Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Shri Vaishnav Matpradip
Front matter
सत्यमेव जयतेनानृतम्
॥ श्रीमन्मुग्धेन्दमालिजियांतगम् ।।
श्रीवैष्णव मतप्रदीपः।
मयागस्थ व्याघ्र सम्मम्मिगण म्यामिगमणानन्दगिरिणा
4
सालितः
म
'शमदासाद बास्तच्य शालाला-मज तलासर
मिजास्निा मानारगय
"मरदिन्द मन्त्रालय पिता
मनागिनः।
ययनर योऽपना ।
म.गु. कार
4
संयनन्यम्याधिकागरमागवित्रामनायनारा"
SHAPERecenMAamaare
॥ समर्पणम् ॥ .
श्रीपदखिलदिगगनाधमिल्लकन्द कुमुमस्तवकायमानयशः
पटलेप्पशेषध्वान्त निरम्मनिर्दलन शारदाखएड सुधाकर
मएटलेषमान दुर्मनावग्रहपरि शुप्पमायसनातन भारतधर्म
कम्पपल्लिका ममुलासन पीयूपवादम्बिनी रल्पषु विद्वजनेषु ।
सप्रमोद मप्रणयं सबहुमान सपलकोगमञ्च किमप्याद्या
त्मानमृताधवामिनीपनि व्याप्रचामरीण सिंहासनामी
न परमहसपरित्राजकाचार्य स्वामिश्रीपरुपानमानन्दगिरीणा
म्पीतिपारशिप्यः खामिगमकृष्णानन्दगिरिः ।
भी भी बुरा ! ग्रन्योऽयम्गहता यत्नेनसम्पाय सत्या
सत्यविवेचनार्थ श्रीमताग समापिनमनाऽम्यासमोपाहावलो
कनेन सभाननीयोऽयजनः परिग्रहीतन्यश्चाभ्रान्तमत्याधः
यद्यपि गिलायन्त्र निमा समुद्रणेन बहुशः स्पलितजा.
तन्तयापि पाठकानां सकलशास्त्रविशारदबेन सारग्रहणायचा
भ्यर्थये किमनल्पजल्पनेनतिशम् ।
जगद्धितेच्छुः
नामिरामपणानन्दागिरिः
124848
गद्दीवायम्बरी,
दाराग-प्रयाग।
*
VIDYA
TIYA
BHAY
or
श्री मन्सुग्धन्दु मौलि बिजयते तराम्॥
श्री वैशावमत प्रदीपः
जयति श्री श्रोत घमार्क स्मार्त धर्मास
गो दयः॥सत्युरारिख मानः पाखडद
ध्वान्त नाशकः॥१॥नत्वो पाध्यायपा
दाज मुज्ञान ध्वान्तारकरमसम्य
क श्री वैशावमद मदीपंज्वलयाम्यहम
अदालोक मवालाक्यसाधवस्तन्मतान्तरा
त्॥ अनायासन चिन्वन्तुतत्वम्परम
बमम्॥३॥
.
२
पया ब्दातीत काले यी ।
मस्मिन देणे सकल मत वादिषु माधीनन्याय
वेदान्त शालित्वे नाना लोचित श्रुति स्मृति
पुराणा पंडिता अपि बहिरा चारा भास
वा चरणं दृष्ट्वा श्रद्दधते ममतम् तेच स्वीय
धर्म यथान पञ्च संसकार पच्ची
रा कमपि कदाचिन्न ददति परन्तु माना जन
पदेषु परि भ्रमन विविध प्राचीन पुस्त काल
यान लहद साहाय्यतोऽनकै रुपाय निस्त
सन् लोप्या नंता ध्व पात्य मानोतम देशीय
जनो हरण धर्म लिप्सु भनि विचम दर्शिन
म चिरादस्य प्रकाशाप समुत्सहे॥
तब तावन्ममवृत्ति सद्गुरु ...
'अस्म हेमिश कमस्य दीयं परमा
गुरु न श्री मल्लक्ष्मणयो गि पुन-च महा पूर्ण मुनियो मुनम् रामपक्षवि लोचन मुनि वर नाथं शठ देविणेश्येनेशं नियमिन्दासहचरम् नारायणं संश्रये इति ॥९॥ अस्य विवरणाम् ॥ अवतदुपासकः पूर्व ल कीप गुरु परात्पर गुरु प्रभतीश्वामित्यरामा तुज प्रभृतीन करेणा म्पयति ॥ नत्र लक्ष्मणा यो गि उद्धव इति रामानुजस्य सञ्ज्ञा कृतर तस्य गुरु महा पूर्णः महा पूर्णस्य गुरू या मनः या मुनस्यामइत्सवको दुयः पन विलोचन इति पुरहरी काससम्झाशठ द्देषी तिशठ कोप स ा अय सेवा स्य मार्गस्य मनुष्येषु प्रथम प्र वित इत्य स्मा देव म्लोका निम्नी यते अनन्त रोनेश विधक सेनः श्री लक्ष्मी : नारायणन्या ..
त्पन्लेक्यो देव विशेषाः तेषां चरिव चार्षस
मान में बनान्ये नोक्त मिति शठ कोया देदे
यं परम्प रुदै । अयं शठ कोयः शूद जानी
यः तथाहि श्री निवासा चारि कृत दिन्य
सरि चरित्र चतुर्थ सर्गे। मस्ति पूर्णपणे
राशेः का यिय टिम रोधसि मण्डेले पाएमा
त भूपस्य नमारी कर काहू येत्युपत्रस्य तवा
सी त्याद जातेपुक श्लिोपवता परणी : श्री
मत्या स्त्रीति नाडीन्द्रः सीमातीत गली ल्वणः
तस्य धर्म धरे नामन मय- सन नाचतःचक
पाणि सनो जातश्व कपाडिश परोसा मजा
यत सतत साद नादामेति सक्षिात समनि
सप वेसो पिसते पाठल लोचनम् पुर्व प्रासून
पार्कारि पूर्व पाटल लोचनः कारी तितन यो
जातः कारी तिर हितस्ततः तातो जातस्सतस्त
स्माच्छठकोम पद तो रिताः तमाहः कारिज
सन्तः शठ कोपं गांकु माम् वकुला भरणा
व्यंचत सेवकारि नन्दन मितिमात्र शूदःस्या
त्यादे जोदास इति विकांड शेयं कोशे शूद्र ।
बर्गा रस्मे मोत त्यापल्ली सन्न कस्य शूद्ग
स्य वंशे जात पाठ कोपः सचरामानु जीयम
तस्य प्रथम प्रवर्तकः माघाचार्य इति वेदन
न्ता चारि विरवि तायां दिव्य सूरि प्रभाव दी
पिकायां च परः पदना भर्तुःप्रयेम पतिरन्या
वय वान्न पंचो भक्तो च प्रति नियत चित्तक
विवरः हरि नित्यो यहा जनिमद वो देशिक
वरः प्रतीतः पूज्यो साव मूत इह वेदांति गमा
तिः॥ १॥ अनी सौ पाठ कोप दह जगति पूज्य
इत्यन्वयः अन्य सर्व पाठ कोपस्य विशेषणं
प्रथम पति रिति मार्गस्य प्रथम गवर्नक इति
अतरा वदे शिकेषु वरः श्रेष्ट इत्यर्थः। म
न्या वयव वानिति अन्ये भक्ति सारा दयोद्दा
दश माल वार सन्न कारामानुजीया नामा
चार्या अवय वाः सन्ति यस्य सोन्या वयव
वान भक्ति सारा दयो पिनी च जातीया एव॥
तथाहि दिव्य सूरि चरिचे २ सर्गे ५ लोक
भक्ति सारस्व रूपवर्णने विच क्ष विश्ववि
मोह हेतुः कुलो चिता चार केलो नुषक:
पुराये माहीसार पुरे विधाय विकीय सूर्य
विचार योगीति एवं मिल जातिय पर
कालः चारजाल जातियो मुनि वाहन इत्या
धन्ये षा मपि चरित्र वरीनं तस्मिन्ने व
नथे तैः कुते भार्गव व पुराणे प्रपन्ना मृत घट
व्यं पुनर्वेदाता चारिणा नित्योपमुक्त उत्तरंग
मुंमुच या सादिव गवता कि मनु मावि
अयादि सूनु रिह वर्ण युगकमा किमासी
युराणा पुरुषः शठ वैरि योगी त्या चार्तिके
रित्युक्तं अब वर्ण कमी युग कम श्येति कृते
ब्राह्मणा स्यावेः पुत्री दतात्रेयः वेता यांस।
विस्य दशरथस्य पुत्री रामः हापरे वैश्यस्य
नन्दस्य पुत्र कृमः कलो शूदस्य कारिणा:यु
वः पाठ कोय इति स्पष्ट मायाति ने तुंद्रा विडती
विदानवे वर्णि कानाड़-तः मक्तः पाठ को
पारव्यो भविष्यति मदिच्छया इत्यु दाहरणे
चबै वर्णिकातिरिक्त एवाचे वणिक इतिस्य
एम् किश्च मस्य तुरीय व वतारो पिनाचार्य
चार्य त्यभन्जकः परम् परायां प्रथम प्रवर्तक
त्वात् गुरु परम्परा मध्ये ऽस्य व निवेश इत्या
दिनो वेदान्ता चारिणा वहशः तिहान्तित
त्यो तू विस्तारा वलोक नेच्छा चेत्तत्कुत दि।
व्य सूरि प्रभाव दीपिका याम् द्रष्टव्यं यद्य
पिकाचे दवा मिजायन्ने योगिनः सर्वयोनि
षु प्रत्यक्षिता तानी घानां नैयां चिन्यं कुला
दिक मिति तेनोक्त तथाप्य स्यनसोक स्यार्य
त्या मावा तद किस मारक्षाज संहिता स्य
त्यात गुची नां श्री मतांगे हेयोग भ्रष्टो।
मिजायते, इत्या वार्षि शात विरोधा द
प्रमाण्य मेव यद पिच भागवता दिन पत्का
स्वधर्म चरा तुज हरे जिन्नप कोथ इत्या
सिलिना नाम मांस्यका चरेद विधि गो
चर इत्पदिषु वर्गाश्रम धर्मा नादः श्रूपते
तदापि वर्णाश्रमा चार वायु
रुपेण परः पुमान विभु राध्यते पन्ना नान्म
सत्तोय कारणों वर्णाभ्यमए पेधर्मा शशास्त्रो का
नप सतम तेषु तिटनरी बिच माराध्य विना
न्यथा इत्यादि विष्णु पुरा गाय ३ अंसस्य
अध्यायस्य वचन विरोधात येदैवात् वर्णा
आमा चिकार च्युता नात्य पूति ताट्य साधु
निक मा गाय लवन दोष रहिता से नो भग
वदक्ति कुर्वति तेषां प्रोत्साहन परराव अथवा
यस्तु कर्म फल त्यागी सत्यागी त्यभिधीयते।
त्यादि भगवह चनाचतदभियानत्याग माई
विवक्षितंन स्वरूपत एव धर्म त्यागः किन्चते
इवचनेषु माधु निकाना शायमा भ्यनु नानो
परि गृहीता स्नातच कन्यि नता शो ?
नोति किन्तु विधर्म परधर्मव्ये आभा
स उपमा छलः मधर्म गारवाः पन्ताध
मजोऽधर्म बत्य जेदित्यादि पुराणोक्तं पम्न
चन विलू सदि त्या पुस्तम्म सूत्रोक्त निषेध
मापि मा पह ग्रस्त त्वेनो लंध्यत दर्थ परि
वर्तन को चस्ती कत्याति प्रयासतः यदाना
मर्थान्त रोन्न यनून यथा कथं चित्त्य पण
सन्तोपो पयोगि किन्धि दर्यान्तर गासं भास
यतो पि वेद वित्सद सिम स्यापार्थ पति-
कत्व मेव प्रकट यति यन. पाव मान्य दिन
कराए पठितानां पवित्र न इत्यादि युवती
नामेतः कल्पितार्थ स्पतनामकरण यसः
नमेवनायते वेद भाष्य चमकरगानुरूपा
१३ यथा श्रुत र वार्थ उप लभ्यते कल्प सूचेषु चय विवणा दिवे तेषा मंत्राणां विनियो गो देश्पते तत्कथ मेतेषां निर वयह प्रलपा नो प्रमाराय ग्रहोभिवेतु महर्ति किन्च काल्पि, तस्या पर्थस्य प्रमा रया वगमे विधिनिषेध, प्रति पादक माद वैयया पति तथा हि वि विध रुच्या कानला फैः त्वत्व रुच्या विधे निषेध रूपेशा निवेध स्पच विधि रूपेरा व्या व्यान सम्भवः स्यात् नहि गा मान यति ग- आनय नार्थ गुरुणा प्रयक्ते वाक्ये गा इत्य। त्यहिती या यह वचनान्तो मयनेने मा इति देषेधार्या व्ययेन सह आनयति किया था मन्वयं कुत्याग वान यनंमार्कवितिवाक्याथै ल्प यित्वा गवानयनम कुर्वनलस:शिष्यो
१६
सोप वरणा नामध्य पनाध्यायने प्रचुर व्यु
वहारों वर्त तैये यांच सर्वःप्रभाय नाही
छताव्याच्या स्ति तक सन्देहः तदिता सन्दै कानि
वास्यदस्यसन्दिग्ध चासन्निग्धाहिरनासाथ
मि प्रतिपाद के चक्कू विम येवनि निश्चय
पञ्च एवं त्या व पलभ्यते तत्सर्व कृत्रिम
सिवे यती महां मारते नारायणी यापी रावा
रख्याने प्रध्येय ४० श्लोके यच राब मील
कमोक्तं संस्थि तेच सुप्त गाव मेतत सनातन
मनरौ स्पति लोके स्मिन्ने तहः वयित
म्मति उमारे चरत्य राज्ञोऽनतर मे वतस्पन्न
मत्त्वात् भगवता दिषु पत्र कुना पिन क्षिप्ताः
लोको पूर्वी परान संन्धा नैने वर्णाश्रमधर्मा
नादर विलक्षण धर्म मति यादकत्वादनाद्या
रिपतवैवैतन मतस्या पित्र प्यासहवे कल्पितेन
घक मागेगा राधा नादिकं तत्तदधिकारि पर
त्वे नाम दविता चार प्रदीपे द्रष्ट व्यम् प्रकृते.
रामा सुज सतेत न्सतस्याद्य चप्पै प्रशठ कोपा
दिभिः पूर्व व भाषा यां गएं निम्माय स्वाशि
च्या यो यादियः सच मेयो दूविड भाषया सिवा
ति तदनु यापि मिस्तु तस्य नविड वेद सम्न
या व्यवहारः क्रियते पश्वा दुत्त रोत्तर मतम
युद्भता पिये तन्मन प्रविश वभूवः तेचा धी
त्या धीत्य संस्कृते पिव्युमन्ना भूत्वा द्राविड वेद
स्य संस्कृत माषा या व्यारव्या चक्केः साचते ई
विड भाव्य व पाव्य वहीयते अनन्तरं ची
भाव्य प्रभृतयो वह वो ग्रंथा स्तन्मत पोषका
नै मिमिता किंचार्य पुतन्मत स्यम्
लभ्य मूला रोपण्णर्थ मन्ये मि गन्या आर्ष ना
मार चितालिषु वह नाम परि शीलित श्रुति.
स्मृती नां सत्य त्यभूमो जायते नः पापण्ड भी
समिः पूर्वोक्त प्रकारे निरिणां कर्तव्यं म
य तल्लिखिता निशिव मुनि ब्राह्मणा दिनि
न्दा वाक्या नियथा यतै निर्मितायां वसिष्ट
स्मृतौ तायादि पन्चसं स्का रैमहा भागवताः
स्मृताः चक्का दिहेति मिस्त ताय इत्य मि
धीयते संस्कारः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयःयु
राड़ धारणा म्॥ तृतीयो नाम करां वैभव
पावनं परम् सार्थ ज्ञानं चतुर्थ स्यान्मध्यप
नमुच्यतेगयन्त मस्तु हरेः पूजा पञ्च रात्रोक्त
मार्गताः तदीया चनव यतै हरे र राधनं
स्मृतम् द त्ये वाद संस्कारी महाभागवतः,
स्मतः अन्येन वैष्मया मोका होना स्ता पादि
दि मिहिजाः तथाह्य वैभव जियाः माकृताः
यायकारिणः वाद-शास्वैषुनि पुराास्ते वैनिर
य गामिनः अवैभव त्यवि प्राणं महा पातक
सम्मितं अवैश्म व स्तुयो विप्न सर्व कर्म सु.
गर्हितः रौरव नरकं प्राप्य चाण्डाली योनि मा
पुयात् चतुवेदी चयो विनो वैभव त्ये नाविंद
तिवेद भार भर कान्त सवै ब्राह्मण गः
पारिडनं च पतित मुन्मत्तं शव हारिण सबै
मवं द्विज स्पृहास वासाजल मा विशेन चक्का
दि चिन्ह होने नस्या मने यह कमणि न सा
निध्य हरियोति किया को दिशने राप से
वैमाव स्थापिता नो प्रतिमा नांच वन्द ने यः
करे तिस मूढा त्मार बनर के अंजने शूद
दीनो तुरुन्द्राधा अर्चनीयाः प्रकीर्तिताः रुता
चैनं त्रिपुराईच्यत्युगो षु कीर्नि त तद वा
हमा विषय मेव माह प्रजापतिः तस्मात् ः
विपुण्ड विप्राणां नार्य मुनिस तमा:पद्य
ज्ञानातं विभूयुः पतिता न संशयः अवैध
वस्तुयो विन श्यारहाल दधमः स्मृतः नतेन
सह भोक व्यमायद्यपि कदाचन इत्यादि गते
घो हीरीत स्मृती चकादि चिन्ह राहत प्राकृनं
कल षा चितम अवैभवं तुरंद रात श्वपाक
मिव संत्यजेत् सदा चना ज्ञानेगम रहे।
या समतां व्रजेत न भस्म धारये दिन-परमाप
दुगतोपि वा मोहा है विभ्यो धनु ससुरायी
भवेडु व मिति पराशर स्मृतौ च चिनाय सोप
बीतेन विनाच कस्य धारणात् विनाह पेन
वे विन श्वाराडाल त्वमवायुयात अवय
सन्न कमिशा सचर हस्यव्य वक्ष्येते अच
कधारिणं विप्रयः नाइ भोज यिष्यति रेतो
मूब पूरीष दिस पितभ्यः प्रयच्छति शड्व
चको केवपुराडा दिरहिनो ब्राह्मणा धमः
सजीवन्ने वचाराजाल सर्व धर्मव हि कत
इत्यादि एव प्रपन्ना मृता ख्य मन्ये शाद।
कुलोदवा छठ कोपात व्यासा दयो धर्माः
गो गादयः शठको पस्य मातुः शूदा या प
रिचारका क्रम मन्त्रादिषु सर्वे कल्याण
गुणा नसन्ति रामानुजीय मत प्रति पादित
निप्पू चका घर हिता बाह्मणा श्वपच चाण्डा
लादि वदन वली कनीयाः वयासिका दिषट
दर्शना निवाह्य सिद्धान्त पनि पाद काने केव
बलं समायां वादिदम नार्थ मेवाध्येत व्यानिवि
घि शिवसनकादि भिर्मन साय्यु चिन्त्यंत त्वं
रामानुजादयो वदन्ति मत्स्य पुराणा दयः श्रुता
नरक प्रदा मन्यादि स्मृत्यो न मोक्षाः इत्या
दि निन्दाया उपलक्षण मेतत् येचे तेषां पोष
राड शाखागा प्रमारय मवच्छन्ति तेकथञ्चित
शूद्र शिष्य त्वगर्हा मगरा यित्वा तप्तचका दि
धारणं कृत्वा स्वस्य चाण्डाल यंदूरी कुर्वन्तु नाम
किन्वेत दर्मस्य स्वल्प काला वधि प्रचलित त्या
सतं पूर्व पुरुषाणों तदारणा भावोदि दानी धा
रयितु मशक्य त्वतिषां चाण्डाल त्वमे वाङ्गी
कार्य स्यात् तथा सति चाण्डाला नां सन्त तय
गते इदानीं चकादि धारगोन ब्राह्मणे तमा
वैलवा भवन्ती त्पति विचित्र पायाराडा नो ।
वस्तु तस्तु १ अध्याय ५श्लोके मनुः यावेद
वह्याः स्मृतयो याश्च कास्य कुहष्टयः सर्वा
सानिष्कला प्रेत्य तमो निशा हिताः स्मृताः
उपद्यन्ते यवन्ते चया न्यतो यानि कानिचित
तान्यीक कालोक्ता नि निष्कला-न्यता नि
चाते प्रेत्यत मो निशः परलो के नरक नि-
प्यादि का इत्यर्थः तस्मान्म न्यादि भिर्नुि पिडा
न्या धुनिक वचनानि नरक भीरु मिहया न्ये
किन्चै नैर्नेि मितेषु श्रुति स्मृति पुराण दि
मि. परमा राध्यत्वेन प्रति यादि तस्य भगव
तःशिव स्या पूज्मत्व प्रति पादनं दृश्य तेल
यत्वेते शूद्र सूर्य कार मिल्न चाण्डाल जाती
यानो शठ कोप भक्ति सार पर काल मुनि
वाहन प्रभृती नां हादशा नामालधारस
rd
२४
ज्नया प्रसिहा नां तन्मत मवर्त कानामा धाचा
य्यागी प्रतिमा स्थापन पूर्वकं दियभूमि कल्प
यित्वाते वो पूजनंद गोद नादि तच्छिर भी
जनं च कुर्वन्ति तवम माय चैतेः स्वमतानु सारेगौ
वाद व्यसूरि प्रभाव दीपिका यो बहलतर लिखि
ते विभु पुराणे त्वेताह शानो निन्दा स्पष्ट तया
श्रूयते तथा हि अंश १ मध्याय १४श्लोकेस
व व कली शास्तं यस्य वचनं हिज देवता श्व
कली सर्वास्सर्वःसर्वस्य चायम इति ध्यापि
चैते पां नारायणा सार सजन्हे कराण दंगोत्तमम
शर्त सुपमन्यु च मिनि कपिलं चैवदुर्वा संमृ
कराईच वृहस्पति म भागे जमदग्निचर
तासाम सा नृषीन् मात्स को मतथा लैङ्गं शैवं
स्का देते थे वच माग्नेयं च पडे तानि ता मासा
२५
नि प्रचक्षते मानवी याज्ञवल्क्यी चमाचे
पीदाक्षिणी तथा कात्य यनी वैलयी च राज
सी स्वर्ग दा स्मृतिः गौतमी वाई पती च सांब
तौ चयम स्मृतिःशाङ रयीचौशन सादे विताम
सी निरप मदा इत्याधुयकम्य सात्युिका मोक्षा
दा प्रोक्ता राज सा समवर्गदा मनाःतथे वता मा
सादेवि निरप प्राप्ति हेतव इत्युक्तं सब स्त्री
की बलिङ्ग निर्देश नो स्मृति पुराणा नी सा
विका मोक्षदा प्रोक्ता इत्यादि पुलिङ्गे नसह
सम्बन्धा सङ्ग ते बलि रचिता न्ये वैतानि वचा
नानि वायु पुराणा दिषु विशुद्द सत्व प्रधान
विनोक्ता नाम षीयां तामसत्व कीर्तनम पिपा
परड त्वसूचक पेचैतानि मत्स्य पुराादी नो
नरक प्रदत्व प्रतिपाद कानि वचना निसत्या
२८
धर्मस्य च चतुर्दश ॥ इति॥भार ता दिव्य पि
श्रु तामे मानवा धर्मा इत्यादि दिना पट विंश
स्मृती ना मुपास्यत्वं स्पष्ट मुक्तं राय मेव सर्वे
पामार्य शास्त्रागा मुपादे यत्व पनि पाद का
निश त गो मुनि वाक्या न्यु पलभ्यन्ते विस्त
रभि यानानो दिल्लरव्यं ते रते नैवो पलभरणे
नसद्भिर नुमेयानि अतरा वहेमादि प्रभृतिमि
शिरी निवन्धुभिः कीदृशं स्मृति पुराग ना
गौर वस्था पिते तचुत निवन्धा वलोकन
मालिनी किम विना तम युरेनेते षां भार हा
ज संहिता या मनाति संग- परिचरे त्रिका
दी नम वैभवान ब्रह्म सह दिगी पार्कता
क्ति प्रसवादयः नित्यस म्पचने वाः कामो
पिस्या मतन्मुख इत्या दिरात मन्वादि
परती व विरुद्धम् तथाहि मनोः २ अध्याये
२२६ श्लोके मातरं पितर चाधि कत्ल ते पांच
याराांशुशुषा परमं तप उच्यते न तैर भ्या
नुज्ञा तो धर्म मन्यं समा चरेत.स्पाहता धर्मा
यस्य तेवय पाहतां अनाहतात यस्यैतेस
वति स्याफलाः किया: इति योगिया सुव
वश्व बाल वैभव रौद्रे सुसा विवे मैत्र या
रुणैःतस्विंगरेपमन्वेश्वयूजये नित्य मादरत्
इति वल रुद्रादीनां प्रत्यहं पूजा विधातिम
न्यचन प्रदा भगवद्धता विमा भागवता :
स्पता:सर्ववों पुते शूछायेन भनाजनाईने श्व
पचपि महीपाल विभु भक्तो हिजा धिकः विजु
भक्ति विहिनस्तु हिजो विश्वय चाधम इत्यादि
श्लोकाः स्वमहात्म्य मति पद नार्थ त्वमत विरो
लग्नतुलसीनलिनाक्षमालाये वाह मूलपरिचिन्हि
तशा वचकाःयेवेललाट पटलेलसर्ध्वपुण्डाले
विमा भवनमानुपविषयन्तिइत्यादिव वचनानि
स्वकीयलिंगे धारण कारण त्येन निम्मिता नितदपिम
त्स्य पुराणे १६ अध्यापयुर्जयेल्लिङ्गि नःसर्वानमा
कालेतु धर्मविदिति तैवेवदेवतामकरोनित
द्विशीलनन दाभि केननलिङ्गि नारस्थापनमत्रका
र्यमविप्रेरण कार्य श्रुति पारगेगा गृहस्थधर्माभिर
दिनानित्य मितिलिङ्ग धागास्यानियित्वापादक
त्वेनोक्तत्वात दूपि तान्ये वलिझिंच श्रुतिस्मृत्यन)
पक्षेचिन्हत इत्यमेताया मेव वास्तविमुभक्तला
क्षांनुविभु पुराण ग्रंशेअध्याये प्रोक्तंनवल
तिनिज वरी धर्मतीयःसममतिरात्म सुहपक्षपक्ष)
नह रतिनहन्ति कश्चिदुखैः सतमनसत मेवाह ।
विमुभक्तमितिनचकलावेमेवभविष्यतीत्युत्तोपेक्षणी
यसम्मतितादृश कलिमावल्याभावातकिन्तुवालेन
रेगकलिनाधीरभीतरगमनमत्तःप्रमेतषुयोबको
नषुवर्तते इत्यादिवचनान्ययया पक्तिस्वधर्मरक्षार्थ
मुद्योगोनानुचित इत्यु स्वाकप्रतिभाति किन्चरतेश
स्वगंधान्यकीयदतर पशुमन्नरान्येभ्यःस्वच्छि
इनकाशभीत्यानददति अस्मन्समीपेचतेयांवहवी
पंथास्सन्ति पेयामवलोकनेच्छाभवति तेरा ज्ञाप
नीयंवयंदशयिष्यामःउपासनाप्येतेषारहस्यच्या
मिकाययाविना येनवैदिग्नय्यारडालत्वमवाप्नु
यान् इत्परोक्कोहयसन्नको मनोयथा श्रीमन्नारायण
चसो पाराप्रपद्ये श्रीमतेनारायणायनम इतिअप
मेवैनेया परमोपास्योमन्त्रः॥नमो नारायणा येत्या
क्षरमनःसर्वधर्मा परित्यज्यमामेकं शरमा जान
३४ महत्वासर्व पापेभ्योमोक्ष पिष्यामिमाशुच इति॥३॥ तेषु इयमेव यन तथान्य मंत्र स्य यतः मंजरत्न प्रतिः शारया गति रित्यादी न्यू स्प नामानि तथा मंच व्याख्याने स्यैव वहशो व्याख्यान । किन्तवस्य मंत्रस्यानु पुर्या आप मूलं नास्ये येति निश्वय स्तस्माच्छवको पर चितर वायं मंच इत्यतमी यते। रामानुजीया नान्ये तस्मात्परेमको नास्ति सिहोतो प्यते यो विणिसा- दैतमिति तस्यार्थस्तु चिच्छ वयाच्या जीवा अन्ति च्छवचाच्योजड प्रपंचात भय विलक्षणं ब्रस्तां ब्रह्म तवस्यूलचिदाचहिशिष्टं वन कार्यम् । सूक्ष्म चिदीचिहि शिष्यं ब्रह्म कारण विशिष्टं विशिष्टच विशिष्ट विशिय योरवैत विशिश? तमिति एतच्चादेत वादि मिर्वहशो
APRA
निए कृतमित्यु परम्पते वस्तु तस्तु विशिष्टादै नशा
इस्पार्षवाभावादे ताश विचारस्य वेदान्त वि
पयत्वात्समानुजीयमतस्यचाशूद्रादिभ्यःमचालि
त्वानशूदस्यत्वेदश्रवणाध्ययनार्थ प्रतिषेधादिति
वेदान्तसूते १ अध्याये पादे अधिकारोब्रह्म
विद्या विचाराधीकार निषेधाता मनुनाचास
ध्याये ८० श्लोकेनशदाययमनिटे द्यान्नोछिट
नह विष्फतीनच स्यापदि रोई मनचास्यत्रत
मादिशेदिनि शूद्र प्रत्युपदेशमावस्यनिपिद्धत्वान
किमुत वक्तव्यं गूदा दुप देश महरणस्य निषे।
इति। तथा पराशस्मृतौ प्रथमाध्या याने।
कापि लाक्षीरयाने न ब्राह्मणी गमनेनचावे
दाक्षरस्मादस्य सिद्धान्तस्य युक्ता तत्व
विचारो वंध्या सतस्य सौन्द या सौदर्यव
'विचारेण शूद्रश्याण्डलतांनजेदिनिवेदसंपर्कमाईयव निषिद्धतवनद्रहस्पाविचाराधिकारः
छश विषाणा स्य तक्षाया तेराय संभाव
नावचा संभावित एव अथवा शूद्रोगा किय
माणे वेदपावेज्यो तिो मादी वा राजा शुद्ध
संपन्ना संपन्न विचार वद नाव श्यक ऐयेत्यः
ल मति विस्तरे या अकारानव क्षमा मि समित
विक्रमा के संघहितः प्रकाशार्थ वजे
गाये प्रदीप कः॥ १ ॥ प्रतिष्ठा म यस्ये
घु समाध्या प्रवर्तितः ॥ त्वदिव्य रंगोपि
प्रत्यारव्ये यो नया दिशा ॥ २ ॥ अथ
चक्रपाणि कृताः प्रश्नाः ॥ ईश्वर लिंगद
शने स्वस्य निपिझ चरा करत्वं ज्ञान ।
१॥तन्निं दाच ।। २॥ अपत्ति वाला
स्पृष्ट जल पाने खस्य पातित्य शंका॥ ३
भवन मार्ग प्रविष्टः पुरस्त वा प्रविष्टा भ्यां
निषित पित भ्यां स्पृष्ठं जल पावा दिक
म शुचिं मत्वा ग्नि संस्कार दिक करोति
॥ ४ ॥भवन्मागे प्रविष्ट विद्या वृत्तसं
पन्न बामणे नापि दूरतो हर सिइम नम
भोज्यं भवति ॥ ५॥ अनिषिद्ध भस्म
स्परों स्नान विधान ॥ ६ ॥ अवै वरोणे
का नाम पवीत दानं ॥ ७ ॥ सवारी
कानां वदाधि कार दाने ॥ ८ ॥ मंत्रान्त
स्मतं एके वलं राम कृमादि मंत्रो यासन
या मुक्ति भव तिनवा शूटो ब्राला शि
ष्य कानोतिनवा ॥ १० ॥ आयुप
धारण विधान भवन्मार्गे सार्थ के निरः ।
कंवा ॥ १ ॥ शूद्रस्य शिव्या राम पियु
२८ मा कं वामगा धि क्ये किं प्रमाणं ॥१२॥ भव दिई ते वियूला कार पुराड़े किं प्रमाणे ॥ १३ ॥ मालवारसंशया प्रसिद्ध नाभव त्पूर्व जा ना व्यासादि मोनू नत्व तत्सम त्ववेतो प्यन्यहा ॥ १४ ॥भयन्मार्गे त्या वश्यक त्वन प्रसिईत समुन्ना धारा कि वर्ण धर्म आश्रम धर्मो वा राताहि लक्षणो न्यो वा भवतिः काल्पतः॥ १५ ॥ पाढे मन्या दिभिः प्रतिपादित पिचादी नांव सुरुन्द्रा दित्य स्वरूपेण भावनं भवद्भिः कि यते नवा ॥ १६ ॥ इत्या या प्रशतशः संशया स्सन्ति विस्तर भयान्न प्रकाशिताः। महर्षि संसे वित पुण्य देशे चिरात्सदो चार रते व विज्ञाः प्रचार यन्वत धर्म मूलनि
निष्काश्य सहर्म विव हि हे तुम्॥९॥
इति श्री वैभव मत प्रदीपः मुद्रादः॥
248५४ " B ॥ एकादशी विवेकः ॥ श्रीमत्परमहंसपूर्णाश्रमस्वामिविरचित. एकादशी परामर्शः। आश्रमिणांतत्प्रवर्तकाचार्याणांच तुष्टिदस्तद- -भिप्रायसूचक धीयतीन्द्रकृष्णानन्दसरस्वती कृतश्च वर्तकोपाहवामनरावशर्मणा मुद्रयित्वा प्रकाशितः । 'तारायन्त्रालये बनारस सम्बत् १९५४ ॥ श्रीगणेशाय नम ।। ॥ एकादशी विवेकः॥ थीलदमीरमणनत्वालक्ष्मीरमणतुष्टये ॥ करोमिस्त्रीययोधाय चैकादश्याविवेचनम् ॥ १॥ उद्यात्प्राश्चतस्रस्तु घटिका अरणोदय इति स्कन्द नारदाभ्यामुक्त अरुणोदये दशमोगन्धशून्यैकादशी शुद्धा उ- पोप्या ॥ अरुणोदयमारभ्य दशमीयुताविद्धात्याज्या । अरुणो- दयकालेतुदशमीयदि दृश्यते ॥ साविद्धकादशीतत्र पापमू- लमुपोपणमिति भविष्यपुराणवचनात् ॥ उदयोपरिविद्धातु दशम्यैकादशीयदा ॥ दानवेभ्यः प्रीणनार्थदत्तवान् पाकशास- न इति काण्ववचनात् । दशम्याः प्रान्तमादाययदोदेति दिवा- करः ॥ तेनस्पृष्टं हरिदिन दत्तंजम्भासुरायवितिस्मृत्यन्तरवच- नात् । अरणोदयवेलायां विद्धा काचिदुपोपिता ॥ तस्याः पुत्रशत नष्ट तस्मात्तापरिवर्जयदिति कौत्सवचनात् । दशम्य- नगतायत्रतिथिरैकादशीभवेत् ॥ तत्रापत्यविनाशश्चपरेत्यनरक ( बजेदिति नारदवचनात् ।दशमोशेषसंयुक्तां यः करोतिविमूढ- धी ॥ एकादशीफलंतस्य न स्याद्वादशाधिकमिति ब्रह्मवै. पतीत् । दशमीशेपसंयुक्तामुपोप्यैकादशीकिल ॥ सवत्सरहते- नेहनरोधर्मेणमुच्यत इति विष्णुरहस्याच्च । अयं च विद्धानि- पंधः शुद्धायाः संभवे असंभवेतु विद्धव सर्वरुपोप्या॥ एकादशी भवेत् काचित् दशम्यादुपितातिथिः । वृद्धिपक्षेभवेद्दोपः क्षय पक्षेतु पुण्यदेति विष्णु रहस्यात् ।। एकस्मिन् सावनेत्यहिति- थीनांत्रितयंयदा । तदादिनक्षयः प्रोक्तस्तमसाहनिकं फलमि- तियसिष्ठेन क्षयदिनस्यातीव पुण्यजनकत्ववोधनात् ॥ एका. दशी दिशायुका वर्धमाने विवर्जयेत् । क्षयमार्गस्थितेसोमेकु- धोतदशायुतामितिभविष्यपुराणान् ॥ एकादशी दिशाविद्धा- परतानन्यवर्धते । यतिभिहिभिश्चैवसैवीपोप्याक्षयोतिथिरिति हेमाद्रिधृतपद्मपुराणवचनात् ।। अविद्धानि निपिद्धश्चनलस्यन्ते- दिनानितु । मुहृतः पञ्चभिविद्धाना_बैकादशीतिथिः । तदर्ध- विद्यान्यन्यानिदिनान्युपवसेबुधः पूर्वविद्धानकर्तव्याषष्ठरेका दश्यथाप्टमी ॥ एकादशींनुकुचीत क्षीयते द्वादशीयदीति प्राप्य- गवचनात् । एकादशी तृतीया च पष्ठीचैवप्रयोदशी । पूर्व विद्धातुकर्तव्यायदिनस्यात्परेहनीति पसिष्ठवचनात् । एमाद- शीन लभ्येत सकलाद्वादशी भवेत् ॥ उपोप्यफादशीविद्धा. ।
ऋषिरुद्दालकोवादितिऋष्यङ्गवचनात् । दिनक्षयमृतेदे यिनोपोप्यादशमीयुता ॥ सैवोपोप्यातदापुण्या परतश्चेन्चयोद- शीतिपद्मपुराणवचनात् द्वादश्यांयदित्रयोदशीत्यर्थः। द्विस्पृगे- कादशीयत्रतत्रसन्निहितोहरिः । तामेवोपवसेकाममकामो वि. णुतत्पर इति वैष्णवस्य क्षयगतकादश्याः प्राशस्त्यबोधक- कूर्मपुराणवचनाच ॥ अतिपत्प्रभृतयः सर्वाउयादोदयाद्यः । संपूर्णा इति विख्याताहरियासरवर्जिता इति स्कन्दपुराणवच- नात् ॥ उदयात्प्राग्यदा विप्रमुहूर्तद्वयसंयुता। संपूर्णकादशीशे- यातवोपवसेद्गृहीतिगारुडपुराणवचनात् ॥ आदित्योदयवे- लायाः प्राङ्मुहूर्तद्वयान्विता । एकादशी तु सपूर्णा विद्धान्या परिकल्पितति .भविप्यपुराणवचनाचावगतसंपूर्णत्वविशिष्टा एकादशी यदावर्धते तदा विष्णुप्रोणनतत्परैः उपवासद्ध- यंकार्यमिति बृहद्वासष्ठमतम् ॥ संपूर्णकादशी यत्र प्रभातेपुन- । लुप्यते द्वादशीतस्मिन्नुपवासः कथंभवेत् ॥ उपोप्येद्वेतिथीतत्र विष्णुप्रीणनतत्परैरिति बृहद्वसिष्ठवचनात् । यदातु अहोरात्रव्यापिनीपूर्णा अरुणोदये दशमीविद्धाशुद्धाया एकादश्येववर्धते तदा पूर्वा गृहस्थैः फार्या निष्कामस्तुगृही- कुर्यादुत्तरैकादशीसदा ॥ प्रातर्भवतु वा मा धा द्वादशी च द्विजोत्तमति हेमाद्रिधृतस्कन्दपुराणवचनेन सकामगृह- रेवसा ( ४ ) स्वस्य पारणेद्वादश्यावश्यकत्वप्रतोते वक्ष्यमाणवचनकदम्याचा उत्तरा यत्यादिभिः फार्या ॥ प्रथमेहनिसंपूर्ण व्याप्या- होरात्रसयुता । द्वादश्यां च तया तातदृश्यते पुनरेषसा ॥ पूर्वा कार्यागृहस्पैस्तुपतिभिधोरराखभो इति स्कन्दपुराणयच. नात् ॥ एकादशीविद्धाचेत् शुक्रुष्णेविशेषतः । उत्तरातु यतिःपुर्यात्पूर्वामुपवसेद्गृहीति प्रचेतोषचनात् ॥ पुन. प्रभात- समये घटिकेकायदामरेत् । अत्रोपवासो विहितोवनस्थस्यय- तेस्तया ॥ विधयायाध तत्रैय परतोद्वादशीनचेदिति गृहस्थ स्य पूर्वासूचकात् गायडपुराणयचनात् । प्रयोदश्यां न लभ्येत द्वादशी यदि किंचन ॥ उपोप्यकादशीतत्र दशमीमिश्रितापि चेतिस्कन्दपुराणवचनात् । प्रयोदशंपदानष्टकादशीघटिया- दयम् ॥ दशम्यैकादशीविशालचोपोप्यामदातिधिपित हारीत पचनात् । पारणानलस्येत वादशीफलयापि चेत् ॥ सदानी दशमविद्वाप्युपोप्यकादशीतिथिरिति प्रग्यारहवचनात् 187- दशीस्वल्पमल्पापियदि न स्यात्परहनि ॥ दशमीनिधिता पा. यामहापातकनाशिनीति पृहदमियरचनाय । पूपोहगार- म्सन्दपुराणादिवचनेः "विद्धाप्यविसायिया परलोद्वादशीन भेत् ॥ भरिदापि ध विद्धास्पारपरतोटादशीयदी" स्यनेन गद- र एकादशीमात्रसीविसापा ममेकादश्या पिनात्य- योधकेन एकादशीद्वादश्योवृद्धौ अविद्धाया अप्येकादश्या. स. घेपांविद्धात्ववोधफेन पाद्मवचनेनापिगृहस्थवैष्णवस्य शैवादि- गृहस्थवत् विद्धापूर्वकादशीप्राप्ता “दशमीवेधसंयुक्तोयदिस्या- दरुणोदयः। नैवोपोप्यं वैष्णवेनतहिनैकादशीव्रत"मित्यनेन गारुड पुराणवचनेन निषिध्यते अतस्तेनउत्तरैवकार्या|गारूडवचनस्यो कारत्याचारितार्थ्यानङ्गीकारे अरुणोदयदशमीविद्धैकादश्याम विशेपेणोपवासनिषेधकः पूर्वोक्तानेकवचनै परमापदमापनो हर्षेवासमुपस्थितः ॥ नैकादशींत्यजेद्यस्तूयस्य दीक्षास्तिवैष्ण- घी ॥ समात्मासर्वजीवेषु निजाचारादविप्लुतः ॥ विष्ण्वर्पिता- खिलाचारः स हि वैष्णव उच्यते इति स्कन्दपुराणोक्तलक्षणस्य वैष्णवस्यापि उपवासनिषेधसिद्धौ वैयर्थं वैष्णवेन नैवोपोप्य तदितरै सधैरुपोष्यमित्यर्थस्वीकारे उभयवृद्धौ एकादशीमात्र पृद्धौवाविबैकादश्याः सर्वरुपोष्यत्वापत्या विरुद्धार्थप्रतिपाद- फत्वं चा स्पष्टमेवेतियोध्यम्॥ यदातुएकादशी द्वादशीच वर्ध- तेतदासर्वैरुत्तराकार्या । सपूर्णकादशीयत्र प्रभातेपुनरेयसा ॥ तत्रोपोप्याद्वितीयातुपरतो द्वादशीयदीति भृगुवचनात् । संपू. कादशीयनप्रभाते पुनरेवसा ॥ सर्वेरेवोत्तराफार्यापरतो द्वाद- शीयदीति नारदवचनात् । संपूर्णेकादशीयत्रप्रभाते पुनरेवसा तत्रोपोप्यापरापुण्यापरतो द्वादशीयदीति गारडवचनाद ।ए- कादशी विष्णुनाचेत द्वादशीपरत स्थिता ।। उपोप्याद्वादशीत. प्रयदीच्छेत्परम पदमिति वाराहपुराणवचनात् ।संपूर्णकादमी यत्र प्रभाते पुनरेवसा ॥ वैष्णवीचत्रयोदश्यांघटिककापिदृदय- ते । गृहस्थोपिपराकुर्यात् पूर्यानोपवसेरादा। पूर्णाप्येकादशी- त्याज्या वर्धते द्वितययदीतिस्मृत्यन्तरवचनाच । एकादशीवि- ष्णुनाचेद्वादशपिरत स्थिता ॥ उपोप्याद्वादशी तत्रयदीच्छे- त्परमपदमिति बाराहपुराणयचने ! एकादशीमवत्पूर्णापरतो द्वादशी यदि ॥ एकादशी परित्यज्य द्वादशी समुपोपयेदितिउ भयवृद्धिप्रतिपादकस्मृत्यन्तरवचने । संपूर्णकादशीयत्र द्वाद. श्यां वृद्धिगामिनी द्वादश्यालधनकार्य योदश्यांतुपारणमिति नारदवचने । एकादशीकलाप्राप्तायेन द्वादश्युपोषिता । तुल्य मतुशतस्ोत्तत्रयोदश्यांतु पारणमिति विष्णुरहस्यवचनच- यथा एकादश्या फल्गादियुनाया द्वादश्या केघरद्वादशीशन्द प्रयुक्त तथैव आदित्योदयवेलाया आरभ्य पष्टिनाडिका।सफी- कादशीनामत्याज्याधर्मफले सुभि । पुनपानमध्यर्थ द्वाद- श्यामुपवासयेत् । तत्रपतुशत पुण्य प्रयोदश्यांतु पारणमिति गारुडपुराणवचने । एकादशी भवेत्पूर्णापरतो द्वादशी यदि । तदाधेकादशीत्यत्का द्वादी समुपोषयेदिति स्पन्दपुराणव चने । एकादशीयदापूर्णापरतो द्वादशी भपंत ॥ उपोज्यादाद- ( ७ ) शीतप्रतिथिवृद्धिःप्रशस्यतइति तिथि वृद्धिप्राशरत्यप्रतिपादक कालिकापुराणवचने । पूर्णाभवेद्यदानन्दाभद्राचैव विवर्धते ॥ तत्रोपोष्यातुभद्रास्यात् निधिवृद्धिः प्रशस्यतइति गारुडपुरा. णवचने एतादृशान्यवचनेषुच द्वादशीशब्द स्वल्पैकादशीयु- क्तद्वादशीवाचकः नतु केवलद्वादशीवाचकः आदित्योदयवेला- या आरभ्य० संपूर्णा पूर्णा तिथिवृद्धिःप्रशस्यतइत्यादिवच- नस्य पदकार्थस्य संभयात् नचेदेकादशीविष्णौ दादीपरतः स्थिता ॥ उपोप्यैकादशीतत्रयदीच्छेत्परमंपदमिति नारदवच- नानुसारात् । शुद्धायदासमाहीनासमाक्षीणाधिकोत्तरा॥ एका- दशीमुपवसेनशुद्धां वैष्णवीमपीति स्कन्दपुराणवचनात् । एका दशीनलभ्येत सकलाद्वादशीभवेत् । उपोष्यैकादशीविद्धा- पिरुद्दालको प्रयीदिति अप्यङ्गवचनेन परतएकादश्यभावे. विद्धाया अप्यङ्गीकाराच॥ एकादशीक्षये विद्धैकादश्युपवास- विधायकादस्मादेवऋष्यशृङ्गवचनात् । एकादशीदिशायुक्तां- पर्धमाने विवर्जयेत् ॥ क्षयमार्गस्थितेसोमे फुर्वातदशमीयुता मिति भविष्यत्पुराणवचनात् । एकादशीभवेत्काचिद्दशम्या दूषितातिथि. ॥ वृद्धिपक्षेभवेद्दोपः क्षयपक्षेतुपुण्यदेतिविष्णुर- हस्यवचनादपि एकादशीयदालुप्तापरतो द्वादशीभवेत् । उपो. प्याद्वादशीतत्रयदीच्छेत्परमांगतिमिति व्यासवचनस्यापि ए.
कादशीयदाटुप्ताछिन्नासण्डितादिनद्वयोपिपूर्णानभवति पूर्वदि. नेउदयेदशम्याः सत्वात् उसरोदने उदये एकादश्याः स्वल्प- त्वायतत्रतदा द्वादशीस्वल्पैकादशीयुक्ता द्वादशी उपोप्यानतु पूर्वा अलुतेतिडित्वावाईदृशार्थस्य स्वीकाराय । किञ्च महा- शिवराज्याः आश्विन शुक्लप्रतिपदवाभाविद्धायाराष्ट्रमझमहा- पातकादिजनकत्वेनातिनिपिद्धत्येपि अविद्धाया असमये अमाधिद्धवयथा स्याक्रियते नतिप्यन्तरं तथैव एकादश्यादश- मीविद्याया अतिनिपिवत्वपि शुद्धाया असंभव भविशेषेणवि- द्वाग्रहणप्रतिपादकपूर्वोक्तवचनैदशमीविद्धाया एप ग्रहणी- चित्यात सर्वत्रैकादशीकार्या द्वादशामिथितानरैः । प्रातर्भवतु मायाभूत्यतीनिश्यमुपोषणमिति मुप्यङ्गवचनेनापि साहति- यौ सर्वप्रक्षयवृत्त्यादी द्वादशीयुता एकादशी ग्राह्या नतु फेव- लद्वादशीस्पर्थस्य प्रतिपादनात् ॥ शुद्धकादशीसंभपसंदेहे. विद्धकादश्युपवासापेक्षया शुद्धद्वादश्युपपास पययः । उपो. प्याद्वादशी शुद्धाद्वादश्यामेवपारणम् । निर्गतायत्रयोदश्यां कलावादिफलापि धाद्विकलायांतुवादश्यांपारणंयः करोति- हि । तामुपोप्यमहीपालनगर्भविशतेनः इति हेमाद्रिघृतम- विष्यवचनात् । विवादेपतुसर्येषुद्धादश्यांसमुपोपणमा पार पहित्रयोदश्यामाक्षेयंमामकी मुनेइति मार्कण्डेयुप्रद्युम्नसंवादा।
९
त्यलम् । तथाच शुद्धाविद्धाया एकादश्यवग्रहस्थयत्यादिभिः
यथाशास्त्रमुपोप्या नतु एकादशीक्षयादी फेवलद्वादशीतिसि-
दम् ॥ पक्षपातं परित्यज्यविचार्यकृतयुद्धिभिः।एकादश्याविवे-
फेन श्रीलक्ष्मीरमणोविभुः ॥ प्रीयतासर्वलोकस्य शंतनोतु च •
शाश्वतम्॥
यन्नानाविहितंयत्चत् तेनानुष्ठेयमादरात् ।
माविशेषाद यदविहितं तत्सरितिपदतिः।
श्रीजयसचिदानन्द ।। ॥ एकादशी परामर्शः॥ सर्ववताना संपूतिर्यस्मिस्तस्मैपरात्मने । श्रीकृष्णाय महादृप्तभक्तासत्ताय ते नमः ॥१॥ आधमाझं प्रतकिचिन्नित्त्यसर्यार्थसाधनम । नियते कृष्णतुष्टधैरुष्णानन्देनभिक्षुणा ॥२॥ अथैकादशीमतंपरामृश्यते।एकादशीनामफालविशेपोदश- मीद्वादशीमध्यगत शुद्धः प्रतनामभोजनं तदभावध शारत्र- मधिकारिणिपर्यवमन्नं फलायकल्पते शाग्नत्वात् ॥ विधिवचनं शारिसद प्रकृतमेकादशीव्रत भोजननिवृत्तिभोजनोभय. रूपं विष्णुदेवनाकं घेणवेपर्यवमानं तल्लक्षणमभिहितं यथा । परमापदमापनोहर्षे पा समुपस्थितः नकादशीत्यजेधस्तुयस्य दीक्षास्तिवैष्णवी ॥ इति । यत्रयाश्ये द्वाभ्यां यच्छन्दाभ्यां - क्षणद्वयमभिहितं तच्छन्दद्धयापेक्षणात् । नेफादशात्यजादिति विधिः योनत्यजेत्सवैष्णवात्त्येकलक्षणम्। यस्थवष्णोदीक्षा- (२) स्तिसवैष्णवइत्यपरम् ॥ वैष्णवीदीक्षासंन्यासः॥अतएव वेरू- पेवासुदेवस्य चरं चाचरमेव च । चरं सन्यासिना रूपमचलं प्रतिमादिकमिति दीक्षामात्रेण विष्णुत्वमतएवपाञ्चरात्रादि दीशितोपिसमिच्छति विजाननाश्रमक्रमम्॥ यदिमन्यते तयैव दीक्षयावैष्णवत्यं तर्हिकरोतु यतिसमतामेकादशीम्।परंतु गार्ह स्थ्यादनिवृत्तीगृहस्थवाक्यविषयतां नातिवर्तते ॥ अस्य व्रत- स्याश्रमावलम्वेनप्रवृत्तेः । ननु कथंवैष्णवः सन्यासीविष्णुरूप- वादिति चेद्रूपं विष्णोः साधकात्मातद्वत्वावैष्णवः कोत्रविवाद ॥ गृहस्थब्रह्मचारिणीसामान्यलक्षणसंपन्नौ गृहस्थशब्देन व्यव- हियेते । ब्रह्मचारिणस्तत्साधितानस्वामित्वात् ॥ निवृत्तिधर्म- निष्ठः सन्यासीवैष्णवशब्देन । तथा गार्हस्थ्यानिवृतः सन्यास- मप्राप्तोदीक्षाविशेपदीक्षितो वानप्रस्थः प्रसिद्धः ॥ तथानैष्ठि- कब्रह्मचारिपुवैखानसादयायानप्रस्थाः प्रसिद्धाः पुराणेपुतेसर्वे- निवृत्तिपरायणाः वैष्णवा व्यपदिश्यन्ते । तथाविधवापिप्राप्त- निवृत्तिधर्मासापि वैधव्येन दीक्ष्यतेऽतएवनगेहि नी ॥ तस्मादा- श्रमभेदाननतिलयनिर्णतव्यैकादशी । तथाच चत्वारोधि- कारिणः ॥ गृहीवनस्थोयतिर्विधवाचति । एप्वधिकारिपुप्राप्ते- ऽस्मिन्नतेद्वौवेधौदशमीकृतौ प्रतप्रतियन्धावरणोदयवेधःसूर्यो- दयवधश्चति ॥ सूर्योदयवेधोदानवानां यूरफर्मणाम् । उद्योप- रिविद्धातुदशम्यैकादशी यदा ॥ दानवेभ्यः प्रीणनार्थ दावा न्पाकशासनइति ॥ अरुणोदयवेधः परिशिष्टइतरपाम् ॥ स ६ वैष्णधानामवैष्णचानां समानः । यथा दशमीदूरभवेद्यथाद्वाद श्यां पारणं घदेत तथैतहतमाचरितव्यमिति शास्त्रतात्पर्यमव सीयते। यधुभयं नघदेतनदाविद्धायामेव मतं पारणद्वादश्याम । यदि ततः परघुद्धादशीलेशस्तदाधिद्धात्यत्का लेशमाशयामे- फादश्यां यतं लेशमात्रायां द्वादश्यां पारणम्। यथा पूर्वदिने सू. यस्यारुणोदयेदशमीसंसर्गाशमीत्त्वं तथासूर्यस्पर्शादेशाद. शीत्त्वद्वादशीत्वं चैतद्वतोपयोगितत् ॥ पञ्चमहायशानामात्य न्तोपसंहारम्तुनिमूलीयावद्दिनस्य यताद्द्वादशीस्यादेकादशी. यत्। मत्यामेवव्यवस्थायां परापरवैष्णवभेदेनाश्रमभेदमूलनन्य- यस्थाप्यतेव्रतम्यवहामधिपादकालपि प्रतनिष्ठत्वं वैष्णव त्वंतचसमानं चातुर्णिकचातुराश्रम्यंपन्चाशसफानाम् ॥ यश निवृत्तिदीक्षायत्वेसन्यासोनामद्वितीयं लक्षण तथपञ्चोपास- फसाधारणं ब्राह्मणासाधारण च | फोदीक्षितो भवेद्गुरुत्व लक्षणेन ब्राह्मणेतरः ॥ यमपाश्चराशदिदीक्षावत्य धैप्णयत्व मिति लक्षण तन्निन्दोपल-धेरीतासाधारणमायदिनाङ्गीक्रिये तनिन्दितत्वताईचातुर्वर्ण्यसाधारणम् ॥ एवंच फामानधिधारित त्व वैष्णवत्व पर तदधिकारित्वमपरामिति पर्यवसिसिपाम निष्कामाचरणीये व्रते एकादभ्युपोप्येत्युत्सर्गः । विद्धानोपो- प्येतिनिषेधः॥ पारणायद्वादश्यभावेशुद्धायाअसभवे विद्धाप्यु- पोप्येतिप्रतिप्रसवः। शुद्धायाः सभवेद्वादश्यभावे वैष्णवेन नि- कामेन विद्धा नैवोपोम्योतनियमः॥ वैष्णवोयतिवनस्थोविध- पाच । सत्येवम् ॥ दशम्यनुगतायत्रतिथिरेकादशीमवेत् । तत्रा- पत्यविनाशश्चपरेत्यनरकव्रजेत् ॥ इत्येव जातीयकानि वेधनिपे- घोत्सर्गवाक्यानि विद्धाप्यविद्धाविज्ञेयापरतो द्वादर्शानचेत् । अविद्धापिचविद्धास्यात्परतोद्वादशीयदीत्यनेनैकवाक्यता प. नानि वेध सकोचयन्ति प्रसारयन्ति च ॥ तथा च विशिष्टोर्य पारणयोग्यद्वादशीयुतैकादश्युपोम्योति । अत एव द्विस्पृगेका- दशीयत्र तत्र सनिहितोहरिः॥ तामेवोपवसेत्काममकामाविष्णु- तत्परइत्येवजातीयकान्येकादशीक्षयवचनानि चरितार्थानि । एतान्येवविद्धानिपेधवाक्यानि विधिवचनैरकादर्शामुपवसेन्न- कदाचिदतिक्रमेत् ॥ एकादशीसदोपोप्यापक्षयोः शुक्लकृष्ण- योरित्यादिभिरेकवाक्यतापन्नान्यविद्धैकादशीनित्यमुपोप्येत्यर्थ- मभिदधति । तथाच वाक्यद्वय द्वादशीयुतत्वाविद्धत्वविशे- पणाभ्याम् अत एव संपूर्णकादशीयत्रप्रभातेपुनरेवसा । लुप्यते द्वादशीतस्मिन्नुपघास कयं भवेत् इति सन्देह उपपद्यते ॥ अन्यतरविशेषणव्यभिचारात् । संपूर्णत्त्वमुदयद्वयव्याप्तिम (५) - त्वात् ॥ अविद्धात्वादुत्तरदिने प्राप्त परन्तु पारणयोग्यद्वादश्य- भाषात्पूर्यदिनेप्राप्तमित्यर्थ । आदित्योदयवेलाया प्राडमुहर्च- इयान्विता ॥ एकादशी तु सपूर्णाविद्धान्यापरिकल्पितेतिप्रश- स्ततमसपूर्णत्वाङ्गीकारे सदेहानुत्थानप्रसगात् । एव सदेहो पपत्तायाह ॥ उपोप्येवेतिथीतत्रविष्णुप्रीणनतत्परै । इति सा. मान्यता प्राप्तेऽधिकारभेदेनव्यवस्थामाहनिप्पामस्तुगृहीपुया दुत्तरैकादशीसदा। प्रातर्भवतुगमावाद्वादशी च द्विजोत्तमेति ॥ निष्कामोगृहीत्युपलक्षणवनस्थयतिविधवानाम्।यस्माद्गृहित्य निष्कामत्य च समानाधिकरणमनुपपन्न तस्माद्गृहीतिकाकुर धिकारभेदयोधनाय ॥नतेपा सूर्यस्पर्शनियमोद्वादश्यां सूर्योदये भवतुव्यायातयां सा द्वादशीत्यर्थ एपैयव्ययस्था वाक्यान्तरेवा. क्यद्वयविपयत्यात् । प्रथगेहान सपूर्णाव्याप्याहोराासयुना ॥ द्वादश्यांच तथातातदृश्यतेपुनरेवसापूर्वीवायांगृहस्थस्नुयति- भिश्चोतराविभो । एकादशीविवृद्धाचे रणेविशेषत ॥उ• रारांतुयति पुर्यात्पूर्वामुपयसेद्गृही यतिरित्युपलक्षण निका मानाम् ॥पुन प्रभातसमये घटिकायदा भवत् । अलोपवासो. विहितो चनस्थस्ययतेलथा। विधवायाश्चतच परतोद्वादशीन- चेत् । आधिकारिविशेषवेधसमाचौद्वादशीविस्तारहति तात्प- र्यम् ॥ गृहिणातिथ्यन्ते दाद श्यां पारण यनस्थादीनामुत्तरदिने द्वादश्याम् । अतएव पारणाहे न लभ्येत द्वादशीकलपा. पिर्चत् । तदानी दशमीविद्धाप्युपोम्यैकादशीतिथिरिति वचन गृहस्थेपुकामाधिकारिपुचरितार्थम् ॥ यदिकलामात्रमपि- स्यातदापरय प्राप्ता सर्वेषाम् । वेधाभावपूर्वव सर्वेषां प्रति- पन्धाभावात् ॥ उदयात्माग्यदाविप्रमुहूर्तद्वयसंयुता । संपू. फादशी यातयोपवसदगृहाति न विधायकंतत्रैवेतिनिय- मेनातयात्ये मतामायमसङ्गात् ॥ तस्मावश्वस्थामयोजर्फ पूर्णत्वंसूर्यद्वयस्पर्शरूपमा पूर्वदिने विद्धत्यादुत्तरदिनेद्वादश्य मावात्मवृत्ताव्ययस्था ॥ द्वादशी कामं प्रयति मोक्षमेफाद. सीति तत्वमधिकारिनिदर्शनात् । ननूनरदिनेफथं द्वादशीति घेरसूर्यस्पर्शामायेप्यरुणस्पर्शाहशमीपत् । अतएय दिनत्र- पारमफवं संपपते प्रतस्य । प्रतिनां द्वादशीतरेपांत्रयोदशी । तस्मादधिकारभेदेनयेधसंकोचविस्तारापितिसिसमा मतपय पारणयोग्यत्यविशेषणं संगच्छतेऽधिकारभेदेन योग्यत्पसिदः। म सूर्यस्पर्शनियमस्तेषां निप्यामत्याद्रताचरणमधिकारपोत. नाय ॥ ननूतरदिनेफथं पारणसंभवः पारणेमरपेचपतत्काल- व्यापिनीतिथिरिति नियमात्सूर्योदयात्मारपारणासंभपास- म्याविभूतियन्यायुदयोत्तरं मादायभायादिति चेत्संन्यासिपि- पयपारप्रतियपि गृदिरतएवमहापशेलारमेप पारणसभया.
इनस्थस्यस्याश्चेदस्तुफामोपसंहारःसोपिपरतन्धः । एपनिष्का- मगृहस्थो योवनस्थः ॥ पाश्चरातादिदीक्षापतामपि गृहस्थ- त्वेनफर्मोपसंहारप्रसङ्गः पूर्वदिनाधिकारात् । ननु दशमीवेध संयुक्तोयदिस्यादरुणोदयः ॥ नैवोपोप्यं वैष्णवेनतहिनकार- शीव्रतमिति पाञ्चरामादिदीक्षायतोवैष्णवत्वेनोसरदिन पष प्राप्तमिति चन्नैतावत्यव्रतेविषयः फित्वाथमाः । ननु यस्य दीक्षास्तिवैष्णवीनि घाययान्तरेलक्षणसमानानात्पञ्चरात्रवि दीक्षितएववैष्णवशब्दार्थ इति चेनैतल्लक्षणमेकादशीव्रते तयम- योजकमतपयतदग्रिमकारिकायां लक्षणमाइ स्कन्दः ॥ समा. त्मासर्घजीवे पुनिजाचारादविप्लतः । विष्ण्यर्पिताखिलाचार: सहिष्णव उच्यत इति तच्चलक्षणं सन्यासिनि बनस्ये या घटते. नान्यत्र ॥ विष्पयर्पिताखिलाचारत्वमेवसन्यासः ॥ फिंच थि- ईकादशी वैष्णवेन नोपोष्यतिवचनं परापरसाधारण्येन निषेधं धक्ति तदा सफामेन सकामत्वं निप्कामेन निष्कामर्ष पालनीयमिति पाशायिते व्यवस्थोक्तासफामस्य घेघसकोची- निष्कामस्य द्वादशीधूलिरप्यल निष्कामत्वात् इति व्यवस्थार्थ प्रफरणार्थध | तस्मादप्रयचने पैष्णवः परः परिशिष्टः ।। मत- पवाल प्रकरणे गृहस्थोयतिर्षियाचेतिघनस्य इति चाथमना- मानि निर्दिष्टानि तस्मादाभमनिमित्तीधैष्णपोनप्रकरणे फोय- माश्रमप्रफरणेपाञ्चरातः प्रविशति नवर्णाश्रमवचनेषु थुति. स्मृतिपुराणेषु तस्यनिर्वाहः स्यादितिहासेषु । नवैष्णव- त्वमाश्रममाच्छादयति पिण्डलोपप्रसङ्गाता आश्रमनिमित्तोहि- पिण्डः ॥ विद्धानोपवसेत्पारणयोग्यद्वादशीसंवद्यामुपवसेदिति पाश्याभ्यांक्षीणायामेकादश्यां व्रते प्रतिवद्धे सर्वाधिकारिषु के. घसकोचोगत्यन्तराभावात् अतपय द्विस्पृगेफादशीयत्र तत्रस- निहितोहरिः। तामेयोपयसेत्काममकामोविष्णुतत्परः एकाद- सीनलभ्येतसकलाद्वादशीमयेदारपोप्येकादेशीविद्याऋषि- रुद्दालकोप्रवादिति चरितार्थम् ॥ पूर्वदिने विद्धवादुचरदिने द्वादशीसपद्धशुद्ध कादश्यमाचाटुक्तवचनद्वयस्थावकाशः पेघवाक्यं यलपदिति केचित् ॥ द्वादशीवाक्यं पलवदिति के- चित् । तेन मतभेदावलान्ते । द्वयारेक्याफ्यत्य शास्त्रार्थएफ विषयत्यात् ॥ तथाच विद्धांपारणयांग्यद्वादशीसंबद्धामुपपसे दित्यये पर्यवसने वेधसंकोचो वेदितव्यो न द्वादशीविस्तारोवे. धस्य द्वादश्यधीनत्यादिति तात्पर्य वचनद्वयस्य । तयाच दादीपारणान्तमेतद्यतमित्यवगम्यते । अतपय दिनक्षयमृते देपि नोपोप्यादशमीयुता। सैपोपोप्या तदापुण्यापरतन्त्रयोद- शीतिहेतुपचन चरितार्यम् ॥ यदि कथमपि न मपधते द्वादी तदा विदाप्युपोप्येत्यर्थः। एकादशक्षियेसर्व द्वादशीक्षये म.
कामै ॥ अतएवादित्योदयवेलायाः प्राइमुहूर्तद्वयान्यिता पकादशी नु सम्पूर्णा विद्धान्यापरिकल्पिताापरिकल्पितति द्वा दशीमनुरुध्याधिकारच वेधसङ्कोचविस्तराभ्याम् ॥ श्रतपय पूर्वविद्धानकर्तव्या पाठयकादश्यथाष्टमी ! एकादशीनु पुर्वीत- क्षीयते द्वादशीयदीत्याह । अधिकारिविशेषस्य द्वादश्यांपर. रणाभावप्रसङ्गादित्यर्थः। अधिकारिविशेषस्तुनिर्विवादोधिपा रभेदादेवयोग्यत्वसिद्धादश्याम ॥ परतोद्वादशी नचेदित्यस्य पाक्यशेपोयम्।परतोद्धादशीयर्दात्यस्य चाक्यशेषस्तु । सम्पू- कादशी यत्र प्रभाने पुनरेवसातोपोग्या द्वितीया परती 'द्वादशीयदीत्यादिवचनकदम्यात्मासर्वसाधारण्येन द्वितीयदि- ने व्रत विधत्ते॥अतएव सम्पूर्णकादशीयत्रमभाते पुनरेयसा ॥ चै- चीच प्रयोदश्यां घटिकैकापिहश्यते गृहस्थोपिपरांकुर्यात्पूर्वी- नोपवसेत्तदा पूर्णाप्येकादशीत्याज्यावर्धते द्वितयं यदतिस्म- स्यन्तरम् । पतवानुरुध्यसाण्युमयवृद्धिवचनानि चरितार्था- नि पूर्वदिनस्य विद्धत्वादित्यः अत्र प्रकरणे सम्पूर्णकादशी- यमद्वादश्यां वृद्धिगामिनी द्वादश्यां लड्धनकाय प्रयोदश्यांतु पारणमिति वचने दादीत्रयोदशीशब्दावुदयसानिध्यात्म तो। पस्तुतस्तुसूर्योदयव्याप्त्यकादशी वादशीतियत्तव्यम् । तथापि यांद्वादशी वेत्सितामेकादशीधिदिया नयोदर्शनाद्वा- पशीमितियोधनाय । एतेन तत्कालनियमः परित्यक्त. तीर्थपारणे चरितार्थोवा॥अन्यथा त्रयोदशीस्थानेद्वादशीतिवक्तव्यन्तथावा. दशीस्थानएकादशीतितत्रचपरदिन इति विशेषण देयम् । तस्मा लाघवादुक्ती द्वादशीत्रयोदशीशब्दौ तदा नपञ्चमहायज्ञाना- मुपसहारोरयन्तम् । सर्वस्यास्तिथेरदयव्याप्ततिथिरूपत्वमि- त्युत्सर्गात् ॥ अतएवोदितहोमिनांनापराधः । तत्कालनियमा- प्रहस्तुतीर्थपारणे चरितार्थः। तथाचैतत्सिद्धम्। अविद्धायामे- कादश्यांपरतो द्वादश्यांसर्वेपामेका । विद्धायांपूर्वदिनेपरदिने लयमात्रायामेकादश्यांतत्परदिनेलवमानायां द्वादश्यां परेयुः अपाम्॥एकादशीक्षयेविद्धाप्येकैच सर्वेपाम्।द्वादशीक्षयेसति विद्धवृद्धकादशीयोगेसकामानांपूर्वा निष्कामानामुत्तरा।अवि- बैकादशीवृद्धीसत्यपिद्वादशीक्षये सर्वेपामेकापूर्वव ॥ द्वादशी- मात्रवृद्धिस्त्वनिर्णयागम् । अत्राधिकारिणः सर्वेप्याश्रमिणः । नन्येकादशीक्षये एकादशीयदा लुप्तापरतोद्वादशीभवेत् । उपो. म्याद्वादशीतत्रयदीच्छेत्परमांगतिमिति परदिनेप्राप्ते फथं सर्वेषां पूर्वेद्युरितिचेदेकादशी नलभ्येत सकला द्वादशी भवेत् ॥उपोप्यै कादशीविद्यापिरहालकोग्रवीदितिवचनान्तरानुरोधेनालप्ते- तिच्छेदे सर्वसमञ्जसम्पाश्चरापाणां व्यवस्था पञ्चराधादवग- म्तण्या न तेषांमारः ध्रुतिस्मृतिपुराणेषु । नन्वामित्वात्प्रवेश 1 इति चेदाभ्रमध्यवस्थयागन्तव्य तियानकीर्णतया मन्यत्र. प्रकरणे चैप्पाचशम्दोव्यर्थ इतिचेन्नाधनस्थादिसट्ग्रहार्थत्वात्। अनएयाहगयड, वैखानसायागमोक्तदीशांभाप्ताहिवैष्णव इति। पैखानसायालपिल्याउदुम्पराः केनपाचातरशनाश्रमणाइत्याद यो धनस्थाः फुटीचको यहूदकोहंसा परमहंस इत्यादयो यतयो यथाधिकार निवृत्तिदीक्षा दैक्षिता वैष्णवा इति तदर्थः । ननु लक्षणद्वयव्यर्थमिति चेद्यएकादशीन त्यजेसवैष्णव इति मत- मूल वैष्णवत्वं सर्वसाधारणं दीक्षामूल बनस्थयतिनैष्ठिक विधवासाधारंणम् ॥ अतएव पृथकृत्य पूर्वामुपवसद्गृहीति विधत्ते सामान्य लक्षणमवलम्म्य । दीक्षितस्य वचनधिशेपे धै- प्रणवशब्देनोपादानं वचनविशेषे पृथगुपादानं वनस्थोयति विधवेति ॥ अनेन नैष्टिकोप्युपलक्षित 1 सामान्यलक्षण लौकिक दीक्षालक्षण शास्त्रीयम् ॥ लौकिकलक्षणसंपन्नोब्रह्मचारी गृह- स्थध्यवस्थया तिप्ठेत् । अतएवात्र प्रकरणे ब्रह्मचारिनामापि न श्रुतम् । तस्मात्परापरवैष्णवभेदेन सकामनिष्कामादिभेदेनया- भ्रमावलंबिनी व्यवस्था सिद्धा! यदिवेधेपरारेकादश्यां ततः परेयुद्वादश्यां च सन्देहस्तदार्थसिद्धनिर्णयमाह प्रधुनोमार्फ- पद्धेयं प्रति । यथा । विवादेषु तु संपु द्वादश्यां समुपोषणम् ॥ पारणं हि प्रयोदश्यामाशेय मामकीमुन इति ॥ सर्वेषु नान्यतम .
248481
來來來來來來综來來客家來說
शिव और विष्णु स्तोंच।
मिसको
मियानी नगर निवासो
स्वामी बोधानंद गिरिनो
ने बनाया।
और
लाला तुलसौदास विरमाची
के दान में
रांय साहिब मुंथो गुलाबसिंह,
ऐण्डमनंज के
मुफोद-प्राम प्रेस लाहौर
... में छपवाया ॥
: संवत् १९५८
ती पूर्ण मदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्ण मंदुच्यते। पूर्णस्य पूर्णमादाय पर्णमेवावशिष्यते ॥१॥ डोशांति शांति शांतिः॥१॥ ब्रह्माणमथविष्णुंच शिवं गणपति तथा। अम्बिकांशारदांचापिवन्दे विधोपशांतयेर ॥ो।। अथ शिवस्तोत्र प्रारंभः ॥ उस शांतिः शांतिः शांतिः।। उसदाशिव सदाशिव सकलदुख हरो॥ मेरोबेरक्यों देर एती कारो॥ श्री गणपति गंजानन गणेश है तंहीं। जोभारिद्धीका सिद्धेशहैं तंहीं। तूही कष्ट संकट हरण- हारहों मैं आजिजखडा तेरदरबार हो।'
२ )
सदाशिव सदाशिव सकल दुखहरो । मेरी,
बेरक्यों देर एतीकरो ॥१॥ तुम अच्युत
पुरुषादिअवनाशिहा। स्वयंजोत घटघट
मैं प्रकाशहो। वैगुण्य शक्तिते ब्रह्मा विष्णु
इरो। चैगुण्य मायाते सकल सृष्टिकरो।
सदाशिव सदाशिव सकलदुख हरो। मेरी
बेरक्यों देर एती करो॥२॥तूंहीचंद्र सूर्य
तूंही मू अकाश । तूही तारामंडल तूही
ध्रवप्रकोशातूही वायु अग्निते पानीकरो
तेरीमहिमा बानी न जानीवरो।सदाशिव
शदाशिवः॥३॥ तेरानाम संकटहरण वि
श्वनाथ। पैदा पाल संहार समतेरे साथ।
मक्तिमुक्तिदायिन कृपासागरो। भक्तकान,
करनेको उनियागरो।सदाशिव सदाशिव
॥४॥येहसंसार सागर दुखोंका समान। तेरानाम सागरमै भारी जहाजातराना- म लै कोट पापीतरो। मैं आननकी वेरी क्यों देरीकरो। सदाशिव शदाशिव सकल दुखहरो। मेरी बेरक्यों देरएती करो॥५॥ तूहो मत्स कूर्म वराहाकास्वरूपानरसिंह वामनहोपरशुराम रूप। तूही राम कृष्ण वोघाकल्किहो।भगतहत अवतार लीला करो। सदाशिव सदाशिव० ॥६॥ नोवाम न की भक्ति बलिकोछला। श्रीरामकर मक्त रावनको दला।कृष्ण भक्तकर अमित बल घरो।मारयो कंसशिशुपाल कंसीवरोसिदा शिव सदाशिव०॥७॥तूशंकर विश्वंभर महादेवनी।समीदेव दानव
( ४ )
तेरीमायाते चार खानीवरो।करेलखचौ-
रासीजीआजूनहरो।सदाशिव सदाशिव
८॥सतीकाजोथा दक्षप्रजापतपिता। उसी
यज्ञ निरादर शिवोका किता।कटयोसोस
घड उसपै बकरोघरयो। जो उस्ततकरी
उसने तुम हस पड़यो। सदाशिव सदाशिव
६॥ हिमालेने जाईथी पुत्री अनूप । महां
माया प्रगटी सतीको सरूप। उसी ने
कीया ध्यान तुमरा हो। तवी लै बराती
जा गिरजा बरो। सदाशिव सदाशिव०॥
१०॥ मलेउ बटना गिरिजाने वालककीया
खडाद्वारे शिवको न आने दोआ। कटेयो
सीस नव सुनकडे गिरिजारोदातवीतुम
नवाइटो गजाननवरो।सदाशिव सदा-
।
शिव०॥ ११॥ हरीजो लिआए कमलफुल हजार । जो नाम नौ सौ नडिनवे' हजार। घटयो एक जब नेत्र पंकज धरयो। सुदर्शनदीडो हरि प्रजापति करयो। सदा- शिव सदाशिव० ॥ १२ ॥ त्रिपुरदैत्योंने जब दुखाएथे देव । दुखी हो शरण आकरे तेरी सेव । त्रिपुरमार वाणन से लीएपरो। तेरानां त्रिपुरारि तबतें पयो । सदाशिव सदाशिव० ॥ १३॥ जो मनमथनेकीआथा तुमसो विरोधा कीआभस्म उसकोतुमारे क्रोध । रतीहो दुखी आपुकारावरो॥ तवी तुमकल्यो जा प्रदाम्नवरो। सदाशिव स- दाशिव० ॥ १४ ॥ जोभक्ती तुमारो करीथी कुवर । उसीको खजाना दिआ गिरसुमेर।
मंडारीकुठारी कीआ वहुहरो। महारान व उस पर घरो। सदाशिव सदाशिव०॥ १५॥ नो रावण असुर तेरी पूजा करे। द- शो सीसकाटो तेरे आगे घरे। प्रसन्नहोदी- मा तुमने उसको वरो।असुररान लंकामे जाकर करो। सदाशिव सदाशिव० ॥१६॥ नो रावण रघूतमकी सीताहरी। तबी हो दुखी राम पूजा करी। हनुमानरूपउसकी रक्षा कखोतिरानामतवते रामेश्वरपयो। सदाशिव सदाशिव०॥ १७॥ नो गोकर्ण, को एक चंडाली गद्र। उसी को किसीने विनपत्री दबावहभूषीथोखाधूका लिंगपर परयो।तबीतुम मुक्तदोनी उसको .वरयो सदाशिन सदाशिव०॥ १८॥ जो फंषिक , गयोवन में मृगमारने । जगाचारपहिर रात निजकारने मारेउवांउसनक्तिपत्री मडेयो। गिडीलिंगपै तुमप्रसन्नहोपडेयो। सदाशिवें संदाशिव सकलदुख हरो॥ जोसीमंतनी का डुवाथाभतार। उसीने तेराव्रत रखासोमवार।डुबातुमलिआइटो चंद्रांगेदवरो । सदातुम भगतपाल रक्षा- करो। सदाशिवसदाशिव०॥१६॥ समुद्र मंथन लागे दानवतेदेव । निकाले चौदां रत्न करतेरी सेव।नोनिकलीगरल देख मागेसुरो। तबीतुमने खालोमा उसको वरो। सदाशिव सदाशिव०॥२०॥खाइ- मा नहरकों तबम्योनीलकंठ। मगतहेत सीताकरीकंठमंटासदांतुम दयालो कृपा तोहरो।मेरीबेरक्यों देरएतीकरो। सदा शिवसदोशिवसकलदुखहरो।मेरोवेरक्यो देर एती करो। जोपुष्पदंतथा एकगंधर्व राज।हुआ श्राप उसको खोइया समममा- ना होइओ दीनतब महिमां तेरीकयो। दीपा सकल समाज उसकोवरो।सदाशि- व सदाशिव०॥२२॥जोसोरठ सोमनाथ महादेव हो।जो श्रीशैलवासी मलकारजन वरो। महांकाल उजैनमैं तुमहरो। जो टांकारमै लिंग ममलेश्वरो।सदाशिवम- दाशिव ॥२३॥जोकेदार स्वामी हिमाले- श्वरो। जोडाकनदेश भीमाशंकर वरो। जोकाशीपुरीलिंग विश्वेश्वरो।नदीगौतमी लिंग त्रिंबकेश्वरी। सदाशिवसदाशिव०॥
. २४ ॥ बांधीपुलजो सागरपैरामेश्वरो। नो दारक बनेबैठे नागेश्वरो।चितामूमीतारी वैजनाथहो। शिवालेमुलक लिंगदुशमेश्व रो। सदाशिवसदाशिव०॥२५॥गिनेकौन सारे भगत बेशुमार। मेरीअकलथोडी तं अपरंपार ब्रह्मादिक सकल देव थकाथ- कपड़ो।मैं अदनासा इनसाफ कैसे करो॥ सदाशिवसदाशिव सकलदुखहरो॥ २६ ॥ कल्पवृक्षकानी समुदवात । सकलगिरी सिपाही निमीकागजात। दिनरातसारद जो लिखनाकरो।तमीसिफतसारीनथारी वरो।सदाशिवसदाशिव० ॥२७॥ चारो युग क्षीश्वर तपीश्वरमुनी । सिफततेरी करकरयके नावनी।मैकलियुगका आनि A ने गुनहगारहौं।नकातिककोई सिफत कैसेकरों। सदाशिवसदाशिव० ॥ २८ ॥ तूकलासगांमी मार्जिन जमीनं । करों ध्यान हरदम घिसावों नबीन । मेरे औगणां पर नहीं चित घरो। पकड- वाहों जगदीश अपना करो। सदाशिव सदाशिव ॥२६॥मेरी अरज सुनीए महा- देवनी। बिना तेरे किसकी करों सेवजी। शिवोशिव करो हे भवमय हरो। दीना- नाथ अनाथपै करुणाकरो।सदाशिव सदा शिव ॥३०॥तूहीं मक्तवत्सल सुनों दोन दयाल ।म आजिज़ खड़ातेरेद्वारेनिहाल। महादेव शंकर विश्वमर हरो।मेरे हाल पर रेहम क्योंनकरो। सदाशिव सदाशिव । सकल दुख हरो । मेरोवर क्यों देर एतों करो॥३१॥ इतिश्री तृणमिप्राणी नगरनिवासी श्रीमत पंडित निहालचंद विरचितं शिवस्तोत्र समाप्तम् ॥ शुमं मवतु ॥ठोंनमोभगवते वासुदेवाय। ठो' नमो नारायणाय ।रामायनमः। ठोंक- ष्णायनमः। ठोंनमःशिवाय ॥ इन मंत्रों विष जिस मंत्र में अधिक श्रद्धा होतिसका नप करणा। ये शिव विष्णु राम कृष्ण के नाम हैं। अब चार देवोंके सारभूत गा- यत्री मंत्रको लिखते हैं डोभूर्भुवः स्वःत- त्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमहि धियो योनः प्रचोदयात् ॥ इतिगायत्रीमंत्र: यह गायत्री मंत्र जप मदमांसमक्षण से तथा (१४) तिमंद कोकृपालु शंकरसरस ॥१॥डों शि- वायनमः । टोमहेश्वरायनमः। डोशमुवे नमः। ठों स्वयंभुवे नमः । डोंशशि- शिखराय नमः । ठों वामदेवाय नमः। ठों विरूपाक्षयाय नमः । टों कपर्दिने नमः । ठों नीललोहिताय नमः । ठों शंकरायनमः । टोशूलपाणये नमः । डों विष्णुबल्लमायनमः । ठोशिपि विष्णाय नमः ठोअंनिकानाथायनमः । श्रीकं- ठायनमः। डोमक्त वत्सलायनमःाटोम- वायनमः। ठोशायनमः।ठोरदायनमः टोपशुपतयेनमः । टोयोगेश्वरायनमः। उपरमहंस गतयेनमः । टोमुक्ति नाथा- यनमः। ठोकाशीनाथायनमः। ठोविपुः (१५) रांतकायनमः । टोकैलाश वासिननमः । डोगंगाधरायनमः । डों धूर्जटायनमः । लोसोम सूर्याग्निलोचनायनमः । टोह- रायनमः। टोमस्मधूलितविग्रहायनमः । टोमांबसदाशिवायनमः । डोनागभूष- गायनमः । डोसोमनाथेश्वरायनमः। तो मलकार जनेश्वरायनमः। ठोंकाशीविश्व नाथायनमः। ठों केदारेश्वराय नमः । ठों रामेश्वराय नमः।लोवेदेश्वराय नमः टोंकारेश्वरायनमः। होममलेश्वराय नमः। डोमहो कालेश्वरायनमः । जोवा म्बिकेश्वरायनमः। ठों नागेश्वरायनमः । उौवेदेश्वरायनमा ठों शामेश्वराय नमः। छोमोमेश्वरायनमः ठोविश्वकर्डेनमः ।
(१६) तो विश्वमरे नमः। डॉ विश्वसंहत्रे नमः । ठों विश्वनाथाय नमः ।टोआदि देवायनमः । ठों श्रीमहादेवाय नमः । टों सदाशिवाय नमः । ठों पार्वती प- तयेनमः ।डों मृत्युंजयायनमः। टोंमृडा- यनमः। ठों ललाटाक्षियानमः । डोसोम मूर्तयेनमः । उोंदक्षाध्वरविध्वंसिनेनमः । डोंविव्यासेश्वरायनमः । डोव्योम केशा- यनमःाडोंदिगंबराय नमः। डोंपतित पा- वनायनमः। डोंशरणागतिपावनायनमः। डोभर्गायनमाडोभक्तानां भुक्तिमुक्तिफल दाचे नमः । ठों डों काररूपाय नमः । ठोसर्वज्ञाय नमः । टोंकातंचक्रप्रवर्तिने नमः। ठों सच्चिदानंदायनमः। ठोशां- m4
(१०)
तिस्वरूपाय नमः। डो तेजोरूपायनमा
लोआत्मारामाय नमः। उसयो नातायः
नमः। उतत्पुरुषाय नमः। डों ईशाय
नमःो अघोराय नमः। ठों वामदे-
वायनमः।प्रमथाधिपतये नमः।
गणनाथाय नमः । लो वोरभद्राय नमः।
डों सहसाक्षायनमः । डो सहसपदये
नमः । उनान्हवीननकाय नमः । जावे-
दांतसारायनमः । ठोनित्याय नमः । डो'
सुधाय नमः । उईश्वरायनमः। डांमा
केंडेश्वरायनमः। वशिष्टेश्वरायनमः
उोंब्रह्म श्वरायनमः । डोअगस्तेश्वराय.
नमः। डोंज्ञानस्वरूपायनमः।टो उग्रा
यनमः।ठोंकरवीरप्रियायनमः। ठोविश्व
(१८) रूपायनमः । टोब्रह्माविष्णु रुद्रावतारेभ्यो नमः ।टोपंचवक्ते नमः । डोमहामुनी मुकटधारिणे नमः। डोसृष्टि स्थिति लय कारिणे नमः । श्रुति गम्यायनमः ।डों व्यासेश्वरायनमः ।उोवेदांतसारायनमः । ठोपरमदयालवे नमः । ठोअनेककाटि ब्रह्मांडजनकायनमः। डोअनंतायनमः । उतारकायनमः। ठोपरमेश्वरायनमः । डोपरिपूर्णायनमः । डोपरमब्रह्मणेनमः ॥११०॥ इतिवेदसार शिव नामावली स- माप्ता॥ठों शांतिः शांतिः शांतिः॥ जो रामायनमः। डोरामभद्रायनमः डोराम चंद्रायनमः । डोकृष्णायनमः । डोंकृष्ण भद्रायनमः । उकृण्ण चंद्रायनमः । डों (१६) नारायणायनमः उवासुदेवायनमः । ठो सर्वात्मनेनमः। उोपुंडरीकाक्षाय नमः । डोंगोविंदायनमः डोमाधवायनमः। डों मधु सदनायनमः । ठों विविक्रमायनमः। उअच्युतायनमः । डोंजनार्दनाय नमः । उोषोकेशायनमः । डोकेशवायनमः । उविष्णवेनमः । ठोंबनिमालिने नमः। उपद्मनाभायनमः। डीजलशायिनेनमः उों परमात्मनेनमः । डोनारसिंहाय नमः । डोपुरुषायनमः। डोंगरुडध्वजाय नमः । उहिरण्यगर्भायनमः । डोंत- त्सतब्रह्मणेनमः ॥२८॥इतिवेदसार शि- वविष्णु नामावलि समाप्ता.॥ शुभं भ- 'वतु ॥ये वेदसागर ईश्वर के नामों का (२..) पुरुष पवित्र होकर प्रात मध्यान्ह तथा सा- यकाल नित्यप्रति ऐकाकर पाठ करे है वह पुरुष इस लोक में स्त्री पुत्र धन आ- दिक मनवांछित सुखां को प्राप्त होकर देह त्यागसे पीछे स्वर्ग वैकुंठ कैलाश ब्रह्मलोग आदिक उत्तम गतीको प्राप्ति होवेहै इस वास्ते अपने कल्याण की इ- छावान पुरुषो इन शिव विष्णुके नामों कोतथा स्तोत्र को नित्यप्रति पठन करने योग्य है। अब शिव ब्रह्मा विष्णु इन तीन दवत्यों की आरती को लिखते हैं जै शिव उोकारा हरशिव उकाराब्रह्माविष्णुस- दाशिव अधंगी गौगांठों हर हर हर म- हादेव । एकानन चतुरोनन पंचानन
(२१)
राने। शिव पंचाननराजे हंसासन गरुडा-
सन वृषवाहन साजे। डोहरहरहरमहा.
देव ।दोभुज चारु चतुर्भुज दशभुन तुम
सोहै शिव दशभुज तुम सोहै तोनो एक
स्वरूपा त्रिभुवन मनमोहे।उोहरहर हर
महादेव । श्वेतांवर पीतांवर वागंबर अंगे
शिव बागंवर अंगे। इंद्रादिक सनकादिक
भूतादिक संगे।डों हर हर हर महादेव।
अक्षमाला बनमाला रुंडमालाधारी शिव
रुडमाला धारो। चंदन मृगमद लेपनमा-
लेशशिधारो। डों हर हर हर महादेव।
भस्मलितविग्रहवामांगागौरो शिव वा
मांगा गौरी। मुनिगण सुरनर सेनत ब्रह्मा
दिक शौरी। जी हर हर हर महादेव
-- (२२.) करमध्ये करमंडल चक्र विशलधरता शिव चक्र विशल धरता । जगकर्ता नगभर्ता जगनिश्चे हर्ता । टोहर हर हर महा- देव । कानन कुडल शोभित गलमोतिन माला शिव गल मोतिअनमाला। जटा मैं गंग विराजे ओढे मृगछाला। डों हर हर हर महादेव । सच्चिदानंद स्वरूपा चिभु- वन के राजे शिव त्रिभुवन के राजे। चारी' वेद उचारत अनहदके बाजेोटोहर हर हर महादेव।सारस्वती वर ब्रह्मा लक्ष्मी वर विष्णु शिव लक्ष्मी वर विष्णु ।अर- धंगीपीआरंगी गौर शिवसंगी। तोहर हर हर महादेव । चौसठ योगिनी मंगल गावत निरत करत भैरो शिव निरत क-
[ २३ ]
‘रत भैरो।वाजे ताल मृदंगा और वाजतडी
रो।टोहर हर हर महादेवा काशी में बि-
श्वनाथ विराने नंदा ब्रह्मचारी।शिव नंदा
ब्रह्मचारी। निसदिन भोग लगावत महिमा
अधिकारी। हर हर हर महादेव शि
वजी की आरती मंगल निशिदिन जो गावे
शिव निसदिन जो गाव।कहत शिवानंद
स्वामी वांछित फलपावे। ठों हर हर हर
महादेव । शिव ठोंकारा हर शिव टों
कारा। ब्रह्मा विष्णु सदाशिव ब्रह्मा विष्णु
महादेव अद्धीगी गौरांतोहर हर हर
महादेव ॥ इति शिवविण्णु आरतीसमाप्त
ठहरे राम हरेरामरामराम हरे हरे।
हरे कृष्ण हरे कृष्णा कृष्ण कृष्ण हरेहरो
--
अब शिवजी के अवतार हनुमानजी का श्लोका लिखते हैं। मनोजवं मारतातु- ल्यवेगं जितेंद्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् । वा- तात्मजं वानर यूथमुख्यंा श्रीरामदूतं शरणं प्रपदा । अथ गुसांई तुलसीदास तथा श्री हरि योगीश्वर भरथरीजी आदिक महा- त्मों को बानीको लिखते है। दोहरा गिरजासंतसमागमसमनलामकछुआन। विन हरि कृपा होइना गावे वेद पुरान॥ ॥१॥चौरासी के खेतमें बीते जन्म अनेका रनब गुरुगोविंदको जन्मनदीनोएक ॥२ तुलसीवोह दिन यादकर ऊपर पांउ तले सोस। भूमंडमै आइकर विसर गिटी ज- गदीस॥३॥ स्वास स्वास हरिनाम नप ( २५ ) वृथा स्वास मतीखोएं। अन्तकाल के स्वास का येही स्वास मतीहोए रेमन तज निन विहरगत अंतरबर सुखहेत। अन्त- रमुख बिन सुख नहीं। विदित सनातन नेत॥५॥सो मात तात गुरुनार जो विध्नी हरभजनमें। ताकोडार उदार हर भ- ज जनम सफल वारो॥६॥ दो० विनविवेक वैरागमेंतवपदपंकजठेका श्रीशंकर मम शंकरोदेह वैराग विवेकाचो०जीवब्रह्म में भेदन भोरा जांहेमिले पुन नांहि वि- छोडा। एकवार होइ दर्शन जांको। देखन योग्य रहे पुननाको ॥ १ ॥ देह के त्याग लग शुभ मंगलगरहे । देहनीवभाव को सुमाव ब्रह्म गयेहरादो कोपकरे जिस (२६) पुरुषपर परमेश्वर जब आपा लोकनसाथ- मिलाप चहे दिनभर राताबुहलेशाहा बहनागनेहार दिलदीकरें चोरिआं साध सदावनाहै।कहने वालेदीअधीपडोपी ते सुनने वालेदी पाई।सारी ढेरी उसउ- ठाई जिस हदे नाल लगाई ।। ११॥ कहां ग्रंथ गण के पठे किंकरमो केकीन। चिद जड ग्रंथ प्रभेदनी धोरनब प्रगटीन बत ॥ फफाफुलांदे विच ज्यों वास रैहदी तिवें घट घट ब्रह्म समाइदाई। फूल देख लो पिा प्रतक्ष दिसदा रूपवासदान- ज़र ना आंवदाई विघा घेर संहार से नि- कस गए सोई सूरमे संत कहांवदेनी। वेद वाच बैठे तत्व खोज लीता नेकी वदी नू ।
[ २७ ] इथ नपांवदेनी स्वता सिद्ध नेहडी नित बात होवे आशक तिसीका ध्यान लगां- वदेनी।कहे दयाल गोपाल न भेद कोई सोईरिंदफकीर कहांवदेनी॥चचा चित ने चिथिआ नितमैन गुरोआपणाहाल सुणा वना हां। रात सुति मुठि बोत जांदी दिने धंदिआंदे विच धावनाहां। टिंडा व नहदिदीवारीलंघनांदी पडा आपना खेत सुकावना हां। कहे याल गोपाल वि- वेक बार बाझ फाही थी फसदा जावना हां ॥२॥ दाल दूर न कहो स्वामी दूर आखदे आखदे दूर होएजिन्हांनूरह- जूर दी सुध पाई सोई आपणे आप मन- जूर होए। जिन्हां चित नू मार के चूर कही काजूर,
कीता-गोद जाई महबूबदी विच सोए।
कहे द्याल गोपाल अभेद प्यारे चढ़ रंग
महलते सुख सोए ॥ ड्योढा। लाह मकान
पर आशक बैठेजा ना कोई
दूआ
देखिया
ना कोइ दुअआआहादजी दुर्मतिदिलदीमु-
रशदेईहटा। मके काहन जावणो जोघर
में मिले खुदा इसम जिन्हांदा पाक है ।
जिसम तिनांदापाक पानी फकदे। हिंद
दिसदेउभे करनकलातानक धमावन ते
मथारगडन मसीतेखले उलमा लोहस
ची रमन न नाणदे जितवल रब रजा
नेकी वदीनाशकां नित फकरबेपरवाह
द्याल कहे गोपाल नू छोडे खुदीखुदा।
शब्द॥कांइयादा गरब न कीजीए कां-
( २६ ) इओस्थिरनहीं रैहणाजीहांड मासंदा पिंजरा इसते क्या खिल बैहणा जी। शिव शिव शिव कहो बावरेसमा नेडे हो इयाजी। आज कल्ह तैनूभख लैदा मुनि- वरनजरीन पाइाजी॥१॥ व्योम प्रकाश नटोलमी किसे अंत न पाइआजी।चर्ण पातालांदा आसरावाणी वेद सुनाइआजी शिव शिव शिव कहो बावरेसमा नेडे श्रा- इआजो। आज काल तैनू मखलेसी मुनि वर नज़र न आइआनी। ठोंकार सूर्य भ- गवान माइआ तिसकी धूप पछानापांच देवता कारज नानासम कारण ब्रह्म प- छान ठोकारको करो आदेस ।गुरु पूरे का यह उपदेशं १ ठोकार विच बिंदुसार।
योगी जपदे दश द्वार । शिव उपदेशे चारो यार । ममा ब्रह्म सदा सदासुखा. सार। डोकार को करो अदेस गुरु परे का यहउपदेश । डोकार वेदमसार । सोहंशब्द निशानामार ।खलेपुकारन चारो यार । फेर न औसो तैथेवार । डोकारको करोअदेस। गुरुपूरका यहउपदेस। ओंका रका देखोरूप। तीनमात्रा करीमकफ। म- तचितानंदतुरोप्रारूप। आगेवाणी होगी ईमूक।उाकारको करोअदेस । गुरुपूरेका यहउपदेश । डोडोंजपदिारैहणा।सोहं वीचमिलाकयार । वेदगुरुने इटो फर- माइा।मनको रखोविलाकयार।अर्द्धमई में संयमकरना । देहअभिमान उडाको.
[ ३५] या ब्रह्मअग्नि हृदयमेंजागे।कर्म अकर्म जलाकया।ततत्वका भेदचुकाके अस्पद ब्रह्म लखाकेयार । दमडोचमडी समजग खाइ। कोईविरला बचित्रा आकयार। दयालगोपाल स्वरूपमें जुड़ना । मानुष जन्म हीरापाके यार ।। इतिश्रीमतलूणमिआणी नगरनिवासी श्रीमतपूजपाद भक्तजनों मै श्रेष्ट ब्रह्मदों योगीराज श्रीमत श्रीमान्श्री १८० भक्ता प्रभुदयालजी विरचितं शब्दवाणी समा- प्ता शुभं भवतु॥ अवविदुर शुक्र वृहस्पति तथाश्रीहरभ- रथरीजी आदिका सत्तपुरुषोंकनीतिशास्त्र कं सारभूत अर्थको संक्षेपसे लिखते हैं।" .
[१२] तहां.प्रथमतो, जोकार्यकरनाहो-तिसको भलोप्रकार अपनेहुदमै तथावुद्धिमान अ- पनेगुरु मित्रों से मिलाकर कारनकरे क्यों के जोपुरुष शीघ्रता अर्थात् उतावलीसे कारजकोकरहै वह पुरुष तमाम आयुभर में दुःखपोवताहै,जैसेविनाविचारसे गुरुने शिषकरना वा शिषनेगुरुकरना वैरागसे विना गृहस्थाश्रमका त्यागकर संन्यास आश्रमको धारणकरना और लोभ प्रमाद: कर कन्याकुपात्रतांई टेवणेआदिक काह- लीसेकीएइएकर्म पुरुषके दोनों लोकों को भष्टकरते हैं। दूसरापुण्यकर्मकरे अथवा नकरेपरंच पापकर्मको कभीनकरे क्यों के कीएहूए पापकर्मकाफल हाथसेछूटे बाय- [ ३३ ) के सदृश पुरुषांकोअवश्यमेव भोगनापड- ताहै तिनपापोंविषेभी करीहूई प्रतिज्ञा कात्याग तथासंतगोब्राह्मण आदिकमहा माकी रक्षासे विना झूठीगवाही देनी तथाझूठबोलना मिचद्रोही विश्वासघाती कीते उपकारका भुलादेनाधर्मात्माराजा और विहानमहात्मोंकातथादाताआदिक उत्तमपुरुषोंका मारनाये अतिदारुण पाप कथनकर इनको कभीभूलकरभीनक- रना॥२॥तीसरेहोतेबल अपनी शक्तिके अनुसार कोईन कोई शुभकर्मको जरूर करलेना तहां जैसे कप लगाना तालाव बनवाना शिव विष्णुके मंदिर तथा विद्या को शाला अन्नकोषेत्र से विदेशीतों के [ ३४ ] निवासकेलीए धर्मशाला बनवावने - दिक कोईन कोई ऐसे शुभकर्म को ज़रूर करना जोशुभकर्म इसकी परलोकविषे अथवादूसरे जन्मविषे रक्षाकरे॥३॥चौथा जिसवकतपापकर्मफुरेउसवकत उसपाप करने में देरीलगादेवे और शुभकर्म जिस वकतफुरे उसीवकतकरलेवे क्योंकि रोग आपदा सभकेसाथ बनीहूईहैं । जैसे पूर्व युधिष्ठिर बलिचंदर रामचंद्र हरिचंद नतं दमयंती द्रौपदी सीता आदिक पूर्वरा जेरानीको आपदा बनी हैं नोराजसे भृण्टहोकरबनविषेभरमतेरहेहै इनकी गाथाये श्रीमहाभारत विषे बडेविस्तारसे मंथनकरीत्रांहैं इसवास्ते होतेबल अप- [ ३५ ] नी शक्तिअनुसार जप तप तीरथयात्रा वियोका अध्ययन गुरोंकीसेवा विद्याकी शाला तथोमंदरोंकोवनवानआदिककोई न कोई शुभकर्मको जरूरकरलेवै नोशुम कर्म इसकीपरलोकमें मदद करे ॥ ४ ॥ पांचवां आपकिसीसे वधीकी न करे और अपने साथ कोईवधीकीकरे तो क्षमाकरे क्योंके बरोबरीकरनेसे करोड़ों देवता तथा करोडों दैत्य तथा अठाहराअनौणी कैरवांपांडवोंकी सेना तैसे एकऊपर सौ अक्षौहणी कृण्णवलदेव आदिक यादवोंकी नष्ठहोगई है इसवास्तेबुद्धिमानपुरुषोंने थोडा गमखाकर किसीके साथ वैर नही करना॥५॥षष्टम बनों में भटकना वा [ ३६ ] खूनीहाथी वा पहाडोंसे गिरकर मरजा- नातो श्रेष्टहैं। परंतु पापकर्मीओंकी तथा वेदसे विरुद्धमतवाले नास्तिकों की संगति कभी न करनी क्योंके पूर्व जोजापुरुषनष्ट हूएहैं सोसोकुसंगति तथा आलस प्रमाद करके नष्ट हए है जैसे नहुष राजा मुगु अगस्त आदिक ऋषियों के अपराध करने मे स्वर्गसे गिरकर सर्पयोनिको प्राप्तहमा और काकभुशंड अपने काकजन्मसे प्रथम तीसरे जन्मविषे अपनेगुरुको सन्मुख आ- इआ हूआ देखकर नमस्कार न करनेसे 'दशहनार १०००० सर्पयोनिकोप्राप्तहूओ और जैसे स्त्रीआदि खोटी संगति करके जैमनमुनि पराशर शुक्र चंद्रमा इंद्रसो
[३०]
भरी शृंगौषि। विश्वामित्र तथा एईल
राजा आदिक बडेबडे ऋषीमुनि स्त्रीयों
की संगतिकरनसे नष्टहूएहै', इनको
गाथाः श्रीमहाभारतविषे बडे विस्तारसे
कथनकरी और जैसे प्रमादकर हम
लोक ब्रह्मसे जीवभावको प्राप्तहोकर दुखी
होरहेहैं इसवास्ते बुद्धिमानपुरुषोंने खो-
टी संगति तथा आलस प्रमाद को त्याग
कर सत्यशास्त्रके अनुसार यतनशीलहो-
वणा क्योंके पूर्व जोकुछकिसीको प्राप्त
हुआहै । सोसत्शास्त्रके अनुसार
अपने
पुरुष प्रयत्नकरनेसेही हुआहै, जैसे पूर्व
शुकदेव वामदेव जडभरथ तथा ध्रुव
प्रहाद हरिचंद विश्वामित्र गयासुरदैत्य
.
[ ३८ ]
भागीरथराना आदिक सत्शास्त्र अनुसार
यत्नकरनेसेही महान पदवीको प्राप्त
हुएहैं इसवास्ते वेद तथा मनु पराशर
व्यास वसिष्ट याज्ञवल्क आदिक सत्शा:
स्बोंके अनुसार तथाापनी शक्तिअनुसार
यत्नशील होवणा आलसप्रमादको कभी
न करणा॥६॥ सप्तम केईक विदयाके
पठनपादिक गुणको जरूर संपादन कर
लेवणा क्यों के विद्यादिक गुणोंसे रहित
मर्ख पुरुष दोनों लोगोंके सुखोंसे वेमुखही
रहेहै ।सप्तम॥ ७॥ नीतीयों विषे चतुर
पुरुष निंदयाकरें या तमामधन नष्टहोजा
वे अथवा प्राप्तिहोवे अभीमरनाहोअथवा
कल्प प्रयत नीवनाहो परंतु नो महात्मा
[३६] लोगहोते हैं वे सतशास्वसे विरुद्ध एक कदमभी नहीं धरते सप्तम ॥७॥ अपनी वाणीको वशीकाररखणा अर्थातऐसीवानी बोलनी के जिसके बोलनेसे अपना अथवा और किसीका कार्य सवरतातो नहींतो मौनकर ईश्वरकेनामों को जप करना क्योंके अनेको' जन्मां के पुण्यां कर प्राप्तिहए मनुषजन्मको मूर्ख लोकों के मनोहारमें तथा नष्टन्होनहारे शरीर के भोगो कभोग में व्यर्थ नष्ट नहीं करना क्योंके यह अपना शरीर तथा स्त्री पुत्रा दिक सम्बंधी तैसे अपने मिचादिक त- माम जगत अपने मतलबके हैं, अपने धर्म में बिना तथा ईश्वर से बिना और कोई।
[४०] इसके काम नहीं आवता इसी विषे में किसी महात्मा ने वचन कहा है। तहां वचन क्या मानुष से नेवडीकै उह मरे के विछोडे कीआओहतोडे नेह कर साहिब से नेवडी न ओह,मरे न विछडे न ओह तोडे नेह॥ ऋते ज्ञानान्नमुक्तिः। ज्ञाना दे. वतु कैवल्यं ब्रह्मवद ब्रह्मैव भवति ॥ इति नीतिशास्त्र वचन समाप्तम्॥शुभं भवतु.॥ कागज सिपाही ब्रह्महै।ब्रह्मसोलिखनहार वक्ता श्रोता ब्रह्म है सर्व ब्रह्मा-निर्धार हरि तो तत्सद्ब्रह्मणे नमः ॥ इतिश्री मत् परम- हंस योगीवर्य्यनाथेंद्र श्रीमत्परमहंस स्वामि नारायणदास योगेश्वर के विद्या- थों ने तथाच श्रीमत्परमहंस परिव्राजका
[४]
चार्य श्रोकांशीपुरीनिवासौश्रोस्वामी चि-
द्घनानंदगिरिपूज्यपादशिष्येण बोधानंद
गिरिणा विरचितं प्राकृत नीतीशास्त्र तथा
धर्मशास्त्रसार समाप्तम् ॥ शुभं भवतु ॥
हरेराम हरे राम राम राम हरे हरे।हरे
कृष्ण हरे कृष्ण । कृष्ण कृष्ण हरे हरे॥
इस मंच कीयां चतुर्दश माला नपने से
आठ पैहरों में आनेहारे इकीस हजार
षट्शत स्वास सफल होजावहै। यह दो-
डशातरी मंत्र नारद को प्रति ब्रह्माजी ने
कथन करा है अब दृष्टि मंद नेवपीडा
निवृत्ति लोए सूर्य के द्वादश नामां को लि..
खते हैं। तो भगवते सूर्याय नमः । ठो
मादित्याय नमः।टो प्रभाकराय नमः।