·पृष्ठांक अनुक्रमणिका कत्ता उ० क्षमाकल्याण गणि जयसार २ ३. ४ ५ ६ जानपञ्चमी व्याख्यानम् कार्तिकपूर्णिमा व्याख्यानम् मौनैकादशो व्याख्यानम् पौषदशमी व्याख्यानम् मेस्त्रयोदशी व्याख्यानम् होलिका व्याख्यानम् चैत्रीपूर्णिमा व्याख्यानम अक्षयतृतीया व्याख्यानम् चातुर्मासिक व्याख्यानम् पर्युषणाद्यष्टाह्निका व्याख्यानम् दीपमालिका व्याख्यानम् रोहिणो व्याख्यानम् श्री हेमचन्द्राचार्य ३० क्षमाकल्याण उ०क्षमाकल्याण गणिजीवराज उ० क्षमाकल्याण उ० क्षमाकल्याण उ०क्षमाकल्याण उ० उम्मेदचन्द्र १-७, ८-१३, १३-२१, २१-२६, २७--३४, ३५--३६, ४०-४४, ४४-४८, ४६-६५, ६६-८६, ८६-११६, ११६-१२२, ६. १०. ११ १२ ។ ·- । पर्वकथा संग्रह ॐ श्रीपंचपरमेष्ठिभ्यो नमः । श्रीमत्क्षमाकल्याणकोपाध्यायादिविरचितः- श्रीसौभाग्यपंचम्यादि-पर्वकथा-संग्रहः । सौभाग्य पंचमी न्या०१ -- ॥ - अथ ज्ञानपञ्चमीव्याख्यानम् ॥ १ ॥ श्रीमत्पार्श्वजिनाधीशं,सुराऽसुरनमस्कृतम् । प्रणम्य परया भक्त्या, सर्वाभीष्टार्थसाधकम् ॥ १॥ कार्तिक शुक्लपञ्चम्या, माहात्म्यं वय॑ते मया । भव्यानामुपकाराय, यथोक्तं पूर्वसूरिभिः ॥२॥ युग्मम् ॥ भुवने हि परं ज्ञानं, ज्ञानं सर्वार्थसाधकम् । अनिष्टवस्तुविस्तारवारकं ज्ञानमीरितम् ॥ ३॥ ज्ञानादासाद्यते मुक्तिर्ज्ञानात् स्वर्णोद्भवं सुखम् ॥ लभन्ते प्राणिनो यस्मात्, तज्ज्ञानं स्वर्द्धमोपमम् ॥ ४ ॥ भव्यैरासाद्यते झानं, पञ्चम्याराधनाद् ध्रुवम् । अतः प्रमादमुत्सृज्याऽऽराध्या सा विधिना तथा ।। ५ ॥ मञ्जरीवरदत्ताभ्यां, यथैवाराधिता किल । पञ्चमी भावतोऽथात्र दृष्टान्त: प्रोच्यते तयोः॥ ६॥ युग्मम् ।। अस्त्यत्र जम्बूद्वीपे दक्षिणाधभरतक्षेत्रे पद्मपुराभिधं नगरम्, तत्र भुवि विश्रुतोऽजितसेनो नृपो बभूव, तस्य च यशोमती पराज्ञी, है ॥१॥ -

·यावि
-
+
.
.
.
सौभाग्य
पर्वकथा
संग्रह
पंचमी
ग्या०१
-
॥ २ ॥
-
तयोः रूपलावण्यशोमनो वरदत्तनामा पुत्रो बभूव । सोऽष्टवर्षप्रमाणः पित्रां बुधान्तिके विद्याग्रहणहेतवे स्थापितः । परमक्षरमात्र संस्य
मसे न चटति, अध्यापकस्योद्यमो निष्फलोऽभूत् । स यौवनं प्राप्तः पूर्वकर्मोदयात् ढुष्टेन विनष्टदेहत्वात् कुत्रापि रतिं न प्रपि । इतश्च
तत्रैव पुरे सप्तकोटिसुवर्णाधीशो जिनधर्मरतः प्रसिद्धिमा सिंहदासों नाम श्रेष्ठी, तस्य गृहे गुणोचिता कतिलका-नाम्नी मार्या,
तयोः पुत्री गुणपञ्जरी आजन्मतो रोगैरुपद्रुता वचनेन मूकता प्राप्तां बभूव । विविधैरौषधैरपि तस्या रोगशान्तिनं जायते न च यौवने
परययतनिधरा गुरवा समाजग्मुः । तदा सर्वेऽपि नागरिकलोकः, सपुत्रो भूपतिः, सकुटुम्बः सिंहदासश्रेष्ठी सर्वे वन्दनार्थमुप-
गताः, गुरुणा च धर्मदेशना प्रारम्धा-
ज्ञानस्याराधने यत्नोऽध्ययनभवणादिभिः। भव्यैर्विधेयः सततं; निर्वाणपदमिच्छुभिः॥१॥
विराधयन्ति ये ज्ञानं, मनसा ते भवान्तरे । नराः स्युः शून्यमनसो, विवेकपरिवर्जिताः ॥२॥
विराधयन्ति ये ज्ञान; वचसापिं हिं दुर्षियः । मूकत्वमुखरोगित्वदोषास्तेषांमसंशयम् ॥ ३ ॥
विराधयन्ति ये ज्ञानं, कायेनायत्नवर्तिना । दुष्टकुष्टादिरोगाः स्युस्तेषां देहे विगहिते ॥४॥
मनोवाशाययोगर्ये, ज्ञानस्याऽशातनां सदा । कुर्वन्ते मूहमतयः, कारयन्ति परानपि ॥५॥
तेषां परभवे पुत्रकलत्रसुदा क्षयः । धनधान्यविनाश तथाऽऽधिव्याधिसभवः ॥ ६ ॥ युग्मम् ॥
ER
॥२॥

·- -- पर्वकथा संग्रहः सौभाग्य पंचमी व्या.१ - r ॥३॥ RECC इत्यादिदेशना श्रुत्वा सिंहदासश्रेष्ठी मुनि जगौ-भगवन् । केन कर्मणा मम सुतातनौ रोगा जाता है। गुरुणा ऊँचे-महामाग! कर्मणा किं न संभवेत ? । अत्र श्रेष्ठिन् ! अस्याः पूर्वभवः श्रूयताम्-धातकीखण्डमध्यस्थभरते खेटकनामनगरम्, तत्र जिनदेवनामा श्रेष्ठी, सुन्दरीनाम्नी च तस्य गेहिनी, तयोः पञ्च पुत्राः-आशपाला, तेजपालः, गुणपालः, धर्मपाला, धनसार इतिमामानोऽभवन् । तथा-लीलावती, शीलावती, रजावती, मंगावती, इतिनाम्न्यश्चतस्त्रंश्च पुज्योऽभूवन् । अथैकदा जिनदेवेन पश्चापि तनयाः पण्डित. समीपे विद्याकलाग्रहणार्थ स्थापिताः । ते च चापल्यं कुर्वन्ते परन्तु अध्ययनं न कुर्वन्ति, यदा पण्डितस्तान कम्बया ताडयति तदा ते रुदन्तो गृहमागत्य मातुः समीपे दुःख निवेदयन्ति, माता-उवाच-पठनेन किं प्रयोजनम् ? यत:- पठितेनाऽपि मर्तव्यं, शठेनाऽपि तथैव च । उभयोमरणं दृष्ट्वा, कण्ठशोषं करोति कः ॥ १ ॥ पण्डितस्यापि उपालम्भं दत्ते ईयया च पुस्तिका प्रज्वालयामास । पुत्रान् वक्ति, पठनाथं भवद्भिर्न गन्तव्यम् । श्रेष्ठी एतव्य. तिकरं ज्ञात्वा प्रोवाचहे भद्रे! जडेभ्यः पुत्रेभ्यः कः कन्याः प्रदास्यति ? कथं चैते व्यवसायं करिष्यन्ति ? यता- माता वैरी पिता शत्रुर्वालो येने न पाठितः । में शोभते सभामध्ये, हंसमध्ये धको यथा ॥१॥ विद्वत्वं च नृपत्वं च, नैव तुल्यं कदाचन । स्वदेशे पूज्यते राजा, विद्वान सर्वत्र पूज्यते ॥२॥ इति श्रेष्ठिवचनं श्रुत्वा सा प्रोवाच-यूर्य किं न पाठयथ । अत्र मम को दोषः ? इत्युक्त श्रेष्ठी हक्कितः सन् मौन चकार । वर्थ अमु- क्रमेण ते पंचापि तयोः पुत्राः यौवनं प्रापुः, परं न कोऽपि तेभ्यो कम्या दत्ते र्खत्वात्, ततः श्रेष्ठी श्रीं ति जगौ-पापिष्ठे ! त्वया पुत्रा RECSC 1 A५॥ है न ·1 , -- पर्वकथा संग्रह सौभाग्य पंचमी न्या०१ -- मुर्खा एव रविताः, अतः कोऽपि कन्यां न ददाति, सा उवांच-तव पिता पापिष्ठः येनैवं मूढमतिना शिक्षितोऽसि यतः- आ:!किं सुन्दरि! सुन्दरं न कुरुषे, किंनो करोषि स्वयं?, आः! पापे प्रतिजल्पसि प्रतिपदं, पापस्त्वदीया पिता। धिक् त्वां क्रोधमुखीमलीकमुखरी त्वत्तोऽपि कः कोपनो, दम्पत्योरिति नित्यदंतकलहक्लेशार्तयोः किं सुखम् ? ॥१॥ एतद्वचनमाकर्ण्य रुष्टेन जिनदेवेन उपलेन सा शिरो मर्मणि जने । तदा सा मृता, सा च तव-पुत्री समजायत, अनया ज्ञानस्याऽऽशा- तना पूर्वमवे चक्रे, तेन रोगोत्पतिज्ञे, यतः- कृतकर्मक्षयो नास्ति, कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं, कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥ १॥ इति गुरोर्वचनं श्रुत्वा सा गुणपञ्जरी जातजातिस्मृत्या पूर्वभवं ददर्श । ततो गुरुं प्रति सा सत्यमिति प्रोवाच । श्रेष्ठिना गुरुः पृष्टः- भगवन् ! अस्या रोगाः कथं प्रयास्यन्ति ? । गुरुणाऽभाणि-श्रेष्ठिन् ! ज्ञानस्याऽऽराधनतः सर्वं सुखं सम्पद्यते दुःखं च विलयं याति । मानस्य चाराधनमित्थम् -विधिना शुक्लपञ्चमीदिने उपवासो विधीयते, पुस्तिका पढे संस्थाप्य पुरः स्वस्तिकः क्रियते, पञ्चव- तिमयो दीपम क्रियते, पश्चफलानि पश्चवर्णकं च धान्यं ढौक्यन्ते, पञ्चवर्षाणि पञ्चमासान यावत् पश्चमी अनया रीत्या मनोवा- कायदपा समाराधनीया। यदि मासे मासे कर्तुं न शक्यते तदा कार्तिकमासस्य शुक्लपञ्चमी यावजीवमाराधनीया। सा सम्पगाराधिता सर्व सुखं दत्ते, इति 'गुरुवचन भुत्वा 'जिनदेवोऽब्रवीत्-भगवन् ! मम तनयायास्तपस्या-शक्तिर्न वियते, मतः कार्तिकपञ्चम्या विधिरादिश्यताम् वाचंयमः प्रोये-कार्तिक शुक्लपक्षमीदिने पुस्तकं पड़े संस्थाप्य सुगंधपुष्पैःसंपूज्य + - ॥४॥ - ܫܢ ·. पर्वकथा संग्रह CRE सौमांग्य पंचमी व्या०१ 4 - त्म्यं-वर्ण्यते-तस्यास्तपः प्रभावात् सर्वेऽपि रोगा दुरं गताः, अद्भुतं रूपं जज्ञे, सा च जिनचन्द्रेण परिणीता,करमोचनवेलायां पित्रा बहुधनं दत्तम्, चिरकालं गृहसौख्यं भुक्तवा यावज्जीवं पञ्चमीतपः कृत्वा प्रान्ते चारित्रमग्रहीत्, तौ गुणमञ्जरी-वरदत्तौ जिनोदितं चारित्रं प्रपात्य कालं कृत्वा वैजयन्तविमाने सुरोधमौ जातौ । ततश्च्युत्वा वरदत्तजीवो महाविदेहे पुण्डरीकिण्यां नगर्याममरसेन राज्ञः स्त्री गुणावती, तस्याः पुत्रत्वेन समुत्पनः । शुभेऽन्हि तस्य शूरसेन इति पित्रा नाम कृतम् । क्रमेण यौवनं प्राप्तः कन्यकानां शतमुपयेमे, पित्रा स्वराज्ये स्थापितः। एकदा श्रीसीमन्धरस्वामी विहरन्तस्तत्र समागतः। अहंदागमनं श्रुत्वा शूरसेनो वन्दनार्थमगमत् । भगवता धर्मदेशना प्रारब्धा, तत्र सौभाग्यपञ्चम्यास्तपसः फलं प्रकाशितम्. ततोराशा पृष्टम्-भगवन् ! केनाऽपि तपसः फलं प्राप्तम् । तदा भगवता वरदत्तनृपदृष्टान्तः कथितः,तत् श्रुत्वा जातजातिस्मृतिःसन् पूर्वभव ददर्श,पुनः तद्वतं जग्राह,दशसहस्रवर्ष राज्ये स्थित्वा तीर्थकरपार्वे संयममग्रहीत,वर्षसहस्रं दीक्षांप्रपाल्य केवलज्ञानं प्राप्य मोक्ष प्राप। अथ गुणमञ्जरीजीवो सुखं मुस्त्वा रमणीयाख्ये विजये शुमायां नगमिमरसिंहामिधनृपपत्न्या अमरावत्याः कुक्षौ पुत्रत्वेन समुत्पन्नः, समये जाते च पित्रा सुग्रीव इति नामस्थापनं कृतं, क्रमेण यौवनं प्राप्तो बहीनां कन्यानां पाणिग्रहणं च चकार, विंशतितमे वर्षे पित्रा राज्यं दत्वा स्वयं दीक्षा गृहीता, सुग्रीवो राजा बहूनि वर्षाणि राज्यं प्रपाल्य अन्ते गुरुपाचे दीक्षां गृहीत्वा पूर्वलक्षं चारित्रं प्रपाल्य केवलमुत्पाद्य मोक्षं जगाम । जायन्तेऽधिकसौख्यानि, पञ्चम्याराधनान् नृणाम् । इत्यस्या अभिधा जज्ञे, लोके सौभाग्यपञ्चर्मा ॥१॥ एवं विभाव्य भो भव्याः ! पञ्चम्याराधनोधमः । भवभीतिविभेदाय, कार्यो युष्माभिरद्भुतः ॥२॥ इति कार्तिकसौभाग्यपञ्चमीमाहात्म्यविषये वरदत्त-गुणमञ्जरी कथानकं सम्पूर्णम् ॥१॥ . -- ७॥ - . - RESCENE । 1 मा ·- - . । पर्वकथा संग्रह कार्तिक पूर्णिमा न्या०२ AAAA ॥८॥ अथ कार्तिकपूर्णिमायाः व्याल्यानम् ॥ २ ॥ श्रीसिद्धाचलतीर्थेशं, नत्वा श्रीषमं प्रभुम् । कार्तिकी पूर्णिमायाश्च, व्याख्यानं वक्ष्यते मया ॥१॥ सिझो विजायरचक्की नमी विनी मुणि पुंडरिओमुणींदो। वाली पज्जुन्नसंबो भरहसुगमुनि सेलगो पंथगोय। रामो कोडी पंच दविडनरवई नारदो पण्डपुत्ता । मुत्ता एवं अगेगे विमलगिरिमहं तित्वमेयं नमामि ॥२॥ व्याख्या-भो भव्याः ! एतादृशं पापकर्ममलपरिहारकं श्रीविमलाचलतीर्थ मनोवाकार्यनमामि, तद् विमलाचल तीर्थ कीदृशम् ? यद् यस्मिन् तीर्थोपरि विद्याधरः चक्री-भरतः-नमी-विनमी-शुक-शैलक-पंथक-रामचन्द्र-द्राविड-वारिखिछ-नवनारद-पाण्डव-पुण्डरीकाया अनशनं विधाय, अष्ट कर्मारीन् हत्वा मुक्तिं गताः, एतावं सिद्धर्शलं तीर्थ मनोवाकाययोगेन नमामि । पुनरस्मिन् कार्चिपूर्णिमाऽऽग- मने भीशत्रुञ्जयगिरिसन्मुखदिशं गत्वा चैत्यवन्दनकरणे महती धर्मादिभवति, पुनरस्मिन् कार्चिकपर्निमाया दिने भीसिद्धसैले द्राविड- वारिखिलौ आरोहणेन शिवपुरी प्राप्तो, तद् दृष्टान्तो यथा अस्मिन् जम्बूद्वीपे दक्षिणमरताईस्य मध्यखारे इस्वाकुमभ्यामस्मिनवसर्पिण्या पूर्व सममा कुलकरो नामिनामा बभूव, तार्या मरुदेवी, तस्या उदरकन्दरायां भीप्रथमतीर्थकर भीऋषमजिनः उत्पमः स पट्पूर्वलक्षाणिजमारपदे स्थितः तदनन्तरमिन्द्रेण सुनन्दा सुमङ्गला परिणायिते, स्वामिना संसारव्यवहारो वर्सते स्म, कमेन मरतबाहुवल्याचाः शतं पुत्राः देषुञ्यौ अमूवन्, यदा विंशतिल- , . A ॥ ८॥ RE ·, 7 पर्षकथा संग्रहः सौभाग्य पंचमी व्या.१ - ॥५॥ - - EXERCE धूपोत्क्षेपपूर्वक पञ्चवर्णानि धान्यानि पञ्चपकामानि पशफलानि च दौक्यन्ते । ततो गुरोर गत्वा भक्त्याऽभिवन्ध यथाविधि उपवासस्य प्रत्याख्यानं क्रियते । तस्मिन् दिने 'नमो नाणस्स' इति पदमेकसहलसंख्या * उत्तराभिमुखेन गुण्यते । चेत पौषधः क्रियते तदा तदिने अयं विधिन भवेत् तस्मात् पारणकदिने विधिः कार्य:, यथाशक्ति उद्यापनादि अपि विधेयम् । ततो गुणमञ्जर्या तत् तपः प्रतिपश्नम् । अस्मिन्नवसरे राजा पृच्छति-हे साधुपुरन्दरं ! मत्सूनोः वरदत्तस्य कुष्ठरोगः कथमभवत् ? पठनं च किं नाऽऽयाति ? तस्य किं कारणम् ? गुरुजगाद-अस्यापि पूर्वमवं शृणु-जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्रे श्रीपुरं नाम नगरम्, तत्र वसुनामा श्रेष्ठी वसति स्म, तस्य वसुसार-वसुदेवौ पुत्रौ, तौ एकदा क्रीडा बने जग्मतुः, तत्र वने मुनिसुन्दरनापानः सूरयो दृष्टाः वन्दिताश्च गुरुभिधर्मदेशना प्रारम्धा- यत्प्राता संस्कृतं धान्यं, मध्यान्हे तद् विनश्यति ॥ तदीयरसनिष्पन्ने, काये का नाम सारता ॥१॥ इत्यादिदेशनां श्रुत्वा तातमापृच्छथ वैगग्यात् तौ व्रतं जगृहतुः । लघुना वसुदेवेन चारित्रं विभ्रता सिद्धान्तसारः सर्वेऽपि अधीतः, गुरुणा वसुदेवाय सूरिपदं दत्तम्, स च पंचशतसाधुभ्यो वाचनां ददाति । एकदा वसुदेवसूरीश्वरो रुजाऽऽक्रान्तः संस्तार के सुप्तः तं कोऽपिसाधुरागमार्थ पृच्छति, गुरुयाख्यायति, तस्मिन् गते द्वितीयो मुनिः समागतः तस्मै वाचना दत्ता, एवं भूयस्सु समागत्य समा- गत्य गतेपु किञ्चिन्निद्रायमाणः केनाऽपि साधुना पृष्टो भगवन् ! अग्रेतनं पदं वाच्यं पदस्यार्थोऽपि वाच्यः । तदा सूरिः कुविकल्पान् * अष्टोत्तरकसहनसंख्या इत्यापि क्वापि कापि उपलभ्यते पाठः, तस्वतस्तु भयमेव श्रेयान् प्रतिभाति । कापि च द्विसहस्राष्टोत्तरशतमित्यपि। RECORRECORRECORE ·1 . 1 पर्वकथा संग्रह सौभाग्य पंचमी व्या०१ SEXI ॥६॥ - हदि चिंतयामास-कृतपुण्यो मम बृहद्भ्राता मुर्खत्वात् तस्मै प्रष्टुं कोऽपि न याति, स्वैरं अन्ते भाषते शेते च, अत एव मुर्खे बहवो गुणाः सन्ति, यता- मूर्खत्वं हि सखे ! ममापि रुचितं तस्मिन् यदष्टौ गुणाः। निश्चिन्तो बहु भोजनोऽ१अपमना २ नतं दिवा शायकः। कार्याऽकार्यविचारणान्धवधिरो मानापमाने समः। प्रायेणांऽऽ ३ मयवर्जितो दृढवपुर्मूर्खः सुखं जीवति ॥१॥ इति । अतः परं न कस्मै पदमात्रमपि कथयिष्यामि नवं पदं च न पाठयिष्यामि इति विचार्य शरीरे रोगाऽऽक्रान्तो द्वादश दिव- सान मौनेन निनाय । तत्पातकमनालोच्य आर्तध्यानपरो मृत्वा, राजन् ! तव सुतो जातः पूर्वोपार्जितेन कर्मणा अतीव मूर्खः कुष्ठादि- रोगाऽऽक्रान्ततनुश्च बभूव । एतद् गुरोर्वचनं श्रुत्वा वरदत्तो जातिस्मृत्या निजपूर्वभवं दृष्ट्वा मूछों प्राप, क्षणान्तरे स्वस्थीभूय सर्व सत्यमिति गुरुं प्रति-उवाच । पुनरपि नृपो बभाण-भगवन् ! स देहरोगः कथं कदा बजिष्यति ? । गुरुणा उक्तम्-कार्तिक शुक्लपञ्चमी आराध्या। पूर्वोक्तः सर्वोपि विधिः कथितः, प्रतिपय कुमारेण पञ्चमीतपः, गुरुं प्रणम्य सर्वेऽपि स्वस्वस्थानं जग्मुः, अनन्तरं सम्यक् तत्तपः कुर्वतो तपा प्रभावात् वरदत्तस्य सर्वेऽपि रोगाः क्षयं प्रापुः, स्वयंवरसमेतानां वरभूपोद्भवानां सहस्त्रकन्योत्तमानां स महोत्सवं पाणिग्रहणं च चकार । शिक्षिताशेषसत्कलाय वरदत्वाय राज्यं दत्वा नृपो गुरुसभिधौ चारित्रमग्रहीत् । वरदत्तो राज्यं पालयन् वर्षे वर्षे महाशक्त्या पश्चम्या विर्षि विदधे । अखंडाऽऽनो राज्यं प्रपाल्य भुक्तभोगः स्वसनवे राज्यं दत्वा स्वयं दीक्षामग्रहीत् । अय-गुणमञ्जर्यास्तपोमाहा- १ लजारहितमानसः । २रात्री। रहित । -- - ॥ LX । न - ३ रोग - ·:- -- - -- - पर्वकथा संग्रहः पूर्णिमा व्या०२ ॥९॥ लक्षपूर्वाणि व्यतीतानि तदा स्वामी राज्यमोक्ता जातः क्रमेण त्रिषष्टिपूर्वलक्षवर्ष राज्यं प्रपाल्य दीक्षाऽवसरं ज्ञात्वा भरताय ख- मूलराज्य विनीता दचा बाहुबलाय तक्षशिला च प्रदत्ता, एवं क्रमेण शतपुत्रेभ्यो राज्यं वासयित्वा स्वस्वनाम्ना देशाः प्रदत्ताः । तन्मध्ये एको 'द्रविड' इत्यभिधानः । तस्य द्रविडदेश कञ्चनपुरनगरं च वासयित्वा ददौ । स्वामी दीक्षा ललौ । क्रमेण कर्मक्षये केवलज्ञानमुत्पन्नम् । अथ भगवाननेककोटाकोटीदेवपरिवारेण परिवृतः साधुसाध्वीसमुदायेन सह देशेषु विहत्य धर्मवद्धिं चकार । अथ द्रविडराजाऽपि पितृदत्तं राज्यं बुभुजे, स्वनार्यामिः सार्ध विषयसुखमनुभवतस्तस्य क्रमेण दो पुत्रौ बभूवतुः, बृहत्पुत्रो द्राविडः अपरो वारिखिल्लो लधिष्ठः, क्रमेण मोगसमझे ज्ञात्वा उभयपुत्रौ प्रति भार्याः विवाहिताः। तावपि विषयसुखं वुभुजाते, तचहार्ययाऽपि पुत्राः प्रसूताः, तेऽपि चन्द्रकलेव ववृधिरे, एवं द्रविडराजा स्वराज्यं सुखेन प्रपालयति स्म । अथ तस्मिन्नवसरे भरतेन खाज्ञापालनार्थमष्टनवतिभावपार्वे दूतो मुमुचे, तदा द्रविडराजा दूतमुखात् सर्व भरतस्य चक्रवर्तिपदखरूपं ज्ञात्वा एवं सर्वेऽपि संमी- स्य स्वस्वपुत्र राज्यं ददौ, तदा द्रविडराजापि द्राविडबृहत्पुत्राय राज्यं प्रददौ । कनिष्ठाय वारिखिल्लाय च एकलक्षग्रामान पृथग् ददौ, स्वयश्च संसारवासनां परित्यज्य दीक्षां गृहीत्वा यथेच्छं पर्यटन् श्रीऋषभदेवजिनपाधैं तपस्तप्त्वा कैवल्यं प्राप । अथ द्राविडः पित्रा दत्तं खराज्यं चारिखिल्लोऽपि पितृदत्तस्वराज्यं लक्षग्रामान् प्रपालयति स्म । कानिचिद् वर्षाणि गतानि । तस्मिन्नवसरे द्राविडराजा खमनसि एवं चिन्तयति स, मत्पित्रा दीक्षावसरे मल्लघुभ्रातरं प्रति लक्षग्राम दत्तं तद्भव्यं न कृतम्, मद्राज्यन्यूनता कृता, परमहमेतद्रा- ज्यमुद्दाल्य ग्रहीष्यामि । एतद् विचिन्त्य खसैन्यं सम्मील्य युद्धार्थ चचाल । तदा वारिखिल्लोऽपि भातुरागमनवृत्तान्तं श्रुत्वा खसै- k ॥ ९॥ MORA F

·7
.
पर्वकथा
संग्राम
कार्तिक
पूर्णिमा
व्या०२
Ck
.
न्यमादाय सन्मुख चचाल खखदेशसीमा च स्रोध । क्रमेणोभयभ्रातृबहुसेनासमुदायेन द्वादशवर्ष यावत् महायुद्धकरणे बहवो गजा अचा-
मनुजा भूमौ पतिताः, रुधिरसरितः प्रचलिताः, एतादृशः संग्रामो जायते, तस्मिन् ममये द्राविडराजा वनक्रीडाकरणार्थ वने जगाम, तद्
वनमनेकाम्रनिम्बकदम्बादिगुल्मलतापत्रपुष्पफलवनद्वर्था विभ्राजमानं सरोनिझरणैः शोभितमेतादृशं वनं द्राविडराजा पश्यति, तस्मि-
मेव वनमभ्यभागे तापसगणास्तपः कुर्वन्ति, ते परिव्राजका राज्ञा ददृशिरे । अश्वादुत्तीर्य तत्र पार्वे गत्वाऽभिवन्द्य स्वोचितस्थाने
तस्थौ । तस्मिमवसरे एकेन तापसेन धर्मोपदेशो दसः, तन्मध्ये संसारासारताऽपि दार्शता तदुक्तम्-
गयकन्नचंचलाए अपरिचित्ताए रायलच्छीए । जीवा सकम्मकलमलभरिय भारतो पडन्ति अहे ॥१॥
इत्यादिधर्मोपदेशं श्रुत्वा संसारमसारं ज्ञात्वा क्रोधं त्यक्त्वा एवं मनसि चिन्तयति-महो! मम जीवितं धिक्, एक एव मझाता तेन
सहाई युयुधे द्वादश वर्षाणि संजातानि, एतदनिष्टं कार्य कृतं, स्तोकजीवनोपरि एतद् वैरं किं क्रियते । राज्यलोभाद् एतदनिष्ट कृतम्, एवं
विचार्य द्राविस्तापसाश्रमादुत्थाय स्वसहोदरापराधक्षापणार्थ वारिखिल्लसेनामध्ये आयोति तावद् वारिखिल्लो वृहझातुरागमन
पान्तं श्रुत्वा सन्मखमागत्य चरणयोर्निरपतन , स च द्राविडो बाष्पपूर्णनयनः स्नेहार्द्रहृदयस्तमुत्थाप्य इति जजल्प-हे भ्रातः ! एतत्
सर्वमपि राज्यं स्वं गृहाण अहं तापसी दीक्षा ग्रहीष्यामि, तदा वारिखिल्ल इत्युवाच-अहमपि राज्यपदं न ग्रहीष्यामि, एतद्वचनपरस्प-
रालापनां कस्वा स्वस्वानाम्यामर्धाधं राज्यं विभज्य दवा खस्वापत्यं खस्वस्थाने प्रेषितवन्तौ, तौ पुत्रावपि खं खं राज्यं बुराजाते । अथ
दाचितवारिखिल्लावपि पनपश्चकोटिक्षत्रियपरिवारेण परिवृतौ तापसाश्रमे गत्वा तापसपार्श्व तापसीं दीक्षां जगृहातुः , आतापनां च-
-
॥१०॥

·-- - - 1 - पर्वकथा संग्रहः कार्तिक पूर्णिमा व्या०२ - L ॥१९॥ - - - ऋतु, कन्दमूलायाहारं कुर्वन्तौ वल्कलचीवरं धारयतः, तपः करणेन कृशतन् जातौ । एवं पहुकालो गतः । अथास्मिअवसरे केषित साधवस्तीर्थयात्राकरणार्थ मार्गे तत्रैव वने आगताः, द्राविडवारिखिल्लावपि तान् साधूनवलोक्य बहादरं दत्तवन्तौ, साधवोऽपि गमना- गमनमालोच्य भूमि प्रमाज्यं तरोस्तले स्थिताः , द्राविडवारिखिल्लावपि मुखाग्रे उपविष्टौ, तस्मिन्नवसरे तरुशाखात एकवटको मुखाने पतितः, तं चटकं स्तोकायुषं ज्ञात्वा मुनिना करुणां विचार्य नमस्कारः सुश्रावितः, विमलगिरेमहिमा कथितः, तेन चटकेन मनसि धर्मो- पदेशोदघे, तद्धर्मप्रभावात् प्रथमकल्पे देवो जातः, स देवः साधिकमुहूर्तान्तरे मुनीनां पार्वे आगत्य मुनीनां चरणानानम्य मुनीनामने उपविष्टः, तस्मिन्नवसरे देवस्य महर्द्धि रूपं चावलोक्य द्राविडवारिखिल्लो मुनि प्रति पप्रच्छतुः, हे स्वामिन् ! अयमत्यन्तरूपकान्तिधारक: कः सुरोऽस्ति । तदा मुनिराह अयं चटको मृत्वा एतत्स्थानात् सुर उत्पन्नोऽस्ति, नमस्कारश्रवणेन तीर्थराजशत्रुञ्जयोज्ज्वलभावधारणेन चास्मिन् समये तीर्थराजमानम्य अत्रागतोऽस्ति । एतद्गुरुमुखान्निशम्य तौ पुनः पप्रच्छतु:-हे खामिन् ! स विमलगिरिः कीदृशोऽस्ति, किश्च तन्माहात्म्यमित्यावयोरुपरि कृपां कृत्वा सुश्रावय, तदा मुनिराह-अस्मिन् जम्बूद्वीपे दक्षिणार्धभरते श्रीशत्रुञ्जयगिरिरष्टोत्तरश- तनाम्नाऽलंकृतं महातीर्थमस्ति, पुनः शत्रुञ्जयः १ पुण्डरीकः २ सिद्धगिरिः ३ विमलगिरिः ४ सुरगिरिः ५ इत्यादिमिः एकविंशति- नामभिः लोके प्रसिद्धोऽस्ति, एष गिरि मनिक्षेपेण - निश्चलोऽस्ति, अनन्तकालापेक्षया सिद्धशैलोपरि अनन्ता मुनयो मुक्तिं गताः, पूर्वमपि - सम्पति नाम्नश्चतुर्विंशतितमजिनस्य प्रथमगणधरः कादम्बगिरिनामा मुक्तिं गतः, इहैव वर्तमानकाले प्रथमजिनस्य प्रथमगण- धरः पुण्डरीकनामा चैत्रशुक्लपूर्णिमायाँ पञ्चकोटिमुनिभिः सह श्रीशत्रुञ्जये शिवपुरी गतः । तेन पुण्डरीकगिरिरिति कथ्यते, पुनः RRC AR ·पर्वकथा संग्रह कार्तिक पूर्णिमा व्या.२ ॥१२॥ दिद्विकोटिपरिवारेण परिवृतौ फाल्गुन शुक्लदशम्यां नमिविनमी विद्याधरराजर्षी श्रीसिद्धशैले शिवपुरं गतौ, पुनः नमिविनमिराकोः पुण्यश्चतुष्षष्टिः विमलगिरौ चैत्रशुक्लचतुर्दश्यामनशनं कृत्वा शिवपुरीं प्राप्ता, तेन शिवमन्दिरारोहणे सोपानसदृशो वाच्यः, पुनः पापमलपरिहरणे नीरवद् श्रेया, तेन विमलगिरिरिति कथ्यते, पुनः पापारिगजनेऽतीव शूरवद् ज्ञेयः। पुनर्येन नरभवं प्राप्य शत्रु- अये गत्वाऽऽदिजिनभक्तिपूर्वकं द्रव्यभावार्चनं न कृतं तेन नरत्वं परिव हारितम् , यस्तीर्थबुद्धथा वहृदये संप्रधार्य श्रीशत्रुञ्जये गत्वा आदिजिनं नमति तस्य जीवितं सफलं स्यात् , स्तोककालमध्ये शिवसुखं प्रामोति । एवं गुरुमुखात् सिद्धगिरेमहान्तं महिमानं श्रुत्वा सिद्धशैलपर्वतवन्दनार्थ पञ्चपञ्चकोटिमुनिपरिवारपरिवृतौ द्राविडवारिखिल्लौ वल्कलचीवरधारिणौ तापसौ खगुरोराज्ञां गृही- स्वा श्रीशत्रुञ्जयं प्रति चेलतुः, गुरुरपि अन्यत्र स्थाने विजहार । अथ द्राविडवारिखिल्लो क्रमेण सपरिवारौ श्रीशत्रुञ्जयगिरौ आरो- हणसमये एतादृशमवग्रहं जग्राह-यदाऽऽवयोः कर्मक्षयो भविष्यति तदाऽऽहारं ग्रहीष्यावः, एवं द्राविडवारिखिल्लौ चातुर्मासकाला- वग्रहमभिगृह्य श्रीशबुजये चातुर्मास्यां तस्थता, भावतः साधुधर्ममंगीचक्रतुः, आत्मानं भावानुसारिणं प्रवर्तयन्तौ तपः तप्तवन्तौ, शुमध्यानयोगेन कर्मराशिदूरीकरणेन चातुर्मासीप्रान्तदिवसे प्रवर्तमाने कार्तिक शुक्लपौर्णमासीदिने क्षीणमोहेन त्रयोदशगुणस्थानका- रोहणेन शुक्लन्यानेन भ्यायमानेन धनघातिचतुष्कर्मराशिक्षपणेन केवलज्ञानं केवलदर्शनं च तयोरुत्पमम् । चतुर्दशरजुलोकं दह- चतुः । बहुमव्यजीवान् प्रतियोभ्याऽऽयुकादिचतुष्कर्मराशिं क्षपयित्वा द्राविड-वारिखिल्लराजर्षी दशकोटिमुनिभिः सह मुक्तिपुरी प्रापता, अचस्ताक्षयगतिं शिवं निरुपद्रवं पदं लब्धम् । तेन कार्तिक शुक्लपूर्णिमाऽवीवोत्तमा वर्तते, तस्माद् अब दिवसे श्रीशत्रुञ्जय- AGE ॥१२॥ T ·-- पर्वकथा. संग्रहा मौन एकादशी ध्या०३ सन्मुखं गत्वा महताऽञम्बरेण श्रीयुगादिजिनविम्ब रथे संस्थाप्य पूजास्नात्रमहोत्सवादिकरणेन महाकर्मराशि दरीक्रियते, महती पुण्यवृद्धिश्च भवति, तेनाय पर्वदिने पूजापौषधादिकरणेन दिवसः सफलः क्रियते ।। त्रिमुनिश्चाष्टभूवर्षे, [१८७३] दुर्गे च जेसलाभिधे । गणिना जयसारेण, व्यलेखि शिष्यहेतवे ॥१॥ इति श्रीकार्तिकर्णिमाया: व्याख्यानं सम्पूर्णम् ।।२।। अथ मौनैकादशी व्याख्यानम् ॥ ३ ॥ अरस्य प्रव्रज्या नमिजिनपतेर्ज्ञानमतुलं, तथा मल्लेजन्म व्रतमपमलं केवलमलम् । वलकादश्यां सहसि लसदुद्दाममहास, क्षितौ कल्याणानां क्षिपतु विपदः पञ्चकमिवम् ॥१॥ अर्थ:-अरस्य-अरजिनस्य प्रव्रज्या-दीक्षा, नमिजिनपतेः नमिनाथस्य अलतुम्-अनुपम ज्ञानम्, तथा मल्ले-मल्लिजिनस्य जन्म, अपमलम्-मलरहितं व्रतम्--दीक्षा, अलम्--सर्वद्रव्यगुणपर्यायप्रेक्षणे समर्थम्, केवलम्-केवलज्ञानं च; लसवुद्दाममहसि तेजोवति, सहसि-मार्गशीर्षमासे वलक्ष्यैकादश्यां-शुक्लैकादश्यां सजातं कल्याणानां इमं पञ्चकं क्षितौ विपदः क्षिपतु । यथाऽस्मिन् भरते कल्याणानां पञ्चकं सजातमेवं पञ्चसु भरतेषु पञ्चसु च ऐरवतेषु-क्षेत्रेषु' मीलित्वा जातं पश्चाशत् (५०) कल्याणानाम् । एवं भूतभाविवर्चमानकालाऽपेक्षया जातं सार्धशतं (१५०)। एकोपवासेऽपि सार्धशतोपवासफलं भवति । अस्मिन् दिने उपवासं कृत्वा मौनमाधाय अहोरात्रं पौषधं विधाय स्थेयम्, भणनं गुणनं विना नाऽन्यत् किमपि वक्तव्यम् । पारणकोत्तर- ACCESA-- -- SIR r ·पर्वकथा संग्रह मौन एकादशी व्या०३ ॥१४॥ दिवसयोरेकमक्तं (एकवारं भोजनम् ) कर्त्तव्यम्, पारणकदिवसे जिनगृहे गन्तव्यम्, जिनस्याने फलानि उपढौक्य भावत: जिनार्चा कर्तव्या, ततो गुरुसमीपे गत्वा नत्वा ज्ञानपूजां विधाय साधूनां संविभागं कृत्वा पारणा कर्त्तव्या, एकादशवर्षेकादशमा- सपर्यन्तं यावत् व्रतं कर्त्तव्यम् , द्वादशे वर्षे व्रते पूर्णे पौषधं पारयित्वा गुरूनभिवन्ध जिनदेवस्याने एकादश पक्वानानि एकादश फलानि एकादशविधानि धान्यानि एवं सुन्दरं वस्तु एकादशसंख्यया उपढौकनीयम् , जघन्यतोऽपि एकादशश्रावकवात्सल्यम् , संघपूजा, एकादशांगपुस्तकलेखनम् , इत्यादि उद्यापनं कर्त्तव्यम्-अत्र कथानकम्- एकदा ग्रामानुग्राम विहरन् सर्वज्ञो भगवान् नेमिनाथो · द्वारिकायां समवासरत् तं वन्दनार्थ श्रीकृष्णः समागतवान्, वन्दित्वा कृष्णोऽवोचत्-स्वामिन् ! षष्ठयधिकशतत्रयदिनमध्ये एकं सारं वासरं कृपां कृत्वा मम निवेदय यमाराध्य दानशीलतपोव्रतशक्ति- हीनोऽप्यहम् निस्तीर्णो भवामि. भगवान् उवाच-यद्येवं तर्हि त्वं मार्गशीर्षशुक्लैकादशीमारांधय यतः- अपि मिथ्याशा मान्या, सा मौनैकादशी तिथिः। मार्गशीर्षायमासस्य, शुक्लपक्षे प्रकीर्तिता ॥१॥ तत्र पुण्यं कृतं स्वल्पमपि प्रौढफलं भवेत् । तस्मादाराधनीया सा, विशेषेण विशारदैः ॥२॥ सर्वेभ्योऽपि च पर्वेभ्यः, पर्व पर्युषणाह्वयम् । दिनेभ्योऽप्यखिलेभ्योऽयं, तथा मुख्योऽस्ति वासरः ॥३॥ प्रमणैः श्रमणीभिश्च, श्रावकैः प्राविकादिभिः । धर्मकर्म विधातव्यमस्मिन् दिने विशेषतः॥४॥ इति भुत्वा भी कृष्ण उवाच-विभो ! पूर्व केनापि एकादशीव्रतमाचीर्णम् ? तस्य च कीरशी फलप्राप्तिर्जाता ? स्वामी प्राह-- t EXPER AUR ॥१४॥ - ३ -- ·r - . ES मौन पर्वकथा संग्रह ध्या०३ XXXREKAXIE धातकीखण्डे इषुकारभूधरात् पश्चिमे दिग्विमागे विजयं नाम पचनमस्ति, तत्र पृथ्वीपालो नाम राजाऽभूत् , तस्य च बौदार्य चातुर्य- शीलादिगुणशालिनी चन्द्रवती नाम प्रिया, तत्र च व्यवहारिशिरोमणिः प्रपलव्यापारोपार्जितबहुधनः पद्विधावश्यकरता सत्पुत्रयुतो जिनभक्तिकारकः सूरनामा श्रेष्ठी। स च वृद्धावस्थायामेकदा गुरुसमीपमामत्य भक्त्या प्रणम्य उवाच-भगवान् ! ईदृग्विधं धर्म कथय येन स्वल्पेनाऽपि कर्मक्षयः स्यात, गुरुणा एकादशीव्रतमादिष्टम्, अथ स गुर्वाज्ञया गृहमागत्य एकादशवर्षे कादशमासपर्यंतं यावत् तपश्चकार, समाप्ते च व्रते तेन विधिपूर्वमस्या उद्यापनमपि कृतम् , अथ उद्यापनदिवसात् पञ्चदशे दिवसे आकस्मिकेन उदरशूलेन मृत्वा एकादशे आरण्ये देवलोके एकविंशतिसागरपरिमितायुः देवो जातः । देवलोकसुखमनुभूय ततश्च्युत्वा सौर्यपुरे समृद्धिदत्तव्यवहारिक- गृहे प्रीतिमतीप्रियाकुक्षौ पुत्रत्वेनोत्पमा, तस्य नालस्थापनार्थं यदा गत खनितुमारब्धं तदा गर्तखननस्थाने निधिनिर्गतः, तद्वर्धा- पनिका सर्वत्र जाता, जाताऽऽहादः श्रेष्ठी महीयांस जन्मोत्सवं दशदिवसपर्यन्तं कृतवान् । निवृत्तेऽशुचिकर्मणि प्राप्ते च द्वादशे दिवसे ज्ञातिबांधवान् भोजयित्वा गर्भस्थेऽस्मिन् मातुर्वतेच्छाऽभूदिति गुणनिष्पन्नं सुव्रत इति नाम कृतवान् पिता । न पुनमंगला- दिवनिरर्थकम् । उक्तं च- भौमं मंगल वृष्टिनाम करणे, भद्रा कणानां क्षये ॥ वृद्धिः शीतलकाचदुष्टपिटके, राजारजः पर्वणि ॥ मिष्टत्वं लवणे विषे मधुरता, दग्धे गृहे शीतलं ॥ पात्रत्वं च पणाङ्-गनासु गदितं नाम्ना परं नाथर्कम् ॥१॥ अथ पञ्चमिः धात्रीमिः लाल्यमानोऽसौ अवर्धत, अनुक्रमेणायम् अष्टवार्षिक: संजातः, तं पुत्रं वीक्ष्य तत्पित्रा चिंतितम्- * सघिष्ठं मोनैकादशीव्रतमेकाद शमासपर्यन्तं मौनेन कृतवान् इत्यापि पाठः। -- - . RSHA ·पर्वकथा संप्राः मौन যায়ী भ्या.३ ॥१६॥ रूपलावण्यसंयुक्ता, नरा जात्यादिसंभवः । विद्याहीना न राजन्ते, ततोऽमुं पाठयाम्यहम् ॥१॥ इति चिन्तयित्वा महामहैः पितरौ उपाध्यायसमीपे द्वासप्ततिकलाम्यासं कर्तुं मुमुचतुः । अनायासेन 'सकला अपि कला अस्प- काले एव पपाठ । षड्विधावश्यकसूत्रादिकं श्रावकाचारमपि पपाठ, प्राप्तयौवनस्य तस्य पिता-श्रीकान्ता, पद्मा. लक्ष्मीः पबलता, तारा, रम्भा, पमिनी, गौरी, गांगेया, रतिः, इतिनाम्योः महर्द्धिकव्यवहारिणां एकादशकन्याः पारिणायिताः, ताभिः रूपलावण्यशालि- नीमिः सह मोगान् भुञ्जानः दोगुन्दकसुर इवाभवत् । तदनंतरं तस्मिन् गृहमारं समारोप्य स श्रेष्ठी प्रवज्यां गृहीत्वा सम्यक्प्रपाल्य प्रान्तेऽनशनं विधाय मृतः खर्ग च प्राप्तः। अथ गृहस्वामी सुव्रतः श्रेष्ठी पूर्वजन्मनि एकादशीमाराधितवान् तत एकादशवर्णकोटिना नायको जातः । तथा एकादशस्वर्णकोटीश्वरो दाता भोक्ता नगरāष्ठिसुवर्णपट्टालंकृतभालो राजमान्यः सत्यवादी सर्वत्र विश्रुतो अतिप्रतापी सज्जनभेष्ठः व्यापारिकशिरोरत्नं सुखेन कालं निनाय । अथ कालान्तरेण एकादशस्त्रीणामेकैकः पुत्रो जाता, एवमेकादश पुत्राः, तत्परिवारोऽपि विपुलो जातः, अथान्येयुः उद्याने धर्मघोषो सनीचरः सपरिवारः समवसृतः, राजादया सुव्रतय पन्दितुं गताः गुरुणाऽपि तदानीं तपो महिमा व्याख्याता- यद् दूरं यद् दुराराध्यं, यच दूरे व्यवस्थितम् । तत् सर्व तपसा साध्य, तपो हि दुरतिक्रमम् ॥१॥ तत्रापि पचमीतपसा ज्ञानपञ्चकस्यावाप्तिः, अष्टमीतपसाऽष्टकर्मनिषूदनम् , एकादशीतपसा एकादशांगाना सुखागमनम्, चतुर्दशीत- पसा चतुर्दशाना पूर्वाणामागमनम्, पौर्णमासीतपसा संपूर्णागमनं एवं श्रुत्वा सुब्रतो मुर्छापापमो जातिस्मृत्या पूर्वमवं मौनैकादशीतपोविधान ACCECROS - ~ -- . । 2 - ·. -- . पवेकथा संग्रह मौन एकादशी व्या०३ . ॥१७॥ - विज्ञाय पुनरपि गुरुसमीपे आजन्म यावद् मौनैकादशीतपः उच्चचार । गुरुणा उक्तम्-एकादशांगानामाराधना कर्तव्या, सम्यक् सपः कार्यम्, पूर्वभवे एकादशीव्रतं कृत्वा निर्मशानमाप्तवान्, तदुधापनवशाच अत्र एकादशवर्णकोटयः प्राप्ताः, निर्मलं यशः, लोके प्रभुत्वम्, अधिकारित्वम्, नगरबेष्ठित्वम् च प्राप्तम्, अतएव तपसि उद्यमो विधेयः। एवमुक्त्वा धर्मलाभाशिषं दवा गुरवोऽन्यत्र विहृताः । अथ सुखेन सह कुटुम्बेन श्रेष्ठी एकादशीदिवसे प्रहराष्टक आहारादित्यागरूपं पौषधं विदधाति । लोकेऽपि मोनैकादशीपर्वणः प्रसिद्धिर्मान्यता ४च जाता, यतः वृद्धमान्यं सर्वे मानयन्ति यथा महादेवेन माले स्थापितत्वात् तत्कलामाप्रमपि चन्द्र द्वितीयादिने लोकाः पूजयंति एवं च अनेके लोका मौनैकादशीमाराधयन्ति । अथ एकदा सकुटुंबेन तेन भेष्ठिना मौनैकादशीतिथ्याम् अहोरात्रपौषधः कृतः पौषधग्राहिभिः सर्वैरपि रात्रौ कायोत्सर्गः कृतः । अथैकदा चौरशांतम् मौने कादश्यां सुव्रता श्रेष्ठी न बूते अपहियमाणपपि वस्तु न पश्यति इति विचार्य चौरपाटी तगृहे प्रविष्टा उचोतं (दीपक) विधाय चौरा यावत् पश्यन्ति तावत् सर्वत्र पदे पदे स्वर्णराशिमेव पश्यन्ति, यावता गृहन्ति तावता शासनदेच्या सर्वे चौराः स्तम्भिताः, अतएव शासनदेवी पूज्यते कायोत्सर्गेणाऽऽराध्यते । अथ प्रातःकाले स्तम्भितान् सायुधान् परद्रव्यहरणोतान् चौरान् दृष्ट्या लोकाः मीलिताः । तलारक्षकाच तान् वेष्टयित्वा स्थिताः। अथ सकुटुम्बः सुव्रतः स्थापनाचार्यसमीपे पौषधं प्रपाल्य उपाय गत्वा गुरुन् नत्वा धर्म श्रुत्वा गृहे समागतः, तत्र चौगन् दृष्ट्वा पा राजा चौरान् माश्यतु इति बुद्धथा श्रेष्ठिना मौनं कृतम्, ततः तलारक्षका अपि शासनदेव्या स्तंमिताः, अथ मध्यान्हे समागतो राजा, * तान् स्तम्भितान् प्रातः तलारक्षको रष्ट्वा भूपालसमीपे निनाय, राशा वधाय मादिशाः, प्रातः भेडी पौषधं पारयित्वा प्राभृत लारवा राब पार्श्व गत्वा सर्वान् प्रमोचयत् इत्यायपि समुपलभ्यते पाठः । RSS - ॥ १७॥ -

·,
पर्वकथा
-GC
संग्रह
मौन
एकादशी
व्या०३
.
॥१८॥
-
-
प्राभूतपूर्व सुव्रतः पादयोलग्नः, गाऽपि व्यतिकरः पृष्टः, सुव्रतेन कथितः वृत्तान्तः पुनः धर्मोपदेशं दत्वा राजा तोषितः, राज्ञा
उक्तम्-वरं वृणु, तदा सुग्रतेन उक्त-अवध्याधौरा इति । राज्ञा तथा स्वीकृते शासनदेव्या तलारक्षकाः चौराश्च मुक्ताः । श्रेष्ठिनाऽपि
पारणकं कृतम् । पुनरपि एकदा दावानल इव समग्रं पुरं ज्वालनाय अग्निरुत्थितः, तदा नगरस्थः सर्वलोक इतस्ततः नष्टः किन्तु
गृहीतपौषधः श्रेष्ठी स्वव्रतरक्षार्थ न कुत्रापि गतः, सर्वनगरमरण्यमिव ज्वलितं परन्तु सुव्रत श्रेष्ठिनो. हह-गृहादि किमपि न अज्वलत् ।
प्रातः काले समुद्रे द्वीप इव तस्य हगृहादि वीक्ष्य सर्वेऽपि पौराः सुव्रतं प्रशंसयामांसुः, यथा--
सरवेन धार्यते पृथ्वी, सत्वेन तपते रविः । सवेन वायवो वान्ति, सर्व सत्वे प्रतिष्ठितम् ॥१॥
अहो धर्मस्य माहात्म्यमस्याहो दृढता व्रते । पालयेद् व्रतमेवं यो, द्विधाऽप्यस्य शिवं भवेत् ॥२॥
यतः धज्जिन्म कले शरीरपटुता सौभाग्यमायुर्चलं ॥ धर्मेणैव भवंति निर्मलयशो विद्यार्थसंपत्तयः ।।
कांताराञ्च महाभयाच सतत धर्मः परित्रायते ॥ धर्मः सम्यगुपासितो हि भवति स्वर्गाऽपवर्गप्रदः ॥३॥
अथ एकादशीव्रते पूर्णे जाते श्रेष्ठी उद्यापनाय मुक्ताफलानि रत्नानि शंख: प्रवालकानि स्वर्णानि कलपीतानि ताम्राणि पित्तलानि
पपूणि कांस्यानि पकलानि, बहुविधानि धान्यानि पक्कामानि, नालिकेर-द्राक्षासहकारादीनां फलानि, स्वर्ण-रूप्यकानां पुष्पाणि
अशोकादीनां पुष्पाणि, इत्यादीनि अनेकानि वस्तूनि एकादशसंख्यया जिनेन्द्राने दौकयामास । एवं विस्तारेण उद्यापनं कृत्वा संघ-
पूजन साधर्मिकवात्सल्यादीनि सप्तक्षेश्यां धनवपनं च विधाय मानुषं जन्म कृतार्थ कृतवान् । अथैकदा वृद्धावस्थाया रात्री मनसि श्रेष्ठी
चिन्तपति-मया जन्मपर्यन्तं भावकवतं पालितं मौनैकादशीतपोऽपि तदुपापनादिना पूर्ण कृतम्, अथ असारः संसारः पूर्व पथात् वा
प
.
CHECE
प
॥१८॥

·। -- + १ मौन एकादशी म्या०३ -- REASOMATICKASARAN पर्वकथा ६ स्यान्यः इति इदानीं दीक्षा चेत् सुगुरुयोगतो गृणामि तदा वरम्, इति चिन्तयतस्तस्य प्रातःकालः सञ्जातः, उपाने च तरणतारणसमर्थाः चतुनिचरा गुणसुन्दरपरयः समागताः, तान् चन्दनार्थ सर्वोऽपि लोको गतः, निजतनूज-स्त्रीपरिवारेण संयुतः श्रेष्ठी अपि गतवान् संग्रह यावत् वन्दित्वा सर्वे स्थिता तावद् गुरुमिः देशना प्रारम्पा-यो यतीनां केलिप्राप्तः अहिंसालक्षणः सप्तदशविधः विनयमूलः ॥१९॥ शान्तिप्रधान महाव्रतपुरस्सरो धर्मः तेन पवनवद् श्रुतं मोक्षं व्रजेत्, यस्तु द्वादशवतारमका प्रावधर्मस्तेन तुरंगवेगवद् ग्रजेत, इति अल्पकालेनैव सर्वदुःखान्तकरः साघुधर्मः द्रुतं मोक्षगमनाय सेव्यः । यदुक्तम्- चारित्ररत्नाम परं हि रत्नं, चारित्रवित्तान परं हि वित्तम् । चारित्रलामान परो हि लाभश्चारित्रयोगाम परो हि योगः॥१॥ दीक्षा गृहीता दिनमेकमेव, येनोग्रचित्तेन शिवं स याति । न तत् कदाचित्तदवश्यमेव, वैमानिकः स्यात् त्रिदशप्रधानः ॥ २॥ इत्यादि देशनां श्रुत्वा सुव्रतोत्रवीत्-हे तारक ! अहं संसारकान्ताराद्विग्नोऽस्मि इति गृहमारं पुत्रे समारोप्य श्रीमतां समीपे दीक्षा ग्रहीष्यामि, इति श्रुत्वा गुरुः उवाच-यथासुखं प्रवर्तस्व प्रतिबन्ध मा विधेहि । ततः श्रेष्ठी गृहं गत्वा कुटुम्ब भोजयित्वा स्वजनपुत्राणामग्रे दीक्षाऽऽदेशममार्गयत् । तैरनुमतः सुव्रतः एकादशमिः स्त्रीमिः सह प्रबवाज । शीघ्रमेव तपोविशेषात् कायवलं क्षयीकृत्य मासिकेनाऽनशनेन तस्य एकादशपत्न्योऽपि केवलं प्राप्य शिवं गताः । अथ सुव्रतः मुनिग्रहणासेवनाशिक्षां पठित्वा साधुधर्मे चरति । यदुक्तम्- जयं चरे जयं चि, जयमासे जयं सुए । जयं भुंजतो भासंतो, पायकम्मं न बंधई ॥१॥ एवं पवित्रं चारित्रं पालयामास तथा विशेषतः षष्ठाटमादितपः कृतवान् तस्य संख्या लिख्यते- " H ·। - - पर्वकथा संग्रह 18 मौन एकादशी व्या०३ ॥ २०॥ - 1 जानते द्वे शते षष्ठे, अष्टामानां शतं तथा । चतुष्टयं चतुर्मास्या, एकं पाण्मासिकं तपः॥१॥ स मौनैकादशीतिथ्यास्तपस्तपन् विशेषतः। पाठको द्वादशांगीनां शुद्धां दक्षिामपालयत् ॥२॥ इति अथैकदा एकादश्यां मौनमास्थाय तपः कुर्वति सुव्रते तत्परीक्षार्थ कश्चिद् मिथ्यादृष्टि देवः कस्यचित् साधोः कर्णयोः महती वेदनामकारयत्, तस्य वेदना महति उपचारे कृतेऽपि न शाम्यति, तदा तेन देवेन साधुना पुरत उक्तम्-अस्य वेदना सुव्रतमुनेः भैषज्यात क्षयं यास्यति, यदि स एव स्वस्थानाद् पहिरागत्य उपचारं करिष्यति इति, तत् श्रुत्वा ते साधवः तत्रागत्य उपचारार्थ सुव्रतमभ्यर्थयन्, सुव्रतोऽपि मौनी रात्रौ न स्वस्थानाद् पहिर्याति, ततः देवानुमावतः स वेदनातों मुनिः सुव्रतं मस्तके मारयति ततः सुव्रतस्यातीववेदना संभृता परन्तु स मुनिश्चिन्तयति- अर्हन्तो भगवन्तो ये, साधवो गणधारिणः । इन्द्राश्चन्द्रा दिनेन्द्राथ, नागेन्द्रा व्यन्तरेन्द्रकाः ॥ १ ॥ सचक्रवर्तिनो वासुदेवाः प्रतिनारायणाः । पलदेवा नराधीशा, मानवा अपरेऽपि च ॥२॥ कर्मणा पापिनाऽनेन, ते सर्वेऽपि विडम्बिताः। कियन्मात्रो वराकोऽहं, पुरस्तात् तस्य कर्मणः ॥३॥ अरे जीव ! क्षमस्व स्वादितं कर्म तेऽस्ति यत् । तद् भोगेन विना नैव, प्रक्षीयेत कदाचन ॥ ४ ॥ लई अलद्धं पुवं-जिणवयण सुभासि अमियभूयं । गहिउं सग्गहमग्गो-नाहं मरणाउ बीहेमि ॥५॥ तपस्तीवं घरट्टोऽयं, क्षमामरिकान्वितः। धृतिहस्तो मनःकीलः, कर्मधान्यानि चूर्णयेत् ॥६॥ इति अथ विमंगज्ञानेन मनिमामितं मत्वा देवः विशेषेणोपसर्गान् अकरोद्, मुनिस्तु धपकणिमारूढः केवलज्ञानं प्राप्तवान् मध्यान् । 7 , ALANCE REACHECK ॥२०॥ । प ।

·पौष पर्वकथा दशमी संग्रह . व्या०४ ॥ २१ ॥ RS ॥ इति श्रीमौनैकादश्या माहात्म्य [व्याख्यानं] सम्पूर्णम् ।। ३ ।। अथ श्रीपौषदशमी व्याख्यानं प्रारभ्यते ॥४॥ प्रणम्य पार्श्वनाथांघ्रिपंकजं सर्वसौख्यदम् । समस्तमंगलश्रेणिलतापल्लवताऽम्बुदम् ॥ १॥ भव्यजीवप्रबोधार्थ, जन्तूनां च सुखाप्तये । पौषकृष्णदशम्याच, माहात्म्यं कथ्यतेऽधुना ॥ २ ॥ इह जम्मूदीपे भरतक्षेत्रे मगधजनपदे चम्पानाम्नी सुपनोहरा नगरी चाऽस्ति, तस्याः समीपे पूर्णभद्राख्ययक्षाभिते उपबने श्रीचरमतीर्था- धिपतिमहावीरस्वामी एकदा समवसृतः। तदुपदेशश्रवणार्थ वन्दनार्थ च श्रीमगधाधिपतिः समागतः। स च भगवन्तं त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य यथास्थाने समुपविष्टः । तदा स्वामी संसारसागरनिमजतामुद्धारकारिणी देशनां प्रारेमे- जीवदया रमिज्वर, इन्दियवग्गो दमिजह सयादि । सचं चेव वदिज्जइ, धम्मस्स रहस्समिणमेव ॥१॥ इत्यादिदेशनां श्रुत्वा केचिद् भद्रकता प्राप्ताः केचिद् श्राद्धधर्म केचिच्च साधुधर्ममंगीकृतवन्तः, तदानीं भीगौतमस्वामी श्रीवीर बन्दित्वा पप्रच्छ-रे स्वामिन् ! पौषदशमीमाहात्म्यं कथ्यताम् , ? एवं श्रुत्वा; वर्धमानस्वामी कथयति-हे इन्द्रभूते ! पौषदशम्या भीगमेयजिनजन्यकरयाणकं वर्तते, तदिने द्विसन्ध्यमावश्यकं कर्तव्यम् । देववन्दना भूशयनं ब्रह्मचर्यपालन जिनालयेऽष्टविध-सह- दशविधस्नात्रमहोत्सवादिकं विविधाऽऽडम्मरेण जिनापूजां च विधाय गुरुसमीपे गत्वा उपदेशः श्रोतव्यः। पत्राद् गृहं गत्वा एकासनेन भोजनं करवा चतुर्विधाऽऽहारनियमो प्रायः, नवम्यामेकादश्यां चापि एकवारमेव भोक्तव्यं, एतद्विधिना दश वर्षाणि याचन कियमाने साऽराधिता भवति । मनोवाकायेन त्रिकरणहया अस्या आगधक इह भवे धनधान्य-पुत्रकलत्रादिसौमयं प्राप्य - . RAR ॥२१॥ - ।

·-
।
.
पर्वकथा
संग्रह
पौष
दशमी
॥ २२॥
ध्या.४
1
परलोके देवादिद्धिमनुभूय परम्परया निर्वाणं प्राप्नोति, एवं भगवता उक्ते श्रीगौतमस्वामी प्राह-हे भगवन् ! पुरा केनेयं समाराधिता ?
तत् कथ्यताम् । भगवानुवाच-हे गौतम ! श्रीवामेयं मां चान्तरा सूरदत्तश्रेष्ठिना सम्यगाराधिता, तथाहि-जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्रे सूरेन्द्र-
पुरनाम नगरमस्ति, तत्र नरसिंहो नाम राजा राज्यं करोतिस्म, तस्य चतु। गुणवती शीलालंकारयुता गुणसुन्दर्यमिधाना पट्टराज्ञी
विराजतेस्म । तस्य नगरे सूरदत्तश्रेष्ठी परिवसतिस्म । तस्य शीलालंकारभारिणी पतिव्रता शीलवतीनाम्नी पत्नी आसीद् । यद्यपि धनदवद्
महाधनाढयो यशस्वी च स श्रेष्ठी, परं मिथ्यात्ववासितः सांख्यमतावलम्बी त्रिदण्डिभक्तः शैवधर्माराधनतत्परः जैनधर्म न
जानाति, यतः-
न देवं नाऽदेवं न शुभगुरुमेवं न कुगुरुं ॥ न धर्म नाऽधर्म न गुणपरिणद्धं न विगुणम् ।।
न कृत्यं नाकृत्यं न हितमहित नापि निपुणं ॥ विलोकन्ते लोका जिनवचनचक्षुर्विरहिताः ॥ १॥
स कदापि जिनवचनं न शृणोति मिथ्यात्वेन ग्रसितो राहुणा विधुवत् जीवशरीरमेकं मन्यते । परं राजमान्यो नगरे बहुमान्यः
प्ठिपदे आसीद, एवं काले याते एकदा सार्ध द्वयशवप्रमितानां प्रवहणानां चतुर्विधं याणकं भृत्वा भृत्यान रत्नद्वीपे प्राहिणोद् । तत्र
गत्वा क्रयविक्रयं कृत्वा पुनः नवीनं क्रयाणकं भृत्वा मध्यसमुद्रे आगतास्तावद् पूर्वकृतकर्मोदयेन उल्कापातप्रचण्डपवनवेगेन ते प्रवहणाः
कालकूटद्वीपे गताः गृहे नागताः । पुनश्च श्रेष्ठिगृहे एकादशस्वर्णकोटिद्रव्यं भूमिगृहे, स्थापितमासीद्, तत् पन्नगवृश्चिकांऽगारकरूपेण
जातम् यानि च ग्रामान्तरात् पंचशतानि आगच्छन्ति शकटानि तेषामुपरि मिल्लघाटिः पतिता तान्यपि गतानि । ततषश्रेष्ठी निद्रव्यो
बातः भेष्ठिपदं च गतं महादरिद्रवं संजाता, ततो लोके सन्मानमपि गतम् । यतः-
ACTECHECHECCAXEKHere
.
-
R
॥ २२॥

·ASE 1 पर्वकषा संग्रहा दशमी ध्या.४ |॥२३॥ SEASACRECAREKARE . धनमर्जय काकुत्स्थ !, धनमूलमिदं जगत् । अन्तरं नैव पश्यामि, निर्धनस्य शवस्य च ॥ १ ॥ दुहा-बाप कहे मेरे पूत सपूता, न कहे मेरा भइया । घर जोरू भी लेत पलैयां, सोई बहोजांकी गांठ रुपैया॥१॥ अथ श्रेष्ठी निर्धनत्वेन दुःखेन कालं गमयतिस्म । कतिपयदिने तस्य नगरे श्रीदेवेन्द्रसरिः समवसृतः, तद्वर्धापनिका पनपालेन राजे निवेदिता । राजा वनपालो बहुद्रव्यदानेन तोषितो विसृष्टः, पश्चात् राजा, श्रेष्ठिवर्गः, सूरेन्द्र श्रेष्ठी, सर्वनगरलोकच वन्दनार्य निर्ययौ । मुनिसमीपे आगत्य मुनि वन्दित्वा सर्वे यथास्थानं निषण्णाः, मुनिमिर्देशना प्रारम्धा-भो भव्याः ! संसारे सारं धर्मप- दार्थः श्रेयान् । यता- धर्मतः सकलमंगलावलि-धर्मतः सकलसौख्यसंपदः॥धर्मतः स्फुरति निर्मलं यशो, धर्म एष तदहो। विधीयताम् ॥१॥ विवेकः परमो धर्मों, विवेकः परमं तपः॥विवेकः परमं ज्ञानं, विवेको मुक्तिसाधनम् ॥२॥ भक्ष्याऽमक्ष्यविचार: स्याद्, गम्यागम्यविभेदकत् ॥ मार्गाऽमार्गपरिज्ञानं, गुणाऽगुणविचारणा ॥३॥ निद्राऽऽहारो रति ति, पशूनां च नृणां समम् । विवेकोऽन्तरमत्रास्ति, तं विना पशवा स्मृताः॥ ४ ॥ एक उत्पद्यते जन्तुर्यात्येकश्च भवान्तरम् । एको दुःखी सुखी चैकस्तथैक: सिद्धिसौख्यभाक् ॥ ५॥ इत्यादिदेशनां श्रुत्वा पर्षद्याः स्वं स्वं स्थानं जग्मुः, तदा सुरश्रेष्ठी पप्रच्छ-हे भगवन् ! जीवस्य किं लक्षणम् ? तदा मुनिनोक्तम्-हे श्रेष्ठिन् । शान-दर्शन-चारित्रयुक्त-तपो-वीर्योपयोगवान् सजीवः यतः- नाणं च दसणं घेव, चरित्तं च तवो तहा | वीरियं उपयोगो य, एयं जीवस्स लक्खणम् ॥ १॥ CERECA ॥२३॥ m - ·क , - । 1 7 पर्वकथा संग्रह पौष दशमी ॥ २४॥ व्या०४ RECRUPAKRAAT. चेतना लक्षणाश्चात्मा, मामान्येन बुधैः स्मृतः ॥ संसारात्मा तथा जीवः, परमात्मा द्विधा मतः ॥ २॥ संसारात्मा सदा दुःखी, जन्म-मरण-शोकभाक् ॥ चतुरशीतिलक्षासु, योनिषु भ्राम्यते सदा ॥ ३ ॥ न सा जातिर्न सा योनिर्न तत् क्षेत्रं न तत् कुलम् ।। यत्र कर्मवशादात्मा नोत्पन्नोऽयमनेकधा ॥ ४ ॥ एगया देवलोएसु, नरएसु वि एगया । एगया असुरं कायं, जहा.कम्महिं गच्छइ ॥ ५ ॥ एगया खत्तिओ होइ, तओ चण्डाल-बुक्कसो ॥ तओ कीड-पयंगो य, तओ कुन्थु-पीपिलिया ॥ ६॥ सुभगो दुर्भगः श्रीमान्, रूपवान रूपवर्जितः । स एव सेवकः स्वामी, नरो नारी नपुंसकः ॥ ७ ॥ संसारी कर्मसम्बन्धाद, नटवत् परिभ्राम्यति । अनन्तकालपर्यन्तं, जीवः संसारवर्त्मनि ॥ ८॥ भव्यजीवे यादानं, धर्मकल्पतरूपमम् । दानशीलतपोभावं, शाखा मुक्तिसुखं फलम् ॥९॥ धर्मादेव कुले जन्म, धर्माद्धि विपुलं यशः ॥ धर्माद् धनं सुखं रूपं, धर्मः स्वर्गाऽपवर्गदः ॥ १० ॥ दोहा-धर्म करत संसारसुख, धर्म करत निर्वाण | धर्म पंथ साधन विना, नर तिर्यच समान ॥१॥ सुपुरुष तीन पदार्थ साधे, धर्म वीशेष जानी आराधे । धर्म प्रधान कहे सब कोई, अर्थ काम धर्म हित होई ॥२॥ इत्यादिधर्मकथां श्रुत्वा श्रेष्ठी जीवाऽजीवादि नवपदार्थयुक्तं सम्यक्त्वरत्नं प्राप्तः, पुनः पप्रच्छ-हे भगवन् ! एवं किमपि तपस्याफलमुपदिश्यतां येन मम गृहे निधानं प्रकटयति । तदा मुनिना प्रोक्तम्-भोः श्रेष्ठिन् ! पौषकृष्णद- शम्यां व्रतं गृहाण, तहिने श्रीपार्श्वनाथस्य जन्मकल्याणकमामी, नवमीदिने, दशमीदिने, एकादशीदिने एवं CHEXAEX , । ॥२४॥ -

·पौष
पर्वकथा
,
PESH
व्या०४
॥ २५॥
श्रीणिदिनेषु एकभक्तकरणम् , भूमिशयनम् , ब्रह्मप्रतपालनम् , द्वयोः टंकयोरावश्यकम् , देववन्दनम् , जिनालये
स्नानादिमहोत्सव विधानम् ,
'ॐ ही भीरार्श्वनाथाय अईते नमः' इति द्विसहस्रबारं गुणनीयं । पारणान्ते च स्वामिवात्सल्यं, एवं दिग्वर्ष (१०) याषद्
विधिना कर्तव्यम् । एवमाराधनेनेहलोके धनधान्यसौभाग्यादिकम् , परलोके च स्वर्गसुखं, क्रमेण च मोक्षसुखं भविष्यति । एवं
श्रुत्वा होस्कर्षप्रफुल्ललोचनः श्रेष्ठी जैन धर्म गृहीत्वा गुरुं वन्दित्वा स्वगृहं गतः, आचार्यश्चान्यत्र विहृतवान् । भेष्ठिना दशमी आरा-
पितुमारम्बा, दशमासेषु गतेषु कालकूटद्वीपाद पोताः समागताः तदनुचरमुखात् श्रुत्वा भेष्ठी न श्रद्दधौ, तदा तत्प्रियया शीलवत्योक्तम्-
स्वामिन् ! तत् सत्यमेव जानातु , माऽसत्यं मन्यताम् । यतोऽध निजगृहे निधानं प्रकट भविष्यति तदा तु सत्यमित्युक्त्वा निधानस्थाने
निषिदर्शनार्थ गतवन्तौ, तदा ताभ्यां निधानानि विलोकितानि । श्रेष्ठी स्वप्रियामुपाच-हे प्रिये ! जैनशासन-प्रमावात् प्रवहणव-
पिका समागता, एकादशस्वर्णकोटिमानो निधिरपि प्रादुर्भूतः । वामेयजिनप्रमादाद , श्रीगुरुणामुपदेशादहं श्रीमान् जातः । अथ जैन-
धर्मवासनया सुखेन कालो गच्छति, भेष्ठिपदमपि पुनः प्राप्तम् , श्रेष्ठिनो दशपुत्राः संजाताः राशा संमान्य निजसमीपे स्थापितः ।
पुनरेकदा श्रीदेवेन्द्रसरिहिरन् तत्रैवोपवने समवसृतः, तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी वन्दनार्थ गतः वन्दित्वा यथास्थानं स्थितः, गुरुणा
देशना दत्ता, देशनान्ते श्रेष्ठी पप्रच्छ-हे स्वामिन् ! दशम्या उद्यापनं किं कर्तव्यम् ? गुरुणा प्रोक्तम्-हे श्रेष्ठिन् ! प्रष्टकानि दशपु-
स्तक-दशलेखनानि, दशपुस्तकबन्धनानि, दशस्थापनार्चायासनानि (ठवणी), दश जपमाला:, दश चन्द्रोदयाः दशजिनालयानि
दश्च जिनविम्मानि, दीवि, आरति, एवं सर्व दश-दशसंख्याकं कर्तव्यम् । एवं श्रुत्वा भेष्ठिनोद्यापनिकां कृत्वा मणिपयानि जिन-
॥ २५ ॥

·H किया पौष संग्रह २६॥ दशमी RECRk व्या०४ " विम्बानि कारितानि पश्चात् कतिपयदिने वैराग्यवासितः श्रेष्ठी गृहमारं सुन्दरनाम्नि ज्येष्ठे. पुढे नियोज्य सर्वानाहूय कथयति- स्म-हे पुत्राः। यूयं दशमीदिने सप्तदशप्रकारेण वामेयमर्चित्वा व्याख्यानं श्रुत्वा गृहे समागत्य साधून प्रतिलाभ्य एकासनेन भोजनं कृत्वा चतुर्विधाहारनियमो ग्राह्यः, 'पारणकदिने स्वामिवात्सल्यं कर्तव्यम् , एवं विधिना वयं सुखिनो जाताः, भवद्भिरपि एवं कर्त- व्यम् , येन सुखिनो भविष्यन्ति । एवं पुत्राणां शिक्षा दत्वा गुरुपार्श्व गत्वा एवं वदति-स्वामिन् ! ममोपरि कृपां विधाय चारित्र देहि येन स्वर्गाऽपवर्गों' प्राप्नोमि, तदा गुरुणा कथितं-यथा रुचिस्तथा कुरु । एवं श्रुत्वा गुरुणां पार्श्व चारित्रं गृहीतम् । विविधानि पष्ठाष्टमादीनि तपांसि कुर्वाणो द्वादशवर्षप्रान्ते पञ्चदशदिनानि अनशनं विधाय अष्टादशदोपरहितः समाधिना मृत्वा दशमे देवलोके विंशतिसागरोपमायुर्दैवत्वेनोत्पन्नः, अनुक्रमेण देवसुखं भुक्त्वा प्राणतकरपात् च्युत्वा इहैव जम्बूद्वीपे महाविदेहे पुष्कलावतीविजये मंगलावत्यां नगर्यां सिंहसेनराजस्य गुणसुन्दरीभार्यायाः कृक्षिसरोवरे मरालवत् पुत्रो जयसेननाम्ना प्रकटिष्यति । तत्र संसारसुखं रस्त्या पश्चात् चारित्रं ग्रहीष्यति, एकादश अंगानि द्वादशोपांगानि पठिष्यति । एकाकी विहारं कुर्वन्नेकदा कायोत्सर्गे स्थास्यति, तत्रोपवनाधिष्ठायको देवो मिश्वात्ववासितः तस्य अपणस्यैकविंशत्युपसर्गान् नकुल-वृश्चिक-पनग-गज-सिंह-व्याघ्र-पिशाच-राक्षस खेचर-वेताल-प्रमुखान् करिष्यति । मुनिस्तु शमदमगुणेन, शुमध्यानेन चतस्रघातिकर्मणां क्षयं कृत्वा केवलं प्राप्स्यति । शीलव- त्यपि चारित्रं गृहीत्वा प्रतिपाल्य देवलोकं गता महाविदेहे सेत्स्यति, एवं श्रीवर्धमानखामिना गौतमाग्रे निरूपितम् , तद् हे भव्याः ! इदं व्रतमवश्यं कर्तव्यं येन सुखं स्याद् । अस्य चारित्रस्य श्रवणमात्रेण इह भवे धनधान्यादिकं परभवे खर्गापवर्गसुखं जनःप्राप्नोति ।। इति श्रीपूर्वाचार्यहेमचन्द्रसूरिकृतसपादलक्षग्रन्धमध्यादिम पौष-दशम्या-व्याख्यानं समाप्तम् ॥ ४ ॥ पूर 4 + - - ॥ २६॥ , . । - ·-- - 1. पर्वकषा संग्रह मेरु प्रयोदशी - व्या०५ ॥ २७॥ अथ मेस्त्रयोदशी व्याख्यानम् ॥ ५॥ मारुदेवं जिनं नत्वा, स्मृत्वा सद्गुरुभारतीम् । मेस्त्रयोदशीघस्र-व्याख्यानं लिख्यते मया ॥१॥ इहाष्टमहाप्रातिहार्यविराजितेन जगद्गुरुणा श्रीवर्धमानखामिना श्रीगौतमादीनामंग्रे यथा माघकृष्णत्रयोदश्या माहात्म्यमुक्त, तथा-परंपरयाऽऽयातमसामिरुच्यते, श्रीऋषभदेवाऽजितनाथयोरन्तरे पञ्चाशल्लक्षकोटिसागरोपमानि व्यतिक्रान्तानि, तन्मध्ये अयो- ध्याय नगाँ इक्ष्वाकुवंश्यः काश्यपगोत्रीयोऽनन्तवीर्यो नाम राजा बभूव, स च बहुलहस्त्यश्वरथपदात्यादिसेनानायकः । तस्य च- राज्ञः पञ्चशतानि राज्य आसन् , तन्मध्ये प्रियमती नाम पट्टराज्ञी बभूव, धनंजयो नाम चतुर्बुद्धिनिधिमहामात्यश्च आसीत् । सुखेन राज्यं पालयतो राज्ञ एकदा मनसि महाचिन्ता समुत्पमा-यदुत्तमो ममैकोऽपि पुत्रो नास्ति, क एतद्राज्यस्य भोक्ता मविष्यति ? पुत्रं विना गृहं शून्यप्रायमिति । ततो राज्ञा अनेके, उपायाः कृताः परं पुत्रोत्पत्तिनं जाता । तस्मिन्नवसरे एकदा एका कोणकनामा साधु- राहारार्थ राज्ञो गृहे समागतः, तदा नृपराश्यौ उत्थाय विधिना वन्दित्वा शुद्धाहारेण प्रतिलाभ्य करद्वयं संयोज्य मुनि पप्रच्छतु:- स्वामिन ! अस्माकं पुत्रो नास्ति स कदापि भविष्यति न वा ? मुनिरुताच-ज्योतिष्कनिमिसादिकं मुनिने मापते, तदा नृपराज्ञीभ्यां पुनः पुनः प्रार्थनायां कृतायां मनसि दयां धृत्वा मुनिना उक्तम्-हे राजन् ! तव पुत्रस्तु भावी परं पङ्गुर्भविष्यति, एतदुक्त्वा मनिर्गतः, तदा भूपराज्ञीभ्यां चिन्तितम्-अस्माकं पङ्गुरपि पुत्रस्तु भावी । क्रमेण राज्ञी सगर्भा जाता, पूणे काले पंगुं पुत्रं प्रासत । राजा पुत्रजन्म श्रुत्वा हर्षितः सन् महोत्सवं चकार, द्वादशे दिवसे सर्वमपि कुटुम्ब भोजयित्वा कुमारस्य पिंगलराय इति नाम RECE -- ॥२७॥ RAIG R ·वर्षका मेरु संग्रह प्रयोदशी व्या.५ २८॥ कृतवान् । ततस्तमन्तःपुरे एव रक्षतुः पहिर्न प्रकटी चक्रतुः । यदा पुनः लोकाः पप्रच्छुस्तदा. एवम्चतुः-कुमारस्य रूपमत्यव्रतं वर्तते, मा कदाचिद् दृष्टिदोषो भवेद् इति न प्रादुष्क्रियते । तदा सर्वस्मिन्नपि नगरे एपा प्रवृत्तिः प्रादुर्भूता । यदुत पिंगलरायकुमार- तुस्पा पृथिव्यामपरः कोऽपि रूपसौन्दर्यवान् नास्तीति । अथैवं क्रमेण कुमारो वृद्धि प्राप्तः । अस्मिन्नवसरे अयोध्यानगरीतः सपा- दशत (१२५) योजनेषु मलयनामा देशोऽस्ति, तत्र ब्रमपुरं नाम नगरम् , तत्र च इक्ष्वाकुवंश्यः काश्यपगोत्रीयः शतरथो नाम राजा तस्य च इन्दुमती नाम्नी पट्टराशी । तत्कुक्षिसंभवा गुणसुन्दरी नाम पुत्री, सा चातिशयरूपलावण्यसौभाग्यादिगुणयु- बताऽभूत् । तस्य राज्ञः पुत्रो नास्ति सैवैका पुत्री आसीद् , अतस्तेन मातापित्रोरतिवल्लमा आसीद् । अथ पुत्रीं वरयोग्यां ज्ञात्वा तद्योग्यवरालाभाच राजा तद्विवाहचिन्तातुरो बभूव । तस्मिन्नवसरे तमगरवासिव्यापारिणः शकटेषु विविधानि ऋयाणकानि भृत्वा देशान्तरं चलितास्तदा राज्ञा तेभ्य उक्तम्-देशान्तरे भ्रमद्भिर्भवद्भिर्गुणसुन्दरीयोग्यवरप्राप्तौ सत्यां विवाहसम्बन्धः कार्यः, इति नृप- वचनं श्रुत्वा तथेति प्रतिपद्य ते चलिताः । क्रमेण बहूनि नगराणि विलोकयन्तोऽयोध्यां नगरी प्राप्ताः, तत्र च क्रयाणकानि सर्वा- म्यपि विक्रीतानि भ्यान लाभः संजातः, अपराणि तत्रत्यानि ऋयाणकानि संगृहीतानि । यदा ते चलनार्थमुद्यता जातास्तदा स्व- नृपवचनं संस्मृत्य तभमरवासिलोकानां मुखात् कुमारस्याद्भुतं रूपं श्रुत्वा नृपसमीपे गत्वा कुमारेण सह गुणसुन्दर्या विवाहसम्बन्धं चकः, रामाऽपि शुल्क (कर) मोचनादिना तेषां बहादरवके, ततस्ते हर्षिताः सन्तः स्वदेशं प्रति चेलुः, क्रमेण स्वनगरं गत्वा राज्ञोऽग्रे सर्व वृत्तान्तं कथयामासुः, राजापि कुमारस्यामृतरूपसौभाग्यादिगुणान् श्रुत्वा संतोषं प्राप्तः । अथ यदा कन्या वरयोग्या बाता तदा कुमारस्य आकरणार्थ राज्ञा स्वसेवकाः प्रेषिताः, तेऽपि अयोध्यां गत्वा अनन्तवीर्य नृपं प्रोचुः-हे महाराज ! विवाहार्थ ॥२८॥ 1 ४

·-
--
-
।
पर्वकथा
संग्रह
मेड
प्रयोदशी
व्या०५
॥ २९॥
-
कुमारः सत्वरं प्रेषणीयः, इति भुत्वा गजा उद्विग्नचित्त: संजाता, ततः सथ उत्थाय 'स्वमन्दिरे एकान्तदेशे गत्वा रास्याः,
प्रधानस्य चाग्रे इत्यमुवाच-अथ किं कर्तव्यम् ? पुत्रस्तु पंगुवर्तते एतस्य कथं भविष्यति ? पंगधे का स्वकन्यां प्रदास्यति ? तदा
प्रधानमंत्री किंचिद् विचार्य तान् सेवकान् आय इत्युवाच-साम्प्रतमिह कमारो नास्ति तन्मातुलगृहे वर्तते । पातुलगृहं तु इतो
द्विशतयोजनेषु महनीपचने समस्ति तेन सांप्रतं न भवेत्, पवाद बास्यते । एतत् श्रुत्वा सेवकाः प्रोचुः-हे स्वामिन् ! पन्था
दूरे वर्तते, अतो लनं निर्धार्य देयं, स्वयमपि लगोपरि शीघ्र समागन्तव्यम् । एतत् सेवकवचनं भूत्वा मासषोडशकानन्तरं लमं
भविष्यति, इति निर्धारितम् । ततो लानं गृहीत्वा सेवका मलयदे गताः । अथ राजा अनन्तवीय चिन्तातुरः सन्नुवाच-अथाऽत्र
क उपायः कर्तव्यः १ षोडशपासास्तु सत्वरमेव यास्यन्ति । तदा नृप-राज्ञी-प्रधानपदी चिन्ता कता परं कोऽप्युपायो न लब्धः ।
अस्मिन्नवसरे नगर्युपाने साधुचशतीपरिवृतश्चतुर्जानधरो गांगिलनामा साधुः समवस्तः, वनपालकेन प्रतिपत्तिं कृत्वा नगरमध्ये
गत्वाऽनन्तवीर्यराजाय वर्धापनिका दचा । राजा तन्मुखात् सामागमनं भुत्वा तं संतोष्य इस्त्यश्वादिवशद्धिममेतो वन्दनार्थ
निस्सृतः । क्रमेण तत्र गत्वा विधिना मुनीन् अमिबन्याग्रे उपविष्टः, पर्षद् मीलिता, मुनिरुपदेशं ददौ । स च इत्थम्-
जीवदयाइ रमिजा, इन्दियवग्गो दमिजइ सयावि ।। सचं चेव वदिज्जइ, धम्मस्त रहस्सं इणमेव ॥१॥
जयणा उ धम्मजणणी, जयणा धम्मस्स पालिणी चेव ॥ तह वुड्किरी जयणा, एगलमुहावहा जयणा ||२||
आरंभे नत्थि दया, महिलासंगेण नासए यंभं ॥ संकाए मम्मत्तं, पयजा अत्थगणेणं ॥३॥
जे पम्भवरभट्टा, पाए पारंति पम्मयारीणं ॥ते हुंति इंटमुंठा, मोहिवि पुण दुल्लहा तेसिं ॥४॥
-
114
-
-
REC
॥२९॥

·पर्वकथा
संवा
मेह
प्रयोदशी
যা
.
तथा धर्मस्य मूलं दया, पापस्य मूलं हिमा, एको हिंसां करोति, अन्य कारयति, अपरोऽनुमन्यते एते प्रयोऽपि सरशपापभाजा,
पुनर्यों हिंसा कर्बन मनसि पार्म न प्राप्नोति तस्य रदये दया नास्ति, यो जीवो निर्दयः मन् महून एकेन्द्रियान् विनाशयति स
परभवे वानपिचादिगेगभाग भवति । यः पुनःन्द्रियान् विनाशयति स पात्र मूकः, मुखरोगी दुर्गन्धनिःश्रासश्च भवति, यच त्रीन्द्रि-
याणां विनाशका स नासिकारोगी भवेत् । चतुरिन्द्रिय विनाशकातु अक्ष्णा काणः अन्धो वा, क्लिभनेत्रो, वा भवेत् । यस्तु पचेन्द्रिय-
बिनाशकः म परत्र बधिगे भवति, यः पुनः पंचप्रकागनपि जीवान् विनाशयति स भवान्तरे. पंचापीन्द्रिगाणि ष्टूनि न प्राप्नोति,
नम्मान मो. भव्याः ! हिंयाऽनृनादिकं सर्वथा त्याज्यमित्यादिधर्मो मदेशं श्रुत्वा गजा पप्रच्छ-स्वामिन् ! मत्पुत्रः केन कर्मणा
पंगुर्जातः । तदा गांगिलमुनिरुवाच-अस्य प्राग्भवं श्रृणु, अस्मिन् जम्बूद्वीपे ऐश्वतक्षेत्र अचल पुग्नाम्नि नगरे महेन्द्रध्वजो नाम
राजा, उपशा पट्टगझी तयोः सापन्तसिंहो नाम पुत्रोऽभूत् । म च ले वनशालायां पठनार्थ गच्छन् धनकत्संगाद धूतं शिचितवान्,
कपेण सप्तव्यसनसेवनान्परोऽभूत् । गङ्गा बरधा निपिद्धोऽपि यदा व्यसनमप्तकं न तत्याज, तदा अयोग्यं ज्ञात्वा स्वदेशाद् बहि-
निष्कासितवान् । ततोऽपि व्यसनपत्यजन् देशाटनं कुर्वन् सुरपुग्नगरे ममागतः, तत्र चम्पक श्रेष्ठिना सुन्दगकारं विलोक्य उत्तम-
पुरुषोऽयमिति ज्ञात्वा सुपारोयम्, अस्मात् कार्यान्तरं न भविष्यतीति च विचिन्त्य स्वगृहपार्थवर्तिजिनगृहरक्षार्थ म मामन्तसिंहः
स्वगृहे स्थापितः । अर्थ म दुष्टात्मा जिनाग्रे ढौकितानि तन्दुर पूगीफलादीनि प्रच्छमं गृहीत्वा घूतक्रीडार्थ ययौ । हियद्भिर्दिनः
अधिना तव शात्वा तस्मै उक्तम्-हे भद्र ! यः पुपान् देवद्रव्यादिक सुंकने सोऽनन्तकालं संसारम्परिभ्रमणं करोति, तस्मात् त्वया
अतः परमेव कार्य न कर्तम्पम् । इत्थं बहुधोपदेशो रचस्तथापि स दुष्टो मिथ्यात्वासानतीनकर्मोदयात् न ततोऽपि विरमतिस्म ।
॥ ३०॥

·- । पर्वकथा संग्रहः मेड त्रयोदशी ॥ ३१॥ ध्या.५ एकदा प्रभोग्छत्रायाभरणानि गृहीत्वा काचित् अनाचार सेविनवान्, तदा छिना तत्स्वरूपं धास्वा गृहमद बहिनिष्कासितः । तहो वनपध्ये प्रमन् आखेटकसंगेन बहून् मंग-शशकादीन जन्तून विनाशयन्नुदरपूर्ति चकार । अथ तत्रैव बने तापमाश्रमो वियते तत्र बावसापमास्तपस्यां कुर्वन्ति, मृगा अपि तत्राऽऽगत्य उपविशन्ति । एकदा एका सगर्मा मृगी सत्राऽऽगच्छन्ती तेन सामन्तसिंहेन नीशशस्त्रेण पादेषु प्ररना तस्याश्रत्वारोऽपि पाताः छिनाः, सा अधः पतिता तापसैदृष्टा, ततस्तैः सद्यस्तत्राऽऽगत्य धर्मः प्रावितः हैसा मृत्वा मद्गति प्राप्ता । ततस्तापसाः सापन्तसिंहं प्रत्येवमुक्तवन्तः-रे दुष्ट ! यथा त्वयाऽस्माकं मृगया। पादाश्छिमास्तथा त्वपि पात्र पंगुन्वं प्राप्नुयाः । इत्थं शापं दवा ते स्वाश्रमं जग्मुः । सामन्त सिंहोऽपि तापसान क्रुद्धानं दृष्ट्वा भीत: सन् नष्ट्वा वनं गतः, दुष्कर्मयागात् ममुख सिंहो मिलितः, सद्यस्तेन सिंहेन हतः, स मृत्वा नरकं गतः । ततश्च्युत्वाऽसंख्येयान् तिर्यक् नरकादिभवान् कृत्वाऽकापनिर्जग्या बहनि कर्माणि क्षपयित्वा महाविदेहे कुसुपपुग्नगरे विशालकीर्तिनृपस्प गृहे शिवानापदास्याः पुत्रवेनोत्पन्नः । तया वज्र इति स्थापितं नाम, क्रमेण तरुणो जातः । नृपसेवां करोतिस्म, परं प्राक्कतकर्मोदयात् तच्छरीरे गलत्कुष्ठरोग उत्तमः । हस्तौ, पादौ च गलित्वा पतितौ पगुर्जातः । अथ परणसमये शिवादास्या नमस्कारमन्त्रः श्रावितः, ततः समाधिना मृत्वा पन्तरो जातः, ततश्च्युन्या जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्र सौहार्दपुग्नगरे सग्दासश्रेष्ठिगृहे वमन्ततिलकाभार्यायाः स्वयंप्रभो नाम पुत्रो जातः, । म च गुणवान, विवेकवान्, परं चरणे व्रणरोगयुक्त एवो पनस्तेन चलितुं न शशाक । क्रमेण अष्टवषग्या अभूत्. एक पुत्रत्वात् पितगै तद्दुःखद् खिताभूनाम् । तस्मिन् समये श्रीशकुंजय तीर्थयात्रार्थ संघोऽगमद्, तदा तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी अपि मगेगपुत्रसहितः संघमध्ये पचाल । क्रमेण सिद्धक्षेत्र संघः समागतः, ततो विधिना गिरिमारुह्य श्रीऋषभदेवभक्तिं चकार, वदा सूरदासश्रेष्ठी अपि समाय: - -PC 11 E .

·D पाया मंग्रह मेह प्रयोदशी व्या०५ पुत्रपादाय उपरि गत्वा एकुंड जलेन पुत्र स्नपयामास । परं तअलं देवताऽधिष्ठितमस्ति स्वयंप्रमस्य च न तत्कर्माचापि क्षीण तेन तअलं पादौ न स्पृशति । तद् दृष्ट्वा सर्वेऽपि संघलोकाः विस्मिता जाताः, तदा सर्वैरपि मुनीश्वरः पृष्ठः-स्वामिन् ! किमत्र कारणम् । मुनिरुवे- अनेन बहुभवेभ्यः प्राग देवद्रव्यं भक्षितपस्ति, तथा एकस्या मृग्याश्चत्वारोऽपि पादाच्छिमाः तत्कर्म वह क्षीणं किंचिदद्यापि अवशिष्टं वर्तते, तेन तीर्थजलं न स्पृशति तीवकर्मणां भक्तिं विना क्षयाभावात् । एतद् मुनिवचनं श्रुत्वा माता, पिता, पुत्रश्च त्रयोऽपि वैराग्यं प्राप्तः, ततः श्रीऋषभदेवचरणान् अभिवन्य गृहमागत्य धर्मकरणोद्यता बभूवुः । इत्थं षोडशसहस्रवर्षाणि कुष्ठव गादिपीडा- मनुभूग तत्कर्मालोच्य कालं कृत्वा प्रथमदेवलोके देवत्वेनोत्पन्न., ततश्च्युत्वा हे राजन् ! अनन्तवीर्योऽयं तव पुत्रः पिंगलरायनामा संजातः । इत्थं गांगिलमुनिः पारस्य प्राग्भवमुक्त्वा पुनरुवाच- मयपानाद् यथा जीबो, न जानाति हिताऽहिते ॥ धर्माधौं न जानाति, तथा मिथ्यात्वमोहितः ॥१॥ मिथ्यात्वेनालीढचित्ता नितान्तं, तस्वातर जानते नैव जीवाः। किं जात्यन्धाः कुत्र चिद्वस्तुजाते, रम्यारम्यव्यक्तिमासादयेयुः १ ॥२॥ अभव्याप्रितमिथ्यात्वेऽनाद्यनन्ना स्थितिर्भवेद् ।। सा भव्याभितमिथ्यात्वेऽनादिसान्ता पुनर्मता ॥३॥ रिज-मिथ्यात्वोदयाद जीवा कर्माणि बन्नन्ति, तत्पुत्रेणापीत्थमेव दुष्कर्मो गार्जितं तेन पंगुर्जातः । एतद् मुनिवचः भुत्वा राजा उपाय- स्वामिन् ! एतत् कर्म केन पुण्येन नश्यति ! भनिना उक्तम्-हे राजन् ! तृतीयारकमान्ते सार्धाष्टपासयुक्तवर्षत्रये शेषे सति मापरुष्यत्रयोदश्यां भीऋपमदेवस्वामिनो निर्वाणकल्याणकप्रभूत् , तेन तदिनं श्रेष्ठमस्ति । तददिने चतुर्विधाहारत्यागेन उपवासं उत्ता २-१ KAXX , . -- M 4 ·पर्वकथा संग्रहः मेरु त्रयोदशी व्याख्यान R ॥ ३३ ॥ रत्नमयं मेरुपञ्चक श्रीजिनाग्रे ढौकनीयम्-मध्ये एको महान् मेला, चतुर्दिक्षु चत्वारो लघवः, तदने चतुर्दिक्षु चत्वारो नन्द्यावर्ता, कर्तव्याः। दीपधूपादिपूर्वकं बहुविधाः पूजाः कर्तव्याः । एवं मासत्रयोदशकं यावत् , अथवा वर्षत्रयोदशकं यावत् कर्तव्यम् । तथा 'ॐ हृी श्रीऋषभदेवपारंगताय नमः' एतत् पदं द्विसहस्रवारान् जपनीयम् , एवं प्रतिमासं कुर्वतः सकलरोगक्षयो भवति, इह परत्र च सुख संपद्यते । यदि त्रयोदश्यां पौषधं कुर्यात् तर्हि प्रागुक्तं कर्तव्यं सर्व पारणकदिने कृत्वा गुरुं प्रति अतिथिसंविभागं विधाय पारणकं कुर्यात् । इत्थं गुरुवचः श्रुत्वाऽनन्तवीर्यो राजा व्रतं अंगीकृत्य गुरून नत्वा स्वस्थानं ययौ । अथ पिंगलरायकुमारः प्रथम- माघकृष्णत्रयोदश्यां प्रथमं व्रतं कृतवान् तावता चरणांकुरौ प्रादुर्भूतौ, एवं त्रयोदशमासान यावत् कुर्वतः सुन्दररूपौ-पादौ प्रकटी- भूतौ । राजाऽतीव हर्ष प्राप्तः, धर्मस्य महिमानं विलोक्य उल्लसितः सन् विशेषतो धर्म कर्तुं प्रवृत्तः । ततः षोडश मासे कुपारेण गुण- सुन्दरी परिणीता, अन्यासापपि बहूनां राजकन्यानां पाणिग्रहणं चक्र । ततोऽनन्तवीर्येण राज्ञा कुमाराय राज्यं दत्त्वा गांगिलमुनिपाव चारित्रं गृहीत्वा निरतिचारं तत् प्रतिपाल्य श्रीशत्रुजयेऽनशनं कृत्वा शिवपदं प्राप्तम् । ततः पिंगलरायनृपः मन्त्रीत्या प्रजां पालयन पुन:-त्रयोदशवर्षाणि यावद् मेस्त्रयोदशीपाराध्य प्रान्ते उद्यापनं चकार । तत्र त्रयोदशजिनगृहाणि कारयामास, त्रयोदश स्वर्ण- मयी प्रतिमाः, त्रयोदश रूप्यमयीः त्रयोदश रत्नमयीश्व निर्मापयामास । त्रयोदश विधै रत्नमरुपञ्च निर्माप्य ढोकयामाम । त्रयोदश- वारान् श्रीसंघेन सह तीर्थयात्रां चकार । त्रयोदशसाधर्मिकवात्सल्यान् कृतवान , एवं बहुधा ज्ञानभक्तिपपि च कार । ततः कियन्ति पूर्वाणि व्रतसहितं राज्यं प्रपाल्य स्वकीय-महसेनकुमाराय राज्यं दत्त्वा श्रीसुव्रताचार्यसमीपे बहुभिरन्यपुरुषैः यह दीक्षां जग्राह । द्वादश- शांगीमधीत्य चतुर्दशपूर्वधरः संजातः, क्रमेण आचार्यपदं च संप्राप्तः, ततः क्षपाश्रेण्यारोहार्थमष्टमगुणस्थाने शुक्लध्यानं ध्यातुमुद्यतो RE ॥ ३३ ॥ ESO ·पर्वकथा संग्रहः मेरु प्रयोदशीः व्याख्यान ॥ ३४ ॥ बभूव । ततः क्रमेण कर्माणि क्षपयन् द्वादशगुणस्थानान्स्यसमयपातिकर्मचतुष्टयं शुक्लस्यानेन क्षपयित्वा प्रयोदशगुणस्थानप्रथमसमये केवलज्ञानं प्राप्य बहून् भव्यान् प्रतिबोधयन् पृथिव्यां विनहार । तता द्विसप्ततिपूर्वलक्षाणि सर्वायु प्रपास्य चतुर्दशे गुणस्थाने पंधह- स्वाक्षरोच्चारणकालमाने योगनिरोधं कृत्वा शेषकर्मचतुष्टयं क्षपयित्वा मुक्ति प्राप्तः । इई. शरीरं त्यक्त्वा पूर्वप्रयोगबन्धनच्छेदादिना सिद्ध- सिलोपरि योजनान्ते सिद्धक्षेत्रे एकस्मिन् समये गत्वा सायनन्तस्थित्या स्थितवान् । इत्थं पिंगलरायतो मेरुत्रयोदश्या महिमा प्रवृत्ताः । पूर्व रत्नपया मेरवो दौकिताः, पश्चात् कियत्कालं यावत् स्वर्णमयार, ततः पश्चाद् रूप्यमया, अस्मिन् काले घृतमया मेरवा प्रवृत्ताः सन्ति, इत्थं मेस्त्रयोदश्याः महिमानं श्रुत्वा भो भव्या ! शुद्धमावेन विधिना एतद् व्रतं कर्तव्यम् , येन इह पस्त्र च सर्वप्रकारसुख- संपत्तिः प्रादुर्भवेदिति ॥ सम्वद्व्योमरसाष्टेन्दु (१८६०) मिते फाल्गुनमासके । असितैकादशीतियां बीकानेराख्यसत्पुरे ॥ १॥ व्याख्यानं प्राक्तनं वीक्ष्य निबद्धं लोकभाषया ।। अलेखि संस्कृतीकृत्य क्षमाकल्याणपाठ ॥ २॥ संविग्नवाचनाचार्यपदस्थानं सुधीमताम् । श्रीयुक्तामृतधमाणां शिष्यरामोदतस्त्वदः ॥ ३॥ विभिर्विशेषकम् , ॥ इति मेहत्रयोदशीष्याख्यानं सम्पूर्णम् ॥ ५ ॥ SECSI -- , ॥३४॥ ।

·होलिका पर्वकथा संग्रह व्याख्यान ॥ ३५॥ 5616 अथ होलिकाव्याख्यानम् ॥ ६ ॥ होलिका फाल्गुने मासे, द्विविधा द्रव्य-भावतः । तत्राथा धर्महीनानाः द्वितीया धर्मिणां मता ॥१॥ लोके हि इदं पर्व होलिकेति वदन्ति, होलिका तु शिविधा द्रव्यतो भावतश्च तत्र येऽज्ञानिनः सदसद्विवेकविकला प्राकृतलोकप्रया- हस्क्ताः श्रीजिनधर्मविमुखा गतानुगतिकार लोकास्ते काष्ठच्छ गणादिना वनिमयीं द्रव्यहोलिका कुर्वन्ति, धर्मपर्व विराधयन्ति, अपरदिने च धूलिक्रीउनाऽवाच्य जल्पन-मलमूत्रजलाच्छोटन-च्यादिवत्राकर्षण-रासमारोपित नरपीडानादिकं कुर्वन्ति । सर्वमपीदमनर्थदण्ड विज्ञाय धार्मिकः परिहर्तव्यम् । ये पुनर्धर्मिणस्ते तपोरूपजाप्रदाहिना कर्मदलच्छगमभस्मीकरणरूपा भावहोलिका कुर्वन्ति सद्ध्यानरूपिजलखेल- नादिकं च कुर्वन्ति । ननु कुत इदं लौकिकं रजः पर्व प्रवृत्तमिति । प्रश्नमाशंक्य सम्प्रदायगम्यं तत्कवानमुच्यते-पूर्वदेशे जेतपुरं नाम नगरमस्ति, तत्र च जववर्षा राजा, मदनसेना च तत्पद्वराज्ञी, अमात्यो मतिचन्द्रनामा । तत्रैव मनोरथनामा श्रेष्ठी, तस्य चत्वारः पुत्राः, तेषामुपरि अतीव रूपवती होलिकानाम्नी पुत्री, सा च पित्रा महोत्सवेन विवाहिता, परं कर्मवशाद विधवा जाना; सा सदा पितृपहे तिष्ठति, अन्यदा गवाक्षस्थिता सा चंगदेशस्वामिभुवनपालभूपस्य पुत्र कामपालनामानं विलोक्य कामाकुला जाता, सोऽपि तां दृष्ट्वा ऽत्यर्थ कामव्याप्तः संजालम, तदा भेष्ठी तां पुत्री गुप्तपीडापीडितां दृष्ट्वा विषादं प्राप्ता, तश्च तत्र पुरे एका परिव्राजिका वसतिस्म, सा च द्विजकुलोत्पन्न-चंडरुद्रभाण्डस्य पुत्री, अचलभूतिनाफ मारकस्य पत्नी 'ढुंढा' इति नाम्ना विख्याता, कूटकपटकारिणी लोकानां भूतकर्मादिकं करोतिस्म, तथा सा क्षुधातुरा रुशांगी भिक्षार्थ दिने दिने गृहं गृहं प्रतिभ्रपतिस्म, पर लाभान्तसयवशात् क्यापि भिक्षा न लभते, ततः सा लोकेभ्यः कोपं चकार । अथ मनोरफमेष्ठिना सा सत्कृत्य याषिता, हे मातर्ममः सुता पवीं कुरु, ततो रहसि परिवा- RELEGE 4

·पर्वकथा
संग्रहः
होलिका
व्याख्यान
जिकया सा होलिका पृष्टा-हे पुत्रि ! कथय ते मनोगत चिन्ताम् ? तदा कथितस्तया तदग्रे स्वाभिप्रायः, ततः परिवाजिकया प्रोक्तम्-
हे पुत्रि ! रविदिने पूजामिषात् सूर्यदेवगृहे त्वमागच्छेः, तत्राहं तव कुमारसंगं कारयिष्यामि, यतो जन्ययात्राजागरिकोत्सवेषु दुर्लभस्या-
पि जनस्य संगमः स्यात् , यथेप्सितव्यभिचार सिद्धिर्भवेद् , इति लोकोक्तिस्ति । ततो रविदिने होलिका तत्र गता, कुपारोऽपि तपस्वि-
न्याः संकेतितस्तत्रायातः ततः सा विधिना सूर्यमूर्ति प्रपूज्य यावत् प्रतिचचाल तावत् कुमारस्तामालिलिंग, तदा तया कुमारपृष्ट इस्त-
प्रहारं दत्वा पूत्कारः कृता, अहं परपुरुषस्पर्शसंजातपातकस्य शुध्यर्थमग्निप्रवेशं करोमि, तदा तो मरणाभिमुखीं गूढदम्भां पुत्रीं वीक्ष्य बला-
जनको गृहमानीतवान् , ततः फाल्गुनपूर्णिमारात्रौ तपस्विनी पुनः तयोः संगम कारयामास; स्वयं च तत्समीपे गृहे सुप्ता, सिद्धकार्य-
त्वादु गाढनिद्रा प्राप्ता ।
षद्को भिद्यते मन्त्रश्चतुष्कर्णो न भिद्यते । द्विकर्णस्य च मन्त्रस्य ब्रह्माऽप्यन्तं न गच्छति ॥ १॥
इति वाक्यं विचार्य होलिका निजगृहे सुप्ता तापसी गृहं च दग्ध्वा शीघ्र कुमारसहिता तत्स्थानान्नष्टाऽन्यत्र स्थिता । प्रभाते पुत्री
दग्धां ज्ञात्वा श्रेष्ठी बहु विललाप, तदा लोकास्ता सती ज्ञात्वा तदीयभस्म प्रणमंतिस्म, तत्प्रभृति सर्वत्र प्रतिवर्ष तद्दिने होलिकापर्व
प्रवृत्तं, तदधुनाऽपि परमार्थशून्या लोकाः कुर्वन्ति । अथ कतिषु दिनेषु गतेषु स कुमारो होलिका प्रोचे-अधुना धनं नास्ति तेन-धनाज-
नाय विदेशं व्रजामि; ततस्तयोक्तम्-स्वामिन् ! मदुक्तमुपायं कुरु यतो धनप्राप्तिः स्याद्, त्वं हि मत्पितृहट्टं याहि, तस्मान्मूल्येन
शाटिकापानय, ततस्तेन तत्र गत्वा तथैव सानीता, माया प्रोक्त न एषा पम योग्या, अन्यामानय, ततः पुनस्तेन तत्र गत्वा सा पश्चाद्
दत्ता अपराऽऽनीता, साप्ययोग्या उक्ता पश्चाद् दत्ता, तदा श्रेष्ठिना उक्तम्-तब पत्नी स्वयमागत्य सम्यक् परीक्ष्य विशिष्टशाटिका
॥ ३६॥

·पर्षकथा संग्रह होलिका व्याख्यान . ॥ ३७॥ ६ गृह्णातु, ततः कुमारेण सा तत्राऽऽनीता, तां दृष्ट्वाऽसौ मम पुत्रीति श्रेष्ठिनोक्तम् , तदा कामपाल उवाच-हे सरल श्रेष्ठिन् ! त्वं निजपुत्रीं वहिदग्धां किं न जानासि ?, पूर्व सूर्यदेवगृहे त्वत्पुयां मम भार्याश्रमोऽभू; अधुना मद्भार्यायां तव निजपुत्रीभ्रमो जातः, द्वयोः रूपस्य परस्परसादृश्याद् अपरं कारणं नास्ति. तत एवं श्रुत्वा हर्षितः श्रेष्ठी तं जजल्प- इतः प्रभृति त्वद्भार्या मम पुत्रीस्थाने भवतु, इयमेव हि मत्पुत्रीति तद्दिनादारभ्य श्रेष्ठी प्रीत्या तस्यै वस्त्रालंकारभोजनादिकं सर्वमपि पूरयामास । अथ सा टुण्ढा परिवा- जिका मृता पिशाची बभूव, पूर्वभवं स्मृत्वा तया ज्ञातम्-दुष्टा एतन्नगरवासिनो लोकाः, ये मह्यं भिक्षामपि न ददुः, ततः सा कोप- चित्ता लोकचूरणाय तन्नगरोपरि महतीं शिला चक्रे, पुनः प्रबलभाग्ययुक्तां होलिका प्रतिहन्तुं न समर्था बभूव, ततो भीताः पौरलोकाः पलिं चक्रुः, तदा पिशाची कस्यचिच्छरीरेऽवतीर्य उवाच-भो लोकाः ! पूर्व कुलद्वयवत्सलाई भण्डान् भरडांश्च त्यक्त्वाऽन्यान् सर्वलो. कान् हनिष्यामि, ततो लोका मरणादू भीताः सन्तोऽन्यं जीवितोपायमलभमानाः स्वयमपि भण्डभावमाश्रित्य स्वजीवित कृते मुक्तसञ्ज- नमर्यादा असत्यवचनभाषिणो दुष्टवादित्रवादिनः, एवं भण्डा जाता, पुनर्भस्मधूलिकर्दमादिभिर्मलिनदेहा भरडापाया पभूवुः । ततः प्रतिवर्ष होलिकादिना द्वितीयदिने धूलिहरिकापर्वं प्रवृत्त, ततः सा प्रसन्नीभूय स्वस्थानं गता । अथ होलिकापूर्वभवः कथ्यते । पाटलीपुरनगरे ऋषभदत्तनामा श्रेष्ठी निवासमकरोद, तस्य चन्द्राननानाम्नी पत्नी । अथ तयोर्द्वयोः पुत्रयोरुपरिदेवीनाम्नी पुत्री जाता, सा च रूपलावण्यादिगुणैरतीव शोभिताऽऽसीद् । सा च अष्टवर्षाया जाता ततः पितृभ्यां पाठिता, ततः सा कन्या स्वमात्रा RECE ॥ ३७॥ M A

·पर्वकथा
संग्रह
होलिका
व्याख्यान
॥ ३८॥
सह पौषधप्रतिक्रमणसामायिकादिधर्मकृत्यं करोतिस्म, यथाशक्ति व्रतनियमपालनमपि करोति । अथ तस्या गृहसमीपे मिथ्यात्वि-
लोका वसन्ति, तेषां मिध्यात्विना पुत्रीभिः सह सा तिष्ठति, उत्तिष्ठति, अपति, ब्राह्मणाः कथां यत्र वाचयन्ति तत्र गत्वा कदापि कथा
अपि श्रृणोतिस्म । यद्यपि सा जैन धर्म पालयति, तथापि संगतिवशाद् मिथ्यात्वस्याप्यादरं कृतवती, यथा-ज्येष्ठ-श्रावणमासयोः
गणगोरपूजनात् सुन्दरवरप्राप्तिः धनधान्यप्राप्तिः एतादृश्यो वार्तास्तस्यै रोचन्ते । अथैकदा कुमारी मनसि व्यचिन्तयत्-यद् जैनधर्म
वीवरागो देवोऽस्ति, से च न कमपि सुन्दरपसुन्दरं करोति; सांख्यादिदर्शने तु ब्रह्मा जगतः कर्ताऽस्ति, विष्णुः रक्षणं करोति, शिवः
संहारं करोति, ततो यदि ईश्वर-पार्वत्योः पूजा विधीयते तौ च तुष्टौ स्यातां तदा मनोवाञ्छितसांसारिकसुखस्य लामो भवेत् । एवं
विचार्य गणगोरप्रभृतिमिध्यात्विपर्वसु आदरवती अभूत् । अथ तस्या मातापितरौ बहुनिषेधं कृतवन्तौ-यत् त्वं हे पुत्रि ! मिथ्यात्वि-
पर्वण आराधनां मा कुरू, चिन्तामणिसमानं जैन धर्म प्रक्षीय काचशकलतुल्यमन्यं धर्म मा गृहाण, अमृतस्वादं त्यक्त्वा विषस्वादं मा
स्वीहरु, विषयानेन दुखिता भविष्यसि इत्यादि बहु कथितं परन्तु मिथ्यात्विपरिचयवनादू तया किंचिदपि न मेने, मिथ्वात्विप-
चाराधनां कर्तुं लमा, यथा यथा मिथ्यात्विजनाः प्रशंसन्ति तथा तथा साऽऽनन्दं दधार । अथ मातापितृभ्यां सा परिणायिता, अल्प-
कालेनैव मृत्वा मनोरथप्रेष्ठिन: पुत्री संजाता, कथावाचकव्यासस्य पुत्री यया सह पाल्यावस्थात एव होलिकादिमिथ्यात्विनां व्रत-
मकरोदा सा मृत्वा ढुण्ढा संजाता, कथावाचकच कामपाला संजाता, पूर्वत्र संबन्धाद् दुण्ढा कामपालस्य होलिकया सह समागमं रुत-
बती । इत्थं वयैव संभूतं होलिक! पर्व विज्ञाय सुधीमिः भव्यात्मभिः शुमार्थ तन्न कर्तव्यम्, किन्तु तस्मिन् दिने प्रतिक्रमण-व्रत-
जिनपूजादिधर्मकार्य विषेयम् , होलिकासंबन्धि किमपि कार्य न विधेयम् । यो हि होलिकाज्यालायां गुलालस्यैको मष्टि प्रक्षिपति
॥ ३८ ॥

·पर्वकथा संहाः ॥ ३९ ॥ तस्य दन उपवासाः प्रायवित्तम् , एककलशप्रमाणजलप्रक्षेपणे शतमुपदासान प्रायश्चित्तम् , मूत्रप्रक्षेपणे पंचाशदुपवासा, छगणप्रथे. होलिका पणे पंचवित्रतिरूपवासा, एकगालिप्रदाने पंचदशोपवासाः, गीतगानेऽसभ्मगाने सार्धशतमुपवासाः, तत्संबन्धिवादिताउने सप्ततिरुप- व्याख्यान वासाः, एककरीषप्रक्षेपणे विंशतिरुपवासा, छगणहारप्रक्षेपणे जन्मान्तरे शतं वागः स्वस्य भस्मीमननं भवति, श्रीफलप्रक्षेपणे सह- स्रशो भस्मीभवनं भवति, एकपूगीफल प्रक्षेपे पंचाशद वाराः, धूलिप्रक्षेपे पंचविंशतिर्वासा, होलिकागर्तखनने शतं बागा, होलिकायां काष्ठप्रक्षेपे सहस्रो भस्मीभवनं भवति । होलिकादाहकरणे सहसनचाण्डालकुलोत्पत्तिः, होलिकावतकारकस्य सहस्रशो म्लेच्छाले उत्पत्तिर्भवति, एवं पापं विज्ञाय भयोऽर्थिभिरात्महितेच्छुभिः द्रव्यहोलिका त्यक्त्वा भावहोलिका एवं आराध्यते, तेनैवात्र जगति इष्टार्थः प्राप्यते, इति । संवदाणकशानुसिद्धिवसुधा, (१८३५) संख्ये नमस्येऽसिते ॥ पक्षे पावनपञ्चमीसुदिवसे पाटोघिसंज्ञे पुरे । श्रीमच्छ्रीजिनलाभसूरिंगणभृतुल्यप्रतापोधुरै ॥ कान्ते श्रीजिनचन्द्रसूरिमुनिपे धर्मशतां बिभ्रति ॥ १ ॥ श्रीमन्तो गुणशालिना समभवन्, प्रीत्यादिमाः सागरा-स्तच्छिष्याऽमृतधर्मवाचकवरा, सन्ति स्वधर्मादराः ।। तत्पादाम्वुजरेणुराप्तययनस्मर्ता विपश्चितक्षमा-कल्याणः कृतवानिदं सुविशदं व्याख्यानमाल्यानभृद् ॥ २ ॥ इति होलिकाव्याख्यानं समाप्तम् ॥६॥ k CRECREECREE ॥

·पर्वकथा
संग्रह
AES
G
चैत्री
पूर्णिमा
व्याख्यान
॥ ४० ॥
PE
७
अथ चैत्रीपूर्णिमाव्याख्यानम् ॥ ७ ॥
तीर्थराजं नमस्कृत्प, श्रीसिद्धाचलसंज्ञकम् । चैत्रशुक्लपूर्णिमाया, व्याख्यानं क्रियते मया ॥१॥
सिज्झो विज्झायर चक्की, नमिविनमिमुणी, पुण्डरीओ मुणिन्दो । वालीपज्जुम्नसंयो, भरहसुगमुणी, सेलगो पंथगो य॥
रामो कोडीपंच, दविडनरवई, नारओ पण्डुपुत्ता । मुत्ता एवं अणेगे, विमलगिरिमहं, तित्थमेयं नमामि ॥१॥
व्याख्या-अहमेतत् तीर्थ नमामि यत्रानेक प्राणिनः सिद्धवा बभूवुः, ते के ? तानाह-यत्र विमलाचले विद्याधरादिचक्रवर्तिन:
सिद्धा-भक्तिं प्राप्ताः, पुनर्युगादिदेवस्य पोषकपुत्रौ नमिविनमिनामानौ मुक्तिं गतो, तत्सम्बन्धोऽयम्-अयोध्यायां नगर्या भगवान् ऋष-
मदेवः स्वज्येष्ठपुत्राय भरताय राज्यं दत्वाऽन्येषामपि यथायोग्यं देशं विभज्य स्वयं दीक्षां गृहीतवान् , तदा नमिविनमिनामानौ कस्मै-
चित् कार्याय कुत्रचित् प्रदेशे गतावभूताम् , भगवता तु राज्यविभागावसरे तो विस्मृतौ, दीक्षाग्रहणानन्तरमयोध्यायां समागतो
भरतं पप्रच्छतु:-ऋषभदेवोऽस्माकं पिता क्वास्ति ?, भरतेनोक्तं-स्वामिना दीक्षा ग्रहीता, युवाभ्यां मम सेवा कर्तव्या, अहं युवाभ्यां
देशग्रामं दास्यामि, तदा तौ भरतमपपान्य राज्यार्थ स्वामिसमीपे आगत्य विहारं कुर्वतो भगवतोऽग्रे कण्टकादिकं मार्गाद् निवारयन्तौ
कायोत्सर्गे स्थितस्य भगवतो दंशमशकादीन् उड्डापयन्तौ प्रातर्वन्दनापूर्वकं 'स्वामिन् ! राज्यप्रदो भव' इत्युकावन्तौ नित्य
तिष्ठतः स्म । एकदा वन्दनार्थमागतेन धरणेन्द्रेण तयोरुपरि महती कृपां विधाय भगवद्रूपं कृत्वा ताभ्यामष्टचत्वारिंशत्सहस्रपठितसिद्ध-
विद्याः प्रदत्ताः, षोडशविद्यादेव्याः समाराधनं च दत्तम् , वैताढ्यपर्वते दक्षिणभेण्यां स्थनू पुरचक्रवालप्रमुखाणि पञ्चाशनगराणि,
.
ALSEX
॥ ४० ॥

·ta पर्वकथा संग्रह चैत्री पूर्णिमा व्याख्यान ॥४१॥ उत्तरश्रेण्यां च गगनवल्लभप्रमुखाणि षष्ठिर्नगराणि वासयित्वा प्रदत्तानि तत्र विद्यापलेन लोकान् वासयित्वा यावन्ति नगराणि तातो देशान् संस्थाप्य तौ पृथक् पृथग् नमिविनमी तत्र राज्यं पालयामासतुः । तौ चिरकालं राज्यसुखमनुभूय प्रान्ते सर्वसंगं परित्यज्य दीक्षा गृहीत्वा श्रीविमलाचले समागत्य श्रीदेवाधिदेवं युगादिदेवं भावेनाऽभिनम्य तत्रैव तीर्थे मुक्ति प्रापतुः, इति नमिविनमिसम्बन्धः । अथ श्रीऋषभदेवस्य प्रथमगणधरः पुण्डरीकनामाऽत्रैव मुक्ति प्राप्तस्तत्सम्बन्धश्चायम् । श्रीआदिनाथपुत्रो भरतः, तस्य पुत्रः पुण्डरीका, श्रीप्रभोः पार्श्वे धर्म श्रुत्वा प्रतिबुद्धः सन् दीक्षा गृहीत्वा प्रथमगणधरो जातः, पञ्चकोटिसाधुपरिवृतः गणधरी ग्रामानुग्राम विहरन् सौराष्ट्रदेशे समागतः तदागगनं श्रुत्वाऽनेकभूपमण्डल कसामन्त श्रेष्ठि-नरनारीगणा वन्दनार्थमाययुः, गुरुरपि यथायोग्यं धर्मदेशनां ददाति स्म । तस्मिन्नवसरे एका सवाष्पजला सशोका चिन्तासागरसंप्रविष्टा दीना महिला समागता, तया साधं विधवा दौर्भाग्ययुक्ता एका कन्याऽपि समागता । श्रीपुण्डरीकगणधरं नमस्कृत्यावसरं प्राप्य कन्यया सह सा स्त्री इति पप्रच्छ-हे भगवन् ! अनया कन्यया पूर्वमवे कि पापं कृतं, येन विवाहसमये करमोचनवेलायामेवास्याः पतिर्मरणं प्राप्तः ? इति प्रश्ने कृते सति गणधरः प्राह-हे मद्रे ! अशुभकर्मणोऽशुभमेव फलम् , तथाहि-जम्बूद्वीपे पूर्वमहाविदेहे मनोरमं विश्वविख्यात कैला- सपर्वताकारतुंगप्राकारवेष्टितं नानादेशोद्भवजनाकुलं विशालशालगृहैमण्डितं चन्द्रकान्तनामक नगरं बभूव । तत्र श्रियो धाम सकलकला. गुणगणग्रामो जगति प्रसिद्धः समरसिंहो नाम महीपतिरभूत् । तस्य शीलालंकारधारिणी धारिणीनाम्नी वल्लमा बभूव । तत्र नगरे महा- धनाढ्यः परमभाद्धो जिन भक्तिरतोऽनेकगुणसागरो धनावहनामा श्रेष्ठी बभूव । तस्य कर्मयोगाद् द्वे भार्ये पभूवतुः, एका कनकश्री: द्वितीया मित्रश्रीस्ताभ्यां भार्याभ्यां सह स श्रेष्ठी सुखेन कालं गमयतिस्म । अथैकदा मदनपरवशात् कनकश्रीमित्रश्रियो वारकं समुल्लंघ्य || ४१ ॥

·ल
पर्वकथा
संग्रहः
चैत्री
पूर्णिमा
व्याख्यान
॥४२॥
भर्तुः समीपे समागता, तदा भर्ना प्रोक्तम्-अद्य वारकं तव नास्ति कथं त्वया मर्यादा लंधिता ?, सा कामविह्वला भर्तारं प्रत्युवाच-
केयं मर्यादा ?, तदा भर्ना प्रोक्तम्-कुलोद्भवानां मर्यादोल्लंघनं न युक्तं; समुद्रोऽपि मर्यादा न मुंचति; सत्पुरुषः स्वपर्यादया न चलति ।
ततः सा संतोषरहिता कलुषवदना मित्रश्रियं प्रति द्वेषमुद्वहन्ती स्वगृहे समागता, सपत्न्या सह पतिसंबन्धवियोगमिच्छन्ती कनकधीः
(चन्द्रभी) विषयप्रमादव्याकुला सती मन्त्रतन्त्रयन्त्रोपायकार्मणादिसामग्री विधाय तस्याः शरीरे भूत-प्रेत-शाकिनी-डाकिनीप्रवेश
कारितवती, साऽपि कर्मयोगात् पारवश्यं प्राप्ता । अथ कनकश्रीः सपत्नीशरीरं कुचेष्टितं ज्ञात्वा जहर्ष, पुनः स्ववशीकरणवलेन भर्तारं स्ववशी
चक्रे, भर्ताऽपि लघुपत्नी दृष्ट्वा पूर्वकर्मफलं विचिन्त्य तत्याज । कनकश्रीहर्षिता, धनावहश्रेष्ठी कनकश्रिया सह विषयसुखं मुंजानः सन् कालं
निनाय । कियति काले गते सति सा कनकश्रीगुंता त्वत्पुत्री जाता, सपत्नीपति वियोगकरणेन विषकन्या कर्मविपाकं पतिविरह-पीडापीडितं
भोगसुखरहित कर्मोपार्जितं, तेन कारणेन तव पुत्री महादुःखेन दुःखिताऽस्ति, कर्मणां विचित्रा गतिरस्ति । तदा तज्जननी प्राह-हे गुरो !
इयं पतिविरहेण पीडिता वृधशाखायां पाशं बद्धा मरणाय समुद्यता, तावन् मया एतत्स्वरूपं दृष्ट्वा पाशं छित्त्वा भवत्समीपे समा-
नीता भवद्भिर्दीधा प्रदीयताम् , तदा गणधर प्राह-हे भद्रे ! एषा तव पुत्री दीक्षायोया नास्ति, नितरां चंचलखमावा बाला वर्तते,
इति गुरुवचनं श्रुत्वा तन्माता, प्राह-अस्या योग्यं धर्मकृत्यं कथ्यतां येन दुष्टकर्मविपाको दूरीभवेद् । गुरुरपि ज्ञानबलेन तस्या योग्य
व्रतं कथयतिस्म-हे भद्रे ! चैत्रशुक्लपूर्णिमाऽऽराधनं कुरु, तस्या आराधनेऽस्याः पूर्वकर्मविनाशो भविष्यनि, इति श्रुत्वा तस्याः कन्याया
अपि गुरुज्ञानयोगाद् रुचिः समुत्पना, तदा सा सावधानीभ्य गुरुवाणीमभृणोद् , तदा गणधरेणोक्तम्-श्रीसिद्धाचलतीर्थ शाश्वतमस्ति,
तत्रानन्तानन्तकालेनानन्ता जीवाः सिद्धाः, सकलतीर्थेषु मुख्यम् , तस्य चैकविंशतिर्नामानि सन्ति, तैया॑नं विधेयम् , चैत्रीपूर्णिमादिने
॥ ४२ ॥

·पर्वकथा संग्रह चैत्री पूर्णिमा व्याख्यान RSS शुद्धमावेनोपवासं कृत्वा श्रीजिनालये स्नात्रपूजामहोत्सवादि करणीयम् , सर्वजिनानां पूजा विधेया, सद्गुरुमुखाच तस्मिन् दिने चैत्री व्याख्यानश्रवणं कार्य, दीनहीनजनेभ्यो दानं देयं शीलं च पालनीयं; जीवरक्षा विधेया, विधिपूर्वकं विमलगिरिप उच्चैः स्थापयित्वा मुक्ताफलैस्तन्दुलादिभिश्च महतीं पूजा विधाय गुरुसमक्षं पंचशक्रस्तवादिभिर्देवान वन्दित्वा शुमध्यानेन दिनरात्रीकृत्यं विधाय पारणवेलायां मुनिभ्यो दानं दत्वा पारणकं विधेयम् , पंचदशवर्षाणि यावदेवं प्रतिवर्ष व्रतमाराधनीयम् , पश्चादुद्यापनं यथाशक्ति समा- चरणीयम् , तेन निर्धनो धनी भवेद् , पुत्र-कलत्र-सौभाग्य-कीर्ति-देवसुखं शिवपदप्राप्तिश्च भवेत् , तथा स्त्रीणां पतिवियोगो न भवति, रोग-शोक-वैधव्य-दौर्भाग्य-मृतवत्सात्व पारवश्यादि सर्व कर्मफलं नश्यति । अस्या आराधने स्त्री पतिवल्लभा भवति, विषकन्या भूत-प्रेत-शाकिन्यादिग्रहादिकष्टं विलयं याति, बहुनां किं मावेनाऽऽराधिता चैत्रीपूर्णिमा मुक्तिं ददाति, इति गणधरमुखात् श्रुत्वा सा बाला हर्ष प्राप, उक्तवती चाहं एतद् व्रतं करिष्यामि । तदा जनन्या सह सा वाला गुरुं नत्वा गृहे गत्वाऽवसरे चैत्रीपूर्णिमाऽऽराधनं कृतवती, तदा सा सुखिता जाता, विषयविकारस्यापि शान्तिः संजाता, परमपदे मनोऽभूद, प्रति वर्ष व्रतं कुर्वत्या पूर्ण व्रते शुभभावे- नोद्यापनं कृतम् , पुण्डरीकगणधरध्यानेन श्रीसिद्धाचलयात्राकरणेन श्रीऋषभदेवस्य जापेन प्रान्तेऽनशनं विधाय कालं कृत्वा सौधर्मदेव- लोके देवत्वेनोत्पन्नाः, तत्र देवसंबन्धिनो भोगान् भुक्त्वा महाविदेहे क्षेत्रे सुकच्छविजये वसन्तपुरे नरचन्द्रस्य राज्ञो राज्ये ताराचन्द्र- श्रेष्ठिनो गृहे तारानाम्न्या भार्यायाः कुक्षौ पुत्रत्वेन स जीव उत्पन्नः, नाम्ना पूर्णचन्द्रो, द्वासप्ततिकलाकुशलो जातः, पंचदशकोटिद्रव्यं, पंचदश भार्याः, पंचदश पुत्रा, इत्यादि सर्व सुखं प्राप्तवान , तद्भवे पुनः स चैत्रशुक्ल पूर्णिमाऽऽराधनं कृत्वा, प्रान्ते श्रीजयसमुद्रगुरुपार्श्वे दीधा गृहीत्वा, तत्र च शुभध्यानेन केवलज्ञानं प्राप्य मुक्तिं गतः । एवं चैव्याराधने बहवो जनाः परमानन्दं प्राप्ताः, पुनरपि विमला- ॥ ४३ ॥ XX ·पर्वकथा संग्रह अक्षय तृतीया व्याख्यान ॥४४॥ ८ चले पालिनामा महासनिर्मोक्ष प्राप्तः । श्रीकृष्णपुत्रौ शाम्ब-प्रद्युम्ननामानौ मुनी सिद्धिं गतौ । दशरथपुत्रो भरतोऽपि तत्रैव शिवं प्राप्तः । शुकनामा मनिः, शैलकाचार्य-पन्थको च मुक्ति प्राप्तौ । राम-भरत-द्राविडनरपतिनारदाद्या मुनयोऽप्यत्रैब मुक्ति प्राप्ताः, पाण्डवप्रमुखाः सत्पुरुषा अपि श्रीसिद्धाचले मुक्ति प्रापुः । चैत्रीपूर्णिमादिने उपवासं कृत्वा श्रीसिद्धाचलतीर्थे गत्वा पूजाध्यानदानादीन् ये प्राणिनः कुर्वन्ति ते नरकतिर्यगतिविच्छेदं कुर्वन्ति, इत्यादि पर्वाराधनस्वरूपं प्रोक्तम् । तद्दिने श्रीगुरुपााद् मन्त्राक्षरपूतं स्नात्रजलं गृहीत्वा गृहादौ सेच- नीयम् , तेन परकोपद्रवादि भयं याति, सदाऽऽनन्दश्च भवति, ऋद्धिं वृद्धिं सुखं च जना प्राप्नोति । अस्मिन् पर्वणि समागते केचिद् दानं ददति, केऽपि शीलं पालयन्ति, केचिद् भावं भावयन्ति, वक्तृणां श्रोतृणां च सदाश्रेयो भवतु । नन्दे-रसे-सिद्धिचन्द्रे (१८६९,) प्रमिते वत्सरे वरै । इयं व्याख्या गुणग्राह्या, चैत्र शुक्लाष्टमीतिथौ ॥ १ ॥ दुर्गे जेसलमेरौ च, कृतावासेन धीमता । गाणिनाऽमरचन्द्रेण, वाचकेन सुसाधुना ॥ २॥ साच्छिष्यजीवराजेन, कृता व्याख्या मनोरमा । चैत्र शुक्लपूर्णिमायाः, कीर्तिरत्नसहायतः ॥ ३ ॥ इति चैत्रशुक्लपूर्णिमाव्याख्यानं समाप्तम् ॥ ७ ॥ अथ अक्षयतृतीयाव्याख्यानम् ॥ ८॥ प्रणिपत्य प्रभु पाच, श्रीचिन्तामणिसंज्ञकम् । अक्षयादितृतीयाया, व्याख्यानं लिख्यते मया ॥१॥ उसभस्सयपारणए, इक्खुरसो आसि लोगनाहस्स । सेसाणं परमन्नं, अमियरससरिसोवमं मासी ॥ २॥ 55 ॥ ४४ ॥ 15-15EX ·अक्षय पर्वकथा संग्रह ॥ ४५ ॥ ८ इहादौ श्रीऋषभस्वामिसम्बन्ध उच्यते, श्रीऋषभस्वामी सर्वार्थसिद्धविमानात् च्युत्वा आषाढकृष्णचतुर्थी श्रीमरुदेवाकुक्षावुत्पन्नः, नवमासान् चतुर्दिनाधिकान् गर्ने स्थित्वा चैत्रकृष्णाष्टम्यामर्धरात्रे जन्म संप्राप्तः, विंशतिपूर्वलक्षाणि कुमारपदं भुक्त्वा त्रिषष्टिपूर्ववर्ष तृतीया राज्यं प्रपाल्य चैत्रकृष्णाष्टम्यां दीक्षा जग्राह. तदा हस्तिनागपुरे भीवाहुबलिपुत्रस्य श्रीसोमयशोनृपस्य पुत्रः श्रेयांस आसीद् । अथ व्याख्यान भगवान प्राक्तनकर्मोदयाद् वर्षे यावद् आहारालाभादू निराहारो विहरन् हस्तिनागपुरे समाययौ, तस्यां रात्रौ श्रेयांसादिमिः त्रिमिस्त्रयः स्वप्ना लब्धाः, तथाहि-श्यामीभूतं मेरुममृतघटः प्रक्षाल्याहमुज्ज्वमकार्षमिति श्रेयांसो लब्धवान् १, तथा सूर्यविम्बात् च्युतं किरण- सहस्रं श्रेयांसेन सूर्यविम्बे स्थापितमिति स्वप्नं सुबुद्धिनामा श्रेष्ठी लब्धवान् २, तथा एका शुगे बहुभिर्वैरिभिः रुद्धः, श्रेयांससाहा- य्याद् जयं प्राप्तवान् , इति स्वप्नं च सोमयशाः राजा लब्धवान् ३, प्रातः सभायां सर्वेऽपि मिलिताः स्वं स्वं स्वप्नमुक्तवन्तश्च, ततः स्वप्नविचारं कृत्वा नृपादिभिः सर्वैरपि उक्तम्-अद्य श्रेयांसस्य कश्चिदपूर्वो महान् लाभो भविष्यतीति । तदा भगवान् मिक्षार्थ इतस्ततो भ्रमन श्रेयांसगृहसमीपमाययौ, श्रेयांसः स्वामिनं दृष्ट्वा हर्ष प्राप्तः, लोकास्तु पूर्व साधुमुद्रायाः अदर्शनेन अन्नदानविधेरज्ञानाद् भगवन्तं मणि- स्वर्णगजाश्चादिभिर्निमन्त्रयामासुः, भगवास्तु तैर्दीयमानं वस्तु किमपि न गृह्णातिस्म, तदा भगवानस्माकमुपरि अतीव रुष्टोऽस्ति, येनास्माकं किमपि वस्तु न गृह्णाति इति ते लोकाः कोलाहलं चक्रुः । एवमेकः संवत्सरो व्यतिक्रान्तः, तस्मिन्नवसरे श्रेयांसो भगवन्मुद्रां विलोक्य 'अहो दृष्टं पया ईदृक्पं कदाचिदू ' इति ऊहापोहं कुर्वाणो जातिस्मरणं ज्ञानं प्राप्य भगवता सह स्वस्याष्टभवसंबन्धं च ज्ञात्वा प्राक् स्वयमनुभूतं साधुभावं स्मृत्वा चिन्तयतिस्म-अहो ! अज्ञानविजृम्भितमेतत् संसारिजीवानां, येनैते एवं कुर्वन्ति-यतः त्रैलोक्यराज्यं ॥ ४५ ॥ तृणाय मन्यमानो भगवान् विषयतृष्णां त्यक्त्वा सांसारिकसुखं च किंपाकफलतुल्यं गणयन् साधुत्वमंगीकृत्य मोक्षसुखार्थं यतमानोऽने- R

·X
पर्वकथा
संग्रह
अक्षय
तृतीया
व्याख्यान
८
कानर्थमूलकारण परमाणुमात्रमपि परिग्रहं न वांछति; किं पुनः मणिम्वर्णकन्याश्वगजमौक्तिकादिकमिति सम्यग विचार्य गवाक्षात्तीर्य
यत्र श्रीऋषभदेवस्तत्र समागत्य हर्षभरेण पुलकित शरीरो भगवन्तं त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य वन्दयित्वा उवाच-हे भगवन् ! प्रसन्नो भव,
अष्टादशकोटाकोटिसायरोपमानि यावद् विच्छिन्नस्य प्रासुकाहारदानविधेः सम्यक् प्रदर्शनेन भव्यजन्तून निस्तारय, गृहाण च मद्गृहे
प्राभृतार्थ समागतान शतसंख्यान इक्षुघटान इति । अथ स्वामिनाऽपि चतुर्ज्ञानयुक्तेन द्रव्यक्षेत्रादिसामग्री सम्यग् ज्ञात्वा इक्षुरसग्रहणाय
करद्वयं प्रसारितम् , तदा श्रेयांसो रत्नपात्रतुरयाय श्रीमद्भगवते त्रिकरणशुद्धया इक्षुरसरूपं निर्दुष्टमाहारं ददानो हर्षभरेण स्वचित्ते शरीरे
च न पमौछ, आत्मानं धन्यं मन्यमानः त्रिजगत्पूज्येन भगवता आहार ग्रहणेनानुगृहीतोऽहमिति चिन्तयन् यावत् स्वहस्तेन इक्षुरसभृतै-
पटैभगवन्तं प्रीणयन् तिष्ठति, तावद् देवैई मर्षरेणाकाशे पंच दिव्यानि प्रकटीकनानि, एतदेवाह श्रुतकेवली भगवान् भद्रबाहुः-'उस-
मस्स उ पारणए' इत्यादि, गाथा पूर्व दर्शिता । अथ गाथार्थः-ऋषभस्य लोकनाथस्य प्रथमतीर्थकरस्य प्रथमपारणके इक्षुरस आसीद् ,
कानंदानुणि रोमांचो, बहुमान प्रियंवचः । किंचानुमोदना पात्र-दानभूषणपंचकम् ॥ १॥
अनादरो विलंवश्च वैमुख्यमप्रियंवचः । पश्चात्तापश्च सहाने, स्मृतं दूषणपंचकम् ॥ २॥
दानं ख्यातिकर' सदा हितकर, संसारसौख्यंकर' । नृणां प्रीतिकर गुणाकरकर, लक्ष्मीकर किंकर।
स्वर्गावासकर' गतिपयकर', निर्वाण संपत्कर । वर्षायुर्बलबुद्धिवर्धनकर, दानं प्रदेयं बुधैः ।। ३ ।।
13
-
॥४६॥

·पर्वकथा संग्रहा अक्षय तृतीया व्याख्यान ॥४७॥ ८ एतच भगवतः पारणकं श्रेयांसगृहे वैशाख शुक्लतृतीयायामभूद्र , तदानस्य अक्षयसुखजनकत्वेन तद्दिनस्याक्षयतृतीया, इति प्रसिद्धिर्वभूव, शेषाणामजितादित्रयोविंशतितीर्थकराणाममृतरससदृशोपमममृतरसतुल्यं परपानं घृतखण्डमिभितक्षरेयीरूपं भोजनकं पारणके आसीद् इति प्रथमगाथार्थः । अथ पंचदिव्यानि एव आह- घुट्टं च अहो दाणं, दिव्वाणि य आहयाणि तूराणि । देवा वि सन्निवइया, वसुहारा चेव बुट्टा य ॥ २ ॥ गाथार्थ:-यदा भेयांसगृहे भगवता पारणकं कृतं तदा देवैः, 'अहोदानमहोदानमिति घुष्टम्-उद्घोषणा कृता, तथा देववृन्देन दिव्या- नि तूर्याणि वादित्राणि आहतानि--वादितानि, आकाशे बधिरितदिक्चक्रा देवदुन्दुभयो ने दुरित्यर्थः, तथा देवा:-तिर्यग्जृम्भकादयोऽपि सनिपतिताः-आगताः, तथा वसुधारा च दृष्टा-सार्धद्वादशकोटिमितसौवर्णिकादिवृष्टिरभूदित्यर्थः। उपलक्षणात् सुगन्धिजल वृष्टिः सुगन्धपुष्पवृष्टिश्चाभूदिति ज्ञेयम् , एतदेव स्पष्टयति- भवणं धणेण भुवणं, जसेण भयवं रसेण पडिहत्थो । अप्पा निरुवमसुखं, सुपत्तदाणं महग्घवियम् ॥३॥ इति । गाथार्थ:-दानावसरे भवनं-श्रेयांसगृहं धनेन-स्वर्णरत्नादिमयेन भृतमिति शेषः, भुवनं--स्वर्ग-मृत्यु-पाताल-लोकरूपं यशसा भृतम्- अहो ! श्रेयासकुमारेण त्रिजगत्पतये केनाऽप्यदत्तपूर्व दानं दत्तमिति त्रिलोकिव्यापिनी तस्य कीर्तिरभूदिति भावः, भगवान् ऋषभस्वामी इक्षुरसेन प्रतिहस्त:-लाभभागभूद् संयमलामस्य इक्षुरसाहारपूर्वकत्वाद् आत्मा-श्रेयांमजीवो निरुपम सुख प्राप्तवान्, अतः सुपात्रदान महाप्रशस्यम् । - 16 ॥४७॥ RE

·कथा
संग्रह
अक्षय
तृतीया
व्याख्यान
४८॥
८
रिसहेस समं पत्तं, निरवजं इख्खुरससमंदाणं॥ सेयांससमो भावो, हविज जई मग्गिय हुन्जा ॥४॥इयं गाथा स्पष्टार्था।
ननु त्रैलोक्यपूज्यस्यापि भगवतः कथमेतावान्-अन्तरायोऽजनिष्ट ? तत्रोच्यते-प्राक्कतकर्मोदयाद् , तथाहि-कस्मिंश्चित् प्राग्भवे
ऋषभस्वामिजीवेन पथि व्रजता धान्यखले धान्यं भक्षयतो चलीवन तोदनेन कर्षकैस्ताडथमानान् विलोक्य चिन्तितमेते मूढाः वृषभ-
मुखेषु शिक्यवन्धनं न जानते, तस्मिन् क्षणे स्वयं तत्र स्थित्वा स्वहस्तेन वृषभमुखेषु तद्वन्धनोपदेशश्चक्रे, तदानीं च चलीवर्दैः निःश्वा-
सानां षष्टयधिकत्रिशती समुचे, तस्मिन् कर्मणि उदिते सति भगवानत्र भवे वर्षमेकं यावद् आहारविघ्नं लेभे, तस्मिन् कर्मणि धयोप-
शमं च प्रापिते श्रेयांसदत्तमाहारं लब्धवान , श्रेयांसश्च तहानफलेन मुक्तिसुखभाग् बभूव, तद्दिनादेव साधुभ्यः प्रासुकाहारदान विधि:
सर्वैरपि लोकैरज्ञायि । ततश्च भगवान् ऋषभदेवो वर्षाणामेकसहस्रं यावत् छामस्थ्येन विहृत्य तपस्तप्त्वा घातिकर्मचतुष्टयं क्षपयित्वा
केवलज्ञानं प्राप्य वर्षसहस्रोनपूर्वलक्षं यावदार्यक्षेत्रेषु विहृत्य बहुभव्यान प्रतिनोध्य अष्टापदपर्वतोपरिदशसहस्रमुनिसहितेन मोक्षं जगाम.
इति श्रुत्वा भो भव्याः ! रत्नत्रयात्मके मोक्षमार्गे बहादरेण यतध्वम् इति श्रेयः॥
अक्षयादितृतीयाया, व्याख्यानं वीक्ष्य प्राक्तनम् । अलेखि सुगमं कृत्वा, क्षमाकल्याणपाठकैः ॥१॥
॥ इति श्री अक्षयतृतीयाव्याख्यानं सम्पूर्णम् ॥ ८ ॥
*EXSEXAM
॥ ४८ ॥

·पर्वकथा संग्रहा RSS चौमासी व्याख्यान ॥४९॥ अथ श्रीचातुर्मासिकव्याख्यानं प्रारभ्यते ॥ ९॥ स्मारं स्मारं स्फुरज्ज्ञानं, धाम जैनं जगन्मतम् ॥ कारं कारं क्रमांभोजे, गौरवे प्रणतिं पुनः॥१॥ नियद्धां प्राक्तनप्राज्ञवल्क्ष्य व्याख्यानपद्धतिम् ॥ लिख्यते लेशतो व्यारूपा, चातुर्मासिकपर्वणः ॥ २ ॥ युग्मम् ।। इहापाढ २ कार्तिक २ फाल्गुन ३ चार्तुमासिकानापन्यतमे चातुर्मासिकपर्वणि समागते सति अन्योऽन्यसापेक्षव्यवहारनिश्चयाभ्यां युक्तं श्रीजिन शासनं विज्ञार्यकांतवादनिराकरणेन आवश्यकग्रंथोक्त-समाहिताक्षर- शुद्धटंकरूप्यलक्षण चतुर्थ-भंगतुल्यं द्रव्य भावलिंग संयु- तमिच्छद्भिः स्याद्वादरुचिभिधर्मार्थिभिः प्राणिभिः सम्यग्धर्मकृत्यं कर्त्तव्यम् । अत्र हि चत्वारो भंगाः प्रोक्ताः संति, तथाहि-अशुद्धं रूप्यमशुद्धमद्रं १, अशुद्ध रूप्यं शुद्धमुद्रं २, शुद्ध रूप्यमशुद्धं मुद्रं ३, शुद्धं रूप्यं शुद्धं मद्रं ४. तत्र प्रथमे भंगे चरकपरिव्राजकादयः १, द्वितीये पार्श्वस्थादयः २, तृतीये प्रत्येकबुद्धा अंतर्मुहूर्त्तकालपगृहीतद्रव्यलिंगाः ३, चतुर्थे साधवो द्रव्यतो भावतश्च शुद्धिभाजः ४. एतेषु चतुर्थभंग एवं शुद्धत्वादुपादेय इति । अथ श्राद्धानां प्रथमतः सामान्येन किंचिन्नित्यकर्त्तव्यमुच्यते । एतद्दुरंतानंतभवभ्रमण भीरुमिर्जेनमार्गानुसारिभिः श्रद्धालुभिः सर्वदा बहुमावद्यव्यापारा: वर्जनीयाः, विशेषतः फाल्गुनादिमासेषु तिलादिधान्यं न रक्षणीय बहुत्रसजीवोत्पत्तिविनाशसंभवात् । तथा संधानमाम्रफलादीनां यदि संसक्तं भवेत्तदा त्याज्यं, जंतुभिमिश्र फलं पधुकविल्वादि, पुष्प- मरणिशिमधुकादि त्याज्यं, वर्षाकाले तंदुलीयादिपत्रशाकं न भक्षणीयं, बहुसूक्ष्मत्रसजीव मिश्रत्वादिति, योगशास्त्रे हेमाचायगुर्जरादौ महाजनप्रसिद्वरुक्तमस्ति, फाल्गुनपूर्णिपात आरभ्य कार्तिकपूर्णिमां यावत् प्रायेण पत्रशाकं न भक्ष्यमिति । तथातिपक्वं श्लथीभूतं चलि- ॥ ४९॥ RECE ·1 EG चौमासी पर्वकथा संग्रह व्याख्यान ॥५०॥ RECE RECORK तरसं चिटिकादिफल जीवाश्रयत्वावर्जनीयं, पुन: सच्छिद्रमपरिपक्कं फलमपि अंतर्जीवसद्भावात्याज्यं, एवमन्यदपि अज्ञातफलादियद- भक्ष्यवस्तु तत्सर्व परिवज्यं, उक्तं च- अज्ञातक फलमशोधितपत्रशाकं, पूगीफलानि सकलानि च हट्टचूर्ण ॥ मालिन्यसपिरपरीक्षकमानुषाणा-मेते भवति नितरां किल मांसदोषाः ॥ १॥ पुनर्यद् द्रव्यं ग्रीष्मादिकाले शीघ्रविनाशि भवति तत्तत्सोपयोगेन सता निरवयमेव सेव्यमिति ॥ अथ विशेषतोजस्मिन्पर्वणि कृत्यं दर्शयति- सामायिकावश्यक-पोषधानि, देवार्चन-स्नात्र-विलेपनानि । ब्रह्मक्रिया-दान-तपोमुखानि, भव्याश्चतुर्मासिकमंडनानि॥१॥ व्याख्या--भो भन्या । एतानि मापायिकादिधर्मकृत्यानि चातुर्मासिकस्य मंडनानि-अलंकारभूतानि विद्यते, ततो भवद्भिस्तानि सेव्यानीति ज्ञेयं, यद्यपि चातुर्पासिकत्रयमस्ति तथापि यदुद्दिश्य व्याख्यानं विधीयते तन्नाम ग्राह्य, तत्र न कोऽपि दोषः, अत्र हि कश्चित्पुमान् सामायिकं करोति, कश्चित्प्रतिक्रमणं, कश्चित्पौषधमित्यादि योज्यं, यथाशक्ति एतानि कत्र्तव्यानीति न कश्चिद्विरोध इति, इह प्रथमं तिथयो विलोक्या:, ते च त्रिधा तथाहि-"चाउद्दसह-मुट्ठिपुण्णपासिणीति" सिद्धांते उक्तत्वात् , मासमध्ये द्वे चतुर्दश्यौ, द्वे षष्टम्यो, आमावास्या, पूर्णिमा च, षट् चारित्रतिथयः, आसु चारित्रमाराध्यं. शीलांगाचार्यादि-गीताथै राहत्वात् , उद्दिष्टशब्देन जिनकल्याणकतिथया पर्युषणातिथिरपि च ग्राह्या, द्वितीयापंचम्येकादश्यो ज्ञानतिथयः, एषु ज्ञानमाराध्यं, अन्ये दर्शन तिथयस्तेषु दर्शन- FISHER ब 47 ·पर्वकथा संग्रह चौमासी व्याख्यान ॥५१॥ माराध्यं, एतावता सम्यग्दृष्टिमिर्मिध्यात्वपरिहारेण देवपूजन-गुरुसेवन-जैनागमश्रवण-धर्मक्रियानुमोदन-तीर्थयात्राकरण-जिनकल्या- णकभूमिस्पर्शनादिमिः सततं सम्यक्त्वं निर्मलं कार्यमिति, उक्तं च- जम्मं दिक्खा नाणं, तित्थयराणं महाणुभावाणं । जत्थ य कयनिव्वाणं अगाढं दसणं होई ॥१॥इति॥ प्रसंगत उक्तं, अथ प्रथमं सामायिकस्वरूपमुच्यते, समस्य-रागद्वेषरहितस्य मतो-जीवस्य आयो-ज्ञानादीनां लाभ प्रशमसुखरूपः समाया, स एव- मामायिक, मनोवाकायचेष्टापरिहारेण महुत्तं यावत् सर्ववस्तुषु सपपरिणाम इत्यर्थी, उक्तं च, निंदपसंसासु समो, समो य माणावमाण- कारीसु । समसयणपरियणमणो । सामाइयं संगओ जीवो ।। १ ॥ जो समो सव्वभूएसु, तसेसु थावरेसु य ॥ तस्स सामाइयं होइ, इमं केवलिभासियं ॥ २ ॥ तथा सामायिकस्थितः श्रावको गृहस्थोऽपि यतितुल्यो भवति, यतः-सामाइयंमि उ कए, समणो इव सावओ हवइ जम्हा ॥ एएण कारणेणं, बहुसो सामाइयं कुजा ॥ १ ॥ अत एव सामायिकस्थस्थ देवस्नात्रपूजनादावप्यधिकारो नास्ति; सामा- यिकरूपे भावस्तवे प्राप्ते सति द्रव्यस्तवकरणानौचित्यात् । सामायिकस्य दुर्लभता कथितास्ति, यथा-सामाइयसामग्गि, देवावि चिंतति हिययमझमि ।। जा हुइ सहुत्तमेग, ता अह्म देवत्तणं सहलं ॥ १ ॥ इति ।। इह सामायिककर्ता श्रद्धालुर्द्विविधः ऋद्धिमान् अनृद्धिकश्च; तत्र य ऋद्धिरहितः स साधुसमीपे जिनगृहे पौषधशालायो स्वगृहे वा निर्विघ्ने स्थाने सामायिकं कुरुते, यस्तु राजादिमहर्द्धिकस्तस्य सामायि- कविधानं महतार्डवरेणोपाश्रयमागत्योचितं भवति, यत ईदृशा अपि सामायिकं कुर्वतीति लोके जिनशासनस्य महाप्रभावना संजायते इति. अथ सामायिकस्याष्टौ नामानि उच्यते-सामाइयं १ समइयं २ सम्मवाओ ३ समास ४ संखेवो ५ । अणवज्जं च ६ परिण्णा ७, पथक्खाणे य ८ ते अठं ॥१॥ व्याख्या-सामायिक-समभावः १. समयिक-सम्यग्दयापूर्वकं सर्वजीवेषु प्रवर्तनं २, सम्यग् वा 6 ॥५१॥ H LI

·चौमासी
पर्वकथा
संग्रहा
व्याख्यान
। ५२॥
रागद्वेषभयादिपरिहारेण यथास्थितकथनं ३, समासा-स्तोकावरैः कर्मनाशकस्तत्ववोधः ४, संक्षेपः-स्तोकाक्षरा महार्था द्वादशांगी
५, अनवयं-निःपापाचरणं ६, परिज्ञा-पापत्यागेन समंताद्वस्तुतत्वज्ञान ७, प्रत्याख्यान-परिहरणीयवस्तुत्यागः ८ इत्यष्टौ नामानि.
अथैषां क्रमेणाष्टौ दृष्टांता दर्शते, तत्रादौ दमदन्तदृष्टांतो यथा-
हस्तिशीर्षनगरे दमदंतो राजा, तस्य चैकदा हस्तिनागपुरस्वामिभिः पांडवै कौरवैश्च सह सीमानिमित्त महान विवादः संजाता, तदनंतरं
कियद्भिर्दिनैर्दमदंते जरासंधनृपसेवार्थ गते राति पांडवकौरवैश्च तद्देशो भनस्तां वार्तां श्रुत्वा क्रुद्धो दमदंतः सद्यो बहुसैन्यमादाय हस्ति-
नागपुरोपरि समागतस्तत्र चोभयेषां परस्परं महायुद्धं संजातं, परं दैववशात्पांडवाः कौरवाश्च भमाः; दगदंतस्तु विजयं प्राप्य स्वस्थानमा-
यातः, तत एकदा स नृपः संध्यायां पंचवर्णवादलस्वरूपं दृष्ट्वा संप्राप्तवैराग्यः संसारमपि तादृशमेवासारं विभावयन् प्रत्येकबुद्धतया
प्रवजिता, ततः प्रतिग्रामं विहरन् अन्यदा हस्तिनागपुरे प्रतोल्या बहिर्देशे कायोत्सर्गेण स तस्थौ, तदा राजवाटिका गच्छद्भिः पांडवै.
मार्गे तं मुनि विलोक्य लोकमुखाच तं दमदंतराजर्षि विज्ञाय सद्योऽश्वेभ्य उत्तीर्य विधिनाभिवन्ध तस्य द्विविधमपि बलं प्रशंस्य अग्रे च.
लितं, ततः कौरवाः समेतास्तेषु वृद्धेन दुर्योधनेन तथैव ते दमदंतं विज्ञाय बहुभिर्दुर्वाक्यस्तिरस्कृत्य साधुसमीपं च वीजपूरफलं प्रक्षि
प्य अग्रे चलितं, ततो ' यथा राजा तथा प्रजेति ' न्यायात्तदनुगच्छद्भिः सर्वैरपि सैनिकैः काष्ठपाषाणादेनिःक्षेपादू समन्तादुचैस्तरं
चत्वरमिव विदधे. अथ पश्चाद्वलमाना: पांडवा मुनिस्थाने तन्महच्चत्वरं दृष्ट्वा लोकेभ्यः प्रश्नपूर्वकं तत्सर्वं कौरवकृतं दुश्चेष्टित ज्ञात्वा
सद्यस्तत्रागत्य पाषाणादिदूरीकरणपूर्वकं तं दमदंतं प्रणम्य स्वस्थानं गताः, एवं पांडवैः सन्मानितः कौरवैश्वापमानितोऽपि स मुनिः उभयत्र
समभावं चमार, मनागपि रागद्वेषौ न कृनवान् । इति समभावे दमदंतदृष्टांतः ॥१॥ अथ दयापूर्वकवृत्तौ मेतार्यदृष्टांतो यथा-
S
॥ ५२ ॥

·चौमासी पर्वकथा संग्रहा व्याख्यान ॥५३ ॥ 1563636 मेतार्यमुनिः प्राग्भवाचरितदुरितवशाद्राजगृहनगर्या चांडालकुले समुत्पन्नः, चांडाल्या च जन्मसमय एव मृतवत्सायै धनदत्तश्रेष्ठिपत्न्यै स प्रच्छन्नमर्पितस्तद्गृहे स वृद्धि प्राप्तः, क्रमेण यौवने प्राग्भवामित्रदेवसाहाय्यादष्टौ श्रेष्ठिकन्या एकां च श्रेणिकनृपपुत्रीं स परिणीत. वान् , ततो द्वादशवर्षाते देववचनात् श्रीवीरप्रभुसमीपे प्रव्रज्यामादाय बहुदेशेषु विहरन एकदा राजगृहनगर्या स्वर्णकारगृहे भिक्षार्थ प्रविष्टः, तत्र स्वर्णकारे भिक्षानयनाथं गृहांतः प्रविष्टे सति पश्चात् श्रेणिकनृपस्य देवपूजानिमित्तं तत्कृता अष्टोत्तरशतप्रमिताः स्वर्णय- वाः क्रौंचपक्षिणा भक्षितास्ततश्चोड्डीय स भित्युपरि स्थितः, तावत् स सुवर्णकारः शुद्धाहारमानीय बहिः समागतः, स्वर्णकारस्तत्र स्व- णेयवानपश्यन् तं साधुमेव तच्चौरं विचिन्तयन् जगाद-भो साधो ! इहस्था यवाः केन गृहीताः ? तदा साधुना चिंतितं यदि पक्षिणा भक्षिता इति वक्ष्ये तर्हि मद्वचनादसौ एनं क्रौंचं हनिश्यति एवं विचिंत्य तेन मौनमाश्रितं, ततोऽतिरुष्टेन स्वर्णकारेण साधोर्मस्तकमा- वार्धण पद्धं, तदा साधोश्चक्षुषी निःसृत्य पतिते, महती वेदना समुत्पन्ना, ततः स साधुरन्तकृत्केवली भूत्वा मुक्तिं प्राप्तः । इत्थं प्राणां- तोपसर्गेपि तेन मेतार्यमुनिना जीवद्यैव मनसि धृता, न किमप्यन्यचिंतितं, एवमन्यैरप्याचरणीयम् । इति । समयिके मेतार्यदृष्टांतः ॥ २ ॥ अथ सत्यवादे कालिकाचार्यदृष्टांतो यथा-तुरीमिणीनगयों कालिकाचार्याणां भागिनेयेन दत्तनाम्ना पुरोहितेन छलात्स्वामिनृ- पं कारागारे निक्षिप्य स्वयं च राज्यभारं बिभ्रता अन्यदा च मातुः प्रेरणयाऽऽचार्यसमीपं गतेन तेन उन्मत्ततया धर्मग्रंया च सक्रोधं श्रीगुरुभ्यो यज्ञफले पृष्टे सति गुरुभिधैर्यमवलब्य तस्याग्रे यज्ञो हिंसारूपो हिंसायाः फलं च नरक इति सत्यमेव वचः प्रोक्तं, न पुनर- न्यथा. ततः कोऽत्र प्रत्यय इति तेन पृष्टे सति गुरुणोक्तं, तस्मिन्नेव दिने तव मुखेऽकस्माद्विष्टा पतिष्यति. ततोऽतिद्धन दत्तेनोक्तं त्वं कथं मरिष्यसि ? गुरुणोक्तमहं समाधिना मर्त्तास्मि, मृतोऽपि च स्वर्ग गतास्मि । तदा दत्तः साहंकृतिः सन् तत उत्थाय सुरिंच स्व- ॥ ५३ ॥ ५

·चौमासी
व्याख्यान
कथा
संग्रह
९
५४॥
मटनिरुद्धथ निजगृहं चागत्य प्रच्छन्नं स्थितः, ततः स दत्तो मतिमोहात्सप्तममपि दिनमष्टमं मन्वानोऽद्याचार्यप्राणैः शांतिकं कुर्वे इति
विचित्य गृहानिर्गतः, तदा एको मालिकः पुर्या प्रविश्वन कार्याकुलत्वात् राजमार्गे एव मलोत्सर्ग कृत्वा तत्पुष्पैराच्छादयामास,
तावत्तत्रैव मार्गे गच्छतो दत्तस्याश्वखुरोत्क्षिप्ता सा विष्टा मुखे पतिता. तदा स विष्टास्वादाच्चमत्कृतः सन् पधान्नि-
वृत्तस्तदैतस्य बहुविधदुराचारेण खिन्नैर्मूलमंत्रिभिर्जितशत्रुनृपः पंजरानिष्कास्य राज्ये स्थापिता, दत्तस्तु छलाद् बद्ध्वा गज्ञे समर्पितः
राजा च स कुंम्या प्रक्षिप्य अधश्चाग्निं प्रज्वाल्य चानान् ( शुनो) विमुच्य स कदर्थितः सन् मृत्वा नरकं गतः आचार्यास्तु बहुधा
सन्मानिताः, इति सत्योक्तो कालिकाचार्यदृष्टांतः ॥३॥ अथ म्तोकारैर्महातत्त्वज्ञाने चिलातीपुत्रदृष्टांतो यथा-राजगृहनगर्यां धनदत्त-
नामा व्यवहारी, तस्य चत्वारः पुत्रा, सुसपानामपुत्री, चिलातीपुत्रनामैको दासश्वासन् . एकदा श्रेष्ठी ते दासं दुराचारिणं विज्ञाय
गृहाद बहिनिष्कासितवान् . सोऽपि ततो निःसृत्य चौरपल्लयां गत्वा स्थितः । अथान्यदा स चिलातीपुत्रो बहुचौरान संमेलयित्वा राज-
गृहनगर्यामामतः, तत्र स्वयं च तस्य भेष्ठिनो गृहे प्रविश्य सुसमानामकन्यां चादाय सद्यो गृहाभिंगतः, तावत् श्रेष्ठयपि कन्यानयनार्थ
चतुष्पुत्रसहितस्तत्पृष्ठे चलितः एवं च कियति मार्गेऽतिक्रान्ते श्रेष्ठिनपत्यासन्नमागतं वीक्ष्य भीतश्चिलातीपुत्रः सुसपाया मस्तकं छित्त्वा
करे च तद् गृहीत्वा, द्वितीय करे च रुधिरलिप्तं खद्गमुत्पाट्य पर्वतोपर्यारोह, श्रेष्ठी तु तत्स्वरूपं दृष्ट्वा विषण्णः सन् पश्चाद्वलितः, अथ
चिलातीपुत्र एतारभयंकररूपेणाने चलन् मार्ग कायोत्सर्गस्थं साधुं च विलोक्य इत्थमुवाच, भो मुंड ! धर्म कथय ? नोचेदनेन खड्-
गेन तवापि शिरश्छेत्स्यामि, साधुना तत्स्वरूपं वीक्ष्य सटिति ' णमो अरिहंताणं ' इति पदाचार्य आकाशे चोडिय उपशम १ विवेक
२, संवरेति ३ पदयात्मकं धर्म तदने उक्त्वाऽन्यत्र जग्मे. अथ चिलातीपुत्रस्तमर्थ विचारयन् आत्मनि तन्मध्यगमेकमपि गुणपपश्यन्
॥ ५४ ॥

·चौमासी व्याख्यान पर्वकथा संग्रह । ५५ ॥ तत्प्राप्त्यर्थ समपरिणाम दधानः, करस्थं खगादि तत्रैव परित्यज्य तन्मुनिस्थाने एव कायोत्सर्गेण तस्थौ. तदानीं हि रुधिरगन्धादुपा- गतेन कीटिकागणेन सच्छरीरं सच्छिद्रं कृतं, परं स मनागपि न चचाल, तृतीय दिने तत्रैव कालं कृत्या स्वर्ग प्राप्तः ।। इति ।। समासे चिलातीपुत्रदृष्टांतः॥४॥ अथ स्तोकाक्षरैमहार्थकथने लौकिकः पंडितचतुष्टय दृष्टान्तो यथा-वसन्तपुरे जितशत्रुराजा, तस्यैकदा शास्त्रभव- णेच्छासीत् । तदा चतुर्भिः पंडितैः श्लोकलक्षप्रमितमेकैकं ग्रंथ विधाय नृपाय निवेदितं, नृपेणोक्तं-एते ग्रंथा अतिमहांतो मया स्तोककालेन भोतुं न शक्यते, तस्मात्स्वल्पाक्षररेवैतेषां सारं वदत, तदा चतुर्मिः पंडितैः सारभूतमेकं श्लोकं निष्पाद्य नृपाने प्रोक्तं, तथाहि-जीर्णे भोजनमात्रेया, कपिलः प्राणिनां दया । बृहस्पतिरविश्वासः, पंचाला स्त्रीषु माईवं ॥१॥ व्याख्या-आत्रेयनामा विद्वान् वक्ति-प्रथम मुक्त आहारे जीर्णे सति पुन: भोजनं कार्यमिति वैद्यग्रंथपरमार्थः १, कपिलपंडितः प्राह-सर्वेषां प्राणिनां दया कार्येति धर्मशास्त्रपर- मार्थः २, बृहस्पतिनामा विद्वान् वदति – कस्यापि विश्वासौ न कार्य इति नीतिशास्त्रसारः ३, पंचालो विद्वान ब्रुते-स्त्रीषु मृदुता धार्या परं तासामंतो ने ग्राह्य इति कामशास्त्ररहस्यं ४, एवं स्तोकाक्षरहर्थकथनं द्वादशांगीरूपं संक्षेपसामायिक बोध्यं ॥ ॥ अथ निष्पापाचरणे धर्मरुचिसाधुदृष्टांतो यथा-धर्मघोषाचार्यस्य शिष्यो धर्मरुचिनामा साधुनगरे आहागर्थ भ्रमन रोहिणीनामब्राह्मण्या गृहे भिक्षार्थं प्रविष्टः, तया कुटुम्बनिमित्तं मिष्टभ्रान्त्या निष्पादितं कटुकतुंबिका शाकं विषप्रायं विज्ञाय दुष्टबुद्धथा साधवे दत्त, साधुना तु सरलस्वभावेन तद् गृहीत्वा स्वस्थाने आगत्य गुरुभ्यस्तद्दर्शित. गुरुभिस्तद् दृष्टवा प्रोक्तं मो महानुभाव ! इदं शाकं विषप्रायमस्ति. तस्मानिरवद्यस्थंडि- ले गत्वा परिष्ठापय । तदा धर्मरुचिमाधुर्गुज्ञिया निर्वद्यभूमौ गत्वा यावत्तच्छाकं परिष्ठापयितु लग्नस्तावत्तन्मध्यात्पतितपिंदुमात्रे एक तद्गन्धाकृष्टा बद्दयः कीटिकाः संमिलितास्तद्गन्धग्रहणेनैव च मृताः, अथैवं बहुकीटिकामरणं दृष्ट्वा पापभीरुः साधुर्जीवदयां चिंनयन् 977 ॥ ५५॥ KE NEXT ·-- पर्वकथा संग्रह व्याख्यान ॥५६॥ सर्वजीवैः सह क्षामणां कृत्वा तत्र स्थितः सन् स्वयमेव तत्कटुकतुंबिकाशाकं भुक्तवान् , न पुनः परप्राणि वधभिया परिष्ठापितवान् . चौमासी ततः सघो मृत्वा स सद्गति प्राप्तः ॥ इति ॥ निष्पापाचरणे धर्मरुचिर्दष्टांतः ॥ ६ ॥ अथ पापत्यागेन यद्वस्तुतत्वज्ञानं, तत्र इलापुत्रदृष्टां- वो यथा--इलानगरे धनदत्तश्रेष्ठी, तस्य इलादेवीसेवनात् इलापुत्रोनाम,पुत्रो जातः, स चैकदा तत्रागतानां विदेशिनटानां नृत्यं पश्य- न अतिसुन्दररूपां नर्तकपुत्रीं विलोक्य प्राग्भवस्नेहात्तस्यामत्यन्तानुरक्तो, बभूव, ततः सद्यो गृहमागत्य पितरं प्रति उवाच-भो तात ! मां प्रति नत्तकपुत्रीं परिणायस्व, नोचेद् मरणमेव शरणीकरिष्ये, परमपरकन्यापाणिग्रहणं सर्वथा न विधास्ये, तदा पित्रा तस्यात्याग्रह विज्ञाय कथमपि निपेद्धमशक्नुवता वृद्ध नटसमीपं .. ना तस्य पुत्री मार्गिता. नटेनोक्तं यद्ययमस्मत्कला शिक्षयित्वा बहुधनं चोपाय अस्मज्ज्ञाति पोषयेत् तर्हि-अस्मत्पुत्र्याः पाणिग्रहणं कुर्यात्. श्रेष्ठिना तद्वचः श्रुत्वा इलापुत्रं प्रति सर्वोऽपि वृत्तांतः प्रोक्तः, इलापुत्रस्तु तदप्यंगीकृत्य हठेन गृहानिर्गत्य नटेषु संमिलिता, ततः कियता कालेन तेषां सर्वकलासु निपुणो भूत्वा वेन्नातटनगरं प्राप्तः, तत्र राज्ञे स्वकलादर्शनाय स्वयं वंशमारुह्य रमतेस्म. सा नटपुत्री च वंशपाचे स्थिता गानं करोतिस्म, तदा तां नटपुत्रीं विलोक्य राजा चलचित्तः सन् चिंतयतिस्म, यद्येप इलापुत्रो वंशान्निपत्य म्रियते तर्हि एना कन्यामहं गृह्णामि. अथ इलापुत्रः सर्वा एव कलाः कृत्वा वंशादुत्तीर्य दानग्रहणेच्छया नृपपुर स्थितः, राज्ञोक्तं व्यग्रतया मया नृत्य न दृष्टं, ततः पुनः कुरु ? तदा तेन धनलिप्सया पुनर्नृत्यं कृतं, परं राज्ञा तन्मरणमिच्छता पुनस्तथैवोक्तं. ततः सत्तीयवारं पुनः- वंशमारुह्य रमतेस्म. तस्पिन्नवसरे एकभाग्यवतः श्रेष्ठिनो गृहे एका सा धुराहारार्थ गतस्तदा सर्वालंकारविभूषिताऽतिसुन्दरांगी श्रेष्ठिपत्नी सद्यः समुत्थाय सानंदं वंदनां विधाय मोदकैः स्थालं भृत्वा साधु ॥५६॥' प्रतिलाभयति, साधुरप्यधोदृष्टिः सन 'इत्थं इत्थमिति' शब्दमचरनाहार गुहाति. एतत्स्वरूपं वंशारूढेन इलापुत्रेण दृष्टं, तदासौ स्वयं .

·चौमासी पर्वकथा संग्रहा व्याख्यान ॥५७॥ नर्तकीनिमग्नचित्तोऽपि तयोनिर्विकारमावदर्शनात् सद्यः संप्राप्तवैराग्योऽनित्यादिभावनां भावयन् केवलज्ञानं प्राप, देवमहोत्सवो विहितो वंश एव च सिंहासनं बभूव, तत्स्वरूपदर्शनान्नृपादयोऽपि प्रतिबुद्धाः ॥ इति । परिझायामिलापुत्रदृष्टांतः ॥७॥ अथ परिहरणीयवस्तु- त्यागे तेतलिपुत्रदृष्टांतो यथा-तेतलिपुरे कनककेतु पराजा, स च राज्यलोभायातमात्रान् वपुत्रान् विनाशयति. तस्य राज्ञस्तेतलि- पुत्रनामामात्यस्तस्य पोट्टिलानाम भार्या, सा च प्रथम मंत्रिणोऽतिवल्लभासीत् , पक्षात्कथंचिदनिष्टा जाता. एकदा तस्या गृहे आहारार्थ- मेका साध्वी समुपागता, मंत्रिपन्या तां प्रति प्रणम्य भर्तृवशीकरणोपायः पृष्टः, साच्या प्रोक्तं धर्मः सेव्यो येन सर्वेष्टार्थाः सिद्धथंति, ततः सा संसाराद्विरक्ता सती दीक्षाग्रहणार्थ पति पप्रच्छ, मंत्रिणोक्तं दीक्षां गृहाण, परं यदि त्वं देवपदं प्राप्नुयास्ताई मा प्रतियोधया, तयापि तद्वोंगीकृत्य दीक्षामादाय आयुःक्षये समाधिना मृत्वा देवपदं प्राप्तं, अथ मंत्रिणा राज्ञ एका पुत्रो जातमात्र एव प्रच्छन्नं गृही- त्वा स्वगृहे वार्द्धत आसीत् . एकदा कनककेतुनृपे परलोकं गते सति मंत्रिणा स कनकध्वजकुमारो राज्ये स्थापितः, राजकार्यममात्या- धीनं कृतं, ततो मंत्री अहर्निशं. राजकार्ये मनः सन् कदापि धर्मकृत्यं न कृतवान्. तस्मिन्नवसरे देवपदं प्राप्तया पोट्टिलया मंत्रिणस्तत्स्व- रूपं दृष्ट्वा तत्प्रतिवोधाय नृपादयः सर्वेऽपि लोकास्तत्पराङ्मुखा विहिता, ततो नृपस्थानं गतेन मंत्रिणा काप्यादरमल भमानेन सघो गृहमागत्यात्मनः कुमरणाशंकया स्वहस्तेनैवाने के मरणप्रयोगाः कृताः, परं देवेन सर्वेऽपि चैयर्थ्य नीताः, ततो विलक्षीभूय स्थितं मंत्रि- णं प्रति देवः प्रादुर्भूप उवाच, भो मंत्रिन् ! ईदृसंसारस्वरूपं विद्यते, तत्वतो न कोऽपि कस्यापि स्वजनोऽस्ति. इत्यादिवचनैर्मत्रिणं प्रतिबोध्य देवः स्वस्थानं ययौ, मंत्र्यपि सर्व विभवं परित्यज्य सद्यो दीक्षा जग्राह । इति प्रत्याख्याने तेतलिपुत्रदृष्टांतः ।। इति सामायि- कपदं व्याख्यातम् ॥ ।। ५७॥

·चौमासी पर्वकथा संग्रह व्याख्यान । ५८ अथावश्यकपदं व्याख्यायते, तत्रोभयकालं यदवश्यं कर्त्तव्यं तदावश्यकं प्रतिक्रमणमित्यर्थः, तत्फलं चेदं-आवस्सएण एएण । साव- ओ जावि बहुरओ होइ ॥ दुक्खाणमंतकिरियं । काही अचिरेण कालेण ॥१॥ व्याख्या-श्रावको यद्यपि बहुरजस्को बहुपापयुक्तो भवति तथाप्येतेनावश्यकेन कृत्वा स्तोकेन कालेन दुःखानामंतक्रियां विनाशं करिष्यतीति, किंच- आवस्स उभयकालं, ओसहमि- वं जे करति उज्जुत्ता ॥ जिणविअकहियविहाणा, अकम्मरोगा य ते हुति ॥ २॥ व्याख्या-श्रावका उपयोगयुक्ताः संतः प्रभात संध्याकालयोर्जिनवैद्यकथितविधिना सम्यक्प्रकारेण औषधमिवावश्यकं कुर्वति ते कर्मरोगरहिता भवंतीति. प्रतिक्रमणनियमे साजणसिंह- दृष्टांतः । स चैवं-साजणसिंहनामा श्रेष्ठी द्विसंध्यं कालवेलायां प्रतिक्रपणं विना भोजनं न कार्यमिति नियमवान् बभूव. एकदा पीरो- जपातसाहेन केनचिदपराधेन स कारागारे क्षिप्तस्तदा तत्र स्थितेनापि तेनारक्षकपुरुषेभ्यः पंचाशत्पंचाशन्मितान् सुवर्णनिष्कान दत्त्वा प्रत्यहं प्रतिक्रमणं कृतं, अन्यदा रत्नद्वयपरीक्षणव्यतिकरे तृतीयं रत्नं जगन्मध्ये त्वमिति वचनात्प्रसनेन सुग्त्राणेन स मुक्तः सन्मानि- तश्च तदा तै तैरारक्षकनिष्कास्तस्य पश्चात्प्रदत्तास्ततः श्रेष्ठिना ते निष्कास्तेभ्य एव दत्ता, प्रोक्तं च अहो एतद्धनं कियत् ! यतो ऽमूल्यं प्रतिक्रमणं मया कृतं भवत्साहाय्यादिति दृष्टांतः ।। अथ पौषधं व्याख्यायते- धर्मस्य पोषं पुष्टि दत्ते तत्पौषधं, तच्चाहार १ शरीरसत्कार २ गृहव्यापार ३ अब्रह्म ४ निवृत्तिरूपं बोध्यं, तत्फलं चेदं-पोसहि य सुहे भावे । असुहाइ खवेइ नत्थि संदेहो । छिंदेह निरयतिरिगई। पोसह विहिअप्पमत्तेणं ॥ १ ॥ पौषधव- तस्थिरत्वे कामदेवदृष्टांत:-यथा कामदेवश्रावका पौषधे स्थितः सन् निशायां मिथ्यात्विदेवेन-दुष्टगज १ नाग २ पिचाश ३ रूपैत्र - हुधा क्षोभितोऽपि मनोवाकार्यमनागपि न क्षुभित इति. ॥ ५८॥ SEX --

·चौमासी
व्यारूपान
पर्वकथा
संग्रहः
॥ ५९॥
अथ देवार्चनस्नात्रविलेपनानि व्याख्यायन्ते-देवस्य श्रीजिनेंद्रस्य तत्प्रतियायाम अर्चनं वासादिना, स्नात्रं जलादिना, विलेपनं च
चन्दनादिना कर्तव्यमेतत्पदत्रयेण सर्वोऽपि पूजाप्रकारः सचितः । पूजाफलं चेदं-सयं पमअणे पुन्नं, सहस्सं च विलेवणे ॥ सयसाहस्सि-
या माला, अणतं गीयवाइयं ॥ १॥ इत्यादि, अत्र दृष्टांताः स्वयं वाच्याः । अथ ब्रशक्रिया १ दान २ तपोमुखानि ३ व्याख्यायंते,
तत्र ब्रह्मक्रिया-ब्रह्मचर्य सुदर्शन श्रेष्ठयादिवत् शीलव्रतपाल नमित्यर्थः, तत्फलं यथा-जो देइ कणयकोर्डि, अहवा करेइ कणयजिणभव-
ण ॥ तस्स न तत्तिय पुन्न, जत्तिय बमव्वए धरिए ॥ १॥ ॥ इति । तथा दानं हि अभयं १ सुपात्रा-२ नुकंपो ३ चित ४ कीर्ति ५
मेदारपंचविधं, तत्र द्वाभ्यां मोक्षः, त्रिभिश्च भोगप्राप्तिः, इहाभयदाने दृष्टांतो यथा-
राजगृहे समास्थितेन श्रेणिकनृपेण प्रोक्तं, संप्रति नगरे किं वस्तु सुलभं स्वादु चास्ति ? क्षत्रियाः प्रोचुर्मासं समर्घ स्वादु चास्ति,
तदा अभयकुमारेण चितित, एते निर्दयाः, अथ यथा पुनरप्येवं न जल्पेयुस्तथा कुर्या, ततो रात्रौ सर्वक्षत्रियगृहेषु पृथग्पृथग्गत्वाऽभय
एवमवादीत-भो क्षत्रिया:! राजपुत्र शरीरे महाव्याधिस्त्पन्नोऽस्ति, यदि मनुष्यसत्कं कालेयमांसं टंकद्वयमितं दीयते तदा स जीवति
नान्यथेति वैद्यैरुक्तमस्ति. ततो यूयं राज्ञो ग्रासजीविनो भवद्भिरेवैतत्कार्य कर्त्तव्यं. तदा एकेनोक्तं दीनारसहस्रं गृहाण ? परं मां मुंच ?
अन्यत्र गच्छ ? अभयेन तद् गृहीतं, एवं रात्रौ प्रतिगृहं परिभ्रम्य तैर्दत्तानि बहूनि दीनारलक्षणाण्यादाय प्रभाते नृपसभायां तद्धनं
क्षत्रियभ्यो दर्शितं, प्रोक्तं च अहो गतदिने यूयमेव वदथ यन्मांसं सुभकमिति. अद्य तु एतावता द्रव्येणापि तन्मांसं न प्राप्तं, ततो
लजितास्तेऽभयेन इक्विताः, ततो मांसभक्षणनियमं प्रापिताश्च, अत्रार्थे श्लोकः-स्वमांसं दुर्लभं लोके, लक्षणापि न लभ्यते ।। अल्प-
मूल्येन लभ्यते । पलं परशरीरजं ॥ १॥ एवमन्यैरप्यभयदानबुद्धिर्धायेति ॥
॥ ५९ ॥

·चौमासी कथा संग्रह व्याख्यान तथा तपो हि दुष्टाष्टकर्मविनाशकं सकललब्धिजनकं बाह्याभ्यंतरभेदतो द्वादश विधं दृढप्रहारिवद्भगात्मभिः समाचरणीयं । तपोमुखा- नीत्यत्र मुखशब्द आद्यर्थस्तेन भावनादिपरिग्रहः, इति व्याख्यातं ब्रह्मक्रियादिपदं यत्र । किंचात्रधर्मार्थिनात्मनिंदा कर्तव्या, न पर- निंदा, तत्र चित्रकृत्पुत्रीदृष्टांतः, स चेवं-कांचनपुराधीशेन जितशत्रुराजेन स्वस्य नवीनसभायां कनकमंजरी नामचित्रकरसुतानिर्मित चित्रमयूरं साक्षान्मयूगमिव दृष्ट्वा तच्चातुर्यगुणरंजितेन सा परिणीता, तया च स्वबुद्ध्या प्रत्यहं नवनवकथाकथनेन नृपः षण्मासान यावत् स्ववासे मानीतः, तदा राज्ञा बहु मन्यमानापि सा प्रतिदिनं स्वय्हे एकांतदेशे उपविश्य पितृगृहसंबंधिसामान्यवेष परिधाय है आत्मन् ! राजमान्यत्वमस्थिरमस्ति, अतोऽहंकतिर्न विधेया, तव पितृगृहसंबंधिनी वियं ऋद्धिरस्तीत्यादिवचनैरात्मानं निंदति स्म. अथ छलं पश्यंतीभिः सपत्नीभिस्तथाकुर्वाणां तां विलोक्य नृपायोक्तं, एषा तु भक्तां कार्मणं करोति, ततो राज्ञा परीक्षार्थमेकदा- कस्मादागत्व तामात्मनिंदां कुर्वाणां दृष्ट्वा तुष्टेन पट्टराज्ञी कृता, अपराश्चापमानिताः, एवं धर्मार्थिमिरात्मनिंदा कार्येति ॥ अन्यञ्चं चातुर्मासिकपर्वाराधयितुकामभव्यात्मभिरस्मिन् दिने स्वे स्वेऽतिचारा आलोचनीयाः, गुर्वादिसमक्षं च तेषां मिथ्यादुष्कृतं च वाच्यं, तत्र साधूनां चरणसप्तति (७०,, करणसप्तति (७०) मिलनाच्चत्वारिंशदधिकशत (१४०) मतिचाग भवंति, ते च ग्रन्थगौरवभयान लिख्यते. । श्रावकाणां तु चतुर्विंशदधिकशतमतिचाराः (१२४) स्युस्ते संक्षेपतो दश्यते-पण संलेहण ५ पन्नरस-कम्म १५, नाणाइ अट्ठ * संक्षेपतो गाथाद्वयं यथा-वय (५) समणधम्म ( १०) संजमं ( १७ ), वेयाक्टकं च (१०) बंभगुत्तीभो (६) ॥ नाणाइ तिथं (१३) तव ( १२), कोह निग्गयो ( ४ ) होइ चरणमेयं ॥ १ ॥ पिंड विसोही (४) समिई (५) भावणा ( १२), पडिमा य ( १२ । इदिय निरोहो (५)॥ पहिलेहण ( २५ ) गुत्तीओ (३), अभिग्गहो (४) चेव करणं तु ॥ २ ॥ ॥ ३०॥ HARMA M

·+
चौमासी
पर्वकथा
संग्रहा
व्याख्यान
॥ ६१ ॥
पत्तेयं २४ ॥ वारस तर १२ विस्यतिग ३ । पण सम्म ५, वयाणं पत्तेयं ६९ ॥ १ ॥ व्याख्या-संलेखनायाः पंचातिचारास्तथाहि-
अत्र इतस्तपः प्रभावादहं मनुष्यो गजादिर्भूयासमिति इहलोकाशंसा १, इतोऽनुष्ठानात्परलोके देवो भूयासमिति परलोकाशंसा २, कता
नशनोऽहं लोकैः पूज्योऽस्मि, अतचिरं ज:यासमिति जीविताशंसा ३, अपूज्यत्वाद्वथाधिपीडितत्वादा शीघं म्रियते चेदरमिति यत्प्रार्थन
तम्मरणाशंसा ४, रूपं शब्दश्च कामो, गंधरसस्पर्शाभोगास्ते मम प्रशस्ता भूयासुरिति या इच्छा सा कामभोगाशंसा ५, संलेखनां कृत्वा
यद्येवं चिंतयति तदातिचारा, एषु च यदि कोऽपि कालयत्रसंबंधी अतिचारो लमो भवेत्तदा तस्य मे मिथ्यादुष्कृतमिति संघादिसमक्ष
वाच्यं, एवमग्रेऽपि बोध्यम् ।
अथ पंचादश कमादानातिचाराः यथा-
आजीविकादिनिमित्तं काष्ठदहनेन अंगाराणां करणं, तद्विक्रयणं, इष्टिकापाचनमित्यादि अंगारकर्म १, वृक्षादेः पत्रपुष्पादेर्वा छेदनवि-
क्रयणादि वनकर्म २, शकटानां तदंगानां च निष्पादनवाहनादि शकटकर्म ३, शकटवृषमादीनां भाद के नार्पण भाटकर्म ४, हल कुद्दालादिभि-
भूमिविदारणं पापाणादिघटनं यवादिधान्यानां भुजनादिकरणं च स्फोटकर्म ५, प्रथमत एव म्लेच्छादिभ्यो मूल्यदानेन गजदंताद्यानाय्य
विक्रयणं, आकाराद्वा स्वयपानीय विक्रयण दंतवाणिज्यं ६, लाक्षा-नीली-मनःशिलादेः सुलितधान्यादेश्च विक्रयो लाक्षावाणिज्यं ७,
घृत-तैलादि रसविक्रयो रसवाणिज्यं ८, यस्मिन् भक्षिते प्राणी म्रियते तद्विषं, तस्य वाणिज्यं ९, द्विपद-चतुष्पदादि विक्रया केशवा-
णिज्यं १०, तिलेक्ष्वादीनां यंत्र पीडनं यंत्रपीलनं ११, वृषमादेवृषणकर्णादिच्छेदनं निलछिनकर्म १२, क्षेत्रादौ वढेवालनं दवदानं
१३, गोधूमादेः पोक्षः ( पार्थः) सरोह्रदादिशोषश्च प्रसिद्धः १४, असत्यो दुःशीला दास्यादयस्तासां पोषणमसतीपोषः १५ ॥ इति
CREES
॥ ६१ ॥

·ak
नार
बैंकथा
संग्रह
चौमासी
व्याख्यान
६२॥
पंचदश कर्मादानातिचाराः॥
ज्ञानस्याष्टौ अतिचाराः यथा-अकालवेलायां प्रतिषिद्धदिने वा श्रुताध्ययनं १, गुरोानोपकरणानां पुस्तकादीनां वा पादादिसंघटने-
नाऽविनयकरणं २, तथा एषामेव बहुमानस्याऽकरणं ३, उपधानयोगादि विना श्रुताध्ययनं ४, यस्य पार्श्वे श्रुतमधीतं तस्य गुरोर्ना-
म्नोऽवलपनं ५, देववंदनप्रतिक्रमणादौ शुद्धाक्षराणामपठनं ६, तत्रैव शुद्धार्थस्यापठनं ७, तत्रैवाऽशुद्धयोः सत्रार्थयोः पठनं ८, इति ज्ञा-
नस्याष्टौ अतिचाराः॥
दर्शनस्याप्यष्टौ अतिचारास्तथाहि-देवगुरुधर्मविषये शंकाकरणं १, सर्वाण्यपि दर्शनानि शोभनानीति श्रद्धाकरणं २, धर्मस्य फले
संदेहकरणं ३, मिथ्यादृष्टीनां महत्त्वं दृष्ट्वा तदुपरि तीव्ररागकरण ४, साध्वादीनां गुणश्लाघाया अकरणं ५, नवप्रतिबुद्धश्राद्धादेः स्थि-
रताया अकरणं ६, साधर्मिकाणां वात्सल्याऽकरणं ७, सति सामर्थ्य जिनशासनस्य प्रभावनाया अकरणं ८, इति दर्शनस्याष्टौ अति-
चारा॥
तथा पंचानां समितिनामीर्यादीनां ५, तिसृणां च गुप्तीनां मनोगुप्त्यादीनां ३, तथाविधाऽपालने चारित्रस्याष्टो अतिचाराः। तथा
'अणसणमूणोयरिया' इत्यादि द्वादशतपोमेदानां सम्यगकरणे तपसो द्वादशातिचाराः । तथा मनोवीर्य १ वचनवीर्य २ कायवीर्याणां ३
देववंदन-प्रतिक्रपण-स्वाध्याय-दान-शीलादौ अस्फोरणे वीर्यस्य त्रयोऽतिचाराः । स यक्त्वस्य पंचातिचाराः, यथा-श्रीजिनेंद्रोक्तपदार्थेषु
सन्देहः शंका १, अन्यान्यदर्शनाभिलाषः कांथा २, धर्मफलं प्रति सन्देहो विचि केसा, अथवा मलमलिनवपुषः साधून दृष्ट्वा जुगु-
प्साकरणं विचिकित्सा ३, मिथ्याष्टीनां प्रशंपन कुलिंगप्रशंमा ४, मिथ्यादृष्टिभिः सह परिचयः कुलिंगसंस्तवः ५॥
EXISS NEX
.
॥ ६२ ॥

·पर्षकथा संग्रहा चौमासी व्याख्यान अथ द्वादशवतानां षष्ठयतिचारा उच्यते. तत्र प्रथम स्थू रुग्राणातिपातविरमणव्रते पंचातिचाराः यथा-निर्दयतया पश्चादीनां क्शा- दिभिस्ताडनं वधः १, रज्ज्वादिमिर्गाढवंधनं बन्धः २, शस्त्रेण कर्णादिकर्तनं खूपणच्छेदनं च छविच्छेदः, छविः शरीरं तस्य छेद इति व्युत्पत्तेः ३, वृषभादीनां स्कंधे पृष्ठे च सामातिरिक्तभारारोपणमिति भारः ४, वृषभादीनां वेलाप्राप्तावपि अन्नजल घासनिवारणा भक्त- पानव्यवच्छेदः ५ ॥ स्थूलमृषावादविरमणव्रते पंचाति चाराः, यथा-त्वं चौरस्त्वं जार इत्यादि परं प्रति अविचार्यभाषणं सहसाम्या- ख्यानं १, एकांते स्थितान कानपि विलोक्य एते राजनिरुद्धं चिंतयंतीति प्रकाशनं रहोभ्याख्यानं २, विश्वासिभिः स्वदारः स्वमित्र- र्वा यत्प्रच्छनं कथितं तस्यान्येपापग्रे प्रकाशनं सदारमन्त्रभेदः ३, कष्टे पतितस्प कस्यचित् पृच्छतोऽली कमीदृशं वदेरित्यादिशिक्षण मृषोप देशः ४, कूटलेखश्च प्रतीत: ५॥ स्थूलादत्तादानविरमणव्रते पंचातिचाराः, यथा-चौराहृतवस्तुग्रहणं स्तेनाहृतं १, चौराणां शंबला. दिदानेन साहाय्यकरणं स्तेनप्रयोगः २, घृतादौ तादृशवस्तुनो वशादेर्मीलनं तत्प्रतिरूपक्षेपः ३, विरोधिराज्ये लाभार्थं वस्तुविक्रयणाथ गमन विरुद्धगमनं ४, लोकप्रसिद्धतुलामानयोन्यूनाधिककरणं कूटतुलाकूटमानं '५ ॥ स्थूलमैथुनविरमणव्र ते पंचाविचाराः यथा-वेश्यायां १, विधवायां २, कन्यायां ३ वा गमनं अपरिगृहीतागमनं १, भाटकप्रदानेन स्तोककालं यात्मीया कृता तस्यां गमनं ईत्वरीगमनं २, अंगं स्त्रीपुरुचिह्न, तदन्यानि अंगानि कुचकक्षोरुवदनादीनि तेषु रमणं अनंगक्रीडा ३, स्वापत्यानामिव अन्याप- त्यानां परिणायनं परविवाहकरणं ४, कामभोगेषु गाढामिलापस्तीत्रानुरागः ५ ॥ स्थूलपरिग्रहपरिमाणवते पंचातिचाराः, यथा-गणिम १ धरिम २ मेय ३ परिच्छेद्य १ भेदाच्चतुर्विधस्य धनस्य शालिगोधूपादेर्धान्यस्य च समर्धस्य सत्यंकारादिना स्वीकृत्य नियमावधि यावत्तत्रैव व्यवस्थापनं १, क्षेत्र वास्तुनोर्मध्यवर्तिवृत्त्यादिदूरीकरणेन एकीकरणं २, पूर्णेऽवधौ ग्रहीष्यामीति बुद्धया रूप्यस्वर्णादेर्भार्यादि- ॥ ६३ ॥ ALS -

·माघ
ना
चौमासी
पर्वकथा
संग्रह
व्याख्यान
। ६४॥
९
भ्यो दानं ३, कुप्यस्य स्थालादीनां दशकादेः संयोज्य पंचकादिकरणं ४, पूर्व सामान्यतो नियमं विधाय पश्चात् सगर्भयोर्द्विपदचतुष्प
दयोहणं ५॥
अथ षष्ठे दिक्परिमाणाख्ये गुणवते पंचातिचासः, यथा-ऊर्धाधस्तिर्यक् ३ प्रमाणातिकमेण वस्त्वानयनप्रेषणाभ्यां त्रयोति चारा
३, अन्यदिग्योजनानामन्यस्यां दिशि क्षेपणं क्षेत्रवृद्धिः ४, किंचित् सयमेव कृतदिनप्रमाण विस्मरणं स्मृत्यंतर्धानं ५ ॥ सप्तमे भोगोप-
भोगवते पंचातिचाराः, यथा-सचित्तभक्षणकृतनियमस्य कृततत्परिमाणस्य वा पुंक्षो दाडिमादि यत्सचित्तं वस्तु तस्य भक्षणं १, पक्वा-
सफादिसचित्तप्रतिबद्धं तस्य भक्षणं २, अचालित कणिकादि 'अप्पोल' मित्युच्यते, तस्य भक्षण ३, पृथुकादि 'दुप्पोल' मित्युच्यते, तस्य
भक्षणं ४, अतृप्तिजनका लघुगीना औषधयस्तु व्छौषधयस्तामां भक्षणं ५ ॥ अष्टमे अनर्थदण्डविपणे पंचातिचराः, यथा-कामोद्दीपक-
शास्त्राभ्यासः कदर्प १, मुखाक्षिधविकारपूर्विका भंडचेष्टा कौकुच्यं २, गाल्याद्यसंबद्धप्रलापित्वं मौखयं ३, संयुक्तस्य उदूखल मुगलघर-
हादेारणं संयुक्ताधिकरणं ४, स्नानादिसमये अधिकतैलमृत्तिकादिसामग्रीमेलनं,मरोवरादौ स्नानादिकरणेन पृथिव्यप्कायादिविराधनं च
मोगोपभोगातिरेक: ५ ॥
अथ नवमे सामायिकवते पंचातिचाराः, यथा-मनसि पापव्यापारचिननं मनोदुःप्रणिधानं १, विकथाकरणं वाग्दुःप्रणिधानं २,
अप्रतिलेखिते स्थाने हस्तादिक्षेपण कायदुःप्रणिधानं ३, सामायिकं कृत्वा मुहूर्त पात्रमपि तदासेवनया अकरणं अनवस्थानं ४, सामायिक
मया कृतं न वेति स्मृतिविहीनना ५॥ दशमे देशावकाशिकवते पंचातिकाराः, यथा-परं प्रति त्वया इदमानेतव्यमित्युक्त्वाभिग्रहवि-
षयकदेशात्परतो वस्त्वानयनं आनयनप्रयोगः १ त्वयेदं पम वस्तु गृहादौ नेतव्यमित्युक्त्वा स्वपार्श्वस्थाधिकवस्तुनोऽभिगृहीतदेशा
Skx
॥ ६४ ॥

·६ पर्वकथा संग्रहः दीप मालिका व्याख्यान ॥ १२ ॥ - - युक्ता नाधमकुले, परन्तु धर्मोत्पत्तिः कालप्रभावतो नोत्तमले भविष्यति, इति षष्ठस्वप्नफलम् | यथा कश्चिद् मन्दबुद्धिः कृषिकारो धान्यधीजम्परक्षेत्रे वपति तथा मूर्खबुद्धिमन्तः पुमांसः पात्रापात्रपनालोक्य पात्रबुद्धथा कुपात्रे दानं दास्यन्ति, इति सप्तमस्वप्नफलम् । अष्टमस्वप्नफलम्-स्वर्णकलशसदृशा ज्ञानादिगुणयुक्ताः साधवा स्तोका भविष्यन्ति न च तेषां पूजाप्रभावनामपि कोऽपि करिष्यति, परन्तु ये वाह्याऽडम्बरवन्तो ज्ञानक्रियारहिताः साध्वाभासाः तान् लोकाः पूजयिष्यन्ति, गीतार्था अपि साधवो हीनाचारिभिः सह मिलिताः चलिष्यन्ति, यथा बहून् अथिलान् लोकान् दृष्ट्वा सञ्जनलोका अपि तेषां मध्ये मिलिताः सन्तः जानन्तोऽपि स्वयमात्मजी- वितरक्षार्थ ग्रथिला भविष्यति तथा । अथ तत्कथा-पृथिवीपुरे नगरे पूर्णभद्रनामा राजा आसीद् , तस्य महाबुद्धि निधानः चतुरः स- कलकार्यकुशलः सुबुद्धिनामा मन्त्रीश्वरोऽभूद् ; अथैकदा प्रस्तावे राजसभामध्ये लोकदेवनामा नैमित्तिकः समागतः, तदा अमात्येन पृष्टं, हे नैमित्तिकचूडामणे ! आगामिकालस्य शुभाशुभवाता कांचित् प्रकाशयतु, तदा नैमित्तिकेन निजनिमित्तशास्त्रं सम्यक् पर्यालोच्य स्व- ज्ञानपलात् कथितम्-हे मन्त्रीश्वर ! अतो दिनाद् एकस्मिन् मासे मेघवृष्टिवियति, तजलपानं च ये करिष्यन्ति ते सर्वे मनुष्या प्रथिलाः भ- विष्यन्ति, ततः पश्चात् कियति दिवसे शुभा वृष्टिर्भविष्यति, तजलपानाच पुनः सर्वे सावधानाभविष्यन्ति एतादृशं नैमित्तिकस्य वचनं श्रुत्वा राजामात्याभ्यां नगरमध्ये घोषणा कारिता । यत् सर्वैः लोकैः पानीयस्य संग्रहः कर्तव्यः, तदनन्तरं सर्वैरपि राजवचनं श्रुत्वा पानीयस्य संग्रहः कृतः । अथ नैमित्तिककथनानुसारेण वर्षा जाता, तदा सर्वैरपि लोकैः वर्षापानीयस्य पानं न विहितम् , कियति दिवसे गते पूर्वसं, गृहीतं जलं यदा सम्पूर्ण जातं तदा गजाऽमात्याभ्यां बिना सर्वैः सामन्तादिभिरपि वर्षापानीयं पीतम् , तेन च सर्वग्रामो ग्रथिला जात:- अथ सर्वे लोका एकत्रीभूय नग्नाः सन्तः नृत्यन्ति हसन्ति अन्याश्च कुचेष्टाः कुर्वन्ति, राजामात्याभ्यां विना सर्वे तादृशं कुर्वन्तः राजानम् ब ॥ ९२ ॥ GEEG

·NE
AAS
चौमासी
व्याख्यान
पर्वकथा
संग्रह
९
॥ ६४॥
भ्यो दानं ३, कुप्यस्य स्थालादीनां दशकादेः संयोज्य पंचकादिकरणं ४, पूर्व सामान्यतो नियमं विधाय पश्चात् सगर्मयोर्द्विपदचतुष्प
दयोग्रहणं ५॥
अथ षष्ठे दिक्परिमाणाख्ये गुणवते पंचातिचाराः, यथा-ऊर्धाधस्तिर्यक् ३ प्रमाणानिक्रमेण वस्त्यानयनप्रेषणाभ्यां त्रयोतिचारा!
३, अन्यदिग्योजनानामन्यस्यां दिशि क्षेपणं क्षेत्रवृद्धिः ४, किंचित् स्वयमेव कृतदिक्प्रमाण विस्मरणं स्मृत्यंतर्धानं ५॥ सप्तमे भोगोप-
भोगव्रते पंचातिचाराः, यथा-सचित्तभक्षणकृतनियमस्य कृनतत्परिमाणस्य वा पुंक्षो दाडिमादि यत्सचित्तं वस्तु तस्य भक्षणं १, पक्वा-
प्रकादिसचित्तप्रतिबद्धं तस्य भक्षणं २, अचालित कणि कादि 'अप्पोल' मित्युच्यते, तस्य भक्षण ३, पृथुकादि 'दुप्पोल' मित्युच्यते, तस्य
भक्षणं ४, अतृप्तिजनका लघुबीना औषधयस्तुच्छौषधयस्तामा भक्षणं ५ ।। अष्टमे अनर्थदण्डविपणे पंचातिचाराः, यथा-कामोद्दीपक
शास्वाभ्यासः कदर्प १, मुखाक्षिधूविकारपूर्विका भंडचेष्टा कौकुच्य २, गाल्याद्यसंबप्रलापित्वं मौखयं ३, संयुक्तस्य उदूखल मुशलघर-
द्वादेर्धारणं संयुक्ताधिकरणं ४, स्नानादिसमये अधिकतैलमृत्तिकादिसामग्रीमेलनं,मरोवरादौ स्नानादिकरणेन पृथिव्यप्कायादिविराधनं च
भोगोपभोगांतिरेक: ५ ॥
अथ नवमे सामायिकवते पंचातिचाराः, यथा-मनसि पापव्यापारचिंतनं मनोदुःप्रणिधानं १, विक्थाकरणं वाग्दुःप्रणिधानं २,
अप्रतिलेखिते स्थाने हस्तादिक्षेपण कायदुःप्रणिधानं ३, सामायिकं कृत्वा मुहूर्तात्रमपि तदासेवनया अकरणं अनवस्थानं ४, सामायिक
मया कृतं न वेति स्मृतिविहीन ना ५ ॥ दशमे देशावकाशिवते पंचातित्रागः, यथा-परं प्रति त्वया इदमानेतव्यमित्युक्त्वाभिग्रहवि-
षयकदेशात्परतो वस्त्वानयनं आनयनप्रयोगः १ त्वयेदं मम वस्तु गृहादौ नेतव्यमित्युक्त्वा स्वपार्श्वस्थाधिकवस्तुनोऽभिगृहीतदेशा
॥ ६४ ॥

·S
था
हः
दीप
मालिका
व्याख्यान
२॥
११
962-X-
युक्ता नाधमकुले, परन्तु धर्मोत्पत्तिः कालप्रभावतो नोत्तमकुले भविष्यति, इति षष्ठस्वप्नफलम् | यथा कश्चिद् मन्दबुद्धिः कृषिकारो
धान्यबीजम्परक्षेत्रे वपति तथा मूर्खबुद्धिमन्तः पुमांसः पात्रापात्रपनालोक्य पात्रबुद्धया कुपात्रे दानं दास्यन्ति, इति सप्तमस्वप्नफलम् ।
अष्टमस्वप्नफलम्-स्वर्णकलशसदृशा ज्ञानादिगुणयुक्ताः साधवः स्तोका भविष्यन्ति न च तेषा पूजाप्रभावनामपि कोऽपि करिष्यति,
परन्तु ये वाह्याऽडम्बरवन्तो ज्ञानक्रियारहिताः साध्वाभासाः तान् लोकाः पूजयिष्यन्ति, गीतार्था अपि साधवो हीनाचारिभिः सह
मिलिताः चलिष्यन्ति, यथा नहून् ग्रथिलान् लोकान् दृष्ट्वा सज्जनलोका अपि तेषां मध्ये मिलिताः सन्तः जानन्तोऽपि स्वयमात्मजी-
वितरक्षार्थ ग्रथिला भविष्यंति तथा । अथ तत्कथा--पृथिवीपुरे नगरे पूर्णभद्रनामा राजा आसीद् , तस्य महावुद्धिनिधानः चतुरः स-
कलकार्यकुशला सुबुद्धिनामा मन्त्रीश्वरोऽभूद् ; अर्थकदा प्रस्तावे राजसभामध्ये लोकदेवनामा नैमित्तिकः समागतः, तदा अमात्येन पृष्टं,
हे नैमित्तिकचूडामणे ! आगामिकालस्य शुभाशुभवाती कांचित् प्रकाशयतु, तदा नैमित्तिकेन निजनिमित्तशास्त्रं सम्यक् पर्यालोच्य स्व-
ज्ञानरलात् कथितम्-हे मन्त्रीश्वर ! अतो दिनाद् एकस्मिन् मासे मेघवृष्टिवियति, तज्जलपानं च ये करिष्यन्ति ते सर्वे मनुष्या प्रथिलाः भ-
विष्यन्ति, ततः पश्चातू कियति दिवसे शुभा वृष्टिर्भविष्यति, तजलपानाच पुनः सर्वे सावधानामविष्यन्ति एतादृशं नैमित्तिकस्य वचनं श्रुत्वा
राजामात्याभ्यां नगरमध्ये घोषणा कारिता । यत् सर्वैः लोकैः पानीयस्य संग्रहः कर्तव्यः, तदनन्तरं सर्वैरपि राजवचनं श्रुत्वा पानीयस्य
संग्रहः कृतः । अथ नैमित्तिककथनानुसारेण वर्षा जाता, तदा सर्वैरपि लोकै: वर्षापानीयस्य पानं न विहितम् , कियति दिवसे गते पूर्वसं,
गृहीतं जलं यदा सम्पूर्ण जातं तदा राजाऽमात्याभ्यां विना सर्वैः सामन्तादिभिरपि वर्षापानीयं पीतम् , तेन च सर्वग्रामो ग्रथिलः जातः-
अथ सर्वे लोका एकत्रीभूय नग्नाः सन्तः नृत्यन्ति हसन्ति अन्याश्च कुचेष्टाः कुर्वन्ति, राजामात्याभ्यां विना सर्वे तादृशं कुर्वन्तः राजानम्
SHRE
॥ ९२॥

·कथा दीप मालिका व्याख्यान ११ हे स्वामिन् ! अद्य रात्रौ मया अष्टौ स्वप्ना दृष्टाः, ताननुक्रमेण भवतामग्रे कथयामि-जीर्णशालायां स्थितो हस्ती दृष्टः १, कपिश्च- पलतां कुर्वन् दृष्टः २, क्षीरवृक्षः कण्टकैव्याप्तो दृष्टः ३, चतुर्थे च स्वप्ने काको दृष्टः ४, पञ्चमे मृतः सिंहो भयं कुर्वन् दृष्टः ५, षष्ठे स्वप्नेऽशुचिभूमिकायामुत्पन्नमरविन्दं दृष्टम् ६, सप्तमे स्वप्ने ऊपरक्षेत्रे बीजमुप्तं दृष्टम् ७, अष्टमे स्वप्ने स्वर्णकलशो म्लानो दृष्टः ८, इति राज्ञा उक्ते एतेषां च फले पृष्टे प्रभुर्वक्ति-हे गजन् ! एषां फलमेकाग्रचित्तेन शृणु-अस्मिन् पञ्चमारके दुःख-दारिद्रय-रोग शोक-भयैाप्तो गृहस्थाश्रमो जीर्णशालासदृशो भविष्यति; यस्मिन् गृहस्थरूपो हस्ती रक्तः सन् स्थास्यति; दुःखं च सुखं कृत्वा मान- यिध्यति परमुत्तमसुखदात्री व्रतशाला नांगीकरिष्यति, इति प्रथमस्वप्नफलम् । पुनः पञ्चमकाले कपिवत् चपला अल्पसवा जीवा ज्ञान- क्रियायामादरभाजो न भविष्यन्ति, साधवश्च शिथिलाचारा भविष्यन्ति, ये पुनः दृढव्रतधारका धर्मकार्य शिक्षा दास्यन्ति तेषां हास्य च करिष्यन्ति, यथा ग्रामीणलोका नगरस्थलोकानां हास्यं कुर्वन्ति तथा करिष्यन्ति, इति द्वितीयखप्नफलम् । तथा ज्ञाने क्रियायां च भक्तिमन्तो जिनशासनोन्नतिकारकाः सप्तक्षेत्रीवित्तव्ययविधायकाः शुभगुणवन्तश्चारित्रागिणः क्षीरवृक्षतुल्या ये श्रावकास्तान् वेषमात्रधारि. णोऽहंकारवन्तो गुणवत्साधुपूजामसहमाना लिंगिनः कण्टकतुल्याः रोधयिष्यन्ति, इति तृतीयस्वप्नफलम् । यथा अतिस्वच्छजलभृतां वापी ह- ष्ट्वा काको न तत्र रागं करोति, एवं ज्ञानक्रियायुक्तान अपि साधून स्वगच्छे दृष्ट्वाऽपि रागं न साधवः प्राप्स्यन्ति, यथा काकस्य रागं न वापी प्राप्नोति तथा साधवोऽपि गच्छस्य राग न करिष्यन्ति इत्यर्थः । परन्तु यत्र गच्छे मन्दाऽऽचाराः साधवः तत्र सुन्दरं स्वगच्छं त्यक्त्वा यास्यन्ति आत्मनः पण्डितं मन्यमानाः, इति चतुर्थस्वप्नफलम् । जातिस्मृत्यादिरहितं मृतसिंहतुल्यं जिनदर्शनं न पातीथिकात् पराभवं प्राप्स्यति परं परदर्शनानां भयं करिष्यन्ति, इति पञ्चमस्वप्नफलम् । पद्महृदे कमलोत्पत्तियुक्ता, न अशुचिभूमौ, एवं धर्मोत्पत्तिरपि उत्तमकुले ॥ ९१॥ X- 19 ·A " .. दीप मालिका व्याख्यान ११ - आगतः, तत्र बहुल विप्रगृहे परमानस्य पारणं चक्रे, तन पञ्च दिव्यानि प्रादुर्भूतानि । तत्र च सार्धद्वादशवर्ण कोटीनां देवैवर्षा कृता । अनन्तरं क्रमेण विहरतः श्रीवीरप्रभोः गोपालक-चण्डकौशिकसर्प-शुलपाणियक्ष-संगमदेव-कटपूतनाव्यन्तरीप्रमुखैः बहव उपसर्गाः कृताः, तथापि प्रभुानात् किंचिन मात्रपपि न चचाल; मेरुवनिष्प्रकंप आसीत् , श्रीवीरप्रभोः चातुर्मासी षण्मासी-द्विमास्यादि प्रचण्डतपः क्रियायामुद्यतस्य पक्षाधिकसार्धद्वादशवर्षाणि अतिक्रान्तानि । तस्मिन् समये जृम्भिकग्रामे ऋजुवालुकानदीतीरे श्यामाककुटुम्बिना क्षेत्रस्य समीपे शालवृक्षस्याधोभागे गोदोहासनेन स्थितस्य षष्ठतपोयुक्तस्य वैशाखशुक्ल दशम्यां तृतीयग्रहरे शुक्लध्याने वर्तमानस्य श्रीवीरप्रभोश्चतुर्णा घातिकर्मणां क्षये सति केवलज्ञानं केवलदर्शनं च समुत्पन्नम् । तत एकादश्यां मध्यमपापायां महासेनवने तीर्थ प्रवर्तितम् , शक्रादिदेवरेकत्रीभूय समवसरणं रचितम् , पश्चाद् इन्द्रभूत्यायेकादश गणधराः श्रीवीरेण स्थापिताः । अथ प्रभोः चतु- दशसहस्रमिताः साधवः संजाताः, चन्दनबालादिषट्त्रिंशत्सहस्रमिताश्च साध्योऽभूवन् , शंख-शतकादि एकोनषष्टिसहस्राधिकलक्ष- प्रमाणा:भाद्धाः, सुलरा-रेवतीप्रमुखाष्टादशसहस्राधिकत्रिलक्षप्रमाणाः श्राविकाश्च संजाताः । अथ प्रभोश्चतुर्माप्तीनां संख्या कथ्यते- दीक्षाऽनन्तरं प्रथमचतुर्मासी अस्थिग्रामे शुलपाणियक्षगृहे कृता, त्रिचतुर्मासी चम्पानगर्याम् , विशालायां-वाणीयग्रामे द्वादश चतु- मास्यः कृता, राजगृहनगर्यां नालन्दपाटके चतुर्दश चतुर्मास्यः, षट् चतुर्मास्यः मिथिलानगर्यां भगवता कृताः, द्वे चतुर्मास्यो भद्रिकानगाँ कते, एका चतुर्मासी आलम्भिकानगर्या कृता,एका चतुर्मासी म्लेच्छभूमिकायां कता, एका चतुर्मासी श्रावस्तीनगर्या कृता, एका च मध्यमपा पायां हस्तिपालराज्ञः सभायामन्तिमा कृता, तत्र अन्तिमचातुर्मास्यां श्रीवीरप्रभुः स्वस्पायुषोऽन्तं ज्ञात्वा भव्यलोकोपकारार्थ षोडशप्रहरान् या- व देशनांदत्तवान् , तस्मिन्नवसरे पुण्पालराजा प्रमोर्वन्दनार्थमागतः, श्रीवीरप्रभोर्वन्दनां कृत्वा इस्तद्वयं सम्पुटीकृत्य इति-वक्ष्यमाणं पृष्टवान्- k ॥ ९०॥ SAE , - - ·कथा ग्रहः दीप मालिका व्याख्यान १२ ८९ ॥ X , . शदिक्कुमारीणामासनानि चकम्पिर, अवधिना प्रभोर्जन्म ज्ञात्वा अत्यन्तप्रमुदिताः सन्त आगत्य जन्मकार्य कुर्वन्ति । तदनन्तरं- चतुष्पष्ठिसुरेन्द्राणामासनानि चकम्पिरे, ततस्तेऽपि अवधिना विज्ञाय अत्यन्तप्रमुदिताः सन्त आगत्य त्रिप्रदक्षिणीकृत्य जिनाम्बा जिनं च नत्वा मातरमवस्वापिनीं निद्रां दत्त्वा प्रभुं गृहीत्वा मेरुपर्वतोपरि गत्वा स्नात्रमहोत्सवमहंपूर्विकया चक्रुः । पश्चात् मातुः समीपे स्थापयित्वा मातरवस्वापिनी निद्रां संहृत्य नमस्कृत्य स्वस्थानं जग्मुः । अथ यस्माद् दिनात् प्रभुर्गमें आगतस्तस्माद् दिनाद् राजा धनधान्यैर्वृद्धिमाप, स्वर्णरत्नादीनां च वृद्धिः संजाता. ततो गुणनिष्पन्नं सर्वस्वजनसमक्षं माता-पितृभ्यां द्वादशे दिने वर्धमान- कुमार इति नाम प्रदत्तम् , देवैश्व अनन्तसत्वमनन्तधैर्यं दृष्ट्वा महावीर इति नाप विदधे । अथ भोगसमर्थ ज्ञात्वा पित्रा परं प्रमोदतो यशोमतीनाम्न्या राजकन्यया सह पाणिग्रहणं कारितम् । अथ प्रभोः सुपार्श्वनामा पितृव्यः, नन्दिवर्धननामा ज्येष्ठो भ्राता, सुदर्शना- नाम्नी भगिनी, यशोमती नाम्नी पत्नी, प्रियदर्शनानाम्नी च पुत्री आसीदू । श्रीवीरप्रभुः अष्टाविंशतिवर्षाणि यावद् गृहावासे तस्थौ। भगवता पूर्व गर्भे एवाभिग्रहः कृतोऽभूद्यत् जीवतोः सतोः माता पित्रो मया दीक्षा न गृहीतव्या इति । अथ मातापितृभ्यो देवलोके प्राप्ते अभिग्रहं पूर्ण सज्जातं ज्ञात्वा प्रभुर्दीक्षां ग्रहीतुं तत्परोऽभूत् , तदा नन्दिवर्धनराज्ञ आग्रहात् पुगरपि वर्षद्वयं गृहस्थावासे तस्थौ; तत्र सांवत्सरिकं दानं दत्तम् । अथ लोकान्तिकदेवा आगत्य जानन्तमपि प्रभुं दीक्षावसरं ज्ञापयन्ति-'अहो खामिन् ! धर्मतीर्थ- प्रवृत्तिं कुरु' इति देववचनं श्रुत्वा प्रभुः षष्ठतपसा संयुतः चन्द्रप्रभानाम्नी शिविकामारुह्य देवमनुष्यपरिकरेण युतः क्षत्रियकुण्डनगरतो निःसृत्य ज्ञातवनखण्डे आगत्य शिविज्ञातः उत्तीर्य मार्गशीर्पकृष्णदशम्यामपराह्ने एकाकी एकदेवदृष्येण वस्त्रेण सहितः दीक्षां जग्राह । तस्मिन् समये चतुर्थ मनःपर्यवज्ञानमुत्पन्नम् । अथ दीक्षा गृहीत्वा प्रभुरन्यत्र विजहार । प्रव्रज्यादिनाद् द्वितीये दिने कोल्लाकसनिवेशग्रामे .. ।। ८९॥ R

·EX
पर्वकथा
संग्रहः
दीप
मालिका
व्याख्यान
।। ९३ ॥
अमात्यं च तथाविधचेष्टारहितं ज्ञात्वा ते ग्रथिलाः सर्वे विषारयन्ति-राजाऽपात्यो प्रथिलो जातौ अतएव अस्माकं कार्य न कुर्वन्ति,
बत एतौ उत्थाप्य अन्यौ राजामात्यो करिष्यामः, एतादृशं अथिललोकानां विचारं श्रुत्वा अमात्यो राजानं वक्तिस्म, एते सर्वेऽपि लोका
बावाहत्थाप्य अन्यौ गजामात्यो स्थापयिष्यन्ति तदा कपपि उपायं कृत्वा आवयोः रक्षा कार्या, तदा राजा अमात्यं कथयतिस्म, भव-
ता कश्चिदुपायौ विधेयो येनाऽऽत्रयो रक्षा स्याद् , तदा विचार्य अमात्यो बदति स्म-हे राजन् ! अन्यः कश्चिदुपापो नास्ति अत आ-
वामपि प्रथिलौ भवाव तदा इ गज्यं स्थास्यति, इति विचार्य राजामात्यो जानन्तौ अपि प्रथिलो भूत्वा, एभिः सार्धम् आत्मराज्यरक्षार्थ
मिलितो, ततः कियति दिने गते सति पुनः सुदृष्टिर्जाता तदा नवीनोदकस्य पाने सवि सर्वे लोकाः सावधाना जाताः । एवं दुःपमकाले
क्रियावन्तो गीतार्था अपि हीनाचारिभिः साधं सदृशीभूय विचरिष्यन्ति । एतादृशं स्वप्नफलविचारं श्रुत्वा गृहस्थावासतः उद्विग्रीभूय
श्रीवर्षयानस्वामिसमीपे व्रतमंगीकृत्य पुण्यपालो मोक्षसुख भाग बभूव । अत्र केचिद् श्रीभद्रबाहुस्वामिना उक्तान् अपि स्वप्नान् घा-
रूयायन्ति, तथाहि-"ते णं काले णं, ते णं समए णं पाडलिपुरे नाम नयरे होत्था, जहा णं चंपा तहा भणियब्वा, तत्थ णं पाडलिपुरे
नयरे पाडलनामवणसंडे होत्था, तत्थ णं पाडलिपुरे 'चन्दगुत्ते नाम राया होत्था, ते णं कालेणं ते णं समए णं चन्दगुसनामराया सम-
मोवासगो अभिगयजीवाजीवो जाव अद्विमिजापवयणरागरसो, अह अण्णया कयावि पक्खियपोसहम्मि पडिजागरमाणस्स सुइपत्तेसु
ओहीरमाणे ओहीरमाणे सोलससुपिणा दिट्ठा, पासिता, चिंता समुपमा, अह कमेण दिवायरे उहिए पोसहं पारेइ । ते णं काले णं, ते णं समए णं
संभूयविजयसीस्से भद्दबाहुनाय गणहरे जुगप्पहाणे गामाणुगामं विहरमाणे पंचसयसमणपरिवरिया पाडलिपुरे पाडलिवणसंडे समोस-
रिए, राया आगओ जहा कोणिए, पंचविहेणं अभिगमेणं वन्दणेणं सोलससुमिणाणं अत्थं पुच्छह-भयवं ! अञ्ज रयणीए मम धम्मचि-
हूँ
RECE
XXEXIES
॥ ९३ ॥

·कथा
संग्रह
दीप
मालिका
व्याख्यान
११
९४ ॥
ताए वट्टमाणस्स पच्छिमे समये सोलससुमिणा दिट्ठा-तत्थ पढमे सुमिणे कप्यरुक्खस्स साहा भग्गा १, बीए अकाले सूरो अस्थमि-
ओ २, तइए चंदो सयच्छिद्दीभूओ ३, चउत्थे भूया नचंति ४, पंचमे दुवालसफणो कण्हसप्पो दिठो ५, छठे आगयं विमाणं पडियं
दिढे ६, सत्तमे असुइठाणे कमलं संजायं ७, अट्ठमे खजोओ उज्जोअं करेइ ८, नवमे महासरोवरं सुक्कं दक्खिणदिसाओ थोवजलं लभ-
न्ति ९, दसमे सुनहो सुवण्णपत्ते पायसं भक्खेइ १०, इकारसमे इत्थिरूढो वणचरो दिह्रो ११, दुवालसमे सायरं मंजायं मुंचइ १२,
तेरसमे महारहे वच्छा जुत्ता दिट्ठा १३, चउदसमे महग्धं रयणं तेअहीणं दिटुं १४, पनरसमे रायकुमारो वसहारूढो दिह्रो १५, सोल-
समे गयकलहजुयला, जुज्जंता दिट्ठा १६, एएण सुमिणाणुसारेण सासणे किं किं भविस्सइ ? इइ चंदगुत्तस्स रायस्स वयणं सुच्चा भद्द-
बाहुगणहरो युगप्पहाणो भवोदहितारगो चंदगुत्तस्स संघसमक्खं भणइ-चंदगुत्ता ! सुमिणाणुसारेण अत्थं कहेमि तं जहा"-प्रश्नसूत्रं सुग-
ममत उत्तरसूत्रं व्याख्यायते-षोडशस्वप्नानां मध्ये प्रथमं तावत् चन्द्रगुप्तेन राज्ञा कल्पवृक्षस्य शास्त्रा भग्ना दृष्टा,तस्य फलम् अतः पश्चात् कोऽपि
रामा संयम न ग्रहीष्यति १, द्वितीयस्वप्ने सूर्यस्याकाले एवास्तत्वं दृष्टं तेन केवलज्ञानं विच्छेदं यास्यति २, तृतीये चन्द्रः शतच्छि-
द्रो दृष्टस्तेन एकस्मिन् धर्मेऽनेके मार्गा भविष्यन्ति ३, चतुर्थे भूता नृत्यन्तो दृष्टास्तेन कुमतिजना भूता इव नय॑न्ति ४, पंचमे द्वाद-
शंफणः कृष्णसर्पो दृष्टस्तेन द्वादश वर्षाणि यावद् दुझिं भविष्यति, कालिकसूत्रप्रमुखाणि श्रुतानि विच्छेदं यास्यन्ति, चैत्यद्रव्यधारि-
जो मिक्षुकाश्च, तत्र ये साधुधर्मकांक्षिणः ते सर्वे दक्षिणस्यां दिशि वलभ्यां गमिष्यन्ति ५, षष्ठे विषानं पतितं दृष्टं तेन जंघाचारणा-विद्या-
चारणाश्च साधवो भरते ऐरावते च नाऽऽगमिष्यन्ति ६, सप्तमे कचवरधरियां कमलमुद्गतं दृष्टं तेन धर्मश्चतुर्णा वर्णानां मध्ये वैश्यवंश-
मध्ये भविष्यति, सूत्ररुचिश्वाल्पजनानां भविष्यति, ७, अष्टमे खयोत उद्योतं करोति, तेन जिनधर्मे उदयपूजासत्कारो न भविष्यति
॥ ९४ ॥

·पर्वकथा
संग्रह
दीप
पालिका
व्याख्यान
११
॥ ९५ ॥
न्तु कुदर्शनस्य पूजादि भविष्यति ८, नवमे शुधक सरोवरं दृष्टं तेन यत्र यत्र देशे जिनानां कल्याणकानि तत्र तत्र धर्महानिर्मविष्यति ९,
दशमे सुवर्णपात्रे क्षीरं भक्षयन श्वा दृष्टस्तेन उत्तमा लक्ष्मीरधमगृहे गमिष्यति १०, एकादशे गजारूढो वानरो वनचरो दृष्टः तेन
सुखारूढा दुर्जना भविष्यन्ति, इक्ष्वाकुवंशीयाना यादवप्रमुखाणां च हानिर्भविष्यति ११, द्वादशे ममुद्रो मर्यादा मुंचन् दृष्टः, तेन राजानोऽन्या-
यकर्तारो भविष्यन्ति, क्षत्रियाच कुमार्गगामिनो भविष्यन्ति १२, त्रयोदशे महारथे वत्सा युक्ता दृष्टाः, तेन वृद्धावस्थायां चारित्रं जना
न ग्रहीष्यन्ति, परं वत्सतुल्या लघुवयसः साधवो भविष्यन्ति, ये च वैराग्य भावेन चारित्रं ग्रहीष्यन्ति ते च प्रमादिनो भविष्यन्ति
१३, चतुर्दशे महाध्य रत्नं तेजोहीनं दृष्टम् . तेन भरते ऐरवते च साधवोऽसमाधिकराः कलहकरा उपद्रवकराश्च भविष्यन्ति, तथा
श्रमणा अपि स्तोका भविष्यन्ति १४, पंचदशे राज्ञः कुमारो वृषभारूढो दृष्टः, तेन क्षत्रिया मिथ्यात्ववासिनो भविष्यन्ति १५, षोडशे
गजकल भयुगलं युद्धं कुर्वद् दृष्टम् तेन मुनिवरा अल्पस्नेहा अकालव्यसनिनोऽहर्निशं युद्धकराश्च भविष्यन्ति, गुरुशुश्रुषाकरा न
भविष्यन्ति १६, एवं श्रुता चन्द्रगुप्तो नाम राजाऽनशनं गृहीत्वा धर्मध्यानेन वर्ग गतः । इति षोडशस्वप्नविचार: कथितः । एता-
दृशं प्रभोर्वाक्यं श्रुत्वा गौतमस्वामी चित्ते विस्मयं विधाय प्रभोर्वन्दनां कृत्वा भाविखरूपं पप्रच्छ-अहो स्वामिन् ! लोकालोकप्रकाशक !
पंचम-पष्ठारकयोः स्वरूपं कथय, प्रभुर्वक्तिस्म-हे गौतम ! त्वं सावधानीभूय शृणु-मम निर्वाणात् त्रिवर्षसार्धाष्टमासे व्यतिक्रान्ते
चतुर्थारक उत्तरिष्यति, अग्रे च पंचमारक आयास्यति, ततो मम निर्वाणाद् द्वादशवर्षे व्यतिक्रान्ते तव मोक्षो भविष्यति, ततोऽस्म-
निर्वाणाद् विंशतिवर्षे गते सुधर्मवामिनो मोक्षो भविष्यति, ततोऽस्मन्निर्वाणाच्चतुष्पष्टिवर्षे गते जम्बूमुक्तिं यास्यति, ततो जम्बूस्वा-
मितो दश वस्तूनि विच्छेदं यास्यन्ति, तान्याह-आहारकशरीरं १, मनापर्यवज्ञानम् २, पुलाकलब्धिः ३, परमावधिज्ञानं ४, क्षपक-
।
MMU
॥ १५॥

·पर्वकथा
संग्रहः
दीप
मालिका
॥ ९६
व्याख्यान
श्रेणिः ५, उपशमणिः ६, केवलज्ञानम् ७, परिहारविशुद्धि-सूक्ष्मसंपराय-यथारुपातचारित्राणि ८, सिद्धिगतिः ९, जिनकल्पक
१०, एतानि दश वस्तूनि जम्बूस्वामितो विच्छेदं यास्यन्ति, ततो दुःषमकालप्रभावतश्चतुर्दशपूर्वधारी जम्बूस्वामि प्रतिबोधकः निज-
पहप्रभावकः श्रीप्रभवस्वामी भविष्यति. तत्पढे चतुर्दशपूर्वधरः दशकालिककर्ता मनक-पिता श्रीशय्यम्भवमूरिः भविष्यति, तपट्टे
चतुर्दशपूर्वधारी यशोभद्रसरिमविष्यति, तच्छिष्यो सम्भूतिविजय-भद्रनाहुनामानौ चतुर्दशपूर्वधरौ भविष्यतः, ततो मम निर्वाणात-
सप्तत्यधिकशतवर्षे (१७० ) अनेकशास्त्रकर्ता भद्रबाहुः स्वर्ग यास्यति, ततो मम निर्वाणात् 'पंचदशाधिकद्विशतवर्षे ( २१५) चतुर्द-
शपूर्वधारी सम्भूतिविजयशिष्यः श्रीस्थूलिभद्रो देवलोकं यास्यति, ततः प्रथम संहननं वज्रऋषभनाराचाख्यं विच्छेदं यास्यन्ति,
ततोऽर्थतः चतुष्पूर्व-पक्ष्पसंपराय-महाप्राणायामध्यानाख्यानि एतानि विच्छेदं यास्यन्ति, ततः मनिर्वाणादू त्रिशतवर्षे ( ३००)
उज्जयिन्या नगयाँ सम्प्रति राजा भविष्यति, स च आर्यसुहस्तिनरिणामुपदेशाद् जातिस्मरणज्ञानमवाप्य जैनधर्ममंगीकरिष्यति, स्वभुज-
बकात् त्रिखण्डभोक्ता भविष्यति, ज्ञानवान दानवान् न्यायी धर्मज्ञो विनयवान् पराक्रमी च भविष्यति, मुक्ताफलवद् निर्मल जिनालयः
छत्वा धरित्री देदीप्यमानां करिष्यति, पुनः स राजा अनार्यदेशे लोकानामुपकारार्थ सम्यक्त्वधारिणां जीवाजीवादिनवतत्वविदामुप-
देशदानार्थ तादृशानां श्रावकाणां धर्मसंयोगं कारयिष्यति, ततो महासंविज्ञगीतार्थानां साधूनां म्लेच्छधरियां पिहारं कारयिष्यति,
मनया रीत्या तीर्थकराणां धर्मस्य सर्वदेशे प्रवृत्तिं करिष्यति, एतादृशो महादृढधर्मा अनुक्रमेण स्वर्ग यास्यति. पुनर्मभिर्वाणातू सप्त-
त्यधिकचतुःशतवर्षे ( ४७० ) उजयिन्यां श्रीविक्रमादित्योराजा भविष्यति, श्रीसिद्धसेनदिवाकराचार्यस्योपदेशं श्रुत्वा जिनशासनस्यो-
परि भक्तिमान् भविष्यति, सम्यक्त्वं सम्यग्रीत्या पालयिष्यति, तस्य सत्त्वसिद्धा अग्निवेतालाबनेकदेवाः साहाय्यं करिष्यन्ति, विद्या
REE
,
॥ ९६ ॥

·AHI ५ पर्वकथा संग्रह दीप मालिका व्याख्यान ॥ ९७॥ स्वर्णपौरुषादिः सिद्धिं यास्यति, धैर्यादिगुणविख्यातस्य विक्रमादित्यस्य स्थाने स्थाने मनुष्या देवाश्च प्रशंसां करिष्यन्ति, पुनः स राजा सर्वलोकानां दानसन्मानादिकं कृत्वा सर्वाननृणीकरिष्यति, स्वनाम्ना च संवत्सरप्रवृति करिष्यति, यस्य देवा अपि स्तवनं करिष्यन्ति, महाबलवान प्रजापालका परदुःखनिवारकः परस्त्रीसहोदरो राजा विक्रमादित्यो भविष्यति, ततः पंचशतचतुरशीतिवर्षे (५८४ ) व्यतिक्रान्ते श्रीवज्रम्वामी भविष्यति, ततो दशमपूर्वार्धस्य कीलिकासंहननस्य च विच्छेदो भविष्यति, तदनन्तरं पोडशाधि- कादशतवर्षे ( ६१६) पुष्पमित्रेण साधं नवमं पूर्व विच्छेदं यास्यति, पुनमम निर्वाणाद् विंशत्यधिकपटूशतवर्षे (६२० ) आचार्या- दयो ग्राममध्ये स्थास्यन्ति ( ? ), मम निर्वाणाद नवाधिकपट्शतवर्षे ( ६०९) रथनू पुरनगराद् दिगम्बरमतोत्पत्तिविष्यति, श्रीविक्र मादित्यात पंचत्रिंशदधिकशतवर्षे ( १३५) गते शाकी राजा शालिवाहनो भविष्यति, पंचाशीत्यधिकपंचशतवर्षे ( ५८५) गते हरि- भद्रमरिभविष्यति अनेकग्रन्थकर्ता महाप्रभावको, मानिर्वाणात् त्रिनवत्यधिकनवशतवर्षे (९९३) कालिकाचार्यों भविष्यति, यस्येन्द्रो वन्दना करिष्यति, यः कालकसरिः पर्युषणापर्व पंचमीतः चतुर्थ्यां कारणादानीतवान् , मन्निर्वाणात् सप्तत्यधिक द्वादशशतवर्षे (१२७०) व्यतिक्रान्ते वप्पभटिसूरिभविष्यति सर्वविद्याविशारदः, तद्वाक्याद् गोपपर्वते आमराजा जिनालयं करिष्यति, तत्र सार्वत्रिकोटिस्वर्ण- प्रतिमा स्थापयिष्यति । मन्निर्वाणात् त्रयोदशशतवर्षे ( १३००) बहवो मतभेदा भविष्यन्ति, बहुमोहस्य कारणात् दुःषमकालप्रभाव- तश्चानेकगच्छ मेदा भविष्यन्ति, केचित् तपोऽहंकारं करिष्यान्ति, केचिच्च धर्मक्रियायां शिथिला भविष्यन्ति, क्रियावन्तोऽपि साधवः परस्परं क्लेशं करिष्यन्ति । पुनरस्यामवसर्पिण्यां दश अच्छेरका जाताः तानाह- समवसरणे उपसर्गः १, गर्भापहार: २, स्त्रीतीर्थकरः ३, परिषदभावः ४, कृष्णस्यामरकंकागपनं ५, चन्द्रसूर्यमूलविमानागमनं ६, SRORRECOGLX ॥ ९७॥ EXES

·15
15
बैंकथा
संग्रहः
दीप
मालिका
व्याख्यान
९८ ।।
हरिवंशकुलोत्पत्तिः ७, चमरेन्द्रोत्पातः ८, एकस्मिन् समयेऽष्टाधिकशतमुक्तिगमनं ९, असंयतिपूजा १०, एतानि दश वस्तूनि अनन्त-
काले गते सति भवन्ति । बहवो लोकाः क्रोधवन्तो भविष्यंति, पुनःषपकालप्रभावतो लोका मर्यादां त्यक्ष्यन्ति, धर्मबुद्धेन शो भनि-
प्यति, लोका वक्रा मूर्खाश्च भविष्यन्ति, यथा कालहीनता भविष्यति तथा कुतीर्थे मतिं धारयिष्यन्ति, पुनर्लोकाः परोपकार-धर्मव-
जिंता भविष्यन्ति, महान्ति नगराणि ग्रामसदृशानि भविष्यन्ति, ग्रामाः श्मशानसदृशा भयंकरा भविष्यन्ति, राजानः प्रजापालने
यमसदृशा भविष्यन्ति, पुनर्हे गौतम ! धनवन्तो व्यवहारिणो निर्धना भविष्यन्ति, पुनर्देवा दर्शनं न दास्यन्ति, मनुष्याणां जातिस्म-
रणज्ञानादीनि न भविष्यन्ति, मनुष्या लजामर्यादारहिता भविष्यन्ति, पृथिव्यां दुष्टजीवा बहवो भविष्यन्ति, पुनर्लोकाः परस्परं विघ्नं
दृष्ट्वा संतोष प्राप्स्यन्ति, लोकानां पापकरणे चत्वारो हस्ता भविष्यन्ति, पुनर्धर्मकार्येऽलसाः प्रमादिनश्च भविष्यन्ति, आत्मनः कार्य
लोकानादरमध्ये प्रवेशं करिष्यन्ति, पुनर्हे गौतम ! परजीवानामुपद्रवकरणे तत्परा भविष्यन्ति, पुनः पंचमकालसंबन्धिनो जीवा
महानिर्दया भविष्यन्ति, महादीर्घरोषधारका भविष्यन्ति, मद्रकजीवान् विप्रतारयिष्यन्ति, धर्ममूर्तिमन्तः स्तोका भविष्यन्ति, पापा-
नामाकराः स्थाने बहवो भविष्यन्ति, अत्यन्त लोभवन्तो भविष्यन्ति, मिथ्यात्विनोऽभिमानिनोऽनाचारिणोऽन्यायिनश्च लोका बहवो
भविष्यन्ति, पुन: गौतम ! कुलवध्वो लज्जामर्यादारहिता भविष्यन्ति, वेश्यासमानाश्च भविष्यन्ति, राजा भृत्येभ्यो दण्डं दास्यति,
पृथिव्यां तिमिगिलन्यायो भविष्यति, चौरक्कुले जाताचौरा भवन्ति परं राजानोऽपि चौ सदृशा भविष्यन्ति, लोकानां धनमपहरिष्यन्ति,
लोकान् दरिद्रिणः करिष्यन्ति, पुनर्हे गौतम ! पंचम कालमध्ये लोकानामग्निबह्वीं पीडां करिष्यति, गोप्रमुखाणां जीवानां पहुवधों
भविष्यन्ति, जिनालयाः पतिष्यन्ति, पुनर्दु:खदारिद्रयुपद्रवमलोत्सर्गपारीपमुखैः कृत्वा धरित्री शून्या भविष्यति, देशो भंग यास्यति,
RECIPES
SEX
॥ ९८॥

·पर्वकथा संग्रह दीप पालिका व्याख्यान ॥ ९९ ॥ लोकाः सर्वे प्रेतसहसा भविष्यन्ति, राजलोका लुन्धा भविष्यन्ति, पुनरविवेकिनो लोका मूर्खाः कलाहीनाथ भविष्यन्ति, दातारो दारिद्रययुक्ता भविष्यन्ति, लक्ष्मीधराः कपणा भविष्यन्ति, पापिनो दीर्घजीवा भविष्यन्ति, उत्तमधर्मिणापायुः स्तोकं भविष्यति, राम्रा कुलानि हीनानि भविष्यन्ति, पुनः सेवका उत्तपकुलवन्तो भविष्यन्ति, सजना मनुष्या -दुःखिनो भविष्यन्ति, दुर्जना मनुष्या: सुखिनो भविष्यन्ति, एवं हे गौतम ! पंचपकालस्य स्वरूपं त्वं जानीहि । पुनर्लोकाः कलियुगस्य स्वरूपमेवं वदन्ति-द्वापरयुगे राजा युधिष्ठिरोऽभूत् , एकस्मिन् दिने स वने गतः, तत्र बने एका बृहती गौः घुगोस्तनपानं कुर्वती दृष्टा, स्वसमीपे ब्रामणमिति पप्रच्छ-इदमाश्चर्य विपरीतं पश्य, तदा ब्राह्मणो वदति-हे राजन् ! आगामिकाले कलियुगमध्ये हीनमत्वा मनुष्या भविष्यन्ति, लक्ष्मी विना दुःखिनौ सन्तौ मातापितरौ कस्मैचित् धनवते कन्यां दत्त्वा धनं लात्वा ततः पश्चात् स्वनिर्वाहं करिष्यतः, एतादृशमुपनयं श्रुत्वा पुनः राजा युधिष्ठिरोऽग्रे गतः, पुरतः समानश्रेणिवद्धजलभृतानि त्रीणि सरांसि दृष्टानि, तत्र प्रथमैकमरसो जलमुच्छलन् मध्यस्थं तटाकं त्यक्त्वा तृतीयसरसि पतति, मध्यस्थसरसि एकबिन्दुमात्रमपि न पतति; एतादृशम.श्चयं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति इदं किंकारणम् ? ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! त्वं शृणु-आगामिकाले यथा प्रथम- सरसो जलं द्वितीयं तटाकं त्यक्त्वा तृतीये पतितं तथा हे राजन् ! स्वस्य संबन्धिनं त्यक्त्वा अन्यलोकैः सह जनाः प्रीतिं करिष्यन्ति । पुनः राजा युधिष्ठिरोऽग्रे गच्छन्नेमाश्चर्य पश्यति जलेन क्लिन्नं चालुकासमूह तस्य बहवो मनुष्याः संभूयरज्जूः कुर्वन्ति परं रज्जा त्रुटति यत्ने कृतेऽपि न तिष्ठति, एतादृशं व्यतिकरं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति, ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! कृषिकारकलोका बहुभिः क्लेशः कलियुगे धनमुपाजेयिष्यन्ति, तद् धनं चौराऽमिराजदंडप्रमुखस्य भयेन मनुष्याणामन्यत्र गमने कृतेऽपि विनाशं यास्यति, KALY-14 ॥ ९९॥ Xak ·- बैंकथा संग्रहः दीप मालिका १०॥ व्याख्यान ११ पुनः राजा युधिष्ठिरोऽग्रे गतः सन् कूपप्रणालिकाजलं कूपे पतत् दृष्ट्वा विस्मयं प्राप्तः सन् पृच्छति, तदा ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! कृषिवाणिज्यादिभिर्महाबलेशात् लोका धनमुपार्जयिष्यन्ति तद्धनं सर्व राजलोका ग्रहीष्यन्ति, सद्युगे राजानः स्वस्य धनं दत्त्वा प्रणां पुत्रवत् ज्ञास्यन्ति कलियुगे राजानः प्रत्युत प्रजाया धनं लास्यन्ति इति वैपरीत्यं भविष्यति । राजा-अग्रे गच्छन वनखण्डमध्ये महाप्रधानचम्पकवृक्षावृतः पार्श्वतः एकः कण्टकवृक्षो दृष्टः, तदवसरे यहवो लोकाः कण्टकवृक्षस्य सुगन्धचोवाचन्दनविलेपनैः पूजा कुर्वन्तो दृष्टाः, चम्पकवृक्षस्तु सुगन्धपुष्पयुक्तः शाखाप्रतिशाखाभ्यां शोभमानोऽस्ति, तं त्यक्त्वा कण्टकवृक्षमचिंतं दृष्टवा राजा विस्मयं प्राप्तः सन ब्राह्मणं पृच्छति, ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! लोकाः कलियुगे गुणवन्तमुत्तमाचारवन्तं त्यक्त्वा पापीयसो दुर्जनस्य नीचस्य पूजां करिष्यन्ति, एतादृशं श्रुत्वा राजाऽने गतः पुरतः एका महतीं शिला गालाग्रे बद्धामाकाशे लम्बायमानां दृष्ट्वा आश्चर्य प्राप्तः सन् बामणं पृच्छति, ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! कलियुगे पापरूपां शिलामरूपधर्मरूपवालाग्रेण तरिष्यन्ति, अन्यच्च यदा बालरूपं धर्म बोटयिष्यन्ति तदा समकालं मनुष्या ब्रडिष्यन्ति । पुनः राजाऽग्रे गतः फलार्थ वृक्षस्य पीडां कुर्वन्तः केचिद् पुरुषा दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति-एतस्य फलं वद, ब्राह्मणी वक्ति -हे राजन् ! कलियुगे पिता वृक्षतुल्यः पुत्रः फलसदृशः-अयमत्र भावार्थः पुत्रफलार्थ वृक्षः पिता कष्टं सहिष्यति, पुनः राजऽग्रे गतः एकस्मिन् स्वर्ण कटाहे उत्तमानपाचनयोग्ये मांसं पच्यमानं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति, ब्राह्मणो वदति-हे राजन् ! आत्महितकारिणं कुटुम्ब जनाः त्यक्ष्यन्ति, अन्यलोकार्थ स्वशीर्ष दास्यन्ति, बह्वीं प्रीतिं करिष्यन्ति उत्तम- जनसंग न करिष्यन्ति, अग्रे गत्वा सर्पस्य पूजा गरुडस्य चापूजां दृष्ट्वा ब्राह्मणं पृच्छति, विप्रोऽवादीत-हे राजन् ! दयारहितो धर्मिजनः सर्पतुल्यः तस्य बहवो लोका आदरं करिष्यन्ति, सत्कारं च करिष्यन्ति, गरुडसदृशा गुणवन्त उत्तममहाधर्मज्ञास्तेषां निन्दा ॥१०॥ . टू ·पर्वकथा संग्रहः - दीप मालिका व्याख्यान ॥१०॥ १ करिष्यन्ति, पुनरग्रे गच्छता बने एकस्यां शकट्यां हस्तिनौ योजितौ दृष्टी, एकस्यां शकट्यां गर्दभौ योजितौ दृष्टौ परं हस्तिनौ परस्परममिलितो चलतः गर्दभौ परस्परं मिलितो चलतः, एतादृशं विचारं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति, ब्राह्मणो वदति हे गजन् ! कलियुगे हस्तिसदृशा उत्तमकुले प्रसता जनाः परस्परं क्लेशं करिष्यन्ति अन्योऽन्यमीयां च करिष्यन्ति, पुनर्गर्दभसदृशा नीचकुलो त्पन्ना नीतिधारका भविष्यन्ति परस्परं स्नेहवन्तो भविष्यन्ति, प्रायेण अन्त्य कुलोत्पन्ना धरित्रीपतयो भविष्यन्ति, पुनईससदृशा उत्तपकुलोत्पमाः दामत्वं करिष्यन्ति । अन्यदा पंच पाण्डवा अनुक्रमेण वनवासमध्ये स्थिताः सन्तो युधिष्ठिरराज्ञा भीमादीनां चतुर्णा भ्रातृणां चतुर्यु प्रहरेषु रात्रौ यामि कन्वेन रक्षिना, अथ प्रथमप्रहरे भीमो जागर्ति चत्वारो भ्रातरः सुप्ताः सन्ति तस्मिन् प्रस्ताचे कलि- रूपपिशाचस्य वचनं श्रुत्वा भीपः क्रोधभाग भूप पिशाचरूपकलेरिणार्थं धावितः, कलिना सह भीमो युद्धमकार्षीत् ; क्रोधेन रक्त- नेत्रे कृत्वा लीलया प्रेतरूपकलिना बलवान् भीमो निर्जितः, द्वितीय प्रहरे युद्धं कृत्वा कलिनाऽर्जुनोऽपि जितः, तृतीयप्रहरे नकुलोऽपि जितः, चतुर्थप्रहरे सहदेवोऽपि जिनः, अथ चत्वारोऽपि भ्रातरः पगजयं प्राप्ताः सन्तः सुप्ताः सन्ति, अस्मिन्नवसरे पश्चिमराने युधिष्ठि- से जागृतवान् तदा कलिरूपपिशाच आगत्य युधिष्ठिरं वदति, हे राजन् ! भवतः पश्यतो भवभ्रातां मारयिष्यामि, एतादृशं प्रेत- वचनं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिर किंचिन्मात्रमपि क्रोधं न कृतवान् , प्रतिवचनमपि न दत्तगन् , क्षमां कृत्वा स्थितः, क्षमा कीदृशी ? सर्व- कल्याणकारिका सर्वमत्वप्रीति जानिका मर्वधर्मप्रधाना एतादृशी क्षमा राज्ञामंगीकृता, तदा राज्ञ उपशमं दृष्ट्वा प्रेतः शान्ति गतवान् राज्ञो मुष्टिमध्ये चागतः, भ्रातरः सर्वेऽपि उत्थिनाः, तदा रात्रिसंनन्धिनी सर्वाऽपि वार्ता युधिष्ठिरेण भ्रातृणामग्रे कथिता, राज्ञा मुष्टि- सद्घाट्य प्रेतः स्ववशवर्तिभूतो दर्शितः, क्षमाप्रभावतोऽयं वशवः जातः, एतादृशा अष्टोत्तरशत दृष्टान्ता लौकिक पुराणादावपि कलियु- ॥१.१॥ EXERES ·*- पर्वकथा संग्रह दीप मालिका व्याख्यान ||१०२॥ गवर्णने कथिताः । पुनर्हे गौतम ! कलियुगसंपन्धिनां मानवानां मध्ये लजा न भविष्यति, निष्कलंककुलजाताः स्तोका भविष्यन्ति, रम्यवस्तूनां धरियां हानिर्भविष्यति, लघवः सुताः तरुणाश्च मरणं यास्यन्ति, पुनर्मातरः पितरश्च अतिदीर्घायुषो भविष्यन्ति, ब्राह्मणाः शस्त्रधारका भविष्यन्ति, वेदपाठ-षट्कर्मवर्जिताश्च भविष्यन्ति, सुता पातापित्रोविनयं न करिष्यन्ति, पुत्रा मातापितृभ्यो दुःखं दास्य- न्ति, वधः श्वश्रूणां विनयं न करिष्यन्ति, वधूः सर्पिणीतुल या भविष्यति, श्वश्रूभिः कार्ये कथिते वधू रोपं कृत्वा मर्पिणीवत् प्रत्युत्तर- वचनरूपं डंकप्रहारं दास्यति, श्वश्रूश्च कालरात्रीतुल्या वधूं हीलयिष्यति; यथा जनानां कालरात्री दुर्लया भवति तथा श्वश्रूपि वधू- जनानां ताडनातर्जनादि कुर्वती दुर्लध्या ज्ञेया, अपूज्यलोकाः पूनां प्राप्स्यन्ति, अर्चायोग्या गुणवन्तो न पूजा प्राप्स्यन्ति, शिष्या गुरूणां विनयं न करिष्यन्ति, पुनर्गुग्वोऽपि शिष्याणां हितशिक्षाद्युपदेशं न दास्यंति, पुनमन्त्रतन्त्रौषधिज्ञानरत्नविद्याधनायुःफलपुष्परसरूपसौभाग्य- संपत्तिसंहननवल यशः कीर्तिगुणशोभादीनि वस्तूनि ५ञ्चमारके हानि यास्यन्ति, ज्ञानादिधर्मो हीनतां यास्यति, वस्तुमानादि विपरीतं जनाः करिष्यन्ति, धर्मे मूर्खत्वं भविष्यति, देवानां मध्ये देवत्वं न भविष्यति, सतीनां मध्ये सतीत्वं न भविष्यति, निःसंगानां मध्ये वैराग्यं न भवि- व्यति, तपस्विनः स्पृहाय तपस्यां करिष्यन्ति, सत्यशौचतपः क्षमादिकानां हानिर्दिने दिने भविष्यति, धरित्र्यामल्पफलादीनि भविष्यन्ति । पुनः प्रभुक्ति-हे गौतम ! सौराष्ट्रगुर्जरदेशस्य समीपे अनुक्रमेण अणहिल्लपाटणपुरे मनिर्वाणात् एकोनसप्तत्यधिकषोडशशतवर्षे ( १९६९) व्यतिक्रान्ते श्रीकुमारपालराजा भविष्यति, कीदृशः ? चौलुक्यकुलमध्ये चन्द्रसदृशो महाचलवान् अखण्डजिनाज्ञाधारको भविष्यति, पराक्रमेण, दानेन, कीतिगुणेन, न्यायेन, विवेकेन, धैर्येण राज्यलीलया सत्त्वगुणेनाद्वितीयो भविष्यति. उत्तादिशायां यवनदेशं यावत् , पूर्वदिशि गंगापर्यन्तं, दक्षिणदिशि पश्चिमदिशि च समुद्रपर्यन्तं देशान् साधयिष्यति, एकादशशतानि हस्तिन , ॥१०२॥ REG ·पर्वकथा संग्रहा दीप पालिका व्याख्यान ॥१०३॥ तस्य भविष्यन्ति, अयुतप्रमाणा रथा भविष्यन्ति, एकादश लक्षाणि तुरंगाणां भविष्यन्ति, अष्टादश लक्षाः पदातयो भविष्यन्ति, स श्रीकुमारपालराजा कस्मिंश्चित् समये वन शाखायां मुनिचन्द्रकुलोत्पन्नं श्रीहेमचन्द्रवर्ति प्रतिवन्दिष्यति, आचार्यमुखाद् धर्मोपदेशं श्रुत्वा सम्यक्त्वसहितं श्रावकद्वादशव्रतमंगीकरिष्यति, देवगुरुप्रणति विना भोजनं न करिष्यति, दृढव्रतपालको भविष्यति, पृथिवीं जिनप्रासादमण्डितां करिष्यति, एकस्मिन प्रस्तावे श्रीहेमाचार्य मुखात् व्याख्याने श्रीतीर्थाना राख्यां श्रोष्यति, तत्र जीवितस्वामिमूतः संबंधं श्रुत्वा वीतभयपत्तनमार्गे दुर्गकारापने श्रीजिनप्रतिमां मनुष्येभ्यः प्रकटं कारयिष्यति, तां प्रतिमा पत्तने जिनालये स्थापयिष्यति शुभयुद्धया मानयिष्यति, ततः प्रतिमार्थ यदुदायिराज्ञा ग्रामादिदत्तमभूत् तत् प्रकटीभविष्यति, तावन्तं ग्रामशासनादिकं कुमारपालोऽपि दास्यति, सदैवार्चा करिष्यति, सदैव जिनं वन्दिष्यति, स्वदारसंतोपी भविष्यति, वर्षाकालमध्ये त्रिविधं शीलं पालयिष्यति, कदा- चिद् मनसः शीलभंगो भविष्यति तर्हि उपवासादि करिष्यति, पुनरष्टाश देशेऽमारिपटहं दास्यति, वर्षाकाले सेनासमूह न करिष्यति, जीवरक्षादक्षो भविष्यति, अमितभक्तिमान् भविष्यति, शुद्धसम्यक्त्वव्रतधारको भविष्यति, पंचमकाले श्रीकुमारपालं विना अन्यः को भविष्यति १ । पुनहे गौतम ! पञ्चमारके कलहकारका भववृद्धिजनका अपमाधिस्थाना अनिर्वेदकारका एतादृशाः श्रमणाः पञ्च- भरतैरवते च भविष्यन्ति, पुनस्ते श्रमणा मन्त्रतन्त्रयन्त्रादौ नित्यमुद्यमवन्तो भविष्यन्ति, पुनरागमार्थज्ञाता स्तोका एव स्थास्यति, सिद्धान्त शास्त्रस्य कश्चिदेवाभ्यासं करिष्यति, धललोभार्थं ज्योतिष्कादिकं धारयिष्यति, उपकरणवस्त्रपात्रार्थं वर्षाकाले श्रावकैः सह युद्धं करिष्यति, यथा राजा प्रजापार्श्वे कलहं कृत्वा दण्डं लास्यति तथा तेऽपि साधवः श्रावकपाचे धनादिग्रहणं करिष्यन्ति, बहयो मुण्डा अस्पाः श्रमणाश्च भविष्यन्ति, पुनर्हे गौतम ! पञ्चमकाले म्लेच्छराजानो बलवन्तो भविष्यन्ति, उत्तमराजानो हीनला भविष्य- 63 RER १ ॥१०३॥ %EX+3 ·REC पर्वका संग्रहः दीप मालिका व्याख्यान ॥१०४॥ न्ति, पुनर्हे गौतम् ! म्लेच्छकुले पाटलीपुरपत्तने कलंकी 29 राजा भविष्यति, पुन: पाटलीनगरस्य रुद्रनाम पुनश्चतुर्मुख इति नाम स्थापयिष्यति । जसनामचाण्डालस्य गृहे भार्या यशोदा तत्कुक्षौ त्रयोदश मासान यानद् कल्किगर्भः स्थास्यति, चैत्रशुक्लाष्टम्यां जयश्री- दिवसस्य रात्रिसमये गकरलग्नस्य पष्ठांशे वहमाने भौमवासरे चन्द्रकलग्ने स्थिते चन्द्रनामयोगे आगते अश्लेषाप्रथमपादे कलंकिनो जन्म भविष्यति, विस्तशरीरोन्नतत्वं भविष्यति, कपिलवर्णाः केशा पस्तके भविष्यन्ति, नेत्रे पीते भविष्यतः, तीक्ष्णस्वरो भविष्यति, महा- विद्यानान दीर्घहृदयो गुणरहितश्च भविष्यति, तस्योत्पत्तेरारभ्य पञ्चमे वर्षे उदरपीडा भविष्यति, सप्तमे वर्षेऽग्निपीडा भविष्यति, एकादशे वर्षे तस्य द्रव्यप्राप्तिः भविष्यति, अष्टादशे वर्षे कार्तिकमासे शुक्लपक्षे प्रतिपदि तिथौ शनिवारे तुलाचन्द्रे स्वातिनक्षत्रे नन्दनदिने सिद्धयोगे बवकरणे रावणमहः राज्याभिपेको भविष्यति, तस्य आनन्दनामा तुरंगमो भविष्यति, दुर्भासकनामा कुन्तो भविष्यति,मृगांकनामा मुकुटो भविष्यति, दैत्यमदनखड्ग भविष्यति, तम्य कटि प्रदेशे चन्द्रसूयौं भविष्यता, पुनः कल की विक्रमादित्य संवत्सरमुत्थाप्य अमितसुवर्णदानान् स्वसंवत्सरं स्थापयिष्यति, एकोनविंशतितमे वर्षे निजभुजबलेनार्धभरतत्रिखण्डं साधयिष्यति, साविंशतिवर्षे अर्बुदराज्ञः पुत्रीं परिणेष्यति, अन्यासा पहीनां राज्ञीनां पतिर्भविष्यति, एवं ताभिः सह महाभोगे भुंज्यमाने तस्य महापराक्रमधारिणश्चत्वारः पुत्रा भविष्यन्ति, तम्मा- मान्याह-दत्त १ विजय २ मुंज ३ अपराजिताख्याः ४. कल्किना पाटलीपुरे राजधानी भविष्यति, तस्य पाटलीपुरस्य कलंकिपुर मिति द्वितीयं नाम भविष्यति, दत्तस्य प्रथमपुत्रस्य राजधानी भविष्यति, तस्य नगरस्य दत्तपुरं नाम भविष्यति, विजयस्यानहल्लपत्तन- * पंचमारफे धर्मोन्नतिकारका अयोविंशतिः उद्याः भविष्यति तेषु च चतुरधिकद्विसहस्रयुगप्रधाना भविष्यन्ति तथा संप्रति तृतीयोदयो वर्तते पर' भटमोदये श्रीप्रभयुगप्रधानसमये कलकी राजा भविष्यति, इति ज्ञेयम् । ॥१०४॥ -

·पर्वकथा
संग्रहः
दीप
मालिका
व्याख्यान
॥१०५॥
CAL
स्य राजधानी भविष्यति, अनहल्लपत्तनस्य द्वितीयं नाप विजयपुरं भविष्यति, मुंजस्योअयिनी देशं दास्यति, अपराजितस्यान्यमण्डलं
दास्यति, कल्किनो राज्यावसरे म्लेच्छषत्रिययो रुधिरेण पृथिवी स्नानं करिष्यति, तस्यैकोनकोटिसुवर्णानां कोष्ठागारा भविष्यन्ति,
चतुर्दशसहस्रप्रमाणा इस्तिनो भविष्यन्ति, साईचतुर्दशसहस्राधिकसप्ताशीतिलक्षा (८७१४५९००) घोटका भविष्यन्ति, पञ्चकोटिप्र
भाणाः पदातयो भविष्यन्ति, दासादीनां तु नहीं: संख्या भविष्यन्ति, नमःखलनाम त्रिमूलं भविष्यति, षन्मयतुरंगमः आरोहणार्य
वाहनं भविष्यति, दुगत्या अत्यन्तकषायो भविष्यति, यदा करकी राज्यं करिष्यति, तदा मथुरामध्ये कृष्ण-बलभद्रयोरायतनं पतिष्यसि,
बहुडम दुर्मिक्षरोगैमनुष्याः पीडां प्राप्स्यन्ति, पञ्चसु स्तुम्मिकासु बहु धनमस्तीति लोकानां मुखात् श्रुत्वा आनन्दराज्ञा निष्पादिताः
पञ्च सुवर्णमयीः स्तुम्भिकाः कल्की खनयिष्यति, सर्वनिधानं निष्कासयिष्यति, तत्र गोरूपा लवणदेव्या मूर्तिः दृषन्मयी प्रकटीभविष्यति
तां गृहीत्वा राजादिप्रमुखा सर्वलोकाः संभूय नगरचतुरूपथमध्ये स्थापयिष्यंति, कदाचिदवसरे साधवो गौचर्यर्थ चतुष्पथपध्ये निःसरि-
व्यन्ति, मा साधून दृष्ट्वा देवानुभावतः शृंगाग्रेण साधूनां मारणार्थमुद्यमवती भविष्यति, तदा गीतार्थाः सर्वे साधव एकत्रीभूय विचारं
करिष्यन्ति, अत्र जलोपसर्गः प्रचुरो भविष्यति इति ज्ञात्वा सुविहितक्रियाधारका ये साधवो भविष्यन्ति ते सर्व विहारं करिष्यन्ति, ये मक्तम
नलोलुपा भविष्यन्ति गीतार्थवचनं नांगीकरिष्यन्ति अविवेकिनः सन्तः तत्र स्थास्यन्ति, ततः सप्तदशाहोगत्रं यावत् वर्षा भविष्यति, अत्य-
न्तवृष्टया कल्किनो नगरं जलाच्छादितं भविष्यति, गंगाजलं नगरेण मह एकत्री भविष्यति, कलिकनो नगरात् प्रणश्य कुत्रापि उच्चस्थले
स्थास्यति, जलोपद्वनिवर्तनादू नवीनं नगरं स्थापयिष्यति, जलप्रवाहतो नव नन्दस्य सुवर्णपय्यः इंगरिकाः प्रकटीभविष्यन्ति, ता
दृष्ट्वा प्रचुरलोमी भविष्यति, प्रथमं ये मनुष्याः कर न दत्तवन्तस्तेषामुपरि कर स्थापयिष्यति, ये करं दत्तवन्तस्तेषां मस्तके हुकरें
॥१०५॥

·ak पर्वकथा संग्रह दीप मालिका ।।१०६ व्याख्यान करिष्यति, पुनर्नवीननवीनकरं करिष्यति ततो लोकानां मस्तकेऽसद्भूतानि कलंकानि दत्त्वा धनवता धनं ग्रहीष्यति, अनेकच्छलं कृत्वा लोकानां धनापहारं करिष्यति, यदा सर्वे लोका निधना भविष्यन्ति रूप्य-सुवर्णादि सर्व धनं नाशं यास्यति, तदा चर्ममयीं मुद्रा प्रवर्तयिष्यति, वैश्यापासण्डिसर्वदर्शनिनां समीपे कल्की करं लास्यति, तस्य राजमध्ये लोकानां गृहे भोजनार्थ धातुमयं भाजनं न स्थास्यति, तदा वृक्षपत्रमध्ये भोजनं करिष्यन्ति, पुनः कल्की राजा मार्गे गच्छतः साधून दृष्ट्वा लुब्धः सन् भिक्षायाः षष्ठांशं मार्गयिष्यति, तदा सर्वे साधवः एकत्रीभूय कायोत्सर्ग करिष्यन्ति शामनदेवतां चाराधयिष्यन्ति, शासनदेवता प्रकटीभूय साधुभिक्षाषष्ठांशं निवारयि- यति, पुनर्वेपधारिणो वेषं त्याजयिष्यन्ति, एतादृशो महादुरात्मा भविष्यति, पुनः कियति काले गते भिक्षाषष्ठांशस्य स्मरणं करिष्यति, यदा धनार्थपाचार्यादीन् सर्वसाधून संमेल्य वाटके क्षेप्स्यति रोधयिष्यति, तदा संविज्ञाचार्यप्रमुखाः ससंघाः शासनदेवतागधनार्थं कायो- त्सर्ग करिष्यन्ति, संघकायोत्सर्गात् शासन देवता आगमिष्यति युक्तितः कल्किने उपदेशान् दास्यति तथापि स न मानयिष्यति, तस्मिन् समये इन्द्रस्यासनं कस्पयिष्यति तदा स वृद्धब्राह्मणरूपं कृत्वा यत्र कल की सिंहासनोपरि स्थितस्तत्रागमिष्यति, ततः लिकनं कथयि- व्यति-अहो राजन् ! एते निरपराधिनः साधवः किं रुद्धाः एभिस्तवापराधः कः कृतः ? तदा कल्की तं वदिष्यति-अहो ब्राह्मण ! सर्व- दर्शनिमिर्मम करो दत्तः परमेते भिक्षवो भिक्षाषष्ठांशमपि न ददति, ततो मया एते रुद्धाः सन्ति, तत इन्द्रो वदिष्यति-एषां पार्वतस्तव किमपि न मिलिष्यति एषां पार्श्वे किमपि नास्ति पुनर्भिक्षापष्ठांशमपि तव न दास्यंति एषामयं व्यवहारो नास्ति, पुनस्त्वं मिक्षा भागं मार्गयन् लजां न यासि, एषां स.धूनां त्वं त्यागं कुरु, ईतरथा तब महत्कष्टमुत्पत्स्यति, एतादृशमिन्द्रवचनं श्रुत्वाऽपि न त्यक्ष्यति ततो भाद्रपदशुक्ला- टम्यां ज्येष्ठानक्षत्रे इन्द्रो रोषं गतः सन् चपेटाप्रहारान कल्किनं मारयिष्यति सर्वायुः षडशीति ८६ वर्ष प्रपाल्य नरकं यास्यति, ततोऽहंदूधर्म- X ·दीप मालिका व्याख्यान पर्वकथा मिन्द्रः शिक्षयित्वा दत्तनामानं कल्किनः पुत्र राज्ये स्थापयिष्यति, गुरु संघयोनमस्कारं कारयिष्यति, इन्द्रः स्वस्थाने यास्यति, ततो संग्रहात दत्तराजा पितुः पापफलं ज्ञात्वा पुण्ये तत्परो भविष्यति, निरंतरं जिनेश्वराणां चैत्यानि कारयित्वा सर्वपृथ्वीं जिनालयः शोभायमान करिष्यति, तदा पुनर्जिनधर्मपहिमा प्रचुरो भविष्यति, । अथाग्रे पञ्चमकाले चतुर्विधश्रावक-श्राविका-साधु-साध्वीनां संख्या कथ्यते- ॥१०७॥ षोडशसहस्राधिका एकादशलक्षा (१११६०००) राजानः पंचमकाले जिनमतभका भविष्यन्ति, एककोटिमिता (१००००.००), जिनशासनप्रभावका मन्त्रिणो भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमकाले श्रीसुधर्मस्वामिप्रमुखाश्चतुरधिकद्विसहस्रप्रमाणा (२००४) युगप्रधानपद- धारका महोपकारिण आचार्या भविष्यन्ति, तत्रापि सुधर्मजम्बूस्वामिनी तद्भवे एव मुक्तिं यास्यतः, शेषाः सर्वे एकावतारिणो भविष्यन्ति । ततो युगप्रधानसदृशा आचार्याः प्राणिनां मोहान्धकारे मार्तण्डसदृशाः षोडशाधिकैकादशलक्षकादशसहस्रमिता (११११०१६) एतावन्तो अन्येऽपि आचार्या-श्चारित्रपालका भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमारके तेतीस लाख चालीस हजार चारसौ उन्नीस (३३४१४१९) एतावन्तो मध्यमगुणधारका आचार्या भविष्यन्ति, पुनः पंचावनकोटि पंचावनलक्ष पंचावनसहस्र पंचशत पचवीस (५५५५५५५२५.) अधर्माचार्या भविष्यन्ति, पुन: पंचावनलाखकोटि, पंचावनहजारकोटि चौवनसौ कोटि चउमालीसकोटि एतावन्त उपाध्याया वाचनाचार्या भविष्य- न्ति, पुनः सत्तरलाखकोटि नवहजारकोटि एकसौ कोटि एकवीसकोटि एकलाख साठहजार एतावन्तः साधवी भविष्यन्ति, पुनः पञ्च- मारके दशकोटाकोटि द्वादशशतकोटि चाणवेकोटि बत्तीसलाख निनाणवे हजार एकसौ एतत्प्रमाणा: साध्व्यो भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमारके सोलाकोटिलाख तीनकोटिहजार तीनसौकोडी सत्तरकोडी चौरासीलाख एतावत्प्रमाणाः श्रावकाः भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमारके पैंतीस- कोडिलाख बाणुहजारकोडी पांचसोकोडी बत्तीसकोडी एतावत्यः श्राविका भविष्यन्ति, एतावत् पञ्चमारके संघस्य प्रमाणम्. अत्र ॥१०७॥ (

·स
पर्वकथा
दीप
मालिका
संग्रह
व्याख्यान
॥१०८॥
:
केचिदाचार्या एवं वदन्ति-पऊच भरते-रवतयोः संघस्य प्रमाणं नत्वेकस्य, केचिदाचार्याः पञ्चभरतस्प संघप्रमाणं वदन्ति, केचित् पुन:
एकभरते संघप्रमाण वदन्ति, तत्वं तु ज्ञानिगम्यम्. पुनः पञ्चमारकप्रान्ते द्विहस्तशरीरप्रमाणाः स्वर्गात् च्युत्वा गृहवासे द्वादश वर्षाणि
भामण्ये चत्वारि वर्षाणि, आचार्यपदे चत्वारि वर्षाणि स्थित्वा विंशतिवर्षायुः प्रपाल्य दुप्पसहसूग्यः सौधर्मस्वर्गे गमिष्यति, कथंभूता
दुप्पसहसूरयः १ दशवैकालिक-जितकरप-आवश्यकाऽतुयोगद्वार-नन्दीसूत्रधारका इन्द्रादिभिनेता:. षष्ठोग्रापोधारकाः प्रान्ते कुताष्टपतपस:
एकसागरोपमायुः स्वर्गे भुक्त्वा ततो भरतक्षेत्रे जन्मावाप्य मुक्तिं यास्यति । वीसहजार नबसौ वर्षे, तीनमास, पांच दिन, पांच पहरे,
एक घटी, दोपल, ४१ अक्षरोचार एतावत्कालप्रपाणो जिनधर्मो भविष्यति, ९० वर्ष, मास ८, दिन २३, प्रहर २, घडी ५॥, पलानि ५७,
१९ अक्षरोचार एतावनमध्ये जिनधर्मः स्तोका स्थास्यति, आरकस्य प्रांते जिनधर्मो विच्छेदं यास्यति, श्रुत-परि-संप-धर्मः पूर्वाहे
विच्छेदं यास्यति, नृपो विमलवाहनः सुमुखमन्त्री च मध्याहे विच्छेदं यास्यता, अग्निः सन्ध्यायां विच्छेदं यास्यति, पुनः पञ्चमारकान्ते
दुप्पसहारूयः सरिः, फल्गुश्रीः साध्वी, नागलः श्रावका, सत्यश्रीः श्राविका, एतदात्मकश्चतुर्विधसंघो भविष्यति, पञ्चपारकस्याम्ि
धर्मो वय॑ति इत्यनेन धर्मो नास्ति यः पुनर्वदिष्यति स संघतो बहिः कर्तव्या, एवमेकविंशतिसहस्रप्रमाणा पंचमारको भविष्यति ।
एतत्प्रमाणो षष्ठारकोपि भविष्यति । अथ षष्ठार कस्य किंचित् स्वरूपं कथ्यते-धर्मतत्वं प्रणाशं यास्यति, जनो हाहाभूतो भविष्यति,
पशुवद् मातृपित्रादि व्यवस्थावर्जितश्च भविष्यति, बहुधूलिसहिता अतिनिष्ठुरता अनिष्टा वायवो वास्यन्ति, दिशश्च धूम्र मोक्ष्यन्ति,
चन्द्रमा अतिशीतं स्रावयिष्यति, अर्यमा अत्युष्णं तप्स्यति, अतिशीतोष्णव्याप्तो लोका क्लेशमवाप्स्यति, भस्म-दृषद-ग्निकण-चार-विष-
मल-विद्युन्मयाः सप्त मेघा चर्षिष्यन्ति, एकैकस्य मेषस्य सप्त सप्त दिनानि यावद् वर्षा भविष्यति, यैः कास-श्वास-शूल-कुष्ट-जलोदर-ज्वर
C
OREX
॥१०८॥

·पर्वकथा संग्रह दीप मालिका व्याख्या ११ ॥१०॥ शिरोऽतिप्रमुखा मनुष्याणां पहारोगा भविष्यन्ति, अंगारसंदृशा भूमिर्मविष्यति, गिरि-नदी-गादिका जलेन समीमविष्यन्ति, जल स्थलचारिणः तिर्यचो दुःखेन स्थास्यन्ति, क्षेत्र-बनाऽऽराम-लता-तरु-तृणानि क्षयं यास्यन्ति, वैताढ्य-ऋषभकूट-गंगा-सिन्धूर्विमुच्य जलेन सर्वे समा भविष्यन्ति, भरतभूमिः कदाचिद् धूलिबहुला, कदाचिद् साई कर्दपा भाविष्यति, एकइस्तमाना, कठोरांगाः, दुष्टवर्णाः निष्ठुरवचना, रोगार्ताः, क्रोधिनः, घण्टावच्चिपटनासिकाः, निर्लजाः, वस्त्ररहिता नराः स्त्रियश्च भविष्यन्ति, नराणां विंशतिवर्षायु: स्त्रीणां च षोडशवर्षायुभविष्यति, पद्वर्षा स्त्री गर्भान् धारयिष्यति दुःप्रसवा च. स्थविरा तु षोड़शाब्दा बहुस्तेन मातृका भविष्यति. रथचक्रयोर्मध्ये यत्प्रमाणा धरित्री भवति तत्प्रमाणं गंगासिन्ध्वोः पानीयं वहिष्यति, पुनर्वैतादयगिरौ द्वासप्ततिनधुभयतटभूमिषु विलानि सन्ति तत्र तिर्यञ्चो मनुष्याश्च बीजमात्रतया भविष्यन्ति मामाहारनिरताः, निय॒णाः, निर्विवेकाः तस्मिन् काले मनुष्यादयः समस्ता भविष्यन्ति, बहुमत्स्य-कच्छपादिभिव्यप्तेि गंगा-सिन्धू भविष्यतः, पुनर्नराद्यास्तत्रैत्य निशायां मत्स्यादीनि कृष्ट्वा स्थले मोक्ष्यन्ति, दिवा सूर्यविषा पक्कानि मत्स्यादीनि निशान्तरे खादिष्यन्ति, एवं निरन्तरं भोक्ष्यन्ति, यस्मात् तस्मिन् काले दध्याधिक नास्ति, न च पुष्पफलादिकं, च चान्नं, न च शय्यासनादिकम् , एवं भरतैरवतेषु दशखपि दुषपकालो भविष्यति । अथाग्रे उत्स- पिण्यां पष्ठारकसदृशः प्रथममारको भविष्यति, उत्सर्पिण्यामेकविंशतिसहस्रवर्षप्रमाणे प्रथमारके गते द्वितीयारकोऽपि एतत्प्रमाणो भवि- ष्यति । अथ द्वितीयारकप्रान्ते पुष्करावर्तमेघः सप्ताहोरात्र यावद् वर्षिष्यति तस्मात् पृथिवीतापो यास्यति, द्वितीयः क्षीरोदनापा मेघो वषिष्यति तस्माद् धान्यनिष्पत्तेोग्या भविष्यति, तृतीयो घृतोदकमेघो वषिष्यति तस्मात् पृथिवी सचिकणा भविष्यति, चतुर्थः शुद्धोदकमेघो वर्षिष्यति, तस्मादौषधिनिष्पत्तिं यास्यति, तदा पंचमो रसोद कमेघो वर्षिष्यति, तस्मात् पृथिव्यां रसोत्पत्ति भविष्यति. एवं ॥१.९॥ X लै ·, पर्वकथा संग्रह: दीप मालिका व्याख्यान ॥११० पंचत्रिंशतिदिनं यावद् मेघो वर्षिष्यति, तदा वृक्षौषधिलताधान्यप्रमुखाः स्वयं निष्पत्तिं यास्यनि. तान् दृष्ट्वा मनुष्या विलेभ्यो बहिनिःसरिष्यन्ति, भरतपृथिवी पुष्पफलादियुक्ताभूत , तदा फलादीनि भक्षिष्यन्ति, अतः परं मांसं न भक्ष्यम्. यथा यथा काल पध्यति तथा तथा रूपसंहननायूंषि धान्यादीनि च भारते वर्धिष्यन्ति, सुखा वाताः ऋतवः मलिलाश्च भविष्यन्ति, तिर्यञ्चो मनुष्याश्च गतरोगाः क्रमेण भविष्यन्ति, द्वितीयारकमान्ते मध्यदेशे भरतावन्या सप्त कुलकरा भविष्यन्ति-तत्र प्रथमो विमल- वाहनः, द्वितीयः सुदामः, तृतीयः संगमः, चतुर्थः सुपार्श्वः, पंचमो दत्ता, षष्ठः सुमुखः सप्तमः समुचिः एते सप्त कुलकरा भविष्यन्ति. तत्र जातिस्मृतिपूर्व विमलवाहनो राज्यहेतवे ग्रामान , पुरादीनि च निवेशयिष्यति, राजा विमलवाहनो गोऽ- श्वाहिसंग्रहं करिष्यति, शिल्पानि व्यवहारं लिपिगणितानि च व्यञ्जयिष्यति, दुग्बध्यादौ शस्ये जलने चोत्पने सति हितकामी राजा प्रजानां रन्धनाद्युपदेशं दास्यति, एतत्सर्वं द्वितीयारके भविष्यति । अथ तृतीयारकस्य नवाधिकाशीतिपक्षे गते सति द्वारपुरनगरे समुचिराज्ञो भद्रायां महादेव्यां चतुर्दशस्वप्नसूचितो नन्दनः श्रेणिकजीव आदितीर्थकृत् पद्मनाभामियो जन्मा. दिना महावीरतुल्यो भविष्यति, कथंभूतः पद्मनाम ? सप्तहस्तशीरोन्नतः काञ्चनवर्गमायः सिंहलांछनो द्वासप्ततिवर्षायुः प्रथम- तीर्थकरो भविष्यति, अतः परं पूर्ववत् प्रातिलोम्येन पूर्वार्हत्समा अमी सर्वे क्रपाद् जिनेश्वरा भविष्यन्ति, तत्र भेणिकराज्ञो जीवा पद्मनाभो जिनेश्वरः १, श्रीमहावीरस्वामिनः पितृव्यः सुपार्श्वजीर : सूरदेवो द्वितीय: जिनेश्वरः २, तृतीयो कोणिकनृपपुत्र उदायिनो जीवः सुपार्श्वः ३, पोटिलाऽणगारस्य जीवः चतुर्थः स्वयंप्रभा ४, दृढायुभावकस्य जीवः पंचमः सर्वानुभूतिः ५, कार्तिकस्य षष्ठोऽर्हन देवश्रुतामिधः ६, सप्तमो संवरभावकस्य जीव उदयाहयः ७, अष्टमः आनंदस्य जीवः पेढाल इति नामा ८, नवम सुनंदस्य जीवा ॥११०॥ ।

·पर्वकथा संग्रहा दीप पालिका व्याख्यान ११११॥ पोहिलामिधः ९, दशमो शतकस्य जीव शतकीर्तिनामा जिनेश्वरः १०, देवकीराझीजीवः एकादशः सुग्रतामिधो जिनो भविष्यति ११, कृष्णवासुदेवस्य जीव अपमाख्योऽहन द्वादशो भविष्यति १२, सत्यकी विद्याधरस्य जीवोऽईन निष्कषायः त्रयोदशः १३, बलभद्रस्य जीको निष्पुलाकश्चतुर्दशो भविष्यति १४, रोहिणीजीवो निर्ममः पंचदशो जिनः १५, सुलसाभाविकाया जीवश्चित्रगुप्तो जिनः पोरो भविष्यति १६, रेवतीश्राविकाया जीवः समाधिनामा सप्तदशो जिनो भविष्यति १७, शतालीश्रावकस्य जीव: अष्टादशोऽहंन् संवरा- मिधा १८, द्वीपायनजीवः एकोनविंशोऽर्हन् यशोधरः १९, कषायस्य जीवो विजयो विंशतितमः २०, एकविंशो जिनो मल्लो यः पुरा नारदोऽभवत् २१, अम्बडस्य जीवो द्वाविंशो देव तीर्थकरः २२, त्रयोविंशः श्राद्धरमस्य जीवोऽनन्तवीर्यो भविष्यति २३, स्वातिजीवश्च. तुर्विशो भद्रकृन्नाम तीर्थंकरो भविष्यति २४, एते आगामिकाले चतुर्विंशति तीर्थकरा भविष्यन्ति, एषामायुः कल्याणकान्तर-लाञ्छन- वर्णाः पश्चानुपूर्व्या भविष्यन्ति, वर्तमानजिनवत् । अथ माविनश्चक्रवर्तिनः कथ्यन्ते-दीर्घदन्तः १, गूढदंतः २, शुद्धदंत: ३, श्रीचन्द्र ४, भीभूतिः ५, श्रीसोमः ६, पद्मः ७, महापद्मः ८, कुसुमः ९, विमल: १०, विमलवाहनः ११, रिष्टः इत्यपरनामा भरतो द्वादशः १२। अथ वासुदेवानाह-नन्दी १, नन्दमित्रः २, सुन्दरबाहुः ३, महाबाहुः ४, अतिबलः ५, महाबलः ६, बलः ७, द्विपृष्ठः ८, त्रिपृष्ठः ९, इत्यात्मकाः । अथ प्रतिवासुदेवा उच्यन्ते-तिलक: १, लोहजंघा २, वज्रजंघा ३, केशरी ४, बली ५, प्रहादः ६, अपराजितः ७, भीमः ८, सुग्रीवः ९, इत्यात्मकाः। अथ बलदेवा उच्यन्ते-जयः१, विजया २, भद्रः ३, सुप्रभः ४, सुदर्शना, नन्दः ६, नंदनः ७, पद्मा ८, संकर्षणः °, इत्यात्मका: । एवमेते त्रिषष्टिशलाकाः * पुरुषा भविष्यन्ति, तेषां मध्ये एकषष्टि शलाकाः पुरुषास्तृतीयारके *-प्रत्यंतरे त्रिषष्ठिशलाकाः पुरुषा नामांतरेण अपि दृश्यते तत्त्वं तु ज्ञानिनो विदन्ति । NORK ॥९११॥ ५ R-Xik

·-XX
पर्वकथा
संग्रहः
दीप
मालिका
व्याख्यान
॥११२॥
२
भविष्यन्ति, एकस्तीर्थकरा, एकश्चक्रवर्ती, एवं द्वौ चतुर्थारके भविष्यतः, द्वयोश्चतुरशीति-पूर्वलक्षवर्षायुभविष्यति, ततः कल्पवृक्षोत्पत्तिर्भ-
विष्यति सर्वे युगलिका भविष्यन्ति. पाश्चात्यचतुर्विशतितमजिनस्याग्रतनप्रथमजिनस्याष्टादशकोटाकोटिसागरोपमानामन्तरं भविष्यति.
उत्सर्पिणी, अवसार्पणीकाले एकत्रीकृते एकं कालचक्रं भवति, तानि कालचक्राणि अनन्तानि गतानि, पुनरस्मिन् भरतक्षेत्रे अग्रेऽन-
न्तानि कालचक्राणि भविष्यन्ति, एवं श्रीवर्धमानः प्रभुगौतमस्य कालस्वरूपं निरूप्य समवसरणाद् निर्ययो, इस्तिपालनरेन्द्रस्य
शुल्कशालायां च जगाम ॥ स्वामी तद्दिनयामिन्यां आत्मनो मोक्षं विदित्वा दध्यौ-अहो ! गौतमस्य मयि स्नेहोऽधिकः, य एवास्य
महात्मनः केवलज्ञानान्तरायः, स छेद्य इति विज्ञाय गौतममिति जगाद्-अपरस्मिन् ग्रामे देवशर्मा द्विजोऽस्ति, स त्वया प्रतिबोधं
प्राप्स्यति, तस्मात् तत्र हे गौतम ? त्वं गच्छ. हे स्वामिन् ! आदेशः प्रमाणमित्युक्त्वा प्रणम्य च गौतमस्तत्र गच्छति. अथ प्रभोः
परिवारं वदति-स्वहस्तदीक्षिताः साधवश्चतुदर्शसहस्र (१४०००) प्रमाणा अभूवन् , षट्त्रिंशत्सहस्र ( ३६०००) प्रमाणाः साध्व्यश्च
संजाताः, एकोनषष्टिसहस्राधिकलक्ष (१५९००० प्रमाणाः श्राद्धाश्च संजाताः, द्विगुणाः ( ३१८०००) श्राविका अभूवन् , चतु-
देशाधिकत्रिशत (३१४) प्रमाणाः चतुर्दश पूर्वधारिणो जातात, त्रयोदशशत (१३००) प्रमाणा अवधिज्ञानिनो जाताः, सप्तशत
(७००) वैक्रियलब्धिधारिणो मुनयः संजाताः, सप्त शत (७०० ) केवलिनः संजाताः, पञ्चशत (५००) विपुलमतयो संजाताः,
चतु:शत मिता (४००) वादिनः संजाताः, अष्टशत (८००) मिता अनुत्तरवासिनः । एवं समस्तमाधुसाध्वीसहितः श्रीवीरप्रभुः
पष्ठतपोयुक्तः त्रिंशद्वर्षाणि गृहवासे तस्थौ, सार्द्धद्वादशवर्षाणि पक्षाधिकानि छद्मस्थावस्थायां स्थित, त्रिंशद् वर्षाणि यावत् केवलिपर्याये
स्थितः, एवं द्वासप्ततिर्वर्षाणि आयुः प्रपाल्य कार्तिकाऽमावास्यानिशायाः पश्चिमे क्षणे स्वातिनक्षत्रे, द्वितीये चन्द्रसंवत्सरे, प्रीतिवधन-
Halik
॥११२॥

·पर्वकथा संग्रहः दीप मालिका व्याख्यान ॥११३॥ पक्षे, उपचमदिने, देवानन्दानाम्न्यां रात्रौ, सर्वार्थसिद्धिमुहूर्ते, नागे करणे, पद्मासने स्थिते तुर्यारकान्ते एतत्समये इन्द्रासनं चकम्पे, अवधिज्ञानेन हरिः प्रभोर्निर्वाणकल्याणसमयं ज्ञात्वा आगच्छति, अत्यन्तमश्रुपूर्णाक्षो विषण्णश्च सन् हस्तौ संयोज्य वक्ति- गर्भे जन्मनि दीक्षायां, केवले च तव प्रभो ! । हस्तोत्तरं क्षणेऽधुना, तद्गन्ता भस्मको ग्रहः ॥१॥ अतो हे स्वामिन् ! करुणानिधान ! एकक्षणमात्रमायुर्वृद्धिं स्वस्य कुरु, किं कारणम् ? भवतो जन्मराशेरुपरि भस्पग्रह आगतोऽस्ति | स द्विसहस्रवर्ष यावत् स्थास्यति, अतो जिनशासनस्य पूजा प्रभावना मन्दा भविष्यति, तेन हेतुना आयुर्दीष कुरुष्व, भवतो दृष्टिपात- तस्तस्य तेजो निष्फलं यास्यति, तदा भगवान् वक्ति-हे इन्द्र ! एषा वार्ता कदाऽपि नाऽभूत्, न भवति, न चापि भविष्यति, यदा- युर्दीर्घतरं भवति, पुन विपदार्थस्य नाशो नास्ति, तदुत्तीर्णे तु देवा अपि दर्शनं दास्यन्ति, विद्यामन्त्राणि चाल्पेन जापेन प्रभावं दर्शयिष्यन्ति, जातिस्मरणादिभावाः किंचित् प्रकटयिष्यन्ति, तदनन्तरमेकोनविंशतिसहस्रवर्ष यावद् जिनधर्मों वर्तिष्यति, दुःषमकालप- यन्तम्, एवं कथयित्वा स्थितः, स्वस्य निर्वाणं समीपं ज्ञात्वा, पुण्यफल विपाकानि पञ्चपञ्चाशदध्ययनानि तथा पापफलविपाकानि पञ्चपंचाशदध्ययनानि च जगाद, तथा पत्रिंशदपृष्ठव्याकरणादि [उत्तराध्ययनसूत्राऽध्ययनानि] चाभिधाय प्रधानं नामाध्ययनं[ मरुदे वाऽध्ययनं ] जगद्गुरुरकथयत्, पुनः स्वामिनो मोक्षं समीपे विज्ञाय आसनप्रकम्पतस्तत्र सुराऽसुरेन्द्राः सपरिच्छदाः सर्वेऽपि ईयुः ।। अथ प्रभुः शैलेशीकरणं कृत्वा पञ्चह्रस्वाक्षरोच्चारमितकालेन तुर्येण ध्यानेन एरण्डफलवद् बन्धाभावाद् ऊध्र्वगतिः सन् यथास्वभाव- जुगत्या मोक्षमुपाययौ । तस्मिन् समयेऽनुद्धरिककुन्थुराशिः समुत्पन्ना, तदा बहुसाधुभिर्विचारितम्-'अद्यदिनादारभ्य संयमो दुराराध्यो भविष्यति' इति ज्ञात्वाऽनशनं कृतम्, तस्मिन् दिने नवमल्लकि- नवलेच्छकिजातीयाः काशी-कोशलदेशपतयोऽष्टादश गणराजानः . 0 ARESHEREALERK HE२ ॥११३॥ ANCAK

·पर्वकथा
रांग्रह
दीप
मालिका
व्याख्यान
॥१४॥
अपावास्यादिने उपवाससहिताः पौषधव्रतमंगीकृतवन्तः तद्रात्रौ भावोद्योततीर्थकररहितं दृष्ट्वा ते राजाभिः स्वकीयगृहाद् इनान्याना-
य्य द्रव्योद्योतः कृतः, पौषधः पारितः, यद्रात्रौ तीर्थकरो मुक्तिं गतस्तद्रात्रौं देवानां गमनागमनेन महानुद्योतः संजात:, अस्मिन्नवसरे
देवानां मुखाद् वीरप्रभुर्मोक्षगमनं श्रुत्वा श्रीगौतमस्वामी मनसि चिन्तितवान् “ अहाँ ! भगवता मत्तलं कृतं स्वस्य गुक्तिं ज्ञात्वा
अहं दूरीकृतः, ज्ञातं भगवता मम पार्श्वे केवलज्ञानं मार्गयिष्यति, बालवत् कदाग्रहं करिष्यति, वस्त्रावलं गृहीत्वा स्थास्यति, हे स्वा-
मिन् ! मया ईदृग् लोभी त्वं न ज्ञातः, केवलज्ञाने दत्ते तु भवतां किमपि न न्युन मविष्यत्, हे स्वामिन् ! तवाहं परमसेवकोऽभूवम् ,
मां निराशं त्यक्त्वा गतः, हे भगवन् ! महतामेषा वार्ता न युक्ता, हे प्रभो ! बलाद् भवतोऽहं केवलज्ञानं नालप्स्यम् भवता दत्तमेव
केवलज्ञान मंग्यकरिष्यम् । तथापि हे स्वामिन् ! अस्मिन्नवसरे अन्तसमये स्वसमीपे रक्षणं युक्तमभूद् , अस्मिन्नवसरे मम प्रेषणं तव
न युक्तम् , पुनर्हे प्रभो ! मम. केवलज्ञानस्य तृष्णा नासीत् , भवतां दशर्नस्य तृष्णा जाताऽभूत् , अधुना तव दर्शनमपि मम दूरी-
भूतम् , हे स्वामिन् ! अथाहं कस्य वीर ! इति कथयिष्यामि, मम मन:संदेह कस्य समीपे पृच्छाविषये करिष्यामि, को मम सन्देहं
भक्ष्यति, हे स्वामिन् ! पुनर्मम हे गौतम ! हे गौतम ! इति का कथयिष्यति ?” एवं विलापं कुर्वन् मनसि विचास्यति-रे जीव !
वराक ! त्वं प्रथिलो जातः, स तु नीरागी त्वं तु सरागी, वीतरागेण रागकरणं न युक्तम् , एकांगिप्रीतिकरणे दीपे पतंगवद् दुःखी
भविष्यति, यस्य नाम वीतरागः स कस्मिन् रागं करोति स भगवान् स्वस्य वीतरागं हि नाम सत्यं कृतवान् , अहमज्ञासिषं भगवान्
मम नाम पुनः पुनः ब्रूते तर्हि ममोपरि रागं रक्षति, परमाश्विनमेघाडम्बरवद् अन्तं दत्वा गतः स क्व अहं क कस्य कोऽपि नास्ति,
एवं मोहनीयं निराकृत्य क्षीणमोहं गुणस्थानकं गत्वा तत्कालमेव श्रीगौतमस्य केवलज्ञानमुत्पन्नम् । अथ यद्रात्रौ प्रभुमुक्ति गतः
,
न
॥११४॥

·पर्वकथा संग्रह दीप पालिका व्याख्यान ॥११५॥ तद्रात्रौ भावोद्योतो गतः, ततो लोकैरुद्योतकरणार्थ खखगृहे रत्नमयी दीपमालिका कता, तहिनाद लोकमध्ये दीपमालिकापर्वणः प्रसि- द्धिर्जाता । अथ यद्रात्रौ वीरप्रभुक्ति गतः, तदा समस्तसंघ उद्विग्नः स्थिता, संघस्य मुखाजं म्लानतां गतम् , तस्मिन् समये गौतम- स्वामिनः केवलज्ञानमुत्पन्नं तदा समस्तोऽपि संघो हृष्टो जातः । इन्द्रः प्रभोर्निर्वाणोत्सवं कृत्वा प्रभोर्देहसंस्कारं करोति, ततः केचिद् देवाः प्रभोर्दष्ट्रा लात्वा गच्छन्ति, केचिद् देवा दन्तान् गृह्णन्ति, केचिद् मम गृह्णन्ति, शेषं क्षीरसमुद्रे प्रबाहयंति, पश्चात् प्रात:काले गौतमस्वामिनः केवलज्ञानमहोत्सवं कृत्वा सर्वे देवाः संभूय नन्दीश्वरद्वीपेऽष्टाहिकं महोत्सवं कृत्वा स्वसिन् स्वस्मिन् स्थाने गच्छन्ति । अथ द्वितीयादिने सुदर्शना भगिनी शोकदूरीकरणा) नन्दिवर्धनं स्वगृहे भोजनं कारयति, तस्माद् एषा द्वितीया 'भाईबीज' इति प्रसिद्धि प्राप्ता । प्रथमं लोकै रत्नमया दीशः कृताः पश्चाल्लोकै रूप्यमयाः कृताः । अथ पंचमकालप्रभावतो मृत्तिकामया दीपा: कुर्वन्ति । एवमार्यसुहस्तिपरिर्वक्ति-हे संप्रते ! इदं दीपमालिकापर्व सर्वेषामुत्तमं कथितम् , यथा वृक्षाणां भध्ये कल्पवृक्षः, देवानां मध्ये इन्द्रः, राज्ञा मध्ये चक्रवर्ती, नक्षत्राणां मध्ये चन्द्रमाः, तेजस्विनां मध्ये सूर्य, सर्वधातूनां मध्ये सुवर्णम् , काष्ठमध्ये चन्दनम् , चनमध्ये नन्दनवनं तथा सर्वपर्वणां मध्ये दीपमालिकापर्व । अस्मिन् दिने श्रीवीरप्रभुर्मुक्तिं गतः, पुनः श्रीगौतमस केवलज्ञानमुत्पन्नम् अतो राजन् ! इदं दीपमालिकापर्व सिद्धिदायकं भवतु | पणनन्दवसुचन्द्राब्दे ( १८९६), ज्येष्ठमासे सिते दले । चन्द्रघने त्रयोदश्यां, साध्ययोगे हितावहे ॥१॥ दीपालिपर्वणो व्याख्या, गद्ययन्धेन निर्मिता । अपशब्दादिदोषश्चेत्, शोधनीया सदा बुधैः ॥ २ ॥ स्वच्छे खरतरे गच्छ, श्रीसौमाग्यगणाधिपे । धर्मराज्यं कलाचर्ये, प्रकुर्वति सुविस्तरे ॥ ३ ॥ ho ॥११५॥ X ·नाम पर्वकथा संग्रहः दीप मालिका १६॥ AEXPLORESARIX-CARE व्याख्यान ११ रोहिणी चाचानाचार्यवर्यस्य, रामचन्द्रगणर्मुदा । शिष्येणाऽऽजिमगंजे च चतुर्मासीस्थितेन वै ॥ ४ ॥ पाठकमेदचन्द्रेण, रायमल्लकवे दा । पठनार्थमिदं रम्यं, कृतं शुभतराशया ॥५॥ युग्मम् । ॥ इति श्रीदीपमालिकाव्याख्यानं सम्पूर्णम् ॥ ११ ॥ अथ रोहिणी व्याख्यानं प्रारभ्यते ॥ १२ ॥ 3030 उच्छिमसुन्दरयं, भत्तं तह पाणियं च जो देह । साहूणं जाणमाणो, भुत्तं पि न जिज्जए तस्स ॥१॥ व्याख्या-यो जीवं उच्छिष्टमसुंदरं च भक्तं तथा पानीयं जानन सन् साधुभ्यो ददाति, तस्य भुक्तमप्यनं न जीयते, तस्य शरीरेऽजीर्णरोगो भवति, यथा-श्रीवासुपूज्यस्य मघवाभिधपुत्रस्य पुत्रिकाया रोहिण्या जीवः पूर्वभवे दुर्गन्धाभिधाना कुष्ठिनी जाता, साधोः कटुतुंचकाहारदानात् ॥ १॥ रोहिणीकथा चेत्थं- श्रीवासुपूज्यमानम्य, तथा पुण्यप्रकाशकम् । रोहिण्याश्च कथायुक्तं, रोहिणीव्रतमुच्यते ॥ १॥ श्रीचंपानगाँ श्रीवासुपूज्यस्य पुत्रो मघवाभिधो राजा राज्यं करोति, तस्य लक्ष्मी नाम्नी राज्ञी सुशीला सदाचारा च वर्तते, तस्या अष्टौ पुत्राः सन्ति, अष्टानां पुत्राणामुपर्येका रोहिणी नाम्नी पुत्री वर्त्तते, सा चतुःषष्टिकलावती रूपलावण्यवती सौभाग्यगुणवती व्याख्यान १२ ॥११६॥ tok ·BF पर्वकथा संग्रहः रोहिणी व्याख्यान १२ ॥११७॥ arxhotoshootshosis च जाता । अथ क्रमेण यौवनावस्था प्राप्ता, ईदृशीं तां दृष्ट्वा गजा चिन्तयति-नूनमियं रोहिणी वरयोग्या जाताऽस्ति. अथ गज्ञा स्वयंवरमण्डपं मण्डयित्वा सर्वेऽपि राजकुमारा आकारिताः तेऽपि च मण्डपे समागत्य स्थिताः । तस्मिन्नवसरे रोहिण्यपि स्नानं विलेपनं च कृत्वा क्षीरोदकसदृशे श्वेतवस्त्रे परिधाय मुक्ताभरणैरलंकृता साक्षादू देवीव शिबिकायां स्थित्वा सखीमिः परिवृता तत्रागता । अथैका सखी तां रोहिणी पुरस्कृत्य तस्या अग्रे राजकुमागमां नाम-गोत्र-बल-वयो-यशा-प्रभृतीनां वर्णनं करोति । अथ तयाऽन्यानपि राजकुमारान् वर्जयित्वा नागपुरराज्ञो वीतशोकस्य पुत्रोऽशोककुमाराभिधो वृता, तस्य कण्ठे च तस्या निजवरमाला क्षिप्ता, ततोऽन्ये सर्वेऽपि राजकुमाराः सहर्षा मिलित्वा तां च तया सह विवाह्य ततो भोजन-वस्त्र-ताम्बूलादि गृहीत्वा स्वस्वगृहे गताः । अशोककुमारोऽपि तत्र कतिचिद् दिनानि स्थित्वा सवधूको इस्त्यश्ववस्त्राभरणादियुतः प्रस्थाय नागपुरसमीपे समागतः । तदा वीतशोकराज्ञा तस्य पुग्प्रवेश- पहोत्सवः कृतः । कुमारोऽपि रोहिण्या सह विषयसुखानि भुनक्ति । अथैकदा शुमे दिनेऽशोककुमाराय राज्यं दत्वा वीतशोको राजा दीक्षां गृहीतवान् । ततोऽशोकराजा सुखेन राज्यं पालयति । क्रमेण अशोकराज्ञोऽष्टौ पुत्राश्चतस्रश्च पुत्रिका जाताः । अथैकदा रोहिण्या सहितो राजा सप्तम्यां भूम्यां गवाक्षे स्थितो लोकपालाख्यं पुत्रमुत्संगे धृत्वा क्रीडयति । तस्मिन् समये नगरे कस्याश्चित् स्त्रिया पुत्रो मृतः । सा स्त्री रुदती विलापांश्च कुर्वती तस्मिन् मार्गे समागता । तां दृष्ट्वा रोहिण्या राज्ञे पृष्टम्-भो महाराज ! किमिदं नृत्यम् ? राजा जगाद-हे प्रिये ! त्वं साहंकारं वचनं मा बहि, रोहिण्योक्तम्-स्वामिन्नहमहंकारं न करोमि, एवंविधं नृत्यं मया कदापि न दृष्ट- मतोहं पृच्छामि । तदा राज्ञोक्तम्-एतस्याः स्त्रियः पुत्रो मृतोऽस्ति, अतएवेयं रोदनं करोति । रोहिण्योक्तम्-स्वामिन् ! अस्यै रोदनं केन शिक्षितं भवेत् ?, तत् श्रुत्वा राज्ञोक्तम्-त्वाप्यहं रोदनं शिक्षयामि । इत्युक्त्वा रोहिण्युत्संगस्थं तस्या लघीयांसं पुत्रं 1 ॥११७॥ XNX12

·HG
पर्वकथा
संप्रहः
रोहिणी
व्याख्यान
१२
॥११८i
लोकपालाख्यं राजा निजहस्तेन भूपावपातयत् । तदा तत्रस्थाः सर्वेजनास्तं तथा पतन्तं दृष्ट्वा हाहावं तु लग्नाः परं रोहिण्या हृदि
किंचिन्मात्रमपि दुःखं न जातम् , इतस्तं पतन्तं बालकं नगराधिष्ठितदेवेन धृत्वा सिंहासने स स्थापिता, तद् दृष्ट्वा सर्वे जनाश्चम-
स्कृताः सन्तो विचारणामासुः- नूनमियं रोहिणी धन्यैव या दुःखस्य वार्तामपि न जानाति ।
इतश्च वत्र श्रीवासुपूज्यतीर्थकरस्य रूप्यकुम्भ-स्वर्णकुम्भनामानौ द्वौ शिष्यो ज्ञानवन्तौ समागतो, तदा राजा परिवारयुतम्तो
वन्दितुं गतः, गुरुभ्यां च देशता दत्ता, देशनाश्रवणानन्तरं राज्ञा पृष्टम-मो भगवन् ! अनया रोहिण्यैवंविधं किं तपः कृतं येनेयं
दुःखस्य वार्तापपि न जानाति, एतस्या अष्टौ पुत्राः चतस्रश्च पुग्यो जाताः सन्ति, तथा ममापि तस्या उपरि-अतीव स्नेहो वर्तते,
अतः तस्याः कथा युवां कृर्ण विधाय कथयतम् , तत्श्रुत्वा गुरुः कथयति. अस्मिन्नेव नगरे धनमित्रनामा श्रेष्ठी वसति, तस्य धन-
मित्रा नानी च भार्याऽस्ति, तस्या एका दुर्गन्धा नाम्नी पुत्री, सा कुरूपा दुर्भगा च जाता एवंविधां तां कुरूपां दृष्ट्वा कोऽपि द्रव्ये-
श्वरो नो परिणयति, तदा पित्रा एक मार्यमाणं श्रीषेणाभिधं चौरं मोचयित्वा तस्या दुर्गन्धायाः स स्वामीकृतः, सोऽपि रात्रौ दुर्गन्धां
त्यक्त्वा नष्ट्वा गतः, तदा श्रेष्ठी विषादं करोति, विलपन्ती पुत्रीं प्रति श्रेष्ठी कथयति, हे पुत्रि ! त्वं विलापं मा कुरु, गृहद्वारि
स्थिता दानं देहि धर्म च कुरु येन तव दुष्कर्मदोषः प्रलीयते, अथ सा तदंगीकृत्य प्रत्यहं दानं ददाति । अथैकदा कश्चिद् ज्ञानी गुरु-
स्तत्र समागतः, तदा धनमित्रेण तं गुरुं वन्दित्वा तस्याः कन्यायाः स्वरूपं पृष्टम्. गुरुर्भणति-गिरिनारनगरे पृथिवीपालाभिधो राजा-
ऽऽसीत् । तस्य सिद्धिमत्यभिधाना राज्ञी वर्तते, अथैकदा स राजा निचराज्ञीसहितो वने क्रीडां कर्तुं याति, तस्मिन् समये कश्चद्
मासक्षमणपारणक: सागरनामा सनिः समागच्छति, भिक्षार्थमायान्तं नि सागरं ऐशिष्ट, दृष्ट्वा विचारयति-एष साधुर्गुणाकरो महा-
-
REKHE
॥११८॥

·पर्वकथा
संग्रहा
रोहिणी
व्याख्यान
१२
॥११९॥
-
तीर्थ पुण्यपात्रमस्ति, तस्य दर्शनपपि महते पुण्याय. यत उक्तम्-
साधूनां दर्शनं पुण्यं, तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थ फलति कालेन, सद्यः साधुसमागमः ॥ १ ॥
तदस्मै निःस्पृहाय मुनिसत्तमाय दत्तं दानं पहते फलाय भवेद् , इति ध्यात्वा राजा स्वप्रियां प्राइ-हे वरानने ! अस्मै मुनये वलि-
त्वा दानं देहि, तनुश्रुत्वा क्रीडान्तरायं मत्वा बहिःप्रमोदभाग अन्तश्च दुष्टा सा गृहं प्रति ववले, आगत्य गृहे द्वेषवशात् तया कटु-
तुम्बिकाशाकं मनये दत्तम् , मनिना तेनाहारेण पारणकं कृतम् , तद्भवणाच मुनिः पंचत्वं प्राप्तः शमध्यानाच स देवलोके देवो-
ऽभूत् , तां वार्ता श्रुत्वा राज्ञा राज्ञी स्वदेशतो निष्कासिता, सा सप्तमे दिने वराकी कृष्टिनी जाता, चिरं जनैर्निन्द्यमाना सा मृत्वा षष्ठं
नरकं जगाम । तत उधृत्य तिरश्च योनौ समुत्पन्ना, ततो दुःखप्रचुरे सप्तमे नरके. एवं सर्वेषु नरकेषु सा पापा भ्रान्ता, ततः सा
सर्पिणी, उष्ट्री, शृगाली, कुक्कुटी, तथा शुकरी, ततो गृहगोधा, जलौका, मूषिका, काकी, शुनी, बिलाडी, ततो रासमी, ततो गौर
जाता तेषु भवेषु प्रायशः अनिशस्त्रघातायैः मृतिरभूद् , धेनुभवे खान्त्यसमये गुरूदितं नपस्कारं श्रु-वाऽनुमोदयामास, मृति चाप, ततो
नमस्कारप्रभावेण सा दुर्गन्धा दुर्भगा च तव तनया अभूत् । ततो दुर्गन्धा निजपूर्वभवं श्रुत्वा करौ योजयित्वा पृच्छति-हे खामिन् !
एतस्माद् दुःखादहं कथं निःसरिष्यामि ? तत् कथ्यतां तदा मुनिना उक्तम्-त्वं दुःखभंजकं रोहिण्या व्रतं कुरु, तयोक्तम्-हे भग-
वन् ! केन विधिनाहं तद्वतं करोमि, मुनिनोक्तम् , शृणु-रोहिणीनक्षत्रदिने श्री वासुपूज्यजिनविम्बं पूजयित्वा सप्तपासाधिकं सप्त-
वर्ष यावद् उपवासं कुरु एवं शुभध्यानयुततपःप्रभावात्तव शुभं भविष्यति, पश्चाच त्वया तत्तपस उद्यापन विधेयं येन तव सर्व दुःखं
यास्यति, सुगन्धराजवत् । तत्श्रुत्वा दुर्गन्धा मुनि प्रति पृच्छति-हे भगवन् ! तस्य सुगन्धराजस्य वृतान्तं मयि कृपां विधाय कथयत,
SARES-
॥११०॥

·पर्वकथा
HERE:
संग्रह
रोहिणी
॥१२०॥
व्याख्यान
MEREST
तदा मुनिर्वदति-सिंहपुरे सिंहसेनो राजा तस्य कनकप्रभाभिधाना राज्ञी वर्तते, तयोर्दुर्गन्धाख्यः पुत्रोऽभूत , स क्रमेण यौवनं प्राप्तः,
परं कस्यापि मनसि न रोचते, एकदा भीपाप्रमतीर्थकरस्तत्रागतः । तं पद्मप्रभं वन्दित्वाऽसौ निजदुर्गन्धत्वकर्मणो विपाकं पृच्छति,
तदा श्रीसर्वज्ञप्रभुः कथयति-नागोरनगराद् द्वादशे क्रोशे नीलनामा पर्वतोऽस्ति, तस्योपरि एका शिला तत्रैको मुनिर्मासक्षमणादि
तपः करोति, तत्तपःप्रभावाच्च आखेटकस्याखेटकं निष्फलं याति, तदा स लुब्धकस्तस्य मुनेरुपरि ईर्षा करोति । एकदा स ऋषिः पार-
णार्थ प्राममध्ये प्राप्ता, तस्मिन् समये तेन लुब्धकेन शिलाया अधोऽग्निं प्रज्वाल्य सा शिला अतीवोष्णा विहिता । अथ स ऋषिः पार-
णकं विधाय शिलाया उपरि स्थितः, पहुतापात् शुद्धध्यानाच्च स ऋषिः केवलज्ञान प्राप्य मृत्वा मोक्षं गतः, अथ ऋषिघातात् स
लुग्धकः कुष्ठी जातः, यतः-
ऋषिहत्याकरो जीवो, दुःखं भुंजति भूतले । संसारसागरे घोरे, पीड्यते च पुनः पुनः ॥ १॥
पश्चात् मृत्वा स सप्तमी नरकावनिं गत्वा ततो मत्स्यो भूत्वा गोपालो जाता, परं स दरिद्री जातः, केनचिदू वणिजा च स नम-
स्कार शिक्षितः । पश्चाद् दावानलमध्ये ज्वलितः । नमस्कारप्रभावाच्च त्वं राज्ञः पुत्रोऽयं दुर्गन्धोऽभूः । तत्श्रुत्वा जातिस्मरणं प्राप्य
स प्रभु पृच्छति-हे भगवन् ! कथमहमथ सुगन्धो भवामि ? तस्योपायं कृपां कृत्वा कथयत, तदा श्रीतीर्थकरेण भणितम्-त्वं सप्त-
मासाधिकानि सप्तवर्षाणि यावद् रोहिणीतपः कुरु, पश्चाच तस्य तपसः उद्यापनं कुरु, तत्श्रुत्वा तेन रोहिणीतपः कृतम् , यस्य प्रभा-
वात् स सुगन्धोऽभूत् । इति कथां श्रुत्वा सा दुर्गन्धा रोहिणीतपो विधिपूर्वकं कृत्वा सुगन्धा जाता. पश्चाद् मृत्वा सा देवी अभूत्. तत-
श्च्युत्वा चम्पायर्या श्रीवासुपूज्यस्य मघवापुत्रस्य पुत्रिकेयं रोहिणी नाम्नी तव राज्ञी जाता, पूर्वभवकृततपाप्रभावाद् इयमाजन्म यावद्
ESCRISISTRA
॥१२०॥

·T ? रोहिणी पकथा संग्रहा व्याख्यान १२ Y ॥१२॥ दुःखं न वेति, पुनहें अशोकराजेन्द्र ! अस्या उपरि तवाधिकः स्नेहः कुतो वर्तते ? तस्यापि कारणं शृणु--सिंहसेननामा नृपतिः स्वयं सुगन्धाख्यं पुत्रं राज्येऽभिषिच्य सुगुरोः पार्थे दीक्षां ललौ, अथ सुगन्धराजोऽपि जिनशासनमागध्य प्रान्ते समाधिना मृत्वा देवभवं गतः. ततश्च्युत्वा इहैव जम्बूद्वीपे विदेहे पुष्कलावत्यां विजये पुण्डरीकिणीनगर्यां विमल कीर्तिराज्ञः सुभद्राख्यायाः सधर्मिण्याः कुक्षौ चतुर्दशमहास्वप्नसूचितः स देवजीवोऽवातरत् । अथ क्रमेण शुमेऽह्नि सा देवी शुभलक्षणं पुत्रं प्राप्त, तस्य पित्रा अर्ककीर्तिरिति नाम निर्मिम्त , क्रमेण स चक्रवर्ती जाता, राज्यं भुक्त्वा जितशत्रुमुनेः पार्श्व रा दीक्षामादाय दुष्करं तपस्तप्त्वा स्वायु:-क्षये च मृत्वा द्वादशे देवलोकेऽच्युतेन्द्रोऽभूत्. ततश्च्युत्वा त्वमयमशोकराजा जातः, रोहिण्याश्च वल्लभोऽभूः, युवाभ्यां रोहिणीतपःकरणाद् युवयोः परस्परमधिकः स्नेहो जातः अथ त्वं पुत्राणां कारणं शृणु-मथुरायामनिशर्माख्यो ब्राह्मणो वसति, तस्य सप्त पुत्राः परं ते दरिद्रिणः । एकदा पाटलीनगरे ते सप्ताऽपि भ्रातरो भिक्षार्थ गच्छन्ति, तदा वाटिकामध्ये कश्चिद् राजकुमारः कन्दर्पावतारः क्रीहति. तं दृष्ट्वा शिवशर्मा ब्राह्मणः स्ववान्धवान् वक्ति-भो बान्धवाः ! विधिना कियदन्तरं कृतमस्ति, अयं राजकुमारो मनोवाञ्छितं सुखं भुनक्ति, वयं तु भिक्षार्थ गृहे गृहे भ्रमामः, तदैकेन भ्रात्रोक्तमस्मिन् विषये कस्योपालम्भो दीयते ? पूर्वभवेऽरमाभिः पुण्यं न कृतम् , अनेन राजकुमारेण च सुकृतं कृतम् , अतोऽसौ सुखं सुनक्ति. तदा तैः सर्वैरपि ब्राह्मणपुत्रैः जीवदयायुतं धर्म पालयित्वा प्रान्ते गुरोः पार्थे दीक्षा गृहीता. मृत्वा च ते सप्तमे देवलोके देवा जाता, ततश्च्युत्वा तव गुणपालादय इमे सप्त पुत्रा अभूवन् । तवाष्टमपुत्रजीवश्च वैतादयवासी क्षुल्लक विद्याधरोऽभूत् । स निरन्तरं नन्दीश्वरद्वीपे शाश्वतीं जिनप्रतिमां अपूजयत् , स विद्याधरो मृत्वा सौधर्मे देवो जातः । ततश्च्युत्वा तवायमष्टमो लोकपालाख्यः पुत्रो बभूव, अथ चतसृणां पुत्रीणां सम्बन्धं शृणु-वैताढ्यपर्वते एको विद्याधर आसीत् , तस्य चत्वारः RELESAKALX . SAECRESERROREKC ।।१२१॥ - ·पर्वकथा रोहिणी संग्रहा व्याख्यान १२ ११२२॥ पुत्रिका अभूवन् , ता महारूपवत्यो गुणवत्यश्वासन् , एकदा वनमध्ये क्रीडन्त्यस्ता गुरुभिः दृष्टा, आलापिताश्च-भो पुज्यः ! यूयं धर्म कुरुध्वम् , युष्माकमायुरेकदिनप्रमाणमेव विद्यते. ताभिरुक्तम्-हे भगवन् ! एकदिनमध्ये को धर्मो भविष्यति, तदा गुरुभिरुक्तम्-यूय- मघ शुक्लज्ञानपचमीतपा कुरुध्वम् , अद्यैव दिने पंचम्या उपवासं कृत्वा गृहे देवपूजां च कृत्वा पुण्यस्यानुमोदना कुरुध्वम् , ताभिरपि गृहे गत्वा तथैव कृतम्. अथ तस्मिन्नेव रात्रौ विद्युत्पाताचतस्रोऽपि मृत्वा प्रथमदेवलोके देवा जाताः, ततश्च्युत्वा तवैताः पुन्यः संजाता। अथ ताः सर्वा वार्ताः श्रुत्वा राजा जातिस्मरणं लब्ध्वा सपरिवारो रूप्यकुम्भ-स्वर्णकुम्भगुरूं नत्वा निजगृहे समागतः। कियत्काला- नन्तरं राजा रानी पुत्राः पुज्यश्च श्रीवासुपूज्यप्रभोः समीपे दीक्षां गृहीत्वा कर्मक्षयं च कृत्वा मोक्षं गताः । उक्तं च- रोहिणीतप-पंचमीतप, गुरुआ ए तप जाणी । दुःखित होय करी सुखी होवे, बोले केवलनाणी ॥१॥ ॥ इति रोहिणी-अशोकराजकथा सम्पूर्णा ॥ १२ ॥ AHILAS इति श्रीपर्वकथा संग्रहः। ॥१२२॥ C+C

·दू
। पर्वकथा
नयी हिन्दी जैनागम प्रकाशक सुमति कार्यालय
से प्रकाशित सस्ती-सुन्दर और मनोहर पुस्तकें:-
सप्रह
॥१२३॥
भेंट
AAC
"
"
६. बृहत्पर्युषणा निर्णय
७. षट् कल्याणक निर्णय
८. भात्मप्रमोच्छदनमानुः
१०. भागमानुसार मुहपत्तिका निर्णय
१३. कल्पसूत्र हिन्दी भावार्थ
१४. दसवैकालिक सूत्र-मूल-मूलार्थ
१६. संस्कृत पर्वकथा संग्रहः
१७. अनुत्तरोवपाई सूत्र मूल-मूखार्थ
२२. उपासकदशांग सूत्र-मूल-मूलार्थ, टीका-टीकार्य
ਜੱਟ
२५, गौतमपृच्छासार
२८. चतुर्विशति जिनेन्द्र स्तवनानि
२६. सामायिक जिनदर्शन विधिः
३०. चतुर्विंशति जिनस्तुतिः
३) ३१. राईदेवसी प्रतिक्रमणमूल
१) ३३. आत्म भावना
२॥) ३४. भावारिवारणपादपूर्त्यादि स्तोत्र संग्रहः
भेंट ३५. श्रीनमिदूतम्
२) द्वादश पर्व व्याख्यान
HEAGUISEX-15
"
P11)
२)
॥१२३॥

·TUDEAUTIATULSIM HIx.cIEI SHREE AULIRIAL TALUt.LtLI ..ALLEDIA MEACHSi MAKE AINI पर्वकथा संग्रह TRAI .... . । . ... ॥१२४॥ , 16 RES - SEAXXSEKASAEXY इति श्रीसौभाग्यपञ्चम्यादि पर्वकथा संग्रहः .LA. INDI MALS .... .... पुस्तकें मिलने का पता:- श्री हिन्दी जैनागम प्रकाशक सुमति कार्यालय जैन प्रिंटिंग प्रेस कोटा (राज.) ॥१२४॥ S

·No text on this page.