·श्रीमत्रिविक्रमभट्टारकप्रणीता।
मन्त्ररत्नमञ्जूषा।
CHARIRPENNAMESTIMRANAamanawww
Parampanname

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·MANTRARATNAMAÑJÛSHÂ
BY
TŘIVIKRAMABHATTARAKA
EDITED
BY
WASUDEV LAXMAN SHASTRI PANSIKAR.
Fourth Edition.
PUBLISHED
BY
PÂNDURANG JAWAJÎ,
PROPRIETOR OF THE NIRNAYA-SAGAR' PRESS,
BOMBAY
1926.
Price 10 Annas.

·POBLISTER: -Pandurang Jawaji,
PRAKSE - Ramohandra Vega Shodge, }
Nirnaya-sagar Press,
26-28, Kolbhat Lane, Bombay.

·मन्त्ररत्नमञ्जूषा।
न
श्रीमत्रिविक्रमभट्टारकप्रणीता ।
(अष्टपटलात्मको मात्रिकग्रन्थः)
सा चेयं
पणशीकरोपाइविंद्वद्वरलक्ष्मणशर्मतनुजनुषा
वासुदेवशर्मणा
संस्कृता।
मुम्बय्या
पाण्डुरङ्ग जावजीश्रेष्ठिभिः
स्वीये "निर्णयसागराख्य" मुद्रणालये खायसाक्षरैरङ्कयित्वा प्रकाशिता।
शाकः १८४८, सन १९२६.
मूल्यं १० आणकाः।

·No text on this page.

·अथात्रेषत्प्रास्ताविकम्- अयि महामहिमभाजः प्राज्ञप्रवराः, विदितप्रायमेव सर्वेषमिद- मतिकरालेऽस्मिन्कलिकाले यद्देशनगरजनपदमण्डलपरिवृढा अपि धर्ममार्गमुल्लङ्याऽधर्मेणाध्वना प्रवर्तमानाः प्रायो दरीदृश्यन्ते। ततश्च तदाश्रितोपाश्रिताः पौरा जानपदाश्चेषद्धर्मपदव्यवलम्बिनोऽपि स्वस्व- प्रारब्धवशान्नियन्तृक्रमप्रवणीकृतस्वान्तास्तमेवाधर्म क्रमशोऽभिवर्ध- यन्ति तदनुवर्तिनस्तत्तत्कौटुम्बिकास्तदाश्रितास्तदनुगाश्चेति न तिरो- हितमेतत् । ततश्च शनैः शनैरुपोदलितोऽधर्मः प्रसह्य धर्ममन्तर्धत्ते । संजीते च क्रमादेतादृशि धर्मविप्लवे वर्णाश्रमानुसारतो विहितप्रतिषि- द्धकर्मणामुपादानत्यागावनादृत्य निर्मर्यादं यथाभिलषितमाचरन्तस्त्रि- वर्गात्परिच्यवन्त इत्येव न किंतु क्लिश्यन्ति चानवरतमाध्यात्मिकाधि- देविकाधिभौतिकाख्यैः प्रख्यैत्रिविधैरपरिहार्यतापैः। यदा पुनः सुकृ- तपाकादेते निसर्गानुकम्पाऽमृतार्द्रहृदां स्वाचाराचरणैकप्रवणीकृतायुषां महर्षीणां दृष्टिपथमारोक्ष्यन्ति यान्ति च ताननन्यभावेन शरणं ततः प्रभृत्येवेदं दुःखं सुखं चेदं दुःखं हेयं सुखं चोपादेयमित्यादिविचारा- कुरप्ररोहो भवत्येतेषां स्वान्तेषु । अथच दुःखजिहासापूर्वकं नित्यनिर- तिशयसुखसाधनप्रतिपित्सूनां तेषां मानवप्राणिनां कल्याणाध्वदिदर्श- यिषुभिः परमकारुणिकैबिंगलितकामादिशरीरिघातुकवर्गः खाचारा- चरणसार्थीकृतचतुर्वगैर्महर्षि भिस्तत्रतत्राखिलश्रेयःसाधनं धर्म निर्णीय सर्वोपकारायारीरचन् अभेद्यसेतूनिव विविधान्धर्मनिबन्धान । अथ धर्ममार्गोऽपि द्विधा वैदिकस्तात्रिकश्च । सचोभयवि. धोऽपि गहनोऽनन्तपारोऽब्धिरिव परिपूर्णत्वेनाखिलकल्याणप्रदाट- ·(६) त्वेन च विरारजीति सर्वत्र । तत्राद्यो वैदिकधर्मस्तत्तद्वेदशाखाप्रशाखा- काण्डादिप्रवर्तकतत्तत्सूत्रकारमादिमिर्ग्रथितसूत्रपरिशिष्टकारिका- नुकूलनिबन्धजातैरुपोदलितः सौकर्याद्वहुभिर्बहुनाहतो दृश्यत आसे- तोराच हिमनगेन्द्रम् ॥अपरस्तात्रिकस्तु सुनिगूढः सुदुर्बोधो दुरारा- ध्यश्चेति लोके स्वल्पप्रचार एवासीत् । एवं सत्यपि मत्रशास्त्रपारह- श्वमिः परमकारुणिकैर्मशास्त्रोपरि परःशतं विरचिताः सन्ति दुरव- बोधा महानिबन्धाः, परःसहस्रं लघवः प्रकरणग्रन्थाश्च तदुपास- कदेशिकपरिचर्यागुरुकुलवासादिसाध्या इत्यल्पमतिभाजां दुर्विज्ञेया एवेति विचार्याऽखिलसामान्यजनहितार्थ देशिकपदवीमारूढेन मात्रि. कतत्त्वसाक्षात्कारवैभवशालिना श्रीमत्रिविक्रमभट्टारकेणायं मनराखू- षाभिधानो लघुप्रकरणग्रन्थो निरमायि । निबद्धं च तेन ग्रन्थान्ते- एकरत्नं यदि प्राप्तं दैवाद्यत्नेन मानुषः । आत्मानं कृतकृत्यं हि मन्यते मूढचेतनः ॥ मजूषां मत्ररत्नानां लब्ध्वा को न प्रमोदते । इति । अयं प्रन्थोऽष्टपटलात्मको विविधविधानपूर्णः सर्वादरणीयः सुमङ्गलकरश्चेत्यस्माभिः संस्कृत्य मुद्रितोऽस्ति । अस्य प्रत्यन्तरकोशो नोपलब्धः। एकमेव पुस्तकमशुद्धिस्खालित्यादिपूर्ण "सुरत” पुरीनिवा- सिभिः विद्वद्वरैः कृष्णशंकरकेशवरामज्योतिषी इत्याख्यया सुप्रसिद्ध- रिदं प्रकरणं मुद्रणेन प्रकाशाय बहादरेण प्रहितं लब्धं तस्मादेव यथा- मति संस्कृतं संशोधितं चास्ति । यद्यपरं कोशान्तरमस्य सानुकम्पैर्महा- शयैरित ऊर्ध्व दीयेत शोधयिष्यामस्तर्हि विशेषतः पुनर्मुद्रणावसर इति दयालवो विद्वांसः संशोध्यैव गृहीयुरित्यभ्यर्थयते- पणशीकरोपनामधेयो-वासुदेवशर्मा।

·अथ मत्ररत्नमञ्जूषाविषयानुक्रमणी । १ १ १ १ २ . ४ विषयाः पृष्ठं. विषयाः पृष्ठं. प्रथमो दीक्षापटलः१ षड्विंशत्यक्षरगणपतिविधानम् १६ महागणपतिविधानम् १७ मङ्गलाचरणम् तृतीयःसोमसूर्याग्निमत्रपटलः३ गुरुलक्षणम् चन्द्रमसो मनुविधानम् १८ शिष्यलक्षणम् घृणिमन्त्रविधानम् १९ सिद्धादिशोधनप्रकारः खकुलान्यकुलमेदकथनम् २१ चतुरक्षरसूर्यमन्त्रविधानम् त्र्यक्षरसूर्यमन्त्रविधानम् २१ मन्त्राणां बालादिमेदः ३ मार्तण्डभैरव विधानम् २२ राशिमेलकम् ३ यक्षराजपामनुविधानम् २२ नक्षत्रवर्णगणविचारः ३ अग्निमन्त्रविधानम् २३ मन्त्राणां सुप्तप्रबोधकालः ३ चतुर्थः शैवमन्त्रविवरणपटलः४ मन्त्राणां प्रबोधप्रकारः ऋणधनशोधनम् प्रासादमनुविधानम् २६ अर्धनारीश्वरमनुविधानम् दीक्षाप्रकारः २७ चण्डेश्वरमन्त्रविधानम् क्रियामयी दीक्षा मन्त्रदीक्षान्यासादि मृत्युंजयमन्त्रविधानम् २९ संकलीकरणन्यासः पञ्चाक्षरशिवमन्त्रविधानम् ३० अष्टाक्षरशिवमन्त्रविधानम् होमद्रव्यमानम् ३१ द्रव्यमेदेनाग्निध्यानभेदः अधोरास्त्रविधानम् ११ अघोरयन्त्रप्रकारः होमाभावेऽनुकल्पः ११ दक्षिणामूर्तिमन्त्रविधानम् द्वितीयः सपर्यापटलः२ पञ्चमः शक्तिपटलः ५ एकाक्षरगणपतिमनुविधानम् १२ मातृकानिरूपणम् हेरम्बमनुविधानम् १४ वाग्वादिनीसरस्वतीदशाक्षरम- सुब्रह्मण्यमनुविधानम् १४ अविधानम् ३५ क्षिप्रगणपतिविधानम् १५ वाग्देवीषोडशाक्षरमन्त्रविधानम् ३५ शक्तिगणपतिविधानम् १५ वाग्देव्या एकादशाक्षरमन्त्रविधानम् ३६ द्वादशाक्षरगणपतिविधानम् १६ अन्ये सारखता मन्त्राः ३६ ५ ५ ६ .

·(८) ५८ विषयाः पृष्चं. विषयाः पृष्ठं. श्रीमन्त्राविधिः ३७ अष्टादशाक्षरगोपालमत्रविधानम् ५५ अपरः श्रीमत्रविधिः ३८ षडक्षरगोपालमत्रविधानम् अपरः श्रीमत्रविधिः ३८ दशाक्षरगोपालमत्रः भुवनेश्वरीमन्त्रविधानम् ३८ अष्टाक्षरगोपालमत्रः द्वितीयं भुवनेश्वरीमन्त्रविधानम् ४० षोडशाक्षरो गोपालमन्त्रः त्वरितभगवतीमत्रविधानम् ४० चतुर्विंशत्यक्षरो गोपालमन्त्रः त्वरिताया अपरं विधानम् ४१ संतानगोपालमन्त्रः अपरं त्वरिताविधानम् ४२ कामदेवमन्त्रविधानम् अश्वारूढाविधानम् सप्तमः पारिप्लवाख्यपटलः ७ दुर्गामनुविधानम् ४५ संवादसूक्तविधानम् महिषमर्दिनीमनुविधानम् ४६ वारुणीऋग्विधानम् अपरं दुर्गामनुविधानम् ४७ लवणमनुविधानम् ६. अन्यदुर्गामनुविधानम् ४७ बृहस्पतिमनुविधानम् ६३ अपरं दुर्गामनुविधानम् ४८ शुक्रमनुविधानम् ६३ षष्ठो वैष्णवमन्त्रपटलः६ वेदव्यासमनुविधानम् ६३ विष्णोरष्टाक्षरमन्त्रविधानम् ४९ संकोचमन्त्रविधानम् ६४ विष्णोदिशाक्षरमन्त्रविधानम् ४९ प्राणप्रतिष्ठाविधिः विष्णोश्चतुर्दशाक्षरमत्रविधानम् ५० कुक्कुटमन्त्रविधानम् विष्णोरष्टाक्षरमन्त्रविधानम् ५० श्रवणपिशाचमविधानम् विष्णोः षडक्षरमन्त्रविधानम् अष्टमो यन्त्रपटलः ८ विष्णोर्दशाक्षरमन्त्रविधानम् ५२ अत्र विविधयत्राणि ६९ त्रयास्त्रिंशदक्षरवराहमन्त्रविधानम् ५२ अन्तर्मातृकासंक्षेपः चकरूपहरिमन्त्रविधानम् ५३ ग्रन्थोपसंहारः अष्टाक्षरश्रीकरमन्त्रविधानम् ५४ ग्रन्थप्रशस्तिः समाप्तेयं मन्त्ररत्नमञ्जूषाविषयानुक्रमणिका । ६१ ·ॐ मन्त्ररत्नमञ्जूषा। श्रीमत्रिविक्रमभट्टारकप्रणीता प्रथमो दीक्षापटलः ॥१॥ प्रणम्य पार्वतीनाथं पुराणपुरुषोत्तमम् । क्रियते मन्त्ररतानां मञ्जूषा विशदा शुभा ॥१॥ पटलैरष्टभिः पूर्णा सप्रयोगैः समन्त्रकैः। सयोगैः सरहस्यैश्च अन्यैश्चापि सकौलकैः ॥२॥ तत्रादौ गुरुशिष्यलक्षणं वच्मि ॥ ॥ अथ गुरुलक्षणम् ॥ 'शान्तो दान्तः कुलीनश्च विनीतः शुद्धवेषवान् । शुद्धाचारः सुप्रसिद्धः शुचिर्दक्षः सुबुद्धिमान् ॥ आश्रमी ध्याननिष्ठश्च मत्रतत्रविचक्षणः । निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते ॥' इति ॥ ॥ अथ शिष्यल- क्षणम् ॥ 'शान्तो विनीतः शुद्धात्मा श्रद्धावान्धारणक्षमः । समर्थश्च कुलीनश्च प्राज्ञः सच्चरितो धनी ॥ एवमादिगुणैर्युक्तः शिष्यो भवति नान्यथा । गुरुता शिष्यता वापि तयोर्वत्सरवासवः ॥ इति ॥ तत्र दीक्षां विना मन्त्रग्रहणमेव न संभवति, अदीक्षितस्य प्रच्छन्न- पापक्षयासंभवात् प्रक्षीणपापस्यैव मत्राधिकारात् दिव्यं भावं ददा- तीति दीक्षास्वरूपत्वाच्च सम्यक् गुरोर्दीक्षा प्राप्य मत्रग्रहणं कर्तव्यम् । तत्रापि सिद्धसाध्यादिभेदैः स्वकुलान्यकुलादिभिः रणधनादिमिश्च ·२ मत्ररत्नमजूषा संशोध्यैव गुरुणा दीक्षा दातव्या ॥ ॥ सिद्धादिशोधनप्रकारः ।। अथ शोधनप्रकारं संक्षेपेण व्याहरिष्यामः॥ प्राक्पश्चिमाग्रं रेखाप- श्वकं कृत्वा तथैव दक्षिणोत्तररेखापञ्चकं कार्यम् । तत्र प्रथमतृतीयै- कादशनवकोष्ठेषु प्रथमवरचतुष्टयं लेख्यम् । तथैव षष्टाष्टमषोडशच- तुर्दशकोष्ठेपूत्तरस्वरचतुष्टयं लेख्यम् । पञ्चमसप्तमपञ्चदशत्रयोदशको- ष्ठेष्ववशिष्टान्स्वरान्विलिख्य कादीन्वर्णास्तेनैव क्रमेण विलिखेत् । कोष्ठेषु यो वर्णस्तत्क्रममालिखेत् । तत्तहिचतुष्केषु तत्तत्पञ्चममा- लिखेत् । निजनामाद्याक्षरान्मन्त्राद्याक्षरपर्यन्तं प्रादक्षिण्येन सिद्धा. दीनगणयेत् । तत्र सिद्धः सुसिद्धश्च स्वीकार्यः । साध्यस्तु मध्यमः । अरित्याज्यः । तत्र-सिद्धार्णा बान्धवाः प्रोक्ताः साध्यास्ते सेवकाः स्मृताः । सुसिद्धाः पोषका ज्ञेयाः शत्रवो घातका मताः॥ सिद्धः सिद्ध्यति कालेन साध्यस्तु जपहोमतः । सुसिद्धो ग्रहमात्रेण रिपुर्मूलनिकृन्तनः ॥ सिद्धसिद्धो यथोक्तेन द्विगुणात्सिद्धसाध्यकः । सिद्धः सुसिद्धो हि(?)जपात् सिद्धारिर्हन्ति बान्धवान् ॥ साध्य- सिद्धो द्विगुणजपात्साध्यसाध्यो निरर्थकः। साध्यस्तु सिद्धत्रिगु- णात्साध्यारिहन्ति गोत्रजान् ॥ सुसिद्धसिद्धोऽर्धजपाहिगुणात्सि- द्धसाध्यकः । सुसिद्धस्तु महादेव तदरिआतिहानिकृत् ॥ अरिसिद्धः सुतान्हन्यादरिसाध्यस्तु कन्यकाः । तत्सुसिद्धस्तु पत्नीनस्तदरिहन्ति साधकम् ॥ यायव्येकादशाङ्कद्विचतुर्धादशपतिषु । षष्ठाष्टाष्टिमनौ पञ्चसप्तपञ्चदशमन्मथे ॥ नृसिंहावराहाणां सिद्धादीन्नैव शोध- येत् । स्वप्ने लब्धे स्त्रिया दत्ते मालामने च व्यक्षरे । वैदिकेषु च सर्वेषु सिद्धादीन्नैव शोधयेत् ॥ आदावन्ते रिपुर्यस्य भवेत्त्याज्यः स मत्रकः । स्थानत्रयगतारियों मत्रो मृत्युसमो मतः ॥ शत्रुर्भवति ·दीक्षापटलः १ ३ यदादी मध्ये सिद्धस्तदन्तके साध्यः । कोष्ठेन कार्यसिद्धिस्तस्य फलं खल्पमेव भवेत् ॥ अन्ते यदि भवति रिपुः प्रथमे मध्ये च भवति साध्ययुगम् । कार्य विलम्बितं स्यात्प्रणश्यति तथाच सर्व- मेवान्ते ॥ सिद्धं सुसिद्धमथवा रिपुणान्तरितं परीक्षयेद्यत्नात् । बह्वायासस्खलितं तं मत्रं वर्जयेन्मतिमान्' इति ।। ॥ अथ स्वकु- लान्यकुलभेदः कथ्यते ॥ उ ऊ ॐ गजडदबललाः पार्थिवाः । ऋऋऔघझढधभवसा वारुणाः । इईऐखछठथफरक्षा आग्नेयाः । अआएकचटतपयषा मारुताः। ऋऋअङञणनमशहा नाभसाः। 'साधकस्याद्याक्षरं यन्मत्रस्यापि तदक्षरम् । यद्येकभूतदैवत्यं जानी- यात्स्वकुलं हि तत् ॥' तथैव नक्षत्रगणनमपि स्वकुलम् । एतदकुल- मपि । पार्थिवस्य वारुण मित्रम् । आग्नेयस्यापि मारुतं मित्रम् । मारुतं पार्थिवाप्यानां शत्रुः । आग्नेयस्य चाम्भसं शत्रुः । सर्वा- विरोधि नाभसम् । परस्परविरुद्धानां न कुर्यान्मेलनं बुधः इति ।। ॥ अथ मत्राणां बालादिभेदः कथ्यते ॥ एकाक्षरमारभ्य षोडशाक्षरपर्यन्तं बालाः। तत ऊर्ध्व विंशतिर्यावत्प्रौढाः । ततोऽन्ये स्थविरा ज्ञेयाः ॥ ये स्वाहान्तास्ते स्त्रीरूपा ज्ञेयाः। ये च नमोन्तास्ते नपुंसकाः। ये हुंफडन्तास्ते पुमांसः ॥ ॥ अथ राशिमेलनक कथ्यते ॥ अआइई मेषः । उऊ वृषः । लल. मिथुनः । एऐ कर्कटः । ओऔ सिंहः । अंःशषसहळक्षाः कन्या । कवर्गस्तुला। चवर्गो वृश्चिकः । टवर्गो धनुः । तवर्गो मकरः । पवर्गः कुम्भः । यरलवा मीनः । साध्यनामाक्षरराशिमारभ्य गणयेत् ॥ एकपश्चनव बान्धवाः स्मृता द्वौ च षष्ठदशमास्तु सेवकाः । त्रीणि सप्त च भवाः सुपोषका द्वादशाष्टचतुरस्तु घातकाः ॥ ॥ अथ नक्षत्रवर्णगण- ·४ मबरनमजूषा विचारः॥ अआ अश्विनी देवगणः । इ भरणी मनुष्यगणः । ईउऊ कृत्तिका राक्षसगणः । मलल रोहिणी मनुष्यः । ए मृग- शीर्षो देवः। ऐ आर्द्रा मनुष्यः । ओ औ पुनर्वसुः देवः । क पुष्यो देवः । ख ग आश्लेषा राक्षसः । ग घ मघा राक्षसः। च पूर्वा मनुष्यः । छ ज उत्तरा मनुष्यः । झन हस्तः देवः । ठ ठ चित्रा राक्षसः । ड स्वाती देवः । ढ ण विशाखा राक्षसः । त थ द अनु- राधा देवः। ध ज्येष्ठा राक्षसः। न प फ मूलं राक्षसः । ब पूर्वाषाढा मनुष्यः भ उत्तराषाढा मनुष्यः । म श्रवणः देवः । य र धनिष्ठा राक्षसः । ल शतभिषक् राक्षसः । वश पूर्वाभाद्रपदा मनुष्यः । ष स ह क्ष उत्तराभाद्रपदा मनुष्यः । अं अः लः रेवती देवः । साध. कनामाक्षरात्प्रादक्षिण्येन गणयेत् । 'जन्मसंपद्विपत्क्षेमप्रत्यरं साधको वधः । मैत्रं परममैत्रं च जन्मादीनि पुनः पुनः' ॥ विपत् प्रत्यरं वधश्च त्याज्यः ॥ ॥ अथ मत्राणां सुप्तप्रबोधकालोऽभिधीयते ॥ तत्र सर्वे मत्रा द्विधा भवन्ति । प्रकृतिपुरुषरूपा उभयस्वभावाश्च । मातृकायास्ताग्रूपत्वात् । तत्रापि स्वराः षोडश सौम्याः । स्पर्शाः सौराः । यरलवशषसहा व्यापका आग्नेयाः । स्वरा अपि हस्वदीर्घ- नपुंसकभेदात्रिधा। अइउएओ एते षह्रखाः । आईऊऐऔः एते षट् दीर्घाः । ऋऋलल्चत्वारो नपुंसकाः॥॥ प्रबोधप्रकारस्त्वयम् । यदा दक्षिणभागे वायुर्वहति तदा दक्षिणायनम् । तदानीमेव ह्रस्वाः प्रबुद्धा भवन्ति । तदाद्याश्च तत्प्रचुराश्च मत्राः प्रबुद्धा भवन्ति । एवं स एवेतरेषां स्वापकालः। यदा उत्तरभागे वायुर्वहति तदोत्तरा- यणम् । तदानीमेव दीर्घाः प्रबुध्यन्ते । तत्प्रधानाश्च तदाद्याश्च तत्प्र- चुराश्च मनाः प्रबुध्यन्ते । यदा चोत्तरभागाइक्षिणभागप्रवेशसमये ·दीक्षापटलः १ कियन्तमपि कालं वायोः स्थिरीभावस्तदा विषुवकालः। तदानीं लल् इति वर्गों प्रबुध्येते । तदा तत्प्रचुराश्च मनाः प्रबुध्यन्ते । यदा दक्षिणभागादुत्तरभागप्रवेशसमये उभयत्र वायोः स्थिरीभावस्तदा ऋल इति वर्गों प्रबुध्येते तत्प्रधानाश्च मत्राः। अथवा प्राणापान- समरसीकरणेन मूलाधारादुच्छ्रसती विद्युत्ततिविततां झटित्यशेष. चक्राक्रमणी निरवधिमहानन्दाब्धिप्रणालिकां कुण्डलशक्तिं समु- स्थाप्य शिवशक्तिसामरस्यमास्थितस्य कस्यापि या अद्वितीयाऽपरि- मितानन्दचमत्कारदशा सा सर्वमत्राणां प्रबोधकालः। एतदन्यो- ऽप्रबोधकालः । जपश्च सर्वमत्राणां प्रबोधकाल एव । मनोपदेशश्च मातृकाक्षराणि लकारपर्यन्तं सानुस्वाराणि साध्यमत्रेण प्रत्येकं संपु. टीकृत्य क्षकार केवलमुच्चार्य पुनर्ल कारादीनि सविसर्गाणि संपुटीकृत्य जपे क्रियमाणे मनः शीघ्रं सफलो भवति । ॥ अथ ऋणधन- शोधनं कथ्यते ॥ 'इन्द्रभनेत्ररविपञ्चदशर्तुवेदवह्नयायुधाष्टनव- मिर्गुणितांश्च साध्यान् । दिग्भूगिरिश्रुतिगजाग्निमुनीषुवेदषड्वह्निभिश्च गुणितानथ साधकार्णान् ॥ नामाज्झलादकठबाद्गजभक्तशेषं ज्ञात्वोभ- योरधिकशेषयुतं ऋणं स्यात् ॥' अस्यार्थ:-साध्यनामाक्षराणि स्वर- व्य जनरूपेण पृथकृत्वा प्रत्यक्षरं इन्द्रादिमिरबैर्यथासंख्येन गुणयेत् । कथम् । इन्द्र १४ ऋक्ष २७ नेत्र २ रवि १२० पञ्चदश १५ ऋतु ६ वेद ४ वह्नि ३ आयुध ८ अष्ट ८ नव ९ एतैरिति यावत् । तथा साधकनामाक्षराणि स्वरव्यञ्जनरूपेण पृथकृत्वा दिगादिभिर. बैर्गुणयेत् । कथम् । दिक् १० भूमि १ गिरि ७ श्रुति ४ गज ८ अग्नि ३ मुनि ७ इषु ५ वेद ४ षट् ६ वह्नि ३ एतैरबैरि- त्यर्थः । नामाज्झलादित्यस्यायमर्थः । स्वाक्षरव्य जनसमुदायात् ·६ मत्ररत्नमजूषा . अकठबात् वर्गचतुष्टयप्रभिन्नात् । अ १ इ २ उ ३ ऋ४ ल ५ ए ६ ऐ ७ ओ ८ औ ९ अं १० अः ११ एते अवर्गः । क १ ख २ ग ३ घ ४ ङ ५ च ६ छ ७ ज ८ झ ९ब १०८ ११ कवर्गः । ठ १ ड २ ढ ३ ण ४ त ५ थ६ द ७ ध ८ न ९ प १० फ ११ ठवर्गः । ब १ भ २ म ३ य ४ र ५ ल ६ व ७ श ८ ष ९ स १० ह ११ बकारादिहकारान्तो बवर्गः। एते ए- कादशैकादशाक्षराश्चत्वारो वर्गाः । एतद्रूपात्समुदायात्पश्चादष्टभिर्भागे हृते सति उभयोः साध्यसाधकवर्गयोः शेषस्याधिकरूपस्य ऋणं धनं च ज्ञात्वा मन्त्रं दद्यात् । तथा राशिष्वपि- 'लग्नं धनं भ्रातृ- बन्धुपुत्रशत्रुकलत्रकाः। मरणं धर्मकर्मायव्यया द्वादश राशयः । एवं गणनायां स्वराशिमारभ्य मत्रराशिपर्यन्तं शत्रु-मरण-व्यायाः षष्ठा- ष्टमद्वादशाः परित्याज्याः। अन्ये स्वीकार्याः ।। अथ दीक्षाप्रकारः ॥ एवं सुदिनवारनक्षत्रकरणक्षेत्रेषु यथाशास्त्रं परिशोध्य दीक्षा दातव्या सर्वसंपत्समृद्ध्यर्थे पापापनुत्त्यर्थं च । सा च दीक्षाऽनेकप्रकारा क्रियामयी वर्णमयी वेधकलामयीत्यादि । ॥क्रियामयी दीक्षा ॥ तत्र सर्वसंमतत्वात् सर्वसाधारणत्वात् प्रधानत्वाञ्च क्रियामयी संक्षेपतः प्रदर्यते जगतो हिताय । शुभानुकूलसमये शास्त्रोक्तविधिना आदौ वास्तुपूजामारभेत् । यथा-'ततो भूमिवले शुद्धे तुषाङ्गारादिवर्जिते पुण्याहं वाचयित्वा विप्राशिषा सह शास्त्रोदितमण्डपं विरचय्य तन्मध्ये वेदिकायां वा स्थण्डिले वा सर्वतोभद्रात्मकं मण्डलं अन्यद्वा यथाशास्त्रं विरचय्य चतुर्दिक्षु शास्त्रोक्तलक्षणयुक्तानि कुण्डानि प्रकल्पयेत् । अथवोत्तरस्यां दिशि चतुरस्रं सर्वसाधारणं सर्वसंमतमेकं कुण्ड मेखलात्रययुतं तत्पश्चिमायां दिशि मेखलोपरि यथोक्तां योनि परि- ·दीक्षापटलः १ कल्प्य गुरुः शुद्धात्मा प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा मृद्वासन उपविशेत् । समाहितेन्द्रियो मौनी गोमयेनोपलिप्ते कुण्डमध्ये नाभिस्थाने स्वगृह्योक्तप्रकारेण षटूरेखा वा षट्कोणं वा त्रिकोणं वा विलिख्य । स्थापयेदक्षिणे भागे पूजाद्रव्याणि यत्नतः । शुभोदकसमायुक्तं पूर्णकुम्भं ततः पुरः । ततः सुमनसः पात्रं परितो घृतप्रज्वलितान्दी- पान्शुभान् पुरतः शङ्ख साधारं परितोऽङ्कुरपत्राणि अन्यान्यपि यथाक्रमं पश्चात्स्थापयित्वा निजवामदक्षिणपार्श्वयोर्गुरुं गणेशं च नत्वा भूतशुद्धिमथाचरेत् ॥ यथोक्तम्-'प्राणायामं ततः कृत्वा मातृका- स्तत्र विन्यसेत् । षडङ्गन्यासं च ततः (?) । कृत्वा कल्पोक्तविधिना तत्तव्यासान्समारभेत् । तत्र मण्डपमध्ये धर्मादिपीठपूजानन्तरमात्म- पूजां विधाय हेमरजतताम्रमृन्मयकलशानां मध्येऽन्यतमं यथा- लाभं सम्यक्प्रक्षालितान्तरं कर्पूरागुरुधूपितं शोभनाकृतिं सुलक्षणं त्रिसूत्रवेष्टितं नववस्त्रयुग्मेन च गन्धादिभिरभ्यर्चितं नवरत्नोदरं दूर्वाक्षतसमन्वितं तारमुच्चारयन् मन्त्री कर्णिकाया मध्येधोमुखं स्थाप- येत् । पश्चादुत्तानं कृत्वा पीठस्य कलशस्य चैक्यं संसाधयेद्धिया । प्रोक्तकषायोदकैस्तीर्थोदकैर्वान्यैः शुद्धतरैर्वा जलैः कर्पूरगन्धपुष्पवा- सितैः प्रतिलोमेन मातृकां जपन् तथैव मूलमत्रं च जपन् पूरयेत्कलशं देवताधिया। ततः शङ्ख कषायाम्बुपूरिते शुद्धतोये नवाष्टगन्धं समा- लोड्य आवाह्य च कलाः सुधीः । तद्यथा-ॐ अं अमृतायैनमः। अमृतामावाहयामि इत्यमृतामावाह्य जलगन्धादिभिः संपूज्य । अमृ. तायाः प्राणा इह प्राणाः इत्यादिप्रकारेण प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा ॐ आं मानदायैनमः । ॐ ई पूषायैनमः । ॐ ई तुष्यैनमः । ॐ उं पुष्टयै नमः । ॐ ॐ रत्यैनमः । ॐ कं धृत्यैनमः । ॐ अं शशिन्यैनमः ।

·मधरत्नमजूषा ॐ लं चन्द्रिकायैनमः । ॐ लं कान्यैनमः । ॐ एं ज्योत्स्नाये नमः । ॐ ऐं श्रियैनमः। ॐ ओं प्रीत्यैनमः । ॐ औं गदायै नमः । ॐ अं पूर्णायै नमः । ॐ अ: पूर्णामृतायै नमः । एतासां च पूर्वोक्तप्रकारेण प्राणप्रतिष्ठां पूजां च कृत्वा अनन्तरं ॐ के भः तपिन्यैनमः तपिनीमावाहयामीत्यावाह्य तपिन्याः प्राणा इह प्राणाः इत्यादिप्राणप्रतिष्ठां पूजां च कृत्वा । ॐ खं बं तापिन्यै नमः । ॐ गं फं धूम्रायैनमः । ॐ घं पं मरीच्यैनमः । ॐ नं ज्वालिन्यैनमः । ॐ चं धं रुच्यैनमः । ॐ छं दं सुषुम्णायै नमः । ॐ जं थं भोगदायैनमः । ॐ झं तं विश्वायैनमः । ॐ वं णं बोधिन्यैनमः। ॐ टं ढं धरण्यैनमः । ॐ ठंडं उमायैनमः एतासां पूर्वोक्तप्रकारेण पूजां प्रतिष्ठां च कृत्वा । ॐ यं धूम्रायैनमः । ॐ रं अर्चिष्यैनमः। ॐ लं ऊष्मायनमः । ॐ वं ज्वलिन्यैनमः । ॐ शं ज्वालिन्यैनमः । ॐ षं विस्फुलिङ्गायै नमः । ॐ सं सुश्रियै- नमः । ॐ हं सुरूपायैनमः । ॐ ळं कपिलायैनमः । ॐ क्षं हव्यवाहनायैनमः । इत्यभ्यर्च्य प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा । अनन्तरं ॐ कं सृष्यैनमः । ॐ खं अद्ध्यैनमः । ॐ गं स्मृत्यैनमः । ॐ घं मेधायै नमः । ॐ ॐ कान्यैनमः । ॐ चं लक्ष्म्यैनमः । ॐ छं धुत्यैनमः । ॐ जं स्थिरायैनमः । ॐ झं स्थित्यैनमः । ॐ वं सिद्ध्यैनमः । अनम इत्यादिप्रकारेण संपूज्य प्रत्येकं प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा अनन्तरं । ॐ हं जरायैनमः । ॐ ठं पालिन्यैनमः । ॐ डं शान्यैनमः। ॐ ढं ऐश्वर्यैनमः । ॐ गं कृत्यैनमः । ॐ तं कामिकायैनमः । ॐ यं वरदायैनमः । ॐदं हादिन्यैनमः । ॐ धं प्रीत्यैनमः । ॐ नं दीर्घायनमः । इति जलादिमिः संपूज्य प्रत्येकं प्राणप्रतिष्ठा च - ।

·दीक्षापटलः १ ९ कृत्वा । आसां प्रत्येकं-प्रतद्विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिभियन्ति भुवनानि विश्वा । इति पठित्वा परचमावाहयामीत्यावाह्य ऋचं पूजयामीति पूजयित्वा ऋचः प्राणा इह प्राणाः इत्यादिप्रकारेण प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा । अनन्तरं ॐ पं तीब्रायैनमः । ॐ पं रौद्रायैनमः। ॐ बं भद्रायै- नमः । ॐ भं निद्रायैनमः । ॐ मं तन्द्रायैनमः । ॐ यं क्षुधेनमः । ॐ रं कोधिन्यैनमः। ॐ लं क्रियायैनमः । ॐ वं उल्कायैनमः । ॐ शं मृत्यवेनमः । इत्यादिप्रकारेण जलादिभिः संपूज्य प्रत्येकं व्य- म्बकं यजामहे-इति ऋचं पठित्वा ऋचमावाहथामीत्यावाह्य प्राणप्र- तिष्ठी च कृत्वा । अनन्तरं ॐ षं पीतायैनमः । ॐ सं श्वेतायैनमः । ॐ हं अरुणायैनमः। ॐ ळं असितायैनमः। ॐ क्षं अनन्तायैनमः इत्यादिप्रकारेण प्रत्येकमावाह्य संपूज्य प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा । प्रत्येकं गायत्रीं च पठित्वा संपूज्य प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा । अनन्तरं ॐ अं निवृत्त्यैनमः । ॐ आं प्रतिष्ठायैनमः । ॐ ई विद्यायैनमः । ॐ ई शान्त्यैनमः। ॐ उं इन्धिकायैनमः । ॐ ऊं दीपिकायैनमः । ॐ रेचिकायैनमः । ॐ माविकायैनमः । ॐ लं सूक्ष्मायनमः। ॐ वं असूक्ष्मायनमः । ॐ एं मृडायैनमः । ॐ ऐं ज्ञानायैनमः । ॐ औं अमृतायैनमः । ॐ औं आप्यायिन्यै नमः । ॐ अं व्यापिन्यैनमः । ॐ अः व्योमरूपायैनमः । इत्यादि- प्रकारेणावाह्य संपूज्य प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा प्रत्येकं ॐ विष्णुर्योनि कल्पयतु त्वष्टौ रूपाणि पिंशतु । आसिँचतु प्रजापतिर्धाता गर्भ दधातु ते । इति पठित्वा अचमावाहयामीत्यावाह्य संपूज्य अधः प्राणा इह प्राणा इत्यादि प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा चतुर्नवतिमान ॥

·१० मबरनमः जूषा शङ्खजले मूलमन्त्रमुच्चारयन्कलशे निक्षिपेत् । अनन्तरमश्वत्थादि- कोमलपल्लवैः इन्द्रवल्लीसमाबद्धैः सुरतरुधिया कुंभमुखे निधाय वेष्टयेत् । नूतनसूक्ष्मवासोभ्यां च शेषमपि साक्षतं सफलं रजतादि यथालाभं सुरद्रुमफलबुद्ध्या । पुनः कलशगतदेवं साङ्गं सावरणं साध्यमत्रानुरूपतः संकलीकृत्य च गुरूपचारान्समाचरेत् नैवेद्यान्तान तत्तन्मुद्रासहितान् ॥ मुद्राश्च-आवाहन-स्थापन-संनिधापन-संनि- रोधन-अवगुण्ठन-संकलीकरण-अमृतीकरणाद्याः । ततो नैवेद्यम- नुद्धृत्य होमकर्मसमारभेत् ॥ ॥ संकलीकरणन्यासः॥ कथं संक- लीकरणन्यासः । उपलिप्य कुण्डं स्वासन उपविश्य आचान्तः प्राणा- नायम्य न्यासपूर्वकं स्वगृह्योक्तप्रकारेण षट्रेखा विलिखेत् । अथवा षट्कोणं वृत्तं त्रिकोणं वा विलिख्य तत्र ऋतुमती शिवां शिवेना- धिष्ठितां सकलजगन्मयीं शक्तिं विचिन्य दीक्षाङ्गभूतहोमं करिष्य इति संकल्पपूर्वकं तद्योनौ मणिभवगृहोच्छ्रितमेव वह्नि तारमुच्चारयन् स्वा- भिमुखं क्षिपेन्मत्रिवरः। ततः-किंचित्पिङ्गललोहिताक्ष सर्वकर्माणि साधयसाधय हनहन दहदह पचपच स्वाहेति मत्रेणामिं प्रज्वाल्य। अमिं प्रज्वलितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् । सुवर्णवर्णमनलं समिद्धं विश्वतोमुखम् । इत्युपस्थाय । ॐ श्यूं पद्मरागायैनमः । इति लिङ्गे न्यसेत् । ॐ श्यू सुवर्णायैनमः इति गुदे। ॐ श्यू भद्रलोहितायै- नमः इति मूर्धनि । हयूं श्यामायैनमः इति आस्थे। ॐ ल्यूं श्वेतायै नमः इति नासिकायाम् । ॐ प्टरूं धूमिन्यैनमः इति नेत्रयोः । ॐ ज्यूं कराल्यै नम इति सर्वाङ्गेषु सप्तजिह्वा विन्यस्य । ततः सहस्रार्चिषे हृदयाय नमः । ॐ स्वस्तिपूर्णाय शिरसे स्वाहा । ॐ उत्तिष्ठ पुरुषाय शिखायै वषट् । ॐ धूमव्यापिने कवचाय हुं । ॐ ·दीक्षापटलः १ । सप्तजिह्वाय नेत्रत्रयाय वौषट् । ॐ धनुर्धराय अस्त्राय फट् । इति तत्तत्स्थानेषु षडङ्गन्यासं कृत्वा वह्नेरपि तदनन्तरं षडङ्गं । ॐ अग्नये जातवेदसेनम इति मूर्ध्नि । ॐ अग्नये सप्तजिह्वाय नम इति वामांसे । ॐ अग्नये हव्यवाहनाय नम इति वामपार्श्वे । ॐ अग्नये अश्वोदर- जाय नम इति वामकटिभागे । ॐ अग्नये वैश्वानराय नम इति लिङ्गे । ॐ अग्नये कौमारतेजसे नम इति दक्षिणकटिभागे। ॐ अग्नये विश्वमुखाय नम इति दक्षिणपार्श्वे । ॐ अग्नये देवमुखाय नम इति दक्षिणांसे न्यसेत् । अष्टमूर्तीर्वहरेवं विन्यस्य ततः परिसमूहनपरिस्तरणपरिषेकादिकं कृत्वा । ॐ वैश्वानरजातवेद इहावह लोहिताक्ष सर्वकर्माणि साधयस्वाहा । इत्यनेन जलगन्धपु- प्पधूपदीपनैवेद्यादिमिरग्निं संपूज्य जिह्वामौर्जिह्वाः संपूज्य अङ्गमत्रै- रङ्गानि मूर्तिमन्त्रैर्मूर्तीः संपूज्य वक्ष्यमाणक्रमेण वह्नि ध्यायेत् । ॥अग्निध्यानम् ॥ दक्षिणाधःकरमारभ्य प्रादक्षिण्येन वरदशक्ति- स्वस्तिकाभयसहितं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रमरुणजटाबद्धमौलिं शुभ्रवस्त्रमरुणं सर्वालंकारभूषितं अम्भोजसंस्थं वह्निं ध्यायेत् । जिह्वा ज्वालारुचो ज्ञेया वरदाभयहस्तकाः स्वस्वनामसदृक्षाः । अङ्गानि मूर्तयश्च शक्ति- स्वतिकहस्ता ध्यातव्याः अनन्तरमाज्यसंस्कारान्तं कर्म स्वगृह्योक्त. प्रकारेण कृत्वा तेनाज्येन घुचा व्याहृतिभिर्व्यस्ताभिः समस्ताभिर्हत्वा ॐ वैश्वानराय जातवेद इहावहेति पूर्वोक्तमत्रेण त्रिभिर्तुत्वा अन- न्तरं वहेर्गर्भाधानपुंसवनसीमन्तजातकर्मनामकरणनिष्क्रमणानप्राश- नचौलोपनयनप्राजापत्यसौम्यानेयवैश्वदेवताख्यानि वेदव्रतानि च- वारिसमावर्तनविवाहान्तानि त्रीण्येतानि प्रत्येकं साधयन् प्रणवेनाष्टा- वाहुतीराज्येन जुहुयात्। पुनर्जिबामरैरङ्गमन्त्रैर्मूर्तिमत्रैश्च प्रत्येकमेकैक- ·१२ मत्ररत्नमभूषा चारमाज्येन स्वस्वनामपूर्वकं चतुर्थीनमोन्तेर्तुत्वा मध्यस्थायां जिह्वायां महागणपतिमत्रेण वक्ष्यमाणप्रकारेण दशाहुतीर्तुत्वा । यथा-ॐ स्वाहा १ । ॐ श्रीस्वाहा २ । ॐ श्रींह्रीस्वाहा ३ । श्रींहीलीस्वाहा ४ । ॐ श्रींहीलींग्लौस्वाहा ५ । ॐ श्रीह्रींलींग्लौंगस्वाहा ६ । ॐ श्रीह्रींक्लींग्लौंगं गणपतयेखाहा ७ । ॐ श्रीह्रींलौंग्लौंगं गणपतये- वरवरदस्वाहा ८ । ॐ श्रींहींग्लौंगं गणपतयेवरवरदसर्वजनमेवाहा ९ । ॐ श्रीह्रीं क्लींग्लौंगंगणपतयेवरवरदसर्वजनंमेवशमानयस्वाहा १० । इत्थं दशाहुतीर्तुत्वा पुनः समस्तेन चतुर्वारमाज्येन जुहुयात् । पुनः साध्यमत्रेण पञ्चविंशतिवारान्हुत्वा पुनश्च महाव्याहृतिभि- क्षुत्वा । महाव्याहृतयश्च-ॐ भूरमय च पृथिव्यै च महते च स्वाहा । ॐ भुवो वायवै चान्तरिक्षाय च महते च स्वाहा । ॐ स्वरादित्याय च दिवे च महते च स्वाहा । ॐ भूर्भुवः स्वश्चन्द्रमसे च नक्षत्रेभ्यश्च दिग्भ्यश्च महते च स्वाहा । पुनर्ब्रह्मार्पणमनुना एका- माज्याहुति हुत्वा । इतः पूर्व प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतो जापत्स्वप्न- सुषुप्त्यवस्थासु मनसा वाचा कर्मणा हस्ताभ्यां पद्भ्यामुदरेण शिश्ना यस्मृतं यत्प्रोक्तं यत्कृतं तत्सर्वं ब्रह्मार्पणं भवतु स्वाहा । इति ब्रह्मार्पणमनुः । अनन्तरं-पूर्णाहुतिमुत्तमा जुहोति । सर्व वै पूर्णाहुतिः । सर्वमेवाप्नोति । अथो इयं वै पूर्णाहुतिः। अस्यामेव प्रतितिष्ठति । इत्यनेन पूर्णाहुति हुत्वा परिषेचनपूर्वकं होमं समाप्य अग्निमात्मन्यारोप्य देशिकः पश्चान्मण्डले बलिमाहरेत् । पयोऽम्भसा राशिनक्षत्रतिथिकरणादीनां चतुर्थीनमोन्तैः स्वस्वनामभिर्मत्रैर्बलिन- मम इति प्रत्येकं । अथवा सर्वाभ्यः परिवारदेवताभ्यो बलिनमम इति वा । ततो नैवेद्यमुद्धृत्य पूर्ववद्गन्धादिभिः परिपूज्य । मुखवा- सादिकं दत्त्वा दण्डवत्प्रणमेद्धति । इति । ।

·दीक्षापटलः १ होमद्रव्यमानम्। प्रसनादन्यदपि किंचिनिरूप्यते होमद्रव्याणां परिमाणादि प्रक- तोपयोगितया । घृतं कर्षमात्रम् । शुक्तिमात्रं पयस्तत्समं मधु पञ्च- गव्यमपि । दुग्धानमक्षमात्रम् । दधि प्रसूतिमात्रम् । लाजाः स्युर्मु- ष्टिसंमिताः । तावत्पृथुकाः सक्तवः । गुडं पलार्धमानम् । शर्करापि । प्रासार्धमन्नम् । इक्षुः पर्वावधिः । एकैकं पत्रपुष्पाणि तथा अपूपा अपि कदल्यादिफलानि च । मातुलुङ्गं चतुःखण्डं पनसं दशधा विदुः । अष्टधा नारिकेलं स्यात्रिखण्डं बिल्वमुच्यते। तथैवोर्वारुक- मपि । फलान्यन्यान्यखण्डानि समिधः स्युर्दशाङ्गुलाः। दूर्वात्रयं समुद्दिष्टं गुडूची चतुरङ्गुला । ब्रीहिमाषयवमुद्गकोद्रवगोधूमकलमा अपि मुष्टिमात्रकाः। तण्डुलास्तदधै। तिलसर्षपाश्चुलुकमात्राः। शुक्ति- मात्रं लवणं । मरीचान्यपि विंशतिः। गुग्गुलं बदरमात्रं रामठं च तत्स- मम् । चन्दनागुरुकर्पूरकुङ्कुमानि तिन्तिणीबीजमानानि समुद्दिष्टानि देशिकैः । इति होमद्रव्यप्रमाणम्॥ ॥ द्रव्यभेदेनाग्निध्यानभेदः॥ 'वैश्वानरं स्थितं ध्यायेत्समिद्धोमे तु देशिकः । शयानमाज्यहोमे तु निषण्णं शेषवस्तुषु ॥ अस्यान्तर्जुहुयाद्वह्नः सर्वहोमेषु देशिकः । कर्णहोमे भवेव्याधिनॆत्रेऽन्धत्वं च जायते ॥ नासिकायां मनःपीडा मस्तके धनसंक्षयः । स्वर्णसिन्दूरबालार्ककुङ्कुमक्षौद्रसंनिभः ॥ सुव- पुरेतसो वर्णः शोभनः समुदाहृतः। भेरीवारिदहस्तीन्द्रध्वनिर्वह्नेः शुभावहः ॥ नागचम्पकपुंनागपाटलीयूथिकानिभः । पञन्दीवरक- हारसर्पिर्गुग्गुलसंनिभः॥ पावकस्य शुभो गन्धः........। प्रदक्षिणा- स्त्यक्तकम्पाश्छत्राभाः शिखिनः शुभाः॥ शुभदा यजमानस्य राज्ञ- पि. विशेषतः । कन्देन्दधावलो धामो वह्नः प्रोक्तः शुभावहः ।।

·মঙ্গলমা कृष्णः कृष्णगतेवों यजमानं विनाशयेत् । श्वेतो राष्ट्र निहन्याह वायसस्वरसंनिभः ॥ खरस्वरसमो वह्वेर्ध्वनिः सर्वविनाशकृत् पूतिगन्धो हुतभुजो होतुर्दुःखप्रदो भवेत् ॥ छिन्नवृत्ता शिखा कुर्या न्मृत्यु धनपरिक्षयम् ॥ शुकपक्षसमो धूमः पारावतसमप्रभः । हानि तुरगजातीनां गवां च कुरुतेऽचिरात् ॥ एवं विधेषु दोषेषु प्रायश्चि त्ताय देशिकः ॥ मूलेनाज्येन जुहुयात्पञ्चविंशतिराहुतीः ॥ इदानी मत्र विस्तरभयादुपरम्यते ॥ ॥ होमाभावेऽनुकल्पः ॥ होमा भावेऽथवा पुष्पैः पूरयित्वाञ्जलिं इष्टदेवताप्रीत्यै दद्यान्मूलमत्र- मुच्चारयन् । ततोऽन्यमण्डले शिष्यमुपवेश्य यथाविधि । नदत्सु पञ्चवायेषु सार्ध विप्राशिषा गुरुः ॥ विधिवत्कुम्भमुद्धृत्य तत्स्थपल्ल- वान्तर्हितशिरसं सुरसं सुस्थिरं सुनियतं प्राङ्मुखोपविष्टं देवतामनुस्म- रन्गुरुः शिष्यमभिषिञ्चेत् यथार्थवत्प्रतिलोममातृकां प्रजपन तथैव मूलमत्रमपि । अनन्तरं गुरुणाभिषिक्तः शिष्यो वाससी परिधाय आचम्य च स्वलंकृतो नमस्कृत्य गुरुं तस्मै यथाशास्त्रं दक्षिणां दत्वा निविश्य गुरुसंनिधौ पूर्वाभिमुखो मौनी भवेत् । ततः सुदेशिका शिष्यं समवहितं दत्तदक्षिणं दिव्यदृष्ट्या विलोक्य तस्मिंश्च पर- देवतामावाह्य सकलीकृत्य तयोरैक्यं धिया स्मरन् गन्धपुष्पाद्यैरलं- कृत्य तस्मै विद्यां यथावद्दद्यात् । ऋष्यादिध्यानपूर्वकं मनं दक्षि- णकर्णदेशे त्रिशो वदेत् । गुरोर्लब्धां विद्यां पुनर्जपेत् शिष्यस्तत्सं- निधावेव शतावधि । अथवाष्टाविंशतिवारं गुरुदेवतामत्राणामैक्यं संभावयन् । प्रणमेदण्डवद्भूमौ स गुरुं देवतात्मकम् । तथाच तत्पादपद्मं निजमूर्धनि योजयेत् । शरीरमर्थ प्राणांश्च सर्व तस्मै निवेदयेत् । अथवा गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रालंकाराचैश्च गुरुं संप्रीटेन ·दीक्षापटलः १ १५ वित्तशाठ्यं विना । ततःप्रभृति कुर्वीत गुरोः प्रियमनन्यधीः । ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दद्याद्यथावित्तं विशालधीः ॥ ब्राह्मणांस्त- येत्पश्चादक्षिणाभिर्यथेच्छया ॥ संक्षेपतोऽसौ विधिवञ्च दीक्षा क्रियावती लोकहिताय पुण्या । ददाति पुंसामिह दिव्यभावं क्षिणोति पापानि भवेच्च दीक्षा॥ वेधादिदीक्षाप्रकारश्च तत्रान्तरेऽनुसंधातव्यः संग्रहाधिकारादिह नोक्त इत्यदोषः । इति श्रीपरमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीरामभारतीश्रीचरणपूज्य- चरणशिष्यस्य भगवतस्त्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मत्ररत्नमञ्जूषायां दीक्षापटलः ॥१॥ अथ द्वितीयः सपर्यापटलः ॥२॥ रत्नाकरसहस्रेषु गम्भीरेषु सुगोपितान् । तत्रान्तरेषु सर्वेषु देशिकेन्द्रैः प्रयत्नतः॥ तानादाय यथान्यायं स्थाप्यन्तेऽत्र मयाधुना। त्रिविक्रमज्ञयतिना देशिकेन्द्रेण धीमता ॥मञ्जूषाख्ये हि तत्रेऽस्मिन- नभूतान्महामनून् । साङ्गांस्तथा सावरणान्प्रयोगसहितानपि ॥ विदुषां कौतुकार्थे च बालानां हितकाम्यया ॥ ॥ अथैकाक्षरगणपति- विधानम् ॥ तत्र प्रथमं गाणपत्यानां विधानमुपवर्ण्यते ॥ ॐ गं इत्येकाक्षरगणपतिमत्रस्य गणकऋषि निवृच्छन्दः गणपतिर्देवता इष्टार्थे विनियोगः। दीर्घभाजा बीजेनाङ्गक्रिया मता। ॐ गां हृदयाय नमः । गी शिरसेवाहा इत्यादि । ध्यानम् ॥ रक्तो रक्ताङ्गरागांशुककुसुमयुतस्तुन्दिलश्चन्द्रमौलिनॆत्रैर्युक्तस्त्रिमिमिनकर- चरणो बीजपूरात्तनासः । हस्तामाकृष्ट(क्लुप्त)पाशाङ्कुशरदवरदो नागवकोऽहिभूषो देवः पद्मासनो नो भवतु नतसुरो भूतये विघ्न- ·मबरनमसूषा राजः ॥ एवं ध्यात्वा यजेदेवं मानसैः कुसुमैः शुभैः। हृत्पने सर्व- सिद्ध्यर्थ पश्चाबाह्ये प्रपूजयेत् ॥१॥ मानसैः कुसुमैरर्चा सात्विकी सा शुभा मता । अनिर्माल्या परा शुद्धा मोक्षदा सिद्धिदा शुभा ॥२॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानसं यजनं ध्रुवम् । आदावेव प्रकर्तव्यं पश्चाइ. व्यैस्तु विस्तरैः ॥३॥ एवं ध्यात्वा दीक्षितः प्रजपेलक्षचतुष्कं तदशांश जुहुयाद्वक्ष्यमाणद्रव्यैः । मोदकपृथुकलाजासक्त्विक्षुनारिकेलतिलक- दलीफलानि द्रव्याणि । साधारणधर्मादियुक्त पीठे । कथम् । आग्ने- यादिकोणेषु धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्यादयश्चतुर्थीनमोन्ताः पूज्याः। ततः पूर्वादिदिक्षु अधर्माऽज्ञानाऽवैराग्याऽनैश्वर्यादयस्तथैव पूज्याः । अन- न्तरं मध्ये पद्मस्य कर्णिकायां आधारशक्तिकूर्मानन्तवराहपृथिवींक- न्दमूलनालपत्रकेसरकर्णिका-सूर्यसोमवह्निमण्डलसत्वरजस्तमोगु- णाश्चात्मान्तरात्मपरमात्मविज्ञानात्मादीन्स्वस्ववीजान्यान्यजेत् । तत. स्तीबाज्वालिनीनन्दाभोगदाकामरूपिण्युग्रातेजोवतीसत्याविघ्नविना- शिनीति नव शक्तयः पूर्वादिक्रमेणाष्टसु दिक्षु यथाक्रमं संपूज्याः। पश्चा- सर्वशक्तिकमलासनाय नमः इति पीठं संपूज्य तन्मध्ये मूलमत्रेण देवतामावाह्य पूर्वादिचतुर्दिक्षु गणाधिपं गणेशानं गणनायकं गणक्रीडं प्रणवपूर्वकस्वस्वनामभिश्चतुर्थीनमोन्तैर्यजेत् । केसरेष्वङ्गदेवताः पूर्वा- दिपत्रमध्येषु वक्रतुण्डं एकदन्तं महोदरं गजाननं लम्बोदरं विकटं विघ्नराजं धूम्रवर्णं यजेत् । पूर्ववत्पत्राग्रेषु ब्राह्मीमाहेश्वरीकौमारीवै. ष्णवीवाराहीन्द्राणीचामुण्डामहालक्ष्मीयाद्या मातरः । तत इन्द्राद्या लोकपालाः पूज्याः। तत उक्तध्यानपूर्वकं उक्तसंख्याकजपे कृते होमे च मनः सिद्धो भवति नान्यथेति । ततः प्रयोगानभीष्टान्कुर्वीतोक्त- विधानतः। तर्पयेत्सलिलैः शुद्धैः प्रातर्देवं गणाधिपमा ॥ चतश्चत्वारिं- ·सपर्यापटलः २ शदधिकं चतुःशतमतन्द्रितः। प्राप्नुयान्मण्डलादर्वागभीष्टादधिकं नरः। नारिकेलैः कृतो होमश्चतुर्यो श्रीप्रदो भवेत् । सतिलैस्तण्डुलैहोमो लक्ष्मीवश्यप्रदो भवेत् ॥ लाजैसिमधुरोपेतैश्चतुःसहस्रहोमः कन्यां प्रयच्छेत् । अनेनैव विधानेन कन्या वरमवाप्नुयात् ॥ दना विलोडि- तैलोणेोमो निशि चतुर्दिनम् । संवादं कुरुतेऽवश्यं तथान्यदपि मन्त्रिणः । इत्यादि संभवेत्सर्व संग्रहादिह नोक्तम् ॥ इत्ये- काक्षरगणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ हेरम्बमनुविधानम् ॥ अथ हेरम्बमर्नु वक्ष्ये चतुरक्षरसंज्ञकम् । ॐ गूनमः । ऋण्याद्याः प्रागी- रिता एव । गांगींगू इत्यादिः प्रकारेण षडङ्गन्यासः ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ मुक्ताकाञ्चननीलकुन्दधुमृणच्छायैनिनेत्राञ्चितैर्नागास्यै- हरिवाहनं शशिधरं हेरम्बमर्कप्रभम् । दृप्तं दानममीतिमोदकरदानजं शिरोक्षात्मिकां मालां मुद्गरमङ्कुशं त्रिशितकं दोभिर्दधानं भजे ॥ लक्षत्रयं जपेन्मत्रं दशांशं जुहुयात्ततः। पूर्वोक्ते पीठे पञ्चवर्क दशभुजं हेरम्बमर्चयेत् । ॐ हुंडं महासिंहासनाय हेरम्बाय नम इत्य- नेनासनं दत्वा ॐ गं अनेनावाहयेत् पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैः पश्चादङ्गाव- रणं बाह्ये लोकपालान्यजेत् । तदत्राण्येवमभ्यर्च्य यथाप्रकारं ध्यानपू. र्वकमादरात् । ततस्तु सिद्धे मवेऽस्मिन्साधयेदिष्टमात्मनः। मोदकैर्जु. हुयात्षष्ठयां चतुःसहस्रं चतुःशतं वा । अष्टम्यां कुमुदैः । चतुर्दश्या- मपूपैर्जुहुयादिष्टसिद्धये । एमिरेव द्रव्यैः पर्वदिने होमः सर्वकामप्रदो भवेदयत्नेन ॥ इति हेरम्बमनुविधानम् ॥ ॥ अथ सुब्रह्मण्यमनुः विधानम् ॥ अथ सुब्रह्मण्याख्यो मनुः कार्तिकेयस्याभिधीयते । * वचद्भुवे नमः । वकारेण दीर्घभाजा अङ्गक्रिया ॥ ॥ अथभ्या- नम् ॥ सिन्दूरारुणमिन्दुकान्तिवदनं केयूरहारादिभिर्दिव्यैराभरणैर्वि- १ लोणं लवणम् ।

·१८ विजयं वीर्य राज्ञामायुः সলোলুদা भूषिततनुं स्वर्गस्थसौख्यप्रदम् । अम्मोजाभयशक्तिकुक्कुटधरं रक्ताङ्ग- रागांशुकं सुब्रह्मण्यमुपास्महे प्रणमतां मीतिप्रणाशोद्यतम् ॥ लक्षमेकं जपेन्मत्रं साज्यानहविषा ततः। दशांशं जुहुयादन्ते ब्राह्मणानपि भोज- येत् ॥ धर्मादिकल्पिते पीठे वह्निमण्डलपश्चिमे । पूजयेद्विधिना देवमु- पचारैर्यथोदितैः॥ केसरेष्वङ्गपूजा स्यात् । पत्रमध्येषु जयन्तं आग्नि- वेश्यं कृत्तिकापुत्रं भूतपतिं सेनान्यं गुहसंज्ञकं हेमशूलं विशाखाख्यं शक्तिवत्रधरं तथा। दिग्दलेषु पूर्वादिषु देवसेनापति विद्या मेधां वनं । विदिग्दलेषु शक्तिकुक्कुटौ मयूरद्विपौ पत्राद्येषु यजेत्सुधीः। तद्वाह्ये लोकेश्वराः तदत्राणि च षष्ठयां संप्रीणये देवं स्वादुभिर्भक्ष्यभोज्यकैः । पूजयेद्देवताबुद्ध्या कुमारान्ब्रह्मचारिणः। पूजितस्तु स देवोऽपि संतानं श्रियं यशः प्रदद्यात् साधकस्य सुब्रह्मण्यः सुरार्चितः॥ इति सुब्रह्मण्यमनुविधानम् ॥ ॥ अथ क्षिप्रगणपतिवि- धानम् ॥ अथ क्षिप्रगणपति निरूपयामः ॥ ॐ गं क्षिप्रप्रसादनाय नमः ॥ गणको मुनिराख्यातो विराट्छन्द उदाहृतम् । तादृशो विघ्न- राजोऽत्र देवतापि समीरिता ॥ दीर्घयुक्तेन बीजेन षडङ्गानि प्रकल्प- येत् ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ पाशाङ्कुशौ कल्पलतां विषाणं दधत्स्व- तुण्डाहितबीजपूरः। रक्तत्रिनेत्रस्तरुणेन्दुमौलिहारोज्वलो हस्तिमुखो- ऽवतादः ॥ लक्षं जपेजपस्यान्ते जुहुयादयुतं तिलैः ॥ मधुरत्रितयै- द्रव्यैरथवाष्टभिरीरितैः ॥ एकाक्षरोदिते पीठे वक्ष्यमाणविधानतः । पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर्धूपदीपैर्गजाननम् । अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य विघ्नानष्टौ यजेत्ततः । विघ्नं विनायकं वीरं शूरं वरदमेव च । इभवक्तं चैकरदं लम्बोदरमनन्तरम् ॥ पत्रानेषु ब्राझ्यादिमागणं पश्चालोकपालान् , वदनाणि च तत्परम् । एवं संपूज्य देवेशं साधयेत्स्वमनोरथान् ।

·सपर्यापटलः २ -- आज्यानैर्जुहुयान्नित्यमन्नवान्वत्सराद्भवेत् ॥ पायसेन कृतो होगा: समग्रां श्रियमावहेत् । आज्यहोमेन वशयेत्प्राणिनः सकलान्सुधीः ॥ नालिकेरफलं पक्कं .लोष्ठवर्चसमन्वितम् । जुहुयात्प्रत्यहं मत्री वाञ्छितं मण्डलाद्भवेत् ॥ जुहुयादष्टभिर्द्रव्यैर्मधुरत्रयसंयुतैः । वशये- त्पार्थिवान्सस्तित्पनीरपि निश्चयः ॥ दिनादिषु चतुश्चत्वारिंशद्वारं विघ्नराजस्य मस्तके शुभोदकैस्तर्पयेत् श्रीप्रसिद्धये ॥ पाशाङ्कुशौ कल्प- लतां स्वदन्तं करैर्वहन्तं कनकाद्रिकान्तम् । सोपानपतथा दिननाथवि- म्बादायान्तमम्भोजगतं विचिन्त्य ॥ प्रागुक्तमत्रसंप्रोक्तप्रयोगान्मनु- नामुना । तेनास्मिन्नथवा प्रोक्तान्कुर्यान्मश्री विधानवित् ॥ इति क्षिप्रगणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ शक्तिगणपतिविधानम् ॥ इदानीं शक्तिगणपतिं यथावद्वक्ष्ये । ॐ ह्रीं गं ह्रीं वशमानयस्वाहा ।। ऋष्याद्याः पूर्वोक्ताः । अङ्गतृप्तिः पादैर्भवेत् । एकेनादौ त्रिभिाभ्यां समस्तेनास्त्रमारतम् । अङ्गक्तृप्तिरियं मता ॥ भ्रतमिन्दुखण्डवरदौ पाशाङ्कुशौ पुष्करस्पृष्टस्वप्रमदावराङ्गमनयाश्लिष्टं ध्वजाग्रस्पृशा ॥ श्यामाझ्या विधृताब्जया त्रिनयनं चन्द्रार्धचूडं जपारक्तं हस्तिमुखं स्मरामि सततं भोगातिलोलं भजे ॥ लक्षत्रयं जपे- न्मत्रमिक्षुखण्डैदशांशतः । अपूपैराज्ययुक्तैर्वा जुहुयान्मश्रसिद्धये ॥ स्वगुरुं धनधान्यायैः प्रीणयेत्प्रीतमानसः । पूजा पूर्ववदादिष्टा ततः कार्याणि साधयेत् ॥ हुत्वा पूर्वैश्व 'मधुरत्रयाक्तैर्वशयेन्नृपान् । चतुझं नालिकेरेण महतीं श्रियमभुते ॥ लवणैर्मधुसंयुक्तैर्वशयेद- निताजनम् ॥ इति शक्तिगणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ द्वादशाक्षर- गणपतिविधानम् ॥ अथ द्वादशाक्षरगणपतिविधानं वच्मि । ॐ ह्रीं गं ही महागणपतये स्वाहा । पूर्वोक्ता एव अध्यायाः। तदङ्गविधि- रुच्यते । पञ्चमिर्मत्रवर्णैः समस्तेन च तद्विदुः॥ ॥ ध्यानम् ॥ ॥ ध्यानम् ॥ हस्तैर्बि- ·२० मबरनमजूषा मुकागौरं मदंगजमुखं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं हस्तैः स्वीयैर्दधतमरविन्दा इशौ रत्नकुम्भम् । अङ्कस्थायाः सरसिजरुचेस्तद्धजालम्बिपाणेर्देव्य योनौ विनिहितकरं रत्नमौलिं भजामः ॥ लक्षमेकं जपेन्मत्रमपूरैस्त दशांशतो जुहुयात् । पूर्वोक्ते पीठे यजेत् । हुत्वेक्षुखण्डैर्मतिमात्राज्य श्रियमवाप्नुयात् । नारिकेलफलैस्तद्वद्रम्भापकफलैस्ततः ॥ वशयत्यखि लाँल्लोकान्पृथुकैः शर्करान्वितैः । वशं नयति राजानं सक्तुभिर्ब्राह्मणा न्शुभैः॥ घृतहोमेन धनवान्जायते नात्र संशयः ॥ इति द्वादशाक्षर- गणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ पड्विंशत्यक्षरगणपतिविधानम् ॥ तः च ॐ ह्रीं विरिविरिगणपतिवरवरद सर्वलोकं मे वशमानयस्वाहा । अस्य गणकऋषिः । गायत्रीछन्दः। विरिगणपतिर्देवता। मायाचैर्म अपादैरङ्गविधिः। चतुश्चतुः पञ्चपञ्च पुनरपि पञ्चद्वाभ्यां ६ विभक्कैः ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ सिन्दूराभमिभाननं त्रिनयनं हस्ते पाशाङ्कशी बिभ्राणं मधुमत्कपालमनिशं सार्धेन्दुमौलिं भजे । पुष्ट्या श्लिष्टतनुं ध्वजाप्रकरया पद्मोल्लसद्धस्तया तद्योन्याहितपाणिमात्रवसुम पात्रोल्लसत्पुष्करम् ॥ चतुर्लक्षं जपेन्मत्रं मध्वाक्तैरष्टद्रव्यै नेत् प्रागुदीरितैरुपचारः पूजयेत्प्रागुक्तपीठे यथाविधि । मिथुनावृत्तिराद्या मादामोदायैदिगम्बरैः। अनन्तरमङ्गैर्मातृभिस्तदनन्तरम् । ततो लोक पालैस्तदस्तैश्च । इति सिद्धमनुर्मश्री प्रफुल्लैः कमलैः शुभैः। वशमायान्ति मनुजास्तण्डुलैस्तिलमिश्रितैः । हुत्वा श्रियमवाप्नोति । मधुरत्रितयों- गैर्वशं नयति पार्थिवान् । भक्ष्यभोज्यादिकं हुत्वात्वभीष्टाननुसाधयेत् ॥ इति विरिगणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ महागणपतिविधानम् ॥ महागणपतिं वक्ष्ये सर्वकामार्थसिद्धये । प्रणवश्रीशक्तिस्मरभूविघ्नबी- जानि रेन्तं गणपतिं वदेत् ॥ वरान्ते वरदं पश्चात्सर्वजनं मे वश- -- ·सपर्यापटलः २ २१ मानय ठद्वयम् । अष्टाविंशत्यक्षरोऽयं महागणपतेर्मनुः॥ गणकोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री निन्दन्विता । महागणपतिः प्रोक्तो देवो भुव- नवन्दितः ॥ षड्बीजस्वस्वबीजेन दीर्घभाजाङ्गकल्पना । पूर्वमिक्षुर- ससिन्धुमध्यगं तं गजाननम् । नवरत्नमयद्वीपं कल्पवृक्षसमाकुलम् । तन्मध्ये पारिजातं च सर्वर्तुपरिसेवितम् । तस्याधस्तान्महापीठं त- न्मध्ये मातृकाम्बुजम् । तत्कर्णिकायां षट्कोणावृतत्रिकोणं तन्मध्ये देवं स्मरेत् ॥ ॥ ध्यानम् ॥ हस्तीन्द्राननमिन्दुचूडमरुणच्छायं त्रिनेत्रं रसादाश्लिष्टं प्रियया सपद्मकरया स्वास्थया संततम् । बीजापूरगदा- धनुनिशिखयुक् चक्राब्जपाशोत्पलव्रीह्यास्वविषाणरत्नकलशान्हस्तैर्व- हन्तं भजे ॥ गण्डपालीगलहानपूरलालसमानसान् । द्विरेफान्कर्ण- तालाभ्यां वारयन्तं मुहुर्मुहुः ॥ कराप्रधृतमाणिक्यकुम्भवऋविनिः- सृतैः । रत्नवर्षेः प्रीणयन्तं साधकान्मदविह्वलम् ॥ माणिक्यमुकुटो- पेतं रत्नाभरणभूषितम् । ध्यायन्मत्रं जपेन्मश्री चतुर्लक्षं समाहितः॥ चतुःसहस्रसंयुक्तं चत्वारिंशत्सहस्रकम् । दशांशं जुहुयाद्रव्यैरष्टामि- मोदकादिभिः ॥ तर्पयेदिनशो विघ्नं प्रागुक्तेनैव वर्मना ॥ पूर्वोक्त पूजयेत्पीठे विधिना गणनायकम् । त्रिकोणबाह्ये पूर्वादिचतुर्दिक्षु स- मर्चयेत् ॥ अग्रस्थबिल्ववृक्षाधःश्रियं श्रीपतिमर्चयेत् । पद्मयुग्मधरा- पद्मा शङ्खचक्रधरो हरिः । दक्षिणे वटवृक्षाधो गौरी गौरीपतिं य- जेत् । पाशाङ्कुशधरा गौरी टङ्कशूलधरो हरः ॥ पश्चिमे पिप्पलस्याधो रति रतिपतिं यजेत् ।। रतिरुत्पलहस्ताख्या कोदण्डात्रधरः स्मरः ।। सौम्ये प्रियङ्घवृक्षाधो महीं पोत्रिणमर्चयेत् । शुकब्रीह्यग्रहस्ता भूर्गदा- चक्रधरः पतिः॥ षट्कोणेषु च संपूज्या आमोदाद्याः प्रियान्विताः ।। आमोदं सिद्धिसहितमप्रकोणे समर्चयेत् । समृद्ध्या युक्तमभ्यर्च्य प्रमोदं वह्निकोणके । सुमुखं कान्तिसंयुक्तमीशकोणे समर्चयेत् ॥

·२० । मबरममजूषा मुकागौर मदगजमुखं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं हस्तैः स्वीयैर्दधतमरविन्दा- दुशौ रत्नकुम्भम् । अङ्कस्थायाः सरसिजरुचेस्तद्धजालम्बिपाणेर्देव्या योनौ विनिहितकरं रत्नमौलिं भजामः ॥ लक्षमेकं जपेन्मत्रमपूपैस्त- इशांशतो जुहुयात् । पूर्वोक्ते पीठे यजेत् । हुत्वेक्षुखण्डैर्मतिमात्राज्य- नियमवाप्नुयात् । नारिकेलफलैस्तद्वद्रम्भापक्कफलैस्ततः ॥ वशयत्यखि- लाँल्लोकान्पृथुकैः शर्करान्वितैः । वशं नयति राजानं सक्तुभिर्ब्राह्मणा- न्शुभैः ॥ घृतहोमेन धनवान्जायते नात्र संशयः॥ इति द्वादशाक्षर- गणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ षड्विंशत्यक्षरगणपतिविधानम् ॥ तत्र च ॐ ह्रीं विरिविरिगणपतिवरवरद सर्वेलोकं मे वशमानयस्वाहा ।। अस्य गणकऋषिः । गायत्रीछन्दः। विरिगणपतिर्देवता । मायाधैर्म- अपादैरङ्गविधिः। चतुश्चतुः पञ्चपञ्च पुनरपि पञ्चद्वाभ्यां च विभक्तैः ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ सिन्दूराभमिभाननं त्रिनयनं हस्तेषु पाशाङ्कशौ बिभ्राणं मधुमत्कपालमनिशं सार्धेन्दुमौलिं भजे । पुष्ट्या- श्लिष्टतनुं ध्वजाप्रकरया पद्मोल्लसद्धस्तया तद्योन्याहितपाणिमात्रवसुम- त्पात्रोल्लसत्पुष्करम् ॥ चतुर्लक्षं जपेन्मत्रं मध्वाक्तैरष्टद्रव्यै नेत् । प्रागुदीरितैरुपचारः पूजयेत्प्रागुक्तपीठे यथाविधि । मिथुनावृत्तिराद्या. मादामोदायैदिगम्बरैः। अनन्तरमङ्गैातृभिस्तदनन्तरम् । ततो लोक- पालैस्तदत्रैश्च । इति सिद्धमनुर्मश्री प्रफुल्लैः कमलैः शुभैः। वशमायान्ति मनुजास्तण्डुलैस्तिलमिश्रितैः । हुत्वा श्रियमवाप्नोति । मधुरत्रितयों- गैर्वशं नयति पार्थिवान् । भक्ष्यभोज्यादिकं हुत्वा त्वभीष्टाननुसाधयेत् ॥ इति विरिगणपतिविधानम् ॥ ॥ अथ महागणपतिविधानम् ॥ महागणपतिं वक्ष्ये सर्वकामार्थसिद्धये । प्रणवश्रीशक्तिस्मरभूविनबी- जानि रेन्तं गणपति वदेत् ॥ वरान्ते वरदं पश्चात्सर्वजनं मे वश- .. ।

·सपर्यापटलः २ मानय ठद्वयम् । अष्टाविंशत्यक्षरोऽयं महागणपतेर्मनुः॥ गणकोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री निन्दन्विता । महागणपतिः प्रोक्तो देवो भुव- नवन्दितः ॥ षड्बीजस्वखबीजेन दीर्घभाजाङ्गकल्पना । पूर्वमिक्षुर- ससिन्धुमध्यगं तं गजाननम् । नवरत्नमयद्वीपं कल्पवृक्षसमाकुलम् । तन्मध्ये पारिजातं च सर्वर्तुपरिसेवितम् । तस्याधस्तान्महापीठं त- न्मध्ये मातृकाम्बुजम् । तत्कर्णिकायां षट्कोणावृतत्रिकोणं तन्मध्ये देवं स्मरेत् ॥ ॥ ध्यानम् ॥ हस्तीन्द्राननमिन्दुचूडमरुणच्छायं त्रिनेत्रं रसादाश्लिष्टं प्रियया सपद्मकरया स्वास्थया संततम् । बीजापूरगदा. धनुनिशिखयुक् चक्राब्जपाशोत्पलव्रीह्यास्वविषाणरत्नकलशान्हस्तैर्व- हन्तं भजे ॥ गण्डपालीगलदानपूरलालसमानसान् । द्विरेफान्कर्ण- तालाभ्यां वारयन्तं मुहुर्मुहुः ॥ कराप्रधृतमाणिक्यकुम्भवक्रविनि:- सृतैः । रनवर्षेः प्रीणयन्तं साधकान्मदविह्वलम् ॥ माणिक्यमुकुटो- पेतं रत्नाभरणभूषितम् । ध्यायन्मत्रं जपेन्मत्री चतुर्लक्षं समाहितः॥ चतुःसहस्रसंयुक्तं चत्वारिंशत्सहस्रकम् । दशांशं जुहुयाद्रव्यैरष्टामि- र्मोदकादिभिः ॥ तर्पयेदिनशो विघ्नं प्रागुक्तेनैव वर्त्मना ॥ पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे विधिना गणनायकम् । त्रिकोणबाह्ये पूर्वादिचतुर्दिक्षु स- मर्चयेत् ॥ अग्रस्थबिल्ववृक्षाधःश्रियं श्रीपतिमर्चयेत् । पद्मयुग्मधरा- पद्मा शङ्खचक्रधरो हरिः ॥ दक्षिणे वटवृक्षाधो गौरी गौरीपतिं य- जेत् । पाशाङ्कुशधरा गौरी टङ्कशूलधरो हरः॥ पश्चिमे पिप्पलस्याधो रति रतिपतिं यजेत् ॥ रतिरुत्पलहस्तान्या कोदण्डात्रधरः स्मरः ।। सौम्ये प्रियङ्गुवृक्षाधो महीं पोत्रिणमर्चयेत् । शुकब्रीह्यग्रहस्ता भूर्गदा- चक्रधरः पतिः॥ षट्कोणेषु च संपूज्या आमोदाद्याः प्रियान्विताः॥ आमोदं सिद्धिसहितमप्रकोणे समर्चयेत् । समृद्ध्या युक्तमभ्यर्च्य प्रमोद वहिकोणके । सुमुखं कान्तिसंयुक्तमीशकोणे समर्चयेत् ।।

·दुर्मुखं मदनावत्या यजेद्वरुणकोणके । विघ्नं मदद्वायुक्तं कोणे नैशा-
घरे यजेत् ॥ वायव्ये विघ्नकर्तारं द्राविण्या सह संयजेत् । पाशा-
कुशाभयाभीष्टधारिणोऽरुणविग्रहाः ॥ गण्डभित्तिगलहानपूरधौतमु-
खाम्बुजाः । विघ्नास्तत्प्रमदाः सर्वा मदाघूर्णितलोचनाः ॥ एकहस्त-
धृताम्भोजा इतरालिङ्गितप्रियाः । षट्कोणपार्श्वयोः पूज्यौ शङ्खपद्म-
निधी क्रमात् । निजप्रियाभ्यां सहितौ सर्वाभरणभूषितौ । केसरेष्व-
ङ्गपूजा स्याब्राहृयाद्याः पत्रमध्यगाः ॥ बहिर्लोकेश्वराः पूज्या वजा-
दीनि ततः परम् ॥ इत्थं जपादिभिः सिद्धे प्रयोगान्वमनीषितान् ।
साधयेदष्टभिव्यैरन्यैर्वा कल्पचोदितैः । पद्महोमेन भूपालांस्तत्प-
नीरुत्पलैः शुभैः । होमेन कुमुदैविप्रांस्तथा पिप्पलसंभवैः । समिन्दरै-
नरपतीनुदुम्बरसमुद्भवैः । प्ला:वैश्यान्वशयेत् । वटोद्भवैः शूद्रान् ।
मधुना स्वर्णलाभः । गोदुग्धेन गोलाभः । आज्यहोमेन महतीं श्रियं
लभेत् । दन्ना सर्वसमृद्धिः स्यादन्नैरन्नपतिर्भवेत् । कुसुम्भकुसुमैर्होमो
वस्त्रलाभकरः परः ॥ अधुना तर्पणं वक्ष्ये सर्वकामफलप्रदम् ।
श्रीशक्तिरतिभूलक्ष्मीः स्वबीजाढ्याः प्रियान्विताः ॥ प्रत्येकमादौ
मूलेन चतुर्वारं प्रतर्पयेत् । महागणपतिं विद्वान्भक्त्या संतर्पयेत्ततः॥
मामोदादीन्स्वबीजाट्यान्शक्तियुक्तांश्च तर्पयेत् । चतुर्वारं पृथङ्मश्री
शङ्खपद्मनिधी तथा ॥ नामादिबीजसहितौ तर्पयेत्स्वप्रियायुतौ ।।
आवरणान्तराणामपीत्यन्ये । अन्तरा महागणपतिं स्वबीजेन मूलेन
वा चतुर्वारं तर्पयेत् । इति रहस्यम् ॥ सपर्या सम्यगुक्तात्र महागण-
पतेः शुभा । सर्वकामफलप्राप्तिहेतुभूता महीयसी ॥
इति श्रीत्परमहंसपरित्राजकाचार्यश्रीरामभारतीश्रीचरणपूज्यपाद-
शिष्यत्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मत्ररत्नमञ्जूषायां
द्वितीयः सपर्यापटलः ॥२॥

·अर्थ सोमसूर्याग्निमन्त्रस्तृतीयः पटलः ॥ ३ ॥ अथेदानी चन्द्रमसो मनुरत्राभिधीयते ॥ ॐ सों सोमाय मः ॥ इति षडक्षरो मत्रः । ऋषिरुक्तो भृगुश्छन्दः पतिः सोमो- स्य देवता ॥ सांसीमित्यादिप्रकारेण षडङ्गक्लप्तिः ॥ ॥ अथ ज्यानम् ॥ कर्पूरस्फटिकावदातमनिशं पूर्णेन्दुबिम्बाननं मुक्तादाम- वेभूषितेन वपुषा निर्मूलयन्तं तमः । हस्ताभ्यां कुमुदं वरं विदधतं तीलालकोद्भासितं स्वस्याङ्कस्थमृगोदिताश्रयगुणं सोमं सुधाब्धि भजे॥ इशलक्षं जपेन्मत्रं पायसेन ससर्पिषा । तावत्सहस्रं जुहुयात्समिद्धे हव्यवाहने ॥ धर्मादिपीठे सोमान्ते देवं सोमं यजेद्बुधः । अङ्गानि केसरेषु स्युः पत्रमध्येषु रोहिणी ॥ कृत्तिकारेवतीभरणीरात्रिरााज्यो- स्नाकलाः शुभाः । सितमाल्याम्बरधरा मुक्ताहारविभूषणाः । पयो- घरभराक्रान्ता रचिताजलयः शुभाः ॥ वल्लभासक्तमनसो मदविभ्र- अमन्थराः । समभ्या इत्यर्थः । पत्राग्रेषु आदित्यमङ्गलबुधवाक्प- तेशुक्रमन्दराहुकेतवः पूज्याः। स्वस्ववर्णाम्बरोपेताः स्वाहाद्याक्षरबी. जकाः । रक्तारुणश्वेतपीतनीलधूम्रसितासिताः । लोकपालास्ततः पूज्या वाद्याश्च ततः परम् । एवं सिद्धे मधे मत्री संपदां वसति- भवेत् । हृन्मध्ये उक्तरूपिणं देवं स्मरन् त्रिसहस्रं जपेत् । राज्यैश्वर्य दरिद्रोऽपि प्राप्नुयाद्वत्सरान्तरे । पूर्वोक्तसंख्यं प्रजपेच्छिवमूर्ध्नि विचि- तयेत् ॥ रोगापमृत्युदुःखानि जित्वा वर्षशतं वसेत् । ब्रह्मचर्ययुतः शुद्धश्चतुर्लक्षमिमं जपेत् ।। निधानं भूगतं सद्यः प्राप्नुयायनवर्जि- तम् । जितेन्द्रियो जपेन्मत्रं पौर्णमास्यां विशेषतः । भवेत्सौभा- ग्यनिलयः संपदामपरो निधिः ॥ घोराजवराशिरोरोगानाभिचा- रानुपद्रवान् । विषाणामपि संघातं नाशयेन्मनुनामुना ॥ पौर्णमास्यां ·२४ मबरनमजूषा निराहारो दद्यादयं विधूदये । प्राक्प्रत्यगायतं कुर्याद्भूतले मण्डलत्र. यम् ॥ निषण्णः पश्चिमे मत्री मण्डले विहितासने । मध्यस्थे स्थाप. येत्पश्चात्पूजाद्रव्याण्यशेषतः॥ अन्यस्मिन्मण्डले सोममर्चयित्वाम्बु- जान्विते । राजतं चषकं तत्र स्थापयेत्पुरतः सुधीः ॥ गोदुग्धेन समापूर्य स्पृष्ट्वा तं प्रजपेन्मनुम् । अष्टोत्तरशतं पश्चाद्विद्यामश्रेण देशिकः ॥ दद्यादय॑ शशाङ्काय सर्वकामार्थसिद्धये ॥अनेन विधिना कुर्यात्प्रतिमासमतन्द्रितः । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिं साधकेन्द्रः समभुते ॥ श्रियमप्यूर्जितान्पुत्रान्सौभाग्यं पुष्कलं यशः । कन्यामि- टामवाप्नोति कन्यापि वरमाप्नुयात् ॥ बहुना किमिहोक्तेन सर्व दद्या- निशाकरः । ॐ विद्ये विद्यामालिनि चन्द्रिणि चारमुखिस्वाहा।। इति विद्यामन्त्रः ॥ इति सोमपूजा यथावदमिहिता ॥ ॥ अथ घृणिमत्र- (सूर्यमत्र)विधानम् ॥ अथ सौरान्प्रवक्ष्यामि सर्वरोगनिवारकान् । सर्वकामार्थदान्पुण्यान्प्रयोगसहिताशुभान् ॥ तारं घृणिभंगुः पश्चा- द्वामकर्णविभूषितः । वह्नथासनो मरुच्छेषः सनेत्रोऽत्रिस्त्वपश्चिमः । इत्यसावष्टाक्षरो मनुः । ॐ घृणिः सूर्य आदित्यो देवः भार्गवऋषि. श्छन्दो गायत्रं देवता मनोः । आदित्यो मुनिभिः प्रोक्तो दृष्टादृष्टफ- लप्रदः । अङ्गमत्राः प्रदर्श्यन्ते सत्याय हृदयं पुनः । ब्रह्मणे तु शिरः ख्यातं विष्णवे च शिखा मता ॥ रुद्राय वर्म निर्दिष्टमग्नये नेत्रमीरि- तम् । शर्वायास्त्रमुदाहृतम् । तेजोज्वालामणि हुंफट् द्विठान्ताः पृथ. गोरिताः । ततः पञ्चमूर्तीयसेत् । आदित्यं विन्यसेन्मूर्ध्नि रविं मुखगतं न्यसेत् । हृदये भानुनामानं भास्कर गुरदेशतः ॥ सूर्य चर- पयोयंसेद्भस्वैः सद्यादिपञ्चभिः । प्रधानमूर्तिप्रतिमाः सर्वाभरणभू- पिताः । मूर्धास्यकण्ठहृदयकुक्षिनामिध्वजाङ्गिषु । मत्रवर्णाश्यसेदृष्टी ·सोमसूर्यादिपटलः ३ प्रत्येकं प्रणवादिकान् । एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिन्तयेत्तेजसांनि- धिम् ॥ ॥ ध्यानम् ॥ रक्ताब्जयुग्माभयदानहस्तं केयूरहाराङ्गद- कुण्डलान्यम् । माणिक्यमौलिं दिननाथमीडे बन्धूककान्ति विलस- त्रिनेत्रम् ॥ वसुलक्षं जपेन्मत्रं समिद्भिः क्षीरशाखिनाम् । तत्सहस्रं प्रजुहुयात्क्षीराक्ताभिर्जितेन्द्रियः ॥ पीठस्य कृतेः प्राक् चतुर्दिक्षु मध्ये च पूजयेत् । प्रभूतं विमलं सारं समाराध्यमनन्तरम् । पद्मासनं सुखं पश्चाद्विम्बार्चान्तं प्रकल्पयेत् । दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला मता। अमोघा विद्युता चैव मध्ये सर्वतोमुखी पीठ- शक्तयः । दीप्तदीपशिखाकारा हस्खत्रितयक्लोबरहितदीर्घस्वरव्यञ्जन- रेफबीजकाः पूज्याः । ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाय सौराय योगपीठास- नाय नम इत्यनेनासनं दत्वा तन्मध्ये देवमावाद्य यजेत् । अङ्गानि केसरेषु स्यादिपत्रेष्वर्कमूर्तयः । आदित्याद्याः शक्तयश्च संप्रोक्ताः कोणपत्रगाः ॥ स्वस्वनामाद्याक्षराव्यानि बीजानि । उषाप्रज्ञाप्रभासं- ध्येति शक्तयः । पत्रमूलेषु ब्राहृयाद्याः पुरतोऽरुणमर्चयेत् । चन्द्रा- दीन्पूजयेत्पश्चागृहानष्टौ ततो बहिः । इन्द्रादयस्तदत्राणि यथापूर्व समर्चयेत् ॥ एवं संपूज्य विधिवद्भास्करं भक्तवत्सलम् । दद्यादर्घ्य प्रतिदिनं वारे वा तस्य चोदिते ॥ प्रभाते मण्डलं कृत्वा पूर्ववत्पी- ठमर्चयेत् । पात्रं ताम्रमयं प्रस्थतोयग्राहि मनोहरम् । निधाय तत्र मनुना पूरयेत्तच्छुभोदकैः । कुङ्कुमं रोचनाराजिरक्तचन्दनवैणवान् । करवीरजपाशालिकुशश्यामाकतण्डुलान् । निक्षिप्य सलिले तस्मि- बैक्यं संभाव्य भानुना। साङ्गमभ्यर्चयेत्तस्मिन्भास्करं प्रोक्तलक्षणम्। गन्धपुष्पादिनैवेधैर्यथाविधि विधानवित् । तद्विधाय जपेन्मत्रं सम्य- मष्टोत्तरं शतम् । पुनः संपूज्य गन्धाधैर्जानुभ्यामवनिं गतः । आम. स्तकं समुद्धृत्य व्योग्नि सावरणे रवौ । दृष्टिं निधाय स्वैक्येन मूलमत्रं ·२ मत्ररत्नमजूषा ॥ ध्यानम् ॥ भावनौष- धिया जपन् । दद्याय दिनेशाय प्रसन्नेनान्तरात्मना । दत्त्वा पुष्पा- जलिं भूयो जपेदष्टोत्तरं शतम् । यावदामृतं भानुः समादत्ते निजैः करैः । तेन तृप्तो दिनपतिर्दद्यादस्मै मनोरथान् । अर्घ्यदानमिदं पुण्यमायुरारोग्यवर्धनम् । सर्वकामप्रदं नृणां विद्याविभवभाग्यदम् ॥ इति घृणिमत्रविधानम् ॥ ॥ अथ चतुरक्षरसूर्यमत्रविधानम् ॥ प्रणवो भुवनाधीशा हंस इत्यादिको मनुः । विसर्गान्तस्तथा प्रोक्ता कामधुक् चतुरक्षरः ॥ ॐ ह्रीं हंसः । अस्याजऋषिः । गायत्रीछन्दः। सूर्यरूपिणी भुवनाधीशा देवता। तदङ्गविधिरुच्यते । दीर्घभाजा भुवनेश्वरीबीजेन तदङ्गपरिकल्पना ।। मौलिं स्फुरदमृतरुचो रञ्जयच्चारुरेखां सद्यःसंतप्तकार्तस्वरकमलजपा- भासुराभिः प्रमाभिः । विश्वाकाशावकाशं ज्वलदतिरुचिरं धर्तृ पाशा- कुशेष्टाभीतीनां भङ्गितुङ्गस्तनमवतु जगन्मातुरार्क वपुर्नः ॥ चतुर्लक्षं जपेन्मत्रं दशांशं कमल नेत् । पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे प्रागुक्तेनैव वर्त्मना। अर्घ्यदानं तथैवास्य दद्यात्सर्वसमृद्धये । पुत्रपौत्रप्रदं नृणां भजतां कल्पभूरुहम् ॥ इति चतुरक्षरसूर्यमत्रविधानम् ॥ ॥ अथ त्र्यक्षर- सूर्यमत्रविधानम् ॥ अथ प्रयोजनतिलकः ॥ आकाशमग्निदीर्धेन्दु- संयुतो भुवनेश्वरी । सर्गान्वितो भृगुर्भानोरुयक्षरो मनुरीरितः ॥ साह्रींसः ॥ आधारादिपराप्रान्तं कण्ठादाधारकावधि । मूर्धादिकण्ठ- पर्यन्तं क्रमाद्वीजत्रयं न्यसेत् ॥ दीर्घस्वरप्रयुक्तेन मध्येनाङ्गक्रिया मता ॥ ॥ ध्यानम् ॥ रक्ताम्बुजासनमशेषगुणैकसिन्धुं भानु स. मस्तजगतामधिपं भजामि । पद्मद्वयाभयरदान्दधतं कराब्जैर्माणिक्य- मौलिमरुणाङ्गरुचिं त्रिनेत्रम् ॥ भानुलक्षं जपेन्मत्रं दशांशं जुहुया- त्तिलैः । मधुरत्रयसंयुक्तैः सुशुद्धैर्विजितेन्द्रियः ॥ पूर्वोक्ते पूजये. सीठे विधानेनामुना रविम् । प्रथमावृत्तिरङ्गैः स्यात्परा चन्द्रादिमि- ·सोमसूर्यादिपटलः ३ २७ प्रेहैः ॥ तृतीया लोकपालैः स्याच्चतुर्थी स्यात्तदायुधैः । इति संपूज्य निर्माल्यं तेजश्चण्डाय दीयते । अयं प्रागीरितं दद्यादानवे संयते- न्द्रियः । सोऽपि रत्वं धनं धान्यं पुत्रपौत्रान्यशः पशून् । वस्त्राणि भूषणादीनि दद्यादस्मै न संशयः ॥ इति व्यक्षरसूर्यमत्रविधानम् ।। ॥ अथ मार्तण्डभैरव विधानम् ॥ आकाशमग्निपवनसलिलोर्वीश- मिन्दुमत् । इति भवति मार्तण्डभैरवं नाम बीजं हयूं ॥ एतद्वीजं बिम्बपुटितं सर्वकामफलप्रदम् । ;ि इति बिम्बबीजम् । पञ्चह्रस्वाट्य- बीजेन पञ्चभूताः प्रविन्यसेत् । अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तमङ्गुलीषु क्रमा- दिमाः ॥ सूर्यश्च भास्करो भानुस्ततो रविदिवाकरौ । शिरोवदनहृद्गु- ह्यपांददेशेषु ताः पुनः ॥ मार्तण्डबीजेन नेत्रान्ताङ्गानि च प्रकल्प- येत् । व्यापकं बीजेन मूलेन कुर्वीत तदनन्तरम् ॥ ॥ ध्यानम् ॥ हेमाम्भोजप्रवालप्रतिमनिजरुचिं चारुखटाङ्गपद्मं चक्रं शक्तिं च पाशं सृणिमतिरुचिरामक्षमालां कपालम् । हस्ताम्भोजैर्दधानं त्रिनयनविल. सद्वेदवत्राभिराम मार्तण्डं वल्लभाध मणिमयमुकुटं हारदीप्तं भजामः॥ लक्षत्रयं जपेन्मत्री बीजं बिम्बपुटीकृतम् । दशांशं कमलैः फुल्लैर्जुहु- यान्मधुनोक्षितैः॥ पीठे दीप्तादिभिर्युक्ते कर्णिकायामुषादिकाः । पूर्वा- दिदिक्षु संपूज्य मूर्ति मूलेन कल्पयेत् ॥ आवाह्य पूजयेद्देवं वक्ष्यमा- णविधानतः । सूर्यादींश्चतुरो दिक्षु विदिक्ष्वन्यान्समर्चयेत् ॥ अङ्गपूजा यथापूर्व नेत्रमीशानदिग्दले । ग्रहानष्टौ ततो बाह्ये लोकपालानतः परम् ॥ अर्घवान्प्रजपेन्मत्री सदा मार्तण्डभैरवम् । इति सिद्धमनु- मैत्री साधयेदिष्ठमात्मनः ॥ शाल्याज्यतिलबिल्वानां लक्षहोमाद्भवे- निधिः । राजवृक्षसमुद्भूतैः पुष्पोमोऽरिमारकः ॥ जपाकुसुमहोमेन वशयेचिरानृपान् । मातुलुङ्गफलैर्तुत्वा धनमिष्टं लभेत सः । इमं ·२८ मत्ररत्नमजूषा मनं जपेन्मर्त्यः कान्ति पुत्रान्बलं द्युतिम् । वाक्सिद्धिममितां लक्ष्मी सौभाग्यमपि साधयेत् ॥ इति मार्तण्डभैरवमनुविधानम् ॥ ॥अथ ध्यक्षराजपामनुविधानम् ॥ वियदर्धेन्दुलसितं तदादिः सर्गसंयुतः। अजपाख्यो मनुः प्रोक्तो व्यक्षरः सुरपादपः ॥ हंसः ॥ ऋषिब्रह्मा स्मृतो दैवी गायत्रीछन्द ईरितम् । देवता जगतामादिःप्रोक्तो हि गिरि- जापतिः ॥ हसा तु दीर्घयुक्तेन कुर्यादङ्गक्रियां मनोः ॥ ध्यानम् ॥ उद्यद्भानुस्फुरिततडिदाकारमर्धाम्बिकेशं शापाभीती वरदपरशू संद- धानं कराब्जैः । दिव्याकल्पैनवमणिमयैः शोभितं विश्वमूलं सौम्या. मेयं वपुरवतु वश्चन्द्रचूडं त्रिनेत्रम् ॥ भानुलक्षं जपेन्मश्री पायसेन ससर्पिषा । तद्दशांशं च जुहुयात्ततः सिद्धो भवेन्मनुः ॥ दीप्तादिपू- जिते पीठे प्रामार्गेण यजेच्छिवम् । मूर्तिमूलेन संकल्प्य यजेदङ्गा- दिभिः सह ॥ ऋतुवसू नरवरौ दिग्दलेषु विदिश्वथ । अर्चयेदृतजा गोजामब्जजामद्रिजां पुनः ॥ लोकेश्वरास्तदत्राणि प्रयजेदेवमन्वहम् । अध्यै च विधिवद्यात्प्राक्प्रोक्तेनैव वर्मना । मबाढ्यमातृकापने पूर्णकुम्भं निधाय तम् । पिधाय वामहस्तेन न्यस्तमश्रेण संयुतम् ।। अष्टोत्तरशतं मनं जपेत्तोयं सुधामयम् । स्मृत्वा तेनाऽभिषिञ्चेचं स भवेद्विगतामयः॥ आयुरारोग्यविभवानमितॉल्लभते नरः । अनेनैव विधानेन विषा” निर्विषो भवेत् ॥ इन्दुभ्यां विगलसुधापरिचितं मचान्त्यबीजं ततः प्रभ्योतत्परमामृतार्द्रशशिना संसिक्तमाचं स्मरन् ।। मत्री मश्रमिमं जपेद्विषगदोन्मादापमृत्युं जरां जित्वा वर्षशतं विशि- ष्टविभवो जीवेत्सुखं बन्धुभिः॥ इति सौरा मन्त्राः सम्यनिरूपिताः ।। ॥अथानिमत्रविधानम् ॥व्याहृतित्रयमग्निः स्याज्जातवेद इहावह । सर्वकर्माणि संभाष्य साधयामिप्रियां ततः ॥ तारा योऽयं मनुः ·सामन्यादपट: ३ प्रोक्तः पञ्चविंशतिवर्णवान् ॥ ॐ भूर्भुवःस्वः अमये जातवेद इहा- वह सर्वकर्माणि साधय स्वाहा । ऋषि गुर्भवेच्छन्दो गायत्रं देव- वाऽनलः । विभक्तैः. पञ्चभिः षड्भिश्चतुर्भिः पञ्चमित्रिभिः ॥ द्वाभ्यामङ्गक्रिया प्रोक्ता वर्गमूलमनोः क्रमात् ॥ ॥ध्यानम्॥ अंसा- सक्तसुवर्णमाल्यमरुणस्रक्चन्दनालंकृतं ज्वालापुञ्जजटाकलापविलस- न्मौलिं सुशुक्लांशुकम् । शक्तिस्वस्तिकदर्भमुष्टिकजपसक्सक्नुवाभीर्व- रान्दोभिर्विभ्रतमश्चितत्रिनयनं रक्ताभमनिं भजे ॥ गुरोर्लब्धमनुर्मबी चतुर्दश्यामुपोषितः । जपेद्भानुसहस्राणि शुद्धाचारो जितेन्द्रियः ।। क्रमावटसमिद्रीहितिलराजीहविघृतैः। सर्वानष्टोत्तरशतं जुहुयाहिनशः सुधीः । दिनादि दश निर्वर्त्य दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः ॥ एकादश्यां द्विजोत्तमान(?) । संपूज्य तर्पयेद्वित्तैर्यथाशक्तया विपश्चितः । गुर- वे अरुणां गां पयस्विनी वासांसि धनधान्यानि दद्यात् । स्वमण्डलान्वं प्रयजेत्पीठं सनवशक्तिकम् । पीता श्वेतारुणा कृष्णा धूम्रा तीत्रा स्फुलि- जिगी । रुचिरा ज्वालिनी प्रोक्ता कृशानोर्नव शक्तयः॥ स्वबीजेना- सनं दत्वा मूर्तिमूलेन कल्पयेत् । तत्र संपूजयेद्वहिं विधिना प्रोक्तल- क्षणम् ॥ अङ्गपूजां पुरा कृत्वा मूर्तीरष्टौ दलेष्विमाः । जातवेदाः सप्तजिह्वो हव्यवाहनसंज्ञकः । अश्वोदरवैश्वानरकौमारतेजाख्या विश्व. मुखदेवमुखौ ततः ॥ अर्चयेच्छक्तिस्वस्तिकहस्ताः सर्वे लोकपाला: ततस्तदत्राणि । इति संपूजयेन्नित्यं जपेत्सायं सहस्रकम् । जायते वत्सरादग्धिनधान्यसमृद्धिमान् ॥ साज्यमनं प्रजुहुयाद्वत्सरालभते श्रियम् । कुसुमैब्रह्मवृक्षस्य दधिक्षौद्रघृतप्लुतैः । करवीरप्रसूनैर्वा मण्ड. लाख्यात्समृद्धिमान् ॥षण्मासं कपिलाज्येन जुहुयाद्वत्सरान्तरे। तस्त्र संजायते लक्ष्मी: कीर्तिबैलोक्यवन्दिता ॥ शालिमिर्जुहुयानित्यं मि.

·मयरत्नमजूषा । धिनाष्टोत्तरं शतम् । व्रीहिमिर्महिषीभृत्यैर्भवनं तस्य पूर्यते ॥ तिलहो. मेन महती लक्ष्मीमाप्नोति मानवः ॥ पालाशबिल्वखदिरशमीदुग्धम- हीरुहान । विकङ्कतारग्वधयोः समिद्भिः करवीरजैः। प्रसूनैः कुमुदैः पद्मः कहारैररुणोत्पलैः ॥ जातीप्रसूनैदूर्वामिर्नित्यमष्टोत्तरं शतम् । एकेन जुहुयान्मश्री प्रतिपत्स्वथवा सुधीः । साधयेदखिलान्कामान्ष- ण्मासान्नात्र संशयः॥ ॥ उत्तिष्ठ पुरुष हरिपिङ्गल लोहिताक्षपदं वदेत् देहि मे ददापय ठद्वयम् । चतुर्विशत्यक्षरात्मा समृद्धिमनुरी- रितः॥ ऋष्यादयः पुरा प्रोक्ताः षड्भूतकरणैनिमिः । चतुर्भिर्युगले- नाणैर्मूलमत्रसमुद्भवैः। विदधीत षडङ्गानि जातियुक्तानि मत्रवित् ।। ध्यानम् ॥ वर्णाश्वत्थविनिर्गतं हुतवहं सिन्दूरपुअप्रभं ज्वालामि- निचिताङ्गरोमनिचयं कात्या जगन्मोहनम् । अश्वाकारमनय॑रत्नवि- लसद्भूषानमत्कन्धरं रत्नरिन्द्रियनिर्गतैर्वसुमतीमाच्छादयन्तं स्मरे ॥ लक्षं मनुं जपेदेनं पयोऽन्तेन ससर्पिषा । दशांशं जुहुयाद्वह्नौ तुरंगा- मिमनुस्मरन् । पीठे प्रागीरितेऽभ्यर्चेदङ्गैस्तन्मूर्तिभिः सह । आशा- पालैस्तदीयास्त्रैरर्चयेद्धव्यवाहनम् ॥ प्रातःस्नानरतो मश्री सहस्रं योज- येन्मनुम् । जित्वा रोगान्सुखं जीवेच्छ्रिया वर्षशतं नरः॥ हृत्प्रमाणे जले स्थित्वा भानुमालोक्य संयतः । चतुःसहस्रं प्रजपेन्नित्यं संव- त्सरावधि ॥ अपमृत्युभयं रोगकृत्यादारिद्यसंभवान् । क्लेशान्निर्जित्य तेजस्वी जीवेद्वर्षशतं सुखम् ॥ कृत्तिकायां प्रतिपदि शालिहोमो धनप्रदः । दना होमे समृद्धिर्वा प्रतिपत्सु भवेद्धनम् ॥ इष्टावा. प्तिर्भवेदाज्यैः पद्माममवाप्नुयात् । तैलैयॊतिष्मतीभूतै रिपुराज्यं जपेन्नृपः ॥ अश्वत्थसमिधो मेषीघृताक्ता जुहुयान्नरः । कन्यामिष्टाम- वामोति सापीष्टं तत्प्राप्नुयाद्वरम् । शुद्धाज्येन कृतो होमो ज्वरनाशकरः ।

·सोमसूयो दंपटलः ३
३१
स्मृतः ॥ सप्ताहं जुहुयान्मत्री बन्धूककुसुमैः शुभैः । सायं सहस्र.
मचिरान्महतीं श्रियमभुते ॥ मासं क्षीरेण गव्येन क्षीराहारो जिते-
न्द्रियः । सहस्रं जुहुयान्मश्री संपदामधिपो भवेत् ॥ आज्याक्कदूर्वा-
होमेन जीवेद्वर्षशतं नरः ॥ अष्टोत्तरशतं नित्यं हविषा मृगमुद्रया ।
जुलतो जायते लक्ष्मीर्धनधान्यसमाकुला ॥ प्रतिमासं प्रतिपदि
जुहुयादयुतं घृतैः । श्रीभवेन्महती तस्य षण्मासादनपायिनी ॥ अरु-
गैरुत्पलैः पुष्टैर्मधुरत्रयसंयुतैः । जुहुयाद्वत्सरार्धं यः स भवेदिन्दि-
रापतिः ॥ अरुणाब्जैस्त्रिमध्वक्तैर्जुहुयादन्वहं सुधीः । सहस्रं वत्स-
रार्धेन भवेद्भूमिपुरंदरः ॥ वत्सरं जुह्वतः वा स्यालक्ष्मीरिन्द्रेण
वाक्छिता । जुहुयादमृताखण्डैः पयोक्तैः
: सप्तवासरम् । त्रिसहस्रं
प्रतिदिनं मत्रविद्विजितेन्द्रियः ॥ कृत्याद्रोहज्वरोन्मादरोगाजित्वा
निरामयम् । सौभाग्यमपि संप्राप्य तेजसा भास्करोपमः ॥ आदाय
तण्डुलप्रस्थं निर्मलं साधु शोधितम् । गोदुग्धेन हविः कृत्वा कवलं
तेन कल्पयेत् ॥ आज्याक्तं तत्समादाय पूजिते हव्यवाहने गन्धपु-
पादिभिः सम्यग्जपित्वाष्टोत्तरं शतम् ॥ जुहुयात्प्रतिपद्यग्निं ध्यात्वा
तुरगविग्रहम् । जायते वत्सरादर्वाग्लक्ष्मीस्त्रैलोक्यमोहिनी ॥ मत्रे-
णानेन संजप्तां वची खादेहिनागमे । भारती निवसेत्तस्य मुखा-
म्भोजे सुनिश्चला ॥ अष्टोत्तरशतं जप्तं जलं प्रातः पिबेन्नरः । जठ-
शनिवलेत्तस्य घृतेनेव हुताशनः ॥ सोमसूर्याग्निमत्राश्च समासेन
निरूपिताः । तृतीये पटले सम्यग्देशिकेन मयाधुना ॥
इति परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीरामभारतीश्रीचरणपूज्यपाद-
शिष्यश्रीत्रिविक्रमज्ञभट्टारककृतौ मत्ररत्नमजूषायां
तृतीयः पटलः ॥३॥

·अथ शैवमन्नविवरणश्चतुर्थः पटलः ॥ ४ ॥ अथ प्रासादमनुविधानम् ॥ अथ शैवान्प्रवक्ष्यामि मत्रान्स- वार्थसाधकान् । अध्यादिसहितान्भूयः साङ्गान्सावरणान्स्फुटम् ।। सान्तः सद्यान्तसंयुक्तो बिन्दुभूषितमस्तकः । प्रासादाख्यो मनुः प्रोक्तो भजतां कल्पभूरुहः ॥ ॐ हौं ॥ अस्य वामदेव ऋषिः । पति- श्छन्दः । सदाशिवो देवता । दीर्घभाजा मूलबीजेन षडङ्गविधिः ॥ ईशानादिपञ्चमूर्तीरङ्गुष्ठादिषु न्यसेत् । यथा । ॐ हैं। ईशानाय नमः । हैं तत्पुरुषाय० ।हूं अघोराय० । ही वामदेवाय ।हां सद्यो- जाताय० । प्रणवादिनमोन्ताः । तत्तदलिभिस्तत्तद्वी जादिकं न्यसे- यः शिरोवदनगुह्मपाददेशेषु क्रमाता एव मूर्तीः । पुनरूर्वप्रा. ग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु ताः । इति विन्यस्य चिन्तयेदेवम् ।। ॥अथ ध्यानम् ॥ मुक्तापीतपयोदमौक्तिकजपावर्णैर्मुखैः पञ्चभिनय. क्षैरश्चितमीशमिन्दुमुकुटं पूर्णेन्दुकोटिप्रभम् । शूलं टङ्ककपाणवन- दहनं नागेन्द्रघण्टाकुशान्पाशं भीतिहरं दधानममिताकल्पोज्वलं चिन्वयेत् ॥ एवं ध्यात्वा जपेन्मत्रं पञ्चलक्षं मधुप्लुतैः । प्रसूनैः कर- वीरोत्थैर्जुहुयात्तदशांशकम् ॥ ततो वामादिशक्तियुते पीठे देवमावास पूजयेत् । वामाज्येष्ठारौद्रीकालीकलविकरणीबलविकिरणीबलप्रमथ- नीसर्वभूतदमनीमनोन्मनीतिसंप्रोक्ताः पीठशक्तयः । तत्पीठं पीठम- श्रेण यजेत् । नमोभगवते सकलगुणशक्तियुक्तायानन्ताय योगपी- ठात्मने नमः । वारादिको मनुः । तस्मिन्पीठे देवमावाह्याभ्यर्य प्रथमं कर्णिकायामैशान्यामीशं स्फटिकसंनिभं यजेत् । पूर्वादिचतु- दिक्षु तत्पुरुषादिकाः पीताञ्जनरक्तश्वेताः प्रधानसदृशाः पूर्वदक्षि- णोत्तरपश्चिमेषु यजेन्मूर्तीः । कोणेषु निवृत्तिप्रतिष्ठाविद्याशान्त्याद्याश्य- ·शिवमत्रपटलः ४ तस्रो यजेच्छक्तीविधुदामाः । केसरेषु अङ्गानि पत्रेषु विद्येश्वरान् अनन्तं सूक्ष्म शिवोत्तमं एकनेत्रं एकरुद्रं त्रिमूर्ति श्रीकण्ठं शिख- ण्डिनं । रक्तपीतासितारतकृष्णारक्ताञ्जनसितान् शूलवलासचापह- स्तानुत्तरादि यजेत् । उमां चण्डेश्वरं नन्दिनं महाकालं गणेशं वृषभ भृङ्गिरिटिं स्कन्दम् । सुवर्णतोयारुणश्याममुक्तेन्दुसितपाटलामान पत्राप्रेषु । बाह्ये इन्द्रादयः पूज्या अस्त्रसहिताः ॥ इति संपूज्य देवेशं भक्त्या परमया युतः। प्रीणयेद्गन्धपुष्पायेधूपदीपादिभिस्तथा। पुत्रमित्रादिसहितां श्रियं प्राप्य प्रमोदते ॥ इति प्रासादमनुविधा- नम् ॥ ॥ अर्धनारीश्वरमनुविधानम् ॥ अग्निसंवर्तकादित्यय- निलोपिच बिन्दुमान् ॥ कयौं ॥ चिन्तामणिरिति ख्यातो भजतां सुरपादपः ॥ अस्य काश्यपऋषिः । अनुष्टुप्छन्दः । अर्धनारीश्वरो देवता । रेफादिव्यजनैः षभिः षडङ्गानि ।। ।। ध्यानम् ॥ नील- प्रवालरुचिरं विलसत्रिनेत्रं पाशारुणोत्पलकपालकशूलहस्तम् । अर्धा- म्बिकेशमनिशं प्रविभक्तभूषं बालेन्दुबद्धमुकुटं प्रणमामि रूपम् ।। लक्षमेकं जपेन्मत्रं न्यासध्यानपुरःसरम् । अयुतं मधुरासिक्तैर्जुहुया- त्तिलतण्डुलैः ॥ प्रागीरिते यजेत्पीठे ह्यङ्गैः प्रागीरितैस्ततः । वृषाथै- मामिः पश्चाल्लोकपालैस्तदायुधैः ॥ एवमभ्यर्चिते देवे सर्वमङ्गल- कारके । तेजःकान्तियशोलक्ष्मीवाचां भवति वल्लभः ॥ खरावृतमिर्द बीजं विगलत्सुसुधामृतम् । चन्द्रबिम्बयुतं मूर्ध्नि ध्यावं वेडगदा- पहम् ॥ प्रतिलोमखरावीतं बीजं वह्निगृहे स्थितम् । रेफादिन्यजनो- ल्लासिषट्रोणाभिवृतं बहिः ॥ भूतातस्याभृतं मूर्ध्नि भूतमाशु विनाश- येन् । वीजचन्द्रगतं बीजं........। स्वरैर्गलसुधापूर नेत्रे ध्यातं रज हरेत् ॥ एवमेव स्मृतं बीजं कुक्षिशूलादिरोगनुत् । कुहमाभमिदं ३ मत्र.

·३४ मत्ररतमजूषा बीजं त्रिकोणाकृति भास्वरम् । स्मरेद्रतं यस्य मूर्ध्नि स वश्यो जाय- तेऽचिरात् । किंबहुना । यद्यदिच्छति यो मबी तत्तद्र्यान संशयः॥ क्षकारोमाग्निपवनवामकर्णार्धचन्द्रवान् । उक्तं तुम्बरबीजं तत्सर्व- कामफलप्रदम् ॥ मयूं ॥ पूर्वोक्ता एव मन्वाद्याः ॥ षड्दीर्घभाजा बीजेनाङ्गानि ॥ अथवा बिन्दुसहितैर्मवावयवाक्षरैः समस्तेन पानानि । चतस्रो देव्यो जयाविजयाऽजिताऽपराजिताः । आसां बीजानि क्षयूं ल्यूं स्यूं छ्यू । एतत्पूर्वमर्चयेत्पूजयेद्वा न्यसेद्वा । देवं देवीं च कनिष्ठाद्यङ्गुलीषु यथाक्रमं न्यसेत् । पादान्मूर्धावधि न्यसेन्मुष्टिनावयवेषु तत् । तलाभ्यां व्यापकं कुर्यान्मूर्धादि चरणा- वधि ॥ षडङ्गानि ततो न्यस्येत्क्रमेण हृदयादिषु । देवं देवीं यथा- पूर्व मूर्धास्यहृदयनामिगुह्येषु यथाक्रमं विन्यस्य देवं विचिन्तयेत् ।। ध्यानम् ॥ रक्ताभमिन्दुशकलाभरणं त्रिनेत्रं खदाङ्गपाशसृणि- शुभ्रकपालहस्तम् । वेदाननं चिपिटनासमनय॑भूषं रक्ताङ्गराग- कुसुमांशुकमीशमीडे ॥ लक्षमानं जपेन्मत्रं जुहुयात्सर्पिषाऽयुतम् । वक्ष्यमाणे यजेत्पीठे देवमावरणैः सह ॥ नपुंसकखरैर्विद्वाननु- लोमविलोमगैः ॥ धर्मादिकानधर्माश्च पदा गात्राणि विन्यसेत् । इकारेण न्यसेत्पश्चात्तस्वरूपान्गुणानथ । ईकारेण उकारेण माया- विद्यामये कमात् ॥ अधऊर्चच्छदे न्यस्येदूकारेण ततोऽम्बुजम् । संध्याक्षरैर्यजेन्मश्री शकीर्वामादिकाः क्रमात् ॥ वामां ज्येष्ठां तथा रौदीमिच्छां ज्वालावरूपिणीम् । एवं प्रकल्पिते पीठे देवमा. वाम पूजयेत् ॥ अनावृतेर्बहिर्देवीर्दिकपत्रेषु समर्षयेत् । यथाव- स्वस्वबीजेन सर्वा रक्तानुलेपनाः । अरुणांशुकपुष्पाब्यास्ताम्बूला. पूरिताननाः ॥ वल्लकीवादनपरा मदमन्मथपीडिताः । ईशाविकोणे.

·शिवमत्रपटलः ४ ध्वभ्यचेंडूतीर्बीजादिकाः क्रमात् ॥ दुर्भगां सुभगां कान्तां कराला मोहिनीमिमाः। बताजालिपुटाः किंचिदानम्रवदनाम्बुजाः॥ देवीस. दृशभूषाच्या दूतीर्मनान्विदुः क्रमात् । चतुरः शादिकाम्वर्णानन्त- स्थान्विन्दुसंयुतान् । बाह्ये सर्वाल्लोकपालतदनादीन्यजेत्क्रमात् ।। एवं यो भजते भक्या देवमुक्तेन वर्मना । न तस्य दुर्लभं किंचित त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ वायुवह्निपुरान्तःस्थं बीजं स्मृत्वा जपे- सुधीः। ज्वरभूतमहारोगा नश्यन्त्येतेन तत्क्षणात् ॥ स वश्यो जायते शीघ्रं मत्रस्यास्य प्रभावतः ॥ हृद्रोगे कामलारोगे विषमे श्वासकासयोः । एतज्जतं जलं प्रातः पिबेत्तद्रोगशान्तये ॥ लोहितोऽम्यासनः सद्यो विन्दुमान्प्रथमं विदुः । द्वितीयं वह्निवी- जस्थं दीर्घा शान्तीन्दुभूषिता । तृतीयं लागली सर्गी मत्रो बीज- त्रयान्वितः॥प्रों श्री ठः ॥ अस्य नीलकण्ठमत्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । गायत्रीछन्दः । नीलकण्ठो देवता । विषहरणार्थे विनियोगः । हरहरस्वाहा हृदयाय । कपर्दिनेखाहा शिरसे । नीलकण्ठायखाहा शिखायाम् । कालकूटविषभक्षणायहुंफट् कवचाय । नीलकण्ठाय खाहा अखायफट् । इति पञ्चाङ्गम् । मूर्ध्नि कण्ठे च हृदये क्रमा- द्वीजत्रयं न्यसेत् । ततो देवं विचिन्तयेत् ॥ ध्यानम् ॥ बालार्का- युततेजसं धृतजटाजूटेन्दुखण्डोज्ज्वलं नागेन्द्रैः कृतभूषणं जपवटी शूलं कपालं करैः । खदानं दधतं त्रिनेत्रविलसत्पश्चाननं सुन्दरं व्याघ्रत्वक्परिधानमब्जनिलयं श्रीनीलकण्ठं भजे ॥ लक्षत्रयं जपे. न्मत्रं तदशांशं ससर्पिषा । हविषा जुहुयान्मृत्युंजयं देवं विधानतः॥ एवं पूजादिमिः सिद्धे मनौ मत्री विषद्वयम् । नाशयेदचिरादेष नीलकण्ठ इवापरः ॥ मनुनानेन संजप्तः कुम्भः सलिलैः शुभैः । ।

·अमिपिनेद्विषाक्रान्तं विषान्मुच्येत स ध्रुवम् ॥ स्पृष्ठा जपेद्विषप्रस्त तत्क्षणानिर्विषो भवेत् । बीनाभ्यां प्रथमान्त्याभ्यां पार्श्वयोर्विषमा- हरेत् । मध्येन मध्यगं सर्व मनुनानेन संहरेत् ॥ बहुना किमिहो. केन मत्रेणानेन मनितम् । कालकूटं विषं साक्षागुक्तं स्यात्परमा- मृतम् ॥ इति नीलकण्ठमबविधिः॥ ॥ अथ चण्डेश्वरमत्रवि- धानम् ॥ उर्वीशो वह्निशिखरो लान्तस्थो दान्त ईरितः । फडन्त- चण्डमनोऽयं त्रिवर्णात्मा समीरितः ।। ॐ ध्य॑फट् ॥ अस्य त्रितो मुनिः। अनुष्टुप्छन्दः । चण्डेशो देवता । दीप्तफट् हृदयम् । ज्वालफट् शिरः । ज्वालिनिफट् शिखा । तटफट् कवचम् । हनफट् नेत्रम् । सर्वज्वालिनिफट् अन्नम् ।। ध्यानम् ॥ चण्डेश्वरं रक्तनुं त्रिनेत्रं रतांशुकाट्यं हृदि भावयामि । टई त्रिशूलं स्फटिकाक्षमालां कमण्डलुं बिभ्रतमिन्दुचूडम् ॥ वर्णलक्षं जपेन्मत्रं होमं चैतदशां- शतः । मधुरत्रयसंयुक्तैस्तण्डुलैर्जुहुयाच्छुभैः । पञ्चाक्षरोदिते पीठे वामादिशक्तियुक्त देवमभ्यर्चयेत् । चं चण्डेशायनमः । अनेन पूज- येहेवं भक्तिप्रबो यथाविधि । अङ्गादमिराशेशैस्तदखैश्च यथाविधि। चतुरावरणैः.... । इति संपूजिते देवे धनवाजायतेऽचिरात् । तर्पयेन्मधुनानेन नित्यमष्टोत्तरं शतम् । श्रियमाप्नोति महतीं पुत्रमि- त्रसमन्विताम् ॥ प्रियकुसुमैः फुल्लैस्तत्काष्ठज्वलितेऽनले । जुहुया- दयुतं मत्री पुरक्षोभो न जायते ॥ साध्यवृक्षत्वचो लोणं पिष्ट्वा पिष्टसमन्वितम् । पुत्तली रुचिरां कृत्वा हुनेदष्टोत्तरं निशि । सप्ताह- में कुर्वीत साध्यो दासो भवेत्स्वयम् ॥ शैवमत्रेषु निष्णात- चण्डेश्वरमनुं जपेत् । सन्किामानवाप्नोति परत्रेह च नन्दति । ॥ अथ मृत्युंजयमत्रविधानम् ॥ तारः स्थिरा सकर्णेन्दु गुः ।

·शिवामपटल. ४ २७ सर्गसमन्वितः । यक्षरात्मा निगदितो मत्रो मृत्युंजयामिधः।। ॐ जूं सः॥ इति यक्षरात्मा मृत्युंजयमत्रः। अस्य कहोळ ऋषिः। दैवीगायत्रीछन्दः। मृत्युंजयाख्यो महादेवो देवता । सांसीमित्यादि. प्रकारेण षडङ्गविधिः ॥ अथ ध्यानम् ॥ चन्द्रार्काग्निविलोचनं स्मितमुखं पद्मद्वयान्तःस्थितं मुद्रापाशमृगाक्षसूत्रविलसत्पाणिं हिमां- शुप्रभम् । कोटीरेन्दुगलसुधाप्लुततर्नु हारादिभूषोज्वलं कान्त्या विश्वविमोहनं पशुपति मृत्युंजयं भावये ॥ लक्षत्रयं जपेन्मत्रं दशांशं जुहुयात्ततः । दुग्धाक्तैरमृताखण्डैराज्येनालोलितैस्तु वा ॥ शैवे पीठे संपूजयेदेवं अङ्गैराशापालैस्तदस्त्रैश्च । जपपूजादिमिः सिद्धे मश्री कुर्यान्मनीषितान् ॥ दुग्धसिक्तैः सुधाखण्डैर्मश्री मासं सहस्र- कम् । जुहुयादिति शेषः । संतुष्टः शंकरस्तेन सुधाप्लावितविग्रहः ॥ आयुरारोग्यसंपत्तिं यशः पुत्रान्विवर्धयेत् । सुधावटौ तिला दूर्वा- त्रयं सर्पिः पयो हविः । एतैश्च सप्तभिर्द्रव्यैर्जुहुयात्सप्तवासरम् ।। क्रमाद्दशशतं नित्यमष्टोत्तरमतन्द्रितः। सप्ताधिकान्द्विजानित्यं भोज- येन्मधुरान्वितम् । विकारानुगुणं मत्री वर्धयेद्धोमवासरान् ॥ होतृभ्यो दक्षिणां दद्यादरुणा गाः पयस्विनीः। गुरुं संप्रीणयेत्प- वाद्धनधान्यगवादिमिः॥ कृतेनानेन साध्यः स्यान्मनः सर्वार्थदः परम् । ज्वरादिरोगनिर्मुक्तः शतं जीवेत्सुखं पुनः॥ आभिचारे वरे दाहे उन्मादे च शिरोगदे । असाध्यरोगे श्वेलाते होमोऽयं शान्तिदः सदा ॥ एकादशाहुतीनित्यं दूर्वामिर्जुहुयानरः । तेनाप- मृत्युं जयति सुदृढः कीर्तिमान्भवेत् ॥ त्रिजन्मसु सुधावल्लीकाश्म- रीबकुलोद्भवैः । समिद्वरैः कृतो होमोऽप्यपमृत्युगदापहः ॥ सिद्धा- यविहितो होमो महाज्वरबिनाशनः । अपामार्गसमिद्धोमः सर्वा. ।

·। मबरनमपूषा मयनिषूदनः ॥ इति मृत्युंजयमबविधानम् ॥ ॥ अथ पञ्चाक्षर- शिवमत्रविधानम् ॥ हृदयं वपरं साक्षिलान्तोऽनन्तान्वितो मरुत् । पञ्चाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः ॥ ॐनमः शिवाय ।। अस्य वामदेव ऋषिः। पतिश्छन्दः । ईशो देवता । षड्मि- र्वणः षडङ्गानि । मत्रवर्णात्मिकाः पञ्च न्यसेन्मूर्तीर्यथाक्रमम् । तर्जनीमध्ययोरन्यानामिकाङ्गुष्ठयोः पुनः ॥ ताभ्यस्तत्पुरुषाघोररा- घवमेशसंज्ञकाः । वहृत्पादगुह्येषु निजमूर्धनि ताः पुनः ॥ प्राग्या- म्यवारुणोदीच्यमध्यवकेषु पञ्चसु । मन्त्राङ्गानि न्यसेत्षट्सु क्रमा- न्मश्री विधानतः॥ अथ ध्यानम् ॥ ध्यायेन्नित्यं महेशं रजत- गिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं रत्नाकल्पोज्वलाङ्गं परशुमृगवरामीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समन्तात्स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाचं विश्ववन्यं निखिलभयहरं पञ्चवकं त्रिनेत्रम् ॥ तत्त्वलक्षं जपेन्मत्रं मत्री चैकापमानसः । तावत्सहस्रं जुहुयात्पायसं हव्यवाहने। ततः सिद्धो भवेन्मत्रोवामादिशक्तिभिर्युते । शैवे पीठे यजेदेवं प्रासादोक्त- विधानतः ॥ इत्थं संपूज्य देवेशं सहस्रं नित्यशो जपेत् । सर्वपापवि- निर्मुक्तः प्राप्नुयाद्वाञ्छितां श्रियम् ॥ द्विसहस्राद्गदान्मुक्तिीर्घायुखि- सहस्रकृत् । सहस्रवृद्ध्या प्रजपन्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ आज्या- न्वितैतिलैः शुद्धैर्जुहुयालक्षमादरात् । उत्पातजनितान्लेशानाशये- नात्र संशयः ॥ शतलक्षं जपेत्साक्षाच्छिवो भवति मानवः ॥ पूर्वो मनः शक्तिरुद्धः कथितोऽष्टाक्षरो मनुः॥ ऋज्यादयः पुरा प्रोक्ता देवो पत्र उमापतिः ॥ इति पञ्चाक्षरशिवमबविधानम् ॥ ॥ अथा- शक्षरशिवमत्रविधानम् ॥ पूर्वमत्रैरेव षडङ्गानि । ततो देवं विधि- न्तरेत कालोन मा ·शिवमत्रपटलः ४ वहन्तं हस्तैः शूलं कपालं वरदमभयदं चारुहारं भजामि । वामो- रुस्तम्भगायाः करतलविलसच्चारुरतोत्पलाया हस्तेनालिष्टदेहं मणि- मयविलसद्भूषणायाः प्रियायाः ॥ मनुलक्षं जपेन्मत्रं तयानास- तमानसः । तत्सहस्रं प्रजुहुयादारग्वधसमिद्वरैः ॥ समिद्भिर्मधु- रासिक्तैः....१ पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे गन्धादिभिरुमापतिम् ।। अनावृते- बहिः पूज्या उल्लेखाद्या यथापुरा । मध्ये प्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु विधानतः ॥ हृल्लेखाचांगनारका रक्तदन्ती करालिका । महोच्छुष्मा क्रमादेता महाभूतसमप्रभाः । पाशाङ्कुशवरामीतिधारिण्यः स्वस्खल- क्षणाः । पूर्वादिपत्रेषु वृषभं क्षेत्रपालं दिगम्बरं चण्डेशं दुर्गा षण्मुखं नन्दिनं विघ्नेश्वरं सेनापतिं स्वस्खचिह्नविभूषितान् । ततो ब्राह्याद्या अष्टमातरस्ततो लोकपालाननादिसहितान्यजेत् । एवं यः पूजयेद्देवं गिरिजार्धमुमापतिम् । स भवेत्सर्वलोकानां प्रियः सौभाग्यसंपदाम्॥ इत्यष्टाक्षरशिवमत्रविधानम् ॥ ॥ अथाघोरास्त्रविधानम् ॥ अथा- मिधास्से विधिवदघोरास्त्रमनुत्तमम् । यस्य संस्मरणादेव सर्वे नश्य- न्त्युपद्रवाः ॥ मायास्फुरद्वयं भूयः प्रस्फुरद्वितयं ततः । घोरघोर- तरेत्यन्ते अनुरूपपदं ततः॥चटयुग्मं तदन्ते स्यात्प्रचटद्वितयं पुनः॥ कहयुग्मं वमद्वन्द्वं ततो बन्धयुगं पुनः ॥ घातयद्वितयं वर्म फडन्तः समुदीरितः । एकपञ्चाशद्वर्णोऽयं मषः सर्वार्थसाधकः । अघोरा- समिति प्रोक्तः श्रीरुद्रस्य महामनुः॥ ॐ ह्रीं स्फुरस्फुरप्रस्फुरप्रस्फुर- घोरघोरतनुरूपचटचटप्रचटप्रचटकहकहवमवमबन्धबन्धघातयघात- यहुंफट् ॥ इत्येकपञ्चाशत् ॥ अघोरोऽस्य मुनिः प्रोक्तश्छन्दषिष्टुबु- ताहतम् । अघोररुद्रो देवोऽस्य सर्वकार्यप्रसाधकः॥ हृदयं पञ्चभिः बाङ्गिः शिर शिखा दशभिः कवचं पातवोऽष्टभिः नेत्रं अखं द्वाद ·मकारजमजूषा शभिरेवं विभक्तैर्मबाणैः षडङ्गविधिः । मूर्धनेत्रास्यकण्ठेषु हमा- भ्यध्वरजालिङ्गं जानुजसापदद्वयेषु रुद्रभिन्नाक्षरैन्यसेत् । पञ्चभिः पनिाभ्यां अष्टभिश्चतुर्भिः करणैर्वेदयुगै रसैाभ्यां वर्णभेदोऽय- मीरितः ॥ अथ ध्यानम् ॥ सजलजलदश्याम भीमदंष्ट्र त्रिनेत्रं भुजगधरमघोरं रक्तवस्त्राङ्गरागम् । परशुडमरुखड्गाखेटकं बाणचापौ त्रिशिरवरकपाले बिभ्रतं भावयामि ॥ अभिचारे गृहध्वंसे वश्ये कुडमसंनिभः । जारणे मेघसदृशो मुक्तौ चन्द्रसमप्रभः ॥ लक्षमेकं जपेन्मत्रं घृतसिक्तैस्तिलैः शुभैः । अयुतं जुहुयाच्छैवे पीठे संपूज- येच्छिवम् ॥ षटोणान्तस्थपङ्कजे अङ्गपूजा केसरेषु । पत्रेषु परशुं डमरु खड्गं खेटकं बाणं कार्मुकं शूलं कपालमेवं प्रयोजयेदत्राणि । दलाप्रेषु ब्राहयाद्याः। ततो लोकेशांस्तदस्त्राणि च पूजयेत्। इति पूजा- विधिः । मत्रेणानेन जप्तेन साधकः सिद्धिमाप्नुयात् । इष्टान्प्रयोगा- न्कुर्वीत सिद्ध्यन्ते नात्र संशयः। क्रमात्सर्पिरपामार्गतिलसर्षपपा- यसैः। पक्कैः सहस्रं प्रत्येकं यामिन्यां जुहुयात्सुधीः ॥ होमोऽयं नाशयेत्सद्यो भूतकृत्याधुपद्रवान् ॥ सितकिंशुकनिर्गुण्डीहेमापामा- गैसंभवैः। समिद्वरैः कृतो होमः पूर्ववद्भूतशान्तिदः ॥ अपामा- गारग्वधयोः पञ्चगव्यसमुक्षिताः। समिधो जुहुयात्कृष्णपञ्चम्यां निशि संयतः । पृथक्सहस्रहोमेन भूतानां निग्रहो भवेत् ॥ अघोरयत्रम् ॥ षट्रोणे शक्तिरन्तः स्फुरयुगलवृता प्रस्फुरहन्दुकोणे शिष्टो मत्रस्य वर्णं रसकरणचतुःषट्चतुर्वेदवेदैः । षड्भिः तृप्ताष्टपत्रं दहनपुरयुगेनावृतं वर्मफमयां राजकोणेन वीतं धरणिपुरगतं यत्र- माधोरमेतत् ॥ क्षुद्रचौराहव्यालभूतापस्मारनाशनम् । सर्वसिद्धिप्रद- मिदं सर्वसंपत्प्रदायकम् ।। इत्यघोराखविधानम् ॥ ॥अथ दक्षि- ·शिवमत्रपटलः ४ णामूर्तिमत्रविधानम् ॥ प्रणवो हृदयं पश्चात्ततो भगवते पदम् । ज्युतं दक्षिणामूर्ति मह्यं मेधामुदीरयेत् ॥ प्रयच्छठद्वयान्तोयं द्वाविं- शत्यक्षरो मनुः । ॐ नमो भगवते दक्षिणामूर्तये मह्यं मेधां प्रयच्छ खाहा ॥ मुनिरस्य स्मृतो ब्रह्मा छन्दो गायत्रमीरितम् । देवता दक्षि- णामूर्तिर्वेदव्याख्यानतत्परः ॥ ताररुद्धैः खरैर्दीधैः षभिरङ्गवि- कल्पना । वटमूले यजेदेवं वक्ष्यमाणेन वर्मना ॥ ध्यानम् ॥ स्फटिकरजतवर्ण मौक्तिकीमक्षमालाममृतकलशविद्याज्ञानमुद्राः क- राप्रैः । दधतमुरगकक्षं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं विधृतविविधभूषं दक्षिणा- मूर्तिमीडे॥ लक्षमेकं जपेन्मत्रं ब्रह्मचारित्रते स्थितः । जुहुयात्सघृतैः पर्दशांशं संस्कृतेऽनले ॥ शैवे पीठे यजेद्देवं वक्ष्यमाणेन वर्मना । अनावृते कृते पश्चादष्टपत्रेषु पूजयेत् ॥ सरस्वती वाचयन्ती पुस्तकं च स्मिताननाम् । ततो ब्रह्माणं सनक सनन्दनं सनातनं सनत्कुमारं शुकं व्यासं गणेश्वरं क्रमात् । सिद्धयोगीन्द्रविद्याधरगणं बहिः पूज- येत् । बाह्ये लोकेश्वरान्पूज्य वाद्यायुधसंयुतान् ॥ इत्थं पूजादिभिः सिद्धे मत्रे च साधकोत्तमः । वल्लभो जायते वाचां वाचस्पतिरिवा- परः॥ मत्रेणानेन संजप्तैर्विशुद्धैः सलिलैः सुधीः। अभिषिञ्चेत्स्व- शिरसि श्रियमारोग्यमाप्नुयात् । कण्ठमात्रोदके स्थित्वा जपेन्मत्रं सहस्रकम् । प्रत्यहं मण्डलादर्वाकवीनामग्रणीभवेत् ॥ गौर्या पार्श्व- स्थया साध श्रीकामश्चिन्तयन्विभुम् । अयुतं प्रजपेन्मत्रं भूयसी श्रियमाप्नुयात् ॥ भुजानः प्रथमो मत्री गोमूत्रे शृतमोदनम् । मिक्षा- अमथवा मत्रमयुतद्वितयं जपेत् ॥ अश्रुतान्वेदशास्त्रादीन्व्याचष्टे नात्र संशयः । सिद्धोऽयं दक्षिणामूर्तिमन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥ इति श्रीत्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मनरत्नमञ्जूषायां चतुर्थः शिवमअपटलः ॥

·। ४५ मनरममा अथ पञ्चमः शक्तिपटलः । अथ मातृकानिरूपणम् ॥ अथ वर्णतनुं वक्ष्ये विश्वबोधविधा- यिनीम् । यस्यामनुपलब्धायां सर्वमेतजगज्जडम् ॥ पञ्चाशद्वर्णा- स्मको मनः। अस्य ब्रह्मा ऋषिः । गायत्रीछन्दः । सरस्वती देवता । अलीबह्रखदीर्घान्तर्गतैः कादिषड्डर्गकैः क्रमात् । षडङ्गानि विधेयानि जातियुक्तानि देशिकः ॥ ध्यानम् ॥ पञ्चाशल्लिपिभि- विभक्तमुखदोःपन्मध्यवक्षःस्थलां भावन्मौलिनिबद्धचन्द्रशकलामा- पीनतुङ्गस्तनीम् । मुद्रामक्षगुणं सुधाढ्यकलशं विद्यां च हस्ताम्बु- जैर्बिभ्राणां विशदप्रभां त्रिनयनां वाग्देवतामाश्रये ॥ ललाटमुख- वृत्ताक्षिश्रुतिघ्राणेषु गण्डयोः । ओष्ठदन्तोत्तमाङ्गास्यदोःपत्सल्थ्य- ङ्गकेषु च ॥ पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ जठरे हृदयेऽसके । ककुद्यंसे च हृत्पूर्व पाणिपादयुगे ततः ॥ जठराननयोन्यस्येन्मातृकार्णान्यथा- क्रमात् ॥ दीक्षितः प्रजपेल्लक्षमुक्तन्यासादिपूर्वकम् । तदशांशेन जुहुयात्तिलैश्च मधुरोक्षितैः ॥ मातृकामन्वहं यजेद्वक्ष्यमाणेन वर्मना। ॥ चक्रम् ॥ व्योमेन्दो रसनासकर्णिकवचा द्वन्द्वैः स्फुरत्केसरं पत्रान्तर्गतपञ्चवर्गयशलार्णादित्रिवर्ग क्रमात् । आशास्वप्रिषु लान्तला- अलियुजा क्षोणीपुरेणावृतं पद्मं कल्पितमत्र पूजयतु तां वर्णात्मिक देवताम् ॥ मेघाप्रज्ञाप्रभाविद्याधीधृतिस्मृतिबुद्धयः । विद्येश्वरीति संप्रोता भारत्या नव शक्तयः ॥ अङ्गैः प्रथमावरणम् । द्वितीयं खरयुगलैः । अष्टवर्गस्तृतीयम् । व्यापिनीपालिनीकेदिनीधारिणीमा- लिनीहंसिनीशान्तिनी एताः पत्रेषु यजेत् । पश्चाद्रासीमाहेश्वरीको. मारीवैष्णवीवाराहीन्द्राणीचामुण्डामहालक्ष्मीः पूज्याः। ततो लोके- शांस्ततो वायत्राणि । अनेन विपिनोपचारैर्वर्णेशीमर्चयेत् । एवं ·शकिमत्रपटलः ५ ४३ । सिद्धे मनौ मत्री योगान्कुर्यायथेप्सितान् । अश्वत्थोदुम्बरप्लान्य- प्रोधसमिधस्तिलाः । सिद्धार्थपायसाज्यानि द्रव्याण्यष्टौ यथाक्रमम् । अमीमिर्जुहुयालक्षं तदर्ध वा तदर्धकम् । सर्वान्कामानवाप्नोति परां सिद्धिं च विन्दति। एमिरर्कसहस्राणि हुत्वा मत्री विनाशयेत् । रिपून्क्षुद्रान्महान्भूतान्ज्वरान्सर्पान्सपन्नगान् । मत्राणामयथावृत्ति- प्रतिपत्तिसमुद्भवान् । विकारान्नाशयेदाशु चायुरारोग्यवान्भवेत् । एमिस्त्रिमधुरोपेतैर्तुत्वा राजा भवेद्रुवम् । एभिरेव च वश्यादीनपि सानोति मानवः ॥ इति मातृकाविधाननिरूपणम् ॥ ॥ अथ वाग्वा- दिनीसरस्वतीदशाक्षरमत्रविंधानम् ॥ अत्रिर्वरुणसंरुद्धो वदवा- ग्वादिनि द्वयम् । वागीश्वर्या दशार्णोऽयं मम्रो वाग्विभवप्रदः ॥ वदवदवाग्वादिनिस्वाहा। कण्वोस्य ऋषिः । विराट्छन्दः। वाक्देवता। शिरःश्रवणहानासावदननामिगुदेष्विमान्वर्णाभ्यस्य पूर्वोक्ताङ्गानि क- रूपयेत् ॥ ध्यानम् ॥ तरुणशकलमिन्दोर्बिभ्रती शुभ्रकान्तिः कुर- भरनमिताङ्गी संनिषण्णा सिताब्जे । निजकरकमलोद्यल्लेखनीपुस्त- कश्रीः सकलविभवसिद्ध्यै पातु वाग्देवता नः ॥ दशलक्षं जपेन्मत्रं वैशांशं जुहुयात्तिलैः । प्रागीरिते यजेत्पीठे अङ्गाघावरणैः सह । योगा सत्या च विमला ज्ञाना बुद्धिः स्मृतिः मेधा प्रज्ञा मुद्रा पुस्त- कधारिणीः पत्रमध्ये द्वितीयावरणं यजेत् । दलामेषु बाहयाद्यास्ततो लोकपालास्तदस्त्राणि बहिः । एवं संपूजयेन्मत्री जपहोमादितत्परः । भानन्यासादिभिः शुद्धः शुद्धदन्तनखादिकः । ब्रह्मचर्यरतः शान्त: सततं वाक्परायणः । वागीशीति स्मरन्मत्रं कवित्वं लभतेऽन्दतः। पीत्वा तन्मश्रितं तोयं सहस्रं प्रत्यहं जपेत् । महाकविर्भवेन्मत्री वत्सरेण न संशयः । उरोमात्रोदके स्थित्वा ध्यायन्मार्तण्डमण्डले ।

·मचरनमजूषा देवीं प्रतिदिनं भत्या त्रिसहस्रं जपेन्मनुम् । लभते मण्डलासिदि वाचामप्रतिमां भुवि । पलाशबिल्वकुसुमैर्जुहुयान्मधुरोक्षितैः । समि- द्भिर्वा तदुत्थाभिर्यशः प्राप्नोति वाक्पतेः । होमोऽयं सर्वसौभाग्यल- क्ष्मीवश्यप्रदो भवेत् । राजवृक्षसमुद्भूतैः प्रसूनैर्मधुराप्लुतैः। तत्समि- द्भिश्च जुहुयात्कवित्वमतुलं लभेत् । इति वाग्वादिनीदशाक्षरविधानम्॥ ॥ अथ वाग्देवीषोडशाक्षरमत्रविधानम् ॥ हृदयान्ते भगवति वद्- शब्दयुगं ततः । वाग्देविवह्निजायान्तं वाग्भवाद्यं समुद्धरेत् ॥ ऐन- मोभगवतिवदवदवाग्देविस्वाहा ॥ षोडशार्णोऽयम् । षड्मिः पादैः षडङ्गं कुर्यात् ॥ ध्यानम् ॥ शुभ्रां शुभविलेपमाल्यवसनां शीतांशु- खण्डोज्वलां व्याख्यामक्षगुणं सुधाढ्यकलशं विद्यां च हस्ता- म्बुजैः । बिभ्राणां कमलासनां कुचनतां वाग्देवतां सुस्मितां वन्दे वाग्विभवप्रदां त्रिनयनां सौभाग्यसंपत्करीम् ॥ हविष्याशी जपेत्स- म्यमत्रं च वसुलक्षकम् । दशांशं जुहुयाचापि तिलैराज्यविमिश्रितैः । मातृकोक्ते यजेत्पीठे देवी प्रागीरिते क्रमात् । पिबेत्तन्मश्रितं तोयं प्रातःकाले दिनेदिने । विद्वान्वत्सरतो मत्री भवेन्नास्ति विचारणा । पुष्पगन्धादिकं सर्व तज्जप्तं धारयेत्सुधीः । सभायां पूज्यते सद्भिर्वादे च विजयी भवेत् । अमिषिश्वेनलैः शुद्धरात्मानं स्नानकर्मणि । तर्पयेत्तां जलैः शुद्धैरतिमेधामवाप्नुयात् ॥ इति वाग्देव्याः षोडशाक्ष- रमअविधानम् ॥ ॥ अथ वाग्देव्या एकादशाक्षरमत्रविधानम् ॥ तारोमायाघरो बिन्दुः शक्तिस्तारः सरस्वती। केन्तोप्यत्यन्तिको मनः प्रोक एकादशाक्षरः ॥ ॐ ह्रीं ऐं ह्रीं ॐ सरस्वत्यैनमः ॥ ब्रह्मरन्धे ध्रुवोर्मध्ये नवरंधेषु च क्रमात् । मत्रवर्णाज्यसेन्मश्री वाग्भवेना. अकल्पना ॥ ध्यानम् ॥ वाणी पूर्णनिशाकरोजवलमुखीं कर्पूरकुन्द- ·शक्तिमत्रपटलः ५ प्रभां चन्द्रार्धातितमस्तकां निजकरैः संबिभ्रतीमादरात् । वीणाम. क्षगुणं सुधाव्यकलशं विद्यां च तुङ्गस्तनी दिव्यैराभरणैर्विभूषिततर्नु हंसाधिरूढां भजे ॥ जपेहादशलक्षाणि तत्सहस्रं सिताम्बुजैः । नागचम्पकपुष्पैर्वा जुहुयात्साधकोत्तमः । मातृकोक्के यजेत्पीठे वक्ष्य- माणक्रमेण ताम् । देव्या दक्षिणतः पूज्या संस्कृता वाङ्मयी शुभा । प्राकृता वामतः पूज्या वाङ्मयी सर्वसिद्धिदा । इष्ट्वा पूर्ववदङ्गानि मत्री नियतमानसः । ततः पश्चात् प्रज्ञा मेधा श्रुतिः शक्तिः स्मृतिर्वागी- श्वरी मतिः स्वस्तिश्चेति पूज्या ब्राहयाद्यास्तदनन्तरं लोकेश्वरास्तद्- स्राणि च । इति संपूजयेद्देवीं साक्षाद्वाग्वल्लभो भवेत् । दशाक्षरीस- मुक्तानि कर्माण्यत्रापि साधयेत् ॥ इति वाग्देव्या एकादशाक्षरमत्र- विधानम् ॥ ॥ अथान्ये सारखता मत्राः ॥ तोयस्थं शयनं विष्णोः सकेवलचतुर्मुखम् । बिन्द्वींशयुतो वहिन्दुिसद्योम्बुमान्भृगुः ।। उक्तानि त्रीणि बीजानि सद्भिः सारखतार्थिनाम् ।। वाखों ॥ अङ्गानि कल्पयेदीजैर्द्विरुक्तैर्जातिसंयुतैः ॥ ध्यानम् ॥ मुक्ताहारा- वदातां शिरसि शशिकलालंकृतां बाहुमिः खैाख्यां वर्णाक्षमालां मणिमयकलशं पुस्तकं चोद्वहन्तीम् । आपीनोत्तुङ्गवक्षोरुहभरविनम- न्मध्यदेशामधीशां वाचामीडे चिराय त्रिभुवनवनितां पुण्डरीके निष- ण्णाम् ॥ त्रिलक्षं प्रजपेन्मत्रं जुहुयात्तदशांशतः। पायसेनाज्यसि- केन संस्कृते हव्यवाहने ॥ वागीशी पूजयेत्पीठे विधिना मातृको. दिते । वाक्प्रस्मृतेन मार्गेण प्रत्यहं साधकोत्तमः । व्यापा(?)न्तकुसु- मैर्तुत्वा वाक्सिद्धिमतुलां ब्रजेत् ॥ जातीपुष्पैः सिताम्भोजैः सिक्कैश्चन्दनवारिणा । नन्यावर्तेः शुभैः कुन्दै त्वा वाक्सिद्धि- मानुयात् ॥ एवमुक्तेषु मश्रेषु दीक्षितो यतमानसः । एवं यो ·मकरसमजूषा भजते भत्त्या स भवेद्भुक्तिमुक्तिमार ॥ इति सारखतमन्ना निरूपिताः ॥ ॥ अथ श्रीमत्रविधिः॥ वातं वह्निसमारूढं वाम- नेबेन्दुसंयुतम् । बीजमेतच्छ्रियः प्रोक्तं चिन्तारत्नमिवापरम् ॥ श्रीं ॥ अस्स मनस्य भृगुषि । निचुच्छन्दः । श्रीदेवता । षट् दीर्घ- युक्तेन बीजेनाङ्गानि कुर्यात् ॥ ध्यानम् ॥ कान्त्या काञ्चन- संनिभा हरगिरिप्रख्यैश्चतुर्भिर्गजैर्हस्ताक्षिप्तहिरण्मयामृतघटैरासिच्य- मानां श्रियम् । बिभ्राणां वरमब्जयुग्ममभयं हस्तैः किरीटोज्वलां क्षौमाबद्धनितम्बबिम्बललितां वन्देऽरविन्दस्थिताम् ॥ भानुलक्षं जपे- न्मश्री दीक्षितो विजितेन्द्रियः। श्रियमभ्यर्चयेन्नित्यं सुगन्धिकुसुमा- दिमिः ॥ तत्सहस्रं प्रजुहुयात्कमलैर्मधुरोक्षितैः । तिलैर्वा बिल्वप- त्रैर्वा फलैर्वा बिल्वजैस्तथा ॥ मधुरप्लुतैश्च प्रत्येकं विभिर्वा साध- कोत्तमः । अत्र सम्यग्यजेत्पीठे नवशक्तिसमन्विते ॥ विभूतिरु- अतिः कान्तिः सृष्टिः कीर्तिश्च संततिः । व्युष्टिद्धिश्च भूतिश्च रमाया नव शक्तयः । अत्रावाद्य यजेदेवीं परिवारयुतां श्रियम् । यजेत्पूर्ववदङ्गानि दिग्दलेषु समाहितः॥ वासुदेवं सहर्षणं प्रद्युम्नमनि- रुद्धकम् । हिमपीततमालेन्द्रनीलाभान्पीतवाससः। शङ्खचक्रगदापन- धारिणश्च यथाक्रमम् ॥ विदिग्दलेषु-दमकं सलिलं चैव गुग्गुलंच कुरण्टकम् । यजेच्छसनिधि देव्या दक्षिणे प्रमदान्वितम् । वामतः पङ्कजनिधि प्रियया सहितं तथा ॥ दलाप्रेषु ॥ बलाकी विमला चैव कमला वनमालिका । विमीषिकामालिका च शांकरी बसुमालिका । पङ्कजद्वपधारिण्यो मुक्ताहारसमप्रभाः। एताः समभ्यर्च्य लोकपालां- खदखाणि च बहिः । इत्थं यो यजते देवीं सुस्थिरः साधकोत्तमः। धनधान्यसमृतः साच्छ्रियमाप्नोत्यनिन्दिताम् ॥ वक्षःप्रमाणे सलिले ·शकिमत्रपटलः ५ स्थित्वा मनमिमं जपेत्॥ त्रिलक्षं सुस्थिरो मत्री देवीं ध्यात्वार्कमण्डले । स भवेदरूपकालेन रमाया वसतिः स्थिरा ॥ विष्णुगेहस्थविल्वस्य मूलमध्यस्य संस्थितः । त्रिलक्षं तु जपेन्मश्री वाञ्छितं लभते धनम् । अशोकवहौ जुहुयात्तन्दुलैराज्यलोडितैः । वशयेचिरादेव त्रैलोक्य- मपि मनवित् ।। इति श्रीमत्रविधिः॥ ॥ अपरः श्रीमत्रविधिः॥ वाग्भवं वनिता विष्णोर्माया मकरकेतनः ॥ ऐंश्रींहीक्लीं ॥ ऋष्यादि- पूर्ववत् । अङ्गानि कुर्याच्छ्रीबीजेन दीर्घयुक्तेन ॥ ध्यानम् ॥ मा- णिक्यप्रतिमप्रभां हिमनिभैस्तुङ्गश्चतुर्भिर्गजैर्हस्तग्राहितरमकुम्भसलि- जैरासिच्यमानां सदा । हस्ताजैर्वरदानमम्बुजयुगामीतीर्दधानां हरेः कान्तां काडितपारिजातलतिकां वन्दे सरोजासनाम् ॥ भानुलक्षं हविज्याशी जपेदन्ते सरोरुहैः । जुहुयादरुणैः फुल्लैस्तत्सहस्रं जिते. न्द्रियः ॥ रमायाः कल्पिते पीठे विधिनानेन पूजयेत् । कुर्यात्प्रयो- गांस्तत्रस्थो मनुनानेन साधकः। निथिमिः सेव्यते नित्यं मूर्ति- मद्विरूपस्थितैः॥ ॥ अथापरः श्रीमत्रविधिः॥ दीर्घान्वयादिः सर्गान्तो ब्रह्मा भानुर्वसुंधरा । वान्तेसिन्यै प्रियावहेमनुः प्रोक्तो दशा- क्षरः ॥ नमः कमलवासिन्यै स्वाहा ॥ अस्य दक्षऋषिः । विराट- छन्दः । श्रीर्देवता । देव्यै हृदयाय । पग्रिन्यै शिरसे । विष्णुपल्यै शिखायै । वरदायै कवचाय । कमलरूपायै अनाय । नमोन्ताः प्रणवादिकाश्चाङ्गमन्त्राः ॥ ध्यानम् ॥ आसीना सरसीरुहे स्मित, मुखी हस्ताम्बुजैविभ्रती दान परयुगाभये च वपुषा सौदामिनी- संनिमा । मुक्कादामविराजमानपृथुलोजस्तनोदासिनी पायाद्वः कमळाकटाक्षविभवैरानन्दयन्ती हरिम् ॥ दशलक्षं जपेदेनं मजे भवासमन्वितः । दशांशं जुहुयान्मश्री मधुराकैः सरोरुहै।

·मबरसमजूषा श्रीपीठे पूजयेदेवीमङ्गायावरणैः सह । बलाकाथाश्च लोकेशास्तद्- साणि च पूजयेत् ॥ एवं संपूजयेदेवीं संपदामालयो भवेत् । समुद्रगायां सरिति कण्ठमात्रे जले स्थितः। त्रिलक्षं प्रजपेन्मत्रं साक्षाद्वैश्रवणो भवेत् ।। इति श्रीमप्रविधिः॥ ॥ अथ भुवनेश्वरी- मत्रविधानम् ॥ अथ वक्ष्ये जगद्धात्रीमधुना भुवेनश्वरीम् । ब्रह्मादयोऽपि यां ज्ञात्वा लेमिरे श्रियमूर्जिताम् ॥ कुलीशो वहि- मारूढो वामनेत्रार्धचन्द्रवान् । बीजं तस्याः समाख्यातं सेवितं सिद्धिकातिभिः ॥ ह्रीं ॥ ऋषिः शक्तिर्भवेच्छन्दो गायत्री देवता मनोः । कथिता सुरसंघेन सेविता भुवनेश्वरी ॥ षदीर्घयुक्त- बीजेन कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।। संहारसृष्टिमार्गेण मातृकान्यस्त- विग्रहः । मबन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये । हल्लेखां मूर्ध्नि वदने गगनां हृदये तथा । रक्तां करालिकां गुह्ये महोच्छुष्मां पदद्वये । ऊर्ध्वं प्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु च ॥ सद्यादिहख- बीजाच्या न्यस्तव्या भूतसप्रभाः। ब्रह्माणं सह गायत्र्या ललाटे विन्यसेत्ततः। सावित्र्या सहितं विष्णुं कपोले दक्षिणं परम् । वागीश्वरीयुतं वामकपोले च महेश्वरम् । श्रिया धनपति वामकर्णे रत्या स्मरं मुखे। पुष्ट्या गणपतिं सव्यकणे मूलं मुखे न्यसेत् । मूलेन व्यापकं कुर्यात्ततो देवीं विचिन्तयेत् ॥ ध्यानम् ॥ उद्यहि नयुतिमिन्दुकिरीटां तुमकुचां नयनत्रययुक्ताम् । स्मेरमुखीं वर- दाहुशपाशामीतिकरां प्रभजेद्भुवनेशीम् ॥ जपेन्मत्रं च द्वात्रिंशलक्ष मत्री समाहितः । त्रिस्वादयुक्तैर्जुहुयादृष्टद्रव्यैर्दशांशतः । दद्यादये दिनेशाय बत्र संचिन्त्य देवताम् । षोडशदलावृताष्टपत्रकर्णिकायां षट्कोणं तद्वहिर्धर्मादिपीठं नवशक्तियुतं । जया विजया अजिता ॥

·शक्तिमत्रपटलः ५ अपराजिता नित्या विलासिनी दोग्ध्री अघोरा मङ्गला नवशक्तयः। तत्र संपूजयेद्देवीमावाह्यावरणैः सह ॥ षट्कोणाहुहिमध्ये च दिक्षु यथाक्रमं हल्लेखाद्याः पृथिव्यादिभूतसमप्रभा वरपाशाहुशामीति- धारिण्योऽाः । ततोऽङ्गावरणम् । ततः पूर्वनिर्ऋतिवायुवहिवरुणे- शादिषट्कोणेषु यथाक्रमं मिथुनदेवताः । षट्कोणपार्श्वयोनिधी । केसरेष्वङ्गानि पत्रेषु अनङ्गकुसुमा अनङ्गकुसुमातुरा अनङ्गमदना अन- ङ्गमदनातुराभुवनपालागगनवेगाशशिरेखागगनरेखाचेत्यष्टशक्तयः । ततः षोडशपत्रेषु करालीविकराल्युमासरस्वतीश्रीदुर्गोषालक्ष्मीः श्रुतिः स्मृतिः धृतिः श्रद्धा मेधा मतिः कान्तिरार्याः पूज्याः। पद्माद्बहिः परिचा- रिकाः । अनङ्गरूपा अनङ्गमदनामदनातुराभुवनवेगाभुवनपालिका- सर्वशिशिराअनङ्गवेदनाअनङ्गमेखलाः पूज्याः। ततः।लोकेशाश्च तद- स्त्राणि देवीमित्थं प्रपूजयेत् । पूज्यते सकलैर्देवैः किं पुनर्मनुजोत्तमैः। मश्री त्रिमधुरोपेतैर्तुत्वाश्वत्थसमिद्वरैः । ब्राह्मणान्वशयेच्छीघ्रं पार्थि- वान्पद्महोमतः । पालाशपुष्पैस्तत्पनीर्मत्रिणः कुमुदैरपि । शालिपिष्ट- मयीं कृत्वा पुत्तलीं मधुरान्विताम् । जप्तां प्रतिष्ठितप्राणां भक्षयेद्रवि- वासरे । वशं नयति राजानं नारी वा नरमेव वा। कण्ठमात्रोदके स्थित्वा वीक्ष्य तोयगतं रविम् । त्रिसहस्रं प्रजपेन्मश्रमिष्टां कन्यां लभेत सः । अन्नं तन्मत्रितं मत्री भुञ्जीत श्रीप्रसिद्धये । लिखित्वा भस्मना मायां ससाध्या फलकादिषु । तत्काले दर्शयेद्यत्रं सुखं सूयेत गर्भिणी । इति ॥ ॥ द्वितीयो भुवनेश्वरीमत्रः॥ अनन्तो बिन्दुसंयुक्तो मायानमामितारवान् । पाशादित्र्यक्षरो मत्रः सर्व- वश्यफलप्रदः। आंह्रींकों ॥ ऋष्यायाः पूर्वमुक्ताः स्युर्बीजेनाङ्ग- क्रिया मता ॥ ध्यानम् ॥ वराकुशं पाशमभीतिमुद्रां करैर्वहन्ती ४मत्र.

·मबरनमजूषा कमलासनस्थाम् । बालार्ककोटिप्रतिमां त्रिनेत्रां भजेऽहमाद्यां भुवने- श्वरी ताम् ॥ हविष्यभुग्जपेन्मत्रं तत्त्वलक्षं जितेन्द्रियः । चतुर्विंशति- साहस्तिलैः पयोक्तैर्जुहुयात्ततः । हृल्लेखाविहिते पीठे नवशक्तिसम- न्विते । अर्चयेत्परया भक्त्या वक्ष्यमाणक्रमेण ताम् ॥ हृल्लेखाद्या यजेदादौ कर्णिकायां क्रमाद्बुधः । अङ्गानि केसरेषु स्युः पत्रस्था मातरः क्रमात् । इन्द्रादयो लोकपालास्तदत्राणि च पूजयेत् । एवं संपूजयेद्देवीं साक्षाद्वैश्रवणो भवेत् । पूज्यते सकलैलॊकैस्तेजसा भास्करोपमः । अनेनाधिष्ठितं गेहं निशि दीपसमाकुलम् । दृश्यते प्राणिभिः सर्वैर्मत्रस्यास्य प्रभावतः । सर्पपैोणसंमिश्रराज्याक्तैर्नुहु- यानिशि । राजानं वशयेत्सद्यस्तत्पनीरपि साधकः । अन्नधानन्न- होमेन श्रीमान्पद्महुताद्भवेत् । राजवृक्षसमुद्भूतैः पुष्पैर्तुत्वा कवि. र्भवेत् । अरोगी तिलहोमेन घृतेनायुरवाप्नुयात् । प्राक्प्रोक्तान्यपि कर्माणि साधयेत्साधकोत्तमः ॥ ॥ अथ त्वरितभगवतीमत्रविधा- नम् ॥ अतोऽभिधास्ये त्वरितां त्वरितं फलदायिनीम् । तारो माया सर्वबीजं ऋद्धिरीशस्वरान्विता। कूर्मस्तदन्तो भगवान्क्षस्त्री दीर्घ तनुच्छदम् । संवर्तो भगवान्माया फडन्तो द्वादशाक्षरः । ॐहींहुंत्व- च्छेक्षस्त्रीहुंक्षेह्रींफट् ॥ अस्यार्जुनऋषिः। विराट्छन्दः । त्वरिताख्या भगवती कौलान्ता सकलमनोरथप्रदा देवता । मायाविवर्जितान्वर्णा- मूर्ध्नि भाले गले हृदि । नाभिगुह्योरुयुग्मे च जानुजङ्घापदद्वये । विन्यसेव्यापकं तद्वत्समस्तेन च साधकः। त्वच्छेहृदयाय नमः। छेक्ष- शिरसेखाहा । क्षत्रीशिखायैवषटू । स्त्रीहुंकवचायहुं। हुंक्षेनेत्रत्रयायवौ षट् । ह्रींफट्अस्त्रायट् । इत्यङ्गविधिः ॥ अथ ध्यानम् ॥ श्यामां बर्हिकलापशेखरयुतामानद्धपर्णाशुकां गुजाहारलसत्पयोधरधरामष्टौ ·शक्तिमत्रपटलः५ द्विपान्बिभ्रतीम् । ताटकानदमेखलां गुणरणन्मवीरता प्रापिता कैराती वरदाभयोधतकरां देवीं त्रिनेत्रां भजे ॥ लक्षं प्रजप्य मत्रज्ञो; मनं मत्री जितेन्द्रियः । दशांशं जुहुयाद्विल्वैर्मधुराक्तैः समिद्वरैः । हल्लेखाकल्पिते पीठे मध्ये शक्तिसमन्विते । पूजयेत्त्वरितां देवीं वक्ष्यमाणविधानतः ॥ ॐक्षंहुंहवनदेहमुरुहिङ्गुलगर्जग हुँहुंक्षांप- मचाननायनमः ॥ पीठमत्रः। अनेन चासनं दत्वा मूर्ति मूलेन कल्प- येत् । अङ्गैः प्रणीतां गायत्री केसरेष्वर्चयेत्क्रमात् ॥ दलेषु हुंकारी चण्डी द्वादनी क्षेपणी त्रियम् । हुंकारी क्षेमकारी च फट् बाह्ये बहिर- प्रतः कोदण्डधारिणीं । द्वारस्य पार्श्वयोहेमवेत्रधारिण्यौ जयाविजया- यक्षरक्षत्वरिताज्ञस्थिरोभवहुंफट् । अनेन मनुना तत्र किंकरं तद्- हिर्जयेत् । लकुटं विभ्रतं कृष्णं कृतबर्बरमूर्धजम् । आरण्यैररुणैः पुष्पैरतिशस्तैः सुगन्धिभिः । पूजयेद्धूपदीपायैर्नृत्तगीतमनोहरैः । एवं सिद्धे मनौ मत्री नारीनरनरेश्वरैः ॥ मान्यते वत्सरादर्वाग्ल- क्ष्म्यायुक्तो महेश्वरः। योनिकुण्डं प्रकल्प्याथ कुर्याद्धोमं यथेच्छया । मल्लिकाकुसुमैर्तुत्वा वशयेदखिलं जगत् । कृत्याद्रोहादिशमनं पाला. शकुसुमैर्हनेत् ॥ अशोकैः पुत्रमाप्नोति बन्धूकैरिष्टवाञ्छितम् । तत्फलैरीप्सितं धनं । पाटलैः सुन्दरी मिष्टां वशयेत्। बकुलैः कीर्तिः आत्रैर्दीर्घमायुः चम्पकैः कान्ति सर्षपैः शत्रुनाशनं बकुलपत्रै- रुच्चाटनं शाल्मलीपत्रैः शत्रुनाशनं निम्बपत्रविद्वेषणं माषहोमेना- मूकत्वं अयुतं होमसंख्या तावजपः ॥ इति त्वरितभगवतीमत्र- विधानम् ॥ ॥ त्वरिताया अपरं विधानम् ॥ क्षेत्रीक्षे । वश्यत्रिकण्टकी । द्विरुक्तैर्मश्रवणैरङ्गकल्पना ॥ ध्यानम् ॥ नीला नाभेरधस्तादरुणरुचिरधःकण्ठदेशात्सितास्या वरैर्दष्ट्राकरालैरुदरपरि- ·५२ मकरसमजूषा गर्भाषणाङ्गी चतुर्भिः । दीपो कम्बू रथाङ्गे करसरसिरहैर्धारयन्ती नटान्तःस्फूर्जच्छीतांशुखण्डा भवतु भयहरी देवता वत्रिनेत्रा ॥ एवं ध्यायन त्रिलक्षं जपेत् । दशांशं सर्पिषा हुत्वा वशयेद्वनिता. नरान् ॥ ॥ अपरं त्वरिताविधानम् ॥ प्रणवोमायानित्यक्लिनेमद्वे द्विठान्तो द्वादशार्णो मनो वश्यप्रदायकः । ॐह्रींनित्यक्लिन्नेमवे. खाहा। अङ्गिरास्य ऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः वञप्रस्तारिणी पार्वती देवता। मायाबीजेनाङ्गकृप्तिः ॥ ध्यानम् ॥ रक्ताब्धौ रक्तपारे रविदलकम- लाभ्यन्तरे संनिषण्णां रक्ताङ्गी रक्तमौलिस्फुरितशशिकलां स्मेरवक्रां त्रिनेत्राम् । बीजापूरेषुपाशाङ्कुशमदनधनुःसत्कपालानि हस्तैर्बि- भ्राणामानताङ्गी स्तनभरभरणादम्बिकामाश्रयामः ॥ लक्षं जपेदिमं मत्रं साधकः शुद्धमानसः। अयुतं राजवृक्षोत्थैघृतसिक्तैः समिद्वरैः। शक्तिपीठे यजेदेवीमरुणैः कुसुमादिभिः । अङ्गानि केसरेषु स्युस्त- तोऽभ्या दलेष्विमाः । हृल्लेखा लेदिनी क्लिन्ना क्षोभणी मदना- तुरा । निरंजना रागवती मदनावती मेखला द्राविणी वेगवती स्मराकपालोत्पलधारिण्यो रक्तविग्रहाः । मातरो दिग्विदिक्षु ततो दिगीश्वराः ॥ इमं मनं जपेद्यस्तु प्रयतः शुद्धमानसः । दारिद्यरो. गनिर्मुक्तः स जीवेच्छरदां शतम् ॥ अस्य वशे जगद्वर्तते न संदेहः॥ अनेन मुखक्षालनं अञ्जनं तिलकं पुष्पं मत्रितं जगद्वश्यकरं वाम्बूलं च खादितम् ॥ इति ॥ ॥ अथाश्वारूढाविधानम् ॥ पाशाङ्कुशयुता शक्तिझण्टीशो गगनं सदृक् । परमेश्वरिशब्दान्ते द्विान्तः प्रणवादिकः । ॐ ह्रींकोंपाहिपरमेश्वरिस्वाहा ॥ त्रयो- दशाक्षरो मोऽश्वारूढायाः॥ ॐ आहृदयम् ।ह्रींशिरः। कों शिखा। पाहिकवचं । परमेश्वरिनेत्रं । स्वाहाअस्त्रं ॥ ध्यानम् ॥ रक्तामश्वा- ·शक्तिमपटलः ५ घिरूढां शशिधरशकलाबद्धमौलिं त्रिनेत्रां पाशेनाबध्य साध्या स्मरशरविवशां दक्षिणेनानयन्तीम् । हस्तेनान्येन वेत्रं वरकनकमयं धारयन्ती मनोज्ञां देवीं ध्यायेदजस्रं कुचभरनमितां दिव्यहारा- भिरामाम् ॥ बाणलक्षं जपेन्मत्रमाज्येन जुहुयात्ततः । दशांशं भक्तितो देवीं शक्तिपीठे समर्चयेत् ॥ पाशादित्यक्षरोक्तेन विधानेन समाहितः । आज्यानेन हुतान्मत्री वाञ्छितं लभते वसु ॥ लवणैर्मधुरासिक्तैहोमेन वशयेन्नृपान् । अथो तेनैव विधिना वशये- द्वनितामपि । षोडशकोष्टकं विलिख्य अन्तश्चतुष्के प्रणवं ससा- ध्यम् । अन्येषु द्वादशमत्रवर्णालिखेत् । इदं यत्रमशेषवश्यकरम् ।। ॥ अन्नपूर्णामत्रविधानम् ॥ मायाहृद्भगवतिपदान्ते महेश्वरिपदं अन्नपूर्णे वह्निवधूः । सप्तदशाक्षरोऽन्नपूर्णाभवानीमनः॥ ह्रींनमो- भगवतिमहेश्वरिअन्नपूर्णेस्वाहा ॥ अङ्गानि मायया कुर्यात्ततो देवी विचिन्तयेत् ॥ ध्यानम् ॥ रक्तां विचित्रवसनां नवचन्द्रचूडामन्न- प्रदाननिरतां स्तनभारनम्राम् । नृत्यन्तमिन्दुशकलाभरणं विलोक्य हृष्टां भजेद्भगवतीं भवदुःखहनीम् । विकार २२ सहस्रं प्रजपेन्मत्रं साज्येनान्नेन दशांशं जुहुयात् । शक्तिपीठे'यजेद्देवीमङ्गलोकेश्वरायुधैः। प्रातरेवं जपेन्मत्रं नित्यमष्टोत्तरं शतम् ॥ एतस्यानसमृद्धिः स्यान्म. हती श्रियया सह ॥ ॥ अथ बालात्रिपुराविधानम् ॥ अधरो बिन्दुमानाद्यं ब्रह्मेन्द्रस्थः शशीयुतः। द्वितीयं भृगुसर्गाब्यो मनुस्ता- तीयमीरितः । ऐंल्लीसौः ॥ बाला त्रिपुरा त्रैलोक्यवशीकरिणी प्रकी- र्तिता । ऋषिः स्यादक्षिणामूर्तिश्छन्दः पतिः समीरितम् ॥ देवता देशिकैरुक्ता बाला त्रिपुरनामतः । नाभेराचरणं न्यस्येद्वाग्भवं मक- वित्तमः । हृदयानामिपर्यन्तं कामबीजं प्रविन्यसेत् । शिरसो ।

·मनरलमजूषा हत्प्रदेशान्तं तार्तीयं विन्यसेत्ततः ॥ आद्यं द्वितीयं करयोस्तार्तीय- मुभयोन्यसेत् । मूाधारे हृदि न्यस्येद्भूयो बीजत्रयं क्रमात् ।। नव- योन्यात्मकं न्यासं कुर्याद्वीजैत्रिभिः पुनः । कर्णयोश्चिबुके एकः १ । शङ्खयोर्वदने २ । नेत्रयोर्नसि ३ । अंसयोः पिठरे ४ । कूर्परयोः कुक्षौ ५ । जानुनोर्ध्वजमूर्धनि ६ । पादयोर्गुह्यदेशे च ७ । पार्श्वयोर्हृदयाम्बुजे ८ । स्तनद्वये कण्ठदेशे ९ । रत्यादिमथ विन्य- सेत् । मूले रतिं हृदि प्रीतिं भ्रूमध्ये च मनोभवाम् ॥ मूले सौः । हृदि क्लीं । भ्रमध्ये ऐं । इति न्यसेत् । तैरेव बीजैस्तद्वदेवामृतेशी योगेशी विश्वयोनि क्रमान्यसेत् ॥ मूर्तिन्यासमथाचरेत् ॥ स्वस्व- बीजादिकं पूर्व मूर्ध्नि ईशानं मनोभवसहितं न्यसेत् । वके तत्पुरुषं समकरध्वजं । हृदि अघोरं सकन्दर्प । गुह्यदेशे वामदेवं समन्मथं । सद्योजातं सकामदेवं पादयोः । ऊर्ध्वप्रारदक्षिणोदीच्यपश्चिमादिमु- खेषु ताः । प्रविन्यसेद्यथापूर्व भृगुव्र्योमानिसंस्थितः । सद्यादिपञ्च- ह्रस्वाट्यो बीजमेषां प्रकीर्तितम् । स्ह्रों स्हें स्हें रिह रहुँ सद्यदेवीबी- जानि । षट्दीर्घयुक्तेनाद्यबीजेनाङ्गक्रिया मता। पञ्चबाणन्यासमाच- रेत् ।। मूर्ध्निद्रांविद्राविण्यैनमः । पदेद्रींक्षोभिण्यैनमः । वक्रेक्लीवशी- करिण्यैनमः । गुह्येब्लूआकर्षिण्यैनमः। हृदि सः संमोहिन्यैनम इति पञ्चबाणन्यासः । भालमध्यभ्रवदनलम्बिकाकण्ठहृत्सु च नाभ्यन्धु- पृष्ठाननयोः सुभगाभगाभोगसर्पिणी भगमालिनीअनङ्गाअनङ्गकुसु- माअनङ्गमेखलाअनङ्गमदना न्यस्तव्याः । मदविभ्रममन्थराः प्रधा. नदेवतासदृशाः । अक्षम्रक्पुस्तकाभीतिवरदाढ्यकराम्बुजाः । कुर्या- ब्रूषणन्यासम् । ततः शिरसिभालेधूकर्णाक्षियुगलेनसिगण्डयोरोष्ठयो- दन्तपक्योरास्ते स्वराज्यसेत् । चिबुकेगलेकण्ठेपार्श्वयोः खनयु- ।

·शक्तिमत्रपटलः ५ ग्मके । दोर्मूलयोः कूर्परयोः पाण्योस्तत्पृष्ठे नाभौ गुह्ये ऊोर्जानु- नोर्जङ्घयोः स्फिजोः पत्तलयोश्चरणाङ्गुष्ठयोः कादिरान्तान्यसेद्वर्णा- न्स्थानेष्वेषु समाहितः। काश्यां ग्रैवेयके कटके हृदि गुह्यके कर्णकु- ण्डलयोमर्गौलौ वललान् पक्षशान् सही अष्टाविमान्यसेत् । एवं न्यस्त- शरीरोऽसौ ध्यायेद्देवीं समाहितः ॥ ध्यानम् ॥ उद्यद्भानुसहस्र- कान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां रक्ताल्लुप्तपयोधरां जपवटी विद्याम- भीति वरम् । हस्ताजैर्दधतीं त्रिनेत्रविलसद्वक्रारविन्दश्रियं देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटा वन्दे समन्दस्मिताम् ॥ दीक्षां प्राप्य जपेन्मत्रं तत्त्वलक्षं जितेन्द्रियः । पुष्पैर्भानुसहस्राणि जुहुयाद्ब्रह्मवृक्षजैः ॥ त्रिमध्याक्तैः प्रसूनैर्वा करवीरसमुद्भवैः । पद्मं वसुदलोपेतं नव- योन्याढ्यकर्णिकम् ॥ इच्छादिशक्तिभिर्युक्तं त्रिपुरापीठमर्चयेत् ॥ इच्छा ज्ञाना क्रिया योगा कामिनी कामरूपिणी । रती रतिप्रिया नन्दा स्वानन्दा च मनोन्मनी ॥ वरदाभयधारिण्यो या उक्ता नवशक्तयः । गुरुपति प्राङ्मध्ययोन्यन्तराले यजेत् । मध्ययोनौ देवी पूजयेद्वक्ष्य- माणविधिना । देव्या वामकोणे रतिं शुभ्रां नतिं पाशधरां । प्रीति दक्षिणकोणे काञ्चनप्रभा अङ्कुशं प्रणतिं दधानां । अग्रे मनोभवां रक्ता दिक्षु कार्मुकपुष्पेषुधारिणीं । पश्चादङ्गानि यथास्थानं । तहिर्दिक्ष्वग्रे च निजैर्मत्रैः पूजयेद्वाणदेवताः नतिपुष्पहस्ताः । अष्ट योनिध्वष्टशक्तीः सुभगादिकाः । अष्टपत्रेषु मातरो भैरवा. कस्था मदविह्वलाः । दिक्षु लोकपालाः तद्वहिस्तदत्राणि संपूजयेत् । पूर्वजन्मकृतैः पुण्यात्वेनां परदेवताम् । यो भजेदुक्तमार्गेण स भवेत्संपदां पदम् ॥ एवं सिद्धमनुर्मश्री साधयेदिष्टमात्मनः । जुहुयादरुणाम्भोजैरदोषेर्मधुराप्लुतैः ॥ लक्षसंख्यं तदर्ध वा प्रत्यहं ·मचरनमजूषा भोजयन्द्विजान् । वनिता युवती रम्याः प्रीणयेद्देवताधिया ॥ होमान्ते धनधान्यायैः प्रीणयेद्गुरुमात्मनः । एवं कृते जगदश्यो रमाया भवनं भवेत् ॥ पालाशकुसुमैर्हत्वा वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम् । अनुलोमविलोमान्तस्थितसाध्याह्वयान्वितम् । मन्त्रमुचार्य जुहुयान्मधुरालोलितैः शुभैः ॥ सर्षपैः श्वेतवर्णैस्तु षट्सहस्रकसं- मितैः । वशयेत्पार्थिवान्सद्यस्तत्पनीस्तत्सुतानपि ॥ मालती बकुलो- दूतैः पुष्पैश्चन्दनलोलितैः । जुहुयात्कवितां मत्री लभते वत्सरा. न्तरे ॥ क्लीं त्रिपुरादेवि विद्महे कामेश्वरि धीमहि । तन्नः लिने प्रचोदयात् ॥ एषा त्रिपुरागायत्री प्रयुक्ता सर्वसिद्धिदा ॥ वियद्भु- गुहुताशस्थो भौतिको बिन्दुशेखरः । वियत्त्वदादिकेन्द्राग्निस्थितं वामाक्षिविन्दुमत् ॥ आकाशभृगुवह्निस्थो मनुः सर्गेन्दुखण्डवान् । बीजत्रयात्मिका प्रोक्ता देवी त्रिपुरभैरवी । झै हस्छी सौंः । पूजान्यासादिसर्व पूर्ववत् । अल्पमेवानयोर्मन्वोरन्तरम् ॥ ॥अथ दुर्गामनुविधानम् ॥ अथ दुर्गामनून्वक्ष्ये दृष्टादृष्टफलप्रदान् । मायाऽत्रिः कर्णबिन्द्वात्यो भूयोसौ सर्गवान्भवेत् ॥ पश्चान्तकः प्रतिष्ठावान्मरुतो भौतिकासनः । तारादिहृदयान्तोऽयं मत्रो वस्ख. क्षरात्मकः ॥ ॐ ह्रीं दुं दुर्गायैनमः । ऋषिः स्यानारदश्छन्दो गायत्रं देवता मनोः ।। दुर्गा समीरिता सद्भिर्दुरितापन्निवारिणी । नमस्का- रवियुक्तेन मूलमत्रेण ह्राङाद्यैः सह षडङ्गानि । ॐहांदुं हृदयाय । ही शिरसे । हूं दुं शिखायै । हैंदु कवचाय । गाह्रौंदुं नेत्राभ्याम् । ये हा दुं अनायेति ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ सिंहस्था शशिशेखरा मरकतप्रख्यैश्चतुर्भिर्भुजैः शङ्ख चक्रधनुःशरांश्च दधती नेत्रनिमिः शोमिता । आमुक्ताङ्गदहारकङ्कणरणत्काञ्चीकणनपुरा दुर्गा दुर्गति- ।

·शक्तिमत्रपटलः ५ हारिणी भवतु वो रनोल्लसत्कुण्डला ॥ वसुलक्षं जपेन्मत्रं तिलैर्मधु- रलोलितैः । पयोन्धसा वा जुहुयात्तत्सहस्रं जितेन्द्रियः ॥ प्रभा माया जया सूक्ष्मा विशुद्धा नन्दिनी तथा। सुप्रभा विजया सर्वसिद्धिदा नव शक्तयः । अभिहस्खत्रयलीबरहितैः पूजयेदिमाः ॥ ॐवानखदंष्ट्रा- युधाय महासिंहाय हुं फट् नमः । पीठमश्रः। अनेन पूजयेत्पीठं नवशक्तियुतं पुरा । आवाह्य पूजयेद्देवीं वक्ष्यमाणेन वर्मना । पूर्व मङ्गः पश्चाजया विजया कीर्तिः प्रीतिः प्रभा श्रद्धा मेधा श्रुतिः खनामाद्यक्षरादिकाः शक्तयः पूज्याः । पत्राप्रेष्वायुधानि । चक्र शंख गदाखड्गपाशाङ्कुशधरा धनुः । लोकेशांस्ततो बाह्ये तदत्राण्यनन्तरं यजेत् । एवं जपादिमिः सिद्धे मवे प्रयोगानाचरेत्सुधीः । प्रतिष्ठाप्यं विधानेन कलशानव शोभनान् । रनहेमादिसंयुक्तान्पदेषु नवसु स्थितान् ॥ मध्यस्थे पूजयेद्देवीमितरेषु जयादिकाः । संपूज्य गन्ध- पुष्पाद्यैरभिषिञ्चेन्नराधिपम् । राजा विजयते शत्रून् योधको विजय- श्रियम् । प्राप्नोति रोगी दीर्घायुः सर्वव्याधिविवर्जितः । वन्ध्या- मिषिक्ता विधिना लभते तनयं वरम् । मत्रेणानेन संजप्तमाज्यं क्षुद्रग्रहापहम् । गर्मिणीनां विशेषेण जप्तं भस्मादिकं तथा । ॥ अथ महिषमर्दिनीमनुविधानम् ॥ भान्तं वियत्सनयनं श्वेतोम- दिनिठद्वयम् । महिषमर्दिनिस्वाहा । अष्टाक्षरीयमाख्याता महिषहिंसके हुंफट् हृदयम् । महिषशत्रो शार्वि हुंफट् शिरः । महिषं हेषयहेषय हुंफशिखा। महिषं हनहन देवि हुंफट् कवचम् । महिषसूदिनि हुंफट् अत्रम् । एवं षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ध्यानम् ॥ गारुडोपलसंनिभा मणिमौलिकुण्डलमण्डितां नौमि भालविलोचनां महिषोत्तमाननि- बेदुषीम् । पक्रशकपाणखेटकबाणकार्मुकशूलका वर्जनीमपि बिभ्रती ·मवरलमजूषा लिजबाहुभिः शशिशेखराम् ॥ अष्टलक्षं जपेन्मत्रं तत्सहस्रं तिलैः शुभैः । हुत्वा प्रागीरिते पीठे यजेन्महिषमर्दिनीम् ॥ संपूज्याङ्गानि प्रत्रेषु शक्तीः दुर्गा वरवर्णिनी आर्या कनकप्रभां कृत्तिकां अभय- प्रदां कन्यां सुरूपां दीर्घस्वरैः क्रमाद्यजेत् । अग्रे यजेदायुधानि चक्रशङ्खासिखेटकान् । बाणं बाणासनं शूलं कपालं यादिभिः क्रमात्। ततो यजेल्लोकपालांस्तदखाण्यप्यनुक्रमात् । एवं सिद्धमनुर्मश्री साधयेदिष्टमात्मनः । वशयेत्तिलहोमेन नरान्नरपतीनपि । सिद्धाथै- र्जुहुयान्मत्री रोगान्मुच्येत तत्क्षणात् ॥ काकपक्षैः कृतो होमो द्वेषं वितनुते नृणाम् । मरीचहोमान्मरणं रिपुराप्नोति सर्वथा ॥ ॥ अपरं दुर्गामनुविधानम् ॥ तारो दुर्गे युगं रक्तमन्त्यो ढान्तं सुलोचभम्। द्विठान्ता जयदुर्गेयं सिद्धिदा हि दशाक्षरी ॥ ॐ दुर्गेदुर्गे रक्षिणि स्वाहा ॥ ॐ जय दुर्गे हृदयं दुर्गे शिर ईरितम् । दुर्गायै शिखा । भूतरक्षिणि कवचम् । दुर्गदुर्गे रक्षिणि नेत्रं । स्वाहा अस्त्रम् । प्रणवादिः सर्वत्र ॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ कालाभाभां कटाक्षररि- कुलभयदा मौलिबद्धेन्दुरेखां चक्रं शङ्ख कृपाणं त्रिशिखमपि करै- रुद्वहन्तीं त्रिनेत्राम् । सिंहस्कन्धाधिरूढां त्रिभुवनमखिलं तेजसा पूरयन्तीं ध्यायेदुर्गा जयाख्यां त्रिदशपरिवृतां सेवितां सिद्धिकामैः॥ बाणलक्षं जपेन्मत्रं दशांशं जुहुयाद्धृतम् । तद्दशांशेन शक्त्या वा ब्राह्मणानपि भोजयेत् ॥ अष्टाक्षरोदिते पीठे पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः । भनं जपन्विशेद्युद्धं शत्रून्हन्यादशेषतः ॥ प्रजपेव्यवहारादौ तत्रापि विजयी भवेत् । अर्चयेदखशस्त्राणि जयार्थी विद्ययानया ।। अथान्यदुर्गामनुविधानम् ॥ ज्वलज्वलपदान्ते शूलिनिद्वितयं दुष्टप्र- हहुमत्रान्ते वहिजाया। अष्टाक्षरो मनुः । ज्वलन्वल शूलिनि शालिनि ·शक्तिमत्रपटलः ५ दुष्टप्रहहुंफट्स्वाहा । ऋषिर्दीर्घतमाः। ककुप्छन्दः । शूलिनीदेवता । दुर्गे हृदयम् । वरदे शीर्षम् । विन्ध्यवासिनिशिखा । असुरमर्दिनि युद्धप्रिये त्रासय त्रासय कवचम् । देवि सिद्धपूजिते नन्दिनि रक्ष महायोगीश्वरि अस्त्रम् । शूलिन्याद्या हुंफडन्ताः पञ्चाङ्गमनवः । शूलिनि दुर्गे हुंफडित्यादिप्रकारेण ॥ ॥ ध्यानम् ॥ अध्यारूढां मृगेन्द्रं सजलजलधरश्यामला हस्तपः शूलं बाणं कृपाणीमरिज- लजगदाचापपाशान्वहन्तीम् ॥ चन्द्रोत्तंसां त्रिनेत्रां चतसृमिरसिना खेटकं बिभ्रतीभिः कन्याभिः सेव्यमानां प्रतिभटभयदां शूलिनी भावयामि ॥ वर्णलक्षं जपेन्मत्रं दशांशं सर्पिषा हुनेत् । प्रागुक्ते पूजयेत्पीठे वक्ष्यमाणेन वर्त्मना ॥ प्रथममङ्गानि पत्रेषु शक्तयः दुर्गा वरदा विन्ध्यवासिनी असुरमर्दिनी युद्धप्रिया देवसिद्धपूजिता नन्दिनी महायोगीश्वरी । दलेषु अस्त्राणि लोकपालाः पश्चात्पूज्याः । तत ईप्सितान्कुर्वीत प्रयोगान् ॥ अष्टोत्तरसहस्रं यस्तिलैश्च मधुरा- प्लुतैः । नित्यं वा जुहुयात्तस्य शक्तिः स्यादतिमानुषी ॥ बहुना किमिहोक्तेन मनसा यद्यदीप्सितम् । तत्सर्वमचिरेणैव साधयेत्साध- कोत्तमः ॥ ॥ अपरं दुर्गामनुविधानम् ॥ उत्तिष्ठपदं पश्चात्पुरुषि किंततः स्वपिषि भयं मे समुपस्थितमुच्चार्य यदि शक्यमशक्यं वा तन्मे भगवति शमय ठद्वयं निगदितो मत्रः सप्तत्रिंशदक्षरः । अस्यारण्यकऋषिः अनुष्टुप्छन्दः । वनदुर्गादेवता दुर्गतिमोचनी । पादाष्टसंधिषु गुदलिङ्गाधरोदरे पार्श्वहृत्स्तनकण्ठेषु मुखनासाकपोला- क्षिकर्णभ्रूमध्यमूर्धसु मत्राक्षराणि विन्यसेत् ॥ षभिश्चतुर्भिरष्टा- भिरष्टभिः षभिरिन्द्रियैर्मबाणैरङ्गक्तृप्तिः ।। म्बुजमध्यगां त्रिनयनां सौदामिनीसंनिभा चक्र शङ्खवराभयानि दध- ॥ ध्यानम् ।। सौवर्णा-

·६०
मत्ररममजूषा
तीमिन्दोः कलां विभ्रतीम् । अवेयाङ्गदहारकुण्डलधरामाखण्डलायैः
स्तुतां ध्यायेद्विन्भ्यनिवासिनी शशिमुखी पार्श्वस्थपञ्चाननाम् ॥ एवं
ध्यात्वा जपेल्लक्षचतुष्कं दशांशं जुहुयाद्धविषा शालिमिः सर्पिषा
तिलैश्च । प्रागीरिते यजेत्पीठे देवीम् । अङ्गानि पूर्व दलमूलेषु
आर्यादुर्गा भद्राभद्रकाली अम्बिकाक्षेम्यावेदगर्भाक्षेमंकरीत्यष्टशक्तयः
पूज्याः । अस्त्राणि पत्रमध्येषु शङ्खचक्रासिखेटकबाणकोदण्डशूलक-
पालानि । दलाने ब्राहयाद्यास्ततो लोकपालाः पूज्याः। एवं सिद्ध-
मत्री प्रयोगेषु देवीमित्थं विचिन्तयेत् ॥ कालपावकसंनिभां कलि-
तार्धचन्द्रसरोरुहां भालनेत्रबिभीषणां भयदां च सिंहनिषेदुषीम् ।
चक्रशङ्खकृपाणखेटकचापबाणकरोटिकां त्रिशूलवाहिभुजां भजेद्वि-
जिताखिलासुरसैनिकाम् ॥ प्रातःस्नानरतो नित्यमष्टोत्तरसहस्र-
कम् । जपेत्तस्याशु सिद्ध्यन्ति धनधान्यादिसंपदः। अनेनैव विधा-
नेन प्रहक्षुद्ररिपून जयेत् । नाभिमात्रोदके स्थित्वा देवीमर्कगतां
स्मरन् । जपेदष्टोत्तरशतं लभते महतीं श्रियम् । अयुतं वटवृक्षोत्थैः
सशृङ्गैरर्चितेऽनले । होमं समिद्वरैः कुर्यान्नाशयत्यापदां कुलम् ।
अपामार्गसमिद्भिर्वा तिलैर्वा काननोद्भवैः । सर्षपैर्वा कृतो होम:
क्षुद्रापस्मारनाशनः ॥ अभीष्टसिद्ध्यै जुहुयादाकैश्चैव समिद्वरैः ।
सहस्रमर्कवारादिदिवसान्दश संयतः। बहुना किमिहोतेन मनसा
यद्यदीप्सितम् । जगदम्बार्चको मत्री तत्सिद्ध्यति न संशयः ।।
इति त्रिविक्रमभट्टारककृतौ मत्ररत्नमजूषायां
पञ्चमः शक्तिपटलः॥५॥

·वैष्णवमत्रपटलः ६ ६१. अथ वैष्णवमत्रविधानं नाम षष्ठः पटलः॥६॥ अथ वक्ष्ये महामत्रान्वैष्णवान्शुभदायकान् । तारं नमःपदं ब्रूया- मारौ दीर्घसमन्वितौ ॥ पावनो नाममनोऽयं प्रोक्तो वस्वक्षरान्वितः ।। ॐनमोनारायणाय ॥ अस्य साध्यनारायणऋषिः। दैवीगायत्रीछन्दः । अव्ययो विष्णुर्देवता। कुद्धोल्काय हृदयं । महोल्काय शिरः। वीरो- ल्काय शिखा । चूल्काय कवचम् । सहस्रोल्कायास्त्रम् । भूयोवर्णोर्मनोः षभिः षडङ्गानि । अवशिष्टः कुक्षिपृष्ठयोः । मत्रवर्णान् तनौ न्यसेत् । आधारे नाभौ हृदये वके दोःपन्मूलेष्वेकः । नासिकाकण्ठनामिह- कुक्षिपार्श्वपृष्ठेषु मूर्धास्यनेत्रश्रवणघाणेष्वेकः । दोःपादमध्याङ्गुलीषु धातुंप्राणेषु । हृत्स्थले मूर्धेक्षणास्यहृत्कुक्षिसोरजङ्घापदद्वये । एकैकशो न्यसेद्वर्णान्गण्डांसोरुपदेषु च । चक्रशङ्खगदाम्भोजपदेष्ववहितो न्यसेत् ॥ एवं न्यासौ तनौ कृत्वा नारायणं ध्यायेत् ॥ ध्यानम् ॥ उद्यत्कोटिदिवाकराममनिशं शङ्ख गदां पङ्कजं चक्रं बिभ्रतमिन्दिरा- वसुमतीसंशोभिपार्श्वद्वयम् । कोटीराङ्गदहारकुण्डलधरं पीताम्बरं कौस्तुभोद्दीप्तं विश्वधरं स्ववक्षसि लसच्छ्रीवत्सचिह्न भजे ॥ विकारलक्षं प्रजपेन्मनुमेवं समाहितः । दशांशं च सरसिजैर्जुहुयान्मधुराप्लुतैः ।। वक्ष्यमाणे यजेत्पीठे देवमभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परम् । प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहा नवमी मता ।। इति नवशक्तियुते पीठे । आवाह्य पूजयेद्देवं सुगन्धिकुसुमादिभिः । अङ्गान्यभ्यर्च्य मत्रार्णान्केसरेषु। दलेषु वासुदेवादीन वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नं अनिरुद्धकं । दिक्पत्रेषु कोणदलेषु तच्छक्तयः शान्ति श्रियं सरस्वती रतिं । दलाप्रेष्वस्त्राणि चक्र शङ्खगदां कमलं कौस्तुभं मुसलं खङ्गं वनमालिका पूर्वादि यथाक्रमम् । बहिरप्रे कुडुमप्रभं गरुडं देवल ·६९ मबरनमःखूषा दक्षिणोत्तरपार्श्वयोनिधी । ध्वजं वरुणदिग्भागे। आनेय्यां विघ्नं । निशाचरे आर्य । वायुकोणे दुर्गा । ईशे सेनान्यं । ततः इन्द्रादीन आयुधसंयुतान्यजेत् । इति पूजयन्विष्णुं धर्मार्थकामान् लब्ध्वा अन्ते विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् ॥ ॥ अथ विष्णोर्द्वादशाक्षर- मत्रविधानम् ॥ प्रणवो हृद्भगवते वासुदेवाय । द्वादशाक्षरो मत्रः। प्रजापतिर्ऋषिः । गायत्री छन्दः। वासुदेवो देवता । तारेण हृदयं । नमसा शिरः । चतुर्भिः शिखा । पञ्चभिः कवचम् । समस्तेनास्त्र- मित्यङ्गकल्पना । मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गलदोर्हृदयाम्बुजे । कुलो नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये न्यसेत् । द्वादशाक्षराणि ॥ ध्यानम् ॥ विष्णुं शारदचन्द्रकोटिसदृशं शङ्ख रथाङ्गं गदामम्भोजं दधतं सिता. ब्जनिलयं कान्त्या जगन्मोहनम् । आबद्धाङ्गदहारकुण्डलमहामौलि- स्फुरत्कङ्कणं श्रीवत्साङ्कमुदारकौस्तुभधरं वन्दे मुनीन्द्रैः स्तुतम् ।। वर्णलक्षं जपेदेनं दीक्षितो विजितेन्द्रियः । तत्सहस्रं प्रजुहुयात्रिरा- लोड्य परिप्लुतैः ॥ पीठे प्रागीरिते वासुदेवं सम्यग्यजेत्सुधीः । अङ्गैराद्या वृतिः। वासुदेवादिभिर्द्वितीया शान्यादिशक्तिसहिता । तृतीया द्वादशमूर्तिभिः । चतुर्थी लोकनाथैः । पञ्चमी तदायुधैः । एवं संपूजितो विष्णुः प्रदद्यादिष्टमात्मनः । पायसेन घृताक्तेन मन्त्र- वर्णसहस्रकम् ॥ जुहुयान्मनसः शुद्ध्यै समिद्भिः क्षीरभूरुहाम् । तत्संख्यया पयोक्ताभिः सर्वपापविमुक्तये ।। ॥ अथ विष्णोश्च- तुर्दशाक्षरमत्रविधानम् ॥ हृल्लेखाबीजयुगलं रमाबीजयुगं पुनः । लक्ष्म्यन्ते वासुदेवाय हृदन्तः प्रणवादिकः ।। ॐ ह्रीं ह्रीं श्रीं श्रीं लक्ष्मीवासुदेवाय नमः । चतुर्दशाक्षरः। हृदयं शक्तिबीजाभ्यां श्रीबीजाभ्यां शिरः। द्वाभ्यां शिखा । वासुदेवाय वर्म । नमसा.

·वैष्णवमत्रपटलः ६ अखं । सर्व तारादिकम् ॥ ध्यानम् ॥ विद्युञ्चन्द्रनिभं वपुः कम- लजावैकुण्ठयोरेकतां प्राप्तं स्नेहवशेन रत्नविलसद्भूषाभिरालंकृतम् । विद्यापङ्कजदर्पणं मणिमयं कुम्भं सरोजं गदां शङ्ख चक्रममूनि बिभ्रदमितां दिश्याच्छ्रियं वः सदा ॥ वर्णलक्षं जपेदेनं तत्सहस्रं सरोरुहैः । होमं कुर्याद्विहसितैर्मधुरत्रयसंयुतैः ॥ पूजा स्याद्वैष्णवे पीठे द्वादशाक्षरवर्मना। पायसेन कृतो होमो लक्ष्मीवश्यप्रदायकः । मधुराक्तैस्तिलैर्तुत्वा सर्वकार्याणि साधयेत् ॥ ॥ अथ विष्णोरष्टा- दशाक्षरमत्रविधानम् ॥ तारो हृद्विष्णवे डेन्तं सुरपतिसमन्वितम् । महाबलायठद्वन्द्वमनुरष्टादशाक्षरः । ॐ नमोविष्णवे सुरपतये महाब- लाय स्वाहा । मन्त्रः । ऋषिरिन्दुर्विरादछन्दो देवता दधिवामनः । हृदे- केन शिरो द्वाभ्यां शिखा त्रिभिरुदाहृता । कवचं पञ्चभिस्तावद्भिर्नेत्रं द्वाभ्यामस्त्रमित्यङ्गविधिः । मूर्ध्नि भाले दृशोर्युग्मे कर्णयुग्मोष्ठतालुषु । कण्ठे बाहुद्वये चैव हृदयोदरनाभिषु । गुह्योरुजानुयुग्मेषु जङ्घयोः पादयोन्यसेत् । अष्टादशमनोर्वर्णान्पश्चादेवं विचिन्तयेत् ॥ ध्यानम् ।। मुक्तागौरं नवमणिलसद्भूषणं चन्द्रसंस्थं भृङ्गाकारैरलकनिकरैः शोभिवक्रारविन्दम् । हस्ताब्जाभ्यां कनककलशं शुद्धतोयातिपूर्ण दध्यन्नाढ्यं कनकचषकं धारयन्तं भजामः ॥ गुणलक्षं जपेन्मत्रं तद्द- शांशं घृतप्लुतैः । पायसान्नैः प्रजुहुयाद्दध्यन्नैर्वा यथाविधि ॥ चन्द्रान्तं कल्पिते पीठे वामनं देवमर्चयेत् । यथासंपन्नोपचारैर्वक्ष्यमाणवि- धानतः ॥ केसरेष्वङ्गपूजा । ततो वासुदेवादीन् ध्वजादीनये- ततः । दलागेषु केशवादीन्लोकपालाननन्तरम् । ततो वज्रादीन् । तंतो गजानष्टौ सप्तमावरणम् । एवं संपूज्य । पायसानेन जुहुयात्सहस्र श्रियमाप्नुयात् । धान्यहोमेन धान्याप्तिः शतपुष्पीसमुद्भवः । बीजैः ·६४ मचरनमजूषा सहस्रसंख्यातेहोमो भयविनाशनः । दथ्योदनेन शुद्धेन हुत्वा मुच्येत दुर्गतः । स्मृत्वा त्रैविक्रमं रूपं जपेन्मत्रं सहस्रकम् । मुक्तो बन्धार- वेत्सद्यो नात्र कार्या विचारणा । पट्टे संपाच देवेशं मित्तौ वा प्रजपे- सुधीः । सुगन्धिकुसुमैर्नित्यं महतीं श्रियमश्रुते॥ अष्टपत्रं पद्म संसाध्य तारकर्णिकं अष्टाक्षरकेसरं मवाक्षरद्वन्द्वाष्टपत्रं अन्यवर्णलसदन्त्यपत्रं द्वादशाक्षरसंवीतं तद्वहिर्मातृकाक्षरैर्वीतं यत्रं सर्वसंपत्प्रदायकम् ।। ॥अथ षडक्षरमत्रविधानम् ॥ अनन्तोभ्यासनः सेन्दुर्बीजं रामायह- न्मनुः। षडक्षरोऽयमादिष्टो भजतां कामदो मणिः॥ब्रह्मास्य मुनिरुद्दि- ष्टश्छन्दो गायत्रमीरितम् । देवतास्य समाख्यातो रामोराक्षसमर्दनः॥ दीर्घभाजा स्वबीजेन कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् । ब्रह्मरन्ध्रे भ्रुवोर्मध्ये हृन्नाभ्यन्धुषु पाइयोः । षडक्षराणि विन्यसेन्मत्रस्य ॥ कालाम्भोधरकान्तिकान्तमनिशं वीरासनाध्यासिनं मुद्रां ज्ञानमयीं दधानमपरं हस्ताम्बुजं जानुनि । सीतां पार्श्वगतां सरोरुहकरां विद्यु- निभा राघवं पश्यन्तं मुकुटाङ्गदादिविविधाकल्पोज्वलाङ्गं भजे ॥ वर्णलक्षं जपेन्मत्रं दशांशं कमलैः शुभैः । जुहुयादर्चिते वह्नौ ब्राह्म- णान्भोजयेत्ततः ॥ पूजयेद्वैष्णवे पीठे । श्री सीतायै स्वाहेत्यनेन सीता पार्श्वगतां यजेत् । अग्रे पार्श्वद्वये शाङ्ग शरानङ्गानि तदहिः । हनूमन्तं ससुग्रीवं भरतं सविभीषणम् ॥ लक्ष्मणाङ्गदशत्रुघ्नान जाम्बवन्तं दलेष्विमान् ॥ वाचयन्तं हनूमन्तमग्रतो धृतपुस्तकम् ।। यजेद्रतशत्रुघ्नौ पार्श्वयोधूतचामरौ । धृतातपत्रं हस्ताभ्यां लक्ष्मणं पश्चिमे यजेत् ॥ सृष्टिं जयन्तं विजयं सुराष्ट्रं राष्ट्रवर्धनम् । अकोपं धर्मपालाख्यं सुमन्तं च दलामतः ॥ अङ्गानि केसरेषु स्युर्लोकेशा- नर्चयेत्ततः । नतो यजेत्तस्त्राणि वसादीनि क्रमेण तु । एवं पूजा- ॥ध्यानम् । ।

·वैष्णवमत्रपटलः.६ दिभिः सिद्धे मनौ कर्माणि साधयेत् ॥ जातिप्रसूनैर्जुहुयाचन्दना- म्भःसमुक्षितैः । राजवश्याय कमलैर्धनधान्यादिसंपदे । नीलोत्पलानां होमेन वशयेदखिलं जगत् ॥ बिल्वप्रसूनैर्जुहुयादिन्दिरावाप्तये नरः। दूर्वाहोमेन दीर्घायुभवेन्मश्री निरामयः ॥ रक्तोत्पलैर्डनेन्मत्री धनमाप्नोति वाञ्छितम् । मेधाकामेन होतव्यं पलाशकुसुमैनेवैः । तज्जप्तमम्भः प्रपिबेत्कविर्भवति वत्सरात् । तन्मत्रितान्नं भुजीत महदारोग्यमाप्नुयात् ॥ ॥ दशाक्षरराममत्रविधानम् ॥ तारं मध्ये विलिख सुमनुषसु कोणेषु सन्धिष्वङ्गं मायां स्मरमपि लिखे- कोणगण्डेषु पश्चात् । किश्जल्केषु खरगणमथो पत्रमध्ये च मालाम- श्रोतांश्चैव शश्वद्गृहमुखगुणितानष्टमे पञ्चवर्णान् ॥दशाक्षरेण संवेष्ट्या कादिवर्णैश्च भूपुरे। दिग्विदिक्षु लिखेदीजे नारसिंहवराहको । ॐ नमो भगवते रघुनन्दनाय रक्षोगणविनाशकाय मधुरप्रसन्नवद- नायामिततेजसे बलाय रामाय विष्णवे नमः॥ उक्तश्च मालामञोऽयं समस्तपुरुषार्थदः । अयुतं प्रजपेन्मत्रं सहस्रं जुहुयात्तिलैः । अन्यत्ष- डक्षरवदाचरेत् । हुंजानकीवल्लभाय स्वाहा । दशाक्षरोऽयं श्रीराममत्रः सर्वार्थसाधकः । लक्षमेकं जपेन्मत्रं दशांशं जुहुयातिलैः । कमलैर्वा एतद्यत्रं समस्तफलदम् ॥ ॥त्रयस्त्रिंशदक्षरवराहमत्रविधानम् ॥ तारं नमो भगवते वराहरूपाय भूर्भुवःस्वःपतये भूपतित्वं मे देहि ददापयवाहा । त्रयस्त्रिंशदक्षरो वराहमश्रः सर्वसमृद्धिदः । भार्ग- वऋषिः । अनुष्टुप्छन्दः । आदिवराहो देवता एकदंष्ट्राय हृदयम् । व्योमोल्काय शिरः । तेजोधिपतये शिखा । विश्वरूपाय वर्म । महादंष्ट्रायास्त्रम् । पञ्चाङ्गविधिरीरितः ॥ ध्यानम् ॥ आपादं जानु- देशाद्वरकनकनिभं नाभिदेशादधस्तान्मुकामं कण्ठदेशावरुणरुचिनिभं ·'मबारसमधूषा मस्तकामीलभासम् । ध्यायेद्धस्तैर्दधानं रथचरणदरौ खगखेटौ गदा शक्ति दानाभये च क्षितिधरणलसइंष्ट्रमाचं वराहम् ।। लक्षमेकं जपेन्मवं मधुराक्तैः सरोरुहैः। जुहुयात्तदशांशेन पीठे विष्णोः प्रपूजयेत् ॥ पूर्वादिषु चतुर्दिक्षु हृदाद्यङ्गानि पूजयेत् । अथ कोणेषु अधश्चोर्ध्व च चक्रावस्त्राणि । तदहिः चक्रं शङ्ख असिं खेडं गदां शक्तिं च । संपूज्य बाह्ये लोकेशांस्तदत्राणि च तद्वहिः । ध्यानाद्देवो धनं दद्याज्जपाद्दद्याद्वसुंधराम् । भानूदये भौमवारे साध्यक्षेत्रात्समा. हरेत् ।। मृत्तिका संजपेन्मत्रं तां पुनर्विभजेत्रिधा । चुल्लयामेकांश- मालिप्य पाकपात्रे तथाऽपरम् । गोदुग्धे परमालोड्य शोधिते तन्दु- लान्क्षिपेत् ।। संस्कृतेऽनौ पचेत्सम्यक्चरं मबी जपन्मनुम् । अव- तीर्य चरं पश्चादग्नौ देवं यथाविधि । धूपदीपादिकैरिष्ट्वा पुनराज्यप्लुतं चरम् । जुहुयादेधिते वह्नौ यावदष्टोत्तरं शतम् ॥ एवं सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये । शालिभिर्जुहुयान्मत्री नित्यमष्टोत्तरं शतम् ।। समृद्धैर्धान्यसंघातैः शोभते तस्य मन्दिरम् । तावदाज्येन जुहुया- न्मण्डलात्स्वर्णमाप्नुयात् । लाजैः कन्यामवाप्नोति मध्वाक्तैर्निजवा- छितम् ॥ ॥ चक्ररूपहरिमत्रविधानम् ॥ तारो भृगुर्वियश्चैव वदाद्यं वह्निदीर्घयुक् । पावकः कवचास्त्रान्तो मनुः सप्ताक्षरः स्मृतः। ॐ सहस्रारहुंफट् । अहिर्बुध्यऋषिः । अनुष्टुप्छन्दः। चक्ररूपी हरिदेवता । आचक्राय हृदयम् । विचक्राय शिरः । सुचक्राय शिखा। धीचक्राय कवचम् । संचक्राय नेत्रम् । ज्वालाचकायात्रमिति षड- विधिः । प्रत्येकं द्विठान्तं । ऐन्द्री दिशं चक्रेण बध्नामि नमश्चक्राय खाहा । इत्यनेन प्रकारेण प्रतिदिशं बनीयात् । त्रैलोक्यं रक्षरक्ष- हुंफट्खाहा इति प्रणवादिरग्निप्राकारमयः । अनेन प्रकारेणात्मरक्ष ।

·वैष्णवमत्रपटलः ६ ६७ कुर्यात् । सितरक्ताजनप्रख्यं ताराख्यं मूर्ध्नि विन्यसेत् । अन्यानग्नि- निभान्वर्णान्ध्रुवोर्मध्ये मुखे हृदि । गुह्यजानुपदद्वन्द्वसंधिषु क्रमशो न्यसेत् ॥ अथ ध्यानम् ॥ देहेनाग्निप्रकाशं त्रिभुवनमखिलं तेजसा पूरयन्तं रक्ताक्षं पिङ्गकेशं रिपुकुलभयदं भीमदंष्ट्राट्टहासम् । शङ्ख चक्र गदाब्जे पृथुतरमुसलं चापपाशाहुशान्वैर्बिभ्राणं दोभि- राचं मनसि मुररिपुं भावयेञ्चक्रसंज्ञम् ।। अर्कलक्षं जपेन्मत्रं जुहुया- तत्सहस्रकम् । तिलैश्च सर्षपैः पद्मबिल्वैर्दुग्धोदनैः क्रमात् ॥ विष्णु- पीठे यजेदेवमङ्गानि च ततः परम् । दलानेषु । चक्र शलं गदां पद्म मुसलं सशरं धनुः।। पाशमड्डुशं च क्रमाद्यजेत् । ततो लक्ष्मी सरस्वती रति.प्रीति कीर्ति कान्ति तुष्टिं पुष्टिं यजेत्ततः । इन्द्राद्यांश्चास्त्राणि तहिः । इति सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति । आत्मनो वा परार्थ वा दृष्टादृष्टफलप्रदान् । दूर्वाहोमेन दीर्घायुः । पौः श्रीः । ब्रह्मवृक्षकुसुमैर्मेधाम् । गव्येनाज्येन गाः। उदुम्बरसमिद्धोमेन पुत्रां- श्वाप्नोति मानवः ॥ प्रलयाग्निसमं चक्रं यस्य मूर्ध्नि विचिन्तयेत् । सप्ताहाज्वरमूर्छा? मण्डलान्मृतिमेति सः । आकारादि स्वरावीतं याहियाहिपदावृतम् । सकारं चिन्तयेच्छत्रोद्ध्युचाटनमावहेत् । अनेनैव विधानेन मण्डलान्मियते रिपुः । अपामार्गस्य समिधः सर्पिर्गव्यशृतश्वरुः । आज्यमेतानि जुहुयादष्टोत्तरशतं पृथक् । साधकाय पुनर्दद्याचरं संपातसाधितम् । अभिचारकृता द्रोहास्तस्य नश्यन्ति सर्वथा ॥ ॥ अथाष्टाक्षरश्रीकरमत्रनिधानम् ॥ उत्ति- ष्ठपदमाभाष्य श्रीक्रोधीशहुताशनः । वह्निजायाविधिर्मश्रो ववक्षर- समन्वितः ॥ ॐ उत्तिष्ठ श्रीकरखाहा । अस्य नामदेव ऋषिः । पङि- श्छन्दः । श्रीकराख्यो हरिदेवता । हृदयं मीषयद्वन्द्वं त्रासयद्वितयं ·मचरनमजूषा शिरः। शिखा प्रमर्दययुगं वर्म प्रध्वंसयद्वयम् । अखं रक्षयुगम् सर्वे हुमन्तामत्राः । मूर्ध्नि नेत्रद्वये कण्ठे हृदयोदरयोः ऊरुजवापदद्वन्द्वे मत्रवर्णान्यसेत् । मुखे न्यसेदाह्मणोऽस्य मुखमासीदिति मनुम् । बाहुयुग्मके बाहू राजन्य इति । ऊरूतदस्य यद्वैश्य इति ऊरुयुग्मे । पद्धयां शूद्रो अजायत इति पादयुग्मे । शङ्ख चक्रं गदां पद्मं हस्ताप्रेषु विन्यसेदेवे आत्मन्यपि । एवं विन्यस्तदेहोसौ चिन्तयेद्देवमन्ततः ॥ ध्यानम् ॥ काञ्चनादिसमप्रभं कमलासनं कमलेक्षणं चक्रशङ्खगदासरोजधरं मनोहरदर्शनम् । कौस्तुभा- कितवक्षसं मुकुटाङ्गदादिविभूषणं तार्थ्यवाहनमादराद्धृदि भावयामि जगत्पतिम् ॥ अष्टलक्षं जपेन्मत्रं तद्दशांशं हुनेदथ । बिल्वक्षीरवृक्ष- समित्पयोन्नैश्च समप्रभैः(?) । सर्पिषा च ततो हुत्वा गुरुं संतोषये- द्धनैः । वैष्णवे पीठे अङ्गानि यजेत् । दिक्पत्रेषु श्रियं धृति कान्ति कलापङ्कजधारिणं विदिक्षु पत्रेषु वासुदेवाय । पार्श्वयोनिधियुग्मं । विष्वक्सेनं यजेदीशे लोकपालाननन्तरम् । एवं संपूज्य देवेशं साध- येदिष्टमात्मनः । दूर्वाचरुभ्यां साज्याभ्यां जुहुयादयुतं बुधः । संपा- दितं चरुं पश्चात्साध्यो मुजीत साधितम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्सम्यक् मधुरैौमवासरे । तोषयेद्गुरुमध्येन वस्त्रैर्वान्यैर्विभूषणैः । जित्वा- पमृत्युरोगादीन्दीर्घमायुः स विन्दति । आज्यसिक्तैः सरसिजैर्जुहुया- द्युतत्रयम् । निवसेत्कमला तस्मिन्न जात्तत्सुतानपि । बिल्ववृक्ष- समिद्धोमात्साक्षाद्धनपतिर्भवेत् । जलाखलिमिरात्मानमभिषिञ्चेहि- नेदिने । स्नानकाले तु स भवेत्सौभाग्यश्रीसमृद्धिमान् । संध्याद्वयो- स्वथा मत्री पश्यत्रादित्यमण्डलम् । सरूमानं (1) जपेन्मत्रं नित्यं निशि- तधीर्मनुम् ।। सर्वे मनोरथास्तस्य सिध्येयुर्नात्र संशयः ॥ इत्यष्टाक्षर- ·वैष्णवमत्रपटलः ६ श्रीकराख्यो मत्रः॥ ॥ अथाष्टादशाक्षरगोपालमत्रविधानम् ॥ कृष्णायपदमाभाष्य गोविन्दाय ततः परम् । गोपीजनपदस्यान्ते वल्ल- भाय द्विठावधिः॥लीं कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभाय स्वाहा । इत्यष्टादशाक्षरः । कामबीजादिराख्यातो मनुरष्टादशाक्षरः । क्लीं कामबीजम् । अस्य नारद ऋषिः । गायत्रीच्छन्दः । श्रीकृष्णो देवता। क्लीं बीज। स्वाहा शक्तिः। सर्वपुरुषार्थसिद्ध्यर्थे विनियोगः । चतुःकर- णवेदाब्धिनेत्रसंख्याक्षरैः क्रमात् । पञ्चाङ्गानि॥ ध्यानम् ॥ स्मरेद्व. न्दावने रम्ये मोहयन्तमनारतम् । गोविन्दं गोपबालांश्च गोपकन्या- सहस्रकम् ॥ आत्मनो वंदनाम्भोजप्रेषिताक्षमधुव्रताः । पीडिताः कामबाणेन चिरमाश्लेषणोत्सुकाः ॥ मुक्ताहारलसत्पीनतुङ्गस्तनभरा- नवाः । सस्तधम्मिल्लवदना मदस्खलितभाषणाः ॥ दन्तपङ्किप्रभोद्धा- सिस्पन्दमानाधराश्चिताः । विलोभयन्तीविविधैर्विभ्रमैर्भावगर्भितैः॥ यथा ॥ फुल्लेन्दीवरकान्तिमिन्दुवदनं बावतंसं प्रियं श्रीवत्सामुदार- कौस्तुभधरं पीताम्बरं सुन्दरम् । गोपीनां नयनोत्पलाञ्चिततनुं गोगो- पवृन्दान्वितं गोविन्दं कलवेणुवादनपरं दिव्याङ्गभूषं भजे ॥ मत्रमेतं यथान्यायमयुतद्वितयं जपेत् । जुहुयादरुणाम्भोजैस्तदशांशं समा- हितः॥ वैष्णवे पूजयेत्पीठे यथावद्देवकीसुतम् । अङ्गानि केसरेषु स्युः प्रयजेत्प्रियया सह ॥ कालिन्दीनामजितीकौरव्यामित्रविन्दा- चारुहासिनीजाम्बवती । रुक्मिणीसत्यभामेति कथिताश्चारुभू- षणाः । पीताम्बरधराः सौम्याः कराञ्जलिधृताम्बुजाः । बहिरैरा- वतादीनष्टौ गजाँल्लोकपालांस्तदत्राणि च पूजयेत् । इति संपूजयेद्देवं गोविन्दं जगतां पतिम् । कुर्वीत कल्पनिर्दिष्टान्प्रयोगाग्निजवाञ्छि- तान् । लक्ष्मीमिच्छन्प्रजुहुयात्कमलैर्मधुसंयुतैः । आज्येनान्नेन जुहु- ·मनरसमजूषा । यादाज्यानस्य प्रवृद्धये । आरण्यैः कुसुमैर्विप्रान् जातीमिः पृथिवी- पतीन् । प्रसूनैरसितैवैश्याव्शूद्रानीलोत्पलैनवैः । वशयेदरुणैः सर्वा- पर्वनिताजनान् । गोशालासु कृतो होमः पायसेन ससर्पिषा। गवां शान्ति करोत्याशु गोविन्दो गोकुलनियः । शिशुवेषधरं देवं किंकिणीजालमण्डितम् । स्मृत्या प्रतापयेन्मश्री (1) दुग्धबुद्ध्या शुभै- जलैः ॥ धनधान्यांशुकादीनि प्रीतस्तस्मै ददाति सः ॥ इत्यष्टादशा- क्षरो गोपालमत्रः ॥ ॥ अथ षडक्षरगोपालमत्रविधानम् ॥ स्मर कृष्णाय ठद्वन्दं षडों मनुरीरितः । मत्रवर्णैरिक्तैः षडङ्ग- न्यासविधिः । ऋषिध्यानादिपूर्ववत् । दशलक्षं जपेदेनं दशांशं कम- लैढनेत् । पूर्वोक्तेनैव मार्गेण पूजयेद्देवमन्वहम् ॥ प्रयोगांश्चैव तत्र. त्यान्कुर्वीत नियतः शुचिः । इति षडक्षरो गोपालमत्रः ॥ ॥ अथ दशाक्षरो गोपालमत्रः॥ ॐ गोपीजनवल्लभाय स्वाहा । इति दशाक्षरो मत्रः पूर्ववत् ॥ ॥ अथाष्टाक्षरगोपालमत्रः ॥ अन- न्तकृष्णगोविन्दौ डेन्तावष्टाक्षरो मनुः॥ ॐ क्लीं कृष्णायगोविन्दाय ॥ शेषं पूर्ववत् ॥ ॥ अथ षोडशाक्षरो मत्रः॥ ॐनमः कृष्णायदे- वकीपुत्रायहुंफट्स्वाहा ॥ इति षोडशार्णो मत्रः । ऋष्यादिपूर्व- वत् ॥ ॥ अथ चतुस्त्रिंशदक्षरो गोपालमत्रः ॥ ॐ गेलीन- मोभगवते नन्दपुत्रायबालवपुषेश्यामलायगोपीजनवल्लभायस्वाहा ॥ अनुष्टुप्छन्दः । जपस्त्वत्र लक्षसंख्याको ज्ञेयः ॥ इति चतुस्त्रिंशद- क्षरो गोपालमत्रः ॥ ॥ अथ संतानगोपालमत्रः ॥ ॐ क्लीं देवकीसुत गोविन्द वासुदेव जगत्पते । देहि मे तनयं कृष्ण त्वामहं शरणं गतः ॥ अनुष्टुप्ज्ञातव्यः । पादैः समस्तेन च प्राक्तनमङ्गप- श्वकं कुर्यात् । एतेषां सर्वेषामृषिध्यानादिपूर्ववज्ज्ञेयम् ॥ इति गोपा- ·वैष्णवमत्रपटलः ६ लमत्रा निरूपिताः ॥ ॥ अथ कामदेवमत्रविधानम् ॥ ब्रह्मा भूम्यासनः शान्तिबिन्दुभूषितमस्तकः । बीजं रतिपतेः प्रोक्तं जगत्रि- तयमोहनम् ॥ लीं इति । कः ब्रह्मा । लः भूमिः । शान्तिः ईकारः । ऋषिः संमोहः । गायत्री छन्दः । देवो मकरध्वजः।बीजेन दीर्घयुक्तेन षडङ्गविधिः ॥ ध्यानम् ॥ जपारुणं रत्नविभूषणान्यं मीनध्वजं चारुकृताङ्गरागम् । कराम्बुजैरकुशमिन्दुचापं पुष्पेषुपाशौ दधतं भजामि ॥ लक्षत्रयं जपेन्मत्रं मधुरत्रयसंयुतैः । पुष्पैः किंशुकजैः फुल्लैर्जुहुयात्तदशांशतः ॥ वक्ष्यमाणे यजेत्पीठे विधिना मकरध्वजम् ।। मोहिनी क्षोभिणी त्रासिनी स्तम्भिनी आकर्षणी द्राविणी आज्ञापिनी क्लिन्ना क्लेदिन्यः पीठशक्तयः । तस्मिन्पीठे यजेदेवं वक्ष्यमाणेन वर्मना । अङ्गावरणं पूर्व मध्ये दिक्ष्वर्चयेच्छरान् । द्रांमद्यं शोषणं पूर्व दृढाचं मोहनं ततः ॥ संदीपनाय क्लीं कायं ब्रूगधं तापनं ततः। सर्गाख्यं भृगुणा भूयो मदनं पञ्चमं यजेत् । प्रणामबाणहस्ताख्या ध्येयास्ता बाणदेवताः । पत्रमध्येष्वनङ्गरूपा अनङ्गमदनातुरा अन- गमन्मथा अनङ्गकुसुमातुरा अनङ्गशिरा अनङ्गमाला अनङ्गदीपिका लीलाकमलधारिण्यः स्मेरवकाः सुभूषिताः॥ पूज्या बहिः षोडशपत्रेषु षोडशशक्तयः । युवतिर्विप्रलम्भा च ज्योत्स्ना सुभ्रूर्मद्वा । सुरता वारुणी लोला कान्तिः सौदामिनी ततः । कामच्छत्रा चन्द्रलेखा शुका च मदनावती । ज्योतिर्मायावती चैव कहारविलसत्कराः । दलानेषु स्मरमपि चारकादियुतं तथा । शोको मोहो विलासश्च विभ्रमो मदनातुरः। अपत्रपो युवा कामो चूतपुष्पो रतिप्रियः ॥ प्रीष्मस्त- पात्ययश्चोष्मा हेमन्तः शिशिरो मदः । इक्षुकार्मुकपुष्पेषुधरा रक्ताः सुभूषिताः ॥ अपराङ्गानि षण्णार्यो नमितासक्तमानसाः । रति-

·मचरनमजूषा
प्रियानष्टदिक्षु यजेत् । परभृत्सारसौ शुकसारिकटोत्कटाः । श्वेत-
चामरधारिण्यः सर्वाभरणभूषिताः ॥ अपाङ्गभूषिताः सर्वा हावभावैः
प्रकीर्तिताः । चतुरस्रकोणेषु रत्यस्तत्परिचारिकाः । माधवी मालती
चैव हरिणी च मदोत्कटा । श्वेतचामरधारिण्यः सर्वाभरणभूषिताः।
बाये यजेल्लोकपालांस्तदत्राणि च पूजयेत् । इत्थं यो भजते कामं
सुगन्धिकुसुमादिमिः। स भवेल्लब्धसौभाग्यो लक्ष्म्या जितधनेश्वरः ।।
अशोकपुष्पैर्दध्यन्नैर्जुहुयाच दिनत्रयम् । अष्टोत्तरसहस्रं यः स भवे-
जगतां प्रियः । गव्येनाज्येन जुहुयान्मश्रेणाष्टोत्तरं शतम् । साधकेन्द्रः
ससंपातमर्चयेद्धव्यवाहने । संपाताज्येन वनितां भोजयेदात्मनः
प्रियाम् । अनया यद्धृदोऽभीष्टं तत्तत्स कुरुते सदा । कन्यार्थी जुहु-
यालाजैर्दध्यक्तैर्मण्डलान्तरे । चत्वारिंशता मण्डलम् । कन्यामिष्टा-
मवाप्नोति सापीष्टं पतिमाप्नुयात् ॥ कामान्तस्थितयागमष्टविलसत्प-
दोणकं तद्वहिर्गायत्रीगुणवर्णवद्वसुदलं मालामनोरक्षरैः । षट्संख्यैः
सहिताष्टपत्रलसितं क्षोणीपुरेणावृतं कोणन्यस्तमनोभवेन कथितं
यत्रं जगन्मोहनम् ॥ कामदेवाय विद्महे पुष्पबाणाय धीमहि ।
तन्नोऽनङ्गः प्रचोदयात् ॥ इति गायत्री ॥ नमः कामदेवाय सर्वज-
नप्रियाय सर्वजनसंमोहनाय ज्वलज्वलप्रज्वलप्रज्वल सर्वजनस्य हृदयं
ममवशंकुरुकुरुवाहा । मालामनुरयम् ।
इति श्रीभगवतत्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मत्ररत्न-
मञ्जूषायां षष्ठः पटलः॥ ६॥

·पारिप्लवमत्रपटलः ७ अथ पारिप्लवाख्यः सप्तमः पटलः ॥७॥ अथ वक्ष्ये समासेन नानामत्रसमुच्चयम् । पारिप्लवाख्यया सम्य- क्सप्तमे पटलेऽधुना ॥ संवादाख्यस्य सूक्तस्य विधानमधुनोच्यते । तहग्वेदे हि पठितं सर्वकामफलप्रदम् ॥ संसमिद्युवस इत्याचं यथा वः सुसहा सतीत्यन्तं सूक्तम् ॥ ॐ संसमिधुवसे वृषन्नने विश्वा- न्यर्य आ । इळस्पदे समिध्यसे सनो वसुन्याभर ॥ संगच्छध्वं संवदध्वं सं वो मनांसि जानताम् । देवा भागं यथापूर्वे संजानाना उपासते ॥ समानो मन्त्रः समितिः समानी समानं मनः सह चित्तमेषाम् । समानं मत्रमभिमत्रये वः समानेन वो हविषा जुहोमि ॥ समानी व आकूतिः समाना हृदयानि वः । समान- मस्तु वो मनो या वः सुसहा सति ॥ अस्य संवादसूक्तस्य संव- नन ऋषिः। संवादाग्निः संज्ञानाग्निदेवता । अनुष्टुप्छन्दः । ब्रह्मणे हृदयाय । विष्णवे शिरसे । रुद्राय शिखायै । ईश्वराय कवचाय । सदाशिवाय नेत्रत्रयाय । सर्वात्मने अनायेत्यङ्गविधिः।। अथ ध्यानम् ॥ धवलनलिनराजञ्चन्द्रमध्ये निषण्णं करविलसित- पाशं साङ्कुशं साभयं च । सवरदममलेन्दुक्षीरगौरं त्रिनेत्रं प्रणमत सुरवकं मनु संवादयन्तम् । सहस्रकाणां दशकैश्चतुर्भिरथो सह- जैश्च चतुर्भिरन्वितम् । जपेन्मनुं पयोधसाते (?) दशांशकं जुहुयात् धर्मादिपीठे यजेहेवं(?) । अङ्गैः प्रथमावृतिः । अग्निमूर्तिभिर्द्वितीया । लोकपालैस्तृतीया । एवं संपूजयेद्वह्नि पश्चात्कुर्याद्यथेप्सितान्प्रयोगान् । चतुःशतं वापि दशोत्तरेण चतुश्चतुष्कं प्रजपेद्धनेद्वा । पायसेन मधुरत्रयभाजा विप्रराजतरुजैः कुसुमैर्वा ॥ सर्पिषा स्तनजवृक्षसमि- द्भिर्वान्छितार्थविधये प्रजुहोतु ॥ जुहुयात्कलाचतुष्कैः प्रत्यूचमा- ।

·७४ । - मनसमजूषा योज्य कादिवर्गचतुष्कैः । तदव पयशलाद्यैर्वर्गः संयोज्य पूर्वसंख्यक मतिमान् । तद्वतचं प्रतियोज्य पादांश्च पूर्वसंख्येन जुहुयात् । ऋक्पादं च । भद्रं नो अर्पि वातय मनः। सर्पिःसिक्तपा- यसेनाचिरेण कार्यसमवात्यै प्रतिपादमुक्पादं संयोज्य जुहोतु पूर्व- संख्यं प्रीतिमान् । तेनेष्टावाप्तिरचिरेण स्यात् ॥ ॥ वारुणीक्र- विधानम् ॥ ध्रुवासुत्वा सुक्षिति सुश्यन्तो व्यस्मत्पाशं वरुणो मुमोचत । अवौ वन्वाना अदितेरुपस्थायूयं पातस्वस्तिभिः सदा नः । वसिष्ठोऽस्यऋषिः । त्रिष्टुप्छन्दः । वरुणो देवता । अष्टमिः सप्तभिः षभिः पुनस्तावद्भिरक्षरैः मत्रोत्थैः षडङ्गानि जातियुक्तैः समीरितानि । अाल्यग्रसंधिपायुशिवसंज्ञाधारनाभिकुक्षिपृष्ठहगुरो- जगलदोःसंध्यप्रवकेषु च गण्डघ्राणविलोचनश्रवणयुग्ममध्ये मस्तके सर्वाङ्गेषु न्यसेद्विद्वान्मनूत्थान्वर्णान्क्रमात् ॥ ध्यानम् ॥ अच्छांशु- काभरणमाल्यविलेपनाढ्यः पाशाङ्कुशाभयवरोद्यतदोःसरोजः। शुभ्रा- रविन्दवसतिः सुसितः प्रसन्नो भूयाद्विभूतिविधये वरुणः श्रिये वः ॥ धर्मादिपीठे देवमर्चयेत् । अङ्गैरष्टभिरहिभिर्दिशाधिपैः सम- भिपूज्य वारीशम् । लक्षं मत्रं मत्री जपेत्सुनियतं सदा शुचिनिय- मात् । जुहुयात्पकैरन्नरयुतं तु घृताप्लुतैर्मतिमान् । ऋगियमृणमो. चनी स्याज्जपै?तैस्तर्पणैश्च मत्रविदः । संप्राप्तदुर्गतेरपि सद्यो हृद्यां स्थिरां लभेल्लक्ष्मीम् । इक्षोः सितस्य काण्डैघृतसंसिक्तैश्चतुःशतं जुहुयात् । सकलोपद्रवशान्त्यै तथर्णमुक्त्यै च संपदे सुचिरम् । वेतससमिदयुतहुतादृष्टिमकालेऽपि वितनुते वरुणः । गव्यक्षीरस- मेवात्रिदिनहुतादिनमुखेषु मुदितमनाः । शतभिषजि समुदितेऽर्के चतुःशतं पायस हुनेत्सघृतम् । ऋणमोचनाय लक्ष्म्यै जनसंवननाय ·मत्री चतुःशता- पारिश्वमपटक शुक्रवारे का । पाशनिबद्धं वैरिणमशवरप्रोतमन्बुधेः पारे । ध्याय- परिक्षिपन्तं वरुणं जुहुयाच वा तथा प्रजपेत् । पाशनिबद्धं वैरिण- मसिना छिद्याशु नाशयन्तमनुध्यायन् । वेवससमिधो गोमूत्रलोडिवा हावयेत्तदपहत्यै । दौग्धात्रै गुवारे घृतसंसिक्कैः कृते च हवन- विधौ । ऋणमोक्षदश्च विविधोपद्रवशमकृद्रमाप्रदः प्रोक्तः । पश्चिम संध्यासमये पश्चिमवदनोऽनलं समाराध्य । ऋणमोचनममिजप्या- चतुःशतं सकलदुःखनाशाय । शालीघृतसंमिश्राः सरिदन्तरितं जुहोतु परसेनाम् । संस्तम्भयितुं त्रिदिनं सुमना वृत्त्या । प्रत्यङ्मुखोऽथ मन्त्री प्रतर्पयेद्वा जलैः सुशुद्धतरैः। यः सोऽप्युपद्रवाणां रुंधे निचयं समृच्छति त्वरया । बहुना किमनेन मबिमुख्यो मनुनाश्वेव च साधयेदभीष्टम् । हवनक्रियया च तर्पणैर्वा सजपैः पाशभृतो महामहिम्नः ॥ इति वारुणमत्रविधिः ॥ ॥ अथ लवणमनुविधानम् ॥अथ लोणमनुं वक्ष्ये सर्वसंपत्समृद्धये। तनागमोक्तं विधिवत्साङ्गहोमपुरःसरम् ॥ ॐ चिटिचिटिचण्डा- लिमहाचण्डालि अमुकं मे वशमानयस्वाहा । चिटिमनः । लवणा- म्भसि तीक्ष्णोस्युप्रोसि हृदयं तव । लवणस्य पृथिवी माता लव- णस्य वरुणः पिता । लवणे दह्यमाने तु कुतो निद्रा कुतो रतिः । लवणं पचतिपाचयति लवणं छिन्दति भिन्दति ॥१॥ अमुकस्य दह गात्राणि दह मांसं दह त्वचम् । दह त्वगस्थिमज्जानि यस्थिभ्यो मजिकां दह ॥ २ ॥ यदि वसति योजनशते नदीनां वा शतान्तरे नगरे लोहप्राकारे कृष्णसर्पशतार्गले ॥ ३ ॥ तं दग्ध्वा नमयेच्छीघ्र- मप्रे लवणतेजसा । अत्रेव वशमायाति लोणमत्रपुरस्कृतम् ॥ ४ ॥ या रात्रिशल्यविद्धस्य शूलाग्रारोपितस्य च । या ते रात्रिर्महारात्रिः ·मबरनमधूषा सा ते रात्रिर्महानिशा ॥ ५॥ मनोऽयमाथर्वणे प्रोक्तः । ऋग्भि- रामिस्तु पञ्चाङ्गं पञ्चमिस्तु समीरितम् । अङ्गिरास्य ऋषिश्छन्दो- ऽनुष्टुप् तत्र च देवता । अग्नी रात्रिस्तथा दुर्गा भद्रकाली समीरिता ।। ध्यानम् ॥ अरुणोरुणपङ्कजसंनिहितः स्रुवशक्तिवराभययुक्तकरः । अमितार्चिरजान्तगतिर्विलसन्नयनत्रितयोऽवतु वो दहनः ॥ नीलत- रांशुककेशकलापा नीलतनुर्निबिडस्तनभारा । साङ्कुशपाशसशूलक- पाला यामवती भवतोऽवतु नित्यम् ॥ करकमलविराजच्चक्रशङ्खा- सिशूला परिलसितकिरीटा पाटितानेकदैत्या । त्रिनयनलसिताङ्गी तिग्मरश्मिप्रकाशा पवनसखनिभाङ्गी पातु कात्यायनी वः ॥ सुरौ. द्रसितदंष्ट्रिका त्रिनयनोर्ध्वकेशोल्बणा कपालपरशूलसडमरुकत्रिशू- लाकुला । घनाघननिभा रणद्रुचिरकिङ्किणीमालिका भवद्विभवसिद्धये भवतु भद्रकाली चिरम् ॥ अयुतं नियतो मत्रमृक्पञ्चकसमन्वितम् । प्रजपेत्रिसहस्रं वा सम्यगेनं समाहितः ॥ दशांशेन हुनेसियै हविषा घृतसंयुजा । एवं कृते प्रयोगार्हो मत्री भूयान्न चान्यथा । वह्निरात्री उभे स्यातां वश्याकर्षणकर्मणोः । दुर्गाकाल्यो तथा देव्यौ शस्ते मारणकमणि । आरभ्य कर्मकृन्मत्री तृतीयां कृष्णपक्षजाम् । स दीक्षितो भवेत्यूतो मन्दिरे मत्रजापवान् । निखन्यात्तत्र कुण्डं च दोर्मात्रं व्यसमेखलम् । चतुष्कं सुन्दराकारं पुत्तलीनां च कारयेत् । एका साध्यक्षवृक्षण शालिपिष्टेन चापराम् । चक्राकारमृदा चान्यां मधूच्छिष्टेन चापराम् । तासु हृद्देशलिखितां साध्यासु सुसमाहितः । सम्यक्संस्थापयेत्प्राणान्साध्यादानीय साधकः । उत्तानां दारुजां कुण्डे खनेन्मत्राभिमश्रिताम् । पिष्टजां विष्टरस्याधः पादस्थाने च सन्मयीम् । लम्बयेदम्बरे सिद्धमयीमूर्ध्वमधोमुखीम् । पुनः कृष्णा- ·पारिप्लवमत्रपटल: ७ टमीरात्री पूर्वयामे गते सति । रक्तमाल्याम्बरो मत्री कृतरक्तानुले- पनः । सम्यकृतलिपिन्यासः प्राणायामादिकृच्छुचिः । कुडवं पोत- लवणं सुश्लक्ष्णपरिचूर्णितम् । दधिक्षौद्रघृतक्षीरैः प्रोक्षयित्वा सुशो- धितम् । आलोड्य गुडमध्वाज्यैर्विस्पष्टावयवामथ । तेन पुत्तलिका मश्री चार्वङ्गी कारयेत्ततः । तस्यां च स्थापयेत्प्राणान्गुर्वादेशविधा- नतः। अष्टोवंशतसंख्यं वा तथाष्टोलसहस्रकम् । ऋक्पञ्चकं पञ्चविंशत्संख्यं प्रतिकृति स्पृशन् । जपित्वाङ्गानि विन्यस्येत्स्वाङ्गे प्रतिकृतावपि । सताश्चिटिमन्त्राणेश्चतुर्विंशतिसंख्यकैः। शिरोल- लाटदृवर्णनासास्यचिबुकेष्वपि । सकण्ठहृदयोरोजकुक्षिनाभिकटीषु च । मेंढ़पायूपस्थजानुजङ्घाद्यनिषु विन्यसेत् । अधोगुह्यादि- भेदः स्यादूर्ध्व भेदो द्विके सति । आत्मन्येवं प्रविन्यस्य पुनः प्रतिक- तावपि । अङ्गुष्ठसंधिप्रपदजङ्घाजानूरुपायुषु । सलिङ्गनामिजठरहृद- स्तनद्वये । कन्धराचिबुकाख्येषु घ्राणदृक्वर्णयुग्मके । ललाटशि- रसो न्यस्येत्प्रतिमायां च संहरन् । उपलिप्तेऽथ कुण्डेऽन्तर्बहिर्गोमय- वारिणा । साध्यसंमुखमासीन आध्याव्यवाहनम् । प्रज्वाल्य सा- ध्योडुतरुकाष्टैरभ्यर्च्य दिक्क्रमात् । राजीवसितपुष्पाद्भिश्चषके राज- तादिके। देवतांप्रति पाद्यार्घ्य दत्त्वा कार्यार्थसिद्धये । उपतिष्ठेच्च कर्मा- दावन्ते वक्ष्यमाणमत्रैः ॥ त्वमाननं निर्जराणां निशया हव्यवाहन । हविषा मञदत्तेन तृप्तो भव तया सह ॥जातवेदो महादेव तप्तजाम्बू- नदप्रभ । स्वाहापते विश्वभक्ष लवणं दह शत्रुहन् । ईशे शर्वरि शर्वाणि अस्तमुक्तं च या जगत् ॥ महादेवि नमस्तुभ्यं वरदे कामदा भव । तमोमयि महादेवि महादेवस्य सुव्रते । त्रियामे पुरुषं हत्वा वशमा- नय देवि मे ॥ दुर्गे सर्गादिरहिते दुर्गसंरोधनार्गले । चक्रशङ्खधरे ·मत्ररत्नमजूषा देवि दुष्टशत्रुभयंकरि ॥ नमस्ते दह शत्रु मे वशमानय चण्डिके। शाकंभरि महादेवि शरणं मे भवानघे ॥ भद्रकालि भवाभीष्टभद्र- सिद्धिप्रदायिनी । सपनान्मे हन हन दह शोषय पातय । शूलासि- शक्तिवाद्यैरुत्कृत्योत्कृत्य भावय ॥ महादेवि महाकालि रक्षास्मान- क्षरात्मिके । पुनः प्रतिकृतेरङ्गसप्तकं ना शितायसा ॥ दक्षपादादिकं छित्त्वा पञ्चचे प्रजपन्मनुम् । साध्यं संस्मृत्य शितधीर्जुहुयात्सप्तसं- ख्यया । दक्षिणं चरणं पूर्व तनोर्दक्षार्धकं पुनः । दक्षहस्तं तृतीयं स्याद्गलादूर्ध्व चतुर्थकम् ॥ पञ्चमं वामहस्तं स्यात्षष्ठं वामार्धमेव च । सप्तमं वामपादं स्यादन्यापि स्याद्भुतक्रिया ॥ सप्तसप्तविभागो वा क्रमादङ्गेषु सप्तसु । एकादशादिभिन्नैर्वा तदङ्गैः सप्तमिर्डनेत् । होमो- ऽन्यथा वा पूर्व तु दक्षिणश्चरणो भवेत् । द्वितीयं दक्षिणकरस्तृतीयं शिर उच्यते ॥ वामबाहुश्चतुर्थस्तु मध्यादूर्ध्व तु पञ्चमम् । अधोभा- गस्तु षष्ठः स्याद्वामपादस्तु सप्तमम् ॥ हुत्वैवं पूर्वसंप्रोक्तरुपस्थाय च मत्रकैः । अर्चयित्वा दण्डदीर्घ प्रणमेद्धव्यवाहनम् ॥ सुवर्णयुक्तां गां चात्र शोणां दद्यात्सतर्णकाम् । दक्षिणां सप्तकर्ष तु दद्याजारणकर्मणि ॥ अंशुकं रुचकं धान्यं दत्वा संप्रीणयेद्गुरुम् । एवं कृते च मत्रीष्टं लभते होमकर्मणि ॥ अथ चेन्मारणाकाङ्क्षी साध्यवामाङ्गिपांसुमिः। सनिम्बतिलसिद्धार्थवणकृत्तैलसंयुतैः ॥ एतैर्विमिश्रयित्वा तु लोणं पूर्वोक्तसंख्यया । हिङ्गुत्रिकटुकोपेतैर्महिषीमूत्रपेषितैः । वराहपाराव- तयोः पुरीषेण समन्वितैः । पूर्ववत्पुत्तली तेन लोणचूर्णेन कारयेत् ॥ प्राणान्प्रतिष्ठापयेञ्च तत्र पूर्वोक्तसंख्यया। पूर्वोक्ताभिः पुत्तलीमिः कुण्डे दक्षिणदिङ्मुखः ॥ दुर्गा वा भद्रकाली वा प्रतिपाद्य यथेरितम् । उपतिष्ठेदर्धरात्रे सव्यपाणिस्थशस्त्रकः । वामपादं समारभ्य जुहुया- ।

·पारिप्लवमत्रपटलः ७ त्पूर्वसंख्यया। समापयेहक्षपादे विकारेणापरो वशी॥ त्रिसप्ताहप्रयो- गेण मारयेद्रिपुमात्मनः। तस्यां रात्रावुपोष्याथ परेऽहनि तु साधकः।। प्राणायामादिभिरपि गायत्रीजपहोमकैः । विमुक्तपातको भूत्वा स पुनर्विहरेत्सुखम् ॥ अथवा लवणैः परागभूतैर्मधुराक्तैः पुनरष्टमीनि- शायाम् । जुहुयात्तु चतुर्दशीनिशान्तं कुडवोन्मानितमेभिरेव मन्त्रैः ।। नारी नरान्वा नगरी नृपान्वा प्रामं द्विजान्वा मनसोऽनुकूलान् । वशीकरोत्येव हुतक्रियेयं चिराय नैवात्र विचारणीयम् ॥ इति लव- णमनोविधानमेवं प्रणिगदितं विविधप्रभेदभिन्नम् । विधिवन्मधुसाधु संप्रयुञ्जन्ब्रजति फलं निजवाञ्छितं चिराय ॥ इति लवणमनुवि- धानम् ॥ ॥ बृहस्पतिमनुविधानम् ॥ बृहस्पतये नमः । वसु- साहस्रोऽस्य जपस्तावद्धृतहुतो मतः । होमः सर्पिष्मतान्नेन बीजे- नाङ्गक्रिया मता ॥ ध्यानम् ॥ रत्नवर्णाशुकादीनिजकरकमलाद- क्षिणादाकिरन्तं वासोराशौ निधायापरममरगुरुं पीतवस्त्रादिभूषम् । ध्यायन्नासीनमप्यापणभुवि शतसंख्यं सविंशत्कमेवं जप्त्वा पुष्पैर्घ- ताक्तैत्रिदिनमथ हुनेत्स्वर्णवस्त्रादिसिद्ध्यै ॥ ॥ शुक्रमनुविधा- नम् ॥ बवयोरन्तरात्रं मे देहि शुक्राक्षराद्विठः । दशाक्षरो मत्रः ।। अयुतजपः । सर्पिःसहस्रहवनक्रियः ॥ ध्यानम् ॥ शुक्रास्ये शुक्ल- पुष्पैर्तुतभुजि गुणशः सप्तशोऽप्येकविंशद्वारं होतव्यमेषोऽप्यतिसित- कुसुमालेपनो वामदोष्णा । वासोरत्नादिकार्तस्वरमपि सततं साध- काय प्रयच्छन् ध्यातो व्याख्यानमुद्राकलितवरकरः स्वापणालिन्द- संस्थः ॥ ॥ वेदव्यासमनुविधानम् ॥ व्यांवेदव्यासाय नमः ॥ ध्यानम् ॥ मुनिबातावीतं मुदितधियमम्भोजरुचिरद्युतिं व्याख्या- मुद्राकलनविलसद्दक्षिणकरम् । परं जानौ कृत्वा दृढकलितकक्षक- - ·८० मचरनमजूषा विवरं समासीनं व्यासं स्मरति नितरां पुण्यचरितम् ।। प्रकृतिसहस्रं जप्याद्दशांशकृतपायसाज्यहवनविधिः । निरुपमकविताप्रज्ञाव्याख्या- श्रीसंपदावहो मत्रः ॥ ॥ संकोचमत्रविधानम् ॥ करचरणमू- लपार्श्वद्युलोहरे बिन्दुहुंसरसनार्णः । अलिकाद्यावर्मास्ने द्विठान्तिको मनुरयं ध्रुवादिः स्यात् ॥ ॐअकचटतपहलों ह्रीं हुंसः हुंफट्वाहा। अयुतं प्रजपेन्मनुं सहस्राधिकमन्ते जुहुयाद्दशांशमानम् । तिलसर्षप- तन्दुलैः सशालीहविराज्यैश्च समेधिते कृशानौ ।। ध्यानम् ॥ उत्तुं- गाद्रिः प्रचेता अपि दहनसमीरौ धराव्योमसंज्ञौ प्राक्प्रत्यक्सौम्यदिक्षु वध उपरि च दिक्षु प्रबद्धप्रभाः स्युः। तन्मध्यस्थान्विपक्षादिकहरिरु- रुदन्तीन्द्रनागान्सचौरान्हन्यात्तैर्मत्रिमुख्यो मनुविहितबलव्याकुला- न्सद्यएव । निजपरिमलिकाद्यैस्तैः ससंबाधवीतं मनुविदथ हलोभ्यां रुद्धनिश्वासवेगम् । उपरि च गतबीजैः साधुसंस्यूतवकं दहतु सकव- चासहीदुमिः स्वेच्छयैव ॥ इति संकोचमत्रः॥ अथ प्राणप्रतिष्ठा ॥ आं ह्रीं क्रों अमुष्य प्राणा इह प्राणाः । अमुष्य जीव इह स्थितः । अमुष्य सर्वेन्द्रियाणि । अमुष्य वाङ्मनश्चक्षुःश्रोत्रघ्राणप्राणा इहागत्य सुखं चिरं तिष्ठन्तु स्वाहा । प्राणप्रतिष्ठामत्रस्य ब्रह्मविष्णुरुद्रा ऋषयः । ऋग्यजुःसामानि छन्दांसि। क्रियामयवपुः प्राणाख्या परादेवता प्राण- प्रतिष्ठायां विनियोगः । लक्षमेकं जपेत्सुदीक्षितः । तदशांशं रक्तकु- सुमैर्हनेदाज्येन वा चरुणा वा किंशुकैर्वा । ॐ कखगघङ अं पृथिव्य- प्लेजोवाय्वाकाशात्मने आं हृदयाय नमः । ॐ चछजझन ई शब्द- स्पर्शरूपरसगन्धात्मने ई शिरसे स्वाहा । ॐ टठडढण उं श्रोत्रत्वक्च- क्षुर्जिहाघ्राणात्मने ऊं शिखायै वषट् । ॐ तथदधन एं वाक्पाणिपा- दपायूपस्थात्मने ऐं कवचाय हुं । ॐ पफबमम ओं वचनादानकि- ।

·पारिप्लवमत्रपटल: ७ सर्गानन्दात्मने औं नेत्रत्रयाय वौषट् । ॐ यरलवशषसहळक्ष अं मनोबुद्ध्यहंकारचित्तात्मने अः अस्त्राय फट् । इत्यादिप्रकारेणाङ्ग- न्यासः। ॐ आं नाभेरधः । ॐ ह्रीं हृदयादानामि । ॐ क्रो मस्तकादाहृदयं न्यस्यं । ॐ यं त्वगात्मने नमः । ॐ रं अमृगात्मने नमः । ॐ लं मांसात्मने नमः । ॐ वं मेदआत्मने नमः । ॐ शं अस्थ्यात्मने नमः। ॐ षं मज्जात्मने नमः । ॐ सं शुक्रात्मने नमः। ॐ हं प्राणात्मने नमः । ॐ क्षः जीवात्मने नमः । इत्यादिप्रकारेण हृदयस्थान एव विन्यस्य मूलमनं मस्तकादिचरणपर्यन्तं व्यापकं न्यस्य अनन्तरं हृदयपद्ममध्ये देवीं ध्यायेत् ॥ रक्ताम्भोधिस्थपोतो- लसदरुणसरोजाधिरूढा कराव्जैः पाशं कोदण्डमिक्षुद्भवमथ गुणम- प्यकुशं पञ्चबाणान् । बिभ्राणाऽमृक्पाले त्रिनयनलसिता पीनवक्षो- सहाव्या देवी बालार्कवर्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्तिः परा नः ॥ एवं ध्यायन् शक्तिपीठे देवी पूजयेत् । कथम् । कर्णिकागतषट्कोणे कोणमध्ये ब्रह्मा वाण्या सह हरिर्लक्ष्म्या रुद्रः पार्वत्या षट्रोणेषु संपूज्य पश्चादङ्गैः ततो मातृभिर्लोकेशैश्च । एवं सुगन्धिकुसुमैः पूजयेदेवीम्। वायव्यदले यं अमृतायै नमः। आग्नेयदले रं वैवस्वताय नमः । ऐंद्रे लं जीवायै । पश्चिमे वं प्राणदायै । ईशानदले शं आकृष्यायै । नैर्ऋतिदले षं प्रसनायै। उत्तरदले संभ्रमदायै । याम्ये हं विस्फुलि. गिन्यै। मध्ये हंसः क्षः क्षेत्रप्रतिहव्यै नम इति पूजयेत् ध्यायेदपि। प्रयोगसमये यादिबीजानि दूतीश्च रक्तवर्णा वश्याकर्षणादिषु यंरं इत्यादिखीयबिन्दुतन्तुप्रबद्धान् निजश्वासमार्गनिर्गतान् स्वीयहत्प- प्रात् भृङ्गीरूपान् साध्यप्राणान्भृङ्गरूपान् । अथवा स्वीयप्राणान भुजगाकारान् साध्यप्राणान् मण्डूकाकारान् ध्यात्वा ॥ ध्यानम् ।। ६ मन्त्र :

·८२ मकरसमजूषा सुप्ताशेषजने निशीथसमये साध्ये स्वपित्यादरात् आरुषैव वशं निधाय हृदये साध्याकृतेः कीटकम् । बद्धा तं च विपीडमेव सहसा कालस्य चेष्ट्या शिरस्याघातक्षुमिताखिलेन्द्रियगणं साध्यं स्मरेत्सा- धकः ॥ गत्वा बध्वा पाशबीजेन साध्यं शक्त्या गृहन् शक्तिबीजेन भूयः । प्राणानाकृष्याङ्कुशेनाथ यादीन् दूतीश्चोक्त्वा साध्यनामाथ धातून ॥ एवं साध्यदेहादाकृष्य प्राणान्पुत्तल्यादिदेहे संस्थापयेत् । कथम् । पाशादिबीजोच्चारणानन्तरं यादीन्हंसपर्यन्तानुच्चार्य अमुष्य प्राणा इह प्राणाः । पुनरपि पूर्वबीजान्युच्चार्य अमुष्य जीव इह स्थितः । पुनरपि तथैवोच्चार्य अमुष्य सर्वेन्द्रियाणि । पुनरपि तथै- वोच्चार्य वाङमनश्चक्षुरित्याधुच्चारयेत् । एवंप्रकारेण कार्यानुगुणतया अष्टोत्तरसहस्रं तदुत्तरशतं वा तदुत्तरविंशतिर्वा एकादशवारं वा उच्चार्य वश्याकर्षणादौ स्वकीयहृत्पद्मे संस्थापयेत् । पुत्तल्यादौ चाभिचारेऽपि । इति प्राणप्रतिष्ठा संक्षेपेण निरूपिता। प्राणानयनादौ नास्त्यनया समो मत्रः ॥ ॥ अथ कुकुटमत्रविधानम् ॥ श्रीकु- कुटमत्रस्य । गुरव एव ऋषयः । अनुष्टुप् छन्दः । कुक्कुटो देवता। यूं हृदयाय । कोलि शिरसे । यूं शिखायै । कोलि कवचाय । वां नेत्रत्रयाय । शेषमस्त्रम् । एवमङ्गविधिः ॥ ध्यानम् ॥ मद्योद- धिमध्यगते द्वीपवरे कनकरत्नमयभूमौ ॥ नवशीकरमुक्तामृदुपवनेन सुशीतले मनोरम्ये ॥ तत्र समुत्थितममलं विपुलतरं कनकरत्नफ- लजावम् । हैमं तालमहीनं बहुमणिविलसद्विचित्रपत्रवरम् ॥ तं 'पुनरधिष्ठितं द्राग्ध्यायेदधिकोज्वलाङ्गमतिशोणम् । चूडाशोभितवर्क कुकुटमतितीक्ष्णनखरचरणयुगम् ॥ वकं यस्य षडाननो गिरिसुता यस्योदरं कालहा पृष्ठं यस्य तु शास्त्रकुलरमुखौ पादौ च सव्येतरौ। ।

·पारिप्लवमत्रपटल ७ पक्षी यस्य सुरद्रुमौ परिणतौ यः शृङ्खलाबन्धुरानाकर्षन्वशिनः करोतु स पुनः सर्वानसौ कुक्कुटः ॥ गौरीहस्तारविन्दे त्वनिशमधि- वसन्षण्मुखारूढकायः सर्वालंकारदीप्तः प्रचलितचरणः पक्षविक्षेप. दक्षः । हेमाभो रत्नचञ्चुर्मणिमयविलसच्चित्रकण्ठस्वरूपः पायाद्वस्ता- म्रचूडः सकलजननतः सर्वसिद्धिप्रदाता ॥ अमुष्य पूर्व सेवार्थमेक- लिङ्गे शिवालये। देवस्य महतीं पूजां कृत्वासीत उदङ्मुखः। ध्यात्वा कुक्कुटदेवं तं जपेन्मानुसहस्रकम् । तावच्छतं तर्पयित्वा पुरश्चर्या कृता भवेत् । तालपत्रे मन्त्रं विदर्य साध्याक्षरैः प्राणान्प्रतिष्ठाप्य शतं तथाष्टौ जप्त्वा धृतं चेखवशं प्रयाति । ताम्बूलं यद्यष्टसहस्रं जप्त्वा यस्यै दत्तमसौ स्याद्वश्या नित्यं प्रेष्यवत् । एषा दास्यत्यर्थ प्रार्थितभोगा॥मत्रजप्तमथ पञ्चमलं यत्कनकायमथ पञ्चकयुक्तम् । भक्ष्यभोज्यविधिषु प्रतियुज्यात्सास्य वशं याति चामरणान्तम् । भूर्जे साध्यविदर्भितं मनुमिमं संलिख्य कौलालिकीमृत्स्नाकल्पित- पुत्तलीहृदि कृतप्राणान्प्रतिष्ठाप्य तत् । जप्ता सप्तदिनं त्रिसंध्यमथ तामालोड्य भृङ्गीरसे लिंपेद्वश्यमवश्यमेव भविता जन्मखनेकेष्वपि॥ आत्मानं कुक्कुटं ध्यात्वा स्वकीयगलसक्तया । साध्यं शृङ्खलया कण्ठे बध्वाऽऽकर्षमनुं जपेत् । सहनमर्धरात्रे तु रात्रित्रयमतन्द्रितः। तुरीये कुक्कुटायान्ते साध्यनाम च कर्म च । जपे संयोज्य वश्यादिका- म्येषु सकलेष्वपि । यामावधि जपेदेनं योषिदेषा मदालसा। उद्यत्स्वे- दावदना मदाकुलितचेतना। उत्स्विन्नमध्यजघना पिच्छिलांशुक- भूषणा । स्खलत्पादप्रविन्यासा स्फुरद्रोमाञ्चकचुका । मदनानलोष्यात निवासशोषिताधरपल्लवा। विकीर्णकेशपाशा सा प्रेरिता चूर्णितेक्षणा। रचिताबलिरायाति खयमस्यालयं विशि.नामिमात्रे जले खिया ·मरत्नमजूषा साध्यनामविदर्भितम् । 'कृतप्राणप्रतिष्ठं तत्प्रजप्तं त्रिसहस्रकम् । विषालिप्तं द्विधा कृत्वा निखनेसिन्धुतीरयोः । स्निग्धयोराशु विद्वेष: सादुमेशानयोरपि । आलिख्य निशया शत्रु साध्यसंपुटितं स्मरेत् ॥ मत्रस्थापितपवनं सहस्रजप्तं चतुष्पथे निखनेत् । स्तम्भनमेतदवश्य भविता जगतां नचात्र संदेहः॥ लिखतु निम्बतरौ रिपुनामयुक् सुनि- शया च मनुं कृतमारुतम् । नवसहस्रजपेन सुसाधितं पथि खनेद्रि- पुसैन्यनिवारणम् ॥ शुण्ठीचित्रकहिङ्गुश्येनामरिचानि लोणपिप्पल्यौ। मन्दिरधूमयुतानि च कथितानि विषाण्यमूनि पुनरष्टौ ॥ उन्मत्तर- सालोलितचितामषीसिक्तकाकपत्रेण । कारस्करफलकान्तर्मनुं लिखे. कर्मनामसंपुटितम् ॥ स्थाप्य प्राणानस्मिन्दूिषतोऽष्टविषानुलिप्तदिष- सिद्धम् । नवसाहस्रजपेन श्मशानदेशे चतुष्पथे वापि ॥ निखनेद- रिभवने वा तदष्टमः च रिपुरतः क्षिप्रम् । देशान्तरमथवायं यास्यति लोकान्तरं सदा रोगी ॥ इति जपनिरतानां कुक्कुटाख्यं वरं यः क्षपणकमनुमाह क्षिप्तभूतारिवर्गः । तदलममिहितोऽसौ वार्थिनां कल्प- वृक्षः सुरवरनरनारीरशनाकृष्टिदक्षः ॥दुरितनिवहवक्षःप्रोक्षणे सर्व- मक्षः प्रणतसुजनरक्षोरक्षिताभूतपक्षः । अवतु विभुरनेकारिक्थदान- कदक्षः स भवतु मम साक्षात्कुक्कुटाख्यः स वृक्षः ॥ ॐ पूंकोलिपूं. कोलि वा पूंकोलिपूंकोलि वा । इति कुकुटमत्रः ॥ इति कुकुट- कल्पः ॥ ॥ अथ श्रवणपिशाचमत्रविधानम् ॥ ॐ श्रवण- पिशाचिनि चामुण्डे स्वाहा । बिमीतकवृक्षस्याधस्तास्थित्वा मौनी क्षमेकं जपेत् ततः सिद्धिर्भवति । लोकत्रयचरितं कर्णे कथयति । अथवा शयने विवसनोऽयुतमेकं जपेत्ततः सिद्धिर्भवति । रात्रावष्ट- शवामिजतं खमुखपादौ चाभ्यज्य अनालापेन खपेत् खप्ने शुभाशुमं ·पारिप्लवमत्रपटलः ७ कथयति । चाषस्य टनकनानो हृदयं सप्ताहं कूठभावितम्। मृतकस्य प निर्माल्यं श्लक्ष्णचूर्ण तु कारयेत् । यस्य मूर्ध्नि प्रदीयेत खियो वा पुरुषस्य वा । स भूत्वा किंकरो यावजीवं तिष्ठति निश्चयम् । सप्तवारं मनायित्वा मत्रेणानेन मत्रवित् । ॐ नमो भगवते उदीशेखरायानु. विकाय स्वाहा । चन्दनं तगरं कुष्ठं प्रियॉ नागकेसरम् । कृष्णधत्तूर- पञ्चाङ्गं समभागानि कारयेत्॥ एतचूर्ण खाने पाने प्रदातव्यम् । स्त्री वा पुरुषो वा यावज्जीवं दासीवदासवत्तिष्ठति ध्रुवम् ॥ ॐ ह्रीं ॐ हूं खाहा। अनेन मश्रेण बिल्वसमिधामयुतं घृताक्तं होतव्यम् । समस्त- जनपदाः किंकरा भवन्ति । अनेनैव मत्रेण न्यग्रोधसमितियुक्तैः सहसाहुतिहोमः स्त्रीवश्यकरो ध्रुवम् । सैन्धवं कुष्ठं लवणं सौवीरं मत्स्यपित्तं मयूरशिखा सरघामधुयुक्तं एतत्पिष्ट्वा भगं लेपयित्वा स्त्री मैथुनं गच्छेत् पुरुषो दासत्वं याति नान्यां नारीमिच्छति ध्रुवम् ।। अन्यच । मालतीपुष्पचूर्णेन पचेत्तैलं सुशोभनम् । भगं लिंपेष पुरुषं दासत्वं नयति ध्रुवम् ॥ भूतलचूर्ण प्रक्षिपेद्धगस्तम्भो भवति । वराटिकां वेश्मशिलायां शीततोयेन पेषयित्वा तेन लिम्पे. गस्तम्भो भवति । शुक्तिकासंपुटमादाय दिनाष्टकं लक्ष्णचूर्ण कृत्वा निक्षिपेत् स्तम्भो भवति । तक्रेण क्षालनान्मुक्तिरुभयत्र ॥ ॐ हां ऐं हां हां वदवद वागीश्वरि नमः।लक्षं जपेत्कवित्वं भवति न संदेहः । ॐ ॐ ॐ हं हं हं ऐं ऐं ऐं नमः । अयुतं प्रजपेत्कवित्वं भवति न संदेहः॥ ॐ नमो भगवतिकिलिकिलिनिदाढाभजिनिमुखस्तंमिनि ठ: ठःस्वाहा । सर्वजन्तुमुखस्तम्भनमन्त्रः । तगरं लोहितपित्तं च रोचनं कुष्टमेव च । पारावतपुरीषेण पेषयित्वा भगं लिंपेत् । शक्रमपि वशं नवेत् । शिखिपारावतध्वाखजरीटपुरीषजा। मिनत्ति गुटिका ·मकरसमजूषा स्पर्शानिगडं दृढमद्भुतम् ॥ शिखिकुक्कुटयोः पादौ सप्ताहं पूरितोद्धतौ श्मशाने जायते द्वैधं निगडं लेपतोऽनयोः ॥ हस्तार्के सिन्दुवारस्य मूलमुत्तरमुद्धृतम् । स्पर्शतो बन्धविच्छेदं कुरुते शीघ्रमद्भुतम् ॥ ॐ नमो वाचाटाय तद्यथा हिडिहिडिद्राविडिद्राविडिवाहा । अनेन मत्रेण पुष्पं फलं वा सहस्रमत्रितं नरनारीभ्यां दत्तं वश्यकृन्मतम् ।। ॐ अरुणंहुंफट्स्वाहा। अनेन सप्तामिमश्रितेन जलेन क्षालिते शाम्यति क्षिप्रमक्षिपीडातिदुःसहा ।। उच्छिष्टो मृदमादाय नदीतीरद्वयान्तरा। रूपं तालस्थितं कृत्वा तद्धृदि साध्यनामसहितं मनं विन्यस्य पत्रं भूर्जे लिखितं वामनासिकास्रधत्तूररसेन पूरित मनं त्रिःसप्तप्रजप्तं त्रिदिनं चेद्वशयेदुर्वशीमपि । मन्त्रः । ॐ उच्छिष्टचामुण्डे भजय भञ्जय मोहय अमुकी मे वशमानय स्वाहा । ॐ चिंचिणिपिशाचिनि स्वाहा। एनं मनं एकविंशतिदिवसं जत्वा प्रतिदिवसं सप्तविंशतिसंख्यया समुच्छिष्टेन नैवेद्यं देयं मलिसहितपोलिकाः। तत आचमनं कार्य न मध्ये । यदि कदाचिद्विस्मृत्याचमनं करोति तदा निष्फलं भवति । अतः पुनरारम्भः कार्यः । ततः पिशाचिनी भवेत्तुष्टा कर्मान्ते पूजने कृते । सप्तविंशतिदीनारान्प्रत्यहं सा प्रयच्छति॥ इति श्रीभगवतत्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मन्त्ररत्नमजूषायां पारिप्लवाख्यकौतुकः सप्तमः पटलः ॥ अथाष्ठमो यनपटलः। अथ वक्ष्ये संग्रहतो यत्राणि सकलकार्यसिद्धिदानि ॥ अष्टदलं पन तत्कणिकायां हसौः एवल्लिखेत् । केसरेषु स्वरद्वन्द्वं पत्रेषु कच- टतपयशलक्षवर्णगणान् दिक्षु वकारं कोणेषु ठकारयुक्तं क्षोणीपुर ·यत्रपटलः ८ बहिः । एतद्विषगदप्रध्वंसिमृत्युंजयं यत्रम् ॥ त्रिकोणं लिखित्वा तन्मध्ये शक्तिं गर्भे साध्यनामकर्मसहितां लिखेत् । शक्तिमिवृतं त्रिकोणमध्ये ई हरिहरवणैः कपोलयोः तैरीयुतैः वेष्टितं मातृका- वीतं भूपुरमध्यगतं त्रिगुणितं यत्रमिष्टार्थदं ॥ आलिख्याष्टदिगर्गला- न्युदरगं पाशादिकं घ्यक्षरं कोष्टेष्वङ्गमनून्परेषु विलिखेदष्टार्णमत्र- द्वयम् । अच्पूर्वापरषट्युग्लयवराव्योमासनानर्गलेष्वालिख्येन्द्रजला- घिपादिगुणशः पतिद्वयात्तत्परम् ॥ कोष्टेष्वष्टयुगार्णमात्मसहितां मायां च युग्मखरानन्तः केसरगां दलेषु विलिखेन्मूलं त्रिपतिक्र. मात् । त्रिःपाशाङ्कुशवेष्टितं लिपिमिरावीतं क्रमायुत्क्रमात्पद्मस्थेन घटेन पङ्कजमुखेनावेष्टितं तदहिः ॥ घटार्गलमिदं यत्रं मत्रिणां वश्यकरम् ॥ ॥ अन्यदपि यत्रम् ॥ लिखेत्सरोजे स्वरकेसराढ्ये वर्गाष्टपत्रे वसुधापुरस्थे । पाशाङ्कुशाभ्यां गुणशः प्रबद्धां मायां लिखे. न्मध्यगतां ससाध्याम् ॥ सर्वोत्तममिदं यत्रं धारितं कुरुते नृणाम् । सौभाग्यं भाग्यमारोग्यं विजयं वशितां च तत् ॥ पुटीकृते भूमिपुरस्य युग्मे मायां लिखेन्मध्यगसाध्यसंज्ञाम् । वकारकोणेन महीपुरेण संवेष्टितं वश्यकरं तदुच्चैः ॥ मध्ये सार्णविदर्भितं प्रपुटितं मृत्युंजयत्र्यक्षरं क्षान्तस्थं निजसाध्यनाम विलिखेत्किंजल्क- संस्थान्स्वरान् । पत्रेष्वष्टसु नाममश्रपुटितं वर्गास्तदनेष्वथो. यवं पद्मपुटीकृतं निगदितं मृत्युंजयाख्यं परम् ।। विषज्वरशिरोरोगनाशनं श्रीजयप्रदम् । कान्तिपुष्टिप्रदं वश्यं सर्वकामार्थसाधकम् ॥ ससा- ध्यचिन्तामणिमध्यगेहे विलिख्य बाह्येऽनिलगेहवीतम् । प्रवेष्टये- बहिरष्टवर्णमत्रेण यत्रं ज्वरशान्तिदं स्यात् ॥ संप्लवसः प्लावयसों। अष्टाक्षरमत्रः । एष एव भवेदक्षो विषजज्वरनाशने । षट्रोणम- ·८८ मत्ररत्नमजूषा ध्यकोणेषु च ॐ कुरुकुले स्वाहा इत्यक्षरशो लिखेत्क्रमेण भुजंगनि- वारणम् ॥ ॐ ह्रीं मेखलेखाहा । अग्निगृहयुग्मे पूर्ववल्लिखेत्तदेव फलम् ॥धूं धूमपतिस्वाहा । एतन्मत्रं मध्ये षट्रोणेषु च पूर्ववल्लिखेत्तद्वा- युगृहेण वेष्टितं हुताशानलवर्णवीतं । विषेण कनकाम्भोमिः प्रेतकर्पट- कल्पितम् । श्मशाने निखनेच्छत्रूनुचाटयति स ध्रुवम् ।। अष्टपत्रं पञ तन्मध्ये मकारं तत्कोष्ठयुगले साध्यनामकर्म विलिख्य प्राकारकोणेषु च त्रिषु बङणनार्णान् पत्रेषु धूमवतीमत्रं धर्मुटिकेन वीतं पश्चाद्वा- युगेहत्रयेण वीतं प्रान्तपरेतभूमिनिहितं विद्वेषकारिद्विषां । धर्मटिके घMटिके ततो मर्कटिके मर्कटिके घोरे विद्वेषकारिणि अघोराघोर- योरमुकयोर्विद्वेषय विद्वेषय हुंफट् ॥ धर्मुटिकेरिता । प्राक्प्रत्यगप्र. रेखाचतुष्टयं तथैव तिर्यक्चतुष्टयं लिखित्वा कोणोद्यच्छूलचतुष्टयं लिखित्वा मध्यकोष्ठे वलययुगयुतं मध्यपूर्व तदन्तं वक्ष्यमाणयमम- श्राक्षरान्विलिखेत् ॥ यमराजसदोयेययमेदोरुणदोदय । यदयोनिर- यक्षेययक्षेपञ्चनिरामय ॥ उपरितनाष्टकोष्टेषु धूमान्धकारमत्रं लिखेत् । धूमान्धकारायस्वाहा । अष्टाक्षरो मनुः । शूलेषु द्वादशाणं । ॐ ष्ट्री दंष्ट्रिविकृताननाय स्वाहेति लिखेत् । विषवृक्षस्य फलके नृचर्मणि प्रेतपटे वा विलिख्याष्टविषैरेतं श्मशाने निखनेनिशि । ज्वरेण महताविष्टो मूर्छाकुलितमानसः । रिपुर्गच्छति पक्षेण यमलोकं न संशयः । तारादिलुद्वयजलद्विठवर्णवीताटांतान्तरे विलिखिता विधि- नैव माया। साध्यावृता बहिरथो वदनार्धचन्द्रैर्यवं शिशोगियं विनिहन्ति सद्यः ॥ षट्रोणे निजसाध्यनामसहितां मायां लिखेन्म- ध्यतस्तत्कोणेषु विदर्भितामपि लिखेच्छक्ति वसाध्याख्यया । बासे भूमिपुरं सकोणमदनं वाम्बूलपत्रे कृतं जप्तं खादयतु प्रियां निशि ·यनपटल: ८ ८९ भवेत्सा तस्य वश्या चिरम् ॥ शक्तौ नाम लिखेञ्चतुर्भिरभितो बीजैः समावेष्टयेत् वीतं शान्तिमनोभवांकुशमनुप्रोबीजकैः पिष्टजे । रूपे साध्यनरस्य जप्तपवनं त्रिस्वादुनाभ्यज्य तत्खादेत्तस्य वशं प्रयाति नियतं साध्यः सदा दासवत् ॥ त्रिकोणद्वयं लिखित्वा मध्ये रक्ति- नीनमः स्वाहा इति साध्यनाम कर्मसहितं लिखेत् । अनामिकारक्तेन वामहस्ते लिखित्वा पुत्तलीहृदये स्थाप्य रात्रौ शय्यायां जपेत्कामबी- जमाकर्षयति स्त्रियम् ॥ षट्रोणं मध्ये नामकर्म अध उपरि हुंकारं कोणेषु च लिखित्वा हरितालेन श्मशानकर्पटे यस्या गृहे स्थाप्यते सा सुभगापि दुर्भगा भवति ॥ त्रिकोणद्वयं भूर्जे गोरोचनया विलिख्य मध्ये नामकर्म ह्रींकारचतुष्टयं दिक्षु विलिख्य घृतमध्ये स्थाप्य यत्र- गतं मन्त्रं सहस्रं जपेत् नियमाकर्षयति ॥ त्रिकोणमध्ये अमुकीम- गमानयशातं ह्रीस्वाहा इति लिखेत् । स्ववीर्यमनामिकारक्तेनालक्त- केन वैकीकृत्य भूर्जे दूर्वया विलिख्य सिक्थाकृतिमध्ये स्थाप्योत्तान- पादेनाक्रम्य शयनस्थो यत्रमध्याक्षराणि जपन्त्रियमाकर्षयति ॥ कपाले रोचनया पुरुषं विलिख्य तस्य बाहुद्वयाने पाशाङ्कुशौ विलिख्य बाहुमध्ये क्लीं इति कामबीजं हृदये साध्यनामकर्म च शक्तिबीज मध्ये तदेवोदरेऽपि लिखेत् दक्षिणपादे ह्रीमिति वामे क्रोमिति पादतले एकस्मिन् आं अन्यस्मिन् को इति विलिखेत् । त्रिदिनं त्रिसंध्यं गन्धादिभिः संपूज्य खादिराङ्गारेण तापयन् पाशशक्त्यङ्कुशव्यक्षरं जपन्नुर्वशीमप्याकर्षयति ध्रुवम् ॥ दह पुराभ्यन्तरे शक्तिबीजं लिखि- त्वा सन्मध्ये साध्यनाम कर्म च भूर्जे गोरोचनया कोणेषु कोंबीज लिखित्वा मधूच्छिष्टपुत्तलीहृदये स्थाप्य तमेव मध्यगतमत्रं सप्ताह- मष्टोत्तरसहस्रं जपति चेत्सुरवनितामप्याकर्षयति । वश्याकर्षणादौ मत्र. ७ ·९० मत्ररत्नमसूषा हेमादिपट्टे भूर्जे वा गन्धद्वयकस्तूरीगोरोचनाकाश्मीरकर्पूरगजमद- हरिद्राप्रभृतिभिः स्वर्णलेखन्या तदभावे दूर्वा दिना वा लिखेत् । इत- रकर्मसु अष्टविषादिना काकपक्षादिना लिखेन्मत्री । भूस्पृष्टं शवस्पृष्टं वर्षान्तरितमपि त्यजेद्यत्रं । सर्वयत्राणि प्राणप्रतिष्ठाजपपूजापुरःसरमेव कर्तव्यान्यन्यथा निष्फलं भवेत् । विस्तरभयादुपरम्यते यत्राणा- मानन्त्यात् ।। ॥ अन्तर्मातृकां वच्मि प्राग्गुरूपदिष्टाम् । आधारे स्थाचतुःपत्रं स्वाधिष्ठाने तु षट्दलम् । नभौ दशदलोपेतं सूर्यसंख्या- दलं हृदि ॥ कण्ठे षोडशपत्रं तु भ्रूमध्ये द्विदलं तथा । तत्र गुरूप- देशान्मातृकाक्षराणि विन्यसेत् । स्फटिकप्रवालमुक्ताचामीकरपत्र- जीवकृतमणिभिः । अष्टोत्तरशतं तदधं सप्तविंशतिभिर्वा कुर्याज्जप- मालिकाम् । मोक्षाभिचारशान्तिकवश्याकर्षेषु यथाक्रमं योजयेत् । अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलिकासु मणयोऽङ्गुष्ठेन चाल्यन्ते । गृहगोष्ठवनारामनद्यन्ते देवतालये। समीपे वा गुरोः सिद्धिः सिद्धिः स्यादुत्तरोत्तरा । उष्णीषी कंचुकी नग्नो मुक्तकेशो गलावृतः । अपवित्रकरोऽशुद्धो वद- क्रोधपरिप्लुतः । अनासनः शयानो वा गच्छन्दुस्थोऽन्यमानसः । रथ्यायामशिवे गच्छन्न जपेत्तिमिरान्तरे ॥ एकरनं यदि प्राप्तं देवा- द्यनेन मानुषः । आत्मानं कृतकृत्यं हि मन्यते मूढचेतनः । मजूषां मत्ररत्नानां लब्ध्वा को न प्रमोदते ॥ मत्ररूपाणि रत्नानि यत्नादानीय सुस्थिरम् । बुद्धिरूपेण सूत्रेण प्रथितानि हितैषिणा ॥ त्रिविक्रमज्ञमु- निना देशिकेन्द्रेण भागिना । निहिता सा कृता माला मञ्जूषाख्ये मया कृते । प्रन्थेऽस्मिन्कृतसंस्कारे रक्षितव्या मनीषिभिः ॥ भवान्यारा- धनार्थ हि मालैषा रचिता मया । अनया परितुष्टा सा भवानी शंकरप्रिया ॥ अनुग्रहं समनं मे प्रयच्छतु कृपानिधिः । रचितोऽयं ।

·यत्रपटलः ८ ९१ मया ग्रन्थ आत्मविद्याबुभुत्सया । यथाज्ञानं यथाशक्ति सूरयः क्षन्तुमर्हथ ॥ तथाहि ॥ साधवः साधुवृत्तादि सर्वसाधारणा हि ते । कृपालवः परार्थे हि सदैवोद्युक्तचेतनाः ॥ सन्तः सारं प्रगृह्णन्ति सत्यसारेऽपि सवत् । सल्लिकावदसारं तु सारे सत्यप्यसज्जनाः ।। इति श्रीपरमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीरामभारतिश्रीचरणपूज्यपाद- शिष्यस्य भगवतस्त्रिविक्रमभट्टारकस्य कृतौ मत्ररत्न- मञ्जूषायां यत्रपटलोऽष्टमः संपूर्णः ॥ अथ ग्रन्थप्रशस्तिः ॥ दुरितौघकन्दकदनं शुद्धस्त्रीनिचयविस्फुर- न्मदनम् । जगदहितभीतिमर्दनमङ्गलरदनं नमामि गजवदनम् ॥१॥ शुकसनककश्यपात्रिप्रमुखमुनिस्वान्तकन्दरीनिलयम् । कमलाजीवि- तनाथं भवगजपञ्चाननं वन्दे ॥ २ ॥ हरिहरामितमोहपरंपरामनु- सर स्वगुरूदितपद्धतिम् । अयि मनः करुणाकरमिन्दिरारमणमत्र परं परिभावय ॥३॥ शिवमस्तु सर्वजगतः परहितनिरता भवन्तु भूत- गणाः । दोषाः प्रयान्तु नाशं सर्वत्र जनः सुखी भवतु ॥४॥ इति ।।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.