·प्रवचन- रीक्षा विश्रामे देवतोद्दिष्टयावतीर्थसद्भावश्रीमत्तपोगणानुपमसौधानन्यस्तम्भोपम- महामहोपाध्यायश्रीधर्मसागरोपज्ञा सार्धपौ 1.मीयक श्रीप्रवचनपरीक्षा (द्वितीयो विभागः) भORNOONIOROकाज अथोत्पत्तिकालक्रमेण प्राप्त सार्द्धपौर्णिमीयकमाह- अह सङ्कपुपिपामीओ पुपिणमपक्रवाउ सुमतिसिंहाओ। छत्तीसुत्तरवारससहिं जाओ विझमजोशी 'अति स्तनिकानन्तरं साईपौर्णिमीयका पूर्णिमापक्षात् सुमतिसिंहात्-सुमतिसिंहनाम्न आचार्यात विक्रमत्तः पत्रिंशदधिक- द्वादशशतपणें गते १२३६ जातः-समुत्पनः, अत्र पूर्णिमापक्षालात इत्यनेन निर्गतनिर्गतत्वमस्य सूचितं, यत्तो बृहद्गच्छात् पूर्णिमा- पक्षी निर्गतस्ततोऽयमिति,सुमतिसिंहादित्यनेन सार्द्धपौर्णिमीयकपक्षस्य प्रथमाचार्यः प्रदर्शितः, उत्तरार्द्धन निर्गमकालोऽपीति गाथार्थः ॥२॥ अथ गाथासट्टकेन तन्निर्गमव्यतिकरं दिदर्शयियुः प्रथमगाथामाह- सिरिहेमचंदसूरी दृसमसमयंमि केवली वुत्तो। परसमयंमि पसिद्धो सिद्धो सदाइसत्थेसु ॥२॥ । तस्सुवएसा जीवाजीचाइविसारओ दयापवरो। राया कुमारवालो जाओ परमारिहयरेहा ॥३॥ HOHOROTIC -

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
६ विश्रामे
॥२॥
सार्धपौर्णि-
मीयकः
अह अपणया कयाई कुमरनरिदेण पुच्छिओ सूरी। पुण्णिमपकवसरुवं परविशं तेण तस्स पुरो ॥४॥
तत्तो रण्णा भणि सिद्धंतासायगो महापावो । माचिट्ठउ मे रजे इअ चिंतिम सूरि विष्णत्तो॥५॥
सूरिभणिएण विहिणा निज्जुहिओ पुषिणमो अनिअरज्जा। एवं दिवं गयमि अ सूरिंमि दिवंगओराया ॥६॥
रहचरिआए एगो समागओ सुमतिसिंहनामेणं । पत्तणनयरे दिह्रो पुठ्ठो लोएण कोऽसि तुमं? ॥ ७ ॥
तेणुस्सुकेण भणिअं पुषिणमिओ सदुपुब्वओ अयं । जाया तन्नामेणं नस्संतद बुडवपणमिणं ॥८॥
श्रीहेमचन्द्रसरिर्दुप्पमासमये कैवली त्रिकोटीग्रन्थको कलिकालसर्वज्ञ इति जैनसमये पण्डितैरुक्तः, परसमये-नैयायिका-
न्यतीर्थिकशासने शब्दादिशास्त्रेपु-व्याकरणादिग्रन्थेषु सिद्ध इव सिद्ध इति प्रसिद्धः-ख्यातिमान् , अत एवाद्याप्यन्यतीर्थिका ब्राह्मणा-
दयः शन्दनिष्पत्यादिविप्रतिपत्तौ यदाह श्रीहेमरित्यादिवचोभिः सिद्धान्तयन्तीतिगाथार्थः ।।२।। तस्योपदेशात्-श्रीहेमाचार्योपदेशा-
जीवाजीवादिषु नवसु तवेषु विशारदो-निपुणो दयाप्रकर:-सर्वप्राणिप्वनुकम्पाश्रेष्ठो राजा कुमारपालः परमाईतरेखा-परमाः-प्रकृष्टा
ये आर्हता:-श्रावकारतेषु रेखा-रेखाबद्धः, अद्वितीय इत्यर्थः, आस्तां जीवमारिः, पचोमात्रेणापि मारिशब्दो न भणनीय इत्यनुक-
म्पापरायणोऽभूद्, एपा च स्वान्यसमयेषु प्रसिद्धिरद्यापि निश्चला इति, इविगाथार्थः ॥३॥ अथान्यदा-एकदा प्रस्तावे कुमारनरेन्द्रेण
पूर्णिमापक्षस्वरूपं-कोऽयं तीर्थाद्भिन्नः पूर्णिमापक्षः कीदृशश्वेत्यादि पूर्णिमापक्षव्यतिकरं सरि:-श्रीहेमचन्द्रमूरिः पृष्टः-प्रश्नविषयी
कृतः, तेन धरिणा तस्स-राज्ञः पुरःस्वरूपं-पूर्णिमापक्षस्वरूपंप्ररूपित, यथा-श्रीचन्द्रप्रभाचार्य । श्रीमुनिचन्द्रसरिः २ श्रीमानदेव-
मरिः ३ श्रीशान्तिचन्द्रमूरिश्रेति ४ चत्वारोऽप्याचार्या एकगुरुशिष्याः, तेपु श्रीमुनिचन्द्रसरिः संवेगवैराग्यादिगुणनिधिः सर्वलोक-
CRORONORONORMONOTEKIR
"
॥२॥

·चन- सार्धपौर्णि मीयकर क्षिा थामे ३॥ - " विख्यात इत्यादि यावन्मुनिचन्द्रसरिमत्सरेण चन्द्रप्रभाचार्यः पूर्णिमापक्ष प्रादुष्कृतवानित्यादि द्वितीयविश्रामोक्तं सर्वमयुक्तमिति- गाथार्थः ॥४॥ तत्स्वरूपं निशम्य राज्ञा भणितम्-अयं सिद्धान्ताशातको महापापः, ततो मे राज्ये मा तिष्ठतु इति चिन्तयित्वा सरिज्ञिप्तः-एतादृशो मे राज्यात्कथं निष्काश्य इत्यादीतिगाथार्थः ॥५॥ सुरिभणितेन विधिना, तत्र विधिरेवं-प्रथमं श्रीपरिणा | भो पौर्णमीयक पूर्णिमापाक्षिकं न सिद्धान्ते न वा परम्परायामिति, अत्र यदि तव समीहा स्यात् तदा विचारयाम इत्युक्ते भणितवान् "रूसउ कुमरनरिंदो अहया रूसउ हेमरिंदो। रूसउ य वीरजिणिंदो तहावि मे पुण्णिमापाखो॥१॥" इत्यनुचितवचसा विशेषतो रुप्टेन राज्ञा भणितं "साहूण चेइमाण य पडिणीअं तह अवण्णवायं च । जिणपश्यणस्स अहि सव्वत्थामेण चारेइ ॥१॥"त्ति भगवदुपदेशात् मया किं कर्तव्यमित्यादि, ततः श्रीमरिणाप्रवचनोड्डाहं चेतस्सवकृत्य रोपादुपशामितेन राज्ञा निजराज्याद-अष्टा- दशदेशेभ्यो निष्काशितः पूर्णिमीयकः, एवं कियता कालेन सूरौ-श्रीहेमचन्द्राचार्य दिवं गते सति राजा-कुमारपालनामापि दिवं गत इतिगाथार्थः ॥६॥ इदानीं पत्तनादौ कीदृग् व्यतिकरोऽस्तीति विलोकननिमितं रहवर्यया-न्यग्युत्या नाम्ना सुमतिसिंहाचार्यः पसने समागतः, तत्र दृष्टः सन् लोकेन पृष्टः कोऽसि त्वमितिगाथार्थः ॥७॥ तेन-मुमतिसिंहाचार्येणोत्सुकेन-निर्भयतया सोत्साहो- कर्पण साईशब्दः पूर्व यस्य स एवंविधः पौर्णिमीयका-साईपौर्णिमीयकोऽहमिति भणितमित्यर्थः, तत आरभ्य तत्संततिस्तम्नाना जातेतीदं वृद्धवचनमितिगाथार्थः ॥८॥ अथ केचित्तदीया वदन्ति यत्तदाह- केइवि भणंति पुण्णिमसमुदाए सुमइसिंह आयरिओ। पगईए सोमालो तेणं सो साहुपुण्णिमिओ ॥९॥ केचित्पूर्णिमीयका भणन्ति-पूर्णिमासमुदाये सुमतिसिंहाचार्यः प्रकृत्या सुकुमारः, मृदुमकृतिक इत्यर्थः, तेन तदपत्यानां साधु- , . ॥शा ·कर्पूरादि- पूजानिपेधः श्रीप्रवचन- परीक्षा ६ विश्रामे ॥४॥ पौर्णिमीयक इत्याख्या, केचिच तदीया एव जिनप्रतिमानां पुरस्तात् कर्पूरवासजलफलादिपूजानिषेधनेन साधुमार्गमवर्तनात् साधु- पौर्णिमीयक इत्यपि योध्यमितिगाथार्थः ।।९।। अथ तस्य प्ररूपणामाह- कापूरवासजलफलदब्वेहिं न होइ दञ्चजिणपूआ। सेसमुवएसपमुहं पुणिमसरिसं मुणेअव्वं ॥१०|| करवासजलफलद्रव्यैः द्रव्यजिनपूजा न भवति, करेण-धनमारेण मिश्रितो यो वासः-चन्दनचूर्ण यद्वा कर्पूरश्च वास- श्रेति द्वन्द्वः तेन ताभ्यां वा प्रातः श्राद्धैः पूजा क्रियते सा तेन प्रतिपिद्धा, तथा जलफलादीनां पुरो ढौकनेन या ग्रपूजा क्रियते साऽपि तेन प्रतिषिद्धा, तत्राप्टप्रकारादिपूजासु वासादिमिः पूजा प्रतीतैव, यदुक्तं-"पंचोपचारजुत्ता पूआ अठोवयारकलिआ या रिद्धि- विसेसेण पुणो नेआ सव्योपयारावि ॥१॥तहि पंचुवयारा कुसुमक्खयरगंध३धूनदीवहिं५ । कुसुम १ सय २ गंध३ पईब ४ धूवपनेवेजदफलजलेहि ८ पुणो ॥२॥ अट्टविहकम्महणणी अठ्ठयारा हवइ पूआ ॥३॥ पट्पदी, सव्योवयारपूआ ण्हवणचणवत्थ- भसणाईहिं। फलपलिदीवाईनदृगीअआरतिआईहिं ॥२॥ इति बृहद्भाप्यादौ, तथा 'अरहंताणं भगवंताणं गंधमल्लपईवसम्माण- विलेवणविचित्तबलिवत्थधूवाइएहिं पूआसक्कारेहिं पइदिणमब्भचणं पकुवाणा तित्थुत्थप्पणं करेमोति श्रीमहानिशीथे तृतीयाध्ययने, | इत्याद्यागमेषु कर्पूरवासजलफलप्रदीपादिद्रव्यैर्द्रव्यपूजायाः सद्भावात् , तथा परम्पराया अपि विद्यमानत्वाचात्किचित्कर एवास्यो- पदेशः। शेपम्-एतत्परूपणादतिरिक्तमुपदेशप्रमुखम्-उपदेशमवृत्यादिकं पूर्णिमासदृशं-पौणिमीयफमतसमानं ज्ञातव्यं, द्वितीयवि- |श्रामे वर्णितो यो राकारक्तः पूर्णिमापाक्षिकादिवितथमरूपणाऽऽसक्तस्तनिराकरणमत्रापि बोध्यमितिगाथार्थः ॥१०॥ अथ पञ्चमवि- श्रामोपसंहारमाह- , उtosal ॥

·थीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्राम
साला
आगमिक-
मतोत्प-
त्यादिः
एवं कुवाखकोसिअसहस्सकिरणमि उदयमावण्णे । चकखुप्पहावरहिओ कहिओ सो सट्टपुषिणमिओ॥१॥
नवहत्थका० ॥१२॥ इअ सासण.॥१३॥
इअ कुवस्वकोसिअसहस्सकिरणमि सडपुषिणमिअमयनिराकरणनामा छठ्ठो विस्सामो सम्मत्तो ॥
व्याख्या मान्यत् ॥११॥ अथायं सार्द्धपौर्णिमीयकः कसिन् संवत्सरे कसिंच गुरौ विद्यमाने सत्यसिन् प्रकरणे भणित इति
प्रदर्शनार्थ गाथामाह-माग्नत् ।। १२-१३॥
इतिश्रीमत्तपागणनभोमणिश्रीहीरविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्यायश्रीधर्मसागरगणिविरचिते स्वोपज्ञकुपक्षकौशिक-
सहस्रकिरगनाग्नि करणे सार्द्धपौर्णिमीयकमतनिराकरणनामा पष्ठो विश्रामो व्याख्यात इति ॥
Commedmomsonsercoopeanemo०००
DoGODOOctop
wapwapapeaponsonamoanamoamacpmapoomoanapan
अध क्रममाप्तं त्रिस्तुतिकापरनामागमिकमतमाह---
अह आगमि कुमयं पाये थणिउच्च सव्वलोअमपं । पंचासुत्तरबारससएहिं वरिसेहिं विकमओ ॥१॥
'अति सार्द्धपौर्णिमीयकनिरूपणानन्तरमागमिकं कुमत प्रायः स्तनिकवत्सर्वलोकमतं-सर्पजनमतीत विक्रमतो-विक्रमसंवत्स-
| रात्पश्चाशदुत्तरद्वादशशतैः 4. १२५० जातमिति गम्यमितिगाथार्थः ॥॥ अथ गाथात्रयेण तद्व्यतिकरमाह-
सीलगणदेवभहा नामेणं निग्गया य पुषिणमओ । पल्लवपक्खे पत्ता तत्तोऽविज निग्गया समए ॥२॥
सत्तुंजयस्स पासे मिलिआ सत्तह चुड़गणमुणिणो । गणनिग्गया य तेसि सव्वेहिवि मिलिअ दुज्झायं ॥३॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्रामे
आगमिक-
मतोत्प-
च्यादिः
,
,
'सासणसुअदेविथुईपडिसेहपरायणं नवीणमयं । पयडिकयं पावुदया तत्थ जुइ विगप्पिआ एवं ॥४॥
नाना शीलगणदेवभद्रौ पौर्णिमीयकात्-पूर्णिमाकुपक्षानिर्गतौ पल्लवपक्षे-अंचलपक्षे प्राप्ती, पौर्णिमीयकैनिकाशितौ स्तनिकपक्ष-
निश्रां कृतवन्तावित्यर्थः, तौ च तबाधीत्य लब्धाचार्यपदी ततो निर्गती समये-प्रस्तावे शत्रुक्षयस्य पार्चे-शत्रुञ्जयपरिसरे तयोः
वृहद्गणमुनयः सप्ताष्टौ या गणनिर्गता मिलिताः, तैश्च सर्वैरपि मिलित्वा दुर्ति-दुष्टं पर्यालोचितं, यदि वयं किशिनवीन मतं
मरूपयामः तदा शोभनमित्येवरूपेण विचारितम् , अथ यथा विचारितं तदाह-शासनश्रुतदेवी-शासनदेवी श्रुतदेवी उपलक्षणात्
क्षेत्रदेवता शासनसुरादयस्तेषां स्तुतिः-"सुअदेवया भगवई" इत्यादिरूपा तस्याः प्रतिपेधे परायणं-तत्परं नवीनं मतं, प्रकटीकृतम् ,
एतावता यथा ध्यातं तथैव जनानां पुरस्तात्मरूपितमित्यर्थः,तत्र युक्तिर्विकल्पिता एवं-वक्ष्यमाणलक्षणा इतिगाथात्रयार्थः।।२-३-४॥
अथ तस्य कुयुक्तिमाह-
तित्थयरो असमत्यो जेसुवि कज्जेसु तेसु को अण्णो। किं हुजावि समत्थो १ ता कह सुअदेवयवराई १।५।।
येषु कार्येषु तीर्थकरोऽसमर्थः-शक्तिरहितस्तेषु कृत्येपु कि कोऽयं-तीर्थकरादपरः समर्थो भवेद् ?, अपितु न भवेत् ता-तर्हि
श्रुतदेवता वराकी कथं भवेत् ?, तस्माद् ज्ञानाद्यर्थ तस्साः प्रार्थनमकिभित्करमित्यर्थ इतिगाथार्थः ॥२।। एतादृग्युक्तिवक्ता
कीटग् सादित्याह-
इचाइअजुत्तीहिं मूढो मूढाण चकवहिसमो । न मुणद वत्युसहावं दिणयरदीवाइआहरणा ॥६॥
इत्यादिकयुक्तिभिरागुवाणो मूढो मूढानां मध्ये चक्रवर्तिसमो-मूर्खशेखरो वरतुस्वभावं-यन्तुस्वरूपं जगदुदरवर्तिपदार्थ-
-
॥६॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७विश्रामे
॥७॥
आगमिक-
मतोप-
च्यादिः
'
परिणति न जानाति, अयं भावः-अनन्तवलभृत्तीर्थकरो यद्यसमर्थस्तहि वहुमाथितापि चराकी श्रुतदेवता कथं समर्था इति श्रुतदेवता-
स्तुति सार्क सम्मतेत्यर्थः, तत्र वस्तुखरूपं न जानातीत्या दृष्टान्तमाह-'दिनकर' त्यादि, दिनकरदीपायुदाहरणाद्-अन्धकार-
नाशने समर्थोऽपि दिनकरः-सूर्यः मदीपसाध्ये-भूमिगृहायन्धकारनाशे न समर्थः, यः सामर्थ्यमधिकृत्याधिकः स सर्वत्रापि समर्थ
एव स्याद् एवं नियमो नास्तीति दिनकरदीपदृष्टान्तेन श्रुतदेवतासाध्ये कार्येऽर्हन् समर्थ एव स्यादिति नियमाभावो दर्शितः, तथैव
वस्तुस्वभावाद् , अत एव श्रीगौतमप्रबोधितोऽपि कर्पकः श्रीमहावीरदर्शनादर्शनादिशून्यः संसार भ्रान्त इत्यागमप्रसिद्धेरिति-
| गाथार्थः ॥६॥ अथ पुनरपि लोकसिद्धदृष्टान्तमाह-
महफलओ सहगारो जंबूफलकारणंपि किं हुज्जा । कोहंडीफलहेज किं सहगारो समिद्धोऽवि ? ॥७॥
महाफलदोऽपि कलिकाले कल्पद्रुमोपमया फलदाताऽपि सहकारः किं जम्बूफलकारणमपि भवेद् ?, अपि तु न भवेत् ,
| यद्वस्तु महत् सन्महाफलकारणं तत्तुच्छफलकारणं भवत्येवेति नियमो नास्त्येवेति दर्शितं, किञ्चित्फलं महदपि तुच्छजन्यं महताऽपि
जनयितुमशक्यमित्यत्र दृष्टान्तमाह-'कोहंडी'ति कूष्माण्डीफलहेतुः किं समृद्धोऽपि-वसन्तती पत्रमञ्जर्यादिसंयुक्तोऽपि सहकारः-
आमवक्षः किं स्याद् ?, अपितु न स्यात् , कूष्माण्डी नाम वल्लीविशेषः, सा च सहकारादिमहावृक्षापेक्षया तुच्छा स्त्रीरूपापि यन्मह-
त्फलं ददाति तत्सहकारादिना केनापि दातुं न शक्यते, तेन यत्फलं श्रुतदेवतया दीयते तत्फलं केनापि दातुमशक्यम् , अत एव
श्रीहेमाचार्येण सरस्वती समाराधिता प्रवचनप्रभावनाहेतुः संपन्नेत्यग्रे दर्शयिष्यते इति गाथार्थः ॥७॥ अधास्तामन्यत्, तीर्थकरे
विद्यमानेऽपि तीर्थकरासाध्यं तदतिरिक्तजनसाध्यं चेति दर्शयति-
॥७॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्रामे
॥८॥
आगमिक-
मतोत्प-
च्यादिः
संतमि अ तित्थयरे गोअमपमुहावि साहुणो सब्वे। भिक्खष्टावि पविद्या कुलेसु गाहावईणपि ॥८॥
सति च-चोऽप्यर्थे सत्यपि तीर्थकरे-श्रीमहावीरनाग्नि विद्यमानेऽपि गौतमप्रमुखाः-साधवो मिक्षार्थमपि-अन्नपानादिनिमित्तं
गृहपतीनो-गृहस्थानां कुलेषु प्रविष्टाः,चारित्राराधनहेतोरनपानादेर्दानशक्तिर्यथागार्यगारिणीनां न तथा तीर्थकृतामपि इतिदृष्टान्तेन
यथा पारित्रावष्टम्भनसामर्थ्य श्रुतदेवतादीनां न तथा तीर्थकृतामपीति,अनया दिशाऽनेके दृष्टान्ताः स्वयमभ्यूह्याः, यथा बहुमूल्येनापि
रत्नैनासाध्यमपि कार्य शीतत्राणादिकं वस्त्राग्यादिसाध्यं, घृतेनामाध्यमपि शौचकर्मादिकं पिपासोशमनादिकं च जलसाध्यमित्यादि
लोकसिद्ध लोकोत्तरेऽपि वैयावृच्याद्युपष्टम्भनादिना यथा साधवस्तीर्थप्रवृत्तिहेतयो न तथा तीर्थकृतोऽपीत्यादीतिगाथार्थः॥८॥
अथ त्रिस्तुतिकः शङ्कते-
णणु सुअदेवीथुणणे भवविरहवराइपत्थणा तीए। णो जुत्ता जमसंतं वत्धुं कि कोऽवि दिजावि ? ॥९॥
ननु भोः श्रुतदेवतास्तवने 'आमूलालोलधूलीबहुलपरिमलालीढलोलालिमालाशङ्कारारावसाराऽमलदलकमलाऽगारभूमीनिवासे ।
छायासंभारसारे ! वरकमलकरे! तारहाराभिरामे !, वाणी संदोहदेहे भवविरहवरं देहि मे देवि! सार ॥१॥ मित्यादिरूपे भव-
विरहबरादिप्रार्थना तस्याः श्रुतदेवताया न युक्ता,यद्-यस्मात् कारणादसद्वस्तु-स्वसत्तायामविद्यमानं वस्तुजातं कोऽपि किं दद्यादपि १,
अपि तु न कोऽपि दद्याद्, अयं भावः-श्रुतदेवताया एव भवविरहाभावात् कथं सा भवाविरहवरं दद्याद् ?, न हि खसत्तायामविद्य-
मानं वस्तुजातं दातुं कोऽयलं भवेत् , तसादकिश्चित्करी श्रुतदेवतास्तुतिरिति गाथार्थः ॥९॥ अथ स्वसत्तायां विद्यमानमेव वस्तु
दीयते नान्यदिति नियमाभावं दर्शयन् दूपयति-
.
॥८॥

·श्रीग्रवचन-
परीक्षा
७विथामे
॥९॥
HISROO
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिदिः
.
नेवं निअमो जम्हा दिति असंतंति नेव संतपि । जिणपमुहा सुअणाणं केवलणाणं च आहरणं ॥१०॥
नैवं नियमः-सदेव दीयते नान्यदित्येवं नियमो नास्तीति, अब व्यभिचारस्थानमाह-'दिति ति जिनप्रमुखाः-जिनेन्द्रा-
चार्यादयोऽसदपि-स्वसत्तायामवियमानमपि ददति, सदपि विद्यमानमपि च न ददति, तकिमुदाहरणमित्याह-श्रुतज्ञानं केवलज्ञानं
चोदाहरणम् , अयं भावः-जिनेन्द्राणां खसत्तायां श्रुतज्ञानं नास्ति तदपि 'उप्पनेइ वे त्यादिमानकापदेन तेऽहतो द्वादशाङ्गीमपि
भापथुतं प्रयच्छन्ति, अत एव शकस्त 'चखुदयाण'मित्यर्हता विशेषणं, न चाहतां श्रुतज्ञानं सत्तायां भविष्यतीति शनीयं,
छापस्थिके ज्ञाने नष्ट एवं केवलोत्पत्तेः, यदागम:-"उप्पण्णंमि अणते नहमि उ छाउमथिए णाणे"ति, अस्ति च केवलज्ञानं तदेश-
मपि न प्रयच्छन्ति, विद्यमानस्यापि तस्स दानाशक्तः, अत एव मत्यादिवानचतुष्टयस्य नोद्देशादिकं, श्रुतज्ञानस्य तु तस्य सत्त्वात् ,
यदागमः-"चचारि णाणाई ठप्पाई ठयणिआई, णो उद्दिसति यावत् सुअणाणस्स उद्देसो समुद्देसी अणुण्णा अणुओगी पवई"त्ति,
तथा अकेवलिनोऽपि गौतमादयः स्खशिष्यान् प्रति हेतुमानभवनेन केवलज्ञानदायिनी, न तथा लब्ध्यादीनामपीत्येवमुदाहरणेन
यद्यपि श्रुतदेवताया भवपिरहो नास्ति तथापि तादृग्वस्तुस्वभावाद् दद्याद्वा भवविरहहेतुत्वात् कारणे कार्योपचाराद्भवविरहरूपाणि
ज्ञानादीनि तेषां दात्री भवत्येव, ननु थीहेमाचार्यादिष्टान्तेन श्रुतज्ञानदातृत्वं भवतु, एवं दर्शनस्यापि नासंभयो, यतो देवादि-
भ्योऽपि सम्यस्यलाभश्रवणात् , परं चारित्रं तु ततो न भवत्येवेतिचेन्मैवं, हेतुमात्रेण मेतार्यादीनामागमे प्रतीतत्वात् , शासन-
देव्यादिभ्यो रजोहरणादिलिङ्गलाभात् प्रत्येकयुद्धादीनामपि द्रव्पचारित्रलाभस्याविरोधात् , तेन तद्वरप्रार्थनं नायुक्तमितिगाथार्थः
॥१०॥ न चै मर्षया नियमाभाव एव, किंतु कचिनियमोऽपीत्याह-
॥९॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्रामे
॥१०॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिः
जो पुण कत्थवि नियमो दीसह दब्बंमि न उण भावेऽवि । अपणह पडिमापमुहाऽऽराहणमवि निष्फलं पावे।११।।
यः पुनः कुत्रापि नियमो दृश्यते स द्रव्ये-द्रव्यविपयोऽवगन्तव्यो, द्रव्यं हि कनकादिलक्षणमन्नादिलक्षणं वा दीयमानं
विद्यमानमेव-स्वसत्तायां वर्चमानमेव दीयते, न पुनरसत्, 'उप्पन्नेइ वा इत्यादि मातृकापदरूपं यद्न्यश्रुतं तद्गुणधरेभ्यो विद्यमानं
सदेव दीयते इति न व्यभिचारः, ननु तीर्थकरशासनदेवताभ्यां दीयमाने द्रव्यलिङ्गे व्यभिचारो, यतस्तयोरविद्यमानमेव द्रव्य-
लिङ्गं परेभ्यो दीयते इति चेत्सत्यं, तयोत्तथाविधकल्पत्वात् , तथाविधव्यतिकरातिरिक्तस्थले व्याप्तेनियमात् , यद्वा यद्यपि तीर्थ-
कृच्छुतदेवताभ्यां रजोहरणादिकं लिङ्गत्वेन चारित्रबुद्ध्या स्वयं गृहीतं नास्ति तथापि द्रव्यत्वेन सद्भूतमेव दीयते, न पुनरसदपि,
तसाद्रव्यमन्तरेण द्रव्योत्पत्तिदानाद्यसंभवात् द्रव्यविपयो नियमोऽव्यभिचारेण सिद्ध्यति, न पुनर्भावेऽपि-भावविएयोऽपि नियमः,
न हि देयस्य भावस्य सद्भावो दातुरपि युज्यते, श्रुतज्ञानमाश्रित्य तीर्थकृत्येव व्यभिचारः प्रागेव दर्शितः, अन्यथा यदि भावोऽप्या-
त्मनि सन्नेव दीयते इति नियमः स्यात्तर्हि प्रतिमाप्रमुखाराधनं-जिनप्रतिमायाराधनं निष्फलं प्राप्नुयाद् , यतः सम्यग्दृष्टिपरिगृहीता
जिनप्रतिमा भावग्रामतया भणिता, आदिशब्दात् सारूपिकादयोऽपि ग्राह्याः, यदागम:-"तित्थयरो १ जिण २ चउदस ३ भिण्णे ४
संविग्ग ५ तह असंविग्गे ६। सास वय८ दंसण ९ पडिमाओ १० भावगामा उ" ॥१॥ इतिश्रीबृहत्कल्पभाप्ये,तद्वत्यैक-
देशो यथा-तीर्थकरा-अर्हन्तः जिनाः-सामान्यकेवलिनः अवधिमनःपर्यायजिना वा चतुर्दशपूर्विणो दशपूर्विणश्च प्रतीताः 'मिष्ण'त्ति
असंपूर्णदशपूर्वधारिणः संविनाः-उद्यतविहारिण असंविनाः-तद्विपरीताः सारूपिका नाम श्वेतवाससः क्षुरमुण्डितशिरसो भिक्षाटनो-
पजीविनः पश्चात्कृतविशेषाः 'क्य'त्ति प्रतिपन्नाणुव्रताः श्रावकाः 'दसण'त्ति दर्शनश्रावकाः अविरतसम्यग्दृष्टय इत्यर्थः प्रतिमा:-
॥२०॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा ७विश्रामे ॥१२॥ DON - अर्हदिम्बानि, एपः सर्वोऽपि भानग्रामः, एतेपो दर्शनादिना ज्ञानादिप्रयतिसद्भावात् , अन परः प्राह-ननु युक्तं तीर्थकरादीनां ज्ञाना श्रुतदेवता. दिभावरलत्रयसंपत्समन्विताना भावग्रामत्वं, ये पुनरसंपिमास्तेषां कथमिव भावनामत्वमुपपद्यते ?, नैप दोपः, तेपामपि यथावस्थित-दिस्तुति- सिदिः प्ररूपणाकारिणां पार्धतो यथोक्तधर्ममाकर्ण्य सम्यग्दर्शनलाभ उदयते, अतस्तेपागपि भानग्रामत्वगुपपद्यते, कृतं प्रसझेनेत्यादि यह पृ०, अथ प्रतिमानां सर्वथा ज्ञानादिशून्यत्वेऽपि परेपां ज्ञानादिहेतुत्वाद् , एवं सारूपिका अपि, अविरतदेशविरतास्तु श्रावकाः स्वयं चारित्रपरिणामरहिता अपि सदुपदेशेन परेसां तत्परिणामहेतवो भवन्ति, एवं श्रुतदेवताऽपि स्वयं अतथा ताऽपि चारित्राग्रुपएम्भ- हेतुत्वेन तस्याः तथाविधप्रार्थनाऽपि फलवत्येवेतिगाथार्थः ॥२१॥ अथ जगत्प्रवृत्तिहेतुवस्तुखरूपप्ररूपणाय गाथायुग्ममाह- दयाउ दव्यभावा नय भावा किंचि हुन्न दवाइ । तेणेव जगपवित्ती कारणविसथा फलहीणं ॥१२॥ फलजणयं ग्यल कारणमिह दिदं तंपि नेय फलजुत्तं । साहुसरीरा मोक्यो न सरीरं मोक्खसंजुत्तं ॥१३॥ द्रव्यात् कनकादेव्यं-कनककुण्डलादिकं द्रव्यं भावन-तथाविधजीवादेन नापरिणामविशेषः तावुभावपि भवतः, न च भायात् किंचिद्रव्यादि भवेत् , नहि तथाविधपरिणामात् किंचित्कनकादिकं संपद्यते, न वा स्वकीयपरिणाममात्रात् परकीयपरिणा- | मोत्पत्तिः स्यात्, तेनैव कारणेन जगत्मचिः फलार्थिनां कारणविषया भवति, कारणं खलु इह जगति फलजनकं दृष्टमपि पुनस्त- कारणं फलयुक्तं नैव-नास्त्येव, कारणं खल इह जगति फलजनकं स्यात् ,न पुनः फलयुक्तमपीतिभावः, फलयुक्तत्वे हि युगपद् द्वयोरु- त्पत्तिः प्रसज्येत, तथा च कारणं कार्यात्पूर्वभावि पवाभावि च कार्यमिति सर्वजनप्रतीतिबाधा स्यात् , तन दृष्टान्तमाह-'साहुति साधुशरीरात्मोक्षः-सर्वकर्मक्षयलक्षणसिद्धिः स्याद्, यदागमः-"अहो जिणेहिं असावा, वित्ती साहूण देसिआ। मुक्खसाहणहैउस्स ॥१२॥ .

·थीमानन·
परीक्षा
७ विश्रामे
॥१२॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिः
साहुदेहस्म धारणा ॥ ॥ इति (५-१०१७) न च तत् शरीरं मोक्षसंयुक्तम्, एतावता मोक्षवियुक्तमपि मोक्षसाधनं, तथा श्रुतदे-
पताऽपि, शरीरादिवत्तसा अपि धर्मसान्निध्यदानसंभवादिति गाथायुग्मार्थः॥१२॥१३॥ अथोक्तयुक्तेः परमार्थमाह-
एवं कारणनिअयं कर्ज पुण कारणाई णाणाई। तेणप्पमहविगप्पो गोवाणवि हासहेउत्ति ॥१४॥
ए-पागुक्तप्रकारेण कार्य कारणनियतम्-अमुक्रमेतादृशं कार्यममुफेनै कारणेन जन्यं, कारणं चैतादृशममुकस्यैव कार्यस्य जनक-
मित्यरूपेणान्योऽन्यव्याप्तिमद्भवति, तानि च कारणानि नाना-विचिनप्रकाराणि कर्तृकरणादीनि, तानि च कानिचिन्महान्त्यपि
खानियवानामल्पानामपि कार्याणां कर्तृणि न संभान्ति, यथा प्रदीपापेक्षया महानपि सूर्यः प्रदीपप्रकाश्यं भूमिगृहं न प्रकाशयति,
तथाईदमाध्यमपि कार्य श्रुतदेवतासांध्यम्, अतस्तदर्थेच्छुना तत्स्तुतिः कर्त्तव्येति न दोपः, यत एवं तेन कारणेनाल्पमहद्वि-
कल्पः-इदं महदिदं चाल्पमित्यादिकल्पना गोपानामपि हास्यहेतुः, यतस्तेऽप्युक्तयुक्त्या निर्णेतुं शक्ता इतिगाथार्थः ॥ १४ ॥ अथा-
न्यथा प्रकारेण युक्तिमाह-
अण्णह अरहंताई पंच पया तत्थ पगमेव पयं । जुत्तं जइ असमत्यो अरिहंतो किन्नु सेसेहि १ ॥१५॥
अन्यथा-महान् पुरुषः स्वापेक्षया तुळपुरुपसाध्यं कार्य करोत्येवेति यदि तर्हि अहंदादीनि पञ्च पदानि, प्राकृतत्वात्पुंस्त्वं,
तेप्चेकमेव पदं युक्तं,"नमो अरिहंताणं नमो सिद्धाणं नमो आयरिआणं नमो उवज्झायाणं नमो लोए सव्यसाहूर्ण" इति पंचानां पदानां
मध्ये नमो अरिहंताणमित्येकमेर पदं युक्तं विस्तुतिकाभिप्रायेण, यद्यर्हनसमर्थः नु इति वितः शेपैराचार्यादिमिः किं स्यात् ?, न
किमपीत्यर्थः, तेन वन्मते नमस्कारोऽपि 'नमो अरिहंताणमित्येकपदात्मक एन युक्तः, यद्याचार्यादिमाध्यं कार्य तीर्थकरेणासाध्य
"
॥१२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्रामे
॥१३॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति
तर्हि चिरंजीव आयातोऽसि स्वयमेवासदुक्तमार्गेण, श्रुतदेवतायामपि तथा श्रद्धेयमितिगाथार्थः॥१५॥ अथ येनाराधिता श्रुतदेवता
सर्वजनप्रतीता फलदायिनी संघृत्वा तद्व्यतिकरं गाथात्रयेणाह-
तेणेव वीसठाणाराहणमरहंतगुत्तसुनिमित्तं । भणि तत्थवि पवयणपहावणा साऽवि कह हुजा ॥१६॥
इअ चिंतापरतंतो जिणभत्तो हेमचंदसूरिवरो। आराहिअ सुअदेवि जाओ कालिकालसव्वण्णू ॥ १७ ॥
राया कुमारपालो निम्मविओ तेण परमसंविग्गो । अजवि कित्तिपयाया पवयणपासायसिहरमि ॥१८॥
येन कारणेन तीर्थदसाध्यमपि कियत्कार्य श्रुतदेवतासाध्यं तेनैव कारणेन विंशतिः स्थानकानि अर्हत् १ सिद्ध २ संघ ३-
| आचार्य ४ स्थविर ५ उपाध्याय ६ साधु७ ज्ञान ८ दर्शन ९ विनय १० चारित्र ११ ब्रह्मचर्य १२ शुभध्यान १३ तपः १४सुपात्रदान-
१५ अहंदादिवैयावृत्य १६ समाधि १७ अपूर्वश्रुत १८ श्रुतभक्ति १९ प्रवचनप्रभावना २० रूपाणि तेपामाराधनं-यथोचितविधिना
यथाशक्ति तद्भक्तिकरणं अर्हगोत्रस्य-तीर्थकरनामः सु-शोभनं प्रधानं निमित्तं-कारणं भणितं, वीरेणेति गम्यं, तत्रापि प्रवचनप्रभा-
वना गरीयसी, यतो वस्तुगत्या सर्वाण्यपि स्थानानि तत्रान्तर्भवतीति, सापि प्रवचनग्रभावना कथं भवेत् ? केन प्रकारेण सादित्यमुना
प्रकारेण चिन्तापरतत्रा-एवं चिन्तान्वितो जिनभक्ता-तीर्थकराज्ञातत्परो हेमचन्द्रसरिवरः-श्रीहेमन्द्रसरिः श्रुतदेवीमाराध्य कलिकाल-
| सर्वज्ञो जातः, कलिकालसर्वज्ञ इति विरुदमुदहति सा, तेन च कुमारपालो नाम राजा परमसंविज्ञो निर्मापितः, प्रतिबोध्य परमाईती-
कत इत्यर्थः, प्रागुक्तप्रकारेण कीर्तिपताका अद्यापि-सम्प्रत्यपि प्रवचनप्रासादशिखरे-जिनशासनलक्षणप्रासादमस्तके वर्तते इतिगाथा-
प्रयेण श्रीहेमाचार्येणाराधिता श्रुतदेवता फलवती संपन्नेति दर्शितमिति गाथावयार्थः॥१६-१७-१८॥ अथ पुनरपि त्रिस्तुतिकः शकते-
॥१३॥

·श्रुतदेवता- दिस्तुति श्रीप्रपनन- परीधा ७ विधामे ॥४॥ नणु साहणमजुत्तं आरोहण मंतदेवयाईणं । जं सडाणवि समए पडिसिद्धं जकखनिस्साई ॥१९॥ मत्रदेवतादीनामाराधनं साधूनामयुक्तं, यद्-यस्मात्समये-सिद्धान्ते अर्थाद्भगवत्यां श्राद्धानामपि-श्रावकाणामपि यक्षनिश्रादि-यक्ष- नागादिनिश्रया धर्मकरणं प्रतिषिद्ध, यदि श्रावका अपि यक्षादिनिश्रारहिता अर्हत्प्ररूपितं मार्ग सम्यगाराधयन्ति तर्हि कथं साधव- स्वनिश्रया धर्म कुर्वन्तीतिभावात्मकः पूर्वपक्ष इतिगाथार्थः ॥ १९ ॥ अथ त्रिस्तुतिकस्य सिद्धान्तपरमार्थानभिज्ञत्वमाविष्कर्तुमुप- हाखेनैव सिद्धान्तयति- इअ चे फि तइअंगं पडिवखं किंच सूरिहरिभदो। सिरिभदयाहुपमुहा अवुहा जंतेहिं तं मणि॥२०॥ इति चेत्-प्रामुक्तं यदि तर्हि तृतीयांग-श्रीस्थानांगं किं प्रतिपक्षं-द्वेपि वर्तते येन तत्राराधनं भणितं, तथाहि "आयरिअ- उवज्झायाणं गणंसि पंच अतिसेसा पण्णत्ता, तं०-आयरिअउवज्झाए अंतो उवस्सगस्स पाए निग्गिझिअ २ पप्फोडेमाणे वा पमजे- माणे या नातिकमंति ? आयरिअउवज्झाए अंतो उवस्सगस्स उच्चारपासवणं विगिंचमाणे वा विसोहेमाणे वा णातिकमंति २ आय- रिअउवज्झाए पभू इच्चा विआयडिअं करेजा, इच्ा नो करेजा ३ आयरिअउवज्झाए अंतो उपस्सगस्स एगरायं दुरायं वा वस- माणेपाइकमंति ४ आयरिअउपज्झाए याहिं उबस्सगस्स एगरायं दुराय वा वसमाणे णातिकमंति ५" श्रीस्थानांगे (४३८), तद्व- प्येकदेशो यथा-अन्तरुपाश्रये एका चासौ रात्रिश्चेत्येकरात्रं दूयो राज्योः समाहारो द्विरात्रं तद्वा विद्यादिसाधनार्थमेकाक्येकान्ते वसनातिकामति, तत्र तस्य वक्ष्यमाणदोपासंभवाद्, अन्यस्य तु तद्भावादितिचतुर्थः, एवं पंचमोऽपीत्यादि" श्रीस्थानांगवृत्ती, वियादिसाधनं भणितं, आदिशन्दा मन्त्रादितदधिष्ठातृदेवादिप्रहः, एतत्सूत्रं तु त्रिस्तुतिकस्य तव मते भगवत्या सह विरोधि कथं । 7 अत्र ॥१४॥ -

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
थुतदेवता-
दिस्तुति
७ विश्रामे
॥१५॥
| युक्तिमदिति विचार्य, किंच-अथवा सूरिहरिभद्रः-श्रीहरिभद्रसरिः भद्रबाहुप्रमुखाः-चकारो गम्यः श्रीभद्रबाहुप्रभृतयश्व अबुधाः-
अपण्डिताः त्वदभिप्रायविचारशून्याः आसन्निति क्रियाध्याहारः, यद्-यसास्तद्भणित-श्रुतदेवताचाराधनं भणितं, तथाहि-श्री-
हरिभद्रमरिणा तु 'संसारदावानलदाहनीरं० १ भावाव० २ वोधा० ३ आमूलालो० ४ इतिस्तुतिः कृता, ननु श्रीहरिभद्रस्य कृति-
रियं कथं निर्णातिरितिचेदुच्यते, विरहशब्दलाच्छितत्वाद्, यावती कृतिविरहशब्दलाच्छिता तावती श्रीहरिभद्रसरेरेव बोध्या, पंचा-
शकवृत्तौ तथैव भणितत्वात् , श्रीभद्रवाहयो यथा-"दुन्नि अ हुँति चरित्ते दसणणाणे अ इक इको अ। सुअखित्तदेवयाए धुइ अंते
पंचमंगलयं ॥१॥ इतिश्रीआवश्यकनियुक्ती,तथा तत्रैव "चाउम्मासिअवरिसे उस्सग्गो खिचदेवयाए उ। पखि सिअसुरीए करिति
चउमासिएऽवेगे ||१|| इतिश्रीआ० (२३६ भा०) एवमन्येऽपि शोभनमुनिप्रभृतयः स्तुतीः कुर्वाणाः शासनदेवतादीनां स्तुति कृत-
| वन्तः, श्रीभद्रबाहुमिस्तु श्रुतदेवतादिस्तुतिकरणमच्छिन्नपरम्परागतमिति दर्शितमित्यत्र त्वदुद्भावितभगवतीसम्मत्या सह कथं संगति
रिति पृष्टेऽन्यतरस्य त्यागे स्वीकारे वोभयथाऽपि निजगलपाशकल्पत्रिस्तुतिकविकल्पः सिद्धः, नचायं दोपो भवतामप्यापद्यते
| इति वाच्यं, वक्ष्यमाणगत्याऽसाकं तदोपगन्धस्याप्यभावादिति गाथार्थः ।। २० ।। अथ श्रुतदेवता वराकीति वक्ता त्रिस्तुतिका
कीदृशोऽवगन्तव्य इत्याह-
जीइ सहायत्तणओ पहायगा पवयणस्स संजाया। तंपि भणेइ वराई वरायमुहरीवि उम्मत्तो॥२१॥
यस्याः श्रुतदेवतायाः सहाय्यत्वात्-साहाय्यात् प्रवचनस्य-जिनशासनस्य प्रभावका:-श्रीहेमाचार्यादयः संजाता:-सम्यम्
सर्वजनविख्याता आसन् , तामपि श्रुतदेवतां चराकी वराकमुखर्यपि त्रिस्तुतिकः उन्मत्तो-चातादिरोगपरायत्तस्तथाविधदेवतायत्तो
-
॥१५॥

·भीमान- परीधा ७ विधामे ॥१६॥ श्रुतदेवता- या भणति, वराकेषु मुसर्यपि य उन्मत्तो न स्यात्स न तथा भणति, यस्तु उन्मत्तोऽपि वराकोऽपि मुखरी न स्यात्सोऽपि न तथा दिस्तुति पक्तत्युभयोरपि विशेषणयोः सार्थक्यमितिगाथार्थः॥२॥ अथ मिथ्याभिप्रायोद्भावितां भगवतीसम्मति सम्पगभिप्रायशिखरमारो- पयन् गायानवकं विभणिपुः प्रथमगाथामाह- जं जकखाइसहायाभावो भणिओ अ सावयाणंपि । तं धम्ममि दढत्तं निदंसिउं दंसिआ समए ॥२२॥ यपधादिसहायाभावो-यक्षकिंनरनागादिसान्निध्याभावः श्रावकाणामपि धर्मे-जिनोक्तमार्गे दृढत्वं-दाढ्यं निदर्शयितुं-दृष्टा- न्तीकर्तु समये-सिद्धान्ते दर्शितमित्यक्षरार्थः, भावार्थस्त्वयं-यदि यक्षादयो धर्मसान्निध्य न करिष्यन्ति तर्हि अस्माभिर्धर्मों मोक्ष्यते इत्यभिप्रायेण धर्मकरणं न युक्तं, किंतु सम्यग्दृष्टयो देवा धर्म कुर्वन्तामस्माकं यदि धर्मे सानिध्यं कुर्वन्ति तदा शोभनं, नो चेत् स्व. यमेव यथाशक्ति धर्म करिष्याम एव, सान्निध्याभावे यापसर्गादिकं भविष्यति तर्हि सम्पक सहमानानामस्माकं बहूबी निर्जरेति, यथा 'अलन्धे वपसो वृद्धिलब्धे च देहधारण'मित्यादि, न चैवं यदेव चहुनिर्जराहेतुस्तदेवोचितं धर्मार्थिनां सेवितुमिति वाच्यं, प्रत्र- ज्याप्रतिपत्तेरारम्यानशनस्पैव च कर्तव्यतापत्तेः, अतो यत्किञ्चित् तद्विकल्पितमितिगाथार्थः ।।२२।। अथ दृष्टान्तमाह- जह जिअपरीसहा खलु अरिहंता साहुणो अ(व) जंता । निचं तुववासजुआ भण्णइ न विरोहगंधोऽवि ॥२३॥ यथेत्युदाहरणोपन्यासे 'जितपरीपहाः' जिताः क्षुत्पिपासादिलक्षणाः परीपहा यैस्ते जितपरीपहाः, खलुरवधारणे जितपरीपहा एवार्हन्तः साधवश्व भुञ्जते,वा-अथवा आज्ञया तीर्थकराज्ञया भुञ्जानः अपि गम्यो भुञ्जानः अप्युपवासी-अनशनी भण्यते,पुनरप्युपवासं ॥१६॥ करोति, उपवासप्युपपासं करोतीत्यक्षरार्थः, भावार्थस्त्वयं-यदि जितक्षुत् कथं भोजनामिलापी ?, यदि भोजनामिलापी कथं जितक्षु- -

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
७ विश्रामे
॥१७॥
श्रुतदेवता.
दिस्तुति-
सिद्धिा
गण्यते ?, इत्येवंरूपेण कुपाक्षिकामिप्रायेण विरोधः संपद्यते, परंस विरोधः सम्यग्दृशां न सादेव, यतोऽनेषणीयाहारपरित्यागी
क्षुत्परीपहजेता भण्यते, स च जिनाज्ञया भुआनोऽभुंजानो वेत्युभयथापि समान एवेति कुतो विरोधगन्धोऽपि?, दार्शन्तिकयोजना
त्वेवं-यदि यक्षादयो मह्यं धनादिकं पुत्रादिकं च ददति तदाऽहं जिनोतं धर्म करोमीत्यादिरूपेण यक्षादिनिश्रा भण्यते, सा च धर्मा-
र्थिनां न युक्ता, जिनैरननुज्ञातत्वात् , तसादनेपणीयाहारकल्पा तथाविधयक्षादिनिश्रा तया रहितः शुद्धाहारग्रहणकल्पं जिनाज्ञया
प्रवचनायथं सम्यग्दृशां श्रुतदेवताशासनदेवतादीनामाराधनं कुर्वन्नपि यक्षादिनिश्रारहितो भण्यते, अतः कुतो विरोधगन्धोऽपि १, अथ
पुनरपि दृष्टान्तो,यथा आज्ञया-अहंदुपदेशेन भुञ्जानोऽपि साधुरुपवासी मण्यते, यदागम:-"निरवजाहारेणं साहूणं निचमेव उपचा-
सो"त्ति तथा जिनाज्ञया श्रुतदेवताधाराधनं कुर्वन्नपि यक्षादिनिधारहितो भवति, पुनरपि प्रकारान्तरेण दृष्टान्तमाह-यथा निरवद्याहार-
ग्रहणेनोपवासी सन्नपि तद्विरोध्याहारत्यागरूपः पुनरप्युपवासमुत्तरगुणवृद्धिहेतवे करोति, यदागमः-"उत्तरगुणवडिकए तहविअ उव-
| वासमिच्छति"ति तथा यक्षादिनिश्रारहितोऽपि श्रुतदेवतादिसाध्यप्रवचनोत्सप्पर्णादिहेतवे तदाराधनं युक्तमेवेति दृष्टान्तत्रयेण सम्य-
ग्दृशां विरोधाभावो दर्शित इतिगाथार्थः ॥२३॥ अथ प्रकारान्तरेणापि दृष्टान्तो यथा-
अहवा रयहरणाइअउवगरणे धम्मसाहणे संते । मुणिणो अकिंचणा ते भणिआ धीरेण धीरेण ॥२४॥
तह जकखाइसहायाभावे धम्मेऽवि इंतु दढचित्ता। आणाए सुअदेवीपमुहाण सहायमिच्छंति ॥२५॥
अथवेति प्राग्वत् रजोहरणादिकोपकरणे-रजोहरणमुखवत्रिकाकल्पत्रिकचोलपट्टकमात्रकलक्षणानि सप्त सप्त च पात्रसंबन्धीनीति
चतुर्दशोपकरणसमुदाये धर्मसाधने-स्थविरकल्पिकानां चारित्रलक्षणधर्मसाधनहेतौ सत्यपि-विद्यमानेऽपि ते मुनयोऽकिश्चना:-न
ROOKHOOHOROG
॥१७॥

·सीमान-
परीधा
७विभाग
॥१८॥
दिस्तुति-
सिद्धिः
विपन कियनं येषां तेऽमिश्चनाः भणिताः, केन ?-धीरेण-लज्ञानवलपता वीरेण-श्रीमहावीरतीर्थकृतेति दृष्टान्त इतिगाथार्थः
॥२॥ अप दादान्तिकमाह तथा प्रागुक्तदृष्टान्तेन धर्म-जिनोक्तमार्गे दृढचित्ताः भवन्तो यक्षादिसहायाभावेऽपि आज्ञया श्रुतदेवी-
प्रमुरसाणां गहापमिच्छन्ति, अयं भारः-उपकरणानामिवाज्ञया श्रुतदेववादिसहायतामिच्छत्तामपि साध्यादीनामकिञ्चनत्त्वमिव यक्षादि-
महापाभाव एवेतिगाथार्थः ॥२५॥ अथ प्रकारान्तरेणापि कथभियुक्तिमेदमाह-
इहलोइअतुहा किंचिपि नेच्छंति जवपमुहेहिं । तेणं वा तनिस्सारहिआ भणिआ य धम्मरया ।।२६।।
इहलौकिका अर्था:-धनधान्यपुत्रकलवादयस्तेषु तुष्टाः-पूर्णतया निःस्पृहतया वा संतोपभाजोऽनिच्छव इत्यर्थः, संसारस्वरूप-
गम्मापरिसानादनन्तशोऽनामा इमे संयोगा इत्येवमनासक्ताः किंचिदपि ऐहिकार्थ वस्तुजातं यक्षप्रमुखेभ्यो नेच्छन्ति तेन वा अथवा
सनिभारहिता-पक्षादिमांनियरहिता धर्मरता:-जिनधर्मपरायणा भणिता इतिगाथार्थः ॥२६॥ अथ यक्षादिनिश्रानिपेधेन न श्रुत.
देवतादिस्तुत्यादिनिषेध इत्याह---
सुअसित्तदेवयाईउस्सग्गो नेय तत्थ पडिसिद्धो । जपणं तं जिणआणा आणारहिअंमि सो निअभो ॥२७॥
तेणं
पवरणअहा सम्मदिहीण देवयाईणं । आराहणमविरुद्धं जह सत्तमनिण्हगहाए ॥२८॥
तत्र यक्षादिनिधाया अभावै श्रुतक्षेत्रदेवताद्युत्सों नैव प्रतिषिद्धः, तत्र हेतुमाह-"जण"ति यत्-यस्मात् णमितिवाक्यालङ्कारे
जिनामा-तीर्घकरस्याशा, प्रश्चने चावाया एष प्राधान्यं, यतः कारणादआज्ञा हि धर्मशरीरे जीवकल्पा, नहि जीवविप्रयुक्तं सुन्दरमपि
शरीरं कनकाधास्तरमपरिधापनाई संभवति, तस्माद्धर्मचिकीर्षुणा यक्षादिनिधाराहित्यमिति, स नियम आज्ञारहिते-जिनाज्ञाव्यतिरि-
atmatarr ..
॥१८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
७विश्रामे
॥१९॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति
सिद्धि
.
कस्थले बोध्यः, जिनाशा च नैहिकार्थ, किन्तु धर्मार्थ, तर प्रवचनहितं श्रुतदेवताचाराधनम्, अन्यथाऽईदाज्ञाया असंभवादिति
| गाथार्थः ॥२७॥ अथ यसादाशाव्यतिरिक्तस्थले नियम:-'तेणं'ति तेन कारणेन सम्यग्दृष्टीनां देवतादीनामाराधन-स्तुत्यादिकरणेन
तुटिजननं न विरुद्धम्-अविरुद्धं, युक्तमित्यर्थः, यथा सप्तमो निहवो-गोष्ठामाहिलो जीवस्य कञ्चकन्यायेन कर्मवन्धं प्ररूपयन्
तीर्थनिवारितोऽपि न तिष्ठति तदा तीर्थेन गोष्ठामाहिलस्वरूपपरिज्ञानाय शासनसुरीमाराध्य महाविदेहे तीर्थकरसमीपे प्रेषिता,
तया च तीर्थकत पृष्टः-किं गोष्ठामाहिलः सम्यग्यादी उत दुर्घलिकापुप्पमित्रप्रमुखः सो अत्युक्त तीर्थकृतोक्तं-गोठामाहिलो मिथ्या-
वादी सप्तमो निहव इत्यादि सर्वजनप्रतीतमितिगाथार्थः ॥२८॥ अथ श्रुतदेवतादिदृष्टान्तेन खमत्या यथा तथा यक्षाचाराधनतत्परः
कीदृग् स्यादित्याह-
आणाभिण्णहाणे इच्छंता जकुखपमुहसाहज्जे । पायं धम्मपभहा णो धम्माराहगा हुंति ॥२९॥
आशामिन्नस्थाने-जिनाज्ञाव्यतिरिक्तस्थले यशादिसाहाय्यमिच्छन्तः प्रायः धनपुत्रायथं तदाराधनतत्परस्तदपूर्ती प्रायो धर्म-
प्रभ्रष्टा:-धर्ममार्गपराङ्मुखा धर्माराधका नो भवन्ति तेन धर्मार्थिनां यक्षादिसांनिध्यमकिभित्करम् , अत एव देवाग्रुपसर्गेऽपि श्रावका
अप्यचलाः प्रवचने निर्दिष्टा इतिगाथार्थः ॥२९॥ नन्वेवं श्रुतदेवताधाराधनमध्ययुक्तं भविष्यतीति पराशकामपाकर्तुमाह-
नय किंचि पडिसिद्धं सत्यं सत्यप्पयारओ समए । उस्सग्गाइविवकरखा वग्या कहमपणहा होइ १॥३०॥
न च समये-जिनशासने सर्व वस्तु प्रतिपेधार्ह सर्वप्रकारेण-सर्वथा प्रतिपिद्धमस्ति,अन्यथा यदि सर्वथा प्रतिपिद्धं स्यातर्हि उत्स-
गदिविवक्षा-उत्सर्गापवादविवक्षा उत्सर्गपदे तावदित्थमित्थं चापवादपदे इत्यादिविवक्षा दक्षा-निपुणा कथं भवति ?, यदुत्सर्गेणा-
पOROऊन
कर
॥१९॥

·भीपालन
परीक्षा
७विधामे
॥२०॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिः
.
मिहितं तदपादतोऽन्यथैव साद्, उत्सर्गापपादौ च तीर्थनिर्भणितावितिगाथाथः ॥३०॥अथोक्त सम्मति सूत्र एव निर्दिशति,यतः
तम्हा सत्र्याणुण्णा सम्बनिसेहो अपवयणे नत्थि । आयं वयं तुलिज्जा लाहाकंखिव्य वाणिअओ ॥३॥
एक्ट्ठीका यथा, यत एवं तसात् स्थितमेतत्-सर्वप्रकारैरनुज्ञा यदुतेदं कर्तव्यमेवेति सर्वानुज्ञा, तथा सर्वनिषेधो यदुतेदं न
कर्मव्यमेवेति प्राचने-सर्वज्ञागमे नास्ति, चशन्दस्पेहावधारणार्थत्वेन संवन्धात् नास्त्येव, सर्वकर्त्तव्यानां द्रव्यक्षेत्रकालभावाद्य-
|पेक्षया विधानानिषेधाग, द्रव्यादीनां च वैचित्र्येण क्वचिद्विपये विधेयस्यापि निषेधावसरः स्यात् , निपिद्धस्यापि च विधानमापद्यते,
तदुक्तम्-"उत्पयते हि साध्यस्था, देशकालामयान् प्रति । यस्यामकार्य कार्य स्यात् , कर्मकार्य च वर्जयेत् ॥२॥" क इवेत्याह-लाभा-
काहीप याणिजको, यथाऽसावायव्ययतुलनया बहुलामे प्रवर्तते, तथा लामेन प्रवर्ततेत्यर्थः, केवलं प्रवर्त्तमानेन रागद्वेपपरिहारेण
सम्पगात्मा योजनीयो, न शाट्यादपुष्टायलम्बनं विधेयमित्याहेत्यादि श्रीउपदेशमालागाथार्थः ॥३१॥ अथ कि संपन्नमित्याह-
तेणं भगवइठाणयअविरोहो होइ सम्मदिठ्ठीणं । तित्थुइओखलु तित्था यज्झो यज्झाण वज्झाउ॥३२॥
वेन-प्रागुक्तयुस्यादिदर्शनविधिना भगनतीस्थानाङ्गाविरोधः-भगवत्यां श्रावकाणामपि यक्षादिनिधाराहित्यं भणितं स्थानाङ्गे
पाचार्योपाध्यायानामपि मत्रापाराधनं भणितम् , उपलक्षणाच्द्रीभद्रबाहुस्खामिना च श्रुतक्षेत्रदेवतादिस्तुतिदानं भणितं, कृतं च श्री-
हरिभद्रगरिमिः संसारदारादिस्तुतिकरणेन, इत्येवरूपेण भगवतीस्थानांगयोों विरोधस्तदभावोऽविरोधो भवति,कैपां?-सम्यग्दृष्टीनां,
मिथ्यादृशां कुपाक्षिकाणां तु सर्वत्रापि विरोध एव प्रतिभासते, तेषां तथास्वभावात् , अत एव त्रिस्तुतिकः-आगमिकापरनामा खलु-
स्पधारणे निस्तुतिक एव 'बाह्यानां वाह्यात् पाहो'-बायानां-तीर्थयहिभूतानां पौर्णिमीयफानां मध्यात् यासः-स्वनिकस्तस्मादपि बाश-
॥२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विनामे
॥२२॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति
सिद्धि
त्रिस्तुतिकः तीर्थयापवावयास इत्यर्थः इतिगाथार्थः ॥३२॥ अथातिदेशमाह-
एवं खल तित्युइओ मूलस्स्सुत्तेण वणिओ इहयं । सेसमुवएसपमुहं पुषिणमसरिसं मुणेअव्वं ॥३३॥
एवं २०३४ । नवह०१३५ । इअसा० ॥३६॥
एवमुक्तप्रकारेण त्रिस्तुतिको मूलीत्यूपेण-मवप्रपनहेतुभूतेन थुतदेवतास्तुतिनिपेधेन वर्णितः, शेपमुपदेशप्रमुख पूर्णिमापक्ष-
सरशमिति गाथार्थः ॥३३॥ अथ सप्तमविश्रामोपसंहारमाह-'एवं कु. व्याख्या प्राग्वत् ॥ ३४ ॥ 'नवहत्थ०' व्याख्या प्राग्वत्
॥३५॥ 'इय सा०' च्याख्या प्राग्वत् ।।३६॥
इय कुवग्यकोसिअसहस्सकिरणमि पवयणपरिक्खापरनाममि आगमिअमतनिराकरणनामा सत्तमो विस्सामो
इतिश्रीमत्तपागणनभोमणिश्रीहीरविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्यायश्रीधर्मसागरगणिविरचिते कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे
श्रीहीरविजयमूरिदत्तप्रवचनपरीक्षापरनानि त्रिस्तुतिकमतनिराकरणनामा सप्तमो विश्रामः॥
pear-ocursoamectio64GOccupOoORDERBossocysanamasoecomcameermacasna
LECTROcpomeonecomecapacipodonwodpotooachmeccupakemo
अथ क्रमप्राप्तं लुम्पाकमतमाह-
अह पडिमा पडियव कुमयं उचएसचेसमाहिगिव ।जह जायं तह वोच्छं कुच्छाणवि कुच्छणिनंति ॥१॥
अथेति-पठागमिकमतनिरूपणानन्तरं सप्तमं प्रतिमाप्रतिपक्ष-जिनप्रतिमाहेपि पुमतं, तच्च सर्वजनप्रसिद्ध लम्पाकमवमेव, अन्य-
॥२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२२॥
लुंपकमतो-
त्पतिः
था तु सर्वाण्यपि कुमतानि प्रतिमाद्वेपीण्येव सन्ति, तीर्थद्वेषेण तीर्थसंम्बन्धिषु सर्वेष्वपि वस्तुषु द्वेषस्यैव भावात् , परमेतत् केपांचित्स-
ग्दृशामेव ज्ञानगोचरीभवति, नान्येषां सर्वेपामपीति, लुम्पाकस्तु मिथ्यादृशामपि जिनप्रतिमाद्वेषीति प्रतीतिविषय एवेति प्रतिमाप्रति-
पक्षमिति भणितम् , उपदेशवेपं-उपदेशो जिनप्रतिमापूजा तावद्धिसात्मिकेत्यादिरूपेण भाषणं वेपश्च-नेपथ्यः कथंचित्साधुवेपार्द्धरूप-
स्ततः समाहारे उपदेशवेषं तदधिकृत्य-तदाश्रित्य यथा जातं तथा वक्ष्ये,कीदृशं तत् कुमतं?-तुच्छानामपि, आसतां चर्मकारतैलादयो
म्लेच्छानामपि जुगुप्सनीयं-कुत्साविपयं, तेऽपि तन्मतं कुत्सितकुलेषु कुत्सिताहारपानीयादिग्रहणदर्शनात् जुगुप्सन्ति खिसन्ति चैति
जुगुप्सनीयमितिगाथार्थः ॥१॥ अथोपदेशकालाद्याह-
विक्कमओ अडत्तरपन्नरससएहि पावउवएसो। लुपगलिहगो मूलं तस्सवि तस्सेवमुप्पत्ती ॥२॥
विक्रमतः-श्रीविक्रमसंवत्सरादष्टोत्तरपञ्चदशशतैः-अष्टाधिकपञ्चदशशतसंवत्सरैर्गतैः १५०८ पापोपदेशः-प्रतिमापूजादिनि-
पेधरूपस्तस्यापि-उपदेशस्यापि मूलम्-आदिकारणं लुम्पकलेखका-लुम्पक इति मातापितृदत्तं नाम लेखक इति लिखनकर्मणा जीविका-
कति दर्शितं, तस्य लुम्पकलेखकस्योत्पत्तिरेवं-वक्ष्यमाणप्रकारेणेतिगाथार्थः ॥२॥ अथोत्पत्ति दिदर्शयिषुः प्रथमं व्यतिकरमाह-
नय तित्थाउ अणंतरपरंपरानिग्गयंपि कुमयमिणं । किंतु अकम्हा मिच्छादिहिसगासा सयंभूअं॥३॥
न च तीर्थाद्-अच्छिन्नपरम्परागतसाध्यादिसमुदायादनन्तरपरम्परानिर्गतमिदं कुमतम् अव्यवधानव्यवधानाभ्यां निर्गतं-पृथग्भूतं,
अपि विसये, इदं लुम्पकमतं भवति, नहि लुम्पककुमत तीर्थादनन्तरं साक्षाद्राकारक्तवनिर्गतं, न वास्तनिकादिवत्परम्परानिर्गतं,किंतु
अकसाद्-असंभावितकारणाद् मिथ्यादृष्टिसकाशात् स्वयंभूतं-स्वयमेव समुत्पन्न, यद्यपि निर्निमित्तकं किमपि न स्यात् ,तथाप्यसंभावित-
॥२२॥

·लंपकमतो-
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥२३॥
त्पत्ति
कारणादुत्पन्नं हि वस्तु निनिमित्तकमेवोच्यते, यथाऽयमकाले मृत इत्यत्र कालमन्तरेण मरणासंभवेऽपि अतर्कितकाले मृतो धकाल-
मृत एव भण्यते इतिगाथार्थः ॥३॥ अथ व्यतिकरं दर्शयित्वाऽन्वयमाह-
इह एगो नामेणं लुपगलिहगोऽवि गुजरताए। लोहेणंतरपत्तं छविडा सिद्धतमा लिहई ॥४॥
इह-भरतक्षेत्रे नाना लुम्पकलेखको गूर्जरत्रायां धरियां 'लोभेनान्तरपत्रम्' अन्तरेऽन्तरे-मध्यभागे मध्यभागे पत्रमुपलक्षणाव
पत्रे पत्राण्यालापकोदेशादिकं च छईयित्वा-परित्यज्य २ सिद्धान्तं लिखति, स्मेति गम्यं लिखति स,आः खेदे, पापात्मा पापामीरुरि-
त्यर्थ इति गाथार्थः ॥४॥ अथैवं सति किं जातमित्याह-
मुणिवयणचोषणाए रुसिओ ऊससिअ भणइ दुब्वयणं । तुम्हं भिक्खुच्छेअं करेमि ता होमि जाओम्मि ॥५॥
मुनिवचनचोदनया-अहो पापात्मा कथं सिद्धान्त न्यूनीकरोपीत्येवरूपेण साधुप्रेरणया रुट उच्चस्य-दुःखगर्भितमुच्यासं विमुच्य
भणति-भूते,किं ?-दुर्वचन-दुष्टवचन,तदुल्लेखमाह-यदि युष्माकं मिक्षोच्छेदः-मिक्षादौलम्यं करोमि 'ता' तम्मिति अहं जातो-
| भवामि, अन्यथा मम जन्म निष्फलमित्यभिप्राय इति गाथार्थः ॥५॥ अथ ततोऽपि किं कृतवानित्याह-
इअ कयपइपणचिंतापरेण पावेण तेण पयडिकयं । कुमयं निअनामेणं पावाणं पापकम्मुदया॥६॥
इति-प्रागुक्तप्रकारेण कृता या प्रतिज्ञा सेति कृतप्रतिज्ञा तसाचिन्ता-चिन्तनमहोरात्र नदभिप्रायप्रवत्तन तन परस्तत्परस्तेन
पापेन-पापात्मना तेन लेखकेन निजनाना-लुम्पाक इति जनोज्या कुमतं प्रकटीकृतं, एतादृशं कुतो जातमित्याह-'पावाण'ति पापानां-
पापभाजामनन्तसंसारिणां प्राणिनां पापकर्मोदयादनन्तसंसारहेतुपीजभूताशुभकर्मोदयादितिगाथार्थः॥६॥अथ तस्योपदेशमूलमाह-
ROHOलामा
॥२३॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२४॥
लंपकमतो-
त्पत्तिः
"पडिमापूजादोसं भासह हिंसाइ मुहरमुहवयणो। जीवदया खलु धम्मो जिणभणिउत्ति मुहमंगलिओ॥७॥
हिंसया पृथिवीजलकुसुमादिजन्तुप्रभवया प्रतिमायाः पूजादोपं-पूजायां पापंभापते, किंलक्षणः सन् १-मुखरमुखवचनः सन् ,
मुखरखेव मुखे वचनं यस स मुखरमुखवचना, पापाणनिप्पन्नायां प्रतिमायां पूजया किं स्यात् १, प्रतिमा हि चेतनारहिता किं पूजा-
दिकं जानातीत्याहानार्यवचन इत्यर्थः, अथ केवलानार्यवचनेन जनो नाभिमुखीसादत्तस्तदभिमुखीकरणाय यद् ब्रूते तदाह-जीवे-
त्यादि, जिनभणितः-अर्हद्भापितः खलु-निश्चितं जीवदया धर्मो भवति, यदागमः-"सव्वे पाणा सव्वे भूआ सव्वे जीवा सव्वे सत्तान
हंतव्वा" इत्यादिप्रवचनवचनेनेति, मुखमांगलिक:-मुखेनैतावदेव मंगलं ब्रूते इति मुखमांगलिकः, पारमार्थिकविचारशून्योऽप्येताव-
न्मात्रमेव मुग्धजनपाशकल्पं ब्रूते इति, प्रतिमायां मुखरीभवन्नपि जीवदया धर्मो जिनभाषित एतावन्मात्रेण मुग्धजनप्रतारक इत्यर्थः
।।७अत तदानीं तस्य सहायकः कोऽप्यासीत् न चेत्याकाक्षायामाह-
तस्सवि एगो मंती नामेण लखमसीति सम्मिलिओ। दोवि उवएसमित्ता कड्डउव्व पव्वट्टिआ पाया ॥८॥
तस्यापि आस्तामन्यस्याकिञ्चित्करस्य लुम्पकलेखकस्याप्येको मन्त्री-राजमान्योऽमात्यो नाना लपमसीति सम्मिलितः-सम्यम्
मिलितः,अभ्यन्तरीभूतो मिलित इत्यर्थः,द्वावपि पापी-पापात्मानौ उपदेशमात्रात्-केवलोपदेशदानादेव,न पुनः किञ्चिचारित्राभासा-
नुष्ठानेनापि, प्रवर्जितो, किंवत् ?-कटुकवत् , यथा कडकनामा गृहस्थो वक्ष्यमाणलक्षणः स्वयं साधुदोपमुद्भावयन् मुग्धजनविग्रतारणे
प्रवृत्तस्तथाऽमू अपि स्वयं साध्यादिवेपशून्यावपि साधुदोपं प्रतिमादोपं चोद्भावयन्तावेव प्रवृत्तावित्यर्थः इति गाथार्थः ॥ ८॥अथैवं
कियत्कालं प्रवृत्तिरासीदित्याह-
HOTOHOOTOOLSTONE
॥२४॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२५॥
HROकाजाकात
श्रुतदेवता.
दिन्तुति-
सिद्धि
पणवीसं वासाइं लिंगीहिं विरहिअंपि चुड्दिगयं । तेतीसुत्तरपनरससएहिं वरिसेहिं वेसहरा ॥९॥
पञ्चविंशतीर्वणि यावल्लिंगिभिर्विरहितमपि-वेषधरैः शून्यमपि वृद्धिगतं-घृद्धि प्राप्तमित्यर्थः, स कोऽपि भमराशिग्रहावस्थाव-
छिन्नः कालविशेषः परिणतो येन तत आरभ्य वर्षशतमध्ये बहूनि कुमतानि प्रादुर्भूतानि,यथा विक्रमतः सं० ११५९ वर्षे राकारको
| निर्गतस्तत आरम्प वर्षशतमध्ये त्रिस्तुतिकपर्यन्तानि बहूनि मतानि प्रवचनपीडाकारीणि ममुत्पन्नानि, यदि लोकानुभावात् काल-
विशेषपरिणतिर्नोच्यते तर्हि कथमेतादृशं नानापि कुत्सितं गृहस्थलिङ्गधारिणो निर्नामकलुम्पाकपुरुपादपि प्रवृत्तं सत् सत्यपि बलवति
तीर्थे वृद्धिं याति, अवश्यभाविनी वस्तुनः स्थगितिलवताऽपि कर्तुमशक्यतिभावः, अथ वेषधरोत्पत्तिकालमाह-'तेत्तीसुत्तरे त्यादि,
त्रयस्त्रिंशदुत्तरपञ्चदशशतवर्षेः-१५३३ त्रयस्त्रिंशदधिकपश्चदशशतैः कचिच सं० १५३१ वर्षे वेषधराः लुम्पकोपदेशरुचिषु जनेषु
लिगिनः प्रादुरासन्निति गाथार्थः ॥९॥ अथ वेपधरेष्वपि प्रथमो वेषधरः किनामा कथं कीदृग्वेष परिहितवानित्याह-
तेसुवि भाणगनामा पढमो भूढोवि तंमि वेसहरो। सयमेव गहिअवेसं वेसोऽविअ साहुवेसद्धं ॥१०॥
तेष्वपि लुम्पकवेषधरेष्वपि माणकनामा-शिवपुरीसमीपवर्त्यरघट्टपाटकवास्तव्यप्राग्वाटज्ञातीयो भाणउ इति लोकोक्त्या, भाण-
काख्यो हि पत्तने स्वयमेव वेपं गृहीत्वा 'तमि' लुम्पकमते मूढोऽपि-मूर्योऽपि प्रथमो वेषधरोऽभूत् ,वेपोऽपि च नान्यतीथिको नापि
जैनतीथिका, किंतु साधुवेपार्द्ध-जैनसाधोयों वेपस्तस्या, किंचिदपि कथंचित्साधुवेपानुकृतिमात्ररूप इत्यर्थः, तत्कथमितिचेच्छृणु-
कटिदवरकनिबद्धपरिहितचोलपट्टको रजोहरणमुखवस्त्रिकासमन्वितः प्रावृतकल्पकस्कन्धोपरिकृतौर्णिको गृहीतवामकरदण्डकः पर-
म्पग्रयातविधिविद्धोभयकर्णकश्च पुरुषः साधुवेषधारी भण्यते, तस्य यो वेषः स संपूर्णो वेपो भवति, सोऽपि, 'मम वेसं समप्पेहे'-
Orao
॥२५॥

·।
,
,
प्रवचन-
परीक्षा
८ विथामे
॥२६॥
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिः
त्यादिविधिपुरस्सरं परम्परायातमूरिभिदत्तो, न पुनः स्वयमुपात्तः, एवंविधो वेपो लुम्पकवेषधरस्य नास्त्यव, यतो रजोहरणोऽपि
नाममात्रेण, न पुनः परम्परायातपट्टकनिबद्धफलिकानिपद्याद्वयपरिकलित इत्यादि, तच सर्वजनप्रतीतमितिगाथार्थः ॥१०॥
अथ वेपार्द्ध तस्य किं सूचकमस्तीत्याह-
वेसद्धं पुण तित्वाफासस्सवि होइ चिन्धमिह पयर्ड | जह निवणुगारकलिओ नडोच राया वरयपव्वे ॥१२॥
वेपार्द्ध पुनः प्रकटमिह-जगति चिह्न, कस्स ?-'तीर्थास्पर्शस्य तीर्थस्य-श्रीवीरतीर्थव्यवस्थापिताच्छिन्नसाध्वादिसमुदायलक्ष-
णस्य न विद्यते स्पर्शः-साक्षात्परम्परया वा संबन्धो यस्य स तीर्थास्पर्शस्तस्य, यस्तु साक्षात्परम्परया वा तीर्थस्पर्शी स्यात् तस्या-
न्यत्मरूपणादिकमन्यथाऽस्तु, परं वेपस्तु प्रायः पूर्णो भवति, यथा राकारक्तादीनां, यद्यपि कटिदवरकादिपरित्यागेन कथञ्चिद्भेदस्ती-
र्थस्पर्शिनामपि दृश्यते तथापि बाह्यदृशां न तथा प्रतीतिविषयीभवतीति न दोपः, तत्र दृष्टान्तमाह-यथा 'नृपानुकारकलितः' वेपा-
दिना राजचेष्टाकारी नटो-नृत्यकर्ता आत्मसम्पन्धिनो जनान् राज्योपयोगिप्रकृतियुवराजामात्यादिजनतया विकल्प्य कृत्वा च
छत्रादिचिह्नानि ततः स्वयं राजानुकृतिं कुर्वाणोऽपि कथंचित्किचिदेवानुकृति करोति, न पुनः पूर्णा, वर्णादिसम्यगाभरणादिविभू-
पितनेपथ्याभावाद्राजकुलानुत्पन्नत्वाद्राज्यशोभाकृत्वाभावाच्च, न वा स राजापि भण्यते, उक्तहेतुत्रयादेव, तथा नटवत् कथंचि-
किचिन्मानसाधुवेपानुकृतिमानपि लुम्पकमते प्रथमवेपधरो भाणकाख्यो निजजनान् तीर्थोपयोगिसाधुसाध्वीश्रावकश्राविकादितया
विकल्प्य प्रवर्त्तमानो न साधुन वा साधुवेषधरः स्यात् , किंतु उक्तप्रकारेण यदि संपूर्णसाधुवेपी स्यात्तदा साधुवैपधरो भण्यते, सोऽपि
श्रीसुधर्मस्वामिनोऽच्छिन्नपरम्परायाततीर्थपूजालक्षणराज्यश्रीभोक्ता स्याचदा साधुरपि व्यवहारतो भण्यते, स च तीर्थान्तर्वर्येय स्यात् ,
.
GROCHOOT
1॥२६॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
POOR
श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिः
८ विश्रामे
॥२७॥
न पुनस्तीर्थास्पर्शी लुम्पकमतसंबन्धी न वा तीर्थवाह्यो राकारक्तादिरपि, तेपामास्तां तीर्थपूजा, किंतु सिद्धान्तोक्तमार्गानुयायिनो वय-
मिति पूत्कुर्वाणा अपि तीर्थचाह्या इमे इत्येवंरूपेण तीर्थतिरस्कारविषया इति नृपानुक्रतिकारनटवत् साध्वनुकृतिकरो लुम्पकवेषधरो
दर्शितः। पुनरपि दृष्टान्तमाह-राया' वत्ति वा-अथवा प्रकारान्तरेण दृष्टान्तो यथा रजापर्वणि राजेक, यथा रजापर्वणि राजा, स च
वाहनारूढ छत्रादिचितवान् परिकरसमन्वितोऽपिनानापि राजेति ख्याति वहमानो राजानुकृतिमान् भवति,परं तत्रानुकृतेर्वाहनमात्रेण
साम्येऽपि राज्ञोऽचो रजापर्वराजस तु गर्दभः एवं छत्रादिष्वपि भाषनीयं, एवं लुम्पकवेपधरोऽपि तीर्थवार्तिसाधुवेपसाम्यभार
| बोध्य इतिगाथार्थः ॥११॥ अथोत्पत्तिव्यतिकरस्योपसंहारमाह-
इअ पडिमारूप्पत्ती उवएसा वेसओ अ दोभेआ। लिहगा तित्थस्सद्धाभासो इअराऽखिलाभासो ॥१२॥
इति-अमुना प्रकारेण प्रागुक्तव्यतिकरण 'प्रतिमार्युत्पतिः प्रतिमाया-जिनप्रतिमाया असि-वैरी प्रतिमारिस्तस्योत्पत्तिः द्विमेदा
द्वौ भेदी यस्याः सा,कुत ?-उपदेशाद्-उपदेशमधिकृत्य वेपतो-वेपमधिकृत्य,चेति समुच्चये, लुम्पकलेखकादुपदेशमधिकृत्य लुम्पक-
मतोत्पत्तिः, भाणकाख्याद् वणिजो वेपमधिकृत्य चोत्पत्तिरिति द्विप्रकारा लुम्पकमतोत्पत्तिर्मणितेति बोध्यम् ,उवदेशवेपाम्यां कार्य-
| भेदमाह-लेखकातीर्थस्सा भास:-श्रावकथाविकालक्षणस्तीर्थाभासः समुत्पन्न इत्यर्थः,इतरात-भाणकाख्यपधराद् अखिलाभास:-
पूर्णाभासः-पूर्णतीर्थाभासः समुत्पन्नः, साधुसाध्वीश्रावकथाविकालक्षणः पूर्णस्तीर्थाभास इतिगाथार्थः ॥१२॥ अथ कालानुभावेन
यदेतत्कुमतं तत्कीदृशं श्रद्धयमित्याह-
एअं खलु अच्छेरं तित्थाफासीवि तित्थआभासो। जाओ जणविकखाओ जमणंता कालओ भावी ॥१३॥
.
॥२७॥

·भीप्रवमन- परीधा ८ विधामे ॥२८॥ श्रुतदेवता- दिस्तति- सिद्धिः 'एनन्-लुम्पफमतं खलु-निधितमाचर्य,कि?-यत्तीर्थासर्यपि लुम्पकममुदायस्तीर्थाभासो जातः, तीर्थस्पर्शी हि राकारक्तादि- नीर्यामामो भवति तन्नाश्रय, यतम्तीर्थस्स माक्षात्परम्परया या स्पर्शनावशाचीर्थक्रियाभ्यासात् तदनुकृतिः संभवति, तशाच पदा- मामन्यमुपपद्यने, परं लुम्पारुमतस्य समुदायो सर्वजनविख्यातस्तीर्थाभामो जातस्तदाचर्यम् , आश्चर्यमपि कुत इत्याह-यद्-यसात्का- रणादेतादृशमनन्तकालभातीतिगाथार्थः ॥१३॥ अथावर्यस्वरूपमाह- अच्छेरं पुण एवं अस्संभवि संभवेड जं लोए । कालेण अणंतेणवि जह मरुदेवीइ सिद्धत्तं ॥१४॥ आश्रयं पुनरेवं यल्लोफेनन्तेनापि कालेनासंभवि संभवेत् , दृष्टान्तमाह-यथा मरुदेव्याः सिद्धत्वं, मरुदेवी श्रीऋषभजिन- जननी अनादिवनस्पतिम्य उद्धृत्य सिद्धा तदनन्तकालभावित्वादाश्चर्यमितिवल्लुम्पकमतप्रवृत्तिरप्याश्चर्यमितिगाथार्थः ॥१४॥ अथा- श्रर्याणि तु दागमे भणितानि, तेपामाधिक्यं च न युज्यते इति पराशङ्कामपाकर्तुमाह-- उयसग्गगम्भहरणापमुहा अच्छेरगावि दस समए । भणिआ तत्थवि दसपयमुवलकवणपरमिहं भणि॥१५॥ 'उपमर्गगर्भहरणप्रमुखा' उपमर्गाः । गर्भहरणं २ स्त्रीतीर्थ ३ अभाविता पर्पत् ४ कृष्णसावरकवागमनं ५ चन्द्रसूर्ययोरव- तरणं ६ इरिसंशकुलोत्पत्तिः ७ चमरोत्यातः ८ अष्टशतसिद्धाः ९ असंयतपूजा १० इति, यदागम:-"उवसग्ग १ गन्भहरणं २ इत्थी तित्थं ३ अभाविश्रा परिमा ४। कण्हस्म अवरकंका ५ अवयरणं चंदरराणं ६ ॥१॥ हरिवंसकुलुप्पत्ती ७ चमरुप्पाओ अ८ अनुमयसिद्धा ९ । अस्संजयाण पूमा १० दसवि अणतेण कालेणं ।।२।।(१०-१६७४)(पंच ९२०.५८८)इति समये-जैनसिद्धान्ते, दश मणिताः, तत्रापि दशपदमुपलक्षणपरम्, अन्येपामप्याथार्याणामिह प्रवचने सूचकं मणितं, यथा-"सत्त पययणनिहगा"इत्यत्र ॥२८॥ 7 .

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥२९॥
श्रुतदेवता
दिस्तुति-
सिदित
सप्तपदमन्येषामप्युपलक्षकं, तच भाग प्रथम विश्रामे दर्शितं, न च सप्तपदमुपलक्षकं बहुषु ग्रन्थेयूक्तं, परं दशपदं तु कापि नोक्तमिति
वाच्यं, तस्यापि श्रीहरिभद्रयरिणा पञ्चवस्तुके भणितत्वात् , ननु लुम्पकमते प्रथमो वेषधरो माणको जात इत्येवमिदानीं तदीया
न भणन्ति तत्कथमिति चेदुच्यते-अन्यायोत्पमा हि पित्रादिकमपलपन्त्येव, कथमन्यथा के यूयमित्यादिवचोमिः प्रेरिताः सन्तः
लुम्पाक इति मसिद्धनामाप्यपलप्य घयं जैनमतय इति भणन्ति, यथा आञ्चलिका वयं विधिपक्षीया इतिवादिनो भवन्ति, किंच-
| का केन प्रकारेण कं नामग्राहं गुरुं भणति ?, यतो जिनप्रतिमापूजायां दोपस्य वक्ता तावत्तथाविधमार्गकृत्योऽश्रुतधर्मा लुम्पकनामा
सामान्यगृहस्सा, सोपि लौफिकमिथ्यादृष्टिमार्गपतिता,एवंविधोऽपि लेखक इत्येवंरूपेणाकिश्चित्करनिर्नामकपुरुषमूलकलुम्पकमार्गो
म्लेच्छादिजातीयानामपि निन्दनीयः, तमपि मार्गमवलम्ब्य तथाविधक्लिष्टकर्मोदयादाणकनामा गृहस्था खयमेवोक्तरूपं वेपं परिधाय
लुम्पकमते साधुव्यपदेशविपया संपन्ना, कचनापि प्रभाजनाचार्य गुरुत्वेन वक्तुमशक्तोलुम्पकापेक्षयाधिकजातस्तथाविधमुपदेशमधि-
कृत्य तन्मूलभूतमपि लुम्पर्क लजया धर्माचार्यत्वेन न ब्रूते, तच युक्तमेव, यतस्तया ब्रुवाणोऽपि कदाचित् केनचिदुदीरितो भो
| भाणक ! एतादृशोपदेशरूपो मार्गो लुम्पकेन कस्य पार्थे श्रुतः १, तदानी जारगर्भः पितरमिव के गुरु दर्शयतीति स्वयमेव पर्यालोच्यं,
अत एव लुम्पकोपदिष्टमार्गमाश्रिता अपि लुम्पकमपलप्यासदीयो मार्गः श्रीवीरजिनेन प्रकाशित इत्येवंरूपेण श्रीवीरं दर्शयन्ति,
यत्तु वेषधरमपि भाणकं न भणन्ति तत्रेदमवगन्तव्यं, तथाहि लुम्पको वेषधरस्तावत् द्विधा-गुर्जस्त्रीया नागपुरीयाच, तत्र गुर्जर-
ग्रीयाणां प्रथमो वैषधरो रूपपिः, तेन खयमेव तथाविधो वेपः परिहिता, नागपुरीयाणां तु माणकर्षिरुकलक्षणः खयमेव वैषं परि-
नणु नेअमिह पडिप सच उपलक्सण तु एमा । भच्छरंगभूयपि य भणिय नेयपि मणवरय ९२८॥ गाथायां स्पष्टवयोवत्तान
मनाROजार
जHOROMOTION
.
॥२९॥

·श्रुतदेवता-
दिस्तुति-
सिद्धिा
थीप्रवचन
परीक्षा
८ विश्रामे
॥३०॥
.
-
,
-
हितवान्, तत्पट्टव्यतिकरस्त्वेवं-सं० १५३३ वर्षे कचिच्च सं० १५३१ वर्षे शिवपुरीपाश्वरघट्टपाटकवास्तव्यः प्राग्वाटज्ञातीयो भाण-
कनामा वणिग् स्वयमेव वेपं गृहीतवान् ?, भाणकेन च सस्तरिकसा० तोलाख्यस्य भ्राता सा० मादाख्यः प्रवाजितः, अन्येऽपि
हृदयशून्याः चूनाप्रभृतयो वेपधरा वेपधारिण्यश्च प्रवाजिताः, परं पट्टधरस्तु मादाख्यो जातः २ पूनाख्येन लोढागोत्रसंबंध्योकेशज्ञा-
तीयो भीमाख्यः प्रवाजितः, स च ऋषिमादाख्यस पट्टधरः ३ ऋपिमादाख्येन भूताख्यः प्रत्राजितः, स च ऋपिभीमाख्यस्य
पट्टधरः ४ उत्तरस्यां दिशि नराउदग्रामवास्तव्यः सूराणागोत्रसंवन्धीओकेशज्ञातीयो मांडरसाही सा० जगमालनामा भीमर्षिणा
प्रवाजितो भूतः पट्टधरः ५ ततश्च वैद्यगोत्रसंबध्योकेशज्ञातीयो रूपाख्यः पत्तने सं० १५६८ वर्षे स्वयमेव भाणकवद्वेपं परिहि-
तवान् , तथा जगमालर्पिपाधै सूराणागोत्रौकेशज्ञातीयो रूपचंद्राख्यो नागपुरे सं० १५८० वर्षे भाणकवत्स्वयं प्रवज्य स्वयमेव
नागपुरीयलुम्पकमूलं संपन्नः, तस्य च सं० १५८४ वर्षे नागपुरीयलुम्पक इति ख्यातिः, तन्निदानं त्वेवं-नागपुरीयरूपचंद्रर्पिसंव-
न्धिमिर्नियतादिप्ररूपणा काचपिच्यव्यपदेशेन भेदे जातेऽयं गूर्जरत्रीयरूपर्पिस्तदपत्यानां च गूर्जरत्रीयलुम्पका इति ख्यातिः संपन्ना,
तद्वशादितरेषां नागपुरीया इति ख्यातिः, यथा पूर्णिमापक्षप्रवृत्तौ तदितराणां चातुर्दशीयका इति ख्यातिः,ततश्च गुर्जरत्रीयरूपर्षिणा
सूरतम(ब)दिरे सं० १०.७८ वर्षे उकेशज्ञातीयाय जीवाख्याय प्रव्रज्या दत्ता, स च तत्पट्टधरः सन् भाणकापेक्षयाऽष्टमो भवति,
रूपर्णापेक्षया तु द्वितीयः, न च तस्य भाणकापेक्षा न युक्तेति शङ्कनीय, तस्य निश्रयैव स्वयं वेपपरिधानात् ,निश्रामन्तरेणापि परिहि-
ववेपो भाणकाख्योऽमीपां मूलाचार्यः संपन्नस्तर्हि निश्रया वेषपरिधानेन पट्टधरभवने किमाश्चर्यमितियोध्यं, वस्तुगत्या तु भाणकस्या-
चिन्नसंवानभूता गूर्जरत्रीया, नागपुरीयास्तु रूपचन्द्रपेरेवेति तात्पर्य, जीवर्षिणापि देवपत्तनवास्तष्पो केशवसिंगारुपः सं०
.
.
॥३०॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा ८विश्राम ॥३१॥ मतिमाया बलवचा १५८७ वर्षे पत्तनपार्श्ववर्तिकतवपुरे प्रव्राज्य निजपद्वे स्थापितः, स च संप्रत्यप्यस्तीत्येवं व्यतिकरे प्रायस्तदीयानामपि बहूनां सम्यग्परिज्ञानाभावात् परिज्ञाने वा प्रयोजनाभावात् प्राय उत्तरोत्तरभाविनामधिकजातत्वाल्लआहेतुर्निर्मूलप्रवृत्तिमल्लुम्पकमाणका- भिधानमनमिधानं वा नाचर्यकरमिति बोध्यमिति गाथार्थः ॥ १२॥ अथ पुनरप्याश्चयं ममर्थयितुं गाथादशशतकं विभणिपुः प्रथमगाथामाह- अण्णह संपइरायप्पमुहेहि कराविआ य जिणभवणा । पञ्चक्रख दीसंता कह लोविजंति पावेहिं? ॥१६॥ अन्यथा-यद्याश्चर्य न स्यात्तर्हि सम्प्रतिराजप्रमुखैः-दशपूर्वधरश्रीआर्यसुहस्तिमरिप्रतिबोधितसंप्रतिराजाऽद्यापि प्रसिद्धः | तदादिमिः, आदिशब्दादामराजश्रीकुमारपालराजादयो ग्राह्याः, तैः कारिता ये जिनभवनाः, भवनशब्दः पुंनपुंसकः, प्रत्यक्षं दृश्यमानाः-सम्प्रति विद्यमानाः, न पुनरतीवादिकालव्यवहिताः परोक्षा इत्यर्थः, ते पापैर्लुम्पाकैः कथं लोप्यन्ते-निषेधोपदेशद्वारा | पराक्रियन्ते ?,यद्यतन्मतमाश्चर्यभूतं न स्यात्तर्हि तथाविधाः प्रासादालोपयितुमशक्या इतिगाथार्थः ॥१६॥ अथोक्तसमर्थनाय हेतुमाह- आगमओ बलवंता आगमववहारिधम्मउवएसा । सावयणिम्मविआ जिणपासाया पचयठाए ॥१७॥ आगमतो-जिनोक्तसिद्धान्तादपिगम्यः सिद्धातादप्यागमन्यवहारिणां-अवधिमनःपर्यायकेवलिनो नवदशचतुर्दशपूर्वविदथेति पद् पुरुषास्तेषां यो धर्मोपदेशः-जिनभवनादिनिर्मापणं द्रव्यस्तयो भावस्तवहेतुत्वात् श्रावकाणां युक्त एव, यदागमः-"अकसिणप- वत्तगाणं विरयाविरयाण एस खलु जुत्तो । संसारपयणुकरणे दन्वथए कूवदिलुतो ॥१॥ श्री आव०नि०(१९६ भा०)तथा "तित्थ- यरो१ जिण २ चउदस ३ भिण्णे ४ संविग्ग ५ तह असंविग्गे ६। सारूविअ ७ वय ८ दंसण ९ पडिमाओ १० भावगामाउ- OR

·वनन-
परीक्षा
८ विश्रामे
प्रतिमाया
बलवत्ता
.
॥१॥"ति श्रीह० प्रामुक्तं, तत्र प्रतिमा सम्यक्वादिहेतुः इत्येवंरूपेणोपदेशवचनरचना,तसाच्छ्वकैर्निर्मापिताः श्रावकनिर्मापिताः
प्रामादा उपलक्षणात् प्रतिमाप्रतिष्ठादयो बलवन्तः, किमर्थ :-'प्रत्ययार्थ' प्रतिवायुद्भावितविप्रतिपचौ निश्चयकरणार्थ, न पुनः सर्व-
प्रापि, अयं भाव:-जिनप्रासादप्रतिमादयः सम्यक्त्वादिप्राप्तिहेतवो भवन्तीत्यत्र किं प्रमाणं प्रत्यक्षमागमो वेत्यादिविचारणायामाग-
मापेक्षया प्रत्यक्षं बलवत् , प्रासादादयस्तु प्रत्यक्षं प्रत्यक्षप्रमाणविपयत्वात् , तथाहि-'आप्तोक्तिः समयागमा वितिवचनादाप्तवचनं
हि सिद्धान्तः, तत्रागमव्यवहारिणः पूर्वोक्ताः पट् पुरुषा नियमेनाप्ताः, शेपास्तु भाज्याः, तत्र श्रीआर्यसुहस्तिमरिस्तावद्दशपूर्वधरस्त-
प्रतियोधितेन संप्रतिराज्ञा(जन)प्रासादप्रतिमाप्रतिष्ठापूजादिकं कारयता कुर्वता च श्रीआर्यसुहस्तिमरिधर्मोपदेशवचः सफलीकृतं, बहु-
वित्तव्ययसाध्यस्य जिनप्रतिमाप्रासादादेः कृत्यस्य गुरूपदेशमन्तरेणासंभवात् ,प्रवचने धर्मकृत्यस्याज्ञयैव सफलत्वाद् ,आज्ञामन्तरेणापि
जिनप्रतिमाप्रतिष्ठानिपेधकगुरुप्रतिबोधितश्रावककारितजिनप्रासादप्रतिमादेरसंभवात् , नहि लुम्पकमतीयेन केनापि कापि जिन-
प्रासादादिकं विधाप्यमानं दृष्टं श्रुतं वा, तथा च श्रीसुहस्तीसविचः सिद्धान्तः, तच्च फलवद्भवति वा नवा, परं श्रीसंप्रतिराज्ञा तु
वद्विहितमेव, अतः सम्पयादिहेतुतया जिनप्रासादादिकं चक्षुरादिप्रत्यक्षप्रमाणविषयः सिद्धान्तापेक्षया बलवदेवेतिगाथार्थः॥१७॥
अथ प्रकारान्तरेणापि बलवत्त्वमाह-
मइदोसा सइत्थं होइ समत्थोऽवि अण्णहा वोत्तुं । जह चैइअसइत्थं साहुत्ति भणइ मइमूढो ॥१८॥
मतेर्दोपो-मिथ्यात्वं तद्वशाच्छब्दार्थमन्यथा वक्तुं समर्थो भवति, यथा मतिमदो लुम्पकबैत्यशब्दार्थ साधुरिति भणति, चैत्य-
शन्देन साधुर्मण्यते इत्यन्यथा ब्रुवाणख लुम्पकस्साशुचिलिप्तं लपनं कः पाणिना पिदधातीत्यर्थः, इतिगाथार्थः ॥१८॥अथ सिद्धान्त
॥३२॥

·प्रतिमाया
बलवत्ता
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥३३॥
.
| इव प्रतिमायामन्यथा प्रवर्तयितुमशक्त इति दर्शयति-
नामजुओ सिद्धंतो नामागारेहिं होइ जिणपडिमा। तम्हा खल सिद्धता जिणपडिमा होइ बलवंती ॥१९।।
सिद्धान्तो नामयुक्तो भवति 'समणस्स भगवओ महावीरस्से'त्यादिरूपेण यन्महावीर इति नाम तेनैव युक्तः सिद्धान्तः स्यात् ,
| सिद्धान्ते वस्तुवाचकशब्दानामेवोपलब्धेरित्यर्थः, जिनप्रतिमा तुरित्यध्याहार्यः जिनप्रतिमा तु नामाकाराम्यां, युक्तेत्यत्रापि संब-
न्धनीयं भवति, तसात् खलु-निवितं सिद्धान्ताजिनप्रतिमा बलवती भवति, जिनप्रतिमाऽऽराधनशङ्कानिराकृतये इति सर्वत्रापि
योजनीयम् , अन्यथा वस्तुव्यवस्थाभङ्गप्रसङ्ग इतिगाथार्थ: ॥१९॥ अथाकारमात्राधिक्येन बलवत्त्वं कथमित्याह-
जह वयणा वयणठिआ लिहिआगारेण वयणमिह बलवं । लिहिएण य लोविजइ भासिअवयणंति जगवाओ।२०।
यथा वदनस्थितात्-भुखमात्रस्थितात् मुखेनैवोचार्यमाणाद्वचनाल्लिखिताकारण-अकारादिवर्णानां पुस्तकादौ लिप्या इह-जगति
वचनं बलवद् , अत एव लिखितेन च भाषितवचनं लोप्यते इतिजगत्प्रवादा, अयं भावः-इयं श्रीऋषभजिनप्रतिमेयं च श्रीवीरस्ये-
त्यादिरूपेण नामाङ्किता जिनप्रतिमा भवन्ति, तथा लाञ्छनवर्णाकृत्यादिसमन्विताच, न चैवं सिद्धान्तः, अत एव प्रतिमादर्शनात्
| सिद्धान्तवाक्यरचना भवति, न पुनः सिद्धान्तवाक्यात् प्रतिमाकृतिनिर्मापणमपि, तसादेव जम्बूद्वीपाद्याकृतिमपट्टकादीनां सार्थ-
क्यमितिगाथार्थः ॥२०॥ अथानन्यगत्याऽपि लुम्पकमतोत्पत्तावाश्चर्य दर्शयति-
बलवंतबिंवलोवे बलवंतं कारणंपि कप्पिन । तं खल अच्छेराओ नन्नं सन्नीण मइविसओ ।। २१ ॥
बलवद्विम्बलोपे-प्रागुक्तवक्ष्यणाणयुक्या सिद्धान्तापेक्षया बलवत्या अपि जिनप्रतिमाया लोपे कारणमपि बलवतू कल्प्यं,
.
॥३३॥

·+
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८वियामे
॥३४॥
प्रतिमाया
बलवत्ता
पलबत्कारणमन्तरेण बलवत्कार्यानुपपत्तेः, नहि तणसामन्या तरुर्जन्यते, तत्कारणं खलुरवधारणे आश्चर्यान्नान्यत् संजिनां-सम्य-
ग्दृशां मतिविषयो-शानगोचरः स्यात् , फित्वाश्चर्यमेव तत्कारणमनन्यगत्या सिद्धमितिगाथार्थः ॥२१॥ ननु सिद्धान्तादपि प्रतिमानां
बलवचं कथमिति पराशङ्कायां गतिमाह-
बलवत्तं साविक्रवं साविकखं चेव दुबलत्तंपि। पभणिस्सं पडिमाणं तस्सुवएसाहिगारंमि ॥२२॥
प्रतिमानां सिद्धान्तापेक्षया बलवत्वं सापेक्षं, दुर्बलत्वमपि सापेक्षमेव, 'प्रभणिष्यामि' प्रकर्पण-दृष्टान्तवाहुल्येन भणिष्यामि,
कसिन् १-तस्योपदेशाधिकारे-लुम्पकस्योपदेशोऽये वर्णयिष्यते तत्र तन्निराकरणप्रमङ्गगतं वक्ष्यामीतिगाथार्थः ॥२२॥ अथ पुनर-
प्याश्चर्य ढयति-
तत्तोऽवि अ बलवंते तित्थे संतंमि नत्थि सिद्धते । जिणपडिमाइ अचित्तं वुचंतो दंतवंतमुहो॥ २३ ॥
ततोऽपि-जिनप्रतिमाया अपि च पुनरर्थे वलवति तीर्थे सति-विद्यमाने,सिद्धान्ताजिनप्रतिमावलवती, ततोऽपि तीर्थ बलवद्,
तीर्थकरनमस्करणीयत्वाद्, धर्मदेशनायां नमस्तीर्थायेति भणित्या धर्ममुपदिशति जिनेन्द्रोऽपि, यदागमः-"तिस्थपणाम काउं कहेइ
साहारणेण सद्देणं। सव्वेसि सनीणं जोअणनीहारिणा भयवं॥१॥"ति (श्रीआव०नि०५६६)न चैनमः सिद्धान्ताय जिनप्रतिमायै
वेति, तसात्तीर्थ सर्वेभ्योऽपि बलवद् , अत एव तीर्थाभ्युपगतपर्युषणाचतुर्थीमनङ्गीकुर्वन्नहदादीनां सर्वेषामप्याशातनाकारी तीर्थ-
पाहो नियमादनन्तसंसारीत्यादिवचोभिर्भणितोऽपि सिद्धान्तसम्मत्या समर्थितः खोपज्ञपर्युषणादशशतकवृत्तावपि,एवं च सर्वबल-
संपन्ने तीर्थे विद्यमानेऽपि.सिद्धान्ते भणितं नास्तीत्याधुपदेशं ददत् सर्वजनसमक्षं प्रलपन् लुम्पको दन्तवन्मुखो-दशनसंयुक्तानन
.
॥३४॥

·भीमवचन- परीक्षा ८विश्रामे लम्पक- खरूपं इति चित्रम्-आचर्यमनन्तकालभावीत्यर्थः, नोचमुपदेशं ददतो लुम्पकस्य मुखावलवता तीर्थेन दन्ता नोनियन्ते, अपि तूद्धियन्त | एव, तच साम्प्रतं न दृश्यते, प्रत्युत कैविदज्ञानवशानशासनसंवन्धितया व्यवड़ियते, एतचाचर्यादप्पाच, महापापमित्यर्थः ॥२३॥ अथैवमाश्चर्य दर्शयित्वा चतुर्भिः प्रकारै म्पकवरूपं चर्च्यते- अह लुपगस्सरुवं १ तप्पहपत्तीवि २ तस्स उवएसो ३ । सिद्धांतेति ४ चउक्कं विआरणिज कमेणेवं ॥२४॥ 'अर्थ'त्याश्चर्यसमर्थनानन्तरं लुम्पकवरूपं १ तत्पथप्राप्तिः २ अपि पुनस्तस्योपदेशः ३ सिद्धान्त ४ श्चेति चतुष्कं क्रमेणैवं- वक्ष्यमाणयुक्तिप्रकारेण विचारणीयं धर्मपरमार्थ लम्पकेन सहेति गम्यमितिद्वारगाथार्थः॥२४॥अथ लुम्पकवरूपपरिज्ञानार्थ प्रश्नमाह- णणु पुच्छामो अम्हे तुम्हे जिणधम्मिआव सिवधम्मा ?। अहवा दोहिवि भिण्णा वत्तव्वा वा अवत्तव्वा ॥२५॥ ननु वयं पृच्छामो-यूयं जैनधर्मिका उत शैवधर्मिका वा अथवा द्वाभ्यामपि भिन्नाः १,एवंविधा अपि वक्तव्या-वाचां गोचरा वा-अथवा अवक्तव्या-वक्तुमशक्या इतिविकल्पाः प्रष्टन्या इति गाथार्थः ॥२५॥ अथ प्रथम विकल्पोऽसंभवीत्याह- जिणधम्मिआ य तित्थे अच्छिन्ने हुंति सूरिसंताणा । तं तुम्हाणवि वायामित्तेणवि मत्थए सूलं ॥२६॥ जैनधर्म:-आहेतशासनं तद्विद्यते श्रद्धानादिरूपतयेति जैनधर्मिकाः ते चाच्छिन्ने-सततप्रवृत्तिमति तीर्थे सूरिसंतानाद्-आचा- यसन्ततेः स्युः, हेत्वर्थे पञ्चमीति आचार्यसन्ततिमन्तरेण न भवन्तीत्यर्थः, तद्युष्माकमपि-लुम्पकानामपि अपिशब्दाद्राकाञ्चलिका- दयो ग्राह्याः, तेपामप्याचार्यपरम्पराया अनङ्गीकारात् , तदङ्गीकारे चतुर्दशीमुखवत्रिकाद्यङ्गीकारापः, वाङ्मात्रेणापि भवतां कि नाम्न्याचार्य परंपरेति केनचिदुक्ते मस्तके शूल मिवानिष्टं भवति, अत एव लुम्पकेन नास्माकमाचार्यपरम्परा प्रमाणमित्युद्घोप्यते, किं १ OOGHORO ·लुम्पक- खरूपं धीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥३६॥ 4 " च-त्रापि प्रष्टव्यं-भो भवतां लुम्पकमतपरम्परा सम्मता असम्मता वा ?,आये श्रीसुधर्मखामिनोऽच्छिन्नागतया परम्परया किमप- राद्धं ?, यतस्तां परम्परां परित्यज्य लुम्पकमतपरम्पराऽभ्युपगम्यते, एवं च सति खमुखेनैव जैनप्रवचनाद्वाह्यत्वमप्यात्मन उद्घोपि- तम् , अथ लुम्पकमतपरम्परापि न सम्मतेति द्वितीयपक्षश्चेत् सम्मतमेव ब्रूपे, परमध्यक्षमेव मृपाभापित्वं लक्ष्यते, नो चेल्लुम्पक- मतपरम्परात्यागे जिनप्रतिमाया अवश्यमेव स्वीकारापत्तेः कथं जिनप्रतिमा नाराध्यते , तसात्परम्पराऽसाकं न प्रमाणमिति वदता लुम्पकमतपरम्पराङ्गीकारे च माता मे वन्ध्येति न्यायोऽभ्युपगत इतिगाथार्थः॥२६|| अथ शैवधर्मित्वमपि लुम्पकस नास्तीति दर्शयति- सिवधम्मिआ य हरिहरवंभाईणं हवंति भत्तिजुआ। तंपि अणिठं तुम्हं तम्हा तइए अवत्तव्वा ॥२७॥ शैवधार्मिका हरिहरब्रह्मादीनां भक्तियुता भवन्ति, तदपि युष्माकमनिष्ट, तसात्कारणात् तृतीये-जैनशैवधर्मव्यतिरिक्त विकल्पे अवक्तव्या भवन्तो, न पुनर्वक्तव्या इति पारिशेष्यात्संपन्नमितिगाथार्थः ॥२७॥ अथ यत एवं ततः किमागतमित्याह- तेणमवलाववयणं जुत्तं तुम्हाण धम्मदायाणं । उवएसवेसमूलाणं(ण हु)लंपगभाणगाणंपि ॥२८॥ येन कारणेन न जैना न च शैवाः, किंतु ताभ्यां व्यतिरिक्तास्तत्राप्यवक्तव्या-न पुनरमुकनाम्नेति वक्तुं शक्यास्तेन कारणेना- पलापवचनं युक्तं,केपां-युष्माकं धर्मदायकयोः-प्रतिमानिन्दात्मकमार्गदात्रोः, किनानोः १-लुम्पकमाणक्यो:-लुम्पकमाणकनानो, किलक्षणयोः -उपदेशवेषमूलयोः, अपिळवहितः संवध्यते, उपदेशवेपमूलयोरपि उपदेशमूलं लुम्पको वेषमूलं च भाणक इति | द्वयोरपि नामाप्यपलप्य वयं श्रीसुधर्मस्वामिनोऽपत्यानीति प्रत्यक्षमृपाभाषिणः, नाच्छिन्नशिष्यप्रशिष्यादिसंबन्धमन्तरेण कोऽपि कस्याप्यपत्यं भवितुमर्हति, एतच लोकेऽपि प्रतीतमेव, न हि कोऽपि कस्यापि कुलाचारमङ्गीकृत्यापि तद्गृहे वसमानोऽपि तत्कुलानु- - . ॥३६॥ 7

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
पनस्तत्संतानीभूय प्रवर्त्तमानो दृश्यंते, तथा प्रवृत्तौ च जगद्व्यवस्थाविष्ठवः प्रसज्येत, तसात् लुम्पकमाणकापत्यत्वमात्मनः ख्या लुम्पक-
पयन् सम्यग्वादी स्याद् , अन्यथा मृपाभाषी लोकव्यवहारबाह्यच,नहि लोकेऽपि नीचचाण्डालादिकुलोत्पन्नोऽपि स्वपित्रादिकमपलप्य स्वरूप
कुलीनं महर्द्धिकं वा पित्रादिकं ब्रूते, अयं च लुम्पकमाणकावपलप्य सुधर्मादिकं पितृत्वेन ब्रुवाणस्ततोऽपि नीच इति बोध्यमिति-
गाथार्थः ॥ २८ ॥ अथ लुम्पकखरूपं कीदृक् सिद्धमित्याह--
एवं गुणनिप्फपणं नामं तुम्हाण तुम्ह वयणेणं । अव्वत्तावत्तव्या तुम्हे सेसा अवत्तव्वा ॥२९॥
एवं-प्रागुक्तखरूपेण युष्माकं वचनेनैव युष्माकं गुणनिष्पन्नं नाम अव्यक्तावक्तव्या व्यमिति सिद्ध, तत्राव्यक्ता जैनशैववाया
उत्सूत्रभाषिणो भण्यन्ते, तेष्वपि लुम्पका अवक्तव्या-अनुकस्यापत्यानि वयमिति नाममात्रेणापि वक्तुमशक्ताः, शेपास्तु राकारक्तादयो
नाममात्रेणामुकसापत्यानि वयमिति ब्रुवाणा अव्यक्ता एवेत्यपरैः सह भेद इतिगाथार्थः ।।२९॥ इतिगाथापटेन लुम्पकवरूपं दर्शि-
तमिति ॥ इति लुम्पकखरूपं ॥ लुम्पकमते धर्मप्राप्तिखरूपं विकल्प्य दूपयितुं प्रश्नयन्नाह -
गणु तुम्हाणं धम्मो सुअधम्मो किमुअ दिवधम्मो वा । पढमोसुअधम्माओ गुरुओ नय असुअधम्मावि ॥३०॥
ननु भो लुम्पका ! युष्माकं धर्मो-जिनप्रतिमोत्थापनादिरूपः श्रुतधर्मः किमुत दृष्टधर्मो वैति विकल्पद्वयी प्रश्नविषयीकार्या,
तत्र श्रुतः-कस्यापि गुरोः समीपे श्रवणगोचरीकृत एवंविधो यो धर्मः स श्रुतधर्मः, गुरुवचनं श्रुत्वा ज्ञात इत्यर्थः, दृष्टधर्मस्तु यद्यपि
न भवत्येव तथापि पुस्तकं दृष्ट्वाऽस्माभिर्धर्मोऽवगत इति लुम्पकमतामिप्रायेण द्वितीयविकल्प उद्भावित इति, विकल्पद्वये प्रनिते
प्रथमविकल्पस्य श्रुतधर्मस्य खरूपमाह-प्रथमा-श्रुतधर्मो गुरुतो-गुरोः सकाशाद्भवति, गुरुवचनं श्रुत्वैव भवतीत्यर्थः, तत्र गुरुरपि ॥३७॥

·लुम्पक-
खरूपं
MORRHOTO
श्रीप्रवचन- कीदृशः स्यादिति गुरोरपि विशेषणमाह-'श्रुतधर्मेण(मतः) श्रुतो धर्मो येन स श्रुतधर्मा येन गुरुणापि निजगुरुपार्श्वे धर्मः श्रुतो भवति
परीक्षा
तसादेव श्रुतधर्मः स्यात् , न चाश्रुतधर्मादपि, येन धर्मः श्रुतो न स्यात्तस पार्थे धर्म श्रुत्वा श्रुतधर्मो न सात, धर्मश्रावणेऽनादि-
८ विधामे
प्रवाहपतितस श्रुतधर्मस्स कारणत्वाद् , अत एवाश्रुतधर्माणस्तीर्थकृतो न भवन्ति, भवन्ति चाच्छिन्नपरंपरागतश्रुतधर्मप्रवृत्त्यर्थमव-
॥३८॥
धिमन्तोऽपि जातिस्सरणादिभाजः, यदागम:-'जाईसरो उ भयवं अप्परिवडिएहि तिहि उ नाणेहि' (आव० १९३) तीर्थकृतां हि
नियमेन परेभ्यो धर्मदेशकत्वं स्यात् , यदागमः-"तं च कहं वेइजह? अगिलाए धम्मदेसणाईहि"ति (आव० १८३) तथा 'धम्मदे-
सयाण'मित्यादि सर्वजनप्रतीतमितिगाथार्थः ॥३०॥ अथाश्रुतधर्मणो गुरोः सकाशात् श्रुतधर्मो न भवतीत्यत्र हेतुमाह-
जमसुचाकेवलिणो धम्मुवएसं न दिति न य धम्मं । सुचाकेवलिणो पुण दिसंति धम्मोवएसाइ ।।३१।।
यद्-यसात्कारणादश्रुत्वाकेवलिगो धर्मोपदेशं न ददति, न च धर्म-चारित्रलक्षणं ददति, यदागमः-"असुच्चाणं भंते! इत्या-
दियावत् केवलवरनाणदंसणे समुप्पजति, से णं भंते ! केवलिपण्णत्तं धम्मं आघवेज वा पण्णवेज वा परूवेज वा?, गोअमा! णो
इणठे समहे, नन्नत्य एगनाएण वा एगवागरणेण वा, सेणं भंते ! पवावेज वा मुंडावेज वा १,णो इणठे समठे, उबएसं पुण करिजा,
सेणं भते । सिज्झति जाव अंत करेति भगवत्यां शतक ९ उ० ३१ (३६४-५) एतद्वत्येकदेशो यथा 'आपविज ति आग्राहयेत्
शिष्यान् अर्षापयेत् वा-प्रतिपादनतः पूजां प्रापयेत् 'पण्णवेजत्ति प्रज्ञापयेत् मेदभणतो बोधयेद्वा 'परूवेजति उपपत्तिकथनतः
'नन्नत्थ एगनाएणवाति नेति योऽयं निषेधः सोऽन्यत्रैकज्ञातात्, एकमुदाहरणं वर्जयित्वेत्यर्थः, तथाविधकल्पत्वादसेति, “एगवा-
गरेण पत्ति" एकव्याकरणाद्, एकोत्तरादित्यर्थः, पव्वाविज'त्ति प्रव्राजयेत् रजोहरणादिद्रव्यलिङ्गदानतः 'मुंडावेज'त्ति मुण्डयेत्
KORORONOHIRRORISROHOROID
ADIO
॥३८॥

·काल
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्राम
॥३९॥
लुम्पक
खरूपं
शिरोलुभनतः, 'उवएसं पुण करेजति अमुष्य पार्श्वे प्रव्रजेत्यादिकमुपदेशं कुर्यादित्यादि,ये तु धर्म श्रुत्वा केवलिनो जातास्ते श्रुत्वा-
| केवलिनो भण्यन्ते, ते पुनर्धर्मोपदेशादि-धर्मोपदेशमादिशब्दाचारित्रादि धर्मदानं च कुर्वन्ति, यदागमः-"सुचाणं भंते ! इत्यादि-
यावत् से णं भंते ! केवलिपण्णत्तं धम्मं आपविजा पण्णविसा परूविसावा?, हंता गोअमा!, आपवेजा पण्णवैज्ञा परूवेला वा,
से णं मंते ! पव्वावेमा वा मुंडाविजा वा?, हंता पन्चाविजा या मुंडाविञ्जा वा, तस्म णं भंते । सीसावि पव्वाविज वा मुंडाविज
वा,हंता गो! पन्याविज वा मुंडाविञ वा,से णं भंते ! सिन्झइ" इत्यादि भग० शतक ९उ०३१(३६६-७)एतेन 'सयंसंबुद्धाण'-
मितिवचनात् श्रुतधर्मस्याच्छिन्नपरम्परागमत्वमेवेति नियमो नास्तीति पराशङ्कापि व्युदस्ता, एतत्पदमिहजन्मनि परोपदेशनिरपेक्षत्व-
सूचकं. प्राग्जन्मसंबन्धिनोऽच्छिन्नस्य श्रुतधर्मस्य विद्यमानत्वात् , तथा प्रथमवोधिकालेऽपि तीर्थकजीवाः गुरूपदेशेन धर्मावाप्तिमन्तो-
ऽपि सुखबोधिभावात् खयंसंबुद्धा इत्युपर्यन्ते, यथा पच्यते ओदनः स्वयमेवेति, न पुनः प्राग्जन्मन्यपि सर्वथा परोपदेशाभाव
एव, महावीरजीवस्य नयसारजन्मनि गुरूपदेशेनैव बोधिलाभात् ,यदागमः-"दाणन्न पंथनयणं अणुकंप गुरूण कहण सम्मत्तं । सोहम्मे
| उववष्णो पलिआउ सुरो महिडिओ॥१॥ति (आव० २ भा०) ननु श्रुतधर्मस्थानादिमचमवधिमत्त्वेऽपि संभवति कथं जातिसरणादि
[ ग्रहणं फलवदिति चेदुच्यते, नरकादुत्पन्नस्य तीर्थकृतस्तथाविधावधिज्ञानाभावाजातिसारणेनैव श्रुतधर्मसाच्छिन्नपरम्परेति, अत
एवागमोऽपि "जाईसरो अ भयवं अप्पडिवडिएहिं तीहि गाणेहि"न्ति प्राग प्रदर्शितमितिगाथार्थः ।। ३१ ।। अथोक्तलक्षणो धर्मों
लम्पकमतेऽन्येपामपि कुपाक्षिकाणां च मतेषु नास्तीति दर्शयति-
इअ पंचमंगभणिों लंपगमूलंमि तुम्ह धम्ममि । नो संभविज एवं सेसाण कुवखिआणंपि ॥३२॥
मालालालाOMCHOTION
॥३९॥

·स्वरूप
.
श्रीप्रपचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥४०॥
‘इति-अमना प्रकारेण भगवत्यङ्गमाणित-सम्मतितया दर्शितं यद्भगवतीवचनं भो लुम्पका! लुम्पकमले-युष्माकं धर्मे न संमवेद्,
यतो लुम्पकलेखकेन प्रतिमापूजादिपातालक्षणो धर्मः कस्यापि जैनस्स पार्श्वे श्रुतो नास्ति, किंतु स्वयमेव तन्मूलीभूतः, अत एवं
लुम्पकधर्मयादिकर्तृत्वेन तत्तीर्थकदपि लुम्पक एव, नान्यः कश्चिद् , एवं शेषाणामपि कुपाक्षिकाणां दिगम्बरराकारक्तौष्ट्रिकाञ्चलि-
कसार्द्धराकागमिकपाशवन्ध्यादीनामपि बोध्यं, तत्तन्मतानां शिवभूतिचन्द्रप्रभजिनदत्तनरसिंहादिभ्यः प्रथमतः प्रवृत्तत्वात् तत्तीर्थ-
कृतोऽपि शिवभूत्यादय एव, न पुनः श्रीवीरादयः, एतेन येपा श्रीभगवत्यङ्गं प्रमाणं तैरेते शिवभूत्यादिसन्तानीथा निजनिजमार्ग-
मुपदिशन्तः प्रथमपृष्टयुत्पन्नाः सम्मूर्छिमदर्दुर इव पूत्कुर्वाणा अवगन्तव्या इति दर्शितमितिगाथार्थः ॥३२॥ अथ लुम्पकाभिम
दृष्टधर्म दूपयितुमाह-
जह तुहहिमओ धम्मो दिडो सिद्धंतपुत्थए अस्थि । ता तइवि पुत्थयं खलु अण्णेसिं सणिजंति ॥३३॥
ननु भो लुम्पक ! यदि तव सिद्धान्तपुस्तके दृष्टो धर्मोऽभिमत:-सम्मतोऽस्ति 'ता' तर्हि त्वयाऽप्यन्येषां धर्मबुभुत्ससा त्वद-
मिमुखानां पुस्तकं खलुरवधारणे पुस्तकमेव दर्शनीयं, त्वयाऽपि तथवोपलब्धेरितिगाथार्थः ॥३३।। अथ लुम्पकमते यदकल्प्यं तदाह-
नय वायामित्तेणवि कप्पइ वोत्तुंपि कस्सई पुरओ। जइ ते धम्मो पुत्था कहं न अण्णेसिमवि हुज्जा ॥३४||
न च कस्यचित्पुंसो वाड्मात्रेणापि वक्तुं कल्पते त्वया, इदं सिद्धान्त पुस्तकं दृष्ट्वा धर्मः श्रद्धेयः कर्तव्यचेत्यपि वक्तुं न युज्यते,
इत्थमपि त्वया काप्यश्रवणाद ,मो लुम्पक! यदि तव तथोपदेशमन्तरेण केवलपुस्तकाद्धर्म:कथमन्येपामपि पुस्तकान भवेद् ?,अपि तु
भवेदेवेति वाचा त्वया मौनमेव कर्तव्यतया संपन्नं, न झवतधर्मा कस्यापि धर्म श्रावयतीति तात्पर्य संपनमितिगाथार्थः॥३४॥

·लुम्पक-
खरूप,
भीप्रवचन-
परीक्षा
८
विथामे
॥४॥
अथ श्रुतधर्मेण पुरुषेणान्येपामपि धर्मः श्राव्यो नान्येनेत्यत्र दृष्टान्तमाह-
गम्भयइत्थी गभं घरेइ नन्नावि सुंदरीव सुरी। धणपाणं जीइ कयं सा सावपि कारिजा ॥३५॥
'गर्भजली'या वयं गर्भे उत्पन्ना सा गर्भजस्त्री गर्भ धरति, कुत्सितापि मानुपी तिर्यची वा गर्भ धरति, नान्यापि अगर्भजापि,
वा इवार्थे, इव-यथा सुन्दरी-गनोज्ञा सुरी-देवागना, अपिर्गम्यः, सुन्दर्यपि देवागना यथा गर्भ न धरति, स्वयं गर्भेऽनुत्पनत्वा-
दित्यर्थः, पुनरपि दृष्टान्तमाह-'थणपाणंति यया स्त्रिया स्तन्यपानं-निजमावस्तन्यपयःपानं कृतं स्यात् सा स्वापत्यमपि-निजपुत्र-
पुत्रीलक्षणमपि कारयति, स्तन्यपानमित्यत्रापि संबध्यते, न पुनरन्यापि यथा पक्षिणी, तया च स्वयं निजमातुः स्तन्यपयःपानं कृतं
नास्त्यतः खापत्यमपि न कारयतीतिगाथार्थः ॥३५॥ अथ दार्शन्तिकयोजनामाह-
एवमणाइपवाहप्पडिओ जिणभासिओ हु सुअधम्मो। जो सउवएसविसओ नन्नोत्ति अ सासई मेरा ॥३६॥
'एवं' प्रागुक्तदृष्टान्ताभ्यामनादिप्रवाहपतितः-अनादिपरम्परामार्गगतो यो जिनभापितो-हुरेवार्थे जिनभापित एव धर्मों
दुर्गविपनत्माणिधरणसमर्थः सदुपदेशविपया-परेभ्य उपदेशनीयो, नान्योऽथुवधर्मोऽपि, चोऽप्यर्थे, इयं शाश्वती मर्यादा-जगत्स्थि-
तिर्बलीयसापि लद्धयितुमशक्या, न चेयं मर्यादा जैनधर्मातिरिक्तधर्मेपि शङ्कनीया, जैनप्रवचनातिरिक्तानां सर्वेषामपि नाम-
मात्रेण धर्मत्वेऽपि वस्तुगत्या न धर्मत्वं, फित्वधर्मत्वमेव, अधर्मस्तु जीवमानं प्रत्युपदेशमन्तरेणाप्पनादिनचाहपतितः स्वपंसिद्ध
| एव, यथा लुम्पकलेखकस्य जिनप्रतिमोत्थापनादिलक्षणो ह्यधर्म उपदेशमन्तरेणापि स्वयं सिद्धः, एचमन्येपामपि कुपाक्षिकाणां मार्गा-
| उपदेशमन्तरेणैव सिद्धाः, या तु तदनुजानां तथाविधोपदेशापेक्षा सा ह्यकिञ्चित्कर्येव, यतो यदि लुम्पकमतीयानामेतदुन्मार्ग-
करनाBRDING
॥४१॥

·लुम्पक-
स्वरूप
परीक्षा
८ विश्रामे
॥४२॥
-
.
श्रयणं नाभविष्यत्तर्हि तथाविधीवयोग्यताक्शानामान्तरेण प्रकारान्तरेण च तथाविधान्यान्योन्मार्गाश्रयणमवश्यं अभविष्यद्,
उन्मार्गाणां च संख्यातीतत्वाद् , यदागम:-"जावइआ क्यणपहा तावइआ चैव हुँति नयवाया। जावइआ नयवाया वयणपहा तत्ति-
आ चेव ॥१॥"नि (स्थानाड्गे ३९० पत्रे अनुयोगे २६७ पत्रे) सर्वेषामप्यधर्मत्वेन साम्यात् कदाचित् कस्सचित्कत्रिदुन्मार्गलक्ष-
णोऽधर्मो भवत्येव, जैनधर्मप्राप्तिमन्तरेणाभिग्रहिकमिथ्यात्वायधर्मसाकालमविरहात्, जैनधर्मस्य च नानात्वाभावात् , प्रतिजीवं
सादिमचादुपदेशकपुरुपसंततिपरम्परापेक्षयाऽनादिमत्वाच जैनमार्गे एवेयं मर्यादा, लौकिकद्रव्यमार्गेऽपि जिगमिपितग्रामादिदिग-
मिमुखयायी यो रथ्यादिमार्गः स दिगपेक्षया एक एव स्यात्, शेपास्तु नवापि नवदिगभिमुखयायिनो रथ्यादय उन्मार्गा एव, ते
च बहव एव भवन्ति, तत्रापि मार्गस्यैवोपदेशापेक्षा, नोन्मार्गाणामपि, मार्गाप्राप्तौ हि अन्यतरस्योन्मार्गस्य प्राप्तेः स्वयं सिद्धत्वात् ,
ननु जैनमार्गेऽपि नानात्वं दृश्यते तत्कथमिति चेन्मैवं, जैनधर्मस्य नानारूपत्वाभावात् , जैनधर्म हि क्षायिकभाववर्तिन एवार्हन्त
उपदिशन्ति, क्षायिकभावे च नास्ति विकल्पः, यदागमः-"वयंमि अविगप्पमाहंसु"त्ति, जिनकल्पिकस्थविरकल्पिकोत्सर्गापवादा-
दिकं यं कश्चन मार्ग येन येन स्वरूपेण श्रीऋपभादिजिनाः भापन्ते तेनैव श्रीवीरोऽपि, येन खरूपेण श्रीवीरो भगवान् भापते तेनैव
खरूपेण श्रीमपभादयोऽपि, मिन्नप्ररूपणामूलयो रागद्वेपयोरभावात् , ये तु जैननाममात्रधारिण राकारक्तादयस्ते तु जैना एव न
भवन्ति, किंतु जैनशैवव्यतिरिक्ता अव्यक्ता एव भण्यन्ते, तच प्रथमविश्रामेऽनेकग्रन्थसम्मत्या दर्शितं, किंच-दुप्पपाकाले मुग्धज-
नानामेतेऽपि जैना इति भ्रान्त्युत्पादका मा भवन्वित्यभिप्रायेणैवैतद्ग्रन्थस्स प्रारम्भः फलवानितिगाथार्थः ॥२३॥ अथ पुस्तकधर्मा
धर्मोपदेशं ददत् कीदृग् स्यादिति दृष्टान्तमाह-
॥४२॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥४३॥
खरूपं
DODA
एवं जो पुत्थाओ लहिउँ धम्मपि देइ उवएसं। सो मच्छिासरूवो हंसीजणओ सयंजाओ॥८॥
एवं सत्यपि यः पुस्तकाद्धर्म लब्ध्वा उपदेशं ददाति-धर्ममुपदिशति स 'मक्षिकाखरूपः मक्षिका-चतुरिन्द्रियजीवविशेष सर्व-
जनप्रतीतस्तादृशं स्वरूपं यस्यैवंविधः सन् 'हंसीजनको' हंसीति जनप्रसिद्धा पक्षिणीविशेषस्तस्सा जनकः वयंजातः, एतावता पुस्त-
कादवाप्तधर्मों मक्षिकाकल्पः श्रुतधर्मा तु हंसीकल्प इत्यन्योऽन्यं जन्यजनकाभावो जगत्स्थितिसिद्धः, स एवाश्चर्यभूतः संपन्नः, न
चैवमश्रुत्वाकैवल्यपि मक्षिकाकल्पः इति शङ्कनीयं, तस्य मया पुस्तकाद्धर्मोऽवाप्त इति वक्तृत्वाभावात् , तेनाश्रुत्वाकैवलिनो हि
(न)दृष्टान्तः, (किंतु) गब्भयइत्थीति गाथायां (उक्तः) सुन्दरीसुरी दृष्टान्तो बोध्य इतिगाथार्थः॥३७॥ अथ पुस्तकधर्माणमतिप्रस-
ड्रेन पयितुं गाथायुग्माह-
नणु जिणपडिमापुत्थयमजीवरूवाइं दोऽवि जायाइं । पुत्थाओ जिणधम्मो लद्धो किं ते न पडिमाओ॥३८॥
तत्थवि किंचिनिमित्तं भणिअब्बं भणइ लुपगो एवं । वाइअपुत्था अत्यो लन्भहन जिणिदपडिमाओ॥३९॥
ननु भो लुम्पक! जिनप्रतिमा पुस्तकं चः समुच्चयार्थे गम्य इति द्वे अजीवरूपे जाते स्ता, पुस्तकालिनधर्मों लब्धः किं ते-
त्वया न प्रतिमातः ?, अजीवरूपे तव मते जिनेन्द्रप्रतिमा नाद्रियते तर्हि पुस्तकादप्यजीवात्कथं धर्मप्राप्तिः ?, यदि पुस्तकाद्धर्मप्राप्तिः
सुतरां जिनेन्द्रप्रतिमाया अपि, एवं प्रतिवन्यां सत्यामपि यदि पुस्तकाद्धर्मप्राप्तिः स्वीक्रियते न जिनप्रतिमायास्तत्रापि किंचिनिमित्त
भणितव्यं, किं कारणमिति वक्तव्यमित्युक्ते लुम्पको भणत्येवं-वाचितपुस्तकादर्थो लभ्यते न जिनेन्द्रप्रतिमात इत्युत्तरार्द्धन लुम्पकोत्त-
| रमितिगाथायुग्मार्थः ॥ ३८-३९ ॥
लाOROमाजाल
॥४३॥

·खरूपं वचन- परीक्षा ८ विधामे ॥४४॥ • वायणकला सहोत्था पुरिसायत्ता य किंच तुम्भ मए । एवं सिद्धंतत्थे पुच्छेअव्वंपि तित्थं णं ॥४०॥ भो लुम्पका वाचनकला-पुस्तकवाचनशक्तिस्तव मते सहोत्था लुम्पकमते यदा मतिस्तदानी तत्क्षणादेव वाचनकला स्याद्,एवं किंवा चः समुचये पुरुषायत्ता-गुर्वायत्ता, एवम्-अमुना प्रकारेण सिद्धान्तार्थेऽपि तीर्थे न: प्रष्टव्यं, सिद्धान्तार्थावगमशक्तिरपि सहोत्था उत पुरुषायत्तेति विकल्पद्वयी तीर्थेन तीर्थान्तर्वर्जिना येन केनापि निपुणेन प्रष्टव्यमितिगाथार्थः ॥४०॥अथोक्तविकल्पद्वययुग्मे प्रथमविकल्पावेव विकल्पयन्नाह- दोपहंपि दो विगप्पा पढमा किं ते मयस्स अइसयओ । अहवावि जगसहावो जं उभयं होइ सहसिद्धं ॥४१॥ 'द्वयोरपि' विकल्पद्वययुग्मयोः वाचनकला सहोत्था उत पुरुषायत्ता चेति विकल्पद्वयं प्रथम, द्वितीयं च सिद्धान्तार्थावगम- शक्तिः सहोत्या उत पुरुषायत्ता वेत्येतयोर्द्वययुग्मयोर्मध्ये प्रथमो विकल्पो-वाचनकला सिद्धान्तार्थावगमशक्तिश्चेतिरूपौ किं ते तव मवसातिशयाद-अतिशयविशेषादथवा जगत्स्वभावः यदुभयमपि तव मते सहसिद्धं भवतीतिगाथार्थः॥४१॥अथोपहास्येन पयन्नाह- एसो खलऽइसओ ते मयंमि जुत्तो अ जेण साहुत्ति । बुच्चइ चिइसद्देणं मुद्दा तित्थाउ बज्झस्स !॥४१॥ एप तव मते खलु-निश्चितमतिशयो युक्तो, येन तीर्थाद्वाह्यस्य मुद्रा-चिलु चैत्यशब्देन साधुरित्युच्यते इत्युपहासं, यतश्चैत्य- शब्देन साधुरिति केनापि तीर्थवर्तिना पण्डितेन क्वाप्यागमे भणितं नास्ति, प्रत्युत चैत्यशब्देन जिनप्रतिमा जीवाभिगमे भणितेति पुरो वक्ष्यते, अयं चान्यथा सुवाणोऽतिशयवानेव, तमाद्वस्तुगत्याऽयं खलातिशयो बोध्या, खलो दुर्जनस्तद्वदयमतिशयः खलाति- शयस्तवैव युक्तो, नान्येषां, इखत्वं च प्राकृते बाहुलकत्वादितिगाथार्थः ॥४२॥ अथ जगस्थितिमिष्टापत्त्या दायितुमाह-- ॥४४

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८विथामे
॥४५॥
धर्मनिरास:
जइ जगठिईवि एसा जुत्ता एआरिसं जया कुमयं । उप्पजइ एआरिसवायणपमुहेहिं संजुत्तं ॥४३ ।।
यदि जगत्स्थितिरप्येपा यल्लंपकमते तथा पाचनशक्तिरर्थकरणशक्तिश्चेति सा युक्ता यदैतादर्श कुमतमुत्पद्यते तदैतादृशवचन-
प्रमुखैः संयुक्तमेवोत्पद्यते, अयं भावा-पदा कदाचिचयाविघलोकानामशुभकर्मोदयादनन्तेनापि कालेनैतादृशं कुमतमुत्पद्यते तदा
लम्पकवद्वाचनशक्तिरर्थकरणशक्तिव जगत्स्थित्योत्पद्यत एव, अन्यथा स्वय गृहस्थेन सताङ्गादिपाठवाचनं चैत्यादिशब्दानां साध्वा-
धर्थकरणं वासंभव्येव, नोतादृशं महापातकमद्गीकृत्य कोऽपि वाणः संभवेदितिगाथार्थः ॥४३।। अथ पुरुषायत्तां तां त्रुवाणस्य
लुम्पकस्य किं सादित्याह-
अह जइ दोण्हपंता दोवि विगप्पा पुरिसपरतंता। ता अच्छिन्ने तित्थे आयरिअपरंपरा सिद्धा ॥४४॥
अथ यदि द्वयोरपि युग्मयोरन्त्यौ द्वावपि विकल्पो-वाचनपतिरावामिवेति पुरुषपरतत्री-पुरुषायत्तौ 'ता' तर्हि अछिने
तीर्थे आचार्यपरम्परा सिद्धा, आचार्यपरम्परामन्तरेण पुरुषपारतन्त्र्यासंभवादितिगाथार्थः ॥४४ । अथानन्यगत्या सिद्धायामप्याचार्य-
परम्परायां लुम्पकस्य किं संपनमित्याह-
एअं तुभ अणिढं दिलं तुह क्यणओवि विण्णायं । तम्हा तुह पहलाहो पुत्थाओ अलिअवयणमिणं ॥४५॥
एतत्प्रागुक्तमाचार्यपरम्परादिकं तव-लुम्पकस्यानिष्टं दृष्टं साक्षात्सर्वजनैरपि, अपि पुनस्तव वचनाद्विवातं, पृष्टोऽशृष्टो वा त्वं
खयमेव वदसि यदसामिराचार्यपरम्परा नाभ्युपगम्यते,तसात्कारणात् तव पथलाभा-त्वत्पथावाप्तिः पुस्तकाद् इदमलीकवचनं-यत्वं
वदसि मयाऽयं मार्गः पुस्तकादवाप्त इत्यलीकवचन मितिगाभार्थः ॥४५॥ अथ पुस्तकेनैव पुस्तकाभिमानं निरस्यन् गाथायुग्माह--
॥४॥

·प्रतिमानो
धर्मर
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥४६॥
.
कत्थवि पुत्थे लिहिअं दीसह पुत्थाउ लम्भई धम्मो । अम्हेवि सद्दहामो कहंचि सञ्चंपि तुह वयणं ॥४६॥
नेवं कत्थवि लिहिलं लिहिलं पडिमाउ लन्भई धम्मो। जह बुडकप्पभासे सिद्धते भासि एवं॥४७॥ युग्मं॥
पुस्तकादपि-सिद्धान्तपुस्तकादपि धर्मो लभ्यते इति यदि कुत्रापि पुस्तके लिखितं दृश्यते यदितर्हिशब्दयोरध्याहारोऽधिकारव-
शाद्गम्यः तर्हि वयं श्रद्दधामस्तव वचनं कथंचित्सत्यमपि, सर्वथा सत्यं तु प्रवचनवाह्यानां न स्यादेवेति कथंचिदुक्तं,केनापि प्रकारेण
कचिदंशे सत्यमित्यर्थः, नैवं कुत्रापि लिखितं-कापि पुस्तके पुस्तकाद्धर्मो लभ्यते इति लिखितं नास्ति, किंतु लिखितं प्रतिमातो धर्मों
लभ्यते, जिनप्रतिमादर्शनाद्धर्मो लभ्यत इति पुस्तके लिखितमस्तीत्यर्थः, न चैतद्वाङ्मात्रेणेति सम्मतिमाह-'जह वुचि यथा बृह-
कल्पभाष्ये सिद्धान्ते भाषित, भाष्यादेः सिद्धान्तत्वमग्रे लुम्पकमुखेनैवाभ्युपगमयिष्यतेऽतो भाष्यस्थापि सिद्धान्त इति विशेषणं, तच
कथं भाषितम् ?, एवम्-अनन्तरं वक्ष्यमाणमिनि गाथायुग्मार्थः ॥४६-४७॥ अथ वृहत्कल्पमाध्यमेवाह-
तित्थयरा १ जिण २ चउदस ३ मिपणे ४संविग्ग५तह असंविग्गे ६।
सारूविअ ७ वय ८दसण ९ पडिमाओ १० भावगामाओ॥४८॥
एतट्टीका यथा-भावग्रामस्तु नोआगमतो ज्ञानादिकं-ज्ञानदर्शनचारित्रसमवायरूपं, यतो वा तेषां ज्ञानादीनामुत्पत्तिर्भवति
ते भावग्रामतया ज्ञातव्याः, के पुनस्ते १, उच्यते ?-'तित्थयरा' तीर्थकरा:-अर्हन्तः जिनाः-सामान्यकेवलिनः अवधिमनःपर्यव-
जिना वा चतुर्दपूर्विणो दशपूर्विणश्च प्रवीताः 'मिननि असंपूर्णदशपूर्वधारिणः संविनाः-उद्यतविहारिणः असंविमाः-तद्विपरीताः
सारूपिका नाम वेववाससः चुरमुण्डितशिरसो मिथाटनोपजीविनः पश्चात्कृतविशेषाः 'वयचि प्रतिपन्नाणुव्रताः श्रावकाः 'दसण'त्ति
॥४॥

·प्रतिमातो
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥४७॥
मालHOL
,
दर्शनधापका:-अविस्तसम्यग्दृष्टय इत्यर्थः, प्रतिमा-अविवानि, एप सर्वोऽपि भावग्रामः, एतेषां दर्शनादिना ज्ञानादिप्रसति-
सद्भावाद्, अत्र परः प्राह-ननु युक्तं तीर्थकरादीनां ज्ञानादिसंपत्समन्त्रिवानां भावग्रामत्वं, ये पुनरसंविमास्तेषां कथमिव भावनाम-
त्वमिति चेत् अभावितमतीनां केषांचिनदर्शनादपि सम्यक्योत्पचेस्तेपामपि भावग्रामत्वमुपद्यते एवेति कृतं प्रसङ्कन ॥४८॥ अथ
तीर्थकरपदं विशेषतो भावयति-
चरणकरणसंपन्ना परीसहपरायगा महाभागा। तित्धयरा भगवंतो भावेण उ एस गामविहीं ॥४९॥
एतद्वत्तिर्यथा चरणकरणसंपन्नाः परीपहपराजेतारो महाभागास्तीर्थकरा भगवन्तो दर्शनमात्रादेव भव्यानां सम्यग्दर्शनादि-
बोधिवीजप्रसूतिहत्तयो भावग्रामतया प्रतिपत्तव्याः, एवं जिनादिष्वपि भावनीयं, एपः-सर्वोऽपि भावग्रामविधिमन्तव्यः ॥४९॥
अथ प्रतिमामधिकृत्य भावनामाह-
जा सम्मभाविआओ पडिमा इअरा न भावगामो उ । भावो जह नत्थि तहिं नणु कारणकबउवयारो ॥५०॥
याः सम्यग्भाविताः-सम्यग्दृष्टिपरिगृहीताः प्रतिमास्ता भावग्राम उच्यते, न इतराः-मिथ्यादृष्टिपरिगृहीताः, आह-सम्य-
ग्माविता अपि प्रतिमास्तावद् ज्ञानादिभावशून्यास्ततो यदि ज्ञानादिरूपो भावः तत्र नास्ति ततस्ताः कथं भावग्रामो भवितुमर्हन्ति ?,
उच्यते, वा अपि दृष्ट्वा भव्यजीवस्यार्द्रकुमारादेखि सम्पग्दर्शनायुदीयमानमुपलभ्यते ततः कारणे कार्योपचार इतिकृत्वा ता
अपि भावग्रामो भण्यन्ते ॥ अन परः प्राह-
एवं खु भावगामो निण्हगमाईवि जइ मई तुम्भं । एअमवचं को गु हु अविवरीओ वदिनाहि १ ॥५१॥
॥४७॥

·प्रतिमावो
धर्म
भीप्रवचन
परीक्षा
“वियामे
॥४८॥
यथा सम्यग्भावितानां प्रतिमानां कारणे कार्योपचाराद्भावग्रामत्वं युष्माकं मतम्-अभिप्रेतमेवमेव निद्ववादयोऽपि भाव-
ग्राम एव भवतां प्राप्नुवन्ति, तेपामपि दर्शनेन कस्यचित्सम्यग्दर्शनोत्पादात् ,सरिराह-एतत्-त्वदुक्तमवाच्यं वचनं भवन्तमसमंजस-
प्रलापिनं विना को नु अविपरीतः-सम्यग्वस्तुतत्ववेदी वदेद् ?, अपि तु नैवेत्यभिप्रायः ॥५१॥ अथैवं कुत इत्याह-
जइविहु सम्मुप्पाओ कासइ दटूण निण्हए हुज्जा । मिच्छत्तहयमईआ तहावि ते वजणिज्जा उ॥१२॥
यद्यपि निह्ववानपि दृष्ट्वा कस्यचित्सम्यग्दर्शनोत्पादो भवेत् तथापि ते मिथ्यात्वम्-अतत्त्वे तच्चाभिनिवेशस्तेन हता-पिता
स्मृतिः-सर्वज्ञवचनसंस्कारलक्षणा दुर्वातेन शस्थवद् येषां ते मिथ्यात्वहतस्मृतिकाः,एवंविधाश्च बह्वीमिरसद्भावनोद्भावनाभिरस्तोक-
चेतांसि विपरिणामयन्तः पूर्वलब्धमपि वीजमात्मनोऽपरेषां चोपनतो दूरं दूरेण वर्जनीया इति, यतश्चैवमतो नैते भावग्रामतया
भवितुमर्हन्तीति प्रकृतम् ॥ १२॥ इतिश्रीबृहत्कल्पभाष्यवृत्तौ द्वितीयखण्डे पत्रे २२६, द्वितीयखण्डसर्वपत्राणि ३५९ ।। अत्र पुस्तकं
पुरस्कृत्य बुवाणस्य लुम्पकस्य स्वरूपमाह-
पुत्थयमच्छइ भारं दाऊण य पुत्थयपि सत्यहयं । कुव्वंतो निअअम्मं भज्ज़ कुजावि निल्लज्जो ॥५३॥
पुस्तकमस्तके भारं दचा-सिद्धान्तपुस्तके तावदित्थमेव लिखितमतोऽमाभिरेवमुच्यते इत्येवंरूपेण पुस्तके भारमारोप्य पुस्तक-
मपि शस्त्रहतं-शस्त्रेण हतमिव चैतन्यरहितमिव कुर्वन्-पुस्तकलिखितमुपेक्ष्य खेच्छया विपरीतं वदन् निर्लजो-लज्जारहितो, लज्जा हि
मनुष्यधर्मस्तेन रहितः पशुरिव निजाम्बा-खमातरं भायां कुर्यात् , पशूनां हि वाल्यभावातिकमे जननीतरयोरविशेपस्तथाऽस्यापि
संजातं, कथमन्यथा पुस्तकं शरणीकृत्य पुस्तकलिखिताविपरीतं भाषेतेतिगाथार्थः । ५३॥ अथ सिद्धान्ते किमस्ति १, लुम्पकस्तु किं
वदतीति ज्ञापनाय गाथायुग्ममाह-
॥४॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
पुस्तक.
धर्मिता-
निरास:
८ विश्रामे
-
.
,
॥४९॥
-
-
सिद्धंतो सुत्ताई वित्तिप्पमुहाई नेव सितो। जिणपूआइ अहम्मो आयरिअपरंपरा असुहा ॥५४॥
इचाइअ सिद्धते कत्थवि नत्थेव किंतु विवरीअं। उभयं चित्र विवरीअं भासंतो भाससावि न कि॥५५॥ युग्मं ॥
सूत्राणि-अङ्गोपाझादीनि सिद्धान्तः, एवकारः सर्वत्र संबध्यते, केवलसूत्राण्येव सिद्धान्तः, वृत्तिप्रमुखाणि-वृचिनियुक्तिभाष्या-
दीनि सिद्धान्तो नैव-न भवत्येव, जिनपूजादि, आदिशन्दात् प्रासादादीनां परिग्रहः च समुनये गम्यः, अधर्मो-धर्मो न भवत्येव,
| आचार्यपरम्परा चाशुभा-अनुचितैवेत्यादि सिद्धान्ते कुत्रापि-कापि नास्त्येव, किंतु विपरीतं, वृत्त्यादिसंयुक्तमेव सूत्रं सिद्धान्तोऽ-
न्यथा मिथ्यात्वहेतुत्वान्मिथ्याश्रुतमेव, निर्युक्याद्यपि सिद्धान्त एव, जिनपूजादि धर्म एव, आचार्यपरम्परामन्तरेण धर्म एव न भव-
तीत्याघुभयमपि विपरीतं भाषमाणः-यत् सिद्धान्ते विद्यते तन्नास्ति यच नास्ति तदस्तीति ब्रुवाणो लुम्पकः किं न भससात् १, काला-
नुभावादससान्न भवतीत्यर्थः, यशोभयविपरीतभाषणं तल्लुम्पकमतेऽग्रे तदुपदेशसिद्धान्तविचारावसरे स्वत एव व्यक्तीभविष्यतीति |
गाथायुग्मार्थः ॥५४-५५।। अथ यदुक्तं भससादिति रात्र हेतायुक्तेऽपि हेत्वन्तरमाह-
जं लोइअलोउत्तरमग्गा भठ्ठो उ उभयभत्ति । लोअववहारयज्झो पज्झो निअमेण तित्थावि ॥५६॥
लौकिकलोकोत्तरमार्गभ्रष्टो-लौकिकलोकोत्तरव्यवहारशून्य उभयभ्रष्टः-ऐहिकपारत्रिकसुखपरिश्रष्ट इति-अमुना प्रकारेण लोक-
व्यवहारवाहाः सन् तीर्थादपि नियमेन बारा एप, अयं भावः-लोकव्यवहारस्तावल्लोकविरुद्धकत्यानां परिहारेणैव स्यात् , लोकविरु-
कृत्यानि त्वस्य लुम्पकस्यालकारभूतानि, यत आस्तां निन्दनीयकुलादिष्वनुनितानपानादिग्रहणं, ये माणकायाः प्राचीनवेषधरा
आसन् ते पहिभूमौ गताः शौनाचारमपि चीवरखण्डैः प्रश्रवणपाषाणखण्डैव कृतवन्तः, अत एवायाप्यहो लुम्पकाः जुगुप्सनीयाः
॥४९॥

·.
प्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥५०॥
पुस्तक
धर्मिता-
निरास:
.
MOHORORSHDOOT
-
पानीयशौचविरहिता अस्पृश्या इति कीर्तिपताका सर्वजनप्रवीता, एवं लोकव्यवहारवाद्यास्ते प्रवचनव्यवहारादप्यतिवाह्याः, नहि
जैनप्रवचने किमपि तदस्ति यत्कस्यापि निन्दास्पदं स्यात् , ननु आधुनिका लुम्पकास्तु जलेनैव शौचाचारं कुर्वाणा दृश्यन्ते तत्कथ-
मिति चेदुच्यते, भाणकादिजीर्णवेपधरापेक्षयाः,आधुनिकास्तु केवलं लुम्पकमतीया द्रव्यलिङ्गिन एव बोध्याः, यत एतेषां शौचाचारो
जलेनेति विचारो दुरे, वस्त्राण्यपि संपति तथा दृश्यन्ते यथा श्वेतवाससां द्रव्यलिङ्गिनामपि न भवन्ति, परं 'या कुप्रवृत्तिः प्रथम
प्रवृत्तेति वचनात्तद्धेभ्यः प्रथमप्रवृत्तेः कीर्तिस्सा तत्पितमिरपि पराकर्तुमशक्येतिगाथार्थः ॥२०॥ अथ पुस्तकधर्माङ्गीकारेऽपि
लोकव्यवहारवाह्यत्वं दृष्टान्तेन समर्थयति-
रायजुवरायपमुहा लिहिअंलहिऊण सेसघरसारं । परिवजंता कुसला किमेवमिह पुत्थया धम्मी?॥५७॥
राजयुवराजप्रमुखाः लिखितं लब्ध्वा शेपगृहसारं त्यजन्तः किं कुशला भवन्ति ?, राज्ञो युवराजस्खादिशब्दात् श्रेष्ठीभ्यादयो
ग्राह्यास्तेषां च किंचिद्-वित्तादिकं कचिल्लिखितं भवति तल्लिखितं दृष्ट्वा राजादयस्तावन्मानं रक्षित्वा शेपं गृहसारं लिखनाभावादन्या-
यादागतं भविष्यतीति शङ्कया परित्यजन्तः किं कुशला-निपुणाः स्युः १, अपि न स्युः, एवं दृष्टान्तेन पुस्तकाद्धर्मी वोध्यः, नहि
लोकेपि यावद्गृहोपस्करादिकं सर्वमपि लिखितमेव स्यात् , किंतु किश्चिचथाविधविवादोत्पत्तिशझ्या विस्मृतिमीत्या वा लिखितं
खाद्, एवं धर्मशास्त्रेष्वपि पोध्य, तथा च पुस्तकमात्रलिखितमङ्गीकृत्य शेषधर्मकृत्यं परिहरन् महामोऽवगन्तव्य इति गाथार्थः
॥५१॥ अथ सामान्यतो लिखनखरूपमाह-
अणुभूआणं देसो भासाविसओऽवि तस्सवि अ देसो। लेहणविसओ हुजा लोहअववहारुदाहरणा ||५८॥
.
॥५०॥

·-
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विथामे
॥५॥
पुस्तक-
धर्मिता-
निरास:
.
अनुभूतानां-स्पर्शादीन्द्रियजन्यज्ञानविषयीभूतानां पदार्थानां मध्ये देश:-तत्संवन्ध्येकदेशी भाषाविपयो भवति, नहि याव-
दनुभूयते तावद्वक्तुं शक्यते इत्यर्थः, तस्यापि च-भाषाविषयस्यापि च देशो लिखनविषयो भवेद, प्राकृतत्वादित्थं, यावद्भाष्यते
तन्मध्यादेकदेशो लिखितुं शक्यते, लौकिकव्यवहारोदाहरणात्-लौकिकव्यवहारे-क्रयविक्रयादौ यावन्ति पचनानि येन प्रकारेणी-
च्यन्ते न तावन्ति वचनानि तेन प्रकारेण लिख्यन्तेऽपि, किंतु तात्पर्यमात्रं पिण्डीकृत्य किंचिन्मानं लिख्यते, यथाऽमुकमेतावन्मानं
त्वया देयं मया च लभ्यमिति, न पुनः पूर्व त्वयेत्थं भणितं मया चेत्थं प्रत्युत्तरितमित्यादि, न चैतावता प्रागुक्तमनुक्तायते लम्य-
देयादि, तात्पर्य तु पूर्वोक्तवचनैरेव संपन्नमिति प्रागुक्तमलिखितमपि प्रमाणमेव, तथैव वचनप्रवृत्या तात्पर्योत्पत्तेः, तथा वचन-
प्रवृत्तिरपि तत्तद्व्यापारनिपुणानां कुलमायातैव स्यात्, न पुनः कापि दस्तर्यादौ लिखिताऽपीति गाथार्थः ।।५८ ॥ अथ प्रकृते
दार्शन्तिकं योजयति-
एवं जिणणायाणं भासाविसओ अणंतमो भागो । तस्सवि अप्पो भागो रइओ अंगाइपमुहेसु ॥५९॥
एवं-प्रामुक्तदृष्टान्तेन जिनज्ञातानां पदार्थानामनन्ततमो भागो भाषाविषयो-गौतमादीनां पुरस्तादापिता येास्ते ज्ञाताना-
| मनन्ततमोऽप्यंशोऽनन्तभागीकृतो बोध्या, तसांप्यल्पो भागोङ्गादिपुरचितः, सोऽपि प्रागुक्तयुक्या तात्पर्यभूत इतिगाथार्थः॥१९॥
अथ लिखिताछेपाणामर्थानां गतिमाह-
सेसा किरिआविसया आयारविही उ हुंति सूरिकमा। एवं जगववंहारो दीसह नउ लिहिअमित्तेणं ॥३०॥
लिखिताच्छेपा अर्थाः क्रियाविषया जाचारविषयः सूरिक्रमाद्भवन्ति-आचार्यपरम्परया नायन्ते, यथा मुखवत्रिका प्रतिलिख्य
HEROHशराब
॥५१॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥५२॥
पुस्तक-
धर्मिता-
निरास:
द्वादशाव-वन्दनकं ददातीत्यत्र कथं मुखबखिका प्रतिलिख्यते । कथं चाव कृतिविधीयते !, नहि लिखितमात्रेण तदनुष्ठानविधिः
सम्यग्विधातुं शक्यते, एवं जगद्व्यवहारोऽपि दृश्यते, नतु लिखितमात्रेणेति गाथार्थः ॥ ६० ॥ अथ लिखितमात्रेणापि कार्यसिद्धि-
भविष्यतीति पराशङ्कामपाकरोति-
भोअणविवाहमंडणगमणागमणाइसहमित्तेणं । जइ तविहाणणाणं सम्मं ता पुत्थया धम्मो ॥१६॥
भोजन विवाहमण्डनगमनागमनादिशब्दमात्रेण यदि सम्यग् तद्विधानं भोजनादीनां विधिस्तस्य ज्ञानं भवेत् तर्हि पुस्तका-
त्सम्यग् धर्मो-धर्मविधिर्भवेद्, अयं भावः-देवदत्तेन भोजनं कृतमित्यत्र भोजनशब्देनानेन क्रमेण निष्पन्नमनेनैव च क्रमेण परि-
वेपितममुकेन संयोज्य वियोज्य चैताबद्भुक्तं त्यक्तं मधुरं लावणं सुखादं दुःखादं सुसंस्कृत सुनिष्पन्न चेत्यादिविधिः सम्यग् परिज्ञा-
येत तदा पुस्तकाद्धर्मः सम्यग् ज्ञायेत, एवमनेन देवदत्तेन पुत्रादेविवाहः कृत इत्यत्र विवाहशब्देन यावद्यथाभूतविवाहादिसमग्र-
सामग्याः परिज्ञानं सात् , तथा देवदत्तो भूपणैरलङ्कत इत्यत्रालङ्कारशब्देन व्यक्त्याऽलङ्कारनामपरिधानादिपरिज्ञानं स्यात् , तथा स
देवदत्तो गत इत्यत्र गमनशन्देनोद्दिष्टदिग्ग्रामकार्यादीनां सर्वेषामपि सम्यक्परिज्ञानं स्थान, एवमागमनेऽप्यादिशब्दात्प्रासादादीनां
परिग्रहः, संप्रतिराज्ञा श्रीवीरप्रासादः कारित इत्यत्र संप्रतिराजव्यतिकरणासादकरणविधिव्यतिकरश्रीमहावीरव्यतिकरादीनां
सम्यग्ज्ञानं स्यात् तदा केवलपुस्तकाद्धर्मविधिलभ्येत, तथा यथागमे साधुसेवनादिना सम्यन्यादि प्राप्तिर्मणिता न तथा कापि
पुस्तकादपीत्यत्र बहु वक्तव्यं ग्रन्थविस्तरभयादनुक्तमप्यत्र खयमालोच्यमिति गाथार्थः ॥६॥ अथ तत्पथप्राप्तिलक्षणस्य द्वितीय-
विचारस तात्पर्यमाह-
॥५२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥५३॥
लुंपकस्य
पापतरता
तम्हा जे उम्मग्गा लोग दीसंति तेसि पावयरो। भयमूलंकियमग्गो कडअंकिकडुअमरगुन्य ॥२॥
यस्माल्लुम्पम्मते धर्मप्राप्तिाचार्यपरम्परातो न वा पुस्तकात् , किंतु खतः, तसात् कारणाद् ये लोके उन्मार्गा दृश्यो, तत्रोन्मार्गा
द्विविधा:-लौफिका लोकोतराम, तम लौकिकाः शाक्यादीनां मार्गाः, लोकोनरास्तु दिगम्बरराकारतादिपाशपर्यन्तानामव्यक्तानां
| मार्गाः, नेपांमध्ये मतमूलाशितमार्गाः पाशचन्द्रीयादयो पयः सन्ति तथाप्यधिकारात् मतं तापमतिमोत्थापनायुपदेशमाश्रितं
तख मूलं-लुम्पकलेखकरतेनाद्वितः-चिहीळतो मार्गो लुम्पकमार्गः, स च पापतर:-अतिशयेन पापभाग, यद्यप्येतदपेक्षया तीर्थम-
त्यामन्नो राकारक्तादिपाशपर्यन्ताः पापीयांसः, केपांचिन्मुग्धानां तीर्थान्तर्वर्तिनामपि तीर्थमाम्यबुद्धिजनकत्वेन महापापहेतुत्यात्,
तथापि तथाविधाएचितकुलादिपनुचितविधिनाऽनुचितानपानादियहणादीनां चीरखण्डमथनणप्रस्तरादिभिरपि शौचाचारेण च तीर्थ-
खिमादिहेतुत्याद्राकारकायपेक्षया प्रायः स्थूलधीधनानां प्रतीतिविषयत्वाच पापतर इति भणितं,ननु कथं तीर्थखिसेतियेच्छृणु, मायो
वहयो जनाः कश्चिद्वेपसाम्यं या अहो एतेऽपि जैना एतादृशा अनुचितप्रवृत्तिभाजस्तर्हि शेपा अप्यनुचितप्रवृतिभाज एव भवि-
प्यंतीतिरूपेण तीर्थस्य महाशातनाहेतुरित्यभिप्रायेणैतदुक्तमिति घोध्यं, गकारक्तादयस्त्वेभ्योऽपि पापात्मानः, परं सूक्ष्मधीगम्या
इत्यर्थः, लुम्पः पापतरः किंदिति दृष्टान्तमाह-'कडुचि कटुकातितकटुकमार्गवत्-कटुकनामा गृहस्थस्तमामालितो यः कटु-
कमार्ग:-संप्रति साधयो न रपथमायान्तीति साधुनावलक्षणस्तद्वत् कटुफ्स्य हि साधुनिन्दायामनीस्यत्वेन लुम्पकवन्महापातकित्वं
सर्वजनप्रतीत स्थूलबुद्ध्याऽपि गम्यम् , अतः शेपकुपाक्षिकपरित्यागेनैपएर दृष्टान्तीकृत इतिगाथार्थः ॥६२॥ इति लुम्पकपथ.
माप्तिम्वरूपं विचारितं ॥अथ तसोपदेशलक्षणं तृतीय विचारणीयमाह-
॥२३॥

·लुम्पकोपे- श्रीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥५४॥ . . तस्सुवएसो जिणयरपडिमापूआसु जीववहणाई। जीवावि छब्धिहा जिणपडिमापूआइ महपावं ॥६॥ तस्थ-लुम्पकस्योपदेशस्तावद जिनवरप्रतिमापूजासु जीवहननादिः स्यात् , जीवा अपि पविधास्तवेति गम्यं हन्यन्ते, तेन जिन- प्रतिमापूजादि महापापं भवतीतिगाथार्थः ॥६३॥ अथ लुम्पकः सिद्धान्तोकं दर्शयति- सम्वे पाणा भूआ जीवा सत्ता य व हंतव्वा। इअ सिद्धते भणि तेणं तहसणं पापं ।। ६४॥ सर्वे प्राणा भूता जीवाः सचाच नैव हन्तव्या इति सिद्धान्ते भणितं तेन तदर्शनं-प्रतिमादर्शनम् ,अपि गम्यः, आस्तां पूजा- दिकं, पद्जीपषधास्पदत्वात् प्रतिमादर्शनमपि पापमिति, अत एवास्य मते घुपदेशसारं मातृकापाठकल्पं शास्त्रं यथा-"से बेमि जे अतीता जे अ पड्डुप्पण्णा जे अ आगमिस्सा अरिहंता भगवंता ते मन्ये एवमाइक्खंति एवं भासंति एवं परुति एवं पण्णवेति सव्वे पाणा सच्चे भूआ सव्ये जीवा सव्वे सत्ता ण हंतव्या न आणावेतव्या (अजावेतव्वा) ण परिघेतव्या ण परितावेअब्याण उववेतव्या, एस धम्मे सुद्धे णितिए सासए समेच लोग खेअण्णेहिं पवेतिते, तंजहा-उठिएसु वा अणुडिएसु वा उवहिएसु अणुवष्ठिएसुवा उब- रतदंडेसु वा अणुवरतदंडेगु या सोवहिएसु वा अणोवहितेसुवा संजोगरतेसु वा असंजोगरतेसु, तचं चेतं तहा चेयं अस्मि चेतं पवु- चति, तं आइइत्तु ण णिहे ण णिखिवे जाणिउ धम्मं जथा तथा, दिहिं णिवेतं गच्छेजा, णो लोगस्सेसणं चरे, जस्स गस्थि इमा णा(जा)ती अण्णा तस्स कुतो सिआ?, दिद्वंसुओं मयं विण्णायं जं एवं परिकहिञ्जति समेमाणा पलेमाणा पुणो पुणोजाति पकप्पेंति, अहो असतो'अ जतमाणे धीरे सया आगयपण्णाणे, पमत्ते पहिआ पाम, अप्पमत्ते सया परकमेसित्ति वेमि" इति सम्यस्वाध्य- यनस्य प्रथमोदेशः। लुम्पकमात्रोऽप्येतावत्सूत्रं शुकपाठेन मुखे कृत्या मर्वग्रवचनंपरमार्थनत्वमात्मनो मन्यमानोऽथं त्वतिमुखरतया ·श्रीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥५५॥ सव्वे पाणे- तिसूत्र व्याख्या निजमुखविवरनिर्गतं प्रमाणमेव त्रुवाणो मुग्धजनान् विप्रतारयति, अतस्तत्परमार्थपरिजिज्ञासुना तट्टीका विलोकनीया, सा चैं-'से वेमी'त्यादि सूत्र, गौतमखाम्याह-यथा सोऽहूं योऽहं ब्रवीमि तीर्थकरवचनायगततचः श्रद्धेयवचन इति, यदिवा शौद्धोदनिशिया- मिमतक्षणिकत्वव्युदासेनाह-येन मया पूर्वममाणि सोऽहमद्यापि प्रवीमि, नापरो, यदिवा सेगब्दस्तच्छब्दार्थे, यत् श्रद्धाने संम्यवं | भवति तदहं तवं ब्रवीमि, येऽतीता:-अतिक्रान्ताः, ये च प्रत्युत्पन्नाः-वर्तमानकालभाविनी ये चागामिनस्ते एवं प्ररूपयन्तीति | संवन्धः, तत्रातिकान्तास्तीकृतः कालस्यानादित्वादनन्ता अतिक्रान्ताः, अनागता अप्यनन्ताः, आगामिकालसानन्तत्वात् , तेषां च सर्वदैव भावादिति, वर्चमानतीर्थकता प्रज्ञापकापेक्षितयाऽनवस्थितत्वे सत्यप्युत्कृष्टजयन्यपदिन एव कथ्यन्ते, तत्रोत्सर्गतः सम- यक्षेत्रसभविनः सप्तत्युत्तरशतं, तचैव-पश्चस्खपि विदेहेपु प्रत्येकं द्वात्रिंशत्क्षेत्रात्मकत्यादेकैकसिन् द्वात्रिंशत् २, पश्चस्वपि भरतेपु पञ्च- स्वेवमैरयतेपपीति, तत्र द्वात्रिंशत्पश्चभिर्गुणिता पष्ट्युत्तरं शत, भरतैरावतदशप्रक्षेपेण सप्तत्यधिकं शतमिति,जघन्यतस्तु विंशतिः,सा चैवं-पञ्चस्वपि महाविदेहेपु महाविदेहान्तर्महानद्युभयतटसद्भावात्तीर्थकृतां प्रत्येकं चत्वारः, तेऽपि पञ्चभिर्गुणिता विंशतिः, भरतै- | रायतयोरेकान्तसुपमादावभाव एवेति, अन्ये तु व्याचक्षते-मेरोः पूर्वापरविदेहयोरेकैकसद्भावान्महाविदेहे द्वायेव, ततः पञ्चस्वपि दशैवेति, तथा च ते आहुः-"सत्तरसयमुकोसं इअरे दस समयखिचजिणमाणं । चोत्तीस पढमदीवे अणंतरद्धे अ ते दुगुणा ॥१॥" के इमे ?-अर्हन्तः-अर्हन्ति पूजासत्कारादिकमिति, तथा ऐश्वर्याद्युपेता भगवन्तः, ते सर्व एव परप्रश्नावसरे एक्माचक्षते, यदुत्तरत्र वक्ष्यते, वर्तमाननिर्देशस्योपलक्षणार्थत्वादिदमपि द्रष्टव्यम्-एवमाचचक्षिरे एवमाख्यास्यन्ति, एवं सामान्यतः सदेवमनुजायां पर्पदि अर्द्धमागधया सर्वसत्यस्वभाषानुगामिन्या भापया भापत्ते, एवं प्रकर्षेण संशीत्यपानादायान्तेवासिनो जीवाजीवाश्रववन्धसंवरनिर्ज- . .

·श्रीप्राचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥५६॥ सचे पाणे- तिरात्र- व्याख्या | रामोक्षपदार्थान् ज्ञापयन्ति प्रज्ञापयन्ति, एवं 'सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः, मिथ्यात्याविरतिप्रमादकपाययोगाबन्धहेतवः, खपरभावेन सदसती, तचं सामान्यविशेपात्मक'मित्यादिना प्रकारेण प्ररूपयन्ति, एकाथिकानि वैतानीति,किं तदेवमाचक्षते इति दर्श- यति-यथा समें प्राणाः-पृथिव्यसेजोगायुवनस्पतयः द्वित्रिचतुःपञ्चेन्द्रियाश्चेन्द्रियबलोच्छ्वासनिश्वासायुष्फलक्षणप्राणधारणात्प्राणाः तथा सर्वाणि भवन्ति भविष्यन्त्यभूवन्निति च भूतानि-चतुर्दश भूतग्रामान्तःपातीनि, एवं सर्व एव जीवन्ति जीविष्यन्ति अजीवि- पुरिति जीपा:-नारकतिर्यनरानरलक्षणाश्चतुर्गतिकाः, तथा सर्वे एव स्वकृतसातासातोदयसुखदुःखमाजः सचाः, एकार्था चैते शब्दा- | तस्यभेदपर्यायैः प्रतिपादनमितिकृत्वेति, एते च सर्वेऽपि पाणिनः पर्यायशब्दावेदिता न हन्तव्याः दण्डकशादिभिः नाज्ञापयि- | तव्याः प्रमथाभियोगदानतः न प्रतिग्राद्याः भृत्यदास्यादिममत्वपरिग्रहतः न परितापयितव्या इति शारीरमानमपीडोत्पादनतः नोपदायितव्याः प्राणव्यपरोपणतः एपः-अनन्तरोक्तो धर्मो दुर्गत्यर्गलासुगतिसोपानदेश्यः, अस्य च प्रधानपुरुषार्थत्वाद्विशेषणं दर्शयति-शुद्धः-पापानुबन्धरहितः,न शाक्यधिग्जातीयानामिवैकेन्द्रियपश्चेन्द्रियवधानुमतिकलङ्काङ्किता,तथा नित्यः-अप्रच्युतिरूपः, पञ्चवर्षि विदेहेषु मदा भवनान् , तथा शाश्वतः शाश्वतंगतिहेतुत्वाद् , यदिवा नित्यत्वाच्छाश्वतः, नतु नित्यं भूत्वा न भवति, भव्य- त्यवद् , अभूत्वा च नित्यं भाति घटाभाववदिति, अयं तु त्रिकालावस्थायीति, अमुं च लोकं-जन्तुलोकं दुःखसागरावगादं समेत्य- ज्ञात्वा तदुत्तरणाय खेदज्ञैः-जन्तुदुःखपरिच्छेत्तृभिः प्रवेदितः-प्रतिपादित इत्येतच गौतमखामी खमनीपिकापरिहारेण शिष्यमति- | स्वैपार्थ बमापे, एनमेव सूत्रोक्तमर्थ नियुक्तिकारः सूत्रस्पर्शकेन गाथाद्वयेन दर्शयति-"जे जिणवरा अतीता जे संपइ जे अणागए काले। सव्वेऽवि ते अहिंसं वदिसु यदिहिंति अवयंति॥१॥ छप्पिक्ष जीवनिकाया णोऽवि हणे णोऽविष हणावेजा। णोऽविअ अणु- .

·लुम्पकोप-
'देशः
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८पियामे
॥५७॥
.
| मण्णेसा सम्मचस्सेस निज्जती ॥२इति गाथाद्वयमपि कण्ठ्यं, तीर्थकरोपदेशथ परोपकारितया तथास्वाभाव्यादेव प्रवर्तमानो
भास्करोदय इव प्रयोध्यविशेपनिरपेक्षतया प्रवर्नते, 'तयधेत्यादिना. दर्शयति, 'तंजहा उद्विएणु या' इत्यादि, धर्मचरणायोद्यताः
| उत्थिताः-शानदर्शनचारित्रोद्योगवन्तस्तद्विपर्ययेणानुत्थितास्तेषु निमित्तभूतेपु, चानुद्दिश्य भगवता सर्ववेदिना त्रिजगत्पतिना धर्मः
| प्रवेदितः, एवं सर्वत्र लगयितव्यं, यदिपोस्थितानुस्थितेषु-द्रव्यतो निषण्णानिपण्णेपु, तत्रैकादशसु गणधरे पूस्थितेष्वेव वीरवर्द्ध-
मानवामिना धर्मः प्रवेदितःतथोपस्थिता:-धर्मशुथूपयो जिघृक्षयो वा वद्विपर्ययेणानुपस्थितास्तेविति निमित्नसप्तमी चेयं,यथा चर्मणि
द्वीपिनं हन्तीति, ननु च भावोपस्थितेषु चिलातिपुत्रादिग्विव धर्मकथा युक्तिमती, अनुपस्थितेषु तु कं गुणं पुष्णाति ?, अनुपस्थिते.
प्वपीन्द्रनागादिषु विचित्रत्वात्कर्मपरिणतः क्षयोपशमापादनाद्गुणवत्येवेति यत्किंचिदेतत्, प्राणिनं आत्मानं या दण्डयतीति दण्डः,
स च मनोवाफायलक्षणः, उपरतो दण्डो येप ते तथा, वद्विपर्ययेणानुपरतदण्डास्तेमयरूपेप्वपि, तत्रोपरतदण्डेपु तत्स्यैर्यगुणान्त-
राधानार्थ देशना, इतरेषु तूपरतदण्डत्वार्थमिति, उपधीयते-संगृखते इत्युपधिः द्रव्यतो हिरण्यादिवितो माया, सहोपधिना वर्तते
इति सोपधिकास्तद्विपर्ययेणानुपधिकास्तेविति, संयोगः-संबन्धः पुत्रकलनमित्रादिजनितस्तत्र रताः संयोगरताः तद्विपर्ययेणैकल्लभा-
पनामाविता असंयोगरतास्तेविति, तदेवमुभयरूपेयपि यद्भगवता धर्मदेशनाऽकारि तत्तथ्यं सत्यमेतदिति, चशन्दो नियमार्थः,
तथ्यमेवैतद्भगवचनं, यथाप्ररूपितवस्तुसद्भावात् तथ्यता वचसो भवतीत्यतो वाच्यमपि तथैवेति दर्शयति, तथा चैतद्वस्तु यथा
भगवान् जगाद, यथा सर्व प्राणा न हन्तव्या इत्यादि, एवं सम्यग्दर्शनं-श्रद्धानं विधेयम् , एतचामिन्नेव-मौनीन्द्रप्रवचने सम्य-
मोक्षमार्गामिधायिनि समस्तदम्भप्रपश्योपरते प्रकर्षणोच्यते इति, न तु यथाऽन्यत्र न हिस्सात्सर्वभूतानीत्यमिधायान्यन पाये यश-
"
॥५७॥

·NE
लुम्पकोप-
देशः
धीपानन-
परीघा
८ विधामे
॥२८॥
पशुवधाम्यनुनानात्पूर्वोत्तरं याति, तदेवं सम्यक्त्वस्वरूपमभिधाय तदवाप्तौ च यद्विधेयं तदर्शयितुमाह-'तं आइत्तु न निहे' इत्यादि,
नत्-तचार्यश्रद्धानलक्षणं सम्यग्दर्शनमादाय-गृहीत्वा तत्कार्याकरणतो 'न निहे'त्ति न गोपयेत् , तथाविधसंसर्गादिनिमित्तोत्थापित-
मिथ्यात्योऽपि जीवमामर्थ्यगुणान्न त्यजेदपि, यथा वा शैवशाक्यादीनां गृहीत्वा व्रतानि पुनरपि व्रतेश्वरयागादिविधिना गुरुसमीपे
निक्षिप्योत्सवजनमेवं गुर्वादेः सकाशादवाप्य सम्यग्दर्शनं न निक्षिपेत्-न त्यजेत् , किं कृत्वा ?-यथा तथाऽवस्थितं धर्म ज्ञात्वा-
श्रुनचारित्रधर्मात्मकमवगम्य, वस्तूनां वा धर्म-खभावमववुझेति, तदवगमे तु किं चापरं कुर्यादित्याह-'दिठेही त्यादि, दृष्टैरि-
शानिष्टरूपैनिर्वेदं गच्छेद्, विरागं कुर्यादित्यर्थः, तथाहि-शब्दैः श्रुत रसैरास्यादितैर्गन्धैराघातैः स्पशैंः स्पृष्टैः सद्भिरेवं भावयेद्, यथा
शुभेतरता परिणामयशाद्भयतीत्यतः कस्तेषु रागो द्वेपो वेति, किंच "णो लोगस्स"इत्यादि, लोकस्य-पाणिगणस्यैपणा-अन्वेपणा
इष्टेणु शन्दादिपु प्रवृत्तिरनिष्टेषु हेयबुद्धिस्तां न चरेत्-न विदध्यात् , यस्य चैपा लोकैपणा नास्ति तस्यान्याऽप्यप्रशस्ता मतिर्नास्तीति
दर्शयति-"जस्स नत्थि" इत्यादि, यस्य मुमुक्षोरिमा ज्ञातिः-लोकैपणावुद्धिर्नास्ति-न विद्यते तस्यान्या-सावद्यारम्भप्रवृत्तिः कुतः
साद, इदमुक्तं भवति-भोगेच्छारूपां लोकैपणां परिजिहीर्पोनव सायद्यानुष्ठानप्रवृत्तिरुपजायते, तदर्थत्वात्तस्या इति, यदिवेयमनन्त-
रोक्तत्वात् प्रत्यक्षा सभ्यत्वज्ञातिः प्राणिनो न हतव्या इति वा यस्य न विद्यते तस्यान्या विवेकिनी बुद्धिः-कुमार्गसावद्यानुष्ठानप-
रिहारद्वारेण कुतः स्यात् ?, शिष्यमतिसर्यार्थमाह-दिमित्यादि, यदेतन्मया परिकथ्यते तत्सर्वः केवलज्ञानावलोकेन दृष्ट, तच्छु-
शूमिः श्रुतं, लघुकर्मणां मव्यानां मतं, ज्ञानावरणीयक्षयोपशमवशाद्विशेषेण ज्ञातं विज्ञातम् , अतो भवतापि सम्यक्त्यादिक मत्क-
विते यसयता भवितव्यमिति, ये पुनर्यथोक्तकारिणो न स्युम्ते कथंभूता भवेयुरित्याह-"समेमाणा" इत्यादि, तसिप-मनुष्या-
॥५८॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥५९॥
लुम्पकोप-
देशः
.
ROOKला
दिजन्मनि शाम्पन्तो-गाथैनात्यर्थमासेगां कुर्वन्तः, तथा प्रवीयमानाः-मनोजेन्द्रियार्थेषु पौनःपुन्येनैकेन्द्रियद्वीन्द्रियादिकां जाति
प्रकल्पयन्ति, संसाराविन्छिति विदधतीत्यर्थः, यद्येवमविदितवेद्याः साम्प्रतक्षिणो यद्याजन्मकृतरतयः इन्द्रियार्थेषु प्रलीनाः पौन:-
पुन्गेन जन्मादिकृतसंधाना जन्तवस्ततः किं कर्तव्यमित्याह-'अहो अ'इत्यादि, अहश्च रानि च यतमान एव-यत्नवानेव मोक्षा-
ध्वनि धीर-परीपहोपसर्गाक्षोभ्यः सदा-सर्वकालमागत-स्वीकृतं प्रज्ञानं-सदसद्विवेको यस्य स तथा प्रमत्तान् असंयतान् परतीर्थि-
कान या धर्मावहिर्व्यवस्थिवान् पश्य, तांश तथाभूतान् दृष्ट्वा किं कुर्यादित्याह-"अप्पमते" इत्यादि, अप्रमत्तः सन् निद्राविकथादि-
प्रमादरहितोऽक्षिनिमिपोन्मेपादायपि सदोपयुक्तः पराक्रमेथाः कर्मरिपून गोक्षाधनि पा, इतिः-अधिकारसमाप्ती, नवीमीति पूर्ववत् ।
सम्परावाध्ययने प्रथमोदेशटीका समाप्ता। तथा "केआवंती लोअंसि समणा वा माइणा वा पुढो विवायं वयंति से दिउंचणे
सुजेन णे मयं चणे विष्णायं चणे उहूं अहं तिरिसं दिसासु सबओ सुपडिलेहि च णे सव्वे पाणा सव्वे जीवा सवे
भूभा सम्षे सना हंतच्या अजावेशव्या परिआवेअव्या परिपित्तव्या उद्दवेअल्वा इत्थवि जाणह नस्थित्य दोसो, अणायरिअपय-
पने, तत्म जे आयरिआ ते एवं वयासी से दुदिष्ठं च भे दुस्सुअंच में दुम्मयं च मे दुविण्णायं च उई अहं तिरि#
दिसासु राममो दुप्पडिलेहिशं च मे जं णं तुम्भे एवं आइक्खह एवं भासह एवं पण्णवेह एवं परूवेह सच्चे पाणा ४ इंतव्या
इलादि पापद् वयं पुण एवमाइरखामो इत्यादि यात् न तव्या' इत्यादि श्रीआ० सम्य० उ०२(८-१३४) एतद्वत्येकदेशी यथा
'कावंतीति केचन लोके-मनुष्यलोके श्रमणा:-पाखण्डिका ब्राह्मणा-द्विजातयः पृथक् २ विरुद्धो वादो विवादः तं वदन्ति, एत-
(दूतं भरतीत्यादि यापन्मतम्-अभिमतं युक्तियुक्तत्वादसाकमसचीर्थकराणां वा इत्यादि यावत् सर्व प्राणाः सर्वे जीवाः सर्वे भूता
-
॥१९॥

·4m
लुम्पकोप-
देश:
प्रचपन-
परीधा
८पियामे
॥१०॥
समें सच्चा हवन्या इत्यादि श्री आचा० सम्य० उ० अमान्यतीथिका मिथ्यादृशो,न हिंसात् सर्वभूतानीति भणित्वाऽपि तव तने
पद् शतानि नियुज्यन्ते, पशूनां मध्यमेऽहनि । अश्वमेघस्य वचनान्न्यूनानि पशुमिस्त्रिमि ॥१॥'रित्यादि संख्यापुरस्सरपशुप्रधानुज्ञा.
पर विरोधवादिनो यथा वन्ते न तथाऽहन्तो भगवन्तोऽपीत्याद्यर्थज्ञापकमिदं सं, न पुनर्जिनपूजादिप्रतिषेधक, तद्वाचकशब्द-
गन्धसाप्यनुपलन्धेः, प्रत्युतेदमेव सूतं जिनेन्द्रपूजाव्यवस्थापकं, तथाहि-'खेअण्णेहिं पवेइ'तिपदेन श्रीगौतमम्बाम्पपि खमनीपि-
पापरिहारेण पारतन्यमेव दर्शितवान् , आस्तामन्यः, सर्वसम्मतः सर्गोत्कृष्टः सन्नपि भगरान् श्रीमहावीरः स्वसमानसर्वोत्कृटपुरुष.
सम्मत्यैव मणितवान्-अन्यैरपि जिनेन्द्ररित्यमेवोक्तमित्यागमे प्रतीतमेव, तथैर सपामुपादेयत्वं स्यात् , नान्यथा, तथा चैतत्सूत्रमपि
समत्या न व्याख्येयं, किंतु श्रीसुधर्मस्वामितोच्छिन्नपरम्परागतमेव व्याख्यानं कर्त्तव्यं, तचैन से वेमी'त्यादौ अर्हत इति सामा-
न्यतो पदमिधानं तस्कियोपाधिकं, यथा पचतीतिपाचकः पठतीति पाठः कुम्भं करोतीति कुम्भकार इत्यादिनामानि क्रियोपा-
पिकानि तपेदमपि वक्तव्यं, वनाईन्ति पूजासत्कारादिकमित्यहन्तः, यदागम:-"अरिहंति चंदणनमसणाई अरिहंति पूजसमारं।
सिदिगमणं च अरिहा अरिहंता तेण घुगंतिकाचि (आय०९२१) या अर्हन्ति शक्रादिसुरादिकता पूजामित्यहन्तः, यदागम:-
"देवासुरमणुए[अरिहा पूना गुरुत्तमा जम्हा अरिणो हतारयं हंता अरिहंता तेण बुचंति।। ति(आ०९२२) पूजादियोगादेव कियो
पाधिकं नाम संभवनीति, अन्यथा अईन्त इति नानोऽप्यसभनाइ, ए नामव्युत्पपयैव पूजायाः सिद्धत्वात् कथं तत्पराफरणार्थ-
मेवरसमुपोप्पते, न च सा पूजा भावरूपा भविष्यतीति शनीय, द्रव्यपूजापूर्वकत्वाद्भानपूजायाः 'द्रव्यं हि भावकारण"मिति-
पचनात्, न च साधूनां हि मारपूजा द्रव्यपूजापूर्षिका न संभवतीति शमनीयम् , उपदेशानुमोदनयोर्द्रव्यपूजयोः साधूनामपि
.
॥६॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥६शा
स्तवयोः
प्राधान्या-
प्राधान्ये
-
विद्यमानत्वाद्, एतच तृतीयविश्रामे किंचिद्दर्शितमिति बोध्यं, किंच-वस्तुगत्या श्रावधर्ममात्रोद्रव्यस्तवः, साधुधर्मस्तु भावस्तवः,
स च श्रावकधर्मपूर्वक एव, येवलभावस्तपसाङ्गीकारे श्रावकधर्मस्याप्युच्छेदापत्तेः, किंच-यो हि भावपूलाविषयः स च नियमान
द्रव्यपूजाविषयो, नान्यो, द्रव्यपूजाविपयत्याभावे भावपूजाया अप्यविषयत्वात् , मिथ्यासुरवत्, ननु सिद्धानां द्रव्यपूजाविषय-
त्याभावेऽपि भावपूजाविषयत्वमेवास्तीति चेन्मैवं, तेपामप्यतामिव नामादिभिधातुर्विध्यात्स्थापनादिरूपाणी सिद्धानां पुष्पादिभि-
द्रव्यपूजाया अध्यक्षसिद्धत्वात् , न च भावसिद्वानां तथाविधद्रव्यपूजाया असंभवे किंचिदाधकम् , अर्हतामपि भावाहत्यमुत्कर्पतोऽपि
पूर्वलक्षणप्रमाणं,ततः पंथात्तथा पूजाया अभावात् त्वदाशङ्कितवाधकस्यानिवार्यत्वात् , तसादाराध्यस्यापि भावरूपस्य पुष्पादिना द्रव्य-
पूजा पूज्यपूजकयोः साक्षात्संबन्धे सत्येव स्यात् , स च जगत्स्थित्या भावसिद्धानामसंभव्येव, मानाईतामपि कदाचित्कएप, नसार्व-
दिकः, स्थापनाहतस्तु पूजकसामर्थ्यसाध्यत्वात्यायो भवत्येव, तेन स्थापनार्हतः पूजा बलीयसी, सा च सिद्धानामप्यविरुद्धेति सिद्ध
द्रव्यपूजायोग्यस्यैव भावपूजायोग्यत्व, यद्यपि भावस्थ प्राधान्यं प्रवचनेऽमिहितं तथापि द्रव्यसापेक्षमेव तद् योध्य, यथा शरीरमध्ये
हस्तपादाद्यज्ञापेक्षया मस्तकस्यैवोत्तमाङ्गत्वं शेपावयवसापेक्षमेव दृष्ट, नहि हस्तपादकण्ठादिभ्यः पृथग्भूतथापीत्यग्रे दर्शयिष्यते, अ.
न्यथा साधुदानादिष्यपि द्रव्यदाननिरपेक्षस्य भावदानस्स प्राधान्येऽनपानादिद्रव्यदानस्याकिश्चित्करत्वापच्या प्रवचने लौकिक-
मार्गे च वाचामगोचरमसमञ्जसमापयेत, तच तवाप्यनिष्टं, किंच-द्रव्यदाननिरपेक्षभावदानस प्राधान्यं तवाभिमतमङ्गीकृत्य प्रवर्त-
मानेषु त्यक्तेपमाकं तुष्टिरेव, विनौषधेनापि व्याधिनाशात् ,किंच-भावपूजायां यदि प्राधान्यं तवामिमतं तर्हि द्रव्यपूजाऽप्यपश्य-
मभिमतैक, प्राधान्यं हि खजातीयेषु कथञ्चिद्गुणाधिक्यं, यथा जिनेषु तीर्थकवां.जिनप्राधान्यं, न चैतावता सामान्पकैवलिनामना-
ROकालान
॥६॥

·भीप्रवचन-
परीधा
विथामे
॥३२॥
स्तवयोः
प्राधान्या-
प्राधान्ये
.
,
राध्यत्वं संपन्नम्, एवं पूजायामपि भावपूजापेक्षया द्रव्यपूजाया अप्राधान्येऽपि कर्चव्यता त्ववश्यमापनैव, किंच-प्राधान्यं हि किञ्चि-
दपेक्षया स्याद् , यथोपाध्यायापेक्षयाऽऽचार्यस्य प्राधान्यं, तथा चोपाध्यायवद् द्रव्यपूजाऽपीति, तसाजिनेन्द्रधर्मो द्विविधः प्रज्ञप्तः-
श्रावकधर्मः साधुधर्मश्च, यदागमः-"दुविहे धम्मे पं०, तं०-अगारधम्मे अणगारधम्मे अति(१०-७२) तथा "दो चेव जिण-
वरेहिं जाइजरामरणविप्पमुक्केहिं । लोगमि पहा मणिआ सुस्समणसुसावगो वावि॥१॥"त्ति (४९१ उप.) तत्र श्रावधर्मात्साधुधर्मावा-
प्तिस्ततो मोक्ष इति श्रावकधर्मः साधुधर्मद्वारा मोक्षकारणं, साधुधर्मस्तु साक्षादिति श्रावधर्मापेक्षया साधुधर्मस्य प्राधान्येऽपि माधु-
धर्माशक्तस्यैव श्रावकधर्मानुज्ञा, यदागमः-"भावचणमुग्गविहारया य दब्वचणं तु जिणपूआ। भावच्चणाओ भठ्ठो हविञ्ज दबच्चणु-
ज्जुत्तो॥१॥"ति(४९२ उप.) अत्र 'दो चेवे'त्यादिगाथया सहास्याः व्याख्यानं त्वेवं-द्वावेव जिनवरैर्जातिजरामरणविप्रमुक्कैलोंके
पन्यानो भणिती, यदुत सुश्रमणः स्थादित्येको मार्गः, सुश्रावको भवेदिति द्वितीयः, संविनपाक्षिकमार्गोऽप्यस्ति, केवलमसावप्यन-
योरेवान्तर्भूतो द्रष्टव्यः, सन्मार्गोपवृहकत्वेन तन्मध्यपातित्वाविरोधादिति, एनावेव मागौं भावार्चनद्रव्यार्चनशब्दाभिधेयावित्याह-
'भाषचण'त्ति भावार्चनं-ताचिकपूजनं भगवतां, किम् १-उग्रविहारता, चशब्दस्सावधारणार्थत्वाद्यतविहारतैव, द्रव्यार्चनं-भावार्च-
नापेक्षया अप्रधानपूजनमेव, तुशब्दोऽवधारणे, किं ?-जिनपूजा-माल्यादिभिर्भगवद्विम्वार्चनं, तत्र भावार्थनाद् भ्रष्टः, तथा शक्तिवि-
कलतया वत्कर्तुमशक्त इत्यर्थः, भवेत्-जायेत द्रव्यार्चनोयुक्तः-तत्परः, तस्यापि पुण्यानुपन्धिपुण्यहेतुतया पारम्पर्येण भावार्चनहेतु-
स्वादिति, प्राधान्यमपि इस्वत्वदीर्घत्वादिवसापेक्षमितिकृत्वा श्रावककृत्येष्वपि प्राधान्यं शेषानुष्ठानापेक्षया प्रासादादिविधापनादेरिव,
अन्यथा एतावेव मार्गो भाषार्थनद्रव्यानशब्दाभिधेयावेवेति लापकनिया 'भावग्रणेत्यादिगाथायां द्रव्यानं जिनपूजामाल्यादि-
,
॥३२॥

·भीप्रवचन परीक्षा ८ विश्रामे ॥६३॥ स्तवयोः प्राधान्या- प्राधान्ये निर्भगवद्विम्पार्चनमिति न व्याख्यास्सत् , तथा व्याख्याने च तस्स मुख्यत्वमेव, मुख्ये हि भणिते शेपा गौणधर्माः खत एवोप. लक्षणात्सिद्ध्यन्ति, यथा राजा गच्छतीत्युतेऽनुक्ता अपि पदात्यादयः परिकरभूता नरादयः, ननु भवद्भिः प्रासादादिविधापनादेः प्राधान्यं भणितं 'भावचणे' त्यागमे च माल्यादिभिर्भगवन्दिम्बार्थनमित्युक्तं तत्कथमिव संगतिरिति चेदुच्यते, प्रासादादिविधापन विना विम्बानस्यैवासंभवातद्विधापनमनुक्तमपि व्यापकाभावेन सिद्धमिति नासंगतिगन्धोऽपि, अत एव श्रावकधर्मकृत्येष्वपि प्रासा- दविघापनस्यैव साधुधर्मप्रत्यासमत्वममाणि, यदमाण्यागमे-"कंचणमणिसोवाणं थंभसहस्ससि सुवण्णतलं । जो कारिज जिणहरं | तोवि तवसंजमो अहिजो ॥१॥"ति(४९४ उप.)असा व्याख्यान-फाचनं-सुवर्ण मणयः-चन्द्रकान्तायास्तत्प्रधानानि सोपानानि यसिंस्तत्तथा, स्तम्भसहस्रोच्छ्रितम् ,अनेन विस्तीर्णतामुद्भावयति, सुवर्णप्रधानं तलं यस्य तत्तथा,सर्वसौवर्णिकमित्यर्थः,यः कारयेत्-नि- मापयेत् जिनगृह-भगवद्भवनं ततोऽपि तथाविधजिनगृहकारणादपि, अप्यास्तामन्यस्मात् , तपासंयमोऽधिका-समर्गलतरः, एव मोक्षावाप्तेरिति, यत एवं तसात् सति सामर्थ्य भावार्चने यतितव्यमिति । अत्र आस्तामन्यत् सति सामर्थे भावार्चने यतितव्य- मिति भणनेन श्रावकधर्मानुष्ठानेपूक्तलक्षणप्रासादविधापनाच्छेपकत्यानां न्यूनत्त्वमेव सूचितं, यथा 'पीयूपादपि मधुरा चाणी ते वर्ण्यते जिनामरित्यत्र यावन्ति जगदुदरवर्तीनि शर्कराप्रभृतीनि वस्तूनि तान्यतिक्रम्यैवामृते माधुर्य, न पुनस्तेभ्यो न्यूनम् , अन्यथा तदपेक्षयापि यदधिकतरं मधुरं भवेत्स्यैव तथावक्तमुचितत्वात् , नहि कोऽपि सर्पयात्सुमेरुर्महानिति वचःपभेन सुमेरु गरिमाण- मारोहयन्ति, किंतु सर्पपसुमेर्वोरन्तरालवर्तिनः क्रमेण प्रवर्द्धमानपरिमाणा वदरामलकनालिफेरादयो निपधनीलवन्मेरुपर्यन्तास्तेष्वपि | सर्वोत्कृष्टपरिमाणः सुमेरुप्रत्यासमो घातकीखण्डगतो मेरुर्भवति, मेरोरपि सुमेरुर्महानित्युक्ते सुमेरोर्गरिमा, न पुनर्निपधादपि तत -

·स्तवयो
प्राधान्या-
प्राधान्ये
भीपापन
गुमेरुमहानित्युक्ते तस महचाधिक्यमाहात्म्यं साद , निपधादपि मेर्वादयोऽन्येऽपि महान्तः सन्ति, तथा च निपधादिमेरुपर्यन्ताना-
परीधा मन्तरालपनित्वमप्यस्य संपद्यतेति सुमेरुमैरोपि लघीयान् भवन् केन वार्यते ?, एतेन प्रासादादिनिर्मापणापेक्षया सामायिकपोप-
८विथामे
पादिधर्मानुष्ठानं महानिरहेतुरिति पराशङ्कापि व्युदस्ता, तथाविधप्रासादादिनिर्मापणादपि पौपधाधनुष्ठानस्य शोभनत्वे निरन्तरं
॥६॥
याजीरावधिकशुद्धपौपधानुष्ठानादपि चरित्रमधिकमित्येवं वक्तुमुचितत्वाद् , अन्यथा प्रासादनिर्मापणपोपधान्तरालपर्तिधर्मत्वापच्या
तथाविधपौपधधर्मादपि साधुधर्मस न्यूनत्वाशका दुर्निवारैव, यत्तु सामायिकपोपधाद्यपि 'तओवि तवसंजमो अहिउ'त्ति पदेनोपा-
नमेव तत्र, तत एव मोक्षावारिति, यत एवं तसात्सति सामर्थ्य भावार्चने यतितव्यमिति व्याख्यानादधिकारसापि तथैव प्राप्त-
न्याधीमहानिशीथेऽपि तथाविधनासादादिविधानादुत्कर्पतोऽप्यच्युत उपपातः तपःसंयमाच मोक्षावाप्तिरिति भणितत्वाच यस्तपः-
संयमः साधुसंबन्धी स एव ग्रायो, न पुनः थावकसंवन्ध्यपि, तस्य सामायिकादप्यारम्भकलुपिताध्यवसायस्यानपायात् , यतः स
कृतसामायिकोप्युहिएकतं मुह, यदागम:-"कडसामइओवि उद्दिकडपि से भुंजे" इतिश्रीनिशीथचूर्णी,तेन वस्तुगत्या सामा-
यिकापनुष्ठानं जिनाप तो न मियते, सर्वत्राप्यारम्भपरिग्रहकलुपिताध्यवसायस्य समानत्याद् , अत एव श्रावकसंबन्धिधर्मानुष्ठान-
मात्रस्यापि द्रव्यस्तवत्वमेव, यत्तु कापि सामायिकपोपधायनुष्ठानं मावस्तवत्वेन भणितं तत्रापि सम्मतितया "कंचणमणिसोवाण"-
मित्याधुपदेशमालासंपन्धिनी गाथैव दर्शिता, तद्विचारणीयमस्तीति योध्यं, यद्वा कथंचिद् बाह्यवृत्त्या साध्वनुकृतिमात्रेण तद्भणितं
संभाव्पते, यथा सुवर्णरसरसिता रूप्यमुद्रिकाऽपि सोवणीति भण्यते, तदनुकृत्याकृत्यादिमचात् , ननु श्रावकधर्मानुष्ठानमात्र-
स्थापि द्रव्यस्तरत्वेन समानत्ये मत्यपि कृतसामायिकादिः सुश्रावकः पुष्पादिमिर्जिनपूजां न करोतीत्यतो जायते जिनपूजातः सामा-
.
.
-
.
॥६॥

·.
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥६५॥
पूजापोप-
धादीनां
प्राधान्या-
प्राधान्ये
मलaate
यिकादि निरवयानुष्ठानं शोभनमितिचेन्मैवं, जिनाज्ञाया एव प्राधान्यात्, नहि प्रतिलेखनादिक्रियापरायणैरपि जिनकल्पिकर्महा-
निर्जराहेतुत्वेन भणितमप्याचार्यादिवैयावृत्यं गच्छनिश्रादिकं च परिहतमतः प्रतिलेखनादिक्रियापेक्षया तदशोभनं, न वा तत्परि-
हत्य प्रतिलेखनादिफियाखो यतितज्यं धर्मोपदेशादिपरिहारेण, तीर्थस्थाप्युछेदापनेः, नसायथा जिनकल्पिकानधिकृत्यैव चैया-
त्यादिनिषेधस्तथा कृतमामायिकादिकमधिकृत्यैव पुष्पादिना जिनपूजानिपेधस्तथैर जिनाज्ञायाः, अत एव यथोचितकालादिकम-
धिकृत्य यथोचिततामायिकपूजादिशियाः कुर्वाण एव जिनाज्ञाराधको भवति, न पुनर्यथाशक्ति कालक्रमादिविपर्ययेण कुर्वाणो-
कुर्वाणो पा जिनाज्ञाराधकः संभवेद् , अयं भावा-नहि जिनकल्पिकपरिहतत्वेन गच्छवासाचार्या दिवयावृत्यधर्मोपदेशादिकमुपेक्ष-
पीयं, न वा दशपूर्वधराधनाढतत्वेन जिनकल्पोऽप्युपेक्षणीयः, उभयोरपि जिनाज्ञायामेव वर्तित्वाद्, यदागम:-"जोवि दुवस्थ
वित्यो एगेण अचेलगोऽपि संचरइ । नहु से हीलिजिति सन्वेऽपि अ ते जिणाणाए॥१॥त्ति श्रीआचा० टीकायां(१४५-२४६-३५८
सोनहि कुततामायिकेन जिनपूजा न कृतास्त उपेक्षणीया, नवा जिनपूजापरायणैः सामायिकं न कृतमतः सामायिकमप्युपेक्ष-
ने योचितकालपुरुषायपेक्षयोभपोरपि जिनाशात्लात्, ननु तर्हि पूजादिकृत्यं प्रधानभावेन भणितं तदसंगतमेवापत्रमितिचेदहो
प्रता, प्राधान्यमपि नैसगिकोराधिकभेदेन द्विधा, एवमप्राधान्यमपि, तथा च यद्वस्तु यदपेक्षया निसर्गेण प्रधानं तदुपाधि-
नाम्य साधिना प्रधानं तषिम पापमान, यथा रजतमालपेक्षया सुवर्ण निसर्गेण प्रधान, तदेव यदि मापप्रमाणं स्वात्तदा
गसमारोपामुत्पमधिकृत्यामधानमपि, ता याप्रमाणहेतुफयहुमूल्यत्वमेवोपाधिः, एवं निसर्गेणाप्रधानमपि सुवर्णापेक्षया
रव नामावश्या सपं गजपमानं सन्मल्पमधिकृत्य प्रधानमपीत्येवं सागायिकादिनपि योजना कार्या, सा चैवं-
VOHORIGIOUGHORHOOHOROE
..
Ganeur.
|॥६॥

·पूजापाप-
प्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥६६॥
धादीनां
प्राधान्या-
प्राधान्ये
विर्तव्ययादिसाध्यं प्रासादादिप्रतिष्ठापर्यन्तं सामायिकपोपधाद्यपेक्षया निसर्गेण प्रधानमेव,श्रावकधर्ममात्रे तस्यैव प्राधान्यात् , देशतः
परिग्रहत्यागरूपत्वेन साधुधर्मप्रत्यासन्नत्वाचीर्थप्रवृत्तिहेतुत्वात् पापतापोपततानां धर्मपिपासितानां सम्यक्त्यपानीयप्रपात्वात् प्रवचन-
प्रासादपवाकाफल्पत्वात् साध्वादिसमुदायस्य सामुदायिकैकशुभाध्यवसायहेतुत्वेन सामुदायिकपुण्यप्रकृतिवन्धहेतुत्वान्मिथ्यात्वोत्स-
प्पणानिवारणपटहरूपत्वात्प्रवचनैकभक्तमहापुरुपसाध्यत्वात् तीर्थकरभक्तिभागीरथीप्रवाहप्रथमोत्पत्तिहमपाहूदकल्पत्वाचेत्याधनेके
देववः स्वयमभ्यूहाः, न चैवं सामायिकादिकमपि संभाव्यं, तस प्रायः सामान्यजनसाध्यत्वेनोक्तहेतुभिरस्पृष्टत्वाद्, अत एव
"साहूणं घेइआण य पडिणीअं तह अवण्णवायं च । जिणपक्यणस्स अहि सव्वत्थामेण वारे ।शाति(उप.२४२)अत्र साधुप्रत्य-
नीकवचैत्यप्रत्यनीकनिकारणं भणितं, तथा प्रत्यख्यानेऽपि 'महत्तरागारे'त्ति पदं चैत्यादिनिमित्तमेव भणितं, तथोपासकदशाङ्गेऽपि
'गुरुनिग्गहेण ति गुरुनिग्रहो-मापिपारवश्यं गुरुणां वा-चैत्यसाधूनां निग्रहः-प्रत्यनीककृतोपद्रवो गुरुनिग्रह इत्यादि, तथा प्रश्न-
व्याकरणेऽपि "जे से उपहिभत्तपाणदाणसंगहणकुमले अचंतवालदुबलगिलाणबुड्डखवगपत्तिआयरिअउवज्झाए सेहे साहम्मिगे
तबस्सी कुलगणसंघचेइअठे निजरही वेआपञ्चं अणिस्सिों दसविहं बहुविहं करेति"त्ति श्रीमश्नव्या, अत्र चैत्यानि-जिनप्रतिमाः
इत्यायनेकग्रन्थेषु चैत्ययावृत्त्यमाचार्यादिपड्तो व्यवस्थापितं, न तथा कापि साधूनां कृतसामायिकपौपधिकथावकवैयावृत्त्यादि
भणितम् , अतः प्रासादादिकं श्रावकधमें प्रधानभावेनर सिद्ध, पूजादिकं तु किश्चित्मवचनोत्सर्पणाहेतुमहामहःपूर्व बहुवित्तव्यया-
दिसाध्यं, ततु सामायिकाद्यपेक्षया मासादादिपलावेव स्थाप्यं, यतस्तदप्युपाधिविकलं निसर्गेण प्रधानमेव, किंचिच तद्विलक्षणं चन्द-
नतिलकादिमात्रजन्य, तत्स्वरूपेण प्रधानमपि सामायिफपौपधाद्यपेक्षया न प्रधान, तदपेक्षयाऽल्पकालादिसाध्यत्वेनाल्पमूल्यकल्प-
SHORORSirst ,
॥६६॥

·. भीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्राम ॥६७॥ पूजापौप- धादीनां प्राधान्या- प्राधान्ये त्वाद्, अत एव जैनप्रवचनस्यानेकान्तात्मकत्वं, यतः किंचित्कथञ्चित्प्रधानमप्यप्रधानमप्रधानमपि च प्रधानं भवति, परं तीर्थे प्रवृत्तिहेतुनिसर्गसिद्धःप्रधानभावो भवति, न त्वौपाधिकः, भावार्थस्त्वयं-तीर्थप्रवृत्तिहेतवो भावस्तवे वर्तमाना यथा स्थविरकल्पिका भवन्ति न तथा जिनकल्पिका अपि, तेषां धर्मोपदेशप्रवज्यादावनधिकारात्, तदभावे च कुतस्तीर्थप्रचिः १, तेनैव जिनकल्पिकादय- स्तीर्थकरसंपत्तयाऽपि नागमे वर्णिताः,तीर्थप्रवृत्ति मत्यकिश्चित्करा अपि नियमेनाराधकांश्च, एवं द्रव्यस्तवमार्गेऽपि समृद्धिमाज औदा- र्यादिगुणसंपना बहुवित्तव्ययेनापि यथाशक्ति जिनभवनविधापनजिनपूजादिविधानज्ञानभाण्डागारनिर्मापणप्रवज्याद्युत्सवकरण- | साधर्मिकवात्सल्यकरणदुर्बलसाधर्मिकोपंप्टम्भविधापनादिशक्तिभाजो मनोज्ञेपणीयविपुलाशनपानखादिमस्खादिमवस्त्रपात्रोपाश्रयादि- | साधुदानविचक्षणाः शुद्धश्रद्धानभाजस्त एव तीर्थप्रवृत्तिहेतवो, न पुनः सामायिकपोपधादिविधानतत्परः जिनकल्पिकवदात्म- | मात्रचिन्तकः, ननु प्रासादादिनिर्मापणतत्परः सामायिकादिकं करोति न वेति चेदुच्यते, प्रासादादिनिर्मापणतत्परस्तु प्रायो यथा- | शक्ति यथावसरं सामायिकादिष्वपि यत्नवानेव स्याद् , यथा श्रीकुमारपालभूपालः, यस्तु केवलसामायिकादिविधान एव शक्तिमान् | स तु प्रासादादिवशक्तिमानेवेति प्रतीतमेव, ननु तर्हि किमर्थं जिनकल्पं प्रतिपद्यन्ते इति चेदुच्यते, निष्पादिते ह्यात्मप्रतिरूपे शिष्ये | निजगणभारमारोप्य निस्तीर्णगणकृत्यस्तथाविधधृतिश्रुतसंहननादिशक्तिमानागमोक्ततुलनापुरस्सरं जिनकल्पं प्रतिपद्यत एव, अन्यथा तेनापि वञ्चितो भवेदिति जिनाज्ञा प्रवचने भणिता, तत्पालननिमित्तमेव जिनकल्पप्रतिपत्तिः, एवं द्रव्यस्तवेऽपि तथाविधप्रासादादिनि- |र्माणादिकत्येम्प उत्तीर्णस्तथाविधशक्तिविकलश्च सामायिकादिशक्तिमान् तत्करोतीति जिनाज्ञापालनमेव श्रेयः,अन्यथा तेनापि वशितो | भवेदित्यलं प्रपञ्चेन । ननु जिनकल्पिको धर्मोपदेशवयावृत्यादिकं न करोति तन्न कारणं किमितिचेदहो अद्य यायजिना वोद्घोप्य- . १६७॥

·धीप्रपनन-
परीक्षा
विश्राम
૬૮.
पूजापौप-
धादीनां
प्राधान्या-
प्राधान्ये
है
माणा किं न थुता ?, श्रुतैय, परमपरयुक्त्याद्यभाव एव जिनाज्ञाया बलमुद्भापयितुमुचितमिति चेदुच्यते, युक्तयोऽपि बहव्यः सन्ति,
तथाहि-धर्मोपदेशदाने हि खवचःप्रतियुद्धानां स्वयं प्रव्रज्यादानादि कर्त्तव्यं स्यात्, न च संविग्नपाक्षिकवत्साधुपार्थे प्रेपणादियुक्तं,
संविमपाक्षिकस खयममाधुत्वाद्, वैयावृत्त्यादिकं गच्छवासिनामेव संभवति, तथा च गच्छवास एव सेव्यः सात् , गच्छनिर्गतानीत-
स्थानादेर्गच्छयासिनामप्यकल्प्यत्वाद् , गच्छवासे चोत्सर्गापवादयोः परिसेवनीयत्वाद् ,उपकरणान्यपि जघन्यतश्चतुर्दश धारणीयानि
भवेयुः, गोचर्यामपि परिभ्रमणं प्रातरारभ्य सायं यावद्युज्येत, अन्यथा बालग्लानादे.यावृत्याद्यसंभवाद् , एवमध्ययनाध्यापना-
दिप्यपि प्रपनने, जिनकल्पोऽपि स्थविरकल्पान्नातिरिच्यते, तथा चैकतरस्यावश्यमभाव एवापयेत, नाप्युभयातिरिक्तं निरपेक्षं किश्चि-
द्वक्तव्यं भवेत् , तसाजिनकल्पिकसंबन्धिनी क्रियैव तादृशी यस्यां स्थविरकल्पिकाचारविपयिणी क्रिया न कल्पते, स्थचिरकल्पिक-
स्थापि क्रिया तादृशी यस्यां जिनकल्पिकसंवन्धिनी क्रिया न कल्पते, उभयोरपि कल्पयोस्तथा स्वभावाद् , द्वयोरपि विरोधिन्योः
क्रिययोरेका समावेशे एकस्यापि कार्यस्यानुदयात् , नहि कूरपाकनिमित्तं चुल्ल थामारोपितायां मुपायां युगपत् पायसपाकारम्भोऽप्य-
मीप्सितफलसाधको भवति,उभयोरपि कार्ययोरनुदयाद् ,आस्तामन्यद्,विरोधि युगपत्प्रत्याख्यानद्वयमपि न संभवति,नहि युगपदुपव-
साचामाम्लरूपं प्रत्याख्यानद्वयं स्यात् , किंत्वेकतरस्याभाव एव द्वितीयस्योदयः, परं कृताचामाम्लप्रत्याख्यानो यापचनं करोति
वदाप्रत्याख्यानमगोन स्थाद् ,उपवस्त्रीत्वाचामाम्लं करोति तदा प्रत्याख्यानभङ्ग इति विशेषः स्वयं योध्या,परमेकस्यां क्रियायां क्रिय-
माणायामन्तरा परक्रिया पूर्वक्रियासंयुक्तैच स्वयं विनश्यति,एवं कृतमामायिकादिरपि यदि जिनपूजां करोति तदा सामायिकक्रिया-
जिनपूजयोरविशेषापत्याऽन्यतरस्यापि लोपापत्तेः, किंव-फ्रियाणां सांकर्ये जगद्व्यवस्थाभङ्गोऽपि, नहि युगपहिरोधिन्योः क्रिययोः
PRON
.
॥३८॥

·"
प्रासादपूजा
प्रवचन-
परीक्षा
: विश्रामे
॥६९॥
-
समावेशः फलवान् दृष्टः श्रुतोवा,ननु सामायिकादिफियापूजयोविरोधः कथमिति चेच्णु,सामायिकक्रियाविषयः साधूनामादेशः, त-
निमित्वं च यायवृत्या आस्तां सचिचस्पर्शादिरनामृतमुखेनापि कृतसामायिकादिर्न ब्रूते,तस्य क्रियाणां साधुक्रियानुकारित्वाद् ,यदागमः.
"सामाइअंमि उ कए समणो इव सारओ हवइ जम्हा। एएण कारणेणं बहुसोसामाइ कुञ्ज।।१॥"ति(आव. २०*८०१) तथा सामायि
कोचारानन्तरं 'पइसणइ संदिसापिउ' मित्यादिक्षमाश्रमणद्विकेनोपवेशनाज्ञामवाप्य 'सज्झाय संदिसावउ'मिति क्षमाश्रमणद्विकेन खा.
ध्यायकरण एव गुर्वाज्ञा जाता,तेन तदवधिपूर्ति यावत् स्वाध्यायादिगुरूपदिष्टक्रियापरायण एव स्यात्, न त्वन्तराऽनुपदिष्टक्रियापराय-
णोऽपि स्याद् ,अत एव पौपधिकः श्रावकोऽद्यापि पानीयादिकं कुर्वन् मत्राजितशिष्यवद् गुर्वाज्ञामवाप्यैव करोति,आशाविपये च धर्मे आ-
ज्ञामन्तरेण किमपि कर्तुं न कल्पते,यदुक्तं-"आणाइ तवो आणाइ संजमो तहवि दाणमाणाए।आणारहिओधम्मो पलालपुलुन्न पडिहाइ
॥१॥"त्ति(संयोधप्रकरणे)आज्ञा च द्विधा-आदेशरूपा उपदेशरूपाच,तत्रादेशरूपायामाज्ञायामुपदेशरूपायाः करणे गुर्वाज्ञाखण्डन महा-
पातकम् ,एवमुपदेशरूपायामपि योध्यं, अत एव सामायिकादिचिकीपुर्णर्वभावे स्थापनाचार्यमपि संस्थाप्य गुरोरिव तस्मादप्यादेशंमती-
च्छति,यदागम:-"गुरुविरहंमि उठवणा गुरूवएसोवदंसणत्थं च । जिणविरहंमिच जिणविंयसेवणामंतणं सहल ॥१॥" (विशे० ३४६५)-
मिति,अत्र गुरोः स्थापना ताबक्रियाविपयकादेशनिमित्तमेवोपदिष्टा,अत्र गाथायां चोपदेशशब्द आदेशपरो बोध्या,सामायिकोचारोऽपि
गुरुमाक्षिक तथा विहितो यथा सचित्तस्पर्शोऽप्यकल्प्या,एवं च सामायिकवतवतः कुसुमादिभिर्जिनपूजाकरणे सामायिकव्रतस्यैव भङ्गः,
| स्वाध्यायायकरणेन च गुर्वाज्ञामङ्गोऽपि.तसात्कृतसामायिकादिर्न जिनपूजां करोति, एवं जिनपूजापरिणतोऽपि न सामायिकं करोति,
जिनपूजा: हि जिनाज्ञाविषयोऽपि गुरूपदेशविषयो, न पुनर्गुदेिशविषयः, तथा चोपदेशविषयक्रियायामादेशविषयक्रियाया असंभव
HORon
"
॥६९॥

·प्रासादपूजा
.
प्रापन एव, यतः सामायिकक्रिया तावत्सचित्तवस्तुस्पर्शादेरप्यविषयः, जिनपूजा च सचित्तजलकुसुमादिमिरेव साध्या, एवं च गमना-
परीधा गमनयोयुगपदमाव इव युगपद् जिनपूजासामायिकक्रिययोरभाव एव, नहि कोऽपि निपुणोऽपि युगपद्गमनागमने कुर्वन् दृष्टः श्रुतो
वियामे
पा, न चोपदेशविषयक्रियापेक्षया आदेशविषयक्रिया शोभनतरा भविष्यतीति शङ्कनीय, द्रव्यस्तवाधिकारे तथात्वाभावात् , तद्गतेश्च
७०॥
प्राग्दर्शितत्वान्, न घादेशविपपाः क्रियाः सर्वा अपि समानाः, आचार्येण साधूनामिव कृतसामायिकादीनां श्रावकाणामप्यनादिकं
देयत्वेन मसज्येत, तसात्माधान्यामाधान्यविचारे आदेशोपदेशादिकल्पनमकिश्चित्कर, यद्वा प्राधान्यमपाधान्यं च नैसर्गिकमोपाधिकं
चेति मागुक्तं, तथा च विवक्षया यद्यादेशविपयाः क्रियाः निसर्गेण शोभना भण्यन्ते तर्हि द्रव्यस्तवे जिनप्रासादादिकमोपाधिक
शोमनतरं, तेनाल्पसुवर्णमहारजतपुआदिदृष्टान्तेन निर्गसिद्धशोभनत्वमौपाधिकशोभनापेक्षया यकिभिरकरमेवेत्यादि युक्तयोऽप-
रिमिता ग्रन्धविस्तरभयादलिसिता अपि दिग्दर्शनेन स्वयमेवाम्यूह्याः, इत्याद्यनेकागमसम्मत्या श्रावकधमें जिनपूजादिविधानसैव
नैसर्गिकमधानमावेन सिद्धे लुम्पकः शङ्कते-ननु भोः यथा अर्हन्ति पूजासत्कारादिकमित्यहन्त इति नामव्युत्पत्त्याऽपि जिनपूजा
सिद्धति स्थापित्या वत्प्रतिपेयोऽपि सिद्ध्यति, तथाहि-जिनपूजादिपु पृथिव्यायारम्भस्तावत्तदुपदेशकानां भवतामपि सम्मतः,
पप्रारम्भस्तत्र दया न साद्, यदुक्तं-"आरंभे नत्थि दया महिलासंगेण नासए वंभ। संकाए सम्मत्तं पश्यना अस्थगहणेणं ॥१॥".
ति, पत्र चारम्भस्तत्र प्राणा इन्पन्त एव, माणहननं वहद्भिः प्रतिपिद्धं, "सव्ये पाणा न हंतव्वे"त्यागमवचनेनैवेत्यर्थापत्या जिन-
पूजा प्रतिपिदैवेति चेन्मैवं, प्रवचनवा या अप्यपरिवानात्, तत्कथमितिच्छृणु, यत्रानुष्ठाने आरम्भस्तजिनैः प्रतिपिद्धमेव उत
जिनोपदिएक्रियापामारम्भो न भवत्येव अथवा मवन्नपि निष्फलत्वान विवक्ष्यते ?,आधे साधूनां विहाराहारनीहारनद्यायुत्तारप्रतिक्र-
॥७०॥

·प्रासादपूजा श्रीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥७॥ मणमतिलेखनोपाश्रयममार्जनादिक्रियाणां प्रवचनप्रसिद्धानामारम्भाविनाभाविनीनां प्रतिषेधे संपन्ने तथैव गलपादुका, द्वितीयेऽध्यक्ष- बाधः, नयुत्तारादिपु पण्णामपि जीवानां विरोधनासंभवात् , "जस्थ जलं तत्थ वण"(जीवा० ० पत्रं ९ प्र० ११४)मित्यागम- वचनाद भतिक्रमणमतिलेखनादिषु च यापुजीवादीनामारम्भस्यागममसिद्धत्वात् , एजनादिक्रियायुक्तस्यारम्भसमारम्भाधवश्यंभावात , | यदागम:-"जाव णं एस जीवे एअइ वेअइ चलइ फंदा इत्यादि यावदारम्भे चट्टाइ सारंभे पदइ" (१२-१५२) इत्यादि, अधार- म्भादि भवदपि निष्फलत्वान्न विषक्ष्यते इति तृतीयः पक्षभेदायातोऽसि स्वपमेवारसदमिमवमागे, यतो वयमपीत्थमेव मूम:-तीर्थ- | करोपदिष्टासु धर्मक्रियासु समप्यारम्भो निष्फलत्वादकिश्चित्कर एव, अत एव श्रीभद्रबाहुखामिभिः श्रावकमार्गे संसारपतनुकरणे कूपदृष्टान्तेन जिनपूजादिलक्षणो द्रव्यस्तयोऽमिहितः, यदुक्तं-"अकसिणपवनगाणं विरयाविरयाण एस खलु जुनो। संसारपयणु- करणे दव्वत्थए कूवदिहंतो ॥१॥"त्ति (१९६ आव० भा०) श्री आ०नि०। किंच-आस्तां धर्मकृत्येपु, सांसारिकफर्मकृत्येष्वपि तत्किमपि नास्ति यत्र किमपि व्ययादिर्न स्थाद, तस्मादायव्ययतुलनया स्वनिर्वाहहेतरुद्धरितोऽशो लाभ एवेतिधिया जगत्मवृति- निश्वयैव दृश्यते, एवं धर्मप्रवृत्तिरपि, यदागमः-"तम्हा सव्वाणुण्णा सम्बनिसेहो य पवयणे नस्थि। आयं वयं तुलिजा लाहाकं- सिब्ब वाणिअओ ॥१॥"चि (उप० ३९२) नहि कोऽपि लोके लोकोतरे च मार्गे लुम्पर्क विहाय सर्वथा व्ययाभावेनैव लाभा- काही दृष्टः श्रुतो वेत्यलमतिपल्लचेन, ननु भवद्भिरेव द्वितीयविश्रामे साधुक्रियानुकारित्वात्सामायिकादिक्रिया सुवर्णोपमयावर्णिता, प्रासादादिनिर्मापणादिकं रजतोपमयेति, अत्र तु रजतकल्पं सामायिकानुष्ठानं प्रासादादिनिर्मापणं च सुवर्णकल्पमिति वैपरीत्येन प्रतिपादने प्रागुक्तवचनविरोधनिरोधः कथमितिचेदुच्यते, प्रवचने साधुधर्मः श्रावकधर्मश्चेति धर्मो द्विविधः प्रशसः, तत्र साधुधर्म- " . ॥७॥ - ·, प्रासादपूजा श्रीप्रपनन- परीधा ८ विभामे ७२|| फियानुकारितामात्रेण सुपर्णोपमा प्राग्भणिता, अन तु श्रापकधर्मेऽपि वैविध्य विकल्प्य विचार्यते तदा सामायिकादिकं रजतकल्पं प्रासादादिकं च सुवर्णकल्पमिति विपक्षया वस्तुकल्पनायां विरोधगन्धस्याप्यभावात् , ननु सुहृद्भावेन पृच्छामः-सामायिकादिक्रिया साधुफियानुकारिणी निरवद्या च सर्वसम्मता तदपेक्षयाऽपि प्रासादादिकं शोभनतरमिति मच्चेतसि न प्रतिभासते इतिचेद्, उच्यते, या कलादी धर्मे या नामग्राहं यदुपमया सद्भावसंभवे प्रशंसा असद्भावसंभवे च हीला स्यात् तत्र तत्र तत्तत्प्रधानभावेनैव बोध्यं, यथा श्रीवीरे ब्राह्मणकुले समुत्पन्ने वेदाध्ययनादिसंभावनया प्रशंसा, ब्राह्मणकुलोत्पन्नानां वेदाध्ययनमेव प्रशस्यपदवी प्रापयति, राज- कुलोत्पत्तौ तु राज्यपती राजा सोऽपि चक्रवर्तीति प्रशंसा, राजकुलोत्पन्नानां राज्यपतित्वं, तत्रापि चक्रवर्तित्वं चैव प्रधानमिति ज्ञापयति, एवं धर्ममधिकृत्याद्यापि किमयं त्वं जातः प्रासादोद्धारं करिष्यसि अथवा शत्रुअयसंघपतिर्भविष्यसीत्यादिवचोमिरासता- मन्ये मातापित्रादयोऽपि श्राफिक्कुलोत्पन्नं वसुतं प्रत्यपमन्यते, न पुनस्तद्वत् किं सामायिकपोपधादिविधाता भविष्यसि अथवोपधा- नादितपोनिर्वाहको भविष्यसीत्यादिवचोभिराक्रोशयन्तीति सर्वजनप्रतीतं दृश्यते, तथा प्रासादप्रतिष्ठादिनिमि-तं यथा ज्योतिशास्त्रे मुहूर्चलमादि भणितं दृश्यते न तथा सदतिरिक्ते धर्मानुष्ठानादौ, तथा साधवोऽपि यथा रथानुयात्रादिषु बहवो मिलन्ति न तथा तद्व्यतिरिक्तसामाविककृत्येपु, तथा आचार्यादयोऽपि देशान्तरतोऽपि यथा प्रतिष्ठादिकृत्यमुद्दिश्यायान्ति न तथाऽन्यत्रेत्यादिविचारो रहोवृत्या कृतः सन्मान्तरलोचनमलापनोदको भविष्यतीतियोध्यं, ननु वयं मुहृद्भावेन पृच्छामः-अर्हन्ति पूजासत्कारादिकमतोऽर्रान्त इति नामव्युत्पत्यापि पूजा सिद्धयन्ती भारतीर्थकरमादायैव सिध्यतीति, तस्यैव धर्मोपदेशादिपु सामर्थ्यात् , न पुनः स्थापनाई- तोऽपि, तस्साचेतनरूपत्वादिति चेचिर जीव, एतावताऽपि मो लुम्पक ! तव मतं तुजलाअल्येव संपानं, तत्रापि पुप्पादिविराधनाडी- ॥७२॥ .

·..... भीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥७३॥ नात पूजादि कारात्, किन-भावार्हतः पूजाङ्गीकारे स्थापनार्हतः पूजाऽवश्यमभ्युपगतव, 'साक्षात्साधनतापाय Knuary नादितिन्यायाद् देशकालादिव्यवहितानां तीर्थकृतां हि पूजा स्थापनाद्वारैव स्यात् ,तीर्थकरविषयकध्यानावलम्पनहेतोरन्यस्यासंभवात्, लोकेऽपि राजाधिकरपुरुपसेवा राजसेवातोऽप्यधिकफलदायिनी दृश्यते, अत एव बहून् जनान् समुदायीकृत्य साक्षातीर्थकरचन्दन- पूजादिना केनापि संघपतिविरुदं न प्रासं, मातं च श्रीशत्रुअयादियात्राविधिना पहुमिः, सम्प्रत्ययपि प्राप्यते चेति तवापि सम्मतम् , अतः कथंचित्साक्षात् तीर्थकरपूजातः स्थापनाईत्पूजा बलीयसी,नहि यथा स्थापनाऽर्हत्पूजा बहुवित्तव्ययादिसाध्या तथा भावाईतोऽपि, भागाईस्थापनाहतोः पूजाविध्योर्विमाश्याद्, अत्र बहु वक्तन्यमपि प्रायः प्रतीतमेव, यशोकमचेतनत्वादिति तदवाच्यं बालचेष्टि- तमवगंतव्ये, यतोऽभीष्टफलप्राप्तौ चैतन्याचैतन्यविचारोऽकिश्चित्कर एच, "चिन्तामण्यादया कि न, फलन्त्यपि विचेतना?" इति (चीत-स्तोत्र) वचनाचैतन्यरहितोऽपि चिन्तामणियथाऽभीष्टफलदाता न तथा चैतन्यभागपि दुर्गतः, तसाद्वस्तूनां वैचित्र्यमवगम्य सम्मोहः त्याज्यः, कथमन्यथा एकेनापि सोवर्णिकेन विक्रीतेन मनुजशतं भोज्यते, न पुनधैतन्यभाजा कीटिकाकोट्यापि विक्रीतपा एकोऽपि मनुजः, आस्तामन्यत् , सत्यपि चैतन्ये तद्राहकोऽपि कोपि न मिलति, तसादभीष्टफलप्राप्तौ चैतन्याचैतन्यविचारलक्षणोऽ- सिगुरु लुम्पकमुखागण एव क्रीडन् विराजत इति । ननु अर्हन्ति पूजासत्कारादिकमित्यर्हन्त इति शब्दव्युत्पत्तिामाकमभीष्टा, किंतु "अहविहंपि अ कम्म अरिभूअं होइ सन्यजीवाणं । तं कम्मर हंता अरिहंता तेण पुगंति॥२॥नि (आव-९२०-१५५३) वचनात् अएकारिहननादरिहन्तार इतिव्युत्पत्या कथं पूजा सिक्ष्यतीतिवेदुन्यते, एवमपि सुत्तरां प्रतिमाप्रासादादिपुरस्सरमेव पूजायाः सिद्धे, तपाहि-अष्टकर्मारिहननमपि कर्मणामरित्वेन परिज्ञानादपरिवानादा, द्वितीयविकल्पेऽन्धयुद्धमिवापयते, नानावकारिखरूप-

·कर्मारिहा
नार्थत्वे
पूजादि
भीप्रवचन तद्धननाय समर्थो भवति, मिथ्याशामपि केवलज्ञानोत्पत्तिप्रमङ्गात् , नहि लोकेऽप्यज्ञातोऽरिहन्तुं शक्यते,तसादायो विकल्पोऽन-
परीक्षा वद्यः, तथा च प्रथमं झानावरणीयादिकर्मणां प्रकृतिस्थितिरसप्रदेशैर्बन्धखरूपमवगन्तव्यं,तत एवोदयोदीरणासत्ता भवन्ति, कर्मणां
८ विधामे
हि बन्धः कारणमन्तरेणासंभवीति कारणं ज्ञात्वा ततो निवृत्तः पुनस्तथाविधकर्मवन्धरहितः कृशीभूतानि प्राचीनकर्माणि हन्तुं श-
७४||
क्नोति, न पुनः प्रतिसमयं कर्मपुद्गलनिषेकहेतून कर्मबन्धकारणानि सेवमानोऽपि, नहि बलवानरिहन्तुं शक्यत इति लोकोक्तिरपि,
कर्मपन्धकारणानि त्वेवं-मत्यादिज्ञानस्य सावादीनां ज्ञानिनां पुस्तकादेर्ज्ञानसाधनस्य प्रत्यनीकतानिहवनोपघातात्याशातनादिमि-
झनावरणीयदर्शनावरणीयलक्षणं मूलप्रकृतिद्विक बध्नाति, गुरुभक्तिक्षान्तिकरुणाव्रतयोगकपायविजयदानादिमिः सातवेदनीयकर्म
वनाति, एतद्विपरीतस्तु असातमिति २ भवहेतोरुन्मार्गस्य मार्गत्वेन देशना मुक्तिपथस्य ज्ञानदर्शनचारित्रलक्षणस्यापलपनमित्यादिमिः
देवद्व्यविनाशादर्हत्साधुचैत्यसद्धादिमत्यनीकतया च दर्शनमोहनीय कर्म बन्नाति, तीव्रकपायनोकपायाद्युदयाच चारित्रमोहनीयमिति
४ महारम्भादियुक्तो व्रतरहितो नरकायुर्वभाति, उन्मार्गदेशनामार्गनाशनागूढहृदयमायाकुशीलतासशल्यतादिमिस्तिर्यगायुर्वधाति,
प्रकृत्याऽल्पकपायो दानरतः शीलसंयमरहितो मध्यमगुणवान् मनुजायुर्वधाति, सर्वदेशविरतिवालतपोऽकामनिर्जरासम्यक्त्वादिभिर्देवा-
युर्वभाति मायागौरवादिरहितः शुभनाम, तद्विपरीतस्तु अशुभनामकर्म वनाति ६ गुणप्रेक्षी मायादिरहितोऽध्ययनाध्यापनादि-
रुचिरुचैर्गो पनाति, तद्विपरीतस्तु नीचैर्गोत्रमिति ७ जिनपूजादिविघ्नकरो हिंसादितत्परोऽन्तरायकर्म वनाति ८, यदागम:-"दुविहो
अ होइ मोहो"त्ति (१८८ नि०) आचाराने लोकविजयाध्ययननियुक्तिगाथाव्याख्याने, मोहनीयकर्म द्विधा भवति-दर्शनमोहनीयं
चारित्रमोहनीयं चेति, पमहेतोद्वैविध्यात्तथाहि-अर्हत्सिद्धचैत्यतपाश्रुतगुरुसाघुमकप्रत्यनीकवया दर्शनमोहनीयं कर्म बमाति, येन
.
॥७॥

·नार्थत्वे भीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ७५॥ पूजादि Oमारायला चासाक्नन्तसंसारसमुद्रान्तःपात्येवावतिष्ठते इत्यादि श्रीआचारागलोकविजयाध्ययनटीकायां, तथा तत्रैव पनद्वयान्तरे-"पडिणीय- मंतराओपघातए तप्पओसनिण्हवणे। आवरणदुगं भूओ बंधइ अचासणाए अ॥१॥ भूआणुकंपवयजोगउज्जुओ संतिदाणगुरुभत्तो। घइ भूओ सायं विवरीए बंधए इअरं ॥२॥ अरहंतसिद्धचेइअतवसुअगुरुसंघसाहुपडिणीओ। बंधइ दंसणमोहं अणंतसंसा- रिणो जेण ॥३॥ तिव्वकसाओ बहुमोहपरिणतो रागदोससंजुत्तो। बंधति चरित्तमोहं दुविहंपि चरित्तगुणपाई ॥४॥ मिच्छादिहि- महारंभपरिगहो तिव्वलोहनिस्सीलो। निरयाउअं निबंधइ पावसई रोड़परिणामो ॥५॥ उम्मग्गदेसओ मग्गनासओ गूढहिअय- माइलो। सढसीलो अ ससल्लो तिरिआउं बंधए जीवो ॥६॥ पगतीइ तणुकसाओ दाणरयो सीलसंजमविहूणो। मज्झिमगुणेहिं जुत्तो मणुाउं बंधए जीवो ॥७॥ अणुक्यमहन्वएहिं बालतवोऽकामनिजरते अ। देवाउअं निरंधइ सम्मद्दिष्ठी उ जो जीवो ॥६ मणवयणकायवंको मातिल्लो गारवेहि पडिबद्धो । असुहं बंधइ णामं तप्पडिवक्खेहिं सुहनामं ॥९॥ अरहंताइसु भत्तो सुत्तरुई पयणु- माण गुणपेही । बंधइ उच्चागो विवरीए बंधए इअरं ॥१०॥ पाणवहाइसु रत्तो जिणपूआमोक्खमग्गविग्धपरो। अजेति अंतरायं न लहति जेणिच्छि लाहं ॥१॥" इत्यादि श्रीआचारागटीकायां (पत्र ९५) लोकविजयाख्याध्ययने, नच सूत्रातिरिक्तं नासामिः | सिद्धान्ततयाऽभ्युपगम्यते इतिवाच्यं, निर्युक्यादिसहितस्यैच सूत्रस्य सिद्धान्ततया प्रथमविश्रामे स्थापितमग्ने व्यवस्थापयिष्यमाणत्वात् त्वदभ्युपगमस्यासाकमश्राव्यत्वाद नहि दृग्विकलाभ्युपगतचन्द्रादिदर्शनाभावस्तदितरलोकस्य सम्मतः,किंच-आस्तां टीका,सूत्रस्थापि तवाभ्युपगमोऽस्ति न वा १, अस्ति चेत्कथं न टीकानिर्युम्यादीनामपि, यतः सूत्र एव "सुत्तं पडच तओ पडिणीआ पं०,०-सुत्त- पडिणीए अत्थपडिथीए वदुर्भयपडिणीए"त्ति ॥ (३३८ भग० सा० २०८) श्रीमगवत्यादौ प्रतीतमेव तत्र सूत्रं व्याख्येयं, अर्थ- ·ना पूजादि ८विधामे ॥७६॥ सध्याख्यानं निर्युम्यादिस्तत्प्रत्यनीकता-तदनिष्टाचरणे तत्परता, सा च लुम्पकमाश्रितानां युक्कैवेतिरूपेण स्वीकार्यतया सम्मता उतानन्तसंसारपरिभ्रमणहेतुर्नासाकमुचितेत्येवंरूपेण परिहार्यतया सम्मता?, आयेऽसद्विलक्षणस्य लुम्पकस्य नियुक्यादेरनभ्युप- गमो युक्त एव, नद्येतावताऽसाकं किंचिदनिष्ट, तदीयकुलस्यैव तथा स्वभावत्वात् , पायसं परित्यज्य विष्ठामिश्रं कचवरादिकं भक्ष- यति ग शुकरे महवामपि खेदानुत्पादाद, द्वितीयेऽसाकमिव तवापि नियुच्यादिकं सिद्धान्ततया सम्मतमेव सिद्धं, तथा चाचाराङ्ग- टीकायां चैत्यादिकप्रत्यनीकता महापापहेतुत्वेन वर्णिता, तत्पूजाधुपघातोऽपि दीर्घस्थितिकमिथ्यात्वमोहनीयकर्मवन्धहेतुत्वेनानन्त- संमारित्वापादक इत्युक्तं, तत्परिहारेणैवारिहन्तृत्वसिद्धौ सिद्धा प्रासादप्रतिमापूर्वकमेव जिनपूजेति, किंच-चैत्यादिमहोत्सवानिमित्त प्रवचनेऽमायुद्घोषणं प्रतीतं, यदागमः-"दव्वविमोकखो निअलाइएसु खिमिचारयाईसु । काले चेइअमहिमाइएसु अमघायमाईउ ॥7॥"(२५८)नि श्रीआचाराने विमुक्पाध्ययननियुक्ती, एतद्वत्त्येकदेशो यथा-कालविमोक्षस्तु चैत्यमहिमादिकेषु कालेष्वमाघाता- दिघोपणापादितो यावन्तं कालं मुच्यते यस्मिन् वा काले व्याख्यायते सोऽभिधीयते इतिश्री आचा० टीकायां,अत्रैवं विचारणीयं-यदि चैत्यादिमहिमा पातकं स्यात्तर्हि तदर्यममारिघोषणं व्यर्थ स्यात्, नहि कोऽप्युद्वाहादिमहोत्सवेष्वमारिघोषणं कारयन श्रुतः श्रूयते वा, किंच-जैनपुण्यमहोत्सवमन्तरेणामारिघोषणाद्यसंभवाद्, आस्तामन्यद्, अन्यतीथिकानां यागाद्युत्सवेपु बहुद्रव्यव्ययसंभवेऽप्य- मारिपोपणवार्ता तु जैनप्रासादप्रतिमाप्रतिष्ठाधुत्सवदिनेषु तथा पर्युपणापादिपर्चखेवोपलभ्यते, तसाचैत्यादिमहोत्सवा धर्मचक्र- वर्निगृहे जायमानाजगञ्जीवानन्दहेववोऽपि मोहतस्करावष्टम्भगिरिदरीकल्पे लुम्पकगृहे मोहानुचराणां लुम्पकानां शोकहेववो दृश्यन्ते, वम्मापत्रामारिपोषणं वजैनमहोत्मवादि नोभ्यं, किंच-चैत्यमादिप्रत्यनीकता महापापमिति परिन्नानाभावेन त्यागस्वैवासंभवाद्, MiDec

·प्रकरण-
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥७७॥
,
"
यदागम:-"पढम णाणं तओ दया, एवं चिइ सव्यसंजए। अण्णाणी कि काही किंवा नाही छेअपावगामा (४?*त
दशवै०, वत्परिज्ञानं गुर्वाय, यदागम:-"सुधा जाणइकल्लाणं,सुया जाणइ पावगं । उभयपि जाणई सुचा, छेअंतं समापरे ॥२॥"
(४२)नि अन श्रुत्वेत्युक्तं, न पुनः पुस्तकादिपु दृष्ट्वेत्यपि, गुरुपार्थे श्रवणं च पिनयादिना भवति, विनयेन यच्छुतमवाप्यते तत्सू-
नियुक्तिभाष्यवृत्निप्रकरणादिभिः समुदितमेव, अन्यथा बहुश्रुतत्वासंभवान्, यदागमः "जहा से सामाइआणं,फुटागारे सुरखिए।
गाणाधण्णसंपुण्णे, एवं हवइ बहुस्सुए।।१॥"(३५२१)ति श्रीउत्तराध्ययने बहुश्रुतपूजाध्ययने, एतद्व्याख्यानं यथा-समाज:-
समूहस्तं समवयन्ति सामाजिकाः-समूहकृतयो लोकाः, केषां १-कोष्ठा-धान्यपल्यास्तेपामगारं-तदाधारभूतं गृहमुपलक्षणत्वादन्य-
दपि प्रभूतधान्यस्थानं तथा सुन्छु-प्राहरिकपुरुषादिव्यापारणद्वारेण रक्षितः-पालितो दस्युमूपिकादिभ्यः सुरक्षितः, सच कदाचना-
परिपूर्णः स्पादिल्याइ-नाना-अनेकमकाराणि धान्यानि-शालिमुद्गादीनि तैः प्रतिपूर्णो-भृतो नानाधान्यप्रतिपूर्णः, एवं भवति बहु-
श्रुतः, सोऽपि सामाजिकानामिव गच्छवासिनामुपयोगिभिर्नानाधान्यैरिवाङ्गोपाङ्गप्रकीर्णकादिभेदैः श्रुतज्ञानविशेपैः प्रतिपूर्ण एव
स्यात् सुरक्षितच प्रवचनाधारतया, यत उक्त-"जेण कुलं आयत्तं तं पुरिसं आयरेण रखिजा" इत्यादि, अथवा गुरुसमीपे श्रवणं
विधा भवति--सूत्रमात्रार्थश्रवणं नियुक्तिमिश्रितश्रवणं निरवशेषश्रवणं चेति,यदागमः-"सुचत्थो खलु पढमो वीओ निम्नुत्तिमीसिओ
| भणियो। तइओ अ निरवसेसो एस विही होइ अणुओगे ॥१॥"(१-९०१, ३-२४ नि०, १२-९४*)त्ति भगवत्पादौ, एवं सूत्र-
नियुक्तिभाष्यवृत्त्यायुक्तकर्मरन्धकारणानि, चैत्यसवाद्यनुकूलप्रवृत्या च प्राचीनकारिहननादरिहन्तारो बभूवांसो भवन्ति भविष्यन्ति
चेति सिद्धान्तवायमिप्रायेणापि नामव्युत्पत्या जिनपूजा, एवं जिनशब्दव्युत्पत्यापि सिध्यति, जयति रागादिशत्रूनिति जिना,
PREKORORG
.
SOID
॥७॥

·पीपरपन-
परीधा
८ विधामे
I७८॥
प्रतिमा-
प्रासाद-
सिदि
तप रागदेपमोहादीनामुपलक्षणाद् ज्ञानावरणीयादीनामपि पुष्टिकारणानि यानि चैत्यसवा देनत्यनीकतादीनि तेभ्यो विरत एवं
कृशीभूतान् वान् रागादीन् हन्तुं शक्नोति, नान्यथेत्यपि जिनपूजा निखद्यैव सिद्धा, एवं नमस्कारे शक्रस्तवादौ च यावन्ति पदानि
नानि मण्यप्यन्योऽन्यापेक्षाणि जिनपूजाव्यवस्थापकानि, तदिग्दर्शनं त्वेवं 'नमोत्थु णं अरहताणं भवंताणं" इत्यत्राहदशन्देन
किं वाच्यं ? भगवचन्दन च किं वाच्यमित्यादिप्रश्ने मति गुरुत्वान्मौनीभावेन तिष्ठति तदनुकम्पया भोः शृणु! पूर्वमर्हच्छब्देन
नामादिमिचतुर्दाऽप्यन्नमस्कृतः, अग्रे च विशेषतो भावार्हन्तं पृथग् नमस्करोति भगवंताणमिति, तत्र भावाईद्भवने प्रागुक्ता युक्ति-
रखतारणीयेत्यतं विस्तरेण । इति लुम्पकमते मातृकापाठकल्पं 'मव्वे पाणे'त्यादिसत्रं प्रदर्य प्रसङ्गतो लुम्पकाज्ञानोद्भावनाय एतत्सू-
यानुगताः कामन युक्तयोऽपि दर्शिता इतिगाथार्थः ॥२४॥ अथानन्तरोक्तगाधान्ते यदुक्तं 'तेणं तदसणं पार्वति तादृग्वचनतः
किं स्यात् । न स्याच कुत इत्याह-
एवं निरवयणं भासंतस्सावि तकग्वणा चेव । कालणुभावा जिन्भासडणंपि न होइ सयमेव ॥६५॥
एवं-प्रागुक्तगाधोक्तं निष्ठुरवचन-सतामवाच्यमनार्यवचनं भाषमाणस्य लुम्पकस्यापिरवधारणे भापमाणस्यैव तत्क्षणादेव-तत्काल-
मेव ममयादिकालान्यवधानेनैव स्वयमेव-परोपक्रममन्तरेणैव जिवाशटनं भवेत् , तदपि न भवेत् , कुत इत्याह-कालानुभावान्नेति,
दुम्पमामालो हि महापापाराणामुत्सूत्रमापणारूपाणां भूमिरिव, यतः पातकं हि कलिकालसंवन्ध्येव कविमिर्वर्णितं, यदुक्तं-"मा
पप्तचप्तिभावात्कलिकलिलमराफ्रान्तमत्यन्तमेतत् , पातालापारपरे त्रिभुवनमवनं द्रागितीवावधार्य । त्वष्ट्राऽवष्टम्मनाथं प्रचुरभरमही
निर्ममाने यदही, पनम्तम्माविवामौ निखिलमुग्वग्वनीवों विधा यतीन्द्॥॥ इतिश्रीजिनशतके, यदि दुष्पमाकालो नामवि- :
॥७८॥

·प्रातमा
प्रासाद-
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥७९॥
Dia
प्यत्तर्हि तथा वचनं ब्रुवत एव तत्कालं जिवाच्छेदोऽभविष्यदितिगाथार्थः॥६५॥ अथ लुम्पकोक्तमसंभवीति दर्शयित्वा नदिष्टापात्त-
मुद्भाव्य प्रभयभाह-
जिणपूआ जीवयाहो पावंति अ नेव कत्थई सुणि। जइ एवं ता णूणं जिणपडिमा केण निम्मविआ? ॥१६॥
जिनपूजा तावजीववधः पापमिति च कुत्रचित्-काप्यागमे लोकोक्या चा नैव श्रुतं, श्रुतं नास्त्येव, इष्टापत्तिमाह-यद्येवं प्रागुक्तं
'ता' तहि नूनं-निश्चितं जिनप्रतिमा केन निर्मापितेति प्रश्नचिकाया गाथापा अर्थः ॥६६॥ अथ लुम्पकामिनायतः परिशेषेण
यसंपमं तदाद-
णो अपणउत्थिएहिं न य इंदिअाठिएहिं निम्मविआ। नय जिणधम्मट्ठीहिं निकारणकजसंपत्ती ॥७॥
'अन्यतीर्थिकैः' शाक्यादिब्राह्मणपर्यन्तैर्निर्मापिता नो, अन्यतीर्थिका हि प्रायो जैनद्वेषिणः कथं तत्प्रतिमां कारयन्तीति तवापि
सम्मतं, 'न चेन्द्रियार्थिकैरपि' यत इन्द्रियार्थाः साक्षात्परम्परया वा भवन्ति, साक्षाच्छन्दस्पर्शादयः परम्परया तु हिरण्यादयः,
उभयथापि जैनप्रासादादसंभविनः, संभवे वा तदर्थिना मिथ्याशा म्लेच्छादीनामपि तनिर्मापणप्रसक्तेर, अतोऽकिञ्चित्कर एवायं
विकल्पः, एतद्विकल्पद्वये निषेधः सर्वजनप्रतीतः। अथ लुम्पकमत्ताभिप्रायेणाह-न च जैनधर्माणिमिरपि, जैनधर्मार्थिनो हि जिना-
प्रया प्रवर्त्तमानाः "सच्चे पाणा न तव्या" इत्यादिसिद्धान्तवचनात्कथं प्रासादादिकेषु प्रवर्तन्ते , तस्मानिष्कारणकार्यसंपत्तिः, अयं
भाव:-प्रासादादिकं कार्य तावत्सर्वजनप्रतीतं, कार्यच कारणमन्तरेणासंभवीति जगत्स्थितिः, तत्कारणानिच विकल्प्यमानानि त्रिधा
संभवन्ति, वान्यतीर्थिका इन्द्रियार्थिनथ न संभवन्तीति सर्वजनप्रतीतं,लम्पकामिप्रायेण तु जैनधर्मार्थिनोऽपि न संभवन्ति, तथा
॥७९॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८वियामे
||८||
प्रतिमा
प्रासाद-
सिदिः
च निष्कारणकार्यसंपचिरसमविनीत्यनन्यगत्या लुम्पक एवानार्यवागितिगाथार्थः ॥ ६७ ॥ अथ प्रकारान्तरेण प्रश्नमाह-
एवं हरिहरपडिमाभत्तो सिवधम्मिओ य जिणधम्मी । अहवा उभयपभो पुच्छेअन्वो अ पडिमरिऊ ॥६८॥
एवं-प्रागुक्तप्रकारेण हरिहरप्रतिमाभक्तः शैवधार्मिक उत जैनधार्मिकश्चेति, चः समुच्चये, अथवोभयभ्रष्टः-जैनधर्मशैवधर्मबाह्य
इति प्रतिमारिपुः लुम्पकः प्रष्टव्यः, एवं प्रश्ने कृते लुम्पको मूकाभो भवति उभयपाशाद् , उभयपाशस्त्वेवं-यदि भणति शैवधार्मिक
एव हरिब्रह्मादिप्रतिमामक्तो भवति तदा जैनधार्मिको जिनप्रतिमाभक्तः, तदतिरिक्तो लुम्पको न जैनधार्मिकः, अथ भणति-जैन-
धार्मिको हरिहरादिमतिमाभक्तस्तहि शैवधार्मिकोऽपि जिनप्रतिमाभक्तः संपयेत, एतच सर्वजनप्रतीतिवाधितं वक्तुमप्ययुक्तं, लुम्पकस्य
च हरिहरादिप्रतिमाराधनं प्रसज्येत, अन्यथा तस्यैवाजैनत्वापत्तेरित्युभयथाऽपि पाश एवेत्यनन्यगत्या हरिहरादिप्रतिमाभक्तशैवव-
जिनप्रतिमाभक्त एव जैनो, नान्य इति सिद्धमितिगाथार्थः ।।६८।। अथ पुनरप्यनन्यगत्या प्रसाधनाय प्रश्नमाह-
अह यहुवित्तवएणं कनं धम्मस्स धम्मबुद्धीए । कुना निअनिअमग्गे मंदमई किंव तिव्वमई १ ॥ ६९ ।।
अति परं प्रति प्रश्ने, ननु भो लुम्पक ! निजनिजमार्ग-शैवजैनादिमार्गे धर्मवुद्ध्या बहुवित्तव्ययेन धर्मस्य कार्य निजनिज-
मार्गे मन्दमतिः कुर्यात् किं वा तीवमतिरितिगाथार्थः ॥३९॥ अथ प्रागुक्तप्रश्ने प्रथमविकल्पेतिप्रसङ्गमाह-
पढमविगप्पो तुच्छो पञ्चकन्वं जेण मिच्छपमुहेहिं । जिणपासायप्पमुहं णो दीसइ कारिअं किंची ।।७०॥
'प्रथमविकल्पः' निजनिजमागें मन्दमतिरेव बहुवित्तव्ययेन-लक्षादिसंख्याद्रव्यव्ययेन धर्मवुद्ध्या धर्मकार्य कुर्यादितिलक्षणः
तुच्यः अमारः, भोजनस्यापि कर्णशूलकल्पः, तत्र हेतुमाह-'जेणं ति येन कारणेन मिथ्यामन्देन मिथ्यादृष्टयो ब्रेयाः, मिथ्या-
॥८॥

·पूजासिद्धि श्रीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे ॥८॥ दृष्टिप्रमुखैः मिथ्याटक्सम्यग्दृरिमार्जिनप्रासादप्रमुख-जैनप्रासादशैवप्रासादप्रमुखं किंचित्कारित न दृश्यते, अयं माया-मन्दजेनेर्जे- नप्रासादाः शैवप्रासादा या मन्दशैवैरपि शैवप्रासादा जैनप्रासादा वा कारयितव्याः भवन्तीत्यतिप्रसङ्गः, ते च कापि कारिता न दृश्यन्ते थूयन्ते चेति प्रथमविकल्पोऽकिश्चित्कर इतिगाथार्थः ॥७॥ अथ द्वितीयविकल्पखरूपमाह- बीए निआमा तित्थं जिणपडिमानिस्सिन इअरंपि । जो जमि जमि मग्गे तिव्यमई तंमि सो पुज्जो ॥७॥ यदि स्वस्वमते तीनमतिरेव बहुवित्तव्ययेन धर्मवुद्ध्या धर्मकार्य करोतीति द्वितीयविकल्पस्तहि नियमाजिनप्रतिमानिश्रितं तीर्थ- जिनशासनं, जिनमतिमाभक्तिमदेव जैनतीर्थमित्यर्थः, न इतरदपि-जिनप्रतिमोत्थापनयुक्तमपितीथं भवेत् ,तत्र हेतुमाह-'जो मिति | यो यसिन् २ मार्गे तीवमतिः स्यातमिन् मार्गे पूज्यः, जैनप्रवचने तीव्रमतिरेव प्रासादादिकं कारयत्यतः स एव तीर्थे पूज्यो- मान्यः, तीर्थप्रधानो भवतीत्यर्थः, अत एव बहुवित्तव्ययेन शत्रुञ्जययात्रादिकारकः सद्यपतिरिति विरुदमुवहति भावकवर्ग, मुख्य- वाभावे कथं तत्पतित्वमितिगाथार्थः ॥७॥ अथोक्तं मुख्यत्वं गाथर्यवाह- तेणं उर्जिताइसु जत्ताकरणेण संघवविरु। जत्ता भत्तपइण्णप्पमुहेसुवि पुण्णसाणं ॥७२॥ येन कारणेन स तीर्थपूज्यो भवति तेनैव कारणेनोजयन्तादिषु, आदिशब्दाच्छत्रुअयाष्टापदादयोऽपि, यात्राफरणेन बहुवित्त- व्ययेन संघसहितयानाकरणन सद्धपतिविरुदं लभत इति गम्यम् , अपि पुनरर्थे, यात्रा पुनर्भक्तप्रकीर्णप्रमुखेपु-भक्तप्रकीर्णकसारा- वलीप्रकीर्णकाचारागनियुक्तिशत्रुञ्जयमाहात्म्यप्रमुख, अपिशब्दादध्यक्षसिद्धापि, पुण्यश्राद्धानां प्राचीनपुण्योदयावासपहुधनव्ययौदा- र्यादिगुणनिधीनां श्रावकाणामेव, नेतरेषामुत्यत्रमार्गपतितानामपि, यतु संप्रति केचिदुत्पत्रमार्गाश्रिता अपि शअययात्रादिकरणेन OP " ८॥ 1, ·Here पूजासिदि মমান परीया ८रिमामे 11८२॥ ,اجدد:: महातिमात्मनः ख्यापयन्ति ते तदीयसाध्यादिसमुदायस्य तीर्थाभासवत् साम्पत्याभासा योध्याः, तीर्थाभासाथ सम्प्रति दिग- परादिपानपर्यन्ताः प्रसिद्धनामानो दश, तेषां चाभासत्वं किंचित्पर्युपणादशशतके भणितं बोध्यं, तत्र भक्तप्रकीर्णके यथा- निसदस्यमयनिशिंदभवणचिमवरपइटासु । विअरह पसत्य पुत्थय सुतित्य तित्थयरपूआसु ॥१॥ (२७-३०६*) इति, आचाराङ्ग- नियुकिर्यया-तिस्पयराण भगवओ पययणपावयणिअइसइडीणं । अहिगमणनमणदरिसणकित्तणसंपूअणाथुणणा ॥१॥ जम्मामिसे- अनिरसमण चरणनाणुप्पया य निवाणे। दिअलोअभवणमंदरनंदीसरभोमनगरेसु ।।२।। अहावयमुजिते गयग्गपयए अ धम्मचके अा पामरहावरणयं चमरुप्पायं च वंदामि ॥३शा (८-३३३, ३३४, ३३५ नि०) इतिश्रीआचाराने दर्शनभावनानियुक्ती, एत- डीका यथा-"दर्शनमावनार्थमाह-'तित्थयर' गाहा, तीर्थकतां भगवतां प्रवचनस्य च-द्वादशाङ्गस्य गणिपिटकस्य तथा प्रावचनिनाम्- आचार्यादीनां युगप्रधानानां तथाऽतिशयिनां ऋद्धिमतां-फेवलिमनःपर्यायावधिमचतुर्दशपूर्व विदां तथाऽऽमर्पोपध्यादिप्राप्तीनां पदमिगमन-गन्या च नमनं नत्वा च दर्शनं तथा गुणोत्कीननं संपूजनं गन्धादिना स्तोत्रैः स्तवनमित्यादिका दर्शनभावना, अनया हि दर्शनमारनगाऽनपरलं भाग्यमानया दर्शनशुद्धिर्भवतीति,इयं गाथा एतद्व्याख्यानं च लुम्पकमतनागहेतुरिति विचिन्त्य प्रसद्गतो- ऽनिहितम् , अथ प्रकृनमम्मतिमाह-जम्मामिसेज'गाहा 'अहापय गाहा, तीर्थकतां जन्मभूमिषु तथा निष्क्रमणचरणज्ञानोत्पत्तिनि- प्पणिभूमिपु नया देवलोकमानेषु मन्दरेण तथा नन्दीश्वरद्वीपादौ भौमेषु च यानि शाश्वतानि चैत्यानि तानि वन्देऽहमिति द्विती- पगाभान्ने फिनि, एवमष्टापद तथा श्रीमद्पन्नगिरी गजानपद दशार्णस्टयतिनि तथा नशिलायां धर्मग तथा अहिर- पापा पार्धनापग परपेन्द्रमरिमाणाने, एवं स्थापनेपरम्पामिना पत्र पादपोषगमनंग, यत्र श्रीपर्दमानमात्रिय गगरेन्द्रेणो- 11:14ptray 11८11 ·. धीपानन- गुरुपरतता अत्यो वित्तीए अण्णउत्थिआविकलो । नारंभऽवहिगिचा जिणपवयणधम्मकबेसु ।७४॥ 3 पूजासिदि परीधा गुरुपारतन्त्र्यादत्तौ-तट्टीकायामन्यतीथिकापेक्षोऽर्थः नारम्भमप्यधिकृत्य जिनप्रवचनधर्मकार्येषु, तुर्गम्यः, न तु जैनप्रवचने विथामे गानि धर्मकृत्यानि तेषु य आरम्भस्तमप्यङ्गीकृत्य "सच्चे पाणा भूआ" इत्यादि सूत्ररचनेति भाव इतिगाथार्थः ७४॥ अथ जैन- 1101 धर्मानुष्ठानारम्भमधिकत्य नोक्तमित्यत्र व्यायैव समर्थयन्नाह- तं नत्थि किंचि कर्ज हविज जं सव्वहा वयाभावे । आयं वयं तुलिजा लाहभिलासित्ति ववहारो ॥७५॥ वकिचित्कार्य नास्ति-लोके लोकोत्तरे च मार्गे तत्किमपि कार्य नास्ति यत्सर्वथा व्ययाभावे सति स्यात् , यत्किमपि महदणु वा कार्य हर्चतः कार्यानुमारी व्ययो भवत्येव, नाचारिताया धेन्या दुग्धाकाली समीहितफलभाम् भवेद् , आस्तामन्यत् , सुवर्ण- सापि क्रयविक्रयादिव्यवहारे कपोपलसंघर्पणादिना किंचिन् न्यूनत्वभवनं विक्रेत्रादीनां सम्मतमेव,न पुनस्तावन्मात्रव्ययभीत्या तथा- न्यवहारासंभवः, संभावितलामापेक्षया तस्याल्पत्वाल्लाभोऽपि तत्पाते यावानवतिष्ठते तावानेव सर्वसम्मतः, तसारिक कर्तव्यमित्याह- 'आय'ति लाभामिलापी-लाभार्थी आयं-लाभं व्ययं च-तदपगम तोलयेत्-तुलापामारोपयेत् , तुलारोपितं हि वस्तु गुरुलघ्यादि- निर्णयानं भवति तथाऽयमपि कियान न्यया संपन्नः १ कियांचायः१ एवं चायाद्ययः पात्यते यद्युद्धरति वल्लाभो मन्यते, नो चेदु- | मपाभावः, यदि मूलादपि किंचिदादाय याति तदा मूलक्षितिः, आयो विकल्पः शोभनो, नान्त्यो, तथैव जगद्व्यवहारादित्यमुना प्रकारेण जगदयपहारः, अयं भावा-यथा विक्रेतव्यवस्तुनः पोउसोडशो लाभस्तस्यापि पोडशोर्डशो व्ययः, शेपास्तु पोडशाशस्य पत्रदाना नाभीमना मनिहितय इति जगत्प्रानि:,न पुनर्लाभांशम्यापि पोटगोइंगो याम्यनीति भीत्या गल्यापारो न उचितः a.akta ॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
||८५॥
पृथिव्या-
द्यारंभस
अनन्यगति-
कुवा
एवं धर्मानुष्ठानमात्रेऽपि चोप्यं, यतो यावत्कायिकव्यापारस्तावदारम्भादिसंभवः, न च तद्भीत्या संयमाघनुष्ठानमपि परिहर्त्तव्यं,
सत्राप्यायव्ययतुलना कर्चव्या, नहि कोऽपि सुवर्णफलिकां खरशानमारोप्य पादोनविधानादिना परीक्षते, म्लस्यापि संक्षयात् , यत्तु
धर्मानुष्ठानेपि खल्पव्ययानल्पायादिविवेचनं तदने 'एवं जिणिदे'त्यादिगाथायां दिग्मात्रेण करिग्यते इति गाथार्थः ।।७५॥ अथा-
रम्भादिसंभवे मिथ्याक्तुल्यतां परिहा गाथामाह-
पडिसेहिअ जीवनहं जे अणुजाणंति तंपि पचग्वं । ते अण्णउत्थिआ स्वल सतिथिआनण्णगड कनं ॥७॥
ये जीववघं प्रतिषिध्य तमपि-जीवघातमपि प्रत्यक्षं-साक्षादनुजानन्ति-अनुनां ददति, न पुनरनन्यगत्यापित्त्येति, ते खल-
|निधितमन्यतीर्थिकाः शाक्यादयो नोध्याः, यथा 'न हिंसात्मर्वभूतानीति भूतवधं प्रतिपिध्य 'पद् शतानि नियुज्यन्ते, पशूनां मध्य-
मेऽहनि । अश्वमेघस्य वचनान्न्यूनानि पशुभित्रिमिरित्यादि, सतीधिका-जैनपतयस्त्वनन्यगत्या कार्यमुपदिशन्ति, अयं भावः-
कार्य त्व्पश्यं कर्तव्यं, प्रकारान्तरेण च गति स्ति, तसात् तेनैव विधिना युक्तमिति जैनाः कार्य धर्मानुष्ठानादिकं भणन्ति, यथाऽन-
न्तेनापि कालेन दुर्लभं मनुजायुरवश्यं रक्षणीयं, तद्विना पुरुषार्थासाधनात् , आयुरप्यनन्यगत्या भोजनादिविधिनैव रक्षितुं शक्यते,
सोऽपि विधिस्तथा युक्तो यथा मृतः सन् सुगतो याति, यदुक्तं-"जाएण जीवलोए दो चेव नरेण सिक्खिअव्वाई। कम्मेणं जेण
जीवइ जेण मुओ सग्गई जाइ"॥१॥ति, स चाहारोऽभक्ष्यमक्षणादित्यागेनैव युक्तोऽन्यथा सुगतिगमनासंभवाद्, भक्ष्येण शाल्यादि-
नाऽन्यगतेविद्यमानत्वाच, तत्रापि निरवयेनैवान्यगतेर्विद्यमानत्वात्सति सामर्थे साधुवृत्त्यैव स्थेयं, तत्र चावद्यगन्धस्याप्यभावाद् ,
पदागमः-"अहो जिणेहिं असावजा, वित्ती साहूण देसिआ। मुखसाहणहेउस्स साहुदेहस्स धारण।"त्ति दशवै०, इत्येवंरूपे-
.
-
॥८॥

·भीप्रपन
परीक्षा
८विथामे
॥८६॥
पृथिव्या-
द्यारंभस्य
अनन्यगति-
कृता
पानन्यगत्याऽऽर्हता जनैः प्रतीयमानं सकारणं कार्यमुपदिशन्तीतिगाथार्थः ७६|| अथ तथोपदेशे दृष्टान्तमाह-
जह एगं विअ पायं जलंमि इचाइवयणरयणाए। नइउत्तारो भणिओ न य जलजीवेवि हिंसिन्जा ॥७७॥
यवेत्युदाहरणोपन्यासे "एगं पायं जले किचा एग पाय थले किचे"त्यागमवचनादेकं पादं जले एक चाकाशे कृत्वेत्यादि-
परनरचनया नधुत्तारो भणितो, जिनेन्द्ररिति गम्यं, न पुनर्जलं विलोडयन्नुत्तरेत् , जलादिजन्तूनां बाधासंभवाद् , एवमप्युत्तरण-
मनन्यगत्यैव, मा चैत्र-प्रबजितेन साधुना नैकत्र स्थेयं, कुलादिप्रतिवन्धेन बहुदोपसंभवात् , कित्यवश्यं ग्रामादिपु विहर्त्तव्यमेव,
तयान्तरागतनयुत्तारे मत्येव साव, ततो नद्युत्तारोऽवश्यं कर्तव्यः, तत्र जन्तूनां बाधाहेतुरयतना परिहर्त्तव्यैव, यतनालक्षणाया
अन्यगते विद्यमानत्वाद् , यदि निम्नोदका नदी स्यात्तदाऽपि शनैः शनैर्यतनयोत्तरेत् , न पुनरयतनयाऽपीतिरूपेण नद्युत्तारो भणितो
दृष्टान्ततयाऽवगन्तव्यः, न च जलजीवानपि हिंस्यादित्येवंरूपेण साक्षादन्यगतौ विद्यमानायामुपदिशन्ति, अन्यतीर्थिकास्तु 'न हिंस्या-
सर्वभूतानीति भणित्वाऽपि 'पद् शतानि नियुज्यन्ते'इत्यादिसंख्याभणनपुरस्सरं जीवहिंसां प्रतिपादयन्ति, वार्किका अपि हिंसात्वेन
पक्षीहत्याधर्मामा माधयन्ति, तथाहि-यागीया पशुहिंसा नाधर्मसाधनं विहितत्वासंध्यावन्दनादिवदिति, न चैवं जैनप्रवचने चिरु-
वादित्वमास्तामन्यत्र, प्रायः चैत्यमाध्यादिप्रत्यनीकेष्वपि हिंसाभापाया अनुपदिष्टत्वाद्, यदागमः-"माहूण चेइआण य पडिणी
वह अवष्णवायं च । जिणपरयणस्स अहि सव्यत्यामेण वारेह।।।चि (२४२ उप.) अत्र सर्वचलं-स्वप्राणव्यपरोपणं यावदिति
न्यारयावं, यद्यपि पुलाशासैिन्पमपि पूरयेदित्यायुक्तं तर फचित्सनादिकत्ये मामध्यं दर्शितम् , अनन्यगत्या च फुर्यादपि,
परं गत्यन्तरे विद्यमाने नयोपदेशो न माति, कते च प्रायधिनपतिपतिरपि, ननु यत्रमायश्चित्तप्रतिपनिम्बत्कथं क्रियने दायते,
॥८६॥

·टा..
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
द्यारंभस्य
अनन्यगति-
कृता
॥८७॥
सदादिप्रत्यनीकत्वानिवारणे पोधिनाशादनन्तरसंसारित्वमपि स्याद, तथा कृते च प्रायश्चित्तप्रतिपच्या सुलभवाधिता महानिजरा
चेति तथा प्रवृत्तियुक्तिमत्येव, ननु तर्हि जिनोपदेशः कथं नेति चेत्साक्षात्तथोपदेशाभावेऽपि कथंचित्तथोपदेशस्थाभीष्टत्वात् , यथा
"अवण्णवाई पडिहणित्ता भवति"चि दशाश्रुतस्कन्धे सरिसंपवर्णनाधिकारे, एतच्चूर्णियथा-"जो अवण्णं वदति तं पडिहण्णति"त्ति
तथा "अविहिकया वरमकयं असूअवयणं वयंति गीअत्था । जम्हा पायच्छित्तं अकए गुरुअंकए लहु॥१॥"ति, अत्राविधेरुपदेशा-
| भावेऽप्यकरणापेक्षयाऽल्पप्रायश्चित्तभणनेन अर्थात् उपदेशः संपन्न एव, एवं माध्व्याधुपद्रवे कल्पायामपि पञ्चेन्द्रियव्यपरोपणाया-
मनन्यगतिरेव शरणं, न पुनस्तत्रान्यतीर्थिकवत् हन्तव्य इत्याद्युपदेश इतिगाथार्थः ॥७७॥ अथ प्रागुक्तं दृष्टान्तं प्रकृते योजयति-
एवं जिणिंदपडिमापूआपमुहंपि धम्मिअं किचं । कायव्वं कुसलेहि भणइ जिणो न उण हिंसंपि ॥७॥
एवं विहारकरणे नद्युत्तारादिदृष्टान्तेन जिनेन्द्रप्रतिमापूजाग्रमुखं धार्मिक कृत्यं कुशलैः-निपुणैः कर्त्तव्यमिति भणति जिनः-
अर्हन् , न पुनहिंसामपि, एतावन्तोऽसुमन्तो हन्तव्या इत्यादिरूपेण हिंसोपदेशं न ददातीत्यक्षरार्थः। भावार्थस्त्वयं-नयुत्तारे दृश्य-
| मानायामपि जलादिजीवविराधनायां विहारकरणे नधुत्तारे च यथा जिनाज्ञा यथा वा वर्षाकालं स्थितानामपि साधूनां ज्ञानाद्यर्थ
ग्रामानुग्रामविहारकरणे जिनाज्ञा, यदागमः-"वासावासं पजोसविआणं णो कप्पति निग्गंथाण वा २ गामाणुग्गाम इजिचए,
पंचहि ठाणेहिं कप्पति, तं०-णाणठ्याए देसणठ्याए चरित्तठयाए आयरिअउवज्झाए वा से विसुंभेजा आयरिअउवज्झायाण वा
पहिआ वेआवचकरणाए"ति श्रीस्थानाङ्गे (४१३) तथा ज्ञानाद्यर्थ श्रावकाणामपि सत्यामप्यनन्यगत्या जीवविराधनायां जिनभव-
नविधापनादि यावजिनपूजादिषु जिनाज्ञा, अनन्यगतिस्त्वेवं-मुख्यवृत्या जिनोपदिष्टं साधुमार्ग प्रतिपत्तुमशक्तेन धर्म चिकीर्षुणा
ROIOSROO
॥८७॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
1८८॥
पृथिव्या-
द्यारंभस्य
अनन्यगति-
कृता
श्रावकेण धर्मस्त्ववश्यं कर्तव्य एव, स चानन्यगत्या जिनभवनादिविधापनादिलक्षणो द्रव्यस्तव एव, यदागमः-"अकसिणपवत्त-
गाणं विरयाविरयाण एस खलु जुत्तो। संसारपयणुकरणे दव्वथए कूवदिटुंतो॥"त्ति(आव० भा०)स चद्रव्यस्तवः पृथिव्याघारम्भ-
मन्तरेणासंभवीत्यनन्यगत्या तदारम्भोऽल्पव्ययकल्पः, ज्ञानादिलाभस्तु महालाभकल्पः, ननु तत्र ज्ञानादिलाभः कथमितिचेच्छृणु,
चैत्यनमस्कृतिनिमित्तमागता हि साधवो धर्मदेशनादिकमपि प्रयच्छन्ति, ततो ज्ञानादिलामः, प्रतिमादर्शनातीर्थकरसरणेनार्द्रकुमा-
देवि जातिसरणेन वा दर्शनलाभः, चारित्रलाभस्तु साधूपदेशाजातिसरणादिना वा प्रतीत एव, अतस्तत्र पृथिव्याद्यारम्भोऽल्पः,
सोऽपि सदारम्भतयाऽटकादौ श्रीहरिभद्रसूरिभिर्भणितः, यतो गृहस्थो द्यारम्भपरिग्रहादिध्यानकलित एव स्यात् , तत्रापीन्द्रि-
| यपोपनिमित्तमारम्भोऽसदारम्भो, जिनपूजादिधर्मध्यानसंयुक्तस्तु सदारम्भ इति खयमेव पर्यालोचय, आयव्ययतुलनया ज्ञानादिला-
| भाद्यपेक्ष्या पृथिव्याघारम्भसंभवं पातकमकिश्चित्करमेव,यस्तु पृथिव्याघारम्भपातकभीत्या जिनपूजादिकं परित्यजति स च गयाण-
कव्ययभीत्या मेरुगिरिसन्निभं सुवर्णपुजं परिहरतीतिबोध्यम् , एतेनानन्यगत्याऽप्यारम्भो न युक्त इति शङ्कापि न्युदस्ता, यत्तो यदि
प्रत्याख्यातसर्वसावधानामपि साधूनां ज्ञानाद्यर्थमनन्यगत्या पृथिव्याघारम्भो न प्रत्याख्यानभङ्गहेतुः, नद्याद्युत्तरणानन्तरं पुनर्महा-
ब्रतारोपणापत्तेः, किंतु निर्जराहेतुरिति जिनाबा, कथं त_प्रत्याख्यातथिव्याद्यारम्भाणां श्रावकाणां जिनभवनादिनिर्मापणादौ
पृथिव्याद्यारम्भसंकल्पो नानलपार्थहेतुरपि, अत एवान्यत्रारम्भवतो जिनोपदिष्टधर्मकृत्येबारम्भादिविकल्पो चोधिषीजनाशहेतुः,
| यदुक्तं-"अण्णत्थारम्भवओ धम्मेऽणारम्भओ अणामोगो। लोए पवयणखिसा अबोहिवीअंति दोसाय॥१॥"(१५६)इति श्रीहरिभद्र-
सरिकृतपूजापभाशके, एतदृचिर्यथा अन्यत्र अधिकृतस्वानादेरपरत्र-विविधदेहगेहादिकर्मखारम्भवतो भूतोपमर्दकारिणः सतो देहिनो
.
॥८॥

·भीप्रवचन- परीक्षा ८ विधामे ॥८९॥ पूजाप्रति- मादिसिद्धिा PHONE धर्म-धर्मविषये जिनानादिनिमित्तमित्यर्थः "अणारम्भओ"ति अनारम्भ एवानारम्भको-भूतोपमईपरिहारः, किमित्याह-'अना- भोगो नानाभायो.क्त्तते, अनाभोगकार्यत्वादनारम्भस, अथवा अनारम्भतः-अनारम्भादनाभोगोऽवसीयते, ज्ञानाभाव एव हि शास्त्रानुगतोऽपि जिनार्थनादिगत आरम्भोऽकृत्यतपावभासते, तथा 'लोके शिष्टजने तन्मध्य इत्यर्थः प्रवचनखिंसा-जिनशासना- लाया पूजाविधानाप्रतिपादनपरं जिनशासनम्, अन्यथा कथमाईताः शौचादिव्यतिरेकेणापि जिनं पूजयन्तीत्यादिरूपा भवति, सा चापोधेः-जन्मान्तरे जिनधर्माप्राप्तेः बीजमिव वीज-हेतुरबोधिवीजमित्येतावनन्तरोक्तौ दोपौ-दूपणे भवतः, चशब्दोऽनाभोगापेक्षया समुच्चयार्थः, अथवा दोपाय भवति-धर्माप्राप्तिलक्षणाय तदबोधिवीज संपद्यत इतिशब्दः समाप्ती, ततो द्रव्यतः खानेन शुद्धवस्त्रेण जिनपूजा विधेयेति गाथार्थः॥ इतिश्रीपञ्चाशकवृत्तौ । ननु भवतु श्रावकाणां जिनपूजाविधानादावारम्भः, परं प्रत्याख्यातसर्वसाव- घानां साधूनां तु पृथिव्याघारम्मे कथं न प्रत्याख्यानभङ्ग इति चेदुच्यते, जिनाज्ञयाऽवश्यकर्त्तव्यतामापने साधूचिते विहारादि- कर्मणि यतनया तद्विधानकचित्तानां साधूनां भावतः पृथिव्याघारम्भपरिणामामावाद्व्यत एव तदारम्भः, स च न प्रत्याख्यान- भङ्गहेतुः, अन्यथा प्रतिधर्मानुष्ठानं पुनः पुनः प्रवज्योचारणं प्रसज्येत, तसाव्यत आरम्भादिरल्पलेपरजास्पर्शमात्रकल्पस्सापाकृति- र्यापथिकापठनमात्रसाध्येतिकृत्वा जिनैरीर्याप्रथिकाप्रतिक्रमणं नद्याधुत्तारादावुपदिष्टं, यदागम:-"हत्थसयादागतुं गंतुं च मुहुत्तर्ग जहि चिठे। पंथे वा वचंते नइसंतरणे पडिकमहानि श्रीआवश्यकनियुक्ती,नियुज्यनङ्गीकारे ईर्यापथिकाया अप्यमावा, निर्यु- तिव्यतिरिक्त सूत्रे नद्युचारानन्तरमीर्यापाअनुक्तत्वात् ,किंच-पदि जिनोपदिष्टधर्मानुष्ठानेऽप्यनन्यगत्याऽप्यारम्भसंभवे प्रत्याख्यान- भरकल्पनापि क्रियते तर्हि स्थूलप्राणातिपावविरतानां श्रावकाणामप्यनमसेवने "मेहुणसनारुटो नवलखे हणइ सहुमजीवाणं" ९

·भीप्रवचन
परीक्षा
विश्रामे
11८८||
मकाकाना
पृथिव्या-
घारंभस्य
अनन्यगति-
कृता
.
श्रावण धर्मस्त्ववश्यं कर्तव्य एव, स चानन्यगत्या जिनभवनादिविधापनादिलक्षणो द्रव्यस्तव एव, यदागमः-"अकसिणपवत्त-
| गाणं विरयाविरयाण एस खलु जुचो । संसारपयणुकरणे दवथए कूवदिटुंतो॥१॥"त्ति(आव० भा०)स च द्रव्यस्तवः पृथिव्याघारम्भ-
मन्तरेणासंभवीत्यनन्यगत्या तदारम्भोऽल्पव्ययकल्पः, ज्ञानादिलाभस्तु महालाभकल्पः, ननु तत्र ज्ञानादिलाभः कथमितिचेच्छृणु,
चैत्यनमस्कृतिनिमित्तमामता हि साधवो धर्मदेशनादिकमपि प्रयच्छन्ति, ततो ज्ञानादिलाभः, प्रतिमादर्शनाचीर्थकरमरणेनार्द्रकुमा-
देखि जातिसरणेन वा दर्शनलाभः, चारित्रलाभस्तु साधूपदेशाजातिस्मरणादिना वा प्रतीत एव, अतस्तत्र पृथिव्याद्यारम्भोऽल्पा,
सोऽपि सदारम्भतयाऽष्टकादौ श्रीहरिभद्रसूरिभिर्भणितः, यतो गृहस्थो ह्यारम्भपरिग्रहादिध्यानकलित एव स्यात् , तत्रापीन्द्रि-
यपोपनिमित्तमारम्भोऽसदारम्भो, जिनपूजादिधर्मध्यानसंयुक्तस्तु सदारम्भ इति खयमेव पर्यालोचय, आयव्ययतुलनया ज्ञानादिला-
भाद्यपेक्षया पृथिव्याद्यारम्भसंभवं पातकमकिश्चित्करमेव,यस्तु पृथिव्याघारम्भपातकभीत्या जिनपूजादिकं परित्यजति स च गद्याण-
कव्ययभीत्या मेरुगिरिसन्निभं सुवर्णपुञ्ज परिहरतीतिबोध्यम् , एतेनानन्यगत्याऽप्यारम्भो न युक्त इति शङ्कापि व्युदस्ता, यतो यदि
प्रत्याख्यातसर्वसावद्यानामपि साधूनां ज्ञानाद्यर्थमनन्यगत्या पृथिव्याघारम्भो न प्रत्याख्यानभङ्गहेतुः, नद्याद्युत्तरणानन्तरं पुनर्महा-
बतारोपणापत्तेः, किंतु निर्जराहेतुरिति जिनाज्ञा, कथं त_प्रत्याख्यातपृथिव्याघारम्भाणां श्रावकाणां जिनभवनादिनिर्मापणादौ
पृथिव्याघारम्भसंकल्पो नानपार्थहेतुरपि, अत एवान्यत्रारम्भवतो जिनोपदिष्टधर्मकृत्येप्रारम्मादिविकल्पो बोधिवीजनाशहेतुः,
यदुक्तं-"अण्णत्यारम्भवओ धम्मेऽणारम्भओ अणामोगो। लोए पवयणखिसा अमोहिनीअंति दोसा य॥१॥"(१५६)इति श्रीहरिभद्र-
सरिकृतपूजापभाशके, एतदत्तिर्यथा अन्यत्र अधिकतनानादेरपरत्र-विविधदेहगेहादिकर्मस्वारम्भवतो भूतोपमर्दकारिणः सतो देहिनो
॥८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥८९॥
पूजापति-
मादिसिदिश
धर्म-धर्मविषये जिनार्चनादिनिमित्तमित्यर्थः "अणारम्भओ"चि अनारम्भ एवानारम्भको-भूतोपमईपरिहारः, किमित्याह-'अना-
भोगो बानाभावो:वत्तते, अनाभोगकार्यत्वादनारम्भस्य, अथवा अनारम्मतः-अनारम्भादनामोगोऽवसीयते, ज्ञानाभाव एव हि
शास्त्रानुगतोऽपि जिनार्धनादिगत आरम्भोऽकृत्यतयाऽवभासते, तथा 'लोके' शिष्टजने तन्मध्य इत्यर्थः प्रवचनखिंसा-जिनशासना-
श्लाघा पूजाविधानाप्रतिपादनपर जिनशासनम् , अन्यथा कथमाईताः शौचादिव्यतिरेकेणापि जिन पूजयन्तीत्यादिरूपा भवति, सा
चापोधेः-जन्मान्तरे जिनधर्माप्राप्तेः वीजमिव वीज-हेतुरबोधिवीजमित्येतावनन्तरोक्तो दोपो-टपणे भवत्ता, चशन्दोऽनाभोगापेक्षया
समुच्चयार्थः, अथवा दोपाय भवति-धर्माप्राप्तिलक्षणाय तदवोघिवीज संपद्यत इतिशब्दः समाप्तौ, ततो द्रव्यतः मानेन शुद्धवस्त्रेण
जिनपूजा विधेयेति गाथार्थः॥ इतिश्रीपञ्चाशकवृत्तौ । ननु भवतु श्रावकाणां जिनपूजाविधानादावारम्भः, परं प्रत्याख्यातसर्वसाव-
घानां साधूनां तु पृथिव्याघारम्मे कथं न प्रत्याख्यानभङ्ग इति चेदुच्यते, जिनाज्ञयाऽवश्यकन्यवामापने साधूचिते विहारादि-
कर्मणि यत्तनया तद्विधानकचित्तानां साधूनां भावतः पृथिव्यायारम्भपरिणामाभावामुन्यत एव तदारम्मः, स च न प्रत्याख्यान-
भङ्गहेतुः, अन्यथा प्रतिधर्मानुष्ठानं पुनः पुनः प्रवज्योचारणं प्रसज्येत, तसाव्यत आरम्भादिरल्पलेपरजास्पर्शमात्रकल्पस्यापाकृति-
रीपिथिकापठनमानसाध्येतिकृत्वा जिनैरीर्याप्रथिकाप्रतिक्रमणं नद्याद्युत्तारादावुपदिष्टं, यदागम:-"हत्यसयादागंतुं गंतुं च मुदुत्तगं
जहिं चिठे। पंथे वा वच्चंते नइसंतरणे पडिकपइतिश्रीआवश्यकनियुक्तो,नियुज्यनङ्गीकारे ईर्यापथिकाया अप्यभावः,निर्यु-
तिव्यतिरिक्त सूत्रे नद्युत्तारानन्तरमीर्याया अनुक्तत्वात् किंच-पदिजिनोपदिएधर्मानुष्ठानेऽप्यनन्यगत्याऽप्यारम्भसंगवे प्रत्याख्यान-
भकल्पनापि क्रियते तर्हि स्थूलप्राणातिपातविरताना श्रावकाणामप्यनमसेवने "मेहुणसभारुदो नवलखे हणइ. सुहमनीवाणं"
,
॥८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२०॥
पूजाप्रति
मादिसिदि
इति वचनात् वसविराधनाया विद्यमानत्वात्मत्याख्यानभङ्गप्रसक्ती प्रवचनेऽत्यन्तमासमञ्जस्यमापोत, तस्माद्यत्किचिदेतत् , न चैव-
मब्रह्मसेवायां त्रसविराधनापातकमपि न भविष्यतीति शङ्कनीयम् ,अब्रह्मसेवाया अप्यधर्मरूपत्वेन जिनःप्रतिषिद्धत्वाद् ,अधर्मे च क्रिया
माणे यद्यप्यनन्यगत्या प्रत्याख्यानभङ्गो न स्यात्तथापि तजन्यपातकस्यावश्यं भावात् , परं प्रत्याख्यानिनां सम्यग्दृष्टित्वावश्यंभावात्
पापकरणे सशङ्कितत्वेन तथाविधक्लिष्टपरिणामाभावान्मन्दाध्यवसायाचाल्पबन्धः, यदुक्तं-"सम्मद्दिष्ठी जीवो जइविहु पावं समा-
यरे किंची। अप्पो से होइ बंधो जेण न निद्धंधसं कुणइ॥१॥"त्ति, अत्र सम्यग्द्यष्टित्वेन सांसारिककृत्येष्वप्यल्पो वन्धो भणितः, कथं
तर्हि जिनपूजादिष्वपि कर्मवन्धोऽशुभो वा भूयात् वा भवेदिति प्रसङ्गतो चोध्यम् , एतेनानन्यगत्यारम्भादिः सर्वत्रापि न पापहेतु-
भविष्यतीति शङ्कापि निरस्ता, धर्मकृत्यरतानां धर्ममुद्दिश्य यतनया तथा प्रवर्त्तने द्रव्यत आरम्भाद्यभ्युपगमाद, नन्वेवं पशुवध-
मन्तरेण यागाद्यसंभवादनन्यगत्यैव पशुवधे सिद्धे जिनपूजातुल्यतैव यागेऽपीतिचेन्मैवं, तत्रानन्यगतेरेवाभावात् , यतोऽनन्यगत्या-
ऽप्यारम्भो धर्मकृत्येष्वेव द्रव्यारम्भतयाऽभ्युपगतः, न पुनरधर्मकृत्येष्वपि, अन्यथा मृगादिवधमन्तरेण मृगयाया अप्यसंभवात् मृग-
वधोऽपि द्रव्यवधतयाऽभ्युपगन्तव्यः प्रसज्येत, तेन धर्मे वस्तुगत्या यो धर्मः स च सिध्यन् यदनादाय न सिध्यति तदनन्यगत्या
सिद्धं बोध्यं, तच जैनप्रवचनादन्यत्र न संभवत्येव, यतः शाक्यादिपु यागादिकृत्यानामपि वस्तुगत्या न धर्मत्वं, कुतोऽनन्यगतिरपि ?,
तथाहि-सर्वेष्वपि धर्मानुष्ठानेषु पारमेश्वरं ध्यानं बीजामं, तच्च तदाकृतिपरिज्ञानमन्तरेणासंभवीतिकृत्वा जैनप्रवचने जिनेन्द्रे विद्य-
माने तद्रष्तृणां साक्षात्संपर्क जिनेन्द्रशरीरमेव जिनेन्द्रध्यानहेतुः, कालदेशादिव्यवधाने च तत्प्रतिकृतिरेख, सा च प्रतिमा प्रशस्त-
पार्थिवद्रव्यमन्तरेणासंभविन्येवेति तत्प्रतिमोपयोगितावन्मात्रपार्थिवग्रहणमनन्यगत्यैव सिद्धं, पूजाऽपि प्रशस्तस्रक्चन्दनादिसुगन्ध-
"
॥९॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे पूजाप्रति मादिसिदि . लाजाIOROTICRORORISTORORE शुभवस्तुजातमन्तरेणासंभविनीत्यनन्यगत्यैव पुष्पादिसचित्तद्रव्योपयोगा, न च तथा यागे पशुवधोऽनन्यगत्या सिद्धः, यतः स पशुवधः किमभीष्टदेवतामूर्त्यर्थ किंवा तत्पूजाद्यर्थ उत सांसारिकसुखप्राप्त्यर्थमथवा देवविशेषतुष्ट्यर्थ मोक्षार्थ वा ?, नायः प्रत्यक्ष- याधात् , नहि कोऽपि पशुचर्मास्थिमांसादिद्रव्येणाभीष्टदेवतामूचि कुर्वाणो दृष्टः श्रुतो चा, किंतु जैनवत् पार्थिवद्रव्येणैव, नापि द्वितीय- स्तादृगशुभाशुचिद्रव्येण देवपूजाया असंभवात् तथा प्रवृत्तेरप्यभावाच, हरिहरब्रह्मादिमूर्तीनां पूजाया अपि स्रश्चन्दनादिनैव दृश्य- मानत्वात् , नापि तृतीयो विकल्पो जल्पनाहः, यागे हि सांसारिकसुखप्राप्त्यर्थ क्रियमाणे मृगयावयागोऽपि संपन्नः, व्याघेन मृग- यायां मृगादिवधोऽपि सांसारिकसुखप्राप्त्यर्थमेव क्रियते, चतुर्थ यस्य देवविशेषस्य निमित्तं हता एव पशवस्तुष्टिहेतवो भवन्ति, स च देवविशेषो मनुष्यजातिष्विव देवजातिषु व्याधचण्डालायधमजनकल्पः, अत एव हरिहरदिवाकरादिमूर्तीनां पुरस्तान पशुवध- स्तेपामपि सम्मतः, तन्मतेऽपि विष्णुप्रभृतीनां देवेपृक्तत्यान् , तस्मात्तस्य तुष्टिनिमित्तं हताः पशवो महानेवाधर्मोऽतो यागोऽपि तजन्यो नरकादिहेतुरेवेति कथं तदर्थ हताः पशवोऽनन्यगत्येत्यायुक्तं सम्यग् ?, नापि पञ्चमो 'ज्योतिष्टोमेन वर्गकामो यजेते त्यादिवाक्य- रेव यागस्य मोक्षसाधनत्वेनानभ्युपगमात् , नन्वास्तां यागः, परं यथाऽन्यतीथिकैः खस्वाभिमतहरिहरदिवाकरलम्बोदरादिदेवानां प्रासादप्रतिमापूजादिकं पृथिव्याघारम्मेणैव क्रियते तथा जैनैरपि जिनेन्द्राणां प्रासादप्रतिमापूजादिकं विधीयते, तथा च कोऽनयो- | विशेष इति चेद् अहो प्रान्तत्वं भवतः, यतो जिनेन्द्रमूर्तिर्जिनेन्द्रविकल्पेन कृता सती जिनेन्द्रस्मृतिहेतुः, हरिहरादिमूर्तिस्तु तद्विक- ल्पनेन निम्मापिता तेषामेव स्मृतिहेतुरित्येवं महत्यन्तरे सत्यपि विशेषाभावं पश्यसि, किंच-विशेषाभावोऽपि सर्चप्रकारेण साध- दुिव चैतन्यराहित्यपार्थिवद्रव्यनिष्पन्नत्वपुष्पादिपज्यत्वादिलक्षणेन केनचिदन्यतमेन धर्मेण वा १, आद्यै प्रत्यक्षबाधा , नामा- .. .

·पूजापति-
मादिसिद्धिा
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥१२॥
कृत्यादिभिर्भेदस्याध्यक्षसिद्धत्वाद्, द्वितीये देवनारकयोरप्यैक्यापत्तेः, वैक्रियशरीरावधिमच्चाउनेक्रध: साधर्म्यात् , तथा शैवजैन-
योरप्यैक्यमापयेत, देवगुरुधर्मश्रद्धानान्नादिभोजनविधानवस्त्रालङ्कारादिपरिधानाद्यनेकधर्मः साधर्म्यात् , ननु शैवानां हरिहरादिषु
देवत्वेन श्रद्धानं गुरुत्वेन च तापसब्राह्मणादिषु धर्मस्तु तापसाद्युपदिष्टहरिहरादिपूजाद्यनुष्ठानलक्षणः जैनानां चाईन् देवः सुसाधुर्मू-
रुधर्मश्च केवलिभापित इति कथमुभयेषां साम्यमिति चेत् चिरं जीव, अत्रापि कथंचित्साम्येऽपि नामाकाराद्यनेकधर्मेंदे सति कुतः
समतागन्धोऽपि ?, अन्यथा चतुर्णामपि साध्वादीनामैक्यापतेः पञ्चेन्द्रियत्वमनुजत्वसम्यग्दृष्टित्वायनेकधः साधाद् ,एवं जगदु-
दरवर्तिनां सर्वेषामपि जीवाजीवादिवस्तूनामन्योऽन्यं कथंचित्साधर्म्ययाव्यभिचारादविवेकापच्या जगद्व्यवस्थाविलोपः प्रसज्येन,
स्त्रीत्वादिधर्मेर्भार्याभगिन्योरविशेषात् , तसादास्तामन्यत्र, प्रायः सर्वेपामप्यैक्ये कथंचित्रामाद्यथितेनापि भेदाभ्युपगमात् ,तत्कथमि-
तिचेच्छृणु, श्रीमहावीरनन्दिवर्द्धननृपयोः कुलं तावदेकमेव, परं तत्र श्रीनन्दिवर्द्धननृपस्य कुलं ज्ञातक्षत्रियनामकं गोत्रं च काश्य-
पमित्यादि, तथा श्रीनेमिनाथकृष्णवासुदेवयोः कुलं हरिवंशो गोत्रं च गौतमनाम्नेत्यादि संकथया श्रवणे च महाफलादि किमपि
क्वापि नोक्तं, तदेव कुलगोत्रादिकं श्रीवीरनेमिनामाङ्कितं महाफलहेतुर्भवति, यदागमः-"तं महाफलं भो देवाणुप्पिा! तहा-
रूवाणं अरहताणं नामगोअस्सवि सवणताए, किमंग पुण अभिगमणवंदणनमसणपडिपुच्छणपज्जुवासणयाए"त्ति श्रीऔपपातिको-
पाङ्गे (लोकनिर्गमाधिकारे) अत्रैवं विचारणीयम्-अहो धन्यमिदं गोत्रं यसिन् भगवान् श्रीमहावीरः समुत्पन्न इत्यादिरूपेण वचोमि.
राश्रवसेव्यनेकजनसमूहाकुलमपि कुलं प्रशंसितं, यदि महाफलहेतुर्भणितं तर्हि तीर्थकरनामाकारादिसंयुक्ता तीर्थकरस्मृतिहेतुश्च जिन-
प्रतिमा कथं न महाफलहेतुरिति नेत्रे निमील्य पर्यालोव्यं, किंच-लुम्पक एव रहोवृत्त्या प्रष्टव्यः-मो लुम्पक ! चित्रलिखितवृक्ष-
॥१२॥

·पूजामति-
मादिसिदिर
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१३॥
"
पभयोपित्तीर्थकृतां रूपाणि पश्यतां वृक्षादयः स्वस्वरूपेण स्थिता स्मृतिगोचरीभवन्ति न वा !, नान्त्या, प्रत्यक्षबाधेन वक्तुमश-
क्यत्वात् , प्रथमे विकल्पे चत्वार्यपि वृक्षादिरूपाणि क्रमेण चत्वारोऽपि साधवः पश्यन्तः कर्मपन्धमधिकृत्य सदृशा एव भण्यन्ते
उत विसदृशा वा १, प्रथमे जगद्व्यवस्थाभङ्गः, भगिनीभार्यादौ सदृशयुद्ध्या प्रवृत्ती सर्वेऽपि पदार्था एकरूपतामापना भवेयुः, तच्च
आबालगोपाङ्गनादीनामप्यसम्मतम् , अथ विसदृशा इति द्वितीयविकल्पवेत्सिद्धं नः समीहितं, यतस्तत्र वैसदृश्ये वीजं तावत् तत्त-
द्वस्तूनां स्मृतिरेव, तथा च यद् यद्वस्तु यस्य यस्य वस्तुनः स्मृतिहेतुस्ततद्वस्तु कथंचित्तद्वदेव योध्य, यथा साक्षात् सरागदृष्ट्या
नारी निरीक्षणं पापं तथा चित्रलिखितनारीनिरीक्षणमपि पापं, तदर्शनातस्मृतेः सर्वजनप्रतीतत्वाद् , अत एव साधूनां चित्रलिखि-
तनार्या अपि निरीक्षणं निषिद्धं, यदागमः-"चित्तमिति न निल्झाए, नारिं वा सुअलंकि । भक्खरंपि व दणं, दिहिं पडिसमा
हरे॥१॥"त्ति (३९८*) श्रीदशवै०, किंच-यथा चित्रलिखितनार्या नारीस्मृतिर्न तथा वृक्षादीनां तीर्थकृतां वा स्मृतिर्भवति,खानुभ-
वपाधाद्, एवं तीर्थकरप्रतिमादर्शनान नारीप्रभृतीनां मरणं, किंतु तीर्थकृतामेव, तदपि यदि लुम्पकस्यानिष्टं तर्हि नियमातीर्थकरेण
सह वैरित्वमेव योध्यं, सति वा मित्रीभावे मित्रस्मृतिहेतूनां पुनः पुनरभ्यासविषयीकरणार्हत्वाद् , यदुक्तं-"दुर्जनविभवविपतिप्रिय-
जनसंदेशितानि वाक्यानि । कथितान्यपि कथय सखे ! पुनरपि तान्येव तान्येव ॥१॥" इत्येतेन काठमय्या स्त्रियाः किमपत्योत्पत्ति-
भवेदेवं जिनप्रतिमाया अपि धर्मो पोध्य इत्याद्यसंघद्धवाक्यं वदन् मुखरिढुंम्पको निरस्तो बोध्या, सर्वस्यापि वस्तुनः क्वचिदंशे सा-
माभावेऽपि सर्वत्र सामर्थ्यराहित्यमेवेति नियमाभावात् , कमककामिन्यादिष्वेव व्यभिचारात्, नहि कनकं कामिनीवत्कार्य-
कारि स्थानया कामिनी कनकवदिति खसाध्ये कार्ये चोभयोरपि सामर्थ्यम्, एवं चित्रलिखिवनारी साक्षाबारीवत्कार्यकारिणी न
HOSHORSकाज
॥९॥

·पूजापति-
मादिसिद्धि
,
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥९४||
स्यात् साक्षानारी च चित्रलिखितनारीवदिति, ननु चित्रलिखिता नारी साक्षान्नारीवत्कार्यकरी न स्यात्तद्युक्तं, परं साक्षान्नारी चित्र-
लिखितनारीवत् कार्यकरी न स्यात् तत्कथमिति चेच्छृणु, चित्रलिखिता हि नारी हर्पशोकादिरहिता भोजनपरिधानादिकमनिच्छन्ती
स्थिरभावापन्ना गृहादिशोभाहेतुः कुशीलजनसकाशादप्यशङ्कनीया चेत्यादिरूपा, न चैवं साक्षान्नारीति, एवं जिनप्रतिमाऽपि धर्मोपदे-
शादावसमर्थापि प्रतिसमयपुण्यप्रकृतिवन्धनिदानतीर्थकृत्स्मृतिहेतुः यादृच्छिकसमयदर्शनाराधनपूजादिविषयः भावजिनापेक्षया बहु-
विधविध्याराधनीया च, यतः शक्रादयोऽपि जिनजन्मोत्सवादौ अष्टाहिकामहस्तु नन्दीश्वरादावेव कुर्वन्ति, न पुनः साक्षात्तीर्थकर-
समीपेऽपीति, तस्माद्यवस्तु येन स्वरूपेण यस्य कायेस्य हेतुस्तत्तथैव श्रद्धेयं, न पुनर्वैपरीत्यमुद्भाव्योद्धान्ताः कर्त्तव्या मुग्धजना इति-
गाथार्थः ॥७८॥ अथ लुम्पकः शङ्कते-
नणु नइउत्तारो खलु संग्वानिअओ अ इरिअसंजुत्तो। पूआ तविवरीआ अह आणातुल्लया तत्थ ? ॥७९॥
ननु भोः नद्युत्तारः खलु-निश्चितं संख्यानियतः, यदागमः-"णो कप्पइ णिग्गंथाण वा २ इमाउ उद्दिठाओ गणिआओ वितं-
जिआओ पंच महण्णवाओ महानदीओ अंतो मासस्स दुक्खुत्तो वा तिक्खुत्तो वा उत्तरित्तए वा संतरित्तए वा,तं०-गंगा ? जउणा
२ सरऊ ३ एरावती ४ मही ५" (1१-१२-४, २-४-२८) इति स्थानाङ्गे (४१२) एतदृत्त्येकदेशो यथा “नो कप्पड़" इत्यादि, अस्य
च पूर्वमत्रेण सहायमभिसंबन्धः-पूर्वसूत्रे केवलिनिर्ग्रन्थगतं वस्तूक्तमिह तु छद्मस्थनिग्रन्थगतं तदुच्यते,इत्येवमस्याराद्गर्भसूत्रादन्येषां च
संवन्धिनां नो कप्पइ इत्यादीनां व्याख्या सुकरैव, नवरं 'नो कप्पईत्ति न कल्पन्ते-न युज्यन्ते, एकवचनस्य बहुवचनार्थत्वाद् , 'वत्थ-
गंधमलकार मित्यादाविवेति, निर्गता ग्रन्थादिति निर्ग्रन्थाः-माधवस्तेषां तथा निर्ग्रन्थीनां-साध्वीनामिह प्रायस्तुल्यानुष्ठानत्वमुभये-
Or
॥२४॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे ॥१५॥ पूजाप्रति- मादिसिदि , पामपीति दर्शनार्थों वाशब्दः,'इमा' इति वक्ष्यमाणा नामतः प्रत्यासन्ना उद्दिष्टाः-सामान्यतोऽमिहिताः यथा महानद्य इति, गणिताः यथा पञ्चेति, व्यञ्जिताः-व्यक्तीकृत्ता यथा गङ्गेत्यादि, विशेषणोपादानाद्वा यथा महार्णवा इति, तत्र महार्णव इव या बहूदकत्वात् महार्णवगामिन्यो वा यास्ता महार्णवा महानद्यो-गुरुनिग्नगाः अन्तः-मध्ये मासस द्विकृत्वो वा-द्वौ वारौ विकृत्वो वा-त्रीन् वारान् उत्तरीतुं-लयितुं वाहुजवादिना संतरितुं-सांगत्येन नावादिनेत्यर्थः, लङ्घयितुमेव, सकद्वोत्तरीतुमनेकशः संतरीतुमिति, अकरप्यता चात्मसंयमोपघातसंभवेन शवलचारित्रभावात् , यत आह-"मासभंतर तिनि अ दगलेवा उ करेमाणे"ति, उदकलेपो-नामिग्रमा- णजलावतरणमिति, इह सूत्रे कल्पभाष्यगाथा-"इमउत्ति सुतउत्ता ? उद्दिछ नईउ २ गणिअपंचेव ३ । गंगादि वेजिआओ बहुदय महण्णवाओ अ५॥१॥ पंचण्हं गहणेणं सेसावि उ आइआ महासलिला" इति, प्रत्यपायाश्चेह-"ओहार भगराईआ, घोरा तत्थ उ सावया। सरीरोवहिमाईआ,णावतेणा च करथइ।।१॥"त्ति, अत्र सूत्रे गङ्गादिनदीनां मासमध्ये द्विशस्त्रिशो निषेधादेकवारमेव कल्पेतेत्य- र्थात्संपन्न, सोऽपि नद्युत्तार ईर्यासंयुक्तः, तदुत्तारानन्तरमीर्यापथिकाप्रतिक्रमणं भणितं, यदागम:-"हत्थसयादागंतुं गंतुं व मुहत्तगं जहिं चिढे । पंथै वा वचंते नइसंतरणे पडिक्कम।।१।।"त्ति,पूजा-जिनपूजा तुरध्याहार्यः कुसुमादिमिर्जिनपूजा तु 'तद्विपरीता' तसात्- नद्युत्ताराद्विपरीता-विलक्षणा तद्विपरीता, संख्यानियमेर्यापथिकारहितेत्यर्थः, तन्न नद्युत्तारे पूजायां चाज्ञातुल्यता, यथा नद्युत्तारे पृथिव्यारम्भसंभवेऽपि जिनाज्ञा तथा जिनपूजायामपीत्येवंरूपेण जिनाज्ञासमता कथं ?, न कथमपीति लुम्पकाशङ्केतिगाथार्थः॥७९॥ अथ प्रत्युत्तरमाह- नइउत्तारे इरिआ जंतं साहुण साहुकम्पठिई । अन्नह इरिआजुग्गं तं पापं कह शु संभवई ॥८॥ प्रकारलाODIOISRO ॥९५ ·भीप्रवचन- परीक्षा " ८ विश्रामे ॥९६॥ यन्नाचारे ईयां-ईपिथिकी भणिता साधूनां तत्साधुकल्पस्थितिः-साध्वाचारः, यथा हस्तशवादांगत्य गत्वा च यत्र मुहूर्वक पूजापति- मादिसिदि तिष्ठति तोर्या प्रतिक्रम्यैव तिष्ठतीत्यादि, अन्यथा यदि साध्वाचारो न स्यात्तर्हि ईर्यायोग्य-ईपिथिकीलक्षणप्रायश्चित्तक्रिया- विशोध्यं णु वितः कथं संभवति , न कथमपि, किंच-लुम्पकाभिमते सिद्धान्ते नद्युत्तारे कापीर्यापथिकी नोक्ता, किंतु 'हत्थस- यादागंतु'मित्यादि नियुक्तिगाथा, सा च तस्य नामिमता, कथं तत्प्रतिक्रान्तियुक्तेतीर्यायुक्तिरालजालकल्पेति गाथार्थः।।८०॥ अथ तथाविधपातकस्वैर्यापथिकया विशुद्धिर्न भवति, कुत इति हेतुमाह- : इक्कं छजिअवहो बीअं वयखंडणाइ महपावं । तं जइ इरिआजुग्गं इरिआगंधोऽवि कह गिहिणो? ॥१॥ यद्-यस्मात्कारणादेकं पापं पड्जीववधः-पृथिव्यादिषड्जीवनिकायघातो नद्युत्तारे प्रतीतः,यदुक्तं-"जत्थ जल तत्थ वणं जत्थ- वणं तत्थ निस्सिओ अग्गी। तेऊ वाऊमहगओ,तसा य पञ्चक्खया चेव।।१३."ति,द्वितीयं व्रतखण्डनादि महापापं सर्व सावधं त्रिविधं त्रिविधेन प्रत्याख्याय ज्ञात्वैव नद्युत्तारे पड्जीवनिकाया हन्यन्ते इति व्रतविलोपपातकं सर्वजनप्रसिद्धं महापातकं भण्यते, तदपि यदि साधूनामीर्यायोग्यम्-ईपिथिकाविशोध्यं तर्हि द्वादशानामविरतीनां मध्ये ह्यप्रत्याख्यातैकादशाविरतेरुत्कृष्टस्यापि श्रावकस्य जिनभवनादि द्रव्यस्तयोद्यतस्य श्रावकस्य कथमीर्यागन्धोऽपि-ईर्यापथिकीवार्ताऽपि ?, न श्रोतव्येत्यर्थ इतिगाथार्थः ॥८१॥ अर्याप्रतिक्रान्तेः स्थानकमाह- इरिआवि इरिअनिअए कज्जे सचित्तमाइसंघद्दे । कयवयभंगभयाओ पुणोवि इरिअं पडिकमई ॥८२ ॥ ॥१६॥ ईर्यापि-ईपिथिक्यपि ईर्यानियते कार्ये-ईयां प्रतिक्रम्यैव यद्धर्मानुष्ठानं विधीयते वदीर्यानियतं, यद्विना यन्न भवति तत्तेन

·धीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१७॥
नधुत्तार-
पूजयो
साम्यं
.
नियतमितिवचनात् , तच सामायिकपौषधचारिवायनुठानमेव, ईयाँ प्रतिक्रम्यैव तद्विधानाद, यत्तु केचित्कुपाक्षिकाः सामायिकमीयां|
विनाऽप्युपदिशन्ति ते तु ईपिथपप्रिंशिकायां सामायिकेऽपि प्रथममेवेर्या युक्तेतिव्यवस्थापनेन निराकृता इति चोध्यं, तत्र
वर्तमानः श्रावकः साधुर्गसचित्तादिसंघद्वे-पृथिव्यादिसचित्तमिश्रद्रव्याणां संघट्टे पुनरपीर्या-सामायिकादिवतीचारादौ या ईर्या ततो-
ऽप्यपरा ईयर्या पुनरीर्या तां प्रतिकामति, कुत इति हेतुमाह-'कयवय'ति कृतवतभङ्गभयात् , कृतं यद् व्रत-द्विविधं त्रिविधेन प्रत्या-
ख्यानलक्षणं सामायिकपोपधादि त्रिविधं त्रिविधेन प्रत्याख्यानलक्षणं सामायिकच्छेदोपस्थापनीयादि चारित्रं तस्य भङ्गो-देशेनाति-
चारलक्षणस्तद्भयात् अनाभोगादिना सचित्तस्पर्शादौ जाते अहो असाहीतवतानामतिचारलक्षणं मालिन्यं मा भवत्वित्यभिप्रायेण
तन्मालिन्यप्रक्षालनाय जिनोपदिष्टा ईर्यापथिको प्रतिक्रम्यते, तथा चेयोपथिकास्थानं सामायिकादिवतान्येव, नतु धर्मानुष्ठानमात्रे
पृथिव्याद्यारम्भादायपीति गाथार्थः ।।८२॥ अथ प्रकृते योजयितुमाह-
तेणं कडसामइओ मुणिव्य सडोति नेव दश्वधयं । कुणइत्तिअ जिणआणा न उणं इअरोवि धम्मरओ।।८।।
येन कारणोन सचिचस्पर्शमात्रेऽपि सामाचिकादिवतस्यातिचारो भवति तेनर कारणेन कृतसामायिको मुनिवच्छावकोऽपि द्रव्य-
स्तवं-पुष्पादिमिर्जिनपूजां न करोतीति जिनाज्ञा, न पुनरितरोपि-कृतमामायिकादतिरिक्तोऽपि 'धर्मरतः जिनेन्द्रभक्त्युत्सुकः, अयं
भावः-सामायिकादिवतजिघृक्षुः परित्यक्तसर्चसचिनवस्तुकः प्रथममीयां प्रतिक्रम्य कृतसामायिकस्त दवधिकालं यावत्सचित्तस्पर्ग-
दिरहित एव तद्वतपालको भवति,जिनपूजाचिकीर्षुस्तु सचिचपुष्पादिवस्तूपादायैप जिनपूजां फरोति, तद्विना पूजाया एवासंभवात् ,
प्रति कार्य कारणस्य मिनत्वात् , तथा च नद्युत्तारजिनपूजयोर्जिनाज्ञामधिकृत्य चैपग्यमुद्भावयन् लुम्पको मूर्खावधिमात्मनः सूचयन्
PROHORoHORowate
॥१७॥

·भीतरपन
परीघा
विधाने
॥९८॥
नद्युत्तार-
पूजयोः
साम्यं
योप्या, किन-विविधविविधप्रत्याख्यानान् मतमामायिकः श्रारकोऽप्यनामोगादिना सचित्तस्पादिजन्यपातकभीतः सनीयों
पनिकामति, उपमस्तु यारी निविघनिविधेन जीवधादि प्रत्यारयायापि महापातकमिति ज्ञात्वाऽपि जामहीसदृशी महा-
नदीमुचरन पद्जीपनिकायान हत्वाऽपीर्यामात्रेण तत्पातकशुद्धि नुमाणो न लअते इति महामृखताचिह्वमपीतिगाथार्थः ।।८३|| अथे-
पापधिकी यात्मनः शुद्धिकरा धर्ममाने कयं न मातीति लौकिकलोकोत्तरदृष्टान्ताभ्यां शङ्कामपाकरोति--
लोपरि गिह पवेसे सुइजलफासो न हपविसेऽवि । लोउत्तरि सामडा इरिआ न तहेव मुणिदाणे ॥८॥
लोकपि गृहमवेशेन शुचिनलस्पर्श:-अम्युक्षणं सर्चजनमतीतं, न हप्नोशे, चकारो गम्यः, न च हट्टे-आपणे प्रवेशेऽम्युक्षणं
गोप्युपादने, यद्यप्यापणो महामूल्यपण्यादिभूतो महालाभादिहेतुस्तथापि गृहपतिर्यथा गृहे प्रविशन्नम्पक्षणं लाति न तथा कोऽप्या-
पणे प्ररियनपीति लौकिकदृष्टान्तः, तथा लोकोत्तरे मामायिक यथा ईयां न तथैव मुनिदाने, यथा मामायिकं कुर्वनीयो प्रतिक-
म्पैर न तथा मुनिदानं उनपीति भार इति लोकोत्तरदृष्टान्तः, दान्तिको तु जिनपूजानद्युत्तारी प्रस्तावेवेतिगाथार्थः ।। ८४ ॥
पा नगुनारजिनपूजयोजिनामामधिकृत्य साम्येऽपि कथंचिद्भेदो न दोपायेति दर्शयितुं दृष्टान्तान्तरयुक्तं गायायुग्ममाह--
आहा जह अंतेविअ भोगणकिरिआयि विवियत्युगया।जलसुइरहिआऽरहिआलोअव्यवहारसंवडिआ॥८५||
पर जिगिंदरम्मो आणाविसओऽवि भिन्नविहिविसओ। तेणं नडउत्तारे इरिआन जिणिंद आए ॥८६॥ युग्मं ।।
अयोति दृष्टान्तान्तरघोका, अपना यथा विविधरस्तुगता मगनपानखादिमम्यादिमविचितवस्तुगता भोजनक्रिया अन्तेऽपि-
नाम्नागादो नहुनयनलरमपि जलचिपिरहिना, ना ममुगये, हिना न-जलशुन्यन्विता न लोकन्यवहारमंपतिता, लोकपर-
11.Test
॥२८॥

·नधुत्तार- भीप्रवचन- परीक्षा ८ विधामे। ॥९९॥ पूजयोः साम्पं . हारालोपिकेत्यर्थः, तथाहि-राद्धान्नादिकं हि किश्चिद्भोज्य भुक्तं सदन्ते जलेनावश्यं शुचिकर्म कर्तव्यमेव, अन्यथा लोकन्यवहार- पायो भवेत् . किंचिच्च तथाविधखर्जुरद्राक्षादिकं ताम्बूलादिकं चान्ते जलशुचिमन्तरेणापि लोकव्यवहारवानेव स्याद् , अत एव मुखे सत्येव ताम्बूलादिके पुस्तकादिसंस्पर्शने पण्डितलोकेऽप्यनिन्धता, राधानं भक्षयन् पुस्तकादिस्पर्शयान् पापात्मैव भण्यते,एतदृष्टान्तेन दार्शन्तिकमाह-एवं जिगिंदे'त्यादि गाथा, एवं-भोजनदृष्टान्तेन जिनेन्द्रधर्म आज्ञाविषयोऽपि भिन्नविधिविषयः, जिनेन्द्रभापितो धर्मोऽप्यनेकप्रकारः, कार्यभेदे हि कारणेऽपि भेदोऽवश्यं वक्तव्यः, अतो भिन्नभिन्नक्रियासाध्य इत्यर्थः, तेन कारणेन नद्युत्तारे- नद्युत्तारानंतरं साधूनामीर्या भणिता, न जिनेन्द्रपूजायां,चाप्योरध्याहारात् ,नच जिनेन्द्रपूजायामपि श्रावकाणामीर्या भणिता, युक्ति- यात्र प्रागेव दर्शितेति बोध्यं, किंच-कारणानां सादृश्ये कार्याणामपि वैचित्र्यं न स्यादितिगाथार्थः ।।८५-८६॥ अथाज्ञामन्तरेणापि नाचारे यत्पातकं तदीर्यापथिकपैच विशोध्यमिति लुम्पकाभिप्राय तिरस्कुर्वन्नाह- जइ आणानिरविक्रग्या इरिआ नइपाणवाहसोहिगरी । ता मुणिदाणे तीए सट्टो सुद्धो असुद्धोवि ८७॥ यदि आज्ञानिरपेक्षा-जिनेन्द्राज्ञामन्तरेणापि केवलमीच 'नदीप्राणवधशोधिकरी' नद्युत्तारे यः प्राणवधः सर्वजनमतीतस्तस्य शोधिकरा-विशोधिननिका 'ता' तर्हि मुनिदाने-साधुदानावसरे दानोत्सुकोऽनाभोगादिना सचित्तस्पर्शमात्रेणाशुद्धोऽपि श्राद्ध ईया प्रतिक्रम्य शुद्धः संपन्नः उभयोरपि न दोपावहो भविष्यति, यथा ईयोपथिक्या प्रत्याख्यातसव्वसावधानामपि साधूनां ज्ञात्वाऽपि नदीगतानेकजलादिजन्तूनां पातेनापि यत्पातकं तदप्यपाक्रियते तर्हि तया गृहिणोऽप्यनाभोगेनापि किंचित्सचित्तस्पर्शमात्रजन्य पातकं सुतरामपाकरिष्यते, नहि मेरुगिरिरजोऽपनोदकेन जलेन कर्फरादिगतरजो नापनीयते इति स्वयमेवालोच्यमितिमाथार्थः।।८७॥ SHORaa DHEERRORE ||९९॥

·प्रापन
परीधा
८ विधामे
॥१०॥
नद्युत्तार-
पूजयो
साम्य
अपर्यापथविकल्पं निरस्य संख्यानियमोऽपि निरसन्नाह-
एवं नउत्तारे संग्वानिअमोऽवि साहुकम्पठिई । अण्णह कप्पविगप्पे छजिअयहो केण अवहरिओ ? ॥८॥
'ए' प्रागुक्तयुक्त्या यधेर्या जिनाज्ञा तथा संख्यानियमोऽपि साधुकल्पस्थिति:-जिनाज्ञैन, न पुनः पातकत्वेनेत्यादि, अन्यथा-
ययेवं न स्यानहि कल्पचिस्पे-द्विवारादिनिषेधेऽर्थादेकवार कल्प्यो यो विश्ल्पस्तत्रापि पड्जीवनिकायवधः सर्वसम्मतोऽपि केनाप-
हतो,न केनापि,न चेर्यापथिकी प्रतिकान्त्या तापातकविशोधिरितिशङ्कनीयं,तथाभूतस्यापि पातकपेप्रितिकान्त्या व्यपगमे द्वितीया
दिवारेऽपि तया तदपगमः सुलभ एर, शेपप्रायश्चित्तविधीना च दत्ताञ्जलितापत्तेरितिगाथार्थः॥८॥अथ संख्यानियमेऽतिप्रसङ्गमाह-
अहवा देसिअराइअपकखिअचउमासवासपडिकमणं । संखानिअयं पावं पावमए पुण्णमवि पुण्णं ।।८९||
संख्यानियमेन यदि पातक्त्वं तर्हि दैवसिफरात्रिकपाक्षिकचातुर्मासिकसांपत्सरिकप्रतिक्रमणानामपि पातकलं स्यात् , तेपा
मपि संख्यानियतत्वात् , तत्रापि सांवत्सरिकप्रतिक्रमणस्य विशेषतः पातकवं प्रसज्येत, यतो माममध्ये गङ्गादिनद्युत्तार उत्सर्गत
एस्सार भणितः सांत्मरिकप्रतिक्रमणं च संपत्सरमध्ये एकसारमिति 'पापमते' लुम्पफमते पुण्यमपि-सर्वमतिक्रमणेपूतममपि
सांपत्मरिकप्रतिक्रमणं पूर्ण पापं भवेदितिगाथाः ॥८९॥ अथ नद्युत्तारस्याप्युत्सर्गेण निपेये सत्यपधादेन कल्प्पता भणने लुम्पक-
मतामिभिप्रायेण संरपानियमोऽकिंचित्तर इति दर्शयन्नाह--
उस्सग्गेण निसेहो अववाएणेव कप्पणिन्नं च। दोसुवि आणा तुल्ला वयजुग्गं अपणहा न हवे ॥१०॥
उत्मगंण निषेधः "णो कप्पति निग्गंधाण वा इमाओ उदिताओ गणिमाओ वितजिआओ पंच महागाओ महानईओ अतो
.
Koकाकाहाल
॥१०॥

·पूजाना- पारयोरा- शासाम्म . भीप्रवचन मासरंग दुरुयुत्तो वा तिरसुत्तो वा उत्चरित्तए वा संतरित्तए ना, तं०-गंगा ? जउणा २ सरऊ ३ एरावती ४ मही"ति सूत्रेणा- परीक्षा पाटेनर कल्पनीयं, यधा 'पंचहि ठाणेहि कप्पंति-भतंसि वा दुभिखंसि वा पचहेज वा कोइ उदओघसि वा युज्झमाणसि महता ८विश्रामे पा अणायरिएहि"ति श्रीस्थानाश (४१२) अनोत्सर्गसूत्रवृत्तिः प्रागुक्ता, अपवादस्वस वृत्तिर्यथा-पंचे'त्यादि, भये राजप्रत्यनीकादेः ॥१०॥ सकाशादृपध्यायपहारविषये मति १ दुर्भिक्षे-मिक्षाभावे सति 'पचहेजति प्रव्यथते-बाधते अन्तर्भूतकारितार्थत्वाद्वा प्रवाहयेत् पानिपत्रानो, तर गडादौ प्रक्षिपेदित्यर्थः ३ 'उदओघसित्ति उदकौघे वा गङ्गानदीनामुन्मार्गगामित्वेनागच्छति सति तेन Ayrentifact महना पाटोपेनेतिशेपः "अणायरिएमु"त्ति विभक्तिव्यत्ययादना:-म्लेच्छादिमिर्जीवितचारित्रापहारि- Tathyariants ग्लेगो पा आगच्छरसु इतिशेपः, एतानि पुष्टालम्बनानीति तत्तरणेऽपि न दोप इति । उक्तं च-"सालंगणी ith thif सीई। सालंगणसेवी धारेइ जई अमढभावं॥१॥ आलंबणहीणो पुण निवडइ खलिओ अहे दुरगारे। thrittant sid॥"तिइति श्रीस्थाना. वृत्ती, अत्रापवादतः पञ्चमिः स्थानस्तथाविधनधुनारेऽपि दोषा. ith striHINMAधनिराधनायां जिनाज्ञाया अतिरिक्तं कारणं किमपि न पश्यामः, अन्यथा कल्प्यत्वेना- | 4tarnituR1NR रेणापि निषेधविध्योः प्रचिः,यथा "णो कप्पति निग्गंधाण वा २ इमामो उदिष्ठायोग Hani HREETी जगामी असो मासा दुयुत्तो गा तितो वा उत्तररित्तए पा संतरितए पा, राजना- मेगा 3 Nident Yam ॥१७॥ शह पुण एवं जाणेजा-गरवती कुणालाए जत्थ चकिआ एगे पाग जले किया तो पायरस तमसपो वा विजयगो पा उत्तरिपए पा० ॥२॥इति वृहत्करप- ·थीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१०२॥ PHOTO पूजाना- त्तारयोरा- ज्ञासाम्य - सूत्रे उ०४,अत्र विधिनिषेधयोरुभयत्राप्याज्ञा तुल्या,यद्यप्युत्सर्गादपवादो बलीयानिति न्यायादुत्सर्गापेक्षयाऽपवादो बलीयानुक्तस्त- थापि सखस्थानयोर्जिनानामधिकृत्य तुल्यतैय, यदि पुनरुत्सर्गस्थानेऽपवादमपवादस्थाने चोत्सर्ग सेवते तदा नियमादनाचारवानेव, यत उत्सर्गापवादौ हि वामदक्षिणनेत्रयोरिव प्रवचनप्रवृत्तिहेतू , नेत्रे च द्वे अपि स्वस्वस्थानन्धे एा श्रेयोभाजी, न पुनः परस्थानस्थे अशीति, अन्यथा यद्युत्सर्गापयादयोराज्ञामधिकृत्य तौल्यं नाभिधीयते तर्हि स्तवयुग्मं द्रव्यस्तवभावस्तवरूपं न भवेद् , उत्सर्गापवादरूपयोः साधुश्रावकधर्मयोरेकतरस्यानाज्ञात्वापत्तेरितिगाथार्थः ॥१०॥ अथ प्रागुक्तयुक्त्या किं संपन्नमित्याह- एएणं पडिसेहो अहम्मभावेण धम्मभावेण । विहिवयगंति विगप्पा वयणं अण्णाणविषणाणं ॥ २१ ॥ एतेन-प्रागुक्तमकारेण प्रतिपधा-अमुकं न कर्त्तव्यमुत नाधिकं कल्पते इत्यरूपेण यो निषेधः सोऽधर्मभावेन-अधर्मत्वेन विधिवचनम्-इदमित्यं कर्त्तव्यमित्येवंरूपेण यद्भाववचनं तद्धर्मभावेन-धर्मत्वेनेति विकल्पात्-खयं विकल्पितबुद्धेर्यद्वचनं-भाषणं तद् 'अज्ञानविज्ञानम्' अज्ञानस्य-मत्याद्यज्ञानस्य विज्ञानं, यद्वा अज्ञानेन विज्ञा अज्ञानविज्ञास्तेषां कुपाक्षिकेष्टश्रुताज्ञानाभ्यासेन पण्डित- ख्यातिभाजस्तेपामित्यर्थः, अयं भावः-कुपाक्षिको जानाति यदागमे निषिद्रं तदधर्म एव, यच कर्त्तव्यतयोपदिष्टं तद्धर्म एवेति तद- ज्ञानमाहात्म्यमेव, प्रवचने तथानियमाभावादिति गाथार्थः ॥११॥ अथ यनिपिद्वं तदधर्म एवेति नियमाभावं दर्शयितुं गाथामाद- जिणकप्पे पडिसिद्धं वेआवडिअंपि संघपमुहाणं । दसपुग्विअपमुहाणं जिणकप्पो चेव पडिसिद्धो।।१२।। जिनकल्पे सहप्रमुखाणां तुलामध्यन्यायेन 'मध्यग्रहणे आद्यन्तयोरपि ग्रहण'मित्याचार्यादिचैत्यपर्यन्तानां वैयावृत्यमपि प्रति- पिदं, दशपूचिकममुखाणां-दशादिपूर्वविदां विविष्टधर्मोपदेशादिशक्तिमत्वेन जिनकल्प एवं प्रतिपिद्धः, एवं निषेधे मत्यपि द्वयोरपि शDिIOका ॥१०२॥ "

·श्रीपाचन-
परीक्षा
विश्रामे
॥१०॥
पूजानधु-
नारयोरा-
ज्ञासाम्यं
धर्मरूपत्वात् ,अयं भावः-जिनकल्पमङ्गीकृत्य चयावृत्यमपि प्रतिपिद्धं, नहीं तारता उग्रक्रियारतेन जिनकल्पिकैन परिहतत्वाद पैयावृत्यं
स्वरूपेणाधर्मः, आचार्यादिवैयावृत्यस स्थानाङ्गादिपु महानिर्जराहेतुत्वेन प्रतिपादनात् , तसाजिनकल्पमधिकृत्य तथैर जिनाक्षेति
चोध्यं, तथा जिनकल्पोऽपि दशादिपूर्वधरैपिशिष्टज्ञानिभिः परिहृतत्वेनाधर्म इत्यप्यनुचितम् , अपश्यमाराधफत्वेन महानुभानानामेव
जिनकल्पपालनशक्तरुदयाद्, एवं निषेधपचनेनाधर्मत्वबुद्धि नेतव्या,वस्तुतस्तु यं पुरुष यत्कार्यमधिकृत्य यत्प्रतिपिदं तनदपेक्ष-
| याऽधर्म एप, अन्यथा जिनस्तत्प्रतिषेधासंभवात् , प्रतिपिद्धकरणे च निजनिजकल्पभङ्गात् , तद्भङ्गे च जिनाज्ञाभङ्गाद् , जिनाज्ञासण्डनं
च महापापमिति पर्यालोच्य यथा जिनकल्पापेक्षया वैयावृत्यादिरधर्मस्तथा निष्कारणं द्विशस्त्रिशो या तथाविधनद्युत्तारोऽप्यधर्मः,
यथा जिनकल्पिकातिरिक्तानां स्थविरकल्पिकादीनां वैयावृत्त्यादिर्धर्मः तथा यथोक्तकारणे द्युत्तारोऽपि धर्मः, तथैर जिनाज्ञायाः सद्भा.
वात् , जिनाज्ञैव धर्मोऽधर्मच जिनाज्ञाखण्डनं, यदुक्तं-"आज्ञाऽऽराद्धा विराद्धा च, शिवाय च भवाय चे"ति परमार्थः इतिगाथार्थः
१९२॥ अथ यत्कल्प्यत्वेनोक्तं तद्धर्म एवेत्यत्रापि नियमामा दर्शयति-
सब्वे गोअरकाला विगिट्ठभोइस्स हुंति विहिवयणे। जिणकप्पंमि अहम्मो तेणमणेगंत जिणवयणं ॥१३॥
विरुष्टभोजिनः साधोः सर्वेऽपि गोचरकालाः कल्पन्ते, यदागम:-"विगिहभत्तिअस्म भिखुस्स कप्पंति सम्वेऽवि गोअर-
काल"त्ति श्रीपर्युपणाकल्पे, इति विधिवचने भवन्ति,ते च गोचरकालाः जिनकल्पे न धर्मः, तस्य तृतीयपहर एष गोचरकालाद्,
यदुक्तं-"विहाराहारनीहारास्तृतीयप्रहरे दिवे"ति, अनापि वस्तुगतिः प्राग्वद्रोध्या, यथा उक्तमकारेण विकृष्टभोजिनं साधुमद्गीकृत्य
सर्वेऽपि गोचरकालाः धर्मत्वेनैवाभ्युपगन्तव्याः, जिनकल्पमाश्रित्य पुनरधर्म एव, जिनकल्पस्यैव भङ्गहेतुत्वात्तथैव जिनाज्ञात्वाच,
ROHORORG
.
॥१०॥

·भीमवचन- परीक्षा ८पियामे ॥१०४॥ पूजानधु. त्तारयोरा- ज्ञासाम्यं , तेन कारणेन जिनयननमनेकान्तम्-एफसिन्ने विवक्षिते वस्तुनि पितृत्वपुरत्ववादपेक्षया धर्मसाधर्मत्वयोर्विरुद्धयोरपि धर्मयोरङ्गी- काराद् , एरान्तवादे च मिथ्यात्वासक्तः, अत एंव लुम्पफमधिकृत्य जिनप्रतिमाऽप्यधिकरणमेवेत्यग्रे वक्ष्यते इतिगाथार्थः।।१२।। अथ प्रमझनो मुग्धजनश्रान्ति निराकुर्वनाह- एवं पायच्छित्तं भणिों कमि मि तं चैव । नो कप्पइ तं वयर्ण भासंतोऽणतसंसारी ॥९४ ॥ ए-ग्रागुक्तयुक्त्यनुसारेणानेकान्तात्मके प्राचने यन्त्र कार्ये कर्तव्ये पायश्चित्तम्-आलोचना तपो भणितम्-अभिहितं अर्था- उदग्रन्थे, तत् चेनशब्दो व्यवहितः संवध्यते, तत्कार्य न कल्पत एवेति यत्तद्वचनं भापमाणोऽनन्तसंसारी स्यादितिगाथार्थः ।।१४॥ अधानन्तसंसारित्वे हेतुमाह- जम्हा पायच्छित्तं अयवायपयंमि होइ पाएणं । अथवाएण पवित्ती पायं तित्थप्पयामि ॥९५॥ यसाकारणादपवादपदे प्रायो-बाहुल्येन प्रायश्चित्तं भवति,यथा गईभिल्लोच्छेदकस्य श्रीकालकसूरेः,तत्रापवादस्त्वेवं-तथा- विधप्रत्यनीकः सति सामर्थे निवार्य एव, यदागमः-"साहण चेइआण य पडिणीअं तह अवण्णवापं च। जिणपवयणस्स अहि सप्पत्यामेण बारेइ।।।त्ति श्रीउपदेशमालायां, अर जिनाज्ञा त्ववश्यं पालनीया, अन्यथाऽनन्तसंमारित्वं सादिति विचिन्त्य तदुच्छेदो विहितः, स चापपादपदगत एघ, कारणे समुत्पन्न एच तथासंभवात् , कारणिको ह्यपवाद' इतिवचनात् पश्चाच तेन प्राय- वित्तविधिरपि प्रतिपन्नः, न चै कालकमरेसि कस्यचिदेवापवादपदं भविष्यतीत्याह-अववाएणे'त्यादि, प्रायस्तीर्थप्रवाहे-अच्छिन्न- तीर्घपरिपाटयामपपादेन प्रकृति, एरकारोऽध्यादार्यः, अपयादेनैर-द्वितीयपदेनैव, यत आस्तामन्यद्, आहारग्रहणमपि कारणिकमेव . ॥१०४॥ .

·जिनप्रति-
.
| मासिद्धि
.
-
भीप्रवचन-जिनेनीतं, यदागमः-"छहिं ठाणेहिं समणे निग्गंथे आहारमाहारमाणे नाइफमइ,तं०-वेग वेभायचे इरिभठाए श संजमठाए। तह
परीक्षा पाणवलिआए छई पुण धम्मचिंताए १॥"ति श्रीस्थाना(५००)एवमुपाथयावहिनिर्गमनमप्यापयादिकं,यदागम:-"एगग्गस्स पसं-
८ विश्रामे
|तस्स न इंति इरिआदओ गुणा टुंति। गंतव्वमवस्सं कारणमि आवस्सिा होइ॥१॥"ति श्रीधान नि० (१९३) एवं वैयावृत्यादि-
॥१०॥ यपि स्वयमेव योज्यं, तीर्थप्रवाहग्रहणे जिनकल्पिकव्यवच्छेदः सचिवः, जिनकल्पिकस द्वितीयपदाभावात् , यद्यपि स्थविरकल्पि-
| कानां यदपवादपदं तस्फिचिजिनकल्पिकानामपि, तथापि जिनकल्पमझीकृत्योत्सर्गपदमेव योध्यं, तस्स द्वितीयपदाभावात् , तथैव
जिनानायाः, किंच-उत्सर्गापवादावपि पुरुपकालाद्यपेक्षया सापेक्षापपीति न किंचिद्विकल्पस्थानमिति, ननु जिनोक्तविधिनोत्सर्ग-
| सेवनायामप्रायश्चित्तमपवादसेवनायां च प्रायश्चित्तमिति वैषम्यं न युज्यते, उभयत्राप्याज्ञायास्तोल्यादितिचेन्मैत्र, समानन्यायोत्पन्न-
योरपि यौगलिकमी पूरुपयोरिवोत्मर्गापवादयोरपि स्वभावौपम्यस्य न्यायोपपन्नत्वाद्, अयं भार:-समानमातृपित्रादिकारणयोरपि
यौगलिकसीपुरुपयोराकृतिविक्रतिगतिभणितिप्रमुखचेष्टाभिः स्वभावैषम्यमनादिजगत्मयाहसिद्ध, जगत्प्रचिहेतुरपि, तथा जिना-
ज्ञागोचरयोरप्युत्सर्गापवादयोस्तथैवोक्तवैपम्यमनादिसिद्धं प्रवचनप्रवृत्तिहेतुरपि, तथा च नैकस्याः स्त्रिया नैकसादा पुरुषात् जगत्प्र-
वाहप्रवृत्तिः, किंतूभाम्पा समुदिताभ्यामेव, एवं नैकलादुत्सर्गादपवादादा धर्ममूलस्य तीर्थस्य प्रचिः, किंतूत्सर्गापवादाम्यां समु.
दिवाभ्यामेवेतियोध्यं, किंच वस्तुगतिरियम्-अपवादस्तावान्तानां पथिकानां विश्रामस्थानकल्पः, तत्रोपनयस्त्वेवं-कस्यचिदि-
भ्यस्य प्रयः पुत्राः पितुराशामवाप्य व्यापारेण धनोपार्जनेच्छया देशान्तरं गताः, तत्र तथैवोपार्जितविपुलधनाः परेम्पःसंभावितो-
पद्रवाः स्वयमेव सारखापतेयग्रन्थिशिरस्काः स्वगृहामिमुखमागमन्ति, तेषां मध्यादेकः पटुरश्रान्तं पित्रादिमिलनोत्सुकोऽग्रत एवा.
॥१०॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
जिनप्रति-
मासिद्धि
८विश्रामे
॥१०६॥
विलम्वेनैव सगृहमागतः पित्रादिमिलनेन संतुष्टो मनोज्ञभोजनादिविधिनाऽपनीतात्तृद् सुखीजातः, द्वितीयस्तु तद्वदुत्सुकोऽपि दुर्व-
लतनुः श्रान्तस्तद्वगन्तुमशक्तोऽपि तेन सह पृष्ठौ धारमानस्फुटितस्यायुरन्तराल एव पतितः क्षुत्तृड्याधितो विपद्य परलोकं गतः,तृती.
यस्तु पथि श्रान्तेनापटुना वा खया मुस्थाने विश्रम्य विश्रम्य सुसार्थेन गन्तव्यं समागन्तव्यं चेत्यादि पितुः शिक्षा संस्मृत्य तथैव
समाचरन् कियता कालविलम्बेन प्रथमवत्सुखी संपन्नः, उपनययोजना त्वेवं-प्रथमपुत्रकल्पो हि जिनकल्पिकः भूयःसामर्थ्यभाजः,
तस्य गणानिर्गतत्वेनापवादपदसेवनावकाशासंभवात्प्रायश्चिनादिराहित्येनैवावश्यं संयमाराधकत्वात् , यद्यपि जिनकलिएकस्य किंचि-
दनुचिताध्ययमायमधिकृत्य (अस्ति प्रायश्चित्त)तदप्यल्पमवक्षितमिति बोध्यं, द्वितीयपुत्रकल्पस्तु कालविलम्यकल्पेन प्रायश्चित्तेन
भीतः समापतितमप्यपवादमसेवमानः प्रायश्चित्ताधनास्पदमुत्सर्ग एव श्रेयानिति निजमतिकल्पनाजालपतितो चोध्यः, तृतीयपुत्र-
कल्पस्तु जिनाज्ञा संसरन् उत्सर्गस्थाने उत्सर्गमपवादस्थाने चापवादमप्रायश्चित्तं संसेपमानो योध्य इत्येवं दृष्टान्तादिना उत्सर्गापवादौ
सम्यग् विभाव्य परिसेव्यावितिगाथार्थः ॥१०॥ अथ नद्युत्तारमधिकृत्य लुम्पकविकल्पं प्रतिवन्यैव दूपयितुमाह-
उपगरणाइनिमित्तं नइउत्तारेवि दोसरहियत्तं । जिणवयणाओऽभिमयं ता किन जिणिदपडिमाए १॥९६॥
नद्युत्तारेऽपि 'पंचहिं ठाणेहिं कप्पंती'त्यादिप्रागुक्तस्त्रेण जिनवचनादुपकरणादिनिमित्तं नद्युत्तारेऽपि दोपररहितत्वमभिमतं-
लुम्पकस्यापि सम्मतमिति चेतर्हि जिनेन्द्रप्रतिमायामपि किं न दोपरहितत्वमित्यत्रापि संबध्यते, तत्रापि जिनेन्द्रवचनस्य सद्भावाद्,
एवं सत्यपि यदि जिनेन्द्रप्रतिमायां दोपस्तर्हि किंन नद्युत्तारेऽपीति प्रतिवन्दीनामापादनं चेतिगाथार्थः।।१६।। अथ पुनरपि परः शङ्कते-
नणु उवगरणाभावे चारित्ताराहणं न संभवइ । ता णाणदसणाणं उवगरणेहवि किमवरद्धं १ ॥१७॥
॥१०॥

·धीप्राचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१०७॥ जिनमति- मासिद्धिः - ननुपकरणाभावे चारित्राराधनं न संभवतीति चेत् 'ता' तर्हि शानदर्शनयोरुपकरणैः किमपराद्धम् १,अयं भावः-लुम्पक !चारि- घोपकरणैस्तव किं रहस्युपकतं यत्तेर्पिना चारित्रासंभाः प्रतिपावते, ज्ञानदर्शनयोरुपकरणैश्च किमपराद्धं यतैनिाऽपि ज्ञानदर्शनयोः सद्भावः प्रतिपद्यते १, किंच-चारियोपकरणनिमित्तमपि गङ्गादिनद्युत्तारे सत्यामपि पड्जीवविराधनायां दोपाभाव इति वदतोलुम्प- कस्य 'माता मे बन्ध्ये वि न्यायः संपते, तन्मते जीवविराधनायां दोपाभावसानङ्गीकारादिति गाधार्थः ।।१७॥ अथ ज्ञानादीनां मूलोपकरणान्याह- णाणुवगरणं पुत्थं जिणपडिमा दसणोवगरणमिह । रपहरणपुत्ति चरणे मूलवगरणाइमेआई ॥९॥ शानोपकरणं पुस्तके, दर्शनोपकरणं जिनप्रतिमा-जिनपिम्ब, रजोहरणमुखातिका चरणे-चारित्रे,पप्ठ्यर्थे सप्तमीति चारित्रसो- | पफरणे, एतानि मूलोपकरणानि, शेपोपकरणानामेतन्मूलकत्त्वात् , तथाहि पुस्तक मुद्दिश्यैव मपीलेखिनीपृष्ठकादीनि ज्ञानोपकरणानि, प्रतिमामुद्दिश्यैव प्रामादकलशपुप्पादीनि,रजोहरणमुखरस्त्रिकालिङ्गपूर्वकत्वात्कल्पाद्युपकरणानामितिगाथार्थः ॥१८॥अथोपकरणमप्य- धिकरणं भवतीत्याह- निअनिअफज निजुत्तं उचगरणं तंपि होइ अहिंगरणं । विवरीअकिरिअविसयं विसं व सव्वंपि एमेव ।।९९॥ निजनिजकार्यनियुक्तपदुपारणम् , उपक्रियते ज्ञानादिना आत्माऽनेनेत्युपकरणं, तदपि विपरीतक्रिया-जगस्थित्या निजनिज- क्रियातोऽपरा क्रिया सैर विपयो यस्य तत्तथाभूतमधिकरणम् , अधिक्रियते नरकादिष्वात्माऽनेनेति अधिकरणं, विपमिय, विपं हि यथा भक्षितमात्मानं मारयति तथोपकरणमप्यधिकरणीभूतं नरकादिपु योजयतीत्यक्षरार्थः, भावार्थस्त्वयं-पुस्तकस्य निजं कार्य याच- . -- ॥१०७॥ SHE

·जिनप्रति-
मासिद्धिः
-
वचन.
परीक्षा
८चिथामे
॥१०८॥
नादिनाऽन्येपो पानजननं, तत्र नियुक्तं-व्यापृतमुपकरणमुच्यते, ततो विपरीता क्रिया-क्रयविक्रयादिना आजीविकादिकरणं तथा-
विधफपायोदयात् लेष्टुवत् कश्चिमी प्रति प्रक्षेपादिना जीवघातकरणमजीपयुद्धया फलकादाविवावष्टंभनक्रिया या पुस्तकसंयुक्तेऽपि
शरीरे मलमूत्रादिकरणमित्यादिः किया विषयो यस्य तथा, प्रतिमायाः कार्य तीर्थकरसरणं तीर्थकरस्येचाराध्यत्वेन बुद्धिकरणं तीर्थ-
करपेव पूजादिविधौ प्रवर्तनं तीर्थकरपूजाया इन तसा अपि पूजायाः सुलभवोधिप्राप्तिः स्वर्गादिप्राप्तिधेत्यादिकं, तत्र नियुक्ता प्रतिमा
दर्शनोपफरणं, तो विपरीतक्रिया इयमचेतना पापाणमयी ज्ञानादिशून्या पृथिव्याद्यारम्भस्थानमित्यादिवुद्ध्या तद्विपयकहीला
तत्याजनादिरूपा सैव क्रियाविपयो यस्य तत्तथेति, उभयथापि विपरीतक्रिया लुम्पकमतीयानामेवेति ज्ञानदर्शनोपकरणे केवलमधि-
करणे एव योध्ये, अत एर लुम्पकमतोत्पत्तिममये निजनृजलेनापि मपीमाद्रीकृत्यापि लिखितवन्त इति किंवदन्ती सम्यग् संभाव्यते,
अन्यथा पुस्तकवत्प्रतिमाsपि मान्पा सात, तद्युक्तिस्त्वे-भो लुम्पक! मूत्रेणाकृतया मण्या वृक्षाद्याकृतयो लिख्यन्ते उताकारा-
दिश्रुतवर्णाकृतयो लिख्यन्ते तत्र कश्चिद्विशेपो न चा?,अन्ते गोपालादीनामपि चपेटायोग्यभवनभीत्या प्रथममेव विकल्पं ब्रूते,पुनरपि
स प्रएव्यः-स विशेषः ज्ञानविराधनालक्षणोऽन्यो वा?,अनन्यगत्या प्रथममेव ब्रूते, तदा यथा ज्ञानोपकरणविराधनयाज्ञान विराधना
वधा दर्शनोपकरणं जिनप्रतिमा तद्विराधनया दर्शनविराधना, दर्शने च विराधिते मिथ्यात्वापरया सर्वमपि विरापितमतो जिनम-
तिमाऽवश्यमाराध्यत्वेनर सिद्धा, यद्वा एवं प्रष्टव्यः-भो लुम्पक ! कश्चिचदुपदेशनिपुणो नृजलाकृतया मध्याऽशुचिलिप्तवस्रावृतो-
ऽकारादिवर्णात्मकमाचाराङ्गादिसिद्धान्तं लिसति कश्चिचापावित्र्यभीत्या सचित्तजलेन वखादिशरीरपर्यन्तं प्रक्षाल्य मपी चार्टीकृत्य
लिराति, द्वयोर्मध्ये भवतां धर्मित्वेन कोऽमिमत इत्याधुदीरितः सर्वलोकप्रेरितपाषाणखण्डशतपावप्रतिहेतुकनिजमस्तकस्फोटनमीत्या
..
॥१०८॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥१०९।।।
सिद्धान्त-
प्रतिमा-
साम्यं
TA
प्रथमं पिकल्पं परित्यज्य द्वितीयविकल्प श्रयन् भूपालपादतलमाविष्टोऽपि यत्र यिराधना तत्र धर्मों न भवतीत्यादिमौखर्यवागू पाणि-
महारेण प्रहत्य पराक्रियते, हिंसास्वभावोऽयं पापात्मा परिहप्प इत्यादिवचोमिः तमेव हीलयिन्या तस्यैव शरणीकरणात् , 'एमेच'त्ति
प्राकृतत्वादकारलोपे एवमेव सर्वमपि ज्ञानादीनां मूलोपकरणातिरिक्तान्यप्युपकरणानीति चोध्यमितिगाथार्थः ॥२९॥ अथोपदेश-
माश्रित्य किमुक्तं किं च पक्ष्यते इत्याह-
एएणं जिणपडिमा सिद्धंते नस्थि तंपि दुव्ययणं । पडिखित्तं विण्णेअं जुगवं दुण्हंपि उप्पत्ती ॥१०॥
एतेन 'से वेमी'त्यादिलुम्पकोद्भाविताचाराङ्गाभिप्रायोद्भावनेन सिद्धान्ते प्रतिमा नास्तीति दुर्वचनं-पापवचनं प्रतिक्षिप्त-निरस्तं
विज्ञेयं, द्वयोरपि प्रतिमासिद्धान्तयोर्युगपदुत्पत्तिस्तीर्थप्रवर्तनकाले एव द्वयोरपि कारणोदयात् , तयाने व्यक्तीकरिष्यते इतिगाथार्थः
॥१०॥ अथ जिनमतिमानां सिद्धान्तस्य च युगपदुत्पत्तिस्वरूपमाह-
जिणपडिमासमओऽवि अ तिथे जायंमि दोवि जायाई । तित्थेणंगिकयाई तेणेव हु पूणिजाई ॥१०१॥
जिनप्रतिमा-तीर्थकमतिकृतिः समयः-सिद्धान्तः अपि पुनरर्थे चः समुचये तीर्थ-साध्वादिसमुदायलक्षणे जाते-तीर्थकृता
| स्थापिते सति द्वावपि जाती प्रतिमासिद्धान्ती, वक्ष्यमाणप्रकारेण तीर्थोत्पत्यनन्तरं समुत्पन्नावपि तीर्थेनाङ्गीकृती-पूज्यत्वेन स्वीकृती
| तेनैवेह पूज्यो-आराध्यो, अयं भावः-प्रतिमासिद्धान्तावुभावपि तीर्थप्रवृत्पनन्तरमव्यवहिती समुत्पन्नावपि यदि तीर्थन पूज्यत-
| याङ्गीकतो नाभविष्यतां तर्हि कस्यापि पूजनीयावपि नाभविष्यतां, निद्ववादिवत् , तीर्थेन तौ पूज्यतयाऽभ्युपगतो तसादद्यापि
धम्मिणां पूज्यावेवेति योध्यं, नपुंसकता च माकृतत्वात् , 'लिगमतवमितिवचनादितिगाथार्थः॥१०॥ अथ कथं युगपदुत्पभावित्याह-
॥१०॥

·परीधा ८ विधामे ॥११०॥ सिद्धान्त- मतिमा- साम्यं तित्थयरमासिअस्या निम्मविआसाधपहिं जिणपडिमा। अंगाइअसुत्ताणं रयणा तहगणहरेहि कया॥१०२।। तीर्थकरभापितार्थात् "अत्थं भामइ अरहा सुत्ने गर्थति गणदरा निउणं" इतिवचनात तीर्थकरभापितवचनमाकर्ण्य श्रायकै- जिनप्रतिमा निर्मापिता, तथा गणधरैव-गौतमादिभिरङ्गादिकसूत्राणाम्-अङ्गोपागच्छेदादिमत्राणां रचना कृता, अयं भावः-भग- वान् श्रीमहावीर केवलज्ञानसमुत्पत्यनन्तरमपापायां नगयों समवसृतः, तत्र चातुनिकायिकदेवकोटीश्वरनरेश्वरादिसंकीर्णायां पर्पदि माधुधर्मः श्रारकर्मवेति द्विविधं धर्ममुपदिशति स, तत्र सर्वसावधविरत्यात्मको भावस्तवरूपः माधुधर्मः, तं धर्म प्रतिपद्य गणधरा- तथाविधकर्मक्षयोपशमशात्तीफरमुखात् त्रिपदीमराप्य विचित्रगद्यपद्यादिवन्धरचनया द्वादशाङ्गीरचयन्ति,शहशतकादयस्तु साधु- धर्माशक्ताः श्रारमधर्मेच्छयो द्रव्यस्तवात्मकं श्रावकधर्ममङ्गीकृत्य तीर्थकरमुसादरगतसम्यक्त्रावककृत्याः यथाशक्ति जिनप्रासा- दादिकं निर्मापयन्ति स, न पुनगौतमादिरचितसिद्धान्तवचनं श्रुत्वेति, तथात्वे च श्रावकश्राविकालक्षणमधं तीर्थ गणधरस्थापित भवेत् , सूत्रपाठााचारस्य गणधरादिसाधूनामेव संभवाद् , इष्टापत्तौ च 'तित्थं चाउमण्णो'त्ति वचनात् चतुर्णामपि च साध्यादिव. र्णानां समुदितानामेर तीर्थत्वं भणितं, तथाविधतीर्थस्थापकत्वाभावात् श्रीमपभादीनां तीर्थकरत्वमपि न स्यात् , तरसाचतुर्णामपि वर्णानां युगपदेव स्थापना ऋपमादिना तीर्थकरेण क्रियते, मा च स्थापना प्रथमममवसरण एव संजाता, श्रीवीरस्य तु द्वितीय एक समरसरणे। तित्थं चाउचण्णो संघो सो पढमए समोमरणे ! उप्पण्णो अ जिणाणं वीरजिणिदस्म बीमि॥१॥त्ति (२६५ आव.नि.) एवं साधुधारधर्मयोर्युगपदुत्पत्ती द्वादशाङ्गीरचनायुद्धिप्रतिमादिनिर्मापणसुयोर्युगपदेव भागत् , ते च युद्धी द्वादशाङ्गीरचनाप तिमानिर्मापणयोः कारणे संपन्ने, कारणमधिकृत्य सिद्वान्तनतिमयोः सहोत्पत्तिरेव, यद्वा कारणे कार्योपचारात् ते बुद्धी एव सिद्धा. " ॥११०॥ ta

·-
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥११॥
सिद्धान्त
प्रतिमा-
साम्यं
.
न्तप्रतिमे अप्युन्येते, ननु आवकधर्मप्राप्तो प्रथमं जिनप्रतिमानिपिणयुद्धिरेव कथमितिदुच्यते, थापकधर्म च जिनमवननिर्मा-
पणस्यैवोत्कृष्टत्वाद्, एतच्च प्रागेव प्रपश्चिनं, भावनायुद्ध्या तु चिकीर्पाविषय उत्कृष्टपदार्थ एव भवति, नच 'अत्थं भासइ अरहे'.
| त्यागमवचनात्तीर्थकरमापितार्थात् स्त्ररचनैव युक्ता, न पुनर्जिनभवनादिनिर्मापणमपीति वाच्यं, जिनभवनादीनां निर्मूलकत्वापत्तेः,
मूले च विचार्यमाणे भगवान् श्रीमहावीर एव, ननु फेन श्रावकेण जिनभवनादिकं निर्मापितमितियेदुच्यते, कारणं दि तावदश्यं
कार्यजनकमित्येवं नियमामायाद कार्य नाक्षिपति, नहि मनुजत्वं मोक्षाङ्गमागमे भणितमप्यवश्यं जनयत्येव, तस्यान्याशेपकारणस-
हितस्यैव कार्यजननसामर्थ्यात् , कार्य तु नियमात्कारणमाक्षिपत्येव, कारणमन्तरेण कार्यस्यैवानुदयात् , कारणान्यपि प्रति कार्य कर्ट-
| करणादीनि विचित्राणि, तत्र प्रकृतं कार्य तापअिनभवनादिकं, तच बहुवित्तव्ययसाध्यमतो मिथ्याइष्टिकारितं न संभवति, संप्रत्यपि
तथानुपलम्भाद्, अनन्यगत्या तत्कारयितारं श्रावकमेवाक्षिपति, स च यथा श्रीमपमतीर्थे भरतचक्रवर्ती तथाऽन्येऽपि पावत् श्री.
| चीरतीर्थे यावन्तः शक्तिभाजः श्रावकाः श्राविकाच ते जिनप्रतिमादिकारयितारो बोध्याः, न च नामग्राहं सिद्धान्ते नो भणिता
इति वाच्यं, सिद्धान्तव्यवस्थापनावसरे नामग्राहेणापि वक्ष्यमाणत्वात् , किंच-जिनप्रतिमाराधनं श्रावकले नमस्कारगणनवत् प्रती-
तमेवास्ति तेन यथा त्वदभिमते फाप्यागमे नमस्कारगणनं नोक्तं, नहि एनायता नमस्कारस्यापि सरणाभावः संपद्यते, किंच-साधु-
श्रावकाचाराणां सिद्धान्तेऽन्येषणमज्ञान विलसितमेय, सिद्धान्तबैव साधुश्रावकाचरिकदेशरूपत्वात् , पृक्षे पुष्पान्वेपणं युक्तं, न
| पुनः पुष्पेऽपि वृक्षान्वेषणं युक्तिसंगतमित्यादि पर्युपणादशशतके किंचिदुक्तं, वक्ष्यते चाने अत्रैव विश्रामे, तसाजैनप्रासादा:
भावकारिता एव भवन्ति, न साक्षिणस्तु श्रीसम्पतिराजादिनिम्मापितमासादा एप, यदि श्रीसहस्तिसरिमतियोधितेन श्रावण
॥११॥

·धीप्राचनः
परीक्षा
८वियामे
॥११.२॥
सिद्धान्त-
प्रतिमा.
साम्यं
,
संप्रतिराजेन जैनप्रासादाः कारितास्तहि श्रीमहावीरप्रतिबोधितानां श्रानकाणां का कति स्वयमेव पर्यालोच्य, ननु जैनप्रामादा
न केरलं श्रारुकारिता एव भवन्ति, दिगम्बरादिकारितेपु प्रामादेषु व्यभिचारात्, जैनप्रासादत्वे सत्यपि मिथ्यादृष्टिभिरेव
कारितत्यादितिन्म, यतो दिगम्बरादिकारिताः प्रासादा न जैनमामादाः, किंतु जैनप्रासादाभासाः, यथा कुपाक्षिकाधीय-
मानमाचाराङ्गमाचाराङ्गामासो भण्यते, न पुनराचाराङ्गम् , अत एव तदधीत्याप्युन्मार्गगामित्वं लुम्पकस्येव सर्वेषामपि कुपाक्षि-
काणां, यद्वा दिगम्बरादयो यथा बैनामामास्तथा तनिर्मापिताः प्रासादा अपि जैनप्रासादाभासाः, किंच-लुम्पकमतं प्रति श्राय-
कारितजैनमामादव्यवस्थापनाय दिगम्बरादिकुपाक्षिककारिता जैनप्रासादाभामा अपि माक्षिणस्तल्लिङ्गभूता वा, यथा जैनेषु सत्खेव
धारकामामा भवन्ति, तथा श्रायककारितेगु जैनप्रासादेषु सत्स्वेव श्रावकामासकारिता जैनप्रामादाभासा भवन्ति, जैनाभासानां हि
जैनक्रिपानुकारिचेष्टाभिवत्या, अन्यथा तदामामत्वासंभवाद, रजःपण्यपि कथंचित्किचिद्राजचेष्टानुकारेणैर नामतोऽपि राजे-
त्युन्यने, तथा च यदि जगति राजा नाभविष्यचर्हि तदनुकारिचेष्टायान् रजःपर्वण्यपि राजा नामविष्यद्, एवं जैनप्रासादा अपि
यदि श्रापककारिता नामविष्यस्तर्हि श्रावकामासकारिता जैनप्रामादाभासा अपि नामविष्यन् , संप्रति च कुपाक्षिककारिताः प्रासा-
दामासाः अतस्तरपूर्वमापिनो जैनप्रासादा अपि सन्त्येव, आमासस हि पूर्वभाविवास्तववस्तु प्रतीत्यैव प्रवर्तनात् , ननु प्रासादानां
साक्षिणः प्रामादा एवं कथं संभवन्ति ?, किंतु प्रासादव्यतिरिक्तानि सिद्धान्ताक्षराणि दर्शनीयानीतिचेत्सत्यं, वयमपि पृच्छाम:-
सिद्धान्ते तर विधामः कथं , गणधररचितत्वेनेति चेद्गणधररचितत्वमपि कृतो ज्ञातं ?, "सुतं गणहररहमें तहेव पत्तेअयुद्धाइ च।
गुप्रालिणा रद अमिष्णदमपुषिणा रहा।"ति पूर्वाचार्यरचिवप्रकरणादेवेति चेदहो प्रायत्वं भवतः, प्रासादस्य साक्षी
.
॥११॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विभामे
प्रासादादि-
सिद्धिः
प्रासादः कथमिति भणित्वाऽपि सिद्धान्तस्य 'साक्षिक सिद्धान्तैकदेशं प्रकरणादिकं भणन्नपि न लअसे, ननु विश्वमनीयाचाराङ्गादि.
सिद्धान्ताद्विश्वामजनकस्तत्साक्षिसिद्धान्तस्तु प्रकरणादिलक्षणो भिन्न एवेति चेचिरं जीव, अत्रापि तीर्थकरकालीना ये जैनप्रासादास्ते
भावकैरेव कारिताः, यतः संप्रतिराजेनापि श्रावणैव सता जैनप्रासादाः कारिता इत्येवंरूपेण प्राचीनानां जैनप्रासादादीनां श्राव-
ककारितत्वेऽधुनातनप्रामादा मिना एव साक्षिणः, ननु गणधरकृतत्वेन तीर्थकरकालीनान्येर सम्प्रत्यावारागादीनि सन्ति जैनमासा-
दागु तथा नोपलभ्यो गत्कथमाधुनिकमासादेः प्राचीनतामादादीनां श्रावकत्वेन निर्गय इति चेदुच्यते, साम्प्रतीनानामावा-
राजाधीनां कारी गणरायेति कुतो शातं ?, प्रकरणाचक्षरैरितिवेदत्रापि भरतादिकारिताना मासादग्नतिमादीनामष्टापदादिपु
(सरासर पकान पारगानि पनि राति,किंग अपक्षसिखानामाचारागादीनां गणधरा एव कर्तार इति सम्पनिर्णायकानि लुम्पका-
भिमासिशनाशराणि शापि नोपलगन्ते, प्रासादमतिमादीनां त्वाचारागादीनीत्यग्रे दर्शयिष्यते इति विशेषः,पारमार्थिकगतिस्त्वे-
साक्षिकत्वं तापण कालनियां नग पुरुानियां नपा किंचिद्वस्तुनियत, किंतु यथाकथंचित्किचित् कस्यचित्तथाविधसंशये सति
सिद्धानाहापि साक्षिणः प्रतिमादयः प्रतिमादीनां च साक्षी सिद्धान्त इत्यन्योऽयं सापेक्षतैव, तथाहि-आधुनिकश्रावकादिवर्गः
पुष्पादिमिर्जिनपतिमा पूजयित्वा शालवादिकं पठति तणाककृत्यं भवति नवेति संशये सति द्रौपदीव्यतिकरनिबद्धं पठाङ्गमेव
गाधिक, तपा तर कतत्वाद, एवं तथापिभनिधि कुर्वती द्रौपदी याचिका उत नेति संशये सति संप्रत्यपि श्राविकास्तथैव कुर्वन्त्य
Satो निर्णायो साऽपि द्रौपदी भाविकैंय. मिथ्यात्वपासिन्याः कस्सा अप्येवमनुपलम्भाद् तथा आधुनिकश्रावकादिकारित
Imनिमातिदिशोभनमशोभन त्यादि संशये सति भीभरतमतिकारिताटापदप्रासादादिव्यतिकरनापको नियुक्या-
॥२॥

·HI
श्रावकसा-
ध्वोरन्यो-
न्यापेक्षा
चन-2 दिसिद्धान्तः साक्षी, एवं मरतेन तथा कृतं श्रावकाणामुचितं नवेति संशये आधुनिका अपि तीर्थयतिन आपकास्तथा कुर्वाणा उप-
परीधा लभ्यन्तेऽतो युक्तमेव भरतस्यापीत्यन्योऽन्य सापेक्षतैय श्रेयस्करी, एवं चान्योऽन्य सापेक्षतायां सिद्धायामपि सिद्धान्ते विश्वासी न
८ विधामे
पुनः सिद्धान्तस्यापि साक्षिकेषु सिद्धान्तविधातृधर्मोपदेशमवाप्य थावककारितजैनप्रासादादिवपीति महामोहनीयकर्मविमलितमिति-
॥११॥
गाधाः ।।१०।। अथ प्रतिमासिद्धान्तयोरधिकारिणोः श्रावकमाध्योरप्यन्योऽन्य सापेक्षतामाह-
अणुण्णं पडियंधो सवणपइछायणेगकजेसु। एवं तित्थपवित्ती अच्छिन्ना जाव दुप्पसहो ॥१०३।।
'अन्योऽन्य' श्रावकाणां साधूनां च परस्परं प्रतिवन्धः-संबन्धः, अपेक्षेत्यर्थः, साधूनामपेक्षा श्रावकाणां, श्रायकाणां चापेक्षा
माधूनामितिभावः केपु?-'श्रयणप्रतिष्ठायनेककार्यपु' श्रवणं च सिद्धान्तस्य, सिद्धान्तोक्तधर्मोपदेशश्रवणमित्यर्थः, प्रतिष्ठा च-जिन-
प्रतिमाप्रामादघजादीनां वामनिक्षेपादिपुरस्सरं मत्रादिन्यासः. यदुक्तं-“वासाक्षताः सरिमत्रेणाभिमन्त्र्य पवित्रिताः। क्षिप्ता ध्यजेपु
दण्डेपु, चैत्यविम्बेषु सरिमिः॥" इत्यादि,ते श्रवणप्रतिष्ठे आदी येषां तानि श्ररणपतिष्ठादीनि,एवंविधानि यान्यनेकानि-नानापका-
राणि कार्याणि तेपु, अयं भाग:-मातर्मुरोः समीपे जैनवचनानि शृणोतीति श्रावक इतिव्युत्पत्यैव सिद्धान्तादियाणे श्रावकस्यापि
माधोरपेक्षा, तथा प्रतिष्ठायां स्वयं कारितानां जिनप्रतिमादीनां प्रतिष्ठाऽयश्यं कार्या, प्रतिष्ठामन्तरेण पूजायनर्हत्वात् , यदुक्तं-"नि-
जल(च)सर इब, व्योमेन गतभास्करम् । अप्रतिष्ठं तथा विम्यं, नैवमर्हति चारुताम् ।।१।।" इति, सा च प्रतिष्ठा साधोरायत्तेति साधो-
रपेक्षा, तथा श्रापकस्याप्यपेक्षा त्वे-प्रतिष्ठायामपि नेत्रोन्मीलनवामनिक्षेपादि निस्वयकत्यं साध्वायत्तं, शेपं तु प्रतिमानिपिणादि.
वासाजनादिममानयनपर्यन्तं श्रावकायत्तम् ,अतः प्रतिष्ठोद्यतस्यापि साधोः श्रावकापेक्षा, एवं धर्मश्राव्यत्वेऽपि श्रावकापेक्षा साधो-
॥१.१.४॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥११५॥
श्रावकसा-
चोरन्यो-
न्यापेक्षा
रपि, श्रावकामावे कस धर्मः श्राव्यते ?, नहि रोगिणोऽभावे निपुणस्यापि वैद्यस्य चिकित्साकर्म संभवति, तथा "साहूण कप्पणिशं
जं नवि दिण्णं कहिचि किंपि तहिं । धीरा बहुत्तकारी सुमावगा तं न भुंजंति ॥१॥"त्ति प्रवचनवचनादतुल्यपुण्यप्रकृतिवन्धहेतवे
| सुश्रावकत्वभवनाय अवश्यं विपुलैपणीयाशनादिकं साधुभ्यो देयमेव, तच साधुमन्तरेणासंभवीति साधोरपेक्षा, अत एव साधु-
विरहितदेशे श्रावकरस निवासो न युक्तः, यदुक्तं-"न यसइ साहुजणविरहिअंमि देसे बहुगुणेऽवि"ति, साधोरपे चारित्रभारोद्वहन-
समर्थस्य मनुष्यशरीरसाशनपानखादिमस्खादिमवस्त्रपात्रोपाश्रयभैपजादिकमन्तरेणावष्टम्भासंभवाद्, अशनादिकं च गृहस्थायत्तं,
यदुक्तं-"जे खलु सारंभा सपरिग्गहा तेसिं निस्साए वंभरवास वसिस्सामो"त्ति श्रीसूत्रकृवङ्गेऽधिकारवशागृहस्थोऽपि प्रायः श्रावक
एवं साधुजनशुश्रूपाकारी स्याद् अतः श्रावकापेक्षा, तथा व्रतादिग्प्रतिपत्त्यादारपि योध्यम् , एवममुना प्रकारेण यावदुष्प्रसभो-युग-
प्रधानो दुःप्रसभनामा सरिर्भविश्यति तावतीर्थमवृत्तिरच्छिन्ना, न पुनरन्तराले व्युच्छिन्नायाः, तीर्थप्रवृत्तेस्तीर्थकरव्यतिरिक्तस केव-
लिनोऽप्यहेतुत्वात् ,साधुश्रावकयोः परस्परमपेक्षेव, दुष्प्रसहं यावत्तीर्थप्रवृत्तरितिभाव इतिगाथार्थः ।।१०।। अथ तीर्थे साधुश्रावकयोः
परस्परं सापेक्षतेवेति नियमार्थ दृष्टान्तत्रयनिषद्धं गाथात्रयं विभणिपुः प्रथमगाथामाह-
असुहो अहो विभागोसुहो अउचरिल्लओसनाभीओ। अण्णुण्णं साविक्खा निरविक्खा दोऽवि नस्संति ॥१०४॥
खनामितः अधः-अधस्तनो विभागोऽशुभः "थावरदसगं विवजत्थं" इतिवचनादशुभप्रकृतिजन्यः, च पुनरर्थे, उपरितनो
विभागः शुभ: शुभप्रकृतिजन्यः, यदुक्तं-"नाभुवरि सिराइ सुह" "सुभगाउ सव्वजणइटोत्ति" एतौ द्वावपि विभागौ अन्योऽन्य
सापेक्षावेव श्रेयोभाजौ, निरपेक्षौ किमसाकमशुभावयवेनेति धिया पृथकृतौ द्वावपि नश्यतः-विनाशं प्राप्नुतः, नाभेरधोभागकल्प:
-
-
॥११॥

·श्रीपवन- परीक्षा ८विथामे ॥११॥ श्रावकमा- घोरन्यो- न्यापेक्षा . आपकमार्गः, उपरितनभागस्तु साधुमार्ग इति द्वापि समुदिती तीर्थ, न च श्रावकमार्गोऽपि पुण्यप्रकृतिजन्य एव, तस्यापि मोक्ष- मार्गत्वेनामिधानात् , तथा च कथं पापप्रकृतिजन्येन नाभेरधोभागेनौपम्यमिति शङ्कनीय, शुद्धश्रद्धानवतोऽपि श्रावकस्य चारित्र- मोहनीयकर्मोदयादेव चारित्रपरिणामाभावाच्छावकमार्गप्रतिपत्तेः, चारित्रमोहनीयं कर्म च पापप्रकृतिरेव, न चैवं निष्ठुरबचन मिति पाच्य, तीर्थकरस्यापि नाभेरधोभागो दुर्भगपापप्रकृतिजन्य इत्यपि वचनस निष्ठुरत्वापचेः, तस्मादपेक्षया तथा वक्तव्ये न किञ्चिद् पापकं, न हि तीर्थकृन्मावत्वेऽपि स्त्रीत्वमनन्तपापप्रकृत्युदयादिति वक्तुं न शक्यते, न वा निष्ठुरवचनमपीति योध्यमितिगाथार्थः ॥१०४॥ अथ द्वितीयगाथामाह- जवुत्तमो अ पुरिसी पुण्णुदया पावउदयओ इत्थी। अण्णुण्णं साविक्रखा पुत्तुप्पत्तीइ तह तित्थं ॥१.०५।। यद्यपि पुष्पोदयात्-पुण्यप्रकृत्युदयात् पुरुष उत्तमः-प्रधानः, पापोदयतः स्त्री अर्थादप्रधाना, उभावपि पुत्रोत्पत्तौ अन्योऽन्य सापेक्षौ, नैकेन पुत्रोत्पत्तिः स्यात् , एवं तीर्थमपि धर्मोत्पनी साधुश्रावकसापेक्षमिति गाथार्थः ।।१०५।। अथ तृतीयगाथामाह-- अंगुष्ठविरहिआओ विहयावत्थव्य अंगुलीथीओ। अंगुष्ठोऽविअ कवले असमत्यो अंगुलीविगलो॥१०६॥ . अङ्गुष्ठविरहिताः अङ्गुलीस्त्रियः-अङ्गुलीलक्षणाः प्रमदाः विधवावस्था इव-विधवावस्थाः स्त्रियो यथा स्वापत्यं प्रति हेतयो न भवन्ति तद्वदमपि कवले उपलक्षणादन्यसिन्नपि तथाविधे लिखनादौ कर्मणि चासमर्था भवन्ति, च पुनरङ्गुष्ठोऽपि' अङ्गुलीविक- लोऽसमर्थः कवलादौ कृत्ये, एवं साधुश्रावफसमुदायात्मके तीर्थे प्रधानाप्रधानकल्पनत्यागो महामूर्खतेतिगाथार्थः।।१०६॥ अथोक्त- दृष्टान्तः साधुश्रावकमत्येपपि सापेक्षतामाह- कलन inch

·मतिमाया
पलवचा
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥११७॥
एवं खु भावपूआ साविकवा होइ दन्वपूआए । अण्णह मुणिंददाणे तह मइए तित्थवुच्छेओ ॥१०७॥
एवं प्रागुक्तदृष्टान्तैः सुरवधारणे भावपूजा द्रव्यपूजया सापेक्षा, द्रव्यपूजाविषयसै भारपूजाविषयत्वात् , यो द्रव्यपूजायोग्यो
न भरति स भावपूजायोग्योऽपि न भवति, यथा निद्वनः, भावपूजा हि तदाज्ञाराधनं सर्वमावेनेह बोध्यं, यदुक्तं-"दुविहा जिणिंद-
पूना दवे भावे अ तत्थ दव्वमि। पुप्फाई निणपूआ जिणआणापालणं भावे ॥१॥" इति, अन्यथा भारस्सरप्राधान्ये तस्मैवाङ्गीकारो
युक्तो, नेतरसापीति स्वीकारे मुनिदाने तथामत्या तीर्थव्युच्छेदः स्याद् , द्रव्यतोऽशनादिदानं द्रव्यदानं, तदपेक्षया शुभाध्पवसायो
भारदानं तदेव कर्तव्यतया युक्तं स्यात् , तथा च साधादीनामनिर्वाह साधूच्छेदः, तदुच्छेदे च नियमात् तीर्थच्छेदः, यदुक्तं-"न
विणा तित्थं नियंठेहि"ति पश्चाशकवृत्तावितिगाथार्थः॥१०७॥अथ 'तित्थयरभासिअत्थेत्यादिमागुक्तगाथायां सिद्धान्तप्रतिमयोः
सहोत्पत्तिर्मणिता, तत्र द्वयोर्मध्ये किं यलवदिति शङ्कां निराफतु गाथामाह-
सिद्धता जिणपडिमा यलिमा पडिमाउ तित्थमवि थलि। विवरीअंपि कहंची तेणमणेगंत जिणवयणं ॥१०८॥
सिद्धान्तात् प्रतिमा बलिका-बलपती "जिणपडिमाणं अचणं करेइ" इत्या जिणपडिमाणमितिशब्दात् प्रतिमाया आकारनि-
पिणं तज्ज्ञानादि न संभवति, तथा प्रतिमा नामाकाराभ्यां शाश्वतस्वरूपा अपि, सिद्धान्तस्तु सूत्ररूपोऽशाश्वतरूप एव, अर्चन-
शब्दमात्रेण न पूजाविधैव संभवः, संभाति च सर्वमपि तथाविषपूजाविषयीभूतां प्रतिमां दृष्येति, यद्वा सिद्धान्तवाक्यावस्तुनोऽपि
| किंचिसामान्यतो ज्ञानमायं भवति, ज्ञानमपि फ्रियासंयुक्तमेव फलदं, क्रिया च स्वविषयीभूतां प्रतिमामन्तरेण न स्यात् । न हि
| समग्रमामग्रीसधीचीनापि पाकादिक्रियानिपुणाऽपि स्त्री बन्दुलान् विना पारुप्रयत्रवती भाति, किंच-मया तुभ्यं लक्षं देयं, त्वया
कालाका
करकाः
॥११॥

·मान
प्रतिमाया
बलवत्ता
.
श्रीपाचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥११८॥
चमचो सम्पमिति वाफ्यमात्रेण न काचिदप्पर्धसिद्धिर्भवति, किंतु शतमात्रस्यापि दानेनेत्यादियुक्तयः स्वयमभ्यूह्याः, तसात्सिद्धा-
तापेक्षया प्रतिमा बलवती, प्रतिमातोऽपि तीथं बलवत्, यत उभयोरप्याधारस्तीर्थमेव, न पुनस्तीर्थस्साधारस्ते उभे, कालपरिहान्या
थुतपरिहानौ तीर्थस्य सण्डितत्वापत्तेः, आधारे नष्टे तद्गताधेयस्यावश्यं नाशात् , नहि घृतभाजने भने घृतं तिष्ठतीति, न चैवमाधे-
यहानायाधारसापि परिहानिर्भविष्यतीति शङ्कनीय, घृतहानावपि तद्भाजनस तादवस्थ्येनोपलम्भाद्, एतेन सिद्धान्तादसाभिस्तीर्थ
प्रयर्चितमिति ब्रुवाणा राकादिपाशपर्यन्ताः कुपाक्षिका निरस्ता एव चोध्याः, तीर्थमन्तरेण सिद्धान्तस्यैवासंभवात् , यतः सिद्धान्तः तीर्थ-
धर्मः, स हि धर्मिणं विहाय न तिष्ठति, नहि धर्मो धर्मिणमतिरिच्य वचन केवलो विलोकित इतिवचनात् ,न वा धर्माद् धर्मिण उत्पत्तिः,
किंतु धर्मिण एव धर्मा उत्पद्यन्ते, यदागमः-"दन्यप्पभवा य गुणा न गुणप्पभवाई दयाई"ति (७९२) श्रीआव० नियुक्ती, अत्र
गुणा धर्मा इत्यादि,न चैकान्तेनैव जिनप्रतिमातस्तीथं बलवदेवेत्याह-विपरीतमपि क्वचित् कथंचिदपेक्षामधिकृत्य विपरीतमपि, तथाहि-
तीर्थेन तीर्थकरसकाशाद् ज्ञानादिलक्षणो मोक्षमार्गोऽवाप्तस्तेनावश्यं तीर्थकरपूजा कर्त्तव्या, अन्यथाऽऽस्तां धर्मव्यवहारो, लोकव्य-
पहारोऽपि विलुप्तः स्यात्, सा च पूजा साक्षात्पूज्यापेक्षया तत्प्रतिमायां परमभक्तिचिका, यथा धन्यास्ते ग्रामादयो यत्र भगवान्
श्रीमहावीरो विहरति, धन्यास्ते नरा ये भगवन्तं पश्यन्तीत्यादिरूपेण ग्रामादीनामामेव स्तुतिर्भगवतः परमभक्तिमुचिका, न तथा
धन्यस्त्वं यद् ग्रामादौ विहरसि जना वा त्वां पश्यंतीत्यादियुक्त्या प्रतिमा पूज्या,तीथं च पूजकमित्येवं पूज्यपूजकमावमधिकृत्य पूज-
कापेक्षया पूज्यं बलपदिति तीर्थादपि प्रतिमा बलवती, तथोपकृतिमधिकृत्यापि पलयचं, यथा पुण्यप्रकृत्यादिवन्धहेतुत्वेन सुलभ-
पोधिजनकत्वेन च.जिनप्रतिमा तीर्थस्य परमोपी, न-तथा तीर्थमपि जिनप्रतिमायाः किंचिदुपकर्द, यथा चिन्तामण्यादयो मनु-
.
HOROR
॥११॥

·धीप्रवचन-
परीक्षा
प्रतिमाया
बलवत्ता
विश्रामे
॥११९॥
जानामुपतिहेतयो न तथा मण्पादीनां मनुजा अपीत्यादिरूपेणोपकार्योपकारकभापमधिकृत्योपकार्यापेक्षयोपकारक पलवदिति तीर्था-
दपि प्रतिमा पलवतीति सिद्धम् , एवं प्रतिमापूजने किचित्फलमस्ति उत नेति, फलमपि शुभमशुभं वा? तदपि महदल्पं वेत्यादि
| संशये सति 'हिआए सुहाए खमाए निस्सेसाए आणुगामिअत्ताए भविस्मती' त्यादिराजप्रश्नाधादिप्रवचनेन तत्संशयोछेदो भवति,
तथा च तथाविधसंशयोच्छेदमधिकृत्य प्रतिमातोऽपि सिद्धान्तो बलवान् यथा साधूनां मनोऽश्वदमने रज्जुकल्पः सिद्धान्तः, यदुक्तं-
"पहावंतं निगिण्हामि, सुअरस्सीसमाहिजा न मे गच्छह उम्मग्गं, मगं च पडिवाइ॥॥॥ति" श्रीउत्त० (८८७*)इत्यादिरूपेणा-
| पेक्षया किंचित्कथश्चिद्धलवत् , तेन कारणेन जिनवचनमनेकान्त, स्याद्वादात्मकमित्यर्थः, अत एव घटोऽस्त्येवेत्यादिदुर्जयवादिनो
मिथ्यादृशः, जनप्रवचने च पाद् घटोऽस्त्येवेति प्रमाणवाक्यमनकान्तात्मकम् , अपेक्षयाऽन्यथापि स्यादितिगाथार्थः ॥ १०८ ॥
अथानेकान्तस्वरूपमाह-
सव्यं खलु साविकुखं साविकखा पडिपयत्थमवि भिण्णा । भिण्णत्तंऽपेगस्सवि अवरावरयत्युसंकप्पा ।।१०९।।
सर्व जगदर्ति यावद्वस्तुजातं खीरवधारणे सापेक्षमेव, विवक्षितं वस्तु किंचिदपेक्षया कार्यकारि किंचिदपेक्षया च नेतिरूपेण
सहापेक्षया वर्तते तत्सापेक्षं, सा चेत्यध्याहार्य, साचापेक्षा प्रतिपदार्थमपि भिन्ना, भिन्नत्वमप्यकैकस्यापि यस्तुनः अपरापरवस्तुसंक-
ल्पाद् भवतीतिगाथार्थः ॥१०९॥ अथापेक्षायामुदाहरणमाह-
नियपुत्तोऽविअ मित्तं कस्सवि णो तेण रज्जवइ हुन्जा | गुज्यपवित्तिप्पमुहं मित्तत्ताओ न निवपुत्ता ॥११०॥
नृपपुत्रोऽपि च कस्यापि मित्रं न तेन कारणेन राज्यपतिर्भवेत् , राज्यपतित्वहेतुमित्रत्वं न भवति, किंतु नृपपुत्रमेय, गुह्य-
KOROHOROS
॥१९॥

·प्रतिमाया
बलवत्ता
जीप्रानन.
परीक्षा
विधामे
॥१२॥
प्रवृत्ति प्रसन्नममाचरितवार्ता वत्प्रमुखं मित्रत्वाद्भवति, गुह्ययाता प्रति मित्रत्वमेव कारणं, न नृपपुत्रात्-भावनिर्देशात् नृपपुत्र-
खात्, न भवतीत्यर्थः, अयं भावः-एकमिन्नेव नृपपुत्रे नृपापेक्षया पुत्रत्वं यज्ञदत्तापेक्षया च मित्रत्वं चेति पुत्रत्वमित्रत्वलक्षणो द्वौ
धर्मी विपते, वा राज्यपतित्वं प्रति नृपपुत्रत्वं चलवन, न तु मित्रत्वं, गुह्यप्रवृत्ति प्रति मित्रत्वमेव बलबत् , न पुनर्नुपपुत्रत्वमपीत्यपेक्षया
कपश्चित्किभिद् बलवन वेति योध्यम , अत एव सर्च वस्तु स्वरूपापेक्षया सत् पररूपापेक्षया वाऽसत् तेनैव सद् । अमत् २ मदमत् ३
अपक्तव्यं ४ सदवक्तव्यं ५ असदवक्तव्यं सदसदवक्तव्यं ७ चेति सप्तभङ्गीसंगीतिसंगि सकलमपि सकलादेशविषय इतिगाथार्थ:
॥१.१०॥ अथ तीर्थान्तवर्तिनां सर्वेषामपि परस्परं सापेक्षतायां दृष्टान्तयाहुल्यदिदृक्षया प्रथमगाथामाह-
पुरिसस्स उत्तमंग सेसावयवेहि संगयं फलवं । अण्णुपणं साविकखा किरिआसुन किंचि निरविक्खा ॥११॥
उत्तमा-शरीरगतेषु सर्वेप्वप्यपयवेषु मस्तकं प्रधानम् , अत एवास्योत्तमाङ्गमिति नाम, तदपि पुरुषस्योपलक्षणात्सर्वेपामपि
क्षेपारपवैः-हस्तपादोदरफण्ठपीठादिलक्षणैः संगतं-मिलितं संबद्धमितियावत् फलवद्भवति, एवं कुत इति विशेपणद्वारा हेतुमाह-
'अण्णुपण ति यतः कारणादुत्तमाङ्गं शेषावयवाथान्योऽन्य सापेक्षाः, कासु-क्रियासु, न किंचिनिरपेक्षाः, अयं भावः-उत्तमान-
शुन्देनार कण्ठाविययो प्रायः, तसोचिता क्रिया मुखधावनादि, तथा विभूषणालक्षणा क्रिया कर्णादावाभरणादिपरिधान यांव-
मेयोरअनादि, तत्समपि हस्ताद्गुल्यायवयवसाध्य, इस्तादेरपि खसोचितक्रिया मुखनेवश्रवणादिसाध्या, तथाहि-नेत्राम्पा
निरीक्ष्य प्राणाम्यां च श्रुत्वा मदीयहस्तादाविदं कुरु मुश्शेत्यादि मुखेन भाषणमित्यादिरूपेणोत्तमाजसाध्या शेपावयवानामपि स्व.
स्वोचितक्रियेति, या हन्ताधायपरेर नेत्रादीनां त्राणं स्यात्, तथाविधपुरुषेण केनचित् क्रियमाणो नेत्रायुपद्रवो हस्ताद्यवयवैरेव
॥१२०॥

·श्रा कल्पना धीप्रवचन- परीक्षा ८ विधामे ॥१२॥ . पराक्रियते, न पुनः प्रधानेनाप्युत्तमाङ्गेन, तथा सादिस्पर्शावटग दिपातादिना हस्ताद्यवयवोपद्रयो नेत्रादिनैव. वार्यते, शब्देन | वाऽन्येभ्यो ज्ञाप्यतेऽपीत्येवमपेक्षा सर्वजनप्रतीता स्वयमेव योज्येति गाथार्थः ॥११॥ अथोक्तदृष्टान्तेन दार्टान्तिकयोजनामाह- एवं तित्थनरस्सवि मुणिवग्गो उत्तमंगमवसेसा । सेसावयवाण्णुण्णं साविक्खा धम्मकिरिआसु ॥११२॥ एवं-मागुक्त दृष्टान्तेन तीर्थनरस्य साध्यादिसमुदायलक्षणस्य मुनिवगे:-साधुसमुदायः उत्तमाङ्ग-मस्तकम् अवशेपाः-साधुव्यति- रिक्ताः साध्वीश्रावकथाविकालक्षणाः शेषा अवयया हस्तपादाद्यवयवकल्पा अन्योऽन्यं सापेक्षाः, कासु १-धर्मक्रिपासु, उपलक्षणा- द्यावन्तस्तीर्थानुयायिनो ये सचेतना अचेतना मिश्रा या पदार्था भवन्ति ते सर्वेऽपि योध्याः, 'न विणा तित्थं नियंठेहि ति वचनात् | साधुमन्तरेण श्रावकादेरभावात् श्रावकादिसमुदायमन्तरेण तीर्थवर्षिधर्मोपदेशकमाधोरप्यभावादित्यन्योन्य सापेक्षा इति, क्रिया अधिकृत्य तु माध्वनुष्ठानं श्रावकसापेक्षं श्रावकानुष्ठानं साधुमापेक्षं यावद्गणधरपदप्रतिष्ठायामपि शक्रापेक्षा, तीर्थकृतापि शक्रानी- | तस्यैव वामस्य गणधरमस्तके निक्षेपान, एवं सर्वत्रापि योज्यमितिगाथार्थः ॥११२॥ अथोक्तदृष्टान्तेन प्रसङ्गतः प्रकृतं लुम्पकमतं | पयितुमागमनरं दार्शन्तिकतया योजयति- एवं आगमपुरिसे जिणभणिअत्यो अ मत्थयं सेसं । अंगउवंगप्पगरणपमुहं सव्यपि साविरवं ॥११॥ 'एवं' 'पुरिमस्से'त्यादिगाथोक्तदृष्टान्तेनागमः-सिद्धान्तस्तद्रूपो यः पुरुषः तत्र जिनभणितोऽर्थो मस्तकं, शेपमलोपाहामकरण- प्रमुखं सर्वमन्योऽन्य सापेक्ष हस्ताद्यययवकल्पमिति गम्पमित्यक्षरार्थः, भावार्थस्त्वयं-आव्योम परमाणुपर्यन्ता येास्ते स्वखवाच- | कशब्दगापेक्षाः, शब्दाहिनोपदेशद्वारा स्वस्खपिपयकमवृत्तिनिवृत्तिहेतयोऽन्येषां न भवन्ति, न या शब्दा अपि खस्वपाच्य विकला: . ॥१२क्षा

·भीप्रान-
परीधा
८ वियामे
॥१२२॥
सूत्रार्थी
सापेक्षौ
काज
डित्याडवित्यादिवत् प्रवृत्तिनिवृत्तिहेतव इति वाच्यवाचकभावखरूपसंपन्धसापेक्षा अर्थाः शब्दाच, तत्र जिनमणिता:-तीर्थकरभाषा-
विषयीभूता अर्था वाच्याः, गद्यपद्यादिषन्धात्मकमङ्गोपाङ्गप्रकरणप्रमुखं वाचकं, तेषां शब्दात्मकत्वात् , तीर्थकरसकाशात्तीर्थकरभा-
पपायाल्यानर्थान् साक्षादुपलभ्य गणधरैः शिष्यप्रशिप्यादिमिस्तु परम्परयोपलभ्य चाङ्गोपाङ्गप्रकरणादीनि तदर्थवाचकानि रचितानि,
गणधरादिविचित्रकर्मक्षयोपशमपुण्यप्रकृत्यादिजन्यानां शब्दानां वैचित्र्येऽपि वाच्यानामर्थानामैक्यावस्तुगत्या सर्वेषामपि शास्त्रा-
णाममेद एवारगन्तव्यः, प्रवृत्तिनिवृत्यादिजन्यत्वे विशेषणाभावाद् ,यथा देशजात्यादिविशेषवशात् कथंचिद्भापाभेदसंभवेऽपि मणि-
मौनि कादीनां वान्यानामर्थानामभेदेनैव प्रवृत्तिनिवृत्यादिव्यवहारादिपु साम्यमेवास्ति, एवं च सति यः कश्चिद्गणधरकृताङ्गोपाङ्गा-
द्युक्तमेव प्रमाणं, न पुनः प्रकरणाधुक्तमपीति बुराणोऽमुकदेशीयोऽमुकजातीयो वा निजभापापुरस्सरं वर्णादिवस्तु दास्यति तदा
ग्रहीप्यामि वर्णादिन्यवहारं च स्वीकरिष्यामि, न पुनर्भापान्तरेणोच्यमानं स्वर्णमपि श्रद्धास्थामीत्यादिकं वदन्निव देवानां प्रियोऽव-
गन्तन्यः, यतः प्रतिनित्तिव्यवहारस्तु स्तम्भकुम्भाम्भोरुहादिवाच्यापेक्षया न पुनर्वाचकापेक्षयाऽपीति जगत्संस्थितेः, एकस्यापि
पाच्यस देशकालादिभेदेन सपि शब्दा वाचकतया बभूवांसः, यथा म्लेच्छजातिविशेपेण तिलाशब्देन सुवर्ण भण्यते देशविशेपे
च धान्य विशेष इति, न पुनर्याच्यानामपि परस्परं परावृत्तिः, नहि कदाचिदपि जलकत्यं घृतेन साध्यते इत्यादि स्वयमेघालोच्य-
मितिगाथार्थः ।।११।। अथ पुनरपि प्रसनतः प्रकृतं पयितुं दार्शन्तिकमाह-
एवं अरिहनरस्सवि भावनिणो उत्तमंगमयसेसं ठयणप्पमुह जिणिंदा निअनिअकिरिआसु साविफवा ॥११४॥
एवं-प्रागुक्तप्रकारेणाहन्नरस्यापि-नामादिचतुर्विधस्यापि जिनेन्द्रस्य विवक्षया समुदायेन नरस्य भावजिनो दि उत्तमाङ्गकल्पः,
.
"
॥१२२॥

·निक्षेपचतु-
कसापेक्षता
थीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥१२३॥
.
अवशेषाः स्थापनाप्रमुखाः नामस्थापनाद्रव्यरूपा अर्हन्तः शेषावयवकल्पाः इति गम्यं, निजनिजक्रियासु सापेक्षा इत्यक्षरार्थः, भाषा-
स्त्वयं-नामस्थापनाद्रव्यभावैधतुर्भिरपि निक्षेपैः सामान्यत एक एवाईन् कल्प्यते, तत्र भावाईन उचमाजकल्पः, शेपास्त्रयोऽपि
तदवयवकल्पाः, परस्परमनुगताः स्वस्वकार्येषु सापेक्षाः, अपेक्षा चैवं-सामान्यतोऽर्हन् विशेषत ऋपभोऽजित इत्यादिनामभिर्विना
भावाईतोऽपि सम्यग्ज्ञानध्यानादेरसंभवः, स्थापनां विनाच भावार्हतोऽप्याकृत्यादिदर्शनासंभवः, आकृत्यादिदर्शनाभावे च ध्याना-
पलम्मनाभावः सर्वकालमर्हद्विषयकपूजादिविधेरसंभवश्व स्वाद, द्रव्यमन्तरेण भावार्हतोऽप्यसंभवः, 'द्रव्यं हि भावकारणमितिवच-
नाद्, एवं नामस्थापने अपि भावार्हन्तं विना कस्य क्रियेते ?, स्थापनायामप्यभिधानं भावार्हत्संबन्ध्येवेति नामस्थापनयोरपि भावा-
हतोऽपेक्षा, द्रव्याईचमपि भावार्हदपेक्षयैव वक्तुं शक्यते, यदि मरीचिजीवोऽपि भावी भावार्हनाभविष्यत्तर्हि द्रव्याईदुद्ध्या भरत-
चक्रवर्ती 'ज होहिसि तित्थयरो अपच्छिमो तेण वंदामी'त्यादि(आव० ४२८)वचौमिः-स्वामिप्रेतं भक्तिवन्दनं कथं प्राकटिष्यत् ?,
कथं वाऽष्टापदे तत्प्रतिमामप्यकारपिप्यत् , कारितवांथ तत्प्रतिमा, यदागमः-"धूभसय भाउआणं चञ्चीसं चैव जिणहरे कासी।
सव्यजिणाणं पडिमा वण्णपमाणेहि निअएहि॥१॥" श्रीआव० नि भाष्ये (४५) किंय-आस्तामन्यत्र, भाचाहन्नपि समवसरणे चतू-
रूपः सन् धर्मदेशनां कुर्वाणो निजप्रतिरूपकसापेक्ष एव, तत्र त्रीणि प्रतिरूपकाणि, तानि तु देवकृतान्येव, यदागमः-"जे ते देवेहि
कया तिदिसि पडिरूवगाजिणवरस । तेसिपि तप्पभाषा तयाणुरूवं हवाइ रुवं ॥१॥"इति श्रीआ० नि० (५५७) तानि च प्रतिरूप-
काणि तथा वस्तुस्वाभान्यात् स्वल्पकालस्थितिकान्यपि जिनविम्यान्येय, तदभावे च समवसरणरचनाया एवासंभवात् , तथात्वे च
तीर्थकन्नाथकर्मजन्यपूजास्वादासंभवात् तदभावे च तीर्थकृत्कर्मणो भोगाभावेन मुक्यनवाप्तः,किंच-प्राचीनदिग्व्यतिरिक्तासु तिसृपु
॥१२३॥

·"धीप्रपनन
परीक्षा
विथामे
12.२४॥
घृततद्भाज-
नदृष्टांता
दिनु स्थिवाना देवादीनां तीर्थकराभिमुखत्वाभावेन धर्मश्रवणस्याप्यनुचितत्वाद्, यदागम:-"न पक्खओन पुरओ, नेव किचाण
पिडओ। न जुने ऊरुणा ऊ6, सपणे नो पडिस्पुणे ॥१॥" इति श्रीउत्त० (१८५५-३८०*)इयं च युक्तिस्तीर्थव्यवस्थापनाविश्रामे
उम्पाविशेपस्याञ्जनमाध्यचक्षुरोगस्याअनतयोक्तत्याधनेकमकारेण परस्परसापेक्षता योज्येतिगाथार्थः ॥ १४॥ अथ प्रकृतं मतं
दायितुं दृष्टान्तोपसंहारमाह-
एवं घयघयभायणपमुहाहरणाई लोअसिद्धाई । मुणिउं निउणमईए अं सव्वंपि साविग्वं ॥११५||
एवम्-अमुना प्रकारेण घृतघृतभाजनप्रमुखोदाहरणानि लोकसिद्धानि ज्ञात्वा निपुणमत्या सर्वमपि सापेक्षं ज्ञेयं, घृतभाजनं हि
पृतमपेक्षतेऽन्यथा घृतभाजनमित्यभिधानस्याप्यसंभगद्, घृतमपि धृतभाजनमपेक्षते, तद्विना तत्स्यितेरसंभवादित्येवं सापेक्षतेति
गाथार्थः ॥११५।। अथैवं सापेक्षतायां लुम्पकस्य कुविकल्पः श्रोतर्न सुखावह इति दर्शयन्नाह-
तत्थवि दुक मुफखे पचरमिणं नेति वा विगप्पेणं । चइऊणमप्पहाणं इच्छइ फुसलंपि इअरस्स ॥१.१६।।
तत्रापि-सापेक्षतायामपि इदं प्रयरं-प्रधानमिदं च नेति वा विकल्पेनामधानं त्यच्या मूर्यो लुम्पक इतरस्य-प्रधानस्य कुशल-
मिच्छतीति श्रोतुर्तुःखमिति, नहि घृतापेक्षया धृतभाजनमनधानमिति बुद्ध्या धृतभाजनं परित्यज्य घृतस्य कुशलं कोऽपीच्छतीतिमार
इतिगाथार्थः ॥११६।। अथ प्रकारान्तरेण प्रतिमान्यवस्थापनाद्वारा लुम्पकमतं दायितुं युक्तिमाह-
दव्यत्ययभापत्यय चमदुगं तित्थधम्मपवररहे। दवथओ ग्वलु माययधम्मो भाचो अ मुणिधम्मो॥१.१७।।
द्रग्यस्ता मावस्तपथ द्रव्यस्तरमावस्वको तापेर चने-नेमी तयोदिक.'तीर्थधर्मप्ररथे' तीर्थधर्मो-जिनभापितो धर्मस्तक्षणः
-
HOSTS
॥१२४॥

·थीप्राचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१२५॥
द्रव्यमाव-
स्तवी
प्रपररथा-प्रधानसन्दनः तत्र वर्तते, द्रव्यस्तरभारस्तमौ पिवेषयति-व्यस्तवः खलुरसधारणे श्रारमधर्मः, चः पुनर, भावो-भाव-
स्तो मुनिधर्म:-साघुपर्म इतिगाथार्थः॥१७॥ अथ किं नामोकप्टो द्रव्यस्तयो भारस्तरोति व्यक्तीकरोति-
दवाओ उकोसो सहसत्ति जिणहराइनिम्मयणं । भावथयो उझोसो चारित्तं घेव अहपायं ॥११८॥
यथाशक्ति-दास्यनतिक्रमेण जिनगृहादिनिम्मपिगमुररूटो द्रव्यम्तमो भाति, यस्य सुवर्णप्रासादरत्नप्रतिमानिपिणाशक्तिः
म तथा कुर्भागो द्रव्यस्तरे उत्कृष्टो भव्यते, यं यस्य यथा शक्तिम्तधेर प्रपर्तमानोऽवगन्तव्यः, यथाख्यातमेव चारित्रमुत्कृष्टो
भारताः, पद्यपि तीर्थप्रवृत्तिहेतू सामाविकच्छेदोपस्थापनीये भातस्तथापि तयोरप्याराधनं तदर्थमेवेतिकृत्या न दोप इतिगाथार्थः
॥११॥ अथै सिद्ध लुम्पकानानमाह-
तत्थेगयरचाओ सीफारो वावि केण जाणेणं । तत्धपि सिद्धताओ पलवंतीवि पडिमा ॥१९॥
सा-द्रव्यस्तरभारस्तररूपचकद्वयसंयुक्त धर्मरथे एकतरस्य त्यागः स्वीकारो वा केन ज्ञानेन?, द्वयोर्मध्ये द्रन्यस्तवं परित्यज्य
भारन्तवाङ्गीकारे किं ज्ञानं ?, न किमपि, फित्वज्ञानमेव लुम्पकमते, एकेन चक्रेण रथो न निर्वहते तथा द्रव्यस्तवमन्तरेण भाव-
स्तवेन तीर्थ परम्परायातमामायिकायनुष्ठानं, भावस्तवे विद्यमानादपि सिद्धान्ताद पलवत्या अपि प्रतिमायास्त्यागो महामोहो, महा-
मिथ्यात्वमोहनीयोदय इत्यर्थः, यच्च सिद्धान्तादपि प्रतिमायाः पलप तय 'सिद्धताओ पडिमा' इत्यादिगाथान्याख्यायां समर्थि-
तमिति, न च मावस्तये विद्यमानत्नासिद्धान्तस्य वलयचं भविष्यतीति शङ्खनीय, मानस्तवे विद्यमानानां सर्वेपामपि तथात्वाभावात् ,
अत एर कायोत्सर्गलक्षणे धर्मकृत्ये "वंदणरत्तिभाए पूअणात्तिाए"चि सण साधुभिरपि तत्फलप्रार्थना विधीयते, किंच-आपे-
॥१२५॥

·भीप्रवचन-
परीया
८ विधामे
॥१२६॥
श्रावका
पाक्षिक-
हीनता
-
.
विक्रमाधिक्यमपि युक्तमेवैत्यपि प्राग् प्रदर्शितमितिगाथार्थः ॥११९॥ अथ गाथाद्वयेन पराशङ्कामाह-
गणु जिणआणादेसो दवथओ सव्वहा य भावयओ। ता देसाणाखंडणरूवो दव्यत्थओ जाओ ॥१२०॥
एवं कुवाखिआणं पक्खोऽविअ देसखंडणारूवो । तत्थवि एगो मग्गो तन्नोत्ति निमित्तमिह भणह ॥१२॥
ननु जिनाज्ञादेशो द्रव्यस्तयः, चः पुनरर्थे, सर्वथा जिनाज्ञारूपो भावस्तवः, एवं सिद्ध देशाज्ञाखण्डनरूपो द्रव्यस्तयो जातः,
एवं च सति कुपाक्षिकाणां पक्षोऽपि देशखण्डनारूपो-जिनाज्ञादेशखण्डनात्मकः, यतः कुपाक्षिकैरपि सर्वथा जैनप्रवचनं नाम्युप-
गम्यते इति वक्तुं न शक्यते, किंतु कचिद्देशे विप्रतिपत्तौ तदेकदेशः, सोऽपि प्रायः संशयारूढः, तत्रापि श्रावकमार्गे जिनाज्ञाऽल्पीयसी,
कुपाक्षिकाणां तु भूयोडीफारस्तत्राप्येकः श्रावकधर्मो जिनाज्ञारूपो मार्गों मोक्षमार्गः, नान्यः कुपाक्षिकाभ्युपगतधमों मोक्षमार्ग इति
इह इति-अत्र निमित्तं-कारणं भणत, अमुकहेतुना श्रावकधर्मो मार्गोऽमुकहेतुना च कुपाक्षिकमार्गो नेति व्यक्त्या कारणं कथयतेति
पराशदात्मकगाथायुग्मार्थः ॥१२०-१२१।। अथ पराशङ्कामपाकर्तुमाह-
जीवो अगाइआसवपवडिओ दुबलो अ कम्मयसा पडिवलिअ जिणआणं सणिअंसणिअंतमोसरई ॥१२२॥
जीयोऽनाद्याश्रवपथपतितः-अनादिकालान्मिथ्यात्वाविरतिकपाययोगाश्रवमार्ग एव पतितोऽनवरतं वर्तते, दुर्बलश्च कर्मवशात्-
कर्मपारतन्त्र्यात् , सहसा त्यक्तुमसमर्थः, अर्थादाश्रवान् , यदागमः-"वीअकसायाणुदये अप्पञ्चरखाणनामधिजाणं । सम्मदंसणलंभं
विरयाविरई न हु लईती॥२॥"त्यादि (आव०१४२)वसात् , स कीदृशो ?-जिनाज्ञा प्रतिपद्य-जिनोक्तो मार्गः सम्यगिति जिनोक्त-
पपनमासाय शनैः शनैः-ततः ततः आश्रयात् अपमरति, जिनानामङ्गीकृत्य जिनोक्तोपायेन शनैः शनैस्तानाश्रयान निरुणद्धि,
.
॥१२६॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥१२७॥
श्रावका
पाक्षिक-
हीनता
जिनाज्ञा चैव-तीर्थकरव्यवस्थापितसाधुसाधीश्रावकश्राविकालक्षणस्याच्छिन्नप्रवृत्तिमतस्तीर्थस्याज्ञा न मदाज्ञाती मिन्नेतिकृत्वा त्वया
तीर्थाज्ञया तीर्थानुकूलवृत्या च प्रमाननीयमिति जिनाज्ञामवाप्य तीर्थान्तर्वी तीर्थभक्तोऽसौ तीर्थेन तथा प्रवर्त्यते यथाऽसौ क्रमे-
णाश्रवान् परित्यजत्येवेति गाथार्थः ॥१२२।। अथैवं श्रावकः कुपाक्षिकब कीदृशौ स्यातामित्याह-
एवं सो सावओ खल जिणआणाराहगो न निण्हागो। मूलाओ जिणआणापरम्मुहो दुम्मुहो लोए ॥१२३॥
एवं-प्रागुक्तप्रकारेण प्रवर्त्तमानः श्रावकः खलु निश्चितं जिनाबाराधको भवति, तीर्थानुकूलतया प्रवर्तितव्यमित्यादिजिनाज्ञां
पुरस्कृत्यैव प्रवर्तनाव 'न निण्हागोनि निद्ववस्तु नैव-भावकवत् जिनाज्ञाराधको न भवति, कुत इति विशेषणद्वारा हेतुमाह-यतः
स कीदृशः १-मूलात् जिनाज्ञापरामुखः-जिनाशाविपरीतचारी, जिनामा तावदच्छिन्नतीर्थानुकूलतया प्रवर्णनं, तद्विपरीतं प्रतिकूल-
तया प्रवर्त्तनं, तेन चरणशीलो जिनाज्ञाविपरीतचारीति पर्यायार्थः, अयं भावः-आस्तां तीर्थानुकूलतया प्रवृत्तेरभावः, किंतु तीर्थ-
प्रतिकूलचारिणं तीर्थाभासं विकल्प्य तीर्थपराभवकारी, न चैतारदेव क्षणं, किंतु पुनः कीदृशोऽसौ ?–'दुर्मुखः' अशुचिजल्पनेन
दुष्टुं मुखं यस स दुर्मुखः, नैतत्तीर्थ मार्गानुयायि, किंतु सिद्धान्तमार्गानुयायिनो वयमेवेत्यादिकुवचनादिना पापमुख इत्यर्थः, लोके-
जैनतोके, तेन निहवेन जिनाज्ञा न मूलादप्यादृता इतिगाथार्थः॥१२३।। अथ कुपाक्षिकेण मूलतो जिनाज्ञा नाभ्युपगतेत्यत्र हेतुमाह-
जम्हा जिणिवठविअंतित्थं अच्छिन्नमेव चइऊणं । तप्पडिवक्रवपवत्ती जिणुत्तमिति अलिअवयणेणं ॥१२४||
यला कारणाजिनेन्द्रेण सापित-श्रीवीरजिनस्यापितमच्छिन्नं तीर्थं त्यक्त्या जिनोक्तम्-असदभ्युपगतं जिनभापितमित्यभा-
पितमपि भाषितमित्यलीकवचनेन-महतामपि तीर्थकृतां कलकदानलक्षणेन महामृपावादेन तत्प्रतिकूलप्रवृत्तिस्तस्स कुपाधिकति
"
.
,
॥१२७॥

·धीप्रयचन- परीक्षा ८ विधामे ।।१२८॥ कुपाक्षिको- ऽनन्त- संसार गम्यं, तस्स तीर्थस प्रतिकूला या प्रवृत्तिः सा महापापमत एव तालपुरविपकल्पममिनिवेशमिथ्यात्वं कुपाक्षिकसत्यागमे प्रतीतमिति सर्पया जिनाजावायः कुतः श्रावकवत् स्याद्?, अन एव साधुश्रावकसंविग्नपाक्षिकाणां मार्गास्त्रयोऽपि मोक्षमार्गत्वेन भणिताः,यदा- गम:-"सापजजोगपरिचजणाइ मच्चुत्तमो गईधम्मो। पीओ सावगधम्मो तइओ संविग्गपखवहो ॥१॥ (५१९ उप०) इत्येते- भ्यरिभ्यः शेषाः संमारमार्गा एव, यदागमः- "सेमा मिच्छदिही गिहिलिंगकुलिंगदवलिंगेहिं । जह तिनि उ मुक्खपहा संसारपहा वहा तिन्निचि(५१० उप०)अत्र कुपाक्षिकाणां मध्ये दिगम्बरः कुलिङ्गे लुम्पकस्त्वर्द्धलिङ्गे शेपास्तु प्रायो द्रव्यलिङ्ग एव योध्याः, किंच-श्रायकस्तायत्तीथे माध्यादीनां हितेच्छुर्यथाशक्ति तडज्युद्यतः प्रतिसमयमनन्ताः पापप्रकृती: परिशाटयति पुण्यप्रकृतीच वनाति, युपाक्षिकास्तूत्स्त्रमापणेन प्रतिसमयं तीर्थोच्छेदमिच्छन्तो दुर्लभवोधिभाजः प्रतिसमयमेवानन्तोत्सर्पिण्यवसर्पिणीकालपरिभ्रमण- पीजभूतं फर्मार्जन्ति, तत्वे-पूर्वकोदयायुपोऽपि समयास्तावदसंख्येया एव, 'उस्सुत्तभासगाणं चोहिनासो अणंतसंसारोति वचनात् नियमादनन्तकाल एव संमारे परिभ्रमणं, तावांथ कालः प्रतिसमयं विभज्यमानोऽनन्तानन्तोत्सर्पिण्यवसर्पिणीप्रमाणो भवति, कदाचिदनन्ता अनन्तगुणिता अपि संभवन्ति,यतः आशातनाबहुलस्यान्तरकालोऽपार्द्धपुद्गलपरावर्तोऽपि भणितः,यदागम:-"काल- मणंतं च सुए अदापरिअडओ अ देसूणो । आसायणबहुलाणं उक्कोसं अंतरं होई ॥१॥"चि, श्रीभा०नि० (८५३) आशातना- पहुलचोत्स्त्रभाष्येय, अपार्द्धपुद्गलपरावर्तकालस्त्वनन्ता अप्युत्सपिण्यवसर्पियोऽनन्तानन्तगुणिता एव स्युः, ताथ विभज्यमाना प्रतिममयमनन्तानन्तगुणिता एवायान्तीति गाथार्थः ॥१२४॥ अथ साधुश्रावककुपाक्षिकाणां सम्यकस्वरूपपरिज्ञानाय गाथापश्चकेन दृशान्तं दर्शयितुं प्रथमगाथामाह- . ॥१२८॥.

·कुपाक्षिकाः
स्तनमक्ताः
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
विश्रामे
॥१२९॥
जह रपणो तिणि नरा भत्तिनिमित्तं पभायकालंमि । पइदिणपणामकिरिआ चिठंति अ चारुचेठावि ॥१२॥
तत्थवि एगो विउलं कोसलिअं ढोइऊण पणमिजा! जहसत्तीए तुठो रायाविय तं पसीइजा ॥१२६॥
बीओ सत्तिअभावा पाहुडविगलोऽवि भत्तिसंजुत्तो। पणमिना रायाणं तंपिअ राया पसीइजा ॥१२७॥
तइओ रण्णो कोसा अवहरि सारसावजाई । तत्तो किंचिवि पाहुडपुव्वं पणमेह पावमई ॥१२८।।
तं सुणिऊणं राया सूलारोवाइवेअणं देइ । लोएवि निंदणिजो नीआणवि नीअवयणेहिं ॥१२९॥
यथा राज्ञस्त्रयो नराः-पुरुषाः भक्तिनिमित्तं प्रभातकाले प्रतिदिनं प्रणामक्रियाश्चारुचेष्टा अपि तिष्ठन्तीतिगाथार्थः ॥१२५ ॥
तत्रापि-तेप्पप्येको नरो विपुलं कौशलिकं-प्राभृतं ढोकयित्वा-राज्ञः पुरो मुक्या प्राणमत् , कथं ?, यथाशक्ति-स्वशत्यनतिक्रमेण,
राजाअपि तुष्टः सन् तं तथाविधविनयाद्यन्विवं प्रसीदेव , प्रसन्नश्च राजा नरजन्मोदितं यथेप्सितं सुखं ददातीतिगाथार्थः ॥१२६॥
द्वितीयो नरः शक्त्यभागात्माभृतविकलोपि भक्तिसंयुक्तो राजानं प्राणमत् , तमपि राजा यथोचितोपचारेण प्रसन्नो भवेदितिगाथार्थः
॥१२७॥ तृतीयो नरो राज्ञः कोशात् सारखापतेयादि-मारमणिमुक्तादिधनमपहृत्य-स्तैन्यीकृत्य ततः-तसादपहृतधनात् किंचिद-
पहतकोटिमकाशाद्रूपकमात्रमिच प्राभूतपूर्व यथा स्यात्तथा पापमतिः-स्तैन्यकर्मा प्रणमति राजानमितिगाथार्थः।।१२८॥ राजा तत्-
| स्तन्यादिव्यतिकरस्वरूपं ज्ञात्वा'शूलारोपणादिवेदना'शूलायां-शूलिकायां यदारोपणं तदादिवेदनाम्-अनेकप्रकारां पीडां ददाति,अर्था-
चस्य स्तेनस्य, लोकेऽपि च नीचानामपि-पामरादिजनानामपि नीचवचनैः-अहो पापारमा हृदयशून्यो राज्ञ एव भाण्डागारं स्फाट-
यित्वा तमेव राजानं तद्गतं वस्तु प्राभृतमादाय प्रणमतीत्यादिरूपैनिन्दनीयः स्यादितिगाथार्थः।।१२९॥अथ दान्तिकयोजनमाह-
॥१२९॥

·कुपाक्षिका स्तेनभक्ताः वचन. पधा ८ सामे ॥१३॥ एवं पढमे साह्र वीए सड्डो अ संगई दुहं । तइए दुग्गइस्लाजोग्गो उस्सुत्तपहरसिओ ||१३०॥ एवं-प्रागुक्तप्रकारेण प्रथमे-प्रथमदृष्टान्ते साधुः, यतः स सर्वारम्भपरिग्रहत्यागलक्षणं विपुलं प्राभृतमादाय तीर्थकरराजानं प्रणमति, द्वितीये श्राद्धः-श्रावको, द्वितीयनरकल्प इत्यर्थः, तस तथाविधसामर्थ्याभावादुक्तलक्षणं प्राभृतकं नास्तीतिबोध्य,द्वयोश्च संगतिः-परस्परेणाविरोधितेत्यर्थः, तृतीये उत्सूत्रपथरसिकः-उत्सूत्रभापी दुर्गतिलक्षणा या शूला तस्यां योग्यः तदारोपणानुभविते. त्यर्थ इतिगाथाः ॥१३०॥ अथोत्सवमापी तृतीयनरकल्पः कथमित्याह- जं सो जिणिंदकोसा तित्याओ अवहरित्तु कइजणयं । कोसिगदेसं पाहुडकप्पं कप्पंति थुइपमुहं । १३॥ पद्-यसात् स जिनेन्द्रकोशात्-जिनेन्द्रस्य कोश इव कोशः तस्माद् एवंविधात्तीर्थात्-साध्वादिसमुदायलक्षणात् कतिजनतां- कतिजनसमूहस्ताष्टक्षणः कोशैकदेशस्तमपहृत्य-स्तैन्यीकृत्य स्तुतिप्रमुखं-स्तुतिपूजादिकमपहनकोशैकदेशादुपादाय प्राभृतकल्पं कल्प- यन्ति, ननु स्तुत्यादिकं गृहीतकोशैकदेशादिति कथं स्यादिति चेदुच्यते, यो देशोऽपहृतः सोऽपि स्तुत्यादिककर्तेवासीत् , अतः स्तुत्यादिकमपि जिनेन्द्रकोशसंबन्ध्येव मण्यते, तसादुत्सूत्रभापिकृतस्तुत्यादिकमेव तीर्थाशातनाहेतुत्वादनन्तसंसारित्वहेतुः, यत- स्तत्स्तुत्यादिकमपि तस्य तीर्थपण्डनहेतुः, यथा स्तेनो राजद्वारे प्रविशन्निर्गच्छन् वा न राजमाण्डागारादीनां हिताय भवति, किंतु तदुच्छेदायेति, एवं कुपातिकोऽपि क्रियादिपु प्रवृत्तस्तीर्थान्तर्वनिनां मुग्धजनानां खक्रियाविषयकरुच्युत्पादकत्वेन न तीर्थहिताय भवति, किंतु तदुच्छेदाप, अत एव कुपाक्षिकाध्ययवसाय: प्रतिसमयं तीर्थोच्छेदपातफहेतुरवाच्यक्लिएपरिणामोऽनन्तसंसारपरि- भ्रमणमूलं, विशेषतस्तक्रियासक्तस्य, नस्य तीर्थोच्छेदे तीवाध्ययसायित्वात् , यो हि यन्मार्गे तीयाध्ययमायी स ततोऽतिरिक्त तद्वि- . . ॥१३॥ -

·-
तीर्थाभाव:
भीप्रवचन
परीक्षा
८विथामे
॥१३१॥
HONORS
जप कराललाना
परीततीवाध्यवसायी स्यात्, तसादुत्सूत्री प्रतिसमयं तीर्थीच्छेदपातकलिप्त इति गाथार्थः ॥१३॥ अथ दृष्टान्तोपसंहारमाह-
एवं दिलुतेणं साहुउवासगपहाओ पन्भट्ठो। उस्सुत्तो जिणआणाविराहगो सव्वहा चेव॥१३२॥
एवं प्रागुक्तनरत्रिकेन दृष्टान्तेन-दृष्टान्तीकृतैन साधूपासकयोः-साधुश्रावकयोः यः पन्थाः-मार्गस्ततः प्रभ्रष्ट:-प्रकणानन्त-
| कालभाव्युदयत्वेन भ्रष्टा-च्युतः, उत्सूत्रं विद्यते यस्य स उत्सूत्रो मत्वर्थीयोऽण, जिनाज्ञाविराधकः, सर्वथा चैव-सर्वप्रकारेणैव
| जिनाशाविराधकं इत्यर्थः इतिगाथार्थः ॥१३२॥ अथ 'सच्चे पाणा भूआ' इत्यादितो लुम्पककथनोपसंहारमाह--
एवं सब्वेपाणापमुहालावगुवएसवयणेहिं । मूढाणमंधकूवो लुपागो दंसिओ ओ ॥ १३३ ॥
एवमतन्तरोक्तप्रकारेण सव्वेपाणाप्रमुखालापकोपदेशवचनैर्मुढानाम्-अज्ञानिनां जिनप्रवचनाविदितपरमार्थानामन्धकूप इवान्ध-
कूपो लुम्पाको दर्शितो ज्ञेय इतिगाथार्थः॥१३३॥ इति लुम्पकोपदेशस्वरूपं चर्चितं ॥अथ लुम्पकमते सिद्धान्तस्वरूपं चर्च्यते-
अह लंपगसिद्धंतो केवलसुत्तं व एगदेसेण । सुगपाडव्य असुद्धो विवरीअत्थो अ निअमइए ॥१३४॥
अथेत्युपदेशान्तरं लुम्पकसिद्धान्तः केवलसूत्र, वा एवार्थे, केवलसूत्रमेव,तदपि देशेन, न पुनः समग्रं, सूत्रं-सिद्धान्तः, यतस्त-
न्मते कस्यचित्सप्तविंशतिः सूत्राणि कस्यचिदेकोनत्रिंशत् सत्राण्यभिमतान्येवंरूपेण ते सिद्धान्तवादिनः, सोऽपि सिद्धान्तः शुकपाठरूपो-
ऽशुद्धः शुफो हि सम्यग्वाच्यवाचकशब्दपरिज्ञानशून्यस्तद्वदयमपि सम्यक्शब्दव्युत्पत्तिपरिज्ञानशून्यत्वात् , शुकवत्पाठसापि शुद्धा-
शुद्धवर्णोचारपरिज्ञानशून्य इत्यर्थः, परं शुको हि परेण शिक्षितो भवति, न चायं तथा, तथापि पाठोचारमात्रसाम्यमधिकृत्योक्त-
भवसेयं, चः पुनरर्थे, विपरीतार्थ:-चैत्यादिशब्दानां साध्वभिधायकत्वेनाङ्गीकारात्तन्मते यावान् सिद्धान्तः स विपरीतार्थों ज्ञेयः,
,
॥१३॥

·पुस्तक-
तीर्थाभाव:
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
॥१३॥
.
समत्या-निजमतिकल्पनया स्वमतस्थितिहेतुबुद्धयेत्यर्थः, इतिगाथार्थः ॥१३४॥ अथ सोऽपि कीदृश इत्याह-
सो अ अदत्तो पुत्था लदो मुद्वाण नामसिद्धंतो। तेणं तित्थुद्धारो घिद्धी अण्णाणविण्णाणं ॥१३५॥
मर-प्रागुक्तखरूपोऽप्यदत्तः-न केनापि गुरुणा दत्तः, पुस्तकाल्लब्धः, अत एव मुग्धानां-मूर्खाणां लुम्पकमतवासितानां नाम-
सिद्धान्तो-नाममात्रेण सिद्धान्तो, न पारमार्थिका, तेन-सिद्धान्तेन तीर्थोद्धारः, लुम्पका वदन्ति-अस्माभिः पुस्तकात्सिद्धान्तं लब्ध्या
तीर्थोद्धारो-च्युच्छिन्नमपि तीर्थमुद्धृतमिति, धिर धिग्-इति भृशं खेदसूचकतिरस्कारवचनमज्ञानविज्ञानम्-अभिनिवेशमिथ्यात्वदूपि-
तमतिविज्ञानम्-अहो जैनतीर्थमेतादृशं सुलभं यत्केवलिनाऽपि प्रादुष्कर्तुमशक्यमपि लुम्पकेन पुस्तकमात्रादुद्धृतम् , एवमन्येऽपि
पुस्तकवादिनों पोध्या इतिगाथार्थः ॥२३५।। अथ प्रागुक्तं लुम्पकसिद्धान्तं दुपयितुमाह-
संपद परंपरागमनामेणं तित्यनाहसिद्धंतो। नवि पुत्थयसिद्धंतो कत्थवि सुणिोऽपि केणावि ॥१३६॥
संप्रति-वर्तमानकाले श्रीमभवखामिन आरभ्य दुष्प्रसहमरिं यावत् परम्परागमनाना तीर्थनाथसिद्धान्तो-जिनेन्द्रभाषितार्थभूलक:
सिद्धान्तो वर्चते, नापि पुस्तकसिद्धान्तोऽपि केनापि श्रुतोऽपि, अयं भाव:-"अहवा तिविहे आगमे पं०, तं०--अत्तागमे अणंतरागमे
परंपरागमेति श्रीअनुयोगद्वारसूत्रं, तत्रात्मागमानन्तरागमी जम्यूस्खाम्यन्तो, परम्परागमस्तु तीर्थ यावद्वर्त्तते, परं पुस्त-
कागमस्तु काप्यागमे केनापि श्रुतोऽपि नास्ति, अन्यथा आगमश्चतुर्दा वक्तव्यो भवेत् , स च नोक्त इति गाथार्थः॥१३६।। अथ
पुस्तफागमातीर्थमवर्तनेऽतिप्रमङ्गमाह-
जयपुत्थयाउ तित्थं पचहए कि न कुसुममिव रूकम्वा । दोवि समा मीसाणं दिकग्वावायणपरिकग्यासु ॥१३७॥
॥१३२॥

·भीप्रवचन- परीक्षा विभागे ॥१३२॥ Fळा पुस्तक यदि पुस्तकात-पुस्तफागमानीथ-साधुसापीश्रावक श्राविकासमुदायलक्षणं प्रार्तते, वर्तमानापीत्यादि विभक्तिः सप्तम्यर्थेऽन | वीर्यामांक माया, प्रयत तर्हि कुसुममिव वृक्षाद् अपि गम्यो, वृक्षादपि किं न प्रवर्नेत ?,यथा वृक्षात्कुमुममुत्पद्यते तथा तीर्थमप्युत्पद्यतां, तन दापि गौ-तुल्यौ, कासु-दीक्षावाचनापरीक्षासु, यद्वा दीक्षावचनयोः परीक्षास्तासु, अयं भावः-यथा वृक्षो दीक्षाया दायको न भाति सभा पुस्तफमपि, गभा क्षो याचनाया दायको न भवति तथा पुस्तकमपि, यथा युक्षः परीक्षाकारको न भाति तथा पुसा समीति पीलापानापरीक्षाय पूस्तकासो समावेर, ननु पुस्तकामरेभ्यो दीक्षागणविधिमवाप्य स्वयमेव दीक्षा गृह्यते, न च रामा पुतिति पुसः साम्गमिति गेन्मां, पुसमागादीवामहणविधेः कर्तुमशक्यत्वात् , तथाहि-कः पुनरुपस्थापनाविधिरित्यगो- गो. शोभने तिपिशरणाग्रह प्रक्षेपभागे भगवता मतितीरभिवन्ध प्रार्द्धमानामिः स्तुतिभिः अध पादपतितोस्थित यरिः सह शिष्येण मवागतारोपणाल फागोरसर्गगुरता महासतमादित आरभ्य निरुगायन यानिशिभुक्तिविरतिरपिकला पिपारिता, पभाविद विरुयारिता "इभाई पंप महागाई राम्भोभणगेरगणाण्याई अत्तहिअठ्याए उपसंपत्तिाणं विरहामि" पभाउन्दन दचोस्थितोऽभिधरोऽपनसायटि-सविशतक भणामीति भणति, परिः प्रत्याह-वन्दित्वाऽभिधरस्वेत्येवमुक्तोऽमि- (पन्योस्थिको भणति-गुष्माभिर्मर महामतान्पारोपिवानीगम्पनुशिपिभिति, भागार्योऽपि प्रणिगदति-निस्तारगपारगो भवाचार्य- गोग, गगननिरतिगमनन्तरे न सुरभिासपूर्णमुदिप शिरसि फिरति, पक्षामन्दनकं दमा प्रदक्षिणीकरोत्याचार्य नमस्कार- Afण, नापि पन्दते, तर न करोति सफलभियानुनम् , एवं मिः प्रदक्षिणीकर विरमति शिष्यः, साधयश्वास मूर्णिन mpsc priनि गरभिपरिमला यतिगनसुलभकेसराणि पा, पात्कारिसकायोत्सर्गः शरिरभिदधाति-गणस्तव कौटिकः

·पुस्तक-
तीर्थाभाव:
बनन·
पोवा
विथामे
॥२३४॥
.
पानीपं कुलं पैराख्या शाखा अमुकामिधान आचार्य उपाध्यायब, साच्या प्रवर्तिनी तृतीयोदेष्टव्या, यथाऽऽसन्नं चोपस्थाप्यमाना
रत्नाधिका भवन्ति, पश्चादाचाम्लं निर्विकृतिकं वा स्वगच्छसंततिसभायातमाचरन्तीत्येवमेतदध्ययनमादिमध्यान्तकल्याणकलापयोगि
मम्पजनमनासमाधानाधायि प्रियविप्रयोगादिदुःखावर्तबहुलकपायझपादिकुलाफुल विषमसंसृतिमरित्तारणसमर्थममलदयैकरसममक-
दम्पसितव्य मुमुक्षुणेति श्रीआचाराने शस्त्रपरिज्ञाध्ययनटीकाप्रान्ते, अत्र गुरुमन्तरेण दीक्षा न संभवति, दीक्षामन्तरेण च
सिद्धान्ताध्ययनमपि न संभवतीति दर्शितं, तेन पुस्तकदृष्टसिद्धान्तात्प्रवज्याग्रहणं मरुमरीचिकायां जलविकल्पकल्पमिति बोध्यं ।
वया 'करेमि भंते ! सामाइअं' इत्यादि सामापिकचारित्रोचारोऽपि विद्यमानगुरुमन्निधौ संभवति, अन्यथा हे भदन्त ! इत्यामत्रण-
पदासंभवात् , न चाक्षादेः पुरतः क्रियाकरणे व्यमिचार इति शङ्कनीयं, साक्षाद्गुरुमनिधावभ्यस्तक्रिपाया एव गुरुविरहे स्थापना-
नार्यस
पुरतः क्रियमाणत्वात् , न पुनरनभ्यस्ताया अपि, साऽपि क्रिया प्रतिक्रमणप्रतिलेखनादिका प्रतिदिवसनियतानुष्ठानरूपा
योध्या, न पुनर्गुरुनियतोपस्थापनादिरूपापि, किंच-पुस्तकदृष्टसिद्धान्तमात्राद्यदि चारित्राद्यनुष्ठानाभ्यासो भवेतर्हि "आणाणिदेसकरे,
गुरूणमुक्यायकारए। इंगिआगारसंपन्ने, से विणीयत्ति पुच्चइ ॥१॥ (उत्त. २४) इत्यादि विनयाध्ययनादिनिरूपणं वैयर्थ्यमापयेत,
नहि पुस्तकस्स तथा विनयः संभवति, तथा "आयरिअउवज्झायाणं, सुस्सुमारयणंकरा । तेसिं सिक्खा पवटुंति जलसित्ता इव पायवा
"(उत्त० ५३१) इत्यादी गुरुकुलवाम एव ज्ञानादिसंपद्धतुर्दर्शितो, न पुनस्तद्वत् कापि पुस्तकदर्शनाद्यपोति । तथा 'वायण'त्ति
वाचना-सिद्धान्ताध्यापना गुयिनैक, तथाहि-"संहिआ य पयं चेव, पपत्थो पपविगहो। चालणा य पसिद्धी अ, छचिहं विद्धि
लाखणति (२-१३५*) श्रीअनुयोगद्वारसूत्रे इत्यत्र चालनादिकं गुमणैर सार्द्ध संभवति, तथा "विणोणएहिं पंजलिउडेहिं
॥१३४॥

·पुस्तक
तीर्थाभावः
थीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
१३५॥
रहा.OORKORED
छंदमणुअत्तमाणेहिं । आराहिओ गुरुजणो सुअं पहुविहं लहुँ देइ ॥१॥ इति श्रीआव० नि० (१३८) तथा श्रुतग्रहणविधिरापे "ठाण
पमजिऊणं दुन्नि निसिजाउ हुंति कायया । एगा गुरुणो भणिआ वीआ पुण होइ अक्खाणं ।।१।। दो चैव मत्तगाइं खेले तह काइ-
आइवीअंतु | जावा य सुर्णेति सम्वेवि अ ते उ वंदति ।।२।। सव्वे काउस्सग्गं करिति सम्वे पुणोवि वंदति । नामन्नि नाइदूरे
| गुरुवयणपडिन्छगा हुँति ॥३॥ निदाविगहापरिवभिएहिं गुत्तेहिं पंजलिउडेहिं । भत्तिबहुमाणपुग्वं उवउत्तेहिं सुअवं ॥४॥ अमि-
कसंतेहिं सुभासिआई वयणाई अत्थसाराई । विम्हिअमुहेहिं हरिसागएहिं हरिसं जणतेहिं ॥॥ गुरुपरितोमगएण गुरुभत्तीए तहेव
विणएणं । इच्छिअसुत्तत्थाणं खिप्पं पारं समुवइति ।।६॥ इत्यादि श्रीआव०नि० (३,७०४-७०९)तथा 'पूजा जस्स पसीअंति, संयुद्धा
पुरसंथुआ। पमन्ना लाभविस्संति, विउलं अठिअं सुअं॥१॥(७-४६*) इत्यादि, तथा "एवं विणयजुत्तस्म, सुत्तं अत्थं च तदुभयं ।
पुच्छमाणस्स सिस्सस्स, चागरिझ जहासुअं ॥२॥ इति श्रीउत्तराध्ययनसूत्रे(७-२३*) सर्वत्रापि श्रुतग्रहणविधिबायन एव भणितः,
न पुनः प्लस्तकायत्तः, तथा 'परिरुख'त्ति दीक्षावाचनयोः परीक्षाऽपि, अयं दीक्षायोग्यो भवति नवेति परीक्षापूर्वमेव शिष्यस्य दीक्षा
| दातव्या, यदागम:-"ततो णो कप्पंति पयावेत्तए, तं०-पंडए वातिए कीवे, एवं मुंडावित्तए,सिखा वित्तए,उवहावित्तए,संभंजि-
त्तए संवासित्तए"ति श्रीस्थानाङ्गे (२०२) एतट्टीका यथा 'तओ' इत्यादि कण्ठ्यं, किंतु पण्डगं-नपुंसकं, तच लक्षणादिना विज्ञाय
परिहर्तव्यं, लक्षणानि चास्य "महिलासहामो सरवण्णभेओ, मिदं महंतं मउई अ पाया। ससद्दगं मुत्तमफेणगं च, एआणि छप्पं-
डगलक्षणाणि॥॥"त्ति, तथा वातोऽस्यास्तीति वातिकः, यदा खनिमित्ततोऽन्यथा वा मेहनं कपायितं भवति तदान शक्नोति यो
वेदं धारयितुं यावन्न प्रतिसेवा कृता स वातिक इति, अयं च निरुद्धवेदो नपुंसकतया परिणमति, कचित्तु पाहिअत्ति पाठः, तत्र
,
॥१३॥

·पुस्तक- तीर्थाभावः भीप्रान- परीक्षा ८ विधामे ॥३६॥ . व्याधितो रोगीत्यर्थः, तथा क्लीयः-असमर्थः, स च चतुर्धा-दृष्टिक्लीपशब्दक्कीवदिग्धक्लीयनिमत्रणलीयभेदात्, तत्र यस्यानुरा- गतो विवसावसं विपसं पश्यतो मेहनं गलति स दृष्टिक्लीयः, यस्य तु सुरतादिशब्दं शृण्वतः स द्वितीयो, यस्तु विपक्षणावगूढो निमत्रितीपा नतं रक्षितुं न शक्नोति म आदिग्धक्लीयो निमत्रितक्लिपश्चेति चतुर्विधोऽप्ययं निरोधे नपुंसकतया परिणमतीति, वाति- फलीपयोस्तु परिज्ञानं तयोस्तन्मित्रादीनां या कथनादेरिति, विस्तरवान कल्पादवसेयः, एते चोत्कटचेदतया व्रतपालनामहिष्णच इति न कल्पन्ते प्रवाजयितुं, प्राजकस्थाप्यानाभङ्गेन दोपप्रसङ्गादिति, उक्तं च-"जिणत्रयणे पडिकुटुं जो पब्यावेइ लोभदोसेण। चरणहिओ ववस्मी लोवेइ तमेव उ चरिता॥"ति, इह प्रयोऽनावाज्या उक्ताः, त्रिस्थानकानुरोधाद् , अन्यथा अन्येऽपि ते मन्ति, यदाइ-"पाले युद्धे नपुंसे अ, बड़े कीवे अ वाहिए। तेणे रायावगारी अ, उम्मत्ते अ अदंसणे ॥१॥ दासे दुठे अ मूढे अ, अणने मुंगिए इम। ओपद्धए अ भयए, सेहे निप्फेडिया इश॥२॥ गुब्धिणी घालबन्छा य, पयावेउं न कप्पइ"ति,अदसणः-अन्धः अण:- प्रागपीडितः मुंगियो-जात्यंगहीनः ओषद्धओ-विद्यादायकादिपतिनागरकः सेहनिफेडिओ-अपहृत इत्येयमित्यादि, यथैते प्रत्रा- जयितुं न कल्पन्ते एवमेत एव कनिच्छलितेन मत्राजिता अपि सन्तो मुण्डयितुं-शिरोलोचेन न कल्पन्ने, उक्तं च-"पव्यापिओ सिमनि' स्यादित्यर्थः मुंडावेउं अगायरणजोगो। अहवा मुंडावेंते दोसा अणिवारिआ पुरिम ॥१॥"ति, एवं शिक्षयितुं-प्रत्युपेक्ष- गादिगामाचारी ग्राहयितुं, तघोपस्थापयितुं-महानतेपु व्यवस्थापयितुं, तथा संभोक्तुमुपध्यादिना, एवमनाभोगात संभुक्ताच संवास- पितुम्-आत्मगमीपे आमयितुं न कल्पन्ते इति च ॥ कयशिरसंवासिता अपि वाचनाया अयोग्या न वाचनीया इति तानाद" इति श्री- मानासपी, एवं परीयाफमत्रज्यादानादि पुस्तफारकथं समीति विनाय. रथा याचनायोग्योऽयं नपेति परीक्षापर्य याचना ॥३६॥. कर ·. श्रीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१३७॥ - " दातव्या,यदागमः-"तयो अवायणिआपं०,०-अविणीए विगईपडियद्धे अचिउसवितपाहुडे ।ततो कप्पंति वायत्तते-विणीए अवि- पुस्तक- गतीपडिपद्धे विउगवितपाहुडे (२०३) इत्यादि श्रीस्थाना , एतडीका यथा 'तओ' इत्यादि सुगम, नवरं न वाचनीयाः-सूत्रं न तीर्थाभावः पाठनीयाः, अत एवार्थमप्यश्रावणीयाः, सूत्रादर्थस्य गुरुत्वात् , वनाविनीतः सत्रार्थदातुर्वन्दनादिविनयरहितः, तद्वाचने हि दोपाः, यत उक्तं-"इहरहवि ताप थभइ अविणीओ लंमिओ किमु गएणं ? । माणड्डो नासिहिई खए व खारोबसेगाओ ॥२॥ गोजूदस्म पडागा सयं पलायस्स बडइ अ वेगं । दोसोदए व समणं न होइ न निआणतुल्लं च ॥२॥ निदानतुल्यमेव भवतीत्यर्थः, विणयाहीमा विडा देइ फलं इह परे अ लोगंमि। न फलं अविणयगहीआ सस्साणि व तोअहीणाई॥३॥"ति,तथा विकृतिप्रतिबद्धो-घृतादिरसविशेष- | गृद्धोऽनुपधानकारीतिभावः, इहापि दोष एव, यदाह-"अतयो न होइ जोगो नय फलए इच्छिों फलं विसआ। अपि फलति विउ- | लमगुणं साहणहीणा जहा विश॥१॥"चि, अव्यवसितं-अनुपशान्तं प्राभृतमिव प्राभृत-नरकपालकोशलिकं परमोधो यस्य सोऽव्य- सितप्रामृतः, उक्तं च-"अप्पेऽविय परमाणिं अवराहे वयइ खामि तं च । बहुसो उदीरयंतो अविउसिपाहुडो स खलु ॥१॥"ति परमाणि-परमक्रोधसमुद्घारा प्रजतीतिभावः, एतस्य वाचने इहलोकतस्त्यागः, अस्य प्रेरणायां कलहनात् प्रान्तदेवताछलनाच, पर- लोकतोऽपि त्यागः, तत्र श्रुतस्य दत्तस्य निष्फलत्वादपरक्षिप्तवीजयदिति, आह-"दुविहो उपरिचाओ इह चोअण कलह देवयाछलणं। परलोगमि अ अफलं सिपि य ऊमरे वीति,एतद्विपर्ययान गुगर्म" एवं परीक्षापूर्वकवाचनादि फेवलपुस्तकादभिव्येव, कुतः सिद्धान्तगन्धोऽपि ?,अयं भावः-यदि पुस्तकातीर्थप्रवृत्तिस्तहिं पृक्षादपि तीर्थप्रचिर्भवतीति केन निरोद्धं शक्पा, उभयत्रापि युक्तेस्तो- ल्यात् , परिक्रसागुति पहुवचनं परीक्षाबाहुल्पाचकमितिगांधार्थः ॥१.३७॥ अथ पुस्तकमायाचीर्थप्रवर्गनेऽतिप्रसङ्गेन पयितुमाह-6॥१३७॥ .

·पुस्तक
तीर्थाभाव:
प्रपनन·
परीधा
विधामे
१३८॥
PrastraKOTATISTICS
जइ तित्थयरा अण्णो गणहरपयठावगोऽवि तिपईए। ता पुत्थेणं तित्थं ठाविजा साहुपमुहंपि ॥१३॥
पदि प्रिपद्या 'उपजए या विगए वा धुए वे'तिपदयात्मिकया तीर्थकरादन्योऽप्यस्सादृशोऽपि गणधरपदस्थापकोऽपि भवेत्
'या' वहिं पुस्तकेन गुरुनिरपेक्षकेवलपुस्तकमादाय साधुप्रमुखमपि तीर्थ स्थापयेत् , यतो यया त्रिपद्या भगवता श्रीमहावीरेण गण-
घरपदस्थापना कता सैव विपदी संप्रत्यप्पस्ति, तस्मात्तथाविधदायकग्राहकपुरुषविशेपमासाद्यैव त्रिपदीचत् सिद्धान्तोऽपि फलवान ,
नान्पधेतिगाथार्थः॥१८॥ अथोपसंहारमाह-
तेणं जं जहकारणमणाइसिद्धं तहेव तंगे। अन्नह इत्थीवेसो पुरिसोवि धरिज थीगम्भं ॥१३९।।
येन कारणेन पुस्तकातीर्थ न प्रयर्चेत तेन कारणेन यत्कारणं यथा-येन प्रकारेणानादिसिद्धं वर्तते तत्कारणं तथैव-तेनैव
प्रकारेण नेयं, न पुनरन्यथापि, कार्यकारणभावयोरनैयत्यापत्तेः, न हि वह्नि विना धूमोत्पत्तिः संभवति, व्यतिरेकमाह-'अन्नह'-
ति अन्यथा-
-कार्यकारणभावयोरनैयत्ये स्त्रीवेपः-वीसंबन्धी वेपो-नेपथ्यं यस्य स तथा पुरुषोऽपि स्त्रीगर्भ धरेत् , खियामिव गर्भः
खीगर्भस्तं, यद्वा सियाः गर्भः स्त्रीगर्भस्तं, स्त्रीपदमुपलक्षणपरं तेनापत्यमात्रसूचकम् , अयं भावः-स्त्रीवेपधारी पुरुषोऽपि उपलक्षणाद्
पुरुषवेपघरो वेपरहितोऽपरोऽपि (स्तम्भकुम्भादि) यदि गर्भाधानहेतुः स्यात्तर्हि पुस्तकमात्रमालोक्य साधुवेपधारी आत्मनोऽपरेषां
ग धर्मोपदेशद्वारा धर्महेतुः साधुः स्यात् , न च संभवति, तस्मान् कुतस्तीर्थवार्ताऽपीति गाथार्थः ॥१.३९॥ अथ तीर्थस्वरूपमाह-
तित्यं पलु तित्ययरा अच्छिन्नं जाय तस्स तित्थटिई । उच्छिन्नंमि समत्थो नन्नो संधेउ सबण्णू ।।१४०॥
तीर्थ नीर्थकरान् ग्यसुरवधारणे तीर्थफरादेव भवतीतिगम्पं, ततः प्रवृत्तं मद् अच्छिन्नं, कियत्कालं ?, यावत्तस्य-तीर्थफरम्य
.
.
॥१३॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१३९॥
पुस्तक
तीर्थाभाव:
-
तीर्थ स्थितिः, येन तीर्थकरेण यत्तीथं प्रवर्तितं तत्तीथं यावत्तस्य तीर्थस्य प्रवृत्तिस्तापदच्छिन्नमेव भवति, उच्छिन्ने तीर्थे, आस्तां महान्
| कालः, समयमात्रमप्युच्छिन्ने तीधे तीर्थकरादन्यः, आस्तामन्यः, सर्वज्ञः-केवल्पपि संधातुं न समर्थः, एतचातीर्थसिद्धवक्तव्यताया-
मागमे प्रतीतमेवेति गाथार्थः ॥१४०॥ अथ तीर्थ किगुच्यते इत्याह-
तित्थं चाउचण्णो संघो तत्थेव आइमो समणो । न विणा तित्थं निग्गंथेहिंति पवयणघयणाओ।।१४१॥
तीर्थ पातुर्वर्णः संघः-साधुसाध्वीश्रावक श्राविकालक्षणः समुदायो, न पुनरुत्समभाष्यादिसमुदायः, तत्र चादिमः श्रमण:-
साधुः, चतुर्पपि वर्णेषु प्रथमः साधुरित्यर्थः, तब हेतुमाह-"न विणा तित्थं निग्गंथेहिन्ति प्रवचनपचनात् , निर्ग्रन्थैविना-साधु-
भिविना तीर्थ न स्याद्, यद्यपि चतुर्णा वर्णानामन्योऽन्यानुविद्धत्वादेकाकी वर्णः कोऽपि न स्यात् , एकस्याप्यभावे तीर्थोच्छेदापतेः,
तथापि साधोर्मुख्यत्वादितिगाथार्थः ॥१४॥ अथ साधुषपि सरिर्मुख्यः, स च कीदृशः कथं सादित्याह-
तत्थवि राया सूरी सो सूरिपरंपराइ अहिसित्तो। सोहम्माओ जंबू जंबूओ पभव इन्चाइ ॥१४२॥
तत्रापि-साधुष्वपि राजा परिः-आचार्यः, स च सूरिः शरिपरम्परयाऽभिषिक्त:-आचार्यपरिपाट्यागतेनाचार्येण सूरिपदे
स्थापितः स्यात् , न पुनः स्वयमेव सरिः स्यात् , "राया न होइ सयमेव धारतो चामराडोवे"चि वचनात् , दृष्टान्तमाह-'सोहम्मा-
| उति सुधर्मतो जम्यू-श्रीसुधर्मखामिना निजपट्टे जम्बूस्वामी सुरिपदे स्थापितः, जम्बूतः प्रभवः-श्रीजम्बूस्वामिनाऽपि श्रीप्रभवः
खपदे स्थापित इत्यादि यावत्संप्रति श्रीविजयदानसरिस्थापिताः श्रीहीरविजयसूरयः, एवं परिपाट्या स्थापितः सरिस्मरिरुच्यते,
न पुनर्लम्पकादिपु पाक्षिकेषु विकल्पिता अपीतिगाथार्थः ॥१४२॥ अथ तीर्थखरूपं पहुवक्तव्यं तत्रातिदेशमाह- .
.
॥१३॥

·पुस्तक तीर्थाभाव: भीमापन- परीक्षा ८ विधामे 11201 इचाइ पुधभणिों इहंपि सव्वंपि होइ भणिअव्वं । तेणं तयंतमे जयधम्मो केरिसो धम्मो ? ॥१४॥ इति-प्रागुक्तमादिर्यस्य तद् इत्यादि पूर्वभणितं "तत्थवि राया सूरी'त्यादि गाथानन्तरं 'सूरीण संतईओ' इत्यादिका या एक- विंशतितमा गाधा वदादिसकलं यत्प्राग्भणितं तदिहापि-अत्राधिकारेऽपि प्रमङ्गप्राप्तं सर्व भणितव्यं भवति, तेन कारणेन, तदन्त- साधिकारस्य तीर्थस्वरूपमरूपणालक्षणस्यान्त-पर्यवमानः, किं ?-'जयहम्मो कैरिमो धम्मोत्ति द्विचत्वारिंशत्तमगाथापर्यन्ते तदन्तं यान्यमिहापीतिगाथार्थः ॥१४॥ अथ तीर्थसिद्धान्तयोः संगतिमाह-- एवं तित्यविआरे कसचट्टे परिकखिअस्स तित्थस्स । आयत्तो सिद्धंतो अस्थि अतित्थस्स नायत्तो ॥१४४॥ ए-बागुक्तमकारेण तीर्थविचारे-किं तीर्थ किं चानीर्थमिति मप्रतिपक्षतीर्थविचारे, किंलक्षणे? -कपपट्टे-सुवर्णपरीक्षानिमित्तं फपपट्ट हा कपपट्टस्तसिन् परीक्षितस्स-परीक्षा प्रापितस्य तीर्थस्वायत्ता-तशः सिद्धान्तोऽस्तीति, अतीर्थस्य नायचः-तीर्थव्यतिरि- तसा पाक्षिकादेरायत्तो नास्तीतिगाथार्थः ॥१४४।। अथ स सिद्धान्तः किमादिको भवतीत्याह- सो सामाइअमाई दुवालसंगित्ति संगओ सयलो। जिणभासिअस्थमूलो सीसपसीसाईकयरयणो ॥१४५॥ मा-सिद्धान्तः सामायिकादि द्वादशाङ्गीति-सामायिकसूत्रादारभ्य द्वादशाङ्गीपर्यन्तमिति सकला-संपूर्णः अपिरध्याहार्यः संपूर्णोऽपि संगतः-परस्परमविरुद्धः, सर्वत्रमापितवात् , किंलक्षणो:-जिनभापितार्थो मूलं यस्य स तथा, शिष्यप्रशिष्यादिमिः कृता रचना-प्रादिपाठरपा यस स तया, क्षायिकभावे प्रवर्तमानाद्भगरतों निर्गतस्यास्सैकरूपत्वेऽपि पाठरचनानानात्वात् , शिष्यप्र- शिष्यादीनां धापोपामिझमावे प्रवर्त्तमानत्वात् , शायोपशमिकसैकरूपत्तासमवादितिगाथार्थः ॥१.४५।। अथ किं संपन्नमित्याइii

·,
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१४॥
पदमात्र-
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
तेणेवेगपि पयं यकवाणिजंतमेव सव्वमुहं । अणुओगदारविहिणा परुप्परं जेण साविकखं ॥१४६॥
तेनैन कारणेनैकमपि पदम् . उपलक्षणाद्वाक्यादीनां परिग्रहः, व्याख्यायमानं सर्वमुखं-सर्वतोमुखं स्यात्, एकस्यापि पदादे-
ख्यिाने क्रियमाणे सर्वस्याप्यभिलाप्यस्यार्थस्यावतारः स्यात् , तत्कथमित्याह-येन कारणेनानुयोगद्वारविधिना-अनुयोगद्वारसूत्रो-
तपद्धत्या परस्परं सापेक्षं श्रुतमात्रमपीतिगाथार्थः ॥१४६॥ अथ परस्परसापेक्षतायां हेतुमाह-
जमुवक्कम निकखेवाणुगमणएहिपि होइ वग्वाणं । पयमित्तस्सवि सुत्ते सुत्तं पुणऽणेगहा पयडं ॥१४७||
यद्-यस्मादुपक्रमनिक्षेपानुगमनयश्चतुर्भिरनुयोगद्वारोक्तारैर्व्याख्यानं सूने पदमात्रस्यापि व्याख्यानं भवति, तत्र सूत्रं पुनर-
नेकथा-अनेकाकारं प्रकटं प्रसिद्धं वर्तते, यतः किंचित्कालिकं किंचिदुत्कालिकं किंचिदगरूपं किंचिदुपाङ्गरूपं किंचिच्छेदरूपं किंचि-
प्रकरणरूपं, सूत्रस्वभानमेव किंचिनियुक्तिरूपं सूत्रार्थोभयखभा-स्वव्याख्येयसूत्रापेक्षया व्याख्यानरूपंखव्याख्यापेक्षया च सूत्र-
स्वभारम् , एवमन्यदपि यथासंभवं भाष्याद्यपि बोध्यमितिगाथार्थः ॥१४७॥ अथैवं व्याख्याने प्रकृते किमागच्छतीत्याह-
एवं सुअवखाणे पुणेहिं पइपयंपि जिणपडिमा। पञ्चकखावि अ आगमभणिआसुणिआय तित्यमि॥१४८॥
ए-प्रागुक्तविधिना श्रुतच्याख्याने प्रत्यक्षाऽपि-अच्छिन्नपरम्परामार्गपतितत्वेन तीर्घस्याध्यक्षसिद्धापि जिनप्रतिमा प्रतिपदम्-
आस्तामगादि श्रुतं 'नमो अरिहंताणमित्यादिरूपं यत्पदं तादृशं पदं पदं प्रति प्रतिपदमागमभणिवा ज्ञाता सात् , किं: १-पुष्पैः-
पुण्यभाग्भिः, न पुनरचेतनकल्पैरित्यर्थः, क?-तीर्थे-अच्छि नपरम्परागते तीर्थे, तेन कुपाक्षिकादिसमुदाये तस्परिज्ञानाभावेऽपि न
दोषः, तस-तीर्थवासस्वाद, अथ प्रसनतस्तव्याख्यानपद्धवेदिग्दर्शनं त्वे-तथाहि-जैनप्रवचने श्रुतमात्रस्याप्यादिवत्र सामायि-
॥१४॥

·चिना ទ पियामे ॥१४२॥ पदमान- व्याख्याने प्रतिभा- सिद्धिः काम्ययनं, तसाप्यादौ 'नमो अरिहंताणमित्यादि नवपदात्मको नमस्कारः; स चाष्टसंपदष्टपष्ट्यक्षरमयोऽङ्गोपाङ्गादि श्रुतादभन्नः, स-नमो अरिहंताणं नमो सिद्धाणं नमो आपरिमाणं नमो उबझापाणं नमो लोए सच्चसाहणं । एसोपंच नमुकारो, सन्चपाय- प्पणासणो । मंगलाणं च सम्वेसिं, पदमं हवइ मंगलें ।।२।। एवं विधनमस्कारस्याप्यादिपदं 'नमो अरिहंताणमिति एतत्पदस्य च्या- रुपानमुपक्रमादिमियतुर्भिरनुयोगद्वारेः कर्त्तव्यं, यतो जैनप्रवचनप्राकारस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि भवन्ति, यदागमः-"चत्तारि अणुओगद्दारा पं०, तं०-उपकतो निश्खेवो अणुगमो नओ अ"नि श्रीअनुयोगद्वारे, एषां निरुक्तिस्त्वेवम्-उपक्रमण-दूरस्थरस यस्सुनतस्तैः प्रकारः समीपनयनमुपक्रमः १. नियतं निथितं वा नामादिसंभवत्पक्षरचनात्मकं न्यसनं निक्षेपः २ अनुरूपं-सूत्रार्था- बाधया तदनुगुणं गमनं-संहितादिक्रमेण व्याख्यातुः प्रवर्तनमनुगमः ३ नयनम्-अनन्तधर्मात्मकस्य वस्तुनो नियतकधर्मालम्ब- नेन प्रतीतो प्रापणं नयः ४, क्रमप्रयोजनं त्वे-नानुपादिभियामदेशमनानीतं शास्त्रं निक्षेपैनिःप्तुं शक्यते १ न चौघनिष्प- नादिनिक्षेपैरनिक्षिप्तमनुगन्तुं २ नापि सूत्राघनुगमेनाननुगतं नर्विचारयितुं शक्य ३ मित्यमीपां क्रमः, तत्रोपक्रमोऽपि लौकिक- लोकोत्तरमेदाविधा, तत्रायो नामस्थापनाद्रव्यक्षेत्रकालभावमेदारपोढेत्यादि विस्तरजिज्ञासुनाऽनुयोगद्वाराद्यवलोक्यं ,तथा निक्षे- पनिधा-ओपनिप्पनो १ नामनिष्पन्नः २ सूत्रालापकनिष्पनश्चेति३, तत्रोधनिप्पने सामान्यतो नाम श्रीआवश्यकश्रुतस्कन्ध इत्यादि । नामनिप्पन्न निक्षेपे सामायिकाध्ययनमित्यादि २ सूत्रालापकनिष्पन्न निक्षेपे तुस सति सूत्रे, सूत्रं तु सूत्रानुगमे,सूत्रानुगमस्त्वनुयोगमेदः, यतोऽनुगमो द्विधा-सूनानुगमः १ निर्युक्यनुगमय २, यदागमः-"से कितं अणुगमे १,२ दुविहे पं, सं०-मुत्ताणुगमे १ निगुतिश- शुगमे २"ति श्रीअनु०, तथा निर्पतयनुगमोऽपि त्रिविषा-निक्षेपनियनुगमः १ उपोन्पातनिर्युक्त्यनुगमः २ यरस्पर्शिकनियुष्य- . १४२॥ Mak -

·.
भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१४३॥
पदमात्र
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
नुगमश्च ३, यदागमः-निज्जुत्तिअणुगमे तिविहे पं०, तं०-निकखेवनिज्जुत्तिअणुगमे । उअम्पायनिज्जुत्तिअणुगमे २ सुत्तफासिअ-
| निगुनिअणुगमे"नि ३ श्रीअनु०, निक्षेपनियुक्यादीनां सरूपं यथा 'से कि तं निरुखेवनिज्जुनिअणुगमे १, २ अणुगए, से कि तं
उपग्घायनिज्जुत्तिअणुगमे १,२ इमाहिं दोहिं मूलदारगाहाहिं अणुगंतब्वे,तं०-उद्देसे १ निदेसे अ२ निग्गमे ३ खित्त ४ काल ५पुरिसे
६अ। कारण ७ पञ्चय ८ लक्षण ९ नए १० समोआरणा ११ णुमए १२॥१॥ (१३३) किं १३ कइविहं १४ कस्स १५ कहिं
१६ केसु १७ कहिं १८ किचिरं हवइ कालं १९ । कइ २० संतर २१ मविरहि २२ भवा २३ गरिस २४ फोसण २५ निरुत्ती
२६ ॥२॥नि(१३४*) से उवग्पायनिज्जुत्तिअणुगमे, से किं तं सुत्तफासिअनिज्जुत्तिअणुगमे १, २ सुत्तं उच्चारेअव्वं अखलिज
| अमिलिअमित्यादियावत् 'संहिआ य पयं चेव, पयत्यो पयविग्गहो । चालणा य पसिद्धी अ, छव्विहं विद्धी लक्षण।।२।।ति(१३५४)
श्रीअनु० (१५१), एवं चतुर्भिरप्यनुयोगद्वारैख्यिानकरणेऽप्यनुयोगं कुर्वद्भिरप्याचार्यैः श्रोतारमामाद्य विधाऽनुयोगः कर्त्तव्यः,
प्रथमं सूत्रार्थ एव केवलः १ द्वितीयो नियुक्तिसहितः २ तृतीयस्तु निरवशेपः ३ इति, यदागमः-"सुत्तत्थो खलु पढमो पीओ
निज्जुत्तिमीमओ भणियो। तइओय निरवसेसोएम विही होइ अणुओगे॥१॥इति श्रीभगवत्यां श० २५ उ० २(१२-९४*)नन्दी-
सूत्रे (९०*)श्रीआवश्यकनियुक्ती च(२४)अस्या व्याख्या यथा-सूत्रस्थार्थः सूत्रार्थः-सूत्रार्थ एव केरलः प्रतिपाद्यते यस्मिन्ननुयो-
गेऽसौ सूत्रार्थ इत्युच्यते, सूत्रार्थमात्रप्रतिपादनप्रधानो या सूत्रार्थः, सलुशब्दस्त्वेक्कारार्थः, स चाफ्धारणे, एतदुक्तं भवति-गुरुणा
| सूत्रार्थमात्रामिधानलक्षण एप प्रथमोऽनुयोगः कार्यः, मा भूत्माथमिकविनेयानां मतिसम्मोह इति, द्वितीयोऽनुयोगः सूत्रस्पर्शिक-
नियुक्तिमिश्रका कार्यः.इत्येवंभूतो भणितो जिनैवतुर्दशपूर्वधरैथेति, तृतीयथ निरवशेप:-प्रसक्तानुप्रसक्तमप्युच्यते यसिन् स एवं-
॥१४३॥

·वचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥१४॥ पदमात्र व्याख्याने प्रतिमा- सिद्धि लक्षणो निरवशेष कार्यः, एषः-उक्तलक्षणः विधान विधि:-प्रकार इत्यर्थः भवति, क-सूत्रस निजेनाभिधेयेन सार्द्धमनुकूलों योगोऽनुयोगः-मूत्रान्वाख्यानं तत्र, व्याख्याविपये इत्यर्थः, ननु परिनिष्ठा सप्तमे इत्युक्तं यथानुयोगप्रकारास्तदेतत्कथमिति, उच्यते, उक्तानामनुयोगप्रकाराणामन्यतमेन केनचित्प्रकारेण भूयो भूयो भाव्यमानेन सप्तवारं श्रवणं कायं, तेन न कश्चिद्दोपः, अथवा कञ्चि- न्मन्दमतिविनेयमधिकृत्य तदुक्तं द्रष्टव्यं, न पुनरेप एव सर्वत्र श्रवणविधिः, उद्घटितज्ञविनेयानां सकृच्छ्रवणत एवाशेषग्रहणदर्श- नादि"त्यादि श्रीआव० पृ०, न चैवमनुयोगद्वारोक्तविधिना सह भगवत्यायुक्तप्रकारत्रयस्य कश्चिद्विशेषः शङ्कनीयः, उभयत्रापि तौल्पात् , तथाहि-उपक्रमनयलक्षणं द्वारद्वयं तूपोद्घातनियुक्तावन्तर्भवति, निक्षेपस्य तु ओघनिष्पननामनिष्पन्नसूत्रालापकनिष्पन्न लक्षणायां नियुक्तावन्तर्भावः, नियुक्तयस्तु सर्वा अपि द्वितीयच्याख्यानप्रकरणे भणिताऽतो द्वितीयभेद एवोपक्रमनिक्षेपनयरूपाणि श्रीण्यपि द्वाराणि संक्रान्तानि,अनुगमोऽपि कथंचित्रिष्वपि भेदेष्वन्तर्भूतोऽवगन्तव्य इत्युभयत्रापि व्याख्यानविधेरभेद एव बोध्या,एवं च सति सूत्रस्य सूत्रगतपदादेरपि च व्याख्यानकरणे निक्षेपोपोद्घातमूत्रस्पर्शिकनियुक्तयोऽवश्यं वक्तव्याः, तासामपि मूत्रव्याख्यानरूप- त्वाद्, यदागमः-"सुतं पड्डुच्च तओ पडिणीए-मुत्तपडिणीए अत्यपडिणीए तदुभयपडिणीए"नि श्रीस्थानाङ्गादौ(२०८।१२-३३८) अत्रार्थप्रत्यनीको नियुक्त्यादिप्रत्यनीको मण्यते, नियुक्तीनामप्यनुयोगो भणितः, यदागम:-"से किं तं अणुगमे १,२ दुविहे पं०,तं०- सुत्नाणुगमे निन्जुत्तिअणुगमे ति, तेन नियुक्तीनां खव्याख्येयमूत्रापेक्षयाऽर्थत्वं स्वव्याख्यानापेक्षया च मूत्रत्वमिति सूत्रार्थोभयस्व- भावत्वं योध्यं, निर्युक्तेरप्यनुगमो नियुक्तिभाष्यचूर्णादिरूपोऽवगन्तव्यः,न चै नियुक्तरपि नियुक्त्यम्युपगमेऽनवस्थेति शङ्कनीय,यतो यथा प्रदीपः परं प्रकाशयमेव खात्मानमपि प्रकाशयति तथा उपोद्घातनियुक्तिरप्यन्येषां व्याख्यानभूता सती खस्या अपिव्याख्यान- ॥१४४।।

·थीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१४५॥ पदमात्र | व्याख्याने प्रतिमा सिद्धिः . | भूतेति नास्त्यनवस्थागन्धोऽपि, ननूपोद्घातनियुक्तिस्तापदावश्यफसूत्रसंवन्धिन्येवास्तीति पेन्मै, प्रवचनमानसापीयमेयोद्घातनि- युक्तिः, यदागमः- "अज्झयणंपिअ तिविहं सुत्ने अत्थे अ तदुभए । सेसेसुवि अज्झयणेसु होइ एसेप निज्जुत्ती ॥१॥"(१५०*) श्रीआवश्यकनियुक्तिभाष्ये, अत एवानुयोगद्वारेषु 'उद्देसे निर्देसे अति द्वारगाथाभ्यामुपोद्घातनियुक्तिः थुनमावस्याप्यभिहिता, तथा च "एगस्सपि सुत्तस्स संसिजाओ निज्जुत्तिउ"त्ति वचनात् सूत्रमात्रस्यापि व्याख्यानान्तर्भूता नियुक्तयोऽवश्यं व्याख्येयाः, तास्वपि जघन्यतोऽप्युपोद्घातनियुक्तिः, शेपास्तु यथागमं यथासंप्रदायं च वाच्याः, नियुक्तीनामपि व्याख्यानं भाष्यचूर्णादिकमपि | वाच्यम् , एवं चागमरीत्या सूत्रव्याख्याने प्रतिपदं जिनप्रतिमोपलम्भः सुलभ एव सुदृशां, तथाहि-अर्हति शमादिकृतां पूजा- | मित्यर्हन्तः-तीर्थकराः, ते चातीतानागतवर्तमानकालभाविनोऽनन्ता एव, व्यक्त्या च श्रीमपभादयस्तेभ्यो नमः, अस्तीत्यध्या. हार्यमिति नमो अरिहंताणमिति पदस्य प्रथमव्याख्यानभेदः, अथ नियुक्तिसंयुक्तद्वितीयभेदे छुपोद्घातनियुक्तिः प्रथमं वक्तव्या, तत्र यथा-"निव्याणं चिइगाई जिणस्स इक्रबाग सेसगाणं तु ! सकहा धूम जिणहरे जायग तेणाहिअग्गित्ति ॥१॥ (४३५) श्री- उपोद्घातनिर्युक्तावियमपि गाथा सव्याख्याना वक्तव्या, अतोऽस्या अपि सूत्रार्थो यथा-अथ निर्वाणगमन विधिप्रतिपादनायैतां द्वारगाथामाह-निव्वा' भगवान् दशसहसपरिवारो निर्वाणं प्रातः, चितिकाकृतिरिति-देवास्तिस्रथिताः .वृत्तभ्यस्त्रचतुरसाकृती: कृतवन्तः, एका पूर्वेण तीर्थकृतः, अपरां दक्षिणेनेक्ष्याणां, तृतीयामपरेण शेषाणां, ततोऽग्निकुमाराः वदनैः खल्वनि प्रक्षिप्तवन्तः, तत एव नियन्धनात् लोकेऽग्निमुखा एव वै देवाः इति प्रसिद्धं, चायुकुमारास्त चातं मुक्तवन्तः, मांसशोणिते चध्यामिते सति मेघ- कुमाराः क्षीरोदजलेन निर्वापितवन्तः, 'सकह'त्ति दंष्ट्रोच्यते, वत्र दक्षिणा दंष्ट्रां भगवतः शक्रो जग्राह, वामामीशानः, आधस्त्यद- - राजाला

·भीप्रपनन-
परीक्षा
८ विथामे
॥१४॥
पदमात्र-
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
क्षिणां पुनश्चम, आयात्योत्तरां तु पलिः, शेषदेवाः शेषाङ्गानि, राजानो भस, शेषलोका. मसानि तिलकानि चक्कु, स्तूपा जिनगृहं
चेति भरतो भगवन्तमद्दिश्य वार्द्धकिरत्नेन योजनायामं त्रिगव्यूतोरिछूतं सिंहनिषद्यायतनं कारितवान् , निजवर्णप्रमाणयुक्तावतु-
विशतिस्तीर्थकरप्रतिमाः जीवामिगमोक्तपरिवारयुक्ताः, तथा नवनवति भावप्रतिमाः आत्मप्रतिमां च स्तूपशतं च, मा कश्चिदाक्रमणं
करिष्यतीति तत्रक भगवतोऽन्यानि प्राणां, लोहमयान् यत्रपुरुषान् तद्वारपालकांवकार, दण्डरत्नेनाष्टापदं सर्वतश्छिन्नवान् ,योज-
नमानान्पष्टौ पदानि च कृतवान, सगरसुतैस्तु खवंशानुरागाद्यथा परिखां कृत्वा गङ्गाऽवतारिता तथा ग्रन्थान्तराद् ज्ञेयं, ज्वलन्त्यां
भगवगितायां माइनैर्देवास्ते मुहुर्मुहुरग्नि याचमानैरमिद्रुतास्तान् याचकानित्याहुः अहो याचका २ इति, ततो याचका रूढाः, तदग्नि-
मविध्यापितं दुरितोपशान्तिकारित्वात् स्वगृहकुंडेपु धृतवन्तः, तेन कारणेनैते आहितामयो जाताश्चितात्रयामिग्रहणात् अमेखिसंख्यत्वं
च, तेषां चानीनां परस्परतः कुण्डसंक्रान्तावयं विधिः-भगवत्संबन्धिभूतोऽग्निः सर्वकुण्डेपु संचरति, इक्ष्वाकुकुण्डानिस्तु शेषकुण्डाग्नी
संचरति, न भगवत्कुण्डानी, शेपानगारकुण्डामिस्तु नान्यत्र संक्रामतीति नियुक्तिद्वारगाथाशब्दार्थः, अस्यां द्वारगाथायां द्वारद्वयामि
धेया भाग्यगाथा, यथा-"धूममय भाउआणं चउवीसं चैव जिणहरे कासी । सबजिणाणं पडिमा वण्णपमाणेहिं निअएहि ॥१॥"
(४५५) इति, अस्या अपि व्यायानं, यथा-स्तूपशतं भ्रातृणां भरतः कारितवान् , तत्रैकं भगवत इति ज्ञेयं, चतुर्विंशतिं चैत्र जिन-
गृहे कववान , फा इत्याह-माजिनानां प्रतिमाः वर्णप्रमाणेनिः-आत्मीयैः, चकाराद् भातृणामात्मनच प्रतिमाशतमिति, श्रीभरत-
सफातिना प्रतिमाः कारिताः। तथा निक्षेपनियुक्तिष्वपि मूत्रालापकनिष्पन्ननियुक्तिविचारे 'नमो अरिहंताग मिति नमः १ अर्हद्भया
२ इतिपदयात्मकं सूत्रं, तत्र नम इति नेपातिक पदं, अईनिति च सान्वर्थ जातिवाचक नामिक पदं, तथा च नमःशन्दस्याईच्छ.
॥१४॥

·भीप्रवचन
परीक्षा
८ विभामे
॥१४७॥
पदमात्र
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
राजाला
ब्दस च निक्षेपः कार्यः, स च नामस्थापनाद्रव्यभाव मेदाचतुर्दा, यदुक्तं-"जत्थ(य)षि जंजाणिजा निक्खेवं निखिवे निरवसेस।
| जत्थवि य न जाणिजा चउकयं निखिवे तत्थ ॥2॥" (११) इतिश्री अनु०, तत्र नामनमस्कारो नम इति कस्यचिजीवस्या-
जीवस्य वा संज्ञा क्रियते, स्थापनानमो नम इति पुस्तकादौ लिखितवर्णानुपूर्वी, द्रव्यनमो निहवादेः, भावनमस्तूपयुक्तरस सम्य-
ग्दऐरानीर्थकरादिविषये बोध्यः, यदुक्तं-"निहादि दन्न भावोवउत्त जं कुञ सम्मदिही उ"ति (८१०) श्रीनमस्कारनियुक्तो,
अस्यार्थ:-निववादिव्यनमस्कारो, नमस्कारनमस्कारवतोरव्यतिरेकात् निहवादिरपि द्रव्यनमस्कारो भण्यते, भावनमस्कारो यत्कु-
र्यादुपयुक्तः सम्पग्दृष्टिरित्यादि, एवं नामाहन्नपि ऋपभादिजिनानामहन्निति नाम, स्थापनाईन् अर्हतप्रतिमा, द्रश्याईन् अर्हजीयः
श्रेणिकादिः, भागार्हन समवसरणस्थितः धीसीमन्धरादिः, यदुक्तं-"नामजिणा जिणनामा बणजिणा पुण जिणिदपडिमाओ।
दव्यजिणा जिणजीया भावजिणा समवसरणत्था ॥१॥" इत्येवं निक्षेपनियुक्ति विचारे भावनमस्कार प्रतिपद्यमानो दर्शनमोहनीया-
दिक्षयोपशमेन हेतुनाऽर्हन् अर्हत्प्रतिमा इत्याचप्रस्वपि भङ्गेषु लभ्यते, ते चामी-अर्हन् १ अर्हत्प्रतिमा २ अर्हन्तः ३ अर्हत्प्रतिमाः ४
माधुरर्हत्प्रतिमा:-साधुरर्हत्प्रतिमा युगपद् द्वयं ५ साधुर्जिनप्रतिमाश्च द साधवो जिनप्रतिमा च ७ साधयो जिनप्रतिमाथेति ८,यदुक्तं-
"नाणावरणिजस्म उ दंमणमोहस्म तह खओवसमे। जीवमजीवे अवसु भंगेसं होइ सम्वत्थ ॥२॥" (८१३) इतिनमस्कारनियुक्तो,
एतट्टीका यथा-मतिज्ञानश्रुतज्ञानावरणीयस्य सम्यग्दर्शनमाहचर्याद् ज्ञानस दर्शनमोहनीयस्य च क्षयोपशमेन साध्यते नमस्कारः,
छत्याह-जीवे अजीवे इत्याधष्टसु भङ्गेपु स्यात् सर्वत्र, तथाहि-"जीवस्स सो जिणस्स व १ अजीवस्स उ जिर्णिदपडिमाए ।
जीवाण जईणपि अ ३ अजीवाणं तु पडिमाणं ॥१॥ जीपस्साजीवस्स य जइणो चिस्स वेगओ समयं ५जीवस्सञ्जीवाण य
॥१४७॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१४९॥
पदमात्र
व्याख्याने
प्रतिमा
सिद्धिः
नवाते,यस्य तु द्रव्यनमस्कारोभावनमस्काररूपफलसंपत्तिहेतुस्तस्य तु शोभन एव, द्रव्याहस्तु नियमाद्भावाईद्वेतुत्वात् फलाव्यभिचारी
शोभन एव, तेन यथौचित्येन द्रव्याईदाराधनं महानिर्जराङ्गम् ,अत एव परिव्राजकवेपधरोऽपि मरीचिर्भरतचक्रानिा महाभक्तिपुरस्सरं
| वन्दितो नमस्कृतव, यदाहुः श्रीभद्रयाहुस्वामिपादा:-"अह भणइ नखरिदो वाय! इमे संति(एत्ति)आइ परिसाए। अण्णोऽवि
कोवि होही भरवासंमि तित्थयरो ॥१॥ (४४ भा.) तत्थ मरीइनामा आइपरिव्यायगो उभयनत्ता। सज्झायझाणजुत्तो एगते झायद
महप्पा ॥२॥ तं दाएइ जिणिदो एव नरिंदेण पुच्छिओ संतो। धम्मवरचकवट्टी अपच्छिमो वीरनामुत्ति ||३|| आइगरु दमाराणं तिविठ्ठ
नामेण पोअणाहियई। पिअमिचचकवट्टी मृाय विदेहवासंमि ॥४॥ तं वयणं सोऊणं राया अंचिअतगुरुहसरीरो । अभिवंदिऊण पिअरं
मरीइममिवंदिउं जाइ ॥ ५॥ सो विणएण उवगओ काऊण पयाहिणं च तिखुत्तो। चंदइ अभित्थुगंतो इमाहिं महुराहिं वग्गूहि
||६|| लाभा हु ते सुलद्धा जंसि तुमं धम्मचकवट्टीणं । होहिसि दसचउदसमो अपच्छिमो वीरनामुत्ति ॥७॥ आइगरु०॥८॥(४३५)
नवि ते पारियझं वदामि अहं इमं च ते जम्मं । जं होहिसि तित्थयरो अपच्छिमो तेण वंदामि ॥९॥(४२२-४२८)इत्युपोद्घात-
नियुक्ती, न च 'द्रव्यमप्रधान'मितिवचनात् द्रव्याहतोऽकिश्चित्करत्वमित्याशङ्कनीयम् , अप्राधान्यस्य कयाचिद्विवक्षयाऽभ्युपगमात् ,
| सर्वथा प्राधान्ये दानशीलतपश्यारित्रादिधर्मकृत्यानां द्रव्यतोऽकरणत्वापच्या प्रवचनव्यवस्थाभङ्गात् प्रवचनस्योछेदापत्तिः स्यात्,
प्रवचनव्यवस्था च मायो द्रव्याधिव, अत एव रजोहरणादिद्रव्यदेपान्वितस्तथाविधचारित्रानुष्ठानपरायणः साधुवया व्यवझियते,
एवं साधुदानादिष्वपि योध्य, ननु तर्हि श्रेणिकादयः श्रीगौतमादिसाधुभिः कथं न नमस्कृता इति चेदहो प्रान्तत्वं नहि सर्वेऽप्य-
ईदादयः सर्वेषां मदृशभावेनाराध्याः, किंतु जिनाज्ञया यथौचित्येन, अत एव साधुनाऽनादिदानेनाप्याराध्यो भवति भावाईन् ,तस्य
-
॥१४९॥

·थीप्रवचन- परीधा ८विथामे ॥१४८॥ पदमात्र- व्याख्याने मतिमा- सिद्धिः . जइणो पियाण वेगत्थं ६ ॥२ जीवाणमजीवस्स य, जईण विवस्स वेगओ समय ७१ जीवाणमजीवाणाय जईण पडिमाण वेगत्थं ८ ॥ (विशे० २८७४-५-६) इत्यादि, अत्र मतिश्रुतज्ञानावरणक्षयोपशमपूर्वकमिथ्यात्वमोहनीयकर्मक्षयोपशमहेतुक एव जिन- प्रतिमाविषयको भायनमस्कारो भणितः, एवं च सति ये त्वजीवत्वादिहेतुना जिनप्रतिमाविषयं नमस्कारं न मन्यन्ते ते ह्यज्ञानावृता मिथ्यात्योदयिनः स्वत एव सिद्धाः, नसादास्तामर्हदादिनिक्षेपविचारो, नम इति पदमानस्यापि व्याख्याने जिनप्रतिमा आराध्यत्वेन सिद्धयति, एवमर्हनिक्षेपेऽपि योध्यं, ननु नामादिनमस्कारेष्वपि भावनमस्कार एव शोभनस्तथाऽर्हनपि भावार्हन्नेव शोभनो नाप- रेऽपीति चेन्मैवं, स्थापनार्हतोऽवश्यं शोभनत्वे सिद्धे एव भावनमस्कारस्य शोभनत्वसिद्धः, यतो "जीवमजीवे अहसु भंगेसु होइ सबत्य"ति प्राग् प्रदर्शितनियुक्तिवचनाजिनप्रतिमाविषयकनमस्कारो दर्शनमोहनीयक्षयोपशमादेव भणितः, स्थापनार्हतश्चाशीभ- नत्वे कथं तद्विपपकनमस्कारस्थापि शोभनत्वमिति खयमेव पर्यालोन्यं, नन्वस्तु स्थापनार्हतः शोभनत्वं, परं नामनमस्कारद्रव्यनम- स्कारयोरिव नामाईट्रव्याहतोस्तु कथं शोमनत्वमिति चेद्, उच्यते, नम इतिपदं नैपातिक,तस्य च नामवंताचदुपचरितमेव शुमा- शुभवस्तुविषयकं स्यात् , तेन नामनमस्कारस्य शोभनत्वेऽशोभनत्वे वा न काचिरिक्षतिः, अईन्नितिपदं तु नामिकं वास्तवमेव, तेन तत्पदं स्वपाच्यविषयप्रवृत्तं शोभनमेव, तदुचारे श्रवणे चा तद्वाभ्यस्साईतः सरणादिरेव स्याद् , अहंदादिसरणं तु महानिर्जराङ्गम, आस्तामन्यद्,नामगोत्रश्रवणेऽपि महाफलमोपपातिकादौ मणितम् ,एतच्च प्रकृतकुपाक्षिकस्सापिप्रतीवमेव,अन्यथा नमोअरिहंताणं इत्यादिनमस्कारचतुर्षिशतिस्तयादिपरित्यागापचयापत्तिशक्तिप्रहतिविमुक्तप्राणो लुम्पको निश्चसितमप्यशक्तो भवेद्, द्रव्यं तु किंचित फलन्यामिनारि किंचिचाम्पमिचारीतिकरया द्रव्यनमस्कारस्तावनिहलादीनांन शोभनः कथमपि, तेषां तेन मावनमस्काररूपफला- ॥१५८n.

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१४९॥
पदमात्र
व्याख्याने
प्रतिमा
सिद्धिः
नवाप्तः,यस्य तु द्रव्यनमस्कारो भावनमस्काररूपफलसंपत्तिहेतुस्तस्य तु शोभन एव, द्रव्याईस्तु नियमादापाईद्वेतृत्वात् फलाव्यभिचारी
शोभन एव, सेन यथोचित्येन द्रव्याईदाराधनं महानिर्जराङ्गम् अत एव परिवाजकपपरोऽपि मरीचिर्भरतचक्रातिना महाभक्तिपुरस्सर
वन्दितो नमस्कृतथ, यदाहुः श्रीभद्रबाहुस्वामिपादा:-"अह भणइ नरवरिंदो ताय! इमे संति(एत्ति)आइ परिसाए। अण्णोऽवि
कोऽवि होही भरहवासंमि तित्थयरो ॥१॥ (४४ भा.) तत्थ मरीइनामा आइपरिव्यायगो उभयनत्ता। सज्झायझागजुत्तो एगते झायइ
महप्पा ॥२॥ तं दाएइ जिणिदो एवं नरिंदेश पुडिओ संतो। धम्मवरचफवट्टी अपच्छिमो वीरनामुत्ति ॥३।। आइगरु दमाराणं तिविछ
नामेण पोअणाहिबई। पिअमित्तचकावट्टी मूगाय विदेहवासंमि ॥४॥ तंवरणं सोऊणं राया अंचित्रवणूरुहसरीरो । अभिवंदिऊण पिअरं
| मरीइममिवंदिउं जाइ ॥५॥ सो विणएण उपगओ काऊण पयाहिणं च तिक्युत्तो। चंदइ अमित्थुगंतो इमाहिं महुराहि वग्गूहिं
३॥ लाभा हु ते सुलद्धा जंसि तुमं धम्मचमपट्टीणं । होहिसि दसचउदसमो अपछिमो वीरनामुत्ति ॥७॥ माइगरु०॥८॥(४३५)
नवि ते पारिव्यसं वंदामि अहं इमं च ते जम्मं । जं होहिसि तित्थयरो अपच्छिमो तेण चंदामि ॥२॥(४२२-४२८) इत्युपोद्घात-
नियुक्तो, न च 'द्रव्यमप्रधान मितिवचनात् द्रव्याईतोऽकिश्चित्करत्वमित्यागकनीयम् , अाधान्यस कयाचिद्विवक्षयाऽभ्युपगमात् ,
| सर्चथाऽप्राधान्ये दानशीलतपश्चारिवादिधर्मकत्यानां द्रव्यतोऽकरणत्वापच्या प्रवचनव्यवस्थाभङ्गात् प्रवचनसोछेदापत्तिः सात्,
मवचनव्यवस्था च पायो द्रव्याश्रितैप, अत एव रजोहरणादिद्रव्यवेपान्वितस्तथाविधचारित्रानुष्ठानपरायणः साधुतया व्यवाहियते,
एवं साधुदानादिप्पपि योध्य, ननु वर्हि श्रेणिकादयः श्रीगौतमादिसाधुमिः कथं न नमस्कता इति चेदहो प्रान्तत्वं नहि सर्वेऽप्य-
ईदादयः मर्येषां समभावेनारायाः, किंतु जिनाज्ञया ययौचित्येन, अत एव साघुनाऽमादिदानेनाप्याराग्यो भवति भावाईन् ,तस्य
लालालाम
॥४९॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
,विश्रामे
॥१५॥
पदमात्र-
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
"
साध्वानीतमेवान्नादिकं कल्प्यं, न पुनर्गृहस्थानीतं,स्थापनाईवस्तु वैपरीत्यमिति,किंच-श्रावकैरपि यथा स्थापनार्हतः पूजादिविधानं कर्तुं
शक्यते, न तथा भाषाहतोऽपि, नहि काप्यागमे भावार्हतः पूजा सप्तदशमेदादिरूपा कृतेति श्रूयते, इत्यादि स्वयमेव पर्यालोच्य, सर्व-
विरतिनापि गृहस्थलिङ्गी द्रव्याईन् धन्यस्त्वं त्रैलोक्यपूजापदवीप्राप्तो धर्मचक्रवची भविष्यसीत्यादिस्तुत्यादिवचनैराराध्यो, न पुन-
भर्भावार्दनिवान्नादिदानादिना प्रदक्षिणादिकरणेन वा, तथैव जिनाज्ञायाः सचान, एवं चत्वारोऽपि निक्षेपा यथायोगं सम्यग्दृशामा-
राध्या एव संपन्नाः, किंच-सर्वासामपि नियुक्तीनां श्रीभद्रबाहुखामिकनत्वेनैकककत्वात् परस्परसापेक्षत्वान्नमस्कारनियुक्तः मामा-
पिकनियुक्त्यङ्गत्वात् सामायिकनियुक्तरपि भाष्येण व्यक्तीकृतत्वादादिशब्दगृहीतत्वाच सामायिकनियुक्तिभाष्येऽपि-"गुरुविरहमि
अ उवणा गुरूवएसोवदंसणथं च। जिणविरहंमि अ जिणविंय सेवणामंतणं सहलं॥१॥"ति सामायिकनिक भाष्ये (वि. ३४६५)
तथोपसर्गनियुक्तावपि-"ततो अ पुरिमताले वग्गुर ईसाण अच्चए पडिमं । मल्लिजिणायणपडिमा उन्नाए वंस बहुगुट्ठी।त्ति" श्री.
आव० (४९०) उपोद्घाते, एवं नियुक्तिसंयुक्तव्याख्याने स्थापनार्हतः पूज्यत्वं प्रतिपदं सुलभमेव, न च सर्वासां नियुक्तीनां श्रीभ-
याहुखामिकृतत्वेन श्रीभद्रबाहुखामित आरभ्य नियुक्तिसंयुक्तं व्याख्यानं जातं. परं तत ऊर्य नियुक्तिनिरपेक्षमवासीदिति शङ्कनीय,
सांप्रतीननियुक्तिपाठरचनायाः श्रीभद्रबाहुखामिकतत्वेऽपि पाठान्तरेण पूर्वमपि नियुक्तीनां विद्यमानत्वात् , अत एव श्रीभद्रबाहु-
वचनमपि-"सामाइअनिज्जुत्ति पुच्छं उवएसिअं गुरुजणेण । आयरिअपरंपरएण आगयं आणुपुवीए ॥२॥"त्ति श्री आव० नि.
(८७) "एअं तुजं पंचमंगलमहासुअखंघस्स चक्खाणं तं महया पर्वधेण अणंतगमपजवेहिं सुत्तस्स य पिहभूाहिं निज्जुत्ती.
भासत्रुष्णीहिं जहेब अर्णतगाणदसणधरेहिं तित्थकरहिं पक्खाणि तहेव समासओ चक्खाणिजंतं आसी"त्यादिश्रीमहानि० तृती-
.
॥१५०॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥१५१||
पदमान-
व्याख्याने
प्रतिमा
सिद्धिः
-
याध्यपने, अत्र निर्मुल्यादि तीर्थकरभापित भणित, किंव-अर्हन्ति शक्रादिकृता पूजामित्यहन्तः इतिशब्दव्युत्पश्यापि अर्हता पूजा
| सिद्ध्यन्ती स्थापनाईतां पूजामादायैव सिद्ध्यति, नान्यथेति, एतच लुम्पकस्योपदेशखरूपविचारावसरे "सव्ये पाणा भूआ जीवा
| सत्ता य नेर इंतव्ये त्यादिगाथाब्याख्यायां दर्शितं चोध्यमिति नियुक्तिसंयुक्तव्याख्यानदिग्दर्शनेन व्याख्यानस द्वितीयभेदो
दर्शितः, अथ 'तइओ अ निरवसेसोचि तृतीपभेददिग्दर्शनं, यथा नमस्कारनिर्युक्तौ "अविपि अ कम्मं अरिभूअं होइ सब-
जीवाणं । तं कम्म अरिहंता अरिहंता तेण धुचंती॥ ॥(२२०)त्यत्र अरीन् मन्तीति अरिहन्तार इत्युक्तं नाहतां नमस्कारसिद्धिः,किंतु
येऽरिहन्तारो म्लेच्छराजादयोऽपि तेषामेव सिध्यतीत्यतिप्रसक्तिस्तदर्थमरयो विशेष्याः, केऽरयः१-कर्मारयः, ते चाप्टौ ज्ञानावरणी-
| यादीनि कर्माणि, तेपामुत्तरप्रकृतयोऽटपञ्चाशदुत्तरशतं वक्तव्याः, तत्र च मसद्धतस्तद्वन्धकारणानि वक्तव्यानि, तानि चैवं-मत्या-
दिज्ञानस्य सायादीनां ज्ञानिनां पुस्तकादेर्शानसाधनस च प्रत्यनीकतानिहवतोपघातात्याशातनादिभिर्ज्ञानावरणीयदर्शनावरणीय-
लक्षणं मूलप्रतिद्विकं बध्नाति २, गुरुभक्तिशान्तिकरुणागतयोगकपायविजयादिना सातवेदनीयं वभाति, एतद्विपरीतस्तु असात-
वेदनीयमिति ३ भवहेतोरुन्मार्गस्य मार्गत्वेन देशना मुक्तिपथस्य च ज्ञानदर्शनचारित्रलक्षणस्थापलपनमित्यादिभिर्देवद्रव्यविनाशा.
हत्साधुचैत्यसंपादिप्रत्यनीकतया च दर्शनमोहनीयं कर्म पधाति, तीन पायनोपायाद्युदयाच चारित्रमोहनीयमिति ४ महारम्भा-
दियुक्तो प्रतरहितो नरकायुभाति, उन्मार्गदेशनामार्गनाशनागूढहृदयमायाकुशीलतासशल्यतादिमिस्तिर्यगापुर्षभाति, प्रकृत्याऽल्पक-
|पायदानरतः शीलसंपमरहितो मध्यमगुणवान् मनुजायुर्वभाति, सर्वदेशविरतिपालतपोऽकामनिर्जरासम्यक्त्वादिभिर्देवायुभाति ५
मायागौरवादिरहितः शुभनाम, तद्विपरीवस्त्वशुभनामकर्म पधाति ६ गुणप्रेक्षी मायारहितोऽध्ययनाध्यापनादिभिरुचाँयं तद्विप-
॥१५॥

·Prorea
पदमात्र
व्याख्याने
प्रतिमा-
सिद्धिः
भीमरपन
रीवस्तु नीचेगानं पभाति ७ जिनपूजादिविघ्नकरी हिंसादितत्परोऽन्तरायकर्म वनातिकायदागमः-'दुविहो अहोइ मोहो' इत्यादि-
परीधा निर्मुक्तिव्याख्याने मोहनीय कर्म विधा भवति-दर्शनमोहनीयं चारित्रमोहनीयं चेति, पन्धहेतोद्वैविध्यात्, तथाहि-अर्हत्सिद्ध-
८विमामे
त्यतपाश्रुतगुरुमाधुसंघमत्यनीकतया दर्शनमोहनीय कर्म पभाति येन चासावनन्तसंसारसमुद्रान्तःपात्येचावतिष्ठते" इत्यादि
॥१५२॥
पीयाचाराङ्गलोकविजयाख्याध्यपनीकायां, तथा तव पत्रद्वयान्तरे-"पडिणीअमंतराओरघातए तप्पओम निष्हवणे। आवरणदु.
गं भूओ पंधइ अगासणाए अ॥२॥ भूआणुकंपए वयजोगजुओ संतिदाणगुरुभत्तो। बंधइ भूओ सायं विचरीए बंधइ इअरं ॥२॥
अरहंतसिद्धरेइअतरसुअगुरुसंघमाहुपडिणीओ । बंधइ दंसणमोहं अणंतसंसारिणो जेण ॥३" इत्यादि यावत् “पाणवहातीसु रतो
जिणामोसमग्गविग्यारो। अति अंतरायं न लहति जेणिच्छि लाहं ॥१॥ इत्यादि श्रीआचा० टीकायां लोकवि०, अत्र
दर्शनमोहनीयान्तरायकर्मयन्धकारणं जिनप्रतिमानामाशातनादिकं भणितं, तत्परिजिहीर्पणा तावदपश्यं जिनप्रतिमा आराध्यैवेति ।
यद्वा कर्मबन्धहेतयो मिथ्यात्वादयः सप्तपंचाशत् , ते पेमे-अमिगृहीतानमिगृहीतामिनिवेशसंशयानाभोगलक्षणानि पञ्च मिथ्या-
सानि, पभेन्द्रियमनसामनियमः षट्वायवधश्वेति द्वादशाविरतयः, अनन्तानुबन्ध्यादयः पोडश कपायाः, हास्यादयो नव नोकपाया
इति पञ्चविंशतिः सामान्यतः कपायाः, सत्यादयश्चत्वारो मनोयोगा वाग्योगाय औदारिकवैफियाहारकयोगाः समिश्राः पद् सप्त-
| मस्तु कार्मण इति पभदस योगायेति मद्येऽपि समुदिताः सप्तपंचाशत्संख्याकाः, तेष्वशुभतरक्लिष्टकर्मबन्धकारणं पञ्चधापि मिथ्यात्वं,
उप्राप्यमिनिवेशमिथ्यात्वं हालाहलविपकल्पं नियमाद्नन्वसंमारपरिप्रमणहेतुः तच ममग्रमपि जैनप्रवचनं श्रद्दधतस्तद्गतसैकस्सा-
प्पयरस्सापतापे तदादाने वा स्याद, यदूक्तं "पपमक्सरपि इकपि जं न रोशनिस्विं । सेसं रोअंतोनि मिहिती जमा-
.
,
॥१५॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विधामे
॥१५॥
प्रतिमा
प्रामादादि-
सिद्धिः
"
लिन्य ॥१॥ (संग्र०) इतिश्रीविशेषावश्यकत्तौ, एतच लुम्पामो स्फुटमेव, यतस्तन्मो यत्र कापि सूत्रादौ जिनपतिमाया आरा-
ध्यत्वेनोपलम्भस्तत्सर्वमप्यनमाणमेव, तत्प्रामाण्ये निजमतं दत्ताञ्जलि भवेत् , न च तन्मते गणधरादिसातिशयपुरुषकृतानि सत्राणि
प्रमाणान्येवेति शनीय, तत्प्रामाण्ये नियुक्यादीनामवश्यं प्रामाण्यत्वेनाम्युपगमापत्तेः, यतः सूत्र एप नियुक्यादीनामङ्गीकारों
भणितः, स च "सुत्तत्यो सल पढमो बीओ निज्जुत्तिमीसिओ भणिउ"ति गाथयैव भणितुमुपफ्रान्तः, किंच-कैवलसूत्रं सिद्धान्त
एव न भवतीति प्रागुक्त, नियुक्त्यायङ्गीकारे च प्रतिमाया आराध्यत्वं स्फुटमेव, न चैतावता केलसत्रे जिनप्रतिमा साक्षानोप-
लभ्यते इति शनीयम् अग्रे सूत्रेऽप्युपलम्भो दर्शयिष्यते,तसादभिनिवेशपरित्यागविचारणायां मूत्रनिर्युक्त्यादिक परंपरा संयुक्तमभ्यु-
पगन्तव्यं स्यात् , तथा च प्रसङ्गतो विचारणेऽपि जिनप्रतिमोपलम्भः सुलभ एव, एवमनुप्रसङ्गतोऽपि विचारणीय सूत्रादौ प्रतिमा-
तत्प्रतिष्ठादिविध्युपलंभो यथा-दर्शनमोहनीयकर्मबन्धहेतुर्जिनप्रतिमादिप्रत्यनीकता प्रसंगतो मणिता, सा चानेकप्रकारैर्भवन्ती केन
कृतेतिदृष्टान्तो वक्तव्यः, स चानुप्रसङ्गतः समागतोऽनुप्रसक्तो भण्यते, यथा देवद्रव्यविनाशेन संकारावारको जिनमतिमाप्रत्यनी-
कतामापन्नो दुरन्तसंसारकान्तारं भ्रान्त इत्यादि, यद्वा भरतेन जिनप्रतिमा कारिता इति नियुक्तिव्याख्याने प्रसङ्गतो भरतचरित्रं
पत्तव्यं, तत्र श्रीनाभयरिणाऽष्टापदाद्रौ जिनप्रतिमा प्रतिष्ठिता, तत्र प्रतिष्ठाविधिर्वक्तव्यः, स चानुप्रसक्तः प्रतिष्ठाकल्पोक्तो वाच्यः,
अनया रीत्या तृतीयव्याख्यानभेदोऽवगन्तव्यः, तृतीयव्याख्यानभेदे च प्रसक्तानुप्रसक्तवक्तव्यतायां तत्किमपि नास्ति यन्नावतरति,
अत एर य एक जानाति स सर्व जानाति, यः सर्च जानाति स एकं जानातीति प्रवचने प्रतीतं, एवमश्रद्धानेऽपि योध्यं, यः सम्य-
मेकं वस्तु श्रद्दधाति स.सर्वमपि श्रद्दधाति, या सर्व सम्यग् श्रद्दधाति स एकमपि, तेनैव जिनोक्तस्यैकस्याप्यर्थस्याश्रद्धाने सर्वेपा-
,
.
॥१५३॥

·सीप्रवचन-
परीक्षा
विश्राम
॥१५४॥
सूत्रानु-
सारेण
प्रतिमादि-
सिद्धिः
मप्यथद्वानमेवागमे भणितं, यदुक्तं-"पयमक्खरंपीत्यादि" प्रागेवेति, तृतीयव्याख्यानभेदविधेदिग्दर्शनं ३ अथोक्तप्रकारेण प्रव-
चनसंवन्धिपदमात्रस्यापि व्याख्याने प्रतिमाप्रासादप्रतिष्ठादीनां तद्विधायकादीनां च सिद्धेऽपि कालानुभावान्मुग्धजनप्रत्यायनार्थ
सिद्धान्तोक्तसम्मतिदिग्दर्शनं यथा-तत्र प्रथमं श्रावकविधावाह-"समणं भगवं महावीरं चंदह नमंसद, वंदित्ता नमंसित्ता नो खलु
मे भंते ! कप्पति अजप्पमिई अण्णउत्थिए वा अण्णउस्थिअदेवयाणि वा अण्णउस्थिअपरिग्गहिआणि चेइआणि वा चंदित्तए वा
नमंसित्तए वा पुचि अणालित्तएण आलवित्तए वा संलवित्तए वा तेसिं असणं वा ४ दाउं वा, नन्नत्थ रायामिओगेण गणाभि-
गेण पलामिओगेण देवयामिओगेण गुरुनिग्गहेण वित्तिकंतारेण, कप्पति मे समणे निग्गंथे फासुएणं एसणिजेणं असणपाणखाइ-
मसाइमेण वत्थपडिग्गहकंवलपायपुंछणेण पाडिहारिअपीढफलगसिजासंथारेण ओसहभेसजेण पडिलामाणस्स विहरित्तएत्तिकछु,
इमं एआरुवं अभिग्गहं अभिगिण्हामि"ति श्रीउपासकदशाओं, एतद्वत्येकदेशो यथा 'नो खल्वि'त्यादि, नो खलु मम भदन्त !-
भगवन् ! कल्पते-युज्यते 'अद्य प्रभृति' इतः-सम्यक्त्वप्रतिपत्तिदिनादारभ्य निरतिचारसम्यच्चपरिपालनार्थ, तद्यतनामाश्रित्य "अ-
पणउथिए व"त्ति जैनयूथादन्यद् यूथ-सङ्घांतरं तीर्थान्तरमित्यर्थः, तदस्ति येषां तेऽन्ययूथिकाः-चरकादिकृतीथिकास्तान् अन्य-
थिकानां दैवतानि वा-हरिहरादीनि अन्ययूथिकैः परिगृहीतानि या चैत्यानि-अप्रतिमालक्षणानि, यथा भौतपरिगृहीतानि वीर-
भद्रमहाकालादीनि वन्दितुं वा-अभिवादनं कर्तुं नमस्यितुं वा-प्रणामपूर्वकं प्रशस्तध्यनिमिर्गुणोत्कीर्तनं कर्तु, तद्भक्तानां मिथ्यात्व-
स्थिरीकरणादिदोपप्रसङ्गादित्यभिप्रायः, तथा पूर्व-प्रथमनामलप्तेन सताऽन्यतीथिकैस्तानेवालप्तुं-सकृत्संभापितुं वा संलपितुं-पुनः
पुनः संलापं कर्तुं वा, यतस्ते तप्तवरायोगोलकल्पाः सल्वासनादिक्रियायां नियुक्ता भवन्ति, तत्प्रत्ययश्च कर्मबन्धः स्यात् , तथाऽऽला-
॥१४॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१५॥
सूत्रानु-
सारेण
प्रतिमादि-
.
,
सिद्धिः
पादेः सकाशात् परिचयेन तस्यैव तत्परिजनस्य यो मिथ्यात्वमाप्तैरिति, प्रथमालसेन त्वसंभ्रमं लोकापवादभयान कीदृशस्त्वमित्यादि
वाच्यमिति, तथा तेम्पोऽन्यपूथिकेम्पोऽशनादि दातुंचा सकृदनुप्रदातुं वा-पुनः पुनरित्यर्थः, अयं च निषेधो धर्मवुद्धयैव, करुणया तु
दद्यादपि, किं सर्वथैव न कल्पते इत्यत आह-ननत्यत्ति गयामिओगेण तेन इति, न कल्पते इति योऽयं निषेधः सोऽन्यत्र
राजाभियोगाद, तृतीयायाः पञ्चम्यर्थत्वाद्राजाभियोगं वर्जयित्वेत्यर्थः, राजाभियोगस्तु-राजपरतत्रता गणः-समुदायस्तदभियोगः-
अपशता गणाभियोगस्तसात् , चलामियोगो नाम राजगणव्यतिरिक्तस वलवतः परितन्यं, देवताभियोगो-देवपरतत्रता,गुरुनिग्रहो-
मातृपितृपारवश्यं गुरूणां वा-चैत्यसाधूनां निग्रहः-प्रत्यनीककृतोपद्रवो गुरुनिग्रहस्तत्रोपस्थिते तद्रक्षार्थमन्ययूथिकेभ्यो दददपि न
निष्कामति सभ्यत्वमिति, "वित्तीकंतारेणं"ति वृत्तिः-जीविका तस्याः कान्तारम्-अरण्यं तदेव कान्तारं-क्षेत्र कालो वा वृत्ति-
कान्तारं, निर्वाहाभार इत्यर्थः, तसादन्यत्र निषेधो दानप्रणामादेरिति प्रकृतमिति, 'पीठंति पट्टादिकं 'फलगं'ति अवष्टम्भादिफलकं
'भेमन्ति पथ्यं ['अढाइति उत्तरभूवानर्थान् आददातीति] अत्रानन्दश्रावकेण सम्यच्चोचारेऽन्यतीथिकादयस्त्रयोऽपि वन्दनाद्यर्थम-
| करप्यत्वेन भणिताः, अर्थात् तत्मतिपक्षभूताः खतीथिंकखतीर्थिकदेवान्यतीर्थिकापरिगृहीताईचैत्यानि अविकल्प्यत्वेनैवाभ्युपगवानि,
तथा गुरुनिग्रहेणैत्यवापि चैत्यादिनिमित्तमुक्त। तथा 'अंबडस्स नो कप्पति अण्णउत्थिए वा अण्णउस्थिअदेवयाणि या अण्णउत्थि-
अपरिग्गहिआणि चेइआणि वा वंदित्तए वा नमंसित्तए वा जाव पज्जुवासित्तए वा, ननत्य अरिहंते वा अरिहंतचेइआणि या इत्या-
चौपपातिकोपा, एतद्वत्त्येकदेशो यथा-अन्ययूधिका:-आर्हतमझापेक्षयाऽन्ये शाफ्यादयः 'चेइआईतिं अर्हचैत्यानि, जिनप्रतिमा
इत्यर्थः, 'ननत्य अरिहंते वंचि न कल्पते, इह योऽयं नेति निपेषः सोऽन्यत्राईद्योईतो वर्जयित्वेत्यर्थः, स हि किल परिव्राजक-
Miyakara
॥५॥

·भीप्रश्न
परीधा
विधामे
सूत्रानु-
सारेण
प्रतिमादि-
सिद्धिः
वेपपारकोऽतोऽन्यधिकदेवतावन्दननिषेधेऽर्हतामपि वंदनादिनिषेधो मा भूदितिकृत्वा नन्नत्थेत्यावधीतं ।। तथा श्राविकोदाहरण-
मप्याह-"तए णं सा दोवती रायवरकण्णा जेणेव मज्जणघरे तेणेव उवागच्छइ २ मजणघरं अणुपविसति २ व्हाया कयरलिकम्मा
कयकोउअमंगलपायरिता सुद्धप्पाचेसाई मंगल्लाई पवराई वत्थाई परिहिआ मजणपराओ पडिनिक्खमइ २ जेणेव जिणघरे तेणेव
उवागच्छइ २ जिणपरं अणुपविसइ २ जिणपडिमाणं आलोए पणामं करेइ २ लोमहत्थयं परामुसइ २ एवं जहा सूरिआभो जिण-
पडिमाओ अोइ २ तहेव भाणिअव्वं जाव ध्वं डहति २ वामं जाणुं अंचेति दाहिणं जाणुं धरणीअलंसि निहट्नु तिखुनो मुद्धाणं
धरणीतलंसि निवेसेइ २ ईसि पशुष्णमति २ करयलजावकडु एवं पयासी-नमोन्धु णं अरहताणं भगवंताणं जाव संपत्ताणं, चंदइ णमं-
मइ” इत्यादिज्ञाताधर्म० सूत्रे, एतद्वत्येकदेशो यथा 'जिणपडिमाणं अयणं करेइंति एकस्यां वाचनायामेतावदेव दृश्यते,वाचना-
न्तरे तु ण्हाया जापसव्यालंकारविभूसिआ मजणघराओ पडिनिकखमइ २ जेणामेव जिणघरे तेणामेव उवागच्छइ २ जिणघरं अणुप-
विसति २ जिणपडिमाणं आलोए पणामं करेइ २ लोभहत्थयं परामुसइ २ एवं जहा सूरिभाभो जिणपडिमाओ अचेइ तहेव भाणि-
अचं जाधू डहेति" इह यावत्करणादर्थत इदं दृश्य-लोमहस्तकेन जिनप्रतिमाः प्रमार्टि, सुरमिणा गन्धोदकेन नपयति, गोशी-
निन्दनेनानुलिम्पति, वस्त्राणि निवासयति, ततः पुष्पाणां माल्यानां-प्रथितानामित्यर्थः गन्धानां-चूर्णानां वस्त्राणामाभरणानां
चारोपणं करोति स, मालाकलापावलम्बनं पुष्पप्रकरं तन्दुलैदर्पणाद्यष्टमङ्गलालेखनं च करोति, 'चाम जाणुं अंबेइति उत्क्षिपती-
त्यर्थः, दाहिणं जाणुं धरणीतलंसि निहट्ट-निहत्य स्थापयित्वेत्यर्थः "तिक्रखुनो मुद्धाणं धरणीतलंसि निवेसेइ" निवेशयतीत्यर्थः,
ईसिं पशुण्णमति २ करतलपरिग्गहिरं अंजलिं मत्थए कटु एवं वयासी-नमोत्थु णं अरहताणं जाय संपचाणं, वंदति नमंसति २
.
॥१५६॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८विथामे
॥१५७॥
सूत्रः
प्रतिमा-
सिद्धिः
जिणघराओ पडिणिक्खमई"ति, तत्र वन्दते-चैत्यवन्दन विधिना प्रसिद्धन नमस्खति-पश्चात्प्रणिधानादियोगेनेति वृद्धाः, नच द्रौपद्याः
प्रणिपातदण्डकमानं चैत्यवन्दनमभिहितं सून इति सूत्रमात्रामाण्यादन्यसापि श्रावकादेस्तावदेव तदितिमन्तव्यमिति । नच द्रौपदी
श्राविका न भविष्यतीति शङ्कनीयम् , अन्पस्यापि श्रापकादेरित्यादिटीकाकारवचनादस्सा अपि श्राविकात्वमेव सिद्ध, किंचान्पदपि
तल्लक्षणं सूत्र एव स्फुटं, तथाहि-"तए णं सा दोवई कच्छुल्छनारयं अस्संजयअविरयअप्पडिहयपचक्खायपावसम्मतिकटु नो
आढाति णो परिजाणाति णो अन्भुति को पन्जुवासति"त्ति श्रीज्ञाता०, एतदृचिदेशो यथा-'अस्संजयअविरयअप्पडिहयअप-
चखायपावकम्मंतिकट्टत्ति असंयतः-संयमरहितत्वाद् अविरतो-विशेषतस्तपस्यरतत्वात् न प्रतिहतानि-न प्रतिपेधितानि अतीतका-
लकृतानि निन्दनतः न प्रत्याख्यातानि च-भविष्यत्कालभावीनि पापकर्माणि-प्राणातिपातादिक्रिया येन, अथवा न प्रतिहतानि-
सागरोपमकोटीकोट्यन्तः प्रवेशनेन सम्यक्त्वलामतः न प्रत्याख्यातानि-सागरोपमकोटीकोट्याः संख्यातसागरोपमैन्यूनताकरणे-
न सर्वपिरतिलाभतः पापकर्माणि-ज्ञानापरणादीनि येन स तथेति, पदत्रयस्य कर्मधारयः," एवं विधविचारणायाः संभवः सम्यग्दशा-
मेय भवेत् , मिथ्यादृशां तथाविधविचारणाया गन्धस्याप्यभावथेति द्रौपदी परमथाविकेति श्रद्धेयमिति ॥ अथ साधूदाहरणेऽपि
सामान्यतः साध्वाचारमधिकृत्याह-"एवं विहारभूमि वा विआरभूमि वा अण्णं वा किंचि पओअण"ति श्रीपर्युषणाकल्पे सामा-
चार्या, विहारभूमिः-चैत्यादिगमनं विचारभूमिः-शरीरचिन्ताधर्थ गमनं अन्यद्वी प्रयोजन लेपसीवनलिखनादि उच्वासादिवर्ज सर्व-
मापुच्छथैर कर्तव्यमिति तचं, गुरुपारतव्यस्यैव ज्ञानादिमचादिति कल्पावचूर्णी । तथा "कुलगणसंघचेइअठे निजरही वेयायचं
| अणिसि दसविहं बहुविहं वा करेइ"तिश्रीप्रश्नव्याकरणाओं, एतद्वृत्तिलेशो यथा-चैत्यानि-जिनप्रतिमा एवासां योऽर्थः स तथेति,
॥१७॥

·सूत्रः प्रतिमा भीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे ॥२५८॥ " तथा "दो दिसाओ अमिगिज्झ कप्पति णिग्गंधाण वा निग्गंधीण वा पव्वाविचए-पाईणं चेव उदीणं चेव"ति श्रीस्थानाङ्गे, एतद्- निदेशो यथा-'दो दिसाउ' इत्यादि, दिशौ-काष्ठे अभिगृह्य-अङ्गीकृत्य तदभिमुखीभूयेत्यर्थः कल्पते-युज्यते निर्गता ग्रन्थाव- धनादेरिति निम्रन्थाः-साधवस्तेपां निम्रन्थ्यः-साध्व्यस्तासां प्रवाजयितुं-रजोहरणादिदानेन, प्राचीनां-प्राची पूर्णमित्यर्थः उदी- चीनाम्-उदीचीमुत्तरामित्यर्थः, उक्तं च-"पुन्यामहो व उत्तरमुहो व देजा ऽहवा पडिच्छेजा। जीए जिणादओ वा हवेज जिणचेइ- आई वा॥१॥"त्ति, अत्र यस्यां दिशि जिनचैत्यानि भवन्ति सा दिग् प्रवाजनादिधर्मानुष्ठानायोचिता भणिता, तथा 'पंचहि ठाणेहि जीवा सुलहयोपित्ताए कम्मं पकरेंति, तं०-अरहंताणं वण्णं चदमाणे १ अरहंतपण्णत्तस्स धम्मस्स व०२ आयरिअउवज्झायाणं वणं०३ चाउवण्णरस संघस्स व० ४ विविकतववंभराणं देवाणं व०५ इतिश्रीस्थानाङ्गे पञ्चमस्थानके द्वितीयोदेशक(४२६) एतद्वृत्तिलेशो यथा-चतुर्वर्णश्रमणसङ्घवर्णो यथा 'एयंमि पूइयंमि नत्थि तयं न पूइयं होति । भुवणेऽवि पूयणिजोन पुणो संघाओ जं अण्णो॥१॥ति देववर्णवादो यथा-"देवाण अहो सीलं विसयविममोहिआवि जिगभवणे । अच्छरसाहिपि समं हासाई जेण न करिति।।'ति, अत्र चतुर्वर्णश्रमणसङ्घस्य वर्णवादस्तावदुत्सूत्रभापिमात्रस्यापि न स्यात् , तस्य तीर्थप्रतिकूलमार्गप्ररूपकत्वेन तीर्थप्र- तिपक्षभूात्वात् तीर्थस्यावर्णवादित्वमेवैति मागुक्तमपि प्रसङ्गतो भणितं वोय, देववर्णवादरतु चतुर्णा श्रमणादीनां सम्मतसूत्रजिन- प्रतिमानामाशातनापरित्यागादिगुणानुमोदनैव बोधिसुलभताहेतुर्दर्शिता तर्हि साक्षातदाराधनं तु बोधिसुलभताहेतुर्भवत्येवेति बोध्य, तथा "तिहिं ठाणेहि जीवा सुहदीहाउअत्ताए कम्मं पकरेंति, तं०-णो पाणे अइवाइत्ता भवति १ णो मुसं वइत्ता भवति २ तहारूवं समणं वा माहणं वा वंदित्ता नमंसित्ता सकारिता सम्माणिचा कल्लाणं मंगलं देवयं चेइ पज्जुवासेत्ता मणुण्णेणं पीइकरेणं अस- ।।१५८॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
विश्रामे
॥१५९||
सूत्रः
प्रतिमा-
सिद्धिः
गपाणखाइमसाइमेणं पडिलाभेचा भवति ३, इचेतेहिं तिहिं ठाणेहिं जीवा सुहदीआउनाए कम्मं पकरिति"निश्रीस्थानाङ्गतृतीय-
स्थानकप्रथमोदेशके, (१२५) एतदत्तिलेशो यथा-नंदित्ता-स्तुत्वा नमस्थित्या-प्रणम्य सत्कारयित्वा वखादिना सन्मानयित्वा
प्रतिपत्तिविशेषेण कल्याण-समृद्धिस्तद्धेतुत्वात्साधुरपि कल्याणमेव मङ्गलं-विनश्यस्तद्योगान्मनलं देवामिय दैवतं चैत्यमिव-जिना-
दिप्रतिमेव चैत्यं श्रमणं पर्युपास्य-उसेव्य, अत्र जिनमतिमारत्साधोगपि पर्युपासनादि मणितं, जिनप्रतिमापरित्यागे च साधोरपि
परित्याग एव संपद्यतेति स्वयमेव पर्यालोच्यं ।। अथ नामग्राहं साधूदाहरणं यथा-"कइविहा णं भंते ! चारणा पं० १, गो० ! दुविहा
चारणा पं०, तं०-विजाचारणा य जंघाचारणा य, से केणद्वेणं भंते ! एवं बुञ्चति -विजाचारणा वि० १, २ गो० तस्स णं छटुं-
छटेणं अणिक्सित्तेणं तयोकम्मेणं विजाए उत्तरगुणलद्धि खममाणस्स विजाचारणालद्धी नाम लद्धी समुप्पजति, से तेणठेणं जाव
विजाचारणा वि० २, विचारणस्स णं भंते ! कहिं सीहा गई कहिं सीहे गइविसए पं० १, गो०! अयं णं जंयूदीवे २ जाय किंचि-
विसेमाहिए परिक्खैवेणं, देवेणं महिडीए जाच महापुरखे जाय इणामेवत्तिक? केरलकप्पं जंबूदी २ तिहिं अच्छरानिवाएहि
तिक्युत्तो अणुपरिअद्वित्ताणं हव्यमागच्छेजा, विजाचारणस्स णं गो० तहा सीहे गई० विसए पं०, विजाचारणस्स णं मंते ! तिरिसं
केवइए गइविसए पं०?, गो०-से णं इओ एगेणं उप्पाएणं माणुसोत्तरपव्वए समोसरणं करेइ, मा० तहिं चेइआई वंदति तहिं २
ना वितीएण उप्पाएणं नंदीसरवरदीवे समोसरणं करेति, नंदी० २ तहिं चेइआई वंदति, तर्हि २ चा नतो पडिनिअत्तति, प० २
चा इहमागच्छति २ ना इह चेइआई वंदति, विजाचारणस्स णं गो०! तिरिअं एवइए गइविसए पं०, विजाचारणस्स णं मंते ! उई
केवइए गइविसए पं०१, गो०-से णं इओ एगेणं उप्पाएणं णंदणवणे समोसरणं करेति, नंद० २ तातहिं चेइआई वंदति, तर्हि २
॥१५९॥

·सूत्रैः भीप्रपनन परीक्षा ८ विधामे ॥१६०॥ प्रतिमा- सिद्धिः ता वितीएणं उप्पाएणं पंडगवणे समोसरणं करेति, पंड २ ता तहिं चेइआई वंदति तहिं २ ता ततो पडिनिअत्तति, ततो, आगच्छति, इह २ चा इहं चेइआई वंदति, विजाचारणस्स णं गोol उर्दु एवइए गइविसए पण्णते, से णं तस्स ठाणस्स अणालो- इयपडियंते कालं करेति नस्थि तस्स आराहणा, से णं तस्म ठाणस आलोइअपडिकते कालं करेति अस्थि तस्स आराहणा(६८४) से केणटेणं भंते! एवं बुचति-जंघाचारणा जंघाचारणा ?, गो० तस्स णं अहमंअहमेणं अणिखित्तेणं तबोकम्मेणं अप्पाणं भावे- माणस्म जंपाचारणलद्धिनाम लद्धी समुप्पजह से तेणटेणं जार जंघाचारणे, जंघाचारणस्स णं भंते ! कह सीहा गई कहं सीहे गइ- विसए पं० १, गो०-अयं णं जंयूदीवे २ एवं जहेव विजाचारणस्स नवरं तिमत्तखुत्तो अणुपरिअट्टित्ता णं हत्यमागच्छेजा, जंधा- चारणस्स णं गो० तहा सीहा गती तहा सीहे गतिविसए पं०, सेसं तं चेन, जंघाचारणस्म णं भते! तिरिसं केवइए गइविसए पं० १, गो० ! से णं इओ एगेणं उप्पाएणं रुअगारे दीवे समोमरणं करेति, रुअ० २ तहिं चेइआई वंदति, तहिं २ ता तओ पडि- निअत्तमाणे वितिएणं उप्पारणं गंदीसरवरदीवे समोसरण करेति,नंदी० २ त्ता तहिं चेइआई वंदति, तहिं २ ताइहमागच्छति २ इह इआई वंदति, जंघाचारणस्म णं गोअमा! तिरिएं एवइए गतिविसए पं० । जंघाचारणस्स णं भंते! उई केहए गतिविसएपं०१, से णं इतो एगेण उप्पाएणं पंडवगवणे समोसरणं करेति, सम० त्तातहि चेइआई वंदति, तर्हि २ तातओ पडिनिअत्तमाणे वितीएणं उप्पाएणं नंदणवणे समोसरणं करेति, नंद २ तांतहि चेइआई वंदति, तर्हि २ चा इहमागछति, २ नाइहं चेइआई वंदति, जंघाचार- पस्स गंगो! उई एपइए गइविसए पं०, से तस्स ठाणस्स अणालोइअपडिकते कालं करेति नत्थि तस्स आराहणा, से णं तस्स ठाणस्म आलोइअपडिपंते कालं करेति अस्थि वस्स आदिणा, सेवं भनेति (६८५) इतिश्री भग० श० २०-उ० ९एत चिदेशो

·.
चारणा
धिकार
धीप्रवचन
परीक्षा
८ विधामे
॥१६॥
एतद्वत्तिदेशो यथा-'कइ णमित्यादि, तत्र चरणं-गमनमतिशयपदाफाशे एपामस्तीतिचारणाः, "विजाचारणति विद्या-श्रुतं तत्र
पूर्वगतं तकृतोपकारावारणा विद्याचारणाः, 'जंघाचारणति जहाव्यापारकतोपकारावारणाः जहाचारणाः, इहाथै गाथा:-अतिमय-
चरणसमत्था जंघाविजाहिं चारणा मुणो। जंपाहिं जाइ पढमो निस्सं काउं रविकरेवि ॥१॥ एगुप्पाएण गओ रुअगवरंमि उ तओ
पडिनिअत्तो। वीएणं नंदिस्सरमिहं तो एइ तइएणं ॥२॥ पढमेणं पंडगमगे वीउप्पाएग णंदणं एइ । तइउप्पाएण तो इह जंघा-
चारणो एइ ॥३॥ पढमेण माणुसोत्तरनगंमि नंदीमरं च वीएणं । एइ तओ तइएणं कयचेइदणो इहयं ॥४॥ पढमेण णंदणवणं
वीउप्पारण पंडगवर्णमि । एइ इहं तइएणं जो विआचारणो होइ।।२॥"ति, 'तस्स णंति यो विद्याचारणो भविष्यति तस्य पाठपठेन
तपाकर्मणा विद्यया च पूर्वगतश्रुतविशेषरूपया करणभूतया 'उत्तरगुणलद्धी ति उत्तरगुणाः-पिंडपिशु यादया, तेपु चेह प्रक्रमाव
तपो गृहाते, ततथ उत्तरगुणलब्धि-तपोलब्धि क्षममाणस्य-अधिसहमानस्य, तपः कुर्वत इत्यर्थः, 'कथं सीहा गईत्ति कीदृशी शीघा
गतिः-गमनक्रिया 'कहिं सीहे गतिविमए'ति कीदृशः शीघ्रो गतिविषयः १, शीघ्रत्वेन तद्विपयोपचाराच्छीघ्र उक्तः, गतिविपयो-
गतिगोचरः, गमनाभावेऽपि शीघगतिगोचरभूतं क्षेत्रं किमित्यर्थः, 'अयं णमित्यादि अयं जंपूद्वीप एवंभूतो भवति, ततथ 'देवे
णमित्यादि 'हव्यमागच्छेजा' इत्यत्र यथा शीघ्रा अस्य देवस्य गतिरित्ययं वाक्यशेपो दृश्यः, 'से णं तस्म ठाणस्से त्यादि, अयमत्र
भावार्थो-लब्ध्युपजीरनं किल प्रमादः, तर चासेवितेऽनालोचिते न भवति चारित्रस्याराधना, तद्विराधकश्च न लभते चारित्राराधना-
फलमिति, यहोक्तं विद्याचारणस्य गमनमुत्पादद्वयेनागमनं चैन, जहाचारणस्य तु गमनमेकेनागमनं च द्वयेनेति, तल्लब्धिखभा.
पान्, अन्ये त्याहुः-विद्याचारणस्यागमनकाले विद्याऽभ्यस्ततरा भवतीत्येकेनागमनं, गमने तु न तथेति द्वाभ्यां, जहाचारणस्य तु
.
,
॥१६॥

·चारणा-
धिकार
धीमापन
परीक्षा
विथामे
॥१६२॥
Skexalkake
.
तम्धिरुपजीव्यमानाऽल्पसामर्थ्या भवतीति आगमनं द्वाभ्यां गमनं त्वेनैवेति इति भग० टीका, न चात्र चैत्यशब्देन जिनप्रतिमा
न व्याख्याताऽतः कथं निर्णय इति शङ्कनीयं, 'ग्रन्थस्य ग्रन्थान्तरं टीके तिवचनादन्यत्र बहुषु स्थानेषु तथाव्याख्यानात , किंच-
पत्यशन्देन लुम्पकविकल्पितसाध्यापर्थानमिधायकत्वेन जिनप्रतिमाभिधायकत्वेन च सूत्रपदैरेव दर्शिनत्वात् नात्र शङ्कालेशोऽपीति,
अप चालोचना लन्ध्युपजीवनहेतुका भणिता, न पुनर्जिनप्रतिमावन्दनादिहेतुका, साऽप्यालोचनाऽल्पविराधनाजन्या मिथ्यादुष्क-
मात्ररूपा, न पुनर्गुरुममक्षतपःप्रतिपत्तिरूपा,अन्यथा ऊर्घलोकसमुद्रादौ सिद्धिगमनासंभवेन "चउरुडलोए अदुवे समुद्दे, तो जले
थीसमहे तहेव । सयं च अहुनर तिरिअलोए, समएण एगेण य सिज्झई धुवं ॥१॥ (१४२७*) इतिश्रीउत्तराध्ययनाद्यागमवाधा
स्वात् , नत्र च सिद्धिगमनं लब्ध्युपजीवनेन चैत्यादिनमस्कृत्यर्थ गतानां गच्छता वा साधूनामेव स्यात् , न च प्रयोजनान्तरमेव
किंचित्कल्पनीयं, कार्यात्कारणानुमानाचैत्यादिनमस्कृतिव्यतिरिक्तं किमपि कार्य कृतं नास्ति, तेन तदर्थमेव लब्धिमुपजीव्य गमनं
पोयं, किंच-प्रयोजनान्तरकल्पनायामपि यदि चैत्यनमस्कृतिः साधूनामकल्प्या सावद्या वा स्यात्नहि तत्र गतानामपि साधूनां
त्यनमस्ठतेरसंभवात् , नहि प्रयोजनान्तरगतोऽपि साधुरकल्प्यसावयानुष्ठानपरो भवेत् , अतिप्रसङ्गात् , लुम्पकस्यापि तथा कर्त-
व्यतापतेय, एतेन वप चैत्यवन्दनाप्रभवपातकस्यालोचनं भणितमिति कुवचनं वाण एव लुम्पको निरस्तो योध्यः, तत्र तद्विक-
लिलवाचनायकाशस्यासंभराव , चैत्यपरिपाट्यर्थमेव उद्गमनस्योपलभ्यमानत्वात् , ननु लन्धौ समुत्पन्नायां तल्लब्धिपरीक्षानिमित्तमेव
नन्दीघरादौ गमनं जवाचारणविघाचारणानां, न पुनः केवलं चैत्यवन्दनार्थमेव तत्र गमनमितिचेदहो भ्रान्तत्वं लुम्पकस्य, यतः
तम गमनेन लब्धिपरीक्षा उत चैत्यनमस्कत्या या ?, आधे गत्वैयापान्ति किमर्थ तवाभिप्रायेण पापहेतुमपि चैत्यनमस्कृतिमपि
॥१६२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
चारणा.
धिकारः
८ विधामे
॥१६॥
BROTHO
कुर्वन्ति, अथ तथैव तस्स जीवकल्प इतित्सत्यं, सिद्धा तर्हि तथाविधसाधूनां चैत्यनमस्कृति तकल्पत्वेन यथा तथा तदृष्टान्ते-
नान्येपामपि साधूनां जिनप्रतिमानमस्कृतिः प्रत्यहं जीतकल्प इति चारित्राराधनवत् तदाराधनमपि मोक्षाङ्गं संपन्नम् , अथ नन्दी-
श्वरादिचैत्यनमस्कृत्यैव तल्लन्धिपरीक्षेति द्वितीयो विकल्पस्तर्हि अनवरतं पष्ठाटमादितपसापि या लब्धिः समुत्पन्ना साऽपि नन्दी-
धादिगतजिनप्रतिमावन्दनसामर्थ्यजनिका सिद्धा, तत्सिद्धौ च चारित्रावाप्तिवत्तत्सामर्थ्यावाप्तिरपि पुण्यप्रकृतिजन्या तजनिका
| चेति संपन्नं लुम्पकमा निराश्रयमिति । किंच-लुम्पकमताभिप्रायेण विद्याचारणादयः समुत्पन्नलब्धयो नन्दीश्वरादौ चैत्यानि नम-
| स्कुर्वन्ति, आगताश्चातत्यान्यप्यशाश्वतानि चैत्यानि नमस्कुर्वन्ति, पश्चाचालोच्य चारित्राराधका भवन्ति, न पुनरन्यथापि, अन्यथा
चैत्यनमस्कृतेरसंभवात् , यतो न चैत्यनमस्कृत्यर्थ केनापि बलवत्ता प्रेरिता न वा लजया तत्परित्यागाशक्ताच, किंतु निजश्रद्धयै-
वेति, यद्यपि 'किंच लुम्पकमताभिप्रायेणे त्याद्यनतरोक्तं लुम्पकस गलपादुक्राकल्पमपि नासाकमभीष्टम् , अनागमिकत्वात् , तथा-
विधपरंपरानागतत्वात्तथाभिप्रायस्य तथापि तत्रैयं पृष्टव्यं-भो लुम्पक ! एवंविधवागरचना तत् स्वतः सिद्धा कुतथिच्छिक्षिता वा?,
तत्र द्वितीयविकल्पस्त्वसंभव्येवाच्छिन्नपरम्परागतगुर्वभावात् , किंतु द्वितीयो (प्रथमो) वक्तव्यः, सच संमूर्छिमद१रवाक्पद्धतिरिव
संज्ञिना विचारणानुपयोगीत्यलं विस्तरेण। अथ साब्युदाहरणं तु साधूदाहरणान्तर्भूतमेव पोध्य, तदनुयायित्वात् , तथा भृगुकछे
द्वीपान्तरागतेन केनचिन्मिपादृशा पणिजा रूपवती: साध्वीनिरीक्ष्य तदपहरणाय कपटश्रावको जातः, पश्चात् ताः विश्वास्य चल-
नावसरे वस्त्रादिनिमित्तं निमत्रिताः साध्व्यः, पण्यभृतपोतपार्थे समानीयोक्तवान्-पोतमध्ये जिनप्रतिमाः सन्ति ताः नमस्कुरुत, सा-
व्यश्च सरलामिमायत्वात् पोतमध्ये चैत्यनमस्कृत्यर्थमारूढाः, तेन च पोतं जलमध्ये प्रवाह्य ता द्वीपान्तरं नीवा इत्यादि निशीथभाष्य-
॥१.६३॥

·দান परीधा हरिपामे सूर्याभा- धिकारः गादिपु प्रतीतमेप, भाप्पादीनां च सिद्धान्तता प्रागेर समर्थिता योध्या। तथा सम्पग्रुसूर्याभादिदेवैरपि जिनप्रतिमाः पूजिताः, उमाहि-'पए गं तस्म परिगामस्म पंचविहाए पछत्तीए पत्तिमा गयस्म समाणस्स इमेएआरूवे अभत्थिए पत्थिए चिंतिए मणोगए संकप्पे समुप्पअित्या-फि मे पुचि करणिअं? किं मे पच्छा करणिजं ? किं मे पुन्धि सेयं ? किं मे पच्छा सेयं ? किं में पुलिपि पनि हिगाण मुहाए समाए निस्सेमाए आणुगामित्ताए भविस्सति ?, तए णं तस्स सरिआभस्स देवस्स सामाणिअ- परिमोगालगा देवा गरिमामस्म देवस्म इमं एआरू अन्भत्थिनं नाव समुप्पणं समभिजाणित्ता जेणेर सरिआभे देवे तेणेन उना- गति २ मरिभाभं देचं करयलपरिग्गहिां सिरसावत्तं मत्थए अंजलिं कटु जएणं विजएणं बद्धाति २ एवं बयासी-एवं स्खल देवाणुप्पिा गरिआभे विमाणे सिद्धाययणंसि जिगपडिमाणं जिणुस्सेहपमाणमेत्ताणं अठसयं सन्निसित्तं चिट्ठति, सभाए णं सुह- माए माणग्यवेदारखंभे धयरामएसु गोलबट्टएगु समुग्गएस पहुईओ जिणसकहाओ समिसिचाओ चित्ति, ताओ णं देवाणुप्पि- पापं नाणेमिं च पहणं वेमाणित्राणं देवाणं देवीण य अग्रणियो पूअणिआओ वंदणिआओ नममणिजाओ सफारणियाओ मम्माणणिजाओ कहाणं मंगलं देवयं चेइ पज्जुरामणिसाओ भांति, तंगणं देवाणुप्पिआणं पुब्धि करणिजं तं एवं पण देवाणुप्पि- आणं पा करणिनं एअण्णं देवाणुप्पिआणं पुबिपि पच्छावि हिआए सुहाए खमाए निस्सेसाए, ते एयं देवाणुप्पियाणं पुषि सेयं तं एवं देवाणुपियाणं पन्छा सेयं २ तं एवं आणुगामिअत्ताए भविस्मति"ति श्रीराजप्रश्नीयोपाझे,एननिदेशो यथा-'तपण'मित्यादि मुगर्म, नारमिह मापामनःपर्याप्योः समासिकालान्तरस्य प्रायः शेषपर्याप्तिममाप्तिकालान्तरापेक्षया स्तोफलादेकत्वेन विवशणमिति 'पंचविदाए पत्रगीप पसपीमा गई इन्युक्तः, 'तए 'मित्यादि, तनम्तम्य मूर्याभम्य देय पत्र विधया पर्याच्या पर्याप्तमाय- ·भीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१६५॥ मुपंगतस्य सतोऽयमेतद्रूपः संकल्पः समुदपद्यत, 'अन्भस्थिए' इत्यादि पदव्याख्यानं पूर्ववत् , कि 'म' मम पूर्व फरणीय है कि मे सूर्यामा- पश्चात् करणीयं ? किं मे पूर्व कर्तुं श्रेयः ? किं मे पश्चात् कर्तु श्रेयस्तथा कि मे पूर्वमपि च पश्चादपि च हिताय, भावप्रधानोऽयं निर्देशो, धिकार हितत्वाय-परिणामसुन्दरतायै सुखाय-शर्मणे क्षमाय, अयमपि भावप्रधानो निर्देशः संगतत्वाय, निःश्रेयसाय-निवितकल्याणायानु- गामिकतायै-परम्परशुभानुबन्धसुखाय भविष्यतीति इति श्रीराज० वृक्ष, अत्र यदेव भावजिनवन्दने फलं तदेव जिनमतिमाव- न्दनेऽप्युक्तं, न चैतत्सूर्याभदेवस्य सामानिकदेववचनं न सम्यग् भविष्यतीति शङ्कनीय, सम्यग्दृशां देवानामप्युत्सूत्रवादित्वासंभ. वात् , नहि काप्यागमे 'किं मे पुब्बि करणिज'मित्यादिके सम्यग्दृष्टिना पृष्टेऽप्यहिकसुखमात्रनिमित्तं स्रक्चन्दनाङ्गनादिकं 'हि- आय सुहाए' इत्यादिरूपेण केनापि प्रत्युत्तरविषयीकृतं दृष्टं श्रुतं चेत्यत्र बहव्यो युक्तयः खयमभ्यूह्याः। तथा "तए णं से सरिआभे देवे पोत्थयस्यणं गिण्डति २ पोत्थयरयणं विहाडेइ २ पोत्थरयणं पाएइ २ धम्मि यवसायं गिण्हति २ पोत्थयरयणं पडिनि- खिवति २ सीहासणाओ अन्भुढेति २ ववसायसभाओ पुरिच्छिमिल्लेण दारेणं पडिणिक्खमति, पुरच्छिमिल्लेणं दारेणं पडिनि- खमित्ता जेणेव नंदापुक्खरणी तेणेव उवागच्छति, नन्दापुरुखरणिं पुरिच्छिमिल्लेण तोरणेण पुरिच्छिमिल्लेण तिसोवाणपडिरूवएणं | पचोरुहइ २ त्ता हत्थपायं पक्खालेति २ आयते चोखे परमसुइभूए एगं महं से श्ययामयं विमलसलिलपुण्णं मत्तगयमुहागिति- कुंभसमाणं भिंगारंगिण्हति २ जाई वत्थ उप्पलाई जाव सहस्सपत्ताई ताई गिण्दति २ नन्दाओ पुक्खरिणिओ पचोरुहति २ जेणेव | सिद्धाययणे तेणेव पहारेत्य गमणाए, वए णं तं सूरिआभं देवं चत्तारिय सामाणियसाहस्सीओ जाव सोलस आयरक्खदेवसाहस्सीओ अमेय यहवे जान देवा य देवीओ अ अप्पेगइआ कलसहत्था जाव अप्पेगइआ धूवकडच्छयहत्थगया हद्दतु जाव सरिआभं देवं ९५|| 4 ORDER

·सूर्याभा-
धिकारः
परीक्षा
८ विधामे
॥१६॥
-
पिओ २ समणुगच्छंति, तए णं से सरिआमे देवे चउहि सामाणिअसाहस्सीहिं जाव अण्णेहिं वहहिं देवेहिं देवीहिं अ सद्धिं संप-
खिडे सवरलेहिं जाव वाइअरवेण जेणेव सिद्धाययणे तेणेव उपागच्छति, सिद्धाययणं पुरच्छिमिल्लएणं दारेणं अणुपवितइ२ जेणेव
देवच्छंदए जेणेव जिणपडिमाओ तेणेव उवागच्छइ २ आलोए जिणपडिमाणं पणामं करेइ २ लोमहत्थयं गिण्हति २ लोमहत्थएणं
जिणपडिमाओ परामुसइ २ गंधोदएण व्हावेति २ गोसीसचंदणेणं गायाई अणुलिंपति २ जिणपडिमाणं अहयाई देवनजुअलाई
निअंसेइ २ पुप्फारुदणं २ चुण्णाहणं २ वण्णारुहणं वत्थारुहणं आभरणारुहणं ६ पकरेति, आसत्तोसत्तवट्टयग्यारिअमल्लदामकलावं
करेति २ चा कयग्गाहगहिअकरयलपन्भविप्पमुक्केणं दसवण्णकुसुमेण मुक्कपुष्फपुंजोवयारकलिअं करेति २ ता जिणपडिमाणं
पुरवो अच्छेहि सहेहिं रययामएहिं अच्छरसाहिं तंदुलेहि अ अट्ठट्ठमंगलं आलिहति, तंजहा-सोत्थिअंजाब दप्पणं, तयाणंतरं च
णं चंदप्पहरयणवयरवेरुलिअविमलदंडकंचणमणिरयणभत्तिचित्तं कालागरुपवरकुंदुरुक्कडझंतधूवमघमघतगंधु आमिराम. , गंधपट्टि
विणिम्मुवं वेरुलिअमयं कडुन्छुअं पग्गिहिऊणं पयत्तेणं धूवं दाऊण जिणवराणं अहसयसुद्धगंथजुत्तेहिं अहजुत्तेहिं अपुणरुत्तेहि
महाविचेहिं संधुणइ, पच्छा सत्तह पयाई पञ्चोसकइ २ वामं जाणुं अंचेइ २ दाहिणं जाणुं धरणितलंसि साहटु तिखुत्तो मुद्धाणं
धरणितलंसि निवाडेइ २ त्ता ईसिं पचुन्नमइ २ ता करयलपरिग्गहियं सिरसावत्तं मत्थए अंजलि कटु एवं क्यासी-नमोत्थुणं जाय
ठाणं संपत्ताणं" इतिश्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे, एतद्वत्तिर्यथा "पोत्थयरयणं मुअइ" इति उत्सङ्गे स्थानविशेपे वा उनमे इति द्रष्टव्यं,
'विहाडेईत्ति उद्घाटयति "धम्मिववसायं वयमई"ति धार्मिक-धर्मानुगतं व्यवसाय व्यवस्यति-कर्तुममिलपतीतिभावः, अच्छरमा-
तंदुलेहि अशोरमो येषु तेऽसरसा:, प्रत्यासमवस्तुमतिविम्बाधारभूता इनातिनिर्मला इत्यर्थः, अच्छरसाच ते वन्दलाथ तैर्दिव्यवन्दु-
॥१६६॥

·मात्र
परीक्षा
८ विधामे
॥१६७॥
सूर्याभा-
धिकारः
लैरितिभावः, पुष्फपूंजोवयारकलिअं करेचा चंदप्पभषयरवेरुलिअविमलदंडमिति चन्द्रमभवजवैडूर्यमयो विमलो दण्डो यस्य स तथा
त कांचनमणिरतभक्तिचित्रं कालागरुप्रवरकुदुरुष्कतुरुष्कसत्केन धूपेनोत्तमगन्धिनाऽनुविधा प्राकृतत्वात्पदव्यत्ययः धूपवनि विनि-
मुंश्चन्तं वैड्यमपधूपकडुच्छुकं प्रगृह प्रयततो धूपं दवा जिनवरेभ्यः, सूत्रे षष्ठी प्राकृतत्त्वात् , सताटानि पदानि पश्चादपसृत्य दशा-
लिमञ्जलिं मस्तके रचयित्वा प्रयत्नतो 'अवसयविसुद्धगंथजुत्तेहि' विशुद्धो-निर्मलो लक्षणदोपरहित इतिभावः यो ग्रन्थः-
शब्दसंदर्भस्तेन युक्तान्यष्टशतं च तानि विशुद्धग्रन्थयुक्तानि च तैरर्थयुक्तैः-अर्थसारैरपुनरुक्तैर्महावृत्तः, तथाविधदेवलब्धिप्रभाव
एपा, संस्तौति, संस्तुत्य वामं जानुमञ्चतीत्यादिना विधिना प्रणामं कुर्वन् मणिपातदण्ककं पठति,तद्यथा-नमोत्थुणमित्यादि इतिश्री
| राजवृत्तिः, अत्र पुस्तकरत्नं वाचयित्वा धार्मिकम्यवसायं गृह्णातीत्युक्तं तदनन्तरं जिनप्रतिमापूजनादिपूर्वकशकस्तवपठनमित्यादि-
व्यतिकरं सम्पग्दृशः सूर्याभदेवस्यापि श्रुत्वा देवकृत्यमित्युपेक्षावननं सुवाणः पापात्मा लुम्पकोऽप्युपेक्षणीय एवाभाव्यमलापित्वाद् ,
| यतो देवकृत्यमपि सांसारिकं धार्मिकं च, तत्र सम्यग्दृशां यद्वार्मिकं कृत्यं तसिनोदितमेव धर्मत्वेन बोध्यम् , अन्यथा मिथ्यादृष्टि-
त्वमेव स्याद् , अधर्म धर्मसंज्ञाया निवेशाद्, अस्ति च जिनप्रतिमापूजादिकं धर्मः, अन्यथा धार्मिकन्यवसायं गृहातीत्युक्तेरसंभवात् ,
प्रतिमापुरस्ताच्छसयपाठासंभवाद् ,एवं विधेः सम्पदृशां कापि सांसारिककृत्येऽनुपलम्मात् सुलभवोधिताहेतुदेववर्णवादस्यापि प्रतिमा-
| विषयकाशातनापरित्यागानुमोदनपूर्वकमणितत्वाच । किंच 'जेणेव सिद्धाययणे' तथा 'जेणेव जिणघरे' तथा 'धूवं दाऊण जिणवरा-
णमिति गणधरवचनं जिनप्रतिमाजिनवरयोः कथञ्चिदमेदवुद्ध्यैव जिनप्रतिमाविषयं सम्यग् स्थानान्यथेति जिनवरवजिनप्रतिमापि
सम्यग्दृशामाराध्यैवेत्यलं प्रसङ्गेन ॥"तए णं से विजये देवे केसालंकारेणं वत्थालंकारेणं मल्लाकारेणं आभरणालंकारेणं चउबिहेणं
-
.
॥१६७॥

·भीमवचन-
परीक्षा
सूर्याभा-
धिकार:
:विश्रामे
॥१६८॥
अलंकारेणं अलंकियभूसिए समाणे पडिपुण्णालंकारेण सीहासणाओ अन्भुठेति २ त्ता अलंकारिअसभाओ पुरच्छिमिल्लेणं दारेण पडि-
निरुखमति २ मित्ता जेणेव यवसायसमा तेणेव उवागच्छति २ त्ता ववसायसभं अणुप्पदाहिणं करेमाणे २ पुरच्छिमिल्लेणं दारेणं
अणुपविसति २ चा जेणेव सीहासणे तेणेव उवागच्छति २ चा सीहासणवरगए पुरच्छामिमुहे सन्निमण्णे । तए णं तस्स विजयस्स
देवस्स आमियोगिधदेवा पोत्थयरयणं उवठविति, तए णं से विजए देवे पोत्थयरयणं गेहति २ पोत्थयरयणं मुअइ पोत्थयरयणं
मुएता पोत्थयरयणं विहाडेइ २ ना पोत्थयरयणं वाएइ पोत्थयरयणं वाएता धम्मि वयसायं पगिण्हति २ ता पडिमिक्खियति
पोत्थपरयणं पडिनिरुखिवित्ता सीहासणाओ अन्भुढेति २ क्यसायमभाओ पुरच्छिमिल्लेण दारेण पडिणिक्खमति २ ता जेणेव
गंदा पोखरणी तेणेव उवागच्छति २ पंदं पुखरणि अणुप्पयाहिणीकरेमाणे पुरच्छिमिल्लेणं तोरणेणं अणुपविसति २ पुरच्छि-
मिल्लेणं तिसोयाणपडिरूवएणं पचोरुहति २ त्ता हत्थपायं पक्खालेति २ चा एगं महं से रययामयं विमलसलिलपुण्णं मत्तगय-
मुहाकितिसमाणं भिंगारं पगिण्हति २ ना जाति तस्थ उप्पलाई पउमाई जाच सयसहस्सपत्ताई ताई गिण्हेति २ गंदाओ पुक्खर-
णीओ पयुत्तरति २ जेणेच सिद्धायणे तेणेव पहारेत्य गमणाए, तए णं तं विजयं देवं चत्तारिअ सामाणिअसाहस्सीओ जाव अण्णे
पहवे वाणमंतरा देवा देवीओ अ अप्पेगइआ उप्पलहत्यगया जाव सयसहस्सपत्तहत्थगया विजयं देवं पिहतो २ अणुगच्छंति,
तए णं तस्स विजयस्स देवस्स यहवे आमिओगिादेवा देवीओअकलसहत्थगया जात्र धूवकडुच्छयहत्थगया य विजयं देवं पिठो
अणुगच्छंति, तए णं से पिजए देवे चाहिं सामाणिअसहस्सेहिं जाय अण्णेहिं बहूहिं देवेहिं देवीहि असद्धि संपरिबुडे सन्विट्ठीए
मुलनुपीए जाय निग्पोसनाइपरवेण जेणेन सिझायपणे देणे उपागच्छति २ सिद्धापयणं अणुपयाहिणीकरेमाणे २ पुरच्छिमि-
॥१६८॥

·श्रीजिनप्र.
तिमापूजा-
दिसिद्धिः
श्रीपाचन
लणं दारणं अणुपविसइ २ जेणे देवच्छंदए तेणेप उवागच्छइ २ आलोए जिणपडिमाणं पणाम करेइ २ चा लोमहत्थयं गिण्हति
परीक्षा २ जिणपडिमाणं लोमहत्थएणं पमजति २त्ता सुरभिणा गंधोदएण हाणेति २ दियाए सुरभीए गंधकासाईए गायाई लूहति २
८ विधामै सरसेणं गोसीसचंदणेणं गायाई अणुलिंपति २ ना जिणपडिमाणं अहयाई सेआई दिवाई देवमजुअलाई निअंसेइ २ अग्गेहिं
॥१६९॥
वरेहिं गंधेहि मल्लहिं अञ्चेति २ ना पुष्फारुहणं गंधारुहणं मल्लारुहणं वण्णारुहणं चुण्णारहणं आभरणारुहणं करेति २ ता अच्छेहि
| सप्हेहि सेतेहिं रययागएहिं अच्छरमातंदुलेहि जिणपडिमाणं पुरी अल्ठमंगलाई आलिहिता करग्गग्गहितकरतलपभविप्पमुकेण
दसद्धवण्येणं कुसुमेणं मुक्कपुप्फपुंजोययारकलितं करेति २ त्ता चंदप्पभयरवेरुलिअविमलदंड कंचणमणिरयणभत्तिचित्तं कालागुरु-
पपरकुंदुरुतुरुकधूपगंधुत्तमाणुविद्धं धृमट्टि विणिम्मुअंतं वेरुलिअमयं धूपकडन्छुअं पग्गहेतु पयत्तेणं धूवं दाऊण जिणवराणं
असयविसुद्धगंथजुत्तेहिं महावित्तेहिं अत्थजुत्तेहिं अपुणरुत्तेहिं संधुणइ २ ता सतह पयाई ओसरइ २ चा वामं जाणुं अंचेइ २ त्ता
दाहिणं जाणु धरणियलंसि निवेसेइ २ चा तिखुनो मुद्धाणं धरणितलंसि नमेइ २ ताईसिं पञ्चुण्णमति २ चा कडगतुडिअर्थभियाओ
भुआओ पडिमाहरति २ करयलपरिग्गहिसं दसनहं सिरसावत्तं मत्थए अंजलि कटु एवं वयासी नमोत्थुणं अरहताणं भगवंताणं
जायसिद्धिगणामधेयं ठाणं संपञ्चाणंतिकटु वंदति नमंसति २त्ता' इत्यादि श्रीजीवाभिगमे, एतत्तिर्यथा-एवं विधेन चतुर्विधेन
माल्येन कल्पवृक्षमिनात्मानमलतविभूषितं करोति, कृत्वा च परिपूर्णालङ्कारः सिंहासनादम्युत्तिष्ठति, अभ्युत्थायालङ्कारसमातः
पूर्वेण द्वारेण निर्गत्य यत्रैव व्यवमायमभा तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य सिंहासनबरगतः पूर्वाभिमुखः सनिपण्णः, 'तए ण'मित्यादि,
वतस्तस विजयस देवस्याभियोग्याः पुस्तकरत्नमुपनयन्ति, 'तए णमित्यादि ततः स विजयो देवः पुस्तकरत्नं गृह्णाति, गृहीत्वा
OLORONTRO
॥१६॥

·परीक्षा श्रीजिनप्र- तिमापूजा- दिसिद्धिः विश्रामे ॥१७॥ च पुस्त्रकरलमुत्सङ्गादावितिगम्यते मुञ्चति, मुम्वा विघाटयति,विघाव्य अनुप्रयावयति' अनु-परिपाट्या प्रकण-विशिष्टार्थारंगम. रूपेण याचयति, वाचयित्ला धार्मिक-धर्मानुगवं व्यवसायं व्यवस्थति, कर्तुमभिलपतीतिभागो, व्यवसायमभायाः शुभाध्यवसाय. निरन्धनत्याद क्षेत्रादेरपि कर्मक्षयोपशमादिहेतुत्वाद् , उक्तं च-"उदयरुखयक्खओरसमोसमावि जयं च कम्मुणो भणि। दव्यं खितं कालं मरं च भावं च संपप्पे ॥२॥"ति, धार्मिकं च व्यवसायं व्यवमाय पुस्तफरत्नं प्रतिनिक्षिपति, प्रतिनिक्षिप्य सिंहासना- दम्युत्तिष्ठति, अभ्युत्थाय व्यवसायसभातः पूर्वद्वारेण विनिर्गच्छति. विनिर्गत्य यौन व्यवसायसभायाः एर पूर्वा नन्दा पुष्करणी तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य नन्दापुष्करणीमनुप्रदक्षिणीकुर्वन् पूर्वतोरणेनानुप्रविशति, प्रविश्य पूर्पण त्रिसोपानप्रतिरूपयेण प्रत्यन- रोहति-मध्ये प्रविशतीतिभावः, प्रत्यारुह्य हस्तपादौ प्रक्षालयति, प्रक्षाल्यैकं महान्तं श्वेतं रजतमयं विमलमलिलपूर्ण मत्तकरिमहा- मुखाकृतिसमान भृङ्गार गृह्णाति, गृहीसा यानि तत्रोत्पलानि पद्यानि कुमुदानि नलिनानि यावच्छतपरमहलपत्राणि तानि गृणाति, गृहीत्वा नन्दातः पुष्करणीतः प्रत्युत्तरति, प्रत्युत्तीर्य यस सिद्धायतनं तर प्रधारितवान् गमनाय, 'तए ण'मित्यादि ततस्तस्य विजयस्य देवस्य चत्वारि सामानिकदेवसहस्राणि चतस्रः सपरिवाराः अग्रमहीप्यः तिस्रः पर्पदः सप्तानीमानि सधानीकाधिपतयः पोडश आत्मरक्षकदेवसहस्राणि अन्ये च बहवो विजयराजधानीवास्तव्या वानमन्तरा देवाश्च देव्यश्च अप्येकका उत्पलहस्तगताः अप्येकका पाहस्तगताः अप्येकका कुमुदहस्तगताः एवं नलिनसुभगसौगन्धिकपुण्डरीफमहापुण्डरीकशतपयसहस्रपत्रशतसहस्रपनहस्तगताः क्रमेण प्रत्येक पाच्या विजयं देर पृष्ठतः २ परिपाट्यतिभावः अनुगच्छन्ति, 'तए ण'मित्यादि, ततस्तस्स विजयस देवस्य पहब आमियोग्या देवा देव्यथ अप्येकाः चन्दनकलशहस्वगवा अप्येकका भृङ्गारहस्तगताः अप्येकका आदर्शहस्तगता एवं स्थालीपात्र- ॥१७०।

·मा.न. परीक्षा ८ विधामे ॥१७॥ श्रीजिनप्र. तिमापूजा- दिसिद्धि सुप्रतिष्ठवातकरकचित्ररत्नकरण्डकपुष्पचङ्गेरीयावलोमहस्तचङ्गेरीपुष्पपटलकयायल्लोमहस्तण्टलकसिंहामनन्त्रचामरतैलममुद्गकयावद- अनसमुद्गकधूपकडुन्छुकहस्तगताः क्रमेण प्रत्येकमभिशाप्या,विजयं देवं पृष्ठनः पृष्ठतोऽनुगच्छन्ति,ततश्च विजयदेवस्य चतुर्भिः सामा- निकसहजैवतसृभिः सपरिवासभिः अग्रमहीपिभिस्तिसृभिः पर्षद्भिः सप्तभिरनीकैः सप्तभिरनीकाधिपतिभिः पोडशभिरात्मरक्षकदेवसह- | खैरन्यैश्च बहुभिर्विजयराजधानीवास्तव्यैर्वानमन्तरैर्देवैर्देवीभित्र सार्द्ध संपरिवृत्तः सर्वद्धा यावनिर्घोपनादितरवेणमिति यावत्करणा- देवं परिपूर्णः पाठो द्रष्टव्यः, 'सन्चजुईए सब्बरलेणं सबसमुदएणं समविभूईए सम्बसंभमेणं सव्वगंधपुप्फमल्लालंकारेणं सब- तुडिअसद्दनिनाएणं महया इड्डीए महया जुईए महया चलेणं महया समुदएणं महया वरतुडिअजमगसमगपडप्पवाइअरवेणं संखपण- चपडहभेरिझल्लरिखरमुहिगुडुक्कदुंदुहिनिग्घोसनाइयरवेणं' अस व्याख्या प्राग्मत् , यौव सिद्धायतनं तनोपागच्छत्तीति, उपागत्य सिद्धायतनमनुप्रदक्षिणीकुर्वन् पूर्वद्वारेण प्रविशति, प्रविश्यालोके जिनप्रतिमानां प्रणाम करोति, कला यौव मणिपीठिका यत्रैव देवच्छन्दत्वे यौव जिनप्रतिमास्तत्रोपागच्छति, उपागत्य लोमहस्तकं परामृशति, परामृश्य जिनप्रतिमाः प्रमार्जयति, प्रमार्य दिव्य- | योदकधारया नपयित्या सरसेनाद्रेण गोशीपचन्दनेन गात्राण्यनुलिम्पयति, अनुलिप्याहतानि-अपरिमलिवानि दिव्यानि देवध्य- युगलानि 'निअंसेइ'त्ति परिधापयति, परिधाप्य अश्यैः-अपरिभुक्तर:-प्रधानैर्गन्धर्माल्यैश्चार्चयति, एतदेव सविस्तरमुपदर्शयति- पुष्पारोपणं माल्यारोपणं वर्णकारोपणं चूर्णारोपणं गन्धारोपणं आभरणारोपणं करोति, कृत्वा तासां जिनप्रतिमानां पुरतोऽच्छैः- स्वच्छैः श्लक्ष्णैर्मसृणै रजतमयैः, अच्छो रसो येषां ते अच्छरसार, प्रत्यासन्नवस्तुमतिविम्वाधारभूता इयातिनिर्मला इतिभावः, ते च | तन्दुलाच अच्छरसतन्दुलाः, पूर्वपदस्य दीर्घान्तता प्राकृतत्वाद्यथा वयरामया नेमा इत्यादौ, तैरष्टावष्टौ स्वस्त्रिकादीनि मङ्गलका- . .

·. श्रीप्रवचन- परीक्षा ८ विधामे ॥१७२|| SR मालकाला न्यालिखति, आलिख्य 'कयग्गाहगहिमित्यादि मैथुनप्रथमसमारम्मे मुखचुम्बनाद्यर्थ युवत्याः पञ्चाङ्गुलिभिः केशेषु ग्रहणं कच श्रीजिनप्र- ग्राहस्तेन कचग्राहेण गृहीतं करतलाद्विमुक्तं सत् प्रभ्रटं करतलप्रभ्रष्टविमुक्तं, प्राकृतत्वादेवं पदव्यत्ययः, तेन दशार्द्धवर्णेन-पञ्चवर्णेन तिमापूजा- दिसिद्धि कुसुमेन-कुसुमसमूहेन पुष्पपुञ्जोपचारकलितः पुष्पपुञ्ज एवोपचार:-पूजा पुष्पपुंजोपचारस्तेन कलितं-युक्तं-करोति, कृत्वा च 'चंद- प्पहवइरवेशलिअविमलदंड' चंद्रप्रभवनवैडूर्यमयो विमलो दण्डो यस्य स तथा तं, काञ्चनमणिरत्नभक्तिचित्रं कालागुरुप्रवरकुंदुरुक- तुरुकधूपेन गन्धोत्तमेनानुविद्धा कालागुरुप्रवरकुंदुरुष्कतुरुकधूपगन्धोत्तमानुविधा प्राकृतत्वात् पदव्यत्ययस्तां धूपवीं विनिर्मु- श्चन्तं वैडूर्यमयं धूपकडच्छुगं प्रगृह्य धूपं दया जिनवरेभ्यः, सूत्रे पष्ठी प्राकृतत्वात् , सप्ताहानि पदानि पश्चादपसृत्य दशाङ्गुलिमञ्जलिं मस्तके कृत्वा प्रयतः 'अठमयविसुद्धगंथजुत्तेहिं' इति विशुद्धो-निर्मलो लक्षणदोषरहित इतिभावः, यो ग्रन्थः शब्दसंदर्भस्तेन युक्तानि विशुद्धग्रन्थयुक्तानि अष्टशतं च तानि विशुद्धग्रन्थयुक्तानि च तैरर्थयुक्तैः-अर्थसारैरपुनरुक्तैर्महावृत्तैः तथाविधदेवलब्धिप्रभाव एपः, संस्तौति, संस्तुत्य वाम जानुमञ्चति-उत्पाटयति, दक्षिणं जानुं धरणितले 'निवाडेइति निपातयति लगयतीत्यर्थः, त्रिकृत्वः त्रीन वागन् मूर्द्धानं धरणितले 'नमेइ'त्ति नमयति, नमयित्वा चेपत्प्रत्युन्नमयति, प्रत्युन्नम्य कटकत्रुटितस्तम्भितौ भुजौ संहरति-संको- चयति संहृत्य करतलपरिगृहीतं शिरस्थाव मस्तकेऽञ्जलिं कृत्वा एवमवादीत्-'नमोत्थुण'मित्यादि, नमोस्तु णमिति वाक्यालङ्कारे देवादिभ्योऽतिशयपूजामर्हन्तीति अर्हन्तस्तेभ्यः, सूत्रे पष्ठी प्राकृतत्वात् , 'छठीविभत्तीएँ भण्णइ चउत्यी' इति प्राकृतलक्षणात्, ते चाहन्तो नामादिरूपा अपि सन्ति अतो भावार्हत्प्रतिपत्त्यर्थमाह-भगवद्भय इत्यादि श्रीजी वृ०॥अथ यथा घटमानयेत्यादिवा- ॥१७२।। क्यान्येव स्वत एव गृहीतसंकेतकानां खपाच्यविषयकज्ञानजनकानि तथा जिनप्रतिमानामाराध्यत्वं जिनप्रतिमा एव तथाविधसं- . कतारकान ·भीप्ररचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥१७३॥ श्रीजिनप्र. | तिमापूजा- दिसिद्धि झिम्यः संज्ञपपतीति दर्शयितुमाह-"तत्थ पां देवच्छंदए अद्वमयं जिणपडिमाणं जिणुस्सेहपमाणमेत्ताणं सन्निसित्तं चिति, तासिणं जिणपडिमाणं अयमेरुवे वण्णानासे पण्णत्ते, तंजहा-तवणिजमया हत्थतला पायतला अंकमपाई नखाई अंतोलोहिअक्खप- डिसेआई कणगमया पाया कणगमया गोप्फा कणगमईओ जंघाओ कणगमया जाणू कणगमया ऊरू कणगईओ गायलहीओ तर- णिजमईओ नामिओ रिठमईओ रोमराईओ तवणिजमया चुचुआ तवणिजमया सिरिवच्छा कणगमईआओ पाहाओ कणगमईओ पासाओ कणगमईओ गीवाओ रिहामण मंम् सिलप्पवालमया ओहा फलिहामया दंता तवणिजमयीओ जीहाओ तवणिजमया तालुआ कणगमईओ नासाओ अंतोलोहियखपरिसेआओ अंकमयाई अच्छीणि अंतोलोहिअखपरिसेआई पुलकामईओ दिछीओ रिठामईओ तारगाओ रिठामयाइं अच्छीपत्ताई रिहामईओ भमुहाओ कणगामया कवोला कणगामया मवणा कणगामया णिडालवट्टा क्यरमईओ सीमयडीओ तवणिजमईओ केसंतकेमभूमीओ रिठामया उपरिमुया, तासि गं जिणपडिमाणं पिछतो पत्तै २ छत्त- धारगपडिमाओ पप्णचाओ, ताओ णं छत्तधारगपडिमाओ हिमरययकुंदिंदुसप्पकामाई मकोरंटमल्लदामाई धवलाई आतपचाई मलील ओहारेमाणीओ चिटंति, तासि णं जिणपडिमाणं उमओ पासिं पत्चेअं २:चामरधारपडिमाओ पं०, ताओ णं चामरधारपडिमाओ चंदप्पहवइरवेरुलियनाणामणिकणगरयणविमलमहरिहतवाणिज्जुञ्जलविचित्तदंडाओ चिल्लिाओ संखंककुंददगरयमयमहितफेणपुंज- | सन्निकासाओ सुहुमरययदीहयालाओ धवलाओ चामराओ सलीलं ओहारेमाणीओ २ चिठंति, तासि णं जिणपडिमाणं पुरभो दो दो नागपडिमाओ दो दो जक्सपडिमाओ २ भूअपडिमाओ२ कुंडधारगपडिमाओ विणतोणयाओ पायवडिआओ पंजलिउडाओ सनिखित्ताओ चिति सव्वरयगामईओ अच्छाओसण्हाओ घटाभो महाभो नीरयाओ निप्पंकाओजावपडिरूवाओ, तासि णं जिण- RE ॥१७३॥ कर

·भीमाचन-
परीक्षा
विश्राम
॥१७॥
श्रीजिनप्र-
तिमापूजा-
दिसिद्धि
पडिमाणं पुरो असयं घंटाणं असयं चंदणकलसाणं असयं भिंगाराणं आयंसकाणं थालाणं पातीणं सुपतिहगाणं मणुगुलि-
गाणं वायरयाणं चित्ताणं रयणकरंडगाणं हयकंठाणं जाव उसमकंठगाणं पुप्फचंगेरीणं जाव लोमहत्थचंगेरीणं पुष्फपडलगाणं
अनुसयं तेल्लसमुग्गाणं जावधूवकडुच्छुगाणं सन्निखित्तं चिकृति इतिश्रीजीवाभिगमसूत्रे, एतदृचिर्यथा-'तस्थण मित्यादि, तत्र
देवच्छन्दके अष्टश्चतम्-अष्टाधिकं शतं जिनप्रतिमानां जिनोत्सेधप्रमाणमात्राणां, पञ्चधनुःशतप्रमाणानामिति भावः, सन्निक्षिप्तं तिष्ठति,
'तासि णं जिणपउिमाण'मित्यादि, तासां जिनमतिमानामयमेतद्रूपो वर्णावासो-वर्णकनिवेशः प्रज्ञप्तः, तपनीयमयानि हस्ततलपाद-
तलानिअङ्कमया-अहरतमया अन्त:-मध्ये लोहिताक्षरतपतिसेका नखाः कनकमय्यो जवाः कनकमयानि जानूनि कनकमया उरवः
कनकमय्यो गात्रपष्टयः तपनीयमया नाभपः अरिष्ठरत्नमय्यो रोमराजयः तपनीयमयाचुका:-स्तनाग्रभागाः तपनीयमयाः श्री-
वत्साः शिलामवालमया विद्रुममया ओष्ठाः स्फटिकमया दन्ताः तपनीयमय्यो जिह्याः तपनीयमयानि तालुकानि कनकमय्यो
नासिकाः अन्तोलोहिताक्षरत्नप्रतिसेकाः अङ्मयान्यक्षीण्यन्तर्लोहिताक्षप्रतिसेकानि रिष्ठरत्नमय्योऽक्षिमध्यगतास्तारिकाः अरिष्ठ-
रत्नमयानि अक्षिपत्राणि रिष्ठमय्यो भ्रः कनकमयाः कपोलाः कनकमयाः श्रयणाः कनकमय्यो ललाटपट्टिकाः वज्रमय्यः शीर्प-
घटिकाः तपनीयमय्यः केशान्तकेशभूमयः केशानामन्तभूमयः केशभूमयश्चेतिभावः रिष्ठमया उपरि मूर्घजाः-फेशाः, तासां जिन-
प्रतिमाना पृष्ठत एकैका छत्रधरा प्रतिमा हेमरजतकुन्देन्दुप्रकाशं सकोरण्टमाल्यदामधवलमातपत्रं गृहीत्वा सलीलं धरन्ती तिष्ठति,
'वासि पं जिणपडिमाण"मित्यादि, तासां जिनप्रतिमानां प्रत्येकमुभयोः पार्श्वयोः द्वे द्वे चामरधरप्रतिमे प्रजन्ते, "चंदप्पभवयरवेरुलि-
अनाणामणिकणगरयणखचितचिनदंडाओ" इति चन्द्रप्रम:-चन्द्रकान्तो यजं वैड्यं च प्रतीते चन्द्रप्रभवजवैडूर्याणि शेपाणि च नाना-
॥१७॥

·पीप्रवचन
परीक्षा
८ विधामे
॥१७५॥
श्रीजिनम-
तिमापूजा.
दिसिदि
मणिरतानि खचितानि येणु दण्डेषु ते वया, एवंरूपावित्रा-न
-नानाप्रकारा दण्डा पो तानि तया, रो खीत्वं प्राकत्तत्वात् "मुहमरपत-
दीपालाभो" इति यामा:-सणारंजतमया दीपा याला येषां वानि तथा "संखकहुंददगम्यरयमयमहिअफेणपुंजमनिझामाभो घर-
लामो पामराभो" इति प्रतीतं, पामगणि गृहीसा सलील वीजपन्त्यस्तिष्ठन्ति, 'कासि णमित्यादि, तागा जिनप्रतिमानां पुरतोटे
दे नागप्रतिमे देदे यथप्रतिमे दे दे कण्डधारप्रतिमे संनिक्षिप्ते तिष्ठनः, ताय सबरपणामईभो अच्छाभो इत्यादि प्राग्रत् , 'वरप
पमित्यादि तस्मिन् देवछन्दके जिनप्रतिमाना पुरतोऽयशवं पटानां अष्टशतं गन्दनालशानामशतं भृगाराणामष्टशनमादीनां
| अटतं पालीना अटर पानीणां अष्टशतं गुप्रतिष्ठानां अटतं मनोगुलिकाना-पीठिकारिशेपरूपाणां अएशतं पातफरकापर्णा
अटतं चित्राणी तरुण्डकानां अष्टशत हयरुष्ठानां अष्टशतं गजरुण्ठना अष्टगतं नरसम्ठाना अपातं किमरफष्ठानां अशतं
पुरुषमष्ठानां अष्टशतं महोरगरुण्ठानां अष्टशवं गन्धर्वष्ठानां अयशवं पाममष्ठानापरशतं पुणपरीणां असतं माल्यर
रीणां अष्टशतं पूर्णपणेरीणो अष्टशतं गन्धनरीणां अष्टशतं वनगरीणां अष्टशतमामरणनगरीमा अष्टशतं लोमहमारीपा,
| लोमहस्तका-मयूरपिच्छपुअनिकाः, अष्टशतं पुप्पपट रमानामष्टशतं माल्यपटलमानां, मुत्फलानि पुपाणि प्रचितानि मान्पानि,
एशन पूर्णपटलकानाम् ,एवं गन्धरसामरणसिद्धार्थलोपहस्तपटलकानामपि प्रत्येक २ अष्टगतं द्रष्टव्यम् , अागतं मिहामनानाम-
एशत छागागष्ट पामराणामटश रोलममुद्दकानामष्टश कोष्टममुद्कानामटतं पोपगगमुद्रकानामष्टतं तगरममुहमाना.
गएशतमेलाममहकानामष्टशतं हरितालममुद्रकानामष्टगतं हिलिऊसमुद्कानामष्टशतं मनःशिलाममुद्गकानामष्टगतममनममद्रकाना,
गाणिप्येनानि लादीनि परमगुरमिगन्धोपवानि द्रष्टव्यानि, अटश भजानामित्यादि श्रीजीयात्तीपांविषराजपिपुकाः
Ottomators
॥१७॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विथामे
॥१७७॥
श्रीजिन-
भवनादि-
सिद्धिः
SOHOTO
कालमपि-प्रातः सायम् , अपिशन्दा मध्यावे च, चैत्यानि-अईग्रिम्पलक्षणानि स्तना-भक्तामरायाः स्तुतयो-याः कायोत्सर्ग-
पर्यन्तेषु दीयन्ते तत्परमः-तत्मपानः सन्, तथा जिनपराणां मतिमागृहं जिनपरप्रतिमागृहं तस्मिन्नु युक्त:-कृतोद्यम इति । तथा-
संपच्छरचाउम्मासिएसु अवाहिआसु अ तिहीमु । सव्यायरेण लग्गइ जिनपरपूआतरगुणेसु ॥२४॥ साहूण चेइआण य पडिणीअं
तह अपग्णवायं च। जिणपरयणस्स अहि सव्वत्थामेण पारेइ ॥२४२॥ अनयोाख्या-संवत्सरचातुर्मास केवष्टाह्निकासु-
चैनादियात्रासु, चो व्यवहितसंबन्धः, तिथिपु च-चतुर्दश्यादिपु, किं-सर्मादरेण लगति, क-'जिनवरपूजातपोगुणेषु' भग-
यदने चतुर्थादिकरणे ज्ञानादिपु चेत्यर्थः ॥२४॥ साहू० साधूनां चैत्यानां च अत्यनीक क्षुद्रोपद्रवकारितया अवर्णनादिनं च-
वैभाप्यररगशील, किंबहुना?-जिनप्रावनस्याहितं शत्रुभूतं 'सत्यत्थामेण ति समस्तप्राणेन प्राणात्ययेनापि चारयति, तदुन्नति-
करणस महोदयहेतुत्वादिति ।।२४२॥ इतिश्रीउपदेशमालावृत्तौ । एमन्यैपपि प्रकरणादिपु सुप्रतीतगेव, तथा-हेऊ चउ-
विहे पं०, तं०-अस्थित्तं अस्थि सो हेऊ ' अच्छित्तं नस्थि सो हेऊ २नस्थित् अस्थि सो हेऊ ३ नथिनं नस्थि सो हेऊ ४ इति
(३३८) श्रीस्थानाङ्गचतुर्थस्थानकतृतीयोदेशकवचनात् साध्याविनाभूतः प्रमेयप्रमिती कारणं हेतुरनुमान भण्यते, अतः सिद्धा-
न्तोक्तानुमानगम्यत्वमपि, अनुमानप्रयोगो यथा-अर्हत्पतिमा आराध्यत्वेनोपादेयाः, आराध्यविषयकज्ञानजनकत्वाद्, यद्यद्विपयक-
ज्ञानजनकं तत्तथात्वेनोपादेयं हेयं चेति सामान्यव्याप्तिबलाद्भावाईद्विपयकज्ञानजनकत्वेनाईत्प्रतिमा आराध्यत्वेन सिद्धयति, सिध्यति
च हेपत्वेन तथाविधविषयकज्ञानजनिका चित्रलिखिता योपिदिति दृष्टान्तसिद्ध्यर्थे, तत्रागमोऽपि, यथा-"चित्तमित्ति न निज्झाए,
नारिं वा मुअलंकि । भक्खरंपिन दण, दिर्छि पडिममाहरे ॥१॥"त्ति (३८९) श्रीदशवै०, एवमागमोक्तयचनेन प्रत्यक्षानुभवेन
॥१७७॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विथामे
॥१७६॥
श्रीजिन-
तिमापूजा-
दिसिद्धिः
यथोचितव्यापारनियुक्तनागादिप्रतिमापरिसेव्यमानाः चङ्गेर्यादिपूजोपकरणममन्विताश्च जिनप्रतिमाः शाश्वतभावेन खत एवात्मनो
जगत्पूज्यत्वं ख्यापयति, अन्यथा तथाविधचिह्नायुपेतत्वासंभवाद्, एवंविधव्यतिकरमाकापि ये जिनप्रतिमामाराध्यत्वेन नाङ्गी-
कुर्वन्ति तेषां परमक्लिष्टकर्मोदयिनां जात्यन्धानां प्रदीपशतमिवापरग्रन्थसम्मतिशतमप्यकिञ्चित्करमेव । किंच-प्रतिमात्वेन साम्येऽपि
सर्वत्रापि जिनप्रतिमा नियमेन प्रभुत्वादिचिह्नसमन्विता एव, जिनप्रतिमानां पुरस्तान्नागादिमूर्तयस्तु सेवकभावमापन्ना एवेत्यत्र
सम्यग्धिया पर्यालोच्यमाने सम्यग्दृशां जिनमतिमा आराध्यत्वेनैव ज्ञानगोचरीभवंतीति, न चैवंपरिवारोपेताः शाश्वतप्रतिमा एप
भवन्ति, नान्या इतिवाच्यं, अष्टपदाद्री भरतकारितानामृपभादिवर्द्धमानान्तानां चतुर्विशतेरपि जिनप्रतिमानां तथापरिवारोपेतत्वात् ,
'जीवाभिगमोक्तपरिवारयुक्ता' इति वचनात् , किंच-देवलोकादायपि "जेणेव देवच्छंदए" इत्यागमवचनाजिनप्रतिमा एव शाश्वत-
भावेन देवशब्दवाच्याः सन्ति, न तथाऽन्यतीर्थिकाभिमतहरिहरादिदेवमूर्तयोऽपि देवशब्दवाच्याः, तेषां देवानामनैयत्यात् , ननु
तर्हि तेषां मिथ्यादृशां देवानां देवत्वेन श्रद्धानं किंविषयकमिति चेदुच्यते, गुरुद्वारा देवत्वेन श्रद्धानं मिथ्यादृशां, न पुनः साक्षात्,
तत्कथमितिचेच्छृणु, तेषां देवानां गुरवस्तु मनुष्यलोकवर्तिनो यमदमितापसादयः, तैश्च यो देवत्वेनाभ्युपगतः स एच विपर्यस्त-
मतीनां तेषां देवानामगीति गुरुद्वारा देवश्रद्धानं, न पुनस्तदीयाः शाश्वतमूर्तयोऽपि देवलक्षणोपेता नियताः श्रद्धीयन्ते तैरिति खय-
मेव पर्यालोव्यमिति । तथा श्रीसुधर्मस्वामिनेव श्रीमहावीरदीक्षितेन धर्मदासगणिना कृतायां नमस्कारवदाबालाबलादिमतीतायां
साध्वादीनां चतुर्णामप्यध्ययनार्हायां श्रीउपदेशमालायामपि जिनप्रतिमानामाराधनं स्फुटमेव, तथाहि-"वंदइ उभओकालंपि
चेइआई थयथुईपरमो। जिणवरपडिमावरध्वपुष्फगंधचणुज्जुनो २२९ ।" (२३०) असा व्याख्या-स श्रावको चन्दते उभय-
.
॥१७६॥

·थीप्रवचन-
परीक्षा
८ विथामे
॥१७७॥
DOORo
श्रीजिन-
भवनादि-
सिद्धिः
| कालमपि-प्रातः सायम्।
अपिशन्दान मध्यावे
च, चैत्यानि-अर्हदिम्बलक्षणानि स्तमा भक्तामरायाः स्तुतयो-पाः कायोत्सर्ग:
पर्यन्तेषु दीयन्ते तत्परम:-तत्मधानः सन् , तथा जिनवराणां प्रतिमागृहं जिनवरप्रतिमागृहं तस्मिन्नुयुक्त:-कृतोद्यम इति । तथा-
संवग्छरचाउम्मासिएसु अहाहिआसु अ तिहीन । सन्यायरेण लग्गइ जिनवरपूआतवगुणेसु ॥२४॥ साहूण चेइआण य पडिणी
तह अवण्णवार्य च। जिणपवयणस्स अहिले सम्वत्थामेण वारेइ ॥२४२॥ अनयोाख्या-संवत्सरचातुर्मासकेप्वष्टाह्निकासु-
चैत्रादियात्रासु, चो व्यवहितसंबन्धः, तिथिषु च-चतुर्दश्यादिपु, किं १-सर्यादरेण लगति, क-'जिनवरपूजातपोगुणेषु' भग-
वदर्भने चतुर्थादिकरणे ज्ञानादिषु चेत्यर्थः ॥२४॥ साहू० साधूनां चैत्यानां च मत्यनीकं क्षुद्रोपद्रवकारितया अवर्णवादिनं च-
वैभाप्यकरणशील, किंबहुना ?-जिनप्रवचनस्साहित-शत्रुभूतं 'सव्वत्थामेणं ति समस्तप्राणेन प्राणात्ययेनापि वारयति, तदुन्नति-
करणस्य महोदयहेतुत्वादिति ॥२४२॥ इतिश्रीउपदेशमालावृत्तौ ॥ एवमन्येष्वपि प्रकरणादिषु सुप्रतीतमेव, तथा हेऊ चउ-
विहे पं०, तं०-अत्थिनं अत्थि सो हेऊ . अच्छि नस्थि सो हेऊ २ नस्थित्तं अस्थि सो हेऊ ३ नस्थित्तं नस्थि सो हेऊ ४ इति
(३३८) श्रीस्थानाङ्गचतुर्थस्थानकवतीयोदेशकवचनात् साध्याविनाभूतः प्रमेयप्रमिती कारणं हेतुरनुमानं भण्यते, अतः सिद्धा.
न्तोक्तानुमानगम्यत्तमपि, अनुमानप्रयोगो यथा-अर्हमतिमा आराध्यत्वेनोपादेयाः, आराध्यविषयकज्ञानजनकत्वाद्, यद्यद्विपयक-
ज्ञानजनकं तत्तधात्येनोपादेयं हेयं चेति सामान्यव्याप्तिवलाद्भापार्ह द्विषयकज्ञानजनकत्वेनाहत्प्रतिमा आराध्यत्वेन सिद्धयति, सिध्यति
च हेयत्वेन नथाविधविषयकज्ञानजनिका चित्रलिखिता योपिदिति दृष्टान्तसिद्ध्यर्थ, तत्रागमोऽपि, यथा-"चिनमित्तिं न निज्झाए,
नारिं वा सुअलंकिज । भक्खरंपिय दळूण, दिछि पडिसमाहरे ॥१॥॥"ति (३८९) श्रीदशथै०, एवमागमोक्तयचनेन प्रत्यक्षानुभवेन
.
॥१७७॥

·का
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥१७८॥
श्रीजिन-
भवनादि-
सिद्धिः
वा यथा नारीरूपदर्शनात् नारी विषयकं ज्ञानं भवति तथाऽहनिम्बदर्शनादईद्विपयकं ज्ञानं भवतीति, किंच-उम्पकेन यत्स्थापना-
जिनं परित्यज्य नामजिनोऽभ्युपगतस्तदत्यन्तमसंगतं, यतो नामापेक्षया स्थापनाया विशिष्टफलजनकत्वेनाधिक्याद् , यदागमः-
"तओ इंदा पं०, तं०-नामिंदे १ ठवणिंदे २ दबिदे"त्तिस्थानाङ्गे त्रिस्थानकप्रथमीद्देशकादिमत्रं (११९) एतद्वत्तिदेशो यथा-ननु
नामस्थापनाद्रव्येविन्द्राभिधान विवक्षितभावशून्यत्वाद्रव्यत्वं च समानं वर्त्तते ततश्च क एपां विशेषः१, आह च-"अमिहाणं
दबत्तं तदत्यसुन्नत्तणं च तुल्लाई । को भाववजिआणं नामाईणं पइविसेसो ? ||"त्ति,अत्रोच्यते-यथा हि स्थापनेन्द्रे खल्विन्द्राकारो
लक्ष्यते तथा कर्तुः सद्भूतेन्द्राभिप्रायो भवति तथा द्रष्टुस्तदाकारदर्शनादिन्द्रमत्ययः तथा प्रणतिकृतधियश्च फलार्थिनः स्तोतुं प्रब-
र्तन्ते फलं च प्राप्नुवन्ति केचिद्देवतानुग्रहात् न तथा नामद्रव्येन्द्रयोरिति, तसात्स्थापनायास्तावदित्थं भेद इति, आह च-"आगारो-
ऽभिप्पाओ बुद्धी किरिआ फलं च पाएण । जह दीसइ ठवणिंदे न तहा नामिद(नामे नोदधिदे ॥१॥"ति, यथा च द्रव्येन्द्रो मावेन्द्र-
कारणता प्रतिपद्यते तथोपयोगापेक्षायामपि तदुपयोगतामासादयत्ययाप्तवांश्च न तथा नामस्थापनेन्द्रावित्ययं विशेष इति इतिश्री-
स्था० पृ० । यद्वा जिनप्रतिमा जिनवदाराध्या जिनाराधनजन्यैकफलजनकत्वाद् , दृष्टान्तस्तु 'नमो बंभीए'त्ति प्रवचनवचनासिद्धं
द्रव्यश्रुतं पुस्तकादि, न च जिनाराधनजन्यैकफलजनकत्वमिति हेतुरप्रसिद्धः "हिआए सुहाए समाए निस्सेसाए आणुगामिअचाए
भविस्सति" श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गवचनेन सिद्धान्तसिद्धत्वात् ,तदभावादिसाध्यसाधकहेत्वन्तराभावाच । किंच-"दाणं च माहणाणं
वेआ कासीअ पुच्छ निधाणं । कुंडा धूम जिगहरे कविलो भरहस्स दिक्खा य ॥१॥ निव्याणं चिहगागिइ जिगस्स इक्खाग सेस-
गाणं तु । सकहा धूम जिणहरे जायग तेगाहिअग्गिन्ति ॥१॥ धूमसय भाऊआणं चउवीसं चेव जिणहरे कासी। सव्वजिणाण
॥१८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥१७९॥
श्रीजिन-
भवनादि-
सिद्धि
पडिमा वण्णपमाणेहि निशएहि ॥१॥"न्ति इत्यायुपोद्घातप्रवचनवचनाद्भरतकारिताना जिनप्रतिमानों सिद्धौ तअन्यं फलमपि महा-
नुभावमेव सिद्ध्यति, महानुभाषपुरुपप्रवृत्तिविषयत्वायनुमेयत्वात् , तदनुमानं यथा-जिनभवनादिनिर्मापणमैहिकपारत्रिकापायपराक-
रणपूर्वकाभिमतसंपत्संपादकं बहुवित्तव्ययायासान्यतरसाध्यत्वे सति धर्मबुद्धिपूर्वकमहापुरुषप्रवृत्तिविषयत्वात् तीर्थदुपात्तचारित्रवद्,
अनाथें सिद्धान्तोऽपि यथा "तिहिं ठाणेहिं जीवा अप्पाउत्ताए कम्मं पकरेंति, तं०-पाणे अइयाइत्ता भवति मुसं वतित्ता भवति तहा-
रूवं सगणं वा माहणं या अफासुएणं अणेसणिणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलाभेत्ता भवति"ति। श्रीस्थानाङ्केत्रिस्थानके
प्रथमोदेशके (१२५) एतदृत्येकदेशो यथा-तथा च गृहिणं प्रति जिनभवनकारणफलमुक्तम्-'एतदिह भावयज्ञः सदृहिणो जन्मफल-
मिदं परमम् । अभ्युदयाव्युच्छित्या नियमादपवर्गवीज ॥२॥"मिति श्रीस्थानाङ्गवृत्ती,तथा शाश्वताशाश्वतानि तीर्थान्याचार्यादींश्च
प्रत्यभिमुखगमनसंपूजनादिना सम्यक्त्वनैर्मल्यमप्युक्तं, तथाहि-तित्थयराणं भगाओ पवयण पात्रयणि अइमइट्ठीणं । अहिगमण-
नमणदरिसणकित्तणसंपूअणा थुणणा ॥१॥ जम्माभिसेअनिकखमणचरणनाणुप्पयाण निव्याणे। दिअलोअभवणमंदरनंदीसरभोम.
नगरेसु ।।२।। अहावयमुजिते गयग्गपयए अ धम्मचफे अ। पासरहावत्तणयं चमरुप्पायं च वंदामि ॥३॥ (३३३-७) इतिश्री-
आचाराङ्गनियुक्ती,नवृत्तिर्यथा "दर्शनभावनार्थमाह-'तित्थय गाहा,तीर्थकतां भगवता प्रवचनस्य-द्वादशाङ्गस्य गणिपिटकस्य तथा
प्रायचनिनाम्-आचार्यादीनां युगमधानानां तथाऽतिशयिनाम्-ऋद्धिमतां केवलिमनःपर्यायावधिमचतुर्दशपूर्व विदा तथाऽऽमपौंप-
ध्यादिप्राप्तीनां यदभिमुखगमनं गत्वा च नमनं नत्वा च दर्शनं तथा गुणोत्कीर्तनं संपूजनं गन्धादिना स्तोत्रैः स्तवनमित्यादिका
दर्शनभावना, अनया हि दर्शनभावनया नवरं भाव्यमानया दर्शनशुद्धिर्भवतीति ॥ किंच-"जम्मामिसेअ"गाहा अठावय"गाहा,
॥१७९॥

·प्रवचन.
परीक्षा
८विश्रामे
॥१८०॥
श्रीजिन-
भवनादि-
सिद्धिः
+
तीर्थकृतां जन्मभूमिपु तथा निष्क्रमणचरणज्ञानोत्पत्तिनिर्वाणभूमिषु तथा देवलोकभवनेषु मन्दरेषु नन्दीश्वरद्वीपादी भौमेषु च-
पातालभवनेषु यानि शाश्वतानि चैत्यानि तानि वन्देऽहमिति द्वितीयगाथान्ते क्रिया, इत्येवमष्टापदे तथा श्रीमदुजयन्तगिरौ गजान-
पदे दशार्णकूटवर्तिनि तथा तक्षशिलायां धर्मचके तथा अहिच्छत्रायां श्रीपार्श्वनाथस्य धरणेन्द्रमहिमस्थाने, एवं स्थावर्त्तपर्वते वैर-
स्वामिना यत्र पादपोपगमनं कृतं, यत्र च श्रीवर्द्धमानखामिनमाश्रित्य चमरेन्द्रेणोत्पतनं कृतम् , एतेषु यथासंभवमभिगमनबन्दन-
पूजनोत्कीर्तनादिकाः क्रियाः कुर्वतो दर्शनशुद्धिर्भवतीति इतिश्री आचा० वृ० । तथा "अरहंत १ सिद्ध २ चेइअ ३ गुरू ४
सुअधम्म ५ साहुबग्गे अ६। आयरिअ ७ उवम्झाया ८ परयणे ९ सव्वसंघे अ १० ॥११॥ एएसु भत्तिजुत्ता पूअंता अहारिहं अ-
जन्नमगा। सम्मतमणुसरंता परित्तसंसारिआ भणिआ ॥२॥ इति मरणसमाधिप्रकीर्णके (२७-३४५*) इत्याद्यनेकस्थानेषु
जिनप्रतिमाः स्वयमेव योध्या इति गाथार्थः ॥१४८॥अथ केन श्रावकेण प्रतिमा कारिता केन साधुना प्रतिष्ठिता केन साध्वादिना
वन्दिता स्तुता चेति वचोभिर्मुग्धजनभ्रान्स्युत्पादनार्थ कश्चिदज्ञो वाचाटो ब्रूते तदनाकृतये गाथायुग्ममाह-
अह भरहचकवहिप्पमुहेहिं कराविआ य जिणपडिमा। सिरिनाभसूरिपमुहप्पइद्विआ पुपणचुण्णेणं ॥१४९॥
गोअमपमुहमुणीहिं थुणिआ तह चंदिआ य भत्तीए। सुत्तत्थो खलु पढमो इचाइअ भगवईभणिअं॥१०॥
अथेति प्रकारान्तरद्योतने मङ्गलबाची, भरतचक्रवर्तिप्रमुखैः कारिता जिनप्रतिमा, यदागम:-"निव्वाणं चिइगागिइ जिणस्स
इक्खाग सेसगाणं तु । सकहा धूम जिणहरे जायग तेणाहिअग्गि।।२।।"त्ति श्रीआव०नि० "थूभसय भाऊणं चउत्रीसं चेव जिण-
हरे कासी। सब्बजिणाणं पडिमा घण्णपमाणेहिं निअएहिं ॥२॥ श्रीआव. भाष्ये ।आदिशब्दात्सगरचक्रवर्तिसुतेस्ताग्जिनभव-
॥१८॥

·भीप्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥१८॥ भीजिन- प्रतिमादि- सिद्धिा | नादिनिर्मापणेच्याऽष्टापदसद्गगिरिमन्वैपयद्भिस्तदलाभादष्टापदप्रासादरक्षापि महानिर्जराहेतुरितिकृत्या तत्परितः परिखानिर्मापणेन तद्रक्षा कृता, यदागम:-"सगरोवि सागरंत, भरहवासं नरीसरो। इस्सरिअं केवलं हिचा, दया परिनिव्वुडो॥१॥"ति (५८२४) श्रीउत्तराध्ययने,तष्ठीकायांतचरित्रे-अनिअरायावि तित्थप्पवत्तणसमए ठवेऊण रजे सगरं निकखंतो,सगरोवि उप्पण्णचउद्दसरयणो साहिअछकखंडभरहो पालेइ रअं, जाया य तस्स सूराणं वीराणं पुत्ताणं सहिसहस्सा, तेसिं जेडो जण्हुकुमारो, अण्णया तोसिओ. जण्हुकुमारेण कहंचि सगरो, भणिओ तेण जण्हुकुमारो-वरसु बरं, तेण भणि-वाय! अस्थि ममअमिलासो जह तुन्मेहि अणुण्णाओ चउदसरयणसमेओ भाइबंधुसंजुओ वसुमइं परिभमामि, पडिवण्णं राइणा, सव्ववलेण य पसत्थमुहुने निग्गओ सध्वसहोअरस- मेओ, परिममंतो अणेगे जणवए पिच्छंतो गामनगरागरसरिगिरिसरकाणणाई पत्तो अठाक्यगिरि, हिठा सिविरं निवेसेऊण आरूढो | उचरिं, दिलं भरहनरिंदकारि# मणिकणगरयणकणगमयं चउवीसजिणपडिमाहिडिअंधूभसयसंगय जिणाययणं, वंदिऊण य जिणिंदे पुच्छिओ मंती--केणेयं सुकयकम्मुणा अइसयरमणीअं कारिअं जिणभवणं १, कहिओ तेण भरहवइअरो, तं सोऊण भणिों जण्हु- कुमारेण-निरूवेह अण्णं अहापयसरिसं सेलं जेण तत्थ चेइअहरं कारवेमो, निउत्तपुरिसेहि असमंतओ निरूविऊण साहि, जहा नस्थि देव! एरिसो अण्णो गिरी, तेण भणिअं-जइ एवं ता करेमो एअस्सेव रक्खं, जओ होर्हिति कालेण लुद्धा सहा य नरा, अहिनवकारावणाओ अपुवकयपरिपालणं वरं, तओ दंडरयणं गिहित्ता समंतओ महीहरस्स पासेसु तलागो सणिओ, तं च दंडरयणं सहस्सं जोअणाणं भिंदिऊण पत्वं नागभवणेसु, मिन्नाई वाई, तं च अचन्भु पिता मीआ नागफमारा सरणं मग्ग- माणा गया जलण पहनागरायस्स समीयं, साहिओ अवइअरो, सोऽवि संभंतो उहिओ, ओहिणा आमोएत्ता आसुरुतो समागो ॥१८शा ·श्रीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥१८२॥ श्रीजिन- प्रतिमादि- सिद्धि " सगरसुअसगासं, भणि च-भो भो कि तुब्भेहिं दंडरयणेण महिं भिंदिऊण को भुवणभिंदणेण उवद्दवो नायलोकस्स?, ता अप्पवहाय तुब्भेहिं कयमेअं, जओ-अप्पवहाए नूणं होइ बलं उत्तणाण भुवर्णमि । निअपक्खालेणं चिअपडइ पयंगो पईवंमि॥१॥ तओ तस्स उवसमणनिमित्तं भणिअंजण्हुणा-भो नागराय! करेसु पसायं, उवसंहरसु संरंभ, खमसु अम्ह अवराहमेअं, न अम्हेहि तुम्होवद्दवनिमित्तमेअं कयं, अहावयचेइअरक्खा फरिहा कया एसत्ति, न पुणो एवं काहामो, उपसंतकोवो गओ सठाणं जलण प्यहो, तमि गए भणिअंजण्हुकुमारेणेत्यादि" तथा महापद्मचक्रवर्तिनापि कोटिशः प्रासादा निििपताः, यदागम:-"चइत्ता भारई वासं, चक्कवट्टी महिडिओ। चइत्ता उत्तमे भोए, महापउमे तवं चरे ॥१॥"त्ति श्रीउत्त० (०८५७) अस्या वृत्ती-तओ सोह- गंमि दिणे महाविभूईए अकओ महापउमस्स रजामिसेओ, पव्व होअसुव्वयसरिसमीचे पउमुत्तरो सविण्हुकुमारो,जाओ अ महा- पउमो विक्खायसासणो चक्कववित्ति, ते अ रहा इत्तिकालं तत्थेव ठिआ, तो महापउमचक्कयविणा भमाडिओ अ नयरीए जणणी- संतिओ जिणिंदरहो, कया उन्नती जिणपवयणस्स, तप्पभितिं च धम्मुञ्जयमई बहुगो लोगो पवनो जिणसासणं, तेण य महापउमेण चक्कवट्टिणा सच्वंमि भरहखित्ते गामागरनगरनगुजाणाईसु काराविआई अणेगकोडिलक्खप्पमाणाई जिणभवणाई"ति श्रीउत्त०वृत्तौ।। तथा जिनप्रतिमा केन कृता केन प्रतिष्ठिता केन च पूजितेत्यत्र सामुदायिकनिदर्शने उदायनराजव्यतिकरः प्रतीत एव, यदागम:- "सोवीररायवमहो, चइत्ताण मुणी चरे । उदायणो पव्वइओ, पत्तो गइमणुत्तरं ॥१॥ इत्युत्तरा० (४९४*) अस्या व्याख्या तथा । सौवीरेषु राजवृपभस्तत्कालभाविनृपतिप्रधानत्वात् सौवीरराजघृपभः 'चइत्त'त्तित्यक्त्वा राज्यमितिशेषः, मुनिः त्रैकाल्यावस्थावेदी सन्नचारी , कोऽसौ ?-'उदायण'त्ति उदायननामा प्रवजितः, चरित्वा च किमित्याह-प्राप्तो गतिमनुत्तरां, तथाहि-उदायननामा ॥१८२॥ .

·श्रीजिन- प्रतिमादि- . श्रीप्रवचन- परीक्षा विभामे चेटकराजसुवाप्रभावतीपतिः कुमारनन्दीसुवर्णकारजीपहासाग्रहासापतिविद्युन्मालिसुरकृतदेवाधिदेवप्रतिमापूजाकञ्चरमराजर्पिश्च प्रन- जितः, प्रमज्य च प्राप्तो गतिमनुत्तरामितिभावः, तथा एतवृत्तिगतकधानकविस्तारस्त्वैव-तेषं कालेणं तेणं समएणं सिंधुसोवीरेसु जणपएसु वीडभए नाम नयरे होत्या, उदायणे नामं राया, पभावती से देवी, तीसे जेडे पुरे अभीइनाम जुवराया होत्था, निअए भावणिजे केसीनाभ होगा. से णं उदायणे राया सिंधुसोवीरपामोक्खाणं सोलसहं जणवयाणं वीइभयपामुक्खाणं तिहं तेववाणं नगरसमाण भइसेकपाभोलाणे सह रागाणं मनमउडाणं पिदण्णसेअरसनामरवालवीअणाणं अण्णेमिं च राईसरतलवरपमिई लागि लमाणे रति, मान लो फालेको समएणं पाए नगरीय कुमारनंदीनामं सुपण्णयारो इत्थी- लोलो परिरसा सो जाने र समाज परिणेइ, पन न तेण पनसगा पिडिआ, वाहे तो ईसाउनो एकल सारेगा AR RAHATARNA मिलो पालो नाम समणीनाराओ, अभया पंगसेलदीप- वत्पन्वयाको वारवरीषो सुरवनिमोना भित्रायो, तामा निजमातीमगरोलादिनई सो तुओ, ताको नियंति-किपि बग्गाहेभो भो भई भला भर मनमा मानविलापपरिभारी उपललतो विठो, साहि नितिज-एस इत्मीलोलो, एवं गुग्गाहेभो, पचरुसीभाभी, वा सोभमा मायोमासो भणति अहे मासप्पासा- सामानो पालो, तो सुरिलो नासो पिन्गा, ताली भाग-TEN कोताहीम माहिति भणिज गगागो, सो सासु मुनिलो राउते सुवर्ण दास पउगं पणीयोति, माना जोपलगने सपणको सो Sam गरो पारिलो, गहण कारिग, पत्तागरस भरिस, मेरो त इन्ध पुताण पाजण मारतविणा सहाणपण पहिओ,

·श्रीप्रवचन
परीक्षा
श्रीजिन-
प्रतिमादिन
सिद्धि
८ विश्रामे
॥१८४॥
.
.
जाहे दूरं समुद्दे गओ ताहे थेरेण भण्णइ-किंचि पेच्छसि ?, सो भणइ-किपि कालयं दीसइ, थेरो भणइ-एस वडो समुदकूले पचय-
पाए जाओ, एअस्स हेठेणं एवं परहणं जाहित्ति, तो तुम अमूढो वडे विलग्गेजासि, ताहे पंचसेलयाओ भारुडपक्षी एहिति, तेर्सि
जुगलस्स तिणि पाया, तओ तेसु सुत्तेसु मज्झिल्ले पाए सुविलग्गो होजासि पडेणं अप्पाणं पंघिउ, तो ते पचसेलगं हिंति, अह
तं वड न विलग्गसि तो एअं वहणं वलयामुहे पविसिहिति, तत्थ विणस्सिहिसि, एवं सो विलग्गो, नीओ पक्खीहि, ताहे ताहिं
| वाणमंतरीहि दिहो, रिद्धी अ से दाइआ, सो पगूहिओ, ताहिं भणिओ-न एएण सरीरेण भुंजामो, किंचिजलणप्पवेमणाइ करेहि,
जहा पंचसेलाहिवई होजासित्ति, तो कह जामि?, ताहे करयलपुडेण नीओ, सउजाणे छडिभो, ताहे लोगो आगंतूण पुच्छेद, किं
तुमे तत्थच्छेरं दिई ?, सो भणइ-दिलं सुअमणुभूअं जं वित्तं पंचसेलए दीवे । पसियच्छि चंदवयणे, हाहा हासे पहासे य|| आढत्तं
चनेण तदमिसंधिणा जलणासेवणं, वारिभो अ मित्तेण-भो मित्त ! न जुत्त तुह काउरिसजणोचिरं चेहि, ता महाणुभाव!-दुलहं
माणुसनम्मं मा हारसु तुच्छभोगसुहहेउं । वेरुलिअमणीमुल्लेण कोइ कि किणइ कायमणि ॥१॥ अनं च-जावि तुम भोगत्थी
|तहावि सद्धम्माणुहाण चेव करेसु, जओ-धणओ धणस्थिआणं कामहीणं च सव्वकामकरो।सग्गापवग्गसंगमहेऊ जिणदेसिओधम्मो
११२॥ एवमाइअणुसासणेण चारिअंतोवि मित्तेण इंगिणीमरणेण मओ पंचसेलगाहिवई जाओ, सदृस्स निवेओ जाओ, भोगाण कजे
कि किलिस्सइति, अम्हे जाणंता कीस अच्छाभोचि पन्चइओ, कालं काऊणं अचुए उववण्णो, ओहिणा त पिच्छइ। अण्णया नंदी-
| सरवरजत्ताए पलायंतस्स पडहओ गलए ओलइओ, ताहे वायतो नदीसरं गओ, सट्टो आगओ तं पिच्छइ, सो तस्स तेसं असह-
माणो पलायइ, सो ते साहरिता भणइ-भो ममं जाणासि!, सो भणइ-को सक्काइए देवे न याणाइ ?, ताहे तं सावगरूवं दसेइ,
॥१८॥

·मानवचन-
परीक्षा
विभामे
॥१८॥
श्रीजिन-
प्रतिमादि-
सिदि
जाणाविओ, वाहे संवेगमावण्णो भणेइ-संदिसह किमिआणि करेमि ?, भणइ-बद्धमाणसामिस्स पडिमं करेहि, तओ ते सम्मत-
पी होहित्ति, भणियं च-जो कारवेइ पडिमं जिणाण जिअरागदोसमोहाणं । सो पावइ अण्णभवे सुहजणणं धम्मवररयणं ॥१॥
अणं च-"दारिदं दोहग्गं कुजाइकुसरीरकुमइकुगईओ । अवमाणरोअसोआ न हुंति जिणधिकारीणं ॥२॥ ताहे महाहिमवंताओ
गोसीसचंदणदारुं छेत्तूंण तत्थ पडिमं निव्वचेऊण कठसंपुडे छुभइ, पवणं च पासइ समुहमज्झे उप्पारण छम्मासे भमंतं, ताहे
अणेण तं उप्पायं उवसामिउं संजतिआण सा खोडी दिण्णा, भणिआ य-देवाहिदेवस्स एत्थ पडिमा चिटइ, ता तस्स नामेण
विहाडेअव्वा खोडी, एवंति पडिवजिअ गया वणिआ, उत्तिण्णा समुई, पत्ता वीइभयं, तत्थ उदायणो राया तावसभत्तो, देसिआ
| खोडी, तस्स साहियं सुरवयणं, मिलिओ सरक्खमाहणाई पभूओ लोओ, रुद्दगोविंदाइनामेण वाहिति परसुं, तहाहि-केद
| मणंति-भोचैव देवाहिदेवो, जो सो चउम्मुहो सव्वजयसिद्धिकारओ वैआणं च पणेआ, अण्णे विण्डुपहाणोति भणंति, जो
सो चेच सचगो लोगोषहवकारए अ दाणवे विणासेइ, संहारकाले अ उअरगयं जयं धारेह, अवरे महेसरो उत्तमदेवोत्ति भणंति,
जओ सो चेव सिद्विसंहारकारओ अजोणिसंभवो तस्स व भागा बंभविण्हू , एमाइविगप्पणाहिं पाहिजमाणो उल्फिडइ परम्,
एत्यंतरंमि आगया तस्थ उदायणस्स रण्णो महादेवी चेडगरायधूआ समणोवासिआ पभावती, तीए काऊण पूझं भणियं-"गय-
रागदोसमोहो सव्वष्णू अह पाडिहेरजुओ । देवाहिदेवरूचो अरिहा मे देसणं देउ ॥ १॥ वाहाविओ परम्, पढतस्सवि घायस्स
विघडिआ खोडी, जाव दिया सव्वंगपडिपुण्णा अमिलाणमल्लदामालंकिआ बद्धमाणसामिपडिमा, अईव आणंदिआ पभावती,
जाया जिणधम्मप्पभावणा, पढियं च तीए-सवण्णु सोमदंसण! अपुणब्भव ! भवियजणमणाणंद ! । जगचिंतामणि । जगगुरू
॥१८॥

·भीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥१८६॥ . . जय जय जिणवीर! अकलंक ॥१।। अंतेउरे अ चेइअपरं कारि, पहावई व्हाया तेसंझं पूएति, अण्णया देवी नच्चेइ, राया वीणं श्रीजिन- वाएइ, सो देवीए सीसं न पिच्छइ, अद्धिई जाया, वीणावायणं हत्थाओ भई, देवी रुठा भणइ-किं दुहु नचि?, निबंधे से प्रतिमादि- सिहं, सा भणइ-किं मम, सुचिरं सावयधम्मो पालिओ, अण्णया देवी व्हाया चेडी भणइ-पोताई आणेहित्ति, ताहे रत्तगाणि सिद्धि आणिआणि, रुहाए अदाएण आहया, जिणघरं पविसंतीए रत्तगाणि देसित्ति, मया चेडी, ताहे चिंतेइ-मए वयं खंडिअं, ता किं जीविएणंति ?, रायाणं पुच्छइ-भत्तं पञ्चक्खामि, निब्बंधे जइ परं बोहिसि, पडिसुयं, भत्तपञ्चक्खाणेण मया देवी देवलोगं गया, जिणपडिमं देवदत्ता दासचेडी खुजा सुस्वसइ, देवो उदायणं संयोहेइ, न संवुज्झइ, सो तावसमत्तो, ताहे देवो तावसरूवं काऊण अमिअफलाणि गहाय आगओ, रण्णा आसाइआणि, पुच्छिओ-कहिं एआणि फलाणि?, भणइ-नगरअदूरसामंते आसमो तहिं, तेण समं गओ, भीमायारेहिं ताबसेहिं हंतुं पारद्धो, नासंतो वणसंडे साहबो पेच्छइ, तेसिं सरणमल्लीणे, मा भीयसुत्ति समासासिओ तेहिं, निअत्ता ते तावसा, अणुसासिओ अ साहूहिं, 'धम्मो चेवेत्थ सत्ताणं, सरणं भवसायरे। देवं धम्म गुरुं चेव, धम्मत्थी अ परिक्खए ॥१॥ दसअठदोसरहिओ देवो धम्मो उ निउणदयसहिओ । सुगुरू अभयारी आरंभपरिग्गहा विरओ ॥२॥ एव- माइउवएसेण पडिबुद्धो, पडिवण्णो जिणधम्मं, देवो अत्ताणं दरिसेइ, धम्मे अथिरीकाऊण गओ सुरो जाव अत्थाणे चेव अत्ताणं पेच्छइ, एवं सट्टो जाओ । इओ अ गंधारओ साचओ, सयाओ जिणजम्माइभूमीओ वंदित्ता वेअड्डे कणगंपडिमाओ सुणेत्ता उव- चासेण ठिओ, जइ वा मओ दिहाओ वा, देवयाए दंसिआओ, तुहा य सन्चकामिआण गुलिआण सयं देइ, तो निअत्तो सुणेइ- पीइन्मए जिणपडिमं गोसीसचंदणमइ, तं वंदओ एइ, वंदइ, तत्थ पडिभग्गो, देवदत्ताए पडिअरिओ, तुठेण य से ताओ गुलि- । ॥१८६ ·भीप्रवचन- परीक्षा ८ विथामे ॥१८७॥ श्रीजिन-- प्रतिमादि- सिद्धिः , " आगो दिण्णाभो, सो पव्वइओ। अण्णया गुलिअमेगं खाइ-मे कणयसरिसो वण्णो होउत्ति, तभी जाया परमरूया, घंतकणगसरि- | सवण्णा जाया, सुवष्णगुलिअत्ति नामं तीए जायं, पुणो सा चिंतेइ-भोगे भुंजामि, एस राया ताव मम पिआ, अण्णे अ गोहा, साहे पोयं रोएइ, गणसीकाउं गुलिज खाइ, तस्स देवयाए कहि-एरिसी रूपवईत्ति, तेण सुवण्णागुलि पाए ओ पेसिभो, तीए भणियं-पेच्छामि ताव तुम, सोऽनलगिरिणा रतिं आगओ,दिछो, तीए अभिरुइओ अ, सा भणइ-जइ पडिमं नेसि तो जामि, ताहे पडिमा नस्थि नहाणाचणजओग्गत्ति, रत्तिं वसिऊण पडिगो, अण्णं जिणपडिमरूवं काऊण आगो, तत्थ ठाणे ठवित्ता जीवंतसामि सुवण्णगुलियं च गहाय उaणि गओ, तत्थऽनलगिरिणा मुत्तपुरिसाणि मुकाणि, तेण गंधेण हत्थी उम्मत्ता, तं न दिसं गंघो एइ जाप पलोइ, नलगिरिस्स दिलु पयं, किं निमित्तमागउति जाव चेडीन दीसइ, राया भणइ-चेडी नीया नाम,पडिमं पलोएड, नवरं अच्छइत्ति निवेइयं, तओराया अचणवेलाए आगओ,पेच्छइ पडिमापुप्फाणि मिलाणाणि,तो निव्वण्णंतेण णायं पडि- रूपगंति, हरिआ पडिमा, तओ तेण पोअणस्स दूओ विमजिओ,न मम पैडीए कजं, पडिमं विसजेहि । इत्यादि यावच्छ्रीमहावीर- | समीपे प्रवज्य जाव दुक्खप्पहीणे'त्ति पर्यन्तं श्रीउत्तराध्ययनटीकागतं कथानकं पोध्यमत्र 'जो कारवेइ पडिमं जिणाणमित्यादि | फलप्रतिपादकवचनपुरस्सरमच्युतदेवलोकोत्पन्नदेववचनाद्विधुन्मालिदेवेन निजबोधिहेतवे श्रीमहावीरप्रतिमा कृता, प्रभावत्या राश्या गन्धारश्रावकेण च पूजिता, प्रतिष्ठिता च कपिलकेवलिनेत्यत्रानुक्तमपि ग्रन्थान्तरादवसेयं, यदुक्तं-"ततथावन्तिनाथेन, मार्थितः कपिलो मुनिः। प्रत्यष्ठात्प्रतिमा मत्रपूतचूर्ण विनिक्षिपन्॥१॥" इत्यादिश्रीमहावीरचरित्रे,चण्डप्रद्योतेन कपिलकैवलिना प्रतिष्ठा- प्योदायनराजगृहे मुक्तेति प्रतीवमेव, एतदर्थव्यजक श्रीमश्नव्याकरणाशमपि, तथाहि-"सीताते दोवतीए कते रुप्पिणीए पउमा- ·प्रवचन- परीक्षा ८ विधामे ॥१८॥ वतीए ताराए कंचणाते रत्तसुभद्दाए अहिलिआते सुवण्णगुलिआंते अ अण्णेसु अ एवमाइएसु बहवो महिलाकएसु सुन्वंतीत्यादि श्रीजिन- प्रतिमादि- श्रीमश्नव्याकरणासूत्रं,तत्र सुवर्णगुलिकेतिनामसिद्धिपरिज्ञानायैतत्पदस्य टीका यथा,तथा सुवर्णगुटिकायाः कृते संग्रामोऽभूव, सिदि तथाहि-सिन्धुसौवीरेषु जनपदेषु विदर्भकनगरे उदायनस्य राज्ञः प्रभावत्या देव्याः सक्ता देवदत्ताभिधाना दास्यभवत्, सा च देवनिर्मितां गोशीर्पचन्दनमयीं श्रीमन्महावीरप्रतिमां राजमन्दिरान्तर्वर्तिचैत्यभवनव्यवस्थितां प्रतिचरति स्म, तद्वन्दनार्थ च श्रावका कोपि देशान्तरात् संचरन् समायातः, तत्र चागतोऽसौ रोगेणापटुशरीरो जाता, तया च सम्यग् मतिचरितः, तुष्टेन च तेन सर्वकामिकमाराधितदेवतावितीर्ण गुटिकाशतमदायि, तया चाहं कुब्जा विरूपा सुरूपा भूयासमिति मनसि विभाव्यका गुटिका भक्षिता, तत्मभावात् सा सुवर्णवर्णा जातेति सुवर्णगुटिकेतिनाना प्रसिद्धिमुपगता, ततोऽसौ चिन्तितवती-जाता मे रूपसंपद् ,एतया च किं भर्तविहीनया ?, तत्र तावदयं राजा पितृतुल्यो, न कामयितव्यः, शेपास्तु पुरुपमात्रमतः किं तैः, तत उजयिन्याः पति चण्डप्रद्योतं राजानं मनस्याधाय गुटिका भक्षिता, ततोऽसौ देवतानुभावात् तां विज्ञाय तदानयनाय हस्तिरत्नमारुह्य तत्रायात, आकारिता च तेन सा, तयोक्तम्-आगच्छामि यदि प्रतिमां नयसि, तेनोक्तं-तह श्वो नेष्यामि, ततो गतोऽसौ खनगरी, गत्वा तपा प्रतिमां कारयित्वा तामादाय तथैव रात्रावायातः, खकीयप्रतिमां देवतानिम्मितप्रतिमास्थाने विमुच्य तां च मुवर्णगुटिका , च गृहीत्वा गता, प्रभाते च चण्डप्रद्योतगन्धहस्ति विमुक्तमूत्रपुरीपगन्धेन विमदान् सहस्तिनो विज्ञाय ज्ञातचण्डप्रद्योतागमोऽवगत- प्रतिमासुवर्णगुलिकानयनोऽसाबुदायनराजा परं कोपमुपागतो दशभिर्महावले राजभिः सहोजयिनी प्रति प्रस्थितः, अन्तरा पिपासा ॥१८॥ बाधितसैन्यत्रिपुष्करकरणेन देवतया निस्तारितसैन्योऽक्षेपेणोजयिन्याः पहिः प्राप्तः, रथारूढश्च धनुर्वेदकुशलतया सनद्धहस्तिरत्नारू । . जिम्ना ·धीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे 1१८९॥ भीजिन- चण्डप्रद्योतं प्रजिहीर्यु मण्डल्या भ्रमन्तं चलनतलशरव्यथितहस्तिनो भुवि निपातेन वशीकृतवान् , मम दासीपतिरिति 'ललाटपट्ट प्रतिमादि- मयूरपिच्छेनाङ्कितवानिति श्रीप्रश्न टीकायां,अत्र सुवर्णगुटिकेतिनामनिदानं देवनिम्मितश्रीमहावीरप्रतिमावन्दनार्थमागतस्स श्राव- सिद्धि कस्य देवार्पितगुटिकाशतमिति सिद्धमुदायनचरित्र एवं केन कृतेत्यादिप्रश्नव्याकरणं, अथ केन प्रतिष्ठितेति दर्शयति-'सिरिनामें- त्यादि, श्रीनाभयरिप्रमुखप्रतिष्ठिता-श्रीनाभरिप्रमुखैराचार्य श्रीशत्रुअपादौ जिनप्रतिमा प्रतिष्ठिता, यदुक्तं-"सर्वतीर्थोदकैः सौंप- घिमिर्देवताहतैः । शास्त्रोक्तविधिना भूपः, प्रतिष्ठामप्यकारयत् ।।१॥ यासाक्षताः सूरिमत्रेणामिमन्न्य पवित्रिताः । क्षिप्ता ध्वजेषु दण्डेषु, चैत्यविम्वेषु सरिमिः ।।२।।" इतिश्रीशअयमाहात्म्ये, तथाऽष्टापदपासादप्रतिष्ठाधिकारे "एवं सिंहनिपादाख्यं, प्रासादं भरता- धिपः । कारयित्वा प्रतिष्ठाप्य, जिनांश्वापूजयत्ततः ॥१॥" तथा "मृन्मयं हेमनं रत्नमयं वा बिम्बमाईतम् । कारयित्वा निजगृहे, | माधुमिः प्रत्यतिष्ठपत् ॥१॥" इतिश्रीशध्रु०, न चैतदाधुनिकं भविष्यतीति शङ्कनीय,श्रीविक्रमता सप्तसप्तत्यधिकचतुःशतसंवत्सर- |भाविधीधनेश्वरसूरिकतत्वेन जीर्णत्वात् सर्वसम्मतत्वाच्च,आदिशब्दाचण्डप्रद्योतविज्ञप्तेन कपिलकैवलिना श्रीमहावीरप्रतिमा प्रति- |ष्ठिता,यदुक्तं-"ततश्वावन्तिनाथेन,मार्थितः कपिलो मुनिः। प्रत्यष्ठात्प्रतिमां मत्रपूतचूर्ण विनिक्षिपन् ।।२।।" इतिश्रीमहावीरचरिते, तथा विधिग्रन्थेऽपि-"निअदबमउवजिणिंदभवणजिणपिंचवरपइछासु । विअरइ पसत्यपुत्थयदय सुतित्थयरपूआसु॥१॥"ति इतिश्री- भक्तप्रकीर्णके, तथा श्रीसिद्धसेनदिवाकरश्रीहरिभद्रसरिथीउमास्वातिवाचकममुखकृतश्रीप्रतिष्ठाकल्पादिपु साधूनामेव प्रतिष्ठाकत्य- सोपदिष्टत्वात् , तथा जीर्णप्रतिमानामपि सिंहासनादिप्यमुकसरिभिः प्रतिष्ठितमित्याधुपलम्भात्साधुना प्रतिष्ठितेति सिद्धम् । अथ केन साधुना वन्दितेत्यत्र दर्शयति-'गोअमपमुहे त्यादि, गौतमप्रमुखमुनिमिः-श्रीगौतमस्वामिप्रभृतिभिर्वन्दिता, तथाहि-"दुमपत्तए १८॥

·परीक्षा ८ विभामे श्रीजिन- प्रतिपादि. सिद्धि ॥१९॥ पंडरए जहा निवडइ रायगणाण अथए । एवं मणुआण जीविसं समयं गोअम! मा पमायए॥१॥ इतिश्रीउत्तराध्ययनं १०(२९०*) एतनियुक्तिर्यथा-पंपाइ पुण्णभईमि चेदए नायओ पहिअकित्ती। आमतेउंसमणे कहेइ भयवं महावीरो॥१॥ अवविहकम्ममहणस्स तस्म पगईविमुद्धलेसस्स। अठावए नगवरे निसीहिआनिटिअस्स ॥ २ ॥ उसभस्स भरहपिउणो तेलुक्कपयासनिग्गयजसस्स। जो आरोढुं वंदइ चरममरीरो अ सो साहू ॥३॥ साई संचासेइ अ अस्साहुं न किर संवसाचेइ । अह सिद्धपच्यओ सो पासे वेअड्डसिहरस्स ॥४॥ चमरसरीरो साहू आरूहइ नगरवरं न अमोति। एवं तु उदाहरणं कासी अतहिं जिणवरिंदो॥५॥ सोऊणं तं भगवउ गच्छइ तहि गोअमो पहिअकित्ती। आरुब्भ तं नगवरं पडिमाओ वंदइ जिणाणं ॥६॥ अह आगओ सपरिसो सबिड्डीए नहिं तु वेस- मणो। चंदित्तु चेदाई अह वंदइ गोअमं भयवं ॥७॥ (२८६-९२)इत्यादि, एतट्टीकागतं कथानकं यथा-तेणं कालेणं २ पिठिचंपा नाम नयरी, तत्थ सालो नाम राया, महासालो जुवराया, तेसिं सालमहासालाणं भगिणी जसमई, तीसे पिठरो भत्तारो, जसमतीए अत्तो पिठरपुत्तो गांगली नाम कुमारो, अण्णया ममणे भगवं महावीरे आइगरे तित्थयरे सयंसंयुद्धे जाव सिद्धिगइनामधेयं ठाणं संपाविउकामे आगासगएणं छत्तेणं आगासगएणं सन्नरयणामएणं धम्मचक्केणं आगासगएणं फालिआमएणं सीहासणेणं आगासग- याहिं कुंदिंदुसंखप्पगासाहि चामराहिं पुरओ पगबिजमाणेणं धम्मज्झएणं ममता भगोवि फुरतेण भामंडलेणं अगदेवकोडिसं- परिखुडे चउद्दमहि समणसाहस्सीहिं छत्तीसाए अजिआसाहस्सीहिं अणुगम्ममाणे भविअकमलपडियोहदिवायरे भवजलहिपरम- जाणवने तिलोचिंतामणी चउतीसाइसयसंपउत्ते चंदुव्व सोमलेसे मूरुच्च तेअस्सिरीए मंदरो इव निष्पकंपे कुंजरो इच सोंडीरे । सीहो इव दुरिसे गयणमिव निरुवलेवे संसो इव निरंजणे याउरिब अप्पडिबद्धे अहसहस्सपुरिसलकखणधरे पुव्वाणुपुचि चरमाणे ११.९०.1 7

·श्रीजिन.
प्रतिमादि-
सिदि
भीप्रवचन-10 गामाणुगामं दूइजमाणे सुरविरइएहिं हेमभएहिं नहिं पउमेहिं चरणकमले ठार्विते, अविभ-अग्गिा अग्गिल्लं पयाहिणाए अ ठाइ
परीक्षा पठाणे।दोहि पउमेहि पाया मग्गेण य हुँति सत्तन्ने ॥२॥ जेणेव पिहिचंपा तेणेव उवागए, उजआणमि समोसढे, साली महासाल-
८विश्रामे
सहिओ महयाए विभूईए निग्गओ भगवओ वंदणवडिआए, तिखुत्तो पयाहिणीकाऊण बंदिओ भयचं, उपविट्ठो धरणिअले,
॥१९॥
कहिओ भगवया जीवदयाइओ धम्मो, पण्णिआ माणुसत्ताई अइदुल्लहा धम्मसाहणसामग्गी, परूविआ मिच्छत्ताईसा कम्मघहेऊ,
उपदिष्ठाणि महारंभाइआणि निरयगइकारणाणि, परूविओ जम्माइदुक्खपउरो संसारो, परूवि कोहाइकसायाणं भवभमणहेउत्तणं,
पयडिओ सम्मदंसणाइओ मोक्खमग्गो, इमं च सोऊण संवेगमुवगओ सालो भणइ-जनवरं महासालं रखे ठावेमि ताय तुम्ह पाय-
मूले गिहामि पध्वसं, पविठो नयरिं, भणिओ महासालो-तुहं गिव्ह रज, अहं पन्चयामि, तेण भणि-अलं मे महारंभनिबंधणेणं
महामोहहेउणा विवेगपडिवक्खेणं दोग्गइसहस्सुप्पायगेण अमिमाणमित्तसुहेण रमेण, अहंपि संसारभयउन्धिग्गो भीमो जम्ममर-
| णाणं, ता जहा तुम्भे मम इहं मेढी पमाणं तहा पब्बइअस्सवि, ताहे गागली कंपिल्लामओ सदावेऊण पट्टो बद्धो अमिसिनो अ राया
नाभी, पुण तेसिं दो सिविआओ करे जाव ते पबइआ, सा भगिणी समणोवासिआ जाया, तत्तेणं ते समणाहुंतगा इकारस अंगाई
अहिजिआ, तएणं समणे भगवं महावीरे बहिआ जणवयविहारं विहरइ, तेणं कालेणं २ रायगिहं नाम नयरं, तत्थ सामी समो-
| सढे, पडियोहिऊण भव्यसत्ते ततो निग्गओ चंपं जओ विहरिओ, ताहे सालमहासाला सामि आपुच्छति-अम्हे पिडिपं वचामो
जइ नाम ताण कोइ घुज्होजा सम्म वा लमेजा, सामीवि जाणइ जहा ताणि संयुज्झिहिति, ताहे सामिणा से गोअमसामी चिति-
जिओ दिण्णो, गोअमसामी पिहिचं गओ, तत्थ समोसरणं, गागली पिठरो जसमई अ निग्गयाणि, भयवं धम्मं कहेइ, जहा-भो
॥१९॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विधामे
१९२।।
भीजिन-
मतिमादि.
सिदिए
.
मो भव्यसत्ता! मा चिट्ठह विमयपसत्ता, अणेअदुहसयदारुणो संसारप्पवंधो, मा करेह एअंमि पडिबंधो, किच्छेण माणुसत्ताइसामग्गी
पाविअइ, अकयधम्माणं सा निष्फला संपजति, चोल्लगाइदिळतेहिं पुणो दुल्लहा वणिजति, जओ अहम्मेण जीवो कुजोणीसु
भामिअइ, अमारमणिचं वित्तं मा मि मुच्छावेह चित्तं, निरसावसाणा कामभोगा तप्पमत्ताणं जायंति पए २ वसणभोगा, संझ-
न्मरागसरिसं जोवणं मा करेह तमि उम्मत्तं मणं, खणनदिठो इजणसंजोगो मा करेह तंमि गरुओ मणरंगो, कुसग्गजलविंदुचंच-
लमाउं उममह धम्म काउं, जिणिंदपण्णत्तो धम्मो वेत्थ सरणं जो रक्खइ जम्मजरमरणं, देइ सयलसोक्खं, अइरेण पावेइमोक्खं,
विअरइ सुरासुररिद्धि, करेइ सयलसमीहिअसिद्धि, आवईओ निवारेति, संसारसायरमुत्तारेइ, ता सव्वहा पयट्टहणधम्मे, मा रमह
पावकम्मे, एवं च सोऊण ताणि पडिबुद्धाणि, ताहे गागली भणइ-जं नवरं अम्मापिअरे पुच्छामि जेठपुत्तं रखे ठावेमि ताव तुम्ह
पायमूले गहेमि पव्वज, साणि आपुच्छिआणि भणंति-जइ तुम संसारभयउव्विग्गो परिचयसि घरवास तो अम्हेवि, ताहे सो पुत्तं
रज्जे ठवित्ता-अम्मापिईहिं समं पवइओ, गोअमसामीवि ताणि घेत्तूण चंपं वञ्चति, तेसिं सालमहासालाणं पंथं वर्चताणं हरिसो
जाओ जहा इमाई संसाराउ उत्तारिआणि, एवं तेसिं सुहेण अज्झवसाएणं केवलणाणं उप्पण्णं, इअरेसिपि चिंता जाया जहा एएहिं
अम्हे रजे ठाविआणि, पुओ संसाराओ मोइआणि, एवं चिंतंताण सुहेणं अज्झवसाणेणं तिहंपि केवलनाणं उप्पन्नं, एवं ताणि
उप्पण्णकेवलणाणाणि चंपं गयाणि, सामी पयाहिणीकरेमाणाणि तित्थं पणमिऊण केवलिपरिसं पहाविआणि, गोअमसामीवि भगवं
चंदिऊण तिखुत्तो पाएमु बडिओ, उडिओ भणइ-कहिं वचह , एह तित्थयरं वंदह, ताहे सामी भणइ-मा गोअमा! केवली आसा-
एहि, ताहे आउद्यो खामेइ, संवेगं च गओ, तत्थ गोअमसामिस्स चिंता जाया-मा णं न सेझिजामित्ति, इओ अ देवाणं संलावो
॥१९॥

·श्रीप्रवचन परीक्षा ८ विधामे ॥१९३॥ श्रीजिन पतिमादि- सिदिर वर-अस भगवया वागरि-जो अहावयं विलग्गा आणि चंदइ धरणीगोअरो ससतीर सो तेणेव भवग्गहणेण सिज्मइ, ताहे | सामी तस्स चिचं जाणइ तावसाण प संमोहणयं, एअस्सवि थिरया भविस्सइति दोवि कयाणि भविस्संति, मोवि सामिमापुच्छह- अहावयं जामित्ति, तभो भगवया भणिओ-वन अठावयं इआणं चंदओ, भगवं इछतठो वंदित्तुं गओ, तत्थ य अहावए जणवाय | सोऊणं तिमि तावसा पंचपंचसयपरिवारा पोते अहावयं विलग्गामोत्ति तत्थ किलिस्संति-कोडिण्णो दिग्णो सेवाली, जो सो कोडिण्णो सो चउत्थं २ काउण पच्छ। मूलकंदाणि आहारेइ सचित्ताणि, सो पढमं मेहलं विलग्गो, दिण्णो छठंछठेणं फाऊणं परिसडिअपंदुपत्ताणि आहारेइ सो चीअं मेहलं विलग्गो, सेवाली अष्ठमं काऊण जो सेवालो मइलओ तं आहारेइ, सो तइ मेहलं विलग्गो, एवं तेऽवि तावसा किलिस्संति, भगवं च गोअमे उरालसरीरे हुअपातडितरुणरविसरिसतेए, तं एरिसं एजंतं पेचित्ता ते भगति-एस किर एत्थ थुप्लो समणो विलग्गिहित्ति, जं अम्हे महातवस्सी सुका भुक्खा न तरामो विलग्गिळं, भगवं च गोगमे जंपाचारणलद्धीए लूआतंतुपुडगंपि नीसाए उपयह जाव ते पलोएंति, एस आगोरचि, एसो अईसणं गओत्ति २,ताहे ते विम्हिा जाया पसंसति, अच्छंति य पलोअंता, जइ ओअरइ तो वयं एअस्स सीसा एव, ते पडिच्छता अच्छंति, गोअमसामीवि पत्तो निअणिय- घण्णपमाणजुत्ताहिं भरहचकिणा काराविआहिं चउवीसाए उसमाइजिणिंदपडिमाहिं मज्झावासि अहावयगिरिसिहरसंठिअमाययणं, आगमभणिअविहाणेण य बंदिआई चेइमाई, कया य संथुई-पदमपयासिअनीई पढमजिणो धम्मसारही परमो । पठमो अमहापुरिसो अठावयसंठिओ जयइ ॥१॥ पणमामि विमलणाणं समदमखमसम्बदयगुणपहाणं । अवगयकम्मकलंक उसमजिणं तिहुअणमिअंक ||॥२॥ जो तुद्द नाह ! निअच्छइ निम्मल मुहकमल, नासह तासु निस्सेसु महंतुपि पावमलु। भत्तिभरेण नमसइ जोविअ संथुणइ, सो OHORORDING

·पवचन-
परीक्षा
विभामे
॥१९॥
श्रीजिन-
मतिमादि.
सिद्धिा
सिरिउसम! करठिमओ सिद्धत्तणु कुणइ ।।३॥ जगचिंतामणि जगह नाह जगगुरू जगरक्षण जगबंधव! जगमत्थवाह! जगभाववि.
अरुसण! । अठावयसंठविअरूव कम्मटविणासण! चउवीसवि जिणवर जयंतु अप्पडिहयसासण ॥ ४॥ तओ-साप्तयमउलमणतं
जम्मणजरमरणराअतममुकं । मह नाह ! मोक्षमोक्खं संपञ्जउ तुह पभावेण ।।२॥ काऊण य पणिहाणं गंतूण उत्तरपुरच्छिमे दिसी-
माए पुढविसिलापट्टए असोअवस्पायवस्स अहे तं रयणि वासाए उवगओ । इओ अ सकस्स लोगपालो वेसमणोऽवि अहावयचेइअवं-
दओ आगओ, सो येइआणि पंदित्ता गोजमसामि चंदइ, भयपि धम्मं कहेइ, धम्मो अत्थो कामो पुरिसत्था तिन्नि हुंति लोगंमि।
घम्माउ जेण इअरे तम्हा धम्मो पहाणो उ||2|| धम्मोवि एत्थ सिज्झइ देवाण जईण भत्तिरागेण । तो तमि चेव पढमं पयट्टिअव्वं
विसेसेणं गा देवो पुण एत्थ सो चेव जो सम्बष्णू सम्बदंसी अहारसदोसेहि अ वजिओ, जो भणिअं-अण्णाणकोहमयमाण-
लोहमायारईअरई अनिदासोअअलिअवयण चोरिआ मच्छरभया य ॥१॥ पाणिवह पेमकीडा पसंगहासाइ जस्स ए दोसा। अष्ठा-
रमवि पणा नमामि देवाहिदेवं तं ॥२॥ एवंविहो अ भयवं तित्थयरो अरहंतो, तस्स चेव भची कायव्वा, सा य पूआवंदणाईहिं
हवा, पूपि पुष्फामिमथुइपडिवत्तिभेएण चउन्विहंपि जहासत्तीए कुञ्जा, जओ-"उत्तमगुणबहुमाणो पयमुत्तमसत्तमझयामि।
उत्तमधम्मपसिद्धी पूआए जिणवरिंदाणं ॥१॥ वंदणंपि कायव्यं तिसंझं, तंपि अ विहिणा आगममणिएणं, भणिोंच-"तिन्नि
निसीही तिनिअ पयाहिणा तिम्भित्र य पणामा । तिविहा पूमा य तहा अवत्थतिअभावणं चेव॥१॥"त्यादि श्रीउत्तरा० टीकायां,
आदिशन्दाअाचारण विद्याचारणादीनां परिग्रह तैस्तु नन्दीश्वरादिद्वीपे चैत्यानि नमस्कृतानि, एतच्च 'दुविहा चारणेत्यादिना प्रागुक्तं
बोध्यं, मदनरेखामभृतिश्राविकावर्गोऽपि चोभ्यः, अथैवं सत्रोक्तमपि निर्युक्त्याघङ्गीकारेणैव सिद्धं यचद्रणितं, परं पत्रानुयायि न
॥१९४॥

·धीप्रवचन- परीक्षा विश्रामे ॥१९५॥ श्रीजिन- प्रतिमादि- सिद्धि - भविष्यतीति पराशकानिरासार्थमाह-'सुत्तस्थो खलित्यादि, सुत्तत्थो खलु पढमो, पीओ निज्जुत्तिमीसिओ भणिो। ताजोअनिर- बसेसो एस विही होइ अणुओगे॥२॥"नि श्रीभगवत्या भणितं,(१.९०१३-२४४ १२-९४)तत्रापि श० २५उ०२, एतद्विधिस्तु माग दर्शित इति बोध्यम्, अथ पडावश्यकान्तर्गतनावकमतिक्रमणपत्रे साक्षादेव चैत्याराधनमुक्तं, तथाहि-"जाति चेइआई उड्डे अ अहे अतिरिअलोए । सव्वाई ताई वंदे इह संतो तत्थ संता॥१॥"न्ति चतुश्रत्वारिंशचमा गाथा,अत्र साक्षादेव जिनप्रतिमा भणिता तथापि तद्विशेषतोऽवगमनार्थ तन्यूर्णिमाह-एवं चउवीसाए जिणाण वंदणं काउंसंपइ सम्मनविसुद्धिनिमित्तं तिलोअगयाणं सासयासासयाणं बंदणं भणइ-जावंतिक, इत्थ लोगो तिविहो-उलोगो अहोलोगो तिरिअलोगो, तत्थ उडलोगो सोहम्मीसरणाहआ दुवालस देवलोगा हिछिमहिछिमाइआ नव गेविजा विजयाईणि पंचागुत्तरविमाणाणि, एएसुवि अ विमाणाणि पोज-पत्नीसहावीसा पारस अ य चउरो सयसहस्सा। आरेण भलोआ विमाणसंखा भवे एसा ॥१॥ पंचास चरा छच्चेव सहस्सा लंतसुफसहस्सारे। सय- चउरो आणयपाणएसु तिभारणधुमओ ॥२॥ एगारसुत्तरं हिहिमेसु सत्तुत्तरं च मज्झिमए । सयमेगं उवरिमए पंचेव अणुनरवि- माणा |शा सन्वग्गं-चुलसीइ सयसहस्सा सत्ताणउई भवे सहस्साई । तेवीसं च विमाणा विमाणसंखा भवे एसा ॥४॥ तहा अहो- लोए मेरुस्स उत्तरदाहिणओ असुराइआ दस दस निकाया, तेसुवि भवणसंखासत्वगं-सत्तेव य कोडीओ हवंति चावत्तरी अ सय- सहसा। जावंति विमाणाई सिद्धाययणाणि तारांति ॥५॥ वहा तिरिअलोगो समधरणिअलाओ उर्दु नप जोअणसयाई हिठापि | अहोगामेसु नव जोअणसयाई, एवं अहारस जोअणसयाई, एवं अठारमसयजोअणप्पमाणो तिरिअलोगो, तत्थ जिनायतनानि- 'नंदीसरमि पावन जिणहरा सुरगिरीसु तह असीई। कुंडलनगमणुसुत्तररूअगवलएसु चउचउरो ॥६॥ उसुआरेसं पत्तारि असीइ

·पाचन
परीक्षा
८ विधामे
श्रीजिन-
प्रतिमादि-
सिद्धि
"
वक्रवारपप्पएसु तहा। पेअड्डे सतरससयं तीसं वासहरसेलेसु ॥७॥ वीसं गयदंतेसुं दस जिणभवणाई कुरूनगरवरेसु एवं च तिरि-
अलोए अडवण्णा हुँति सयचउरो ॥ वंतरजोइसिआणं असंखसंखा जिणालया निच्चा । गामागरनगनगराइएसु कयगा यह संति
॥९॥ एवं च सासयासासयाई चंदामि चेइआइति । इत्थ पएसंमि ठिओ संतो तत्थऽस्सिए एस ॥१०॥ इति समस्तद्रव्याहद्वन्दनानि-
वेदकगाथासमासार्थ॥४४॥ इति श्रावकातिक्रमणचूर्णी, अत्र कधिदेतच्यावकमतिक्रमणसूत्रं न गणधरकृतं, किंतु श्रावककृतं,
तत्रापि तस्स धम्मस्से'त्यादि गाथादशकं केनचिदर्वाचीनेन प्रक्षिप्तमित्यादि ब्रूते, स चात्यन्तक्लिष्टकर्मोदयात् तीर्थकदादीनां महा-
शातनाकारी बोध्यः, यतो नहि काप्येतत्सूचकं प्रवचनवचनं, न वा अग्निपरम्परागतवृद्धवचनं केनचिच्छुतं, किंतु यस्य मन्त्रादेः
फर्चा नामग्राहं न ज्ञायते प्रयचने च सर्वसम्मतं तत्कर्ता श्रीसुधर्मखाम्येवेति वृद्धसंवादस्तथा विचारामृतसंग्रहे भणितमपि, तेन
सम्यग्दशामच्छिन्नपरम्परागतेनागमेन सर्वमपि जिनप्रतिमादिकं साध्वादितीर्थस्य सम्यगाराध्यत्वेन प्रतीतिविषयीभवतीति गाथा-
युग्मार्थः ।। ४९-५० ॥ अथ साधनाभावे साध्यस्थाप्यभाव इति व्याप्त्याऽपि प्रतिमा सिद्ध्यतीति दर्शयितुमाह-
कजं साहणसझं लोअपसिद्धंति सुणि सिवमग्गे । णाणाइ तस्स साहणमिह पुत्थयपडिमपमुहंति ॥१५॥
'कार्य साधनमाध्य' यद्यत्कार्य तत्तत्सर्वमपि खखनियतकारणसाध्यं, तजन्यमित्यर्थः, इति लौकिकमसिद्ध ज्ञात्वा 'शिवमार्गों'
मोक्षमार्गः नानदर्शनचारित्रादि, यदुक्तं-"ज्ञानदर्शनचारित्राणि मोक्षमार्ग" इति तत्वार्थे सूत्रकृदङ्गादौ च, तस्य ज्ञानादेः साधनं-
कारणमिह-जगति 'पुस्तकप्रतिमाप्रमुखं' पुस्तकप्रतिमारजोहरणादीनि, अत एव तद्विराधने च ज्ञानादिसंक्लेश एव, यदागमः-"तिविहे
संकिले पं०, तं०-णाणसंकिलेसेरदसणसंकिलेसे परिससंकिलेसे"इति श्रीस्थानाने वृतीयस्थानकस्य चतुर्थोद्देशके, एतायेकदेशो
"
॥१९॥

·श्रीजिन-
प्रतिमादि।
सिद्धिा
भीप्रवचन-यथा ज्ञानदर्शनयोः तदुपग्रहकारिद्रव्याणां च पुस्तकचैत्यादीनामुपधाताय मिथ्याशामुपदणार्थ वा निमन्त्रणप्रतिश्रवणादिमिर्जा-
परीक्षा नदर्शनातिकमादयोऽप्यायोज्या इति श्रीस्थानां० वृत्तौ, अत्र यथा भावभुतहेतुत्वेन पुस्तकं द्रव्यश्रुतमुक्तं तया भावाहत्परिज्ञान.
८विशामे
हेतुत्वाजिनप्रतिमाऽपि दर्शनोपग्रहहेतुत्वेन दर्शनोपकरणं, तदुपघातायोद्यतस्यातिक्रमादयः संक्लेशाः सम्यवहानिकरा भवन्तीति
॥१९७||
दर्शितम् , एवं रजोहरणमुखवस्त्रिकादिकं चारित्रोपकरणं बोध्यं, तदुपघाते चारित्राद्युपहतिरिति, नहि कारणमन्तरेण कार्योत्पत्ति-
रिति पालोच्य जिनप्रतिमा दर्शनहेतुर्योध्या, अत एव बृहत्कल्पभाप्येऽपि-"तित्थयरा १ जिण २ चउदस ३ मिन्ने ४ संविग्गं
५ तह असंदिग्गे ६ । सारूविज ७ वय ८ देसण ९ पडिमाओ१० भावगामा उ॥" इत्यादि प्रागुक्तं योध्यं, नच जिनप्रतिमा-
दर्शनाद्यमावेऽपि पांचित्सम्यक्त्वलाभदर्शनाद्व्यभिचारी भविष्यतीति शङ्कनीय, मिनभिन्नभव्यपरिपाकयोग्यतया प्रतिभव्यं सम्य-
त्यहेतूनां वैचित्र्यात् , तथात्वे च कस्यचित्तीर्थकं कस्यचिद्गणधरः कस्यचित्साधुः कस्यचिजिनप्रतिमादिकमित्येवं नैयत्येऽपि तद्य-
तिरिक्तेषु विपरीतश्रद्धानप्ररूपणायभावानेपा कारणत्वमेव, वैपरीत्यश्रद्धानादौ च त एव सम्यक्त्वनाशहेतवः, तसानियतान्यपि
कारणानि नियतेषु, कार्येषु फलोपहितयोग्यतया शेपेषु च स्वरूपयोग्यतया कारणानि भवन्ति, तदस्त्वैतावता तेपामकारणत्वम् ,
अन्यथा तीर्थकृतोऽपि सम्पत्त्यादिहेतवो न भवेयुः, तीर्थकरमन्तरेणापि गौतमप्रतियोधितानां सम्पयलामाप्रतीता, किंच-लुम्म-
कमते पुस्तकस्याप्यकारणत्वापचया खगलपादुका, नहि पुस्तकादेव सर्वेषां ज्ञानादिलाभा, तत्रापि व्यभिचारदर्शनं प्रवीतमेवेति जिन-
प्रतिमा जिन इव सम्यक्त्वहेतुः संपन्ना, एतेन जिनप्रतिमा तावदचेतना ज्ञानादिशून्या च कथमभीष्टार्थसिद्धये स्पादित्यपि दुर्वाक्यं
| निरस्त, यतो न बभीष्टार्थसिद्धौ सचेतनत्वं ज्ञानादिमर्च वा मयोजकम् , उभयत्रापि व्यभिचारान् , तथाहि-"अमसन्नात्कर्ष प्राप्पं,
.
काROID
॥१९७॥

·प्रवचन-
परीक्षा
८विथामे
॥१९॥
श्रीजिन-
प्रतिमादि
सिद्धिः
,
फलमेतदसंगतम् । चिन्तामण्यादयः किं न, फलन्त्यपि विचेतना: १ ||2|" इति वचनादचेतनादपि चिन्तामण्यादेरभीष्टफलसिद्धिः,
असिद्धिय सचेतनादपि कीटककोट्यादेरपि, तथा ज्ञानादिभाजोऽपि सिद्धतदाभमूककेवल्यादेरभीष्टश्रुतलाभादेरदर्शनं, दर्शनं च ज्ञाना-
दिशून्पादपि पुस्तकप्रतिमादेः, अत एव श्रीसुधर्मस्वामिनाऽपि पश्चमाङ्गे पश्चपरमेष्ठिवत् "नमो भीए लिवीए"नि पदेन पुस्तकस्यापि
नमस्कारः कवः, अतो ज्ञानादिमावेन नोभयथापि नियमः, ननु भवतु पुस्तकं ज्ञानहेतुरध्यक्षत एव तथोपलम्भात , परं प्रतिमा
फस्सेव दर्शनहेतुरिति चेदुन्यते, प्रतिमादर्शनाद सम्यक्त्वावाप्तिस्त्वार्द्रकुमारादेरिव, उक्तं च-"जा सम्मभाविआओ पडिमा इअरा न
भावगामो उ । भावो जइ नत्थि तहिं नणु कारण कजउवयारो ॥" इतिश्रीवृहत्कल्पभाष्ये, व्याख्या-सम्यग्भाविता:-
सम्पग्दृष्टिपरिगृहीताः प्रतिमास्ताः भावग्राम उच्यते, नेतरा:-मिथ्यादृष्टिपरिगृहीताः, आह-सम्यग्भाविता अपि प्रतिमास्तापद्
ज्ञानादिभावशून्यास्ततो यदि ज्ञानादिरूपो भावः स तत्र नास्ति ततस्ताः कथं भावग्रामो भवितुमर्हन्ति ?, उच्यते, ता अपि दृष्ट्वा
भन्यजीवस्याईकुमारादेरिय सम्यग्दर्शनाादीयमानमुपलभ्यते ततः कारणे कार्योपचार इतिकत्वा ता अपि भावनामो भण्यन्ते,
इतिश्रीवृहत्कल्पवृत्ती, किंच-यदुक्तं पुस्तकात् ज्ञानलाभोऽस्माकमध्यक्षस्तहि प्रतिमादर्शनतोऽपि दर्शनलाभोऽसादृशामध्यक्षसिद्ध
एवेत्यलं विस्तरेणेतिगाथार्थः ।।१५।। अथ सिंहावलोकनन्यायेन किंचिद्वक्तुमुपक्रम्यते, तत्र द्वारगाथात्रिकमाह-
चेइअसदत्य १ मुणिप्पमुहाणं निययकिरिअउपओगो जिणपडिमाणं २ आणंदप्पमुहाणंपि उपहाणं३ ॥१५॥
संखेववित्थराणं सुसंगई नामसूइआणपि ४। अण्णह अइप्पसंगो लोअपसिद्धो महादोसो ५ ॥१५३।।
जं पुण कुचकलिआण महानिसीहंपि होइ अपमाणं । तत्थ निमित्तं ६ लंपग हिओवएसपि मित्तीए७ ॥१५४॥
॥१९८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विभामे
॥१९९।।
शिक्षासप्तके
चैत्य-
झन्दार्थ:
.
चैत्यशन्दसार्थः, चैत्यशन्देन जिनप्रतिमा वाच्या उतान्यद्वेति निर्णयः १ मुनिप्रभृतीनां साधुसाध्वीयावकाविकाणां लिय-
तक्रियारपयोग:-प्रयोजनं, यद्वा निजा एव निजका:-सानादिसंबन्धिन्यो याः क्रिया:-महायताणुव्रतोचारादिलक्षणाः प्रतिक्रम-
गादिलक्षपाच तासूपयोगो जिनप्रतिमाना २ आनन्दप्रमुखाणां श्रमणोपामकानामुपधानानि ३ संक्षेपविस्तस्योः सु-शोभना संगतिः
तथा नामवचितानामपि ४ अन्यथा अतिप्रसङ्गोलोकप्रसिद्धो महादोपः५ यत्पुनः कुपाक्षिकाणां श्रीमहानिशीथमप्रमाणं तत्र निमित्तं-
निदानं ६ मैञ्या-मैत्रीमावेन लुम्पकहितोपदेशः ७, एतानि सप्त द्वाराणि, वक्ष्ये इति क्रियाध्याहारः सर्वत्र कार्य इतिगाथात्रयार्थः
॥१५२-१५३-१५४॥ अथ 'यथोदेशं निर्देश मितिन्यायात्प्रथमं चैत्यशब्दसार्थनिर्णयमाह-
भगवइजीवाभिगमे घेइअसहेण अरिहपडिमुत्ति । रायपसेणिअणायाधम्मेसु न साहु अरिहंति ॥१०॥
भगवती च जीवामिगमश्च भगवतीजीचाभिगमं तसिन्, चैत्यशब्देनाइत्प्रतिमेत्यर्थः सूत्र एव प्रतीतः,तथाहि-"किं णिस्माए
णं भंते ! असुरकुमारा उर्दु उप्पयंति जाव सोहम्मो फप्पो, से जहाणामए सपराइ वा बन्चराइ वा दंकणाइ वा चुचुआइ वा पण्हार
(वा पुलिंदा इ वा एग महं गर्ल्ड या दुग्गं वा दरिं वा विसमं वा पन्चयं वा णिस्साए सुमहल्लमपि आसपलंचा इत्थिवलंबाजोह-
पलं या पशुवलं वा आगलति, एयामेव असुरकुमारा देवा अरहते वा अरहंतचेइआणि वा अणगारे वा भाविअप्पणो णिस्साए उई
उप्पयंति जान सोहम्मो"त्ति (सू० २४२.३-४) श्रीभगवत्यां शत० ४ उ०२ एतत्पेकदेशो यथा नान्यत्र-तनिथाया अन्यत्र
न, न त विनेत्यर्थः इति श्रीभग० वृत्ती, अत्र वाफारनिकेण त्रयाणामपि मिन्नार्थतैव, यथा 'असणं चा पाणं या साइमं वा'
इत्यादौ पाकारचतुष्टयेनाशनादीनां भिन्नत्वम्, अन्यथा पाकारणाहुल्यं दूरे, वाकारमात्रस्यापि वैयपि, न अभेदे वाकारप्रयोगः
॥१९९॥

·भीप्रयधन-
परीक्षा
८पियामे
॥२०॥
शिक्षाससके
चैत्य-
शब्दार्थः
संभरति,यथा नमोऽधुणं अरहताणं भगताणं आइगराणमित्यादौ वाफाराणामनुक्तिः,अन्यथा अरहंताणं वा भगांताणं वा आइगराणं
वेत्यादि पाठरचनाप्रसक्तः, तसाप्रयाणां मिन्नार्थत्वे सिद्धे अर्हचैत्यानि जिनप्रतिमा भण्यन्ते इति सिद्धं सूत्रतएर चैत्यशब्देन जिन-
प्रतिमेति, ननु यदि तीर्थकरवत्तीर्थकरप्रतिमाऽपि शरणं भवेत् तर्हि सौधर्मदेवलोक एव बढ्यः सन्निहिता जिनप्रतिमा सन्ति तासां
शरणं विहाय कथमियर श्रीमहावीरमेवोपेयिवान् ? यद्वा ज्योतिश्चक्रे नन्दीश्वरादौ च तासांप्रतिमानां विद्यमानत्वात् ता एव कथं
न शरणतया प्रपेदे इति मम विकल्पना कथं निरस्पेति चेत्, सत्यं, शृणु पुष्करवरद्वीपधातकीखण्डसंवन्धिषु भरतैरावतेषु श्रीमहा-
चीरसदृशा अष्टौ जिनेन्द्राः छमस्थाः, केरलिनोऽपि महाविदेहसंबन्धिनो बहवोहन्तः केवलमनःपर्यायावधिमन्तोऽतिशयभिाज-
धान्येऽप्यनगाराः अनेककोटीसंख्याकाः सन्ति तान् विहाय जम्बूद्वीपवर्तिनं श्रीमहावीरचरणयोः शरणमुपागतवमरेन्द्र इत्यादिप्रति-
पन्दीपर्पालोचनायाणप्रहता लुम्पकविकल्पना शकुनी शक्तिरहिता तत्क्षणादेव प्राणमुक्ता अस्पृश्येति योध्य, किंच-चमरेन्द्रस्योर्ध्व-
गमने शक्तिरपि तीर्थकरादिनिश्रयैव भणिता, निश्रा च हे श्रीवीरजिन! हे श्रीस्थूलभद्रसाधो शक्रपराजितस्य मे शरणं त्वमेव
भवेत्यादिवचोमिरईदईमतिमासाधुमिः सहान्योन्य निवन्धमतिशा भण्यते, एवंविर्धा च प्रतिज्ञां निर्माप्य यद्यन्यत्र कापि याति
गता व शरणं लभते हि निश्रायाः करणं विफलमेव सात् , शक्रेणाप्यहंदादेः शरणं कृत्वावागतो भविष्यतीति विचिन्तित,
पदागम:-"णो खलु विसए चमरस्स असुरिंदस्स असुररण्णो अपणो अणिस्साए उर्दु उप्पतिचा जाव सोहम्मो कप्पो, णण्णस्थ
अरिहंते वा अणगारे वा माविअप्पणो णिस्साए उई उप्पतंति जाव सोहम्मो कप्पोचि" श्रीभग० शत०४उ० २,न पुनस्तद्वत् कापि
शरणं गतो भविष्यतीति विचिन्तितं, तसादवमाविशेषमामाय यस्याईदादेय॑क्या यथा शरणं उतं तथैव तत्रागत्य विश्राम्पति,
॥२०॥

·विमानपत
सम्परहष्टि-
त्वं
भीप्रवचन-
यत एकेनापि पादन्यासेनासंख्पासयोजनकोटाकोटीतिकामतभमरेन्द्रस्य कत्तशरणोपयोगातिरिक्तस्थले चरमचरणन्यासस्याप्य-
परीक्षा संभवः, कयमन्तरालपनिरस्तीकरादयोऽपि शरणं भवेयुः १, लोकेऽपि तथैव एश्यमानत्वात् , ननु शक्रेण 'नम्नस्थ अरिहंते पा अण-
परिभाभेगारे या भाविभप्पणो इपयोक्तं, न पुनः परवंतनेइआणि घेति तृतीयं पदं, वत्कथमिति पेदुच्यते, शक्रेणाईदहत्ययोरभेदेनैव विव-
॥२०१॥
क्षणात्, न तदयुक्तं 'धू दाऊण निणयराण'मित्यागमपचनस संपादकत्वात् , एवं पाईचैत्यशब्देनाईत्साधुन्यतिरिके याच्ये सिद्धे
जिनपतिमैवेति सिद्धं । अभ जीयाभिगमो यथा-'तत्थ णं से उरिले अंजणपव्यए तस्स गं उहिसिं गत्तारि गंदापुक्ररणीभोपं०,
सं०-पिजया पेजयंती जयंती अपराजिआ, सेस तहेव जान सिद्धाययणा, सन्या इयघरवण्णणा अन्या, वत्थ णं बहवे भवणयह-
वाणमंतरजोइसिप्रवेमाणिआ देवा पाउम्मासिअपडिवएसु संवरेसु अ अण्णेसु अ मासु जिणजम्मणनिरुखमणणाणुप्पायपरिणि-
पाणमाइए अ देवकोतु देवसमुदएसु देवममितीसु अ देवममवाएसु अ देवपोशणेसु अ एगंतो सहिआसमवायगया समाणा
|पमुदितपकीलिआ अशाहिआओ महामहिमामओ करेमाणा पालेमाणा सुहसुहेणं विहरंति"त्ति (१.८४) श्रीजीनाभिगमरने अअन-
गिरिपर्वसवर्णनाधिकारे.अग 'बेइमपरवण्णणा' इत्यत्र नैत्यगृह-जिनप्रतिमागृहमेव,अईसापोतमासंभवात् ,किन-अम नातुर्मासिक
| सांवरमरिकजिनजन्मादिदिवसेपअनगिरिप्रभृतिवष्टाटिकामहोत्सर्वं कुर्वाणा: ममुदिताः जिनप्रतिमापूजाविपरायणा भवनपत्यादयो
देवास्तिान्तीत्यादिभणनेन भवनपत्यादयो देना अपि सम्यग्दएप एवोक्ता भान्ति, मिथ्याशायुक्तदिवसेषु यथाविधानुष्ठानपरा-
पणत्वासंभवाद्, एतेन मिथ्याइशोप देवा जिनप्रतिमा पूजयन्ति शक्रतवं प पठन्तीत्याविप्रलपनेन गुग्धजनान् विमतारयन्
(सम्पाको निरस्त एप पोध्या, मिथ्याशोऽपि जिनप्रतिमा पूजयित्या शकस्तयं पठन्तीति काप्यागमेशुपलम्भात्, ननु महूर्ण देवाणं
किनार
-
॥२०॥

·श्रीप्रयपन.
परीक्षा
८विभामे
॥२०॥
शिक्षासप्टके
चैत्य-
शब्दार्थः
संमरति,यधा नमोऽधुणं अरहताणं भगवंताणं आइगराणमित्यादौ वाकाराणामनुक्तिः,अन्यथा अरहंताणं वा भगवंताणं वा आइगराणं
पेत्यादि पाठाचनाप्रसक्तः, तसाप्रयाणां मिन्नार्थत्वे सिद्धे अर्हचैत्यानि जिनप्रतिमा भण्यन्ते इति सिद्धं सूत्रत एव चैत्यशब्देन जिन-
मतिमेति, ननु यदि तीर्थकरवतीर्थकरप्रतिमाऽपि शरणं भवेत् तर्हि सौधर्मदेवलोक एव बहळ्यः सन्निहिता जिनप्रतिमा सन्ति तासां
शरणं विहाय कथमियरं श्रीमहावीरमेवोपेयिवान् ? यद्वा ज्योतिश्चके नन्दीश्वरादौ च तासां प्रतिमानां विद्यमानत्वात् ता एव कथं
न शरणतया प्रपेदे इति मम विकल्पना कथं निरस्पेति चेत्, सत्यं, भृणु पुष्करवरद्वीपधातकीखण्डसंबन्धिपु भरतैरावतेपु श्रीमहा-
चीरममा अटो जिनेन्द्राः छमस्थाः, केवलिनोऽपि महाविदेहसंवन्धिनो बहवोऽर्हन्तः केवलमनापर्यायावधिमन्तोऽतिशयर्द्धिभाज-
थान्येऽप्पनगाराः अनेककोटीसंख्याकाः सन्ति तान् विहाय जम्बूद्वीपतिनं श्रीमहावीरचरणयोः शरणमुपागतश्चमरेन्द्र इत्यादिप्रति-
पन्दीपालोचनापाणप्रहता लुम्पकविकल्पना शकुनी शक्तिरहिता तत्क्षणादेव माणमुक्ता अस्पृश्येति चोध्य, किंच-चमरेन्द्रस्योर्ध्व-
गमने शक्तिरपि तीर्थकरादिनिश्रयैव भणिता, निश्रा च हे श्रीवीरजिन! हे श्रीस्थूलभद्रसाधो! शक्रपराजितस्य मे शरणं त्वमेव
भवेत्यादिवचोमिरईदईत्मतिमासाघुमिः सहान्योऽन्यं निवन्धप्रतिज्ञा मण्यते, एवंविधां च प्रतिज्ञा निर्माप्य यद्यन्यत्र कापि याति
गतय वत्र शरणं लभते हि निश्रायाः करणं विफलमेव स्पाद, शक्रेणाप्यईदादेः शरणं कृत्वात्रागतो भविष्यतीति विचिन्तितं,
पदागमः-"जो खलु विसए चमरस्म असुरिंदस्स असुररण्यो अप्पणो अणिस्साए उडे उप्पतिता जाव सोहम्मो कप्पो, णण्णत्य
अरिहंते वा अणगारे वा माविअप्पणो णिस्साए उडे उप्पतति जाव सोहम्मो कप्पोत्ति" श्रीभग० शत०४उ०२,न पुनस्तद्वत् कापि
शरणं गतो भविष्यतीति विचिन्तितं, नमादवमाविशेपमामाद्य यस्याईदादेपस्या यथा शरणं कृतं तथैव तत्रागत्य विश्राम्यति,
.
॥२०॥

·|सम्यग्दृष्टि-
.
भीप्रवचन-यत एकेनापि पादन्यासेनासंख्यातयोजनकोटाकोटीर्व्यतिक्रामतवमरेन्द्रस्य कृतशरणोपयोगातिरिक्तस्थले चरमचरणन्यासखाप्प-
परीक्षा संभवः, कथमन्तरालवर्तिनस्तीर्थकरादयोऽपि शरणं भवेयुः?, लोकेऽपि तथैव दृश्यमानत्वात् , ननु शक्रेण 'नन्नत्थ अरिहंते वा अण-
८ विश्रामे
गारे वा भाविअप्पणो' इत्येवोक्तं, न पुनः अरहंतचेइआणि वेति तृतीयं पदं, तत्कथमिति चेदुच्यते, शक्रेणार्हदहचैत्ययोरभेदेनैव विव-
॥२०॥
(क्षणात्, न चैतदयुक्तं 'धूवं दाऊण जिणयराणमित्यागमवचनस्य संवादकत्वाद् , एवं चार्हचैत्यशब्देनार्हत्साधुव्यतिरिक्त वाच्ये सिद्धे
जिनप्रतिमैवेति सिद्धं । अथ जीवाभिगमो यथा-'तत्थ णं से उत्तरिल्ले अंजणपव्वए तस्स णं चउदिसिं चत्तारि गंदापुक्रणीओपं०,
तं.-विजया पेजयंती जयंती अपराजिआ, सेसं तहेब जाव सिद्धाययणा, सव्वा चेइयपरखण्णणा अन्वा, तत्थ णं बहवे भवणवइ-
| वाणमंतरजोइसिअवेमाणिआ देवा चाउम्मासिअपडिवएसु संघच्छरेसु अ अण्णेसु अ बहुसु जिणजम्मणनिक्खमणणाणुप्पायपरिणि-
व्याणमाइएसु अ देवकजेसु देवसमुदएमु देवममितीसु अ देवममवाएसु अ देवपओअणेसु अ एगंतओ सहिआ समवायगया समाणा
| पमुदितपकीलिआ अट्टाहिआओ महामहिमाओ करेमाणा पालेमाणा सुहंसुहेणं विहरंति"चि (१८४) श्रीजीवाभिगमसूत्रे अञ्जन-
| गिरिपर्वतवर्णनाधिकारे.अत्र 'चेइअघरवण्णणा' इत्यत्र चैत्यगृह-जिनप्रतिमागृहमेव,अईत्साधोस्तत्रासंभवात, किंच-अत्र चातुर्मासिक
| सांपत्मरिकजिनजन्मादिदिवसेवननगिरिप्रभृतिष्वष्टाहिकामहोत्सवं कुर्वाणाः प्रमुदिताः जिनमतिमापूजादिपरायणा भवनपत्यादयो
| देवास्तिष्ठन्तीत्यादिभणनेन भवनपत्यादयो देवा अपि सम्यग्दृष्टय एवोक्ता भवन्ति, मिध्यादृशामुक्तदिवसेषु तथाविधानुष्ठानपरा-
यणत्वासंभवाद्, एतेन मिथ्यादृशोऽपि देवा जिनप्रतिमां पूजयन्ति शकस्तवं च पठन्तीत्यादिप्रलपनेन मुग्धजनान् विप्रतारयन्
लुम्पाको निरस्त एव बोध्या, मिथ्याशोऽपि जिनप्रतिमा पूजयित्वा शक्रस्तवं पठन्तीति क्वाप्यागमेऽनुपलम्भात्, ननु बहूर्ण देवाणं
BHOHOROTO
॥२०॥

·HO
परीक्षा
विमानपते
सम्यहा
सं
८बिमामे
२०२॥
-
रहणं देवीण य अगणियाभो इत्यादिप्रवचनवचनात् मिथ्यादशोऽपि जिनप्रतिमा पूजयन्ति,अन्यथा बहुशब्दस वैयपित्तेरितिचेन्मैवं,
मिध्याएपरिप्रहार्य पहुशन्दसानुपादानात् , कित्येकैकसिन् विमाने संख्यातयोजनात्मके संख्याता असंख्यातयोजनात्मके चासं-
गपाताः मम्परयो देवाः सन्ति ते च जिनप्रतिमापूजादिपरायणा एवेति बहुशब्दप्रयोगस्य साफल्यम् अन्यथा "सवेसिं देवाणं सव्वासिं
देवीणं अगणिसे"त्यादिपाठरचनाऽमविष्यत् , सा च नास्तीति बहुशब्देनेर प्रत्युत मिथ्यादृष्टयः परित्यक्ताः, ननु विमानाधिपति-
स्पेन पदा मिप्पाहर देव उत्पद्यते तदा तद्विमानगता जिनप्रतिमा मिथ्यागपि देवस्थित्या पूजयत्येवेति चेत्, मैवं, मिथ्यादृशां
विमानाधिपतित्वेनोत्पादासंभवात् , विमानाधिपतिर्मिध्यागपि स्यादित्यादिवचनस्य फाप्यागमेऽनुयलम्भात् , ननु शक्रमामानिका-
समुपपावो निजनित्रविमानेषु भणितः,यदागमः-"एवं खल देवाणुप्पिआणं अंतेवासी तीसए णामं अणगारे पगइभद्दए जाव विणीए
छोणं अणिसिनेणं तबोकम्मेणं अप्पाणं भावमाणे बहुपडिपुण्णाई असंवच्छराई सामग्णपरिआगं पाउणित्ता मासिआए संले.
हगाए अप्पाणं झोसेना सहि भत्ताई अणसणाए छैदेत्ता आलोइअपडिकंते कालमासे कालं किया सोहम्मे कप्पे सर्यसि विमाणंसि
६.
गापममाए देवसपणिअंसि दूसंतरिआए अंगुलस्म असंखेजइभागमित्ताए ओगाहणाए समस्स देविंदस्स देवरणो सामाणिश-
नाए उपपणे"इत्यादि पावत् "गोमा ! महिहिए जाव महाणुभावे, से णं तत्थ सकस्स विमाणस्स चउण्हं सामाणिअसाह-
मीणं नाउण्डं अग्गमहिमीणं सपरिवाराणं तिष्हं परिमाणं सत्तण्डं अणिआणं सत्तहं अणि पाहिवईणं सोलसण्हं आयरकुखदेवसाह-
स्मीन अप्णेमि च यहणं देवाण य देवीण य जाब विहरति"ति यावत् "सफरम देविंदस्स देवरण्णो अवसेसा सामाणिा देवा
कमहिहिआ बहर मयं जाय एम"ति(१२९)श्रीभग श० ३३०१,एवं निज र विमानेपुत्पत्तिभणनेन सामानिका विमाना.
॥२०२॥

·भीप्रवचन-
परीधा
८ विधामे
॥२०३॥
[विमानपत:
सम्यग्दृष्टि
त्वं
धिपतयः, तदन्तर्गतः संगमोऽपि विमानाधिपतिरप्यभव्यत्वानियमात् मिथ्यादृष्टिः देवस्थित्या निजविमानगता जिनप्रतिमाः पूज-
यति शकस्तयं च पठति, ता किं बाधकमितिघेन्मैवं, सम्यक्प्रवचनाभिप्रायापरिज्ञानात् न हि 'सयंसि विमाणंसित्ति भणनेन पृथ-
विमानाधिपतित्वं संभवति, भवनपत्तिज्योतिष्कसौधर्मेशानकल्पेन्द्राणामग्रमहिषीणामपि भवन विमानाधिपतित्वप्रसङ्गात् , तासां च
नामग्राहमपि भवन विमानादेरुक्तत्वान्, यदागम:-"तेणं कालेणं २ काली देवी चमरचंचाए रायहाणीए कालवाडिसए भवणे कालंसि
सीहासणंसि चाहिं सामाणिअसाहस्सीहिं चउहि महत्तरिआहिं सपरिवाराहि तीहिं परिसाहिं सचहि अणिएहि सत्तहिं अणिआहि-
वईहिं सोलसहिं आपरखदेवसाहस्सीहि अण्णेहि अ बहुएहि कलवाडिसयभवणयासीहिं असुरकुमारेहिं देवेहिं देवीहि असद्धिं संप-
रिवुडा महयाइयजावविहरति"त्ति श्रीज्ञात०२ शु० प्रथमवर्गे, तथा 'तेणं कालेणं २ सूरप्पभा देवी सूरंसि विमाणंसि सूरप्पमंसि
सीहासणंसि महयाहयजावविहरति जहा काली"ति ज्ञाता, तथा "तेणं कालेणं २ चंदप्पभादेवी चंदप्पमंसि विमाणंसि चंदप्पमंसि
सीहासणंसि महपाजावविहरति जहा काली"ति ज्ञात,तथा "तेणं कालेणं २ पउमादेवी सोहम्मे कप्पे पउमाभवडिंसयंसि विमा-
गसि सभाए सोहम्माए पउमंसि सीहासणं महयाहयजावविहरति जहा काली"ति श्रीज्ञाता०, तथा "तेणं कालेणं २ कण्हादेवी
ईसाणे कप्पे कण्हवडिसए विमाणंसि कण्हंसि सीहासणंसि महयाजावविहरति"त्ति श्रीज्ञात०, ननु अग्रमहिषीणामपि पृथग भवन-
विमानानि भवन्तीति चेन्मैवम् , आगमे अपरिगृहीतदेचीनामेव पृथग्चिमानानां भणनात् ,यदुक्तं-"अपरिग्गहदेवीणं विमाणलक्खा
छ हुंति सोहम्मे" इत्यादि, अग्रमहिपीणामपि स्वतन्त्रविमानाधिपतित्वेऽपरिगृहीतदेवीनामिव शक्रस्य तासामप्याधिपत्यासंभवः स्यात् ,
नन्वेवं कथमितिचेच्छृणु, शक्रस्य प्रभुतावर्णनाधिकारे द्वात्रिंशलक्षविमानानामेवाधिपत्यमुक्त, न पुनस्ववत्तद्विमानवासिदेवदेवीना-
.
ROMOOTकास
रलबि
॥२०३॥

·निमानपतेः
सम्यग्दृष्टि
वं
परीक्षा
८वियामे
11२०२॥
बहूर्ण देवीणय अचणिआओ इत्यादिप्रवचनपचनात् मिथ्यादृशोऽपि जिनप्रतिमां पूजयन्ति,अन्यथा बहुशब्दस्य वैयापत्तेरितिचेन्मैवं,
मिथ्यापरिग्रहार्य यहुशब्दस्यानुपादानाद , कित्वेककसिन् विमाने संख्यातयोजनात्मके संख्याता असंख्यातयोजनात्मके चासं-
ख्याताः सम्पादृशोदेवाः सन्ति ते च जिनप्रतिमापूजादिपरायणा एवेति बहुशब्दप्रयोगस्य साफल्यम् अन्यथा "सन्वेसिं देवाणं सबासि
देवीणं अचणिजे"त्यादिपाठरचनाऽभविष्यद, सा च नास्तीति बहुशब्देनैव प्रत्युत मिथ्यादृष्टयः परित्यक्ताः, ननु विमानाधिपति-
त्वेन यदा मिथ्याग देव उत्पद्यते तदा तद्विमानगता जिनप्रतिमा मिथ्यागपि देवस्थित्या पूजयत्येवेति चेत् , मैवं, मिथ्यादृशां
विमानाधिपतित्वेनोत्पादासंभवाद, विमानाधिपतिर्मिध्याहगपि सादित्यादिवचनस्य छाप्यागमेनुपलम्भात् , ननु शक्रमामानिका-
नामुपपातो निजनिजविमानेपु भणितः,यदागमः-"एवं खलु देवाणुप्पिआणं अंतेवासी तीसए णाम अणगारे पगइभदए जाव विणीए
छठंछद्रेणं अणिकसित्तेणं तवोकम्मेणं अप्पाणं भावमाणे बहुपडिपुण्णाई अह संवच्छराई सामण्णपरिआगं पाउणित्ता मासिआए संले.
हणाए अप्पाणं झोसेत्ता सहिं भत्ताई अणसणाए छेदेत्ता आलोइअपडिकंते कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे सयंसि विमाणंसि
उपायमभाए देवसयणिशंसि दूसंतरिआए अंगुलस्स असंखेजइभागमिचाए ओगाहणाए सकस्स देविंदस्स देवरण्णो सामाणिअ-
देवताए उपवणे" इत्यादि यावत् "गोअमा! महिडिए जार महाणुभावे, से णं तत्थ सकस्स विमाणस्स चउण्हं सामाणिअसाह-
स्मीणं चउण्हं अग्गमहिमीणं सपरिवाराणं तिण्हं परिमाणं सत्तण्डं अणिआणं सत्तण्हं अणि प्राहियईणं सोलसण्हं आयरग्वदेवसाह-
समीणं अण्णेसिं च पहणं देवाण य देशीण य जान चिहरति"त्ति पात् "सकस्म देनिंदस्स देपरण्णो अगसेसा सामाणिआ देवा-
कमहिदिया तहेव सव्यं जाव गमणं"ति(१९९)श्रीभग श० ३उ०१,एवं निज २ विमानेपूत्पत्तिभणनेन सामानिका विमाना.
॥२०२॥

·.
भीप्रवचन-
परीधा
८ विश्रामे
॥२०॥
विमानपता
सम्यग्दृष्टि-
त्वं
धिपतयः, तदन्तर्गतः संगमोऽपि विमानाधिपतिरप्यभव्यत्वानियमात् मिथ्यादृष्टिः देवस्थित्या निजविमानगता जिनप्रतिमा पूज-
यति शक्रस्तवं च पठति, तत्र किं बाधकमितिचेन्मैवं, सम्यावचनाभिप्रायापरिज्ञानात् ,न हि 'सयंसि विमाणंसि'त्ति भणनेन पृथ-
विमानाधिपतित्व संभवति, भवनपतिज्योतिष्कसौधर्मेशानकल्पेन्द्राणामनमहिपीणामपि भवनविमानाधिपतित्वप्रसङ्गात् , तासां च
नामग्राहमपि भवन विमानादेरुक्तत्वाद्, यदागम:-"तेणं कालेणं २ काली देवी चमरचंचाए रायहाणीए कालपडिसए भवणे कालंसि
सीहासणंसि चउहि सामाणिअसाहस्सीहि चाहिं महत्तरिाहिं सपरिवाराहि तीहिं परिसाहिं सत्तहिं अणिएहिं सत्ताहि अणिआहि-
पईहिं सोलसहि आपरखदेवसाहसीहि अण्णेहिअ बहुएहि कालवाडिंसयभवणवासीहि असुरकुमारेहिं देवेहिं देवीहि असद्धिं संप-
खिडा महयाहयजावविहरति"त्ति श्रीज्ञात० २ थु० प्रथमवर्ग, तथा 'तेणं कालेणं २ सूरप्पभा देवी सूरंसि विमाणसि सरप्पभंसि
सीहासणंसि महयाहयजावविहरति जहा काली"ति ज्ञाता०, तथा "तेणं कालेणं २ चंदप्पभादेवी चंदप्पभंसि विमाणंसि चंदप्पमंसि
सीहासगंसि महयाजावविहरति जहा काली"ति ज्ञात,तथा "तेणं कालेणं २ पउमादेवी सोहम्मे कप्पे पउमाभवडिंसयंसि विमा-
मंसि सभाए सोहम्माए पउमंसि सीहासणं महयाहयजावविहरति जहा काली"ति श्रीज्ञाता०, तथा "तेणं कालेणं २ कण्हादेवी
ईसाणे कप्पे कण्हवडिसए विमाणंसि कण्हंसि सीहासणंसि महयाजावविहरति"त्ति श्रीज्ञात०, ननु अग्रमहिपीणामपि पृथग्भवन-
विमानानि भवन्तीति चेन्मैवम् , आगमे अपरिगृहीतदेवीनामेव पृथग्विमानानां भणनात् , यदुक्तं-"अपरिग्गहदेवीणं विमाणलक्खा
छ हुंति सोहम्मे" इत्यादि, अग्रमहिपीणामपि स्वतत्रविमानाधिपतित्वेऽपरिगृहीतदेवीनामिव शक्रस्य तासामप्याधिपत्यासंभवः स्यात् ,
नन्वेवं कथमितिचेच्छृणु, शक्रस्य प्रभुतावर्णनाधिकारे द्वात्रिंशल्लक्षविमानानामेवाधिपत्यमुक्तं, न पुनस्तद्वत्तद्विमानवासिदेवदेवीना.
KORO
॥२०॥

·भीप्रवचन
परीक्षा
८वियामे
॥२०॥
विमानपतेः
सम्यग्दृष्टि-
त्वं
मपि, यदागमा-"तेणं कालेणं २ सफे देविंदे देवराया वञ्जपाणी पुरंदरे सतकतू सहसखे मघवं पागसासणे दाहिणड्डुलोगाहिबई
पचीसविमाणापाससयसहस्साहिबई एरावणवाहणे सुरिंदे अस्यंवरवत्थधरे आलइअमालमहडे नवहेमचारुचित्तचंचलकुंडलविलि-
हिउमाणगले भामुरषोंदी पलंयत्रणमाले महिड्डीए महज्जुईए महबले महायसे महाणुभावे महासोक्खे सोहम्मे कप्पे सोहम्मवडिं-
गए विमाणे सभाए मोहम्माए सकसि सीहासणंसि वचीसाए विमाणावाससयसाहस्सीणं चउरासीए सामाणिअसाहस्सीणं तायची-
साए वायनीसगाणं चउण्दं लोगपालाणं अहण्इं अग्गमहिसीणं सपरिवाराणं तिहं परिसाणं सत्तई अणिआणं सत्तहं अणिआहि-
वईणं पउण्हं चउरासीणं आयरक्खदेवसाहस्सीणं अण्णेसिं च बहूणं सोहम्मकप्पवासीणं विमाणिआणं देवाण य देवीण य, अण्णे
पति-अण्णेसि च यहुणं देवाण य देवीण य आमिओउववण्णगाण आहेवचं पोरेवचं मामित्तं भट्टित्तं महत्तरगत्तं आणाईसरसेणावच्चं
फारेमाणे पालेमाणे महयाहयनदृगीअवाईअतंतीतलतालतुडिअघणमुइंगपडपडहप्पवाइअरवेण दिव्वाई भोगभोगाई मुंजमाणे विहरई"-
ति श्रीजंबूद्वीपप्रज्ञप्ती,अन'द्वात्रिंशद्विमानानामेवाधिपत्यमुक्तं,न पुनः "सत्तण्हं अणिआणं सत्तण्हं अणिआहिबईणं" इत्यादिवत् |
पत्तीसाए विमाणावाससपसाहस्सीणं पत्नीसरिमाणवाससयसहस्साहिबईण'मित्यादि भणितं, तथा 'अण्णेसिं च पहणं सोहम्मकप्प-
वासीणं वैमाणिआणं देवाण य देवीण येत्याधुक्तं,न पुनः 'सन्वेसि सोहम्मकप्पवासीण'मित्यादि,तत्रापि बहुशब्देनामियोगादिदेव-
त्वेनोत्पन्नास्त एव नान्येऽपि, अत एवात्रैव 'अण्णे पदंति अण्णसिंच बहूणं देवाण य देवीण य आमियोगउववष्णगाण मितिपाठोक्तिः,
नसाधापानिन्द्रपरिकरस्तावान् सर्वोऽपि शक्रनिनासविमान एयोत्पद्यते, नान्यत्र, तया च खकीयविमानशब्देनैकस्मिन्नेव विमाने
यस्य देवादानान् प्रदेशो विमानैकदेशभूतः स्वस्वप्रभुवादिना नियतस्तस्य तावान् स प्रदेशो निजविमानं मण्यते, अत एर काल-
॥२०॥

·| मिथ्याम्
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥२०॥
न विमान-
पतिः
नामकं भवनं चरमचधाराजधान्या एकदेशरूपमपि भवनत्वेनागमे भणितं प्राक् प्रदर्शितं, एवं यथा चन्द्रसूर्यादीनामग्रमहिपीणां
चन्द्रसूर्यादिविमानैकदेश एव निज २ नामा विमानतया भणितः तथा तत्सामानिकानामपि बोध्यम् , अन्यथा ज्योतिष्केन्द्र सामा-
निकानामपि पृथग्विमानकल्पने ज्योतिप्काणां पञ्चप्रकारतानियमभङ्गः स्याद्, अत एव "ससिरविगहनखत्ता" इत्यादिप्रवचने
शशिप्रमुखशन्दैः शशिप्रमुख विमानवासिनः सर्वेऽपि तन्नाममिरेव गृहीता बोध्याः, किंच-जिनजन्मादिपु सामानिकादीनां पालक-
विमाने वागमनमागमे भणितं, न पुनः शेषदेवादीनामिव निगनिज विमानवाहनादिभिरिति, एतच जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तितो बोध्यं,
तथा सौधर्मदेवलोकं गतेन चमरेन्द्रेणापि शक्रारिकर एवाकोशविपयीकृतो, न पुनरितरे केऽपि, किंच-सामानिकानां महर्द्धिकत्वात्
पृथक् विमानकल्पनं यत्तदप्यसंगतं, देवलोकेषु सामानिकापेक्षया विमानानामप्यल्पसंख्याकत्वात् , यतः सहस्रारे पद् सहस्राणि
विमानानां सामानिकास्तु त्रिंशत्सहसाः, आनतप्राणतयोः समुदितयोश्चत्वारि शतानि विमानानां सामानिकास्तु विंशतिः संहस्राः,
आरणाच्युतयोः समुदितयोखीणि शतानि विमानानां सामानिकास्तु दश सहस्राः, यदागमः-"छच्च सहस्सा सहस्सारे । आणय-
पाणयकप्पे चत्तारि सया आरणचुए तिणि सय"चि विमानसंख्या, तथा 'चउरासीती वावत्तरी सत्तरी असही। पण्णा चत्तालीसा
तीसा वीसा दस सहस्सा || इति सामानिकसंख्या श्रीजम्बूद्वीप०, यत्तु “सामानिकर्हसमानो,यानकाख्यविमानतः। स शिष्टै
| कार्णवायुष्को, मेरुचूला सुरो ययौ॥३॥"इति श्रीमहावीरचरित्रे यानकविमानं भणितं तदेतनाम्ना शुक्रविमानकदेशो बोध्या,तत्र
च चमरचञ्चाराजराजधानीदेशः कालभवनं दृष्टान्त इति, एवं च सति शक्रमामानिकोऽप्यभव्यः संगमको विमानाधिपतिर्न सा-
देवेति संपन्न, किंच-मिथ्पादृष्टिदेवत्वेनोत्पद्यमानो विपयादिषु गृद्ध एवोत्पद्यते, तत्र च 'किं मे पुलि करणिकं किं मे पच्छा
॥२०॥

·वचन-
मिथ्याम्
न विमान-
पतिः
८विथामे
२०६॥
करणिज'मित्यादिपर्यायलोचनापुरस्सरं पुस्तकरत्नाद्धार्मिक व्यवसायं गृह्णातीति विचार्यमाणं युक्तिमपि न सहते, न च युक्त्या
विचारणमयुक्तं,तस्या अप्यनुज्ञातत्वात् ,यदुक्तं-"तह(अह)वाखाणेअव्वं जहा जहा तस्स अवगमो होइ । आगमियमागमेणं जुत्तीगम्म
तु जुत्तीए॥२॥"चि (९९१) पश्चवस्तुके, यचौष्ट्रिकेण संदेहदोलावल्यादौ 'एवं च सम्यग्दृष्टिभाविताः प्रतिमा एव ज्ञानदर्शन-
चारित्ररूपमायहेतुत्वादायतनं, नेतरा इत्यायात,द्रव्पलिङ्गिपरिगृहीतास्तु प्रतिमा न सम्यग्दृष्टिभाविता..द्रव्यलिगिनां मिथ्याडष्टि-
वाद्, एतच किंचित्त्साधितं साधयिष्यते च इति कथमायतनं स्युः,ननु 'दव्यंमि जिणहराई'त्यनेनौघनियुक्तिवाक्येन प्रतिमानां
द्रव्यायतनत्वमेवोक्तमितिचेत्सत्यं, किंतु सम्यग्दृष्टिभावितानामेव,नेतरासामामित्यवधार्यम् , अन्यथा दिगम्बरसंवन्धिजिनगृहप्रतिमा-
नामपि द्रव्यायतनत्वं सात् , नन्वेवं तर्हि संगमकप्रायमहामिथ्याष्टिदेव विमानस्थितसिद्धायतनप्रतिमा अपि नायतनमितिचेन्न, नित्य-
चैत्येषु हि संगमकवदभव्या अपि देवा मदीयमिदमिति बहुमानात् कल्पस्थितव्यवस्थानुरोधात्तदद्भुतमभावाद्वा न कदाचिदसमंजस-
क्रियाः आरभन्ते, यदुक्तमागमे-"देवहरयम्मि देवा विसयविममोहिआवि न कयादि । अच्छरसाहिपि समं हामकिड्डाइ परिंति
॥१॥"ति, किंच-चतुःपटिरपीन्द्रा देवाधिपतित्वेन महासम्यग्दृष्टित्वेन खखप्रतिबद्धसर्वसिद्वायतनशुद्धिविधानकावणा एवेत्येतेषु
विजयमानेषु को नामात्महितैपी नित्यचैत्येप्पात्मविमानस्थत्वेन नीत्यतिक्रमणमारभते ?, मिथ्यादृष्टिभावितत्वं च चैत्यानां तत्प्रव.
नितासमञ्जसाचारकलुपितत्वं, तच शाश्वतप्रतिमानां नास्तीति ता भावग्रामत्वं न व्यभिचरन्त्येव,तथा चायतनमेव, आयतनभावग्राम-
पोरेकार्थत्वात् , किंच-अत्यन्तमसंबुद्धाचार्यो भवान् यद्भक्तिचैत्यविचारमारभ्य नित्यचैत्यैर्व्यभिचारमुद्भावितमान् ,परं सोऽप्यागम-
नीत्याऽसामिनिराकत इति, द्रव्यलिङ्गिपरिगृहीतानि तु चैत्यानि मिथ्यात्वकारणाचारकलुपिकत्सादनायतनमेव, तथा च सति निव-
.
नाका
॥२०६॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२०७॥
मिथ्यार
न विमान-
पतिः
वेविय तेषु दृष्टेषु यदि कस्यापि सम्यक्त्वमुत्पद्यते, उत्पद्यतां नाम, तथापि मिथ्यात्वभावितत्वात्तान्यनायतनमेव निसायद ,यदुक्तं-
| "जइविहु सम्मुप्पाओ कस्सवि दळूण निण्हवे हुआ। मिच्छत्तहयमईआ तहावि ते वजणिजाउ॥२॥" इति, नन्वनायतनत्वे सति कि-
जायतां तासाम् १, उच्यते, असेव्यंव, यदुक्तमावश्यके-"सणमवि न खमं काउं अणाययणसेवणं सुविहिआणं । जग्गंध होइ वर्ण
बग्गंधो मारुओ वाति॥१॥"ति, तथा च प्रयोगः-विवादाध्यासितं परतीपिकापरिगृहीतमपि श्वेताम्बरयतिप्रतिष्ठितमध्यव्यङ्ग्यमप्य-
ईदिम्ब सुविहितानामवन्धमनधिकारिपरिगृहीतत्वात् ,यदेव तदेवं यथा मातङ्गपाटकान्तर्गतजैनमातङ्गगृहीताईचैत्य,नहि परतीथिका-
परिगृहीतमपि श्वेताम्बरयतिप्रतिष्ठितमप्यव्यङ्ग्यमपि मातङ्गपरिगृहीताईचैत्यं चतुर्मासकादिपर्वस्वपि कैश्विदपि मातङ्गव्यतिरिक्तैर्वन्द्यते,
अथ मातङ्गैर्वन्धमानत्वाद्वन्धमेव,न,एवं हि बोटिकादिमिर्वन्द्यमानत्वादन्यतीर्थिकपरिगृहीतार्हचैत्यसापि वन्द्यत्वसंगः,सर्वसंगपरि-
त्यागित्वेन च यतीनां प्रतिमापरिग्रहेनधिकारित्वमेव, तथा च तत्परिगृहीता अर्हत्प्रतिमा अवन्या एवेति सिद्धम् , अन च विस्तरः
प्रद्युम्नाचार्यपक्षतक्षकश्रीजिनपतिमरिकतवादस्थलेभ्योऽचसेय इत्यादिना संगमकोऽपि शकसामानिकत्वाद्विमानाधिपतिर्भवि-
व्यतीतिभ्रान्त्या आक्षेपपरिहाराभ्यां काचपिच्यं विरचितं तदपि निरस्तं चोध्यं, मुख्य विमानाधिपतितया मिथ्यादृष्टेरुत्पत्तेरसंभवात् ,
तचानन्तरमेवागमानुगतयुक्या व्यक्तीकृतमिति,किंच-संदेहदोलामल्यां "तथा च प्रयोगो-विनादाध्यासितं पुरतीथिकापरिगृहीतम-
पीत्यायनुमानैर्यन्मातङ्गपरिगृहीतमर्हचैत्यं दृष्टान्तीकृतं तत्किमागमसिद्ध लोकसिद्धं वा?, उभयथापि खरविपाणकल्पं, यतो मातङ्ग-
पाटकेऽर्हचैत्यमित्यागमे नोक्तं, लोकेऽप्य दृश्यमानं, फिच-युक्त्याऽप्यक्षम, यदि मातङ्गो मिथ्यादृष्टिस्तहि अर्हत्यपरिग्रहो न
संभवति, प्रयोजनाभावात् , सम्यग्दृष्टिश्चेत्तहिं अशुचिलिसपादपुरुपयत् मातङ्गोऽपि तदाशातनाभीत्या जिनमृतिमा न स्पृशति,किंच-
॥२०७॥

·SAT भीप्रवचन- परीक्षा ८ विधामे ॥२०८॥ मिथ्याग् न विमान- पतिः अनुग्वरतरमनालोच्यानुचितवक्तारो,यतः कादाचित्कापावित्र्यभाजः कुलजा अपि सम्यग्दृशः स्त्रियो जिनप्रतिमांन स्पृशन्तीति भणित्वाऽपि तथाविधापाविव्यावस्थामापनानामस्पृश्योऽपि सम्यग्दृग मातङ्गो जिनप्रतिमा स्पृशतीत्यसमअसं भणन् स्वगलपादुका- मपि न वेत्ति, तथा समवसरणस्थितमहन्तमिव जिनप्रतिमामपि स्त्रियो न स्पृशन्तीति जिनदत्तेन निजकुलके भणितमिति खरतर- मतविश्रामे दर्शितम् , एवं च सति कथं मातङ्गस्पर्शः प्रतिमाया युक्तः, अन्यथा भावजिनेऽपि तथाप्रसङ्गः, तेन नित्यचैत्येपु हि | संगमकपदभव्या अपि देवा मदीयमिदमिति बहुमानात कल्पस्थितिव्यवस्थानुरोधात्तदद्भुतप्रभावाद्वेत्यादि चिकल्पितं तदालजालकल्पम्, एवं फाप्यनुक्तत्वादश्रुतत्वाच, तसादनादिसिद्धकल्पस्थितिरेव तावदियं यद्विमानाधिपतिर्मिथ्यादृष्टिर्न भवत्येव, यचोक्तं-"देवहर- यंमि देवा चिसयविसमोहिश्रापि न कयावि" इत्यादि तच सम्यग्दृष्टरेव तथा खभायो, न पुनर्मिथ्यादृष्टेरपि, यतः-"पंचहिं ठाणेहि जीग मुलहबोहियत्ताए कम्मं पकरिति, तं०-अरहताणं वणं वदमाणे० विवकतवयंभचेराणं देवाणं वण्णं वदमाणे"ति श्रीस्थानाङ्गे (४२६) अहंदादिपतिव्पयस्थितानां देवानामईदादीनामिय वर्णवादो बोधिसुलभताहेतुर्भणितः, तत्र वर्णवादः देवानां 'अहदेवाण प सील विसयविममोहिआवि जिणभवणे । अच्छरसाईहिं समं हासाई जेण न कुणंति ॥१॥त्तिरूपः, सच सम्यग्दृशामेव बोध्यः, न पुनर्मिथ्यादृशामपि, तेषां वर्णवादे दूरे बोधिसुलभता, प्रत्युत सम्यक्त्वपणं, यदुक्तं-"शङ्काकासाविचिकित्सामिथ्यादृष्टिप्र- शंमनम् । तत्संस्तवथ पश्चापि, सम्यच्वं दुपयन्त्यमी ॥२॥" इति, ननु जिनप्रतिमासु तथाविधाध्यवसायो मिथ्यादृशामप्यनुमोद- नाविषयो युक्त इति चेन्मैवं, इमा जिनप्रतिमा अर्हत इवाराध्या मोक्षदात्रीति सम्यग्बुद्धरविषयत्वात् , तथात्वे च मिथ्यादृष्टित्वा- संभवात् , सम्यग्ज्ञानमिथ्याज्ञानयोरेकदैकत्रासमावेशात् , यदागम:-"अस्स णाणा तस्म अण्णाणा णस्थि, जस्म अण्णाणा तस्स गाणा- ॥२०८- -

·चेत्य-
शब्दार्थ
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥२०९॥
गस्थिति श्रीमज्ञापनायां, इत्यादि सम्यक्पर्यालोचनया कुपाक्षिकविकल्पिताक्षेपादिपरिहारोकिश्चित्करतयेव प्रातभासत शुद्ध-
बुद्धीनामित्यलं प्रपञ्चेन, ननु जीवो हि सम्यक्त्वमसंख्येयोत्सपिण्यवसर्पिणीसमयप्रमाणासंख्येयवारानेवोत्कर्पतोऽपि लमत्ते, न
पुनरनन्तशो वारान् , जीवस्तु भवनपत्यादिसौधर्मेशानपर्यन्तेषु देवादिस्थानेषु देवत्वेन देवीत्वेन वाऽनन्तश उत्पन्नः सनत्कुमारादि-
वैयकपर्यन्तेषु च देवत्वेनैव, तन्न देवीनामुत्पादाभावात् , यदागमः-"अयं णं भंते जीवे चउसठ्ठीए असुरकुमारावाससयसहस्सेसु
एगमेगंसि असुरकुमारावासंसि पुढविकाइयत्ताए जावयणप्फइकाइअत्ताए देवत्ताए देवित्ताए आसणसयणभंडमत्तोवगरणत्ताए
उप्पण्णपुवे?, हंता गो० ! असई अदुवा अणंतखुत्तो, सधजीवेवि णं भंते , एवं चेव, एवं जाव थणिअकुमारेसु, णाणत्तं आवासेसु,
आवाता पुव्यमणिआ इत्यादि यावत् वाणमंतरजोइसिअसोहम्मीसाणेसु अ जहा असुरकुमाराण"ति श्रीभग० श० १२ उ०७,
तथा 'अयं णं भंते ! जीवे सणंकुमारकप्पै वारससु विमाणावाससयसहस्सेसु एगमेगसि विमाणिआवासंसि पुढविकाइअनाए सेसं जहा
असुरकुमाराणं जावअणंतखुत्तो, णो चेवणं देवित्ताए, एवं सवजीवावि, एवं जाव आणयपाणएसु, एवं आरणअधुएसुवि, अयं णं
भंते ! जीवे तीसुवि अधारसुत्तरेसु गेविजविमाणवाससएसु एवं चेव"त्ति श्रीभग श० १२ उ०७, एवं चैकसिन् स्थानेऽनन्तश
उत्पाद्यमाना विमानाधिपतित्वेनेन्द्रोऽन्यो वाऽनन्तश उत्पन्नः, तथा च सिद्धं युक्त्याऽनन्तशो विमानाधिपतिरपि मिथ्यागेवेति-
चेन्मैवं, कुपाक्षिकविकल्पिते युक्तेर्गन्धस्याप्यभावाद् , यतस्तत्रासुरकुमारावासेषु व्यन्तरज्योतिष्कसौधर्मेशानेषु सनत्कुमारकल्पे द्वाद-
शस्त्रपि विमानावासशतसहस्रग्वित्यादिवचोरचनया भवनविमानादीन्येवोक्तानि, न पुनर्यावन्ति देवानां देवीनां चोत्पादशय्यादि-
(लक्षणानि स्थानानि तेषु सकलेम्वपि प्रत्येकं देवत्वेन देवीत्वेन चानन्तश उत्पन्नपूर्व इत्युक्तं, तथा च न किञ्चिदनुपपन, सौधर्मा-
॥२०९॥

·वचन-
परीक्षा
चैत्य-
शन्दा
८विभामे
॥२१०||
दिदेवलोकेषु यथासंभवं देवत्वेन देवीत्वेन चानन्तश उत्पद्यमानोऽपि न विमानाधिपतित्वेनापि, किंतु नियतसम्यक्त्वाधुत्पत्तिस्था-
नातिरिक्तेष्वेव स्थानेषु यथासंभवं देवादित्वेनोत्पन्नपूर्व एवेत्याकूतं, अन्यथा चमरेन्द्रादीशानेन्द्रपर्यन्तानामुत्पादशय्यादिस्थानेष्वपि
देवीत्वेन ईशानदेवलोकादिदेवीस्थानेषु देवत्वेन दशलक्षप्रमाणदेवीविमानेषु विमानाधिपतिदेवत्वेनैव चोत्पादप्रसत्या जगव्यवस्था-
भगः स्यात् , तथा सर्वत्रापि वनस्पत्यादित्वेनाप्यनन्तश उत्पादो भणितः सोऽपि यदि सर्वस्थानेषु भण्यते तदा शक्रस्थाने वृक्षोऽ-
प्युत्पद्येत, तथा चाशिक्षितनृत्यमिव लोकविगोपनादि खात् ,निर्गुरुनाटकस्य तथा स्वभावाद् , उक्तं-"नहि भवति निर्विगोपकमनुपा-
सितगुरुकुलस्य विज्ञानम् । प्रकटितपश्चाद्भागं पश्यत नृत्यं मयूरस्य ॥१॥" इत्यादि, ननु यदुक्तं देव्युत्पादशय्यादिस्थाने देवत्वेन
देवोत्पादशय्यादिस्थाने देवीत्वेन इन्द्रस्थाने वृक्षत्वेनोत्पादे जगद्व्यवस्थाभङ्ग इत्यादि तदयुक्तं, यथासंभवमेवोत्पत्तिरसाकं सम्मता,
न पुनर्जगद्व्यवस्थाविलोपेनापीति चेचिरंजीव, आयातोऽसि स्वयमेवामदुक्तमार्गेण, यतो विमानाधिपतिरिन्द्रोऽन्यो वा सम्यग्दृष्टि-
रेव 'स्यात् , न मिथ्यादृष्टिरिति जगस्थितिः, यथाऽनन्तशो राजत्वेनोत्पन्नोऽपि न चक्रवर्तिबलदेववासुदेवादिपदवीसंयुक्त उत्पन्ना,
अत एव मिथ्यादृशस्तामलिप्रभृतितापसा अपीन्द्रत्वेनोत्पन्ना इन्द्रतयोत्पत्यभिमुखीभूता वा उत्पत्तिस्थानविशेषमाहात्म्यात्सम्यग्द-
एय एव जाताः, कथं तत्र मिथ्यादृष्टिगन्धवार्ताऽपि प्रवचनविदां संभवतीति प्रसङ्गतोऽमिहितं । अथ प्रकृतमुच्यते यत्तु चैत्यशन्देन
ज्ञानमिति लुम्पकविकल्पनं तन्महदज्ञानं, "चैत्यं जिनौकस्तविम्बं,चैत्यो जिनसभातरुः । उद्देशवृक्षश्चैत्य इत्यनेकार्थनाममालाया-
मपि चत्वार एवार्था उक्ताः, तत्र ज्ञानार्थसानुक्तत्वात् , यत्तु 'गुणसिलए चेइए'इत्यादौ चैत्यशब्देन यक्षादीनां प्रतिमा वाच्या तद्-
देशवृक्षसंपन्धादहुप्रतिमाधर्मसाधाद्वोपचरितं बोध्यम् , अत एव चैत्यशब्देन यक्षादीनामपि प्रतिमैव भण्यते, न पुनः साक्षाय-
.
॥२१०॥

·चैत्य-
शम्दाः
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२१॥
क्षादयस्तापसादयो चा, तत्रोपचारस्याप्यसंभवाद्, एवं चैत्यशब्देन सूत्रसम्मत्यैव जिनप्रतिमां समर्थ्य चैत्यशन्देन न साधुर्नवाड-
| ईन भण्यते इति यत्रसम्मत्यैव समर्थयन्नाह-रायपसेणित्ति राजप्रश्नीयज्ञाताधर्मयोचैत्यशब्देन न साधुर्नवाऽहमिति भण्यने,
| तथाहि-'तए णं तस्स चित्तस्स सारहिस्स तं महाजणसई जणकलकलं च सुणेत्ता पासेता इमेआरूवे अब्भस्थिए जाव समुप्प-
जित्था-किण्हं अल जाव सावस्थीए नयरीए इंदमहेइ या संदमहेह पा रुद्दमहेइ वा मउंदमहेइ का नागमहेइ चा भूअमहेइ वा जक्-
खमहेइ वा धूममहेइ वा चेइअमहेइ वा रूखमहेद वा गिरिमहेइ वा दरिमहेइ वा अगडमहेइ वा तडागमहेइ वा नईमहेइ वा सर-
महेह वा सागरमहेइ वा जण्णं इमे पहवे उग्गा भोगा राइण्णा खत्तिआ इक्खागा कोरबा जाव इब्मा इन्भपुना हाया कयवलिकम्मा
जहोचवाइए जाव अप्पेगइआ हयगया अप्पेगइया गयगया अप्पेगइआ पादचारविहारेण महया वंदावंदेहि णिग्गच्छति,एवं संपेहेइ २
ना कंचुइगपुरिसं सदावेद रत्ता एवं वयासी-किण्हं भो देवाणुप्पिा! अज सावत्थीए णयरीए इंदमहेइ वा जाप सागरमहेइ वा
जेणं इमे बहवे उग्गा भोगा० णिग्गच्छंति , तएणं से कंचुइपुरिसे केसिस्स कुमारसमणस्स आगमणगहिअविणिच्छए चिर्ष
सारहिं करयलपरिग्गहिरं जाव बद्धावेत्ता एवं वयासी-णो खलु देवाणुप्पिा! अज सावस्थीए णयरीए इंदमहेइ वा जाव सागर-
| महेइ वा जेणं इमे पहवे जाव वंदावंदेहिं णिग्गच्छंति,एवं खलु भो देवाणुपिए! पासावचिो केसीनामं कुमारसमणे जाव दूइअमाणे
इहमागए जाप विहरइ"ति(५४) श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे,अत्र चैत्यमहोत्सवनिषेधेनन चैत्यशब्देन साधुर्मण्यते इति दर्शितं,अथाईद्वा.
ज्यत्वाभावं दर्शयन्नाह-"णाये'त्यादि ज्ञातधर्मकथाङ्गे चैत्यशब्देन नाईन् भण्यते,तथाहि-"वएणं से मेहे कुमारे ते पहवे उग्गे भोगे
जाप एगदिसामिरहे जिग्गच्छमाणे पासइ २त्ता कंचुइमपुरिसं सदावेद २त्ता एवं वयासी-किष्णं देवाणुप्पिा! अझ रायगिहे
॥२१॥

·चैत्य- शब्दार्थ प्रवचन- परीक्षा ८ विश्रामे ॥२१२॥ - गयरे इंदमहेति वा खंदमहेति वा एवं रुद्दसिववेसमणजक्खभूअनंदितलावरुक्खचेइअपव्वयउजाण० गिरिजत्ताइ वा, जओ णं उग्गा | भोगा जाव एगदिसं एगाभिमुहा निग्गच्छति ?, तए णं से कंचुइअपुरिसे समणस्स भगवओ महावीरस्स गहिअआगमपवित्तीए मेहं कुमारं एवं वयासी-णो खलु देवाणुप्पिा! अज रायगिहे णयरे इंदमहेति वा जाव गिरिजत्ताइ वाजण्णं एए उग्गा जाव ए- गदिसं एगाभिमुहा णिग्गच्छंति, एवं खलु देवाणु०! समणे भगवं महावीरे आइगरे तित्थयरे इहमागए इह संपत्ते इह समोसढे इह चैव रायगिहे णगरे गुणसिलए चैइए अहापडिरूवे जाव विहरति"ति श्रीज्ञाताधर्मकथाङ्गे, अत्र श्रीमहावीरे समागतेऽपि नो चैत्य- | महोत्सव इति भणनेन चैत्यशब्दवाच्योऽहन्न भवत्येवेति दर्शितं ॥ इति चैत्यशब्दस्यार्थो जिनप्रतिमेति निर्णीतमितिगाथार्थः ॥१५५।। अथ नियतक्रियासु जिनप्रतिमानामुपयोगमाह- चेइअवंदणमुत्तरअज्झयणे साहुनिअयकिरिआसु । सावयकिरिआइ पुणो महाणिसीहाइसुत्तेसु ॥१५६॥ चैत्यवन्दन-जिनप्रतिमावन्दनं श्रीउत्तराध्ययने साधुनियतक्रियासु भणितमितिगम्यं, तथाहि-"थयथुइमंगलेणं भंते! जीवे. | थयथुइमंगलेणं णाणदंसणचरित्तयोहिलाभं संजणइ, णाणदंसणचरित्तबोहिलाभसंपण्णे अणं जीवे अंतकिरिअं कप्पविमाणोवव- त्ति आराहणं आहारेति" १४ (२८) इति श्रीउत्तराध्ययने २९,एतद्वत्येकदेशो यथा 'अत्र चोत्तरगुणप्रत्याख्यानान्तर्भूतं नम- स्कारसहितादि, तद्हणानन्तरं च यत्र सन्निहितानि चैत्यानि (तत्र) तद्वन्दनं विधेयमित्युक्तं प्राग्, तच न स्तुतिस्तवमङ्गलं विनेति तदाह-तत्र 'स्तवा'देवेन्द्रस्तवादयः स्तुतयः-एकादिसप्तश्लोकान्ता इत्यादियावत् स्तुतिस्तवा एव मङ्गलं-भावमङ्गलरूपं स्तुतिस्तव- मङ्गलं तेन ज्ञानदर्शनचारित्रारिमका बोधिस्तस्या लाभो ज्ञानदर्शनचारित्रबोधिलाभः, परिपूर्ण जिनधर्मावाप्तिरित्यर्थः, तं जनयति, ॥२१२॥ .

·.
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८विथामे
॥२१३॥
जिनपति-
| मोपयोगः
उक्तं च-"भत्तीइ जिणवराणं परमाए खीणपिजदोसाणं आरुग्गवोहिलाभं समाहिमरणं च पाविति ।।१।।" इत्यादि श्रीउत्तरा० बृह,
अत्र प्रतिमानां पुरस्तात्स्तुतिस्तवमङ्गलं ज्ञानदर्शनचारित्रबोधिलाभहेतुर्भणितम् , अत एव रात्रिकप्रतिक्रमणे नमस्कारादिप्रत्याख्याना-
नन्तरं सन्निहितचैत्यानां वन्दनं साधुसामाचार्यामपि भणितं, यदागम:-"पारिअकाउस्सग्गो, वंदित्ताण तओ गुरुं। तवं संपडिव-
जित्ता, करिज सिद्धाण संथवं ॥१॥"(१०४२)इति श्रीउत्त० २६, एतद्वत्येकदेशो यथा नवरं तपो-यथाशक्ति चिन्तितमुपवासादि
संपतिपद्य-अङ्गीकृत्य कुर्यात् सिद्धानां संस्तवं-स्तुतित्रयरूपं, तदनु च यत्र चैत्यानि सन्ति तत्र तद्वन्दनं विधेयं, तथाह भाष्यकार:-
"वंदित्तु निवेयंती कालं तो चेइआई जइ अस्थि । तो वंदंती कालं जह तुलेउं पडिकमण।।१॥"ति श्रीउ० घृह"पारिअकाउस्सग्गो
(सिद्धाण संथवं किचा) वंदित्ताण तओ गुरु। थुइमंगलं च काउं, कालं संपडिलेहए ॥१॥ (१०३३*) इति श्रीउ० २६, एतद्व०
| स्तुतिमङ्गलं-सिद्धस्तवरूपमिति श्रीउत्तरा० घृ०,अत्र च सिद्धशब्देन जिनप्रतिमा सूत्रत एव लभ्यते, तथाहि-तेसि णं अंजणगपन्च-
| याणं उवरि बहुसमरणिजा भूमिभागापं०,तेसिणं बहुसमरमणिजाणं भूमिभागाणं बहुसमरमणिजभूमिभागे चत्तारि सिद्धायतणा पं०,
| तेसिणं सिद्धायतणाणं एगं जोअणमयं आयामेणं पण्णासं जोषणाई विक्रखंमेणं बावत्तरि जोअणाई उर्दू उच्चत्तेण'मित्यादि श्री.
| स्थानाझे, एतद०-सिद्वानि शाश्वतानि सिद्धानां वा-शाश्वतीनामहत्प्रतिमानामायतनानि-स्थानानि सिद्धायतनानि. उक्तं च-"अंज-
| गगपव्ययाणं सिहरतले सुं हवंति पत्ते। अरिहंतायतणाई सीहनिसीहाई तुंगाई " इत्यादि श्रीस्था० वृक्ष, तथा चाधिकार-
वंशाचैत्यसिद्धार्हदहत्प्रतिमादीनामेकार्थतैव चोध्या, एतेन सम्यक्त्वपराक्रमाध्ययने संवेगे १ निवेए २ धम्मसद्धा : गुरुसाहम्मि-
असुस्सुसणया ४ आलोअणया ५ निंदणया ६ गरिहणया ७ सामाइए ८ चउवीसस्थए ९ वंदणए १० पडिकमणे ११ काउस्सग्गे
जाकाली
॥२३॥

·जिनमति-
मोपयोग:
प्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥२१४॥
-
१२ पचकखाणे १३ थयथुइमंगले १४ कालपडिलेहणया १५ इत्यादीनि त्रिसप्ततिाराण्युक्तानि, तत्र यदि जिनप्रतिमाप्रासादादिकं
धर्मकृत्यमभविष्यत्तर्हि जिनप्रतिमादिष्यतिकरसूचकं चतुःसप्ततितमं द्वारमकथयिष्यत् , तच नोक्तमित्यादिमुग्धजनविप्रतारणवचनो
लुम्पको निरस्तो वोध्या, तत्र श्रावकसंवन्धि धर्मकृत्यानामनधिकाराद् , अधिकारस्तु तत्र साधूनामेव, साधुकृत्यं च चैत्यनमस्कृति-
लक्षणं, तच्च नियतक्रियारूपतया दर्शितं "थयथुइमंगलेणं भवे" इत्यादि चतुर्दशद्वारे, तथा सामाचार्या चेत्यादि जिनप्रतिमानां
नियतक्रियायामुपयोगः साधूनामिति दार्शितम् । अथ श्रावकक्रियामधिकृत्याह-'सावयकिरिये'त्यादि,श्रावकक्रियायां पुनःश्री-
महानिशीयादिसूत्रेषु चैत्यानामुपयोगो भणितः, अयं भावः-उपधानवाहनानन्तरं नमस्काराद्यनुज्ञावसरे ननु भो अमुक श्रावक!
श्राविके! वा यावदर्हचैत्यानि साधवश्च सति प्रस्तावे यावद्वन्दिता न भवन्ति तावत्प्रातरुदकपानं न कर्त्तव्यं, मध्याहे चाशनक्रिया
यावच्छयनक्रिया न कर्त्तव्येत्येवमभिग्रहं कुर्वित्यादिनोपदेशेन ग्राहिताभिग्रहस्य श्रावकस्यानुज्ञा दातव्या, यदागमः-"एआवसरंमि
सुविइअसमयसारेणं गुरुणा पर्वघेणं अक्खेवनिक्खेवाइहिं पर्वधेहि संसारनिव्वेयजणणि सद्धासंवेगुप्पायगंधम्मदेसणं कायच्वं (२२)
तो परमसद्धासंवेगपरं नाऊणं आजम्माभिग्गहं च दायव्यं, जहा णं सहलीकयसुलद्धमणुअभव ! भो भो देवाणुप्पिा तए अज-
प्पमिईए जावजीवं तिकालिअं अणुदिणं अणुत्तावलेगग्गचित्तेणं चेइए वंदेअन्वे, इणमेव भो मणुअत्ताओ असुइअसासयखणभंगु-
राओ सारंति, तत्थ पुव्वण्हे ताव उदगपाणं न कायव्वं जाव चेइए साहू अ न वंदिए, तहा मज्झण्हे ताव असणकिरिअं न कायव्यं
जाव चेहए ण बंदिए, तहा अवरहे चैव तहा कायध्वं जहा अबंदिएहिं चेइएहिं णो संझाकालमइक्कमेजा (२३) एवं च अभिग्गह-
बंधं काऊण जावजीवाए ताहे गोअमा! इमेआए चेव विजाए अहिमंतियाओ सत्त गंधमुट्ठीओ तस्सुत्तमंगे नित्थारपारगो भवेजा-
॥२१४॥

·परीक्षा विश्रामे प्रतिमाया विशेषोप- योगः २१५॥ सित्ति उच्चारेमाणेणं गुरुणा घे(ख)त्तव्वाओ" इत्यादि श्रीमहानिशीथे तृतीयाध्ययने, एवं श्रावकाणामपि नियतक्रियारूपं चैत्य- पन्दनाद्यमिहितमितिगाथार्थः ॥५६॥ अथ साधुश्रावकयोर्विशेषकत्यमधिकृत्योपयोगमाह- नंदिविहिपुनकिरिआ जा जीए सव्वदेसविरयाणं । सा सव्वा समुसरणागारचऊपडिमदिवीए ॥१५७॥ 'नन्दिविधिर्वक्रिया' नन्दिविधि:-अचित्रपरम्परागतसामाचारीग्रन्थोक्तः स पूर्व यस्यां सा नन्दविधिपूर्वासा चासौ क्रिया चेति समासः, सा सर्वा-निखिला सर्वदेशविरवानां-श्रावकसाधूनां जीते-जीतव्यवहारे पञ्चमे समवसरणाकारचतुष्पतिमादृष्ट्यैव साद् , अयं भावः-व्यवहाराः पंच भवन्ति, यदागमा-"पंचविहे ववहारे पं०,०-आगमे सुए आणा धारणे जीए अ"त्ति(४२१) श्रीस्थानाओं, अत्र यथा श्रुतव्यवहारस्तथा जीतव्यवहारोऽपि, स चाचिनपरम्परागतक्रियादिविधिलक्षणः, सोऽपि यदि समप्रोऽपि श्रुते लभ्येत वर्हि श्रुतव्यवहार एव भण्येत, तथा च जीतव्यवहारविलयापरया व्यवहारचतुष्टयं स्यात् , तसाजीतव्यवहारोऽपि श्रुत- न्यवहारवदवश्यमङ्गीकर्सव्या, स च तीर्थव्यवस्थापनाविभामे सविस्तरं दर्शितः, तत्र जीतव्यवहारे नन्दिविधि तव्यवहारवति तपा- गणतीर्थे प्रतीत एव, तत्र समवसरणाकारेण चतस्रो जिनप्रतिमाः मतिष्ठाप्यन्ते, तत्पुरस्तादनुष्ठानं च सामायिकच्छेदोपस्थापनचारि- प्रयोगानुष्ठानोदेशानुज्ञानन्दिपदप्रभृतिपदस्थापनं तपोविशेपोच्चारादिलक्षणं साधूनां श्रावकाणां च सम्यच्चमूलद्वादशवतोचारप्रति- मोपधानवहनतपोविशेषोबारादिरूपं जिनप्रतिमाचतुष्टयदृष्टावेव युक्तिमदिति जीतव्यवहारे प्रतीतं, वेन जिनप्रतिमानामुपयोगो निय- तक्रियावितिगाथार्थः ॥१५७॥ इति द्वितीयद्वारं ॥ अथ तृतीयद्वारे आनन्दादीनामुपधानवहनसम्मतिमाह-- नाणा णाणप्पमुहाराहणकिरिआउ तेण जोगुब्ध । समवायंमि उयासगि आणंदाईणभुवहाणं ॥१५॥ . ॥२१५

·भीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२१६॥
आनन्दा-
दीनां
उपधानानि
ज्ञानप्रमुखाराधनक्रिया:-ज्ञानदर्शनचारित्राराधनक्रियाः पुरुषविशेष प्राप्य नाना-अनेकप्रकारास्तेन यथा भुताराधननिमित्त
साधूनां कालिकोत्कालिफागादानागाढरूपा योगास्तथा श्रावकाणां जिनाज्ञया कल्पनीयस्य श्रीआवश्यकश्रुतस्कन्धमात्रस्याराधननि-
त्तमुपधानानि योगानुष्ठानापेक्षया मिन्नतपाक्रियाविधिसाध्यानि भवन्ति, तानि च कसिन् श्रुते कथं लभ्यते इत्याह-'समवा-
यंमी त्यादि, समवायंमि-समवायांगे उपासकदशाङ्गे आनन्दादीनामुपधानानि वर्णितानीति भणितं, तथाहि-"से किं तं उवास-
गदसाओ ?, उवासगदमासु णं उवासगाणं णगराई उआणाई चेइयाई वणखंडा रायाणो अम्मापियरो समोसरणाई धम्मायरिआ
धम्मकहाओ' इहपरलोइअइडिपिसेसा, उवामयाणं च सीलव्ययवेरमणगुणपश्चक्खाणपोसहोववासपडिवजणतातो सुअपरिग्गहा
तवोवहाणाई पडिमाओ उपसग्गा सैलेहणा भत्तपचक्खाणाई पाओवगमणाई देवलोगगमणाई सुकुलपच्चायाया पुणवोहीलामा अंतकि-
रिआओ आघविजंति"ति समवायाङ्गे (१४२) अत्र यावन्ति मातापितप्रभृतीनि प्रज्ञापनीयानि दर्शितानि तेषु कानिचिनाममात्रेण
लेशतो दृश्यते, शेपाणां तु न गन्धोऽपि, तेन तावन्मानं श्रुतं व्युच्छिन्नं बोध्यम् , एतश्च प्रायः कुपाक्षिकाणामपि बचोगोचरः, यतो
भगवत्यपेक्षया द्विगुणं ज्ञाताधर्मकथाङ्गं तदपेक्षया च द्विगुणमुपासकदशाङ्गं, तस च साम्प्रतीनकालापेक्षया भूयोऽन्तरस्य दृश्य-
मानत्वात्तदपलापः कर्तुमशक्यः, अत एव श्रुतव्यवहारापेक्षया जीतव्यवहारो बलीयान् , श्रुते व्युच्छिन्नेऽपि
न्यवहारे समग्र-
स्थापि तद्विधैरुपलभ्यमानत्वाद्, एतेन यावन्मात्रमुपासकदशाङ्गे भणितं लभ्यते तावन्मात्रमेव आनन्दादिश्रावकैर्विहितं नान्यदिति
लुम्पकविकल्पनं निरस्त, प्रतिमानामपि 'दोचा तच्चा इत्यादि संख्यावाचकैरव्यक्तशब्दैरेवोपलभ्यत्वेन दर्शनप्रतिमावतप्रतिमामामा-
यिकप्रतिमेत्यादि व्यक्तनाम्नां तद्विघेवाश्रदेयत्वापत्तेः, तस्माच्छुते कापि नाममात्रेण कापि किंचित्संबन्धिवस्तुसान्निध्यात्कथश्चिद्वि-
.
॥२१६॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
८ विश्रामे
॥२१७॥
कुपक्षवल्ली-
कपाणः
स्तरेण लभ्यते, न पुनः समग्रमपि श्रुते एव उपलभ्यते, अन्यथाजीतव्यवहारस विलोपापच्या व्यवहारचतुष्टयमेव स्यात, तेन श्रुतानु-
पलभ्यं जीतव्यवहाराधीनमेव, तच तीर्थव्यवस्थापनानाम्नि प्रथमविश्रामे दर्शितं, प्रकृते च समवायाङ्ग नाममात्रेणोपधानानि
आनन्दादीनामुक्तानि, तन्नाना च विसरविधिरुपासकदशाङ्गोक्तो व्युच्छिन्नोऽपि समस्तसाधारणविधिसूचाप्रवीणात् श्रीमहानिशीथात्
सुलभः, स च वस्तुगत्या 'ग्रन्थस्य ग्रन्यांतरं टीके ति वचनाद समवायाङ्गसूचितनानो त्तिरेव बोध्यः, यतो वृत्तिकर्ताऽपि कथ-
| चिव्यक्या व्याख्याय सम्मतिं च श्रीमहानिशीथोक्तमेव ददाति, नच श्रीआवश्यकथुतस्कन्धस्य तुल्येऽप्याराधने साधुश्रावकयोर्विधे-
भेदः कथमिति शङ्कनीयं, तीर्थकद्भिस्तथैव दृष्टत्वात्, कथमन्यथा गोलोमनमाणमात्रेष्वपि केशेषु साधूनां सांवत्सरिकप्रतिक्रमणा-
शुद्धिर्भणिता, न पुनः श्रावकाणाम् , एवं प्रतिमाया आराध्यत्वे च साम्येऽपि न विधेरपि साम्पमित्यादि स्वयमेव पर्यालोन्यमिति-
| गाथार्थः ॥१५८॥ अथोपधानानां किञ्चिद्विस्तरतो विधिः संपति श्रीमहानिशीथ एवोपलभ्यतेऽतस्तदेव सूत्रत आह-
तेसि विहि सयलसुत्तातिसयंमि महानिसीह सिरिसुत्ते । सव्वकुमईण कुमईवल्लीलवणे वरकिवाणे ॥१५९।।
तेपाम्-उपधानानां विधिः 'सूचनात्मत्र'मिति वचनात् सूचामात्रेण कथञ्चिद्विस्तरतः श्रीमहानिशीथे 'श्रीसूत्रे' प्रवचनशोभा-
कारिणि सूत्रे इत्यर्थः, पुनः किंलक्षणे ?–'सकलश्रुतातिशय सकलश्रुतानाम्-आनाराङ्गादीनां मध्येऽतिशयो यस तत् सकलथुता-
तिशय तसिन् , सर्वश्रुतेभ्योऽतिशायिनीत्यर्थः, उक्तं च-"किंतु जो सो एअस्स अचिंतचिंतामणिकप्पभूअस्स महानिसीहसुअखं.
धस्स पुवायरिसो आसि नहिं चैव खंडाखंडीए उद्देहिआइएहिं हेऊहिं वहवे पत्तगा पडिसडिआ, तहावि अचंतसुमहत्थतिसयंति
इमं महानिसीहं सुअक्खंध कसिणपवयणस्स परमसारभूअं परं तत्तं महत्थंति कलिऊणं पवयणवचालत्तणेण बहुभव्वसत्तोक्यारिस
जागाजाकालात
॥२१७॥

·संक्षेपविस्त-
राविरुद्धता
श्रीप्रवचन
परीक्षा
८ विधामे
॥२८॥
च काउं तहा य आयहिअठ्याए आयरिअहरिमदेण जं तत्थ आयरिसे दिलं तं सव्वं समतीए साहिऊण लिहिअंति, अपणेहिंपि
सिद्धसेणदिवायरबुडवाईजक्सेणदेवगुत्तजसवद्धणखमासमणसीसरविगुत्तनेमिचंदजिणदासगणिखवगसच्चसिरिप्पमुहेहि जुगप्पहाणसु-
अहरेहिं वहु मणियमिण"ति(१८) इत्यादिखरूपेण श्रीमहानिशीथतृतीयाध्ययने पूर्वाचार्यरतत्सूत्रस्य वर्णनं भणितं, न तथाऽन्यत्र
श्रुते, अत एव विविष्टचारित्रगुणसमन्वितस्यापि गम्भीरप्रकृतेरपि प्रवचनपरमार्थवेदिनोऽपि शिष्यस्य मध्यरात्री वाचनायोग्यत्वात्
श्रीमहानिशीथमिति नामापि, अथैवं विधेऽपि किंलक्षणे ?-'सर्वकुमतीनां कुपाक्षिकाणां कुमतिः-कुश्रद्धानं तद्रूपा या वल्ली तस्या
लवनं-छेदनं तस्मिन् वरकृपाण इव-प्रधानखड्न इव वरकृपाणस्तमिनितिगाथार्थः ॥ १५९ ॥ इत्यानन्दादीनामुपधानमिति
तृतीय द्वार दर्शितं ॥ अथ संक्षेपविस्तरयोः नाममात्रेण सूचितामचितयोश्च संगतिलक्षणं चतुर्थद्वारमाह-
संखेचस्स विरोही न वित्थरो किंतु होइ अणुलोमो। जह पुब्वोदयपच्छिमअत्थमणाईण ण विरोहो ॥१६०॥
संक्षेपस विस्तरो विरोधी न भवेत् , कित्यनुलोमः-अनुकूलः संवादको भवति, यथा पूर्वोदयपश्चिमास्तमनादीनामविरोध
इत्यक्षरार्थः, भावार्थस्त्वयं-कुपाक्षिका हि कुतथिनिमित्तातीर्थविपयकमनन्तानुवन्धिनं कपायमासाद्य तीर्थयाधकारिणं निजमतिविक-
ल्पितं मार्ग प्ररूपयन्ति, पश्याच तथाविधक्लिष्टकर्मोदयिमुग्धजनप्रत्यायनार्थ निजमतव्यवस्थास्थित्यनुसारेण विकल्पितार्थ सूत्रसम्मति
दर्शयन्ति, अर्थविकल्पनं च प्रायः संक्षिप्तसूत्रस्य संभवति, तेन ते वाङ्मात्रेणापि प्रायः संक्षिप्तमत्ररुचयः, संक्षिप्तसूत्रस्य च विस्तरवता ।
स्त्रेण विरोधमुंद्राव्य यथारुच्येकतरत्परिहरन्ति,तत्रेदं वक्तव्यं-'सूत्रकाराणां विचित्रा गति' रिति न्यायात् कचित्सूत्रादौ नाममात्रेण
सचा कचित्किंचिदिस्तरः कचित्किंचिद्विस्तरोक्तविचारसंयुक्तविस्तरः क्वचित्किचिद्विस्तरोक्तार्थ परित्यज्यैव विस्तरः क्वचिच्छास्त्रान्तरोक्तं
.
.
॥२१॥

·-- भीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥२१९॥ संक्षेपविस्त- राविरुदता . संक्षेपं विस्तरं च परित्यज्य प्रकारान्तरेणैव संक्षेपतो विस्तरतो वा रचना संभवति, न चैवं वैचित्र्यं कथमितिशनीयं, यत आस्ता- | मपरजनः, एकस्यापि जीवस्य कालादिसामग्रीवशात् कर्मणां क्षयोपशमवैचित्र्यं, तशाच विचित्रा रुचयस्तदनुसारेण च. शास्त्रादि- रचना, यथा संप्रत्यपि मादृशस्यापि तथाविधोक्तप्रकारेण कर्मक्षयोपशमवैचित्र्यात् कुपाक्षिकविकल्पितमार्ग- तिरस्कारपूर्वकतीर्थव्यवस्थापने मचिः, तदनुसारेणैतत्प्रकरणकरणेऽपि प्रवृत्तिः, एवं च सति उक्तप्रकाराणां सूत्राणां विचित्ररचनायामपि न परस्परं विरोधगन्धोऽपि भावनीयः, तत्र दृष्टान्तमाह-'जहे त्यादि, यथा कचित्सूर्यः पूर्वसामुदेति, क्वचिद पश्चिमायामस्तमेति, कचित्पूर्वस्यामुदत्य पथिमायामस्तंगमी,कचिनिजतेजसा दीप्यमानोऽन्धकारमकरं प्रस्फोटयन् निपशिखरमासा- योदितः क्रमेण पश्चिमायामस्तमितः, कचिद्विशेष्यवाचकनामशून्यमपि प्रागुक्तं विस्तरवाक्यं, कचित्पूर्वसामुदयं प्राप्य पश्चिमायामस्तं- गते तारादीनां तेजः प्रससारेत्यादावर्थादेव सूर्योऽवगम्यते नापर इत्येवं सर्वत्राप्यविरोध एवेतिगाथार्थः ॥१.६०॥ अथ प्रकारान्त- रेणापि कुपाक्षिकोदावितं विरोधमपाकर्तुमाह- नामुचाराभावे नामुचारुन्य अत्यउवलंभो। न विरोही किंतु पुणो निसेहवयणुव्वऽणुवलंभो ॥१६॥ नामोचाराभावे नामोचारवदर्थोपलम्भो न विरोधी, नामोचारोर्थोपलम्मश्च नाम्न उच्चारामावस्य विरोधिनौ न स्यातां, किंतु निषेधवचनं पदार्थानुपलम्भवेति द्वावपि विरोधिनावित्यर्थः, अयं भावः-अत्र घटोऽस्ति नास्ति चेत्यादि केनापि नोक्तम् , एवं च | सति केनचिदुक्तमत्र घटोऽस्ति, यद्वाऽनुक्तोऽपि चक्षुपोपलभ्यते, न चैवं कश्चिद्विरोधः, विरोधस्तु केनचिदस्तीत्युक्तं यद्वा नोक्तं, परं तत्सलापविरोधि नास्तीति वचनं तदनुपलम्भो वा, यद्यत्र घटोऽभविष्यत्तर्हि भूतलमिवाद्रक्ष्यदित्यादिववितारेणास्तित्त्वविरोधी -

·अतिमसम
दोषः
भीप्रवचन-
परीक्षा
८विश्रामे
॥२२०॥
मुमाध्यः, एवं सति चैत्यादिपूजा अमुकग्रन्थे नास्त्यमुकग्रन्थे वाऽस्ति स च ग्रन्थो नासाकं प्रमाणं, नास्तीति ग्रन्थेन सह विरोधा-
दित्यादिप्रवचनवाचालः कुपाक्षिको निरस्तो योध्य इतिगाथार्थः ॥१६॥ इतिसंक्षेपविस्तरयोः नाम्ना सूचितासूचितयोश्च
नविरोध इति चतुर्थद्वारं दर्शितमिति ॥ अथातिमसङ्गरूपं पञ्चमद्वारमाह-
अण्णह अहप्पसंगो पवयणमित्तस्स वायओ होइ । अहवा सयलं सुत्तं एगसरूवेण सम्मति ॥१२॥
'अन्यथा' संक्षेपविस्तरयोः नाम्नाऽपि सूचासूचयोच विरोधाङ्गीकारे अतिप्रसङ्गः प्रवचनमात्रस्यापि त्यागतो भवति,अङ्गोपाङ्गादि
सकलमपि जैनप्रवचनं परिहरणीयं स्याद् , यतः सूत्राणां रचना नानाप्रकारा, तथाहि-चतुर्विंशतिस्तवे नाम तीर्थकृता नामान्येव
सन्ति, न पुनर्मातापितरोऽपि, कापि चैहिकभवव्यतिकरः कल्पमूत्रादौ, कापि च पूर्वभवादिसमन्वितैहिकभवव्यतिकरः श्रीमहा-
वीरचरित्रादी, तत्रापि ग्रन्थकर्तृकर्मक्षयोपशमवशादनेकधापि, तत्सर्वमपि कुपाक्षिकामिप्रायेणान्योऽन्यं विरोधि, तत्र चामुकं
परिहत्यामुकमुपादीयते इत्यत्र नियामकाभावेन सुंदोपसुन्दन्यायप्राप्तं सर्वमपि परिहरणीयं स्यात्, न च तत्रापि सूत्रस्य बलवत्वेन
तदेवासाकं प्रमाणं, न प्रकरणादीति वाच्यं, प्रकरणादिकमन्तरेण सूत्रस्याकिश्चित्करत्वात् , प्रकरणादीनां च 'ग्रन्थान्तरं टीके'ति-
न्यायात्स्त्रव्याख्यानरूपत्वाच, अन्यथा "समणस्स भगवओ महावीरस्स भारिआ जसोआ कोडिण्णागोत्तेणीति सूत्रे भणितं, सा च
भार्या परिणीता उतापरिणीता ?, सापि राजपुत्री इतरा चा?, परिणीतापि स्वयमभ्युपगता उत मात्राद्यनुरोधाद्वा, विवाहकृत्यमपि
परम्परागतकुलाचारेण वा तीर्थकरत्वेनापरप्रकारेण वेत्यादि निर्णयः, तथा “समणस्म भगवओ महावीरस्स धूआ कासवगोत्तेणं तीसे
दो नामधिमा एवमाहिति २०-अणोआइ वा पिअदंसणाइ पा" इत्यत्र सा पुत्री मानुष्यकान् कामभोगान् भुञानस्य भगवती
॥२२०॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा ८ विथामे ॥२२१॥ तपोगच्छे महानिशी- थमानं महावीरस्य जातेति नोक्तं, तनिश्चयश्च "तिहिरिक्खंमि पसत्थे महंतसामंतकुलप्पसूआए । कार्रिति पाणिगहणं जसोअवररायकण्णाए ॥१॥" इत्यादि, तथा "पंचविहे माणुस्से भोए मुंजित्तु सह जसोआए। तेअसिरिं व सुरूवंजणेइ पिअदंसणं धूअं ॥२॥" इत्यादि शास्त्रान्तरमन्तरेण कथं स्यात् ?, न कथमपीत्यर्थः । ननु तीर्थकतो भार्या परिणीतैव स्यात् पुत्रादिरपि जगत्स्थितिधर्मसत्यार्थापनेनै- वेत्यर्थाल्लभ्येऽप्यर्थे सूत्रे वा तावनोक्तमितिवचनं धान्यखादकमात्रस्याप्यसंभवीति चेचिरं जीव, यदि जिनप्रतिमा तर्हि श्रायफेणैव कारिता, यदि प्रतिष्ठा तर्हि साधुनैव कृतेत्यल्लम्येऽप्यर्थे श्रीमहावीरस्यैकोनषष्टिसहस्राधिकलक्षप्रमाणानां श्रावकाणां मध्ये केन श्रावकेण प्रतिमा कारिता केन साधुना कृता प्रतिष्ठेत्यादिवचनं मुग्धजनविप्रतारणाय ब्रुवाणस्य लुम्पकस्य किंखादकत्वमाख्यायते ? इति बहीति, यच सूत्ररचितस्य पदार्थस्य व्यतिकरनिर्णायकं तदेव तत्सूत्रव्याख्यानं, तसात् सूत्रापेक्षया प्रकरणानि वलवन्ति,सूत्रा- झीकारे च प्रकरणाङ्गीकारोऽवश्यं कर्तव्यः, परिहर्त्तव्यं चोभयमपीति, अथवा सकलं सूत्रं कुपाक्षिकामिमायेणैकखरूपेण सम्यग् साद् अगोपागादीनि सण्यिपि, यदि मिन्नस्वरूपेणार्थतः पाठतो वा स्युस्तदा परस्परं विरोधीन्येव, कुपाक्षिकाणामाकृतं परममधम- | मेवेत्यतिप्रसद्गो लोकप्रसिद्धो महादोषः कुपाक्षिककृतान्तकल्प इतिगाथार्थः॥१६॥ इत्यतिप्रसङ्गरूपं पञ्चमं द्वारं दर्शितं, अथ कुपाक्षिकमानस्य श्रीमहानिशीथं न प्रमाणं, तपागणस च परमसूत्रतया प्रमाणमित्यत्र को हेतुरित्याह- सव्वकुवफखुच्छेओ महानिसीहेण सुत्तमित्तेणं । तेणं तवगणतित्थे पमाणमिह परमसुत्तंति ॥१६३।। अपिरध्याहार्यः, श्रीमहानिशीथेन सूत्रमात्रेणापि सर्यपाक्षिकोच्छेदो भवति, तथाहि-दिगम्बरखरतरपाशव्यतिरिक्ताः सप्तापि कुपाक्षिकाचतुर्दशीपाक्षिकोक्तिशक्तिप्रहता निःश्वसितुमप्यशक्ताः, तेषां पूर्णिमायां पाक्षिकत्वाम्युपगमात्, ससाधुसाध्वीविहारभण- . , ।।२२१॥

·तपोगच्छे
महानिशी-
थमान
.
नन- नेन खरतरपाशी निरस्तो, उपधानवहनविधिवचनवजाहतास्तु खरतरवर्जाः सर्वेऽपि क्षणमात्रक्षीणप्राणाः भवन्तीति कुपाक्षिकाणां
परीक्षा
८पियामे
महानिशीथाप्रामाण्ये हेतुः, नहि खोपयातकं शस्त्रं कोऽप्यङ्गीकुरुते, येन कारणेनैवं तेनैव कारणेन, सप्तम्यर्थे षष्ठीति, तपागणतीर्थस्य
॥२२॥
परमयत्रम्-उत्कृष्टं सत्रमिदमेवेति प्रमाणं, नच तपागणस्तीर्थमिति यदुक्तं तदसंगतं भविष्यतीति शङ्कनीयं, श्रीहरिभद्रसरिप्रभृति-
मिस्तपागणस्यैव तीर्थत्वेन भणितत्वात् , तत्कथमितिच्छृणु-"इमं महानिसीहं सुअखंधं कसिणपवयणस्स सारभूअं परं तत्तं मह-
त्यंति कलिऊण पवयणवच्छलत्तणेण बहुभव्वसत्तोवयारिअंतिकाउं तहाय आयहिअठ्याए आयरिअहरिभदेण जंतत्थ आयरिसे दिलं
वं सच्वं ममतीए सोहिऊणं लिहिअंति"ति भणनेन यस्सेदं परमसूत्रतया प्रमाणं तदेव तीर्थ, तदर्थमेव लिखनादिप्रयासं कृतवान्
श्रीहरिभद्रयरिः, एतेन येषामिदमममाणं ते तीर्थवाशास्तैरेव भणिताः, तथा यद्वस्तु यदर्थ जगत्स्थित्या वर्त्तते तद्वस्तु तथैवोपयुज्य-
मानं प्रशस्तं, नान्यथैतिकृत्वा तीर्थस याऽस्याङ्गीकारो युक्तो, नेतरेसां, तदर्थमनभिहितत्वात् , नहि मार्जार्या ललाटतिलकनेत्राञ्ज.
नादिमुखशृङ्गारविलोकननिमित्तं निर्मलदर्पणनिर्मापणं दृष्टं श्रुतं वा, एतेन श्रीमहानिशीथविषयकमुपेक्षावचनमाकर्ण्य तीर्थान्तवर्तिमा
केनाप्युपेशापरायणेन न भवितव्यं, एवं नियुच्यादिविषयकमपि कुपाक्षिकोपेक्षावचनमकिञ्चित्करतयैव बोध्यं, नहि सुवर्णकबोलके
कवासितं शोभनं जलं गईमीदन्तधावनपानादिनिमित्तं, नवा ज्योतिर्विदा ज्योतिशास्त्राभ्यासः शुनीपुत्रजन्मपत्रिकापरिज्ञान-
निमित्तम् , एवमेतद्विपयिणी निन्दापि कुपाक्षिकमुखप्रभवा युक्तैव, यतः-विपुलहृदयाभियोगे, खिद्यति काव्ये जडो न मौख्ये खे।
निन्दति कञ्चुककार प्रायः शुष्कस्तना नारी ॥१॥ इत्यादि यद्यस्यानुपयोगि तत्तस निन्दास्पदं भवत्येव, किंच-कुपाक्षिकाां पर-
म्पराया अनङ्गीकारेण तन्मूलकस्य परम्परागमस्याप्यभाव एव, किंतु तेषां न जिनागमो नवा शैवागमः, किंत्वव्यक्त एव, अव एव
॥२२॥

·८ विश्राम ॥२२३॥ लुंपकहितो- पदेशः तेऽव्यक्ता भण्यते, एतच्च तीर्थव्यवस्थापनावसरे ग्रन्थसम्मत्या दर्शितमिति श्रीमहानिशीथं तपागणतीर्थस्य प्रमाणं कथमित्यत्रापि हेतुर्दर्शित इतिगाथार्थः ।। १६३ ।। इति कुपाक्षिकाणां श्रीमहानिशीथं न प्रमाणमित्यादौ हेतुर्दर्शित इति षष्ठं द्वारं ।। अथ | प्रकृतस्य लुम्पकस्य हितोपदेशमाह- लुंपगमित्तुवएसं सुणाहि जं सुत्तपमुहहीलाए। आजीविआइकरणं मरणं तत्तो तुहं सेअं ॥ १६४ ॥ ननु भो लम्पक! मित्र उपदेशं शृणु, यत्सूत्रप्रमुखहीला-सूत्रनियुक्तिभाष्यचूर्णिप्रभृतीनां हीला-इदं घटते इदं च नेति निजम- तिविकल्पनेन तिरस्कारस्तया आजीविकाकरणम्-उदरपूर्तिनिर्मापणं 'तत्तो' तसातव-लुम्पकस्य मरणं श्रेयो-मङ्गलमिति मम मित्र- (साशीर्वचनं हितोपदेशः, नन्वेवं हितोपदेशो लुम्पकमुद्दिश्यैव दत्तो नेतरेभ्यस्तत्किमितरैः सह मैत्रीभावो नास्ति ? उत हितोपदेशा- नहीं एवेति चेत्सत्यं, उपलक्षणचितानामपरेपामप्ययमेव हितोपदेशो बोध्या,यथा 'काकेभ्यो दधि रक्ष्यता मित्यत्र काकपदोपलक्षिता यावध्युपधातका बोध्याः, यद्वा हितोपदेशानहीं अपि, यतो लुम्पाकः प्रवचनप्रत्यनीकः प्रकटः, शेषास्तु स्थूलधीपनानां सहसा ज्ञानागोचराः गुप्ताः, ते च लुम्पकापेक्षया दुराशयाः, यदुक्तं-"वरं वराकचाको, योऽसौ प्रकटनास्तिका वेदोक्तितापसन्छाच्छन्नं | रक्षो न जैमनिः ॥२॥" इति योगशास्त्रे इतिगाथार्थः ॥१६॥ अथ जगत्स्थित्याऽप्यसंभवि स्वरूपं दिदर्शयिपुर्गाथायुग्ममाह- वित्तं लुपगलेहगवजं चुचिज वीर जिणवचं । गत्तासूअरवव्वं गइंदवचंच अप्पाणं ॥१६॥ जिणवरठविअंतित्थं हिंसाधम्मस्स भासगं लोए । लंपगकप्पिअमग्गोदयापहाणोउ सिवमग्गो॥१६६॥युग्मं चित्रम्-आश्चर्य लुम्पकलेखकापत्यं वीरजिनापत्यमात्मानमित्युत्तरार्दोक्तमिहापि संबन्ध्यते ब्रूते, अहं श्रीवीरजिनेन्द्रापत्यमिति ॥२२शा ·लुंपकहितो- पदेशः श्रीप्रवचन- परीषा ८ विश्रामे ॥२२॥ लम्पकापत्यं भाार्पिरूपर्पिप्रभृतिर्मापते, दृष्टान्तमाह-'गत्ते'त्यादि, यथा गर्चाशूकरापत्यमात्मानमहं गजेन्द्रापत्यमिति मापते, एतनासंभव्येर संभूतमित्याथर्यमिति, पुनरप्याचर्यमाह-'जिणवरेत्यादि, जिनवरस्थापितं तीर्थ हिंसाधर्मस्य भापकं लोके, लुम्पकविकल्पितो मार्गस्तु सर्वलोकनिन्दात्मकोऽपि दयाप्रधानः प्रवरधर्मः शिवमार्गः-मोक्षस्य पन्था इत्यप्याचर्यमितिगाथायुग्मार्थः ॥१६५-१६६॥ अथवं जगत्स्थितिपरिहारेण जायमाने किं युज्यमानं जातमित्याह- इचाइ भासमाणस्स मत्थर जं न विज्जुआपाओ। तत्थ निमित्तं लुपगपावं कूवाहिमुहणाया ॥१६७॥ इत्यादि प्रागुक्तप्रकारेण भापमाणस्य लुम्पकस्य मस्तके विद्युत्पातो जगत्स्थित्या युज्यते, स च न जातस्तत्र निदानं लुम्पक- पालकमेन, केन दृष्टान्तेनेत्याह-'कूवाही त्यादि, कूपाभिमुखज्ञानात् , यद्वा कूपश्चाहिमुखं च कूपाहिमुखे तयोर्शाताद्-उदाहरणाद्, अयं भाव:- -रूपपातायाभिमुखः-सम्मुखः कूपाभिमुखः यद्वा कूपपाताय अहिमुखं स्प्रष्टुं च धावमानस्य कूपसर्पसमीपगमनाशक्तिहेतुः | पादस्पलनादि भूमिपातः पुण्यप्रकृत्यात्मक नरायुपि सत्येव स्यात् , तदभावस्तु पापोदयादेव, अयं भावः-यद्यपि पादस्खलनादिना भूमिपातोऽशुमोदयजन्य एव,तथापि कुतश्चिनिमित्तात् कूपपाताय धावमानस्य कूपसमीपगमनाशक्तिहेतुत्वमधिकृत्य भूमिपातः शुभोद- यादेर साद् एवं विद्युत्पातोऽप्यशुभजन्योऽपि दीर्घकालमुत्सूत्रभापणापेक्षया अल्पकालीनमुत्सूत्रमापणं श्रेयः,तन्निमित्तं च तथा ध्रुवाणस्य मस्तके विद्युत्पात एस,स च प्रतिसमयमनन्तसंसारहेतोरुत्सूत्रस्योच्छेदको न पुण्यप्रकृत्युदयमन्तरेण स्यात् , जैनप्रवचने च कर्मपरिणति रापेक्षिकी,यदागम:-"चनारि कम्मपरिणई पं०० सुहे णाममेगे सुहपरिणए सुहे णाममेगे असुहपरिणए अमुहे णामसुहप०असुहे. अगुहप०" इति श्रीस्थाना इतिगाथार्थः।।१६७॥ अथैवं विषं प्रवचनप्रत्यनी देवाः कथं नविनयन्तीति पराशशमपाक माह-- ॥२२४

·.
भीमाचन-
परीक्षा
विश्राम
॥२२५॥
..
,
तम्मुहचवेटदाणे देवावि निरजमा दुफासभया । जह नीअफासभीओ अ बंभणो भोअणुज्जुत्तो ॥१६॥
'तन्मुसनपेटादाने' तस्स-लुम्पकस्स मुसे चपेटा-इस्ततलाहतिस्तस्या दाने देवा अपि निरुद्यमा-उद्यमरहिताः, 'कुस्पर्शभयाना शिक्षा हेतु
कुत्सितो-निन्द्यो यः स्पर्शस्तम्मात् , चपेटादाने हावश्यं स्पर्शः कर्तव्यः सात् , स च नासाकमुचित इति भयादिनोत्प्रेक्ष्यते तथा-
भूताः, तर दृष्टान्तमाह-'जहे'त्यादि, यथा नीचस्पर्शाङ्गीत:-चाण्डालादिस्पर्शभीतय ब्राह्मणो भोजनोद्यतो माति, भोजनक्रिया-
परायणो हि नामणो नीचवर्णस्पर्शमयाउल एव स्साद, अन्यथा भोजनसामग्या वैयपित्तेः, नथा देवा अपि लुम्पकस्पर्शाना-
माकं पुण्यप्रतिविमोऽभूदित्यभिप्रायानरस्पर्शविरक्ता इतिगाथार्थः ॥१६॥ अथ देवनिगरणाभावे गत्यन्तरमाह---
तस्स च न कोइ मित्तं देवाई न देइ अचहत्थं। हालाहलं पिअंत चारिजइ सो परममित्तं ।। १६९।।
तस्य-लुम्पकस्य देवादिः-असुरकुमारादिदेवोऽथवा समर्थो मनुष्यच कोऽपि मिनं नास्ति, यतः कारणादपहस्त-हस्ततलाधो-
भागं चपेटास्वरूपेण न ददाति, हालाहलं विपं पिपन्तं यो वारयेत्-चपेटादानादिपुरस्सरं निवारयेद्, हस्तादुद्दाल्य विक्षिपेद्, एच-
| कारोऽध्याहार्यः, स एव परमं मिनं, नान्योऽप्युपेक्षक इतिगाथार्थः ॥१६९।। अथ यद्यपि मादृशे मित्रे विद्यमानेऽपि कोऽपि मिनं
नास्तीति वक्तुमयुक्तं, पर तत्र गतिमाह-
मित्तंपि तुहं अम्हारिसो हु सो दूसमाणुभावेण । सत्तिरहिओ अ सिक्खादाणे दुपहपि कम्मुवया ॥१७०॥
हे उपाक्षिका तमासादृशो मित्रमपि दुष्पमानुभावन शिक्षादाने शक्तिरहितः,निवारणं च शक्तिसाध्यम् ,यथा मणिनागेन यक्षेण क्रिया-
द्वयवादी गट्टी निवारितः,यद्वा तिष्यगुप्तचरमप्रदेशजीयनादी श्रेष्ठिनासमुनोदवादी च मिनश्रीराज्ञा(जेन)निवारिता,तथा कालकाचायों ॥२२५॥

·भीप्ररचना
परीषा
८विभामे
॥२०॥
लुम्पग-
शिक्षाहेतुः
जैनशासनप्रत्यनीक गर्द मिल नामानं रानानं निवारितवान् तथा श्रीहरिभद्रवरिरपि चौद्धान् प्राचनमत्यनीकाभिमारितमान् ,एवं साधु-
प्रत्पनीकं विमलवाहननामानं राजानं सुमङ्गलसाधुर्मससारकरिष्यतीति प्राचने प्रतीतं,तदीदृशीच शक्तिर्मयि नास्ति,अस्ति च संग्रति
फालानुमापात् संज्ञामानसूचकनारुपयोगजन्ये निवारणे, तचामिन् प्रकरणेऽनेकप्रकारेण प्रयुक्तं, परं फलवत् सुमङ्गलसाधुसदृशे
सामध्ये सत्येव स्थाद्, अथ तादृशसामर्थ्याभावे निदानमाह-'दुण्हंपी'त्यादि, द्वयोरपि-मादृकुपाक्षिकयोस्तीर्थकुपाक्षिकयो
फर्मोदयात् , मादृशेन माग्जन्मनि तदेव कर्मार्जितं येन तीर्थभक्तस्यापि मादृशस्य तीर्थरोगकल्पकुपाक्षिकवर्गस्य निवारणे शक्तिराहित्य,
पाक्षिकैश तत् प्राफर्मोपार्जितं येनानन्तभवहेतुतीर्थाशातनाकरणस्य निवारकः शक्तिमान् न मिलिप्यति, यद्वा संपतितीर्थेन सामु-
दायिक फर्म तदेव कृतं येन धर्मकरणानसरे शुभध्यानमालिन्यादिहेतवस्तीर्थस्य परमरोगाल्पा: कुपाक्षिका उत्पत्स्यते इति, एविध-
कर्मोदयात्सामर्थ्यामारः, नन्वे कथमितिचेन्छृणु, सुमङ्गलसाधुनाऽपि निजरले प्रयुक्त साधुचारित्रशरीररोगकल्पे विमलवाहने
पिलयं नीते म्यस्यापि चारित्रपालनं मुकरं जातं, विमलपाहनोऽपि सुमद्गलमुपद्रुत्यान्यानप्युपाद्रविष्यत् ,तथा च भूयोऽनन्तभवभ्रमण-
हेतुकर्मोपार्जनमकरिष्पत् , तब न जातमतो महान् गुणो राज्ञोऽपि, तथा यदि मयि तादृशं सामर्थ्य स्यात्तहि जैनमपचनशरीरे रोग-
फल्पेषु कुपातिक पु चिकित्सितेपु रोगरहिते जैनप्रवचने विद्यमाने साधादीनां निजधर्मानुष्ठानं निरपायं स्यात् , कुपाक्षिकाणामपि
प्रतिममयं तीर्थोच्छेदाध्ययमायजन्यं पापं न स्थादित्युभयेपामपि कर्मोदयादेश जैनप्राचनरोगोच्छेदे तथाविधसामयाभावः, एतेन
ननु भो भवतां गुसस्तु बौद्धहन्तश्रीहरिभद्रगरिमुद्गलानयनपुरस्मरगई मिल्होच्छेदकश्रीकालरमरिप्रभृतय एवेति वचोभिः समलङ्कतं
गरपुमां प्रति विगतममनो देवतायचइयोपहसने निरम्तो गोध्यः,यतस्तधाविधवक्तार लुम्पर्क प्रत्येवं वक्तव्यं-ननु भो लुम्पक श्रमाकं
॥२२६॥

·थीप्रवचन- परीक्षा ८विश्रामे ॥२२७॥ लुम्पका- शिलाहेतुः तु गुरवः प्रवचनप्रभावनेकदृष्टयः प्रवचनप्रत्यनीकोच्छेदसमर्थाः श्रीहरिभद्रसूरिप्रभृतयो भूतपूर्वाः भाविनश्च सुमङ्गलसाधुप्रभृतयः, वर्तमानास्तु कालानुभावात्तथाविधशक्तिरहिता अपि प्रवचनप्रत्यनीकेषु भवादृशेषु सुमङ्गलसाधुकर्त्तव्यताशति भाक्त्वमात्मनः स्पृह- यन्त एव बोध्याः, तब तु लिखनकर्मोपजीवी शौचाचारेऽप्यज्ञः असमर्थश्चलुम्पकनामा लेखक एवेत्याक्रोशवचोमिस्तिरस्कृत्य यथा- शक्ति शिक्षणीयः,यदागम:-"साहूण चेइआण य पडिणीअंतह अवण्णवायं च। जिणपवयणस्स अहिअंसन्नत्थामेण वारेइ ॥२॥" इति श्रीउपदेशमालायां, तथा “से कि तं वण्णसंजलणया ?,वण्णसंजलणया चउन्विहा पण्णचा, तं०-अहातचाणं वण्णवाई आविभवइ १ अबण्णवाई पडिहणित्ता भवइ २ वण्णवाई अणुवृहयित्ता भवति ३ आया पुडुसेयीभावि भवति ४"इतिश्रीदशाश्रुतस्कन्धे आचा- यसंपवर्णनाधिकारे, एतच्चूर्णियथा-पढमे भंगे याथातथ्यानां वर्णना, जो अवण्णं वदति तं पडिहणति, वण्णवादि अणुवूहति, गुण- पानेव जानीते वक्तुं, 'आयात्रुट्टसेपि आविभपति' चुड्डो आयरिओ निचमेव पज्जुवासति-अविरहितं करोति, आसहितो अ इंगि- आगारेहिं जाणित्ता करेति इति श्री दशा चू०, अत्र द्वितीयविकल्पे आचार्यस्य शिष्यस्तादृशो भवति यः साध्वादिप्रवचनस्या- वर्णवादिनं प्रतिहन्ता भवति, अत एव हरिकेशिसाधुनाऽपि खनिमिचं यक्षेण हतेष्वपि ब्राह्मणकुमारेपु यक्षी वैयावृत्त्यकारी भणितः, | यदागमः-"पुचि च इण्हि च अणागयं च, मणप्पदोसो न मे अस्थि कोई । जक्खा हु वेआवडिअं करिति, तम्हा हु एए निया कुमारा ॥१॥” इति श्रीउत्तरा" १२ (३९०*) वैयावृत्यं च महानिर्जराहेतुः तीर्थकरपदतानियन्धनं, यदागमः "वेयावच्चेणं मते ! जीवे किं जोइ ?, वेयावच्चेणं तित्थयरनामगोयं कम्मं निबंधईत्ति श्रीउत्त० २९, वैयावृत्त्य साध्वादिभिः सर्वैर्यथाशक्ति करणीय, सामर्थ्याभावे च वैयावृत्पकारणं सामर्थ्य स्पृहणीयमेव, एतेन कथं साधवस्तथा स्पृहयन्तीति पराशङ्काऽपि व्युदस्ता, , २२७॥

·भीमपन-निराहेनूनां गांपामपि यथौचित्येन स्पृहणीयत्वादित्याद्यनेकयुक्तिमिर्लुम्पफस हितोपदेशोऽन्येषामपि दातव्यः,एतेन "देवगुरुसंघ-१ उपसंहारः परीक्षा को युणिला नाहिसणंपि। कृषियो मुणी महप्पा इमाइ लद्धीइ संपन्नो॥१॥"निगाथां पुरस्कृत्य जैनप्रवचनं हीलयन् लुम्पाको ८ विधामे निरम्म इतिगाधार्थः ।।७०॥ "इति सिंहावलोकनन्यायमुचितानि सप्तापि द्वाराणि दर्शतानि । अथ ग्रन्थोपसंहारमाह- ॥२२८॥ पर पुरसयकोसिअ० लुपागो सत्तमो भणिओ० ॥१७१।। नवहत्य० ॥१७२।। इअ सासण० ॥१७॥ नगरं सममो लुम्पको भणित इतिगाथार्थः। अथ कसिन् संवत्सरे कसिश्च गुरौ विद्यमाने प्रकृतप्रकरणे लुम्पाको भणित इत्याह ॥१७१-१७२।। अर्थतत्प्रकरणानामगर्भितागिरभिधायिकां गाथामाह ॥१७॥ अ फुवकपकोसिअसहस्मफिरणमि पचयणपरिग्यावरनामंमि लुपगमयनिराकरणनामा अट्ठमो विस्सामो सम्मत्तो * ॥ MURAREPOROPane इति श्रीमत्तपागणनभोनभोमणिश्रीहीरविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्यायश्रीधर्मसागरविरचिते कुपक्षौशिकसहस्रकिरणे श्रीहीरविजयसूरिदत्तप्रवचनपरीक्षापरनाम्नि लुम्पकमतनिराफरणनामा अष्टमो विश्रामो व्याख्यातः । fl૨૨૮ DomwM

·कदुको
त्पत्ति:
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
९विथामे
॥२२९॥
अथ कडकमतस्वरूपं निरूपापितुं प्रथम गाधायुग्मेन मताककिनामसमत्सराद्याह-
अह कट्टअगिहत्याओ जायं कुमयंपि कट्टअनामेण । विक्कमओ चउसट्टी अहिए पन्नरससय १५६४ वरिसे।।२
तस्स सवं किंची पुच्छं उपएसविसयमावणं । तित्थद्वभासरूवं केवलपूआसु पडियई ॥२जुम्मं ॥
'अर्थ'ति लुम्पमतनिरूपणान्तरं क्रमप्राप्तं नपमं कहुकमतं यजातं तस स्वरूपं किंचिद्वक्ष्य इत्यन्वयः, तत्कुमतमपि कटुकनाना
कुत इत्याह-'कटुक'त्ति कटुकगृहस्थात्-कटुकनाम्ना नागरजातीयो वणिगासीत् , स च प्रकृत्या सम्यग्धर्मजिज्ञासुरपि तथाविध-
क्लिष्टकर्मोदयतथाभव्यत्यपरिपाकादिसामग्नीवशात् कश्चिदागमिकमतसंवन्धिनं वेषधरं मति धर्ममार्ग पृष्टवान् , तेन च पापात्मना
भणित-भो धर्मार्थिक ! यदि मदीपपचस्सास्था तर्हि आगमिकमामाचारमङ्गीकृत्य श्रावकधर्ममेक कुरु, यतो नास्त्यधुना साघरस्तथा-
विधक्रियाकरणशक्यभावादित्यादि दुर्वचनोद्धान्तो धर्माधिक इत्यात्मानं ख्यापयन् साधुमार्गपरामुखस्तथाविधसाधुमार्गदपणान्वे-
पणतत्परान् कतिचिजनान् विप्रतारयामास, स च विक्रमतवतुष्पष्ट्यधिके पनदशशतवर्षे सं० १५६४ वर्षे जातोऽतस्तन्मतं तदानी
जातं, तस्य मतस्य स्वरूपं किंचित्-खल्पं वक्ष्ये, यतस्तन्मतमागमिकमूलकमतस्तनिरूपणे तस्यापि निरूपणं जातमेवेतिकृत्वा किशि-
दित्युक्तं, तत्र किश्चित्ततोऽपि भेदरूपमत आह-उवएसति उपदेशविषयमापत्रम्-उपदेशेनागमिकमतादपि मिभमितिकत्वाउप-
| दुपदेशविषयमापन-प्राप्तं सक्ष्ये, यथा तस्योपदेशः सव्यक्तीकरिष्यत इत्यर्थः, पुनः कीदृशं ?-'तीर्था भासरूपं तीर्थाध-थावक-
श्राविकालक्षणं तदियाभासते इति तीर्थार्धाभासः, तीर्थार्द्धमसदपि तद्वद् आभासत इति तीर्थार्दामासः स एव रूपं-स्वरूपं यस ततथा,
पुनरपि कीदृशः १-'केवलपूजासु प्रतिबद्ध' जिनपूजैव श्रेयस्करी भविष्यतीति धिया तीर्था साघुसानीलक्षणं तिरस्कृत्य केवलं
॥२२९॥

·कटकमत
भीप्रवचन-
परीक्षा
९ पियामे
॥२३०॥
.
तत्रवासक्तमिति गाथायुग्मार्थः ॥१-२॥ अथ तसोपदेशं गाथापदेन विवक्षुः प्रथमगाथामाह-
अव्वत्तनिण्हगाभिनिवेसविसअंधयस्स पावस्स । उवएसो महपावो पवयणउवधायगो नियमा ॥३॥
अव्यक्तनिष्ठवा:-तृतीयाः श्रीआषाढाचार्यशिष्याः अयं साधुर्देवो वेति निर्णयाभावेनाव्यक्तत्वमाश्रिता नो परस्परं विनयादिकं
कुर्वन्ति तेषां योऽमिनिवेश:-(मिथ्यात्वं स इवामिनिवेशः) एकस्याभिनिवेशस्य लोपस्तद्रूपं यद्विपं तेनान्ध एवान्धका यथान्धो न
किमपि चाक्षुपं घटादिकं पश्यति तथाऽयमप्यभिनिवेशमिथ्यात्वावृत्तान्तरलोचनो न साध्वादिकं पश्यति, एवं विधस्य पापस-पापा-
स्मन उपदेशो महापापः, केवलपापरूप इत्यर्थः, ननूपदेशकः पापात्मा भणितस्तदुपदेशस्तु महापाप इति भणितं तत्कथमितिचेदु.
च्यते, उपदेशमन्तरेण भूयोऽपि पापं कुर्वन् पापात्मा भण्यते, तदुपदेशस्तु महापापं भण्यते, यदुक्तं-"एकनासत्यजं पापं, टोपं निश्शे-
पमेकतः। द्वयोस्तुलाविभृतयोरायमेवातिरिच्यते ॥१॥" इति श्रीयोगशान्त्रवृत्तौ, तथा चोपदेशवशादयं महापापात्मा भण्यते,
तथापि तथाविधवाग्व्यापारहेतुक इतिकृत्वा उपदेश एव मुख्यवृत्त्या महापाप इति, अत एवाह-'पवयण'त्ति नियमात्-निश्चयेनोप-
देशः 'प्रवचनोपपातकः' प्रवचन-तीर्थमुपहन्तीति प्रवचनोपघातको भण्यते, प्रवचनोपधातकत्वं च सत्यपि साधुममुदाये नास्माकं
शपथं माधयोऽवतरन्तीति तृतीयनिहयाभिप्रायमाविष्कुर्वन् व्यवहारनयलोपी स्यात् ,तल्लोपे च तीर्थोच्छेदजन्यं पातकं स्यात् ,यदागमः-
"यवहारनउच्छेए तित्युच्छेओ हवइऽवस्स"मिति पञ्चवस्तुके, एतच सर्वपापापेक्षया महापापमितिगाथार्थः ॥३॥अथान्यक्तनिवा-
मिनिवेशतुल्यतां दर्शयितुमुल्लेखमाह-
अम्हं गुजरपमुहे मुणिणो वयंति नेव चकखुपहं । जम्हा जहुत्त किरिआपरायणा नेव दीसंति ॥ ४॥
॥२३०॥

·परीक्षा
९ विश्रामे
॥२३॥
कटुकमतं
,
-
असाकं गुर्जरप्रमुखे-गूर्जरमरूमालवसौराष्ट्र मैदपाटमेवातादिपु मुनयः-साधवो न चक्षुःपथं-दृग्मार्ग ब्रजन्ति, न दृष्टिमायां-
तीत्यर्थः, एवोऽवधारणे, नैवेत्यर्थः, तत्र हेतुमाह-'जम्हति यमाद्यथोक्तक्रियापरायणा:-शास्त्रोक्तक्रियातत्परा न दृश्यन्ते, किंतु
क्रियासु श्लथा इतिभावः, एवमव्यक्तनिवोऽपि सम्यक्साधुनिर्णयाभावं त्रुवाण आसीत्, परं तदपेक्षयाऽयं कदुकः क्लिष्टपरिणामः,
| यतः स ब्रूते-अयं साधुर्देवो वेति निर्णयो नासाकं, परं साधवोऽत्रैव सन्ति, कटुकस्तु गूर्जरत्रावन्यादौ दृश्यमानाः साधव एव न
भवन्ति, किंतु केवलद्रव्पलिङ्गधारिणः, साधवस्तु कापि वैतादयगिरिमूलादौ सर्वथा रुपयागोचरप्रदेशे सन्ति, एतच वचनं महा-
दुर्वचनं, प्रवचनगन्धस्याप्युपघातकं, तेनाव्यक्तनिहवो देशेन सम्यक् तीव्रपरिणामवान् न स्याद् , अयं तु निद्वयापेक्षयाऽनन्तगुणा-
मिनिवेशपरिणामयुक्त इतिगाथार्थः ॥४॥ अथ तस्यापरिज्ञानसूचिका श्रोतृणां भ्रान्तिजनिका च या युक्तिस्तामाह-
संघथए जुगपवरा जे भणिआ तेसि संपयं जुत्तो । विरहो न कालसंखासंकलणे इ. वयं तस्स ॥५॥
सङ्घस्तवे-श्रीदेवेन्द्रसूरिकृतदुप्पमाकालसंघस्तोत्रे ये युगप्रवराः-श्रीसुधर्मादयो युगप्रधाना भणितास्तेषां कालसंख्याः-
युगप्रधानपदव्युदयकालसंख्यास्तासां संकलने-मीलने सम्प्रति-वर्तमानकाले विरहः तदभावो न युक्तो-न संभाति, अयं भावः-
श्रीसुधर्मस्वामिनोऽष्टौ वर्षाणि युगमधानपदवीकालः,श्रीजम्बूखामिनचतुश्चत्वारिंशद्वर्षाणि युग०,श्रीप्रभस्वामिन एकादश वर्षाणि युग०,
श्रीशय्यम्भवस्वामिनत्रयोविंशति० यशोभद्रस्वामिनः पंचाशत् श्रीसंभूतविजयस्याप्टौ० श्रीभद्रयाहुखामिनश्चतुर्दश० श्रीस्थूलभद्र-
सैकोनपंचाशत् यु० एवमुदयद्वयसंवन्धिनी युगप्रधानपदव्युदयकालसंख्या भवतीति तस्य कदुकस्य वचो-वचनमुपदेशरूपमिति-
गाथार्थः ।।५।। अथ तत्राप्युद्दीपनप्रकारमाह-
पक्राकारकालाकार
॥२३॥

·प्रश्पना
परीक्षा
कटुकमतं
ORORo
१विथामे
॥२३॥
तेसुवि नामग्गाहं जे भणिआ सूरिणो महाभागा । उदयजुगे तेसिक्को नो दीसइ गुजरप्पमुहे ॥६॥
नेपपि-दुष्प्रमभपर्यन्तयुगप्रवरेप्षप्युदययुगे महाभाग्याः सूरयो नामग्राहं ये भणितास्तेषां मध्ये गूर्जरप्रमुखे-गूर्जरमावनि-
प्रभृतिको न दृश्यते, अपिर्गम्यः, एकोऽपि न दृश्यते इतिगाथार्थः ॥६॥ अथ तसाद्वयं किं कुर्म इति तदाशयमाविष्करोति-
तम्हा कत्थवि अण्णत्य साहुणो संति निअमओ भरहे। तेसिं निस्सा धम्म मणसीका पवहामो ॥७॥
यसात्मागुक्तं तम्माकारणादन्यत्र-दृश्यमानलिङ्गिप्रवृत्तिमद्भयोऽन्यत्र कुत्रापि नियमतः साधवः सन्ति भरते-भरतक्षेत्रे,'तन्त्रि-
श्रया' तेषां साधूनां निश्रया-निश्रामङ्गीकृत्य धर्मस्तन्निश्राधर्मस्तं मनसि कृत्वा प्रव महे, तन्निश्रयाऽसाकं धर्मो भवत्वित्यर्थः इति-
गाधार्थः । यध तस्योपदेशस्योपसंहारमाह-
एवं तस्सुवासो केवलमुवधायगो पर्वयणस्स । मूढाण मोहजणओ धिक्कारपहो उ पण्णाणं ॥८॥
एवं प्रागुक्तप्रकारेण तस्य कटुकस्योपदेशः केवलं प्रवचनस्योपघातका,अपिम्पस्तयाभूतोऽपि मूदानां-मूर्खाणां मिथ्यात्वोप.
हतमतीनां मोहजनको-मिथ्यात्वमोहनीयस्य दीर्घस्थित्या पारम्पर्येणानन्तकालस्थित्या जनकास एवोपदेशोधिकारपथस्तु प्राज्ञाना-
पण्डितानां सम्यग्गाम् , अहो पापारमा भवचनोपयातकं चूत इत्येवंरूपेण तिरस्कारास्पदमितिगाथार्थः ॥८॥ इति कटुकयोपदेशो
दर्शितः, अप यदक्तं 'अम्हं गुजरेत्यादि, तत्र प्रथमं बाधकमाह-
पपयनविसया न हुंति मुणिणोऽवि जस्स वग्गरस । तलाईओ सड्डो न हुन पासत्थपमुहावि॥९॥
यस वर्गस्य-पारकाणां पाधैम्यादीनां या समुदायस्य मुनयोऽपि-अपिरेवार्थे साधय एय प्रत्यक्षचक्षुर्विषया उपलक्षणात् त.
॥२३२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
९ विश्रामे
॥२३॥
साधुसत्ता-
सिद्धिः
गगतस्य कस्यापि साधनः साक्षाहपथमवतीर्णा न भवन्ति तजातिका-तजातीयः तद्वर्गसंवन्धी श्राद्धः, अपिरध्याहार्यः,श्राद्धोऽपि.
श्रावकोऽपि न भवेत् , नहि यजातीयेन साधयो न दृष्टा स तजातीयः श्रावकः संभवेत् , एवं पाश्वस्थप्रमुखा अपि बोध्याः, तीर्थे
वर्तमाने श्रावक इति व्यपदेशव्यवहारविषयः स एव स्याघजातीयेन साधवो दृष्टा भवन्तीति गाथार्थः॥९॥ अथानन्तरोक्तयुक्ती हेतुमाह-
जम्हा अद्धं तित्यं न हुन्ज कइआवि सदसड्डीओ। पासत्था पुण निअमा सुसाहुअविश्वया समर ॥१०॥
यसात्कारणात्कदाचिदपि अर्द्धतीर्थ श्राद्धश्राद्ध्यो न भवेत् , श्राद्धश्राद्धीरूपमई तीथ न स्यादित्यर्थः, पार्श्वस्थाः पुनर्नियमेनं
सुसाधुसापेक्षकाः, यदि साधवो भवन्ति तदा भयंते एते पार्थस्थादयो, नान्यथा इति 'समये जिनशासने, पावत्साधयो दृक्पथ-
मागता न भवन्ति तावत्पावस्थादिव्यपदेशोऽपि न संभवत्तीति गाथार्थः ॥१०॥ अथ तीर्थाधं श्राद्धश्राख्यः कथमित्याह-
चाउच्चण्णो संघो तित्थं तत्थविअ तइअठाणगओ। सड़ो साहुअभावे.तित्थगओ नेव सट्टोऽवि ॥११॥
चातुर्वर्णः संघस्तीर्थ-साधुसाध्वीश्रावकथाविकालक्षणचतुर्वर्णात्मकमखिलं तीर्थं भवति, तत्रापि तृतीयस्थानगतः श्राद्धः, उपल-
क्षणात् श्राद्धी चतुर्थस्थानगता,इतिकृत्वा साध्वभावे तीर्थगतः-तीर्थान्तर्वी श्राद्धोऽपि न भवेत् तीर्थच्युच्छिन्ने प्रवृत्ते वा श्राद्धो नाम-
| मात्रेण कोऽपि स्यादपि, परं तीर्थवी न स्यादेवेतिगाथार्थः ॥११॥ अथ तीर्थाई न भवतीत्यत्र व्याप्तिमाह-
उत्पत्ती पुण जुग जुगवं विगमोऽवि होइ तित्थरस । तस्सऽद्धं जस्स मयं मयमाया तस्स खीरपया ॥१२॥
उत्पत्तिः पुनर्युगपत्तीर्थस्य, विगमोऽपि युगपद्भवति, तस्य अद्धं यस्याभिमतं-तीर्थार्द्धमपि संभवतीत्यादि धीः स्यात् यस्य तस्य
मृता माता-जननी धीरप्रदा-स्तन्यपानविधायिनी संपन्ना, सावादिकमन्तरेण तीर्थाईमसदपि सदितिषिया विकल्प्याराधनं मृत-
HOICROSONOTES
॥२३३॥

·'साधुसंचा-
सिद्धिः।
थीप्रापन
परीक्षा
९विधामे
॥२४॥
मावस्तनजुम्मनकल्पमितिगाशार्थः ।।१२।। अथ पार्थस्थानादीनामप्युत्पचिखरूपमाह--
पासत्थाईणं चिअ संते तिमि होइ उत्पत्ती। जह संतमि सरीरे मलाइणो नन्नहा हुंति ॥१३॥
पार्धम्यादीनां 'चिय'ति निश्वये तीर्थे सत्येयोत्पतिः, आदिशब्दात् अवसन्नोत्स्त्रवादिनां परिग्रहः, तेन पार्थस्थादयः उत्सन-
वादिनय, तीर्थे विद्यमाने सर्वजनप्रतीते सत्यवोत्पत्तिर्भवति, दृष्टान्तमाह-'जह संतमिति यथा शरीरे सत्येव मलादयः-परिखेद-
संपदरजोजन्यो मलो मलविशेषः आदिशब्दाव ऋमिषट्पद्यादयो जीवखरूपाः कुष्ठज्वरभङ्गदरादयो यजीवरूपाः मेपजादिना साध्या
अगाध्यायानेकप्रकाराः भवन्ति,नान्यथा,शरीराभावे न मयन्तीत्यर्थः,अयं भावः-शरीरकल्पं तीर्थ मलसदृशाः पार्श्वस्थादयो बोध्याः,
श्रा एवं श्रीजगधन्द्रसूरिनीसोमसुन्दरसूरिश्रीआणन्दविमलसरिप्रभृतयो गर्गाचार्यश्रीकालकाचार्यादिवत् मलमिव
तीर्थराधाकारिणं पार्थस्थादिसमुदायमपास्योगविहारं कृतवन्तः, यत्तु कश्चित्-ते सूरयोऽपि समुदायसदृशा एवासन् ,परं तथाविधं समु-
दार्य तथाविधं च खाचारं परित्यज्यान्यत्र क्रियामाश्रिता इति व्रते तदसम्यग् , तथात्वे तीर्थोच्छेदापत्तेः, नहि तीर्थ संविनाचार्य-
विरहितं भवेत् । न च साशसमुदाये वर्तमान आचार्यः कथं पश्चाचारवान् भवेदिति शहनीयम् , अनुचितसमुदायवानपि संविमा
गरिभवेदपि, पदागमः-"चचारि रुक्खा पं०, तं०-साले नाममेगे सालपरियारे, साले नाममेगे एरंडपरिचारे,एरंडे नाममेगे साल-
परियारे, एरटै नाममेगे एरंडपरिवारे ४, एवामेव गत्तारि आयरिआ पं०,०-साले नाममेगे सालपरिवारे ४, सालदुममज्झयारे
जहिं मालो नाम होइ दुमराया । इस मुंदरआयरिए मुंदरसीसे मुणेअब्वे ॥2॥ एरंडमझयारे जहिं सालो नाम हो दुमराया। इस
सुंदरआयरिए मगुलगीमे मुणेभन्थे । गालस्म मज्झयारे एरंडे नाम होद दमराया। इअ मंगुलआयरिए सुंदरगीसे पुणेअब्वे
,
॥२३४॥

·साधुसत्ता-
सिद्धि
"
भीप्रवचन
परीक्षा
९ विश्रामे
॥२३५॥
॥३॥ एरंडमझयारे एरंडे नाम होइ दुमराया। इस मंगुलआयरिए मंगुलसीसे मुणेअन्चे ॥४॥ (३४९, २१-२४*) इतिश्रीस्था-
नाङ्गे चतुर्थस्थानके उ० ४, एतट्टीकादेशो यथा-तथा सालस्तथैव साल एव परिवारः-परिकरो यस स सालपरिवारः, एवं शेष-
त्रयमिति २०, आचार्यस्तु साल इव सालो गुरुकुलथुतादिमिरुत्तमत्वात् मालपरिवारः सालकल्पमहानुभावपरिकरत्वाद् , एवमेर-
ण्डोऽपि थुतादिहीनत्वादिति,चतुर्थः सुज्ञानः,उक्तचतुर्भङ्गभावनार्थ सालदुमेत्यादिगाथाचतुष्कं व्यक्तं,नवरं मंगुलम्-असुंदरम्।।२१॥
अन सालवृक्षरण्डपरिवारलक्षणद्वितीयभगवर्तिनः श्रीआणन्दविमलसरिप्रभृतयो ज्ञेयाः, ननु यदुक्तं संविनाचार्यविरहितं तीर्थ न
| भवेदिति तदयुक्तं, यत एरण्डवृक्षसालपरिचारकल्पोऽपि तृतीयभगवर्ती सूरिक्त इति चेन्मैवं, तादृशायार्यस्य तीर्थाधिपतित्वासं-
| भवात् , यद्यपि तथाविधः कोऽपि सरिभवेनथाप्यगारमईकाचार्यवत् सामान्यसाधुवतीर्थाधिपतिसरिनिश्रावान् स्यात् , तथा च न
| किंचिदनुपपन्नं न चैवं श्रीहेमविमलयरिप्रभृतयोपि भविष्यतीति शनीय तदानीमन्यस्य तथाविधाचार्यस्यासंभवात् कथमन्यथा
दानर्षिश्रीपतिगणपतिलटकणर्पि तयो लुम्पकमतमपास श्रीहेमविमलसरिपार्श्वे चारित्रं गृहीतवन्तः इति,तसात्तदानीं श्रीहेम-
| विमलसरिरेव तीर्थाधिपतिः,परं द्वितीयभगवर्ती, श्रीआणन्दविमलसुरिरपि तथाविधसमुदायपरिहारानन्तरं प्रथमभङ्गवर्तीति योध्यं,
कृमि पद्पद्यादयस्तु शरीरान्तर्वतिरुधिरमांसादिभक्षणेन शरीरापकर्षका महापीडाकारिणो दुष्प्रतिकाराश्च तथाऽमी उत्सूत्रभापिणोऽपि
तीर्थस्य कृशतापादकाः,अतः कृमिपद्पद्यादिकल्पा उत्सूत्रभाषिणः,तेऽपि तीर्थे सत्येव संभवन्ति ननु पार्श्वस्थोत्सूत्रभापिणोः को भेदः,
उभयोरपि तीर्थवाह्यत्वाविशेषादिति चेद् उच्यते, "सारणचइआ जे गच्छनिग्गया पविहरंति पासस्था। जिणवयणवाहिरावि अते उ
|पमाणं न कायया ॥२॥" इत्यागमवचनात् पार्श्वस्थादयोऽपि यद्यपि प्रवचनवाह्यास्तथापि प्रवचनभयं मन्यमानास्तीर्थप्रत्यासना,
HOTOजालल
॥२३५॥

·Hunia
साधुसत्ता
सिदि.
श्रीपाचन
परीक्षा
९विथामे
॥२३६॥
-
AGROWOROUGHC
उत्पप्रभापिणस्तीर्थमुपेक्ष्पैचमवनमानास्तीर्थाद् दूरवर्तिनो नियमादनन्तसंसारिणो महापापात्मान इति विशेषः, तस्माद्यावति क्षेत्रे यसिंथ
काले पार्थस्सोत्रविणो भवन्ति तावत्क्षेत्रमध्ये तस्मिंश्च काले साधवोऽवश्यं भवन्त्येव, यावति क्षेत्रे यम्मिच काले साधवस्तावत्क्षेत्र-
मध्ये तम्मिय काले पार्श्वस्थादयो भवन्त्येवेति न नियमः, यतस्तीर्थोत्पत्तेरारभ्य न तीर्थपर्यन्तं तदुद्भवः, किंतु जमाल्यादयः तीर्थों-
पत्तेरनुत्पन्नास्तीर्थे सत्येव विलयं गताः, एवं सांप्रतीना अप्यापाशपर्यन्ता दशापि प्रायो दत्तराज्ञः कालार्वागेव विलयं यास्यन्ति,
ती तु दुष्प्रमभाचार्यपर्यन्तं, नहि रोगोऽपि शरीराभावे तिष्ठति, तिष्ठत्येव रोगाभावेऽपि शरीरं निरावाधमिति सर्वजनप्रतीतमिति-
गाधार्थः ॥१३॥ अथ दुष्पमासंघस्तोत्रमादाय यदुक्तवान् तद् दूपयितुमाह-
जं भणि संघथए इचाई तंपि मोहविण्णाणं । सुगुरुवएसाभावे कडओ अण्णाणआवरिओ॥१४॥
यद्भगणितं 'संघस्तवे' इत्यादि तन्मोहविज्ञान-मिथ्यात्वमोहनीमाहात्म्य, यत इति गम्यं, यतः सुगुरूपदेशाभावे धर्मार्थि-
कोऽपि कटुको धज्ञानामृतः अयं चोन्मार्गनामी तन्नाथर्य, यत्तः-"एकं हि चक्षुरमलं सहजो विवेकस्तद्वद्भिरेव सह संवसतिद्वितीयम् ।
एतयं भुवि न यस्य म तत्त्वतोऽन्धस्तस्यापमार्गचलने खलु कोऽपराधः१ ॥१॥" इतिगाथार्थः ।।१.४॥ अथोद्धान्तिस्वरूपमाह-
जुगपयराणं मज्झे जुग जाया य के विजुगपवरा । तवरिसाणि अगणणापंतीइ ठविज मूढमई॥१५॥
युगप्रवराणां मध्ये केपि युगप्रवरा युगपद्-एकस्मिन् काले जाताः तद्वर्षाणि-तदीययुगप्रधानपदवीसंवत्सरान् गणनापतौ स्था-
पपति मूहमतिः कटुकः, अयं भावः-एकम्मिन् काले होको द्वौ वाऽनेके वा युगप्रवराः संभवन्ति, तेषां च यानि वर्षाणि तानि गण-
नापही प्रथा २ संन्याप्य संख्यासंकलनं करोति,एवं च क्रियमाणे काकतालीयन्यायेन किञ्चिन्यूनोऽप्युदयद्वयकालानुयायी काल:
.
॥२३॥

·श्रीप्रवचन- परीक्षा ९विधामे ॥२३७॥ | संपद्यते, परमेतद्गणनं मुग्धजनभ्रामक, यत एवं गणने मनुष्यक्षेत्रान्तर्वर्ण्यनन्तपदार्थसार्थसंबद्धः समयमात्रोऽपि कालोऽनन्तकालतां साधुसचा- | भजते, एवं कटुकगणनकल्पनापि, न तावता संमति युगप्रधानोऽवश्यं भवत्येवेति सिद्धयतीति गाथार्थः।।१५।। अथ गूर्जरत्रावन्यादौ सिद्धि साध्वभावेऽतिप्रसंगद्वारा पयितुमाह- गूजरपमुहे समणा न हुँति जइ आगमोऽविनो हुजा।साययकुलजिणपडिमाठिईवि कह संभवइ भरहे ॥१६॥ गूर्जरप्रमुख यदि श्रमणा-निर्ग्रन्था न भनन्ति, आगमोऽपि तर्हि न भवेत्तथा श्रावककुलजिनप्रतिमास्थितिरपि भरतक्षेत्रे कथं संभवति ?, श्रमणाभावे.श्रावककुलस्य जिनप्रतिमानां च स्थितिरेव न स्यात्, ननु पार्श्वस्थादिभ्यः श्रावककुलजिनप्रतिमादीनां स्थितिर्भविष्यतीति चेदही पैदग्ध्यं, साध्वभावे पार्थस्थादय एव कुत इति प्रागेव भणितं किं न सरसि ?, नहि मौलाभावेऽमुष्मात् | अयं वाह्य इति वक्तुं शक्यते, 'वाह्यत्वं हि सापेक्ष'मिति वचनादिति गाथार्थः ॥१६॥ अथागमाद्यभावे गाथायुग्मेन हेतुमाह- जम्हा संपय तइशो परंपराआगमो जिणिंदुत्तो। सा दाणादाणेहिं तेविअ सुअजोगवाहीणं ॥१७॥ जोगा संजमकिरिआ संजमरहिआण नेव संभवइ । जेणमणुण्णादाणं दमस्स साहुस्स चयहिं ॥१७॥ युग्म।। यसात्संप्रति गणधरशिष्यात् श्रीप्रभवस्वामिन आरभ्य दुष्प्रसभाचार्य यावत्तृतीयः परंपरागमनामा आगमो जिनेन्द्रोक्तः, स परम्परया 'दानादानाम्यां' श्रीप्रभवस्वामिना शय्यंभवाय दत्तः तेनादत्तो वा वा श्रीशय्यभवस्वामिना च श्रीयशोभद्रस्वामिने दत्तस्तेन वाऽऽदत्त इत्येवंरूपेण गुरुशिष्यक्रमः परम्परा तया आगमः परम्परागमः, 'ते अपि दानादाने अपि च पुनः 'श्रुतयोगवाहिना- विहितयोगानुष्ठानानां भवतः, योगाः-श्रुताराधनतपोविशेषाः संयमक्रियायाः, संयमरहितानां नैप संभवति, तत्रापि हेतुमाह-6॥२३७॥ , ·श्रीप्रवनन- परीक्षा ९पियामे ॥२३८॥ साधुसत्ता- सिद्धिः 'जेणमणु'चि येन कारणेनानुज्ञादानं योगानुष्ठाने उद्देशसमुद्देशानन्तरमनुज्ञाननन्दीकरणे अनुज्ञा तावत् 'इमस्स साहुस्स क्यणे- हिन्ति इमं पुण पट्ठवणं पडुच्च इमस्स साहुस्स इमाए साहुणीए वा अमुगस्स अंगस्स सुअक्खंधस्स वा अणुण्णानंदी पवत्तइ"त्ति इत्येवं. रूपेण साधुमाध्च्योरेवाध्ययनाध्यापन विधिरुतः, तेपामेव सूत्रादिदाने ग्रहणे वा अनुज्ञा, यद्यपि श्रीआवश्यकश्रुतस्कन्धाध्ययनस्य सामायिकादिसूत्रस्य श्रावकवर्गखाप्यनुज्ञा तथापि सा न साधोरिव, यतस्तेषां "अणुण्णायं २ खमासमणाणं हत्थेणं सुत्तेणं अत्थेणं तदुभएणं सम्मं धारिजाहि गुरुगुणेहिं वडिजाहि"ति, साधूनां च 'अणुण्णायं २ यावत् सम्म धारिजाहि अण्णेसिं च पविजाहित्ति साधूनामेव दानानुज्ञा, न पुनः श्रावकाणामिति श्रावकेभ्यः परम्परागमो न भवति, किंतु साधुभ्य एवेति साध्वभावे तदायत्तस्य परम्परागमस्याप्यभार इति गाथायुग्मार्थः ॥१७-१८|| अथ योगादिविधानेन सूत्राध्ययनं पार्थस्थादीनामपि दृश्यते, तत्र गतिमाह- जं पुण कत्थवि लिंगी जोगविहाणेण भणइ सुत्ताई । तं साहूणऽणुकरणं जह निण्हागस्स पडिकमणं ॥१८॥ यत्पुनः कुत्रचित् , न पुनः सर्वत्रापि, लिङ्गी-पार्थस्थादियोगविधानेन सूत्राणि भणति तत्साध्वनुकरणं, तच्च साध्वभावे न सादेव, यथा निद्ववस्य प्रतिक्रमणं साध्वनुकरणं, निहवस्स प्रतिक्रमणासंभवात् , प्रतिक्रमणं तावत्पापनिवर्त्तनं, तच्च निद्ववस्य लेशतो- ऽपि न संभवति, किंतु प्रतिक्रमणं कुर्वन्नेव च प्रतिसमयमनन्तसंसारभार भवेद्, एतच्च प्राग् प्रदर्शितमिति गाथार्थन।२८॥ अथा- नुकरणमेव समर्थयितुं गाथामाह- साहुजणस्साभावे न दवलिंगी न निण्हवो होइ । अणुहरणिनाभावे अणुहरणं कस्स को कुना ?॥१९॥ साधुजनसामावे न द्रव्यलिगी नवा निद्ववो भवेद् , अनुहरणीयाभावे अनुहारम्-अनुकारं कस्य कः कुर्यादितिगाथार्थः।।१९।। - ॥२३८.

·साधुसत्ता-
सिद्धिः
भीप्रवचन-
परीक्षा
९विश्रामे
॥२३९॥
.
अथ कटुकमते दृश्यमाना लिगिनः सर्वेऽपि पार्थस्थादयो मिथ्यादृष्टय एव, यतः-सावजजोगपरिवजणाइ सव्वुत्तमो जईधम्मो।
| चीओ सावगधम्मो तइओ संविग्गपक्षपहो ॥१॥ सेसा मिच्छदिठी गिहिलिंगकुलिंगदवलिंगेहिं । जह तिनि उ मुक्खपहा संसार-
| पहा तहा तिन्नि ॥२॥ (५१९-२० उप.) इति प्रवचनवचनम् , एवं च सति यद् दूपणं भवति तदाह-
केवलमिच्छादिट्ठी समवाउ जिणिवुद्धिसंजुत्तो। जिणपडिमाणं पूअणपमुहं न करेइ निअमेणं ॥२०॥
कैवलमिथ्यादृष्टिः समवायो-जनसमूहः, समवाउ इति प्राकृतत्वादुत्वमपि, तेन न छन्दोभङ्गः, जिनेन्द्रबुद्धिसंयुक्तो-जिन-
प्रतिमानां पूजनप्रमुख-सप्तदशादिभेदैः पूजनं शकस्तवादिना स्तवनं चेत्यादि नियमेन-निश्चयेन न करोति,न विदधात्येवेत्यर्थः,दृश्यते
| च कुर्वाणोऽतो न मिथ्यादृष्टिः, किंतु सम्यग्दृष्टिरेव, स च साधुषु साधुबुद्धिमानेव स्याद्, एवं च साधवोऽवश्यं भावनीया इति-
गाथार्थः ॥२०॥ अथ केवलमिथ्याष्टिसमवायस्य श्रावककुलत्वमपि न स्यादिति दर्शयति-
सावयकुलंपि एवं विण्णेअंजं च बाहिराणंपि। उस्सुत्तभासगाणं भणणं तं तित्थअणुकरणं ॥२२॥
एवं-पागुक्तयुक्या श्रावककुलमपि विज्ञेयं, यच बाह्यानां-तीर्थादहितानामुत्सूत्रभापकाणां भणनमर्थाच्छावककुलमिति तच
| मूर्खजनानां पुरस्तात्तीर्थानुकरणमितिगाथार्थः ॥२१॥ अथ तीर्थानुकरणे दृष्टान्तमाह-
जह बालिआ य मिलिआ करिति परिणयणकिचअणुकरणं । दिगिल्लिआइविसयं एवं तित्थाउ बाहिरिआ॥२१॥
यथा बालिका:-अव्यक्तकुमार्यो मिलिता-एकसमुदायीभूताच ढिगिष्टिकाविषयं परिणयनकृत्यानुकरणं, यथा लोके दृष्टं वधू-
| वरयोः सद्भूतयोः परिणयनकृत्यं गीतादिना तथैव दिगिलिकां पुरस्कृत्य कुर्वन्ति, परं यदि तत्कृत्यं दृष्टं न भवेत्तर्हि तदनुकतुं न
गानाDROIDIOINDIA
-
VIDIOसकस
॥२३९॥

·साधुसत्ता-
सिदि
श्रीप्रवचन-
परीधा
९ विश्रामे
॥२४॥
-
शक्नुवन्ति, एवं पार्थस्थनिववादयोऽपि यदि साधुपरम्परागतानुष्ठानं दृष्टिपथमागतं न भवेत्तर्हि तदनुकरणाशक्ता एव भवेयुरिति,
एवं तीर्थयामा अपि योध्या इतिगाथार्थः ।। २२ ।। अथ कटुकेन यथोक्तक्रियापरायणाः संप्रति साधवो न दृश्यन्त इति मणितं
यत्तद् दायितुमाह-
जं पुण जहुत्तकिरिआ इचाइविगप्पचयणउम्भाओ। महपावो जिणसमए पवयणउवधायगत्तणओ॥२३॥
यत्पुनः यथोक्तक्रिया इत्यादि 'जम्हा जहुचकिरिआपरायणा नेव दीसंतीति चतुर्थगाथाया उत्तरार्द्ध भणितं तेन यथोक्त-
फ्रिया इत्यादि विकल्पयचनयोरुदावः-प्रकाशनं मूर्खजनानां पुरस्ताद्धणनं महापापो जिनसमये-जैनसिद्धान्ते, कुत इति हेतुमाह-
प्रवचनोपपातकवाद् एतादृश उपदेशः प्रवचनोपयातको भवति, यदागम:-"सत्त विगहाओ पं०, तं०-इथिकहा ? भत्तकहा २
देसकहा ३ रापकहा ४ मिउकालुणिआ ५ दंसणभेअणी ६ चरित्तभेअणी"त्ति(५६९)श्रीस्थानाले, एतट्टीकादेशो यथा चारित्र-
भेदनी-न संभवन्तीदानी महावतानि,साधूनां प्रमादबहुलत्वादतिचारप्रभूतत्वादतिचारशोधकाचार्यतत्कारकसाधुशुद्धीनामभावादिति
ज्ञानदर्शनाम्यां तीर्थ वर्त्तत इति ज्ञानदर्शनकर्तव्येष्वेव यत्नो विधेय इति, उक्तं च-"सोही अणत्थिन विही न करिता नविअ केइ
दीसंति। तित्थं च णाणदेसण निअवगा चेव घोच्छिन्ना ॥१॥" इतीत्यादि, अनया हि प्रतिपन्नचारित्रस्यापि तद्वैमुख्यमुपजायते, किं
पुनस्तदमिमुखस्येति चारित्रमेदनीति इति स्थानाङ्गटीकायाम् , अत्र चारित्रभेदनी विकथा भणिता तादृशश्व तदुपदेशः, सच प्रव-
चनोपयातक एवेति गाथार्थः ॥२३॥ अथ यथोक्तक्रियाकारित्वमेवेह साधूनामिति समर्थयितुमाह-
जेणं जहुत्तकिरिआपरायणा संति माहुणो नि। मद्दहणं अहिगिचा किचं पुण मत्तिसंकलिअं॥२४॥
.
॥२४॥

·भीप्रवचन- परीक्षा ९विश्रामे ।।२४१॥ साघुसचा- सिद्धि तस्य कटुकरयोपदेशो महापापः, कथं ?, येन यथोक्तक्रियापरायणाः साधवो 'नित्यं तीर्थस्थिति यावद्भवन्ति, किमाश्रित्य :- श्रद्धानमधिकृत्य, श्रद्धानं तु यथा श्रीसुधर्मादीनां तथा संमति गुर्जरत्रादौ विद्यमानानामपि,कत्यं पुनः शक्तिसंकलितं, न हि तीर्थ- कतोऽशक्यानुष्ठानमरूपका भवन्ति, अत एव धर्मदेशनायां साधुमार्गे प्ररूपिते तत्राशक्तानां श्रावकमार्गमप्युपदिशन्ति, तथा साधूना- मप्यनेके जिनकल्पिकादयो भेदाः शस्यनुसारेणोपदिष्टाः, अन्यथोपदेशस वैफल्यापचेः, न हि बलवानपि पभो गजं वोढुं शक्नोति, अत एव 'संते चले वीरिए पुरिसकारपरकमे अहमीचउद्दसीणाणपंचमीपसोसवणाचाउम्मासीए चउत्थपछठे न करेइ पन्छित्त"ति श्रीमहानिशीथवचनं,तेन शक्यभावे बाह्यानुष्ठानेपु प्रतिक्रमणादिनियतानुष्ठानव्यतिरिक्तेपुवा अप्रवर्चमानोऽपिजिनाज्ञाऽऽराधको भण्यते, न वं पाश्वसादिमार्गोऽपि जिनाज्ञारूपो भविष्यतीति शनीयं, तेषां सत्यामपि शक्ती प्रमादादैहिकसुखलाम्पव्यात् प्रति- क्रमणादिवाशानुष्ठानानासेवन, आसेवनं च जिनेन्द्रप्रतिपिद्धानामनुचितकृत्यानां, न पुनस्तेषां ज्ञानाचाराधनधिया सम्यगमित्राये- णेतिकत्वा पायकत्यं तावच्छक्तिसंकलितं भणितमिति गाथार्थः ॥२४॥ अथ शक्तिरपि न्यूनाधिका केन हेतुनेत्याह- सत्तीवि अ दवाईसंकलिआ तेवि पंच परवसया। तेणं जिणकप्पाई बुच्छेओ जिणवरिंदुत्तो ॥२५॥ च पुनः शक्तिरपि-जीवसामर्थ्यमपि द्रव्यादिरांकलिता-द्रव्यक्षेत्रकालभावनाश्रिता, द्रव्यं-वजर्षभनाराचादिसेवार्चपर्यन्त- शरीरलक्षणं, उपलक्षणात्तदनुयायि मनम्मभृतिद्रव्यमपि ग्राह्य, मनोद्रव्याणामपि परिणतिः संहननानुसारेणैव साद, अत एव प्रथम- | संहननमन्तरेण सप्तम्यां मोक्षे वा न याति, सेवार्तसंहननिनां तु द्वितीयपृथिव्यां चतुर्थदेवलोके चोत्कर्षत उत्पत्तिर्भणिता, तादृग- द्रव्ययोगेन जीववीर्यस तथैव संभवादन धुपकरणाभावे पलवानपि कार्यकरणसमर्थो भवति, यथा जातमात्रो भगवान् श्रीमहा- . ॥२४श .

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
विथामे
॥२४२॥
साधुसत्ता-
सिद्धिः
VOPार
.
वीरोऽप्यनन्तबलवानपि सुरगिरी पादाङ्गुष्ठमोचनेन सुरेन्द्र संज्ञापयामास, न पुनर्वाप्रयोगेण, वाकायोगहेतोर्जिवायास्तथा साम-
•भावात् , क्षेत्रमप्यार्यानार्यादिलक्षणं, तदपि कार्यकरणे बलवदवलवद्वा स्यात् ,अत एव "तिहिं ठाणेहि(ततो ठाणाई) देवे पिहेजा,
do-माणुस्सभवे आयरिअखित्ते सुकुले पञ्चाआह"ति (१०८)श्रीस्थानाङ्गवचनात् क्षेत्रमधिकृत्य बोध्यादिलाभसंभवः,कालोऽपि
दुप्पमादिलक्षणोऽध्यक्षसिद्ध एव, दुप्पमाकालोत्पन्नानां तथाविधसंहननादिसामग्रीसहितानां प्रायो मनःप्रभृतीनां सामर्थ्य खल्पमेव
भवति, तत्र कालानुभाव एव बोध्या,यतः-सत्तहिं ठाणेहिं ओगाढं दूसमं जाणेजा,तं०-अकाले वरसइ १ काले न वरसइ २ असाहू
पुअंति ३ साहू न पुजंति ४ गुरूहि जणो मिच्छं पडिवण्णो ५ मणदुहया ६ वओहया ७ (६५९) इतिश्रीस्थानाङ्गवचनं, अत्र
पश्चमकालोत्पन्नानां कालानुभावादेव मनोदुःखता वचोदुःखता च भणिता, सा च संयतानामपि संहननादिवत् सर्वत्रापि समाना,
भावोऽपि द्रव्यादिसहकतानां तारतम्यादिभेदेन पदस्थानकपतितो भवति, तेन महाव्रतानि सम्यगाराधयन्तोऽपि साधवः पृथक् २
स्थानस्थितिसौख्यादीनां भोक्तारः परलोकेऽपि जायन्ते,तेन संमति साधूनां द्रव्यादिसामग्रीवशात्तथाविधवीर्यान्तरायकर्मक्षयोपशमात्
न पूर्वसाधुवद् विकृष्टतपाप्रभृतिषु सामर्थ्य, 'तेऽपि द्रव्यादयोऽपि 'पञ्चपरवशका' पञ्चशब्देन कालखभावनियतिपूर्वकृतपुरुषकार-
लक्षणः पञ्चसमवायस्तस्स परवशकाः-तदायत्ताः, अयं भावा-द्रव्यादीनामपि कालादिसमवायानुसारेणैव परिणतिः, तेन कारणेन
'जिनकल्पादिव्युच्छेदो जिनवरेन्द्रोक्तः संप्रति काले जिनकल्पो न भवति, तद्योग्यसंहननश्रुताद्यमावाद्, अत एव कारणानुरूपं
कार्यमिति भाव इति गाथार्थः ॥२५॥ अथ विशेषतः कालपलमतिदिशबाह-
एवं महब्वयाई चउपंचविगप्पषिमयभूआई। उज्जुजडा उज्जपपणा वंकजडा जं जिआ जाया ॥२६॥
॥२४२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
९विभामे
IP४३॥
माघुसचा
सिदिः
.
एवं-प्रागुक्ताचतुष्पश्चविकल्पविषयाणि महाप्रतानि भवन्तीवि गम्यं, चत्वारि च पञ्च च चतुष्पञ्च तपा तद्रूपा वा विकल्प
थतुष्पदविकल्पस्तस्स विषयीभूतानि महायतानि, अन न कारणं मुख्यवृत्या काल एव, प्रथमचरमजिनयोः काले पत्र महाग्रतानि,
शेपाणां तु काले चत्वारि, यद्-यसात्कालानुभावाजीवा जावा:, कीदृशाः १-ऋपमजिनकाले ऋजुजडाः अजितादिजिनकाले
ऋजुप्राशाः श्रीवीरकाले च पफजडाः, चकारोऽध्याहार्यः, तत्र ऋजुजडानां चारित्रपालनं सुकरं, परं विशोधिः दुःसाध्या,
मानुपाशानां पालनं विशोधिवेत्युमे अपि सुकरे, वफजडानां तु पालनं विशोषियेत्युमे अपिदुमाध्ये, यदागमा-"पुरिमा उज्जु-
जहाओ, पंकजहाउ पच्छिमा। मज्झिमा उज्जपणाउ. तेण धम्मे दुहाकए ॥2॥ पुरिमाणं दुबिसुझो उ चरमाणं दुरणुपालओ
कप्पो । मझिमगाणं तु मवे सुविसुज्दो सुपालए ॥२॥" इतिश्रीउत्तराध्ययने (८५७-८) ननु सजुप्राज्ञानां चारित्रं युक्तं,
परं मजुजडानां कथमिति चेत्, उच्यते, सत्यामप्यनामोगतः स्खलनायामृजुजडानां तीवसंकेशामावाद्भावतः शुद्धत्वात्स्सिरमावे.
नेर चारित्रपरिणामस्तीर्थकद्धिनिर्दिष्टः, तथा सहकारिखशेन कादाचित्को वास्सिरमायोपि न चारित्रपरिणामं हन्ति, न बरिसंप-
कांदुष्णमपि वर्ष यजत्वमपि जहातीति, यदाहुः श्रीहरिभद्रसूरिपादा:-"एवं विहाण व इहं चरणं दिलं तिलोगनाहेहिं । जोगाण
पिरो भायो जम्हा एएसि मुद्धो उ ||१|| अधिरो अ होइ भायो (इय ते) सहकारिखसेण ण पुण ते इणइ"ति (पंचा० ८३९) नन्वे
युक्तधरणानपगम ऋजुजडानामार्जवलक्षणस्य गुणस्य सद्भावाद्, वफजढानां पुनर्दोपद्वपसमापात् कथमसाविति चेदित्यप्राप्युच्यते,
यथा मजुजडानामनामोगतः स्खलना तथा 'मायैव यते'ति वचनाद्वजडानां प्रायः कालानुभावतोऽमहन्मावस्यानादेव, तय
संज्वलनकपायाणामेवातिचारहेतृत्वात् तत्संगतमेवात्र प्रासं,नेवरत् तस्य चारित्रायुपहन्तृत्वान्, यदुक्तं-"मन्वेऽविध अारा संज-
.
॥२४॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
९वियामे
॥२४॥
साधुससा-
सिदि
.
लणाणं तु उदपओ हुति। मूलच्छिजं पुण होइ बारसण्हं कसायाणं ॥१॥ (३-१२२नि.) इति, यच्चामीपांजडत्वं तन्मेधामधिकृत्यैव
योध्यं, न पुनः परकीयलक्ष्यामिप्रायमाश्रित्यापि, यद्वा वक्रजडानां जडत्वं मायायामेवान्तर्भवति, यतस्ते जानन्तोऽपि परमत्या-
यनार्थ माययैवासदप्यात्मीयं जडत्वमाविष्कुर्वन्ति, तसाजडत्वमुपचरितं, माया तु वास्तव्येवेति मायाहेतुका चारित्रस्खलनेति भाव
इति, केपिचातिचारचाहुल्याहुप्पमायां चारित्रमेव न मन्यते, तदप्यसमञ्जसमेव, "न विणा तित्थं नियंठेहिति नवचनानिन्थैविना,
वीर्घसेवासंभवाद् ,व्यवहारभाष्ये त्वेवंविधवक्तॄणां महतः प्रायश्चित्तस्योक्तत्वाच,तथा "जो भणइ नस्थि धम्मो नय सामइअं न
क्षेत्र य पपाई। सो समणसंघवज्झो कायन्यो समणसंघेण ॥१॥" इत्याधुक्तेश्व, तसात्पूर्वसाध्वपेक्षया हीनतरक्रियापरिणामवत्त्वेऽपि
नृपगोपविषपभपुष्करिण्यावागमोक्तदृष्टान्तेन दुष्पमासाधूनां साधुत्वमेवेत्यादि बहु वक्तव्यं ग्रन्थन्तरादवगन्तन्तव्यमितिगाथार्थः
॥२६॥ अथ प्रागुक्तानां सर्वेषामपि साधूनां साधारणखरूपमाह-
सब्वेवि मुत्तिपहिआ तिलोक्कमहिआ य हुँति मुणिपवरा । तेणं कडुओ बटुओ मोत्तब्वो पावमुत्तिव्य ॥२७॥
सर्वेऽपि ऋजुजडमजुप्राज्ञवक्रजडलक्षणा 'मुक्तिपथिकाः' मोक्षपथगामिनत्रैलोक्यमहिता:-त्रिलोकजनपूजिताश्च भवन्ति,कि-
लक्षणा: ?-'मुनिप्रवराः' मुनीनां मध्ये प्रधानाः, सर्वेऽप्यविशेषेणैवाराध्यस्थानमित्यर्थः, यतस्ते कालानुभावात्तथा परिणता इति न
दोपः, कालानुमावाद्यो दोपः सोऽकिश्चित्कर एव, नहि तदोपेणाराध्यपदमपि न मवति, किंतु कालदोपेण यतनाऽनुज्ञा, यदा-
गमा-"कालस्स य परिहाणी संजमजुग्गाई नस्थि खित्ताई । जयणाइ पट्टिअध्यं नहु जयणा भंजए अंग ॥१॥" (२९४) श्रीउप-
देशमालायां, अत एव तदाशातनाऽपि तद्धीलने,यदागम:-"जे आवि मंदत्ति गुरुं वइत्ता, डहरे इमे अप्पसुअत्ति नथा। हीलंति
"
॥२४॥

·-
भीप्रवचनः
९विभामे
॥२४५
उत्तरापथ
साधु-
निरासा
मि पडिवजमाणा, करिति आसायण ते गुरुणं ॥" इतिश्रीदश०, अब बहुश्रुतानों श्रीसुधमखान्यादानी हालत यया
मिथ्यात्वं तथा कालानुभावादल्पभुतादिगुणवतामप्याचार्यादीनां हीलनेऽपीत्यविशेषेण भणितं, कालादिदोपस्योपेक्षणीयत्वाद्, यत
एवं तेन कारणेन 'कटुका कटुकनामा गृहस्थस्तत्पृष्ठलनोऽन्योऽपि बटुक इव-बटुकसदृशवेषधारित्वानटुको मोच्यः, किंवत् :-
पापनाविद्, अयं पापमूर्तिरित्यवगम्य मोज्य इतिगाथार्थः ॥२७॥ अथ प्रागुक्तेन किं संपन्नमित्याह-
'एएणभुत्तरपहे मुणिणो संतित्तिवयणमवि खितं । जह अंडवीथलवडिओ कडकरो बंभणाइछो ॥२८॥
एतेनोत्तरापधे मुनयः सन्तीति वचनमपि क्षिप्तं-निरस्त, दृष्टान्तमाह-यथा अटवीस्थलपतिता कटत्कारो ब्राह्मणादिष्टो निरस्ता,
अयं भाष:-यथा कशिद्रोरब्राह्मणः कापि ग्रामे कणवृत्ति कतुं गतः, तत्र चैकः कुलपतिः प्रकृत्या कृपणः, तस्य च घृद्धत्वेन हेतुना
धर्मकरणेच्छा समुत्पन्ना, तस्स गृहे मन्दा धृद्धा न गौरस्ति, सा च स्वस्तिभाणनपुरस्सरं तसै ब्राह्मणाय दत्ता, द्रम्मचतुष्टयं दक्षिणापि,
परं स ब्राह्मणोऽनभ्यासात् भूर्खत्वाच स्वग्राम प्रति नयनप्रकारमनपगच्छन् कुलपतिना कटत्कारनामानं गोहफनशब्द शिक्षितः, सच
कटत्कारशब्देन गां हकयन् अटवीस्थले प्रासः, तत्र चैं पीलुथक्षं फलितं दृष्ट्वा पीलुफलानि भक्षितुंलग्नः, तावता तादृशी गौः श्रान्ता
| सती भुयुपविष्टा, स च ब्राह्मण वप्तीभूय गोसमीपमागतः, परं गोरुत्थापनशब्दः कटत्कारो विस्मृतः, असां भुवि नए इति धिया
भुनं शोधयितुं लमो यामन्मध्याह्नेऽध्वनि गच्छन्नेका पथिकस्तत्रागतः, तेन पृष्ट-भो विप्र ! किमटवीस्थलं शोधयसि ?, तेनोक्त-
महर्दिकेन कुलपतिनाधर्पितो मदीयः कटत्कारो नपः तं शोधयामि, तेन पथिकेन ज्ञातं-कटत्कारनामकं किंचित्सौवर्ण रोप्यक
या नाणकं भविष्यति, तेनोक्तं यद्यहं लाभयामि तर्हि मधमर्द्ध दास्यसि ?, ब्राह्मणेनोक्तं-भवतु, सोऽपि तद्वदटवीस्थली शोधयितुं
॥२४५॥

·भीप्रपनन- परीक्षा उत्तरापथ- साधु- निरास: . विमामे ॥२४॥ लमा, एवं च सति सायं जातं, स च पथिकः सिन्नः सन् गोरधो भविष्यतीतिधिया गोः समीपमागत्य कटत्कारशब्देन गानुत्था- पयामारा, तावता बामणेनोक्तं-लन्धो भो कटत्कारः, तेनोक्तं-देहि मल्लम्य विभाग, ब्राह्मणेनोक्तं-त्वमप्येतादृशं शब्दं कुर्वाणो पाहि, पधिकैनोक्तं-तर किं नष्टमासीत् ?, तेनोक्तम्-एतादृशः शब्दः, पश्चात्स पथिकः खेदखिनो ब्राह्मणमाक्रोशयामास-भो मूर्ख मानण! सुधाऽहं विडम्वितः, प्रथमत एव किमेवं न भणितवान् ?,मयाऽवगतं-किंचित्राणकं भविष्यति,ब्राह्मणेनोक्तं-भोः पथिक ! समेव मूर्तस्त्वमेव व्यच्या कथं न पृष्टवान्नित्ये परस्पर विवदमानयोयोरपि(रात्रिर्जाता)रात्रौ व्याघव्यापादितौ पञ्चत्वं प्राप्तौ, पादुभयोरपि प्रवृत्तेरकिंचित्करत्वेन लोकेऽपकीर्तिः प्रवृत्ता, तथा कटुकस्य तदुपदेशलग्नस्य चोत्तरापथे साधुजनगवेषणमकिश्चि- स्करमिति सर्वजननिन्यं, नत्र साधुजनगन्धस्याप्यनवगमाद् एवमेतदृष्टान्तेन कटुकोक्तं निरस्तमितिगाथार्थः ॥२८॥ अथ कटुक- सोपरापथसाघुविकल्पं पयितुमाह- उत्तरपहमणुआणं न हुँति जइ कालमाइणो दोसा । ता इत्तो लठयरे मण्णामो साहुसन्नाए ॥२९॥ उत्तरापपमनुष्याणां कालादयो दोपा यदि न भवन्ति तर्हि 'इत्तोति एतस्मात् क्षेत्राद् अर्थादेतरक्षेत्रगतसाधुसमुदापात् साधु- संमपा लटतरान्-श्रेष्ठतरान् मन्यामहे, एवं च नास्ति, किंतु सर्वत्रापि संहननकालादीनां तुल्यतैवेतिगाथार्थः ॥२०॥ अथ सामयां तुल्यायामपि कार्य मिन्नं भरविति दायितुमाह- जा तुला मामग्गी फलंपिअ तुह्ममेव जगमग्गो। नवि हत्यकारणेति तंतहिं तिहत्यमाणपद्धो ॥३०॥ पदि मापनी तरफा कार्यमणिसरममेवेतिजगन्मार्गा-लोकास्थितिः.धान्तमा:-'विमिहम्तकारण?-रसप्रमाणषम्य कारण - ॥२४ ·भीप्रवचन परीक्षा गुर्जरत्रा- साधुसिद्धि ९ विश्रामे २४७॥ - येस्तन्तुमिर्वस्त्रं यत्स्वरूप यावदायामदैर्येण इस्तप्रमाणं जायते तावनिस्तन्तुमिस्तावदायामदैर्येण त्रिहस्तममाणः पटो नापि-नव भवति, कारणवैषम्यादेव कार्यवैषम्यमितिन्यायात् ,कालादिसामग्यां तुल्यायो यथाऽप्रत्याः साधयस्तथा संभवन्तोऽप्युत्तरापथे तथाविधा एप, न पुनर्पाहुयल्यादियत् वत्सरं यावत्कायोत्सर्गादिकरणसमर्था इतिगाधार्थः ॥३०॥अथ तस्याग्रहमतिप्रसङ्गेन पयितुमाह- एवंपिअ जइ उत्तरपहंमि विहरंति उग्गचारित्ता । ता सिद्धंतो अपणो इमो उ जंजालसारित्यो ॥३१॥ एवमपि-भागुक्तयुक्तिमुपेक्ष्यापि यदि उत्तरापथे उग्रचारित्राः साधयो पिहरन्ति 'ता'तर्हि सिद्धान्तोऽन्या, अप्येवयोरध्याहा- रात्सिद्धान्तोऽप्यन्य एव, तत्साधुसंबन्धी सिद्धांतोऽप्यन्य एच सिद्ध्यति, अयं तु गूर्जरनादौ दृश्यमानोऽङ्गोपाङ्गादिरूपः जंजालसदृशः- | समराज्यकल्पः संपन्न इतिगाथार्थः ॥३१॥ अथ सिद्धान्तमेदहेतुमाह- जं देवडिप्पमुहा इममि भणिआ य उग्गचारित्ता । ते खल गुजरपमुहे संजाया सम्मया समए ॥३२॥ यत्-पसात्कारणाद् असिन् गूर्जरनादौ विद्यमाने सिद्धान्ते 'देवर्द्धिप्रमुखा' देवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणप्रमुखा उग्रचारित्रा भणिता, यदागमः-"सुत्तत्थरपणमरिए समदममवगुणेहिं संपन्ने। देवदिखमासमणे कासवगुत्ते पणिक्यामि॥१॥"इतिश्रीपर्युपणाकल्पे, आदिशन्दारीकालकाचार्यश्रीखपुटाचार्यप्रभृतयो युगप्रधाना ग्राह्याः, एतावता किमित्याह-'ते सल्वि'ति ते-देवर्द्धिगणि- क्षमाश्रमणप्रमुखाः सल-निधितं गूर्जरप्रमुखे देशे जाताः 'समये' सिद्धान्ते सम्मता, यद्ययं सिद्धान्ते सम्मतस्तहिं तदनुजाः-शिष्य- प्रशिष्यादयोऽप्यत्रैव मापनीया, नो चेदयं सिद्धान्त एव परिहर्त्तव्य इतिगाथार्थः ॥३२॥ अथ प्रकारान्तरेण पयितुमाह- सिद्धंतभासवुषिणप्पमुहाणं कारगावि इह जाया। ता दूसमसंघया वीसासो कह णु काअस्स १॥३३॥ - ॥२४७ ·परीक्षा ९विश्रामे ॥२४८॥ सिद्धान्तस्य अङ्गादित्रसमूहस भाष्यचूर्णिप्रमुखाणां कारकाः श्रीजिनभद्रगणिक्षमाश्रमणश्रीजिनवासगणिमहत्तरश्री गूर्जरत्रा- देवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणश्रीउमाखातिवाचकप्रमुखाः,आदिशन्दाछीशीलाङ्काचार्यश्रीअभयदेवसूरिश्रीमलयगिरिसूरि साधुसिदि श्रीहेमचन्द्रसरिप्रभृतयस्तट्टीकादिविधायका इह-गूर्जरादौ जाताः,ते च सर्वेऽपि कटुकाभिप्रायेण मिथ्यादृष्टयः पार्थस्थादय एव, तत्कृताच ग्रन्थाकथं सिद्धान्तासिद्धांतव्याख्यानं च संभवेद् , एवं च सति तथाविधग्रन्थानुसारेण श्रीदेवेन्द्रसूरिभिर्दुष्पासंघस्तोत्रं कृतं तत्र कटुकरस तु वितः कथं विश्वासः समुत्पन्नः ? यदि तत्र विश्वासस्तर्हि साधयोऽप्यत्र त्या एवाभ्युपगन्तव्याः,अन्यथा 'माता मे वन्ध्ये ति न्यायः संपद्यते,किंच-सिद्धान्ताननुसारेण नमस्कारमात्रस्याप्यध्ययनं संसारवृद्धिहेतुः,यतः श्रीमहानिशीथे उपधानोद्वह- नमन्तरेण नमस्कारभणनेऽनन्तानां तीर्थकदादीनामाशातनाकारको भणितः तथा गृहस्थेन सताकदुकमतीयेन पर्षदि धर्मदेशना विधी- यते साऽपि न युज्यते, कदाचिद्गृहस्थो धर्म कथयति तदा गुरुपारतन्त्र्येणैव यथा अघ श्वोवा गुरुभिरित्थमादिष्टमित्येवंरूपेण,न पुनः सभामवन्धेन,यदुक्तं-'पडिसिद्धाणं करणे किच्चाणमकरणए पडिकमणं |अस्सद्दहणे अ तहा विवरीअपरूवणाए अ॥४४॥इतिश्रावक- प्रतिक्रमणसूत्रे, अस्सायेकदेशो यथा-ननु 'अण्णाणतिमिरसरो विवोहगो भव्वपुंडरीआणं । धम्मो जिणपण्णत्तो पकप्पजहणा कहेअच्चो ॥१॥ इति, तो गं सावगस्स परूवणाऽभावाओ फहं तच्चिवरीअयाए पडिकमणं १, आयरिओ भणइ-सचमेअं, किंतु तस्स समोसरेणपूरणाए सापगस्स देसणाए पडिसेहो, जओ-सुतित्थाओ गहिअमुत्तत्थो सुनिच्छिअत्यो गुरुपरतंतचयणो अणुप्पेहं। करेइ, कुणउ नाम को दोसो ?, जो वा पच्छाकडो वागरणनयनिउणो खित्तकालपरिसाविसारओ नंदिसेणपाओ तस्स धम्मस्स परूवणावि संभवइ, ता पडिकमणं अदुइ"मिति श्रावक प्र. पूर्णी, अत्र पश्चात्कृतव्यतिरिक्तेन गृहस्थेनानुप्रेक्षा कर्तव्या इत्युक्तम्, ॥२४८ा ·. भीप्रवचन- परीक्षा ९ विधामे ॥२४९॥ श्रादाना (धर्मकया- भाव: । अनुप्रेक्षा चार्थचिन्तनिका, सा वाचनाप्रच्छनापरावर्तनानुप्रेक्षाधर्मकथालक्षणपश्चविधवाध्यायानां मध्ये चतुर्थो मेदा, साऽप्यनु- प्रेक्षा तेन कर्तव्या येन सुतीर्थात्सूत्रार्थी गृहीको स्याताम् , एवंविधोऽपि निश्चिनसत्रार्थो, न पुनः संदिग्धसूत्रार्थधारका, सोऽपि गुरु- परतम्रो-गुर्वायत्तः, न चैवं कटुकमते तद्गन्धोऽपि संभवति, गूर्जरत्रादौ सुतीर्थस्यैवाश्रद्धानात्तभावाच कुतो गुरुपारतन्न्यं ?, ग्रामो नास्ति कुतः सीमेति गुरुपारतच्याभावे च त्रार्थनियोऽपि न संभवति, यदागमा-"मूग हुंकारं वा बादकार पडिपुच्छ बीमंसा । तत्तो पसंगपारायणं च परिणिठ सत्तमए॥१॥"त्ति(१-८९ ३-२३)श्रीआवश्यकनियुक्ती, तथा "संहिआ य पयं चेव, पयत्थो पयविग्गहो। चालणा य पसिद्धी य, छब्बिई विद्धि लक्षणं ॥१॥" इति (१३५४ ) श्रीअनुयोगद्वारे इति, चालनाधभावात् कुतः सूमार्थनिश्चयः ?, कटुकेन तु वैपरीत्यभाजिनेवास्तामनुप्रेक्षा धर्मकथैव क्रियते, धर्मकथा च स्वाध्यायस्य पञ्चमो भेदः, स च गृहस्थानां निपिद्धः, यदागम:-"चनारि पुरिसजाया पं०, तं०-आपविता नामभेगे नो उंछजीविसंपने उंछजीविसंपन्ने नामभेगे नो आपवित्तए" (३४४) इतिश्रीस्थानाङ्गे, एक्ट्टीका यथा आख्याय एवाख्यायका सूत्रार्थस्स न चोन्छजीविकासपना, नैपणा- निरत इत्यर्थः, सचापदतः संविमः संविमपाक्षिको बा,यदाह-हुअ हु वसणं पत्नो सरीरदुत्थियतपाएँ असमत्थो । चरणकरणे असुद्धो सुद्धं मग्गं परूवैज्ञा ॥१॥" तथा "ओसन्नोऽपि विहारे कम्मं सिढिलेइ सुलहबोही आचरणकरणे विसुद्धं उपवूहंतो परूवंतो॥२॥"त्ति एको, द्वितीयो यथाच्छन्दः तृतीयः सुसाधुधार्थी गृहस्थादिरिति इतिश्रीस्थानाङ्गटीकायां, अत्र गृहस्थचतुर्थे भझे भणितः, स च सत्रार्थख्यायको न स्यात् , कटुकमते तु सामायिकादिसूत्राख्यायको गृहस्थ एच, तन्मते साधोर्दर्शनस्यैवामावात् , साध्वभाव च संविमपाक्षिकस्याप्यभावात् , तदमावे च कुतः सूत्रार्थावाप्तिरिति कटुकमतेऽवत्यसिद्वान्ताभावात्कथं युगप्रधानादिनिर्णयः १, किंच- लालाहरलाल २४९॥

·कथं
पक्षा
१विश्रामे
॥२५॥
विदेहनि-
श्राभावे
चर्चा
कटुकमते उत्तरापथवर्तिनां साधूनां सिद्धान्ते गूजरत्रावनिवर्तिन एव युगप्रधाना उक्ता भविध्यन्ति तदा कटुकस्य का गतिः,
वा तनिर्णय इति सर्वकालसंदिग्ध एव स्तोत्रमात्रमगीकृत्योद्धान्तचेता उभयभ्रष्ट इतिगाथार्थः ।। ३३ ।। अथोत्तरापथसाधुनिश्रामा
लम्ब्य धर्मकृत्यं कुर्म इति कदाशयं दूपयितुमाह--
उत्तरपहमुणिनिस्सं अवलंविअ धम्मकिचमिह कुणिमो। तंपिअ मिअतिण्हाभं विदेहयाणंपि किं नेव?॥३४॥
उत्तरापथसाधुनिश्रामवलंब्य च यद्धर्मकृत्यं कुर्मस्तन्मृगतृष्णाभ-मरुमरीचिकाकल्पं, यतस्तदृष्ट्वा जलाशया धावमानो न जल-
लाभभाग्भवति तथाऽप्युत्तरापथसाध्याशया प्रवर्त्तमानो न धर्मभाम् भवति, यतो विदेहजानां साधूनां किमेवं न निश्रां करोति', उभ-
यत्राप्यदर्शने विशेषाभावेऽप्युत्तरापथसाधूनां निश्रामङ्गीकृत्य धर्म करोति तहि विदेहजानां साधूनामेव कुर्विति तात्पर्य, नन्वेवमेव
भवत्विति चेन्मैवं, विदेहजानां साधूनां निश्रया धर्मकृत्यस्याप्यसंभवाद्, अत एव वर्षाकालस्थितानामपि साधूनां यद्याचार्यः शरीरा-
पृथग्भूतो भवेत्तर्हि गच्छान्तराचार्याश्रयणार्थं ग्रामानुग्रामविहारकरणानुज्ञा, यदागमः-"पंचहि ठाणेहिं कप्पति निगंथाण वा २
गामाणुगाम दुइजित्तए, तं०-नाणठ्याए दंसणठ्याए चरित्तठयाए आयरियउवज्झाए वा से तस्स विसुंभेजा आयरिउवज्झायाणं
पहिआ यावच्चकरणयाए"त्ति (५१३) श्रीस्थानाड़े, एतट्टीकादेशो यथा-'आयरिअउवज्झाए'त्ति समाहारद्वन्द्वस्तद् आचार्योपा-
ध्यायं वा 'से' तस्य मियोः 'विसुभेजाहि' विष्वक्-शरीरात्पृथग् भवेत्-जायेत, प्रियतेत्यर्थः,ततस्तत्र गच्छेऽज्यस्थाचार्यादरभावा-
द्गणान्तराश्रयणार्थमिति श्रीस्थानांगटीकायां, अब यदि महाविदेहवर्तिनामाचार्यादीनां निश्रया चारित्राराधनमभविष्यस्किमिति
साधूनामपि चतुर्मासकस्थिताचामपि गणान्तराचार्याश्रयणार्थ विहारकरणानुज्ञामदास्यत् , तसादत्रत्यसाधुनिश्रयैव धर्मकृत्यं श्रेयो,
॥२५॥

·कटुके देवा-
घाशातना
AND-7ARHA-Au
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
९ विश्रामे
॥२५॥
"
नान्यथेत्यदृश्यमानानामप्युत्तरापथवर्तिनां युगप्रधानादिसाधूनां निश्रया धर्म कुर्म इति कटुफकदाशापि निरस्तेति गाथार्थः ॥३४॥
अथ सिंहावलोकनन्यायेन देवगुरुधर्माणां प्रयाणामपि सर्वजनप्रतीतामप्याशातनां विवक्षुः प्रथमं देवाशातनामाह-
संपुण्णसेसवेसो मत्थयमुग्घाडिऊण जिणभवणे । पविसइ विरूवरूपो जिणवरासायणाणन्नो ॥३५॥
संपूर्णः शेषः-पादपटिकाव्यतिरिक्तो गृहस्थोचितो वेपो यस स संपूर्णशेपवेषः जिनभवने द्वारं यावत् संपूर्णवेपः सन् जिनभवने
मस्तकमुद्घाट्य पादघटिकामुत्तार्य विरूपरूपो-वीभत्सरूपाकारः प्रविशति, तेन हेतुभूतेन स कदुकः कीदृशः ?-जिनवराशातना-
नन्या-जिनेन्द्राशातनायामनन्यः, अन्य एतादृशो न भवतीत्यर्थः,जिनभवने चाशातनाश्चतुरशीतिः,ताधेमाः-खेलं ? केलि २ कलिं
३ कला४ कुललयं तंबोल६ मुग्गालिअं७, गाली८ कंगुलिआ९ सरीरधुवणं ० केसे११ नहे१२ लोहिअं१३ । भत्तोसं१४ तय१५-
पित्त१६ यंत१७ दसणे१८ विस्सामणं१९ दामण२०, दंत२१ स्थी२२ नह२३ गल्ल२४ नासिअ२५ सिरो२६ सोअ२७ च्छवीणं२८
मलं ॥२॥ मंतुम्मीलण२९ लिक्खयं३० विभजणं १ भंडार३२ दुधासणं३३,छाणी३४ कप्पड३५दालि३६पप्पड ३७ वडी३८विस्सा-
| रणं३९ नासणं । अपंदं४०विकहं४१ सरच्छघडणं४२ तेरिच्छसंठावणं४३, अग्गीसेवण४४ रंधणं४५ परिखणं४६ निस्सीहिआभंजणं
१७॥२॥ छत्तो४८वाहण४९ सत्थ५० चामर५१मणोऽणेगत्त५२मन्भंगणं२३,सचित्ताणमवाय५४चायमजिए५५ दिछीइ नो अंजली
५६। साडेगुत्तरसंगभंग५७मउड़५८ मोलिं५९ सिरोसेहरं६०,हुड्डा ? जिंदुह२२ गिडिआइ रमण६३जोहारद ४ भंडफि६५ ॥३॥
रिकार२६ धरणं६७ रणं६८ विवरणं३९ बालाण पल्लस्थिअं७०, पाऊ७१ पायपसारणं७२ पुडपडी७३ पंकं७४रओ७५ मेगुगं७६ ।
जूअं७७ जस्सण७८ सुज्जु७९जीवि८० वणिजंदविनं८२ जलं८३ मजणं८४, एमाईअमवअकअमुजुओ बजे जिणिंदालए ॥४॥
॥२५॥

·आशातना
चन
परीक्षा
९विश्रामे
॥२५२॥
इति चतुरशीत्याशातनाकाव्यानि ॥ कला-धनुर्वेदादिकाः ४ कुललयं-गण्ड्पं ५ भनोसं मुखासिका १४ त्वचं-व्रणादिसंबन्धिनी
पातयति १५ पित्तं धातुविशेष औषधादिना पा० १६दामनं-अजादीनां २० दंताक्षिनखगण्डनासिकाशिरःश्रोच्छवीनां मलं जिन-
| गृहे त्यजति, तत्र छविः-शरीरं, शेपास्तदवयवाः २८ ॥१॥ मत्रं-भूतादिनिग्रहलक्षणं राजादिकार्यालोचनं वा तत्र करोति २९
क्वापि स्वकीयविवाहादिकृत्ये निर्णयाय वृद्धपुरुषाणां तत्रोपवेशनं ३० लेखनं व्यवहारादि ३१ राजादिकार्य विभजनं विभागं वा
दायादीनां तत्र करोति ३२ भांडागारं निजद्रव्यादेः ३३ दुष्टासनं पादोपरि पादस्थापनादिकं ३४ छाणी-गोमयपिण्डः३५ कर्पटें-
| वस्त्रं ३६ दालि:-मुद्दादिद्विदलरूपा ३७ पर्पटः ३८ वटिका ३९ एपां विसारणं-उद्घापनकृते विस्तारणं, नाशनं-राजदायादिभयेन
चैत्यस्य गर्भगृहादिष्वन्तर्धानं ४० आक्रन्दनं-रोदनं पुत्रकलत्रादिवियोगेन ४१ शराणां-बाणानामिक्षुणां च घटनं, सरत्थपाठे तु
शराणामस्त्राणां च-धनुरादीनां च घटनं ४३ परीक्षणं द्रम्मादीनां ४७ ॥२॥ छत्रोपानदादीनां बहिरमोचनं ५२ त्याग:-परिहारः
'अजिए'त्ति अजीवानां हारमुद्रिकादीनां घहिस्तान्मोचनेन अहो भिक्षाचराणामयं धर्म इत्यवर्णवादो दुष्टलोकैविधीयते ५५ मुकुटं
| मस्तके धरति ५८ मौलिं-शिरोवेष्टनविशेषणरूपां५९ शेखरं कुसुमादिमयं विधत्ते६० हुड्डां पारापतनालिकेरसंबन्धिनीं पातयति ६१
| जिंडहः-गेन्दुकः ६२ जोत्कारकरणं पित्रादीनां ६४ भाण्डानां-विटानां क्रिया कक्षावादनादिका ६५ ॥३॥ विवरणं-वालादीनां
विजटीकरणं ६९ पर्यस्तिकाकरणं ७२ पादुका-काष्ठादिमयं चरणरक्षणोपकरणं ७१ पादयोः प्रसारणं खैरं निराकुलतायां ७२ पy-
कर्दमं करोति निजदेहावयवक्षालनादिना ७४ रजो-धूलिं तत्र पादादिलमां शाटयति ७५ यूका मस्तकादिभ्यः क्षपयति वीक्षयति
वा ७७ गुह्यं-लिङ्गं तस्यासंवृतस्य करणं, जुज्झमिति पाठे तु युद्धं-हग्बावादिमिः ८० वैद्यकं८१. वाणिज्य-क्रयक्रियादिकरूपं ८२
HaR.DOHOMGAONGS
॥२५२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
पादपटिका-
चर्चा
९ विश्राम
॥२५३॥
शय्यां कृत्वा तत्र स्खपिति ८२ जलं पानाद्यर्थ तब मुञ्चति पिबति वा८३ तथा मजनस्थानं करोति ८४॥इत्याशातनाकाव्यावरिः॥
अन्न पञ्चपञ्चाशत्तमाशातना हारमुद्रिकादिबहिर्मोचनेनाहो भिक्षाचराणामयं धर्म इत्यादिजनापवादलक्षणा भणिता, परिहितशेषवे-
पस्योत्पाटितमस्तकस्स तु साक्षाद्विरूपदर्शनस्य सुतरां महाशातनेति योध्य, या तु मौलिधरणे पष्टितमा आशातना भणिता सा तु
शिरोवेष्टनविशेषजन्या, ननु शिरोवेष्टनविशेषस्तु गृहस्थस्य स्वाभाविकवेपान्तःपातिनी या पादघटिका तस्या उपरि यद्वस्त्रवेष्टनं तद्
योध्यं, यथा ब्राह्मणो मनुष्यविशेषः सहकारो घृक्षविशेष इत्यत्र विशेपशब्दस्य व्यवच्छेद्या ब्राह्मणव्यतिरिक्ताः क्षत्रियादयो मनुष्याः
| राजादनप्रभृतयो वृक्षाव, तथा शिरोवेष्टनविशेष इत्यत्रापि विशेषशब्देन पादपटिकादि व्यवच्छेछ, नतु सामान्येन शिरोवेष्टनमेव ग्राह्य,
विशेपशब्दस पैयर्थ्यापत्ते, एतच सम्यक्शन्दपरिज्ञानशून्येन कटुकेन न ज्ञातमिति जिनेन्द्राशातनावीजमज्ञातमितिगाथार्थः॥३५॥
अथ पादपटिकात्यजने कटुकं कटुकयुक्तिमाह--
तित्थंकरेण सद्धि माणो कह जुत्तिजुत्तओ जुत्ति । जंपेइ नय मुणेई मुणीहिवि समं सम दोसं ॥३६।।
तीर्थकरेण साई मान:-अमिमानः कथं युक्तियुक्तको-युक्तिक्षमो ?, न भवतीति, युक्तिकटुकः कथयति, न च मुनिमिः
सम-सार्द्ध सम-समानं दोपं जानाति, अयं च दोपो मुनिभिः सह समान एव,यतो मुनिभिः सहाप्यभिमानो न युक्तः, अतो मुनि-
सानेऽपि प्रविशन् पादघटिकारहित एव युक्तः स्यात् , तच्च कटुकेन नाभ्युपगतमतो ज्ञानविकलः कटुक इतिगाथार्थः ॥३६॥
अथ गुर्वाशावनामाह-
गुरुआसायणमूलं उत्पत्ती अस्स लुपगरसेव । जिणपडिमाणं लोए आयालं जाव जगपडहो ॥३७॥
-
॥२५॥

·थीप्रवचन- परीक्षा ९ विश्रामे ॥२५४॥ अत्र कटुकस्योत्पत्तिरेवकारोऽध्याहार्यतदुत्पतिरेव साध्याशातनामूलं, यतः कटुक उत्पन्नमात्र एव न मम गुरवो दक्पथ- गुरुधर्मयो- राशातना मायान्तीति वचोमात्रेण साधूनामाशातनाकारी,दृष्टान्तमाह-'लुम्पकस्सेवेत्यादि, इह यथा लुम्पकस्योत्पत्तिरेव जिनप्रतिमानामाशा- वनामूलं, सचोत्पन्न एव नासाकं प्रतिमासु देवत्वयुद्धिः संपद्यते, अयं भावः-यदि कटुका साधुमङ्गीकरोति लुम्पकस्तु जिनप्रतिमा तर्हि तयोर्व्यवच्छेदः स्यात् , तदनङ्गीकारमूलकत्वात्तयोः, एतच्चावालं-पालकमा-मर्यादीकृत्य जगत्पटहो वर्त्तते-आबालगोपांगनाना- मपि कटुको गुरुप्रत्यनीको लुम्पाकस्तु जिनप्रतिमानामिति प्रतीतमितिगाथार्थः ॥३७॥ अथ धर्माशातनामाह- गुरुपरतंतविरहिओ धम्मुवएसं मुणिव्य गिहिलिंगी। कुव्वंतो धम्मस्सवि आसाई तेण तिण्हपि ॥३८॥ गुरुपारतन्त्र्यरहितो गृहस्थलिङ्गी मुनिवद्धर्मोपदेशं कुर्वन् धर्मस्याशाती-धर्मस्याशातनाकारी, अयं भावः-कदाचिच्छ्रावको धर्म कथयति तदा गुरव इत्थमादिशन्तीत्येवं गुरुपरतत्रो धर्म कथयति, न पुनः सभाप्रबन्धेन साधुवद्धर्मदेशनां कुरुते, अयं चैतद्विलक्ष- णोऽतो धर्मस्साशातकः, तेन कारणेन त्रयाणामपि देवगुरुधर्माणामप्याशातनाकारी अनन्तसंसारपरिभ्रमणमूल कटुकः खस्थान्येषां च तदुपदेशवशगानामितिगाथार्थः ॥३८॥ अथ कटुकमनस्योपसंहारमाह- गिहिनिधियपइठ्ठापुण्णिमपकखिप्पमुहमिहमखिलं । पुणिममयसारित्वं पुण्णिमविस्सामओणेअं॥३९॥ कटुकमते साध्वनङ्गीकारात् गृहिणो जिनविम्वप्रतिष्ठाऽमिमता, श्रावकेण जिनविम्वप्रतिष्ठा कर्तव्या, न पुनः साधुमिः, तथा ॥२५॥ पञ्चदश्यां पाक्षिकमित्यादि सर्व पूर्णिमीयकमतसदृशं पौर्णमीयकविश्रामाद् बोध्यमिति गाथार्थः ॥३९॥ MOTORORRHOIDhera , ·भीप्रवचन- ९ विधामे ॥२५५॥ एवं कुवाखकोसिअसहस्सकिरणमि उदयमावण्णे। चकखुप्पहावरहिओ कडुओ भणिओय अहमओ॥४०॥ इअ कुवाखकोसिअसहस्सकिरणमि पवयणपरिकखावरनामंमि कडुभमतनिराकरणनामा नवमो विस्सामो समत्तो * ॥. HOOATIOOOcाकालाजा इति श्रीमत्तपागणनभोनभोमणिश्रीहीरविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्याय- श्रीधर्मसागरगणिविरचिते स्वोपज्ञकुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे श्रीहीरविजयसूरिदत्तप्रवचनपरीक्षापरनाम्नि ॥ कटुकमतनिराकरणनामा नवमो विश्रामः समाप्तः॥ ॥२२ लाजान

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
१०विश्रामे
॥२५॥
अथ दशमो बीजामतनिराकरणो दशमो विश्राम:
अथ क्रमप्राप्तं वीजामतमाह-
अह वीजामयकुमयं धुच्छं संखेवओ जहा जायं। विकमकाला सत्तरिअहिए पन्नरससयवरिसे ॥१॥
अथेति अष्टमकटुकमतनिरूपणानन्तरं क्रमप्राप्तं बीजामतरूपं यत् कुमतं तत् संक्षेपतः-संक्षेपेण वक्ष्ये, कथं यथाजातं येन प्रकारेण
जातं तदनतिक्रमेणेत्यर्थः, विक्रमकालात् सप्तत्यधिकपंचदशशतसंवत्सरे१५७०वर्षे जातमिति गाथार्थः॥१॥अथोत्पत्तिखरूपमाह-
लुंपकमयवेसहरो भूनउ नामेण आसि तस्सीसो । बीजक्खो मुक्खयरो तेणवि अंगीकया पडिमा ॥२॥
लम्पकमतवेषधरः भूनउ इति नाम्ना आसीत् , तस्य शिष्यो चीजाख्यो-वीजा इति नाम यस्स, स कीडशो?-मृर्खतर:-अति-
| शयेन मूर्खः, शाखाध्ययनमधिकृत्य सर्वथा तद्रहित इत्यर्थः, तेनापि-एवंविधेनापि प्रतिमा-नाममात्रेण जिनप्रतिमा अङ्गीकृतेति |
गाथार्थः ॥२॥ तदनु किं कृतवानित्याह-
सोऽवि गओ मेवाते मेवाडे जत्थ साहुअविहारो। लोयाणममुहकम्मोदएण कट्ठ तवं कुणइ ।।३।।
सोऽपि-वीजाख्योऽपि मेवातदेशे तथा मेदपाटदेशे च यत्र साधूनामविहारो-यत्र साधूनां विहारो नास्ति तत्र गतो लोकाना-
मुपलक्षणादात्मनोऽपि अशुभकर्मोदयेन कष्टं-कष्टदायि तपः करोति, ननु लोकानामशुभकर्मोदयः कथमिति चेत् उच्यते, यदि
लुम्पकमत एवास्थास्सत् तर्हि जनानामास्था नाभविष्यत् , किंतु लुम्पकमतमपास जिनप्रतिमा स्वीकृता तेन लोकः परमार्थानमिनो
--
॥२५६॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
१०विश्रामे
॥२५७॥
ज्ञातवान्-अहो लुम्पकमपास्य प्रतिमाऽभ्युपगता, कष्टं तपः करोति, अत एतदीयं वचः सत्यमिति तदुक्तमुन्मार्गमाश्रितः, स च
प्रवचनप्रतिकूलो नियमादनन्तसंसारकारणमिति लोकानामशुभकर्मोदय इति गाथार्थः ॥२॥ अथ लोकः किं कृतवानित्याह-
आयावणभूमीए आयावणपरायणं जणो दई। तस्स समीचे भण्णइ मग्गिजा जं वयं देमो ॥४॥
आतापनाभूमौ आतापनापरायणम् अर्थात् तं चीजं दृष्ट्वा जनो नामा जैनोऽपि प्रवचनपरमार्थानभिज्ञस्तत्समीपे भणति-भो
बीज ! त्वं मार्गय यद्वयं दद्म इति जनः कृतवानिति गाथार्थः ॥४॥ अथैवमुक्ते वीजः किं कृतवानित्याह--
सो उपएसासत्तो भणेइ मुफुखोऽवि पुषिणमापखं । पंचमिपजोसवणं कुणंतु अम्हाण निस्साए ॥५॥
स उपदेशाशक्त:-उपदेशदाने सामर्थ्यरहितः आतापनाकप्टेनैव जनं व्यामोहयन् मूोऽपि सन् भणति-यदि समीहितं दन्थ
| तर्हि पूर्णिमापाक्षिकं पंचमीपयुपणां च असाकं निश्रया कुर्वन्त्विति वीजाख्यो भणितवानिति गाथार्थः ॥५॥ अथ पुनरपि लोकः
किमुक्तवानित्याह-
लोओऽविय परमत्थं अमुणंतो भणइ होउ एवंपि । कालऽणुभावा वुर्दू अवस्सभवियन्वयाजोगा ॥६॥
'लोकोऽपि च परमार्थ-जिनवचनरहस्यमजानानो भणति-एवमपि भवतु, एवं मूर्खादपि प्रवृत्तमेतन्नामा मतं फालानुभावात्
अवश्यभवितव्यतायोगात् वृद्धम् अन्यथा मूर्खशेखरनिर्नामकादकिन्नित्करमनुष्यमात्रादपि एतापद्विस्तारयायि कुमतं कथं प्रवतेति
|गाथार्थः॥६॥ अथास्य स्वरूपमाह-
वेसो लंपकसरिसो नवरं दंडेण होइ संजुत्तो। उवएसो गुण आगममयसरिसो होइ पाएणं ॥७॥
॥२५॥

·M
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
१०विश्रामे
॥२५८॥
देवस्तुत्या-
द्यतिदेश:
वेषः पुनरस्य लुम्पकसदृशः, ततो निर्गतत्वात् तदनुकारकदेव, नवरं दण्डेन संयुक्तो भवति, लुम्पकस्य दण्डाभावः, अस्य च
तद्रहणमिति,उपदेशः पुनरागममतसदृशः,आगमशब्देनागमिकस्निस्तुतिकस्तन्मतं पष्ठं तत्सदृशा, प्रायेण-बाहुल्येन,न पुनः सर्वथा-
पीति गाथार्थः॥७॥ अथास्योपसंहारमाह-
सुयखित्तदेवयाईथुइदाणनिसेहगो जओ एसो। तम्हाऽऽगममयविस्सामुत्तं सव्वंपि इह नेयं ॥८॥
श्रुतदेवतादिस्तुतिदाननिषेधको यत एपोऽपि तमात् आगममतविश्रामोक्तं सर्वमपीह ज्ञेयमिति गाथार्थः ।।८।। अथ शेपप्र-
रूपणामतिदिशन्नाह-
पुणिमपक्खप्पमुहं पुण्णमिअपल्लविअणामविस्सामे। वित्थरओ जह ठाणा भणियं तं इहवि विनेयं ॥९॥
पूर्णिमापाक्षिकप्रमुखं, आदिशब्दात पंचमीपर्युषणानिरूपणं च क्रमेण पौर्णिमीयकस्तनिकनामविश्रामयोचिस्तरतो यथा स्थाने
भणितं तदिहापि विज्ञेयं, अयं भावः-पूर्णिमापाक्षिकोपधानमालारोपणनिषेधादिकं पौर्णिमीयकमतविश्रामे तदभिप्रायमुद्भाव्य दूषितं
तत्तु तत्रोक्तमत्रापि वाच्यं, पंचमीपर्युपणाचर्चादिकं स्तनिकविश्रामे भणितमतस्ततो ज्ञेयमिति गाथार्थः ॥९॥
एवं कुवक्खकोसिअ ९। णवमो भणिओ य बीजक्खो ॥१०॥ नवहत्य० ॥१२॥ इअ सा० ॥१२॥
गाथात्रिकव्याख्यानं प्रथमविश्रामोक्तव्याख्यातो ज्ञेयमिति ॥१०-११-१२॥
इअ कुवनखकोसियसहस्सकिरणंमि पवयणपरिक्खाचरणाममि बीजाकुमतनिराकरणनामा
दसमो विस्सामो सम्मत्तो।।
लाज
॥२५८॥

·पाशचन्द्रो-
त्पत्तिा
भीप्रवचन-
परीक्षा
१२विभामे
॥२५९॥
GUST
इतिश्रीमत्तपागणनभोनभोमणिश्रीहरिविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्यायश्रीधर्मसागरगणिकते खोपशकुपाक्षिक
कौशिकसहस्रकिरणे श्रीहीरविजयररिदत्तप्रवचनपरीक्षापरनाग्नि प्रकरणे वीजामतनिरूपणनामा
दशमो विश्रामः समाप्तः ।।
ए
अथ दशमं पाशचन्द्रमतं निरूपयितुमाह-
अह पासचंदकुमयं दसमं बुच्छामि धुत्तधुत्तयरं । विक्कमओ पावत्तरिअहिए पन्नरससपवरिसे ॥१॥
अधेति नवमवीजामतनिरूपणानन्तरं क्रमप्राप्त दशमं पाशनन्द्रकुमतं वक्ष्ये, कीदृशं तत् कुमतम् १-पूर्वधूर्जतर-पूर्चानां मध्ये
धूर्ततरं, अतिशयेन धूर्तमित्यर्थः, कालमाह-'विफमओ'त्ति विक्रमतो द्वासप्ततिसहिते पंचदशशतवर्षे जातमितिगाथार्थ ॥२॥अथ
|पाशचन्द्रः कुतः कीदृगासीदित्याह-
नागपुरीयतवगणे उज्झाओ पासचन्दनामेणं । नियगणसूरिविरोहा दुव्ययणो लंपगुव्यासी ॥२॥
नागपुरीयतपागणे पाशचन्द्रनानोपाध्यायः सन् निजगणसरिविरोधात्-निजगच्छानार्येण सह विग्रहात् लैपकवहुर्वचन आसीत् ,
यथा लुम्पकलेखकेन भणितं-भो अहं जीवन् भवामि तर्हि भवदीयमिक्षोच्छेद करोमि, एवं पाशचन्द्रेणाप्युक्तमिति चोध्यमिति
गाथार्थः ॥२॥ अथ पाशचन्द्रस्य जात्यादिस्वरूपमाह-
GOमरस
॥२५९॥

·पाश-
प्ररूपणा
श्रीप्रवचन
परीक्षा
११ विश्रामे
॥२६॥
,
जाईइ कणययारो लिंगहरो कहवि कम्मंजोएणं । संजाओ धुत्तमई पावमयपरूवणारसिओ ॥३॥
जात्या स कनककार:-सुवर्णकारः, कथमपि कर्मयोगेन लिंगधरः संजातः, कीदृशः:-धूर्त्तमतिः-परवंचनाकुशलः पापमत-
प्ररूपणारसिकः, यथा एते गच्छास्तथा मन्नाम्नाऽपि कोऽपि गच्छो भवत्वित्यभिप्रायकलित इति गाथार्थशा३॥ अथ तेन किं कृतमित्याह-
बहु चिंतिऊण कुमयं परवियं उभयपाससंकासं। पडिमाऽणुकूलपडिवक्खपक्रवफासीवि दुक्खनिहीं ॥४॥
बहु-अतिशयेन चिन्तयित्वा कुमतं स्वनाम्ना प्ररूपितं,किंलक्षणम् १-उभयपाशकल्पं, तत्र हेतुमाह-'पडिमाणु'त्ति प्रतिमानुकूल-
प्रतिकूलपक्षस्पर्शि, अपिरेवार्थे, दुःखनिधिरेव-अनन्तसंसारपरिभ्रमणदुःखनिधानमेव, अयं भावः-पाशचन्द्रेण धूर्तधिया विचारित-
अहं किंचित्तथाविधं प्ररूपयामि येन प्रतिमानुकूलास्तपाप्रभृतयः तत्प्रतिक्षा लुपकाश्चेत्युभयेऽपि मदायत्ता भवन्तीति विचार्योभये-
पामपि पाशफल्पं मतं ग्ररूपित, परं श्रीआणंदविमलसूरिश्रीविजयदानमूरिभिस्त्वरितमेव लोकानुकम्पया सारा चक्रे, तेन
तच्छिष्योपाध्यायश्रीविद्यासागरप्रभृतिभिस्त्वरितमेवोभयपाशश्छिन्नः, तेन न वृद्धिमगाद , बहवस्ततो मोचिता इति गाथार्थः
॥४॥ अथैवं प्ररूपणारसिकः कथमासीदित्याह-
सद्दहणधम्मरहिओ जिणवयणविगोवर्णमि नडचरिओ। निज्जुत्तिभासचुण्णीछेअउच्छेअछेअमई ॥५॥
यतः स श्रद्धानधर्मरहितः, आस्तां जैनधर्मे, शैवधर्मेऽपि तस्य श्रद्धानं नासीत् , नन्वेवं तस्य श्रद्धानं कथमवगतमिति चेदुच्यते,
यतोऽन्ये कुपाक्षिकमताकर्षका नासाकं प्रत्यक्षा अभूवन् , परमयं त्वध्यक्षसिद्ध एवासीत् , स चासत्पूज्यैरुदीरितः-ननु भो पाश-
चन्द्र! किमिति नवीनमतव्यवस्थापनोयतः १, न हि गणनिश्रामन्तरा धर्मो भवति, यदागम:-"धम्मं चरमाणस्स पंच निस्साठाणा
.
.
॥२६॥

·भीप्रवचन- परीक्षा पाशचन्द्र- स्वरुप ११ विश्रामे १२६१॥ काखाकरOPLOS पनत्ता, to-कायागणे राया गाहावती सरीरं" इतिश्रीस्थानांगपंचमस्थानके उ० ३, तद्वत्येकदेशो यथा-गणो-गच्छः तस्य |चोपग्राहिता 'इफस्स कओ धम्मो०' इत्यादिगाथापूगादवसेया,तथा 'गुरुपरिवारो गच्छो तत्थ वसंताण निजरा विउला। विणयाउ तहा सारणमाईहिं न दोसपडिवत्ती||१|| अन्नोन्नावेक्खाए जोगंमि तहिं तहिं पयट्टतो। णियमेण गच्छवासी असंगपयसाहगो होइ ।।२।। इति स्था० वृत्ती, तथा 'पंचहि ठाणेहिं कप्पति णिग्गंथाण वा निग्गंधीण वा गामाणुगामं इज्जित्तए, तं०-णाणच्याए दंसणठाए चरि. तष्ठयाए आपरिउवज्झाए से वीसुंभेजा आयरिउवज्झाए पहिं वेयाचकरणयाए'त्ति श्रीस्थानांगे, अत्र चतुथ स्थाने आचार्योपा- ध्यायः शरीरात् पृथग् भवेत् तर्हि गच्छान्तराचार्यनिश्राकरणार्थ वर्षाकालेऽपि विहारानुज्ञा दत्ता, अतो गणनिश्रामन्तरेण धर्म एव न स्यात् , इत्युक्ते स उक्तवान्-यथा अन्ये गच्छास्तथाऽसद्यपस्थापितोऽपि समुदायो गच्छ एव, तन्निश्रयैव वयं धर्म कुर्म इति को दोषः १, वदनु पूज्यैरुक्तं-अच्छिन्नपरंपरागतस्यैव गच्छस्य निश्रा संभवति, न पुनः स्वरुचिविकल्पितसमुदायस्यापि, एवमुक्ते स पाशः पूरकृत्योक्तवान्-यथाऽतीतकालापेक्षयाऽधुनातनवर्तिनो गच्छाः पुरातना भण्यन्ते तथाऽनागतकालापेक्षया मदीयोऽपि समु- दायः पुरातनो गच्छ एवेत्याद्युल्लंठवादेनाभिप्रायोऽस्यावगतो यथाऽयमभव्यसदृशः सर्वथा श्रद्धानशून्य इति, अत एच जिनवचन- विगोपने नटचरिता, यथा नटोऽन्यदीयवेपादिचेष्टाकरणेनान्येपा विगोपको भवति तथाऽयमपि जिनवचनविगोपको, भांडचेष्टा- कारीत्यर्थः, यत एवमत एव नियुक्तिभाष्यचूर्णिछेदीच्छेदच्छेकमतिः नियुक्तिभाष्यचूर्णयः प्रतीताः, छेयत्तिपदैकदेशे पदसमुदायो- पचारात् छैदग्रन्था:-निशीथमहानिशीथव्यवहारादयः तेषामुच्छेदः-तदनगीकरणकारणादिलक्षणः तत्र छका-निपुणा मतिर्यस्य स वथा, अयं मावा-निशीथादिच्छेदग्रन्थाङ्गीकारे सर्वेषामपि कुपाक्षिकाणामुच्छेदः स्याद् , अतस्तैस्ते ग्रन्था एवोपेक्षिताः, पाशचन्द्रेण . Kलाकालत ॥२६२।।- ·थीप्रवचन- परीक्षा ११विश्रामे ॥२६२॥ पाशचन्द्रो- पदेशः ORDER पुनः तद्वचस्तद्गतान्यपवादपदानि च जनेभ्य उद्भाव्य तद्धीलनाऽपि कृता,एतच्च महापातकं,यतो जैनप्रवचने यावन्ति उत्सर्गपदानि तावन्त्येवापवादपदानि, यदागम:-"जावइया उस्सग्गा तावइया चेव हुँति अववाया। जावइया अववाया तावइया चेव उस्सग्गा ॥१॥” इति, तत्र चापवादपदसेविनां प्रायचित्तान्युक्तानि, तच्च मूर्खलोकानां पुरस्तादसटूपणोद्भावनेन त्रुवाणः प्रवचनोच्छेदपातक- भाक् स्यात् , स च नियमादनन्तरांसार्येवेति पाशचन्द्रखरूपं दर्शितमितिगाथार्थः ॥५॥ अथ तस्योपदेशमाह- तस्सुवएसो विहिचरिअजहटियवायठाणपविभत्ते। मिअकप्पमाणुसाणं वागुरकप्पो दुहविगप्पो॥६॥ तस्य-पाशस्य उपदेशो विधिचरितयथास्थितस्थानवादप्रविभक्त:-'द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकममिसंवध्यत' इति न्यायाद् बादशब्दः प्रत्येकं संवन्धनीयः,तथा च विधिवाद' चरितानुवादोर यथास्थितबादश्चेति३त्रयो वादाः तद्रूपाणि यानि स्थानानि तैः प्रवि- भक्त:-विवेचितः, स च किंलक्षणः-चागुराकल्पः-मृगजालिकासन्निभः, केपाम् ?-मृगकल्पमनुष्याणां-मुग्धजनानां, अत एव स उपदेशो दुःखविकल्पः-स्वात्मनः परेषां च तद्वचनश्रोतृणां दुःखहेतुविकल्पः, यदागम:-"चउहि ठाणेहिं जीवा सम्मोहत्ताए कम्म पकरेंति, तं०-उम्मग्गदेसणया मग्गणासणया कामासंसापओगेण भिजानियाणकरणेणं"ति श्रीस्थानांगे, अत्रोन्मार्गदेशनमार्गना- शाभ्यां दुर्लभवोधिता भणिता, सा च पाशस्योभयजन्याऽपीतिगाथार्थः ॥ अथवि यादिवादत्रयं विवृणोति- णिरवजमणुट्ठाणं विहिवाए चरियवाइ सावलं । उभयस्सहावरहियं जहहिए होइ वायंभि ॥७॥ तेणं सुहझाणाई मुणिकिचं जं च निजराहेजातं चिय जिणिंदवयणं विहिवाए नन्नमवि हुन्ना ८॥ जमणुट्ठिअणुद्वाणं मुणीणमवि कम्मबंधकारणयं। जिणथुइविहारनिदप्पमुहं चरियाणुवायंमि ॥१॥ GRECORRORRC ८ ॥२६RI ·विध्यादि- वादाः श्रीप्रवचन- २१विश्रामे ॥२६३॥ जं सावयाण धम्मे जिणभवणाईण कारणप्पमुहं । तंपि चरियाणुवाए जं तं सावजणुद्वाणं ॥१०॥ आपरमाणु पयत्था पुढवीपमुहा य निरयपमुहाई। जहठिअवाए भणिया जिणेहिं जियरागदोसेहिं ॥११॥ जिणभवणबिंबपूआपमुहेसुं पुढविपमुहआरंभो। पायंति जाणिकणं पडिकमियन्वो पुढो सोऽवि ॥१२॥ तेणं जिणिदपूअं काऊण य कुणइ इरियपडिग्रमणं । अण्णह कूवाहरणं दव्यथए संगयं किमिव ॥१३॥ निदा पमाय भणिआ पमायकरणं च समयमित्तंपि। वीरेणं पडिसिद्धं गोअमनिस्साइ सव्वेसिं ॥१४॥ ता कह मुणीण निहाकरणुवएसो हविज वीरस्स? । तेण चरिआणुवाया निदा मुणिणाऽवि कायव्वा॥१५॥ एवं अण्णाणंधो कुविगप्पविडंविओ महापावो । परलोअवायदंसी नासी अहुणावि पञ्चक्रवो ॥१६॥ विधिवादे निरवद्य-निष्पापमनुष्ठान, चरितानुवादे सावयं-सपापं, उभयखभावरहितं-न सावधं न वा निरवयं, किं त्वस्ति, तत् यथास्थितवादे इतिगाथार्थः ॥७॥ अथ यत एवं ततः किमित्याह-'तेणं' येन कारणेन निरवद्यधर्मानुष्ठानं विधिवादे तेन कारणेन मुनिकृत्यं निर्जराहेतु:-केवलनिर्जराहेतुः, न मनागपि कर्मवन्धहेतुः, शुभध्यानादिकं तं चिय'चि तदेव जिनवचन-तद्विपयकमेव जिनेन्द्रभापितं विधिवादे, नान्यदपि भवेदितिगाथार्थः ।।८॥ अथ साधुकत्यमपि यच्चरितानुवादे स्यात् तदाह-'जमणु०' यद् अनुष्ठानमनुष्ठितं मुनीनामपि कर्मवन्धकारणं, तत् किमित्याह-'जिणथुइ०' जिनस्तुतिः शक्रस्तयादिमिः विहारो-प्रामानुग्राम- विचरणं निद्रा च आदिशब्दाद् दानादिकं चरितानुवादे स्यात् , यतः स्तुत्यादिना शुभकर्मवन्धः स्यात्, निद्रादिना चाशुभकर्म- चन्ध इति गाथार्थः ॥२॥ अथ श्रावककृत्यं कसिन् वादे इत्याह-'जं साव०' यच्च श्रावकाणां धर्मे जिनभवनादीनां कारणप्रमुखं- मकाजासात मालामाल ॥२६३।।-

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
विध्यादि-
वादा:
११विश्रामे
॥२६४||
PROUDIORGOOG
नवीननिप्पादनतरपालनादिकं तदपि चरितानुवादे, यद्-यसात् सावद्यमनुष्ठान-सपापं धर्मकृत्यमितिगाथार्थः॥१०॥अथ यथास्थि-
तवादे किमस्तीत्याह-'आपर०' आपरमाणु पदार्थाः-परमाणुमा-मर्यादीकृत्य यावन्ति द्रव्याणि पृथ्वीप्रमुखाः काया:-पृथिव्या-
याश्रिताः स्थावरनामकर्मोदयवर्तिनो जीवाः नारकप्रमुखा गतयश्चेति यथास्थितवादे भणिताः, कैः ?-जितरागद्वेर्जिनैरितिगाथार्थः
॥११।। इति वादत्रयमुद्भाव्य अथोभयपाशकल्पं खमतमाविष्कुर्वनाह-'जिणभ' जिनभवनविम्बपूजाप्रमुखेष्वपि पृथिवीप्रमुखा.
रम्भ:-पृथिव्यादिजन्तूनामारम्भः, सोऽपि सम्यग्दृष्टित्वात् पापमिति ज्ञात्वा पृथक् प्रतिक्रमितव्यः, जिनभवनादिकरणे यत् पुण्यं
ततोऽपि पृथिव्याघारम्भजन्यं यत् पापं तत् पृथगेव प्रतिक्रमितव्यमितिगाथार्थः।।१२।। यतः पृथक् प्रतिक्रमितव्यं ततः किमित्याह-
'तेणं' तेन कारणेन जिनेन्द्रपूजां कृत्वा ईप्रितिक्रमणं करोति, अर्थात् श्रावक इति, अथ भ्रान्तः सन् व्यतिरेकेऽनुपपत्तिमाह-
'अन्नह'त्ति, अन्यथा यदि पापं पृथक् न श्रद्धीयते तर्हि द्रव्यस्तवे कूपोदाहरणं किमिव संगतं-उपपत्तिमत् स्यात् १, न कथमपी-
त्यर्थः, अयं भावः-कश्चित् पिपासुर्मलिनवस्रो जलनिमिनं कृपरखननं कुर्वाणो विशेपतस्तुपापीडितो मलिनशरीरवसश्च स्यात्, परं
तेनैव जलेन उड्डपशान्तिः शरीरवस्त्रादिनैर्मल्यं च स्यात्, एवं द्रव्यस्तवे क्रियमाणे जलायारम्भजन्यपातकभाक् स्यादेव, अन्यथा
कूपोदाहरणमसंगतं स्यात् , परं पश्चादीर्याप्रतिक्रान्त्या पातकविलय इति स्वगलपादुकामजानान एवोक्तवानितिगाथार्थः ॥१३॥अथ
साधूनां निद्रास्वरूपमाह-'निहा' निद्रा तावत् ममादो भणिता, यदुक्तं-"मजं विसय कसाया निदा विगहा य पंचमी भणिया। एए
पंच पमाया जीवं पाडंति संसारे ॥" इति, प्रमादकरणं च 'तिण्णोऽहिसि अण्णवं महं, किं पुण चिट्ठसि तीरमागओ। अमितुर
पारंगमित्तए,समयं गोयम! मा पमायए ॥२॥ इत्यादिना समयमात्रमपि गौतमनिश्रया-गौतमखामिनं पुरस्कृत्य सर्वेषामपि श्री-
HOROMO OHORORE
2
॥२६॥

·चरितानु
वादसम्म
भीप्रवचन-
परीक्षा
११विभामे
॥२६॥
वीरेण प्रतिषिद्धमितिगाथार्थः ॥१४॥ यसादेवं तस्मात् किमित्याह-'ता०' वसाद सुनीनां निद्राकरणोपदेशो चीरस्य कथं भवेत् १,
न कथमपीत्यर्थः, येन कारणेन विधिवादे निद्राकरणमसंगत अतो मुनिना निद्रा चरिवानुवादात् कर्त्तव्या, अमुकेन साधुनेत्यं
निद्रा कृतेति कसचित् साधोवरितसरूपमवगम्य तेन विधिना साधुनापि विधेयेति गाथार्थः ॥१५॥ अथ पाशोपदेशस्योपसंहार-
माह-एवं०' एवं-प्रागुक्तप्रकारेण अज्ञानान्धः कुत्सिवविकल्पविडम्बितो नेहलोकेऽपि समाधिभागभूव, यतो नवीनसमुदाय-
करणेच्छया यत्र कुनापि परिभ्रमणं कुर्वाणवर्चादावुदीरितोऽवहीलनास्पदमेवाभूव ,महापापो-महापापात्मा परलोकापायदर्शी नासीत-
नरकाद्यनन्तदुःखमाजनमहं भविष्यामीति परलोकोपद्रवादत्तदृष्टिः अधुनाऽपि-संप्रतिकालेऽपीति, अनेन संप्रतिकालवर्तिनामस्माकं
प्रत्यक्ष एवासीत्, न पुनरपरकुपाक्षिकवत् एतत्प्रकरणकर्तुर्ममाप्रत्यक्ष इति पाशोपदेशो दर्शितः इति गाथार्थः ॥१६॥ इति
पाशोपदेशो दर्शितः, अथ पाशोपदेशं तिरस्कर्तुमपक्रम्यते-
जं पासेण य भणियं वायतिगविभागकरणओ सव्वं । तं चेवाकिंचिकरं इमाहिं जुत्तीहिं विण्णेयं ॥१७॥
यत् पाशेन-पाशचन्द्रेण भणित वादत्रिकविभागकरणतः-विधिवादचरिवानुवादयथास्थितवादविमजनेन सर्व-अखिलं तं
चेव-तदेव अकिंचित्करं सर्वथाऽप्यसारं आमिर्वक्ष्यमाणामिमुक्तिमिविज्ञेयमिति गाथार्थः ॥१७॥ अथ चरितानुवादस्वरूपमाह-
चरियाणुवायकिचं सन्चं सममेव णेव जिणभणियं। धम्माधम्मविभत्तं निरवजावनवयणपयं ॥१८॥
चरितानुवादकृत्यं सर्व जिनमणितं सममेव-समानमेव नैव भवत्येव, अयं भावः-पाशेन भणित-विधिवादे जिनाज्ञा, न पुन-
थरिवानुवादे, वत् पाशोतं सम्यक् तदा साद् यदि चरितानुवादकत्यं सर्वमपि समानं भवेद, वच नास्ति, कीरगस्तीत्याह-
शलालOOल
॥२१॥

·चरितानु-
वादस्वरुप
श्रीप्राचन
परीथा
११विश्रामे
२६६॥
'धम्मति धर्माधर्मविभक्त-चरितानुवादकत्यमपि धर्माधर्माभ्यां विभक्तं-किंचिद्धर्मात्मकं किंचिच्चाधर्मात्मकं, तदपि कीदृशं?-
निरपद्यावद्यवचनपथ-निरवा चावधं च निरवद्यावयं तद्विषयकं वचनं तस पन्था इवरपथं तत् , निरखयो धर्मः सावधो न धर्म
इति वचनमनिः प्रबचने कर्तव्या, यद्यपि किंचिदारंभादिजन्यमवयं कापि धर्मकृत्येऽपि भवति तथापि 'सम्मदिवी जीवो जइविहु
पायं समायरइ किंची। अप्पो सि होइ बंघो जेण न निद्धंधसं कुणइ ॥शा" इति (श्राव० प्रति० ३६) वचनात् स्वल्पत्वात् तजन्यव्य-
तविपाकानुदयायोपेक्षणीयमेवेति नावयव्यवहारविषयः, यथा वातमंडलिकादिरजोमात्रपातेन तडाकादिगतं जलं किंचिदाविलं
भवदपि निर्मलजलमिव पानधावनादिक्रियोपयोगितया समानमेवेतिकृत्वा तत्रापि जलव्यवहार एव, न पुनः पंकतया व्यवहियते,
एवं कथंचित्किंचिदारंभाघध्यवसायकलुपितोऽपि श्रावकादिधर्मो धर्मतयैव व्यवहर्तव्यो, न पुनः सावद्यधर्मतयेति गाथार्थः॥१८॥
अर्धे कुत इत्याह-
धम्मोवि य सावनो निरवज्जो वत्ति नेव पविभत्तो। धम्माचनविरोहो अणाइसिद्धो जओ लोए ॥१९॥
धर्मोऽपि सावधो निरवद्यो वेति नैव प्रविभक्तः-एवं विभागः कृतो नास्ति, कदाचिद् धर्महेतुभूतानां क्रियाणां मध्ये कस्या-
शिव क्रियाया कथंचिद् विवक्षया सावद्यव्यपदेशो भवेदपि, परं तमन्यधर्मस्य सावद्यव्यपदेशो न भवेत् , यथा जलकालुष्यहेतु-
तिमण्डलिकारजो रजस्त्वेन व्यपदिश्यमानमपि जलमध्ये पतितस्वस्वरूपव्यपदेशभाग न भवति, किंतु जलस्यैव बलवच्चाद् जल-
स्यैव व्यपदेशो भवति, निश्चयतः पञ्चवर्णात्मके पटे श्वेतादिन्यवहारो बलवत्वेनैवेति प्रवचने प्रतीतमेव, एवं कुत इत्याह-'धम्मा
बन्नेति धर्माश्यपो:-पुण्यपापयोर्विरोषः सहानवम्यानलक्षणोऽनादिसिद्धा, नहि यः स्त्ररूपेण धर्मः स पापरूपो भवितुमर्हति, नहि
॥२६॥

·भीप्रवचन परीक्षा ११विभामे ॥२७॥ यद्वस्तु परखरूपेण शीतम्यवहारभार तद्वस्तु तत्स्वरूपेणोष्णव्यवहारमप्यवाप्नुयात् , शीतोष्णस्पर्शयोर्विरोधस्यानादिसिद्धलादिति पर्यस्य गावार्थः ।।१९॥ यसादेवं ततः किमित्याह- सावपत्ता- तम्हा धम्मो दुविहो अगारधम्मोऽणगारधम्मो य। आरंभकलुस पढ़मो वीओ आरंभरहिओ य ॥२०॥ तसात् धर्मो द्विविधः, द्वविध्यं तायद् अगारधर्मोऽनगारधर्मश्चेति अर्थात् (अचारित्रलक्षणः) चारित्रलक्षणथ, अनयोः को मेद इत्याह-'आरंभे'त्यादि, आरम्भकछपः प्रथमः, आरम्मेण-आरम्भाध्यवसायेन 'कडसामइओऽवि उद्दिकडं सि अँजेत्ति निशीथचूर्णिवचनात् कलुपः-आविलः प्राकृतत्वाद्विभक्तिलोपः आरभ्भकलुषः प्रथमोऽगारधर्मः,च पुनरर्थे,यः पुनरारम्भरद्वितः- सर्वथाऽऽरम्भाध्यवमायरहितः स साधुधर्म एव, यतस्तसाजीविकाप्रकारोऽपिजिनैर्निरवद्य एवामिहितः, यदागमः-"अहो जिणेहिं असापा, वित्ती साहूण देसिया। मोक्खसाहणहेउस्स, साहुदेहस्त धारणा ॥१॥" श्रीदशवैका इति गाथार्थः ॥२०॥ अथ पाशेन यदुक्तं-श्रावकधर्मश्ररितानुपादे, परं जिनाज्ञारूपे विधिवादे न भवति तद् क्षयितुमाह- एवं धम्म दुविहे जिणआणा अण्णहा न धम्मोऽवि। आणारहिओ धम्मो धम्मो जइ केरिसोऽहम्मो ॥२१॥ एवं प्रागुक्तस्वरूपे द्विविधे, अपिरध्याहार्यः, द्विविधेऽपि धर्मे साधुधर्मश्रावकधर्मलक्षणेऽपि जिनाझा-तीर्थकृतामाझव,अन्यथा- आज्ञामन्तरेण धर्मोऽपि न भवेत् , तत्र हेतुमाह-यद्याज्ञारहितो धर्मो धर्मो भवेत् तर्हि अधर्मः कीरशोऽपर १, अयमेवाधर्मः, तथा च धर्मस्तावदेकविध एव संपद्यते, वच न युक्तं, यदागमः-"दुविहे धम्मे पमत्ते तं० सुयधम्मे चेव चरित्तधम्मे चेव, सुयधम्मे दुविहे पं०, ०-सुत्सुयधम्मे चेव अत्थसुयधम्मे चेष, चरित्वपम्मे दुविहे पं०, तं०-अगारचरिचधम्मे चैव अणगारचरित्त ॥२५॥ . TOलाज "

·भीप्रापन
परीवा
११विधामे
॥२८॥
धर्मस्य
सावद्यमान
मान:
.
पम्मे वेति श्रीस्थानाङ्गे (७२), एतद्वत्तिर्यथा-'दुविहे त्यादि, दुर्गती प्रपततो जीवान् सुगतौ च तान् धारयतीति धर्मः,
श्रुतं-द्वादशांगं तदेव धर्मः श्रुतधर्मः, चर्यते-आसेव्यते तत् तेन वा चर्यते-गम्यते मोक्ष इति चरित्रं-मूलोत्तरगुणकलापः तदेव
धर्मपरित्रधर्मः। 'सुयधम्म'त्यादि, सूज्यंते सूज्यंते वा अनेनेति सूत्रं सुस्थितत्वेन व्यापित्वेन च सुष्ठुक्तत्वाद् वा सूक्तं सुप्तमिव
या सुप्तमव्याख्यानेनाप्रबुद्धावस्थत्वादिति, भाष्यवचनं त्वे-"सिंचइ खरइ जमत्थं तम्हा० सुत्तपिव सुठिअवावित्तओ सुवुत्तंति"
अर्पते-अधिगम्यते अर्यते-वाच्यते युभुत्सुमिरित्यर्थः-व्याख्यानमिति,आह च-"जो सुत्तामिप्पाओ सो अत्थो अञ्जए य जम्हत्तिा"
'चरित्ते'त्यादि, अगारं-गृहं तद्योगादगारा:-गृहिणस्तेषां यथारित्रधर्मः सम्यवमूलाणुव्रतादिपालनरूपः स तथा, एवमितरोपि,
नवरं अगारं नास्ति येषां तेऽनगारा: साघव इति। अत्र साधुधर्मवंत् श्रावकधर्मोऽप्यविशेषेणैव भणितः, तेन यदि यतिधर्मे जिनाज्ञा
| वर्हि गृहिधर्मेऽपि, तस्यापि प्रतिपचेः गौतमादेरियानन्दश्रावकादेरपि श्रीमहावीरसमीप एव सद्भावात् ,अथ गृहिधर्मे यदि नाज्ञा तर्हि
साधुधर्मेऽपि समानं, इष्टापत्तौ चाबारहितो धर्मो न फलवान् ,यदुक्तम्-"आणाइ वचो आणाइ संजमो तह य दाणमाणाए। आणा-
| रहिओ धम्मो पलालपलुच्च परिहाइ ॥२॥"चि, तथा 'आणानिदेसकरे गुरूणमुक्यांयकारए। इंगियागारसंपन्ने, से विणीएचि
पुषद ॥१॥' इतिश्रीउत्त०, विशिष्टकष्टस्य कर्मक्षयं प्रत्यकारणत्वात् , किंतु जिनाबाया एव कर्मक्षय प्रति कारणत्वात् , किंच-यदि
धर्महत्येऽपि जिनाना न स्यात् तर्हि पापकृत्ये वक्तव्या ?,अत्यथं सरूपेणैव तस्सा असंभवः स्यात् तद्विषयामावात् ,न चेष्टापत्तिः,
अमे उसास्तद्विपपाणां च दर्शयिम्पमाणत्वादिति गाथार्थः ॥२१॥ अथ धर्ममात्रे जिनाझैवेति व्यवस्थापनाय प्रथमं धर्मस्वरूप-
पला विवेपमाह--
॥२५॥

·भीमवचन- २१विभामे ॥२६९|| दविचार " धम्मो ग्बल मोकग्वपहो सो तिविहो नाणदसणचरित्तो। अहवा तिविहो सासू सट्टो संविग्गपखपही॥२२॥ धर्मः खल मोक्षपथः-मोक्षमार्गः, स च त्रिविधः, त्रैविध्यमाह-'नाणे'त्यादि, ज्ञानं च दर्शनं च ज्ञानदर्शने ताभ्यां सहितं चारित्रं यत्र सज्ञानदर्शनचरित्रः, यदुक्तं-"ज्ञानदर्शनचारित्राणि मोक्षमार्गः" इति, अथवेति प्रकारान्तरेण त्रिविधा-साधुः श्रावकः संविमपाक्षिकथेति, यदुक्तं-"सावअजोगपरिवअणाइ सव्वुत्तमो जईधम्मो । वीओ सावगधम्मो तइओ संविग्गपखपहो ॥१॥ सेसा मिच्छदिही गिहिलिंगकुलिंगदच्चलिंगेहिं । जह तिनि उ मुझसपहा संसारपहा तहा तिष्णि ||२"ति श्रीउपदेशमालाया- मितिगाथार्थः ॥२॥ अथ ज्ञानादयो हि सम्यगाराधिता मोक्षपथ इति तदाराधनं कथमित्याह- तेसि सव्वेसिं चिय आराहणमिह जिणिदआणाए। आणा पुण.उस्सग्गोवायपरहिं विणा न हचे ॥२३॥ तेषां सर्वेषां 'चिय'त्ति अवधारणे अप्यर्थे वा सर्वेषामेव सर्वेपामपि आराधनं इह-जिनप्रवचने भणितं, यदागम:-"तिविहा आराहणा ५०, तं०-गाणआराहणा" इति श्रीस्थानांगे, एतदृत्येकदेशो यथा-ज्ञानस्य-श्रुतस्य आराधना कालाध्ययनादिप्वष्टस्या- चारेषु प्रवृत्या निरतिचारपरिपालना ज्ञानाराधना, एवं दर्शनस्स निश्शंकिवादिपु चारित्रस्य समितिगुप्तिपु" इति श्रीस्थानांगवृत्ती, अत्र ज्ञानादीनामाराधनं निरतिचारतया मणितं, तेन ज्ञानादि विषयातिक्रमादयोऽपि भवन्ति, यदागमः-एचमइकमेऽपि वइकमेऽवि अईआरेऽवि अणायारेऽवि"ति एतदृश्येकदेशो यथा-'एच'मिति ज्ञानादिविषया एवातिक्रमादयश्चत्वारः, तत्राऽऽधाकर्माश्रित्य चतुर्णामपि निदर्शनं 'आहाकम्मामंतण पडिसुणमाणे अइकमो होइ ।। पयमेयाइ चदक्कम २ गहिए तइओ ३ अरो गिलिए ४ शाति, इत्थमेवोत्तरगुणरूपनारित्रस्य चत्वारोऽपि, एतदुदेशेन मानदर्शनयोस्तदुपग्रहकारिद्रयाणां च पुस्तकचैत्यादीनाअपघाताय IDROPOROR ॥२१९॥.

·विविधवाद-
विचार
भीमपचन-
परीक्षा
१२वियामे
॥२७॥
मिथ्याशामुपबृंहणार्थ वा निमश्रणप्रतिश्रवणादिमिनिदर्शनातिक्रमादयोऽप्यायोज्या इति इतिश्रीस्थानांगवृत्तौ, अत्र पुस्तक-
चैत्यादीनामुपपाताप निमन्त्रणप्रतिश्रवणेऽतिक्रमः १ पदमेदे च व्यतिक्रमः २ गृहीते पुनरतिचारः ३ विनाशिते च चानाचारो ४
मणितः, एवं मिथ्याशा उपबृंहणार्थ निमत्रणमतिश्रवणादिभिर्भाष्य, एवं च सति कदाचित् प्रमादवशात् अतिचारादयः समुत्पन्ना.
स्तदानीं तेन प्रायश्चित्तं प्रतिपत्तव्यं भवति, तच प्रायश्चित्तं प्रमादादिना पुस्तकचैत्यादीनां विनाशे नवीननिर्मापणमेव तस्स शुद्धि-
हेतुरिति जिनैरमिहितं, धर्मोपकरणस्य हान्या धर्मस्यैव हानिरिति तत्साधनमेव प्रगुणीकर्तव्यं, नन्वेवं कथमिति चेदुच्यते, यतो
यथा प्राणातिपातायन्यतराश्रवपरिसेवनाजन्यपापस्य प्रायश्चित्तं ज्ञानाचाराधनमेवोक्तं तथा ज्ञानादिविराधनाजन्यस्यापि पातकस्य
प्रायश्चिचं तद् युक्तं, परं ज्ञानविराधनाजन्यस्य पातकस्य दर्शनाराधनापेक्षया ज्ञानाराधनमेव मायश्चित्तं श्रेयः, लोकेऽपि प्रतिकूलाया-
चरणेन यो दुमितोऽनर्थहेतुः स एवानुकूलाचरणेनानुकूलयितव्यो, नान्यः, तअन्यानर्थस्य तेनानपायात् , तेन ज्ञानोपकरणस्य पुस्त-
कादेविनाशे पुस्तकाधेप लेसनीय, प्रतिमादिविनाशे च तदेव निर्मापणीयं, कर्मवशात् चारित्रोपघाते स्वयं चरित्रमेव पालनीयमित्यु-
मर्गपदं, अपवादपदे च शक्त्यनुसारेण यथागममन्यथाऽपि, तच्चाराधनं जिनेन्द्राज्ञया, आज्ञा पुनरुत्सर्गापवादाभ्यां विना न
मवेद, यथा तीर्थकृतोत्सगापवादाघुपदिष्टौ तथैव प्रवर्द्धने जिनाज्ञया ज्ञानाचाराधनमितिभाव इति गाथार्थः॥२३॥ अथ ज्ञानाबा-
राधनं जिनामयैव भवति, परं पुस्तकप्रतिमादिनिर्मापणं तु न विधिवादरूपजिनाशया,किंतु चरितानुवादेनेतिपाशस्याशा पराकर्तुमाह-
णाणस्मवि आराहणमुवगरणायारपालणेहिं भवे। एवं सणचरिआणमण्णइ विराहणा भणिआ॥२४॥
'याणरसति ज्ञानसाप्पाराधनं उपकरणाचारपालनाम्यां भवेन् , नत्रोपकरणानि पुस्तकपुस्तकसाधनमपीलेखिन्यादीनि
SHOUGHMOH
॥२७॥

·भोप्रवचन
परीक्षा
२१ विभामे
२७१॥
विविधवाद-
विचार
पाऊOGROLOROSHOOTOS
द्रयाणि तथा आचार्योपाध्यादयश्राध्यापका नीरोगं शरीरं चेत्याद्यपि ज्ञानस्य साधनानि, अत एन सत्सु आचार्यादिषु ज्ञानमधीत
न सात् तदा ज्ञानसानाराधनया देवलोकेऽपि पचात्तापभाक् स्यात्, यदागम:-"तीहिं ठाणेहिं देवे परितप्पेला, तंजहा-अहो मए
संते चले संते वीरिए संते पुरिसकारपरकम्मे खेमंसि सुभिक्खंसि आयरियउवज्झाएहिं विजमाणेहिं कल्लसरीरेण णो बहुए सुए
अहीए १ अहो णं मए इहलोगपडिबढेणं परलोगपरम्मुहेणं विसयतसिएणं णो दीहे सामग्णपरिआए अणुपालिए २ अहो णं भए
इद्विरससायगुरुएणं लोगासंसगिद्धेणं णो विसुद्धे चरित्ते फासिए, इथेवेहि तिहिं ३" एतवृष्येकदेशे यथा-'तप्पेज'त्ति पश्चात्तापं
करोति, अहो विस्मये सति-विद्यमाने बले शारीरे वीर्य जीवाश्रिते पुरुषकारे अभिमानविशेपे पराक्रमे अमिमान एव च निष्पादित-
विषये इत्यर्थः क्षेमे-उपद्रवाभावे सति सुमिक्षे-सुकाले सति कल्यशरीरेण-नीरोगदेहेनेति सामग्रीसद्भावेऽपि नो बहु श्रुतमधीत-
मित्येवमित्यादि श्रीस्थानांगटीकायां। क्षेत्रं चाचार्यसमीपादि यद्वा यत्र क्षेने श्रुताभ्यासः क्रियते कालः सुमिक्षादिः प्रागुक्त एव,
अथवा विद्यासाधननक्षत्रावच्छिन्नो पोष्यः, तत्र दश नक्षत्राणि ज्ञानस्य वृद्धिकराणि भवन्ति, यदागम:-"दस नक्खचा नाणस्स
बुद्धिकरा पं०, तं-मिगसिरअदापुस्सो तिन्नि अपुवाई मूलमस्सेसा । हत्थो चित्ताय तहा दस बुडिफराई नाणस्स ॥१॥" इतिश्री-
स्थानांगे, एतनिर्यथा-'बुड्डिकराईति एतन्नक्षत्रयुक्त चंद्रमसि सति ज्ञानस्योद्देशादिर्यदा क्रियते तदा ज्ञानं समृद्धिमुपयाति
अविच्छेदेनाधीयते श्रूयते व्याख्यायते धार्यते वैति, भवति च कालविशेपस्तथाविधकार्येषु कारणं, क्षयोपशमादिहेतुत्वात् तस्य, यदाह-
"उदयकखयक्खओवसमोवसमाइ जं च कम्मुणो मणिआ। दवं खितं कालं भवं च भावंच संपप्प ॥१॥"त्ति, तद्यथा 'मगसिर'
माहा, इति स्थानांगवृत्ती, अत्र पुस्तकवत् नक्षत्रावच्छिमा कालोपि ज्ञानस्य क्षयोपशमहेतुर्भणिता,भावोऽपि तथाविधज्ञानमयोप-
.
HORORSROO
॥२७॥

·विविषवा- दविचार मीप्रवचन- परीक्षा १वियामे २७२॥ , शमो वीर्यान्तरायक्षयोपशमो वेत्यादि,एवं दिशोऽपिज्ञानादिकारणं,यदागमः-"दो दिसाओ अभिगिज्य कप्पति णिग्गंथाणं णिग्गंथीणं या पटवावित्तए-पाईणं चैव उदीणं चेव, एवं मुंडावित्तए सिक्खावित्तए उचट्ठावित्तए संभुंजित्तए संवसित्तए सज्झायं उहिसित्तए सहायं समुहिसिलए सज्झायमणुजाणित्तए आलोतिनए पडिकमित्तए निंदित्तए गरिहित्तए विउट्टित्तए विसोहित्तए अकरणयाए अन्मुट्ठित्तए आहारिहं पायच्छित्तं तपोकम्म पडिवजित्तए"ति श्रीस्थानांगे,एतट्टीका यथा 'दो दिसाउति इत्यादि, हे दिशौ- काठे अमिगृहा-अंगीकृत्य, तदमिमुखीभूयेत्यर्थः, कल्पते-युज्यते निर्गता ग्रंथात् धनादेरिति निग्रंथा:-साधवस्तेषां निन्थ्य:- माच्यस्तामा, प्रवाजयितुं रजोहरणादिदानेन प्राचीना-प्राची पूर्वामित्यर्थः उदीचीनां-उदाचीमुत्तरामित्यर्थः, उक्तं च-"पुन्या- सुहो उ उत्तरमुहो य दिज्जाऽहवा पडिन्छिन्जा । जाए जिणादयो वा हवेज जिणचेइआई व ॥१॥"त्ति, 'एच'मिति यथा प्रधाजनसूत्रं दिग्द्वयालिलापन अधीतं एवं मुंडनादिसूत्राण्यपि पोडशाध्येतव्यानीति,तत्र मुंडयितुं शिरोलोचनतः १ शिक्षयितुं ग्रहणशिक्षापेक्षया सूत्रार्थी ग्राहयितुं आसेवनाशिक्षापेक्षया तु प्रत्युप्रेक्षणादि शिक्षयितुमिति २ उत्थापयितुं-महाव्रतेषु व्यवस्थापयितुं 3 संभोजयितुं भोजनमंडल्यां निवेशयितुं ४ संवासयितुं-संस्तारकमंडल्यां निवेशयितुं ५ सुष्टु आ-मर्यादयाऽधीयते इति खाध्याय:-अंगादिः तं उद्देष्टुं-योगविधिकमेण सम्यग्योगेनाधीप्वेदमित्येवमुपदेष्टुमिति ६ समुद्देष्टु-योगसामाचार्यैव स्थिरपरिचितं कुर्विदमिति वक्तुमिति७ अनुनातुं-तथैव सम्यम् एतद् धारय अन्येषां च प्रवेदय इत्येवं अमिधातुमिति ८ आलोचयितुं गुरवेऽपराधान निवेदयितुमिति ९ प्रतिक्रमित-अतिक्रमणं कर्तुमिति १० निंदितुं अतिचारान ससमक्षं जुगुप्सितुं, आह च "सचरित्तपच्छयायो निंद"त्ति ११ गर्हित गुरुसमक्षं वानेव जुगुप्सितं, आह च-गरहावि तहाजातीयमेव नवरं परप्पयासण'चि.१२"विउहित्तपत्ति व्यतिवर्चत वित्रोटयित ॥२७२। + ·भीप्रवचन- परीक्षा १२ विधामे ॥२७३॥ भाचार- स्योपदेश वियितुं वा, आतिचारानुपन्ध विच्छेदितुमित्यर्थः १३ विशोधयितुमतिचारपंकापेक्षया आत्मानं विमलीकर्तुमिति १४ अकरण- उया-पुनर्न करिष्यामीत्येवं अभ्युत्थातु-अभ्युपगन्तुमिति १५ पचाईम्-अतिचाराद्यपेक्षया यथोचितं पापच्छेदकत्वात् प्रायश्चित्त- विशोधकत्वाद्वा मायश्रित, उक्तं च-"पा छिदइ जम्हा पायच्छित्तं तु भण्णए तेण । पाएण वावि चित्तं विसोहए तेण पछि ॥१॥"ति, तपकर्म-निर्विकृतिकादिकं प्रतिपतुम्-अभ्युपगन्तुमिति १६ इत्यादि श्रीस्थानांगटीकायां, अन यद्यपि दो दिसाओ अभिगिज्य कापति निग्गंथाण वा निग्गंथीण वा सज्झायं उदिसितए सज्झायं समुदिसिनए सज्झायमणुजाणित्तएत्ति सूत्रमात्रस्यैव सम्मतितयोपयोगः तथाऽपि पाशचन्द्रमते एतदसूत्रोक्तं किमपि न विद्यते इति मसंगतो ज्ञापनार्थ भणितं, तत्कथमिति चेत् उच्यते, पाशचन्द्रेणाच्छिन्नपरम्परां परित्यज्य लुम्पकात केवलपुस्तकलिखितसिद्धान्तमात्रानुसारेण निजमतिविकल्पितं स्त्रार्थ पुरस्कृत्य निजमतमाविष्ठतं, तत्र पाशचंद्रेण खशिष्येभ्यो दीयमाना दीक्षा न कस्यापि गुरोः पाच गृहीता, अतः स्वयमदीक्षितः परेभ्यो गृह- स्थय दीक्षादानानहः कथं तच्छिष्याणां दीक्षादानं, एवं मुण्डापनमपि बोध्यं, उपस्थापना तु पाशमते मूलतोऽपि न सम्भवति, यथा कृतयोगानुष्ठानाः तत्पूर्वकाधीतपढ्जीवनिकापर्यन्तस्त्रार्थानोपस्थाप्यंते, पाशमतेन तु योगाना एव अभावात् , ननु तदीयाः अपि योगानुष्ठानं कुर्वन्ति इति श्रूयते इति चेत् मैवं, खमतिविकल्पितं हि योगानुष्ठानं न भवति, तन्मते तु समतिविकल्पितं, यथा मर्कटानां गुंजासमुदाये अगिविकल्पः शीतकाले जायते, परं न तेनागिनौदनपाकादिसम्भवः, किन्तु योगानुष्ठानं यदि गुरु- | पारतन्त्र्याभावेनाप्यभविष्यत् ताई श्रीआपाढाचार्यों दिवं गवोऽपि आगत्य स्वशिष्यान् योगानुष्ठानं नाकारयिष्यद, तथा च कृतीय- नियोत्पचिरपि नामविष्यदिति चोध्य, योगाद्यानुानाभावाचांगादीनां नीदेशसमद्देशानुज्ञादयो भवंति, योगानुष्ठानं च योग- . मळालकाला ર૭ ·आचार- स्योपदेशा १ प्रानन परीक्षा ११विश्रामे ॥२७॥ सामाचारीग्रन्थोपलभ्यं परंपरागतं चेति । तथा मंडलीसंभोगः पाशस्य केनापि साधुगुरुणा सह नासीत् कथं स्खशिष्येभ्यो मंडली- संभोगकारका सम्भवेत् १, एवं ग्रहणासेवनाशिक्षाऽश्रुत्या वयं पाशः कथं परेभ्यः तच्छिक्षका, ननु पाशचन्द्रस्य शालायां ग्रहणादि- शिक्षा जावा भविष्यतीति चेत् मैवं,सशिष्येभ्यो ग्राह्यमाणायाः शिक्षायाः काप्यग्रहणाद न हि समताभिमतशिक्षायाः उपदेशका को ऽप्पासीत्, नया प्रायश्चित्तदानमपि तन्मते मूलतोऽपि नास्ति, प्रायश्चिचग्रन्थानामपि निशीथव्यवहारादीनामनंगीकारात् अंगीकारे या सयमप्राप्तप्रायश्चितः कथं प्रायश्चित्तदानसमर्थ इत्याधनया दिशा पाशमतं न सूत्रादि स्पर्शत्यपि इति प्रसंगतो बोध्यं,अथ प्रकृत- मुच्यते-यथोपकरणानि ज्ञानस्य भणितानि तथा आचारोऽपि ज्ञानस्य कालाद्यष्टप्रकार:, यदागमः-"दुविहे आयारे पं०, तं०-णाणा- यारे चे नोनाणायारे चेवे"ति श्रीस्थानांगसूत्रं, एतद्दीका यथा-'दुविहे आयारे' इत्यादि सूत्रचतुष्टयं कंठ्यं, नवरमाचरणं आचारो-व्यवहारो ज्ञान-श्रुतज्ञानं तद्विपय आचारः कालादिरविधी ज्ञानाचारः,आह च-"काले विणए बहुमाणे उपहाणे चेव तहय निण्हवणे । वक्षणअत्थतदुभये अहविहो नाणमायारो ॥१॥"त्ति श्रीस्थानांगटीकायां, अत्र काले विणएत्ति गाथानियु- क्तिछता श्रीभद्रयाहुखामिना श्रीदशकालिकनियुक्तावभिहिता, तद्व्याख्यानं यथा-"काले, यो यस्य श्रुतस्य काल उक्तः तस तसिनेर स्वाध्यायः कर्तव्यो, नान्यदा, श्रुतग्रहणं कुर्चता गुरोविनयः कार्यः, तथा श्रुतग्रहणोद्यतेन गुरोर्वहुमानः कार्यो, पमानः आन्तरः भावप्रतिवन्धः, श्रुतग्रहणमभीप्सता उपघानं कार्यम् ,उपधान-तपा,तद्धि यद् यत्राध्यायने आगाहादियोगलक्षण- मुक्तं तचत्र कार्य, तथा गृहीते आशातना अनिवः कार्यः, यद्यस्य सकाशेऽधीतस्तत्र स एव कथनीयः, व्यंजनार्थतदुमयान्याश्रित्य मेदो न कार्यः, अएविधो मानाचारो-नानासेवनाप्रकार" इति, अत्र ज्ञानाचारे आगादादियोगोदहनादिकं मणिवं, एतच्च पाशप्रमुख OHOROROSHOO . ॥२७४॥ .

·भीमापन- परीक्षा ११विभामे २७५॥ आचार- स्योपदेश - मतेषु न संभवत्येवेति प्रसंगती योध्यं, तथा दर्शनाचारोऽप्यष्टधैक, 'निस्संकिब निकंखिम निन्वितिगिच्छा अमृदिट्टा अ। उवह थिरीकरणे वच्छल पभावणे अठ॥१॥"ति श्रीदशवैकालिकनियुक्ती,एवढ्याख्यान-निःशंकित:-देशसर्वशंकारहितः, तत्र देश- शंका समाने जीवत्वे कथमेको भव्प: अपरस्पभव्य इति शंक्यते, सर्वशंका-सर्वमेवेदंपरिकल्पितं भविष्यतीति तथा निष्कांक्षिता- देशसर्वकांक्षारहितः, देशकांक्षा एकं दर्शनं कांक्षति, सर्वकांक्षा तु सर्वाण्येव, निर्विचिकित्सा-साध्वेष जिनदर्शनं, किन्तु मवृत्तस्यापि | सतो ममासात् फलं भविष्यति न वा भविष्यतीति,क्रियायाः कपिपलादिपूभयथोपलब्धेरितिविकल्परहितो निर्विचिकित्स उच्यते, यद्धा निर्मुगुप्सः-साधुजुगुप्सारहिता, अमूढष्टिः-बालतपखितपोविद्यातिशयदर्शनैर्न मूढा-खरूपात् न चलिता दृष्टि:-सम्यग्- दर्शनरूपा यसासावमूढदृष्टिा, उपहणं च स्थिरीकरणं च उपबृंहणस्थिरीकरणे, तत्रोपवृंहणं-समानधार्मिकाणां सद्गुणप्रशंसनेन तद्- वृद्धिकरणं, स्थिरीकरणं-धर्माद्विपीदमानानां तत्रैव स्थापन, वात्सल्यं च प्रभावना च वात्सल्यमभावने, वात्सल्यं-समानधार्मिक- प्रीत्युपकारकरणं प्रभावना-धर्मकथनादिमितीर्थख्यापना, अष्ट चेत्यष्टप्रकारो दर्शनाचारः इति दश वृत्ती, दर्शनोपकरणानि तु जिनभवनर्विवादीनि प्रतीतानि, तथा चारित्राचारोऽप्यष्टधा, यथा-"पणिहाणजोगजुत्तो पंचहि समिईहिं तीहिं गुत्तीहिं । एस चरित्तायारो अविहो होइ नायव्यो' ॥१॥" इति दश०नि०, एतद्वृत्तिर्यथा प्रणिधानं-चेतःखास्थ्यं तत्प्रधाना योगाः पणि- धानयोगास्तैर्युक्तः२ पंचमिः समितिभिः तिकृमिमुप्तिभिर्यः प्रणिधानयोगयुक्तः, पंचसु समितिषु तिसृषु गुप्तिसु वा, एष चारित्रा- चारोऽष्टविधः इति श्री दश वृत्ती, चारित्रोपकरणान्यपि रजोहरणादीनि साधूपकरणानि, एवं ज्ञानादीनामाराधनं यथोक्ताचारा- नुपालनेनैव स्यात् , अन्यथा तदाचाराणामपरिपालने जानादीनां विराधना भणिता,यदागम:-"तिविहे संकिलेसे पं०, तं०-नाण- (ર૭૧માં

·आचार-
स्योपदेश
भीमपपन-
परीचा
११पियामे
॥२७॥
संकिलेसे दंमणसंकिलेसे चरित्तसंकिलेरो" इत्यादि, अत्र ज्ञानाद्याराधने जिनाज्ञा विराधनेच नेति संपन्ने साधर्मिकवात्सल्यादिकमपि
जिनामयैव सिदं तदा पाशस्य कदाशा दूत एवापास्तेति गाथार्थः ॥२४॥ अथ ज्ञानादीनामुपकरणानि व्यक्त्या मूत्रत एवाह-
पोत्याई उवगरणं णाणस्स तहा जिणिदभवणाई । दसणउवगरणं खलु पुत्तिप्पमुहा य चरणस्स ॥२५॥
पुस्तकादि ज्ञानसोपकरणं आदिशब्दात् नीरोगशरीरादिकं प्रागेवोक्तं चोध्य,तथा जिनेन्द्रभवनादि दर्शनोपकरणं, आदिशब्दात
जिनमतिमादिप्रहः, खल निश्चये, 'पुत्तिप्पमुहत्ति मुखपत्रिकाप्रमुखं, आदिशब्दात् रजोहरणकल्पादिग्रहस्तच्चारित्रोपकरणमिति,
ननु शानदर्शनाभ्यां विना चारित्रस्यैवासंभवान् यथा ज्ञानदर्शने साधूनां चारित्रहेतू एव भवतस्तथा तदुपकरणान्यपि चारित्रोपकर-
पान्येर माधूना भयन्तु, चारित्रस्यैवोपष्टंभकत्वात् इति चेत् , सत्य, ज्ञानदर्शनोपकरणानां साक्षात् ज्ञानदर्शनयोरेव हेतुत्वात् ,
चारियस्यापि परम्परया तथात्वेऽपि मुख्यपृत्तिमधिकृत्य तथैव व्यवहारस्य युक्तत्त्वात् , चारित्रव्यतिरिक्तयोरपि ज्ञानदर्शनयोरुप-
कर्तृत्वाच पृथगेय व्यपदेशो युक्त इति गाथार्थः ॥२५॥ अथ उत्सर्गापवादयोरुत्सर्गत एव यथासंभवं स्थानकान्याह-
उस्सग्गो मुणिधम्मे अववायपयंमि इअरमग्गो य । इफिक्कोऽवि अ दुविहो एवं सिद्धंतसुपसिद्धो ॥२०॥
मुख्यपृच्या उत्म! मुनिधर्मः-साधुमार्गो, यतः तीर्थकतः प्रथममुत्सर्गतः पंचमहायतात्मकं साधुमार्गमेवोपदिशति, नत्राक्ष-
मानुद्दिश्यापपादपदे थारफरांविषपाक्षिकमार्गद्विकमुपदिशंति, अतः साधुमार्गापेक्षया तावपवादरूपावेव, तेषु विष्वप्युत्सर्गापवाद-
सम्भवात् प्रत्येकमेकैकोऽपि च द्विविधः, एवम्-अमुना प्रकारेण सिद्धान्तसुप्रसिद्धः-जिनमवचनेऽतिशयेन प्रसिद्धः, अयं भावा-
सापपुस्योत्सर्गरूपोऽपिसाधुमार्गोऽनेकापवादपदसंयुक्तः स्थविरकल्पः, स्थविरकल्पे शुगत्सर्गापवादयोस्तौल्या ,यदागमा 'जावा
॥२७॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
१२विभामे
२७७॥
आचार-
स्योपदेशः
उस्सग्गा वावइआ चेव इंति अववाया। जावइआ अववाया उस्सग्गा तचिया चेव ॥१॥"त्ति व्यवहारभाष्ये, जिनकल्पस्तु
केवलोत्सर्गरूप एव, तत्र द्वितीयपदाभावात् , तथा श्रावकमार्गस्तावचारित्रभार वोढुमशक्तस्स संभवति, 'कारणिकोऽपवाद'इति
वचनात्, तथाविधशम्यभाव एव पारणं, तथाविधशज्यभावोऽपि चारित्रावरणीयक्षयोपशमाभावजन्य एव, तत्रापि इत्यमेव कर्त्त-
व्यमिति जिन भिहितं, फिन्त्यास्तामन्यत्र, सम्यक्त्वप्रतिपनावपि 'नन्नत्थ रायाभियोगेण गणाभियोगेण बलाभियोगेण देवयाभि-
योगेण गुरुनिग्गहेण वित्तिकंतारेणे त्याकारा भणिताः, एवं व्रतेऽपि, यथा उत्सर्गेण सम्यक्वमूलानि द्वादश व्रतान्येवाभ्युपगन्त-
च्यानि श्रावकैरित्युक्तवान्, शल्यभावे यावदेकमपि व्रतं प्रतिपन्नो देशविरतिभण्यते, तदभाचे चाऽविरतसम्यग्दृष्टिरेव श्रावका
स्थादित्यादि, एवं संवियपाक्षिकोऽपि गृहीतचारित्रस्तथाविधचारित्रावरणीयकम्र्मोदयाचारित्रं विमुच्य देशविरतिः श्रावको भवति,
एतच जिनाज्ञा, यदागम:-"जइ न तरसि धारेउं मूलगुणभरं सउत्तरगुणं च मोजूण तिनि भूमि सुमावगत्तं घरतरागं ॥१॥ अरहंत-
इआणं सुसाहुपूआरओ ददायारो। सुस्सावगो वरतर न माधुवेसेण चुअधम्मो ।।२॥" इति, एवमप्यशक्तो यदि गीतार्थतर्हि
संविग्नपाक्षिको भवति, तत्रापि शवयनुसारेण पुनः प्रतिज्ञातानां मूलोपरगुणानां परिपालनं भवतीति,एवमुत्सर्गापवादयोरुत्सर्गतोऽप-
बादतश्च स्थानानि दर्शितानीति गाथार्थः ॥२६॥ अथ कालानुभावात् कुपाक्षिकसंसर्गबाहुल्यात् सम्यग् उत्सर्गापवादस्वरूपमजानानो
भूयान् जनोऽपवादहेलनापर एवेति तचालनां पराकरणायापवादस्वरूपमाह-
कारणिो अववाओ उस्सग्गाओवि होइ बलवंतो। उस्सग्गपालणहा निवइच्च जिणेहिं सो भणिओ॥२७
कारणिकोऽपवादः उत्सर्गादपि बलवान् भवति, यदाहुः श्रीहेमाचार्यपादाः 'उत्सर्गादपवादो वलीयान्' इति न्यायसूत्रे,
ECRORE
॥२७॥

·धं प्रवचन-
परीक्षा
११विश्रामे
॥२७८॥
आचार-
स्योपदेशः
.
चलपत्ये हेतुमाह-'उस्सग्गति यतः सोऽपवादो नृपवदुत्सर्गपालनार्थ जिनैर्भणितः, यथा प्रजापालनार्थप्रजयामिपेच्यावस्थापितो
राना मजाभ्योऽपि बलवान् भवेत् यथाऽपवादोऽप्युत्सर्गेणैव व्यवस्थापितः उत्सर्गादपि वलवान्, तत्कथमिति चेत् शृणु, उत्सर्गों
ब्रूते-ननु भो अपवाद! असच्छिष्यादिकं त्वदायत्तमेवेति लदायैव वयं वर्तिध्यामहे, अपवादमंतरेणोत्सर्गः स्थातुं न शक्नोतीति
भाव इति गाथार्थः ॥२७॥ अथोत्सर्गापवादयोबलस्थानकमाह-
उस्सग्गो खलु पगई अववाओ पुह(भू)वइत्ति सहाणे। परठाणे असमत्था दोऽवि अ ते गरहणिजावि॥२८॥
उत्सर्गः खलुरवधारणे प्रकृतिः-प्रजालोक इत्यर्थः,अपयादः पृथिवीपतिः-राजेति, क१-'स्वस्थाने' उत्सर्गस्थाने-अपवादानव-
काशे 'अभावोपाधिको द्युत्सर्ग' इति वचनात् , यावदपवादप्रयोजनं न पतति तावदुत्सर्ग एव बलवान् , अपवादस्थाने चापवादः,
अपवादस्यानं कारणं, उत्सर्गनिर्वाहकद्रव्याद्ययोगः, उत्सर्गसामर्थ्य निरोधकद्रव्यादिसामग्रीत्यर्थः, तन्निराकरणार्थमपवादो राजस्था-
नीयः, यथा राजा मजापीडाकारिचौरादिजननिवारकस्तथा तथाविधद्व्यादिसामय्या निवारकोऽपवादः, एतौ द्वावपि परस्थाने
अपवादस्थाने उत्सर्गः उत्सर्गस्थाने चापवाद इति स्थानकव्यत्यये असमर्थौ-न सामर्थ्य भाजौ भवतः,अपि-पुनर्गर्हणीयौ-जुगुप्सनीयौ
अहो मर्यादारहितौ द्वावपि प्रवते द्वयोरप्याश्रय इत्यर्थ इति गाथार्थः ॥२८॥ अथ कीदृशी प्रकृतिः कीदृशश्च राजेति उत्सर्गाप-
चादयोर्टष्टान्तीकर्तुं दर्शयति-
पगई सहावसिद्धा कारणिओ होइ भूवई निअमा। पगईधणउवजीयो णाएणं तीइ रक्खठ्ठा ॥२९॥
प्रकृतिः स्वभावसिद्धा भवति, न पुनः केनापि स्थापिता, भूपती -राजा तुरध्याहार्यो, भूपतिस्तु नियमात् कारणिक:-कारण-
HERONE
॥२७॥

·आचार-
स्योपदेशः
भीप्रवचन-
परीधा
११ विभामे
R७९॥
.
विशेषाजातो भवति, यथा परस्परं विवदमानैर्युगलिकै राजनिमित्र श्रीनाभिकुलकरो याचितो, नामिना च भवतां ऋषभदेवो राजा
विवादादिनिवारणेन न्यायप्रवर्तको भविष्यतीति कारणवशात् राजा जातः,अत एव 'पढमराएनि सिद्धान्तवचनं, न पुनरेवं पढम-
पयत्ति वेत्यादि दृष्टं श्रुतं वा, तसाव कारणिको राजा,स च कीदृशः स्यादित्याह-प्रकृतिधनोपजीवकः-प्रकृतेः सकाशात् यद् धनं
तदुपजीवी, तेनैव सनिर्वाहक इत्यर्थः, केन ?-न्यायेन-न्यायमार्गेण, लम्पभागोपादानयथाऽपराधदंडादिनेत्यर्थः, अथ प्रकृतिधनो-
पजीवनेन न्यायभाग कथमित्याह-'तीइति तस्या:-प्रकृते रक्षणार्थ,प्रजापालनार्थमेव प्रजाधनोपजीवी न्यायवानेव, यथा भारम-
द्वहन् पुपभस्तृणादिकं चरति, यदागम:-"जो वहइ सो तणं चरइति निशीथचूर्णी, यस्तु अन्यायधनोपजीवी स तु राजा न
मण्यते, किन्तु नृपो लुटाको भण्यते इति गाथार्थः ॥२९॥ अथ दार्टान्तिकमाह-
एवं खलु अववाओ उस्सग्गुवजीवओऽवि णाएणं । उस्सग्गं पालिज्जा तेणं जहसंभवागारा ॥३०॥
एवं खलुः-निश्चये अपवाद उत्सर्गोपजीवकोऽपि न्यायेनोत्सर्ग पालयेत् ,ननु राजा तावत् प्रजाधनोपजीवको भवति तदध्यक्ष-
सिद्धमेव, परमपवादः कथमुत्सर्गधनोपजीवक इति चेत् शृणुत, यथा समुत्पनेऽपि रोगादौ साधुनोत्सर्गतो भैपजादिचिकित्सा न
कार्या, यदागमः- "तेगिन्छं नामिनंदिया, संविखनगवेसए। एअंखु तस्स सामण्णं, न कुजा न कारवे ॥१॥"इति श्रीउत्तरा-
ध्ययने २, तथा 'मोजूण जइ तिगिच्छं अहिआसेऊण जइ तरह सम्मं । अहिआसिंतस्स पुणो जइ से जोगा न हाइति ॥२नि
श्रीउपदेशमालायां, अत्र पूर्वार्दुनोत्सर्गः प्रतिपादितः, एवं च सति कोऽपि साधुरसमर्थश्चिकित्सादिकं विना ज्ञानादिहानि-
मवाप्नोति तदाऽपवादे चिकित्सादिकं कल्प्यं तच उस्सग्गत्ति गाथोत्तरार्द्धनोक्तं, यथा 'सवत्थ संजमं संजमाउ अप्पाणमेव रक्खेजा।
॥२७॥

·- आचार- स्योपदेशः लहरलाल श्रीप्रवचन- मुचइ अइवायाओ पुणोऽवि सोही न याविरई ॥२॥"त्ति वृहत्कल्पभाध्ये, अत्रोत्सर्गस्तापद खमावसिद्धो यावजीवावसानः परीक्षा प्रभूतकालखामी, तसात् कालात् रोगोपशांतिर्मर्यादातिक्रांत स्वनिर्वाहयोग्य कालमादायापवादः प्रवर्त्तते, स च कालः स्वभावसिद्ध- ११ विश्रामे स्पोत्सर्गस्यैव धनरूपापवादोपजीवनहेतुः, स चापवादो यदि रोगोपशान्तिमर्यादामतिक्रम्यापरकालस्य भोक्ता स्थाचदा तु नृपति- ॥२८०111 लुटाकादिवदनाचारो, न पुनरपवादः, अत एव शैलकाचार्यों रोगोपशांतावपि तथैव प्रवर्त्तमानः पार्श्वस्थादिविशेषणान्वितो भणितः, एतच प्रायः प्रतीतमेवेति, किंच-उत्सर्गस्तावत् तावंतं कालं यद्यपवादाय न ददाति तदा राजाऽप्यपवादो निर्वाहसामग्रीरहितो नोत्सर्ग पालयति,ततश्च स साधुरुत्सर्ग सेवयितुमशक्तोऽपवादपरामुखश्च पतितधर्मा दुर्गतिग्राम्युभयतोऽपि भ्रष्टः स्यादिति,तथा- |प्रकारान्तरेण दान्तिकयोजना, यथा-आस्तां छमस्थसाधूनां, केवलिनामपि स्त्रीणां करस्पर्शोऽपि निषिद्धः, यदागमः-'जत्थि- त्थीकरफरिसं, लिंगी अरिहावि सयमवि करेजा।तं निच्छयओ गोअम! जाणेज्जा मूलगुणभट्ट ।गा" इति गच्छाचारप्रकीर्णके, एवमुत्सर्गे यावज्जीयकालाधिके विद्यमाने पशुजात्यादिना उपहन्यमानां जलादौ वा निमजन्तीं साध्वीं बाह्वादिनाऽवलंघमानो जिनाज्ञां नातिकामति, यदागमा-"पंचर्हि ठाणेहिं समणे निग्गथे निग्गंथिं गेण्हमाणे वा अवलंघमाणे वा नातिक्कमति, तं०--निग्गंथिं चणं अन्नयरे पसुजाइए वा पखिजाइए या ओधाएजा, तत्य निग्गंथे निगर्थि गिण्हमाणे अवलंबमाणे नातिकमति १ निग्गंथे निग्गथि | दुग्गंसि वा विसमंसि वा पक्खलमाणि वा पवडमाणिं वा गेण्हमाणे वा अवलंबमाणे वा नातिकमति २ निग्गंधे निग्गंथि सेतसि वापंकसि वा पणगंसि वा उदगंसिवा उक्कसमाणीं वाओन्झमाणी वा गेण्ह अवलंब० णाति० ३ निग्गंधे निग्गंथि णावं आरूहमाणे ओरुममाणे वा पातिकमति ४ खेचइत्तं दित्तइत्तं जक्खातिहंजाव भत्तपाणपडिआतिरुखितं निग्गथे निग्गंथि गेण्हमाणे वा अवलंबमाणे नाति- 27- " २८० ·भीप्रवचन- परीक्षा १९विधामे IR८२॥ उत्सर्गा- पवादब्य- वस्था कमति ५" इति श्रीस्थानांगे, एवमुत्येकदेशो यथा-अनंतरं द्रव्यप्रसुद्धा कारणतः उक्तः, अथ भावप्रबुद्धमनुष्ठानतः आज्ञानति. क्रमेण दर्शयितुमाह-'पंचही'त्यादि,सुगम नवरं 'गिण्हमाणे चिपाहादावंगे गृछन् ,अवलंचमानः पतन्तींचाहादौ गृहीत्वाधारयन्, | अथवा सन्वंगिअं तु गहणं करेण अवलंपणं तु देसमिति, नातिकामति खाचारमाज्ञां वा, गीतार्थस्थविरो निग्रंथभावेन यथा- कथंचित् पशुजातीयो दृप्तगवादिः पक्षजातीयो गृध्रादिः 'ओहाएन'त्ति उपहन्यात् , तति उपहनने गृहन् नातिकामति, कारणि. कत्वात् ,निष्कारणत्वे तु दोषो, यदाह-"मिच्छत् उहाहो विराहणा फासभावसंबंधो। पडिगमणाई दोसा भुनामुने अणायव्वा ॥१॥ इत्येकं, तथा दुःखेन गम्पत्ते इति दुर्गः, स च विधा-क्षदुर्गा श्वापददुर्गो म्लेच्छादिमनुष्यदुर्गमतत्र या मार्गे, उक्तं च-"तिविहं च होइ दुग्गं रुखे सावय मणुस्सदुग्गं च"त्ति,वथा विपमे वा-गर्तपापाणाद्याकुले पर्वते वा प्रस्खलिता वागत्या प्रपत्ती या सुवि, अथवा "भूमी' असंपर पतं वा हत्थजाणुगादीहि । पखलणं णायव्वं पवडण भूमीए गतेहिं।।१॥"ति, गृहन् नातिकामतीति- द्वितीयं, तथा पंकः पनको वा सजलो यत्र निमसते स सेक इत्यादि श्रीस्थानांगटीकायो, अत्र यावता कालेन साध्व्युपद्रवो निवार्यते सावंतं कालमुत्सर्गः स्वस्थितिहेतवे अपवादनिर्वाहार्थमपवादाय दने, स चापवादस्तावंतं कालमुपजीण्य निस्तारितोपद्रवमुत्सर्ग | प्रवर्त्तयति, ननु यदुक्तमपवादमंतरेणोत्सर्गो निर्योदुमशक्तस्तदयुक्तं, यतोऽपवादपदमन्तरेणापि जिनकल्पिकादीनां निर्वाहस्यागमे प्रसिद्धत्वादिति चेद मैवं, अभिप्रायापरिनानाव, यत्र स्थविरकल्पादावपवादपदं जिनैरुपदिष्टं वत्रोत्सर्गोऽपवादमन्तरेण निर्योदुमशक्या, |जिनकल्पिकानां तु गणनिर्गतत्वेनातुलसामन चापवादपदस्थावकाशस्वैवाभावात् कुतोऽपवादपदवार्ताऽपि?,यथा यौगलिकानों पर- सरविवादायमावेन राशोऽवकाशामावाद वो राजमार्चाऽपि ,अत एव 'कचिदत्सर्गोपीवि श्रीहेमापार्यवचनात् काप्युत्सर्गोऽपि IRCW ·" प्रवचन- परीक्षा २.१ विश्रामे ॥२८२॥ उत्सर्गा- पवादव्य- घस्था . बलवान् भवति, तेनैव कारणेन प्रवचने स्थाद्वादोऽपि युक्तिक्षम एव, न घेकान्तेनोत्सर्गापवादाम्यामेव प्रवृत्तिा, किन्तु काप्यु- त्सर्गेणैवेति, कालपरिहान्या विवादादौ च जाते सति नियमात् राजानमंतरेण न प्रजानां निर्वाहः, आस्तामन्यत्, धर्मप्रवृत्तिरपि राजनिश्रयैव भणिता, यदागमः-"धम्म चरमाणस्स पंच निस्साठाणा पं०, तं०-छक्काया । गणो २ राया ३ गाहायती ४ सरीरं ५ चे"त्यादि, अत एवोत्सर्गापवादो बहुश्रुतगम्यो, नागीतार्थगम्यौ, यदागमः-"दव्वं खिचं कालं भावं पुरिस पडिसेरणाओ आनवि जाणेइ अगीओ उस्सग्गवयाइ चेव ॥१॥"श्रीउपदेशमालायां, व्याख्यानं यथा-द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावं पुरुष प्रतिसेव- नाच नापि-नैव जानात्यगीतार्थः, औत्सर्गिकापवादिकवादस्थानमिति गम्यते, तत्रोत्सर्गेण निर्वृत्तमौत्सर्गिक-यनिर्विशेषणं क्रियते, अपवादेन निर्वृत्तं आपवादिकं यद् द्रव्यक्षेत्राद्यपेक्षमिति, एवकागत् तद्गुणदोषांश्चागीतार्थो न जानाति,अतो ज्ञानाभावाद धैपरीत्येन प्रवर्णते, तथा च कर्मबन्धः, ततोऽनंतः संसार इति द्वारगाथासमासार्थः, एवमुत्सर्गापवादयोर्व्यवस्थापने वह्वथो युक्तयो- ऽनया दिशाऽभ्युपगन्तव्याः, येन कारणेनोत्सर्गपालकोऽपवादस्तेन कारणेन यथासंभवं प्रतिव्रतं प्रतिमत्याख्यानं च यावंत आगमे मणितास्तेषामनतिक्रमेण यथासंभव आगारा-अनाभोगादयो भणिताः,आस्तां महति कृत्ये, ईर्याप्रतिक्रांतावपि कायोत्सर्गसोच्छ्वाम- निःश्वासादयो भणिता इति गाथार्थः ॥३०॥ अथोत्सर्गापवादविपये दृष्टान्तान्तरमाह- जह पहिओ वचंतो खिन्नो खण वीसमित्तु वचिजा। एवमववायसेवी खणेणमुस्सग्गमग्गरओ ॥३१॥ यथा पथिको वजन खिन्नः-खेदमापन्नः, श्रांत इत्यर्थः, क्षणं-मुहूर्त्तमात्रं विश्रम्य-विश्रामं कृत्वा ब्रजेन्, अपगतपथश्रमः पुनः सुखेन गन्तुं शक्नोतीत्यर्थः, एवमपवादसेवी धर्मानुष्ठाने प्रवर्तमानो ग्लानिमापनःक्षणेन-क्षणमात्रेणोत्सर्गमार्गस्तो भवति,उत्सर्ग- . , भा ॥२८

·भीप्रवचन-
परीक्षा
११विभामे
२८३॥
उत्सर्गा-
पवादब्य-
वस्था
मार्गसेवी सादेवेत्यर्थः, अत्र क्षणशब्देन यावत्कालमपवादपदसेवनाप्रयोजनं तात्कालो ग्राम इति गाथार्थ: ॥३१॥ अथ कुपाधि-
कमात्रस्याप्यभिप्रायमाविष्कृत्य पयितुमाह-
जो भणई अम्हाणं केवलमुस्सग्गु होइ मइविसओ। सो जिणसासणयन्झो तित्थयराईण पडिवफखे ॥३२॥
यो भणति असाकमुत्सर्गः केवलमपवादनिरपेक्षोरुचिविपयो भवति स जिनशासनबाहाः-प्रवचनाद् वाह्योऽवयोध्यः, तन हेतु
| माह-'तित्थयराईण'नि यतः स तीर्थकरादीनां-तीर्थकराचार्यादीनां प्रतिपक्षो-वैरीति गाथार्थः ॥३२॥ अथ कथं स्थविरकल्पे
उत्सर्गापवादौ जिनकल्पे नेति सार्द्धगाथया नात्पर्य दर्शयनुत्तरादून जिनानामधिकृत्य जिनकल्पस्थविरकल्पयोः साम्यं दिदर्श-
यिषुर्गाथायुग्ममाह-
जत्थ य सारणवारणपोषणपडिचोअणाइयवहारो। दसविहसामायारी तम्मि अ उस्सग्गअववाया ॥३३।।
तयभावे जिणरुप्पप्पमुहे पयमेगमेव जिणभणिों । ते सव्वे जिणसमए जिणआणाराहगा भणिआ॥३४॥
यर कल्पे सारणावारणाचोदनाप्रतिचोदनादिव्यवहारः दशविघसामाचारी,चेति गम्यं, 'इच्छामिच्छातहकारो' इत्यादिदशविधसा-
मापारी साव तलोत्सर्गापवादौ भवतः,एवं विधस्तावत् स्थविरकल्प एव,यदागमः-"गच्छो महाणुमायो तत्थ वसंताण निअरा विउला।
सारणवारणचोअणमाईहिं न दोसपडिवित्ती॥॥" गच्छाचारप्रकीर्णके, जिनकल्पिकस्तु गच्छनिर्गतो भवति, अत आह-'तय-
भावेत्ति तदभावे-सारणायभावे सारणादीनामभावो यत्र स तथा तसिन् यद्वा सारणायभावे सति, अपवादकारणामावे सती-
त्यर्थः, जिनकल्पप्रमुख, आदिशन्दात् प्रतिमाप्रतिपनादयो प्रायाः, चौकपदमेव-उत्सर्गरूपं जिनमणित-जिनेनोपदिष्टं वर्चते, यत
"
॥२८॥

·भीप्रवचन- परीक्षा ११ विमामे उत्सर्गा पवादन्य- वस्था ॥२८४|| एवं तसात् कारणात् ते म जिनकल्पिकस्थविरकल्पिकादयो जिनसमये-जैनशासने जिनाज्ञाराधका भणिताः, जिनाज्ञाराधनमधि- कृत्योमयेऽपि तुल्या, अत एव भाष्यकार आह-'न हु ते हीलिज्जति सव्वेऽविअ ते जिणाणाए'त्ति गाथायुग्मार्थः ॥३४-३५॥ | अथैवमुत्सर्गापवादात्मके स्थविरकल्पे सिद्धे पाशप्ररूपणा जलांजलिमापनेति दर्शयति- तेणिव थेरा निई विहिणा कुवंति पोरसिं मोत्तुं। तइआएँ पोरसीए जिणकप्पी एस उस्सग्गो ॥३५॥ येन कारणेन स्थविरकल्प उत्सर्गापवादात्मको जिना व तेनैव कारणेन स्थविगः-स्थविरकल्पिकाः 'पोरसिं'त्ति पोरुषीम्-अर्थाद् रात्रेः प्रथमप्रहरं मुक्त्वा-त्यक्त्वा "विधिना'गुरूपदिष्ठानुष्ठानविधिना निद्रां कुर्वन्ति, जिनकल्पी तु तृतीयायां पौरुण्यां निद्रां करोति, एप उक्तलक्षणो विधिरुत्सर्ग इत्यक्षरार्थः। भावार्थस्त्वेवं-स्थविरकल्पिकाः रात्रेः प्रथमे प्रहरेगते ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य गुरोः सकाशे तदभावेऽक्षादिस्थापनाचार्य पुरस्कृत्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! बहुपडिपुण्णा पोरिसि राइअसंथारए ठाउं'इति(भणति)शिष्य- वचः श्रुत्वा गुरुर्भणति-ठाएह, पश्चात् चउक्कसायेत्यादि नमस्कारपूर्वकं चैत्यवंदन, नदनु मुखवत्रिकाप्रतिलेखनं संस्तारकोपकरण- प्रतिलेखनं च कृत्वा संस्तारकं संस्तीर्य तत्रोपविश्य 'निसीही २ नमोखमासमणाण'मित्यादिविधिना रात्रेः प्रथमपोरुपीमधीत्य विधिना गुर्वाज्ञया निद्रां कुर्वन्ति, सा चाज्ञात्वान्न प्रमादः, यदागमः "सुत्ता अमुणी, मुणिणो सययं जागरंति लोगंसि"ति श्रीआचाराङ्गसूत्रे शीतोष्णीयाध्ययनस्यादिशुत्रं, एतवृत्त्येकदेशो यथा 'सुत्ता' इत्यादि सूत्रं, अस्य चानंतरसूत्रेण सहेत्यादि- पावत् इह सुप्ता द्विविधाः-द्रव्यवो भावतच, तत्र निद्राममादवन्तो द्रव्यसुप्ता, भावसुप्तास्तु मिथ्यात्वाज्ञानमयमहानिद्राम्यामोहिताः, ततो ये अमनयो-मिथ्यादृष्टयः सततं भावसुप्ताः सद्विज्ञानानुष्ठानरहितत्वात् , निद्रया भजनीया, मुनयस्तु सद्बोधोपेता मोक्ष- HOROMलालकिलाल , . , રજા ·निद्राया प्रमादा-- प्रमादते भीप्रवचन- परीक्षा -११ विश्रामे ॥२८॥ | मार्गादचलंतस्ते सतत-अनवरतं जाग्रति-हिताहितप्राप्तिपरिहारं कुर्चते, द्रव्यनिद्रोपगता अपि कचित् द्वितीयपौरुन्यादौ सततं जागरुका एवेति, एवमेव मावस्खापं जागरणं च विषयीकृत्य नियुक्तिकारो गाथां जगाद-'सुत्ता अमुणी उ सया मुणी सुत्तावि जागरा हुंति। धम्मं पडुच्च एवं निदासुत्तेण भइयव्वं ॥१॥"ति,सुप्ता द्विघा-द्रव्यतो भावतश्च,तत्र निद्रया द्रव्यसुप्तान् गाथाते वक्ष्यति, भावसुप्तास्त्वमुनयो-गृहस्थाः मिथ्यात्वाज्ञानावृता हिंसाद्याश्रवद्वारेषु सदा प्रवृत्ताः, मुनयस्त्वपगतमिथ्यात्वनिद्रा अवाप्तसम्यवा- दियोधा भावतो जागरूका एव, यद्यपि कचित् आचार्यानुज्ञाता द्वितीयपौरुष्यादौ दीर्घसंयमाचारशरीरस्थित्यर्थ निद्रावशोपगता | भवंति तथापि सदा जागरा एव, एवं धर्म प्रतीत्योक्ताः सुप्ता जाग्दवस्थाश्च, द्रव्यनिद्रासुप्ते ननु जाड्यमेतत् धर्मः स्यात् न वा', यद्यसो भावतो जागर्ति तदा निद्रासुप्तस्यापि धर्मः स्यादेव, यदिवा भावतो जाग्रतो निद्राप्रमादावष्टब्धान्तःकरणस्य न स्यादपि, | यस्तु द्रव्यभावसुप्तस्तस्य न स्यादेवेति भजनार्थः" इति श्रीआचारांगटीकायां, तथा “पढमे पोरसि मज्झायं, पिइए झाणं झिआ- यह । तइआए निदमोक्खं च, चउत्थी भुजोऽऽवि सज्झायं ॥१॥"ति श्रीउत्तराध्ययने २६, एतवृत्त्येकदेशो यथा-स्पष्टमेव, नवरं रात्रिमपि, न केवलं दिनमित्यपिशब्दार्थः, द्वितीयायां ध्यानं, तृतीयायां निद्रामोक्षं च अयं कुर्यादिति सर्वत्र, प्रकमाद् वृप- भापेक्षं चैतत्, सामस्त्येन तु प्रथमचरमप्रहरजागरणमेव, तथा चागमार्थः “सव्वेऽवि पदमजामे दोन्नि तु वसहाण आइमा जामा । तइओ होइ गुरुणं चउत्थओ होइ सव्वेसि ।।१।।" इति सूत्रद्वयार्थः इति श्रीउत्तराध्ययनटीकायां, अत्र घृपभमाधोस्तृतीयप्रहर- निद्राऽनुज्ञा शेषसाधूनां तु प्रहरद्वयमिति, एतेन पाशेन यद् विकल्पितं मोक्षशब्देन निद्रामोचनं करोति, न पुनः स्वापं, तनिरस्त, यतो यदि वापं न करोति तर्हि किं करोतीति तृतीयप्रहरसंबंधि कृत्यं वक्तव्यं, यथा दिवा तृतीयमहरे मिक्षाचर्या मणिता, तच्च 1२८५॥

·पन- ११ विधामे ॥२३॥ कापि नोक्तं, ततः पाशस्वैप पासकल्पं, जिनकल्पिकस्य तु पुषभयतितुल्यतापरमुत्सर्गत एवेति गाथार्थः ।। अथ जिनालया निद्रा | निद्राया। प्रमादो न भवतीति दर्शनाय दृष्टान्तदाष्टांतिकरचनामाह-- ममादा- प्रमादते. जह थेराण जिणाण य परिग्गहो नेव वत्थपत्ताई। तह निदाऽवि पमाओ नाणाप दोऽवि चरणहा ॥३६।। यथा स्यविगणां-सविरकल्पिकानां जिनानां-जिनकल्पिकानां वसपात्रादि-स्थविरकल्पिकानां जघन्यतोऽपि चतुर्दशोपक- रणानि जिनकल्पिकानां तु उत्कर्पतोऽपि द्वादशोपकरणानि परिग्रहो नैव साव-न भवत्येय, तथा-तेन प्रकारेण निद्रा अपि आज्ञया- जिनानया प्रमादो न भवति, तत्र हेतुमाह-यतो द्वे अपि-उपकरणनिद्रे अपि चरणार्थ-चारित्राराधना,ननु निद्रायाः प्रमादत्वं तु मण्यते एप, तत्कथं निद्रा प्रमादो न भवतीति चेत् सत्यं, स्वरूपेण प्रमादत्वेऽपि स्थानकविशेषमासाद्य तथा व्यपदेशासंभवाद, अन्यया शब्दादयो विपयाः क्रोधादयश्च कपायाः प्रमादत्वेन भणिताः तथा च तद्वतां प्रमादित्वभणने सप्तमादिदशमपर्यन्तगुण- सानकवनिनां साधूनामप्रमतताव्यपदेशो व्यर्थ एवाऽऽपयेव. दशमगुणस्थानकं यावत् कपायोदयात् , शन्दादीनां च विषयाणां कामभोगरूपतया प्रवचने प्रतीवत्यात् , प्रमत्तगुणस्थानकादारभ्य त्रयोदशगुणस्थानपर्यन्तं यथासंभवं कामित्वभोगित्वव्यपदेशापल्या महदसामंजसमापयेत, केवलिनामपि रसादीनां मोगानामुदयात् ,ननु तेषां रागद्वेषाभावात् सत्यपि रसादिभोगित्वं न भण्यते इति चेत् निरंजीव, एवमप्रमचादिसाधूनामपि न मोगित्वं,न या कामित्वं,कुतो निद्राप्रमादवत्त्वमपि?, अत एव आगमे 'जे आमवा ते परि- स्सत्यादि मणितं, क्या क्रोधादयोऽपि स्थानकविपयाश्रिता निर्जराहेतवोऽपि मणिताः, यदागमा-"अरिहंतेसु अ रागो रागो ॥२८६ साहन यंभचारीमु । एम पमत्थो रागो अज सरागाण माहण ॥१॥"मित्यादि, एवं यथा विपयकपायाः सन्तोऽपि साधूनां न विव- . - ·भीभवपन- परीक्षा ११विश्रामे ॥२८७॥ निद्रायाः प्रमादते क्ष्यन्ते तजन्यफलाभावात् एवं निद्रापि संयमपालनहेतुरुपकरणमिव न प्रमाद इति गाथार्थ॥३६॥ अथ प्रकारान्तरेणापि तथाऽऽह- अह्वा जह असणाई संजमहेउमुणिदेहरखठ्ठा । भणिअं तहेव निदा अण्णह दोहंपि नो आणा ॥३७॥ अथवेति प्रकारांतरद्योतने, अशनादिः संयमहेतुमुनिदेहरक्षार्थ-संयमस्स हेतों मुनिदेहः-साधुशरीरं तस्स रक्षार्थ, भणितं जिनैरितिगम्य, तथैव निद्रा अशनादिवत् साधूनां निद्रापि शरीररक्षार्थमेव, एवमपि यदि निद्रा आज्ञा न भवेत् तर्हि द्वयोरपि आशा न भवेद, न चेष्टापनिः, 'अहो जिणेहिं असावा वित्ती साहूण देसिआ। मुरुखसाइणहेउस्स,साहूदेहस्स धारण ॥२॥"ति प्रवचनबाधा स्यादिति गाथार्थः ॥३७॥ अथ साधूनां निद्रा प्रमादोऽपि भवति तथा दृष्टान्तयति- जह आणाए रहिओ भुंजतो असणपाणमाईणि। भणिओ मुणी पमाई तह निह पगामपडिसेवी ॥३०॥ यथा आज्ञया रहितोऽशनादीनि-अशनपानखादिमस्खादिमवस्त्रपात्रादीनि भुंजानो मनिः प्रमादी-पापश्रमणो भण्यते तथा निद्रा प्रकामसेवी-दिवा रात्रौ वा यथासुखं खापशीलः प्रमादी स्यात् , यदागमा-'जे केई पव्वइए निदासीले पगामसो भुचा। पिचा सुई | सुअई,पावसमणुत्ति वुश्चति।।त्ति श्रीउत्तरा० इति गाथार्थः॥३८॥अथोत्सर्गे निद्राखरूपे निरूपितेऽपवादेन निद्रा कथं भवतीत्याह- अववाए पुण थेरा दिवावि कुवंति तित्थगरआणा। सा चेव य सुगुरूणं आणा खलु णाणमाईणि ॥३९॥ अपवादे पुनः स्थविरकल्पिका दिवाऽपि-दिवसेऽपि,न केवलं राबावेवेत्यपिगन्दार्थः कुन्ति साधव इति गम्यं,किंभूता सा निद्रा ?- तीर्थकराना, तीर्थकदाज्ञारूपेत्यर्थः ‘सा चेव यत्ति सैव च निद्रा सुगुरूणां-सुधर्मादीनामपि आज्ञा खलनिश्चये आझैव,सानादीनि, गुरुपारतव्यं हि ज्ञानदर्शनचारित्राणीति वचनादिवि गाथार्थः ॥३९॥अथ गाथादयेन प्रमादाप्रमादयो पारमार्थिकं खरूपमाह- ॥२०७11.

·भीमापन- परीक्षा ११रिमामे ॥२८॥ निद्राया प्रमादा- ममादते . निहाविम धीणद्धी तिगं फसाया च सव्वघायकरा। इंदिअअत्था रोगहोसंविसमा पमाउत्ति ॥४०॥ मियादिट्ठीणं पुण सम्वेऽवि अ सव्वहा पमाउत्ति। सविहीणमणाणा जिणस्स एसो अ परमत्यो ॥४॥ निद्वापि स्त्यानदिविक, अपिशम्दस सर्वत्रामिसंबंधात् कपाया अपि सर्चपातकराः, ते चानंतानुबंध्यादयो द्वादश, यदुक्तं- "बारसाइमकमाया मिच्छति सव्वघाई" इति, संज्वलनास्तु देशघातका इति, इन्द्रियार्था अपि शब्दादयो रागद्वेषविषयाः मकारोऽ- लाक्षणिकः, प्रमादो. न पुनानादिहेतवोऽपीति, मिथ्यादृष्टीनां पुनः सर्वेऽपि च निद्रापंचकं पोडशापि कपायाः शब्दादयोऽर्थाश्च | सर्वथा-सर्वप्रकारेण प्रमादो, नरकादिहेतुत्त्वात् , सदृष्टीनां-सम्यग्दृष्टीनां जिनस्थानाज्ञा-तीर्थकराज्ञाव्यतिरिक्तं सर्वमपि प्रमादः पप च परमार्थो-वस्तुगतिरिति गाथार्थः ॥४-४१॥ अथ किं संपन्नमित्याह- तेणं बव्वपवित्ती अपवित्ती या पमाणमपमाणं । आरंभाईसु दिठा दिद्विपहाणेहिं जिणसमए ॥४२।। येन कारणेन प्रागुक्तः परमार्यस्नेन कारणेन द्रव्यतः प्रवृत्तिरप्रवृत्ति प्रमाणमप्रमाणं, वेत्यत्रापि संवध्यते, प्रमाणं वा अप्रमाणं वा, कचिदित्यध्याहार्यमधिकारविशेपे, जिनममये-मगवत्यादिसिद्धांते दृष्टा, कै?-दृष्टिप्रधानः-सम्यग्दृष्टिमिरिति, अत एव एगं पायं जले किचा एगं पायं थले कि त्यागमोक्तविधिना नद्युत्ता साधूनां जिनाव, विहारायवश्यकर्त्तव्येऽनन्यगत्या द्रव्यत आरमस्याकिनिकरत्वात् , एतेन 'पत्र खल्पोऽप्यारंभस्तत्र तद्विषयका साधूनामुपदेशादिर्न सादिति निरस्तं, आस्तामन्यत्, यदि श्रीतोपद्रवनिवारणार्य माधुसदिश्य कृतमप्यमिप्रज्वालनमपगम्य स्वस्साकल्प्यतामद्राव्य तत्कम्र्धर्मश्रदास्यर्थ माधुनाऽप्यनुमो- ॥२८.

·जलाल
निद्रायाः
प्रमादा
प्रमादते
श्रीप्रचन दनाया विषयीकार्य, यदागमः-'नो खलु मे कप्पे अगणिकायं उजालित्तए वेत्यादि यावत् तं च मिक्खू पडिलेहाए आगमित्ता
परीक्षा आणविसा अणासेवणाए'त्ति इति श्रीआचा० विमोक्षाध्ययने उ० ६, एतवृत्त्येकदेशो यथा 'तच ज्वालनातापनादिकं मिक्षुः
११विभामे
प्रत्युपेक्ष्य-विचार्य स्वसंमत्या अपरव्याकरणेनान्येपो वाउंतिके श्रुत्वा-अवगम्य गृहपतिमाज्ञापयेत्-प्रतिवोधयेत् , कया?-अनासे-
॥२८९॥
जवनया, यथा एतन्ममायुक्तमासेवितुं, भवता तु पुनः साधुभत्यनुकंपाभ्यां पुण्यप्राग्भारोपार्जनमकारी"ति श्रीआयारांगवृत्ता-
विति गाथार्थः ॥४२॥ अथ दृष्टान्तगाथामाह-
अप्पचक्रवाणकिरिआ वयभावेऽवि अ न देसविरईणं । नारंभकिरिआरंभे पवमाणाण सुमुणीणं ॥४३॥
देशविरतीनां-श्रावकाणां तदभावेऽपि-कचित् एकादशाविरतीरधिकृत्य प्रत्याख्यानाभावेऽपि चाप्रत्याख्यानक्रिया न भवति
'तत्थ णं जे ते संजयासंजया तेसि णं आदिमाउ तिन्नि किरिआउ कजंति' इति श्रीभगवत्यां श०१ उ०२, अत्र आरंमिकी
| पारिग्रहिकी मायाप्रत्ययिकी अप्रत्याख्यानिकी मिथ्यादर्शनप्रत्ययिकी चेति पंचक्रियाणां मध्ये आदिमास्तिस्रः क्रियाः आरंमिकी
| पारिग्रदिकी मायाप्रत्ययिकी चेति, तत्रैकादशानामविरतीनामप्रत्याख्यानेऽप्यप्रत्याख्यानकीक्रियायाः अनुदयो भणिता, तथा च:
पुनरर्थे वा सुमुनीनां-शोभना मुनयः सुमुनयः-सुसाधवस्तेषां अनमत्तगुणस्थानकादारभ्य त्रयोदशगुणस्थानकं यावदारंभप्रवर्त्तमाना-
नामप्यारंमिकी क्रिया न भवति, यदागमः-"तत्थ णं जे ते अप्पमत्तसंजया तेसिणं एगा मायावत्तिा किरिआ कजति"त्ति
श्रीभगवती श० १ उ० २, ते सर्वेऽप्यारंभे प्रवर्तते, यदागम:-"अस्थि णं भंते ! समणाणं निग्गंथाणं किरिआ कअंति',
हंता" ये तु वीतरागसंयवास्तेपामेकाऽपि क्रिया न स्यात्, यदागमः-"तत्थ णं जे ते वीतरायसंयता ते णं अकिरिआ" इति श्री.
॥२८॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
११ विश्रामे
॥२९॥
निद्रायाः
प्रमादा.
प्रमादते
भगवतीशतक० ? उ० २ "कहण्णं भंते! समणाणं निग्गंथाणं किरिआ कजति ?, मंडिअपुत्ता! पमायपच्चया जोगनिमित्तं
च, एवं खल समणाणं निग्गंथाणं किरिआ कञ्जति, जीवे णं भंते ! सया समितं एअति वेअति चलति फंदति घट्टति खुम्भति
उदीरति तं तं भावं परिणमति, हंता मंडिअपुत्ता! जीवे णं सया समितं एजति जाव तं तं भावं परिणमति, जावं च णं से जीवे सया
समितं जाव परिणमति तावं च ण तस्स जीवस्स अंते अंतकिरिआ भवति १, णो इण? समटे, से केणटेणं भंते ! एवं वुच्चइ जावं च
णं से जीवे सया समितं जाव अंते अंतकिरिआ न भवति ?, मंडिअपुत्ता! जावं च णं से जीवे सता समितं जाव परिणमति तावं च
णं से जीवे आरभति सारंभति समारभति आरंमे वट्टति सारंभे वट्टति समारंभे वट्टति आरंभमाणे सारंभमाणे समारंभमाणे आरंभ
वढमाणे सारंभे वठ्ठमाणे समारंभे वट्टमाणे बहूणं पाणाणं भूआणं जीवाणं सत्ताणं दुक्खावणाए सोआवणाए जूरावणाए तिप्पावणयाए
पिट्टावणाए परितावणाए वमृति, से तेणटेणं मंडिअपुत्ता ! एवं बुचति जावं च णं से जीवे सता समितं एअति जाव परिणमति
तावं च णं तस्स जीवस्स अंते अंतकिरिआ न भवति"त्ति श्रीभग० श० १ उ० २, एतवृत्त्येकदेशो-यथा 'अथ क्रियामेव
स्वामिभावतो निरुपयन्नाह-'अस्थि णमित्यादि' अस्त्ययं पक्षो यदुत 'क्रियते' क्रिया भवति, प्रमादप्रत्ययात् यथा दुष्प्रयुक्तकाय-
क्रियाजन्म कर्म, योगनिमित्तं च यथैर्यापथिकं कर्म, क्रियाधिकारादिदमाह-'जीवे णमित्यादि, इह जीवग्रहणेऽपि सयोग एवासो
ग्राह्या, अयोगबैजनादेरसंभवात् ,मदा-नित्यं 'समिति सप्रमाणं 'एअईत्ति एजति-कंपते 'एजृ कंपने' इति वचनात् 'वेअतित्ति
व्येजति-विविधं कंपते, 'चलइ'त्ति स्थानांतरं गच्छति, फंदइ'त्ति स्पंदते-किंचिच्चलति 'स्पदि किंचिच्चलने' इति वचनात् , अन्य-
भवकाशं गत्वा पुनस्तत्रैवागच्छतीत्यन्ये 'घट्टईत्ति सदिक्षु चलति, पदार्थान्तरं वा स्पृशति, 'खुन्भइ'त्ति क्षुभ्यति-पृथिवीं
॥२९॥

·.
धीप्रवचन-
परीक्षा
१२.विभामे
॥२९॥
निद्रायाः
মা-
भपादने
.
प्रविशति, क्षोभयति वा पृथिवीं, विमेति वा, 'उदीरइति प्रापल्येन मेरयति, पदार्थान्तरं प्रतिपादयति वा, शेपक्रियामेदसंग्रहा-
र्थमाह-'तं तं भावं परिणमति'त्ति उत्क्षेपणाचक्षेपणाकुञ्चनप्रसारणादिकं परिणाम यातीत्यर्थः, एषां चैजनादिभावानां
कममावित्वेन सामान्यतः तदेजनं मंतव्यं, नतु प्रत्येकापेक्षया, क्रमभाविनां युगपदसंभवादिति, 'तस्स जीवस्स अंतेत्ति
मरणांते 'अंतकिरिति सफलफर्मक्षयरूपा, 'आरंभइ'त्ति पृथिव्यादीनुपद्रवति 'सारंभई'त्ति संरमते-तेषु विनाशसंकल्प
करोति 'समारभइत्ति समारभते-तानेव परितापयति 'संकपो संरंभो परितापको भवे समारंभो। आरंभो उद्दवओ सुद्धनयाणं
विसुद्धाणं ॥१॥" इदं च क्रियाक्रियावतोः कथंचिदभेदः इत्यभिधानाय तयोः समानाधिकरणतः सूत्रमुक्तं, अथ तयोः कथंचि-
छेदोऽप्यस्तीति दर्शयितुं पूर्वोक्तमेवार्थ व्यधिकरणत आह-'आरंभे'त्यादि, आरंभे अधिकरणभूते वर्तते जीवः, एवं संरंमे समा-
|रंमे च, अनंतरोक्तवाक्यार्थद्वयानुवादेन प्रकृतयोजनामाह-आरभमाणे संरंभमाणे समारंभमाणे जीव'इत्यनेन प्रथमो वाक्यार्थोऽनु-
दिता, आरंमे वर्तमान इत्यादिना तु द्वितीयः, दुक्खावणयाए इत्यादौ ताशब्दस्य प्राकृतत्वात् दुःखापनायां-मरणलक्षणदुःखमाप-
|णायां अथवेष्टवियोगादिदुःखहेतुप्रापणायां पते इति योगः, तथा शोकापनायां-दैन्यप्रापणायां,वर्नते इति योगः, 'जूरायणापति
शोकातिरेकात् शरीरजीर्णताप्रापणायां,परितापनायां-शरीरसंतापे वर्त्तते,कचित् पठ्यते 'दुक्खणयाए' इत्यादि,तच व्यक्तमेव, यच्च
तत्र 'किलामणयाए उद्दावणाए' इत्यधिकमधीयते तत्र किलामणयाएत्ति ग्लानि नयत्ते, उद्दावणाएति उधासते इति भग० श०३
उ० ३, अनारंभे प्रवृत्तिरप्यारंभक्रियायां देशविरतौ प्रत्याख्याता, अप्रवृत्तिरप्यप्रत्याख्यानक्रियायामप्रमाणतया दर्शिता, मिथ्या-
दृशामारंभपरिग्रहादौ प्रवृत्तिरप्रवृत्तिविरतिं प्रतीत्याविशेपेण कर्मबंधनहेतुत्वान् प्रमाणमेव द्वे अपीति सम्पधिया विचार्य प्रमाद.
POROTIOमार
॥२९॥

·परीक्षा
११ विभामे
11१९२॥
निद्रायाः
प्रमादा-
प्रमादते
स्वेनोक्ताऽपि निद्रा प्रमादो न भवति तीर्थकृदाशावर्तिनामिति गाथार्थः ॥४॥ अथ गाथात्रयेण पाशमते मूलोपदेशं दयितुं
प्रथमगाथया तदभिप्रायमाह-
जं पूआइऽवसाणे आरंभालोअणं पुढो भणिअं। कूवाहरणासंगइमुब्भाविअ भंतचित्तेणं ॥४४||
तं ता हविज सम्म ग्वाए कृमि अवरकूधजलं । तिण्हाइनासहेज वुत्तं जइ हुन्न जिणसमए ॥४५॥
तनो कत्थवि भणिअंभणिों पुण खणिअकूवसलिणं । सुहभागी सब्वजणो अप्पा अपणोऽवि बहुजीवी ॥४६॥
यद्यारंभः पृथग् नालोच्यते तर्हि द्रव्यस्तवे कूपोदाहरणस संगतिर्न भवेदित्येवं भ्रांतचित्तेन पाशेन मूर्खजनेभ्यः कूपोदा-
हरणासंगतिमुन्द्राव्य पूजाद्यवसाने आरंभालोचनं पृथक् भणितमिति पाशाशय इति गाथार्थः ॥४४॥ अथ पाशोक्तं यथालिंगिता-
निष्टापादनतर्केण दूपयितुं गाथामाह-तत् पाशोक्तं 'ता' तर्हि सम्यम् भवेत् पदि खाते कूपेऽपरफूपजलं तृष्णाविनाशहेतुतया
जिनसमये मणितं भवेत् , तत् खनिकर्मकर्तुः पुंस इति अर्थात् योध्यं, अयं भावः-खयं खातकूपजलेन निजतृष्णायुपशांतिर्न
सात् कित्त्वपरकूपजलेनैवेति यद्युक्तं स्यात् तर्हि पूजाधवसाने पाशकल्पितेर्यापथिकी सम्यग् स्यादिति व्याख्ययाऽनिष्टाऽपादनं कृतमिति
गाथार्थः ।।४५|| अथ व्यतिरेकेण निगमनमाह-खनिकर्तुरपरकूपजलेन तृपाद्युपशान्तिर्नान्येन जलेनेत्यादि कापि शास्त्रे न भणितं,
प्रत्यक्षेण दृष्टे वस्तुनि शास्त्रस्याप्यप्रवृत्तेः, प्रत्यक्षप्रमाणस्य बलपत्चात् , भणितं पुनः खातकूपसलिलेनात्मा-खनिकर्ताऽन्योऽपि-तद्
न्यतिरिक्तोऽपि बहुजीवी-दीर्घायुः सजनमुखभागीति, अयं भावः-पूजाक ः कथंचित् कुसुमादिविराधना द्रव्यतो भवति तज-
न्यं कर्माप्यल्पस्थितिकमल्पं च स्यात्, परं तादृशं कर्म पूजां कुर्चत एव तद्ध्यानजलेन प्राचीनाशुभकर्मसंवत्या सममेव विलयं
॥२१२॥

·द्रग्यस्त्वे
भीप्रवचन-
परीक्षा
११.विभामे
२९३॥
TA
याति, न पुनः पूजापर्यवसानं यापत्तिष्ठति, नागकेतुवत्पूजां कुर्वतामेव बहूनां केवलोत्पतेः श्रवणाव , अन्यथा तदसंभवाद, तथा
व तर्या हि अजागलस्तनकल्पेति, ननु तर्हि कूपोदाहरणासंगप्तिः स्यात् , कूपे तु खाते सत्येव तजलेन तृषाद्युपशान्तिरिति चेत् मैवं,
हा सर्वेषामपि वस्तूनां देशेनैवोदाहार्यात्, नहि महानसदृष्टान्तेन पर्वते साध्यमानो वद्विः स्त्रीभांडादिपाफसामग्रीमादायैव सिध्यति,
किं तु वह्निमात्रसिद्धिः, तद्वदनापि,दृष्टान्तयोजना चैवं यथावत्-कूपजलेन पूर्वोत्पन्नवपया सहैव सधासमुत्पन्नाऽपि पोपशाम्यति,
शरीरादिपावित्र्यं च, तथा पूजां कुफ्त एप पूर्बोपार्जिताशुभकर्मभिः सहैव - कुसुमादिनन्यकिंचिद्विराधनाजन्यं मालिन्यमपैति
देवलोकगमनयोग्यशुभकम्मोपार्जनमपीति कुतः पाशकल्पना ज्यायसी ?, तसात् दृष्टांतासंगत्युभावनं खगलपादुकाकल्पं पाशव
(संपसमिति गाथार्थः ।।४६।। अथ द्रव्यस्तवे तावदीर्यापथिकाया गन्धोऽपि न संभवतीति दर्शनायेर्यापथिक्याः स्थानकमाह-
हरिआवहिआठाणं सावयकिरिआवि साहुसमकिरिआ। तत्तो भिन्नसरूवो इरिआठाणं न दवथओ॥४७॥
ईपिथिकाया स्थानं श्रावकक्रियाऽपि साधुसमक्रिया भवति-साधुसहशी किया हि सामायिकादिरूपा भवति, यदागम:-
"सामाइमि उ कए समणो इन सापओ हवइ जम्हा। एएण कारणेणं बहुसो सामाइशं कुञा ॥"ति श्रीआवश्यकनियुक्ती,
तर्यापथिका संभवति, ततो मिनस्वरूपो द्रव्यस्तयो नेर्यास्थान-ईपिधिकायाः स्थान न स्यादेवेति गाथार्थः ॥४७॥ अथ विशे-
पत र्यायाः स्थानकमाइ-
जीइ किरिआइ हेउत्ति जाणिउं जेण इरिअ पडिकंता। तेणं तीइ पच्छा पडिमिअव्वा य जहठाणे ॥४८॥
यस्साः क्रियाया ईर्या हेतुरिति ज्ञात्वा येन श्रावकेण साधुना वा ईर्या प्रतिक्रांता, यां क्रियां सामायिकादिरूपां चिकीर्णता
.
॥२९३॥

·पूजाया संवरहेतु भीप्रवचन- परीक्षा ११.विभामे ||२९६॥ खात्मन एवं विडमनाहेतुः, तत्र हेतुमाह-'जं संचर'त्ति यत्-यसात् कारणान् सम्यक्त्वं संवरो भणितः, यदागमः-"पंच संवरदारा पं०, तं०-सम्मत्त, विरती २ अपमाओ ३ अकसातितं । अजोगित्त"ति श्रीस्थानांगे, एतट्टीकादेशो यथा-तथा संचरण- जीवतडागे कर्मजलस निरोधनं संपरः तस्स द्वाराणि-उपायाः संवरद्वाराणि,मिथ्यात्वादीनामाश्रवाणां क्रमेण विपर्ययाः सम्यक्त्व- विरत्यप्रमादाकपायित्वायोगित्वलक्षणाः प्रथमाध्ययनवत् व्याख्येया इति, न च सम्यक्त्वं संवरद्वारतयोक्तं, परं स्वयं संवरो न भविष्यतीति शंकनीयं, अपायित्वायोगित्वयोरपि तथात्वापत्तेः, तस्मात् द्वारद्वारवतोरैक्य मेवात्र बोध्यमिति, अत्र सम्यक्त्वं संवरो भणितस्तदुपकरणन्यापार:-तस्य-सम्यवसोपकरणानि-जिनभवनजिनविवानि, उपकरणानि हि व्यापारवंत्येव फलवंतीति तेपासपकरणानां व्यापारो द्रव्यस्तरः, उपलक्षणात्तदनुकूलप्रवृत्त्यादिकं सर्वमपि योध्यं, तथा साधुपूजादि सुगंधादिना पूजन, यदागमः-"तित्थगराण भगवमओ पवयण पावयण अईसइड्डीणं। अहिगमणनमणदरिमण कित्तणसंपूअणाधुणणा ॥२॥ जम्मा- | मिसे अनिकखमण चरणनाणुप्पयाण निव्वाणे । दिअलोयभवणमंदरनंदीसरभोमनगरेषु ॥२॥ अहावयमुजते गयग्गपयए अ धम्मचके । पासरहायतणयं चमरुप्पायं च बंदामि ॥३।। इति श्रीआचारांगनियुक्तिः दर्शनभावनाध्ययने, एतप्रतियथा | "दर्शनभावनार्थमाह-'तित्थयर गाहा, तीर्थकृतां भगवतां प्रवचनस्य-द्वादशांगस्य गणिपिटकस्य तथा प्रावचनिनां-आचार्यादीनां युगप्रधानानो तथाऽतिशयिनां-ऋद्धिमता केवलिमनःपर्यायावधिचतुर्दशपूर्व विदां तथाऽऽमपोपध्यादिप्राप्तीनां यदमिगमनं गत्वा च नमनं नत्वा दर्शनं तथा गुणोत्कीर्तनं संपूजनं गंधादिना स्तोत्रं-स्तवनमित्यादिका दर्शनभावना, अनया हि दर्शनभावनया नारं भाष्यमानया दर्शनशुद्धिर्भवतीति, 'किंचे'त्यादि प्रागुक्तं बोएं, अत्र साधूनां सुगंधादिना पूजनेन सम्यक्त्वनैर्मल्यभक्तं, प्रजाल ॥२९६.

·आज्ञानाशा
विचारः
थीप्रवचन-
परीक्षा
११विभामे
॥२९७॥
सम्यक्त्वं च संवरतया भणितं कथं न पूजा सवरः १,तसात् यदि तीर्थकृतां संवरविषयक उपदेशो जिनाज्ञा तर्हि पूजाऽपि जिना-
शयैव सिद्धेतिगाथार्थः ॥५४॥ अथ द्रव्यस्तवः कीदृशः, अन्यथा च किं स्यादिति दर्शयमाह-
तं नियमा जिणआणा अण्णह आणा न केवलीकिचं । एवं सिद्धंतोऽविअ सिद्धो आणाइ याहिरिओ ॥५५॥
तत्-द्रव्यस्तवादिकं जिनाज्ञा, अन्यथा केवलिकृत्यं, अपि गम्या, केवलिकत्यमपि जिनाज्ञा न स्यात्, तस्यापि केवलसाता-
वेदनीयकर्मबंधनाश्रवत्वात् , एवमितीष्टापत्तौ सिद्धांतोऽपि आज्ञारायः सिद्धः, तस्य तु छामस्थिककृत्यत्वादिति गाथार्थः ॥१५॥
अथ पाशचन्द्रमते सिद्धान्तो नाज्ञामूलक इति स्थिते किं संपन्नमित्याह-
तो आणानाणाई विआरणा भूमिविरहिआ जाया। तत्थवि अ पासचंदो रत्तो पत्तो अ पायालं ॥५६॥
'तो' तसात् पाशमते आज्ञानाज्ञाविचारणा-इयमाशा इयं च नेत्यादिविवेचना भूमिविरहिता-स्थानकशून्या जाता, अयं भावः-
आज्ञा नाज्ञा च सिद्धांतेनैव विचार्यते, सिद्धांतोऽप्याज्ञाशून्यस्तर्हि क तदनुसारेणाज्ञानाज्ञाविचारणा सम्यग् स्यात् १, नहि केवलाकाशे
नीलपीतादिवर्णोपेतानि देवदेव्यादिरूपाण्यालिखितुं शक्यते, यद्यपि कुपाक्षिकमात्रस्यापि सिद्धान्ताम्युपगमो नास्त्येव, किंचित्सत्र-
मानस्य वचोमात्रेणाभ्युपगमेऽपि तदर्थस्स स्वमतानुसारेण विकल्पितत्वात् , तथापि तदभ्युपगममंगीकृत्यापि पाशचंद्रमते जैनसि-
द्धांतोऽपि श्रीभारतरामायणादिवत् खमतिविकल्पितो जिनाज्ञावहिर्भूतत्वात् ,'तत्थवि'त्ति तत्रापि तथाभूतेऽपि सिद्धान्ते पाशचन्द्रो
रक्ता-जिनप्रतिमायां हरिहरादिबुद्ध्या सक्तः पातालं गतः, अनंतशो नरकादिगमनसद्भावात् , किंच-यत्रैकस्यापि कर्मणो बंधस्तत्र
जिनाज्ञा न भवति तत्कुतो ज्ञातमित्यादिप्रश्नरचना चतुरैः खयमेव कार्येति गाथार्थः ।।१६।। अथोक्तयुक्तिमकारेण श्रावकधम्में
.
॥२९७॥

·त्रिविधवा-
दसम्यक्ता
श्रीप्रवचन
परीक्षा
१२विधामे
॥२९८॥
द्रव्यस्तवस्यैव मुख्यतां दर्शयन्नाह-
तेणं सावयधम्मे पवरं जिणभवणपमुहनिम्मवणं । असदारंभपवत्ताण तत्तभन्वाण जलसाला ॥५७।।
तेन-प्रागुक्तयुक्तिदर्शनेन श्रावकधम्र्मे जिनभवनप्रमुखनिर्मापणं-जिनभवनप्रतिमाप्रतिष्ठादिविधापनं प्रवर-श्रेष्ठमुत्तमं सामायि-
काद्यपेक्षया महाफलहेतुः, एतच्च राकामते विस्तस्तः प्रपंचितं ततो योध्यं, प्रासादादिनिर्मापणं असदारंभाः-गृहस्थत्वनिर्वाह-
हेववो ये व्यापारास्तत्र ये आरंभास्तेऽसदारंभास्तेषु प्रवृत्तानां तप्तमव्यानां-सांसारिकव्यापारचित्तोत्पन्नतापानी जलशाला इव-
पानीयशाला इव, यथा, पानीयशाला प्रपा सूर्यातपतप्तानां पिपासूनां सुखहेतुस्तथा संसारकृत्यतप्तानां भव्यानां धर्मपिपासूनां जिन-
भवनादिकं पानीयशालाकल्पमिति गाथार्थः ॥५७१ अथ पाशविकल्पिता वादाः कीदृशा इत्याह-
एवं तिहावि वाया पासेण विगप्पिआ महापाया। जह ते सम्मावाया हवंति तह किंचि दंसेमि ॥५८॥
एवं-प्रागुक्तप्रकारेण पाशेन विकल्पितास्त्रिधाऽपि वादा महापापा बोध्याः, अथ यथा ते सम्यग्वादा भवंति तथा किंचि-
प्लेशतो दर्शयामीति गाथार्थः ।।०८॥ अथाज्ञाविधिवादयोः पर्यायवाचित्वं नास्तीति दर्शयति-
नाणा खलु विहिवाओ विहिवाओ नेव होइ आणत्ति। जइसद्दकजकारणपरूवणा होइ विहिवाए ॥५९॥ .
आज्ञा खलु-निश्चये विधिवादो न भवति, विधिवादोऽपि नैवाज्ञा भवति, अथ विधिवादः क इत्याह-'जइति यदिशब्द-
कार्यकारणभावारूपणा विधिवादे भवति, वर्तमानकालप्रयोगे सप्तमी यात् यातां युस् यास् यातं यात यां याव याम ईत ईयात
ईरन् ईथाम् ईयाथां ईध्वं ईय ईवहि ईमहीत्यादिविभक्तयो भवंति अतीतानागतकालापेक्षया, विधिवादे तु यथासंभवं बस्तनीभवि-
॥२९८॥

·भीप्रषचन-
परीक्षा
११.विश्रामे
॥२९॥
| व्यत्यादयोऽपि स्युरिति गाथार्थः ॥५९॥ अथ वर्तमानकालापेक्षया विधिवादे उदाहरणमाह-
त्रिविधवा-
जइ सम्मं जिणधम्म करिज सो हुजऽवस्स वेमाणी । एवं पगोअवयणं असंभवपएऽवि संभवइ ॥६॥
दसम्यक्ता
यदि जिनधर्म सम्यग् कुर्यात् तर्हि अवश्यं विमानी-विमानानां समूहो विमानं वद् विद्यते यस स वैमानी, इंद्र इत्यर्थी,
भवेत् , एवं यद्यालिंगितविधिवादप्रयोगवचनमसंभवपदेऽपि-असंभावितस्थानेऽभव्यादावपि संभवति, यद्यालिंगितवाक्ये आरोपस्यैव
प्राधान्यात्, आरोपस्तु सर्वत्रापि समान एवेति गाथार्थः ॥६०॥ अथ कार्यकारणभावमूलकविधिवादोदाहरणमाह-
सुहकामो जिणपूअं करिज विहिणेव विहीवि सुगिहीणं । भणिआ जिणेण न उणं मुणीण पुप्फाइहेऊहिं ॥१॥
सुखकामो जिनपूजा विधिना कुर्यात् , अत्र सुखजिनपूजयोः कार्यकारणभावात् सप्तमीयात्प्रयोगः, तत्रापि विधिनैव कृता
जिनपूजा सुखहेतुः,नान्यथेति,विधिरपि जिनेन सुगृहिणा-श्रावकाणां भणिता,द्रव्यस्तवकरणविधिः सुश्रावकाणामेव स्यात् ,विधिरपि
के कृत्वेत्याह-पुष्पादिहेतुमिः, शोमनपुष्पचंदनादिपूजाद्रव्यरित्यर्थः, न पुनरयं विधिर्मुनीना-साधूनांभणिता,मुनीनां तु श्रावको-
तविधिना कृताऽपि पूजा-चातुर्गतिकसंसारपरिभ्रमणहेतुरेवेति न तत्र कार्यकारणभावः, सुगृहीति श्रावकग्रहणेनोत्सूत्रभापिकृताऽपि
न सुखहेतुः, किन्त्वनंतसंसारहेतुरेवेति सूचितं, एतच्च प्रागुक्तमिति गाथार्थः ॥६॥ अथ पुनरपि विधिवादे उदाहरणद्वयमाह-
हिंसाइपरो जीवो पाविजा निरयपमुहदुहजोणिं। पीएज पुट्टिकामो धयंपि नीरोअदढदेहो ॥३२॥
हिंसादिपर:-हिंसामृपादत्ताब्रह्मपरिग्रहेषु तत्परः-आसक्तो जीव:-प्राणी निरयप्रमुखदुःखयोनि-नरकतिर्यगादिदुर्गतिं माप्नु-
यात्, अत्र नरकादिकुयोनेः कारणं हिंसाद्याश्रव एवेति कार्यकारणभावे सप्तमी विधिवादे, तथा नीरोगढशरीरः पुष्टिकामो घृतं ॥२९९॥

·त्रिविधवा- दसम्यक्ता श्रीप्रवचन- परीक्षा ११ विथामे ॥३०॥ पिवेदिति नीरोगदशरीरस्य पुष्टिघृतयोः कार्यकारणभावो, न पुनरहदशरीरस्य पुष्टिधृतयोः, कार्यकारणभावे वर्तमानाऽपि दृश्यते, यथा-'पउंति नरए धोरे, जे नरा पावकारिणो। दिव्यं च गई गच्छंति, चरित्ता धम्ममारिअं॥१॥"ति, तथाऽपि विधिमार्गे प्रायः | सप्तम्येव त्यादिविभक्तिर्भवति, किंच-नात्र केवलकार्यकारणवावः सूचितः, किंतु संमति लोक एतादृशो वर्त्तते इति ज्ञापितं, तच पस्तुगत्या यथास्थितवाद एवेतिगाथार्थः ॥६२॥ अथ विधिवादे तात्पर्य दर्शयित्वोपसंहारमाह- एवं विहिवाएऽविअ कत्थवि आणा कहिंचि पडिसेहो। कत्थवि उवेहवपणं एवं चरिआइवांएसु ॥१३॥ एवमुक्तोदाहरणग्रकारेण विधिवादेऽपि, चकारोऽग्रे समुच्चयार्थः, 'कत्थवि'त्ति कुत्रापि आज्ञा सम्यजिनधर्मकृती, कापि प्रतिषेधो हिमाद्याथवे, काप्युपेक्षावचनं नैकान्तेन प्रतिषेधो नैवाज्ञा घृतपानादौ,तथा च विधिवादोऽप्यनेकखरूप इति दर्शिते पाशचंद्रेण यदुक्तं विधियादानयोरक्यं तन्निरस्त । अथातिदेशमाह-'एव'मित्यादि, एवं चरितानुवादयथास्थितवादयोरपि योध्यं, अयं भाव:- | कचिचरितानुवादोऽप्याज्ञारूपा,यथा द्रौपदीश्राविकाविहितः पूजाविधिरन्येपामप्याज्ञारूपः,एवमन्पैरपि कर्त्तव्यमिति, कश्चित्र निषेध- रूपो यथा कोणिराजकृतः संग्रामविधिः, सर्वेपामपि निषेधरूप एव, नान्यरित्थं कर्त्तव्यमिति, उपेक्षानुरूपश्चरितानुवादो धनाख्य- सार्थमाहेन चिलातीपुत्रव्यापादितपुत्रीमांसभक्षणमित्यादि, एवं यथास्थितवादोऽपि त्रिधा, शाश्वतचैत्यादिवर्णनं यथास्थितवादे सदपि | वदनुकूलप्रवृत्या जिनाज्ञाऽऽराधिता भवतीतिकृत्वा यथास्थितवादोऽप्याज्ञारूप एव, नरकादिस्वरूपवर्णनं तदनुकूलप्रवृत्त्या जिनाज्ञा नास्तीति प्रतिपैधरूपो यथास्थितवादः, मेदिवस्तूनां वर्णनं नाज्ञा नवा प्रतिपेधस्तदनुकूलमतिकूलचेष्टयोरसंभवादित्यादिकं विधिवाद इव चरितानुवादयथास्थितवादावपि संपन्नाविति गाथार्थः ॥६३॥ अथाज्ञायाः स्वरूपमाह- . ॥३००

·आवश्यक
| योगादि
धीप्रवचन-
परीक्षा
११ विश्रामे
॥३०१॥
-
.
ग
आणावि होइ दुविहा आएसुवएसपएहिं जिणसमए । मुणिधम्मे आएसो गिहीण जहसमयमुभयपि ॥६॥
आज्ञापि-जिनाज्ञाऽपि द्विधा भवति, काम्यां :-आदेशोपदेशपदाम्यां, क-जिनसमये-जिनसिद्धांते, क्वचिदादेशरूपा आज्ञा,
त्वमित्थं कुचित्यादिरूपेण, कचिचोपदेशरूपा यथा सुश्रावको जिनेंद्रपूजां कुर्वाणः सुलभवोधिः स्यादित्यादि,अत,एवाह-'मुणि-
धम्मे'त्यादि, मुनिधर्मे-साधुधम्र्मे आदेशः, सर्वेपामपि साधुधर्माणां निरारंभप्रवृत्तिरूपत्वात् , गृहिणां-श्रावकाणां धम्म यथा-
समय-यथावसरमुभयमपि-आदेशोपदेशरूपं द्वयमपि, अत एव पौपधसामायिकक्रियायामादेशा दीयन्ते गुरुमिः, जिनप्रतिमापूजा-
क्रियापदेशो, न पुनरादेशोऽपीति संप्रत्यपि साधूनां प्रतीतत्वात् , आदेशोपदेशौ तु यथा जिनानां तथा तच्छिष्यानां गणधराणां,
वद्वदद्यतनसाधूनामपि युक्ती, तत्संतानीयत्वात् , एवं चाज्ञादिखरूपे विचार्यमाणे सर्वमपि सुस्थमेवेति गाथार्थः ॥६॥ अथा-
परामपि पाशनरूपणामाह-
आवस्सयउवहाणं अदिहिंपि साहुजोगुव्व । वासनिसेहप्पमुहं मोहुदया भासए पासो ॥६॥
आवश्यकोपधानमष्टमिर्दिनैः साधुयोगवत् वासनिषेधप्रमुखं च भापते, आदिशब्दात् जिनविप्रतिष्ठादयो ग्राह्याः, नामतोऽपि
| कुपाक्षिकाणां प्रतिष्ठाव्यवस्थितिरेवं, दिगंबरखरतरयोर्निजवेषधर एव प्रतिष्ठाता विधिना,पौर्णिमीयकांचलिकसार्धपौर्णिमीयकागमिक-
कटुकानां तु गृहस्था एव प्रतिष्ठा कुरीति, न पुनः स्वाभिमता अपि वेपधराः, लुपकस्य तु प्रतिमाया एवानंगीकारात् प्रतिष्ठावार्ताऽपि
| दुरापा, वीजापाशयोस्तु प्रतिमांगीकारेऽपि प्रतिष्ठा मूलतोऽपि नादृता, पाशेनाकतिमात्रमेव पूज्यत्वेनाभिमतीकृता, एवं पाशस्य
मरूपणा कुतो ?-मोहोदयात्-मिथ्यात्वमोहनीयकर्मोदयात् , प्राग्जन्मनि कुतोऽपि कारणात् तीर्थकरादीनामाशातकोऽभूत् तत्पा-
॥३०॥

·भीप्रवचन
परीक्षा
११ विभामे
॥३०२॥
पाशविश्रा
मोपसंहारः
.
पोदयेन पुनरप्पच्छिन्नतीर्थस्याशातको महापापभार संपन्न इति गाथार्थः ॥६५॥ अथोपधानादिनरूपणेऽतिदेशमाह-
तत्थुवहाणपइटा परूविआ पुषिणमीअवीसामे । वासस्सवि निकखेवं कासी वीरो गणहराणं ॥६६॥
तत्रोपधानप्रतिष्ठेप्ररूपिते पौर्णिमीयकविश्रामेऽतस्ततो जेये, उपलक्षणात् पंचमीपर्युषणापूर्णिमाचतुर्मासकायपि प्ररूपितं तु पौर्ण-
भीयकांचलीकमतविश्रामोक्तयुच्या तिरस्करणीयं, वासस्य निक्षेपं वीरः-श्रीमहावीर एव गणधराणां-गौतमादीनां मस्तकेषु अका-
पीत्, एतच श्रीआवश्यकनियुक्तिवृत्तिचूयॉर्थिशेपावश्यकवृत्तीच स्फुटमेवेति गाथार्थ॥६६॥ अथाधिकारोपसंहारमाह-
एवं कुपक्रवकोसिअसहस्सकिरणमि उदयमावण्णे । चकखुप्पहावरहिओ दसमुत्तो पासचंदुत्ति ॥१७॥
एवं-प्रागुक्तप्रकारेण कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे उदयं प्राप्ते 'चक्र'ति चक्षुः-खकीयं लोचनं तस्य यः प्रभावो-महिमा
नीलादिरूपग्रहणशक्तिस्तेन रहितो-विकलो दशमः-उद्दिष्टेसु दशसु कुपाक्षिकेषु अंत्य एपः संप्रत्यपि विद्यमानः पाशचन्द्रः-पाश-
चन्द्रनामा 'इतीति ग्रंथसमाप्तौ कथित इति बोध्यं । अयं भावा-उदिते हि सहस्रकिरणे यथा कौशिको निजचक्षुःप्रभावरहितो
भवति, अयं जगत्स्वभावो यत्तामसकुलस्य सूर्यकिरणा अतिश्यामतया भासते, यदाह श्रीसिद्धसेनदिवाकरः-"सद्धर्मबीज-
वपनानघकौशलस्य, यल्लोकवांधव! तवापि खिलान्यभूवन् । तन्नाद्भुतं खगकुलेष्विह तामसेपु, सूर्याशवो मधुकरीचरणावदाताः॥१॥"
इति, तथा कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणसंहितेऽस्मिन् प्रकरणे कुपाक्षिकाणां पुरस्तादुभाविते कुपाक्षिकविशेषः पाशचन्द्रो निजचक्षुः-
कुश्रद्वानरूपा कुदृष्टिस्तत्प्रभावरहितो भवति-नस स्वमतिविकल्पिता: कुयुक्तयो न स्फुरन्ति, अथवा कुदृष्टिरेव मुदृष्टिर्भवति, एवंविध:
पाशचंद्रो दशम उक्त:-कथित इति गाथार्थः ॥१७॥ अथायं पाशचंद्रा कस्मिन् संवत्सरे कसिंध गुरौ विद्यमाने सति भणित इति
॥३०२॥

·श्रीप्रवचन-
परीक्षा
२१.विधामे
पाशविना-
मोपसंहार
-
.
दर्शनाय गाथामाह-
नवहत्थकायरायकियसममहिममि चित्तसिअपक्खे | गुरुदेवयपुण्णुदए सिरिहीरविजयसुगुरुवारे ॥३८||
संवत्सरस्य पक्ष स्वैवं-नवहस्तशब्दो क्रमेण नवद्विकसंख्याभिधायको काया:-पृथिव्यादयः समयभाषया पद्, पदसंख्यावाची
कायशब्दा, राजा-चंद्रः, स चैकत्वसंख्यावाची ज्योतिर्विदा प्रतीतः, एतैः शन्दैः 'अंकाना वामतो गति'रिति वचनात् क्रमेण
येऽकाः ते जाता यासु ता नयहस्तकायराजांकिताः, एवंविधाः समा,समाशब्दो पहुवचनांतः,वतः ते संवत्सरास्तासां महिमा-नाम-
ग्रहणादिना ख्यातिर्यस्मिन् , एवंविधे संवत्सरे इत्यर्थः,मधुमासस्य शुक्लपक्षे तत्रापि 'श्रीहीरविजयगुरुवारे श्रिया-शोभया हिनोति-
वर्द्धते सुरगुरुत्वायः स श्रीहित रवा-सूर्यस्य जयो यस्मात् स रविजयः, सूर्यबृहस्पत्योः परस्परं मैत्रीसद्भावात् 'रवेः शुक्रशनी शबू,
समः सुहृदः परे' इति, तथा 'जीवसार्कात् त्रयो मित्राः इति वचनात् बृहस्पतेः सकाशात् स्वेर्जयो भवत्यैव, ततश्च श्रीहिच रविजय-
धेति विशेषणसमास:,एवंविधो या सु-शोभनो गुरु:-बृहस्पतिः तन्नाम्ना वारस्तसिन् श्रीहिदविजयसुगुरुवारे,किलक्षणे-'गुरुदैव-
तपूर्णोदये'-गुस्दैवता-पुष्यः पूर्णा चार्थादशमी, चैत्र शुक्लपक्षे पंचमीपंचदश्योः पूर्णातिथ्योः पुष्यनक्षत्रायोगात् , तयोरुदयो
यत्र स गुरुदैवतपूर्णोदयस्तसिन् ,सं. १६२९ वर्षे चैत्रसितदशमीतिथौ वृहस्पतिवारे पुष्यनक्षत्रे चंद्रे चरति सति इति भावार्थः । गुरुपक्षे
पुनाख्यानं यथा-श्रीहरिविजयसुगुरुवारे-सुविहितागणीश्रीहीरविजयसूरीश्वरराज्ये प्रवर्तमाने,किंलक्षणे ?,'नवहत्थे'त्यादि,
नव हस्ता:प्रमाणं यस्य एवंविधा काय: :-शरीरं यस्य स चासो राजा च नवहस्तकायराजः-श्रीपार्श्वनाथस्तेनांकित:-अवच्छिनोऽर्थात्
| या कालस्तेन समा-सहशो महिमा यत्र स तथा तसिन्, अत्समासतिन नवहस्तकायराजांकितसममहिमे, यद्वा नव हस्ता:प्रमाणं
,
॥३०३॥

·भीप्रवचन- परीक्षा पाशविश्रा- मोपसंहारः ११.विश्रामे ॥३०४॥ , यसैविधो राजते इत्येवंशीलो राजा-शोभनः एवंविधः काया-शरीरं यस्य सः प्राकृतत्वात् विशेषणस्य परनिपाता, तथा च नवह- स्तकायराजेतिसंपन्नं तेनांकितः चिट्टीकृतोऽर्थात् श्रीपार्श्वनाथस्तस्य महिम्नः समो महिमा यत्र स तथा तसिन् , श्रीपार्श्वनाथराज- सदृशमहिम्नि श्रीहीरविजयसूरीश्वरराज्ये इत्यर्थः, अयं भावः-श्रीऋपभाद्यपेक्षया हीनकालसमुत्पन्नोऽपि श्रीपार्श्वनाथः सर्च- जनेपादेयनामा यथाऽभूत् न तथा पभादयः,एवं श्रीवजस्वाम्याद्यपेक्षया श्रीवीरजन्मनक्षत्रसंक्रान्तभसराशिमाहात्म्यात् कुनृपकुपा- क्षिकवाहुल्येन तथाविधकालोत्पनोऽपि श्रीहीरविजयमूरिर्यथा माहात्म्यभाग् न तथा वज्रखाम्यादयः, न चैतत् वर्णनमात्रं, किंतु पारमार्थिकमिति प्रदर्शनाय विशेपणद्वारा हेतुमाह, किंलक्षणे श्रीहीरविजयसुगुरुवारे?-'चित्रसितपक्षे चित्रं-आश्रयं यथा स्यात् तथा अपाक्षिकमुख्यानामवि निजकुपक्षपरित्यागपुरस्सरं सितः श्वेतः शुद्ध इतिपावत् पक्षः अंगीकारो यत्र वारके स तथा तसिन् ,अयं मावः- कुपाक्षिकमुख्यः सपरिकरः ऋपिमेघजीनामा लुंपकमतीयो नगरमुख्येऽहम्मदाबादे सकलराजमुख्यमुद्गलाधिपतिपातशाहश्रीअकबर- साक्षिक महामहःपुरस्मरं यथा प्रव्रज्यादिकं प्रतिपेदे न तथा प्राचीनाचार्यराज्येषु, यद्यपि कश्चित कदाचित् प्रवज्यादिकं स्वीकुर्वाणो । दृएः श्रुतश्च परं तन्मुख्यास्तु उक्तयुक्त्या श्रीहीरविजयसरिराज्ये इति चित्रं, एवमपि कुत इति विशेपणद्वारा हेतुमाह, यतः किंलक्षणे श्रीपूज्यवारके ?-'गुरुदैवकपूर्णोदये गुरु-महत् तच तद्देवं च गुरुदैवकं, स्वार्थे कः, तस्य पूर्ण:-अन्यून उदयस्तीर्थकन्नामकर्मोदयवत् मागजन्मोपार्जितशुभमनिविपाकानुभवनं यत्र स तथा तसिन् गुरुदैवकपूर्णोदये तत्र, न केवलं गुरोरेव पुण्यप्रकृत्युदयः, किंतु तभक्तानामपि, तथा हि-गुरुपक्षे तावत् नहि गुरूणां तथाविधपुण्यप्रकृतिविपाकानुदये कुपाक्षिककुनृपव्याकुलेऽपि काले श्रीस्तंभतीर्थे प्रमावनामुखेनैव कोटिसंख्यो द्रव्यन्ययः संभवति, तभक्तपक्षे तु तथाविधेऽपि काले तभक्तानां विधात्रा ज्ञानदर्शनचारित्राणि ॥३०४॥ "

·उपसंहार
धीप्रवचन-
परीक्षा
॥३०॥
-
पिंडीकृत्य निर्मितैकमूर्तीनां श्रीगुरुणां ये भक्ताः श्रावकारतेषां प्राग्जन्मोपार्जितशुभकर्मप्रेरणया भाविन्या च तथाविधभवितव्यतयैव
तथाविधभग्युल्लास: संभवति, यदागम:-"पुण्णेहिं चोइआ पुरफडेहि सिरिभायणं भविअसत्ता। गुरुमागमेसिभदा देवपमिव पज्जु-
वासंति ॥१॥"चि गाथार्थः ॥६८॥ अथैतत्प्रकरणकर्तृनामगर्भितामाशिरमिधायिकां गाथामाह-
इअ सासणउदयगिरि जिणभासिअधम्मसायराणुगयं। पाविअ पभासयंतो सहस्सकिरणो जयउ एसो॥१९॥
इय कुवग्यकोसियसहस्सकिरणमि सिरिहीरविजयसूरिदत्तपवयणपरिकग्वावरनामंमि पासचंदमय-
निराकरणनामा इकारसमो विस्सामो सम्मत्तो ॥ग्रन्थाग्रं १२०५।।
इति-अमुना प्रकारेण एपोऽध्यक्षसिद्धः सहस्रकिरणः, पदैकदेशे पदसमुदायोपचारात् कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणो जयतु-जीया-
दित्याशीरुपदर्शितेति संबंधा, आशीरपि तत्कृत्योभावनपुरस्सरमेष भवति इत्याह, किं कुर्वन् जयतु ?-प्रभामपन्-भकाशं कुर्वन् ,
अर्थात् जीवलोकं,अन्योऽपि सर्यो जीवलोकं प्रकाशयन्नेवाशीर्भाग् भवति,तथाऽयमपि, प्रकाशमपि किं कृत्वा करोतीत्याह-'सासणे'-
त्यादि, शासनं-जैनती तद्पो य उदयगिरिः-उदयाचलो निषधवर्षधर इतियावत् तं प्राप्य तच्छिखरमामाद्य, अन्योऽपि सूर्यो
निपशिखरमासाद्य प्रकाशं कुरुते तथाऽयमपि जैनतीर्थ प्राप्यैव प्रकाशयति, नान्यथा, किंलक्षणं शासनोदयगिरि १-'जिनभापि-
तधर्मसागरानुगते' जिनेन-अर्हता भापितो यो दानादिलक्षणो धर्मस्तपो यः सागरः-समुद्रस्तं प्रत्यनुगतः-प्राप्तः संपद्धो.
ऽनुकारी वेत्यर्थः, निपयोऽपि समुद्रसंघद्धो भवति, उभयतोऽपि समुद्रस्पीत्यर्थः, अथवा नदनुकारी समुद्रसदृशः,यथा सूर्यः समुद्रे
मंडलानि कुरुते तथैव निपधेऽपि, यदुक्तं-"लेसही निसदमि अदुभि अपाहा दुजोअणंतरिआ।एगुणवीसं च सयं रस्स य मंडला
.
॥१०॥

·उपसंहार भीमापन परीक्षा १॥३०६॥ लवणे ॥२॥" इति, अथ निषधापेक्षया समुद्रे सूर्यस्य मंडलानि भूयास्थतः समुद्रोपमयोपमितो निषधः, अत्र धर्मसागर इति प्रक- रणकर्तुर्नामापि सूचितं वोध्यमिति गाथार्थः ॥६१|| इतिश्रीमत्तपागणनभोनभोमणिश्रीहीरविजयसूरीश्वरशिष्योपाध्यायश्रीधर्मसागरगणिविरचिते, स्योपज्ञकुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे श्रीहीरविजयसूरिदत्तप्रवचनपरीक्षापरनाम्नि प्रकरणे पाशचंद्रमतनिराकरणनामैकादशो विश्रामः समाप्तः । समाता च प्रवचनपरीक्षा मंगलं लेखकानां च, पाठकानां च मंगलम् । मंगलं सर्वजन्तूनां, भूमिभूपतिमंगलम् ॥१॥ अनर्थभावान्मतिविभ्रमण, यदर्थहीन लिखितं मयाऽत्र । तत्सर्वमार्यैः परिशोधनीयं, कोपो न कुर्यात् खलु लेखकस्स ॥१॥ परमजैनशासनप्रदीपकश्रीमत्तपा- गणलप्रदीपकश्रीसरस्वतीकंठाभरणश्रीविद्वानरंजनपरमधर्मवक्षसहकारवादिमानमर्दनश्रीजैनशासनउद्योतकारकसकलवाचकशिरो- मणिमहोपाध्यायश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीनेमिसागरलिखापित, सौम्यद्रहीचातुर्मासस्थिते सति क्षीरपुरे लिखितं, संवत् १६७२ वर्षे कार्तिकयदि ७ सोमे लिखितं नाथाकेन, द्रव्यार्थे पुस्तकं लिखितं, परमचातुरीपित्रा गणेशश्रीभाग्यसागरेण, महतापि आदरेण लिखापितं । कसिन् कसिन् दिवसे लिखितं, पत्रसामान्योऽयं श्रीः । ग्रंथमलीलिखदुचैः श्रेयोऽयं चार प्रवचनपरीक्षाम् । अवजीश्रेष्ठिवधूः कृतपुण्या नवरंगदेनाम्नी ||१|| ॥३०६३

·बाजक
भीप्रवचन-
परीक्षा
॥३.७॥
बाजारORY
श्रीगुरुभ्यो नमः॥
॥ प्रवचनपरीक्षाया बीजकं लिख्यते ॥
६ पणमित्र इत्यादिगाथाषट्केन देवगुरुनमस्कारलक्षणं केवल्यपि, ततस्तीर्थकृदपि श्रवणपरंपरयैव धर्म कथयति
मंगलाचरणं, एतवृत्तौ च प्रसंगतो वक्ष्यमाणकुयाक्षि इति व्यवस्थापनम् ।
काणां सामान्यतः स्वरूपेणैतेषां तीर्थवाहतापरिज्ञापनम् । १५ 'गम्भे त्यादि गाथाद्विकेन श्रुत्वा धर्मकथनेऽन्वय-
७ 'वीरजिण'त्ति गाथया कुपाक्षिका अभिधेयं, तदुत्पत्ति व्यतिरेकाम्या दृष्टांतदर्शनम् ।
निदानादिकं च ।
१.६ 'सिद्धांताविचि गाथया सिद्धांताभ्युपगमेऽवश्यं परंपरा-
८ 'खवण'ति गाथया दशानामप्युत्पत्तिक्रमेण नामानि । ऽभ्युपगम्यैव ।
९ 'पदमिल्लुआण'त्ति गाथया कुपाक्षिकाणां तीर्थात्पृथग् १७ एवं विहत्ति गाथया तीर्थकदपि क्षायिकभावे भवर्तमान-
भवनं का कुतो निर्गतः।
स्तीर्थव्यवस्थापको, नापरोऽपीति ।
१. 'तित्थं चाउत्ति गाथया तीर्थलक्षणम् ।
१८ 'तित्थं खलु ति गाथया तीर्थपूजनेन न किमप्यपूजित-
१२ तित्थयरो इत्यादिगाथाद्विकेन तीर्थकरस्वरूपम् ।
मित्यभिप्रायेण तीर्थपूजाप्रवृत्तिखरूपम् ।
१३ 'सुच'त्ति गाथया श्रुत्वाकेवली धर्म कथयति नाश्रुत्वा २४ तं चिअ इत्यादिगाथापट्केन तीर्थकत्मवृर्तितमपि तीर्थ
OSHOOOK
॥३०७॥

·M बीज श्रीपाचन परीक्षा ॥३०८॥ तस्तीर्थ तपागण एवेति निगमनम्। ४० एवमिति गाथया कुपाक्षिकाणां दुष्टाध्यवसाये हेतुमाह । ४१ तेणंति गाथया प्रतिसमयं कुपाक्षिकाणां कीदृशः कर्म- MORNOPSK बन्धः कस्यायत्तं कर्य च प्रसिरस को वा तत्र दृष्टान्तः। २९ 'बहुआयरिइत्यादिगाथापंचकेन कुलानां शाखानां प वाहुल्येऽप्यवियादनिदानं संभोगादिनिदानं च। ३४ 'मंजरिदुपाले'त्यादिगाथापंचकेन कल्पनुमोपमयोत्पत्तिः स्थितिय तीर्थस्स, तप रष्टांतय। ३५ 'एवं ज मितिगाथया अनायनंतजगस्थित्या तीर्थस्य किं कारणमिति विचार ३६ जम्हा इति गाथया तीर्थस्य चिद्धं। ३७ नं पुण' इति गाथया तीर्थलक्षणशून्या पाक्षिकसमुदा. यास्तीथं न भवतीत्यर्थे सिद्ध दिगंपरस्य तद्वैलक्षणण्ये युक्तिमाह। ३. म मा इतिगाथया दिगंबरव्यतिरिकानां नवानां पद्धौ निमित्तमाह। ३९ ते पुणति गाथया नवापि कुपक्षिकास्तपागणादिनभ्य- ४२ नणु तु इति गाथया कुपाक्षिकोच्छेदकामिप्रायववस्तीर्थ- साप्यशुमध्यानं कथं नेति पूर्वपक्षाशंकोद्भावनम् । ४३ ने वोतुमिति गाथया तीर्थकुपाक्षिकयोरन्योऽन्यमु- च्छेदामिमायवतोरपि तीर्थस्याध्यवसाय: शुभोऽशुमश्र कुपाक्षिकस्येति । ४४ किं विजा इति गाथया दृष्टान्तः। ४५ एवमिति गाथया उपसंहारः,इत्यष्टत्रिंगता गाथामिः कुपा- क्षिकास्तीर्थयामा इति परिज्ञापनाय तीर्थस्वरूपं निरूपितं । ४८ इदमाहेत्यादि गाथात्रिकेण वक्ष्यमाणतीर्थस्वरूपसो- क्ततीर्थस्वरूपेण सह पुनरुच्याशंकानिरासः । उESH

·॥३०९॥
बीज
४९ पायं कुवखनिगाथया कुपाक्षिकालापस्य साधारणख.
रूपं, तत्स्वरूपं दुपयितुं भवतां पुस्तकं सिद्धांत उत परंपरा
सिद्धांत इति कुपाक्षिकान् प्रति विकल्पद्वयोभावनम् ।
५१ पुत्थयेत्यादिगाधाद्विकेन पुस्तकसिद्धांत वजदृष्टान्तः ।
५३ 'धेणू वाविति गाथया पाठरूप एकोऽपि सिद्धांतो धेनु-
दृष्टान्तेन भविष्यता तीर्थाभासस्य च क्रमेण शुभमशुभं
च फलं विपत्ते।
५४ घेणू सुत्तमितिगाथया दृष्टांतदार्शत्तिकयोजना।
५५ एपमितिगाथपा मथमविकल्पद्पणोपसंहारः।
५६ तेणं परंपरतिगाथया कुपाक्षिकानिष्टस्य परंपरागमस्स
समर्थनं च।
५७ छिन्ने जाचिअतिगाथंया तीर्थाभासस्य मूलं न अप-
मादयः, किन्तु तदादिकारः सहस्रमल्लादयः।
५८ तेसुवित्तिगाथया राकादिनवकस्य मासंगिकभणनम् ।
५. सोहम्मत्तिगाथया राकादयः सुधर्मापत्यानि न स्युः।
६१ पंचपरमेष्ठि इत्यादिगाथार्धकेन पुस्तकसिद्धांतवादिनां
यम संभवति तदाह।
६२ ववहारिअस्सतिगाथया परंपराशून्यपुस्तकसिद्धांतेन सा.
ध्याधाचारप्रवृत्तिर्न भवत्येव ।
६३ असागमेनिगाथया आत्मागमादीनां स्वरूपम् ।
६५ सूरिपरंपरेत्यादिगाथाद्विकेन आत्मागमादीनां मध्ये
भवता किं नामागम इति प्रश्ने कुपाक्षिकोऽव्यक्तमेव
सिद्धांतं ब्रूत इति विचार।
६६ जद्द आगमोतिगाथया कुपाक्षिकाणां सिद्धांतवचन-
कृतीर्थकरादयोऽप्यव्यक्ता एव ।
६८ उसभाइ इत्यादिगाथाद्विकेन ऋपभादयोऽपि तन्मते
कीशा इत्यादि।
७६ सम्वेहिं सहेहिं इत्यादिगाथाऽटकेन कुपाक्षिकमार्गप्ररू-
॥३०॥

·via
बीज
भीपापन
परीषा
॥३१॥
पमाः कथं समादिशन्दवाच्याः कथं ा तीर्थामिम-
तेभ्यो मिन्ना इति विचारः।
७७ सिद्धावियनिगाथया सिद्धादयोऽपि तेपो मिन्ना एवेति
विनारः।
८३ निजनित्र इत्यादिगाथापक्रेन उपाक्षिकाणां सिद्धांतो
मिन्नमिन एव, नत्र युक्तिय।
८७ नणु तेसिमित्यादिगाधानतुप्फेण तेपामाचार्यादयो मिन्ना
प्रत्यक्षाः, परं कथमईत्मिद्धा अपीति पूर्वपक्षरचना ।
८८ तेगुविनि गावया लंपकरआनो कुश्रद्धानरूपश्चक्षुरो-
गोऽनाघ्यः।
८९ लंपफेति गाथया लंपरुख तथा रोगो द्विविधा-साध्यो-
ऽमाया।
९४ मममरणे इत्यादिगाधापंचकेन सा यस्य लुपफचरो-
गांजनम् ।
९५ तेसिमितिगाथयाजनक्षेपे शलाका ।
९६ एएणत्तिगाथया उक्तांजनप्रक्षेपेऽपि रोगसद्भावेऽपर-
प्रकारोऽसाध्य एव ।
९७ एवं सुचित्तिगाथया तीर्थस्य तीर्थामासस्य च विचारा-
भ्यासः कर्तव्य इत्युपसंहारः।
९८ एवं तित्यत्तिगाथया उक्ताभ्यासस्य फलमाह ।
१०१ एवं कुपाखेत्यादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः ।
इति । तीर्थव्यवस्थापनाविश्रामवीजकम्
अथ दिगंबरमतनिराकारणविश्रामनीजकम्
२ अह पगयमित्यादिगाथाद्विकेन सर्वपाक्षिकसाधारण-
लक्षणम्।
३ तत्थ येतिगाथया दिगंबरमतमूलमरूपणाया उद्देशः।
४ तस्मुप्पत्तिचि गाथया तस्योत्पत्तिकालो पहिनिंगगमन-
॥३१०॥

·निमित्तं च। बीज धीररचन- परीक्षा ॥३१॥ VOIDO ५ सम्मयेतिगाथया वस्त्राभावारूपणायां तस्याकृतम् । ६ देहाहारेतिगाथया दिगम्बराकृतस्य तिरस्कार,एतवृत्ती च जिनानुपदिष्टत्यमित्यादिविकल्पनयकोपभावनादिना पूर्णपक्षसिद्धांतरचनाविचारः। ७ सीसो गुरुनि गाथया तीर्थकतशिष्यस्तीर्थकरानुकारी भवतीति दिगम्बराकूताविष्करणं । ९ 'नेयं जुत्त'मित्यादिगाथाद्विकेन दिगंबराभिप्रायनिराक- रणयुक्तिः। १० अरिहंतेत्यादिगाथया गुरुशिष्ययोः सादृश्ये सादृश्याभावे च हेतुमाह.। ११ तेणमितिगाथया तीर्थकृतः साधोख स्वरूपम् । १२ जा जियोतिगाथया तीर्थकदनुकरणे छमस्थेन धर्मो- पदेशादि परिहरणीयं स्वादिति। १३ जइ जिणेतिगाथया महतामुपदेश एव श्रेयान, न पुन- रुपदेशपाय तदनुकरणमपि। १६ उवएसोति इत्यादिगाथाद्विकेन जिनोपदेशः। १६ विज्नुपएमतिगाथया उपदेशे दृष्टान्तः । १७ एवमितिगाथया दातिकयोजना। १८ उबगरणेतिगाथया वस्त्रायभावे दोपमाह । • ४२ इत्थीमुत्तिअमावे इत्यादिगाथानां चतुर्विशत्या दिगंब- राशयोद्भावनपुरस्सरं स्त्रीमुक्तिव्यवस्थापना । ५३ जं केवली न भुंजइ इत्यादिगाथैकादशकेन केवलिभक्ति- व्यवस्थापना। ५४ सिवभूइनिगाथया दिगंबरमतवृद्धिनिदानम् । ६३ तं मिच्छा जं पच्छा इत्यादिगाथानवकेन दिगंबरेभ्यः श्रेताम्बरा निर्गता उत श्वेताम्बरेभ्यो दिगंबरा इति संशये निर्णयकरणविचारः। SHORRORE

·पीस
सपन
परीक्षा
॥३१॥
पकाः कर्ष कामादिगन्दपाच्याः कथं या नीयांमिम-
नेभ्यो मिना इनि पिगारः।
७. मितापिनिगापया मिदादयोऽपि तेपी मिमा एवेति
पिास।
८. निग्रनिन इत्यादिगाधापन छुपाधिकाणां सिद्धांतो
मिममिया, गम युक्तिया।
८७ ननेनिमित्यादिगाधानतुफण नेपामाचादियो मिना
प्रत्यक्षाः, परं कामईरिगदा अपीनि पूपियरचना।
८८ नेगुपिणि गाथपा ९पकरांना श्रद्धानरूपञ्चरो-
गोग्नाप्पा
८९ ९पनि गाधया ठंपामनया रोगो द्विविधः-साध्यो-
माध्यप।
९. मगर इत्यादिगायागमन माध्यम, लंपनरो.
गजिनम् ।
९५ तेसिमितिगाथयाजनक्षेपे शलाका।
१६ एएणतिगाथया उक्तांजनप्रक्षेपेऽपि रोगसद्भावेऽपर-
प्रकारोऽसाध्य एव ।
९७ एवं सुचिनिगाथया तीर्थस्य तीर्थामासस्य च विचारा-
भ्यासः कर्त्तव्य इत्युपसंहारः।
२८ एवं तित्यनिगाधया उक्ताम्यासस्य फलमाह ।
१०१ एवं कुपरखेत्यादिगाथानिकण विश्रामोपसंहार।
इति तीर्थव्यवस्थापनाविश्रामवीजफम्
अध दिगंबरमतनिराकारण विश्रामवीजकम्
२ अह पगयमित्यादिगाथाद्विकेन सपछपाक्षिकसाधारण-
लवणम्।
३ नस्य येतिगाथया दिगंबरमामूलमरूपणापा उद्देशः।
४ नम्गुष्पशिशि गापया तम्पोत्पनिकालो परिनिग्गर्मन.
॥३०॥

·भीप्राचन- परीक्षा ॥३१॥ निमित्तं च। पीज ५ तम्मयेतिगाथया वस्त्रामाननरूपणायां तस्साकृतम् । ६ देहाहारेतिगाथया दिगम्बरामृतस्य तिरस्कारः,एतवृत्ती च जिनानुपदिष्टत्यमित्यादिपिकल्पननकोद्भावनादिना पूर्णपक्षसिद्धांतरचनाविचारः । ७ सीसो गुरुति गाथया तीर्थकत शिष्यस्तीर्थकरानकारी भवतीति दिगम्बरास्ताविष्फरणं । ९ 'नेवं जुर'मित्यादिगाथाद्विकेन दिगंबरामिप्रायनिराक- रणयुक्तिः। १० अरिहंतेत्यादिगाथया गुरुशिष्ययोः सादृश्ये सादृश्याभावे च हेतुमाह । ११ तेणमितिगाथया तीर्थकतः साधोय स्वरूपम् । १२ जइ जिणेतिगाथया तीर्थकदनुकरणे छमस्थेन धर्मों। पदेशादि परिहरणीयं स्यादिति। १३ जइ जिणेतिगाधया महत्तामुपदेश एव श्रेयान, न पुन- रुपदेशपायं तदनुकरणमपि। २६ उपएमोत्ति इत्यादिगाधाद्विकेन जिनोपदेशः। १६ विज्जुनएमत्तिगाथया उपदेश दृष्टान्तः । १७ एवमितिगाथया दार्शतिरूपोजना। १८ उवगरणेतिगाथया वस्त्राद्यभावे दोपमाह । • ४२ इत्थीमुत्तिअगाये इत्यादिगाथानां चतुर्विशत्या दिगंर- राशयोद्भावनपुरस्सरं खीमुक्तिव्यवस्थापना। ५३ जं केरली न भुजद्द इत्यादिगाथैकादशन केवलिमुक्ति- व्यवस्थापना। ५४ सिवभूइतिगाथया दिगंबरमतवृद्धिनिदानम् । ६३ तं मिच्छा जं पच्छा इत्यादिगाथानवकेन दिगंबरेभ्यः घेताम्बरा निर्गता उत वेताम्बरेभ्यो दिगंबरा इति संशये निर्णयकरणविनारः।

·Mum
नीजक
परपन
परीधा
m.in
६४ अदा सच्चपसिद्धमिति गाथया प्रकारांतरेण दिगंपरस्य
वीरायतापरिमाने युक्तिः।
७. उअिंतगिरिइत्यादिगाधापरफेन दिगंवरेण प्रतिमा नमा
कारिता नमिदानान्तय ।
७० पयोहिय इत्यादिगायादिफनान्यतीफियत्तीर्याद दर-
नित्वेनोपेधार्होऽपि यदन मणिनस्तमिदानम् ।
७५ पोत्यादिगाधानिकण विधामोपसंहारा।
पति २ दिगंपरमतनिराकरणविश्रामयीजकम्
अप पौर्णिमीयामतविधामवीज लिगम्यते
१ अर चंदप्पहेति गायारिफेण राशमतोत्पचिः प्राचन
पापमपननिदानं मनामाभिधानं च।
निणपडिमाण पाहा इत्यादिगापापदकेन थायरमति-
धापमापनाप पन्द्रसमाचार्योन्द्राविनानुमानरचना-
पुरस्सरं तन्निराकरणमकार।
१४ दबत्थयहेतु इत्यादिगाथापंचकेन साधूनां द्रव्यस्तयो-
ऽनुचित इति भ्रांत्यां परोद्भावितेष्टापच्या दूषणमाह ।
१६ दव्वत्थउत्ति काउमित्यादिगाथाद्विकेन प्रतिष्ठाकत्यं
द्रव्यस्तवः, म न साधूनां सर्वथा नोचित इति भ्रांतस्या-
शंकामुद्भाव्येष्टापत्यैव दूपयति ।
१८ किंचेति गाथाद्विकेन तीर्थकृतः माधूनां च कथंचिद्व्य-
स्तवोऽप्युचित एव ।
१९ अण्णुण्णमितिगाथया द्रव्यभावस्तवयोरन्योऽन्य मापे-
क्षता, तथापि माधूनां भावस्ततः पारस्य द्रव्यः इति
व्यवहारे हेतुमाह ।
२२ जद्द मावयाणेत्यादिगाथात्रिकेण धारकाणां द्रव्यस्तव
इति युक्तिपूर्वक दृष्टान्तमाह ।
२. कंचणमणिमो इत्यादिगाधादिफेन श्रावधम्म दृष्य-
Cate:
॥३२॥

·बीजक भीप्रवचन- परीक्षा ॥३१शा स्तवो गरीयान् खरूपकांतोऽपि भावस्तवोऽल्पीयान् । २५ जे सावयेत्यादिगाथया मागुक्तसमर्थन । २६ तेणं सइ इतिगाथया सामायिकाद्यपेक्षया चैत्यादि- कृत्यं महदिति । २७ भावथया इतिगाथया साधुमार्गे द्रव्यस्तवभावस्तवयोः स्वरूपं दृष्टान्तश्च । २९ सञ्चित्तेत्यादिगाथाद्विकेन श्रावकधर्मे कथं द्रव्यस्तवो महान् कथं वा साधुधर्मेऽल्पः इति शंकानिराकरणम् । ३२ गणु निरवजो इत्यादिगाथाद्विकेन निरवयवासेन साधूनां द्रव्यस्तवः कथं नोचित इति परामिप्रायनिराकरणम् । ५३ इस चंदप्पहेत्यादिगाथानां द्वाविंशत्या चन्द्रप्रभाचार्यो- तमुपसंहृत्य तिलकाचार्यकृतप्रतिष्ठाकल्पामासनिराक- रणपूर्वकं साधुप्रतिष्ठान्यस्थापना । ५८ एवं आगमेत्यादिगाथाद्विकेन श्रावकप्रतिष्ठाप्ररूपणा- नंतरं पूर्णिमापाक्षिकप्ररूपणे किं निमित्तं कथं वा संघोक्तिरासीदिति । ७८ पक्खस्स मज्झे इत्यादित्रयोविंशतिगाथामिः सिद्धांत. सम्मत्या चतुर्दशीपाक्षिकव्यवस्थापना। ८५ जोइसकरंडेत्यादिगाथासप्तकेन ज्योतिष्करंडादिवयोजा- ताया भ्रांतेरतिप्रसंगेन निरासः। ८६ चउदसी पक्खी इतिगाथया चतुर्दशीपाक्षिकीतेन महानिशीथसूत्रत्यागात् उपधानमपि त्यक्तमिति विचारः। ८२. पणु उपहाणा इत्यादिगाधात्रिकेण परप्रश्नविकल्पद्वारा सिद्धांतसम्मत्या उपधानव्यवस्थापना। ९३ अह महनिसीहेत्यादिगाथाचतुष्केण हरिभद्रसरिववसा महानिशीथस्साप्रामाण्यं वदतो हरिभद्रसरिवचसैव प्रामा- ण्यव्यवस्थापनेन तिरस्कारप्रकारः । ९४ चिनं हरीतिगाथया हरिभद्रसरिवचःपुरस्कारेण महा- कामाल ONCHORO ·बीजक श्रीप्रवचन- परीक्षा १॥३१४॥ निशीथत्यजने आचर्यम् । ९५ जइ खलुत्तिगाथया गणधरवचने कुपाक्षिकाणांनास्थेति। ९३ हरिभदेणवित्तिगाथया यदि गणधरवचस्यास्था तर्हि कुपाक्षिकेण यद् स्यक्तव्यं तदुल्लेखमाह । ९८ हरिभहस्सवीत्यादिगाथाद्विकेन हितोपदेशः । ९९ हरिभदंपीतिगाथया हरिभद्रवचसाप्रामाण्ये महानिशी- थमप्रमाणमिति वक्तुमशक्यम् । १०२ नणु उवहाणा इत्यादिगाथात्रिकेण पूर्वपक्षाशंका । १०५ जमिणमित्यादिगाथात्रिकेणेष्टापत्त्याऽतिप्रसंगाभावः। १०८ उपहाणेत्यादिगाथात्रिकेण उपधानवहनमंतरेणापि श्राव- ककुले बालकादीनामपि कथं नमस्काराध्ययनं युक्तमि- तिपराशंकानिराकरणम् । १०. जं आवस्सयेतिगाथया आचारांगादावतिप्रसंगनिरा- करणम्। ११२ सुत्तोवयारेत्यादिगाथात्रिकेणोपधानवहनादिनियमः श्रुत- व्यवहारकालापेक्षो,न पुनरागमव्यवहारकालापेक्षोऽपि। ११३ नणु जहेतिगाथया पूर्वपक्षी महानिशीथाप्रामाण्ये हेतुमाह। ११४ जइ एवमितिगाथयाऽतिप्रसंगेन निवारणम् । ११५ तम्हा इतिगाथया तात्पर्यम् । ११६ आयारो उवेत्यादिगाथया उपधानं महानिशीथ एवास्ति नान्यति पराकूतनिराकरणम् । ११७ जोगे आसाढेत्यादिगाथया योगे उपधाने उदाहरणानि । ११८ सुअक्खंधे इतिगाथया सामायिकाध्ययनैकदेशो नम. स्कारः श्रुतस्कंधो न भवति महानिशीथे च तथोक्तो- ऽतस्तत्सूत्रं नासाकं सम्मतमिति पराशंका । ११९ इअ चे इतिगाथया तन्निराकरणयुक्तिः १२० सयमंतरेतिगाथया नमस्कारस्य महाश्रुतस्कंधत्वस्थापना ॥३१४॥ T

·पीज
भीपापन
परीशा
॥३१॥
१२१ पचमाहे इतिगाथपा शेतः ।
१२२ पामितिगाथपा दासोतिरुपोजना।
१२३ सहमतिमागपा रुसोपधान मिना शुक्रतामपन
निों कथं नरागा सदोपमिति पराका।
१२६ उरेनेत्यादिगाधादिफन करा धुतसोपधान करा या नेति
कम्मे केन विधिना दातम्पमिति विगारः।
१२७ नं पुणेत्यादिगाधया कदानिन् भारणापि दानेऽनु.
मापा अमारे नमस्कारादि म्पगुनादय: पाठांते तर
गनिमाह।
(१२८ वहरिहेतिगापया कथंचिदुपधानमहनामारेऽपि शुद्धि-
प्रकारमा।
१२९ सामातिगाथपानमस्कारपाठने सामान्यतोऽपोम्पस्य
लक्षणम्।
| १२९ जुग्गाजुपत्तिगायया नमस्कारदाने पायापायविचारणा
कर्तव्पा।
१३० गामाण्योतिगाथया सामान्यतो योग्यता लक्षणं ।
१३१ पुग्गाहियोगिगाथमा नमस्कारधावणेऽप्पयोग्यस
लक्षणम् ।
१३३ जणमित्यादिगाथारिकेनायोग्यस्य नमस्कारप्रापणे प्रति-
समपमनंतसंगारद्धिः शृपवोऽपीति तम युक्तिय।
१३४ परमेमरुनि गाथया दृष्टांता।
१३५ पुलितोनि गाथया नमस्कारश्रावणेऽपि दुर्पाना-
विकरणे अपायमाद ।
१३८ एकरुपग्मोनिगाथानिफेण पाक्षिकस्य नमस्कार-
थाणे महाकर्मबंध इति दर्शनम् ।
१३९ अ पुष्णिमेतिगाथया राकामते मूलमुत्सननिक दर्शित-
मित्युपसंहारः।
१५१ सेममितिगाथाद्विकेनातिदेशः सरतरेण सह शेपोत्यत्रेषु।
इति ३ पणिमीयफमतनिराकरणविनामयीजकम्
18Sikalte
॥३५॥

·चीजक श्रीप्रवचन- परीक्षा 11३१६॥ OCTOOGoo अथ खस्तरमतविश्रामवीजकं लिख्यते १ अह खरयरत्ति प्रथमगाथया सामान्यतोऽभिधेयम् । २ कुच्चयरतिगाथया जिनवल्लभचरित्रं, एतवृत्तौ च प्रसं- गतो गणधरसाईशतकवृत्तिगतमेव लिखितम् । ४ सो चइउमितिगाथाद्विकेनोक्तव्यतिकरो जिनवल्लभः किं कृत्वा किं कृतवानित्याह। ५ तेसिं पुरओत्तिगाथया जिनवल्लमेन पष्ठं कल्याणक प्ररूपितम्। ६ एवं चुग्गाहिंतोत्तिगाथया कतिवर्षाणि मुग्धजनान् व्युद्ग्राह्य निजपदशिष्यरहित एव परलोकं प्राप्तः। ७ इअ जिणेतिगाथया भाविखरतरमतवीजभूतो विधिसंघ- 'नाम्ना कतिचिजनसमुदायो जिनवल्लभाआत इति दर्शितम् ८ कुच्चयरा इतिगाथया जिनदत्तात् विधिसंघस्य एव खरत- स्नाना कुमतं प्रवर्तितम् । ९ निस्सामिअत्तिगाथया विधिसंघस्य स्वामी जिनदत्ता कथं जात इति व्यतिकरा, एतवृत्तौ च जिनवल्लभस्से- वास्यापि संबंधो गणधरसार्द्धशतकवृहबृत्तिगत एव लिखितः, एतद्व्यतिकरविचारणाऽमिनवनाटककल्पा खत एव विचारणीया। १० गणहरसदृत्तिगाथया वर्णकवज जिनदत्तस्य स्वरूपं सम्यगिति ज्ञापितम् । १७ वष्णयवयणमित्यादिगाथासप्तकेन कुषाक्षिकैर्निजनिग- गुरवो वणितास्ते कथं श्रद्धेयाः १ को वा तत्र दृष्टान्तः? १९ तेणेव इतिगाथाद्विकेन जिनवल्लभस्थापितो विधिसंघो जिनदत्तेन कथं गृहीत इति विचारः । २२ जिणवल्लमेत्यादिगाथात्रिकेण जिनवल्लभजिनदत्तयोर. न्योऽन्यं कीदृशः संबंध ? कथं वा अनयोराचार्य- पदावाप्तिः। । ३१६॥

·भोप्रान-
परीक्षा
३१७॥
चीज
FOODजात HOनाकामना
२४ 'मिनदिसावधेण ति मिनमिभदिग्धेन जिनवल्लम-
जिनदत्तयोरन्योऽन्यं विसंभोगिकत्वं तत्र सम्मतिध।
२६ जिणदत्तदिसेत्यादिगाधाद्विकेन श्रीअभयदेवरिजिनव-
लमजिनदत्तानां परस्परं गुरुशिष्यसंबंधाभावादिनिर्णया
२९ निरवचमयस्सावीत्यादिगाथात्रिकेण जिनवल्लमजिनद-
तनामानावनुत्तरसौभाग्यमाजावित्युपहास्ये हेतुमाह ।
३० सप्पाकरिसणत्तिगाथया जिनवल्लमेन जिनदत्तेन च
निजनिजचेप्टपैव भाव्यात्मखरूपं ज्ञापितम्।
३१. श्चेवं जिणेत्यादिगाथपा उक्तव्यतिकरस्थ ग्रन्थसम्मतिः
३२ जिणदचा इतिगाथयाखरतरमते चतुर्वणः संघो जिन-
दत्तादेव जात इति दर्शितम् ।
३९ अह चामुंडिअइत्यादिगाथासप्तकेन खरतरादिनामामुत्प-
चिनिदानकालादिविचारः,एतद्युत्ची च पहुपयोगित्वा-
प्रसंगवः प्रभावकारित्रगत श्रीअभयदेवशरिचरित्रम् ।
४५ जं पुण जिणेसरेणेत्यादिगाथापदकेन श्रीजिनेवरसुरे।
खरतरविरुद्धं खरतरा वदंति वत्सत्यमुतासत्यमिति विचार
४८ जेणं जिणदत्तेति गाथात्रिकेण प्रायः खरतरमते प्राची-
नपाठपराधनिकरणमर्थान्यथाकरणमसम्मत्यादिविधान-
प्रभृतिकं खमतानुसारेण क्रिपमाणं श्यते तद्विचारः।
५० किंच विवाउ इत्यादिगाथाद्विकेन खरवरनामा विरुद-
मेव न संभवतीति विचारः।
५५ जइ जयचाए इत्यादिगाथापंचकेन श्रीजिनेश्वरसुरेः
खरतरविरुदं न जातमिति निर्णयः।
५८ एगारससयेत्यादिगाथात्रिकेण जिनवल्लमवचनं खरत-
रामिमायेण गणधरसार्द्धशतकविरुद्धम् ।
५९ एवं जिणवल्लहउत्तिगाथया खरतरपदावली विचार्यमाणा
अमिनवनाटककल्पा स्थूलमतीनामपि ।
६. पायं जिणदत्तेत्यादिगाथया प्रायः खरतरमवस्यालीक-
॥१७॥

·बीन
श्रीप्रवचन-
परीक्षा
॥३१८॥
कल्पनाखभावदर्शनम् ।
६६ नणु जिणवल्लहेत्यादिगाथापदकेन पूर्वाचायः प्रशंसि-
तोऽपि जिनवल्लभः कथमिह दूषित इति पराशंकानि-
राकरणम् ।
६७ खरयरेत्यादिगाथया खरतराभिमतस्स जिनवल्लभस्य
संतानं जिनदत्तो न भवति, किन्तु रौद्रपल्लीय एवेति
विचारः।
६९ जिणवइइत्यादिगाथाद्विकेन खरतरमतमर्यादाकारको
जिनपतिसरिरेव ।
७० तीए पमाणेत्यादिगाथया खरतरमतस्य प्रमाणतया
स्वीकारे जैनप्रवचनमप्रमाणीकर्त्तव्यं भवेत् ।
७२ ननु बद्धमाण इत्यादिगाथाद्विकेन प्रद्योतनरिवर्धमा
नाचार्ययोरिव श्रीअभयदेवसरिजिनवल्लभयोरपि अभू-
तोऽपि संभवन्निव संबंधोऽन्यथाकल्पनेन कलङ्कितः।
७३ नणु बहु खायमित्यादिगाथया संबंधादिना सर्वथाs-
लीकमपि बहु ख्यातं कथं जातमित्यादिविचारः ।
७४ सम्मदिट्टीत्यादिगाथया सम्यग्दृशामप्यनाभोगात् परा-
नुवादो भवत्येव ।
७५ बहुकालेतिगाथया सत्यासत्यानुवादे निदानमाह ।
८५ कहमण्णहेत्यादिगाथादशकेन उपदेशसप्ततिकादिकारका-
णामनाभोगस्य स्पष्टीकरणम् ।
८८ अह पायमित्यादिगाथात्रिकेण नवांगीवृत्तिकारकोऽभय-
देवसरिः खरतर इति खरतरमुखानुवादोऽलीक इति
पृथक् ज्ञापनम् ।
८९ एएण कोइ इत्यादिगाथाद्विकेन नाममात्रेण तीर्थातर्वती
तत्पक्षपाती कदाचि वाचालोऽन्यथा जल्पन् तिरस्कृतो
भवति ।
९१ जं पुणमितिगाथया श्रीअभयदेवसूरिजिनवल्लभजिन-
॥३१॥

·बीजक भीप्रवचन- परीक्षा ॥३१९॥ HOOK जनाका ORG दत्तानां परस्परं प्ररूपणाभेदोऽपि, स चानंतरं वक्ष्य- माणो सूत्रविचारणातोऽवसातव्यः । ९३ अह उस्सुतमित्यादिगाथादिकेन उत्पत्रोद्देशः। ९६ गम्भावहारेत्यादिगाथात्रिकेण क्रियाविषयकाधिकोत्सू- प्रोदेशः। १.३ भण्णइ भणिमित्यादिगाथासप्तकेन गर्भापहारः कल्या- णकं न भवति। |१०८ स्पणिपोसेत्यादिगाथापंचकेन रात्रिपौपधिकानां रात्रि- चरमयामे सामायिककरणमधिकम ११० सामाइश इत्यादिगाथाद्विकेन श्रावकाणां सामायिकादेः साधोरिख बिरुचारोऽधिकः। १११ अण्णहत्तिगाथयातिप्रसंगेन निरासः। ११२ पोसहविहिमित्तिगाथया एकवारोचारे जिनवल्लभवचन- सम्मतिः। ११३ साहूणमितिगाथया श्रावकवत्साधूनामप्युपधानवहनम- धिकम् । ११४ उस्सग्गेणमितिगाथया साधूनामुत्सर्गेण कसेछफजल- ग्रहणमधिकं, तवृत्तौ च वनिराकरणसम्मतिः। ११५ तसजयणेतिगाथया कसेल्लकजलग्राहिणः साधोससा- नुकंपा न सादिति । ११७ सावयकुलेत्यादिगाथाद्विकेन पर्युपितद्विदलमहणमधिकं, तद्धृत्तौ च तनिषेधसम्मतिः। १२० नणु पज्जुसिअ इत्यादिगाथात्रिकेण पर्युपितद्विदलग्रहणे पूर्वपक्षाशंका तनिराकरणं च। १२४ पज्जुसिभ इत्यादिगाधाचतुष्केण द्विदलौदनयोः खरू- पभणनेन ग्राखाग्राह्यविचारणा। १२६ जं जं बहुलेत्यादिगाथाद्विकेन बहुलप्रवृत्तेः प्रवचन- मर्यादा तनोदाहरणं च। FOROROHOाला

·बीज
भीप्रापन-
परीक्षा
॥२०॥
(१३७ जइविक्ष इत्यादिगाथैकादशकेन कदाचिदविनष्टमपि
पर्युपितद्विदलं न ग्राह्य, नत्रानेके दृष्टान्ताः ।
"--३९ पज्जूसिअसद्दत्यो इत्यादिगाथाद्विकेन पर्युपितशब्दस्य
कोऽर्थ इति विचारणामकारः।
४० मि उनिगाथया द्विदलाद्विदलयोर्लक्षणम् ।
१४२ एवं विदलेत्यादिगाथाद्विकेन द्विदललक्षणरहितमपि
*दिकं द्विदलमिति भणनमधिकं तन्निरासच
१४८ जंजं विगहत्तिगाथया यावनिर्विकृतिकं तावद कृतप-
त्याख्यानवतां कल्प्यमेवेति नियमाभावमाह ।
१४९ ता कहमित्यादिगाथया खरतरेणाणंदररिसम्मतिर्दर्शिता
साऽपि दूषिता।
२५० एवमितिगाथया यत् पविधं क्रियाविषयमधिकमूत्यत्रं
दर्शितं तबहु ख्यातं,एवमन्यदपि तन्मते भूयोऽस्तीति ।
इत्यधिकोत्सूचवीजकम्
ना
त्तीए इत्यादिगाथाद्विकेन संदेहदोलावली-
प्रवचनसारोद्धारसम्मत्या संगरिकादिद्विदलभणनं
"चिह्नम् ।
गाथया प्रवचनसारोद्धारकृतेः समर्थनम् ।
तगाथया सरतरामिप्रायस्य दूपणम् ।
संगरिचिगाधया इष्टापत्त्या दूपणदानम् ।
अथैवमूनोत्सूत्रवीजकं लिख्यते
१५३ अह ऊगमित्यादिगाथात्रिकेण ऊनोत्सूत्रोदेशः।
१५४ इत्थीणमितिगाथया स्त्रीजनपूजानिपेधनिदानम् ।
१६१ एगावराहेतिगाथासप्तकेन एकस्यापराचे वजातीयमानस्य
प्रायश्चित्तदाने जिनदत्तस्य महामूर्खत्वं ज्ञापितम् ।
२६३ परमण्णमित्यादिगाथाद्विकेन लौकिकदृष्टांतैन तथामि-
॥३२०॥

·बीजक
भीप्रवचन-
परीक्षा
॥३२॥
सकालाजिम
प्रायनिराकरणम् ।
| १६६ जिनदत्तो इत्यादिगाथाविकैण जिनदत्तादप्युपदेशमधि-
कृत्य दिगंवरो दक्षस्तन हेतुश्च ।
|१६७ पुब्बिं विराहिओ इत्यादिगाथया लीजिनपूजानिषेधे मूल-
हेतुमाह।
१६८ नणु तित्थयरेणत्तिगाथया तीर्थकरकल्पेन जिनदत्तेन
प्रकाशितं कथं दूपयितुं शक्यमिति पराशंका ।
| १६९ एवं चे इत्यादिगाथया सूरिमवर्चने उत्स्त्राभावे उत्सूत्र
खपुष्पकल्पं संपद्यतेति विचारः।
१७० तम्हा इतिगाथया तीर्थकरसमानसूरिलक्षणमाह ।
१७१ सूरिकयोऽवित्तिगाथया मूरिकृतं
१७२ जिणपूआ इत्यादिगाथया जिनपूजानिधे वैपरीत्य-
मेवेत्याह ।
१७३ एएणमितिगाथया सरिप्रवर्त्तने तात्पर्यमाह ।
१७४ इह सुत्तेत्तिगाथया अमुकग्रंथे स्त्रीणां जिनपूजा भणिता
स्त्रीत्वादिरूपेण सूत्रसम्मतेः प्रयोजनं नास्ति, यतो मूर्ख-
जनप्रत्यापनार्थमसाकं सामाचारीति वदति ।
१७५ पागयेत्यादिगाथया स्त्रीजिनपूजानिषेधकतिरस्कारे वच-
नोल्लेखमाह ।
१७६ तिस्थासम्मयेतिगाथया तीर्थस्सासम्मतंभापमाणो निय-
मेनानंतसंसारीति ।
१७७ एएणमितिगाथया मग्गंतरेहिन्ति सूत्रवचसा ममापि
मार्ग एवेति मतथितोऽपि तिरस्कृतः।
१७८ अहमिचउद्दसिइतिगाथया चतुप्पीव्यतिरिक्ततिथिषु
निपेधो जिनदत्तस्य महामोहः ।
१७९ अष्ठमिपमुहेतिगाथया प्रागुक्तस्य प्रतीकारः तत्वार्थस-
म्मतिश्च।
१८० तत्तत्थविचिइतिगाथया कुपाक्षिकान्तिजनकपदस्य
प्रमाणं तदाह ।
॥३२॥

·वीजक भीप्रवचन- परीक्षा ॥३२२॥ तात्पर्य तत्वार्थवृत्तायुक्तम् । १८१ सिखा पुणेतिगाथया शेपतिथिपु पौपधाकरणे विरोधमाह । १८२ सिक्खावएसुत्तिगाथया प्रतिबंद्याऽतिप्रसंगोद्भावनम् । १८३ न मुणइत्तिगाथया साक्षादतिप्रसंगाज्ञानमाह । १८५ पडिकमणमितिगाथाद्विकेन प्रतिक्रमणदृष्टांतेन पौपध- नियमं प्ररूपयन् प्रायश्चित्तसंवराभ्यां तिरस्कृतः। १८९ अहवा सिकखेत्यादिगाथाचतुष्केन चतुष्पर्ण्यतिरिक्ता- स्वपि तिथिषु पौपधव्यवस्थापनम् । १९० किंच मुणि इतिगाथया दूपणांतस्माह। १९१ जं भोअणेत्यादिगाथया पौपधिकानां भोजननिषेधः ऊनमुत्सूत्रम्। १९३ चउद्दसइत्यादिगाथाद्विकेन पौपधिकानां भोजनव्य- यस्थापनम् । १९५ साषयपडिमेत्यादिगाथाद्विकेन श्रावकप्रतिमाधर्मव्यु- च्छेदं वदन् तिरस्कृतः। १९७ समणाणं समणीहिन्ति गाथाद्विकेन साधुभिः सह साध्वी विहारो, नान्यथेति, एतद्वृत्तौ चानेकग्रंथसम्मतयश्च । २०२ अगुणा मासेत्यादिगाथापंचकेनाधुना मासकल्पो व्युच्छिन्न इति वदतस्तिरस्कारप्रकारः। २०३ गृहस्थानां प्रत्याख्याने पानकस्याकारव्यवस्थापनं तत्र सम्मतिश्च । इत्येवमूनोत्सूत्रवीजकम् अथायथास्थानोमुत्सूत्रवीजकम् २०४ अजहेतिगाथया अयथास्थानोत्सूत्रस्य लक्षणं लक्ष्यं च, अमिवर्धितवर्षे धावणेऽपि पर्युषणा। २०५ जण्णमितिगाथया सिद्धांतसम्मला माद्रपद एवामि- ॥३२२|| ·बीजक भीप्रवचन- परीक्षा ॥३२॥ जालाOOT वर्द्धितेऽपि मासे पर्युषणा। २०६ जह चाउत्तिगाथया चातुर्मासकवत्पर्युषणाऽपि मास- नियतेति। २०७ मासाइअतिगाथया मासवृद्धौ प्रथमोऽवयवः प्रमाण- मेवेति वदतो जिनदत्तस्यायथास्थानमुत्सूत्रं । २०८ पुढीपढमो इतिगाथया वृद्धौ मथमोऽवयवो नपुंसकोऽतो द्वितीय एव श्रेयानिति । |२१० एएणहिए इति गाथाद्विकेन परोपहास्यं तनिराकरणं च । २११ जणु वीएवितिगाथया पराशंकोद्भावनम् । २१२ रवीतिगाथया अमिवर्धितमासादौ यस्य प्रामाण्यं तदाह। २१३ तेणं तिहित्तिगाथया तिथिपाते पूर्वैव ग्राहोति विचार। |२१४ बुढीइ पुणेत्तिगाथया पद्धौ प्रथमा तिथिः पूर्णेत्यादि परवचनमश्राव्यम् । २२२ जम्हा तीए इत्यादिगाथाष्टकेन तिथिमासादिवृद्धौ हानौ च प्रामाण्यामामाण्यनिर्णयो दृष्टान्ताश्च । २२३ इरिअत्तिगाथया ईयां विना सामायिककरणमयुक्तम्। २२४ चिनविसोहीतिगाथया प्रथमेर्यायाः प्रयोजनं श्रीमहा- निशीथोक्तम्। २२५ अहावस्सयेतिगाथया भ्रांत्या ग्रन्थसम्मतिमादाय पूर्व- पक्षी शंकते। २२६ इअ चेइतिगाथया पूर्वपक्षाशंकाया निरासा, तवृचौ युक्तिपूर्वकग्रंथसम्मतयश्च । २२७ तम्हा पढमेतिगाथया ईर्यायां तात्पर्यमाह । २२८ जइवि सुपासे इतिगाथया पार्श्वसुपार्थयोः फणानां न्यूनाधिककरणेनारोपोऽयथास्थानम् । २२९ एवं अजहठ्ठाणमितिगाथया क्रियाविषयकोत्सूत्रोपसंहार इत्ययथास्थानोत्सूत्रवीजकम् ·बीजक मीप्रवचन- परीक्षा ॥३२४॥ अथोपदेशविषयकोत्सत्रबीजकम् २३० अह पुणेतिगाथया उपदेशविषयं द्वितीयमुत्सूत्रं प्रागुद्दिष्टं यत्तद् द्विप्रकारमितिविभागः। २३१ अहिअमितिगाधया उपदेशविषयं द्विविधमप्युत्सूत्रं क्रियोत्सवादनंतगुणम् । २३३ अहवेत्यादिगाथाद्विकेन प्रकारांतरेण नामग्राहं द्वैविध्यमाह |२३४ लोइअधिगाथया लौकिकमिथ्यास्वादनंतगुणपापहेतु- रुपदेशविषयं द्विविधमपि उत्सूत्रम् । २३५ जम्हा उ संकिलिट्ठो इतिगाथयाऽनंतगुणपापहेतुत्वे हेतुमाह । २३६ तेणंति गाथया प्रागुक्तखभावादेवान्यतीर्थिकस्तद्भव- मोक्षगामी स्थान पुनरुत्सूत्रीति । २३९ एवं कुवक्खेत्यादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः। इति ४ खरतरमतनिराकरणविश्रामबीजकम् अथांचलिकमतनिराकरणविश्रामवीजकं लिख्यते ५ अह अंचलिअमितिगाथापंचकेनांचलिकमतोत्पत्तिनिदा- नकालादिविचारः। ६ तीए सरिपयत्थमितिगाथयांचलिकमताकर्षकस्याचार्य- पदवीव्यतिकरः। ८ नियमयेत्यादिगाथाद्विकेन नरसिंहेन कालिकादेवी कथ- माराधितेति विचारः। . उस्सुत्तमितिगाथया प्रथमोत्सूत्रवरूपं तत्र कुयुक्तिश्च । १२ णो पुत्तिअत्तिगाथात्रिकेणांचलिकाभिप्रायनिराकरणं । १३ धम्मोवगरणेतिगाथया धर्मोपकरणरहितः कृतसामा- यिकोऽपि व्यवहारनयवाह्यः। १४ उबगरणमितिगाथया आवश्यकक्रियायामनुयोगद्वारा- दिषु साध्वादीनां चतुणामपि रजोहरणादि क्रियासाधनं भणितम् । ॥३२४ ·भीप्रवचन- परोक्षा ॥३२५॥ पORG बीजक १५ तह पण्हाइतिगाथया उपकरणप्रतिषेधानंतरं कारणामावे कार्यस्याप्यभाव इति कार्यभूतं प्रतिक्रमणं निषिद्धम् । १७ पोसवणेतिगाथया शतपदीवचनेन स्तनिकस्य पर्युषणा चतुर्थ्यामेवाऽऽसीद । १८ एगुणवण्णेतिगाथयामिवर्द्धितेऽपि श्रावणभाद्रपदवृद्धौ स्तनिकमते पूर्वमेकाधिकेन पंचाशता दिनैः पर्युषणाss- सीद, इदानीं तु अन्यथाऽपि ।। १९ चित्ताइअंमित्तिगाथया चैत्रादिवृद्धौ विंशत्या दिनैः पर्यु- षणा तन्मते। २० जंपुणेतिगाथया अर्धजरतीयन्यायेन संमतिमत्तिर्दूषिता २१ जणं चुण्णीतिगाथयार्द्धजरतीयव्यक्तीकरणं, एतद्धृत्ती शतपदीसम्मतयश्च । २५ तित्था चुअस्सतिगाथाचतुष्टयेन तीर्थात् भ्रष्टस्यागमः शरणं न भवति, तत्रागमानुसारेण युक्तिरपि । २६ संपइत्तिगाथया सांप्रतीनतीर्थ चतुर्थ्याश्रितमशुद्धचारीति पराशंका। २७ आगमविरुद्धतिगाथया आगमविरुद्धचारि तीर्थ न भवेदिति। २८ तित्थपडीतिगाथया तीर्थप्रतिपक्षोऽहंदादीनामपि प्रति- पक्ष एवेति । ३० तित्थपडिइत्यादिगाथाद्विकेन स्तनिकः प्रतिसमयमनंत- भवहेतुं कमर्जियति । ३१ तेणेवत्तिगाथया लौकिकमिथ्यादृष्ट्यपेक्षया प्रतिसमय- मनंतगुणक्लिष्टपरिणामः स्तनिकेत्यादि । ३४ जो पुणेत्यादिगाथात्रिकेण पुस्तकातीर्थमुद्धृतमित्यादि परवचनं तन्निराकरणं च। ३५ तम्हा तित्थेतिगाथया तीर्थे सति तीर्थादन्यत्र धर्मों न भवतीति तीर्थं च चतुर्थ्यामेव । लामाकाROHORORNO जागाजार जलाकर ॥३२५।

·भीप्रवचन- परीक्षा ॥३२॥ , कालकाला ३६ तव्वसउत्तिगाथया चतुर्मासकमपि चतुर्दश्यां पर्युषणा- नुरोधाचथाऽऽहतमिति । ३८ देसिअइत्यादिगाथाद्विकन जैनप्रवचने पंच प्रतिक्रम- णानि, तेषु द्वे प्रतिक्रमणे रात्रिकदैवसिकलक्षणे, भाति तीर्थेऽनुकरणं तु पाक्षिकमात्रस्य, अंतिमप्रतिक्रमण- त्रिकं तीर्थवाह्यताचिरं, तीर्थानुकृतेरप्यभावात् । ४० जेहिं चलिओ इत्यादिगाथाद्विकेन क्षपणकवत् तीर्थ- बाह्यताऽवसातव्या। ४१ तेण मुहेतिगाथया येन कारणेन महता चिह्नन तीर्थबाह्यः स्तनिकस्तेन कारणेन राकामतीयेनापि वर्द्धमानाऽऽचा- येण मुखवत्रिकाव्यवस्थापनकुलकसंज्ञं प्रकरणं कृतं, तत्रान्येपां का वाति, एतद्वृत्तौ च अन्याचार्यकृतानां ढुंढिकादीनां लेशो लिखितोऽस्तीति । ४३ सच्छंदमईत्तिगाथाद्विकेन शास्त्रोक्तमेकमपि वचनं संद- र्यमानं चेतसि नाभाति तस्य संपूर्णेनाप्यागमेन न वीजकं काचिदप्यर्थसिद्धिः, तत्र दृष्टान्तश्च । ४४ एवमणुइतिगाथया स्तनिकमतोच्छेदकमनुयोगद्वारगतं वाक्यं प्रदीपकल्पं चक्षुष्मत एच प्रकाशकृत् । ४७ जं पुण वीसेत्यादिगाथात्रिकेण विशेत्यादिमिर्या पर्युषणा तस्याः स्वरूपनिदर्शनम् । ४८ जं पुणेत्यादिगाथया सर्वजनप्रसिद्धा पर्युपणा सा च भाद्रपद एवेति समर्थनम् । ४९ संपइत्तिगाथया पंचकहान्यादिकमपि व्युच्छिन्नं,सर्वमपि संप्रति चरमपंचक एवेति तात्पर्यम् । ५० किंचागम इत्यादिगाथया स्तनिकस्य ग्राथिल्यसूचकमाह। ५२ जं जेणमितिगाथाद्विकेन केन स्वरूपेण तीर्थातर्वर्ती स्वादितिविचारः। ५२ तित्थं तुतिगाथया केन तीर्थबाह्यः स्यात् तत्खरूप- ·भीप्रवचन- परीक्षा ॥३२७|| १३ एवं कुवखेलादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः। इति ६ सार्धपूर्पिणमामतविश्रामवीजकम् जीजक भणनम्। ५३ तम्हा इतिगाथया तीर्थाहितोत्सत्रमार्गाश्रयणापेक्षयाs- न्यतीर्थिकमार्गाश्रयणं श्रेय इति समर्थनम् । ५४ जह नामेतिगाथयाऽन्यतीर्थिकमार्गाश्रयणे दृष्टान्तः । ५५ तेणेवतिगाथया सिद्धांतसम्मतिः । ५६ पुण्णिमेत्यादिगाथया उक्तशेपोत्सूत्राण्यधिकृत्य तृती- यविश्रामोऽवलोकनीय इत्यतिदेशः। ५९ एवं कुवश्खेत्यादिगाथात्रिकण विश्रामोपसंहारः । ५ इत्यांचलिकमतनिराकरणविश्रामबीजकम् अथ सार्द्धपौर्णिमीयकमतनिराकरणविश्रामवीजकं लिख्यते ९ अद्द सदुपुण्णिमीउत्तिगाथानवकेन सार्धपूर्णिमोत्पनि- कालनामादिव्यतिकरः। १० कप्पयासेतिगाथया प्ररूपणोद्भावनं शेषनरूपणातिदेशश्च अथागमिकमतनिराकरणविश्रामबीजक ४ अह आगमिअइत्यादिगाथाचतुष्केण आगमिकमतो- त्पत्तिकालमताकर्षकनामादिविचारः । ५ तित्थयरोत्तिगाथया श्रुतदेवताविषयकपराशंका । ८ इचाइत्तिगाथात्रिकेण पूर्वपक्षिणोक्तस्य निरासः। ९ नणु सुअइतिगाथया श्रुतदेवता भवविरहादिकमसदेव कथं दास्यतीति पराशंका। १. नेवं निअमोत्तिगाथया खसत्तायां सदेव दीयते इत्येवं- नियमाभावस्तन दृष्टान्तश्च । ११ जो पुणत्तिगाथया यत्तु क्वापि नियमो दृश्यते तद् द्रव्य- विषयो, न पुनर्भावविपयोऽपि । ॥३२७ ·- चीज श्रीवचन परीक्षा ॥३२॥ १४ दव्याउ दव्यत्तिगाथात्रिकण जगत्स्थित्या कार्यकारण- निगमनम् । १५ अण्णहत्तिगाथया योकेनापि महता सर्वकार्यसिद्धिः स्याचाहि अर्हन्नमस्कार एव कर्तव्यो, न पुनः सिद्धादी- नामपि। १८ तेणिव दीसेत्यादिगाथात्रिकेण श्रुतदेवताराधनं फलवत्, तत्र दृष्टांतश्व । १९ नणु साहणमितिगायया त्रिस्तुतिकस्साशंका । २० इस इतिगाथया त्रिस्तुतिकस सिद्धांतानभिज्ञता। २१ जाइसहावेतिगाथया श्रुतदेवतापेक्षापरायणत्रिस्तुतिको वराकः। २६ जं जरुखाइति गायापंचफेन यक्षादिनिधाया निषेधेऽपि समर्धनप्रकारः, सिद्धांतसम्मतिथ । २९ मुअसिनेत्यादिगाथात्रिकेण पधादिनिश्रानिपेघेऽपि न श्रुतदेवताक्षेत्रदेवत्तानिपेधः, किंतु तदाराधने जिनाज्ञा इत्यादिविचारः। ३१ न य किंचिविइत्यादिगाथाद्विकेन प्रवचनमर्यादास्वरूपं । ३२ तेण भगवत्तिगाथया प्रवचनविरोधभावेन त्रिस्तुतिक: कीदृश इत्याह । ३३ एवं खलु तित्थुन्नईतिगाथया त्रिस्तुतिकमतस्य पूणिमा- सदृश इत्यतिदेशः। ३६ एवं कुवाखेत्यादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः। ७ इत्यागमिकमतनिराकरणविश्रामबीजकम् अथ लुंपकमतविश्रामवीजकं लिख्यते २२ अह पडिमेत्यादिगाथाद्वादशकेन लुंपकमते उपदेशवे- पयोरुत्पत्तिखरूपम्। १६ एवं खल अच्छेरमितिगाथाचतुष्टयेन लुपकमतोत्पत्ता- DISIG ॥३२८॥ , ·श्रीप्रपन- परीक्षा ॥३२९॥ गाव . २३ आगमओ पलवंतेत्यादिगाथासप्तकेन आगमतोऽप्याग- मध्यपहारिणामुपदेशो पलचान, तत्तोऽपि कथंचिजिन- प्रतिमाऽपि बलवतीति समर्थनम् । २४ अह लंपगस्सरूनमितियाथया लुपकमवविचारणाय चत्वारि द्वाराणि। २९ गणु पुच्छामोत्तिगाथापंचकेन लुपकस्वरूप विचारणम् । ३४ जणु तुम्हाणं धम्मेत्तिगाथापंचकेन लुंपकधर्मस्वरूप- विचारणम् । ३८ गभयइत्थीइत्यादिगाथाचतुष्टयेन जगत्स्थितिमर्यादा- दृष्टान्तः। ४० तत्थचि किंचिइत्यादिगाथाद्वयेन यथा तीर्थन प्रष्टव्यं तदाह। ४४ दोहंपि दो विगप्पाइत्यादिगाथाचतुष्टयेन विकल्पोद्भा- वपुरस्सरं जगस्थितिविलोपमसंगा, पुरुषपरंपरा च श्रुतधर्महेतु। ६० एवं उमयमणिमित्यादिगाथाषोडशन सिद्धांतेऽपि प्रतिमातो जिनधर्मप्राप्तिः, न पुनः कापि पुस्तकादपि धर्मप्राप्तिरिति चिचारः। ६२ मोअणेत्यादिगाथाद्विकेन लिखितमात्रेण समीहितार्थ- सिद्धिर्न भवति, तेन लंपकमते किं संपन्नम् ।। ६४ तस्सुवएसोइतिगाथाद्विकेन निष्ठुरभाषात्मको लुपको- पदेशस्तद्विकल्पितसिद्धांतसम्मतिः सज्वे पाणा० भूआ इत्यादि, बङ्घचौ च तदुद्भावितसम्मत सम्पपिचारः ६८ एवं निदुरखयणमित्यादिगाथाचतुष्केण लुपकोक्तनिष्ठुर- भापाया निराकरणम् । ७२ अह बहुविवेत्यादिगाथाचतुष्टयेन लंपकमेव प्रश्नविष- यीकृत्य लुपकनिराकरणम् । ७८ से मिजे अतीआइत्यादिगाथाषद्कैन से बेमि अतीया

·बीस
भीप्रवचन-
परीक्षा
॥३३०॥
पडप्पण्णा अणागया इत्यादिसम्यक्वपराक्रमाध्ययनो-
देशकस्य पारमार्थिक कार्यकथनम् ।
९१ नणु नइउत्तार इत्यादिगाथात्रयोदशकेन नद्युत्तारे संख्या-
नियमादेस्तात्पर्यभणनेन लुंपकमतनिराकरणम् ।
९६ जिणकप्पेइत्यादिगाथापंचकेन यद्यत् प्रतिषिद्धं तत्तदधर्म
एवेति पराकूतमूढनियमं निराकरोति।
१७ नणु उवगरणा इत्यादिगाथया प्रतिवंद्या लुंपकं दूषयति।
९८ जणु उवगरणमितिगाथया ज्ञानादीनां मूलोपकरणानि ।
९९ नियनियकोतिगाथया उपकरणमपि कथंचिदधिकरणं
१०७ असुहा अहो इत्यादिगाथाचतुष्टयेन साधुश्रावकयोरन्यो-
ऽन्यसापेक्षता।
१०८ सिद्धांता इतिगाथया प्रतिमाविचारे क्रियमाणे सिद्धांत-
प्रतिमातीर्थानां क्रमेण बलवत्त्वम्।
११६ सच्चं खलु इत्यादिगाथाष्टकेन सापेक्षतायां स्याद्वाद-
रचनाप्रकारः।
११९ एवं धयर इत्यादिगाथात्रिकेण लुंपकमतं युक्त्या दूषयति।
१२१ नणु जिणेत्यादिगाथाद्विकेन श्रावकधर्मेण कुपाक्षिक-
धर्मस्तुल्य इति परः शंकते ।
१३३ जीवो अणाइइत्यादिगाथाद्वादशकेन श्रावककुपाक्षिक-
योर्भूयोऽतरं दृष्टान्तपुरस्सरमाह।
१३९ अह लुंपगेतिगाथापदकेन लुंपकमतसिद्धांतस्वरूपं निरूप्य
तन्निराकरणम्।
१४३ तित्थं खलु इत्यादिगाथाचतुष्टयेन जैनसिद्धांतव्यवस्था-
स्यात् ।
१०० एएणं जिणपडिमेतिगाथया सिद्धांतजिनप्रतिमयोर्युग-
पदुत्पत्ती लुपकमतं निरस्तं स्यात् ।
१०१ जिणपडिमेत्यादिगाथात्रिकेण जिनप्रतिमासिद्धांतयो-
मुगपदुत्पत्तौ परस्परं सापेक्षतामणनम् ।
॥३३॥

·वीजके परीक्षा ॥३३॥ पनाय प्रसंगतस्तीर्थस्वरूपस्यातिदेशमाह । १४५ एवं तित्थेत्यादिगाथाद्विकेन तीर्थसिद्धांतयोरन्योऽन्य संगतिः। १४८ तेणेवेगेपि पयमितिगाथात्रिकेण प्रागुक्तस तात्पर्य दर्श- यन् जिनप्रवचने पदमावस्यापि व्याख्याने जिनप्रतिमा- प्रासादप्रतिष्ठादिसिद्धिा, एतवृत्तौ च तद्रचनादिग- दर्शनम् । १५० अह मरहेत्यादिगाथाद्विकेन केन श्रावकेण प्रतिमा कारिता केन च साधुना प्रतिष्ठित्तेत्यादिविचारः। १५१ का कारणेतिगाथया कार्य कारणजन्यमितिकत्वा प्रतिगायाः सम्यक्त्वकारणत्वं दर्शयति । १५४ चेइअसहत्थेत्यादिगाथात्रिकेण सिंहावलोकनन्यायेन पुनरपि द्वाररचना। १५५ भगवइतिगाथया चैत्यशब्देन प्रकते जिनप्रतिमैव, न साधुर्नवाऽर्हन् इति सूत्रपाठत एवाह, एतवृत्तौ च सूत्रपाठेनापि। १५७ चेहअचंदणेत्यादिगाथाद्विकेन जिनप्रतिमानामुपयोगो नियतक्रियासु साधूनां श्रावकाणाभ । १५९ नाणानाणप्पमुहाइत्यादिगाथाद्विकेन आनंदादिश्रावका- णामुपधानवहनं, तवृत्तौ च सूत्रपाठोऽपि। १६१ संखेवेत्यादिगाथाद्विकेन सिद्धांत कचित् संक्षेपः कचिव विस्तरः, तत्र विरोधो न भवतीति विचारः। १६२ अण्णहत्तिगाथया अन्यथातिप्रसंग इति विचारः। १६३ सम्वकुवखुइतिगाथया श्रीमहानिशीथसूत्रं सर्चकपा- क्षिकोच्छेदकं,अत एव तपागणस्यैव प्रामाण्य, नेतरेपाम् । १७० लुपगमित्तुइत्यादिगाथासप्तकेन लुपकस्य हितोपदेशः। २७३ विश्रामोपसंहारः । इति ८ लंपकमतनिराकरणविश्रामयीजकम् SIROHORS

·बीज
--
जीप्रपन
परीक्षा
॥३३२॥
अथ कटुकमतवीनकं लिख्यते
२ अह कटुअत्तिगाधाद्विकेन कदुकमतोत्पत्तिकालादिनि-
दर्शनम्।
८ अन्यत्तेत्यादिगायापदकेन कटुकोपदेशः।
१८ पयसरुसुइत्यादिगाथादशकेन कडकमतनिराकरण-
३४ सब्वेऽवि मुत्तिइत्यादिगाथासमकेन उत्तरपथसाधुनिश्रया
धर्म कुर्म इति कदाशानिराकरणयुक्तया।
३८ संपुण्णमेसेत्यादिगाथाचतुष्टयेन कटुकमते देवगुरुधर्माणां
परमाशातनैव, खरूपमाह।
३९ गिहिजिणेत्यादिगाथया कटुकमते शेपोत्सत्राणामति-
देशमाह।
४२ एवं कुपक्खेत्यादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः ।
इति ९ कटुकमतनिराकरणविश्रामवीजकम्
युक्तयः।
२१ नं पुण तत्थवीत्यादिगाथात्रिकेण साधूनामभावे किं
स्थादित्याह।
२२ जह पालिमा इत्यादिगाथया दृष्टान्तः ।
२३ नं पुण बहुत्तकिरिअत्ति संप्रति यथोक्तक्रियाकारिणः
सापो न संतीति दुर्चचनेन किं स्यादिति विचारः।
२५ जेणं जहुचेत्यादिगाधाद्विकेन यथोक्तक्रियाफारिणः
साधवः संप्रत्यपि संति, तत्र दृष्टान्त ।
२८ एपमहेत्यादिगाधाद्विकेन कालानुभावन साधुस्वरूपमाह
अथ पीजामतबीजकं लिख्यते
२ अह बीजमएत्तिगाथाद्विकेन पीजोत्पत्तिकालादि।
७ सोऽवि गओत्तिगाथापंचकेन तन्मतदिहेतुः ।
९ सुअसिचेत्यादिगाथाद्विकेन तदुपदेशनिराकरणम् ।
॥३३२॥

·बीज
भीप्रवचन-
परीक्षा
॥३२॥
१२ एवमित्यादिगाथात्रिकेण विश्रामोपसंहारः ।
इति १० वीजामतनिराकरणविश्रामबीजकम्
अथ पाशमतनिराकरणवीजकं लिख्यते
४ अह पासेत्यादिगाथाचतुष्टयेन उत्पत्तिकालनिमिचादि-
विचार।
५ सद्दहणेतिगाथया मताकर्षकस्य खरूपम् ।
१६ तस्सुवएसोइत्यादिगाथादशकेन पाशस्योपदेशखरूपम् ।
२७ जं पासेण येतिगाथया पाशोक्तमतं विचित्रं दर्शितम् ।
१८ चरिआणुवाएत्तिगाथया चरिवानुवादखरूपमाह ।
२० धम्मोऽविअसिगाथाद्विकेन प्रागुक्तसमर्थनाय धर्मखरू-
२३ धम्मो खल इत्यादिगाथाद्विकेन धर्ममाने जिनाझैवेति
व्यवस्थापना।
२४ गाणस्सत्तिगाथया पाशोक्तमतविनाशाय ज्ञानादीना-
माराधनाखरूपं।
२५ पोत्थाईतिगाथया ज्ञानाद्युपकरणानि ।
२६ उस्सग्गो इतिगाथवा साधुश्रावकमागौं उत्सर्गापवादो।
३१ उस्सग्गो इत्यादिगाथापंचकेनोत्सर्गापवादयोनृपतिप्रजा-
ज्ञातं, पथि विश्रामवदपवादः।
४४ जो भणईत्यादिगाथात्रयोदशकेन जिनकल्पे उत्सर्ग:
जिनस्थविराणामाहारयनिद्रावस्रादि चरणार्थमाज्ञया, न
प्रमादत्ता, सम्यग्दृष्टेरप्रमादा,देशविरतेरनारंभवन्न मुनेः
ROMORRESIROICKE
पमा ।
प्रमादः।
२१ एवं धम्मे इतिगाथया जिनाज्ञयैव धर्मों नान्यथेति
समर्थनम्।
५३ अं पुणेत्यादिगाथानचकेन पूजावसानेनिरासः।
| ॥३३३॥

·साक्षिणा परीक्षा ॥३३॥ ५८ एएणमित्यादिगाधापंचकेन द्रव्यस्तवादेराज्ञात्वं । ६७ आवेत्यादिगाथाद्विकेनोपधानाधतिदेशः। ६४ एवमित्यादिगाथापदकेन विधिवादादिवादत्रिकव्यवस्था ६९ एवमित्यादिगाथाद्विकेनोपसंहारः । ६५ आणेतिगाथया आदेशोपदेशाज्ञे। इति ११ पाशचन्द्रमतनिराकरणविश्रामवीजकं इति प्रवचनपरीक्षाबीजकम् । २१० आ उत्तरार्ध साक्षिविशेषनामानि ई-ईशानेन्द्रः आणंदविमलपरि २३४-२३५-२६० आनंद २१६-२१७-२१८-२६८ | उकेश: अकन्चरः ३०४ आमराजा उज्जयंतगिरिः अमयदेवसरिः उदायन: अरपट्टपाटकः ३१-३२ उमास्वाति: अष्टापदः ८२-१५३-१८०-२८९-१९३ ! आपादाचार्य: २३०-२७२ अहम्मदाबाद ऋपमा अहिउत्रा ८२-१८० इन्द्रनागः २४८ | आर्द्रकुमार ३०-२५ । आर्यसुहस्ती ८२-१८० १८७ १८९-२४८ ॥३३॥ २८-३३-४२-११० २१२-१४१-३०४ ·स श्रीप्रवचन- परीला ९२ १८७ ८२-१८०.२००-२१० ५७.३०० २३४ चंडप्रद्योतना ऋषिमेषजी ३०४ कोणिकः ३०० गंगा: ऐ-ऐरावतः गंधार २० अं-अंजनगिरि २०१ (खपुटाचार्यः २४७ चमरचंचा ग चमरेन्द्रः कटुका २४-५३-२२९-२४५-२४९ गजानपद: चिलातिपुत्रः २५०-२५१-२५३ गणपतिः २३५ कपिलकेवली १८७-१८९ गंगाचार्य: चूना कलिकालसर्वत्र २ | गर्दमिल्ल १०४-२२६ चन्द्रमभाचार्य कालकसरि १०४-२२५-२२६ । गुर्जरत्र: २३-२३१-२३७-२४१ २२७-२३४-२४७ २४७-२४९-२५० जगधन्द्रसरित काश्यपः ९२ गोष्ठामाहिला १२ | जगमालर्षि कुमारपाल: २-१३-३९-६७ गौतमखामी ७-८५१-५५-५६-४९-८१ जिनदासगणी कृष्णवासुदेवा ९१-९०-९२-२१०-२६४ जिनदत्ता केशवसिंगा गंगा २२५ जिनपतिभरि २-३-४० २३४ २४९ ४०-२०८ २०७ ॥३३५ ·साक्षिण भीप्रवचन- परीक्षा ॥३२६॥ जिनभद्रगणिक्षमा० जंबूद्वीप जंबुखामी २४८ | देवेन्द्रसरिः ३३,१६०-२०५ | देवर्द्धिगणिक्षमा १३९-२३१ द्रौपदी ३०० / पाशचन्द्रः तामलि तिम्यगुप्तः तोला तक्षशिला २१० घनाख्य: २२५ धनेश्वरसरिः ३० धरणेन्द्रः ८२-१८० | धर्मदासगणी २३१-२४८ नंदा १७० २४७-२४८ नंदवर्धनः ११३-१५७-३०० नंदीश्वरद्वीपः ८२-१८०-२००-२६३ प २५९-२६१-२६५-२७३ २७४-२८५-२९७-३०२ पार्श्वनाथः ८२-२८०-३०३-३०४ ८२-१८० पुष्करद्वीप: १७६ पूर्णिमा पौर्णिमीयका ६-३०१ ४० प्रद्युम्नाचार्य: २०७ १३२-१३९-२३१-२३७ १८७ १५३-१८९ ९२ । बाहुबली दर्शाणकूटः दानपिः दुर्चलिकापुष्पः दुष्प्रसमसरि देवपत्तनं ८२-१८० | नरसिंहः २३५ । नराउदा १९ | नागपुरा १३२-२३६-२३७ । नाभसूरिः ३० प्रभवस्वामी २९-२५९ प्रभावती ब ३. नेमिनाथ: २४७

·साक्षिण:
भीप्रवचन-
परीक्षा
१३३७॥
भ
पीजा
२५७ । मरु
२३१ । भेषकुमार
१४५
बृहद्गछः
१ | मरुदेवी
२८ मेदपाटा
२३१-२५६
मेरुगिरि
९९-३०० । मेवात
२३१
भरतः १११-११३-११४-१२३ | महाविदेहः
१९ / य-यशोभद्खामी
२३१
१४९-१०७ / महावीरः ७-८-१८-२६-२९-३३-४०
र
भरतक्षेत्रम्
२३-२०० ४२-६०-९२-११०-११२-११८-१२७ रथावत:
८२-१८०
भाणपिः
२२४ १३८-१७६-२००-२१२-२२१-२२३ | रूपचन्द्रः
सुनउ
२५६ २४१-२३५-२६८-३०२-३०४ रूपतिः
२९-२२४
भद्रबाहुखामी १५-२०-१४९-१५० मादा
२३१-२७४ । मानदेवसूरि
२/लखमपी:
२४
मालव:
२३१ लटकणर्षिः
२३५
मणिनागः
२२५ | मित्र श्री
२२५ | लम्पका २२-२३-२५-२६-२७-२९-३१
| मलयगिरिमहा.
२४८ । मुनिचन्द्रमरित
२३ ३२-३७-३४-४६-३६-४९-५४-८०
मरीचिः
१२३-१४९ ( मेतार्यो
९२.९४.९५-९१-१००.१०७.१०८
९
॥३३७॥

·साक्षिणा श्रीप्रवचन परीक्षा ॥३३॥ श ८२-१८० | सिद्धसेनदिवाकरः १८९-३०२ सुधर्मस्वामी २६-३६०८३.१३९-१७६ २३१-२६७ १९६-२३१-२४१-२४५ ७३-८१-१८९ सुमंगलसाधुः २२६-२२७ १-३ २५-३० सुमतिसिंहः ३० | शिवभूतिः घ १११.११३-१२४-१३१.१३९-२५३ । वैरखामी १६३.१२१-१२२२-१३२-१५१.१६२ १९७-२००-२०१-२१०-२२१-२२३ शय्यंभवस्वामी २२४-२२५-२२६-२२८-२२३-२५४ । शचुंजयः २५७-२५९-२७३-३०१ शिवपुरी लोढा पर्द्धमानस्वामी शीलांकाचार्यः शान्तिचन्द्रसरिः वजस्वामी विजयः विजयदानसरिस १३९-२६० श्रेणिका विद्यासागर २६० विद्युन्माली स्थूलभद्रा विमलवाहनः २२६ खस्तारिका चैताल्यगिरि २३. सिगरचक्री ३०४ शोभनमुनिः १६९-१७१ श्रीपतिः २४८ हरिकेशी २२७ ६ हरिभद्रसूरिः २०-२९-२४३-१५-२२२ २२६-१८८-१८९ हरिवंशः ९२ हीरविजयसरि १३७-३०३-३०४ २३१ | हेमचन्द्रसरित २-७-९-१३-१५ २४८-२७७ हेमविमलसरि स

·पीप्रवचन-
परीक्षा
अ
GTOR
८८
९७
साक्षिग्रन्थनामानि
"माध्यम् ७१.८८-२१३.१८० ८३.१२.१७६-१७७-२२७२३७
नियुक्ति:७३-१२३.१२६-२०७ २४४-१०४-२६९-२७२-२८२
अनुयोगद्वाराणि ४२-१३२-१३४-१४२
१५.३१-३४-३८-३९-६०-८९-१०५ उपासमदशांग २६.१५४-२१६-२१७
११०-१२३-१३५-१४५-१७५-१८० ओ-ओपनियुक्तिः
२०६
१४३-१४५.२४९
अनेकार्थनाममाला
२१.०
११८-१२८-३०२ औ-औपपातिक
१४८
आशावनाकाव्यावचूरिः
अष्टकर (हरि०)
२५३ क-कल्पसून
२२०
आ
ई-ईर्यापथिकीपतिशिका
ग-गच्छाचार:
२८०-२८३
आचारांगसूत्र ६७-३५-७४-७६-८२
८३.१.१३-१३४-२७९-२८४ उत्तराध्ययनं ७३.१६२-१८०-१८१ जिनशतकम्
नियुक्ति ८१-१७९-२९६
१८२-१८७ | जीतकल्पा
पुतिः
७५.८३-१५२-१७९ नियुक्तिः ११९.१२४-१३४
२४५-२६७-२७४-२७५
१८००२८४-२८५-२८९ १३५-२१३-२२७-२४३ २६८ जीवाजीवामिगममून ४४-१४६-१६७
आवश्यकचूर्णिः १४३-१४५-१.४७-१४९
२७२.२८५-२८७
१७५.१७५.१७७-२०१
१५०.१५४-१५९-२४९-२९३.३०२ / उपदेशमाला २०-६२-६३-७१.८३ त्तिः १७९.१७२-१७५-७१
"
॥३३॥

·भीमानन परीक्षा ॥३०॥ साक्षिण: द पर्युषणादशशतकवृत्तिः ३४-८२-१११ ३९-४०-७५-७७.१४३-१६०.२०० नचार्थमत्रं १९६ । पंचवस्तु २८-२९-२०६-२३० २०२-२०९ पंचाशकसूत्र १५-२४३-८८-८९ । भारतरामायणं २९७ दशवकालिकरनं ७७-८५-१२-१७७ वृत्तिः १५-२४३-८८-८९ दशाथुतस्कंधः ८७-२२७ । प्रतिष्ठाकल्पः १८९ मरणसमाधिप्रकीर्णकम् चूर्णिः ८७-२२७ प्रवचनसारोद्धार २८ महानिशीथरनं ४.१५०-१९९-२१४ | दुप्पमकालस्तोत्रं २३१ मनव्याकरणं ६६-१५७ २४१-२१७-२१८-२२१-२२३-२४८ महावीरचरियं १८७-१८९-२०५ | नन्दीमनं १४३ । वृहत्सूत्रं निशीथचूर्णि ६४-२६७-२७९ वृत्ति २३० भाप्यम् ४-१०-४६-४८ वृत्तिः २३० न्यायसूत्रं २७७ म भक्तप्रकीर्णका ८१.८२-१८९राजप्रश्नीयं ११९-१६४-१६५ पर्युषणाकल्पः १.०३-११७-२४७ । भगवतीसूत्रं २०.३८-१९९-२९०-२८९ १७८-२११ य ११-३२-१९८ योगशास्त्र " कल्पमाभ्यं र प ॥३४० ·भीमवमन- परीक्षा ॥३४१॥ माविपाठ- जाजराजा स्थानांगर १४-२००८७-९४-१०१ साक्षिग्रन्थपाठादि विचारामृतसारसंग्रह १९६ १०३.१०५-१३५.१३८-०१४४.१५८ रूसउ कुमरनरिंदो० ३ विटोपावश्यक १५९-१७७.१७८-१७९-१९६०२०८ साहुण पेइमाण य. वीतरागस्तोत्रं ७३ २१३-०२४.०३५-२४०-२४२०२४९ पंचोपचारजुत्ता पूा. | व्याहारभाष्य २४४-२७७ २५०-२६१.२६२.२६८-२६९.२७१ अर०भगगंधमल्लपईच० २७२-२८१-२९६ | सुगदेवया भगवई० ६ शमुनयमाहात्म्यं ८१-८३-१८९ / स्थानांगतिः १८-४२-१३६-१७८ | आमूलालोलधूली श्रारम्पतिक्रमणमूत्रं १९६-२४८.२६६ १७९-१९६-१९७-१९७-२१३-२४० । उपभेइ वा. २४९ २५०-२६८-२६९-२७१-२७२ चक्दयाणं० ममायांग २१०-२१७ २७३-२७४-२८१-२९६ / उपण्णमि अणंते. मागरलीप्रकीर्णकम् ज्ञ चत्तारि णाणाई ठप्पाई ठक० मयकदंगमा ८३-११५-१९६ / ज्ञाताधर्मकथांग १५७-२०३.२१९ तित्थयरो?जिणरचउदम३ संदेहदोलावली २०६.२०७ अहो जिणेहिं असावा. ११-८५ मंगवाकरणं नमो अरिहंताणं० ८१

·भीप्रवचन
परीक्षा
॥३४२॥
साक्षिपाठ-
सूचा
०
आय उवज्झागणंसिक १४ । उवसम्ग गम्भहरणं२० २८ से बेमि जे० यावत् परकमेजासित्ति० ५४
संसारदावानलदाहनीरं० १५ | सत्त पवयणनिहगा० २८ सनरिसयमुकोसं.
भावापनामसुरदानव०
१५ अकसिणपवत्तगाणं.
३१-७१. सम्यग्द० ज्ञा० चारि मोक्षमार्गः ५६
योधागाधं सुपदपदवी० १५ आप्तोक्तिः समयागमौ ३२ जे जिण अतीता संपइ जे अणागए०५६
दुनि अ हुति चरित्ते १५ / समणस्स भगवओ महावीरस्स ३३ केआ०लोअंसि सम्वामा०यावहंतव्वा०५९
चाउ वरिसे उससम्मो
तित्थपणामं काउं कहेइ.
पद् शतानि नियुज्यन्ते ६०-८५
अलब्धे तपसो पृद्धिः० १६ जाई०उ भवयं अप्परिवडिएहि. ३७-३८ खेअण्णेहि पवेइअं०
६०
निर०माहूणं नि० उपवासोति० १७ (तं च कहं चेइ० अगिलाए. ३८ अरिहंति चंदणनमंसणाई.
| उचरगुणवुद्दिकए तदविश्रा १७ । असु०भतेयावत् केवलवरनाणदंसणे०३८ देवासुरमणु० अरिहा पूआ.
उत्पद्यते हि साऽवस्था० २० । सुच्चाणं भंते ! यावत् परूविजा वा. ३९ द्रव्यं हि भावकारणं
६०
सम्वे पाणा यावत्सम्वे सत्ता हंतव्वा० दाणमपंथनयण.
३९ | दुविहे धम्मे पं०तं.
१२
१३१-२५.८४ | जावइआ क्यणपहा.
४२ दो चेव जिणवरेहि.
मम वेसं सम्मप्पेह०
२५ सयंमि अविगप्पमाइंसु. ४२ | भाषचणमुग्मविहारया य. ६२
नृपानुकारकलितः
२६ या कुप्रवृत्तिः प्रथम प्रवृत्तेति. ५० | कंचणमणिसोवाणं.
६०
॥३४२॥

·साक्षिपाठ-
श्रीप्रवचन-
परोक्षा
॥३४३॥
८३
.
पीयूषादपि मधुरा वाणी ६३ / अठविहंपि अकम्म
७३ | ननु जहा से सामाइआण.
कडसामइओवि उदि. ६४ दुविहो अ होइ मोहोति. ७४ | अप्पागमो किलिस्सइ.
जोऽवि देवत्थ तिवत्थो. ६२ | पडिणीयमंतराओ
७५ | विसोहिभंते अणुकाहयंते.
साहूर्ण चेइआण य पडिणीअं. ६६ सुत्तं पडुच्च तओ. ७५-१४४ ! जाएण जीवलोए दो चेव.
जे से उवहिभत्तपाणदाण. ६६ दव्वविमोक्खो निअलाइएसु० ७६ एगं पायं जले किच्चा.
सामाइअंमि उ कए.
६९ | पदमं गाणं तओ दया. ७७ न हिंस्यात् सर्वभूतानि.
आणाइ तवो आणाइ संजमो.
६९ / सुच्चा जाणइ कल्लाणं० ७७ | साहूण चेइआण य.
गुरुविरहमिय उवणा. ६९ जहा से सामा० कुहागाई ७७ | अवण्णवाई पडिहणित्ता
आरंमे नस्थि दया.
७० जेण कुलं आयनं तं. ७७ जो अवण्णं वदति.
जत्थ जलं तत्थ वणं. ७१-९६ सुत्तत्थो खलु पढमो०
चासा० ५० णोनि यावत् वेआध० ८७
जाव णं एस जीवे एअइ. ७१ मा पप्तत्तप्तिभावात्कलि० ७८ | अकसिणपवत्तगाण.
तम्हा सव्वाणुण्णा सन्वनिसेहो य० ७१ सम्वे पाणा न हंतव्वा. ७९ अण्णत्थारम्भवओ
साक्षात्साधनताबाधे० ७३ | निअदव्वमपुन्वजिणिंद. ८२ | हत्थसयादागंतुं०
चिन्तामण्यादयः किं न. ७३ | तित्थयराण भगवओ. ८२ | मेहुणसनारूढो.
८२
.
८७
७७
८८
८८
DROROजिला
॥३४३॥

·११९
साक्षिपाठ-
सूचा
भीप्रवचन-
परीक्षा
॥३४४॥
सम्मदिछी जीवो.
९० / विहाराहारनीहाराः
ज्योतियोमेन स्वर्गकाभो. ९१ छहिं ठाणेहिं समणे निग्गंथे.
तं महाफलं भो देवाणुप्पिआ. ९२ 'एग्गगम्स पसंतस्स०
यावत् पज्जुवासणयाएत्तिक
९३ माता ते वन्ध्येति०
चित्तभित्ति न निझाए. ९४ । अत्थं भासई अरहा.
मामभंतर तिन्नि अ दगलेवा उ० १५ सुनं गहणरइ-
ओहारमगराईआ घोरा.
९५ । वासाक्षताः सरिमन्त्रेण
कयवयत्ति०
९७ निर्जलं सर इव व्योमेव०
एवं जिणिंदे.
९९ नवसइ साहुजण.
णो कप्पइ नि० इमाओउद्दिष्छाओ० १०० | जे सलु सारंभा०
पंचहि ठाणेहि कप्पंति. १०१ ) नाभुवरि सिराइ सुहं०
सालंधणो पडतो अप्पाणं० १०१ दुविहा जिणिदपूआ०
आज्ञाऽऽराद्धा विराद्धाच०
न विणा तित्थं नियंठेहिं०
विगिह मिक्खु कप्पगोअरकालचि०३! दबप्पभवा य गुणा०
१०३ । पहावंतं निगिण्हामि०
१०५ (अण्णउत्थिय.
१०५ होहिसि तित्थयरो०
१०७ धूभसयभाउआणं.
११० 'न पक्खओ न पुरओ०
१२ चंदणात्तिाए०
११४ बीअकसायाणुदए
११४ | सावजजोगपरिवजणाइ
११५ सेसा मिच्छट्टिी.
१५८ | कालमर्णतं च सुए०
११५ अहवा तिविहे आगमे०
११७ ठाणं पसजिऊणं०
पुजा जस्स पसीअंति.
११८ । महिलासहावो.
१२३
१२३
१२४
१२५
१२६
१२८
१२८
१२८
१३२
कलालालNOVE
स
॥३४॥

·भीप्रवचन-
परीक्षा
साक्षिपाठ-
सूचा
.
जिणवयणे पडिकई० १३३ | उद्देसे निदेसे अ
याले बुझे नपुंसे अ० १३६ निव्वाणं चिड़गाई०
वो अयायणिआ. १३७ एमसुत्त संखिनिज्जुचीउ.
इहरहवि ताय थन्मइ.
१३७ | धूम सयभाउआणः
अतवो न होइ जोगो० १३७ जत्थ (य)वि जं जाणिसा.
अप्पेविय परमाणिः १३७ | निण्हादि दवभावो.
दुपिहो उ परिचाओ १३७ | नामजिणा जिमनामा.
अम्महति.
१३८ नाणावरणिअस्स.
न विणा तित्थं निग्गंथेहिन्ति. १३९ | जीयरस सो जिणस्स प.
सोहम्माउत्ति
१३९ जीवमजीवे असु.
चचारि अणुओगदारा. १४२ | अह भणइ नरवरिंदो.
से किं तं अणुगमे १४२,१४४ गुरुविरहमिय उवणा.
सुचत्यो खल पदमो. १४३ / सामाइअनिज्जुत्ति पुच्छं.
अज्झयणंपिअतिविहं १४५ ! दुविहो अहोइ मोहो.
पयमक्खरंपि इफपि. १५२,१५४
१४. समणं भगवं महावीरं वंदर १५४
१४५ | तएणं सा दोवती.
१४६ | अस्संजय अविरय.
१५७
१४७ । जंघाचारणत्तिः
१.६१.
१४७ किं मे पुब्धि करणिज. १६५,२०५
१४७ तए णं से सरिआमे.
१६५
१४७ जेणेव जिणधरे०
१६७
१४७ | धूपं दाऊण जिणवराण. १६७
१४८ तएणं से विजये देवे० १६७
१४९ । उदयक्खयक्खओ.
.७०
१५० / चंदप्पहवारवेरूलिअ. १७२
१५० छठीविभत्तीए.
१७२
१५२ उत्य णं देवच्छंदए.
१७३
O
॥३४५॥

·पचन साक्षिपाठ- सूचा , १९६ १९६ मुहमरयतदीहवालाओ० संसंकबुददगरय. जे देवदए. वंदद उभोकालंपि. संवच्छरचाउम्मासिएसु. हेऊ चउबिहे पं० ० नितमित्ति न निझाए. तओ इंदा पं० २० आगारोऽमिप्पाओ. हिआए सुहाए खमाए. दाणं च माहणाणं० तिहिं ठाणेहिं जीवा. एतदिह भावयनः तित्थयराणं भगवओ पव० १७५ अरहंत सिद्धरचेइअ३. १८० १७५ (निव्वाणं चिदंगागिइ. १७६ । थूम सयभाऊणं. १७७ सगरोवि सागरंतं० १८१ १७७ अजिअरायावि तित्थ. १७७ तेणं कालेणं तेणं सम० १८३ १७७ जो कारवेइ पडिमं जिणाण. १८७ १७८ ततश्चावन्तिनाथेन. १८७-१८९ १७८ सीताते दोवतीए कते. १८७ १७८ सर्वतीर्थोदकैः १७८ एवं सिंहनिपादाख्यं० १८९ १७९ मन्मय हेमनं० १.८९ १७९ निअदव्वमउबजिणिंद. १८९ १७९ ' दुमपत्तए पंडुरए जहा. चंपाइ पुण्णभदंमि. तेणं कालेणं पिहिचंपा० तस्स धम्मस्सेति० तिविहे संकिलेसे पं० तं० अप्रसन्नात्कथं प्राप्यं० नभो भीए लिवीए. जा सम्मभाविआओ पडिमा० कि णिस्माए णं भंते! नमोत्थुणं० गो खलु विसए चमरस्स० स्थ अरिहंते वा० धूवं दाऊण जिणवराण. तत्थ णं से उत्तरिल्ले अंजण. चेइ अघरवण्णा० १९८ १९९ २०० २०० SHORO २०१ २०१ २०१ ALANIK ·भीप्रवचन- परीक्षा ॥३४७॥ RION साक्षिपाठ- सचा चहणं देवाणं० सन्वेसि देवाणं. एवं खलु देवाणुप्पिआणं सयंसि विमाणंसि० तेणं कालेणं काली देवी० तेणं कालेणं चंदप्पभा देवी० तेणं कालेणं पउमा देवी० तेणं कालेणं. कण्हा देवी अपरि० विमाण० छ हुंति० तेणं कालेणं सफे देविंदे० सत्तण्हं अणिआणं० अण्णे पटंति० ससिरवि गहनकूरवता० छच्च सहस्सा सहस्सारे० २०१ | चउरासीती वावत्तरी० २०५ | चैत्यं जिनौकस्तविम्बं० २१० २०२ सामानि हसमानो २०५ गुणसिलए चेइए० २१० २०२ । वह वक्खाणेअव्वं० २०६ तए गं तस्स चित्तस्स० २०३ , एवं च सम्यग्दृष्टिमाविताः २०६ तए णं से मेहे कुमारे० २०३ दच्वमि जिणहराई० २०६ थइथुइमंगलेणं भंते० २१२-२१४ २०३ | देवहरयम्मि देवा० २०६-२०८ भत्तीइ जिणवराणं० २१३ २०३ जइविहु सम्मुप्पाओ० २०७ / पारिअकाउसगोल २१३ २०३ | खणमपि न खमं काउं० २०७ वंदित्तु निवेयंती २१३ २०३ | पंचहि ठाणेहिं जीवा० २०८ तेसि णं अंजणगपव्वयाणं० २१३ २०४ | अह देवाण य सीलंक २०८ | संवेगेपनिवेए२. २१३ २०४ शङ्काकाङ्क्षाविचिकित्सा २०८ | एयावसरंमि सबिइअ० २१४ २०४ जस्स गाणा तस्स अण्णाणा णत्थि०२०८ तओ परमसद्धा० २१४ २०५ । अयं णं भंते जीवे० २०९ पंचविहे पवहारे० ५०० २१५ २०५ | न हि भवति निर्विगो० २१० । से किं तं उवासगदसाओ० २१६ . . कलाकालाकात ॥३४७r ·साक्षिपाठ- भीमपधन- परीक्षा ॥३४८॥ २३८ २३९ २४० २४० ० 3 ग्रन्थस्य ग्रन्थांतरं टीका २१७ } से किं तं वण्णसंजलणया. वचनात् सूत्रम् २१७ । पदमे भंगे याथातथ्यानां० किं तु जो सो एअरस २१७ आया वुट्टसेवि० सूत्रकाराणां विचित्रा गतिः २१८ पुचि च इण्हि च. स. भ. महा. धुआ कासवगोत्तेणं.२२० (वेयावभंते जीवे कि जणेइ स. भ. महा. भारिआ जसोआ० २२० । देवगुरुसंघकजे० तिहिरिकखंमि पसत्थे० २२१ एकत्रासत्यजं पापं० पंचविहे माणुस्से भोए. २२१ ववहारनउच्छेए. इमं महानिसीहं सुअखंघे० २२२ ) चनारि रुक्खा पं० २० | विपुलहृदयामियोगे २२२ । सारणाचद्दआ जे. | काकेम्यो दधि रक्ष्यवां० २२३ | एकं हि चक्षुरमलं. वरं राकचार्वाको २२३ वाद्यत्वं हि सापेक्षं० पत्तारि कम्मपरिणई. २२४ दानादानाभ्यां साहूण चेइआण य० २२७ । इमस्स साहुस्स० २२७ । अणुनायं खमा० २२७ सावजजोगपरि० २२७ सत्त विगहाओ० २२७ सोही य नत्यिक २२७ संते बले वी० २२८ तिहिं ठाणेहि देवे पिहेजा २३० सत्तहिं० ओगाद २३० जिनकल्पादिन्युच्छेद० २३४ । पुरिमा उज्जुजड्डा उ० २३५ । एवंविहाण व इह चरणं० २३६ । सन्वेवि अईआरा २३८ न विणा तित्थं निग्गं० २३८ कालस्स य परिहाणी. जे आदि मंदचि गुरुं वहत्ता. २४२ २४२ २४२ २४३ २४३ २४३ २४४ २४४ २४४ साताoto9OHOलान . . ॥३५८

·साक्षिपाठ.
सूचा
थीप्रवचन
परीक्षा
॥३४९॥
सुत्तत्थरयणभरिएक
पडिसिद्धरणं करणे.
अनाणतिमिरसूरो
तो णं सावगस्सा
ग्रामो नास्ति कुतः सीमे०
मूझ हुंकारं वा बाढकार०
संहिआ य पयं चेव०
चत्तारि पुरिसजाया पं. तं.
हुज हु वसणं पत्तो
ओसन्नोऽवि विहारे
पंचहिं ठाणेहिं कप्पति०
आयरिय उवज्झाएत्तिक
खेल केलि कलि कला
धम्मं चरमाणस्स पंच०
२४७ काया गणे य राया०
२४८
इकस्स को धम्मो०
२४८ / गुरुपरिवारो गच्छो०
२४८ | पं० ठा० क.णिग्गंथाण वा०
२४९ जावइया उस्सग्गा ताव
२४९ द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं०
२४९ / चाहिं ठाणेहिं जीवा०
२४२ मजं विसय कसाया०
२४९ । तिण्णोहिसि अण्णवं०
२४९ / सम्मदिही जीयो०
२५० ) कडसामइओवि०
अहो जिणेहि
२५१ दुविहे धम्मे पन्नत्ते
२६० (सिंचइ खरइ जमत्थं०
२६१ । सुत्तं० सुठिअवावित्तओ०
२६८
२६१ | जो सुत्तामिप्पाओ सो अस्थो० २६८
२६१/आणाइ तवो आणाइ संजमो० २६८
२६१ | आणानिदेसकरे०
२६८
२६२ ज्ञानदर्शनचारित्राणि २६९
२६२ सावअजोगपरिपक्षणाइ. २६९
२६२ / तिविहा आराहणा०
२६९
२६४ । एवमइकमेऽवि वइक्कमेऽवि० २६९
२६४ | आहाकम्मामंतण.
२६९
२६६ / तिहि ठाणेहिं देवे परि०
२६७ | दस नकखत्ता नाणस्स० २७१
२६७ उदयखयक्खयोवसमो०
२७१
२६७ | दो दिमाओ अमिगिज्झ० २७२,२७३
२६८ पुन्बामुहो उ उत्तरमहो
२७२
करORORoसरका
२५०
॥३४९॥

·चन-
* परोक्षा
॥३५०॥
साक्षिपाठ-
.
7
दुविहे आ० णाणायारे०
काले विणए यहुमाणे
निस्संकि निसिमक
| पणिहाणजोगजुत्तो
तिविहे संकिलेसे०
जावइआ उस्सग्गा
जइ न तरसि धारे
उत्सर्गादपपादो पलीयान्
जो यहइ सो तणं चरइ.
तेगिळं नामिनंदिजा.
मोतूण जइ तिगिच्छं०
सव्यस्थ संजमाउ०
जत्थित्थी करफरिसं०
[पंचहि ठाणेहिं स.नि.
२७४ मिच्छत्तं उड्डाहो विराहणाo २८१) नो खलु मे कप्पे०
२७४ धम्म चरमाणस्स पंच. २८२ तत्थ णं जे ते संजयासंजया० २८९
२७५ दव्यं खितं कालं भावं. २८२ तत्थ णं जे ते अपमत्तसंजया २८९
२७५ इच्छा मिच्छा तहकारो० २८३ अस्थि णं भंते
२८९
२७५ गच्छो महाणुभावो० २८३ तत्थ पंजे ते चीतरायसंजया० २८९
२७६ न हु ते हीलिजति०
२८४ कहणं भंते ! सम०निगर्ग. २९०
२७७
निसीही२ नमो स्वमास. २८४ सामाइअंमि उ कए०
२७७
सुत्ता अमुणी० २८४-२८५ | पंच संवरदारा पं.तं.
२७९ पढमे पोरसि सज्झायं २८५ तित्थगराण भगवओ०
२७९ सव्वेवि पढमजामे० २८५ पडंति नरए घोरे०
२७९ (अरिहंतेमु अ रागो० २८६ सद्धर्मबीजचपनानघ
२७१ | अहो जिणेहिं असावजा० २८७
२८.
२८७
२८०
पारसाइमकसाया०
२८८
०
जे केइ पन्चाइए.
॥३५०॥

·पीप्रवचन-
परीक्षा
॥३५॥
उत्तरार्धानुक्रमः
६ सार्धपौर्णिमीयकनिराकरणे
१-९ तमिर्गमसंवत्सरादि, श्रीहेमचन्द्रकुमारपालमहिमा
तदुत्पत्तिः।
३
१० कपूर्रादिपूजानिपेधः तत्समाधिश्च ।
११-१३ उपसंहारः।
७ आगमिकमतनिराकरणे
१-८ तदुत्पत्तिवर्षव्यतिकरसरूपणातत्समाधानदिनक-
रदीपसहकारजंकूष्माण्डीदृष्टान्तगौतमादिदान-
दृष्टान्ताः।
९-२१ श्रुतदेव्या भवविरहदानयाजायां जिनस्य श्रुत-
दानं प्रतिमाराधनं, सदाने द्रव्ये नियमा,परमेष्ठि-
पंचकं श्रीहेमचन्द्रश्रुतदेव्याराधनं आचार्यस्स में-
पाराधना श्रीहरिभद्रभद्रबाहुवयः। १६
२२-२६ धर्मदाळदर्शनाय यक्षाराधनाभावः श्राद्धाना,
भोजने परीपहजयः उपवासश्च रजोहरणादावप्य-
किंचनाः श्रुवदेन्याधुत्सर्ग आज्ञा सर्व निषेधानुज्ञा-
ऽभाव: उपसंहारः।
२१
८ लम्पाकमतनिराकरणे
१-२३ उत्पत्तिसंवत् पत्रत्यागः मिक्षोच्छेदप्रतिज्ञा लख-
मसीसहायः १५३९ वर्षे वेषधराः अर्धवेषः अ-
स्पर्श तीर्थस्य आवयं दशपदमुपलक्षणं गुर्जरवीय-
नागपुरीयविभागः संप्रतिराजकृतमतिमासत्ता
आगमाद् बलवती प्रतिमा (भावग्रामाः) साध्वर्था ।
भावः, मतिमा नामाकारवती, लिखितवलवत्ता
चलवल्लोपे आश्चर्य तीर्थे मूर्तिलोपश्चिनं ।
८
॥३५॥

·भीसपर
PROHOROROur
".
MCONTHSASRIGARHotc.
10-12 गरिपरंपराभाराम जैनाः हगदिमागमावाना.
से पुनरपराभारः (पुराफाती) गर्भ-
जगीरटाना नुसकानामष्पक्तना पुनकधर्मणो
नोपदेसम्मा भारमानगापाष्पाग्या केरलगना-
पमा उमपटना देशलिखन(इति पधप्राप्तिः)५३
४-पदेशे मूर्तिपूजादिनिोपः मपे पाणेत्यादि-
पापः सारे तापोपपयोः पूजापां प्रामादे अई-
सन्दा निको परिवार, मुर्गेनिर्मापकः
पपतिः भक्तपकी याया मे मित्यालाप
परमार्यः नपुगरण पायानं मामापि न पूला
गेहे उसम्पर्मः पूजागो ने नदीसंग्न्याकल्पा
प्रतिसमगारंगप्पा उन्मगांपवादामन प्रति-
पेपोग्भःनिनाम्पादी पाल्पादिनिपेयः न
भापविनामकरणं उपरणार्थ नाता पुनका
प्रतिमाधुपकरणं, नृजलेन मपी, प्रतिमाशाखयोः
महोत्पचिः भरतसंप्रतिद्रोपद्यः माधुश्रावकधर्मी
मापेक्षा आगमा यलवती मूर्तिः सापेक्षतायां नृप-
पुत्रमित्रशीर्षशेपांगदृष्टान्ताः नामादिजिना अव-
ययाः(मरीचि:त्तित्रयं रथचक्रवद् द्रव्यमावस्तवौ
श्रावक आराधकः राजमक्तनरत्रिकम् । १३.
१३४-१५१ केवलमनं शुकपाठः पुस्तकसिद्धान्तनिरास:
दीक्षादिप्रवृत्तिः किं न पुस्तकाव ? जिनाद् गणधरा
जिनादेव तीर्थ एकपदमपि सर्वापेक्षं प्रतिपदं मूर्तिः
उपक्रमादयः प्रतिमापूजादिमाक्षिणा, मरवादिः
फतां श्रीनामादिः प्रतिष्ठाता गौतमादिः स्तोता
मूर्ते, प्रतिमादिमायनं सानादे
१५२.१५४ चैत्यस न माधुरर्थः (जीनामिगमादि) न
गृपगिमानानि मामानिकानो (दोलागंठन) न
॥३५२॥

·भोप्रवचन- परीक्षा ॥३५॥ विमानेयो मिथ्यादृष्टिः मिथ्यादृशां नानुमोदना, चैत्यस्य न ज्ञानार्थता साध्वर्धता अईदर्थता वा २१३ १५६-१६४ क्रियासु प्रतिमोपयोगः नन्दीविधौ च, श्राव- कोपधान महानिशीथोक्तविधिः संक्षेपविस्तारयो- रविरोधः अनुपलंभसाविरोधिता, अन्यथाऽति- प्रसंगः महानिशीथप्रामाण्ये हेतुः। २२३ १६५-१७३ लुपकस्योपदेशः,विद्युत्पाताभावः पापात् , नीच- स्पर्शमयाद्देवचपेटाऽभावः, उभयकर्मणा शिक्षाs- सामर्थ्य अवर्णवादिहंतता उपसंहारः। २२८ ९ कटुकमतनिराकरणविश्रामः १-३४ तदुत्पतिवर्षादि उपदेशश्वास्य (साध्वनंगीकारः) गुर्जरबादौ साध्वनध्यक्षता युगप्रधानाविरहः तन्नामाचार्याभावः समाधाने श्रावफपार्थस्थाद्य- भावापत्तिः युगपद् युगप्रधानाः गूर्जरत्रायां साध्य. भावे तीर्थाभावः अनुहरणाभावः केवलमिथ्या- दृटिन पूजकः न च श्रावका श्रद्धाने यथोक्तार क्रियायां चैचिश्यं ऋजुजडादयो मुक्तिपथिकाः उत्तरापथसाधुकथने कटत्कारदृष्टान्तः देवर्षि- प्रमुखा भाष्यपूर्यादयच गूर्जरत्रायामेव वर्षा- स्वपि विहारानुज्ञानान क्षेत्रान्तरनिश्रा, देवाशातना (काव्यानि) न पादपटिकोत्तारणं गुरुलोप आशा- तना देशकत्वाद् धर्मलोपी। १० वीजामतनिराकरणो दशमो विधामा १-१२ तदुत्पत्तिवर्षादि भूनडशिष्यो वीजा प्रतिमामान्यता दंडकयुक्तो लुपकवेपः आगमिकसमा उपसंहारः२५५ ११ पाशचन्द्रमतनिराकरणो विश्रामः। १-४३ तदुत्पत्तिवर्षादि नागपुरीय उपाध्यायः छेदोच्छे- दमतिः विजयदानमूर्युक्तिप्रयुक्ती विधिचरित- HOTODIOHOROHO ॥३५३।।

·पीप्रवचन-
परीक्षा
॥३५॥
यथास्थितवादन! तत्तिरस्कार यथार्थाख्यानानि
आज्ञानाज्ञाविचारोऽनर्थकः।
धर्मस्वरूपतदाराधना ज्ञानाद्युपकरणानि उत्सर्गा ५७-६४ श्रावकाणां जिनभवनादि प्रपावत् आज्ञाविधिवा-
पवादस्वरूपं प्रकृतिनृपवनौ उत्सर्गोपजीवकोऽप-
दयोनैक्यं दृष्टान्तावान विधिवादतात्पर्य चरिता-
वादः विश्रामवदपवादः न केवलोत्सर्गः आज्ञा-
नुवादादावतिदेशः आज्ञास्वरूपं
मयो कल्पो न निद्रा प्रमादः अवज्ञा प्रमादः देश ६५-६९ आवश्यकोपधानादौ तन्मतं निरासथास्य उपेधा-
विरतेरमत्याख्यानक्रियाऽभावः। २९२
नाधतिदेशः उपसंहारः।
४४-५६ पूजान्ते नेर्या सम्यत्वसंवरे द्रव्यस्तवः तदीय इति पाशचन्द्रमतनिराकरणविश्राम
इति प्रवचनपरीक्षायां उत्तरार्धानुक्रमः
CHAYAR
.
C
इति मोक्षमार्गाराधनाकल्पनाकल्पद्रुमोपमश्रीमत्तपागच्छातुच्छानुपमसौधासाधारणायाध्य-
स्तम्भायमानमहोपाध्यायश्रीधर्मसागरोपाध्याय प्रणीता स्वोपज्ञा
श्रीप्रवचनपरीक्षा समाप्ता।
॥३५४॥