Sringeri Sharada Peetham
Ac No 239 Vyadhikaranatippani
Front matter
Sri Sharada Peetham, Sringeri
MANUSCRIPT PRESERVATION CENTRE
004 207
[ NG. NO. NEW 239
FOLO 1066
TITLE
1.कारकावलीसहित मुकानयो ।
2 अधिकारियो ।
अथनागदीशीव्यधिकरणटिप्पणकालीशेकरीप्रारभ्यते WAPM- AAISA जा-व्य ॥श्रीगणेशायनमः॥नन्विदेवाच्यंज्ञेयत्वादित्यत्रसमवायितयावाच्यत्वाभावरूपस्यसाध्याभावस्यप्रसिद्धावपूिप्रमेयवानवाच्यत्वादित्यादि का-शे केवलान्वयिनितदप्रसिद्धरनडागन्मूलस्यन्यूनत्वमतआहाप्रमेयसाध्यकेचतिजगदीशेनोक्तम्ानन्वत्रापिसमवायितयावाच्यत्वोभार १वस्यैवस्वीयलक्षणपटकत्वसभव भावान्तरानुसरणस्यस्वव्यापकसाध्यतावच्छेदकव्यापकप्रतियोगिताकाभावघटितवस्यमाणसार्व भौमीयलक्षणाभिप्रायकतयाभाववेनाभावाभावीयप्रतियोगित्वस्पप्रमेयत्वरूपसाध्यतावच्छेदकाव्यापकलाताभावत्वेनाभावाभावलक्षणा घरकत्वंदुरिमेवेतिचेन्नासमनियताभावानामैक्यमतेनैवतभिधानादिति अथकिस्वरूपसबंधनतादात्म्येनवाप्रमेयस्यसाध्यतापामभा वप्रसिद्धिः कति नाय वह्नित्वेनप्रमेयाभावपरित्सत्यात्तिमात्रयत्तिगगनवा दिनाप्रमयाभावानधावनस्यसंदर्भविशेधापत्तेः। नापिद्धि तीयः। ननुकालिकसंबंधेनप्रमेयसाध्यकस्थलेकालिकसंबंधेनसाध्याभावस्यप्रसिद्धिः कार्यायव्यवहितवक्ष्यमाणजागदीश्यसंगते स्तादातयेनसाध्यतायामपितदोषस्यसंभवेस्थलान्तरानुधावनवैय्यर्थ्यादिति संवैधेसामान्यनसाध्य तोयामपितदोषस्यजागरुकत्वादि निचनाबंधसामान्येनसाध्यतोस्थलेवाप्रसिद्धःकृतकलाता ननुकालिकसंबैधेनप्रमेयसाध्यकस्थलेइत्यादिजगदीशेग्रन्थस्यसेबन्धसा मान्यान्तर्गतकालिकसंबंधस्यापिसाध्यतावच्छेदकसंसर्गत्वमित्यभिप्रायकत्वादिति १ अप्रसिद्धिदोषस्यैक्सत्वान्मूलेप्रतियोग्यत्तिश्चे सादिदोषान्तरंकिमर्थअतस्तदवतारार्थशंकतानन्विनि अव्यभिच रितत्वमिति अथदेवाच्यंज्ञेयत्वोदित्यादि ग्रंथाभिप्रेतमितिशेषा तथा चनचैवघटइत्यादिमूलस्य केवलान्वपिनियभिचारित्वेनालक्ष्यताप्रदर्शनपरत्वान्नपूर्वापरमूलासंगतिरितिध्येयमितिजगदीशअथव तर्हिताशसामानाधिकरण्याभावाल्याप्तिरितिमूलासंगति अथदेवाच्यज्ञेयत्वादिग्रंथस्यपारिभाषिकाव्यभिचरितत्वाभिप्रायकृतयातादं राम शवृत्तित्वसामान्याभावस्यव्याप्तित्वाभिधानानुपयुक्तत्वादितिचेन्नाअथवाच्यतेयत्वादिस्पादिमूलस्यपारिभाषिकाव्यभिचरितत्वाभि १ प्रायकतयानचैवमित्यादिमूलस्याष्यलक्ष्यताप्रदर्शन परत्वेनचसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नप्रतियोगिताकेत्यादिनन्यस्यालस्यत्तापरि हारपरत्वाता ननुअव्यभिचरितत्वस्यपारिभाषिकपुरत्वेन्यभिचाराधीनविरोधिज्ञानविषयत्वस्येवव्याप्तित्त्वनियमभंगःस्पादित्यत उक्तैमूलातादेशसामानाधिकरण्याभावोल्याप्तितत्संगतः। तस्याप्रामाणिकत्वाभिषायेणशकतोप्रतियोग्यरतिश्रेतिअत्रयत्समानाधि करणाइत्यस्यायुक्तौसाध्यव्यापप्रतियोगितावच्छेदकप्रतियोगिताकस्यात्मत्वसामान्याभावस्पापियावदंतर्गततात्तस्पचव्यापकताघ टकसमवायसंबधेनप्रतियोग्यधिकरणेकेनापिसंबंपैनारतिवादयमात्मानानादित्यादावव्याप्तिस्तस्तदुपातमित्यग्रेसुसुटीभविष्यति तिजागदीशीननुसर्वनैवगगनाभावाभावस्यतादशत्वात्तस्यचयांबदन्तर्गतस्य हित्वधिकरणावच्छेदनप्रतियोगिसामानाधिरण्या भोवादसंभवइति तत् कथंपरिसक्तमितिचेन्नानादशाभावस्यतिमत्वेनविशेषणीयत्वातातथाच तादाभावस्युगगनरूपतयार' तिविरहात्मादायनासंभवति।ननुव्यासज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकैकदेशरत्यभोवस्यैकदेशभेदस्यचसरेवस्वीकारात। आत्मपटयोनत्मित्वमितिप्रतीसोभयत्वावच्छेदनात्मन्यप्यात्मत्वसामान्याभावस्यसत्वेनतत्रज्यापकताघटकसमवायसंबंधेनप्रे तियोगिसामानाधिकरण्यसौलभ्यादयमात्माज्ञानादित्यत्राव्याप्तिविरहेणकथंनवारणाययत्समानाधिकरणदलंनिवेशितमिति अत्रके चिताव्यासज्यत्तिधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकाभावानभ्युपगमाताअन्यथायत्समानाधिकरणदलनिवेशपिधूमवान्चरित्यादावतिव्याए त्यापत्तेधूमायभावस्यपर्वतायोगोलकोभयत्वावच्छेदेनपर्वतादौसत्वेनसाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकत्वविरहेणलक्षणाघट कत्वादित्साहुनिन्नासाध्यल्यापकताघटकसाध्यवहात्तत्वस्यव्यासज्यत्तिधर्मावच्छिन्नाधिकरणत्वानिरूपितत्वनिवेशेनैवधूमायूर भावस्पलसणघरकतयाधूमवान्वन्हेंरित्यांदावतिव्याप्त्यनवकाशाताव्यासज्यत्तिधर्मावच्छिन्त्रानुयोगिताकाभावानभ्युपगमस्यौनुचि व्य तत्त्वादिति अत्रेदसमाधीयते।रूपध्वंसाभावाभावस्थयावदन्तर्गतस्पस्वविशिष्हेत्वधिकरणावच्छेदेनानियोगिसामानाधिकरण्या जशभावनतत्राव्याप्तिरनायत्समानाधिकरणलमितिान्नुवन्हिमानधूमादित्यादावपिप्रलयाभावाभावस्पसाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रति शशायोगिताकस्यस्वविशिष्टत्वधिकरणाबच्छेदनप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावेनाव्याप्तिसभेवेऽयमा सानादित्याद्रीयत्समानाधि करणदलल्यारतिदानोजगदीशस्यासंगतमितिचेन्नामहाप्रलयानंगीकारमतव्याप्तिविरहातातस्यमहाकालान्तर्भावणप्रतियोगि सामानाधिकरण्याच्चस्वविशिष्टत्यादरप्रवेशतत्राव्याप्तिविरहाताउभयथैवायमात्माज्ञानादित्यत्राव्याप्तिसंभवग्रंथकारस्यनत्राच्या प्तिदानस्ययुक्तत्वादितिावस्ततस्तमहाकालस्यापिहेत्वधिकरणतायाअसत्वेपिहेतु सबैधितोत्स्वविशिष्ठत्तधिकरणमहाकाला न्तविणाप्रलयाभावाभावप्रतियोगिसामानाधिकरण्यादल्यास्यनवकाशात। प्रतियोगिसमानाधिकरण्याहन्हिमानधूमादित्या दाव व्या रेवासंभवादितिध्येयमाअधात्र आत्मत्वाभावस्यापिसमानकालीनखादिसंबंधेनप्रतियोगिसमानाधिकरणालथमव्याप्तिरुतेति मेवमा प्रतियोगिसमानाधिकरणाइत्यत्रप्रतियोग्यधिकरणवृत्तित्वस्येवनिवेशानासंबंधित्तनिवेशेतुगगनाभावाभानस्यसमानका लीनत्वादिसंबंधेनप्रतियोगिसमानाधिकरणतयाव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभाव विनापिसर्वत्रलक्षणसमन्वयातमतियोग्यत्तिश्चे त्यादिग्रंथानुत्यानप्रसंगः। नचहेतुसमानाधिकरणाइत्यपहायसाध्यसमानाधिकरणायावन्तस्तारशाभावाःस्वविशिष्टयधर्मावच्छि नहेत्वधिकरणावच्छेदेनप्रतियोगिसमानाधिकरणास्तधर्मवत्वमित्येवलक्षणकुतोनरुतमितिवाच्याद्रव्यमात्मत्वादित्यादौमहा कालैंसाध्यसमानाधिकरणस्यद्रव्यूत्वादिसामान्याभावस्यस्वविशिष्टत्वधिकरणाप्रसिद्याव्याप्तिप्रसंगातादेशिकविशेषणतयासा राम ध्यसमानाधिकरणोक्तीचगौरवादितिजगदीशः।अथादेशिकविशेषणतयासाध्यसामानाधिकरण्योक्तावापद्रव्यत्वात्मत्वयाभयाभा//२ वस्यापितादशस्यस्वविशिष्टहेत्वधिकरणाप्रसिद्याव्याप्तितादवस्थ्येनकथं गौरवमित्यक्तमितिचेन्नावैशिस्यव्यासज्यरतिधर्मानब च्छिन्नप्रतियोगिताकत्वेनसाध्याधिकरणवृत्यभावस्यविशेषणीयत्वादितिाकेचित्तुस्वप्रतियोगिसामानाधिकरण्यजगहत्तिभिन्नत्वाभया भाववत्वस्याभावविशेषणत्वान्नोक्ताभावमादायान्याप्तिरिसाहानचेतथापिसमनियताभावैक्यमताअयमात्माआत्मगगनान्यत रत्वादिपत्रातिन्याप्तिन्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावस्येवतत्रसाध्यसमानाधिकरणतयातस्यचयावतएववाच्यत्वादिरूपप्रतियोगि सामानाधिकरण्यादितिवाच्यमासमनियताभावानामैक्यमनेगीरुत्यैवगौरवाभिधानादितिध्येयायत्तुयत्समानाधिकरणायावतस्ताह शाभावाःसाध्यसमानाधिकरणास्तत्वमित्येवलक्षणमस्तुस्वस्वप्रतियोगिसामानाधिकरण्यप्रवेशेबीजाभावइति तत्तुच्छ तथासतिय समानाधिकरणायावतोऽभावाःसाध्यसमानाधिकरणाइत्यस्यैवसम्यकलेसाध्यल्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकाइत्यस्यव्यर्थखाप तेरितिजगदीशः अश्यावत्पदोपादानेपिकालोगोमानगोत्वादित्यादीअतिव्याप्तिवारकनयाहेत्वधिकरणावच्छेदेनसाध्यसामानाधिक रण्यवक्तव्योअन्यथागोवाभावस्यापिष्टिकालाद्यवच्छेदेनसाध्यसमानाधिकरणत्वेनातिल्यात्यापत्तेः। इत्यंचयत्किंचिदभावोहेत्वर धिकरणावच्छेदेनसाध्यसमानाधिकरणइत्यस्यैवसम्यक्त्वेयावदन्तस्यवेय्यर्यकर्थनोक्तंजगदीशनेतिचेन्नासाध्याधिकरणरतित्व स्यदेशिकविशेषत्वासंबंधेनवाच्यतयाकालागोमान्मोलोदित्यादीप्रलयान्यत्वायभावस्यप्रलयात्वादिस्वरूपस्यदैशिकविशेषणतासे बंधेनसाध्याधिकरत्तितयाअतिव्याप्तिविरहेणएतन्मतेहेत्वधिकरणावच्छेदेनसाध्यसामानाधिकरण्यस्याक्तत्वादिति तथाच यावत्पदानुक्तीपराधभावमादायधूमवान्वन्हेरित्यादावतिव्याप्त्यापत्तेरितिानच्वन्द्यादिसामान्याभावमादायव हिमानूधूमादित्याग वन्यासिरितिवाच्यमाहेत्वधिकरणहीनत्वस्यापिदैशिकविशेषणतयावाच्यत्वादितिध्येयमो केचित्तुव्यापकत्वदलबैय्यध्यकयनेनप्रति ।
जा-व्य योग्यतृतीत्यादिमूलासंगल्याप्रकृतीपयोगित्लयावत् पदस्पवैय्यर्यकथनंतुनप्ररुतोपयोगिइतस्तन्नोजगदीशेनोक्तइत्याह-अया का-शत्रप्रतियोगिसामानाधिकरण्यघटितलक्षणेपिविशिष्टशभावोभयाभावादिकमादायन्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावासखेपिलक्षणगमनसं ३ भवेनप्रतियोग्यवत्तिवेत्यादिग्रंथानुस्थितिप्रसंगस्यस्वयंवक्ष्यमाणत्वेनइदानीमेतत्कल्पेतदभिधानमनुचितमितिचेन्नाएतल्लक्ष णरुन्मतेविशिष्टाभावस्यप्रतियोगित्ववैशिष्ट्ये उभयाभावस्यप्रतियोगित्व यदभावप्रयुक्तोभयाभावस्तस्मिन्नेवस्वीक्रियतेविशि ष्टाभावस्यविशेष्यप्रतियोगिकत्वमुभयाभावस्यउभयप्रतियोगिकत्वमितिमतानसारेणवीजमात्रमुपन्यस्यतत्तदभिधानादिति एवंचकस्यचिन्मने एतल्लक्षणेपिण्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावोत्थितिरस्त्येवसाध्यसामानाधिकरण्यघटितलक्षणेतदपिनास्ती तिभावः अथात्रयत्समानाधिकरणायावन्ताताहशा भावाः भावभिन्नाइत्यस्यैवसम्यक्त्वेस्वस्वप्रतियोगिसामानापिकरण्यप्रवेश व्यर्थति हेत्वधिकरणरतित्वंचविशेषणतयाबोध्यनेनवन्हिसंयोगात्मकाभावमादायवहिमानधूमादित्यादौनाव्याप्तिरिति नचतथा पिप्रतियोगिवैय्यधिकरण्यघटितव्यापकताकल्पेपर्वत इतियत्किंचिज्जन्यज्ञानविषयत्वाभावाभावस्यभावभिन्नत्वाभावेनतमादा यवन्हिमानधूमादित्यादावसंभवइतिवाच्योप्रतियोगिवैय्यधिकरण्यापटितव्यापकत्वस्यानुशरणीयत्त्वादितिअत्रोच्यतेसप्तपदास तिरिक्त पदार्थस्यानभ्युपगं तमताअभावत्वस्याभावत्तिप्रतियोगित्वादेश्वाभावात्मकतयाघटाभावभिन्नमभावत्वात् इयत्रा राम तिव्याप्ति हेत्वधिकरणदत्यभावमात्रस्येवभावभिन्नत्वादितिाअथयत्समानाधिकरणायावन्तस्तादशाभावाप्रतियोगित्तयइत्य - स्पसम्यक्त्वेकतंगुरुतरस्वस्वप्रतियोगिसामानाधिकरण्यनिवेशेनेतिचेन्ना वहिमानधूमादित्यादौसाध्यव्यापकतावच्छेदक प्रतियोगिर ताकवाच्पेत्वतित्वविशिष्टवाच्यत्वाभावस्यगगनाभावयत्किंचित्वधिकरणान्यत्वैतेदुर्भयाभावस्यचप्रतियोगितित्वोभावेनासंभवा पत्तेरितियदपियत्समानाधिकरणा:साध्य व्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकापावन्ताभावादेशिकविशेषणतयोभसरत्तयस्तत्व मित्येवास्तलक्षणस्वस्वप्रतियोगिसामानाधिकरण्यांनभोवेगौरवाता हेतुसमानाधिकरणस्यतत्तदयोगोलकान्यत्वाभावस्यैक्दैशिकविश षणतयो भयत्तित्वविरहाडमवानवन्हरित्यादावतिल्याप्तिविरहात्तन्मन्दन। हेतुसमानाधिकरणस्यवहिसंयोगात्मकाभाव स्यदेशिकविशेषणतयोभयरतित्त्वविरहाइहिमानधूमादित्पादावव्याप्तिप्रसंगातानचभावभिन्नस्येवहेतुसमानाधिकरणाभावस्यप्रर वेशनैष दोषः॥तहटभिन्नघटत्वादित्यादावतिल्यास्यापत्तेतहटभिन्नत्वायभानस्यतहरत्वादिस्वरूपत्वेनभावलाताघटत्वादिनात इघटभिन्नत्वाद्यभावस्या भयरत्तित्वादलैपल्लवेनतिजगदीशअत्रकल्पयावत्पदानुक्ताधूमवानुवन्हरित्यादावतिव्याप्तिः इदानींतु यावदतर्गतस्यतत्तदयोगोलकान्यत्वाभावस्यतुदीयरूपध्वसवदन्यत्वाभावस्यचाविशेषणतयोभयत्तित्वाभावान्नातिव्याप्तिाय समानाधिकरणादलानुक्तीवन्हिमानधूमादित्यादीतद्देदीयरूपध्वेसवदन्यत्वाभावमादायाव्याप्तिाव्यापकत्वदलानुक्तीतत्पर्वतीया रूपध्वंसात्मकाभावमादायतत्रैवान्याप्तिादेशिकविशेषणतयेत्पनुक्तौनत्नत्यागोलकीयरूपध्वंसात्मकामावस्यापिकालिकादिसेंबधेन उभयत्तित्वााभिचारिण्यतिव्याप्तिरितिानचात्रकल्पेसेयोगाद्यात्मकोभावमादाय सर्वत्रासंभवसंभवतमपहायकवहिमान्धू मादित्यादावव्याप्तिरित्यक्तंजगदीशेनेतिवाच्याप्रमेयवान्घतभेदत्त्वादित्यादौलक्षणगमनाताविषयतादेस्पिनियामकत्वमतेघरभैरे दइत्याकारकयत्किंचिज्ञानाभावस्यापिहेत्वधिकरणवृत्तित्वविरहेणतमादायाव्यास्यसंभवाताअथात्रतत्पर्वतवृत्तिरूपध्वंसात्मक गाच्या कामावस्यापिताशयावदंतर्गतस्यविशेषणतयोभयत्तित्वविरहेणवन्हिमान्धूमादित्यादावव्याप्तितिचेन्नाप्रतियोगिवैय्यधिक का-शरण्यापूटितव्यापकत्वस्यानशरणीयत्वादितिाअत्रेदंशंकतोतइभिन्नघटवादित्यादीतहदरतिरूपध्वंसप्रागभावात्मकाभावस्यया वितर्गतस्यभावभिन्नस्पशिकविशेषतयोभपत्तित्वविरहान्नातिल्याप्तिरितिचन्नाआदिपनगणभिन्मंगुणत्वादित्यादावतिर व्याप्तेरुक्तत्वातनचतथापितद्रूपमेदगुणत्वप्रकारकप्रमाविशेष्यत्वेतदन्यतराभावस्पताशयाबदतर्गनस्यभावभिन्नस्यविशेष णतयोभयत्तित्वविरहान्नातिव्याप्तिरितिवाच्याविषयत्वस्यज्ञानासमानकालीनतयातादशाभावस्यापसिनचतदूपभेदत मण वृत्तिवनदन्यतराभावस्यतत्क्षणविगमकालावच्छेदेनतपादोसत्वेनप्रसिद्धतयाताशयावदंतर्गतस्यभावभिन्नस्यविशषतयोभया तृत्तित्वविरहान्नतत्रातिज्यातिरितिवाच्यमातभावस्येतत्सणात्तित्वाभावविशिष्टतद्रूपत्वस्वरूपत्वेनकल्पनीयतयाभावभिन्नत्वाभा वाताअथात्रतहुत्वत्तिरूपध्वंसात्मकाभावस्यापिकालिकादिसबंधेनहेखधिकरणरत्तिनेयासाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगित्ताक स्यविशेषणतयाँभयरत्तित्वविरहाइहिमानधूमादित्यादावव्याप्तिरितिचेन्नाभावभिन्नपदेन विशेषणतयाहत्वधिकरणरत्यभावस्य लभ्यत्वात्ताशाभावस्पविशेषणतयाहेवधिकरणत्तित्वविरहेणलक्षणाघटकत्वात्।यदिचभावभिन्नपदेनविशेषणतयाहेत्तथि करणविवक्षणातत्क्षणत्तित्त्वतद्रूपभैदैतदन्यतराभावस्यतद्रूपनिष्ठज्यधिकरणधर्मावच्छिन्नप्रतियोगित्वाभावाभावस्यचतारश सबंधेनहेत्वधिकरणवृत्तितयानतमादायप्रोगुक्तातिव्याप्तिरितिविभाव्यतेोतदातत्यूर्वतरतिरूपध्वंसाभाव विशिष्टवाच्यत्त्वाभाचस्ये ताशरूपध्वंसाभाववाच्यत्वोभयाभावस्यनिरुक्तयावदैतर्गतस्यभावभिन्नस्पचशिकाविशेषणतयोभयत्तित्वाभावाहहिमान् राम धूमादित्योदरावव्याप्तिरेवएतत्कल्पदोषामंतव्यः। यदिच विशिष्टाभावप्रतियोगित्तवैशिष्ट्येउभयाभावस्यप्रतियोगित्त्वेच्यभावप्रो ।
युक्तोभयाभावस्तस्मिन्नेवस्वीक्रियतेवैशिष्ट्यव्यासज्यवृत्तिधर्मानवच्छिन्नत्वंवासाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताविशेषणदीयते।त दाएतन्मतेकोपिरोषोनास्तीतिनिपुणतरंविभानीयमाअत्रचसाध्यवलिष्ठाभावःप्रतियोगिव्यधिकरणत्वेनविशेषणीयतेनसाध्यवन्मा एक्समवायित्वावच्छिन्नवाच्यत्वाभावप्रतियोगित्वैनघटायभावस्यसत्वेपिनसाध्यवरिष्ठाभावप्रतियोगित्तानवच्छेदकप्रतियोगिताका भावस्याप्रसिद्धः इथंचतत्संबंधेनस्वावच्छिन्नानधिकरणसाध्यवनिष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकायोयस्तदन्यत्वेसतितत्संबंधावच्छि नाधेयतावच्छेदकेत्तरूपतत्संबंधेनसाध्यव्यापकतावच्छेदकमितिजगदीशेनोक्तम्।अथात्रयद्यत्प्रतियोगित्वावच्छिन्नानधिकरण साध्यवदतत्तत्प्रतियोगिताभिन्नत्वसाध्यव्यापकतावच्छदकत्वमित्यस्यवसम्यक्त्वे साध्यवन्निष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वपर्यता नुधावनव्यर्थमितिचेन्नाव्यापकतावच्छेदकत्वपदेन अधिकरणनिष्ठाभावप्रतियोगितानवच्छेदकत्वस्यैवप्रतीयमानत्वेननदनुक्तोल्यापक तांबुच्छेदकत्त्वपदस्यपारिभाषिकत्वापत्याजगदीशेनतत्परित्यक्तत्वाताव्यापकतापदस्यपारिभाषिकलशेकल्पलापवमात्रानरोधेनभट्टा चार्यणतयेवोक्तत्वाचाअथात्रकल्पेप्रतियोगिव्यधिकरणत्वनाभावस्यविशेषणीयत्वेपिसमवयित्वेनवाच्यत्वाभावप्रतियोग्यधिकरण त्वनघटादिभेदस्यसाध्याधिकरणेसवेनपुनरप्रसिद्धितादेवस्थ्यमितिचेन्नासाध्याधिकरणत्तितादशाभावप्रतियोगितावच्छेदिकायायाम तियोगितातदन्यत्त्वस्यव्यापेकतावच्छेदकत्वपदेन विवक्षितत्त्वातासाध्याधिकरणरत्तित्वंच स्वनिष्ठावच्छेदकताकप्रतियोगिताकदवलस बंधनाअवच्छेदकताचस्वावच्छिन्ननिरूपकताकाधिकरणत्वसंबंधेनस्वंसाध्यवन्निष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वेनाभिमताप्रतियोगि नानचूतथापिस्वावच्छिन्ननिरूपकताधिकरणत्वसबंधेनसमवायित्वेनवाच्यत्वाभावप्रतियोगित्ववत् पदादिभेदस्यापिसंसर्गतयातादश प्रतियोगित्वस्यापिसाध्याधिकरणरतित्वेनपुनरप्रसिडिस्नादवस्थ्यमितिवाच्या प्रतियोगितायाअन्यूनोनतिरिक्तरेत्तिधमोवच्छिन्नप्रतियो व्य गिताकभेत्स्यैवसंसर्गत्वाभ्युपगमातालब्धार्थिकासतीरूदिरित्यादि पडियारल्यानावसरेपङ्कजशब्दार्थविचारप्रस्तावेएतस्यस्वयमेवोक्तलाच का शेअथात्रलघुरूपसमनियतगुरुधर्मस्पप्रतियोगिताबच्छेदकत्वास्नीकर्तनयेषाद्यभावप्रतियोगित्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावस्थप्रतिर ५. योगितावच्छदकत्त्वोपरत्वावच्छिन्नप्रतियोगित्वापेक्षयालघुनिघटत्वे एवस्वीकरणीयमातथाचघतायभावप्रतियोगिखस्यसाध्यवनिष्ठा भावप्रतियोगितावच्छेदकभिन्नतेनघटायभावस्यसाध्यव्यापकतारच्छेदकप्रतियोगिताकतयायावदन्तर्गतस्यस्वविशिष्टहेत्वधिकरणावच्छे दिनप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यासंभवइतिचेन्नाअनतिरिक्तरतितपावच्छेदकत्वस्यानुशरणीयत्तातातथाचयक्तिचित्साध्याधिकरणा रत्तिस्वविशिष्टसामान्यिकायायाप्रतियोगितातदन्यत्वंसाध्यव्यापकतावच्छेदकत्व मितिम मुदितार्थः इत्येचघराद्यभावप्रतियोगिताविशि टसामान्यस्यैवसाध्याधिकरणारत्तितयातदन्यत्वस्यघटाद्यभावप्रतियोगित्ते सत्वेनपटाद्यभावस्यलक्षणाघरकत्वमितिसर्वसुस्थितनाव स्ततःसाध्यवतिष्ठामावस्यतत्संबंधावच्छिन्नप्रतियोगितायाः सामानाधिकरण्येनानवच्छेदकत्वमेवतत्सबधेनसाध्यव्यापकतावच्छेदका त्वं वाच्यम्। तत्रसाध्यवन्निष्ठत्वमभावस्यस्वरूपसंबं धेनग्राह्यम्। तेनस्पस्कालत्वादिस्यादास्पदत्ताभावस्यापिकालिकसंबधेनसाध्यव तिरत्यायावदनंतर्गत त्वेनवाच्यत्वाद्यभावस्यचतारशस्यप्रतियागिसामानाधिकरण्येपिनक्षतिः इत्येचजातिसामान्याभावादेरपिस्न्यादि व्यापकतयातत्प्रतियोगिकस्यजात्यादिस्वरूपस्यहेतुसमानाधिकरणामावस्यप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावादसंभवापरतोऽभावा- इत्युक्तम्भावभिन्माइतिचतदर्थतिजगदीशेनोक्तमानचप्रमेयवान् घटाभाववादित्यादौजातिस्वरूपाभावस्यहेत्वधिकरणनित्वाभा विनलक्षणाघटकतया भावान्तरमादायलेक्षणसमन्वयाताकथमसैम वापत्तिरित्यक्ताजगदीशेनअव्यात्यापत्तिरित्य स्यैववतुमु राम चितत्वात् इतिवाच्यम् विषयतादेतिनियामकत्वमतेघराभावानुयोगिकविषयता संबंधेननित्सतानाभावाभावस्यव्यभिचारित्वादिसर्व - धस्यतिनियामकत्वमतेजातिसामान्याभावाभावस्यापितारासंबंधेनहेलधिकात्तितयानमादायोक्तस्थलेपिलसण गमनासंभवात्। अथघटत्वेनजातिसामान्याभावाभावस्यातिरिक्तस्यतादशलयातस्यचस्वविशिष्ट हेत्वधिकरणावच्छेदैनप्रतियोगिसामानाधिःण्रभावाने रसंभवापत्तिरितिचेन्नाभावभिन्नत्वपदेनसाध्यवहत्तिभावप्रतियोगिप्रतियागिकान्यत्वस्यविवक्षिततत्वाताअतएवमनोन्यत्वायभावस्थातर थात्वान्नातिप्रसंगतिदीधितीकारोक्तमपिसंगच्छतासाध्यवहत्तिभावरूपाभावप्रतियोगीप्रतियोगीयस्येतिविग्रहः भावप्रतियोगि तियोगिकान्यत्वोत्तौमनस्त्वात्मकस्यमनोभेदाभावस्यताहिरहाता पुनन्दीधितिकारोक्तासंगतिरतउक्तंसाध्यवतीतिप्रतियोगिपति योगिकान्यत्वोनोचतादशाभावाप्रसिद्विरतउत्तभोवइतिाननुसाध्यवहत्तिभावप्रतियोगिप्रतियोगिकान्यत्वरूपभावभिन्नत्वनिदेशेपिपायर वीत्वमनस्त्वएतदन्यतरस्वरूपस्यान्यतरोभावाभावस्यसाध्यवत्तिय सृथिवीत्वंतत्प्रतियोगिपतियोगिक वनमनस्वस्वरूपाभावस्यभावू भिन्नत्वविरहातादीधीतिकारोक्तासंगतिनादवस्थ्य मिति नचघटत्वनमनोन्यत्वामारगवतादृशभावभिन्न इतिवाच्या तस्यापिपृथिवीवपूर्व सणरत्तित्वविशिष्टपटत्वमनोन्यत्वाभावएतदन्यनरस्वरुपाभावमादायसाध्यव इत्तिभावप्रतियोगिप्रतियोकत्वादितिचेन्नसाध्यवत्ति भावप्रतियोगिनिष्ठेयत्प्रतियोगित्वंतदन्यप्रतियोगिताकोयोभाव-सएवभावभिन्न अभावइयर्थस्यैवपर्यवसितत्त्वादितिसाध्यवइत्तिभावश्च साध्यव्यापकताघटक संबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकोबोध्यातेनघटत्वनवाच्यत्वाद्यभावस्यपर्वतभिन्नभेदस्यपर्वतत्वस्वरूपत्वेनसाध्यवह तिभावत्वात्तत्तत्प्रतियोगिप्रतियोगिकत्वपिनलसणापटकवावस्ततोभावभिन्नपदेनसाध्यवहुत्तिभावीयप्रतियोगितावच्छेदकप्रतियार गिनाकान्यत्वस्यविवक्षणान्नकोपिदोषइत्यानिच्चिन्त्यमासाध्यबत्तित्वंयदियेनकेनापिसबर्धेनोच्योनदामनस्वस्वरूपस्यमनोभेदाभा वस्यकालिकादिसंबंधेनसाध्यवहत्तित्वेनमनोन्यत्वाद्यभावस्यातथात्वान्नातिव्याप्तिप्रसंगइतिदीधीतिकारोक्तासंगतिः।रूपभिवंगुणलार जा-व्या दित्यादौरूपत्वस्वरूपाभावस्थातथात्वातिव्याप्तिश्रायदिस्वरूपसंबंधेनसाध्यवत्तित्व विवक्ष्यतोनदाजातिसामान्याभावाभावमादायपुनर काशं संभवतादेवस्थ्यमातस्मात् स्वप्रतियोगिमत्तामहविरोधिताघटकसंबंधेनसाध्यवइजिवंवाच्यांतथासतिमनस्वस्यमनोन्यत्वाभावीयप्रतिर योगिमत्ताग्रहविरोधित्तापरकेसमवायसंबंधेनसाध्यवहतिविरहेणमनोन्यत्वाभावस्यनिरुक्तभावभिन्नत्वमस्येवेतिनासेगतिः।जातिस्व रूपाभावस्थस्वीयप्रतियोगिमत्ताग्रहक्रोिधिताघरकसंबन्धनसाध्यवत्तितयाजातिसामान्याभावाभावस्यलक्षणाघरकत्वमितिबोध्यम् एवंचव्यापकताघटकीभूतसाध्यवतिष्ठत्वमेवास्वप्रतियोगिमत्ताग्रहविरोधिताघरकसंबंधेनवाच्यम्।तावतवजात्यादिसरूपाभावस्यले क्षणाघटकतया संभववारर्णसंभवात। भावभिन्नत्वदलंव्यर्थमितिपूर्वपक्षोदुरिइतिसुधीभिर्विभानीयम्॥ केचित्तुस्वाभावलेस्वप्रतियोगि त्वमितिसमानाधिकरणधर्मावच्छिनप्रतियोगित्वस्यप्रतियोगितावच्छेदकस्वरूपत्वेनजातिसामान्याभावत्वावच्छिन्नप्रतियोगित्वावच्छिन्ना भावस्यजातिस्वरूपत्वेपिघटत्वेनजातिसामान्याभावाभावीयप्रतियोगित्वस्या तिरिक्ततयातदेवच्छिन्नाभावस्थजात्यनात्मकतयाघटत्वे नजातिसामान्याभावाभावस्यसाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिकलाभावेनलक्षणाघरकत्वात्तमादायनासंभवइतिपाहुन तदपिनमनोरम म।एवमपिहितामलक्षणेजात्यभावत्वेनघटायभावमादायासंभवत्यदुर्गरत्वादितिध्येयम्। परेतुसमनियताभावानामयिमतेघटत्वादिना जातिसामान्याभावाभावस्यैवघटत्वादिनावाच्यत्वाद्यभावस्वरूपातयातस्यचवाच्यत्वादिरूपप्रतियोगिसामानाधिकरण्यानासंभवशंका प्यस्ति भावभिन्नत्वंसाध्यवहत्तिभावात्मत्व किंवायथाश्रुतमेवमनोन्यत्वाद्यभावइत्याद्युत्तरग्रंथस्तुसमनियताभावानामनैक्यमतेघट देनयनोन्यत्वाभावमादायसंगमनीयानचेवमपिजातिवादिविशिष्टजातिसामान्याभावाभावमादायासंभवोदुरिएवेतिवाच्यमानारशाभाराम वस्यवस्यमाणस्वन्यूनत्तिधर्मानवच्छिन्नत्वविशेषणेनैववारणीयत्वोदित्साहः यत्तुसाध्यवहत्यभावप्रतियोगितावच्छेदकप्रतियोगिताका ६ इत्यर्थइतितन्मन्दमाकेवलान्वयिसाध्यकस तौतारशप्रतियोगितापसियाव्याप्तेः।गगनस्वरूपाभावस्यताहशत्वपित्तस्यहेतुसामानाधि करण्यास भवादितिजोगदीशी।अथात्रघटत्वेनगंगनाभावाभावीयप्रतियोगित्लावच्छिन्नाभावस्यगगनस्वरूपतयासाध्यवरत्तित्वेनसाधनस मानाधिकरणस्यसाध्यवदेवत्यभावप्रतियोगितावच्छेदकप्रतियोगिताकस्यघटत्वेनगगनाभावाभावस्यप्रतियोगिसमानाधिकरणतयाकवला न्वयिन्यपिलक्षणगमनसेभवादेतहषणमयुक्त मितिचेन्नास्वाभावत्वस्वप्रतियोगित्वमितिमतेसमानाधिकरणधर्मावच्छिन्न प्रतियोगित्वस्यप्रति योगितावच्छेदकस्वरूपलेनगगनाभावत्वावच्छिन्नप्रतियोगित्वावच्छिन्नाभावस्यगगनस्वरूपत्वस्वीकारेपिघटलेनगगनाभावाभावीयत्र तियोगित्वस्यातिरिक्तत्तयातवच्छिन्नाभावस्थगगनस्वरूपत्वस्वीकारेणतस्यैवासिब्तयाघलेनगगनाभावाभावीयप्रतियोगित्वस्यसार ध्यवदहत्यभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वविरहादितिध्येयम्। ननुसाध्यतावच्छेदकव्यापकप्रतियोगिताकयावभावोक्त्यैववाच्यत्वायभावमा दायउक्तातिप्रसंगव्युदाससंभवातासाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकाभावानांयावलोपादाने गौरवग्रस्तमतआ हाअतएवेति इतिजगदीशेनोक्तमातस्यायमाशय साध्यतावच्छेदकसंबंधावच्छिन्ननाशप्रतियोगिताकायावन्तो भावाःस्वप्रतियोगिता वच्छेदक संबंधेनस्वविशिष्टत्वधिकरणावच्छेदेनप्रतियोगिसमानाधिकरणास्तत्वमितिसमुदितार्थासंबंधान्तरावच्छिन्नाभावमादायासंभव वारणायसाध्यतावच्छेदक संबंधावच्छिन्नयुक्तीकालिकादिसंबंधेनप्रतियोगिसामानाधिकरण्याड्मवान्चरित्सादावतिव्याप्तिरत स्वप्रति योगितावच्छेदकसंबंधेनेतिानवसाध्यतावच्छक संबंधेनप्रतियोगिसामानाधिकरण्यप्रतियोगिते यथार्थ चित् बन्धावच्छि ग्राह्य ततएवनासंभवादिसंभवानापीतिवाच्यमासंबैधान्तरावच्छिन्नताशप्रतियोगिताकाभावमादायलमणगमनसंभवेप्रतियोग्य कृतिश्चेत्या शिमलानस्थितिप्रमेगाता यदपि ननयारशाभोवप्रतियोगितायाज्यांपर्कसाध्यतावच्छेदकंतारशकश्चिदभावोयावच्छिन्नाधिकरणावच्छे ला-व्य देनप्रतियोगिसमानाधिकरणस्तहमवत्वव्याप्तिरियुक्तीचवाच्यत्वाद्यभावमादाया तिन्याप्तिवारणसंभवातायावत्वलक्षणंगौरवग्रस्तमतआह का शेअतएवेतिातंदव्यसंगतमा प्रतियोगितामात्रस्यैवप्रत्येकपर्यवसिततेनवहिधूमोभयत्वादेलद्यापकत्वासंभवाद्विधूमोभगवानधूमादित्यो ७ दावळ्याप्तिभयेनतादृशनिरुक्त शंकितुमशक्यत्वात् तिजगदीश: अत्रेदेशकताउभयत्वस्थपर्याप्तिसंबंधेनएकत्वावेच्छेदैनाभोवसत्त्वपि प्रतियोगिवैय्यधिकरण्यघटितव्यापकत्वमस्येवेतिमिवम्।प्रतियोगिवैयधिकरण्यनिवेश्यवन्हिधूमोभयवान्धूमादित्यादावव्याप्तिवारणसभ विपिगुणान्यत्त्वविशिष्ट सत्तावत्वानद्रव्यलादित्यादावतिव्याप्तेः सत्ताबदभावीय प्रतियोगित्वाधिकरणेगुणेसत्वानतिरिक्तसाध्यतावच्छेदकीय भूतविशिष्टसत्वाधिकरणत्वसत्त्वेनसन्तावदभावस्यलक्षणघटकत्वेननस्यप्रतियोगिसामानाधिकरण्यसत्वादिति नवतत्रातिव्याप्तिभू तलभूतत्वोभयवानमूर्तत्वादित्यादिवत्स्वीकरणीयेतिवाच्याजगदीशमतेतनातिव्याप्त्यसंभवेनभवन्मतेतत्स्वीकारे नीवसंदर्भविरोधा पत्तेःनच तथापिसाध्यतावच्छेदकताक्च्छेदकावच्छिन्मानधिकरणत्वव्यापकताघटकेवाच्यसत्तावभावीयप्रतियोगिनिगुणेसाध्यतावर च्छेदकतावच्छेदकीभूतविशिष्टसत्तात्वावच्छिन्नानाधिकरणलेनविशिष्टसत्वस्पसत्तावभावीयप्रतियोगित्वाव्यापकत्वातासत्तावदभावीय स्यलक्षणाघट कत्त्वैननतान्तिव्याप्तिरितिवाच्या तथासतिस्वरूपतःसाध्यतावच्छेदकस्थलेबहिमान्धूमादित्यादावव्याप्तिः नवसाध्यतावच्छेद कलाबछेदकस्याभावादितिध्येयम् वस्ततस्त यथाऋताभिप्रायेणग्रन्थलतादूषितत्वेनप्रतियोगिवैयधिकरणपनिवेश्यतन्त्रात्याप्तिवारणनक्षति मावहतीतिभावानव्यास्तसोध्यतावच्छेदकातिरित्तधर्मानवच्छिन्नसाध्यनिष्ठप्रतियोगिताकोयः कश्चिदभावोयरधिकरणावच्छेदेनसा ध्यतावच्छेदूकसेबंधेनताशप्रतियोगित्वाश्रयसमानाधिकरणस्तत्वमितिजगदीशेनोक्तमाअत्रचवहिधूनोभयत्वावच्छिन्नाभावमादाय राम- धूमवान्चरित्यादावतिच्याप्तिवारणायानवच्छिन्नांतम् साध्यनिष्ठ पदमपितदर्थमपि॥धूमवान्चन्हे रित्यादीकालिकादिसंबंधेनघूमाय भावस्यहत्व धिकरणवच्छेदनप्रतियोगिसामानाधिकरण्यादतिव्याप्तिरतः साध्यतावच्छेदकसंबधेनेतिामसाध्यतावच्छेदकसबंधनप्रतियोगिर सामानाधिकरण्याक्तीप्रतियोगितायांसम्बंधावच्छिन्नवननिवेश्यतेप्रयोजनाभावाता तथाचवन्हिमानधूमादित्याव्यधिकरणसंबंधांवच्छिन्नम तियोगिताकवह्याद्यभावमादायलक्षणगमनसंभवेपिप्रमेयवानवाच्यत्वादित्यादौगगनादिरूपेणममेयोद्यभावरूपन्यधिकरधर्मावच्छिन्नाभा वैविनालक्षणगमनासंभवातानप्रतियोग्यरत्तिवेत्यादियथान स्थितिप्रसंग: अत्रचलक्षणेतादशपदेनसाध्यनिष्ठप्रतियोगित्वमात्रंपरा श्यता नतु साध्यतावच्छदकातिरिक्तधर्मानवच्छिन्नसाध्यनिष्ठप्रतियोगित्वपर्यन्तंतथासतियः कश्चिदभावोयधिकरणावच्छेदेनसाध्यताव च्छेदकातिरिक्तधर्मानवच्छिन्नसाध्यनिष्ठप्रतियोगित्वाश्रपसमानाधिकरणइत्यस्येवसम्यक्त्वसाध्यनिष्टप्रतियोगिताकत्वपर्यतमभावविशेषणव्य र्थमाधूमवान्वन्हेरित्यारावतिव्यास्यभावाता नाव न्मात्रोक्तीचच्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावविनालसणगमनसभवेप्रतियोग्यत्तिश्वेत्यादिमू लानवनारप्रसंग अथात्रधर्मानवाल्छन्न त्वमेवोच्यताकिंसाध्यतावच्छेदकातिरिक्तत्वस्यधर्मविशेषणत्तेनेतिासर्वत्रैवगगनरूपेणसाध्याभाव स्यलक्षणघटकत्वाव्यात्यूसंभवादिति चेन्नाअरवंडाभावघटकतयासार्थक्यातनिवमप्यनतिष-योजनकतयाकथमेतत्पर्यन्तंविशेष णमितिवाच्यमाभूतत्वमूतत्वोभयत्वावच्छिन्नाभावस्येत्यादिदीधितिसंगमनार्थकत्वात्। केचित्तुधमानवीनतमात्र निवेशनेप्रतियोगिता मात्रस्येवसंबंधावच्छिन्ननरतिमद्रुपधर्मानवच्छिन्न प्रतियोगित्वाप्रसिद्ध्या सभवःस्यादतउक्तमतिरिक्तंधशिष्णमानचधर्मविधयाधर्म निष्ठावच्छेदकत्वानिरूपकत्वनिवेशेनैवासंभवाभावात् तदारकमतिरिक्तान्त विशेषणव्यर्थमितिवाच्यूरियासानवेशवण्याभावात् त्यधि करणधर्मावच्छिन्नप्रतियोगितावच्छेदकलस्पप्रतियोग्यशेणकारीभूतधर्मेपिकेचिदित्यादिनाभट्टाचार्यै। स्वीकृतयातन्मते संभवस्तादेवर स्थ्याच्चैतिआदुःनचैवमपिसाध्यतावच्छेदकातिरिक्तधर्मानवच्छिन्नत्वमपहायसाध्यतावच्छेदकावच्छिनल मेबनिवेश्यतासर्व जा.व्यायधिकरणसंबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावमादायलक्षणगमनसंभवादिनिवाच्यमाप्रमेयवान वाच्यत्लादिसादावल्याप्तिःप्रमेयत्वावच्छिन्न का-शः प्रतियोगितायाव्यधिकरणसंबंधाप्रसिद्ध्याप्रमेयत्वावच्छिन्नाभावमात्रस्यैवहेत्वधिकरणावच्छेदेनप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावातानचव्यधिक रणसंबंधावच्छिन्नावच्छेदकताकप्रतियोगिताकाभावमादायैवप्रमेयवानवाच्येत्वारिसादौलक्षणगमनसंभव इतिवाच्या कालिकसंबंधैनघूमत्त्ववि शिशभावमादायधूमवानबन्हेंरित्यादी अतिव्याशिवारणार्थसाध्यतावच्छेदकताघदक संबंधावच्छिन्नावच्छेदकत्वस्यैवनिवेश्यत्वातानवविरुद्धोभ यसेबंधावच्छिन्नाभावमादायैवप्रमेयवानवाच्यत्वादिसादौलक्षणसमन्वयइतिवाच्या विरु द्रोभयत्वस्यसंसर्गतावच्छेदकतानभ्युपगमाता विशिष्ट धीनियामकतावच्छेदकस्यैवसंसर्गतावच्छेदकत्वात् अभ्युपगमेतुविरुडोभयसंबंधेनपमेयत्वावच्छिन्नाभावमादायव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावे विनापिलक्षणगमनसभवेप्रतियोगितिश्चेत्यादिमूलानुत्यितिप्रसंगा कचित्तु गुरुधर्मस्यप्रतियोगितानवच्छेदकत्वेनलघुरूपसमनियतररुकोण साध्यतायामव्याप्तिभियासाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नत्वस्यनिवेशासंभव इत्साहः। येनसंबंधेनव्यापकलंतेनसंबंधेनप्रतियोग्यधिकरणउत्तिरवक्त व्यमन्यथा पृथिवीमहाकालकपालान्यतरत्तादित्यपृथिवीत्वाधभावस्यकालिकसेबंधेनथिवीरूप्रतियोग्यधिकरणेमहाकालेरते रतिव्याप्त्या पत्तेः कालिक सबधेनपृथिवीत्वस्यन्यापकत्वेनघट तेनित्यपृथिन्योन्यभिचारान अतोनतत्संबंधमादायातिन्याप्तिसंभावना। यदिचस्पन्दोमहा कालत्वादिसादाबतिव्याप्तिः सन्दमात्रस्यजन्यतयाकालिकासंबंधस्यापिस्पदवव्यापकतावच्छेदकत्वसंभवेनतेनसंबंधेनस्पंदत्वरूपप्रतियोग्या धिकरणेमहाकालेस्संदलायभावस्यसत्त्वातानचस्पदइत्याकारकयविचिद्दोधव्यक्तेविषयतासंबंधेन संदलव्यापकत्वातायावदंतर्गनस्यतभाष स्वदसाध्यव्यापकताघरकविषयतासंबंधेनहेलधिकरणेमहाकालेप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावान्नातिव्याप्ति नहिताशबोधव्यक्ते कालिक राम- संबंधेनापिस्पन्दत्वल्पापकत्वभाविभूतस्पन्देषव्यभिचारादितिवाच्यविषयतायाज्ञानसमानकालीनतयातहडिव्ययभावद्शायामपिस्पदलवतिति - षयतासंबंधेनत दिव्यत्यभावसत्वादितिजगदीशेनोक्ताअनायेपूर्वपस प्रतियोगिवैयधिकरण्यापटितव्यापकतायांसाध्याधिकरणस्पदेस्यन्दत्वा नधिकरणदेशावच्छेदेनस्पन्दखाभावीयप्रतियोगिताश्रयस्यन्दत्वस्यकालिकसबंधावच्छिन्नमतियोगिताकाभावसत्त्वात् साध्यवन्निष्ठाभाव तियोगितावच्छेदकत्वस्यवस्पंदत्वाभावीयप्रतियोगिता यांसवादितिकालिकोनसाध्यव्यापकताघटकसेबंधाकथेतत्संबन्धमादायस्यन्दकाल त्वादित्सादाव तिव्याप्तिाप्रतियोगिवैयधिकरण्यघटितव्यापकताकल्पेच्यादन्ततिस्यस्पदइत्याकारयत्किंचिजन्यज्ञानाभावस्यव्यापक ताघटकविषयतासंबंधेनहेत्वधिकरणावच्छेदेनप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभोवान्नातिन्याप्तिरिति अत्रेदसमाधानासमनियाभावानामैक्य मतास्पन्दानुयोगिकस्वरूपसेंबंधावच्छिन्त्रप्रतियोगिताकवाच्यत्वाद्यभावस्यसमवायसंबंधावाच्छन्नप्रतियोगिताक स्पन्दत्वाभावाभिन्न तयासाध्यवन्निष्कालिकसंबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावप्रतियोगितानवच्छेदकसंदानुयोगिकस्वरूपसंबंधावच्छिन्नवाच्यत्वनिधना तियोगिताकत्वस्यसमवायसंबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकस्पंदत्वाभावपिसत्वाताकालिकस्यापिल्यापकनाघरकसंसर्गतयातद्रंथसंगतेरिति प्रमेयमित्याकारकपत्किंचिन्जन्यज्ञानाभावमादायन्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावव्यतिरेकेणापिलक्षणगमनाता प्रतियोगिवैयधिकरण्याच हितल्यापकत्वस्यैवानुसरणीयतयास्येदइत्याकारकयत्किंचिज्जन्यज्ञानाभावस्यप्रतियोगिवैयधिकरण्यघटितस्यन्दत्त्वव्यापकतावच्छेदकर लसंभवेपिनानुपपत्तिरितिध्येयमावस्तेतस्तएतदस्वरसैनैव किं चेत्यादिनादोषान्तरस्यसंबंधत्रयस्यैक्यविषक्षणेवीजत्वमुक्तमितिभाव यत्तघटादावुत्पत्तिकालावच्छेदेनरूपसामान्याभावस्यप्रत्यक्षमेवसंभवति तदानींचनःसंयुक्तविशेषणनायाअसत्वेपिद्रव्यसमवेतरत्या भावप्रससहतोःचक्षुःसंयुक्तसमवेतरत्यभावविशेषणतायासत्वेनसंनिकर्षसंभवादितितत्तुच्छम्। चक्षुःसंयुक्तसमवेतद्यणुक विशेषण तयारसायभोवचासुषापत्याचक्षुःसंयुक्तयोग्यसमलेतविशेषणतयाएवाभावग्राहकत्वेनद्रव्यान्यद्रव्य समवेतरत्यभावचाक्षुषत्व स्पवजन्य जाव्या तावच्छेदकत्वाताअन्यथात्रसरेणत्यभावचाशुषेव्युभिचारापत्तेरितिध्येयमितिजगदीश अथात्रवसुसंयुक्तसमवेतह्मणकविशेषणतयारूपा का-शवभावचाक्षुषापरिणायकारणतावच्छेदककोदौसमवतोशे योग्यत्व मेचनिवेशनीयमातेनकार्यतावच्छेदककोटीसमवतांशेद्रव्यान्य त्ववि ९ शेषणव्यतिरेकेणापित्रसरेण रसभावचासुषेव्यभिचारासंभवाताकार्यतावच्छेदककोटोद्रव्यान्यत्तविशेषणनिवेश्यघटादावुत्पनिकालाए बच्छेदेनरूपाभावचाक्षुषवारणंजगदीशस्यानुचितमितिचन्नापरमाणाचक्षसेयोगदशायादव्यत्वादरूपसामान्याभावचाशुषापत्तेःचक्षुः सिंयुक्तसमवेतयोग्यविशेषणतायास्तदानीमपिद्रव्यत्वारीसत्वादिति।उक्तापनिवारणायसंयुक्तोशेयोग्यत्वनिवेशावश्यकत्वाद्रंथसंगतेभए वचक्षुः सत्तसमवैतांशेपियोग्यत्त्वनिवेशनीयम्।अन्यथाघनिष्ठगुरुत्वत्यभावचाक्षषापत्ते स्तथाच गुरुत्वेयोग्यत्वाभावान्न तथापत्तिरितिानन योग्यचक्षुःसंयुक्तसमवेतरत्यभादचाक्षषत्वस्यैवकार्यतावच्छेदकत्वेवक्तव्यांतावतैनव्यभिचारायवोत्पत्तिकालेपटादौरशभावचाक्षुषा नुपपत्तिरितिचेन एतदस्वरसेन्नैपरकल्पानुसरणातावरकतएतादृशकार्यकारणभावकल्पनेपित्रस एक्सभावचाक्षुषोत्पत्यर्थ द्रव्यरसभा विचारूपत्वेनचा संयुक्तयोग्यविशेषणतात्वनचकार्यकारणभावस्यापिकल्पनीयतयाद्रव्यवृत्यभावचामुषत्वावच्छिन्नस्यतस्यकारणविरहेणे वानघटादावुत्तन्तिकालावच्छेदेनाभावचाक्षुषोत्पत्तिसेभवदत्यवधेयमाननुधूमाद्यभावनिष्ठाजलादित्तिव विशिष्टगोलाद्याभावस्याभोवो धूमाघभावएवाभावप्रतियोगिकस्याभावाधिकरणकाभावस्याधिकरणस्वरूपत्वात्तथाचधूमादोसाध्यैवन्यादितावतिव्याति:धूमाघभावस्पं हित्वधिकरणावच्छेदेनगोत्वाभावरूपप्रतियोगिसामानाधिकरण्यादतआहजलादिरत्तीतिजगदीशः। ननुधूमवान्वन्दरित्यत्रयावदैतर्गतस्यभा वस्वरूपस्यायोगोलकान्यत्वाभावस्यप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावेनातिव्यातिविरहान्नतत्संगतिः अभावाधिकरणस्यैवाधिकरणखरूपतया राम योगोलकत्वादिस्त्तेः जलादितिलविशिष्टगोत्वाद्यभावाभावस्यायोगोलकत्तानात्मकत्वातामैवंगगनाभावभिनंप्रमेयत्वा दियादावतिव्याप्तिः यावदंतर्गतस्यगगनाभावभेदाभावस्यापितादात्म्येनगगनाभावात्मकतयातहत्तेर्जलादित्तित्वविशिष्टगोत्वाभावाभावस्यतदात्मकतयातत्य तियोगिनागोत्लाभावेनसमंसामानाधिकरण्यादिनिध्येयायावत्पदस्यफलतःप्रतियोगिताविशेषणत्वेनसाध्यन्यापकतावच्छदकीभूतयद्यत्पर तियोगिताको भावः स्वविशिष्टत्वधिकरणावच्छेदेनतत्रतत्तत्प्रतियोगिताश्रयसामानाधिकरण्यविवसितानचैवयत्समानाधिकरणाइसस्य यर्थ्यमितिवाच्याआत्मत्वसामान्याभावीयप्रतियोगितायाअपिसाध्यव्यापकतयातप्रतियोगिताकस्यात्मत्वसामान्याभावस्यतादशप्रतियोगि त्वाश्रयसामानाधिकरण्याभावादयमात्माज्ञानादित्यादावव्याप्तिवारकत्वादितिसंप्रदायविदः इतिजागदीशी॥ अत्रेदेशकतासाध्यज्यापकता वच्छेदिकायावत्यःप्रतियोगिता कस्मिंश्निरभावप्रत्येकेतत्तत्प्रतियोगिताश्रयसामानाधिकरण्यविवसणेनैवसामंजस्येहेतुसमानाधिकरण पदस्यस्वविशिष्ट पदस्यवैयर्थमितिाभट्टाचार्येणएतपर्थ्यभयेनएतत्कल्पस्यपरित्सततयाजगदीशेनापितहोषणापिसांप्रदापिकाइयक्त मितिवाच्यानचेवायुसमानाधिकरणासस्पवैय्योमत्साघभियानासंगतिरिति।मैवानियोगिवैय्यधिकरण्यपटिवल्यापकत्वस्यस्वयमेवर दूषितत्वेनप्रतियोगिवैय्यधिकरण्यापटितव्यापकत्वस्यानसरणीयतयाजातिसामान्पाभावाभावीयप्रतियोगित्वस्यापियावदन्तर्गततया हेतू धिकरणावच्छेदैनतत्प्रतियोगिताअयसामानाधिकरण्पविरहादसंभवः स्यादतस्तदुपातीनचतथापिभावभिन्नाभावीय निरुक्ततजातियोगि ताश्रयसामानाधिकरण्यविवक्षणेनैवासंभववारणादुक्तदोषस्तादेवस्थ्यमितिवाच्यमाभावभिन्नलस्पाभावान्विततयाप्रतियोगित्वोशेवस्यानि विशेनयथासन्निवेशेवैपOभावादितिध्येयमाकेचित्तुयत्समानाधिकरणाभावीयसाध्यव्यापकत्तावच्छेदपति पोपिलावन्यापको भाबस्त त्वर मिवव्याप्तिःव्यापकत्वंचस्वविशिष्ट हेत्वधिकरणतातल्यापकत्वस्वनिरूपितलोभमसेबंधेन इतिहत्वधिकरणतावव्यापकलेचस्वाय सामानाधिकरण्यस्वनिरूपकाभाववत्तित्वोभयसबंधेनबोध्यम्।एवंचयत्समानाधिकरणाइत्यनकौआत्मलाभानीय प्रतियोगिलस्यनिरुतोभ माज्यायसंबंधेनस्वविशिष्टत्वधिकरणतात व्यापकत्वात्।अव्याप्तिस्तदुपातमा कपिसंयोगाभवान् मेयत्वादित्यादौकपिसंयोगाभावनिष्ठप्रतियोगित्व का शंस्यप्रागुतोभयसेवेधेनहेत्वधिकरणतात्वव्यापकलादव्याप्तिः अतः स्वविशिष्टपदमानचस्वविशिष्टत्वधिकरणतातदि शिसंबन्धविधयास्व निरूपकाभावव इत्तित्वनिवेशनमचितमितिवाव्यस्वविशिएसार्थक्यायनिवशात्।अन्यथायावत्वस्थाभावविशेषणत्वेपिहेत्वधिकरण ताव्यापकप्रतियोग्यधिकरणतावइतित्त्वनिवेशेनापिसामंजस्यैस्वविशिष्ट पदवैय्यर्थ्यभयेनत्तदर्थत्यत्काहेत्वधिकरणत्वानियावन्तीत्यादिनार गरुत्तरार्धकरणस्थानौचित्यादित्याहःवस्ततस्तसाध्यव्यापकतावच्छेदिकायास्वन्यूनवृत्तिधर्मानवाच्छन्नयादशपतियोगितामानिरूतको भावःस्वविशिष्ठहेत्वधिकरणावच्छेदनताशप्रतियोगिताअयसामानाधिकरण्यमेवरक्तव्यातथाचधूमादिसामान्याभावस्यधूमवादिनाथ मयसामान्याभावानतिरे केपितदीयप्रमेयसामान्यनिष्ठप्रतियोगित्वंन्यूनरत्तिनैवधूमत्त्वादिधर्मेणावच्छिन्नम् अतोनताशप्रतियोगितार श्रयसामानाधिकरणयमुपपादयतिप्रसंगइतियुक्तमुत्पश्यामइतिजगदीशः अथधूमाभावस्यधूमवहत्तित्वविशिष्टगोवाभादाभावात्मकतगास्वन्यू नवृत्तिधमनिवच्छिनास्वाभावनिष्ठप्रतियोगिताश्रयसामानाधिकरण्यादतिव्यातिःतावस्थ्यमिति नचस्वसामानाधिकरण्येसतिस्वाश्रय निष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकं यत्तस्वच्छिन्नंगतदन्यप्रतियोगित्वंस्वन्यूनरतिधोनवच्छिन्नपदेन विवसणीयम्। तथाचथूमवत्तिर त्वविशिष्टगोत्यामानिष्ठप्रतियोगि-वस्यस्वसमानाधिकरणीभूतस्वाश्रयान्नष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकैनधूमवत्तित्वविशिष्गोत्वाभा वत्तावच्छिन्नलेगाहशत्वाभावेगनमादागातिमाहिरिनिवाच्या विशिशभावोभयाभावमादायव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभाव विनिके गसडेतुमात्रएवलक्षणगमनसंभवात् प्रतियोग्यतन्तिश्वस्यादिवानस्थितिप्रसंगत्यत्तरग्रेथासंगतेमधूमनहतित्व विशिष्टगोत्लाभावा राम. भावस्यधूमााभावऐवपर्यवसानात् तत्प्रतियोगित्वमपिधूभएवंस्वीक्रियतेअतोनगोत्वाभावनिष्ठप्रतियोगित्वमादायातिव्याप्तिरितिावस्तु १० तस्तस्वन्यूनरतित्वस्वसमानाधिकरणलेसतिस्वाश्रयवन्निष्ठभेदप्रतियोगितावच्छेदकतावच्छेदकत्वमतोधूमवहत्तित्वविशिष्टगोत्वाभावला वच्छिन्नाभोवस्यधूमायभावखरूपलेपितदीयधूमवइत्तित्वविशिष्टगोवाभावत्वावच्छिनप्रतियोगित्वमादायनधूमवानखन्हे रित्यादावतिर व्याप्तिःधूमवइत्तित्वविशिष्टगोवाभावस्यगोत्वाभोवनिष्ठप्रतियोगितायास्तादशन्यूनरत्तित्वाताअतएवविशिष्टाभावमपहायवाच्यत्वगंग नोभयाभावमादायव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावविनिर्मो केणलक्षणगगनहितीयलक्षणानुसारवीजवनदर्शितमिलेम्वत्थापिगोवाभावले नथूमवत्तित्वविशिष्टगोत्वाभावाभावस्यप्रमेयत्नधूमाधूमान्यप्रमेयोभयाभोवस्यच धूमाभावानतिरेकितगोतस्यनिरुक्तस्वन्यूनत्तधर्मानव च्छिलप्रमेयत्वायवच्छिन्नायाप्रतियोगितातदाश्रयसामानाधिकरण्यादतिन्याप्पिरिवेतिवाच्य निरुक्तस्वन्यून वृत्तिधमनिवच्छि नप्रतियोगितायाअभावनिवेनापिविशेषणी पत्वावत्तित्वचस्व निरूपकत्वस्वाश्रयरतिस्वावच्छेदकधर्मावच्छिन्नाधिकरणरत्तिलोभम संबंधेनबोध्येवस्तुतस्तस्वन्यूनरत्तिधर्मानप्रतियोगित्वपदेनप्रतियोगिताविशिष्ट प्रतियोगितायाविवक्षणान्नकोपिदोषावैशियरस्वनादा त्म्यउक्तस्वन्यूनतत्तिधर्मावच्छिन्नत्वसंबंधावच्छिन्नस्वनिष्शवच्छेदकभेदवत्वस्वकालीनाभावत्तित्वसबंधावच्छिलस्वनिष्ठावच्छेदकताक भदवत्वैतत्रितयसेवधेनसेसर्गकपटकरतिताचप्रागुक्तोभयसंबंधेनग्राह्येतिबोध्यम्।अद्वितीयलसणेसाध्यव्यापकतावच्छेदकस्सावच्छि न्लत्वानु पादानेजलतित्वविशिष्टद्रव्यत्वाभावंतहृतित्वविशिष्ट सत्तायभावेचादायव न्हिमानधूमातसत्तावान् व्यत्त्वात् इत्यादावव्याप्ति दत्ताजगदीशेनसानसंगच्छतेोतादर्शविशिष्टाभावस्यतत्प्रतियोगितावच्छेदकीभूतद्रव्यात्वत्वावच्छिन्नसामानाधिकरण्याचे नचप्रतियोर गितावच्छेदकताया:पर्याप्तिनिवेशाभिप्रायेणताभिहित मितिवाच्यंव्यभिचारिणियावदन्तर्गतोयोन्यभिचारनिरूपकाधिकरणस्थलतिला भावविशिष्टाभावस्तस्यस्वप्रतियोगितावच्छेदकीभूतव्यभिचारस्थल त्तित्वाभावावच्छिन्नसामानाधिकरण्यविरहेणातिव्यात्तिविरहात्। पर्याप्तिनिवेशस्यनिष्प्रयोजनकतयापरित्याज्यत्वात्। मैवम्।पयोप्स्यनिवेशपियावदतर्गत्तस्यसाध्यध्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकस्याधैयतो जा-न्य संबंधेनजलविशिष्टाभावस्यस्वप्रतियोगितावच्छेदकीभूननलावच्छिन्नसामानाधिकरण्यविरहेणवन्हिमानधूमावसत्तावान्दव्यत्वादिल्या का-शं दावव्याप्तिरित्यत्रैवजगदीशस्यतासयोंदितिकेचिदाहस्तल पर्यास्यनिदेशेपिवाच्यत्वगोत्वोभयाभावमादायलोणसमन्वयेप्रतियोग्यतात्ति ११ श्वेत्यादिग्रन्थानुस्थितिप्रसंगाता उक्तोभयाभावस्यप्रतियोगितावच्छेदकीभूतवाच्यत्वत्वाचवच्छिन्नसामानाधिकरण्यात्। तस्मात्समनियत नानाधर्मावच्छिन्नप्रतियोगितायाऐवश्मतेव्यभिचारिस्थलरत्यभावस्यप्रतियोगितायाव्यभिचारिस्थलारतित्वविशिष्टवाच्यत्वत्वादिनाप्यवच्छि न्ननयातप्रतियोगितावच्छेदकीभूतवाच्यत्त्वत्वावच्छिन्नसामानाधिकरण्यासनलााभिचारिण्यतिव्याप्तिरतःपर्याप्तिनिवेशस्यावश्यकत्त्वर मितियुक्तमुत्पश्यामः।अथेदेवाच्यज्ञेयत्वादिस्यादावपिसाध्यव्यापकतावच्छेदकप्रतियोगिताकस्याधेयतासेंबेधेनपटविशिष्टाद्यभावस्यप्रति योगितावच्छेदकीभूत घटायवच्छिन्नसामानाधिकरण्यविरहादसंभवसंभवेऽल्याप्तिानंजगदीशस्यासंगतमितिचेन्नाअथाल्याप्तिपदस्यास भवपरत्वादितिाकेचिनुसाध्यताघटक सबंधेनव्यापकत्वनेनैवप्रतियोगित्वंप्रतियोगितावच्छिन्नसामानाधिकरण्यंचवाच्यातथाचकालो घटवानमहाकालत्वादित्यत्रलमणगमनासंभवःमहाकालान्यत्वविशिष्शधिकरणत्वस्यापिमहाकालेस्वीकारादित्याहुः॥१॥व्याप्यरत्तेर्हेत, समानाधिकरणस्यसाध्याभावस्यप्रतियोगितायाअनवच्छेदकंयत्साध्यतावच्छेदकेतदवच्छिन्नसामानाधिकरण्यव्याप्तिरितिचक्रवर्तिला सणेअन्याप्यनिसाध्यकेसाध्याभावमारायाच्याप्तिवारणायव्याप्यरत्तीतिावन्हित्यादिनाघाद्यभावमादायाव्याप्तिवारणासाध्येतिप्रतियोगि वैयधिकरण्यप्रवेशेवाच्यज्ञेयत्त्वादित्यत्राव्याप्तिप्रतियागिन्यधिकरणाभावाप्रसिद्देत्तस्तदुपेक्षितंननुसमनियत्ताभावानामैक्यमतेपरलेनवन्य भावस्येववहित्वेनपटादाभावतयाहेतुसमानाधिकरणस्यतारशस्वसाध्याभावस्यप्रतियोगिनावच्छेदकवहित्यादिकमित्पल्याप्तिरतःसमनियता राम भावैक्यमनिरुक्तिमाहाहेतुसमानाधिकरणस्पतिजगदीशः॥२॥नचात्रयारशप्रतियोगितावच्छेदकावच्छिन्नानाधिकरणत्वहेतुमतस्तारशम ११ नियोगितानवच्छेदकत्वस्यसाध्यतावच्छेदके विवसोनवाच्यज्ञेयत्वा दित्सादाक्याप्तिविरहाद्याप्यरत्तित्वनिवेशनमनुचितमितिवाच्यन न्हिले नपदायभावमादायवन्हिमानधूमादित्यादावव्याप्तिवारकसाध्याभावपदवैय्यापत्तरितिानचाग्रिमलक्षणविवक्षणीयस्यसाध्यतावच्छेदकसं बंधेनस्वसमानाधिकरणस्वावच्छेदकीभूतधर्मावछिन्नाधिकरणयावत्वधिकरणिका यावत्यःप्रतियोगितास्तदन्यप्रतियोगितानवच्छेदकत्व स्यात्रापिविवक्षणान्नवाच्यंज्ञेयत्वादित्यत्राव्याप्तिनवासाध्याभावपवैय्यर्थ्यमितिवाच्यातादृशविशेषणस्यगुरुतगनिवेशयितुमशक्यत्वात् अथसमनियताभावैक्यमतेहेवसमानाधिकरणाभावीयसाध्यनिष्ठप्रतियोगितानवच्छेदकत्त्वविवक्षणेनेवघरत्वेनवन्यभावस्यवन्हित्तेनघाभा वत्वेपिनदीयसाध्यनिष्ठप्रतियोगितानवच्छेदकत्वस्यसाध्यतावच्छेदकसत्तेनाव्यास्यभावात्तलक्षणोतरानसरणेतिचेन्नाविवक्षितव्याप्यच तित्वस्यक्तदभावएवपर्यवसितत्याच्याप्यत्तितत्तदभावप्रतियोगितावच्छेदकलाभावकूटस्यव्याप्तिघटकलेल्याप्यरतियावभावान्तर्गतघ टाद्यभावनिरुपितसाध्यनिष्ठप्रतियोगितावच्छेदकत्वत्याप्रसिड्यातदभावामसिद्धेदन्हिमानधूमादित्यादरावव्याप्तिरितिव्याप्यरतिवघटितर लक्षणदूयेसैयोगीसत्वादित्यत्रातिल्याप्तिमाशंक्यवस्यमाणवाप्रतियोगितानतिरिक्तरत्तित्वमेवदोषीतिपर्यवसितभावार्थमाहातयाचेति हेतुस मानाधिकरणाभाषीययत्संबंधावच्छिन्नप्रतियोगितायाःसामानाधिकरण्येनावच्छेदकयधर्मविशिष्टसंबंधिनिष्ठाभावीयतत्संबंधावच्छिन्नम तियोगितायाःसामानाधिकरण्येनानवच्छेदकंतदेवपारिभाषिकावच्छेदकमित्यादिना अथैतदर्थस्यसाध्याभावाघटिततमाहितीयलक्षणाभि प्रायकरवायग्रंथः प्रथमलक्षणस्यतुहेतुसमानाधिकरणसाध्याभावप्रतियोगितावच्छेदकंपहर्मविशिष्टसंबंधिनिष्ठाभावप्रतियोगिताया-सा मानाधिकरण्येनानवच्छेदकैतदेवपारिभाषिकावच्छेदकमित्यर्थः। तथाचेन्धनत्वेनवन्यभावप्रतियोगितावच्छेदकीभूतेन्धनत्वस्यवन्हित्व विशिष्टसेबंधिनिष्ठाभावप्रतियोगिताया:सामानाधिकरण्येनानवच्छेदकतयापारिभाषिकावच्छेदकत्वस्यवन्हिलेसलातावन्हिमानधूमादिप न्यवाव्याप्तिरितिायर्मविशिष्टसंबंधिनिष्ठाभावप्रतियोगिताया:सामानाधिकरण्येनानवच्छेदकत्वप्रवेश्यपधर्मविशिष्ठसंबंधिनिष्ठाभावीययडर्मसमा शं नाधिकरणप्रतियोगितानवच्छेदकत्वस्यताहशसाध्याभावप्रतियोगितावच्छेदके विवक्षणीयत्वात्तथाचवन्हित्व विशिष्ट संबंधिनिष्ठाभावीय १२/वन्हिलसमानाधिकरणप्रतियोगितानवच्छेदकत्वस्येन्धनसत्वातावन्हिमानधूमादित्यादौहेतुसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेदकएन वघटत्वविशिष्टसंबंधिनिष्ठघटत्वेनघताभावीयघटत्वसमानाधिकरणप्रतियोगितानवच्छेदकत्वान्ननादशावच्छेदकापसिद्धिरितिानादशसाध्या भावप्रतियोगितावच्छेदकेयर्मविशिष्टसेबंधिनिष्ठाभावीयप्रतियोगितायाःसामानाधिकरण्यनानवच्छेदकलेसनियधर्मसामानाधिकरण्यस्य विवसणान्नदोषइत्यपिवदन्ति साध्यतावच्छदकावच्छिन्नसाध्यसामानाधिकरण्यावच्छेदकस्ससमानाधिकरणसाध्याभावत्वकत्वमितिशिरोम णि||असाध्यसामानाधिकरण्ययेनसंबंधेनसोध्यतातेनसबंधेनसाध्याधिकरणेदेशिकविशेषणतयावृत्तिमत्वरुपंग्राह्यातेनद्रव्यत्वादिसमानाधि करणज्ञानाद्यभावस्यविषयतयाज्ञानाधिकरणेत्तावपिज्ञानवान् द्रव्यत्वादित्यादौनातिव्याप्तिःनिवाकाल-प्रमेयत्वादित्यादीअतिव्याप्तिरितिजग दीशनिचात्रयाचदंतर्गतस्पव्यभिचारनिरूपाधिकरणान्मत्वाद्यभावस्यकालिकसंबंधेनधूमायधिकरणापोगोलकाविशेषणतयाहत्याधूमवा नवन्हेरित्यत्रातिव्याप्तिसंभवेस्थलान्तरानुधावनमनुमितिवाच्याजन्यमात्रस्यकालोपाधितोनभ्युपगमातानचतथापिसाध्यतावच्छेदकसंयोग संबंधेनधूमाद्यधिकरणेमहाकालादौकालिकसंबंधेनतादशाभावमात्रस्यैवइत्तेःप्रसिइस्थलएवातिव्याप्तिसंभवसामानाधिकरण्यंचघटकवृत्ति नावच्छेदकीभूतदैशिकविशेषणताविशेषसेबेधनिवेशार्थकालःप्रमेयत्वादित्यायनुधावनमनुचित मितिारसनियामकसैबधेनव्याप्यव्यापकभा वानभ्युपगमेसेयोगसंबंधेनधूमाद्यधिकरणत्वस्यमहाकाले भावानाधूमवान्वहेरित्यत्रानिव्याप्ति संभवाताअतएवहेत्वधिकरण तितायोविशेष राम णता विशेषसंबंधनिवेशव्यारदानेकालःकालपरिमाणादित्यादिकालत्वमनुचितामति अनहेतुनावच्छेदकसैबंधन हेत्वधिकरणत्वानिवेशेसमवाये नहेत्वधिकरणेधूमावयवादीवर्तमानस्पवन्यायभावस्यसाध्यसामानाधिकरण्यविरहातावन्हिमानधूमादित्सवाव्याप्तिसंभवेश्यमात्माज्ञानादि त्यादिपर्यनानधावनमनुचितमितिविभावनीयम्गायत्समानाधिकरणसाध्याभावप्रमागांसाध्यवत्ताज्ञानप्रतिबंधकत्वनास्तीतिप्रगल्भद्वितीयलर णहेतुसामानाधिकरण्यतफलतःप्रमाविशेषणमितिजगदीशःतदर्थश्चयविच्छिन्नवद्विशेष्यकसाध्याभावप्रमासामान्येसाध्यक्ताज्ञानवि रोधित्वनास्तिकर्मवत्वमिति अथात्रयविच्छिन्नावच्छेदकताकविशेष्यताकसाध्याभावप्रमासामान्येइत्यनुत्लायर्मावच्छिन्तवैदिशे ध्यकत्यनेननानाधविच्छिन्नविशेष्यताकतमासंग्रहकरणमनुचितमितिचेन्नवाघमुद्रयाप्रतिबंधकतायामव्याप्यूरचित्वज्ञानस्योत्तेजके ताभिप्रायेणसंयोगवानसंयोगाभाचादित्यादावतिज्याप्त संयोगाभावधर्मितावच्छेदकसयोगवत्तानिश्वयस्यानाव्हार्यस्पाप्रसिहत्वादिति। तएवनिरवच्छिनतवासाध्यवत्ताग्रहप्रतिवधकतावच्छेदकीभूतसंबंधेनहेत्वधिकरणतित्वमभावेनिवेश्यप्रमायास्वयमेवनिवेशितापनेनयन्ति त्यादिनाहेत्ववच्छिन्नविशेष्यकसाध्यज्ञान प्रतिबंधकत्वाभावघटितेलक्षणमाशंक्यहेतुमन्मात्र विशेष्यकसाध्यवत्ताग्रहप्रतिबंधकत्वाभावघटित गरुत्तरलक्षणकरणमनुचित मितिपरास्तमाहेत्वधिकरणवत्तित्वस्यप्रमाविशेषणलेपिहिमानधूमादित्सादाबव्याप्तिा हेतुमहिशेष्यकधूमवान्व न्हित्त्वेनघटाभाववानवन्यभावश्चइदइत्याकारकसमूहालेबनप्रमायांसाध्यवत्ताज्ञानप्रतिबंधकत्वादितिचेन्त्रातुमन्निष्ठविशेष्यताभिन्नता ध्याभावत्वावच्छिनाकारतानिरूपितविशेष्यत्वानिरूपकत्वस्यप्रमाविशेषणत्वेन विवक्षितत्वादिति तथाच हेतमन्निष्ठविशेष्यताभिन्नसों ध्याभावत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितइदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपकत्वस्यवादशप्रमायांसत्वेननाव्याप्तिरिति केचित्तुहेत्वच्छिन्नविशे ध्यतानिरूपितसाध्याभावत्वावृच्छिन्नप्रमीयप्रकारतासामान्येसाध्यवत्ताज्ञानप्रतिबंधकतावच्छेदकलाभावघटितंलक्षणविवक्षणान्नाक्त से मूहालंबनवोधमादायाच्यातिरित्याहातनमहानसीयवाभावप्रकारकज्ञानस्यसमवायनबन्यभावप्रकारकज्ञानस्यताशसंवैधेननादश व्य साध्यवनातानप्रतिबंधकतयावहिमान्यूमादित्यादावव्याप्तिवारणायसाध्यक्त्ताज्ञानपदेनसाध्यतावच्छेदकतापर्यायधिकरणधर्मावच्छिन्नम शिकारताशालिज्ञानं विक्क्षणीयमित्योदियथासंगते अथप्रतियोग्यरतिश्रेत्यादियथानुस्थितिप्रसंगनव्यापकत्वप्रतियोगिलानांचैकसंबधेनति १३ वक्षणीयतयासाध्यव्यापकतावच्छेदकरूपावच्छिन्न प्रतियोगित्वस्यचत त्यस्त्यिांवच्छेदकताकत्वेनविवक्षणीयतयामहानसीयवन्यभावस्य समवायेनवहाभावस्यचलसणाघटकलयासमवाचनवन्यभावमहानसीयचन्ह्यभावंचादायान्याप्तिवारणार्थसाध्यवत्ताज्ञानपदेनसाध्यतार वच्छेदकतापस्त्यिधिकरणधर्मावच्छिन्नसाध्यतावच्छेदकसंबंधावच्छिन्नप्रकारताशालिज्ञानविवक्षणमनुचितमिनिचेन्नधूमवानवाहित्दै नघटाभाववानमहानसीयबह्मभाववाश्चैत्याकारकसमूहालेबनज्ञानस्यानुमितिप्रतिबंधकतयातमादायाच्याप्तिवारणायत्तन्निवेशस्यान श्यकत्वातानचविवक्षितविशेष्यतानिरूपिनसाध्याभावत्वावच्छिन्नप्रकारतासामान्येसाध्यवत्ताज्ञान प्रतिबंधकतावच्छेदकत्वाभावविव क्षणेनैवसामंजस्येरुतसाध्यतावच्छेदकधर्मसंबंधनिवेशेनैतिवाच्यं वह्नित्वेनघटाभावषमायावहिवेनवहिपटोभयवत्ताबुद्धिप्रतिबंध कतयावन्हिमान्धूमादित्पादावल्याप्तिरतस्तद्वारणायसाध्यतावच्छेदकत्तापर्यात्यधिकरणधर्मावच्छिन्नत्वस्यावश्यनिवेशनीयतयाताश विशेषणस्यवव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावसंग्राहकत्वेनप्रतियोगितायोल्यापकताघटकसंबंधावच्छिन्नत्वस्यानिशातासमनियताभावा नामैक्यमतेवहिलेनघदाभावस्यस्वरूपसंबंधावच्छिन्न प्रतियोगिताकवाभावामिन्नतयापर्वतःवरूपेणहिमान्नेतिप्रमीयमकारताया पिनिरुक्तसाध्याभावत्वावच्छिन्नप्रकारतासामान्यान्तर्गतत्वेतत्रस्वरूपसंबधेनवहिमत्ताज्ञानप्रतिबंधकतावच्छेदकत्वसत्वाच्चतथात्रैवव्याप्ति वारणायसाध्यतावच्छेदकसंबंधावच्छिन्नलस्यचनिवेशावश्यकत्वादितिध्येयाअथासाध्यतावच्छेदकसंबंधेनरूपेणचसाध्यवत्वानिवे राम शसमवायसंबंधावच्छिन्नवन्त्यभावप्रमामहानसीयवन्यभावप्रमांचादायाच्याप्तिर्दत्ताजगदीशेनसानयुज्यते।सर्वत्रैवसंबंधान्तरावच्छिन्न १३ ईतरावच्छिन्नसाध्याभावप्रकारकप्रमामादायासंभवस्येववक्तुमचितत्वादितिचेन्नविशेषरूपेणसंसर्गवस्यवत्पनियामकसैबंधेनव्याप्यव्या पकभावस्यवानभ्युपगमेनप्रमेयवान्घटत्वादिल्यादादेवलक्षणगमनाता तत्रहतमहिशेष्यकसैबंधान्तराजच्छिन्नसाध्यसामान्याभावप्रकार कप्रमायाधमिशक्यत्वात् नच तथापिसाध्यतावच्छेदकधर्मस्यानिवेशेव्याप्तिकथनमनुचितमातदप्रवेशेसंभवस्यसंभवादितिवाच्यतन विशेसंभवसंभवेप्युभयव्यारत्तिदानार्थमन्याप्तिकथनस्यैवौचित्यादितिचित्यम्॥साध्याभाववतियहत्तीप्रकृतानुमितिविरोधित्वनास्तितत्त्व मितिाप्रगल्भतृतीयलक्षणेयनिष्टसाध्याभाववहत्तित्वसामान्यविषयतयाप्रकतानुमितिप्रतिबंधकतानवच्छेदकतत्त्वमर्थःनिचघटाभाव वहत्तित्वादोसाध्याभाववइलिनात्वभ्रमदशायामपिधूमसाध्यकानुमिसनुत्पत्यावहि निष्ठस्यनिघूमस्तित्वस्पधूमसाध्यकान मितिपतिबंध कतानवच्छेदकलााभिचा रिण्यतिव्याप्तिस्तादस्थ्यमितिवाच्यायनिष्ठसाध्याभाववइतित्वविषयिवसामान्य नपरुतानुमितिप्रतिबंधक ताननिरिक्तरतितलभित्यस्योक्तत्वादितिजगदीशानचात्रयन्नितिखविषयित्वसामान्यनप्रकृत्तानुमितिप्रतिबंधकतानतिक्तिदात्तत त्वमित्यस्यवसम्यक्त्वेसाध्याभाववतीत्यस्यवैयर्थ्यमितिवाच्यं वहिवावच्छिन्न प्रतियोगिताकपटाभाववन्हिसामान्याभावत्वमवगायन यभाववइनिधूमइत्याकारकज्ञानीयधूमादिनिष्ठतित्वविषयत्वस्यनिरुक्तविषयित्वसामान्यान्तर्गतस्मानुमितिप्रतिबंधकनाननिरिक्तरति भिजवाभावाहन्हिमानधूमादित्यत्राच्याप्तिरतः अतस्तदारणाययनिष्ठत्तित्वपर्यास्यावच्छेदकताकविषयितासामान्यनप्ररुतानुमितिः तिबंधकतानतिरिक्तरतितत्वरिपोबोध्य-तथाचवन्हिनिष्ठसत्तिवपर्याप्तावच्छेदकताकविषयितासामान्यस्यैवधूमसाध्यकानुमितिप्रति बंधकतानतिरिक्तरत्तिभिन्नत्वेनधूमवानवन्हेरित्यत्रातिव्याप्तिरतस्तद्वारपायसाध्याभाववतीत्यस्यसार्थत्वात् अथात्रयन्निष्ठसाध्याभाव वहृत्तित्वविषयितासामान्यपकतानुमितिप्रतिबंधकतातिरिक्तत्तिस्तत्वमित्फताचेक्सामंजस्यनिषेधहयोपादानमनतिप्रयोजकमिति नचच व्य हित्वेनपटाभाववहतिधूमकालीनधूमोवह्विसामान्याभाववहुत्तिरित्याकारकज्ञानीयधूननिष्ठवहिवनस्टाभावहात्तत्तविषयित्वस्यापिनिरुत श;विषयितासामान्यान्तर्गतत्वेनतस्येचमकतानुमितिप्रतिबंधकतातिरिक्तवत्तित्वविरहाइ हिमानधूमादित्यादावल्याप्तिरतस्तहारणायानाहार्यापा १४ामाण्याज्ञानानास्कंदितनिश्वपतित्वविशिष्टयपावच्छिन्नविषयितायाव्यापकंप्रकलानुमितिप्रतिबंधकत्वतट्रपावच्छिन्नविषयिताभिन्नंयन्त्रि ठसाध्याभाववइत्तिविषयितासामान्यतत्वमित्पर्थकत्वेनैवतत्सार्थक्यमिावाच्यसदेतस्थलेनिरुक्तयपस्याप्रसिद्ध्यानादविवक्षार यामच्याप्तितावस्थ्यादितिमैवम्। उक्ताव्याप्तिवारणायनद्यपदेनमरुतलक्षणस्ययपावच्छिन्नविषयितीसामान्यप्रातानुमितिप्रतिवं धकता शून्यानाहायर्याप्रामाण्यज्ञानानास्केदितनिश्चयातितपावच्छिन्नविषयिताभिन्नयनिष्ठसाध्याभाववहतित्वविषयितासामान्यतत्व मित्सर्थकत्वेनाभावदयघटितवादेवतत्मार्थक्यादिनिसर्थ लेतुसेयोगीसंयोगाभाववार साकारकज्ञानस्यनियताहायेतयासर्वत्रैवपद्रूपप दनसेयोगाभावविशिष्टसंयोगत्वत्वस्यधर्तव्यतयायपावच्छिन्नविषयिताभिन्नत्वत्वस्यचसाध्याभाववहत्तित्वविषयितासामान्यस्यैवसला तामादायलक्षणसमन्वयः। धूमवान्चन्हेंरित्यादौनिधूमवृत्तित्वाभाववान वहिर्निधूमवृत्तिरित्याकारकाहार्यज्ञानवहिनिघूमत्तिरितिज्ञानो तरंइदेशानमप्रमेत्यप्रामाण्यज्ञानविशिष्टज्ञानेएववाहनिघूमत्तिनैवेतिसंशयेचनिधूमदत्तित्वविशिष्टवाहित्याविषयित्वस्यवृत्तित्वे नयपपदेननिधूमत्तित्वविशिष्टवन्हित्वस्यधर्तमशक्यत्वाव्याप्तिरतस्तद्वारणायोनाहार्यत्वस्याप्रामाण्यज्ञानानास्केदितत्वस्यनिश्चयल स्पनिवेशीनचाकल्यैसाध्याभाववदित्यस्यवैयथ्यमितिवाच्योगपपदेनसंयुक्तलाभावविशिश्वहिलेनघटाभाववत्संयुक्तस्यधर्तव्यतयास युक्तलाभादवड्मोनन्हित्त्वेनघटाभाववइत्तिरित्या कारकाहार्यज्ञानीयतद्रुपावच्छिन्नविषयिताभिन्नत्वस्यधूमनिपतित्वविष पितासामान्ये राम संखाहहिमानधूमादित्यादावव्याप्तिरतस्तहारणायोक्तरीत्यापर्याप्तिनिवेशेधूमवान्वन्हेरिसादावतिव्याप्तिवारकतयैवसार्थक्यादितिध्येयमा १४ यावंतासाध्याभावाः प्रत्येकंतत्तत्सजानीयायेतत्तधिकरणतिलाभाचास्तहत्त्वंतत्त्वमितिमिश्रस्यप्रथमलक्षणेननद्रव्यं विशिष्टसत्वादिस्यत्रा व्याप्तिः विशिष्टसत्वस्यसत्तानतिरेकेणद्रव्यत्वाभावतिर त्याद्रव्यलाभावसजानीयस्यतत्तइत्तित्वाभावस्यहेतावभावातानचैवविशिष्टबधिकर वर्तमानएवसाध्याभावोगृह्यतांतावनैवात्तदोषव्युदासादितिवाच्य तथापिधूमवानवन्हेरित्यत्रातिन्याप्ति निधूमरतित्वसामान्याभावस्यापिमर हानसीयवन्हीसत्वातानचहेतुनावच्छेदकधावलेट्नतादृशत्तित्वाभाववेत्त्वं विवक्षितंगौरवापत्तेरितिजगदीशेनोक्ता तन्नसंगच्छतेहेताव च्छेदकविशिष्ट हेत्वधिकरणनित्वस्यसाध्याभावविशेषणत्वेस तीव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नसाध्याभावस्येवलमणपटकतयाताशयाचरभाव सजातीयव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नतत्तधिकरणत्तित्वाभावस्येवहतोसत्वेनाव्याप्तिविरदेणप्रत्येकपरस्पतत्त दियस्पचवैय्यातानचहेत्वधिक रणरतित्वस्यसाध्याभावविशेषणवेप्रत्यकपदंतत्तत्पदंचानुपादेयमितिवाच्यातथासतिव्यभिचारिमात्रएवसाध्यसामान्याभावघटितनिरुत्तया वत्साध्याभावसजातीयतत्तधिकरणत्तिलाभावस्यप्रसिधैवातिव्यास्यसंभवेनतथापिधूमवानवन्हेरित्यत्रातिव्याप्ति निधूमत्तित्वसामान्या भावस्यापिमहानसीयवहौसलादित्यादिग्रन्थेनातिव्याप्स्यभिधानासंगतेरितिविभावनीयोपहरयावन्तस्तारशाःसाध्याभावाःप्रत्येकनेषांसजा तीयस्यव्यापकीभूतस्यज्योप्यरत्तेरभावस्पप्रतियोगितावच्छेदकेनधर्मणयद्रूपावच्छिन्नंप्रतिव्यापकत्वमवच्छिद्यते तद्रूपवत्वंतत्वमितिद्वितीय लक्षणेसानात्येतुपागुक्तचरमदिशाग्राह्यम्तेनसंयोगसंबंधावच्छिन्नद्रव्यत्वाभावप्रतियोगितावच्छेदकेनद्रव्यत्त्वादिनावह्योदिव्यापकत्वेपिधूमेवान्। वहेरित्यादौनातिव्याप्तिस्तादशाभावस्यधूमादिसामान्याभावसाजात्यविरहादितिजगदीशानचात्रलक्षणेसमानाधिकरणधर्मावच्छिनप्रतियो गिताकतव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताकत्लान्यतररुपणसाजात्यविवरणपिप्रथमलसणोक्तदिशासंभवस्पासत्वाताव्यभिचारिण्यतिव्या तिवारणसंभवाचताहशसाजास्यविवक्षणस्यवोदितत्तेनप्रागुक्तदिशेसनेनगंगनाभावत्वतदन्यत्वान्यवररूपेणसाजात्यविवक्षणमनुचितमिति जाव्य वाच्योतथासतिव्यापकीभूतइत्यस्यव्याप्यरत्तरित्यस्यचबैप्यर्थ्यापत्तेःधूमवान वन्हेरित्यादौधूमाद्यभाक्साजात्यंयमत्वाद्यवच्छिन्न प्रतियोगि का-श ताकूत्वंतस्यचपन्यभावादावसत्वेनधूमाद्यभावसजानीयवाभावमादायोतिल्यायसंभवात देति नचतथापिद्रव्यत्वेवस्यसयोगसंबंधेनप्रति १५ यागिल्यधिकरणवन्हिमन्निष्टाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वेतत्सवधावच्छिन्नाधेयतावच्छेदकलेविरहाणवह्यादिव्यापकतावच्छेदकत्वनिरहा देवनातिव्याप्तिरिविवा च्यगौरवेणात्रव्यापकतायोतत्संबंधावच्छिन्नाधेयतावच्छेदकत्वस्या निवेशादितिध्येयमाअथात्रसेयोगेनद्रव्यलाभाब स्यधूमाद्यभावसजातीयत्तेपिवक्ष्यमाणो भ याभावदितव्याप्यत्तित्वविरहादेवतादशाभावस्यधर्तमशक्यत्वेनेतमादायातिव्यास्यभिधानम नुचितमितिचेन्नपूर्वलक्षणोक्तदिशायत्प्रतियोगिताकाभावस्वावच्छेदकसंवैधेनस्वसामानाधिकरण्यस्वावच्छेदकावच्छिन्नसामानाधिकरण्ये तदन्यप्रतियोगिताकत्वमेवव्याप्यत्त्विमित्यभिप्रेत्यैवातिव्याप्तिविधानातायत्प्रतियोगिताकाभावस्वावच्छेदकावच्छिन्नसामानाधिकरण्य ज्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावभिन्नत्वोभयवत्वंतदन्यप्रतियोगित्वमेवव्याप्यतिना निरूपकमितिप्रतियोगिनिस्वत्वमेत व्यववातस्योक्त त्वादिति। एतेनगुरुधर्मस्पाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वानभ्युपगमेकेवलान्वयिनिस्तावच्छेदकावच्छिन्नसामानाधिकरण्यज्यधिकरणर धर्मावच्छिन्नाभावभिन्नत्वोभयाभावाप्रसिद्यारन्याप्ति-सामानाधिकरण्यमात्रघटितोभयत्वस्यैवतादशाभावप्रतियोगितावच्छेदकलादित्य पिप्रयुक्तंकेचिलुसमनियनाभावानामैक्यमतेसंयोगसंबंधावच्छिन्नद्रव्यत्वाभावस्यैवद्रव्यत्वत्वेनघतायभावतयातस्यचधूभौदिसाभार न्याभावसजातीयस्यवक्ष्यमाणल्पाप्यरजितानिरूपकीभूतघट निष्ठप्रतियोगितावच्छेदकेनव्यत्वत्वादिनाव ह्यादिकंप्रतिव्यापकत्वा तिल्याप्ति:स्यात् भनस्तहारणायप्राराक्तदिशैषसाजासंग्राह्यमित्याहः। अन्येतु यावन्तःसाध्याभावा प्रत्येकैततस जातीयनिष्ठयदुपावर राम च्छिन्नप्रतियोगिताभावलेतत्तत्साध्याभावव्यापकतावच्छेदकंनद्रूपेणयद्रूपावच्छिनप्रतिव्यापकत्वमवच्छिद्यतेनद्रूपवत्वमित्यर्थः।भत्र १५ चसाध्याभावव्यापकतावच्छेदकत्वमपहायसाध्याभावसमानाधिकरणरत्तित्वोक्तौगुणन्यत्वविशिष्टसत्ताभाववान्द्रव्यान्यत्वविशिष्टसत्ता भावादित्यत्रातिव्यानिःगुणान्यत्वविशिष्टसत्ताभावाभावरूपस्पद्रव्यान्यत्वाभावरूपस्यवानिरुक्तसाध्याभावस्यसजातीयेसमानाधिकरणेचसत्तार पिरभाववन्तयव्यान्यत्वविशिष्टसत्ताभावत्वरूपयविच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावत्वंतेनव्यान्यत्वविशिष्टसत्ताभावत्वरूपधर्मणहेतुतावच्छेद कावच्छिन्नंप्रतिव्यापकत्वावच्छेदाता साध्याभावव्यापकतावच्छेदकत्वोनौतुद्रन्यान्यत्वविशिष्टसत्ताभावत्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावत्वंन साध्याभावव्यापकतावच्छेदकद्रव्यएवव्यभिचारादतोनोक्तदोषतिजगदीशः अथात्रव्यापकतावच्छेदकत्वमपहायसमानाधिकरणरतित्वो तौधूमाभावरूपस्यायोगोलकान्यत्वाद्यभावरूपस्यवासाध्याभावस्यसजातीयेसमानाधिकरणेचसत्तास्वरूपे भाववर्ततेयद्रव्यान्यत्वविशिष्टस त्ताभोवलाचवच्छिन्नप्रतियोगिकाभावत्वादिक्तत्प्रतियोगितावच्छेदकीभूतद्रव्यान्यत्वविशिष्टसत्ताभावत्वादि नावहिव्यापकतायाअवच्छ दादुक्तरीत्याधूमवानवन्हेरित्यत्रातिव्याप्तिसंभवेस्थलांतरानभावनूमनुचितमितिचेदा केचित् गुणान्यत्वविशिष्टसत्ताभाववानपान्यत्वनि शिष्टसत्ताभावोदित्यस्योपलसणवाड्मवान्वन्हेरित्यत्रातिव्याप्तिर्भवत्येवेसाबापरेतुसाध्याभावसजानीयाभावस्यसाध्यतावच्छेदकपटक संबंधावच्छिन्नावच्छेदकलाकप्रतियोगिताकत्वेनविशेषणीयत्वाधूमवानबहरित्यादीद्रव्यान्यत्त्वविशिष्टसत्ताद्यभावत्वावच्छिन्नाभावस्यात शान्त्वनतमादायातिच्याश्यसैभवात स्थलान्तरानुधावनमित्याहः अत्रयावतःसाध्याभावा- प्रत्येकंतत्तत्सजातीयनिष्ठयदपावच्छिनप्रतियो गिताकभावत्वतत्तत्साध्याभावाधिकरणत्तितावच्छेदकमित्यक्तावप्यतिव्याप्तिवारणसभवाद्यापकतावच्छेदकत्वनिवेशनमनुचितमितिवि भावनीअथानद्रव्यान्यत्वविशिष्टसनाभावत्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावत्वस्यसाध्याभावसमानाधिकरणवृत्तित्वेपिद्रव्यान्यत्वविशि ष्टसत्तास्वरूपस्यताशाभावस्यसत्तानतिरिक्तंतयायप्रतियोगिताकाभावस्वावच्छेदकावच्छिन्वसामानाधिकरण्यव्यधिकरणधर्मावच्छि नाव्य न्नाभावभिन्नत्वोभपाभावस्तारशप्रतियोगिताकत्वरूपन्याप्यत्तित्वलक्षणघटकतयातमादायातिव्यास्पसंभवेनसाध्याभावसमानाधिकर मा-शणवृतित्वमात्रोतावपिसामंजस्येन्यापकतावच्छेदकलप्रवेशोव्यर्थइतिानचाभावेउभयाभावमपहायपत्रतियोगितानिरूपितानुयोगिता १६ या स्वावच्छेदकावच्छिन्नाधिकरणत्तितावच्छेदकलव्यधिकरणधर्मावच्छिन्नप्रतियोगित्लानिरूपितत्वोभयाभावस्तारशप्रतियोगिताकत्ल मेवव्याप्यत्तित्वंवक्तव्यमातचद्रव्यान्यत्वविशिष्टसत्ताभावाभावेप्यक्षतमेवैतिवाच्यं अतिव्याति नार्थतादशव्याप्यरत्तित्वनिवेशस्यानो चित्यादितिापरेतुतिमहत्तयोयावंतःसाध्याभावेवहुत्तित्वाभावास्तहत्वमितिशिरोमणिः।नचैवमपित्यधिकरणमविच्छिन्नद्रव्यत्वाभाव वहनित्तात्वेनघवृत्तित्वजातित्वान्यतरस्यघतारत्तेवाअभावमादायद्रव्यपृथिवीत्लादित्यारावल्याप्तिरितिवाच्याहत्तावच्छेदक संबंधाव च्छिन्नतिताभिन्नात्तित्वेनापिप्रतियोगितायाविशेषणीयत्वादितिजगदीशः अयानान्यतराभावपर्यंतानसर्णमे तल्लक्षणेसोमान्यधमें विशेषाभावमनभ्युपेत्यैवतदभ्युपगमेसर्वत्रन्यधिकरणधर्मावच्छिन्नसाध्याभाववहत्तितात्वेनहेतुनिष्ठरत्तित्वाभावमादायएतलक्षण स्पासंभवापत्तेःस्वावच्छिन्नत्वस्वन्यूनतित्वस्वव्याप्यत्वैतत्रिज्यसम्बधेनधर्मविशिष्टान्यप्रतियोगित्व विवसणे नायदोषतिध्येयमानचत थापित्यधिकरणधर्मावच्छिन्नसाध्याभाववहत्तितात्वेनस्वनिष्ठत्तित्वगगनान्यतरा-भावमादायैवेतल्लसणस्यासंभवसंभवेकथमव्याप्ति दत्ताजगदीशेनति वाच्यम् पृथिवीत्वादिकप्रतियोगिकसमवायादिसबैधेनहेतुत्तायांद्रव्यं पृथिवीलादित्यादावेवलसणगमनाता तत्रतेन सैबधेनहतारेवत्तिमत्तमातहत्तियावभावस्पैवतत्रसत्वात्ायत्तस्वनिष्ठ तितात्वनस्तित्वसामान्याभावमादायासे भवउक्तस्तपिविशेष रूपेणसंसर्गतामन भ्युपेत्यैवव्यधिकरणेधोवच्छिन्नसाध्याभोवतादात्म्यसवेधावच्छिन्नत्तितायाजगत्स्वरूपत्वेनतादात्म्पनप्रमेयहेतो राम लसणगमनान्नासंभवइत्यपिवदति।अथतापिन्यधिकरणधर्मावच्छिन्नसाध्याभाववतिनात्वेनपर्वतत्तित्वजातित्वैतदन्यतराभावमादा ।
यवहिमानधूमादित्यत्राव्याप्तिसंभवेट्रव्यपृथिवीवादिपर्यतानुसरणंसंदर्भावसमितिचेन्नहेतुनारच्छेदकीभूतसंयोगसंबंधावच्छिन्नति त्वस्यसंयोगरूपत्वेनाव्याप्यरतितयातादृशाभावस्यधूमादीसत्वेनतत्राव्यामिविरहातानचवंधूमवानवहेरित्यत्राव्याप्तिरितिवाच्यंतस्यम हाकालान्योपटादित्यादेतल्यत्वनयथाऋताभिप्रायेणतेत्रातिव्याप्तिविरहादितिध्ययोकैचिवह्निमानधूमादित्यादिवत्समवायेनद्रव्यत्वादि कसाध्यकपृथिवीत्वादिहेतकोपिप्रसिद्धस्थलएवाअतएवकूदधदितलक्षणेवहिमान्यूमादित्यत्रसाध्यतावच्छटकीभूतसंयोगसंबंधेनविपक्षीर भूततत्तज्जलावृत्तिलावच्छिनाभावकूटस्यगुणादीद्रव्यपृथिवीलादित्यत्रविपक्षीभूतरूपरसादिप्रत्येकासमवेतत्वाचवच्छिन्नाभावकूटस्येत्या दौअधिकरणतासत्वात् तदप्रसिइनिबंधनाव्याप्रुतस्थलेविरहातातदुभयनोहातमितियथस्तैवोक्तमित्याहुः अथप्रतियोगितायोहेतुता घटकसंबंधावच्छिन्नत्तिताभिन्नारत्तित्वेनविशेषणलेपिसाध्याभाववइत्तिनावेनपट रत्तित्वतन्यत्तित्वोभयाभावमादायान्याप्तिोरवे तिचेलसार्वभौममतेउभयत्वस्यैकविशिष्टापरत्वरूपत्वेन विशिष्टस्यचातिरिक्ततया उक्ताभावस्यधर्तुमशक्यत्वात्।अथवातारशरतिताभि नावृत्तित्वेनैवव्यासज्यवृत्तिधर्मानात्मकत्वेनापिप्रतियोगितायाविशेषणीयत्वान्नदोषः। उक्ताभावीयप्रतियोगित्वस्यप्रतियोग्यशेमकारीभूतहित स्वरूपत्वादितिारतेनतादात्म्येनप्रमेयहेतुकस्थलेसाध्याभावव हृतितात्वेनयावान्नास्तीत्यभावमादापैवलक्षणसमन्वयेनतत्राच्यातिवारणाय किचित्वित्यादिनावश्यमाणनिषेधयप्रवेशव्यावृत्तिदानमसंगतमित्यपिनिरस्तंउत्ताभाववारकविशेषणस्यावश्यकत्वादितिध्येयम्।अन्ये तरतिमहत्तयोयावन्तःसाध्याभावकूटाधिकरणवृत्तित्वाभावास्तहत्वंतत्वमितिशिरोमणिः। अत्रप्रतियोगिताप्रतिव्यापकत्वसाध्यतावच्छेद कताघटक संबंधेनैवंग्राह्यमातेननित्यज्ञानवतस्तादात्म्येनसाध्यतायाईश्वरत्वादिहेतोघटान्यभेदस्यपटान्यभेदस्वर विषपत्तासंबंधेन निगेगितागपडीभतनित्यजानकयोःसाध्यतावच्छेदकव्यापकप्रतियोगिताकयोरेकाधिकरणाप्रसिद्भावपिनाव्याप्तिनवाताहशएवंसाध्येद्र व्य व्यत्वप्रकारकप्रमाविशेष्यत्वादित्यत्रपृथिव्यादौसाधनसमानाधिकरणस्पपृथिव्यादिनवद्रव्याणांप्रत्येकभिन्नद्रव्यभेदकूटाधिकरणेगुणादौहेतो T-शं. रसत्वेपि तिव्यानिरितिजगदीशः अयात्रप्रागुक्तरीत्या त्रापिघटान्यभेदपटान्यभेदादीनामपिकूटान्तर्गतत्वात्तद्वहितकूटोधिकरणाप्रसियवना १७ तिव्याप्तिरिति नचसाध्यतावच्छेदकसंबंधेनस्वप्रतियोगितावच्छेदकविशिष्टसाध्यक्त्ताग्रहविरोधितापरक संबंधेनरतित्वमभावस्यप्रागुक्त तयापरान्यभेदादेस्तारशसंबंधेनावर्तमानत्वनलसणाघटकत्वमाअतएवप्रागुताव्याप्तिमपहायातिव्याप्स्यभिधानमपिसंगच्छतेतिवाच्य पृथिवीभिन्नद्रव्यगुणान्यतरभेदजलभिन्नद्रव्यकर्मान्यतरभेदनेनोभिन्नद्रव्यसामान्यान्यतरभेदादीनामपिताहशत्वेनतइटितकूताधिकरणाप्र सिद्धौवातिल्यात्यभिधानासंगच्छतेरितिचेन्ननादात्म्येननित्यज्ञानविशिष्टस्यसमवायेनसाध्यतायोद्रव्यत्वप्रकारकप्रमाविशेष्यत्वादिहतीसाथ नसमानाधिकरणघदासमवेताभावपटासमवेताभावघटितकूताधिकरणजात्यादौहेतोरसत्वेनातिव्याप्तेरेवतदन्थस्यतात्पर्यादितिध्येयम्॥न नयावतोमिथःसामानाधिकरण्यंतावतांसमुदायोविवक्षितः कियावतांसाध्याभावातरेणसामानाधिकरण्पतावत्समदायो विवक्षितः प्रथमेइ दमित्यादिजगदीश: अत्रप्रथमकल्पस्वरनिसाध्याभावत्वव्यापकंयद्यदधिकरणत्तित्वंतत्तदधिकरणत्तिसाध्याभावत्वव्यापकाषेयताकेप तोवदन्यतमरत्तित्वाभावः पर्तिनिकिनिसाध्याभावत्वव्यापकसमुदायत्वावच्छिन्नसमानाधिकरणसाध्याभावसमुदायत्त्वावच्छिन्नाधिकर णतावहत्तित्वभावोवासमुदायलक्षणवाक्यस्यपर्यतार्थः।अन्यतमत्त्वंचतत्तदधिकरणारतिधर्मशून्यत्वमतोनकेवलान्यासिदिअत्रेदम तिथिल्याविशेषणंनतुपक्षनिर्देश तथासतिघटतहारहित्व पटतहायुद्वित्वादीनांनहायोमिथःसामानाधिकरण्यापनसाध्याभावाधिकरणे तहापौवत्तिमलादेववा सुत्वादिहेतावतिल्यास्यन पफ्ते रितिजगदीशानचकपिसेयोगीसत्वादित्यादावतिव्याप्तिवारणायसाध्याभावाधिकरण राम नायोनिरवच्छिन्नत्त्वस्यनिवेशनीयत्वाताकपिसंयोगाभाववान् मेयत्वादित्यादावव्याप्तिवारणायावश्यंसाध्याभावोपिव्याप्यत्तित्वेनवि १७ शेषणीयातथाचोक्त व्यक्तीनांव्याप्यत्तिभावनलमणपरकत्त्वमितिवाच्यम्प्राचीनमतेहित्वा दिमतितत्त्रागभावकालावच्छेदेनात्यताभावसला त स्वाधिकरणयत्किंचिद्यक्तिनिष्ठात्यन्ताभावाप्रतियोगित्वरूपव्याप्यत्तित्तस्यरित्वादेरपिसत्तात् नवनव्यमतानुसारेणतस्थलेपरित्यज्यस त्तान्यपृथिवीसमवेतशून्यमित्यादिस्थलानुधावनरुतंतचपृथिवीपदस्यपृथिवीसामान्यपरत्वेप्रारतजगत्यहित्वामानाया विव्यास्यभिधा वनासंगतिरितियदुतन्नसंगच्छतेनव्यमतेहित्वादीनांनिरुतल्याप्यत्तित्वाभावादितिवाच्या उभयमतसाधारण्यायतस्योक्तत्वात् नचसा तान्यएतत्रथिवीसमवेतत्त्वावच्छिन्नाभावाप्यप्रसिद्धोद्रव्यत्वत्वस्यैवतवच्छेदकत्वादितिवाच्यसकलद्रव्यरत्तित्वादिघटितस्यव्यत्वत्व स्यवतारशसमवेतत्वापेक्षयारारुतयानवच्छेदकत्वादितिजगदीशः अत्रयमापत्तिःअथात्रव्यवत्वस्यतारशसमवेतत्वापेक्षयागुरुत्वेपिद्र न्यान्यासमवेतत्वस्यलघुत्वेनसत्तान्यैतत्पृथिवीसमवेताभावीयप्रतियोगितावच्छेदकत्वसंभवात्सत्तान्यैतत्पृथिवीसमवेतत्वावच्छिन्ना भावस्पापसिइत्वेनतारशाभावसाध्यकन्यभिचारिण्यतिप्रसंगोपादानमनुचितमितिध्येयानचपर्बतत्तित्वपर्वतान्यत्तित्वोभयत्वावच्छि नाभावमादायाच्याप्तिवारणार्थव्यासज्यत्तिधमनिवच्छिन्नत्वेन प्रतियोगितावश्यविशेषणीयतिततएवत्तित्वालोकान्यत्वोभयाभावस्यव्या दासात् तारशत्तिनात्वेप्रतियोगिताव्यापकत्वस्योपादानविफलमितिवाच्यपर्वतरत्तित्वपर्वतान्यतिलाभयत्वावच्छिन्नाभाक्वारणाय तित्वपर्याप्तव्यासज्यत्तिधर्मानवछिन्नत्वेनैवप्रतियोगितायाक्तत्पत्वात तारशप्रतियोगिताकत्वस्यचरत्तित्वालाकान्यत्वोभयाभावपिस त्वादितिजागदीशी नचावल्यासज्यत्तिधर्मस्यरतिवपर्याप्तत्तविशेषणबैय्यर्थ्य मितिवाच्यमानस्यारखण्डाभावपटकत्तपासार्थकत्वात् नच वत्तिवपर्याप्तव्यासज्यरतिधर्मानवच्छिन्नत्वेनप्रतियोगितायाविशेषणीयत्वेपिसाध्याभाववेदन्ति तात्वेनपर्वतरत्तिखपर्वतान्यतिलो भयाभावमादापाव्याप्तितावस्थ्यमितिवात्यमा यत्पतियोगिताकाभावस्वावच्छेदकावच्छिन्नसामानाधिकरण्यत्यधिकरणधर्मावच्छिन्ना जा-व्य भावभिन्नत्वोभयाभावः वृत्तिवपर्याप्तल्यासज्यवृत्तिधर्मानवच्छिन्ननादशप्रतियोगितायताअथवानारशन्यासज्यवृत्तिधनिवच्छि का-शंन्नित्वपदेनतादात्म्यसंबंधेनतारन्यासन्यत्तिधर्मविशिष्टान्यत्वस्यैवविवरणान्नदायउताभावप्रतियोगित्स्यपातयोग्यंशेषकारीभूतताइश १० धर्मस्वरूपत्वादितिध्येयालयात्रसर्वत्र.तुत्तावच्छदकावच्छिन्नवृत्तित्वतन्यतित्वौभगाभावमादायासंभवसंभवव्याप्तिवारणार्थव्यासज्य रतिधर्मानवच्छिन्नत्वेनप्रतियोगिताविशेषणीयेकथमुक्तंजगदीशेन असंभववारणार्थमित्तस्यैववक्तुमुचित त्वदितिमेवमानमीयसयो गनधूमदतुकस्थलेताहशसंबंधैनयोत्तिमान्तहुत्तियावावस्येवहेतोसवेनलक्षणगमनादितिध्येय परेनुनादात्म्येनप्रमेयतकस्थले नत्तित्वतदन्यतइत्तिलोभयाभावप्रतियोगितावदकत्वस्येवलाघवात्तइत्तितालेकल्पनीयतयानारशाभावस्यलक्षणाघरकत्वात् गुरुधर्म स्यप्रतियोगितानवच्छेदकत्वात् तत्रलक्षणगमनानासैभवाभिधानमितिमाहुः अत्रकेचित् सार्वभौममतेसामानाधिकरण्यस्याव्याप्यतित यावंडाकालाद्यवच्छेदेनघटादविवरत्तिमतिनिवर्तमानस्यमहाकालसत्तित्वसामान्याभावस्ययावधिकरणविच्छेदेनहेतावसत्वान्महा कालान्योधनादित्यादीनातिन्याप्तिात्तिमहत्तयोयावन्तःतादृशत्तित्वाभावापावलधिकरणावच्छेदेनतहत्वस्यविवक्षितत्वादित्यादे तिर जगदीशः अथात्रकल्पवह्निमानधूमादित्पादोंवव्याप्तिः धूमावयवावच्छेदेनसाध्याभावकत्वत्संयुक्तवसामान्याभावस्यरतिमतिधूमोदीपर मिइस्ययावहेत्वाधिकरणावच्छेदनहेतावसत्वातानचहैनुतावच्छेदकसंबंधेनयत्किंचिद्वैत्वधिकरणावच्छेद्यत्वेनसाध्याभावकूटव इत्तिला भावस्यविशेषणीयतयातादशत्तित्वाभावोनलसण घटकतिवाच्यम्।धूमान्तरसंयुक्तस्वावयवावच्छेदेन त्तिमतियत्किंचिडूमेप्रसिद्ध स्थतादृशत्तित्वसामान्याभावस्ययाबद्देत्वावच्छेदेनहेतावसत्वात्तथाप्यव्यारितिचस्त्रनवीना: हेतुनावच्छेदकसंबंधनयवाधिक राम- जगतनारनम्वस्मिनवर्तमानातसमानाधिकरणसाध्याभावसमुदायाधिकरणरतितोत्वसमनियतप्रतियोगिताकायावन्तोऽभावाया १८ वडेव धिकरणावच्छेदेनहेतीतहत्तस्यविवसितत्वात नकोपिदोषःस्वपदंदन्तिमत्वेनाभिमनपरमितिमाहाकेचित्तस्वानुयोग्यनधिकरणावच्छिन्ना याधिकरणतावत्तदन्यहेवधिकरणावच्छिन्नाधिकरणताकत्लेनतारशसाध्याभावसमुदायाधिकरणरतिवाभावस्यविशेषणीयत्वात्ताहशामा वस्पलक्षणघटकलयातमादायनदोषःस्वानुयोग्यनधिकरण त्वंचहेतुनावच्छेदकसंबैधनबोध्यं स्वपदतादृशसाध्याभावसमुदायाधिकरणरति त्वाभावाधिकरणतापरमित्याः अथात्रलसणेघदवृत्तित्वविशिष्टवाच्यत्वघटान्यत्तित्वविशिष्टवाच्यत्वायभावमारायवाच्यज्ञेयत्वादित्यत्रा व्याप्तिः तादृशसाध्याभावघटितकूटाधिकरणाप्रसिद्धेनचविशिष्टस्पातिरिक्तत्वमतेविशिष्टाभावस्यसाध्याभावनावच्छेदकसमनियतपर तियोगिताकत्वाभावादेवल्युरासहतिवाच्यतथासतिघटभेदतदन्यप्रमेयैतदुभयाभावपटभेदतरन्यप्रमेतदुभयाभावरितकूदाधिक रणाप्रसिद्ध्यांप्रमेयवादवाच्यत्वादिपत्राव्याप्तेदुवरित्वात्नचोभयत्वमप्यकविशिष्टापरत्वमैवेनिवाज्यं तथासति रत्तिवालो कोन्यत्वो भयाभावमादायतादृशदेतितात्वेप्रतियोगिताव्यापकत्वदलेल्यावृत्तिदानासंगतिरिनिचेन्नसाध्यतावच्छेदकसमनियतप्रतियोगितायाख न्यूनत्तिधविच्छिन्नत्वस्पस्वयमेवनिवेशिततयास्वन्यूनत्तिपदेनस्वावच्छिन्नानधिकरणसाध्याधिकरणनिष्ठभेदप्रतियोगितावच्छ रकतावच्छेदकत्वेसतिस्वसमानाधिकरणधर्मस्यविवक्षितत्वादेवोक्ताभावेसरासात्साध्याधिकरणत्वनिवेशाचवन्हिधूमोभयवान्व हरित्सादातुभयाभावादेःसंग्राह्यतयानातिव्याप्तिरितिावस्ततस्तएतदस्वरसेनैवएतल्लक्षणमपहायपतेनेत्यादिनालक्षणान्तरानधावन रुतमाअतएवपरलक्षणेसाध्याभावमाध्यज्यापकतावच्छेदकरूपावच्छिन्न प्रतियोगिताकत्लनिवेशेवहिमानधूमादिसत्रेवाव्याप्तिसे भवेतामपहायवाच्य यत्वादितिसत्तावान्द्रव्यत्वादित्ये कव्यक्तिसाध्यकेजगदीशस्पाव्याप्तिानमपिसँगच्छतइनिध्येयं अत्रच त्व धिकरणयत्किंचिदानोदैशिकविशेषणतयाकूटस्यवतमानत्वमेव तुसामानाधिकरण्यंबोध्यतेनपृथिवीद्रव्यत्वप्रकारकप्रमाविशेष्यत्वादिर जा-व्या त्यादौजलेतेजसिचसाधनसमानाधिकरणस्यजलारसभावस्थतेजोरत्यभावस्यचउक्तरूपावच्छिन्न प्रतियोगिकत्वात्तदुभयकूताधिकरण काशी जात्यादीहेतोररतित्वेपिनातिव्याधि हेलधिकरणजलादिप्रत्यैकनिईयत्तारशकूटतदधिकरणेजलादौदेतोःसत्वादिनिजगदीश: अवेयर मनुपपत्तिः अथानसाधनसमानाधिकरणस्यविपक्षीभूतत्त्तद्यक्तिभेदाभावस्पापिसाध्यव्यापकतावच्छेदकस्सावच्छिन्नप्रतियोगिताक वात्तद घटितकूटाधिकरणाप्रसिद्दौवातिव्याप्त्यसंभवतहारकहेत्वधिकरणयत्किंचिद्यतीदेशिकविशेषणत्यावर्तमानवमित्यादिविशे षणवेयर्यमितिचेदत्रकेविसाध्यतावच्छेदकसंबंधेनव्यापकत्वैतत्संबंधावच्छिन्नप्रतियोगिताकत्वमभावविशेषणमित्यभिप्रायेणएत द्वसंगतिरित्याहातन्मदं साध्यतावच्छेदकसंबंधेनसाध्यव्यापकत्वमित्यादिमनस्यग्रंथरुनेवाग्दूषितवान् इतिमेवमुपद्यत्संबंधेन) व्यापकत्वंतत्तत्संबंधावच्छिन्न प्रतियोगिनाकसाध्याभावकूटनिवेशापेसयालाघवेनसाध्यव्यापकताघटेकभूतयतिचित्सवधावच्छिन्न प्रतियोगिताकसाध्याभावकूटवत्वं विवसितम्तथाचपृथिवीवद्रव्यत्वप्रकारकप्रमाविशेष्यत्वादिसादौसाध्यव्यापकतापरकीभूतसमा वायसंबंधावच्छिलप्रतियोगिताकसाध्याभावकूताधिकरणरत्तित्वाभावस्यहतोसत्त्वेनातिव्याप्तिरताहेत्वधिकरणयत्किंचितोदेशि कविशेषणत्यावर्तमानत्वंसाध्याभावविशेषणेदत्तम् इतिग्रंथकतामभिप्राय इतिवयंसमाधिमहापत्रिकासमुदिता । इतिनागदीशी व्य धिकरणधर्मावच्छिन्नाभावस्यटिप्पणं कालीशंकरीसमाप्ता। वाराणसीप्रसादेस्य नियोगेनत्रयत्ननः।। काशीसंस्कृतमुद्रायामकिनोयशि लाक्षस। श्रीकाशीजीमेज्ञानवापीकेपूर्वफादकपरश्री विश्वनाथजीकेपासमहाराज शिवलालबेजीके मकानमेकाशीसंस्कृतमुद्राय बमेछपी जिनकोलेनाहोय उन्होने इसलापरवाने के कार्य संपादकबाबूवाराणसीप्रसाट्याकचौरी गली मेभाईप्रतापसिंहजीकेदुकानपर राम मिलेगी। मितिअधिकाषाढ क्११ गुरुवार संवत् १९३१ ।। १९ ॥