगच पाम् । रति करोति को नाम, सुघर्विक़गृहेविव! ॥१॥ साऽपि निर्विकार मूरिवरं निश्चित्य वनम्रेताः प्रावनृपति- समीपं गता | पृच्छते राज्ञे रात्रीयः रिवृत्तान्तः सम्यक् कपित. २० स्तया- पापाणघटित इव तव गुरुम नवनीतपिण्डमयः शेषो गेकः । यावन्तः प्रपञ्चा हावमाव-कराक्ष-मुजाक्षेप-चुम्बन- घ-स्तया। २ढाया- सिमान्ततत्वमारताना योगिना योगयुक्तानाम् । यदि कामपि मगाशी मनसि लाई हरेक प्रमानम् । आर्या स-वराङ्गनामा सर्वः । ५ आर्या । ६-७ अनुप् । कक्ष- 'बराको।

·७२ चतुर्विशतिप्रयम्धे [९ धौवपमाष्टमरि. 'नख-दन्तक्षतादिविलासास्ते सर्मे आजन्मशिक्षितास्तत्र प्रयुक्ताः । पुनस्तिलतुषत्रिभागमात्रमपि मनोऽस्य नाचालीत्। अनुराग-बलात्कार- पूरकार भीदर्शन-हत्यादानादिविभीषिकाभिरपि नाशुभत् । तदेष मन्ये महाव्रजमयो न देवकन्याभिन विद्याधरीभिर्न नागागनाभि- ५ श्वाल्यते; मानुपाणां तु का कथा | अस्मिन् सूरेधर्मस्थैर्ये श्रुते नृपो विस्मयानन्दाभ्यां वन्दम्बमुकुलस्थूलरोमाञ्चकञ्चुकितगात्रः सवृत्त । दध्यौ च गुरु ध्यानप्रत्यक्ष कृत्वा- न्युञ्छने यामि नाक्याना, दृशोर्याम्यवतारणे। बलि क्रियेऽह सौहार्द-हृद्याय हृदयाय ते ॥१॥ १० प्रातर्मुरव. समागु । राजा 'हीणो न वदति किञ्चित् । सूरिभि- मणितम्-राजन्! मा लजिष्ठा!; महर्षीणा दूषणभूपणान्वेषण राज्ञा कार्यम्, न दोप । राज्ञोक्तम्- अलमतीतवृत्तान्तचर्चया । एतदह- मुत्तम्भितभुजो ब्रुने युष्मान् ब्रह्मधनानवलोक्य- धन्यास्त एव धनगयतलोचनाना १५ तारुण्पदर्पघनपीनपयोधराणाम् । क्षामोदरोपरिलसत्त्रिपरी लताना दृष्ट्वाऽऽकृति विकृतिमेति मनो न येषाम् ॥ १॥ इत्युक्त्वा दण्डप्रणामेन प्रणानाम श्रीआमः । अन्येयू राजा राजपथेन संञ्चरमाणो हालिकप्रिया एरण्ड गृहत्पत्र- २० सवृतस्तनविस्तरा एरण्डपत्राणि विचिन्वाना गृहपाश्चात्यभागे दृष्ट्या गाथाद्धं योजितवान्-- 'व(त) वि परनिग्गयदलो एरडो सोहर व्व तरणाणं । - । मनपरदन्ताक्षता.'। फ-'क्रयेह' ।। अनुष्टुप् ! । प-हो' । ५फ-वरलायत.'।६ पसत...ग-सत्तरमाणी' । काया-सयापि रनिर्गतदल एरण्ट. शोभत एष तरूणाम् ।

·प्रबन्धः प्रवन्धकोशेत्यपराद्वये तत् तु सूरांणा पुर. समस्यात्वेन समर्पितगन् । सुरय ऊचुः-- 'इत्य धरे हटियबहू इदहमित्ताथणी वसइ ॥ १ ॥ राजा विस्मित. ! अहो सार सारस्वतम् ! । अन्यदा साय प्रोपिनमतका वासभेनन यान्ती वक्रग्रीवा दीपकरा ददर्श । गाया चौचैः सूर्यग्रे पाठ- 'दिल्झइ करीना-द दीनशे पहियजायाए । सरिगीयापूर्वार्दमुवाच~~ "पियत्तभरण-तअनुपारानिमायभीपाए ॥ १ ॥ इति । सूरि-मपो सुखेन काल गमयतो धर्मपरा । अन्यदा धर्मनृपेण आमनृपस्य पार्चे दून प्रहितः । एण्या १० घोचत्--राजन् ! तब विचक्षणतया धर्मनृप सन्तुष्ट । पुनः स भवद्भित्रय डिला । यतो मवद्भ्यो गृहमागतेभ्यो नाम्मामिहानम्पोऽपि कोऽपि सत्कार कृतः। अघुना शृणु- अमदाने वर्धनकुञ्जरो नान महावादी बोद्धदर्शनी विदेशादाग- तोऽस्ति । स वाद जिघृक्षु । य कोऽपि वो राज्ये वादा भवति १५ स आनीयताम् । अस्माक भवद्भि. सह चिरन्तनं वेरम् । यः कोऽ- पि वादी विजयी भविष्यति तत्प्रभुरपरस्य राज्य अहिष्यति । मम वादिना पदा वित नदा त्वदीय राज्य मया ग्राह्यम् । यंदा तव वादिना जितं तदा मर्दाय राज्य स्वया पाशम् । अयं पण. । वाग्युमेवास्तु । कि मानवदर्शनेन । आमेनोक्तम्-दूत ! २० त्वया यदुक्त तद् धर्मेण कयापितमयका खया स्थतुडवण्इतिमात्रे- आर-- १ डाय-अत्र गृहे हलिकपरेवा मानस्तना वसति । २५-'इमिड्नी । ३ ग-अत्वि' वार्या । ५-'भुवन'। ६-७ दाया--दृश्यते वक्रावया दौपः पषिकजादया। प्रियस्मराठवुधारामिपाटम त्या। मार्या। १स-'पदि। चतुर्विधति..

·चतवितिमवन्धे [९ धावप्पमहिसार णोक्तम् । यदि तप प्रभु सप्ताङ्ग राज्य यादे जिते समर्पयिष्यति में इति सत्य तदा वय यादिनमादायागच्छाम । दूतेनोक्तम्- कारणवशाद् युधिष्ठिरेणापि 'द्रोण पर्वण्यसत्य भापितम् ; मत्प्रमुस्तु कारणेऽपि न मिथ्या भापते । आमेन दूत प्रैपि । उक्तदिनो- पार चै बप्पभट्टि गृहीत्वाऽर्द्धपथे उक्तस्थाने आमोऽगमत् । धर्मभूपतिरपि वधेनकुञ्जर वादीन्द्रमादाय तनाजगाम { 'परमार'- "वश्य नरेन्द्र महाकविं वापतिनामान स्वसेफ सहादाय "समाययौ । उचितप्रदेशे आयासान् दापयामास । तो वादि-प्रति वादिनौ पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहेण वादमारेभेते । सभ्या कौतुकाक्षिप्ता १० पश्यन्ति । द्वावप्यसामान्यप्रतिभो । यादे पण्मासा गता । द्वयो योऽपि न हारयति, न जयति । आमेन सूस्य प्रोक्ता सायम्- राजकार्याणा प्रत्यूह स्यात्, निर्जीयतामसौ शाघ्रम् । सूरिणा भणितम्- प्रातर्निग्रहीयामि, मा स्म यो भ्रान्तिर्भूयात् । रात्रो सूरीश्वरेण मन्त्रशक्त्या मण्डले हारार्द्धहारमणिकुण्डल- १५ मण्डितागी दिव्याऽङ्गरागरसना दिल्यकुसुमपरिमल वासितमुक्गोदरा भगवती भारती साक्षादानीता । चतुर्दशमि काव्यै सबस्कै- दिव्यै स्तुता । देव्योक्तम्-घत्स । केन कारणेन स्मृता । सूरिधीरेण भणितम्-~पण्मासा वादे लग्ना , तथा कुरु यथा भादे निरुत्तरीभवति स । देव्या गदितम्-~-वत्स ! अहमनेन २० पाक् सप्तभानाराधिता । मयाऽत्र भनेरमै अक्षयवचना गुटिका दत्ताऽस्ति । तत्प्रभावाचकिनिधिधनमिन नास्य वचो हीयते । सूरिणोक्तम्-य देवि ! पिं जेनशासनविरोधिनी पेन मे जयश्रिय न दरसे। भारती ऊचे-वत्स! जयोपाय अवे, त्यपा वादारम्भे प्रात सर्ने वदनशौच फाराप्या पार्षद्या । गण्डूप • "स्याम्य ऽमारय सहन को राष्ट्र दुर्ग मलानि च' इत्यमरकोशे। २ ग- 'गरमाम हनि।'महिष। • घामो [अन]गतः'। ५५ 'तत्र जगाम । (५३।७५ प--समानि या घ प्रभात मि९य सुलिनभुव ।

·प्रबध 1 प्रवन्धकोशेत्यपराहये कुर्वतस्तस्य वदनाद् गुटिका ममेच्छया पतिष्यति तदा त्यया जेष्यते, एक तु याचे-मत्स्तुतेश्चतुर्दशकाव्य कस्याप्यो न प्रकाश्यम् । तत्पठने हि मया धुंब ध्रुव प्रत्यक्षया भाव्यम् । कियता प्रत्यक्षा भवामि ? । क्लेशेनालम् । एवमुक्त्वा देवी विद्युज्झा- कारलीलयाऽन्तर्दधे । सारभिर्निशि परमाप्त शिष्य एको वाक्- पतिराजसमीप प्रहित्याख्यापितम्, यथा सूरयो वदन्ति--राजन् । व विद्यानिधिरस्माक 'लक्षणावती'पुरीपारिचितचर । तदाऽ. चादी ---भगवन् । निरीहा भवन्त , का भवद्भ्यो भक्ति दर्श- यामि तदा वयमत्रोचाम-~-अवसरे कामपि भक्ति कारयि- ष्याम । भवद्भिर्भणितम्-तथाऽस्तु । इदानीं सोऽवसरोऽत्र १० समायात । वामतिना शिष्य पृष्ट - सूरय किं मे समा- दिशन्ति आदिष्ट कुर्वे ध्रुवम् । शिष्यो न्यवेदयत्--राजन् । गुरव आदिशन्ति--प्रातधर्मा-ऽऽमयो सद स्थयो सतोस्त्वया वाच्य यथा यदनाच विना भारती न प्रसादति । तस्माद् वादिप्रतिवादिसभ्यसभेशा सर्ने शौच कुर्वन्तु । एतावति कृते १५ भवता न सर्न स्नेह कृत एष । वासतिना तदङ्गीकृतम् । शिष्येणोपगुरु गत्वा तत् तत्प्रतिशात कथितम् । तुष्टा गुरव । प्रत्यूषे उदयति भगवति गभस्तिमालिनि लाक्षालित इघ प्राचीमुखे राजानौ समायामागाताम् । वापतिना वदनशौच सर्वे कारिता , चौद्भवादीन्द्रोऽपि । तस्य वदनकमलाद् विगलिता गुटिका पतद्- २० ग्रहे । बप्पट्टिशिष्य पत्तद्ग्रहो जनेर्दूरे कारापित । गुटिका सूरी-द्रसाज्जाता । बोद्धो गुटिमाहीन सूरिणा पार्थेन कर्ण इव दिव्यशक्तिमुक्त्वा नि शङ्क वाक्पृषकहत । निरुत्तरीकृत राहु- प्रस्तश्चन्द्र इय हिमानीविलुप्तस्तरखण्ड इव बाढ निस्तेजता भेजे । तदा श्रीयप्पभट्टनिर्विवाद 'घादिकुवरकोसरा ति बिरुद स्ये परैश्च २५ र कारापयिष्याम'। ग-ध्रुव प्र यक्षः । २ ख-रस्मान् । फा-'आदिशतु । ५ध 'सभ्यशा'। ६ सूर्ये !

·चतुर्विशतिप्रवन्धे [ श्रीवपहिरि. दत्तम् । धर्मेण सप्ताङ्ग राज्य आमाय दत्तम् । लाहीदम् । धर्माद्धि राज्यं लभ्यते । काऽत्र चर्चा । आमेन गृहीतम् । तदा सूरिणा आमः प्रोक्त.---राजन्! पुना राज्य धर्माय देहि । महादानमिदम् । शोभते च ते । राजस्थापनाचार्याच पारम्पर्येण यूयम् । पूर्व श्रीरामेण बनस्थेनापि सुग्रीव-विभीषणौ राजीकृतौ । त्वमप्येवं युगीननृपेषु तत्तुल्य । एतद्वचनसमकालमेव आमेन गाम्भीर्यादार्यधाम्ना धर्माय तद्राज्य प्रत्यर्प्य स धर्मः परिधापित.। स्वे मत्ताः करिण. शत, सहस्र तुङ्गास्तु रङ्गा., सहस्र सररूया रेया , शतं वादिनाणि प्रादाथिषत । स्थ स्व स्थान गताः सर्वे । १० सूरि-भूपौ यशोधरस्तिसप्तभुवनो 'गोपगिरौ' श्रीमहावीरमान्दिषा- ताम् । तदा सरिकृत श्रीधीरस्य स्तरनम्- "शान्तो वेप. शमसुखफला" इत्यादि काव्यै कादशकमयमद्यापि सद्दे पठ्यते । सन प्रभुर्ववन्दे । तुष्टुरे च- रेनेरेवादयः श्लाघ्य योऽन्येषामुदयाह ।। १५ न तमासि न तेजासि, यस्मिन्नभ्युदिते सति ॥ १ ॥ अन्यदा स्वपररागयसूक्त प्राप्य राजा प्रभुर्मिघमासादि- सप्तन्यसननियम कारित । सम्यक्त्वम् कादशतगिरतश्च श्रावका. कृन । द्वादश नत वशिषिसरिभागररूप प्रथमचरमजिन नृपाणा निपिद मिद्धान्ते। ग. 'तुम्य.। 24-2 ३घ-वा'। ४ घ-"अभ्युदये सवि'५31 "हन मागस देषा, शिक्षा तमा। पापोनपसनानि' दिगोमत्रमा यसरयाममुथये। -rrr.1 PAR५ - सिपामिण रणगावामन गुलावान PERTIERGAARAमाविमा भोगीरमागविणणामपं. मरराषORRI ·क्रियते: प्रायः प्रवन्धकोशेत्यपराहये एकदा 'लक्षणावत्या' बौद्धो बर्धनकुञ्जरो धर्मनृपमाह सगह- दम्- अह अप्पभाट्टिना नितस्तन्मे न दृषणम् । वप्पमाहिं भारती नररूपा, प्रज्ञामय पिण्टः, गोप्पुत्रः , न च दुनोति । एतत् तु दुनोति यत् तर भूत्येनापि वास्पतिराजेन मूति. भेदान्मम मुखशोचोपायेन गुटी हारयामहे । एतापदमिधाप त तार तार रोद । स निवारितः मापेन रोदनात् । उक्तश्च-किं । अय नश्चिरसेवकोऽनेकसमराङ्गणलयजयप्रतिष्टः प्रबन्धकविः परामविनु न रोचते । क्षमस्वेदमस्यागः । ततो बौद्धो जोष स्पिनः । अपरेधुर्यशोधर्मनाम्ना समर्मापदेशस्येन बलवता भूपेन 'सक्षणावरी मेग्य रणे धर्मनृपो व्यापादित. । १० राज्य जगृहे । वास्पतिरपि बन्दोकृत । तेन स्येन 'गोडवर- मन्नकं प्राकृत महाकाव्य रचयित्वा यगोधर्माय राजेन्दाय दनितम् । तेन गुणविशेषनिदा समवार बन्देर्मुक क्षमितश्च । "विद्वान् मन्त्र पूजते । ततो वापतिर्वप्यभट्टेः समीप गतः । द्वयोस्तयोमैत्री पूर्वनयाप्तीत् , तदानी विशेषनोऽवधत् । १५ तेन वाइपतिना 'महामहविजया त्य प्राकृत महाकाव्य बद्धन् । आमाम दगिनम । आमो हेमटककारक्ष्यमस्मे व्यशिश्रणत् । कियती पञ्च महसी, रिपती रक्ष्या च कोटिरपि। अदार्याननम्नमा, रत्नपनी मुमनी क्रिपती ॥१॥ अपरेयुः प्रभु श्रीआमेन पृष्ट भगवन् ! यूय तावत् तपमा २० विद्यया च लोके टपरमरेखा । किमन्य कोऽपि क्याप्यस्ले यो भवत्तुटालेशमवाप्नोति । यमभाट्टरमाणीत्-अननिपने मम गुरुपायवा गोविन्दाचार्य नन्नमूरी सगुण दधिको 'गूर्जर'- पराया 'मोटेरक' पुरे स्त । गुणोकण्याऽमितसेन्य मामला गत । - नचेद में दधि- ख 'इतरेयुः' । रग-राहे'। य-महमहर्षिः । पपमगदम् । ५ आया।

·चतुर्विंशतिप्राधे [ ९ श्रीअप्पमहिरि तदा नन्नसूरियाख्यानेऽवसरायातान् वात्स्यायनोक्तान् कामाङ्ग- भागान् पल्लययन्नासीत् । राज्ञा श्रुत तत् सर्वम् । अरुचिरुत्पन्ना । अहो वय कामिनोऽपि नैतान् भावान् विद्म , अय तु वेत्ति सम्यक, तस्मादवश्य नित्य योपिसगी, किमस्य प्रणामेन ? । इत्यकृतन ५ तिरेवोत्थायाशु 'गोपगिरि मागात् । चिराद् दृष्ट माप इति रण- रणकाक्रान्तस्वान्ता प्रभवो वन्दापयितुमैयर । राजा निरादरो न वन्दते तथा । एव दिनानि कतिपयानि गतानि । एकदा गुरुभि पप्रच्छे- राजन्! यया पुरा भक्तोऽभूस्तपेदानी भक्तो नासि । विमस्माक दोप कोपि । राजा स्माह-सूरिवर । १० भवादृशा अपि कुपात्रश्लाघा कुर्वते, किमुच्यते ।। सूरिभिरुच- कयम् । । आमः प्राह-यो भवद्भि वौ गुरुवान्धवा स्तुतौ तत्र गत्या एको नन्नसूरिनामा दृष्ट शृङ्गारकथाव्याख्यानलम्पटस्तपो- हीनो लोहतरण्डतुल्यो मज्जति मजयति च भवाम्बुधो। तस्मान्न किश्चिदेतत् । सूरयो मसिमरिनवदना रखवसतिमगु । तत्रोप- १५ विश्य द्वो साधू 'मोढेरक'पुर प्रहितौ । तपार्थात् तत्र कथापितम्- आमोऽकृतप्रणामो भनपा दागत । एषमेव युवो निन्दति । तत् कर्तव्य येनासौ भवत्स्यन्येष्वपि श्रमणेषु अवज्ञावान् न भवति । सर्व तत्रत्य हात्या तो द्वापि गुटिकया वर्णस्वरपरावर्त पृत्ता नटवेषधरी 'गोपगिरि मायनु । श्रीवृषभध्वजचरित्र नाटकत्वेन २० नमधतु । नटान् शिक्षयामासतु । आमराजगवसर ययाचतु । राशाऽयमरो दत्त | मिग्तिा सामाजिया तत्तद्रसभावा । ताभ्या नाटक दर्शयितुमारेभे । भरत नाहुयलिसमरायसरोऽभि- नीयते । यदा व्यूहरचना शस्तरणरण कारवारवर्णना भयोटा राधास्थापनारिया झणझण यारादि ताभ्यां वर्णयितुमारन्धम, २५ धारामटश रमोऽयातारीत् तदा धाआमरतहटाच 'यालिदा'- • R- पानावगा.'।२९- पाग-maiघ-भात। ६-इलाकर.। . स्व-पए थापा.' ग PRIR' ५.ममा।

·. . प्रबन्ध प्रबन्धकोशेन्यपराद्वये प्रवाहयामदीर्घानसौनाकृष्योत्यिता हत हत इति मारते स्म । अत्रान्तरे ननमूरि-गोनिन्दाचार्यों स्वरुपमुद्दे प्रकाश्याहतु - राजन्! राजन् । भटा। मटा 'शृणुत शृणुत कथायुधमिदम्, नतु साक्षात् । अल सम्भ्रमण । इत्युक्त्वा रजिता विस्मिताश्च ते राजाद्या सवृस्याकारमाए । तदा गोविन्दाचार्य नन्नमूरिभ्या भूपोऽमाणि- फिल शृङ्गारानुभचिनो वयमिति त सम्यग् व्याख्यातु विन , किमु समराजिरमपि भवत्प्रविष्टा स्म । कुरङ्गा नगसे दृष्टेऽपि विभिम । आवाल्याद् गृहीतव्रता पापभारव स्म पर भारतीप्रभावप्रभव वचन शक्त्या रमान् सर्वान् जीवानिव दईयाम । राजन् । 'मोटेरके' येस्ते पात्स्यायनमावा व्याख्यातास्ते क्य नमनूरय १० इमे च पिन्टाचार्या । भवता तदा मृपा विकल्प ममानि । राना सद्यो टरजे। तो सूरी क्षमयामास आनर्च अप्पट्टि च । तो तिचिद् दिनानि उपरान स्थिवा प्यभट्टरनुल्या पुन मोढेर' पुरमगातान् । गत समय पियानपि । न्यदा गायकवृन्दमा तम् । तन्मध्ये पालिका मालनाले १५ स्पष्टलोचना मृगङ्गमुवा किन्नरस्वरा पिदुपा गायति । तां दृष्ट्या मदनगरचरजरो गटितश्विरोगतप्रारीच पामिनोग 'कन्य कुनेगा पद्यद्य प्रभुप्रसक्षमपाठात्- वस्त्र पूर्णशमा सुधाधरलना दन्ता मणिश्रेणय कान्ति वार्गमन गन परिमलले पारिजातनुमा । वणी कामधा कटाक्षटहरा सा नास्टरछटा तत् किं चन्द्रमुखि स्वदर्थ मररामयि दुग्धोदधि ॥१॥ जन्मस्थान न खलु विमल वर्णनायो न वर्णो दुरे गोमा वपुपि निहिता पहावा तनोति । २० घ-हनहनदि २ गचायुद्धमिद'। ३ क 'प्रतिष्टा । क-च- "नि दा' । ५ सघ-सनालनोलो।।६ ग 'मदन वर०। ७शार्दूतः ।

·चतुर्विंशतिप्रवन्धे [९ धीबप्पमहिरि- विश्वप्रार्यः सकलसुरमिर्द्रव्यदर्पापहारी नो जानीमः परिमलगुणः कस्तु कस्तूरिकायाः ॥२॥ सूरिभिश्चिन्तिप्तम्-अहो महप्तामपि कीदृग् मतिविपर्यासः । मला काचन भूरिरन्ध्रविगलत्तत्तन्मलक्लेदिनी सा सस्कारशतै क्षणार्धमधुरा बाह्यामुपैति द्युतिम् । अन्तस्तत्त्वरसोर्मिघौतमतयोऽप्येता नु कान्ताधिया श्लिष्यन्ति स्तुवते नमन्ति च पुर कस्यान पू.कुर्महे ? ॥३॥' उस्थिता सभा । त्रिमिर्दिनैपेन पूर्वहिः सौध कारितम् , मातङ्गी- सहितोऽत्र वस्यामीति धिया। तदवगत श्रीयप्पभट्टिसूरिभिः । १० च्यानप्रत्यक्ष हि तेपा जगवृत्तम् । ततो माऽसौ नरक यासीदिति कृपया तैर्निष्पाद्यमानसौधभारपट्टे निशि सटिकया बोधदानि पद्यानि लिखितानि । यथा- शैत्य नाम गुणस्तय तदनु स्वाभाविकी स्वच्छता किं घूम शुचिता भजन्त्यशुचयस्त्वत्सगतोऽन्ये यत । १५ 'किश्शान. परमरित ते स्तुतिपद त्व जीवित देहिनां व चेन्नीचपथेन गच्छसि पय.! करत्वा निरोद्ध क्षमः ॥१॥" सद्वृत्तसद्गुणमहार्हमहामान्त- फान्ताधनस्तनतटोचितचारमूर्ते।। आः पामरीर टिनकण्ठविटग्नमन ! २० हा हार । हारितमहो भनता गुणित्वा ॥२॥ 'जाय जलविंदुसम, सपचीओ तरगलोसाओ। समिणपसम च पिम्म, ज जाणसिस पारिजासि ॥३॥" . घरपाम् । १साधरा। जाईल.। घ-बारापितम्। ५५-नापाग-IN. धाई. । ८ वसत 4-जन मन्दुिसमापन Hetaiगामास ताः। 1.भा।

·प्रबध] प्रवन्धकोशेत्यपराये ५ सैनिनइ जेण नणे, मइटि जइ निअकुक्मो जेण । कहिए ति नार, त न दुलाणे कायच ॥४॥' प्रातरमुनि पद्यानि स्वयमामो ददर्श । वर्णान् कवित्यगतिं च उपटक्षयामास । अहो गुरुणा मयि कृपा ! । अहोतमा मम पापा भिमुखता इति लल । दयौ च-साइपिकमिद जैनङ्गमीसद्ग मपाप मयाऽऽचरितम । भारितोऽह क यामिनि करोमि कथ गुरोर्मुख दर्शयामि किं तप समाचरामि जिताय सेवे। ऊर्च मुख गृहात्वा गच्छामि । कूपे पतामि । शस्त्रेणात्मान घातयामि ।। अथवा ज्ञातम्-सर्वजनसमक्ष पापमुद्गार्य काष्टानि मतयामि । एवं टवलायमानोऽनुचरानादिदेश- अनि प्रगुणयत । प्रगुणितस्तै १० रग्नि । समागता श्रीरप्पट्टिसूरय । मेलित चातुर्वर्ण्यम् । उक्त तदधम् । यावत् सहसा गानु प्रवेश्यीत आमस्तावत् सूरिभिर्वाहों धृत्वोत रानन्' शुद्धोऽमि । मा स्म खिद्यथा । त्वया हि सन्कल्प मात्रेण तत् पाप कृन, न साक्षात्, सन्कल्पनाग्निमपि प्रविष्टाऽसि । चिर धर्म कुर। १५ मनमा मानस कर्म, वचसा वाचिक तथा । कायेन कायिक कर्म निस्तरति मनामिण ॥१॥ इति वचनाद् विसृष्टोऽग्नि । जीवितो राना । तुष्टो लोक । प्रीत सूरि । समयान्तरे वाक्पतिराजो 'मथुरा' यया । तत्र श्रीपादस्त्रि- २० दण्टी जज्ञे स । तल्लोकादवगम्य आम सूरीन् वभाषे- भवद्भि- रहमपि श्रावक कृत । दिव्या वाणी व प्रसन्नैव । जानामि व शक्तिपरमरेखा यदि वासतिमप्याईतदीक्षा ग्राहयथ । आचार्येन्द्र १ छाया-लग्यत यन न मरिनी प्रयत निजकुर ऋमा यन । कण्ठस्थितऽपि नाव तत् न गर्ने कर्तव्यम् ॥ २ आयो। ३चा" " ' ळळता इनि भाषाम् । ५ग सहसमि' । ६ अग्रिम् । ७ अनष्ट । ८ ग-आचाय'। चतुर्विशति ११ ·प्रबन्ध प्रयन्धकोशेस्यपराये साङ्ख्या निरीश्वरा केचित्, केचिदीश्वरदेवता । सर्वेषामपि तेषा स्यात्, तत्त्वाना पञ्चविंशति ॥१॥ इति ज्ञात्वा भवदमिमतदेवाशिष. पठन्त स्म । यथारुचि हि श्रोतु पुरः पठनीय समयझै । वाक्पतिराह- यद्यप्येर तथापि मुमुक्षवो वयमासन्ननिधन ज्ञात्या इह परब्रह्म ध्यातुमायाता स्म । बप्पभट्टयो जगदु - किं तर्हि रुद्रात्यो मुक्तिदातारो न भव- न्तीति मनुध्धे । वाक्पति प्राह- एव सम्भाव्यते । बप्प भयो बाषिरे-- तर्हि यो मुक्तिदानक्षमस्त गुणु । पठामि । स जिन एव । "मैंदेन मानेन मनोभवेन, क्रोधेन लोभन ससम्मदेन । १० पराजिताना प्रसम सुराणा, वृथैव साम्राज्यरुजा परेषाम्"||१|| 'ज दिट्ठी करुणातरनियपुडा एयस्स सोम मुह आयारो पसमायरो परियरो सतो पसन्ना तणू । त मन्ने जरजम्ममच्चुहरणो देवाहिदेवो "जिणो देवाण अपराण दीप्तइ जओ नेय सरूपं जए ॥२॥ इत्यादि बहु पठे। वापति प्राह- स जिन कारते । सूरि - स्वरूपतो मुक्ती, मूर्तितस्तु जिनायतने । वाक्पतिबूते- प्रभो। दर्शय तम् । प्रभुरपि आमनरेन्द्रकारिते प्रासादे त निनाय। स्वय प्रतिष्ठितवर श्रीपार्श्वनाथमदर्दाशत् । शान्त कान्त निरञ्जन रूप दृष्ट्वा प्रबुद्धो भाण- अय निरञ्जनो देव आकारेणैव लक्ष्यते। २० तदा बप्पमट्टिसूरिभिर्देवगुरुधर्मतत्त्वान्युक्तानि । राञ्जत सः । मिथ्यात्ववेषमुत्सृज्य जैन ऋषि श्वेताम्बरोऽभूत् । जिनमवन्दिष्ट अपाठीच्च- १ अनुष्टुप् । २ कलिकालसर्वश्रीहेमवन्द्रसूरिखर विराजितायामयोग यवच्छे दिकायो पञ्चविंशतितम पद्यमिदम् । ३ उप जाति । ४ छायार्थिना मेश्यता पश्चाशत्तम पृष्ठम् । ५ ग घ- 'इमो । ६ शार्दूल. । ७ ख- व भाषे' ।

·मय चतुर्विंशतिप्रबन्ध [ श्रीपमाहिरि भयनाहिसुरहिए-ण इमिणा किंफरफल णटाडेण । इच्छामि अह निणर!, पणाम मिण क्लुसिय काउ' ॥१॥ दो पि गिहि(हत्या घटहड व बइ, को पिर कस्य विपत्त भाणिज्जइ । सारभो सारभ पु नइ,रमुकदमण किम(म) सुन(श)इ ॥२॥ "अत्यासन आयुषि 'मयुरा'चातुर्वर्ण्यस्य आमनपसचिवलाक्स्य च प्रयक्ष अष्टादगपापस्थानानि त्याजित | नमस्कार पञ्चपरमेष्ठि श्रपित । जायेषु क्षामणां कारितो वाक्पति सुखन त्यक्ततनुर्दिरमगमत् । तत् सर्व प्रधानैरन्यैरपि प्रथम ज्ञापितो नृप । पश्चाद् वप्पभट्टि गोपगिरि' गत । राजा तुष्टस्तुष्टुवे सूरिशक्रम्- आलोकवत सन्येव, भूयासो भास्करादय । कलावानेव तु प्राव-द्रावकर्मणि कर्मठ ॥१॥ एक्दा राज्ञा सूरि पृष्ट – किं कारण येनाह ज्ञातजैनतत्त्वोऽपि अन्तराऽन्तरा तापसधर्मे रतिं बध्नामि ? । सूरिराह- प्रातर्वक्ष्याम । प्रातरायाता प्रोचु -रानन् । अस्माभिर्भारतीचसा तव प्राग्भवो १५ ज्ञ त ! व 'कारिअर गिरेस्तीरे शालनामा तपस्ना शाल द्रुमा धोभागे द्वयुपपासा तरितभोगनरतपो वहुनि वीण्यतपथा । स मृना त्यमुपन । तस्यातिदीर्घा जटास्तत्रय लतातरिता अद्यापि सति । तदाक्ये आप्तनरास्तन राज्ञा प्रहिता । तेर्जटा आनीता । सूरियाक्सनादो दृष्ट । भूपति सूरीणां पदोनिग्य तस्थौ । पर- २० माईतो बभूव । १५ मयताए सुर.' ग- मेयनाए'। २ छाया-मृगनामिसुरमितेनानन किङ्करफल छलाटन । इप्टाम्यह जिनयर ' प्रणाम किं पनुपित कर्तुम् ।। ३ छाया--दावपि गृहस्थी शीघ्र शीव प्रजत क किल सस्य विपत्ति मणेत् ।। मारग्म सारम्भ पूजयति वर्दम दमन विगु शुभ्यति ॥ ५घ प्रयासम'।ग भूप.'। .परा- मण! अनुष्टुप् । ग जाता । १. ग अपाप्यस्ति ।" ग-बानीता। एकाएदनाम नवम्पत ·प्रबध ] प्रयम्भकोशेत्यपराये अन्यदा सौधोपरितलस्थेन आमेन क्वापि गृहे भिक्षार्थ प्रविष्टो मुनिष्ट । तत्र युवतिरेका कामार्ता गृहागत मुनि परब्रीकचित्त रिमयिषु कपाटसम्पुट ददौ । मुनिर्नेच्छति ताम् । तया सुनये पादतलप्रहारे दीयमाने नूपुर मुनिवरचरणे प्रविष्ट 'काकतालीय' न्यायेन 'अन्धवर्तकी'न्यायाच्च । राजा तद् दृष्ट्वा सूरये समस्या ददैः- कबाडमासज्ज वरगणार अब्भस्थिओ जुव्वणगब्वियाए । सूरि प्राह- "नमन्निय तेण जिइदिएण सनेउरो पन्त्रइअस्स पाओ ॥१॥ 'अन्यदिने प्रोषितभर्तृकाया गृहे भिक्षु कश्चिद् भिक्षार्थी प्र १० । राज्ञा सौधाप्रस्थेन दृष्ट । तया भिक्षो पारणायानमा नीतम् । उपरि काकैर्भक्षितम् । मुनिकस्य दृष्टिस्तस्या नाभौ "स्थिता । तस्यास्तु दृष्टिस्तन्मुखकमले । आम सरये समस्यामा पित् । यथा--- "भिक्खयरो पिच्छइ नाभिमडल सा नि तस्स मुहकमल । १५ सूरिराह- 'दुण्ड पि कनाल चढ्य पि काया पिलपति ॥२॥ चड्डय इति आम ध्रुत्वा चमकृत । अहो सर्वज्ञपुरका एते । । अन्यदा कोऽपि चित्रकूद् भूपरूप लिखिल्वा उपभूप गत । पप्पमट्टिना श्लाषिता तत्कला । नृपात् तेन टङ्ककलक्ष लेमे । २० - १ घ 'तम्। २ छाया-पाटमासाद्य वराङ्गनयाऽभ्यर्थितो यौवन गर्वितया । ग 'अन्मुत्थिओ। ४ छाया-न मत तन जिनेन्द्रियेन सनूपुर प्रत्रजितस्य पाद ॥ ५ उपजाति ।ग 'अ यदा ।ग-'पतिता । ८-१ छाया-मिक्षावर पश्यति नाभिमण्डल साऽपि तस्य मुखमम् । द्वय राप कपाल चाटकमपि काका विलुपपति ।। १० आर्या ।

·८१ चतुर्विशतिप्रवन्धे {९ श्रीमप्यमद्वि- . लेप्यमयनिघचतुष्टय च कारितम्-- एक 'मथुरा'याम, एक 'मोढेर साहेक 'या माहिल्लपुरे', एक गोपगिरा' एक 'सतारका- क्ष'पुरे । तत्र तत्र प्रतिष्ठा प्रभावनाच कारिता । अन्यदपि बहकारि । अथ आमगृहे पुत्रो जात सुरक्षण । सोत्सव तस्य दुन्दुक इति नाम प्रतिष्ठितम् । सोऽपि युक्त्वे तैस्तैर्गुणे पितृवत् पप्रथे । एकदा समुद्रसेनभूपाधिष्ठित राजगिरे नामदुर्ग आमो रुरोध । अमित सैन्य बुद्दालादिसामग्री भैरवादयो यन्त्रमेदा कल्पिता । प्राकारोऽतिबरेन प्रपातयितुमारेभे । नापतत् । १० आमः खिन्न । तेन सूरय पृष्टा - अयमभ्रटिह प्राकार क्दाऽस्म भिहिष्यते ? । सूरिमिर्बभाषे- तव पुत्रपुत्रो भोज- नामाऽमु प्राकार दृक्पातमात्रेण पातयिष्यति, अन्यो नैव । आम- स्त्यक्तारम्भ प्राकाराद् नहिदिशाब्दीमस्थात् (३ त्रुदश्म मसाच्चक्रे । दुन्दकगृहे पुत्रो जात । तस्य 'भोज'नाम ददे । सञ्जातमात्र १५ पर्यत्रिका यस्तो दुर्गद्वाराप्रमानात प्रधान । तदृक्प्रपातमात्रेण प्राकार खण्डशो विशीर्ण । समुद्रसेनभूमो धर्मद्वारे नि सृत । आमो 'राजगिरि मविक्षत् । प्रजाभारो न कृत जैना महर्षय राजर्षयच दयापरास्ते । रात्रौ आमाय 'राजगिर्य'- धिष्ठात्रा गणितम्- राजन् ! यदि वमत्र स्थास्यसि तदा तव लोक २० हनिष्यामि । आम. प्रत्यूचे- लोयेन हतेन किं ते फलम् ।। यदि हनिष्यसि तदा मामेव घातय । एतनिर्भयमामयच श्रुत्या तुष्टो व्यन्तर उवाच- प्रीतोऽस्मि ते सवेन, याचस्व किश्चित् । राशोचे- न किमपि न्यून मे, पेवल पदा मे मृत्यु ब्रूहीदम् । प्यतर उवाच- पण्मासावशेपे आयुषि स्वयमेत्य वक्ष्यामि । । अक्रूरा हि ग-यूगितम' तारक दयपुर । २- घम'। पानाम्यत ।५-द्वार।

·प्रबन्ध ] प्रटन्धकोशेत्यपराय ८७ ५ पण्मासावशेपे आयुपि पुनरागत स । राज्ञोक्तम्- कियन्मे आयु- रिति । व्यन्तरो वदति- देव । 'गङ्गाऽन्तमांग' तीय, नावाऽवतरत सत । मकाराधक्षरप्रामोप-कण्ठे मृत्युरस्ति ते ॥१॥ पण्मासान्ते इति विद्या । पानायान्निर्गन्छन्त धूम यदा द्रक्ष्यसि तदा मृत्युर्ज्ञातम्प | साधना च कार्या पाराकिकी । इति गठि- स्वा गतो देवजातीय । राजा प्रात सूरिपाच गत । सूरिरुवाच- राजन् ! यद् व्यन्तरण योऽग्रे कथित आयु प्रमाण तत् तथैव । धर्म पाथय गृहीथा । तदाकर्ण्य भूपस्तुतोष विसिमिये च । अहो ज्ञानम् । अथवा विस्मय एव क ' ! सूरस्तेजस्वी, इन्दुराल्हादक , 'गङ्गा'ऽम्भ पावनम् , जैना ज्ञानिन इति । दिनद्वये गते सूरि श्रीआमस्य पुर प्रसङ्गेन श्रीनेमिनाथस्याशीर्वाद पपाठ । यथा- लापण्यामृतसारसारणिसमा सा 'भोज'भू स्नेहला सारक्षमा स नवोद्गमस्तरुणिमा सा द्वारिका' तट बलम् । त गोविन्द-शिवा-समुद्रविजयप्राया प्रियाप्रेरका यो जीवेषु कृपानिधिय॑धित नोद्वाह स नेमि श्रिये ॥२१॥ भूयोऽपि-- मग्ने कुटुम्बजम्बाले, यैर्मिय्याकार्यजर्जरे । नोनयन्ते' नतो नेमि-स्ते चेन्जीवन्ति के मृता ॥२॥ तथा 'रैवतक'तीर्थमहिमा सूरिभिर्व्याख्याय पल्लवित । यथा २० भूमिमाहत्योत्याय परिकर बवा सरभस प्रतिशुश्राव-रैव- तके नेमिमदित्वा मया न भोक्तव्यमिति । लोकनिषिद्ध राजन् । मा, मा, दूरे पतिका' गिरि , मृदवो मवादृशा । - ५ १ च आयु'। २ क- मगध । ३ अनुष्टुप । * ग- आयुप्रमाण । ख प्रिया प्रस्का 1६ शार्दूल । ७ घ. कामः । ८ अनुष्टुप् ।

·८८ । मयेद चतुर्विशतिप्रवन्धे [१ श्रीमप्पमट्टिरि राजाऽऽह- प्रतिज्ञात मे न चलति । तत सह सूरिणा आमो लक्षमेक पृष्ठवाहा वृपभा करमसहस्र २० हस्तिशत ७ अश्वलक्ष- मेक पदातिल्क्षत्रय श्राद्धवुटुम्बसहस्र २० सारसैन्यैत्रिंशदु- पवास रैवतका याचालीत् । 'स्तम्भन तीर्थ यावद् गतः । तत्र क्षुत्तापेन व्याकुलिनोऽपि प्राणसन्देह प्राप्तोऽपि नाहारमाहात् । भीतो लोक । खिन सूरि मन्त्रशक्त्या कूष्माण्डीदवीं साक्षा- दानिनाय । तदने कथयामास- तत् कुरु येन राजा 'जेमति जीव ति च। तद्वचनात् कूष्माण्डी बिम्बमेक महच्छिरसा विभ्रती गगने- न आमसविध गता ऊचे च- वत्स! साऽहमम्बिका। तव १० सत्त्वेन तुष्टा । गगने आगच्छन्ती मा त्व साक्षादद्राक्षा 'रैवतैकदेशभूतादवलोकनाशिखरान्नेमिनाथबिम्बमानीतम् । इद वदस्त्र । अस्मिन् वन्दिते मूलनेमिर्वन्दित एव । कुरु पारणकम् । सृरिभिरपि तत् समर्थितम् । लोकेनापि स्थापितम् । तद् बिम्ब वन्दित्वा राज्ञा प्रासग्रहण चक्रे । अद्यापि तद् बिम्ब 'स्तम्भ'तार्थे १५ पूज्यत । 'उज्जयन्त' इति प्रसिद्ध तत् तीर्थम् । हृद्यातोद्यानि भवान- यन्नामो विमल गिरी' घृपभधज सोत्सव वन्दित्वा यायद् ‘वता दिं गत तावत् तत् तीर्थ दिगम्वरै रुद्धम्, श्वेताम्बरसह प्रा न लभत । आमेन तज्ज्ञातम् । ज्ञात्वोचे- युद्ध कृत्वा निपेद्धृन् हेत्वा श्रीनेमि नस्यामि । तावत् तत्र दिगम्बरभक्ता एकादश राजा- २० नौ मिलिता । सर्वे युद्धेवताना । तदा चप्पमट्टिना भाणित आमः- राजेन्द्र ! धर्मकार्ये पापारम्भ कय क्रियते । । लीलयैव तीर्थमिदमात्मसात्करिष्ये । भवद्भि स्थिरै स्थैयम् । एव भूप प्रबोध्य चप्पमट्टिरुपदिगम्बरमुपंतद्भक्त भूप च नर प्रहित्याबभाणत्- इद तीर्थ यस्याऽम्बिफा दत्ते तस्य पक्षस्य सत्यमिति मन्यध्वे । तैर- १ माघ माम समे रिवाया। ३ 'शमा भापायाम् । १ प-ममतम्। •ग- वायना'। ५ घ-इवा नेमि'। ६ घ राजन् ।

·प्रबन्धः] प्रवन्धकोशेत्यपराहये तम्-युक्तमेतत् । ततो वप्पभट्टिना 'सुराष्ट्रा वास्तव्यानां श्वेता- म्बरीयाणां दिगम्बरीयाणां च श्रावकाणां शतशः कन्यकाः पञ्च- सप्तवार्षिक्यो 'मेलिताः । मिलिताः सभ्याः । अप्पमट्टिना अम्बा- देवीपार्थात् कथापितम्-- यदि सर्वाः 'श्वेताम्वरश्रावककन्यका:- "उजित'सेलसिहरे दिक्खा नाण निस्सी(सी)हिया जस्स । तं धम्मचकवा अरिहनेमि नमसामि "||१॥" इति गायां पठिप्यन्ति तदा श्वेताम्बरीयं तीर्थम्, पक्षान्तरे व दिगम्बरीयं तीर्थमिति । तत आनीता मुग्धवालिकाः । सर्वामिः श्वेताम्बरपक्षश्रावकबालिकाभिः पठिता सा गाया । अपराम तु नैकयाऽपि । ततो जातं श्वेताम्बरसाद् 'रैवत'तार्थम् । अम्बिकया १० स्वःस्थया पुष्पवृष्टिः श्वेताम्बरेषु कृता । ततो नंष्ट्वा दिक्पटा 'महा- राष्ट्रा' दिदक्षिणदेशानगमन् । राज्ञाऽन्यैरपि सर्वसधैश्चिरात् तत्र मिलितमिर्नेमे । वित्तं ददे । 'प्रभासे' चन्द्रप्रभः प्रणेमे । बन्दि- मोक्षः सर्वत्रापि कारितः। आमस्य मुक्तौ 'पूर्जरा दिदेशास्तदा तीयांनां चिरं पूजोपयोगिनो हट्टाछा याः() प्रतृप्ताः । एवं कार्याणि १५ कृत्वा ससूरिनृपो गोपगिरि प्राविशत् । सद्धपूजादिमहास्तन्न नव- नवाः। प्राप्तप्राये काले दुन्दुको राज्ये प्रतिष्ठितः । आपृष्टः सः । लोकोऽपि क्षमितः । अनृणो देशः कृतः। सह सूरिणा नावाऽऽरूढो गङ्गा'सरित्तीरे तीर्थ 'मागध' गतः । तत्र जले धूमं दृष्टवान् । तदा सूरीन्द्रमक्षमयत् । संसारमसारं विदन् अनशनमगृह्णात् । २० समाधिस्थः श्रीविक्रमकालात् अष्टशतवर्षेषु नवत्यधिकेषु व्यतीतेषु भाद्रपदे शुक्लपञ्चम्यां पञ्च परमेष्ठिनः स्मरन् राजा दिवमध्यष्ठात् । सूरयस्तत्त्वज्ञा अपि रुरुतुः । चिरप्रीतिमोदो दुर्जय एव । सेव- रख-'मिलिताः । २'श्वेताम्बरकन्यकाः'। ३ साया-'उञ्जयन्त'शैलशिखा दक्षिा झान निषेधिका यस्य । तं धर्मचक्रवर्तिनमरिएनेमि नमस्यामि ।। आर्या। ५ ग.-'नष्टा। ग-प्राप्ताले । ७ घ--गङ्गां सह तीरे'। चपिशति..

·चतुर्विशतिप्रबन्धे [ ९ श्रीअप्पमाहिरि - कास्तु चक्रन्दु -हा शरणागतरक्षावज्रकुमार! हा राजस्थापन- दाशरथे! हा अश्वदमननल | हा सत्यवाग्युधिष्ठिर । हा हेम- दानकर्ण ! हा मज्जाजैनत्वश्रेणिक ! हा सूरिसेवासम्पते ! हा अनृणीकरणविक्रमादित्य ! हा वीरविद्याशातवाहन । अस्मान् विहाय क्व गतोऽसि । दर्शयैकदाऽस्मभ्यमात्मानम् । मैकाकिनो मुश्च । एव विलपन्तस्ते सूरिभि प्रतिबोधिता भो भो सस्य दैवेन पापेन । 'आलब्धा कामधेनु सरसकिशलयश्चन्दनश्चूर्णितो हा छिन्नो मन्दारशाखी फलकुसुमभृत खण्डित कल्पवृक्ष । १० दग्ध कर्पूरखण्डो घनहतिदलिता मेघमाणिक्यमाला भग्न कुम्भ सुधायाः कमलकुवलय केलिहोम कृतोऽयम् ॥१॥ तथापि मा शोचत मा शोचत, यत पूर्वाह्ने प्रतिबोध्य पङ्कजवनान्युत्सार्य 'नेश तम कृत्वा चन्द्रमस प्रकाशरहित निस्तेजस तेजसा । १५ मध्याह्न सरिता जल प्रेविसृतैरापीय दाप्त करै सायाह्ने रविरस्तमेति विषशः किं नाम शोध्य भवेत्॥१॥ इति लोक नि शोक करवा लोवेन सह सूरि गोपगिरि'मगात् । सूरिभिर्दुन्दुको राजा आमेन आमशोकेन जात्यमुक्ताफलस्थूलानि अश्रूण्युद्गरन् हिमम्लानपदीनवदनश्चिन्ताचान्तस्या तो वभापे- २० राजन् ! कोऽय महतस्तव पितृशोकः । स हि चतुर्वर्ग ससाध्य कृतकृत्यो बभूव । यशोमयेन देहेन चाचन्द्र जीवन्नेवास्ते । पुण्य- टक्ष्मी कीर्तिलक्ष्मीश्चेति द्वे नास्पोपकारिण्यौ बल्लभे । पुण्यलक्ष्म्याश्च कश्चि, विचारयत चारताम् । स्वामिना सह यात्येका, परा तिष्ठति पृष्ठतः ॥१॥ अपोऽप्येवविधः योऽपि भवतु । इत्येवविधाभिर्याग्भिर्दुन्दुष- प 'मर धित:।१ सभासदार पम्परा सियाभ। ५ ग-'मरिसते. पाल: । अनुष्टुप् ।

·प्रबष ] प्रवन्धकोशेस्यपराह्वये राज सूरिरानो नि शोकमकार्षात् । दुन्दुक शैनै शने परमाईतो- ऽभूत् । रापयार्याणि अशापीत् । त्रिवर्ग स समसेविष्ट । एव वर्तमाने काले एकादा दुन्दुकश्चतुष्पपे गच्छन् कण्टिका नाम गणिकामुदारसपा चिद्रूपा युवानमृगपागुरा मदनमायामयी- मालोकिष्ट | ता शुद्धा तस्वीमकापति । तया दुन्दुकस्तथा वशी कृतो यथा--- यदेव सा वदति तत् सत्यम्, यदेव सा करोति तदेव हित मनुते । सा तु फार्मणकारिणी वाक्पटु सर्व राज्य प्रसने हिमानीय 'चित्रम्, मोजमातर पद्मा नाम अन्या अपि राज्ञील्वपतीविनयवतीर्लावण्यमतांस्तृणाय मनुते । एकदा कलाकलिनीम ज्योतिपियो निशि विसृष्ट सेवकलरोके १० दुन्दुकराज विजन दृष्ट्वाऽवादीत्-देव! वय भवत्सेवकत्वेन सुखिन ख्याता श्राशाश्च । ततो यथातथ ब्रूमः । अय ते भोजनामा तनयो भाग्याधिकस्त्वा हत्वा तव राज्ये निवेदयते । यथार्ह स्पय कुर्वीया । रामा तदवधार्य वजाहत इस क्षण मौनी तस्थौ । ज्योतिषिक मिस सन । सा वार्ता भोजजननीसहचर्या दास्यक्या विपुलस्तम्भान्त १५ रितया श्रुता। भोजमात्रे चोक्ता । सा पुत्रमरणाद् विभाय । राजाऽपि कण्टिकागृहमगात् । साऽपि राजान सचिन्तमालोक्या- लापात्-देव! अघ कप म्लानवदन ।। राजाऽऽह स्म--- किं क्रियते । विधि कुपित । पुत्रा मे मृ यज्ञानिना हैष्टप्रत्ययशतेन यथित । कण्टिका वदति स्म- का चिन्ता ।। मारय पुत्रम् । २० सुतमपि मिर्दलयति रायलुब्धा । सुतो न सुत । सुतरूपेण शत्रु रेर स । तद्वचनाद् दुन्दुकः सुत जिघासामास । यावता घातथि प्यति तावता भोजमात्रा पाडलीपुत्र स्वभ्राता शूराणा रायश्री स्वपवरमण्डपाना स्नेहलाना धर्मज्ञानामग्रे प्रच्छनलेखेन ज्ञापितम् , यमा- एपमेव भवता मागिनयो विनश्यति । रुष्टो राजा | भागस २५ । ' अशास्वृक्षम् । क तथ तय । ३ क-'हाष्टप्रत्ययः' । ख ग 'पारली पुर । ख-सराणा'। ६ ख घ-भाग्नेय 1घ राजा रुष्ट।

·९२ चतुर्विशतिप्रान्धे [१ श्रीवपमहरि एनं गृहीत्वा गल्छत । रक्षत जीपयत् । मा स्माह भयासु सरसु निष्पुत्रोऽभूवम् इति । तेऽप्यागच्छन्, दुन्दुकमनमन् । उत्सवमि- पेण 'भागिनेय भोज गृहीला पाडलीपुत्र'मगमन् । तत्र नमपी- पठन् । अलीललन् । शास्त्राभ्यासमचीकरन् । जीयवदमसत । तत्र तस्य पञ्चान्दी दिनै कतिशिरप्यनाऽतिकामति स्म । कण्टिका दुन्दुकाने कथयति स्म- देव ! पुत्ररूपस्ते शत्रुर्मातशाले वर्धते । नखच्छेच पशुच्छेद्य मा कुरु । अत्रानीय च्छन्न यमसदन नय । राजाऽऽह- सत्यमेतत् । ततो दृतमुखेन दुन्दुको भोजं तन्- मातुरूपार्श्वे ऽयाचात् । ते भोजं नार्पयन्ति । पुन पुन स्वान् दूतान् १० दुन्दुक प्रहिणोति । भोजमातुला प्राहुः- राजन्! वय तव भाव विद्म , नार्पयाम एवैनम् । धर्मपात्रमसौ । अन्योऽपि शरणा गतो रक्ष्य क्षत्रिय , किं पुनरीदृक् भगिनीपुत्र ? । बलात्कारं भ्रूषे चेद् युद्धाय प्रगुणीभूयागच्छे । भागनीपतये चमत्कार दर्शयि- प्याम. । तद् दूतैराग योक्तम् । दुन्दुकः कुपितोऽपि तान् हन्तु न १५ क्षम । भोजोऽपि तै पितुर्दुष्टत्व ज्ञापित कवचहर उपपिट. नैति । ततो दुन्दुकेन बप्पभट्टिसूरय प्रार्थिता - यूय गत्या भोज सुतमंनुनीयानयत मानयत माम् । अनिच्छन्तोऽपि तत्सैनिकै सह पाउल पुत्र' चेल । अर्धमार्ग सम्प्राप्तै स्थित्या विमृष्ट ज्ञानदेशा- मोजस्तावन्मम वचसा नृपसमीप नैष्यति । आनीयते वा यषा २० तथा तदाऽऽनीतोऽपि पित्रा हन्यते । थाग्लङ्घने राजाऽपि क्रुद्धो मा हन्ति । तस्मादितो व्याघ्र इतो दुस्तटी इति न्याय. प्राप्त समाप्त च ममायु., दिवसद्यमशिप्यते, तस्मादनशन शरणम् । इति विमृश्यासनस्थयतयो भापिता.- नन्नरि-गोविन्दाचार्यों -- गरक्षति । स घ भानय ग-घ'पाटलीक-स- 'असल' ५ 'मासाळ इति माशायाम् । ६ ग-तन्मातुलेभ्योऽयाचीत् । ७ग- "मनुभी पारयततमाम् ॥ ८ ग'घ."पाटली.ग-रथा'।

·प्रबन्धः प्रवन्धकोशेत्यपराहये प्रति हिता भवेत । श्रावकेभ्यो मिथ्या दुष्कृतं ब्रूयात् । परस्परम- मत्सरतामाद्रियध्वम् । क्रियां पालयेत । 'आबालवृद्धान् लालयेत । नं वयं युष्मदीयाः, न यूयमस्मदीयाः, सम्बन्धाः कृत्रिमाः सर्वे । इति शिक्षयित्वाऽनशनस्थाः समतां प्रपन्नाः । अर्हतत्रिजगद्वन्द्यान्, सिद्धान् विध्वस्तबन्धनान् । साधूंच जैनधर्म च, प्रपघे शरणं विधा ॥१॥ महाव्रतानि पश्चैव, पष्ठकं रात्रिभोजनम् । विराधितानि यत् तत्र, मिथ्या दुष्कृतमस्तु मे ॥२॥ इति ब्रुवाणा आसीना अदीनाः कालमकार्युः । श्रीमप्पमट्टिसूरीणां श्रीविक्रमादित्यादष्टशतवर्षेषु गतेषु भाद्रपदे शुक्लतृतीयायां रवि- १० दिने इस्तार्के जन्म, पञ्चनवत्यधिकेषु गतेषु स्वर्गारोहणम् । तदैव 'मोढेरे' नन्नसूरीणामने भारत्योकम्-~~भवद्गुरव 'ईशान'देवलोकं गताः । तत्र चाडं शोकः प्रससार । शास्त्रज्ञाः सुवचस्विनो बहुजनस्याधारतामागताः सद्वृत्ताः स्वपरोपकारनिरता दाक्षिण्यरत्नाकराः । सर्वस्यामिमता गुणैः परिवृता भूमण्डनाः सज्जना धातः! किं न कृतास्त्वया गतधिया कल्पान्तदीर्घायुषः ॥१॥ वृद्धस्तु प्रबोधो दत्तः- हिरवा जीर्णमयं देई, लभते भो पुनर्नवम् । कृतपुण्यस्य मर्पस्य, मृत्युरेव रसायनम् ॥२॥" इति । दुन्दुकेन रिमिः सह प्रहिता ये सैनिकास्ते निवृत्य दुन्दुकपार्थ गताः । सोऽपि पश्चात्तापानलेन दन्दश्यते स्म । मोजेनाऽपि समातुलेन मूरिशिष्याणामन्येषामपि लोकानां मुखा- दवगतम्, यथा-सूरय एवं मम्रः, तव पार्श्व नाजग्मुः ।मा स्माय- १ ख-प्रतिहता मवेद (1) । २क-बालवृद्धान्' । ३ क-'नो' | 7-५ अनुष्टुप् ६ पञ्चत्वं प्राप्ताः । । स्त्र-हस्ताक्षे । ८ हे मझन् ! । ५ शार्दूल 110 स्व-ग- 'श्यपुण्यः' अनुष्टुप ।

·९४ . चतुर्विंशतिप्रबन्धे [ ९ श्रीषभटिरि- मस्मदुपरोधसकटे पतित पितु पार्श्व गत सन् नियंत इति कृपा दध्रु । तदेतदाकर्ण्य भोजस्तथा पीडितो यथा वज्रपातेनापि न पीड्यते । पितुरन्तिफ नागादसौ । एकदा मालिक कोऽपि पूर्वमामराजभृत्यो पिदेश 'भ्रमित्या ५ भोजान्तिकमागत 'पाटलीपुरे। तेनोक्तम्- देव! व मरस्वामि- कुलदीप । मया विदेशे सद्गुरोर्मुखाद विधैका लब्धा 'मातु- लिनी' नाम ययाऽभिमन्त्रितेन मातुलिनेन हना करि-हरिप्राया अपि बलिनो नियन्ते, मानवाना तु का फथा। देव! गृहाण ताम् । भोजेन सा तस्मादात्ता । प्रमाणिता । सत्या । मालियो १० दान-मानाभ्यां भोजेन रनित । मातुला सर्वे भोजेन विद्या शक्ति प्रकाश्य तोयिता । ते ऊचु- यदीय ते शक्तिस्तदा प्रामृत- मिषेण मातुलिङ्गानि गृहीत्वाऽस्मामि सह पितु समीप प्रज । पितर निपात्य राज्य गृहाण । तद् रुरुचे भोजाप । चलितो बहुमातुलिङ्गशोभी सन् गत पितुर्दार कयापित च-- तात! त्य १५ पूज्योऽह शिशु , स्वत्तो मरण या राज्य या सर्व रम्य मे । राजा सन्तुष्ट -अहो यिनीतसुत । आयातु। इति विमृश्य आहृतो भोजः। शोधितो मध्यमागत । एकासनस्यौ 'कण्टिका राजानी पृथक् पृथग् मासुसिङ्गेन जघान । सम्यग्विद्या हि नान्यथा । उपवियो दुन्दुकराज्ये भोजः । तन्मातुला अतुल तोप दधु । माता पद्मा २० प्रससाद । दुन्दुकेन धनहरण-ग्रासोद्दारनादिदूनचरा 'राज- न्यका पुनर्जातमात्मान मेनिरे । महाजनो जिजीव । वर्णा सर्व उन्मेदु । ससारसरोऽम्भोज भोज कगल। भेजे । दोबलात् परि- छदवसाच जगजिगाय । अप कृतज्ञतया 'मोदेर'पुरे नन्नसरये विज्ञहिं दचा उत्तमन रान् प्रेषीत् । ते गतास्तत्र । विज्ञतिर्दर्शिता १५ गतेनि। माटी इति भापाय म् । ३ । 'मानमा ग'प्रदीप'। ५'शनिह.. ६प-यण्टीराजा । घ घरहरणेन प्रा.प.

·प्रबन्ध: प्रबन्धकोशेत्यपराये तैस्तत्र । वाचिता ननसूरि-गोविन्दाचार्यथा- 'स्यस्ति श्री- 'मोढेरे' परमगुरुश्रीनन्नसूरि-श्रीगोविन्दसूरिपादान् सगच्छान् 'गोपगिरि 'दुर्गात् श्रीभोजः परमजैनो विज्ञपयति यथा- इह तावत् प्रज्ञागङ्गाहिमाद्रयः समाचारीनासिौभाग्यवर्धनमकरध्वजाः क्षिति- पतिसदाकुमुदिनश्वेितदीधितयो भारतीधर्मपुत्राः श्रीपप्पभट्टि- सूरयस्त्रिदिवलोकलोचनलेह्यललितपुण्यलावण्यतामादधिरे। तत्स्थाने सम्प्रति दीर्घायुषो यूयं स्थः । 'दृष्टविज्ञप्तिकाप्रमाणेनात्र पादोऽव- धार्यः' । तद् दृष्ट्वा भक्तिरहस्यं सूरयः ससहाः सुतरी जहषुः । सवानुमत्या गोविन्दाचार्य 'मोढेरके' मुक्या श्रीनन्नसूरयो 'गोप- गिरि'मसरन् । भोजः पादचारेण ससैन्यः सम्मुखमायातः । गुरोः १. पादोदकं पपौ । उल्लसत्तृष्णो गिरं शुभाष । स्थानस्थानमिलित- जनहृदयसङ्घचूंरितहारमौक्तिकधवलितराजपथं पुरं निनाय । सिंहासने निवेशयामास तान् । मङ्गलं चकार । तदाऽऽज्ञामयो बभूव । तद्भक्तानात्मवद् ददर्श । तदभक्तान् विषवदीक्षाञ्चके । तदुप- देशाजिनमण्डिता मेदिनीं विदधौ । दुन्दुकस्य तादृग् भरण १५ स्मृत्वा कुपथेषु न रेमे । 'मथुरा'-'शत्रुञ्जया दिधु यात्रां चकार । एकादश व्रतानुचचार । पूर्वराजर्षियशांसि उद्दधार । चिरं राज्यं भेजे । इत्येवं गोपगिरौ' भोजो धर्म लालयामास उदियाप च । अन्यैरपि पुण्यपुरुषैरेवं भाव्यम् ॥ }} इति 'श्रीवप्पभरिचरित्रम् । प्रन्थानं ६०० ॥ १ ग--'हेमा-'।२ क-इष्टविज्ञप्तिप्रमाणेन' । ३ख-'हरितहार । 'यात्राकार' । ५ घ-'भट्टिमरिचरित्रप्रबन्धः ।

·[१. सीमामा चतुर्विशतिप्रयम्धे [१०] ॥ अथ हेमसूरिप्रवन्ध ॥ 'पूर्णतष्ठ'गच्छे श्रीदत्तसूरि प्राज्ञ 'बागड'देशे 'वटपद्र' पुर गत । तत्र स्वामी यशोभद्रनामा राणक ऋद्धिमान् । तरसौधा- ५ न्तिके उपाश्रय श्राद्धैर्दत्त । रात्री उन्मुद्रचन्द्रातपायां राणकेन ऋषयो दृष्टा उपाश्रये निषण्णा । श्रायकामासपार्चे पृष्टम्- के एते । अमात्य प्रोचे- देव! महामुनयोऽमी विषम- प्रतधारिण । राणफस्य श्रद्धा बभूव । प्रातर् वन्दितु गत । देशना । श्रावकत्व सुष्टु सम्पन्नम् । मासकरूपमेक स्थिता । १० परदेश गता गुरवः । तावता वर्षाकाल । देवपूजादिधर्मव्यापार- साराण्यहानि गमयति राणः । प्राप्ता शरद् । चरिक्षेत्राणि द्रष्टु गतो राण । तायता बुण्ठानि ज्यालयन्ति भृत्याः । तेषु सर्पिण्येका गर्भभारालसा ज्वालादिभिर्दह्यमाना तेडफडायमाना सिमिसिमाय- माना राणेण दृष्टा । दयोत्पन्ना । विरक्तश्च । हा हा ससार, धिग् १५ गृहवास, कस्य कृते पापमिदमाचर्यते ।। राज्यमपि दुष्पाल मायाजाल नरक्फलम् । तस्मात् सर्वसङ्गपरित्यागः कार्य । इति प्यायन् सौधमापासीत् । निशि श्रावकमन्त्रिणमाकार्य रहोऽप्राक्षाव मम धर्मगुरव श्रीदत्तसूरप क्व विहरन्ति । । मन्त्र्याह- 'डिण्डुभाण' । विसृष्टो मन्त्री शेषपरिच्छदश्च । राणको मिताभ- २० परिवार सार हारमेक सह गृहीत्या शीघ्र 'डिण्डआणक प्राप्त । गुरयो दृष्टा पन्दिता । भववैराग्याद् रुदित । पदोलगिरवा परित स्वपापम् । गुरुभिर्भणितम् - राणक ! चारित्र विनाम टति पापेभ्यो जीवा । राणकेन न्यगादि- सद्यो दीयता तर्हि तत् । सूरय मोमिस्याह स्म । राणम ' विंडुआणकीय'- प्रभायाम् । १ ख- रणक्षत्राः । ३ पशुशेत्राणि । अर्धपकपा यकणान् पति प्रतिभाति । ५ 'तपती' पति भाषावाम् । ६ टे' इति भाषापाम् । .

·१७ जगा- प्रबन्ध प्रवन्धरोशेन्यपराह्वय श्रावका समाकारिता , हारोऽपित । दिव्य प्रासाद कार्यक्षा- मिति । तथाऽऽचरित तै । अद्यापि दृश्यते स तत्र । राणत्रत- मत्तम् । नन्यामेव पड्कृितिनियम , एकान्तरोपनासा पावजीयम् । तस्य राणयशोभद्स्य गीतार्थत्वात् सरिपद जातम् । श्रीयशोभद्रसूरिरिति नाग । तदीयपड़े प्रद्युम्नसूरिन्धकार । तत्परे श्रीगुणसेनरि । श्रायशोभद्रमूरिपादानयोपवासा रैयते' नेमिनायदृष्टो कृतानशना खर्लोस्मयर । गुणसैनरिपत्रे श्रीदेवचन्द्रसरय 'ठाणांगवृत्ति-शान्तिनाथचरितादिमहा शास्त्रकरणनियूडप्रज्ञाप्राग्भारा । ते विहरन्तो बन्धुमपुर 'गूर्जर'धरा'सुराष्टा मन्धिस्थ गता । तत्र देशनाविस्तर । एकदा नेमिनागनामा श्रावक समुत्याय श्रीदेवचन्द्रसूरीन् भगनन् । अय 'मोढ'जातीयो मद् भगिनीपाहिणि कुक्षिमू ठस्तुरचाचिगनन्दनश्च(था)ङ्गदेवनामा भगवता देशना श्रुत्वा प्रबुद्धो दक्षिा याचते । अस्मिश्च गर्भस्थे मम भगिया सहकारतरः खमे दृष्ट स च स्थानातरे उतरतन महती १५ फलस्फातिमायाति स्म । गुरव आइ-स्थाना तरगतस्यास्य बालस्य महिमा प्रेधिष्यते । महत् पात्रमसो योग्य मुलक्षणो दोक्षणीय , केवल पिनोरनुज्ञा ग्राह्या । गतौ मातुल-मागिनेयौ पाहिणि चाचिगा न्तिकम् । उक्ता व्रतवामना । कृतस्तान्या प्रतिपेष करण वचनशते । चान्देवो दीक्षा लठौ । स हेमसूरि प्रमु । तेन १५ यथा श्रीसिद्धराजो रन्जित , व्याकरण कृतम्, वादिनो जितास्तया च कुमारपालेन सह प्रतिपन्नम् । कुमारपालोऽपि यथा पञ्चाशद्वर्ष- देशीयो राज्ये निषण्ण । यथा श्रोहेमसूरयो गुरुत्वेन प्रतिपन्ना । तैरपि पया देववोधिः प्रतिपक्ष परास्त | राजा सम्यक्त्व प्राहित श्रावक कृत । निर्वाराधन (1) च मुमेच स । तत् २० क घ 'मादत्तम् । २ जैनाना तृतायमङ्गम् । क-धुघाख फुपूक्क०'। घ-'मातुलमानयो । चतुर्विवति. १ .

·१८ अष्टौ शतानि प्रशवः, चतुर्विशतिप्रवन्धे [९ धीहेमचन्द्रपूरि- प्रबन्धीचन्तामणितो ज्ञेयम् । किं चर्वितचर्वणेन ! | नवीना- स्तु केचन प्रबन्धाः प्रकाश्यन्ते-- कुमारपालेन अमारौ प्रारब्धायां आश्विनशु(सु)दिपक्षः समा- गात् । देवतानां कण्टेश्वरी-प्रमुखाणां अबोटिकैर्नृपो विज्ञप्तः- ५ देव ! सप्तम्यां सप्त शतानि पशवः सप्त महिपाः, अष्टम्यां अष्ट महिपा नवम्यां तु नव शतानि पशवो नव महिपा देवीभ्यो राज्ञा देया भवन्ति पूर्वपुरुषक्रमात् । राजा तदाकर्ण्य श्रीहेमा- न्तिकमगमत् । कथिता सा वार्ता । श्रीप्रभुभिः कर्णे एवमेव- मित्युक्तम् । राजोत्थितः ) माषितास्ते--देयं दास्यामः । इत्युक्त्वा १० वहिका(१)क्रमेण रात्रौ देवीसदने क्षिप्ताः पशयः । तालकानि दृढी- कृतानि । उपवेशितास्तेषु प्रभूता आसराजपुत्रसः । प्रातरायातो नृपेन्द्रः। उद्घाटितानि देवीसदनद्वाराणि | मध्ये दृष्टाः पशवो रोमन्याय- माना निर्यातशय्यासुस्थाः । भूपालो जगाद-- भो अवोटिकाः । एते पशवो मयाऽमूभ्यो दत्ताः । यद्यमूभ्यो रोचिष्यन्ते, ते तदा प्रसि. १५ घ्यन्ते, परं न प्रस्ताः; तस्मानामूभ्योऽदः पैललं रुचितम् । भवद्भ्य एव रुचितम् । तस्मात् तूप्णीमाध्वम् । नाह जीवान् घातयामि । स्थितास्ते विलक्षाः । मुक्ताश्छागाः । छागमूल्यसमेन तु धनेन देयेभ्यो नैवेद्यानि दापितानि । अथाश्विन शुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालाया ध्याने उपविष्टो जपति । बहिस्थाः २० सन्ति । गता वही निशा । रूयेका दिव्या प्रत्यक्षाऽऽसीत् । राजन् ! बह तव कुलदेयी कण्टेश्वरी । "ऐपमः किमिति स्वया नास्मद्देय दत्तम् ! । राज्ञोक्तम्- जैनोऽह दयालुः पिपीलिकामपि न हन्मि, का कथा पञ्चेन्द्रियाणाम् । तच्छुत्वा कण्टेश्वरी क्रुद्धा, राजेन्द्र त्रिशूलेन शिरसि हत्या २५ जग्मुषी । राजा कुष्टी जातः । दृष्ट स्वयपुर्विनष्टम् । विषण्णः । प-बोटेश्वरी-1 २ सेवा (1) ३ उद्योग वाऽवगीरप रोम पुर्वन्त.। • मासम् । ५ अस्मिन् वर्तमाने वर्षे । उक्तस्तया स:--- ·प्रबन्ध: प्रवन्धकोशेत्यपराये मृत्सेन मन्त्रिणमुदयनमाकार्य तरखरूपं निगध पप्रच्छ---- मन्त्रिन् । देवी पशून् याचति, दीयन्ते न वा ! । मन्त्री दाक्षि- प्यादाह --देष ! राजा पानेन रक्ष्य एव । भूपो न्यगादीत्-- निःसत्त्वो वणिगसि । यदेव ब्रूषे मम किं कार्य जीवितन ? । कृतं राज्यम् । लब्धो धर्मः । हताः शत्रयः । केवलं काष्ठानि देहि रहः, येन प्रातर्मामीदृश दृष्ट्वा लोको धर्मे नोड्डाह करोति । उदयनेन चिन्तितम्---अहो महत्कृच्छ्मापतितम् ! । पारवश्य- मूल नियोग धिक् । मन्त्रिणोक्त सद्यो बुद्धिवशात्---श्रीहेमसूरयो विज्ञप्यन्ते । राज्ञोक्तम्---तथाऽस्तु । गतो मन्त्री उपसूरि । सूरिभिर्जलमभिमन्त्र्यार्पितम् । अनेन राजाऽऽच्छोट्य इति । १० सचिवेन तथा चके राज्ञः । राजा 'दोगुन्दुकदेव इव दिव्यरूपः सम्पन्नो भक्तश्च समधिकं श्रीगुरु वन्दितु ययौ । गुरुर्देशना दत्ते- शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षितौ भरिशः । किन्त्वाकर्ण्य निरीक्ष्य वाऽन्यमनुज दुःखादित य-मन-- १५ स्तद्रूपं प्रतिपद्यते जगति ते सत्पुरुषा. पञ्चषाः ॥१॥ राजा स्वावासं गतः । राज्य समृद्धं भुनक्ति । एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः सार्मिकवात्सल्यकथाऽकथि। तां श्रुत्वा भूपः साधर्मिकवात्सल्यं दिव्यभोजन-वसन-कनकदानैः प्रतिमाम प्रतिपुरं प्रारेभे । तद् दृष्ट्वा पाविश्रीपालपुत्रः सिद्धपाल: सक्तमपाठीत्-- क्षिप्त्वा वारिनिधिस्तले मणिमण रत्नोत्कार 'रोहणो' रेवावृत्य सुधर्णमात्मनि दृढ़ बद्ध्वा "सुवर्णाचल' । क्ष्मामध्ये च धन निधाय धनदो विपत् परेभ्यः स्थितः किं स्यात् तैः कृपणैः समोऽयमखिलार्थिभ्यः स्वमर्थ ददत् ॥१॥ २५ १ उपहासम् । २ एतस्वरूपार्थ प्रेक्ष्यता परिशिष्ट । ३ ख-घ-तुरा' शाल । ५ मेरु । ६ शार्दूल । .

·१०० चतुर्विंशतिप्रयन्धे [.. धीहेमचन्द्रधि द्रमलक्षदत्तिरत्र । पुन कदाचित् पठितम्--- श्रीवीरे परमेश्वरेऽपि भगवत्याख्याति धर्म स्वय प्रज्ञावत्यभयेऽपि मन्त्रिणि न यां कर्तु क्षम श्रेणिकः । ओरोन कुमारपालनृपतिस्ता जीवरक्षा व्यवाद् यस्यास्वाद्य वच सुधा स परम श्रीहेमचन्द्रो गुरु ॥१॥ अत्रापि लक्षदत्ति । अन्यधु कथाप्रसङ्गे प्रभय प्राहु स्म- पूर्व श्रीभरतो राजा 'श्रीमाल'पुरे 'नगर'पुरे 'शत्रुञ्जये' 'सोपारके 'अष्टापदे' च बीवन्तस्वामिश्रीरुपमप्रतिमावदनार्थ च चतुरङ्ग' चमूचक्रो छलितरण पुचध्यामलितदिक्चत्रावाल सङ्घपतिर्भूत्वा १० क्वदें । तदाकर्ण्य श्रीचौलुक्यः स्वय कारितरयेऽर्हद्विम्बमारोप्य ससैन्य 'शत्रुञ्जयो' 'जयन्ता दियात्रायै चचाल । सधे उदयन- सुतो वाग्मटश्चतुर्विंशतिमहाप्रासादकारापक , नृपनागाख्यश्रेष्टि- भू श्रीमान् आभडा, पैड्भापाकाविचक्रवर्ती श्रीपालः, तडू सिद्धपाला, कवीनां दातृणां च धुर्यो भाण्डागारिक कपर्दी, १५ 'परमार'वश्य 'कूर्चालसरस्वती' 'प्रहादन'पुरनिवेशको राण प्रह्लादना, राजेन्द्रदौहित्र प्रतापमल्लः, नवतिलक्षहेमस्वामी श्रेष्ठिछाडाका, राज्ञी भोपलदेवी, चौलुक्यपुत्री लीला, राण अम्बडमाता माऊर, आमडपुत्री चाम्पल इत्यादि, कोटीश्वरो रोग , 'श्रीहेमचन्द्ररारिपादा , श्रीदेवसूरय , श्रीधर्मसूरय , लक्ष- २० सद्या मानवा ( स्थाने स्थाने प्रभावना । जिने जिने छत्रचामरा दिदानम् । पात्राणां इन्छासिद्धि । प्रथम 'रवता'द्रितले साङ्क- लीयालीपंधा दिशि गवा स्थित क्षितिपति । ना दानिर्घोष । रानी भारत्या श्रीहेमसूरिभ्य आदिधम्- राज्ञा नौदावारोढन्य, प-रक्ष दति' । १ वाद्ल । सध-गर परे । सस्त प्राक्त धारसनी मागधी पेक्षाची अपना इति भाषापट्पम् । ५ घ-वश ।६ पारनपुर' इति भ पायान् । य-राजा अम्बडा'। ग'चाम्परदे यादि। ९ घ- 'मादेमगर.. पापा 1114-नषाद्री भारादथ्य ।

·प्रबन्धः ] प्रयायकोशेयपराये १०१ । विघ्नसम्भवात् । अत्रैव देयो मदनसूदनो नेमिर्वन्द्यः । तथैव कृतम् । सङ्घस्तु 'रैवत'गिरौ श्रोनोमिस्नानविलेपनपुस्पफलवस्त्रपूजानैवेद्य- नादमालादिग्रहणैविमपूरि । राजाऽप्यक्षवाटकवस्त्रापथराजीमत्या- दिगुहाप्रायस्थानयात्रया महादानश्च धनजीवितन्ययो भमग्रहीत् । 'देवपत्तने' चन्द्रप्रभयात्रा ससधस्यास्यासीत् । ततो व्याघुट्य 'शत्रुनया'दि गतः । आरूढः । मेरुदेवादर्शनपूजे । तत्राशी:- बालो मे वृपभो भरं सुमनसामध्येप कि सासहि- मन्द धेहि किरीटमस्य करयोर्मा काकणी भूद् व्यथा । गाङ्गेयं कटिसूत्रमत्र तनुकं युकं बलिष्ठेऽप्यम्- ये मातृदयागिरः सुरजने हास्यावहाः पान्तु वः ॥१॥ पुरः कपर्दी, तत्र कायोत्सर्गः । आशीस्तु- रूदिः किलैय वृपमः कपर्दिनं निषेवतेऽस्मिन् ‘विमला'चले पुनः । अयं कपर्दी चूपमं शुभाशय- स्तनोतु नः शान्तिकपौष्टिकश्रियम् ॥१॥ पुरो अपभप्रभुप्रासादः । देवदर्शनं पूजा । आशीर्षादः- नव्योद्वाहाविधौ वधूद्रययुतं पुत्रं सवित्रीरति- प्रासासन्नमिव 'स्मरः किल ददौ यं वीक्ष्य सत्याशिषम् । कल्पगु नि जङ्गमः किमधुना पत्रद्वयेनोद्गत- 'स्तत्वं स्याः शतशाख इत्यनुदिनं स श्रेयसे नामिभूः ॥१॥ चैत्यपरिपाट्यां कपह- श्रीचौलुक्य! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रितः प्राणिप्राणविघातपातकसंखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । २० । १ घ-'मरुदेवीदर्शन ' । २ शार्दूल । ३ इन्द्रवशा (१) । स्व-घ-स्मर। ५ ख-सत्त्वं । ६ शाईल. । ७'मुखः । १ क- 'स्वर', ·१०२ । चतुर्विशतिप्रबन्ध [१. बोहमचन्द्रनि घामोऽप्येष तथैव पातफसख शुद्धि कय प्रानुयात् न स्पृश्येत करेण चेद् यतिपते श्रीहेमचन्द्रप्रभो ॥२॥ मरुमहायजाचारितामदानपाचफसत्कारा प्रवर्तन्ते । मालोद्- घनप्रस्तावे तादारी सङ्घ राशि च निषण्णे मह वाग्भटः प्रथम लक्षचतुष्कमवदत् । प्रच्छन्नधार्मिक कश्चित् कथापयति-लक्षाष्टी, एवमन्योन्येष्वीश्वरेषु वर्धयत्सु कश्चित् सपादकोटों चकार । राजा- ऽपि चमञ्चकार, उवाच च- उत्थाप्यतो से यो गृह्णाति । उस्थित स । यावद् दृश्यते तावद् बादरमलिनवसनो वणिग्रूप । राज्ञा वाग्भटो भापित -- देग्मसुस्थ कृत्वा देहि । वाग्मटो पणिजा १० सहोत्याय पादुकान्तिक गस्वा दम्मसुस्प पप्रच्छ तम् । वणिजा सपादकोटिमूल्प माणिक्य दर्शितम् । मन्त्रिणा पृष्टम्-कुत इद ते । वणिगाह- महूअक'वास्तव्यो मत्पिता हंसाय सौराष्टिक प्राग्नार । अह त गडः । माता मे धारुः । मम पित्रा निधन- समयेऽह भापित - यसचिर कूता प्रवक्ष्णयात्रा फलिताच । १५ मेलित धनम् । तेन च फ्रीत प्रत्येक सपादकोटिमूल्य माणिक्य- परम् । अधुना प्रमुपभचरणौ शरण मे अनशन प्रतिपनम् । क्षामिता सर्वे जीया ।एफ माणिक्य धीमपभाय, एक श्रीनेमिनापाय एप श्रीचन्द्रप्रभाय दया , माणिक्यायमात्मनोऽन्तर्धन दया । बााधनमपि प्रचुरतरमारसे । इदानी माता मया सहानीता कपर्दि- २० भवने मुत्ताऽसि । ता जरन्ती मातर सर्वतीर्थाधिपतया पुराणपुरुपै- निवेदितामेतो माटो परिधापयिष्यामि । नु या दृष्टो मन्त्री राजा सघन । मातृसम्मुरागमन सर्पभ्राययाणा मालपरिधापनम् । तमाणिय हेना परित्या म्पमाप फण्टाभरणमनुभ्यकिरण. भरित नत्यागामप्रयामहे । यउिन सघ, प्राप्त पतनम् । प्रवर्तन्ते ईर। -'म ।। सप्त। ५प- 'धाहा'। I'पप्पो १ भाषायाम् । - - गएरात ·प्रभ ] प्रसम्धकोशेस्यपराइये सहभोज्यानि प्रातिलाभनाश्च । अमारिस्तु निस्यैव । तस्य च कुमारपालदेवस्य भानी 'शाकम्भरी'वरेण 'चाहमान'- वश्येन राज्ञा आनाकेन परिणीताऽस्ति । एकदा तौ सारिमि क्रीडत । क्रीडता राज्ञा सारिगृहे मुञ्चतोक्तम्- मारय मुण्डिकान् पुनर्मारय मुण्डिकान् । एव द्विस्त्रि । 'टोपिकारहितशीर्षकत्वान्मुण्डिका ५ 'गूर्जर'लोका विवक्षिता । अथवा श्वेताम्बरा गूर्जरेन्द्रगुरवो मुण्डि- का इति हासगर्भोक्ति । राज्ञो कुपिता वदति-रे जगडक जिह्वामालोच्य नोच्यते', कि दक्षि न पश्यसि माम् । न जानासि मम भ्रातर राजराक्षसम् । क्रुद्धो राजा ता पदा जवान। साऽन्याह- यदि ते जिवा अवटुपयेने फर्पयामि तदा राजपुत्री मा १० ममस्था । इति वदन्त्येव सा ससैन्या निविलम्ब 'श्रीपत्तन' मेत्य चौलुक्याय त परिभर प्रतिज्ञा च स्वोपज्ञामजिज्ञपत् । चौलुक्यो भापत- इत्यमेव करिष्याम , कौतुक पैश्ये । ततश्चानारूस्तस्या तत्र गताया 'गूर्जर'नृपतेजो दुर्धर विदश्चक्षोभ | चौलुक्योऽपि बहातपरिच्छद मन्त्रिणमेक तत्रसवृत्तान्तज्ञानाय प्रैपीत् । गत स १५ तत्र । जग्राह गृहम् । राजासनदासीमेका धनेन रञ्जयित्वा आत्मीय मोगपात्रमकरोत् । नित्य सा याममाध्या राज्यामायाति रनयति तन् । एकदा निशीथे साऽऽगात् । मन्त्री कुपित -- आ पापे परनृगामिनि किमिति विलम्बन समागताऽसि | साऽपि सप्रश्रय मन्त्रिणमभाषत- स्वामिन् ! मा कुप । कारणेन स्थिताऽ २० स्मि । मन्त्रिणोचे- किं कारणम्। । सा जगाद-प्रभो! अह अघस्य राज्ञस्ताम्बूलदासी । रात्रेम एकस्मिन् राज्ञा परिष्छद सर्वो विसृष्ट । अहमपि विसृष्टा । विसृजता चाप्तनर एकोऽमापि- व्याघ्रराजं हमारय । अह स्तम्मा तरिता कौतुकेन स्थिता । को न्याघ्रराजः कथमाहूयते इति । ततो राज्ञाऽऽकारित स आगत , २५ १स कीदता । ११ मच्चतो.'। सपी रति भाषायाम् | ४ ग अवरपयेन । एपमार्गेण । क- पश्य' । ७घ-'परापानृ ' । ८ सविनयम् ।

·. ? १०४ चतुर्विंशतिप्रवन्धे १० श्रीहेमच द्रमूरि कृतप्रणाम' सन् राज्ञाऽऽलापि- भो! विजनमस्ति इति भाष्यसे । स्वमस्माक कुलक्रमागत सेवक । सद्यो ब्रज । 'गूर्जरे'वरघातको भूत्वा व्यापादय । लक्षत्रय हेम्ना दास्ये । अथ स व्याघ्रराजा- ख्यो बभाषे- देव! हनिष्याम्येव त राजानम् । मा स्म सराय कृथा स्वामिन् ! । ततस्तद्वच श्रुत्वा तुष्ट 'शाकम्भरी'श्वरः सथो हेमलक्षत्रयबदरकास्तद्गृहायाचीचलत् । व्याघराजं चाप्राक्षीत् कदा केनोपायेन त हनिष्यसि । व्याघ्रराजोऽवादीत् नाथ! अघ रविवारो वर्तते । आगन्तुकामे सोमवारे क्वचनावसर लब्ध्वा हनिष्यामि । उपायस्तु भरटकरूप करिष्यामि । राजा तु 'कर्ण १० मेरु' प्रासादे आयाति सोमवारे ध्रुवम् । देव नत्वा व्यावर्तमाना- यास्मै बाहाङ्गणे शेपादानमिषेण पुष्पकलम्बकमुत्पाटयिष्यामि । तत्र धृतया कर्तिकया कैङ्कमय्या घातयिष्यामि । अङ्गीकृतसाहसाना न किश्चिदपि दुष्करम् । अह इतश्चेत् तत्र तदा मन्मानुपाणामुपरि कृपा करणीया ! उधृतश्चेदह तदा जित जितम् । एव व्याघ्र- १५ राजेन निगदिते आनाकेन वीटक दत्तम् । विसृष्टोऽसौ । तत् सर्व सावधानतया स्तम्मान्तरितया मया श्रुतम् । राज्ञि शुद्धान्ते गतेऽह त्वदहिसवार्थमायाता । तस्मान्मा मनो मयि क्रोधकरमालत फारी । एतद्दासीवच श्रुत्वा चौलुक्यनियोगी चिन्तयति-लन्ध शवगृहमर्म । यतिध्येऽत कार्यकरणाय । इति परामशन दासीम. २० मापत-यादि भूषाभाषिणिक स्त्रीवचसि विशास ।। धूपते यन्न शाखेप, तल्लोकेऽपि न पश्यते । तत् फल्पपति लोटायो, जल्पन्ति स्थापयन्ति च ॥१॥ इस्पादि पापिया परक्षीत् । सय तु चतुरांधतुरो पाम- टिशानुपचालुक्यं प्रारयापयत् । विहप्या नाशापपत्- सावधान। २५ (पेपम् । हाप हाप सामिपाटानागुपरि शत्रुकृत पपट पते । भरटकचिन्ताय । चालुक्या सावधानतरयो । सोमयारे गतो 1-1-भरे भार'. या पdिi.raag - ·प्रवरच प्रयन्धकोशेन्यपराह्वय १० राजा 'कर्णमरु'म् । प्रकटीमन. पूर्वोलचेष्टया मरटक । दृष्टमात्र- मेव त नृपो महरदीधरत् । कर्तिका च लब्धा । बद्रो व्याघ्र- राजः । जपितश्च- रे वरान! जगडकेन प्रेषितोऽसि । सेव- कल्वम् । सेकस्य च हिताहितविचागे नास्ति । साम्यादेश- वशनदस्व मा भषा । मुक्तोऽसि । तमेव हनिप्यामि य एव दोह- मात्ररति दुवुड । इत्युक्चा परिधान्य व्यनृजत् । म्वय तु सांग गन्धा सामनी योद्धी व्यरचत् । पाणिरक्षा विधिपद् विधाय चटित । 'तपादलक्षा'न् प्रविष्ट । मन आनाकनरेन्द्रमालील- पत् । यया-- अये भेस! को भव भवतु ते कूपकुइर शरण्य दुर्मत्त रिमु रटसि वाचाट ! कटुकम् ।। पर सर्पो दी विषमविपत्किारवदनो टलबिहो धावसहह भवतो जिग्रसिधया ॥शा" आनकोऽपि तदुद्दामशोण्डीर्य रिपुदूनवत्र ध्रुवा टक्षत्रयाश्वेन नरक्षदावन पञ्चाशता च मदान्धगधगजरचलत् । भाक- १५ म्भरी'त पञ्चकोश्याऽर्वागागत । दिनत्रयेण युद्ध भविष्यतीति नितिनुभाम्या राजेन्द्राम्यान् । अन्योन्यमक्षान् दीव्यन्ति राजपुत्रा । योधयन्ति मल्लयोध-छुरीकार-मप-वृषभ-महिप-गजान् । स्पोट- यन्नि नाटिरेराणि । तारतमपकाश लन्या 'सपादलक्ष'मापाटन निदिश दव्यत्रटेन 'नइलीय कन्हणा'दयो राजकीया श्रीलुक्य'- २० मका भेदिता स्वपः कृता । पामेको मन्त्र युद्धाय सन- इल्पनेव, न तु योद्धव्यम् । राजा चालुक्य एकाकी मोचनीय । शत्रुभिईन्यनाम् | अपों हि परामर्तयनि त्रिनुवनन् । दधाति टोम एवको, रङ्गाचार्यः धुर्यताम् । आररक पर ट्य-पात्राणि मुवनायी ॥१॥ २५ १ग-। २ क-विहार। कनावदनी । शिखरमा। ५-प-'प्रपाका नर.'६ नुस् । दति...

·चतुर्विंशतिप्रवन्धे [ १० श्रीहेमच सूरि- एत च तेषा मन्त्र चौलुक्योऽयापि न वेत्ति । अत प्राता राजा कुमारपालः कलहपश्चाननं पट्टहस्तिन महामात्रश्यामलपार्थात् पुर प्रेरयामास । तटस्थास्तु चेष्टितर्दुष्टान् निरणैषत् ि। नृपेण गदित श्यामल -किमर्यममी उदासीना इव दृश्यन्ते । श्यामलेन विज्ञप्तम्- देव! अरिकृतार्थदानादमी त्वपि द्रोहपरा सम्पन्ना । राजाऽह- तर्हि तव का चेष्टा १ । श्यामलोऽप्याललाप- देव एको देव १, अपरोऽहम् २, अन्यस्तु कलहपश्चाननो हस्ती ३, एते प्रय कदापि न परावर्त्यन्ते । नृपो नदति तर्हि सम्म खीने दृश्यमाने शत्रुनृपमुद्गरघटे गज प्रेरय । साहसजुत्तइ हल वह(चल) दैवह तणइ कपालि । खूटा विणू खीखद नही खेडिम(ग) बूझ टालि ॥१॥ तदैव चारण एको न्यगादीत्- कुमारपाल! मन चिंत करि चिंतिइ किंपि न होइ । जिणि तुहु रज्जु समप्पिं चिंत करिसंह सोइ ॥१॥ तत् तदीय यच श्रुत्या मुशम्द मन्यमानः पुरस्थे महापद्वेऽवि- शत् । नरसहस्रेण सह भन्छन् प्रन् गतो गजारुढ कुमारपाल आनाफगजान्तिके । आस्फालितो गजो गजेन । लग्न कर करेण । बारपालिती दती दन्ताभ्याम् । एवंदेहत्वमिव दयोरिभयोरभूत् । प्रवृत्त युद्ध नाराचै । द्वारपि पलिष्टी महोरसाही राजेभो। तपापि २. फलदपश्चाननीयारान् मुश्चन् पुनः पुन पयामिवर्तते । तदा १ सागपुसेन हम बर(रस)ति देवस्य कपाल । उपन् विना तिनाति न पान पक्वा ।। OR भुस्येभि साक्षरवयों चितारणापा । १०-Trघमा ५ग. पुस्ट एणम्- खरिम टाकि विग नही। वरना बाकि सायराला॥ डा-पुमारपारमारिन्तर दिम्तमा विमान माना म्य समति चिन्ता पति स १५ ॥ -AR वग- पप-मिर सोशमयमाणः ।

·प्रध:] प्रबम्पकोशेयपराहये चौलुक्येन श्यामल ऊचे- कथमय निवर्तते । श्यामलो गदति स्म- स्वामिन् ! श्रीजयसिंहदेवे विपने ३० दिनाने पादुकाभ्या राज्य कृतम् । 'मालवीय राजपुत्रेण चाहडकुमारेण राज्य प्रधान- पार्श्वे पाचितम् । प्रधानस्तु परवश्यत्वान्न दत्तम् । ततो रुष्ट्वा पाहड आनाकसेवक सञ्जात । स भगदत्तनृपवन्महामात्रधुर्य., अतुलबल । तस्य सिंहनादेन कलहपश्चाननः क्षुभ्यन् पश्चानि- वर्तते । किमत्र क्रियते न विन । चौलुक्यस्तदाकर्ण्य द्विपटीं विदार्य फालिकद्वयेन द्वौ गजकर्णी पूरयामास । ततश्थाहडसिंह- नादमशृण्वन् कलहपश्चाननः स्थिरतर स्थितो गिरिवत् । वर्तते 'पत्रिंशदायुधैर्युद्धम् । चमत्कृते द्वे अपि सैन्ये । उदासीनतया प्रथम १० स्थिता 'चौलकीया' श्वकम्पिरे भयेन अहो एकाजमात्रस्यापि कुमार- देवस्यासमसमरसम्पल्लम्पटत्वम् ! । सैन्ययोयुद्धमपि निवृत्तम् । तावेव युध्येते । अत्रान्तरे चौलुक्यो विद्युक्षिप्तकरण दत्त्वा "आनाकगजपतिस्कन्धमारूढ । क्षिप्तौ भुजौ राजोपरि । कसण- कानि छुरिकया च्छित्वा आनाकं सर्दश्चक च भूमौ पातयित्वा १५ योक्तृबन्ध क्षिप्त्वा हदि पाद दत्त्वा छुरी कराने गृहीत्वा अवा- दात्-रे वाचाट । मूढ! निर्धर्मन् । पिशाच! स्मरसि मगि न्यो 'मारय मुण्डिकान्' इति वदिष्यसि । प्रयामि निजभगिनी- प्रतिज्ञाम् । छिनगि ते दुर्वापदूषिता जिहाम् । इत्येव पदति कृतान्तदुष्प्रेक्ष्ये चौलुक्ये 'सपादलक्षीय ' किश्चिमाचल्यो, केवल २० तरलतारकाभ्यां चक्षुभ्यामद्राक्षीत् । चौलुक्योऽप्युत्पन्नलोकोत्तर- करुणापरिणाम प्रामाणीत् -रे जाल्म ! मुक्तोऽसि, न भगिनीपति वैन, किन्तु कृपापात्रत्वेन । पूर्व तव देशे टोपीधामभागे जिहिक .ग 'परवशत्वाझ । २ ख-फारक। 3 एतनामार्य श्यता पमानन्दमदा काम्यम्य परिशिष्ट (५ ५८९-५९.)। ग-'प्रयमस्थिता- '५२-घ- 'इम्पनत्वम्। ६ क-'किरण'। -क-याना.'दाचो' इति भावापाम् । ( 2-घ-नापस्यात् । गगना।

·१०८ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [१. धीमचन्द्रसूरि- आसाताम् । कसा(शा)या जिह्वेति सज्ञा । अत पर जिह्वाबन्ध पश्चात् करणाय , अवठोर्जिह्वाकर्षणप्रतिज्ञासिद्धिसूचकत्वात् । एव श्रुते तथेति प्रतिपेदे आनाकः । बलवद्धि सह का विरोधितेति न्यायात् । काष्ठपञ्जरे क्षिप्त त्रिरात्र स्वसैन्ये स्थापित । जयातोचा- नि घोषितानि । पश्चात् 'शाकम्भरी पतिहित । उखातप्रति- रोपितवताचार्यो हि तिहुअणपालदेवनन्दन । गम्भीरतया स्वभटा नोपालब्धा । त्यक्तजीवाशास्ते त सेवन्ते। 'मेडतक सप्तवार भग्नम् । 'पल्लीकोट'स्थाने आर्दकमुप्तम् । ततः पठित चारणेन- 'कुमारपाल रणदि वलिउ कुकरि सइय वैहरणु । १० इक्कह पछी मट्टि बीसलक्सउ(१) झगडउ किया। इति चिर तस्यैा स तन्त्र । श्रीहेमचन्द्रसूरय सहैव सन्ति । पृष्टारते तेन- भगवन् ! 'मालवीया' राजानो 'गूर्जरा' नागता प्रासादान् पातयन्ति आत्मख्यातये । तदस्माकमकृत्यम् । केनो- पायेनात्मख्याति बुर्मि । श्रीहेमसूरिपादै प्रत्यपादि--राजेन्द्र । १५ पाषाणमयानि तिर पेपणयन्त्राणि माय, पुण्यतिलाभात् । भञ्जितास्ते तेन घाणका । अद्यापि भना. पतिता स्थाने दृश्यन्ते । ततो वयले परराष्ट्रमर्दनः चौलुक्यः । आयात 'पत्तनम् । भग्नी भर्तृकुठे प्रगन्तुमतत्यरत् । न तु सा गता अभिमानात् । तपस्तु तेपे । राजा स्तम्भन पुरे पात्रां सूत्रयामास । २० तःपुरं पार्थदेयाय ददौ । पुन. 'पत्तन'मैत् । गृहीत-सपादलक्षा' धिपतिलवाद्रव्यान् कुसैरकान् निगृह्य निश्चिन्तीभूत श्रीकुमार- पालः श्रीहेमसरिपादान् पर्युपास्ते, सामायिकषधादीन्याचरति । एकदा पृष्ट रामा- भगरन् ! इदमपि ज्ञायते यदह पूर्वभवे '३ घ-पिताना । । ४ा-बुमारपारिता एकाच परमाणे ५ पार ग-अनितम् । ७'५नीति भाषायाम् । गग. •गिनी'। ति भारयम् । ५५.॥

·प्रध] प्रबन्धकोशेत्यपराये - कीदशोऽभूपम् । गुरुराह-- राजन् ! निरतिशय कालोऽयम्, यत श्रीवीरमोक्षगमनाद वर्षाणां चतु पष्टया चरमकेवी जम्बू- स्वामी सिद्धिं गत । तेन सम मन पर्यवज्ञानम् , परमात्रधि , पुलाकलब्धि , आहारकशरीरम् , क्षपणश्रेणि, उपशमश्रेणि, जिनकल्प , परिहारनिशुद्धि-सूक्ष्मसम्पराय-ययाख्यतचारित्राणि, केवलज्ञानम्, सिद्धिगमन च इति द्वादशस्थानानि 'भरत'क्षेत्रे म्युष्टिनानि । सप्तत्यधिके वर्षशते गते स्थूलभद्रे स्वर्गस्ये वर- माणि चत्वारि पूर्वाणि समचतुरनसस्यान वज्रऋषभनाराचसहनन महाप्राणध्यान न्युग्छिन्नम् । आर्यवज्रस्वामिनि दशम पूर्व आद्य- सहननचतुष्कं च व्यपगतम् । तत. पर शनै शने सर्माणि १० पूर्वाणि प्रलय गतानि । 'सम्प्रति अल्पश्रुत वर्तते तथापि देवता- देशात् किमपि ज्ञायते । राज्ञा विज्ञप्तम् - ययातथा पूर्वभव ज्ञाप- यत माम् । गुरुमि प्रतिपन्नम् । तत सिद्ध'पुरे निजैराप्ततपो. पन. सह 'सरस्वती'तीर गत्वा विजने ध्याने निपण्णा । द्वौ मुनी दिग्रक्षाया मुक्तो । दिनत्रयान्ते 'विद्यादेव्य आजग्मु । १५ प्रभूणानप्रे ताभिरुक्तम् यद् भवता सत्वेन तुष्टा स्म , मिश्चित् । सिभिरभागि- कुमारपालस्य प्राग्भव बदत । ता रुचु - 'मेदपाट परिसरे पर्वतश्रेण्या ‘परमार' पलाशो जयताको गन्यमकरोदन्यायी । एकदा धनकनकसमृद्धा वरीवर्दश्रेणी तेन गृहीता । करीवर्दाधिपतिर्नष्ट । जयवान संघ दण्टितम् । २० पीवी धिपतिस्तु भालवदेश गचा राजा सह मिलित्वा सेना गवा तस्या पल्लया वेष्टमकृत। कीटमारि कृता । जयताको न (तन्य भार्या(हरले) चटिना तस्या उदर विदार्य पुत्र गर्भमुपले मान्य बाणियारकोऽधीत् । 'पल्ली'मामादि प्रचाव्य पुन- याध्यता . 'गम्मानिधेको ग पाठ । २ एलन नापमनानी प्रताप च श्यता यणहिनियतशित मदोष सरकारान् । भ पापम् । ४ाजारी भर यार ।

·चतुर्विशतिप्रबन्धे [१. भौहेमचन्द्रपरि . ५ । गतम्, किमर्थमन्याय 'लव'देशं गतः । राज्ञा होन पृष्टः- कथं कपं विप्रहः कृतः । वाणिज्यारकेणोक्तम्--सामिन् ! तत्पुरं प्रग्वालितम् , जयताको नष्टः, तत्पनी चटिता, सगर्भा हता । रासोक्तम्- त्वया म सुनु कृतम् । हत्याद्वयं गृहीतम् । अद्रष्टव्यमुखस्त्वं ममान्तिकं यज । निष्कासितः । लोकनिन्दोच्छलिता । तपोवनं गत्वा तपस्विदीक्षा जगृहे । गाढं तपस्तप्त्या मृत्वा च वाणिग्यारको जयसिंहदेवो जातः । जयताकस्तु स्थानभ्रंशं दृष्ट्वा देशान्तरं गतः । अटवीं गच्छतस्तस्य 'पण्डेर गच्छस्वामिनः श्रीयशोभद्रसूरयो मिलिताः । सूरिभिरभिहितम्– यद् भवतोऽधुना, सर्व १० करोपि । जयताकेनोक्तम्- 'युभुक्षितः किं न करोति पापम् ।। ततः सर्वमकृत्यं करोमि । सूरिभिरुक्तम्- अधुना शम्बलादिकं भोजनादि कारयिष्यते । अनयं मा कृथाः । भोजनवस्त्रादिकं कस्यापि पार्थाद् दापितम् । साथै हि तदादेशकारिणो बहवः चौर्य- नियम यावज्जीवं ग्राहिताः । स 'तिलङ्गेषु 'उरङ्गल'पुरे ओढर- १५ वाणिज्यारकगृहे भोजनादिवृत्या भृत्योऽस्थात् । तत्र विहरन् यशो- भद्रसूरयः प्राप्ताः । चतुप्पथे मिलिता जयताकस्य । श्रावकैरुपा- श्रयो दत्तः । जयताकेन तत्र गत्वा हृदयशुद्धपा पुनश्चौर्यनियमो गृहीतः, अन्येऽपि बहवो "माहिता नियमाः । उत्सूरे ओढरगृहं गतः । ओढरेण पृष्टम्--- तव क वेला लग्ना? । त्वां विना २० कार्याणि सीदन्ति । तेनोक्तम्--- मम गुरवः समागताः सन्ति तक्रमकमलयन्दनानन्दमन्वभूवम् । नियमानमहीपम् । ओढरे- णापि समुत्पन्नश्रद्धेन व्याकृतम्- वयमपि गुरुन् वन्दिप्यामहे । जयताकेनोक्तम्- पुण्यात् पुण्यमिदम् । ओदरस्तत्र गतः । गुरून् वन्दित्वा न्यपदत् । देशना श्रुता । तत्वज्ञानमुन्मालितम् । श्रावकरवं २५ गृहीतम् । पश्चाद् गुरुदक्षिणा गृह्यतामिति ओढरेणोक्ते सूरिभि- १ घ.'शम्पलादि भोजनादि'२ अनौतिम् । ख.घ.तिलिडे तर.ग. 'निपमा रहीत।। ५'लागी' इति मापायाम् । ६ चरणः ।

·प्रायः प्रबन्धकोशेत्यपराहये रक्तम्-- वयं निर्ममा निप्परिमहा धनादि न गृहीमः । अय तवात्याग्रह एवं तर्हि महावीरप्रसादकारापणं दक्षिणाऽस्तु । कारितः प्रासादः। ओढरस्य जयताकेन सह सोदरस्वमिवासीत् । एकदा पर्युषणे ओढरः सपरिवारश्चतितो जयताकेन समं देवगृहं प्रति । पुष्पाणि गृहीत्वा ओढरेण देवस्य पूजा कृता, जयताको जजल्पे- इमानि पुष्पाणि मे गृहीत्वा पूजां कुरु । जयताको जगाद- पुष्पाणि भवदीयानि, एभिः पूजायां कृतायों किं मे फलम् ? । 'विष्टिरेव केवला (केवलं ममापि पश्च वराटका सन्ति । तरपुष्पैः पूजयिष्यामि जिनेन्द्रम् । तथैव पूजितः । जय- ताको पुण्यमगण्यमुपार्जयत् । तत ओहर जयताको गुरून् १० वन्दितुं जग्मतुः । उपवासः कृतो जयताकेन । द्वितीयदिने मुनि- भ्यो दत्त्वा पारणं कृतम् । एवं पुण्याच्यः सन् मृत्वा श्रीमूलराज- वंशै तिहुअणपालदेवगृहे श्रीकुमारपालोऽभूत् । एवमुक्त्वा विर- तासु देवीधु प्रमुभिः प्रोक्तम्- कोऽत्र प्रत्ययः । पुनर्देव्यः प्राहुः- उपराज वदेः नेवलक्षतिलगङ्गारनगरे 'उरगले' मान- १५ वान् प्रेपय । अद्यापि ओढरस्य वंशीयाः सन्ति । तेषां दासी स्थिरदेवी जर्णिवृत्तान्तान् जानाति वक्ष्यति च । इदं श्रुत्वा विसृज्य गच्छन्तीभिर्देवीभिस्तत्रत्ये आहेरगृहे लप्स्यमानानि निधा- नानि कपितानि । विज्ञाय 'पत्तने' राजान्तिकं गता प्रभवः । पृष्ट तत्र राज्ञा । तथैव राज्ञोऽने न्यगादि । नरप्रेषणात् सर्व ज्ञातम् । २० जिनधर्मे स्पैर्य जातम् । संह सिद्धसेनेनापि वैरकारणमुपलब्धम् । पूर्वभवे गर्मघातान्न सिद्धराजस्य पुत्रः । इति कुमारपालपूर्वभवः ।। ॥ इति हेमसूरिप्रवन्धः ॥ १०॥ * १ ग-नाई भीमहा-"३ ग-'इमानि मे पुपाणि' ।३ 'वठ' इति माषायाम् । ग-वेरिव ५ ख-'नवलक्षनवराङ्गार',घ-सवलक्षविलिन '१६ जना इति मापायाम् । क-व-इत्युक्वा देम्पो गताः स्वस्वस्थानमा पत्तने राजान्तिक। ग-'सर सिद्धेशेनापिग-'सन्तानम्' ।

·११६ चतुर्विशतिपयन् [११ श्रीप [११] ॥ अथ श्रीहर्पकविम्वन्धः ।। पूर्वस्यां दिशि वाराणस्या' पुरि गोविन्दचन्द्रो नाम राजा ७५० अन्तःपुरीयौवनरसपरिमलग्राही । तत्पुनो जयन्तचन्द्रः । ५ तस्मै राज्ये दत्त्वा पिता योगं प्रपद्य परलोकमसाधयत् । जयन्त- चन्द्रः सप्तयोजनशतमाना पृथ्वी जिगाय । मेघचन्द्रः कुमारस्तस्य यः सिंहनादेन सिंहानपि भतुमलम्, किं पुनर्मदान्धगन्धेभघटाः ।। तस्य राज्ञश्चलतः सैन्यं 'गङ्गा'-'यमुने' विना नाम्भसा तृप्यति । नीद्वययष्टिग्रहणात् 'पङ्गुलो' राजेति लोके श्रूयते । यस्य गोमती- १० दासी पष्टिसहस्रेषु बाहेषु प्रेक्षरां(रं) निवेश्याभिपेणयन्ती परचक्र त्रासयति । राज्ञः श्रम एव कः । तस्य राज्ञो बहवो विद्वांसः । तत्रैको हीरनामा विप्रः । तस्य नन्दनः प्राज्ञचक्रवर्ती श्रीहर्षः । सोऽचापि बालावस्थः। सभायां राजकीयेनैकेन पण्डितेन पादिना हीरो राजसमक्ष जित्वा मुद्रितवदनः कृतः । लज्जापङ्के मग्नः । वैर १५ बभार धारालम् । मृत्युकाले श्रीहर्ष स वभाषे— वत्स ! अमुके- न पण्डितेनाहमाहस राजदृष्टौ जितः । तन्मे दुःखम् । यदि सत्पुत्रोऽसि तदा तं जयेः क्षमापसदसि । श्रीहर्षेणोक्तम्- ओमिति । हीरो घां गतः । श्रीहर्पस्तु कुटुम्बभारमाप्तदायादेष्वारोप्य विदेश गत्या विविधाचार्यपार्थेऽचिरात् तर्का-इलकार-गीत-गणित-चूडा- २० मणि-मन्त्र-व्याकरणादीः सर्वा विद्याः सस्फुराः प्रजग्राह । 'गङ्गा- तीरे मुगुरुदत्तं चिन्तामणि'मन्त्रं वर्षमप्रमत्तः साधयामास । प्रत्यक्षा त्रिपुराऽभूत् । अमोघादेशत्वादिवराप्तिः । तदादि राज- गोष्ठीषु भ्रमति । अलौकिफोल्लेखशिखरित जल्पं करोति यं कोऽपि न युध्यते, ततोऽतिविद्ययाऽपि लोकागोचरभूतया खिनः । पुन- ग-अथ वर्ष '१२ य-पूर्वश्या वारा-३५-तृप्यतीति' । तुलसमा. एम, पावर ति भाषायाम् । ५ डस्य धारावत् , तीनम् ।

·५ प्रयन्धकोशेत्यपराहये मारती प्रत्यक्षीकृत्याभणत्-मात | अतिप्रज्ञाऽपि दोषाय मे जाता { बुध्यमानवचन मा कुरु । ततो देव्योक्तम्- तर्हि मध्य- रात्रेऽम्भ किन्ने शिरसि दाये पित्र । पश्चात् स्वपिहि । कफाशाव- ताराज्जडतालेशमाप्नुहि । तथैव कृतम् । वोध्यवागार्सात् । खण्ड नादिग्रन्यान् पर दातानग्रन्य । कृतकृत्यीभूय 'कासी मायासीत् । नगरतटे स्थित जयन्तचन्द्रमजिज्ञपत्- अहमीत्यागतोऽस्मि । राजाऽपि गुणस्नेहलो हीरजेतृपण्डितेन सह सचातुर्वर्ण्य पुरीपरि- सरभसरत | श्रीहर्पो नमस्कृत । तेनापि याहमुचित लोकाय कृतम् राजान त्वेन तुष्टान- गोविन्दनन्दनतया च वपु श्रिया च माऽस्मिन् नृपे कुरुत कामधिय तरण्य । अस्त्रीकरोति जगता विजये स्मर स्त्री- रस्त्रीजन पुनरनेन विधीयते स्त्री ॥१॥ न्याचरयौ च तारस्वर सरसविस्तरम् । तुष्टा समा राजा च । पितृवैरिण तु वादिन दृष्ट्वा सफटाक्षमाचष्टे- साहित्ये सुकुमारवस्तुनि दृटन्यायग्रहप्रन्थिले तः वा मयि सविधातरि सम लालायते भारती। शप्या वाऽस्तु मृदूत्तरन्छदवती दर्भाकरैरास्तृता भूमिर्वा हृदयङ्गमो यदि पतिस्तुल्या रतियोषिताम् ॥१२॥ वादी पाह- देव! वादीन्द्र ! भारतीसिद्ध तब २० समो कोऽपि न, 'किं पुनरधिक ।। हिंधा सन्ति सहस्रशोऽपि विपिने शौण्डीर्यवीर्योद्धता- स्तस्यैरस्य पुन स्तवीमहि मह सिंहस्य विश्वोचरम् । केटि कोटकुलैर्मदो मंदकलै कोटाहल नाहट सहयों महिपैश्य यस्य मुमुचे साहतेईयूते ॥१॥ .क.पाहामायामत् । 3 घ-' चीच.। ५ ए-'न स्वषिक '। वराह । v मोजे । म्लप (सत.। पधिति..५ २वमन्न..

·. । ११४ चतुर्विंशतिप्रबन्ध [" श्रीहर्षकदि इद श्रुत्वा श्रीहर्को निक्रोध इयासीत् । भूपेनोक्तम्-अत्र श्रीहर्षे इदमेव वक्तुमर्हम् । प्रतिवादर्दाना कोऽर्थ । सम्यगवसर- मज्ञासी । श्रीहीरवैरिनित्यर्थ । अन्योन्य गाढालिङ्गनमची करद् द्वयोरपि वसुन्धरासुधाशु । विस्तरेण सौधमानीय मागलि- कानि कारयित्वा गृह प्रति प्रहित । लक्षसड्यानि हेमानि ददिरे । निश्चि तीकृत्यैकदा मुदा नृपेणोक यीश - वादीन्द्र ! किञ्चित् प्रबन्धरत्न कुरु । ततो नैपध महाकाव्य बद्ध दिव्यरस महागूढव्यङ्गयभारसार राज्ञे दर्शितम् । राज्ञोचे- सुष्टुतममिदम् , पर 'काश्मीर' बज । तत्रत्यपण्डितेभ्यो दर्शय । भारताहस्ते च १० मुश्च । भारती च तत्र पीठे स्वय साक्षाद् वसति । असत्य प्रबन्ध हस्ते न्यस्तमवकरनिकरमिव दूरे क्षिपति, सत्य तु मूर्धध- ननपूर्व सुष्टु इत्युरीकरोति । उपरित पुष्पाणि पतन्ति । श्रीहर्षो राजदत्तार्थनिष्पन्नविपुलसामग्रीक 'काश्मारा'नगमत् । सरस्वती हस्ते पुस्तक न्यास्थत् । सरस्वत्या दूरे क्षिप्त तत् । श्रीहर्षेण १५ कथितम्- किं जरतीति विकलाऽसि य मदुक्तमपि प्रबन्धमितर- प्रब धमिा मयसे१ भारत्याह- भो परमर्मभाषक! न स्मरसि यदत्रोक्त त्वया एकादशे सगै चतु षष्टितमे काव्ये-- 'देवी पविचितचतुर्भुजवामभागा वागाल्पत् पुनरिमा गरिमाभिरामाम् | "एतस्य निष्कृपकृपाणसनाथपाणे पाणिग्रहादनुगृहाण गण गुणानाम् ॥१॥ एव मा विष्णुपत्नीत्वेन प्रकाश्य लोके रूढ कन्यात्व लुप्तवा नसि, तनो मया पुस्तक क्षिप्तम् । याचको यचयो व्याधि , पश्चत्व मर्मभाषक । योगिनामप्यमी पश, प्रायेणोद्वेगहेतय ॥२॥ अप-वेलदारमौर आयाति निष्प. ३ क्सन्स.। - अनुष्टुप् ।

·प्रायः] प्रपन्यकोशेत्यपराहये ५ । इति वाग्देवीवात्र श्रुत्रा श्रीहो वदति- किर्यमसिलव- तारे नारायणं पतिं चपी, वं पुराणेपि विष्णुप नीति पठ्यते। तन. 'सत्यं किमिति कुन्यति । कुपितः किं छुन्यने कलङ्कात् ।। इति श्रुषा स्वय गृहीत्वा पुलक हस्ते पारितम् । प्रत्यश्च श्वाधि- तः समासनक्षन् । श्रीहर्षेण पण्टिता उत्तालत्रन्या:- अन्यमत्र- त्यार राज्ञे माघदेवनान्ने दर्शयत । श्रीजयन्तचन्द्राय च शुद्धोऽयं अन्य इति लेख प्रदत्त । इति तेऽपि ग्रन्ये माग्त्यमिमने ज्ञानेऽपि ने लेख न ददने, न भूप दापन्ति । स्थितः श्रीहर्षी बहून् नामान् । जायं पायेयम् । विक्रांत वृषभादि । मिनीभूनः परिच्छदः। एकदा नद्यासनदेयो कूपनटानन्ननम देवकुले रुद्रजप रहः करोति । तत्रागते कयोश्चिद् गृहिणारचण्टे चेव्यो । जडप्रयन- पचाग्रहणवटमरणविषरे वादे लग्ने । तोधिरमुतिप्रन्युक्तिरमूत् । गीपगि सुटितानि घातप्रनिवाते । गते राजकुलम् । राजा साक्षिण गपति । उक्त ते- अत्र कलह कोऽपि माझी विद्यते १५ न वातान्या जगदे-विन एकन्नत्राग्ने जपतत्पर ।गता राज- कीयाः । आनीतः श्रीहर्षः पृष्टम्तयोर्नयानयो । श्रीहग गीर्वाण- वाप्योक्तम्- देव ! वैदेगिकोऽहम् । न वनि किन येते प्राकृ- नवादिन्यो नः; केवट तान् गन्दान् वेनि | राजोसम्- हि । तकनस्यमेव तमापिनप्रतिमानितदानमभिहितमनेन । राजा चम- २० कृतः । अहो प्रज्ञा ! अहो अपधारणा ! दात्यो निर्णीर पया- सम्भवं निग्रहानुमहो कृत्वा प्रहिल श्रीहर्पस्पृच्छद् राजा- कम्न्च- मेव मेचिरशिरोनगिः । श्रीहगोऽल सर्व कयानक स्वम् । राजन् ! पण्डितकृतदौर्जन्यात् तव पुरे दुखी निष्ठानि । मन्यक्- पारम्पर्यो गजा पग्टितान हयावादात्-विम् भूटा ! ईदृशेऽपि २५ रने न लिया। १ स्त्र-मन्ये मिति २ 'द हे' इनि मगर ।

·चतुर्विशतिप्रबन्धे [१ बोहमति ५ वर प्रज्वलिते वहा पहाय निहित वपु । न पुनर्गुणसम्पन्ने, कृत स्वल्पोऽपि मसर ॥१॥' वर सा निर्गुणाऽवस्था, यस्यां योऽपि न मत्सरी । गुणयोगे तु वैमुख्य, प्राय सुमनसामपि ॥२॥ तस्मात् खला यूयम् । गच्छत एत महात्मान प्रत्येक स्वगृहेषु सत्कुरुत । तदा श्रीहर्षः प्रागदीत्-- यथा यूनस्तद्वत्परमरमणीयाऽपि रमणी कुमाराणामन्त करणहरण केव कुरुते । मदुक्तिश्चेतश्चेन्मदयति सुधीभूय सुधिय १. किमस्या नाम स्यादरसपुरुषाराधनरसै ॥१॥ इति लजिरे पण्डिता । सबै गृह नीत्वा सत्कृत्यानुनीय राज्ञा च सकार्यझै प्रहित श्रीहर्ष 'कासी(शी?)'म् । मिलितो जयन्त चन्द्राय । उक्त सर्वम् । तुष्ट स । प्रसूत नैपथं लोके । अत्रान्तरे जयन्तचन्द्रस्य पद्माकरनामा प्रधाननर श्री अण- १५ हिलपत्तन' गत । तत्र सरस्तटे रजकक्षालितायां शाटिकाया केतक्यामिव मधुकरफुल निलायमान दृष्ट्वा विस्मितोऽपाक्षीद रज कम्-- यस्या युपत्तरिय शाटी ता में दर्शय । तस्य हि मन्त्रिण- स्तत्पमिनीले निर्णयस्थ मन । रजकेन साय गत्वा तस्मे तद्गृह नीत्वा तामपि वा त स्वामिनी सहवदेविनाम्ना शालापतिपरनी २० विधवा यौवनस्था स्वरूपा दर्शिता । तो श्रीकुमारपालराज- पार्धादुपरोष्य तद्गृहालात्या सामनाथपानों कया 'कासी' गत । तां पभिनी जयन्तचन्द्र मोगिनामकरोत् । सूहवदेपिरिति प्यातिमगात् । सा च सगर्श विदुषीति कृत्वा 'कलाभारतीति १ भमुह । २ सुमसम्मान पक्षातर। ३ पुष्पाणाम् इति पारे। अनुप् । ५ क-सा। प्रागदत् । स्तरिली। खग-घ- धिर' रग-प्रशद ।

·प्राध.] प्रवन्धकोशेत्यपराइये पाठयति लोके । श्रीहर्षोऽपि 'नरभारती'ति पश्यते । तस्य तन्न सइते सा मसरिणी । एकदा ससत्कारमाकारितः श्रीहर्षः। भणितश्च- व का। श्रीहर्ष:- कलासबज्ञोऽहम् । राज्ञाऽभाणि-तर्हि मामुपानहो परि- धापय । को भाव । यद्यय न वेभि इति भणति द्विजलात् तर्हि ५ अज्ञ । श्रीहर्षेणाङ्गीकृतम् । गतो निलयम् । तरुवल्कलैस्तया तथा परिकर्मित साय लोटाक्ष सन् दूरस्थ स्वानि माहवत् । चर्म- कारविधिनोपानही पर्याधपत् । 'बम्युक्षण निक्षिपञ्च चर्मकारोऽ- ६मिति वदन् । राजानमपि तत्कृता कुचेष्टा झापयित्वा खिलो 'गङ्गा'तीरे सन्यासमाहीत् । सा च मूहनदेविः साम्राज्येशा पुत्र- १. मजनयत् । सोऽपि योवनमाससाद । घीर , पर दुर्नयमय । तस्य व राज्ञो विद्याधरमन्त्री । स च चिन्तामणिविनायकप्रसादात् सर्वधातुहेमन्वकरणप्रस्यातमाहात्म्पपर्णपापाणलामात् ८८०० वि- प्राणा मोजन दाता, इति 'ल्युधिष्टिर'तया क्ष्यात । कुशाग्रीय- प्रज्ञ राजा त जगदे- राज्य कस्मै कमाराय ददामि। मन्त्र्याह- १५ मेघचन्द्राय सवशाय देहि, न पुनभृतापुत्राय । राजा तु तया कामणितस्तत्पुत्रायैव दित्सति । एव विरोध उत्पनो मन्त्रि-राज्ञो । कथयश्चिन्मन्त्रिणा राजीवाचमप्रमाण कार्य भूपो मेषचन्द्रकुमाराय राज्यदानमङ्गीकारित । राज्ञी क्रुद्वा । धनान्यतया स्वच्छन्दतया निजप्रधाननरान् प्रेष्य तक्षशिला'ऽधिपति मुरत्राण 'कासो'- २० भञ्जनाय प्रयाणे प्रयाणे सपादलक्षहेमदानेन चालित आयाति । तत् तु विद्याघरेण चरदृशा विदितम् । राजे कथितम् । राना तत्- कादिङ्मद प्राह-ममेय वल्लभेश्वरी नैव पतिद्रोह समाचरति । मन्त्री तु वदति- रानन् । अमुकप्रयागे तिष्टनि शाखीन्द्र । राज्ञा इकिनो गतो गृहम् । चिन्तित च तेन- नृपल्लारन्मूद. । २५ ग'पाट'1 मिमनन् । ३ २-'दुर्षयः' 'मुस्तान' इति मावासाम् । ५ य-'। स्व 'ससंद ।

·११८ चतुर्विशतिप्रबन्धे ["श्रीहर्षकदि. राज्ञी बलवती, लब्धप्रसरा, अविवेक्निी । मम मरण यदि स्वामि- मरणादर्वाग् भवेत् तदा धन्यता । प्रातश्चलितो मन्त्री स्वसदनात् । पपि गच्छन्त 'पिण्याक दृष्ट्वा तमजिप्रसिपत् । पुन पुरो गत । स्फुटितचनकपिटकमालोक्य तददने मनोऽदधत् । तेन कुचेष्टाद- ५ येनात्मनो विधिवपरीय निर्णीयोपराज गत्वा व्यज्ञपत्- देव! अह 'गङ्गा'जले मङ्क्त्वा म्रिये, यद्यादिशसि । राजाऽऽख्यत्---यदि म्रियसे तदा सुखेन जीवाम । कर्णज्वरो निवर्तते । मन्त्री दून हु हितवचनानाकर्णनम्, अनये वृत्ति , प्रियेष्वपि द्वेष , निज- गुरुजनेऽप्यवज्ञा, मृत्यो किल पूर्वरूपाणि | आगत राज्ञो मर- १० णम् । राजानमापृच्छय गृह गत्वा सर्वस्व द्विजादिलोकाय प्रदाय भवविरक्तो 'जाहवी'जलमध्य प्रविश्य कुलपुरोहितमाह- दान गृहाण । विप्रेणापि कर प्रसारित । दत्त स्पर्शपाषाण । तेनो क्तम्- धिक् ते दानं यद् ग्रावाण दत्से । इति कुद्धेनान्तरुदक चिक्षिपे । सोऽश्मा गङ्गादेव्या लले । मन्त्री जले मङ्क्त्वा मृत । राजाऽनाथो जात । सुरत्राण आयात । नगरे भाण्ड भाण्डेन १५ स्फुटितम् । राजा युद्धायाभिमुखमागात् । '८४०० एतावन्ति निस्नानानि निजदले, पर एकरयापि निस्वानस्वन राजा न शृणोति । आपृष्छच्च तटस्थान् । तैर्बभणे- म्लेच्छधनुर्धानेषु मनानि ध्वाना- न्तराणि । राजा हृदयेऽहारयत् । ततो न ज्ञायते किं हतो गतो मृतो वा' । यवनैलाता पू ॥ २० ॥ इति श्रीहर्ष विद्याधर-जयचन्द्रप्रवध ॥११ ।। mari तिरस्कम्, 'सोळ इति भाषायाम् । ३५-'पसायन्' । ३ घ. ८... स्मिान' व ग-'हारयामास । ५ गङ्गानले पतत्' इत्यधिोग-पाठः। - ·प्ररूप] प्रदायकोशेत्यपराहये ९ [१२] । अघ हरिहरप्रवन्धः॥ ५ 'श्रीहर्ष वंशे हरिहरः गोडदेश्यः सिद्धसारस्वतः । स 'गर्जर'- धरां प्रत्लचालीत् । अवदातयं, मानवानां शतपन्नकं, करमाः पञ्चाशत् । अनिवारमनदानं 'बटकक'वटमाननागात् । रागनी- वरिषवल-श्रीवस्तुपाल-श्रीसोमेश्वरदेवेन्यः यः पृथक् पृथक् बाशी- दि प्रागमपटुहस्तेन प्राइपात् । श्रीवस्तुपालो जहर्ष । व्याय बटुं सइ नीत्वा श्रीवीरधवलाय पण्डितस्याशीवादमदीररात् । तद्- गुणांसावर्णयत् । रागनोतन्- किमत्र युक्तन् ! । मन्त्र्पाह- देव ! विस्तरेण प्रातः पण्टितस्य प्रवेगमहोत्सवः क्रियते । विपुलं १. देयं दीयते । राणनोछन्- न्याय्यन्, ततो निवृत्ती मन्त्रिराजश्व बटुश्च । बटुना तृतीयाशीर्वादः पण्डिनसामेश्वरदेवायादार्श । कवितया तस्य मान्सर्यनीपिट । स निवासमयोऽदासीत् । बटु- माटापादपि न । आगत स्याय यहरिहरान्तिकम् । उहं राणक- मन्त्रिणोः सौमनस्य, सोमेश्वरस्य तु दौर्मनस्यम् । कुपितः सोम- १५ वरदेवे हरिहरः । जातं प्रातः । राशकः समन्त्रिकः सचानुवर्ण्यः सर्वदूपी सम्मुखो गतः । मिटिनो हरिहरः । तत्र वीरधवलं प्रनि- शम्नुनिस'सनिवौ मुरधुनी मनी दधानः स्थितः प्रौशन्तधरणत्यितामपि वहन्ननां निटीनोऽम्बुबौ । मनः पररूहे कान्डलुगतानां दधामिम्- मन्ये वीर ! तर प्रतापदहन डावोन्दा माविनम् ॥ १॥ रएम्नन शरान क्रिमिनुखः क्षत्राय मागयों दृष्टस्तेन निगाचरेससयपत्री रघुमानाः । स-बमार.'ग-परलस्टर'कदेवः। -- 'दार वि.re.

·[१२ औरहा १२० चतुर्विशतिप्रवन्ये दृष्टस्तेन जयद्रयप्रमथनोनिः सुभद्रापतिः दृष्टो येन रणागणे सरभसश्चौलुक्यचूडामणिः ॥२॥ बटु. पृष्टः पण्डितेन-अत्र सदसि सोमेश्वरोऽस्ति न वा ! । बटु- राह-स क्रोधानागतः । पण्डितो ज्ञात्वाऽस्यात् । जातः प्रवेशः । राणकेन दत्तं सौध-धन-कुप्य-वसन-परिजन-तुरगादि चमत्कारम् । अथ मन्त्रिगृह गतोऽसौ । गुर्वी सभा । मन्त्र्यम्युल्यान चक्रे । ५ ऊचे च- मुधा मधु मुधा सीधु, मुधा सोऽपि सुधारसः । आस्वादित मनोहारि, यदि हारिहरं वचः ॥ १ ॥ १० पण्डितस्तूचे-देव! लघुभोजराज! विचारचतुर्मुख ! सरस्वती- कण्ठाभरण| अवधारय वयं पण्डिता., अस्माक माता भारती, सा च त्रिभुवनचारिणी। एकदा भारत्या सह महेन्द्रस्य सभामगमाम । सा च 'सुधर्मा' नाम । इन्द्रः श्रीमान् । ३ कोट्यः सुरानना. । ८५ सहस्राणि १५ सामानिका | तथा "द्वादशार्का वसवो ऽष्टौ, विश्वेदेवासयोदश । षत्रिंशत् तुपिताथैव, 'पष्टिरामास्वरा अपि ॥ १॥ पत्रिंशदधिके माहा-राजिकाच शते उभे । १क-निद्र' । २ थाईल. । ३ क. 'चपुरकारम्' । ४ अनुष्टुप् । ५ "धाता मित्रोऽर्थमा खो, वरुणः सूर्य एव च । मगो विवस्वान पूषा थ, सविता दशम. स्मृतः ॥ एकादशस्तपा स्वष्टा, विष्णुदिश उच्यते।" ६ "धरी बस सोमश, अहधैवानिलोऽनलः । प्रत्यक्ष प्रभास, सोयाविति स्मृता"। . "वसुः सत्या मातुर्दशः, काल हामो धृति कुरु । पुसा मारेयश, विदेवा' प्रचतिता" घ-पारामा' भनु ।..घ-'महा'।

·, प्राग्य ] प्रयन्धकोशेत्यपराह्वये रुद्रा 'एकादशैकोन पञ्चाशद् वायत्रोऽपि च ॥ २ ॥ चतुर्दश तु वैकुण्ठा , सुशर्माण पुनर्दश । साध्याश्च द्वादशेत्याचा , प्रसिद्धा गणदेवता ॥३॥ ऐतत्समृद्धिस्वरूप विलोक्य वय विस्मिता स्थिता । अहो तप - फळभोग इत्यादि चिन्तयन्तो यावता स्म । अत्रान्तरे आगतस्तत्र कश्चन 'चुम्बा पातयन्नाह- , , "भजै-कपाद ऽदिन()न्न-स्वष्टा रुद्रध वीर्यवान् । त्वष्टुवाप्यात्मन पुत्रो, विश्वरूपो महातपा ॥ हरथ बहुरूपच, भ्यम्बकवापराजित । वृषाकपिश्च शम्भुथ, कपदी रीतस्तथा । एकादशैते कविता, मद्रात्रिभुवनेश्वरा । इति गरुडपुराणे पष्टेऽध्याये । अजा, एकपात्, अहिब(घु)ग्न , पिनाको, अपरा. I , त्र्यम्बक , महेश्वर , वृषाकपि , शम्भु, हरण , ईश्वर इति महाभारते दानधर्माधिकारे । १ "एकग्योतिम द्विज्योति-त्रिज्योतिज्योतिरेव च । एकशको द्विशक्रय, त्रिशमय महाबल ॥ इन्द्रय गत्यहरयश्च, तत पतिसकृत्पर। मितम सम्मितव, सुमितर महारळ ॥ तजिन् सत्यनिन्चेव, सुषेण सेनजित् तथा । अन्तिमित्रोऽनमित्रम पुरुमित्रोऽपराजित । कतम लवाइम, धर्ताच धरुषो भुवः । विधारगो नाम तथा, देवदेवो महायला रक्षमाप्यरक्षम, एते दश मिताशिन । प्रतिन प्रसवक्षश्व, समरद महायशा ।। धाता दुर्गा घितिमीम-स्वमिपुत्तस्त्वपाद सह । पुतिपपुरनाप्योऽथ, बारा रामो जयो विराट् । इत्यानाथ पवाशन-मस्तु पूर्वसम्भदा. " दति यतिपुराणे गणमेदनामाप्याये। ३. अनुष्ठर । ५ ग-पुस्तक 'एतुद् विलोक्य ' एतदधिकम् । (ग-पुस्तके 'हरयादि. हम' सदपिम्म् । “ग-'कोऽपि'11-'गुम्बावा'म सप्तति भाषायाम्। पति" ·१२२ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [१२ मीराहर देव ! स्वर्नाथ | कष्ट ननु क इह भया'मन्दनो' द्यानपाट खेदस्तत् कोऽद्य केनाप्यहह हृत इत काननात् कल्पवृक्ष । हु मा वादीरतदेतत् किमपि करुणया मानवाना मयैव प्रीत्याऽऽदियोऽयमुस्तिलक्यति तल वस्तुपालछलेन ।।१॥' एव तत्रालाप श्रुत्वा विस्मितोऽह भारत्या सह पश्चकल्पद्रुम रखा द्रष्टुमागाम् । एव विस्तर काव्य व्याख्याय स्थित पण्डित । मन्त्री यावत् किं ददामि इति चिन्तयति तावद् 'डोडीया'वश्यराण भीमदेवेन जात्या वाहनोत्तीर्णाश्चतुर्विशतिरचा एक च दिव्य पदक प्राभृतमानीतम् । तदेव पण्डिताय सर्व दत्तम् । तुटोऽसौ पश्चम- १० कल्पतरुभवसि इत्युक्त्वा स्वोत्चारकमगात् । गतेषु कतिपयेप्वह सु मिलिताया समाया पुर स्पे सोमेश्वरे राणकेन पण्डितहरिहर उक्त पण्डित ! अत्र पुरेऽस्माभिवार- नारायणा'ख्य प्रासाद कारितोऽस्ति । तःप्रशस्तिकाव्यान्यष्टोत्तर शत सोमेश्वरदेवपार्थात् कारितम् । तत्र भवन्तोऽवदधतु । यथा शुद्धस्वे १५ निश्चयो भवति ज्ञान(ना)म् । महालक्ष्मीदृष्टौ नैणिकपरीक्षा यत । हरिहरेणोक्तम्-कथाप्यता तानि । उक्तानि सोमेश्वरेण तानि । श्रु-वा तानि हरिहर ऊचे-देव ! सुष्टु काव्यानि परिचितानि च न । यता 'मालवीये''पूज्जयन्ती' गतरस्माभि 'सरस्वतकिण्ठाभरण'- प्रासादगर्भगृहे पटिकाया श्रीभोजदेववर्णनाकाव्यान्यमन्यदक्षत । २० यदि तु प्रत्ययो नास्ति तदा परिपाट्या श्रृयताम् । इत्युक्त्वा क्रमेणा- स्खलिता यपाठीत् । खिन्नो राणक । प्रीता. खला । व्यथिता श्रीवस्तुपालादय सज्जना । उत्थिता सभा । हत इव मृत इव स्तम्भित इव जडित इव जात सोमेश्वरः । गत स्वगृहम् । हिया पदन न दर्शयति गृहेऽपि, का कथा राजादिसदनगमनस्य। २५ अथ सोमेश्वरः श्रीवस्तुपालमन्दिर गत्वोवाच-मन्निन् । ममैव तानि याव्यानि, नान्यषा, मम शक्ति जानासि त्वम् । हरिहररत्वेव १ वापरा । १ 'माण इति भाषायाम् । १ क- श्रूयन्ताम्।

·प्राम:] प्रयायकोमोत्यपराद्वये १२३ - मो न्यजगुपत् । किमई करोमि ! । मन्त्र्याह -तमेव शरणं श्रय ] यतः-- ' भजते विदेशमधिकेन जितस्तदनुप्रवेशमयवा कुशलैः' इति न्यायात् । पण्डितः- तर्हि मो नय । तथा कृतं मन्त्रिणा । पण्डितसोमेश्वरं बहिरासयित्वा मन्त्री स्वयं हरिहरा- न्तिकमगात् । बभाण च-पण्डितसोमेश्वरदेवस्तवान्तिकमागतोऽ- स्ति विज्ञीप्मुः । हसितो हरिहरः । आनीनयत् स्वसमीपम् । चकाराभ्युत्याना-ऽऽलिङ्गन-महासनादिसत्कारम्। सोमेश्वरेणोक्तम्- पण्डित ! निस्तारय मामस्मात् परकाव्यहरणकलङ्कपड्कात् । यत:- १० आगतस्य निजगेहमप्यरे-गौरवं विदधते महाधियः । मीनमात्मसदनं समैयुपो, गीपतिय॑धित तुगतां कवेः ॥१॥ तुष्टो हरिहरो भणति रम-मा स्म चिन्तां विधाः । पुनरिव- मारोपयिताऽस्मि त्वाम् । गतः स्वस्थानं मन्त्री सोमेश्वरश्च । प्रत्यूपे रांणकसभामरे सोमेश्वर आहायितः । प्रस्तावना चारब्धा । यथा- जयति परमेधरी भारती यत्प्रसादादेवं मम दशक्तिः । श्रीवस्तुपाले १५ नोक्तम्-किं किम् । हरिहरः-देव ! मया 'काचे (!)नदीतटे 'सारखत मन्त्रः साधितः । होमकाले गार्देवी प्रत्यक्षाऽऽसीत् । वरं वृणीवेत्साह स्म । मया जगदे-जगदेकमातः ! यदि तुष्टाऽसि तदा एकदा भणिताना १०८ सङ्ख्यानां ऋचा पट्पदानां कान्यानां वस्तुकानां घेत्तानां दण्डकानां वाऽवधारणे समर्यो २० भूयासम । देण्याचए- तथाऽस्तु । ततःप्रभृति यो यदाह १०८ तत् तु ब्रुवे, पदं सोमेश्ररदेवोपझं काव्याष्टोत्तरशतम् । राणवे नोकम्-प्रत्ययः कार्यताम । माणितायटोबरसतानि तत्तश्छन्दसां प्रतिभाणितानि च हरिहरण तानि । जानो निश्चयः पण्डितहरिहरवचने । भुतृष्णातपप्रभृतिचिन्तानपेक्षः स्थितो २५ - पद्रता'। पानी।

·५ १२४ चतुर्षिशतिप्रपा [२ौर- लोक । राणकेश्वरेण बमणे--तर्हि पण्डित ! कथमेव दूषित सोमेश्वरः १ । हरिहरा प्राभाषत-देव! राणेन्द्र ! पण्डितेन मथ्यवज्ञा दधे तत्फलमिद ददे। यत प्रिय वा चिप्रिय वाऽपि, सविशेष पराप्तिात् । प्रत्यर्थयन्ति ये नैव, तेभ्य साऽप्युवरा वरा ॥ १ ॥ राण प्राह तहस्तेम्, पर मिथ सरस्वतीपुत्रयो स्नेहो युक्त । इत्युक्त्या कण्टग्रहणमकारयत् । स्थितो निष्कलङ्क सोमेश्वर । वर्तते नियमिष्टग ष्टी । हरिहरो नैपधमा यान्यवसरोचितानि पठति । श्रीवस्तुपाल प्रीयते अहो अश्रुतपूर्वाणि काव्यान्यमूनि ।। १० एकदाऽऽलौपित पण्डिसहरिहर.--कोऽय ग्रन्थ । पण्डितो वदति-नेपघं महाकाव्यम् । क. कवि ।। श्रीहर्ष । श्रीवस्तुपालेन गदितम्-तदादर्श दर्शय तर्हि । पण्डितो ब्रूते नान्पत्राय प्रथ , चतुरो यामानर्पयिष्यामि पुस्तिकाम् । भर्पिता पुस्तिका । रात्रौ सद्यो लेखकनियोगिभिर्लेखिता नवीना पुस्तिका। १५ जरज्या(ज्ज्वावृता । वासयासेन धूसरी कृत्य मुक्तौ । प्रात पण्डिताय पुस्तिका दत्ता । गृह्यता तदिद खनैपधम् । गृहीता पाण्डतेन पुस्तिका । मन्त्रिणा न्यगादि-अस्माकमपि कोशे किलास्तीवेद शाखमिति स्मराम । विलोक्यता कोश । यावद् विलम्बेनैव कृष्टा नवीना प्रति , यावच्छोध्यते तावत् "निपीय २० यस्य क्षितिरक्षिण कया" इत्यादि नैपधमुदघटिष्ट । दृष्ट्या पण्डितहरिहरेणोक्तम्- 'मन्त्रिन् । तवैव मायेयम् । 'यदीदृशेषु कार्येषु नान्यस्य क्रमते मति'। युक्त (वया दण्डिता प्रतिपक्षा, स्थापितानि जैन वैष्णव-शैवशासनानि, उदश्चित स्वामिवश , पस्पैर प्रज्ञा प्रकाशते । २५ अत्रातरे वीरधवलाहितसै यचम्पितेन महाराष्ट्रप्रभुणा 1- रामेश्वान', ३ भाप घ'गरितो हरिहर पण्डित(त) । -म-'पुर । ५ग-'म (1) तवग करिपतन ।

·प्रबन्ध प्रवन्धकोशेल्यपराये १२५ ५ सपादकोटिहेमप्रमितो दण्ड. प्रहित. । श्रीवस्तुपालेन तु तद् हेम चतुर्दिग्यात्रिकेभ्यो याचकैम्योऽदापि विवैकात् । तद् घट्न हरिहरो वर्णयति-- आः साम्य न सहेहमस्य किमपि क्रोडीकृतऋथियो याञ्चोचानकरण खर्षितनिजाकारोमणा 'शार्जिणा । यनैता पुरुषोत्तमाधिकगुणोद्वारेण 'युद्धर्णवा- दाकृष्यैव तथा श्रिय. शफलशः कृत्वाऽर्थिनामर्पिता ॥शा' तदा वीरधवलस्य 'सपादकोटीकाश्चनवर्ष ' इति मादिषु बिरुद म्यातिमायातम् । अय हरिहर सोमेश्वरं नन्तु गतो 'देवपत्तनम् । पण्डिनसोमेश्वरदेवस्य तत्र तद् दौर्जन्य स्मृत्वा विषण्णेन काव्य १. मणितम्- क्व यातु क्वायातु क्व वदतु सम केन पठतु | स्व काल्यान्पत्र्याज रचयतु सद कस्य विशतु ।। खलव्यालप्रस्ले जगति न गति क्वापि कृतिना- मिति ज्ञात्वा तत्त्व हर! हर विमूढो हरिहर. ॥४॥" आरुक्षाम नृपप्रसादकणिकामदान लक्ष्मीलवान् किश्चिद् वाध्ययमध्यगीमहि गुणैः काश्चित् पराजेमहि । इत्यं मोहमयीमकार्म कियती नानर्यकन्यो मन खाधीनीकृतगुयोधमधुना वाय॑ऽमापगाम् ॥२॥ इत्युक्त्वा धना दत्वा शेपाचं गृहीत्वा 'धवलश्क'मध्ये भूत्वा २० राणक-मन्त्रिणी आपृच्छप 'कासा' प्राप्य स्वार्थममाधयत् । ॥ इति हरिहरप्रवन्ध ॥१२॥ - -कानि-नाग-रि-इंटरमी। ५-retसजा । पहाट.. HEत्यरोग-पाठ.

·१२६ [१५ समापन चतुर्विशतिप्रवन्भे [१३] ॥ अथ अमरप्रवन्धः ।। श्री'अणहिल्लपत्तमा सन्नं वायंट' नाम महास्थानमास्ते, चतु- रशीतिमहास्थानानामन्यतमत् । तत्र परपुरप्रवेशविधासम्पन्नश्री- ५ जीवदेवसूरिसन्ताने श्रीजिनदत्तसूरयो जगर्जु । तेपा शिष्योऽ- मरो नाम प्रज्ञालचूडामणि । स श्रीजिनदत्तसूरिभक्तात् कवि- जात् अरिसिंहात् 'सिद्धसारस्वत' मन्त्रमग्रहीत् । तद्गच्छमहा- भक्तस्य विवेकनिधेः कोष्ठागारिकस्य पद्मस्य विशालतमसदनैकदेशे विजने एव विंशत्याचाम्लैनिदाजया-ssसनजय-कषाय[जय]जयादि- १० दत्तावधानस्त मन्त्रमजपत् । विस्तरेण होम च चके । एक- विंशतितम्या रात्रौ मध्यप्राप्ताया नभस्युभ्युदिताचन्द्रबिम्बानिर्गत्य खरूपेणागत्यामर भारती करकमण्डलुजलममलमपीप्यत् वरं च प्रादात्- सिद्धकविर्भव, नि.शेषनरपतिपूजाँगरवितधैधि । इति वर दत्त्वा गता भगवती । जात कविपतिरमरः । रचिता काव्य- १५ फल्पलता नाम कविशिक्षा, छन्दोरत्नावली, सूक्तावली च । कलाकलापाख्यं च शास्त्र निबद्ध, बालभारत च । वालमारते ( स. ११) प्रभातवर्णने ( श्लो. ६)- "दधिमथनविलोल्लोल्दृग्वेणिदम्भा- दयमदयमनङ्गो विश्वविश्वैकजेता । २० भवपरिभवकोपत्यक्तबाण कृपाण- श्रममिव दिवसादौ व्यक्तशक्तिर्व्यनक्ति" ॥१॥ इत्यत्र वेण्याः कृपाणत्वेन वर्णनाद् 'वेणीकृपाणोऽमर' इति बिरुद काविन्दालन्ध 'दीपिकाकालिदास वद् 'घण्टामाघ'वञ्च । कविय- १५-अप थी.। १ग-परवायप्रवेश.'। ग-'प्रसाचूहा.' ४ ग- ' भरिघ--तमे सहनैराग-प्राक्षीत् । ख. गौरवविता.',प- गौरमतानाथ घाण: ९ मारिन.-'राधममरेण दीपिका- ·१० प्रधध ] प्रवन्धकोशेत्यपराये प्रसिद्धेश्च 'महाराष्ट्रा' दिरानेन्द्राणा पूजा उपतस्थिरे । तदा 'वि(वी)- सलदेवो राजा 'गूर्जरा' धिपति र्धक्क राज्य शास्ति, तेना- मररवर्गुणग्राम श्रुत । ठक्कुरं वइजलं प्रधान प्रेष्य प्रातराहूत. कवीन्द्र । आसनादिप्रतिपत्ति कृता। सभा महती | अमरेण पठितम्- वीक्ष्येतद्भुजनिक्रमझमचमत्कार न(नि)कार मयि 'प्रेम्णो नूनमिय करिष्यति गुणमामैकगृह्माशया । श्रीमद्वीसलदेव ! देवरमणीवृदे त्वदायोधने प्रेक्ष्य प्रक्षुभिते विमुञ्चति परीरम्भान्न रम्भा हरि ॥१॥" स्वत्प्रारब्धप्रचण्डप्रधननिधनतारातिवीरातिरेक- क्रीडत्कीलालकुल्यावलिंभिरलभत स्यन्दमाकन्दमुवी ॥ दम्भोलिस्तम्भभास्वर्भुज ! भुजगजगद्भर्तुराभर्तुरेना तेनाय म िरत्नद्युतिततिमिपत शोभते शोणभाव ॥२॥ रक्षिता सभा, प्रीणित पृथ्वीपाल । ततो राज्ञा प्रोकम्- यूय कवान्द्रा श्रूयाय । अमरोऽभिधत्ते- सत्यमेव यदि गवेषयति १५ देव । ततो नृपेण सोमेश्वरदेवे दृष्टि सश्चारिता । तत सोमे श्वरेण समस्याऽर्पिता । यथा- 'शीर्षाणां सैव वाया मम भवतिरभूल्लोचनानामशीति'। अमरेण सद्य पूरिता - 'कैपा भूपा शिरोऽणा तव मुजगपते । रेखयामास भूस्या २० द्यूते में मूर्ध्नि शम्भु सेदशनवशतानक्षपातान् विजित्य । गारी त्वाना दृष्टीनित खनवभूस्तद्विशेषात् तदित्य शीर्षाणा सेन वघ्या मम नवतिरभूलोचनानामशीति ॥१॥" १य विश्वलदेया' । २ घ 'उपकुस्या'। फ- प्रणा गर्दूल. । 'सन्मूनि । “ग घ-मुजगभुजजग. I प्रग्धरा 'पप. ....१९२.1"सम्परा।

·२२८ घतापशतिमधन्धे [१५ मोजमरचन- अत्र शिरोऽणामिति शिरसा युक्तानामश्णामिति मध्यमपदसोपी समासः कार्यः। द्वन्द्वे तु प्राण्यङ्गत्वादेकत्वं प्राप्नोति । ततो वामन'- स्थलीयकविसोमादित्येन समस्या दत्ता- 'धनुष्कोटौ मृगस्तदुपरि गिरिस्तत्र जलधिः' ५ अमरेणोक्तम्- भवस्याभूद् भाले हिमकरकराग्रे गिरिसुता- ललाटस्यांश्लेघे हरिणमदपुण्ड्रप्रतिकृतिः । कपर्दस्तान्ते यदमरसरित् तत्र तदहो धनुष्कोटौ भृङ्गस्तदुपरि गिरिस्तत्र जलधिः ॥२॥ १० ततः 'कृष्ण'नगरवास्तव्येन कमलादित्येन समस्या वितीर्णा- ' मशकगलकरन्ध्रे हस्तियूयं प्रविष्टम् ' । अमरेण पुपूरे- तटविपिनविहारोच्छृङ्खलं यत्र यादो- मशकगलकरन्धे हस्तियूयं प्रविष्टम् । १५ बैंक ! बत न कदाचित् किं श्रुतोऽप्येष वार्षिः प्रतनुतिमिनि तल्ले कापि गच्छ क्षणेन ॥३॥ अप 'वीसलनगरी'येण नानाकेन समस्या विश्राणिता- ' गीतं न गायतितरां युवतिर्निशाम। अमरेणाकम्--- "श्रुत्वा बनेर्मधुरतां सहसाऽवतीर्णे भूमौ मृगे विगतलाञ्छन एष चन्द्रा। मा गान्मदीयवदनस्य तुलामितीय गीतं न गायतितरां युवतिर्निशाम ॥३॥ २० व' इत्यालयमाप्रीति' इति यावत् पाठः प्रक्षिमा माति, द एक्यापस्य . भापिकपात् । ३५- 'स्य । ३ शिखरिणी -मत परन',प-तपरक ५ मागियी। बसन्त ।

·प्रबध] प्रयन्धकोशेत्यपराहये १२९ नत्र एव अष्टोत्तर शत बहुकविदत्ता पूरिता समस्या श्रीअमरेण । ततो राज्ञाऽभिहितम् – सस्य कविसार्वभौम श्रीअमरः । दिने सध्यावधि सभा निपण्णा स्थिता । राजा लञ्चित सभ्यलोको ऽपि । 'रसावेगे हि कालो झैगच्छन्नपि न लक्ष्यते' । द्विताय दिने सद्य काव्यमय प्रमाणोपन्यास प्रामाणिका 'जिता । तृताग दिने राज्ञा पृष्टम्- अस्माक सम्प्रति का चिन्ताऽस्तीति काय ताम् । अमरेण मणितम्- देव ! कथ दूर गत स्वर्गे ऐरावणस्य दक्षिणकर्ण लुकिता । भूपति स्वसनादेऽमोदत, शिरोऽधुनोत् । नित्य गमनागमने जिनधर्मासन्न कृतो राजा चैत्येषु पूजा कारयति । एकदा नृपेण पृष्टम्- भवता क कलागुरु अमरेण गदित म्- अरिसिंहः कविराज इति । तर्हि प्रातरत्रानेय । अमर चन्द्रेणानीत प्रात कविराज उपराजम् । तदा राजा खड्गेन श्रमयन्नास्ते । राज्ञा पृष्टम्- अय कविराज । कविराजेन व्यातहे- ओमिति । राजाऽऽह-तर्हि वद कालोचित किश्चित् । १५ "अरिसिंहः कवयति- त्वकृपाणविनिर्माण-शेषद्रव्येण वेधसा । कृत कृतान्त सर्पस्तु, करोद्वर्तनवर्तिभि ॥१॥ अच्छाच्छाभ्यधिकार्पण किमपि य पाणे कृपाणेर्गुण सश्चत्राम स यद् ददौ धुपदवीं प्रत्यर्षिषु मार्थिषु । त्व सङ्गान्न स उद्धमुष्टिरभवद् येनारिपृथ्वीभुजा पृष्ठेषु स्वमपि प्रकाममुदित प्रोग्रामरोमोद्गम ॥२॥ कलयसि किमिह कृपाण, वीसला बलयन्ति शत्रु तृणानि । यानि मुखगानि तेषा, ने चैष लहयितुमसमर्थ ॥३॥" - , 'मोहितम् ।२ ग जाता ।घ 'अमरसिंहकवि । घ ममर सिंह'। ५ अनुषुप् । ६ ग-'अयर्याम्यभिकाः । . क 'मतिप्रकाम, थाईल. । ९ घ-तवेर 110 आर्या । पश्धिवि. 10 ·चतुर्विशतिप्रवन्धे [११ श्रीअमरचन्द्र देव! त्व 'मलया' चलोऽसि भवतः श्रीखण्डशाखी भुज- स्तत्र क्रीडति कज्जलाकृतिरसिर्धाराद्विजितः फणी ! एप स्वाङ्गमनर्गल रिपुतरुस्कन्धेपु सवेष्टयेद् दीर्घ व्योमविसारिनिर्मलयशो निर्मोक मुन्मुश्चति ॥४॥' ५ अद्भुतकवितादर्शनात् कविराजो राजेन्देण नित्यसेवकः कृतः । प्रासो महान् प्रत्यष्ठायि। एकदा श्रीवीसलदेवेम भोजनान्ते तृण करे धृत्वाऽरिसिंहोड भिदधे-- इद तृण सथो वर्णय । यदि रुचितमझ्या वर्णयसि तदा ग्रासद्वैगुण्यम् , अन्यथा सर्वग्रासल्याजनम् । इत्युक्तिसमकाल- १० मेयाहतप्रतिभतया स ऊचे- क्षारोऽब्धि. "शिखिनो मखा विषमय शुभं क्षयीन्दुर्मुध! प्राइस्तत्र सुधामियं तु दनुजत्रस्तैय लीना तृणे । पीचूपप्रेसनो गया यंदशनाद् दत्त्वा यदास्यै निजे देव ! त्वत्करवालकालमुखतो निर्याति जातिर्द्विषाम् ॥१॥ १५ 'ध्वनितो भूपाल । प्रासद्वैगुण्य कृतम् । कालान्तरेऽमरण कोष्ठागारिकपअगिरा पद्मानन्दाऽऽस्य शास्त्र रचितम् । एच कर्षिता कल्लोलसाम्राज्य प्रतिदिनम् ।। ॥ इति अमरचन्द्रकविप्रबन्ध ॥१३॥ १ ग-तम्भः श्रीमति'। १-खो गमन शादेश प्रमाण । ५-घ-शिपिनो मपा'। घ- यवक्षन(1) था'। घवाल मुमता' । me.९.'चमता भू. १• घ-कारान्तरेण भमरेण'।

·अपन्ध] प्रवन्धकोशेत्यपराये [१४] ॥ अथ मदनकीर्तप्रवन्धः।। 'उज्जयिन्या' विशालकीर्तिदिगम्बर । तष्ठिय्यो मदन- कीर्तिः । स पूर्वपश्चिमोत्तरामु तिसूपु दिक्षु वादिन सर्वान् विजिल्स 'महाप्रामाणिकचूडामाण' रिति विरुदमुपार्य स्वगुर्बलता मुज- ५ यिनी'मागात् । गुरूनयन्दिष्ट । पूर्वमपि जनपरम्पराश्रुततत्कीर्ति म मदनकीर्तिः मूपिष्टमश्वाधिष्ट । सोऽपि प्रामोदिष्ट । दिनकति- पयानन्तर च गुरु न्यगादीत्- भगवन् ! दाक्षिण्यात्यान् वादिनो विजेतुमाहे । तत्र गच्छामि । अनुज्ञा दीयताम् । गुरुणोक्तम्-~- वसा दक्षिणा मा गा । स हि भोगनिधिर्देश । को नाम तत्र १० गतो दर्शन्यपि न तपसो भ्रश्येत् । तद् गुरुवचन विल्य विद्या- मदामातो जालकुद्दालनिश्रेण्यादिमि प्रभूतैश्च शिष्यै परिकरितो 'महाराष्ट्रा दिवादिनो मृनन् 'कर्णाट'देशमाप । तत्र 'विजयपुरे' कुन्तिभोज नाम राजान स्वय विद्यविद विद्वतिय सदसि नि- पण स द्वास्थनिवेदितो ददर्श तमुपश्लोकयामास-- १५ देव ! त्वमुजदण्डदर्पगरिमादारप्रतापानल- स्वालापक्किमकीर्तिपारदघटीविस्फोटिनो विन्दव । शेषाहि कति तारका कति कति क्षीराम्बुमि रत्सपि प्रालेयाचर शङ्ख शुक्ति-करका-कर्पूर-कुन्देन्दव ॥१॥ कीर्ति के कति कुन्तिमोज! भवत स्वाहिनीग्गाहिनी २० दिपालान् परित परीय दधता मास्वन्मय गोयम् । लहित्वाऽम्युधिसप्तमण्डलभुवस्त्वय्येपानीव्रत- दयात्यै विष्णुपद स्पृशत्यविरत शेषाहिशाण्यपि ॥२॥ २ घ-'परम्परागत । • तत्त्वाना। ३ दिमार य गरि।। सार। ५ क्षारोदा इसरसादक मुरीदक तादा दभि-महादक गुमादा-भारादक नामान सप्त मनु - स्यालर्षिष्णु, घ स्थाये विष्ण, || साईल. ।

·. चतुर्विशतिमवन्धे [४ धीमदनकीर्ति- चमत्कृतो राजा । स्थापितो दिगम्बर सौधासनदेशे। राज्ञाss- दिष्टम्- ग्रन्थमेक कुरु अस्मत्पूर्वजवर्णनप्रतिबद्धम् । तेनोक्तम्- देव ! अह श्लोकपश्चशती एकस्मिन् दिने कर्तुं क्षम , तावत् तु लेखितु न क्षमोऽस्मि । कश्चिल्लेखक समर्प्यताम् । राज्ञोक्तम्-अस्मत्- ५ पुत्री मदनमञ्जरी नाम लिखिष्यति जवनिकाऽन्तरिता सती । दिगम्बरेण ग्रन्थ कर्तुमारेभे । राजपुत्री पञ्चशतीं लिखति । एव कल्यथ्यहानि ययु । एकदा राजसुता तस्य स्वर कोकिलरवजित्वर शृण्वती सती चिन्तयति- अस्य रूपमपि सुन्दर भविष्यति । जवनिकाऽन्तरि- १० तया कय दृश्यते । करोमि तावदुपायम् । रसवत्या लवणबाहुल्य कारयामि । 'सोऽपि राजपुत्री तादग्विदुषीं सुस्वरा दिक्षते । लय- णातिशये दिग्पट ऊचे- अहो 'लवणिमा!। राजपुत्र्यभिधे-- अहो निष्ठुरता।। एवमालापप्रत्यालापे दूरे कृता उभाभ्या मर्यादामयी वस्त्रमयी च जवनिका । परस्पर दिव्यरूपदर्शनम् । तावता दिग्- १५ वस्त्रेणोक्तम्- निरर्थक जन्मगत नलिया, यया न दृष्ट तुहिनाशुबिम्बम् । राजसुतयाऽपि भणितम्- उत्पत्तिरिन्दोरपि निष्फलैच, दृष्टा प्रबुद्धा नलिनी न येन ॥१॥ ततश्चक्षु प्रीतिमुद्भवन्तीवाऽपराणि कुसमचापचापलानीति २० वचनान्निरर्गले मदने भग्न कौमारबत तयो । वर्तते विकथा । अल्पो निप्पयते ग्रन्थः । साय राजा विलोकयति शास्त्रम् ।यो हेतुरच स्तोक निष्पन्नम्। । दिगम्बररतेषु निचतुराणि विषमाणि पपानि निक्षि- पते । ततो राजाऽने भण'त-देर । ममेय प्रतिज्ञा--अहमबुध्यमान- स्य रेखितु पार्थान लेग्वयामि | तव तु पु-या इद स्थान पृच्छ्रेण २५ पुदम् । इति कालविम्पाद् प्रथाल्पत्य जायते । राजेन्द्रो यिम- , घ 'करागय नायत् । ग सोऽपि दिवस्त्र राज.'। ३ स्पणस्य भावा, पक्षालावण्यम् । चम्बम् । ५-रा। उपजातिः । ।

·प्रबन्धः] प्रबन्धकोशेत्यपराये शति- शठोत्तरमेवेदं दृश्यते। एकदा 'हेरयामि किमिमी समाचरतः। निशायां विभातायां एकदा राजा छत्ररूप एकाकी तयोर्ग्रन्थनिप्पत्ति- प्रदेशकुञ्यान्तरेऽस्थात् । तदैव दिग्पटो राजपुत्री प्रति प्रणय- कलहानुनयगर्भमाह- सुभु ! त्वं कुपितेत्यपास्तमशनं त्यक्ता कथा योषिता दूरादेव निराकृताः सुरभयः स्वर्गन्धधूपादयः । रागं रागिणि ! मुञ्च मय्यवनते दृष्टे प्रसीदाधुना सत्यं त्वद्विरहे भवन्ति दयिते ! सर्वा ममान्धा दिशः॥१॥' एतत्काव्यश्रवणाद् द्वयोर्दीःशील्यं निर्णीय मन्दपदं निर्ययौ । स्थानं गतो वसुधाधिपः । क्रुद्धेन तेन तत्कालमाहूतो दिक्पटः; १० आगतो भाषितः, यथा-पण्डित ! किमिदं नवीन पद्यम्- 'सुभु! त्वं कुपितेत्यपास्तमशनम्' इत्यादि । दिग्वसनेन विमृष्टम् - राज्ञा हेरितोऽहम् । अपराधी लब्धः । तथाप्युत्तरं ददामि यथातथा । इति चिन्तयित्वाऽवनिपतिमभ्यधात्-- देव ! दिनद्वयात् प्रभृति दृग् मे पीडाऽऽत्ता वर्तते । तदुपश्लोकायानुनयपरं पद्यमिदमपाठि- १५ पम् । इति प्रस्तावनां कृत्या निक्षोभस्तयैव भङ्ग्या सयो व्याच- चक्षे । तया प्रैज्ञया तुष्टोऽन्तः क्षितिपः, अकृत्यकरणदर्शनात् तु रुष्टः । सभ्रूभड्ग भृत्यानूचे- बन्नीत रे अमुं कुकर्मकारिणं घात- यत च । बद्धस्तैः । तदाकर्ण्य राजपुत्री द्वात्रिंशता सखीभिः शस्निकापाणिभिः समं आगात् । राजदृष्टिमेत्य स्वयमकथयत्- यद्य, २० मे मनोरुच्यं मुझसे तदा चारु; अय न मुञ्चसे तदा चतुस्त्रिंशद्ध- स्या भवितार:-- एका दिगम्बरहत्या त्रयस्त्रिंशयुवतिहत्या इति । ततो राजा मन्त्रिभिर्विज्ञप्तः- देव ! त्वयैवेयमस्यासन्नीरता । यूना सीमनिधानं च मन्मथटुमदोदः । कस्य दोपो दीयते ।। चित्रस्था अपि चेतासि, हरन्ति हरिणीदाः । किं पुनस्ताः स्मरस्मेर-विभ्रमभ्रमितेक्षणाः ॥१॥ 1 नारूण पश्याम । । २ शार्दूलए सघ सूक्माघ-'पाणिरागात्। ५ अनुपए। .

·चतुर्विशतिप्रबम्पे [श्रीमदनको मुध्यता प्रसय दिग्वत्रः । इयं योऽस्यैव भवतु । इति अस्वातं मुक्त्वा ता तस्यैव परनीमकरोत् । स च राज्यांशभाजनं कृतः । 'दिग्विजयधनानि च श्वशुरसाइचकार । व्रतं त्यक्त्वा भोगी जात. ते तादृश वृतान्त विशालकीर्तिर्गुरु'रुज्जयिन्या मनीषीत् , अध्यासी. च- अहो यौवनधनकुसङ्गानां महिमा येनायमेवंविधोऽपि व्रती विद्वान् वादी 'योगज्ञो भूत्या एवविधं उग्रदुर्गतिपतनमूल कुपण "प्रपत्नः । हा हा धिक् । परिच्छेदातीतः सकलवचनानामविषयः पुनर्जन्मन्यस्मिन्ननुभवपथं यो न गतवान् । १० विवेकप्रध्वंसादुपचितमहामोहगहनो विकारः कोऽप्यन्तर्जडयति च तापं च तनुते ॥१॥ एष विमृश्य चतुराश्चतुर शिष्यास्तद्बोधनाय प्राहैपीत् । तैस्तन गत्वोक्तोऽसौ- विरमत बुधा ! योषिरसङ्गाद मुखार क्षणभारात १५ कुरुत करुणाप्रज्ञामैत्रविधूजनसङ्गमम् । न खलु नरके हाराक्रान्त धनस्तनमण्डल भवति शरण प्रोणीबिम्ब फणन्मणिदाम या ॥१॥ इत्यादि गुरुभिर्योध्यगानोऽसि । बुभ्यख । मा मुह निखपतया तेपा हस्ते गुरुभ्य पद्यानि पत्रे लिखित्वा प्रजिघाय । २० गतास्ते तत्र । वाचितानि पद्यानि गुरणा- "तर्कोऽप्रतिष्ठ श्रुतयो विभिन्ना, नासौ गुरुर्यस्य वच प्रमाणम् । धर्मस्य तस्यं निहित गुहायां, महाजनो येन गत स पन्थाः॥१॥ प्रियादर्शनमेवास्तु, किमन्यैर्दर्शनान्तर ।। प्राप्यते येन निर्माण, सरापेमपि चेतसा । सोऽध . १-चास्येर। 10-दिग्नयः । ३घ मागिन्या (1) भूषा राख ५मिरिनी।ग-गण-मनि• I हरिणी उपजाति रमता।

·प्रमः प्रबन्धकोशेत्यपराये सन्दष्टाधरपलया सचकितं हस्तानमाधुन्वती मा मा मुश्च शठेति कोपवचनैरानर्तितभ्रूलता । सीरकाराञ्चितलेचना सरमसं यैश्चुम्बिता मानिनी प्राप्तं तैरमृतं श्रमाय मयितो महः सुरैः सागर ॥३॥ इस्यादि दृष्ट्या तस्यौ तूणी गुरुः । मदनकीर्तिस्तु व्याप्तीद् विविधम् ॥ ॥ इति मदनकीर्तिप्रवन्धः ॥१४॥ .हाह ·[१५ धीसातवाहन चतुर्विशतिप्रयन्धे [१५] ।। अथ सातवाहनप्रवन्धः ।। रह 'भारते' वर्षे दक्षिणखण्डे 'महाराष्ट्र देशातस श्रीमत् पनि- ष्ठान' नाम पत्तन विद्यते । तच्च निजभूत्याऽभिभूतपुरन्दरपुरमपि कालान्तरण क्षुल्लकनाममायमजनिष्ट । तत्र चेकदा द्वौ वैदेशिक द्विजो समागत्य विधवया स्वना साक कस्यचित् कुम्भकारस्य शालाया तस्थिवासौ । कणवृत्तिं विधाय कणान् स्वसुस्पनीय तस्कृताहारपाकेन समया कुरुत स्म । अन्येयु सा तयोर्विप्रयो स्वसा जलाहरणाय 'गोदावरी' गता । १० तस्या स्वरूपमप्रतिरूप निरूप्य स्मरपरवशोऽन्तर्हदवासी शेपो नाम नागराजो हृदानिर्गत्य विहितमनुष्यवपुस्तया सह बलादपि सम्भोगकेलिमकलयत् । भवितव्यताविलसितेन तस्या सप्तधातुरहित- स्पापि तस्य दिव्यशक्त्या शुक्रपुद्गलसञ्चाराद् गर्भाधान- मभवत् । 'स्यनामभेय प्रकाश्य न्यसनसङ्कटे मा स्मरेरित्यभिधाय १५ च नागराज 'पाताल'लोकमगमत् । सा च गृहं प्रत्यगच्छत् । बीडापीडिततया च स्वभावोस्त वृत्तान्त न खलु न्यवेदयत् । कालक्रमेण सहोदराभ्यां गर्भलिङ्गानि वीक्ष्य सा जातगी इस्यलक्ष्यत । ज्यायसस्तु मनसि शङ्का जाता यदियं खल कनी- पसोपमुक्केति, शङ्कनीयान्तराभायात् । “यवीयसोऽपि समजनि २० विकल्पः नूनमेमा ज्यायसा सह विनष्टशीलेति । एव मिथ' कलु- पिताशयौ विहाय तामेकाकिनी पृथक् पृथक् देशान्तरमयासिष्टाम् । साऽपि प्रवर्धमानगी परमन्दिरेषु कर्माणि निर्मिमाणा प्राणवृत्ति- मकरोत् । क्रमेण पूर्णेऽनेहसि सर्वलक्षणलक्षिताङ्गं प्राप्त मुतम् । स च क्रमाद् यपुपा गुणैव वर्धमानः सवयोमिः सह १५-श्याच प. - माम.'। घ-भात्रीत स्वं वृषान्त' । फनीयसः।

·प्रबन्ध.] प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये १३७ रममाणो बालकोडया स्वय भूपतीभूय तेभ्यो वाहनानि करि- तुरग-रयादीनि कृत्रिगाणि दत्तवान् । इति सनोतेदीनार्थत्वाल्लोकै सातवाहन इति व्यपदेशं लम्भितः । स्वजनन्या पाल्यमानः सुखमपस्थित । इत श्चोजयिन्या' श्रीविक्रमादित्यस्याऽनन्ति'नरेशितु सदसि ५ कचिनैमित्तिक सातवाहनं 'प्रतिष्ठान'पुरे भाविन नरेन्द्रमादिशत् । अधेतस्पमिव पुर्यामेक स्थविरविन स्वायुरवसानमवसाय चतुर स्वतनयानाहूय प्रोक्तवान् , यथा-वत्सा ! मयि पुरेयुपि मदीयशय्योच्छीर्षकदक्षिणपादारभ्य चतुर्णामपि पादानामधो वर्तमान निधिकलशचतुष्टय युप्मामिर्यथाज्येष्ठ विभय ग्राह्य येन भवता १० निर्वाह सम्पनीपद्यते । पुत्रस्तु तयेत्यादेश स्त्रीचक्रे पितु । तस्मिन्नुपरते तस्यादेहिक कृत्वा त्रयोदोऽहनि भुन खनित्या यथायथ चतुरोऽपि निधिकलगास्ते जगहिरे । यावदुद्घाट्य विलोकयन्ति तावत् प्रधमत्य कुम्भे कनकम्, इतेयांशस्य कृष्ण- मृत्स्ना, तृतीयस्य बुशम् , तुरीयस्य त्वसनि दशिरे । तदनु १५ ज्यायसा साकमितरे त्रयो पिवदन्ते स्म-तदस्मभ्यमपि निमज्य कनक वितरेति । तस्मिचारितरति सति तेऽअन्ति'पतेर्द्धर्माधिकारिणमुपा- स्थिषत । तत्रापि न तेषां वादनिर्णय समपादि । ततश्चत्वारोऽपि • महाराष्ट 'जनपदमुपानसिपु । सातवाहनकुमारस्तु कुलाल- मृदा हस्तिस्थमुभटानन्त्रह गरनगन् पिदधान कुलालशालाया २० बालझोडादुर्लटिनटिनस्थितिरनयत् समयम् । ते च द्विज- तनुजा 'प्रतिष्ठान' पत्तनमुपेत्य परतो भ्रमन्तम्नस्यामेजनक्रीविन शालाया तस्थिवास । सातराहनस्तु तानवेश्येशिताकारकुशल प्रोयाचमा विप्रा ! किं भवन्तो वीक्षापन्ना इव वीक्ष्यन्ते ।। १ ग--'सान भावा। -मपि मते मदीप।।३घ-सुवाग. 'बुगम् ॥५-नटत. स्व. मेत्स। लालस्य८२-पीनामा', पाठि..

·- - - १३८ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [१५ श्रीसातवाहन तैस्तु जगदे-जगदेकसुभग ! कथमिव वय चिन्ताचा तचे सस्त्वया ज्ञाता १५ कुमारेण वभणे-इङ्गितै किमिर नाव गम्पते । तैरुक्तम्-युक्तमेतत् , पर भवत पुरो निवेदितेन चिन्ताहेतुना किं स्यात् । बाल खलु भवान् । बाल आलपत्- यदि पर जातु मत्तोऽपि साध्य व सिध्यति, तन्निवेद्यता स चिन्ताहेतु । ततस्ते तद्वचनवैचित्र्यहतहृदया सकलमपि स्व स्वरूप 'निधिनिरयणादि : मालवेशपरिपद्यपि विवादानिर्णयात तस्मै निवेदितवत । कुमारस्तु स्मितविच्छुरिताधरोऽवादीद् भो पिणा । अह यौष्माक झगटक निर्णयामि, श्रूयतामवहितै १० यस्मै वप्ता कनककलश प्रददे स तेनैव निवृत्तोऽस्तु । यस्य कलशे कृष्णमृता निरगात् स क्षेत्रकेदारादान् गृह्णातु । यस्य तु बुश स कोष्ठागारगतधान्यानि सर्वाण्यपि स्वीकुरुताम् । यस्य चास्थीनि निरगु सोऽश्च महिषीदौसी दासादिकमुपादत्ताम् । इति युष्मज्जनकस्याशय । इति क्षारवण्ठोक्त श्रुत्वा सूत्रकण्ठा १५ छिन्नविवादा तवचन प्रतिश्रुत्य तमनुज्ञाप्य प्रत्याययु नगरीम् । प्रथिता सा तद्विवादनिर्णयकय पुर्याम् । राज्ञाऽप्याकार्य ते पर्यनुयुक्ता किं नु भो भवता वादनिर्णयो जात तैरुक्तम्-- ओम् स्वामिन् ! । केन निर्णीत इति नृपेणोदिते ते सातवाहनस्वरूप सर्वमवितथमस्थयत् । तदाकर्ण्य तस्य शिशो २० रपि त्रुद्धिवैभव विभाव्य प्रागुक्त दैवज्ञेन तस्य प्रतिष्ठाने ' राज्य घ भविष्यतीत्यनुस्मृत्य त खप्रतिपथिनमा गय क्षुभितमनास्तन् मारणोपायमचिन्तयच्चिर नरेश्वर । अभिघातरादिप्रयागैर्मारिते चास्मिन्नयश क्षात्रभृत्तिक्षती जायेतामिति विचार्य सनद्वचतुरङ्ग चमूसमूहोऽति पति प्रस्थाय प्रतिष्ठान पत्तन यथेष्टमवेष्टयत् । स्वा 2 सस्ताऽशमिम है। . घर स- निधिनिर्गमनादि । सग' इति भाषायाम् ।५ ५ 'महियोवृषदासी• । ६ पान । विधा । ख- अमेघातमादि. 1- अभिमपातकरादि'।

·५ प्रबन्धः ] प्रयन्धकोशेत्यपराहये तदवलोक्य ते ग्रामास्त्रस्ताश्चिन्तयन्ति स्म-कस्योपरि अयमेता- वानाटोपः सकोपस्य 'मारवेशस्य ? | न तावदत्र राजा राजन्यो बा वीरस्तादृग् दुर्गादि वा । इति चिन्तयत्नु तेषु — मालवे'- शमहितो दूतः समेत्य सातवाहनमवोचत्--- भी कुमारक ! तुभ्यं नृपः कुद्धः प्रातस्त्वां मारयिष्यति । अतो युद्धाद्युपायचिन्त- नावहितेन भवता भाव्यमिति । स च श्रुत्वाऽपि दूतोक्तीनिर्भय निरन्तरं कौडनेवास्ते । अत्रान्तरे विदितपरमार्यौ तौ तन्मातुलावितरेतरं प्रति विगत. दुर्विकल्पो पुनः 'प्रतिष्टान'मागतौ । परचक्रं दृष्ट्वा तां स्वभगिनीं प्रोचतुः- हे स्वसर्येन दिवौकसा तवाय तनयो दत्तस्तमेव स्मर १० पपा स एवास्य साहाय्यकं विधत्ते । साऽपि तद्वचसा प्राचीनं नागपतेर्वचः स्मृत्वा शिरसि निवेशितघटा 'गोदावर्या' नागहदं गत्या स्नात्वा च तमेव नागनायकमाराधयत् । तत्क्षणान्नागराज: प्रल क्षीभूय वाचमुवाच- ब्राहाणि ! को हेतुरहमनुस्मृतस्त्वया ।। तया च प्रणम्य यथावस्थितमभिहिते बभापे शेपराजः- मयि १५ पस्यौ कस्तव तनयमामिभवितुं क्षमः । इत्युीर्य तद्धटमादाय हृदान्से निमज्य पीयूषकुण्डात् सुधया घटं प्रपूर्य च तस्यै दत्तः । वं चानेनामृतेन सातवाहनकृतमन्मयाश्व-पथ-गज-पदातिजातम- मिपिनेः, यथा तत्सजीवं भूत्वा परवल मुमक्ति । त्वत्पुत्रं च 'मतिष्टान पत्तनराज्ये अयमेव पीयूषघटोऽभिषेकयिष्यति । प्रस्तावे २० पुनः स्मरणीयोऽहम् । इत्युक्त्वा सारपदमगमद् भुजङ्गपुङ्गवः । साऽपि सुधाघटमादाय स्वसमोपेत्य तेन तन्मन्मयं सैन्यमदैन्यमभ्यु- क्षामास । प्रातर्दिव्यानुभवतः सचेतनीभ्य तसैन्यसम्मुखं गत्रा युयुधे परानाकिन्या सार्धम् । तया सातवाहन तनया भग्न भवन्ती'- शितुर्वलम् । विक्रमनरपतिरपि पलाय्य पपा ववन्तीम् । तदनु २५ । स्व-घ-'दतीत निल्टर' । २ स. 'प्रतिपतिक्लब, घ• 'प्रनुपतिकस्व' । ३- 'सपोरिपरेन तन् । सेन्पेन ।

·चतुर्विशतिप्रवन्धे [१५ शीसातवाहन- सातवाहनो राज्येऽभिषिक्तः । 'प्रतिष्टान' च निजनिजविभूति- परिभूतपस्त्वौकसाराभिधान धवलगृह-देवगृह-हपङ्क्ति-राजपथ- प्राकार-परिखादिभि सुनिविष्टमजनिष्ट पत्तनम् । सातवाहनोऽपि क्रमेण दक्षिणापथमनृण विधाय 'तापी'तीरपर्यन्त चोत्तरापथ ५ साधयित्वा स्वकीयसवत्सर प्रावीवृतत् । जैनश्च समजनि । अचीकरच जनितजननयनशैत्यानि चैत्यानि पञ्चाशद् वीरा अपि । प्रत्येक स्वस्वनामाङ्कितानि अन्तनगर कारयाम्बभर्जिनभवनानि । पर- समयलोप्रसिद्ध सातवाहनचरित्र शेषमपि किश्चिदुच्यते - श्रीसातराहने क्षितिरक्षति सति पञ्चाशद् वारा 'प्रतिष्ठान'- १० नगरान्तस्तदा वसन्ति स्म, पश्चाशनगराद् बहि । इतश्च तत्रेय पुरे एक्स्य द्विजस्य सूनुर्दोद्धर सूद्रकारय. समजनि । स च युद्धश्रम दपीत् कुर्वाण पित्रा स्वकुलानुचितमिदमिति प्रतिपिझो ऽपि नास्थात् । अन्येयु सातवाहनपतिपिलावन्दलादि पुरान्तर्वर्तिवीरपञ्चाशदन्वितो द्विपक्षाशद्धस्तममाणा शिला श्रमार्थ १५ मुत्पाटयन् दृष्ट पिना सम गच्छना द्वादशाम्ददेशीयेन शूद्रकेण । केनापि वीरेणाड्गुलाचतुष्टय केनचित् पडङ्गुलान्यपरेण यद्गुला न्यष्टौ शिया भूमित उ पाठिता, महीजानिना त्याजानु नीता । इत्यरलाग्य अद्रका फर्जदृर्जितमपादीत् । भो भो भनत्सु मध्ये किं शिलामिमा मस्तक यावन्न पचिदुदत्तमी । तेऽपि 'सयमरा २० विपुर्यथा- त्यो पाट्य यदि समर्थमन्योऽसि । शूद्रयस्तदायर्य at शिरा थियति तयो डाटयानकार, यथा दरमूर्धनगमत् पुनरवादि भद्रपण- यो भत्र सु अटाभूष्णु रा र इमा निपत ती रतभ्नातु । सातवाहनादिपार याद् प्रान्तटोचमचे स एव सानुनयम्- या भो महापर ! रक्ष रक्ष अस्माषी. २५ नान प्राणान् इति । स पुनस्ता पतपाट तथा मुष्प्रिक्षरेण प-पदनम् । २-'सुन्दसार, प 'गलादग- मही पनिमा गई ममर्थ । ५-तमा १६-रा-भसमरिण।

·प्रबन्धः] प्रबन्धकोशेत्यपराह्वये १४१ प्रहतवान्, यथा सा त्रिखण्डमन्चभूत् । तत्रैकं शकालं योजनत्रयोपरि न्यपतत् , द्वैतीयकं च खण्डं मागदे, तृतीयं तु प्रतोलीद्वारे चतुप्पयमध्ये निपतितमधापि तथैव 'वाक्ष्यमाणमास्ते जनैः। तबल- विलसितचमत्कृतचेताः क्षोणिनेता शूद्रकं सुतरां सत्कृत्य पुररक्ष- कमकरोत् । शस्त्रान्तराणि प्रतिषिध्य दण्डधारस्तस्य दण्डमेवा- युधमन्वज्ञासीत् । शूद्रको बहिश्वरान् यारान् पुरमध्ये प्रवेष्टुमपि न दत्तवान्, अनर्थनिवारणार्थम् । अन्यदा खसीधस्योपरितले शयानः सातवाहनक्षितिपतिमध्य- राने शरीरचिन्तार्थमुत्थितः । पुराद् बहिः परिसरे करुणं रुदित- माकर्ण्य तत्प्रवृत्तिमुपलब्धं कृपाणपाणिः परदुःखदुःखितहृदयतया १० गृहान्निरेंगमत् । अन्तराले शूद्रकेणावलोक्य सप्रनय प्रणतः पृष्टश्च महानिशायां निर्गमनकारणम् । धरणापतिरवदद् यदयं बहिः पुरपरिसरे करुणकन्दितध्वनिः श्रवणाध्वनि पथिकभाव- मनुमवन्नस्ति तत्कारणप्रवृत्तिं ज्ञातु वजन्नस्मि । इति राज्ञोक्त शूद्रको व्यजिज्ञपत्-देव ! प्रतीक्ष्यपादैः स्वसौधालक- १५ रणाय पादोऽवधार्यताम् । अहमेव तत्प्रवृत्तिमानेष्यामि । इत्य- भिधाय वसुधानायकं व्यावर्प स्वयं रुदितघन्यनुसारेण पुराद् बहिर्गन्तु प्रवृत्तः । पुरस्ताद वजन् दत्तकर्णो ' गोदावर्या स्रोतसि कञ्चन रुदन्तमश्रौषीत् । ततः परिकरवन्ध विधाय शूद्रकरतीर्खा यावत् सरितो मध्य प्रयाति तावत् पयःपूरप्लाव्य- २० मानं नरमेकं रुदन्तं वीक्ष्य वभाषे-- भो कस्त्वम् ? किमर्थ च रोदिपि । इत्यभिहितः स नितरामरुदत् । इति निर्बन्धेन पुनः स्पष्टमाचष्ट-- भो साहसिकशिरोमणे ! मामितो निष्कास्य भूपतेः समीपं प्रापय येन तन स्ववृत्तमाचक्षे । इत्युक्तः शूद्रक- स्तमुत्पाटयितुं यावदयतिष्ट तावन्नोत्पति स्म सः । ततोऽवस्तात् २५ , क- 'वक्ष्यमाणः । २स-न नेत् शूद्रको' । ३घ-- 'दुस्मितहदय.' ४ ग-'गान्'। ५ पूज्यपादैः । ६ ग-अहमपि प्रवृत्ति ।

·५ चतुर्विशतिप्रवन्धे [ १५ श्रीमातवाहन केनापि यादसा विधृतोऽय भवेदित्याशक्य सघ कृपाणिकामधो वाहयामास शूद्रक । तदनु शिरोमात्रमेव शूद्रकस्योद्धर्तु कर- तलमारोहत् । लघुतया शिर प्रक्षरगुधिरधारमवलोक्य शूद्रको विषादमापनश्चिन्तयति स्म-- धिग् मामाहर्तरि प्रहार शरणागतघातक च । इत्यात्मान निन्दन् वजाहत इव क्षण मूछितस्तस्थो । तदनु समधिगतचैतन्यश्चिरमचिन्तयत्-- क्थमि- वैतत्सुदुश्चेष्टितमवनिपतये निवेदयिष्यामि ।। इति लज्जितमनास्तत्रैव माढश्चिता विरचय्य तत्र ज्वलन प्रज्वाल्य तच्छिर सह गृहीत्वा यावदुदर्चिपि प्रवेष्टु प्रववृत्ते तावत् तेन मस्तकेन निजगदे--भो १० गहापुरुष! किमर्थमित्थ करोपि अह शिरोमात्रमेवास्मि 'सिंहिके- यवत् सदा। तद् वृथा मा विषाद । प्रसीद मा राज्ञ समीपमुपनय इति तद्वचन निशम्य चमस्कृतचित्त "प्राणिस्ययमिति प्रहृष्ट शूद्रकरतच्छिर पट्टाशुक्वेटित विधाय प्रात. सातवाहनमुपागमत् । अपृच्छत् पृथिवीनाय -शूद्रक । किमिदम् । । सोऽप्यपोचत् देव ! १५ सोऽय यस्य कन्दितध्वनिर्देवेन रात्रौ शुश्रुवे । इत्युक्त्वा तस्य प्रागुक्त वृत्त सक्रमावेदयत् । पुना राजा तमेव मस्तामाक्षीत- वस्त्व भो किमर्थ चान भवदागमनमिति । तेनाभिदधे-महाराज ! मवत कीर्तिमुभाकार्णि(') समाक्र्ण्य करुणरुदितव्याजेनामान ज्ञाप यित्वा त्यामामुपागमम् । दृष्टश्च भवान् । कृतार्थे मेऽध चक्षुपी जाते २० इति । यो कला सम्यगगसीति राज्ञ आज्ञया निरयगीत गातु प्रचममे । प्रमेण तद्गानकलया मोहिता सकलाऽपि नृपति. प्रमुग्या परिषद् । सन मायासुरनाममोऽसुरस्ता गाया निर्माय महीपतेर्महिषी महनीयरूपधेयामपजिहापुरपागतो वभूय । न च विदितचरमेन यस्यापि । लोवैस्तु शीर्षमात्रदर्शनात् तस्य प्राकृत २५ भापया मीसुला इति व्यपदेश कृत । तदनु प्रतिदिन तस्मिन ग- प्रग्यास्यaler'- यससीयत गवता यावर सि.' १ग-'पदुपा । जीपी।

·प्रबन्धः ] प्रपन्धकोशेल्यपराहये तितुम्बरी मधुरस्वर गायति सति श्रुत तत्स्वरूप महादेव्या दासीमुखेन । भूप विज्ञाप्य तच्छी स्वान्तिकमानायितम् । प्रत्यह तमजीगपत् राज्ञी | दिनान्तरे राम्रो प्रस्तावमासाय सब एवापहरति स्म ता मायासुरः। आरोपयामास च ता घण्टावलम्बि'- नामनि स्वविमाने । राज्ञी च करुण क्रन्दितुमारेमे- हाइह फेनाप्यपहिये । अस्ति कोऽपि वीर पृथिव्या यो मा मोचयति" तच्च म्यून्दलाभिख्येन वीरेण श्रुत्वा व्योमन्युत्पत्य च तद्विमानस्य घण्टा पाणिना गाढमधार्यत । ततस्तत्राणिनाऽवष्टन्त्र विमान पुरस्तान प्राचालीत् । तदनु चिन्तित मायासुरेण -किमयं विमानमतन्न सर्पति: । यावदद्राक्षीत् त वीर हस्नावटम्बितघण्टम् । १० तत खट्गेन तम्तमाच्छिदत् । पतित पृथिव्या वीर । स चार पुर "प्राचटन् । ततो विदितदेव्यपहारमृत्यन्त क्षितिकान्न पञ्चाशनमेकोना यारानादिशट्यन पददेव्या शुद्धि रियता केनेयम- पहतेति । ते प्रागपि शूद्रकं प्रत्ययापग प्रोचु -महाराज! शूद्रक एव जानीते। तेनैव तच्छीपकमानीतम् । तेनैव देवी जहे । १५ ततो नृपतिस्तस्मै कुपित शूटारोपणनाज्ञापयन् । तदनु देशरीतिवशात् त रकचन्दनानुलिप्ताङ्ग गाठे शाययित्वा तेन मह गाढ बद्ध्वा शूलायै यारद् राजपुरुषाश्रेट तावत् पञ्चाशदपि वीराः मम्भूय शूद्रयमत्रोचन्-- भो महावीर । किमयं रटेर नियने भयान् । अशुभस्य काटहरणमिनि न्यायात् मार्गय नरेन्द्रात् कतिपय २० दिनापिम् । शोधय सर्वत्र देश्यपहारिणन् । किमाण्डे एव स्वतीया वीरवर्तिमपनयमिगतेनोक्तम्-गम्यता तर्हि उपरानम् । विज्ञाप्यतामेनमयं राजा । तैरपि तयाफ्ते प्रत्यानायित शूद्ररुः शिनीन्देग । तेनापि स्वमुम्देन विज्ञप्ति कृता-- महारान दीयतामपि पेन विचिनानि प्रतिदिश देवी तदपहरिण च । २५ -- । ख-पटविरम्बा'। • स- 'टाइट मिन्दला। ३ - 'विसमत.' ।घ-'चालीत् । ५ 'राग' इति मायम् ।

·चतुर्विंशतिप्रबन्धे [१५ श्रीसातवाहन राज्ञा दिनदशकमवधिदत्त । शूद्रकगृहे च सारमेयद्वयमासीत् तत्सहचारि । नृपतिरवदत्-एतद् भषणयुगल प्रतिभप्रायमस्मत्पार्धे मुश्च । स्वय पुनर्भवान् देव्युदन्तोपलब्धये हिण्डतां महीमण्डलम् । सोऽध्यादेश प्रमाणमित्युदीर्य प्रवीर्यानुपतस्थे । भूचक्रशक्र- स्तत् कालेयकद्वन्द्व शृखलाबद्ध शय्यापादयोरबध्नात् । शूद्रकस्तु परित पर्यटत् । अट्यमानोऽपि यावत् प्रस्तुतार्यस्य वार्तामात्रमपि क्यापि नोपलेभे तावदचिन्तयत्-- अहो ममेदमयश प्रादुरभूद् यदय स्वामिद्रोही भूत्वा देवीमपाजीहरदिति । न च कापि शुद्धिलब्धा तस्या । तस्मान्मरणमेव मम शरणम् । इति विमृश्य १० दारुभिश्चितामरचयत् । 'ज्वलन चायालयत् । यावन्मध्य प्राविशत् तावत् ताभ्या शनकाभ्या देवताधिष्ठिताभ्या ज्ञात यदस्मद- धिपतिनिधन वाञ्छनास्तीति । ततो दैवतशक्त्या शृङ्गानि भड्कला निर्मिलम्बौ गतौ तौ तर यत्रासोच्छूद्रकरचिता चिता । दशनै. शानाकृष्य शूद्रक बहिर्निप्यासयामासतु । तेनापि अक- १५ स्मात् ता विलोक्य विस्मितमनसा निजगदेरे पापीयासौ ! किमेतत् कृत भवपामसुभाद्भयाम् । । राज्ञा मनसि विश्वासनिरासो भविष्यति यत् प्रतिभुवावपि तेनात्मना सह नितिौ । भषणाभ्या बभापे-- धागे भय । अस्मदर्शिता दिशमनुसर सरभसम्। का चिन्ता तय ।। इत्यभिधाय पुरोभय प्रस्थिती तेन सार्धम् । प्रमात् २० प्राप्त। 'योलापुर'म् । तत्रस्थ महालक्ष्मीदव्या भवन प्रविष्टा । तत्र शूद्रपम्ता देयागम्यर्प्य युशसस्तरासीनस्चिरात्रमुपायसत । सदनु प्रत्यक्षाभूय भगवनी महालक्ष्मीतमयोचत्-पास ! किं मृगयसे। शुद्रपणातम्-स्यामिनि ! सातवाहनमहीपार महिप्या शुद्धिं यद । पारन ये मेयमपहना ।। श्रीदेन्योदितम् सान् यक्ष-राक्षस- मम् । १-मरमा ५. (ग- अनीत्। . अभिम् । R-..'किन् । प. प. मनापमानीनियनीहारवि (1) ·प्रबन्ध प्रवन्धकोशेत्यपराहये १४५ तत भूतादिदेवगणान् सम्भोल्य तत्प्रवृत्तिमह निवेदयिष्यामि, पर तेषा कृते त्वया बल्युपहारादि प्रगुणीकृत्य धार्यम् । यारच ते कगेहत्य वल्याद्युपभुज्य प्रोता न भवेयुस्तावत् त्वया विना रक्षणीया शूद्रको देवताना तर्पणार्थ कुण्ड रिचय्य होममारेभे । मिलिता सकल्दैवतगणा । स्वा स्वा भुक्तिमग्निमुखेन जगृहिरे । तावत् तद्धोमधून प्रसृमर प्राप तत्स्थान यत्र मायासुरोऽभूत् । तेनापि परिज्ञात लक्ष्म्यादिष्टशूद्रकहोमस्वरूपेण प्रेषित स्वभ्राता कोल्ला सुरनामा होमप्रत्यूहकरणाय । समागतश्च वियति कोल्लासुरः स्वसेनया समम् । 'दृष्टस्तदैवतगणै । चकित च ते । ततो भपणौ दिव्यशक्त्या युयुधाते दैत्यै सह । कमान्मारितौ च तो १० दैत्यै । तत् शूद्रकः स्वय योद्धु प्रावृतत् । क्रमेण दण्डव्यति- रिकाहरणान्तराभावाद् दण्डेनैव बहुन् निधन नीतवानसुरान् । ततो दक्षिणबाहु दैत्यास्तस्य चिच्छिदु । पुनर्वामदौष्णैव दण्ड- युद्धमकरोत् । तस्मिन्नपि छिन्ने दक्षिणाहिणोपात्तदण्डो यो लग्न । सत्रापि देत्यैःने वामपादात्तयष्टिरयुध्यत । तमपि क्रमादच्छिदन १५ मुरा । ततो दन्तैर्दण्डमादाय युयुधे । ततस्तमस्तकमच्छेदि । अधाकण्ठतृप्ता देवतगणास्त शूद्रकं भूमिपतितशिररक दृष्ट्या अहोऽस्गद्भुक्तिदातुर्वराकस्य किं जातमिति परितप्य योद्ध प्रवृता कोल्लासुरममारयन् । तत श्रीदेव्याऽमृतेनाभिषिभ्य पुनानुसाहिताङ्गश्चके शूद्रका प्रायु जीवितश्च । सारमेयावपि २० पुनर्जीविती । देवी च प्रसन्ना सती तस्मै खड्गरत्न प्रादात् । अनेन त्पमजय्यो भविष्यसीति च पर व्यतरत् । ततो महालक्ष्म्यादि- देवतगणै सह सातवाहनदेव्या शुद्धपर्य समममपि भुवन परि- अन्य प्राप्त शूद्रको महार्णवम् । तत्र चैक वटनसमुच्चस्तर निरीक्ष्य विनामार्थमाररोह यावत् तावत् पश्यति तच्छाग्वायां लम्बमानमध शिरस काष्ठवीटिकाप्रवेशितोपाद पुरुषमेरम् । स च प्रसा तृतिपर्यन्तम् । २ ग- ए सदैवत' । ३ दरसन । पति. १९ . .

·चतुावशतिप्रयन्धे [१५ औसातवाहन रितजिह्वोऽतौर विचरतो जलचरादान् भक्षयन् वीक्षितस्ते । पृष्टश्च शूद्रकेण कस्त्व किमर्थ चेत्य लम्बितोऽसि । तेनोक्तम्- अह मायासुरस्य कनिष्ठो भ्राता । स च मदनो मदिष्णुर्मदप्रन 'प्रतिष्ठानाधिपते सातवाहनस्य नृपतेर्महिपा 'रिरसुरपाहरत् सांतामिव देशवदनः । सा च पतिव्रता तन्नेच्छति । तदनुप्रोक्तोऽ प्रजन्मा-न युज्यते परदारापहरण तव । विक्रमाक्रातविश्वोऽपि, परस्त्रीषु रिरसया । कृत्वा कुलक्षय प्राप, नरक दशकन्धरः॥१॥' इत्यादिवाग्भिनिषिद्ध क्रुद्धो मह्य मायासुरोऽस्या वटशाखाया १० 'टकित्या मामित्थ व्यडम्बयत् । अह च प्रसारितरसन समुद्रात सञ्चरतो जलचरादानभ्यवहरन् प्राणयात्रा करोमि । इति श्रुत्वा शूद्रकोऽप्यभाणीत्-- अह तस्यैव महीभूतो भृत्य शूद्रकनामा तामेव देवीम वष्टुमागतोऽस्मि । तेनोक्तम्- एव चेत् तर्हि मा मोचय यपाऽह सह भवा त दर्शयामि तां च देवीम् । तेन स्वस्थान १५ परितो 'जातुप दुर्ग कारितमस्ति । तच्च निरन्तर प्रज्वलदेवास्ति । 'ततस्तदुल्लड्म्य त मध्य प्रविश्य त निपाय देवी प्रत्याहर्तव्या । इत्यावर्य शूद्रकस्तन कृपाणन त कानधनानि छित्वा त पुरोधाय दैयतगणपरिवृत प्रस्थाय प्राकारमुलध्य त स्थानान्त प्राविशत् । देवतगाथालाक्य मायामुरः स्वसैय युद्धाय प्रजिघाय । तस्मिन् २० पंचतामचिते स्वय योदुमुपतस्थी । तत फ्रमेण शूद्रकरतेनासिना तमबधीत् । तता 'घण्टापम्बि'विमानमारोप्य देवी देवतगणे सह प्रस्थित 'प्रतिष्टान' प्रति । इतक्ष दशम दिनापीमागतमरगस्य जगत्पधिपत्तिांत पार-अहो मग 7 महादेवी, 7 च गद्रपदीर , 'न चापि ती .

·५ १० प्रबन्व प्रवन्धकोशेत्यपराहये रंसनालिही, सर्व मयय बुबुद्धिना पिनाशितम् । इति शोचनात् सपरिच्छद एव प्राणत्यागचिकी पुराद् वहिश्चितामरचयच्चन्दना- दिदारमि । यावत् क्षणादाशुशुक्षाण क्षेप्स्यति 'परिजनश्चिताया तावद् वर्धापफ एको देवाणमन्यात् समायाप्सीद् व्यजिज्ञपच्च स प्रश्रयम्- देव ! दिष्टया वर्षसे महादेव्यागमनेन । तनिशम्य श्रवण- रम्य नरेश्वर स्फुरदानन्दकन्दलितहृदय उर्घमरलोकयन्नालुलो नमप्ति देवतगण शूद्रक च । अपमपि विमानादवतार्य राज्ञ. पदोरपतत् महादेवी च। अभिननन्द सानन्द मेदिनान्दु शूद्रकम्। रायाध तस्मे प्रादिशत् । सोसवमन्तनगर प्रविश्य श्रुतशूद्रक- चारुचरित सइ महिण्या रायश्रियमुपयुभुने महाभुज । तस्य च सातवाहनस्य चन्द्रलेरयाया पञ्च शतानि पल्य सर्मा अपि पड्भापाकवित्वविद । राना पुनरनीतव्याकरण । आगत उष्णकाल । आरब्धा जलकेटि । चन्द्रलेसा । शीताल शीत न सहते । नृपस्तु मेम्णा शृङ्गक नलस्तामनवरत "सिञ्चति । तत सा सस्कृतेन प्राह- देव ! मा मोदक पूरय । १५ हालस्तु त सरकृततत्तमनगच्छन् मोदकनाम श्रुत्वा दास्या पा मोदक्पटालियामानीनयत् । चन्दलेसा ता दृष्ट्वा पतिमति चमदर्शनादहसीत्-सहो महाराजस्य शास्त्रोत्तनितमतिन्याप !। राज्ञाऽभ्युपहासो ज्ञान 1 पृथा राज्ञी निमयं वषमुपहस्यामहे ।। राज्ञी जगाद -अन्यायन्यानेऽन्यायपोगाद् हसिनोऽसि प्रिय! । २० लनिनो राना । सो वियार्य भारती चिरात्रीपर सेनाराभ्य प्रत्यक्ष कृत्य तरा महाकविर्भूबा मारस्वतयारणादिशास्त्र- गतान्यचीचरत् । तस्येश्वरस्य 'गुणहत्या भारती देवनाऽवसरे:- पनीर्य ह | एकदा भारतीमन्यर्ययत-मलमपि पुर आघयामा भनी । २ अमिन । ३- 'प'| घ- 'उनप तो टावद । ५ फ-म- मिने। ग- म. 14- विपावन म.पन् ब-'पौवा गग.

·चतुर्विशतिप्रवन्धे [१५ श्रीसातबाइन- प्राणहर । द्वे अहः कविरूप भवतु । तथैव कृत देव्या । एकस्मिन् दिने दश- कोट्यो गाथा सम्पन्ना । सातवाहनकशास्त्र तत्कृतम् । तस्य चोर्वीपते खरमुसो नाम दण्डनाथ शूरो भक्त प्राज्ञ पुण्याढ्य आ- रम्भसिद्ध । एकदा हालेनादिष्ट सरमुसाय-'मथुरा' लाहि । आदेश ५ प्रमाणमित्युक्त्वा बहिापारिणा पार्श्वमेत्य राजादेशमचीफयत्। व्यापारिभि प्रोक्तम्-खरमुस! द्वे 'मथुरे' स्त । एका 'दक्षिण मथुरा' पाण्डवकृता, अपरा 'पूर्वमथुरा' यगोष्ठे कृष्णः समुत्पन्न यत्र 'वृन्दावना'दीनि वनानि । द्वयोर्मध्यात् का 'मथुरा' ग्राह्येति पृ छ । खरमुसेनोक्तम्-प्रतापमार्तण्ड त क प्रष्टुमीष्टे ।। वक्ष्यति हि रे १० मम चेतो न जानीथ ।। तस्य च प्रकोप सब अपि 'मथुरे' ग्रहीयाम । सेन्य द्विखण्ड कृत्वा द्वे 'मथुरे' एक- स्मिन्नेर मध्याह्ने सरमुसेन जगृहाते । तत्पुरीद्वयगहणवर्धापनिका- मुखौ द्वीनरी आगमताम् । यावत् प्रमोदात् तौ नृपतिराल्पति तावत् तृतीय एक आगात् । स उवाच-देव । भनकाराप्यमाणजैनप्रासाद- १५ भूमितलेऽक्षयो निधि प्रादुभूव दिष्टया । यावत् तदभिमुखमीक्षते तावदेव दासी प्रेममञ्जूपा 'शुद्धान्तादायासीत् - खामिन् । देव्या चन्द्रलेसया साङ्गलक्षण सुतो जात । चतस्रोऽपि वर्धा पनिमा दत्ता क्षमापारेन । तेन प्रमोदेनास्य महो-माद उत्पन्न । ततो मेलयित्वा रोक हयाररुढो गोदावरी'तीरमुपेत्य तो जगाद २० तारतरखरम्--- संघ भण 'गोदावरि ।' पुरसमुद्देण साहिया सती । सालाहणकुसरिस जइ ते कले कुल अस्थि ॥१॥ ग 'तत्र चोवा ॥२ स 'सुरमुपे।। १ स-मिटि ग-'आयाती। अन्त पुरान् । डापा-सस मग गोदावरि ! पूर्वसमुद्रण साधका सकी। सारियाहनारसदृश यदि ते ते पुल मस्ति ।। ७प-सीएाहण.'t ८ आर्या।

·प्रबन्ध प्रवन्धकोशेत्यपराये ५ उत्तरओ हिमवतो दाहिणओ 'सालिवाहणो राजा(या)। समभारभरकता तेण न 'पल्हत्यए पुहवी ॥२॥ तादृश तस्य गर्वमीक्षमाणा महामन्त्रिणोऽन्योन्य मन्त्रयामासु नृप श्रिया तरलित । ततः जितश्चेत् पुरुषो लक्ष्म्या, हृत लोकद्वय तत । जिता चेत् पुरुषेणैषा, जित लोकद्वय तत ॥१॥ तस्मादस्प दु खोत्पादनेन मदगदोछेद. कर्तुमर्ह । इत्यालोच्य राजान व्यजिज्ञपन्-देव । ललाटतपतपन काल भोजनावसरो वर्तते । पादोऽधार्यता सौधाय । इत्युदित्वा सौधमानैषु । तत्रापि मदात् स्तम्भादीनि कुट्टयति । ततो मन्त्रिभि सरमुखं वीरोत्तस १० उन्नीकृत्य राज्ञे उक्तम्-देव । सरमुसः रायो व्याधिना पामगमत् । अथ तच्छ्वणे क्षमापो दु.खाच्छोकान्मदमहासीत् । गोशत् तु वैकल्यमचकलत् । अथामात्यैर्विज्ञप्तम-प्रजेश्वर । विदेशादायानेमन- जीवनविद्यानिदुरै सरमुसो जारित । यथादेश स्यात् तदा पदकमलयुगरतले रोन्यते । इत्युक्त सुरथो जात । दृष्ट सरमुसः। १५ सुष्ठु तुष्टो राजा । एव तस्योदय । अन्यदाऽसो गोदारी'तीरे कडति । तदैकमीनेन जलाद् बर्हिमुख निप्यास्य हसिनम । मतिश्चमकृतश्च भूए । राशे प्यानाकृष्टाऽऽयाता ब्राह्मी पृष्टा-देवि! मीन किमर्थ हसति । साइम्याद-वत्स! प्राग्भवे व अव पुरे काष्ठमारहारक २० आसी । स च मध्याहे काष्ठकष्टार्जितधनप्रीतान् सक्तून् उष्णो- दकविलोडितान् मासक्षपणिरऋपये मुदा ददे । तेन पुण्येन त्व १ छाया-उतरतो हिमवान दक्षिगत सालिवाहनो राजा । सममारमराहाता तेन न पर्यम्पते पृषी । २ ग-सालयाणराया' । ३ ग-पायए' आर्या । ५स-य-ता।

·चतुर्विशतिप्रयन्ये [१५ श्रीसातवाहन- सम्राडवातरीः । तदेकस्तत्रत्यो व्यन्तरो वेत्ति । तेन मीने सक्रम्य हसितं त्यया दृष्टम् । राजाऽऽह-हासस्य को भावः । ब्राह्मी वक्ति अयं भावः- अयं दानादाप्तद्धिः पुनर्दाने मन्दादरः । धि- गात्मकार्यम्दं जीवलोकमिति । सातवाहनो जल्पति -तस्य व्यन्तरस्य मच्चर्चया कि कार्यम् ! । ब्राह्म्याह - प्राग्भवेऽयं तवैव सखाऽभूत् । तेन कृपणत्वात् किमपि न दत्तम् , केवलं त्वदत्त- मेव किश्चिदनुमोदितम् । तेन पुण्येन व्यन्तरत्वे नावतीर्णोऽयम् । ततस्त्वयि हितार्थित्वमस्य । मां च त्वन्मन्त्रशक्तिसमाकृष्टिप्रत्यक्षां वन्मातृकल्पां जानाति । ततस्तथाऽहसदिति विद्धि । तवृत्तान्त. १. ज्ञानादवनीशो वदान्यत्वं सुष्वाददे । ब्राह्मीश्रीदत्तशब्दवेधरस- सिद्धेरिच्छादानी मानी जैनः । इत्यकारं नानाविधान्यवदातानि हालक्षितिपालस्य कियन्ति नाम वर्णयितुं पार्यन्ते ! । स्थापित चानेन 'गोदावरी'तीरे महालक्ष्मीः प्रासादे । अन्यान्यपि च यथार्ह देवतानि निवेशितानि तत्तस्थानेषु । १५ राज्य प्राग्यं चिरं भुझाने जगतीजानी अन्यदा कश्चिद् दारु- भारहारकः कस्यचिद् वाणिजस्य थिौ प्रत्यह चारुफाणि दारूण्या- हत्य विक्रोणीते रम । दिनान्तरे च तस्मिन्ननुपेयुषि वणिजा तद्भगिनी पृष्टा-किमर्थ भवद्भाताऽप नागतो मदीय्याम् ! । तया यभणे- श्रेष्ठिश्रेष्ठ ! मत्सोदर्य स्वर्गियु सम्प्रति प्रतियसति । पणिगमणत्- २० फयमिय ! । साऽवदत्-फड़णवन्धादारभ्य विवाहप्रकरणे दिन- चतुष्टयं नरः सनिश्यिय यरान्तमा मान मन्यने, तदरसयालोकन- काँवाटात् । तचाफर्य रामाऽप्याचिन्तयत्-अहो अह स्वर्गि' किन यमानि! । चतुर्प यत्तु दिनेषु अनपरतं वियाहोरमयमय एय स्थाम्यानि [इति विचार्य चातुर्वण्य या या कन्या युवति २५.पशामा पनि शणीति रम पम सौरसय पर्पपीत् । - 'भूत''पुन' -पाप-एमीप्रसार ।

·एवं च भूयस्यनेहसि गच्छति लोकैश्चिन्तितम्- अहो कर भाव्यमनपसैरेव सर्ववर्णैः स्थेयम् ! । सर्वाः कन्यास्तावद् राजैव विवोढा । योपिदमावे च कुतः सन्ततिरिति । एवं विषण्णेषु लोकेषु 'विवाहवाटिका'नानि प्रामे वास्तव्य एको द्विजः पीठजां देवी- माराध्य व्यजिज्ञपत्- भगवति ! कथ विवाहकर्माऽस्मदपत्याना भावीति । । देव्योक्तम्-मो वाडव! खद्भवनेऽहमारमान कन्यारूप कृत्वाऽवतरिष्यामि । यदा मा राजा प्रार्थयते तदाऽह तस्मे देया, शेषमह करिष्ये । तथैव राजा ता रूपवती श्रुत्वा विप्रमयाचत । सोऽपि जगाद- दत्ता मया, पर महाराज! स्वयमत्रागत्य मरकन्यो- बोढन्या। प्रतिपनं राज्ञा । गणकदत्ते लग्ने क्रमाद् विवाहाय १० प्रचलितः । प्राप्तश्च त माम श्वशुरकुलमवनिपति । देशाचारानु- धाद् वधूवरयोरन्त जवनिका दत्ता । अनलियुगन्धरीलाजै- भृतः । लमवेलाया 'तिरस्करिणीमपनीय यावदन्योन्यस्य शिरसि लाजान् वितरितु प्रवृत्तौ तदनु किल हस्तमेलापो भनिप्यतीति तानद् राजा तां रौद्ररूपा राक्षसीमिवैक्षिष्ट । ते च लाजा' कठिन- १५ कर्फरपापाणरूपा राज्ञः शिरसि लागेतु लग्नाः । क्षितिपतिरपि किमपि विकृतमिदमिति विभावयन् पलायित । तारत् सा पृष्ठ- लग्नाऽश्मशकलानि वर्षन्ती प्राप्ता । ततो नरपति गहदे प्राविशन्निज- जन्मभूमिम् । तत्रैव च निधनमानदो । अयापि सा पीठजा देवी प्रतोन्या वहिरास्ते निजप्रासादस्या । शूद्रकोऽपि क्रमेण २० फालिकादेव्याऽनारूप विकृत्य वापी प्रविष्टया करणरसितेन निपलब्धस्तनिष्कासनार्य प्राविशत् । पतितस्य तस्य कृपाणत्य पद्वारे तिर्यपतनाच्छिन्नाङ्गः पञ्चतामानश्च । महालक्ष्म्या दि परवितरणावसरेऽरमाद् देकोशेयकात् तर दिष्टान्ताराप्तिर्भरित्री- त्यादिएमासीत् । ततः शक्तिकुमारो राज्येऽभिषिक्त. । 'सात- २५ घ-भाल। २ जवनिकाम् । । घ-'कदिनपाचाणकारका स्व-नि किमपि ५ग 'सहा तर मरण भावीचा.'।६च-घ-शातपाहमाप' ·२५२ ५ चतुविशतिप्रबन्ध [१५ मीसातवाहन वाहनस्य निसूदनान्तरमवापि राजा न कश्चित् 'प्रतिष्ठाने प्रविशति, 'वीरक्षेत्रत्वात् । अत्र च 'यदसम्भाव्य कचिद् गर्भे तत्र परसमय एव मन्तव्यो हेतुः, यन्नासगतवाग्जनो जैनः । श्रीवीरे शिव गते १७० (वर्षे) विक्रमार्को राजाऽभवत् । तत्कालीनोऽय सातवाहना,तत्प्रति. पक्षत्वात् । यस्तु कालिकाचार्यपार्थात् पर्युषणामेकेनाला अर्वागा- नाययत् सोऽन्यः सातवाहन इति सम्भाव्यते; अन्यथा 'नवसयतेणउएहिं समकतेहिं वीरमुक्खाओ । पज्जोसवणचउत्यो कालयसूरेहिं तो ठविआ ॥१॥ इति चिरत्नगाथाविरोधप्रसङ्गात् । न च सातवाहनक्रमिक सात- १० वाहन इति विरुद्धम् , भोजपदे बहूना भोजत्वेन, जनकपदे बहूनां जनकत्वेन रूढत्वात् । ॥ इति 'शातवाहनचरित्रम् ।। १५ ।। . घ-बार 'ग-पदमदार' । पा-मारहरिनामममा तयारमा । परी पारिष सिमानारत स्थपिता । -सारियाना'। - वाया।

·प्रबन्ध १५३ प्रवन्धकोशल्यपरादये [१६] ॥ अथ बङ्कलप्रवन्धः ॥ 'पारेत'जनपदान्त-'श्चर्मण्यत्सास्तटे महानद्याः । नानाधनवनगहना, जयत्ससौ 'टीम्पुरीति पुरी ॥ १॥ अप्रैव 'भारते' वर्षे विमलयशा नाम भूपतिरभूत् । तस्य सुमङ्गला- ५ देव्या सह विषयसुखमनुभवतः क्रमाजातमपत्ययुगलम् । तत्र पुत्रः पुप्पचूलः पुत्री पुष्पचूला। अनर्थसार्थमुत्पादयतः पुप्प- चलस्य कृतं लोफैङ्कचूल इति नाम । महाजनोप(पा ?)लब्धेन राज्ञा रुपितेन निःसारितो नगराद् बङ्कचूलः । गच्छंश्च पथि पनिती भीपणायामटव्यां सह निजपरिजनन स्वत्रा च स्नेहपरवशया । १० तत्र च क्षुत्पिपासादितो दृष्टो मिल्लः नीतः स्वपल्लयाम् | स्थापित- श्व पूर्वपल्लीपतिपदे । पर्यपाटयद् राज्यम् । अलुण्टयद् प्राम-नगर- सार्थादीन् । अन्यदा मुस्थिताचार्या 'अर्बुदा चला'दष्टापद' यात्रायै प्र- स्थिनास्तामेर 'सिंहगुहां' नाम पल्लीं सगच्छाः प्रापुः । जातश्च १५ वर्षाकालः । अननि पृथिवी जीवाकुला । साधुभिः सहालोच्य मार्गयित्रा वङ्कचूलाइ यसतिं स्थितास्नर सूरयः । तेन च प्रथम मेव व्यवस्था हता- मम सीमान्तधर्मस्या न कयनाया, यतो युप्मकथायां अहिंसादिको धर्मः, न चैवं मम लोको निर्वहति । एवमस्तु इनि प्रतिपद्य तस्थुरपाश्रये गुरवः । वहकचूलेनाहूय २० सर्व प्रधानपुरुषा मणिताः --अहं राजपुत्रन्नन्मासमारे ग्राह्मणा- दय आगमिष्यन्ति । ततो मद्भिर्जीवनधो मांसमद्यादिप्रसङ्गश्च पाडीमप्पे न कर्तव्यः । एवं कृने पीनामपि मस्तपानमजुगुसितं पल्पन इति । तैस्तथैव वृत्तं यावधतुरो मासान् । प्राप्तो विहार- जार्या। ग-'मतसंग-'परा मम्मे। पस्थिति..

·चतुर्विशतिप्रपन्धे [१६ श्रीवरचूल- समय । अनुज्ञापितो वङ्कचूला सूरिभिः- समणाण सउणाण भमरकुलाण गोकुलाण च । अनिआओ वसहीओ सारईआण च मेहष्ण ॥१॥ इत्यादि वाक्यैः । ततस्तै. सह चलितो वङ्कचूलः । स्यसीमा प्रापुषा तेन विज्ञप्तम्-वय परकीयसीमा न प्रविशाम इति । सूरिभिर्भणित.-- वय सीमान्तरमुपेताः तत् किमप्युपदिशाम- स्तुभ्य, दाक्षिण्यात् । तेनोक्तम्-यन्मयि निर्वहति तदुपदेशेनानु- गृह्यतामय जन । तत सूरिभिश्चत्वारो नियमा दत्ता., तद्यथा- अज्ञातफलानि न भोक्तव्यानि १, सप्ताष्टानि पदान्यपसृत्य घातो १० देय २, पट्टदेवी नाभिगन्तव्या ३, काकमास न भक्षणीयमिति ४ प्रतिपन्नास्तेन ते । गुरुन् प्रणम्य स्वगृहमगमत् । अन्यदा गत सार्यस्योपरि धाट्याम् । शकुनकारणान्न गत सार्थ । त्रुटिन च तस्य पथ्यदनम् । पीडिता क्षुधा राजन्याः। ष्टश्च ते किम्पाकतर फलित । गृहीतानि फलानि । न जानन्ति ते १५ नागधेयमिति तेन न भुक्तानि । इतरै सर्वैर्बुभुजिरे । मृताश्च ते किम्पाकफल । ततश्चिन्तित तेन-अहो नियमाना फलम् । । तत एकाक्येवागत. पल्लीम् । रजन्या प्रविष्ट स्वगृहम् । दृष्टा पुष्पचूला दीपालोकन पुरुपयेपा निजपल्या सह प्रसुप्ता । जातश्च कोपस्तयोरुपरि । द्वावप्येती खड्गप्रहारेण छिनतिी । इति यावद- २० चिन्तयत् तारत् स्मृतो नियम । तत सप्ताष्ट पदान्यपमाम्य घात ददत सोदश्तमुपरि खड्गेन । व्याहा खसा-जीवत यनचलः। ----- गया-सममान सपूनानी धमरपुराना गापुलमा अनियता वयः शारदायाना घमशनार ॥ १ आया। । दाण्या 'नि पाठ: घ प्रती न रिन प-य-'स्प(या)परमगमन्' ५५- परिपपा(?)ST ( 4-1-पस्यदिनम्', घ-'एण्यदिनम्। प- निघ- पसायपर।घसाया।

·प्राग्य] ५ प्रबन्धकोशेत्यपराये तद्वच श्रुत्वा लजितोऽसायपृच्छत्- किमतेदिति । । साऽपि नटवृत्तान्तमचीयत् -भ्रातरत्र प्रतिभूपतेनटवेषधराश्चरा आग- च्छन् । यदि पलया वकचूलोऽस्ति तदाऽस्माक नृत्य पश्यतु इत्यमुपन् । तदा मयाऽचिन्ति- साम्प्रत भ्राता पदकचूलो नास्ति गृहे । तदा मया तर वेषधारिण्या नृत्यमकारि तेपा पावी- त् । दानमदायि तेभ्य ।गताच ते स्वस्थानम् । ततो बहुनिशा- गमनेन निदापरवशा 'तेनैव वेपेण भ्रातृजायापार्श्वे अस्त्रपम् । इति वृत्तान्त श्रुत्वाऽतीच मनसि खेदो दधे तेन । कालक्रमेण तस्य तद्राज्य शासतस्तत्रन पल्लया तस्येनाचार्यस्य शिष्या धर्ममपि-धर्मदत्तनामानौ कदाचिद् वर्षाराप्रमत्रास्थिपाताम्। १० तत्र तयोरेकः साधुनिमासक्षपण विदधे, द्वितीयस्तु चतुर्मासक्षपणम् । वङ्कचूलस्तु तदचनियमानामायतिशुभफलतामवलोक्य व्यजिज्ञपत् --हे भदन्तौ ! मदनुकम्पया कमपि पेशल धर्मोपदेश दत्त , ततस्ताभ्या चैत्यविधापनदेशना पापनाशिनी विदधे । तेनापि 'शराविका पर्वतसमीपरर्तिन्या तस्यामेव पल्लया 'चर्मण्यती'सरित्तोरे १५ कारितमुन्चेस्तर चारु चेत्सम् । स्थापित च तन श्रीगन् महानीर- बिम्बम् । तीर्थतया च रुद्ध तत्। तत्रायान्ति म्म चतुर्दिग्भ्य सहा । कालान्तरे कश्चिनगमः सुमार्य सद्वर्या तयानाये प्रस्थित प्राप्त. क्रमेण 'इन्ति'नदीम् । नावमाम्टा च दम्पती चैत्यशेखर व्यटोक्यताम् । तन सरमस सौवर्णाची कुकुमचन्दन २० कर प्रक्षिप्य जल क्षेप्तुमारब्धवती नेगमगृहिणी । प्रमादात् निपतित तदन्तर्जलतजम् । ततोऽमाणि वणिना- अहो इद कचोलक नैकरोटिमुन्यरत्नखचित राना ग्रहणकेऽर्पितमासीन् । घ-इयत् कप भ्रात.'1२ वा पहु' इमार-7 'परापर्यत पाठाधिश्य ग-पुस्तके वर्तते । ३ स-घ- तेन ये'। दचन्'। ५ प हिरोना- मिदविका(1)रर्वत.',घ• हिरान पदविकारर्वन । ५ माघ-'तर या'! घ-तिनदीम्।

·१५६ चतुर्विशतिप्रवन्धे [१६ श्रीवल ततो राज्ञ 1 कथ छुटितव्यम् । इति चिर विषय बङ्कचूलस्य पल्लीपतेर्विज्ञापित तत्, यथा-- अस्य राजकीयवस्तुनो विचिति कार्यताम् । तेनापि धीचर आदिष्ट तच्छोधयितु प्राविशदन्तनदीम् । विचिन्वता 'चान्तर्जलतल दृष्ट तेन 'हिरण्यमयरथस्थ जीवन्तस्वामि ५ श्रीपार्श्वनाथबिम्ब यानत् पश्यति स्म स बिम्बस्य हृदये तत्कच्चोलकम् । धीवरेणोक्तम्-धन्याविमो दम्पती यद् भगवतो वक्षसि "घुसृणचन्द्रचन्दनविलेपनाहे स्थितमिदम् । ततो गृहीत्या तर्पित नैगमस्य । तेनापि दत्त तस्मै बहु द्रव्यम् । उक्त च बिम्बस्वरूप नागिन । ततो वरचूलेन श्रद्धालना तमेव प्रवेश्य १० निष्कासित तद् बिम्बम् । बनारयस्तु तत्रैव मुक्त । निवेदित हि स्वमे प्राग् भगवता 'नृपते यत्र क्षिप्ता मती पुष्पमाला गया तिष्टति तन बिम्ब शोध्यमिति । तदनुस रेण बिम्बमानीय समर्पित राज्ञे वइचलाय । तेनापि स्थापित श्रीवीरबिम्बस्य बहिर्मण्डपे, यावत् किल न य चत्यमस्मै फारयामि इत्यभिसन्धिमता । करिते च १५ चैत्यातरे यारत् तत्र स्थापनार्थमुत्यापयितुमारभन्ते राजकीया पुरपास्तानद् पिम्प नोचिष्टति स्म । देवताधिष्ठानात् तय स्थित- मद्यापि तथैवास्ते। धीयरेण पुनर्विज्ञप्त पल्लीपति ---यत् तत्र देव ! मया नद्या प्रविष्टेन निम्घातरमपि दृष्टम् । तदपि बहिरा नेतुमाचितीमशति । पूजारुद्ध हि भवति । तत पल्लीश्वरेण पृटा २० स्वपरिपत्-भो जानीते योऽपि अनयोम्बियो सविधानकम् ।। येन पयो नयन्तर्जरलले पन्ते । इत्याययेन पुररायिदा स्पपिरेण यिसम्-- देव ! एपरिमनगरे पूर्व नृपतिरासीत् । स च परचण समुपेयुषा माधं पोदु सामगह सना गा । तस्याम २५ मंदिनी पनिज सर्वसमेतच विम्बाप पगवरणस्प विधाप +प-नंदम् । घ.भ.प-प-मय-1- परम.--''--'' सगए गहने न गत ·प्रक्च.] प्रवन्धकोशेत्यपराये १५७ सदुर्गमिति कृता 'चर्मण्यत्या' सौटिम्भिक प्रक्षिप्य स्थिता । चिर युद्धवसस्तस्य कोऽपि खल किर गार्तामानेपोद् यदय नृपतिस्तेन परचक्राधिपतिना व्यापादित इति । तच्छुवा देवी तत्कौटिम्बकमाक्रम्यान्तर्नलतल प्राक्षिपत् । स्वय च 'परासुतामा- सदत् । स च नृपति परचक्र निर्जित्य यावन्निजनगरमागमत् ५ तावद् देव्या प्राचीनवृत्तमाकर्ण्य भनाद् विरक पारमेश्वरी दीक्षा कक्षाचके । तत्रैक विम्ब देवेन बहिरानीत पूज्यमान चास्ति । द्वितीयमपि चेन्नि सरति तदोपक्रम्यतामिति । तदाकर्ण्य वङ्क- चूलः परमाईतचूडामणिस्तमेव धीवर तदानयनाय प्रावीविंशत् । स च तद् विम्ब कीदभवपुर्जलतले तिष्टमान वहिस्थोपाङ्गममोव- १० टोक्य निष्कासनोपायाननेकानकार्षीत् । न च तन्निर्गतमिति देवतप्रभानमाकटय्य समागत्य च विशामाशाय न्यवेदयत् तस्वरूपम् । अद्यापि तत् किल तपास्ते । श्रूयने ह्यद्यापि केनापि धीवरस्यनिरेण नौकास्तम्भे जाते ताकारण विचिन्वता तस्प "हिरण्यमयरथस्ययुगकीलिका लब्धा । ता कनकमयीं दृष्ट्या १५ लुब्धेन तेन व्यचिन्ति यदिम रय क्रमात् सर्व गृहीत्वा ऋद्धिमान् भविष्यामीति । ततश्च म रानो निद्रा न लेभे । उक्तश्च केनापि अदृष्टपुस्पेण यदिम तन विमुच्य सुख स्वेया , नो चेत् सद्य एस वो हनिप्यामीति । तेन भयार्तेन तनव मुक्ता युगकीटिका इत्यादि । किं न सम्भाव्यते देवताधिष्टितेषु पदार्थे । भूयते च २० सम्प्रत्याप कारे-कश्चिन् म्लेच्छ पाषाणराणि श्रीपार्श्वनाथ- प्रतिमा मतुमुपस्थित स्तम्मितमाहर्जान । मइति पूजाविधी ने सजतानापन इति । श्रीधीरनिम्ब महत् तदपेक्षया उघीयस्तर श्रीपार्श्वनाथ शिम्ममिति महानीरस्यार्मफस्योऽय देर इति 'मेदाश्वेलण' २५ घ-त भूला । मृत्युवम् । ३ नायक--हिरण्मय।

·चतुर्विशतिप्रयन्धे [१६ श्रीपाल- इत्याख्या प्राचीकयन् । श्रीमच्चेल्लणदेवस्य महीयस्तममाहात्म्यनिधे पुरस्ताभ्या महपिभ्या सुवर्णमुकुटाम्नाय साधित । प्रकाशितम्च भव्येभ्य । सा च 'सिंहगुहा पल्ली कालक्रमाद् 'दिम्पुरी'त्याख्य- या प्रसिद्धा नगरी सञ्जाता । अद्यापि स भगवान् श्रीमहावीरः स च चेल्लणपार्श्वनाथ सकल्सधेन तस्यामेव पुर्या यात्रोत्सबैरा- राध्यते इति । अन्यदा बङ्कल 'उज्जयिन्या खातपातनाय चार्यवृत्त्या कस्यापि श्रेष्ठिन समनि गत कोलाहल श्रुत्वा चलित । ततो देवदत्ताया गणिकाया गृह प्राविशत् । दृष्ट्वा सा कुष्ठिना सह प्रसुप्ता । १० ततो नि सृत्य गत श्रेष्ठिनो वेदम । तत्रैकविंशोपको देख्यके त्रुटयतीति परुषवाग्भिनिर्भर्त्य नि सारितो गेहात् पुत्र श्रेष्ठिना । विरराम च यामिनी । यावद् राजकुछ यामीत्यचिन्तयत् तावदुजगाम धामनिधि । पल्लीपतिश्च नि सृत्य नगराद् गोधा गृहीत्वा तरुतले दिन नीला पुना रात्रापागाद राजभाण्डागाराद् वहि गोधापुच्छे विलग्य १५ प्राविशत् कोशम् । दृष्टो राजाप्रमहिया रुष्टया। पृष्टश्च-कस्त्वमिति। तेनोचे-चौर इति । तयोक्तम्- मा भैपी । मया सह सड्गम कुरु । सोऽपादीत्-या त्वम् साऽप्यूचे--- अनमहिप्यहमिति । चौरोऽवादात्- ययेर तर्हि ममाम्या भति, अतो यामि । इति निधिते तया साग नखर्विदार्य प्रकृतिपूर्वमाहता आरक्षका । २० गृहनिम्तै । गज्ञा चानुनयार्थमागतेन तद् दृष्टम् । राज्ञोक्ता स्वपू- स्पा मैन गाढ पुनीयामिति । ते रक्षित । प्रात क्षिनिमृता। तेनाप्युक्तम् – देय । चोर्यायाए प्रविष्ट , पश्चाद् देव- भाण्डागारे देव्या दृष्टोऽस्मि । यायदन्यन क्षयति तावत् | रिदितपो नरेन्द्र स्वीकृत पुतपा रपापितक्ष मामतपदे । २५ देवी विडम्पसाना रक्षिता पट्टाग्लेन । अहो नियमानो शुभ पनिति अनवरतमयमप्पासीत् । पृए ·प्रपन्धान प्रवन्धकोशेयपराये प्रेषितश्चान्यदा राज्ञा कामरूपभूपसाधनाथं गतः । युद्धे घातैर्जर्जरितो विजित्य तमागमत् स्वस्थानम् । व्याहृताच राज्ञा वैद्याः । यावद् 'रोगोऽपि घातत्रणो विकसति तैरुक्तम्-देव ! काफ- मांसेन शोभनो भवत्ययम् । तस्य च जिनदासश्रावकेण सार्ध प्रागेव मैत्र्यमासीत् । ततस्तदानयनाय प्रेषितः पुरुषः पुरुषाधि- पतिना येन तद्वाक्यात् काकमांस भक्षयतीति । तदाऽऽहूतश्च जिनदासो'ऽयन्ती'मागच्छन्नुभे दिव्ये सुदत्यौ रुदत्यौ अद्राक्षीत् । तेन पृष्टे-किं रुदियः । ताभ्यामुक्तम्-अस्माकं भी 'सौधर्माच्च्यु. तः । अतो राजपुत्रं वङ्कचूलं प्रार्थयावहे, पर स्वयि गते स मास भक्षपिता; ततो गन्ता दुर्गतिम् , सेन रुदिवः । तेनोक्तम्-तथा १० करिष्ये यथा तः भक्षयिता । गतस तत्र राज्ञोपरोधाद् वकचूलम- वोचत्-गृहाण वलिभुपिशितम् । पट्टभूतः सन् प्रायश्चित्त चरेः। चकचूलोऽवोचत्– जानासि स्व यदाचर्याप्पकार्य प्रायश्चित्त प्राह्यम् । ततः प्रागेव तदनाचरणं श्रेय इति 'प्रक्षालनाद्धि पसस्य दूरादस्पर्शनं वरम्' इति वाक्यानिषिद्धो नृपतिः । विशेषप्रतिपन्नवतनि- १५ वहश्चा'ऽध्युत'कल्पमगमत् । यलमानेन जिनदासेन ते देव्यौ तथैव रुदत्या दृष्ट्वा प्रोक्तम्-किमिति रुदिय ? न तावत् स मास माहितः । ताभ्यां अभिदधे- साधिकाराधनापशादच्युत' प्राप्तः । ततो नाभवदस्मदर्तेति । एव जिनधर्मप्रभार सुचिर विभाज्य जिनदासः स्वावासमाससादेति । अस्य 'ढिम्पुरी'तीर्थस्य २० निर्मापयिता वचूलः। in इति वङ्कचूलप्रवन्धः ॥ १६ ॥ -रोमोमस्य मोसम ।

·१६० चतुर्विंशतिप्रयन्ये [१७ श्रीविक्रमादित्य- [१७] - ।। अथ विक्रमादित्यप्रबन्ध ॥ विक्रमादित्यपुत्र विक्रमसेनराजान प्रति पुगेधसाऽऽशीर्दता यत् व पितुर्विक्रमादित्यादधिको भूया । तदा देवताधिष्ठितामि ५ सिंहासनस्थाभिश्चतसृमि काष्ठपुत्रिकाभिर्हसितम् । तदा विक्रमसेनेन पृष्टा पुनिया - किमिति हस्यते ? | ता प्रोचु - तेन सह समत्वमपि न घटते, कुतो नामाधिक्यम् । आद्याह-- 'अवन्त्या' विक्रमी राजा अपूर्वसत्यया कथकाय दीनारपश्च- शती दत्ते । एव श्रुत्वा सप्परचौरेण दीनारपञ्चशती याचिता । १० वार्ता चेका कथिता, यथा---- गन्धवत्'स्मशानसमीपे पातालविवरकूपे मया दीपो, देवी- हरसिद्धिप्रेपित पतन् दृष्ट । मयाऽपि तत्पृष्ठे झम्पापितम् । पाताले तर दिव्य सौध दृष्टम् । तत्र तैलकटाहिका ज्वलन्ती । तत्पावे एको नरो दृष्टः पृष्टव- विमर्थ त्यमिह ।। तेनोक्तम्- १५ अत्र सीधे शापभ्रष्टा दिव्यकन्याऽस्ति । सा ब्रूते- यस्तैल कटाहि- कायां अम्पा दाता स मे वर्षशत पतिर्भविता | अतोऽहमेतपति- स्वार्थमा तिष्टामि, पर साहस नास्ति । इति वार्तया पशशती सन्धा । तेन सर्परेण सम राजाऽपि तत्र गतो वियरेण । तैलपटा- हिकायां सम्पा दत्ता । य यया सोऽमृतेन जीवित । यायत् सा २० राजान पृणुते तायद् राज्ञोक्तम- अपेतन नरं यस्य । वृत. स तया। एप य परोपकारी तदधियोऽय कय माघी ॥१॥ द्वितीययोत्तम्- -- -- - , -प-सदा वतमभिगिन मिसित दयताविधितामिम मनमसिन ART-1-पापा ।। गप-मप- HKR. (1) ·प्राथ.] प्रयन्धकोशेत्यपराह्वये ११ ५ 'कासी'तो द्वौ द्विजो आयातौ । विक्रमार्केण पृष्टौ राजस्व- रूपम् । ताभ्यामूचे-अस्मद्देशे पाताल विवरमस्ति । तत्रान्धो 'राक्षसो वर्तते । अस्मद्देशस्वामी तिलकट हे झम्पा दत्त्वा स्यमासन राक्षसस्य पारण कारयति ल । राक्षमोऽपि त पुनर्नवीकरोति । सप्त अप- यरिकाः स्वर्णसम्पूर्णाश्च कुरुते । प्रत्यह प्रात सप्ताप्यपरिकास्त्या- गेन रिक्तीकुरुते । श्रुत्वेद विक्रमोऽपि तत्र गत । कटाहे 'झम्पा दत्त्वा रक्षसा भक्षितो जीवितश्च । पुनर्भक्षितो जीवितश्च । रक्षस शापेनाध्यमस्ति तच्छापान्तोऽभूत् । दृाभ्या पश्यति । दृष्ट्वा चाह- कस्त्व साहसी । तेनोक्तम्-निक्रमोऽहम् । तुष्टोऽह ते, याचस्व । राज्ञोक्तम्-तुष्टश्चेत् तदाऽस्य राज्ञो नित्य सप्ताप्यपव- १० रिका स्वर्णपूर्णा भूयासु । तयाऽस्य पुनरेव कटाइझम्पापातादि- यातना मा भूत् । रक्षसाक्तम्-एवमस्तु । अत कथ विक्रमार्का- दधिको भावी समोऽपि न, अतो हसितम् ॥ २ ॥ तृतीययोक्तम्- एकदा विक्रमार्को निजपूर्वास्तव्यखबाटकुम्भकारयुक्तो १५ देशान्तर गत । परकायप्रवेशविद्यावेदी योगी मिलित । स आवर्जित तुष्टश्च विद्या दातुमारेभे । राज्ञोक्तम्- प्रथम मम मित्रस्य (देहि ) । तेनोक्तम्- न योग्योऽसा | निबन्धात् तस्यापि दत्ता "गुणराजितेन यागिना, नृपस्य पश्चाद् बलाद् दत्ता । 'अवन्ती' गतो राजा राज्य करोति । एकदा पट्टावा मृत । विद्यापराक्षार्य २० राज्ञा रवजीवस्तर क्षिप्त । कुम्भकारेण स्वजीवो नृपदेहे । कुम्भ- फारो राज्य करोति । तेनाश्वमारणाय चिन्तित । नृपजीवस्तु पूर्व- प्रतशुक्देहे प्रपिष्ट । शुकाऽपि सोमदत्तश्रेष्ठिमार्याप्रोपितभरीका- २१ ग-घ-रामस्व० । २ घ-राक्षालि'। 1फ 'साहे, सघ- तेन()टाई।ग 'झम्पा दत्ता । ५ग- राममस्य शाप'। 'टनोपम्' इत्य रिको ग-पार | 'वन राहा' इत्यधिको ग-पाठ । ग 'इनित'। विगतकशाख मीनित ।" 'गुण• बलाद् दया इसपिग-पाठ.. पशित .

·१६९ ५ चतुधेिशतिप्र या [ १७ आदिम मादिरूप कामसेनागृहं गतः । सा तच्चातुर्येण हटा राज्ञीसमीपं न गच्छति । श्रेष्ठी समागतः । सा राज्ञीसमीपं गता । अनागमनकारणं पृष्टा । शुकचातुर्यकारणं प्रोक्तम् । तया आनायितः शुकः । सा रचिता तेन, यथा राज्ञा पूर्वम् । एकदा 'शुकेन राज्ञीनेहपरीक्षार्थ गृहगोधिकादेहे गतम् । राश्या तद्वियोगेन काठमक्षण कर्तुमारब्धम् । नृपजीवेन शुको जीवा- पित | सा राज्ञी व्यावृत्ता । शुकेन सर्वोऽपि वृत्तान्तो राश्यै कथित । राझ्या कुम्भकारस्यावर्जना कृता । तेन कुम्भकारजीवेन तुष्टेन विद्याप्रदर्शनाय मृतबोकटदेहे स्वजीवः क्षिप्त । नृपो निज १० देह गतः । अजो भयात् कम्पते । राज्ञा उक्तः-न भेतव्यम् , नाहं त्वत्समो भावी, सकृपोऽस्मि, त्वं सुखं जीव, चर, पिब । ततः कथं तेन समो भविष्यति ॥ ३ ॥ चतुर्योक्तम्- एकदा विक्रमार्केणोत्तमं सौध कारितम् । राजा तत्र गत' १५ विलोकनाय । तत्र चेटकयुग्ममुपविष्टमस्ति । चेटकेनोक्तम्- सुष्छु सौधमस्ति । चेटिकयोक्तम्-यादृशं स्त्रीराज्ये लीलादेव्या बाह्य- गृहमस्ति तादृशमेतत् । राज्ञा तच्छुतम् । तद्गमनौलुक्य जातम् । परं स्थानं तु न वेत्ति । तेन सचिन्तो जातः । भट्टमात्रो नृपाशयं ज्ञात्वा तरथानकज्ञानाय चचाल । तन्मार्गे 'लवण'समुद्रं ततो २० 'धूयो' समुद्रमुत्तीर्य तत्र रात्रौ मदनायतने स्थितः । निशीथे हय- हेपारपसंसूचितं दिव्यालङ्कारभूषितं दिव्यत्रीवृन्दमागमत् । तत्स्या- मिन्या काम. पूजितः । व्यावृरामानानां तासां अश्वपुच्छे लगित्वा . घ-रातुर्य चर घ-'मुकेन भूखा रामा स्नेहा'।१५-'गत दिपोगेनोति भाषाया 1५५-युग्ममस्ति'घ-84m, पानं मलि. सवितः भा."-दिग्यं सी. ख- मामा' ·प्रबन्धः] प्रबन्धकोशेत्यपराह्वये तत्र गतः । दासीभिईष्टः स्वामिनीपार्धे नीतः । तपा सानादि कारितः । रात्रौ तद्गृह एव स्थितः, स्वया स्वपस्सा उक्तम्- मम विक्रमादित्यो भर्ता भूयात् , किं वा यो मां चतुर्भिः शन्दै- र्जागरयति । इत्युक्त्वा सुप्ता | तेन चिन्तितम्-किं चतुर्भिरपि शब्दैन जागर्ति तर्हि एनामदेव जागरयिष्यामि । 'चस्वारः शब्दाः कृताः । यदा न जागति तदा पादाङ्गुष्ठश्वम्पितः । तया पादै- नाहतः यत्र विक्रमादित्यः सुप्तोऽस्ति तन्त्र पतितः । राज्ञा पृष्टम्- किमिदम् । तेन सर्वोऽपि वृत्तान्तः प्रोक्तः । ततो राजाऽनिसझं वेतालमारुहा तत्र गतः । वेतालः प्रच्छन्नो जातः । राजा दासी- भिस्तत्र नीतः । तया भक्तिः कृता। तद्रूपदर्शनात् सरागा जाता, १० परं शयानया प्रतिज्ञा कृता । तथैवोक्तम् । राज्ञा दीपस्थितो वेताल उक्त:- भो प्रदीप ! कामपि कयां कथय । स वक्तुमारेभे- कश्चिद् विप्रः । तस्य पुत्री । सा चतुर्णा वराणां दत्ता पृथक्- पृथगामे । चत्वारोऽप्पागताः । विवादो जातः । तया महान्त- मनर्थ दृष्ट्वा काष्ठमक्षणं कृतम । स्नेहादेकेन वरेणापि चितामप्ये १५ शम्पापितम् । एकोऽस्थीनि गृहीत्या गङ्गा'यां गतः । एकस्तत्रोटज कृत्वा स्थितो भस्मरक्षार्थम् । एको देशान्तरं गतः । भ्रमता च तेन सञ्जीवनी विद्या शिक्षिता । पुनरपि तत्रागतः। अपरेऽप्यागताः। सा जीवापिता | पुनर्विवादो जातः । तर्हि चतुर्णा मध्ये कस्य सा परनी ! । राज्ञोक्तम्-अहं न बैंच्मि, त्वमेव हि । स आह- २० यश्चिताया सहोस्थितः रा भ्राता । योऽस्थिनेता म पुत्रः । येन जीवापिता स पिता, उत्पत्तिहेतुल्वात् । यो भस्मरक्षकः स भर्ता, पालकत्वात्। 'चलारस' पधिरोग-पाठः । र ग-'न' 'दमा' अस्यानन्तरं 'पृथन पृथग् प्रामे' इति ग-पुस्तके आधिक्यम् । क-घ-'एकन सह 4180'। ५ग- पुस्ट के स्नेहादेवेन पार्पितम् एतदाधिक्यम् । १-१ गतः। प-मि।

·चतुर्विशतिप्रवन्धे [१७ श्रीविममादिश्य- राज्ञा ताम्बूलस्थगिका द्वितीयकों पृष्टा । येतालाऽधिष्ठानात् साऽप्याह- कुत्रापि मृतमर्तृका ब्राह्मणी अभूत् । तस्या जारेण सह सुता जाता । ता रात्री बहिस्त्यक्तु गता । इतश्च तत्र कोऽपि ५ शूलाक्षिप्ता जीवन्नस्ति । तस्य पादे स्खलिता । तेनोक्तम्-क पापी दुःखिनोऽपि दु खमुत्पादयति । तयोक्तम्- किं दुखम् ।। सोऽप्याह-देहपीडादिकम् , विशेषतो निष्पुत्रत्व कधितम् । पुन शलानरेणोक्तम्-त्वमपि कथय । का स्वम् । । निजचरित तयोक्तम् । 'तन्निशम्य तेनाप्युक्तम्-पुरा हत भूनिक्षिप्त अत्रस्थ द्रव्य त्व १० मदीयमादाय सुता मया सह विवाहय । ब्राह्मणी प्राह-वमिदानी मरिष्यसि, सुता च लध्वी, क्थ पुत्रोत्पत्ति । तेनोक्तम्-ऋतुकाले कस्यापि द्रव्य दत्त्वा पुत्रमुत्पादये । तया तथैव सर्व कृतम् । पुत्रो जातमात्रा राजद्वारे क्षिप्त । राज्ञ केनाप्यर्पित । कालेन निष्पुत्रस्य नृपस्य राज्ये स एषोपविष्ट । श्राद्धदिवसे 'गङ्गा'या १५ पिण्डदान कर्तु गत । जलाद्धरतत्रयं निर्गतम् । स राजा विस्मित । कस्य करस्य पिण्ड ददामि । तर्हि भो राजन् ! वद कस्य देय पिण्ड । राज्ञोक्तम्- चोरहस्तस्य ॥ राज्ञा खर्णपालक जल्पितम् । तदपि कथामाह-- पस्मिन्नपि प्रामे कश्चित् कुलपुत्र स परिणीतोऽन्मग्रामे, पर २० तत्पत्नी श्वशुरगृहे नागच्छति । स स्वजनैर्निर्गुण इति हस्यते । एपदा सर्वजनप्रेरितो मिनयुतो तत्र गत | मागे यक्षस्य शिगे नामिनम् । तत्प्रभावात् सादरा जाता, आगन्तु प्रवृत्ता । यक्षभवने समीपमागते स एकाकी यक्ष नन्तुमाग छत् । यक्षेण नीलोभेन तस्य शिरच्छेदितम् । महत्या वेलायर्या मित्रमागतम् । तदवस्थो , 'अभूतु' इत्यधिषा ग-पाठ । २'तनिशम्य' इत्यधिको ग पाठ । ३ ग-यतः ५ घ-'गृह नागपछति' । ६ ख घ-पक्ष गजरा.' ४ग 'पालनर ।

·प्ररघ ] प्रयन्धकोशेस्यपराद्वये १६५ जातो धनिको दृष्ट । चिन्तित च तेन- जनप्रवादो भविष्यति ययाऽनैन खोहताईत , तर्हि ममापि मतुं युक्तम् । इति विचिन्य तेनापि स्वशिर छिनन् । महति वेलाया सा प्यागता । द्वावपि तदवस्या प्रेक्ष्य चिन्तित तया- जनोऽप्रेऽपि पिणी कथयन्नति, सम्प्रति पतिनामिनि कययिष्यति, तर्हि नियेऽहम् । इति ध्यावा गले शखिदा टगापिता । तावता यक्षण करे धृता । मा साहस कुरु । तयोक्तम्- द्वावपि जारापय । यगोतम्- शिरसी निज- निजफवन्धे पोजय ! तयोन्मुकयाऽन्यान्यवन्धयोन्यस्ने । तयों भार्याविनादा जात । एको वदनि-मदीया हिनायोऽपि तथा । तर्हि रस्य सा । राज्ञोकम्- यरय कन्धे शिर स भर्ता, 'सर्वस्य १० गात्रस्य र प्रधानम्' इति वचनात् ॥ कर्परसमुद्गकोऽपि कयामाह- कुतोऽपि प्रामात् स्वस्वकलानिदश्चन्चार मुदो देशान्तर चेल्ल , एक काष्टमूत्रधार , द्वितीय स्वर्णरार , तृतीय शाला- पति , तुर्यो विप्र । वापि वने रातापिता । प्रयनयामे सूत्रधार १५ प्राहरवं स्थित । तेन काष्टपुनिका तरणामशा कृता सममाऽपि । द्वितीयाही स्वर्णकारो यामिक । तेनामरणभूषिता । तृतीये शाजापति । तेन क्षामाणि परिधापिता । चतुर्थे विप्रेण सजीवा कृता । प्रात सनारा दृष्ट्वा सर्वेऽपि तजिघृक्षया मियों पिवदन्त । तईि करय सा मी चिनमादित्यनरेन्द्र । सा नान वा चुभोन। २० राज्ञाकन्- तदय न वच्मि तयोरकययनोश्च तया जन्मिनन्- भो रातन् ! यस्य मा। राज्ञोदन्- सर्गरम्य । अधुनाऽपि य स्थण चटापयति स एस मर्ता माति ॥ ४॥ मा पठ-ये यूपन्दीपत्येन देताउनीषम्-असा स चित्रमादित्य ! मा इटा व्यहा च । ता गशवाजी मा- २५ विरिपिन्स'एपदापन ग-प3 । २कसघ- ददरनगर।

·। । चतुर्विंशतिप्रवन्धे [१७ श्रीविक्रमादित्य- गमत् । यदीग् तत्समक, आधिक्ये तु का कषेति इसितम् । विक्रमसेनेन गर्दस्यक्त ॥ ततो विक्रमसेन पुरोधसमप्राक्षात्- यदि किल एताः काष्ठ- पुत्रिका मम पितरमद्भुतगुण वर्णयन्ति तर्हि स एव लोके तत्प्र- भमतयोत्तमत्वेनावर्णोि भवि यति । तत प्राक् तु न कोऽपि ताह- गुत्तमोऽभूदिति ब्रूम । पुरोधा प्राह- राजन् ! अनादिरिय रत्न- गर्भा । अनादिश्चतुर्युगी । युगे युगे नररत्नानि जायन्ते । अहमेव प्रधानमिति गर्वो न हितकारी, न च निर्वहते । यतस्त्वपितुर्विक्र- मादित्यस्य मनस्येक्दा एवमभूद् यथा रामेण व्यवहृत्य लोक १० मुखीकृत तथाऽहमपि करिष्ये । ततो रामायणं व्याख्यापितम् । तत्र यया रामस्य दान आगारस्थापन वर्णाश्रमव्यवस्था गुरुभक्ति- स्तया सर्वमारब्धम् । ततोऽभिनवो राम' इत्यात्मान पाठयति । तद् दृष्ट्वा मन्त्रिमिश्चिन्यते स्म-- अनुचितकारी अस्मत्प्रमुर्यो गर्वा- दात्मान तद्वन्मन्यते । अय गर्थोऽस्योपायनोत्तारयितव्य प्रस्तारे । १५ इतश्च पिना विक्रमादित्येन पृष्टम्- लोके स कोऽपि पाप्यारते योऽश्रुतपूर्व रामस्याचरण झापयति न । । तत एकेन ज्यायसा मन्त्रिणाऽपरमन्त्रिप्रेरितेन कथितम्- राजेन्द्र ! 'कोशला'- यां विप्र ए। वृद्धोऽस्ति । स याचित् श्रीरामस्य यार्ता पार- पर्यायाता सम्यग् 'विवेद । आहृय पृच्छपते । रास आहूतः स । २० मगरयमायात पूजित प? -विप्र यद काश्चिद रामयायो नव्याम् । विना यभाण-- धीनाथ ! यदि धोशा'यामागम्यसि तदा रामा विप्ररव साभाद् दर्शयामि । इद स्थितरतु वक्तु न पाग्य मि तदा रामा राज्यभागे मन्त्रिपु यरत । सय गदाचग- मीना पुनदिएफ 'भपाप्यो पाल्पा यया । पन्धाधारे तरी । २५ नदानी मरादिगोश इत्यमी चिनो भापितो हमापान- । घप्रवित पn: बयानन्तर पति भीसिमका एनाविकप । एषा साप. पामिना। ४ पद। ५ग 'पृथ्व पर ·प्रभ्य:]. प्रवन्धकोशेस्यपराये दय रामदेवचरित्रम् । नतो विष स्थानमेक दयित्वा भूपाल- मालपत्- इद भूखण्ड ग्वानयत । तन खानयति मापाल । खनयासु खनवे पु प्रथम हेमकलश । ततो हैमी मण्डपिका प्रम- टीनभूव । उपरितन रजोऽपसारितम् । पश्चानुपूर्या प्रथमद्वितीय- तृतीयक्ष्णा हैमा दृष्टा महीभुजा । चतुर्थे क्षणे नीरजे कृते 'विपुटा ५ उपानदेका हैमसूत्रकृता ज्योतिर्जालजटामाणिक्यखचिता दृष्टः । भूपेन विस्मितेन च गृहील्ला इदि शिरसि निहिता । अहो मान्या रत्नजातिरियम् । ततो विप्रेण विज्ञप्तम्- देर चर्मकारपन्या उपानदेपा न रप्रष्टुमर्हति नर विष्टएपने । विक्रमेणोक्ताम्- सा चर्मकार्यपि धन्या यस्या ईगुपानत् । बद केय क्या ।। ततो १० विप्रो ब्रूते- विश्वेश्वर । श्रीरामे राज्य कुर्वनि सति अब चर्मकार. सदनादि आसन् । इदमेकस्य चर्मकारस्य सदनम् । तस्य पत्नी लाडबहुला। अतो गर्नमुद्रहति । विनय न करोति । तत सा तेन हरिता हताच { याहि रे दुख गृहीत्वा इत्युक्ता च । ततो रुष्टाऽस्यामेकस्या उपानहि तटपतिताया अपरिहिताया द्वितीयस्या १५ तु परिहितायां निजतातस्य सदन जगाम । गत्वा पत्यु कठोर- भाषित पित्रे वभाण । पित्रा द्विनद्वय स्थापिता बावर्जिता च । अयोक्ता- यत्से ! कुलनिया पतिरेव शरणम् । तत्रैव याहि । सोचे- न यामि, मानक्षयात् । द्विविरुक्ति प्रत्युक्तयो मणिता । पितृभ्या माणिताऽपि यदा पतिगृह न याति तदा पित्रा भाषितम्- २० यसे! अहमेव मये-- यदा श्रीरामः सीता लक्ष्मणसहितः स्वय- मत्रागत्यानुनीय वा श्वशुरकुले प्रहिता तदा तर गन्त्री त्वम् । सायटीकाभिमानिनी प्रवदनि- इदमित्यमेव, राम एवागने यामि तत्र, नापरया । इम वृत्तान्त धरत्वनियुक्ता प्रच्छना मुरा गया राम म्यजिज्ञपन्- देव! अप वृत्तान्तश्चर्मकारपुत्र्या । ततो देव २५ 'घ'उपरि हम.' । सय विपुले पाघ'य', 'पहला विमाषायाम् । ५ग म कलेमा ।

·५ चतुर्विंशतिप्रयन्धे [१७ भौविक्रमादित्य श्रीरामः प्रजावत्सल प्रातः ससीत: सलक्ष्मणः सामात्यस्तचर्म- कारभवनमगात् । तन्मध्य प्रविष्टः । पूजितः कारुभिर्विस्मितैः । विज्ञप्तश्च- देव ! अयमस्मान् कीटान् प्रति कियान् प्रसाद. कृतः । स्वमेऽपि नेद सम्भाव्यते यद् देवोऽस्मानुपतिष्ठते । किं कारणमागमनस्य ? | श्रीरामः प्राह- वत्पुत्र्याः श्वशुरकुले प्रेष- णायायाता स्मः । तस्या हि वराक्यास्तथाविधा सन्धाऽऽस्ते । ततो हृष्टतजनक अपवरक गत्या दुहितरमाह स्म- मुग्धिके । तव प्रतिज्ञा पूर्णा । श्रीरामदेवोऽप्यायातः सदैवीकः । एहि, बन्द- स्त्र त जगत्पतिम् । ततस्तुष्टा रामान्त मागता । ववन्दे तम् । १० आलापिता प्रजातातेन- वत्से ! गच्छ श्वशुरमन्दिरम् । तया भाण- तम्- आदेश प्रमाणम् । ततो गता पतिगृहम् । रामः खस्थान- मायासीत् । श्रीविक्रम! अस्या द्वितीया उपानत् तत्र पितृगृहे खन्यमाने लप्स्यते । स्यामिन् ! आयाहि तत् खान्यते । गतो राजा तत्र । खानित तत् । रन्धा द्वितीयाऽप्युपान्त् । दृष्टं हैम गृहम् । १५ एवमन्यान्यपि तेन विप्रेण खानयितानि लात तद्धम। राज्ञा विप्रः पृष्टः- विम! कपीशं सम्यग् जानासि । विप्रेण गदितम्- पूर्व- जपारम्पर्योपदेशाज्ञातं तुभ्यमुक्त च । पर गर्ष मा धाः । स रामः स एव । तस्य द्वाज्ञया जलग्नलनी रतम्भेते रम । पतन्यो भित्तयो दत्तायां तदाझा न पेतुः । छना द्विचत्वारिंशत् अन्ध- २० गडा. सप्तविशति स्पोटिका अष्टासरशत विड्यराणि दोपाश्च सर्ये य्यनेशन् । या तु तद्देयी सीता ये प्रयस्तकातरो ये तभृत्या हन- मद-गुप्रीवादयस्तेरा मदिमान यर्पतेनापि यातिपि पातु न रात । इति युया विक्रमेण गगे मुक्त । विरद निषिद्धम्- 'अगिनवराम' इति । पुनरिन्नपिनी'मागात् । यथाशक्ति लोक- २५ मुदधारा । सस्य हि अनियेताल पुरुषपसिदिभ्यो सुपर्णसिदया - पाप- दा'माया'।

·प्रायः] प्रवन्धकोशेत्यपराये १५९ चोपकाचर्य तदा निस्पममासीत् ततो विक्रमो धन्य एव । ततोऽधिकास्तु परःकोटयोऽमबन् । इलाकर्ण्य विक्रमसेनो विवेकी अमूत् ॥ ॥ इति विक्रमादित्यप्रवन्यः ॥ १७ ॥ 'अथ विक्रमचरित्रम् । जैनतत्त्ववाद्यमुग्धजनचित्रमात्रफल विक्रमादित्यप्रबन्धनक ब्रूमः । 'उन्नयिन्या' राज गाननि विक्रमादित्ये 'आसने प्रामे निणेकेन हल खडयता दिव्य मोनिद्रनमे भूमी पतित जगृहे । नन्नून्यप्रश्नार्थ 'उज्जयिन्या' रत्नपरीक्षिनगमपार्श्वमागमत् । दर्शित तद् रत्नम् । निस्मिता ने उयु - वयमस्य रस्नन्य १० मूल्यकारण भना, हास्य पूर्वमदृष्टयात् अगसमूल्यकरणे तीन- दोपाच्च, केवट देव. श्रीविक्रमादित्यो यदि वेत्ति मूल्यमय, स हि रेखाप्रामो रत्नम्न्यज्ञाने । चिन उपविक्रमं जगाम । रत्नमदी- दृगत् । विक्रमेण पृटम्-क व्यपिदम् । विप्रेणोकम्- देव ! दलं खेटयना स्वक्षेत्रभूमी टबन् । राज्ञा भणितम्-तर्हि दिन- १५ दूयेन वक्ष्याम । रत्नमस्नद्धस्न एवास्तु प्रि! मा भी ,न वय पर- धनरामिला । धारा दत्ता स्वसारमय एक स्थापितः सः। अय रात्री विक्रमेण विमृष्टा रत्नपरीक्षका. ममारे। चलिमनु स च पाता। तत्रापि गन्त यम् । इहली पटसो न भनेत् । ततोs. मिवेतालमा ह्यारा पानाउ गतः बलिभुवनद्वारेऽस्यात् । तत्र २० नारायणो द्वाय. प्रणत । नारायणेन पृटन्- किं काय तेऽत्रा- गमने । विक्रमगोकन-उपचलि गत विज्ञापय राजा कार्यगौरसा- दायातोऽग्नि । पयादेश. स्यात् तदा दर्शन मत । गत. कृष्णः। उक्त चली-राना ममागतोऽलि द्वारे। चलिना निवेदितम्- राजा चेद् युधिष्ठिरः! । पृच्छे. कृपण!। गतः कृष्णः पप्रथा- २५ चरित मस्तिग-पुस्तकस-मासना। ३'पेति भारपाम् । दुर्विधवि. १.

·[ श्रीविक्रम- चतुर्विंशतिप्रबन्ध किं युधिष्ठिरोऽसि । विक्रमेणोक्तम्- राजाने युधिष्ठिरं मन्यते स, तस्मादन्यद् वक्तव्यम् । गच्छ कृष्ण ! मण्डलीक आगतो- स्तीति वद । गतः सः । विज्ञप्तं तत् । यलिख्चे- मण्डलीकः किं रावणः । पुनरागतः कृष्णः । मण्डलीकश्वेत् किं रावण ५ इति पृष्टोऽसि । विक्रमेणाभाणि-- तर्हि गत्वा वद कुमार आगतो- ऽस्ति । गवा तथोक्तम् । चलिराह-किं कार्तिकेयः? किंवा लक्ष्मणः ? किंवा पातालवामी नागपुत्रो घपलचन्द्रः? किं वालिपुत्रोऽङ्गदो रामदृत इति ख्यातः । पुनरेहिरैयाहिरा कृष्णस्य । विक्रमेण पुनरभाणि-वदेरत्वं वण्ठ आयातोऽस्ति । पुन- १० गतः । बलिभगति- वण्ठश्चेत् किं हनूमान् ?। पुनः कृष्णो वागरितः । भणितं बलिवचः । पुनर्विक्रमः प्रोचे-गवा बद तला- रक्ष आगतोऽस्ति । उक्तं तेन तत् तथा तत् । चलिर्जगाद-किं विक्रमकः । कृष्णेनैत्य पृष्टम् - किं विक्रमादित्यः ? । ओमि- त्युक्तम् । यल्यादेशादुपबलि नीतः । पृष्टो बलिना- रे विक्रम! १५ रनमूल्य प्रष्टुमागतोऽसि । विक्रमादित्यो वदनि-इत्यमेर । दन्द- शितं रत्नम् । पलिभाण-ईशानि अष्टाशीति सहस्राणि रत्नानि निरय युधिष्ठिरो निमून्यानि अदत्त पानभ्यः । तेषां मध्यादिदं अर(ग)त् । विप्रेण लब्धम् । प्रायो भूमिं गतानि मर्वाणि रत्नानि, कालस्य बटुलयात् । ततो राजा युधिष्ठिर एव, त्वं क । विक्रमे- २० गोकम्-देय ! मयमेतत् 'तुष्ट इण्यामि ईहक्मम्पत्तियुधिष्ठिरस्य कुतः । यलिगह-दिग्जयधनानि तस्मै मातृभिवतुभिराहतानि । पूर्व 'मरुदत्तनामा कामंटिको दारिद्यमानो रुद्रमारराध । तेन तुटेन न मगन्ध्या 'कंगमा मन्ना आमूटचूल हेमरत्नमपी पूनिभाप दत्ता । मानेन भुला । नरिमा मृत रुद्रेण पाशुष्टया २५ सा निदधे । पदा युधिष्टिरमान्धव. सहदेव उत्तरा दिया माध. पERRA - रहिन। पनुपामा (RiRE'। पारामा।

·परित्रम् ] प्रवन्धकोशेत्यपराहये यितुमुपतस्थे तदा रुद्रस्ता पुरं स्वर्गुणेरुद्धाट्य सर्ग तहेमादि- विभूति युधिष्ठिरगृहप्रविष्टाम करत् । ततो युधिष्ठिरस्य दाने- च्छासिद्धिः । ततः स राजा। मण्डलीकस्तु रावण इति लोके तादग्बलविद्यादयोगात् । कुमारस्तु कार्तिकेयो वक्तु युक्तः सप्ताहायाः सन् यस्तारकं जधान । लक्ष्मणोऽपि कुमार. यो मेघनादं ममर्द । तथा धवलचन्द्रोऽपि पीहुलिपुत्र. कुमारो यो निपेण जगद् हत्तु (न्तु ) क्षम.। विषममपि विषममृतता नेतु समर्थः । अङ्गदोऽपि समर्थः। सन्धौ वा विग्रहे वाऽपि, मयि दूते दशाननी । अक्षिता वा शिता वाऽपि, क्षितिपीठे लठिप्यति ॥ १॥ १० इत्यादि स्यातच वण्ठस्तु सत्यो हनूमान् यः स्वामिनं रामं प्रियावियोगजरजर्जराङ्ग सन्धीरयामास मध्येसभम् । देवाज्ञापय किं करोमि । किमह 'लका मिहेवानपे । 'जम्बूद्वीपमितो नये किमयमा चारानिधि योपय ।। हेलोत्पाटित'विष्य' पर्वतहिमस्वर्णत्रिकूटाचल-- १५ क्षेपक्षोभविवर्धगानसलिल वनानि वा वारिधिम् ॥१॥ इसादि चमकरितामिकार्यसिद्धिसारतया वण्ठो हनूमानेर । तलारक्षस्तु भासि । गच्छ मूल्यं नास्ति सनस्पेनि द्विजाय वदे । सदाकर्ण विक्रमः स्वपुरी ययो । रान दमा ल्युक्तमुक्या स्वप्राणाप विमं पिसृष्टपान् । निरं राज्य चकै । इति विक्रमार्फः॥ प्रय १४० ।। इन्द्रजिनम् । २ अनुर। ३ साईल. ।

·चतुर्विंशतिप्रबन्ये [१८ श्रीनागार्जुन [१८] ॥ अथ नागार्जुनप्रसन्धः॥ 'ढङ्क'पर्वते 'सुराष्टा(ष्ट्र) भूषण शत्रुञ्जय'गिरिशिखरैकदेशरूपे राज- पुत्ररणसिंहस्य भोपालनानी पुत्री रूपलावण्यसम्पूर्णी पश्यतो जातानुरागस्य सेवमानस्य वासुकिनागस्य पुत्रो नागार्जुननामा जात । स च जनवेन पुत्रस्नेहमोहितेन सर्वासा महौषधीना फलानि मूलानि दलानि च भोजित । तत्प्रभावन स महासिद्धिभिरलड्कृत । सिद्धपुरुप इति विख्यात । पृथ्वी विचरन् 'पृथ्वीस्थान'पत्तने सातवाहनस्य राज्ञ कलागुरुर्जात । स च गगनगामिनीविद्या- १० ध्ययनार्थ पालित्तानक'पुरे श्रापादलिप्ताचार्यान् सेवते । अन्यदा भोजनावरारे पादप्रलेपरटेन तान् गगने उत्पतितान् पश्यति । 'अष्टापदा'दितीर्यानि नमस्कृत्य खस्थानमुपागताना तेपा पादौ प्रक्षाल्य सप्तोत्तरशतमहोपधीना आखादेन वर्णगधादिभिर्नामानि निश्चित्य गुरूपदेश विनाऽपि पादलेप कृत्वा कुर्कुटपोत इयोत्पतन्न- १५ वटतटे निपतित । वणजर्जरितागो गुरुभि पृष्ट -किमेतदिति । तेन यथास्थित प्रोक्त तस्य कौशल्येन चमकृतचित्ता आचार्यास्तस्य शिरसि पदाहस्त दस्या भणति- परिक्त दुरादकेन तायौपधानि वर्तयिया पादलेप कृपा गगने गरड इव पर बन । तताता मिद्धि प्राप्य परितुष्टोऽमा ननन । पुनरपि कदाचिद् गुरुमुखादा २० वर्णयनि यथा रमसिद्धि विना दानेच्यासिद्धिर्न पनि । ततो रस परिकर्मपितु प्रवृत्त पेदन-मदन पारण मारणानि चने । रराणु स्वैपं न याति । ततरा गुग्गा पप्रथा का रस(म) स्थैर्यमान- नाति । गुरय प्राहु , यया दुरदेवतदिनमा पार्थ- १ स.'प- पिया.'। भतिपादन । ५.गजप-प्रतिरामा ।

·प्रध] प्रवन्धकोशेत्यपराहये १७३ नाथस्य दृशि साध्यमान सलक्षणोपलक्षितया महासत्या योपि- ता च मृद्यमानो रस स्थिरीभूय कोटिवेधी भवति । तच्छुत्ना स पार्श्वनाथप्रतिमा समहिमामन्वेषयितुमारेभे । पर ताशी न कापि पश्यति । इतश्च नागार्जुनेन स्वपिता वासुकिऱ्यांना प्रत्यक्षीकृत , पृथ- श्रीपार्श्वनाथस्य दिव्यम्लानुमाया प्रतिमा कथय । तेना- गोचि- 'द्वारपत्या' समुद्रविजयदशाहेण श्रीनेमिनाथमुखान्महा- तिशयसम्पन्ना ज्ञात्वा श्रापार्थस्य प्रतिमा प्रासादे स्थापयित्वा पूजिता । 'द्वारनत्या' दाहान्तर समुद्रेण प्लारिता सा प्रतिमा तथैव समुदमध्ये स्थिता। कालेन 'कान्ती बासिनो धनपतिनामकस्य १० सायात्रिकस्य यानपात्र देवताऽतिगयात् स्खलितम् । अत्र जिन- वित्र तिष्टतीत्यदृष्टनाचा निचित्य नास्तित्र निक्षिप्य सप्तभि- रामसूनतन्तुभिधोद्धृता प्रतिमा निजनगया नीत्वा प्रासादे स्थापिता । चितितातिरिक्तलाभग्रहटेन पूयते स्म प्रतिदिनम् । तत सातिशापि तद् निम्न ज्ञाला नागार्जुनो रससिधिनिमित्तम- १५ पद्वल्य सेडी'नयास्तटेऽतिष्टिपत् । तस्य पुरतो रससाधनार्य सात- पाहनत्य राज्ञश्चन्द्रलेसाभिरा महापती देवी मिळ्यन्नरसान्नि- ध्येनानाग्य प्रतिमिश रममर्दन कारयति । एवं तत्र भूयो भूयो गनागतेन तया पयर इति प्रतिपदेऽमो । सा तेषामोपराना मर्दन कारण पृच्छति । म च कोटापस्य ग्मस्य वृत्तान्त सय २० काश्यति । अन्यदा द्वयोनिनपुत्रयोस्नया निदिनम् , यया- 'सेडी'- नदीनटे नागार्जुनस्य रससिदिभरि यति । तो रसकुन्यौ नि नराम्य मुत्या नागार्जुनान्तिकगागता । पैतरेन त म निसन मन्छन- वेषौ यत्र नागार्जुनो मनि तस्य गृहस्य परिसरे भ्रमत । । “पर. परगयविकाग-पाठ-सम्मा ·१७४ चतुर्विशतिभवन्धे [८ श्रीनागान- रैन्धनीमारपत - व नागार्जुनाय रसवती लवणबहुलां कुर्याः। यदा ता रसवती क्षारा कथयति तदाऽस्मभ्यं वदेः । साऽप्योमिति प्रतिशुश्राव । अथ सा तज्ज्ञामार्थ तदर्थ सलवणा रसवती साध- यति । पण्मास्यामतिकान्ताया रसवती तेन क्षारेति दूषिता । रन्धन्या च राजपुत्रयोरने गदितम्- अद्य क्षारत्व जज्ञे नागार्जुनेन । ताभ्यामपि तस्य रससिद्धिनिश्चिक्ये । अथ तौ तस्य वधोपाय ध्यायतः पृउतश्च लोक तज्ज्ञम् । पृच्छझ्या ज्ञातम्, यथा- वासुकिना एवास्य दर्भाङ्कुरान्मृत्यु कथितोऽस्ति । नागार्जुनेन सिद्धस्य शुद्धस्य रसस्य कुतपो द्वौ भृतो 'हव'पर्वतस्य गुहायां १० क्षिप्तौ । पृष्ठचराभ्या ताभ्या ज्ञातौ । मुक्त्वा पल्मानो नागार्जुन- स्ताभ्या सम्मुखस्यो दर्भाड्कुरेण जप्ने । मृत. सद्यः । आलेख्य चित्रपतिते, मृते च मधुसूदन । क्षत्रिये निपु विश्वास-श्चतुर्थो नोपलभ्यते ॥१॥ तौ कुतपौ देवतया सगृहीती । राजपुत्रौ नरकङ्कगोचरता १५ गता । देवतया कुछया हतौ । म रसलाभो, न च धर्मस्तयो । तावपि राजपुत्रौ मरणकाले पश्चात्तापेन देग्धौ-हाहा येन सटिझासिद्धिशाद् दशाहमण्डपादिकीर्तनानि 'रेवतो'पत्यकाया - तानि यन रसो लोकोपकाराय साधितः तस्य प्राणद्रोहणावाम्या किं साधितम्।। एक तारत् कापानद्रोह, अपर घ मातुर- २. द्रोहः । एष दु ग्यानी मृती । रसस्तम्भनात् 'स्तम्मन' नाम तीर्थ तत् पार्श्वदेवस्य । कालान्तरे तद् विम्य ततः स्पानात् 'स्तम्भन पुरे पृश्यतेऽभुना ॥ ॥ इति नागार्जुनप्रय ॥१८॥ , m धनभायाम् । ११. 'ता'। अनुहुए। 'पEarn.५-प.animur'लपिक ब-म-गाना।

·प्रबन्धः] प्रबन्धकोशेत्यपरावये [१९] ॥ अथ वत्सराजोदयनप्रवन्धः ।। ५ पूर्वस्या 'वत्सो' जनपद. ) तत्र 'कौशाम्बी' पू । श्रीऋपभ- वश्यशान्तनु-विचित्रवीर्य पाण्डु-अर्जुना-ऽभिमन्यु-परीक्षित- जनमेजयकुले सहस्रानीको राजा । तत्पुत्र. शतानीकः । तस्य पत्नी महासती चेटकराजनन्द(न्दि)ना मृगाक्षी मृगावती नाम । तयोर्नन्दन उदयनः य किन्द 'नादसमुद्रो' विख्यात., यो गीतशक्त्या 'उजायन्या' 'अनलगिरी'म 'विन्ध्या'ऽभिमुख गच्छन्त पुनरालाने निवेश्य चण्डप्रयोतराप्यमयोतयत् । स सुखेन राज्य शास्ति यौवनस्यो भोगी कलासक्तो धीरः ललितो नायकः । इतश्च पाताले 'क्रौञ्चहरण' नाम पत्तनम् । तत्र वासुकिः सर्पराज. श्वेतो नीलसरोजलाञ्छितफण । तस्य नामलदेवी नाम दयिता। विपुलो देश । तक्षको नाम तस्य प्रतीहारो विपमादेनी- प्रियः यस्य फगामण्डपे त्रयोदशमारकोटयो पिरय वसन्तीति श्रुतिः । वासुके पुत्री दिव्पम्पा केनी वसुदत्तिनामा । तस्याः १५ सस्यश्चतुर्दश, तद्यया- धारू(३) १ वारू() २ चम्पझसेना ३ वसन्तवल्ली ४ मोहमाया ५ मदनमूळ ६ रम्भा ७ विमलानना ८ तारा ९ सारा १० चन्दनवल्ली ११ लक्ष्मी(१) १२ लीलावती १३ कलायती १४1 सा ताभि सइ वीणा-मृदङ्ग-वंश-सूक्तादिभिः क्रीडति । २० एकदा तासा मध्यादेकयोक्तम्-स्वामिनि ! यमुदचिके ! अह सपरिच्छदा मनीची नरलोके कौशाम्ब्या' दिव्यम्प महोचानं मीडितुमगाम् । दृया तर बकुल-विचफिल-दमनका-चम्पक-विरह- पुत्री। २०-'कल्पवता'। ३ मसी।

·१७६ चतुर्विशतिभयन्ये [१९ श्रीच सर नोदयन - जमन कादिगुमाणा सारणीना दुमालपालाना वाटीकोट(वाटिकोट )स्य श्री । यदि स्वामिनी तत्केलि काम्यति तदा तपादमवधारयतु । इद श्रुत्या सा बसुदत्तिका तामि सर्वामि १४ सहेच्छासिद्धया सहसा तद् धन प्राप्ता । तत्र केलिं कुर्वन्ति ता । कुसुमानि चिवति । ते वरण्डान् पूरयति । धमिल्लानुत्तगयति। हारान् सारान् रचयति । एव खेलन्ताना तासा बने कोकि फुलकररववल कोलाहल उछ- लित । तदाऽऽवर्णनादुघ नपालक एस्य ता अद्राक्षीत् । अहो रू पमहो स्वरोऽहा प्रमति विसिमिये । भक्त्या श्रीउदयनं ता समा लोक्तुिमाहातुमगमत् । उदयनोऽपि कुतूहल दिल्पपरिच्छदो वन १० मगात् । वसुदत्ति ससखाकामालोविष्ट । अध्यासीच्च मनो महाव्याध परमरसायनमेतत् । अस्या रूपसम्पत् जिहाभि काटिभि ताभिर्वर्णयितुमशक्या । अस्या सर्गविधौ प्रजापतिरभूच्च द्रो नु कातिप्रद शृङ्गारपरस स्वय नु मदनो मासो नु पुप्पाकर । १५ वेदाभ्यासजड बय तु विषयव्यावृत्तकौतूहलो निर्मातु प्रभव मनोहर मद रूप (राणो मुनि ॥१॥ यत् पश्यति झगित्यपानसरणिद्रोणीजुपा चक्षुपा गछति क्रमर्गलितोभयभुज यन्नाम वामभ्रुव । भाष ते च यदुक्तिभि सचक्ति वैदग्भ्यमुद्रा मभि- २० स्तद् दवस्य रसायन रसनिर्धर्म ये मनोज मन ॥२॥ त दृष्ट्वा सा पलापिष्ट । नृपोऽप्प वगाद द्रुत द्रुतम् । क्षणा धेन सर्ग सरयोऽश्या समपसत । साऽपि पाताल विवरप्राय गर्त एवस्मिन् प्रविष्टा । राज्ञाऽपि ज्ञातम् कामर पिणी गमिप्य येव 2 विदा • घ अम्मी । ३ग पुस्त। गनाजमन अदाक्य एतदाधिक्यम् । पिरमार्यशीये (१८)। ५ सर्जनको। हममा। शासाग-हालिता र चास.। v ·प्रबन्धः प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये १७७ इति तावत् करे धृत्वा तस्या वेणीदण्डो 'यमुना'जलप्रवाशायः कृपाणिकयाच्छिन्नः। गता सा मृगशाक्लोचना। वेणी करेऽ- स्यात् । वेणी पश्यंस्तां चमत्कृतचकोरचलाचटाक्षी स मुहुर- स्मापीत् । नेत्रेन्दीवरिणी मुखाम्बुरुहिनी भ्रवलिकोलिनी बाहुद्वन्द्वमृणालिनी यदि पुनर्वापी भवेत् सा प्रिया । तल्लावण्यजलावगाहनजडैरङ्गैरनगानल- ज्वालाग्याटमुचस्त्यजेयमसमाः प्राणच्छिदो वेदनाः ॥१॥ ततो हतप्रारम्भ उद्वाप्पः सखेदः पृ:परिसरमेत्यामात्यानाहूया- वादी-- मया एवं एवं बालिकायाः कस्याश्चिद् वेणी "छिन्ना । १० सा तु श्वभ्रमूलमगात् । अतो मम राज्येन न कार्यम् । इमामेव वेणी राज्यं कारयत । तेऽपि तयेति प्रतिपय पूर्वहिर्मण्टपे सोत्सव वेणी राज्य कारयन्ति रामपादुकावत् । इतथ सा वसुदत्तिका खिन्ना गाना स्वमोधेऽस्वाप्सीत् । तस्याः सत्यस्ताकवरी छिन्नामाक्षित्वा नामलदेवीमाकार्याऽदीह- १५ शत् । जागरितां पुत्री नामलदेवी वत्से ! विमेतत् ! तवापि परि- भवपदमित्यमाक्षीत् । तनयाऽपि यथास्थित मात्रे आक्ष्यत् , साऽपि नागपतये स्वपतये । बुदः सयोऽसौ तक्षकमाकार्य कयामुक्त्वाऽs- दिक्षत्, यया- गच्छ, सराष्ट्र उदयनं मलीकुरु । सोऽपि तदा. देशादचालीत् । 'कौशाम्बी' प्रापत् । तत्परिसरे उत्सवान् दृष्ट्वा २. नररूपः कच्चित् पप्रश्ट- किमेतदुत्सवसाम्राज्यन् ! । तत्रत्येन जनेनोकम्- एवं एवं राज्ञा दिव्यकन्यावणी छिन्ना । उत्पन्नान्ना- पेन राज्यं तदापत्त कृतम् । अतो वेणी राजीह । राज्ञाऽत्रैव एक- देदो तपस्तप्यते । तक्षकेणोत्समो दृष्टः । मध्ये भ्रमता राजाऽभ्या- - 1 घ-'वापे' । २ शाईल । ३ ग-प्रारम्मोद्दामः । स-घ-नाः' ५-घ- शिरिन्। पदागिति. २३ ·चतुर्विंशतिप्रयाधे [१९ श्रीवत्सराजोदयन- लोकित । कुशनस्तरग पदासनी जपमालापाणि तप क्षामः जितप्राणायाम मौनी। पृष्टश्च तक्षकेण नृरूपेण- कस्त्वम् । किमर्थ तपश्चरसि । तेनापि दीर्घमुष्ण च निश्वस्य गदितम्-~~भो पुरुषविप्र ! किं पृच्छसि मा मन्दभाग्यम् । । दृष्टा मयैका पुण्यवती मृगदृक् । तामनुसर्पता मया पातकिना यान्यास्तस्या. कबरी कृपाणिक्या निजपुण्यदशया सह कृत्ता । सा मनीपित स्थान ससर्प । अह तु उदयनो राजा राज्य तत्सात्कृत्वा स्वयं तप. कुर्माणोऽस्मि । एव श्रुत्वा क्षण स्थित्वा उपद्रयमकृत्वा पाताल यात्वा नागेन्द्रमाललाप-निष्पापप्रज्ञ देव । दृष्टो मया उदयन: १० वेणीपुरश्च तथा राज्योत्सर । स पुण्यात्मा मृदुमना बाढ परित- तप्यते। विनयी पानमर्हति। तन्वणादतुपदाशीविपेन्द्र । तर्हि किं युक्तमिति तक्षकमूचे । तक्षको बभापे- देव! स एव वसुदत्ति- विवाहाहः कुलेन शीलेन विद्यया वृत्तेन पराक्रमेण रूपेण च । किं वर्ण्यते स । १५ *अमुमकृत यदङ्गमा न वेधा , स खलु यशस्वितपस्विना प्रभाव । निजगति कथमन्यथा कथाऽपि, क्षत तपसा पद लभेत ॥१॥ विद्या-कन्या रक्ष्म्यो हि कुस्थाने निवेशिता निवशयितार शपत्ति । नामलदेवीमत कनीमत च लात्वा तक्षकेणैव वत्सराज- माहवत् । प्रवेशमहमचीकरत् । विवाह प्रारब्ध । प्रथमाया २० दक्षिणाया समत्सा गौ कामधेनुर्लन्धा, द्वितीयस्यां विशिष्टा नाग- चली, तृतीयस्या सोपधाना खट्वा सतूलिका, चतुर्ध्या रत्नौद्योतो दीप । एव रत्नचतुष्केण सत्कृत्य सजाय जामातर 'फौशाम्ची'- पुरी प्रति प्रेपयत् । गत स्वपुर तत्र ऋद्ध राज्य भुनक्ति । *सुधाधौत धाम व्ययभरसहवार्थनिरह २५ सकामा यामाक्षी सुहृदपि निवेद्यात्महृदय । ख-दमाया (1)1 एतचिवाहिते पये ग-पुस्तके न वर्तते । २ पुषितामा। .

·प्रबन्ध: प्रबन्धकोशेत्यपरालये १७९ गुणानामन्वेष्टा प्रमुरपि च शास्त्रव्यसनिता(तः ?) पुराऽऽचीर्णस्यैतत् फलमलघु तीव्रतपसः ॥१॥ यदतत् स्वच्छन्दं विहरणमकार्पण्यमशनं सदाऽऽर्यैः संवासः श्रुतमुपशमैकाश्रमफलम् । मनोमन्दस्पन्दं बहिरिति चिरस्यापि विरसन् न जाने कस्यैपा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥२॥ कमेण स एव वासवदत्तां चण्डप्रद्योतपुत्रीं गुणकांति पर्यण- पीत् 'डहाल'देशाविपपुत्री पद्मावतीं च । 'पञ्चाल'देशाधिपेनाकान्तं 'कौशाम्बी राज्य मन्त्रक्षात्राभ्यां पुनरग्रहीत् । इति उदयनप्रबन्धः । इयं च कथा जैनानां न सम्मता, देवजातीय गै. सह मान- १० वानां विवाहासम्भवतः । विनोदिसभाऽति नागमतादुद्धृत्यात्रोक्ता। ॥ इति उदयनप्रबन्ध ॥ ११ ॥ १-२ शिसरिणी । घ'पुनों पद्मावतीच' घ-'उदयनवीरप्रायः'।

·१८० चतुर्षिशतिप्रयन्धे [२० श्रीलक्षणसेन- [२०] ॥ अथ लक्षणसेनस्य प्रबन्धः ।। तित्र मन्त्रिण कुमारदेवस्य च पूर्वस्या ' लक्षणावती' पू लक्षणसेनो नाम प्रतापी न्यायी नृप । तस्य द्वितीयमिर जीवित प्रज्ञाविक्रमभाक्तिसारो मन्त्री कुमारदेवः । विपुल राज्यम् । अपार सैन्यम् । अत्रान्तरे ‘वाराणस्या' गोविन्दचन्द्रारयनृपपुत्रो जयन्तचन्द्रो राजा । तस्य विद्याधरो मन्त्री । महेन्याना अन्न- दातॄणा सत्यवादिनां च प्रथमः । एकदा जयन्तचन्द्रसभाया वार्तेयमासीद् य लक्षणावती' दुर्ग १० दुग्रहम् । राजा महाचमूसमूहमम्पन्न ता वार्तामवधार्य 'कासीपति प्रतिज्ञा सभासमक्षमग्रहीत्-इतनरियाऽस्माभिलक्षणावती'दुर्ग ग्रहीतव्यम् । अथ न गृह्णामि तदा यायन्ति दिनानि दुर्गतटे तिष्ठामि तावन्ति हमलक्षाणि दण्टे गृह्णामि, अन्यथा न निवर्ते । इति सन्धा निर्माय प्रयागढकामदापयत् । मिलित समकाल १५ राजलोक । जाता गजमपीव सृष्टि । भूपालमालामयीव भूमि । अश्वमयमिव जगत् । निर्गत सेन्य हि । अखण्डिते प्रयाणैर्भञ्जन् परबलान् , शोपयन् सरासि, पङ्कयन् नदीः, समीकुर्वन् विपमाणि, चूर्णयन् शिखराणि, लेखयन् शासनानि, जीपयन् साधुलोकान् , लक्षणावती ' प्राप्त । दुर्गानातिदूरासन्ने भूभागे आयासान् दाप- २० यामाता लक्षगसेनस्तु द्वाराणि पिधाय धर्मध्ये एक तस्यो। (क्षो) भिता पुरी । सङ्घर्णित्वमापनमन्न पायो घृत-तेल-वसन ताम्बूलादि- वरतूनाम् । साने स्थाने यार्ता आती प्रवर्तन्ते । 'कासीपतिस्तु मुस्कल परदेश मसते । सार्या एहिरेयाहिरां कुर्वन्ति सुभिक्षमक्षामम् । महोपानी' । ग घ 'दीना। ३ फाग गदाधार' । - 'तामहल सगइल विस्तूनाम्'। ५ क-य-प्रावन्त' । 'मोडळी इति भायायाम ·५ प्रायः प्रबन्धकोशेत्यपराहये नव्यानि कूपादीनि खनितानि । रिचरान्त स्लेर सेनिका । वर्धन्ते ध्यवसायाद् रिद्धप । लुट्यन्ते प्रामा ।द्वयोर्नुपयोरूर्वमुखैरधामुखै शरैयुद्धानि । गतानि दिनान्यष्टादश । तस्मिन् दिने साय लक्षणसेनेन कुमारदेवो मन्त्री न्यगादि-मन्त्रिन् । इदमस्माभिरनु चितमाचरित यदय रिपुर्देश प्ररिशनेन न प्रतिस्खलित । अ- धुना दुर्गरोधे लोको दु खी, म्लानग्लानिन , तस्मात् मातर्योदव्यम् , दण्ड न ददामि। आय सामन्ता-ऽमात्यादीन् । कुमारदेवः प्राह- देव! युक्तमेवेदम् । मृगेन्द्र वा मृगारिं या , द्वय व्याहरता जन । तम्य द्वयमपि व्रोडा , क्रीडादलितदन्तिन ॥१॥ वयि धृतायुगे वैजायुधोऽपि कातर एन । तत्काल मिलिता प्रेधानयोधा । उक्तो युद्धामिप्राय । प्रीतास्ते पीतामृता इव । ऊचुथ-- मिवस्नेहभरैर्दिग्धो, रूपितो रणरेणुभि । खड्गधाराजलै स्नातो, धन्यस्यात्मा विशुध्यते ॥१॥ १५ उत्तम्भिर्ती नेत्रवैजयन्त्य । निप्पना चीरकरम्बका । सम्पनानि पल्यादिमुत्कलापनानि । एव सति कुमारदेवो राजान्तिकाद् गृहं गत्वा मन्त्रयते स्म- अस्माक प्रमुयुद्धार्थी, जयन्तचन्द्रस्तु बली । 'अस्थाने बलमारम्भो, निदान क्षयसम्पद' । तस्मात् किं कर्त- व्यम् ।। श्री ज्ञानम्- जयचन्द्रमन्त्री विद्याधरोऽनुसरणीयः। २० स हि प्रतिपन्नशूर सरपो निष्पापो दानी 1 इति विमृश्य पत्री- मेका स्वलिविता सहाटाय प्राकारानगरसानाद्वारेणैवैगामी निर्गल्स मध्यरात्रे यहि सैन्ये मन्त्रिग्रहदोऽया। तत्र द्वा वर्षो मन्त्रिण १ स-सानानि । २ प-घ-'ग्यवमयदय'। ३ अनुष्टुप। क-'चक यु धाऽपि । ५ प-'प्रामन(?)योधा'। प - रूसितो.। ७ अनुष्टर ! ८ क- 'दास्तान बैंजयनय पक-स 'अन्पया'। १० घ-'अप्पथी(?) एल्मरसम्म (१) । "ग-'आ. ज्ञातम्।

·चतुर्विंशतिप्रवन्धे [२० श्रीलकणसेन- । विद्याधरं आत्मानमायान्तमजिज्ञपत् । सघ आहूतस्तेन । आसित खसमीपे, पृष्टश्च- 'के भवन्त ? | मन्त्रिोक्तम्- अहं लक्षण सेनाऽमा य कुमारदेवस्त्वा द्रष्टुमायासिपम् । किश्चिद् वक्तव्यमस्ति । तत् तु वक्तु न शक्यते । पत्री तु लिखिता वक्ष्यति । इत्युक्त्वा ५ विद्याधरहस्ते त मार्पिपत् । तर श्लोको दृष्टः- उपकारसमर्थस्य, तिन् कार्यातुर पुर। मूल् यामातिमाचष्टे, न ता कृपणया गिरा ॥१॥ अस्य श्लोकस्यार्थ चिर परिभाव्य विद्याधरोऽचिन्तयत्- अय महीयान् मदन्तिकमागत । जयन्तचन्द्रापसारणमीहते दण्ड च १० न दिसते । मैग्येर भारमारोपयति । तस्म निस्तार्योऽसा व्यसन- सागरात् । स एव पुरुषो लोके, स एव श्लाध्यतामिह । निर्भय सर्वभूतानि, यस्मिन् विश्रम्य शेरते ॥१॥ इति ध्यात्वा कुमारदेवं जगाद-~~ मा भैपी , दण्ड मा दा , १५ प्रातरत्र स्मत्सेन्य न स्थास्यत्येन, गच्छ । इत्युक्वा कुमारदेवं सत्कृत्य व्यसाक्षीत् । गत स स्वस्वामिलक्षणसेनसविधम् । इतश्च विद्याधरो जयन्तचन्द्रान्तिक गत्वा विज्ञप्तवान्-~- राजेन्द्र ! अब दवस्यानागतस्प दिन पादशक गतम् । कुमार- देवेन म्वयमेत्य ममाप्यादा हेमलक्षाणि प्रशितानि, 'अतोऽभय २० देहि, प्रसीद, सस्थ न गच्छ, ‘फास्या'मपि मुक्तायां निर्वाहो नास्ति, दुर्ग्रह च दुर्गम् । इति श्रुत्वा यासीन्द्र सयो रानावे चरित दारोगी गाया स्थित स्वनगर्याभिमुग्याभि पटफुटीभि । 'रक्षणावतालोको विस्मितो दृष्टश्च । लक्षणसेनेन कुमारदेव पृष्ट - विमिति गतो जयन्तचन्द्रः । मन्त्रिणोक्तम्- देव! स्या + ग कि । ३ अन । ३ य-'ममायद स (भा).'! अनुप । ५ फ- 'सरपान ।ग पुन 'अन यधिक पाठ ।

·प्राय: प्रयन्धकोशेत्यपराये १८३ युद्धोधन श्रुपा 'कासी'न्द्र सुभीत प्राणत्राणार्थ गत । अन्येव तव पिण्डशक्ति । गतिरन्या गोन्द्रस्य, गतिरन्या खरोष्टयो । गतिरन्यैव सिंहस्य, लीलादलिनदन्तिन ॥१॥ क: सिंहस्य चपेटपाटिनमहामातङ्गकुम्भम्थल- स्यलास्विस्थपुटीभवत्परिसरा लागुहा गाहते। क. कामोदरमतुरुद्वतविपघालावर्गदसुरत्- घरकाराबलिधोरमास्य कुहर साटम्बरथुम्पति । ॥२॥ अय चापन्याहौस्ते कश्चित् तयो तथापि क्षम कुत । अत स्वयमन्तु समणोपायोऽय तस्य । कास्याप्तन्न गत कास्या'ऽधि- १० पोऽपि विद्याघरमादिशत्- 'रक्षणावता'शदण्टधन चतुर्दिग्मि- लितेभ्योऽर्थिभ्यो देहि येन यशासि प्रेधन्ते । विद्याधरोऽपि स्वामिन “निगदति- देव! सुमारदेन मह्य रत्नमेम दण्डपदे 'दत्तम् । तेन सय कय हेम निप्पद्यते । रानोचे- तर्हि रत्न दर्शय । अथ तेन पत्रागन रोऽदर्शि, कुमारदेनागमनवृत्ता- १५ न्तश्च प्रोक्त । विद्याधरमवाञ्च तदव पार्य जयन्तचन्द्रो जजल्प अनम्पपी मन्त्रिन् । तदेव कि नेय पनी दर्शिता येन तेभ्यो विशिष्टां कृपा कुर्मस्नदैन । त्वया म्यश्नार्पणहीकारण रय तन उत्यापिना । प्रापितो दण्डोऽस्मभ्य विडतेन । अय हेमाष्टादश- सक्षाणि कौशादास्यार्थियों देहि । अगदा हेमरक्षास्तु कृपा २० प्रसादपदे लक्षणसेनाम, अष्टौ हेमक्षा उमारदेवाप प्रेपप । तथैव फल विद्याधरण 1 प्रविण 'कामी' तो । पति रा य मुक । पद्दिशतिहमलनेषु तत्र गनेषु लक्षणसेनन इमारंदरः पृष्ट , ' अपार समयास नरमपन पाट गगुस्तक भास्ति । र अनुदुर। लघ- अपमा० ।५ ग-रमार । ६-४ मस्ति। खल-टेन'।

·चतुर्विशतिप्रवन्धे [२० मीरक्षणसेन- किमिदम् ।। कुमारः स्मितपूर्वकमाचष्ट- स्वां विरोष्य कः सुखी तिष्ठेत् ? । ततोऽरिणा दण्डस्तेऽर्पितः । पिप्रिये पृथ्वीपतिः । मुमुदे प्रजाः । ववृते महोत्सवः । एवं मन्त्रिणः कालज्ञाः सुगृढाशयाः लोक-भूपयोः कायं कुर्युः ॥ । ॥ इति लक्षणसेनकुमारदेवप्रबन्धः ॥२०॥ क-रिति' । ३ 'समाप्ठ इत्यधिको प-पार ।

·प्ररथ.] प्रयन्धकोशेत्यपराये [२१] {{ अथ मटनाप्रपन्ध । 'चौलुक्य बन्यो मूलगज-चामुण्डराज वल्लभराज दुर्लभ- राज भीमान्वये कर्णदेवजन्मा मयणल्ट्रदेविकक्षिभूादशो रुद्र' इति विदितबिरुद श्रीजयसिंहदेवनामाऽभन्महीपति । मोऽणहि- लपत्तना'निर्गल्यामिते मैन्यै मालप'देशरान पानी धारा' द्वादशमि- वर्जग्राह । प्रतोलीत्रय स्फोटयित्वा यशःपटहफारेण लौहीमर्ग- लामन्वमञ्जत् । साऽद्यापि ' देवपत्तने ' सोमनाथारे दृश्यते । यशःपटहो मृत्या व्यन्तरोऽभूत् । जयसिंहो मध्ये परपुर प्रविष्टो मालपेन्द्र जीग्रामग्रहीत् । द्वादश वणि जयसिंहस्य खगो १० निष्प्रत्याकारोऽस्थात् , नरचर्मपटिलमेर प्रत्याझार करोमोति प्रति- ज्ञावशान्, अत एव हस्त्याट नरसर्माण भूमी पातयामास । पितम्तिमात्र चाहिसर मुदतीतरत् । अनान्तरे प्रधानैर्विज्ञसम्- राजन् । राजाऽवध्य एव इति नीतिश्च । तस्मान्मोक्तुमर्होऽयम् । नतो मुक्तः स । काष्ठपिञ्जरे क्षिप्त । नरसमचर्माऽन्यचर्मभ्या १५ सिद्धराजेन निजकृपाणे प्रत्याकार कारित । तत कवीश्वरै- विविध स्तूयने स एक धारा पतिस्नेय. द्विधारणामिना जित । कि चित्र यदसी जेतु, शतधारमपि क्षम ||" क्षुण्णा क्षोणिभृताननेन स्टका भानाऽस्य 'धारा' तत कुण्: सिद्धपतेः कृपाण इति रे मा मसत क्षत्रियाः । आरूढप्रनलमतापदहन मम्प्राप्तधारश्चिात् पीवा माश्वयोपियुमटिल हन्ता यमेधिभ्यते ॥२॥ ३ लोहमदीम् । ग-सनदुलंभराज । २ ग - 'नामा महीपतिरभूत् । ४ अनुराग-पुस्तके इद पप नास्ति। सान। पतुर्विति..

·चतुर्विंशतिप्रवन्धे [२१ श्रीमदनवर्म- तसो दक्षिणापथे 'महाराष्ट्र'-'तिलग - कर्णाट' पाण्डया'दि- राष्ट्राण्यसाधयत् । अनन्त धन सङ्घटितम् । ततो गर्जर '- धरा प्रति व्याघुटत् । यानद् देशसीमसन्धी सैन्यनिवेश कृया स्थित- स्तावत् साय एकदा महा सभायामुपविष्टोऽस्ति प्रत्यक्ष इय ५ सुरपरिवृढ । तापत् कश्चिद् वदेगिको भेड़ एत्याशीर्वाद भाणत्या सभा दृष्ट्वाऽवादीदिदम् , यथा-अहो 'परमार'वधूमकेतो श्रीसिद्ध- राजस्य ममा मदनमण इव मनोविस्मयनननी । तदाकर्ण्य सिद्धेन्द्रलमेर भा पुर उपमेश्य पप्रच्छ भेट ! कोऽमो मदननर्मा का नगरे क राज्य करोति।नंद प्राह-देव' पूर्वरा 'महोवर' नाम १० पत्तन स्कारम् । तत्र मदनवर्मा नाम पृथ्वीपार' प्राज्ञस्यागी भोगी धर्मी नयी नल इव पुरना इव वत्सराज इव पुनरवतीर्ण पृथ्याम् । त राजान तच पुर य खल नित्य पश्यति सोऽपि वर्ण- यितु न पारयति, केवल पश्यनन्तर्मनस मूक इव खाद तद्गुण जानाति । अस्माक वचसि प्रायो लोकस्य विश्वास नास्ति, गावदू- १५ कपात् ,पर प्रेषय वञ्चित् परमाप्त निज मन्त्रिण ज्ञ येन स तामृद्धिं दृष्ट्वाऽनागत्य देवपादेम्यो निवेदयति । एव भाही पाचमनवार्य सिद्धराजो मन्त्रिणमेक कतिपयजनयुत द्रष्टु तत्र तेनैव महेन मह प्रापीत् । गतौ तौ भा-मन्त्रिणो । 'महोतक पतन दर्शित भटेन मन्त्रिणा । दृष्ट्वा निर्विलम्ब उपराजमेत्य ययास्थितमभापीत्- २० अवधारय स्वामिन् ! गतस्तत्राइम् । दर्शित "मोन तत् पत्तनम् । तदा वसन्तोत्सवस्तर प्रवर्तते । गीयन्ते वसन्ताऽऽन्दोटकादि- रागैगीनानि । भ्रमन्ति दिव्यशृङ्गारा नार्यः । मकरध्वजलक्षभ्राति- मुत्पादयन्तो विलसन्ति युवान । क्रियन्ते प्रतिरथ्य छण्टनानि घ-पहल । २ इन्द्र । ३ग-'मा'। ४ ग-'मः। ५ग'मर। गि 'म । ग MERI ग-विम्याम् । १ घ-विचित् । १०- ११ ग-'मण'। १५१-घ- मान प्राप्त'। १४ मतमामारसप', ·प्रयन्यकोशेत्यपरावये यक्षकदमै । प्रासादे प्रासादे सङ्गीतकामि । देवे देव महापूजा । भोजनवारासाराः प्रतिसदनम् । राजकीयसत्राकारे तु दालिकूरा- वनावणानि मुत्फलानि न मुच्यन्ते, किन्तु गायों नियन्यन्ते तदा सघण्टो हल्ली निमन्नति । राजाऽभवारा परित पुर भ्रमन्तो वीटकानि ददते लोकाय । कलिंपर्वोदय । राठौ विपणान् वणिजो न सवृणन्ति, उद्घायान् विमुञ्चग्नि, प्रातरागन्योप विगलि । एव नीति व्यवसायोऽप्याचारमात्रेणेव सिद्धार्यवात् । तत्र देगे लोहखानिवन् सुवर्णरूप्यग्वानीर्वहन्ति तेन सर्व कोऽपि । राता तु कीगन्यास्ने मया म न दृष्ट । इद तु श्रुत म नारीकुजर समाया कदापि नोपविगति । केवल हनितललिनानि १० तनोति प्रत्यक्ष इन्द्र । एर वच भ्रुत्वा सिद्धराजो सैन्यरक्षाया सन्य नियुन्य महता सन्येन 'महोत्रक प्रति प्रतस्थे । 'तस्या तदासन्ने भूप्रदेग कोशा- एकेन । दु(क्षो)मिनो देश । स्थानाधरिन 'महोत्रर'म् । प्रानै मदनवर्मा दिव्योद्यानस्य सौमहलममावृत्त एत्योच-स्वामिन् । १५ सिद्धराजो गौनर उपनगरमागतोऽस्ति, स थ पश्चान्निवर्ननीय मदनचर्मणा गित्वा मणितम्-मिद्धराजः सोऽय 'धाग या टाग वर्षाणि निग्रहाय अस्यात् । स 'क्वाडा राजा वाच्या भरद्धि यदि न पुर गुव च तिघृक्षति नहि युद्ध करिप्याग । अयान तृप्यसि तदाऽयं गृहाणेति । ततो यद् यात्रने म धरावस्तद् देय २० भवद्भि, न य धने दचे व॒याम | मोऽपि जावनु चिर यो रित्तार्य कृच्छाणि कर्माणि दुर्वाणोऽस्ति । राजो ग्वाऽनुगृहावा मन्त्रिण परचम्मगु । नापना सिद्धमेनेन क्यापितम् दण्ड , कपूर ऽगु कस्तूशारद काम न्यमरकोशे दिन का पर्ण के रख-पान, ग-पुस्तके प्रमत्र फनी - ५. पाट । ४ इमे म बधिक गठ. ग म सधागा । ६न-च-परमगु । ८ ·५ चतुर्विशतिप्रबन्धे [२१ धीमदनवम- दत्त्वा मन्त्रिमी राजवाक्य दृतमुखेन माणितम्-- यदि अर्थमीहसे तदाऽथ लाहि; भूमिं चेत् तर्हि युद्धामहे वयम् । मदनवर्मदेवाय ज्ञापितमत्र भवदागमनम् । तेन अस्मत्प्रभुणा उक्तम्- 'कावाटी' राजाऽर्थेन तर्पणीय स । सिद्धराजस्तल्लीलया विस्मित पण्णाति कोटी कनकस्यायाचीत् । दत्तास्ता प्रधान । सद्य देश सुख तस्थो । तथापि पश्चान्न याति । तदा प्रधाने णितम्-राजन् । अर्थी लब्धस्त्वया, कथमथ न प्रतिगच्छसि । सिद्वेशेन भणित मन्त्रि- पुर –त लीलानिधि भवत्प्रभु दिदृक्षे । तेऽप्येत्य मदनवर्माण- मभणत- अर्थेन तोषित स क्लेशी राजा, पर भणति राजेन्द्र १० द्रष्टुमीहे । ततो मदनवर्मणा निगदितम्-तर्हि एतु स । तत सैन्य तथास्थमेव मुक्त्वा मितसैन्यस्तत्रोद्याने आगत सिद्धराजः यत्र महाप्राकारस्ये सौधे मदनवर्माऽस्ति । प्राकाराद् वहिर्योध- लक्षास्तिष्ठन्ति । प्रतोली यावदागत्य मध्ये अचीकयत् द्वास्थै - आगतमस्माभि 'महोबक'प्रभुणा भणितम्- जनचतुष्केण १५ सहाग छत । आगतो मध्ये सिद्वराजः । यावत् पश्यति काञ्चन- तोरणानि सप्तप्रवेशद्वाराणि अग्रे ददर्श रजतमहारजतमयीपी , 'नानादेशभाषाविचक्षणा शशाङ्कमुखीविशालनितम्बस्थलास्तारुण्य- पुण्यावया स्त्री पणा येणु-वोणा-मृदङ्गादिकालासक्त परिजन. जनम् । स्फीतानि गीतानि शुश्राव । 'नन्दनो' द्यानाधिकमुद्यान, १० हिमगृहाणि, हससारसादीन् खगान् , उपकरणानि हैमानि, कदीदलकामलानि वमनानि, जनितानङ्गरागान् उत्तुङ्गान् पुष्पवरण्डाश्चपत ! एर पश्यन् पश्यन् पुर पुरो गच्छन् साक्षा- दिव गदन मधुरे क्यसि वर्तमान मितमुक्ताफलप्रायभूपण सङ्गि- रक्षण काश्चनप्रभ मधुरखर तामरसाक्ष तुलाघ्राण उपचितगान . 'पापि. याति' इत्यधिमा ग-पाठ । २५-घ-सिबसेगमाणित मापुरतास्त (1)। ३ग-दर्शपथ । र स-घ-नानादशवय(पभाषा' । ५ यात्रिविशेष , नानु नगार। ६ घ-वाघाण' ।

·प्ररन्धः] प्ररन्धकोटोत्यपराद्वये ५ मदनवर्मागमपन्यत् । मदनवाऽप्यस्येन्यात्रिश्य हेमामन दत्ता तमनाणीत्-सिद्धेन्द्र पुण्यनद्यान्माक येन त्वमतिथि सम्पन्नो- ऽसि । सिद्धराजः प्राह- राजन् ! आवर्जनावचनमिद मिथ्या; यत् तु मत्रिणामले 'कबाटी' इत्युक्त तत् मन्यम् । मदनवर्मा जहान-मिद्धेश ! न पा रिनममिदम्' । सिद्धेशः प्राह- तेरेव मन्त्रिभिलावक । कोऽनिनायो मनिन्दाभणने देवम्य । मदन- वर्मा आह-देव! रतिरयम् , अन्य गतिम् , मिता रामश्री , तुच्छ बटन् , नत्रापि पुष. स्कीत राज्य लन्यते, तदपि चेत् न भुज्यते, रल्यते विदेशेषु, तत् स्यं न कनाटिकम्त्वम् । मिशे- नोचर-मन्य नयन , एतादृया कार्वाटिका एवाहम् | त्वमेवाय १० पन्यो यस्वत्य गर्माणि । त्वयि दृऐऽम्माक जाविन मफलन् । चिर गय मुदन । इत्युक्त्वा तत्या । मदनवर्मगोन्याय निज परि उनकोगदेवतावमरादि सन दर्मितन् । नेमाऽवृयत् । विशन्युत्तर पात्रात स्वाङ्गतेक सिद्धराजाय व्यनरत् । तेन प्रानो जयसिंह- देव नेन्च गृर्दाना पाग' जित्वा पतन 'अणहिलपुर' प्रविष्ट । १५ तेषा १२० मध्यादध पयि मृत मार्दवात् , और पतने प्रविष्टम् । पत्तनप्रदोन्नरे श्रीपालनविना मिद्धराजोपश्लोकना- काव्यम्-- हे विश्वत्रयन्नपार ! भगवन् ! कोऽय प्रम दस्तव न्यन्त्र निवेश यन्य परतन्कान्येर चन्द्रनि यत् । पाणि पश्य न एप य रिट नबाद सन यचं या चारित्र व तदन सद् रघुपत वालवचन्द्र नृपे ॥१॥ पुन मान नुच 'गरबति । विषयगे! सोनाग्यनहीं लन रे 'कारिन्दि'! ताला कुटिलना रे ! व्यस्त्वयनाम् । २५ वि)। २-बकव। ३'' इसधि ग-पट ।। घरदै'। ५ स-NE १ । सर्ला।

·[." श्रीमदनवर्भ चतुर्विशतिप्रवन्धे श्रीसिद्धेशकृपाणपाटितरिपुरकन्धोटलच्छोणित- स्रोतोजातनदीनवीनवनितारत्तोऽम्युधिवर्तते ॥ २ ॥ एवमन्यैरपि मणितानि ॥ ॥ इति मदनवर्मप्रबन्ध ॥ २१ ॥ शास। ३ग-एपि परिभिर्मणिवानि'।

·प्रवग्य.] प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये पत्तन [२२] ॥ अथ रत्नथावकप्रबन्धः।। उत्तरस्या दिगि 'कादमीरेषु' देदोषु 'नवहुल्ल' नाम महमित् पत्तनम् । नत्र विक्रमानान्तभ्चत्रो नरहंमो नाम भूपाल । तस्य राना रूपश्रीहसि-रम्भाग; विजयादेवीनाम्ना । नत्र पूर्णचन्द्र श्रेष्ठिराजोऽभूत् । तन्नन्दनास्त्रयः रत्नः, मदनः, पूर्ण मिहश्न । त्रयोऽपि जना श्रीमन्ल प्रियदा सात्त्विका प्राज्ञा राजपूय प्रारम्भमिदा । रत्नस्य पत्ना पउमिणिरिति ख्याता। पुत्रस्तु कोमल इति नाम पालो वर्तते । तदा श्रीनेमिनाथ निर्वाणादष्टसहनी वर्गणा व्यनीताऽस्ति । अस्मिन्नवसरेऽतिदाय- १० ज्ञानी पट्टमहादेवनामा 'नबहल्ल'पचनपरिसरे समवासार्षीत् । देवेममि गौषिता । उदक छोटिता । कनकपा मण्डिनम् । नत्र पट्टमहादेर उपविष्ट । मध्ये नगरस्य तदागमन ज्ञापिनमुद्यान पालेन लोकाय नृपाय च । प्रथममागतो नृप मान्न.पुरपरिहद सरत्न-मदन-पूर्णसिंहः । अपरोऽपि स्टोकस्तथव । प्रेष्टिनी १५ पउमिणिरपि सपुत्रा तत्रागना । एव समाया देव-दानव मानव- विद्याधरादिवृन्दसुन्दराया गुरदाना प्रारेभे- यास्यामीति जिनालये म लभते ध्यायचतुर्थ फल पष्ठ चोरिपतमुघतोऽष्टममयो गन्तु प्रवृत्तोऽवनि । अदालटाम बहिर्जिनगृहात् प्रामस्तनो द्वादया मध्ये पाक्षिकमीक्षिते जिनपनी मामोपवाम फलम् ॥१॥" सय पमन्त्रण पुन्न, महस्स त्र विटेवणे । सपसाहस्मिया माला, अणत गीयपाइभ ।' १५-'कस्मोरे नव । १ क-च-'महादेचिनामा । ३ ख-घ-तत्र मपुत्रा' । राईट । ५च्या- प्रमजन पुष्य महाप च विपने। माइनिता महानन्त गीतादिनम् ॥ ६ अनुपम् । २० ·, १९२ चतुर्विशतिप्रबन्ध [२३ श्रीरत्नथावर पूजाकोटिसम स्तोत्र, स्तोत्रकोटिसमो जप । जपकोटिसम ध्यान, ध्यानकोटिसमो ल्य ॥३॥ इद सामान्यत सतिनसेनाफलम् । 'शत्रुञ्जये' तु सविशेष तदेव, असह्याना यतीना सिद्धत्वेन मिद्रक्षेत्रत्वात् । धूवे पक्खोनामो, मासक्खयण क्पूरयूबमि । कत्तिअमासक्खवण, साह पडिलाभिए लहइ ।।१।। इति रचनात् । 'शत्रुञ्जया'दपि 'रवत'सेना महाफला । 'य तो' हि 'शत्रुञ्जय कदेशत्वात् शत्रुञ्जय एन, थानेमिकल्याणकत्रय- भावादतिशायितमप्रभावश्च । नेमिनाथस्य माहात्म्य मिथ्याशोऽपि १० प्रभासपुराणे एन प्रवद त श्रूयन्ते- पद्मासनसमासान श्यामतिदिगम्बर । नेमिनाथः शिनेत्याख्यो, नाम चकेऽस्य वामनः ॥१॥ पामनावतारे हि नामनेन रैवत' नेमिनाथाने पलिरधसाम ार्थ तपस्तेपे इति तत्र कथा । कठिकाले महायोरे, सर्वकल्मषनागन । दर्शनात् स्पर्शनाद् देवि , कोटियज्ञफलप्रद ॥२॥ इश्वरोक्तमिद प्रभासपुराणे एवम्, तस्माद् येन नेमिनाथो वन्दितो रैवत'गिरिमारुह्य तेन किल परमपद श्रद्धालुना गृहीतमेवेति ताप म् । इत्येतां देशना श्रुत्वा रत्नः श्रावक उत्थाय गुरोरग्रे प्रतिज्ञा २० चक्रे-- मया ससध्धेन यदा रैवते' नेमिः प्रणतो भविष्यति, तदा द्वितीया विकृतिौहीतव्या | तदैव एकभक्त भोक्तव्यम् । ता वत च काल यावद् ध्रुव भूमिशय्या ब्रह्मचर्य धार्ये । वर प्राणा स्स्यजामि, पर नमिनाथं नमाम्येति । तत स्वगृहमायातो राजा . - च-गुमा जप अनुष्टुर । २ वाया-यूर पाव मा मासमपण कापे । HTRA मा प्रतिभि लभते ॥ आय ५ ६ अनुप् ।७१-'।

·प्रवन्धः प्रवन्धयोशेत्यपराह्वये - लोकश्च । रत्नश्रावकोपरोधात् पट्टमहादेवस्तत्रास्थात् । रत्न- स्तूपायन दत्ता राजानमूचे--राजन् ! मा नेमियात्रायै रैवत'- गमनाय विसृज । राज्ञोक्तम्-स्वैर धर्म समाचर्यताम् । अस्माक मतमेतत् । यद् विलोक्यते तद् गृहाण । रत्नो जहर्ष । सध- ममेलयत् । गज रथ-तुरग पदातिरूप महत्तमं सैन्य नृपालेभे । यस्य यन्यून तस्य तत् पूरयामास । अमारि-चैत्यपरिपाटि- शान्तिक-भोजनवार-प्रतिलाभना-चन्दिमोक्ष-दोकसकाराश्चकार । गणित मुहर्तम् । चलितो देवाल्य । राजा मासकर. परमस वा । करमशतैर्धनानि चेल । श्रेष्ठिनी उमिणिरपल्ली विजयदेवी वालयस्या मेट यतु जग्मुपी, पदोस्तस्या. पेतुषी १. आपुग्छे--स्वामिनि । यात्राये या त्यस्मि । भाद्वियोगदु ख दिन- कतिपयानि धर्मलेमत सोदुभीहेऽहम् । राज्ञी अपि शास्तुमूचे- सखि ! तत्र गता धैनकृशतया कार्पण्य कृत्ला मा लज्जापान मा कृथाः । स्वैर ददीथा । अमूनि धनाने भूषणानि वसनानि च गृहाण । इत्युक्त्वा भूरि ददे। पदानि कतिपयानि सम्प्रेषयत् । निवृत्ता १५ राही । श्रेष्ठिनी सधमध्यमध्यास्त । श्रीपट्टमहादेवो गुरु. सह व्यवहरत् । तेन सनाथ सघ । नित्य धनस्य र व्यय । कोटीश्वरा. सार्मिका पर सहस्रा । चन्द्रहासवणाङ्का शतराहसा । के भी । एर पथि तीर्थानि उ-दमानो रत्नः सापति चवद्वययुत सपुत्र सपत्नीकत्तापद् यया यावद २. गेला'-तोला'यौ द्वौ पतिौ स्त । तन प्राप्त । इह फिल 'शत्रुञ्जय'मध्ये भूत्वा 'त' गच्छना लोकाना 'रोला'-'ताल' गिरी न स्त पर 'मदेश्वर पये गछा स्तः। तत्र 'रोला'तोल'- योरद्रय खे गिलिया 'तोइफद्वयमित्र जातमास्ते । तत्र परिसरे भटा , • सखीम् । २ क- 'सामूपे । ३ ग-धनन्छूतया १४ घ- 'धनपतिधनानि। ५ ग- 'यथेच्छ गृहण' । ६ ग-'तेन च । ७ ग-पुस्तके '२२ इत्यपिका पास ८ 'तोडो' इति भाषायाम् । पतर्विशति१५ ·चतुर्धेिशतिप्रयन्धे [२९ श्रीग्लभार पश्चा- सच आवासित । दिन सर्व स्नान चैत्यपन्दना-दान-पूजा भोजना- दीनि खैर ववृतिरे । रात्रौ सुग्ग स्थितम् । प्रात पुरो गमनाय सनह्याचलत् सछ । याददग्रयान गिरिमुखसङ्कटपणेन चरितु प्रवृत्त तारता कश्रिदेको मपीश्यामो व्यात्तपत्रा नरसिंहवपुरष्ट- हासी बहुगव्यूतोचो दट्राफरालास्यो नखरैलेंक दारयितु प्रयवृते । भक्षयामि मक्षयामि च उचे । 'तद् दृष्ट्वा भीतो लोग निवृत्य गच्छति । तद् 'राजगुतिम् । तैर्ग वा स कालरूप प्र. बभापे-कस्त्वम् ? क्थ जनमुपद्रसि । देवो या देत्यो वा राक्षसो वा येन तन मा पूरायाम । स कालमूर्तिर्वदति-किं रे १० बाढ वदथ । यदि पुर पदमे ब्रजिष्यय तदा सीन् एकैशश्च- विष्याम्ये । इति गदति सति तस्मिन् सद्धरक्षपालैर्भयाघुट्य रत्नो विज्ञप्त -दव ! एवमेव वृत्तात । पुरो गन्तु न लभ्यते, अभाग्यात् । एँव दष्टू चर्षिता लोका पुर पतिता 'प्रेक्ष्यन्ताम् । तदाकर्ण्य कर्णकटुन विपणो रत्न' । क उपाय !! का गति ।। १५ का मति ? इति कर कटित सह । विशेषत स्त्रीजन । स्थाने स्थाने वृन्दशो वार्ताः । केचिद् वदन्ति-- पश्चानिवृत्त्य गम्यते । अय सर्व भक्षयिष्यत्येव । जीवन्नरो भद्रशतानि पश्यतीति । अपरे वाहु -- म्रियते चेद् म्रियताम् , गम्यते पुर , नेभिरेव शरणम् । केचिद् गुमलतान्तरित स्तस्थु । अन्ये ज्योतिषमपश्यन् । इतरे सङ्घप्रस्थान- २० मुहर्तदातारमानिदिपु । इत्येव विषमे वर्तमान सपतिरत्नेन भट्टा प्रभापिता-गला पृच्छत त घोर नर व कथ प्रसीदसि, येन तत् दुर्म पुरेप्रजाम । गता भट्टा । भापित रत्नवचन तदने । तेनोक्तम् --अहमेतस्या गिरिभुनाऽधिष्ठाता । एक सह- प्रधानमानुष भक्षयामि, ततस्तृप्यामि, अन्येपा नोपद्रगामि, प्रतिज्ञा १ फ-रा- 'उत्त । २ तरहदा पयिका ग पट | ३ रजपूत इति भाषायाम् । सपना योग-पाठ १५ ग-चयिच्या.पाग 'भी. - 'एव सदष्ट्रा'। ग- प्रेक्षा'। ।

·प्रबन्ध ] प्रकाधकोशेत्यपगरये १० च न लद्दे । 'तेन मास्तत् सम्यग् निर्णीय तदालाप रत्नाय ऊचु । रत्नेनैकत्रोपरेशिता सर्ने रोकास्तथा सन्नद्धा एवं भाण- ताश्च ते लोका -पुण्य मे महद् येनासो कोऽपि घोरपुरुप एक मानुप जिघृक्षति । तद्भक्षणात् तृप्तश्चै ठेप न भक्षयति, तस्माद् यूय यातः नेमि वन्दधम् । मयाऽस्ने 'खड्ग देयम् । अहो ५ लाभोदय ।। इसकाल विविधयत्नपालत देह सद्दार्थे उपकृतम् । एनमुक्त्वा ताके सशे राजपुत्र' प्रभणनि- नररत्न । रत्न स्व चिर जीप । अस्म क मध्ये एकारेण स ध्र यतु ()। बय हि सेवका । सेपकाना च धर्मोऽय यन्मृगाऽपि प्रभुरद्धरणीय , अन्यथा धर्म यशोवृत्तिक्षयात् । "ते मुग्गटा हराविया ये (ज) परिविद्धा ताह । अपरणरनोय तह सामिउ गनिउ त ह ॥१॥ सवप्रधानसाधर्मिक ऊचु --हे रत्न! चिर जैन । युवाऽसि राजपज्योऽसि, सहस्रक्षजनपोपकोऽति, वय विनश्वरकलेबरल्ययेन स्थिर धर्म जिघृक्षामहे । १५ जई रखिन्नइ तो कुइइ, अह ट झइ तउ च्छारु । एयह द्रुमरेवरह ज वाहियर त सारु ॥१॥ मदन पूर्णसिंहभ्रातरो जादतु --आफ्योस्त्व येष्ठो भ्राता, ज्येष्ठो भ्राता पिता यथा । पितुरायत्तश्च पुत्रप्रायो लघुभ्राता । किं रामागे युद्ध्वा लक्ष्मणेन न प्राण स्तृण कृता ।। २० गत महा. 1.क पाचु । ग ४ छाया- मृटना हरिता य पता। अपरश्योग तथा सामीजा ययम् ।। ५घ-'तय हामि । ६ आया-यदि रक्ष्यते ती रमत अय ददतरह भस्म । एतस्य दुष्टकर परस्य यदव अत तत् साम् ।। • यजा उवमा तो कहा । ८ 'उ बाद'।

·चतुर्विशतिप्रयाधे [२१ श्रीरममा स्नेहो न ज्ञायते देव ), प्रणामान्न मृदूक्तित । ज्ञायते तु कचित् कार्ये, सद्य. प्राणप्रदानत ॥१॥' पउमिणिते-कुलनिय पत्यधोना प्राणा । पत्यो लोशन्त- रिते जीव त्यपि मृता , शृङ्गाराद्यभावात् । यथा- शशिना सह याति दौमुदी, सह मेघन तडिद् विलीयते। पमदा पतिवर्मगा इति, प्रतिपन हि विचेतनरी ॥१॥ भरि मृते नार्याऽनुमतव्यम्-तारद् यदि मयि मृतायो त्व जी- चसि तदा कि न लब्ध मया कोमल. प्राह-तात ! एक्देहरिनिर्माणा-द रमणीकृतैः सुतै । १० यशोधर्ममय देह-वन पित्रोपिनियतम् ॥१॥ इत्यत्र यदतस्तन् सर्वान् युक्तिभर्नाट निध्य स्वय मर्तु स्थिता । सदो बहन् कृत । कालपुरुषणोपद्रनो न कृत । गते तु सद्धे रत्न श्रानेमिपरायण स्थिर तस्थौ । पउमिणिनीग्रे गता। परत्र स्थिला कायोत्सर्गगमात्, कोमलोऽपि तथा । कापुरुषेण रत्नो १५ गिरिगुणाय मेरा क्षिप्त । द्वारि लिा दत्वा पु छ आ छोटयति । सिंहनादै ख बधिरयति । तपापि रत्नोन निभेति । हदि स्थिरो जिनराग । वातरे कूष्माण्डी वदितु 'रयत'शिखरे क्षेत्रपतय सप्त कालमेघ १ मेघनाद २ गिरिविदारण ३ कपाट ४ सिंह- २० नाद ५ सोटिक ६ रेवत ७ नामानो मिरिता । ते देवी थदिया ऊचु देवि ! कापि पर्वतो धडधडायते । ईदृश कापि पूर्व न घेत याहगधुना वर्तते । तत पश्य विमिदम् ।। पापि पुरपा महाने क उपयमाणोऽलि केपि वरेण । अम्नया । १ अनुप २ विशेगातीया दीयपराहया । ३५-विनर्पत ब-परितने, घ- 'विनीयत । ४ अप्पू । ५ घ- युविनिषिष्य। प-या । ग- 'जन'।

·। प्रबन्धकोशेत्यपरालये ज्ञात ज्ञानेन । तै सह तत्र गता । पउमिणि कोमलौ दृष्टौ तथा कायोत्सर्गस्थौ । कृपाभक्ती जाने । गुहाद्वार गत्वा स आक्षिप्त क्रूर । रे किमिद करोषि । युध्यस्व चेत् समर्थोऽसि । रत्नं रक्षामो वय क्षेत्रपाला । अह अम्बा जगदम्बा । तयोक्ते घुघुरित स । युद्ध वृते । यात्रता सोऽम्बया पादे धृत शिर परितो ५ भ्रामयित्वा फालयिष्यते ग्रावण्युग्रे तारत् प्रत्यक्षो दिव्यमूर्ति पुरतो नसे ददृशे । रत्नश्च पुर दिव्याभरणाङ्गरागी सप्रिय सपुत्र सुरवी । ऊचे च स दिव्याङ्ग -अम्बे । क्षेत्रपा ! श्रीरत्न । शृणुत । यदा रैवत' महिमान गुरुर्जगी तदाऽनेन रत्नेन प्रतिज्ञा कृता-- मया प्राणव्ययेनापि नेमिन्दनीय एति, तदाऽह वैमानिक सुर १० शङ्करो नाम तत्र उपगुरु विषण्ण आसम् । मया न सोढा साऽस्य सन्धा । 'तेनावागत्य एवमुपद्रुतोऽय रत्नः महासत्त्व । धन्याऽस्य जाया, पुण्यवानङ्गज , श्लाघ्या यूय सङ्घभत्ताः साहाय्यकराश्च । अह यदि सत्येनैव युध्येय तदा भवद्भिर्न जीयेय, पर क्रीडा- मात्रमेतदमस्निमनसा कृतमिति । ररनेवृष्ट्वा रत्नमालिङ्ग्य सङ्घमध्ये १५ मुक्त्वा स्वय द्या यया । अम्बाद्या गिरिमगु । सङ्घो रैवतक' मारुरोह । नेमि ननाम । लेप्यमूर्तो नेमौ तथा स्नात्र जलैस्तेने यथा विम्ब घटीद्वयेन गलित्वा मृद्भूय भूम्या सह मिलितम् । विषण्णा सर्वेऽपि । विशेषतस्तु रत्नः । अचिन्तयच्च घिर मामाशातनाकारिण येन एवविधतीर्थध्वसवृजिनभाजन जातोऽस्मि । २० अथ तदा भोक्तव्य यदा तीर्थ पुन स्थापित भविष्यति । इत्युक्त्वा बान्धवौ सद्धरक्षायै नियुज्याऽम्यां ध्यात्वा तपस्तेपे । षष्टयुपवासान्ते अम्बा प्रत्यक्षीभूय त 'काञ्चनरलाना'ख्ये इन्द्रनिर्मिते निशि निनाय । तीर्थे तर द्वासप्ततिजिनबिम्जानि महाकायान्पदीदृशत् । तत्राष्टादश हैमानि, अष्टादश रत्नानि, अष्टादश राजतानि, अष्टा- २५ ३ पली। १ 'गुर' इयधिको ग-पाट । २घ-'अनागत्य । 'तीर्थविधमः । ५ग-पुस्तक अथ' इत्यधिक पाठ ।

·प्रनन्ध] प्रयन्धकोशेत्यपरावय [२३] ॥ अथ आभडप्रवन्धः ।। 'अणहिल्ल'पुरे 'श्रीमाल' पश्य श्रेष्टी नृपनागः । तत्पत्नी सु न्दरी । तज्ज श्रीआभडः । तस्मिन् दशवर्षदश्ये मातापितरौ धा गतौ । श्रीनप्टा तयाऽप्याभडा सुजनाश्रितो व्यवसायज्ञ इति ५ ववृधे । पूर्वजाि कन्य लया। पारेणीत । वृत्त्यर्थ मणिकार- काराणां गृहे घुघुरान् घर्षयति । लोटिमान् पञ्चोपार्जति । तेषा मध्ये लोटिममेक धर्म व्ययति । द्वौ कुटुम्नवृत्तिकार्ये । द्वौ सञ्चये विधत्ते । चतुर्दशेऽब्दे पुत्रो जात । तस्य स्तन्यप्राप्तिरल्पा । अत रागांगवेषणाय आभडो नहिओम गत । तत्र आवाहे प्रातर्दन्त- १० पावन कुरुते । अत्रान्तरे आगत अनायूथम् । ता आाहे सर्य पय पातु लग्ना । पय कम्वुधव-मपि सहसा नागवल्लीदरच्छाय जातम् । विस्मित आभडः । डागीषु पय पीत्वा निवृत्तासु यापद् गोषयति नारदेवस्या कण्ठे 'टोफरक त मरकतरत्नगर्भ ज्ञाला तेन सहत विक्रिये । वालोऽनीवत् । रेन तु गिराणे उयोतित १५ महातेज पुञ्जमयम् । परीक्षकाणा तिम् । तैरमूल्य भणितम् । तदनु जेसिङ्गदेवपायार्पितम् । तुष्टेन राज्ञा एका स्वर्गकोर्ट दा- पिता । नखपृष्ठमान हि तल्लक्ष लभते । आभडोऽपि तन महर्द्धि- र्जात । सुभिक्ष च तदा । व्यवहारी जात | श्राजयसिंहराज्य तदा उद्धम् । आभडम्य पहिमास्तिन एका रोक्यपटी, अ- २० परा विलम्बाही, तृतीया पारलौकिकरहीं। को भार ? | धरणत्र- न्धनयातना कस्यापि न करोति कृपाम्भोधि । ३६ लातटेषु धनाई महालाभा । पूगहहिका १ निजसदन २ श्रीहेममूरिपोपध- , ग- पुस्तके 'पूर्वजकीया' इगधिक पाठ । २ घ-तत्र लाटिक. । ३ घण्टिकाम, टोकरी इति म पायाम्।ग-विकीता | ५पन तु. स्वर्ण कोटी रापिता' इत्यधिका ग- पग-एतावता को माव । - ·[२३ भौमाम २०० चतुर्विशतिप्रबन्ध शाला ३ मापपिटवेटकचिताऽकारे। अमारिकारकश्श्रीकुमारपाल- देवसमये महाव्यापस्तस्य । एकदा श्रीहेमसूरिभि साधर्मिक्वात्सल्य महाफ्लमिति राजे व्याख्यातम् | राज्ञा आभड उक्त --त्रुटितधन श्रापककुल दी- नारसहल दत्त्वाद्धार्यम् । वर्षान्त लेख्यक वरमधाराप्या । आभडेन वान्ते राजे लेरक दर्शितम् । एका कोटिरायाता । राजा यावद् दापयति तावदाभडेन विज्ञप्तम्-- देव ! भूभुजा कोशो द्विधा--स्थावरो जङ्गमश्च । तत्र स्थापरो हेमादिभाण्डागार , जगमो वणिग्जन । वणिग्धनमपि स्वामिधनमेवेति । राजोवाच- १० एव मा वादी । लोभपिशाचो मा छलयति । तावन्मात्र तमाल- मवानाय्य दापितम् । राजा तुष्ट । एव व्रजति काले राजा कुमार- पालदेव श्रीहेमश्च वृद्धौ जाता। श्रीहेमसूरिंगच्छे विरोध । रामचन्द्र-गुणचन्द्रादिवृन्दमेकत , एकतो बालचन्द्र । तस्य च बालचन्द्रस्य राजभ्रातृजेन अजयपालेन सह मैत्री । 'एकदा १५ प्रस्ताव राज्ञो गुरूणामाभडस्य च रात्रो म-त्रारम्भ । राजा पृच्छति-- भगवनहमपुत्र । क स्वपदे रोपयामि। गुरवो ब्रुवन्ति--प्रतापमलं दौहित्र राजान कुरु धर्मस्थैर्याय । अजय- पालात् तु त्यस्थापितधर्मक्षयो भावी । अत्रा तरे आभडः प्राह- भगवन् ! यादृशस्तादृश स्वकीय एवोपकारी । पुन श्रीहेमः- २० अजयपालं राजान मा कृथा । एक मत्र कृत्वात्थितात्रय । स मन्त्रो चालचन्द्रेण श्रुत । अजयपालाय च कथित । 'हैम'- गच्छीयरामचन्द्रादिषु द्वेष | आभडे तु प्रति । श्रीहेमसरेः स्वर्गगमनम् । ततो दिनद्वात्रिंशता राजा कुमारपालोजयपाल- दचविषेण परलोकमगमत | अजयपालो राज्ये निषण्ण । श्री- • राज पान' पारभ्य दापित पर्य1 पाठाऽपि ग-पुस्तकेऽस्ति । १ प्र- 'भातृान । एकदा प्रतारे इत्पधिो ग-पाठ । ग-आमीया भग । ५ सरपरस्यविसे ग-पाठ | गडपित बितो हम ।

·प्रायः प्रवन्धकोशेत्यपराये हेमद्वेषाद् रामचन्द्रादिशिष्याणा तप्तलाहविष्टरासनयातनया मारण कृतम् । राजविहाराणा पहना पातनम् । रघुभुल्लकाना- हाय्य प्रात प्रातर्मगया कर्तु अभ्यासयति, पूर्वमेते चैत्यपरि- पाटीमकार्परित्युपहासात् | पालचन्द्रोऽपि स्वगोत्रहत्याकारापक इति त्रुद्भिाह्मणैर्नृपमनस उत्तारित । लजितो 'मालवा'न् गन्ना मृत । पाप पच्यते हि सद्य । प्रासादपातन दृष्ट्वा श्रावकलोक खिद्यते । आभडः पूर्वप्रतिपन्नधान्मान्योऽपि वक्तु न शक्नोति, उग्रत्वाद् राज्ञ । पैर तेन प्रपञ्चेन तु रक्षा कारिता । कयम् । एकदा आभडेन नृपवल्लभ कौतुझी 'सीलणो नाम भूरिहम- दानेन प्रार्थित -~-तथा कुर यथा शेषप्रासादा उद्धरन्ति । तेनो- १० तम्-निश्चिन्ते स्थेयम् , रक्षिप्याम्येव । सीलणेन साण्ठमसौ- धमेक कृतम् । धनलित चित्रित च । पुत्रा पञ्च कर्णे एवमेव- मुपराज कर्तव्य इति शिक्षिता ।गतो नृपान्तिक सालणो वदति- देव ! जरा मे शिरसि स्थिता । पुत्रपौत्रवान् जात । अधुना तीर्थयात्राये विदेशान् यामि यद्यादेया स्यात् । राज्ञोक्तम्----यथा १५ रुचि तथा चेटस्व । तदनु तत्सौध पुत्राश्चादाय महासभास्थे नृपे आगात् । पुत्रा भलापिता क्षितिपतये । राज्ञि पश्यति सति -एतन्मे सोध यत्नतो रक्ष्यम् । मम यश - शरीरमेतत् । यत्ननिष्पादितमिति । तेस्तथेति प्रतिपेदे । नृपादि सर्व आपृच्छय पुरस्तात् कियतामपि भुव यानद सीलणो याति २० बिल तापत तैस्तत् सौध लकुटरास्फाल्य सयो भग्नम् । खटत्कार श्रुत्वा सीलणो व्याधुटितो वदतिरे हताशा ! अस्मादपि कुन- पात् कुपुत्रा यूयम् । अनेनात्मीये पितरि मृते सति तद्धर्मस्थानानि - पुत्राश्च भापिता । . १ग पुस्तके 'जात' इस्पधिक पाठ । ३ फ-घ-लघुत' । ३ग-पुस्तके पर तेन' इत्यधिक पाठ । क-कारापिता, तदा हा कथम् ।।५-सीलपो मूरि। ६ साठानो इति मायायाम् । ग-बयान.. 'पादि सर्व इत्यधिको ग पाठ । चतुर्विधी १५ ७ ·२०२ चतुर्विशतिप्रयन्धे [२३ श्रीररनमा पातितानि, भवद्धि पुनरह पदशतकमपि गन्छन् न प्रतीक्षित । राजा ललज्जे । चैत्यानामपातनमादिशति स्म । तस्य कु त्सितस्य राज्ञो मातापुनयोगद् विप्लव कारयितु रुचि- स्त्पन्ना। वण्ठास्तथा कारयति । एकदा एकेन चण्ठेन छन्न- ५ धृतहखककलोहकर्तृनि)कया जघ्ने । दिनका पयानि कीर्तिपाल नामा राजपुरो 'गूर्जर' पराया लोकरक्षामकरोत् । छत्र-चामरा- दीनि न तस्य । तस्मिन् 'मला'सेन्ये मृते 'गूर्जर'धराया भीम देवो राजाऽऽसीत् । स दीर्घजीरा, पैर विफल पुण्याधिक । तस्य सोटू मोटू द्वे गड्डरिके । ते द्वे स्नपयति । सर्पङ्गापयविभूषिते १० कारयति । सुख सने उपवेशयति । ग्रामेषु ससैन्यो भ्रमयति । ग्रामा सैन्यामक्ष्यन्ते । एव पहुकालो गत । एकदा देशपाल सम्भूय राजा विज्ञप्त ---देव ! निरर्थक किमिति स्वदेश भक्षापयमि' अन्न घृत-वसनादिव्ययो वृथाऽयम् । तदा राजा आह-कथामेको शृणुत । क्वचिद् वेलाकूले पूर्व जलवेगाहतो मीनस्तटे लग्न । तदा तत्र दुर्भिक्ष धोरम् । अन्नाभावे क्षुधाों लोकः । अत सर्वोऽपि जनो कुठाराद्यैश्छद छद त मीन भक्षयितु गृह्णाति, तथापि स न म्रियते, महाकायत्वात् । अनायसरे क्षुधित पत्नीप्रेरित कोऽपि विप्र- स्त मीनमास ग्रहीतुमगमत् । त अपरलोकैश्छिद्यमान पश्यतस्तस्य २० खभावदयालोर्विप्रस्य दयाऽऽसीत्- न छिनमि । तदा व्यन्तरानु- प्रवेशात् स मत्स्यो विप्रमाह-भो रिन्द्धि माम् । अन्येऽपि खादन्त सन्ति । तमोपकृतो भव्य । विप्रः मोचे-दया मे, न छिनमि । मानो वदति-तर्हि शृणु, अय पापी लोको मा म्रिययाण मार- यति । अह तु मृत्वाऽत्र तटे राजा भविष्यामि पुरन्दरो नाम । २५ राजवुलेऽवतरिष्यामि । ममोपाध्यायो भविष्यसि । अह प्राग् 1-किया'। २ क-'गुर्जरधराया। पर' त्यधिको ग-याठ । ग 'तेन मलिनति'।

·प्रबन्ध: २०३ प्रयन्धकोशेत्यपराये वैरादमुं लोकं नवनवभङ्गीभिः कदयिष्यामि । स्वया कस्याप्यर्थे विज्ञप्ति व करणीया। त्वां तु सत्पुरुषं अहं गुरुवुद्ध्या पूजयि- प्यामि । इति जल्पन् मृतः स मीनः ययोक्तो राजा पुरन्दरो नाम समभूत् । विप्रस्तु गुरुः । त लोकं कृतपरमागस स राजाऽपीपि- डत् । विप्रस्तु तदुक्त स्मरन् न ऊचे किञ्चित् । तस्माद् भो ग्रामण्योऽहमपि तद्विधः कोऽप्यवतीर्णोऽस्मि । क्रीडया पीडयामि लोकम, तस्माद् भवद्भिर्न वाच्यम् । वक्ष्यय चेद् तदा रसना छेस्यामि । एव श्रुत्वा स्थितस्तूप्णी लोक । देशोऽपचीयते । एवं राज्ये आभडस्तथैव ऋद्धिमान् । आमडस्य च चाम्पलानाम्नी बालविधवा वाग्मिनी उचितज्ञा सर्वशास्त्रविदुरा १० तनया गृहव्यापारान् करोनि कारयति । एकदा लोभात् किञ्चिञ्चोर- यन भाण्डागारिको रुष्टेनाभडेन निष्कासित। स कोपादुपभीमभूप गत ऊचे च राजन् ! आभडस्य अनन्ता ऋद्धिः । एवमेव ता गृहाण | राजाऽऽह-'कोऽप्यस्यान्यन्यायोऽस्ति । भाण्डागारिक ऊचे नास्ति । तर्हि परधनं कथ वृथा गृह्यते । । भाण्डागारिक १५ प्राह- छल किमपि क्रियते । राजाऽऽह-तथाऽहं करिष्यामि । इति विचार्य भाण्डागारिक स्वसौध एव स्थापयित्वा छगीमास दासी- शिरसि स्थालस्थ कृत्वा प्राहेषीत् । आगता सा दासी मध्याह्न आभडसदनद्वारम् । तदा आभडो ध्यानेन जिनमर्चयति । 'चाम्पलया स्त्रय द्वारमुदघाटि । दासी मध्यमागता । स्थाल २० दर्शितम् । चाम्पलया मास दृष्ट्वा तदैव भाण्डागारिकपिक्रिये यमित्यूाञ्चके । मध्ये आनीता सौर सा पृष्टा-किमेतत् ।। दास्याह-राज्ञा उत्सरे गोरवाय व प्रस्थापितमद । एतन्मास चाम्पलया स्थालान्तरे लातम् । सपादउसनून्यहारो राज्ञेऽर्पित । . १ ग-चाम्पलदनाको । २ क-न काप० । ३ इति विनाय इत्याधका ग-पाठः । ४-५ ग- 'चाम्पलदेव्या'।। ६ ग-राज्ञा महिणीमोत्सवे' ।

·२०४ चतुर्विशतिप्रवन्धे [२॥ श्रीभामा दास्यै कण्ठाभरणम् । स्थालं मौक्तिकैर्वीपितम् । दासी हृष्टा उप- राज वनाज । भोजनादनु आभडः पुत्र्या जगदे-तात! निष्का- सितभाण्डागारिकप्रेरितनृपकर्तव्यमेतत् । मया दास्यै रीढा न कृता। यास्यति श्रीः, पर उपायं कुरु । सर्व स्वधनं टिप्पयित्वा राज्ञे दर्शय कथय च-गृहाण स्वामिन् ! यदि ते रुचिरस्ति । तथैव चके सः । नृपो विस्मितो लजितो हृष्टश्च । भाण्डागारिकं तटे धृत्वा राजोचे- रे मूढ ! यस्मै विधिव्य दत्ते तस्मै तद्रक्षोपायबुद्धिमपि दत्ते । ततो माऽत्र वृथा मत्सरी स्याः । पुनरेव आभडपादयोर्लगितः सः । तृणमपि तत्सत्कं राज्ञा न गृहीतमेव । एष धनी अखण्डमाग्यः १० चिरायुः नीरुक् आभडः मरणावसरे पुत्रोपकाराय स्वसदने चतुष्कोण्यां निधिचतुष्कं न्यास्थत् । मृतः स्वय समाधिना । चाम्पलाऽपि द्यां गता । पुत्रै_ह्ये धने गते सति ते निधयः सम्भा- लिताः, परं न लभ्यन्ते । अञ्जन च दापितम् । अञ्जनी भणति- केऽपि श्यामाङ्गा मुद्गरपाणयोऽधोऽधो वनं नयन्ति । कि मुधा १५ क्लियध्वे । । जाता निराशाः सामान्यवणिजोऽभवन् । तस्मात् पुरुषाणा पुण्योदय एव धनवृद्धिनिबन्धन, न कुलम् । ॥ इत्याभप्रवन्धः ॥ २३ ॥ ग-चाम्पलदेम्यपि।

·प्रबन्यः प्रयन्धकोशेत्यपराय [२४] । !! श्रीवस्तुपालप्रवन्धा॥ श्रीवस्तुपाल-तेजा-पालौ मन्त्रीश्वरावुभावास्ताम् । यौ भ्रातरौ प्रसिद्धौ, कीर्तनसङ्ख्यां तयो म ॥१॥ पूर्व गर्जरपरित्रीमण्डनाया 'मण्डली'महानगयों श्रीवस्तुपाल तेजःपालाद्या वसन्ति स्म। अन्यदा धीमत्पत्तन वास्तव्य प्राग्- नाटा'ऽन्वयठक्कुरश्रीचण्डपात्मजठक्कुरश्रीचण्डप्रसादागजमन्त्रि श्रीसोमकुलापतसठक्कुर श्रीआसराजनन्दनौ कुमारदेवीकुक्षिसरो वरराजहसौ श्रीवस्तुपाल-तेज पालो श्री शत्रुनय-गिरिनारा दि- तीर्थयात्राये प्रस्थितौ । 'हडालक' ग्राम गत्ला यावत् स्वा भूतिं चि- १० न्तयन्तस्तावल्क्षत्रय जात सर्वस्वम् । तत 'सुराष्टात् ख सौस्थ्य माकल्य्य लक्षमेकमपन्या निधातु निगी महाश्वत्यतल खानया- मासतु । तयो खानयतो कस्यापि प्राक्तन कनकपूर्ण शोल्न कलशो निरगात् । तमादाय श्रीवस्तुपालः तेजःपालजाया अ नुपमादेवीं मान्यतया अपृच्छत्- क एतन्निधीयते । तयोक्तम्- १५ गिरिशिखरे एवतदुच्चे. स्थाप्यते यथा प्रस्तुतनिधिपन्नान्यसाद्भवति। तत् श्रुत्वा श्रीवस्तुपाल: तन्य श्री शनुजयो'-'जयन्ता'दो अव्यय- यत् । कृतयात्रो व्यावृत्तो 'धवलक्क पुरमगात् । अत्रान्तरे महणदेवी नाम कन्यकुब्जेश्वरसुता जनकात् प्रसन्नाद् ‘गूर्जर'धरा कञ्चुरि कापदे रब्धा सुचिर भुक्वा पारेन २० मृत्वा तस्यैव 'शूर्जर'देशस्य अधिष्ठात्री मर्दिय॑न्तरी जाता । सा १ अस्य सारांश श्रीवस्तुपालचरित्ररूपकीर्तिकोमुदीप्रस्तावनायरमाइग्लभापाय निबद्धोऽस्ति।२ आर्या । ३ख-पूर्वे'।४ग-'एदा'।५ग-'चण्डपस्तदामज. ६ ग-प्रसादस्तदजः । ग-श्रीसोमस्त कुलावमत मन्त्रिीआसराज तनन्दनी कुमरादेवी। ८ ग-'सर्व स्त्र'। ९ ताम्रमय । १० ग- अध्ययद्'। "ग-'महणलदेवी'।

·२०६ चतुर्विशतिप्रवन्धे [r श्रीवस्तुपाल 'धवलकके' शय्याया सुखविधान्त राणार्थ पारधनलं प्रत्यक्ष भूय जगाद-राणक ! इय 'गूर्जर'धरा वनराजप्रभृतिभिर्मरेन्द्र सप्तभि- 'थापोत्कट'वश्य पण्णवत्यधिक शत वर्षाणा भुक्का, तदनु मूल- राज-चामुण्डराज वल्लभराज-दुर्लभराज-भीम-कर्ण-जयसिंह- देव-कुमारपालदेव-अजयपालदेव-लघुभीम-अर्णोराजैथोलुक्यै सनाधीकृता । सम्प्रति युवा पिता-पुत्रो लवणप्रसाद-वीरधवलौ स्त । इय 'गूर्जर'धरा कालयशादन्यायपरै पापै स्वाम्यभायात् 'मात्स्य'न्यायेन कदर्थ्यमानाऽऽस्ते म्लेच्छेरिव गौ । यदि युनां वस्तु- पाल तेजःपालौ मन्त्रिणौ कुथे तदा राज्यप्रतापधर्मवृद्धिर्भनति । १० अह महणदेवी सर्वव्यापिभिर्भवत्पुण्यैराकृष्टा वदन्त्यस्मि । इति बदन्त्येव विद्युदिव सहसाऽदृश्या बभूव । राणाश्रीवीरधवल: पद्मासनस्थरतल्पोपविष्टश्चिन्तयति- अहो देव्युपदेश साक्षात् ! | कर्तव्यमेव तन्मन्त्रिद्वय यद् देव्योक्तम् । यत दृप्यद्भुजा क्षितिभुजः श्रियमर्जयन्ति नीत्या समुन्नयति मन्त्रिजन' पुनस्ताम् । रत्नावली जल्पयो जनयन्ति किन्तु सस्कारमत्र मणिकारगण करोति ॥२॥ इत्यादि चिन्तयन् प्रातरुस्थित ! पूर्वोक्तमेयोपदेश महणदेवी श्री लवणप्रसादायाप्यदत्त । कृतप्रातःकृत्यो मिलितो पिता-पुत्रायेकत्र । २० कथित रात्रिवृत्तमन्योन्यम् । तुष्टौ द्वारपि । तदव च तेषा कुलगुरु पुरुपसरस्वती सोमेश्वरदेवो द्विज स्वल्ययनयोगात् । ज्ञापि मोऽस. तद् वृत्तान्त ताभ्याम् । सोऽप्युपाच-देवौ ! युग्यो प्राचीनपुण्य- प्रेरिता देवता अपि साक्षात् , तस्मात् तदुक्तमाचरनाम् । मन्त्रि- वल विना न पिश्चिद् गग्यपरिकर्मणम् । मन्त्रिणौ च यौ भवतोरमे २५ प्रतिपादिती देव्या तासमागतो स्त । मम मिरिती राजसेवार्थिनी गराज एव चालुपये। २-'कुवाच । 'भ्यतीजा'।५घ-मणम्'। १५ वसन्न..

·प्रधा] प्रवन्धकोशत्यपराह्वये २०७ द्वासप्ततिकलाविदुरौ न्यायनिष्टो जैनधर्मज्ञो ल । यद्यादेश स्यात् तदाऽऽनीयते । राणकादेशात् पुरोहितेन हि तेन सब आनीतौ नमस्कारितौ आसनादिप्रतिपत्त्या गौरवितौ । उक्ता च- श्रीलवण- प्रसादादेशाद् वरिधरलेन स्वयम्- आकृतिर्गुणसमृद्धिशसिनी, नत्रता कुलरिशुद्धिसूचिका । बारक्रम कथितशाखसड्कम , सयमश्च युवयोर्वयोऽधिक ॥ लाध्यता कुलमुपैति पैतृक, स्यान्मनोरथतरु फलप्रहि । उन्नमन्ति यशसा सह श्रिय , स्वामिना च पुस्पर्भनाइश ॥२॥ यौवनेऽपि मदनान पिक्रिया, नो धनेऽपि विनयव्यतिक्रम । दुर्जनेऽपि न मनागनार्जन, केन वामिति नवाकृति कृता ॥३॥ १० आवयोश्च पितृ-पुत्रयोर्महा-नाहित क्षितिभर 'परगुहा । तद् युवा सचिवपुङ्गवारह, योक्तुमत्र युगपत् समुत्सहे ॥३॥ येन केन न च धर्मकर्मणा, भूतलऽत्र सुलभा विभूतय । दुर्लभानि सुकृतानि तानि ये-लभ्यते पुस्परत्नमुत्तमम् ।।५।। अप वस्तुपाल प्राह- १५ देव । सेवकजन स गण्यते, पुण्यवत्सु गुणवत्सु चामणी । य प्रसन्नवदनाम्बुज मना, स्वामिना मधुरमेवमुच्यते ॥६॥ नास्ति तीर्थमिह पार्थिवात् पर, यन्मुखाम्युननिलाकनादपि । नदयति द्रुतमपायपातक, सम्पदेति च समाहिता सताम् ॥७॥ सप्रसादवदनस्य भूपते-यन यत्र विलसन्ति दृष्टय । २० तत्र तत्र शुचिता कुलीनता, दक्षता सुभगता च गच्छति ॥८॥ किन्तु विज्ञपयिताऽस्मि फिञ्चन, स्वामिना तदवधार्यता इंदि । न्यायनिष्ठुरतरा गिर सता, श्रोतुमप्यधिकृतिस्तवैव यत् ॥९॥ सा गता शुभमयी युगत्रयी, देव | सम्प्रति युग कलि पुन । सेनकेषु न कुत कृतज्ञता, नापि भूपतिषु यत्र दृश्यते ॥१०॥ २५ अट पर दशमपर्यन्ताना पद्यना छन्दा रपाद्धता । ३च-पुरहदात्। खर-हदा'। २ क-ख-स्वामिन' ।

·२०८ चतुर्पिशतिमपन्ध [२० मोबस्नुपाल दृष्टिनष्टा भूपतीना तमोभि-स्ते लेभान्धान साम्प्रत युधतेऽो । तेर्नीयन्ते वर्मना तेन यत्र, भ्रामन्याशु व्याकुलास्तेऽपि तेऽपि॥११॥ 'न सर्वथा कश्चन लोभवर्जित , करोति मेनामनुपामर विभोः । तथापि कार्य स तथा मनीषिभि , परत नाधा न ययाऽत्र वाच्यता ।। . ॥१२॥ पुरस्कृत्य न्याय खलजनमनादृत्य सहजा- नरीन् निर्जित्य श्रीपतिचरितमादृत्य च यदि । समुद्धर्तु धात्रीमभिलपसि तत् सप शिरसा धृतो देवादेश स्फुटमपरथा स्वस्ति भरते ॥ १३ ॥" किञ्च सम्प्रति आवा 'मण्डली'नगरात् सेवार्थिनौ व समीप- मागतौ स्त सकुटुम्बौ । लक्षत्रयो द्रव्यस्य नो गृहेऽस्ति । यदा देवो पिशुनपचने लगत तदा एतन्मात्रस्वापतेयसहितौ दिव्य कारयित्वा आवा मोक्तव्यापिति । अत्र काहलिक मर्यादीकृत्य परि- ग्रहस्य धीरा देवयोश्च भवतु इति राणकाभ्या धीरा दत्त्वा दाप- १५ यित्वा प्रधानमुद्रानिवेशस्तजापालस्य करे कृत । 'स्तम्भ'तीर्थ 'धयर कयोस्त्वाधिपत्य वस्तुपालस्य निशितम् । एव श्रीकरण- मुद्राया लन्धाया अन्येव तयो स्फूर्तिरुदलासीत् , देवतासान्निध्यात् सहजबुद्धिवलोदयाच । खगृहमायातो वस्तुपाला श्रीजिन राज पूजयामास । अथ तत्व क्षणमचिन्तयत्-- उच्चैर्ग समारोप्य, नर श्रीराशु नश्यति । दैन्यदत्ताऽवलम्योऽय, स तस्मादवरोहति ॥१॥ अन्धा एव धनान्धा स्यु-रिति सत्य तथा हि ते । अयोतेनाध्चना गच्छ-न्यन्ये हस्तावम्बिन ॥२॥ धनी धनात्यये जाते, दूर दुखेन दूयते । २५ 'दीपहस्ता प्रापेऽस्ते, तमसा चाम्पतेऽधियम् ||३|| २० शालिनी । ३ ग-पुस्तक पमिद नास्ति। ३ क्रयविलम् । शिखरिणी। ५ ते पर शमपर्यन्टाना पचाना दार।६ म-'दीपस्तप्रदीपस्त' ।

·प्रदप ] प्रवन्धकोशेत्यपराये 'छत्रछायालेनामी, धात्रा चक्रे निवेशिता । भ्रमन्तोऽपि स्वमात्मान, मन्यन्ते स्थिरमीधराः ॥४॥ कालेन सौनिकेनेव, नीयमानो जनः पशु । क्षिपत्येष धिगासने, मुख विषयगावले ॥५॥ काय कर्मचरोऽय तन्-मात्रकार्याऽतिलाटना । मृतिमात्रोचितो ह्येष, प्रपुष्टो पिचिकीर्षति ॥६॥ प्रयोजकान्यकार्येषु, नश्यन्त्याशु महापदि । दुर्मिबाणीन खान्येषु, बन्धुबुद्धिरधीमताम् ॥७॥ विषयामिषमुत्सृज्य, दण्डमादाय ये स्थिता । मसारसारमेयोऽसो, विन्यत् तेभ्य पलायते ॥८॥ दु खाग्निची स्मराग्निी, क्रोधाग्नि; हृदि चल्न् । न हन्त ठानिमापान्ति, देहिनामनिफिनाम् ॥९॥ विधो विध्यति ससोधे, 'म धर्म शरीरिणाम् । सप कबर नस्मा–दस्माक जायता गनि ॥१०॥ इत्यादि प्यावा साणि पावृत्य निस्तुपालः सपरिजनो १५ भुने । गरीनताम्बूल। रानकुत्मगमत् । एप दिनसमवे गते प्रथम तदा यमाणाधिकारा एक एकविंगतिलक्षाणि गृहदम्माणा दान त । पूर्वमपिन नोऽभूत् । तदनु विनय प्राहित । तव्य कियद- पित्यपत्तिक्षण मार मैन्य कृत तेज पालेन । पश्चात् सन्यालेन ववल्व'प्रतिवद्धग्रामपञ्चगतीग्रामण्यश्विर सञ्चित पन हक्कयैव ट- २० ण्डिता । जीर्णश्यारिणो 'निश्चतिता । एव मिलित प्रभूत स्वम् । तन सरल सन्यसङ्ग्रहपटुतेनस श्रीधीरधरलं महंवादाय सर्वत्र देशम येऽभ्रमन् मन्त्री। अटण्यत् मम् । ततोऽद्भुतऋद्धि- पारधनलः। तेजःपालेन जगदे-देन । सुराष्ट्र राष्ट्र सन्तपनिन ख 'यत्रछाया० । २ स-धर्मपम शरी', घ-वमधर्मसरी-'1३'नीची दाया' इति भाशयाम् । चतुर्विशति २० ·२१० चतुर्विंशतिप्रवन्धे [ीवस्तुपाल ष्ठकुरास्ते दण्डयन्ते । ततोऽचल्दयम् । 'हन्धास्वाद पुमान् पत्र, तत्रासक्तिं न मुञ्चति' । अथ 'वर्धमान'पुर गोहिल वाट्यादिप्रभून् दण्डयन्तौ प्रभु-मन्त्रिणा 'वामनस्थली' आगाताम् । तटे चतुरकान् दत्त्वा स्थितो वीरधवलः। 'वामनस्थल्या' तदानी या प्रमुसहोदरौ तो साङ्गण चामुण्ड- राजनामानो उद्दामस्थामानो राणश्रीवीरधवलस्य इयालको । इति सोजन्यमर्यादा पालयस्तद्भगिनी निजजाया नाम्ना जयतलदेवी बहुपरिजनपरिवृता मध्ये प्राहेपीत्। सा गया सहोदरो अभापिट- भ्रातरो | भरना भगिनीपतिरदण्न्दण्डन अभङ्गभञ्जन 'गूर्जर'- १० धराया प्रतिग्राम प्रतिपुर दण्डयन् भवतोर्दण्डनायात्रागतोऽस्ति । दीयता धना ऽश्वादि सारम् । एतद् भगिनीवच श्रुना मदोमातो तो प्रोचतु -मन्ये वसरत्र रात समायाता सन्ध्यर्थम् , यतो माऽस्मद बान्धवयो समराख्ढयोरह निर्धवाऽभूकम् । एता मा स्म चिन्ता पृथा । अमु (वरपति हत्वाऽपि ते चार गृहा तर करिष्याव । न १५ च निपिद्धोऽसौ निधि , गनपुनपुरेषु दृश्यमानत्वात् । ततो जयतल- देव्याह-समानोदया 1 नाह पति पधभाता व समापमागाम् , किन्तु निप्पितगृह बनाता। गनिमातियो मध्य यस्त जगदाचीर 'ऊ'- परवटा पाया ट नागनान् विपत युन्त येछय त ग्या खेटयन वा दमाशिष्यो। कार साक्षादरीणा स अहष्टपर २० शक्ति मराऽपि भवति या । इस्या बद सप ततो निर्गस्य सा सती पनिमपि गाता यातीमचरयययत । तानिरम्प परिधवल प्रोधगया मृदुनामामापणभानुएतमीमः रार समागम- गया ।नी द्वापि नागा बाग मस या आगाराधटता रण । पनिता याधमयाऽपि । समाऽऽपरादि गगनम्। ----- दछ..। .marataraft -ग-३१३. 11-1 ·५ प्रणाम प्रययकोशेत्यपराये गतः स्वपरविभाग । परिधवलो हत इति सन्यद्वये याचक्षे । क्षणार्धेन वीरधवलो दिव्याचारिस्ट मारनुभव्यु माङ्गण- चामुण्डराजयोगपके गगा प्रसूत । उचे न-रे मागटा ! गृहीत करेल यद्यस्ति तेन । उयुक्वा नन्ना यद् देवैदिवि रो धनित दुर्वद्भिर्दन । हन साङ्गण-चामुण्टराजी। अति- मुखे. शापित रणक्षेनन् । पारिता स्व पोर पालनमह । प्रतिष्ठो वीरधवलो 'धामनन्यीमप्यम् । गृहीत भालकर्य' से टिमद्न्य पूर्वजगतसचित जनकम् , चतुर्दश शतानि दिन्यतुरङ्गमणार, पञ्च महनाणि तेजम्बिनुरहमाणाम् , अन्यदपि मणिमुक्ताफलादि । जित जितमिन्युद्ध प ममच्छटिन । स्थितला मासमेकम् । ततो १० वाजामा-नगरेन्द्र-चूमना-ब लागादिन्य मिन प्रत्येक गृहीतपना कृता । द्वीपटपत्तनष्ट प्रत्येक अभ्रान । मनमा निन् । एर 'सार'जय वा मनन्त्र राण पर प्राविक्षत । उत्मवा उत्मवापर्यपुस्फुग्न् । नत्र प्रस्ताव चारणेन दोरकपादद्वय पटिनम्- जीतर छहिं जगाह, साभलि ममहरि वानियद । एतावदेन पुन पुनरपार्टीत् , नोत्तरार्धम् । गतधारणस्वस्थानम् । तत्र राजवदया पग्गा ननाना मध्ये आमीय नाम न्यामयिनु रानो तरमै प्रत्येक वामदु । सोऽपि सममहाद । एय माह पार परिपारित एकदा प्रात. ममाया बहुजनाकीया राणकाग्रे उत्त- रामप्यपाठीत्- 'बिहु भुजि वीरतणेहिं चढ़ पगि ऊपरवट तणे ॥ १ ॥ स-घ-पाचा घ-भादरम्न-महीत'४ग-बाधित। ५ व- वादि । ६ छपा-जिन १ मि. वा समर गईन (')। ७ गवाजव।स्व-गा। (छाया-याचा मुनाम्पा वीरस चनि पादः ऊपरवरस्य ।

·सविशेष ददु, २१२ चतुर्विशतिप्रवन्धे | २४ प्रौवस्तुपाल 'इति श्रुत्वा सर्वेऽपि चमत्कृता राजन्यका । अहो प्रपञ्चेनाने- नास्मान् पञ्चयित्वा निर्यासे तत्त्वमेवोक्तम् । पुन 'स्वामिभक्तत्वात् । तदा 'भद्रेश्वर वेलाकूले भीमसिहो नाम प्रता हारस्तिष्ठति । स आत्मबली कस्याप्याज्ञा न मन्यते धनी च । तस्म ५ वीरधवलो राजा आदेशमदीदपत्-सेनको भव । सोऽपि प्रत्य दीदपत्-सेवको भव । यद् दायते तल्लभ्यते इति न्याय । वरि धवलस्तद्विग्रहाय 'गूर्जर'घराराजपुत्रानमेलयत् बहुसैन्य च । भीमसिंहोऽपि बलेन प्रबल । उभयपक्षेऽपि बलवत्ता । अान्तरे 'जावालि'पुरे 'चाहमान'कुतिक श्रीअश्वराज १० शाखीय केतुपुत्रसमरसिंहनन्दन श्राउदयसिंहो नाम राज कुलो राज्य भुनक्ति । तस्य दायादास्त्रय सहोदरा सामन्तपाला ऽनन्तपाल निलोकसिंहनामानो दातारा तहत्तमासेन तृप्तिमदधतो 'धयर छ'मागत्य श्रीचीरधवल द्वास्थेनावभाणन् देव ! वय अमुकपश्यास्त्रय क्षत्रिया सेवार्थिनरा आगता १५ यद्यादेश स्यात् तदा आगच्छाम । राणवेनातास्ते । तेज आकृति-श्रमादिभि शोभना । रुचितारत तस्य । पर पृष्टा को मागो न पते ते प्रोच -देव । प्रतिपुरप 'लूणसा'. पुरीयदम्माया रक्ष रक्ष ग्रास । राणवनातम इयता धनेन शतानि भटानां सट्दछन्त । किमधिक यूय परिष्यथ । न २० दास्यामापत् । इति यपपिका ते बाटवदानपूर्व विस्टा । तदा मन्त्रिस्तुपाल-सेज पालाभ्या विज्ञसम् म्यामिन् ! न ते "विमु पत्ते । पुरपसहमहाद् धन न वह मत पम् । याजि-वारण-टोहाना, पाट पापाण-पाससाम् । गारी-पुरुप-तोयाना, अतर मादन्तरम् ॥ १॥ २५ एष शिपि राणधेन नावपारितम् । मुत्ता एष गता प्रति 'तिमा मHि -पाठ । पारिताब 'इपिसाग-पाठः। प-लग-'मुपन्त । ५बनाए । स्म ।

·प्रबन्धः] परन्धकोशेत्यपराद्वये २१३ भेटतटम् । धीभीमसिंहप्रतीहारेण भेटितास्ते । उक्तो वीरपाल- कृत कार्पण्यन्याहार । तुष्टो भीमसिंटः । कृत तदिष्टत्तिद्व- गुष्पम् । तत्रोक्तम्-देव। -निमा कामय नरिधनलाय अस्मद्- बटेन, यथा--यदि ननियोऽनि तदात्र युद्धापागच्छे , अयया भस्मदायो भूत्रा जाने । प्रेषितो भीममिहेन भट्ट ! उक्त ममत्य चारधनललत् । र श्रम बरिधरल: ससन्यश्चरेत । भट्ट पर प्राहपात् । ‘पञ्चग्रामा'ग्रे युद्धमापर्य' । तत्र का शरयन्नत्मि। शीरमागच्छेरित्याद्याग्यापयत् । मोऽपि नत्र प्रामे समेत सन्येन सपल । सहटिने मन्यदनम् । पर्तन्त भटाना सिंहनादा । नृत्यन्ति पात्राणि । दीयन्ते बनान। 'पूज्यन्ते खाणि । मध्यन्ते १० महावीगणा टाटरराणि । त्रिदिनान्त युद्र प्रतिशितम् । उन ण्ठिना 'योगा । 'नेदीयानिह वाहूना-म हो हि महामह ' । समाम दिनादीग् मन्त्रिपस्तुपाल-तेजःपालाम्या स्वामी विज्ञप्त -देव । यो मरा तुमटार या न सगृतास्ते परपरे मिलिता । तठूलन भीमामिहो निर्गिति । इति जनार्थम् । चररपि १५ निवेदितमेतन्ना । राणकेनोक्तम्- यदस्ति तदस्तु, किं भयम् । 'जयो वा मृत्युा युपि भुतभृता क परिभव " । मन्त्रिणा याय- सोक्तम्- स्वामिन् ! कार्मुकारे देवे के परे परोलक्षा अपि। यदुक्तम्- का' केग्मिलातु करिण नाटन्तु कान्तासखा कासारे वन कासग सरमस गर्जन्त्विहू स्वेच्छया । अभ्यस्यन्तु मयोज्झिताश्च हरिणा भूयोऽपि झम्पागति कान्तारान्तरसञ्चरव्यसनवान् यावन्न क्ण्ठीरन ॥ १ ॥" २० , १घ-मम्। १-प्रहार भरिन स उना । घ 'पन । - 'एक पुत्वा इत्यधिछा ग-पाट । ५ घ-'ग्रानाग्राम'। ६'पूज्यन्त हिरात इयधिक पटो ग-पुलके वर्तते । ७ ग-योला । ८ मरुभूमिजाता ! ९ख- 'साका(कामार बनसमरा ।१० शार्दूर।

·. . ५ चतुर्विशतिप्रपन्य [१४ श्रीवास्तुपार कण्ठारवे तु दृष्टे कुण्डा सर्वे यन्या । अन्यच्च-प्रभो ! अस्मदीप- सैन्ये 'डोडीया' अशीयो जेहुल 'चौलुक्य ' सोमार्मा 'गुलकुल्प' क्षेत्रनर्माऽस्ति । देवस्तु किं वय॑ते कल्यर्जुन । एव नार्तासु वर्तमानासु द्वा स्थ एत्य व्यतिज्ञपद् राणम्- देव! पुरुष एको द्वारि वोऽस्ति, कस्तस्यादेश । । भ्रसज्ञया राणास्तममोचयत् । मध्यममागस स उपाच-देव । सामन्तपाला ऽनन्तपाल-त्रि- लोकसिंहस्त्यक्तीमसिंहमाथिते कापितमस्ति–देव! त्रि भिलक्षये भदास्त्वया स्थापता भवन्ति तैरात्मान सम्यग् रक्षे । ग्रात कुमार्या आरेण्या (१) त्यामेव प्रथमतममेष्याम । इति श्रुत्वा १० हृष्टेन राणेन ससत्कार स प्रेपि । कथापित च- -एते वयमागता एव प्रतम दर पे ढाक्यम् । स नामपि तत्रेय ज्ञास्यते भुजसोष्टरम् । गत म तत्र । प्रातमिति बलद्वयम् । वादितानि रणतूर्याणि । अडगेषु भटाना वर्माणि न ममु । दत्तानि दानानि । तस्तु निगौरवैरात्मीय व 4 नक्षत्रय भीमसिंहार सयो १५ लात्यायिन्यो ददे । स्वयमश्वेपास्ता । प्रपर्तते उत्थितमान्ध्य दाखे । पतन्ति शरा पृतान्तदूताभा । आरूढ प्रहरमात्रमद । मावधानो वीरधरलः । दत्तारवाना मन्त्र्याट्य- स्तक्षया । अत्रा तरे आगतास्ते प्रया मरुपीरा ।भाषित स्वमुखेन तैयारधरल:-अय देव इमे वयम् , सावधानीभ्य रक्षा मानम् , २० सपोधा अपि वा रक्षन्तु । वीरधरलनाप्युक्तम्-किमत्र वियत्य- प्रहारा ।

·प्रबन्ध ] प्रबन्धकोशेत्यपराहये २१५ । ऊपरवटाऽश्वात् पातितः । ऊपरवटस्तैरिने स्वोत्तारके बन्धित प्रच्छन । रजसाऽन्ध जगत् । तदा राजश्रीवीरधवलो भुवि पातितो भट्टैरुत्पाट्य लले । तावता पतिता सन्ध्या । निवृत्त सैन्यद्वयम् । रात्रौ भीमसिंहीया सुभटा सर्वेऽपि वदन्ति । अस्माभिरिधवल: पातित पातित । ततो मारवैर भिहितम्- युष्माभि पातित इति किमत्राभिज्ञानम् । । तैरुक्तम्-फि भवद्भि पातित । मारवैरभिदधे-अस्माभिरेव पातितः। ऊपरवटो यदिप्य- ति । उत्तरकादानीय ऊपरवटो दर्शित । तुष्टा भीमसिंह । उक्तयाश्च 'शुद्धराजपुत्रेभ्यो दत्त धन शतधा फलति; इदमेत्र प्रमाणम् । रिपुहयहरण क्षत्रियाणा महान् शृङ्गार । एव वार्ताः १. कुर्वता भटाना रात्रिर्गता । प्रात/रधवलो बणजर्जरोऽपि पटूभूया- क्षान् दीवितु प्रवृत्तः । भीमसिहसैन्यहरिकैर्गत्मा तज्ज्ञात्या तत्रोक्तम्-वीरधवलः कुशली गर्जति। एव सति यज्जानीथ तत् कुरुथ । अथ भीमसिंहाय तन्मन्त्रिभिर्विज्ञप्तम् देव ! अय बद्धमूलो देशेठा । अनेन विरोधो दुरायति , तस्मात् सन्धि श्रेष्ठ । भीम- १५ “सिंहेन मानित तद्वचनम् , पर सग्रामडम्पर कृत । अन्योन्य- मपि याद् मिलितो द्वौ । तावद भारन्तरा प्रविश्य मेल कृत । ऊपरवटाश्वो राणाय दापित । भीमसिंहेन 'भद्रेश्वर'मात्रेण धृति- धरणीया । बिरुदानि न पाठनीयानि । इति व्यवस्थाऽऽसीत् । एवं कृत्वा श्रीवीरधवलो दान तन्वन् 'धवलकक'मागात् । २० शनै शनै प्राप्तपरमप्राणो भीमसिहमपर।ध्य त मूलादुच्छेद्य एकनीरा धरिनीमकरोत् । एष 'धवलकके' कुर्वतस्तस्य क्षुभितै प्रभूते परराष्ट्रनृपतिमि स्व दत्तम् । तेन स्पेन सैन्यमेत्र मिलितम् । चतुर्दश शतानि महाकुलानि राजपश्याना राजपुत्राणा मेलितानि । १ ख-'सिद्धराज' क-'दवितु , म-वदितु', ग 'कोडितुम्' । घ- "से यकई रिक'। ४ एव सति' इलि ग-पुस्तकेऽधि पाठ । ५ क-ख-ध- सेनेन मत।

·चतुविशतिप्रवन्धे [17 वरनुपाल- तानि समभोजन-वसन-भोग-माहनानि श्रीतेजःपालस्य सहचारिणी छायावत् समजीवितमरणत्वेन स्थितानि । तद्वलेन सैन्यबरेन स्वभुजाग्लेन च सर्व जीयते । इतश्च 'महीतटा' ख्यदेशे गोवा(धरा)'नाम नगर वर्तते यत्र ५ तत्तत्कार्येषु सङ्ग्रामे मृताना राजपुत्राणा एकोत्तरशतसड्रयानि स्वय तु लिङ्गानि उदभूवन् । तत्र घूघुलो नाम मण्डलाक ! स 'गूर्जर'घरासमागन्तुकसार्थान् गृहाति । राणश्रीवीरधवलस्याज्ञा न मन्यते । तस्मै मन्त्रिभ्या वस्तुपाल तेजपालाभ्यां भर प्रेषित । अस्मत्प्रभौराज्ञा मन्यस्य, अन्यथा साङ्गण-चामुण्डराजादीनां १० मध्ये मिल, इति कथापितम् । तच्छ्यणात् ऋद्धेन तेन तेनेव भट्टेन सह स्वभट्ट प्रस्थापित । तेनागत्य राजश्रीवीरधवलाय कज्जलगृह शाटिका चेति द्वय दत्तम् । उक्त च-ममान्त पुर सर्वोऽपि राजलोक इति न प्रभुणा ख्यापितमस्ति । राणेन स भट्ट सत्कृत्य प्रहित गत स्वस्थानम् । राणेन भापिता सर्वे निजभटा । उक्त च- १५ घूघुलनिग्रहाय त्रोटक को ग्रहीप्यति । योऽपि नाद्रियते । तदा तेज.पालेन गृहीतम् । चटित प्रोदसैन्यपरिच्छद । गतस्तद्देशा- दर्यानभागे । वियत्सामपि मुवि स्थित्या सैन्य क्रियदपि स्वल्पमसे प्रारथापयत् । रसय महति मेगपगे गुप्तस्तस्थी । अल्पन मैन्यनामे गत्वा गोला गोकुटानि वारितानि । गोपा। ररताडिता । २० तरन्त धय' तम-गयो हियन्ते कथित् भार धर्म पुरस्कृत्य ततो धावन धाया । इति मन्द श्रने धुलो विचि तयति- नवीनमिदम् । नापिन्द्रमा १ गानो हियो। वृत्ति उदरिया दिनानिमरणे स्वामिप्र मोमो मम्मा साणे गहरणे मित्रा पटा बारणे । - nan. 'य' "१६- H I । 1-1-tana ग गया। सानिमयाम् ।

·प्रवन्धः प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये ५ भार्तत्राणपरायणेक्मनस येषां न शस्त्रग्रह- स्तानालोक्य विलोपितु मृगयते सूर्योऽपि सूर्यान्तरम् ॥१॥ इति वदन्नेन ससेनस्तुरङ्गमारूढो गतोऽनुपद गोइत॒णाम् । गोहतारोऽपि घूघुलाय दर्शन ददते शरान् सदधते । न च स्थित्वा युध्यन्ते । इत्येव खेदयाद्भिस्तस्तावन्नीतो घृघुल. याव-मन्त्रि- णो महति वृन्दे प्रविष्टः । ततो ज्ञातमीदृश छोद मन्त्रिण । भातु तावत् , घूधुलोऽस्मि । निजाः सुभटा समराय प्रेरिता स्त्रिय सविशेपमभियोग दधौ । ततो लग्न सहर्तुम् । मन्त्रिपृतनाऽपिडुढौके। चिर रणरसभरोऽभूत् । भग्न घूघुलेन मन्त्रिकटक कान्दिशीक "दिशो दिश गच्छति । तदा मन्त्रितेजःपालेन स्थिर अच-१० स्थितेन तटस्था सप्तकुलीना शुद्धराजपुत्रा भापिता - अरिस्तावद् वली । आत्मीय तु भन्न सफल बैलम् । नष्टानामस्माक का गति ।। किं यश ।। यशो विना जीवितव्यमपि नास्त्येव । तस्मात् कुर्म समुचितम् । तैरपि सप्तभिस्तद्वचोऽभिमतम् । व्याघुटिताऽष्टौ घ्नन्ति नाराचादिमि परसेनाम् । ताव मात्र सन्द सइटित दृष्ट्वा अपरेऽपि १५ सत्व धृता बलिता । तदा तेजापाल एकत्र निजासेऽम्बिकादेवीं अपरत्र कपर्दियक्ष पश्यति । अतो जय निश्चित्य 'प्रहररताबदू ययो यावद् एघुलः । गत्वा भाषित -मण्डलिक ! येनात्मन्नाथाय कजलगृहादि प्रहीयते तद् गुजब- दर्शय । धुलोऽपि प्रत्याह- इद तद्भुजबल पश्य | इत्युक्त्वा निविड युयुधे । द्वन्द्वयुद्ध मन्त्रि- २० मण्डलीकयो सञ्जातम् । अथ मन्त्री सहसा दैवतबलभुनावलाम्या तमश्वादपीपतत् । जीवन्त बद्ध्वा काष्ठपञ्जरेऽविक्षिपत् । स्वसेना- न्तर्निनाय । स्वय बहुपरिच्छदो 'गोध्रा'नगर प्रविवेश । अष्टादश कोटीहेम्ना कोश, अवसहस्राणि चत्वारि, म्टक शुद्धमुक्ताफलाना, । गाईल. । २ ख य 'जातोऽनुपदी गो०।३ ग मत्रिकटकेनापि' । ग- 'दिशोर्दिश । ५'बल' इमाधिको ग पाठ ६ ख घ-'प्रसर । -स्वसैन्यान्ता। बर्विधवि. १० ·[२r श्रीवस्तुपाल चतुर्विंशतिपयन्धे दिव्यास्राणि, दिव्यवस्त्राणि इत्यादि सर्व जग्राह । घूघुलस्थाने आ- स्मीय सेवक न्यास्थत् । परितो मन्त्री गतो 'धवलकक'म्। दर्शिता घूघूलश्री श्रीवीरधवलाय । तत्कजलगृह तद्गले बद्ध शाटिका च वण्ठे परिधापिता । तदा घृधूला स्वजिह्वा दन्तै खण्डयित्वा मृत.। जात वीपन 'धरलयक' । श्रीवीरधवलेन महत्या सभायामा- कार्य श्रातेजःपालः परिधापित । प्रसादपदे स्वर्ण भूरि ददे। तदवसरे कीश्वरसोमेश्वरे च दृक् सञ्चारिता श्रीवीरधवलेन । तत सोमेश्वरदेवः प्राह- मार्गे बर्दगदुस्तरे जलभूते गर्ताशतैराकुले १० खिन्ने शाकाटके भरेऽतिविषमे दूर गते रोधसि । शब्दनेतदह प्रवीमि महता कृत्वोग्छ्तिा तर्जनी- मीदक्षे गहने विहाय धरलं वोढु भर क क्षम ॥१॥ विसृष्टा सभा । मिलिता वस्तुपाल वैजापालावेक्त्र । कृता कथा श्चिरम् । तुधौ द्वौ मन्ययेते --धर्मे एव धनमिद पुण्यलब्ध व्यय- १५ नीयम् । तत सविशेष तथैव पुरत । तत पविना फेनाप्यु- मतम्- Gधानमेयोन पदापि गम्छे-दिति स्मृतिप्रोक्तमिष स्मरती । तो भ्रातरौ समृतिमोरचौरे, सम्भूप धर्मऽध्यनि सम्प्रवृत्ती ॥१॥ अप वस्तुपालः शुभे गुहूर्ते 'स्तम्भ'तीर्घ गत । तत्र मि २० टित चातुर्य । दानेन तोपित सर्पम् । तत्र च सदीफनामा 'रिचिको यसति । स च सर्यरेलायटेणु प्रसरमाणविभयो महा- धनाटप पदमूर अश्यिारिण नतु नायाति । परयुत तापाऽधि- कारिणा गतव्यम् । एवं य? यागे गन । पूर्व मन्द्रस्त गी- - ·प्रल्पः] प्रवन्धकोशेत्यपरावये ५ नोवाच-अस्मान् नन्तुं किमिति नागच्छसि । से प्रतिवक्ति- तव नवेयं रीतिः ।प्रागपि नागच्छामि । यत् तु स्यान्यनं तव तदा तत् पूरयामि स्थानस्यः । तच्छुवा मन्त्री रुष्टः कयापयामास-पुरुषो भूत्वा तिष्ठः । शास्मि त्वा दुर्विनीतम् । ततलेन 'घडू आरयषेला- कूलस्वामी राजपुत्रः पञ्चाशद्वंशमध्यस्यन्वादिरमुगलस्य एकखड्ग- प्रहारेण छेदने प्रभुः प्रभूतसेन्यत्वात् 'साहणसमुद्र' इति ख्यातः शहाख्य उत्यापितः । तेन 'माणित मन्त्रिणे-मन्त्रिन् ! मदीयमेक नौवित्तक न सहसे ! । मदीय "मित्रमसो । तस्माद् वचनात् क्रुद्धो मन्त्री तप्रत्यवोचत्-दमशानवासी भूतेन्यो न बिभेति । त्वमेव प्रगुणो भूत्वा युधि "तिष्टेः । इति श्रुत्वा सनद्धबद्धो भूत्वा सोऽप्यागत । १० मन्त्रिवस्तुपालोऽपि 'धवलकका'द् भूरि सेन्यमानाय्याम्यपेण- पत् । रणक्षेत्रे मिलितौ द्वौ । प्रारब्ध रणम् । शड्रोन निर्द- लित मन्त्रिसैन्य पलापिष्ट दिशो दिशि । तदा श्रीवस्तुपालेन खस्य राजपुत्रो माहेचकनामा भापित –इद अस्मन्नूल्घट्ट वर्तते व च वर्तसे । तत् कुरु येन श्रीवीरधवलो न लजते । ततोऽसौ राज- १५ पुत्रः स्त्रैरैव कतिपयमित्रराजपुत्रे सह तमभिगम्योपाच--शव ! नेयं 'वई'आख्या तव प्रोमटिका क्रीडा, क्षत्रियाणा स ग्रामोऽ- यम् । शदखोऽप्याह-सृष्ट वक्तु वैसि । नाय तव प्रभो पट्ट किल परिपन्थिन प्रदेश । किं नु सुभटस्य क्रीडाक्षेत्रमिदम् ।। इत्येव वादे जाते द्वन्दरणे माहेचकेन मन्निणि पश्यति मन्त्रिपता- २० पाच्छह. पातितः । समरे जातो जयजयकारः । मन्त्रिणा तडाज्य गृहीतम् । 'वेला'कूलीना क्य सड्रया ।। तत 'स्तम्भ'तीर्थ- १ख-घ-स वचि-मन चेय रानि । २ ग-पुस्तके 'तदा' इत्यधिक पाठ । ३ स्व-घ-सहन इंदन। - क ख-भगिन! ५ श्य' इत्यधिको ग-पाठ ६ घ- 'प्रत्यवादचत् । ७ घ-तिया । सन्नद्धः म । मत्रिग-'मन्त्रिण वस्तु- पाटेनापि ग-यह त्वमव बनसा जय तत्'11.ग-'प्रामसाम अखरकाश, किन्तु' ।।१ ख-'कूटनृपश्मीना ।

·२२० [२४ औषरनुपास- चतुर्विशतिप्रवन्धे मुत्तोरणमुत्पताकमविशत् । ततो मन्त्री प्रविष्टः 'सदीकसदनम् । तस्य भट्टान् सप्तद्विगुणितशतानि सनद्वान् हत्या त जीवाह जप्राह । विशुपाण त कृपाणेन जघान । ततो गृह तदीयमामूल चूलं खानितं पातित च । हेमेष्टिकाना सङ्ख्या न । तथा मणि- मुक्ताफलपदकाना प्रमाण केनापि न ज्ञातम् । केचिद् वृद्धा वदन्ति-तत्र तेजन रिवाया करण्डश्चटित श्रीमन्त्रीधरस्य । आयातो मन्त्री स्वधवलगृहम् । तोपित स्वस्वामी वीर परिग्रह- 'लोकश्च । तत कवीश्वराणा स्तुति - श्रीवस्तुपाल । प्रतिपक्षकाल I, त्वया प्रपेदे पुरुषोत्तमत्वम् । १० तीरेऽपि वार्धरकृतेऽपि मात्स्ये, रूपे पराजीयत येन शङ्खः ॥१॥ तावल्लीलाकवलितसरित् तावदभ्रलिहोर्मि- स्तावत् तीव्रमनितमुखरस्तावदज्ञातसीमा । तावत् प्रेसत्कमठमकरव्यूहबन्धुः ससिन्धु-- लोपामुद्रासहचरकरकोडवर्ती न यावत् ॥१॥ १५ ततश्चोक्षवाटि-नोरितिकवाटयो पार्थक्य कृतम् । मन्त्रिणा आ महाराष्ट्रभ्य साधिता भू । 'धेला'कूलीयनरेन्द्राणा नरेन्दान्त- राकम्यमाणाना मन्त्री प्रतिप्रहप्रेपणेन सान्निध्य कृत्वा जयश्रिय अर्पयति । इति कारणात् ते तुष्टा वोहित्यानि सारवस्तुपूर्णानि प्राम- ते प्रहिण्वन्ति । अम्निका-कपर्दिनौ निधानभुव रानौ समागल्य २० फययत । ते निधयो मन्त्रिणा खात खात गृहान्ते । तद्भाग्यात् दुर्मिक्षस्य नामापि नाभूत् । विड्वराणि दूरे नष्टानि । मुद्गल- बटानि वारवारमाग उन्ति जमिरे एक्दा, पुनर्नानयु । पल्लीरनेषु दुलानि नागोदराणि च यद्धानि । प्रहीता कोऽपि न । ग्रामे ग्रामे १ ग-सदरादनम् 1 २ स-य 'सात'। ३ घ-'लोक्य दर्शनमविप्रलोक्ष । तत स्तुनि'। ४ उपजाति । ५ ए-वनी' । ६ मदानान्ता । ७ नारा ·प्रबन्ध.] प्रवन्धकोशेव्यपराह्वये २२१ मण्डितानि सत्राणि । सत्रे सत्रे मिष्टान्नानि । उपरि ताम्बूलानि च । तत्र ग्लानार्थ या विविधा प्रस्थापिता । मन्त्रिव्यवस्थया दर्शनद्वेषो न । वर्णद्वेषो न । प्रतिवर्ष स्वदेशे सर्वनगरेषु वारतिस्रस्तिस्र श्वेताम्ब- रेभ्य प्रतिलाभना शेषदर्शनानामप्यर्चा । मन्त्रिश्रीवस्तुपालस्य पल्यौ द्वे ललितादेवि(वी)-सोपूनाम्न्यो कल्पवल्लिकामधेन इव । ललि- तादेव्याः सुतो मन्त्रिजयन्तसिंहः सूहयदेवि(वी)जानि प्रत्यक्ष- चिन्तामणि । तेजपालदयिताऽनुपमाऽनुपमैन । पठित च कविना- लक्ष्मीश्चला शिवा चण्डी, गची सापत्न्यदूषिता । गङ्गा न्यग्गामिनी वाणी, बाक्साराऽनुपमा ततं ॥१॥ श्री'शत्रुअपा'दिषु 'नन्दीश्वरेन्द्रमण्डपप्रभृतिकर्मस्थाया प्रारम्भि- १० षत । आरासणादिदलिकानि स्थलपथेन जलपथेन च तत्र तत्र प्राप्यन्ते । तपसामुद्यापनाना च प्रकाश । एकदा तौ भ्रातरौ द्वावपि मन्त्रिपुरन्दरौ महर्द्धिसयोपेती श्रीपाच नन्तु 'स्तम्भनक पुरमीयतु । प्रथमदिने ससधौ तौ श्रीपार्श्वस्य पुर श्रावकश्रेणिपुर सरौ स्थितौ । तदा गीतगान- १५ रासादिमहारस प्रवर्तते । तदवसरे तत्रत्यसद्दोपरोधात् तत्रत्याध्यक्षा सूरयो मल्लमादिन समाकारिता । ते यावद् देवगृह प्रविशन्ति तावत् पेठन्ति- अस्मिन्नसारे ससारे सार सारङ्गलोचना । मन्त्रिभ्या श्रुत चिन्तित च-अहो मठपतिगृहयद् देवगृहेऽपि २० शृङ्गाराहारगर्भ पदद्वय कथयन्नस्तीति । देवनमस्कारादिकमुचित मिह तन्नाधीते, तस्माददृष्टथ्योऽसौ । उपविष्ट सूरि स ! अन्ये ऽपि सूरय शतश पड्तौ निषण्णा । मङ्गलदीपान्तेऽपरसूरिभिर्म ल्लवादिन एवाऽऽशीर्वादाय प्रेरिता । मन्त्री पुरस्तिष्ठति । 'अस्मिन्न- सारे ससारे सार इत्यादि पादद्वय भणित तै व्याख्यात च तदेव। २५ १ घ-'ताम्यूलानि वद्यः दर्शनः । २ य-'सची। ३ क- गत '। ४ अनुष्टुम् ।। ग-तखे पठितम् । ६ ख-पद्य प्रस्ताति । ७ग-तत् कि भा०।

·चतुर्विशतिप्रयन्धे [१४ श्रीवरनुपाड- मन्त्री हस्तेन वन्दित्वा पिरक्तो गतः स्वोत्तारकम् । एवं दिनाः पद्यार्धपाठश्च । मन्त्र्यवज्ञा चारोहत् प्रकर्षे । अष्टभ्यां रात्री मन्त्री मुस्कलापनिका क्तुं देवरङ्गमण्डपे निविष्ट । पुरो धनबदर- काणा राशय । कोऽपि कविराह- श्रीवस्तुपाल ! तर भालतले जिनाज्ञा वाणी मुखे हृदि कृपा करपल्लवे श्री । देहे द्युतिर्विलसतीति रुषेव कार्तिः पैतामह सपदि धाम जगाम नाम ॥१॥ अपरस्तु- १० अनिस्सरन्तीमपि गेहगर्भात् , कीर्ति परेपागसती वदन्ति । स्वैर भ्रमन्तीमपि वस्तुपाल', त्वरकीर्तिमाहु कवय सती तु ।२।' इतरस्तु- सेय समुद्रवसना तव दानकीर्ति पूरोत्तरीयपिहितावया समन्तात् । १५ अद्यापि कर्णविकलेति न लक्ष्यते यत् तन्नाद्भुत सचिवपुङ्गव । वस्तुपाल!॥३॥" कश्चित् तु- मैण मन्दीकृतकर्णशक्ति , प्रकाशयन्ती च वलिस्वभायम् । कैर्नानुभूता सशिर प्रकम्प,जरेव दत्तिस्ता वस्तुपाल!॥४॥ २० तेभ्य परिभ्य सहस्रलक्षाणि ददिरे । एव गायनभट्टादिम्योऽपि । यावन्नान प्रातरेय तदा मल्लनादिमि स्वसेनकश्चित्यद्वारद्वयेऽपि नियुक्ता । एक द्वार अन्यदिशि एक च मठदिशि । उक्त च तेभ्य: मन्त्री चयानि सरन् ज्ञापनीय । क्षणेन वस्तुपाली मठद्वारानिर्ग पति यावत् तारता सेस्क शापिता सुरय समागत्य सम्मुखा । ग पारथ नवनवमनग्या गार पाने । अए. । २ वसत.। ३ उप. आदितवतन्त.. ५ग-पुनः कृषि उपजाति । "ग-'पारित

·प्रबन्ध
प्रबन्धफोरोत्यपराहय
२३३
स्थिता । मन्त्रिणा रीढया भ्रमणाम इव कृत । आचार्यरभिहितम्-
दूरे कर्णरसायन निकटतस्तृष्णाऽपि नो शाम्यति ।
विनीयताम् । तीर्थानि पूज्यन्ताम् । मन्ना कोतुकात् तथैव तस्यो, किं
पर्यवसानेय प्रस्तावनेति ध्यानात् । ऊचे च-न विध परमार्थ
किमेतदभिधद्धे । आचार्यरुक्तम्-पुरो गम्यता गम्यताम् । भवता
कार्याणि भूयासि । मन्त्रा सविशेष पृच्छति । सूरयो वदन्ति-
सचिवेन्द्र ! भ्रूयताम्-
'मरु' प्रामे कचित् प्रामाराः स्थूल बहुला लोमशा पशवो
वसन्ति । पर्पदि निधीदान्त । कपोलझल्लरी वादयन्ति । तत्रैकदा
'वेला'क्लीयचर पान्थ आगमत् । नवीन इति कृत्वा ग्राम्पैराहूत । १०
पृष्ट --त्व क ? क्वत्य । तेनोक्तम्-अह समुद्रतटेऽवा
त्सम् । पान्थ पुरो यामि । तै पृष्टम्-समुद्र केन खानित ।
तेनोचे-स्वयम्भू । पुनस्तै पृष्टम्-कियान् स । पाथेनोक्तम्-
अलब्धपार । किं तत्रास्ति इति पृष्टे पुनस्तेनाचये-
मावाणो मणयो हरिर्जलचरो लक्ष्मा पयोमानुषी
मुक्तोधा सिकता प्रगललतिका सेवालमभ्भ सुधा ।
तीरे कल्पमहीरुहा किमपर नाम्नाऽपि रत्नाकर
इति पादत्रय पठित्वा व्याख्याय पुरो गत
पान्थ । तेषु ग्राम्ये
चेक समौतुक. पृच्छ पृथ्छ समुद्रतटमगात् । दृष्ट कल्लोलमाला-
चुम्वितगगनाप्र समुद्र । तुष्ट स । अचिन्तयच्च-इतो ऋद्धय २०
सर्वा लप्स्यन्ते । प्रथम तृषित सलिल पिबामि । इति गत्वा पीत
तत् । दग्ध कोष्ठ । तेत पठति इति-
दूरे कर्णरसायन निकटतस्तृष्णाऽपि नो शाम्यति ।
.
10-'प्रभुप्रणाम । २ ग-दमी (१)। ३ क-तनास्ते', ४ शार्दूल ।
५ ग-वेन'।

·चतुर्षिशतिप्रवन्धे [२४ श्रीवस्तुपाट प , , धरि पियरा(रया ) जहिं जणु पियइ पुदु घुटु चुछएहिं । सायरि अत्यि बहुतु जल छइ खारु किं तेण ॥१॥ तैरेव पदैनष्ट स्वास्पद गत । तया वयमपि स्म । मन्त्रिणो क्तम्-कथ तथा यूय यथा स ग्राम्य । सूरयस्तारमूचु - महामात्य ! ययमत्र श्रापार्श्वनाथसेवका विद्यविद सर्वय अवस्था शृणुम, यथा--'धवलकक' श्रीवस्तुपालो मन्त्री सरस्वतीकण्ठाभरणो भारतीप्रतिपन्नपुत्रो विद्वज्जनमधुकरसहकार सारासारविचारवेधास्ते । इति तदुत्कण्ठितास्तनागन्तुम् । ईश्वरत्वाञ्च न गच्छाम कापि । पुनश्चिन्तित च कदाचिदन तर्थिनत्य एताऽत्र १० मन्त्री । तस्य पुरो वक्ष्याम स्वैर सूक्तानि । इति ध्यायतामस्माक मन्त्रिमिश्रा अत्रागता । यावत् पठ्यते किमपि तावदसत्सम्भावनयाऽ- वज्ञापरा यूय स्थिता । तत किं पश्यते । गच्छत गच्छत, उत्सूर भवति । मन्त्री प्राह- मम मन्तु क्षम्यता, किमेतत् पठितुमारेभे भवद्भि आचार्या जगदु -देव । यदा युवा बान्धवौ श्रावकश्रेण्यो १५ राजराजेश्वरौ दिव्यभूषणौ श्रावकाश्च धनाढया दृष्टा गतिाधुच्छ्यश्च सदा एतन्नश्चित्ते बभूय-जगति स्रीजातिरेव धन्या यद्गर्भे जिनचक्रर्य- र्धचक्रिनल-कर्ण-युधिष्ठिर विक्रम सातवाहनादयो जाता सम्प्रत्यपि ईदृशा सन्ति । तस्मात् श्रीसाम्ब-श्रीशान्ति ब्रह्मनाग आमदत्त नागडवश्यश्रीआभूनदिनी कुमारा देवा श्लाघ्या २० यया एतौ कलियुगमहान्धकारमजजिनधर्मप्रेकाशनप्रदीपौ ईदृशौ नन्दनौ जाता । इत्येव चितयतामस्माक पद्यपादद्वय बदनादुद्- गतम् । जिननमस्कारादि विस्मृतम् । पश्चार्द्ध तु शृणुत । यस्कुक्षिप्रभवा एते, वस्तुपाल ! भवादृशा ॥ १ ॥ १ छाया-वर लघुजलप्रवाह (१) यत्र जन पिवति पुड ए (सहर्ष) घुलके । सागरेऽस्ति बहु अल्मस्ति क्षार कि सेन।। ३गपुस्तके भरपा' इत्यधिर पाठ । ३ घ 'अन्यागता '१४ ग• ममापराध'। ५प्रदोपौं । भाइ ।

·प्रधा] प्रयन्धकोशेरयपराये -- सविस्तरतर व्याफ्यान कृतम् । लजित सचिवेन्द्र । पादोलगित्वा सूरीन् क्षमयित्वा 'चलित । क्रोशान्ते प्राम एक आगात् । तत्र मातभुक्तविलिप्त । तदनु स्वभृत्य सचिवमेकमाकार्य आदिक्षत् । इय वाहिनी हेमसहस्रदशबदरकयुक् सूरिभ्यो मठे देया । गतो मन्त्रिसेवकस्तत्र । भाषिता सूरय । मन्त्रिदत्तमिदमवधार्यताम् । आचार्यैदष्टम् । अश्वमारुह्य भटशतोल्लालितकृपाणजलप्लावितरवास्तत्र गता यत्र श्रीपस्तुपालः । उदितश्च ते मन्त्रिन् । किमहमुचित- भाषी । किं चारण किंवा बन्दी ! किं नु सर्वसिद्धान्तपारग सम्यग् जैनसूरि । । मया मन प्रमोदेन यद् व उपश्लोकनमुक्त तन्मूल्यभूतामिमा वो दत्तिं कध गृह्णामि । न मयेद वित्ताया- १० मिहितम् । किन्विद अन्तर्मनस ध्यात्वा भणित यथाऽद्यापि जयति जिनपतिमतम् । मन्त्री प्राह-भवन्तो नि स्पृहत्वान्न गृह्णन्ति । वय तु दत्तत्वान्न प्रतिगृह्णीम । तर्हि कथमनेन हेम्ना भवितव्यमिति शिक्षा दत्त । तत सूरिभिर्जगदे जगदेकदानी मन्त्री-स्वगृहाय सम्प्रति गस्यते भवद्भिस्तीर्थाय फस्मैचिद् वा ।। मन्त्री आह-प्रभो! १५ 'भृगुपुर श्रीसुव्रततीर्घवन्दनार्थ गच्छन्त स्म । आचार्या प्रादु - तर्हि लब्ध इदहेमव्ययोपाय । तत्र लेप्यमयी प्रतिमाऽऽस्ते । तत्र स्नात्रमुखासिका ने पूर्यते श्रावकाणाम् । तस्मादनेन हेममयीं स्नात्रप्रतिमा निर्मापयत । मन्त्रिणो ध्वनित मन । तत् तथैव च कृतम् । तत समायात स्वसदन 'र्जर'मन्त्री । अन्येदुरादर्श प्रातर्वदन पश्यता सचिवेन पलितमेकमालोकि भपाठिन। भधाता न कला काचित्, न च किश्चित् कृत तप । १ 'चलित इत्यधिको ग-पाठ । २ युष्माकम् । ३ 'तीर्थकद्वारकस रस एक- विध पुरुषरानै धन इत्यधिको ग-पाठ । ग- दानवीर। मत्रिन् । ५ घ-निपूर्यते । ६ स-ध-गर्जरे अमत्री' । पद्धर्विपतिः २७ ·२२६ चतुर्विंशतिप्रबन्ध [२r धीरपाई ५ दत्त न किश्चित् पात्रेभ्यो, गत च मधुरं वय ॥१॥ आयुर्योवनवित्तेपु, स्मृतिशेषेषु या मति । सेव चेन्जायने पूर्व, न दूरे परम पदम् ||२॥' आरोहन्ती शिर स्वान्ता-दौनय तनुते जरा । शिरस स्थान्तमायान्ती, दिशते नीचता पुन ॥३॥ लोक पृच्छति मे वार्ता, शरीरे कुशल तप । कुत कुशलमस्माक-मायुति दिने दिने ॥१॥" ततोऽधिक जिनधर्म रेमे । अथैक्दा द्वावपि भ्रातरौ राणश्नीवीरधवलं व्यजिज्ञपताम्---- १० देव ! देवपादैरिय 'गूर्जर'धरा साधिता, राष्ट्रान्तराणि करदानि कृतानि, यद्यादेश स्यात् तदा राज्याभिषेकोत्सव क्रियते । राणके- नोक्तम्-मन्त्रिणा ! ऋजू भक्ति जडै। युवाम् । अजित्या सार्णयामु:--मनिष्ट्वा विविधैर्मखै । अदत्त्वा चार्थमर्थिभ्यो, भरेय पार्थिवः कथम् । ॥१॥ १५ ततो राणयमानत्वमेवास्तु । इत्युक्त्या व्यसृजत् तौ । एकदा मन्त्रि-पा श्रीसोमेश्वरादिकविभ्यो चिपुला वृत्ति कृता भूम्यादिदानै । तत पठित सोमेश्वरेण- सूत्रे वृत्ति कृता पूर्व, दुर्गसिंहेन धीमता । विसूने तु कृताऽस्माक, वस्तुपालेन मन्त्रिणा ॥१॥ २० श्रीधीरधवलोऽपि सेवकान् सप्नु पदवीमारोपयन् जगत्प्रियोऽभूत् । किमुच्यते तस्य । पश्यत पश्यत श्रीवीरधवलो ग्रामे चन्द्र- शालायां सुप्तोऽस्ति । वण्ठश्चरणौ चम्पयत्येक । राणक पटी- पिहितादनो जामदपि वण्ठेन सुप्तो मेने । ततश्च रणागुलिस्या रताना मुदा जगृहे । मुखे च चिक्षिपे । राणेन किमपि २५ नोक्तम् । उपितो राण । भाण्डागारिकपार्थाद् गृहीत्वाऽन्या मुदा 1- बमुटुप । ग'राजन'।

·प्रबन्पा] प्रवन्धकोशेत्यपराये २२७ तागैव पादाङ्गुलौ स्थापिता । द्वितीयदिने पुन' राणस्तत्रैव चन्द्र- शालाया प्रसुप्त । वण्ठश्चरणौ चम्पयति । राणकस्तथैव पटीस्थगितव- दनोऽस्ति । यण्ठ पुन पुन मुद्रामालोकते । अहो प्राक्तनी चेयम् । ततो राणेन्द्र प्राह-भो वण्ठ | इमा तु मुद्रा मा प्रही ; या कल्ये गृहीता सा गृहीता। एतद्वचनाकर्णन एव वण्ठो भीत्या वज्राहत इवास्थात् । यत- हसन्नपि नृपो हन्ति, मानयन्नपि दुर्जन । स्पृशन्नपि गजो हन्ति, जिधन्नपि मुजङ्गमः ॥ १॥ ता तस्य दीनता दृष्ट्वा 'राणेन भणितम्-यत्स ) मा भेषी । अस्माक- मेवाय कार्पण्यजो दोषो येन तेऽल्पा वृत्ति । इच्छा न पूर्यते । १० ततो बह्वपाये चौर्ये बुद्धि । अत पर हय आरोहाय दीयमानोऽस्ति, लक्षाधू वृत्तौ । इत्याश्वासित स । अतो वरिधरलः क्षमापरत्वाजगद्वल्लभ सेकसदाफलत्वेम पप्रथे । स सहजदयाई इति कारणान्मत्रिभ्या रह कथान्तर 'शान्ति'- पर्वणि द्वैपायनोक्तीष्मयुधिष्ठिरोपदेशद्वारायात द्वैपायनोक्त- १५ द्वात्रिंशदधिकारगयेतिहासशास्त्रीयाष्टाविंशाधिकारस्थ शिवपुराण- मध्यगत च मासपरिहार व्याख्याय व्याख्याय प्रायो मास-मद्य मृग यानिमुखकृत । पुन मलधारि श्रीदेवप्रभसूरिसविधे व्याख्या श्राव श्रान सविशेष तेन तत्त्रपरिमलितमतिरिचित । अन्येयुर्वस्तुपालो ब्राह्म मुहूर्ते विमृशति-ययहयात्रा विस्तरेण २० फियते तदा श्री फलनती भवेत् । वञ्चयित्वा जनानेतान् , सुकृत गृह्यते श्रिया । तत्त्वतो गृह्यते येन, स तु धूर्तधुरन्धर ॥ १ ॥ पग-पुस्तक ' स एव ' इत्यधिम् । २ अनुप्रय। ३ ग- राशकेन । ग पुस्तके तु पद्यमिदम् - 'श्रीणां वीणा च ये वश्या-स्तऽवश्य पक्ष्याधमा । निय प्रियय यदश्या-स्तेऽवश्य पुष्योचमा ॥२॥' ५ अनुष्टुप् ।

·मातृपक्षे गुरव , २२८ चतुर्विशतिप्रवन्धे [३४ श्रीवस्तुपाल- नृपव्यापारपापेभ्य , सुकृत स्वीकृत न ये । तान् धूलिधायकेभ्योऽपि, मन्ये मूढतरान् नरान् ॥ २॥ इत्यादि विमृश्य तेज पालेन निस्यभक्तेन साम्मत्य कृत्वा 'मलधारि' श्रीनरचन्द्रसूरिपादानपृच्छत्-भगवन् ! या मे चिताऽधुना सा ५ निप्प्रत्यूह सेत्स्यति । प्रभुभि शास्त्रज्ञफिरीटैरुक्तम्-जिनयात्रा चिता वर्तते, सा सेत्स्यति । वस्तुपालन गदितम्-तर्हि देवालय 'वासनिक्षेप क्रियताम् । श्रीनरचन्द्रसूरय प्राहु -मन्त्रीश ! वय ते न पितृपक्षे । पितृपक्षे तु 'नागेद'गच्छीया श्रीअमरचन्द्रसूरिश्रीमाहेन्द्रसूरिपदे श्रीविजयसेनसूरय उदय- १० प्रभसूरिसज्ञकशिष्ययुजो विशालगच्छा 'पीलूआई'देशे बर्तन्ते ते वासनिक्षेप कुर्वन्तु, पर न वयम् । यदुक्तम्-- जा जस्स ठिई जा जरस सतई पु-वपुरिसफयमेरा । फट्ठिए चि जाए सा तेण न लघियव्व 120 अप मत्र्याह-अस्माभिर्भवदन्तिके त्रैविद्यपडावश्यक-कर्मप्रकृत्या- १५ चधीतम् । यूयमेव गुरव । प्रभुभिरुक्तम्-नैव वाच्यम् , लोमपि शाचप्रवेशप्रसङ्गात् । तता मनिम्या 'मरु'देशाद् गुरय शीप्रमा नायिता । मुहूर्तप्रतिष्टादेवालयप्रस्थापन वासनिक्षपण कुलगुरभि कृतम् । साधर्मिकवात्सल्य शातिक मारिवारण स्वामिपूजन लेक रमन चैत्यपरिपाटापर्यटन च विहितम् । अथ प्रतिलाभना । तत्र २० मिश्तिा क्वीश्वरा नरेश्वरा सधेश्वरा । दत्तानि कौशेय कटक कुण्डल हारादीनि लोकेभ्य । यतिपतिभ्यस्तु तदुचितानि वस्त्र कम्मल-भोज्यादीनि । तदा श्रीनरचन्द्रसूरिभि सड्यानुज्ञातैाल्या कृता । अनुस् । २ ग-'बाराक्षेप । ३ सया-या यस्य स्थिति यस्य स उति पूर्वपुरुषहता मर्यादा । पटरिपतऽपि दे सा तेन न रहितम्येी आया । ५ग-शवारका ·प्रायः प्रबन्धकोशेत्यपराह्वये २२१ । चौलक्य परमार्हतो नृपशतस्वामी जिनेन्द्राज्ञया निर्मन्याय जनाय दानमनघ न प्राप जाननपि । स प्राप्तस्त्रिदिन स्वचारुचरिते सत्पात्रदानेच्छया स्वद्रूपोऽवततार 'गूर्जर मुनि श्रीवस्तुपालो ध्रुवम् ॥१' ध्वनित सड्य । अथ चलित सुशकुने ससद्यो मन्त्री । मार्गे सप्तक्षेत्राण्युद्धरन् श्री घर्धमान'पुरासनगावासित । 'वर्धमान'पुरमध्ये तदा वहुजनमान्य श्रीमान् रत्ननामा श्रावको वसति । तद्गृहे दक्षिणावर्त शङ्ख पूज्यते । स रात्रौ करण्डान्निर्गत्य स्निग्ध गम्भीर घुमघुमायते नृत्यति च । तत्प्रभावात् तस्य गृहे चतुरङ्गा लक्ष्मी । शवेन रात्रौ रत्न आलेपे-तव गृहेऽह चिरमस्थाम् । १० इदानीं तव पुण्यमरूपम् । मा श्रीपस्तुपालपुरुषोत्तमकरपङ्कजप्रण पिन कुरु । सत्पात्रे मदानात् त्वमपीइ परत्र च सुखी भये । व्यक्त तज्ज्ञात्वा रत्नो विपुल्सामग्याऽभिमुखो गत्वा मन्त्रीश ससङ्घ निमन्त्र्य स्वगृहे बहुपरिकर भोजयित्वा परिधाप्योचे- एवमेव शलादेशो मे । गृहाणमम् । मन्त्र्याह-न वय परधनार्थिन । १५ पिशुनाच्उह्वसत्ता ज्ञात्वा त ग्रहीष्यति स्वय मन्त्री, तस्मात् स्वय- मेन ददामीत्यपि मा शशिष्टा, निर्लोभस्वादस्माकमस्माप्रभूणा च । इत्युक्त्या रिते मन्त्रिणि रत्नेन गदितम्-देव! मद्गृहावस्था नमस्मै न रोचते । तत किं क्रियते', गृहाणेव । ततो गृहातो मन्त्रिणा शङ्ख । तप्रभावोऽनन्त । दानै झनै सङ्घ श्रीश २० त्रुजय'तेलहडिकामाट । तत्र लरितासर प्रासादादिकीर्तनानि पश्यन् प्रमुदित ससङ्घ सचित्र । आरुद्ध 'शत्रुञ्जया'दि विवेक च भाव च । तत्र मन्त्री प्रथम पमं वन्दते । तदा काव्यपाठ 1 शार्दूल• ग-गेह । ३ स-घुमुधुमा०', घ-'लघुमा । ग भव तस्गभिप्राय व्यक्त। ५ तलेटी इति भाषायाम् । ६ ग-'इहिका मास' ·। २३० चतुर्विशतिप्रवन्धे [२० पौवस्तुपाल. आस्यं कस्य न वीक्षितंकन कृता सेवा ! न के वा स्तुताः तृष्णापूरपराइतेन विहिता केषां च नाभ्यर्थना ।। तत् त्रातर्विमलादिनन्दनवना कल्यैककल्पद्रुम ! स्वामासाद्य कदा कदर्थनमिदं भूयोऽपि नाहं सहे ॥ १॥ ५ अथावारितसत्रमेरुध्वजारोपणेन्द्रपदाधिरजनादीनि कर्तव्यानि विहि- तानि । देवेभ्यो हैमानि आरात्रिक-तिलकादीनि दत्तानि। कुङ्कम- कर्पूरा-गुरु-मृगमद-चन्दन-कुसम-परिमलमिलदलिकुलझङ्कारभारपू- रितमिव गगनमभवत् । गीतरासध्वनिमिर्दिक्कुहराणि अभ्रि- यन्त । पूर्व मन्त्रिश्रीउदयनदत्ता देवदायाः सर्वेऽपि सविशेषाः १० कृताः। देवव्यनाशनिषेधार्थ चत्वारि श्रावककुलानि अद्री मुक्तानि । अनुपमा दानाधिकारिणी । तस्याः साधुभ्यो दानानि ददत्याः किल महति वृन्दे पतता घृतकडहट्टकेन क्षौमाण्यभ्युक्तानि । तदा याटिकेन कडहभृते साधये यष्टिप्रहारलेशो दत्तः । मन्त्रिण्या देशनिर्वासनं समादिष्टम् । भाणतं च-रेन वेसि यद्यहं तैलिकपत्नी १५ कान्दविकपत्नी वाऽभविष्यं तदा प्रतिपदं तैलघृताभिप्वगान्मलि- नान्येव वासांस्यभविष्यन् । एवं तु वस्राम्यङ्गो भाग्यलभ्यः दर्शन- प्रसादादेव स्यात् । य इदं न मन्यते तेन नः कार्यमेव न । इत्युक्तं च । अहो दर्शनमकिरिति ध्वनितं सर्वम् । एकदा मन्त्रीचरो नामेयपुर आरात्रिके स्थितोऽस्ति दिव्यधयल. २० यासाचान्दनतिलको दिव्यपदकहारभूषितोरस्थलः । सूरीणा फायीनां श्रावकाधाविकाणां च नतिः । तिलक तिलकोपरि । पुष्परा पुप्पसगुपरि । तदा सूत्रधारेणकेन दारयी कुमारदेच्या मातुर्गचिदन्त()कापनीनघटिता धौ पृता । उक्तं च तेन- गातुनिरिपम् । तदा मन्त्रीयरेणाशिमानखं गतिः। दृष्टा ध मष- घ-महान । ग-आमरणानि तिललाirn. घ-मला। ५'मालियरोग-पाठः। प-कामदी।

·प्रका] त्व प्रवन्धकोशेत्यपराहये २३१ रुदितं प्रयममश्रुमात्रं, ततोऽव्यक्त इतरो ध्वनिः, ततो व्यक्तरः । सर्वे तटस्था पृच्छन्ति-देव ! किं कारणं रुद्यते ! । हर्पस्थाने को विपादः ? । श्रुतशील इव नलस्य, उद्धव इव विष्णोः, अभय इव भेणिकस्य, कल्पक इव नन्दस्य, जाम्बक इव वनराजस्य, विद्याधर इव जयन्तराजस्य, आलिग इव सिद्धराजस्य, उदयन इव कुमारपालस्य मन्त्री वीरधवलस्य । विपद्धीताः पर्वता इव सागरं त्वामाश्र- यान्ति भूपाः। ताक्ष्येणेव पनगात्वया हताः सपनाः पृथिवीपालाः । चन्द्राय इव चकोरास्तुभ्यं स्पृहयन्ति स्वजनाः। हिमवत इव गङ्गा त्वत्प्रभवति राजनीतिः । भानोरिव पास्तवोदयमीहन्ते सूरयः। १० विष्णाविव त्वयि रमते श्रीः । तन्नास्ति यन्नास्ति ते । एवं सति किमर्थ दुःखं ध्रियते ? । ततो मन्त्रिणोक्तम्-इद दुःखं यन्मे भाग्यं सड्- घाधिपत्यादिविभूतिर्मात्मरणादनन्तरं सम्पन्ना, यदि तु सा मे माता इदानीं स्यात् तदा सहस्तेन मङ्गलानि कुर्वत्यास्तस्या मम च मङ्गलानि कारयतः पश्यतश्च लोकस्य कियत् सुखं भवेत् ।। परं १५ किं कुर्मः ? । धात्रा हताः स्मः, एकैकन्यूनीकरणेन । ततः श्रीनरचन्द्रसूरिमि मलधारि मिरमिहतम्-मन्त्रीश्वर! सचिवपु तथाऽत्र देशे प्रधानराजसु सिद्धराजो व्यजीयत । स मालवेन्दं जित्वा 'पत्तन'मागतो मङ्गलेषु क्रियमाणेप्यपाठी , माऽस्म सीमन्तिनी कापि, जनयेत् मुतमीदृशम् । २० बृहदाग्यफलं यस्य, मृतमातुरनन्तरम् ॥२॥ तस्मात् हृदय अधःकृत्वा स्थीयते विवेकिभिः । न सर्वेऽपि नृणां मनोरया प्रपूर्पन्ते । इस्पायुक्त्या मन्त्री बलादाररात्रिकामङ्गलदीपादिः कारितः । ततो चैत्यवन्दना गुरुवन्दनं च । तदा श्रीनरचन्द्र- रिभिराशीर्दचा- २५ यथा त्वं यथा-- १ य-'कल्यक'। २' एव• भियते' इति ग-पाठः। ३ घ-व्यजयत र अनुष्टुप - ·२३२ चतुर्विशतिप्रयन्धे [२४ धौवातुपाल. तवोपकुर्वतो धर्म, तस्य त्वामुपर्कुर्वतः । वस्तुपाला द्वयोरस्तु, युक्त एव समागमः ॥१॥ इत्यादि । अथ रात्रौ तन्मयतया नामेयपूजाभ्यानदानपूजाः। तदा कवयः पठन्ति । एकः कश्चित्- ये पापप्रवणा: स्वभावकृपणा स्वामिप्रसादोल्बणा- स्तेऽपि द्रव्यकणाय मर्यभषणा जिह्न भवत्या स्तुताः । तस्मात् त्य तदघापघातविधये बद्धादरा सम्प्रति श्रेय स्थानविधानधिकृतकलिं श्रीवस्तुपालं स्तुहि ॥१॥ अपरस्तु- १० "सूरो रणेषु चरणप्रणतेषु सोमो वक्रोऽतिवक्रचरितेषु बुधोऽर्यबोधे । नीती गुरु कविजने काविरक्रियासु । मन्दोऽपि च प्रहमयो न हि वस्तुपालः ॥२॥ भन्यस्तु-- १५ श्रीमोजवदनाम्योज-वियोगविधुर मनः । श्रीयस्तुपालाक्वेन्दौ, रिनोदयति भारती ॥३॥ श्रीवासाम्बुजमानन परिणत पञ्चाङ्गुलिच्छपतो जग्मुर्दक्षिणपञ्चशालगयतां पंचापि देवदुमा । यामापूरणकारण प्रणयिना जिदय चिन्तामणि- र्माता यरय किमस्य शस्यमपर श्रीयस्तुपालस्य तत् ॥४॥ सर्वा एभदानम् । अष्टादिवायां गतायो पभदेपं गदगदोपसा मन्त्री प्रापृात- याप्रसादसते नारे, वसन् ण्यन् गुणास्तप । • T-sin' बहार हाईल. गः। ५स-वर प्रम। VERE ...नि १९२९.१. अनुष्टर र पारिजात साबमापनषिी। .

·प्रवन्धकोशेत्यपराद्वये 1 सङ्घदर्शनतुष्टारमा, भूयांसं विहगोऽप्यहम् ॥५॥ यद् दाये द्यूतकारस्य, यत् प्रियायां वियोगिनः । यद् राधावेधिनो लक्षे, तद् ध्यान मेऽस्तु ते मते ॥६॥ इत्याद्यकथयत् । एवं सोऽपि चलितः । ससङ्घः सचिवः मरुदेवा- शिखरादने यावत् कियदपि याति तावत् श्रमवः गि दल्लिन- ५ गात्रवसनान् कन्यपि मालिकान् पुष्पकरण्टकमारितशिरसो- ऽपश्यत् । पृष्टास्ते-कथमुत्सुका इव यूयम् । तैर्विज्ञप्तम्-देव! वयं दूराद पुष्पाण्याहार्म. । सहः फिल 'शत्रुञ्जय'शिखरेऽस्ति । प्रकृष्टं मूल्यं लप्स्यामहे । तत् पुनरन्यथा 'वृत्तम् । सङ्घश्वलितः । तस्माद- भाग्या वयमिति । तेषां दैन्य दृष्ट्वा मन्त्रिणाऽभाणि-अत्रैव स्थीय. १० तामूर्यैः क्षणम् । तावता पाश्चात्यं सर्वमायातम् । श्रीवस्तुपालेन स्वकुटुम्ब सड्यश्चाभाण्यताम् ,यथा-भो धन्याः । सर्वेषां पूर्णस्तीर्थ- वन्दनपूजाभिलापः । लोकेनोक्तम्--भवत्प्रसादात् पूर्णः । मन्त्र्याह- किमपि तीर्थमपूजितं स्थितमस्ति । लोकः प्राह-- प्रत्येक सर्वाणि तीर्थानि पूजितानि ध्यातानि । मन्त्रिमहेन्द्रः प्राह-यद् विस्मृतं तन्न १५ जानीय यूयम् ; वयं स्मारयामः । सड्यो वदति-किं विस्मृतम् ।। मन्त्री गदति-भो लोकाः ! पूर्व तीर्थमय पर्वतः यत्र स्वयमृपभदेवः समवासापर्षीत् । ततो नेमिवर्जिता द्वाविंशतिर्जिनाः समवासार्पः । असल्याः सिद्धाश्च यत्र सोऽदिः कथं न तीर्थम् ! । लोकोड प्याह-सत्यं तीर्थमयं पर्वतः । तर्हि पूज्यताम् । पुप्पादीनि क्वेति २० चेदकथयिष्यन् तदा इमे मालिका इमानि पुष्पाणि वः पुण्यरुपा- स्थिपतेति । ततः सधेन तानि पुष्पाणि गृहीत्याऽदिपूजा कृता । दम्मेण पुप्पं जातम् । नालिकेरास्फालनवनदानादिकैटयश्च । तुष्टा मालिकाः । एवं पराशाभगपराड्मुख आसराजभूः । ततः शनैः शनैः पशुतुरड्गशिश्चाद्यपीडया सौ रैवतक'मारुरोह च । नेमिनि २५ 1-२ अनुभुम् । ३ ग-जातम्'। ग-वदति'। ५क-'त्रयोविंशति." ६ 'म्मे जातम्' इधिको ग-पाठः । ७ बालकप्रमुख। पविशति ३.

·५ चतुर्विशतिप्रबन्धे [v श्रीवरद्वपा- दृष्टे मन्त्री ननर्त | पपाठ च आनन्दाश्रुनिसरिताक्ष कल्पद्मतरुरसौ तरवस्तथाऽन्ये चिन्तामणिमणिरसौ मणयस्तथाऽन्ये। धिम् जातिमेव ददृशे वत यत्र नेमि' श्रीवते स दिवसो दिवसास्तथाऽन्ये ॥१॥ भमनवैराग्यतरङ्गरजे, चित्त त्वदाये यदु'यशरत्न!। कष कृशाङ्गयोऽपि हि मातु हन्त, यस्मादनङ्गोऽपि पद न लेभे ॥२॥ तत्राऽप्यष्टाहिकादिविधि प्रागिव । नामेयभवन-कल्याणत्रप गजेन्द्रपदकुण्टा ऽतिकप्रासाद-अम्बिका शाम्ब प्रद्युम्नशिखरतोर १. णादिकीर्तनदर्शनैर्मन्त्री सब्यस्य नयनयो स्वादुफलमार्पिपताम् () आरात्रिकेऽर्थिना ससम्भ्रम मन्त्रिमध्ये झम्पापन दृष्ट्वा श्रीसोमेश्वर कवि 'कविश्व चकार--- इच्छासिद्धिसमुन्नते सुरगणे कल्पद्रुमै स्थायते पाताले पवमानभोजनजने कष्ट प्रमष्ठो पलि । १५ नीरागानगमन् मुनीन् सुरभययितामाणि क्वाप्यगात् तस्मादर्थिकदर्यना विपहर्ता श्रीवस्तुपाला क्षिती ॥१॥ "टक्ष सपादोऽस्य दत्तो मन्त्रिण ।दानमण्डपिकायो निपप्णो निरगल ददत् एव स्तुत केनापि पविना- पीयूपादपि पेशटा शशधरण्योरखाकलापादपि २० वस्था नूतनचूतमझरिभरादप्युष्ठसत्सौरभा । यादेवीमुखसामसूमविशदोबारादपि प्राञ्जना कपा म प्रथयति चेतसि मुद श्रीवस्तुपालोक्तय ॥१॥" यस्तुपाल! तप पर्वतर्परी-गर्दिने दुपरजिम्पर पश । धारनारनिधिवासस हिते-हत्तरीयतुटनो विगाहते ॥२॥ १. घ.' । 1 उपाति । पsuk.'" ५ग- मा.प-PAR. Ite...मेरमा।

·५ प्रायः] प्रवन्धकोशेत्यपराह्वये २३५ एवं भावं सम्पूर्य देवोत्तमं श्रीनेमिमापृच्छय सर्वास्तीचिन्ताः कृताः । निर्माल्यपदं दत्त्वा पर्वतादुदतारीत् , न सा हृदयात् , नापि महत्त्वात् । अय खगारदुर्गाद्रि-देवपत्तनादिषु देवान् ववन्दे । तेजपालं ' खडारदुर्गे' स्थापयित्वा स्वयं ससङ्घो वस्तुपाल: श्री धवलकके' श्रीवारधवलमगमत् । स्वागतप्रश्नः स्वामिना कृतः । आरम्भसिद्धिप्रश्नश्च । ततो मन्याह- काम स्वामिप्रसादेन, प्रेप्याः कर्मसु कर्मठाः । तद् वैभवं वृहद्भानोः, कचिदूष्मा जलेऽपि यत् ॥१॥ राणकेन संसद्धः सचिवः स्वसदने भोजितः परिधापितः स्तुतश्च । तेजपालस्तु 'खङ्गारदुर्ग'स्थो भूमिं विलोक्य २० 'तेजलपुर'ममण्डयत् , सत्रा-ऽऽराम-पुर-प्रपा-जिनगृहादिरम्यम् । प्राकारच 'तेजलपुरं' परितः कारितः । पाषाणबद्धस्तुङ्गः। अय वस्तुपालः श्रीवीरधवलपार्श्वे सेवां विधत्ते । देशः सस्यः । धर्मों वर्तते । एवं सत्येकदा 'डिल्ली'नगरादेत्य चरपुरुषैः श्रावस्तुपालो विज्ञप्त:- देव ! 'दिल्लीतः श्रीमोजदीन- १५ सरत्राणत्य सैन्यं पश्चिमां दिशमुद्दिश्य चलितम् । चत्वारि प्रयाणानि न्यूढम् , तस्मात् सावधानः स्पेयम् । मन्ये 'अर्बुद'- मध्ये भूत्वा "गूर्जर'धरां प्रवेष्टा । मन्त्रिणा सत्कृत्य ते चरा राणपा नीताः । कयापितः स प्रबन्धः । ततो राणफेनामाणि- वस्तुपाल ! म्लेच्छैगर्दभिल्लो 'गर्दभी विद्यासिद्धोऽप्यभिभूतः । २० नित्यं सूर्यविम्बनिर्यत्तुरङ्गमकृतराजपार्टीका शिलादित्योऽपि पीडितः । सप्तशतयोजनभूनायो जयन्तचन्द्रोऽपि क्षयं नीतः । विंशतिपारबद्धसहावदीनमरत्राणमोका पृथ्वीराजोऽपि वद्धः । तस्माद् दुर्जया अमी । किं कर्नाऽसि ! | वस्तुपाल उवाच-- स्वामिन् ! प्रेपय मां यदुचितं तत् करिष्यामि । ततः साराघ- २५ ,ग-गसो चिन्ता ओ३ नुपुर ग-'पालोज'। ५ क-म्प-घ-'अपुददिशा गजर ।।

·-यत्सक। चतुर्विंशतिप्रवन्धे [२४ श्रीवस्तुपाल लक्षेण सह चलितो मन्त्री । तृतीयप्रयाणे महणलदेवीं वादि महापूजापूर्व सस्मार । सा तद्भाग्यात् प्रत्यक्षीभूयोवाच- मा भैपी । 'अर्बुद दिशा याना प्रवेक्ष्यन्ति । तव देश यदा मी प्रविशन्ति तदैतल्लचिता घण्टिका. स्वराजन्यै रोधयेथा । ५ तेऽथ यत्रावासान् गृहन्ति तत्र स्थिरचित्त ससैन्यो युद्धाय सरमस दौकेया । जयश्रीस्तव करपङ्कजे एव । इद श्रुत्वा धारावर्षाया' द गिरिनायकाय स्वसेस्वाय नरान् प्रेषयत् अफयापयच्च म्लेच्छसैन्य मर्बुद'मध्ये भूत्वा आजिगमिषदास्ते, त्वमेतानागच्छतो मुक्त्वा पश्चाद् घण्टिका रुन्ध्या । तेन १० तथैव कृतम् । प्रविष्टा यवना । यापदावासान् ग्रहीष्यन्ति तापत् पतितो वस्तुपालः काल । हन्यन्ते यरना । उच्छलितो धुम्बारव । केचिद् दन्तान्तर(रे) अङ्गुली गृहन्ति । अपरे तोबा दुर्वन्ति । तथापि में छुटन्ति । एव तान् हत्वा तीपल: शकानि भूत्वा 'धवलक'मेत्य मन्त्री स्वस्वामिन प्रत्यदर्शयत् । १५ श्लाधितश्च तेनायम्-- न प्यान तनुपे न यासि विफ्ट नोच्चैहस्यानन दोनो डेससि क्षिति खरपुटेविनया वीक्ष्यसे । वितु त्व यमुधात वटस्पधाधिरूदे भरे 'तार्थी युधतटीविटाविपमाण्युलधयन् लक्ष्यस ॥१॥ २० तत परिधापित । पिसए स्वगृहाय । तन मालपरणाय राया- गम । दम्मेण पुष्प सभ्यते । एव पुष्पसव्ययो यो त । इतथ 'गागपुर' साधुदेल्हामुत सा०पनडः श्रीमोजदीन पुरमाणपं नाची प्रतिपनमाधव अधपति-गजपति-नरपतिमा यो विजयते । सन प्रया 'शत्रुजये' यात्रा निसात्यधिक मादशशत- घमणपक्षी in-य-दमाघ- न g५०-घ-समिनमाप- तीन...। - 'पिग- पग-4मीचीनमरमराpिics ·प्रबन] प्रवन्धकोशराद्वये २३७ 'वर्षे विक्रमात् १२७३ करें धन्वर धुरात् कृता । द्वितीया सुरत्राणादेशाद् पडीत्यधिक द्वादशशतसये १२८६ वर्षे 'नागपुरा'त् कर्तुमारन्या । तत्सोऽष्टादा गतानि शकटानि । बयो 'महापरा । "कुमारः तेन सहितो 'माण्डल्य'पुर यावदायात तत. सवसम्मुखमागन्य तेजःपालेन 'धरटक्क'मानीत । श्री- वस्तुपालः सम्मुखमागात् । सदस्य धूली परनानुकूल्याद् या या दिशमनुधारति तन तत्र स गच्छति । तटयनरमणितम् --- मन्त्रीश ! इतो रज.। इत. पादोऽनधार्यताम् । तत सचिवेन रमणे- इद रज स्प्रष्ट पुग्पलभ्यते। अनेन रजसा स्पृटन पापरजानि दूरे नश्यन्ति । यतः- श्रीनायपान्यरजसा गिरजा भवन्ति तीपु वन्नमगतो न मरे भ्रमन्ति । व्यव्ययादिह नरा स्थिग्मम्पद स्यु. पूय भरन्ति जगदीशमयार्चपन्न ॥१॥ ततः समपतिपूनड-मन्त्रिणोर्गोटिङ्गन-प्रिया गपी सवृत्तौ । सर- १५ स्नारे स्थित सक्षः। पूनटः कुलगुरनधारिधानरचन्द्रभूरि- पादान् वान्द । रात्री श्रावस्तुपालन क्यापिन पूनहाय पुण्या- मिने-प्रात समनाम्मटनास्यतिथिना युनता च मतित्र्यम् , पूमौ न रार्यः । पूनडेन तथेति प्रेलिपनम् । रात्री मण्डपो हिद्वारो रमवनीप्ररथाना निचलम् । प्रातरायन्ति नागपुराया । नया चरणक्ष टन निरचनां च पस्तुपालः सहस्तेन करोति । पं समा विप्रहरी । मी तु तर निर्विण । तदा तेजः- ·२३८ चतुर्विंशतिप्रवन्धे [२r औवस्तुपाल- पालेन विज्ञप्तम्-अन्यैरपि देव वयं सहपदक्षालनादि करिष्यामः, यूयं भुग्ध्वम् , तापो भावी । 'मन्त्री भणति- मैयं यादीः । पुण्यै- रयमवसरो लभ्यते । गुरुमिरपि कथापितम्- यस्मिन् कुले यः पुरुषः प्रधानः, स एव यत्नेन हि रक्षणीयः । तस्मिन् विनष्टे हि कुलं विनष्ट, न नाभिभङ्गे त्वरका वदन्ति ॥१॥' तस्माद् भोक्तव्यं भवद्भिः । तापा मा भूत् । 'मन्त्रिणा गुरुन् प्रति पुनरिदं काव्यं प्रहितम्- अध मे फलवती पितुराशा, मातुरशिषि शिखाइकुरिताऽद्य । यद् युगादिजिनयात्रिकलोक, पूजयाम्यहमशेषमखिनः ॥२॥ १. भोजयता मन्त्रिणा नागपुरीयाणामेकपडि स्वं दृष्ट्वा शिरो धूनि- तम् । अहो शुद्धा लोका एते।। एव भोजयित्वा परिधाप्य च रमितो 'नागपुर'सद्धः । गतौ वस्तुपाल-पुनडौ श्री 'शत्रुनयं' ससकी। वन्दितः श्रीऋपभः। एकदा स्नात्रे सति देवार्चको देवस्य नासां विधत्ते पुष्पैः किल कलसेन नासां मा पीडदित्या- १५ शयतः । तदा मन्त्रिणा चिन्तितम्-रदाचिद् दैवाद् देवाधिदेवस्य कटसादिना परचक्रेण वाऽरक्तव्यमालं भवेत् तदा का गतिः सदस्य इति चिन्तयित्वा पूनड आलेपे-भ्रातः ! सङ्कल्पोऽयमेयं मे संवृतः यदि विम्यान्तरमैदममम्माणामयं क्रियते तदा सुन्दर- तरम् । तत् तु सुराणमोजदीनमिने त्वयि यतमाने स्यान्नान्यथा । २० पूनडेनोक्तम्- तर गतचिन्तयिष्यतेऽद. । इत्यादि पदन्ती "विता हितोपान घन्दिया व्यावृत्ती ही। गतः पूनडो 'नागपुर' म्। मन्त्री धंधएको राज्य शास्ति । एवं पितेऽयेयुः सुराणमोजदानमाता युद्धा हजयात्रार्थिनी -देव' THIR.NET -नरेग्मेण गाम्- मा पुरु .'। - ।। -पमनिषापत्री निसमा ८ग-गुग्दरमा 17.ग -1 ·प्रबन्ध 1 प्रवन्धकोशेत्यपराद्वये 'स्तम्भपुर'मागता । नौविचगृहेऽतिथिवेनारयात् । सा समागता सचिवेन चरेभ्यो ज्ञाता । चरा प्रोक्ता श्रीमन्त्रिणा-रे यदा इस जलपयेन याति तदा मे ज्ञाप्या । गच्छन्ती ज्ञापिता तैः । मन्त्रिणा निजकोलिकान् प्रेप्य तस्या सर्व कोटीम्बकस्य वस्तु ग्राहितम् । मुष्ट रक्षपित च कचित् । तदा नापित्ते. पत्कृनमुप- मन्त्रि- देव ! जरत्येकाऽत्मयूघ्या हतयात्राय गच्छन्ती सपने तस्करण्टिना । मन्त्रिणा पृष्टम्- का सा जरती । तेरक्तम्- देव ! किं पृच्छसि । सा मोजदीनपुरत्राणमाता पूया । मन्त्रिणा मणितं मायया अरे वस्तु रिलोक्यन विलायत । दिनद्वय विल- म्न्यानोपार्पित सर्वन् । जरती तु म्वगृहे आनिन्ये । पिरिया भक्तिः १० क्रियते । पृष्टा च किं हजयात्रेच्या यः । तयोक्तम्- ओमिनि । तर्हि दिनकतिपयान् प्रतीक्षषम् । प्रतीक्षाञ्चके सा । तावताऽऽ- रासणाऽऽस्मीय तोरण घटापितम् । आनायित च । मेलयित्वा विलोकिन च । पुनर्विघटिनम् । रुतेन बद्धम् । सूत्रधारा सह प्रगुणिताः । मन्त्रिणश्च मार्गश्चान्तरे त्रिनिधोऽस्ति–एको जलमार्ग , १५ अपरः करमगन्यः, इतरस्तु अवलयः । यत्र ये राजानाऽयोवा(') योद्ध्यन्ते तथा मूत्र कृतम् । राज्ञा उपदाय द्रव्याणि प्रगुणी- कृतानि । एव सामान्य सा प्रहिता नत्र | रचिन तोरण मानि'. द्वारे । तर दीपनैलादिपूजाचिन्ता तद्राजपार्याद साधती कारिता । दत्तं मूरि भूरि तत्र । उदद् भार यश. । व्यावृत्ता जरती । २० आनीता 'स्तम्भपुर । प्रशमह. कारित. । खय तदहिमाउन चके । एव भक्त्या दिनदशक स्थापिता खगई। तारता धवट- किशोरयतपञ्चकं अन्यदपि दुगन्धराजक गदि गीतम् । वृद्धा प्रोका-मातश्चति । यद्यादिदासि तत्र मानं च दापयनि तदाऽ हमन्यागच्छानितया मणितम्- तबाहर प्रमु. स्पैरमहि । पूजा २५ ख-'कायाम्प'" स्य सह भूवाको ग-पा3:1 घ- 'rtifi'. I'मसौद' रतिमापर । ५ ५- दामामि ।

·२४० चतुर्विशतिप्रवन्धे [२४ श्रीवस्तुपाल- ते तत्र बहुतरी | श्रीरधवलानुमत्या चलितो मन्त्रिमहेन्द्रः । गतो दिल्ली'तट, राजमातृवचनात् । क्रोशयेऽपि तस्यैौ । सुरबाण सम्मुखमागान्मातु । माता प्रणता पृष्टा च सुखयानाम् । जरत्या प्रोक्तम्-कथ न मे भद्र यस्या 'टिल्लया' व पुत्र , 'गूर्जर' धराया तु वस्तुपालः । राज्ञा पृष्टम्-सोऽमे । जव वृत्तान्न प्रोक्त तद्व- नयल्यातिगर्भ । राजाऽऽह-स किामति नात्रानात । वृद्धाऽऽह- आनीतोऽस्ति । 'दृश्यना तर्हि । अश्वारान् प्रहित्य आनाथ्य दर्शितो वस्तुपालः । दत्तोपदा मन्त्रिणा । आगापितश्च राज्ञा--- मात्रा मदधिकरत्व पुत्रो मत , तेन मम बान्धवस्त्वम् । अस्मन्मात १० त्वा स्तौति । एव सुखवार्ता कृत्वा महतोत्सवेन खमातुरप्रेसर कृत्वा श्रीवस्तुपालो दिल्ली'पुर नात आवासितश्च साधु- पूनडस्यानासे । स्वमुखेन सुरत्राणेन निमन्त्र्य साधुपूनड- सदने भोजयित्वा निजधवलगृहे आमारित सचिन्द्र । सविनय सत्कृत्य परिधापित । सुवर्णोटिभेगा पसादपदे दया १५ उक्तश्चेति विचिद् याचस्व । वस्तुपालेनाभिहि तम्-देव ! 'गूर्नर'धरया सह देवस्य यावजीव सन्धि स्नात् । उपलपञ्चक 'मम्माणी'मनीतो दापय । राजा मत तत् । दता धीरा । तपहीपश्चक नृपादेशात् पूनडेन प्रेषित 'शनुशया दौ । तत्रया अपमाटही, द्वितीया पुण्डरीकरटही, तृतीया २० पर्दिनः, चतुर्थी चक्रेश्वर्या , पञ्चमी 'लेजरपुरे' श्रीपार्थ- परही। यटित पधामन्त्रीधरः रमपुर गत । प्रणत स्वस्वामी तेन चिरदर्शनो इण्टाविटंन । पूर्वमपि वाणिग्या ध्रुतं दिली गमनसातम् । पुन सविशेष मन्त्रिण पप्रच्छ । सोऽपि निरवशेषगर पाया । सुष्टे यीरधरलः । दत्ता दा- पाटा य-मनन ।५ ५.६ पूनमुन मर' | T-'पा' | ...- -पारस्य।

·प्रन्या । प्रयन्धकोशेयपराइये लक्षी हेम्नां प्रेसादपदे ना तु गृहादांगेत्र दत्ता वहुमिटितपाच- केम्यः । मिलितो मन्त्रिगृहे सर्वोऽपि टोकः । स सत्कृत्य प्रेषितः । कवयस्तु पठन्ति- श्रीमन्ति दृष्ट्वा द्विजराजमेकं, पमानि सङ्कोचमझो भजन्ति । समागतेऽपि हिनराजलक्षे, सदा विकासी तव पाणिपद्मः ॥१॥ ५ उच्चाटने विद्विपता रनाणा-माकर्षणे स्वामिहदध वक्ष्ये । एकोऽपि मन्त्रीश्वर ! वस्तुपाला, सिद्धस्तव कृतिमियर्ति मन्त्रः।२।' एवं स्तूयमान उत्तमत्वालनमानो यस्तुपालोमो विलोफयाभास | ततो 'महानगर वासिना नानकसविना मणितम्- एफस्त्वं मुवनोपकारका इति श्रवा सता जन्पित राजानम्रशिराः 'स्थिरातलमिद यद वीक्षसे वेभि तत् । याग्देवावदनारविन्दतिटक ! श्रीचस्तपाल ! ध्रुवं पातालाद् बलिमुहिधीरनामार्ग मवान् मार्गति ॥३॥ तदेव 'कृष्ण'नगरीयकक्किमलादित्येन भम्यन्तरमुक्तम्-- सक्ष्मी चगं त्यागफलां चकार यां साऽर्थिश्रिता कीर्तिमन्त नन्दिनीम् । साऽपीठया क्रीडति विष्टपामत- स्तद्वार्तयाऽमौ प्रपते यतो महान् ॥४ir ते कानो भूरि दान दचन् । लय कदाचन मन्त्रिणा नम्, यपा- रैवतका'सतं गता २० सोकानां पातो मरटमाः पूर्वनरेन्द्रदत्तं करमुझहपन्ति । पोह- ठिकम्पः कणाणकमेव १ पकात् कर्य एकः, एवं उपद्यते टेकः । तत आपतिदर्शिना सचिवेन ने मरटका: 'कुहाडी' नाना- नं प्रानं दत्वा ते करमुसाहयन्नो निषिद्धा । 'अबाटिया'ल्यो मानस्तु शापभनेमियात्रिमाणां क्षीणधनानां स्वगृहातियोग्यपापेय- २५ १ देन' । २ उपरतिः।।सार पूर्णतुलन् । ५ धन ।। घ.नन्दमीर। . स्व-सा पीया । ८ इन्द्रवंश। परिंशति..

·। ४१ चतुर्विशतिप्रपा [१४ श्रीवस्तुपा दंम्मपदे दत्त । शत्रुञ्जय'-"क्तकातल्लहष्टिकानगरयो मुम्वासनानि कृत्वा मुक्तानि अन्धज्वरितादीनां यात्रिकाणा तीर्यारोहणार्यम् । तदुत्पाटक्नराणा तु ग्रासपदे शाटिक्षेत्राणि प्रतिष्ठिमानि । तीर्येषु सर्वेषु देवेभ्यो रत्नखचितानि हैमभूषणानि कारितानि । विदे- ५ शायातसूरिशुश्रूषार्थ सर्वदेशग्रामण्यो नियुक्ता । कृत लौकिकतीर्थ करणमपि स्वस्वामिरजनार्थम् . न भक्त्या स्वय तु सम्यग्दृष्टि वात् । एव तस्योपकारा कियन्त्युच्यन्ते विवेकशिरोमणेः ।। एक्दा स्तम्भ'पुर गतो मन्त्री 'धवलका'त् । तत्र समुद्रतीरे यानपात्रात् तुरङ्गा उत्तरन्त सन्ति । तदा सोमेश्वरः कत्रीन्द्र १० आसन्नवर्ती । मन्त्रिणा समस्या पृष्टा- प्राट्काले पयोशि-रासीद् गर्जितवर्जित । सोमेश्वरः पूरयति स्म- अन्त सुप्तजगन्नाथ-निद्राभगभयादिव ॥१॥ तुरङ्गमपोडशकमुचितदानेऽत्र दत्तम् । पुन कदाचिन्मन्त्रि- १५ णोक्तम्-काक किं वा क्रमेलक । सोमेश्वरेण पूरित पद्यम्- येनागच्छन्ममाख्यातो, येनानीतश्च मत्पति । प्रथम सखि ! क पूज्य , काक. किं वा क्रमेलक ॥२॥ अत्रापि पोडशसहस्रा द्रम्माणां दत्ति । एष लीला तस्य। एक्दा वृद्धेभ्य श्रुतमेवविधम् , यथा- 'प्राग्वाट'वो श्रीविमलोदण्डनायकोऽभवत् । नेट-याहिलयो- र्धाताऽभवत् । स चिर'मधूदा'धिपत्यमभुनक्, गूर्जरेश्वरप्रसत्ते । सस्य विमलस्य विमलमतेर्वान्छाद्वयमभूत्-पुत्रवाञ्ठा, प्रासाद- पाना च । तसिद्धपै स्वगोत्रदेव्या अम्बिकामुपासत्रयेणारराध । २५ प्रत्यक्षीय सा प्राह-वरस ! वाञ्छा हि । विमलो जगौ-पुष्छा १५-धर्मप। १८-य-खतोपत्यकानगरया'। घ. तदुग्य(१)नरा" ब-हस्य सामिग-'स्तम्भतीर्यपुराग-राशिरमाद् गनिता। ...न । १ ख-'सिम्बाप.'। २० ·प्रवन्धः] - ५ प्रवन्धकोशेत्यपराये २४३ प्रासादनिप्पत्तीध्छा चाऽर्बुदशृङ्गे मे वर्तते । अम्बया प्रोक्तम्-२ प्राप्ती न स्तः। एकां ब्रूहि । ततो विमलेन ससारवृद्धिमात्रफलामसारां पुत्रेच्छा मुक्त्वा प्रासादेच्छैव सफलीफर्तुमिष्टा । अम्बयोक्तम्- सेत्स्यति तवेयम् , पर क्षणं प्रतीक्षस्व यावताऽह गिरिवरा'ऽर्बुदा'- धिष्ठात्र्याः सक्ष्याः भीमातुर्मतं गृह्णामि। इत्युक्त्वा गता देवी । तावद् विमलोप्यानेन तस्थौ। श्रीमातृमतं लात्वा देव्यायाता अभाणीच्च- पुप्पसक्दामरुचिर, दृष्ट्वा गोमयगोमुखम् । प्रासादाद भुवं विद्याः, श्रीमातुर्मवनान्तिके ॥१॥ तत् तथैव दृष्ट्वा चम्पकद्रुमसन्निधौ तीर्थमस्थापयत् । पैचल. मतिमा तत्र महती विक्रमादित्यात् सहस्रोपरि वर्षाणामष्टाशीती १० गतायां चतुर्भिः सूरिभिरादिनाथं प्रत्सतिष्ठिपत् । 'विमलवसतिः' इति प्रासादस्य नाम दत्तम् । तस्मिन् दृष्टे 'जन्मफल लभ्यते । एतत्कथाश्रवणान्मन्त्री दध्यो-य चत्वारो भ्रातरोऽभूम । तन्मध्ये द्वौ स्तः। द्वौ तु मालदेव-लूणिगावल्पवयसौ दिवमगाताम् । मालदेवनाम्ना कीर्तनाने प्रागपि अकारिपत । कियन्त्यपि लूणिग- १५ श्रेयसे तु 'णिगवसति"टुंदे' काराप्या । एतत् तेजःपालाय प्रकाशितम् । तेन विनीतेन सुतरा मेने । अथ तेजःपालो 'धवल- फका दर्बुद 'गिरिभूपण 'चन्द्रावती' पुरी गत्वा धारावर्पराणक- गृहमगात् । तेनात्यर्थ पूजित । किं कार्य आदिश्यतामित्युक्तं च । मन्त्रिणोकम् ---'थर्बुद शिखराने प्रासाद कारयामहे यदि यूप २० साहाय्या. स्यात | धारावर्पण भाणतम्-तव सेरकोऽस्मि । अहं सर्वकार्येषु धुरि योन्य । तनो राष्टिकगौगरिकादयो महादान- वशीकृतास्नया, यया निप्पत्स्यमान चैत्य करैर्न भारयन्ति, 'दानेन भूतानि वाममन्ति' इति वचनात् । तन'चन्द्रावती महा- ' 'मार्याश्रीदेव्या वचन।' इसचिोग-पठ । ग-वपाः'1३ मनु । ग-जम सफल कृप्यने । ५ घ-गगरिक' गनिपपमानचैत्योपरि प्रषन मजले दानन'।

·२४४ । चतुर्विंशतिप्रधम्धे [४ भोवस्तुपास जनमुख्य श्रावक चाम्पलनामान गृहे गरयाऽऽललाप । वयं चैत्य- 'मबुंदे' कारयामहे यदि पूजासानिध्य कुरुधे । चाम्पलेनापि खस्य कुटुम्बान्तराणामपि देवपूजार्थ नित्यधनचिन्ता फता । तसो मन्त्री 'मारासण' गत्वा चैत्यनिष्पत्तियोग्य दव्याटक 'निरका- शयत् । तद्यायैरहकलै(थार्बुदोपत्यकमानीनयत् । अर्धक्रोशार्ध- क्रोशान्तरे हानि मण्डापितानि । तत्र सर्व लभ्यते, पशूना नराणां क्षुधादि कृच्छ्र मा भूदिति । 'उम्बरिणी'पथेन प्रासाद- निष्पत्तियोग्य दल द्विगुणमुपार गिरे प्रवेशयामास । पुनस्ता पर्या विषमा चकार यथा परचक्रप्रवेशो नो भनेत् । एय सिद्धे पूर्वकर्मणि १० शोभनदेवं सूत्रधारमाहूय कर्मस्थाये न्ययुक्त । ऊदलाख्य शाल उपरिस्थायिनमकरोत् । अर्थव्यये स्वैरिता च समादिशत् । एष सूत्र कृत्वा तेज पालो 'धवलक्कक'मागमत् । निप्पद्यते प्रासाद । श्रीनेमिबिम्ब कषोपलमय सजीकृत विद्यते । सूत्रधाराणां सप्तशती घटपति घाटम् । ते तु दु शीला पुर पुरोऽयं गृह्णन्ति । कार्यकाले १५ पुन. पुनर्याचन्ते । तत ऊदलो मन्त्रितेजःपालाय लिखति–देव ! दम्मा विनश्यन्ति । सूत्रधारा धर्मस्थायात् प्रथम प्रथम गृहन्ति । ततस्तेजापालेन कथापितम्-द्रम्मा विनष्टा इति किं पे विनष्टा किं कुधिता न तावत् कुधिता, किन्तु मनुष्याणामुपकृता । उपकृताश्चेद् विनष्टा कथ क्थ्य ते ।। माता मे बन्ध्येति वाक्यवत् २० परस्पर विरुद्ध पे । तस्मात् तत्वमिदम्- सूत्रधाराणामिच्छाच्छेदो न कार्य , देयमेवेति । ततो दत्ते उदला । तापन्निष्पन्न यावद् गर्भगृह मध्ये श्रीनेमिनावित स्थापितम् । एतच्च कृत श्रीतेज - पालाय विज्ञप्तम् । तुष्टी द्वौ मन्त्रिणी । श्रीवस्तुपालादेशात तेज.पालोऽनुपमया सहानल्पपरिच्छदोऽर्जुद'गिरि प्राप्त । प्रासाद २५ निप्पमप्राय ददर्श सुतोष (च) । सात्वा सदनमावरण. सपत्नीको ग 'निरपधारा पनि'। - प- उपरणी, घ-उमरणी. ।।ग-'भा.म. ।

·प्रधा] प्रबन्योशेस्यपराह्न मन्त्री नेमि पूजयति स्म । अघ कायोत्सर्गे ध्यानेनोर्चस्तस्सी चिरम् । क्षणार्धेनाऽनुपमा पति तथास्य मुक्या प्रासादनिप्पत्ति- कुतूहलेन बहिरागात् । तत्र सूत्रधार शोभनदेवी मण्टपचतु - स्तम्भी उर्पयितु उपक्रमते । तदा मन्त्रिण्या उक्तम्- सूत्रधार ! मम पश्यन्याश्चिर बभून । अयापि स्तम्भा नोत्तभ्यन्ते । शोमनदवेनोक्तम्- स्वामिनि । गिरिपरिसरोऽयम्, शीत स्फीतम् , प्रातर्घटन विपमम् । मध्याहोगे तु गृहाय गम्यते । स्नापते, पच्यते, भुज्यते । एव विलम्ब स्यात् । अप विलम्बात् किं भयम् , अामन्त्रिपादाविर राज्यमुपभुनाना सन्ताह तावत् । ततोऽनुपमया जगदे- सूत्रपार । चाटमात्र- १० मेतत् । कोऽपि क्षण कीदृक् भवेत् को वेत्ति। सूत्रधारो मौन कन्या स्थितः । पनीवचनमारपर्य सचिवेन्द्रो बहिनि मृत्य सूत्रधारमबोचत्- अनुपमा किं वावदीति । । सूत्रधारो न्याहापात्- यद् देवेन अपचारितम् । मन्त्री दयिनामाइ--- किं वयोक्तम् । । अनुपमाऽऽर--- देव ! यदन्त्यस्मि-कालस्य १५ वो विश्वाम । काऽपि कालोला काही मानिएन सर्वदा ऽपि पुरुषाणा तेजस्तथा । यया- श्रियोर्वा खस्य ना नारो, येनावश्य निनश्यति । श्रीसम्बन्धे वुधा स्थर्य-बुद्धि बनान्न तर निम् ॥२॥ वृद्धानारायन्नोऽपि, तपय तोऽपि पूर्वनान् । पश्यन्तोऽपि गतश्राकान्, “ो मुह्यन्ति जतन ॥२॥ भूपपल्लरप्रान्ते, निरालम्याऽविलम्बनाम् । रेपेयसी यत मन्यन्ते, सेवरा स्यानपि प्रियन् ॥३॥' इति विपदितो मृत्यु-रितो व्यापिरितो रा । जन्तो हन्त पाड्यन्ने, चनुभिरपि सन्नतम् ॥४॥ । स-मानव' । २. अनुदर । ४ ग-यासपिन टा.मन्यन्ते मनिलो युष 1५-६ अश्रुप । २० ·। चतुर्विंशतिमयम्य [राजीवला. एतत् तत्त्वयच श्रुत्वा मन्त्रिवर माह-अयि कमलदलदीर्घलोचने! वा विना कोऽन्य एव धक्तु जानाति ।। 'ताम्रपर्णी'तटोत्पन्नै-मौक्तिकैरिक्षुकुक्षिज द्धस्पर्धभरा वर्णा , प्रसन्ना स्वादवस्तर ॥५॥ गृहचिन्ताभरहरण, मतिवितरणमखिलपानसत्करणम् । किं किं न फलति कृतिना गृहिणी गृहकल्पवल्लीव । ॥६॥ राज्यस्वामिनि । वद केनोपायेन शीघ्र प्रासादा निष्भत्सते। देव्याह--नाय ! रात्रीयसूत्रधारा पृथक् दिनीयसूत्रधारा पृषर व्यवस्थाप्यन्ते । कटाहिश्चटाप्यते । अमृतानि भोज्यन्ते । सूत्र- १० धाराणा च विश्रामामाद् रोगो न प्रमति । एव ग्वैत्यसिद्धि शीघा । आयुर्यात्येव, श्रीरस्थिरैव । यत गृहीत इव केशेषु, मृत्युना धर्ममाचरेत् । अजरामरवत् प्रानो, विद्यामयं च चिन्नयेत् ॥१॥ इत्यादि सरस्वतीतीणाक्यणितकोमलया गिरोक्त्वा निवृत्ता १५ सुलक्षणा सा । मन्त्रिणा सर्वदेशमस्थायेषु सैर रीति प्रारब्धा । निप्पन च सर्व स्तोकैरेव दिने । गतो मन्त्रा 'धवलकक'म् । दिनै कतिपयैर्वर्धापनिमानर आयात –देव । 'अर्द्धदा'द्रो नेमिचेस निप्पन्नम् । दृष्टो द्वौ गान्धवौ । पुन प्रासादप्रतिष्ठाथै गतौ ससद्धौ तत्र । तन च जोगालि'पुरात् श्रीयशोपीरो नाम भाण्डागारिक २० सरस्वतीण्ठाभरणस्वेन ख्यात स आइत आगात् । मिलिता वस्तुपाल-वेजःपाल यशोगीरा एकन न्याय विक्रम विनया इव साक्षात् । चतुरशीती राणा द्वादश मण्डलीका चित्वारो महीधरा। चतर निर्मझानना । एव समा । तदा वस्तुपालन यशोवीरः प्रोचे- माण्डागारिक ! व नृपउदयसिंहस्य मन्त्री यौगन्धरायण २५ १५ पत्तराजस्य । तर स्तुत! स्वस्थानस्था शृणुम , यथा-- पर.' • अनुप ।। आर्य। ४ मनुष्ट । ५ - बालदुरपुरा। ६प-उपस्थन।

·प्रबन्ध ५ प्रयन्धकोशेत्यारावये बिन्दवः श्रीयशोवीर :, मध्यशून्या निरर्यकाः । सङ्ख्यावन्तो विधीयन्ते, त्वयैकेन पुरस्कृना ॥१॥ यशोवीर ! लिखत्याख्या, 'यात्रचन्द्रविधिस्तव। न माति मुक्ने ताव-दायमध्यक्षरद्वयम् ॥२॥ अतं एव न सदा भवनिरणग्णकाक्रान्तमेव स्वान्तमासीत् । इदानी चारुसम्पन्नं भवदीयसाट्गत्यम् , तदपि विशेषतः 'श्रीमन्- नमिदृष्टौ । ततो यशोवीरो ब्याहरति- श्रीमत्कर्णपरम्परागतभवत्कल्याणकीर्तिश्रुतेः प्रीतानां भवदीयदर्शनविधावस्माकमुत्कं मन । श्रुत्वा प्रत्यायनी सदा ऋजुतया स्वाटोकविसम्मणी दाक्षिण्यैकनिधानकेवलमिय दृष्टिः समुत्कण्ठने ॥१॥ इत्याद्याः सङ्कथाः पाथिरे । प्रासादविम्वप्रतिष्टोन्सवाः संवृत्ताः । श्रीवस्तुपालन एकदा चैत्यस्य दूपणभूषणानि पृटो यशावीर प्रोचे-देव ! शोभनदेवः सूत्रधारः गोमनः, ततो युक्तं एतदम्या कीर्तिस्तम्भोपरिस्थिता एकामगुलीमीकृन्य वर्तमाना घटिना । १५ स तु कर्मकर एव द्रव्यलोलपः । अत्र तर मातुतिटोक्यते येन दाता दुर्लमः। शतेषु जायते शूरः, सहस्रेषु च पण्डितः यक्ता यातसहसेषु, दाता भवति वा न वा ॥१॥ इत्यादि किमुच्यते । प्रासाद. परमनमः । परं दोषा अपि सन्ति । २० प्रासादाक्षया सोपानानि हस्वानि १ स्तम्भे विम्वान्याशातना- २ द्वारप्रवेटो व्याप्ररूपाणि पूजाऽन्पत्वाय स्युः ३ जिनपृष्ठे पूर्वजारोपणात् पावापानामृदिनांगो भविता भाजनं स्यु: ' भनु र । २ घ 'पपरिन्दे विषिः । ३ अनु।।४६-डोनेमिः'17- "बिपो नामामु म'लग-दोन न युवा- 'स' पतदारभ्य 'किमुग्यते' इति पाठाधिपम् । १ अनु। " ·चतुर्विशतिप्रवन्ये . vीवापाड ४ आकाशे जैनमुनिमूर्तिरोपणात् त्वत्पर दर्शनपूजाऽल्पत्याय ५ गृहलीकृष्णा न मङ्गलाय ६ भारपदा द्वादशहस्तप्रलम्बा कालेन स कोऽप्येवविधो न भविष्यति य विनाशे ईश प्रक्षेपयिष्यति ७ । इत्यादि श्रुत्वा सत्य मत्वा न चुकोप कोऽपि । भावनव्यतां चाप्रतिकारा निश्क्येि । विविधदानैर्विक्रमादित्य इय प्रकाश्य महिमान विसृज्य स्वस्थाने लोक सपरिजनो 'धवलक' गत्या प्रभु नत्वा सुख तस्थौ । इतश्व श्रीवीरधवलम्य दो पुत्रौ स्त । एको वीरमः, अपरो वीसलः । तत्र वीरमो यौननस्थ सूरेषु 'रेखां प्राप्त यो वर्षा १० कालेऽकस्मादुपरि पतन्त्या विद्युत उद्देशेन कृपाणीमाकृपत् । स एकदा क्वचिदेकादपर्वणि 'धवलक्वक'मध्ये तरुतलमगमत् । तत्र पर्वण्यसौ रीति वैष्ण सरष्टोत्तरशत बदराणा आमलकाना द्रम्माणा वा मोक्तव्य तरोरध । वरिमेनाऽष्टोत्तर शत द्रम्मा मुक्ता । एवेन तु वणिजा तस्यामेज सभाया स्थितेना- १५ प्टोत्तरशत आबूना मुक्तम् । वीरमेण तस्योपरि कृपाणिका कृष्टा । रे अरमस किमधिक करोपीति बदन्नसौ वणिज हन्तुमन्त- धावत् । वणिम् नष्ट्वा वीरधवलाध्यासिता सभामाविशत् । जात कलक्ल । ज्ञात पारम्पर्य वीरधरलेग । वणिजि पश्यति वीरम आकार्य हकित का ते चर्चा यथय त्वदधिक २० करोति । अस्माक न्याय न वेसि । दूरे भव, पुनर्मदृष्टौ नागन्तव्यम् । वणिजो मम जगम को । मयि जीवति सति केनाभिभूयते । इत्युक्त्वा त 'यरमप्रामा'ख्ये आसन्नग्रामे- ऽतिष्ठिपत् । स तु कोणिककुमारवत् कंसवत् पितरि द्विष्टो जीव मृतमन्योऽस्थात् । चीसलस्तु राणनीवीरधवलस्य वल्लभ २५ श्रीवस्तुपालस्य च । या - ग-सा ग्रहण एवारस्य प्रक्षेपविरति एतावत् पाठाविश्यम् । -रंगा ।ग-तत्र स्थितेनायोतरचत दुमतायुक्ता।

·प्रमा प्रयायकोशेस्यपराहये अनान्तो श्रीगीरधवलोऽचिकित्स्येन व्याधिना जनसे । तदा वीरमः खसहायैर्बल्वान् भूस्खा राज्यार्थ राणकमिलनमिषेण 'धत्र- टक्क'मागात् । तदैव श्रीवस्तुपालेन त दुराशय ज्ञात्वा प्रत्युत्पन्न- मतिरवादश्व श्व-गज-छेमादिषु परमात्ममानुषै परमो यत्न कृत । वीरमः प्रभनितु न शशाक । 'धवलक' एष स्वसाधे विपुले- ५ ऽवतस्थौ । दिनैलिभिर्वीरधरलो दिन गत । लोक शोकसमुदे पतित । बहुभिश्चितारोहण कृतम् । मन्त्री तु सपरिजनः काष्ठानि मक्षपमपरापरेमन्त्रिभिनिषिद्ध । उक्त च-देव । त्ययि सति राण पादा. स्वय जीयन्तीय वक्ष्यन्ते । त्वयि तु ठोकान्तरिते परिपूर्णा पिशुनाना मनोरथा । गता 'गर्जर'धरा इति ज्ञेयम् । ततो न मृतो १० मन्त्री । उत्पापनदिने मन्त्री श्रीवस्तुपालः सभासमक्ष पठति- भायान्ति यान्ति च परे ऋसव कमेण सनातमेततुयुग्ममगत्वर तु । दौरेण चीरधवलेन पिना जनानां वर्षा विलोचनयुगे हृदये निदाघ ॥१॥' १५ अतीव नि अस्य गता सर्वेऽपि स्वस्थानम् । ततध मृते वीरधवले तद्राग्यलिप्पुर्वीरमः सन्नह्य गृहानिर्गमिप्यति यावता तावता श्री- वस्तुपालेन वीसला कुमारी राज्ये विनियेशित । चीसलदेव इति नाम प्रत्यापितम् । सर्वराज्यानेप्यासनरै रक्षा कारिता । स्वय वीसलं गृहीवा साराऽवखुरपुटक्षुण्णक्षमापीठोच्छलद्रज पुनस्थगि. २० तन्योमा राजन्यकयरबाटशलभष्टकिरणद्विगुणयोतितरविकिरणो वीरमसम्मुल पो। दारुण समरो जज्ञे । परिमः स्वस्य तेन- सोऽनवाश मन्यमानो नष्ट्वा श्वशुरेण राजकुलेन उदयसिंहनाधि- ष्ठित 'जापालि'पुर प्रत्यचालीत् । मन्त्री तस्याशय दक्षतपा ज्ञास्या पोडायोजनिकान् नरानुदयसिंहान्तिके प्रैपांत् आप्पापपद, यथा- २५ ग-चिन्तारोपण सम्'। १ बसन्त । ३ ख-'मलारपुर । परव ·२५० चतुर्विशतिमषाधे [ मौवापा -अ, राजद्विष्टकारक जामातृसम्बन्मेन यदि खान्तिके स्थापपिप्यास तदा ते न राज्यं, न जीवितव्यं च । हन्याथैवैनम् । ततो पदा वीरमो नाबालिपुरो'धानं प्राप्तस्तदा विश्राम्यनगरक्षिकामुत्तारय- नलसापमान उदयसिंहनियुक्तैर्धनुर्धरैः शरैः शतमिर्जर्जरचालनी- यप्रायकायः कृतः मृतस्तत्र । तस्य शिरो वीसलदेवाय प्रहितं उदयसिंहेन । ततो जातं निष्कण्टकं वीसलदेवराज्यम् । पावन्मानं धीरधवलेन साधितं तावन्मात्रान्न किमपि न्यूनमावि । केवलं लब्धप्रसरेण वीसलेन श्रीवस्तुपालो लघुतया दृरः । पुरुषः सम्पदामम-मारोहति यथा यथा । १० गुरूनपि लघुत्वेन, स पश्यति तथा तथा ॥१॥' राज्ञा नागडनामा विप्रः प्रधानीकृतः । मन्त्रिणोः पुनर्लघु- श्रीकरणमात्र दत्तम् । ऐकश्च समराकनामा प्रतीहारो राशोऽस्ति । स प्रकृत्या नीचः । पूर्वमन्यायं कुर्वाणो मन्त्रिश्रीवस्तुपालेन पीडि- तोऽभूत् । स लब्धायकाश उपराजं भूते-देव! अनयोः पार्थेऽनन्त १५ धनमारते तद् याध्यताम् । 'राजाऽपि तावाहूयावादीत्-अर्थो दीय- ताम् । ताभ्यामुक्तम्-अर्पः 'शत्रुनया'दिषु व्ययितत्वान्नास्ति नः पार्थे । राज्ञोक्तम् - तर्हि दिव्य दीयताम् । मन्त्रिभ्यामभिहितम्-य दिव्यं भवद्भभो रोचते तदादिश्यताम् । राज्ञा घटसर्पः पुरस्कृतः । लवणप्रसादो तदा जीवनभूत्। स निषेधयति तदकृत्यम्, न तु २. ताचनं राजा शृणोति, अभिनषदर्पवशात् । तदा सोमेश्वरेणोक्तं काग्यमेकं वीसलं प्रति- मासान्मासलपाटलापरिमलव्यालोलरोलम्बत: प्राप्य प्रौदिमिमा समीर ! महतीं हन्त स्पया किं कृतम् । .. १५-हाते येन' ।। -'तनु जात अनुष्टुप् । परनगरीय इस्पषिको ग-पाः । ५ ग-'अस्मिन् प्ररसाचे एका समराका । (ग-'तन राहाापि'।

·प्रबन्धकोशेत्यपरामपे ५ सूर्याचन्द्रमसौ निरस्ततमसो दूरं तिरस्कृस्य यत् पादस्पर्शसई विदापसि रजः स्थाने तयोः स्पापितम् ॥१॥ निवर्तितं दिव्यं राज्ञा । अप कदाचिद् 'धवलकके' मन्त्रिणि वसति सति पौषध- शाला एका आस्ते । तस्या उपरितनं पुनकं क्षुल्लकोऽधः क्षिपन्ना- सौत् । तस्याज्ञानात् स पुनको बीसलदेवमातुलस्य सिंहनाम्नो पामाधिरूढस्याधो रय्यायां गच्छतः शिरसि पतितः । क्रुद्धः सः । मध्ये भागल्य क्षुल्लक दीर्घया तर्जनकेन पृष्ठे दृढमाहत्य रे मा 'जेठुमाकं' 'सिंहनामानं राजमातलं न जानासीति बदन् स्थगृहे गतः । तं पृत्तान्तं मध्याहे मन्त्रिवस्तुपालं भोजनारम्भे उत्क्षिप्तप्रयम- १० कपलं भागल्स रुदमुद्घाटितपृष्ठोऽमिजिशपत् क्षुल्लक' । मन्त्रिणा- ऽभुक्तेनेष उपाय क्षुष्ठकः सन्धार्य प्रस्थापितः, शालायां प्रेपितश्च । सदनु स्वयं स्वकीयः परिप्रदो भापितः-भो क्षत्रियाः । स कोऽप्यस्ति युप्मासु मध्ये यो मम मनोदाहमुपशमयति ! । तन्मध्ये एकेन राज- पुत्रेण भूणपालाक्ष्येनोक्तम्-देव ! ममादेशं देहि; प्राणदानेऽपि १५ तष प्रसादाना नानृणीमामः । स एकान्ते नीत्वा मन्त्रिणा उभं कर्णे प्रविश्य समादिष्टम्-याहि, 'जेठुआ'वंशस्य राजमातुटस्य सिंहस्य दक्षिणं पाणिं छित्वा मे दोकय । स राजपुत्रस्तथेत्युक्त्या एकाकी मध्याहोदेशे सिंहावासद्वारे तस्यौ । तावता राजकुलात् सिंह भागात् । रानपुरेणामे भत्या प्रणिपत्य सिंहाय उक्नम्-मन्त्रिणा श्रीवस्तु- २० पालदेनाहं यः समीपं केनापि गूढेन काग प्रेपिनोऽस्मि । तेन भूत्वा प्रसपाऽवधार्यताम् । इत्युक्तः स किश्चिद् गत्वा पैराबमुलो भत्ता पायद्याता श्रोतुं यनने तायामन्त्रिमत्येन सिंहस्य फरः स्वकर पतः सहसा पुर्याग्निचास्मि त फर गृहीत्वा रे वस्तुपालस्य मुल्योऽस्नि, पुन घेताम्बरं परिभरेरिति पदंश्चरणत्रटेन पटाम्प २५ रान। ३ घ-सिंदं राम.' । ग-टेक ये । -'पर गमरवा। ग गएमा एट रो।

·२ चतुर्विंशतिमपन्धे [४ औषरापा भूणपालो मन्यन्तिकमगमत, करमदीपात् । मन्त्रिणा शभाषे- ऽसौ । स फरः स्वसौधाने बद्धः । स्यमानुपाणि परमातनरगद मुक्तानि । आत्मीयपरिग्रहो भाषितः :-यस्य जीविताशास स्वगृहं पातु, जीयत चिरम् । अस्माभिर्बलयता सह वैरमुपार्जितम् । मरणं करस्यमेव, ५ जीविते सन्देहः । तैः सरप्युक्तम्-देवेन सह मरणं जीवितं च । स्थिताः स्मो वयं । एतदर्षे निश्चयो ज्ञातव्यः । ततो गोपुराणि दरखा गृहं नरैः स्त्रावृत्तं कृत्वा स्वयं स्वसौधोपरि सजीभूय तस्यौ निपङ्गी फवची धनुष्मान् । ततः सिंहस्यापि परिच्छदो मिलितो भान्धषा- दियान् । तैः सर्वरमाणि-गावा श्रीवस्तुपालं सपुत्रपशुवान्धर्व १० हनिष्याम इति प्रतिज्ञा जज्ञे । चलितं 'जेठुआक'सैन्यम् । यावद् राजमन्दिराने आपातं कलकलापमानं तत् तावदेकेल स्पायसो- क्तम्-एवंविधं व्यतिकरं यदि राजा विज्ञप्यते तदा यरम् । माऽस्मत्सहसाकारित्वे तस्य कोपोऽभूत् । ततो विज्ञप्तं राहे । रामा वार्ता हास्या विमृश्य भणितम्-अनपराद्धे यस्तुपालो न १५ पीडयति फिश्चित् । युष्माभिरन्यायं कृतं मावि । तैरुक्तम्- मन्त्रिणो गुरुः पीडितः । राजा प्राह-यदीत्यं कृतं तस्मात् तिष्ठता- मत्रैव । वयं स्वयं करिप्यामो यदुचितम् । ततः सोमेश्वरदेवः पृष्टः- गुरो ! किमत्र युक्तं स्यात् ! । गुरुणोक्तम्-मां तरपार्श्वे पहिणुत । भापतिपध्यं करिष्ये । प्रहितः सः । प्राप्तो मन्त्रिसौधद्वारम् । प्राप्तो • मन्त्र्यनुज्ञया मन्त्रिपार्थ पुरोहित आह-मन्निन् । किमेतदल्पे कार्य फियत् कृतं भवद्भिः । 'जेठ्यका' मिलिताः सन्ति । राजाऽपि सदागिनेयः । ऊद् वः शम्यतां येन सन्धि कारयामि । भष मन्त्रीशः प्राह-मरणात् किं भयम् । 'जिते च लभ्यते लक्ष्मी- म॒ते चापि सुराना । क्षणविध्यासनी काया, या चिन्ता मरणे रणे ॥१॥ + पदपक ग-'अनपराधे-जेहभाप-तरसामेया। ५ग-मोधर पधं नारित ख-य-प्रायोः । ७ अनुष्टुप् । २० २५ ·प्राध.] प्रयन्धकोशेत्यपराये २५५ पर गुरुपरिमयो दु सह । अय किं व्याप्त जग्ध पीत दत गृहीत विलसितं यदा तदा यथा तथा मर्तव्यमेष । इदमेष मरण- मित्य भवतु । जीवितैकफलमुधमार्जित, लुण्ठित पुरत एवं यद् यश । ते शरीरक्पलालपालन, कुर्वते बत क्ष मनस्थिन । ॥१॥ इत्यादिगीर्भिर्मतिकृतनिश्चय मन्त्रिण ज्ञाया गुरुर्गस्वा राजा- नमूचे-राजेन्द्र ! नियत एवात्र 'झगटके मन्त्री । स अमेऽपि युद्धशूर तेषु तेषु स्थानेषु जयश्रीनरो जात । तत्र वक्तु न पार्यते । अपि च 'तृण शूरस्य जीवितम्' इति वचनात् ईदृशो योप वचिद् विषमे कार्येऽप्रे धृत्वा घालते, नव वृथा । बहुधा भवतामुप- १० शारी । अन्यच स किं प्रगुर्यो जीर्णभृत्यानां द्विवानपराधान न सरते । अस्मदादीनामपि मनसि देवस्य कीदृशी भाशा भाविनी । इत्यादि दृद्ध मृदुसार निगद्य हस्ते कृतो राजा । यदुक्तम्-- 'वल्ली नरिंदचित्त, वाखाण पाणिय च महिलाओ । तस्य य वच्चति सया, जत्य य धुत्तेहिं निजति ॥१॥ राजा प्रोवाच-मन्त्री धीरा दत्ता सम्मान्य समानीयताम् । गतो गुरुस्तत्र । राज्ञोक्तमुक्त्वा नीतो मन्त्री । पर सनद्वनर एर मिस्ति । रादा पिविधतदुपतिस्मृत्या अनयनमनसा पितृवदुपदामितो मन्त्री । मतुला पादयोर्टिगापिता । स मन्त्रिघ्छेदित सिंहइस्तो के दर्शित । बहुराजले समक्ष शन्द प्रापित -यो मन्त्रिदेव २० गुरुहन्ता तस्य प्राणान् हनिष्याम । इत्युक्स जिनमतस्य मन्त्रि पक्ष गौसम वृधद् चीसलदेव।।

·६५४
चतुर्विशतिप्रयन्धे [१rौरस्तुपान-
थप विक्रमादित्यात १२९८ वर्ष प्राप्तम् | श्रीवस्तुपालो
उभारुपलेशेन पीडितः तदा तेजापालं सपुत्रपौत्रं स्वपुत्रं र
जयन्तसिंहमभाषत-वरसाः । श्रीनरचन्द्रसूरिभिर्मलधारिभिः संवद-
११२८७ वर्षे माद्रपदयदि १० दिने तेषां देवगमनसमये वेपमुक्ताः-
. मन्त्रिम् । भवतां १२९८ वर्षे स्वर्गारोहो भविष्यति । तेषां पासि
चन घलन्ति, गी:सिविसम्पमामात् । ततो वर्ष श्री शत्रुघ्नये'
गमिप्यार एय।
गुरुर्भिपा युगादीरा-प्रणिधानं रसायनम् ।
सर्वभूतदयापथ्य, सन्तु में भवग्भिदे ॥१॥
सम्याः श्रियः सुसं स्पष्ट, मुखं र तनूरुवाम् ।
पनिनं दर्शन बैनं, न मृरपोर्भयमस्ति मे ॥२॥

·प्रामा प्रवन्धकोशेवपराहये निर्यामां कुर्वन्ति । मन्त्रीधरोऽपि समाधिना सर्व शृणोति, प्रद्दधाति च । अनशन प्रतिपद्य यामे गते स्वय भणति- न कृत सुकृत किञ्चित्, सा सस्मरणोचितम् । मनोरयैकसाराणा-'मेकमेर गत वय ॥१॥ यन्मयोपार्जित पुण्य, जिनशासनसेवया | जिनशासनसेवैव, तेन मेऽस्तु भवे भवे ॥२॥ या रागिणि विरागिण्य , स्त्रियस्ता कामयेत् ।। सामह कामये मुक्ति, या विरागिणि रागिणी ॥२॥" शास्त्राभ्यासो जिनपतिनुति समति सर्वदाऽऽर्थे सद्वृत्ताना गुणगणकथा दोपवादे च मौनम् । १० सनस्यापि प्रियहितयचो भावना चात्मतत्त्वे सम्पयन्ता मम भवभवे यावदासोपवर्ग ॥४॥ इति मणन्नेरास्तमितो जैनशासनगगनमण्डनमृगाङ्क पस्नुपालः । तदा निर्मचैरपि तारपूत्कारमरोदि । का कया सौदरादीनाम् । । मन्त्रिणि दिव गते श्रीवर्धमानसूरयो वैराग्यादा. १५ म्बिटवर्धमानतप कर्तु प्रारेभु मृत्वा शह्वेश्वराधिष्ठायक्तया जाता । मन्त्रिणो गतिविटोकिना, पर न ज्ञाता । ततो 'महावि- देहे' गत्वा श्रीसीमन्धरो नरवा पृष्ट । स्वाम्याह-3 -अत्रैव 'विदेहे' 'पुष्फलावत्यां' 'पुण्डरीकिण्या' पुरि कुरुचन्द्रराजा सन्नात । स तृतीये भरे सेत्स्यति । अनुपमदेजीवस्तु अत्रैत्र प्रेष्टिताऽ- २० एवार्षिकी मया दीक्षिता पूर्वकोट्यायु । प्रान्ते केवल मोक्षध । सा या साम्ची व्यन्तरस्य दर्शिता । तदनु तेन भ्यन्तरेणाप्रागस तयोर्गति प्रकटिता । तत्र तेज पालो विलपति- आहाद कुमुदावरस्य जल्धेद्विः सुधास्यन्दिमि. प्रयोनितरां चोरवनितानेत्राम्बुजप्राणनम् । ग-मते' । २ घ-'ममेव ।।-५ अनुष्ठर । ६ घ 'पदन? मदफन्ना। 'मनिमाम्य 'प्रकटिहा' अन्तः पाठक-प्रती मालि। २५ ·५ १० २५६ चतुर्विंशतिप्रबन्धे [२४ माघमाल- एतत् सर्वमनादरादहृदयोऽनाटस्य राहुर्हहा कष्ट चन्द्रमस लाटतिलक त्रैलोक्यसक्षम्या पपौ ॥१॥ जयन्तसिंहो पदति- खपोतमात्रतरला गगनान्तराल- मुचायचा कति न दन्तरयन्ति तारा। एकेन तेन रजनीपतिना विमाऽद्य सर्वा दिशो मलिनमाननमुबहन्ति ॥२॥ कवय प्राहु- मन्ये मन्दधियां विधे! त्वमवधिर्वैराय सेवार्थिना यद् वैरोचन-सातवाहन चलि श्वेता-ज-मोजादय । कल्पान्त चिरजीविनो न विहितास्ते विश्वजीवातवो मार्कण्ड ध्रुव लोमशाश्व मुनय तृप्ता प्रभूतायुष ॥३॥ लोकास्तु वदान्त- किं कुर्म ' कमुपालभेमहि । किमु प्यायाम' क वा स्तुम : १५ कस्याने स्वमुख स्वदु खमालन सदर्शयामोऽधुना। शुष्प कल्पतरुपदङ्गणगतश्चिन्तामणिश्चाजरत् क्षीणा कामगवी च वामकलशो भग्नो हहा दैवत |॥ ४॥ ततस्तेज पाल-जयन्तसिंहाभ्यां मन्त्रिदेहस्य 'शनुजयैकदेशे सस्थार मृत । सरकारभूम्यासन 'स्वर्गारोहण'नामा प्रासादो नाम २० विनमियुतमपभसनाथ कारित । मन्त्रिण्यौ ललितादेवी सीपू अनशनेन ममृतु । श्रोतेज पालस्वऽनुपमासहितो मप्यमव्यापार- भोगमाग सेशतोऽपि तथैव दान ते वान १३०८वर्षे पामगमत् । शनै शनै श्रीजयन्तसिंहोऽपि परलेक्मभजत् । श्रीअनुपमाऽपि तपसा स्वर्गमसाधपदिति भाम् । । जाईल. सतः।। पवेतामभोजा' मा '१५-६ कास। • लतादेवी सोप्यो। क-सौष्यो, म-'सोशे' । ९ख-घ- 'तम्यम् ।..गत ..

·प्राधा] १५७ प्रवन्धकोशेस्यपराद्वये एतयोश्च श्रीनस्तुपाल तेजःपालयोधर्मस्थानसल्या फतु क ईश्वर । पर गुरुमुखश्रुत किञ्चिलिख्यते-लक्षमेक सपाद जिनबि- बानां विधापितम् । अष्टादश कोट्य पण्णातिर्लक्षा श्री शत्रुञ्जय'- ती देविण व्ययितम् । द्वादश कोट्योऽशीतिरक्षा श्री'उज्जयन्ते। द्वादशकोट्यस्त्रिपञ्चाशल्लक्षा 'अर्बुद 'गिरिशिखरे 'लूणिग' वसत्याम् । नव शतानि चतुरशीतिश्च पौषधशाला कारिता । पञ्च शतानि दन्तमयसिंहासनाना कारापणम् , सूरीणा प्रत्येकमुपवेशनार्थमर्पणम् । पश्च शतानि पञ्चोत्तराणि समवसरणाना जादरमयानां कारण श्रीकल्पवाचनाक्षणे मण्डनार्थम् । ब्रह्मशाला सप्त शतानि । सप्त शतानि सत्रागाराणाम् । सप्तशती तपखि कापालिकमठानाम् । सर्वेषां १० भोजननिर्वापादि दान वृत्तम् । 'निशच्छतानि द्वयुत्तराणि महेश्वरायत- नानाम् । प्रयोदश शतानि चतुरुत्तराणि शिखरबद्धजनप्रासादानाम् । प्रयोविंशति जीर्णचैत्योद्धाराणा, अष्टादशोटिव्ययेन सरस्वती भाण्डागाराणा त्रयाणा स्थानत्रये करण 'धवक' 'स्तम्भतार्थ'-'पत्त- नादौ । पञ्चशती ब्राह्मणाना नित्य वेदपाठ कारयति स्म । तेषां १५ ग्रहमानुपाणां निर्वाहकरणम् । वर्षमध्ये सद्धपूजात्रितयम् । पश्चदशशती श्रमणाना नित्य गृहे 'विहरति स्म । तटिक कार्पटिकानां सहस्र समधिक प्रत्यहमभुक्त । त्रयोदश यात्रा सह- पतीभूप कारिता लोकानाम् । तत्र प्रथमयात्राया चयारि सह- साणि पञ्च शतानि शकटाना सशय्यापालकानाम् , सप्तशती २० मुखासनानाम् , अष्टादशशती वाहिनीनाम् , एकोनविंशतिशतानि श्रीकरीणाम् , एकविंशति शतानि श्वेताम्बराणाम्, एकादशती दिगम्बराणाम्, चारि शतानि सार्धानि जैनगायनानाम् , अय- त्रिंश छनी यन्दिजनानाम् , चतु सहसतुरगा , द्विसहस्रोष्ट्रा चतु- 'य-म्पयातम् । २ य-मथाना' ।। ग पर निशतानि हरिहरममादि मा .-'यन्ति स्म , घ 'फर ति स्म । ५ 'सर्वदशानिना मिथिले ग- स्व-रिमति स्म १७ ग-बारुफरिषका"। परित ५ ·यावत्, ૨૧૮ चतुर्विंशतिप्रबन्धे [१४ीवस्तुपाह श्वत्वारिंशदधिकशत देवार्याः, सप्तलक्षमनुष्याः, इद प्रथमयात्रा- प्रमाणम् । अप्रेतना तदधिका ज्ञेया । यथा चतुरशीतिस्तडागाः मुबद्धाः । चतु शती चतुःषष्टयधिका वापीनाम् । पापाणमयानि' द्वात्रिंशद् दुर्गाणि । चतु.पष्टिर्मशीतय । एव लौकिकमपि कृत मनो विनाऽपि । तथा दन्तमयजैनरथाना चतुर्विंशति । मिंशतिशत शाकघटितानाम् । एकविंशत्याचार्यपदानि कारितानि । सरस्वती. कण्ठाभरणादीनि चतुर्विशतिबिरुदानि भाषितानि कविजनैः । श्रीवस्तुपालस्य दक्षिणस्या दिशि 'श्री' पर्वत यावत् पश्चिमायाँ 'प्रभास' यावत् उत्तरस्या 'केदार' पर्वत पूर्वस्या 'वाराणसी १० यावत् , तयो कीर्तनानि श्रूयन्ते । सर्वाग्रेण त्रीणि कोटिशतानि चतुर्दश लक्षा अष्टादश सहस्राणि अष्ट शतानि द्रव्यव्ययः पुण्य- स्थाने । त्रिषष्टिवारान् सङ्ग्रामे जैत्रपद गृहीतम् । अष्टादश वर्षाणि तयोर्ध्यावृत्ति.। "विरुदानि २४ वस्तुपालस्य, तद्यथा- प्राग्वाटज्ञास्य- १५ लङ्करण १ सरस्वतीकण्ठाभरण २ सचिवचूडामणि ३ र्याल- सरस्वती ४ सरस्वतीधर्मपुत्र ५ लघुभोजराज ६ पण्डेरातु ७ दातारचक्रवर्ति ८ बुद्धि अभयकुमारु ९ रूपि कदर्पु १० चतु- रिमा चाणाक्यु ११ ज्ञाति वाराहु १२ ज्ञाति गोपाल १३ सैद- वशक्षयकाल १४ साखुलारायमादमर्दनु १५ मज्जाजैन १६गम्भीर २० १७ धीरु १८ उदार १९ निर्विकारु २० उत्तमजनमाननीय २१ सर्वजनमाननीयु २२ शान्तु २३ ऋपिपुत्रु २५ ।। ॥ इति 'श्रीयस्तुपालप्रबन्धः ॥२४॥ श्री प्रश्नवाहन कुठे 'कोटिक'नामनि गणे जगद्विदिते । श्री'मध्यम शाखाया 'दर्षपुरीया'ऽभिधे गच्छे ॥ ग-पचनदे'। २ 'बिस्दानि ऋषिपुत्र इति पाटापिकता प-प्रताये। ३च-पाटवेजापाटयो. प्रबन्यो।

·प्रथमः प्रबन्धकोशेत्यपराये मिलधारि'बिरुदविदितश्रीअमयोपपदसूरिसन्ताने श्रीतिलकसूििशष्यः सूरिः श्रीराजशेखरो जयति ॥२॥ तेनायं मृद्गधैर्मुग्धो मुग्धावबोधकामेन । रचितः प्रवन्धकोशो जयताजिनपतिमतं यावत् ॥ ३॥ तपा- 'कट्टारयोरदुस्साध'वंशमुकुटो नृपौघगीतगुणः । बन्बूलीपुरकारितजिनपतिसदनोच्छलत्कीर्तिः ॥ ४ ॥ यप्पकसाधोस्तनयो गणदेवोऽजनि 'सपादलक्ष भुवि । तबूनकनामा तत्पुत्रः साढको दृढधीः ॥ ५ ॥ तस्सूनुः सामन्तस्तत्कुलतिलकोऽभवजगत्सिहः । दुर्भिक्षदुःखदलनः श्रीमहमदसाहिगौरवितः ॥ ६ ॥ सज्जो जयति सिरिभवः षड्दर्शनपोषणो महणसिंहः । 'दिल्लयां' स्वदत्तवसतौ ग्रन्थमिमं कारयामास ॥ ७ ॥ गरगगनमनु(१४०५)मितान्दे ज्येष्ठामूलीयधवलसप्तभ्याम् । निम्नमिदं शास्त्रं श्रोत्रध्येत्रोः सुखं तन्यात् ॥ ८ ॥ इति चतुर्विशतिप्रबन्धाः सम्पूर्णाः ।। ध-श्रीमलपारिग श्रीअभयस्मिताने' । ३-'राजशेखरसूरीन्छ- वादीन्द्रकृतिरियम्' । ३ अतः परं सप्तमपर्यन्तानि पचानागभावो घ-प्रतो । ४ ख- 'वच्छलीपूर०' । ५ य-'थीः ॥ संवत् १५२० वर्ष वैशालवदि वयोदश्यां भृगुवारे ।। श्री'तपागच्छे श्री ४ सोमसुन्दरसूरिश्रीमनिसुन्दरसूरिश्रीजयचन्द्रसूरिशिष्यः चतुर्विशतिप्रवन्धानां प्रतिमेतामलीलिखत् ॥ लेखकवाचकयोः शुभ कल्याण भूयाः भवतु इसादि पण्डितमेरुरत्नगणिना लिखापिता ॥ ॥ श्रीः॥'

·चतुर्विशतिमधन्धे क-परिशिष्टम् । ॥ 'सपादलक्षीयचाहमानवंशः ।। ५ 'श्रीर्भवतु । सपादलक्षीयचाहमानयशो लिख्यते-- स० ६०८ राजा वासुदेवः १ सामन्तराजः २ नरदेवः ३ अजयराजः 'अजयमेरु'दुर्गकारापक ४ विग्रहराजः ५ विजय- राजः ६ चन्द्रराजः ७ गोविन्दराजः ८ सुरत्राणस्य वेग- वरिसनाम्नो जेता ९ दुर्लभराजः १० वत्सराजः ११ सिंहराजः सुरत्राणस्य हेजवाननाम्ना जेठाणाकजेता १२ दुर्योजनो निसरदीनसुरत्राणजेता १३ विजयराजः १४ बप्पयिराजा १० 'शाकम्भर्यो' देवताप्रासादाद् हेमादिखानिसम्पन्न १५ दुर्लभराजः १६ गंडू महमदसुरत्राणजेता १७ बालपदेवः १८ यिजय- राजः १९ चामुण्डराजः सुरत्राणभक्ता २० दूसलदेवः तेन 'गूर्जरना ऽधिपतिद्धाऽऽनीत 'अजयमेरु'मध्ये तक्रविक्रय कारा- पित २१ वीसलदेवः स च स्त्रीलम्पट महासत्या ब्राह्मण्या यिलग्नो १५ बलात् तच्छापाद् दुष्टनणसक्रमे मृत २२ वृहत्पृथिवीराजः वगुलीसाहसुरवाणभुजमर्दी २३ आल्हणदेवः सहावदीनसुर- प्राणजित २४ अनलदेवः २५ जगद्देवः २६ वीसलदेवः २७ 'तुरुप्फ जित् अमरगाङ्गेयः २८ पान्थडदेवः २९ सोमेश्वरदेयः ३० पृथ्वीराजः ३१ स० १२३६ राज्य वीर १२४८ मृतः २० हरिराजदेवः ३२ राजदेवः ३३ घालणदेव ३४ 'बावरीयाल'- १ग-पुस्तदेऽश्याभावो वर्तते, अयत्र तु सद्भाव, । एव सत्यपि न चास्य श्री. पतुर्विंशतिप्रयन्धेन सहालाशिभावोऽनगम्यते । अत परिशिष्टरूपेणास्य निर्देश: मियते मया । २ एतःसम्व धार्थ विलोक्यता १०३तम पृष्ठम् । ३ ग-धीमत्सपागबरे प. सागरधर्मगणयः तम्सिएप• घुलमारगणयस्तनपा प्रति. सम्पूर्णाकृता स्वरोपारा । मनमा म रिखिमा, प्रतिवांच्यमानाऽविचटकाल नम्रतान् ।

·२५९ ज-परिशिष्टम् विरुदं तस्य वीरनारायणः तुरुष्कसमसदीनपुद्दे मृतः ३५ था- हडदेवो 'मालव'जेता ३५ जैत्रसिंहदेवः ३६ श्रीहम्मीरदेवः ३७ से० १३४२ राज्यं १३५८ युद्धे मृतः; हस्ती १ हस्तिनी ? असहस्र ३० दुर्ग १० एवं प्रभुः सखवान् । शुभं भवतु ॥ संवत् '१५२७ कार्तिकमासे शुक्लपक्षे पञ्चम्यां तिथौ सोमे लिखित। ख-परिशिरम् । श्रीआर्यनन्दिलसूरिसन्न्धो ॥ वैराव्यास्तवः॥ -- नमिऊण पासनाहं असुरिंदमुरिंदवंदिअदेखें । वहरुवाए थुत्तं अहयं समरामि भतीए ॥ १॥ जा धरणोरगदइआ देवी पउमावई य वहरुट्टा । सप्पसहरसेहि जुआ देवा फिर किंकरा जाया ॥२॥ नागिणि नागारूढा नागकरा नागभूसियसरीरा। नागाहें सिरमाला नागमुहा सा जए जयउ ।। ३ ।। घरर्णिदपटमपची वइरुट्टा नाम नागिणी विज्झा । सम्पकरंडगहत्या सम्पाभरणा य जा निञ्च ॥ १ ॥ वासुगिर अणंतर तक्खग३ कंकोलयंट नाम पउम ५महपउमा६। संखकुली ससिनामा ८अट्ट कुलाई च धारेर ॥५॥ विछिअन्कन-सिआली कंकाही-गोरसप्पसम्ये । १५.३ वर्ष आपट वदि ८ धुळे श्री'उन्नतदुर्गे' ओशङ्करलिखितम् ॥ भो तपा पक्षपंचारित्रहंसगीनां पुस्तिका । मङ्गलमस्तु । श्रीररतु । शिपमस्त । नेमिनाथमस्तु ॥ श्रीः।।। जैनमस्तु ॥ ॥ श्रीः ॥छ। प्रेयता ·५ १० चतुर्षिशतिप्रवन्धे गोहे उदुर चित्ती विकिंअ हिंदु अ यसे अ॥ ५॥ वतरगोणसनाई सत्तवडा अहिवडा य परडा य । भमरसिराहिघिरोलियधिरोलियाण च नासेर हुकारत च विस अविसविसट्टपल्लो चरह । पारस्सनाम श्रा हाँ पउमावइधरणराएण ॥ ८॥ सप्प । विसप्प ! सरीसव ! धराणिं गच्छाहि जाहिरे तुरिन । जर्मिणि भिणि बाण मोहणि हु पुकारेण ॥९॥ जो पढइ जो अ निसुणइ बहरुट्टामतसयव परिसो । तस्सासेसविसाइ काय न पुसति भत्तिजुत्तस्स ॥ १० ॥ घयगुलखीरविमिस्स महुर पउर च जो बलिं दा । साहूण भत्तपाण वइरुट्टा त परिक्खेइ ॥ ११ ॥ इस धरणोरगदइआ भन्नेहि वि निअकुलेहिं विउलेहिं । देवी करेउ रक्ख यहरुट्टा भविअलोअस्स ॥ १२ ॥ नागिणि नागलोइ वइरुट्ट सरावी जो तमु नाम लेइ तमु असुइनिवारी । अजाणंदिलेण सदिट्ठ एहि थडिलिमाहिवसेव ॥ १३ ॥ अयवसेव नाहिडसेव जाहि जाहि आसीविसमहल ! । नागिणिपुत्तह एह कहिजउ एह आण म न लघिजउ॥१५॥ जीवउ नागिणि नागलोउ अहव अलजरवाउ । जिणि अणार सणाह किउ नेउरि छुटउ पाउ ॥ १५ ॥ दिसि बधउ अह दिसि बघउ बधउ नई लळल। अम्हि अरिहत दिकरा घोलउ खधिहि लळ ॥ १६ ॥ देवदेवस्स ज छत्त तस्स छत्तस्स जो झओ । तेण छाएमि अप्पाण मा मे हिंसत पन्नगा ॥ १७ ॥ 38ठठ स्वाहा । एव दवदेवस्स ज छत्त तस्स छत्तस्स जो शओ। तेण एमि भम्पाण मा मे हिंसतु भूअगा ॥ १८॥ १५ २० २५ ·" " " " " " ख-परिशिष्टम् देवदेवस्स जं छत्तं तस्स छत्तस्स मो झओ । तेण छाएमि अप्पाणं मा मे हिंसंतु रक्खगाः॥ १९ ॥ देवदेवस्स जं छत्तं तस्स छत्तस्स जो झओ ! तेण छाएमि अप्पाण मा मे हिंसंतु जोइणी ॥ २० ॥ देवदेवस्स जं छत्तं तस्स छत्तस्स जो झओ । तेण छाएमि अप्पाणं मा मे हिंसंतु साहणी ॥ २१ ॥ मा मे हिंसंतु डाइणी ॥ २१ ॥ मा मे हिंसंतु चोरगा ॥ २३ ॥ मा मे हिंसंतु वालगा ॥ २४ ॥ मा मे हिंसंतु हिंसगा ॥ २५ ॥ मा मे हिंसंतु मूसगा ॥ २६ ॥ मा मे हिंसंतु मुग्गला ॥ २७ ॥ मा मे हिंसंतु गुज्झगा ॥ २८ ॥ पाससामि जो नमइ तिसंझं हलिसहि जम्म वि जाइ अवमं । कमठमहासुरकयउबसग्गं झाडिअकोवं वंझं इंसं ॥ २९॥ मुहि चंदप्पह हियह जिणु मत्थइ पारिसनत्थ । इणि मुस्मिहिं मुबिभउ को फेडणइ समस्य ! ॥३०॥ उरि मुद्रि सिरिमुद्र पायमुद्र । इणि मुद्रि मुद्रित हिंदइ चारि समुद्र ॥ ३१॥ संखिहि तरिहि आह विज सामिअ ! दिनिअमुद्र । एअ दुलची कोइ न लंघद पारसनस्पि अमुद्र ।। ३३ ।। " " " " " ·चतुर्विशतिमवन्धे ग-परिशिष्टम् । । 'उवसग्गहरं स्तोत्रम् ॥ उयसग्गहरपासं, पासं वदामि कम्मघणमुक । विसहरविसनिन्नास मगलकल्लाणआवास ॥१॥ [ उपसर्गहरपावं, पार्श्व वन्दे कर्मघनमुक्तम् । विषधरविषनिर्णाश मङ्गलकल्याणापासम् ॥ १॥] विसहरफुलिंगमत, कठे धारेइ जो सपा मणुओ । तस्स गहरोगमारी-दुहृजरा जति उवसाम ।। २ ॥ [विषहरस्फुलिङ्गमन्त्र कण्ठे धारयति य सदा मनुज । तस्य प्रहरोगमारिदुष्टज्वरा यान्त्युपशमम् ॥ २ ॥ ] चिहउ दूरे मतो, तुज्झ पणामो वि बहुफलो होइ । नरतिरिएसु वि जावा, पावति न दुक्खदोगच ॥ ३ ॥ [तिष्ठतु दूरे मन्त्रस्तव प्रणामोऽपि बहुफलो भवति । नरतिर्यक्ष्वपि जीवा प्राप्नुवन्ति न दु खदौर्गत्यम् ॥ ३ ॥) सुह समत्ते लद्धे, चिंतामणिप्पपायवम्भहिए । पावति अविग्ण, जीवा अयरामर ठाण ॥ ४ ॥ [ तव सम्यकत्वे लब्धे, चिन्तामणिकल्पपादपाभ्यधिके । प्राप्नुवन्त्यविप्नेन जीया अजरामर स्थानम् ॥ ४ ॥] इस सथुओ महायस, भचिन्भरनिन्भरण हियएण । ता देव! दिज बोहिं, भवे भवे पासजिणचद । ॥ ५ ॥ [इति सस्तुतो महायशो, भक्तिभरनिर्भरेण हृदयेन । तद् देव ! देहि बोषि भवे भवे पार्श्वजिनचन्द्र ! ॥ ५ ॥] श्यतो सप्तम पृष्ठम् । २८ तात्रमनुाज्झतश्रीपार्श्वनाथसमिचिमि श्रीपाय सम पमायती घरणेवैरपि तमास पक्षानुसारियपि भ्याया गर्तते । एक निशामिरबलाक्यतामरय भीजिनममरिहता वृतिया मया सम्पादिता श्रीदेवचन काठमाईनपुस्तगादारम पमालायां 'सप्तस्मरणानि इनि सशके प्रपे प्रसिम्य माधरित।

·२६५ घ-परिशिष्टम् घ-पारीशष्टम् । ॥श्रीपादलिप्समरिकता चीरस्तुतिः ॥ गाहाजुअलेण जिणं मयमोहवियजिथं जिअफसाये । थोसामि तिसंझाए तं निस्संग महाचीरम् ॥ १॥ [गायायुगलेन जिनं मदमोहविवर्जितं जितरुपायम् । स्तोप्ये त्रिसन्ध्यं तं निःसहं महावीरम् ।। १॥] सुकुमालधीरसोमा रत्तकसिणपंडुरा सिरिनिफेया । सीयंकुसगहमीरू जलयलनहमंडणा तिन्नि ॥ २ ॥ न चयति परिलील हाउं जे सुरहिमतपरिपुना । पंकयगयदचंदा लोअणचकमियमुहाणं ॥ ३ ॥ [ सुकुमारधीरसौम्या रक्तकृष्णपाण्डुराः श्रीनिफेताः । शीताकुशमहभीरो जलस्थलमभामण्डनास्त्रयः ॥२॥ म च्यवन्ते वीरलीला हातुं ये सुरभिमत्तप्रतिपूर्णाः । पङ्कजगजेन्दचन्द्रा लोचनचक्रमितमुखानाम् ॥ ३ ॥] एवं वीरजिणिंदो अच्छरगणसंघसथुओ भयवं । १५ पालित्तयमयमहिओ दिसउ खयं सव्वदुरिआणं ॥ ४ ॥ [ एवं वीरजिनेन्द्रोऽप्सरोगणसहसंस्तुतो भगवान् । पादलिप्तयमकमहितो दिशतु क्षयं सर्वदुरितानाम् ॥ ४॥] एतत् पयचतुष्टयं निम्नलिखितपद्ययमलपूर्वकं तृतीयस्मरणरूपेण स्मयतेऽञ्चलगच्छानुयायिभिः- जयइ नपनलिणकुवलयविअसियसयवत्तपत्तटदलच्छो ।' वीरो गयंदमयगटसुललिअगइविक्कमो भयवं ॥ १ ॥ [जयति नवनलिनकुवस्ययिकसितशतपत्रपेटवदसाक्षः। वीरो गजेन्द्रमदकलसुललितगतिविक्रमो भगवान् ॥ १॥ ] 1 प्रेक्ष्यता सप्तविंश पृष्टम् । २ अस्याः सुवर्णप्तिद्धिप्रतिपादनध्यास्यापुरतसरा टीका समन्ति, पान्तु सा नात्यापि प्राकाश्य नीना केनापि । चतुर्विशति ४ ·२६६ चतुर्विशतिपयन्धे अन्ज वि यहइ सुतिरयं अखंडियं जस्स 'भरह' यासंमि । सो वद्धमाणसामी तिअलुक्कदिवायरो जयउ ॥ २ ॥ [अद्यापि यहति सुतार्थमखण्डितं यस्य 'भरत'वर्षे । स वर्द्धमानस्वामी त्रैलोक्यदिवाकरो जयतु ॥२॥ उ-परिशिष्ठम् । ॥ 'शान्तो वेपास्तवनम् ॥ शान्तो घेषः शमसुखफलाः श्रोतृरम्या गिरस्ते कान्तं रूपं व्यसनिषु दया साधुषु प्रेम शुभम् । इत्यम्भूते हितकृतपरेस्त्वय्यसङ्गाविबोधे प्रेमस्थाने किमिति कुपणा द्वेषमुत्पादयन्ति ॥१॥' अतिशयवती सर्वा चेष्टा वचो हृदयङ्गम शमसुखफलः प्राप्तो धर्मः स्फुटः शुभसंश्रयः । मनसि करुणा स्फीता रूपं परं नयनामृतं किमिति सुमते ! त्वय्यन्यत् स्यात् प्रसादकरं सताम् ! ॥२॥ निरस्तदोषेऽपि तरीव वत्सले कृपात्मनि त्रातरि सौम्यदर्शने । हितोन्मुखे त्वय्यपि ये पराङ्मुखाः पराङ्मुखास्ते ननु सर्वसम्पदाम् ॥ ३ ॥ सर्वसत्वाहितकारिणि नाथे, न प्रसीदति मनस्त्वयि यस्य । मानुपाकृतितिरस्कृतमूर्ते-रन्तरं किमिह तस्य पशोर्या ? ॥१॥ स्वयि कारुणिके न यस्य भक्ति-र्जगदम्युद्धरणोद्यतस्वभावे । न हि तेन समोऽधमः पृथिव्या-मथवा नाय! न भाजनं गुणानाम्।५। विलोक्यता षट्सप्ततितम पृष्ठम् । २ मन्दामान्ता। हरिणी। वंशपविलम् । ५ शालिनी । १ माटमारिणी, "साम्गमाः स्मर्या मालमारिणीपस्या लक्षणं छन्दोऽ. नुशासने।

·२६७ च-परिशिष्टम् एवविधे शास्तरि वातदोष, महाकृपालौ परमार्थयेथे | मध्यस्थमावोऽपि हि शोस्य एव, प्रद्वेषदग्धेषु क एप बादः || न तानि चक्षुपि न पैर्निरीक्ष्यसे न तानि चेतास न यैर्विचिन्त्यसे । न ता गिरो या न वदन्ति ते गुणान् न ते गुणा ये न भवन्तमाश्रिता ॥णा' तचक्षुद्देश्यसे येन, तन्मनो येन चिन्त्यसे । सजनानन्दजननी, सा वाणी स्तूयसे यया ॥८॥ न तब यान्ति जिनेन्द्र ! गुणा मिति मम तु शक्तिरुपैति परिक्षयम् । निगदितैर्बहुभि किमिहापरै- रपरिमाणगुणोऽसि नमोऽस्तु ते ॥९॥ १० च-परिशिष्टम् । ॥ श्रीवस्तुपालकृतपुण्यकृत्यस्तुतिः ।। सपञ्चशतमानक निजपदोत्यधुलीकण- प्रणुन्नजनतैनस जलधिसख्यसाहसकम् (४५००)। सुष्वासन-सुवाहिनीप्रमुखरूपसच्छीकरा-- शताष्टदश(१८००)सङ्ख्यया समजनि मानमेषात्रमात् ।। करणपक्षशर(५२५) प्रमिता युतो, विविधदन्तविनिर्मितयुक्तिमि । सह बभूव मुकर्मपये रवि-गण इवामरयानचय क्षितौ ॥२॥ २० , उपजाति । २ सपेन्द्रवज्रा । ३ अनुष्टुप् । । दुतविलम्बितम् । ५ सन्तुल्यता यत् प्रोक्त २५७तमे पृष्ठे । ६ पृथ्वी, चतुर्थे चरण त्वष्टादशासराणि । ' देवालयसमूहा aविलम्बितम् । ८ ·चतुर्पिशतिमबन्धे विश्वाग्निविश्वोन्मित( ३३३ )रिवर्ग- श्चतु सहस्री द्विशती (४२००) युता च । सङ्ख्या मुनीना च दिगम्बराणा- मेकादशानीह शतानि (११००) सद्धे ॥३॥ त्रय सहस्रास्त्रिशती ( ३३००) च भट्टा शत च सार्द्ध (१५० ) घरनर्तकीनाम् । अवास्तु वेदाङ्कसहस्र( ४०००)सङ्ख्या साशीति चत्वारि शतानि( ४८०) तूष्ट्रय ॥४॥ विक्रमासमये सुरगर्षि-अन( १२६१ )वत्सरकृतादिमयात्र । १० इरथमद्भुतसमृद्धिसुकीर्ति-वस्तुपालसचिव स मुदेऽस्तु ॥५॥' कोटीनां निशतानि सप्ततिरहो कोटयसिभि साधिका रक्षा सप्ततिरद्भुतैकसुकृतेप्यासन् व्ययै सर्वत । मात्रा द्वादश यस्य सार्द्धसहिता पूर्वोक्तसाममिका इत्य कल्पतरु नितातिहरणे श्रीवस्तुपाल क्लौ ॥६॥" १५ जनागारसहसपश्चकमिति पार च पादाधिक रक्ष श्रीजिनमूर्तय सुविहिता प्रोतुतमाहेश्वरा । प्रासादा पृषियीतले प्यजयुता साई सहस्रदय प्राकारा परिकल्पिता निजधनैर्वात्रिंशदन धुवम् ॥७॥ सम्रागारशतानि सप्त विमा वाप्यश्चतु पष्टय प्रोच पौषधमदिराणि सुमहीनाम शैमा मटा । विमापाथ तय पशशतिया प्रत्येक्त प्रस्पद पशसितानि जनमुनया गृहन्ति भोग्पादियम् ॥८॥ 1-1 उपालि सग.. साई।

·छ-परिशिष्टम् शतत्रयं पष्टियुत प्रपाणा सरोपराणा हि यातहय च। स्नानार्यउम्भाक्षतपसूरि- सिंहासनाना न हि काऽपि सङ्या ॥९॥ दत्ताश्चतुर्विंशतिवास्तुकुम्भा, हैमारविन्दोवलजादराणाम् । वर्षाशनाना हि सदसमेऊ, तपस्विना वेदमिता सहस्रा ॥१०॥ इत्य कृतज्ञेन कृत कुकर्म-मर्मप्रहाराय महोत्सनेन । धर्मव्ययो धर्मधुरन्धरेण, विस्तुपालन जिनप्रसादात् ॥११॥' ५ छ-परिशिष्टम् । ॥ श्रीचतुर्विंशतिप्रवन्धगतपंद्यानामकारायनुक्रमः ॥ १९८ अ अनादिरख्यक भाषायति मड्डयरा ५६ | अनि सरन्तीमपि २२२ "अग्रे गीद सरसकवय ३ अनेकयोनिसम्बाना- अच्छाच्छाभ्यघिका १२९| अन्धा एव धनान्धा. स्यु २०८ अजिता सानामुवा २२६ | अपूर्वेय धनुर्विद्या अब विसा परितप्पा अमनवराग्य. २३८ अविसा सुमरिजा "अमुमत यदहनां आपूद्धिप पुर ३६ अर तदहीए अष्टे दर्शनोत्कण्ठा १३. अयसाभिओगप- अा मे पटवती २३० भैक पड़ी मर मे सफ्ला प्रीति- ६५ अर्येन प्रयम कृताध. अर्थता न स्टा काचिद २२५ अतिमिनन्दान् अध्यापितोऽमि पदवी. अवधारणपात 1-3 उपजातिः। अन घरमदीनामपि समावेश लियते। ५ धीमहरि. को पराग्यशतके (सो. ६६)। १ ।

·चतुर्विशतिप्रवन्धे २३४ v५ ४५ इच्छामिद्धिसमुहते "इतश्च सा शिलादिन- 101 इति दुःखौघसहवाद ६१ इति विपदितो मृत्यु- ६५ इति श्रुत्वाऽकुपद् बाल- ए| इत्यं वदन् महीपाल- २२. इत्युपोऽपि विषण्णात्मा १७६ दरयुक्त्वा कर्करं सूक्ष्म- ३९ | इत्युक्त्वाऽम्बा समापूरच्य इह लोए चिप कोवो ry v३ ry २१ अवर्ष निज बाल- अष्टौ हारककोग्य. भस्थाने बलमरम्मो अस्माम् विचित्रमयुष. अस्माभिर्यदि का कार्य अस्माभिव्यताम्यु. परिमन्नसारे ससारे अस्या सर्गविधौ प्रजा. अहयो बहवः मन्ति आ आपतिणसद्धि आकृष्टस्तेन मन्त्रेण आगतस्य निजगैदमध्यरे आगत्य बलभीता मापाण्डुगण्डफलको आयान्ति यान्ति च परे आयुयौवनविषेषु आरम्भगुर्वी क्षयिणी आक्षाम नृप. आरोहन्ता शिरःखान्ता- आलम्धा कामधेनुः आलेल्ये चित्रपतिते पालोक्वन्तः सन्स्येव आवयोय पितृपुत्र आसमप्रामभक्षण आस्यै कस्य न बीक्षिते आ साम्यं न सहे आधादमुदाकरस्य २०८ ४३ ( उत्तश्व रे कथ हसि १२३ उचाटने विद्विषतां ४३) उर्ग समारोप्य ४३ (उजितसेलसिहरे २४९ / उत्तरओ हिमवती २२६) उविष्टन्त्या रतान्ते ५९ उपकारसमर्थस्य १२५/ उपद्रवत्सु झरेषु २२६/ उवयारह उबंधारडत . १७ एकदा मातर साधी ४५ ८२ ८४ | एकदेहविनिर्माणा २०७५ एकभारापतिस्तेऽय ४६ | एकं ध्याननिमीलना. २१. एकादशाधिके तत्र १२५ एकरस्त्र भुक्नो. २५५ एतरच प्रथम पत्ता १४१ ra कण कुपण ६६ : एण्ठरिवरष्ठ. १ इद पर भोजप्रयन्धे (१ ५१)शाधरपद्धत्यां च पश्यते । २ विमा- मोशाय (1-4) सिदस्तयसूत्रे (स.)। पेणीसंहारनाटके प्रयम (.)। ५ मुद्रितफुमुदपादनार (म. १, श्लो. १३)।

·छ-परिशिधम् YY ८७ ११३ ४९ १२१ कपास पेटाहास: म याचिदागटस्टम गडन्तमोगधे दी कठपनि विमिहसपा १२१/मनिरला गजेन्द्रस्य 1" घटियो माया १९९सन वगिसना छत्तामटरमा ३१ गुरुसेवानवतर कवारमात्र पर. ८५ | मगर युगदाध- क. सिंहस्य चपेट. १८३ गुटमिट चाहतिका फार्मममिनसादेव २१ दिन्नामर. or६ बायः कचरोऽयं उन् २.९ गृहात इव रेशेषु २६ पटर रंब मदनी गैदिन्दनन्ददतवा पता नटारोन गौरवाय गुणा एव काठन्तरेण तत्र पुरे गौरामानिद राज्य काठन तर माश्त ३वामी मपयो हरि. २०३ कार्टन सोनिने छुर्म नगरभेमदि २५६ पश्गि हरिपग रिन्तु विशपरितात्ति २.७ चतुर्दश त कता पिढीपरमही चारचारनिरा गुमे. चिस्या अविवामि ५. चिन्नासकहते दिले कुमारपाली मन 1.टः सटर बरः मरपाल रमही १८ अंदर पानतो २२९ मा गहिरोमा छ ०.२/पछायटेनामी कारने दो ४.सारी सिरि जाप १२ परोधिः शिमिन्गे 11. नाक्सिन १९५ प्तिा निधि- जवी करमाटीतुरा ५., हम मनमुटा. अन्नरपान ने सन् 'विश्या यमपर मटरग्ला 'जोदा मन्दुर्ग सानन दात ४८ अरपटा- शासन- मजा खटेर ...समरादिलक्या महिास (1.)। आया। समरादित्यकपा मका (1.)। १२७ ·चतुर्विंशतिप्रवन्धे १२ जे के वि पडू दृष्टस्तेन शरान् १२८ राष्टिनेष्टा भूपतीना r७ 'मह जह पएसिणि २५ । स्वत्प्रारम्धप्रचण्ड जाजरस ठिई जा २२८ ६ जितश्रेत् पुरुषो लक्ष्म्या १९ दगपाणं पुण्फाल ३५ जिते च लभ्यते लक्ष्मी २५२ दत्तानि दश लक्षाणि जीतउं हि जणेहि २९१ | दयाति लोम एवैको १०५ जीयं जलविंदुसम ८. दधिमथन विलोल. १२६ जीवितैकफलमुद्यमार्जितं २५. दानेन भूतानि ६७ दिशा बंकग्गीवा- दिक्षुर्मिपुरायातो लम्वा पुस्तक मह- १६ | दुःखाग्निर्वा स्मराग्निी २.९ तल्या मह निग्गमणे इप्यद्भुजाः क्षितिभुजः २०६ तह विवरनिम्गयदलो ७२ ११९ तरविपिन विहारो. २.८ ततोऽथाप्य वणिना ४८ देयासर्वाङ्मय मे तत्चीसीयली मेलावा ६८ देव । स्वद्भुजदण्ड. सद्गत्वा तत्र तैरत देवखि मलया. १३. तद्विरा सिपमानोम । सेवकजनःस यो प्रतियः अतयो देव ! स्वर्नाथ! कष्ट वोपतो धर्म २३२ देवाज्ञापय किं करोमि ताप्रमायनावीर- "देवी पवित्रितचतु. तो न इसे पुना हो देवयोगाग्जितं रोतः ताप्रपीतटोप- ३१६ दो वि गिहि(हथा दाहिरिमोषणा ব্ৰৰয়াই বাৰীষ্টী १२. वापदण्यापास्वन्त दायावरित. धनी धना:पये जाते २०८ ती चारपाई पर भयारत एवं धरतायत. वृषपजीवितम् २५० पायारते ये म पश्यन्ति 'प्रस नहिया ५५ धर्मलामति प्रोके टनमंत विग नृमुरिता त धूर्व परसोवासो सानि- Rमादार नए वित् निधारश (1,.१)11 पासमारते (स. ...मेधीयचरिध (.11.)। १२३ १७१ ४५ ४८ ८४ १८ YU ४५ गरविका 11 ·छ-परिशिष्टम् न खानिमायादुद. १९८४ परिसेसियइंसउलं न गो गानेयं |पा नेम पुलिंदड न पाम तनुपे २.६ पालितय ! कहपु फुटे २९ "न नाम्ना नो दृश्या ३९/पारेतजनपदारत- नमोऽस्तु हरिमाय ५. पीलुरक्षमहाजास्या नयचरस्य तर्कस्य ४६ | पीयूषादपि पेशलाः नवसयतेणउहि १५२ पुण्यलक्ष्म्यात्र कीम नवि मारियइ नवि ३२ पुषे वाससहस्से न सर्वथा कथन २०८ पुरस्कस न्याय नव्योद्वाहविधी " पुरुषः सम्पदामन- नागेन्दगछसकेषु re | पुष्पलादामरचिरं २० भास्ति तीर्थ मिह २०. पूजाकोटिसमं स्तोत्रं ९१ निजी स्त्रसारं स ददी पाढे प्रतिबीय निपाय यस्य क्षिति १३४ प्रक्षालमाद्धि पक्ष्य १५१ निरर्थक जन्म गतं १३२ | प्रभुप्रसादस्तारुण्यं ६ निवपुरिछएण गुरुणा २६ ] प्रयोजकान्यकार्येषु भूपव्यापारपापेभ्यः २२८ | प्रवृट्काले पयौराशि- नेन्दीवरिणी 100 प्रियं वा विप्रियं वाऽपि नेदीयानिह नाना २१३ प्रियादर्शनमेवास्तु ७१% १४ नेद्घाटयन्ति तस्विभ्या व नोन्मूलयामि चेद् बौदान v५ वाला मंत्री पए पए न्युम्ने यामि बाक्यान ७२ साली मै वृषभो प विन्दवःघीयशोधार । पर मुस्कण वि तदवर। बुभुक्षितः किन करोति पपमपलंपिय चौधा जगज्जा पदं सपदि परयन पमापनममासीन: १९२ मग्न। पूर्वलमी तेन এবাননদী ন রবি २१८ मजते विदेशमधिन ११ परिषदातीतः ri मवस्यामूद माले १२८ 1 पाटमेदर्षिक: गाय दृश्यते श्रीधर्मयोपनिकालसप्ततिकाया- माचबरशतमगयाम्पेन । सन्देहयिषापध्यां घोजिनममरिभिः प्रोक्त पदमा मनं तित्योगालीपनयमनको अन्धः । प्रथमानुयोगसारोद्वार- द्विगीयोदये गाय समस्तीति धीमेपतु सूरय. । २ नैषधीयचरित्रे ( स. १, . विशेगावश्ययभाध्ये (मा. ४)। २४१ १२४ . ४ + ·१७४ पार्वतिमनन्धे मना काचन भूरि. ८. मृगेन्द्र दा मृगारिं का १८७ भिक्खयरो पिच्छद ८५) मृत्वाऽपि पञ्चमो गयः भुंजा आहाकम्म १४ य भूत्वा न्योमनि साऽवादी यचिन्यते परस्य मूरभूपडवप्रान्त २४५ यदृको रषदा १९ भूमी समोच तं तर्क- ४६ यत् पश्यन्ति झगि. मोगा भव्यरत्यो 3 यया यूनस्तदात्परम भोगे रोगभय मुखे यया नदी विनाऽम्मोदाद म यदीदशेपु कार्येषु १२४ मग्नः कुटुम्बजम्बले ८७ यदेतन् स्वच्छन्द मदन मानेन मनोभवेन ० यद् दाये द्यूतकारस्य २३३ मो समयटि. ३. यदूर यद्दुराराध २४ मनसा मानस १) गमयोपार्जितं पुण्य माये मन्दधिया विधे। २५६ | यस्मिन् कुले यः ३१८ मयनाहिसरहिए- ८४ यस्मै स्वयवरगत. मर्दय मानमताज. ६. यशोवीर । रिखसास्या मलओ सपशुचय ६६. याचको वश्वव्याधिः मलमूलादिपात्रेषु याम स्वस्ति तवास्तु १ मदिनमाचार्य या रागिन विरामिण्य: २५५ महरिनि प्रत्या यास्यामीति जिनालये माजनाचारपर. ५. युप्मापनका मानानि पर ५ नागममाम्यातो m मसरदिपी ६५ येन बनने महाशमदमोह •r ने भक्षित मन मुरसावा १.पापामास. मारतो ११८ पेय एन च पिंप ६. का सीमानी ने: मिदनाम मामसपारहा. २ मिन Ena " its : REETim एस. Sशमी R(. १९) मागापपरियामाणि forni(१५) ISensite २४७ - निक Y, r ·- . १४७ 334 उजुगये गिरी चैत्यो- TV राजमिः पूज्यते पथ ५ग विणा वि गया इरान्याभिषेके कनका. निदेशवासिनः श्वेता- राज्ये सारे वाघा ५१ विद्वान् सर्वत्र पृश्यते रामो नाम बभूव १२ दिधौ विम्यति सक्रोवे रष्टा धासनदेन्यूचे विरमत बुधा । यौषितः रुतिः किलैवं वृषमः 11 दिकमुच्चस्तर रूपं दो धनं तेज विषयामिषमुत्सृज्य | वीश्पैतमुजविक्रम मी चलो लाग १४. वृत्तिप्छेदविधौ रकमीचला शिवाची २२७ वृद्धामाराधयन्तोऽपि ४५ लज्जिजा जेग श्रगे वेश्यानामिव विद्याना बन्धाः श्रियं सुखं स्पृष्टं २५४ वैक्रियेभ्यः सुरानेभ्यो हाम्दाऽऽस्वाद पुमान् यत्र लावण्यामृतसार. ८५शवाष्टके वत्सराणा ५९ सेकः पूजितपूजकः "तेषु जायते शर लोकः पृति मे वादा च शत्रुञ्जये जिनाधीन वत्र पूर्णशशी सुमा० ५५ शम्भुर्भानससनिधों पयित्वा काटिक शशिना सह याति दययित्वा जनानेठान् २२७ शस्त्र शास्त्र कृषिविधा पुरेव उवाच शाणोतीर्णमिवोज्ज्वल. पर सानिमावस्या १६ शामला मुवचस्विनी पर प्रज्वलित बहान ११|शानाम्यासो जिनपति. परि वियरा(रया! ) न १२४ शिलादित्य इति ख्यातः बलभीपुरभूपेन शिलादित्यनपोपान्ते वसी नरिदचिर २५७ शिलादित्यनृपो चौहान वस्तुपाल| तव पर्व २३. गुराः सन्ति सहमशः बाजिवारणहानी ११२ वैत्यं नाम गुणस्तदेव बादे जयन्ति यघरमा- थियो वा स्वस्य वा माहो २१५ विक्रमाकन्तविश्वोऽपि धोइन्द्रमतिमानम्य "विकादेवी सति ६.योचोलक्य ! स दक्षिण. निकमादित्यमपाटात् ४८ श्रीनाथपत्यरजमा सदटालझारे। ३ कुमारसम्म ( 6.1, सो. ५९ )। ३ कुमार- सम्म (.,सो. १३)। १९ r २८ २१. - ·२७६ चतुर्विशतिप्रवन्धे . T २०७ v५ श्रीमत्वर्णपरम्परा श्रीमोजवदनाम्मोज- भीमन्ति राष्ट्वा द्विजः श्रीमल्लवादिचरितं जिन. श्रीरिय प्रायश पुस श्रीवस्तुपाल ' तव श्रीवस्तुपालतेजःपाली श्रीवस्तुपाल प्रतिपक्ष मीवासाम्बुजमाननं श्रीवारे परमेश्वरेऽपि श्रुत्वा वनेर्मधुरता श्रूयते यम शास्त्रेषु श्वेताम्बरस्फुलिङ्गस्य साप्यता कुलमुपैति २२. १३ १२८ २.सर्वस्य गात्रस्य २३१ सम्बो पुष्वक्याण २४१ साझादागसतं मानु- reसाख्या निरीश्वराः केचित् ६. सागता शुभमयी २२२ साऽप्युदभुरभाषिष्ट २०५ साप्राह स्म पितर्नेयं | सा बुद्धिविलय प्रयातु साइसष्ठदहल १०. साहित्ये सुकुमार मिदंततरपार सीस कह वि न फुट सुअइ गुरु निश्चितो सुधाभौत धाम १२.! मुमगाख्या सता तस्म ४७ मुभुखि कुपिते. १६ | स्त्रे वृत्ति कृता पूर्व धो रणेषु चरण. १८१ (सैय समुद्रवसना 10 स्नेही न ज्ञायते देव । ८. स्फुरन्ति वादिखद्योताः १३५ स्वय गत्वा शिलादित्य- ८२ 'स्वयम्भुवं भूतसहसा २५ Y७ ३५ ७८ पप्रिंशदाधिके माहा- एण्मासान्तनिशाया स पण्मास्यन्ते पुनः सोचे २३३ २२२ स एव पुरवो लोहे सचं मणगोदावरि। सशसदुपमहाद. सन्दष्टाघरपश्या सम्या यत् प्रणिपत्य सन्धी वा विभहे पाऽपि সুবৰৰ रामजाण सणाण सपा पहुगो पदमो सय पमन्त्रणे पुन सरवठी स्थिता वर्ष मदा सर्वदोऽमति २०७१ मा जहि गपात १५४ समपि नृपो हन्ति हिंसाः सन्ति सइय. ११७ १३ १९. हित्वा जीर्णमय दे विषप्रयसूत्रधार! "मी बदनिकामका ४८ एउपदेशनाराम वर्ततेसहारचूदा. मला। धीहरिमदारको पनमय सियानि सानिशिफाग। - ·चतुर्विंशतिमवन्धे ३ कण्टेश्वरी ९० इन्द्रभूति १३ कन्थारकुरङ्ग ३८ कन्यकुरज १६,४०,५७, ६, ७१, ईशान २९, १३ २०५ कपर्दिन् १.०-१०२, २१७, २२. उप्रसेन २७ २४० उजयन्त २४,८७,८,१०, २०, क्पाट १९६ कबाडी १८७-१८१ उज्जयन्ती १२२ कमलादित्य १२५, २४१ उज्जयिनी १५, ३७, १३१, १३४, कर्ण ७५, ९०, २०६, २२४ १५८,१६८,२६१, १७५ कर्णदेव १८५ उत्तराध्ययन ३ कर्णमेम( प्रासाद ) १०४, १०५ उदयन २. १९, १००, १७५-१७५, | कर्णाट १३१, १८६ २३०, २३१ कर्मप्रकृति २२० उदयप्रभ २२८ कलहपथानन १०६, १०७ उदयसिंह २१२, २४६, २४९, २५० कलाकलाप १२६ उपमितिभवप्रपया ५४ क्लाकेलि उम्परिणी २४ कलामारती ११६ उराल(पुर) ११., १११ कलावती १७५ कलिकालसर्वज्ञ ५. कल्पक २३. उपरबट ११०, २१, २१ कप( सूत्र!)३ कस्यर्जुन 200 ऋषम(देव) २, ५, १०.. कल्याणमन्दिास्तव १७५. १९८२२०, २२२, २३३, २०, २४., २४. विशिक्षा १२६ काचनमल १९७ पिमापित कास्पायन" घो पान्ती( पुरी) ५१५ बोहरनगर.४१ कार(100 बोदर १." बामसेवा १६. कार्तिदेव १०, म १४८ ·छ-परिशिएम् कालमेघ १९६ कालिक(रि) २३, १५२ कालिका १५ कालिकर( गिरि ४ कालिन्दी ७८, १८९ काध्यकल्पलता १२६ काश्मीर ११, १९. कासी ११३,११६,१७,१२५,११ १८०,१८२,१८७ कीर्तिपाल २०२ कोलासुर १४५ कोशल (1). कोशला १६६ कौशाम्बी१७५,१७४-१५ क्रौञ्चहरण १७५ क्षेत्रवर्मन् २१ खममनविद्या २७ सङ्गारदुर्ग २१५ सपट( आर्य ) २, १८-१२, २५ खरमुख ८९ वर्ष १६० कुन्तिमोज" कुमर ३० कुमार दिव) १८.-1 कुमारदेवी २०५, २२, २३० कुमार(पाल) ९५,१५,१००,१०३, सन्दला १०,४३ सेटा (1) सोटिक १९६ ११६, २.०, २०६,२३" कुमुदचन्द्र ३३ कुराचन्द्र २५५ कुदाढी २१ फूर्चालसरस्वती ... कर्मारपुर १५ कूष्माण्टी ०.१९६ कृष्ण(नगर) १०, २r" ग गगनगामिनी विद्या १७१ महा २५, २६, ६,६७, ८७, ८. ९५, ११२,११०,११,१६२, १६, २२१,२३० गणदेव २५९ गन्धवत् १६. गर्दभित २३५ गर्दनीविद्या २१५ गिरिनार २०५ निविदार केतु २१२ ·२८० चतपिशातिप्राधे गृह १, १५, १६, ५५, ४७, पाम १,1,"t १,९५.३, १४, १५, परेसा , re..." १२७, १८६, १०३, ६.५, चित्रावती २०५, २०, २१३, २१ चम्परगना १०५ २२५ २२६, २२९, २३५,२१. पप्पती १५३, १५५, १५० २४२, १९. चाादेव ९७ गोदा ६७ गोदावरी २८.६५, १६,१३९,171, पापीकट २०६ चामुण्डाज१८५,२६,२१,२७, गोभक २१६ चेटक १७५ चेहण १५७ गोधा २.६,२१७ चाम्पल...,२४४ गोपगिरि ६०,६१,६९,७६, ७, चाम्पा २.३,२.४ ८६,८९९०,२५ गोपगिरीय ६३ चाहमान १.१.२१२ गोपालगिरि ५७, ५९,७० | चिसयूट", ३५, १२, १९,५१,५२ गोमती ११२ चिन्तामणिमात्र ११२ गोविन्द(सूरि) ७०,७७,५९ ९२, १५ चिन्तामणिनिनायक . गोविन्द ८७, ११३ गोविन्दचन्द्र ११२,१८. गोहिल २१० चलणपार्श्व १५० गौड ३०, १२-६४, १९ चौलुकीय १.७ गौरवध(महाकाव्य) ७७ | चौलुक्य १.०, ११, १०-१०८, गौरी ८२ १२., १८५, २०, २१, गौर्जी १८७ १२५ घ छन्दारलावली १२६ घण्टामाघ १२६ छाडाक.. घण्टावलम्बित् ११३, १४६ घूघुल ११६-२१० जगह १.२ चक्रेश्वरी(विधा) १३, २४. जगत्सिंह २५९ चण्डप २.५ जङ्गक १०३,१०५ चण्डप्रयोत १७५, १७९ जनक १५२ जनमेजय १७५ चमसाद २०५ चन्दनवली १७५ जम्यूपि, ·चतुर्विशतिप्रयन्ये दशा तस्वध ३ धर्मदृषि १५५ दाशरपि. धर्मदा १५५ दाहर२१ धर्मदेव १३ दीपिकाकालिदास १२६ घवल २१८ दुन्दुक १,०९-17 धवलक( क) १९, ११५, १२७, दुर्गसिंह २२६ २०५, २०६. २००, २०, दुर्नमराज १८५, २०६ २१, २१२, २५, २१८, देहा २२६ २१९, २२४ देवचन्दसरि ९० धवलचन्द्र १७०,101, २३५,-२३८, देवदत्त ५० २४२-२१, २४६, २, देवपत्तन ११,१२५, १८५, २३५ २४५, २५१,२५० देवपाल १५ पारा १८५, १८,१०९ देवप्रम २२७ धारावर्ष २३६, २४३ देवबोधि १७ घारु.२ देवर्षि ३. धारू १७५ देवसिका. चिन्दिणि ३२ देवमूरि.. भूटीसपुर १६२ देवादित्य । भुव २५६ देवाहरसिदि. न द्रोणपर्वन् or नगरपुर.. द्वाविंशविशिया ३५ मालीय.५ द्वादशाद१८५ नन्द २११ द्वारबती १२ नन्दन १२२. 100 द्वारिका नन्दित ( आर्य ) २,०२ दैपायन १२. नन्दीपर १३७ नमसी).,७७-७१, १२-१५ धण ५१ धनिरि ५१ नयपक पम्पति५,१७॥ नापन्न २१०,२१,७७,२५४ मरमारी ११ माधर्मन् १८५ मह ९.१६,२,३१ पर ...६९, 1... महिनीनाम 14,३९ मबाट १५० ध नमि २५६ पापुषपुर १४ ·उ-परिशिष्टम् २८३ नबहु१९१, १९८ पपलिली ५२ नागड २२४, २५, २५४ पञ्चवस्तुक ५२ नागदत्त" पश्चधक ५१ नागपुर २३६-२३८ पश्चाल ५५, १७९ नागपुरीय ११८ पञ्चाशत् ५२ नागहती २० प्रशासर(पुरा) नागाउँन २, २७, २८, १७२-१७r पमहादेव .१,१९३ नागेन्द्र २३, २४ पत्तन १०८,११२,२.५, २३१ २५७ नागेन्द्र (ग), २२९ पब ८, १२६, १३० नाणायक५२ पादच १७,२ नादसमुद्र ५ पप्राम नानक २४१ पपयशस्८,१, १२ नानाक १२८ वघा १९९४ नाभि १०१ पद्माकर 11६ भाभय ३२, २३०, २३२, २३४ पपानन्द.. नामठ १७५, ७७,१७८ पावती८,५७९ नारायण १५,१६९ गिनीखण्डपान ८ परकायप्रवेशविघा १६१ निर्माणकारका २८ परपुरप्रवेशविघा १२९ नून २५९ परमहस ५०,५१,५३ नपनाग १..,१९१ परमार ७r,...,१.६,१८६ नेट २४१ परीक्षित् १७५ ८७-८९,६७,०१, पाटी १.५ 10, 11-1९८, पट्टीकोट.. २७-२३५,२४१,२४-२rs नेमिनाग १७ पाटलिपुत्र २६, २० नेभिन २१३ पाटलीपुर ४ नैगम १५५, १५६ | पारटीपुत्र ११, १२ नेपE१४,0m पाटलीपुर ५५ न्यायावतार परव१८ प पाण्ड,१७५ पठमिणि १९.९३,९६.९७ पाण्य ३१.१६ पायल ११३ पाताळ १३६,६९, ", १७६, पबाम २१३ मि(नाप)1, ·चतुर्विशतिप्रपन्धे पारेत १५॥ पाये ७५ पादलिप्त(६) २, २१-१५, ११, २९, प्रद्युम्न २१४ प्रदुम्मसूरि ९७ पादलिप्तपुर २७ प्रबन्धकोश २५९ पाटेपविपा ३४ प्रबन्धचिन्तामणि ९८ प्रमास ८९,२५८ प्रभासपुराण १९९ पार्वती २ प्रभप्रकाश २० पा(माप) २७, २८, ३८. ३९,८३) प्रहलादन १.. १., १५६, १७, १७२- १४, २१, २२, २४. प्रलादनपुर १.. पानापनाविक्षिका । प्रागट २.५, २२ पाटितम(य) १५, २६, २९ प्रेममम्मा १४० पालितानपुर १७२ पिटाना प पीटना १५१ पौट १५८ बप्प ५५,५ पीकि Sr... उपभी१,५५-1..... पुदी १५ बर्मा 0 GRExe ·ज-परिशिष्टम् मधुसूदन 1 मार्ग 10 २२२ महि ५५, ५६ मदनीति २,१३,१३५ मदनमन्जरी १३३ मद्रा३८ मदनमुन्य १७५ मदेश्वर १९३, २१२, २१५ | मदनवर्मन् २,१८६-1.. भरत क्षेत्र) १,३ मरत ६७,७६,९५, १.० १.१ मम्मामी २४० माद्रबाहली (संहित)३ न्यगल १८५ मारत १३६,१५३ मा २१४, २२१, २२० भारती ०४, ७५, ७९, ८४, ९३.९५, मर(द)च १७. १.०, ११३-११, १२मदेवा १.१,२१३ १२२, १२३, १२६ १४७, । मलअ६६ २२४, २३२ । मलपारिन् २२७, १२८, २३१, १७, २५, २.१ मोम १८५, २०३, २.६,२१० मलय १३० मीमदेव १२२, २०२ मीमसिंर २१२, २१५ मढ़वादिन २, ४, ६-४८, २२१, भीममिहीय २१५ महण २०५, २०६ मुवन १८,१९,२२ महापलदेवी ३३६ भूपाल २५१,२५२ मही माछ,२२ महमदमादि २५० रगुपुर १,२०, २१, २७, १०-३३, | महाकाल १५, ३१ ४, २१५ महानगर २४ भोप्रादेव) ८६, ८५, ९१-९५, १२०, महासमानिक्यूडामणि " १११, १२, २३२,२५६ महामहविजयकान्य). मोपाल ७२ महाराष्ट्र ५,२५,२७,३३,111 भोपाल (ITI).. १३७,१८६, २२. महालक्ष्मी , ५, १५, १५॥ महामह २५९ महाविदा ३५५ महापौर १५,५५, ६, ७,१५५, मारली १०५, २.८ ममुरा...,९५, १९ महीनस १६ मापर १३ चिनि-नि मीम २२७ ·चक्षुर्विशतिप्रबन्धे यदु २३४ यमुना ११२,१७७ । यशःपरह १८५ मान्न २५६ मालदेव २४३ महीपाल 18 मोदरपुर ५५,५ महमक १.१ मोदेवसहिका ६ महेन्द्र २१, २२, २७ मोहमाया १५ महोबक १८६-16 मौर्य ३० माऊ.. य भागध ८५,८९ माणस६६ भाण्डल्प २३७ मातुरिझोविधा ९४ यशोधर्म ५७, ५१,७७ माधवदेव १५ यशोभद्र २, ३,१६,१७, ११० मायापुर १४२, १४, १५,१४६ यशोवीर २४६,२४० मारव २१३-२१५ याकिनी ९,५१ युधिष्ठिर ७४, .., १९1-101,२२५, २२७ मालव ०,१०९०.११८,१९, योग धराया २६ १८५,२.१,२२,२११ मालवीय १.७, १००,१२२ माहेचक १५ रशित (आर्य) ३, माहेन्द्र २२८ रख ४७,४८ भुरण्ड,२५ रणसिंह १२ मूलराज १११,१८५,२.६ रल २, २९१-१९८, २१५ भूगावती १५ मेषचन्द्र १,0 रम्मा ६८,१७५ मेघनाद.", राजगिरि मे. राजगद( पुर) राजशेता २५ मेग(१)१५० राजमती १.. राम ५७,७१, २. 11-11 मोदीन ३१५,११,१२९ १७.-10१,१७५.101 गमवाद ..... मेपाः .. . ग) ५. ., ..-.१, सरण 1,100 ·ज-परिशिष्टम् २८७ या १८९ रोना १९३ सहित(मरि) य १५७०,१31 वहम १२७ वन २,१५३-१५९ वन(क) ८-८९, १५, १००,1, वनार ९० १७४, १९२, १३, १९६-वनवानि (बर्य)१.९ १९९, २१३,२३, २३८, वटपर(पुर) १६ २१, २२ दम १७५ दमराज ७,१८६,२४६ रोहण गिरि) ६२, ९९ | वनरज२.६,२३१ वास्ता टक्षसन २,100-10 वराह २,३,५-० टक्षमावती(पुरी) ६३, ६५, ६९, ७५, | वराहनिहिर ४,५,. वनजर ७३, ४, ७. १८.,१२,१८॥ रश्मण १६५,१६, १७, वर्षमान २,६१,२५. वर्षमानपुर २१०, २२९ सनी २, ५, १७५, २२१ वलम(पुरी) ४३, ४४, ४६ रघुमीम २.६ | वहमराज १८५,२.६ टपुयुधिष्टिर". बसन्तवशी १०५ रसुरवि(का) १७५-100 लछी ५१ वस्तुपल,"९१२२-१२५,२.५- नटरिस्तरा ५३,५१ २.१, २१२, १३, २१, २१-२२२, २३१-२२९, सरिता २१,२२९, २५६ २३३-२३०, २०, २१, २४४, २१६.-२५२, २५४, स्व.६२ २५५, २५, २५० लवासाद २.६, २०७, २५. दाति , or, ५, ७, १-४ रार २६ तोटा ११२ वाग्मट .....२ 63वदी७५ बचU पिस्तापन ७८, ९ दुषगरी २२ पारमारिन् ५५ मग २४३ वामन १२.१११ सीमा १२३,२५. तिरपनी ११.,." टीमठ २५६ - ·२८. चतुर्विशतिप्रवन्धे वायट १३,२५, १२६ | विमल (गिरि) ८८, २३० घायु १३ विमलयशम् १५३ वाराणसा १२,१८,२५८ विमलवसति २३ वाराहसहिता विमलाचर १०१ वारू१७५ विमलानना १७५ दालि १५० विवाहकासका ५१ वासवदचा १७९ विशालकीर्ति १३१, १३ वासकि १७, १७२-१७५ विषमा ७५ वाहिल १४२ विष्णु ११४, ११५ १३१, २७१ विकम 37 विसेण ५१ विक्रम १५३४,४१,४२, ५६,६. वीर ।,७०,७६, 10०, १०९, १५२, १५६ १५७ १६७-११, २२, २३६ वीरद्वात्रिंशद्वात्रशिका ३७ विक्रमक १७० वीरधवल ११९, १२, १२५, २०६३ विक्रमसेन १६०, ५६६, १६९ २०७ २०९-२१६, २१८ विक्रमादिश्य २,१४१५ ३१, ३, २२६, २२, २०, २३५, २०, २४८, २१९-२५० १६५ वीरनारायण १२२ २८,२५४ वीरम २०८-२५० विकमाई १५२,१६१ १६२ वीरममाम २४० विचित्रवी १५ वीसल(व) १२७, १२९ विजय ५० २४-२५, २५३,२५४ विजयपुर." वीसर(नगरी) १२८ विजयवर्मन् २३ पूछकर विजयसेन १३८ वृद्धवादिन् २, ३.-३३, ३६ ३७ विजया (८वो).५१ १९३ दावन १४८ वृषम .. विदेर २५५ परमपज ८ विचाधर ..... 100-100 वरमपजचरित्र ५८ देशमा १२६ वे 100 बेग, २१९ पि100,७५ वैराय २३.१० मिह दिन २५६ ·२२० चतुर्विंशतिमवन्धे समुद्र विजय ८७, १७३ सिद्धसारसत ४२, ६३, १९,१२६ समुद्रसेन ८६ सिद्धसैन २, ३०-३८, ४०, ४२, ५५, सम्प्रत ३८,९० ५६, ६०,७०,१११,१०७ सम्भूति विजय ३ सिद्धसेनदिक्ष र ३३ सरस्वती ५४, १०९, ११, १८, सिद्धेन्द्र १८६, १८९ २४६ मिश १८८-१९० सरस्वतीकण्ठाभरण १२२,२२४, २४६ मिहि ५९ सर्वसपुत्रक ३३,८५ सीता ८२, १४६, १६५, १६८ सर्पपविया ३८ सोमन्धर २५५ सहदेव १७० सीलण २०० सहसानीक १७५ सीसुला १२ सहावदीन २३५ सीह ५. सारण २१०, २११, २०६ सुग्रीव ७६, १६८ साटक २५९ सुधर्मा १२० सातवादन २, २८, १३६-१४२, सुन्दर ४० १४-१८, १५०-१५३, मुन्दरी १९९ १७२,१७७, २२५, २५६ सुभगा ३ सामन्तपाल ११२, २१४ सुभदा १२. साम्ब २२१ गुमाला १५३ सारस्वतमन्य १२३ सुयशर ५७ पारस्वत(व्याकरण) 170 सुराट् २०५, २.. सारा १७५ पारगम८ मुबर्णकीर्ति " सालिवाहण ... सुवर्णाचल ( साहरामा २११ सुमत २२५ 1ि५1-५॥ रास्थित(यूरि) ४५.५० गुहा 1५, १५० सुदस्ति (भा) सिंहन ९६ पूर्वावली १९ सूरत सिपा... एसपल ५५.५५ शि.. मित्र" १४-१५, सर्वशी गुरदरि(al) 110-110॥

·ज-परिशिष्टम् २९५ हेण ५१ सेडी १८,१७३ स्पर्शपाषाप ११५, ११८ स्वर्गारोहण २५६ सौद १०२ स्वर्णकीर्ति १३, १४ सोपारक १.० वर्ण(गिरि) ११ मोम स्वामिन् ३३ सोमदत १६. ह सोमनाथ १६,१८५ हस ५०,५१,५३,१०२ सोमवर्मन् २१४ हडाल २०५ सोमादित्य १२८ हनुमत् २०, १६८,१०,१७॥ सोमेश्वर(देव) ११९,१२. १२२-१२५, १२०, ३०६, - १८, २२६, हरिभद्र २, १९, ५१, ५३, ५४ २३४,२४२, २५०, २५२ हरिहर २, ११९, १२२-१२५ सोपू २२१, २५६ हारिभद ५२ हारिइर १२. सौराष्ट्र २७ हाल १४७, १४०,१५. स्कन्दिल(रि)}"," हिम(पर्वत) ९५, १५ स्तम्भन(क) २८, ८ ८८, १४, हेमवत् २३१ २०, २१८, २१९, २२१, दर ११२-११४ २५७ हेम(चन्द्र) २,९७-१००, १०२, १०८, स्तम्भन(पुर) २८, १.८, २४२ स्तम्मपुर २३९ मविघा ३४ स्थिरदेवी119 मसिद्धिविद्या २७ स्पूलमद,... सौधर्म १५९ ९१,२०१ हम २००

·१९२
चतुर्विशतिप्रवन्धे
झ-परिशिष्टम् ।
प्रकीर्णकटिप्पनकानि।
-
.
१-२ । एतस्यामरसर्पिण्या चतुर्विशतिरह त -तीर्थकरा - जिने द्रा
२३२,१८ / सञ्जाता । तन्नामानि यथा-(१) ऋषभ , (२) अजित ,
(३) सम्भय , (४) अमिनन्दन , (५) सुमति , (६)
पद्मप्रभ , '७) सुपार्श्व , (८) च द्रप्रभ , (९) सुविधि ,
(१०) शीतल , (११) श्रेयास , (१२) वासुपूज्य ,
(१३) विमल , (१४) अनन्त , (१५) धर्म , (१६)
शान्ति , (१७) कुथु , (१८) अर , (१९) मलि ,
(२०) मुनिसुव्रत , (२१) नमि, (२२) नेमि , (२३)
पार्श्व , (२४) वीर । अत प्रथमजिने द्रेण को ज्ञेयो
नेमिवर्जिता द्वाविंशतिर्जिना के इत्यपि स्पुटीभवति ।
एतच्चरित्रजिज्ञासुभिर्विरोक्यता पद्मानन्दमहाकाव्यम् ।
१,४ पर ज्ञानम् = केरलज्ञानम् , उत्तम पदम् = मोक्षम् ।
१,५ जीवा ऽजीवा ऽऽस्रव-बध सरर निर्जरा मोक्षेति तत्त्वसप्तकम् ।
विशेषार्थिनाऽवलोक्यता तचार्थाधिगमसूत्र(अ १, सू ४)
भाष्यानुसारिणी टीका ( ४१-५३)।
१, ८ घामाऽङ्गम् = वामान दन = अश्वसेनपनीयामापुत्र श्रीपार्थ
नाय = त्रयोविंशतितमस्तीर्यवर ।
१,११ आगमतीजम् = विपदी = उपजेइ था विगमेह या धुवेइ था ।
२, १ जैनदर्शने मति श्रुता ऽधि मन पर्याय येवलेति पञ्चविधानि
झानानि । एत स्वर पार्थ प्रेक्ष्यतां तच्चाधिगम( अ १, स
९३३)टीका।
२,२ भन्यजीय = अयश्य गोक्षगामी जीय ।
D

·झ-परिशिष्टम् २. ५ कायिक-वाचिक-मानसिकरियानिग्रहो गुप्तिः । एतत्स्वरूपार्थिना प्रेक्ष्यतां तत्त्वार्थ ( अ.९ सू. ४)टांका (पृ. १८३-१८६)। २६ चक्री - चक्रवर्ती । २, ६ चरमतीर्थङ्करस्य विविधानि नामानि । तानि चैवम्-वर्धमानः, वीरः, महावीरः, ज्ञातनन्दनः, देवार्यः, सन्मतिः । ३, १ चतुर्दशपूर्वी । श्रुतज्ञान द्विविधम्-अङ्गबाह्यमङ्गप्रविष्ट च प्रथममनेकविधम्, द्वितीय तु द्वादशभेदम, तद् यथा-आचारः, मूत्रकृतः, स्थानम्, समवायः, व्यारयाप्रज्ञप्तिः, ज्ञातधर्मकथाः, उपासकाध्ययनदशाः, अन्तकृशाः, अनुत्तरोपपातिकदशाः, प्रश्नव्याकरणम् , विपाकसूत्रम् , दृष्टिपातो दृष्टिवादो वा । अन्तिमत्य परिकर्ममूत्र-पूर्वानुयोग-पूर्वगत-चलिकेति पश्च प्रकारा । तत्र पूर्वगतस्य चतुर्दश प्रकारा ये पूर्वेति प्रसिद्धाः । एतेषां सस्कृतप्रायाणा समस्ताना ज्ञाता चतुर्दशपूर्वी-चतुर्दश- पूर्वघरः कध्यते । पूर्वखरूपजिज्ञासुभिः दृश्यतां नन्दीपत्रं (सू. ५७ ) प्रवचनसारोद्धारो (गा. ७११-७१८) वा । ३, १३ पञ्चन्द्रियसवरः, नवविध ब्रह्मचर्यम् , चतुर्विधकपायमुक्तता, महानतपञ्चकम् , पञ्चविधाचारपालनसमर्थता, पञ्च समितयः, तिस्रो गुप्तय इति पत्रिंशद् गुणाः सूरेः-आचार्यस्य । ३, १६ नियुक्ति: जिनप्रवचनस्य पद्यात्मिका प्राकृतभाषानिवदा व्याख्या। सप्त वर्षाणि वर्ष वा, पूर्णिमायां यथावलम् । तपः प्रकुर्वता 'पुण्ट-रीका'ख्यं तप उच्यते ॥" इति तपोरत्नमहोदयौ ६६तमे पत्रे । " ९९,१८ साघर्मिकवात्सल्यम् = समानधर्मिणःप्रति ग्रीतिः। एतत्स्वरूप २००,३ jसमस्ति उपदेशतरङ्गिण्यां (पृ. १६०-१६१)। ११, ९ अवधिना=तृतीयेन प्रकारेण ज्ञानेन । परिति-सचि ·२९४ चतुर्विशतिप्रयन्धे १२, ९ धरणेन्द्र = नागबुमाराणामिन्द.। प्रेक्ष्यता तायार्थ( अ. ४, सू. ७ )भाप्य (पृ. २७७) स्थानाङ्गसूत्रं वा । १३,१० चक्रेश्वरी विद्या । अस्या विस्तृत स्वरूप नाचावधि मे दृष्टि पथमागतम्। १३,१० परकायप्रवेशविद्यास्वरूप दरीदृश्यते योगशास्त्रे (प्र. ५, १२६,४ श्लो. २६४-२७२ ) तद्विवरणे च । परकायप्रवेशविधि १६१,१६Jधविधिरित्युच्यते । १४,५ आधाय निकल्प्य यति मनसि कृत्या सचित्तस्याचित्तीकरणम- चित्तस्य या पाको निरुक्कादाधाकर्म" इति योगशास्त्र(प्र.१, श्लो ३८ )विवरणे। १४,१४-१५ त्रैलोक्यजयिनी विद्या किंस्वरूपेति न स्पष्ट ज्ञायते । १४,१५ द्वात्रिंशत् लक्षणानि कानीति जिज्ञासुभिदृश्यता चतुर्विशति- काया मदीय स्पष्टीकरण (पृ ५८-५९)। " पाठमात्रप्रसिद्ध पुरुपाधिष्ठानो वा मन्त्र " इति योग- ५३, ६ शास्त्र(प्र. १, श्लो.३८ )विवरणे । जैनमन्त्रेष्यतिप्राचीन सूरिमन्त्र । एतस्य जापो निर्जराफलकः। एतदधिकारिण आचार्या सन्ति । एतस्य कल्पोऽपि वर्तते । १८, ३ नानालब्धिस्वरूप धर्णित श्रीजिनभद्रगणिक्षमाश्रमणसन्दृष्ध- विशेषावश्यक गा. ७९९-८०१ )टीकाया मलधारि- श्रीहेमचन्द्रसरिभिः। १९,१३ अनशन%D तपोविशेषः । जिज्ञासुभि प्रेक्ष्यता तत्त्वार्थ(अ.९, स. १९)टीका (पृ. २३६-२३७) २४, ८ "मन्त्रजपहोमादिसाध्या स्वीदेवताधिष्टाना या विधा" इति योगशास्त्र(प्र. १, श्लो. ३८)विवरणे । पादपविधा क्य सिध्यत इति न स्पष्ट ज्ञायते ।

·झ-परिशिष्टम २९५ २७, १३ हेमसिद्धिविद्याऽवतारिता पउमाभ वासुपूजेति गायायामपि । ३१, १३ । एतजिज्ञासाभिर्विलोक्यतामनेकार्यरत्नमञ्जूपा नाम म- १६८,२५) दीयाऽऽवृत्तिः । २९,१४-१५ ईशानेन्द्रसानापिकविषयस्वरूपार्थिना विलोक्यतां तत्त्वार्थ- (अ. ४, सू. ४, ६)ीका । ३०,१४॥ नमो अरिहंताणमित्यादि नमस्कारसूत्रम् । एतदयं विलोक्य- ८४, ६ । तामनकार्यरत्नमञ्जूपा । अर्हत्-सिद्धा-ऽऽचार्यो-पाध्याय- साविति पञ्च परमेष्टिनः । ३३, १२ दिवाकरस-ज्ञा पञ्चवस्तुनामके अन्ये (गा. १०४८) दृश्यते । ३४, १३ सर्पपविद्याया विशिष्टं स्वरूपं न कुत्रापि मे दृष्टिपयमागतम् । ३७, ७ अर्धमागधी भाषामाश्रित्य न्या. व्या.तीर्यपं. हरगोविन्ददास- प्रातः 'पाटअ-सइ-महष्णव'नाम्नः कोगरयोपोद्धातो (पृ. १६-३१) दृष्टव्यः ३७, १० पाराञ्चिकं दाम प्रायश्चित समस्ति । प्रायश्चित्तदशकस्य स्वरूपं वर्णित जीतकल्पे (गा. ९४-१०२) तत्वार्थ(अ. ९, सू. २%) च टीचर्या (पृ. २५३)। ३८, १ पार्श्वनायद्वात्रिशिका न मे नयनगोचरतां गता । ३८, १५ नलिनीगुन्मविमानमष्टनदेवस्थान इति निर्देशः समवाया समस्ति। ३८, २३ सामापिकं नाम प्रथमं शिक्षानतम् । एतदुर्दिश्य पोळ योग- शास्त्रे (प्र.३)- "लकातरौढच्यानस्य, त्यकतावद्यकर्मणः । मुहूर्त समता या तां, विदुः 'सामायिक'वतम् ।।८२॥" विशेषार्थिनाऽवटोक्यतामेतस्य विवरणन् । ३८,२३,२४] आवश्यकचूर्णी श्रीहेमचन्द्रमरिश्ते च परिशिष्टपर्वणि (स.११, मो. १५१-१७१) श्रीअवन्तीसुकुमाल- स्य मृत्युः 'कन्यारिकाकुटङ्गे जातः, तत्र तस्य पुत्रेण महाश्वलाभिवं । जिनभवनं । श्रीपार्थप्रतिमापरिष्कृतं ·स-परिशिष्टम् ५८, ६ द्वासप्ततिकलानामुल्लेशो वर्तते समवायाओं द्वासप्ततितमे सम- २०७१वाये राजप्रश्नीये दृढप्रतिज्ञशिक्षाप्रकरणे च । सन्तुलनार्थ प्रेक्ष्यतां कामसूत्रम् । स्त्रीविषयकचतुष्पष्टिकलानिर्देशोऽस्ति जम्बुद्वीपप्रज्ञप्तिवृत्तौ अमेयरत्नम पाभिधायाम् | ५९, १३ विधा = मनसा वचसा कर्मणा च । ५९, २४ निर्मन्थशब्देन जैनमुनिज्ञेय । एतत्स्वरूपजिज्ञासुभि प्रेक्ष्यता तत्त्वार्थ(अ ९, सू. ४८)टीका (२८२-२८५)। ७०, १८ अर्हत् सिद्ध-साधु-धर्मेति चत्वारि शरणानि । प्रेक्ष्यता ९३. तमे पृष्ठे प्रथम पवम् । ७१, २३ सम्भाव्यतेऽसौ सूरि 'धम्मविहि'प्रकरणप्रणेता । एतत्प्रकरणस्य प्रणयनकालादि वेवम्- "धम्मविहिपगरणमिम विसोहग नाणदसणगुणाण । दसदिट्ठतेहि जुअ सम्मत्त देउ सिवसौक्ख ।। एक्कारस नवएहिं कत्तियपडिवड्याए निष्फन पगरण एय ॥ सम्मत्त प्र. ६९५० नहमुहरुद्दक(१११०)जुओ काले सिरि विक्रमस्स यन्ते । पोसासियतइआए लिहियमिण सुक्कयारमि ॥" ७४,१६ चतुर्दश काव्यानि मर्दायगूर्जरानुवादपूर्वकाणि मुद्रापितानि चतुर्विंशतिकाया (पृ.१८१-१८५) । ७४,२० अक्षयवचना गुटिका किंस्वरूपेति न ज्ञायते । ७८,१८ वर्णस्वरपरावर्तनकारिणी गुटिका केति नावगम्यते | ८४, ६ प्राणातिपात - मृषावादा-ऽदत्तादान-मैथुन -परिग्रह -क्रोध-मान- माया-लोभ-राग-द्वेष-कलहा-ऽभ्याख्यन - पैशुन्य-रत्यरति- परपरिवाद मायामृपावाद -मिथ्यात्वशल्येति पापस्यानाष्टादश- कम्। ८७,२० रैवतकतीर्थमहिमजिज्ञासुमिः प्रेक्ष्यता 'श्रीभक्तामरपादपूतिरूप- काव्यसङ्ग्रह'स्य प्रथमे विभागे श्रीगिरिनारकल्प (घ ११५- x x ·चतुर्विशतिप्रवन्धे कारितमित्याधुल्लेखो वर्तते। जैनपरम्परानुसारेणैतस्यो- त्पत्तिः विक्रमसवत्सराद् द्विशताब्दीर्विका, यतोऽ- वन्तीसुकुमालः श्रीआर्यसुहस्तिसूरेः शिष्यः । एतत् स्थानं सिपानदौसमीपेऽस्तीति निर्देशः प्राचीन- मन्थेषु । "कुडङ्गको वृक्षलतागहन" इत्यमरकोशे तृतीये काण्डे (श्लो. १७) । अनेनानुमीयते यदुतैतद् वृक्षलतामय सम्भवति । अधुना महाकालेति प्रसिद्ध स्थान सिप्राः पूर्वं तटे पिशाच- मुक्तेश्वरेऽस्ति । प्राचीनसमयान्महाकालस्य महिमा वर्तते, यतः स्कन्द-मत्स्य नारसिंहपुराणेषु रघुवंशे ( स. ६, श्लो. ३४) मेघदूते ( श्लो. ३४) चैतस्य भावनामय निर्देशो वरीवर्ति । ३६,६-७ प्रभावकचरित्रे ' मा रोब मोडहिं ' स्थाने ' मन आरामा म मोडहु' इति विशिष्ट पाठान्तरम् । तत्रास्य पद्यस्यात्रितयमेव दर्शितम्, अधिकार्थसूचनसामर्थ्याभावात् । श्रीवृद्धवादिना त्वनेकेऽर्थी सूचिता इति श्रीप्रभाचन्द्रसूरेरभिप्राय । ३९, १२ जीवादितत्त्वार्थश्रद्धान सम्यक्त्वमुच्यते । अस्य विवेचन विधते तत्त्वार्थ( अ. १, म्, २,३,७, ८ )टीकायाम् । ३९, १२ द्वादशवतीनामार्थ प्रेक्ष्यता ७६तमे पृष्टेऽष्टम टिप्पणकम् ४२, ११ सिद्धसारस्वतस्य विस्तृत स्वरूप न मे नयनगोचरता गतम् । ४३, ८ सौरमन्त्रः कीगिति निवेदने नाहमल, साधनाभावात् । ४३, ११ वैक्रिय शरीर द्वितीय, शरीराणा पञ्चविधत्वात् । एतत्स्वरूपं समस्ति तचार्थ(अ. २, सू. ३७.३९, ४१)टीकायाम् । ४४, ७ सूक्ष्मकरस्य स्वरूप स्पष्ट नापगम्यते । ४६, ११ (द्वादशारं)नयचमामिधो प्रन्यो न कुनाप्यधुना दृश्यते । ५७, १० 'डासा'तो पायव्याकोणे दश मोशान् यो ग्रामोऽस्यधुना स रामसैन्याभिध इति सम्भावना क्रियते ।

·झ-परिशिष्टम् ५८, ६ द्वासप्ततिकलानामुल्लेशो वर्तते समवायाओं द्वासप्ततितमे सम- २०७,१J वाये राजप्रश्नीये दृटप्रतिज्ञशिक्षाप्रकरणे च । सन्तुलनार्य प्रेक्ष्यतां कामसूत्रम् । स्त्रीविषयकचतुष्पष्टिकलानिर्देशोऽस्ति जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तिवृत्तौ प्रमेयरत्नमञ्जूपाभिधायाम् । ५९, १३ विधा = मनसा वचसा कर्मणा च । ५९, २४ निर्मन्यशन्देनजैनमुनिज्ञेय । एतत्स्वरूपजिज्ञासुभि प्रेक्ष्यता तत्वार्थ(अ. ९, सू. ४८)टीका (२८२-२८५)। ७०, १८ अर्हद-सिद्ध साधु-धर्मेति चत्वारि शरणानि । प्रेक्ष्यता ९३. तमे पृष्ठे प्रथम पद्यम् । ७१, २३ सम्भाव्यतेऽसौ सूरि 'धम्मविहि प्रकरणप्रणेता । एतत्प्रकरणस्य प्रणयनकालादि वेवम्- "धम्मविहिपगरणमिम विसोहग नाणदसणगुणाण । दसदिट्टतेहि जुअ सम्मत्त देउ सिवसौक्ख ॥ एकारस नवएहिं कत्तियपडिवइयाए निम्फन्न पगरण एय ।। सम्मत्त न ६९५० नहमुहरुद्दक(१११०)जुमे काले सिरि विक्कमस्स कहते । पोसासियतइआए लिहियमिण सुक्कवारमि ॥" ७४,१६ चतुर्दश काव्यानि मदीयगूर्जरानुवादपूर्वकाणि मुद्रापितानि चतुर्विंशतिकाया (पृ.१८१–१८५) । ७४,२० अक्षयवचना गुटिका किस्वरूपेति न ज्ञायते । ७८.१८ वर्णवरपरावर्तनकारिणी गुटिका केति नावगम्यते । ८४,६ प्राणातिपात - मृषावादा-ऽदत्तादान-मधुन -परिग्रह -क्रोध-मान- माया-लोम-राग-द्वेष-कलहा-ऽभ्याख्यान -पैशुन्य-रत्यरति- परपरिवाद -मायामृपावाद-मिथ्यात्वशल्येति पापस्याना-ष्टादश- कम्। ८७,२० रैवतकतीर्थमहिमनिज्ञासुमिः प्रेक्ष्यता 'श्रीभक्तामरपादपूर्तिरूप- कायसअहस्य प्रथमे विमागे श्रीगिरिनारकल्प ( ११५- x x ·२९८ चतुर्विशतिप्रवन्धे १८०) । श्रीधर्मघोपसूरिप्रणीतो मदीयानुवादेन सह मया सम्पादितश्च । ९३, ८ हिंसा -ऽनृत-स्तेया-ब्रह्म-परिग्रहेभ्य सशिकाविरति- रूपाणि पश्च महाव्रतानि । ९४, ७ मातुलिङ्गीविद्याया विस्तृत स्वरूप न ज्ञायते । ९९,११ दागेन्दुकदवमाश्रित्य प्रोक्तमुत्तराध्ययनसूत्रस्य श्रीमावविजय- विरचिताया टीकायाम्- "दोगुन्दुकाश्च त्रायास्त्रिंशा तथा च वृद्धा त्रायस्त्रिंशा देवा नित्य भोगपरायणा दोगुन्दुका इति भण्यन्ते । " १००, ८-९ चतुरङ्गचम् = अश्व - गज रथ - पदातिसमूहात्मिका सेना। १०८, २२ पौषध तृतीय शिक्षाप्रत समस्ति । अस्य स्वरूप योगशास्त्रे (प्र ३) यथा- "चतुष्पा चतुर्थादि-कुव्यापारनिषेधनम् । ब्रह्मचर्यक्रियास्नानादित्याग 'पोषध' व्रतम् ॥८५॥" विशेषार्थिना वीक्ष्यतामेतस्य विवरणम् । १०९, ४ पुलाक्लाब्धिष्टाविंशत्या लब्धिघूत्तमा । एतल्लब्धिशाली चक्रिसैन्यमपि चूर्णातुं समर्थ । क्षपकणेरुपशमश्रेणेश्व वर्णनजिज्ञासुभि साक्ष्यता तत्त्वार्थ( अ ९, सू. १८)- टीका ( २३४-२३५)। उपशमश्रेणैर्विचरण वर्तते कम्पपयडी(क.६, गा. ३३-६५)- नामके ग्रन्थे तट्टीवाया च । १०९,५ जिनकल्पस्य स्वरूप वर्तते तत्त्वार्थ (अ ९,स. ९)टीकाया (पृ. २२५-२०६)। १०९,५ परिहारपिशुद्धयादिचरित्रस्वरूप तयार्थ( अ ९, सू. १८) टीयाया( पृ २३३-२३४) समस्ति । १०९,८ सस्थानपझरय स्वरूपापिना दृश्यता तत्वार्थ(अ.८,म्.१२)- टीम(पृ. १५४)।

·म-परिशिष्टम् . १०९,८ संहननपटकस्य स्वरूपं वर्तते तत्वार्थ(अ.८, सू. १२ )- टीकायां (पृ. १५३-१५४)। ११४,४ पर्युपणं नाम जैनानामत्युत्तमं पर्व । एतन्महिमादिवृत्तान्तो वर्तते कल्पसूत्रस्य श्रीविनयविजयोपाध्यायविरचितायाः सुबोधिकाख्याया वृत्तेः प्रारम्भे। ११२,२१ चिन्तामणिमन्त्रस्य विस्तृतं स्वरूपं न मया कस्मिंश्चिद् ग्रन्थे दृष्टम् । १२०, ७ “कुप्य रूप्यसुवर्णव्यतिरिकं कांस्य-लोह-ताम्र-त्रपु-सीसक- मृद्राण्ड-बंग-काष्ठ-हल-शकट-शस्त्र-मश्चक-मश्चिका-मसूरकादि- गृहोपस्कररूपं" इति श्रीश्राद्धप्रतिक्रमणसूत्र( गा. १८ ॥ वृत्तावर्थदीपिकाभिधायाम्। १२३,२० पत्ता= छन्दोविशेषः । १२६, ९ आचाम्लम् = आचामाम्लम् = = विकृतिपटकादित्यागपूर्वकमेका- शनम् । आचामः-अवश्रावणम् , अम्लम्-चतुर्थो रसः, त एव प्रायेण व्यञ्जने यन्त्र भोजने ओदनकुल्मापसप्रतिके तदाचामाम्लम् । विशेषविवरणार्थिना प्रेक्ष्यतां प्रत्या- ख्यानभाष्य(गा. ३)वृत्तिः । १३६,१२ रसा--मांस-मेदो-ऽस्थि मजा-शुक्रेति धातुसप्तकम् । १५९,१६ अच्युतकल्पम् = द्वादशं स्वर्गम् । १६८,२५ पुरुषकसिद्धिः कथं भवतीति न विस्तारेण ज्ञायते । १८६,१ रघुवंशे (स. ४, श्लो. ४९; स. ६, श्लो. ६०) पाण्ड्येति निर्देशः । पाण्डुनां जनपदाना राजा 'पाण्ड्यः' इति मल्लिनाथ- कृतायां सञ्जीवनीवृत्तौ । १९६,१४ कायोत्सर्गः= आसनविशेषः। उक्तं च योगशास्त्रे २४५,१ (प्र. ४)- "प्रलम्बितभुजद्वन्द्व-मूर्वस्यस्यासितस्य वा । स्यानं कायानपेक्षं यत् , 'कायोत्सर्ग:' स कीर्तितः ॥१३३॥" }

·सप्त
चतुर्विशतिप्रवन्धे
२२९,६ जैनबिम्ब-भवना-ऽऽगम-साधु-साध्वी-श्रावक-श्राविकेति
क्षेत्राणि । विशेषार्थिना विलोक्यतां योगशास्त्र(प्र. ३.लो.
१२)स्य स्वोपज्ञं विवरणम् ।
२३१,२४ चैत्यचन्दन-गुरुवन्दनविधिस्वरूपादिजिज्ञासुभिर्विलोक्यता
योगशास्त्रस्य तृतीयः प्रकाशस्तस्य विवरणं च ।
२३५,२० गर्दभीविद्यार्निर्देशः समस्ति विशेषावश्यक( गा.२४५४)-
टीकायाम्।

·३०१ न-परिशिष्टम् । ॥ शुद्धिपत्रकम् ॥ ० १६ 20.. १० १५ १ 'मशुद्धि शुद्धि प्टम् एमिर्दानपत्रिंशिकाऽपि निरमाथि ९ उवसग्गहर पासम् उवनग्गहरपासम् पीत् पीत् गृहलक्ष्म्या गृह स्म्या चार्यों चार्यों स्वणकीर्तिर्माद स्वर्णकार्तित १४ साष्ठयो मान्यो १५ 'गूर्जरधरादिश 'गूर्जर'घरादीश विक्रमेण विक्रमेण १५ क्रुद्घो क्रुद्धो २२ बौद्धभक्तो बौद्धभक्तो २१ बौद्वाना बौद्धाना २१ मुवनस्य भुवनस्य २२ नारीश्वर 'नारीश्वर- २८ स्वर्गस्य स्वर्गस्य ३२ "कूटमटति शके ३४ आयान्ति आयन्ति ३५ अणपुल्लियपुल्ल अणपुल्लिय फुल्ल क्षामिता, प्रपमा प्रयमा(म) मुम्यादिप्रणयन प्रसन्न दृष्टिपथमाया अनुभूयोऽत्र दादने । ४ २२ ३० "कूट'मटति शते २३ ८ ६ क्षामिता , ६ ·३०२ चतुर्विंशतिप्रवन्धे शुद्धिः ॥२॥ राशे पृष्ठम् पतिः ४ अनुष्टुप् २४ २४ अशुद्धिः ॥२॥ राजे ३ अनुष्टुप् है(य)तो केसव-दुचफिकेसी केशवो द्विचक्रिकेशिनी विवृत्तम् गतम् श्रावफप्रज्ञ-प्ति •लक्षण- ठायैव आमराजा सम्यग्दृशा रोहिणगिरे। "पृष्टलग्नान् रिणा तेन पिना पृतस्तै धर्माय ९ हतो ४८ केसन, दु चक्कि केसी केशवो द्वौ चक्रिणौ केशी ४९ विवृतम् गतम् श्रावकमज्ञप्ति- •लक्षण- ५६ छायेव आमराज सम्यग्दृशा ६१ रोहणगिरे। ६२ •पृष्ठलगान् ६२ रिणा। ६४ तर्पिना कृतास्त. धर्माय दृष्टी निरणैपीत् पूर्वयत् महापत्रमयो १४ ३ १५ २५ धी' निरपेतीत् पूर्वत् महायजमयो ३ २२ यामि। ८ नुमा रमा पप्पमाहिद वहारतुरमा पप्पमट्टिहिं २ ·अ-परिशिष्टम् पृष्टम पड्डिा ७७ . अशुद्धिः पञ्च सहस्री •ऽमितसैन्य "रणकारवीर सम्मुवीभूय मिथ्यात्ववेष. भिकूखयरो 'स्वस्ति ७८ २३ शुद्धिः पश्चसहनी मितसैन्य रणरकार-वीर० सम्मुखीभूय मिथ्यात्ववे(वि) भिक्खयरो स्वस्ति मद्भगिनी० तदाकर्ण्य चतुरङ्ग- सवित्री रति- २२ १५ ९५ १ मद् भगिनी . १२ ० स्तत् त्व "ममुष्य किरण- १०१ १०२ १०४ २१ २३ ११ ३ तदाकर्ण्य च चतुरङ्ग' सवित्रीरति- स्तत्व मनुष्यकिरण पुष्पकलम्वरु प्रेषितोऽसि । आनकोऽपि आर्दकमुप्तम् वीसलक्सउ (1) गृहीत-सपादलक्षा' 'बलावधिक विहरन् पश्चाद् प्रसाद ओढेरगृहे तरुण्यः । प्रतिवादीना १०५ १०८ १०८ २० पुष्पकदम्बक प्रेषितोऽसि । आनाकोऽपि आईकामुप्तम् वीसलक्खउ () गृहीत सपादलक्षा'- बलीवर्दाधि० विहरन(न्तो) पश्चाद् "मासाद ओदरगृहे तरुण्यः । प्रतिवादिना १५ २ १८ २ ·३०४ पति ८ २१ कृपाणे गुण मशुद्धि भारत्याह राज्ञाऽभाणि श्रीवीर० हरिहर तत्र भवन्तो 'मन्त्रिन् । एव विंशत्या० 'कैया कृपाणेर्गुण जन्मगत राजाऽने शुद्रके० स्थापित श्रीमन् महावीर सराष्ट्रा(रा दुर्महम् । ताई दधमणीकृत निर्जित्य निर्मिति पूघुलश्री चविंशतिप्रदाये शुद्धि पृष्ठम् भारत्याह राज्ञा(राश्या )ऽमाणि ११७ श्रीवीर० हरिहर ११९ तत्रभवन्तो १२२ मन्त्रिन् । १२४ एकविंशत्या० १२६ कैषा १२७ १२९ जन्म गत १३२ राजामे १२२ १४४ स्थापिता १५० श्रीमन्महावीर १५५ सुराष्ट्रा० १७२ दुर्महम् । सहि ૧૮૮ दधमणीकृत निर्नित्य २०८ निीगर्जति २१३ धूघुलश्री १८ बुमारदेवी २२४ विद्य-पडा० २२८ ॥४॥ १२ शाख' २३२ वभगे १६ २३ २३ १२ शूद्रफे० ३ १० १५ ३ १९ सुमारा देवी विषपडा० ·प्र-परिशिष्टम् - पृष्ठम् १२ अशुद्धिः पुनडौ श्रीवस्तपाल! ऋषभनेमि० श्रीविमलोदण्ड० पुष्पसक्दाम० त्रैराग्यादा- पारस्सनाम छ-परिशिष्टम् शुद्धिः पूनडौ श्रीवस्तुपाल। ऋषम-नेमिः श्रीविमलो दण्ड० पुष्पलग्दाम० वैराग्यादा- पारसनाम ज-परिशिष्टम् २५ २१ २३७ २४१ २४१ २४२ २४३ २५५ २६२ २७७ ७ १५ ५ ar चतुर्विशतिप्रवन्धे परिशिष्टानि समाप्तानि ।