Shri Jain Swetamber Khartargacch Sangh, Jaipur

Shri Panchsutratika

Suri, Haribhadra · 2011/01

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

२आठ
तसा
॥थजिनाय नमः।
॥श्रीपंचसूत्रटीकाल
(कताहरितस्यूरि )
उपावी प्रसिक करनार
पडित श्रावक हीरालाल हमराज (जामनगरवाळा)
वीरसवत्-२४३७ विक्रमसंवत्-१६ए सने १५१५
कि रु-१-5-0

gy जामनगर श्रीजननास्करोदयगपखानामां गप्यु.

पच = Anal कायम रस सर्मण - ॥ श्रीजिनाय नम ॥ ॥ अथ श्रीपचसूत्रटीका प्रारभ्यते ॥ टीका ( कर्ता श्रीहरिन्नद्रसूरि ) १ उपावी प्रसिध करनार-पडित श्रावक हीरालाल हसराज (जामनगरवाळा प्रणम्य परमात्मान । महावीर जिनेश्वर ॥ सत्पचसुत्रकव्याख्या । समासेन विधीयते ॥१॥ थाह-किमिद पचकसूत्रक नाम? उच्यते-पापप्रतिघातगुणनीजाधानसूत्रादीनि पचसूत्राण्येव, तद्यथा--पापप्रतिघातगुणीजाधानसूत्र १• साधुधर्मपरिनावनासूत्र प्रव्रज्याग्रहणविधिसूत्र ३ पत्र- ज्यापरिपालनासूत्र. ४. प्रव्रज्याफलसूत्र ५ मिति आह-किमर्थमेवमेतेपामुपन्यास इत्यत्रोच्यते- एतदर्थस्यैवमेव तत्वतोभाव इति ख्यापनार्थ, न हि प्राय पापप्रतिघातेन गुणवीजाधान विना त त्वतस्तत् श्रघाभावप्ररोह , न वासत्यस्मिन साधुधर्मपरिनावना, न वापरिभावितसाधुधर्मस्य प्रव्रज्या ग्रहणविधावधिकार , न चाप्रतिपन्नस्ता तत्पालनाय यतते, न चापलने एतरफलमामोतीति प्रवचन २ पंच- | सार एषः सद्ज्ञानक्रियायोगात्. अन्यथा अनादिमति संसारे यथाकथंचिदनेकशः एतत्प्राप्त्यादेः स्यादेतत्सर्वसत्वानामेव, न चैतदेवं सर्वसत्वानां सिध्यभावात, सिकिश्च प्रधानं फलं प्रव्रज्यापरिपा- टीका लनस्य, आनुषंगिकं तु सुदेवत्वादि यथाकथंचिदनेकश एतत्प्राप्त्यादि च वचनप्रामाण्यात्, सर्वस त्वानामेव प्रायो ग्रैवेयकेष्वनंतश नपपातश्रुतेः, न च तेषु साधुक्रियामंतरेणोपपातः, न च सम्य- ग्दृष्टेरपार्धपुलावर्ताभ्यधिको भव इति नावनीयमेतत् , तस्मान्नि:जस्यैव क्रियामात्रस्य सा प्राप्ति- रिति प्रतिपत्तव्यं, सबीजायां तु तस्यां न दीर्घदौर्गत्यं, अत एव तदर्थस्यैवमेव तत्वतो नाव इति स्थितं, यं चातिगंभीरो न नवाभिनंदिग्निः दौडाझुपघातात् तत्प्रतिपत्तुमपि शक्यते, यास्तां पुनः कर्तुमिति, न सर्वेपामे वैतत्प्राप्तिः स्याद्यतो यथोक्तदोपाभाव श्यलं वित्तरेण. ह चेदमादिसूत्रं- 'मो वीतरागाणमित्यादि ' नमो वीतरागेभ्यः, तत्र रज्यतेऽनेनेति रागः, रागवेदनीयं कर्म, था- त्मनः कचिदन्निष्वंगपरिणामापादनात रंजनं वा रागः, रागवेदनीयकर्मापादितो नावोऽनिष्वंगपरि- णाम एव. वीतोऽपेतो रागो येषां ते वीतरागास्तेभ्यो नमः, एतच वीतषमोटोपलदाणं, वातदेपे. न्यो वीतमोहेन्यः, तत्र हिष्यतेऽनेनेति द्वेषः, उपवेदनीयं कर्म, यात्मनः कचिदज्ञानपरिणामापा- , . ३ दनात द्वेपण देप, हेपकर्मापादितो नावोऽप्रीतिपरिणाम एव, एव मुह्यतेऽनेनेति मोह , मोहवेद- नीय कर्म, यात्मन कचिदज्ञानपरिणामापादनात्, मोहन वा मोह, मोहवेदनीयकर्मापादितो भा टीका वोऽज्ञानपरिणाम एव, एतउपलदाण वीतरागग्रहण, तथा चाह सबनूण' सर्वज्ञेभ्य , नावीत. रागा एव अवीतपादय सर्वज्ञा नवति, सर्व जानतीति सर्वज्ञास्तेन्यो नम , ये वीतरागास्ते सर्व- झा एवेति गतार्थ विशेषण, न छद्मस्थवीतरागाणामसर्वज्ञत्वात् , यद्येव ' सर्वज्ञेन्य ' इत्येतावदे. वास्तु अल वीतरागग्रहणेन, न, प्रवीतरागाणामपि सकलशास्त्रविदामुपचारेण सर्वव्यवहारसिके, तठ्यवछेदार्थ वीतरागग्रहणमिति एतदिशेपणायैव, ‘देविदपूजिताण' देवेद्रपूजितेन्य , देवेडा शकादयस्तै पूजिता समन्यर्चितास्तेभ्यो नम , आह-ये वीतरागा सज्ञाश्च ते' देवेऽपूजिता एवेति, नोऽर्थोऽनेन विशेपणेन, न न मुमकेवलिप्रभृतीनां केषांचित्तत्पूजितत्वानुपपत्ते , यद्येव दे वेद्रपूजितेन्य श्येतदेवास्तु, अल वीतरागादिग्रहणेन, नावीतरागादीनामपि गणधरादीना देवेऽ पूजितत्वसिके, तक्ष्यवछेदार्थ वीतरागादिग्रहणमिति एतदिशेपणायैवाह-जहठितवत्थुवादीण यथास्थितवस्तुवादिभ्य , यथास्थितमनिलाप्याननिलाप्यत्वादिना प्रकारेण स्थित वस्तु वादिनशीला , ४ पंच- | यथास्थितवस्तुवादिनस्तेभ्यो नमः, आह-ये वीतरागाः सर्वज्ञा देवेंऽपूजिताश्च ते यथास्थितवस्तु वादिन एवेति, न किंचिदनेन विशेषणेनासदभ्युपगमो व्यववेदार्थत्वात् , तथाह्यस्त्येवंविधोऽसदन्युः टीका पगमः, किल वीतरागादयोऽपि न यथास्थितवस्तुवादिनः, वस्तु वाचामगोचर इति वचनात्, यद्येवं यथास्थितवस्तुवादित्य इत्येतावदेव चारु, नार्थो वीतरागादिग्रहणेन, न, साम्यतः पूर्वधरादेशपि य. थास्थितवस्तुवादित्वात्तव्यवदार्थ वीतरागादिग्रहणमिति. व्यक्वेदश्वेह सर्वत्र गुणप्रकर्पत एवेति, त- स्य तत्संपादने तदंतर्गुणानां तत्संपादनमेवेति न्यायख्यापनार्थमिति तु निराकरणार्यमेव. एनिश्च- तुभिर्विशेषणपदैरपायापगमातिशयादयश्चत्वारो मूलातिशया उत्ता वेदितव्यास्तद्यथा-अपीयापग- मातिशयो झानातिशयः पूजातिशयो वागतिशयश्च यथोद्देशमेव वेदितव्याः, तद्यथा-अनेनैव क्रमेणैतेषां नावाः, तथाहि वीतरागो नृत्वा सर्वज्ञो नवति, सर्वज्ञस्य च पूजातिशयसंलवस्तदनु धर्मदेशनेति, अनेनैव क्रमेणैतेषां नाव इति. एतदविनानाविनश्वान्येऽपि देहसौगंध्यादयः प्रनता वेदितव्याः, ततश्च चतुस्त्रिंशदतिशयसमन्वितेभ्यः परमात्मभ्यो नम इत्युक्तं भवति. अत एव सक- लविशेषणार्थोपसंहारेणाह- तेलोयगुरुणं अरुहंताणं नगवंताएंति ' त्रैलोक्यगुरुभ्यः, लोक्य- - , पच ए वासिसत्वेन्यो गृणति शास्त्रार्थमिति त्रैलोक्यमुखस्तद्गुणाधिकत्वात्तन्माननीयत्वाहा तेभ्यो नम , ए- तेनैव सनिधनेनान्वर्थनानाह--अरुहेन्यो भगवद्भ्य इति, न रोक्षति न भवाकुरोदयमासादयति कर्मवीजाभावादित्यस्हास्तेन्य , कि विशिष्टेभ्य ? भग समग्रैश्वर्यादिलदाण स विद्यते येपा ते भ गवतस्तेभ्यो नगवद्गयो नम इति एवभूताश्च ते समधिकृतातिशयभाजश्चरमदेहस्था अपि, ततो मु क्तिभावे जन्माकुरोदयानावात्, अत एवाह एतक्तार्थसूत्रानुवादकृत् ‘जे एवमाश्वतीति' एप चानतरेण ग्रथेनेष्टदेवतानमस्कार , अनुवादकरणस्यापि श्रेयोभूतत्वेन तदारभे विघ्नविनायकोपशां तये मगलार्थ नक्तो वेदितव्य , ये वीतरागादिविशेषणविशिष्टा नगवत एवमिति वदयमाणमाच दाते, प्रत्यर्थ व्यक्तमनिदधति, क्थमित्याह-श्ह खल्लु अणादिजीवे ' इह खट्वनादिजीव यह लोके खबुशब्दोऽवधारणार्थ, लोके एव, नालोके, यनादि सतत सनवस्थितो जीन अात्मा, सर्वथा असत सत्ताऽयोगात् अतिप्रसगात् विशिष्टशक्त्यसिके, तथा 'अणादिजीवस्स नवे' अ नादिजीवस्य भव, नवत्यस्मित कर्मक्शवर्तिन प्राणिन ति नव ससार किन्तोऽयमित्याह- प्रणादिकम्मसजोगणिवत्तिए ' अनादिकर्मसयोगनिवर्तित , अनादिश्चासौ कर्मसयोगश्च तत्कृत .

w . पंच- | इत्याह, नान्यथा, कर्मसंयोगमुक्तस्यैव केवलस्य तदयोगात् अहेतुकत्वापत्तेः, कृतकत्वेऽपि प्रवाहत- स्तथाविधकालवदनादित्वाविरोधात्, अयमेव विशिष्यते एकरूवे फुकफने पुकाणुबंधे ' युः टीका खरूपो मुःखफलो छुःखानुबंधः, तत्तदुःखरूपो जन्मजरामरणरोगशोकरूपत्वात्, एतेषां च दुःख- त्वात्. तथा सुःखफलो गत्यंतरेऽपि जन्मादिनावात्, तथा उःखानुबंधोऽनेकभववेदनीयकर्मावहत्वा- त्. कस्तबस्य प्रतीकार इत्याह- एतस्स णं वोबित्ति सुधधम्मा' एतस्य नवस्य णमिति वा- क्यालंकारे व्यवबित्तिरुबित्तिः शुरुधर्मात् शानदर्शनचारित्ररूपात् शौचित्येन सातत्यसकारविधिसे- वितात्, लायं च श्रावकादेरप्यन्नित्रहफलानेन ज्ञेयः, अन्निग्रहनावस्य सातत्येन नावादिति शुध्ध- र्मसंप्राप्तिः, कुत श्याह-सुधम्मसंपत्ती पावकम्मविगमान ' शुधधर्मो यथोदितस्तस्य सम्यक्प्रा- प्तिः संप्राप्ति वप्राप्तिरित्यर्थः. पापं कर्म मिथ्यात्वमोहनीयादि तस्य विगमो विशिष्टो गमः अपुन- बंधकत्वेन पृथग्नाव इति यावत् , तस्मात्पापकर्मविगमात्, अयं पुनः कुत श्याह-पावकम्मवि- गमो तहाभवत्तादिन्नावन' पापकर्म विगमो यथोदिततथाभव्यत्वादिन्नावात् , नव्यत्वं नाम सिछि गमनयोग्यत्वमनादिपारिणामिको नावः, तथा नव्यत्वमिति विशिष्टमेतत् कालादि देनात्मनां बी. , पच | जसिकिन्नावात् , अादिशब्दाकालनियतिकर्मपुरुषकारणपरिग्रह , साध्यव्याधिकल्पत्वात्तथा नव्यत्व स्य विपाक्साधनान्याह- तरस पुणु विवागसाहणाणि' तस्य पुनस्तथाभव्यत्वस्य विपाकसाथ टीका नानि धनुन्नावकारणानि, कानि तानीत्याह- चन्सरणगमण' चतुर्णामहत्सिवसाधुकेवलिप 9 | इप्तधर्माणा शरणगमन प्रधानतरणोपगम श्यर्थ महानय प्रत्यपायपरिरदाणोपाय , तथा 'मुक्क मगरहा' उष्कृते विहपर नवगतेपु गर्दा अकर्तव्यबुधिसारा परसादिकी तथानिवेदनाप्रतिपत्ति कृतगर्दी अप्रतिहतेय कर्मानुवधापनयने इति कर्तव्या, तथा 'सुक्डासेवण' सुकृत्यस्य सति वि वेके नियतनाविनोऽखमभावसिझे परकृतानुमोदनरूपस्यासेवन कुशलाशयनिधनमिति परिन्नाव- नीय, कृतकारितानुमतिचेदन्निने हि पुण्यपापे, एभिस्तत्तयाखाभाव्यात्साभ्यव्याधिवत्तथालव्यत्व परि. पाच्यत इति, यत एवमत 'कायद्यमिण होन कामेण' यस्मादुक्तपदधिकृततत्वसिपिरतोऽस्मात्का रणाकर्तव्यमिद वक्ष्यमाण नवितुकामेन मोदार्थिना भव्यसत्वेन, कथ कर्तव्यमित्याह- सया सुप्पणिहाण ' सदा सर्वकाल सुप्रणिधान शोभनेन प्रणिधानेन, नाल कालो नियम्यते, कितु सु प्रणिधानमिति यदा यदा क्रियते तदा तदा सुप्रणिधान कर्तव्यमित्यर्थ, सुप्रणिधानस्य फलासिछौ . , , टीका ज , पंचः | प्रधानांगत्वात् , उक्तं च-प्रणिधानकृतं कर्म । मतं तीव्रविपाकवत् ॥ सानुवंधननियमात् । शुलां- शाचैतदेव तत ॥ १ ।। श्वं चैतदंगीकर्तव्यमित्याह- भुजो भुजो संकिलेसे' कर्तव्यमिदं भू- योभूयः पुनः पुनः संक्वेशे सति तीव्ररागादिसंवेदनरूपे अस्तावुत्पन्नायामिति यावत. तथा ' ति. कालसंकिलोसे' त्रिकालं त्रिसंध्यं कर्तव्यमिदं असंक्वेशे प्रकृत्या कालगमने सति, यत्कर्तव्यं तदा ह-जावजी मे नगवंतो अरहंता सरणं' इति योगः, जावजी यावजीवितं मे मम भगवं. तः समप्रैश्वर्यादियुक्ता अर्हतः शरणमिति योगः, अन यावजीवमिति कालपरिमाणं, परतो भंग- भयात, पुनरवधित्वेन परतोऽप्यधिकृतशरणस्येष्टत्वात् , अन एव विशेष्यंते 'प्राणुत्तरपुणसंजारा' अनुत्तरः सर्वोतमहेतूत्कारपुए,संचारस्तीर्थकरनामकर्मलदाणो येषां ते, तथा त एव विशेष्यंते- 'अचिंतचिंतामणी' अचिंत्यचिंतामणयः, चिंतातिकांतापवर्गविधायकत्वेन, त एव विशेष्यंते. भवजलहिपोया' नवजलधिपोतास्तबजुत्तारकत्वेन, त एव विशेष्यते-' एगंतसरणा ' एकां- तशरण्याः सर्वाश्रितहितत्वेन, क एवंऋताः? किं वा एत इत्याह- अरहंता सरणं' अर्हतः श. रणं, तत्राशोकाद्यष्टमहाप्रातिहार्यलदाणपूजामईतीत्यर्हतः, ते मम शरणमाश्रय इति. ‘तहा पही. . , पच टीका एजरामरणा सिघासरण ' ति योग, तथा न केवलमहत कितु सिघा शरणमिति, किविशि धास्त इत्याह-प्रदीपजरामरणा प्रदीणे सदाऽपुनर्नावित्वेन जरामरणे येपा ते तथा, जन्मादि वीजानावात् एत एव विशेष्यते-'अवेयकम्मरलका' अपेतकर्मक्लका, अपेत कर्मफलको येषां ते तथाविधा, सर्वथा कर्मरहिता इत्यर्थ एत एव विशेष्यते-'पणध्वापाहा' प्रणष्टव्यागा धा प्रर्पण नष्टा दीणा व्यापाधा येपा ते तथा, सर्वव्यागाधावर्जिता इति नाम एत एव विशे- प्यते केवलणाणदसणा' केवलज्ञानदर्शना केवले सपूर्ण ज्ञानदर्शने येपा ते तथाविधा सर्वज्ञा मर्वदर्शिन इत्यर्थ , एत एव विशेष्यते सिधिपुरवासिन ' सिधिपुरे लोकांते वस्तु शील येपा ते तथा मुक्तिवासिन इति गर्न, एत एव विशेष्यते-णिरुपमसुहसगया' निरुप मसुखसगता निरुपमसुखेनाविद्यमानापेक्षेण सगता इति समास , असायोगिकानदयुक्ता इत्यर्थ, एत एव विशेष्यते- सवदा कयकिचा' सर्वथा कृतकृत्या, सर्वथा सबै प्रकारै कृत कृत्य यैस्ते तथा निष्टिनार्थ इति नार क एवजूता ' कि वा एत श्याद-सिमा सरण' सिध्यतिस्मति सिहा परमतत्त्वरूपास्ते मम शरएमाश्रय इति 'तहा पसतगभीरासया साधुसरण' इति योग, - टीका १० पंच- | तथा न केवलं सिघाः शरणं, किंतु साधवः शरणामिति निया, किंविशिष्टास्त श्याह-प्रशांतः दांतियोगात्, गंजीरोऽगाधतया आशयश्चित्तपरिणामो येषां ते प्रशांतगंजीराशयाः, एत एव विशे यंते-'सावजजोगविरया' सहावयेन सावधः सपापो योगो व्यापारः कृतादिरूपत्तस्मादिरताः, तथा पंचविहायारजाणगा' पंचविधमाचारं ज्ञानाचारादिजेदभिनं जानंत इति पंचविधाचारजा- नकाः, एत एव विशेष्यते-'परोवयारणिरया' परोपकारे एकांतिकात्यंतिकरूपे निरताः परोप- करणे रताः, एत एवविशेष्यते-पडमाणिसणा' पझादीनि पंकोत्पत्तिजलस्थितिजावेऽपि तदस्पर्शनेन कामनोगापेदायैवमेव नाव इति निदर्शनानि येषां ते पद्मादिनिदर्शनाः, धादिशब्दा- बरत्सलिलादिग्रहः, एत एव विशेष्यते-जाणमयणसंगया जाणमयणसंगया ' ध्यानाध्ययनाभ्यां एकाग्रचिंतानि- रोधस्वाध्यायलदाणान्यां संगता ध्यानाध्ययनसंगताः, एत एव विशेष्यते-'विसुहमाणनावा विशुध्यमानो विहितानुष्टानेन भावो येषां ते विशुध्यमानभावाः, क एवंन्ताः ? किं वा एत श्या ह-साहूसरणं ' तत सम्यग्दर्शनादिनिः सिद्धिं साधयंतीति साधवो मुनय इत्यर्थः, ते मम श. रणमाश्रय इति. ‘तहा सुरासुरमाणुथपूजिज केवलिपणत्तो धम्मो जावजीव मे नगवं सरणं' ३. , पच | ति योग, तथा न केवल साधर शरण, फि तु केलिप्राप्तो धर्म इति सस फिविशिष्ट इत्या टीका | ह-सुरासुस्मनुज पूजित सुरासुरमनुजपूजित , सुरा ज्योतिष्फवैमानिका, असुरा व्यतरनानप तय , मनुजा पुरुषविद्याधरा अयमेव विशेष्यते- मोहतिमिरसुमाली ' मोहस्तिमिरमिन मोह- ११ | तिमिर सदर्शनवारकत्वेन, तस्याशुमालीपाशुमाली, तदपनयनादादित्यकल्प , अयमेव विशेष्यते- 'रागदोसपरममतो' रागद्धेपो विपमिर रागद्वेषविप तस्य परममत्र , तद्भातित्वेनेति भार , अयमेव विशेष्यते-हेनसयलाहाणाण हेतु कारण प्रवर्तकत्वादिना सकलकल्याणाना सुदेवत्वा दीना, अयमेव विशेष्यते- सम्मवणविभावसु' कर्मवनस्य ज्ञानावरणीयादिसमुदयरूपस्य नि नावसुरिमानिस्चि तद्दाहकत्वेन, अयमेव विशेष्यते--'साधको सिघ्भावस्स' साधको निर्वर्तक सिधन्नारस्य सिछत्वस्य, तथातथा तत्सपादकत्वेन, कोऽयमेव किवेत्साह- केवलिपाणतो धम्मो' केलिप्राप्त केवलिप्ररूपितो धर्म श्रुतादिरूप 'जावजीव मे नगव ' यावजीपमिति पूर्ववत्, मे मम नगवान समग्रैश्वर्यादिगुणयुक्त शरणमाश्रय, एतच्चतु शरणगमन एकार्थसाधकत्वेन प्रता नामप्यनिरुतमेव, एप एव परमार्थ , ' चत्तारि सरण पवामि, अरहते सरण पवजामि, सिके .

, , ११ पच- | सरणं पवामि, साहू सरणं पवझामि, केवलिपणत्तं धम्म सरणं पवामित्ति' चतु:शरणगमना- टीका नंतरं सुकृतगर्दोक्ता, तामाह- सरणमुवगर्न य एतेसिं ' इत्यादिना शरणमुपगतश्च सन्नेष ते. पामर्हदादीनां गर्दै उकृतं, किंविशिष्टमित्याह-जणं अरहतेसु वा ' इत्यादि, यदिति सुष्कृ- तनिर्देशः, पामिति वाक्यालंकारे, अर्हत्सु वा अर्हदिपयं वा, एवं सिद्धेषु वा आचार्येषु वा जपा. ध्यायेषु वा साधुषु वा साध्वी वा अन्येषु वा धर्मस्थानेषु वा सामान्येन गुणाधिकेषु माननीयेषु पूजनीयेषु तथा मातृषु वा पितृषु वा, अनेकजन्मापे बहुवचनं, बंधुषु वा मितेषु वा उपकारिखु वा धेन वा जीवेषु मार्गस्थितेषु सम्यग्दर्शनादियुक्तेषु अमार्गस्थितेषु एतदिपरीतेषु मार्गसाधने- षु पुस्तकादिषु अमार्गसाधनेषु खनादिपु यत्किंचिदितथ्यमाचरितं अविधिपरिजोगादिना अनाच- स्तिव्य क्रियया अनेष्टव्यं मनसा पापं पापकारणत्वेन पापानुबंधितया विपाकभावेन सूक्ष्मं वा बादरं वा खरूपतः, कथमेतदाचरितमित्याह-मनसा वाचा कायेन वा कृतं चात्मना, कातिं चान्यैः, अ- नुमोदितं वा परकृतं, एतदपि रागेण वा द्वेपेण वा मोहेन वा, अत्र जन्मनि जन्मांतरेषु वा अ. तीतेषु गर्हितमेतत् कुरसास्पदं उःकृतमेतत्सधर्मवाह्यत्वेन लग्नितव्यमेतदेयतया विज्ञातं मया क.

पर | व्यापामिर गुरुनगपदवनात, भगवड्चनप्राप्तौ प्राय श्यमानुपूर्ती, इयेवमुपन्याम , एसमेतदिति रो- चित अव्या तयाविधर्मदयोपशमजया, तत सिमित्याह-अर्हसिसमद तानधिकृत्य गर्दै अ टीका हमिद कुत्मामीत्यर्थ , कथमित्याह-कृतमेतत् ननितव्यमेतत्, अत्र व्यतिकरे मिठामि दुषम पारत्रय पाठ न्यारयाम्यार्थनिरोपत्वात्प्रास्तादरैरेव न्याग्या, नियुक्तिकारसचनप्रामाण्यात्, बाद व नियुक्तिमार-मितिमिले मद्दवत्तेवत्तियदोसाणगयणे होइ मित्तियमेराए टिन उत्ति उगछा मि अप्पाण कत्तिस्ममे पापमतियडेवेमि त जवममेण एमो मिगाउपडपयग्करचो समासेण, य. तत्सुदरत्वान्नासम्यगभिमन्यमान ग्राह-'हो न भे एमा सम्म गरिहा' इत्यादि, भरतु ममैपा नतरोदिता मम्यग्गर्दा नाररूपा भवतु मे धारण नियम ,' ग्रथिनेदपत्तदेवधरूपो गर्दा विपय इति सामर्य पहुमत ममैतद् दय, इत्यस्मादिचाप्यनुशास्ति नदितमपचीजभूता, केपामित्याह-यईता नगरता तथा गुरुणा कल्याणमित्राणामिति, प्रतिपन्नतत्वाना गुणाधिकविपयेव प्रवृत्तिापयेत्येवमु पन्याम, प्रणिध्यतरमाह-होल मे एएहि सजोगो' नातु मम एभिरईदादिनि सयोग ज चितो योग श्यर्थ , भवतु ममैपा सुप्रार्थना घईदादिसयोगविपया, नपतु ममान बहुमान प्रार्थना , १४ , पंचः | यां, नवतु मम इतः प्रार्थनातो मोदबीजं सुवर्णघटसंस्थानीयं प्रवाहतः कुशलानुबंधिकमित्यर्थः, त. टीका था — पत्तेसु एएसु अहं सेवारहेसिया' प्राप्तेष्वेतेषु अर्हदादिष्वहं सेवाहः स्या, अर्हदादीनामेवा- झाग्राही स्यामेतेषामेव प्रतिपत्तियुक्तः स्यामेवं निरतिचारं पारगः स्यां एतदाज्ञया, एवं सानुषंगां दुःकृतगर्हामन्निधाय सुकृतासेवनमाह संविग्गे जहा सत्तीए सेवेमि सुकमंति' इत्यादिना सं- विमः सर यथाशक्ति, किमित्याह-सेवे सुकृतं, एतदेवाह अनुमोदे अहमिति प्रक्रमः सर्वेषाम- हतामनुष्टानं धर्मकथादि, एवं सर्वेषां सिखानां सिखभावं अव्यावाधादिरूपं, एवं सर्वेषामाचार्याणामा- चारं ज्ञानाचारादिलदाणं, एवं सर्वेषां श्रावकाणां मोदासाधनयोगान वैयावृत्त्यादीन , एवं सर्वेषां दे- वानामिंद्रादीनां, सर्वेषां जीवानां सामान्येनैव नवितुकामानामासन्नन्नव्यानां कल्याणाशयानां शुघा- शयानामेतेषां किमित्याह-मार्गसाधनयोगान सामान्येन कुशलव्यापाराननुमोद इति क्रियानुवृ. त्तिः, नवंति चैतेषामपि मार्गसाधनयोगा मिथ्यादृष्टीनामपि गुणस्थानकत्वान्युपगमात्. अननिग्रहे सति प्रणिधिविशुछिमाह-नवतु ममैषानुमोदना अनंतरोक्ता सम्यविधिपूर्विका सूत्रानुसारेण स- म्यक् शुघाशया कर्मविगमेन सम्यक्प्रतिपत्तिरूपा क्रियारूपेण सम्यग्निरतिचारा सन्निर्वहणेन कुतो पच | भववित्साह-परमगुणयुक्ताईदादिसामर्यत, धादिशब्दात सिछादिपरिग्रह , प्रार्थनाया सविपय तामाह-यचित्यशक्तियुक्ता हि ते भगवतोऽर्हदादयो वीतरागा सर्वज्ञा प्राय आचार्यादीनामप्ये टीका तद्दीतरागादिसमस्तीत्येवमनिधान, तद्विपयापेद वाह-परमकल्याणा श्राचार्यादयोऽपि परमक १५ | ब्याणहेतवे सत्वानां तैस्तैरुपायै सर्व एौते मूढश्चास्मि पाप , एतेपा विशिष्टाना प्रतिपत्तिप्रति अ नादिमोहवासित ससारानादित्वेन अननिझो नवेत्, परमार्थतो हिताहितयोरनिश स्यामहमेत त्सामन तथाऽहितनिवृत्त स्या, तथा हितप्रवृत्त स्यां, एवमाराधक स्या नचितप्रतिपत्त्या सर्वस- खाना समधिन्या, किमित्याह–स्वहितमिति, हामि सुकृत ३ एव वारत्रय पाठ , नत्तममेतत्सुक- तासेवन विशेषत पृथग्भूताना वनशेतृपलदेवमृगोदाहरणात् परिनावनीय सूत्रपाठे फलमाद- 'एवमेय सम्म पढमाणस्स' एवमेतत्सूत्र सम्यक्पठत सवेगसार तथा “सुपमाणस्स' शृण्वत यार्णयतोऽन्यसमीपात्, तथा अणुप्पेहमाणस्स ' यनुप्रेदमाणस्यार्थानुस्मरणदारेण, किमित्या है-सिदिलीजवति' शिथिलीनवति मदविपाकतया, तथा परिहीयते पुझलापसरणेन, तया- 'खियति ' दीयते निर्मूलत एवारायविशेपाभ्यासदारेण, क श्याह- असुहकम्मापुवधा ' अ .

१६ , , पचः | शुन्नकर्मानुबंधा भावरूपाः कर्मविशेषरूपा वा, ततः किमित्याह 'निरनुबंधे वा सुहकम्मे ' निरनुवं. धं चाशुभं कर्म दयालेषमास्ते 'नग्गसामने सुहपरिणामेण' भमसामर्थ्य विपाकप्रवाहमंगीकृत्य टीका शुजपरिणामेन अनंतरोदितसूत्रप्रनवेन, किमिवेत्साह- कयवछवि य विसे अप्पफलेसिया' पाटकबधमिव विषं मंत्रसामर्थ्येन अल्पफलं स्यात् अटपविपाकमित्यर्थः, तथा 'सुहावणिजे सिया सुखापनेयं स्यात्, फलत्वेनोक्तं, श्दानी सउपायसिछिलदाणमेतदन्निधातुमाह- तहा बासग लिजंतीत्यादि ' यासकलीक्रियते धादिप्यंत इत्यर्थः, तथा परिपोसिङति' परिपोष्यंते नावोपच- येन, तथा ‘णिमविकाति' निर्माप्यंते परिसमाप्तिं नीयंते. क श्याह- सुहकम्माणुबंधा' कु- शलकर्मानुबंधा इति नावः. ततः किमित्याह- सोणुवंधसुहकम्मं ' सानुबंधं च शुभकर्म प्रात्यं. तिकानुबंधापेदं किंविशिष्टमित्याह- पगिळं' प्रकृष्टं प्रधानं 'पगिम्भावजियं' प्रकृष्टभावार्जितं शु. भभावार्जितमित्यर्थः, नियमफलदं प्रकृष्टत्वेनैव तदेवंचूतं किमित्याह- सुप्पयुत्तेवि य महागदे सुप्रयुक्त श्व महागद एकांतकल्याणः ‘सुहफले सिया' शुभफलं स्यादनंतरोदितं कर्म, तथा सुहपवत्तगे सिया' शुभप्रवर्तकं स्यादनुवंधेन, एवं ‘परमसुहसाहगे सिया' परमसुखसाधकं स्या- पच . त्, पारपर्येण निर्वाणप्रदमित्यर्थ यत एव 'अर्ज अपडिबधमेय ' अस्मात्कारणात् अप्रतिवधमेत द् प्रतिमधरहितमनिदानमित्यर्थ 'असुहानावनिरोहेण सुहन्नावनीजति' अशुननावनिरोधेन अ टीका शुभानुप्रधनिरोधेनेत्यर्थ , शुन्नन्नावपीजमिति कृत्वा एतत्सूत्र ‘सुप्पणिहाण' सुप्रणिधान शोजनेन १७ प्रणिधानेन 'सम्म पमियच सोयत्व अणुप्पेहियवति ' सम्यक्प्रशातात्मना पठितव्यमध्येतव्य श्रोत व्य तत्वाख्यानविधिना अनुप्रेदितव्य परिभावनीयमिति ‘न च होन मे एसा अणुमोदना सम्म विहिपुबिगा' इत्यादिनानिदानत्वात्, अस्य च तलदणायोगात अनीदृशस्य वानिदानत्वात् प्रार्थ नादेरपि निदानवप्रसगात, तथा चागमविरोधात्, पारुग्गपोहिलान समाहिवरमुत्तम दिवित्यादि वचनश्रवणादित्यल प्रसगेन सूत्रपरिसमाप्ताववसानमगलमाह-एमो पमियणमियाणमित्यादि' नमो नतनतेभ्य देवरूपिवदितेभ्य इत्यर्थ, केन्य श्याह--' परमगुरुजीतरागाण' परमगुरुवीत रागेत्य इति यावत् ‘पमो सेसणमोकारहाण' नम शेपनमस्कारार्हेन्य आचार्यादिभ्यो गुणा- धिकेन्य इति भाव 'जयन सवाणुसासण' जयतु सर्वज्ञशासन कुतीर्थापोहेन, 'परमसवोहीए सु हिणो भवतु जीवा इति' परमसवोधिता प्रवसोधिता तया सुखिनो नवतु मिथ्यात्वदोपनिवृत्या .

, पच जीवाः प्राणिन इति. अयं वारतयं पाठः ३. 'पावपडिघायगुणवीजाधाणसुत्तं सम्मत्तं' पापप्रतिघा. तेन अकुशलानुबंधाश्रवव्यवछेदेन गुणवीजाधानं, नावतः प्राणातिपातविरमणमिति तत्वन्यासः, टीका तथानुबंधतो विचित्रविपाकवकर्माधानमित्यर्थः, एतत्सूचकं सूत्रं पापप्रतिघातधर्मगुणवीजाधानसूत्रं समाप्तमिति. पंचसूत्रकव्याख्यायां प्रथमसूत्रव्याख्या समाप्ता । श्रीरस्तु॥ १७ अधुना दितीयसूत्रव्याख्या प्रस्तूयते-अस्य चायमनिसंबंधः-इह धर्मगुणवीजमाहितं, त. त्तदैचित्र्यात्तत्तत्कालादिनिमित्तानेदेन विपच्यते, एतदानिमुख्येन तत एव धर्मगुणप्रतिपत्तिश्रधोप. जायते, तस्यां समुपजातायां यत्कर्तव्यं तदभिधातुमाह- जायाए धम्मगुणपडिवत्तिसकाए' इ. त्यादि, जातायां धर्मगुणप्रतिपत्तिश्रमायां नावतस्तथाविधकर्मक्षयोपशमेन भावयेत् एतेषां स्वरूपं धर्मगुणानां प्रकृतिसुंदरत्वं जीवसंक्वेशविशुध्यां यानुगामुकत्वं नवांतरवासनानुगमेन परोपकारित्वं त- था पीडादिनिवृत्त्या परमार्थहेतुत्वं परंपरया मोदासाधनत्वेन, तथा उरनुचरत्वं सदैवानन्यासात्, भं गे दारुणात्वं नगवदाझाखंडनतो महामोहजनकत्वं धर्मदूपत्वेन नूयो दुर्लनत्वं विपदानुबंधिष्विति पच टीका नाव शति एवमुक्तेन प्रकारेण यथाशक्ति शक्त्यनुरूप न तन्यूनाधिका-यां उचितविधानमेव शा स्रोक्तेन विधिना अत्यतनावसारमहता प्रणिधानतेन प्रतिपद्येत धर्मगुणान, न रासनिकया प्रवृत्त्या अस्या विपाकदारुणत्वात, किनृतांस्तानित्याह-'त जहेत्यादि ' तद्यथा-स्थूरप्राणातिपातविरम ण स्थूरमृपावादविरमण स्थूरादत्तादानविरमण स्थूरमैथुनविरमण स्थूरपरिग्रहविरमणमित्यादि आ दिशब्दाउत्तरगुणपरिग्रह , पादावुपन्यासश्चैपा नारत श्वमेव प्राप्तेरिति, उक्त च-सम्म- तमिन लके । पलियपुहुत्तेण सावन होझा ॥ चरणोवसम्मखयाण । सागरसखतरा होति ॥१॥ एव-अपडिस्किए सम्मत्ते । देवमणुयजम्मेसु ॥ अणतरसेढिवजा । एगनवेण व सवा ॥२॥ श्यादि, 'पमिवजिनण इत्यादि ' प्रतिपद्य पालने यतेत अधिकृतगुणानां, कथमित्साह-सदा झाग्राहक स्यात् अध्ययनश्रवणा-यां, याज्ञा आगम नव्यते, सदाझाभावक स्यात् अनुप्रेदादा रेण, सदाझापरतत्र स्यादनुष्टानप्रति, किमेवमित्याह-याझा हि मोहविपपरममत्रस्तदपनयनेन, जल हेपादिज्वलनस्य तहिध्यापनेन, कर्मव्याधिचिकित्साशास्त्र तत्दायकारणत्वेन, कल्पपादप शि वफलस्य तत्साधकरवेन तथा 'बोजा इत्यादि' वर्जयेत् अधर्ममित्रयोग अकल्याणमित्रसवध टीका २० पंच. | चिंतयेत् अभिनवप्राप्तान गुणान स्थूरप्राणातिपातविरमणादीन्, अनादिन्नवसंगतांश्च अगुणान सदै- वाविरतत्वेन नदग्रसहकारित्वमधर्ममित्राणि अगुणान प्रति उन्नयलोकगर्हितत्वं तत्पापानुमत्यादि. ना, अशुभयोगपरंपरा च अकुशलानुबंधतः, तथा ' परिहरिका' इत्यादि, परिहरेत् सम्यग्लोकवि- रुघानि तदशुजाध्यवसायादिनिबंधनानि, अनुकंपापरो जनानां माभूत्तेषामधर्मः, न विंसयेद् धर्म न गर्हयेऊनैरित्यर्थः, संक्वेशयत्ये वैषा खिंसाऽशुनभावत्वेन परमबोधिबीजं, तत्प्रदेषेण अबोधिफला- मात्मन इति जनानां तन्निमित्तभावेन. तथा एवमालोचयेत् सूत्रानुसारेण न खल्वतः परोऽनर्थः, अबोधिफलात् तत्कारणभावादा लोकविरुष्त्वादिति. अंधत्वमेतत्संसाराटव्यां हि तदर्शनाभावेन, ज- नकमनिष्टापातानां नरकाद्युपपातकारणतया, अतिदारूणं खरूपेण संक्लेशप्रधानत्वात् , अशुजानु- बंधमत्यर्थ परंपरोपघातनावेनैतत् , तथोक्तं लोकः खट्वाधारः । सर्वेषां धर्मचारिणां यस्मात् ॥ त- स्मालोकविरुद्धं । धर्मविरुद्धं च संत्याज्यं ॥ १॥ इत्यादि. तथा ‘सेविका इत्यादि ' सेवेत धर्म- मित्राणि विधानेन सत्पतिपत्यादिना, अंध श्वानुकर्षकान् पातादिनयेन, व्याधित श्व वैद्यान् दु:- खनयेन, दरिद्र श्वेश्वराव स्थितिहेतुत्वेन, नीत श्व महानायकानाश्रयणीयत्वेन, तथा न श्तो ध. , पच । ममित्रसेवनात सुदरतरमन्यदिति कृत्वा बहुमानयुक्त स्यात्, धर्ममित्रेयु आज्ञाकादी अदत्तायाम- स्या तेपामाज्ञापतीचक, प्रदानकाले तेपामेवाझाविधायक , प्रस्तुताया तेपामेव प्राज्ञानिष्पादक टीका प्रत्यौचित्येन तेपामेव — पमिचन्नेत्यादि ' प्रतिपन्नधर्मगुणाईश्च वर्तेत, सामान्येनैव गृहस्थाना सम्य २१ | गुचितेपु गृहिसमाचारेपु द्वादशवतेपु परिशुघानुष्टानकरणेन मनोवाकाययोगै परिशुधमन क्रिय शास्त्रानुसारेण परिशुध्वाक्रिय, अनेनैव परिशुष्कायक्रिय थनेनैन, एतदिशेपणमन्निधातुमा ह-वर्जयेदनेकोपघातक सामान्येन गर्हणीय प्रकृत्या बहुकेरा प्रवृत्तौ यायतिविराधक परलोकपी डाकर समारभ अगारकर्मादिरूप तथा न चितयेत परपीमा सामान्येन न भावयेद्दीनता कस्यचि दसप्रयोगे न गवेधप कस्यचित् सप्रयोगे न सेवेत वितयाग्निनिवेश यतत्वाध्यवसाय, कितु उ चितमन प्रवर्तक स्यादचनानुसारेण, एव न नापेतानृतमन्याख्यानादि, न परुप निष्टुर, न पैशू न्य परमीतिहारि नानिव विकयादि, कितु हितमितन्नापक स्यात् सूचनीया, एप न हिस्याद्भ- तानि पृथिव्यादीनि, न गृह्णीयाददत्त स्तोकमपि, न निरीक्षेत परदार रागत , न कुर्यादनदम अ पध्यानाचरितादि, कितु शुन्नकाययोग स्यादागमनीत्या, तथा 'लानोचियदाणेत्यादि' तथा ला -- । . २२ पंच- | नोचितदानः अष्टनागाद्यपेदया, तथा लानोचितनोगः अष्टनागाद्यपेदया, लामोचितपरिचारः टीका चतुर्भागादिनव्यत्वपरिणामेन लानोचितनिधिकारः स्यात् चतुर्नागाद्यपेदायैव, नक्तं च लौकिकैः- पादमायान्निधिं कुर्यात् । पादं वित्ताय वर्धयेत् ।। धर्मोपयोगयोः पादं । पादं भर्तव्यपोषणे ॥१॥ तथान्यैरप्युक्तं-आयादधै नियुंजीत । धर्मे यदाधिकं ततः ॥ शेषेण शेषं कुर्वीत । यत्नतस्तुबमै- हिकं ॥२॥ इत्यादि, तथा असंतापकः परिजनस्य स्यादिति वर्तते, शुनप्रणिधानेन गुणकरो य. थाशक्ति नवस्थितिकथनशीलत्वेन अनुकंपापरः प्रतिफलनिरपेदतया निर्ममो भावेन नवस्थित्या- लोचनात् एवंगुणः स्यादित्याह-एवं यस्मात्तत्पालनेऽपि धर्मः जीवोपकारभावादेवान्यपालन इति जीवाविशेषेण, किमित्येतदेवमित्याह-सर्वे जीवाः पृथग्पृथग् वर्तते खलदणजेदेन, किंतु मम त्वं बंधकारणं लोनरूपत्वात, उक्तं च-संसारांबुनिधौ स्वस्व-कर्मोर्मिपरिघट्टिताः॥ संयुज्यंते वि- युज्यंते । तत्र कः कस्य बांधवः ॥ १॥ तथा अत्यायतेऽस्मिन संसारे । भूयो जन्मनि जन्मनि ॥ सत्वो नैवास्त्यसौ कश्चि-यो न बंधुरनेकधा ॥२॥ श्यादि सर्वथा परिभावनामात्रमेतत् ख. जनो न स्वजन इति. ‘तहा तेसु तेसु इत्यादि ' तथा तेषु तेषु समाचारेषु श्यादि गृहिस- टीका पच | मुचितेप्विति वर्तते स्मृतिसमत्वागत स्यात् याभोगयुक्त क्वमिन्याह-अमुकोऽह देवदत्तादिना मा अमुककुल ईदयाकाद्यपेदया, अमुकशिष्यो धर्मतस्तत्तदाचार्यापेक्ष्या, अमुकधर्मस्थानस्थित याणवताद्यपेदया, न मम तद्विराधना साप्रत न मम तदारभो विराधनारम , तथा वृधिममैतस्य २३ | धर्मस्थानस्य एतदत्र सार, धर्मस्थान एतदात्मन्तमानुगामुकत्वेन, एतक्षित सुदरपरिणामत्वेन, अ सारमन्यत्सर्वमर्थजातादीति, विशेपतोऽविधिग्रहणेन विपाकदारुणत्वात्, यथोक्त-पापेनैवार्थरागां ध । फलमानोति यत्कचित् ॥ वडिशामिपवत्तत्तु । विना नाश न जीर्यति ॥ १ ॥ इति एतदेव मेवेत्याह-एवमाद त्रिलोकनधु समुपदितपुण्यसभार परमकारुणिक , तथानयत्वनियोगात स म्यक्सवुछोऽनुत्तरबोधनीजत , भगवान्नर्हत्सत्वविशेष इति एव समालोच्य तदविरुटेपु अधिकृतध मस्थानाविरुटेपु समाचारेषु विचित्रेषु सम्यग्वर्तेत सूत्रनीत्या, नावमगलमेतविधिना वर्तन, तन्निष्प तेरधिकृतसमाचारनिष्पत्तिरिति ‘तहा जागोरेतेत्यादि ' तथा जागृयात् नावनिद्राविरहेणधर्मजाग स्या तत्वालोचनरूपया, को मम कालो वयोऽवस्थारूप, किमेतस्योचित धर्माद्यनुष्यानं, असारा वि पयास्तुचा शब्दादयो नियतगामिनो वियोगांता विरसावसाना परिणामदारुणा, तथा नयानको , २४ पंच. | मृत्युर्महाजयजननः सर्वाभावकारी तत्साध्यार्थक्रियानावात् , अविज्ञातागमनोऽदृश्यस्वभावत्वान्मृत्योः, टीका अनिवारणीयः स्वजनादिवलेन, पुनः पुनरनुबंधी अनेकयोनिमावेन, धर्म एतस्यौषधं मृत्योर्व्याधि. कल्पस्य, किंविशिष्ट श्याह-एकांतविशुधो निवृत्तिरूपो, महापुरुपसेवितस्तीर्थकरादिसेवितः, सर्व- हितकारी मैत्र्यादिरूपतया, निरतिचारो यथागृहीतपरिपालनेन परमानंदहेतुर्निर्वाणकारणमित्यर्थः. 'णमो श्मेसेत्यादि ' नम एतस्मै धर्माय अनंतरोदितरूपाय, नम एतधर्मप्रकाशकेभ्योऽर्हद्व्यः, नम एतधर्मपालकेभ्यो यतिभ्यः, नम एतधर्मप्ररूप केन्यो यतिभ्य एव, नम एतधर्मप्रतिपतृव्यः श्रा. वकादिभ्यः, श्याम्यहमेनं धर्म प्रतिपत्तुमनेनैतत्पदापातमाह-सत्यमनोवाकाययोगैः, अनेन तु सं- पूर्णप्रतिपत्तिरूपं प्रणिधिविशेषमाह-नवतु ममैतत्कट्याणं अधिकृतधर्मप्रतिपत्तिरूपं परमकल्याणा- नां जिनानामनुभावतस्तदनुग्रहेणेत्यर्थः, सुप्रणिधानमेवं चिंतयेत्पुनः पुनः, एवं हि स्वाशयादेवैत- निमित्तोऽनुग्रह शति. तथा एतधर्मयुक्तानां यतीनां अवपातकारी स्यात् आज्ञाकारीति नावः, प्रधा- नं मोहछेदनमेतत् तदाज्ञाकारित्वं, तन्मोहवेदनयोगनिष्पंगतयेति हृदयं, एवं कुशलान्यासेन वि. शुध्यमान एतत्सेवक इति प्रक्रमः, नावनयोक्तरूपया कर्मापगमेन हेतुना जपैत्येतस्य धर्मस्य यो.

पच , ग्यता, एतदेवेसाह तथा ससारविरक्त स्वदोपन्नावनया सविमो नाति मोदार्थी अममो मम सरहित अपरोपतापी परपीडापरिहारात्, विशुष्ठो ग्रयादिभेदेन, विशुध्यमाननार शुन्नकडक टीका वेति साधुधर्मपरिनापनासूत्र समाप्त भावत माधुधर्मप्राप्त्युपायभूतार्यसूचक सूत्र समाप्त ॥ इति २५ | पचसूत्रकव्याख्याया दितीतसूत्रव्याख्या समाप्ता ॥ श्रीरस्तु ॥ अधुना तृतीयसूत्रव्याख्या प्रगम्यते, अस्य चायमन्निसबंध, अनतरसूत्रे जाताया धर्मगुणप्र तिपत्तिश्रछाया यत्कर्तव्य तउक्त, तच कुर्वता साधुधर्म परिनावितो भानि, तस्मिन परिनाविते य कर्तव्य तदन्निधातुमाह-परिनाविते साधुधर्मे अनतरसूबोदितेन विधिना यथोदितगुण ससार विरक्त सविन अमम अपरोपतापी विशुध विशुध्यमानभार सन् यतेत सम्यग्विधिना अमु ध में प्रतिपत्तु कथमित्याह-अपरोपतापमिति क्रियाविशेपण, किमेतदाश्रीयत श्याह-परोपता पो हि तत्प्रतिपत्तिविघ्न परोपतापो यस्माधर्मप्रतिपत्त्यतराय एतदेवाह-अपाय एवैप धर्मप्रतिप त्तौ परोपताप कथमिसाह-न खट्वकुशलारभतो हित, अकुशलारनश्च धर्मप्रतिपत्तावपि परोप पंच- | तापः, न चान्यस्तत्र प्रायोऽयं संभवतीति संजविपरिहारार्थमाह-अप्रतिबुधौ कथंचिकर्म वैचित्र्य- तः प्रतिबोधयेन्मातापितरौ, ननु प्रायो महासत्वस्यैतावप्रतिबुझौ भवत इति कथंचिदित्याह, जन्जय- टोका लोकसफलं जीवितं प्रशस्यत इति शेषः. तथा समुदायकृतानि कर्माणि प्रक्रमाच्छन्नानि समुदाय- २६ | फलानीत्यनेन नूयोऽपि योगाक्षेपस्तथा चाह-एवं सुदी? वियोगः नवपरंपरया सर्वेपामस्माकमिः ति प्रक्रमः, अन्यथैवमकरणे एकवृदनिवासिशकुनतुल्यमेतचेष्टितमिति शेषः, यथोक्तं वासवृदं समागस । विगति यथांमजाः ॥ नियतं विप्रयोगांत-स्तथाजूतसमागमः ॥ १॥ इत्यादि, एत. देव स्पष्टयन्नाह-लद्दामो मृत्युः अनिवारितप्रसरः प्रत्यासन्नश्चाटपायुस्त्वेन, तथा उभं मनुजवं नवाब्धाविति शेषः, अत एवाह समुद्रपतितरत्नलाभतुल्यं अतिरापमित्यर्थः. कुत इत्याह-अन्य- नवाः पृथिवीकायादिसंबंधिनः कायस्थित्या, यथोक्तं असंखोसप्पिणिसप्पिणीले एगिदियाण चनएहं ता चेवन अणंतावणस्सन बोधवा. एते च मुःखबहुला जत्कटासातवेदनीया मोहांध- काराः, तादयतीव्रतया अकुशलानुबंधिनः प्रकृत्याऽसचेष्टाहेतुत्वेन, यत एवासतः अयोग्याः शुध- मस्य चारित्रलदाणस्य, योग्यं चैतन्मनुजत्वं किंविशिष्टमित्साह-पोतऋतं नवसमुझे तदुत्तारकत्वेन, २० यत एवमतो युक्त स्वकार्य नियोक्तु धर्मलदाणे, कथमित्याह-सपरस्थगितचि छिडाणि प्राणा तिपाताविरमणादीनि, तथा ज्ञानकरणधारमन्नीदण तदुपयोगत , तप परनजान अनरानाद्यालोच टीम। नतया, एप युक्त स्वकार्ये नियोक्तु, किमित्यत ग्राह-क्षण एप उर्खन दाण प्रस्तान सफा योपमातीत एप, कथमित्याह-सिदिसाधकत्वेन हेतुनादेया चैपा जीपाना सिधिरेव, यन्नास्या सिकौ जन्म प्राविलदाण, न जरा वयोहानिलदाणा, न मरण प्राणत्यागलदाण, नेष्टवियोगस्त दभागात् . नानिष्टसप्रयोगोऽत एव हेतो, न कुबुभुदारूपा, न पिपासा नदकेलारूपा, न वान्य कश्चिद्दोप शीतोष्णादि , सर्वथाऽपरतत्र जीवावस्थान अस्या सिघापिति प्रक्रम यशुभरागादिर हितमेतदवस्थान, एतदेव विरोष्यते-शांत शिवमव्यानाधमिति, शात शक्तितोऽपि क्रोधाद्यनावे न, शिव सकलासिमानारत , अन्यानाध निश्यित्वेनेति ‘विपरीन य' इत्यादि, विपरीतश्च म सारोऽस्या सिर्जन्मादिरूपत्वात, मोपद्रवालयोऽय यदाढ-जरामरणदौर्गय–व्याधयस्तावदा सतां ।। मन्ये जन्मापि वीरस्य । नूयोजयत्रपाकर ॥ १॥ अत एवाह-यनपस्थितखन्नाव ससा र, अब खा सुख्यप्यसुखी पर्यायत सदप्यसत् स्वप्न श्व सर्वमास्थाभावेनेति, यत एर तदलमत्र टीका श पंच- प्रतिबंधेन संसारे, कुरुत ममानुग्रहं, कथमित्याह-जयवंतैनं व्यववेत्तुं संसारं यूयं, अहमपि यु- ष्माकमनुमत्या साधयाम्येत सबवेदनं, किमित्यत पाह-निर्विो जन्ममरणाभ्यां संसारगामियां, समृध्यति च मम समीहितं संसारख्यवदनं गुरुप्रभावेण, एवं शेषाण्यपि जार्यादीनि बोधयेदौचि. | त्योपन्यासेन, ततः सममेभिर्मातापित्रादिन्निः सेवेत धर्म चारित्रलदाणं. कथमित्याह-निराशंस एव सर्वदा इहलोकपरलोकाज्यां, एतत्परममुनिशासनं वीतरागवचनमित्यर्थः, “अवुनमाणेसु श्त्यादि, अबुध्यमानेषु च मातापित्रादिषु कर्मपरिणत्या हेतुनूतया विदध्यात् यथाशक्ति शक्त्यनु- सारेण तउपकरणमर्थत्यागादीत्यर्थः, कारणे कार्योपचारात्, किंतमित्याह–प्रायोपायशुद्धं स्व. मत्या ततोऽन्यसंचतिरायः कलांतरादिरुपायः, किमेतदेवं कुर्यादित्याह-कृतज्ञतैवैषा वर्तते करुणा च, किंविशिष्टेयमित्याह-धर्मप्रधानजननी जने शासनोन्नतिनिमित्तमित्यर्थः, ततोऽनुज्ञातः सन् मातापित्रादिभिरिति प्रक्रमः, प्रतिपद्यत धर्म चारित्रलादणं. अन्यथैवमपि तदनुझानावे अनुपध ए- व न्नावत उपधायुक्तः स्यादित्यर्थः. नक्तं च-निर्माय एव भावेन । मायावांस्तु नवेत् क्वचित् ॥ पश्येत्स्वपरयोर्यत्र । सानुबंध हितोदयं ॥ १ ॥ एवं च धर्माराधनमेव हितं सर्वसत्वानामिति. तथा पच | तथैव उस्त्रमादिकथनेन सपादयेधर्माराधन, सर्वथा अप्रतिपद्यमानात् अमुनापि प्रकारेण त्यजेत्ता न्मातापित्रादीन , अस्थानग्लानौपधार्थत्यागझातेन, ज्ञातमुदाहरण, एतदेवाह- से जहेत्यादि टीका ना' तद्यथा-कश्चित्पुरुषो विवदित क्यचित्कातार गत सन मातापितृसमेत , नार्याापलदाण २५ | मेतत्, तत्पतिको व्रजेत् , तयोर्मातापित्रोस्तत्र कातारे नियमघाती पुरुपमात्रासाध्य सन्नवदौपधो महातक स्यात्, थातक सद्योघाती रोग, ततासौ पुरुष तत्प्रतिपधान्मातापितृप्रतिमधेन एवमा लोचयेद्यदेतो मातापितरौ न नवतो नियमत यौपधमतरेणौपध विना, श्रौपधभावे च सशय क्दाचिद्भवतोऽपि कालसहावेतौ मातापितरौ, तथा तेन वृत्त्यागदनादिना प्रकारेण सस्थाप्य तदौ पधनिमित्त तयोर्मातापित्रोरोपधार्थ स्ववृत्तिनिमित्त च यात्मवृत्त्यर्थ च यजन साधु शोभन , कय- मित्याह-एप त्यागोऽत्याग सयोगफलत्वात, अत्याग एव त्यागो वियोगफलत्वात्, यदि नामैव त. त किमित्यत आह–फलमत्र प्रधान बुधाना पडितानां धीरा एतद्दर्शिनो निपुणवुक्ष्या फलदारी न , स ते इत्यादि स पुरुपस्तौ मातापितरौ यौपधसपादनेन जीवयेत्, सभवत्येतदत एवाह-स सभवात्पुरुषोचित मे तद्यदुतेच त्याग इति एप दृष्टांतोऽयमर्थोपनय श्याह-एवमित्यादिना एव .

पंच. | शुक्लपादिको महापुरुषः परीतसंसार इत्यर्थः, यथोक्तं जस्स अवबो पोग्गल-परियट्टो सेसजे संसारो ॥ सो सुकपकिङ खबु । अहिगे पुन्न कएहपकीन ॥१॥ किमयमित्याह-संसारकां- टीका तारपतितः सन् मातापितृसंगत उपलदाणमेतत् नार्यादीनां, धर्मप्रतिको विहरति, तयोर्मात्रापि. ३० त्रोस्तत्र संसारकांतारे नियमविनाशकः अप्राप्तबीजादिपुरुषमात्रासाध्यः संभवत्सम्यक्त्वाद्यौषधः मर- पादिविपाकः कर्मातंकः स्यात् क्लिष्टकर्मेत्यर्थः. तत्रासौ शुक्लपादिकपुरुषः धर्मप्रतिबंधातोः एवं स. मालोच्य विनश्यत एतौ मातापितरौ अवश्यं सम्यक्त्वाद्यौपधविरहेण सम्यक्त्वाद्यौषधाभावेन, तत्सं- पादनेन सम्यक्त्वाद्यौषधसंपादने विभाषा कदाचिदेतत्संपादयितुं शक्यते, कदाचिन्नेत्येवंरूपा, का. लसहै। चैतौ व्यवहरतः, तथा जीवनसंघ्नवान्निश्चयरतु न, यथोक्तं यायुपि बहूपसर्गे । वाताहत- सलिलबुबुदानित्ये ॥ उच्न्वस्य निःश्वसीति यः । सुप्तो वा यदिबुध्यते तचित्रं ॥ १॥ तथा ते. न सौहित्यापादनप्रकारेण संस्थाप्य इहलोकचिंतया तयोर्मातापित्रोः सम्यक्त्वाद्यौषधनिमित्तं विशिष्टगुर्वादिनावेन धर्मकथादिनावात् स्ववृत्तिनिमित्तं च कृत्यकरणेन हेतुना त्यजन्संयमप्रतिपत्त्या तौ मातापितरौ साधुधर्मशीलः सिकौ सिहविपये, किमित्येतदेवमित्याह-एष त्यागोऽत्यागस्तत्व ३१ पच नावनातस्तचित्तप्रवृत्ते अत्याग एव त्यागो मिग्यात्वानावनातस्तदहितप्रवृत्ते , तत्वफल सानुग्धमत्र प्रधान बुधाना परमार्थत परमार्थेन धीरा एतद्दर्शिन आसन्नमव्या नान्ये, स ते श्यादि, स शुक्ल टीका पादिक पुरुपस्तौ मातापितरौ सम्यक्त्वाद्यौपधसपादनेन जीवयेदात्यतिक, कथमित्याह-अमरण मरणावध्यपीजयोगेन चरममरणारध्यकारणसम्यक्त्वादियोगेनेत्यर्थ , सन्नवत्येतदत एवाह-सभवा पुरुषोचितमेतद्यउक्तेनैव तत्त्याग इति किमित्यत आह- प्रतिकारौ मातापितरौ ति कृत्वा ए प धर्म सता सत्पुरुषाणा, नगवानत्र ज्ञात महावीर एस परिहरन गर्नाभिग्रहपतिपत्त्या अकुशला नुमधिन तथा कर्मपरिणत्या मातापितृशोक प्रव्रज्याग्रहणोद्भवमित्युक्त च-अह सत्तमम्मि मासे । गाजयो चेवन्निग्गह गिरहे । णाह समणो होह । अम्मापियरे जियतम्मि ॥ १॥ प्रस्तुतनिग- मनायाह-एवमपरोपताप सर्वथा सम्यक्प्रवजेदिति योग विधिशेपमाह-सुगुरुसमीपे नान्यत्र, पूजित्वा नगवनो महावीर जिनान तथा साधून यतीन तोपित्वा विनवोचित कृपणादीन उखितस त्यानित्यर्थ , सुप्रयुक्तावश्यक समुचितेन नेपथ्यादिना स विशुनिमित्त प्रतियोग समन्निवासितो गुरुणा गुरुमत्रेण विशुष्यमानो महता प्रमोदेन लोकोत्तरेण सम्यग् नाववदनादिना शुध्या प्रश्न .

पच- जेत्, किमुक्तं नवति ? लोकधर्मेन्यः संवलेन्यः लोकोत्तरधर्मगमनेन प्रकर्षण प्रवदित्यर्थः, एषा जिनानामाझा यदुवं प्रबजितव्यं, श्यं च महाकल्याणेति कृत्वा न विराधितव्या बुधेन नान्यथा कर्तव्येत्यर्थः. कस्मादित्याह-महानर्थभयात्, नाशाविराधनतोऽन्योऽनर्थः, अर्थवत्तदाराधना, श्यत ३२ एवाह-सिधिकाक्षिणा मुक्त्यर्थिनेति, न खट्वाझाराधनातोऽन्यः सिछिपथ इति नावनीय, प्रवज्या- ग्रहणविधिसूत्रं समाप्त, तत्वतः प्रव्रज्याग्रहणविध्यर्थसूचकं समाप्तं सूत्रं. इति पंचसूत्रकव्याख्यायां तृ. तीयसूत्रव्याख्या समाप्ता ॥ श्रीरस्तु ।। टीका सांप्रतं चतुर्थसूत्रव्याख्यारभ्यते, अस्य चायमनिसंबंधः-अनंतरसूत्रे साधुधर्मे परिनाविते यत् कर्तव्यं तक्तं, तच्च विधिना प्रव्रज्यादौ ग्राह्येतत् , अस्याश्चर्यामभिधातुमाह-स एवमनिपवईए स- माणे सुविहिनावतो किरियाफलेण जुऊतीत्यादि, स प्रस्तुतो मुमुक्षुः एवमुक्तेन विधिना अभिप्र- बजितः सन् सुविधिभावतः कारणात् क्रियाफलेन युज्यते, सम्यक् क्रियात्वादधिकृतक्रियायाः, स ए- व विशेष्यते-विशुद्धचरणो महासत्वः, य एवंन्तः, अतो विपर्ययमिति मिथ्याज्ञानरूपं, एतदन्नावे टीका पच | विपर्ययाभावो अतिप्रेतसिछि सामान्येनैव, कुत इत्याद नपायप्रवृत्ते, श्यमेव कुत इत्याह--- नाविपर्यस्तोऽनुपाये प्रवर्तते, श्यमेवाविपर्ययस्तस्याविपर्ययस्ततो यजतोपाये प्रवृत्तिरन्यथा तस्मिन्नेव विपर्यय , एवमपि किमित्याह-जपायचोपेयसाधको नियमेन कारण कार्याव्यन्निचारीत्यर्थ एत अाननखन्नावस्य तत्कारणत्वायोगादतिप्रमगात्, एतदेवाह-तत्स्वतत्वत्याग एवोपायोऽन्यथा स्वमु पेयमसाध्यत कुत हातिप्रसगात्, तदसाधकत्वाविशेषेणानुपायस्याप्युपायकत्वप्रसगात्, न चैव व्य वहारोछेद बासस्नीय इत्यर्थ , निश्चयमतमेतदिति सूदमबुधिगम्य, सेसमेत्यादि, स एव समन्नि प्रव्रजित समलोष्टकाचन सन् समरामित्र एव निवृत्ताग्रह ख अत स प्रशमसुखमेत अधि कारितया सम्यक् शिदामादत्ते ग्रहणासेवनारूपा, कथमित्याह-गुरुकुलपासी अनेन गुरुप्रतिक तबहुमानात, विनीतो गाह्यविनयेन, भूतार्थदर्शी तत्वार्थदर्शी, न तो गुरुकुलवासात् हिततत्वमि ति मन्यते वचनानुसारित्वात् , वचन चणाणस्स होइ नागी। विरयर दसणे चरित्ते य ।। धाणा वाचकहाए । गुरुकुलवास ण मुचति ॥ १॥ स खल्वन सुश्रुपादिगुणयुक्त, सुश्रुपाश्रवण ग्रहणधारणाविज्ञानोहापोहतत्वाभिनिवेशा प्रज्ञागुणा इत्येतद्युक्त , तत्वान्निनिवेशाविधिपर , तत पंच- किमित्याह-परममंत्रो रागादिविषघ्नतयेति कृत्वा अधीते सूत्रं पाठश्रवणान्यां. किंविशिष्टः सन्नि- टीका त्याह-वघलदो अनुष्टेयंप्रति आसंसाविप्रमुक्तः इहलोकाद्यपेदया, प्रायतार्थी मोदार्थी, अत एव स एवंचूतः, तत्सूत्रमवैति सर्वथा याथातथ्येन, ततः किमित्याह-ततोऽवगमात् सम्यमियुंजते ३४ तत्सूत्रं, एतकीराणां शासनं, यदुतैवमधीतं सम्यनियुक्तमिति. अन्यथा अविध्यध्ययने अनियोगः, नियोगादन्योऽनियोगः, विपर्ययान्नियोग श्यर्थः, अत एवाह-अविधिगृहीतमंत्रझातेन तत्रापि गृहादिन्नावाहिपर्ययात् योग एव, अनाराधनायामेकांतेन प्रवृत्तस्य न किंचिदिष्टमनिष्टं वा फलं मो. दान्मोहादि सदनुष्टानं हि मोदफलमेव, यथोक्तं-श्रामणस्य फलं मोदः । प्रधानमितरत्पुनः॥ तत्वतोऽफलमेवेह । ज्ञेयं कृपिपलालवत् ॥ १ ॥ भंगस्याप्युन्मादायेव, यथोक्तं-नन्मादवलभेजा -रोगातकं वपानणोदीहं ॥ केवलिपणत्तानं । धम्मानं वा विसंभेजा ॥ १॥ न पुनरसम्यक्त्व- मेव, कथमतानाराधनायां न किंचिदित्याह-तदनारंनतो ध्रुवं तत्वतस्तस्यानारंन्नात्. न चान्यस्मि- नेवोनवत्यतिप्रसंगात. इहैव लिंगमाह-अत्रानाराधनायां मार्गदेशनायां तात्विकायां दुःखं शृण्व- तो नवत्युक्तं च-शुष्देशना हि कुद्रसत्वमृगयूथसंत्रासनसिंहनादः, तथा अवधारणा मनाग्लघु पच । तरकर्मणो न दुख तथा अमतिपत्तिस्ततोऽपि लघुतरकर्मिणो नावधारणा, तत किमित्याह--नैव मनाराधनयाधीतमधीते सुत्र तत्वत , कुत इत्याह-अगमविरहेण मम्यगववोधानावेन नैपा मा टीका गंगामिन एकातमनाराधना भवति, सम्यक्त्वादिभावे सर्वथा सलियायोगात् अत एवाह-विरा ३५ / धनेसादि विराधनाप्रमादध्ययनस्य अनर्थमुखा नन्मादादिनावेन, अय च गुरुतरदोषापेदयार्थ हेतु, पारपर्येण मोदागमेवेत्यर्थ कुत श्त्याह-तस्यारभाद् ध्रुव मोदगमनस्यैवारभात् कटकज्व रसन्मोहयुक्तस्येव सदध्वनि एतकावे लिगमाह-बत्र विराधनाया सत्या मार्गदेशनायां पारमार्थि काया अनन्निनिवेश शृण्वतो भवति, हेयोपादेयतामधिकृत्य यथाह-सतेषु सरलनधपधिरवन्मू कवच रूपादिपु तथा सन्मोहादिति, तथा प्रतिपत्तिमात्र मनाविराधकस्य नाननिनिवेश , तथा कि यारनास्पतरविराधकस्य न प्रतिपत्तिमात्र, एव किमित्याह-एवमपि विराधनयाधीतमधीत सूत्र ना वत , कुत इत्याह-अवगमलेशयोगत सम्यगवबोधलेशयोगेन, अय सवीजो नियमेन विराधक सम्यग्दर्शनादियुक्त इत्यर्थ कुत श्त्याह-मार्गगामिन एवैपा विराधना प्राप्तनीजस्येति नाप, न सामान्येनैव कित्वयायमहुल स्यात् निरुपरमक्लिष्टकर्मवत् , निरपायो यथोदित मार्गगामीति मक पंच- मः, एतदेवाह-सूत्रोक्तकारी भवति सबीजो निरपायः प्रवचनमातृसंगतः सामान्येन तयुक्तः, वि. शेषेणैतदेवाह-पंचसमितः त्रिगुप्तः, यासमित्याद्याः समितयः पंच, मनोगुप्याद्याश्च तिस्रो गुप्त- टीका य इति सम्यग्झानपूर्वकमेवमित्याह-अनर्थपरश्चारित्रप्राणरदाणेन एतत्त्यागः प्रवचनमातृत्यागः ३६ | सम्यगेव तकि जानातीति योगः. कस्यानर्थपर एतत्त्याग श्याह-अव्यक्तस्य नाववालस्य, के- नोदाहरणेनेत्याह-शिशुजननीत्यागझातेन, शिशोर्यालस्य जननीत्यागोदाहरणेन. स हि तत्त्या- गाविनश्यति. व्यक्तोऽत्र क इत्याह-व्यक्तोऽत्र नावचिंतायां केवली सर्वज्ञः एतत्फलतः प्रवचन- मातृफलान्तः सम्यग्भावपरिणत्या एतदिजानात्यनंतरोदितं, एतदेवाह-हिविधया परिझ्या झपरिश यापरिझ्या च तत्ववोधमात्ररूपाः प्रत्याख्यापरिझा तमर्मनियारूपा ‘तहा पासासेत्यादि' तथा याश्वासप्रकाशदीपं दीपं वा सम्यग्विजानातीति वर्तते, किं विशिष्टमित्याह-स्पंदनस्थिरादिजेद शह नवाब्धाश्वासदीपः मोहांधकारे शुःखगहने प्रकाशदीपश्च, तत्राद्यः स्पंदनवानस्पंदनवांश्च प्लवनवान- प्लवनवांश्चेत्यर्थः. इतरोऽपि स्थिरोऽस्थिरश्च अप्रतिपाती प्रतिपाती चेत्यर्थः. अयं च यथासंख्यं मनु- व्ये दायोपशमिकदायिकचारित्ररूपः दायोपशमिकदायिकझानरूपश्च, जभयवाद्यो नाक्षेपेणेप्टसि- ' पच | ये सप्रत्यपायत्वात् , चरमस्तु सिधये नि प्रत्यपायलात् सम्यगेतद्विजानाति, न केवल विजानाति अस्पदनवत स्थिरार्थमुद्यम करोति सूत्रनीत्या, कथमित्याह-यथाशक्ति शक्त्यनुरूपमसभ्रातो ब्राति टीका रहित, अनुत्सुक औत्सुक्यरहित फलप्रति अससक्तयोगाराधको नवति, नि सपत्नश्रामाण्यव्यापार ३५ | कर्ता सूत्रानुसारित्वात् , सूत्र च-- जोगो जिणसासणम्मि उककया पनजतो अणोणमपाहतो असवतो दोश् कायद्यो' एवमुत्तरोत्तरयोगसिध्यर्थ धर्मव्यापारसिधये श्यर्थ किमित्याह-मुच्य ते पापकर्मणा तत्तजुणप्रतिवधकेन, इत्येव विशुध्यमान सन् थानप याजन्म ससार वा नावकि या निर्वाणसाधिकामाराधयति, निष्पादयत्यौचित्यारननिर्वहणरूपा, तथा प्रशमसुखमनुनाति ता विक कथमित्याह -अपीडित सयमतप क्रियया पाश्रवविरोधानशनादिरूपया, तथा अव्ययित सन परीपहोपसगै क्षुदन्यादिन्नि, कथमेतदेवमिति निदर्शनमाह-व्याधितस्य सुमियाज्ञातेन रोगितस्य शोचनक्रियोदाहरणेन, एतदेवाह- से जहेत्यादि ' तद्यथा-कश्चित्सत्वो महान्या धिगृहीत कुष्टादिग्रस्त श्यर्थ , अनुऋततवेदन अनुभूतव्याधिवेदन विज्ञाता खरूपेण वेदनाया कमुगृहीत कल्यनकारिखविपर्यस्तो निर्विणस्तत्वतस्तवेदनयेति प्राम, तत किमित्याह-सुवैद्यर टोका पच- | चनेन हेतुतेन सम्यगवेपरीत्येन तं व्याधिमवगम्य यथाविधानतो यथाविधानेन देवतापूजादिल. दणेन प्रपन्नः सुक्रिया परिपाचनादिरूपां निरुष्यहवाचारः सन् प्रत्यपायनयातयातुपथ्यानोजी व्याध्यनुगुण्यतः, अनेन प्रकारेण मुच्यमानो व्याधितो रोगाद्यपगमेन निवर्तमानवेदनः कमवाय- ३७ नावात् समुपलभ्यारोग्यं तपलंनेन प्रवर्धमानतभावः प्रवर्धमानारोग्यत्नावः तवानवृत्त्या आरोग्य- लाननिर्वृत्या तत्प्रतिबंधात् आरोग्यप्रतिबंधातोः शिरादायादियोगेऽपि शिरावेधकारपातकभावेऽपी. त्यर्थः. व्याधिसमारोग्यविज्ञानेन व्याधेः सम्यग् यदारोग्यं तदवबोधेनेत्यर्थः, किमित्याह-इष्टापत्ते- रारोग्यनिष्पत्तेर्हेतोरनाकुलमावतया निबंधनानावात् , तथा क्रियोपयोगेन इति कर्तव्यताया बोधेन हेतुना अपीडितः अव्यथितो निर्वातस्थानासनौषधपानादिना, किमित्याह-शुग्नवेश्यया प्रशस्तभा. वरूपया वर्धते वृधिमामोति, तथा वैद्यं च बहुमन्यते महापायनिवृत्तिहेतुरयं ममेति सभ्याज्ञानात् , एष दृष्टांतोऽयमपिनयः, एवमित्यादि, एवं कर्मव्याधिगृहीतः प्राणी, किंविशिष्ट श्याह-अनुभूत- जन्मादिवेदनः, आदिशब्दाफारामरणादिग्रहः, विझाता दुःखरूपेण जन्मादिवेदनया, ननु तत्रैवा- शक्त्या विपर्यस्त इति, ततः किमित्याह-निर्विष्णस्तत्वतः, ततः जन्मादिवेदनायाः, किमित्याह- पच | सुगुरुवचनेन हेतुना अनुष्टानादिना तमवगम्य सुगुरु कर्मव्याधि च पूर्वोक्तविधानत , तृतीयसूत्रो तेन विधानेन प्रपन्न सन सुक्रिया प्रव्रज्या निरुक्षप्रमादाचारो यदृचया असारशुधनोजी सयमानु टीका गुण्येन, अनेन विधिना मुच्यमान कर्मव्याधिना निवर्तमानेष्टवियोगादिवेदनस्तथा मोहनिवृत्त्या, ३५ | किमित्याह-समुपलन्य चरणारोग्य सऽपलगेन प्रवर्धमानशुभभाव प्रवर्धमानचरणारोग्यभान , बहुतरधर्मव्याधिविकारनिवृत्त्या तलाभनिवृत्त्या तत्पतिवधविशेषात् चरणारोग्यप्रतिवधविशेपात् स्वा- नाविकात्कारणात्परीपहोपसर्गनावेऽपि कुद्दिव्यादिव्यसनभावेऽपि तत्वसवेदनात्सम्यग्झानातो, त था कुरालारायवृक्ष्या दायोपशमिकभाववृक्ष्या स्थिरा रायत्वेन चित्तस्थैर्येण हेतुना, तथा धर्मोपयोगा त् इतिकर्तव्यतासोधात्कारणात सदा स्तिमित नावविरहित प्रशात , फिमित्याद-तेजोलेश्यया शुन्नपन्नावरूपया वर्धते वृधिमनुभवति, गुरु च बहुमन्यते नाववैद्यकल्प, कथमित्याह-यथोचित मौचित्येन असगप्रतिपत्या स्नेहरहितस्तदन्नावप्रतिपत्त्या, किमस्या उपन्यास श्याह-निसर्गप्रष्ट त्तिनावेन सांसिधिकप्रवृत्तित्वेन हेतुना, एपाऽसगप्रतिपत्तिगुर्वी व्याख्याता नगवनि, किमित्यत थाह-भावसारा तथौदयिकन्नावविरहेण विशेपत यसगप्रतिपत्ते श्हैव युक्त्यतरमाह-नगव , ४० पंचः | बहुमानेन अचिंत्यचिंतामणिकल्पतीर्थकरप्रतिबंधेन, कथमयमित्याह-यो मांप्रतिमन्यते नावतः स टीका | गुरुमित्येवं तदाझा नगवदाझा, श्वं तत्वं व्यवस्थितं. अन्यथेत्यादि, अन्यथा गुरुवहुमानव्यतिरेके- ण क्रियाप्यक्रिया प्रत्युपेक्षणादिरूपा, अक्रिया सस्क्रियातोऽन्या, किं विशिष्टेत्याह-कुलटानारीकि- यासमा छःशीलवनितोपवाराक्रिया प्रत्युपेदाणादिरूपातुल्या, ततः किमित्याह-गार्हता तत्ववेदिनां विरुषां, कस्मादित्याह-अफलयोगतः, श्ष्टफलादन्यफलं मोदात्सांसारिकमित्यर्थः. तद्योगात्, ए. तदेव स्पष्टयन्नाह-विपान्नतृप्तिमत्र झातमल्पं विपाकदारुणं विराधनासेवनात्, एतदेवाह-यावर्त एतत्फलं, आवर्तते प्राणिनः अस्मिन्नित्यावर्तः संसारः स एव तत्वतस्तत्फलं विराधनाविपजन्यं, किं. विशिष्ट आवर्त श्त्याह-अशुनानुबंधः, तथातथा विराधनोत्कर्पण, एवमफलं गुर्ववहुमानमन्निधाय तबहुमानमाह-बायत इत्यादिना, पायतो गुरुवहुमानः साद्यपर्यवसितत्वेन दीर्घत्वादायतो मो. दाः स गुरुबहुमान गुरुन्नावप्रतिबंध एव मोद इत्यर्थः. कथमित्याह-अवंध्यकारणत्वेन मोदंपत्य- प्रतिबसम्यग्हेतुत्वेन, एतदेवाह-अतः परमगुरुसंयोगः, अतो गुरुवहुमानात्तीर्थकरसंयोगः, ततः संयोगादितस्तत्संबंधत्वात् सिबिरसंशयं मुक्तिरेकांतेन, यतश्चैवमतः, एपोऽत्र शुभोदयः गुरुबहुमानः, पच . कारणे कार्योपचारात्, अयमेव विशेष्यते-प्रकृष्टतदनुवध प्रधानशुलोदयानुवध तयातयाराधनो टीका वर्पण, तथा नवव्याधिचिकित्सकगुरुमहुमान एव हेतुफलानावात्, न त सुदर पर गुरुवहुमाना त्, जपमात्र न विद्यते गुरुनहुमाने सुदरत्वेन भगवबहुमानादित्सन्निप्राय स एव प्रज्ञ स तावद ४२ | धितप्रवजित , एस प्रज्ञ विमलविवेकात्, एवभाव विवेकाभावेऽपि प्रकृत्या एव परिणाम सामा न्येन गुर्वजावेऽपि क्षयोपशमान्मानुपवत् , यथोक्त–विवेकशुभन्नावपरिणामा वचनगुरु तदनावेषु यमिनामिति एवमप्रतिपतित सन् वर्धमानस्तेजोलेश्यया नियोगत शुनपनावरूपया किमित्याह- हादशमासिकेन पर्यायेण एतावत्कालमानया प्रवऊयेत्यर्थ , अतिकामति सर्वदैव तेजोलेश्या सा मान्येन शुनपन्नावरूपा, क एवमाहेत्यादि, एवमाह महामुनिर्भगवान्महावीर , तथा चागम -जे श्मे अजताए समणा णिग्गया एतेण कस्म तेनलेस विश्वयति ? गोयमा । मासपरियाए समणे पिगथे वाणमतराण देवाण तेजलेस विश्वयश् एव मासपरियाए समणे णिग्गथे असुरिदव जियाण नवणवासीण देवाण तेनलेसं विश्वयश्, तिमासपरियाए समणे पिग्गथे असुरकुमारे दाग देवाण तेजलेस ।वचयक्ष, चउमासपरियाए समणे णिग्गथे गहगणणकत्तताराख्वाए। जो ४२ पंच- | इसिगाणं तेनलेसं विश्वयंति, पंचमासपरियाए समणे णिगंथे चंदिमसूरियाणं जो सिंदाणं ते- टीका नलेसं विश्वयंति. उमासपरियाए समणे पिगंथे सोहमीसाणं देवाणं तेनलेसं विश्वयंति. सत्त- मासपरियाए समणे णिगंथे सणंकुमारमाहिंदाणं देवाणं तेजलेसं विश्वयंति. अमासपरियाए समणे णिगंथे बंभलोगवंतगाणं देवाणं तेललेसं, नवमासपरियाए समणे पिगंथे महासुकस- हस्साराणं देवाणं तेनलेसं, दसमासपरियाए समणे णिग्गंधे पारणाच्चुयाणं देवाणं तेललेसं, एकारसमासपरियाए समणे णिगंथे गेवेसाणं देवाणं तेजोसं, बारसमासपरियाए प्राणुत्तरोव- वाश्याणं तेनलेस, तेण परं सुके सुकनिजाइ भविता सिप्तश् जाव अंतं करेश. एतदेवाह-त. तः शुक्लशुक्कानिजात्यो भवति, तत्र शुक्को नामानिन्नवृत्तोऽमत्सरी कृतज्ञः सदारंनी हितानुबंध इति शुक्वाभिजात्यश्चैतत्प्रधानः प्रायश्छिन्नकर्मानुबंधः, न तदेदयंस्तथाविधमन्यबध्नाति, प्रायोग्रहणमचिंत्य- त्वात्कर्मशक्तेः कदाचिनात्यपि, स एवंनृतः दपयति लोकसंझा नगवदचनप्रतिकूल प्रभूतसंसारा- निनंदिसत्व क्रियाप्रीतिरूपामिति. अत एवाह-प्रतिस्रोतोगामी लोकाचारप्रवाहानंदी, अनुश्रोतो निवृत्तिः, एनामेवाधिकृत्यैतदन्यासत एव न्याय्यं चैतद् , यथोक्तं अणसोयपछीए । बहुजणमि प.

पत्र | डिसोजलघलकेण । पमिसोयमेव अप्पा । दायवाहो तु कामेण ॥ १॥ अणुसोय सुहो लोगो । पमिसोन पासवो सुविहियाण ॥ अणुसोन ससारो । पमिसोने तस्सणिप्पेण ॥२॥ एप स टीका दा शुभयोग श्रामण्यव्यापारसगत एप योगी व्याख्यात, एवन्तो नगवति योगी प्रतिपादित , ५३ | यथोक्त-सम्यक्त्वज्ञानचारित्र—योग सद्योगनच्यते ॥ एतद्योगादि योगी स्यात् । परमब्रह्मसा धक ॥१॥ एष एवन्त अाराधक श्रामण्यस्य निष्पादक श्रमणन्नावस्य यथागृहीतप्रतिज्ञा दित यारत्य सम्यक्प्रवृत्ते, एव सर्वोपधाशुको निरतिचारत्वेन किमियाह-स धत्ते घटयति शुध भर जन्मविशेषलक्षण भवरेव, अयमेव विशेष्यते-सम्यग् अभवसाधक सलियाकरणेन मोद साधकमित्यर्थ , निदर्शनमाह-भोगक्यिासु रूपादिकल्प न रूपादिविकलस्यैता सम्यग्भवति, य योक्त-रूपवयोवैचदाण्य मौनाग्यमाधुर्यैश्वर्याणि भोगसाधनमिति ततस्ता सपूर्णा प्राप्नोति, सुरू पादिकल्पानवानोगक्रिया इत्यर्थ कुत श्याह-अविफलहेतुभावत कारणादिति, किविशिष्टा साह–असक्लिष्टसुखरूपा शून्यतानावेन सक्केशाभावात्, तथा अपरोपतापिन्यो वैचदाण्यादिभावे- न, तथा सुदरा अनुयधेन, अत एव हेतो, न चान्या सपूर्णा उक्तलदाणाभ्यो नोगक्रियान्य , पंच कुत इत्याह-तत्तत्वखंडनेन संक्वेशादिभ्यः, जन्नयलोकापेदया नोगक्रियास्वरूपखमनेनेति नावः. टीका एतद् ज्ञानमित्युच्यते, यदेवमिष्टवस्तुतत्वनिरूपकं, एतस्मिन् शुभयोगसिधिः, एतस्मिन शाने सति शुजव्यापारनिष्पत्तिः लोकठयेऽपीष्टप्रवृत्तौ, किंविशिष्टेत्याह-चितप्रतिपत्तिप्रधाना संज्ञानालोचने- न तत्तदनुबंधेदाणात्, नशस्तदारभते यदिनाशयति, अत एवाह-श्रत भावः प्रवर्तकः प्रस्तुतप्रव- तौ सदंतःकरणलदाणो न मोह इति. अत एवाह–प्रायो विघ्नो न विद्यते अनाधिकृतप्रवृत्तौ स- उपाययोगादित्यर्थः, एतबीजमेवाह-निरनुबंधशुनकर्मभावेन, न ह्यनीदृश छ प्रवर्तते इति हृद- यं, सानुबंधाशुभकर्मणः सम्यक्प्रव्रज्यायोगात्, आदिप्ता स्वीकृता एवैते योगाः सुप्रव्रज्याव्यापाराः, कुत इत्याह-भावाराधनातस्तथा जन्मांतरतबहुमानादिप्रकारेण. ततः किमित्याह-तत आक्षेपात् सम्यक्प्रवर्तते नियमनिष्पादकत्वेन, ततः किमित्याह-निष्पादयत्यनाकुलः सन्निष्टं, एवमुक्तेन प्रका. रेण प्रिया सुनि.या नवति सम्यग्झानादौचित्यारब्धेत्यर्थः. श्यमेव विशेष्यते-एकांतनिष्कलंका निरतिचारतया निष्कलंककार्यसाधिका मोदासाधिकेत्यर्थः, यतस्तथा शुजानुबंधा अव्यवच्छेदेनोत्तरो- त्तरयोगसिख्या, ततः शुभानुबंधायाः सुक्रियायाः सकाशात् स प्रस्तुतः प्रव्रजितः साधयति निष्पाद , पच | यति पर प्रधान परार्थ सत्यार्थ सम्यगविपरीत, तत्कुशल परार्थसाधनकुशल सदा सर्वकाल, कथमि त्याह-तैस्तै प्रकारैजिनीजन्यासादिभि सानुषधपरार्थ महोदयोऽसौ परपरार्थसाधनात् एतदेवाह दीन –ीजीजादिस्थापनेन पीज सम्यक्त्व बीजवीज तदाक्षेपक शासनप्रशसादि, एतन्न्यासेन, किषि ए | शिष्टोऽयमित्याह-कृत्स्नवीर्यादियुक्त परपरार्थप्रति अवध्यशुनचेष्ट, एनमेवप्रति समतन्नद्र सर्वा कारसपन्नतया सुप्रणिधानादिहेतु कचिदप्यन्यूनतया मोहतिमिरदीपस्तदपनयनखन्नावतया, रागाम यवैद्यस्तचिकित्सासमर्थयोगात्, देपानलजलनिधि तध्यिापनशक्तिनागात् सवेगसिधिकरो नवति तोतुयोगेन, अचित्यचितामणिकल्प सत्वसुखहेतुतया सोऽधिकृत प्रवजित , एवमुक्तनीत्या परप रार्थसाधकधर्मदानेन, कुतो हेतोरित्याह-तथा करुणादिभावत प्रधाननव्यतया, किमित्याह-य नेकैनर्जन्मभिर्विमुच्यमान पापकर्मणा ज्ञानावरणीयादिलक्षणेन प्रवर्धमानश्च शुजन्नावै सवेगा दिभि अनेकन्नविकयाराधनया पारमार्थिक्या प्रामोति सर्वोत्तम नव तीर्थकरादिजन्म, किविशिष्ट- मित्याद-चरम पश्चिममचरमन्नवहेतु मोदहेतुमित्सर्थ, अविकलपरपरार्थनिमित्त अनुत्तरपुण्यस. नारभावेन तत कृत्वा निरवशेप कृत्य यदाचत महासत्वाना, विधूतरजोमल वध्यमानप्रागवद्यकर्म पंच- | रहितो व्यवहारतः सिध्यति बुध्यते मुच्यते परिनिर्वाति मुःखानामंतं करोति. अत्र सिध्यति सामा- न्येनाणिमाद्यैश्वर्य प्राप्नोति, बुध्यते केवली नवति, मुच्यते भवोपग्राहिकर्मणा, परिनिर्वाति सर्वतः टीका कर्मविगमेन, किमुक्तं भवति ? सर्वपुःखानामंतं करोति, सदा पुनर्भवाऽभावात्, यहा सिध्यति सर्व- ४६ कार्यपरिसमाप्त्या, बुध्यते तत्रापि केवलाप्रतिघातेन, मुच्यते निवशेषकर्मणा, परिनिर्वाति समग्र सुखाप्या, एवं सर्वपुःखानामंतं करोतीति निगमनं, नयांतरमतव्यवदार्यमेतदेवमिति प्रव्रज्यापरि. पालनसूत्रं समाप्तं, तत्वतः प्रव्रज्यापरिपालनासूत्रं समाप्तं ॥ इति पंचसूत्रकव्याख्यायां चतुर्थसूत्रव्या- ख्या समाप्ता ।। श्रीरस्तु ॥ श्दानीं पंचमसूत्रव्याख्या प्रक्रम्यते-अस्य चायमन्निसंबंधः-शहानंतरसूत्रे प्रवजितस्य च. र्योक्ता, इह तु परं तत्फलमभिधातुमाह–स एवमभिसिझे परमबंभे मंगलालये जन्मजरामरणर- हिए इत्यादि, स प्रक्रांतः प्रव्रज्याकारी एवमुक्तेन सुखं परंपराप्रकारेण अन्निसिकः सन, किंभूत इ- त्याह-परमब्रह्म सदाशिवत्वेन, मंगलालयो गुणोत्कर्षयोगेन, जन्मजरामरणरहितो निमित्तानावे पच टीका न, यथोक्त--दग्धे वीजे यथात्यत । प्रार्भवति नाकुर ॥ कर्मपीजे तथा दग्धे । न रोहति न वाकुर ॥ १ ॥ इति, प्रदीणाशुभ एकातेन अनुपधशक्तिपर्जित यशुन्नमगीकृत्यात एव सप्राप्तनि जस्वरूप केवलो जीव अक्रियो गमनादिशून्य वनावसस्थित सासिधिधर्मवान् , यत एवाह- 19 | अनतझानोऽनतदर्शन ज्ञेयानतत्वात् , खन्नापश्चायमेव, यथोक्त-स्थित शीतांशुपजीव । प्रत्या नावशुध्या ॥ चदिकावच विज्ञान । तदापरणमब्रवत् ॥ १॥ यय कीदृशोऽसौ वर्णरूपान्यामित्या राकापोहायाह-से ण सद्देत्यादि ' स सिझो न शब्दो न रूप न गधो न रसो न स्पर्श पुरु लधर्मत्वादमीपा, अनावस्तीत्येतदपि नेसाह-यरूपिणी सत्ता झानवत्, अनिवस्थसस्थाना, ३ द प्रकारमापनमिठ, श्चस्थितमिठस्थ, न श्वस्थ अनिवस्थ सस्थान यस्या यरूपिण्या सत्ताया सा यथोक्ता अनतवीर्या, श्य सत्ता प्रकृत्यैव, तथा कृतकृत्या तनिष्पादनेन निवृत्ततरक्ति सनाधा विवर्जिता द्रव्यतो नारतश्च सर्वथा निरपेदा तवक्त्यपगमेन, अत एव स्तिमिता प्रशांता सुखप्रक पदिनाकुला निस्तरगमहोदधिकटपा, एतस्या एव परमसुखत्वमनिधातुमाह-असांयोगिक एप आ नद सुखविशेप, अत एव निरपेदात्वात्, परो मत प्रधान इष्ट, इहैव व्यतिरेकमाह-अपेदा .

. पंच-नानंद औत्सुक्यचःखत्वात् अपेक्ष्यमाणाप्या तनिवृत्तौ दोषमाह-संयोगवियोगकारणं तदवसान टोका तया स्वभावत्वात्, अफलफलामेतस्मात्संयोगात्, किमित्यत आह-विनिपातपरमेव तत्संयोगिक फलं, कथमिदं बहुमतमित्याह-बहुमतं मोहादबुधानां पृथग्जनानां, तत्रापि निबंधनमाह-यदतो विपर्ययः मोहादत एवाफले फलबुधिः, ततो विपर्ययादनाः असत्प्रवृत्त्या अपर्यवसिताः सानुबंधत- या, एवमेष नावरिपुः परमोहः अत एवोक्तो नगवता तीर्थकरेण, यथोक्तं-अणाणतो रिपु अ. यो । पाणिणं व विज ॥ एसो सकिरियातीए । अणगविस्सतो मुहा ।। १॥ यदि संयोगो उष्टः कथं सिकस्याकाशेन न स दुष्ट इत्याशंक्याह-नाकाशेन सह योग एतस्य सिकस्य, कि- मित्यत आह-स खरूपसंस्थितः सिधः, कथमाधारमंतरेण स्थितिरित्याशक्याह-नाकाशमन्यत्राधा- रे, अत्रैवं युक्तिर्न सत्ता सदंतरमुपैति, न चान्यथान्यदन्यत्र अचिंसमेतत्प्रस्तुतं केवलिगम्यं तत्वं, तथा निश्चयमतमेतघ्यवहारमतं वन्यथा सत्यपि तस्मिन्निदं तत्संयोगशक्तिदायात्सूपपन्नमेव, अभ्युच्च- यमाह-वियोगवांश्च योग इति कृत्वा नैष योगः सिखाकाशयोरिति निन्नं लदाणमेतस्याधिकृतयो- गस्य, न चात्रापेदा सिधस्य, कयं लोकांताकाशगमनमित्याह खन्नाव एवैप तस्य. अनंतसुख- . Yए स्वभावकटप कर्मदयव्यग, कीदृशमस्यानत सुखमित्याह-उपमात्र न विद्यते सिठसुखे, यथो पच क्त-स्वय वेद्य हि तब्रह्म-कुमारीस्त्रीसुख यथा ॥ अयोगी न विजानाति । सम्यग् जात्यधवच टीका त ॥ १ ॥ यत एवाह-तनावे सिखसुखनावे अनुभवो नवर तस्यैव, एतदपि कय झायत श्या ह-याझा एपा जिनाना वचनमित्यर्थ किविशिष्टानामित्याह सर्वज्ञाना, अत एव अस्तिथै- कांतत सत्येत्यर्थ, कुत इत्याह-न वितयत्वे निमित्त, रागाद्यभावात् उक्त च-रागाहा देपाहा । मोहादा वाक्यमुच्यते ह्यन्त ॥ यस्य तु नैते दोपा-स्तस्यानृतकारण नास्ति ॥१॥ न चानि मित्त कार्यमित्यपि, तथा जिनाझा, एव स्वसवेद्य सिघसुखमित्याप्तवाद , निदर्शनमात्र तु नवा सि- छसुखस्येद वदयमाणलदाण — सबसत्तुकयेत्यादि ' सर्वशत्रुदय इति, तथा सर्वव्याधिविगमे, एव सर्वार्थसयोगेन सता तथा सर्वेवासप्राप्त्या यादशमेतत्सुख नवति, अतोऽनतगुणमेर सिम्सुख, कु त इत्याह-भावशत्रुदयादित , यादिशब्दाकावव्याधिगमादयो गृह्यते, तथा चाह-रागादयो भा वशत्रव , रागद्देपमोहा जीवापकारित्वात, कमोदया व्याधय तथा जीवपीमनात्, परमलब्धयस्त्वयों परार्थहेतुत्वेन, अतीतेचा सर्वथा तनिवृत्त्या, एव सूक्ष्ममेतत्सुख न तत्वत परमार्थेन सरेण गम्यते n .

-- टीका पंच- | असिझेन, निदर्शनमाह-यतिसुखमिवायतिना, विशिष्टदायोपशमिकनाववेद्यत्वादस्य, एवमारो- ग्यसुखमिव रोगिणेति, नक्तं च-रागाईणमभावे । जे होश सुहं तयं जिणो सुण ॥ ण हि सणिवायगहिन । जाण तदभावज सोकं ॥ १॥ इति विनाषा कर्तव्या. सर्वथा चिंयमेतत्स्वरू- पेण सिम्सुखं, न तत्वतो मतेरविषयत्वात् , साद्यपर्यवसितं प्रमाणतः एकसिखापेदया, न तु तत्प्र. वाहमधिकृत्य, प्रवाहतस्त्वनादि, तदेवमाश्रित्य तथा चाहतेऽपि भगवंतः सिधा एवं एकसिघापे- दया साद्यपर्यवसिताः, प्रवाहापेदया अनाद्यपर्यवसिता ति. समाने जव्यत्वादौ कथमेतदेवमित्या- ह-तथानव्यत्वादिभावात्, तथाफलपरिपाकीह तथानव्यत्वं, अत एवाह-विचित्रमेतत्तथाभव्य- त्वादि कुत इत्याह-तथाफलभेदेन कालादिभेदनाविफलजेदेनेत्यर्थः, समाने भव्यत्वे सहकारि- नेदात्फलानेदा इत्याशंकापोहायाह-नाविचित्रे तथानव्यत्वादौ सहकारिभेदः, किमित्यत आह- तदपेदास्तक इति तदेतत्स्वन्नावत्वे तज्जपनिपातानावादिति, अनेकांतवादस्तत्ववादः सर्वकारणसा- मर्थ्यांपादनात् , स स खब्बनेकांतवाद एवं तयानव्यत्वादिनावे इतस्थैकांतः सर्वथा नव्यत्वादेस्तु. व्यश्वायं, ततः किमित्याह-मिथ्यात्वमेष एकांतं, कुत इत्याद-नातो व्यवस्था एकांतात्, भव्य- पच | स्वान्नेदे सहकारिनेदस्यायोगात्, तत्कर्मताभावात् कर्मणोऽपि कारकत्वात्, एतत्स्वनावस्य च कार क्खासन्नवादिति नारनीयमत एवाह-धनाईतमेतदेशाताश्रवण प्रस्तुतप्रसाधकमेव, न्यायातरमाह टीका -ससारिण एव सिघत्व, नान्यस्य, कोऽय नियम इत्याह-नारस्य मुक्तिस्ताविकी इत्याद-शब्दा ११ | र्थरहिता वधानावेन, अयं चानादिमान वध प्रवाहेण सतत्या, कय युक्तिसगतोऽतिनावेनेत्याह- यतीतकालतुल्य स हि प्रवाहेणानादिमाननुजूतवर्तमानाभावाश्च, यथोक्त-नाति स नामातीत- प्राप्तो यो नाम वर्तमानत्व ॥ एष्यच नाम म पवति । य प्राप्स्यति वर्तमानत्व ॥ १॥ कि वारक वधने प्रथम अमुक्तिर्मुन्यभाव , कुत इत्याह-पुनर्वधप्रसगात्, अमहत्वेन हेतुना, तथा चाह- अविशेपो मुक्तयोरिति अनादिमति वधे मोदाभाव तत्स्वानाविक्त्वेनेवेत्याराकानिरासायाह- अनादियोगेऽपि सति वियोगोऽविरुक एव, कांचनोपलझातेन, लोके तथा दर्शनात्, योगो वध श्त्यनोतर पादाक्पस्य दिदा, बहमुक्तस्य तु न सेति दोपानावादादिमानेव घोऽस्त्वित्याश काव्यपोहायात्-न दिदृदाऽकरणस्येडियरहितस्यापकस्य चितिता, तथा न चादृष्टे एपा दिदा है प्टुमिना दिदृक्षेति कृत्वा सहकैपेत्यारेकानिराकरणायाह-तेन सहजाया निवृत्तिदिदृदायाश्चैतन्य ए पंच- | वत्, अस्तु वेयमित्यभ्युपेस दोषमाह-न निवृत्तौ दिदाया आत्मनः स्थानं तव्यतिरेकात् , त- टीका | था चाह-नोऽन्यथा तस्यैपा आत्मनो दिदृदायोगात् , तदव्यतिरेकेप भव्यत्वस्येव तन्निवृत्तौ दो. पानाव इत्याशंकापोहायाह-न नव्यत्वतुच्या न्यायेन दिदा, कुत इत्याह न केवलजीवरूपसे- तभव्यत्वं, दिदृदा तु केवलाजीवरूपेत्यर्थः, नो नावियोगापेदया महदादिभावे तदा केवलत्वेन तुल्यत्वं दिदृदाया नव्यत्वेन, अत्र युक्तिमाह-तदा केवलत्वेन नावियोगाभावे सदा अविशेपात्त था सांसिधिकत्वेन तदृर्ध्वमपि दिदापत्तिरिति हृदयं, एवं स्वनावेनैवेयं दिदृदा या महदादिना. वादिकारदर्शने केवलावस्थायां निवर्तत इत्येतदाशंक्याह-तथा स्वप्नावकल्पनं कैवल्याविशेपे प्रकृ. त्या दिदृदाया भावानावस्वभावकल्पनमप्रमाणमेव, यात्मनस्त।दापत्तेः प्रकृतिपुरुपाधिकत्वेन तद नावापत्तेरिति गर्नः, अत एवाह-एप एव दोषः प्रमाणाभावलदाणः परिकल्पितायां दिडदायां अ. ज्युपगम्यमानायां तथाहि परिकल्पिता न किंचित्कथं तत्र प्रमाणवृत्तिरिति. तदेवं व्यवस्थिते सति परिणामचेदादात्मन इति प्रक्रमः, बंधादिचेदो बंधमोदभावेन, एवं द्रव्यास्तिकमतमधिकृत्य कृता नि- रूपणा, पर्यायास्तिकमतमधिकृत्याह-नात्मजूतं कर्म न बोधखलदाणमेवेत्यर्थः, तथा न परिकलिप- टीका , पच | तममढे वैतर्मवासनादिरूप कुत श्याह-नैव नवादिभेद आत्मभूते परिकल्पिते वा कर्मणि पोधमात्राविशेषेण दापढेऽपि मुक्तदाणादवन्न नापवर्गिविशेष तथा न नापानार एर मिछि सतानोचेदरूपा प्रभ्यातप्रदीपोपमा, पत्रोक्तिमाह-न तज्ञ्चेदेऽनुत्पाद न सतानोदेऽनुत्पादस्त ५३ | स्यैव फि तत्पिाद एव, यथासौ सन्नुविद्यते एपमसन्नप्युत्पद्यतामिति को विरोध ? यो नत कि मित्याह-नैव समजसत्व न्यायोपपन्न, कथमित्याह--एम हि नानादिमात्रप ससार कदाचिदेव सतानोत्पत्ते , तथा न हेतुफलनाव , चरमाद्यदाणयोरकारणकार्यत्वात् पदातरनिरासायाह-तस्य तथास्वनावकल्पनमयुक्त, कुत श्त्याह-निराधारोऽन्वयकृतो नियोगेन, अयमत्र नावार्य-व नाव श्यात्मीया सत्ता स्वभाव , एव च स निवृत्तिस्वभार इति स्वान्नाविकी आत्मीया सत्तेति नि. राधारत्व, यछान्वयानावस्तनिवृत्तिसूत्रादिति नियोगग्रहणमवश्यमिदमित्रमन्यथा शब्दार्थायोगादिति ख्यापनार्थ एवमाद्यदणेऽपि नावनीयमत एवाह-तस्यैव तथाभावे युक्तमेतत्तथाखभावकल्पनमि ति, सूदगमर्थपदमेतद्भावगम्यत्वात् विचितव्य महाप्रझया, अन्यथा ज्ञातुमशस्यत्वादिति, अानुपगि- क्मनिधाय प्रतमाह-अपर्यवसितमेवमुक्तेन विधिना सिघिसौख्य, अत एव कारणात् उत्तममि १४ पंच- | दं, एतदेव स्पष्टमभिधातुमाह-सर्वथा अनुत्सुकत्वे सति अनंतनावात् कारणात् क निवास एपा- टीका मित्याह-लोकांतसिधिवासिन एते चतुर्दशरज्ज्वात्मके लोकांते या सिधिः प्रशस्तक्षेत्ररूपा तहा- सिन एते सिघाः कथं व्यवस्थिता इत्याह-यत्रैकः सिधस्तत्र क्षेत्रे नियमानियोगेनानंताः सिधाः, नक्तं च-जब य एगो सिको । तव अणंता भवाकयविमुका ॥ ग्रणोणमघावाहं । चिठति सुही सुहं पत्ता ॥ १ ॥ कथमिह कर्मदये लोकांतगमनमित्याह-अकर्मणः सिधस्य गतिस्तिो लोकांतं पूर्वप्रयोगेण हेतुना तत्स्वान्नाव्यात्, कथमेतदेवं प्रतिपत्तव्यमित्याह-अलावुप्रभृतिज्ञाततः. मृक्षेप- लिप्तजलदिप्ताधोनिममतदपगमोर्श्वगमनखन्नावालावुवत् , प्रभृतिग्रहणादेरंगफलादिग्रहः, ऊर्ध्वग- मनं तवैव वासकृजमनागमनं किं नेत्येतदाशंक्यात-नियमोऽत एवालावुप्रभृति ज्ञातः, एकसम यादि नत्पलपत्रशतव्यतिवेददृष्टांतेन एकममयेन तजतिर्युक्तेत्याशंकापोहायाह-अस्पृशमत्या ग मनं सिखस्य सिविक्षेत्रप्रति स्पृशमतिमदपेदया वोत्पलापत्रशतव्यनिजेददृष्टांतः. कथमियं गंनवती. त्याह-उत्कर्पविशेपत श्यं गत्युत्कर्षविशेपदर्शनादेवमस्पृशमति संनवतीति नावनीयं. मिस्यापु: नरागमनात्कालस्य चानादित्वात् प्रायोऽनेकसि व्योछेदप्रसंग इति विन्रमनिरासार्थमाह-अव्यः पच | चोदो भन्यानामनतनावेन तथा मिधिगमनादानपि, वनस्पत्यादिपु कायस्थितिदायदर्शनादनतस्या पिरागे दायोपपत्ते पुन सराय इति तस्याछित्त्यर्थमाह-एतदनतानतक एतदनव्यानतकमन तानतक न युक्तमननकादिसमयात् अत्र झात, तेपा प्रतिदणमतिकमेऽनुछेदोऽनतत्वात् , कथ त १५ | हतमन्यते-तुर्व्यतीत परिवर्तते पुन । दय प्रयात पुनरेति चद्रमा ॥ गत गत नैव तु म निवर्तते । जल नदीना च नृणा च जीवित ॥ १ ॥ इति उच्यत एनध्यपहारतस्तूच्यते, अन्यथा तस्यैव परावृत्तौ वालाद्यनिवृत्ति , तस्य तद्दालाद्यापादनस्वभाववादिति परिनावनीय, अतो न दयो नयानामिति स्थित, एव च सति भयत्व योग्यतामात्रमेव सिधिप्रति केपाचित्प्राणिना ये न क दाचिदपि सेत्स्यते, तथा चागम –नवावि न सिग्निसति के श्यादि, भव्यत्व सिधिगमनयोग्य स, फलगभ्या च योग्यता, को पा एवम नव्येन्यो विशेपो नयानामित्याराकापोहायाह-प्रतिमा योग्यदारुनिदर्शनेन, तथाहि तुल्याया प्रतिनिष्पत्ती, तथाप्येक दारु प्रतिमायोग्य प्रथ्यादिशन्यतया, न तदन्यत्तयुक्ततयोत्पादादिद नासिछमेतत् , न चात्रापि तत्र स्वभावत्वादिपिकल्पचिता कार्या, कु त श्याह-व्यवहारमतमेतत् यय चैव व्यवस्थित इति नावितमेव, न चाय मत्तिरूप श्याह- ५६ पंच- | एषोऽपि तत्वांगमेषोऽपि व्यवहारनयः परमार्थागं इह प्रक्रमे यथायोग्यता वुझेरपि सन्निबंधनत्वात् , टीका तत्स्वनावाविशेषे तु दार्वतरवदयोग्यदारुण्यपि तथा वुट्यसिझेरित्यादि निर्लोठितमन्यत्र. श्यनुष्टान- मेवाधिकृत्याह-एपोऽपि तत्वांगं, यथोक्तं-ज जिणमयं पवजह । तामा ववहारनियबये सुह य ॥ ववहारणवुछए । तिबन्यो जतो वस्सं ॥ १ ।। अत एषोऽपि व्यवहारनयस्तत्वांगं प्रवृत्ती मो. दांगमित्यर्थः. कुत इत्याह–प्रवृत्तिविशोधनेन तन्मतेन प्रव्रज्यादिप्रदानात्परलोकप्रवृत्तिविशोधने. न, श्मनेकांतसिछितः सन्नीत्या तथानिश्चयांगनावेन, एवं प्रवृत्त्या पूर्वकरणादिप्तेिः परिशुधस्तु केवलमाझापेदी पुष्टालंवनः, एपा आज्ञेह भगवत नन्नयनयगर्ना अथ्वा सा चैव पंचसूत्रोक्ता. किं विशिष्टेयाह-समंतन्नद्रा सर्वतो निर्दोषा, कथमित्याह-त्रिकोटिपरिशुख्या कपचेदतापपरिशुध्या श्यं च नागवती सदाझा सर्वैव अपुनर्वधकादिगम्या अपुनर्वधकादयो ये सवाः उत्कृष्टां कर्मस्थि- तिं तथा अपुनर्वधकत्वेन ये दपयंति ते खब्बपुनर्वधकाः. आदिशब्दान्मार्गाभिमुखमार्गपतिताद- यः परिगृह्यते दृढप्रतिझालोचकादिलिंगाः, एताम्येयं न संसारान्निनंदिगम्या. तेपां ह्यतो विषयप्र. तिभासमात्रं झानमुदेति न तदेषत्वादिवेदकमिति, उक्तं च-न यथावस्थितं शास्त्रं । खहुंको वे- पच | त्ति जातुचित् ॥ ध्यामलादपि विवात्तु । निर्मल स्यात् स्वहेतुत ॥ १ ॥ अपुनर्वधकत्वादिलिगमा ह-एतस्मियत्व खत्वेतद्धिग याझाप्रियत्वमपुनर्वधकादिलिग, प्रियत्वमुपलदाण श्रवणाभ्यासादे , टीका एतदप्यौचित्यप्रवृत्तिविज्ञेय तदाराधनेन तहहुमानात्, पौचित्यपाधया तु प्रवृत्तौ न तस्त्रियत्वं मोह १७ | एवामाविति, एतस्मियत्वमेव विशेष्यते-सवेगसाधक नियमात् यस्य नागवती सदाझा प्रिया त स्य नियमत सवेग इति, यत एवमतो नैपा अन्येन्यो देया, तेपा भागवती सदाझा अन्येन्योऽ पुनर्वधकादिव्यतिरिक्तेभ्य ससारान्निनदित्यो ज्ञेया, कथ ते झायत श्याह-लिगविपर्ययात्तत्प रिझापक्रमादपुनर्पधकादि लिगविपर्ययात् सज्ञा तदेपादिलदाणा तत्परिज्ञा ससाराभिनदिपरिझा, न क्त च-द्रो लोभोरतिदीनो । मत्सरी नयवान् शठ ॥ अझो जवानिनदी स्या-निष्फलारंभस गत ॥ १॥ किमिति न तेभ्यो देयेत्याह -तदनुग्रहार्थ ससारानिसत्वानुग्रहार्थ, उक्त च-थ प्रशातमनौत्साह-सजावप्रतिपादन ॥ दोपायानिनवोदीर्णे । शमनीयमिव ज्वरे ॥ १॥ इहैव निद- निमाह-श्रामकुन्नोदकन्यासझातेन, जक्त च-बामे घडे निहिय । जहा जल त घम विणा से ॥ श्य सिघतरहस्स । अप्पाहार विणासेश्॥ १ ॥ एपा क्रुणोच्यते, अयोगेन्य सज्ञान पच- | दानरूपा, किं विशिष्टेत्याह-एकांतपरिशुधा तदपायपरिहारेण, अत एवेयमविराधनाफला सम्य- गालोचनेन, न पुनर्खानापथ्यप्रदानेन निबंधनकरुणावत्तदानासेति, श्यं चैवंजूता त्रिलोकनायक- टीका बहुमानेन हेतुना निःश्रेयससाधिकेति. किमुक्तं भवति ? नानागमिकस्येयं नवति, किंतु परिणता- गमिकस्य, अस्य च भगवत्येवं बहुमानः, एवं चेयं मोदसाधिकेव सानुबंधसुप्रवृत्तिभावेन, प्रव्रज्या- फलसूत्रं समाप्तं, एवं पंचमसूत्रव्याख्या समाप्ता. समाप्त पंचकसूत्रकं व्याख्यानतोऽपि, नमः श्रुतदेव- तायै नगवत्यै, सर्वनमस्कारार्हेभ्यो नमः, सर्ववंदनाहीन वंदे सर्वोपकारिणामिलामो वैयावृत्यं सर्वा- नुन्नावादौचित्येन मे धर्मे प्रवृत्तिर्भवतु, सर्वे सत्वाः सुखिनः संतु. ॥ इति श्रीपंचसूत्रटीका समाप्ता ॥ ॥ श्रीरस्तु ॥ कृतिरियं श्वेतांबराचार्यहरिभऽस्य धर्मतो याकिनीमहत्तरासूनोः॥ या ग्रंथ श्रीजाम- नगरनिवासी पंमित श्रावक हीरालाल हंसराजे खपरना श्रेयमाटे पोताना श्रीजैनभास्करोदय ग. पखानामां छापी प्रसिक को बे. ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथो गुरुश्रीमचारित्रविजयसुप्रसादात् ।।

No text on this page.

mommemod
merone
G
ll WBBE BELEERLEN

No text on this page.

Shri Panchsutratika

Author
Suri, Haribhadra
Title
Shri Panchsutratika
File name
Shri Panchsutratika
Text
OCR done
Citation
1912
Published
2011/01
Publisher
Jamnagar., Heeralal Hansraj, Jain Bhaskaroday Press
Language
Sanskrit
Pages
64
Library
Shri Jain Swetamber Khartargacch Sangh, Jaipur
Classification
Devotional
DLI number
446083
Barcode
99999990027930.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
2PhzRvqGpQ4
Download PDF

Shri Panchsutratika