·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·का
* महे
भीहरिभाइसरिजमग्रन्थमाझा प्रथा
न्यायविशारदन्यायाचार्य महामहोपाध्याय श्रीमद्यशोविजयगणिप्रवरप्रणीत
अध्यात्मसार-अध्यात्मोपनिषद्-ज्ञानसारप्रकरणरत्नत्रयी.
२२
शाखविशारद-न्यायवाचस्पति-सिद्धान्तमार्तड-कविरत्न आचार्यश्री विजयनंदनसुरिमणीतं
कदम्बगिरितीर्थाधिराजस्तोत्रम्.
प्रकाशक:-केशरवाशानभंडारस्थापक--संघवी नगीनदास करमचंद.
प्रथमपतिः २५.
बी. से. १४५०
जामनगरस्थ जैनमास्करोदय मुद्रणालये मद्रापितम्

·No text on this page.

·माहात्म्या- धिकारः श्रीअध्या- त्मसार प्रबंधः ॥१॥ - ॥ भईनमः । श्रीशैवेयं जिनं स्तौमि, मुक्नं यशसव यः ।। ॥ सर्पतन्त्रस्वतन्त्रशासनसम्राटसरिचकचक्रवर्ति- मारुतेन मुखोत्थेन, पाशजन्यमपुरद ॥ ३ ॥ जगद्गुरुतपागच्छाधिपति-भट्टारकाचार्य जीयात् फणिफणप्रान्त-सान्ततनुरेकदा ।। श्रीविजयनेमिसूरीश्वरेभ्यो नमो नमः । उद्धर्तमिव विश्वानि, श्रीपार्शे बहुरूपभाक।। ४ ।। जगदानन्दनः स्वामी, जयति ज्ञातनन्दनः । न्यायविशारद-न्यायाचार्योपपद उपजीवन्ति यद्वाच-मद्यापि विवुधाः मुषाम्।।२।। महामहोपाध्याय- एतानन्यानपि जिना-नमस्कृत्य गुरूनपि । श्रीमद् यशोविजयगणि प्रणीतः अध्यात्ममारमधुना, प्रकटीकर्तमुत्सहे ॥ ६ ॥ शास्त्रात्परिचितां सम्यक्-सम्प्रदायाच धीमताम् । इहानुभवयोगाद, प्रक्रियां कामपि मुवे ॥ ७ ॥ योगिनां प्रीतये पद्य-मध्यात्मरसपेशलं । ॥ ऐन्द्र श्रेणिनतः श्रीमा-मन्दतामाभिनन्दनः ॥ भोगिनां मामिनीगीतं, सङ्गीतकमयं यथा ॥८॥ उपधार युगादौ यो, जगदझानपङ्कतः ॥ १॥ कान्ताघरमुधास्वादा-यूनां यजायते सुखम् । श्रीशान्तिस्तान्तिमिया-अविना मृगलाञ्छनः। बिन्दुः पार्थे तदध्यात्म-शाखास्नादसुखोदवेः।।९। गाव कुवलयोल्लास, कुर्वते यस्य निर्मलाः ॥२॥ अध्यात्मशास्त्रसम्भूत-सन्तोषमुखशालिनः । श्रीअध्यात्मसारग्रन्थः॥

·श्रीअध्या-
त्मसारे
"
माहात्म्या-
धिकारे
स्वरूपा-
धिकारः
॥२॥
प्रबंध:
॥२॥
गणयन्ति न रामानं, न श्रीदं नापि वासवम्।१०। वेदान्यशास्त्रावित् कटेशं, रसमध्यात्मशासषित् ।
य: किलाशिक्षिताध्यात्म शाखः पाण्डित्यमिच्छति। भाग्यभृद्भोगमाप्नोति, वहति चन्दनं खरः ॥१८॥
उत्क्षिपत्यङ्गुली पगुः, स स्वद्रुफललिप्मया।।११।। भुजास्फालनहस्तास्य-विकारामिनया परे।
दम्मपर्वतदम्भोलिः, सौहार्दाम्बुधिचन्द्रमाः । अध्यात्मशास्त्रविज्ञास्तु, वदन्त्यविकृतेक्षणाः॥१९॥
अध्यात्मशास्त्रमुत्ताल-मोहजालवनानलः ॥१०॥ अध्यात्मशास्त्रहेमाद्रि-मथितादागमोदधेः ।
अध्या धर्मस्य मुस्थः स्या-त्पापचौरः पलायते । भूयांसि गुणरत्नानि, प्राप्यन्ते विशुधन किम्।२०।
अध्यात्मशस्त्रसौराज्ये, न स्यात्कश्चिदुपप्लवः।१३। रसो भोगावधिः कामे, सद्भक्ष्ये भोजनावधिः ।
येषामध्यात्मशास्त्रार्थ-तचं परिणतं हृदि । अध्यात्मशास्त्रसेवायां, रसो निरवधिः पुनः ॥२१॥
कषायविषयावेश-क्लेशस्तेषां न कहिंचित् ।१४। कुतर्कग्रन्थसर्वस्व-गर्वज्वरविकारिणी ।
निर्दयः कामचण्डालः, पण्डितानपि पीडयेत् । एति दृनिर्मलीभावः-मध्यात्मग्रन्थभेपजात्।।२२
यादिनाध्यान्मशास्त्रार्थ-चोधयोधकृपा भवेत् ।१५। घनिनां पुत्रादारादि, यथा संसारद्धये ।
विषवल्लिममा तृष्णां, वर्धमानां मनोवने । तथा पाण्डित्यहप्तानां, शास्त्रमध्यात्मवर्जितम्।२३।।
अध्यात्मशास्त्रादात्रण, छिन्दन्ति परमर्षयः ॥१६॥ अध्येतव्यं तदध्यात्म-शास्त्र भाव्यं पुनः पुनः ।
वने वेश्म धनं दौमध्ये, तेजो ध्वान्ते जलं मरौ । अनुष्ठेयस्तदर्थश्च, देयो योग्यस्य कस्यचित् ।।२४।
दुरापमाप्यते धन्यैः, कलारध्यात्मवाङ्मयम् :१७। ॥ इत्यध्यात्मसारे माहात्म्याधिकारः ॥ १॥

·श्रीअध्या- त्मसारे पश्चमः प्रबंध: ॥३॥ माहात्म्या- धिकारः ॥३॥ भगवन् किं तदध्यात्म, यदित्थमुपवर्ण्यते । साधुपाचं जिगमिपु-धम्मं पृच्छन् क्रियास्थितः।८। शृणु वत्स यथाशालं, वर्णयामि पुरस्तव ॥ १॥ प्रतिपित्सुः सृजन् पूर्व, प्रतिपन्नश्च दर्शनम् । गतमोहाधिकारणा-मात्मानमधिकृत्य या । श्राद्धो यतिश्च त्रिविधो-ऽनन्तांशक्षपकस्तथा।।९।। प्रवर्तते त्रिया शुद्वा, तदध्यात्म जगुजिनाः ॥२॥ मोहक्षपको मोह-शमकः शान्तमोहकः । सामायिक यथा सर्व-चारित्रप्वनुत्तिमत् । क्षपकः क्षीणमोहश्व,जिनोऽयोगी च केवली॥१०॥ अध्यात्म सर्वयोगपु, तथानुगतमिप्यते ॥ ३ ॥ यया क्रमममी प्रोक्ता, असङ्ख्यगुणनिर्जगः । अपुनर्बन्धकाद्यावद्-गौरवप्रतिबन्धनः । यतितन्यमतोव्यात्म-वृद्धये कलयापि हि ॥११॥ क्रमशुद्धिमती तावत् , क्रियाध्यात्ममयी मता।४। ज्ञानं शुद्धं क्रिया शुद्ध-त्यशो द्वाविह सातौ । आहारोपचिपूजद्धि-गौरवप्रतिवन्धतः । चक्रे महारथस्येव, पक्षाविव पतत्रिणः ।। १२ ।। भवाभिनन्दी यां कुर्यात् , कियां साध्यात्मवैरिणी ५ तत्पश्चमगुणस्थाना-दारम्यवैतदिच्छति । क्षुदो लाभरतिीनो, मत्सरी भयवान् शटः । निश्चयो गवहारस्तु, पूर्वमप्युपचारतः ॥ १३ ॥ असो भवाभिनन्दी स्या-निष्फलाग्म्भसङ्गानः । चतुर्थपि गुणस्थाने, शुश्रपाद्या क्रियोचिता । शान्तो दान्तः सदा तो.मोक्षार्थी विश्ववन्मलः । अप्राप्तवर्णभूषाणां, रजताभूपणं यथा ॥ १४ ॥ निम्मा यां मियां कुर्याद मायामगुण वृद्धये।७। अयुनर्यन्धकस्यापि, या क्रिया शमसंयुता । अत एवं जनः पृच्छो-त्पन्नसंज्ञः पिच पुः । चित्रा दर्शन भेदन, धमविनययानमा ।। १५ ।।

·भीअभ्या. त्मसारे ASTR माहात्म्या धिकार स्वरूपा धिकारः ॥ ४ ॥ प्रबंध: i॥४॥ अशुदापि हि शुद्धायाः, क्रियाहेतुः सदाशयात् । तृतीयं शान्तहत्या त-चस्वसंवेदनानुगम् ॥२३॥ तानं रसानुवेधेन, स्वर्णत्वमधिगच्छति ।। १६ ॥ आघामाज्ञानवाहुल्या-मोक्षबाधकबाधनं । अतो मार्गप्रवेशाय, व्रतं मिध्याशामपि । सहावाशयलेशेनो-चित्तं जन्म परे जगुः । २४॥ द्रव्यसम्यक्त्वमारोप्य, ददते धीरयुद्धयः ॥१७॥ द्वितीयादोपहानिः स्या-त्काचिन्मण्कपूर्णवत् । यो बुध्ध्वा भवनैर्गुण्यं, धीरः स्याद् व्रतपालने । आत्यन्तिकी तृतीयातु, गुरुलाघवचिन्तया ॥२५॥ स योग्यो भाव मेदस्तु, दुर्लक्ष्यो नोपयुज्यते॥१८॥ अपि स्वरूपतः शुद्धा, क्रिया तस्माद्विशुद्धिकत् । नो पेनावापरिज्ञाना-सिद्धयसिद्धिपराहतेः । मौनीन्द्रव्यवहारेण, मार्गबीजं रढादरात् ॥२६॥ दीक्षाऽदानेन भन्यानां,मार्गोच्छेद प्रसज्यतो१९। गुर्वाज्ञापारतनयेण, द्रव्यदीवाग्रहादपि । अशुद्धानादरेऽम्यासा-योगानो दर्शनाद्यपि । वीर्योल्लासक्रमात्प्राप्ता, बहवः परमं पदम् ॥२७॥ सिध्येन्निसर्गजं मुस्वा,तदप्याभ्यासिकं यतः।२०। अध्यात्माभ्यासकालेपि, क्रिया काप्येवमस्ति हि । शुद्धमार्गानुरागेणा-शठानां या तु शुद्धता । शुमौषसंज्ञानुगतं, झानमप्यस्ति किशन ॥२८॥ गुणवत्परतन्त्राणां, सा न कापि विहन्यते ॥२१॥ अतो ज्ञानक्रियारूप-मध्यात्मं व्यवतिष्ठते । विषयात्मानुषन्धैर्हि, विधा, शुद्धं यथोत्तरं । एतत्प्रवर्द्धमानं स्पा-चिर्दम्माचारशालिनाम।२९॥ गुबते कर्म तवायं, मुक्त्यर्थ पतनाधपि ॥ २२॥ . इसध्यात्मस्वरूपाधिकार: ॥ अज्ञानिनां द्वितीयं तु, लोकरष्टया यमादिकम् । अड ·धीजच्या- त्मसारे प्रथमः प्रबंध: दम्मत्यागा- धिकारः ॥५॥ दम्भो मुक्तिलतावहि-देम्मो राहुः क्रियाविधौ । जानाना अपि दम्मस, करितं बालिशा जनाः। दौर्भाग्यकारणं दम्भो, दम्भोऽध्यात्मसुखार्गला॥१॥ तत्रैव धृतविचासाः, प्रस्खलन्ति पदे पदे ॥९॥ दम्भो सानाद्रिदम्भोलि-दम्मः कामानले हविः। अहो मोहस माहात्म्य, दीक्षा मागपतीमपि । व्यसनानां मुहम्भो, दम्मघौरो व्रतश्रियः । २॥ दम्मेन यदिलुम्पन्ति, फजलेनेव रूपकम् ॥१०॥ दम्मेन व्रतमास्थाय, यो वाग्छति परं पदम् । अन्जे हिमं तनौ रोगो, बने बहिदिने निशा। लोहनावं समारुह्म, सोऽन्धेः पारं पियासति । अन्य मौरुये कलिःसौख्ये, धम्ने दम्भ उपप्लवः॥११॥ किं व्रतेन तपोमिळ, दम्भश्म निराकृतः ।। अत एव न यो धतुं, मूलोचरगुणानलम् । किमादर्शन किं दीपै-पघान्ध्यं न शोर्गतम्॥४॥ युक्ता सुश्राद्धता तस्य,न तु दम्मेन जीवनम् ॥१२॥ केशलोचघराशरथा-भिक्षाप्रमप्रतादिकम् । परिहतुं न यो लिङ्ग-मप्यलं दृढरागवान् । दम्मेन प्यते सर्व, त्रासेनेव महामणिः ॥ ५॥ संविज्ञपाक्षिकः सखा-निर्दम्मासाधुसेवकः॥१३॥ सत्यजं रसलाम्पव्य, मुत्यजदेवभूषणम् । निर्दम्मस्थावसमस्या-प्यस्स शुदायमापिणः । सुत्यजाः कामभोगाघा,दुस्त्यजं दम्भसेवनम्॥६॥ निर्जरां यतना दने, स्वल्पापि गुणरागिणः॥१४॥ खदोपनियो लोक-पूजा स्याद् गौरवं तथा । व्रतमारासहत्वं ये, विदन्तोऽप्यात्मनःस्फुटम् । इयतैय कदर्घ्यन्ते, दम्मेन बत मालिशाः ॥ ७॥ दम्भापतित्वमाख्यान्ति,तेषां नामापि पाप्मनो१५॥ असतीनां यथा शील-मशीलस्यैव पद्धये । कुर्वते ये न यवनां, सम्यक् कालोचितामपि । दम्भेनाप्रताद्धयर्थ, व्रतं वेषभृतां तथा ॥ ८॥ तैरहो यतिनाम्नैव, दाम्भिकर्वञ्च्यते जगत् ॥१६॥ ॥

·श्रीअध्या- त्मसारे दम्मत्यागा धिकार प्रबंध: पर्माविल्यातिलोमेन, प्रच्छादितनिजाश्रयः । सब वैराग्यासात्रियपवनपीना एसकते ॥१॥ वणाय मन्यते विश्वं, हीनोऽपि घृतकतवः ॥१७॥ इतः मौर्वाधिसति परिवो दासह इता, आत्मोत्कर्षाचतो दम्भी, परेषां चापवादतः । पतन्ति ब्रावाणो विनयगिरिकूटाद्विपटिताः॥ पन्नाति कठिनं कर्म, माधकं योगजन्मनः॥१८॥ इस क्रोपावतो विकृतितटिनीसझमकता, आत्मार्थिना ततस्त्याज्यो,दम्मोऽनर्थनिबन्धम् । समुद्रे संसारे तदिह न भयं कस भवति ॥२॥ शुद्धिःस्यादृजुभूतस्ये-त्यागमे प्रतिपादितम् ॥१९॥ प्रियायाला यत्रोहमति रतिसन्तापतरला, जिन नुमतं किंचि-निषिद्ध वा न सर्वथा । कटाक्षान् धूमाधान कुषलयदलश्यामलरुपीन् ।। कार्ये माव्यमदम्मेने-त्येषाऽऽझा पारमेश्वरी ॥२०॥ अथाान्यताराः हतबहुविकाराब विषया, अध्यात्मरतचित्ताना, दम्मः स्वल्पोऽपि नोचितः। दान्त्यमिन्वहौ भववापि धर्म क सुलमम् ॥३॥ छिद्रलेशोऽपि पोठस्य, सिन्धुं लङ्यतामिव ॥२१॥ गले दवा पाशं वनयवनितास्नेहपटितं, दम्मलेशोऽपि मल्ल्यादेः, स्त्रीत्वानर्थ निवन्धनम् । निपीयन्ते यत्र प्रकृतिकपणाः प्राणिपशवः ।। अतस्तत्परिहाराय, यतितव्यं महात्मना ॥ २२ ॥ नितान्तं दुःखार्ता विषमविषयैतिकमटै- ॥ इति दम्भस्यागाधिकारः ॥ . र्भवः सूनावानं तदहह महासाध्यसकरम् ॥ ४ ॥ तदेवं निर्दम्भाचरणपटुना घेतसि भव अवियायो रात्रौ चरति बहतेमूभि विषम, खरूपं संचिन्त्यं क्षणमपि समाधाय मुधिया । कपायथ्यालो विपनि विषयातीनि च गछे ।। इयं चिन्ताऽध्यात्मप्रसरसरसीनीरलहरी, महादोलान् बन्तान प्रकटयति पक्रमरमुखो, ·श्रीजध्या- त्मसारे प्रथमः प्रबंध: मवस्वरूपा- धिकारः ॥७॥ नविधासाहोऽयं भवति भवनक्तार इति ॥५॥ श्मशान संसारतरमिरमणीयस्वमिह किम् ॥९॥ जना लग्ध्वा धर्मद्रविणलवमिक्षां कथमपि, धनाशा यच्छायाप्यतिविषम प्रणयिनी, प्रयान्सो वामाक्षीस्तनविषमदुर्गस्थितिकता ॥ विलासो नारीणां गुरुविकृतये यस्सुमरसः ॥ विलुयन्ते यसां कुसुमशरमिलेन बलिना, फलालादो यख प्रसरनरकम्याधिनियह- भवाटव्या नास्यामचितमसहायस गमनम् ॥६॥ सदासा नो युक्ता भवविषतरावत्र मुधियाम्॥१०॥ धनं मे गेहं मे मम मुतकलत्रादिकमतो, कचित् प्राज्यं राज्यं चन धनलेशोऽप्यमुलमा, विपर्यासादासादितविततदुःखा अपि मुहुः ॥ कचिजातिस्फातिः कचिदपि च नीचत्वयः।। जना यस्मिन् मिध्यासुखमदमृतः कूटपटना- कचिल्लावण्यश्रीरतिशयवती कापि न वपुः- मयोध्यं संसारस्तदिह न विवेकी प्रसजति ॥७॥ खरूपं वैषम्यं रतिकरमिदं कस्स नु भवे ॥११॥ प्रियास्नेहो यमिचिगडसहशो यामिकमटो इहोहामः कामः खनति परिपंथी गुणमही- पमः स्वीयो वर्गों धनममिनवं बन्धनमिव ।। मविश्रामः पार्थ खितपरिणामस्य कलाः ।। मदामेध्यापूर्ण व्यसनविलसंसर्गविषम, विलान्यन्तःकामन्मदफणभृतां पामरमतं, भवःकारागेहं तदिह न रतिः कापि विदुषाम्॥८॥ वदामः किं नाम प्रकटमवधामखितिसुखम् ॥१२॥ महाकोषो गृध्रोऽनुपरतिशगाली च चपला, तृषाः खियन्ते विषयविवना यत्र भविनः, स्मरोलको यत्र प्रकटकटुशन्दा प्रचरति ।। करालकोधार्काच्छमसरसि शोपं गतवति ।। प्रदीमा योकापिस्वतमपयो भस परितः, सारस्वेदलेदम्लपितगुणमेदसडदिनं, - ·श्रीबध्या- त्मसारे प्रथमः प्रबंध: ॥८॥ मवस्वरूपा- विकार ॥८॥ मनडीप्मे भीमे किमिह शरणं तापहरणम्॥१३॥ | विशुदस खस स्फुरतिबिम्ब स्फुटमिदं, पिता माता भ्राताप्यमिलपितसिदापमिमतो, मवे तमो र तदपि पत संयोगमुखपीः॥ १७॥ गुणग्रामझाता न खलु धनदाता च धनवान् ।। पुरा प्रेमारम्मे तदनु तदविच्छेदपटने, बनाः स्वार्थस्फातावनिशमवदाताशयभृतः, तदुच्छेदे दुःखान्यय कटिनचेवा विपहते ॥ प्रमाताका ख्याताविह भवसुखस्यास्तुरसिकः॥१४॥ विपाकादापाकाहितकलशवसापबहुला- पणैः प्राहात्यहह महति स्वार्थ इह यान, अनो यसिसिन्कचिदपि सुखं हन्त न मो१८॥ त्यअत्युचैलॊकस्तृणवदघृणस्तानपरथा ।। मृगावीरग्वाणरिह हि निहतं धर्मकटकं, विष खान्ते वक्त्रेऽमृतमिति च विश्वासहतिको विलिता देशा इह च बहुलै रागरुधिरैः ।। अषादित्युद्धेगो यदि न गदितैः किं तदधिकैः।।१५। प्रपन्त्यूचं करा म्यसनशतगृध्राप दियं, शां प्रान्तः कान्तैः कलयति मुदं कोपकलितै- महामोहयोगीरमणरणभूमिः खल भवः ॥ १९ ॥ रमीमिः खिन्नः स्याद् घनधननिधीनामपि गुणी।। हसन्ति कीरन्ति क्षणमय च खिपन्ति बहुषा, उपायैः स्तुत्याधैरपनयति रोषं कथमपी- रुदन्ति क्रन्दन्ति क्षणमपि विवादं विदधते ।। स्यहो मोहम्येयं भवभवनवैषम्यघटना ॥ १६ ॥ पलायन्ते मोदं दधति परिनृत्यन्ति विषशा, प्रिया प्रेक्षा पुत्रो विनय इह पुत्री गणरति- भवे मोहोन्मादं कमपि तनुमाजः परिगताः ॥२०॥ विवेकाख्यस्तातः परिणतिरनिन्या च जननी॥ , मोहस्वमिति पाठातरम् । १ पस्मिस्तस्मिन् इति वा पास. + ·R श्रीअध्या- त्मसारे प्रयमः प्रबंध: ॥ ९ ॥ चिन्ता- धिकारः अपूर्णा विधेष प्रकटखलमैत्रीव कुनय म या राज्यश्रीर्गजतुरगगोमझाकता, प्रणालीवासाने विधववनितायौवनमिव ।। न सा शानभ्यानप्रचममनिता किं स्वमनसि ।। अनिष्णाते पत्यो मगहश इव स्नेहलारी, बहिर्याः प्रेयस्यः किस मनसि ता नास्मरतय- भवक्रीसवीडा दहति हदयं तासिकाशाम्॥२१॥ ततः स्वाधीनं कस्त्यजति सुखमिच्छत्यव परम्२५ प्रभाते सखाते भवति वितथा स्वापकलना, पराधीनं शर्म थयि विषयकाझौषमलिनं, द्विचन्द्रज्ञानं गा तिमिरविरहे निर्मलहशाम् ॥ मवे मीतेः स्थानं तदपि कुमतिस्तत्र रमते ॥ तथा मिथ्यारूपः स्फुरति विदिते तस्वविपये, पुषास्तु स्वाधीनेऽक्षयिणि करणौत्सुक्यरहिने, भषोऽयं साधूना परतविकल्पस्थिरघियाम्।।२२।। निलीनास्तिष्ठन्ति प्रगलितमयाध्यात्मिकसुखे।२६।। प्रियावाणीवीणाशयनतनुसम्बाधनसुख तदेतद्वाषन्ते जगदमयदानं खलु भव- भवोयं पीयूषैटित इति पूर्व मतिरभव ॥ | स्वरूपानुष्यानं शममुखनिदानं कृतधियः ।। अकस्मादस्माकं परिकलिततस्वोपनिषदा स्थिरीभूते यस्मिन्विधुकिरणक:रविमला, मिदानीमेतस्मिन रतिरपि तु स्वात्मनि रतिः।२३। यशःश्रीः प्रौढा साजिनसमयतस्वस्थितिविदाम् दधानाः काठिन्यं निरवधिकमाविधकमव- इति भषस्वरूपचिन्ताधिकारः ॥ ४ ॥ प्रपश्चाः पाशालीकुचकलशवमातिरतिदाः ।। इति बीमबविजयगमिशिष्यभ्यावविशाररानीयशोविजयो. गलत्यज्ञानाभ्रे प्रसमररुचावात्मनि विधौ, पाध्यायविरचितेऽध्यामसारप्रकरणे प्रथमः प्रबन्धः । चिदानन्दस्पन्दः सहज इति तेम्योस्तु विरतिः२४ ·धीअभ्या- स्मसारे द्वितीय प्रबंध: ॥१०॥ घेराग्य- सम्भवा- धिकार ॥१०॥ मवस्तस्मविज्ञानाद्-देवागण्यरष्टिजात् । तदा विषयसंसर्गिचिचे वैराग्यसामः ॥८॥ सदिच्छोच्छेदरूपं द्वार, वैराग्यमुपजायते ॥१॥ मबहेत तवेषा-द्विषयेष्वप्रापितः। सिया विषयसौख्यस्य, वैराग्यं वर्णयन्ति ये। बैराग्यं स्याभिरापाषं, भवन म्यदर्शनात् ॥ ९ ॥ मतं न युज्यते तेषां, यावदाप्रसिद्धितः ॥२॥ चतुर्षेपि गुणस्थाने, नन्वेवं तत प्रसज्यते । अप्राप्तत्व प्रमादुच्चै-रवाप्तेप्वप्यनन्तशः । युक्तं खलु प्रमावर्णा, मवनैर्गुण्यदर्शनम् ॥ १० ॥ काममोगेषु मूढानां, समीहा नोपशाम्यति ॥३॥ सत्यं चारित्रमोहख, महिमा कोप्ययं खलु । विषयैः क्षीयते कामो, नेन्धनैरिव पावकः । यदन्यहेतुयोगेऽपि, फलायोगोऽत्र दृश्यते ॥११॥ प्रत्युत प्रोल्लसच्छक्ति-भूय एवोपवर्द्धते ॥४॥ दशाविशेष तत्रापि, नवेदं नास्ति सर्वथा । मौम्यत्वमिव सिंहानां, पसगानामिव क्षमा । स्वम्यापारहतासहं, तथा च स्तवमाषितम् ॥१२॥ विषयेषु प्रवृत्ताना, वैराग्यं खल दुर्लभम् ॥ ५॥ यदा मरुपरेन्द्रश्री-स्त्वया नायोपभुज्यते । अकृत्वा विषयत्यागं, यो वैराग्यं दिधीर्षति । यत्र तत्र रतिर्नाम, विरक्तत्वं तदापि ने ॥ १३ ।। अपथ्यमपरित्यज्य, म रोगोच्छेदमिच्छति ॥६॥ मवेच्छा यस्य विशिमा, प्रतिः कर्मभावजा । न चित्ते विषयासक्ते, वैराग्यं स्थातुमप्यलम् । रतिस्तस्य विरक्तस्स, सर्वत्र शुभवेचतः ।। १४ ॥ अयोधन इयोचो, निपतन्विन्दुरम्भसः ॥ ७॥ अतथाक्षेपकमानाद, कान्तायां भोगसमिधौ । पदीन्दुः स्यात् छहरात्री, फलं यधवकेशिनि । न शुद्धिप्रक्षयो यस्मा-द्वारिभद्रमिदं वचः ॥१५॥ १ दुचमिति वा पाठः । मायाम्भस्तत्वतः पश्य-मनुद्विमस्ततो द्रुतम् ।

·श्रीया त्मसारे द्वितीय प्रधः ॥११॥ वैराग्य- सम्मवा. धिकारः तन्मस्पेन प्रयास्येव, यथा म्याघातवर्जितः॥१६॥ अज्ञानिनां ततो बन्धो, शानिनां तु न कर्हिषित् २४ मोगान् स्वरूपतः पश्यं-स्तथा मायोदकोपमान् । सेवतेऽसेवमानोपि, सेवमानो न सेवते । भुजानोपि प्रसङ्गः सन्,प्रयात्येव परं पदम्॥१७॥ कोपि पारजनो न खा-यन् परजनानपि।२५। भोगतत्वस्य तु पुन-न भवोदपिलानम् । अत एव महापुण्य-विपाकोपहितश्रियाम् । मायोदकाढावेशा-सेन यातीह कः पथा ॥१८॥ गर्मादारम्य वैराग्यं, नोत्तमानां विहन्यते ॥२६॥ स तत्रैव भवोद्वियो, यथा तिष्ठत्यसंशयं । विषयेभ्यः प्रशान्ताना-मान्तं विमुखीकृतः । मोक्षमार्गेपि हि तथा,मोगजम्मालमोहितः।।१०॥ करणैचारुखेराग्य-मेष राजपथः किल ॥ २७ ॥ धर्मशक्ति न हन्त्यत्र, भोगयोगो पलीयसीं । स्वयं निवर्तमानेस्तै-रनुदीगैरयन्त्रितैः । हन्ति दीपापहो वायु-द्वलन्तं न दवानलम्।।२०॥ रौनियतां तत्स्या-दसावेकपदी मता ॥ २८ ॥ बध्यते पाढमासको, यथा श्लेष्मणि मक्षिका । बलेन प्रेर्यमाणानि, करणानि वनेभवत् । शुष्कगोलवदलिष्टो, विषयेभ्यो न पध्यते ॥२१॥ न जातु वशता यान्ति प्रत्पतानर्थवद्धये ॥२९॥ बहुदोषनिरोधार्थ-मनिनिरपि कचित् । पश्यन्ति लज्जया नीचे-ईर्ष्यानं च प्रयुञ्जते । नित्तिरिय नो दुष्टा, योगानुभवशालिनाम्।।२२।। आत्मानं धार्मिकाभामाः, क्षिपन्ति नरकावटे।३०। यस्मिमिरेग्यमाणेपि, यस्याशुद्धिः कदाचन । मशनं करणानां त-द्विरक्तः कर्तुमर्हति । सेनेष तस्प शुद्धिः खात्,कदापिदिति हि भुतिः२३ समावविनियोगेन, सदा खान्यविमागवित्॥३१॥ विषयाणां सतोपंध-जनने नियमोस्ति न । प्रार्वानिया, न साल्पो न च श्रमः।

·भीमध्या- स्मसारे द्वितीय प्रबंध: ॥१२॥ वैराग्य- सम्भवा- धिकारः ॥१२॥ विकारोहीयतेश्वाना-मिति वैराग्यमद्धतम्।।३२॥ अपीरा इस सामे, प्रविशन्तो पनादिकम् ॥ ३॥ दारपत्रसपात्राली-नृत्यतुल्याः प्राचयः । शुष्कतकर्कादिकं विधि-वबादिकमप्यहो । योगिनो नैव बाधाये,शानिनो लोकवर्तिनः॥३॥ पठन्ति ते शमनदी, न तु सिद्धान्तपतिम् ॥४॥ इयं च योगमायेति, प्रकटं गीयते परैः । अन्यपल्लवोपेन, गर्योष्माण विभ्रति । लोकानुग्रहहेतुत्वा-भाषामपि च क्षणम् ॥३४॥ तचं ते नैव गच्छन्ति, प्रनमामृतनिरिं ॥५॥ सिद्धान्ते श्रूयते पेय-मपवादपदेप्पपि । वेषमात्रमृतोऽप्येते, गृहखामातिशेरते । मुगपर्वत्परित्रास-निरासफछसङ्गता ॥ ३५ ॥ न पूर्वोत्यायिनो यसा-मापि पयामिपातिनः।। औदासीन्यफले माने, परिपाकमुपेयुपि । गृहेऽनमात्रदौलम्य, लम्यन्ते मोदका प्रते। चतुर्थेपि गुणस्थाने, सबैराग्यं व्यवस्थितम् ।।३६॥ वैराग्यस्यायमर्थो हि, दुःखगर्मस लक्षणम् ।।७।। ॥ इति धैराग्यसम्मवाधिकारः ॥ ५ ॥ कुशानाम्याससम्भूतं, मवनैर्गुण्यदर्शनात् । मोहगर्म तु वैराग्यं, मतं बालतपखिनाम् ॥८॥ तद्वैराग्यं स्मृतं दुःख-मोहझानान्वयात्रिधा सिद्धान्तमुपजीव्यापि, ये विरुद्धार्थमाषिणः । तत्राणं विषयाप्राप्तः, संसारोदेगलक्षणम् ॥१॥ तेषामप्येतदेवेष्टं, कुर्वतामपि दुष्करं ॥ ९ ॥ अत्रागमनसोः खेदो, ज्ञानमाप्यायकं न यत् । संसारमोचकादीना-मिवैतेषां न तान्धिकः । निजामीप्सितलामे च, विनिपातोपि जायते ॥२॥ शुभोऽपि परिणामो य-जाता नाझारुचिस्सितिः दुःस्वाद्विरक्ताः प्रागे-छन्ति प्रत्यागतेः पदम् । अमीषां प्रथमोऽप्यु-दोषपोषाय केवलम् ·वैराग्य- श्रीअम्मा- स्मसारे द्वितीय प्रबंध: धिकार ॥१३२॥ अन्तर्निलीनविषम-अरावसनिमः ॥ ११॥ नियमो दविलवाद,सारं सम्यक्त्वमेव हि॥१९॥ प्रवासा दक्षत, शाखा विपर्ययः । अनामवफलं शान-मभ्युत्थानमनाभः । स्वच्छन्दता इतकेय, गुणवत्संस्तबोनसनम् ॥१२॥ सम्यक्त्वं वदमिव्यक्ति-रित्येकास्वविनिमयः॥२०॥ आत्मोत्कर्षः परद्रोहः, कलहो दम्मजीवनम् । बहिनिपिमा सा-चारित्राम्यावहारिकात् । आभवाग्छादनं शक्त्तहानेन क्रियादरः॥१॥ अन्तः प्रातिसारं तु, सम्पझज्ञानमेव हि ॥२१॥ गुणानुरागषेधुर्य-सपारस विस्पतिः । एकान्तेन हि पदकाय-बद्धानेऽपि न शुद्धता । अनुषन्धापचिन्ता च, प्रणिधानस विध्युतिः॥१४॥ सम्पूर्वपर्ययालामाद्, यम पाथात्म्यनिश्रयः।२२। श्रद्धापदुत्वमौदस्य-मौर्यमविवेकिता। यावन्तः पर्यया वाचा, यावन्तवार्थपर्ययाः । वैराम्स द्वितीयख, स्मतेयं लक्षणावली ॥ १५ ॥ साप्रतानागतातीता-स्तावहव्यं किलककम् ॥२३॥ शानगर्भ तु बैराग्यं, सम्यक्त्वपरिच्छिदः । सात्सर्वमयमित्येवं, युक्तं स्वपरपर्ययैः। खाद्वादिनः शिवोपाय-स्पर्शिनस्तस्वदर्शिनः॥१६॥ अनुचिकृतं स्वत्वं, परत्वं व्यतिरेकजम् ।।२४ । मीमान्सा मान्सला यस,खपरागमगोचरा । ये नाम परपर्यायाः, स्वास्तित्वायोगतो मताः । बुदिः सारख वैराग्यं, शानगर्ममदशति ॥१७॥ स्वकीया अप्यमी त्याग-पर्यायविशेषणात्।२५॥ न सान्यासब्यापारे, प्राधान्यं यसर्मपि । अतादात्म्मपि सम्पन्ध-व्यवहारोपयोगतः। नासौ निभयसंपुर, सारं प्रामोति कर्मचः ॥१८॥ ते स्वत्वं धनस्येव,व्यज्यते मल्मवा धिया ।२६। सम्यक्त्वमौनयोः ने, गतप्रस्वागते यतः । पर्यावाः स्पर्मान-रष्टिचारित्रगोपाः।

·श्रीगण्या- स्मसारे द्वितीय प्रबंध: ॥१४॥ वैराग्य- मेदा- धिकार ॥१४॥ यवामिमा अपि तपो-पयोगावस्तुनो ममी॥२७॥ शाने कर्मपि वायं-पतदाशनगमता॥३०॥ नो पेदभावसम्बन्धा-पेषणे का गतिर्मवेत् । स्वाममेध्यागमानां, अतस्येव परायके । आभारप्रतियोगित्वे,दिष्ठे न हि पृथग द्वयोः ॥२८॥ नावतारयुषत्वं पे-म तदा शानगमता ॥ ३६ ॥ स्वान्यपर्यायसंसेषात् स्नेप्येवं निदर्शितम् । नयेो स्वार्थसत्येषु, मोपेषु परचालने । सर्वमेकं विदन्वेद, सर्व जानॅस्तथैककम् ॥२९॥ माध्यस्थ्यं यदि नायातं, न तदा शागर्मता।३। आसक्तिपाटवाम्यास-स्वकार्यादिमिराश्रयन् । आझयागमिकार्याना, यौक्तिकानां च युक्तितः । पर्यायमेकमप्यर्थ,वेति भावाद् घुघोऽखिलम्॥३०॥ न खाने योजकत्वं पे-मतदा मानगर्भता॥८॥ अन्तरा केवलझानं, प्रतिव्यक्तिर्न यद्यपि । गीतार्थस्यैव वैराग्यं, झानगर्म ततः स्थितम् । कापि ब्रहममेकांश-द्वारं चातिप्रसक्तिमत् ॥३१॥ उपचारादगीतस्या-प्यभिष्टं तस निश्रया ॥३९।। अनेकान्तागमश्रद्धा, तथाप्यस्खलिता मदा । सक्ष्मेक्षिका व माध्यस्थ्य, सर्वत्र हितचिन्तनम् । सम्यग्रशस्तयैव स्यात्, सम्पूर्णार्थविवेचनम्।।३२॥ | क्रियायामादरो भूयान, धर्मे लोकस योजनम्४० आगमार्थोपनयनाद , ज्ञानं प्राशस्य सर्वगं । पेष्टा परख पचन्ति, मकान्धवधिरोपमा । कार्यादेयवहारस्तु, नियतोल्लेखशेखरः ॥३३॥ उत्साहः स्वगुणाम्यासे,दुःखस्येव धनार्जने॥४१॥ तदेकान्तेन यः कधि-द्विरकस्यापि ग्रहः । मदनोन्मादवमनं, मदसम्मर्दमर्दनम् शालार्थवाषनात्सोऽयं, जैनामासस पापकत्।३४। अस्यासन्तुविच्छेदः, समतामृतमजनम् ॥४२॥ रस्सर्गे वापदादेवा, ज्यबहारेऽध नियये । स्वभावानेव चलनं, चिदानन्दमयास्सदा ।

·भीअभ्या- स्मसारे द्वितीय प्रष: ॥१५॥ पेराग्यस दतीपख, सतेयं लयमावली ॥४३॥ निमृतानाहतनादमादरम् ॥ ३ ॥ शानगर्ममिहादेयं, इयोस्तु स्वोपमर्दतः । रमनीमपाणिकरण- वैराग्य- उपयोगः कदाचित् सा-मिजाध्यात्मप्रसादतः ४४ कमनाकर्णनपूर्णघूर्णनाः ।। मेदा- ॥ इति राम्पमेदाधिकारः । । । अनुमतिनटीस्फटीकत- घिकार: प्रियसङ्गीतरता न योगिनः ॥ ४ ॥ विषयेषु गुणेषु च द्विधा, स्खलनाय न शुदखेतसा, रवि वैराग्यमिदं प्रवर्तते ॥ ललनापशममारुषोलना ॥ अपरं प्रथमं प्रकीर्तितं, यदियं समतापदावली- परमध्यात्मयुधर्दितीयकम् ॥ १॥ मधुरालापरतेनं गेचते ॥ ५॥ विषया उपलम्मगोचरा, सततं क्षयि शुक्रशोणित- अपि चानुश्रविका विकारिणः ।। प्रभवं रुपमपि प्रियं न हि॥18 न भवन्ति विरक्तचेतसां, अविनाशिनिसर्गनिर्मल- विषधारेव सुधामु मनताम् ॥२॥ प्रथमानस्वकरूपदर्शिनः ॥ ६ ॥ मुविशालरसालगञ्जरी- पररश्यमपायमलं, विचरत्कोकिलकाबलीमरैः विषयो यत्खलु चर्मवक्षुपः ॥ किम मावति योगिनां मनो, न हि रूपमिदं मुदे यथा, JLA ·श्रीअभ्या- त्मसारे द्वितीय प्रबंध: ॥१६॥ घेराग्य- विषया- धिकारः ॥१६॥ निरपायानुभवैकगोचरः ॥ ७॥ प्रसरत्पपपरागमोदिनाम् ॥ १॥ गतिविभ्रमहास्यवेष्टिते- विषमायतिमिर्नु किं रसैः, ललनानामिह मोदतेऽनुषः ॥ स्फुटमापातसुखैर्विकारिमिः ॥ सुकतादिपविष्वमीषु नो, नवमेऽनवमे रसे मनो, विरतानां प्रसरन्ति दृष्टयः ।। ८ ॥ यदि मग्नं सतताविकारिणि ।। १२ ।। न मुदे मृगनामिमल्लिका- मधुरं रसमाप्य निष्पते- लवलीचन्दनचन्द्रसौरभम् ।। द्रसनातो रसलोमिनां जलम् ।। विदुषां निरुपाधिवाधित- परिमान्य विपाकसाध्वसं, मरशीलेन सुगन्धिवर्मणाम् ॥ ९ ॥ विरतानां तु ततो शोजलम् ।। १३ ।। उपयोगमुपैति यचिरं, इह ये गुणपुष्पपूरिते, हरते यम विभावमारुतः ।। धृतिपनीमुपगम शेरते ॥ न ततः खलु शीलसौरभा- विमले मुविकल्पतल्पके, दपरस्मिभिह युज्यते रतिः ॥१०॥ क पहिःस्पर्भरता भवन्तु ते ॥ १४ ॥ मधुरन रसेरधीरता, हदि नितिमेव विप्रता, कचनाध्यात्मसुधालिहां सताम् ।। न मदे चन्दनलेपनाविधिः ॥ अरसैः कुसुमैरिवालिनां, विमलत्वमपेयुषी सदा, ·श्रीअध्या- त्मसारे द्वितीय प्रबंधः ॥१७॥ वैराग्य- विषया- धिकारः ॥१७॥ साललखानकलापि निष्फला।।१५।। पटत तत्र कर्य सुखखितिः ॥ १॥ गणयन्ति अनुः स्वमर्थव- प्रथमानविमानसम्पदा, सरतोल्लाससुखेन मोगिनः॥ ध्यवनखापि दिवो विचिन्तनात् ।। मदनाहिविषोमर्छना- हृदयं न हि यदिदीर्यते, मयतुल्यं तु तदेव योगिनः ॥ १६ ॥ पुसदा तत्कुलिशाणुनिर्मितम् ॥ २० ॥ तदिमे विषयाः फिलैहिका, विषयेषु रतिः शिवार्थिनो, न मुदे केऽपि विरक्तचेतसाम् ॥ न गतिप्वस्ति किलाखिलास्वपि ॥ परलोकमुखेऽपि निःस्पृहः, घननन्दनचन्दनार्थिनो, परमानन्दरसालसा अमी ॥ १७ ॥ गिरिभूमिष्वपरद्रुमेष्विव ॥ २१ ।। मदमोहविषादमत्सर- इति शुद्धमतिस्थिरीकताऽ- ज्वरवाधाविधुराः सुरा अपि ।। परवैराग्यरसख योगिनः ।। विषमिश्रितपायसाभवत्, स्वगुणेषु वितृष्णतावहं, मुखमेतेष्वपि नैति रम्यताम् ॥ १८ ॥ परवैराग्यमपि प्रवर्चते ॥ २२॥ रमणीविरहेण वहिना, विपुलर्द्धिपुलाकचारण- बहुबाष्पानिलदीपितेन यत् ।। प्रबलाशीविषमुख्यलग्धयः ॥ त्रिदशदिवि दुःखमाप्यते, न मदाय विरक्तवेवसा- ·श्रीबध्या- त्मसारे हतीय प्रबंध: ॥१८॥ वैराग्य- विषया- धिकारः ॥१८॥ , मनुपङ्गोपनताः पलालवत् ॥ २३ ॥ निर्ममस्मेष राम्य, सिरत्वमवमाहते । कलितातिशयोऽपि कोऽपि नो, परित्यजेचतः प्राशो, ममतामत्यनर्वदाम् ॥ १॥ विबुधानां मदद्गुणव्रजः॥ विषयः किं परित्यक्त-र्जागर्ति ममता यदि । अधिकं न विदन्त्यमी यतो, त्यागात्कलचुकमात्रख,सबको न हि निर्विषः॥२॥ निजमावे समुदश्चति स्वतः ॥ २४ ॥ कष्टेन हि गुणप्राम, प्रगुणीकुरुते सनिः । हृदये न शिवेऽपि लुब्धता, ममताराक्षसी सर्व, मक्षयत्येकोलया ॥३॥ सदनुष्ठानमसङ्गमङ्गति ॥ जन्तुकान्तं, पराकस्य, द्वागविौषधिषलात् । पुरुषस्य दशेयमिष्यते, उपायैर्वहुमिः पत्री, ममता क्रीस्वत्यहो ॥ ४ ॥ सहजानन्दतरङ्गसङ्गता ॥ २५ ॥ एकः परभवे याति, जायते चैक एव हि । इति यस्स महामतेमवे- ममतोद्रेकतः सर्व, सम्पन्धं कल्पयत्यथ ॥ ५॥ दिह वैराग्यविलासभृन्मनः ॥ व्यामोति महती भूमि, वटवीजापया वटः । उपयन्ति वरीतुमच्चकै- तथैकममतावीजा-त्प्रपत्रसापि कल्पना ॥ ६॥ स्तमदारप्रकृति याश्रियः ॥ २६ ॥ माता पिता मे भ्राता मे, भगिनी वल्लमा च मे । ॥ इति वैराग्यविषयाधिकारः ॥ ७॥ पुत्राः सुता मे मित्राणी, शातयः संस्तुताब मे॥७॥ ॥ इति श्रीनयविजयगणिशिष्यश्रीयशोविजयेन विरचितेऽ- इत्येवं ममताध्यार्षि, बर्द्धमानं प्रतिक्षणम् । ध्यारमसारप्रकरणे द्वितीयः प्रवग्य: । जनः शक्रोति नोच्छे,विना ज्ञानमहौषधम् ॥८॥ E ·भीमण्या- स्मसारे तृतीय प्रबंध: ॥१९॥ ममतात्या- गाधिकारः ॥१९॥ ममत्वेनैव निःश-मारम्भादौ प्रवते । धर्माच्छादितमासाखि-विण्वपिठरीष्वपि । कालाकालसमुत्थायी, धनलोमेन पावति ॥ ९॥ वनितासु प्रियत्वं य-चन्ममत्वविजृम्मितम् ॥१७॥ स्वयं येषां च पोपाय, खिपते ममतावसः। लालयन बालकं ताते-त्येवं भूते ममत्ववान् । इहासत्र प ते न स्यु-खाणाय शरणाय वा॥१०॥ वेति च सप्मणा पूर्णा-मालीममताशिताम्।१८१ ममत्वेन बहून् लोकान, पुष्णात्येकोऽर्जितर्धनः । पार्द्रमपि निःशश, सुतमाम मुशति । सोढा नरकदुःखानां तीव्राणामेक एव तु ॥११॥ सदमेध्येऽपि मेध्यत्वं, नानात्यम्या ममत्वतः।१९। ममतान्धो हि यमास्ति, तत्पश्यति न पश्यति । | मातापित्रादिसम्पन्धोऽ-नियतोऽपि ममत्वतः । जात्यन्धस्तु यदस्त्येव-वेद इत्यनयोर्महान्॥१२॥ दृढभूमीभ्रमवतां, नेयत्येनावमासते ॥ २० ॥ प्राणानमित्रताध्यानाद, प्रेमभूम्ना ततोऽधिकां। भिमाः प्रत्येकमात्मानो, विमिमाः पुद्गला अपि। प्राणापहां प्रियां मत्वा, मोदते ममतावशः॥१३॥ शून्यः सन्सर्ग इत्येवं, यः पश्यति स पश्यति॥२१॥ कुन्दान्यस्थीनि दशनान्, मुखं श्लेष्मगृहं विधुम् । अहन्ताममते स्वत्व-स्वीयत्वभ्रमहेतुके । मान्सग्रन्थी इयौ एम्मो, हेम्नो वेति ममत्ववान्१४ मेदज्ञानात्पलायेते, रज्जुझानादिवाहिमीः ॥२२॥ मनस्यन्याचस्यम्यत् ,क्रियायामन्यदेव च । किमेतदिति जिज्ञासा, तत्वान्तज्ञानसन्मुखी। यस्यास्तामपि लोलाक्षी, साध्वीं वेति ममत्ववान१५ व्यासजमेव नोत्थातुं, दवेक ममवास्थिति:२३ या रोपयत्पकार्येऽपि, रागि प्रानसंशये । प्रियाधिनः प्रियाप्रासे, विना कापि यथा रतिः। दर्शनी ममत्वान्ध-स्तो मुग्धामेव मन्यते॥१६॥ न तथा तवजिन्नासो-स्तत्वप्राप्तिं विना कचित्र २४

·श्रीअध्या-
स्मसारे
तृतीय
प्रबंध:
॥२०॥
गाधिकार
॥२०॥
अत एव हि जिज्ञासा, विष्टम्मति ममत्वधीः। विकल्पकलित तस्मात्सायमेत तात्तिकम् ।
विचित्रामिनयाकान्तः, सम्भ्रान्त इव लक्ष्यते।२५। विकल्पोपरमे
तस्प, हित्वादिषपक्षयः ॥५
धृतो योगो न ममता, हता न समताऽऽहता । खप्रयोजनससिद्धिः, सापचा भासते पदा।
न च जिशासितं तत्वं, गतं जन्म निरर्थकम्।।२६॥ बहिरर्येषु सास-मायानं तदा हतं ॥६॥
जिज्ञासा च विवेकश्च, ममतानाशकावुभौ । लम्धे स्वमा एस-सन्यायाधमधये ।
अतस्ताम्यां निगृहीया-देनामध्यात्मवैरिणीम्।२७॥ रागद्वेषानुपरवानात्, समता स्यादनाहता ॥ ७॥
॥ इति ममतास्यागाधिकारः ॥ ८ ।। जगजीवेषु नो माति, दैविध्यं कर्मनिर्मितम् ।
यदा शुद्धनयखिस्या, सदा साम्यमनाइतम् ॥८॥
त्यक्तायां ममतायां च, ममता प्रथते स्वतः । स्वगुणेभ्योपिकोटरच्या-देवत्वाभ्यवसायतः ।
स्फटिके गलितोपाधौ, यथा निर्मलतागुणः ॥१॥ आत्मारामं मनो यस, तस साम्पमनुत्तरम्।।९।।
प्रियाप्रियत्वयोर्यार्थ-र्व्यवहारस्य कल्पना । समतापरिपाके खा-विषयवारन्यता ।
निश्चयातव्युदासेन, स्तमित्यं समतोच्यते ॥२॥ यया विशदयोगाना, बासीचन्दनतुल्यता ।।१०।।
तेष्वेव द्विषतः पुस-स्तेष्वेवार्थेषु रज्यतः । किं स्तुमः समता साधो, या स्वार्थप्रगुणीकता ।
निश्चयात्किचिदिष्ट वाऽ-निष्टं वा नैव विद्यते।।३॥ वैराणि नित्यराणा-मपि इन्स्युपतस्युषाम्॥१२॥
एकस्य विषयो यः स्या--स्वाभिप्रायेण पुष्टिकर।
--स्वाभिप्रायेण पुष्टिकत्। किं दानेन तपोमिया, यमैष नियमेष किम् ।
अन्यस्य द्वेष्यतामेति, स एव मतिमेदतः ॥४॥ एकेर समता सेव्या, तरिः सन्सारवारिषौ ॥१२॥

·श्रीअध्या- त्मसारे तृतीय प्रपंधः ॥२१॥ समता- धिकार |॥२१॥ रे वर्गमुखं पति-पदवी सा दवीयसी । नतिमत्यादिवशन्सा-परस्तीवः स्वमममित् । मनःसंनिहितं दृष्टं, स्पष्टं तु समतामुखम् ॥१३॥ समतावर्मगुप्ताना, नाकिन्सोपि नापते ॥२१॥ शोः स्मरविषं शुष्येत्, क्रोधतापः क्षयं व्रजेत् । प्रचितान्यपि कमि, जन्मनां कोटिकोटिमिः। औद्धत्यमलनाशः स्यात् , समतामृतमन्जनात्।१४। तमान्सीव प्रभा मानोः,क्षिणोति ममता क्षणात्।२।। जरामरणदावामि-ज्वलिते भवकानने । अन्यलिङ्गादिमिदाना-माधारः समतैव हि सुखाय समतैकैव, पीपघनाष्टिवत् ॥ १५ ॥ रत्नत्रयफलप्रामे-यया साझावजैनता ॥ २३ ॥ आश्रित्य समतामेको, निर्षता भरतादयः । झानस्यफलमेष, नयखानावतारिणः । न हि कष्टमनुष्ठान-मभूत्तेषां तु किशन ॥१६॥ चन्दनं वहिब स्थान, ग्रहेण तु मम्म तन्।॥२४॥ अर्गला नरकद्वारे, मोलमार्गस्य दीपिका । चारित्रपुरुषप्राणाः, ममतारख्या गता यदि । समता गुणरवानां, सइहे रोहणावनिः ॥१७॥ जनानुधावनायेश्व-स्तदा तन्मरणोन्मवः ।। २५ ॥ मोहाच्छादितनेत्राणा-मात्मरूपमपश्यताम् । ममतापेका, म्याचकष्टमनुष्ठितम् । दिव्याञ्जनशलाकेब, समता दोषनाशकत् ॥१८॥ तदीप्सितकरं नैव, बीजमुप्तमिवोपरं ॥ २६ ॥ क्षणं घेतः समाप्य, समता यदि सेव्यते । समवेका, मुक्तरन्यः क्रियामरः । स्पाचदा सुखमन्यस्य, यद्वक्तुं नैव पार्यते॥१९॥ तत्तत्पुरुषमेवेन, तम्या एव प्रसिद्धये ॥ ७ ॥ कुमारी न यथा वेत्ति, सुखं दयितमोगजम् । दिमाप्रदर्शने शम-व्यापारः स्यान दग्गः । न जानाति तथा लोको, योगिनां समतामुखम्।२०॥ , ज्ञानसागर इति पानन्तरम् । सन्त्यज्य उपाय:

·भीमा- स्मसारे हठीय ॥२२॥ ॥२२॥ अस्याः सानुमका पार, सामाख्योरगाहते२८ विमलान्त हरित, मेदनपि तत्वतः ॥६॥ परस्मात् परमेला प-मिगडं तबमात्मनः । निरोपायानयोरेक लिपिवानपदापिनोः । तदध्यात्मप्रसादेन, कार्योखामेव निमरः।।२९।। सौगनिदानस्वं, जिनेन्द्रः प्रतिपादितम् ॥७॥ .इति समताधिकार प्रविधानापमारेन, निम्यवसायिनः । संमठिमप्रास्याम-मननुष्ठानाप्यते ॥ ८॥ परिशुद्धमनुष्ठानं, जायते समतान्वमान् । जोपसंहात्र सामान्य-वानरूपा निबन्धनम् । सम्योदसान्तः, मलु सलिलं यया ॥ १ ॥ लोसंशा निर्दोष-पत्रमार्गानुपेक्षिषी ॥९॥ वि गरोऽननुष्ठानं, तहेतुरपतं परम् । न लोकं नापि एवं नो, गुरुवापमपेखते । एकसेवापनुष्ठान-मिति पचविषं जगुः ॥ २ ॥ अनध्यवसित किशिद-कहते चौपसंशया ॥१०॥ बाहारोपपिपूजादि-प्रमृत्याचम्मया रुतम् । सुरसावणे तीर्थो-दः सादिति पदिनाम् । श्री सपिचान्तवा-हिसानुष्ठानाप्यते ॥३॥ लोकाचारादरमहा, लोन्सोति मीयते ॥ ११ ॥ सावरं बाम वापि, तत्क्षणं भक्षितं विषम् । शिक्षितादिपदोपेत-पप्पारम्पराप्यते । पमा इन्ति तवेदं स-विचमेरिकमोगतः।। ४॥ दम्पतो नावनिक-मारस का प|१२|| दिम्पमोगामिलापेण, कालान्तरपरिषयात् । तीवादमिया हन्ता-विरसव पादरे । सारएफलसम्परानुष्ठानाप्यते ॥ ५ ॥ त्रक्रियाक्लिोपः सा-सानुगतिकलतः ॥१३॥ पमा इम्पसंयोग-अनितं गरसंधितम् । धम्मोपतेन हम्म, तं बहुमिरेव पेत् ।

·मानुष्ठाना- विकास भीमप्या- स्मसारे इतीय प्रबंपः ॥२३॥ सदा मिप्यार धमा,नस्पाज्यमालदापन१५ सदेसमाथिा, संभपपर्षिता॥२२॥ समागतानुगस्या यत्-क्रियते खबर्षितम् । प्रापिस्ते पिकाचादिसस्ती पता। मोपतो लोकतो ना, तदननुष्ठानमेव हि ॥१५॥ पुर्ण प.गुल्योमादि-सम्पपिलवनम् ॥२॥ अबामनिर्जराजवं, कापलेशदिहोदितम् । माषपर्मस्य सम्पचि-मरेशमादिना । सकामनिर्जरा त सात्, सोपयोगप्राचितः ॥१६॥ फलं तदा विशेष, नियमान्मोषमाम् ॥२४॥ सदनुष्ठानरागेल, तरतुर्मार्गगामिनाम् । महजो मावषमो हि दबन्दनगन्यान् । एसब परमापऽ-नाभोगादेविना भवेत् ॥१७॥ एतद्गर्भमनुष्ठान-अमृतं सम्प्रपवने ॥ २० ॥ धर्मयौवनकालोऽयं, भववालदशापग। जैनीमाझा पुरमत्य, प्रतं चित्तशुदितः । अत्रसास्मकियागगो-न्यत्र चासकियादरः १८ सम्बेगमर्ममस्यन्त-ममन नदिदो विदः ॥२६॥ मोगरागाद् यथा यूनो. बालकीरासिला दिये। शनालोपनं मम्याड, प्रणिधान व कमनि । धर्मे पनस्तथा पर्म-गेलामलिया डियो॥१९॥ कालापनाविपर्यामोऽ-मृतानुष्ठानलक्षणम्।।२७॥ पतु परमावर्ने, तमाइनुिरागतः । इयं हि मदनुष्ठानं, अयमात्रामदेव च । अमुष्ठानं विनिर्दिष्ट, वीजादिक्रममङ्गतम्।। २० ॥ तत्रापि परमं श्रेष्ठं, मोहोविनाशनान् ॥२८॥ वीजह जनान रहा, धुद्धामुष्ठानकारिणः ॥ आदरः करणे प्रीति-विमः सम्पदागमः । बहुमानप्रशंसाम्या, चिकीर्मा शुदगोचरा ॥२१|| जिनामा सजासेवा च, सदनुठानलक्षणम् ॥२९॥ तसा एवानुवन्धवा-बलः कीर्यतेशुरः । मेदमित्रं मवेदिच्छा-प्रातिसिरमिद्धिमिः।

·सदनुष्ठाना- धिकारः श्रीअध्या- त्मसारे तृतीय प्रबंध: ॥२४॥ ॥२४॥ चतुर्विधमिदं मोष-योजनायोगसंक्षितम् ॥३०॥ मावनीयमिदं तम्ब, जानानयोगविशिकाम्॥३८॥ इच्छा तत्कथा प्रीति-युकाविपरिणामिनी। त्रिधा तत्सदनुष्ठान-मादेयं शुरचेतसा । प्रवृत्तिः पालनं सम्यक, सर्वत्रोपचमान्वितम्॥३१॥ ज्ञात्वा समयसद्भाव, लोकसंज्ञा विहाय च॥३९॥ सत्क्षयोपशमोत्कर्षा-दतिचारादिचिन्तया । ॥ इति सबनुष्ठानाधिकारः ॥ १० ॥ रहितं तु स्थिर सिदिः, परेषामर्थसाधकम् ॥३२॥ मेदा इमे विचित्राः स्युः, क्षयोपशममेदतः । उचितमाचरणं शुभमिच्छता, प्रथमतो मनसः श्रद्धाप्रीत्यादियोगेन, भव्यानां मार्गगामिनाम्३३ खलु शोधनम् ।। गदवा प्रकृते मलशोधने, अनुकम्पा च निर्वेदः, संवेगः प्रशमस्तथा । कमुपयोगापैतु रसायनम् ॥ १ ॥ परजने प्रसभं एतेषामनुभावाः स्यु-रिच्छादीनां यथाक्रमम्।३४। किमु रज्यति, द्विषति वा स्वमनो यदि निर्मलम्।। कायोत्सर्गादिसूत्राणां, श्रद्धामेधादिभावतः । विरहिणामरतेर्जगतो रते-पि च का विकृति- इच्छादियोगे साफल्यं, देशसर्ववतस्पशाम्॥३५॥ विमले विधौ ॥२॥ रुचितमाकलयमनुपस्थितं, गुडखण्डादिमाधुर्य-मेदवत् पुरुषान्तरे । स्वमनसैव हि शोचति मानवः ॥ उपनते मेदेऽपिच्छादिभावानां, दोषो नार्थान्वयादिह।३६ स्मयमानमुखः पुन-र्भवति तत्र परस्प किमुच्यताम् येषां नेच्छादिशोपि, तेषां त्वेतत्समर्पणे । ॥३॥ चरणयोगपटान्प्रविलोठयन्, समरसं स्फुटो महाषावाद, इत्याचार्याः प्रचक्षते ॥३७॥ सकलं विकिरत्ययः॥ चपल एप मनःकपिरुषके, उन्मार्गोत्थापनं पाढ-मसमक्षसकारणे । रसवणिय विदधातु सनिस्तु किं ॥ ४ ॥ सतत.

·मनारप. घिकारः श्रीअप्या- त्मसारे तृतीय प्रपंधः ॥२५॥ हितसंयमभूतलो-वितरजोनिकरैः प्रभयन्तमः॥ अपननेत्रफरेणियोफ्ना ॥ प्रगति पूर्वतया अतिरदेष मनस्तुरगो गुजै-रपि नियन्त्रित एष न पनगाखिलं. निविदम्भपरेषितं जगत् ॥११॥ तिष्ठति ॥५॥ जिनवचोधनसारमलिम्लुचः, मनस एष ततः परिशोषनं, नियमतो विदधीत कुमुममायकपायकदीपकः।। अहह कोपि मनःपवनो महामतिः ॥ इदममेषजसंवननं समेः, परामर्थtमली, शुभमतिद्मसन्ततिमाकन ॥ || मन- रतस्य शिवधियः॥ १२ ॥ प्रवचनाजविलासर गोपुरमापरः स्फुर-त्ममयबोधतस्नपि पातयन्। विप्रमा, प्रशमनीरतरगतरङ्गिणी ॥ दयशुद्धि- भ्रमति यतिमनमनोगजः, क कुशलं शिवराजपथे रुदीर्णमदज्वर-प्रसरनाशविधौ परमौषधम् ।।१३।। तदा ॥ ७ ॥ व्रततस्नप्रगुणीहरुले जनो, दहति अनुभवामृतणमनुचर-व्रतमरालविलामपयोनि- JE दुष्टमनोदहनः पुनःनिनु परिश्रम एष विशेषवान, नी ।। सकलकर्मकलविनाशिनी, मनस एव हि क मविता सगुणोपवनोदये ॥८॥ अनिगृही- शुद्धिरुदााता ॥ १४ ॥ प्रथमतो व्यवहारनय- तमना विदधत्परां, न वपुषा वचमा च शुभकि. स्थितोऽ-शुभविकल्पनिसिपरो भवेत् ।। शुमवि- याम् ॥ गुणमुपैति विराधनयाऽनया, बत कल्पमयव्रतसेवया, हरति कष्टक एव हि कष्टकम् दुरन्तभवनममशति ॥९॥ अनिगृहीतमनाः ॥ १५ ॥ विषमधीत्य पदानि शनैः शनै-हरति कुविकल्पतो, नरकमृच्छति तन्दुलमत्स्ववत् ॥ मन्त्रपदावधि मान्त्रिकः । भवति देशनिवृत्तिरपि इयममक्षयजा तदजीर्णताऽ-नुपनता विकल्पक- इटा, गुणकारी प्रथमं मनसस्तथा ॥ १६ ॥ 3 पर्थना ॥ १०॥ मनसि लोकतरे विपरीतता, पुतमसद्विषयव्यवसायचो, लगति यत्र मनोऽ-

·श्रीजच्या-
त्मसार
तृतीय
प्रबंध:
॥२६॥
मनःशुप-
धिकारः
॥२६॥
विकसौष्ठवात् ।। पतिकृतिः पदमात्यवदेव वा, मनशुद्धिय सम्यमस्वे, सत्येव परमार्थतः ।
तदवलम्बनमत्र शुमं मतम् ॥ १७ ॥ सदनु महिना मोहगर्भा सा, प्रत्यपायानुवन्धिनी ॥१॥
काचन निश्चयकल्पना, विगलित व्यवहारपदावधिः सम्यवस्वसहिता एव-मुद्धा दानादिकाः क्रियाः ।
॥ न किमपीति विवेचनसन्मुखी. मवति सर्बनि- तासां- मोक्षफले प्रोक्ता, यदस सहकारिता ॥२॥
वृत्तिसमाधये ॥ १८ ॥ इह हि सर्वहिविषयच्युस, कुर्वाणोऽपि क्रिया शाति-पनभोगानस्त्यजमपि ।
हृदयमात्मनि केवलमागतम् ॥ चरणदर्शनमोध- दुःखम्सोरो ददानोऽपि, भान्धो जयति वैरिणम् ।
परम्परा-परिचितं प्रसरत्यविकल्पकम् ॥ १९॥ कुर्वमिवत्तिमप्येवं, काममोगान्स्त्यजमपि ।
तदिदमन्यदपैत्यधुनापि नो, नियतवस्तुविलास्यपि दुःखस्योरो ददानोऽपि, मिथ्यारष्टिन सिध्यति।४।
निधयात् ॥ क्षणमसनसदीतनिसर्गधी-हनरहि- कनीनिकेव नेत्रस्य, समस्पेव सौरभम् ।
ग्रहमन्तरुदाहला ॥ २० ॥ कृतकषायजयः मग- सम्यक्त्वमुच्यते सारः, सर्वेषो धर्मकर्मणाम्।५।
मीरिम, प्रकृतिशान्तमुदात्तमदारधीः॥ सपनुग्रग तस्वश्रद्धानमेतच, गदितं जिनशासने ।
मनोऽनुभवत्यहो, गलितमोहतमः परमं महः॥२१ सर्वे जीरा न हन्तव्याः, स्ने तत्वमितीष्यते॥६॥
गलितदुष्टविकल्पपरम्परं, धृतविशुद्धिः मनो भव- शुद्धो धर्मोऽयमित्येत-दुर्मरुच्यात्मकं स्थितम् ।
तीरशम् ॥ धृतिमुपेत्य ततश्च महामतिः, समधि- शुद्धानामिदमन्यासा, रुचीनामुपलक्षणम् ॥ ७ ॥
गच्छति शुभ्रयशश्रियम् ॥ २२ ॥ अथवेदं या तत्व-माझयेव तथाऽखिलम् ।
॥ इति मनःशुरुषकारः ॥ ११ ॥ नवानामपि तत्याना-मितिदोदितार्थतः ॥८॥

·श्रीअध्या- त्मसारे धिकार ॥२७॥ सतीय प्रबंधः ॥२७॥ इव प्रोग्यते शुदाऽ-हिंसा वा तलमित्वतः । अकोषो मुखममा, शौचमाहारलाधवम् । सम्यक्त्वं दर्शितं सत्र-प्रामाण्योपगमात्मकम्।।९॥ अप्रमादध पीते, नियमाः परिकीर्तिताः ॥१७॥ शुदाऽहिसोक्तितः मत्र-प्रामाण्यं तत एव च । बोदैः शलधर्माध, दशेष्यन्ते यदुच्यते । अहिंसासुधीरेष-मन्योन्याश्रयमीननु ॥ १०॥ हिन्सास्तेयान्यवाकामं, पशुन्यं परुषानृतम्।।१८॥ नै यस्मादहिंसायां, सर्वेषामेकवाक्यता । सम्भिमालापत्र्यापाद-ममिघ्याराविपर्ययम् । तम्छुद्धतापपोषध, सम्भवादिविचारणात् ।।११ पापकर्मेति दत्रपा, कायवाश्मानसैस्त्यजेत्।।१९।। याऽहिंसादयः पश, प्रतधर्मयमादिभिः । प्रमादिपदवाच्यानि, तान्याहुवैदिकादयः । पदैः कुशलधर्मायः, कभ्यन्ते स्वस्वदर्शने ॥१२॥ अतः सर्वेकवाक्यत्वा-धर्मशास्त्रमदोर्षकम्॥२०॥ प्राहुर्भागवतास्तत्र, व्रतोपप्रतपशकम् । क तत्सम्भवो युक्त, इति चिन्त्यं महात्मना । यमान्य नियमान् पाशु-पता धर्मान् दशाम्यधुः१३ शायं परीक्षमाणेना-व्यालेनातरात्मना ।।२१।। अहिंसा सत्यवचन-मस्तैन्यं चाप्यकल्पना । प्रमाणलक्षमादेस्तु, नोपयोगोऽत्र कथन । प्रमचर्य तयाक्रोधो, मार्जवं शौचमेव च ॥१४॥ विषयेऽनवस्थाना-दन्यधार्थस्थितेर्यतः॥२२॥ सन्तोपो गुरुनुभूषा, इत्येते दर कीर्तिताः । प्रसिद्धानि प्रमाणानि, व्यवहारश तत्कृतः । निगवन्ते यमाः सांस्यै-रपि व्यासानुसारिमिः१० प्रमाणलक्षणस्योक्ती, शायते न प्रयोजनम्।।२३।। अहिंसा सत्यमस्तैन्यं, ब्रह्मचर्य तुरीयकम् । तवात्मा नित्य एवेति, येषामेकान्तदर्शनम् । पामो व्यवहारशे-त्येते पक्ष यमाः स्पताः॥१६॥ हिन्सादयः कथं तेषां, कथमप्यात्मनोऽध्ययात् २४ E

·श्रीअध्या-
त्मसारे
तृतीय
प्रबंध:
॥२८॥
सम्यक्त्वा-
धिकार
॥२८॥
मनोयोगविशेषस्य, अन्सो भरनमात्मनः । अनित्यैकान्तपोऽपि, हिन्मादीनामसम्मनः ।
हिन्मा तवेम तरबस, सिद्धार्थसमाजतः॥२५॥ नामोतोरयोगेन, धनिकत्वस्य सापनात् ॥३३॥
नैति बुद्धिगता दुःखो-त्पादरूपेयमौचितीम् । न च सन्तान मेदस्य, जनको हिन्सको भवेत् ।
पुंसि मेदाग्रातसाः, परमार्थाऽव्यवस्थितेः॥२६॥ सानतत्वादअन्यत्वाद, भावत्वनियतं हि तद।३४।
न च हिन्सापदं नाश-पर्यायं कथमप्यहो। नरादिः क्षणहेतुध, मकरादेन हिन्सकः ।
जीवस्येकान्सनित्यत्वेऽ-नुभवाबाधकं भवेत्।।२७॥ मकरान्त्यक्षषेनैव, व्यभिचारप्रसङ्गतः ॥ ३५ ॥
शरीरेणापि सम्बन्धो, नित्यत्वेऽस्य न सम्भवी । अनन्तरक्षणोत्पादे, बुद्धलुन्धकयोस्तुला ।
विभुत्वे नैव संसार, कल्पितः स्यादसंशयम्।२८। नैव तद्विरतिः कापि, ततः शास्त्रायसङ्गतिः ॥३६।।
आत्मक्रिया विना च स्या-न्मिताणुग्रहणं कथम् । घटन्ते न विनाऽहिन्सा, सत्यादीन्यपि तस्वतः।
कथं संयोगमेदादि-कल्पना चापि युज्यते॥२०॥ एतस्या पतिभूतानि, तानि यगवान् जगौ।३७
अदृष्टाहसंयोगः, स्यादन्यतरकर्मजः । मौनीन्द्रे च प्रवचने, युज्यते सर्वमेव हि ।
इच्छं जन्मोपपतिश्चे-म तयोगाविवेचनात्।।३०॥ नित्यानित्ये स्फुटं देहा-द्विमाभिमेतथात्मनि।३८।
कमिन्मूर्ततापति-विना वपुरसङ्गमात् ।
आत्मा द्रष्यार्थों नित्यः, पर्यायार्थाद्विनचरः ।
व्यापारयोगतथैव, यत्किशितदिदं जाः ॥३१॥ हिनस्ति हन्यते तत्त-फलान्यप्यधिगच्छति॥३९॥
निःक्रियोऽसौ ततो हन्ति, हन्यते वा न जातुचिता रह पानुमवः साथी, म्यास्यन्वयगोचरः ।
कशिकेनचिदिन्येवं, न हिन्सास्योफ्षयने॥३२॥ एकान्तपचपातिन्यो, पुतपस्तु मिथो हताः॥४०॥

·भीमण्या- स्मसारे हतीय प्रबंध: ॥२९॥ सम्यक्सा- विचरा ॥२९॥ पीराईलतो देह-प्यापस्या दुष्टमारतः । हिन्सानुगन्दिनी हिन्सा, निप्यारष्टस्तु दुर्मतेः। विषा हिन्सागमे प्रोका, नहीथमपहेतु॥४१॥ मानवासियोगेन, तस्याहिन्सापि वारशी॥५९ इन्तुर्जाप्रति को दोपो, हिन्सनीयसकर्मणि। बेन स्पानिहलादीना, दिविषदुर्गतिः कमात् । प्रसक्तिस्तदमारे चा-न्यत्रापीति सभाप।४२॥ हिन्सेन महती पिस्नरकादिषयान्तरे ॥५०॥ हिन्सकर्मविपाकेयं, दृष्टाशयनिमित्ता । साधनामप्रमचाना, सा चाहिन्सानुगन्धिनी । हिन्सकत्वं न तेनेदं, वैवस्य साद्रिपोरिव॥४३॥ हिन्मानुबन्धविच्छेदाद-गणोरको यतस्ततः॥५१॥ इत्थं सदुपयेवादे-स्तमित्तिरपि स्फुटा। मुग्धानामियमस्वाद, सानुबन्धा न कहिंचित् ।। सोपक्रमस्य पापस्य, नाशात्स्वाशयादितः॥४४॥ मानोद्रेसप्रमादाम्या-मखा यदनुपन्धनम्।।५२।। अपवर्गतरोगजं, मुख्याहिन्सेयमुस्यते । एकसामपि हिन्माया- ममहदन्तरम् । सत्यादीनि ब्रतान्यत्र, जायन्ते पल्या नः४५। भाववीयादिचित्र्या-रहिन्सापांच रुपया५|| अहिन्सासम्मयत्व, रयतेऽत्रैव सामने । सवः कालान्तरे पैत-द्विपाकेनापि मित्रता । अनुबन्धादिसंधुद्धि-रप्यत्रेवास्ति वास्तवी ॥४६॥ प्रतिपक्षान्तराम, तपाशक्तिनियोगतः ॥५४॥ हिन्साया शानयोगेन, सम्पगटेमहात्मनः । हिन्साप्पतरकालीन-विशिष्टगणसास्मात् । तमलोपदन्याम-तुल्याया नानुबन्धनम् ॥४७॥ त्वचाविध्यनुबन्धमा-दहिन्सवानिमशितः५५॥ सतामस्वाय कस्याबिन, यतनामनिवासिनाम्। इल्मायतोपेता-हिन्सा यत्रोपपर्वते । अनुबन्योपहिन्मापा, बिनबाविसम्मणि ॥४८॥ सन्सिपरिवंत-स्त्रमा विनवासनम।।५।।

·श्रीवघ्या. स्मसारे हतीय प्रबंध: ॥३०॥ सम्यकस्ता- धिकारः ॥३०॥ वोऽयमपरोऽनर्थ, इति निरिणादि । यथा देवमात्मानं, मानानः शुतोवली । आस्तिक्यं परमं चिन, सम्यक्त्वस जगुर्जिना:५७ भुवामिबिनुयास्सर्व, भूतं च पवहारतः ॥ ६ ॥ शमसम्वेगनिर्वेदा-नुकम्पामिः परिष्कृतम् । निषयार्थोऽध नो साबा-तुं केनापि पार्यते । दषतामेतदच्छिन्नं, सम्यक्त्वं स्थिरता ब्रजेत्।५८ व्यवहारो गुरुद्वारा, सदविगमधमः ॥ ७ ॥ प्राधान्यं व्यवहारे -तपांबरे कथम् । ॥ इति सम्पपरवाधिकारः ॥ १२ ॥ परावस्वार्यते तुस्से, शम्दानात्मनोईयोः ॥ ८॥ मिथ्यात्वत्यागतः शुद्धं, सम्यक्त्वं जायतेऽङ्गिनाम्। प्राधान्याबहारस, ततस्तच्छेदकारिणाम् । अतस्तत्परिहाराय, यतितव्यं महात्मना ॥१॥ मिथ्यात्वरूपदेतेषा, पदानां परिकीरिता ॥९॥ नास्ति नित्यो न कर्ताच, न मोक्तात्मा न निर्गतः। नास्त्येवास्मेति पाकिः, प्रत्यक्षानुपलम्भन्तः । तदुपायब नेत्याहु--मिध्यात्वस्य पदानि ष्ट्रा२॥ बान्ताव्यपदेशसा, शरीरेनोपपत्तितः ॥१०॥ एतैर्यस्माद्वेच्छुद्ध-व्यवहारविलानम् । मणाम्यो मदम्यक्तिः, प्रत्येकमसती यथा। अयमेव च मिथ्यात्व-ध्वन्सी मदुपदेशतः ॥३॥ मिलिनेम्यो हि भूतेम्पो, शानव्यक्तिस्तथा मता११ नास्तित्वादिग्रहे नवो-पदेशो नोपदेशकः । राजरहादिषिय-मपि नास्मवलाहितम् । ततः कस्योपकारः स्या-त्सन्देहादिम्युदासत।४। सामाविकरूप मेदस, प्राचादिष्यपि दर्शनात्।।१२।। येषां निधय एवेष्टो, व्यवहारस्तु मातः । मापन गम्यते चास्मा, परस्परविरोधिमिः । विप्राणां म्लेम्छमात्र, स्वार्थमात्रोपदेवनात्।।५। पाच कोऽप्येनं, प्रमाणे याचो भवेत् १३॥

·मिथ्यात्व-
विकारः
भीण्या-
स्मसारे
तृतीय
प्रबंध:
॥३१॥
पास्मन परलोकं, कियां - विविधा बदन् । अपाम्यो पदम्पति-रपि नो मेल बिना।
मोगेभ्यो अन्वयस्पो-लोकचि प्रसारक मानम्पतिस्तवा मान्याम्पमा सा सर्वदा भवेत्।।
त्याज्यास्तहिकाः कामाः, कार्या नानागतमहा। राजरहादिवपिन-मप्पात्यातकर्मजन् ।
भस्मीनेषु भूतेषु, या प्रस्थागतिस्सहा ॥१५॥ सुखासादिसन्विति-विशेषो नान्यथा भवेत्।२३
तदेतरर्भनं मिथ्या, जीवः प्रत्यक्ष एवं यत् । आगमारभ्यते चारमा, ऐटार्याविरोधिनः ।
गुणाना मन्धयादीना, प्रत्यक्षाणाममेदतः॥१६॥ तहका सर्वक्विन, रवान्वीतकश्मलः ॥ २४ ॥
न चाहन्प्रत्ययादीनां, शरीरस्पैर पर्माता। जमान्तानां च विफला, नाप्मिस्यः प्रात्तयः।
नेवादिग्रामतापचे-नियतं गौरवादिवत् ॥ १७॥ परबन्धनोतोः कः, स्वात्मानमवसादयेत् ।।२५।।
शरीरस्यैव चास्मत्वे, नानुभूतस्मृतिर्मवेत् । सिदिःस्थाग्वादिवधता, सन्मयादेव चात्मनः।
बालस्वादिदशामेदा-चस्यैकस्यानबस्विनः॥१८॥ असौ स्वरविवादो, व्यस्ता विषयः पुनः।।२६।।
नात्मानं विगमेप्पस, तल्लम्मानुस्मृतिर्यतः । अजीब इति अम्दष, जीवसचानियन्त्रितः ।
व्यये गवाक्षस, तल्लम्धार्शधिगन्छन् ॥१९॥ असतो न निषो य-संयोगादिनिषेधनान् ।२७
न दोषः फारणातकार्ये, वामनासम्ममा न । संयोगः ममवायथ, मायान्यं च विशिष्टता
मणस स्मरणाप-रम्मानुभवमामात ॥ २०॥ निषिभ्यते पदार्थानां, त एव न तु सर्वथा ॥२८॥
नोपादानादपादेय-वासनासर्यदलने ।
सुरं व्युत्पतिमजीव-पदं सार्थ घटादिवत् ।
कारतवारना-पोग्यत्वामेर मुसितौ ॥ १॥ तदर्थव शरीर नो, पर्यायपदमेदतः ॥ २९ ॥

·श्रीमच्या- स्मसारे दतीय प्रबंध: ॥३२॥ मिध्यात्व- त्यागा. घिकार: ॥३२॥ आरमव्यवस्थितेस्त्याज्यं, ततथाकिदर्शनम् । एकाताप्रत्यमिज्ञानं, क्षणिकत्वं प वापते । पापाः किलेतदालापाः, सद्व्यापारविरोधिनः। 30। योहमन्वभवं सोज, स्मरामीस्थवधारणात्॥३८॥ ज्ञानक्षणावलीस्पो, नित्यो नात्मेति सौगताः । नास्मिन्विषपायो यत्, वणिकेऽपि यथैकता । क्रमाक्रमाम्यां नित्यत्वे, युज्यतेऽर्थक्रिया न हि ३१ नानासानान्वये तत्, खिरे नानाक्षणान्वये॥१९॥ स्वभावहानितो ध्रौव्यं, क्रमेणार्थक्रियाकृतौ । नानाकाक्यकरण-स्वभाव्ये च विरुध्यते । अक्रमेण च तद्वावे, यगात्सर्वसम्भवः ॥ ३२ ॥ साद्वादसभिवेशेन, नित्यस्पेऽयक्रिया न हि॥४०॥ षणिके तु न दोषोऽस्मिन्. पूर्वदपविशेषिते । नीलादायप्यतढ़ेद-शक्तयः सुवचाः कथम् ॥ ध्रुवेषणोत्थतृष्णाया. नितेष गुणो महान॥३३।। परेणापि हि नानेक-स्वमायोपगम विना ॥४१॥ मिथ्यात्वाधिकन्नूनं, तदेतदपि दर्शनम् । ध्रुवेक्षणेऽपि न प्रेम, नितमनुपलवात् । क्षणिके कृतहानिर्य-तथात्मन्यकृतागमः ॥३४॥ प्रासाकार इव माने, गुणस्तमात्र दर्शने ॥ ४२ ॥ पकद्रव्यान्वयमावा-दामनासमधन। प्रत्युतानित्य मावे हि, स्वतः क्षणजनुर्दिया । पौर्वापर्य हि भावाना, सर्वत्रातिप्रसक्तिमत्।। ३५॥ हेवनादरतः सर्व-क्रियाविफलता भवेत् ॥४३॥ कुर्वदूपविशेषे च, न प्रवृत्तिर्न वाऽनुमा । तस्मादिदमपि स्याज्य-मनित्यत्वस्य दर्शनम् । अनिषयान वाध्यक्षं, तथा चोदयतो जगौ॥३६॥ नित्यसत्यचिदानन्द-पदसंसर्गमिच्छता ॥४४॥ न वैजात्यं विना तत् स्या-म सस्मिननुमा मषेत्। न कर्चा नापि भोकात्मा, कापिलाना तु दर्शने। बिना तेन न तस्मिदि-नाध्यषं निषयं विना३७, अन्यधर्माश्रयो नाय, प्रकतिः परिवामिनी ।।४५.

·भीमण्या- स्मसारे तृतीय प्रबंध: ॥३३॥ मिध्याव- त्यागा. घिकार: ॥३३॥ प्रथमः परिणामोत्या, विरवान्विता । नरनायेगमा मृत्व-गती जयपरायो॥ ५३ ।। ततोप्रहारतन्मात्रे-न्द्रियोदयः मात्॥४६॥ तो मोक्ता चनो तस्मा-दारमा नित्यो निरक्षनः दूपपुरुषो बुद्धे, सिध्ये चैतन्यमानतः। अभ्यासादन्यवाबुद्धि-स्तथा चोकं महात्मना।५।। सिदिस्तस्या अविषयाऽ-बदनियमाश्रितः॥४७॥ प्रकतेः नियमावानि, गुजैः कर्माणि सपर्या । हेतुत्वे पुस्प्रकृत्पर्ये-न्द्रियामापत्र निर्गतिः । आहारविमुढात्मा, काहमिति मन्यते ॥५५॥ दृष्टादृष्टविमागम व्यासङ्गय न युज्यते ॥ ४८॥ विचार्यमाणं नो चार, तदेतदपि दर्शनम् । स्वप्ने व्याघ्रादिसङ्कल्पा-परस्थानमिमानतः । कतिचैतन्ययोर्य, सामानाधिकरण्यतः ॥५६॥ अहकार नियत-व्यापारः परिकल्प्यते ।। ४० ।। पुद्धिः की च भोस्त्री च, नित्या मास्ति निईतिः। सन्मात्रादिक्रमस्तस्मा-प्रपत्रोत्पतिदेतवे । अनित्या क्षेत्र संसारः, पारधर्मादेरयोगतः ॥२७॥ इच्छं पुद्धिर्जगत्की, पुरुषो न विकारभाव।।२०। प्रकृतावेच धर्मादि-स्वीकारे बुदिरेव का । पुरुषार्थोपरागो द्वौ, व्यापारावेश एव च । सुवचध घटादौ वा-दीग्धान्वयस्तथा ॥१८॥ अत्रांशो वेम्यहं वस्तु, करोमीति च धीस्ततः।५१ तिमोगौ च युद्धे-शूद्वन्धो मोक्षच नात्मनः । वेतनोऽहं करोमीति, युद्धेर्मेदाग्रहात्स्मयः । सस्थात्मानमहिश्य, कूटमेतबदच्यते ॥ ५९ ।। एतमाशेऽनवच्छिमं, चैतन्यं मोक्ष इप्यते ॥५२॥: पचविंशतितश्वको, यत्र यत्राश्रमे रतः । कर्तबुद्धिगते दुःख-सुखे पुस्युपचारतः । जटी मुण्डी शिखी चापि, मुच्यते नात्र संशयः६०11 , बोदनियमम्बित इति वा पारः । 1. भवबग्यमात् इति वा पार +

·भीमभ्या-
स्मसारे
हतीय
प्रपा
असद्ग्रह
त्यागा-
घिकार:
॥३६॥
अवीव किवि नियम्य विधि-सङ्ग्रहापणि-सासं स्पतिः मरोज रातु-मलिता कापन
तमानिनो ये । मुलं सुखं चुम्बितमस्तु पाचो, मोदकाली। बसाहा कोऽपि गलेनाहीता, समापि
लीलारहम्यं तु न तैर्जगारे ॥ ३ ॥ असग्रहोत्स- मोक्तुं न ददाति दुष्टः ॥९॥ गुरप्रसादीक्रिय-
दिनुच्छद-बोधान्तान्धीकृतमुग्धलोकः । वि-मानमर्थ, हाति नासद्मावान्ततः किम् । बाधा
रम्बिता हन्त जरैबितण्डा-पापित्यकण्डूलतया हि साधापनीयमानाः, कमलेका कष्टकरर न
त्रिलोकी ॥ ४ ॥ विधोविवेकस्य न यत्र रष्टि- सस्ते ॥१०॥ जसद्ग्रहास्पामरसङ्गति थे, कुर्वन्ति
स्तमोघनं तस्वरविविलीनः । अशुलपक्षस्थितिरेप तेषां न रतिर्युपे । विष्टासु पुराः किल वायसा
नन-मसग्रहः कोऽपि हविलासः ॥ ५ ॥ 'नो, मिष्टाननिष्ठाः प्रसनं भवन्ति ॥११॥ नियो-
कुतर्कदात्रेण लुनाति ताम-बल्ली रसात्मिाति, जयत्येव मतिं न युको, यति मतो यः प्रसभं
दोपवयम् । धिपत्यधः स्वादुफलं धमाझ्य-ममत्: नियुक्त । असमहादेव न कस खोऽ-जले
ग्रहछनमतिर्मनुष्यः ॥ ६ ॥ असााग्रावमय घटारोपषमादधानः ॥ १२ ॥ असहो यस
हि चित्ते, न कापि महापरसप्रवेशः। हार- गतो न नावं, न दीपमानं भुतमस्य शस्यम् ।
विविशुद्धबोधः, सिद्धान्तवानां पत कोऽपराधः न नाम कस्यकरियस, प्रौडा प्रदातुं पटते
॥ ७ ॥ प्रतानि चीर्णानि तपोऽपि तसं, कृता नृपभीः ॥ १३ ॥ आमे घटे पारि पतं पणा
प्रयत्नेन च पिण्यादिः। अभूकलं यनु न म-विनायवेत्स्वं च घटं च सपः । असाह-
निनवाना-मसनहस्यैव हि सोऽपराधः ॥ ८॥ प्रस्तमवेस्तथैव, श्रुतस्पदचाहुभयोविनावः॥१४॥

·असद्ग्रह- भीअभ्या- स्मसारे हतीय प्रबंध: ॥३७॥ घिकार: ॥३७॥ असाहनस्तपतेः प्रदचे, हितोपदेशमा यो विपो मैत्री न तु तत्चविस्सु । असनहा- विमूढः । सुनीशरीरे स महोपकारी, कस्तूरिका- पादित विषमाणां, स्थितिः किलासावधमाधमानाम् लेपनमादधाति ॥ १५ ॥ कष्टेन लम्पं विशदा- ॥ २१॥ इदं विदन्तवादारहि-रसना गमार्थ, ददाति योऽसाहप्तिाय । स सिपने। यस्हणषजहाति । अहाति नैनं कुलजेब योपिद्- यमनतोपनीतं, बीजं वपन्नवरभूमिदेशे ॥१६॥ गुणानुरक्ता दयितं यशःश्रीः ॥ २२ ॥ शृणोति शाखाणि गरोस्तवाशां, करोति नासत्- । ॥ इत्यसमाहत्यागाधिकारः ॥ १४ ॥ आहवान् कदाचित् । विवेचकत्वं मनुते स्ससार- ग्राही रवि खस व पालनीवत् ॥१७॥ दम्माय असन्ग्रहम्ययादान्त-मिथ्यात्वविषविग्रुपः । चातुर्यमपाय शासं, प्रतारणाय प्रतिमापदुत्वम् । सम्यक्त्वशालिनोऽध्यात्म-शुद्धयोगः प्रसिध्यति? गर्वाय धीरत्वमहो गुणाना-नामसद्गृहस्से विप-कर्मज्ञानविभेदेन, स द्विधा तत्र चादिमः । रीतसृष्टिः ॥ १८ ॥ असद्महस्थेन समं समन्ता- आवश्यकादिविहित-क्रियारूपः प्रकीर्तितः ॥२॥ सौहार्दमृदःखमवैति ताहम् । उपेति यारकदली भारीरस्पनकर्मात्मा, यदयं पुण्यलक्षणं । कध-स्फुटत्रुटत्वष्टककोटिकीर्णा ॥१९॥ विवा कर्मातनोति सहागा-तर्मयोगस्ततः स्मृतः ॥७॥ विवेको विनयो विशुद्धिः, सिद्धान्तवाल्लभ्यमदारता आवश्यकादिरागेण, वात्सल्याद्रगगिर्ग । च । असद्ग्रहापान्ति विनासमेते, एमास्थानीय प्रामोति स्वर्गसौख्यानि, न याति परमं पदम्।।४।। समाहवाः ॥२०॥ स्वार्षः प्रियो नो मुणवान्स्तु शानयोगस्तपः शुद्ध-मात्मरकरणम् ।

·श्रीअध्या- स्मसारे तृतीय प्रबषः ॥३८॥ योगा- धिकार ॥३८॥ इन्द्रियार्थोन्मनीमावा-त्स मोषसुखसाधकः ॥५॥ प्रारम्पजन्मसरसा-दात्मशानाय ब्ल्पते ॥१३॥ न परप्रतिबन्धोऽस्मि-मल्पोऽप्येकात्मवेदनात् । सिरीप्तमपि स्वान्तं, रजसा पलतां ब्रजेत् । शुमं कर्मापि नवात्र, व्याक्षेपायोपजायते ॥ ६॥ प्रत्याहत्य निग्रहाति, शानी यदिदमुच्यते ॥१४॥ न पप्रमसमाधूनां, क्रियाप्यावश्यकादिका । शनैः शनैरुपरमेद्, पुदया धृतिरहीतया । नियता ध्यानशुद्धत्वा-घदन्यैरप्यदः स्मृतम्।।७॥ आत्मसंस्थं मनः कृत्वा, न किचिदपि चिन्तयेत् १५ यस्त्वात्मरतिरेव सा-दात्मतृप्तच मानवः । यतो यतो निःसरति, मनशालमस्थिरम् । आत्मन्येव च संतुष्ट-स्तस्य कार्य न विद्यते ॥८॥ ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ।।१६) नैवं तस्य कृतेनार्थो, नाकृतेनेह कश्चन । अत एवाढस्वान्तः, कुर्याग्छालोदितां क्रियाम् । न चास्य सर्वभूतेषु, कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ९ ॥ मकला विषयप्रत्या-हरणाय महामतिः ॥१७॥ अवकाशो निषिद्धोऽस्मि-मरत्यानन्दयोरपि । भुत्वा पैशाचिकी वाचा, इलपध्याय रक्षणम् । ध्यानावष्टम्मतः कास्तु,तक्रियाणां विकल्पनम् १० नित्यं संयमयोगेषु, व्यापृतात्मा मवेपतिः॥१८॥ देहनिर्वाहमात्रार्था, यापि भिक्षाटनादिका । या निधयेकलीनाना, किया नातिप्रयोजनाः । क्रिया मा ज्ञानीनोऽसना-मेव ध्यानविघातिनी ११ व्यवहारदशास्थाना, ता एवातिगुणावहाः॥१९॥ रत्नशिधारगन्या हि, तनियोजनप यथा । कर्मणोऽपि हि शुद्धस्य, भदामेधादियोगतः । फलमेदातथाचार-क्रियाप्यस विमियते ॥१२॥ अक्षतं रक्तिहेतुत्वं, मानयोगानतिक्रमात् ॥२०॥ ध्यानार्था हि क्रिया सेयं, प्रत्याहत्य निजं मनः। अभ्यासे सक्रियापेक्षा, योगिनां विशुद्धये ।

·श्रीअध्या- त्मसारे तृतीय प्रबंध: ॥३९॥ योगा- धिकार ॥३९॥ भानपाके शमस्पैर, पत्परैरप्पादः पतं ॥ २१॥ संन्यासो प्रसपोषाहा, सावपत्तास्वरूपतः ॥२९॥ आरुषोर्मनेयोग, कर्मकारणमुच्यते । नोवेदिवं मवेदि-गोंहिन्सादेरपि स्फुटा । योगारुडस्य तस्यैव, शमः कारणाच्यते ॥२२॥ पेनाद्वा वेदविहिता-द्विशेषानुपलक्षणात् ॥३०॥ यदा हि नेन्द्रियार्थेषु, न कर्मस्वनुपज्यते । सावधर्म नो तस्मा-दादेयं पुद्धिविप्लवात् । सर्वसइल्पसंन्यासी, योगारूढस्तदोच्यते ॥२३॥ कर्मोदयागते त्वसिम-सइल्पादबन्धनम् ॥३१॥ झानं क्रियाविहीनं न, क्रिया वा ज्ञानवर्जिता । कर्माप्याचरतो झातु-संक्तिमावो न हीयते । गुणप्रधानभावेन, दशा मेदः किलैनयोः ॥२४ । । तत्र सङ्कल्पजो बन्धो, गीयते यत्परैरपि ॥३२॥! शानिनां कर्मयोगेन चितशुद्विमुपेयुषा । कर्मण्यकर्म यः पश्ये-दकर्मणि च कर्म यः । निरवधप्रवत्तीनां, शानयोगौचिती ततः ॥२५ म पुदिमान्मनुष्येषु, स युक्तः कृत्वकर्मकृत्।३३। अतएव हि सुश्राद-चरणस्पर्शनोसरम् । कर्मण्यकर्म वाऽकर्म, कर्मयसिन्नुमेअपि । दुःप्पालश्रमणाचार-ग्रहणं विहितं जिनैः ॥२६॥ नोमे वा मङ्गवैचित्र्या-दकर्मण्यपि नो मते॥ ३४॥ एकोदेशेन संहत, कर्म यत्पौर्वभूमिकं । कर्म नैष्कर्म्य वैषम्य-मुदासीनो विमावयन् । दोषोलेदकर तत्स्साद. शानयोगप्रपद्धये ॥२७॥ शानी न लिप्यते मोगैः, पनपत्रमिवाम्मसा||३५|| | JE अज्ञानिनां तु पत्कर्म, न तधियोधनं । पापाकरणमात्रादि, न मौनं विचिकित्सया। यागादेरतथाभावान्-म्लेच्छादिकतकर्मवत् ।।२८॥ अनन्यपरमात्साम्यात्,मानयोगी भवेन्मानिः ।३६ न च तत्कर्मयोगेऽपि, फलसङ्कल्पवर्जनात् । विषयेषु न रागी वा, देसी वा मौनमश्नुते ।

·श्रीअध्या- त्मसारे तृतीय प्रषघः ॥४०॥ योगा- धिकार ॥४०॥ समं रूपं विदस्तेड, मानयोगी न लिप्यते ॥३७॥ स्पिरविरसमूहो, प्रसापिसावि लितः॥४५॥ सतत्वचिन्तया यखा-मिसमन्वागता इमे। अाम्दशायान्दोपाय, बाम्ने साम्यदर्शनम् । आत्मवान् शानवान्वेद,धर्मबममयो हिसः ॥३८॥ निरपेवानीनी र, रामदेवयाप तत् ॥ ४६ ॥ वैषम्यवीजमझानं, निमन्तिज्ञानयोगिनः । रागपक्षयादेति, शानी विषपन्यता । विषयान्स्ते परिहाय, लोकं जानन्ति तत्वतः ॥३९॥ छिपते मिषते वाऽयं, हन्यते वा न जातुचित्४७ इतमापूर्वविज्ञाना-चिदानन्दविनोदिनः । अनुस्मरति नातीतं, नैव काहस्यनागतम् । ज्योतिष्मन्तो मवं त्येते,ज्ञाननिर्धतकरमपाः।।४०॥ शीतोष्णतुखदुःसेतु, समो मानापमानयोः ॥४८॥ तेजोलेश्याविषद्धिर्या, पर्यायक्रमाद्धितः । जितेन्द्रियो जितक्रोधो, मानमायानुपद्धतः । मापिता भगवत्यादौ, सेत्थंभूतस्य युज्यते॥४१॥ लोमसंस्पनरहितो, वेदखेदविवर्जितः ॥ ४९ ॥ विषमेऽपि समेची यः, समानी स च पण्डितः। संनिरुध्यात्मनात्मानं, स्वितः खकतकर्ममिद । जीवन्मुक्तः खिरं प्रम, तथाचोक्तं परैरपि ४२॥ हठप्रयत्नोपरतः, सहजाचारसेवनात् ॥ ५० ॥ विधाविनयसम्पमे, प्रामणे गवि हस्तिनि । लोकसंज्ञापिनिर्मातो, मिथ्याचारप्रपश्चात् । शुनि चैव अपाके च, पण्डिताः समदर्शिनः।।४३॥ उल्लसत्कारकस्थानः, परेण परमाश्रितः ॥५१॥ हेव तेजितः सर्गो, येषां साम्ये सितं मनः । भद्धावानझया युक्तः, शशातीतो असावान् । निर्दोष हि समं ब्रम, तस्मात् ब्रमणि, ते स्थिताः॥ गतो रहे निद-मनिन्दुतपराक्रमः ॥ ५२ ॥ न प्राप्पेस्प्रियं प्राप्य, नोद्विजेत्याप्य वाप्रियं । मिथिसदण्डो ध्यानामि-दग्धपापेन्धनब्रजः ।

·भीअभ्या- त्मसारे हतीय प्रबंध: ॥४१॥ योमा घिकार: ॥४१॥ प्रतिस्रोतोऽनुगत्वेन, लोकोपरचारित्रमृत् ।।१३॥ महापान भजते यो मां, स मे युक्ततमो मतः॥११॥ सम्पान् कामावरिकर्व-महर्षन्वाहुरूपताम् । स्पास्ते ज्ञानवान् देवं, यो निरअनमध्ययम् । स्फारीन परं पधु-परं च निमीलयम्॥१४॥ स तु तन्मयतां याति, ध्याननिर्वतकरमः॥२॥ पश्यतर्गतान् भावान्, पूर्ण मावसपागतः । विशेषमप्पजानानो, यः ग्रहविवर्जितः । मुजानोऽध्यात्मसाम्राज्य-मवशिष्ट न पश्यति५५॥ सर्व सेवते सोऽपि, सामान्ययोगमास्थितः।।६३॥ श्रेष्ठो हि शानयोगोऽय-मन्यात्मन्येव वजगौ। सर्पको मुख्य एकस्त-प्रतिपरिक्ष यावताम् । पन्धप्रमोक्षं भगवान्, लोकसारे सुनिधितम्।।५६॥ सर्षेपि ते समापमा, मुख्यं सामान्यतो बुधाः।६४। उपयोगैकसारत्वा-दाश्वसंमोहयोधतः । न ज्ञायते विशेषस्तु, सर्वथा सर्वदनिमिः। मोक्षाप्लेयुज्यते चैत-पयाचोक्तं परैरपि ॥ ५७ ॥ अतो न ते तमापना, विशिष्य सवि केचना।६५|| तपखिभ्योऽधिको योगी, शानिम्योऽप्यधिको मतः। सर्वज्ञप्रतिपयंशा-तुल्यता सर्वयोगिनाम् । कमिभ्ययाधिको योगी, तसायोगी भवार्जुना५८रासभादिमेदस्तु, तभृत्यत्वं निहन्ति ना॥६६॥ समापचिरिह व्यक्त-मात्मनः परमात्मनि । माध्यस्थ्यमवसम्म्यैव, देवतातिशयस्व हि । अमेदोपासनारूप-स्ततः श्रेष्ठतरो अयम् ॥१९॥ सेवा सधैरिष्टा, कालातीतोऽपि यजगौ।।६७!! उपासना भागवती, सर्वेम्पोऽपि गरीयसी । अन्येतामप्ययं मार्गों, मुक्ताविधादिवादिनाम्। महापापक्षयकरी, तथा चोकं परैरपि ॥ ६०॥ अमिषानादिमेदेन तेवरीत्या व्यवस्थितः॥१८॥ योगिनामपि सर्वेनी, मद्गतेनान्तरात्मना । १चमीत्वा इति वा पाठ।।

·श्रीअध्या-
स्मसारे
तृतीय
प्रबंध:
॥४२॥
योगा-
धिकारः
॥४२॥
मुक्तो मुद्धोईन्वापि, यदैवर्येण समन्वितः। आर्को जिज्ञासरी, बानी वेति चतुर्विधाः ।
तदीश्वरः स एष खात्, संज्ञामेदोष केवलम्।६९/ उपासकासयस्तत्र, पन्या वस्तुविशेषतः॥ ७७ ॥
अनादिशुद्ध इत्यादि-यों भेदो यस्य कल्प्यते । शानी तु शान्तविक्षेपो, नित्यमक्तिर्विशिष्यते ।
तत्तत्तन्त्रानुसारेण, मन्ये सोऽपि निरर्थकः।।७०॥ अत्यासमो पसौ मर्तु-रन्तरात्मा सदाशयः।।७८॥
विशेषस्यापरिज्ञानाद् , युक्तीनां जातिवादिनः । कर्मयोगविशुद्धस्त-जमाने युञ्जीत मानसम् ।
प्रायो विरोधतश्चैव, फलामेदाच भावतः ॥७९॥ अज्ञवाश्रधानश्च, संशयोनो विनश्यति ।। ७९ ।।
अविद्याक्लेशकर्मादि, यतश्च भवकारणम् ।
निर्भयः स्थिरनासा-दत्तष्टिते खितः ।
ततः प्रधानमेवेत-त्संभाभेदमुपागतम् ।। ७२ ॥ सुखासनः प्रसमास्यो, दिशमानवलोकयन्।।८।।
अस्यापि योऽपरो भेद-भित्रोपाधिस्तथा तथा। देहमध्यशिरोग्रीव-मवर्क धारयन्मुषः ।
गीयतेऽतीतहेतुभ्यो, धीमता सोऽप्यपार्थकः॥७३॥ दन्तरसंस्पृशन दन्तान् , मुश्लिष्टाधरपल्लवः।।८१॥
ततोऽस्थानप्रयासोऽयं, यत्तदनिरूपणम् । आरौद्रे परित्यज्य, धये बुल्ले च दत्तधीः ।
सामान्यमनुमानस्य, यतश्व विषयो मतः॥७४॥ अप्रमचो रतो ज्याने, ज्ञानयोगी भवेन्मुनिः॥८२॥
सजितरुचिजिज्ञासो-विशेषानवलंबनम् । कर्मयोग समभ्यस्य, ज्ञानयोगसमाहितः ।
चारिसञ्जीविनीचार-सातादोपयुज्यते ।। ७५ ॥ ध्यानयोगं समारा मुक्तियोगं प्रपद्यते ॥ ८३ ॥
जिज्ञासापि सतां न्याय्या, यत्परेऽपि वदन्स्यदः । ॥ इति योगाधिकारः ॥ १५ ॥
जिलासुरपि योगस्य, शब्दप्रमातिवर्षते ॥ ७६ ॥

·ध्याना- धिकारः ॥४३॥ थाना प्रणिधानं च, सम्प्रयोगावियोगयोः। स्थिरमध्यवसानं यत्-तध्यानं चिचमस्थिरम् । प्रमत्वेन्द्रियात, दो धर्मपरामुखः । भावना चाप्यनुपेक्षा, चिन्ता वा तषिषा मतम्।। जिनोकमपुरहर्व-मार्तव्याने प्रवर्तते ।। ९॥ भीअभ्या- मन्तिर्मवेद्वधान-मेकार्थे मनसः स्थितिः । प्रमचान्तगुणस्थाना-नुगतं तन्महात्मनां । त्मसारे वार्थमा मे दीर्षा-प्यच्छिमा ध्यानसन्ततिः॥२॥ सर्वप्रमादमूलत्वा-क्याज्यं तिर्यग्गतिप्रदम्॥१०॥ इतीय प्रबंध: आ रौद्रं च धर्म्य च, मुलं चेति चतुर्विधम् । निर्दयं वघबन्धादि-चिन्तनं निविडकुधा । ॥४३॥ तत् स्वाभेदाविह द्वौ द्वौ, कारणं भवमोक्षयोः।।३।। पिशुनासभ्यमिथ्यावाक्, प्रणिधानं च मायया।११। शब्दादीनामनिष्टानां, वियोगासम्प्रयोगयोः । चौर्यधीनिरपेक्षस्य, तीव्रक्रोधाकुलस्य च । चिन्तनं वेदनायाम, व्याकुलत्वमुपेयुषः ॥ ४ ॥ सर्वामित्रवाकलुष, चित्तं च धनरक्षणे ॥ १२ ॥ एतत्सदोषकरण-कारणानुमतिस्थिति। निदानचिन्तनं पाप-मार्चमित्थं चतुर्विधम ॥५॥ देशविरतिपर्यन्तं, रौद्रध्यानं चतुर्विधम् ॥ १३ ॥ कापोतनीलकृष्णानां, लेश्यानामत्र सम्भवः । कापोतनीलकृष्णानां, लेश्यानामत्र सम्भवः । अनतिक्लिष्टभावना, कर्मणां परिणामतः ॥ ६ ॥ अतिसंक्लिष्टरूपाणां, कर्मणां परिणामतः ॥ १४ ॥ क्रन्दनं रुदनं पोरैः, शोचनं परिदेवनम् । उत्समबहुदोषत्वं, नानामारणदोषता । तानं लुशन चेति, लिङ्गान्यस्य विदुधाः ॥७॥ हिन्सादिषु प्रवृत्तिय, कृत्वाचं स्मयमानता ॥१५॥ मोषं निंदमिंज कृत्यं, प्रशन्सन परसम्पदः । निदर्यत्वाननुभयो, बहुमानः परापदि । विसितः प्रार्थयमेताः, प्रसक्तबैतदर्जने ॥ ८॥ लिङ्गान्यत्रत्यदो धीरे-स्त्याज्यं नरकदुःखदम्॥१६॥ JE

·श्रीअध्या-
ध्याना-
घिकारः
॥४४॥
स्मसारे
हतीय
प्रबंध:
॥४४॥
अप्रसस्ते इमे ज्याने, दुरन्त पिरसन्स्तुते । सरसप्रस्वयापावल्यावहिरता।
प्रश्नस्तं तु हताम्यासो, ध्यानमारोदुमईति ॥१७॥ एतच पुज्यते सर्व, भावनामावितात्मनि ॥ २५ ॥
मावना देशकालौ च, स्वासनालम्बनक्रमान् । खीपशुलीवदुःशील-वर्जित स्थानमागमे ।
ध्यातव्यध्यात्रनुप्रेक्षा-लेश्यालिङ्गफलानि च।।१८॥ सदा यतीनामामतं, ध्यानकाले विशेषतः ॥२६॥
ज्ञात्वा धम्य ततो ध्याये-पतलस्तत्र भावनाः । स्थिरयोगस्य तु ग्रामेऽ-विशेषः कानने बने ।
ज्ञानदर्शनचारित्र-वैराग्याख्याः प्रकीर्तिताः॥१९॥ तेन यत्र समाधानं, स देशो ध्यायतो मतः॥२७॥
निचलत्वमसंमोहो, निर्जरा पूर्वकर्मणाम् । यत्र योगसमाधानं, कालोऽपीष्टः स एव हि ।
सङ्गाशन्साभयोच्छेदः, फलान्यासां यथाक्रमम्।२० दिनरात्रिक्षणादीनां, ध्यानिनो नियमस्तु न।।२८।।
स्थिरचित्तः किलतामियांतिध्यानस्य योग्यताम् येवावस्या जिवा जातु, न स्यादयानोपषातिनी।
योग्यतेव हि नान्यस्य, तयाचोक्त परैरैपि ॥२१॥ तया भ्यायेविषण्णोपा,स्थितो वाशयितोऽथवार
चञ्चलं हि मनः कृष्ण, ममाथि बलवत् दृढम् । सर्वासु मुनयो देश-कालावस्थासु केवलम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये, वायोरिव सुदुष्करम् ॥२२॥ प्राप्तास्तनियमो नासा, नियता योगमुस्थता॥३०॥
असंशयं महाबाहो, मनो दुर्निग्रहं चलम् । वाचना व पच्छा , पराहत्यनुचिन्तने ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय, वैराग्येण च गृपते ॥२शा क्रिया पालमनानीह, समर्मावश्यकानि च॥३१॥
असंयतात्मनो योगो, दुःप्राप्य इति मे मतिः । आरोहति हरव्या-लम्बनो विषमं पदम् ।
वश्यास्मना तु यतता, शक्योऽवाप्तुमुपायतः॥२४ वचारोहति सचान, खापालम्पनाश्रितः ॥३२॥

·भीअध्या- रममारे पत्रमः प्रबंध: ॥४॥ ध्याना- घिकार: ॥४॥ आलम्पनादरोद्भुत-प्रत्यक्षपयोगतः । तत्कर्मजनितं जन्म-जरामरणवारिणा । ध्यानापारोहण,शो, योगिनां नोपजायते॥३३॥ पूर्ण मोहमहावर्त-कामौर्वानमभीषणम् ॥ ४१ ।। मनोरोषादिको ध्यान-प्रतिपतिक्रमो जिने । आशामहानिलापूर्ण-कपायकलशोच्छलन् । श्रेषेषु तु यथायोग, समाधानं प्रकीर्तितम् ॥३४॥ अमद्विकल्पकल्लोल-चक्रं दधतमुद्धनम् ॥ ४२ ।। आज्ञापायविपाकानां, संस्थानस्य च चिन्तनान् । इदि सोनसिकावेला-मम्पातदुरतिक्रमम् । धर्म यानोपयुक्तानां, ध्यातव्यं स्याचतुर्विधम्।३५ प्रार्थनावल्लिमन्तानं, दुप्पूरविषयोदगम् ।। ४३ ।। नयभङ्गप्रमाणान्यां, हेतूदाहरणान्विताम् । अनानदुर्दिनं व्याप-द्विगुत्पातोड़वद्यम् । आज्ञां ध्यायेजिनेन्द्राणा-मप्रामाण्याकथिताम् ६ कदाग्रहयानेन-हदयो कम्पकारिणम् ! ४४ ।। रागद्वेषपायादि-पीडितानां जनुप्मनाम् । विविधध्याधिसम्बन्ध-मत्स्यकन्छपमालम् । ऐहिकामुष्मिकांस्तांता-बानापायान्विचिन्तयेत्। चिन्नयेश मवाम्भोधि, चलद्दोपादिदगमम्।।४।। ध्यायेत्कर्मविपाकं च, नं तं योगानुभावजम् । तम्य मंतरणोपायं, मम्गत्वदमन्धनम् । प्रा.त्यादिचतुभेद, शुभाशुभविगागतः ॥ ३८ ॥ बहुलीलागफलफं, जाननिर्यामकान्वितम्।। ४६ ॥ उत्पादस्थितिमङ्गादि-पर्यायैर्लक्षणेः पृषक् । संवराम्तावच्छिद्र, गुप्तिगुमं ममन्ततः । मेदैर्नामादिमिलोक-संस्थानं चिन्तयेत् मृतम्।३९। आचारमण्डपोरीप्ता-पवादोन्मगंभू यम् ॥४७|| चिन्तये सत्र सारं, मोक्तारं निजकर्मणाम् । असंभ्यधरैर्योध-दुष्प्रधृष्यं मदाशयः । अस्पमस्ययं जीव-गुपयोगस्खलक्षणम् ॥ ४०॥ सद्योगपस्तम्मान-न्यस्ताच्यास्मसितांशुकम् ॥४८१ ॐ ·भीमध्या- स्मसारे ध्याना- धिकारः प्रबंध: ॥४६॥ तपोऽनुकूलपपनो-तसंवेगवेगतः । मटाम्बा धर्मधुलाम्या-मातरौद्रामिषौ भटौ । वैराग्यमार्गपतितं, चारित्रवहनं श्रिताः ॥ ४॥ निब्रहेषेन्द्रियाणां च, जीयते द्रागसंयमः॥५७॥ सद्भावनाख्यमञ्जूना-न्यम्तसचित्तरबतः । षयोपशमतब-दर्शनावरणादयः । यथाऽविघ्नेन गच्छन्ति, निर्वाणनगरं बुधाः।।२०। नश्यत्यसातसैन्यं प, पुण्योदयपराक्रमात् ।।५८|| यथा च मोडपल्लीशे. लन्धव्यतिकरे सति । सह द्वेषगजेन्द्रेण, रागकेसरिणा तथा । संसारनाटकोदा-शङ्कापकाविले मुहुः॥ ५१॥ सुतेन मोहभूपोऽपि, धर्मभूपेन हन्यते ॥ ५ ॥ सजीकतस्वीयमटे, नावं दुर्बुद्धिनामिकाम् । ततः प्राप्तमहानन्दा, धर्मभूपप्रसादतः । मिते दुर्नीतिनौबन्दा-रुढशेषभटान्विते।। ५२ ॥ यथा कृतार्था जायन्ते, साघवो व्यवहारिणः॥६०। आगच्छत्यथ धर्मेश-मटौघे रणमण्डपम् । विचिन्तयेत्तथा सर्व, धर्मध्याननिविष्टधीः । सवचिन्तादिनाराच-सजीभने समाश्रिते !!५३।। ईरगन्यदपि न्यस्त-मर्थजातं यदागमे ॥ ६१ ॥ मिथो लमे रणावेशे, सम्यग्दर्शनमन्त्रिणा। मनसभेन्द्रियाणांच, जयायो निर्विकारधीः । मिथ्यात्वमन्त्री विषमां, प्राप्यते घरमां दशाम्।५४। धर्मध्यानस्य स ध्याता, शान्तो दान्तः प्रकीर्तितः। लीलयव निरुध्यन्ते, कपायचरटा अपि । परैरपि यदिष्टं च, खितप्रास्य लक्षणम् । प्रशमादिमहायोधैः, शीलेन म्मरतस्करः ॥१५॥ घटते पत्र तत्सर्व, तथा खेद व्यवस्थितम्।।६३।। हास्यादिषद्कलुण्टाक-वृन्दं वैराग्यसेनया। प्रजहाति यदा कामान् , सन्पिार्थ ?म नोगतान् । निद्रादयब तास्यन्ते, श्रुतोपोगादिमिर्मटेः १५६। आत्मन्येवास्मना तुष्टः, खितप्रशस्तदोस्यते ॥६४।।

·श्रीअध्या- स्मसारे पनमः प्रबंध: ॥४७॥ ध्याना- धिकार: ॥४७॥ दुःखेपनुहिममनाः, मुखेषु विगतमाः । | ध्यायेपालमा पान्ति-पदुत्वावमुक्तिमिः । वीतरागभयकोषः, स्थितधीर्मनिरुध्यते ॥ १५॥ स्वोऽनो मनोवा, म्यपनीय मनो जिनः ७३ यः सर्वत्रानभिलेह-स्तचत्प्राप्य शुभाशुमम् । सवितर्क सविचार, सपधास्वं तदादिमम् । नाभिनन्दति न देष्टि, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता॥६६॥ नानानगाभिंत सत्र, वितर्कः पूर्वगं श्रुतम्।।७४॥ यदा संहरने चाय, कर्मोजानीय सर्वशः । अर्धम्यानयोगाना, विचारोऽन्योन्यमहामः । इन्द्रियाणीन्द्रियायम्य-स्तस प्रा प्रतिष्ठिता।६७। पृथक्वं द्रष्यपर्याय-गुणान्तरगतिः पुनः ॥७॥ शान्तो दान्तो भवेदीर-गात्मारामतया स्थितः । त्रियोगयोगिनः साघो-वितर्काचन्वितं पदः । सिद्धस्य हि स्वभावो यः, संव सापकयोग्यता।६८। ईपचलतरकाम्ने, क्षोमामावदशानिभम् ।।७६।। यातायमेष शुक्लस्या-प्रमत्तः पादयोईयोः । एकत्वेन वितण, विचारेण च संयुतम् । पूर्वविद् योग्ययोगी च, केवली परयोस्तयोः।६९। निर्वातस्थप्रदीपाम, द्वितीयं त्वेकपर्ययम्।। ७७ ।। अनित्यत्वायनुप्रेक्षा, ध्यानस्योपरमेऽपि हि । सूक्ष्मक्रियानिवृत्याय, तृतीयं तु जिनस्य नत् । । भावयेभित्यमभ्रान्तः, प्राणा ध्यानस्य ताः खलु७० अर्धदायोगस्य, रुदयोगदयस्य च ।। ७८ ।। तीघ्रादिभेदभाजः स्प-श्यास्तिस्र इहोत्तगः । तुरीयं तु सहच्छिम-क्रियपप्रतिपाति तत् । लिशान्पत्रागमभदा, विनयः सद्गुणस्तुतिः।७१। शैलवभिप्रकम्पस्य, शैलेश्यां विपवेदिनः ।।७९॥ श्रीलसंयमयुक्तस, ध्यायतो धर्म्याचमम् एतपतुर्वि शुल-ध्यानमत्र द्वयोः फलम् । स्वर्गप्राप्ति फलं प्राहुः, प्रौरपुण्यानुगन्धिनीम्।७२। आपयोः मुरलोकाति-रत्ययोस्तु महोदयः ।।८।।

·श्रीअध्या- त्मसार पत्रमः प्रयघः ॥४८॥ ध्याना. धिकार: ॥४८॥ --- मावापायसंसारा-नुभावभवसंततीः । भवनाशि मजघ्नम् ॥ १॥ आतुरैरपि रैरपि अयें विपरिणामं वा-नुपश्येच्छुल्लविश्रमे ८१॥ साक्षात्, सुत्यजा हि विषया न तु रागः।। ध्यान द्वयोः शुक्ला तृतीये च, लेश्या मा परमा मता। बास्तु परमपतिदर्शी, हप्तिमाप्य न तपच्छति भूयः चतुर्थ शुक्लमेदस्तु, लेश्यातीतः प्रकीर्तितः।।८२॥ ॥२॥ या निशा सकलभूतगणानां. ध्यानिनो लिङ्ग निर्मलयोगस्य, शुक्ल यानवतोऽवधः । दिनमहोत्सव एषः। यत्र जाग्रति च तेऽमिनिविष्टा, असम्मोहो विवेकश्व, म्यत्सर्गश्वामिधीयते ।।८३॥ ध्यानिनो भवति तत्र सुषुप्तिः॥ ३ ॥ सम्प्लुतोद- अमधादुपसर्गेभ्यः, कम्पते न विमेति च । कमिवान्धुजलाना, सर्वतः सकलकर्मफलानाम् ।। असम्मोहान मक्ष्मार्थे, मायात्वपि च मुद्यति।।४।। सिद्धिरस्ति खलु यत्र तदुबै- ानमेव परमार्थ- विवेकान्सर्वसंयोगा-दिनमात्मानमीक्षते । निदानम् ॥ ४ ॥ बाध्यते न हि कषायसमुत्थै- देहोपकरणासङ्गी, व्युत्सर्गामायने मुनिः ॥८५।। निसन तेतभूपनमद्भिः ॥ अत्यनिष्टविषयैरपि JE एतद्(च)ध्यानक्रमं शुद्धं, मन्वा भगवदाज्ञया । दुःखै-निवाभिमृतमात्मनि लीनः ॥५॥ यः कुर्यादेतदभ्यासं, सम्पूर्णाध्यात्मविद्भवेत् ।८। स्पष्टदृष्टसुखसम्मृतमिष्टं, ध्यानमस्तु शिवशर्मग. इति ध्यानाधिकारः ॥ १६ ॥ रिष्ठम् ॥ नास्तिकम्तु निहतो यदि न स्या-देव- मादिनयवाापदण्डात् ॥ ६ ॥ यत्र नार्कविधु- यत्र गच्छति परं परिपार्क, पाकशासनपदं तारकदीप-ज्योतिषां प्रसरतामवकासः ॥ ध्यान- हणकल्पम्।। स्वप्रकाशमुखबोधमयं त-द्धपानमेव १ मतमूपममतिः इति पाठान्तरम् । KR ·श्रीअध्या- स्मसारे ध्यान- स्तुत्य. धिकारः ॥४९॥ प्रबंध: ॥४९॥ भिमतमसां, मुदितात्मज्योतिषां तदपि माति) ध्यानसम्मवतो प्रयते यः॥ १३॥ इत्यवेत्य रहस्पम् ॥७॥ योजयत्यमितकालवियुक्ता, प्रेयसीं मनसा परिपकं, ध्यानसम्भवफले गरिमाणम् ॥ समरति त्वरितं यत् ।। ध्यानमित्रमिदमेव मतं नः, तत्र यस्य रतिरेनमुपैति, प्रौढधाममृतमाशु किं परैर्जगति कृत्रिममित्रः॥८॥ वारितस्मरबला- यशःश्रीः ॥ १४ ॥ तपचारे, शीलशीतलसुगन्धिनिविशे(पे)।। उच्छिते ॥ इति ध्यानस्तुत्यधिकारः ॥ १७ प्रशमतल्पनिविष्टो, ध्यानधाम्नि लमते मुखमात्मा इत्यध्यात्मसारप्रकरणे पञ्चमः प्रबन्धः।। ॥९॥ शीलविष्टरदमोदकपाद्य-प्रातिमार्यसम: । तामधुपकैः ॥ ध्यानधाम्नि भवति स्फुटमात्मा- आत्मज्ञानफलं ध्यान-मात्मज्ञानं च मुक्तिदम् । हतपूतपरमातिथिपूजा ॥ १० ॥ आत्मनो हि आत्मज्ञानाय तमित्यं, यनः कार्यो महात्मना॥१॥ परमात्मनि योऽभूद्, भेदबुद्धिकृत एव विवादः॥ ज्ञाते वात्मनि नो भूयो, ज्ञातव्यमवशिष्यते । ध्यानसन्धिकदमुं व्यपनीय, द्रागभेदमनयोर्वित- अज्ञाते पुनरेतस्मिन्, शानमन्यमिरर्थकम्।। २ ॥ नोति ॥ ११ ।। कामृतं विषभृते फणिलोके, क नवानामपि तवानां, ज्ञानमात्मप्रसिद्धये । क्षयिण्यपि विधौ त्रिदिवे वा ॥ काप्सरोरतिमतां येनाजीवादयो मावाः, स्वभेदप्रतियोगिनः ॥३॥ त्रिदशाना, ध्यान एव तदिदं बुधपेयम् ॥ १२॥ श्रुतो वात्मपरा मेदो-ऽनुभूतः संस्तुतोऽपि वा। गोस्तनीषु न सितासु सुघायां, नापि नापि वनि- निसर्गादुपदेशाद्वा, वेति मेदं तु कथन ॥ ४ ॥ साधरबिम्बे ॥ तं रसं कमपि वेति मनस्वी, तदेकत्वपथक्त्वाम्या-मात्मज्ञानं हितावहम् ।

·भीबध्या- स्मसारे पष्टः प्रबंध: ॥५०॥ आत्म- निधया- धिकारः ॥५०॥ वैवामिनिविष्टाना-मन्यथा धीविडम्बना ॥५॥ जम्मादेष व्यवखातो,मियो नानात्वमात्मनाम्१३ एक एव हि तत्रात्मा स्वमावसमवस्थितः । न चैतनिधये युक्तं, भूतनामो यतोऽखिलः । झानदर्शनचारित्र-लक्षणः प्रतिपादितः ॥ ६॥ नामकर्मप्रकृतिजः, स्वभावो नात्मनः पुनः॥१४॥ प्रमानर्मल्यशक्तीनां, यया रनाम मिलता। जन्मादिकोऽपि नियतः, परिणामो हि कर्मणाम् । झानदर्शनचारित्र-लक्षणानां तथात्मनः ॥ ७॥ न च कर्मकृतो मेदः, सादात्मन्यविकारिणि ।१५। आत्मनो लक्षणानां च, व्यवहारो हि भिमताम्। आरोप्य केवलं कर्म, कृता विकृतिमात्मनि । षष्ठयादिव्यपदेशेन, मन्यते न तु निश्चयः ॥ ८॥ भ्रमन्ति भ्रष्टविज्ञाना, मीमे संसारसागरे ॥१६॥ घटस्य रूपमित्यत्र, यथा भेदो विकल्पजः । उपाधिमेदजं मेदं, वेश्याः स्फटिके यथा । आत्मनश्च गुणानां च, तथा भेदो न ताश्चिकः। तथा कर्मकृतं मेद-मात्मन्येवामिमन्यते ॥१७॥ शुद्धं यदात्मनो रूपं, निश्चयेनानुभूयते । उपाधिकर्मजो नास्ति, व्यवहारस्त्वकर्मणः । व्यवहारो मिदाबारा-नुभावयति तत्परम् ॥१०॥ इत्यागमवचो टुप्त-मात्मरुप्यवादिना ॥ १८ ॥ वस्तुतस्तु गुणानां त-द्रूपं न स्वात्मनः पृथक् । एकक्षेत्रस्थितोऽप्येति, नात्मा कर्मगुणान्वयम् । आत्मा स्यादन्यथाऽनात्मा,शानाधपि जडं भवेत् ११, तथामव्यखमावत्वा-च्छुदो धर्मास्तिकायवत् १९ चैतन्यपरसामान्यात्, सर्वेषामेकतात्मनाम् । यथा तैमिरिकपन्द्र-मप्येकं मन्यते विधा । निधिता कर्मजनितो, मेदः पुनरुपप्लवः ॥ १२॥ अनिषयकुतोन्माद-स्तथात्मानमनेकधा ॥२०॥ मन्यते व्यवहारस्तु, भूतप्रामादिमेदतः । यथानुभूयते मेकं, स्वरूपास्तित्वमन्वयात् ।

·भीअध्या- त्मसारे षष्ठः आत्म- निश्चया- धिकारः ॥५१॥ प्रबंधः ॥५१॥ सारश्यास्तित्वमप्येक-मविरुद्धं तथात्मनाम् ।२१। तथा संयोगजः सर्गो, विवेकाख्यातिविप्लवे ।२९। सदसद्वादपिशुनाव, सङ्गोप्य व्यवहारतः । गन्धर्वनगरादीना-मंबरे डम्बरो यथा । दर्शयत्येकतारत्नं, सतां शुद्धनयः महत् ॥२२॥ तथा संयोगजः सर्वो, विकासो वितथाकृतिः ३० नृनारकादिपर्याय-रप्युत्पमविनश्वरैः । इति शुद्धनयायत्त-मेकत्वं प्राप्तमात्मनि । मिमैजहाति नैकत्व-मात्मद्रव्यं सदान्वयि ॥२३॥ अंशादिकल्पनाप्यस्य, नेष्टा यत्पूर्णवादिनः ॥३१॥ यथैकं हेम केयूर-कुण्डलादिषु वर्तते । एक आस्मेति मत्रस्या-प्ययमेवाशयो मतः । नृनारकादिभावेषु, तथात्मैको निरञ्जनः ॥२४॥ प्रत्यग्ज्योतिषमारमान-माहुः शुद्धनयाः खलु३२ कर्मणस्ते हि पर्याया, नात्मनः शुद्धमाक्षिणः। प्रपत्रसञ्चयक्लिष्टा-ल्मायारूपाहि मेमि ते । फर्म क्रियास्वभावं य-दात्मा त्वजस्वभाववान २५ प्रसीद भगवमात्मन्, शुद्धरूपं प्रकाशय ॥३३॥ नाणूनां कर्मणो वासौ, भवसर्गः स्वभावनः । देहेन सममेकत्वं, मन्यते व्यवहारविन् । एकैकविरहेऽभावान, च तत्त्वान्तरं स्थितम् ।।२६॥ कथभिन्मूर्ततापत्ते-वेदनादिसमुद्भवात् ॥ ३४ ।। श्वेतद्रव्यकृतं श्वेत्यं, मितिभागे यथा द्वयोः । तनिश्चयो न सहते, यदमूत्रों न मूर्तताम् । भात्यनन्तर्भवच्छून्यं, प्रपत्रोऽपि तक्ष्यताम्।।२७॥ अंशेनाप्यवगाहेत, पावकः शीततामिव ॥३५॥ यथा स्वभावबुद्धोर्यो, विबुद्धेन न दृश्यते । उष्णस्याग्नेर्यथा योमाद्, घृतमुष्णमिति भ्रमः । व्यवहारमतः सों, ज्ञानिना न तथेक्ष्यते ॥२८॥ तथा मूर्ताङ्गसम्बन्धा-दान्मा मूर्त इति भ्रमः ३६ मध्यो मृगतृष्णायां, पयःपूरो यथेष्यते । न रूपं न रसो गन्धो, न न स्पर्धा न चाकतिः। !

·श्रीअध्या- स्मसारे आरम- निधया- धिकारः ॥५२॥ प्रबंधः ॥५२॥ यस धर्मो न शम्दो वा, तख का नाम मूर्चता ३७ जन्तोः कर्मफलाल्या सा, वेदना व्यपदिश्यते ४५ शारश्यं दाग्रामं, वाचामपि न गोचरः । नात्मा तमादसत्वं, चैतन्यं चातिवर्तते । स्वप्रकाशं हि यद्रूपं, तस्य का नाम मूर्खता ।३८। अतो देहेन नैकत्वं, तस्य मन कर्हिचित् ॥४६॥ आत्मा सत्यचिदानन्दः, सूक्ष्मात्मक्ष्मः परात्परः। समिकृष्टान्मनोवाणी-कर्मादेरपि पुद्गलात् । स्पृशत्यपि न मूर्तत्वं, तथाचोक्तं परैरपि ।३९। विप्रकृष्टादनादेश्व, भाव्यवं मिनतात्मनः ॥४७॥ इन्द्रियाणि पराण्याहु-रिन्द्रियेभ्यः परं मनः। पुद्गलानां गुणो मूर्ति-रात्मा ज्ञानगुणः पुनः । मनसोऽपि परा बुद्धि-र्यो युद्धेः परतस्तु सः ४० पुद्गले म्यस्ततो मित्र-मात्मदग्न्य जगुर्जिनाः॥४८॥ विकछे हन्त लोकेऽस्मि-अमूर्ते मूर्त्तताभ्रमात् । धर्मस्य गतिहेतुत्वं, गुणो झानं तथात्मनः । पश्यत्याश्चर्यवद् मानी, वदत्याश्चर्यवद्वचः ॥४१॥ धर्मास्तिकायात्तद्विन-मात्मद्रव्यं जगुर्जिनाः।४९। वेदनापि न मूर्तत्व-निमित्ता स्फुटमात्मनः । अधर्मे स्थितिहेतुत्वं, गुणो झानगुणोऽसुमान् । पुद्रलानां तदापत्तेः, किन्त्वशुद्धस्वशक्तिजा।।४२॥ ततोऽधर्मास्तिकायान्य-मात्मद्रव्यं जगुर्जिनाः।५. अक्षद्वारा यथा ज्ञानं, स्वयं परिणमत्ययम् । अवगाहो गुणो व्योम्नो, ज्ञानं खल्वात्मनो गुणः तथेष्टानिष्टविषय-स्पर्शद्वारेण वेदनाम् ॥ ४३ ॥ व्योमास्तिकायातद्मिन-मात्मद्रयं जगुर्जिनाः।। विपाककालं प्राप्यासो, वेदनापरिणाममाक् । आत्मा ज्ञानगुणः सिद्धः, समयो वर्तनागणः । मत निमित्तमात्रं नो, घटे दण्डवदन्वयि ॥४४॥ तद्भिभ समयद्रव्या-दात्यद्रव्यं जगुर्जिनाः ॥५२॥ सानाख्या चेतना बोधः, कर्माख्या द्विष्टरक्तता। आत्मनस्तदजीवेम्यो, विमिमत्वं व्यवस्थितम् । ।

·श्रीअध्या स्मसारे पष्ठः प्रबंध: ॥५३॥ आत्म- निधया- धिकारः ॥५३॥ व्यक्ति मेदनयादेशा-दजीवत्वमपीप्यते ।। ५३ ॥ | पारतव्यामिशन, फलमेदोऽस्ति कथन ॥३१॥ अजीवा मन्मिनः शुद्ध-मावपाणव्यपेक्षया । फलाभ्यां सुखदुःखाम्या, न मेदः पुण्यपापयोः । सिद्धाश्च निर्मलझाना, द्रष्यप्राणज्यपेक्षया ॥५४॥ दुःखान मियते हन्त, यतः पुण्यफलं सुखमा६२। इन्द्रियाणि पलं श्वासो-चासो मायुस्तथा परम् । सर्वपुण्यफलं दुःखं, कर्मोदयकृतत्वतः । द्रव्यप्राणाश्चतुर्मेदाः, पर्यायाः पुदलाश्रिताः।।५५॥ तत्र दुःखप्रतीकारे, विमुढाना सुखवधीः ॥६३॥ भिभास्ते पात्मनोऽन्यन्तं, तदने नास्ति जीवनम् । परिणामात्र तापाच, संस्काराच बुधर्मतम् । ज्ञानवीर्यमदाबाम-निन्यस्थिति विकारिमिः ॥५६॥ गुणात्तिविरोधाच, दुःख पुण्यमवं मुखम् ।।६४।। एतत्प्रकृतिभूताभिः, शाश्वतीभिस्तु शक्तिभिः । देहपुष्टेनरामर्य-नायकानामपि म्फुटम् । जीवत्यात्मा मदेत्येषा, शुद्धद्रव्यनस्थितिः।।५७॥ महानपोषणस्येव, परिणामोऽतिदारुणः ॥१५॥ जीवो जीवनि न प्राणे-विना नरेव जीवति । जलूकाः मुखमानिन्यः, पिबन्त्यो रुधिरं यथा । इदं चित्रं चरित्रं के, हन्त पर्यनुयुञ्जनाम् ।।५८॥ माना विषयान्यान्ति,दशामन्नेऽतिदालणाम्६६ नान्मा पुण्यं न वा पाप-मेने यत्पुद्गलात्मके । तीवाग्रिमसंशुष्य--पयमामयमामिव । आयपालशरीरम्योपादामन्वेन कल्पिते ।। ५९ ॥ यत्रोन्मुस्यात्मदाक्षाणां, तमता तत्र किं मुम्बम् ६७ पुण्यं कर्म शुभं प्रोक्त-मशुमं पापमुख्यते । प्रापथावारतिस्पर्धा-न्पुटपाकमपेयुपि । तत्कथं तु शुभ जन्तून्, यत् पातयति जन्मनि।६० इन्द्रियाणां गये ताप-व्याप एव न निईनिः १८ न सायसस्य बन्धस, तपनीयमवस च । | मदा यत्र सितो शो-केसः स्वप्रतिपन्धिषु । St ·अध्या- त्मसारे आत्म- निश्रया- धिकारः ॥५॥ प्रबंध: ॥५४॥ सुखानुभवकालेऽपि, तत्र तापहतं मनः ॥६९॥ नानुभूतिपराभूती, तथैताभिः किलात्मनः ॥७॥ स्कन्धात् स्कन्धान्तरारोपे, भारस्येव न तत्वतः। साक्षिणः मुखरूपस्य, सुषुप्तौ निरहतम् । अक्षाल्हादेऽपि दुःखस्य, संस्कारो विनिवर्चते७० यथा भानं तथा शुद्ध-विवेके तदतिस्फुटम् ।७८। मुखं दुःखं च मोहश्च, तिस्रोऽपि गुणवृत्तयः । तच्चिदानन्दमावस्य, मोक्तात्मा शुद्धनिषयात् । विरुद्धा अपि वर्तन्ते, दुःखजात्यनतिक्रमात्।७१॥ अशुद्धनिश्चयात्कर्म-कृतयोः सुखदुःस्वयोः ।७९। कुद्धनागफणामोगो-पमो भोगोडवोऽखिलः । कर्मणोऽपि च मोगस्य, सगादेर्व्यवहारतः । विलासश्चित्ररूपोऽपि, भयहेतुर्विवेकिनाम् ।।७२॥ नैगमादिव्यवस्थापि, मावनीयाऽनया दिशा ।८०। इत्थमेकत्वमापनं, फलतः पुण्यपापयोः । फर्तापि शुद्धभावाना-मात्मा शुद्धनयाद्विभुः । मन्यते यो न मुढात्मा, नान्तस्तस्य भवोदधेः ७३ प्रतीत्य वृत्ति यच्छुद्ध-क्षणानामेष मन्यते ॥८॥ दुःखैकरूपयोर्भिम-स्तेनात्मा पुण्यपापयोः । अनुपप्लवसाम्राज्ये, विसमागपरिक्षये । शुद्धनिश्चयतः सत्य-चिदानन्दमयः सदा ॥७४॥ आत्मा शुद्धस्वभावानां, जननाय प्रवर्तते ॥८२॥ तत् तुरीयदशाव्य-रूपमावरणक्षयात् । चित्तमेव हि संसारो, रागादिक्लेशवासितम् । भात्युष्णोद्योतशीलस्य, धननाशाद्रवेरिव ॥७॥ तदैव तैर्विनिर्मुक्तं, भवान्त इति कथ्यते ॥८३॥ जायन्ते जाग्रतोऽक्षेभ्य-चित्रा धीमुखवृत्तयः । यश्च चिसक्षणः क्लिष्टो, नामावात्मा विरोधतः । सामान्यं तु चिदानन्द-रूपं सर्वदशान्वयि।।७६॥ अनन्यविकृतं रूप-मित्यन्वर्थ पदः पदम्।।८४॥ स्फुलिङ्गर्न यथा वहि-दीप्यते ताप्यतेऽथवा । श्रुतवानुपयोगधे-त्येतन्मिथ्या यथा वयः । .

·भीअध्या- स्मसारे षष्ठः प्रबंध: ॥५५॥ आत्म- निश्चया- धिकारः ॥५५॥ तथात्मा शुद्धपश्चे-त्येवं शम्दनया जगुः ॥८५॥ | उपचारानु लोकेषु, तस्कर्तृत्वमपीष्यताम् ।।१३।। शुद्धपर्यायरूपस्त-दात्मा शुद्धः स्वभावकत् । उत्पत्तिमात्मधर्माणां, विशेषग्राहिणो जगुः । प्रथमाप्रथमत्वादि-मेदोऽप्येवं हि तात्त्विकः।।८६॥ अव्यक्तिरावृतेस्तेषां, नाभावादिति का प्रमा।०४। ये तु दिक्पटदेशीयाः, शुद्धद्रव्यतयात्मनः । सम्वं च परसन्ताने, नोपयुक्तं कथशन । शुद्धस्वभावकीत्वं, जगुस्तेऽपूर्वयुद्धयः ॥ ८७ ॥ सन्सानिनामनित्यत्वा त्सन्तानोऽपि न च ध्रुवः।९५ द्रव्यास्तिकस्य प्रकृतिः, शुद्धा सहगोचरा । व्योमाप्युत्पत्तिमत्तस-दवगाहात्मना ततः । येनोक्ता सम्मतो श्रीम-सिद्धसेनदिवाकरः ।।८८॥ नित्यता नात्मधर्माणां, नदृष्टान्तवलादपि १९६।। तन्मते च न कर्तृत्वं, भावानां सर्वदान्वयात् । ऋजुत्रनयस्तत्र, कर्तृतां तस्य मन्यते । कूटस्थः केवलं तिष्ठ-त्यात्मा साक्षित्वमाश्रितः८९ स्वयं परिणमत्यात्मा,यं यं भावं यदा यदा॥९७।। कर्तु व्याप्रियते नाय-सुदासीन इव स्थितः । कर्तृत्वं परभावाना-मसौ नाम्युपगच्छति । आकाशमिव पकेन, लिप्यते न च कर्मणा ।१०। क्रियाद्वयं हि नैकस्य, द्रव्यस्याभिमतं जिनः ।९८१ स्वरूपं तु न कर्त्तव्यं, ज्ञातव्यं केवलं स्वतः । भृतिर्या हि क्रिया सैव, स्यादेकद्रव्यमन्ततौ । दीपेन दीप्यते ज्योति-न त्वपूर्व विधीयते ।।११।। न साजात्यं विना च स्यात्, परद्रव्यगुणेषु सा९९ अन्यथा प्रागनात्मा स्या-त्स्वरूपाननुवृत्तितः नन्वेवमन्यमावानां, न चेत्कर्ता परो जनः । न च हेतुसहस्रेणा-प्यात्मता स्यादनात्मनः ॥९२॥ तदा हिंसादयादान-हरणाचव्यवस्थितिः ॥१०॥ नये तेनेह नो कर्ता, किन्त्वात्मा शुद्धभावभृत् सत्यं पराश्रयं न स्यात्, फलं कस्यापि यद्यपि । I t ·श्रीअध्या- स्मसारे आत्म- निधया- घिकार: ॥५६॥ प्रबंध: ॥५६॥ तथापि स्वगतं कर्म, वफलं नातिवर्तते ॥१०॥ कर्मणा वध्यतेशानी,शानवांस्तु न लिप्यते १०९ हिनस्ति न परं कोपि, निश्याम च रक्षति । कवमात्मा नो पुण्य-पापयोरपि कर्मनोः । तदायुःकर्मणो नाशे, मृतिर्जीवनमन्यथा ॥१०२॥ रागद्वेषाशयानां तु, कष्टानिष्टवस्तु ॥११०॥ हिंसादयाविकल्पाम्यां, स्वगताम्यां तु केवलम् । रज्यते द्वेष्टि वाऽर्थेषु, तत्तत्कार्यविकल्पतः । फलं विचित्रमामोति, परापेक्षां विना पुमान्१०३ आत्मा यदा तदा कर्म,भ्रमादास्मनि युज्यते१११ शरीरी म्रियता मा वा, ध्रुवं हिंसा प्रमादिनः । स्नेहाम्यक्ततनोरम, रेणुनासिष्यते यथा.। दयैव यतमानस्य, वधेऽपि प्राणिनां कचित् १०४ रागद्वेषानुविद्धस्स, कर्मपन्धस्तथा मतः ॥११२॥ परस्य युज्यते दानं, हरणं वा न कस्यचित् । आत्मा न व्याप्त-स्तत्र रागडेपाशयं सुजन् । न धर्मसुखयोर्यते, कृतनाशादिदोषतः ॥१०५॥ तनिमिसोपननेषु, फर्मोपादानकर्मसु ॥११३॥ मिमाभ्यां मक्त विसादि-पुद्गलाम्यां च ते कुतः। लोहं स्वक्रिययाम्येति, भ्रामकोपलसानिधौ । स्वत्वापत्तिर्यतो दानम्, हरणं स्वत्वनाशनम् १०६ यथा कर्म तथा चित्रं, रक्तद्विष्टात्मसमिषौ ११४ कर्मोदयाच तहानं, हरणं वा शरीरिणाम् । वारि वर्षन् यथाम्मोदो,धान्यवर्षी निगपते। पुरुषाणां प्रयासः फ-स्तत्रोपनमति स्वतः ।१०७) भावकर्म सृजनात्मा, तथा पुद्गलकर्मक।११५॥ खगताभ्यां तु भावाभ्यां, केवलं दानचौर्ययोः। नैगमत्र्यवहारौ तु, छूतः कर्मादिकर्तृताम् । अनुग्रहोपघातौ स्तः, परापेक्षा परस्य न ॥१०८॥ व्यापारः फलपर्यन्तः,परिटो यदात्मनः॥११६॥ पराश्रितानां भावानां, कर्तृत्वाधमिमामतः । अन्योन्यानुगताना का, तदेतदिति वा मिदा ।

·C.se श्रीअध्या- त्मसारे षष्ठः प्रबंध: ॥५७॥ आत्म- निश्चया- धिकारः ॥५॥ यामचरमपर्यायं, यथा पानीयदुग्धयोः ॥११॥ ज्ञानादीनां गुणानां तु, वर्णना निषयस्तुतिः१२५ नात्मनो विकृति दत्ते, तदेषा नयकल्पना । पुरादिवर्णनादाजा, स्तुतः स्यादुपचारतः । शुद्धस्स रजतस्येव, शुक्तिधर्मपकल्पना ॥१९८॥ तस्वतः शौर्यगाम्भीर्य-धैर्यादिगुणवर्णनात्।१२६। मुषितत्वं यथा पान्थ-गतं पथ्यपचर्यते । मुख्योपचारधर्माणा-मविभागेन या स्तुतिः । तथा पुद्गलकर्मस्था, विक्रियात्मनि बालिशैः११९॥ न सा चित्तप्रसादाय, कवित्वं कुकवेरिव ।।१२७॥ कृष्णः शोणोऽपि चोपाधे- शुद्धः स्फटिको यथा। अन्यथामिनिवेशेन, प्रत्युतानर्थकारिणि । रक्तो द्विष्टस्तथैवात्मा, संसर्गात्पुण्यपापयोः।१२० सुतीक्ष्णखड्गधारेव, प्रमादेन करे धृता ।।१२८।। सेयं नटकला तावद्-यावद्विविधकल्पना । मणिप्रभामणिशान-न्यायेन शुभकल्पना । यद्रूपं कल्पनातीतं, तत्तु पश्यत्यकल्पकः॥१२१॥ वस्तुस्पर्शितया न्याय्या, यावमानञ्जनप्रथा।१२९ कल्पनामोहितो जन्तुः, शुद्धं कृष्णं च पश्यति । पुण्यपापविनिर्मुक्तं, तस्वतस्त्वविकल्पकम् । तम्यां पुनर्विलीनाया-मशुक्लाकृष्णमीक्षते॥१२२॥ नित्यं ब्रम सदा ध्येय-मेषा शुद्धनयस्थितिः१३० तयानं सा स्तुतिभक्तिः, सैवोक्ता परमात्मनः। आश्रवः संवरश्चापि, नात्मा विज्ञानलक्षणः । पुण्यपापविहीनस्स, यद्रूपस्यानुचिन्तनम् ।।१२३॥ यत्कर्मपुद्गलादान-रोधावाश्रवसंवरौ ॥ १३१ ।। भरीररूपलावण्य-वप्रच्छत्रध्वजादिभिः । आत्मादत्ते तु यैर्मावैः, स्वतन्त्रः कर्मपुद्गलान् । वर्णितैर्वीतरागस्य, वास्तवी नोपवर्णना ॥१२४॥ मिध्यात्वाविरती योगाः, कषायास्तेऽन्तराश्रवाः।। TH व्यवहारस्तुतिः सेयं, वीतरागात्मवर्तिनाम । भावनाधर्मचारित्र-परीपहजयादयः । " ·श्रीअध्या- त्मसारे आत्म- निधया- धिकारः ॥५८॥ प्रबंध: ॥५८॥ मामयोच्छेदिनी पमा, आत्मनो भावसंबराः१५ सक्राणतया प्राहु-वहारविशारदाः ॥१४१ ॥ भाषः संवरो न सा-संघरबाश्रयः कषित। विशिष्ट वाक स्वान्त-पुद्गलास्तेऽफलाहाः । भवमोक्षफलामेदोऽन्यथा सादेनुसहराव॥१३४॥ ये तुझानादयो मावाः, संवरत्वं प्रयान्ति ते१४२ कर्माश्रयं च संदृश्य-मात्मा मिर्निजाशयः । ज्ञानादिभावयुक्तेषु, शुमयोगेषु तद्गतम् । करोति न परापेक्षा-मलंमूष्णुः स्वतः सदा ।१३५। संवरत्वं समारोप्य, स्मयन्ते व्यवहारिणः॥१४३॥ निमित्तमात्रभूतास्तु, हिंसाऽहिंसादयोऽखिलाः। प्रशस्तरागयुक्तेषु, चारित्रादिगुणेषपि । ये परप्राणिपर्याया, न ते स्वफलहेतवः ॥१३६।। शुमाश्रयत्वमारोप्य, फलमेदं वदन्ति ते ॥१४४॥ म्यवहारविमूढस्तु, हेतूंस्तानेव मन्यते । भवनिर्वाणहेतूना, वस्तुतो न विपर्ययः । वामक्रियारतस्वान्त-स्तवं गूढं न पश्यति १३७ अज्ञानादेव तद्गानं, शानी तत्र न मुमति।।१४५॥ हेतुत्वं प्रतिपचन्ते, नैवतेऽनियमस्पृशः । तीर्थकमामहेतुत्वं य-स्सम्यक्त्वस्य वर्ण्यते । यावन्त आश्रवाः प्रोक्ता-स्तावन्तो हि परिश्रवाः यवाहारकहेतुत्वं, संयमस्यातिशायिनः ॥१४॥ तस्मादनियतं रूपं, बायहेतुषु सर्वधा । तपःसंयमयोः स्वर्ग-रेतुत्वं यह पूर्वयोः । नियती माववैचित्र्या-दात्मैवानवसंवरौ ॥१३९॥ उपचारेण तयुक्तं, स्याद् धृतं दस्तीतिवत् ।१४७ अज्ञानाविषयासक्तो, बध्यते, विषयैस्तु न । पेनशिनात्मनो योग-स्तेनानायो मतः । झानाद्विमुच्यते चात्मा, न तु शास्त्रादिपुद्गलात्।। येनानोपयोगस्त, तेनशिनाल संवर॥१४८॥ शासगुरोध विनयं, कियामावश्यकानि । तेनासापंविधान्ती, विनदानवसंबरों। KA ·श्रीजच्या- स्मसारे आस्म- निधया- धिकारः प्रबंध: ॥५९॥ मात्यादर्श इव स्वच्छास्वच्छभागायः सदा१४९ सातव्यं तपः इंद्र-मविट तुमनम् ।१५७॥ शुदेव शानधारा स्या-त्सम्यक्त्वप्राप्त्यनन्तरम् । सुरक्षा देहकार्य वा, सक्सो नास्ति लक्षणम् । हेतु मेदाद्विचित्रा तु, योगाभाग प्रवर्तते ॥१५०॥ तितिक्षाप्रमामुप्त्यादि-स्वार्म ज्ञानंतपुः१५८ सम्यगाशो विशुद्धत्वं, सर्वास्वपि दशास्वतः । झानेन नियन, प्रासं पन्दनगन्धवत् । मृदुमध्यादिमावस्तु, क्रियावैचित्र्यतो भवेत् १५१ निर्जरामात्मनो दले, तपो नान्या कचित् १५९ यदा तु सर्वतः शुद्धि-र्जायते धारयोईयोः । तपस्वी जिनमत्या पासनोडासनेल्कया। शैलेनीसंशितः स्थैर्या-तदा स्यात्सर्वसंवरः।१५२॥ पुण्यं पनाति बहुलं, मुच्यते तु गतस्पृहः ।१६०। ततोऽर्वाग् यच यापन, स्थिरत्वं तावदात्मनः। कर्मतापकर शानं, तपस्तमेव वेत्ति यः । संबरो योगचाशल्यं, यावत्तावकिलाभवः । १५३१ प्राप्नोतु स हतस्वान्तो, विपुलो निर्जरां कथम् ॥ अशुद्धनयतवं, संपराभवसङ्कया। अज्ञानी तपसा जन्म-कोटिमिः कर्म यजयेत् । संसारिणां च सिहाना, न शुद्धनयतो मिदा१५४ अन्तं धानतपोयुक्त-स्सत् क्षणेनैव संहरेत् ।१६२। निर्जरा कर्मणां शाटो, नास्माऽसौ कर्मपर्ययः । ज्ञानयोगस्तपाशुद्ध-मित्वानिपुङ्गवाः । येन निर्जीर्यते धर्म, स भावस्त्वात्मलक्षणम् १५५॥ तस्माभिकाचितखापि, कमलो पुज्यते धयः१६२ सत्तपो शादशविघ, धुझानसमन्वितम् । यदिहापूर्वकरणं, श्रेनिः शुद्धा च जायते आत्मशतिसमुस्थान, विवापिनिरोधकद १५६। शुक स्थितिक्षयस्तत्रस्थितानां प्रात्यकर्मणाम् १६४ पत्र रोषा करायाणा, मध्यानं जिनस्व । तस्मारमानमयः शुद्ध-स्तपस्वी मावनिर्जरा।

·श्रीअध्या- स्मसारे आरम- निधया- धिकारः ॥६॥ प्रबंध: ॥६॥ शुद्धनिषयतस्त्वेषा, सदी शुद्धख कापि न।९६५। मवस्थित्यतुसारेण, तथा पन्धेऽपि वर्ण्यते ।१७३। बन्धः कर्मात्मसलेपो, द्रव्यतः स चतुर्विधः । हढाझानमयीं शहा-मेनामपनिनीषः । तद्धत्वध्यवसायात्मा, भावतस्तु प्रकीर्तितः।१६६। अध्यात्मशास्त्रमिच्छन्ति, श्रोतुं वैराग्यकाशिणः।। घेष्टयत्यात्मनात्मानं,यथा सर्पस्तथामुमान् । दिशः प्रदर्शकं शाखा-चन्द्रन्यायेन तत्पुनः । तसदावैः परिणतो, मनात्यात्मानमात्मना।१७। प्रत्यक्ष विषयां शङ्का, न हि हन्ति परोक्षधीः१७५। बध्नाति स्वं यथा कोश-कारकीटः स्वतन्तुभिः । शङ्ख चैत्यानुमानेऽपि, दोषात्पीतत्वधीर्यथा । आत्मनः स्वगतैर्माव-बन्धने सोपमा स्मृता१६८। शास्त्रज्ञानेऽपि मिथ्याधी-संस्कारानन्धधीस्तथा।। जन्तूनां सापराधानां, बन्धकारी न हीश्वरः । श्रुत्वा मत्वा मुहुः स्मृत्वा, साक्षादनुभवन्ति ये । तबन्धकानवस्थाना-दबन्धस्याप्रवृत्तितः॥१६९॥ तस्वं न बन्धधीस्तेषा-मात्माऽबन्धः प्रकाशते १७७ न त्व(चा)ज्ञानप्रवृत्यर्थे, ज्ञानवनोदना ध्रुवा द्रव्यमोक्षः क्षयः फर्म-द्रव्याणां नात्मलक्षणम् । अबुद्धिपूर्वकार्येषु, स्वमादौ तददर्शनात् ।।१७०॥ भावमोक्षस्तु तद्धेत--रात्मा रनत्रयान्वयी १७८॥ तथामव्यतया जन्तु-ौदितश्च प्रवर्तते । ज्ञानदर्शनचारित्र-रात्मैक्यं लभते यदा । पनन् पुण्यं च पापं च, परिगामानुसारतः१७१ कर्माणि कुपितानीव, भवन्त्याशु तदा पृथक१७९ शुद्धनिश्चयतस्त्वात्मा, न बद्धो बन्धशङ्कया। अतो रसत्रयं मोक्ष-स्तदमावे कृतार्थता । भयकम्पादिकं किन्तु, रजावहिमतेरिव ॥१७२।। पाषण्डिगणलिङ्गय, गृहिलिङ्गय कापि न॥१८०॥ रोगस्थित्यनुसारेण, प्रवृत्ती रोगिणो यथा । पापण्डिगणलिोन, हिलिनेषु ये रताः । ACAD

·आत्म-
निधया-
धिकारः
भीअभ्या-
स्मसारे
षष्ठः
प्रबंध:
॥६॥
येन ते समयसारख, सातारो पालाश्यः॥१८॥ न शुद्धनयतस्तोष, बध्यते नापि सच्यते॥१८९॥
भावलिङ्गारवा ये स्यः, सर्वसारविदो हिते। बन्यवन्यतिरेकाम्या-मात्मतत्वविनिययम् ।
लिङ्गला मा गृहस्था वा, सिध्यन्ति भूतकल्माता नगम्योऽपि हि तत्वेभ्यः, इर्यादेवं विचक्षणः ।।
मावलिङ्ग हि मोलाचं, द्रम्पलिङ्गमकारणम् । इदं हि परमध्यात्म-मतं पद एव च ।
द्रव्यं नास्यन्तिकं यमा-माप्येकान्तिकामिप्यते ॥ इदं हि परमं शान, योगोऽयं परमः स्मृतः।१९१॥
यथाजातदशालिङ्ग-मदिव्यभिचारि चेत् । मुखाद्गुषतरं तस्व-मेतत्सूक्ष्मनयापितम् ।
विपक्षबाधकामावाद, तहेतुत्वे तु का प्रमा।१८४॥ न देयं स्वल्पबुद्धीनां, ते वेतस्य विडम्बकाः१९२१
बखादिधारणेष्ण घेद्, पाधिका सस्व तां विना। जनानामल्पबुद्धीनां, नैतवर्ष हितावहम् ।
धृतस्य किमवस्थाने, करादेवि माधकम् ॥१८५।। निर्मलानां धुधााना, मोजनं पक्रियो वथा ।।
स्वरूपेण च वसं चे-त्केवलज्ञानबाधकम् । झानांशदुर्विदग्धाना, तस्वमेतदनकद ।
तदा दिक्पटनीत्यैव, तत्तदावरणं भवेत् ॥१८६॥ अशुद्धमत्रपाठस, फनिरखग्रहो यथा ॥ १९४ ॥
इत्थं केवलिनस्तन, मूर्ति क्षिप्तन केनचित् । व्यवहाराविनिष्णातो, यो शीप्सति विनिश्रयम् ।
केवलित्वं पलायेते-त्यहो किमसमन्जसम् ॥१८७॥ कासारतरणाशक्तः, सागरं स तितीर्षति ॥१९५॥
भावलिङ्गाचतो मोक्षो, मिमलिङ्गेष्वपि ध्रुवः । म्यवहारं विनिचित्य, ततः शुद्धनयाश्रितः।
कदाग्रहं विपत-पावनी मनस्विना ।१८८० मात्मवानरतो भूत्वा, परमं साम्वमाश्रयेत् ।१९६॥
अधरनयोगामा, दो कति स्थितिः ।
इत्वारमनिवाधिकारः ॥ १८ ॥

·श्रीअध्या- त्मसार षष्ठः प्रवधः ॥६२॥ जिनमत- स्तुत्य- धिकारः ॥३२॥ उत्सर्थव्यवसानिधयकवाकलोलकोलाहल अध्यात्मामतपपिमिः कुवलयोल्लासं विलासर्गवा, अस्पॉर्नयबादिकच्छपकुलभ्रश्यत्कृपक्षाचलम् ॥ तापव्यापविनाशिमितिनुते लम्बोदयो यः सदा।। उपगुक्तिनदीप्रवेशसुमगं स्याद्वादमर्यादया, तर्कस्थाणुशिरःखितः परिवृतः स्फारै यस्तारकः, युक्तं श्रीजिनशासनं जलनिधि मुक्त्वा परं नाश्रये। सोऽयं श्रीजिनशासनामृतरुचिःकस्पैतिनो रुच्यताम् पूर्णः पुण्यनयप्रमाणरचनापुष्पैः सदास्थारस बौद्धानामृजुस्त्रतो मतमद्वेदान्तिना सनहात, स्तत्वज्ञानफलः सदा विजय ते स्याद्वादकल्पद्रुमः ॥ साहायानां तत एव नैममन्याद् योग शेषिकः। एतस्मात् पतितैः प्रवादकुसुमैः षड्दर्शनारामभू- शब्दप्रभाविदोऽपि शम्दम्यतः सर्वैर्नयैर्गुम्फिता, र्भयः सौरभमुद्रमत्यभिमतरध्यात्मवार्तालवैः ॥२॥ जैनी रष्टिरितीह सारतरता प्रत्यक्षादीक्ष्यते ॥६॥ चित्रोत्सर्गशुमापवादरचनासानुश्रियालंकृतः, ऊष्मा नार्कमपाकरोति दहनं नैव स्फुलिङ्गावली, श्रद्धानन्दनचन्दनद्रुमनिभप्रझोल्लसत्सौरमः ॥ नाम्घि सिन्धुजलप्लवः सुरमिरिं पावा नचाम्यापतन्। प्रायदिः परदर्शनग्रहगणेरासेग्यमानः सदा, एवं सर्वनयैकमावगरिमखानं जिनेन्द्रागम, सर्कस्वर्णशिलोच्छ्रितो विजयते जैनागमो मन्दरः। सचदर्शनसश्यांशरचनास्पा न हन्तुं क्षमा ॥७॥ स्यारोषापगमस्तमांसि जगति क्षीयन्त एव धणा- दुःसाध्यं परवादिना परमतक्षेपं विना खं मतं, दध्वानो विशदीभवन्ति निविसरा निद्रा शोर्गच्छति। तत्थेपे व कसायपाकलु खेतः समापयते ॥ यस्मिन्मभ्युदिते प्रमाणदिवसप्रारम्मकल्याणिनी, सोऽयं निःस्वनिषिप्रहम्यवसितो वेतालकोपक्रमो, प्रौढत्वं नयगीर्दधाति स रविर्जनागमो नन्दताना४।' नापं सर्वहितावहे जिनमते तत्वप्रसिदपर्षिनामा ·श्रीअध्या- त्मसारे जिनमत- स्तुत्य- घिकार: ॥६३ प्रबंध: ॥६३॥ वार्ताः सन्ति सहस्रशः प्रतिमतं ज्ञानांशपदक्रमा- । मूलं सर्ववचोगतस्स विदितं जनेश्वर शासन, अंतस्तासु न नः प्रयाति नितमा लीनं जिनेन्द्रागमे ॥ तसादेव समुत्यितैर्नयमतेस्तस्यैव यत्खण्डनम् ।। नोत्सर्पन्ति लताः कति प्रतिदिशं पुष्पैःपवित्रा मधौ, एतत्किान कौशलं कलिमलस्छमात्मनः स्वाश्रिता, साभ्यो नैति रति रसालकलिकारकस्तु पुस्कोकिलः९ शाखां छेत्तुमियोपतस्य कटुकोदाय तार्थिनः१३ शब्दो वा मतिरर्थ एव वसु वा जातिः क्रिया वा गुणः, त्यक्त्वोन्मादविभज्यवादरचनामाकर्ण्य कर्णामृतं, शब्दार्थः किमिति स्थिता प्रतिमतं सन्देहशष्यथा| सिद्धान्तार्थरहस्यवित् क लभतामन्यत्र शाखे रतिम्।। जैनेन्द्रे तु मते न सा प्रतिपदं जात्यन्तरार्थस्थितेः, | यस्यां सर्वनया विशन्ति न पुनर्व्यस्तेषु तेष्वेव या, सामान्यंच विशेषमेव च यथा तात्पर्यमन्विच्छति१० मालायां मणयो लुठन्ति न पुनर्व्यस्तेषु मालापि सा यत्रानार्पतमादधाति गुणवां मुख्यं तु वस्त्वर्पितं, अन्योन्यप्रतिपक्षमाववितथान् स्वस्वार्थसत्यामयान्। तात्पर्यानवलम्पनेन तु भवेद्रोधः स्फुट लौकिकः॥ नापेक्षानिपयाग्रहेविभजते माध्यस्थ्यमाखाय यः।। सम्पूर्ण त्ववभासते कृतधियां कृत्लाद्विवक्षाफमात्, स्याद्वादे सुपथे निवेश्य परते तेषां तु दिसूखतां, तां लोकोत्तरभंगपद्धतिमयी स्याद्वादमुद्रां स्तुमः११ कुन्देन्दुप्रतिम यशो विजयिनस्तस्यैव संबईते ।१५। आत्मीयानुभवाश्रयार्थविषयोऽप्युबैर्यदीयक्रमो, ॥ इति जिनमतस्तुत्यधिकारः १९ ॥ म्लेच्छानामिव संस्कृतं तनुधियामाश्चर्यमोहावहः ।। ॥ इत्यात्मसारप्रकरणे षष्ठः प्रबन्ध । व्युत्पत्तिपतिपतिहेतु विततसाद्वादवाग्गुम्फितं, सं जैनागममाकलय्य न वयं व्याक्षेपमाजःकचित

·श्रीअध्या-
त्मसारे
सप्तमः
प्रबंघः
॥६४॥
अनुमक
स्वरूपा-
धिकारः
||६४॥
बायोपार्शितविशा,गलितासाकायामानाम् न समाषावुपयोग, तिसमेतोदशा इह लभन्ते ।
प्रियमनुभवेकवेणं, रहसमाविर्भवति किमपि ॥१॥ सम्बोत्कर्षात् स्थर्या-दुमे समाधिसुखातिशयात्।।९॥
प्रथमाभ्यासविलासा-दाविर्मयैव यत्क्षणाल्लीनम्।। योगारम्भस्तु भवे-शिक्षिप्त मनसि जातु सानन्दे ।
चञ्चरुणीविनम-सममुत्तरलं मनः कुरुते ॥२॥ विते मूढे चासिन्, व्युत्यानं भवति नियमेन।।१०।।
मुविदितयोगैरिष्टं, क्षिप्तं मूढं तथैव विक्षिप्त । विषयकसायनितं, योगेषु च मारिष्णु विविधेषु ।
एकाग्रं च निरुद्धं, चेतः पंचप्रकारमिति ॥ ३॥ गृहखेलबालोपम-मपि चलमिष्टं मनोऽभ्यास॥११॥
विषयेषु कल्पितेषु च.पुरःस्थितेषु च निवेशितं रजसा वचनानुष्ठानगतं, यातायातं च सातिचारमपि ।
मुखदुःखयुम्बहिर्मुख-मानातं क्षिप्तमिह चित्तम् ।४। तोऽभ्यासदशायां, गजानन्यायतोऽदुष्टम् ।१२।
क्रोधादिमिनियमितं, विरुद्धकृत्येषु यत्मोसना । ज्ञानविचाराभिमुखं,यथा यथा मवति किमपि सान-
कुत्याकृत्यविभागा-सङ्गतमेतन्मनो मूठम् ॥ ५॥ दम् । वर्षे प्रलोम्य गाथै-रनुग्रहोयात्तथा चेतः।।
सत्योद्रेकात्परिहत-दुःखनिदानेषु सुखनिदानेषु । अभिरूपजिनप्रतिमा, विशिष्ट पदवाक्यरचना ।
शम्दादिषु प्रवृत्त, सदैव चितं तु विक्षिप्तम् ॥६॥ पुरुषविशेषादिकम-प्यत एवालम्बनं मुक्ते॥१४॥
अद्वेषादिगुणवता, नित्यं खेदाविदोषपरिहारात् । बालम्पनः प्रशस्तै, प्रायो भावः प्रशस्त एष यतः।
सहप्रत्ययसक्त-मेका चित्तमामातम् ॥ ७॥ इति सालम्पनयोगी, मनः शुमालम्बनं दध्या १५
उपरतविकल्पइचिक-मवग्रहादिक्रममयुतं शुदम् । सालम्पनं बनमपि,क्षणमपिकुर्यात्मनो निरालम्बम्।
आस्मारामानीना, मवति निम्-सदा पेत पनुभवपरिपाका-दाकालं सामिरालम्बम् ॥१६॥

·आस्मा -
भवाधिकार
श्रीअध्या-
त्मसारे
सप्तम
प्रबंध:
॥६५॥
आलम्म्यकपदार्थ,यदा न किशिद्विचिन्तयेदम्पत् आरममनोगुणवृत्ती, विविच्य यः प्रतिपदं विजानाति
अनुपनतेन्धनवहिब-दुपशान्तं सारदा पेत.॥१७॥ कृपलानुबन्धयुक्तः, प्रामोति प्रमभूयमसौ ॥२५॥
शोकमदमदनमत्सर-कलहकदाग्रहविषादवैराणि । पालो समझो, बम प्रामोति तत्र किंचित्रम् ।
क्षीयन्ते शान्तहदा-मनुभव एकात्र साक्षी न.१८ प्रमविदां वचसापि, ब्रमविलासाननुभवामः।।२६।।
शान्ते मनसि ज्योति प्रकाशते शान्तमात्मनःसहजम् अमाध्ययनेषु मतं, अमाष्टादशसहस्रपदमावः ।
मम्मीभवत्यविद्या, मोहध्वान्तं विलयमेति।।१९।। येनाप्तं तत् पूर्ण, योगी स ब्रमणः परमः ॥२७॥
वाह्यात्मनोऽधिकारः,शान्तहदामन्तरात्मनां न स्यात् ध्येयोऽयं सेव्योऽयं,कार्या भक्तिः सुकतधियाऽसव
परमात्माऽनुध्येयः, पमिहितोध्यानतोभवति ।२०। अस्मिन्गुरुत्वयुद्धघा, मृतरः संसारसिन्धुरपि।।२८॥
कायादिहिगत्मा, तदधिष्ठातान्तगत्मतामेति । अवलम्ब्येच्छायोगं, पूर्णाचारासहिष्णवश्व वयम् ।
गनिःशेषोपाधिः, परमात्मा कीर्तितस्तज्जैः ।।२१॥ भक्त्या परममुनीनां, तदीयपदवीमनुसरामः।।२९।।
विपयकषायावेशः, तत्वाश्रद्धा गुणेषु च द्वेषः। अल्पापि यात्र यतना, निर्दम्भा सा शुमानुबन्धकरी।
आत्माऽज्ञानं च यदा, बाबात्मा स्यात्तदा व्यक्तः।२२ अज्ञानविषव्ययक-द्विवेचनं चात्ममावानाम्।।३०।।
तत्वश्रद्धा ज्ञान, महावतान्यप्रमादपरता च । सिद्धान्ततदाना,शास्त्राणामस्तु परिचयः शक्त्या
मोहजयब यदा स्यात् ,तदान्तरात्मा भवेब्यक्तः२३। परमालम्बनभूतो, दर्शनपक्षोऽयमस्माकम् ॥३१॥
शानं केवलसंझं, योगनिरोषः समग्रकमहतिः। विधिकयनं विधिरागो,विधिमार्गस्थापन विधीच्छनां
सिखिनिवामथ यदा,परमात्मा सातदा व्यक्तः।२४ । अविधिनिषेपश्चति, प्रवचनभक्तिः प्रसिद्धा नः॥३२॥

·आत्माज- मवाधिकार श्रीअध्या- स्मसारे सप्तम प्रमघ ॥६६॥ अध्यात्ममावनोज्ज्वल-पेतोयोचितं हि नाकत्वम् म्रुत्वा सयोन कार्यः,कोपोऽपि च निन्दया जनैः पूर्णक्रियामिलाप-अति द्वयमात्मशुद्धिकरम् ।।३३।। कतया। सेम्या धर्माचार्यास्ताचं जिज्ञामनीयं च४१ द्वयमिह शुमानुषन्धः,शक्यारम्भव शुद्धपक्षण । शौचं सर्यमदम्, राम्यं चास्मनिग्रहः कार्यः । अहितो विपर्ययः पुन-रित्यनुभवसङ्गतः पन्थाः३४ दृश्या मवगतदोषा-पिन्त्यं देहादिवरूप्यम् ॥४२॥ ये त्वनुभवाविनिश्चित-मार्गाचारित्रपरिणति भ्रष्टाः। भक्तिर्भगवति धार्या, सेव्यो देशः सदा विविक्तश्च । बाखक्रियया चरणा-मिमानिनो ज्ञानिनोऽपि न ले ३५ सातव्यं सम्यक्त्वे, विश्वास्यो न प्रमादरिपुः।४३। लोकेषु बहिर्बुद्धिषु, विगोपकानां पहिष्क्रियामु रतिः। ध्येयात्मबोधनिष्ठा, सर्वत्रैवागमः पुरस्कार्यः । श्रद्धा विना न चैताः,सतां प्रमाणं यतोऽमिहितम्३६ त्यक्तव्याः कुविकल्पाः, स्यं वृक्षानुवृत्या चा४४। पालः पश्यति लिङ्ग, मध्यमघुद्धिर्विचारयति वृत्तम् । साक्षात्कार्य तत्वं, चिद्रूपानन्दमेदुरैर्भाव्यम् । आगमतस्वं तु बुधः, परीक्षते सर्वयत्नेन ॥३७॥ हितकारी मानवता-मनुभवषेयःप्रकारोऽयम्॥४५॥ निन्योन कोपि लोके, पापिष्ठेष्वपि भवस्थितिश्चिन्त्या ॥ इत्यनुभवाधिकारः ॥ २० ॥ पूज्या गुणगरिमात्या,धार्यों रागो गुणलवेऽपि।३८ निधित्यागमतत्वं, तस्मादुत्सृज्य लोकसंज्ञां च । येषां बैरवहन्दवन्दशभृत्करशुभ्रा गुणा, अदाविवेकसारं, पतितव्यं योगिना नित्यम्॥३९॥ मालिन्यं म्यपनीय चेतसि नृणां वैशपमातन्वते । प्राचं हितमपि पाला-दालापैर्दुर्जनस न देण्यम् । सन्तः सन्तु मयि प्रसबमनसस्ते केऽपि गौणीकत- त्यक्तव्या च पराशा, पासारव सङ्कमा श्रेया॥४०सार्थ गुरुपपरोपकारविषयोत्पुलः किं खलैः।। 844 64.

·अध्या- त्मसारे सप्तम प्रबंधः ॥६७॥ सजनस्तु.. त्यधिकारः ॥३७॥ अन्यार्थान् प्रगुणीकरोति सुकवियेत्नेन तेषां प्रथा- किशित्साम्पमवेक्ष्य ये विदधते कायेन्द्रनीलामिदा, मावन्वन्ति कृपाकटाक्षलहरीलावण्यतः सजनाः॥ तेषां न प्रमदावहा तनुधियां गूढा कवीनां कृतिः। माकन्दद्रुममअरी वितनुते चित्रा मधुभीस्ततः, ये जानन्ति विशेषमप्यविषमे रेखोपरेखांशतो, सौभाग्यं प्रथयन्ति पञ्चमचमत्कारेण पुस्कोकिला२। वस्तुन्यस्तु सतामितः कृतधियां तेषां महानुत्सवः६ दोषोल्लेखविषः खलाननविलादुत्थाय कोषाज्वलन पूर्णाध्यात्मपदार्थसार्थघटना चेतश्चमत्कारिणी, जिहाहिर्ननु कं गुणं न गुणिनां पालं क्षये प्रापयेत् ।। मोहन्छमध्शां भवेत्सनुधियां नो पण्डितानामिव ।। न स्यात्प्रपलप्रभावभवनं दिव्यौषधीमनिधी, काकुव्याकुलकामगर्वगहनप्रोहामवाक्चातुरी, [७ शास्त्रार्थोपनिषद्विदां शुमहदा कारुण्यपुण्यप्रथा ॥३॥ कामिन्याःप्रसभं प्रमोदयति न ग्राम्यान विदग्धानिव उत्तानार्थगिरां स्वतोऽप्यवगमाभिःसारतां मेनिरे, स्नात्वा सिद्धान्तकुण्डे विधुकरविशदाध्यात्मपानीयपूरे गम्मीरार्थसमर्थने बत खलाःकाठिन्यदोषं ददुः॥ । स्तापं संसारदुःखं कलिकलुषमलं लोमतृष्णा चहित्वा तत्कोनाम गुणोऽस्तुकश्च सुकविकि काव्यमित्यादिकां जाता ये शुद्धरूपाःशमदमशुचिताचन्दनालिप्तगात्राः खित्युच्छेदमति हरन्ति नियतां दृष्टा व्यवस्थाःसताम् शीलालङ्कारसाराःसकलगुणनिधीन्सजनांस्तानमाम अध्यात्मामृतवर्षिणीमपि कथामापीय सन्तः सुखम्, पाथोदः पधबन्धर्विपुलरसभरं वर्षति ग्रन्यकर्ता, गान्ते विषमुद्गीरन्ति तु खला वैषम्यमेतत्कुतः।। प्रेम्णां पूरैस्तु खेतासर इह सुहृदां प्लाव्यते वेगवनिः॥ नेदं चादसतमिन्दुदीधितिपिपाः प्रीतायकोरा भृशं, शुष्यन्ति स्वान्तवन्धः पुनरसमगुणदेषिणां दुर्जनानां, किं न स्पर्वत चक्रवाकतरुणास्त्वत्यन्तखेदातृराः।५। चित्रं मावानेत्रात् प्रणयरसवशाभिसरत्यधुनीरम् ·श्रीअध्या- त्मसारे सप्तम प्रबंध ॥६८॥ सजनस्तु- स्वाधिकार ॥१८॥ रहामग्रन्थमावप्रथनमवयशसञ्चयः सत्कवीनां, नृत्यगानप्ररन्धम् ॥१३॥नष्योऽमाकं प्रबन्धोऽप्य- क्षीराधिर्मथ्यते यः महदयविषुधर्मेरुणा वर्णनेन। नणुगुणभृतां सजनानांप्रमावा-द्विख्यातः स्वादि- एलहिण्डीरपिण्डीभवति विधुरुचेमण्डलं विप्लुषस्ता- तीमे हितकरणविधौ प्रार्थनीया न किं नः ॥ स्तारा कैलासशैलादय इह दधने वीचिविक्षोभलीलाम् निष्णाता वा स्वतस्ते रविरुचय इवाम्भोरुहाणां काव्यं दृष्ट्वा कवीनां हतममृतमिति खासदांपानशङ्की गुणाना-मुल्लासेऽपेक्षणीयो न खलु पररुथेः कापि खेदं धत्ते तु मर्धा मृदुतरहदयः सज्जनो व्याधुतेन। तेषां स्वभावः।।१४॥यत्कीर्तिस्फूर्निगानावहितमुर- ज्ञात्वा सर्वोपमोग्यं प्रसमरमथ तत्कीर्तिपीयुषपूर, वधूवन्दकोलाहलेन,प्रधुन्धवर्गसिन्धोः पतितज- नित्यं रक्षापिधानानियतमतितरां मोदने च मितेन लभरैः क्षालितः शैत्यमेति ।। अश्रान्तभ्रान्तकान्त- निष्पाघ श्लोककुम्भ निपुणनयमृदा कुंभकाराःकवींद्रा ग्रहगणकिरणैस्तापवान् स्वर्णशैलो,भ्राजन्ते ते मुनी- दाढयं चारोप्य तस्मिन् किमपि परिचयात्सत्परीक्षा- न्द्रा नयविजयबुधाः सजनवातधुर्याः ॥ १५ ॥ कभासाम्।पक्कं कुर्वन्ति बाढं गुणहरणमतिप्रज्वलोष चक्रे प्रकरण मेत-तत्पदसेवापरो यशोविजयः । रष्टि-ज्वालामालाकराले खलजनवचनज्वालजिहे अध्यात्मवृतरुचीना-मिदमानन्दावहं भवतु ॥१६॥ निवेश्य ।१२।इक्षुद्राक्षारसौषः कविजनवचनं दुर्जना ॥ इति सजनस्तुस्थधिकारः ॥ २१ ॥ स्वामियन्त्रा-मानार्थद्रव्ययोगासमुपचितगुणो मध ॥ इत्यध्यात्मसारप्रकरणे सप्तमः प्रबन्ध: । म्यायविशारद-न्यायाचार्य-महामहोपाध्याय श्री. तो याति सधः। सन्तःपीत्वा यदुच्चेर्दधति हृदि मुदं यशोविजयगणिप्रवरविरचितमिदमध्यास्मसार पूर्णयन्त्यषियुग्मं,स्वैरं हर्षप्रकर्षादपि च विदधते प्रकरणं समाप्तम् ॥

·श्रीअध्या- मोपनिषत् प्रकरणम् शासयोग- शुद्धिनामा- धिकारः। ॥६९॥ ||६९॥ । धीवीतरागेभ्यो नमः अनर्थायव नार्थाय, जातिप्रायाश्च युक्तयः । ॥ न्यायविशारद-न्यायाचार्य-महामहो- हस्ती हन्तीति वचने, प्राप्ताप्राप्तविकल्पवत ।।७।। पाध्यायश्रीयशोविजयगणिप्रणीतम्. ज्ञायेरन् हेतुवादेन, पदार्था यद्यतीन्द्रियाः । ।। अध्यात्मोपनिषत् प्रकरणम् ॥ कालेनैतावता प्रानः, कृतः स्यात्तेषु निश्चयः ।।८।। ॥ ऐन्द्रअन्दनतं नत्वा, वीतरागं रूयम्भुवम् । आगमथोपपत्तिश्च, सम्पूर्ण दृष्टिलक्षणम् । अध्यात्मोपनिषभामा, ग्रन्थोऽस्माभिर्विधीयते ॥१॥ अतीन्द्रियाणामर्थानां, सद्भावप्रतिपत्तये ॥ ९ ॥ आत्मानमधिकृत्य स्याद्, यः पश्चाचारचारिमा । अन्तरा केवलज्ञानं, छयस्थाः खल्वचक्षुषः । शब्दयोगार्थनिपुणा-स्तदध्यात्म प्रचक्षते ॥ २॥ हस्तस्पर्शसमं शास्त्र-ज्ञानं तद्वयवहारकृत् ।।१०॥ रूढ्यर्थनिपुणास्त्वाहु-श्चित्तं मैञ्यादिवासितम् । शुद्धोञ्छाद्यपि शास्त्राना-निरपेक्षस्य नो हितम् । अध्यात्म निर्मलं बाह्य-व्यवहारोपबृंहितम् ॥ ३ ॥ भौतहन्तुर्यथा तस्य, पदस्पर्शनिषेधनम् ।। ११ ।। एवम्भूतनये शेयः, प्रथमोऽर्थोऽत्र कोविदः । शासनात्राणशक्तेश्व, वुधैः शास्त्रं निरुच्यते । यथायथं द्वितीयोऽर्थो, व्यवहारजुसूत्रयोः ॥ ४ ॥ वचनं वीतरागस्य, तच नान्यस्य कस्यचित् ॥१२॥ गलमयकृतभ्रान्ति-र्यः स्वाद्विश्रान्तिसम्मुखः वीतरागोऽनृतं नैव, ब्रूयात्तद्धत्वभावतः । स्थाद्वादविशदालोकः, स एवाध्यात्मभाजनम् ।।५।। यस्तद्वाक्येष्वनाश्वास-स्तन्महामोहजृम्भितम्।।१३। मनोवत्सो युक्तिगवी, मध्यस्थसानुधावति । साने पुरस्कृते तसा-द्वीतरागः पुरस्कृतः । तामाकर्षति पुच्छेन, सुच्छाग्रहमन:कपिः ॥ ६ ॥ पुरस्कृते पुनखस्लि-नियमान सर्वसिद्धयः ॥१४॥ .

·शाखयोग-
श्रीअध्या-
मोपनिषत्
प्रकरणम्
शुदिनामा-
धिकारः।
॥ ७० ॥
॥ ७० ॥
एन केचिद समापति, वदन्त्यन्ये ध्रुवं पदम् । अन्यार्थ मिशिदुत्सृष्टं, यत्रान्यार्थमपोय(म)ने
प्रशान्तवाहितामन्ये, विसभागक्षयं परे ॥ १५॥ दुर्विधिप्रतिषेधं तद्, न सावं लेदशुद्धिमत् ।।२३।।
चर्मचक्षुर्भूतः सर्वे, देवाश्चावधिचक्षुषः । निषिद्धस्य विधानेऽपि, हिंसादेभूतिकामिमिः ।
सर्वतश्चक्षुपः सिद्धा, योगिनः शास्त्रचक्षुषः ॥१६॥ दाहस्येव न सद्वैधे-र्याति प्रकृतिदुष्टता ॥ २४ ॥
परीक्षन्ते कपच्छेदतापैः स्वर्ण यथा जनाः । हिंसा मावकृतो दोषो, दाहस्तु न तथेति चेत् ।
शानेऽपि वर्णिकाशुद्धि, परीक्षन्तां तथा बुधाः।१७। भूत्यर्थ तद्विधानेऽपि,भावदोषः कथं गतः? ॥२५॥
विधयः प्रतिषेधाच, भूयांसो यत्र वर्णिताः । | वेदोक्तत्वान्मनःशुद्धया, कर्मयज्ञोऽपि योगिनः ।
एकाधिकारा दृश्यन्ते, कषशुद्धिं वदन्ति ताम् ।१८। ब्रमयन्स इतीच्छन्तः, श्येनयागं त्यजन्ति किम्?।२६
सिद्धान्तेषु यथा ध्याना-ध्ययनादिविधिवजाः । वेदान्तविधिशेषत्व-मतः कर्मविधेर्हतम्
हिंसादीनां निषेधाश्च, भूयांसो मोक्षगोचराः॥१९॥ मिन्नान्मदर्शकाः शेषा, वेदान्ता एव कर्मणः॥२७॥
अर्थकामविमिश्रं यद्, यच्च क्लुप्तकथाविलम् । कर्मणां निरवद्यानां, चित्तशोधकता परम् ।
आनुषणिकमोक्षार्थ, यन्न तत् कपशुद्धिमत् ॥२०॥ साड्याचार्या अपीच्छन्ती-त्यास्तामेषोऽत्र विस्तरः२८
विधीनां च निषेधानां, योगक्षेमकरी क्रिया । यत्र सर्वनयालम्पि-विचारप्रबलामिना ।
वर्ण्यने यत्र सर्वत्र, तच्छास्त्रं छेदभुद्धिमत् ॥२१॥ तात्पर्यश्यामिका न स्यात्, तच्छास्त्रं तापशुद्धिमत्र९
कायिकाद्यपि कुर्वीत, गुमश्च समितो मुनिः। थाऽऽह सोमिलप्रश्ने, जिनः स्वादाद सिद्धये ।
कत्ये ज्यायसि किंवाच्य-मित्युक्तं समये यथा।२२। द्रव्याादहमेकोऽस्मि, ग्वाना_दुभावपि ॥३०॥

·श्रीअध्या- त्मोपनिषत् प्रकरणम् शास्त्रयोग- शुदिनामा- धिकारः। ॥ ७१ ॥ ॥ ७१ ॥ अक्षयश्राव्ययश्चास्मि, प्रदेशार्थविचारतः । व्यापके सत्यनेकान्ते, स्वरूपपररूपयोः । अनेकभूतभावात्मा, पर्यायार्थपरिग्रहात् ॥ ३१ ॥ आनेकान्त्यान कुत्रापि,निर्णीतिरिति चेन्मतिः।३९॥ द्वयोरेकत्वयुद्धथापि, यथा द्वित्वं न गच्छति । अव्याप्यात्तिधर्माणी, यथावच्छेदकाश्रया। नयैकान्तधियाप्येव-मनेकान्तो न गच्छति ॥३२॥ नापि ततः परावृत्ति-स्तत् किं नात्र तथेक्ष्यते?।१० सामग्येण न मानं स्याद्, द्वयोरेकत्वधीर्यथा । आनगमान्त्यभेदं तत्, परावृत्तावपि स्फुटम् । तथा वस्तुनि वस्त्वंश-बुद्धि या नयात्मिका॥३३॥ अभिप्रेताश्रयेणैव, निर्णयो व्यवहारकः ॥ ४१ ।। एकदेशेन चैकन्व-धीद्धयोः स्याद्यथा प्रमा। अनेकान्तेऽप्यनेकान्ता-दनिष्टैवमपाकृता । तथा वस्तुनि वस्त्वंश-बुद्धिज्ञेया नयात्मिका।।३४॥ नयमू मेक्षिकाप्रान्ते,विश्रान्तेः सुलभत्वतः ॥४२।। इत्थं च संशयत्वं यद्, नयानां भाषते परः । आत्माश्रयादयोऽप्यत्र, सावकाशा न कहिचित् । तदपास्तं विलम्बानां, प्रत्येकं न नयेषु यत् ।।३५॥ ते हे प्रमाणसिद्धार्थात्, प्रकृत्येव परामुग्दाः॥४३॥ सामग्येण द्वयालम्बे-ऽप्यविरोधे ममुच्चयः । उत्पन्नं दधिभावेन, नष्टं दुग्धतया पयः । विरोधे दुर्नयवाताः, स्वशस्त्रेण स्वयं हताः ॥३६॥ गोरसत्वात् स्थिरं जानन्.स्याद्वादद्विड् जनोऽपि कः। कथं विप्रतिषिद्धानां, न विरोधः समुचये ? । इच्छन् प्रधानं सवाद्यै-विरुद्धैर्गुम्फितं गुणैः । अपेक्षाभेदतो हन्त, कैव विप्रतिषिद्धता ॥ ३७॥ साङ्ख्यःमाझ्यावतां मुख्यो,नानं कान्तं प्रतिक्षिपेत्४० भिभापेक्षा यथैकत्र, पितृपुत्रादिकल्पना । विज्ञानस्पकमाकारं, नानाकारकरम्बितम् । नित्यानित्यायनेकान्त-स्तथैव न विरोत्स्यते : ३८ । इच्छंस्ताथागतः प्राज्ञो, नानेकान्तं प्रतिक्षिपेत् । ४६॥ ?

·सासयोग-
श्रीअध्या-
स्मोपनिषत्
प्रकरणम्
शुदिनामा-
धिकारः।
॥ ७२ ॥
॥७२॥
चिनेकपनेच, रूप प्रामाणिकं वदन् । बुदिलेपोऽपि को नित्य-मिलेपात्मव्यवखितौ।
योगो वैशेषिको वापि, नानेकान्तं प्रतिक्षिपेमा४७ सामानाधिकरण्येन, बन्धमोक्षौ हि सङ्गती॥५५॥
प्रत्यक्षं मितिमात्रंशे, मेयांशे तद्विलक्षणम् । अनित्यैकान्तपक्षेऽपि, हिंसादिकमसङ्गतम् ।
गुरुनिं वदमेकं, नानेकान्तं प्रतिक्षिपेत् ॥४८॥ खतो विनाशशीलाना,क्षणानां नासकोऽस्तु कः?५६
जातिव्यक्त्यात्मकं वस्तु, वदन्ननुभवोचितम् । आनन्तर्य क्षणानां तु, न हिंसादिनियामकम् ।
महो वाऽपि मुगरिा, नानेकान्तं प्रतिक्षिपेत्।४९। विशेषादर्शनासस्य, बुद्धलुब्धकयोमिथः ।। ५७ ॥
अपद्धं परमार्थेन, बद्धं च व्यवहारतः। सरलेशेन विशेषश्चे-दानन्तर्यमपार्थकम् ।
अवाणो ब्रह्मवेदान्ती, नानेकान्तं प्रतिक्षिपेत् ॥५० न हि तेनापि सक्लिष्ट-मध्ये मेदो विधीयते॥५८
ब्रुवाणा भिन्नभिन्नार्थान, नय मेदव्यपेक्षया ।
मनोवाकाययोगानां, मेदादेवं क्रियाभिदा।
प्रतिक्षिपेपुनों वेदाः, स्याद्वादं सार्वतान्त्रिकम्।।५१॥ समग्रेव विशीर्यते-त्येतदन्यत्र चर्चितम् ।। ५९ ॥
विमतिः सम्मतिर्वापि, चार्वाकस्य न मृग्यते । नित्यानित्यायनेकान्त-शाखं तस्माद्विशिष्यते ।
परलोकात्ममोक्षेषु, यस्य मुपति शेमृषी ॥ ५२॥ तद्, दृष्ट्यैव हि माध्यस्थ्य, गरिष्ठमुपपद्यते॥६०॥
तेनानेकान्तसूत्रं यद्, यद्वा सूत्रं नयात्मकम् । बस्य सर्वत्र समता, नयेषु तनयेष्विव ।
तदेव तापशुद्धं स्याद, न तु दुर्नयसंशितम् ॥५३॥ तस्यानेकान्तवादस्य, क न्यूनाधिकशेमुषी॥६१॥
नित्येकान्ते न हिंसादि, तत्पर्यायापरिक्षयात् । स्वतन्त्रास्तु नयास्तस्य, नांशाः किन्तु प्रकल्पिताः।
मनःसैय्योगनाशादौ, व्यापारानुपलम्मतः ।।५४४, सगदेषो कथं तस्यादपणेऽपि च भषणे? ॥१२॥

·श्रीअध्या- स्मोपनिषत् प्रकरणम् शुदिनामा- धिकारः। 444 ॥ ७३ ॥ ॥७३॥ अर्थ मोन्द्रजालस्य, दक्षितेऽपि च भूषिते । माध्यस्थ्यमेव शास्त्रार्थों, येन तबार सिध्यति । यथा जनानां माध्यस्थ्य, दुर्नवार्षे तथा मुनेः।६३॥ स एव धर्मवादः स्वा-दन्यत् बालिशवल्गनम्।७१। दषयेदा एयोः, स्यामादं न तु पण्डितः । पुत्रदारादि संसारो, धनिनां मूढषेतसाम् । अज्ञप्रलापे सुशाना, न द्वेषः करणेव तु ॥ ६४॥ पण्डितानां तु संमारः, शास्त्रमध्यात्मवर्जितमा७२। त्रिविधं शानमाख्यातं, श्रुतं चिन्ता च भावना । माध्यस्थ्यसहितं होक-पदबानमपि प्रमा। आचं कोष्ठगबीजाभ, वाक्यार्थविषय मतम् ॥६५॥ शास्त्रकोटिवथैवान्या, तथा चोक्तं महात्मना ।७३। महावाक्यार्थजं यतु, मूक्ष्मयुक्तिशवान्वितम् । वादांध प्रतिवादांश्च, वदन्तोऽनिमितांस्तथा। तद्वितीयं जले तैल-बिन्दुरीत्या प्रसत्वरम्॥६६॥ तस्वान्तं नैव गच्छन्ति, तिलपीलकवद्गती।।७४॥ एदम्पर्यगतं यच्च, विध्यादौ यसवच यत् । इति यतिवदनात्पदानि मुद्ध्वा, प्रशमविवेचनसंव- तृतीयं तदशुद्धोध-जात्यरमविभानिभम् ॥ ६७ ॥ रामिधानि । प्रदलितदुरितः क्षणाधिलाति-तनय आधे झाने मनाक् पुंस-स्तद्रागाद्दर्शनग्रहः । इह त्रिदशालयं जगाम ॥ ७५ ॥ नचानेकान्म- द्वितीये न भवत्येष, चिन्तायोगान्कदाचन ॥६८। क्गिमरहितस्वास्थ फलितं, कथं माध्यस्थ्येन चारिसञ्जीविनीचार-कारकजाततोऽन्तिमे । स्फुटमितिविधेयं म्रमपदम् । समाधेरख्यकाघद- मात्र हिता धृत्ति-गाम्भीर्यातत्वदर्शिनः ॥६९॥ मिदधति व्यक्तसाशं, फलं योगाचार्या ध्रुवममि- लेन वाद्वादमालमय, सर्वदर्शनतुल्यताम् । निवेशे, विगलिते ॥७६॥ विशेषादोषाहा सपदि मोक्षोदेशावि(विशेषेण,यः पश्यति स शास्त्रावित्७० वदनेकान्तसमवे,मान्मीलदक्किमपति य इहाभ्या

·श्रीअध्या-
त्मोपनिषत्
प्रकरणम्
शासयोग-
शुदिनामा-
धिकारः।
|| ७४ ॥
॥ ७४ ॥
त्मविशदः । भृशं धीरोदान प्रियतमगुणोजागररुचि- आत्मनाने निमः, सर्व इद्गलविभ्रमम् ।
यशःश्रीस्तस्याहं त्यजति न कदापि प्रणयिनी।७७। महेन्द्रजालबद्वेत्ति, नैव तत्रानरज्यते ॥ ६ ॥
॥ इति श्रीपण्डितनयविजयगगिमिष्यपणितपनविजयगणिस- आवादिता सुमधुरा येन ज्ञानरतिः सुधा ।
होदरोपाध्यायश्रीयशोविजयगणिविरचितेऽध्यारमोपनिष-
न लगत्येव तच्चेतो, विषयेषु विषेजिव ॥ ७ ॥
रप्रकरणे शासयोगशुदिनामा प्रथमोऽधिकारः ॥ १॥
सलवचिन्तया यस्या-भिममन्वागता इमे ।
॥ अथ द्वितीयोऽधिकारः ।।
आत्मवान् ज्ञानवान् वेद-धर्मवान् ब्रह्मांध सः।
॥ दिशा दर्शितया शाख-गच्छन्नच्छमतिः पथि ॥ विषयान् माधकः पूर्व-मनिष्टत्वधिया त्यजेत् ।
ज्ञानयोगं प्रयुञ्जीत, तद्विशेषोपलब्धये ॥ १ ॥ न त्यजेन च गृह्णीयात्, सिद्धो विन्यात् स तत्त्वतः
योगजादृष्टजनितः, म तु प्रातिभसंशितः । योगारम्भदशास्थस्य, दुःखमन्तर्बहिः सुखम् ।
सन्थ्येव दिनरात्रिभ्यां केवलश्रतयोः पृथक् ।।२।। सुखमन्तर्बहिर्दुःख, सिद्धयोगस तु ध्रुवम् ॥१०॥
पदमा हि नान्वेति, शासं दिग्दर्शनोत्तरम् । प्रकाशशक्त्या यदुप-मात्मनो ज्ञानमुच्यते ।
ज्ञानयोगो मुनेः पार्श्व-माकैवल्यं न मुञ्चति ॥३॥ सुखं सुरूपविश्रान्ति-शक्त्या वाच्यं तदेव तु११॥
तत्वतो ब्रह्मणः शास्त्रं, लक्षकं न तु दर्शकम् । सर्व परवशं दुःखं. सर्वमात्मवशं सुखम् ।
न चादृष्टान्मतत्वस्य, दृष्टभ्रान्तिनिवर्तन ।। ४ ॥ एतदुक्तं समा मेन, लक्षणं सुखदुःखयोः ॥ १२ ॥
तेनात्मदर्शनाका , ज्ञानेना-तमुखो भवेत् ।
शानमनस्य यच्छर्म, तद्वक्तुं नव पार्यते ।
द्रष्टुहगात्मता मुक्ति-दृश्यक त्म्यं भवनमः ॥५॥ नोपमेयं प्रियाश्लेपे-नापि तचन्दनवः ॥१३॥

·श्रीअध्या- त्मोपनिषत् प्रकरणम् झानयोग- शुदिनामा- धिकारः। ॥ ७५ ॥ ॥ ७० ॥ तेजोलेश्याविवृद्धिर्या, पर्यायक्रमवृद्धितः । केषां न कल्पना दर्वी, शासक्षीगनगाहिनी । भाषिता भगवत्यादौ, सेत्थम्भूतस्य युज्यते!!१४॥ विरलास्तद्रसास्वाद-विदोऽनुभवजिहया ।। २२ ।। चिन्मात्रलक्षणेनान्य-व्यतिरिक्तन्वमात्मनः । पश्यतु ब्रम निद्वन्द्वं, निर्द्वन्द्वानुभवं विना । प्रतीयते यदश्रान्तं, तदेव ज्ञानमुत्तमम् ॥ १५ ॥ कथं लिपिमयी दृष्टिः, वायी वा मनोमयी।२३॥ शुभोपयोगरूपोऽयं, समाधिः सविकल्पकः । न मुषुप्रिमोहत्वा-मापि च स्वापजागरौ । शुद्धोपयोगरूपस्तु, निर्विकल्पस्तदेकटक ॥१६॥ कल्पनाशिल्पविश्रान्ते-स्तुर्यवानुभवो दशा ॥२४॥ आधः सालम्बनो नाम. योगोऽनालम्बनः परः । अधिगत्याम्बिलं शन्द-प्रम शासहशा मुनिः । छायाया दर्पणाभावे, मुखविश्रान्तिसग्निभः ॥१७॥ स्वसंवेद्यपरं ब्रह्मा-नुभवरधिगच्छति ॥ २५ ॥ यदृश्य यञ्च निर्वाच्यं, मननीयं च यद् भुवि । ये पर्यायषु निरता-स्ते मन्यसमयस्थिताः । तद्रूपं परसरश्लिष्टं, न शुद्धद्रव्यलक्षणम् ॥ १८ ॥ आत्मस्वभावनिष्ठानां, धुवा स्वसमयस्थितिः॥२६॥ अपदस्य पदं नास्ती-त्युपक्रम्पागमे ततः ।। आपापोद्वापविश्रान्ति-र्यत्राशुद्धनयस्य तत् । उपाधिमात्रच्यावृत्त्या, प्रोक्तं शुद्धात्मलक्षणम्।१९। शुद्धानुभवसंवेद्यं, स्वरूपं परमात्मनः ।। २७ ॥ यतो वाचो निवर्तन्ते, अ(ब)प्राप्य मनसा सह । गुणस्सानानि यावन्ति, यावन्त्यचापि मार्गणाः । इति श्रुतिरपि व्यक्त-मेतदर्थानुभाषिणी ॥२०॥ ' तदन्यतरसंश्लेषो, नवातः परमात्मनः ॥२८॥ अतीन्द्रियं परं ब्रह्म, विशुद्धानुभवं विना । कर्मोपाधिकतान् मावान, य आत्मन्यध्यवस्खति । शास्त्रयुक्तियतेनापि, नैव गम्यं कदाचन ॥२१॥ तेन खामाविकं रूपं, न बुद्धं परमात्मनः ।।२९।।

·श्रीअध्या- स्मोपनिषत् प्रकरणम् ज्ञानयोग- गुदिनामा- पिकारः। ।। ७६ ॥ ॥ ७६॥ यथा मृत्यैः कृतं युद्धं खामिन्येवोपचर्यते । लिभता मानसम्पान-प्रतिपाताय केला। शुद्धात्मन्यविवेकेन, कर्मस्कन्धोर्जितं तथा ॥३०॥ निर्लेपझानमनस्य क्रिया सर्वोपयुज्यते ॥ ३८ ॥ मुषितत्वं यथा पान्य-गतं पथ्युपर्यते । तपः श्रुतादिना मचा, क्रियावानपि लिप्यते । तथा व्यवहरत्यज्ञ-विदूपे कर्मविक्रियाम् ॥३१॥ भावनाज्ञानसम्पमो, निष्क्रियोऽपि न लिप्यते।३९ खंत एव समायान्ति, कर्माल्यारग्धशक्तितः। समलं निर्मलं चेद-मिति देतं यदा गतम् । एकक्षेत्रावगाहेन, ज्ञानी तत्र न दोषभाक् ॥३२॥ अद्वैतं निर्मलं प्रम, तदैकमवशिष्यते ॥ ४०॥ दारुयन्त्रस्थपाश्चाली-नृत्यतुल्याः प्रवृत्तयः । महासामान्यरूपेऽसि-न्मज्ञान्ति नयजा मिदाः । योगिनो नैव बाधाय, ज्ञानिनो लोकवर्तिनः॥३३॥ समद्र इव कल्लोलाः, पवनोन्याथनिर्मिताः॥४१॥ प्रारम्धादृष्टजनिताद, सामायिकविवेकतः । पद्रव्यैकात्म्यसंस्पर्शि, सस्मामान्य हि ययपि । क्रियापि शानिनो व्यक्ता-मौचिती नातिवर्तते॥३४॥ परसानुपयोगित्वात्, स्वविश्रान्तं तथापि तद ४२ संसारे निवसन् स्वार्थ-सज्जः कजलवेश्मनि । नयेन सम्रदेणेव-मजुस्त्रोपजीविना । लिप्यते निखिलो लोको. ज्ञानसिद्धो न लिप्यते३५ सचिदानन्दरूपत्वं, पणो व्यवतिष्ठते ॥ ४३ ॥ नाहं पुद्गलमावानां. कर्ता कारयिता च न । सत्त्वचित्त्वादिधर्माणां, मेदामेदविचारणे । नानुमन्तापि घेत्यात्म-ज्ञानवान् लिप्यते कपम्३६ न चार्थोऽयं विशीर्यंत, निर्विकल्पप्रसिद्धितः॥४४॥ लिप्यते पुद्गलस्कन्धो, न लिप्ये पुद्गले गम्। योगजानुभवास्टे, सन्मात्रे निर्विकल्पक । चित्रव्योमाञ्जनेनेव, ध्यायमिति न लिप्यते ।३७ विकल्पोषासहिष्णुस्वं, भूपन न तु षणम् ।।४५।।

·श्रीअध्या- त्मोपनिषत प्रकरणम् ॥ ७७॥ ॥ ७७ ॥ यो पाख्यातुमशक्योऽपि, प्रत्याख्यातुं न शक्यते। शाम्यति असमत्रेण, मलेन थाल्यते मलः । प्राज्ञेने दुषणीयोऽर्थः, स माधुर्यविशेषवत् ॥४६॥ धर्म विषं विषेणेति, रिपुणा हन्यते रिपुः ॥५४॥ मानयोग- कुमारी न यथा वेत्ति, सुखं दयितभोगजम् । ईशी भूतमायेयं, या स्वनाशेन हर्षद ?। भुद्धिनामाः धिकारः। न जानाति तथा लोको, योगिनां ज्ञानजं सुखमु४७ न लक्ष्यते स्वभावोऽस्याः,प्रेक्ष्यमाणैव नश्यति।५।। अत्यन्तपक्कबोधाय, समाधिनिर्विकल्पकः । व्रतादिः शुभमङ्कल्पो, निर्णाश्याशुभवामनाम् । वाच्योऽयं नार्धविज्ञस्य, तथा चोक्तं परैरपि। ४८॥ दायं विनैव दहनः, स्वयमेव विनयति ॥५६॥ आदौ शमदमप्रायै-र्गुणेः शिष्यं प्रमोधयेत् । इयं नैश्चयिकी शक्ति-न प्रवृत्तिन वा क्रिया । पथात् सर्वमिदं ब्रम, शुद्धस्त्वमिति बोधयेत्।।४९॥ शुमसङ्कल्पनाशार्थ, योगिनामुपयुज्यने ।। ५७ ॥ अज्ञस्पार्धप्रवुद्धस्य, सर्व प्रति यो वदेत् । द्वितीयापूर्वकरणे, क्षायोपशमिका गुणाः । महानरकजालेषु, स तेन विनियोजितः ॥ ५० ॥ क्षमाद्या अपि यास्यन्ति,स्थास्यन्ति क्षायिकाः परम् ।। तेनादौ शोधयेवित्तं, सद्विकल्पैर्वतादिमिः । इत्थं यथावलमनुद्यममुद्यमं च, कुर्वन् दशानुगुण- यत्कामादिविकाराणां, प्रतिमचाननाश्यता॥५१॥ मुत्तममान्तगर्थे । चिन्मात्रनिर्भरनिवेशिताक्षपातः, विकल्परूपा मायेयं, विकल्पेनैव नाश्यते । प्रातमुग्नमिव दीतिमुपैति योगी ।।५।। अभ्यस्य अवस्वान्तरभेदेन, तथा चोक्तं पररपि ॥ ५२ ।। तु प्रविततं व्यवहारमार्ग, प्रज्ञापनीय इह सद्गुरु- अविद्ययेवोत्तमया, स्वात्मनाशोधमोत्थया । वाक्यनिष्ठः । चिद्दर्पणप्रतिफलत्रिजगद्विवर्ते, वर्तेत विधा सम्प्राप्यते राम, सर्वदोषापहारिणी ॥ ५३ ॥ किं पुनरसौ सहजात्मस्पे ॥६०॥ भवा किमपि .

·श्रीअध्या न्मोपनिषत् प्रकरणम् पानयोग- शुदिनामा- विकारः। ॥ ७८ ॥ ॥ ७८॥ तत्वं बाबमाभ्यन्तरं वा, हदि वितरति साम्यं ॥ अथ तृतीयःक्रियायोगाधिकारः॥ निर्मलधिद्विचारः॥ तदिह निचितपश्चाचारसशा- रचारु-स्फुरितपरममावे पक्षपातोऽधिको नः॥३१॥ यान्येव साधनान्यादौ, गृहणीयाज्ञानसाधकः । स्फुटमपरममावे नैगमस्तारतम्यं, प्रवदतु न तु सिद्धयोगस्य तान्येव, लक्षणानि स्वभावतः ।।१।। हुध्येत्तावता बानयोगी॥ कलितपरमभावं चिन- अत एव जगौ यात्रां, सत्तपोनियमादिषु । मत्कारसारं,सकलनयविशुद्धं चित्तमेकं प्रमाणम्६२ यतनां सोमिलप्रश्ने, भगवान् स्वस्य निधिताम् ॥२॥ हरिरपरनयानां गर्जितैः कुञ्जराणां, महजविपिन अतथैव स्थितप्रज-भावसाधनलक्षणे ॥ सुप्तो निश्चयो नो विमेति । अपि तु मवति लीलो- अन्यूनाम्यधिके प्रोक्ते, योगदृष्टया परैरपि ॥३॥ ज्जम्भिजृम्मोन्मुखेऽस्मिन्, गलितमदभरास्ते नो- नामानिनो विशेष्येत, यथेच्छाचरणे पुनः । च्छ्वसन्त्येव भीताः।।६३॥कलितविविधवाचव्या- ज्ञानी स्खलक्षणाभावात्,तथा चोक्तं परैरपि ॥ ४ ॥ पकोलाहलौघ-व्युपरमपरमार्थे भावनापावनानाम् । बुद्धाऽद्वैतसतस्वस्य, यथेच्छाचरणं यदि । कचन किमपि शोच्यं नास्ति नैवास्ति मोच्यं, न च किमपि विधेयं नैव गेय न देयम् ॥ ६४ ॥ शुना तत्वशां चैत्र, को मेदोऽशुचिमक्षणे ॥५॥ इति सुपरिणतात्मख्यातिचातुर्यकेलि-मवति यति अबुद्धिपूर्विका वृत्ति-र्न दुष्टा तत्र यद्यपि । तथापि योगजादृष्ट-महिम्ना सा न सम्भवेत्।।६।। पतिर्यविदरोद्भासिवीर्यः। हरहिमकरहारस्फारमन्दा निवृत्तमशुभाचारा-च्छुमाचारप्रवृत्तिमत् । रगङ्गा-रजतकलशशुभ्रा स्यात्तदीया यशःश्रीः॥६५॥ स्थादा चित्तमुदासीनं, सामायिकरतो मुनेः ॥७॥ 1-4-

·श्रीअध्या-
स्मोपनिषत्
प्रकरणम्
क्रियायोग-
शुद्धिनामा-
धिकारः।
॥ ७० ॥
।। ७५ ॥
विधयश्च निषेधाच, न त्वज्ञाननियन्त्रिताः। गुणवहुमान दे-नित्यस्मृत्या च सत्क्रिया ।
बालस्यैवागमे प्रोक्तो. नोरेशः पश्यकस्य यत्।।८॥ जातं न पातयेद्राव-मजातं जनयेदपि ।। १६ ।।
न च सामर्थ्ययोगस्य, युक्तं शास्त्रं नियामकम् । धायोपश्चमि के भावे, या क्रिया क्रियते तया ।
कल्पातीतस्य मर्यादा-प्यस्ति न झानिनः कचित् पतितसापि तद्भाव-प्रवृद्धिर्जायते पुनः ॥ १७॥
भावस्य सिससिद्धियां, यवाकिभित्करी क्रिया। गुणाद्धये ततः कुर्यात, कियामस्खलनाय वा।
ज्ञानमेव क्रियामुक्तं, राजयोगस्तदिष्यताम् ॥१०॥ एकं तु संयमस्थानं, जिनानामवतिष्ठते ॥ १८ ॥
मैवं नाकेवली पश्यो, नापूर्वकरणं विना । अज्ञाननाशकत्वेन, ननु मानं विशिष्यते ।
धर्मसन्यासयोगी चे-त्यन्यस्य नियता क्रिया॥११॥ न हि रखाबहिभ्रान्ति-गमने न निवर्तते ॥१९॥
स्थैर्याधानाय सिद्धम्या-सिद्धस्यानयनाय च । सत्यं क्रियागमप्रोक्ता, ज्ञानिनोऽप्यूपयुज्यते ।
भावस्यैव क्रिया शान्त-चित्तानामुपयुज्यते ॥१२॥ सवितादृष्टनाशार्थ, नामरोऽपि यदम्यघात् ॥२०॥
क्रियाविरहितं हन्त, ज्ञानमात्रमनथकम् । तम्डुलस्य यथा वर्म, यथा ताम्रस्य कालिका ।
गतिं विना पयज्ञोऽपि, नामोति पुरमीप्सितम्।१३। नश्यति क्रिपया पुत्र, पुरुषस्य तथा मलम् ॥२१॥
खानुकूलां क्रियां काले, ज्ञानपूर्णोऽप्यपेक्षते।
जीवस्य तण्डुलस्येव, मलं महबमप्पलम् ।
प्रदीपः स्वप्रकाशोऽपि, तैलपूर्त्यादिकं यथा॥१४॥ नश्यत्येव न सन्देह-स्तमाघमवान् भव ॥२०॥
बामभावं पुरस्कृत्य, येऽक्रिया व्यवहारतः । अविद्या च दिक्षा च, मवबीजं च वासना ।
वदने कालक्षेपं, विना ते इप्तिकाङ्गिणः ॥१५॥ सहजं च मलं चेति, पर्यायाः कर्मणः स्मृताः॥२॥

·श्रीअध्या-
मोपनिषत्
प्रकरणम्
क्रियायोग-
शुदिनामा-
धिकारः ।
।। ८० ॥
॥ ८० ॥
शानिनो नास्त्याहं वेद, मममात्कृतकर्मणः । तत्प्रारम्चेतराष्ट्र, ज्ञाननाश्यं यदीप्यते ।
शरीरपातः किं न खा-जीवनादृष्टनाशतः ॥२४॥ लायवेन विजातीय, तमाश्यं तत्प्रकल्प्यताम् ।३२
शरीग्मीश्वरस्येव, विनोऽप्यवतिष्ठते । इत्थं च ज्ञानिनो ज्ञान-नाश्यकर्मक्षये सति ।
अन्यादृष्टवशेनेति, कश्चिदाह तदक्षमम् ।। २५ ॥ क्रियैकनाश्यकर्माघ-क्षयार्थ सापि युज्यते ॥३३॥
शरीरं विदुषः शिप्या-घरष्टायदि तिष्ठति । सर्वकर्मक्षये ज्ञान-कर्मणोस्तत्समुषयः ।
सदाऽमहददृष्टेन, न नश्येदिति का प्रमा ॥२६॥ अन्योऽन्यप्रतिबन्धेन, तथा चोक्तं परैरपि ॥३४॥
न चोपादाननाशेऽपि, क्षणं कार्य यथेष्यते । न यावत्सममभ्यस्तो, ज्ञानसत्पुरुषक्रमौ ।
सार्किकैः स्थितिमत्तद्व-चिरं विद्वत्त स्थितिः।२७। एकोऽपि नैतयोस्तावत्, पुरुषस्येह सिध्यति ॥३५॥
निरुपादानकार्यस्य, क्षणं यत्तार्किकैः स्थितिः । यथा छामस्थि के ज्ञान-कर्मणी सहक(ग)त्वरे ।
नाशत्वन्तराभावा-दिष्टा न च स दुवचः ।।२८ क्षायिके अपि विझेये, तथैव मतिशालिमिः॥३६॥
अन्यादृष्टस्य तत्पात-प्रतिबन्धकतां नयेत् । सम्प्राप्तकेवलज्ञाना, अपि यजिनपुङ्गवाः ।
नियमाणोऽपि जीव्येत, शिष्यादृष्टयशाद्गुरुः।२९ क्रियां योगनिरोधारूयां, कृत्वा सिद्धयन्ति नान्यथा
स्वभावाग्निरुपादानं, यदि विद्वत्तनुस्थितिः। तेन ये क्रियया मुक्ता, ज्ञानमात्राभिमानिनः ।
तथापि कालनियमे, तत्र युक्तिन विद्यते ॥३०॥ ते भ्रष्टाज्ञानकर्मभ्यां, नास्तिका नात्र संशयः॥३८॥
उच्छालस्य तश्चिन्त्यं, मतं वेदान्तिनो पदः । झानोस्पति समुद्राव्य,कामादीनन्यदृष्टितः।
प्रारम्धादृष्टतः किन्तु, झेया विद्वत्तनुस्थितिः॥३१॥ अपहवानों कम्यो, नास्तिकैर्वचित जगत ॥३९॥

·भीअध्या-
स्मोपनिषद
प्रकरणम्
कियायोग-
शुदिनामा-
धिकारः।
॥ ८१॥
॥ ८१॥
मानस परिपाकादि, क्रियाऽसङ्गत्वमङ्गति ।
॥ अथ चतुर्थोऽधिकारः॥
न तु प्रयाति पार्थक्य, चन्दनादिवसौरमम्॥४०॥ ज्ञानक्रियाश्वययुक्तसाम्य-रथाविरुडः शिवमार्ग-
प्रीतिभक्तिचोऽसङ्ग-रनुष्ठानं चतुर्विधम् ।
| गामी । न ग्रामपूःकण्टकजारतीनां, जनोऽनुपान
यत्पर्योगिभिर्गीतं, तदित्थं युज्यतेऽखिलम्।।४१ ।
क इवार्तिमेति ॥१॥ आत्मप्रवृत्तावतिजागरूकः,
ज्ञाने चैत्र क्रियायां च, युगपद्विहितादरः ।
परप्रवृत्तौ पधिरान्धमूकः । सदा चिदानन्दपदोप-
द्रव्यभावविशुद्धः सन्, प्रयात्येव परं पदम्॥४२॥ योगी, लोकोत्तरं साम्यमुपैति योगी ॥ २ ॥ परी-
क्रियाज्ञानसंयोगविश्रान्तचित्ताः, समुद्भूतनिर्वा- पहैश्व प्रबलोपसर्ग-योगाचलत्येव न साम्ययुक्तः।
पंचारित्रवृत्ताः । नयोन्मेषनिर्णीतनिःशेषमावा-स्त- स्थैर्याद्विपर्यासमुपैति जातु, धमा न शैलेन च सि-
पासक्तिलम्पप्रसिद्धप्रभावाः ॥४३॥ भयक्रोधमा- धुनाथैः ॥३॥ इतस्ततो नारतिवरियोगा-दहीय
यामदानाननिठा-प्रमादोज्झिताः शुद्धमुद्रा मुनी- ' गच्छेद्यदि चितमूतः । साम्यैकसिद्धौषधमूर्छितः
द्राः। यशःश्रीसमालिङ्गिता वादिदन्ति-सयो- सन्. कल्याणसिद्धेर्न तदा विलम्बः ॥ ४ ॥ अन्त-
च्छेदहयक्षतुल्या जयन्ति ।। ४४ ।। निमनः समतासुखान्धी, वाझे सुखे नो रतिमेति
इति पण्डितभीनय विजयगणिशिष्यपडितश्रीपनविजयगणि- योगी । अटत्यटयां क इवार्थलुन्धो, गृहे समु-
सहोरोपाध्यायश्रीयशोविजयगणिविरचितेऽग्यात्मोपनिष- सर्पति कल्पाक्षे ॥५॥ यसिनविद्यापिवबाप-
प्रकरणे किगायोगादिनामा तृतीयोऽधिकारः ॥ ३ ॥ बस्तु-विस्तारजमान्तिरुपैति शान्तिम् । वर्मिधिः
देकार्णवनिप्तरङ्ग-खमावसाम्ये रमते सुदिः॥६॥

·श्रीअध्या- स्मोपनिषत् प्रकरणम् साम्ययोग शुद्धिनामा- धिकारः। || ८२ ।। ॥ ८२॥ शुद्धात्मतस्वप्रगुणा विमर्शः, स्पर्शाख्यसंवेदन- क्रियादेनिष्ठा प्रतिष्ठार्जनमात्र एव । वर्षेनुचिन्ता- मादधानाः । यदान्यबुद्धिं विनिवर्तयन्ति, तदा मणिकामकुम्भान्, करोत्यसौ काणकपर्दमूल्यान समन्वं प्रथनेऽवशिष्टम् ।। ७॥ विना समत्वं प्रस-1 १३ ॥ ब्रानी क्रियावान् विग्तस्तपस्वी, ध्यानी रन्ममत्वं, सामायिकं मायिकमेव मन्ये । आये स- च मौनी स्थिरदर्शनश्च । साधुर्गुणं तं लभते न मानां सति सद्गुणानां. शुद्धं हि तच्छुद्धनया वि- जातु, प्रामोति यं साम्यसमाधिनिष्ठः ॥ १४ ॥ दन्ति ॥८॥ निशान भोमन्दिररनदीप्र-ज्योतिभिरु- दुर्योधनेनाभिहितश्चुकोप, न, पाण्डवैयों न नुतो छोतितपूर्वमन्तः। विद्योतते तत्परमात्मतम्यम्,प्रम- जहर्ष । स्तुमो भदन्तं दमदन्तमन्तः-समत्ववन्तं त्वरे साम्यमणिप्रकाशे ॥९॥ एकां विवेकाकुरितां मुनिसत्तमं तम् ॥ १५ ॥ यो दयमानां मिथिला श्रिता यां, निर्वाणमापूर्भरतादिभूपाः । सेवर्जु- निरीक्ष्य, शक्रेण नुमोऽपि नमिः पुरी स्वाम् । न मार्गः समता मुनीना-मन्यस्तु तस्या निखिलः प्र. मेऽत्र किशिज्ज्वलतीति मेने, साम्येन तेनोरुयशो पश्चः ॥१०॥ अल्पेऽपि साधुन कषायवहा-वहाय | वितेने ॥१६॥ साम्यप्रसादास्तवपुर्ममत्वाः, सन्त्रा- विश्वासमुपैति भीतः । प्रवर्धमानः स दहेद् गुणौधं, धिकाः स्वं ध्रुवमेव मत्वा । न सेहिरेऽति किस साम्याम्मुरैर्यदि नापनीतः ॥ ११ ॥ प्रारब्धजा ती यन्त्र-निष्पीडिताः स्कन्धकसरिशिष्याः॥१७॥ झानवतां कषाया, आमासिका इत्यमिमानमात्रम् । लोकोत्तरं चारुचरित्रमेत-मेतार्यसापोः समः नाशो हि भावः प्रतिसङ्ख्यया यो, नामोधवत्सा- तासमाधेः। इदाप्यकुप्यम यदाचर्म-बदेऽपि मर्ध- म्यरतौ स तिष्ठेत् ॥१२॥ साम्यं विना यस तपः- न्ययमाप तापम् ॥१८॥ जग्वाल नान्तब सु(न) ·श्रीअध्या- त्मोपनिषत प्रकरणम् साम्ययोग- शुदिनामा- घिकारः। ॥ ८३ ॥ ॥८३ ॥ राधमेन, प्रोवालितेऽपि जलनेन मौली। मौलि ऐन्द्र श्रीमुखममेन, लीलालममिवाखिलम् ।। मुनीनां स न कैर्निषेव्यः, कृष्णानुजन्मा समता- सच्चिदानन्दपूर्णेन, पूर्ण जगदवेक्ष्यते ॥ १॥ मृतान्धिः ।। १९ ।। गङ्गाजले यो न जही सुरेण, पूर्णता या परोपाधेः, सा याचितकमण्डनम् । विद्धोऽपि शूले समतानुवेधम् । प्रयागतीर्थोदयक- या तु स्वाभाविकी सैव, जात्यरबविभानिमा।।२॥ न्मुनीनां, मान्यः स मरिस्तनुजोऽत्रिकायाः॥२०॥ अवास्तवी विकल्पैः स्यात्-पूर्णतान्धेरिवोमिमिः । स्त्रीभ्रूणगोब्राह्मणघातजात-पापादधःपातकृताभिमु- पूर्णानन्दस्तु भगवान्,स्ति मतोदधिमनिमः ॥१॥ ख्याः । दृढप्रहारिप्रमुखाः क्षणेन, माम्यावलम्बा- जागर्ति ज्ञानदृष्टिश्वेत्. तृष्णाकृष्णाहिजागुली। त्पदमुनमापुः ॥२१॥ अप्राप्तधर्माऽपि पुरादिमाई- पूर्णानन्दस्य तत्किस्याद्, दैन्यवृश्चिकवेदना।। ४ ।। न्माता शिवं यद्भगवत्यवाप । नामोति पारं वचसोऽ. पूर्यन्ते येन कृपणा-स्तदुपेक्ष्यैव पूर्णता । नुपाधिममाधिसाम्यस्य विजृम्भितं तत् ।२२॥ इति पूर्णानन्दसुधास्निग्धा, दृष्टिरेषा मनीषिणाम्।।५।। शुभमतिर्मत्वा साम्यप्रभावमनुत्तरं, य इह निरतो अपूर्णः पूर्णतामेति, पूर्यमाणम्तु हीयते । नित्यानन्दः कदापि न खिद्यते। विगलदखिलाविद्यः पूर्णानन्दरूभावोऽयं, जगदद्भुतदायकः ।। ६ ।। पूर्णस्वभावसमृद्धिमान्, स खलु लमते मावारीणां परस्वत्वकतोन्माया, भूनाथा न्यूनतेषिणः । जयेन यशःश्रियम् ॥२३।। इति तुर्योऽधिकारः॥ स्वस्वत्वमुखपूर्णस्य, न्यूनता न हरेरपि ॥ ७ ॥ कृष्णे पक्षे परिक्षीणे, शुक्ले च समुदश्चति । ॥ समाप्तमिदमध्यत्मोपनिषत्प्रकरणम् ॥ योत ते सकलाध्यक्षा, पूर्णानन्दविधोः कला ||८|| महोपाध्यायधीयशोविजयगणिप्रणीतं

·श्रीअध्या-
त्मोपनिषद
प्रकरणम्
द्वितीयंमम
ताष्टकम्
॥ ८४ ॥
॥८४||
प्रत्याहृत्येन्द्रियव्यूह, समाधाय मनो निजम् । वत्स किं चालस्वान्तो, प्रान्त्वा भ्रान्त्वा विषीदसि।
दधचिन्मात्रविश्रान्ति-मन इत्यभिधीयते ॥१॥ निधि स्वसभिधावेव, स्थिरता दर्शयिष्यति ॥९॥
यस्स झानसुधासिन्धौ, परब्रमणि ममता । शानदुग्धं विनश्येत, लोमविक्षोमकूर्चकैः ।
विषयान्तरसञ्चार-स्तस्य हालाहलोपमः ॥ २॥ अम्लद्रव्यादिवास्थैर्या-दिति मन्वा खिरो भव।।२।
स्वभावसुखमनस्य, जगत्तचावलोकिनः । अस्थिरे हृदये चित्रा, वारनेत्राकारगोपना।
कर्तृत्वं नान्यभावानां, साक्षित्वमवशिष्यते॥ ३ ॥ श्वल्या इव कल्याण-कारिणी न प्रकीर्तिता॥३॥
परब्रमणि मग्नस्य, श्लथा पौद्गलिकी कथा । अन्तर्गतं महाशल्य-मस्थैर्य यदि नोवृतम् ।
कामी चामीकरोन्मादाः, स्फारा दारादराः क चा४। क्रियौषधस्स को दोष-स्तदा गुणमयच्छतः॥४॥
तेजोलेश्याविवृद्धिर्या, साधोः पर्यायवृद्धितः । स्थिरता वाचनःकायै-र्येषामङ्गाङ्गितां गता।
भाषिता भगवत्यादौ,सेत्थम्भूतस्य युज्यते ॥५॥ योगिनः समशीलास्ते, प्रामेण्ये दिवा निशिा५।
झानमनस्य यच्छर्म, तद्वक्तुं नैव शक्यते । स्थैर्यरनप्रदीप-दीप्रः सङ्कल्पदीपजैः ।
नोपमेयं प्रियाश्लेष-नापि तचन्दनद्रवः ॥ ६ ॥ तद्विकल्पैरलं धूमै-रलंधमैस्तथाश्रवैः ॥ ६ ॥
शमचैत्यपुषो यस्य, विग्रुपोऽपि महाकथा । उदीरयिष्यसि स्वान्ता-दस्थैर्यपवनं यदि ।
किं स्तुमो शानपीयूपे, तत्र सर्वाङ्गममता ।। ७ ।। समावेधर्ममेघस्य, घटा विघटयिष्यसि ॥ ७ ॥
यस्य रष्टिः कृपादृष्टि-गिरः नमसुधाकिरः। चारित्रं स्थिरतारूप-मतः सिद्धेश्वपीष्यते ।
तसे नमः शुभमान-ध्यानममाय योपिने ॥ ८॥ यतन्तां पतयोऽवश्य-मस्सा एव प्रसिद्धये ॥ ८॥

·||ज्ञानसारः ॥ ८० ॥ अष्टक। ॥ ८५ ॥ अहं ममेति मन्त्रोऽयं, मोहस जगदाध्यकृत् । मजस्याः किलाझाने, विष्ठायामिव शूकरः । अयमेव हि नअपूर्वः, प्रतिमन्त्रोऽपि मोहजित्॥१॥ झानी निमजति ज्ञाने, मराल इव मानसे ॥१॥ शुद्धात्मद्रव्यमेवाहं, शुद्धझानं गुणो मम । निर्वाणपदमप्येकं, माष्यते यन्मुहुर्मुहुः । नान्योऽहं न ममान्ये चे-त्यदो मोहास्त्रमुल्वणम्।२।। तदेव ज्ञानमुत्कृष्टं, निर्वन्धो नास्ति भूयसा ॥२॥ यो न मुखति लग्नेषु, भावेष्वोदयिकादिषु । स्वमावलाभसंस्कार-कारणं ज्ञानमिष्यते । आकाशमिव पकेन, नासौ पापेन लिप्यते ॥ ३ ॥ ध्यान्ध्यमात्रमतस्त्वन्यत्, तथा चोक्तं महात्मना३ पश्यमेव परद्रव्य-नाटकं प्रतिपाटकम् । वादांश्च प्रतिवादांश्च, वन्दतोऽनिश्चितांस्तथा । भवचक्रपुरस्थोऽपि, नामूहः परिखिद्यते ॥ ४ ॥ तत्वान्तभव गच्छन्ति, तिलपीलकवद् गतौ ॥४॥ विकल्पचपकरात्मा, पीतमोहासवो बयम् । खग्यगुणपर्याय-चर्या वर्या परान्यथा । भवोचतालमुत्ताल-प्रपञ्चमधितिष्टति ॥ ५ ॥ इति दत्तात्मसन्तुष्टि-मुष्टिज्ञानस्थितिर्मुनेः ॥५॥ निर्मलं स्फटिकस्येव, सहज रूपमात्मनः । अस्ति चेद् ग्रन्थिमिद् ज्ञानं, किभित्रैस्तन्त्रयन्त्रणः अध्यस्तोपाधिसम्बन्धो, जडस्तत्र विमुपति ॥६॥ प्रदीपाः कोपयुज्यन्ते, तमोत्री दृष्टिरेव चेत् ॥६॥ अनारोपसुखं मोह-त्यागादनुभवमपि । मिथ्यात्वशैलपक्षच्छिद्, ज्ञानदम्मोलिशोमितः । आरोपप्रियलोकेषु, वक्तुमाथर्यवान् भवेन् ।.७॥ निर्भयः अवद्योगी, नन्दत्यानन्दनन्दने ॥ ७ ॥ यविदर्पणविन्यस्त-समस्ताचारचारुपीः । पीयपमसमुद्रोत्थं, रसायनयनौषधम् । क नाम स परद्रव्ये -ऽनुपयोगिनि मुबति ॥८॥ अनन्यापक्षमैश्वयं, झानमाहुर्मनीषिणः ॥ ८ ॥ :

·॥शानसार ॥८६ ॥ अष्टक॥ ॥८६॥ - विकल्पविषयोतीर्णः, स्वभावालम्बनः सदा । विमपि यदि संसारा-मोक्षप्राति पकाहसि। झानस परिपाको यः, स शमः परिकीर्तितः॥१॥ तदेन्द्रियजयं कतुं, स्फोरय स्फारपौरुषम्।। अनिच्छन् कर्मवैषम्यं, अक्षांशेन समं जगत् । श्रद्धास्तृष्णाजलापूर्ण-रालवालैः किलेन्द्रियः । आत्माभेदेन यः पश्ये-दसौ मोक्षंगमी शमी ॥२॥ मूर्छामतुच्छां यच्छन्ति, विकारविषपादपाः॥२॥ आरुरुधुर्मुनियोंगं, श्रयेद् बामक्रियामपि । सरित्सहस्रदुष्पूर-समुद्रोदरसोदरः । योगारूढः शमादेव, शुद्धयत्यन्तर्गतक्रियः॥३॥ तृप्तिमानेन्द्रिग्रामो, भव तृप्तोऽन्तरात्मना ॥ ३ ॥ ध्यानकृष्टदयानद्याः, शमपूरे प्रसर्पति । आत्मानं विषयैः पाश-भववासपराभुखम् । विकारतीरवृक्षाणां, मूलादुन्मूलनं भवेत् ॥ ४ ॥ इन्द्रियाणि नियनन्ति, मोहराजस्य किङ्कराः॥४॥ झानध्यानतपःशील-सम्यक्त्वसहितोऽप्यहो । गिरिमृत्स्वां धनं पश्यन्, धावतीन्द्रियमोहितः । तं नाप्नोति गुणं साधु-यं प्राप्नोति शमान्वितः।५। अनादिनिधनं ज्ञानं, धनं पार्थे न पश्यति ॥५॥ स्वयम्भूरमणस्पद्धिं-वर्द्धिष्णुसमतारसः । पुरः पुरः स्फुरत्तृष्णा-मृगतृष्णानुकारिषु । मनिर्येनोपमीयेत, कोऽपि नासौ घराचरे ॥ ६ ॥ इन्द्रियार्थेषु धापन्ति, त्यक्त्वाशानामृतं जराः॥६॥ शमसूक्तसुधासिक्तं. येषां नक्तंदिनं मनः । पतङ्गभृजमीनेम-सारना यान्ति दुर्दशाम् । कदापि ते न दमन्ते, रागोरगविषोमिमिः॥७॥ एकैकेन्द्रियदोपायेद्, दुष्टस्तैः किं न पश्चमि/७॥ गर्जनानगजोत्तुङ्गा, रङ्गध्यानतुरङ्गमाः। विवेकद्विपार्यकैः, समाधिधनतस्करः । जयन्ति मुनिराजस्य, शमसाम्राज्यसम्पदः॥ ८॥ इन्द्रियैर्न जितो योऽसौ, धीराणां धुरि गम्यते।

·॥ज्ञानसारः ॥८७॥ अष्टक॥ ॥ ८७ ॥ संयमात्मा श्रये शुदो-पयोगं पितरं निजम् मानी क्रियापरः शान्तो, मावितात्मा जितेन्द्रियः। धृतिमम्बाश पितरौ, तन्मां विसजतं भुवम् ॥१॥ स्वयं तीनों भवाम्मोधेः, परास्तारयितुं क्षमः ॥१॥ युष्माकं सगमोऽनादि-पन्धषोऽनियतात्मनाम् । क्रियाविरहितं हन्त, मानमात्रमनर्थकम् । ध्रुषेकरूपान् शीलादि-पन्धूनित्यधुना श्रये ॥२॥ गतिं विना पथसोऽपि, नामोति पुरमीप्सितम्।।२।। कान्ता मे समतेवैका, ज्ञातयो मे समक्रियाः । खानुकूला क्रियां काले, ज्ञानपूर्णोप्यपेक्षते । पासवर्गमिति त्यक्त्वा, धर्मसन्न्यासवान् भवेत्॥३॥ प्रदीपः स्वप्रकाशोऽपि, तैलपूर्त्यादिकं यथा॥३॥ धर्मास्त्याज्याः मुसङ्गोत्थाः, थायोपमिका अपि। मायभावं पुरस्कृत्य, ये क्रियाव्यवहारतः । प्राप्य चन्दनगन्धाम, धर्मसन्यासमुत्तमम् ॥४॥ वदने कवलक्षेपं, विना ते वृप्तिकाशिणः । ४ ॥ गुरुत्वं स्वस्थ नोदेति. शिक्षासात्म्येन यावता। गुणवबहुमानादे-नित्यस्मृत्या च सक्रिया। आत्मतमप्रकाशेन, तावत् सेव्यो गुरूत्तमः ॥५॥ जातं न पातयेद्राव-मजातञ्जनयेदपि ॥ ५ ॥ झानाचारादयोऽपीष्टाः, शुद्धस्वस्वपदावधि । क्षायोपश्चमिके भावे, या क्रिया क्रियते तया । निर्विकल्पे पुनस्त्यागे, न विकल्पो न वा (च)क्रिया पतितस्यापि तद्भाव-प्रवृद्धिर्जायते पुनः ॥ ६ ॥ योगसन्न्यासतस्त्यागी, योगानप्यखिलांस्त्यजेत्। गुणवृद्धथै ततः कुर्यात्, क्रियामस्खलनाय वा। इत्येवं निर्गुणं प्रम, परोकमुपपद्यते ॥ ७ ॥ एकं तु संयमखानं, जिनानामवतिष्ठते ॥७॥ वस्तुतस्तु गुणैः पूर्ण-मनन्तेर्मासते स्वतः। वचोऽनुष्ठानतोऽसङ्ग-क्रिया सङ्गतिमङ्गति । रूपं त्वक्त्वात्मनः सामो-निरभ्रस विषोरिया।८॥ सेयं ज्ञानक्रियाभेद-भूमिरान दपिच्छला !! ८ ॥

·॥ज्ञानसार
॥ ८८॥
अष्टक॥
॥८८॥
पीत्वा ज्ञानामृतं मुक्त्वा, क्रियासुरलताफलम्। संसारे निवसन स्वार्थ-सज्जः कालवेश्मनि ।
साम्यताम्बूलमास्वाद्य, वप्तिं याति परां मुनिः॥१॥ लिप्यते निखिलोलोको, शानसिद्धो न लिप्यते।।
खगुणैरेव वृप्तिथे-दाकालमविनश्वरी । नाहं पुद्गलमावानां, कर्ता कारयिताऽपि न(च)।
मानिनो विषयैः किं तै-यैर्भवेत् तृप्तिरित्वरी॥२॥ नानुमन्तापि चेत्यात्म-ज्ञानवान् लिप्यते कयम्
या शान्तैकरसास्वादा-द्भवेत् तृप्तिरतीन्द्रिया। लिप्यते पुद्गलस्कन्धो, न लिप्ये पुयलैरहम् ।
सा न जिड्वेन्द्रियद्वारा, षड्रसास्वादनादपि॥३॥ चित्रव्योमाञ्जनेनेष, ध्यायमिति न लिप्यते॥३॥
संसारे स्वप्नवन्मिथ्या, तृप्तिः स्यादाभिमानिकी । लिप्तता ज्ञानसम्पात-प्रतिषाताय केवलम् ।
तथ्या तु भ्रान्तिशून्यस्य, सात्मवीर्यविपाककृत्॥४॥ निर्लेपज्ञानमनस्य, क्रिया सर्वोपयुज्यते ॥ ४ ॥
पुद्गलैः पुद्गलास्तृप्ति, यान्त्यात्मा पुनरात्मना। तपःश्रुतादिना मत्तः, क्रियावानपि लिप्यते ।
परतृप्तिसमारोपो, ज्ञानिनस्तन्न युज्यते ॥ ५ ॥ भावनाज्ञानसम्पमो, निष्क्रियोऽपि न लिप्यते॥५॥
मधुराज्यमहाशाका-प्राझे बाये च गोरसात् । अलिप्तो निश्चयेनात्मा, लिप्तश्च व्यवहारतः।
परब्रमणि वृप्तिर्या-जनास्तां जानतेऽपि न ६॥ शुख्यत्यलिमयाज्ञानी, क्रियावान् लिप्तया शा।६।
विषयोमिविषोद्गारः, स्पादहप्तस्य पुद्गलः । ज्ञानक्रियासमावेशः, सइवोन्मीलने यो।
मानतमस्य तु ध्यान-सुधोद्गारपरम्परा ॥ ७॥ भूमिकामेदतस्त्वत्र, भवेदेकैकमुख्यता॥ ७ ॥
सुखिनो विषयाऽतृप्ता, नेन्द्रोपेन्द्रादयोऽप्यहो । सज्ञानं यदनुष्ठानं, न लिप्तं दोषपक्तः ।
भिक्षुरेकः सुखी लोके, ज्ञानतातो निरञ्जनः ॥८॥ शुदबुद्धखमावाय, तस्मै भगवते नमः ॥ ८ ॥

·॥झानसार
॥ ८९ ॥
अष्टक॥
॥ ८॥
खभावलाभात् किमपि, प्राप्तव्यं नावशिष्यते मन्यते यो जगसत्वं, स मुनिः परिकीर्तितः ।
इत्यात्मैश्वर्यसम्पमो, निःस्पृहो जायते मुनिः॥१॥ सम्यक्त्वमेव तन्मौनं, मौनं सम्यक्त्वमेव च ॥१॥
संयोजितकरः के के, प्रार्थ्यन्ते न स्पृहावहैः । आत्मात्मन्येव यच्छुद्धं, जानात्यात्मानमात्मना ।
अमात्रज्ञानपात्रस्य, निःस्पृहस्य तृणं जगत् ॥ २ ॥ सेयं रनत्रये शप्ति-रुच्याचारकता मुनेः ॥ २ ॥
छिन्दन्ति शानदात्रेण, स्पृहाविषलतां बुधाः । चारित्रमात्मचरणाद् , ज्ञानं वा दर्शनं मुनेः ।
मुखशोषं च मूर्छाश्च, दैन्यं यच्छति यत्फलम्।३। शुद्धज्ञाननये साध्यं, क्रियालाभात् क्रियानये ।।३।।
निष्काशनीया विदुषा, स्पृहा चित्तगृहाद् बहिः । यतः प्रवृत्तिन मणौ, लभ्यते वा न तत्फलम् ।
अनात्मरतिचाण्डाली-सङ्गमङ्गीकरोति या ॥ ४ ॥ अतात्विकी मणिशप्ति-मणिश्रद्धा च सा यथा।'४॥
स्पृहावन्तो विलोक्यन्ते, लघवस्तुणतूलवत् । तथा यतो न शुद्धात्म-स्वभावाचरणं भवेत् ।
महाश्चर्य तथाप्येते, मजन्ति भववारिधी ॥५॥ फलं दोषनिवृत्तिर्वा, न तद् ज्ञानं न दर्शनम्।।५।।
गौरवं पौरवन्धत्वात्, प्रकृष्टत्वं प्रतिष्ठया । यथा शोफस्य पुष्टत्वं, यथा वा वध्यमण्डनम् ।
ख्यातिं जातिगुणात्स्वस्य, प्रादुष्कुर्याम निःस्पृहः।६। तथा जानन्भवोन्माद-मात्मतृप्तो मुनिर्भवेत् ।।६।।
भूशय्या भैक्षमशनं, जीर्ण वासो वनं गृहम् । सुलभ वागनुश्चारं, मौनमेकेन्द्रियेष्वपि ।
तथापि निःस्पृहस्साहो, चक्रिणोऽप्यधिकं सुखम्। पुद्गछेवप्रवृत्तिस्तु, योगानां मौनमुत्तमम् ।।७।।
परस्पृहा महादुःखं, निःस्पृहत्वं महासुखं । ज्योतिर्मयीव दीपस्स, क्रिया सर्वापि चिन्मयी।
एतदुक्तं समासेन, लक्षणं सुखदुःखयोः ॥ ८॥ यस्यानन्यखमावस्य, तस्य मौनमनुचरम् ॥ ८ ॥

·शानसार॥ ॥९॥ अष्टक॥ ॥९०॥ नित्याच्यात्मताख्याति-रनित्याशुच्यनात्मसु । कर्म जीवं च संश्लिष्टं, सर्वदा धीरनीरवत् । अविद्या तत्वधीविद्या, योगाचार्यैः प्रकीर्तिता॥१॥ विमिनीकुरुते योऽसौ, मनिहंसो विवेकवान्।।१॥ यः पश्यनित्यमात्मान-मनित्यं परसङ्गमम् । देहात्मायविवेकोऽयं, सर्वदा सुलभो भवे छलं लन्धुं न शक्नोति, तस्य मोहमलिम्लुचः॥२॥ भवकोव्यापि तनेद-विवेकस्त्वतिदुर्लभः ॥ २ ॥ तरङ्गतरला लक्ष्मी-मायुर्वायुवदस्थिरम् । शुद्धेऽपि व्योम्नि तिमिराद्, रेखामिर्मिश्रता यथा। अदमधीरनुध्याये-दम्रवद्रगुरं वपुः ॥ ३॥ विकारैर्मिश्रता भाति, तथात्मन्यविवेकतः ॥ ३ ॥ शुचीन्यप्यशुचीकर्नु, समर्थेऽशुचिसम्भवे । यथा योधैः कृतं युद्ध. स्वामिन्येवोपचर्यते । देहे जलादिना शौच-भ्रमो मूढस्य दारुणः ॥४॥ शुद्धात्मन्यविवेकेन, कर्मस्कन्धोर्जितं तथा ॥४॥ यः स्नात्वा समताकुण्डे, हित्वा कश्मलजं मलम् । इष्टकायपि हि स्वर्ण, पीतोन्मत्तो यथेक्षते । पुनर्न याति मालिन्यं, सोऽन्तरात्मा परः शुचिः५ आत्मा मेदभ्रमस्तद्-देहादावविवेकिनः ॥ ५ ॥ आत्मबोधो नवः पाशो, देहगेहधनादिषु । इच्छमपरमान भावान्, विवेकाः पतत्ययः । यः क्षिप्तोऽस्यात्मना तेषु, स्वस्थ बन्धाय जायतो६। परमं भावमन्विच्छ-आविवेके निमज्जति ॥ ६ ॥ मिथो युक्तपदार्थाना-मसङ्कमचमक्रिया । आत्मन्येवात्मनः कुर्यात्, यः षट्कारकसङ्गतिम् । चिन्मात्रपरिणामेन, विदुषवानुभूयते ॥ ७ ॥ काविवेकज्वरसास, वैषम्यं जहमखनात् ॥ ७॥ अविद्यातिमिरध्वंसे, हशा विद्याञ्जनस्पृशा । संयमानं विवेकेन, शाणेनोलेजितं मुनेः । पश्यन्ति परमात्मान-मात्मन्येव हि योगिनः॥८॥ धृतिधारोल्वणं कर्म-अनुच्छेदक्षम भवेत् ॥ ८!!

·॥ज्ञानसार ॥ ९१ ॥ अष्टका। ॥२१॥ स्वीयतामनुपालम्भ, मध्यस्थेनान्तरात्मना । यस नास्ति परापेक्षा, स्वभावाद्वैतगामिनः । कुतर्ककर्करक्षेपै-स्त्यज्यतां बालचापलम् ॥ १॥ तस किं न भयम्रान्ति-क्लान्तिसन्तानतानवम्।। मनोवत्सो युक्तिगवी, मध्यवस्थानुधावति । मवसौख्येन किं भूरि-भयज्वलनमसनां । तामाकर्षति पुच्छेन, तुच्छाग्रहमनःकपिः ॥ २ ॥ सदा भयोजिमतं शानं, सुखमेव विशिष्यते ॥२॥ नयेषु स्वार्थसत्येषु, भोगेषु परचालने । न गोप्पं स्वापि नारोप्यं, हेयं देयं च न क्वचित्। समशीलं मनो यस्य, स मध्यस्थो महासनिः॥३॥ स्व मयेन मुनेः स्पेयं, शेयं झानेन पश्यतः॥३॥ खखकर्मकृतावेशाः, स्वस्वकर्मभुजो नराः । एकं ब्रह्मास्त्रमादाय, निनन् मोहचमं मुनिः । न रागं नापि च द्वेषं, मध्यस्थस्तेषु गच्छति ॥४॥ विमेति नैव सग्राम-शीर्षस्थ इत्र नागराट् ।।४।। मनः खाद् व्यापृतं यावत्, परदोषगुणग्रहे । मयुरी ज्ञानदृष्टिश्चेत्, प्रसर्पति मनोवने । कार्य ब्यग्रं वरं तावन, मध्यस्थेनात्मभावने ॥५॥ वेष्टनं भयसाणां, न तदानन्दचन्दने ॥५॥ विमिमा अपि पन्थानः, समुद्रं सरितामिव । कृतमोहाखवैफल्यं, ज्ञानवर्म विमतिं यः। मध्यसानां परं प्रम, प्राप्नुवन्त्येकमक्षयम् ॥६॥ क मीस्तस्य क्व वा भाः, कर्मसङ्करकेलिपु॥६॥ खागमं रागमात्रेण, द्वेषमात्रात्परागमम् । तूलवल्लघवो मूडा, भ्रमन्त्यभ्रे भयानिलैः । न आयामस्त्यजामो वा, किन्तु मध्यस्खया स्थानिक रोमापि तैनि-गरिष्ठानां तु कम्पते ॥ ७॥ मध्यखया रशा सर्व-पुनर्गन्धकादिषु । चिचे परिणतं यस्य, चारित्रमतोमयम् । चारिसञ्जीवनीचार-न्यायादाशामहे हितम् ॥८॥ अखण्डज्ञानराज्यख, तस साघोः कुतो भयम्।।८।।

·॥शानसार ॥१२॥ अष्टक॥ ॥१२॥ मुर्यदि न पूर्णोऽसि, कृतमात्ममशंसया । रूपे रूपवती रष्टि-मष्टा रूपं विमुखति । गुपैरेवासि पुर्णत्, कसमात्मप्रशंसया ॥१॥ मजत्यात्मनि नीरूपे, तस्वदृष्टिस्त्वरूपिणी ॥१॥ श्रेयोद्रुमख मूलानि, खोत्कर्षाम्भःप्रवाहतः । भ्रमवाटी बहिर्रष्टि-भ्रमच्छाया सदीक्षणम् । पुण्यानि प्रकटीकुर्वन्, फलं किं समवाप्स्यसि।।२॥ अमान्तस्तस्वदृष्टिस्तु, नास्यां शेते सुखाशया ॥२॥ आलम्बिता हिताय स्युः, परैः : स्वगुणरश्मयः। प्रामारामादि मोहाय, यदृष्टं पाण्या इशा। अहो खयं गृहीतास्तु, पातयन्ति मवोदधौ ॥३॥ तत्वदृष्ट्या सदेवान्त-नीतं वैराग्यसम्पदे ॥३॥ उच्चत्वरष्टिदोषोत्थ-स्वोत्कर्षज्वरशान्तिकम् । पाणदृष्टेः सुधासार-घटिता भाति सुन्दरी। पूर्वपुरुषसिंहेभ्यो, भृशं नीचत्वभावनम् ॥ ४॥ तश्वदृष्टेस्तु सा साक्षा-दिमत्रपिठरोदरी ॥ ४ ॥ शरीररूपलावण्य-प्रामारामधनादिभिः । लावण्यलहरीपुण्यं, वपुः पश्यति वामह । उत्कर्षः परपर्यायै-चिदानन्दघनस्य कः ॥५॥ तस्वदृष्टिः श्वकाकानां, मक्ष्यं कृमिकुलाकुलम्॥५॥ शुद्धाः प्रत्यात्मसाम्येन, पर्यायाः परिभाविताः । गजाश्वर्भूपभवनं, विसयाय पहिशः। अशुद्धायापकृष्टत्वान्, नोत्कर्षाय महामुनेः ॥६॥ तत्रामवनात्कोऽपि, मेदस्तवमस्तु न॥ ६ ॥ शोमं गच्छन् समुद्रोऽपि, स्वोत्कर्षपवनेरितः । मसना केशलोचेन, वपुर्घतमलेन वा। गुणौषान् मुपदीकृत्य, विनाशयसि किं मुषा।।७। महान्तं बामग् वेत्ति, चित्साम्राज्ये न तत्वविद निरपेक्षानवच्छिना-नन्तचिन्मात्रमर्वयः । न विकाराय विश्वस्यो-पकारायव निर्मिताः । योगिनो गलितोत्कर्षा-पकर्षानल्पकल्पनाः ॥८॥ स्फुरत्कारुण्यपीयूप-दृष्टयस्त स्वरष्टयः ॥ ८॥ -

·ज्ञानसार
॥९३ ॥
अष्टक।
॥०.३ ।।
पामरष्टिप्रचारेषु, मुद्रितेषु महात्मनः । दुःखं प्राप्य न दीनः स्यात्, सुखं प्राप्य च विमितः
अन्तरेषावमासन्ते, स्फुटाः सर्वाः समृदयः॥१॥ मुनिः कर्मविपाकस्य, जानन परवशं जगत् ॥ १॥
समाधिर्नन्दनं धैर्य, दुम्मोलिः समता शची। येषां भ्रमणमात्रेण, मज्यन्ते पर्वता अपि ।
शानं महाविमानं च, पासवश्रीरियं मुनेः ॥ २ ॥ तेरहो कर्मवैषम्ये, भूपौर्भिक्षाऽपि नाप्यते ॥२॥
विस्तारितक्रियाज्ञान-चर्मच्छम्रो निवारयन् । | जातिचातुर्यहीनोऽपि, कर्मण्यम्युदयावहे ।
मोहम्लेच्छमहावृष्टि, चक्रवर्ती न किं मुनिः ॥३॥ क्षणाटकोऽपि राजा स्या-छत्रच्छादिगन्तरः।।३।
नवब्रह्मसुधाकृण्ड-निष्ठाधिष्ठायको मुनिः।
विषमा कर्मणः सृष्टि-सृष्टा करमपृष्ठवत् ।
नागलोकेशवद् माति. क्षमां रक्षन् प्रयत्नतः॥४॥ जात्यादिभूतिवैषम्यात्, का रतिस्तत्र योगिनः॥४॥
मुनिरध्यात्मकैलास-विवेकपमस्थितः । आरूढा प्रशमणि, श्रुत केवलिनोऽपि च ।
शोभते विरतिबप्ति-गंगागौरीयुतः शिवः ।।५।। प्राम्यन्तेऽनन्तसंमार-महो दुष्टेन कर्मणा ॥ ५ ।।
ज्ञानदर्शनचन्द्रार्क-नेत्रस्य नरकच्छिदः । अर्वाक सर्वापि मामयी, श्रान्तेव परितिष्ठति ।
सुखसागरमनस्य, किं न्यूनं योगिनो हरेः ॥६॥ विपाकः कर्मणः कार्य-पर्यन्तमनुधावति ॥ ६ ॥
या सृष्टिमणो पापा, पावापेक्षावलम्बिनी। असावचग्मावते, धर्म हरति पश्यत्तः ।
मुनेः परानपेक्षान्त-र्गुणसृष्टिस्ततोऽधिका ॥७॥ चरमारर्तिसाधोस्तु, छलमन्त्रिप्य (व्यति॥७॥
रत्नसिभिः पवित्रा या, श्रोतोभिरिव जान्हवी । साम्यं विमति यः कर्म-विपाकं हदि चिन्तयन् ।
सिद्धयोगस साप्यर्ह-स्पदवी न दवीयसी ॥ ८ ॥ स एव स्वाचिदानन्द-मकरन्दमधुवतः ॥ ८॥

·।वानसार ॥१४॥ अष्टक॥ ॥१४॥ यस गम्भीरमध्यस्या-ज्ञानवब्रमयं तलम् । प्रातः पठं गुणसानं, भवदुर्गाद्रिलपनम् । रद्धा व्यसनशैलौषैः, पन्यानो यत्र दुर्गमाः॥१॥ लोकसंज्ञारतो न सा-मुनिलोंकोचरखितिः ॥१॥ पातालकलशा यत्र, मृतास्तृष्णामहानिलैः । यथा चिन्तामणि दचे, बठरो बदरीफलैः। कपायाचित्तसंकल्प-बेलाइद्धिं वित-वते ॥ २॥ हा हा जहाति सदम, तथैव जनरञ्जनैः ॥२॥ मरौर्वामिचलत्यन्त-यत्र स्ने इन्धनः सदा । लोकसंज्ञामहानद्या-मनुश्रोतोऽनुगान के। यो धोररोगशोकादि-मत्स्य कच्छपसालः ॥ २॥ प्रतिश्रोतोऽनुगस्त्वेको, राजहंसो महासनिः ॥३॥ दुद्धिमत्सरद्रोह-विद्युतिगर्जितैः । लोकमालम्य कर्तम्य, कृतं बहुमिरेव चेत् । यत्र सांग्यात्रिका लोकाः, पतन्त्युत्पानमकटे ॥४॥ तदा मिध्यादृशां धर्मो, न त्याज्यः स्यात्कदाचन शानी तमाद मवाम्भोधे-नित्योद्विग्नोऽतिदारुणात्। श्रेयोऽथिनो हि भूयांसो, लोके लोकोत्तरे च न । तस्य सन्तरणोपायं, सर्वयत्नेन कासति ॥ ५ ॥ स्तोका हि रत्नवणिजः, स्तोकाब स्वात्मसाधकाः॥५॥ तैलपात्रधरो य-द्राधावेधोधतो यथा । लोकसंज्ञाहता हन्त, नीचैर्गमनदर्शनैः :। क्रियास्वनन्यचित्तः स्याद, भवभीतस्तथा मुनिः।।६।। शंसयन्ति स्वसत्याग(स्याग)मर्मघातमहाव्यथाम्। विपं विपस्य वन्हेश्व, वन्हिरेव यदौषधम् । आत्मसाक्षिकसद्धर्म-सिद्धौ कि लोकयात्रया। तत्सत्यं भवमीताना-मुपसंगऽपि यम भीः ॥७॥ तत्र प्रसमचन्द्र थ, भरतम निदर्शनम् ॥ ७ ॥ स्थेयं भवभयादेव, व्यवहारे मुनिब्रजेत् । लोकसंझोजिमतः साधुः, परनमसमाधिमान् । खात्मारामसमाधौ त, तदप्यन्तनिमन्जति ॥ ८॥ सुखमास्ते गतद्रोह-ममतामत्सरज्वरः ॥ ८ ॥ ..

·सानमार
।। ९५ ।।
अटका)
॥१५॥
धर्मचक्षुर्धतः सर्वे, देवाश्चावधिचक्षुषः । न परावर्तते राशे-क्रितां जातु नोजाति ।
सर्वतश्वशुपः सिद्धाः, साघवः शाखचक्षुषः । परिमंहग्रहः कोऽयं, विडम्बितजगत्त्रयः ॥१॥
पुरः स्थितानिवोधि-स्तिर्यगलोकविवर्तिनः । परिग्रहप्रहावेशाद्-दुर्भाषितरजःकिराम् ।
सर्वान् भागनवेक्षन्ने, ज्ञानिनः शास्त्रचक्षुपा।२।। श्रूयन्ते विकताः किं न, प्रलापा लिङ्गिनामपि।।२।।
शासनात् त्राणशक्तेश्च, बुधैः शास्त्रं निरुच्यते ।
यस्त्यक्त्वा तृणवद्वाप-मान्तरं च परिग्रहम् ।
वचनं वीतरागस्य, तत्तु नान्यस्य कस्यचित् ॥३॥ उदास्ते तत्पदाम्भोज, पर्युपास्ते जगत्रयी ॥३॥
शासे पुरस्कृते तस्माद्, वीतरागः पुरस्कृतः । चित्तेऽन्तग्रन्थगहने, पहिनिम्रन्थता वृथा ।
पुरस्कृत पुनस्तस्मिन्, नियमान मर्वसिद्धयः ॥४॥ त्यागान्कञ्चकमात्रस्य, भुजगो न हि निर्विषः।४।
अदृष्टार्थेऽनुधावन्तः, शाखदीपं विना जडाः । त्यक्ते परिग्रहे साधोः, प्रयाति मकलं रजः ।
प्राप्नुवन्ति परं खद. प्रस्बलन्तः पदे पदे ।। ५ । पालित्यागे क्षणादेव, सग्मः सलिलं यथा ॥५॥
शुद्धोञ्चाद्यपि शाखाझा-निरपेक्षस्य नो हितम् । त्यक्तपुत्रकलत्रस्य, मुमुक्तस्य योगिनः ।
मौतहन्तुर्यथा तस्य, पदस्पर्शनिवारणम् ॥ ६ ॥ चिन्मात्रप्रतिबद्धस्य, का पुद्गलनियन्त्रणा ॥६॥
अज्ञानाहिमहामन्त्रं, स्वाच्छन्यज्वालधनम् । चिन्मात्रदीपको गच्छेन्, निर्वातस्थानसनिमः।
धर्माराममुधाकुल्यां, शासमाहुमहर्षयः ॥ ७ ॥ निष्परिग्रहतास्थ्य, धर्मोपकरणेरपि ।। ७ ।।
शखोक्ताचारकर्ता च, शास्त्रज्ञः शानदेशकः । मूर्छाछनधियां सर्व, जगदेव परिग्रहः ।
प्रखकर महायोगी, प्राप्नोति परमं पदम् ॥८॥ मूर्छया रहितानान्तु, जगदेवापरिग्रहः ॥ ८ ॥

·॥ज्ञानसार
अष्टक॥
सम्वेव दिनरात्रियां, केवलश्रुतयोः पृथक। मोक्षण योजनायोगः, सर्वोऽप्याचार इष्यते ।
बुधरनुभयो दृष्टः, केवलारुिणोदयः ॥ १॥ विशिष्य स्थानवा-सम्मनकाम्यगोचरैः ॥१॥
व्यापारः सर्वशास्त्राणाम्, दिक्प्रदर्शनमेव हि । कर्मयोग द्वयं तत्र, ज्ञानयोगं अयं विदुः।
पारं तु प्रापयत्येको-ऽनुभवो भववारिधः ॥ २॥ विरतेप्वेष नियमाद्, पीजमा परेप्वपि ॥२॥
अतीन्द्रिय परं ब्रम, विशुद्धानुभवं विना । कृपानिर्वेदसंवेग-प्रशमोत्पत्तिकारिणः ।
शास्त्रयुक्तिशतेनाऽपि, न गम्यं यद् पुधा जगुः ।३। मेदाः प्रत्येकमत्रेच्छा-प्रवृत्तिस्थिरसिद्धयः ॥३॥
झायेरन् हेतुवादेन, पदार्था यद्यतीन्द्रियाः । इच्छा तद्वत्कथाप्रीतिः, प्रवृत्तिः पालनं परम् ।
कालेनैतावता प्राज्ञैः, कृतः स्यासेषु निश्चयः।।४॥ स्थर्य बाधकमीहानिः, मिद्धिरन्यार्थसाधनम् ॥४॥
के न कल्पनादी, शास्त्रक्षीरानगाहिनी। अर्थालम्पनयोश्चैत्य-वन्दनादौ विमावनम् ।
विरलास्तद्रसास्वाद-विदोऽनुभव जिहया ॥५॥ श्रेयसे योगिनः स्थान-वर्णयोर्यन एव च ।
पश्यतु बम निर्द्वन्द्वं, निर्द्वन्द्वानुमवं विना । आलम्बनमिह ज्ञेयं, द्विविधं रूप्यपि च ।
कथं लिपीमयी दृष्टिः-वायी वा मनोमयी॥६॥ अरुपिगुणसायुज्य--योगोनालम्बनं परम् ॥ ६ ॥
न सुषुप्तिरमोहत्वा-मापि च स्वापजागरौ । प्रीतिमक्तिवचोऽसङ्गः, स्थानाद्यपि चतुर्विधम् ।
कल्पनाशिल्पविश्रान्ते-स्तु/वानुभवो(वे)दशा॥७॥ तस्मादयोगयोगाप्ति- मोक्षयोगः क्रमाद् भवेत्।७।
अधिगत्याखिलं शन्द-प्रम शाहशा मुनिः । स्थानाधयोगिनस्तीर्थो-च्छेदापालम्पनादपि ।
स्वसंवेद्यं परं ब्रह्मा-नुभवेनाधिगच्छति ॥ ८॥ सत्रदाने महादोष, इत्याचार्याः प्रचक्षते ॥ ८॥

·ज्ञानसार ॥९७॥ अष्टका ॥२७॥ यः कर्म हुतवान् दीप्ते, ब्रह्मानौ ध्यानध्याय्यया दयाम्भसा कृतस्नानः, सन्तोषशुभवस्त्रभृत् । स निधितन यागेन, नियागप्रतिपत्तिमान्॥१॥ विवेकतिलकराजी, भावनापावनाशयः ॥ १ ॥ पापध्वंसिनि निकामे, ज्ञानयज्ञे रतो भव । मक्तिप्रदानघुसगो-मिश्रपाटीरजद्रवैः । सावधैः कर्मयझैः किं, श्रुतिकामनयाविलैः ॥२॥ नवनमा(ब)गतो देवं, शुरमात्मानमर्चय ।। २ ॥ वेदोक्तत्वान्मनःशुद्धया, कर्मयज्ञोऽपि योगिनः । क्षमापुष्पसज धर्म-युग्मक्षौमदयं तथा । ब्रह्मयज्ञ इतीच्छन्तः, श्येनयागं त्यजन्ति किम्॥३॥ ध्यानामरणसारं च, तदने विनिवेशय ॥ ३ ॥ ब्रह्मयज्ञं परं कर्म, गृहस्थस्याधिकारिणः । मदखानमिदात्यागे-लिखाग्रे चाष्टमङ्गलीम् । पूजादि वीतरागस, ज्ञानमेव तु योगिनः॥ ४॥ ज्ञानाग्नौ शुभसङ्कल्प-काकतुण्डं च धूपय ॥४॥ मिनोदेशेन विहितं, कर्म कर्मक्षयाक्षमम् । प्रागधर्मलवणोचार, धर्मसन्न्यासवन्हिना । क्लसमिनाधिकार घ, पुरेष्टयादिवदिष्यताम्।। कुर्वन् पूरय सामर्थ्य-राजनीराजनाविधिम् ॥५॥ ब्रमार्पणमपि प्रम-यनान्तर्भावसाधनम् । स्फूरन् मङ्गलदीपं च, स्थापयानुभवं पुरः । अमाग्नौ कर्मणो युक्तं, स्वकृतत्त्वस्मये हुते॥६॥ योगनृत्यपरस्तौर्य-त्रिकसंयमवान्भव ॥ ६ ॥ ब्रमण्यपितसर्वस्वो, प्रमहग् ब्रमसाधनः । उल्लसन्मनसः सत्य-घण्टा वादयतस्तव । महणा जुहदप्रस, ब्रमणि ब्रमगतिमान् ॥ ७॥ मावपूजारतस्पेत्यं, करकोरे महोदयः ॥ ७ ॥ प्रमाभ्ययननिष्ठावान्, परब्रमसमाहितः । द्रव्यपूजोषिता मेदो-पासना गृहमेधिनाम् । मामलो लिप्यते नाधे-निधायप्रतिपरिमान् ॥८॥ भावना तु साधूना-मेदोपासनात्मिका ।।८॥

·॥धानसार
॥९८॥
अटक॥
॥९८॥
ध्यावा ध्येयं तथा ध्यानं, अयं यस्यकतां गतम्। शानमेव पुषाः प्राहुः, कर्मणा सापनाथपः।
सुनेरनन्यचित्तस्य, तस्य दुःखं न विद्यते ॥ १ ॥ सदाम्यन्तरमेवेष्टं, पायं तदुपांडकम् ॥ १॥
ध्यातान्तरात्मा ध्येयस्तु, परमात्मा प्रकीर्तितः। आनुश्रोतसिकी इत्ति-लानां सुखशीलता ।
ध्यानं चैकाग्यसंवित्तिः, समापचिस्तदेकता ॥२॥ प्रातिश्रोतसिकी बत्ति-निनां परमं तपः॥२॥
मणाविवरणौर्षिय)प्रतिच्छायासमापत्तिःपरमात्मनः धनार्थिनां यथा नास्ति, शीततापादि दुस्साहम् ।
क्षीणवृत्तौ भवेद् ध्याना-दन्तरात्मनि निर्मले ॥३॥ तथा भवविरक्तानां, तत्त्वज्ञानार्थिनामपि ॥ ३ ॥
आपतिश्च ततः पुण्य-तीर्थकृतकर्मवन्धतः ।
सदुपायप्रवृत्ताना-मुपेयमधुरत्वतः ।
तावामिमुखत्वेन, सम्पत्तिश्च क्रमाद् भवेत् ।।४॥ शानिनां नित्यमानन्द-प्रदिरेव तपखिनाम् ॥४॥
इत्थं ध्यानफलायुक्तं, विंशतिस्थानकाद्यपि । इत्थं च दुःस्वरूपत्वात्, तपो व्यर्थमितीच्छताम् ।
कष्टमात्रं त्वमन्याना-मपि नो दुर्लभं भवत् ॥५॥ बौद्धानां निहता पुद्धि-नादानन्दापरीक्षयात् ॥५॥
जितेन्द्रियस्य धीरस्य, प्रशान्तस्य स्थिगन्मनः । यत्र ब्रम जिनाएं च, कषायाणां तथा इ()तिः।
सुखासनस्य नासाग्र-न्यस्त नेत्रस्य योगिनः ॥६॥ सानुषन्धा जिनामा च, तत्तपः शुद्धमिष्यते ॥६॥
रुद्धपालमनोदसे-र्धारणाधारया रयात् । तदेव हि तपः कार्य, दुर्ष्यानं यत्र नो मवेत् ।
प्रसमस्याप्रमत्तस्य, चिदानन्दसुधालिहः ॥ ७॥ येन योगा न हीयन्ते, क्षीयन्ते नेन्द्रियाणि वा॥७॥
साम्राज्यमप्रतिद्वन्द-मन्तरेव वितन्वतः । मूलोपरगुणश्रेणि-प्राज्य साम्राज्यसिद्धये ।
ध्यानिनो नोपमा लोके, सदेवमनुजेऽपि हि ॥८॥ वाघमाम्यन्तरं पत्थं, तपः कुर्यात् महामुनिः ॥८॥

·ज्ञानसार ॥ ९९ ॥ अष्टका ॥९॥ धावन्तोऽपि नयाः सर्वे, स्युर्भावे कृतविश्रमाः। पूर्णो मनःस्थिरोऽमोहो, ज्ञानी शान्तोजितेन्द्रियः। चारित्रगुणलीनः स्या-दिति सर्वनयाश्रितः ॥१॥ त्यागी क्रियापरस्तृप्तो, निलेपो निःस्पृहो मुनिः।। प्रयङनया मिथः पक्ष-प्रतिपक्षकदर्थिताः । विद्याविवेकसम्पमो, मध्यस्यो मयवर्जितः। समवृत्तिसुखास्वादी. ज्ञानी सर्वनयाश्रितः ॥ २ ॥ अनात्मशंसफस्तत्व-दृष्टिः सर्वसमृद्धिमान् ॥ २॥ नाप्रमाणं प्रमाणं वा, सर्वमप्यविशेषितम् । ध्याता कर्मविपाकाना-मुद्विमो भववारिः। विशेषितं प्रमाणं स्या-दिति सर्वनयझता॥ ३ ॥ लोकसंझाविनिर्मुक्तः, शास्त्रम् निप्परिग्रहः ।।३।। लोके सर्वनयज्ञानां, ताटस्थ्यं वाऽप्यनुग्रहः । शुद्धानुभववान् योगी, नियागप्रतिपत्तिमान् । स्यात्पृथ यमूढानां, स्मयार्तिर्वातिविग्रहः(प्यतिग्रहः) भावार्चाध्यानतपसां. भूमिः सर्वनयाश्रयः ॥४॥ श्रेयः सर्वनयज्ञानां, विपुलं धर्मवादतः । स्पष्टं निष्टंकितं तस्व-मष्टकैः प्रतिपतिमान । शुष्कवादाद्विवादाच, परेषां तु विपर्ययः ॥ ५॥ मनिमहोदयज्ञान-सारं समधिगच्छति ॥ ५ ॥ प्रकाशितं जनानां य-मतं सर्वनयाश्रितम् । निर्विकारं निरावाधं, ज्ञानसारमुपेयुषाम् । चित्ते परिणतं चेदं, येषां तेभ्यो नमो नमः ॥६। विनिवृत्तपराशाना, मोक्षोत्रेव महात्मनाम् ॥६॥ निधये व्यवहारे च, त्यक्त्वा झाने च कर्मणि । चित्तमार्दीकृतं शान-सारसारस्वतोमिमिः । एकपाक्षिकविश्लेष-मारूढाः शुद्धभूमिकाम् ॥७॥ नाप्नोति तीव्रमोहाग्नि-प्लोपशोषकदर्थनाम् ॥७॥ अमूढलक्ष्याः सर्वत्र, पक्षपातविवर्जिताः । अचिन्त्या काऽपि साधूनां, झानसारगरिष्ठता। जयन्ति परमानन्दमयाः, सर्वनयाश्रयाः सर्वनयाश्रयाः॥८॥गतिर्ययोर्ध्वमेव म्या-पात: मटाऽपि न IIAll ·॥ज्ञानसार ॥१०॥ अक॥ ॥१०॥ क्लेशक्षयो हि मम्क-चूर्णतुल्यः क्रियाकृतः। जातोद्रेकविवेकतोरणततौ धावल्यमातन्वते, दग्धतचूर्णसहशो, झानसारकृतः पुनः ॥ ९॥ इद्गेहे समयोचितः प्रसरति स्फीतब गीतध्वनिः। झानपूतां परेऽप्याहुः, क्रियां हेमघटोपमाम् । पूर्णानन्दघन किं सहजया वाग्यमङ्गयामवन्. युक्तं तदपि तनावं, न यद् भगाऽपि सोज्ज्ञति१० नतद्ग्रन्थमिषात् करप्रहमहचित्रं चरित्रश्रियः॥१५॥ क्रियाशून्यं च यद्ज्ञान, ज्ञानशून्या च या क्रिया। भावस्तोमपवित्रगोमयरसलिल (से)व भूः सर्वतः। अनयोरन्तरं ज्ञेयं, भानुखद्योतयोरिव॥ ११ ॥ संसिक्ता समतोदकैरथ पथि न्यस्ता विवेकस्रजः॥ चारित्रं विरतिः पूर्णा, ज्ञानस्योत्कर्ष एव हि । अध्यात्मामृतपूर्णकामकलशचक्रेऽत्र शाने पुरे(रः) शानाद्वैतनये दृष्टि-देया तद्योगसिद्धये ॥१२॥ पूर्णानन्दघने पुरं प्रविशति स्वीयं कृतं मङ्गलम्।१६। सिद्धि सिद्धपुरे पुरन्दरपुरस्पर्धावहे लम्धवां- गच्छे श्रीविजयादिदेवसुगुरोः स्वरले गुणानां गणेः, श्चिद्दीपोऽयमुदारसारमहसा दीपोत्सवे पर्वणि । प्रौढि प्रौढिमघाम्नि जीतविजयप्राज्ञाः परामै यरुः। तत्सातीर्थ्यभृतां नयादिविजयप्राशोमानां शिशुः, रतावनभावपावनमनश्वचषमत्कारिणा, तेस्तैदीप्तिशतैः सुनिश्चयमतैनित्योऽस्तु दीपोत्सवः।। श्रीमन्न्यायविशारदस्य कृतिनामेषा कतिः प्रीतये ॥ श्रीन्यायविशारद-म्यायाचार्य-महामहोपाध्याय श्रीमद केपाश्चिद्विषयज्वरातुरमहो चित्तं परेषां विषा- यशोविजयगमिविरचितं झामसारप्रकरणं समासम् । गोदककृतमूञ्छितमथान्येषां कुवैराग्यतः ॥ ॥ न्यायविशारद-यावाचार्य-महामहोपाध्यापश्रीमद्- लमालर्कमयोधकूपपतितं चास्ते परेषामपि, पशोविजयगणिप्रवरप्रणीता अध्यात्मसार- स्वोकानां तु विकारमाररहितं तज्ज्ञानसाराश्रितम्॥ मध्यात्मोपनिषद-शामसारप्रकरणरकादी - ·BEBE कदम्बगिरि स्तोत्रम् । भीधनेश्वरसरिमिः पूज्यः भीशत्रुजयमाहात्म्ये षणितं श्रीकदम्पगिरितीर्थाधिराजमाहात्म्यम् ।। ॥ श्री बीवरागायनमः । श्रीसर्वतन्त्र स्वतन्त्र-शासनसम्राट-मरिचकाकवार्ति- जगदगुरु-सपागम्छाधिपति-महारकाचार्य- ॥ भीमद् विजयनेमिसरिगुरुभ्यो नमः श्री कदम्बगिरिस्तोत्रम्॥ 卐 अयो कादम्पकगिरी, श्रीनामं मरतोऽवदत् । भगवन् ! किम्प्रभावोऽयं, पर्वत ख्यातिमान् बहुर गणाधीशोऽप्यथोवाच, चक्रिन् ?शृणु कथानकम्। उत्सपिण्यामतीतायां, चतुर्विंशो जिनोऽभवत्।।२।। सम्प्रतेरहतस्तख, कदम्बाख्यो गणाधिपः । मुनिकोटिभिरत्रागात्-सिदि कादम्बकस्ततः।।३।। सन्त्यत्र दिव्योषधयः, प्रमावपरिपेशलाः। रसप्पोरलभुवः, कल्पवृक्षास्तथापरे ॥४॥ दीपोत्सवे सुमे वारे, सङ्कान्तावुत्तरायणे । न्यसेन्मण्डलमत्रैत्य, स्युः प्रत्यक्षा हि देवताः॥९॥ न ता औषधयः काबि-द्रसन्टानि तानिन । - रबपिता- आचार्य श्रीविजयनन्दनसरिः प्रकाशयित्री- श्रीजैन ग्रन्थ प्रकाशक सभा-अमदावाद. जैन भास्कयोदय प्रेस-जामनगर. USERBE

·कदम्बगिरि
॥ २ ॥
स्तोत्रम्
॥२॥
सिद्धयोऽपि न ताः सन्ति, या न सन्ति गिराविह।६। महिमानमिति भुत्वा, चक्री कादम्पभूभृतः ।
सुराष्ट्रमण्डलभुवो, दारियण कथं जनाः । सत्रानेकनुमाकीर्णे, धर्मोयाने महामनाः ॥१४॥
पीड-यते यत्र कादम्-गिरिः सिद्धिनिकेतनम्। प्रासाद वर्द्धमानस्य, चतुर्विशस माविनः ।
कादम्बेनापि नो यस्य, दारिद्यगुरघाति हा । अचीकरद्वर्धकिना, नाकिनायकसम्मतम् ॥ १५ ॥
निर्भाग्य इति तं नेव. रोहणाद्रिः प्रतीच्छति ॥८ कादम्बात्पश्चिमे शृने, शत्रुञ्जयनदीतटे ।
तुष्टो यस्यास्त्ययं शैलः, कामधेनुसुरद्रुमाः । गजबाजिमयी सेना, चक्रिणोऽस्थापकाचना१६॥
चिन्तामण्यादयस्तस्य, सर्वे तुष्टाः समन्ततः॥२॥ तत्र रोगातिनिर्मुक्ता. हस्त्यश्ववृषपतयः ।
नक्तमौषधयो यत्र, निजमादीपसमयः । केचित्स्वर्गमयुस्तीर्थ-योगादप्यविवेकिनः ॥१७॥
तमो हरन्ति दारिश-मिव निर्भाग्यमन्दिराद।१०। तेऽथ स्वर्गात्समागत्य, प्रणिपत्य नराधिपम् ।
छायावक्षाः कल्पवृक्षा, अत्र सन्ति सनातनाः। स्वस्वर्गसौख्यलाम तं, कथयामासुरानु च॥१८॥
रुचकाद्राविव स्वरं, यच्छन्ति बहु वाञ्छतम्।११। तत्र स्वमूर्तिसंयुक्तान्, प्रासादानण्यकारयत् ।
कालहाने क्रमेणेते, न भविष्यन्ति गोचराः । म तदादि गिरिर्जातो हस्तिसेनाभिधो महान्।१९॥
मानामिव वर्षासु, मेघच्छभरवेः कराः॥१२॥ ततस्तालध्वजे शृङ्गे, नाम्ना तालध्वजं मुरम् ।
परशृङ्गावदेतच, शृङ्गं कालुष्यनाशनम् । खड्गखेटकशूलादि-पाणिमस्थापयन्नृपः ॥२०॥
भवद्रयोपकारित्वात्, ख्यातिमेति पुन शम्॥१३॥

·कदम्बगिरि ॥३॥ स्तोत्रम् ॥३॥ ॥ भईम् । अये च्छायावृक्षा अमरतरवो रमखनयः, ॥ श्रीकदम्बगिरितीर्थराजस्तोत्रम् ॥ प्रकाराः सिदीनामगणितगुणानां च निखिलाः श्रियः शिवं वो विदधातु मङ्गलम्, रसानां कुण्डानि प्रकटितकला औषधिगणाः, सजीवन: सिद्धिनिकेतनं गिरिः । कलावप्येतत्वं सकलमपि कादम्ब ? दधसे ॥४॥ मुराष्ट्रमौलिर्विदितः कदम्बकः, न सन्त्यद्धादोषामयनपथगा यद्यपि हि ते, फलावपीह प्रकटप्रभावभृत् ॥ १॥ नृणां मेघच्छमास्तरणिकिरणाः प्राकृषि यथा । पुरा यस्मिभद्रौ गणधरवरः सम्प्रतिप्रभोः, कदम्बो योगीन्द्रः शिवमधिययौ कोटिमुनिभिः। प्रभावस्लेषां नो तदपि विचलः किन्वविचलः, क्षयं नीत्वा कर्माण्य खिलघनघातीनि सहसा, भवन्ति प्रत्यक्षा यत इह सुराः शास्त्रविधिना।।५।। स्तुवे श्रीकादम्बं धरणिरमणीयं गिरिवरम् ।।२।। स एव त्वं नूनं विमलगिरिकूटस्त्वमसि यत्, कदाहं कादम्बे विमलगिरिराङ्गारतिलके, तथा पुण्याद्रिस्त्वं त्वमसि खलु शत्रुञ्जय इति । वसानः सन्तापं त्रिविधमपि तीव्र प्रशमयन् । परात्मन्यात्मानं समरसविलीनं च विदधत् , न वै भेदं घसे त्वयि च विमलाद्रौ च मम धीः, समानेष्ये सोऽहं ध्वनितहदयोऽशेषदिवसान् ॥३॥ न जाने कादम्ब ? त्वयि मयि च मेदावधिमहम् ।।

·कदम्पगिरि
॥४॥
तोत्रम्
कृतजास्ते धन्याः कृतसतसाराः कुतधियः, ईयशेषा
पुण्या परिसरगता भूमिरखिला,
सदा ये कादम्यं दधति हदि लोकद्वयहितम् । विमर्तीदानी सामुतसकलसौन्दर्यलहरीम् ।
न तेषां दारियं दुरितमथा दैन्यघटना, जिनानां चैत्यानां ध्वजकलशदण्डानिवहै।,
न पा रोगाः शोका जननमरणक्लेशघटिताः॥७॥ निनादैर्घण्टानां स खलु तव कादम्ब ? महिमा?
प्रयातस्त्वं नृणां नयनयुगमार्गस्य सरणिम्, स्थिता द्वापशाशद् गिरिपरिसरे देवकुलिकाः,
हरस्सन्तस्तापं विविधमवपापं च दहसि । सह प्रासादेनान्तिमजिनपतेः सद्युतिमृता।
नयस्याधि व्याधि निधनमनुपाधि च वहसे, चमत्कारं केषां विदधति न धर्मोधतधियां,
कयं मय्यौदास्यं श्रितवति भवन्तं नु मजसे ॥८॥ भवत्यारूढो यन्मम तु हदि नन्दीश्वर इह॥ ११
त्वदने कादम्बोदहति सरितैषा भगवती, जिनानां वित्या चतुरधिकया त्रिहतया,
कुतीर्थान्यैश्चर्यादधरयति शत्रुक्षयति वै । जिनानां विंशत्या महति च विदेहे विचरताम् ।
अये ? भव्यानां स्वाममिगतवतामागतवतां, विराजन्तं वीरं सह परिवृतं गौतममुखान्,
स्वदादेशान्मन्ये दुरितमलमायालयति सा ॥९॥ गणाधीशांबापि प्रथमममिवन्दे परिसरे ॥१२॥

·कदम्बगिरि स्तोत्रम् वसन् कादम्बाद्रेः परमरमणीये परिसरे, सुपुण्यैर्लभ्येयं गिरिचटनसोपानसरणिः, स्थितो योगाभ्यासे शमदमसमाधानसुभगे । यदीया पघाली मुखसमवगाहा सुसरला । जगमाथ ? वातश्वरमजिननाथेति प्रलपन, उदारा या श्लेपद्रढिमरमणीया तनुभृता, अविश्रान्तं तत्त्वं निरवधि गमिष्यामि हि कदा।१३। समाधीनां श्रेणी वितरितुमिवात्र व्यवसिता॥१६॥ इयं पुण्या वापी जयति गिरिमार्गे सितवती, नृणां कादम्बाद्रेः पथि विचरतां श्रान्तवपुषा, ध्रुवं धन्यंमन्या विविधतरुरम्याम्मुविमला । इमे स्युविधामाः पुनरपहरन्तः श्रममरम् । यतोऽतवारोहं विदधदवरोहं च सकलो, लहर्यः स्नेहार्दा इह सुरमिकादम्बमरुतां, जनः कादम्पाद्रेभवति हि विलीनश्रम इहा॥१४॥ निषेवन्ते नूनं गिरिवरविलीनकमनसः ॥ १७ ॥ गिरेमर्यादाकल्लसति तलहट्टीयमनघा, इदं धर्मोधानं भवजलधियानं च भविना, स्थिताबारोहन्तो विदधति गिरेवन्दनमिह । मुनीनामाखानं ध्रुवमशिवहानं सुमनसाम् । जनानां कादम्बात्समवतरता भावुकजनाः, निधानं पुण्यानां शिवमुखनिदानं यमबतां, सुभक्त्या वात्सल्यं विदधति चमिष्टामनिमृतम् १५ त्रिधा वन्दे नित्यं गुरुमहिमकादम्पतिलकम्॥१८ ·कदम्पगिरि स्तोत्रम् पुरा श्रीनामेन प्रथमजिननाथस्य गणिना, तवोत्सने चास्मिन् मम खलु ललाटं चिलुठतु, गिरेरुत्सङ्गेऽसिन् भरतनरनाथस्य पुरतः। प्रसादं कल्याणी मयि किन्तु सा रेणुकणिका । प्रभावो व्याख्यातस्त्विह च भरतोऽप्यद्भुतमनाः, तनौ मे खेलन्तां मृदुलमरुतां वीचिवलयाः, व्यधाद्धर्मोद्याने चरमजिनप्रासादमतुलम् ॥१९॥ पुनन्तस्त्वत्सङ्गादखिलमपि कादम्ब? भुवनम्।२२। महाप्रासादोऽयं प्रथमजिनराजस्य विदितः, महाकावम्बारेलघुशिखरपन्दः सुललितं, समुच्छृङ्गा रम्या जिनमवनचैत्यावलिरियम् । प्रधानं शृङ्गाणामिदमघहरं विस्मयकरम् । विमातीदं कुण्डं नियतमिह सूर्येत्यभिधया, समुत्तु शङ्ग रजनिरमणार्कोमयनतं, गिरिः कादम्बोऽयं जयति सुरलोकं यदधुना२० समासेवे सोऽहं धरणिरमणीमालतिलकम् ।।२३।। इहोघाने नौमि प्रकटमहिमानं निदधतम्, स्तुवे प्राच्या तालध्वजगिरिविभु पशमजिन, नमीशं तीर्थशं प्रथमजिनपं शाश्वत जिनान् । इतथ श्रीषीरं मधुपुरमणिं दक्षिणदिशि । विधायान्यदूपं विमलगिरिशृङ्गाद्वयमपि, प्रतीच्या श्रीनेमि गगनशिखरे रैवतगिरी स्थितं द्रागुतु व्यवसितमिवात्राखिलजगत् ।२१। उदीच्या नामेयं विमलगिरितीर्थेश्वरपतिम्।२४।।

·कदम्पगिरि ॥७॥ स्तोत्रम् अहङ्कारावर्ते विषयविषमौर्वामिकलिते, मयाणां वृन्दं मदयतु नवा नीरदघटा, कषायग्राहौषे जनिमृतिजरागाधसलिछे । चकोराणां चित्ते निदधतु मुदं चन्द्रकिरणाः । समन्तादाशानामगणिततरङ्गस्तरलिते, मयि त्वेष देषप्रणयप्रणिधानककुशले, भवाग्धौ कादम्ब? त्वमसि मम प्रौढप्रवहणम्।२५ सपदः कादम्बः प्रकटयतु लोकोत्तरमुदम् ॥२८॥ स्फुरद्रागो यत्र प्रचरति मृगेन्द्रोऽनुपरतः, विशाला वै दृष्टा जगति गुरवोऽनेकगिरयः, शृंगालाः क्रोधाद्याः कटुतरनिनादाश्च परितः । गुणेस्तु त्वय्येवोल्लसति गुरुता शाखगदिता । महामोहः शुण्डी भ्रमयति जनानुद्धतकरः, समुद्धातारं त्वां शरणमुपयातोऽहमधुना, भवारण्ये तसिंस्त्वमसि मम कादम्ब? शरणम् २६। समुद्धारं कुर्या सटिति मम कादम्ब गिरिराट्र९ प्रसमे कादम्बे भवति सकलाः सिद्धिनिवहाः, नमस्ते कादम्बामरनरनमस्याय च नमो, प्रसभाः स्युः सर्वे निधय इह चिन्तामणिरपि। नमस्ते कादम्बापरितपरतीर्थाय च नमः । न सा सिद्धिोके भवति च न वा सौषधिरपि, नमस्ते कादम्बावनितलललामाय च नमो, पवित्रे कादम्बे विलसति न या सिद्धिनिलये।२७ नमस्ते कादम्बाद्भुतगुणनिधानाय च नमः।३०

·कदम्बगिरि
॥८॥
स्तोत्रम्
॥८॥
चायं कादम्बोऽपरिमितगुणोऽपारमहिमा, गच्छे शासपरम्परागमबले अदे तपानामनि,
क्व चाहं तत्स्तोत्रे मनुजपशुरुत्कण्ठितमनाः ।
साम्राज्येऽनुपमे स्फुरन्महिमनिश्रीनेमिसूरीभितुः।
प्रभावः सर्वोऽयं विलसति महान् नेमिसुगुरोः,
सूरेः श्रीविजयोदयस्य सुगुरोस्तत्पदृसेवाजुपः,
स्तुतिव्याजादेतद् यदिह विहितं बाललपितम् ।३१ पट्टे नन्दनमूरिणा विरचिता
धन्यास्ते ध्यानमेतगिरिवरविषयं निःस्पृहं कुर्वते ये,
संसारासारलीलाविकलितहृदयाःपुण्यभाजो मनुष्याः
कादम्पतीर्यस्तुतिः ॥३४॥
ध्येये कावम्बतीर्थे प्रणिहितमनसा ये समापत्तिमाजो
ध्यानध्याने विमुच्य प्रशमितविषयास्ते तु धन्या
मीसर्वतन्त्रस्वतन्त्र-सासमसबाट-मरिचकचक्रवर्ति-जगद्गुरू-
तपागच्छाधिपति-महारकाचार्य-भीविजयनेमिस्त्रि-
विशिष्टाः ॥ ३२॥
भगवत्पशखंकार-सिराम्तवाचस्पति-बायविशारदाचार्य-
सिद्धक्षेत्रं शरीरं त्रिभुवनतिलकं
श्रीविजयोदयसूरीश्वरपहधराचार्यश्रीविजय-
मुख्यमं शिरो मे, बाहुस्तालध्वजाद्रिः
मन्दनसरिणा विरचिता श्रीकादम्पगिरि
प्रथम इह तथा हस्तिसेनः परोयम् ।।
स्तुविद्वात्रिंशिका समामा
पुण्या शत्रुञ्जयेयं शमदमलहरी
॥ शुभं भवतु श्रीश्रमणसघस्य ॥
ध्यानयोगः कदम्बो, ज्योतिष्मानन्तरात्मा-
प्पथ जयति तनौ नास्ति किश्चिदहिमें ॥ ३३ ॥

·No text on this page.

·THE HIMis:t}}N:"
अध्यात्मसार-अध्यात्मोपनिषद-ज्ञानसारप्रकरण
तथा
कदम्बगिरितीर्थाधिराज स्तोत्र
समाप्त
Ramihitying with Tikwaniprinistoniy antiy
muyupifilmiminisimE

·No text on this page.