·પ્રસ્તાવના. આ પરમાણુખંડ ૧૮ ત્રિણિકા, પાગલ વિંશિ તેમજ નિગદ જ ત્રિશિકા નામના મન ગ્રંથના કર્તા પ્રાચીન પૂર્વાચાર્ય મહારાજ છે. તેમજ આ કરો ગ્રંથની ટીકાના કરતાં શ્રીમાન રત્નસિંહસૂરિ મહારાજ છે, આ બને મને હાભાઓ કયા સંકામાં થયા તે બાબતને પ્રગટ લેખ જોવામાં ન આવેલ ટાવા- થી તે સંબંધી અને વિવેચન કરેલ નથી. આ ત્રણ પૈકીને પ્રથમ પ્રય ભગવની સલના પાંચમા શતકના સાતમા ઉદેશામાં, બીજે ગ્રંથ આઠમા ઉદ્દે શામાં અને ત્રીજો ગ્રંથ અગીઆરમા શતકના દશમા ઉદેશમાં વિસ્તારથી ક તિપાદન થીમાનનવી ટીકાકાર શ્રીઅભય વરિ મહારાજે કરેલ છે, છતાં બાલ જીવોના હિતની ખાતર શ્રીમાન રત્નસિંહરિજી મહારાજે ભગવતી રત્રમાં જે વાત પરમાણુ, પુદગલ, તેમજ નિગોદ સંબંધી દર્શાવેલ છે તેજ વાતને જરા વિસ્તારથી પ્રાચીન આચાર્ય મહારાજે કરેલ મુય ગાથાના વિવરણુરૂપ અહી બતાવેલ છે. જૈન શાસ્ત્રમાં ચાર પ્રકારના અનુગ કહેલ છે. ચરકરણ- નાગ ૧, દ્રવ્યાનુગ ૨, ધર્મકયાગ ૩, ગણિતાનાગ ૪ આ ચાર અનુ- પગમાં આ ગ્રંથ દ્રવ્યાનુયોગમાં ગણેલ છે, કારણ કે તેમાં જીવ તથા અછવા એ બે ની વાત આવે છે. ચરકરણદિ અનુયોગે સહેલાઈથી સમજાય તેવા છે, પણ દ્રવાનુગ સહેલાઈથી સમજાય તેવો નથી. આ હેવી જ પૂર્વ- ચાએ નાનાં પ્રકારો કરી દ્વભાગ સમજાવવા માટે આપણે ઉપર કાંઇ એ ઉપકાર કર્યો નથી. આ ત્ર પ્રકરણ પર પ્રથમ પ્રકરણમાં પાગલ સંબંધી, ત્રિબ્રિતિકાલ, અવમાન સ્થિતિષલ, કબપિનિક અને ભાવ સ્થિતિકાવ, આ ચાર વસ્તુ સંબંધી અwત્રવને વિયાર કરવામાં આવ્યો છે અને બીજા પ્રકરણમાં પુદગલ સંબંધી જ વ્ય, ક્ષેત્ર, કાલ અને ભાવ આયા રને આર્થિક અપ્રરે થા સફેશપુરાનું અપહૃતપવું બતાવવામાં આવ્યું છે, અને ત્રીજો પ્રકમાં નિમેદના છ સંબંધી ગોનમરમીને પ્રશ્ન મહા- વિદેશ મને કર માં આ છે, જેમકે જમ્પ- એક જીવના પેટા ·છે તે છે 'ઉપહેલા ના કો રહે છે સજજ કોટ etતેમજ આ જ પરસ્પર એબીજાથી જ વધુ છે તથા જનપદ તથા ૯૪૫ ને કરવામાં આવે , એ આ પ્રદેશ ઉપર એ જીવના, વિગત સંપી ના તથા ગોગા સંપી નાટલા કરે અમારા છે ! તણા ની બિગેની તપ નાની ટલી અગાના છે ! ગો ૧ી રીતે બને છે !ાવપt u ઉ મ છે, ગળા કેટલા છે! આ માથામાં કેટલી નિગોદ છે? એક પ્રણા છે! આ વગેર પ્રમોના ઉત્તર વિસ્તારથી આ કંપમાં માપવમાં આ છે સાથે આ જાતને પનિ દાંતથી ૫ બોટ દરો સમજે તેવી રીતે બતાવા- માં આવેલ છે. દર બાર સમજ કીન છે તે આ મા- સાબીત થાય છે, છતાં નપરના હિતની ખાતર આ ત્રણે પ્રારાનું આ કારણને તે સારાજ તરી અલગ આપેલ છે, આથી બાન- મને તન નાના માણસ પણ તેમાં પ્રવેશ કરી શકવા ભાશાના બને છે. ઓર આ ત્રણે એનું ભાષાંતર મન તથા માનું અક્ષરશઃ પરી છેવટે સાઈટ બી આ મંથને બનની મહેનને યાને પ્રિય થઈ પડે તેને બનાવ્યો છે, છના ઈટિ દોથી તથા મંય લખને પ્રારંભ આ માટે પ્રથમ હોવાથી તેમને જ ગુજરાતી ભાષાનું જ્ઞાન જેવું જોઈએ તેવું ન હોવાથી જે કાંઈ પણ ખામી ના અંકમાં રપમી હોય તે ખામીઓ વિહત થશે તે ઉપકાર સાથે તે બાબતને સુધારા કરવામાં આવશે. આ કારણે સં. ૧૯૭૧ ના આ જામની એલીને વખતે પાટણની પ્રથમ આગમ વાચનામાં વિતવર્ષ ઉ. મા. શ્રી આનંદસાગરજી મહારાજે વાગેલા હતા અને તે વખતે આ પ્રાર- નું જે ભાષાંતર થાય તે રવ૫રને ઘરે પાકો થાય, આવી છતાસા મને ઉv થઇ. તેમજ સારછ માહારાજશ્રીએ પબુ ભાષાંતર કરવા સુચના કરી આથી પ્રબલ પ્રા થઈ અને આખરે આ ત્રણે મારનું ભાલાંતર કરી તેઓ ચીને તથા તેમના વિધાન શિષ્યરત્ન માસાગરને બતાવ્યું. તેઓએ કેટર્ષ ઉપરથી લેવું અને જ્યાં જ્યાં સુધારા વધારો કરવાને હતો તે પડ્યું કર્યો છે, તેમજ ભાષાંતરની ભાષા સાનમાં સુધારે વધારે કરવા તેમજ પ્રયની હતા કરવા માટે તપસ્વી મહારાજશ્રી ખાતિવિજય દાદાના વિદ્વાન શિષ્યરત્ન મહારાજથી મેઇનવિજયજીએ બનતે પાસ કર્યો છે જેથી ઉપર બતાવેલ મહાત્માઓને આ અને આ તકરણ પર્વક આભાર માનમાં આવે છે ·સનાતા. આ પરમાણુખંડ ૧૮ દ્વિશિકા, પુલ છ વિંશિ તેમજ નિગદ થયું વિશિપ નામના મૂળ મંચના કત પ્રાચીન પૂર્વાચાર્ય મહારાજ છે. તેમજ આ આ ગ્રંથની ટીકાના કર્તા શ્રીમાન રત્નસિંહસૂરિ મહારાજ છે, આ બને - હાભાઓ કયા સૈકામાં થાય તે બાબતને પ્રગટ લેખ જોવામાં ન આવે તેવા થી તે સંબંધી અ વિવેચન કરેલ નથી. આ ત્રણ અંશે પૈકીના પ્રથમ ગ્રંથ ભગવતી તના પાંચમા શતકના સાતમા ઉથામાં, બીજો ગ્રંથ આડમાં ઉછે. સામાં અને બીજે મંય અમીબારમા શતા દશમાં ઉદ્દેશામાં વિસ્તાથી પ્ર તિપાદન બીમાન નવાંગી રીકાકાર શ્રીઅભયદેવસૂરિ મહારાજે કરેલ છે, છતાં બાલ ના હિતની ખાતર શ્રીમાન રત્નસિંદરિજી મહારાજે ભગવતી સૂત્રમાં જે વાત પરમાણ. પાગલ, તેમજ નિગઢ સંબધી દવ છે તેજ જાતને જરા વિસ્તારથી પ્રાચીન આચાર્ય મહારાજે કરેલ મય ગાથાના વિવસ્વરૂપે અહીં બતાવેલ છે. — શાસ્ત્રમાં ચાર પ્રકારના અનુરોગ કહે છે. ચરણારણ- નગ , બાબુરોગ ૨, પકવાન , ગણિતાનો ૪ આ ચાર અનુ- પત્રમાં આ મંદિરમાં ગણેલ છે, કારણ કે તેમાં તથા અજય એ બે બોની વાત આવે છે. ચરણારદિ અનુગ સહેલાઈથી સમજાય તા છે, કોય સાથી સમજ તેની આ હેતુથી જપૂર્વ- થાએ નાનાં મારી ભાનુપમ સમજાવવા માટે આwણ ઉપર કઇ એ ઉપકાર નથી, આ ૨ પ્રકરણ પૈકી પ્રરમ પ્રામાં પત્રક સંખપ, હેર મિલ, અવાહના પ્રિતિષ, મરિતિક અને ભાવ વિ, આ સર ક સંબપી અજબ-વને રિસાર કરવામાં આવ્યો છે અને બીજા જન્મમાં પુરક સંબધીજ બર, મા અને બા આયા- રને મ િઅને ૨ સરકારનું માનવામાં આવ્યું છે, અને કાલિદ જે મંકી ગૌતમ ઋણ માં ·કામ છે ? મા ના કહે છે કે સમય દટલા છે. તેમજ આ ૫ર બીજાથી લાભ થાણા છે! તથા જનપદ ના હારને કાપા છે, તથા બે બાળકો ઉપર એક ના, કિ. સંજપ ના તબેન જપી નાદિષા ગોખરાથ છે! ના બે ની નિગોદની ના મેળાની'ટલી બગાવના છે! મા 1ી રીતે બને છે ! જલwt Wા ઉપર જ રથ બને છે, ગોળા કેટલા છેઆ મેળામાં ૧ લી નિગોદ છે એ નિખી પ્રણા છે! આ વગેરે મોના ના વિસ્તાળી આ મધમાં આપવામાં આખે છે સાથે આ જનને પનિ શનથી પ મ રે સમજે તેવી રીતે બતાવવા- છે આ જ છે. બાર બાર સમજ કીન છે તે આ મા- થી બબીત થાય છે. છતાં અપના દિનની ખાતર આ ત્રણે માનું આ પ્રકારને અને સારા તો બિલ પલ છે, આથી દબાન- મને ન બજાબ માણસ પણ તેમાં એક કી શા બાસણાના બને છે. એકંદર જ કારનું ભાલાંતર મન તી નું અક્ષરઃ કરી છે els ભNી આ મંથને બનતી મને વાયાને પ્રિય થઈ પડે તે બનાવ્યો છે, ન ધર દેવાથી તથા મંધ લખને પ્રારંભ આ મારો પ્રથમ વાપીમ- જ ગુજરાતી બાનું દાન જેવું તેવું ન હોવાથી જોઇ ૫ણ ખામી આ મળમાં રહેવા પામી રાતે ખામીઓ જે વિતાવશે તે ઉપકાર સાથે તે બાબતને જ કરવામાં આવશે. આ કારણે સં.૧૯૧ ના આ જામની એડીના વખતે પેટની પ્રશમ ભાગમ વાયનામાં વિતવર્ષ ૫. મા. શ્રી માનસાગરજી મહારાજે વાઘ હતા અને તે વખતે આ મારૂ છે ને ભાઈનર પર ૫રને વરે છે પાય, આવી વાસા મને હ૫ થ'. તેમજ સાગર મારાજશ્રીએ નુ જાલન કરવા સૂચના કરી માથી પ્રગs ઇચ્છા થઈ અને આખરે આ જ કારણોનું ભાષાંતર કરી તેઓ થીને તથા તેમના વિધાન શિષ્યરત્ન માણાસાગર બતાવ્યું. તેથી કેટલુંt ઉપરથી જોયું અને માં નાં ધારે વધારે સ્વાનો હતો તે પણ કર્યો છે, તેમજ ભાષાંતરના ખાવા તાનમાં સુપારે વધારો કરવા તેમજ કંપની રાહના કર માટે તપસ્વી મહારાજશ્રી ખતિવિજયgઘાના વિધાન શિષ્યરત્ન મહારાજથી માનવિજયએ બનને પ્રાસ કર્યો છે. જેથી ઉપર બનાવેલ જી થળે તારણ પૂર્વક આભાર માનવામાં આવે છે.

·તેમજ ગુરુવર્ય પ. માહારાજ શ્રીકમલવિજયજી ગણિમા તથા વડિલ બંધુ ગુરૂભાઈ પં. માહારાજશ્રી કેશરવિજયજી ગણિકને આ સ્થ અંતઃકરણ પૂર્વક આભાર માનવામાં આવે છે, કે જેઓશ્રીએ માસ ના દર્શન, ચારિત્રાદિ ગુગમાં છદ્ધિ કા મને અનેક અવસરે અવસરે સુરી કરી જે મહાન ઉપકાર કર્યો છે તેથી આકાંઇ આ લઘુ પુસ્તક તેઓને ત્રણમાંથી મુક્ત થવા બદલ તેઓશ્રીનેજ સમર્પણ કરી આનંદ પામું છું. સં. ૧૯૭a પોસ શુદ પુણમાં સમવાર કે લી. મુનિ દેવવિજય. સુચના. આવી રીતે પ્રથમ અમાએ પ્રકરણ પુષમાળાના પ્રથમ પુષ્પ તરીકે કાય- સ્થિતિ, વિચાર સિરી, વિચાર પંચાસિકા, મળ અને ભાષાંતર સાથે પ્રસિદ્ધ કરેલ હતી, તેવી જ રીતે આ ત્રણે પ્રથા મૂળ તથા ટીકા સાથે અમારા તરફથી પ્રથમ પ્રસિદ્ધ થયેલ હતા જ્ઞાં આવા પ્રકારના અભ્યામી મહાયોની સુખ- મતા ખાતર આ ત્રણે પ્રથા મળ ટીકા અને ભાવાંતર સાથે અમાએ પ્રસિદ્ધ કરેલ છે. આ ગ્રંથ તેમજ શ્રી અનુસાર મૂવ સારાંશ બને છે પ્રસિદ્ધ રવા માટે અમદાવાદ નિવાસી શેઠ મોહનલાલuઈ હેમચંદ કે જેઓ ખરેખરા એક ધર્મચુસ્ત અને ઉદાર નરરત્નઝવેરી છે, તેઓશ્રીએ પોતાના પ્રિ- પુત્ર ચીમનલાલ કે જેઓ નાની ઉંમર છતાં ઝવેરીના ધંધામાં એક કુશળ નર અને ધર્મ પ્રેમી પર છે, તેમની વસ્તી ૪.૩૦%)ની રકમ સહાય માટે આપી છે. આવા જ્ઞાન ધન જેવા ઉત્તમ કા તેઓશ્રીના હાથે હમેશ પણ થનાં ટાવાથી તેઓશ્રીના આ ઉત્તમ કાર્ડ માટે તેથીની અનુમોદના કરવા થે ઉખાર માનવામાં આવે છે. પ્રસિદ્ધકર્તા ·ম {} হামলম। সীমান্তোৰিবিন যিয়ানা परमाणुखएमपट्त्रिंशिका। যখাত্মিসামাখি। , না এই সিন {} তুলনা দিগনা, মম (৭) মানবাখা। থাঃ মিহির, মহাঃ }{২}} થાકિશન પરમાણુ તથા છ પતના સાપને કથન અરનાર તથા સર્વ પદાર્થને જાણનાર તેમજ થી સ્તુતિ કલા એવા પીર નેશ્વરને કમરકાર કરીને (૧) કાગ તેમજ નિના સ્વરૂપને પ્રતિપાદન કરનાર કેટલીક ગાથાએ ભગવી સુઝની ટીમ a a১ বিঘৎ খাম ফর ১, {২} বিষ্যংঘাষণা এলে বাণ মাং এই ভণমমাৰ মুরাকাৰিৰণা বা গণ- যা খুধামৰামৰিঃ যিমথি, ব্যথা যায়যাযা রাখলো বিশ্বে। লাবা- {১২ মণ » স ম ১ - ২ 1ণ ১০ ·૨ म.rin A+.. ---- તમા શાના નિતરમાં અને અમને કરવાના પ્રયત્ન સુગમાં કરેલ અને વિગjરૂપ ગાળાઓ નવી ટી પૂજ્ય શ્રીમાન અભયંગરિ ગજ ખેલ છે. તેમજ રે. કાંઈક વિસ્તાર પ ક છે. તે જ ગાથાઓને અ ક શ્રી થકી અને કાંઈક ગુરૂના ઉપગ કી વફનાં શ્રીમાન રસિંહ મહારાજ અહીં બનાવે છે. खित्तोगाहणदव्ये, भावट्ठाणाउ अप्पनछुअत्ते । थोवा असंखयुणिया, तिन्नि असेसा कहं नेया ? ॥१७ मूळार्य-पुगिन नवित्र, सारना, ६०५, તેમજ ભાવસ્થિતિ કાલને આશ્રિ,અપબહુવની વિચાર- થાને અંગે, સર્વથી અભ્ય, ક્ષેત્રસ્થિતિ કાલ છે. તેના કર તાશપત્રણે અસંખ્યાન ગુણ છે. તે કેવી રીતેણવા? (૨) इह पद्गलानां क्षेत्रे, अवगाहनायां, द्रव्ये, मावे च स्थितिका- लमाश्रित्य अल्पबहुत्वविचारे क्षेत्रस्थिनिरल्पा । अवगाहनादीनां स्थितयः शेपास्तिस्रोऽपि प्रत्येक कमेगाऽसंग्ख्यगुगिताः कर्य मेयाः! इति संक्षेपार्यः॥ विस्तरार्यस्नु-स्थानायुरिति पदं क्षेत्रादीनां प्रत्ये- कमभिसंवध्यते । तत्र क्षेत्रस्थानायुः, अवगाहनास्यानायुः, द्रव्यस्या- नायुः, भावस्थानायुश्च । तत्र क्षेत्रस्यानायुः क्षेत्रे एकमदेशादौ स्थान यद्लानामवस्यानं तद्रूपमायुः क्षेत्रस्यानायुः, पुद्गलानामेकोरे-- वस्थानमित्यर्थः१ अवगाहनाया नियतपरिमाणनमापदेशव्यापि- * सेत्तो' इत्यपि । एवमग्रेऽपि यत्र यत्र 'हुति-होति, मित-मैत्त, युच्द-वोच्छ, पुग्गलं-पोग्गलं, इनो-एत्तो, अ-य, सं-ए, चिन-वित्र, का एवं के, संकोय-संकोय, मुहम-मुहुम, संसित्र-संवेद' इत्येनानि पाठान्तराणि १ पानान्तर दश्यले तानि मलत्तानेर रिसायनशाना ·त्वस्य पुनलाना स्थानमवस्थान नइपमारवगाइनास्पानायुः, शुद्- मानानेकपारगाहनयावस्थानकाल इत्पर्यः२। दपस्यागुल्लादिभा. वेन यदयस्थान तपमायुव्यस्थानायुः, प्रगलानामेफस्कन्धपरिणा- मैनावस्थानकाल इत्पर्यः ३ । भारस्य कृष्णत्वादिगुणकदम्बकस्य स्थानमवस्यानं तट्रपपायुविस्पानायुः, पुद्गलेषु विवक्षितष्पत्या- दिगुणानामवस्थानकाल इत्ययः ४ । ननु क्षेत्रस्यावगाहनापाथ फो भेदः ? उच्यते, क्षेत्रमवगाहमेव, अवगाहना तु विवक्षिताक्षेत्रादन्य- प्रापि पुद्गलानां तत्परिमाणक्षेत्रावगादित्वामिति । अपमभिमाय:- यदा विवक्षिनशेने फत्रिसुद्गलस्फन्धोऽसरकल्पनया नभामदेशदश- फायगाठो यापत्तिष्ठति, सारो स्थानाशारित्युच्यते । यदा व विवक्षितक्षेत्रात्क्षेत्रान्तरेषु स एव पुद्गलस्कन्धो नभामदेवदश- कावगाटतय यावत्संचरति, तावदवगाहनास्यानायुरित्युच्यते । यस्तु स एव पुदलस्कन्धो विथसापरिणामेन पिण्डितरूतन्या- यन घनीभवनमःमदेशपशकेशपण्डितम्तयायेन स्फारीभवनमः- प्रदेशपश्चदशक या यावनिष्ठति तावष्ट्रव्यस्थानायरित्युच्यते । यदा तु स एष पुगलसन्यः स्वपरमाणुवियोजनेन भपरपरमाणुसं- योजनेन या द्रव्यान्तरत्वमापनोऽपि यावरपूर्वपर्यायान् कृष्णत्वादीन मुमति, तारद्धावस्थानापुरित्युच्यते । तेषां क्षेत्रावगाइनाद्रल्पभा- वस्थानायुपा परस्सरेण यदल्पपलं तस्मिन् विचार्य पुद्गलानां क्षेत्रावस्यानायुः सर्वस्तोक, शेपाण्यगाइनास्यानायुम्भभूतीनि पीणि ययोनरमसंग्ख्यगुणानीति कथापति शिष्यभन्नः ॥१॥ ટીકા–અહીં પુદગલ સંબંધી ક્ષેત્ર, અવગાહના, દ્રવ્ય, તેમજ ભાવ સ્થિતિકાને આધિ, અપમહત્વના વિચારમાં ક્ષેત્ર -- 'त' इति पर पुरनवाली नास्ति । 'विइति पदं विनास्ति।

·૪ પરમાણુક સ્ત્રીતિ. સ્થિતિકાલ અ૫ છે. તેના કરતાં બાકીન ની સિ દરેકની અસખ્યાત ગુણિ છે. તે કેવી રીતે લgવી? આ અર્થ કો. હવે વિસ્તાર અર્થ કહે છે. સ્થાન આપ્યું આ દરેક સાથે લેવું, જેથી ક્ષેત્ર સ્થાન આપુ બતાવતા કહે છે લેનું એક પ્રદેશાદિ ક્ષેત્રને વિષે રહેવારૂપ જે સ્થાન, તે રૂ તેને સ્થાન આયુ કહે છે. અર્થાતપુદગલેનું એક ક્ષેત્રમાં ર અવગાહના સ્થાન આયુ, એટલે પુદગલેનું નિયમિત આકાશપ્રદેશને વિષે વ્યાપીને રહેવારૂપ આયુ-અવગાડ આયુ કહીએ. અર્થાત પગલાનું એક અવગાહનાવડ રહેવા દ્રવ્યસ્થાન આયુ એટલે દ્રવ્યનું પરમાણુવાદિ ભાવવડે કરી? તે રૂપ આયુ દ્રવ્યસ્થાન આયુ કહીએ. અર્થાત પગલોનું પરિણામવટ રહેવાપણું.(૩) ભાવસ્થાન આયુએટલે જેકg ના સમુદાયનું જે રહે તે રૂપ જે આયુ તે ભાજસ્થાન આયુ કે અર્થાત પુદ્ગલેને વિષે ઈચિત કૃદ્ભુત્વાદિ ગુણેનું રહેવાપણું અશિશ કરો કહે છે જે તે તથા અવગાહના આ શો ફેર છે? શાસ્ત્રકાર ઉત્તર આપે છે ક્ષેત્ર અવગત હોય છે, અવગાહના તો ઇચ્છિત ક્ષેત્ર થકી અન્ય જગાએ પુદગલનું ઈ- પરિમાણવાળ ક્ષેત્રમાં રહેવાપણું. આનું રહસ્થ એ છે કે જે વખ ઈચ્છિત ક્ષેત્રમાં કઈ પણ પુદ્ગલ સ્ક ધ અસત્ કલ્પનાવડે દશ એક કાળ પ્રદેશને વ્યાપિને જ્યાં સુધી રા છે, ત્યાં સુધી સ્થાન એક કહેવાય છે. જે વખતે ઇચ્છિત ક્ષેત્ર થી બને તેને વિશે તેજક દગલ સ્કંધ છે આકાશ અને વ્યાપીને ત્યાંથી ચરણ કરે છે, ત્યાંસુધી અવગાહના સ્થાન આપુ કહેવાય છે. તેમજ વળી તેજ, દગલ વિસા પરિજામવકેપિટીબત રૂના ન્યાયવરે કરી હતી મન થાઈ પાંચ આકાશ પ્રદેશમાં અથવા અપિંડીમત રૂના ન્યાથવો કરી વિકસ્વર થઈ પર આકાશ પ્રદેશમાં જ્યાં સુધી રહે છે, સુધી તેને વ્યસ્થાન આયુ જ છે. વળી તે પુદગલ સ્કપ 1 ·મૂળકીમ ભાષાંતર. ૫ રહેલ કેટલાક પરમાણુ તે છેવાડે અગર બીજા કેટલાક પરમાણને ગ્રહણ કરવાવડે ૬ દધ્યપણું પ્રાપ્ત થયે તે પણ જ્યાં સુધી પૂ ના પર્યાય જે કુષ્ણુત્વાદિ છે, તેને છેડે નહિં. ત્યાં સુધી તેને ભાવ- સ્થાન આયુ કહેવામાં આવે છે. તે પગલે સબપી ક્ષેત્ર, અલગ- હના, , તેમજ ભાજસ્થાન આયુને આધિ, પરસ્પર જે અપપણું તેમજ વધારેપણું રહે છે. તે બાબત વિચાર કરતાં પુત્રનું છે- વસ્થાન આપુ સર્વથી અ૫ છે. તેના કરતાં શેષ બાકીના અવગા- હના સ્થાન આયુ આદિ ત્રણ છે. તે યથાકમપણે અસંખ્યાતગુણ છે. કેવી રીતે? આ શિષ્ય પ્રશ્ન છે. (૧) इमामेव गायामुचरगायाभिः पाश्चयन्नाह- खितामुत्तत्ताओ, तेण समं बंधपचयाभावा। तो पोग्गलाण योवो खित्तावट्ठाणकालो उ ॥२॥ અહીં શાસ્ત્રકાર માહારાજ આજ ગાથાને બીજી ગાથાઓ સાથે વિસ્તારથી બતાવતાં ઉત્તર આપે છે. મૂકા–મુગલેને ક્ષેત્ર સ્થિતિકાલ અલ્પ છે. કાર- કે ક્ષેત્ર અમૂર્ત હેવાથી તેમજ અમૂર્ત ક્ષેત્ર સાથે પુ ગલેને કેઈ સંબંધ પણ ન હોવાથી (૨). क्षेत्रस्याकाशस्यामूर्तत्वेन तेन क्षेत्रेण सह पुद्गलानां विशि- पन्धमत्ययस्य विशिष्टबन्धकारणस्य नेहादरेभावानरूत्र क्षेत्रेऽति- चिरं तिष्ठन्तीति शेषः । अपमाभिप्राय:-विवक्षितक्षेत्र विशिष्टपरिणा- मवन्तः पुढलाविरावस्थानफारणाभावात् मियन्तमपि कालं स्थित्वा तमेव परिणाममत्यजन्तोभरापराणि क्षेत्रागि स्थगन्तीनि यम्मादेवं नतः पुद्गलानां क्षेत्रावस्थानकालः 'योशे' इति सस्तोक : ૨ /

·પરમાણુખંડ સ્ત્રીલિ,
ટકાથ– આકાશરૂપ ક્ષેત્રને અમૂર્ણપણું દેવાથી
સાપુગલેને કોઈ વિશિષ્ટ સંબંધનું કારણ એ
એક ક્ષેત્રને વિષે પુગલે ઘ કાલ રહેતા નથી. આ
કે ઇચ્છિત ક્ષેત્રમાં વિશિષ્ટ પરિણામવાલા પુરતું
રહેવાનું કોઈ કારણ ન હોવાથી તે પગલે કેટલેક કે
તેજ પરિણામને ત્યાગ ન કરતાં બીજા ક્ષેત્રને પૂછે છે.
કારણથી પફગલેને ક્ષેત્ર સ્થિતિકાળ સર્વથી અપ છે. (૨)
अथावगाहनायुदुत्वं भाव्यते-
अन्नखित्तंगयस्सवि,तंचिअमाणं
ओगाहणनासे पुण, खित्तन्नत्तं फुडं होइ ॥ ३
હવે અવગાહન કાલનું બહુપણું બતાવે છે.'
મૂત્ર–અન્ય ક્ષેત્રમાં ગયે છતે પણ
ધનું પરિમાણ ઘણે કાળ રહે છે. પણ અવ'
નાશ થયે છતે ક્ષેત્રનું અન્યપણું પ્રગટ થાય છે. (૩)
अन्यक्षेत्रगतस्यापि पुद्गलस्कन्धस्य तदेव प्रमाण सेवावगा-
ના વિકરિ સંપતિ અતિરે ! સામાઘ--
यावत्यु आकाशमदेशेषु परमाणुस्कन्धोऽवस्थित आसीत् , ना
વ્યાતિવાકાતો a રિઝવાનાના
પુન: ar 2 , અનાજારા ઘરમાણુજન્ય
संकोचन स्तोकपदेशाऽवस्थापितायां विकाशनापिकप्रदेशावस्था
মাষণাহন স্থাখা। r : ২ 'শনশিথ গ
૧
tre 1

·મૂળની સાથે ભાષાંતર. જતા મસા ન લેવાતા પિડ- નિદ્ધા, ઉત્તરપ્લેના નાદ્રા ના ક્ષેત્રો માં- ટીકર્થ-અન્ય ક્ષેત્રમાં ગયેલ એવા પણ ફગલસ્ક ધનું તેજ રિમાણ, તેજ અવગાહના ચિરકાલ સુધી રહે છે. આનું આ રહ- ચછે કે ઈચ્છિત ક્ષેત્રમાં જેટલા આકાશ પ્રદેશને વિષે પરમાણુ સ્કધ હે છે. તેટલાજ આકાશ પ્રદેશવ્યાપી અન્યત્રમાં ગયે પણ તેજ પરમાસ્ક ધ મળે છે. પણ અવગાહના નાશ થયે તે ક્ષેત્રનું અન્ય- પણું પ્રગટ થાય છે. અવગાહનાને નાતે પરમવુ ના સકાચ- પડે એટલે અ૫ પ્રદેશમાં રહેવાવડે થાય છે. અગર વિકસ્વર થવા- વડે, એટલે અધિક પ્રદેશોમાં રહેવાવડે સંભવે છે. અહીં પૂર્વાધવ ત્રિસ્થિતિ કાલ કરતાં અવગાહના સ્થિતિકાલ વધારે કો. તેમજ ઉત્તરાઈવર અવગાહના સ્થિતિકાલ કરતાં ક્ષેત્રસ્થિતિકાળ અધિક ન ક. (૩) फयमेतदेवं ? इत्युत्पते- ओगाहणावयदा, खित्तमा अकिाववद्धा य। न उ ओगाहणकालो, खित्तछामित्तसंबद्धो ॥ આ આમ કેમ? શાસકાર ઉત્તર આપે છે. –શેરસ્થિતિ કાલ તે તે કિયારહિત એ જે અવગાહના સ્થિતિકાલ તેની સાથે નિયમિત છે. પણ અવગાહના સ્થિતિકાલ તે તે ક્ષેત્ર સ્થિતિની સાથે નિયમિત નથી. (૪) अवगाहनायां नियनप्रदेशव्यापितायां, अक्रिपापां पागमन- रूपायामवरद्धा ·૮ પરમાણુખંડ ત્રીશિ. विवक्षितावगाहनासद्भाव एव अक्रियासद्भाव एव च क्षेत्राहाय भावाद । उक्तव्यतिरेके चामावान् । अवगाहनाद्धा तु न क्षेत्रमा नियता, क्षेत्रादाया अमावेऽप्यवगाहनाद्धाया भावादिति ॥४॥ ટીકાથ–નિયમિત પ્રદેશવ્યાપિ તેમજ એક સ્થાનકથી બી= સ્થાનકે જવારૂપ જે ક્રિયા આ ક્રિયારહિત એવી અવગણનાને વિ નિયમિત ક્ષેત્રદ્ધા છે. એક ક્ષેત્રસ્થિતિકાલ તેને ઈચ્છિત અવગા હના તેજ તેમજ અકિયા તેજ ક્ષેત્ર અને હોય છે. પણ કહે વાતથી વિપરીતપણે એક ક્ષેત્રસ્થિતિકાલ હોતું નથી. અવગાહન અઢા તો ક્ષેત્ર માટે નિયમિત નથી. કારણકે ક્ષેત્રઅદ્ધા ફરી ગયે પણ અવગાહના અઢા કાયમ રહે છે. (૪) अय निगमनम्- जम्हा तत्थन्नत्य य, सच्चिा ओगाहणा भवे खित्ते तम्हा खेतद्वाओऽवगाहणऽद्धा असंखगुणा ॥५॥ આ વાતને ઉપસંહાર કરતા કહે છે. મૂ–જે કારણથી તેજ ક્ષેત્રમાં તેમજ અન્ય ક્ષેત્રમાં અવગાહના તેજ છે તે કારણથી ક્ષેત્રઅદા કરતાં અવગાહનાઅઢા અસંખ્યાત ગુણ છે. (૫) यस्माता विवक्षितेऽन्यत्र च विवक्षितादिवास्मिथ क्षेत्रे संग माक्तनक्षेत्रमंबद्धयारगाहना मोत , तस्मात्सेनाद्धापाः सकाशादर- માનાજ્ઞાનિતિ I ટીકાર્ય – કારથી ઈનિક્ષેત્રમાં તેમજ ઈચ્છિતથી અન્ય ૧ દસ 1 at it is 7t saving પાન પર 1 w ·મૂળ-ર સાથે ભાષાંતર. ક્ષેત્રમાં તેજ પૂર્વક્ષેત્રસંબદ્ધિત અવગાહના હોય છે. આ કારણથી ક્ષેત્રદ્વા કરતાં અવગાહના અતા અસંખ્યાતગુણ છે (૫) भय द्रव्यायुर्वहुत्वं भाव्यते- संकोअविकोएण व, उवरमिआएऽवगाहणाएवि । तित्तिअमित्ताणं चिअ, चिरंपि दव्वाणऽवस्थाणं ॥६॥ હવે દ્રવ્યસ્થિતિકાલનું બહુપણું બતાવે છે. મૂ—ન્દ્રવ્યના સંકોચપણાથી અથવા વિસ્વર- પણથી અવગાહના નાશ થયે છતે પણ દ્રવ્યસંબંધી પુદગલેને સ્થિતિકાળ કાયમ રહે છે (૬) संकोचन विकोचेन वा भवगाहनायामुपरतायामपि पावन्ति વ્યા પtle go પતાપના પૂર્વકાલાવતાર चिरमपि सेपामवस्थान संभवति। अपमाशया--विवक्षितक्षेत्रप्रदेश- ब्यापित्वं नाम परमाणनामवगाहना, सेभ्योऽन्तोषु बहुतरेषु च क्षेत्रमदेशेषु तारतामेव पुद्गलानां सूक्ष्भीभवनं संकोचः, सारीभवन चिकोचः । ततश्च संकोचरिकोचाभ्यामवगाहनाया उपरमो भर- तीति । एतारताचगाहनानिटत्तायपि द्रव्य न निवर्तत इत्युक्तम्।।६।। ટીકાઈ— -દ્રવ્યના સકાચવાથી અગર વિસ્વરપણાથી અવ ગહનાને નાશ થયે તે પણ જેટલા દક જે સંખ્યાવાળા પુદગલે સ્ક ધરૂપપણને પામેલા પૂર્વે હતા, તેટલાજ પુદગલેને ચિરકાળ સુધી સ્થિતિકાલ સભવે છે અને પરમાર્થ એ છે કે અમિતક્ષેત્ર- પ્રદેશમાં પુદ્ગલોન વ્યાપીને રહવાપા, આનું નામ અને હના, તેમજ ઈતિ, : બત્ર રાયધી પર નજ ખાતર ત્ર- ·પરમાણુખડરિ. - - संघायभेयओ या, પ્રદેશને વિષે તેટલાજ પુદગલનું સમ થવું, આનું નામ તેમજ વિકસ્વર થવું આનું નામ વિકેચ. તતઃ સચ તેમજ વિશે ચવડે અવગાહનાનો નાશ થાય છે. આ કહેવાથી અવગાહન નિવૃત્તિ થયે તે પણ દ્રવ્યની નિવૃત્તિ થતી નથી. (૬) અવ નેત્રના નિવત્ત - दबोयरमे पुणाई संखिते। निसमा तहव्योगाहणाइनासो न संदेहो ॥७॥ હવે દ્વવ્યની નિવૃત્તિ થયે છતે અવગાહના નિવજ છે. આ વાત શાસકાર કહે છે. ઝri–સંધાનઅગર ભાવ વળી પુણલકાના અપભાથી દ્રવ્યને નાશ થાય છે, તેમજ દ્રવ્યને નારા એ છને વ્યની અવગાહનાને નિયમિત નાશ થાય છે. આમાં સંકિ નથી. (૭) જાણકાળમા ા નામ જા, નિrriાના fin, જઃ ના ગુન: વાળ નઃ in rrrrr ( કે ન તુ નાના- ra ) મા શો જો જન જાગm Tr Am જૂજામાં જ જીત ( ૧ ના ૨ - : TR જાય, નવા ગુજરાત માં - માન) વિજard કાળાજmirm fron છે ન - ૧ - ૪ ·મૂળ-રીકા સાથે ભાષાંતર. ટીકાર્ય–પરમાણુઓના સ્કને બીજા પરમાણુઓની સાથે જે મળવું, આનું નામ સંઘાત કહે છે. તેમજ કેટલાક પરમાણુનું તેજ સ્કપની સાથેથી જુદા પડવું, આનું નામ ભેદ કહે છે. તતઃ સંઘાત અગર ભેદવડે વળી પરમાણુઓને જે સક્ષેપ-અલ્પ અવગાહના તે થયે છતે જે દ્રવ્યને નાશ, દ્રવ્યનું અન્યપણું, લધુપણુથી અગર ગુરૂ- પણથી પૂર્વ પરિણામને નાશ, તે થયે છતે નિયમિત તે વ્યસં. બધી અવગાહના નાશ થાય છે. (૭) फस्मादेवं ? इत्यत्रोच्यते- ओगाहद्धा दवे, संकोअविकोयओ अ अववद्धा । न उ दव्वं संकोअ-णविकोअमितमि संबद्धं ॥८॥ શા માટે એમ છે? અહીં શાસકાર ઉત્તર આપે છે. मूलार्य-सहनामद्धा साय विायरहित દ્રવ્યની સાથે સંબદ્વિત છે. પણ દ્રવ્ય અવગાહનાની સાથે समद्धित नथी, समय विजय भान ये छत. (८) अवगाहनादा भरगाहनावस्थानकलो द्रव्येऽवपदा निय- तत्वेन संपदा, कथं ? संकोचादिकोवाय परमाणूना यक्ष्मपरिणा- मतयाऽन्योन्यानुभवेशः संकोच: , सूक्ष्मपरिणामपरिणतानां यादरपरिणामतया भवन विमोचः , को संफोचविकोची समाधि- येत्यर्थः । भवगाहना हिद्रव्ये संकोचविकोपपोरभारे भवति संको. पविकोपसद्भावे घन भवतीत्येवं द्रप्पेऽवगाहना नितपत्वेन संपदे स्पुरयते-द्रुमत्वे पदिश्त्वमित्र नहि या मत्वं नास्ति तप सदिर पाप्यत इति । उक्तविपर्ययमा:-न पुनप्य संपोषनविकोचना

·૧૨
પરમાણુખંડ áશિ,
સમાનામાં નિતિન હં બંને
अवगाहनानिवृत्तावपि द्रव्यं न निवर्तत इत्यवगाहनायां द्रव्य
નાચુર િસુત્વવ વવરિ..
मत्वस्य सिंपादिप्वप्युफ्लम्भाइ ।।८।।
ટીકથ—અવગાહના અઢા, અવગાહના સ્થિતિકાળ,
વિષે નિયમિત સંશ્ચિત છે. કેવી રીતે? સંકેશ વિકારને
પરમાણુશ્કનું સૂક્ષ્મ પરિણામથી પરસ્પર મળી જવું,
નામ સકે. સૂમ પરિણામપણે પરિણત પુદગલ સ્કંધનું
પરિણામપણે થવું, આનું નામ વિકે. આ બંને સકેચ વિકેન્દ્ર
આશિ અહીં યતિરિકપણે વ્યાખ્યા કરવી. એટલે સાચ-વિકે
રહિત દ્રવ્યને વિષે અવગાહનાઅદ્ધા અવસ્થિત છે, આમ આઈ-
ર. આજ વાત બતાવે છે-અવગાહના સાચ-
વિહત
વ્યને વિષે છે. સંકોચ-વિકેચ થયે તે પૂર્વની અવગાહના
નથી. આમ છતે દ્રવ્યને વિષે અવગાહના નિયમિત સંબદ્ધિત છે
વૃક્ષને વિષે ખદિપઘાની માફક જ્યાં વૃક્ષપશુ હોતું નથી ત્યાં જ
દિપ પણ હેતુ નથી. આ વાતને બીજી રીતે કહે છે-સંકે
વિકેચ માત્ર થયે છને દ્રવ્ય છે તે અવગાહનાને વિષે નિયમિત છે
બદ્ધિત નથી. સચ-વિકેચપણથી અવગાહનની નિવૃત્તિ થશે
તે પણ દ્રવ્યની નિવૃત્તિ થતી નથી, આ હેતુથી અવગાહના વિ
દ્રવ્ય નિયમિત સંબદ્ધિન નથી, આમ કહીએ છીએ. ખદિરને વિષે
વૃક્ષપણાની માફક, કાર કે ખદિરપણને શી વૃક્ષ વૃક્ષને વિષે
પણ રહેલ છે. (૮)
अथ निगमनम् ~~
अम्हा तत्पन्नत्थ य, दव्यं ओगाहणाहतं च ।
दव्यद्धासंवगुणा, नम्हा ओगाहणन्दा ॥ ९ ॥

·મૂળની સાથે ભાષાંતર. ૧૩ આ વાતને ઉપસંહાર કરતાં કહે છે. – કારણથી દ્રવ્ય, અવગાહનામાં અગર અન્ય અવગાહનામાં તેજ હોય છે. તે કારણથી અવગા- હનાઅદા કરતાં દ્રવ્યઅદ્ધા અસંખ્યાત ગુણ હોય છે. (૯) पस्माता विवक्षितारगाहनायां भन्यत्र संकोचविकाचकते દાન દઈ જાને, વિવાદૂig. परमाणसंख्यायास्तदयस्थत्वात् ।। तस्मादवगाहनादातो द्रव्याद्धा. સંથrીત | R || ટીકાથ–જે કારણથી ઈચ્છિત અવગાહનાને વિષે તેમજ રાં- કેચ-વિકાચવાળી અન્ય અવગાહનને વિષે દ્રવ્ય તેજ મલે છે, શિર અવસ્થિત હોવાથી તેમજ તે દ્રવ્યઆધિત રહેલ પરમાણુ–સંખ્યા- ઓ તેમજ રહેવાથી, તે કારણથી અવગાહનાઅતા કરતાં દ્રવ્ય- દ્વાધ્યકાલસ્થિતિ અમખાનગી જાવી. (૯) भय भावायुर्वहुत भाव्यते - संघायभेअओ वा, दव्योवरमेऽवि पजा संति । तं कसिणगुणविरामे, पुणाइ दव्वं न ओगाहो॥१०॥ હવે શાસકાર ભાવસ્થાન આયુનું બહુપણ બનાવે છે. Pr–સંઘાત અગર ભેદથી દ્રવ્યને નાશ થયે છને પણ તેના પર્યાયે કાયમ રહે છે, પણ તે સમય શુક્લા- દિ ગુણને નાશ થયે છેને, ને દ્રવ્ય તેમજ તેની અવ- ગાહના રહેતી નથી. (૧૦) ·પરમાણુખંડ છત્રીશિ. व्यान्ययात्वेऽपि पर्यत्रा वर्णगन्यादयः सन्ति, यया धृष्टपटे गुणाः, सकलगुणोपरमे पुनर्न तव्यं न द्रव्यावगाहोऽनुवर्चते, नेन पर्यवाणां चिरस्थानं, द्रव्यस्य त्वचिरमित्युक्तम् ।।.१०॥ ટીકર્થન્સઘાત તથા ભેદને અર્થ પહેલાની માફક તતઃ સંઘાતાદિવડે દ્રવ્યને નાશ થયે છતે પણ એટલે દ્રવ્યનું થાપણું થયે છતે પણ વર્ણ ધાદિ પય કાયમ રહે છે. જેમ વઅને ઘસે છતે કેટલાક અંદરના પરમાણુઓ ચાલ્યા જાય છે, શુકલાદિ ગુણે જતા નથી. પણ સમગ્ર ગુણ નાશ થયે છતે તેને દ્રવ્ય તેમજ તેને દ્રવ્ય સંબંધી અવગાહના રહેતી નથી. આ કહેવાથી પયનું ચિર રહેવાનું છે. અને દ્રવ્યનું ચિર રહેવાપણું નથી, આ વાત જણાવી. (૧૦) अय कस्मादेवं ? इत्युच्यते-- संघायभेयबंधा-युवत्तिणी निच्चमेव दवद्धा। न उ गुणकालो संघा-यभेयमित्तद्धसंबद्धो ॥११॥ આ વાત આમ કેમ છે? તે કહે છે, મૂર્યદ્રવ્યઅા નિરંતર સંથાત તથા ભેદના સંબંધને અનુસરણ કરનાર છે. વ્યતિરેકથી, પણ ગુણ સ્થિનિકાલ સંધાન તથા ભેદના સંબંધને અનુસરનાર નથી, (૧૧) r frieળાવાળ: જામ જાત, જમવાનો ને મે, જા - મેરા vsm in iાઈr ri- भी मिगत टमाटा । मंगलदासानार्मिग मा.

·મૂળી સાથે ભાષાંતર. दाया वैधHदारेण मेयम्, संघाताघभाव एव द्रव्यालायाः सद्भा- पाल, संघातादिसद्भाचे चाभावात् । न पुनर्गुणकालो गुणावस्थाना- दा संपातभेदमात्रकार संपदः संघातादिसद्भावेऽपि गुणानामनुव- નારિસ ?? | ટીકર્થ—અહીં ઈચ્છિત પરમાણુ સ્કંધને બીજા પરમાણ સાથે મળવું, તેને સંઘાત કહે છે. તેમજ તેજ પરમાસ્ક - બંધી કેટલાક પરમાણુનું વિખરાવું તેને ભેદ કહે છે. તત. સંઘાત ભેદલા બે પએ કરી જે સંબંધ છે. એ સંબધને અનુસરણ કરનાર નિરતર દ્રવ્યઅદ્ધા છે. અહિં સંપાત તથા ભેદના સંબંધને અનુસરવાપણું દ્રવ્ય અદ્ધાને જે કહ્યું, તે ધર્મેદ્વારા જાણુવું, એટલે સંઘાતાદિ અભાવ છતે જ દ્રવ્ય અને સદભાવ છે. સંઘાતાદિ સભા દ્રવ્યઅને અભાવ છે. પણ ગુણકાળ એટલે ગુણવ- સ્થાનકાલ સઘાત તથા ભેદની સાથે સંબદ્વિત નથી. કારણ કે સંઘાતાદિ વિમાનપણામાં પણ ગુણનું વિદ્યમાન છે. (૧૧) अय निगमनम् - जम्हा तरथन्नत्थ व, दव्वे खित्तावगाहणासुं च । ते चेव पजवा संति, तो तदद्धा असंखगुणा ॥१२॥ આ વાતને ઉપસંહાર કરતાં કહે છે. મૂઝાઈ–જે કારણથી ક્ષેત્ર, અવગાહના, તથા દ્રવ્ય તેજ હે, અગર અન્ય હે, પણ પર્યાય તેના તેજ હોય છે, આ કારણથી પર્ણય અદ્ધા અસંખ્યાત ગુણ છે. (૧૨) यम्मान ' तन्यनत्य ३ ' इति प्रत्येकमभिमंत्रध्यने, पन्धा- नुलोम्या द्रव्यादीनामन्यथोपन्यामः कृतः। नतश्च यम्मानमान्यत्र ·પરમાણુખંડ બ્રીશિ. च क्षेत्रे तत्रान्यत्र चावगाहनाया, तान्यत्र च द्रव्ये इति सर्वत्र कि- रावस्थायित्वात्त एव पर्यवा लभ्यन्ते, तस्मात्तद्देति पर्यायावस्थान- कालोऽसंख्यातगुणेति ॥ १२॥ ટીકાર્થ–મૂલમાં તત્ય તથા અન્નત્ય શબ્દ છે. તે ક્ષેત્રાદિ દરેક સાથે જોડે. તેમજ છંદના અનુકૂલપણાથી દ્રવ્યાદિ શબ્દને વિપરીત ઉપન્યાસ કર્યો છે. તતઃ જે કારણથી તેજ ક્ષેત્રમાં, અગર અન્ય ક્ષેત્રમાં, તેજ અવગાહનામાં અગર અન્ય અવગાહનામાં, તેમજ તેજ દ્રવ્ય,અગર અન્યદ્રવ્યમાં, સર્વ સ્થળે વદિ પય ચિર અવ- સ્થિતપણાથી મળે છે. આ કારણથી પર્યાયસ્થિતિકાળ દ્રવ્યાદિ કરતાં અસંખ્યાત ગુણ છે. (૧૨) બત્ર શિષ્ણઃ પૂર્વાગામ-- आह अणेगंतोऽयं, दव्योवरिमे गुणाणऽवत्थाणं । गुणविप्परिणामंमि अ, दवबिसेसो अणेगंतो ॥१३॥ અહીં શિષ્ય પૂર્વ પક્ષ કરતાં ગાથા કહે છે. . મૂ–શિષ્ય કહે છે કે, દ્રવ્યને નાશ થયે છતે ગુણ કાયમ રહે છે, આ કાંઈ એકાંત નથી. તેમજ ગુણને નાશ થયે છો તે દ્રવ્યને નાશ થાય છે, આ પણ એકાંત નથી. (૧૩) રાત્રિનો 11 નામાને નાખ્યા ઈને છે ના ત્રાથી - વિ ા ક નrmw 1 8 ટીકા --શિષ્ય કરે છે, અને નાશ થશે ને ગળે કાયમ રહે છે, આવા કછ એકાન નથી. માના નાથ પ જોવામાં આવે ·છે. તેમજ ગુનો નાથ તે દખ્ય વિશેષ એટલે બનાસ અને વસ્થ થાય છે, આ પરત નથી. કારણ કે ગુને નાશ જ દૂબે તેવુજ જોવામાં આવે છે. (૧૩ } पदमेव दर्शपति- विप्परिणयमि दव्वे, कम्मियि गुणपरिणई भये जुगवं । फम्मिवि पुण तदवस्थे-विहोइ गुणविपरीणामो॥१४॥ આજ વાતને બતાવે છે. – ઈ વ્યને વિપરીત પરિણામ થયું છે? દ્રવ્યની સાથે જ ગુણને પણ વિપસ થાય છે. તેમજ ઇબ્ધ તેનું જ રહે છે પણ ગુણને નાશ થાય છે. (૨૪) જાર Hrsingiાન રા বিষ্যকােন ধ যা সাকগাদাহীন হানাদাৎ વિજ જ િgsrirregurgin- નિયામાd/pdf ગુણગાન ગવાયર, પર- દર શનિ જન ન મળતા ટીમર્થ– કઈ પણ દ્રવ્યમાં પોતાના કેટલાક પરમાણુ ચાલ્યા જવાથી અગર બીજા પરમાણુઓ મળવાથી દ્રવ્યને નાશ થવા માપેજ પૂર્વના પરિણામવાળા ને પણ નાશ થાય છે. તેમજ ઈપણ દ્રવ્ય બીજ પરમાણુનું અવુ, અગર ચાહ્યા જવાને અભાવ હોવાથી દ્રવ્ય પ્રથમની અવસ્થાવાળું છતાં પણ ગુણને નાશ થાય છે. દાત તરિકે ઘટવ્ય પૂર્વની માફક અસ્થિત છત પણે પાકવં પવના શ્યામ રૂપાદિ રણને નાશ જવામાં આવે છે ·10 *. । , मोगरम्- भण्णइ सयं किं पुण, गुणबाहुला न सव्यगुणनामो। दव्यस्स तदन्नत्तेषि, बहुतराणं गुणाण ठिई ॥१५॥ ॥ इति परमाणुविचारमनिवदा खण्डपदप्रिंगिका समाना || અર્લી શાસ્ત્રકાર ઉત્તર આપે છે, मूलांय-~ -महारा, भाई भन्य छ. शिष्य छ, सत्य छ, तपछी शुटे ? २३ કહે છે, ગુણ ઘણા હેવાથી બધા ગુણને નાશ નથી. દ્રવ્યનું અન્યપણું થયે છીને પણ ઘણા ગુણ રહે છે. (૧૫) दव्यान्ययात्रे गुणान्ययावं व्यनादयस्थ्ये गुणान्ययानं च यदुक्तं तत् सत्यम्, अनयोरपि मनायोः कथंचिहटनाकि पु. नर्गुणानां वर्णगन्धरसादीनां बाहुल्यादेकस्मिन् परमाणुस्कन्धे भू- यसामवस्थानान्न सर्वेषां गुणानां विनामो मानि। द्रव्यस्य तदा न्यत्वेऽपि परमाणुसंगमविगमाभ्यां नारोऽपि बहुतराणां वर्णगन्त्र- रसादीनां नष्टेप्वपि केपुचित्परिणामादिषु गुणेषु गुणानां स्थिनि- रिति हेतोव्यस्यानायुपोभावस्थानायुरसंख्यगुणमिति स्थिनम् १५ ॥ इति परमाणुविचारमतिबद्धा श्रीरलसिंहसूििवता खण्डपतिशिकात्तिः समर्थितेति ॥ ટીકાર્ય--ગુરૂમહારાજ ઉત્તર આપતા કહે છે કે, દ્રવ્યના છાદલાવાથી ગુણ બદલાય છે, તેમજ દ્રવ્ય કાયમ રહે છે, અને ગુણ બદલાય છે. આમ જે તે કહ્યું, તે બરાબર છે. આ બન્ને ભાંગાએ પણ કથાચિત્ ઘટી શકે છે. શિવ્ય જવાબ આપતાં કહે છે કે, તે ઘટી શકે છે, તે પછી શું કહેવું છે? ગુરૂમહારાજ ઉત્તર આપે છે કે, ·મળની સાથે માથાતર. રૂપ, રસ, ગપ, સ્પર્ધાદિ ગુણે ઘણા હેવાથી એક પરમાણુ અપને વિરે ઘણા ગુણે રહે છે. આ કારણથી બધા ગુને નાશ થતે નથી. તેમજ કેટલાક પરમgના મળવાથી અગર ચાલ્યા જવાથી દવ્યનું બન્યપણે અગર નાશપનું થયે પણ ઘણા રૂપ, રસ, ગાદિ ગુલની સ્થિતિ હોય છે. જો કે પરિમાદિ કેટલાક ગુને નાશ થાય છે, તે પણ રૂપ રસાદિ ઘણા દેપ છે. આ કારણથી સ્થાન આપ્યું કરતાં ભાજસ્થાન, અસ ખ્યાન ગયું છે. આ વાત નિશ્ચિત થઈ. इति परमाणुविचार पतिपदा श्रीरत्नसिंहहरि विरचिना ग्मंडपदागिकाटीकाया गुर्जरमापा मुनि देवविनयेन समर्पिता पेपार नगरे पूर्णगताः सं. १९७२ मार्गशिर्ष प्रतिपदाया. પરમાણુ ખંડ પત્રિશિકામાંથી સારાંશ છત- ( ૧ ) શેવસ્થાન આયુ (૨) અવગાહના સ્થાન આયુ (૩) દથસ્થાન અપાયુ, ૪ ) ભાવસ્થાન આપ્યું. સ્થાન આપ્યું કહેતાં સ્થિ- નિકાળ જાવે

·દ્રવ્ય નિકાળ રહે છે, પશુ અવમાન સ્થિતિકાળ બદલી જાય છે
સ્થિતિકાળ સાથે નિયમિત છે. પણુ અવગાહના સ્થિતિકાળ ક્ષેત્રન્સિ
તિકાળ સાથે નિયમિત નથી. કારણ કે અવગાહના તેજ ક્ષેત્રમાં પ
તેજ રહે છે તેમજ બીજ શ્રેત્રમાં પણ તજ અવગાહના રહે છે. '
ગુણે છે. કારણ કે કેચ વિકેચથી અવગાહના ચાલી જાય છે.
પણ દ્રવ્યની અંદર રહેલા અમુક પરમાધુઓ તે તે કાયમ રહે છે.
૧૦ અવગાહુનાસ્થિતિકાળ, સ ઘાત તથા ભેદરહિત
સ્થિનિકાળ માથે નિયમિન છે, પશુ દ્રવ્યસ્થિતિકાળ અવગાપુર,
સ્થિતિકાળ ના નિયમિત નથી. કારણ કે એ કાચ વિકોચ
ર
મM કિ.
૩ અગાનામિનિકન કરતાં,
પરિમ-વા-ક.
ઇમ્બિનિકળતાં, જટવા પરમનું
તેને સ્થિતિકાળ.
૫ ભાવસ્થિનિકાળ કરે, અનુિં કામ છે,
ચુધી તેને સ્થિનિકા. આ ચારેની પરસ્પર અપ””
વિચારણા કરવી.
જ સર્વશી વે સ્થિતિકાળ છે, સત્ર કે
સજક ન હોવાથી.
૭ શેરસ્થિનિકાળ કરતા અવગડનાસ્થિતિક જ
ખ્યાન શુ છે. કારવૃકે પુદગળ બધી છે તે તે
છે, પણ અવગાહના તે તેત્રમાં મળે તેમજ અન્ય ક્ષેત્રમાં
મળે, શરીરનું કદ ચાલ્યું જતું નથી. ચાલું ક્યારે જાય છે અને
સંકેચ વિકેચ થાય તે.
૮ ક્ષેત્રસ્થિનિકાળ સકાચ વિચડિત જવા
ક્ષેત્ર બદલી જાય છે.
૯ અવગાહના સ્થિતિકાળ કરતાં દ્રવ્યસ્થિતિકાળ અસ”
જો સંઘાત અગર ભેદ થાય, તે દ્રવ્યસ્થિતિકાળ ચાલ્યો જાય,

·જાની સાથે ભાત. શ ૧૧ વ્યસ્થિતિકાળ કરતાં ભાવસ્થિતિકાળ અસંખ્યાત ગુ છે. કારણ કે સંપાત તથા ભેદથી સ્થિતિકાળ યા જાય છે, પ દ્રષ્યની અંદર રહેલ રૂપ રસાદિ તે ચાલ્યા જતા નથી. સંઘાર કહેતાં અમુક પરમાનું મળવું. ભેદ કહેતાં અમુક પરમાઓનું હું પી જવું. આ મુજબ થવાથી વ્યસતા જાય છે, પણ ભાવ- બદ્ધ કાયમ ટકે છે. તે દ્રવ્યગત રૂપાદિ વન કાવ્યા જાય, તેજ ભાવઅઢા ગયે જા. ૧૨ વ્યસ્થિતિકાળ, ભાવસ્થિતિકાળ સાથે નિયમિત છે. પણ ભાવસ્થિતિકાળ દ્રષ્યસ્થિતિકાળ માથે નિયમિત નથી. કારણ ભેદિથી કેટલાક પરમાણુ ચાલ્યા જાય છે, છતાં રૂપ, રસ, ગપ તથા ૫ આ ચારમાં પર પડને નથી. માટે ભાવસ્થિતિકાળ વપાકે છે. શિષ્યશકા- ૧૩ આ કહેલ બાબત એકાંત નથી, જે દ્રવ્ય ચાપુ જાય ને ભાવતા ટકી રહે. ઘાદિકમાં પાક વખતે સ્પામ રૂપ ચાયું જાય છે, જે દ્રવ્ય કાયમ રહે છે. ઉત્તર ૧૪ વાન બળ છે, ૫ પટાદિક ને ઘસવાથી તેના અમુક પરમાણુઓ વાયા જાય છે. પણ રૂપ રસાદિ અમુક તે કાયમ ટકે છે. અહીં અમુક રૂપાદિ ને ભાવઅદ્ધા ટકાથી વધે આવતો નથી. તેમજ ઇટાદિકના દાંતમાં સ્થાદિ રૂપે નદન ચાલ્યા જતા નથી, જેથી દવા પતિ આવતી નથી આ મુજબ પરમાણૂસંબપી સારાંશ પૂર્ણ થાય છે ·II દમ છે सत्तिका पुद्गलपट्त्रिंशिका । (ભાષાંતર) अय पञ्चम एव शतकेऽष्टमादेशके पुद्गलमदेशानिरूपणस्वरूले द्रव्यतः, क्षेत्रतः, कालनी, भावनश्च सप्रदेशानां पगलानां मूत्रो- तात्पपात्तस्य भावनार्य गायाणपत्रो वृद्धोको विग्रियते स चायम्- ભગવતીસૂત્રના પાંચમા શતકના આઠમા હરેશાની અંદર પાલપ્રદેશના સ્વરૂપને પ્રતિપાદન કરવાના અવસરે દ્રવ્ય, , કાલ અને ભાવ-આ ચારને આશ્ચિમપ્રદેશઅપ્રદેશ પુલોનું સ માં કહેલ અપ બાદુત્વપનું પ્રતિપાદન કરવાને ગાથાને સમુદાય વૃદ્ધ પુરૂએ કહેલ છે, તેનેજ અહિં વિસ્તાર કરવામાં આવે છે. ગાથા સમુદાય આ છે- શાદુ, રવિમારો अपएससप्पणसाण, पुग्गलाणं समासणं ॥१॥ નવ્ય, ક્ષેત્ર, કાલ તથા ભાવ–આ ચારને આશ્રિ અમદશ તથા પ્રદેશ પુદગલેનું અપ બહુ- પનું માપથી કરીશ. ૧ ૧ ૧ ૧ ·મની માયે જાન. --- न्यतः समदेशानामभदेशानां च, क्षेत्रतः समदेशानामभदे- ન , ” તે વાત સમાજના , মাৰঃ সােনামখানা খ, ধনমানুষ- न्परत्वं सरपेण पक्ष्य इति ॥१॥ રીફાઈ–વ્યથી સમશ અપ્રદેશ, ક્ષેત્રથી સપ્રદેશ અપ્રદેશ, કાલથી સપ્રદેશ, અપ્રદેશ, તેમજ ભાવથી સપ્રદેશ, અપ્રદેશ પુદગલે, પરમાદિ દ્રવ્યનું અપ-અપ સપથી કહીય. () અપાર રચ્ચે રમાબૂ, હિનેeggોrt कालेणेगसमइआ, अपएसा पुग्गला हुंति ॥२॥ શાસ્ત્રકાર અહીં અમરેશ કેને કહે છે, તેનું કવરૂપ બતાવે છે. પૂજા–-દ્રવ્યથી અમદે પરમાણુ છે, ક્ષેત્રથી અ- પ્રદેશ એક આકાશપદેશવ્યાપિ પુણલે છે, કાલથી અમદેશ એક સમયસ્થિતિવાળા પુર્ણ છે. (૨) અવાજા પર ત પ જતા परस्पराऽर्मवृत्ताः परमाणयोऽप्रदेशाः पुद्गला भवन्ति ? सेनत एक- નમસ્યાના પુરા પત રાત સમય- स्थितयोऽप्रदेशाः पुद्गला भवन्तीति ३ ॥ २॥ રીકાથ–અપ્રદેશ પુદ્ગલ છે, આ પદ દરેક સાથે જોડવું. તતઃ દ્રવ્યથી પરસ્પર નહિ મળેલા પરમાણુઓ અપ્રદેશ પુરો છે. (૧) થી એક આકાશપ્રદેશવ્યાપિ પુદગલે અપ્રદેશ ગલો છે. ( ) કાલથી એક સમય સ્થિતિવાળા પગલે અપ્રદેશ પુદગલ છે ( ૩ ·पुसमा भावापदेवस्वरूपनिरूपगपूर्वकं तदल्पत्वमाह- भावेणं अप्पएसा, एगगुणा जे हवंति वपणाई। ते चिय योवा जं गुण बाहुल्लं पायसो दवे ॥३॥ ભાવ અપ્રદેશનું સ્વરૂપ બતાવવા પૂર્વક તેનું અપપનું કહે मूलार्य-माथी महेश : गुस asaili વ છે, અને તેજ સર્વથી છેડ છે. કારણ કે દ્રવ્યની અંદર કાર્ય કરી ઘણા ગુણે રહ્યા છે. (૩) भाग पागणाः यष्णाई' इति वर्णादिभिः पुनला भर- देगा भाग्नि ४ । भयम:~-एफगुणकालकैकगुगीन कादयो বগ, খেযুমিনুলেখা যখন, যুগনিগম गा, एफगुणगुणनि तपः सर्गना पहला मारा देगा मानीत्यर्थः । न पा 'योग' इति पर्यनोकाः । यो इंग मागणी गणाः मार्गेण परन्ति । भयमय:-भूटा मार- ग शारिगणा मालागान्ना कारवादगः मानल्याना [গ মানি। অযুতাংশনাগিনাশা इनिभाः ॥३॥ Animal १३१, २, ५, wife yar MiAD, HE MEANj4110th ty ant, AMARY Trirat Hamar - 11 hinfi tant ......... sut arti , .

·m- 411६. . state तो पा . Ram RID (2) गोपालपमेण अप्पएमा भरे अनंसगुणा । किं. वारणं पुण भये,भपणद परिणामयाranen पामगर सशस. Funnyा. 40: छाय, पर. माम ९पायी. (४) मी भागोभ्यः फागमा भमंग्यगुणा भोपुर तो तो : राय-परिणायानां पानात् । भप:-यों मिगये पापपानभेगमपारमादिपरि. पामागपमा म मरिमनगर नासपा पालनामा उत्पते । तर पपश, नीती, गाः पर, पर्श भटो, एनेस {ৎ শপিংমাধানাগাবনা पाशेणानना भेदाः परमानां प्राप्यन्न, मेप साधु भेषु मनिभः परिगमपस्थितिमा कालोऽनशा भरन्ति । नया विशालतानां परमाणुनार पगलरसन्यापा परिणपन मंगमः। एप्पापरमाणभा विघटन भेदः । एतस्मिमाव नमारोपासना परमाणुनामवस्थान गम्मत्वम् स्मपरिणाम- परिलताय दरम्प परमाणुसंग्ग्याननिकमेणा [मनिममपम ] नेश- सभामरागपिनया भरन वादग्न्यम् । एतेषपि परिणामान्तरेषु ·V છે. આ સર્વ ભેદને વિશે દરેક ભેદ જ્યારે એક સમય સ્થિતિને હોય છે, ત્યારે તે પુદગલપરમાણુ કાલ થકી અપ્રદેશ કહેવાય છે યુગલન્નીશિ. यदा यदा तदोलन पुगला एकसमयस्थितिकाः पाप्यन्ते, तदा फालतोऽमदेशा उच्यन्ते । इति मतिपरिणाम कालाभदेश भवाचदहुत्वमिति ॥ ४॥ ટીકર્થ-ઈતઃ કેતા ભાવ અઘરેશ કરતાં કાલ અમદે, સંખ્યાત ગુા છે. શા કારણથી? કહીએ છીએ, પરિણામ પનું હવાથી અને આ અર્થ છે. જે પુદગલપરમાણું જે કરી જે વર્ણ, ગંધ, રસ, સ્પર્શ સંઘાત ભેદ સૂમ અને બાદરસિક ભિન્ન પરિણામને પામે છે. તે પાગલપરમા તે સમયે તે પરિક માંતરને આધિને કાલથી અપ્રદેશ કહેવાય છે. તે પુદગલપરમાર માં પાંચ વર્ષ બે ગંધ, પાંચ રસ, આઠ સ્પર્શ આ મુજબ છે પદને વિષે દરેક પદમાં એક ગુણકાત્યાદિ અનંતગણ * પર્થત એક આદિ, એક ઉત્તર વડે અનંતભેદ પુદગલના પ્રાપ્ત તથા જુદાજુદા પરમાઓનું એક પુદગલ કંપપ પરિમાં તેને સંધાન કહે છે. એક દ્રવ્ય થી પરમજીએનું જ પડવું ભેદ કહે છે. એક આકાશમશને વિષે બે આદિ પરમાણુઓનું રવું તેને સુલમ કહે છેસુમિ પરિણામ પરિતદ્રવ્યનું પૂર માણુઓની જેટલી સંખ્યા છે, તે સંખ્યાને હલઘન નહિં કરતાં અને આકળ પ્રદેશમાં વ્યાપિને રહેવું, તેને ભાદર કહે છે. અર્થાત જેટ પરમાવઓને સ્કેપ છે તેટલાજ વધારેમાં વધારે આકાશ રજી યાપિને રહેવું, પર અનત પરમાન સ્કંધ યતે અસંખ્યાના આ પ્રદેશમાં વ્યાપને રવુ અને બાઇર કહે છે, આ પરિ માંતરને વિશે પ ત્યારે ત્યારે પણ આરંભકાળને આ એક સમયસ્થિતિવા પામીએ, ત્યારે ત્યારે તેને કાળ મા P ·પૂરી સાથે સાજાંતર. પ્રદેશ કહેવામાં આવે છે. દરેક પરિણામદ કાલ અપ્રદેશના સંબ- પાથી કાલ અપ્રરેશભાવ અપ્રદેશ કરતાં વાર છે, (૪) एतदेव भाव्यते- મળ m, जे ते कालेण हुँति दुविहाऽवि। दुगुणादओऽपि एवं, भावेणं जावणंतगुणा ॥ ५ ॥ આજ વાત બતાવે — –ભાવથી જે અપ્રદેશ છે, તે કાલથી બે પ્ર- કરે પણ છે. તેમજ ભાવથી બે ગુણથી માંડી યાવતુ અનંત ગુણ પતિના છે પણ બે પ્રકારે છે. (૫) મા પિઝાને જ રિષિ કે જ, જ- દ્વારા ન મારે, समपस्थितपस्वकायकोत्तरेण पावदसंख्पातसमयस्थितयस्तै सबै પરેશ કાપડ પર રિકનસાગના, પતિ રિષિા, જાણ મારા મન્ના ટીકાર્ય–ભાવથી જે અપ્રટે છે, તે કાલથી બે પ્રકારે પણ છે. એટલે અપ્રટે તેમજ સમા પણ છે. તેમાં એક સમય સ્થિતિવાલા અમરે છે, એ આદિ સમય સ્થિતિવાળા તે એક આદિ એક ઉત્તરવડે કરી વાવનું અસંખ્યાત સમ્પરિતિવાળા પ તે બધા સમજે છે. આ અભિપ્રાય જાવે. તેમજ ભાવથી બે ગુ- થી મારી અન પર્યંતના ઓ છે એવ એટલે જે પ્રકારે છે, મુ ·कस्मिन् गुणस्थानके कालापदेशानामेराशिभवति । अपर्य नाः प्रतिगुणस्थानमनन्ता. पुद्गलाः सन्ति । एवमेकगुगनीला ટીકાર્થ-એક ગુણકાલક, બે ગુણકાલકદિ ગુણસ્થાનોનેત્તિ એક એક સ્થાનકમાં કાલ અપ્રદેશોની એક એક રાશી થાય છે અને આ અર્થ છે, એક ગુનાલન્દાદિ-એક આદિ એક ઉત્તર વૃદ્ધિથી અનંત… કાલક પયંત દરેક ગુસ્થાનને અને અનJ २८ પુદગયાત્રીશિ. कालापएसयाणं, एवं इकिको हबइ रासी । इंकिके गुणठाणमि एगगुणकालयाईसु ॥६॥ तथी रीन मूळां-- अनासपाहियेगु, નકને વિષે કાલ અરોની ઉપર મુજબ २॥शी यायचे. (१) एफगुणकालकद्विगुणकालकादिषु गुणस्थानफेषु मध्ये एकगुणकालकादप एकाकोत्तरया गुणवृघ्याऽनन्तगुणा दयोऽपि लभ्यन्त इति । ...iratne एव कालापदेशरायो भवन्तीति ॥ ६ ॥ 12. मे भु: भुना gi. 11.31 સ્થાનકરણી અનંત હવાથી કાલ અરદેશરાણીઓ અનની મા N .. प्रय मेरक:~- आहातगुणतणमे कालापएमयाणति । जमगंतगुणटाणेमु हुंनि गमी वि हु अणना 11 Timमा .

·મશ-રીકે સાથે ભાષાંતર. અહીં વાદી શંકા કરે છે. – આ પ્રમાણે કાલઅમદેશે અનંતગુણા થવા એ. કારણકે અનંતગુણ સ્થાનને વિષે રાશી પણ નંતી થાય. (૭) एवमिति यदि प्रतिगुणस्यान कालामदेशराशयोऽभिधी- છે, તો મારા રાજ બનનપુર મુવતા तोऽनन्नेप्येकगुणकालादिगुगशालकत्रिगुणकालकादिप्वनन्तगु- "गकालापर्यवसानेषु गुणस्यानकेषु रामयोऽप्यनन्ता भवन्ति, अप चाऽसंख्यातगुणत्वामिप्यत इति ॥ ७॥ ટીકાર્યું—પ્રમાણે જે દરેક ગુણસ્થાનકે કાલ અપ્રદેશ શશી શો તે ભાવ અપ્રદેશ કરતા કાલબાદે અનતગુણ થશે. કારણકે એક ગુણકાલક, બે ગુણકાલક, ત્રણ ગુણકાલકાદિ અનત ગુણ- કાલક પન અનત ગુણસ્થાનને વિષે પણ અનત રાશીઓ થાય છે. છતાં તમો કાલ અપ્રદેશો અસખ્યાતગુણ કહે છે. (૭) अवोत्तरम्- भण्णइ एगगुणाणवि, अणंतभागंमि जं अगंतगुणा तेणासंखगुणचिय, हवंति नाणंतयुणिअत्तं ॥ ८॥ અડું શાસકાર ઉત્તર આપે છે. મૂર્ય–જે કારણથી અનંતગુણ કાલકરાશી એ ગુણ કાલકાદિ રાશીના કરતાં પણ અનંતમા ભાગે તે કારણથી કાલ અમદે અમખ્યાનગુખ છે. અને ગુણ નથી. ( ૮ )

·No text on this page.

·No text on this page.

·ફર પુદગવછત્રકિ. पकारो ज्ञेयः । अयमभिप्रायः~ये परमागवः परसरममत्ताने दन्यतोऽमदेशा उच्यन्न इनि ॥९॥ ટીકાઈ–એ પ્રમાણે પ્રથમ વર્ણ, ગંધાદિ ભાવપરિણામ કે જેનું સ્વરૂપ કહેવામાં આવ્યું છે. એક આદિ અનાગુ થાર તિભાવપરિણામને આશ્રિ કાલથી અપ્રદેશ પુદગલ, સ્વરૂપ ક કરીને બનાવ્યા. દ્રવ્યની અંદર દ્રવ્ય પરિવામને આશિ પરમg દિકને વિષે ભાવપરિણામમાં કહેલ પ્રકાર કાલથી અપ્રદેશરૂપ જ વિ. આનું રહસ્ય એ છે કે પરપર નહિ મળેલા એવા જે બધી અપ્રદેશ પરમાઓ છે, તે તથા બીજા જે પુદગલ કોણ છે તે એક સમય સ્થિતિવાળા હોય છે તે કાળથી અપ્રદેશ જવા. (૯) अय क्षेत्रांप्रदेशस्वरूपमाह-- एमेव होइ खित्ते, एगपएसावगाहणाईसु । ठाणंतरसंकंति, पडुच्च कालेण भग्गणया ॥ १० ॥ હવે ક્ષેત્ર અપેક્ષાથી કાલ અમદેશ બનાવે છે. સૂર્ય–દ્રવ્યની માફક ક્ષેત્રમાં જાણવું. આકાશ- ના એક પ્રદેશમાં અવગાહને રહેલ જે પુદગલ આ ધેનું અન્ય સ્થાનકમાં જવું, આને આર્થિકાલથી અપ્રદેશે જાણવા. (૧૦) एवमेव द्रव्यपरिणामवद्भवनि, क्षेत्रे क्षेत्रमधिकृत्य एकपटे- शारगाहादिषु पगलभेटेषु स्थानान्तरगमनं प्रतीन्य कालेन काला- प्रदेशानां मार्गगा । अयमभिमायः यथा द्रव्यपरिणाममाश्रित्य परमाणवो द्रव्यनोपदेशाम्नधैकनमःपटेगावगाहिनायां मन्यां : 3: 7:1 Farvજર 1 તવ નમક રાજ'નાના'' -

·No text on this page.

·૩૪ પુદગલ છત્રશિ- જmહિ જૂ નામે ચિત્તા નજર વેદ મતિ, મનને જ નમક देशावगाहिनो भूत्वा समयमेकं स्थित्वा पुनायनमःमदेवाचगाडिन्थे भवन्ति, तदा संकोचे विकोचेऽपि सनि पुगलस्कन्याः कालोन देशः स्युः । तया मूक्ष्मवादरस्थिरास्थिगन्दमनःकर्मादिपरिणत च मतीत्य कालनोऽप्रदेशाः स्युः । अयमभिप्रायः-ये मूला दरादिपरिणाममापनाः पुग़लस्कन्या यदा समयमेकमवतिष्ठन्नं. तदा ते कालनोऽप्रदेशाः स्युः ॥ ११ ॥ ટીકાર્થ-અવગાહુનાના સંકેચ તથા વિકાચને આ િકાર અપ્રદેશ થાય છે. આનું આ રહસ્ય છે કે, જે પુદગલન્ક માણુ સંખ્યાની અપેક્ષાએ અલ્પ આકાશપ્રદેશને અવગાડી એક સમય રહી, ફરી ઘણા આકાપ્રદેશને અવહે છે અને એક સમય રહે છે. ત્યારે ઘણા જ આકાશપ્રદેશને અવગાહી એક સમય રહી ફરી અપ આકાષ્પદેશ અવગાહી પુગલક થાય છે. આ સચિ, વિકેચ થયે તે પુરગલ કાલથી અપ્રદેશો છે. તેમજ સુક્ષ્મ, બાદર, સ્થિર, અસ્થિર, શબ્દપરિણામ, મનપરિણામ અને કમદિ પરિણામને આશ્રિ કાલથી અપ્રદેશે થાય છે. અભિપ્રાય છે કે જે સૂકમ તથા બાદરાદિ પરિત્રામને પામેલા પુદગલરક : ત્યારે એક સમય સ્થિતિકાલ રહે છે ત્યારે તે પુગલ સ્કંધો કાલે થકી અપ્રદેશ છે. (૧૧) તિર્થ- एवं जो सव्वोऽवि अ, परिणामो पुग्गलाण इह समय तं तं पडुन एसिं, कालेणं अप्पएसत्तं ॥ १२ ॥ ઝાર્ય– એ પ્રમાણે જૈનશાસનમાં સમગ્ર પુના ·34 મારી સાથે ભાષાંતર તે તે પરિણામને આશ્રિ કાલથકી અમદેશે બતાવ્યા છે. एवं उक्तमकारेण यः सर्वोऽपि च परिणामः पर्यायान्तरण भवनं पुद्गलानामिति परमाणनां स्कन्धानां चेहति जैनमवचने वर्णितः; तं तं परिणाममाश्रित्य 'एसि' इति पुद्गलानामेकसमयस्थितिकानां फालेनामदेशत्वं मेयमिति ।। १२ ।। ટીકર્થ–પ્રથમ કહેલ પ્રકારવડે સમગ્ર પરિણામ એટલે પ- થયાંતરને પામવું. પરમાણુઓનું તથા પગલકનું જે જેનશા- સનમાં વર્ણન કરેલ છે તે તે પરિણામને આશ્રિ એક સમય સ્થિતિ વાળા પગનું કાલથી અપ્રદેશ પણ જવું. (૧૨) तया च सनि किं सिद्धम् ? इत्यन आह- कालेण अप्पएसा, एवं भावापएसएहिं तो। हुँति असंखिजगुणा, सिद्धा परिणामबाहुल्ला॥१३॥ આથી શું સિદ્ધ થયું ? તે જ બતાવે છે. मूळार्थ-ये भागे ला मश:२ तास. પ્રદેશે અસંખ્યાત ગુણ સિદ્ધ થયા. પરિણામના બહુપ- थी. (१३) ये भावतोऽप्रदेशा एकगुणकालकादयः, ये व द्विगुणकाल. कादयोऽनन्तगुणकालकान्नादीन पावद्भावतः समदेशास्ते सर्व कालन एकममयस्थितिका अप्रदेशाः । 'पर्व' पनि अनेन व्या- ग्यानेन भावाप्रदशेभ्यः कालापदेशा एकगणमालमाद्विगुणगाल-

·૩૬
ગુગલ છત્રીનિ-
कादीनां परिणामानन्त्याला असंख्यातगुगाः सिदामा
૧રે
ટીકાર્થ-જે પુદગલ એક ગુd કાળકાદિ જાવ,
અપ્રદેશ છે, તેમજ જે પગલે બે ગુણ કાલકાદિ અનંત
લકાદિ પર્યંત સુધી ભાવથી પરેશે છે. તે બધા કાલ થી છે
સમય સ્થિતિવાળા કાલ અપ્રદેશો છે, આ વ્યાખ્યાન વડે ભાવ
રોથી કાલ અને એક ગુણ કાલક બે ગુણ કાલકાદિનું છે
શામ અને હોવાથી પુગલે અસંખ્યાત ગુવ સિદ્ધ થાય છે. (1
इत्तो दबाएसेण अप्पएसा हवंतऽसंखगुणा ।
के पुण ते परमाणू, कहते बहुअत्ति तं मुणसु ॥११
—કાલ અપ્રદેશ કરતાં દ્રવ્ય અમટે અનું
ખ્યાન ગુણ છે. તે શું છે ? ઉત્તર-પરમાણુઓ છે. *
ઘણું કેમ છે? ઉત્તરસાંભળ (૧૪)
ગ્નનઃ જાન ના
જાના જાના જે પુન: માનવ / એ
: ૨૪
ટીકા--હમણાં કહેલ કાળ અપ્રદેશ કરનાં દ્રવ્ય અમે
અમખ્યાન ગુવા છે. તે શું છે ? ઉત્તર, તે પરમાઓ છે. કેમ
ઘ છે? તજ બનાવે છે. (૧૪)
अणु-मंखिन्नपसिन असंखऽणनप्पांसिआ नेय
चरो मिस गरी पुग्गलाण लोग अणंताणं ॥१
– આની એક રેગિ , અને

·No text on this page.

·Armire जेण पएसहाप, तत्थाणतेहितो, सुत्तणं तप्पासिहिंतो । भणिआ अणयो अणंतगुणा ॥१६ मार्थ----या या२ शशिभा मा पानी જે રાશિ છે. તે રાશિ તેને પ્રદેશની અપેક્ષા કરતાં છુટા પરમાણુઓની જે રાશિ છે તે પ્રદેશની અપેક્ષાએ मत भूभा. (18) 'तत्य' इति तेषु चतुर्पु गमिषु यत्रप्यनन्नदेशिका स्कन्या अनन्ताः सन्ति, तथापि तेभ्योऽनन्तप्रदेविकायमः प्रदेशार्यतया परमाणवोऽनन्नगुणाः मूत्र उक्ताः । मूत्र पैदर- "सञ्चयोवा अशंतपपसिया खंभा दवट्टयाए, ते चैव पएमट्टया ए अणंतगुणा । परमाणुपुग्गला दबट्टपपमहयाए अर्गनगुगा । संखिजपएसिया खंया दबट्टयाए सैग्विजगुणा, ते चैत्र पएमद्वया' ए संखिनगुणा । असंखिजपएसिया खंधा दलाए अमंपिज गुणा, ते चेव पएसद्वयाए अमेखगुणत्ति ।। १६ ।। ટીકાથ–પૂર્વે કહેલ ચાર રાશિમાં કે અનંતપદેશી કa અનંત છે, તે પણ તે અનંતપ્રદેશિક સ્ક ધોથી પ્રદેશની સામે પરમાણુઓ સૂવને વિષે અનંતગણ કહ્યા છે. સૂત્ર આ છે. સર્વ ઘડા અનતશિક સ્ક છે દ્રવ્યની અપેક્ષા છે. આજ સક છે પ્રલે શની અપેક્ષાએ પિતાથી અનતગુણ છે. પરમાણુ પુદગલો, જ તેમજ પ્રદેશની અપેક્ષાએ તેના કરતાં અનંતગુણ છે. સખ્યા પ્રદેશવાળા ક દ્રવ્યની અપેક્ષાએ તેના કરતાં સખ્યાનગુણા છે આજ રૂંધે પ્રદેશની અપેક્ષાએ પિતાથી સ ખ્યાતગુણ છે. અસખ્યા , प्रा'निचित । एवमऽपि श्रमविन' नि चित् ।

·3. भूग-रासाये लापतर. ત પ્રદેરીવાળા પો તેના કરતા દ્રવ્યની અપેક્ષાએ અસંખ્યાતગુણ છે. આજ સ્ક ધ પ્રદેશની અપેક્ષાએ પિતાથી અસ ખ્યાતગુણ છે. (૧) संखिजयमे भागे, संखिजपएसिआण वति । नवरमसंखिजपएसिआण भागे असंखयमे ॥१७॥ मूलार्य-५२भामुमो ध्याता मशिवाणा२४ घाना સંખ્યાતમે ભાગે છે. તેમજ અસંખ્યાત પ્રદેશવાળા સ્કંધના અસંખ્યાતમે ભાગે છે. (૧૭) संख्याताः प्रदेशाः परमाणको येा स्कन्धानां ते तया, सेपो संख्येपतमे भागे वर्तन्ते परमाणव इति । असंख्याताः प्रदे. शाः परमाणवो येषां ते संधा, तेषां पासंख्येयतमे भागे पन्ने, परमाणन इति, उक्तम्भप्रामाण्यात् । अयमागया-यथा फिल फ्ल्पनया शतस्य संख्येयतमो भागो विंशतिः, शतस्यैवासंख्येयन- मो दश, शतस्पैवानन्ततमो भागः पश । एवमिहानया दिशा घ. णुकादिस्कन्धेभ्यः प्रभृति संख्यानाणुरुस्कन्धान यावद् यः सं- ख्याताणुरुस्कन्धरागिस्तदपेक्षया परमागरः संख्येयतमे भागे ष. न्ति इति । अमंग्ख्याताणुकस्कन्धराश्यपेक्षया त्वमंग्य्येपभाग इति । परमार्थतस्तु परमाणनामप्पनन्तत्वं पक्ष्यत इति ॥ १७ ॥ ટીકાથ-સંખ્યાતા પ્રદેશે એટલે પરમાણુ છે જે અપને તે સંખ્યાતા રે કહીએ. આ ના સખાતમે ભાગે પરમા- હુઓ છે. અસ ખ્યાતા પ્રદેશે એટલે પરમાણમાં છે. જે આપને તે અસખ્યાત ક પ કરીએ આ અધિના અસખ્યામે ભાગે માણુઓ વત છે કહેલ સૂના પ્રમાણથી આને ભાવાર્થ આ છે. .

·- - - - કપના ની મજા છેમકાન વીણ શાળા . એ જ ભ ષ : મતમાં ભાજપ પણ છે. આ ગીત પર જ ન રૂપથી માંડી માના પરમ આના કપ પન જે તે પરમાણુની ૫ શનિ છે. આ એપ પર ખ્યામભાગે બને છે. અને પછી એ પરમાએ અખા ભાગે છે. મા ન ના પાન પરમાતી રમા એને અનન કરે. (૧ মা বায়ুনা যা থমাঃ- सइवि असंविजापासिआण नेमि अबभागने । घाहुलं साहिबइ, फुटमयमेमाहि रासीहि ॥ १८ હવે પરમાણુઓનું બહુપણ બનાવે છે. —-અસંખ્યાત પ્રદેશવાળા ની અર ક્ષાએ પરમાણુઓ જે કે અસંખ્ય ભાગે છે તે પ પરમાણુઓ ઘણા છે. પ્રગટ બીજી રાશિઓ કરતા. (૮) સાથamઃ m: “વ” ને “ माणूनामसंग्व्येयभागले । यईस्वं कथ्यने, निशितमेव मेर राशिभ्यां संख्यातादेशिकानन्तमदगिकाभित्रानाभ्यामिति । अयः मभिमाया--संख्यातभदेशिकराशेरपेक्षया मूत्रे संन्यातमागति परमाणुनामुक्त ततोऽवसीयते नेपां बहुलम् । अन्यथा संख्या मदेशिकराशेरपेक्षयाऽसंख्येयभागेऽनन्तभागे वा ते परमागवोऽभाव- થતિ છે ?૮ | ટીકાથ –-અસખ્યાત પ્રદેશવાળા ક છે કાના જે કે પર માણુઓ અસખ્યાતમે ભાગે છે, છતા પણ પરમાણુઓ પણ છે. १ कालाऽप्रदेशापेक्षया ।

·No text on this page.

·દ્દગલ નીકિ.
મે
1.w,
सपदेशेवप्रदेशेषु च वृत्तिमतामणूनां बहुत्ता कायम
ટાકર્થ-અસંખ્યાત પ્રદેશિકંધવાળા નામની જે
છે. આએક રાશિના જ અસંખ્યાતમભાગે પરમાતૃઓ છે.
છે. સંખ્યાત ભાગને મધ્યમ સંખ્યાત લક્ષgસ્થાનની વિવાદ
અમો અમથ માત્ર કાલ અવસ્થાથિ હોવાથી અત્યંત અન્ય
जं ते ता सव्वे शिम, अपएसा खित्तओ अणवो।
ગુણ શાસ્ત્રમાં કહ્યા છે. જે કરશી પરમાભને તેમ
બીજ સર્વે બે પ્રશિકાદિ સ્કવે ત્રથી અપ્રદેશ છે. _િ
જે રાજા જામીના મા-
संख्यातमदेशिकरकन्यरास्त संख्यातमागे वर्तन्ते ।।
स्य च विवक्षया पूर्वोक्तयुत्या च नात्यन्नमयदेति।।
તથા મારિ I ?3 #1
બાકીની સંખ્યાત પ્રશિક ગરિક શશિની રાત્રે
આનો આ અર્થ છે. અનંતપ્રશિક કંધરાશિ કરતાં
અનંતગણ છેસંખ્યાનાશક ધરાશકરતાં સંખ્યા
પ્રથમ કહેલ માફક અત્યંત પલ નથી. આ કાર
સમરસ તેમજ અને વિષે વાર પરમાણુ ઘણું છે
આના કરતાં દ્રવ્ય અમરેશે અસંખ્યાત ગુબા છે. (૧૯)
इत्तो असंखणिआ, हाति खित्तापएसिआ स
– વ્યઅટેશકરના ક્ષેત્ર અડોઅમે
ar a ra: “
મને જ ન જ જ
જatrimoniા જનમઃ

·No text on this page.

·N:નવ બિ.
એક આદિ એક ઉતર પરમાણુ પ્રદેશથી વૃદ્ધિ પામતા એ છે
રિઝુમથી કેટલાક અકાશના બે પ્રદેશમાં અવગાહે છે. કે.
સુમ પરિવ્રામથી એક એક આકાશ પ્રદેશમાં અવહે
લાક બાદર સુમ પરિવ્રામથી બે બે આકાશપ્રદેશને અવાજ
કેટલાક સૂફમ પરિણામથી એકએક આકાશપ્રદેશને અવગાડે છે*
મુજબચાર પરમાણુવાળા છે કેટલાક ચાર ચાર બાકાશ
અવગાહે છે. કેટલાક 9 ત્રિકુ આકાશપ્રદેશને આવકારે છે. કેટ
બે બે આકાશને અવગાડે છે, અને કેટલાક એક એક ઝાડ
શપ્રદેશને અવગાહ છે. અા મુજબ પાંચ પરમાણુ છે પરમાવું ય
અનંત પરમાણુ પર્વતના સ્ક છે એક એક આકાશપ્રદેશને અવજાઈ.
રહેવાવાળા પણ મળી આવે છે. આ ઉપરથી આ નિર્ણય થશે કે
પરમાણુથી માંડી અનંતપ્રદેશવાળા છે કે જેઓ એક એક રેટ
પરમાવુથો વૃદ્ધિ પામેલ છે, જે દરેકમાં ક્ષેત્ર અપ્રદેશનો એક એક
મળી આવે છે. આથી કરીને દ્રવ્ય અમરેચ કરના ક્ષેત્ર અપ્રદેશ -
સ માગુ છે આ મુજબ ક્ષેત્રાદિ અપ્રદેશના અ૫ બત્રની વન
લાક તે
अनया दिगा पञ्चाणुपाशुकादयानन्नाशुकानाः
फनमःमंदगावगाहिनोऽपि नभ्यन्त इति । तया व मति
दीनामनन्नाणुकान्नानी क्षेत्रनोमंदगानां प्रतिपदेचं ...
स्थानक एवं गगिरिति ।। २१ ।।
ટીકાથ–પ્રદેશ શબ્દ પરમાને
દેશાદિ ઋધિના સ્થાને વિધ ક્ષેત્ર અરદેશોની એક એક છે
મળે છે. અને આ અર્થ છે. બે પરમાણુઓવાળા ક ,
વાચક જ છે. :
આ મુક્ત કેટલાક ત્રણ પરમાણુઓવાળા ,
પરિણામથી આકાશના ત્રણ ત્રણ પ્રદેશને રહે છે.
પશું થાય છે ૨૧}

·भारी साये भाषांतर. अप क्षेत्रतः समदेशानामसंख्यगुणतामाइ- इत्तो स्कित्ताएसेण चेव सपएसया असंखगुणा। एगपएसोगाढे, मोतुं सेसावगाहणया ॥ २२ ॥ હવે ક્ષેત્ર અપ્રદેશ કરતાં ક્ષેત્ર સપ્રદેશે અસખ્યાત છે. તે પત બતાવે છે. मूळार्य-क्षेत्रमश २तां क्षेत्रसमटेश मसंध्या- તગુણ છે. આકાશના એક એક પ્રદેશને અવગાહેલ સ્કંધે છોડી બાકી બધી અવગાહના ક્ષેત્ર સપ્રદેશની नवी. (२२) एभ्यः क्षेत्रापदेशेभ्यः माशात् क्षेत्रतः समदेशा असंख्यात- गुणाः । यतः एकैकपदेशावगाहान् स्कन्यान्मुग्ला 'सेसावगाह- गया' इति दयादिनभःप्रदेशावगाहिनः सन्याः सर्वेऽपीह पन्त इति। अपमर्थ:-दयणुकस्सन्धाना क्षेत्रावगाहनापेक्षपा नौ राशी। एक एफैकनभानदेशावगाहाना सन्धाना, दिनीयस्तु दिदिनमःम- देशावगाहाना स्कन्धानाम् । तथा ध्यणुरुस्कन्धाना क्षेत्रावगाहना- पेक्षया प्रयो राशयः । एफ एकैकनभमदेशावगाहाना, दितीयो दिदिनभानदेशावगाहाना, तृतीयस्तु प्रिमिनभःपदेशावगाहाना क. न्यानाम् । तथा चतुरणुरस्कन्धानां पत्ताग राशपः । एक एंकर नमःप्रदेशावगाहानाम् , द्वितीयो दिदिनभःभदेशावगाहानाम्, तृतीयमित्रिनभः प्रदेशावगाहानाम् चतुर्यस्तु पथभामदेशारगा दाना फन्मानाम् । एवं पधाणुससन्धाना पक्ष रामया यावर- ।

·सति ये ध्यणुकादयोऽनन्ताणुकान्ताः स्कन्धा एफैकनमा देश શુ છે. કારણ કે એક એક આકાશ પ્રદેશમાં અવગાહી છે. કાને છેડી બે આદિ આકાશ પ્રદેશ અવગાહી સ્કઃ અખા મને ગ્રહ કરવા. આને અર્થ આ છે. બે પરમાણુકંપાની ક્ષેત્રમાં કપની, બીજી બે બે આકાશપ્રદેશ અવગદીધાની તા . આકાશપ્રદેશ અવગાહી કંપની, બીજી બે બે આશરેશ અt. પિની ત્રીજી જ આકાશપ્રદેશ અવગાહી કથાની, ચાર પરમાણુક પાની અવગાહનાની અપેક્ષાએ ચાર રદ એક એક આકાશપ્રદેશ અવગણીની, બીજી બે બે આકાશવાર दी-श्री प्रसादी-1 થા માઇશમર અશ્ક ધિની. બા મુજબ પાંચ પરપ્રા” पानी मिना 411 पान५२मा५पानीमा બનાની અંધશાએ અસંખ્યાત રાશિઓ થાય છે. અનંત પરમ કધાની તે પત્ર અમાધનાની અપેક્ષાએ બનતમશિએ છે. २२vastMIRL HD 41 मन६५३ मा ५२ ५५1५. संख्यावाणुरस्कन्यानां क्षेत्रावगाहनापेक्षयाऽसंख्यावा अनन्ताकस्कन्धानां तु क्षेत्रावगाहापेक्षया नानन्ता राना टलौकाकाश प्रदेशाग्रस्यासंख्यातस्यैव सर्वत्र मणनादिति ।। गाहिस्कन्धराशिव दयादिनमानदेशावगाहनो राशपस्ते में क्षेत्रतः समदेशा इति ॥ २२॥ ટીકા ક્ષેત્ર અપ્રદેશો કરતાં ક્ષેત્રથી પ્રદેરો રામ ગાહનાની અપેક્ષાએ બે રાશિ એક એક આકાશ પ્રદેશ પરમાપની અમારી અપેક્ષાએ શશિ એ . --- r1 .rrmittatre18.

·No text on this page.

·કુશલ ગીશિ.
વિશેષાધિક છે. તેના કરતાં કાલ પ્રદેશ વિધા
લક્ષણ એક જ અવગાહના સ્થાન છે. ક્ષેત્ર પ્રદેશનું અને
પ્રદેશનું તે બે આકાશમશાથી માંડી અસંખ્યાત
પર્વત અસંખ્યાતા અવગાહના સ્થાને મળે છે. આ કાજુ -
અપ્રદેશે કરતાં ક્ષેત્ર સરદેશ અસંખ્યાત ગુણ છે. (૨૩)
अथ द्रव्यतः कालवो भारतश्च समदेशाला प्रमाणमा
दब्वेण हुँति इत्तो, सपएसा पुग्गला विसेसहिआ।
कालेण य भावेण य, एमेव भवे विसेसहिआ।
હવે દ્રવ્યથી કાળથી તથા ભાવથી સંપ્રદેશનું પ્રમાણે
પૃ–ક્ષેત્ર પ્રદેશ કરતાં દ્રવ્યસપ્રદેશ
તેના કરતાં આ મુજબભાવસપ્રદેશેવિશેષાધિક છે.
एभ्यः क्षेत्रतः समदेशेभ्यो द्रव्यतः सप्रदेशाः पुरस्म
पाधिकाः । तथा द्रव्यतः समदेशेभ्यः कालतः समदंशाः
विशेषाधिकाः । एवं कालतः समदेशभ्यो भावतः
nિ | ૨૪ }
ટીકઈ-ક્ષેત્ર પ્રદેશ કરતાં દ્રવ્યથી સં'
વિશેષાધિક છે. તથા દ્રવ્યથી સપ્રદેશો કરતાં કાલથી
ગલે વિશેષાપક છે. આ મુજબ કાલથી સપ્રદેશે
સપ્રો વિશેષાધિક છે (૨૪).
अपीपा विशेषाधिकले युक्तिमाह~~
भावाईआ वुट्टी, असंवगुणिआ
तो सप्पासयाणं,

·No text on this page.

·Stવ િ - સ. તેને પાળને પિ માત્ર એક કાળા િળ નબળાઈ બધા સમો સર્વશી પાર થા. આ મુજબ કારનું એ બહુત ૫૬ મું (ર) 1 વિઝાનr- मीसाण संकमं पड़, सपपसा सित्तो असंवगुणा। भणिआ सट्ठाणे पुण, पोवचिअ ते गहेअव्या॥२६॥ હવે મિત્ર અબદુત્વ બનાવે છે. રા–મિત્રોના અબદુત્વ સંબંધી વિચારને આર્થિક્ષેત્ર અપ કરતાં ક્ષેત્ર પ્રદેશો અસંખ્યાત ગુના છે. પિતાને સ્થાને વળી ક્ષેત્ર સમો સર્વથી થોડા જ ભુવા, (૨૬) मिश्रागामित्यप्रदेशसमदेगाना मलिनानां मंत्रमं प्रत्य- प्रदेशेभ्यः समदेशेवन्पबहुत्वविचारमंत्री क्षेत्रनोऽमग्रेभ्यः क्षेत्रतः सप्रदेशा असंग्ग्येयाणाः । स्वस्याने पुनरप्रदेशान् विहाय केवलसमदेशचिन्तापां द्रव्यकालभावानां समदेवानां क्रमको विशेषाधिकानामपेक्षया स्तोका एवं ते क्षेत्रनः सरदेशा इति॥२६॥ ટીકાઈ–મિશાલ કહેલાં અપ્રદેશ તથા પ્રદેશોનું પરસ્પર મળીને સંક્રમ પ્રતિ એટલે અપ્રદેશ થકી અપ્રદેશને વિષે અપિ બને દુત્વના સંક્રમણમાં ક્ષેત્રથી અપ્રદેશે કરતાં ક્ષેત્રથી સપ્રદેશ અને ખ્યાત ગુણ છે. પણ ક્ષેત્ર પ્રદેશ પોતાના સ્થાનમાં એટલે અપ- દેશને છેડી કેવળ પ્રદેશને જ વિચાર કરીએ ત્યારે ક્ષેત્ર પ્રદેશ દ્રવ્ય, કાળ, તથા ભાવ સપ્રદેશો વિશેષાધિક છે. તેની અપેક્ષાએ થોડાજ છે. આ ક્ષેત્રથી સંપ્રદેશ અણુવા (૨૬) ·H-MURARIRL या एमोप- पिशेण पप्पएमा, पीया दव्यदभावको अहिया । पिपमपायों, पहाणे आपओ एवं ॥ २७ ॥ MR. माई-सत्रधी सभी 13नाता કાળના ભાવના સમ અધિક છે. આ મુજબ પોતાના સ્થાનને વિષે વ્યાખ્યાનથી સપ્રદેશોનું અબડુત્વપડ્યું म.(२७) पाःसाक्षपा रोगः समदंशाः स्तोका, स्तोकले पमा धिः पिपारवर । 'दमदमारभो भरिया' इति या पालो भावना रामशः प्रमश विशेषाधिकाः । मर्पत पनि प्याव्यानासपा इत्य सम्पाने समदेशाना सानामपर- इसमगन्तब्यविति ।। २७ ।। હાઈ-બીજા સપરની અપિએ ત્રસમો પાડે છે. iા હશમાં યુતિ પ્રથમ વિશ્વાસ છે જ. સમસ્ત વ્ય, ળ તથા બાવધિ સમો વિશેષાપિક છે. પર્વતઃકહેતાં બાગ્યા- નની બએ બા મુજબ સ્વસ્થાનને વિષે સમજેશ પુદગલેનું અ- 4.csvg 8 (3) असरहुन्नसंरपामार- पदमं अपएसाणं, पीयं पुण होइ सप्पएसाणं । तइयं पुण मीसाणं, अप्पयह अस्थओ तिनि॥२८॥ અપબકત્વ કેટલા થયા તેની સંખ્યા બનાવે છે ·પર ર છ- –અમાનું પ્રમ, બીનું વળી સકે તેમજ વળી છીનું મિશ્રાનું અત્રત્વપનું આ મને અર્થ થી ત્રણ અબદુ થાય છે. (૨૮) मयम द्रव्यापदेगाना नगी लगीनां परमार પર મિલ તે જાતિ જનોના વિરાગના કિનારો ન दारेण श्रीग्यल्पवानानि मरलि । मूत्र तेस्मेवा મિનિ || ૨૦ || ટીકાથ-વ્યાદિ પ્રદેશ ચાર પુદગલ શશિનું અભિ વપનું પ્રથમ કર્યું છે. બીજું તેજ વ્યાદિ ચાર પ્રદેશનું ત્રીનું પ્રદેશ પ્રદેશ મળી મિત્રોનું. આ મુજબ વ્યાખ્યા ત્રણ અપ બહુત થાય છે, પસવને વિતેએકજ અડવર્ક કહેલ છે. (૨૮) सप्रेदशानामन्योन्य हामटदिनमाणमाद- ठाणे ठाणे वडइ, भावाईणं जमप्पएसाणं । तं चिअ भावाणं, परिभस्स सप्पएसाणं ॥२९॥ સપ્રદેશ અને પરસ્પર કેટલી છાશ અધિકતા છે તેનું પ્રમાણુ બતાવે છે. –ભાવાદિ અમોની સંખ્યા સ્થાને સ્થાને વધે છે, તેજ સંખ્યા ભાત્રાદિ સંપ્રદેશોમાંથી ઓછી થાય છે. (૨૯) * “ મરજીગાના' દત્ત ધૂપુષિાનવા મને ન જ ·T src=irtansit or જe riારા મારા પર ! નિરજ મા ના શિકા જાન votermi, rj નર- જાજરનારના તાવ માતાના 1 ને, મા જાન મજિ: જરા To Ten Territ gr ra , ભર વાર કgn I તા વિજા રોrs mint , અતિ દw res of dr / ૨૬ ! rrrrr me 1 T- •r: ors ટકાબાજ, કાલ, દખ્ય તથા હોવ બની જે સંખ્યા થાને સ્થાને છે, તે જ ખ્યા સમય સાતિમાંથી એકી થાય છે, ન તરીકે પનાથી એક લાખ પામે છે. આ અગ. લમાં ભાવથી, થાળી, બેથી, તથા હોટથી અમારે અનમ, એક, બે હાર પહુજાર, બહાર છે. સમો અનામે ના હક્કર, બાર હાર, પચાવ્યું હાર, અને નેવું હજાર છે. - બા અમર કરતાં હાલ અમદેશને વિશે જે એક હજાર વર્ષ છે, તે જ હાર ભાવસપ્રદેશ હતો, કાલસપ્રદેશને વિશે ઓછા છે, તેમજ કાલ અમર કરતાં બે અપ્રદેશમાં જે ત્ર હજાર સંખ્યા વધે છે, તે જ ત્રણ હજાર કાલ સમદેશ કરવો દ્રવ્ય સમદેશને વિષે ઘટે છે, તથા દૂબ અમર કરતા ત્ર ખપ્રદેશમાં જે પાચ હજાર ખ્યા વધે છે તેજ પાચ ઠર વા દ્રવ્ય પ્રદેશ કરતાં શત્ર

·पुग त्रीशि-
---
या द्रव्यापदगा पा सहमा होयन्ते । स एवं क्षेत्रतः स.
गदेगा वर्षने गया पदे मायं कालामदेगेभ्यो मा
ટીકા-અથવા ત્રાદિ અપ્રદેશોની જે હાની કરી છે, તે
મપ્રદેશ પ્રવાર્દિકની વૃદ્ધિ અનુક્રમે જી. આને મા
Ranatantriश्य मानविय ५५ र
આની સ્થાપના નીચે મુજબ છે.
નવઅપ્રદેશ,
। यस
દ્રવ્યમપ્રદેશ,
६५...
अहवा खित्ताईणं, जमप्पएसाण हायए कमसो।
तं चिम खित्ताईणं, परिवड्ड सप्पएसाणं ॥३'
मूढार्थ-या शहाशानी हानि
છે, તે ક્ષેત્રાદિ સખકોની વૃદ્ધિ અનુક્રમે જાણવી. (૩)
अपरा [द्रव्य ] क्षेत्रादीनां यदप्रदेशानां हीपने,
दो सपदेगानां क्षेत्रादीनां परिवर्धत इति । अयमय:-क्षेत्रामा
भ्यो द्रव्यमादेगा वर्षन्ने । तया य पर दव्यतो प्रदेशमा
मापदंगेषु यः साया दीयन्न । त पर दप्यमांदशम्पः
गते । नदेव कालमपदेनम्यो मागपदेशेषु यत इति ।"
१५itHHA५५ २५
"M4140.8144401417
सक्षमध्य
...
सासरा કાલસપ્રદેશ.
२१. Mnti.
જ પાંગ કવિ નકિ સમા વધે છે,
..11AARI

·મળીકા સાથે ભાત. થામાં ઘટવા સંબંધી વાત કરી છે. આ ગાથામાં વધવા સંબધી કરી છે. બંને એકજ રીતિ છે. (૩૦) नयरुप्परप्पसिद्धा, वुट्टी हाणी अहोइ दुहंपि । अपएससप्पएसाण पुग्गलाणं सलक्खणओ ॥३॥ –આ પ્રમાણે પરસ્પર અમદેશ તથા સમદેશ બન્ને પુલની વૃદ્ધિ તથા હાનિ સ્વસ્વરૂપથીજ થાય (૩૧) परस्परतोन्योन्यापक्षया मकरेंग सिदा प्रतिष्ठिता स्व. प्रगतः स्वस्वरूपतो वृदिहनिष भवति, दपोरपीति पुद्गलानां विकालद्रपक्षेपविशिष्टानां प्रमोत्ममाभ्यां वृद्धिशानिमतामय- राः समदेवाराशेषेत्पर्यः ।। ३१ ।। ટીકાઈ— --આ પ્રમાણે એક બીજાની અપેક્ષાએ સ્વરૂપથી જ કેમ તથા ઉ&મવી વૃદ્ધિ તથા હાનિ પામતા એવા ભાવ-કલ, દ્રવ્ય તથા હોન્ન વિશિષ્ટ પુદગલેની બન્ને અપ્રદેશ તથા પ્રદેશ રાશિની વૃદ્ધિ તથા હાનિ કહી છે. (૩૧) अमुमेवार्य ध्यननिः-- ते चेव य से चउहिवि.जमुवचरिणति पुग्गला दुविहा। तेण उ वुट्टी हाणी, तेसिं अन्नोन्नसंसिद्धा ।। ३३ ।। આજ અને પ્રગટ કરી બતાવે છે, -જે પગલે અમદેશ તથા સમદેશથી બે પ્રકારે બતાવ્યા છે. તેજ પુદ્ગલ ભાવાદિ ચાર પ્રકારથી વિશિષ્ટ કરે છે. તે ભાવાદિ વડે પુદગલેની પરસ્પર હાનિ વૃદ્ધિ થાય છે. (૩૨) ·11 ऽभदेशाः शेषास्तु द्रव्यतः सप्रदेशाः । य एव द्रव्पनी पदया समदेशाव, त एव च कालादिभिरध्यप्रदेशाः समदेशाच विचारले. દાત કહું છું. સમગ્ર પુદગલની વૃદ્ધિ જે છે, તે બધાને પુ:ગલ છત્રી- यस्मात्पुद्गला द्विवियाः समदेगा अपदेशाप्रत्ययः ।। र्यन्ते विशिष्यन्ते चतुभिरपि मारकालादिमिः તો તે નાચે જિન્સના જ * उक्ताः परमार्गेन तु अनन्ताः सन्ति, तेषां मध्याकेचिन् द्रव्यदे- તે તેનાં પુત્રનાં દૃષ્ટિનિવારવાિ સંતા परस्परापेक्षयेत्यर्थः ।। ३२॥ ટીકાથે—જે પુદગલો અપ્રદેશ તથા પ્રદેશ છે કે કહેલ છે, તેજ પુરૂગલે ભાવ-કાલાદિ ચાર પ્રકારથી વિશિષ્ટ છે. જુદા જુદા પાડે છે. પણ વાસ્તવિક રીતે તે બે સપ્રદેશ છે, બીજા નથી. આનો આ અર્થ છે. જે પુદગલે પછી એક લાખ ગણેલ છે. તે પગલે પરમાર્થથી અનંતા છે. તેવુ લોન મળે કેટલાક દ્રવ્યથી અપ છે. બાકીના બધા સપ્રી છે, અને જે પગલે દ્રવ્યથી અપશે તથા સરે છે, તેજપુર લેન કાલાદિવટે અપ્રદેશ તથા સરયનો વિચાર કરાય છે. આ કારથી પુદગલની પરસ્પર વૃદ્ધિ તથા હાનિ સિદ્ધ થાય ટીકાકારે જે દાંત આપી વૃદ્ધિ હાની બતાવી છે. તેજ વાત મા બતાવે છે.(૩૨) एएसिं रासीणं, जिदरिसणमिणं भणामि पञ्चश्व । बुडीए सव्वपुग्गल, जावं तावाण लखो उ ॥३३॥ –-ઉપર બનાવેલ રાશિ સંબંધી પ્રત્યક્ષ છે (૨) કલ્પનાથી એક લાખ ધરે. ૩) ·મારી સાથે માલાંતર. चदो अपंच य, दस य सहस्साइँ अप्पपसाणं। a Raો, ૨૩ વાગે n ૨૪ જ –તેમાં એક હજાર, બેહજાર, પાંચ હજાર, દ. હજાર અનુક્રમે ભાવાદિ ચાર અપ્રદેશને જાણે. (૩૪) પાવર તાતાવતાં જાતિ ૨૨ एकदे पश्च दर सहवाणि अपदेशानां मारादीनां भावकालद्रव्य- গাথা ঘামুৰি ঘষাঘবিয়ান দলান্যানি ২৪ ટાથે-કપના વડે જેટલા પુદગલે છે તે બધાને એક લાખ ગ. (૩૩) ટીકાથભાવ અપ્રદેશ, કાલ અપ્રદેશ, દ્રવ્ય અપ્રદેશ, તથા શેત્ર અપ્રદેશ જે ચાર કહ્યા છે, તે અનુકમે એક હજાર, બે હજાર, પાંચ હજાર તથા દશ હજાર જાતૃવા. (૩૪) नउई पंचाणउई अट्ठाणउई तहेव नवनउई। પવા સત્તા www મિં રૂપn —નેવું હજાર, પચાણું હજાર,અણું હજાર તેમજ નેવાણું હજાર વિપરીતથી સપ્રદેશને જાણે. (૩૫) વિલીન ઘર નવા વસતિgનાનિત #sad #ળાવજ્જા જૈવ વિના નાના নাবাল। ঘন: এমন নানামাগি। ব্যাস કિનારાજ છે પર: મારો જૂનો- હાતિ જ ! ( ·હાર છે. કાલથી સમદેશ બડા દ્વાર છે. ભાવથી - ઉપનય કરી છે. આ વાત ક૫નાથી કહી છે. વાસ્તવિક पनयमर्यभावनां कुर्यात् । अर्थमावना तु समदेवामदेवानाम- एतेपो पूर्वोक्तानां समदेवाप्रदेशानां रागीनां ययासंभवमयों- संख्यया पुद्गलानामल्पवदुत्वविचारणमव्युत्पन्नमविशिष्यव्युत्पादना- थम् । परमार्यतस्तु तान् पुद्गलाननन्तान् जिनामिहितान् जानीया इति श्रीरनसिंदमूरिविवृता पदलपट्त्रिंशिकावृत्तिः समर्थितीने ॥ ટીકાર્થ-જે પૂર્વે કહેલ સપ્રદેશ, અપ્રદેશ રાશિઓનો યથા– --- ટીકર્થ--વિપરીતી બને તેવું : હજાર, ગડા જાર,નના હજાર અને કાર ? બતાવે છે, કોળી સમશાને કાર છે. જી હા 5 વાણું હાર છે. (૩૫) एपसि जहासंभवमत्योवणयं करित राणि । सम्भावो अजाणिज ते अणंते जिणाभिहिया ॥ इति समाप्तेयं पुद्गलपट्त्रिंशिका ॥ મૂઢાર્થ-આ ચાર રાશિને યથાસંભવ અર્થ તે પુગલે અનાતિકરએ કહેલ છે. એમ જાણો त्वविचाररूपा पूर्वव्याख्याने तैवेनि नेह प्रतन्यते । अत्र ला દ્વિતિ છે ૩૬ 1 સંભવ અને ઉપનગર અને ભાવના તમે કરી . સપ્રદેશ, અપ્રદેશની અલ્પબદુત્વ વિચારણારૂપ ભાવના પ્રથમ ૬ * * મિસ્ત્રીતિ fi ·જ છે, માટે જ તો કરતા નથી જ પગલાની એક wજે પગની વિચારણા કરીને માત્ર ૩૫nfrષ્યની બુદ્ધિ ાિ દર મા જાવ. વાસ્તવિક રીતે તે કાકાને કહેતા ૫ થના છે. તે તમે (36) જ બreો વિજાપુર પાટી বিমা না সোলানায়লার ઈજિરિપત્તિ ૬ મી થીમ- નિદેવરાત્રિના જાપનો ટૂ- dહર જાવ બદલે કપાઈ ગુરૂ ॥ इति सत्तिका पुद्गलपप्रिंशिका समाता ॥ પુલ પáિશિકામાંથી સારાંશ ૧ ભાવ અપ, કાલ અમરેલ, દ્રવ્ય અપ્રદેશ, ક્ષેત્ર અમદેશ. ભાવ ગપ્રદેશ પુદગલ કહેનાં પગલામાં રૂપ, રસ, ગપ, સ્પર્શ રિ બાપ અનંત છે, છતાં જયારે એક ગુણ કાલે, તે, તે- મજ એક ગુણ રસ, ગંધ, અથાદિની વિરક્ષા કરવામાં આવે ત્યારે ભાવ મા કહે છે. અથવા ભાવને આદ્ધિ અપદેશ કહે છે. ૨ કાલ અપ્રદેશ પુદગલ કહેવા પુદગલોને સ્થિતિ કાળ ઘો છે, છનાં પ્રથમ એક મમય સ્થિનિકાળ દરેક પુરોના ફેરફારને લીધે વિક્ષા કરવામાં આવે ત્યારે તેને કાલથી અપ્રદેશ કહે છે. તેને

·જ ક્ષેત્રઅપ્રરશ પુદગલ કતાં કાકાના સંખ્યા પર
પુદગલ કથા અવગાહીને રહ્યા છે, છતાં એક આકારે
અમદેશ ૪. આ ચારેના ૫રસ્પર અપ બત્ર સંબંધી વિશકો.
તેવા ભાવ અપ્રદેશ તથા ભાવ સંપ્રદેશમાં એક સમય સ્થિતિવાળાને
પુદ્ગલે મળી આવવાથી કાળ અપ્રદેશો અસંખ્યાત ગુણ અધિક છે.
૬૦
":--દિ-
3 4 અપ્રદેશ યુદગલ કરતાં સંસ્થાના
છે, છતા કેવળ જુ લાપમાઓની વિશ કરતાં જ
ત્યારે તેને દ્રવ્યથી અપ્રદેશ કહે છે.
કોઈ પણ પગલ સ્કંધ રહ્યા છે, તેને ક્ષેત્રઅપ્રદેશ કહે છે.
૫ ભાવ અપ્રદેશ ૧, કાલ અપ્રદેશ ૨, દ્રવ્ય પ્રદેશ,
૬ સર્વથી થોડા ભાવ અપ્રદેશ છે. એક શુકલકદિ
૭ ભાવ અપ કરતાં કાલ અપ્રદેશ અસંખ્યાત ગુન્ના છે.
કાલઅપ્રદેશ એક સમય સ્થિતિવાળા યુગલને કહે છે.
પ્રથમ
દિવ્ય આશ્રિ કાળ અમદેશ બતાવે છે,
૮ દ્રવ્ય જે પરમાણુ તેમજ બે પ્રકારની તે સ્થિતિ
આશિ એક સમય રહેતે તે કાલથી અપ્રદેશ કહેવાય
પાદિ ભાવને આ કહેલ હતું અહીં દ્રવ્યને આશ્રિ જાલુ.
ક્ષેત્ર આ િકાલ અપ્રદેશ,
૯ એક આકાશાદિ પ્રદેશમાં રહેલા પરમાણ આદિ કરે છે
તે પોતાના સ્થાનથી બીજા ક્ષેત્રને સ્પશે ત્યારે પ્રથમ જે એક સમ
સ્થિતિકાલ છે, તેને ક્ષેત્ર આ િકાલ અપ્રદેશ કહે છે.
અવગાહનાને આશ્રિ કાલ અપ્રદેશ,
૧૦ જે પુરગલ ક સંકેચ, વિચિને આશ્રિ પ્રથમ
આકાશ પ્રદેશમાં રહી ફેર વિશેષ આકાશ પ્રદેશમાં રહે છે ત્યારે
થમ જે એક સમય સ્થિતિકાળ તેને અવગાહનાને આ િકાળ -
પ્રદેશ કહે છે.

·પગ પખાબને આથિળ અપ્રા. 15 ને જ પામભામ, બાલ, થિર, અસ્થિ, * . મન પામ, માં પરિણામ આ બધા પશિ- નિ પ્રથમ મમ ફિનિશાળ ને તે ગુગલ પરિમને ખા મુજબ પાળ બધા અમ શ્વાન ગુજ છે. લિથશe, ૧ એક થા, બે બુક, ૪ થી માંnયા અનત ગુણ watcર ને મળી એક થા કાલકારિ રથાનને છે બાન અપ કા એક સમય રિધતિવાળા કાલ જાને મળtી શા માટે અનંતણા કા અપ ન થાય? ઉત્તર- 19 અનનગર તાત્યાદિ સુપ એક ગુર કાલાદિ કરતાં અનંબે માને છે, જેથી અસખ્યાન શુ હાલ અમરેશ છે. યુક્તિ બનાવે છે. ૧૪ એક ગુજ રાતદિની એક રાશિ ૧. બે ગુવથી માંડી ઉ. દિ સંખ્યા મુજ કાયાની બીજી રાશિ ૨.૧ સંખ્યાના ગુણ કaહમાં એક આદિ એક ઉત્તર ગુણવૃદ્ધિ કરના ઉત્કટ સંખ્યાત 13 પલાદિની ત્રીજી શશિ ૩. લૂઈ અસંખ્યાત ગુર કાલાદિમાં એક આદિ એક ઉત્તર ગુણ દ્વિ કરતા થાવન ઉત્કૃષ્ટ અનંતગુણ કા- રિની પાણી રાશ ૪. આ શિબી રા અનંતગુણ કલાની છે. તે રાશિ પ્રથમ રાશિ જે એક ગુણલકાતિની છે, તેના કરતાં અને તમે ભાવે છે, કારણ કે સાત ગુણ તથા અસખ્યાન ગુણ કોલકાદિ રાશિ બાદ કરતા અનતગુણ રાશિ ધાડી મળે છે, જેથી કાલ અપ્ર- દશ અસ ખાત ગુણાજ હોય છે

·-
૨૧ એક હજાર ભાવ અપ્રદેશ છે. બે હજાર કાલ અમર=
૨૨ ૯૦ હજાર ક્ષેત્ર સંપ્રદેશ છે. ૯૫ હજાર દ્રવ્ય પ્રદેશોE
પુરૂગાદી-છત્રસિ-
૧૫ કાલ અપ્રદેશ કરતાં દ્રવ્ય અમરશે અસખત ગુણ છે.
દ્રવ્ય અપ્રદેશે પરમાણુઓ જાણુવા,
૧૬ દ્રવ્ય અપ્રદેશો કરતાં ક્ષેત્ર અપ્રદેશ અસંખ્યાત ગઇ છે
એક આકાશ પ્રદેશવૃત્તિ જાવા. એક આકાશ પ્રદેશમાં છે
પરમાણથી માંડી અનંત દેશી સ્ક રહેવાથી વધારે જાણવા
આ મુજબ એક અલ્પબદુત્વ અપ્રદેશનું પૂર્ણ થાય છે.
સપ્રદેશનું અલ્પબદુત્વપણું બતાવે છે.
૧૭ ક્ષેત્ર અપ્રદેશો કરતાં ક્ષેત્ર પ્રદેશ અસંખ્યાત ગુણ છે.
સ્વસ્થાને અલ્પ છે.
૧૮ ક્ષેત્ર સમદેશો કરતાં દ્રવ્ય પ્રદેશ વિશેષાધિક છે.
૧૯ દ્રવ્ય પ્રદેશો કરતાં કાલ સપ્રદેશે વિશેષાધિક છે.
૨૦ કાલ સપ્રદેશો કરતાં ભાવ સપ્રદેશે વિશેષાધિક છે.
દુeત પૂર્વક આ વાત સમજાવે છે.
છે. પાંચ હજાર દ્રવ્ય અપ્રદેશો છે. દશ હજાર ક્ષેત્ર અમદે છે.
છે. ૮ હજાર કાલ સદે છે. હજાર ભાવ સપ્રદેશ છે. અE
મુજબ પરસ્પર અપળકુવપણું જાણી લેવું.
અહ૫ બહુ કેટલાં થયાં તે કહે છે.
૨૩ અપ્રદેશે ચારનું એક અડપબહુત ૧, સપરનું બીજું
પકુલ ૨, અપ્રદેશ તથા પ્રદેશ બન્નેનું સાથે ત્રીજું ,
ભત્વ જાગવું ૩, આ મુજબ પુરગલ પરિ િસારાંશ -

·0 માં ! ॥ सरतिका निगोदपत्रिंशिका ।। જો t on તાર વિષ ના મને giા મા - રવિપાણીના વધુમા વાત रागिमायापा? गोपमा ! समपोगा जोगस एगपि भागासv મા જિm, Fી બrivar Tv મારા પિmer a gaના ગા મા ઇr જા જાપ માપ ! – (ભાષાંતર.) પંચમ ભગવતીસૂત્રના ૧૧ અગ્યારમા શતકના દેશમાં તેવામાં નિગોદ વિચાર છે. તે કહે છે. મH– હે ભગવન! કાકાશના એક આકાશ દેવામાં ા. પર છવ કર, હજૂપરે જીવ પ્રદેશ, તથા સર્વ જીવો આ ત્રણે પરસ્પર પ્રાણ , કે વધારે, કોણ સરખા, તથા કે વિષા- ઉત્તર– ગનમ' કાકાના એક આકાશ પ્રદેશને વિષે જાન્યપણે સર્વથી છેડા છ પ્રદેશ જવાં, તેના કરતાં સર્વ છે અસંખ્યાત ગુણા બજૂવા તેના કનાં ઉત્કૃષ્ટપદને વિશે જીવ પ્રદેશ ·चैको निगोदस्तत्रासंख्येया निगोदाः अनन्तजीवानां च साधारगं Minfe, Mat. २५ ml was કહેલ માર માટે કરવામાં આવે છે, लोगरसेगपपसे, जहायपयामि जियपासान उकोसपए य तहा, सव्यजियाणं च के यहुया ! मूला-11-1ो मारा प्रदेशने दि. ધન્યપણે જીવ પ્રશ, ઉપદને વિષે ઇવ પ્રેરિો તેમજ સર્વ જીવે તેમાં ઘણું છે ?(૧) लोकामागस्य कस्मिन्नमामदेगे निर्षिमागे शेप्रे जान्यतामा निगोदादिनीवानां कनि मदेगा भागाम्यः? नयोग पदे एका पदे च लोकायास्यकस्मिन्नमादेश विभाग क्षेत्रे कविजीवान प्रदेशा अवगाहाः स्युः ? तया सीवाना मस्तले कार्तिक भेदभिन्नानामुक्तष्टजयन्यपदनानभादेशावगादमुक्ष्मवादरदिने दभिमनीवपदेशानां च के यहा। इति मूत्रवृत्तिः । इह चतुर्दशा ज्वात्मकोऽपि लोकः प्रदेशगणिताशयाऽसंख्यातमदेशात्मशविर एकैफनिगोदावगाहना चागुलासंध्येयभागमानक्षेत्रप्रमाणा, पर शरीरं निगोदः । एकैकनीवथ स्वदेशेऽसंख्यातपदेशात्मको लभ्यते स च सूक्ष्मनिगोदेवतीवसंकुचितोऽगलासंख्येयभार्गमात्रक्षेत्रयम- ख्यात्मदेशात्मकं व्यामोति । विस्तृतस्तु वहन बहुतरांन्वायावत्केव लिसमुद्घातावस्थायां सर्वान् लोकाकाशमदेशान् व्याप्नोति । तनय स- • 'स्यु ' इति चिन्न । एवमग्रे। पटक यपि । भिन्नता दन्यो इति सूत्रगति' इति प्रापि नाम्न ॥ 'क' व्यापाई भाग पाप नास्ति। . 'वा':नि कान्नास्ति।

·tra - rss :-
વારિકા જત : રૂ 1 મિ માનાં
કા કા તેને તો -
simir rel'
દાપર્ધજનરલની દિકરી વિભાગ પી ન શકે તેને
કેશ અંબામાં લાવે છે. બાલા લહાથના બે પ્રકરૂપ હેત્રમાં
જાનપદે ભૂમિ નિરિ અને કેટલા પ્રદેશ રહ્યા છે તથા
દે દાદાના બે બાળ પ્રદેશરૂપ હેવમાં છોના કેટલા
મા થવા તેમજ સંપૂલું સારામાં રહેતા સમગ્ર જીવે, તથા
જાપ, તેમજ પર છે આ પ્રદેશ પર રહેતા સુમ
માતર બિંદા પર બિલ ના પ્ર. પરસ્પર કે
વધારે! આ મુજબ અવની ટકા છે. હવે શાસ્ત્રકાર wથને શરૂ કરતાં
કહે છે કે પાપક મની ગણતરીથી અસંખ્યાત પ્રદેશ
પ છે. એક નિશાની અવગાહના, અગુલના અસંખ્યાતમાં
માર જેટલા ત્રિ પ્રમાણન છે.
જ્યાં એક નિદ છે, ત્યાં બીજી અસખ્યાતી નિગે છે.
અન છાનું એક સાધારણ શરીર તેને નિગાહ કહે છે. દરેક જીવ
અસ ખ્યાના પ્રદેશવાળે પાનપાતાને સ્થાને છે. આ જીવ સુમ
નિગોને ફિ વોજ સચિત થઈને, બગુલના અસંખ્યામાં
ભાગ જેટલા આકાશના અસખ્યાના પ્રદેશ રૂપ દેત્રને વ્યાપીને રહ્યો છે.
વિસ્તારથી તે આ છ ઘણા ઘણાજ આકાશના કરોને
ધ્યાપીને શો છે, થાવત કેલિસમુદઘાત અવસ્થામાં લોકાકાના
સમગ્ર પ્રદેશને વ્યાપીને રહ્યો છે. જ્યારે છવ સમુચિત કૃતિથી અંગુ-
વન અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલા ક્ષેત્રમાં રહે છે, ત્યારે તે નિવૃત્તિ
? 1 વાર મમ |

·उकोसपण, य तहा, अडया ख्यातप्रदेशात्मकं व्यामोति । विस्तृतम्त यहून बहुतराबायावती- Family Inा भD. * * * ४२WHY भागार . लोगरसेगमासे, जहन्नायपामि जियपणमानी सव्यजियाणं के मूळाग-11 मे मा भने ઘન્યપદે જીવ મરો, ઉપદને વર છવ મંદેશ તેમજ સર્વ છે તેમાં શું છે? (૨) लोफामागस्यकम्मिममातेने निर्षिमागे शेवेनस्यतामा निगोदादिनीवानां कति प्रदेगा भागाटा म्युः? नयोत्कृटपटे का पदे च लोकारायवकस्मिन्नमादेश निर्विभाग क्षेत्र कनिक प्रदेशा अवगाहाः स्युः? तया सर्व सीवाना समानाकामर्विन सर्वमेदभिन्नानामुत्कष्टनयन्यपदेन नमानदेशावगाहमूक्ष्मवादगाई दभिनेनीवपदेशानां च के बहवः । इति मतिः ।। उह चतुर्दश ज्ज्वात्मकोऽपि लोकः प्रदेशगणितापायाऽसंन्यात देगात्मकाप्रति एकैकनिगोदावगाहना चागुलामंध्येयभागमात्रक्षेत्रममागा, यह धैको निगोदस्तत्रामध्येया निगोदाः अनन्ननीवानां चै साधारण शरीरं निगोदः । एकैकजीवश्च स्वदेशेऽसंग्व्यानप्रदेशात्मको लभ्यते, स च मूक्ष्मनिगोदेष्वतीवमेकानिनोऽगुलासंध्ययभार्गमात्रक्षेत्रम- लिसमुद्घातावस्यायां मन लोकाकायदेगान व्यामोति । ततश्च से म्यु' इति अविन । चमन । . ' ग्याप । है त मानि' तिवारनाम्न उ 'वा' पनि शानिनाम्न। भित्रना चार। , भागगन करना- क ·mir Trt :રિવામિmત્ત- ક : ના 1 ન જાના કાકા : જનને વર્ષ - sure ETA मा ।।। ટી.પં-જન્મ વતીના વિભાગ પી ન શકે તેને o સંજામાં આવે છે. બીજા લોકોના એક પ્રદેશરૂપ માં વ બમ નિદાદ છવાના કેટલા માટે હવા છે? તથા tv દ્વારકાના જાણકાળ પ્રદેશ વિમા ના કેટલા i મજ સપનું સાકાશમાં રહેલ મગ , તથા વપર. તેમજ ઉપર એક બાપ પ્રદેશ ઉપર રહેલ સુમ Icર બંદ કરી બિન ના કરે. બા ને પરસ્પર કે જપ આ અજબ બની છે. હવે થાકાર થને શરૂ કરતાં do cજરૂપ લક પ્રદેશની છરીથી અસંખ્યાત પ્રદેશ રૂપ છે. તે એક નિશાની અવગાહના, અગુલના અસંખ્યાતમાં બાર જેટલા પ્રમાણુની છે. જ્યાં એક નિદ છે, ત્યાં બીજી અસખ્યાતી નિગોદ છે. અનવ જવાનું એક સાધારણ શરીર તેને નિજ કહે છે. દરેક જીવ અસંખ્યાના પ્રચવાળા પાનપાનાને સ્થાને છે. આ જીવ સૂમ નિગને વિષ ઘાજ સચિન થઈને, અમુલના અસંખ્યામાં ભાગ જેટલા આકાશનાઅસ ખ્યાતા પ્રદેશરૂપ ક્ષેત્રને વ્યાપીને રહ્યો છે. વિસ્તારથી તે આ છવ ઘણા ઘણાજ આકાશના પ્રદેશોને વ્યાપીને રહે છે. યાવન કેલિસમુદઘાત અવસ્થામાં કાકાશના સમગ્ર માને વ્યાપી રહ્યા છે જ્યારે જીવ સ કુચિત વૃત્તિથી અશુ- ઉનાઅસ ખ્યાતમાં બા - લા ક્ષમા દે છે. ત્યારે તે નિવૃત્તિ ·સર્વ જીવરાશિની અપેક્ષાએ જઘન્યથી એક સ્ત્રાકશ પ્રદેશમાં જ ૧ કેટલા જીવો છે? ૨ જાન્યથી એક આકાશ અને લિ અગર જઘન્યપદે જીવનમાં કેટલા પ્રદેશ રદ છે? 3 ઉત્કૃષથી ઓ આકાશ પ્રદેશને વિષે અગર ઉત્કૃષ્ટપદે જીવના કેટલા પ્રદેશ છે છે? પરમાર્થથી અા ત્રણ રાશિને પરસ્પર અલ્પત ભાઈ एकत्र नमःपदेशे जीवप्रदेशा जयन्पपदे सर्वनीवरारपापा पापा घसरगीवानामसंख्यातगुणवान् । उत्कएपदे तु एकस्मिन्न તિમાપ, ખાતા નિગદના અશે રહે છે, હવે શિષ્ય પ્રશ્ન કરે છે. પ્રશ્ન છે. (૧) વાણી- योबा जहन्नयपए, जियप्पएसा जिया असंखगुणा उकोसफ्यपएसा, तओ विसेसाहिया भणिया ॥२॥ હવે ઉત્તર આપે છે. જૂ–જવન્યથી એક આકાશ પ્રદેશને વિષે ગર જાન્યપદે સર્વથી થોડા જ પ્રદેશ, તેના કરમાં જીવ અસંખ્યાત ગુણ, તેના કરતાં ઉત્કૃષ્ટથી એક અને કાર પ્રદેશને વિષે અગર ઉપદે વિશેષાધિક જીવ * દેશે જાણવા. (૨) m, વનમોરસિંaa ! વન્ય જ્ઞાન મને બીજાના વિજાતિ ટીકા-એક આધ્ય પ્રદેશને વિશે જઘન્યપદે સર્વ વની ાિથી કવ પ્રદે ધાટ છે. કારણ કે અસંખ્યાતમાં

·No text on this page.

·પ્રદેશ રાશિની અપેક્ષાએ ઉત્કૃષ્ટપદ અસ ખ્યાતગણું કેમ થાય? - થતુ ન થાય, કેમ ન થાય ? ઉત્તરનતુ શબ્દ નિશ્ચિત અર્થમાં જ ગર અક્ષમાં એટલે મન ન કરવું આ અર્થમાં છે. ત્રણ દિશિની. સ્પર્શના અલેકથી આદિત થઈ ગયેલ છે. આ ત્રાદિશિત –જન્યપદ કરતાં ઉત્કૃષ્ટપદ અસંખ્યા ગણું શું થાય? ત્રણ દિશિની સ્પના કરતાં છ દિશિની નિદ- કિ. કરનાર નિગેની સ્પર્શના ત્રણ દિશિની રાય છે. બીજી શેના ખંડ ગેલામાંજ જાણવી. વળી જે શાળામાં છે દિકર નવા ગેળાને ઉત્પન્ન કરનાર નિગદ રાશિની સ્પર્શના છે તે જ પદ કહેવાય છે. આ ઉપ પૂ ગેળામાંજ હોય છે, પણ ગળામાં હોતું નથી. સંપૂર્ણ છે તે લોક મધ્યેજ થાય છે, લોકને છેડે નં થાય (3) अय परवचनमारकमान आद- उकोसमसंखगुणं, जहन्नयाओ पयं हबइ किंतु । नणु तिदिसिफुसणाओ,छदिसिफुसणा भवे दुगुणा। અહીં શિષ્ય શંકા કરે છે. (જીવોના પ્રદેશને ) સ્પર્શના બમણી હેવાથી બમણા થાય. (૪) उवष्टपदमसंख्यातगुणं जयन्यपदैकनमःमदेशारगादीवर- देशराशेरपेक्षया, किन्नु कयं न भवति ? न भवतीत्यर्यः । कसा देवम् ? इत्याह-ननु निधितम् , अक्षमायां वा ननुशब्दः, त्रिदि कस्पर्शनायाः सकाशात् पइदिपर्शना भवेद् द्विगुणा, विवस्व दिन गुणने पाणामेव भावादिति ॥ ४ ॥ ટીકાઈ—જઘન્યપર એક આકાશપ્રદેશઉપર રહે છે বা જ (ત રામ ar' at 117 vas ૨ ·ની! મા ખજાના. ઈuત નેપના થાય. ત્રને બેએક K. (૪) rr જાર નાનાનો રિવાજ જાન માર્જાિ, ભાવનગર જાઉranvi - જાતિ – पोया जायपर, निगोपमित्तायगाहणा फुसणा । कृसणाऽखगुणना, उपासपए, असंयगुणा ॥५॥ અહિં નાપદનું પણ જણાવે છે.એટલે પબમણું • તમને પસંખ્યાનગાગ છે, તે જ બનાવે છે. ન્યિપણે એક આકાશમશમાં કરેલ છવપ્રો કરતાં સમગ્ર જી ઉખાનગુણ છે, અને તેના દસ્તાં હe૫ને વિષે છવાશે ખી ઉત્તર આપે છે- mજ્ય પદની અંદર જીવશે થોડા છે, કારણકે નિમેદ માત્ર અવગાહનાની સ્પના હોવાથી તે પશુ અંગુલના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલી જાગૃવી. ઉ. પદને વિષે અવગાહના અસંખ્યાત ગણે છે. (૫) જમિતે વિશા કુતા? r— વિuિring gr'તિ નિમાબેડા- જામજજે તેજાના જે તે વિભાગના, যা যা খানমনী নিগালাবােৰা ৰণৰ માનિ જે વિ કાન પn-

·७०
जीवशनस्य प्रत्येक कल्पनयैव मदेशलक्षं तत्रावणामिति । पर
सस्तु समस्तलीकाकागपदेशरामितुल्यप्रदेश एकोणी भी की
मपन्यपदे कोटी नीयप्रदेशानापरगाढत्येवं म्नीकास्ता नीर
णमा पनि पनाया जापटे पूर्णगोलकनिष्पादकनिगोसा-
শ্য যানযুগল নব নব সমাস।
सगरमगार प्रम । नग मिल कपनाया गरिमा
निश्रीशि
गाइना इत्यर्थः । तैरेव च परस्पर्शनमवगाहनं जयपादस्य
गोदमानावगाहनस्पर्शनं तस्मात्
स्पाइसंस्पर्शनादित्यर्यः ।
सहयो हि जयन्यपदाख्या प्रदेश
एव निगोदाः स्पृशन्ति, नतु खण्डगोलकनिप्पादकानमा
रिवृद्धिदानिभ्यां - -
स्वात् । तत्र फिल कल्पनया जयन्यपदं जीवसतं स्मृगानि !
तत्त्वेकोपि निगोदोऽनन्तनीवाधिष्ठितो यत्र चैको
कारगाहना असंख्येया निगोदा इनि । नस्य च
पेपान् मदेशानणाहन नि । एवं प
इति । अयोकष्टपदमीरप्रदेशप्रमाणमुच्यते-'फुसगा अमर
मायादेमंग्यानगगा भीमदेगा नयन्यपदाशया मानिस
पपई दि मंगोलकानगादोकारगाटनीगायनाटा
मांगन मगनिगाहारगाना गियराणि-
भावाना मान ।
नगर नाम्यागाना
जाना माग पः टा
गणमान ।। - ||
पनि
কালনসইসমাই

·પાણી સાથે ભારત - છે. શા માટે? ઉત્તર-નિગોદ માત્ર અગતના અસંખ્યાતમાં આવી અવઝાના વાળ, જેટલા મને વિશે એક નિગોદ જિહોને દtછે, તેટલા જ તે પ્રદેશને વિષે બીજી પણ નિગમ રહેલ છે. આ બપી નિશાની એક આગાહના કહેવાય છે. એક અને આનર રહેલી બીજી નિગર દઈને આ એક અલગ- વાળી નિગોદ માત્રની સ્પર્શના જઘન્યપને છે. ખડગેળાને પન્ન કરનારી બીજી નિવડે આ જઘન્યપદ સ્પશીયેલ નથી. મિન નકનાં વચલા ભાગને જે ખુણે તે ખુવાના છેલ્લા પ્રદેશ જાન્યપદ છે. આ જ પદને અલોકની સાથે સબંધ લેવા એક અવગાહનાવાલીજ નિગોદ પશે છે. પણ ખડ ગલાને જ કરનાર નિગરા પર્શતા નથીએક એક પ્રદેશની વૃદ્ધિ- વડે રહેલ બીજી ય અવગાહનાવાલી નિગરાની પર્ણના ન્ય પદમાં નથી; જન્ય પદ ઉપર કલ્પનાથી સે છ પશે પરમાર્થથી તે એક પત્ર નિગોદ અનત કરવાની છે, વળી જ્યાં એક નિગદ છે ત્યાંજ તેજ અવગાહનામાં બીજી અસખ્યાતી નિગે- tછે. આ અસંખ્યાતી નિગોને કપનાવડે સો ઝવવાળી ગણવી. વધારે ફળના ક૫નાવટે એક એક લાખ પ્રો જઘન્યપદ ઉ. પર રહેલા છે. પરમાથથી તે કાકાશના પ્રદેશની રાશિની ય મવાળો છવ પિતાના અસખ્યાતા પરથી જાન્યપદ ઉપર ૩- દે છે. આ પ્રમા કપનીક લાખ અને સો જી જાન્ય દિલ હોવાથી એ ગુજ્જવાથી એક ફાટી પ્રદેશ જઘન્યપદે રહેલા છે, આ મુજબ જાન્યપદ છવાદ ધાડા જાણવા હવે ઉપઢ ઉપર રહેલ છવ પ્રદેશનું પ્રમાણ મા છે જાન્યપની અપાએ પદમાં પૂર્ણ ગળાને ઉપલકના નિ ની - પાના અને ખાનગી છે. આ કારણથી ઉપૃપને વ - ૨ - ચણા ચપદની અપેક્ષાઓ થાય ઉ-૪૫ ન મ ત ણ નાની નિગરા એક અવ હિનાવાની છે. અને ખાતી સિંગ | અમે ખ્યાન ·क्षितनिगोदावगाहनापेक्षयैवापरे निगोदाः कांश्चित मदेशान् पर અપશાળી એક પ્રદેશની કાળજી રી ના ની સ્પર્શના છે, કપનાથી રોક હજાર કેરી જ છે. દેવાથી એક વાર કેટીને એક લાખ ગુણી કટોકટી જનમશે અનલિ છેઆ મુજ ઉપ: પ્રદેશ જળ પ્રાની અપેક્ષાએ અસંખ્યાત છે એ. उत्कृष्टपदं लोकमध्यवर्तिगोलकास्थितबहुनीवपदेशनमः सर्वामु दिक्षु निगोदान्तराणि स्थापयद्भिनिप्पाधते गोलः । कय प्रदेशपरिवदिहानिभ्यां कांचित्प्रदेशान् विशक्षितारगाहनामा मात्र मद्भिः कांविद्विमुश्चद्भिरित्यर्थः । अयमभिप्राय:-येषु विधि વાજાથામાવર્તિવત્ર શમૉ વિના – મા, તે ar Eા ગાળે તો હું s તેમજ પરે શા નિ પ્રથમ ીિ અર એક આકાશપ્રા પર દરેક ના એક લાખ ટ વના કરવી. (૫) જા જા - उकोसपयममुत्तुं, निगोयओगाहणाइसन्नत्तो। निफाइजइ गोलो, पएसपरिवुट्टिहाणाहिं ॥६॥ હવે ગેળા સંબંધી પ્રરૂપણ કરે છે. મુજાર્ય–ઉત્ક્રપદને વ્યાવિના નિદ અવગાહનાવાળા એક પ્રદેશની હાનિ વૃદ્ધિથી પરિતાપપુરાવાદના બને છે. (૬) '-

·1 પ, જજ બની
- વિના ના જ
ને ન ધ તાતં ન
";
હજપને *વિશ્વક તાર
બને છે અને વર્ષો છે બોલ
એની ગાલાની જમા રકમથી
જો
કોઈ લગ .
- -
ના ૧૫ બે
જ ખા ખોળ બાર
ના છેડે હાથ ના 1 ના શ્વસ
છે બીજી પણ જા બપ ક યા બ
દિન હોવાથી તે નફના મીના નથી

·No text on this page.

·1 ts જા તને પસંદ નથી ! • } ને , fપ ! દેશની વૃદ્ધિ હાનિથી કેટલાક મરે ઇચિત અવગાહનને છોડ- છે તેમજ કેટલાએક કરો ઈ1િ અવગાહનાને આક્રમણ કર 13ના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલું છે કે જે અસંખ્યાતા Bશ પ્રદેશ છે; આ દીત્રને વિષે એક નિગોદ રહી છે. તેમજ જ શેત્રમાં બીજી અસંખ્યાતી નિગરા રહી છે તથા વિવાન નિ. વડી અવગાહનાની અપેક્ષાએ બીજી કેટલી નિગેદો આકાશના રાહ કરોને છોડીને રહી છે, તેમજ કેટલીએક નિદે આકા- ના કેટલાક પ્રદેશોને વ્યાપીને ૫રહી છે. આ મુજમ એક ગળે चिम गोलाओ, उपोतपर्य मुइत्तु जो अन्नो। इ निगोओ तंमिवि अन्नो निष्फनई गोलो ॥७॥ પૂર્વે કહેલા ગળાના ઉપદને છોડી જે જનની સાથે હાજીતર, હ૩ જfણ નિમિષાબજાર દાન- ' િ ૬ વાઈ—કપ કે જે લોકના મખમાં રહેલ ગેછે કે જે જમાં રહેલ ઘણા ના પ્રોથી પશલ આકાશ પ્રસરૂપ ને હલ્પ ઈનિ મને નહિ પડવાવ એક નિગેની સાહના જેટલીજ નિગ છએ દિશીએ સ્થાપવાથી ગળે જ કરે છે. વી રીતે તે ઉત્તર આપે છે કે આકાશના એક ઉત્પન્ન થાય છે. આ અભિપ્રાય એ છે કે જે શિવ ના જેવા જાનવરનાઇ- સ્થાપના નીચે છે, હવે બીજે ગે બનાવે છે, ને છે.

·ગેળા બને છે. (૭) બને છે. કેવી રીતે? તે ઉતર આપે છે કે પ્રથમના ગોરા સંબંધી એક પણ નિગોદને આશિ બીજી નિગોદો સ્થાપવાવડે બી ગો પદ સ્થાપવું અને બીજે ગાળ શાસ્ત્રકાર કહે છે, આજ મુજબ મૂકાય–આ પ્રમાણે નિગોદ માત્ર ક્ષેત્રમાં ગોળાની નિગોદ જિ- બીજ નિગરા રહી છે, તેમજ બીજા ઉપદથી तमेवोक्तलक्षणं गोलकमाथित्यान्यो निप्पयने गोलः कयम् ? उत्कृष्टपदं प्राक्तनगोलकमबन्धि विमुन्य योज्यो भाई निगोदस्तस्मिन्नुलष्टपदकल्पनेनेति । अयमानयः-प्रागुपदमा श्रित्य विवक्षितनिगोदावगाहनायां यानि यानि प्रदेशमाहितिक निभ्यां निगोदान्तराणि स्थापिनानि तेवकतरमपि निगोदमानिय निगोदान्तरस्थापनेन गोलकान्नरं निष्पद्यत इति ॥ ७ ॥ ટાર્થ–તે પૂર્વે કરેલા ગોળાને આધિને જ ઘીને ગર ઉપદને છોડીને જે બીજ નિગોદ રહી છે તેમાં ઉપદની ૯૫નાથી બીજે ગેળો બને છે. આનું રહસ્ય એ છે કે પ્રથમના જ ભ્રપદને આશ્રિ વિવતિ નિગદની અવગાહનામાં એક એક એક કાવ્યપ્રદેશની વૃદ્ધિનાનિવડે જે જ નિગ સ્થાપી છે, તેમ બને છે. અને એક એક શાકાની વૃદ્ધિ-નિવડે જે નિ ગદા રહી છે તેમાં પ્રથમના ઉપદને સ્પર્યા વિના નવીન હ બીજા અસંખ્યાતા ગોળાઓ થાય છે. (૭) तया च सति यत्स्याचदाह- एवं निगोयमित्ते, खित्वे गोलस्स होइ निष्फची । एवं निष्फळते, लोगे गोला असंखिजा ॥ ८॥ હવે ગેળાઓની જે સંખ્યા થાય છે તેજ બનાવે છે. પ ·પ ના બને છે. (૮) છેવની અવગાહના જુદા મેળામાં પ્રવેશ થાય છે, અગર ૫ર્થના મનમાં ભાગ જેટલી છે અને તે નિમેટે ગળાની ઉ૫તિ. पाहारनएण इमं, उपोसपयापि इतिया घेव। મૂળ-રીકા સાથે ભાષાંતર. પત્તિ થાય છે અને આજ રીત પ્રમાણે અસંખ્યાતા एवमुक्तसमेण मतिनिगोदं निगोदान्तरस्थापनारूपेण निगो. રે વિવિ નિજાનવર બાર- 0 મવતિ લિજર, તિતિવિરાજના गोलकान्तरानुमवेशात् । एवं व निष्पचन्ते लोके असंख्येयाः, सकलस्यापि लोकामाशस्य निगेदिकदम्बका- પર નિરાશાખાda, - 1 જામને પિતિ | ૮ | દીકાઈ–આ મુજબ પ્રથમ કહેલ કમ પ્રમાણે દરેક નિગો વજુરી નિગરા સ્થાપવાવ વિશે માત્ર ત્રમાં ઈમિત નારી એક એક નિવેદની આગાહુનાવાળા આકાશમાં ગેળાની પતિ બને છે. ઇચ્છિત નિગેની અવગાહનાથી ભિત દિન પ છે, બા મુજબ તેમાં અસંખ્યાતા ગોળાએ બને છે. કારણ સંપૂર્ણ કાકાશના પર તે નોરના સમયે બાવળા, મા આછાદિત કર્યો છે. નગદની અવગાહના ગુના બસ શિકિવિ નિજ તારે જ કોણ? બાજરી તે માનકૂવા - થાય છે. (૮) पुण उफोसपयं, निवाइयं होइ तं च ॥ ९ ॥ દરેક ગળા રહેલ ઉપર '' અને ઉત્તર આપે છે ·નિદાન- –વ્યવહાર નથી આજ ઉપર ના ૬? જ્યારે આજ ઉત્કૃષ્ટપદ લઈએ ત્યારે ઉપદ અને ખ્યાત થાય માટે ઉપદ ન ગણવું, થિથી ઉ પદ જેને કહે છે, ને બતાવે છે. (૯) વાઘેન માને નાના के काका चेदमध्येयम् । अनुक्तस्यापि किंगन्दस्य गम्यमानना द । ततम किमिदमाएपदं ग्रायम् ? अपि तु न प्राधमेति तात्य- यम् । कुनः? 'उकोसपयावि इनिया पेव' इति न केवलं गोल I feઘેલા, TEાન્ન નનજિૉવાજ पितानि एनायन्त्येव अमंल्येयान्येव भनि । यस्मातनो न नि. यतमुत्करपदम् , किं च न स्यानिटासन्नत्रिदिवसासादगो- लकान् विहाय शेपगोलकानां पदिकस्पर्शिनां सर्वेषामपि समान गोलकान्तरः समानस्सनयुक्तत्वादिति भावः । यत्पुनरूत्कृष्टपदं नैवयिक निश्चयनयसंमतं भवति सर्वोत्कर्पयोगात् यदिह प्रागं 1. ફૂડનમાયા ૧ ! ટીકા–સામાન્યથી હમણાજ જેનું સ્વરૂપ બતાવ્યું છે ઉત્કટપદ લેવું? અર્થાત તે ન લેવું કેમ ન લેવું ઉત્તર અસખ્યાતા છે તેમ ઉત્કૃષ્ટપદે પણ પુર્ણ ગળાને આધિને કહેવાથી -તે પણ અસંખ્યાતા થાય. તે કારણથી તે ઉત્કૃષ્ટપદ ન ગણવું કના છેડે નિકુટ પાસે ત્રણ દિશિને થતા ખંડ ગેનાને છોડી બાકીના ગોળાઓ છાશમાં રહેવાથી સમાન બીજા ગા લાઓની સરખીજ સ્પર્શના હોવાથી તે ઉત્કૃષ્ટ પદ ન થાય ત્યારે હવે જે નિશ્ચયથી ઉત્કૃષ્ટપદ માન્ય છેસર્વથી મિ તેજ અહિં Rવું, (૯) વાદ-

·No text on this page.

·૭૮ નિગાઋત્રીશિ- મજ સુક્ષ્મ વિગેરે સંબંધી વિગ્રહગતિવાલા છ દિશા વિગ્રહગતિ વગરના છે, જ્યાં વધારે મળે તેને વિશ્વથી ઉજ કહેવામાં આવે છે. આને આ અભિપ્રાય છે કે જે કઈ છે સક્ષમ નિગદના સમુદાયથી બનેલ પૂર્ણ ગેલાએ તેમાં ને બાર નિગ અવગાહે તેમજ સુમ નિગહન છે તથા બાહર તિ દના જે પિતાની જ જાતિમાં અગર બીજી જાતિમાં એટલે સુરમ નિગોદ મરી સૂમ નિગદમાં જતાં બાર નિગોદ મરી બાદરમિ દમાં જતાં તેમજ બીજા પૃથ્વી આદિના જીવો ભવાનરમાં જ વિગ્રહ ગતિથી અગર નું ગતિથી તેમજ ત્યાંજ રહેલા સુરમ પૃથ્વી કાયાદિ જ તે સ્થાને અવગાહે તો તે નિશ્ચયધી ઉપર જા; બાદર નિગોદે નિરાધાર રહે નહિં, પૃથ્વી આદિને વિજ રહે છે. સુરમ નિદની માફક સર્વત્ર નથી. માટે ત્યાં તે બાદર નિદાદિ હોય ત્યાંજ તાત્વિક ઉત્કૃષ્ટપદ જાણવું. (૧૦) एतदेव दपन्ना- इहरा पडुच्च सुहुमे, वहुतुला पायसो सगलगोला तो घायराइगहणं, कीरइ उक्कोसयपयंमि ॥११॥ જ વાતુ કેર બતાવે છે.

·દિનું ગ્રહણું કરવું અને આશય આ છે. અત ગ્યાતા આકાશના પ્રદેશ પરમાતું રૂપ અંગુરૂના અસખ્યામાં ભાગ જેટલા ક્ષેત્રને અવ ગહિને એક સૂક્ષ્મ નિમેદ રહી છે અને તેટલાજ શેત્રમાં બીજી અસખ્યાતિ નિગાદે પણ રહી છે તેજ ક્ષેત્રમાં સૂમ =૧૭ મહી-રી સાથે ભાષાંતર. एवे ? इत्याह-सकलगोला लोकमध्यवर्तिनः संपूर्णगोला ननु लोकान्तवर्तिनः खण्डगोलाः, अतो न नियतं किश्चिदुत्कृष्टपदं नभ्येत यत एवं ततो चादरनिगोदादिग्रहणं क्रियते । अयमा- शयः--अगुलासंख्येयभागमात्रसंख्याताकाशमदेशपरिमाणं से. कमगारेका सूक्ष्मनिगोदोऽचविष्ठने, अन्येऽप्यसंख्याताः सूक्ष्मनि- गोदास्तस्मिंस्तावति क्षेत्रे व्यवतिष्ठन्ते । तत्र सूक्ष्मैकनिगोदावगाहा- पेक्षया पदस्वपि दिक्षु क्षेत्रमदेशपरिवदिहानिभ्यां येऽपरेऽसंख्यात- निगोदात्मका असंख्येयगोलका यावतीं विवक्षितसूक्ष्मनिगोद - वयवगाइन्ते, संत्र च यदि पादरनिगोदेभ्यः भूमेषु चादरेषु या निगोदेषुत्पित्सवः, सूक्ष्मनिगोदेभ्यो पादरेषु मुभेपु वा निगोदे- परिपत्सवो विग्रहगत्या ऋजुगत्या वा संचरमागाः सूक्ष्मपृथिवीका- पादपथ तवस्या वा भवान्तरे विग्रहगत्या ऋजुगत्या वा संचर• गाणा विवक्षितनिगोदावगाहक्षेत्रमवगाइन्ते, तदुत्तष्टपदं ताविक- मेति भावः ११॥ ટકાથ–આદર નિગોદને આશ્ચય કર્યા વિના સૂમ નિગે- ને આધિ નિમેદની સંખ્યાની સમાન, ઘણે ભાગે ગોલાઓ થાય છે. પ્રાય: શબ્દનું ગ્રહણ કરવાથી કોઈ નિગરમાં કાય બે ચાર રે વધારે ઓછા હોય તે પણ અડચણ નથી. આ સ્થાન લેકમધ્ય વતિ ગળાને આધિ જાણવું. ખડ ગેળાને આધિન જાણવું. આ કરણથી નિયમિત ઉપદ મળી શકશે નહિ માટે બાદશગિલ- १० पार विपरित- इत्यधिक वानर ·एगस्स निगोयस्म उ अणंतभागो उ सिद्धिगओइति मग પાનનત્વે નિત્તશાપુ ! જાદુ- નિ-ત્રીશિ- નિગઢની અવગાહનાની અપેક્ષાએ છ દિશિમાં એક ટેકની હાનિ વડે જે બીજી અસંખ્યાતિ નિગદરૂપ અમૃખ્યાત ગેલાર જેટલી ઈચ્છિત સૂમ નિમેદની પૃથ્વીને અવગાહે છે તેજ ક્ષેત્ર જે બાદર નિગદ થી નીકળી સૂમ નિગદ ચાર બાદરસિંગે ઉપજ થનાર તેમ સૂમ નિગદ થી નીકળી બાદરનિઝ અગર સૂમ નિગોદમાં ઉત્પન્ન થનાર છે તેમજ વિગ્રહગતિવાન અગર જુગતિવાળા ચાલતાં તેમજ સુકમ પૃથ્વીકાયાકિ યંત્ર રહેલા અગર ભવાનરને વિષે વિગ્રહમતિથી અગર જીગતિ જતાં ઇછિત નિગદની અવગાહના ક્ષેત્રને જે અવગાહે તેને તાત્વિક ઉત્કૃષ્ટપદ કહેવાય આ રહસ્ય જાણવું. (૧) अथ गोलकादीनां प्रमाणमाद- गोला य असंखिजा, इंति निगोया असंखया गोले। शकिको य निगोओ, अणंतजीवो मुणेयव्यो ।। १२ ।। હવે એલાનું પ્રમાણ બતાવે છે. મૂર્યગલાઓ અસંખ્યાતા છે. નિગે પણ અસંખ્યાતિ છે. એક એક ગાલામાં તેમજ એક એક નિગોદમાં અનંતા જીવે છે. (૧૨) गोला असंख्याता भवन्ति । सकलेऽपि लोकाकाशे तेपा- पवस्यानादेकैकस्मिश्च गोले निगोदाः साधारणशरीरिणोऽसंख्या- ता भवन्ति । एकावगाहनानामसंख्यातानां निगोदानामेष गोला इति व्यपदेशात् । एकैकस्मिय निगोदेऽनन्ता जीवा ज्ञानव्याः ।

·No text on this page.

·૨ નિગોદ નીરિ- ટીકાર્ય–લોક તથા જીવ આ બન્નેના અષાના પ્ર છે, તેમજ તેઓ તપ છે. ચતુરા નુ પ્રમાણ અg મ રકાશના જેટલા પ્રદેશો છે, તેટલાજ એક ઇવના પ્રા છે. છા અગર વધુ નથી. કાકે કેવલી સમુ ઘાત અવસ્થાએ કેવી સોનાના પ્રદેથી સંપૂર્ણ કાકણને પૂર્ણ કરે છે, માટે તુચ છે. મજ જીવના પ્રદેશને સ્વભાવ સચિવાલે હોવાથી અંગુલ સંખ્યાતમા ભાગ જેટલી સૂમ નિદની અવડના તેમજ માં રહેલ છવની, તેમજ ગોલાની અવગાહના જી. (13) निगोदादिममगाइननामेव ममर्यपाह-- म जिओ तं मय निगोड तो तम्मि चैव गोलोशिश प्फन नं वित्ते, तो ते तुलावगाहणया ॥१४॥ હવે નિગમની મરખી અગાઉન છે તેના મુખમાં તા કહે છે. T--- શેત્રને વિષે જવ છે ત્યાંજ નિગદ છે, ત્યાંજ બેલ બને છે. આ કારણથી આ મરી -બવગરનાવાલા છે, (૧૮) ન પડrrenvieirનના rrrદ, સન્ન નિનાદ નિજારમmriri- ન' ન ભજિત્રાલ મા ઉitrer ના નાવલિનાના નાના ભાવ કરિનારા 11111 = 1 નમઃ = નારા.1ર1 નાના નાના નngs it an" ના જ વ બાલા છે framtari-ન

·No text on this page.

·८४ નિગોદ છત્રીશિ- - उकोसपयपएसे किमेगजीवप्पएसरासिस्स । हुज्जेगनिगोयस्स व, गोलस्स व किं समोगाढं। १ હવે જીવાદિની સરખી અવગાહનાના સામર્થ્યથી એક શપ્રદેશ જેટલા જીવન પ્રદેશનું પરિમાણ થાય છે, તે કહેવાની અછાવાલા શાસ્ત્રકાર પ્રસ્તાવનાને માટે પ્રશ્ન કરાવતા કહે છે. मूलार्थ-पहने विषय बना २०२० તેમજ એક નિગદ તથા એક ગેલાનું શું શું અવગ युछ? (१५) उक्तर्पत एकस्मिनभःप्रदेश एकजीवप्रदेशराशेनिगोदस्य । लकस्य च किं किं समयगाई भवेत् ? अयं प्रश्नार्यः । लोकाराश भराशितुल्यनिनपदेश आत्मा यदा संकोच्य मिनमदेशानिगोदम क्षेत्रेऽवगाहते, तदैककस्मिन्नभामदेशे कति जयमदेशाः स्युरिति एवं निगोटगोलकयोरपि प्रश्नार्थो शेयः ॥ १५ ॥ ટીમર્થ–ઉપદે એક આકાશપ્રદેશને વિષે એક જીવ દેશ રાશી, નિગોદ, તેમજ ગેલાનું શું અવગાડ્યું છે? આ મક થે છે. લોકાકાણ પ્રદેશ રાશી તુય પ્રદેશવાલે આત્મા જ્યારે તે ચાઈને પિતાના પ્રદેશને નિગોદમાત્ર ક્ષેત્રમાં અવગાહે ત્યારે આકાશમશને વિશે કેટલા જીવ પ્રદેશ હોય, એમ નિગોદ તથા લાને આધિ મને જાણવા. (૧૫) नानीमाभिन्योत्तम्- जीवम्म लोगमित्तास मुहुमओगाहणावगाडस इधियामि पाने, टुंनि पासा, अमेखिना ॥

·No text on this page.

·નિગોદ છત્રીશિ-
अयनिगोदमाथित्पाह-
लोगस्सहिए भागे, निगोयओगाहणाइ जं लड़
उकोसपएऽतिगयं, इत्तियमिकिक जीवाओ me
હવે નિદને આશ્રિ ઉત્તર આપે છે.
मूळाय-नानी साना दान
દેશને ભાગ આપવાથી જે પ્રદેશોમળે તે પ્રદેશે .
એક જવ સંબંધી ઉપદને વિષે જાણવા. (૧૭)
निगोदारगाहनपा लोकम्य मागे हते परमेतात
देऽतिगतमागाई निगोदसंबद्धादेशजीगता भयम-अस्पात
दंगोपि मोम फिल मदेवकोटीगतमानः कम्प्यने, एकनिगोश
गाना न प्रदेगदगमामीमाना नना कपिलोमपदेशराने
ननिगोहागाईनपामागे हने ा मध्यने, मोगानन्ननीगन्मान
निगोदाय मंन्धिन पसनीप्य मंका उत्कर्षतः पाभिमान
गोनि मान यम् । भनेन निगोदाममुरादे यागार
तिम् ॥ २७॥

·No text on this page.

·૮૮ વિદ ત્રીશિ- ટીકર્થ-જેમ નિગદમાં રહેલ જીવો કરતાં તેના પ્રો. અસંખ્યાતગુણા ઉપદને વિષે રહ્યા છે, તેમ પર્યાય અપે નહિ પણ દ્રવ્ય અપાએ એક ગલામાં રહેલ સમજ છોને આદિ ઉત્કૃષ્ટપદને વિષે અસખ્યાતા પર રહ્યા છે. અહિં અનંત રૂ- નિગદ છતાં, કપનાથી એક લાખ જીવ ગgવા. એક ગલો અj ખ્યાત નિગોદડવાળો છતાં, કલ્પનાથી એક લાખ દિવાળો છે ત્યારપછી લાખને લાગુવાથી એક હજાર કેટી કપાવડે એક ગાલામાં થાય છે, તેમજ જીવના એક એક લાખ કહે છે? પદને વિરહેલ છે, આ વાત પહેલાં કરી આવ્યા છીએ. હવે કપ ગલ એ હજાર કેટી દવા સાથે એક લાખ જીવના પ્રોને ગુણ વાથી કળ કેરાટી છવપ્રદેશે એક આકાશપ્રદેશને વિષે કપના છે. એક આકાશપ્રદેશને વિશે તાવિક રીતે અસંખાના અને બમ ખ્યાના ઘરે એક આકાશશ ઉપર રહે છે. ત્યારે એ કનના બસ ખ્યાના પ્રદેશ રહે છે. તે જીવ એક નિગમ = ના હોવાથી અને ખ્યાના અનતા આવે છે, તેમજ એક લાક નિવાર અને પ્રખ્યાત રવાથી અને ખાતા અનના અમખાના ૪૬ આ એક આકાશપ્રદેશને વિતરક રીતે બને છે. (૧૮) गोपनीय मागादा पांगगंगये पगमा नामदेव সাদা স স স থামালামুখ- नं पुण दिदाप, गुणियममंपिनयं भवितादि। ન? કzw. ansar Dail :

·No text on this page.

·નિગદ છáરિણ- મૂર્યગલાઓ તથા એક આકાશ પ્રદેશ ઉપર રહેલ એક જવના પ્રદેશે આ બને તુલ્ય શા કારણ છે? જીવ, નિગોદ, અને ગેલા આ ત્રણેની અવગાહન તુલ્ય હેવાથી. (૨૦) 'किं कारणं' इति कस्मात्कारणाद्यावन्तः सर्वगोलास्ता- वन्त एवोत्कृष्टपदगतकजीवमदेशाः ? इति प्रश्नः । अत्रोत्तरम्- अवगाहनातुल्यत्वात् । केपाम् ? इत्याह-जीवनिगोदगोलानाम- वगाहनातल्यत्वं चैपामङ्गलासंख्येयभागमात्रावगाहित्वादिति । य- स्मादेवं 'तो' इति तस्मादोलाः सकललोकसंवन्धिन उत्कृष्टपदे में एकस्य जीवस्य प्रदेशास्ते तथा तेस्त्कृष्टपदैकजीवपदेशैस्तुल्य માનિ | ૨૦ છે. ટીકથ–શા કારણથી કહે છે કે જેટલા ગેલા છે તેટલા એક આકાશ પ્રદેશ ઉપર એક જીવના પ્રદેશો છે? પ્રશ્ન. અહીં ઉત્ત કહે છે કે અવગાહના તુલ્ય હોવાથી કોની? કહે છે. જીવ, નિદ અને ગેલાની, આ તુલ્યપણું અમુલના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટE અવગાહના હેવાથી જાણવું, જે કારણુથી આમ છે તે સમગ્ર ગોલાએ તથા એક આકાશ પ્રદેશ ઉપર રહેલ એક જીવના પ્રદેશ આ બન સરખા થાય છે. (૨૦) एतस्यैव भावनार्थमुच्यते-- गोलेहिँ हिए लोगे, आगच्छइ जंतमेगजीवस्त । उकोसपयगयपएस, रासितुलं हवइ जम्हा ॥२१॥ આજ વાત સ્પષ્ટતાથી બતાવે છે. મૂકાયં-સમાગેલાથી લેકાકાશના પ્રદેશોને ભા=

·No text on this page.

·કર
વિક નલિ-
તલી આજ વાત બીજી રીતે કરાવે છે.
ઝા–અથવા લેકના એક એક પ્રદેશ ઉપર એક
એક ગેલાને સ્થાપન કરે, આ પ્રમાણે ગોલાને સ્થાપન
કરવાથી ઉત્કૃષ્ટ પદને વિશે એક જીવના જેટલા પ્રદેશ છે
છે તેટલા જ પ્રમાણવાલા આકાશ પ્રદેશને વિષે ગેરલાઓ
થાય છે. (૨૨)
अथवा लोकस्यैव पदेगे एकस्मिन् स्थापय निहि। दिन-
शितसमत्वयुमुत्सो गोलमेकम् । ननौवमुक्तकमस्थापने उत्कृष्टपटे
ये एकजीयमदेगास्ते तया तेषु तत्परिमाणेप्वाकागप्रदेशवित्यर्थः,
मान्ति गोला इति गम्यम् । यावन्त उत्कृष्टपदे पानीवनदेगास्ता-
वन्तो गोलका अपि भवन्तीत्यर्थः । ते च कल्पनया फिल लाय-
मागा उमयेऽपीति ।। २२।।
ટીકાથ—અથવા લોકના એક એક પ્રદેશને વિષે એક એક
ગોલાને સ્થાપન કર. હે ઈચ્છિત સરખાપણાને જાણવા ઈચ્છનાર
શિષ્ય! આ મુજબ કમથી સ્થાપન કરે છતે ઉપદને વિષે એક
જીવના જેટલા પ્રદેશો રહે છે તેટલા જ પરિમાણવાલા આકાશ પ્રદેશને
ગેલા થાય છે, અર્થાત્ એક આકાશ પ્રદેશ ઉપર એક જીવના જેટલા
પ્રદેશો છે તેટલાજ પરિમાણવાલા ગોલાઓ પણ છે. કલ્પનાથી બને
એક એક લાખ છે. (૨૨)
अथ सर्वनीवैभ्य उत्कृष्टपदनीवपदेशा विशेषाधिका इति
विमणिपुस्तेपां सर्वनीवानां च तावत्ममतामाह-
गोलो जीवो य समा, पएसओजं च सव्वजीवावि
टुति समोगाहणया, मझिमओगाहणं पप्प ॥२३॥

·No text on this page.

·નિર-દિ- કોટીના જોવા જ সমৰ বিনমস্তারনামান, स्मिथ प्रदरी प्रत्येक जीवदेगलसम्यागादलाव, ગન જોર્ટમાગવાનું, નવા કોma, तमुत्कृष्टपटनीवप्रदेशमानं कोय्यापिक मपति ॥ २५ ॥ ટીકર્થ-લાકની અંદર કેટલાક ખંડ ગાવાઓ છે, ગેલાઓ પૂર્ણ ગેલાથી જુદા છે. જીવરાશિ પૂર્વે કપનાથ કટોકટી ગgી છે તે ખંડ ગેલાને અંગે ઓછી થાય છે. પૂર્ણ ગળામાંજ પૂર્વોક્ત સંખ્યા મળે છે. આ કલગી ટલી સંખ્યા નાખવા વડે ખંડ ગોળાઓ પૂર્ણ થાય તેટલી જીવ મૂલ જીવ સંખ્યામાની ઓછી કરવી, કારણ કે તે છવરાશિ ગેલામાં નથી, આ જીવરાશિ કપનાવટે એક કેટીની છે, આ રાશિ દશ કેટ કેટી જીવરાશિમાંથી બાદ કરવાથી જીવરાશિ = થાય છે, અને ઉપદ તો છે તેટલું જ હોવાથી વિશેષાધિક છે- ઉત્કૃષ્ટપદે જીવપ્રદેશે તથા અવશશિ આ બન્નેને સરખા પ્રથમ બતાવ્યું, તે તે ખંડગલાને પૂર્ણતા માનીને જાણવું, બાદર નિગોદ તથા વિગ્રહ ગતિવાળા જીવોના પ્રદેશ ઉત્કૃષ્ટ વિષે રહેવાથી ઉત્કૃષ્ટપદ સર્વ જીવરાશિથી વિશેષાધિક થાય છે. ત્પર્ય એ છે કે બાદર નિગેદ તથા વિગ્રહ ગતિવાળા જેવો અને છે, તે પણ તે જ સૂરમનિગોદ જીવોના અસંખ્યાતમાં ભાગ ટલા છે, કપનાવડે એક કેરી પ્રમાણ ગણી પ્રથમની જીવરાશિ કેટી ઓછી કરી છે, તે પ્રમાણે ગgી મૂળ જીવરાશિમાં નાંખવા ઉત્કૃષ્ટ પદ તથા જીવરાશિ આ બન્ને સરખા થાય છે, તો પણ તે દર જીવરાશિ એક કોટી પ્રમાણવાળી છે, ઉત્કૃષ્ટથી તે સૂમ - અસંખ્યાતમે ભાગે છે, તેમાંથી કફપનાવડે સે જો ઈચ્છિત સુક નિગદના ગળા ઉપર અવળાયેલ છે, તે છ આકાશના એક = ·મૂળ-રીકા સાથે ભાષાંતર. મદેશ ઉપર પિતાને એક લાખ પ્રદેશથી વ્યાપેલા છે. આવા સે છો સમનિગદના ગોળા ઉપરઅવગાહેલ હેવાથી લાખને એ ગુણવાથી એક કેટી પ્રદેશ ઉપદને વિષે નાંખવાથી પ્રથમ ગણું વેલ ઉલૂછપદ એક કેટી છવપ્રદેશથી અધિક થાય છે. જીવરાશિ કરતાં. (૨૫) R -- तमा सव्वेहितो, जीवहिंतो फुडं गहेयध्वं । उकोसपयपएसा, हुति विसेसाहिया नियमा॥२६॥ મૂાર્ય–આ કારણથી સર્વ જીવરાશિ કરતાં ઉત્ક- પદને વિષે જીવપ્રદેશે વિશેષાધિક થાય છે. આ વાત પ્રગટ જાણવી. (૨૪) તા'તા. ૨૬ 1 ર માતાળ મા- ઉપર છવપ્રદેશ તથા સમગ્ર જીવે આ બન્ને સરખા છે, આજ વાત બીજી રીતે બતાવે છે. अहवा जेण पहुसमा, सुहुमा लोएऽवगाहणाए य । तेणिफिक जीवं, युद्धीए विरलए लोए ॥२७॥ મૂત્રાપ–અથવા જે કારણથી લેકને વિષે સૂમ નિગોદના ગેળાઓ ઘણે ભાગે સરખા છે, અવગાહનને આર્થિને, તે કારણથી ગળા સંબંધી એક એક જીવને બુદ્ધિથી ગ્રહણ કરી કેવલિસમુધાતની માફક જીવના 15 ·(૮ નિઝદ-છત્રીશિ- એક એક પ્રદેશને લેકાકાશના એકએક પ્રદેશ ઉપર આ પન કરવા, કે જેથી ઉત્કૃષ્ટપદે જીવપ્રદેશ તથા સમમ બન્નેની તુલ્યતા માલુમ પડશે. (ર૭) થતો દુરના પાન જ हनायां जीवकोटीसहस्रम्यावस्थानात्खण्डगोलकैय॑भिचारपरि राय चेह बहुग्रहणम् । मूक्ष्माः सूक्ष्मनिगोदगोलकाः कसन लक्षकल्पाः, लोके चतुर्दशरज्यात्मके । तयावगाहनया च सम कल्पनया दशभु दशमु प्रदेशसहस्रप्वगाढत्वात्तस्मादेकप्रदेशावगा- जीवप्रदेशानां सर्वजीवानां च समतापरिज्ञानार्थमेकैकं जीवं वुद्ध- 'विरल्लए' इति केवलिसमुद्घातगत्या विस्तारयेत् लोके । अयम भावार्थः-यावन्तो गोलकम्यैकत्र पदेशे जीवपदेशा भवन्ति कर नया कोटीकोटीदशकप्रमाणास्तावन्त एव विस्तारितेषु जीवेषु लोक स्यैकत्र प्रदेशे ते भवन्ति सर्वजीवा अप्येतत्समाना एवेति ॥२७॥ ટીકાર્થ–સૂમ નિગદના ગોલાએ જીવની સંખ્યા ઘણે ભાગે સરખા છે, કપનાવડે એક એક ગોલા સબ અવગાહનને વિષે એક હજાર કેરી જ રહ્યા છે, ખંડ ગળાની સાથે વ્યભિચાર દોષ દૂર કરવાને માટે, બ5 શબ્દનું ગ્રહણ કર્યું છે. આવા ગેલાએ કલ્પનાથી ચોરાજ લકને વિષે એક લાખ છે. અવગાહનાથી પણ બધા ગલાઓ એક સરખા છે, કપનાથી દરેક ગલા આકાશના દશડજાર પર ને વિષે વ્યાપિને રહ્યા છે. હવે આકાશના એક પ્રદેશને વિષે રહેલા જીવ પ્રદેશ તથા સમગ્ર જીવે આ બન્ને સરખાપણું જાણવા માટે એક એક છવને બુદ્ધિવ કેવલી સમુઘાત ગતિ વિસ્તારવા કને વિરે આનું રહસ્ય આ છે. એક ગોવા સંબંધી જેટલા જીતના ૧ નti: ૨ જુદા" r a city : :

·! મળકા સાથે ભાષાંતર, પ્રદેશ છે. કલ્પના કે દશ કટારી છે, તેટલાજમશે, લોકાકાશના એક પ્રદેશ ઉપર છે. કેલિસમુદઘાતની માફક જીવ પ્રદેશનો વિ- તાર કયે છો, જે પણ એટલા જ છે. આથી કરીને પણ ઉત્કૃષ્ટ છ પ્રદેશે, તથા સમગ્ર જીવો બન્ને તુર્થ થાય છે (૨૭) अत एवार एवं समा जीवा, एगपएसम्यजियपएसेहिं । शायरबाहुल्ला पुण, हुंति पएसा विसेसहिया ॥२८॥ આજ વાત થાકાર કહે છે, --આ પ્રમાણે જ થાએક આકાશ પ્રદેશ ઉપર રહેલ જુવ પ્રદેશે આ બન્ને સરખા છે બાઇર નિ. ગાદના જીવપ્રદેશે ઉત્કૃષ્ટ પદમાં નાખવાથી ઉત્કૃષ્ટ પદ વિશેષાધિક થાય છે. (૨૮) va વેજ જો જો જ લાગે ક્યા - જજ જ કર તૈનાત કtra મારા orm ૨૮ ટીકાથ --- પ્રમાણે અવગાહનોને આધિ પ્રથમના ન્યાય પ્રમાણે તમામ તથા ગાલાએ માત્ર સરખા છે એમ નહીં પન્ન તથા એક બાકાશ પ્રતિ ઉપર રહેલ છમ પણ સરખા છે. ઉત્તર્ષને અપ્રામની માફક જા. (૨૮) * ঘুরিংগিনী নিধনাযশিখিঃ শাষণা~~ હિં gm વી, વિસળ અમે જ ગુજmrej, ameramદિર ·નિગેત્રીશિ- હવે પ્રથમ બતાવેલ જીવરાશિ તથા છત પ્રદેશ સંબપી છાત બનાવવાને ઈચ્છાવાલા મૂલ શાસ્ત્રકાર પ્રસ્તાવના કરે છે. મૂ–પ્રથમ બતાવેલ જીવરાશિ, તથા ઉપ- દને વિષે રહેલ જીવ પ્રદેશ, આ બન્નેની ગણતરી જાણ- વાને દ્રષ્ટાંત હમણાં પ્રત્યક્ષ રીતે કહું છું. મુખકરી નાન થવાને સારું, તથા બીજાને જ્ઞાન કરાવવા સારું કપનાવો સ્થાપન કરેલ જીવ તથા પ્રદેશના રાશિ પ્રમાણથી. (ર) કિ” ૨૧ गोलाण लममिक, गोले गोले निगोयलसं तु । इफियय निगोए, जीवाणं लक्समिकि॥३०॥ ઝ-ગેલા એકલાખ છે. દરેક ગલાએ એક એક લાખ નિગદ છે. દરેક નિટે એક એક લાખ છે. (૩૦) બાળ” | 3 | कोटिमयमैगजीवप्पणममार्ण समेव लोगम्म । નિવા, 3 Train –-દરેક જવાના પ્રદેશે એ ટી પ્રમાણે છે, અને તેટલા પ્રદેશ લેવાકાળના પન છે, એવાઓ, ને, ના જવ, આ ત્રની અવગાહના કરી ? -નર આકાળ પ્રદેશ છે. (1) • ' 9 3 || -- ન * * * * * * * * * *

·No text on this page.

·૧૦૨ નિદ–છત્રશિ कोडी उकोसपयम्मि वायरजियप्पएसयम्खेवो । सोहणयमित्तियं चिय, कायव्वं खंडगोलाणं ॥३५॥ r—ઉપદને વિષે બાદર ના એક કેરી પ્રદેશો નાખવા, તેમજ ખંડ ગેલાને આશ્રિ જીવની મૂલ રાશિમાંથી એક કેરી વે ઓછા કરવા. આમ કરવાથી ઉપર વિશેષાધિક થાય છે. (૩૫) उलटपदे मूक्ष्मनीवमदेशरागेपरि कोटीममाणो य.दरभी- यप्रदेशानां प्रक्षेपः कार्यः; मतकल्पनाविवक्षितमूगोलकारगाट. यादरनीयानां तेषां च मन्येकं प्रदेशलक्षस्योत्तरपदेशस्थितसाद, तन्मीलने र कोटीमद्भावादिति । नया मांगीगमध्यान् गौर. नामपनयन ' इत्तियं चिप' इति पतारनामेर कोटीगंग्यानामा काव्यं; पण्टगौलानां गण्डगोलकपूर्णताफरणे नियुक्त नागना સામાવિવાહિતિ ૪૬ / ટીકર્થ–પરું લોકાકાશના એક પ્રદેશને વિશે સુમ નિ ના પ્રદેશ પ કલાશ કે કોટી કા તેના ઉપર બાદર નિગાર ના એક કઠી કરી નાખવા. કા૨ કે છે છિન સમનિ-ઇના ઉપરબાદ એ જ અગર થી તેમજ તે છે વિના એક એક લાખ પ્ર. ૯પર છે. આ મલવાથી એક ટી છવપ્રદ થાય છે તેમજ સમx કલમ શિમાંથી એક કરીને કોપન કરવું એટલે એક ટી ના કર ખાવા નું કને, કરકે ખાવામાં નથી છત એક છે અને બકવામ, નિમજ વિવિધ = કરી નાખવાથી બધા : એક મુરખ ભાઇ છે. જે -4 * લિંક બાર મા ના કરી જ

·૧ ૬ ૧ ૧ ૦ ના દર કિ.મ
in a zuan pજ ને !
રાધો આ કાર જ ના ફring and
Home .
- કહલ "વરામ ઉપનામ
ભાવ મા નન કરી લે, થાબંધી વિચારી
ન , અને છે, તેમજ નિગોદ માલાઓ. અસ.
nursi com siાકિ જ “ મા' ના
દિવાન કાનાભાઇના ઘરે મારા મા
માનવ જે જાતા girl wir રાત
ficial income
funniાનિuિn
ટકાઉં--અ અને ઉપનય, તેના વ્ય સ્થાનક પૂર્વે
બનાવેલ છે. નિનાદ વિશે રે કઈપનામી એક લાખ ગયા છે,
તાપ નવા ર કો બનતા છે તેમજ સમગ્ર છે પણ
અને તેમને નિંગા કપનાથી એક લાખra , તપ
છે. “ મન ખાને તેમ ? - મ - {ભૂમિંદ,
૨
* બે
el
ટન જવા રવાના in

·૧૦૪ નિગદ-છત્રીશિ- इतिश्री विवाइनसत्याख्यसूत्रस्यैकादशशतकम्प दगमोद- शकात् स्थविरेण समुद्धृता निगोपर्तिनिकाया गुर्नरमापा श्रीमद् पंन्यासजीश्रीकमलविनयजी गणिशिष्य श्रीमद् पंन्या. सनीश्रीकेशविजयनी गणिः तल्लधुभ्रात्रा मुनि देवविन न सम- र्थिता पाटनाख्यनगरे पूर्णगता सं० १९७२ कार्तिकमासे शुक्ल- पक्षे पंचमी तियो शुभं भूयात् । નિગદ છત્રિશિને સારાંશ. (ભગવતીજી સુત્ર શતક ૧૧ ઉરે ૧૦ ). ગૌતમસ્વામી પ્રશ્ન, ૧ હે ભગવન! એક નિગોદને વિષે અનત જ રહે છે, તે- મજ તે જે પરસ્પર સંકુચિત થઈને રહે છે, તે તે જેના પ્ર- શો એક આકાશપ્રદેશને વિષે જઘન્યથી તથા ઉત્કૃષ્ટથી કેટલા રહે છે? તથા સમગ્ર જી કેટલા છે? ઉત્તર, ૨ હેગનમ! જઘન્યપદે જીવ પ્રદેશ સર્વથી ઘેટા છે. જ ધન્યપદ કરતાં સમગ્ર જે અસંખ્યાતગુણા છે. સમગ્ર જીવ કરતાં -ઉપદે છવપ્રદેશો વિશેષાધિક છે. ૩ જઘન્યપદ કોને કહે છે? ઉત્તર-જે આકાશ પ્રદેશને ત્રણ દિશિત નિદની સ્પશન છે. ત્રિદિશિ અલકને લઈ આછા- ·સારાંશ, ૧૦૫ દિલ થઈ છે, આવા આકાશપ્રદેશને જઘન્યપદ કહે છે. આ જઘન્ય પત્રિકુટ કે જે લેકાના છેકે છે, ત્યાં મળે છે. ૪ ઉત્કૃષ્ટપદ કેને કહે છે? ઉત્તર-જે આકાશપ્રદેશને છ દિ- શિગત નિગદની સ્પર્શના છે, તેમજ જે આકાશપ્રદેશ ઉપર બાદર- નિગદ તથા વિહુ ગતિવાલા છે જ્યાં વધારે સ્પર્શે છે તેને ઉ. પદ કહે છે. ૫ ગાલાની ઉત્પત્તિ કેમ થાય છે? ઉત્તર- ઉપદને સ્પર્શી વિના ગોલાની નિષ્પત્તિ થાય છે. ગોલાની અવગાહના અંગુલના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલી છે. આવા ગેલાએ અસ ખ્યાતા છે, અને બધા ગલાઓ એક સરખા છે. ૬ ગોલાએ અસંખ્યાતા છે, એક ગોવામાં અસ ખ્યાતી નિ- ગંદ છે, અને એક નિગોદમાં અન છો છે. ૭ લેક તથા જીવ બન્નેના પ્રદેશ તુલ્ય છે, તેમજ જીવ, ગેલ તથા નિગોદ એ ત્રણેની અવગાહના એક સરખી જ અંગુલના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલી છે. ૮ જે ક્ષેત્રમાં છવ અવગાહત છે, તેજ મા નિગદ તથા ગેલે પણ અવગાડેલ છે. પ્રસ ૯ એક આકાશમશમાં જીવ આ બપ, નિગોદ સબપી તથા ગેલા સ બ ધી કેટલા પ્રદેશો વગાવા છે? જીવ સંબંધી ઉત્તર ૧૦ એક આકાશપ્રથમ વ સ બપી અમ ખ્યાતા કરશે રહ્યા છે અને ખાતાના અસ ખાતે ભl (ાવાથી અસ ખ્યા જ કપનાથી આ વાન સમાપે છે છતના અસાત પ્રદેરી ના એક અબજ ક આ પ્રશામાથી એક આકાશપથિને વિષે 13 ·૧૦૬ નિગદ-ત્રી—િ એક જીવના એક લાખ પ્રદેશ અવદ્યા છે, એક અબજ પ્રદેશને દશહજાર આકાશપ્રદેશ અવગાહી જીવની અવગાહનાથી ભાગ આપ- વાથી એક લાખ પ્રદેશે આવશે. નિગદ આશ્રિ ઉત્તર, ૧૧ એક આકાશપ્રદેશને વિષે એક નિગોદ આશિ જીવપ્રદેશો અસંખ્ય અનત છે. કપનાવટે ૧૦ હજાર કેટી છે, એક નિગોદમાં છ અનતા છે, છતાં કલ્પનાથી એક લાખ ગ, પ્રથમ ગણાવેલ જીવ સંબંધી એક લાખ પ્રદેશ સાથે વિગેદ સંબંધી જીવ એક લાખ શુ જેથી એક હજાર કેટી છવપ્રદેશો એક આકાશપ્રદેશને વિષે નિગોદ સંબધી આવશે. ગોળા આશ્રિ ઉત્તર- ૧૨ એક આકાશપ્રદેશમાં ગોળ સંબધી જીવપ્ર વાસ્ત- વિક અસંખ્ય અનંતાનંત છે. કલ્પનાથી દશ કેકેટ છે. નિગેહ સંબંધી એક હજાર કેરી જીવપ્રદેશોને ગળામાં રહેલ એક લાખ વિદથી ગુણાકાર કરવાથી કેટકેટી ગળા સંબંધી છ વાય છે. સમગ્ર જીવોની સંખ્યા બતાવે છે. ૧૩ 9 વાસ્તવિક અનંતા છે. કલ્પનાથી દશ કટાકેટી છે. લેના અસંખ્યાત પ્રદેશો છતાં કલ્પનાથી એક અબજ પ્રશવાળા લોકને વિષે હજાર પ્રદેશ અવારી ગોળાએ લાખ છે, અને દરેક મેળામાં નિગે લાખ છે. લાખને લાખે ગુજવાથી નિગર દ્વાર =ટી થાય છે. તેમજ દરેક નિગોદ છ લાખ કાપવાથી ફરી લાખે રવાથી દશ કેટકેટ કવો થાય છે. ૧૪ઉપર બનાવેલ છવની સંખ્યા પૂર્વ મેળાને મામિ - વી. પણ કેટલાક ખાઓ દેવાથી તેમાં 1 ·સાતાં. ૧૭ નાવડે એક અબજ ઓછી હોવાથી ઉત્કૃષ્ટપદ છ કરતાં વિશેષા- ધિક છે. ઘણુ ૧૫ ઉપર બતાવેલ જીવસંખ્યામાં બાદર નિદેદ તથા વિગ્રહ ગતિવાળા જીવો એક અબજ નાંખવાથી પ્રથમ ઘટેલ સંખ્યા પૂર્ણ થાય છે, તે પણ ઉણપદ વિશેષાધિક છે. તેજ બતાવે છે. ઉત્કૃષ્ટપદ વિશેષાધિક છે. ૧૬ ઉત્કૃષ્ટપદને વિષે ગણાવેલ દશ કેટકેટી છવપ્રદેશ છે, આ ઉત્કૃષ્ટપદ ઉપર પૃથ્વીકાય, બાદરસિંગદ, તથા વિહગતિવાળા જી અવગાહેલ હોવા છતાં સે જ કદ, તેના એક કોટી પ્રદેશ ઉપદ ઉપર અવગહેલ હવાથી જીવસંખ્યા કસ્તાં ઉત્કૃષ્ટ- પદ વિશેષાધિક થાય છે. મૂળ ગ્રંથકાર કલ્પનાથી જીવાદિકનું સ્વરૂપ બતાવે છે. ૧૭ ગેળાએ એક લાખ છે, એક એક ગાળામાં નિગારે એક એક લાખ છે, તેમજ એક એકનિદે છે એક એક લાખ રહ્યા છે. ૧૮ એક જીવન પ્રદેશ એક અબજ છે અને તેટલાજ પ્રદેશ હેકના ૧૯ છવ, નિગોદ, તથા ગળે આ ત્રણેની અવગાહના એક સરખીજ દશ હજાર આકાશપ્રદેશની જવી. ૨૦ એક એક આકાશમાને વિષે ઇવના એક એક લાખ- કરશે અવગધા છે. ૨૧ લેને છેડે વલ જયચપદને વિષે સે છરોના એક ટીકો અવગહ્યા છે. ૨૨ ઉપને વિશે એક હજાર કે જેના પર દેશ કાટટી અવગાડ્યા છે.

·૧૦૮
નિગોદ-શિ-
૨૩ આજ ઉત્કૃષ્ટપદને વિષે જ્યારે ભાદર નિગોદ તથા વિ
ગ્રહ ગતિવાળા સે જીના એક કેટપ્રદેશે અવગણે છે, ત્યાર
તાત્વિક ઉત્કૃષ્ટપદ કહેવાય છે. અર્થાત જ્યાં વધારે જીવના પ્રદેશે મ
તેજ તાત્વિકપદ જાણવું.
ર૪ જી કરતાં ઉત્કૃષ્ટપદ વિશેષાધિક છે. કારણ કે સમા
છ દશ કેટકેટી છે, તેના કરતા ઉત્કૃષ્ટપદ એકકેટી વધારે છે
વાથી વિશેષાધિક છે.
૨૫ જીવો તથા ગેળાઓ અને ના તથા અસંખ્યાતા વાસ્ત
વિક છે. કપનાથી ઉપરનું માન જાવું.
આ મુજબ નિગોદ છત્રિશિને સારાંશ પૂર્ણ થાય છે.
સતુ.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.