·VIDYAll ॐ ॥ TIYA SHAL For privá SAPR KAV irculation only. गोपनीयम ! पञ्चसायक: श्रीकविशखर ज्योतीश्वराचार्य- विरचितः पालयलोकिकी पुगयां पुरणार्थनयस्थिनिम् । कामशाबादम्यशः सुसमाप्नोति शाश्वतम् ॥२॥ श्रीमदेवजरत्न पण्डित-जीवानन्दशर्मतन्जन SAIK वैद्यराज घिलडियालोपाहून KAV सदानन्द-शास्त्रिणा परिशोधितः सारगर्भितया भूमिकथा विपयसन्यादिभिश्च मंयोजितः । प्राप्तिस्थानम्- मोतीलाल बनारसीदास, पञ्जाब मंस्कृत पुस्तकालय, मदमिट्टा बाजार लाहौर।

·Palli k dis
Punjab Sanskrit Book Depot,
LAHORE
411 Rights Reserunt
TRINITAT
IIILI VIII 11 11
1111 DI

·TA TIYA BHAN S.N...... 18 । Brit भूमिका माधकवर्गममीहित-पूरणरसिका मदा ऽऽगमख्याता । श्रीनगरस्थितपीठा मततं श्रीकंममर्दिनी जयति ॥१॥ आदरणीयाचार्ग चारुविचाग महोटागे। आश्रितशिवोपचागे मातापितरौ चिरं वन्दे ॥२॥ हा प्रणयामृतपानजनितामन्दानन्दमन्दोहभगल. हं साः ! कामकलाकलापरहस्यविज्ञानविस्ताग्नि गार्हस्थ्यसुग्वविलासाः ! पिलामिनीविलमिना- कलनलालमाः! मंजातव्यवहारचातुर्याऽऽचार्य- तोदया! महोदया ! महृदयाः ! नैनन्न विदिततरं नरिक्षाग्परीक्षणप्रणयप्रावीण्ययिलक्षणधि. पाणानां धिषणमहादगणां वियुधधुर्गणानां तत्रभवनां प्रेतावनां यत प्रनिनणलक्षगांपलक्षितप्रायोग्यपूर्णप्रणयनप्रणयिनः परब्रह्मणःप्रप- श्चिताकुञ्चनविकुञ्चनोदश्चित प्रपञ्च तत्तदाटकल्योपलाक्षतपु यत्र- नोपलभ्यमानेषु समुपयसुग्वायहपदार्थानेवहेषु धर्मार्थकाममोक्षम्य- रूपम्य पुस्पार्थस्यैव प्राधान्यं यतीति। तत्परिझानाय च हम्तामलकीकृताखण्डब्रह्माण्डभागडविज्ञान- गरपाशिम गन्यएडलप्रमुखावुधमण्डला फुदमाणमाचमारंडन- चरणनखांशमगडले. प्रकाण्डपण्डिनः व्यासवमिष्ठजमिनिगौनमक- गादनाग्दमनुशुक्रवात्म्यायनादिभि महर्षिभिः, मनुम्मृतिमभृतानि ·धर्माभिधायकशास्त्राणि, शुक्रनीत्यादीनि अर्थतत्यार्थसमर्पकशास्त्रा गि, कामसूत्रादीनि कामशास्त्राणि, ब्रह्मसूत्रप्रभृतीनि मोक्षाभिधायक शास्त्राणि, समासव्यामरूपण शनश स्तत्र तत्राऽनिर्मीयन्त । नत्र यथा धर्मार्थमोक्षाणां प्रयाणां पुम्पार्थानां म्बम्बरहस्यार्थसमर्थन तत्त च्छाम्नागयेव परं जयन्ति नथेह कामाभिधतृतीय पुरुषार्थग्हम्यसमर्थ कन्व परं प्रभवति कामागम एव । श्रम्य च कामागमस्य पणेतागे नन्दिप्रमुग्व ध्येनकेतु बाभ्रव्य दत्तक सुवर्णनाभ घोटकमुख गोनीय गोणिकापुत्र कोकोक कुचिमार- वीरभद्र रन्तिदेव जयदेय कविशेखगचार्य चागयण यादगयणादयां वहयो विहंदशमुलामग्णयः समभूवन्। अनके च कामसूत्र कन्दर्पचडामाणे कामगन गतिरहस्य नागर मर्यम्य गसकमचुम्व मन्मथमहिना श्रनगग्ग, गतिमार्ग पञ्चमायक प्रभृतयः कामागमविषयका ग्रन्था श्रतिगोचर्गभवन्ति । येपु हि दृष्टि- पथमवनगन्ति कियन्तः कुत्रचित माम्प्रतमपि । नेप्येयाऽज्यतमोऽयं पञ्चमायकाप्योऽपमन्दो प्रन्थः । यो हि दरधिगमं कामागमरहम्यं मद्दतिमः मग्लैः मुनिर्मलैध पद्य सुविशदं निरूपयति । अम्य च ग्रंणता "श्रीकगठाचनपगयणः महीनागमनानरचना चातुर्यानन्नामाग कावशेग्यग्पदलान्छिनो ज्यानीश्वगचार्यः कयी. न्द्रः" इति- "अम्ति प्रन्यहमर्थितापहरंग प्रीन्यैकदीचागुरुः श्रीकण्टार्चनतत्परो भुवि चतुःपष्ठः कलानां निधिः । मगीतागममन्यमयरचनाचातुर्यचिन्तामणिः प्रख्यातः कविशेषगचिंतपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ।। इत्यनेन पन म्बयमंव अन्यकृता प्रतिपादितम । अयन फोन्द्रः कनमं देश मानवकार, कला प्रदर्यभृय, शियानि ·. वाऽन्यानि पतत्प्रणीनानि ग्रन्धरत्नानि ("मानागम' इत्यादि ना म्ययमंव मगीतशाम्बग्रन्थप्रणतृत्वं प्रदर्शितमनन) इति न शक्यते याथातथ्येन विनिश्चेतुम् । ग्रन्यश्चायं कवीन्द्रण पञ्चभिः मायकं ममापिनः । नत्र प्रथम मायकं नायकलनणम्, नलिन्यादयश्चत्वार, म्याभेदाः, तमक्षणानि स्त्रीणां दनिणयामपाश्ययाः मिनामितपक्षयां प्रतिपदादिनिधिक्रमण कामस्याराहावगहो, नत्तटङ्गप्रत्यतालिगनादिना श्रङ्गनानां दुनद्रा- यणम, तिथिभेदन नलिन्यादीनां दावणीपायाः, नामां सुग्तारमयो चितः काल , उन्यादया विषया न्ययस्यन्त। द्वितीयमायके च शशादय पुरुषभदा, तल्लनणानि, मृग्यायः म्त्रीभटाः, श्रयः ममसरनभटाः, पद विषमग्नभदाः, प्रचगहादिभेटन सुरतम्य विध्यम तत्तद्देशीयानां प्रीणां स्यम्पाणि पदक जादिमाह- श्यन चन्वाग वगगभेदा., नेषां प्राशस्त्यम् प्रतिभेदाः इत्येवमादयश्च विषया प्रदर्शिता। तृतीये मायके च-~- ननदगप्रत्यङ्गटौगया वहयो भाजप्रयोगाः, मागमौर- भगः म्नानीयप्रदहाः, सामान्या विशेषाश्च श्रङ्गरागाः, मुग्ववासकरा विविधा प्रयोगा, याजीफरणार्था स्तत्तदोपधचूर्णस्वरसादिप्रयोगाः, योनिगाढीकरणापायाः, मिन्दगदिप्रलपादयो यनिताद्रावणापायाः, ध्वजटाळ्यवृद्धि फग उपदेहा., पीपस्तम्भनोपायाः, श्रीपुरुपयशीकरगो- पायाः, अभीष्टमिद्धिमदा चामुण्डादिमन्त्राः, नलिन्यादीनां स्त्री वशीकरणमन्त्राः, योनिमौभाग्यफग धृपादिप्रयोगा', गर्भधारणो- पायाः, रत्ययमादयो ज्ञानव्या विषया सुनिमपिताः। चतुर्थे च मायक- कन्यकानां यगणम, नामांगुणा दीपाश्च, वगणांगणा दोषाश्च, श्रा- पांदया विवाहम्य अौ भटाः नेपां लक्षणानि च. परदाररमणे दृपयानि, .

·दान्यकमांचिता स्त्रियः, मुखमाध्यानां कएमाध्यानाच स्त्रीणां लक्षणानि
सुरते वर्जनीया मार्यः, मुरतचितानुचितम्यानानि, प्रालिगनभदा
तालवणानि, चुम्बनभेदा, नेणं स्वरूपाणि, नग्माघातस्थानानि, दशन
क्षतम्थानानि, नांशपाश्चः इत्येयादया विषयाः समुपन्यस्ता: मन्ति
पश्चम मायके च-~
मदनानपत्रस्थान या स्तिस्त्रो नाड्य , तामां लक्षणानि, करणप्रक
रणवश्यं मातव्या विषयाः, नागरादयउत्तानवन्धभदाः, उपवीत
फादय. पार्श्ववन्धप्रकागा, पद्मासनादय उपयिएवन्धभेदा', हारिणा
दयम्वधोवन्ध्रप्रकाग विपरीतवन्ध, नदयोग्या स्त्रियः, आनन्दादय
व्यञ्जकानि चिन्हानि. म्याधीनपनिकाट्यो ऽसो नायिकाभेटा', नक्षत
गान" इत्यवमाया त्यावश्यका' विषया स्तथाप्रतिपादिता यथा
मुकुमागधयोऽपि निगयाम माचणैव विनातुं प्रभवेयु । श्रम्य च
प्रन्यम्य काममूत्रापेक्षया निमग्लन्येन सर्वजनममादरणीत्व मिति
नास्यत्र काऽपिशवायसर । अयश्च (कामागमः) गृहस्थाश्रमयात्रा
मम्पिपाहायपुभिः, निगतिशयपरमानन्दमहोदरदाम्पत्यानन्द-मन्दोह
रममिस्याटपिपुभि , मुस्नोमययचाणचातुर्याचार्यनाऽऽदिन्मुभिवा
माजनचरित्रचित्र्यप्रनिपिन्मुभि , दुर्व्यवहारजिहासुभि कामकला
रहम्यामृतपिपामुभि पुम्प ग्वश्यमेव जिशासितव्याऽध्येतव्य परि-
शीलयितव्यश्चति निर्विवाद मेतत।
अत एव मुष्ठ फिल केनाऽपि कविकुलकोकिलेन
दाम्पत्यमुसमिद्ध्यर्थ कामशास्त्रं समभ्यमेव ।
नदभ्यामादनिर्वाच्य ममन्दानन्दमश्नुते ॥ १॥
कामशास्त्रविहीनानां गतिः पाशविकी मना ।
तदभ्यामान सौग्यं म्यान केवलं दुःख माप्नुयात् ॥२॥

·) . अपिच- मंमार तु घरामा धरायां नगरं मतम् । श्रागारं नगरे तत्र मार मारङ्गलोचना ॥३॥ मारङ्गलोचनायाश्च मुरतं माग्मुच्यते । नातः परतरं मार विद्यते मुखदं नृणाम् ।। ४ ।। मारभृतन्तु मर्वेषां परमानन्दमोदरम् । सुरतं ये न मेवन्त तेषां जन्मव निष्फलम् ।। ५ ।। अस्य चार्थम्य प्राशस्त्यं पारमश्वशानराशिम्पाणामुपनिषदां मध्यांदकनमायां वृहदारगयकाग्योपनिषदि- "नदयथा प्रियया स्त्रिया मम्परिप्यक्ती न वाह्य घेद नान्तर- मंवमेवायं पुरुपः प्राजनात्मना मम्परिप्वफ्नो न वानं किञ्चन वेट नान्तरम्"-उत्यनया उपमयमृतम्य ब्रह्मानन्दम्य उपमानांकनं प्रियत- माविषयकानन्दं ममुपयर्णयन्न्या ध्रुन्या एब ममर्थिनम् । अपिच- कीदृशी गृहिणी यांग्या गृहिणां भवति ध्रुवम् । कथं कि मुपदेष्टव्या तत्तत्कर्मप्रमाधन ॥ गृहकर्मणि नर्णश्च प्रावीण्यं वृणुयात्कथम् । कथं चन्वतिचलं मा माशीय मनुशीलयेत् ।। व्यापांग्ण च कनह तूर्ण वीणाविगविणी । तरुणी रमणी पापि मवन्पूर्णानुगांगणी ।। श्रनगरङ्गप्रतिमां दयितां हृदयगमाम् । ममामाद्य निगयामं कथम्बा धनुकलयेन् ।

·दृग्विदग्धमनोजम्य यामां दृग जीवितपदा । ता वामलोचनावात्र पालोच्याः कथं वृधः ।। इत्यादिकं परिजयं मभृतमुग्यप्रदम् | निशाम्त्रंण विज्ञाय शाश्वतं मुखमश्नुते ।। थपिच---- एतच्छास्त्रपरिक्षानमन्तरा कीदृशी कुमारी परिणेया, परिणीताया- श्वप्रणयःप्रथमं कथं प्रणतव्यः,कथञ्च तस्याःस्वान्तं नितान्तमात्मन्या- सअनीयम् , कीदृशी मानिनीमानोन्मूलनप्रणाली ममाश्रयणीया, किं- गार्हस्थ्यसुखम् के च नत्प्राप्त्युयायाः, इत्येवमादयोऽवश्यं ज्ञातव्या विषयाः कथं परिलायन। अत एव मुप्क्तं कनापि कविवरण- किं दाम्पत्यसुख लोके कानि तत्साधनानि च । कुमारी परिणीता तु कीदृशी सुखदा भवेत् ॥ के च विस्रम्भणोपाया स्तासामिह मुखावहाः । प्रमदानां कथश्चापि मदविद्रावणं भवेत् ।। कथं नष्टोऽनुगगश्च प्रत्यानेयो मनीपिभिः । बन्ध्यायां मृतवन्मायां वात्मजाप्तिः कथं भवेत् ।। मतीनां वनितानाञ्च लक्षणानीह कानि च । पंश्चलीनान्तु नारीणां परिज्ञानं कथं भवेत् ।। तांसां विचटितभ्यश्र ह्यात्मानं रक्षयेत् कथम् ।। कथं शगरं सुरतायामितन्तु विलासिनाम् । नवयावनकालीन-मुरतक्षमतां ब्रजेत् ॥

·प्रेचावद्भिभिपग्ययः प्रत्यहं मुपगतिताः। गर्भमन्धारणोपायाः के भवेयुः मुग्यप्रदाः॥ इत्येवमादयोऽवश्यं ज्ञातव्या विषयाश्च ये । तानविज्ञाय मूढान्मा कथं गतिसुगं लभेत् ।। अपिच- कामशास्त्रपरिशानाभाच न गहम्ध्यमुग्यम्यैव नैगश्यं ममामा- द्यत, प्रन्युत मग्गाधनियमम्भावन मपि, इनि नाम्न्यगोचरं नत्रभवनां प्रतावनाम। यथाह कश्चिद्विपश्चिदग्गय?--- रतिशाम्त्रपरिज्ञानविमूढा ये नराधमाः । गतिं म्बगतिहीनायां विधित्मन्ति गतायुपः॥१॥ अवश्यं मरणं तेषां भवेदिति विनिश्चितम् । अतोऽपि रतिशास्त्रम्य ज्ञानमावश्यकं मतम् ॥२॥ ये च केचिदिदानान्तना नव्यमभ्यम्मन्या विद्वांस एयंगुणविशिष्टं- निशास्त्रं दुर्व्यसनादिप्रवृत्तिप्रयोजकत्यरूपेण सन्दुपयन्नि तदवि चागयजम्भितमेवति नैतत् पिहिनचरं कामकलातत्वामृतजुष बिदुपाम। मत्यमाह कश्चित कवीन्द्र पाश्चात्यमभ्यता-ऋग्गतम्यावेशमोहिता. । गतिशास्वरहस्यान्त- पग्ज्ञिानविवर्जिता.॥ मन्यप्रचारकम्मन्या विहांमो ये हताशयाः । दुर्विचार-दगवार-त्र्यभिचार-प्रचारकम् ॥

·अश्लीलबहुलाधारं त्वधर्मम्य प्रमारकम् । कामशास्त्रन्तु मन्यन्त निर्दोपमपि मवथा ॥ नितान्तं गोपनीयञ्च शास्त्रमतदत म्मृतम् । अतः कामागमग्रन्थाः मंग्राह्या नैव कर्हिचिन् ।। न श्रोतव्या न द्रष्टव्या नाध्यतव्याः कथञ्चन । इत्येवं यत्प्रजल्पन्ति मौर्यप्रलपितन्तु तत् ॥ यचास्य शास्त्रस्य धर्मागमविरुद्धपारदारिकाधिकारिकरति प्रवृत्युपदेशप्रयोजकतया धर्मवहिप्कृतत्वं प्रख्यापितम्, तदंतच्छा. स्वाऽनवलोकनमूलकमेवेति रतिशास्त्रीयतत्तद्ग्रन्थमन्दर्भपर्यालोच- नयैव स्फुटीभविप्यनि। यथा च पारदारिकाधिकार पूर्वाचार्य स्तद् गहणीयत्वं प्रतिपादि- नम्, तद्भवतां विशम्भाय दिङ्मान मिहोदाहियते। "यथाह कविशेखराचार्य:- "अश्रद्धा मुपहास्यतां मलिनता मर्थक्षयं लाघवं गहाँ ग्लानि मधोगति विकलता मायुःक्षयं दुर्गतिम् । इत्थं य परदारकर्मणिरतो लोकत्रये निन्दितां विन्दन्ते परमापदः सुखधिया दुःखं नरास्ते सदा ॥" अपि च यथाह कोकोकः कर्वान्द्रः~-- अमंगृहीतभायान ब्रह्मयो यश्च गच्छति । मूतकं मततं तम्य ब्रह्महत्या दिने दिने ॥ अपि च-"अज्ञाता द्विजवल्लभा गुरुबध मित्राङ्गना रोगिणी चेटी प्रजिना यती रिपुथव शिप्या च गर्भान्विता ।

·[६] म्रपनी मृतमन्ततिः खलजना चाग्पृश्यजा गौत्रजा गन्तव्या न कदापि तत्रपुरुपरेताः स्त्रियः कामिभिः ॥ इन्यत्र गुम्बधगमनम्य "ब्रह्महत्या मुरापानं म्लेयं गुर्वगनागमः। महान्नि पानकन्याहुः समगश्चापि नैःमह । इति धर्मशास्त्रप्रदर्शित- महापानकान्तर्गनबन,मित्राङ्गनादिगमनम्य चानुपातकान्तः पानितया, चटीगमनादेश्च तत्तवात सदोपदापतत्वेन परियन्वं प्रतिपादनोऽस्य शास्त्रम्य व्यभिचारप्रचारकान्यं कथं कियन्कालश्च म्याम्यतीनि मुधी- मियाकलनीयम। अपिच कामशाम्चे यथा नत्तत्म्यलपु धर्मशाग्यप्रदर्शिनमार्गम्य अनुसरगमवलम्बितम्, नथैव आयुर्वेदान्तर्गतम्य म्यम्यवृत्तशारत्र- म्यापीति मात्र मन्देहलेशोऽपि । तथा हि यथाऽप्रैव पूर्वस्मिन् ("श्रामा ना." इति ) पद्य रोगिण्यागर्भिण्याश्च गति मन्दुषिता । ननिदपण- मायुर्वीयम्यस्थवृत्तोपदंशानुमन्धानमन्तरा कथा'मुपपद्यन म्मृ. নিখন। नन्मन्पणकाररणश यथाक्रमायुबंद-- " गर्भिणीग्मणनेह गर्भनाशोऽथवा ध्रुवम् । गर्भपीटा प्रजायेत तम्मानां परिवर्जयेत् ॥ थपिच- रोगिणी ग्मी यन्तु भवत नष्टमानम । चलनया भवेत्तम्य व्याधिभि म प्रपीट्यते ।। श्रपिच- "नद्यादेवगृहे चतुप्पथवटे शलस्य माना जल" (पञ्चमायक-५२५) ·[१] अम्मिन्पद्ये- निषिद्धं नदीप्रदेशादिकं सुग्नं-"नान्ययानी नायांनो...न रजःस्वलां नातुरां...नत्यचन्यरचतुष्पथोपवनश्मशानायतन सलिलायद्विजगुरु सुरालयेषु न सन्ध्ययो ऽरहसि व्यवायं गच्छत्' इत्यादिभिर्वचने श्रायुर्वेदप्रसिद्धयानादिकोपकारित्वादिहेत्वनुसन्धानपूर्वकमेवेति म्प- टमेवैनन्याम्पम्य आयुर्वेदार्पदशानुगामिन्यम्। यानि चात्र देहशथिल्याद्यापादकन्यन श्रायुर्वेदोपदेशविरुद्धानि करणानि प्रतिपादितानि, तानिकिल विलामिभिग्य साध्यायाः स्वम्य च प्रतिमन्यस्वभावमदनानपत्रकालादेपर्यवेक्षणपूर्वक मुपाम्यमानानि न दोषकगगि" इति करणप्रकरणप्रारम्भ एव समुपदिष्टम् । यपिच- "यो भार्यायामृता मोहादङ्गनेर प्रवर्तते । नम्य बीचष्टिताकागे जायते पण्डमंजित ॥ ऋता पुरुषवद्वापि प्रवर्तेताङ्गना यदि । ततः कन्या यदि भवेत् मा भवेन्नरचेष्टिता ।। (मुचम म्या०२०) इत्यादौ वायुवेदशास्त्रकार महर्षिभिागितग्नम्य पगढन्यादि- महादोषदुएनया हयन्यं यथा पनितम । नयात्रापि व्यज्पने यथा- "सम्पायुका तुयोगयुजा गर्भालमा म्धृलगनु नागी । तीगा नोटायग्निा च नाग यन्यां गतिविपरीनवन्ध ।।

·[.११ ] पधेनाऽनेन नंद तुमन्तग ऋतुकाल वर्जनीयनया प्रतिपादिनम्य विपर्गनग्नम्य कमर्थिकोऽयं प्रनिपधाभिनिवेशाऽम्य शास्त्रम्य म. म्पद्यत। यं च मृदा अश्लीलवट्ठलाधारन्यमम्य शास्त्रम्य मन्यन्ने, नैग्मिा- निम्नीका उपदेशालयः सम्यकपरिशीलनीयाः- ललिता परिणीता तु वनिता सा प्रशस्यने । दाम्पत्यसबपीयुपमन्दाह या प्रवाहयत ॥ १ ॥ कुटीग्मपि दीनानां यया च ममलंकृतम् । इन्द्रमन्दिरमान्दर्यमहिमानं विडम्बयन ॥ २ ॥ प्रशम्ता च रति मंत्र यया तु हृदयस्थया । म्यान्ते नितान्तं शान्ति स्यालोकद्वयमुम्बायहा ॥३॥ विपयाम्भाधिकल्लालाद या च जीवनपादपम् । विशीणमूलं झटिति मग्मं परिकल्पयन् ।। ४ ।। लोकं धर्मार्थकामानि गजनीतिन प्रत्ययम् । ममालाक्य प्रवर्तन मंयतो टाग्मंग्रह ॥ ५ ॥ गतिशाम्ररहम्यन पुरुषार्थत्रयस्थितिम । पालयन विधियदयुक्त मुग्बमक्षय्यमश्नुते ॥ ६ ॥ अम्य च मर्यलोकोपकारकम्य धर्मार्थकामन्यवहागपंदशक- वेग प्राशमयं बढ़त्र प्रदर्शिनम पर्वाचार्यान्म्यायनादिभिर्महर्षिभिः- नधादि- ·[१२] तदेतद्ब्रह्मचर्यण पग्ण च ममाधिना । विहितं लोकयात्राय न रागार्थोऽस्य मम्बिधिः ।। धर्ममर्थञ्चकामञ्च प्रत्ययं लोकमेव च । पश्यत्येतस्य तत्वज्ञो नच रागात्प्रवर्तते ।। किम्बहुना, निशानं मर्वथैव निरवा मर्यजनसुखकर लोकह- याविरुद्धञ्चति मर्वथा ममादरणीमव । नम्यैतम्य रनिशाम्बस्य लोकद्वयाविरुद्धं म्वस्थवृत्तमार्गानुमारि- गं सापकारिणं विषयं सहपेण प्रतिपादयन्नं पञ्चसायकायं ग्रन्थ- मत्युपयोगिनमिनिमत्या मार्यजनिकमालभ्याय पत्रिकाशयिपुभिः "T- आधसम्मतपुम्नकालयाध्यक्ष मोतीलालवनारसीदाममहोदयः- मम्प्रार्थितोऽहं प्रामपुस्तकचतुष्टयाऽऽधारणाऽम्यशोधनकर्मणि प्रावर्तिपि। पुस्तकत्रयप्रेपकमहोदया दा. श्रीपाद शप्पवल्वल्कर महाशया शनशा धन्यवादपुर मग्मभिनन्धत ॥ "नयां नामानि प्राप्तिस्थानानि च यथा-- क मंमिनम पूनानगरम्य डाक्टर भगद्दारकर संस्थापित प्रा च्यान्वेषणसंस्था संग्रहालयाग्रामम । ग्य मंभितम् ग मशिनम् घ मंशितग चौकानाम्य गजकीय पुस्तकालयात्मानम्-- अपिच नप पाटानगणि प्रादर्शयम्। श्रादी विषयमूर्चाम. अ फागदिक्रमेण च नत लोकमूचीम, अन्त च पारिभाषिकशम्दानां मचाम्ययागम्।.. " " " " 11 ·[१३ ] नंटचं मपरिश्रमं मनेऽपिगाधने शुद्धपुम्नकामांचन, मदशानन, श्रक्षग्योजकादिदोषण या जानानि म्ग्वलितानि श्रीमनि प्रकागडप गिटन भवति मंशाधनीयानि, विलोकनीयानि चादनीयविषयाह- म्यानि, भाकलनीयानि च कलिकलालनगयानि - इनि निवेदयनि लाहोर. - विद्यशंवद [गढपालजनपदान्तर्गत श्रीनगगेपनि- "खोला" 5ऽरयग्रामवास्तव्य ] घिलडियालोपात मदानन्द शास्त्री ·अथ पञ्चसायकस्य विपयाणामनुक्रमणिका । , " २ ३ " २१,२३ - " प्रथम सायकः । (विषयाः) पृशवाःकाहाः [४] चित्रिणीचन्द्रकला- (विषया) पृष्टावाःगकाड़ाः मंगलाचरगम ६ समुद्देश. प्रन्धक परिचय प्रदर्शनम २१ निथिभेदन चावणीवशीकरण- पर्वाचार्याणामुल्लेख विधय. [१] जानिममुद्दशः [५] शझिनीचन्द्रकला. नायकलक्षणम समुहशः पाठमर्दम्य लक्षणम तिभिंदन गिनारशारण- पनिना स्वपम प्रमागः चिनिगा यापम शखिनी म्वरुपम [१] हम्लिनीचन्द्रकला- हाम्तना सम्पम समुंदश. पग्रिन्यादाना मुरतोचितानि- तिमिदन हस्तिनावशांकरण . " " ३ " " थय' . प्रारा । २६ . + [२] चन्द्रकलाममुद्देशः४ पधिन्यादाना मुनाचिनमम- सामान्य चन्दाना निस्पणम यनिरूपणाम प्रकारान्तरेणचन्दकला निरुपणाम, १२ [७] मत्यममुदेश चन्द्रकान्नादारनाशपणा. देवगन्धा गम्पम दिग्म ३,१४ गन्धर्वगन्ना बम्पम, [३] पमिनी चन्द्रकला- यक्षमारा म्याराम ममुदेशः । प्रनमाया वापस नागंन पमिनासारण. द्वितीयःमायक [:निदगांइंगः . ३१ y १२ विषय ..

·प्रवासादा " " 5 १० " . १६ २५. . [२] (विषया) (विषया) पृशताःगगावाः गुह्यप्रमाणभेदेन गायनायिक गौराप्तादिदीयाः याभदा. १/ वादिदेशाया नथाविपनायग्नायिवयाः मम म यंदशायाः १२ मुग्नस्थनम् २ गोदशायाः २० अत्युचादिभेदन गरतम्यपद मालवायाश्चीलदायाश्च भदाः ३.४ गुर्जर देशाया नयाविधरनानामुत्तममयमा गिन्धुंदशायाः धमत्यनिरूपणम् कोशलादिनभवा प्रयग्दादिभेटन गरनत्रावध्यम , '। टापिटादिदेशीया [P] पुरुपजानिममुद्दशः३ मादिदंशाया शशन्न गाम् { पागदादिदशाया বলল नाटादिदंगाया २. अपनलगाम १० म्लन्दशीयाः [३] स्त्रीजानिसमुदशः, हरिंगगा नन्तराम पावताया कामारदीयाय पदयाननगम » « বালানি লম परिण नाम १३ [5] योनिम्परुपममुद्देश २ [४] बोटक्षणममुदंश.. यौनश्रानुर्विध्यम श्रवणानंदन बालादिममानिर. यांनानामुनमम यमाधमत्वम् । पगम तागां भावलतराम [७) मामान्यकर्मसमु {" देशविज्ञपात्रीलक्ष. मममुदेश माग कामाविषयग, शलादिनिदेशीयाः १६ या पिराम: " " 1 " . 1 1 " - १ १४ . .

·. " ३ " " . " १ " " २ (विषयाः) पृशदाःगलादाः (विषयाः) पृष्टाहाःगावाः (6) प्रीनिकारणसमुद्देशः२२ मदनोद्दापकोऽगगः २६ नर्गिक्याः प्रीते:स्वरूपम ३५] नरमोहनाख्योऽङ्गगग. १६ विषयजाया प्रति.स्वरूपम् ३६] मुरनरमोहनोऽनगगः मादृश्यजायाः प्रीत स्वरुपम श्रङ्गमौरभकर मनपा अभ्यामज्ञाया:प्रीते म्वरूपम (५) सर्वोत्तमगन्धसमु- [२] गगविनाशममुद्देशः, रागविनाशहेतवः ३- राजयोग्योऽहगग. ४ तृतीय सायका, कम्वृदिलास्योऽगग [१] देहदार्गन्ध्यहरणस- गौरभ्यगर्माख्योऽारागः मुइंशः (६) मुखवाससमुद्देशः अरागस्य प्रयोजनम् मुसवायवामकोरगालमारादि. योगः गानोर्गन्ध्यहरलेपः मुगवायकरो गुटत्वगादि योगः, १८ धर्मजगात्रदार्गव्यहरप्रदेहः १६ मुनरागकर कुछ नाम रक्षादिदार्गभ्यहरननेपः २८ गावदार्गभ्यहर प्रलेप (७) वाजीकरणयोग- धर्मम्नुनिहरःप्रलपः ममुंशः वाजांकरण प्रयोजनम् [२] महापरिमलतैल. ममुद्देश यिदारांचूर्णम महापरिमनलाग्धानम श्राम नकनृणम शनापर्यादिना २३ (३] म्नानीयमुगान्धम मुहश मनायादगागयोगः शमार्दव गम फोरलासपाजप्रयोगः "अगमाग्भकरणम माझ्यादिचूर्णम् २६ (४) सामान्याहुगग. नपुशान्निगनाचिर्णम ३१ समुंदशः থামালা २८ " m " ४ " " " . " " " " . " .

·" " " " " ५१ ५२ " ५३ ५. " " (विषयाः) पृष्टादा माहा (वषयाः) पृटागदाः [] योनिगादीकरण- श्वेतशरपुखादिगुटिका समुदेशः श्वतशरसुखाम् नम यानिगाढाकरणप्रयोजनम् २६ स्वंतावनामूलादिप्रलएः निशाद्वयादिप्रलप: [१३] तिलकसमुद्देशः धातक्यादयोगः मग्जिटादितिलक ५० ३२ ३१ पिक्वाजप्रयोगः [१५] अजनसमुद्देशः ३८ ३२ रबलप्रयोग इन्दगीपप्रयोगः ३३ इन्दावरादिप्रलेप [१५] चूर्णसमुदशः मदनफ्लादिग्रमेह दुष्टादचूणम् (१६) लेपनममुद्देशः [1] कामिनाद्रावण वार्यग्रनेपविधानम् समुद्देश पतिदासावरणकारः ३६ कामिनादावरणप्रयोजनम ३६ सन्धादिप्रलप ५५ मिन्दरादिप्रलेप भन्लूक्मंदादिप्रनप घोषाचूर्णप्रलए ३४ टकणचूर्णप्रदेहः ३६ [१७] धूपसमुदेशः रोधादिचूर्णपलेपः वाजपूरमूलप्रलप [2) काममन्त्र [१०] चजम्थलकिरण समुझा. ममुद्देश काम मन्त्र सिध्यानन् ४० 62. ५६ कुशादि चूर्णन ४१ [१६] चामुण्डामन्त्र ब्रह्मरन्यादिचूर्णम ममुद्देश लोध्रात नम । सन्मन्त्रस्तध्यानञ्च ४१४२ [११] ध्वजदृढीकरण- [२०] विश्वेश्वर्गमन्त- समुद्देश समुंदश करवादिप्रलप ४५वश्वरीमन्त्र निद [१२] वीर्यस्तम्भन समुंशः Re] पनि मन्त्र लजालुमलादप्रयाग ममुद्देश. છે? " ३८ गोरोचनादिप्रलेप " " ४० " ४. शुभ यादि धूपनम " " ३५ " " " " ध्यानच. " " ४६ " ·11 ७० " " प्रसारच " २ । (पापा.) पृशाना:गरा (विषया) पाड़ा पकाहा पमिनामन्त्रस्तम्मान [२६] गंमशातनसमुद्देश ४७ प्रसारच (य) भुजङ्गतं न प्रयोग (२२] चित्रिणीमन्त्र- तानकादिचूर्णम् ममुद्देशः शगगम्मप्रयोगः चरिणामन्त्रस्तरमाधन [३०] स्मरमन्दिर [२३] शहिनीमन्त्र- पुष्पममुद्देश ज्योनि मनीपरप्रयोग ममुद्दशः शहिनामन्त्रस्तन्मा पन [३१] गर्भधारणसमुद्देश प्रारथ (ग, अश्वगन्धागाधिनदुग्ध- (२४) हस्तिनीमन्त्र- विधान ममुद्देश लक्ष्मणामृलप्रयोग हस्तिनावशावरण मन्त्रस्त. वीजपूरमृत्नप्रयोगः स्मा पनप्ररथ (घ) शेकादिपानिनदग्धप्रयोग (२५) अनिच्छाहरण [३२] मुग्यप्रसयमन्त्र- ममुद्देश ममुद्दशः अनिसाहरणोपाय नयामुग्रगमन्त्रा (२६) म्तनास्थापन श्रारमयप्रगवररामन्न: ममुद्दश नदार पान- मानणादिप्रनप . [३३]पन्ध्याकरणममुद्देशः भुनावगापिपानम् पनामावादार पानम १ दादिमतलव पानम .५ पदम्मानप्रयोग (२७) पनिनम्तनोत्थाग गवमानयाजप्रयोगः नसमुदश ४६ [३४] करासम्झार- गिराननम ममुहश [२८] योनिसंम्कार तिलसनादिननेपः ममुंदश নিৰাথায় ५२ यानि पनप्रारः ६.३५हनुमममुद्दश आतिप्रगलनं ना E-योग- " " ४५ . - " २ " .. " " cy .

·" " 1 " -६ " . 4 " " . " (विपी) पृ.पाहाः साया: 7 गताः [अथ चतुर्थःमायकः ] ५३ (६) कम पानमुद्देश:VE माया:स्त्रिय [२] कन्यालक्षणममुद्दश पिघामाचन कन्यपानां बम्पम., १०३ (10) गज्यम्यांसमु देश [२] कन्या दृषणममुद्देश त्याच्यात्रिय थापाद्या न्यिका (११) मुग्नम्धानसमुः [३] धरलक्षणसमुद्देशः ५४ द्देश घरम्य नचाग FAIम्यानपारगमन [घरदृषणममुद्देशः ५५ ग्रायम्यानपारगगानग ग्याउपरम्परम (१०) अभिलाषणमुद्दशः [५] विवाहभेदममुद्देशः अभिनापव्यम्जनि चाट. हिम्यारभिदा ६ तानि २. यापरियार: (१३) शालिगनसमुदश परिवाह: १६ श्रानितनप्रयांजनम् प्राजापयरिवार शानिनभेदा माविवाह ममाधिस्टम गान्धांगरामशानपिवादा । लनावष्टिनरलबम "ग्रामवाद १५ जाधन (३) पग्दागन्यामममु. निदरम्बापम देश ऊगलचगाम परतारना दपणान (७) दृतीममुशा. मारनारम्बम्पम दशगदशा १८ नानाटिकस्वाम ३७ पायागमनापन' नानः (१४) चुम्बनममुदश पाहारगमने दो पाटना २.' गुम्पन थानानि दनिता स्त्रिय २० दशमाभ्यनापणिनुम्यनम्धा ६४ (८) मुसमाध्याममुदश. २. वामनावगम ." " . " " ३२ १ - 1 । " ७ मिलनगदननवणम् " . . ३ " " मागाया गय ·। " ४ " ५ " " ७ " " ८ है " " " " " " - (विषया:) पृशका गाका विपगा। पृष्टाषालोकाया स्फुारताख्यचुम्बनम् ४१ चान्द्रमसा नाडी ३ घृष्टवरूपम् ४२ गोर्रानाडी स्वरूपम् पीडितस्वरूपम् २) उत्तानवन्धसमुद्देशः७० सम्पुटस्वरूपम् ४४ तत्तद्वन्धाश्रयणे हतुप्रदर्शनम् समौष्ठस्वरूपम् ४५ वन्धविशेषाश्रयण ज्ञातव्या वि- (१५) नखाघातसमुद्देश पया ६ नखक्षतस्थानानि ४६ उत्तानवन्धावधानम् छुरितक्लक्षणम् समगदवन्धविधानम् अर्द्वन्दुसंजयस्वरूपम अम नागरवन्धविधानम् मण्डलस्वरूपम् १४६ व्योमपदव विधानम् शशवस्तुतलक्षणम् ५० विक्रमवन्धः मयूरपारस्वामम् ५१ चाटुलुकवन्धः ७२ १२ पंकज नमज्ञस्वरूपम् ५२/ अवदारितवन्धः दर्दुरकस्वरूपम् (३) पार्श्ववन्धसमुद्देशः, नक्षताना कामावेशजनस्त्वम् ,, उपवातक्वन्धम्वरूपम् करजक्षतानां कामसर्वस्वम् सम्पुटवन्यस्वरूपम् १५ (१६) दशनाघातममुद्देश नागपन्धम्बरम दशनाघातप्रमश: (४) उपविप्रवन्धसमु. दशनाघातस्थानान বৃথা (१७) केशाकर्षणसमु. पागनान्धवरूपम् कानिवन्धम्वरूपम् रणोचिना. केशा. ye (५) अधोमुखममद्देशः वंशावर्षणप्रभारः ५६ हारिणयन्धयरूपम् [पञ्चमःसायक ] ६६ दन्तावलादियामा ११) नाडीममुहश (६) अध्ययन्धसमुद्दश-७४ तिभिगनान्यः व्यातररवन्ध समारणारूपा नाटा शनिपादयन्धः " " ४४ " ६८ ५७. " " ७४ " . २ " " २२ ·प्रका काम (विषया) खाधानपानकाय म्वरूपम् ७८ २१ (विषया) प्रयासःगमाका. (७) पुरपायनममुद्देश ५ पिरानवन्धम्बम्पम पिगनवा पस्य प्रमगमगतन २३ . उत्कागठनाया स्वरूपम् " वामामाजनाया स्वरूपम् " " २ लहान्लारनाया बम्पम् ३२ । विपनाया.म्पम ७६ २. खण्डिताया म्वरूपम् " বিণাপাবলাখা, ছি ১২ (E) मीलनादिगमद्देश , माहनम्बम्प भानतम्बम्पम লবঙ্গ (E) अष्टनायिकासम देग ०८/ अभिगारिकायाः स्वरूपम प्रोषिताया म्वरुपम । उपमहर ८.३३३ अकारादि क्रमेण पद्यानामनुक्रमणिका । पृ मा श्ला श्नारा पृमा श्लो [आ]. श्रारण्ठं ३. श्रावट । प्राचार [] अगम्पपन अंगुष्ट अन्युत्तमः अगोमुखम्याम् अपामुली श्रन्योन्योः श्रमलनलिन शम्भाजाम्या घरपम्यु यश्रद्राम् थम्निमत्यह नशानादिन ७५ २३ अाचुम्न्याधर ७५५ श्रादायाग ८.०३ श्रादायप्रथम २ श्राटापिट ॐ५५ श्रायाम ५७ ४१६ प्रालिण्यम २ श्रारम्भ १.८४ श्रापा ६ आयाच १३ १ १ १ ५५४.६ ग्रानान्यता ५४४ ·श्लोमा. पृ.मा.ला. पृ.मा श्खो। श्लोशः (ऐ) ७७ ५ २८ ऐणय ४६३७८ (यो) ३२ ३ ३४ श्रोष्टेन (क) कण्डनेनैव ६१ ४ २७ कनकरुचिर ७०५ कन्यावान्धव इत्यादियोगे इदममृत इन्दीवर इहामृतं [उ] उतागच्छति उत्तानसुमाप्रथ उत्तानसुप्तायुव उशीर कृष्णा ६४४४५ कन्या योयन ५७४१४ करकुच १७२२० करतल ऊकनटे ऊर्यभुजा कॉम्पतिः ६६ ४ ५०/ कर्पद्वयं ६२ ४ ३१ कार्द्धमानं ७३ ५ १५. कशेरु ५२३८५ ५६३७६ ६५४४६ (ऋ) कक्षाकुची कक्षानितम्ब ऋत्विग्भिः ५६ ४ ११ कक्षामुल्लसि ७१२३ ७२५१३ ६५४४४ ६४४४० एकं युयन्याश्चरणं एकं युवत्याहृद एकावझभ पकन एकोयुवत्या पभिर्जलं पन्नाशी परिचाया कक्षायुगं ७१५ ११ कान्तस्य वक्षः ७२ ५ १४ कान्तामुखं .६४ २३ कान्तोऽगनाया ६. ४ ३० कान्तो नितम्य ७५ ५ २२ कान्ता मनोज ५० ३८० कामिन्या २६३१ काय्य हाः किमत्राचप्रम ५८४ १६ १४ २१० ·पृमालो लागः पृ.मालो इलाका कुर्वीताविर कुवलय कुठारपलम् फ्राधान्प्रयानि हागण क्षीरोदनम् १८२२२ जानी कर्कट ३८ ३ ४ जाती प्रसूनः ७८ ५ ३२ ज्योनिप्पनी ६८५७ ४५ ६२ तथा नखा नन्यगी नस्सारण नम्या युबत्या तारापीडमुनः ७०४ ६ ५८२० ६३ ४ ३६ तिलप्रसून खी (ग) गगइम्थली गाद संश्लिपय गाढालिङ्गन गानोपरिष्ठात गुलाफलः गुरुत्वगना २०२२८ तुरङ्ग गन्धा ५१ १५, तुषकण ६३ ४ ३६ तैलं हठात् २०१२६ ५२ ३ ८६ त्रिवलिदलित (८) १०१३॥ दन्तमकार: १६२ १७ दन्नायलच्छाग झंप्याकोटि ६८४५८ মন্দি गांगचना गौगतिनादी प्रीयायाम दारिद्रपदुम २३२३८ " (घ) আখত दामी ७१. दीर्घाक्षा: दुशा दुर्गन्ध 13 देयो महोत्मय বয়ান पनि यदि ट्र मन्मथ ३८३५१ ७६५३६ (च) घटनगरल गा.प्रति ७५.21 . गुम्बिनाल पिटाया: धृत ग्यमय त्या प्रशानुं ·छलांगा पृ.गाना नद्यां देवगृह नाभ्यामतः नितम्वविम्यम् निशाढयं पृ०साली जनोमाः प्रचगडवेग ६० ४ २५ प्रधानभूना २२ २ ३५ प्रसारिताम ७०।" ७२ ५ १२ प्रक्षालयत् २१३३० मागगग्गः प्रातः ७:५४ ६४ ४ ४३ प्रीतिःसमा प्रौढाकान्त प्रौढाइनायाः ३१ ३२६ फलंकदम्यस्य यरविहरण ४७३ ७० ५१३८ बलेन नाग वाला नूतन २६३२० १६२१५ ७३ ५ १६ बह्माम्येन्दु पत्युमुख पद्मासनं पथ्यामागचतुष्टयं पथ्याभागचतुष्टयं गथ्या रसाला पलाशभस्मा पलाशतीर पापिष्टो पायस्थितायाः पिकरव पिकशिखि पिकाक्षौजेन पीनश्रोणी पीनाम्बरपतनु पुंसःशगरे पुलफकरण पुष्परमार पुष्पारगग पुष्पोननं पोलमयः प्रापानीमल माने मानि ७७५७ भल्लुकमेट ३०३३३ भव्याघना ३) भुजङ्गलम् ६ भूयोविभाव्य २६ ३२ [म] ३३३३५ ६६५ १ १८२२५ मदनकथन मध्यन ७८ ५ ३० मनोभा Y: ७५' माशिष्ठ ७४ १७ माग मांगीम ५३४ गुमागाशा:- ३७३५० ३०३२६ ५०३७६ ·या पृ मागे माला शुन्तल मृगी वृक्ष मृगी हयं मृदगी पृ मा 21 ध्यता: ४. २३ वृद्धशाल्मलि १२२ ३ वृन्नारुढक १२२ व्यनीता १४२१६ व्यादष्ट व्यानिम्न ८१२४ १५२१२ (T) य:कुष्ठचूर्णम यद्यप्यष्ट यहाहु यम्या:पतिः याचापग या चीजपूर यामिन्या: यावचन्द्र याचंलखा यावर्तकी २८ ३६६ ३३ ३३६ शतावरी ६३ ४ ३५. शशफहरिण ७८ ५ २६ शुचिचरित ३ शृङ्गावचा ४६ ३७५ श्रीपर्णिकायाः ३० ३२३ २ १७२१४ ४० ३५८ ६१२७ श्राणीतटे ६०४३२ (र) ८० ५ ३७ श्यामा ८०५ ३६ सिष्ठाकन्धर ३० ३ २४ रिलागाढतरं ध्यनेपुपुताख्य श्तपुपुलाच ४७३७१० २३१७ गटशवर्षा ३६३४७ (प) गतिपग्मिल रम्भाजले ग्मालजम्मू कक्षाही रंगमायुगम ७६५ ३३ ५३ मट्वन | संम्थापन ३. ३ २७ सम्पूर्णेन्दुनिया मम्पूर्णन्दुमुखः ४.३ मम्मोग २३ सम्बष्य ५५ ३ १४ मकलसुरत ५५ ४१० मष्टमा ६. मंग लघुशाल्मलि (च) यवामनः पनि शान्ति यमाभुजाम्य विद्यावान चिम्पानं ३१३५४ ३५३४ ६ ·२ ह ६०४२६ ७८५ ३१ गेका सदाडिम मधानकीपुष्प सधातकीलोभ सगध्रधत्तर सलोध्र सर्वस्वमे साचार: साशक सिन्दुर सिन्धृत्थ सितपिक सीमन्तपावं मोमन्त नयने सुषयाते सुरनरस स्त्रीपुंसयो स्थितोपविण पृ.साग गेका ५ स्थलागी ३२३ ३१ स्पर्णन २३३ स्फाराकग ३४३ ४० स्फर्जदीप ३५ ३ ४४ स्वर्णाम्बुदा ६७ ४ ५५ त्रक्चन्दनाम्वरमनो ५ म्रकचन्दनाम्बरवि ३२३३३ ३३ ३३७ हयानि ३६३५५ हरीतकीचन्दन ३०३२५ हरीतकीतीय हरीतकीश्रीफ हस्ताङ्गुली हस्तेन ने १६-२७, [व] ६.४३३ झया. इति पद्यानामनुक्रमणिका॥ पु मा गा पृ साग पञ्चमायकस्थपारिभापिकशब्दानां सूची। शब्दा शब्दा पद्मिनी ६ मानगलीलायितम् चित्रिणी मत्कारः शहिनी १ मायूगडिघ्रकम इम्सिनी २ १/ अर्द्धचन्द्रः सुग्नोत्तयः छुग्निम् चन्द्रकला ॥११ म्मरमन्दिग्म मनाभवगृहम् करिकरीटायिनम् म्फोटा ५. १३ मीटनम १ ४ " " ·पृ सा. ३३३ " पृ मा . शब्दा ८ : २३ मनोजंगहम् 5, १ २५' कुसुमेपुवश्म ८१२६, “क्षाधिस्टम् ,, १२६ लतावटितम् "१२७/ जाधनम् १२७ विद्धकम् ऊरूपगूढकम् १३२ २४२ तीरजलम् हा " २ १० लालाटिकम् " " ४३३ " " तिलनगडुलम् ६२४३५ ३३६ ३. निमिनम . २ शब्दाः कन्दपतिथिः कामालयः कामागारम् चुलिका नलिनी मातङ्गी द्वितीय मायकः যায় बृपः तुग्गः उधरतम नीचस्तम श्रन्युचरतम् प्रातनीचरनम् समसुरतम् प्रचगवेगः मध्यंवग लघुवेगः हरिणी तुरङ्गी घाला तरी प्रीदा वृता मन्मथमन्दिरम् बगहम कन्दगदम ग्तगुहा मदनानपत्रम "४४ . " " ७ " "४४६ ३, म्फुरितम् ४ घृतम् पीडितम् २६ सम्पुटकम् ७ समोष्टम २ ७ छुरितकम् २ अंन्दुकम् मगटलम मयुग्पादम पङ्कजपत्रम् । ददुग्कम भुजङ्गवली ममीण ३१ ३ २६ चान्द्रमी ३२६ गोग १५२ पन्ध उत्ननियन्त्र ३.३ ३0' ममगादयन्ध . " " " ६८४५० " २ ५ ३ " . voy ५ .. G .

·पृ. मा. ग. पृ. मा. श्री. शब्दा. ६ स्तनितम् ५ १० स्वाधीनपतिका ७८५ २६ ५ १२ उत्कण्ठिता " ७२५१२ वासकसञ्जिता कलहान्तरिता विपलब्धा ७६ ५३२ " " , ५ १६ खण्डिता ५ १७ अभिसारिका " शब्दा नागरवन्धः व्योममदवन्धः वैविक्रमवन्धः चाटुकफेलुकवन्धः अवदारिनवन्ध. उपचीतन्धः सम्पुटवन्धः नागवम्धः पद्मासनवन्ध. कीर्तिवन्धः हारिणवन्ध दन्तावलवन्ध. छागवन्धः तुरजवन्ध' व्यात्तकरवन्ध त्रिपादवन्ध. विपरीतवन्धः सीत्कृतम् " प्राषिता ७४ ५१८ अवशिष्टा शब्दाः ५२० पार्श्ववन्धः ७२५ ,, उपविष्टवन्धः "" " पुरुषायितम् ७५ ५ २१ फेलिरशः ५ २२ करणम ,५२३ स्मरागारम् ७७ ५ २६ मनोभवागारमुखम ७६५२४ ७५५२२ ६६५१ ·श्री गणेशाय नमः। पञ्चसायकः प्रथमः सायकः निपरिमलामन्धुः कामिनीलिवन्धु- विहितभुवनमोदः मेव्यमानप्रमोदः । जयति मकरकेतु मोहनस्यकहेतु- विरचिनबहुसेवः कामिभिः कामदेवः ॥१०॥ “ग्रन्थकर्तुः परिचयप्रदर्शनम्- अस्ति प्रत्यह मर्थितापहरणे प्रीत्यकदीचागुरुः श्रीकएठाचनतत्परो भुवि चतुपष्टेः कलानां निधिः ।. . संगीतामृतमत्प्रमयरचना चातुर्य चिन्तामणिः प्रख्यातः कविशेखरार्थिनपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ॥२॥ (१) "पिहिनमदनमोदः" इनि गपुम्नरम्य पाठ । (6) "धामानेपमहीपतिगिरि गुनागदाज पूजारसदनि कमशिन पुस्नसम्भ. पोटः।

·“पूर्वाचार्याणा मुल्लेखः- दृष्ट्वा मन्मथतन्त्र मीश्वरमतं वात्स्यायनीयं मतं गोणीपुत्रक मूलदेव भणितं बाभ्रव्यवाक्यामृतम् । श्रीनन्दीश्वररन्तिदेवभणितं क्षेमेन्द्रविद्यागमं तेनाऽल्कृप्यतः पचसायक इति प्रीतिप्रदः कामिनाम् ॥३॥ [१] “अथ जातिममुद्देश:- "तत्र नायकस्य लक्षणम् - साचारः करुणामयः कृतमति वादावदाताशयः काम्यः कामकलानिधिः सुवचनः स्त्रीणां मतो सुन्दरः । श्रादयो नीतिपटुः क्षमीच कुतुकी शूर: कुलीनो युवा संचेपा दिह नायको निगदित: संगीतशिक्षान्वितः॥४॥ "पीठमर्दस्य लक्षणम्- आचारे विनये नये च सुकृता तौर्यत्रिकेऽकृत्रिमः शाखे कौतुकाशल्पनाटकौवधौ नानाकलाकांशले । ऊहापोह समस्तनमघटना भावेशितज्ञः पटुः मन्त्रज्ञ स्थिरमौहृदः प्रवचनः स्या त्पीठमद: सदा ॥१॥ "पद्मिन्याः स्वरूपम्- सम्पूर्णेन्दु मुखी विलोल नयना पीनस्तनी दाक्षिणा- . (३) तेनाकाप्यत" इति घपुस्तगय पाठान्तरम् । (४) "कृत्रिम" इति पुस्ताय पाटान्नरम ॥

·मृङ्गी विकचारविन्दमुरभि. श्यामाऽथ गारद्यतिः । अल्पाहाररता दिलामकुशला हमस्वना मानिनी लज्जालु गुरुदेवपूजनरता स्या नायिका पगिनी ॥ ६ ॥ चित्रिण्याः स्वरूपं दर्शयति- श्यामा पद्ममुखी कुरङ्गनयना क्षामोदरी वत्मला मंगीतागमवादिनी बरतनु स्तुणस्तनी शिल्पिनी । विद्यालापरता मतगजगति माद्यन्मयुरस्वना विजया कविशरवर प्रणयिनी चित्रस्वना चित्रिणी ॥७॥ "शविन्याः स्वरूपं निरूपयति- तन्वङ्गी कुटिलेक्षणा लघुकुचाऽऽभोगा मदाशिनी प्रायो दीर्घकचा स्वभावपिशुना कष्टोपमोन्या रती पिङ्गा लोलगतिश्च घघरवा रनाम्बरान्हादिनी नानास्थाननराप्रदान रमिका मयं मता शहिनी ॥८॥ "हस्तिन्या स्वरूपम् - पीना म्वल्पतनु भृशं मद्गतिः करा नमकन्धग स्तोकापिङ्गल कुन्तला पृथुकुचा लसाविहीनानना । पिम्बोष्टी बहुमोज्यभाजनाचः कष्टकमाध्याता गांगङ्गी करिदानगन्धिमदन म्याना मता हम्निनी || "पभिन्यादीनां नायिकाना सुरताचिता स्तिथयो निम्प्यन्त- ·( ४ ) ब्रह्मास्येन्दु शराधिसङ्ख्य-तिथयः ख्याता नलिन्या रते पौलस्त्यास्यरसाष्टभास्कर तिथिनीता भवे चित्रिणी । रुद्रानङ्ग तुरङ्ग शम्भु तिथिभिः स्या च्छहिनी मोदिता शेपाः स्युः सुरतोत्सवेषु करिणीजातेः स्त्रियाः प्रीतय॥१०॥ ॥ इति जाति समुद्देशः ।। (२) अथ चन्द्रकलासमुद्देशः- अथ सर्वसामान्यां चन्द्रकलां निरूपयति अङ्गुष्ठे चरणो च गुल्फ-वलये जानुद्वये जवयोः नाभौ वक्षसि कक्षयो निगदित कण्ठेकपोलाधरे । नेत्रे कर्ण युगे ललाटफलके मौलौ च वामभ्रुवा मूर्धाध श्चलनक्रमेण कथिता चान्द्रीकलाः पक्षयोः ।।११।। अथ प्रकारान्तरेण चन्द्रकला निरूपणम्- सीमन्ते नयनेऽधरे च गलके कक्षातटे चूचुके नामी श्रोणितटे मनोभवगृहे जवातंट पिण्डके । गुल्फे पादतले तदलितलेऽङ्गुष्ठे च तिष्ठत्यसो वृद्धिक्षीणतया समं शशिकलालीलाकरो योषिताम् ॥१२॥ अथ चन्द्रकलादीपनार्थे "तत्तदङ्गेषु किं किं कार्यमिति निरूपयति- मौली कुन्तलकपणं नयनयो राचुम्बन गएडया- (१) "स्दानाग' इति स पुस्तके लिसितम । (१२) "बाहुवे" इति ग पुस्तकीय पाठान्तरम् ।

·५ . - दन्तेनाधरपीडनश्च सुमहत् स्फोटाञ्च नामी शनः ।। कनाकएट कपोल मण्डल कच श्रेणीषु देया नरवाः सीमन्ते लिखनं कर रमिर्जा गृहीत गाढं ततः ॥१३॥ कुर्वीताविरतं मनोमयगृहे मातङ्गलीलायित- जान्वङ्गुष्ट पदोस गुल्फ कलनं वाऽन्योन्यतः कामिनोः । इत्येवं कथितः प्रदेशकलनादिन्दी कलादीपनं कर्तव्यश्च नर न विस्तरभया दुक्त प्रपञ्चोऽखिलः ॥१४॥ ॥ इति चन्द्रकला समुद्देशः ॥ "अथ पद्मिनीचन्द्रकलासमुद्देश:- गाढालिङ्गन पूर्वकं करूंह रालिग्थ्य जहा स्थली दत्वामुन्म नसानितम्बफलके पाचँच पृष्ठोदर । मीत्कारध्वनि जागरुक पुलका माद्य दिने पधिनी मित्थं चन्द्रकलाविद. म्बवशतां कॉमानयेयु त्रियम् ॥१५॥ अथ द्वितीयायां तिथो पद्मिन्या वशीकरण मकारं निरुपयति--- पानुम्च्याऽधरपल्लवं मनमु नगलिक पार्धयोः मुद्धान्त जघनम्यलोरफलके कृत्वा नगालेगनम् । ) सांयां पोटा मिस्य । "माच"नि पाटान्तरम । (१) मा दिने प्रतिनिपारिति भार । (३) "गनमयु" इति पपुस्तकीय पाटानगरम ।

·. मर्षन्तो नखरैः पदाम्बुजयुगं कृत्वा कुरङ्गीशं संसच्याविरत प्रबुद्धमदनां कुर्युः द्वितीयादिने ॥१६॥ "अथ चतुर्थ्यां तिथौ वशीकरणोपायं दर्शयति "श्लिष्ट्वा गाढतरं निपीड्य च कुची पीत्वा च दन्तच्छदं वामोरी करजक्षतं भुजलता मूले विशेषात्पुनः । मायूराङ्गिकमर्द्धचन्द्रछुरित प्रायान् नखानादरात् दा वाह्यरतोपचारचतुराः प्राय चतुर्थ्यां तिथौ ॥१७॥ "पञ्चम्यां तिथौ पद्मिन्या:सद्यः द्रावणोपायं दर्शयति "विम्वोष्ठं परिचुन्य दक्षिणकरणाऽऽकृप्य केशोश्चर्य स्वच्छन्देन विमृश्य चूचुकयुगं चुम्वन् प्रियां भावयेत् ।। श्रामृश्यात्करजः सखेलपुलकं भूयो नितम्बस्थली पञ्चम्यां द्रवतां नयेत्कमलिनी मित्याह वात्स्यायन. ॥१८॥ इति पद्मिनी चन्द्रकलासमुद्देशः ॥ "अथ चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः दशम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं निरूपयति "चुम्बित्वालक मुन्मदः कररुह रालिख्य वक्षोजक श्रोणी पृष्ठ भुजादिकर्ण जपन स्त्यानोरुयुग्मस्थलीम् । पाणिभ्यामुपगृहयन् स्वरमणी कान्तो दशम्यां तिथों कन्दपं प्रतियोध्य चन्द्रकलया कुयुनिजां चित्रिणीम् ॥१६॥ (१) "सपोरू" इति गपुस्तके लिखितन् । (२) "भुजास्य" इति गपुस्तके दृश्यते ।

·"पष्ठयां तिथो चित्रिण्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति निष्ठा कन्धरकन्दली भुजलातापाशेन गाढं तत्तः पायं पाय मजस्र मुत्पलदृशां वतारविन्दामवम् । नाभीकण्ठनितम्ब मंगमलय व्यापार पारंगमः पष्ठयां चन्द्रकलाकलापनिपुण देया नखाःमर्वतः ॥२०॥ अष्टम्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणविधि निरूपयति "ग्रीवायां परिरभ्य गाढ मसकन्नाभि नख रालिखन् दन्तोष्ठं परिपाडयन कुचतटीं चुम्ब न्मनाक ताडयत ।। मानन्दं स्मरमन्दिरे करिकरक्रीडायितं कुर्वता नेतव्या तरुणी खकीयवशतां चएडी तिथी कामिनी||२१॥ "सप्तम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं दर्शयति थालिङ्गय प्रमभं कपोलनयनश्रोणिश्रुतीश्चम्बयेत् स्थानप्येषु नखप्रदान कुशलो दत्वा नसान्निर्दयम् । दृष्ट्वा चाधरपल्लवं कुचयुगमा कृप्य केशान् दृशो रुन्मेपं विदधीत मीत्कृनजुषो भानोम्निा नायकः ॥२२॥ इति चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः ॥ 'अथ शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः-- विष्णुतियोरासिन्या वराफिरणोपायमाह- कंचा मुल्लमित विलिण्य करज गलिङ्गय दोम्यां मुह (1) माम्या मिनि र पुमाग पुग्नक च हरयन। .

·गत्रि चौरसिजो निपीड्य सुतरां विष्णो स्तिथो चन्द्रवित् । "त्रयोदश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं निरूपयति आचुम्बेच्च कपोलकण्ठगलके मृद्गन्नुरोजद्वयं कन्दर्पस्य तिथौ नखक्षातवशात् प्राक् शालिनी द्रावयेत् ॥२३॥ भानुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायं निरूपयति व्यादष्टोष्टपुट कपोलनयनं श्रोत्रं नखे रालिखेत् सान्द्रानन्द निगूढ कण्ठ बलय भानोस्तिथी भामिनीम् । चतुर्दश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं दर्शयति आघातं नखरैश्च तत्र चरण ग्रीवाकुचोर. स्थले कृत्वाऽऽलिख्य च भूतनाथदिवसे कुर्यात्सुधी विह्वलाम् ।२४। इति शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः॥ "अथ हस्तिनी चन्द्रकला समुद्देशः 'गिरिजा तिथौ हस्तिन्यावशीकरणोपायं दर्शयति "आकण्ठं परिरभ्य दोलतिकया निप्पीय वक्ताम्बुजं कक्षाश्च स्तनमण्डलोदरतटीं चञ्चन्नखै रामृशन् क्षोणी भृत्तनयातिथा धैथ मुटु कामालयं संस्पृशन् संस्पृश्या धर पल्लवं ग्रह तिथौ कुर्याद् द्रुतां हस्तिनीम् ॥२५॥ (३) गादमिनि क पुस्तके लिखितन् । (२) "सेवेन् , मंजक पुस्तास्य पाठ 1 (३) "विह ,, इति व पुस्तके लिखितम् 1 ·प्रथम सायकः॥ - पूर्णमाम्या ममावस्यां च तिथो हस्तिन्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति- मम्पूर्णेन्दुतिया परिक्षगदिन तम्यब तुल्या तिथि स्तस्या मेव वशीकृता शशिकलासम्बोधनः कामिनी । कामाग्चुिचूलिकामु करजईन्तश्च दन्तच्छद गरलेप. परिचुम्बनश्च विविधरित्याह नन्दीथरः॥२६॥ इति हम्तिनीचन्द्रकला ममुद्देशः ।। इति चन्द्रकलाममुद्देश:॥ पद्मिन्यादीनां नायकानां मुरतोत्रितममय मपवर्णयति । "कामिन्याः कथित चतुर्थचरण कालो नलिन्या रते प्रारम्भप्रहर प्रयानि मुगिनां चित्रनियां चित्रिणीम् । शाहिन्याः ममुदीरितः कविवर र्याम स्तृतीयो मता मानगी द्रवतामुपति मुतगं नदिनम्यादयोः ॥ २७ ॥ "पद्मिन्या रात्रिमुरत मकिश्चित्करामिति दर्शयति । मुगयति न पुमांम पगिनी कापि गत्री, निधुननमिति तम्यां नैव किश्चित् प्रयोज्यम् ।

·प्रथमः सायक . शिशुरपि यदि कान्तां वासरे ता मुपेयात्, विकसति रवियोगात् सा हठात्पधिनीच ।। २८ ॥ अथेदानी चाभ्रव्यमूलदेवयो मतान्तर मत्राभिर्धायते। "सत्वसमुद्देशः। देवसत्वाया लक्षणम् । त्रिवलिवालतमध्या कम्पकण्टी विदग्धा, कमलसुरभिदेहा केतकीगर्भभव्या । शुचिचरितविचित्रा शीलसन्तोषयुक्ता, सुललितपिकवाणी स्यादियं देवमत्वा ।। २६ ।। गन्धर्वसत्वायाः स्वरूपं निरूपयति । चटुलचपलदृष्टि नृत्यगीतादिदक्षा, जनितविविधतुष्टि गन्धमाल्यानुरका । शिशिरमुरभिमासक्रीडनप्रेमपात्री, भवति रुचिरतिः सैव गन्धर्वसत्वा ।। ३० ।। यक्षसत्वाया लक्षणम् । गुरुकुचयुगभारा गौरदेहाऽतिदेहा तरुणहरिणनेत्रा कोपना चीतलजा । विविधमधुरभोज्या मत्स्यमांमानुरना, मुनिभिरियमजा यक्षसत्वा प्रदिष्टा ॥३१॥ (6) मन्ना पुस्तके प म पुस्तके च मयममुदेशन पठ्यते ।।

·द्वितीयः मायकः ॥ प्रेतमत्वायाः स्वरूपम् । वरविहरणविजा रात्रिसञ्चारधीरा, मलिनपिशुनचित्ता कुत्सिताहारचेष्टा । विकृतबदनचन्द्रा कृष्णवर्णाऽतिखा, मलिनवमनरला कीर्तिता प्रेतमत्वा ॥ ३२॥ इति मत्वममुद्देशः॥ इति कविशखर ज्यातीश्यगचार्य विचित पञ्चमायके जात्यादि निरूपणो नाम प्रथमः मायकः ।। "प्रथद्वितीयःमायकः। अथ रतिभेदममुद्देशः अथ गुयप्रमाणभेदेन नायकनायिकयो भेटप्रदर्शक यात्म्यायनीयं मत मवतारयति "पायामः परिणाहकच पुरुषा लिङ्ग वराङ्गः स्त्रियः नातव्यास्तु ग्मग्रहारुण ममन्यातागुल: मर्वतः । जात्यातेऽपि शशा पाच तुग्गाः प्रात:स्मृताम्ताः परं, मृग्यश्चाकरिणीति विम्तरभयान मंचिप्य निष्कृप्यतः ॥१॥ अथ नायकनायिकयोः ममसुरत माह । शशकहग्गिपन्यो गौतुरङ्ग यो म्नधय हयगजपतिपन्यो कम्पं स्तं म्यान । (1) थालिन र पानी निस्सिम । (२) "श्यामागत. पानामा ·द्वितीयः सायका इह भवति नितांतं प्रीति रन्योन्ययोगात् अपरमण मशक्यं स्त्री कथं स्वीकरोति ॥२॥ उच्चादिस्वरूपेण सुरतस्य पड् भेदान् दर्शयति । तत्र उच्चरतस्य नीचरतस्य च भेदद्वयं निरूपयति । मृगी वृपश्चेत् वृपभी तुरङ्ग मेतदद्वयं तूचरतं वदन्ति । अश्वा शशं गोःकरिणीञ्चतन्नीचद्वयं तुष्टिकरं न यूनाः ॥३॥ अत्युच्चातिनचिरतयोः स्वरूपं दर्शयति । मुंगी हयं हस्तिवध शशञ्चेदत्युचनांचं सुरतं वदन्ति । प्राणप्रभेदेऽपि न च द्रवन्ति तम्मिन्न तृप्यन्ति नितम्ववत्यः।४। रताना मुत्तममध्यमाधमत्वं निरूपयति । स्त्रीपुंसयोः साम्यतरं प्रशस्तं मध्यद्वयं मध्यममामनन्ति । अत्युच्चकं वाप्यतिनीचकम्वा निन्धं रतजैः सुरतं प्रदिष्टम् ॥१॥ रतानां प्रीतिजनकत्वादिकं वर्णयति । प्रीतिः ममा म्यान् मुरते ममाग्व्ये- नीचद्वये योपिन एव तुष्टिः। अत्युचर्क रप्यतिनीका तुष्टि ने यूनां नच मुन्दरीणाम् ॥ ६ ॥ इदानी प्रचण्डादिभेदेन सुरतस्य त्रैविध्यं दर्शयति। [१] अपशरण ममय नि क. पुम्नर म्यने ।। (२) "अत्युच्च मनद् द्वितयं यदान्त" इनि कगंगा पुस्तक, मपुस्तके परस्यने (३) सम्य पगम्य पोंभागः स पुम्ना न रायनं ।

·द्वितीय. मायका
प्रचण्डवेग मन्त्रथ मध्यवेगस्तथापरः स्याल्लघुनामधेयः ।
पुंस स्तरुण्या उभयोरपीह विधा कवीन्द्राः सुरतं वदन्ति ।।७।।
इति रतिभेदसमुद्देश:-
अथ पुरुपजातिममुद्देश
तत्रादौ शशजातीयकानां नायकानां स्वरूपं
निरूपयति-
दीर्घाताः सूक्ष्मदेहा लघुसमदशना लम्बकर्णाः सुवाचो
प्रीवायां जानुदेशे करचरणतले कालिमानं वहन्तः ।
अल्पाहाराः सुशोचा दिनमाधिशयिनः कान्तिमन्ती धनाढ्याः
क्रीडावन्तो विनीता लघुतरमुग्ताः पुण्यभाजः शशा:स्युः८||
यथ मृगजातीयकानां नायकानां स्वरूपंवर्णयाति
मुंचारुकेशो मृदुवाक मुवेशः
मुदीर्घकण्ठ थपल: मुनेत्रः।
(१) प्रोगका विविरचित रनि रहस्य तु प्रचगदादिवंगेन भवधारत मिन्युक्तम
"धा-मन्दमध्यमवगहा रयुर्वेगन उभय नथा। वगः कामुकता शेयम्नेनाऽपि
इति ॥ ययायमाशयः -
मन्दवंगयोनी. गहम एक रनम । मध्ययगया यूनीः गहमेऽप्यंकरतम् । प्रचार
वंगयां यना महमऽप्येकग्नम | एवं प्राणि रतानि । मन्दवंगयायुवन्या मह मन्य
गम्य यूनः गरम चक रनम । मायमवेगया युवाया मन्दयगरय यन मामयंक
ग्नम । एवं पगरतानि । मदवंगयाऽनया चगवंगम्य स्त्र गरम च ग्नम ।
मध्यवेगमाङ्गनगा नगवेगम्य नरम्य गम्मच नमानावंगयाऽनयामध्यवेभ्य
पुणम्प गहमारनम | नगवंगया युवल्या गा मंदयंगम्य पुरुषम्य मगम चा
तम, नि पर्वनी गणनया नवश रनमिनि ॥
(२) करकमल निक पुस्तक लिमितम ।
(३) पर ग पुम्बा न निमम ।
नवधा नम
"

·हितीयः सायक.॥ मुरन-पाणिः समदन्तपद्भिः माभाग्ययुक्त: कथितो मृगोऽयम् ।। अथ वृपभजातीयकानां नायकानां लक्षणं प्रतिजानीते- "म्फागकाराः मदी: सुरतरमकलालम्पटाः सुन्दगङ्गाः व्यढोरस्काः सुरुक्षा: सुसमजठारणा मांसला लालनेत्राः। अत्यन्तप्रोढवाक्या, परिलघुधृतयः क्रोधना मध्यवेगर उक्षाणो लिङ्ग मीपंद्विततनयमित रजुलीकहन्ति ॥ ६ ॥ अश्वजातीयकानां नायकानां स्वरूपं निरूपयति- कार्ये हृष्टा बलिष्ठा: सितसमदशना: पीवरास्फोरवक्ता ग्रीवावाहरुदीर्घाः परहितनिरताः साविकाः स्निग्धवाचः। निर्लजावारुशीला: पृथुतरगतयश्चण्डसम्भोगरता अश्वा लिङ्गं वहन्तो युवतिजनरता भानुसङ्ख्याजुलीकम्॥१०॥ इति पुरुषजातिसमुद्देशः॥ अथ स्त्रीजातिसमुद्देशः- तत्रहरिणी जातीयकानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयात मृगी दीर्घनेत्रा चरविसलतिकाकोमला दीर्घयाहुः (१) अन्यन्नग्रीडवा हा इति यमना पुग्नरे य पुस्ता च लिनितम् (गदगुणनयाभने दान पाठान्तर गपुग्नरे ग्यने । (3) "पारा भ्याधा नि म पुग्नसायं पाठान्तरम् । .

·द्वितीयः सायक.॥ शोणाम्भोजाभिरामं वहति करयुगं वैदिमध्या मुकेशी । मुश्रोणिः कम्युएठी पृथुकुचयुगला यावहत्यगुलीक: पद्मिः कन्दर्पगेहं कथयति हरिणी ता मिह ज्योतिरीश ॥११।। अथ वडवाजातीयकानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति च्यानिम्नोत्तुङ्गशीपा बहुतरकपिशस्थूलकेशप्रचारा चश्चन्नीलाम्बुजाची मुललितवदना तुगावोजमार्ग। गम्भीरावर्तनाभिलिमि रुपगता श्रोणिभागलमाङ्गी मेयं रन्ध्रागुलीकं वहति ग्तगुहागन्धकं व तुरङ्गी ॥ १२ ॥ श्रथ हस्तिनीजातीयकानां नायिकानां स्वरूपं दर्शयति 'स्थूलाङ्गी स्थलगण्डा लघुतग्नयना स्थूलनीलाल्पकशा विम्योष्टी पीनबाहुः कटिनगुमाचा हीनपातिदुष्टा । निर्ला रामभोलि स्तरलितयदना मर्षदा कष्टमाध्या निर्दिष्टा हनिनीयं वहति गविमर्म रहुलगुपदेशम् ॥१३॥ इति स्त्रीजातिममुद्देशः॥ अथ स्त्रीणां वयोलक्षणममुद्देशः- श्रवस्थाभेदेन नायिकानांवालादिमंजालंनिरूपयति पाडेगवपा यालामित्यालपन्ति धीमन्नः । विशत्यस्दा तरी प्रशारमाढा ततः परं यदा ॥१४॥ (१) "itगोगा मा पा पानो गm ममतामTA PATinा नि 1) सर पर न मा rpet प्र -ग ·द्वितीयः सायकः॥ अथ तासां स्वभावलक्षण मुपदिशति । "वाला नूतनसङ्गमे रतिकरी सान्द्रान्धकारे भवे दालोके सुख मातनोति तरुणी सम्भोगलीलाविधी । आलोकेऽपि सुखायते सरभसं प्रौदा तमिसेऽङ्गना वृद्धा जीवितहारिणी न कुरुते कुत्रापि मौख्यं मनाक् ॥१॥ इति वयोलक्षणसमुद्देशः॥ "अथ देशविशपलक्षणसमुद्देशः “अथ देशभेदेन स्त्रीणां स्वरूपं निरूप्यते- "रूक्षाङ्गी बहुवादिनी चलमतिगीतप्रिया वातला शलाम्भोनिधिपार्श्वदेशवनिता प्रायो भवेदीदृशी । वर्षायां कुसुमाकरे च बहुशः मेव्या पुनः प्रीतिदा गुर्वाहारसुगन्धमाल्यवसनस्निग्धाङ्गरागादिभिः ॥१७॥ अथ सौराष्ट्रकलिङ्गदेशप्रभवाणां स्त्रीणां स्वरूपं निरुपयति- "गूढग्रन्थि रहार्नेशं हि मकले गात्रे वहत्यच्छता मम्भोजप्रमवाऽरुणोत्पलकग शीतालये प्रेयमी-।। सौराष्ट्री च कलिङ्गदेशयुवतिः काम भवन् पित्तला (१) कार्पिनी ,, इति शुस्तकीय पाठा नरम । (२) "शीतप्रिया" लिग पतके लिनितम् । (३) "सम्भोगगमपुशगनममये' " इति य पुस्लीयं पायनरम । (4) "मनोममग" इनि गपुम्नाीय पाठातरम् ।

·दिनीय मायकः॥ हेमन्ते शिशिरे नररनुदिनं सेव्या यथाकाक्षया ॥१७॥ “अथ बङ्गादिदेशप्रभवाणां स्त्रीणां लक्षणं लक्षयति- 'जया कोकिलकाकलीकलरवा मेठस्विनी शीतला निद्रालुश्च शिरीपकोमलतनु स्निग्धानना श्लेष्मला | चंगधीहटकामरूपतरुणी शीतादिकाल चिना गन्तव्या शरदि प्रकृष्टमदना ग्रीप्मे न राहता ॥१८॥ "अथ मध्यदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति शुचिचरितविचित्रा चित्रमम्भोगमित्रा नरवदशनविरता शिल्पशिक्षानुरहा। स्थिरमतिनिजवन्धुः काममबस्वसिंधु भवति रुचिरवेशा कामिनी मध्यदेशा ॥१३॥ अथ गोडदेशीयस्त्रीणां लक्षणं दर्शयति करकुचकरजाताश्लेपविन्यामदचा सकलसुरतसिन्धु निवैराग्यदत्ता । ७) "शीनादिना मैन्धवी दनि ग पुस्तके प्यते ॥ (0) "स्थितमानानज बन्धु " हात पुस्तकीय पाठ ॥ (३) मदुवचनविभागा काम नानगरागा विगतरमणीति कोग्लिालापगीतिः । द्रवति मटिति कान्ता चिनसम्भोगशान्ना रमयात मिल काली कार्तिता वग गाटी ।। "करकुच"-इति पद्यस्यान्ते क्सनकपुस्ता गगनकपुस्तके पद्यमेतदाधिः पठ्यते। .

·१८ हिनीयः मायकः न लघु न बहुवेगा प्रायशः कामरता रमयति मधुराल्पं मुन्दरी हन्त गाडी ॥२०॥ "अथ मालव चोलदेशीयाङ्गनानां स्वरूपं दर्शयति "करतलहतितुष्टा वाह्यसम्भोगहृष्टा चिरनिधुवनमाध्या मालवी धृतवाक्या । सुखयति सुखवेगा व्यजितानङ्गरागा चपलपिशुनलोला म्यादियं चालवाला ॥२१॥ "अथगुर्जरदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति "कुवलयदलवर्णा चारुताटङ्ककर्णा चकितहरिणनेत्रा फुल्लराजीयवक्ता । लघुनिधुवनरका क्रप्टमम्भागसता मुललितगतिरेपा गुर्जरी चारुवेपा ॥२॥ अथ मिन्धुदेशीयस्त्रीणां लक्षणं प्रतिपादयति "अंमलबलिनदृष्टि दिव्यरूपाङ्गयष्टिः कठिनमदनवेगा दुःखसाध्या प्रयोगे । विरमति मुरतान्ते कोपमायाति कौन्ते विविधपुरुषलोला मैन्धवी दुष्टशीला ॥२३॥ अथ कौशलावन्तिकान्धदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति "पुलककरजदात्री दुष्टवाक्याभिधात्री (३)"रमयनिन वान कार्निता सगति पुनकाय ग पाट 1 (3) "अनगनिर"-डत ग गुम्नोग्यते । (३) दुनमा पत्रयोगा" का 7 नपानरम ! १४) 'नि-या"17 पता निगिनम ॥

·२ द्वितीय सायक. । "अथ लाटकर्णाटदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं वर्णयति "गाढं मंश्लिप्य कण्ठे लिखति कररुह. सर्वत.कान्तदेह केशप्वाकृप्य चुम्बत्यधर मविरत मुष्टिघातं ददाति । तृप्ति नो याति शीघ्रं द्रवति नच रते वएडवेगप्रगल्भा ज्ञातव्याः पण्डितन्दै रतिललितरति लाटकर्णाटनारी ||२|| अथ पूर्वार्द्धन म्लेच्छाङ्गनानां पार्वतीयानाचो त्तरार्द्धन काश्मीरादिदेशीयानाञ्च स्त्रीणां स्वरूपं निर्दिशति "दुष्टा दुर्गन्धदेहा पशुसमसुरता रचुम्बनारलेपहीनाः सा म्लेच्छागना स्यु लधुरतनिरताः पार्वतीयाश्च नार्यः काश्मीराभीरमध्या सफलरसकलामादहन्त्री नितान्तं साध्या देशानुसारादिहपटुमतिभि ोपितः सर्वदव ॥२६॥ "अथ शशिकलावोधनजातितत्वादि ज्ञानस्य फलं दर्शयति- "जात स्तत्वं ममन निपिलशशिकलापांधनं सत्वशर्त मृग्यादीनां घशित्वं मदनरमकलाकातुकञ्चाप्यंशपम् । इत्यं य. कामिनीनां कलयति चरितं देशमात्म्यन सम्पक (१) गालपनमग्रवाणा शान ग पुनकाय पाठा तरम् । (२नंग्याइना म्युशन प पुस्तकाय पाटा तरम् । ५(३) यामागभागाभ्या दान र पुम्नकाय पाठान्ताम् । तत्त न गमानागार - . मान॥

·द्वितीयः सायकः।
--
यावत्तावत्म तस्याः प्रभवति हृदय प्राणनाथ सुसाय ॥३०॥
इति देशविशंपस्त्रीलतणममुद्देशः ।
"प्रथयोनि स्वरूपसमुद्देशः-
"अथ योने चातुर्विध्यं निरूपयति-
"स्पर्शन पङ्कजसमस्तरुणीजनाना
मभ्यन्तरे च गुटिकामम एवं कोपि ।
योनि भवदध बलिप्रकरावकीर्णो
गोजिहिकामुखदककशगर्भदेश ॥३१॥
“अथ योनीना मुत्तममध्यमाधमत्वं दर्शयति-
श्रत्युत्तम. प्रकथित. प्रथम कवीन्द्र
मध्यश्च मध्यमविध किल सम्प्रदिष्टः ।
शेपद्वयं मदनकलिकलारसन्न
मिन्य मदव कथितं मुग्तोत्मवेषु ॥३२॥
इति योनिस्वरूपसमुद्देशः ॥
"अथ मामान्यकर्मममुद्देशः-
स्त्रीणां कामाधिक्यं प्रतिपादयति-
यन्दि न शान्ति मुपयाति कदापि कार्य
नाम्मानिधि रिमति प्रचुर पयामि ।
नाप्यन्तको जगति जन्तुमिगत तामिम्
वामापि नर पुरुषः सलु यानि तापम ॥३३॥

·२२ द्वितीयः सायकः। "तस्मा नरेण रतिरागविचक्षणेन माया मुपास्य सकलां स्वरीरसाध्याम् । तासां मनोहरणमेव पर विधेय नो वेद कोऽपि हृदयं किमु कामिनीनाम् ॥३४॥ इति सामान्यकर्मसमुद्देशः ॥ निसर्गजायाःप्रीतः स्वरूपम् । "नाभ्यासतो नच भवेद् विषयाभिमाना जन्मान्तरीयसहजा पुरुषस्य नार्या । प्रीति परस्परतया हृदयावनद्धा नैसर्गिकीति कथिता कविशेखरेण ॥ ३५ ॥ विपयजायाः प्रीतेः स्वरूपम्। "सकचन्दनाम्बरमनोहरभक्ष्यभाज्य नानाविध रुपचिता विपर्यः मदेव । प्रीतिः ः स्मृता विपयजेति कविप्रवार मादृश्ययोगमुभगाकथिता ममाच ।। ३६ ॥ अथ अभ्यामिकी प्रीतिं निरूपयाते "प्रास्वंटाशल्पमुग्पूजनकोलिरङ्ग मगीतमेवनविधा चुपचीयते या। अभ्यामकांशलवशेन कशादरीणा मभ्यासिकी निगदिता कविभि.पुगणः ॥३७ ॥ इनि प्रीतिकरणममुद्देश. (e) अथ रागविनाशनमुद्देशः ।।

·- नृतीय सायक दारिद्रयदुम्सभनिनगारांग रुद्धगोपननुतादिभि रीयराणाम् । रांग त्यजन्ति पनिता रह निम्तरस्य भीत्या नचास्य कथित मकला वियत ।। ३८।। इति रामविनाश ममुद्देशः ॥ इति श्रीकरिशयर ज्योतीश्वर नृपतिविरचित- पञ्चमायक द्वितीय मायर ॥ ॥ अथ तृतीयः मायकः ॥ [१] "अथ देहदोर्गन्भ्यहरणममुद्देशः- "अङ्गरागविलेपनस्य मुरतादावुपयोगितां दर्शयति- "प्रागगराग पुरपण कार्य स्त्रिया च मम्मोगमुसाय रात्री। तस्मादह गन्धविधानमादा ग्लिामिनः मनमुदीरयामि ॥११॥ "तनादो कामिन्या गानोर्गन्ध्यहरं प्रलेपं निरूपयति- मधानकोलोध्र मरिष्टप मचन्दने दाडिमरल्वलन । पोऽनाना सथित क्वीन्द्र गर्गग्दांगन्ध्यहर प्रलप ॥२॥ अथ धर्मजनितगात्रदार्गन्ध्यहरं विलपनं वर्णयति-- - ·२४ तृतीयः सायकः हरीतकी, चन्दन, मुस्त, नागै- रुशीरलोधोत्पलरात्रिमूलः। स्त्रीपुंसयो घमजगावगन्धं विनाशयत्याशु विलेपनेन ।।३।। अथ कक्षादि दौगन्ध्यहरं प्रलपे निर्दिशति हरीतकीश्रीफलमुस्त युक्तं चिञ्ञ्चाफलं पृतिकरजवीजम् । कक्षादिदोर्गन्ध्य मपि प्रभृतं विनाशयत्याशु हठेन योग ।। ४ ॥ "सचन्दनोशीरकविल्वपत्र- कोलाक्षमजाऽगुरुनागपुप्पैः। लिप्त्वा शरीरं प्रमदाहवेन चिरप्ररूढं विनिहन्ति गन्धम् ।। प्रकारान्तरेण तरुण्या गात्रदौगन्ध्यहरं प्रलेपं निर्दिशति "संदाडिमचगमधुलोध्रपद्मः पिष्टः समानः पिचुमन्दपत्रेः । विलिप्य गात्रं तरुणी निदाघे दुर्गन्धिधर्मापचयं निहन्ति ॥ ५॥ अथ धर्मसूतिहरं प्रयोगमुपदिशति सकेशरोशीरशिरोपलोध १)"हरीत" न्याय पाम्यान्ते पगमेनदाधिक पठपते-"ग पुस्तक'- ·नृतीयः सायकः ॥ श्चूर्णीकृत रङ्गविलपनेन। ग्रीप्मे नराणां न कदापि देहे' धर्मावति सादिति भोजगजः ॥ ६ ॥ इति दुर्गान्धहरणसमुद्देशः । (१) अथ महापारमलतेलसमुद्देशः । अथ महापरिमलतैलं निरूपयति श्रादा बिल्वदलं ततो मम्वकं पुप्पाण्यशोकस्य तु प्रत्यादित्य मजस मेव हविपा प्रोटि स्तगं नित्तिपेत् । केतक्याः कुसुमानि चेह मुहुशः शेपे चिपदादराद् इन्थं कार्य मिदं महापरिमलं तैलं नरः सिद्धये ॥ ७ ॥ इति महापग्मिलतलसमुदेशः॥ (३) अथ स्नानीयसुगंधिसमुद्देशः । अथ कुन्तलचेकण्यकरणोपाय निर्दिशति- "म्बाम्बुदोशीग्ममीयुतानां पथ्यान्वितानाच पिलपनन । म्नांचा नरः माग्भमय मामाचफएयमाप्नोति शिगंम्हाणाम् ।। अथ श्रङ्गमौरभार्थ विलेपन मुपदिशति- पथ्या-मालामलकीफलानां मजम्युजीमतदलापलानाम् । - - ·५६ नृतीय मायक मांमीयुतानां परिलेपनेन म्नायानर मारभकान्तिबद्ध ।।६।। इति स्नानीयमुगन्धिममुद्देशः ।। (४) अथ ममान्याङ्गरागममुद्देशः-- अथ मदनोद्दीपक मङ्गरागं निरूपयति- हगतकी-तोयद-तुल्यभाग चनेचरम्यापि चतुर्थभाग । तदईभागः कथितो नराम्य स्यादप गन्धो मदनप्रकाश ॥१०॥ अथ नरमोहनाख्य मङ्गरागं दर्शयति- एला-शटी-पत्रक चन्दनानि तोया-मया-चन्द्र-धनोत्पलानि । समारभाज्यसुरराजयोग्य ख्यात मुगन्धा नरमोहनारव्यः ॥११॥ अथ सुरनरमनोहरं विलेपनं निर्दिशति- ऐणय-काश्मीर-धना-Sम्बुन्लोध- निशाकगे-शीर ममानि पिष्ना । लेप. प्रियोऽये मुग्मानवाना मुदीरितः कनीन्द्रययः ॥१२॥ (1) नरमानाथ डात कमवाय पाठान्नाम I (0) "धाभावी नि -- पुना म्यन।

·नृतीय' मायक ॥
अथ विलामिनीना मङ्गमोरभायं प्रलपं कथयति-
उशीर-कृष्णागुरु-चन्दनानि
पत्रा-ऽम्बु-तुल्यानि धनानि पिष्टा ।
एतानि गावपु बिलामिनीनां
श्रीयएडनुल्यं कथयन्ति गन्धम् ॥ १३ ॥
इति मामान्याङ्गरागममुद्देशः ॥
(५) “अथ मर्वोत्तमगन्धममुद्देशः ॥
अथ नरेन्द्रवृन्दाभिनन्दनीयं मुगन्धं निरूपयति--
"जाती-कर्कट-कचन्दनधनश्रीवामंशलेयक
कम्तरी कनक मनहरममः म्याणयक मयुतम |
पतानीन्दयुनानि पगंजग्ग: पिष्टोऽङ्गगगः शुभः
कार्यों गन्धकलाकलापागल वाणीन्द्रयोग्यः मदा॥१४॥
ग्रंथ कस्तुरीदलाभिधं विलपनं निर्दिशति--
"पल्या भागनतुष्टयं जलमुचो भागमा मत
जात्या भागयुतं नर्थव शशिन थांगेयभागम्यम् ।
मागाः पञ्च शिलाग्मकम्य कथिता भागां नयम्यापिन
कम्नगदलमंत निदिनं मारभ्य विनाग्दिम् ॥ १५ ॥

·.. मृनीयः मायकः “अथ मौरभ्यगर्भाभिध प्रलेपं निरूपयति पच्या भागचतुष्टयं जलमुचा भार्गकमात्र मदा श्रीखण्डागुरुजातिकामृगमदस्योकाश्च भागाम्त्रयः । मांमीपबतुपाग्यालकमर्मः सम्यकतया पेपितः मवेरेभिरिहोत्तमः प्रकथितः मौरभ्यगर्भाभिधः ॥१६॥ इति सर्वोत्तमगन्धसमुद्देश:॥ [६] अथ मुखवाससमुद्देशः- अथ रसालफलसारादिकृतं वदनवासमुपदिशति "रसाल- जम्बूफल-गर्भसारः मकर्कटो माक्षिक-संयुतश्च । स्थितो मुखान्त पुरुपस्य रात्री करोति सौरभ्यसुखं मुखस्य ॥ १७ ॥ अथ गुडत्वगादिकृतां वटिकां निर्दिशति- "गुडत्वगेला-नख-जातिकाहः स्वर्णान्वितः क्षुद्रवटी विधया। ताम्बूलगर्भा दिवसे च रात्री करोति पुंमां मुखबाम मिष्टम् ।। १८ ॥ अथ मुखवासकर कुष्ठचूर्णप्रयोगं निरूपयति "यः कुष्ठचूर्ण मधुना घृतेन (1) मम्मापास्य जिताय. पाद: गमनपाला संग्मा नितिम । नाय पादस्तु न दांगनः॥ (.) "भारभ्यमम,,नि गपुम्नाय पाटा-तरग"भारभ्यमगा हान TET परिव पाठान्नाम।

·नृतीय माया २१ पिकाचवीजान्वित मत्ति नित्यम् । मासकमात्रण मुखं तदीयं गन्धायते केनाकपुप्पतुल्यम् ॥ १६ ॥ इति मुखवामममुद्देशः। (७) अथ वाजीकरणयोगनमुद्देश: अथ वाजीकरणप्रयोजनं निरूपयति चलन नारी परितोपमति न हानवीयम्य कदापि माग्यम् । श्रता यला तिलम्पटम्य बीजाभिधानं प्रथमं विदध्यान ।।२०।। अथ विदारीचूर्ण प्रयोग निर्दिशति चुग विदाया: बग्मेन नम्याः मम्मावितं भास्करगरमजाल । मचाज्य-मम्मिश्रित माशुलीदया दश मियों गच्छति निविंशः ॥२१॥ अधश्रामलकर्णप्रयोग निरूपति "भ्यो विमाच्याऽऽमलकम्प गर्ग ग्मं च तम्यय मिनाज्यमियम् ।

·ननीय मायक सक्षाद्र मालढि निशामुख यो नूनं म वृद्ध स्तरुणत्व मेति ॥ २२ ॥ अथ शतावर्यादिचूर्णविधान माह शतावरी-चानरि-गोक्षुराणां गोरक्ष मातङ्गवलावलानाम् । क्षीरेण चूर्णानि निपीय गत्री मथ्नाति दर्प तरुणी जनस्य ।। २३ ।। अथ वर्तक्यानिां मांमप्रयोग माह- यो वर्तकीलाक्कपिञ्जलानां मांमं तथा वेश्मविहङ्गमस्य । हव्येन मिद्ध मह मन्धवेन महावल: म्यादुपभुज्य नूनम् ॥२४ ॥ अथ कोकिलाक्षवीजानां विधानमाह-- मित पिक तर वीजं तरहुला: पष्टिकानां मघृतमधुममेतं प्रत्यहं योऽवलढि । जठर कुडरमध्ये याति यावन्न पार्क ग्मयति कृशदेहोऽप्यगनानां ममहम् ॥ २५ ॥ अथ मांस्यादि चूर्ण प्रयोग माह- मामी विदान तथाचटाच चीर गवां साद घृतोपपन्नाम | पीवा नरःशकग्या मुयुत कुलिङ्गवद हप्यति सर्वगत्रिम् ॥ २६ ॥ (1) "भाग्यन" अनि पायान्ताम् ।

·मृतीयः मायका
"
अथ शाल्मलीमूलादिविधानमाह-
लघुशाल्मलिमूलेन तालमूली मुणिताम् ।
सर्पिपा पयसा पीत्वा रती चटकवद मरेत् ॥ २७ ।।
अथ वृद्धशाल्मलिमूलस्वरसविधानमाह ।
दशान्मलिमलम्य ग्मं शर्करयापिन् ।
एतत्प्रयोगात्सप्ताहाआयते रतसाऽम्बुधिः ॥ २८ ॥
इंति वाजीकरणममुद्देश. ॥
[८] “अथ योनि गाढीकरण ममुद्देशः
"अथ योनिगाढीकरण प्रयोजनं निर्दिशति-
प्रौढाङ्गनाया नवमृतिकायाः
श्लथं वगङ्गंन मुखाय यूनाम् ।
तस्मान्नर भंपजतो विधया
गाढा क्रिया मन्मथ मन्दिरम्य ॥ २० ॥
"अथ निशादि प्रलेप माह--
"निशाद्वयं पङ्कजवंशग्न
निप्पिय देबद्रमतुल्यमागम् ।
अनेन लिन मदनातपत्रं
प्रयाति मझोच मलं युवन्याः ॥ ३०॥

·३२ तृतीयः मायकः "अथ धातक्यादि प्रयोग माह सघातकी-पुष्पफल त्रिकन जम्वृत्वचासाररस तेन । लिप्त्वा वराङ्गं मधुकेन तुल्यं वृद्धापि कन्येव भवेत् पुरन्ध्री ॥ ३१ ॥ अथ कोकिलाक्ष वीज प्रयोग माह पिकाक्षवीजेन मनोजगेहं विलिप्य योपा नियमं चरन्ती । हठेन गाढं लभते तदनं दृष्टो नरे रेप सदैव योगः ॥ ३२ ॥ अथ इन्द्रगोपविधानं निरूपयति मा शक्रगोपं स्वयमेव पिष्टवा विलिम्पति स्त्री कुसुमपुवेश्म । पाहत्य काठिन्य मलञ्च गाढं भवेच नावास्ति विकल्पमत्ता ॥३३॥ अथ इन्दीवरादिप्रलपविधान माह इन्दीवरच्याधिवचोपणानां तुरनगन्धाद्विययामिनीनाम् । (१) लिमन म्पयं यमुमपूर्वम्म हात पाठान्नग्म । (२) रजनीश्यानामिान पायान्नाम ।

·38
-
नृतीय सायक
लेपन नायर्या म्मर-चश्मरन्ध्र
मोचयत्याशु हठन योगः ॥ ३४ ॥
अथ मदनफलादियोगमाह
मदनकवनमार बौद्रतुल्यवराङ्गं
शिथिलतमपि यम्या पूरितं भूय एव ।
भनि कठिनमुचः कर्कशं कामिनीना
मिति निगदति योग न्तिटवा नंग्न्द्रः ॥३४॥
इति योनिगाढीकरणममुद्देशः ॥
(8) “अथ कामिनीद्रावणममुद्देशः-
"अथ कामिनी द्रावण प्रयोजनं निरूपयति-
"यद्यप्पष्टगुणाधिको निगदितः कामोऽङ्गनानां सदा
नो याति द्रयतां तथापि झटिति व्यायामिनां मगमे ।
तम्मापज-मम्प्रयोगविधिना मंजेपनो द्रावर्ग
किश्चिपल्लवदायि पङ्कजदृशां प्रत्यायनं कामिनीः ॥३६।।
अथ निन्दरादिप्रयोग माह-
"मिन्द्र-चिश्चाफल-माचिकानि
तुल्यानि यम्या मदनानपत्र ।
नितिप्यत मा पुम्प-प्रमजान
प्रागेर रेतः-मुनि माननानि ॥३७॥

·पनमायके “अथ धोपाचूर्णप्रयोगं दर्शयति- "घोपारज' क्षौद्रममन्वितं चा क्षिप्तं यदीये मदनातपत्रे । इता भवेत्मा हठमेव नारी दृष्ट. मदाऽयं किल योगराजः ॥३८॥ "अथ टङ्कणचूर्णप्रयोगं दर्शयति- अगस्त्य-पत्र-द्रव-मंयुतेन मध्वाज्य-सम्मिश्रित-टङ्कणेन । लिप्त्वा ध्वज यो रमतेऽङ्गनायाः म शुक्रमावपति शीघ्रमेव ॥३६॥ "अथ रोधादिचूर्णप्रयोगमाह- म रोध-धत्तरक-पिप्पलीना क्षुद्रोपणा-ौद्र विमिश्रितानाम् । लेपन लिङ्गस्य करोति रेतः- श्रुतिं विपक्ष-अमदाजनस्यं ॥४०॥ "अथ वीजपूरमूलप्रयोगं निर्दिशति- तुपकण-परिमित्रै वीजपूरस्थ मूल दिवम-कर-मयूरवे महितं वेश्मनीम् । ( "प्याप रजः"टी गपुस्तकाय पाठागरम । (२) प पुरन याद नगर पगमिद रश्यते मिसाथमा नुनमाना जानाप्रगनान जान पिष्टया। मिनिप्प निगं प्रमदामुपयात सशन रेन चरनि प्रमाम।। (५) "मोग्म" इति गमुक्तिः पाठः । .

·नृतीय मायक ३५ - द्रवति झटिति कान्ता अपजस्याम्य योगा- दिति वदति नगेन्द्रो रन्तिदेवः कवीन्द्रः ॥४१|| इनि कामिनीद्रावणममुद्देशः। [१०] “अथ ध्वजस्थूलीकरणममुद्देशः- “अथ ध्वजवृद्ध्यर्थं कुष्ठाद्यचूर्णमाह- म कुष्ठ-मातङ्ग बलाघलानां बचाऽथगन्धागजपिप्पलीनाम् । तुरङ्गशत्रो नवनीतयोगात लेपन लिङ्गं मुशलन्य मति ॥४२॥ अथ ब्रह्मवल्ल्यादिचूर्णप्रयोग माह- किमत्र चित्रं यदि ब्रह्मवल्ली- वचाऽश्वगन्धा-जलशुकचूर्णम् । उन्मनी वृहतीफलायं चणन कुर्यान्मुशलप्रमाणम् ॥४३॥ अथ लोध्रादितलविधानमाह- मलान-काशीम-तुरनगन्धा- हेमप्रसन परिपाचितेन । - ·३६ पञ्चसायक - - तेलेन वृद्धि खलु याति लिङ्गं वराङ्गानाऽलोकनमोहनश्च ॥४४॥ इति ध्वजस्थूलीकरणसमुद्देशः ।। [११] “अथ ध्वजदृढीकरणसमुद्देशः- अथ करवरिदलादिप्रलेपविधानमाहः- हयारि पत्रं नवनीत मध्ये बचा-बला-नाग वलामयश्च । लेपेन लिङ्ग महसव पुंसां लोहापमं स्यादिति दृष्टमेतत् ||४|| इति घजदृढीकरणसमुद्देशः ॥ (१२) “अथ वीर्यस्तम्भनसमुद्देशः अथ लज्जालुमूलादिप्रयोगं निरूपयति- क्षीरेण वस्तस्य च यत्ममूलं लजालु-मूलं स्वयमेव पिष्ट्वा । यस्तु स्वपादौ परिलिप्य शेते रेतो न तस्य द्रवते कदाचित् ॥४६॥ अथ श्वेतशरपुङ्खफलादिप्रयोग माह- श्वेतेपुपुढाख्य-तरी फलानि क्षीरेण पिष्ट्वा वट-पादपस्य । करञ्ज-बीजोदर मध्यगानि वनन्ति वीर्य वदने धृतानि ॥४७॥ - (१) 'पनामात' पुम्तयाय पाठ !

·नृतीयः मायकः॥ "अथ शरपुङ्खमूलप्रयोगं निर्दिशति- वेतेपुपुल्हा-चरणं गृहीत्या पुष्यायोगे पुरुषम्य कय्याम् । कुमारिका-कति मत्रका बद्धं न यान्याशु मनोजनाग्म् ।।८।। अथ काकजंघामूलविधान माह- "प्रादाय कृप्तगतर काकजहा-- मूल मिताम्भोरुह केशरश्च । चांद्रेण पिष्टा परिलिप्य नाभि म्तम्भं प्रयान्याशु नरम्य चीजम् ॥४६॥ इति वीर्यस्तम्भनममुद्देशः। (१३) “अथ तिलकसमुद्देशः- अथ मञ्जिष्ठादितिलकप्रयोग माह- मनिष्ट-तोयद-बचा सितभानु मृल: बीया शोणितयुतः ममष्टकश्च । कन्या ललाटफलक निलकं कृतना लोकत्रयं वशयति क्षणमाकंग ॥५०॥ इनि निलकममुहंगः।

·- .. - (१४) “अथ अञ्जनममुद्देशः- अथ वशीकरणाथ कजलप्रयोग माह- देवीमहात्मवदिने किले कजलं यत् मिद्धार्थकस्य सुरमन नरोत्तमातें। निः पातितं नरवरेण निशि श्मशान तन्नेत्रगं भुवन मेव वशं करोति ॥५१॥ इत्यञ्जनममुद्देशः। (१५) “अथ चूर्णसमुद्देशः अथ वशीकरणार्थं कुष्ठादिचूर्ण माह- कुष्टी त्पलं मधुकरस्य च पत्रयुग्मं मृलं तथा तगरज मितकाकजंधा । यस्याः शिगेगतमिदं विहितन्तु चूर्ण दामीभवज्झटिति मा तरुणी न चित्रम् ॥५२॥ इति चूर्णममुद्देश ॥ (१६) अथ लेपन-समुद्देश:- अथ वीर्यप्रलेपविधान माह-- मध्येन पाणिकमलेन निशावमाने यो रेतमा निजभवन विलामिनीनाम् । (१) निनमाजनम हात ग पुग्ताय पाठान्तरम । 1- घ पुस्तके पटा मतदधिममिन्यताऽग्रे पटयते तानाश उप्ठतगर परिलिग्य. वनि गिदाना नहिन टटप बद्धम । पुंम कपॉलपल विनिपातनन तेनानानन- सरता निपानियांग । ८ ·१६ -- नृतीय. सायक बामांविलिम्पति पदं महमव यम्या म्तम्यव मा भवति नात्र विकल्पभावः ॥५३॥ अथ पतिदासीकरणप्रयोगमाह- सम्भोग-शप-समय निज-कान्त-मई। था कामिनी म्पृशति वामपदाम्बुजंन । तम्याः पतिः सपदि विन्दति दासभावं गाणी मुनेत कथितः किल योगराजः ॥ ५४॥ अथ कपोतमलादिमलेपविधान माह- मिन्धृत्य-मानिक-कपीतमलानि पिष्वा लिङ्गं विलिप्य तरुणी रमते नगे यः । मान्यं प्रयाति पुरुपं न कदापि काम दामीभवदतिमनोहरदिव्यमूर्तिः ॥ ५५॥ अथ भल्लूकमेघनसारादिप्रयोगमाह- "भल्लूक-मेद-घनमार-मनि पिष्टवा लिप्तघजो निधुवनं विदधीत यम्याः। माहादिनी कुमुममायकमन्ननाशी चश्या मचिरतरं न हि मंशयोच ।। ५६।। अथ गोरोचनादिप्रलेपं निरूपयति- गोगनना-शिशिरदीधिनि-शम्भुीज. काश्मीरचन्दनयुनः कनकदयश्च ।

·- पन्चमायक लिस यज. परिरमत्यवलां नरो य. स्तस्याः स एव हृदये मुकुटत्वमति ॥ ५७ ॥ इति लेपनममुद्देशः॥ अथ धूप-समुद्देशः- शृङ्गी-बचा-युवति-मर्जरसं समान कृत्वा टिं मलयजञ्च पडेव मिश्रम् । यो धृपयेन्निजगृह वमनं शरीरं तम्यापि दाम इब मोह मुपैति लोकः ।। ५ ॥ इति धूपसमुद्देश. । [१८] अथ काममन्त्रसमुद्देशः- अथ मदनमन्त्रं दर्शयति- मद मद मादय मादय ही अमुकीं वशमानय स्वाहा"- अस्य मन्त्रस्य दशसहस्रसङ्ख्याकोन्मितो जपः । रक्तवर्णः प्रसूनमधुना घृतेन च होम. करणीयः ।। (.) ग संज्ञक पुस्तक यद्यपि नेपनसमुद्दशे वहनि पाठान्तराणि ममुपलभ्यन्त, तथापि नानिप्राचीन पुस्तकानिर्दिशनाति नान निशितानि । (.) ग मजमपुम्तो पोन मन्नमिम पठनि लेखा यथा-"मदमदपदमादौ मादयनिद्विवारं" तदनु च लिग्यनायं गौख्यद श्री च तम्मा। अप च पदमुपान्ने नामम्पादि मंजी भवनि मदनमन्त्र म्वाह या मयुताऽयम ।। पद्यमिद प्राचान पुम्नापु मूल नाबिनामनि दिग्पना निादरम् । (३) ग मजा पुनरे पतग यार्थ पर्यन पठयत- शतशतपारजापान स्यादयं मिश्रिदातादशदशकुसुमानां लोहिनानान्च होमान् । इहतु मालकाय वामहम्तेन कायं मुपदिशति गमामाध्यानिगश पम्पग ॥ - - ८ ·नृतीय सायक. मर्च यामहस्तन कर्तव्यम् । अथ ध्यानम--- -- कनकरुचिरमृतिः कुण्डलाकृष्टचापो युवतिहृदयमध्ये निश्चलारोपितानः । इति मनसि मनोज ध्याययद्यो जपस्थो वशयति स ममस्तं भूतलं मन्त्रशक्त्या ।। ५८ ॥ इति काममन्त्र समुद्देशः । (१६) अथ चामुण्डामन्त्र समद्देश:- अथ चामुण्डमन्त्रः- ॐ चामुण्डे ! जाय चामुण्डे ! माहयअमुकीं वशमानय स्वाहा" इति मन्त्रः॥ अस्यमन्त्रस्य जपोलतमेकम् । मदिरामिश्रित पलामकुमुमहामः करणीयः । सर्व चामहस्तन कर्तव्यम् ॥ (৫) “মাম বন বন গল- पामुए। प्रथमं जयानरथितं गम्मायनमादय मातम् रामानात य पद माध्यं द्वितीयायुतम् । साहान्न प्रवादिप पित ग्न महामाइन सन्मन्प्र. कविगार्थ मेरिनादो नाम्मास्निानापि ।

·४२ पञ्चसायक अथ चामुण्डायाः ध्यानम्- दंष्ट्राकोटिविसङ्कटा सुवदना सान्द्रान्धकारेस्थिता खट्वाङ्गासि-निगूढदक्षिणकरा वामे सपाशंशिरः । श्यामापिङ्गलमूर्द्धजाभयकारी शार्दलचर्माम्बरा चामुण्डा शववाहिनी जपविधीध्येया सदासाधकैः ।।६०॥ इति चामुण्डा मन्त्रसमुद्देशः ॥ [२०] विश्वेश्वरीसमुद्देशः- अथ विश्वेश्वरमन्त्रं निरूपयति- "ॐ नमश्चामुण्डे हिलि हिलि अमुकी वशमानय स्वाहा" अस्य मन्त्रस्य जपो लक्षपरिमितः। पलाशकुसुमैश्च होमः करणीयः ।। सर्व वामहस्तेन कर्तव्यम् । अथ विश्वेश्वरीध्यानम्- वनासकशरासना त्रिनयना सव्येतरे साङ्कुशं बामेनापि करेण पाशमुरसि न्यस्तोतमाङ्गसजा। व्यामुक्कोरुकचा करालवदना वह्निप्रभा मध्यगा ध्येया जाप्यविधौ नर रिति सदा विश्वेश्वरीसिद्धये ॥६१॥ इति विश्वेश्वरीसमुदेशः॥ (१) गमंज्ञकपुस्तके विश्वेश्वरांमयसमुद्देशो नोपलभ्यते ।

·४३ मृतीयः नायक [२१] अथ पमिनीमन्त्रममुद्देशः- अथ पमिनीवशीकरणमन्त्रं निरूपयति- "ॐकामेश्वर ! मोहय म्याहा" इति मन्त्रः ॥ अनेन मन्त्रण मधुमिश्रित-जातीकुमुम-महितं ताम्वृलमादित्यदिन पनशनवार मभिमन्त्रित पद्मिन्य दातव्यम् । पद्मिनी वश्या भवति ।। [क] इति पद्मिनीमन्त्रममुद्देशः॥ [२२] अथ चित्रिणीमन्त्रसमुद्देशः- अथ चित्रिणीवशीकरणमन्त्रः "ॐ पंच पच ॐ विहङ्गम विहङ्गम ॐ कामदेवाय म्याहा" इति मन्त्रः । थनन मन्त्रेण रम्भामृलजलपुटित-जातीफल-मिलित- ताम्बूलमादित्यदिन पभशतवार- मभिमन्त्रितं चित्रिण्य दानव्यम् । चित्रिणी पश्या भवति । इति चित्रिमन्त्रममुद्देशः ॥ [ग] (') "गाययाम" नाय पाटान्नाम् । rint , अगर ए सामवाय पाहा" नि गानार्ग पारानगरमा ·पचमागक %3D (२३) ग्रंथ शतिनीमन्त्रममुद्देशः । अथ शसिनी-वशीकरणमन्त्रः "ॐ हर हर ॐ पच पच कामदेवाय स्वाहा-" इति मन्त्रः । 'अनेन मन्त्रेण तगरमूलं श्रीफलश्चादित्यवारे- अष्टोत्तरशतवारमभिमन्त्रितं शविन्य- दातव्यम् । मा वश्या भवति ॥७॥ इति शहिनीमन्त्रममुद्देशः । अथ हस्तिनीमन्त्रसमुद्देशः- [२४] अथ हस्तिनीवशीकरणमन्त्र:- "ॐ चिरि चिरि वशं कुरु कामदेवाय स्वाहा" इति मन्त्रः । अनेन मन्त्रेण आदित्यदिन चांद्राती कपोत- भ्रमरी ताम्बूलदले विन्यस्य अष्टोत्तरशत- मभिमन्त्रितं कृत्वा हस्तिन्य देयम् । हस्तिनी वश्या भवति ॥ [५] इति हम्तिनीमन्त्रममुद्देशः। - (:) य गंजक पुस्तके "हिननामन्त्रममुद्दशो हस्तिनीमन्त्रसमद्देशश्च न पठ्यते, परं पग्रिनमिन्नममुद्देशस्य निर्जिामन्त्रसमुद्देशस्य चोपन-यमानत्वा दवशिष्टं ममुद्देशद्वयर्मार वर्गीयमिति मृल एव विन्यस्तमिनि ॥

·२५ .. नृतीय मायक (२५) “अथ अनिच्छाहरणममुद्देशः-- अथ अनिच्छाहरणोपायं निरूपयति । तीगेटनं द्विजवगय पुनः प्रदद्यान् पुयोदशृतं मित बला चरणं कुमाया । पिटं प्रदत्तमिति बैरिकृतामनियां निःमाग्येदिह मुहुविदित प्रभावः ॥६२|| [2] इन्यनिन्छाहरणममुद्देशः । [२६] अथ स्तनोत्थापनममुद्देशः । अथ गजपिप्पल्यादि विधानम् । "मातङ्गकृपणामयबाजिगन्धा" वायुताः पर्युषिताम्युमिश्रा । हयारिपत्रीनवनीतयोगान् कुर्वन्ति पीनं कुचकुम्भयुग्मम् ।।६३॥ अथ स्तनवृद्धिकरं भुजङ्गवमादिप्रयोगमाह- यमा भुजङ्गम्य हयारि-पत्र्य कोलम्य मंदः ममभागना । यत्नोज कुम्भं मढिगयतान्याः कुर्वन्ति पीनं मकलं हटन ॥६॥ यथ दाडिमकल्कमाधितं मिद्धार्थतेलविधानमाह- "तलं हटाद दाडिम-कन्क मिदं मिदा लपनना नितान्नम् । - ·पञ्चमायके - नारी-स्तनी चारुती सुपीनी कुर्यादसा योगवरः मदेव ॥६५॥ इति स्तनोन्थापनसमुद्देशः। [२७] “अथ पतितस्तनोत्थापनसमुद्देशः- "अथ श्रीपर्णिकातेलं निरूपयात- श्रीपर्णिकाया रसकल्कासेढे तिलोद्भवं तैलवरं प्रदिष्टम् । तैलेन बनोजयुगे प्रेदेयं प्रयाति वृद्धिं पतितोऽपि नार्याः ॥६६॥ इति पतितस्तनोत्थापनसमुद्देशः । [२८] “अथ योनि संस्कारसमुद्देशः- “योनिधूपनविधि दर्शयति"- प्रतालयेन्निम्ब-कपायनीर- निशाज्यकृपणाऽगुरुगुग्गुलूनाम् ॥ धृपेन योनि निशि धूपयित्वा नारी प्रमोदं विदधाति भत्तः ॥६७|| अथ जातिकुसुमतैलं निरूपयति- जातीप्रमूनः सितमर्पपस्य तेलं पचेल्लघ्वनले प्रधानम् । ८९५) प्रलेपादिति पाठान्नर साधीयः। - ·मृतीय. सायक अभ्यङ्गयांगन मदेव यांना सौभाग्यमामाति रते पुरन्ध्री ॥६८|| इति योनिमस्कारसमुद्देशः। [२६] "अथ रोमशातनसमुद्देशः- अथ भुजङ्गतेलप्रयोगमाह- "भुजङ्गम-तलं कटुतलमध्ये मप्ताहमादित्यको निधयम् । तल-योगेन विलामिनीनां नश्यन्ति रोमाणि समूलमेव ।। ६६ ।। "अथ तालकादिचूर्णमाह- "पलाश-मस्मान्वित-तालचूर्णः रम्भाम्युमिश्ररुपीलप्य भूयः । कन्दर्पगेहे मृगलाचनानां रोमागि रोहन्ति कदापि नर ।। ७०॥ "अथ मृतशवादिचूर्णप्रयोगमाह- रम्भाजले सप्तदिनं विमान्य मम्मह कम्बोमसराव पवान् । तालेन युटन क्लिपनेन रोमाणि निर्मूलयति पणेन ।। ७१ ।। इति गमगाननमगुग ॥ -- - ·पञ्चसायक "अंथ स्मरमन्दिरपुष्पसमुद्देशः-- अथ ज्योतिष्मतीपत्रप्रयोगमाह- "ज्योतिष्मतीकोमलपत्रमा भृष्टं जवायाः कुसुमेन पिष्टम् । गृहाम्बुना पीतमिदं युवत्या करोति पुष्पं स्मरमन्दिरस्य ।। ७२ ।। इति स्मरमन्दिरपुप्पसमुद्देशः ।। (३१) “अथ गर्भधारणसमुद्देशः- “अथ तुरङ्गगन्धापाचितदुग्धप्रयोगमाह- "तुरङ्गन्धाश्रित-यारि-सिद्ध- माजं पयः स्नानदिने निपीय । प्रामोति गर्भ नियमं चरन्ती पन्ध्यापि सूनुं पुरुषप्रमगाव ।।७।। "अथ लक्ष्मणाचूर्ण निरूपयति । पुप्योदधृतं लाक्ष्मणमेय मूलं पुंसा निपिष्टं सघृतश्च पीतम् । क्षीरोदनं प्रारय पतिप्रसङ्गाद गर्भ विधत्ते तरुणी न चित्रम् ।।७४।। (१) कस्तके गमुदशोऽयं नोपलभ्यते । (२) गांजपुस्तके पयद्यमयिक घरयते तर प्राचानपुस्तकपाठविरो धार लिसितम् । '(३) इति नराममुरेगः" इति गपुस्ताय पाठान्तरम् ।

·ननीय गायक ४. अथ वीजपुरमृलप्रयोगमाह- या वीजपुग्द्रमभूल के तीग्ण मिढे हविषा विमियम् । रता निपीय यपति प्रयानि दीपायुपं मा ननयं प्रसने १७५॥ इति गर्भधारणममुद्देशः "अथ गर्भसंस्थापननमुद्देशः- "अथ कशेरुकादिमाधितदुग्धप्रयोगमाह- कशम्शृङ्गाटकीपनानि पयो-धनगएटशतावर्गभिः । मिदं पयः गरया विमिय मंम्थापये मूढीगलम ॥७६|| इति गर्भधारण ममुद्देश ॥ [३२] “अथ मुग्नप्रमवममुद्देशः- अथ मुखममवमन्त्र:- ॐ हामृता मोमश्र निनभानुन भामिनि । उःश्रवा तुरगाणां मन्दिर नियमन्तु ते ।। ७७ ।। "अथ द्वितीयः मुखप्रमवमन्त्रः-- ममनमपां गमयनं यम्मा लए गमिर्मविमुशतु सि । - - - गमग दाम्म।

·पन्चमागक . नदनल पवना वामगम्त सह लवणाम्बुर्गर्दिशन्तुशान्तिम् ।। ७८ ।। "अथ मुखप्रमवकरस्तृतयिो मन्त्रः-- ॐ मुक्काःपाशा विपाशाश्च मुक्ताः मूर्येण रश्मयः । मुक्नः मर्वभयाद एहि मा चिर मा चिरम् स्वाहा" ॥७॥ “अथ मन्त्राणां प्रयोग विधानमाह- एंभिर्जलं च्यावनमन्त्रगजे जप्त्वा प्रदेयं किल गर्भवत्यै । सद्यः प्रसूते नवगूढगर्भा योगोऽयमात्रेयमुनिप्रदिष्टः ।।८० ।। एभिगन्त्रः सप्तवाग्मभिमन्त्रितं जलंगर्भवत्यपातुं दातव्यम् ।। "अथ अपर: सुखप्रसवकरोमन्त्रः- " मन्मथ मन्मथ मन्मथवाहिनि ! लम्बोदरं मुश्च मञ्च लघु म्बाहा" इति मन्त्रः ।। अनेन मन्त्रण मप्तयारमभिमन्त्रितं जलं गर्भवन्य पातुं दातव्यम् । मुमान प्रमोभवति ॥ इति गुम्यप्रमयममुद्देशः। (र मा म पागनि गुमाय गायनरम । पाम पुगी नापसभ्यता .

·तृतीय सायक (३३) अथ बन्ध्याकरण समुद्देश:-- अथ पलाशवीजादिप्रयोगमाह- पलाशचीन्द्रुमयोः फलानि पुष्पाण्यथा शाल्मलिपादपम्य । मन मामाईदिनं निपीय पन्ध्या भवनिश्चिनमय नारी ॥ १ ॥ "अथ कदम्बफलप्रयोगमाह- फलं कदम्बम्य च मात्तिकानि तुपादकन त्रिदिनं निपीय । मानावसानेनियमेन चापि यन्ध्यामवश्यं कुरुते इंटन ।।२।। अथ रानमवृनवीजप्रयोगमाह- कपवयं गतमवृत्त-चीज मप्ताहमानं मिनशालिवारा। ग्ता निपीनं मृगशावकाच्या मध्यान्यमननियनं कंगति ।।३।। इनि पन्ध्याकरण समुहशः। [३४] अथ केशमंस्कारममुद्देशः। लिप्तप्रगनादिप्रलए- निल-प्रगनं मह गारंग ·पञ्चसायके - समारघं गव्यघृतेन पिष्टम् । सप्ताहमात्रेण शिरः प्रलपात भवन्ति दीर्घाः प्रचुराश्चकेशाः ||४|| अथ निम्वस्य तैलं निरूपयति- "कपदिमानं प्रसवं फलेन निम्बस्य नेलं नियमेन पीतम् । क्रमेण कुन्देन्दु-तुषारगारं, शिरोरुहं मेचकतामुपैति || इति केशसंस्कारसमुद्देशः। (३५) अथ इन्द्रलुप्तसमुद्देशः- अथ गुञ्जाफलप्रयोगमाह- गुलाफलः तांद्रयुत विलिप्य - केशप्रदेशं मकलेन्द्रलुप्तम् । अनेन यांगन मदेव केशाः गदन्ति कृपाणाः कुटिला विशालाः॥६॥ इति इन्द्रनुमममशः। डात पशमायकं तृतीय मायक: (6) "मप्रदेश गलगलमा पाठाराम २) पुस्तक गपुस्तक मात्र मनुषं: माग गमायने । - ·चन मायक .. -- अथ चतुर्थः सायकः [१] “अथ कन्यालक्षणममुद्देशः-- अथ विवाहोचितकन्यायाः स्वरूपं वर्षयति "प्रग्न्यानं महति प्रभृतविभव चाग्विशीलान्वित विद्या धर्य-विवेक-शार्य विभव-रलाध्ये कुलीन कुले । कन्या भ्रातृ युता मुशीलविनया स्पाज्ज्वला दक्षिणा अवाश्रितशुद्धवंशनिलया मद्भिविद्याया नरैः ॥ १॥ प्रकारान्तरेण स्वरूपं निरूपयति- अम्माजास्या बहलनयना भूम्किशप्रचाग तल्या स्निग्धा मुममदशना पागगाधरोष्टी । रम्यश्रोत्रा मधुग्यचना कम्युकराठी शुभाङ्गी मध्ये चीणा मुललिनकग दनिणावर्ननाभि ॥२॥ "पीन श्रोणी कनककदलीम्तम्भनयामिरामा रमाशोकप्रमवचरणा सिग्धशामाहुलीका । इत्थं पुना सुललिततनुलतणैरुत्तमयां कन्या सद्भिश्रदुलरिता मा विवाहा गुणगः ॥३॥ इनि फन्यालवणपसंदेशः ॥ [२] "अथ कन्यादपणममुद्दशः- थविवाघानां कन्यकानां म्वरूपं वर्णयति- पर्या पिशलान्नला कराननुपातिगमावला कपणा गांकरलोचना प्रभृगला कृपणाधग दन्तुग। TwitACT Umममगमान प्रम" in EIPRIDHI ·. पञ्चमाय -- रुक्षाकी विकटरतनी च सयला विभ्रंरवीररात्मजा वाचाला बहुभांजना च गदिनी प्रौढा च दुःखान्विता ॥४॥ पुष्पच्माधरवृतदेशनटिनी नत्तत्रसंज्ञा च या हास्य कृपयुगं कपालफलके यस्या भवेत् मत्वरम् । अङ्गुष्टाधिकपर्वणी चरणयोयस्यात्र जानाङ्गुलिः पादस्यापि कनीनिका न पतति मायां तदन्यत्र वा ॥५॥ "प्रकारान्तरेण कन्यादृषणानि वर्णयति- "अज्ञातान्वयजा म्वभावपिशुना लम्बाधरा चञ्चला कुण्ठिश्वित्रिकुलोद्भवा च वितता यस्याः कर्टिनासिका । निन्या पल्लयजिहिका द्रुतगति न्यूनाधिकाझी पुन- स्त्याज्याकामकलाकलापकुशल कन्या विवाह मदा ॥६॥ इति कन्याद्पणमदश:--- (३) "अथ वरलक्षणममुद्देशः- प्रयाताऽमलयंशजो नवरयाः शरथ शीलाश्रयः मागारः स्थिग्गाहदो गुणनिधि नांनादुम्मी वली। सांमागग्ना विशिष्टयना दापिण्यधाश्रयः जामाता जगतानले कविवरंग्याम्बिधा यगिनः ॥७॥ पनि ग्लनगमग.

·५५
-
चतुर्थ मायक.
"अथ वरदपणममुद्देशः--
(४) “अथ वरस्य दृपणानि वर्णयति-
"पापिष्टी व्यमनी भूणरुपहता द्यतप्रियो भिक्षुको
रोगी पुंस्त्वविवर्जितश्चलमतिवदशिकः कातरः ।
गृीं दुष्टकुलोझ्यश्च कृपणो वृद्धो द्विचा सलः
कर्तव्यों न वरः कदापि पुरुपरेवविधो भृतले ।।८।।
इति चन्द्पणममुद्देशः ॥
(५) "अथ विवाहभेदसमुद्देशः ।
अथ विवाहस्य अष्टा भदान् गण्यति
यांर्दिवतक प्रजापतिभवो ब्रह्मा द्विजानां मता
गान्धर्वः सह गक्षमन कथितः तात्रस्य नजरमा।
पशाचागुमंजिना निगदिनों वश्यम्य शुद्रम्य च
मरक्षपादुपवर्गितं क्रमवशापांगरिएकं लक्षणम् ।।६।।
"अथ आर्पविवाहलक्षणं निरूपयति-
"विद्यावान गुणपूजितः मुचन्ति: मदशजाता मुनिः
सौम्या मानग्नः मुशीलरिनया महागन प्राथितः ।
(.)" वृक्षाऽनान गन
(२) मा मा मेनपानं. पमिदनापनपते-
चौमारिना मुनिगरी गहा पियों
माना दानाम्तन निगानी गान्याशाला ॥
.
11 पासमा समानानाग्म ।
गया पामरान पारम
पामार यममाभिधागमा ग्रीका ममानामा
अगा। हम Trimurपमा

·पञ्चसायकः कन्याया गृहनायक मपुलक स्तस्मै ददात्याटगत, श्रापों गायुगदक्षिणा निगदितस्तज्ज्ञ विवाहावर॥१०॥ 'दैवतविवाहस्वरूपं निरूपयति- ऋत्विग्भिः परिमण्डित्ते पहतिथं यत्रोत्सवे चात्तम नानावर्णसुवर्णवखकुसुमैराभृपिताङ्गी शुभा । कन्या दक्षिणयाद्वितीयविधिना यहीयते चादराद देवः माध्यमुदीरितः कविवररित्थं विवाहो वरः ॥१२॥ "प्राजापत्यविवाहं लक्षयति-- कन्या बान्धवमन्निधौ सुललिता विप्रोत्तमायादराद् उक्त्वा-"तुभ्यमियं मया स्वतनया दत्तेति हान्विता । धर्म सञ्चरतों यथामुखमुभी मम्पद्य योग मदा प्राजापत्यकग्ग्रहः कविवरेप प्रमाणीकृतः ॥१२॥ ब्राह्मविवाहं निरूपयीत- पायाचनपूर्वकं हिजवगयान्छाद्य वामावरः विद्याशीलविवेकवंशविनयाचागन्विताय म्बयम् । कन्या प्रीनिमते वराय विधिना यहीयते सादर ब्रामोऽमामनिपुर्य निगदितः अंगो विवाहोऽपर ॥१३॥ (B) "वहुविः" इति ग पुनयिं पाटान्तरम् । १२) "द्विजाय विधना" हात प गुनगय पाटान्तरन । (३) "मोहम्" धनि गएननाय पाटान्तन रायग ॥

·५७ पनुःनायकः गान्धर्वादिविवाहनयं निरूपति- कन्या यौरनकामिनी पनिमम या म्बीकरोति स्वयम् गान्यत्र गहि कथ्यने, भुजपलाढाकृप्यते यत्पुनः । जयों गतम एप पण्डितवर, चायद्विवाहोऽपरः पशाच कविंशया कधितम्त्याज्य मदा यत्नतः ।।१।। प्रासुरविवाहं निरूपयति- श्रादायप्रथमं चगदबहुतरंशुल्कं यथाकाइक्षया मालदनिवभवन तनयामन्तापमुत्पाद्यच । पथादुप्कुलसम्भवाय मलिनं कन्याप्रदानं पृथा प्रख्याता निजवंशजापरिणयम्तनम्मावासुरम् ॥१५॥ इनि विवाहलक्षणममुद्देश:-- (६) “अथ परदारत्यागममुद्देशः-- परदारग्रहणे दपणानि वर्णयनि- अर्थद्धामुपहाम्यतां मलिनतामर्थक्षयलाघ गहा ग्लानिमधोगति विकलतामा क्षति दुर्गनिम् । इन्धं ये पन्दाकमगिरता: लोकत्रय निन्दिता चिन्टन्ते परमापद मुखधिया दुख नराम्तेमदा ॥ १६ ॥ उदाहरति- पालम्न्यः मुग्दत्यमत्यमुफुटव्याघृष्टपादाम्बुजी मथिन्याहरणादयाप मरणं वालिचताराज्यतः । ()पमिद गपुम्न जनत। -- ·५८ पञ्चसायक - पाञ्चालींप्रतिकाक्षितेन निभृतं भीमान्मृतः कीचकः तस्मादन्यवधनरन मनमाप्यालापनीया भुवि ।। १७ ।। इति पारदारिकममुद्देश.- [७] "ग्रंथ दूतीसमुद्देशः- "दशकामदशाः- चनु प्रीनिरुदीरिता प्रथमतश्चित्तस्थिति स्यात्तत सङ्कल्पस्तदनन्तरं निगदितो निद्राविनाशस्तथा । वैराग्यं विपयन्यकीर्तनमतो ब्रीडानिवृत्तिस्ततो ऽत्युन्मादोमरणं दशप्रकटिता कन्दर्पचष्टा इति ॥ १८ ॥ परदारगमने समयं निरूपयति- कामिन्या नवर्यानन, मिलति स्वेच्छाविहारोनृणा मुन्मादोमरणं तदामनमिजव्यामोहतो जायते । तस्मात्तद्विनिवारणाय पुरुपरन्याङ्गनाचात्मभि द्रष्टव्येति वदन्ति काश्यपमरुक्षेमेन्द्रवात्स्यायना ॥ १६ ॥ अथ पूर्वश्लोकवर्णितस्वेच्छाविहारादीनुदाहरति- तागपीडमुतो विनाशमगमत्कादम्बरीकारक्षया व्यामुत किलपुण्डरीकमुनिरप्युचर्महाश्वेतया । उर्वश्या च पुरुरवानग्पनि मन्न्याजितोजीवितं तम्माद् गर्हितजीवितं यहुविधंमन्त्याजितं राजभिः ॥ २० ॥ (२) धम्तरे दनाममुद्देश मार्गम्भवपात्रय नोपलभ्यते । .

·चतुर्थ मायक अथ दोत्यकमोचिताः स्त्रियोनिरूपयति-- दासीवाग्यधुनटी च विधवा वाला च धात्रीतथा कन्या प्रजिता च भिक्षुवनिता सम्बन्धिी शिल्पिनी । मालाकारनितम्बिनी प्रतिसखी दात्ये स्मृता योपितः पालाप्या: कविभिः मदेवमदनव्यापारलीलाविधी ॥२१॥ इति दूतीममुद्देशः॥ [८] अथ सुखसाध्याममुद्देशः "प्रौढा कान्तविमानिता बहुगुणा रम्याऽनपत्या तथा रएडा स्वरपरा स्वतन्त्रगमना शिल्पा प्रिया गायिनी। पण्ढोन्मत्तदरिद्रमवकवच रोगार्तिमम्पीडिता नूनं मिद्धयति दृतिका निगदिता ग्भ्याभिमागेत्मवे ॥ २२॥ इति मुग्घमाध्याममुद्देश ॥ [६] अथ कष्टमाध्याममुद्देशः-- एका बल्लभरक्षिता परजनालापे विरता दृदा निस्नेहा गुरुयोवना गुरुजनाभीता च लक्षावती । स्वस्था मुन्दरनायका पतिरता शिप्यादिकान्ता तथा दु:माध्या कविंशपरण रमणीप्रीता तिप्रार्थने ॥ २३ ॥ इनि कष्टमाध्याममुद्देशः। (3) "परयातना' सी पाठान्तरम । (२) लान, नि प गुमायं पाटान्नाम् । .

·पञ्चमाय [१०] अथ त्याज्यस्त्रीममुद्देशः। त्याज्याः स्त्रियो गणयति-- अबाना द्विजवल्लभा गुरुवमित्राङ्गना रोगिणी चेटी प्रव्रजिता मती रिपुवधूः शिप्या च गान्यिता । भ्रणनी मृतसन्ततिः खलजना चाम्पृश्यजा गांवजा गन्तव्यां न कदापि तत्र पुरुपरेताः स्त्रियःकामिभिः ॥ २४ ॥ इति त्याज्यस्त्रीममुद्देशः॥ (११) अथ सुरतस्थानममुद्देशः- अथ त्याज्यस्थानानि निरूपयति नद्या देवगृहे चतुप्पथवटे शलस्य माना जल गुर्वग्निद्विजसंनिधों परगृह दुर्ग श्मशान बने । सन्ध्यायां दिवमे कदापि सुरतं पुम्भि विकाञ्जलि दृष्ट्वाऽनेन विरोधमङ्कटमिति न्याज्यं मदा यत्नतः ॥२५॥ अथ सुरतोचितानि स्थानानि वर्णयति म्फाजदीपशिखोज्ज्यले सुललिने रम्योन्नत सुस्तरे धूपोद्गाग्मनोहरे सुकुमुमघग्दामशाभान्विते । वीणातालरवाकुले मनसिजनम्तावनानन्दित सम्भोगः कुशलः स्वकीयभवने कार्यो यथाकाड्या, ॥२६।। इति सुग्नस्थानसमुदेश । (1) ' यगगेना दात पटान्तरम ! • ) गमनानिषेधमारणा भूमिमायांच्या तामान तत द्रष्टव्यम। (३) गजक पुन रामुद्देशाऽयं नापनभ्यते । (v) नाचणिकाऽयशब्दस्तन नदागमापम्याऽर्थः मनन्छन । "पल ' इत्यत्रा जलमध्यगनवगांऽर्थः बरणीय.।

·चनु मायक (१२) “श्रथ अभिलापममुद्देशः- अभिलापव्यञ्जकानि चेष्टितानि निरूपयति उका गच्छनि लजिता विग्मति प्रेम्णा मनागीक्षते केशानान विजृम्भणं ग्चयनि प्रस्ताति गाथां मुहः । श्रालिङ्गत्पपगं विगति पम्प चुम्वत्यमा बालक गात्रं भअनि जृम्भने विहमनि प्रत्युत्तरं याचते ॥२७॥ इति अभिलापसमुद्देशः॥ (१३) “अथ पालिङ्गनसमुद्देशः-- रमणीरागोडेकजननाय आलिङ्गनानि निरूपयति- मान्याश्निकुन्तल मुवचन: स्निग्धाङ्गगगोज्ज्वला नानाभृपणमुन्दरः म्मम्मस्ताम्बलपूर्णाननः । म्फाजीपमनोज्ञवामभवन शय्यातले नायको गगार्थ परिरम्भण प्रथमनः कुर्यात्ममं योपिता ॥२॥ अथ आलिङ्गनभेदान् निरूपयति- "वृत्तारुढकमंजकं प्रथमतम्नम्माल्लतावेष्टितं तम्मालाधनविद्धकावपि मतावृरूपगृढं पुनः । जातव्यं तिलनए इलं ग्मविदामालिङ्गनं योपितां तीरं नीरपुरामा निगदित तम्मान लालाटिकम् ।। २६ ॥ अथ वृक्षाधिरूढाख्यमालिङ्गनलक्षयति- एकेन पादन पदं मान- ग्न्यन चाक्रम्य तद्भागम् । श्रापीड्य दाम्यामपि कान्तपृष्टं वृक्षाधिस्दं प्रदन्ति नज्जाः ॥३०॥ (१) "गका गति" न प गुम्नमय पारान्नाम ।

·লিষঙ্গ 3- अथ लतावेष्टितकमालिङ्गनं वर्णयति- ऊर्च भुजाभ्यां मग्लाङ्गयष्टी- क्षोणीमहं बल्लिग्विाधिरुय । नारी प्रियं चुम्बनि निम्तरगा भवल्लतावेष्टितमंजकं तत् ॥ ३१ ॥ अथ जाधनमालिङ्गनं वर्णयति- श्रोणीतटे बाहुयुगेन कान्त- मापीड्य मृताम्बरकेशभाग । वकाम म्यादयति प्रहृष्टा तज्ज्ञः म्फुटं जापनमनदेव ॥ ३२॥ अथ विद्धकायमालिङ्गनं लक्षयति धितोपविष्ट पुरुपं पुरन्त्री मम्मीलिता म्वकरप्रवन्धात् । ग्राविध्यति प्रेमलमत्कुचाभ्या- मालिङ्गनं विद्धमतदाहुः ॥ ३३ ॥ अथ ऊरूपगूढमालिङ्गनं लक्षयाति- कान्तो मनोज व्यथितागयष्टयां- आपीडयेदृरुयुगं युक्त्या । ऊम्पघातेन कविप्रवीर रूरूपगूढं तदिदं प्रदिष्टम् ॥ ३४ ॥ (1) "सद्धार्यमालिङ्गनमलदाह" घमनवपस्नवामिद पारान्तामसमाचान, सहाथाभधम्यालिङ्गनम्य पुवतन्यप्वनुपलभ्यमानत्वात् इति हम्यान विद्धकलन सादृश्या गमज्ञवपुम्नायपाटावरोधाच्च । रतिरहस्य विनमणमा श्यं यथा- "पद गहतास्मिन वाजताक्ष सितोपवित्र पुस्य स्तनाभ्याम । . निम्विना विन्यान तान गाट गृहा.यमा विद्धामुन्यते नन ॥ •(1) "यधितारयार." नि पाठान्तग्म ।

·चतुर्थःमायकः ६३ अथ तिलतण्डुलाम्यमालिङ्गनं निरूपयति- "यद्वाहु-यक्षी-अपनन गाढ. मन्योन्य मंमत-शरीर-यष्टयोः । कान्तस्य गार्ट ममुषाकृतोऽय. मालिङ्गानं तत्तिलतएइलाख्यम् ।।३५॥ अथ क्षीरनीराख्यमालिङ्गनं वर्णयति= गात्री-परिष्ठा-दथ तल्पमध्ये मलीयत नन्मिथनं शरीरे- कामाभिमानान कुतपूर्णचष्ट- मालिङ्गानं नीरजलं प्रदिष्टम् ॥३६ ।। अथ लालाटिकमालिङ्गानं निरूपयति= अन्योन्य-मंमक-मुखं च वाह नत्रं ललाटं हृदयं कपालम् । अानन्द-भाव-श्रम-मीलिता लालाटिक तत्वविदो बदन्ति ॥ ३७॥ इत्यालिङ्गनममुद्देशः ॥ अथ चुम्बनममुद्दशः [३४] अथ चुम्बनस्थानानि गणयति- गण्डस्थली मनक-दन्तवायो- ग्रीया-कुचारःम्ननचुकानि। बालिगन्नानन्तरमेव युनो:- म्यानानि चुम्बम्य बदन्ति मन्तः ॥३०॥ (1) • यन्मियन" नि ममाचानना प्रतिभाति । (6) "स्थल' नि पपुम्तीयं पारान्तरम इनि पम्न रयतं ॥ . १ (3) "नमा ·स पञ्चमायके देशमात्म्येन अन्यानि चुम्बनम्थानानि निर्दिशति- कक्षायुगं वापि नितम्विनीनां कन्दप-राग-स्फुरण-प्रवीराः । चुम्बन्ति कामं तरलायताच्या- देशस्य सात्म्येन मर्दव लायः ॥ ३६॥ अथ निमिताख्यं चुम्बनं लक्षयति-- कान्तोऽङ्गनाया बदने स्वकीय- माक्षिप्य वक्त्रं कुतुकेन यत्र न चुम्बति क्रोधवशेन नारी स्याच्चुम्बनं त्तन्निमितामिधानम् ॥ ४० ॥ अथ स्फुरिताख्यं चुम्वनं निरूपयति- पत्युमुखे तु स्वमुखं निवेश्य प्रेम्णा मनागञ्चति दन्तवेष्टम् । उचन गृह्णात्यपि कम्पितोष्ठी प्रोन मुनीन्द्रः स्फुरितं विनोदात् ।। ४१॥ अथ घृष्टाभिधानं चुम्वनं दर्शयति- "हस्तेन नेत्रं परिमील्य भतः मम्मोलिनाक्षी चदने स्वजिह्वाम् । निक्षिप्य च क्रीडति यत्र लोला ख्यातं रमज्ञैः खलु घृष्टमंज्ञम् ॥ ४२ ॥ (१) निमितकलन ग रतिरहस्ये वन्यथव वर्ण्यने-"निमितकमिदमाह योनिता यद्वलेन त्रियमुगमभिवक्त न्यस्य निष्टदशस्या,, इति । (२) रतिरहस्य शरयमानिन "परिननाम्ना निर्दिम्म ।

·स चतुथ मायक अथ पीडिताख्यं चुम्बनं निर्दिशति- हम्ताङ्गली मम्पुटकेन यत्र कान्तोष्ठमादाय ग्मजया च । आस्वादये निर्दशनं विनोदात् स्याचुम्बन पीडितमेतदेव ॥४३॥ अथ सम्पुटाख्यं चुम्बनं लक्षयति- कान्तामुखं स्वाधरमम्पुटेन पीत्वा मुहुः स्वादयति क्रमेण । नारी च तेनव विधानकन जयं मुनीन्द्ररिति मम्पुटाच्यम् ॥ ४४ ॥ अथ समौष्ठसंज्ञकं चुम्बनं लचयति- श्रोष्ठेन कान्तोष्ठयुगं निपीय जिह्वां निधायाऽप्यथ तालुभागे। चुम्योत्सव नृत्यति यत्र नारी प्रोनं मौष्ठं मुनिभिः पुराणः ॥ ४५ ॥ इति चुम्बनममुद्देशः॥ (१५) अथ नरवाघात समुद्देशः- अथ नखचतस्थानानि कथयति- कक्षा-कुचो-रः स्थल-कुत्ति-नाभि श्रोणी-ललाटाऽङ्घ्रि-करेषु सद्यः । (1)"अंगुलि मम्पुटेन पिगडा य निर्दशनमोपुटेनावपात्ये- दित्यवाडित पञ्चममपि करणम, दनि वारस्यायनीय सत्र निर्दि पीडितल तगमनुवराति लक्षणमेनम् ॥ (२) "चास्थल इनि पाठातरम ।

·- पञ्चमायक साङ्गुष्टमांडलिकश्च मंत्रः मेव्यः मदेव स्तनकन्धगढी ।। ४६ ।। अथ कुरिताख्यंनखचतं निरूपयति- मस्थापनं मन्मथ-राग-राशे- रुक्तं मुनीन्द्रधुरिताभिधानम् ।। योजकन्दर्पगृहाधरेषु दयं नवादा प्रमदाजनानाम् ।। ४७।। अथ अर्द्वन्दुमंझं नखन्नतं निरूपयति- कण्डयनेनव शिगेम्हाणा मम्योपयोगं परिकीर्तयन्ति । अखेंन्दुमड्वाशमिदं नरवन रर्द्धन्दुमंज्ञः कथितः ममामात् ।। ४ ।। अथ मण्डलाख्यंनखक्षतं वर्णयति- कक्षानितम्ब-सन-पार्थका दानव्यमेतत् कर मदेव । अर्द्वन्दुमंद्वितयं प्रयुक्त स्यान्मएडलाग्यं मढनावतमम् ॥ ४६ ।। अथ शशकलुप्ताख्यं नखक्षतं निरूपयति ऊमनटे कामगृहे नितम्बे प्राचनन्द्रिा विनियांगमस्य । स्थादेव मवनखरः मुलग्ने तज्जः किलोनं शशकप्लुताग्व्यम् ॥५०॥ (') "मेव्यः म एष म्ननबलाराद, नि पाटन्नरम् । -- ·६७ गनुभःगायमः मीमन्तपाश्चे हदि चचुकादा शश्वन प्रयोज्यं मुरनप्रयोग! अथ मयूरपादं निरूपयति गालि ऋग्नखःम्तनान्तः पश्चादथागुष्टभवन रेखा ।' ५१ ॥ व्यकीकता या मुनयम्तदन- मयूरपादं ममुदीरयन्ति । अथ पङ्कजपत्रसंजं नम्वक्षतं निरूपयति अलम्बमवं स्फुरितारखं प्राहःचतं पड़जपत्रमंजम ॥ ५२ ।। अथ दुर्दरकं निरूपयति न्यायुगं चोज्ज्वल-काम-भावः म्तने च कना-जधनान्तरेषु । विश्लेप देशान्तरंगे च नागे- मंम्मारकं ददग्कं वदन्ति ।। ५३ ।। नखन्नतानां कामावेशजनकत्वमुपपादयति- पुंसः शगरे युवनीकुचे या क्षत नगम्य प्रतिवीन्य मद्यः। कन्दपंगगाकुलचित्तथीन- मुनरपि म्यान् किमुचित्रमस्य ॥ ५४ ॥ करजलतानां काममर्वस्वस्वरूपत्वं निरूपयति-- मम्बमेवाम्ति मनाभवम्य ग्रंम्णा प्रयुक्त कर रतनः। -- ·६८ - .. पन्चमायके नाऽस्माद् द्वितीय भुवि रागर्वाज मित्याह शीतांशुकलापकेतुः ॥ ५५॥ इति नखाघातममुद्देशः॥ अथ दशनघातसमुद्देशः- दन्तप्रकाराश्च नखप्रकार ज्ञयाः ममा एव ममश्च मंद्भिः । शीत्कारहुङ्कारविचेष्टतायः प्रायो विशेपाः पुनरेव कार्याः ।। ५६ ।। अथ दशनाघातस्थानानि निरूपयति- तथा नखास्तीव्रमुखाः समाङ्गा गगम्पृशो निमलदीप्तिभाजः दन्ता प्रदया नखदानंदेश वत्तान्तगक्षिद्वितयं विहाय ॥ ५७ ॥ इति दशनाघातममुद्देशः॥ अथ केशाकर्पण ममुद्देशः केशाः कीदृशाः भवेयुरिति दर्शयति "भव्या पना रीच्यविवर्जिना चश्यामा विशाला बहुलाः कचाः म्यु.। चुम्वनदानावमरे प्रयोज्या गगोदयार्थ तरुणीजनानाम ||५७॥ इति केशवर्णनमशः॥ इति करिशेखर ज्योतीश्वविरचित पञ्चमायके चतुर्थः मायकः । 1) "गगुम्ना पमिद पटाने' मम्बेप्टय मालिभिः कचापं यम्याः पति धाग्यनि मगनाम् । भुजङ्गबल्ली परिकीर्तितयं ग्तान्मय फेशकलाविधिनः ||५|| ·५८ पक्षमाग [२] अथ उत्तानवन्धममुद्देशः । अथ “तत्तवन्धाश्रयणेग कारणं-" निरूपयति- "प्रमाग्निाम-द्वय-मध्ययोगा- दादापि नागशथनामुपति । मलनजानुद्वयवन्धयुका श्लथापि मझोचमलं प्रयाति ॥५॥ बन्धविधाने ज्ञातव्यविपयं दर्शयति- "तम्या युवन्याः प्रकृतिश्च मत्वं दशश्च भावं मटनातपत्रम् । पालोक्य बन्धा परिकल्पनीया सम्भोग-काले पुरुपरसवः ॥६॥ उत्तावन्धविधि निरूपयति- उत्तानसुप्ता प्रमदोरुमध्ये स्थितः पति कामयतेप्रकामम् । तयाईयोः प्रीतिकर प्रदिष्टो बन्धोनगणामतिदुर्लमाऽयम् ।। ७ ।। (1) 'युरन्याः" इति मम्तकाय पाठान्तर । तच्चाऽममीनीना ॥ (२) "गतने " नि पाठान्तरण। (३) नागगेऽयम टान पागलाम .

·पवनायक पइयांस्थितो दम्तयुगन्न भृमी विक्रमः म्यादिति निम्बराजः ॥११॥ "अथ चाटुकफेलुकाख्यं बन्धंनिरूपयति- "नितम्बविम्बं किल नायकेन नार्याम्बिक हम्तयुगेनधृत्वा । गुल्कोनिधाय स्थित एव तम्या- बन्धोऽप्यमा चाटुकफेलुकः स्यात् ।। १२ ।। अथ अवदारिताख्यं वन्धं निरूपयति- कान्तस्यवतः म्थलगा च पादा वालिङ्गाय गाढं प्रमदा कगभ्याम् । किञ्चिन्नतीरुद्धययोगकश्च भयो बुधरिन्यवदारितोऽयम् ॥ १३ ॥ इत्युत्तानवन्धममुद्देश "अथ पार्श्ववन्धममुद्देशः- उपवीतकाख्यं वन्धं दर्शयति एक युवत्या हृढयं स्वपादौ तथापितं तल्पगतं तदन्यम् । प्रोटागना बल्लभ एपपन्धः ब्यान पृथिव्यामपत्रीतकाम्य ॥ १४ ॥ . (3) "चादर पेम दान गपम्नसराय पाटान्तरम ।

·७८ पञ्चमाय . "कीनिवन्धलनयति-- कान्तो नितम्वस्थित एवनायाः श्रोणी कराभ्यां यदि यातिधृत्वा । श्रास्फालयद्वापि करिप्रवन्धान प्रोनोमुनीन्द्ररिति कीर्तिवन्धः ॥ १८ ॥ इत्युपविष्टवन्धममुद्देशः ।। [५] अथ अधोमुखवन्धसमुद्देशः हारिणाख्यं वन्धं लक्षयति- "अधोमुखम्यां रमयेच नारी तत्पृष्ठवर्ती पशुतुल्यरूपः । भापरिक्रीडति भावहीनो निर्दिश्यते हारिणवन्ध एषः ॥ १६ ॥ दन्तावलादिवन्धान निरूपयति- "दन्तावल-च्छाग-तुरङ्गमाणां फ्रीडाप्रकारश्च भवन्ति यन्धाः। इधरसरगुफालमीमा नोदाहता विस्तरभीतितस्ते ॥ २०॥ ३) "पिस्तरभारतस्ने" दति पुस्तकें लिखितम ॥

·७६
पञ्चमायर्व
-
इत्यादि भूरिविधं ग्टन्ती
प्रायःसुखं विन्दति केलिर) ॥ २४ ॥
विपरतिरतावयोग्यां स्त्रियं दर्शयति-
अल्पप्रयुष्ता ऋतुयोगयुक्ता
गर्भालमा स्थूलतनुर्नताजी।
क्षीणा नवोढा ज्यरिता च नारी
चारति विपरीतवन्धे ॥ २५ ॥
इति पुरुषायितसमुद्देशः ।।
[८] अथ सत्कृितादिसमुद्देशः-
श्रथ मात्कृतं लक्षयति-
"द्रवतियदि न नारी प्रौढरागानियुक्रा
मृदुनिधुवनयोगे दन्तसन्धो समारम् ।
(१) "पाप्रसृता दात पुस्तपाय पाठान्नरम् ॥
(1) धगज्ञस्तुस्तके मातााद ममुद्देशाग पाठान्तरामिदमयिक गुपलभ्यते-
अथ मतादितगमुद्देश
“वामस्वामावान्मदनस्य रागा हस्तमहारादतिमभ्युपैति ।
तस्माद्यवास्थानमा वियोवरातनाग मुरतोपदेशे ॥ * ॥
यद्यनारान्त दि रहा मुश्शा, भजन्ता गरतोपचार ।
रान्तादित नाम वदन्ति तज्ज्ञा निस्तारणहस्तेन तदा पतारम् ॥२॥
सागुष्टमध्यागुलसम्पहारान् म जायते उगलनामधेय ।
•य पेयलाशप्रभवोऽभिधान गोलार्वान्दै म नु विन्दुमाल ॥३॥

·सिन नामः धिमुख भूयः धानिमा माया मगर || प्रय म्ननितम्यम्पं निरूपयति- रि तिमिलनांग माना निगमनुमगनी पदना पानी। मुगगनांवाला नारन्दा पनि ग्गनिमिति गमानं निगमानं ॥२७॥ गवम्बिधकरणम्य फलनिम्पयति । पाटिगांग: मुकाममा मापनाग मागि। बालानुगगी लग प्रकार माग्यं ममापाटयना पिपियम् ॥ ८ ॥ नि गीतनादि गांगः ॥ निमः मापा ) इनिधीसपिगंगर मानविपिगणितं पयमाप.पत्रमागापः ।। ममाममायं प्रत्यः ॥ (9) Mirritinteri " Faima 47:। गंगना पOTI PATI (या गपुम्नायं परिशिष्टं पाटान्तरम् । "पथमः मायाः- ·पञ्चमायफ [६] “अष्टनायिकासमुद्देश:- अथ स्वाधीनपतिकायाः स्वरूपंनिरूपयति- "यस्याः पतिर्लिखति केलिकथानुरक्तः पार्श्व न मुञ्चति मनोभववेगयुक्तः । स्यात्सुन्दरी मकलमाख्यकलानिधाना म्वाधीनपूर्वपतिकेति वदन्ति तज्ज्ञाः २६ ।। अथ उत्कण्ठितायाः स्वरूपं निरूपयति- पुप्पाङ्गगग-रुचिरा तरुणी प्रियस्य तिष्ठत्यनागमनहेतु-विचारलोला । एपाऽवला न हि चिरं परिदेवनीया मोत्कण्टितेति कथिता कविभिः पुराणः ॥ ३० ॥ "अथ वासकसज्जितायाः स्वरूपं निरूपयति= सक्चन्दनाम्वरविभूषणभृपिताङ्गी या वल्लभागमन-मार्ग-बिरूढ-दृष्टिः । तल्पंगता रुचिरवामगृहेऽवशेते सा कीर्तिता जगतिवासकसजितेति ॥ ३१ ॥ अथ कलहान्तरितायाः स्वरूपवर्णयति- क्रोधान्प्रयातिचरणे पतितोऽपि कान्तः प्रायःप्रचण्डवचनाचरणनिरस्तः । . (१) गमुद्देशोऽयं गपुस्तो पन्चममाया समाप्ता दृश्यते इति प्रागेव परि शिष्ट निरूपितम।

·नपा मri नाही माhिit नानानन्द: ।।३।। श्रय विमानन्यायाः लनगं लचयनि-- "मंतर मिस पर दरा मंगफिी गर्म प माना। सापांगताम: मानापष्टि मा मिना गिरना ॥ "प्रय म्यगिडतायाः पम्पं निरूपयनि- "माननिय नम्मरमारगांग निदानमानगगनिनगपियवाद । पानामाभिमग मागी पुरल्या मा गनिनि कांगमा पर्शिम पुगः ॥३॥ "पय अभिमारिकायाः म्यरूपं निम्पयनि- पाराममहाग्गा रिनाग नारी या निर्मिना दि मानन मंन पानि । गुमाभिगारमिस परयरमगन्तुं मा कीर्मिता कर्गिममारिकनि ॥३५॥ थप प्रोपितायाः स्वरूपं निरूपति- "हमाल प्रनिरिगंन रमण यम्पा दन्या विधि मिल गुम्कायोगान । ( Prakrit नालामायगगमाबानम ।। (2) Marristir" नानां गमाधानता frIT

·पञ्चसायके
दुईरदुःखदहनः परिवोदताङ्गी
सा प्रोपिता प्रियतमा कथिना मुनीन्द्रः ॥३६॥
इत्यष्टनायिकासमुद्देशः।
अथ ग्रन्थोपसंहरणम्-
"यावचन्द्रकलाकिरीटइदय शलाधिराजात्मजा
यावद्वक्षसि माधवस्य कमला सानन्दमादीच्यति ।
यावत्कामकलाविवर्तचटुलं क्षोणीतलं राजते
तावच्छी कचिशेखरस्य कृनिनः काव्यं मुदे दीव्यताम् ॥३७॥
यावल्लेखां वहति शिरसा शङ्करःशीतरश्मे-
यावेदावदनकमले ब्रह्मणःसन्तिसाङ्गाः ।
‘यावंद्गङ्गा वहतिभुवने यावदाकाशभानु
स्तावत्कीर्तिर्वसतु विमला सा त्रिलोकीञ्चयायात् ॥ ३८ ॥
इति पश्चमःमायकः ॥
इति कविशखर श्रीज्योतीश्वराचार्यविरचिते पञ्चसायके
पञ्चममायकः।
समाप्तश्चायं ग्रन्थः ॥
(१) घ संज्ञक पुस्तके चरमं पादत्रयमित्थं पठ्यत-
यावद् भास्वान गगंन पलके द्योतयन विश्वमायाः।
नाम भ्रामं चरति धारणा यावदास्ते संशला
• तावद् गोपान्नज गणपतःप्रीतये काव्य मस्तु ॥१०॥

·" " ""प्रभा नवमित: . पञ्चमायकस्थाऽशुद्धिपत्रम् । पृ.पं. अशुद्धम् शुद्धम् पृ.पं अशुद्धम् शुद्धम् नांदया नांदया: ८८लितन मितिम ह गाना पूर्णमाम्या । पूर्णमाम्या न "न २ ७ पंगनागे प्रगनारी 1.द्विग द्वितीयः सायकः पिडद्वश "२. चतुःपने चतुःपट {१६निकृष्णतः निकृष्यंत्र ७ च्चानिगचि चातिनीच प्राइव ॥ २२ पुस्तक पुम्न ४:यपादयो दयामादयो 13 -महम भद्गम ६तियों नियां १४. नमितः ५ ११ रान रा २वम्धुगी कम्युगटी ६ नायुयायाः नारायाः ३ ज्योतिरंश ज्योतिरीश: २भवे भये- " २२नायापन नायौवन ७ १८१५ पुम्तमाय ग ग पुस्तकीय गार्हस्थ्य २६ लयचनि लक्षयति है य? गयः ८स्ताय म्तरुपय ८१८ इथय ये २० १२ मादहन्त्रा मोदहन्ली वर्षणिती मगिरताः २० स्यु इति स्युरिति निन्दिता নিলিঃ । नातिम प्तिम . १५ गमार समाच रिप -३मचन्दन सचन्दन ६२० नया बनच्या ,, २० धर्मनिन धर्मनित दुरिमा शनिमन्त रानिमूलः प्रथम' मायक ३ घमनमान धर्मजगान १० बबट: 12፡ ७ चिम्चाफ निघाफ ५ १३ चाय गय " ६ गईम्थ " " " " दरम- ०८ "पा: " 4 प्पन " १६देशः " ३ १५ मदुगातः ८ नाण , मदगनि चा मांगन भुनना अगम्बयन दाप हररामचन्दन रक्तचन्दन २. नाशुदम नानिशुद्धम ३१. माह माह ३३ ५र्शियन সিখান ३५ कुशादि भुनना २- श्रम्पयन ·" " "" " "मन्न पत्र पृ ए. श्रशुद्धम् शुद्धम ४ ऋमि ऋतिम: ६वधना पिपिना दु:ख -५ १० नानामिमा तन्निमिना मम्यापन सम्यापन २३ रन्धारादी कायराना - " पृ.प शुद्धम् शुद्धम ८पनापन विनायत ०पाठापा पाठस्यास्या गृन व ३७ १६ मनोननारम मनाननारन ३६ ७ गोणीमुनेत गाणामुतन चामुगडमन्त्रः चामुगडामन्त्र. भिपर भयरी! ३७दात इति ४२.१७ धवातु धमास्तु ५.४१७ मुम्बप्रसव मुखप्रसव चतुर्थ मायक १ सताता चाही ३ नणरूप मगरपद ,, १७ राति डोऽनि ., १५ तत्रायलभ्यते तनापनभ्यत गहनायक गृहनायर पञ्चम.माक. ६६ चतुग मायरः पञ्चम सायर' ७१. स्यादप स्पादष ७२ पादा पादा ७ाम्यनमा বিলায়। २० पुसीय पुस्ताय Gy १२ इनि इति परिशिष्टम् ८० १३ पश्चम पन्चम १७ पाटनय पाटवयं " ·अपूर्व विज्ञापनम् । . अयि ब्रह्मानन्दसहोदगनन्दमन्दोहदोहनरमालसाः कामकलारह- स्यविज्ञानलालसा: सरसहृदयाः सहदया:। नतन्न विदितं श्रीमता 'यद्धि नाम कामाव्यतृतायपुरुषार्थरहस्यज्ञानमपि गृहम्थाना नितान्त- मावश्यकमिति । तदर्थ च कल्याणकविरचितोऽनङ्गराग्यो ग्रन्थो नितरामुपयोगी एप हि सरलया भाषया मर्व कामशास्त्रतत्वं सम्य. गाविप्करोति तम्यतम्य सटिप्पणम्य मुद्रणं जातम् । सन्ति चात्र गुलकृष्णपक्षयोः प्रतिपदादेतिथिक्रमेण वीणा तत्तदंगेपुदक्षिणवाम- पार्श्वयोः कामस्यारोहावरोहा, तत्तदंगम्पादिना स्त्रीणामाशुद्रावर्ग, पभिन्यादयः बीभेदाः शशादय: पुरुषभेदाः आलिङ्गनादिविवरणं, चित्ररतानि. कन्यावरण, कन्याविनम्भणं,त्रीणामनुरागविरागाचह्नानि, अनेक वशीकरणादियन्त्रमन्त्रविशेषाः, यूप्ययोगा:-देतवमादयो वि. पय: । नितान्त गोपनीयमिदम । प्रत्युपयोगिनोऽतिदुर्लभभ्य चात्य मूल्य साधरुप्यकं मात्रम् ११३) ये महाशया एतत्प्राप्तुमीहन्त त: गोध्रमव का प्रध्यम ॥ कुचीमारतन्त्र-श्रीवुचीमार मुनिप्रगीत माहित्याचार्य पं० मथुग. प्रसाद दीक्षित द्वारा संशोधित । मोतीलाल बनारमीदास, पञ्जाव संस्कृत पुस्तकालय, मैदमिट्टा बाजार, लाहौर।।

·॥ यन्त्रस्थ ॥
वीरभद्र विचित
"कन्दर्पचूड़ामणिः"
अति दुर्लभमिदं प्राचीन ग्रन्थान कामशान मर्चम्चभूतम
महर्षिवात्स्यायनप्रणीतम्य काममत्रम्य मग्नसरसपद्यमयं व्याख्यानम्
कियचाम्यवैचित्र्य मिति त्वम्य पद्यमयन्यार यानेन म्फुट मेव प्रतीयते
ग्रन्थशायं साम्प्रतं मुद्रणायम्थायां वर्तते । म्यल्पनेव कालेन श्रीमत
नयनयो गचग भविष्यति ।
श्रीवात्म्यायन प्रणीतं
॥कामसूत्रम् ॥
यशोधर विरचितया जयमंगलास्यटीच्या समेतम् ।
अतिदुर्लभमिदं ग्रन्थरत्नं कामनामानं तृतीय
पुरुषार्थ मम्यक् प्रोद्घाटितरहस्यं कर्तुमद्वितीयमेर
वरविर्ति । अतिप्राचीनं मकलस्यापि कामशास्त्र
प्रपञ्चस्य मूलभूतञ्च साम्प्रतं यदुपलभ्यते तदेत
देव। किम्बहुना-अनन्ते भारतीयविद्याभाण्डागारे
कामशास्त्रस्य सर्वस्वभूतमेतदेवावशिष्टमस्ति । एत
स्य विचित्रता तु एतदवलोकनेनैव ज्ञातुं शक्यने
नान्यथेतिगृह्यतामिदं सहदयैः मत्वरमेव ॥
Within thistorie Lutton lukevat - his
Pi Buy Bhimash ,HORI
मोतीलाल बनारसीदास,
पचार संस्कृत पुस्तकालय,
संदमिट्टा बाजार,
लाही