The Asiatic Society, Kolkata

Tattvachintamani Sabdakhnda

Upadhyay, Gangesh · 2006/04/26

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

तत्त्वचिन्तामणी शब्दखण्डं। । विधिवादादिप्रमाणचतुष्टयप्रामाण्यवादान्तं । महामहोपाध्याय-श्रीमहङ्गशविरचितं । महामहोपाध्याय-श्रीमथुरानाथ-तर्कवागीशविरचित- रहस्यनामकटौकया महामहोपाध्याय-श्रीजय- देवमिश्रविरचितालोकायटोकया महामहोपाध्याय-ौरघुनाथ- शिरोमणिकृतेन आख्यात- वादेन मञ्वादेन च सहितं। एसियाटौकमोमाइटीममाजानुमत्या संस्कृत विद्याखयाध्यापक- महामहोपाध्याय-ौकामाख्यानाथ-तर्कवागीशन परिमोधितं । सिकासाराजधान्या वाशिलोमियो मुद्रित।

B. I. 9,8
v. 6
l no 012696
16095

अनुक्रमणिका। . दुःखमनिममाणां भीवानां बोडशपदार्थ-तच्चज्ञानदारा दुःखात्यन्त विमुकये परमकार णिको मर्षितिमा घोड़ापदार्थनिरूपणात्मक तर्क- शास्त्र प्रणिनाय ! स व महर्षिी प्रत्यक्षानुमानोपमान-प्राब्दात्मक प्रभासचतु- कयप्रामाण्यवादी, तन्मतमवलम्व्य श्रीमद्पोपाध्यायः सवचिन्तामगि. नामकग्रथेन तादृशाप्रमाया चतुरा यस्य प्रामाण् सप्रपञ्चं मोनिका বজ্ঞানিনা। सच ताकिकविदग्धायचीमिथिलाजनपदमनचकार कमिन् समये कलममधयं राडयागास तदिशेनाधार्यते, किन्तु घड़- दशा मटोकादाचस्पतिमिश्रात् तम्याप्राचीनते येवं निशक्यते, बलस्तेन खग्रन्थ “प्रत्यक्षपरिकलितमार्थमनमानेर वुमन्ते तक भिकाः न मक्ष करिम दृये. चौकारेण नमभुमिमते अनुमाता" इति वाचस्पतिवचनयो- रतिरोध इनि उदता तसात् स्वस्य (पानीनता चिता । स एन नचन्यायग्य अषमप्रणेता, तम्या भाडियरटेन न्यायद में सर्वत्र समादरभासमाद । तग्रन्यस्य चिन्तामगिसंबकत्वेन महाहमोपाध्याय-ओनम मिश्रविर- चितलक्ष्ग्रन्यव्याख्याया वालोकनामकत्य, महामहोपाध्याय श्रीमविदन- विरचिततत्यव्याख्यायाः प्रकाशन्नामवं, ताकिकायमण्यमहामहो- पाध्याय औरधुमाशरोमणिविरतितलग्रायव्याम्शाया दीधितिनामकत्यच युक्तमेव । तादृशयास्थात्रयम्य उत्कर्षन व अभि व्यतिमचिमत्वात् महामहो- पाध्याय भौमथुरानाथ-तकं वामोशेन रहस्यनामकातिविशादयानन्यया नद. ग्रन्थतात्पर्यमुपवर्मित । अस्मिन् तत्त्वचिन्तामगिनामकराशे चत्वारः परि. छेदाः सन्ति, प्रथमः प्रत्यक्षपरिच्छटा, द्वितीयः अनुमान परिच्छेदः, तृतीय- उपमानपरिच्छेदः, चतुर्थः शब्दपरिच्छेदः, प्रघमपरिच्छेदे प्रत्यक्षमितेः लक्षणं कारणं प्रामाण्यश्च विशेषगोपनर्मित, द्वितीयपरिकदे अमितेर्लक्षणं कारणामाण्यश्च निघेणोपवर्मितं, ईश्वर (नुमानप्रणाली विशेषेणोपवर्णिता च। तीयपरिमोदे उपमितेर्लक्षणं कारणं प्रामाण्यञ्च विशेषेणोपवर्णितं, ধনুঘষতিই মামমিল কান্ত একাগ্র বিঘাযযিন । হিনীলমনি হয় ঐবি অঙ্কময় ঘন-ঘাৰী মই- বলি, মুনা -যাত্ৰামাৰা অসন্তুস সুৰ গান। বমি মুম্বাই ও মঙ্গল কায়ালিয়াতীমৗী-নাগব্লি অহিছান মালা সহ্মাদ্যমন, मयाप्यस्य জঞ্জাবিই যাৰা সিম: সম্মিলঃ নান্ অহ্মা খাদি - ঘমালয় কলিং সনঃস্ব। অতিসাব্যিকালীমনিয়াক্কা যুদ্ধাপ গুলমলিওমি নিৰিা মুনকান্ বিমিঃ ব্রি- নয় মামীদাম্মার গীমথ্যাথ-নক্ষমীবিভিনয়- ধামত্মম্বা পঙ্গু বন্ধনি নিন। এ অবহিত শাখায় এই কামনায়কাই মাৰাই মহাত্মা গানাই অব ৪ কিলি কৰাই অনাবৃষি স্বল'ণাই গুলাদি লিনাই হাই জানাই স্বানুলাই মশাই শ্ৰমাৰনুমানাহৰাই এর ১মীuাথায়-ক্ষীমখলায় -নজ - ঘুম নামজন্মান্যালকালাম কর ন মুশবিদাসী মন্থ- স্থায়- শ্রীশমিশনিহৰলালাহ্মক্ষায় নিশি। ভগম্যন গাম হামালামাগ্রাদুশান্ত দ্বায়ালা শস্ত্র বিম শামাধাগীযজালবিৰীষি- ভিীষ্টান পনিনি ! এপ্রিয় স্বল্পতল্প- वाटे निधिकादे अपूर्व वादे हिवाई सासवादे याख्यात वादे धातुशादे ঘষা গ্ৰহয়। ৪ নামীদাম্মাম-ঋীম্বিন, নানামৰূয়াজ্জাম নিয়ানিজ্জাতুন্ ন ন বি ফুল-লখিন্ মামঋন্মাঘায়া লম্বা হৃত্বি ঋলীলান- থায়াখা অম্বান্ দিন বাসায় তিনি বন্নিনি। কালি মনস্কাষন ময়লখিীল জান মাস লৰীয়- ৩ লিবি--মামীগ্রামীনৗদ্ধবিদ্যালীমনি- হিম শীলিমাৰি-গীঘিনালামীবাপ্পিাবাহি- এ মূলম্বীলিম্বামি-সন্ধানীঘাযক্ষ্মীসুন্ধকগাথাভলন। दग्रसमिधानादपर बॉटपुरनिवासि-पूज्यपाद-ौग्यामापदन्यायभूषणमहो- মন্ত্রিলালনধি হাঙ্গন্ধীযুষনশিন্তামৰিান্ সাধ; সে ৰূি- অন্ধ জন্য বিশুৱষ্য। মন্ ধাতুষাঙ্গ লনকারী । মই অজ্ঞাহwঘাৰি নহ্মাযৗন মিলন বলি। লমনিরহমানোনা মুন্ নানালিস- গরম समादृतत्वा নৗঘাষ-নার্গিন্ধ। গ্র- শীলা- সুনীল কানিপ্রিল শ্যালা নদখিনানয়ন মজ্জিই পাহাৰিদাৰ মাৰা এন্ধাৰীসযিমাননাক্স শামারই অস্তিই মুভি অন্নত্ৰিণৰ । সীহ্মাম্ভালাগঞ্জ । , # ৪

No text on this page.

lamart1
सत्त्वचिन्तामणिकार तत्त्वचिन्तामणिटीकाकारत.
श्लोकानां अकारादिकमेग्म् प्रतीकस्वचौ।
Traument
प्रत्यक्षखण्डमा
हानि वेटावत्याम: ।५।।
थायर्वदो धनुचिः ११५ । ५
इले, पंसान ने ४६ । १७ ।
गोङ्कारशायण २६५ १.२ : ५१
निधनैमित्तिक १५
ध्यानानि च मा!ि १७ ॥
प्रतिमन्वन्तरमा ३४
प्रमालक्षिधामा ४६ ।।।

म।
माजाचारयुतायो १०१।।
बा
बसिन् देशे य वाचारः १९१।।
वा
विशिषो थुपवीतच २२ । १६॥
स्था काम कुर्वीत ।।१७॥
संवत्सर चैकमपि ३७१७॥
सदोपवीतिना भाथं २२ । १४
सनिहितरजतसकले १०५। "
साकारपातादसतो न मानात् ५७४।१।

तत्वचिन्तामविप्रवन्धकारोलिखित-सीकाकारोशिकि- तानां ग्रन्थकारनामां अकारादिकामेण सूची। प्रत्यक्षखराइस्य। ग्रन्थवर्तनामानि । उपाध्यायः १७।९। गुरुः ।।१।११०।१४।१२।। १.३१५७ । १३॥ १०५।१४॥ २५०।१९९२।१८। दौधितिवत् १९५ । १४ । १२१ । १८॥ प। प्राभाकरः ३५६ । १18818॥ ५५८ ॥१॥ प्राभाकरमध्य:४६४ | २०॥ प्राभाकर देशो ५१२ । १॥ बौद्धः १.१. भा भट्टः ११० । १५ । १२६ । १४॥ भट्टाचार्य १६६ । २२॥ भट्टाचार्यानुयायी ०९६ । १८ ॥

म। मनुः ११०।३॥ मिश्रः-१.१७ । १५ ॥ १२६ । १२ । १९८ | 01.2.10॥८.५।१६॥ मिश्रानुयायो ४७८ | 8 18३ । मीमांसकः ५।११।१४।१६। २२।३।३०।१०।।। ११ ॥ १८१९.॥६६ । १८॥ मीमांसकैकदेशी ६० । १८ ॥ १२६ । ४ ॥१६८ । १० ॥ ३६६ ॥१४॥ मौमांसकमध्यः ३६६ । १५ ॥ स। सम्प्रदायवित् ७३६ ॥ १॥ साम्प्रदायिकः १३४ । १६ ॥

तत्वचिन्तामणिकार-तट्टीकाकारोल्लिखितग्रन्यनाम्बा
अकारादिक्रमेण सूची।
प्रत्यक्षखण्डस्य।
ग्रन्यनाम।
भ।
भारतं ११३ । १५॥
मा
मौमांसा ३५४ । १ ॥ ३५५ । ४ ॥
व।
वेदः ११ । ४ । १६ । ७॥१७॥१॥५१॥ ३ ॥ ५४॥ १ ॥ ५५ ॥ २॥ ५६ ।
१६ ॥ ५८ । २॥ ७६ । ॥२|७ ॥ १२॥ce ॥१
२ ॥१०॥ । २५ १०८ । २॥ ३४॥ । ५ ॥२४५८॥ ३५५।।
३५8 । ३॥ ३५५ । १॥
श्रुतिः १५ । १ ॥ १६ ॥ २॥ ६६ । ६ ॥ ८४ । ३ ॥ ८६ । १ ॥
स।
मतिः ११३।१॥

तवचिन्तामविकारोल्लिखितानां तडीकाकारोलिखिता- माश्च वैदिकशब्दानां अकारादिकामेण सूची। प्रत्यक्षखण्डस्य। वैदिकशब्दः । अपूर्व २१।१। २२ । ३॥ ३० ॥ ७ ॥ ३१ ॥ ५ ॥ ३६ । १ ॥५. ॥ २ ॥ ५१ | ॥५५॥१६५७।६॥ ५५ ॥ १५॥ (१।२०।६। १६॥ ६९।१६॥ अयमेधः ५३ । १७॥६.१ १८॥५॥१॥ श्रा। वायााकपाल २७।१४॥ याचार २६ ॥ १॥ चारः२७।२।२१ । १९॥ : इज्या ४३११॥४६।१॥86 | ३ । इन्द्रवाहः २८॥१॥२६ । १.. इषिः।३।१२।१२।१॥ कारोरी २८।१२।६० । २०६७।४ ॥ ७२ । ० ॥

दक्षिया ।.10.५२।१२। दशा॥२२॥ १२ ॥ २३ । १३.२६।२॥ २७ ॥१२॥३१॥ १७॥ १५॥ ७॥८४/३॥ ३५॥१०॥ दर्शपौसमासः २७।१५। ६१ ॥ ५ ॥ दुरितं ११।।।३६ । ३॥ ४० ॥१॥५३॥ २॥ ५७ । १।६।१ ५०11८५३.०५॥ परमापूर्ब २१ । ७ । २२ । ५ ॥ ५५ ॥ १२ ॥ पायसं २८।१० पुति:२८।१२।१।१७।६८ । २।१०।१॥ पुरोडाशः १७।१॥ प्रयाणः १९।।२१।६।२५। १३॥ ११ । । । प्रायश्चित्तं २१ । १८॥२२ ! १।३६ । ४।३।१०। ४१।६।६७ २२१६॥ सागः ५२ ॥ २ ॥ ६ ॥ १२ ॥ ७० ॥ ११ ॥ १।१५।७।। वाजपेयः(७।२६(८1५॥ विधिः २१ । १९॥ १९ ९ ॥ ५ ।५।०२।९॥

विश्वजित् ।।२८।५।३।। प्रीति शा प्येनः १० १११॥३।१०। बाई१०।१२॥ १६ ॥ ५॥ 861१॥ स। स्पयः३।१६।१२।१७।३।१८।६॥ वर्ग:१५ ॥ १२ ॥१७॥१७॥ २१ ॥ ६ ॥ २२ । । । २८ । ३॥ २८ ॥ २१ ॥ २७।१९।७०1३1३४४।३॥ -- अकारादिक्रमेण विषयसूची। तत्वचिन्तामणौ प्रत्यक्षखण्डस्य। विषयः । .. अगुतलस्य नानाजातित्वव्यवस्थापनं ७२५ ॥ ७ ॥ अनुतत्वाभावकूटस्य महत्त्वस्य च प्रत्यक्षत्वे प्रयोनकाल- निरूपणं ७२५ । ११. अनुपलब्धिप्रामाण्य बाधिका युक्तिः ६८५ । ५ ॥ अनुपलब्धिप्रामाण्य साधिका युक्तिः ६७३ ॥ १ ॥ अन्यथाख्यातिविधारावतरणं ४३० । १ ॥ अन्यथाख्यातिविचारे प्राभाकरमतं ४४८।४॥ अन्यथाख्याती प्रमाणव्यवस्थापनं ४३६ । ३ ॥ अन्यथाखातौ प्रमाणाभाव ३१ ॥ १ ॥ अन्यथाख्याती प्राभाकरादीनां मतम्खगडनं ५१८ ! ७ ॥ अन्यथास्थाती प्राभाकरकदेशिमा मतं ५१२ । १ ॥ अन्यथाख्यातौ सिद्धान्तव्यवस्थापनं ४७७ ॥ १ ॥ यभावप्रत्यक्ष विशेषणतायाः प्रत्यासत्तित्वव्यवस्थापन ६६६ । १ ॥ प्रभावस्य भावरूपत्वे वाधिका युक्तिः १०७ १५ ॥ अभावस्य भावरूपत्ये साधिका यक्तिः ६६३।१॥ .. गुणकार्यतावच्छेदकप्रभावस्वरूपभिज्ञासा ३५२ । १ ॥ गुरुमतखण्डनं १७० ११॥ 2 तत्त्वचिन्तामणि-सट्टीकाकारतानां श्लोकानां श्रुती- नाश्च प्रतीकस्य अकारादिक्रमेण सूची। अनुमानखण्डस्य। प्रतीकः । का कल्याणानां त्वमसि ७९६ | २१ ॥ य। यां यां प्रियां प्रेक्षत १४६ । २१ ॥ व्याधातो यदि शवास्ति २३३ ॥ १ ॥ सा सच्चारिणी दीपशिखेव ७४६ । २५ ॥ समानवलौ हि सत्प्रतिपक्षी ८७४ १६ ॥ खर्गकामो यजेत ७२० । १५ ॥

तत्त्वचिन्तामणि-तट्टीकाकारधृतग्रन्थकारनाम्नां
अकारादिक्रमेण सूची।
--
अनुमानखण्डस्य।
प्रथकारनामानि ।
अभिनवमीमांसकाः ६४६ । १२ ॥
श्रा।
खाचार्यः ७८११२॥२५५।२॥ ५२६ । १६ ॥
उपाध्यायाः ६६२ । १५॥
ऋमवः ६०।१०॥ १६६ 18
ए।
'एकदेशौ २०३ । १५॥
खण्डनकारः २३३।३॥
ट।
टीकाकारः ८७।१॥
द।
दीधिसिक्वतः ५२॥

नवीनाः ६८१ । १६॥
नव्याः १०।१।२१।१०।२९३ । २१५॥१॥२०७।६।२५१ ।
११ ॥ ५२३ । ६. ७८२ | ७॥ ७८० / ७॥ ०३16 ceel
२८.८६९।१७॥
प।
पिटवरणाः १६३।१३ ॥
प्राचः ८५। ७॥ १५२ । १५॥ २३८।१०॥ ५१८११०॥ ५२० |
५३२ । १६ ॥ ७८१ । १३॥ ७२।४॥ ७८५ । १०॥८६३ । १९॥
प्राभाकरः १७४।४॥
भा
भट्टाचार्योः २१५ । ५ ॥ ६४३ । ६ ॥
मध्यमः ५२० ॥
मिश्राः। ६।१५। १२॥ ७८७ । ४॥ ७८| ॥ २९५। ३. .
१६५ । १२॥ ५६।१२।
मौमांसकः २०४।५ ॥२०६ । १२॥६०५। ७॥ ७२० । ६ ॥
C
ला
लोलावतीकारः ८६।१०।२८।२५॥
स।
सम्प्रदायविद. २६८।१४॥
साम्प्रदायिकाः ६८३ । १५ ॥ ७८६ । १५॥ ८६२ । १५ ॥
सोन्दड़ः ५३ । ७॥ ५७५ । १० ॥
खतन्त्राः १२१ । १२॥

तवचिन्तामणि-तट्टीकाकारतग्रन्थ नामां
अकारादिक्रमेण सूची।
अनुमानखण्डस्थ।
ग्रन्थनामानि ।
निवन्धः ८५॥
वेदः ७२० । १६॥
लोलावतीद।१०।२८ १५ ॥
---

तत्त्वचिन्तामणि-तडीकाकारोल्लिखितवैदिकशब्दानां
अकारादिक्रमेण सूची।
अनुमानखण्डस्य ।
वैदिकशब्दाः ।
अपव्वं ७२० । १८॥
य।
यागः ७२० । १५॥
स।
खगः ७२० । १५॥

अकारादिक्रमेण विषयसूची। अनुमानखण्डस्य । विषयः। चतराव चतुश्यं १६५ । १॥ अनुपपत्तिकरणकापत्तिप्रामाण्यवादिमीमांसकमतं ६७३ । १॥ अनुपपत्तिकरणका पत्तिप्रामाण्यवादिमीमांसकमतखारनं ६८० । १३॥ अनुपसंहारिदोषस्य परोक्तलक्षणदूधयां ८३१ ॥ १ ॥ अनुपसंहारिदोषस्य सिद्धान्तलक्षणं इ८ । १ ॥ अनुमाननिरूपणप्रतिज्ञा १।१। अनुमानविभागः ५५२ । १ ॥ अनुमानखरूपकथनं २।२॥ अनुमामाप्रामाण्यवादिचार्वाकमतं २१ ।१॥ धनुमानाप्रामाण्यवादिचार्वाकमतखण्डनं २२ । २ ॥ अन्वय-व्यतिरेकिहेतुत्वलक्षणं ७३५ । ६ ॥ बषय व्यतिरेक्युदाहरणलक्षणं ७४१ ॥ १ ॥ अन्वयिहेतुत्वलक्षणं ७३५ । ३ ॥ बसाधारणदोषस्य परोक्तलक्षणटूधणं ८२५ । । । असाधारणदोषस्य सिद्धान्तलक्षणं ८२६ ॥१॥ बसिद्धिदोषस्य परोक्तलक्षणवूधर्मा ८८७ ।। बसिद्धिदोषस्य सिद्धान्तलक्षणं ६१६ । १ ॥ उदाहरणसामान्यलक्ष ७४०।३॥ उपनयमक्ष 9810 उपाधिदूधकतावोजपूर्वपक्षः ३८३ । १ ॥ . उपाधिधकतावीजसिद्धान्तः ३६३ ॥ १ ॥ उपाधिवादपूर्वपक्षः २६४ । १ । उपाधिवादसिद्धान्तः ३३६।१॥ उमाधिविभागः ३७८ । २ ॥ उपाध्याभासनिरूपण ३६०११॥ केवलव्यतिरेक्यनुमानलक्षणपूर्व पक्षः ५८२ : १ ॥ केवलव्यतिरेक्यनुमानसिद्धान्तलक्षणां ५०३ । १ ॥ केवलान्धय्यनुमानलक्षणपूर्व पक्षः ५५२ ॥ २ ॥ केवलान्वयनुमानम्य सिद्धान्ता लक्षण व्यवस्थापनं ५७२ । १॥ केषाश्विव्याप्तिलक्षणदूध ६६ । १ ॥ सनिरूपणं २१।१॥ निगमनलक्षणं ०५२ । ३॥ न्याच-तदवयनिरूपसप्रतिक्षा ६८८ १ ॥ प। पक्षतानिरूपणप्रतिज्ञा 8051 ॥ पक्षतामिहान्तव्यवस्थापनं १३२ । १ ॥ पञ्चलक्षणौविचारपूर्वकं व्यामेर व्यभिचरितत्व पद प्रतिपाद्यस्या- भावव्यवस्थापनं २७ । १॥ परामा पूर्वपक्षः ४४२ ॥१॥ परामसिद्धान्तः ४६३ ॥१॥ परोक्तसव्यभिचारमा क्षणदूषणां७८४ । २ ॥ .

परोक्लोदाहरणसामान्यलक्षणनिराकरण ७४१ ॥३॥ परोकन्यायलक्षणनिराकरण ६८१ । १ ॥ फ। मालीभूलाया अनुमितेः तवरणस्य च लक्ष. १।१॥ बाधदोषस्य परोकलक्षणदूषण ६३८ । १ ॥ बाधदोषस्य सिद्धान्तलक्ष ८६०।१ । वा विरोषस्य परोक्तलक्षणदूषण ८४२ ॥ १ ॥ विगडदोषस्य सिद्धान्तलक्षणं ५५ । १ । विशेषयामिलक्षणं १३० । १ ॥ व्यविरेकिहेतुल्यलणं ७३५ ॥ ५॥ व्यधिकरणधम्मावच्छिन्नाभाववादिसोन्दमतं ५३ । १ ॥ थधिकरणधम्मावच्छिन्नाभाववादिसोन्दड़मतखण्डनं ५४ । २ ॥ व्यापकतापरामर्शस्य हेतुताधादिमतं पूर१ । ३ ॥ थानियहोपाये प्राभाकरमतं १७४ । १ ॥ स्थानियहोपाये खमतव्यवस्थापनं २१० ११ ॥ स्यात्यनुगमप्रणाली ३४३ । १॥ सत्प्रतिपक्षदोषस्य परोतलक्षणदूषणं ६५ । १ ॥ सबतिपक्षदोषस्य सिद्धान्तमक्ष २१ । १॥ संशयकरणकापत्तिप्रामाण्यवादिमीमांभ कमतं ६४५ ॥१॥ संप्रयकरणका पत्तिप्रामाण्यवादिमीमांसकमतखाइनं ६५।१॥ संशयपक्षतावादिमतखखनं ४०० / २ ॥ संशययोग्यत्वरूपपक्षतावादिभतखण्डनं ४२० ।५॥

सष्यभिचारविभागः ७७४।१॥ सव्यभिचारस्य सिद्धान्तलक्ष ८१६।२॥ साधारणदोषस्य परोक्तलक्षणदूषणं १६ ॥१॥ साधारणदोषम्य मिवान्तलक्षणं ८२३।१॥ सामान्यलक्षणापूर्वपक्षः २५३ । १ ॥ . सामान्यलक्षयासिद्धान्तः २८३ । १ ॥ सामान्याभावविचारः १२४ । १ ॥ सिंह-व्याघ्रयाप्तिलक्षणविचार: 8811॥ सिद्धान्तव्याप्तिलक्षण १०० ॥ १ ॥ सिषाधयिषापक्षतावादिमतलण्डनं ४२३ । १ ॥ सूत्रकारौयप्रतिज्ञालक्षणमिराकरणं ००३ ॥ १ ॥ खमते न्यायलक्षणव्यवस्थापनं ६९१ । २ ॥ खमते प्रतिज्ञालक्षाव्यवस्थापनं ७०३ ॥२॥ हेखवयवलक्षणं ७२५ । ३॥ हेत्वाभासनिरूपणप्रतिज्ञा ७६२ । १ ॥ हेत्वाभासविभागः ७७०११॥ हत्यामाससामान्यलक्षणं ७६३ । १० हेत्वाभासानां साधकतासाधकत्वयवस्थापनं ३।१॥

तत्वचिन्तामणि-सट्टीकाकारोबृतश्लोक श्रुतीनां प्रतीकस्य अकारादिक्रमेण सूची। ईश्वरानुमानखण्डस्य। प्रतीकः । अशरीरं वावसन १७८ ॥ ११ ॥ आई सर्चम्य प्रभवः ८२ । १२॥ या यात्मा ज्ञातव्यः १०८ | 8 | आत्मा वा अरे श्रोतव्यः १५६ ११७८ | ॥१३॥१६॥ धानन्दं ब्रमणो रूपं १२ । ३ ॥ उत्तमः पुरुषवन्यः ८७/६॥ उभाभ्यामेव पक्षाभ्यां १८६ । ५॥ काम्यानां कम्मण न्यासं १८८।। बेजे जातिमरो दिनः १८७॥ ३॥ नाम प्रधान न तु कम्मचौनं १८६ । ११ ॥ भानामि सबकम्माणि १९२।८॥

२२ त। तमात् सन्मानये यामः १५।२॥ बखि देवाः प्रपायन्ति १४७।५॥ • तावदेवास्य चिरं १६४। दुखेनात्यन्तं विमुक्तः १६७ । १७ ॥ प्रयः श्रोतव्यः १६७ । १८ ॥ न पपाठ गुरुप्रोक्तां १८७ । १ ॥ नित्यं विज्ञानमानन्द १२।२॥ न्यायागतधनः १२५ ॥ परिज्ञानावेमक्तिः १८६ । ६॥ पुरोडाशैर्यजेत १३५ ॥ ५॥ पुष्करपलाशेनामः १८.५ ॥१॥ प्रतिष्ठित पूजयेत् १४३ । ३॥ प्रधाने रागात् १६४ । प्रोक्षिता बोहयः १३६ । २॥ भा भिद्यते हदयधिः १९२ । ५॥ मा मामुक्त क्षीयते कमर १६२।६ मोक्षाबमचतुर्थो वै १७३।१०॥

२१
वा
विश्वतन ।।
बोधिभियनेत ११५ ॥
बौहीनवदन्ति.१३५ । ३ ॥१४१ । २ ॥
पोहोन प्रोक्षति १०२ । ५॥
स।
संन्यस्य सर्वकम्माणि १८५ । १३
सातून प्रोक्षति १०३।१॥
सत्येन लभ्यस्तयसा १८६ । ७॥
स ब्रह्मसंस्थोऽस्तत्वमेति १८३ । ॥
खेखे कम्मभिरतः १५ । १८ ॥
me

सत्त्वचिन्तामणि-तडीकाकारधृतग्रन्तकारनामां
अकारादिक्रमेण सूची।
ईश्वरानुमानखण्डस्य।
ग्रन्थकर्तनामानि !
वाचायः ८३ ! ॥१७८ | ११ ॥
विदाहगः १२८॥
नष्थाः ५१ । १३॥ २४॥
प।
प्राचः ८० | १०॥
प्राभाकराः १७३ । ४॥
वाचस्पतिभित्राः ८९ ॥ ६ ॥

तत्वचिन्तामणि-सट्टीकाकारतग्रन्यनाब
अकारादिक्रमेण सूची।
ईश्वरानुमानखण्डस्य ।
ग्रन्यनामानि ।
अड़भरतोपाख्यानं १०६ । २० ॥
भा
भगवद्गीता १८१५॥
वा
विष्णुपुराण १५६।१॥
श्रुतिः १३५ । ३१ १५६ । ६ ॥ १६७ । १८ ॥ १७८ ॥ १० ॥१८७ । १९!
१८६।१९६५।१॥
स।
स्मतिः १८५।१०॥ १६३ ५॥

तत्वचिन्तामणि-सट्ठीकाकारोल्लिखितवैदिकशम्दानां अकारादिक्रमेण सूची। ईश्वरानुमानखण्डस्य। वैदिकशब्दाः । अपूर्व १३८ । ३ ॥ १५५ । १ ॥ अवधातः १३५ । ३॥ द। दानं १३८ । ६. पुरोडागः १३५ ! ५। प्रयाजः १८४ । १०॥ प्रायश्चित्तं १५६ । १४ ॥ १६६।६ ॥ मोक्षणं १३५ । ७ ॥ १३६ । ५ ॥ १३ । ७॥ १३८ । ३॥ १७१ ॥ १० ॥ यागः १३५ । ७॥ १३९ । ६॥१५५ ॥ १॥ रात्रिसत्रं १७८५ स। खर्गः १३० । १९५० १२०॥ होमः १६८।६॥ - अकारादिक्रमेण विषयसूची। 3 ईश्वरानुमानखण्डस्य । विषयः। ई। ईश्वरानुमानप्रणाली १ ॥१॥ का कारणत्वलक्षण १४०।७॥ त। विदण्डिमते मुक्तिपदार्थः १८२।८॥ दावाद्यनुकूलातिरिक्तशक्तिवादिमतं ११६ । ७ ॥ दाहाधनुकूलातिरिक्तशक्तिवादिमतखण्डनं १२२।। दुःखाभावम्य पुरुषार्थत्वव्यवस्थापनं १०५ ॥ १ ॥ प। प्रामाकरमते मुक्लिपदार्थः १७३ ॥ ४ ॥ मुक्षिपदार्थविचार: १५६ ॥ ७॥ मुक्ती प्रमायोपन्यासः १०७ । । विशिष्ठाभावविचारः ६६।२॥ संसर्गाभावान्योन्याभावयोमदोपायव्यवस्थापनं १०७१।

तत्वचिन्तामणि-तडीकाकारतश्लोकानां प्रतीकस्य अकारादिक्रमेण सूची। उपमानखण्डस्य। प्रतीकः। । अथ स्याम्मरले ३॥ १३ ॥ एवं जाति-गुण-द्रय- १६ ।। गगनं गगनाकारं ४१ ।। सा सामान्यान्येव भूयांसि १३ । २॥ -- तत्वचिन्तामणिकार-सट्टीकाकारोल्लिखितग्रन्थकार- नाम्नां अकारादिक्रमेण सूची। उपमानखण्डस्य। ग्रन्थकारनामानि । एकदेशौ ११ । १२॥ जयन्तमट्टः । ३॥ जरनैयायिका २४ । १८॥ नवीनमीमांसकाः ३५॥ ५॥ नयाः ५।४।२५ । १६॥ म। मित्राः ३५॥ मौमांसका ३।२०॥ १५ ॥ १८॥२४ । १४ ।। ५५ | १९॥ स। साम्प्रदाधिकाः ५।३।१३।१२॥ -

अकारादिक्रमेण विषयसूची।
उपमानखण्डस्य ।
विषयः।
उपमाननिरूपणाप्रविज्ञा११॥
उपमानप्रामाण्यमनजीकूवता मतं ८५ । ३ ॥
उपमानप्रामाण्यमनाङ्गोकूव्वंता मतखण्डनं ६६ । १॥
उपमितिस्वरूपनिरूपणे अयन्तभट्टप्रतिमनं ६१ । १ ॥
उपमितिस्वरूपनिरूपणे जयन्तभट्टप्रतिमतखण्डनं ६९ । ३ ॥
उपमितिखरूपनिरूपणे मीमांसकमत,७५ ॥ २ ॥
उपमितिखरूपनिरूपणे मीमांसकमवखण्डनं 8०११
उपमितिस्वरूपनिरूपणे स्वमतव्यवस्थापनं ६२।६॥
सादृश्यस्यातिरिक्तपदासावादिन एकदेशिनोमतं ११ । ३ ॥
सादृश्यस्यातिरिक्तपदार्थतावादिन एकदेशिनोमतखण्डनं ४२ । ३ ॥
सादृश्यस्यातिरिक्तपदार्थतावादिनव्यमीमांसकमतं ३५ ॥ १ ॥
सादृश्यस्थातिरिक्तपदार्थतावादिनव्यमीमांसकमतखण्डनं ३६ ॥ ४ ॥
सादृश्यस्यातिरिक्तपदार्थसावादिमौमांसकमतं १ । १ ॥
सादृश्यस्यातिरिक्त पदार्थतावादिमीमांसकमतखाहनं २७ ॥ ४ ॥

तत्त्वचिन्तामणिकार-तट्ठीकाकारतचोक श्रुतीनां
अकारादिक्रमेण प्रतीकसूची।
शब्दपरिच्छेदीयप्रथमभागस्य ।
प्रतीक।
ग।
गच्छ गच्छसि चेत् कान्त ३२५ । १२ ॥
त।
भरति म्युं 8२ । १४६२ / ८॥
तस्मात् तपस्याबात् १०२ । ३॥
तावत्काल स्थिरचैनं २७६ । २ ॥
प्रतिमन्वन्तरवेषा ३७२ ॥ ५ ॥ ५०८।३।
य।
यः कश्चित् कस्यचित् धम्मः ५०६ । ६ ॥
यो बाहाणानवगुरेत् ४८२ । १६ ॥
ययदाकातिं योग्य २६६ ।।
यन्न दुःखेन सम्भिनं ५१० । १६ ॥
यतारो धम्मशास्त्राणां । ५०८।१०॥
सवच संस्कृतं स्त्रोत्रं ४०५ १५॥
खयम्भरेष भगान् ३७२।७॥

सत्त्वचिन्तामणिकार-सट्टीकाकारोग्लिखितग्रन्धकार- नामों अकारादिक्रमेण सूची। शब्दपरिच्छेदीयप्रथमभागस्य । ग्रन्थकर्तनामानि । अहिरा: ५०६।१॥ अभिनववैशेषिकैकदेशी १८२ १ ॥ उच्छुनः १६६। ८॥२८३ । १२ ॥ उपाध्यायः १६० । १३॥ कणादः ३७१ । २॥ कपिलः ३७१ ॥ २॥ ग। गौतमः ३७१ ॥२॥ पा प्राभाकर ११५ । २.॥१५०।१५॥ म। मनुः १८८18॥ ५०८।१८॥ महार्णवकारः १२६ । १२॥ मिश्रः १६६।१॥ मीमांसकः३४.१॥

यमः ५.८।१॥
विः ५.८ । १॥
वैशेषिकः १४२।२१ ॥ १५॥ १४ ॥ १५९ । २॥
व्यासः ३४४ । २॥ ४६४।२॥
स।
सम्प्रदायः १
सोन्दड़ः २.५।३॥

तत्त्वचिन्तामणिकार-तटीकाकारोल्लिखितग्रन्यनाम्बा
अकारादिक्रमेण सूची।
शब्दपरिच्छेदीयप्रथमभागस्य ।
पथनामानि ।
भारतं १७२।८॥३१ । १५ ॥ ३४६ । ७ ॥३७७ । ५ ॥ ३६५ । १ ॥
वेदः ६६ । १ ॥ १०२। १॥ १०३ । १॥ १३१ । १३ । १३८ । ७॥
१३८ । ३॥ १४३॥ २ ॥११६ ॥ १ ॥१४७ ! ३॥ १५० । ५ ॥ ३४० ।
२॥ ३४२।१॥ ३४५ । १ ॥ ३४६॥३॥ ३६२ । २॥ ३०१ । ३॥
४६९।१1 89०१२॥ ४०१ ११॥ ७४|४|१||
६॥ 888 | १॥ ४६.८ १॥ ५०० ।। ॥ ५०२ । २॥ ५१०।१॥
स्मृतिः ३६४ । २॥ ३६.। ४६६ । २॥ ४१०। २॥ ४७३ । २॥
898 188८१ । २॥ ४८५। ६॥ १८८५.॥ ४८९१ ॥ ४६८
१॥५०.११॥ ५०२ । २॥ ५१० १॥ ५२१ । १० ॥

तत्त्वचिन्तामणिकार-तट्टीकाकारोखिखितवेदोक्तशब्दाना अकारादिक्रमेण सूची। शब्दपरिच्छेदीयप्रथमभागस्य । वैदिकशब्दाः । शक्षका ५११ । १२॥ व। विश्वजित् २२६ । १॥ स्वर्गः ५१ । १५॥ होलाका ५०३।१॥ dube- --- अकारादिकमेण विषयवचौ। शब्दपरिच्छेदौयप्रथमभागस्य। विषयः । अविनाभावस्थाकागवखण्डनं १८५ ॥ १ ॥ खाकालानिरूपणोपयोगिनी जिज्ञासा १८५ । १॥ पाकाहालक्षणसिद्धान्तः२००।२॥ वासत्तिवाद पूब्बपक्षः २८६ । १ ॥ बासत्तिवादसिद्धान्तः ३११ । २ कम्मत्वे घटवत्वानुमानप्रणाली ११८।१॥ तात्पर्वपदस्य निष्कछार्थकत्वकथनं ३२७ । २ ॥ तात्पर्य्यपदस्य यथाश्रुतार्थकत्व निराकरण ३१८ । १ ॥ तात्पर्य्यवाद मीमांसकमतं ३४.११ ॥ तात्पर्य्यवादे मोमासकमतखगड़नं ३६८1८॥ न। भव्यमते याकाहालक्षणं २४१ ॥ १ ॥ प। प्रकारान्तरेख बाकाहालक्षणं २३७ ।।

३७
प्रकारान्तरेण वाक्यपक्षककम्मवादिविशिवतानानुमानप्रणाली १२६ ॥ २॥
प्राभाकरपूर्व पक्षसिद्धान्तः १३५ ॥ ३ ॥
या
योग्यतानिरूपणोपयोगिनी जिज्ञासा २४५।१॥
योग्यतालक्षणसिद्वान्तः २६२१॥
लौकिकशब्दाप्रामाण्यवादिनरन्मीमांसकमतं ८३ । १ ॥
लौकिकशब्दाप्रामाण्यवादिनरन्मीमांसकमतखण्डनं ५ ॥ १ ॥
लौकिक शब्दाप्रामाण्यवादिप्रामाकरमतं ६.२४॥
लौकिकशब्दाप्रामाण्यवादिप्रामाकरमतखगहनं १०३ । १ ॥
वा
वक्तुन्तलदार्थविशिरज्ञानानुमानप्रणाली ११५ । ३ ॥
वर्णनित्यतावादिमतं ३७।३॥
वर्णनित्यतावादिमतखण्डनं ४३७ । १ ॥
वर्णनित्यत्वानुमानप्रणाली ३७६ । ३ ॥
वेदस्य नित्यत्वविषये गुगमतखण्डनं ४८८ । ५ ॥
वेदस्य नित्यत्वविषये गुरुणां मतं ४६७ / १ ॥
वेदस्य पौरपेयत्वव्यवस्थापनं ३३६ । ६ ॥
वेदस्य प्रवाहाविच्छेदरूपनित्यत्वमत ४८५1१।
वेदस्य प्रवाहाविच्छेदरूपमित्यत्वमत खगड़नं ४६८ १॥
वैदस्य लक्षणं ३४६ | ॥
भब्दानित्यत्वविचारावतरणं १७५ ॥ १ ॥
शब्दाप्रामाण्यलक्षणं १ ॥ २॥
शब्दानामाण्यवादिबौद्धमतं १४ ॥१॥

तत्त्वचिन्तामणिकार-तट्टीकाकारोल्लिखितवैदिक- शब्दानां अकारादिक्रमेण सूचौ । शब्दपरिच्छेदौयहितीयभागस्य । वैदिकशब्दाः। यमिथोमं २५७/८॥ अमोसोमौयकादशकपालयागः ३२२ । १६ ॥ अपूर्व ६६ । १ ॥ २६७ । ३ ॥ ३०८ ! ८ ३२२ । १ ॥ ३२४ । १ । १२४।१॥ ३४२।३।३।४।३॥३४८१.१ । ३५६ । १२॥ सामेयाशाकपालः ५१६ । १५ ॥ चामेयाधाकयालयागः ३२२ । १७ ॥ उपवाय ३५८१.॥ उपांशुयागः ३२२ । १९॥ रे ऐन्द्रदधियागः १२२ । १७ ॥ रेन्द्रपयोयागः ३२२।१०॥ ज जातेतिः ५१ । २ ॥४४३।५ ॥ ४५५ ॥ ५ ॥ है। दर्शः १२२ । १८ ॥ ३२६ । ८ ॥ ३२७ ॥ ५ ॥ ३२८ । । ।

दानं ६७२।२॥ दुरिव ३३२/२॥ भरका १६७।२।११।२।२१७॥२१॥९॥१३॥ प परमापूर्व ३२३ । १॥ २२४ । ७ ॥ ३२६ ॥ ११ ॥ ३२॥ १२ ॥ ३२६।२॥ मिटयः १५७।५। 8५५ । ५॥ ५॥३॥ गुरोडाशः २५८।६॥ पौर्णमासः ३२२ । १६ ॥६२६ ! ८ ॥ ३२७ ! १४ ॥ ३२८॥१॥ प्रायश्चित्तं २१५। ७.२३३।१॥ यागः181।१७।१०।८ ॥६५॥ १७४ । ५॥ २२५।११। २६८ । २॥ २६॥ ५॥ २८८/२०॥ ३० ॥ ३॥ ३११।२। ३१५॥१॥३१९।१॥ ३२२ । ३ ॥ ३४१ । १॥ व वाजपेयं ९४७।६.१९ ८६॥ विश्वजित् ३ । ५॥ श्वेनः २०६।२॥२११ । १॥ २१३ । १ ॥ ६३६ II श्राइं ४३८ । 188५।१॥४४७ | १॥ ४५ ॥ २॥ ४५८ ।। सन्ध्या २२४ । ॥२२५ । २॥ २३३।४।२४०।३॥ खर्गः । १२ ॥ ७५। ६॥ ८ ॥ ५ ॥ १५ ॥ ९६ ! ५॥ १६७।१ २५७ । १॥ ३०१ । १॥ २०७।१॥ ३१० । ॥ १९॥२॥ ३१७।३।१०।२।३२8 ।।

तत्वचिन्तामणि-तट्टीकाकारोवृतश्लोक-श्रुतीनां प्रतीकस्य अकारादिक्रमेण सूची। शब्दपरिच्छेदौयद्वितीयभागस्य । प्रतीका। अ। अकुर्वन् विहितं कम्म २३४ ॥ ५ ॥ अभियुक्ताच ये यत्र ६४६ । ११ ॥ अम्बाम्बेति यदा बालः ६४२।६॥ घात्मा ज्ञातव्यः४५६. । ७॥ इन्द्रः सहसाक्षः ५१९ । ३॥ 'मुपासोत ५११ । १॥ का क्रियमायोपकारे तु २२ । १२॥ भाताबस्तित्व-नास्तिले ५८७ || तत्र तत्वमभियोगात् स्यात् ६७६ । १.. सद्धितेन चतुर्था वा ५९६ । १८ ॥ वरति मत्थु २७२ । ३।५ तसादेनस १६।१॥ से नराः सुखम्त्यवः ५.१ ॥ १०॥ द। दद्यादहरहः श्राद्धं २२५ । ५॥ दुःखेनात्यन्तं ४१३ । ५॥ बादशेषहनि पिता ६५.। ॥ धमः क्षरति ४१७ ॥ १॥ नोपास्त यश्च पधिमा २३४।६॥ प्राथम्यादभिधाटत्वात् ५६४।१॥ यशायाचरतः कम १५५।६। बन्न दुःखेन सम्भिनं ५०१ । १ ॥ यो ब्राह्मणायावगुरेत् ३३१ । १ ॥ वर्षाषु रथकारः ६०२ ॥५॥ वाराही चोपानत् ५३१ । ६ ॥ विष ध्यायेत् ३१६ । १ विष्णोः प्रीतिकामस्तं ३२० ॥ विशब्दो हि विशेषार्थः ३७३ ॥ २ ॥ शक्तियहं व्याकरणोपमान- 8 BE | १७॥

शाखदेशितं फलं ५६॥ शिवाय गां दद्यात् ५१४ । २॥ शूलायां करको वैश्यात् ६०२ ॥ १४ ॥ सा. स विधायां शमिभूत्वा १३ । ॥ सन्यामुपासते ये तु २२५ ॥ २॥ साधुभिर्भाषितव्यं ॥ ११ ॥ खर्गकामोऽमिठोमेन ५०४ ॥ ११ ॥ खर्गेऽपि पातमीतस्य ५०१ । २१ ॥

तत्वचिन्तामणि-सट्ठीकाकारोल्लिखितग्रन्थकारनामा अकारादिक्रमेण सूची। शब्दपरिच्छेदौयद्वितीयभागस्य । ग्रन्थकारमामानि। श्रा यतिनवीनाः १४१ । ॥ उच्छृष्टलाः १२८ | ८॥ ४६२ । १०॥ उत्तामाः ३३६ । ३॥ उदयनाचार्य २८०।१२॥ ग। शरवः ७।१० २२।६।७५ ॥ १४॥ २३॥ ६॥ १२५ ॥ १७॥३००।१॥ गुरुचरणाः १२ । १५॥ ५८।१६।६७ ॥ १६ ॥ १०४ । १२ ॥ नैमिनिः ६११ ॥११॥ नवीमाः १३८ । ३॥ नैयायिकनव्याः २३५ ॥ १६॥ प्राचीननैयायिकाः ७५ ॥ १० ॥ प्राभाकरमयाः १६५।१०॥ प्राभाकरा ५६६।९॥

84 भा भट्टः ३१४ । २२ ॥ भट्टाः २।११॥ ७॥ भट्टै कदेशौ ३१४ । ५॥ म। मखमः ५८७।३॥ महानवकारः ७७ । १८॥ मिश्राः ४३ ॥ १२६।।२१।। मिश्रानुयायो २०३ । १५ ॥ २२८ । ६ ॥ २२६ । १३ ॥ मौमांसकः २२४।१५॥३८५। १३॥ ५१६ । १०॥५२७ ॥ ८॥ ५६३ । ५ मीमांसकैकदेशौ ई० । ११ ॥ व। वैयाकरणः २७४ । १३॥ श्रीकरः ५८८ । ७॥ सोन्दड़ः २४16॥३४ । १०॥ २१७ । ३ ॥ २७६ । १२ ॥

अकारादिक्रमेण विषयसूची। शब्दपरिच्छेदौयद्वितीयभागस्य । विषयः। अपभ्रंपदस्य न वाचकवमिति व्यवस्थापनं ६९॥ अर्थवादाप्रामाण्यवादिमतं ४६० ११॥ अर्थवादाप्रामाण्यवादिमतनिराकरणपूर्वकं खमतव्यवस्थापनं ४८४ । १ ॥ आ। बाख्यातपदार्थविचारः २६।१। उपसर्गविचारः ८५३।१॥ का कार्यत्वेन अपूर्वमेव विधिप्रत्ययवाच्यमिति प्राभाकरमतं २६७ । १॥ कार्यत्वेन अपूर्वमेव विधिप्रत्ययवाच्यमिति प्राभाकरमतखण्डनं ३७८ । ५॥ चिकीर्षास्तक्षणं १४।१॥ जातिविशिषव्यक्तिशक्तिवादिमतं ५७२।३॥ नातिलिवादिप्रामाकरमतं ५५८ । १॥', मातिशक्तिवादिभट्टम ५८७ । १॥ मासिशक्तिवादिमहमाचार्य्यमतं ५८७ ॥१॥ प्रातिशालिवादिौकरमतं ५६८ 10॥ त्याचतिव्यक्तयः पदार्थ इति खमतव्यवस्थापनं ५८५ । ५॥

धा चावविचार || ॥ प्रत्यक्षादिप्रमावधतुरवप्रामाण्यव्यवस्थापनं ८६.११॥ प्रवकमाननिरूपणप्रतिश्रा १११ प्रवर्तकशामविषये गुरमतं ॥१॥ प्रवर्तकचानविषये गुरमतखण्डनं खमतव्यवस्थापना १४४ । ११ प्रवकज्ञानविषये भट्टप्रतिमतखण्डनं ५ ॥१॥ मवर्सचानविषये भट्टप्रझतिमीमांसकानां मतं ॥१॥ मवर्तमानामविषये महार्णवकारमतं १७ ११ प्रवरक चानविषये महार्णवकारमतखखनं ७८ ॥१॥ प्रवर्तकचानविषये मौमांसकैकदेशिम ६.१११॥ प्रवर्तक ज्ञानविषये विधिप्रत्ययार्थविषये च उदयनाचार्य्यमतं २८४ ११ ॥ योगरूपानादिपदार्थविधारः ५६५ । ५ ॥ ल। लक्षणाविचारः ६६।१॥ धाक्यशेषस्य शक्तियाहकत्वव्यवस्थापनं ५२६ ।। विध्यर्थविचार: २२० । समासविचार ७२७११॥ साधुशब्दविचारः १०७।१९। बिबाबदार्थविधारः २९१ ॥१॥ hotos

No text on this page.

निरूप्यते নিহলি, ‘লিঘর’ মুললিকালৰ কিন। দুল সালামঙ্গলব্ধলক্স ভবন ঘষাঘবপুল বিশালার্ষিাকাই নলিযুগ্ধ। ল খ সন্ধগাল- শঙ্কল বিলমুলাল খান্মালা সামাল- বিশ্বমিলি বখ। সন্ধানঅলকালাদ!) বিমাথাভাং- মুলমান বিমাৰ নথৰয়াবানুভগ্নাল ম স শয্যালকালকালানল মৰনীৰ ৰৱৰিনলা বুনি দুধা- মাধী লিল। নিলীয় অস্ত্রী ল লিথখীন। সমলৰ নি । अत्र भट्टाः प्रकृतिजनने विधिव्यापारीभूतोविधिसमवेतोभाव- जापरनामा अतिरिक्रपदार्थविशेषोऽभिधा तस्या एव झानं प्रवर्तक খৰ ও মালাই ৰিঙ্গিহ্মি, মা ও খুলল - == • এক - এক আম্বানু ষাষী দুই মাঘল সম্রালনি। লিঙ্কাবাসিলাম লিঙ্কৗ আৰীৰয়াঃ খামালিন্ন অলিন্যাগৰৰ লিস্তাহাব। অখা হয় লিঙ্ক- ব্যয় অলিগণ, অঙ্গ থাই মিনাযায় গ্রাহমি- নি; ঘাহি ৰিদালাল ন মহাস্থা প্রণালহিন- ভদ মহষ্টিকি, শিৱাকৈ লিজাহি এগুলি জনবিবি মুন্সিয়ানা মীয় অন্ধ, নিষ্টলি, মা ও হামিনালী, कपरकारे विशेषणातयाम्बेऽनियोपि दि यापार विशेषण, नवाच यागविषयकभावना बतादृश्बुद्धप्रवपि प्रयोजनाहाने प्रयोजनझामन्यातले "विश्वजितेत्यादौ फसवयनानुपपत्तेः प्रति बाय। धागविषयकव्यापारेऽभिधाजन्यत्वस्यान्वये व्यापारनिटेष्टमा नवस्थायियप्रयोजकरूपतया योग्यतायेन योग्यतावलादेव व्यापार नदानात् । यदर विधित एवं खर्गादिमाधनवग्रहः नच प्रवृत्तिरूप- यापारे श्राख्यातार्थ वेति प्रताविष्टसाधनतासाममेव प्रवनक, नवं न्यायमताविशेषः इमाधमालस्व विध्यर्थवादिति बाचं क्रियागतेमाधमत्वं न विध्यर्थः अपि तु प्रतिगतमिति विशेषात अभिधाभ्युपगमानभ्युपगमाभ्यामपि विशेषसम्भवाच्च । न चैवं ताडू- शाभिधायां मानाभाव इति वाच्छं। विधिः प्रवृत्तिजनक सम- वाधिकारणं ताकद्रव्यत्वादात्मवत् इत्यनुमानादेव तमिद्धेः पर- मते अन्दा द्रव्यवासामिद्भिः। न च अक्सिजनकपरौरे व्यभि- धारः, तस्य भरौर-प्राणसंयोगोपादानत्वात् । न च विधिर्न प्रहको '. (१) खप्रतिपादकत्रालिमाचत्वरूपप्रत्यासत्येत्यर्थः । अपराविषयत्वेनामावनेत्युध्यते, सा च सांख्याववाच्या तदुक्तं, "वभि- 'घाशावतामाङ्गरम्यामेक लिस त्या. अर्थात्मभावना पन्या सारखा अर्थात्मय अर्थविषयत्वं, अर्थभावना च कर्म करणमिति तासात इचयक्ती भवति, बन्धया पलं समादि साभार জায়ে লালাল নয় মিনি ব্রাঞ্জ। স্বমী- সীলান গান সাথি বক্ষস্থ। বন্ধ आतिरूपमखण्डोषाधिक वा इत्यन्यदेतत् । मन्वन्तु अभिधा मथापि ম সা: সন্তুষ্টিমান না শিক্ষার অগ্রভাক্তি- সালাগুলি সন। নাবি আসাবিলিশিহ্মা, আসক্তি: ললিসাক্ষাহিনীথি সমূল। লাঠি বিভিন্মায়, নান, কৃষিখাল। লাথি জানিবিশিষ্মিাথা, ব্যাঙ্গালোনি, বন, ন, যিঘিনবজা- Uন মন্তলা। ল ব মানাথিথি মায়াম- গানিৰিবি । ৰিসিমানাল বিলমিলল तादृशमवृत्तिविशेषे हेतत्वादित्याहुः । গৰ ন ৰঞ্জনাল নন, ২ , মন দিঘিঞ্জি, অন্য স্ক্রামিষ খানালী গ্রাঞ্জ। অন্য ন বন্ধিবিম্বিগন্যদলী অবস্থান চাষ, মিন্টু আলী লামাল নথ না সিয়েমুল্য গদ্য জ্বামি লীহ্মাৰা' বিধিকিধি , আধুলি- वान्चयबोध इत्या ? {: স স্ব নি কানুনী সুন্ধ।মাবল ঘুমিকা নি ধা । বিশাল না জানি । যশ নপিনয়াধীপন, বন সুলালায়ি মামলা *ি জন ঘনিগালী মনি, নবিনাঙ্গ, “ণিীমিম্বা মধ ঘ গুলো। খি ঋ নয়া চুষধি:। শী! স্ব নবী মাগনা ঘ.

प्रवर्तक, जमिन mardana.. murammar केचित भावनाशानं वैदिके प्रवर्तक, भावना खिष्टमानताज्ञान लिये सदभावान्, विधिकिरपिसवेव सभामाम्यस्य तदर्थवात् अन्वयश्चास्त्र परतीत्यादिवदित्याना तदेतातचतुष्टयं एकमेव अन्धेन दूषयति, तथाभिधेनि, 'तर निरूपणं, विषयत्वं मत्रस्यर्थः, अवयवास्थ 'प्रवर्तकमित्यनेन तथा ननिरूपणाविशयीभूतं प्रवर्तकमिदं नव्यन्वयः, अमिधालच विधि- ममतपदार्थत्वं प्रशिधापदनाच्यलं वा तेमासान्मते मामसिद्धिः अम्मम्मो शब्दशकेरेव अभिधापनाच्यवात् । औचित्र 'त' प्रतो, 'म प्रवत्तक' नौम्यादकं न जनकमिति थावदित्याः। 'तसिन् सत्तौति चिनेसमाधनताश्चानं तेषां मानेऽप्यतेरि- त्यर्थः, ददश्च समस्यापू-मात्रमा ज्ञान न प्रवर्शकमित्वचेव हेतु: अभिधायां मानाभावेन तज्दामात्तस्य वामपाकासात् । 'अमत्य- (१) तथाच यामानुकूमशातिमानित्यत्रयबोध इति भावः । नयोययुज्यते ॥ ति, किमित्याकाणायां प्रवर्तनौयपुरबपतिर्भाध्या सैर कम्म, के नेत्याकाक्षायां सम्बन्धबोध इति, अत्यनस्य लिलादप्य- परत्तेः सम्बन्धोधेन वचलिमहरूण सहकारिणा सा प्रवर्तभतीत्यर्थः, कंपमित्याकाङ्कायां "प्ररोफ्लेति, 'प्ररोचना' वृत्यवादः, स च कम्मणः प्रशसत्यवानमन्तरेणावसौदन्तौं अन्तिमप्रापयन्ती विविध प्राशस्व- शानदारा प्रतिभनयौं करोति, अतएव यत्र प्ररोचना न श्रूयो मिकी पाहत असत्यपि प्रतेश्च । कार्यत्वज्ञान प्रवर्तकमिति पौति, ददश्च सर्वध हेतुः वैदिक विधिजन्यज्ञामे विधिसमवेत- पदार्थमनपापूर्व-भावमादिविषयकवेऽसत्यपि क्रिसाधनवधान प्रहप्तरित्यर्थः । ददमुपलक्षणं वस्तुतस्तु एतादृशामिधायामेव भामा- भावः । न चोकानुमानमेव मानं, शब्दस प्रतिमामान्य माध्दप्रवृत्ती वा व्यभिचाराट अन्यथा सिद्धवाञ्च प्रकार गत्यात् शब्दस्य द्रव्यला- मिझें: अप्रयोजकत्वाच । एवं मत्यभानमपि न प्रवर्तक माना- भावात् बच्छात्मकम्य तस्य स्वरूपमतोतुन मदभाले सानाद- प्रवृत्त, मयूर्वज्ञाननापि वैदिक विधिजन्यमको न कारणं अपू.- र्वादिपदादपि प्रत्यापत्तेः । श्रतएव भावनाभानमपि न प्रवर्तक भावना पदादाप दायलेरियपि बाध्यमिति मयः । 'कार्यता द्वानमिनि बतिमाध्यता जानमित्यर्थः ! न र तिवादताज्ञानं विनापि घट-याग-पाकादिक माद पायकपा-मविस्तष्णुलादिमिद्ध- Cr- (8) ন মুলাঙ্কোনও সুখি না হালিম , योजकमाचल , तथापि करण्यत इति तस्या विधाविमाभाव इति । इदमन ता, भि. धार न लावेन ज्ञाता सती वा हेतुरतिप्रसङ्गादिति परमान भावनात्वेन च शाला तथा, पथाच यशादिपदसमभिचाहारेका यागादि- जनकपतिजनकत्वरहै समालसंविसंवेद्यतया. यागादावपि कविसाध्य- वैभान, माव्यानुपखितीच भावनात्वेन शानमसम्भवौति समभिव्याहतपक मति भावनाम शायते, अतएवाश्रुतमले विश्वनिदादौ पक्ष कल्यते, सयस विधिवाद गुरका । तथा हि भामस्य छातौ अन्याय चिकी- Hamropath विशेष्यप्रन्तिदर्शनाट्यभिचार इति वाच्यं । प्रहत्तेहि विषयताचयों एका माध्यत्वाख्यविषयता, मान पनि क्षतिमाध्यताज्ञान-चिका- दिना प्रवृत्तिस्तविडा, तच्च घट याग-पाका म त सब्जनको- भृतकपालादिमिनिटा, अतएव घटं करोमियागं करोती- . येवानुव्यवमाय-लहारी न सु कपाल-विरादः गिद्धताहशायां कपालं करोति हविः करोली अनुयवसायो आवहारो वा कनिया- विधातयोगे द्वितीयाथा: बाध्यत्वाख्यविषयतार्थ कावनियमात् । न माध्यत्वाख्यविषयताथा एव तिवाचिधातवांगे दिमायावनियो कपास-तन्वादेः मिद्धताद प्रायां कपालं करोति सन्तुं करोतोत्सा- दियवहारवत् कपालं नवन्तं करोति मन् पटवन करोतीत्या- दियवहारोऽपि न म्यादिति वाच्यं । साध्यवैशिष्ट्यबोधादाममभिः व्याहतकृतिवापिधातुयोगे द्वितीयाथा धन तथा नियमान कपासादिपदोत्तरद्वितीयाया अधेियस्वमर्थः, घटादिएदश्च घटला- दिपरं, मतदर्थः पाश्रय, धात्वा तयोर्यापार प्रयको यथा तथाचाभिधागतमियमाधनत्वमपि भासते सच कियागतमिरसाधनत्वं विना अत्याक्षिप्तसदिएसाधनसामोधोऽपि, तशाच प्रवर्तनाव-भावनाव- ज्ञानाजुकूलाप्यपरा शक्तिर्लिगादिपटरव, शारवैका प्रधनुन अपमा शामानुकूला इति शक्तिचनुथ्यमिति । अन्नो तु व्यवहारेगा यत्तित्सर्वाना खप्रवृत्तिजनकत्वेनावधारिते शक्ति कम्पति, तादृशोच्छवेलि, देव लिषध- त्याः । थपरे तु अपर्चमेव विध्यर्थो वैदिक तजधानस्यैव प्रवर्तकत्या.

पोममर्थः, तथाच झपावनिपटलामयातलयापारजनकपालवा. नित्यनया, कपाले 'धर्ट करोमोत्यादिवत् कपाल चट करोमो- स्थादिप्रयोमोपीयनएवेत्यपि बदनि । अपरा र उपादानबापर- भानी मिद्धतास्थवियना सच शिकपास-विस्तण्डुसाधुपाय- निहा कपालभ घटं करोमि हविषा थागं करोमौलागव्यवसायात मन्त्र च उपादाभवाविष शताया एव हतौथायवात् तस्य च धात्वर्थ हतावन्दयात् । न चलन अन्यत्वं विषयवं) वा हतौयार्थः, उम्त्य १ घर-यागादावेवास्यथ रति वाच्य। भर्चन हतीयार्थस्य धात्वर्थ- एमापय व्युत्पभन्वान् । अन्यथा तण्डलाययवेन नगड परतीत्यपि व्यवहारापोः। अन्धा च उद्देश्याख्थविषयता, सा र पासाधन- বাঙ্গালী কিন্ধী নন্সিয়া, ন জায়ঃ-জালাক্তি फलमेव मनापरणार्थितया घटं करोमि वर्णितया यागं करी- मौलनुव्यवसायात जलाहरमुहिग्य बटं करोमि स्वर्गमुश्यि धागं करोमौलानुव्यसायाच । इत्थन तक्तामाध्यतावच्छेदकक-सामा- সম্মিল্পি গুলি নাগাস্নানাবন্ধ- ---------mokamananews. ( प्राधेयायमित्यर्थः, चित्तपा । বিলা। বুন ও মান সৰলা সলনিনি নব নির্থ কুনি बदन्ति । हटेल सर्व दूवति, 'लिनिति, इस हेतुदयं बधायोग्य बोध भिक्षाशं मामाभान तत्र सस्मिन् सतीत्यादिहतोरभन्वयात् । इदमघात गदार्थसम्बन्धाभवारामनिवायां भागामावः स्यवहाराधीन- শিক্ষক মালয় স্থাপনাগলহ্মঘাষল মজিলাৰাৰ না স্বাৰকাৰাজ্জাশকালীঘনিষা..

शब्दावतुरीयख विधिवादः । विधेयकमातिमाथलाजाम हेतरिति न यभिचारः। एवं विकोपा अपि हेतुलमवसेवं, तेम तस्था अपि कपास-हवि- तणुलाधुपाथकप्रवृत्ती(१) न व्यभिचारः, अन्यथा नैयाधिकोऽपि व्यभिचारस्य दुरितात् तेरपि कृतिमाथताज्ञान-विकीयो हेतु- लोपगमादिति भावः । यत्तु प्रवृतेविषयताचैविध्ये मानाभावः, किन्त कथास-हवि- मण्डलायुपायएव प्रतिविषयः प्रवृत्तिविशेष्यत्वमेव चोप पर न जैवं घटं करोति चागं करोति पार्क करोनीच्या दिव्यवसामानुप- पतिः कतिवारिधानुयोगे द्वितीयाया विशेष्यतार्थ काबनियमादन्यथा कपालवं करोतीत्यादिव्यवहादापत्तिरिति वाच्य। अब घट-याग- पाकादिपदस्थ कपाल-पिक्षलादौ सावधिकत्वान् लतिवादि धातयोगे द्वितीयाया विशेष्यतानुकुलत्वान्यतरार्थकत्वनियमेनानु- कूलत्वं वा सत्र हिनौयार्थति प्रासौनयायिका वदन्ति । तदसत् । लक्षणया शब्दप्रयोगरूपव्यवहारसमर्थने पि . घशादिविशेशक त्याव- माहित्वनानुभूयमामायाः घटं करोतीत्यादि प्रात्यक्षिकप्रती तेरभुप- पादनात् लक्षणायां मानामावा। किञ्च जलाहरण-वर्गादि- रुपफलस्थ उद्देश्यताख्यविषयतायाः घट-बाग-याबादेश्व साध- সাম্প্রষিদখা স্বলতা ধgঘলনাগা-জনিষ।ঘনা- . {१) कपात-दविलालाधुपादानविषयक प्राविति त । वापारबाले मानाभावात् । न चोक्लगियमा तत्कल्पन, खनियवस्थ মীময়ীলঙ্কৰ কালবিধবা মিম্মাদিন্সমিশ্রাহী स्ति तत्साले कतिविलम्बी चिकीर्वाण कार्य कारवाभावोऽपि दुरि इत्युक्तमाय एवं अक्षा- मखोपरिष्यात() इति दिक। अभप्रकारक-सदिशेयक- বক্তাগনলল 'সাখলামঞ্জমেঘ-সিলিন্ধা- रणतावच्छेदकं न वा तदप्रिवृत्तियं तसाधननाशामजन्यति में बेत्यादिविप्रतिपन्तः, तेन नैयायिकैरपि कृतिशाध्यताजामख. प्रवर्तकलान्युफैमिऽपि म चतिः। तदविञ्च तदुद्देश्यकत्वं, म लिष्ट- माधमताज्ञानं प्रवर्तक न वा तत्साधनताशानं तदर्थप्रतिकार में बेवादिविपतिपत्तिः परैरपि हविराधुपादानभिष्टयागादिरूप- विकीपीविषयमधिनताशानस्य यांगादिगोचरप्ररत्ती हेतुन्वोपगमात् रसाधनस्व-कृतिशाध्यलोभयदिषयकसमहासम्बनस्य प्रवृत्तिहेतुत्वा- 'युपगमाच इति श्येयं । 'चिक्रौर्धातिरिकम कर्तव्यमस्तीति, 'को धार, चिकीर्षावश्यं द्वारमिति समुदितार्थः, तयैव प्रकृतोपांगात् । मचे प्रवर्तकज्ञानत्यव्यापकनिकोर्षायापारकत्वं ति फलितं मचा- थुक उपादानप्रत्येचे व्या सितः तन्य, साचादेव प्रवृत्तिहेतुत्याहु- पादानेच्छाथास्तस्य द्वारत्तम पिचिकीर्षाया पदारखाच इति वाचं। 'चानस्थस्य प्रवृत्ति प्रति भाक्षादसाधनोभूतज्ञानस्येत्यर्थात् । . (१) वधमाशयोधरियादिति .! " यभिचारा शापि म बिया तस्याः बहालत्या एव प्रवर्तकावेग पभपकांशरकश्यनाद दिपदकन्यवाद। अपर ७ नमामि শাখাৰঘল আৰুংগিৰবি সমূ- सुदवात पादाने छायास्तहारत्वमतेऽपि नस्य भावात्माधनखावश्य कलात तथापि 'फनाने व्यभिचारः फल-चिकौर्षयोः अहसावतुलादिति वाच्यं । फलशानस्य फलेच्छाहारा उपाये छा- मात्रमपादकत्वेन अन्यथामिद्धतया प्रवृत्तिजनकन्वन्थे । नागिद्धः । यदि . फलज्ञानमपि प्रशत्तिजनकं तदा उपायरिशीर्वाता एव শয়াখালল দ্বিন্ধীঘিাথালজুবাঘয়াছি ন ন । न हि खममानविशेयकचिको व्यापारकत्वपर्यन्त साध्य, कानुष- योगादिति ध्येयं । ननु चिकोषांकपन्यापार सवेऽपि कुतो न कन्निन् छत्युत्पाद इत्यताह, 'तामय इति, 'हेवन्तलि, हेलना दाद , कपालाधुपादानलौकिकप्रत्यक्ष प्रतिबन्धकामावति भावः । ननु तान- दुपादानतावच्छेदकप्रकारक-तत्तदुणदानकप्रकृतिलेन तत्तपादाम- तानच्छेदकप्रकारक-तत्तदुपादानविशेष्यकलौकिकसाक्षात्कारत्वेनोप- दानलाज-तत्तदुपादानप्रवृत्त्योहत-हेतुसम्वाहए: अपालादापादान- प्रत्यक्षाभावे नदुपादानकप्रतिमास्तु घटादिमा श्यामकिस्तु उथं न आयते तप चिकीर्षासत्त्वात् घटादिसाध्यकपनि बिनापि संयोगादिसायक-दडाधुपादानकप्रहत्तौ दादाधुपादनकायचित्य- सत्त्वेन तत्तदुपादानकप्रतिमामय्या घटादिसाध्यकप्रतिमाम प्रवर्तक अपूर्वपदादिमा सदाने प्रवृत्तेः तदजाने मौसाधन व ज्ञान प्रत. सेष। भावभाज्ञानमपि साख्यातसाधारण्यास प्रवर्तकसि 'ज्ञानमावि, साभादसाधनस्येति रोषः। शेर प्रशिविषयप्रथई र भिष, पर আশল্প ন মজমি মান্নু মি: ।

नावचिन्तामो पेक्षया विशेषसामग्रौत्वविरहान(१) दण्डोपादानकप्रवृत्ति विमापि कपालोपादानकघटमाछकप्रवृत्तौ घटसाध्यकत्सित्वसत्वेन तदुपा- दागकप्रतिमामय्या घटादिसायकप्रक्तिसामय्य पेशया मामान्य- सामग्रौत्व दिशाति) क्षेत्, न, सामव्याः मामान्य-विशेषभावागा- पनवेऽपि दाइ-चक्र-कपालाधन्यतमोपादानकायतिरिकाया प. धादिमायकमहत्तेरलौकतमा तादृशान्यतम यादानकातिमागयो- लिरहादेव तादृमान्यतमोपादामप्रत्यक्षाभावदायां तद पत्ते तदुनिच्छिन्नयत्किचियक्तिसागौमथिताथा एव विपिन सामथ्याः कार्योपधायकलादिदमेव च कारणसमाजाधौना काय त्पत्तिरिति गौयते । एतेन घटादिचिकौर्षा रहेऽपि दण्ड्गों- 'चरप्रत्यक्षाहण्डोपादानकप्रयापत्तिस्तदनिनामग्रीमत्त्वा दित्यादि निरन्तं ! घासयोग-चम्पायन्यासाशकत्यतिरिकाया होपा- নিসয়দীন না মাশলাস নার্সি सदनुत्यन्तः कार्यात्पत्तेः कारणसमाजाधौनत्वात् । गुरुचरणानु(२. उपादानप्रत्यक्षस्य हि स्वातन्त्र्येण म हेतु किन्तु घटादेनिधिकोषीया दण्डाद्युपादानकलौकिकमाक्षात्कारस्य प सत्त्वेऽपि दण्डादौ घटामधनवज्ञानदायो ) घटसाध्यकदण्डोपा- . -- - ११ लथाच खोपादानकप्रवृत्तिसामग्री न घटादिसायकपर सति. प्रेषनामयोति भावः । तथाच दण्डोपादानकात्तिसामग्री न घटसाध्यप्रवृत्तः सामान्य- सामग्रोति भावः । " मधास्वति म०। - H. दगडादौ पटसाधनत्वज्ञानामावदशायामिति ग.!

अदालतुरोवलम्हे विशिवाः । दानकप्रतिवारणाय दण्डीयादाननिहशिकौर्षाविषयवटादिसाधन माजानथापि घटा दिसाधक-दण्डाधुपादानकमवत्तित्वावच्छिन्न प्रति न्यायनये परनये च विशेषकारणत्यावश्यकलात् तदेव चिकौ - विषयमाघनताज्ञानमुपादामको लौकिकप्रत्यक्षात्मकं हेतुरुपेयते कार्य-कारणभाश्वयकल्पनमवेक्ष्य स्वाधवान्। न , घटादिक्षाध्य- ककपास्योपादाम-घटध्वंसधायकदगडोपादानकसमूहालबमप्रवृत्ती दण्डनिष्ठघटसाधनताज्ञानस्था हेतुल्लत् तत्र व्यभिकारगरणा घर- त्वावन्निमाध्यता रूपितद एडवाचिोगदानताश लिपति- वमेव कार्यतावच्छेदक पेयं तथा दण्डत्वादच्छित्रोणदानता- निरूपितघटत्वावनिमायनाजिलमादाय विनिगाना- विरहात् तवापि सुस्तर कार्य-कारणभावक्ष्यमावश्यकमिति वा दाधुपादाननिचिकीर्षाविषयघटादिमानना मानसपरादि- मायकदण्डाद्युपादानकप्रति प्रति षिकार पात्वावसकरमा वि- निगमनाविरहात तादृश कार्य-क्षारपाभावयभ्य मानवान इत्यञ्च विशामौविरहादेवोपादानमत्यचासदशा न घटा- दिसाधकप्रवृत्त्यनिप्रसङ्ग १९) । तेन घशादिनिषिधाविन्ऽपि दगागोचर प्रत्यक्षात् दण्डनिशाधनताज्ञानात्मका: अगौ मह- शतागडोपादामकप्रहच्यापतिस्तदवछिन्नभामग्रौगाणादि द्विती- पानिप्रमयोऽपि निरस्तः । केवलदण्डोपादानप्रवृनिवस्थ कार्वता भवच्छेदकत्वात् घटादिशाध्यक-दण्डाडुपादाभकरदत्तेश्च - (१। प्रवक्त्यतिप्रम इति ।

प देवन्तराभावात चिकौर्षा चरतिसाध्यत्वप्रकारका FRAM निष्टचिकौर्षालक्षणघटादिसाध्यकप्रवृत्तिसामान्यसामगोविरहावा- सम्भवादिति प्राम। अथ प्रत्यक्षविषयकपालको दूर्दन कपालमिशसंसर्गग्रहम- वेऽपि कपात्वाकारेण कपाल घटसाधनं इति कपाललांश निर्धर्मितावच्छेदकक-तत्कपालविषयकलौकिक प्रत्यक्षात् कपालव-- प्रकारेण तत्कपातोपादामनुत्त्यापतिः। न च कशाप्रकारे पा माको प्रताविष्टापकिरिति वायं। श्रनुभवाविरोधादिति नेत, न, नत्तपादानतावच्छेद का दवावधर्मितावच्छेदकक-दुपा- दानवियक प्रत्यक्षम्य इदं कपालमित्तायादार कपालभिदं पट साधनांमत्याकारकस्य या मतदुपादानतानच्छक रक्तपादालक- प्रवृत्ति प्रति हेतुविन निधर्मितावच्छंद अमानम्वत्वात् । न वमिदं घरमाधनमिति लौकिकपत्यका इदम्पकार तय पादानप्रवृत्ति स्मात् । तस्वदन्यांशे निर्धर्मितावच्छेदककलादिनि पाच्यं । उपादानतावच्छेदलभेदन कार्य कारणभावभेदात् ददव- स्खले निर्धर्मिताब केदकक जामन्यापि हेतुत्वात् ददामिदं नेत्यानमर्ग- ग्रहासम्भवेन तत्रातिप्रभङ्गविरहादित्यास्तां विस्तरः । # शापारीभूता चिकधी बत्तयति, "जिकीर्घा चौत, व्यतराव किया- विषय पलान्यविषयत्वं निशेष फलगोचातादृपोच्छाया अप्रवर्तकालाव यसरेच सात्वसाध्यक्रियायां तादृशष्कासम्भधेऽपि न कृतौ व्यापार इति फिर कृतिमाध्यत्वेन वास्तवे विशषितेन्याड, सचिन गुरुतरमाणे- सोलनादी कृत्यसाध्येऽपि तापोछायाः कृतो थाधारल्यास अतरव बन्दास्यतुरोध खो विधिबादः । प्रतिसायनियाविषयेच्छा पार्क शत्या साधयामौति 'चिको ऐति, व्यापारीभुता और्षा धर्षः, अन्य चिकीर्षासामान्यस्य सभाले सहरणे नाचको मतियाशिवार के कतिमाध्यक्रियाविषयत्वविशेषणं व्यर्थ स्यादित्य मेव स्टोभवि थति, कनिमाध्यतरकारि केति, लोया यामला- भावेनालयलात् तत्रालियारिवारमाय निसायाविषयति, 'कियापदं धर्मिीमात्रपर, प्रतिभाशाला गलका- विजयताशालिवं, तथा साध्यलाफाभूतयतामा धम्भिंविषयवस्था, फलश्च म तयाविधि भात : केविन विमापदमेव माधवान्समलौरिया परं। म चैवं पृथक् कतिमाशा जिया व्यभार । हालसायलाकारकजान व्यापारीमाता चिकी सेवा सनशा सा संवादिनी चिकौर निवासी .. प्रकारकझालन्य हेतूने शान्यथारयायाग, सामादिविष- यकविसंवादिभिर्षावासनियाहितार मनिश शा३ व्यापा- हित्या 'पामिति, पाक या बाया भीतर भात छतिमाधवप्रकारकावस्यानुभवद्धिवादिसर्थ : निसार पाकमियामीति तदनुष्यवसायालादति भार' । 4 सत्र कृतिमन्य एवं प्रम इलि हाने, सपा, काभकाभिप्राय सरूपमिवचन मेनन् इति मन्वय समिमित्यत बा, 'दे , रूपदरम নিকলী সমান, খঞ্জনিয়াল স্কুল- যাঃ সাখীমাথলিয়ন। স্মষ ঘনি- মুয়াবি, হুঙ্কা: গান্ধীজ্ঞাঃ, সন্ধাৰৰূষ- বীজ্ঞাসান্ধীজন, লিমাৰিনি অভিশা। যা নাসিন্ধান্ধাবলীগ জনাসিমানাজশা व्यभिधारवारणाय संवादिलोपादाम, कूटणिस्यलेऽप्यनावस्या লঙ্কুিশ লিৰিক্ষনৰ বিৰাক হই। ল বৰ লাহিলিহ্মীযি নক্সী ও নিকলসন্ধান লাথি দ্বিী স্যাঙ্গাল সর্দিা এ নিধনাগাল ঈনুলাদিিিহনি না। দ্বিীদা কী নিষান্সার, গাল হ ল লিটু অব্ধি সয়াবিন (R) শ্রিীধামা যন্ত নিষাগ্রনাযিলয় গুৰিাতি :, ১ম- যধি : আঁখি আ শাবিজ্ঞা কা নৱবশ্বালানি লিগ লন্ত কাৰামলস, ববি ‘সন্ধাৰ কম্বিন্ধ- :, লম্বু সিন্ধান্যশীজ্ঞা ন সুমি।। {2) কুরঞ্জি ফুলি অগ্রা : মায়া বাহিঙ্গা। *, মমি: হ্মা-খালামানুষীদ্বীনি নয়াহি। মঙ্গলাল নমিনি স্কুল। মন র মনমামহীমাবিনি &খ। ‘স্বচ্ছায়া সুনি, আচ্ছা মামাহাবাথুলিয়াহিয় ধুনিমা।

भन्दायतुरोपखण्डे विधिवादः ।
सवत राविशेश्यविधिक रजतप्रकारकजानम्या हेतुत्वेऽपि
स्थातव्येश रमतोपखितेरवा हेसुबात् । स च नमो विवाही
छायामुपस्थितेष्टतावच्छेदकासमरामस्टोव इतुतधा रमजान १
तन्त्र कारणतावच्छेदकमेव मह कारणमिति गावितागे दनार -
एवेति वाशं। कारण-कारमाता कमाघारमयोधन -
त्वस्य नियमघटकलात् । न देवं प्रकृत: कृतिमाशाज्ञा -
कालाकामवृत्तिमम्बोनेटमा १२ ...
दकत्वमेतायात कुन: कारण त्वमिति वाच्य ! , कोर: ।
इटमाधनता जाना इच्छाविधिनधः इNTRA
पाहतुलासम्भवात परिमषान जन्य साथी
ज्याचा चिकीर्षायां मिः। न संसाधन
बलवदनिटागवन्धित्वज्ञाननि जनताकदका भराय..
नाच्यं । बनना परोक्ष का विरोधियान
हेतुबामिझेः । प्रस्तुत किया निरीक्षक
अपरिग्यतेष्टा छेदकाम नदी नासाथ
तेरपि नये निर्मवादी जनकलया ना
घटकमिति में कोऽपि दो मा
'पनवेति, विकौर्षायाः प्रावतारमा नादा,
'खतिमाये वसतिमाध्यमेन लालेदरवास. तोला ,
पाको मे कृतिमान मलियारा साना मगरण iii.
(१) उपस्थितः उपक्षिनिविभूतः १: ध्यान इति यावत् है
एत ज्ञानस्थ
बदकको विशवं।
16095

मायावसामग्री খা স, विष्टसा स्वरसाध्ये चिकीर्षायत्तः, स्वलत्यसाध्यत्वज्ञान प्रति- बन्धकमिति चेत्, নাৰহ্মাৰ শীৰ। একখ- ল মিলনৰ আধাৰী ন ন লুনিখাসাহিঙ্গা শীৰ, মনতৃত্ব মশারি স্থানান্তন জন্ধিান বিবি । সু- সুগলিৰলৰ জনাজা নল স্বাঘিমল নয়ারি অশালাৰ লৱনি, ‘ল সিলি, ‘খালালাখা মিশ্রন গ্রন বিলাধীঘল গালাঘা, অসুচসিল- না, ব্রেষ্ট গ্রাঘলল লিবি, হুলা-- অনিটি স্বাৰানালিঃ, ক্লানিদাঘৰত্যন্ত সমৃদ- মৰা সুমাৰঃ। ন প মিষনাগগি গৰিআৰুঞ্জাবি সম্বলিনি না। প্রশ্নলি- অলিগাল সলিমলাৰ -সীমাহিনি হয় । 'सदभावकारणाम ति कतिमाताज्ञानवेन हेतापमापय सामा-- অগ্রনালিসাশাল ল জীবায়িং। ল খামানি- খালানিশ্বনামালিয়া স্বাগনাকানি- স্বয়কালিমাবলমই শিনি শাশ্ম। নিষাঘাঙ্গা- সানালিশ্বৰ বলিছাৰিাণীৰ সম্ভাৱ- ‘না’ গ্রীল আক, অনন, ‘ননি, “ধৰাৰ- মায়াবিনি। 'অৱীৰ নিষ্কামনাই কন মহাষী স সমিষ্ট- মৰ বিভিন্ন । বা নকশালিস ন্যাশনালিশ সমাগৰিলিয়াবি সন্ধিলায়লা না- জামালগামীকাঠি :: খিদা ললুফন্সিলর নাগাস্নান : জাগি গুনিনান্নালাল স ল অল্পৰ প্ৰ কাৰিখ:- খাগল কােঘল-জনিয়াখলী খাইলা বিলীয়, ‘ল লিখলনাগালাগুনি গ শিশু শনা- অশান্ধিনিদাঘাললিষ্টাৰথনা, ‘কঞ্জকা লাঘৰৰ পিনি, দিহ্মীশাধন’ ৰূল থাকা ব্ৰিহ্মদি;, জাফনাকাঙ্কিল! হিমী লীহ্মাল- প্রসঙ্ককিনি :} লম্বাৰাৰ ল ১ কিনি, - অন্ধত্ব প্রমাদি সনিল না।" বাৰিদালন গ জানা নয় মাস । গুলা দ্বিীথিন্সংলালাহ্মণি ৰী। অশান ল্প: গল্প, অর্থাই। (২) আকিদায় জানালাম ভি ম ল ন খ্যা মাগ্রাদিনি ২3; } ( অনিয়মাবলি না। ; গাবি। ১ । সম্- সন্ধাহজালানি লিশনশিয়ঃ । . रभेदहापेक्षया गुणत्वात्, যখান নমীনি ঘানা নয়- ঘামঝলামী, যাক্সিনাবল এর গদ্য সঙ্গ হুমণিী अथाभाव उभयसिद्धः कतिसाध्यताधौरसिद्धेत्यतो न साधवाश्सर इति चेत्, न, यच प्राब्दादनुमानाहा देवात सा तच लाघवावतारादिश्छायाः स्वप्रकारक- স্নানঘনিলন নিস্কাষ্ঠানগ্ধাঙ্গ 'अभावः' इत्यमाध्यतानिमयाभावः, 'उभयसिद्ध चिकीर्षापूर्व- भवसिद्धः, 'अभिट्टा' चिकोर्षापुर्वमुभवामिडा,"; न साधवावसर- इति शनिमाध्यतासानल मा अपिलाधन कारपातावहानायां विनिगमकमित्यर्थः, साधु-गुरुधामच्छिन्नं बाद कल्पृथ्वंमुमयभि सदैव माघबरा कारनावदकलामा विनिमनकमिति भावः । 'देवात्' पतिबन्धकमाम विरगन्, 'मा' सिकाए अति माध्य- नाध:, 'साधनावतारादिति कतिमाध्यनशानलरूपाचुधारक- नस्य निकषांपळगुन रमले सवादित्ययः । ननु तथापि कतिमाध्यता- রুল বিশ্বযু নিজ রূপ লালিংমার স্বামী স্থান- 'मसीह, २ 'इच्छा तिनकारकमवादी छाया:, 'स्वप्रकार के भागवायाम नियमन तहकारकज्ञानजयलनिय नेत्यर्थः, 'श्रावक- लाच चिकोतवावश्यकत्वास । अपि च मन्यमानाभानमनिबन्ध- (९) कृक्षरातानिश्चया मावस्य हेतुत्वं सोकुळ वो निकोर्षांप कति नाध्यताधीसिद्धधर्थ । ११) मन्धित्यादिः माहेत्या पाठः ग-सके मस्ति। --- माधवातार इति भावः । 'साध्यनियमेन' प्रयोज्यस्यनियमेनेत्यर्थ इति प्रकाश शब्दाख्यतु वखरले विािदः ! अनकनानं विघठयत एव ज्ञानम्म प्रतिबन्ध काल्याच्च । व्यातिज्ञानविघटनहारा अनुमिनिमतिबन्धमानैका- নিজমাল। कात्वान्यथानुपपोव कनिमाध्यतः ज्ञानस्य चिकौन हनुमारित्यार, ‘ জালমিনি, সনাক্ষীনালৰি ল গ - बन्धकलाञ्चत्यर्थः । अत्र व्याशौ दृष्टान्तमाह, 'मानि घटनापति अनुमिनिजनकव्यानिभानविघटकेत्यर्थ., नयाह यत् याप्रनिमन्मक मानं भवति तत् तजनकजामविघटकं भवति या अभिशारज्ञानमनु- मितिप्रतिवन्धकमानं भवति अनुमिनिजनवायामपि भवतीति सामान्यतोशाम अत्याध्यता निश्वस्ट चिकोतवनक- जानवेन हेतुला चिकीर्षमज्ञानिकटेकरलाल बनधर्माता- खान(१) धनिसाध्यताजानन्चैव चिकौ जनववरिद्धिसिनि । म " अमानविघटकत्वेनान्यशामिद्धतथा नाका सुवात - पामिद्धिष्टान्नामिया इति काच्च। प्रतिबयकले दिन मारण ताभावप्रतियोगि. किन्तु प्रयोजको तानाशानियोनि, अयो । डाका कारशकारमध्याहनान्यशामि यतपूर्ववत्तिय कारण-तकारशसाधारणं, हेलो मायामाहानादेव च विषयान्तरमशारदी न सभितारः, साध्ये १ मारूप- कथभं, विघटकवच प्रतिबन्ध कन्यमेव न लेककाला छेदन दि- রূৰঙলিলৰ বিৰীমিত, সামৰিয়াল প্রস (१) शयसाध्यतानिश्चयः चिकीर्वाचनको तगात्र माना निघाला. भाववानियाकारकवाधमिश्वरवलादिवई ! .

- ৫৭। হয়খলাগালাগি খামায় ঋগোম নিভিসা শিৰাখলাঘলঃ। ভাষা মুম্বাই খুলগালী- অমামীন মিথাং লি ৰা। অশান্ধাঞ্ছকথা- খাল গান্ধাক্কাদামাখি অাল্লাৰি লা অন্যায়- মাধুলাল ল সনিকান্ধল মালামাল । ন নগাষি শিল্পী অমিম্বাৰ জুমি না। তাল মিলিল নক্সান- সনিৰূনা হয় বা গুনী লিগা। গন হালিমামা- জালি শিবানন ল ঘনিষা। নানি নতা যু, নীলৰয়াললিখথি ছিলো- থা; এগ নবি না-হানিয়াঃী মি: । * * না ও যাকনা লী নিমনীতি না। জয়া- নাস্থলা-হিঙ্গা জাতি আনাৰীৰ থি: অন্তি- মিয়ী নহ্মন খালি শাখাঃ! ল ও মাঘ মাস ধনীল স্থানীয় ধনি স্বাস্থ! - সিম্বিত পি আহ্বাঝা-ময়ুথলি সন্ধনদ - শিং মানান: স্পিীঘাসীনমিখল্যমামা- সানি, অন্য দ শাস্ত্রেীমুনসেনিখলিলজি সব বষি হয়ন্তিয়া দাখি; কাৰ সৰলা শশান । ল ক ন সনিষঙ্গাললল লঞ্জি- নিরূষাগালি সিলিন আধ-নিবদ্যায় লিখুলল {, বাঙ্গাণান্ধনি যন্ত্র ;

शब्दाख्यनुरोपखण्डे विभवादः। अन्यथा स्वकृत्यसाध्यत्वानिष्टसाधनत्वोपेक्षणीयत्व- प्रतिबन्धकत्वमिति वा । प्रकतेऽपि तदगिद्धेः उकयुक्त्या सत्य- माध्यतानिश्शयस्यैतं पूर्वपक्षिमते प्रतिबन्धकस्यात् दाँत चेन, न, हेतौ स्वयाविरोध्यत्रगाहजानभिनत्वेन धत्पदाविशेषणात् - पदं प्रतिबन्धकज्ञान, विकीमा जामिनालदिव माह আত্মশিৰায় গালি ণ শমা-নাহা-লা- धन्यतममवगाहने तच तदनमारित्वं संवादित्वमाप इतौ पत्पदार्था- विशेषणीयः हे नेटभेदग्रहे महत्त्यादिपतिबदने समय न मि पान: मनादि पद लौ विशिष्टयानमेव हेतुरिनि सायमचादेव न समादायर यभिचारः। न १ तथापि कुटनिङ्ग स्टान्ने सिङ्गा- मंसर्गाग्रहेका लैङ्गिकासंभागाधौलसंवादौछा-भवृत्तिप्रतिबन्धकेष्ट- भयहे जनकौलतविशिष्टता अविचारलाभावाभिचार दति वाच्छ। विभिशामस्य संवादौछा-प्रतिक्षेनुजेन श्रनायत्सा उभापौका- प्रवृत्त्यो विषशन्तरविषयकत्वकल्पनेन निमादित्यस्य तैः खोकार:- दिति दिक् । 'अन्यथा' एतादृशव्यायनोकारे, सत्यवायत्वमिति दृष्टानार्थ यथा त्वया अत्यमाध्यनज्ञानस्य प्रतिवन्धकलं कश्वनौयं नथे तेषामपि स्थादिव्यर्थः, 'अनि साधनले अलवदलिष्टानुबन्धित *, বিধানামসং দ্বিীনি জানাৰিশ্বৰৰ प्रतिबन्धकसमिति भावः । (१) गुरुमते तत्र बाधनिश्चामानकालीनस्य धमा- धम्मियोनिद्रयस्वेद कारमानातन जनकक्षामविप्तरकवयिते भावः ।

।।।।
লিয়ান নিজ জিম্মাননা সহ
জাল।
লৰ নীৰশীলি বাঘ
নাৰিা ৰিহ্মীয় স্ব স্ব বিছানা-
আলাহিনি স্বন, ল, অভুিনা খিয়ামীনিম্বন ।
‘স্বল' খুনাখলনাহ্মথ, ‘নি' -
জলীঘালয়, মসিঙ্গ দ্বিীগিনিল না, ঝিঙ্গা-
বাই চুষাঙামারিলাল
কী চান পার্টি, মূলন, ‘মানি? জ্বী ,
লাল, মন্দ্র বিন্ধী নীতি, খিয়া-
লবদ্ধ লা, “কাহিনি নিখালসাঙ্গালাহুয়া সুনী-
পালক সন্থসিলিনিস লই, “বিচী বন্ধী
আঙ্কা, স্থালি মিলিলন গ্র, ঘণনাঙ্গালা
ঘালামান্না কিন্তু। । চাল বিলীনারালা-
ক্তিনি না, ন লালাখাল দানা শ্রদ্ধাগ্লনালি-
ফানিৱনথ থ লিভানাজায় মুল লামায়াহিলি
শা। অঙ্গ হিমালিনী বনি সম্মাক্কাল: আলী
वृष्टिमाश्यं सुखं भवलिहौजीव विशेषणतया सुखत्वमिव दृष्टित्वमपि
নিষীকানি , চিলিনি নযজ্ঞ। কনিষাঘলা-
(২) লিনায় নির্মিীf।
(২) মাগুড়ি :

গুদামীয ফিষিঃ। २५ साधयामौतौच्छायाः कृतेः पूर्वमनुभूयमानायाः सन- न्तावाच्यत्वेन गौरवेण च प्रत्याखातुमशक्यत्वात् । किश्च पाक चिकौर्षतौत्यत्र प्राधान्येन पाकस्येच्छा- विषयत्वमनुभूयते न तु कतेः, धातोश सन्प्रत्ययाभि- ७ प्रकारकेच्छां प्रति सुखाव-दुःखामारत्वपकारक ज्ञानयोस्तुत्वेन वति-- माध्यत्वाप्रकारकोणछाया अलोकलात् दृष्टिमाथं सुखं भव- वितौच्छायान्तु सुदे दृष्टिभाध्यलशानमेव तुरिति मन्तव्यं । "वभिना माधयामोतिवदिति । यसप्रकारिकाया इति शेषः. 'अनुभूयमानाशा' नियमतोलभूयमानाया, 'सनन्नादायलेन्ट' मनन्त प्रतिपायलेन, 'गौरव' प्रतिनिमित्तमोरए, 'प्रत्याख्या- तमाक्यवादिति कारणतायाः प्रत्यास्यातमालाहितार्थः, तपांच चिकोर्धापदापतिपाद्यापि सा प्रनितरिति भानः। न अति- भाधवप्रकार से सवारिकोर्षापहामतिपामिनि पदक तमि दूपति, 'किश्चेति, ‘राधान्येनेति विशेष्यतयेत्यर्षः, अप्राधान्येन विषयलय नत्र नितीया, पाकलं विकोपतात्यपि प्रयोगाप- तिरिति भावः । न तु कलेरिति. अती म हातीका सिकौ - प्रतिपाद्येति भारः । ननु माविकोर्षतौत्यत्र पाकग्य विशेष्यतया इच्छर विषयाचमनुभूयतदत्ययुकं मन्प्रत्यगासमनिव्याहतधातोरिन्छ?-- विशेष्यवाचिन धात्वर्थ व विशव्यलादित्यत पाह, 'धातोश्चेति, 'एकाप्रकारवाचियमिति, न तु विवाञ्चित्वमिति शेषः, प्रकारथ कृतिमाथवं माध्यतासंसर्गण तिर्वा भादो तुवादिकानुसरश- বাঙ্গালিশ, আন জুমুল জুগ মীল- শিঙ্খীলাৰিাম। দুমাখন- ঠিন বাতি জানাচ্ছািখি নীল সহ- শিক্ষা ক্মি বমিষাল, অ আনানি দ্বিী- নি ক্ষানীনিক্সান-ভিীষা-নীনালঘিষা- দিল। মীজনিয়ানি লিলসন্ধাৰ গচ্ছামিন- হয়, গীবিমলীলমাৰ জীৱালি মা। সন্তু নিৰাঘলসাঞ্জাখ নিন নিন- ধিকুলা ল ম সন্দির: অস্কন্ধৰ জিলু নীৰ ঘোষাজ্ঞান বা গায় গল্পদিমুন' শৰাহ্ । বিল জিহাঃ ভাগলমার্কিন বিলা িনথি- হিমালা খািি এবী ! পুল, মুখ লাথি অৰিাগমনিরাময়া। জিয়া খাবার অন্য সংস্কৃষি খা, ৰাগলননি মা- ফললাম, মুছাবিনি, সকিমিমি । কালীনি শায়াইব, “ ম- খিীষা-নীলানিনি, মা ও সঙ্কলিজাস্সাম-বিক্ষীখা: বাণলিখিীৰূহ- শুখ। থঋষিসঙ্গমক্কা মন্ত্রিাঘজৰী নৱ- সুনীজামা খু ইয়াঙ্গা সুমা দাঙ্গালীচ্ছা- {} ফাহি মিহিমি ও, ”।

शब्दास्थरोयम्बरडे विविवादः।। - नुभवात् । अब यदि शत्या साधयितुमिच्छा सा सदा चिकौर्षितस्य पाकस्यान्यतः सिद्धौ सा नापगच्छेत्, म धुपायविशेषसाध्यत्वेनेच्छोपायान्नराधौनफलला- भेन निवार्यते, पौत्या धनलामेऽपि प्रतिग्रहेण तल्लि- साया अनिहत्तेरिति चेन, न, स्वविषयसियत्वस्य* स्व-स्वामिलायलप्रकारकेच्छाम्नयोः ममारोरलेन माघक-गौरव- मपि जालौन थे । 'सत्या माधयितुमिति निमाध्यानप्रवारिक- व्यर्थः, 'मा' विकोपी, "चिकौर्षित पाति सिकौ विधनाव- कोदपावावस्थित्यःअन्यत: मिडौ' अन्यतः मिलाहे, 'मा' धाकलाकारिका, लायगोत्' न आयेत ग तदापि जाये. डेनि मायन, अपायविशेषमानवनेलि एकोपायवाचलप्रकारित स्यर्थः, उपायान्तराधानेति. उपाथान्तराधीमविज्ञानेद्यर्थः, 'ग्रौत्या बनलाभ पौति धनलाभस्य प्रोता सिद्धबहाने पोटार्थ:. 'प्रतिप्रति प्रतिप्रहमाचल कारकमाछाया रहाः, नि- वृri: सत्ययनिवृत्ते उत्पनेरिनि थापन, मथार तड्पायक्षा-- स्वप्रकार के का इति तदपायरः भिवानस्पद प्रतिसकता उपायान्तराधौनसिखजानेऽपि तिमाय वा कारकेशोत्पत्ती म बाधकमिति भावः। 'स्वविषयनिद्धवरोति, खविषयता छेदका-- 40 . . * 'खविषयेति खविषयसिद्धत्वज्ञानस्य अर्थः, ज्ञानातिरिक्तछायां त ज्ञानस्य तथात्वादित्याहः। वस्तुतः सिहत्यशानं नेच्छातिरोधि किन्द विरोधिमा महारत्र, परन्तु तदा सिद्धानाभावेन हेत्वभावाग्मेिच्छ। न जायते, एक धनादानुत्पन्नेऽपि तदसिवनम सम्भशामेछानिच्छेद में पाच्छाविच्छेदस्य चोपायेच्छाविरोधित्वात् । अस्ति पछिमाविशेव्यताकभिङ्कलज्ञानस्येत्यर्थः, यथाश्रुते पाकं कृत्या माध- थामौती छाया अन्यतः सिद्धपाका विषयतया समिद्धौ नविसे- 'रभुपपादनात(१) : : न च तस्या:(१) अन्यत: सिद्धपाकोऽपि विषयः व्यधिकरणप्रकारकेच्छाया अभ्युपगमादिति वाच्यं । तथापि पाक वरूपेणान्यतः सिद्धपाक मिद्धलजाने तेन रूपेणापियाकमा जे मदापोस्तादयस्यान् भिन्न प्रकारकस्यापि मिद्धवद्धामा पति- बन्धकलाराता। मिद्धत्वञ्च कचिदुत्यनाय क्वचित् खबमागिता कचिच्च माध्यताविरोमित्वरूपं 'ज्ञानादौ दामादौ दुःख- प्रागभायादौ यथाक्रममा बोध्यं । प्रतिबध भावकूरस्य हेतुवाइ मानभुगमो दोषा। न च मिग्राभादौ कथमिहोत नायं । तन सामादिलाभासद्भस्यै छाविषयस्यात्र त्यामा दरिति भावः। 'उपायेच्छाविरोधित्वात्' उपायेच्छानुत्पादप्रयोगकवात्, फलेछ। . १९) मायान्तगधौनसिकलनाने पाक त्या साध्यामौताया निश.. तेरुपपादयितुमपाकादिति भावः । H) 'तम्याः' पाक कृत्या साधय नीतिछाया इत्यधः। (२) क्रियाः सिद्धा इत्याकार कसिहत्वज्ञानस्य पाक कृत्या साधयामौत्री- छातिबन्धकतापाताच्च यः । (कषित विद्यमानत्यमिति स्व०, सिद्धवद्धाने सत्येव विच्छेदः न तथा ज्ञाने अनुमितिज्ञाने तु जाते तदमावात् तत् स्वरूपसदेव तन्नित्तिप्रयोग, अतएव सिइत्यज्ञानमपि वरूपसदे- वेति भावः । अस्ति चेति, पाके सिद्धतया खविषयसिद्धलं, योदसिद्धतया चलेकाविच्छेद इति भाव इति प्रका।

शब्दास्यतुरोथरखगड़े विधिनादः । च सय पाकीदनयोः सिद्धत्वं, अन्यौदनेसायां पाक- विच्छेदस्थ प्रतिबन्धकलाभावेद अथा शतापते:. "त चिकौर्षितस्य पाकम्दान्यत: मिद्धत्वज्ञामस्थत्ते, भिवं' सिद्धत्वग्रहः, याकम्य मिद्ध- वज्ञानात् स्वविषयमिद्धत्वानं प्रोदन मिद्धत्वज्ञानात् फलेवा- विध्वंद इति भावः । मनु स्ववियतावच्छेदकायबिविया साकसिद्धत्वज्ञानावर प्रतिबन्धकले स्थलान्तवादननुगमः । ताप्रकारकतमाश्रयानो सोझा पति माशामिद्धत्वज्ञान विरो चौति । निसंवादौछाया श्रम कान्। अथ नर्मभकार- केपद पति नविच्छिमाराध्यता कमिद्धवननं विरोधि। म वैवं भाद्रादिया के सिद्ध झाले नायणास्य के चिकको न स्यादिति वाचं दान स्वयपाकलाविरूधेयौ। ब्राहाणस्य पाक को- पांत्यादीत पाकवर पेण तदनुत्पादादिति चेत, म. पास बुलं मे भवमित्यादि मद्धमासादिगोचरे छायां प्राइवरूपए सिद्धब- भानेऽपि जायमानार्थी व्यभिचारात् कपालव-इविवादिकपेण सिद्धलझाने पि भायमानायां कपा-विधुपाक्षाने छायां व्यभि.. 'हारराञ्च, मिजामदायां तदमभ्यगने मदानी प्रहरश्य- सापप्रभङ्गात् उयादाने छायाः प्रहातो हेतुत्वात् । अतए नर्थ- मकार कलावच्छिन्नमुमाविशतालेच्छो रति मर्मावच्छिन्नविधि- साकसिद्धत्वज्ञान विरोधि नाटो पामे खत्वं मे भवविति विद्य- ग्रामादिगोचरेछायां व्यभिचार ति कस्यचित् प्रलपितमध्यपान, कपाल इविराद्युपादानेच्छायां भिचारात् पाकलादिरूपेक मिद्ध- - खशानदणाचा मम निसाथः पाको भव वितिषिकोायाचनुत्या- दभद्घटवादिरूपेण मिलज्ञानदशाचामपि नौलो घटो भवति- तौछावा अनुत्पत्तिप्रभङ्गाच्चेति । मैवं । तोद्देश्यतावच्छे- ৰহ্মজ্জা সনি নভুসন্ধাৰহ্মঞ্জিল মলিলা - त्वच भवलित्यादि पदाभिलप्यमानो विषयताविशेषः, ग्रामे खत्वं भववित्यादौ तु गामादिद्देश्यः किन्तु तत्र खलमेर, एवं कपास हविराघुपादामगोचरे छायामपि कपालादिनदिया किन्तु घर- थागादिः, द्देश्यतावच्छेदक सत्याधिक गत्वं तेन घटावा- दिरूपेण सिद्धवज्ञानदभायां न नौलो घटो भवचितौहानुपपनि, श्रतएन म यहाँ पाकादिविषयकारिकोर्षा पाकलादिमाश उद्देश्यता मा पाकवादिरूपेण सिद्धन्वज्ञानादेवाति यस्यान्तु ধ্বনিগ্রাহ্মনিয়া) भातु खतिशापाकवादिकपका मित्वज्ञानादेवापतौति विभाग: नाशविलक्षाविशतानीकारे तु तत्सक्तित्वेनेउ प्रतिवध्यता प्रतिबन्धकता तु अत्ताकिम सामा- 'भ्यतमानादछिनविशेष्यनाकमिळू जानवेन वेत्यन्यदेत । রূঘি অভিজ্বনেশনালখীলা তুচ্ছ। নষ্ট प्रकारकमिद्धवनिश्चयो विरोधी साधनलञ्च यत्र पाकायक पेण महोतं तम पाकवाकारकसिद्धवधियेव सापमछति यत्र सात- माध्यपाकवादिना नदवगाः सत्र नदवच्छितमिहत्वधियेवेति विभागः। तेन प्रतिग्रहमाघधनलाभत्वस्य इष्टसाधनतावच्छेदकत्वात् प्रकारान्तरेण समापि न तदपगमः । नवमित्वज्ञानदायां (१) उद्देश्यतेति ब्यान्वयः ।

এলাকাৰীজটে নিছি। ই; মাথা ঘামান্ধিলিগন্ধক্ষর-গুৰিাথ दानेछाथा यभिचार इति वाथं। गुरुनये उपादानभिषिको - विषयसाधनतानामस्य माहादेव अवृत्तितत्वेन नाशायां মালামাল স্থাব্দ হীমুনিনি, ৰ লখি। লখা অন্য যারূলৰাগণমালার শিশুসন্ধাক- ঋনগ্ধা আব্দ; নিদাঘী মলিনী বা আনলাষ্টি- কাগ্র যিয়ামাৰিখলাঙ্গল বার তাগাল- শাহ্ আল বা কৰা ৰিহ্মাধিকাৰিবিয়া- बेशोत्यसौ बाचकाभावात् तत्र व्यभिचारः धामलादिरूपेणा মিণ্ডি মৰিলি মাখ। করণ লিফানাল নৃপাশাপাশি নম্বৰজঙ্গল। গলায় বলল সময়। আল খলনাৰ নাৰূজ্ঞা হাখি- বিশ্র। দশ। মুম শিক্ষা স্বাস) এবাৰাহ্মসঙ্গী গতিম্বিন্ধী ধাৰাবাৰৰূদী শাজাতীচ্ছা আমি উল হ্মণপাখাৱালজাঅ সার্ষিা যু বুলি শখ ভিীষাৰিষালমান গান্ধি- ক্ষমঝ খালজি অচ্ছ বীমা সঙ্কুমিল না , ন ননি নিয়ন শাখ-মীমাংস্কুিল शिविक सुखेनानुपादेयन्वादिर मद्धपः । {\) মিয়ামানিন্ধিৰ নাৰাশয় ফুল মালামাল লিবিয়া ক্ষতি নাৰ।

चिकीर्षा भवत्येव, प्रत्युनासिद्धत्वात् कृतावेवेच्छा न विच्छिद्येत यदि कृतिविषयसिद्धत्व-फन्वेच्छाविच्छेदौ न विरोधिनौ। प्रोत्या धनलाभे च तदधिकधनेच्छा न भनु तथापि तप पाकावौदनवाभ्यां मामान्यतः मिद्धपाफ- सनन्यौदनयोः पिद्धत्वज्ञानात् पाकवौदनलाभ्यां पाकौदनयोरिछा मास्तु श्रोदनान्तरत्वप्रकारकौदनेच्छायां पाकान्लरलप्रकारकपाका. सरचिकीर्षा सु स्यादित्यत आह, 'अन्यौदनेच्छायामिति श्रोद- मातरत्वप्रकारको दने छायामित्यर्थः, पाकिोशी पाकामाल- प्रकारिका पाकान्तरचिकौर्षा, 'प्रत्युतेति, पाकलाकिन्नस्थान्यतः मिडलज्ञानद भायामिति शेषः, पमिलादिति पाकर खिा- मनाने पि धाकानकूलमती भिडन्या जानादित्यर्थः, 'कृतिविषयाव- दुले ति कृतिविषयस्य पाकादः मित्तधौरित्यर्थः, 'न विरोधिनौ' म शतिविधरकच्छाविरोधिनौ । नन्वत्रं धनलाभवरूपेण धनलाभ प्रीत्या मिद्धत्वज्ञाने सुखधामान्यरूपफले छाजन्या धनलाभलरूपए धनसामे प्रतिग्रहमाचलप्रकारिकेचछापि मा आयतां खविषयताव- च्छेदकावच्छिन्नधर्मिताकभिडूल ज्ञानसत्त्वान् प्रौत्यधौनधनलाभजन्य- मुखे सुखत्यप्रकार कमिद्धत्वज्ञानसत्त्वेन मुखमामान्यरूपक्षलेच्छाविके- दान इत्यवेष्टापत्तिमार, पौत्या धनलाभे चेति धमलामावरूपेण धनलाभे प्रोत्या सिद्धत्वज्ञाने चयर्थः, 'तदधिकधनेछेति तदधि- कसखात्यप्रकारकफलेच्छाजन्या तदधिकधमलाभवेन तदधिकधनखा- भेच्छत्यर्थः, न विच्छिद्यते' उत्पद्यते, तस्व' सावच्छिवस्य, .

সহী যিৰািহ। * বিনি নয়ামিলান না অশ धनमापार्थिनश्च प्रोत्या অন্যরি গ্রনিয় - ত্মিা লাল গলায় খি। িিৱি- ‘আমিরুলা' ৰিকুলাঙ্গালা, ‘মনাত্মাস্ত্রনি নচ্ছি- কালসন্ধাধনাঅস্ত্র, খলনালি, খলশা আর্থিসস্তু নিষ্ট বলি সীয়? না শুনি না, এলানি মনসামাখিল মূলমন- আমাজান নি , “নি, নসিম্বা ঋণ লাশর্ষিন-নিগ্রসন্ধানী, ‘দী নই। নামলামনামীনমিস্ট, লা’ - - মেঘ:, “লাল মিলানি, অলা; ২ শ। সাহি! নন এলাকায় সমিলল দ্বীনির্মিস্থীবি ল র সমস্যালমঃ ধান- বাসন: নান্স এন লাইন নি ? মালিয়া?হ্মা ক্রয় কলিন গr, ‘স্থি অনুষিালি স্থানাঙ্ক অশ্লিায়ালখা- নষ্ট, স্বাক্ষরি বুনি অনাদি পালা গল্পদ্মিনাৰঞ্জৰূঞানন্মাক বুয়ে। লল আলা মনি মাঙ্গিা পানী দ্ভুি না মন মিনুল- খাদৰ বিৰীৰি ন ন আসা অলিম্নিশিখা (২) সৰলাগাৱষামন্ত্ৰালৰি আমি । 5 सिधैव हि सामान्वेच्छाविच्छेदः । अन्यथा सकलख- विषयसिद्धेरसम्भवेन तबिच्छेदो न स्यादेव। वस्तुतस्तु* मिलक्षाममिन्यत श्राह, 'अन्यथेति मातिखिकरूपेण भास अंकिषु मिद्धत्वज्ञानस्यैव विरोधिले प्रत्यर्थः, ‘অন্ধলনিধিঃ रिति स्वोहेश्यानावच्छेदकपाकवादिसामान्यधर्मावकि आसु थाव- तौषु व्यकिधु प्रातिखिकरूपेण मिहत्वज्ञानस्येत्यर्थः, 'असम्भोम' धुगमहलेणाप्यमम्भवेम, 'तदिच्छे दो न स्यादेवेति सिद्धत्वज्ञानप्रयु- पाकवादिसामान्यधोद्दे ग्यतावच्छेदकके छाविकेदः कापि न स्वादिकार्थः । शुरुचरणास्तुर ननु सामान्येच्छां प्रनि सामान्य प्रकारे सामान्यधावच्छिन्नासु थावतीषु व्यक्रिषु मिल ज्ञानमेव विरो- पौत्यत श्राह, “अन्यथति यावीषु व्यक्रिषु सामान्य प्रकारक- सिद्धत्वग्रहस्यैव विरोधिये इत्यर्थः, ‘मकलसविषयभिट्टेरसम्भवे- मेति सविषयतावच्छेदकपाकलादिमामान्यधर्मावच्छिन्नास पावनौषु थशिषु सिद्धत्वस्य बाधिटवेनेत्यर्थः, 'तद्विच्छेद इति, अन्यथाण्या- स्थापत्या सर्वच पिद्धवज्ञानस्यासम्भवादिति भाव इत्याः । (१) वत्साङ्किवादिनदर्थः । ११) काचित्विति । " *ननु कृतिसाध्यत्वप्रकारकेच्छा विनापि कृतौच्छास्थले पटोग्नुभूध- मानव व्यभिचारदिनन्धगत्या भिन्नविवपकेछाया अपि हेतुत्वं कस्य- मित्त बाह, वखतस्विति, ननु कथं भासत इत्यत पाह, नियादारति, शब्दोलनुरोयख विधिकादः । मियानुकूला तिरिष्टोपाय इति जाने क्रियायाः কন্তু জার্ম-জাযাহজালা গান-নীলা অন্ধবিম- कालानुभवोऽमिद्धस्तथाच वाघवात सकतौछात्वेनैव कारणलं । न चातिप्रमभङ्गाय) दिशेधकसतौ तदनुकूलकतोछायाएव हेतु- ताया वभन्यवान् पाकानुकूल वलतीच्छाव-खतिसाध्यत्वाकार- कपाकेच्छाल्योः समाशैरत्वाच मलाधव-गौरवमिति वाच्यं । नायतापि विनिगमनाविरहेण तत्त्वेन हेतुताया रित्वात् । न च भाकानुकलस्तीच्छाया हेतुत्वे न्यायनये रहातारा प्रवृत्ति प्रति पाकानुकलकतोष्टमाधननाज्ञानस्य हेतुत्वप्रमाको प्रवृत्ति प्रती- सामत: ज्ञानस्य कार्य-कारणभावे कार पातावच्छंदकगौरवं पाके রুষালালালালাখা আব্দালন্ধুনীমাগলনাঙ্গলল - बादिशि वा। प्रतिं प्रतोष्टसाधनताज्ञानस्याहेतृत्वेऽपि पति- विरहात् इच्छयेवर उपक्षीणत्वात् कृतीच्छां प्रति खतौटमा- (२) एकसाध्यकता न्यन्यसाध्यापकतच्छाया हेतुत्ववारणाये यर्थः । F" मन कति प्रतीयमाधनसामानम्बाहेतुत्वं वनाविप,साधनत्यक्षानकाल में प्रत्यापत्तिरित्यत यार, इयवेति, धातापियसाधनाचार- काल कामगाभावादिच्न गायते कृतसाधनताज्ञानस्य जनको. भूतस्य सत्ये कृताविरसाधनता ज्ञानम्यासम्भवादिति मानः । (३) छाहापेक्षणीयत्वादिति ख. ! (५) दधिच्छा प्रति इरसाधनत्यानस्य हेतुत्ले अतिरिक्तकारणत्वकल्प तब मते स्यादित्यत आह, कृतौच्छ प्रति चेति। साक्षात्माधनताना, परम्परासाधनतामादायैव साधमवप्रतीतिरिति सि- ক্লান্ ঝিমাৱাই নৱম মানি, মঙ্গল শনি নগশক্ষ कतिसाध्यत्वमिष्टोया यवन भात विवाहाव कोरि- धनताशानस्य हेतुताथास्तथापि मन्यतयात् तर पाकेष्टसाधनता- कामयावच्छेदकस्य मधुत्वेऽपि प्रवृत्तिं प्रति खनिमाध्यत्वप्रकार- कज्ञानस्यापि यसकारणत्वकल्पने गौरवाञ्च । न व वापि खड- নিমিথান্ধালাগা ললন স মুললিনি वार्थ । तस्य पृशकतुत्वविरहात् पाकामुकतिलकारेण तादृा-- कृतिविशेष्यकेष्टसाधनाज्ञानत्वेन हेतुत्वादिष्टभाव मनाज्ञानस्थ हेतु- नाथामेर मा प्रवेशात, यदि वापि स्वमिसाध्याकलप्रका- रकेटसाधनमाज्ञानत्वेन इतुल नतु खतिशाध्यतागहस्य पृषकहे- भुत्वं तदा सु भावच्छेदकलामभानामि सकस्मिान्यपाहमा- धनता जान्न सामाजिदूलम्लानौठसाधनताजानवा: समारोरावा. दिलास्वरसादाइ, 'वनुतस्विति. 'इ eोच भानिन । नच समते अष्टोपायत्वभानाभिधानमनुपयुक्रमिष्टसाधनत्यज्ञानस्य सूक- तिमाध्यल्प्रकारकेच्छायामहे तुला दिति वाच्यं । न्यायनये तुम्समा- सामवादित्येके, "अमानुकूला तिरिया समानसं विसंवद्यतया लतिसा. वसालभिशपरे । तथापीति, खकेदाररधित्वज्ञानवत् कतिसाध्यत्वज्ञान- मिरसाधनसामानोपक्षीगाईमति भावः। 'सोति, अनन्यधासिद्धान्यया- अनुविधायित्वादिति भावः । 'जीवनशनोति, ननु सहेलोरेति वायात प्रासपचकसम्मान। जौवनादृधन्य रन कान्य इति चेत्, सध मन्ति, पाएदारणत्वेन भस्वावायुदारणवत्तस्थापि यत्नान्यत्वानुमानात् । न च वाचा- जायदादरसे व्यभिचाय, तस्यापोवरयाजन्यत्वादिति, वन, एवं शीश्वर याने मैव प्रयतेऽप्यन्तरं स्वात् यदि अन्यत्वं सायं तदोलव्यभिधारानद्धार एव সুরমায় বিধবা। साधनत्वादिति सदोधात् कृताविव कृतिसाध्यापन क्रियायामपि सैयच्छति चिकीर्षायां कतिसाध्यत्वप्रका- रनयत्यमतः कतिसमानविषयचिकीर्षात्वेन चिकोर्धा- याः कृतिकारणत्वं न तु कतीच्छात्वेन भिन्नविषयतया मौकत्वसम्पादनाथ तदभिधानात् खमतेऽपिष्टसा बनताशानधा- हेतवेऽपि वाघमाणयुक्या नभाधनताशानविमिष्टानमाध्यमाज्ञान- श्वेन परतताया इष्टमा बनता ज्ञानस्य हेतुतापच्छेद कदनापेक्षितला- धेति सं। कुतोमातं तदाह, नियादारेवेति, इष्टं प्रति सते: माचारमाधनत्वः बाधान्यक्रियायामिष्टोपायवाला तम्य दुसत्यादिति भावः । तदनोधात अष्टाधनाबोधान्न, चिका- यां' प्रतिपूर्वर्गिकियानुकुलकाताच्छाबा, 'कतिसमागविषयनि पानादिविशेष्यवेत्यर्थः, 'विकीर्यालेन' मनिभाध्यात्वपकार छा- वेन, 'कतीच्छावन' पाकानुकूमतौचालेल, "भिन्न विषय तथा गौरवादिति भिन्नविशेयकवलक्षणगौरवादित्यर्थः । न त भमान- वरस्य यशामङ्गीकाराच । अन्य सुधाक्तः प्रयत्नोत्कर्ष बाराधियावा. पच्छेदेन प्रधानमनयन सुपाचादिकाले च प्रयत्नान्तराभावात जन्यत्वं । विष्ट समाधिस्थानां श्वासधारो श्वाक्रियाप्रतिबन्ध अविषादं जौवनादृरन्तु सदापि कामति रथाच बोवनयोनिविष्य निरंकादेव लन वासकिया- ৰি ৰি ন নালিশি নি। দিল্লাহিল মা মণি, रापाचा सा च प्रासातौन्द्रियतथा न सम्भवति, प्रविषयप्रवक्षस्य सबेतुत्वात्तथापि सन्मते प्राणस्य प्रताक्षत्वादिदमुहामान्मते तु प्राया- 44 বিকাশমিৰিকান্ধলঘাগরী লাঞ্চনা বিলি- সপ্লব্ধ লিজ্জা-শীৰ লাভাষ-লীয় নবান মাঘ। হাজহ্মাদি অহাৰ দি নিষীষ- অন্ধবি লাগল ) মানসিয়াল লিলিথা- লীবার্টি ক্ষাবতেমায় নিনিসা লাঘৰ-শীৰ ৰূয- না। লিলিতাৰূল নাহি অবস্থান নিআমলা, মুখ() অনির্মি সনি ছিৗ স: ঘর্মী বৰি অস্ব- বিমঙ্গমাননাখা শুশালাক্কা প্রতিৰিন্থিা ২) অসি ফিভি নিনৗ বা জানায়। সনিম্মন্ধনখা নিলাম : ; (৪) মন্তি, দালান এবং এ কাহফায়া- मविनिगमजाव। ২) - মন সুল, নিনিনি ! মন্বন্যা নিয়ন্ত্ৰী সী! ৪ ন মলী?ীন:নি, স্বশীল নন নামান্তান কে সাধাৰণ জনশম্বিয়ামীলাহি না মিকিৰ ৰিপৰানিলিম জার্মান বিনযান না। নন নীজানিনাশিন ক্ষিাখিীলমে লিম্বী যুগ্ননিনি , , অয় নিলাম্মা এন্ধু- ছাত্মা সীৰিবিৰুমাল নং ৭ এনিমজিনা বিশ্রী কালীমনি খাল। ন য নিমগ্ৰনাল না না না যিনি শীষণীবিঞ্জনিয়নমূলা নব ধ্বনিমিনি লীলানির কুনি আব্দ।* নাপূজাল, নিলামি গীৰম্মানিশাইল অনিহায়া- লাগলাকান্ ৰংলালিঙ্কাল্পনিৰিী সৰ নগদ্যালয় ইনু মন হানগঙ্গায় বিহ্মীমাল স্বিনায়। সুখ স্বনি ০ শীর নিগাহ। ২ ধান লক খামাৰ সাৰখিয়ায়াণি গমিশনা- দৰ গৰষ্টান্ন-বীরস্থিতিনি । ঋস্থির ‘নিৰিমন লীনানি নিষিম্যান কাম- না-জানাঙ্কন্ধেীয়, জনি লিয়াবলী জ্ঞানল স্বায়মান নিজালালল স্কুল ওমি- লন স্ব জাল নদজুম্মাচ্ছিলালৰিাক্ষ্মন ৰ সয়ামস্কি।। ক খ স্থানীখ জামাখানি বুনি না। নদী- বাধীজ্ঞাশি লালমনিন সামু ক্ষান্ধা- যমানলা জনীাখা বল ও মিমি নামৰিগ্ৰহ্ময় মলিলক্ষ) স্বনিমক্কক্কায় বি- ঋ সলাম্বিয়াৰ কানিংহ্মাদ্যমান্ধ को निवेगली यवादगौरवमिति भाव इत्या: । तदनन्, ममापि স্থানীঞান ইনুল লিঙ্গ ব্যাশ্রম, ন্ধি, শাসি বিস্কুিল শাখা সন্তাল জাহগুনিয়া ভাল- শুৰীঃ ন্ধ শনকুৰিসিনা: সয়াকিল মিনি সানি হিন্দু। {{} নখাস্ত কৰাত বিশ্বমস্তু যরূরীক্ষা দুধিয়ান্ধবন্দিয়ায় রাঙ্গণী নবরূলনী- টুলীসা রূবন:-হ্মাৰায়ী মযিনিনি মুমি:। রূনিমনীয় স্কুল ছু না জানায় তা নয়। ছি দিন্ধী- জীবনিম্মমাল ইবলধি মুন ‘লীম মীনা নিহশীয় বিষযমহিষ ৰীল, মা নিশানাব বিজীয়াধীন খামু गौरवात् । तथापि येन रूपेण यस्येष्टसाधनत्वं सेन प्रकारेण तच्छा यथा स्वकेदारष्टियेन अष्टसाधन- बात तथैवेच्छा तथा अतिसाध्यत्वेन पाकस्येष्टसाध- नत्वमतः वतिसाध्यत्वेन सञ्छा भवतीति, कृतौ ऋतिविषये वा चिकौर्षायां न सृष्टीप्छा, विलक्षण- मत भवन निमाध्यस्वप्रकारका स्किो शापि तम तिमाध्यतामान न ऐनः किन्तु इएमाधमताज्ञानमेव । म वैव लत्यमाध्यतापि तिकोर्धापत्तिरिति बा। तत्प्रकारका সি ননৰনানালি ঊলল স্কুলম্বালা- नदायाँ निस्मध्यत्वावच्छेदेन पाकम्येष्टसाधमताजामाभावादेव सत्र विकर्षानन्य तेरिया झाते, हथापौति, 'धेन पेणेति बद्ध- मांवच्छेदनेत्यर्थः, 'इष्टसाधनले साधनवग्रहः, " प्रकारे मप्रकारेणेव, 'बकेदारहिलेन' खकेदार दृष्टिगायछेदन, 'एमाध- भवात्' सद्धानात्, 'साधनवं एमाधमन्वग्रह, 'प्रात:' अस्मात, 'इतिप्रदानन्तरं सत्याधताशाने चिकोर्षति शेषः। 'कतिविषये वेनि, 'वाशब्द दुवार्थ हतावित्या योग्या, तधात शतावित कनिविषय इत्यर्थः, 'वृष्टौच्छति चिकौर्णविषयजलासंयोगाथुद्देश्यक- " कारणं तथाच तथा ज्ञानेऽप्युक्तस्थले चिकीर्वाधीनकरयोग्यत्वादेव मोत्य- यते। न चान्वयभिचारः, तादृादिषयविलम्बादेव विलम्बादन्यथा बोक चिकौर्याधीवकृविनायताबानेऽपि चिकौर्षायामपि प्राणपक्षकसमार प. कापसेकापायमानस्यात् । मनु चिकौ चौमत्वं न जातं तो येन पिका- জাহী বিমাঃ। सामय्यन्तरकल्पनमिनि चेत्, भवेदेवं, यदि कृति- साध्यत्वेन पाकस्य श्रीदनसाधनता स्यात्, न चैवं, गौरावात्, किन्तु पाकत्वेन, म तु कृति विना नेत्य- ज्यदेतत् । वहिना साधयाम तिवत् कृत्या साध्या- मौतौच्छा इष्टसाधनताज्ञानादेवेति चेत्, तर्हि तथ वहिसाध्यताज्ञानवदवापि कतिसाध्यत्वज्ञानं कारण- मावश्यकं कृतौ चानुभवसिहचिकोषाधीनत्वं विशेष शिष्टिगोचरेत्यर्थः तव जलसंमोगादिसाधनता ग्रहस्स परेशापि लोपामादिति भावः । 'गौरदात्' शशिधावपाकवस कारण- तावच्छेदकाचे गौरवान्, 'म' पाकः, अति विनाने ति पावरथा- प्रति विद्यादेत्यर्थः । 'पहिना माश्याम निवदिति, उरायविंश- माध्यत्वप्रकारिकेति षः, 'दृष्टमाधवनाजानादेवेति न तु तदव- छेदे नेहसाधनताज्ञामादितार्थः, 'कारणमावश्यकनिति, अन्यथा साधनाजानेऽपि चिकीर्षापत्तिरित्यजत्व दिति भारः । ना माणपक्षकमचारादौ जौनयोनिमतिमध्यताबाने चिकौर्षा- प्रहत्यापत्तिरित्यत पाह, 'कलो चति, "विशेष: विशेषणं, तथा . बांधौनक्षत्यसाध्यपि तादृप्रकृतिसाध्यन्दन बुधोते ति कथं भ्रममिबन्धनो- ऽतिप्रसङ्ग इति चेत्. म, धिकार्याधीनत्वेनोपललितकृतिविषासाध्यस्य पा. सामञ्चकसञ्चारादेस्तत्साध्यात्वभ्रमसम्भवात् अन्यथा रुखेऽनिप्रसमायोपाय- विषयविशेषणप्रवेशापा, न वान्वयभिचार, सिझे इच्छाभाव इव विषय- योग्यताविलम्बादेव विलम्बात् । न च समासिद्गत्वज्ञानविस्तम्बाविलम्बः, TE- लेन प्राणपञ्चकसबारे जीवनयोनिकृतिमायो न चिकौषधिौनतिमाध्यताज्ञानं अतः जीवनयोनितिशन तथेति भावः । जीवनयोनौति जौवनयोनियनत्वेन कतिलेन ना जौन- मयोमितिमाध्यताजाने सत्यर्थः, इदमुपलता निजिवेन कति- स्वेन वा निवृत्तिमाध्यताभ्रमे चेत्यपि बोध । न म प्रायमचारे या प्रनिरापद्यते तस्याः प्राण एवोपादानं भविष्यतीत्युपादाम- प्रयवाभाकादेव न प्रवृत्तिमिति वाच्छ । माणवहनाचा अपिलदु- पादानावसम्भवानस्या अभिधातदारापागञ्चारजनकबान तनाते पालथापि प्रत्यकलाभ्युपगमान । न च नित्यातिरिनास्थले घट- भाधमतालिङ्गकतिमाशाज्ञान विशेषमाविमाये बात नदभावादेव स चिकौ प्रवृत्ती नि गच्छ। तखापोट- . दिशापि तादृशा विभागाला न निवौजियान एवच कोऽतिप्रसा- भारगाव स्वयदशोऽप्यनावराका साथ तादृशायकोनत्वादिति, मात्र अमा, खेाधीमतिमाध्यता जान प्रवर्गमित्य साट, खकाधीनम न हात लना किन्तु स्वरूपसत् गत वस्तुगमा खेच्छाधीना या अतितमान्यता शामरा : वर्तकत्वे प्राय पञ्चकनारम्लो लादृपाकरांसहतया सद्धमा- सम्वेन अभिनन्धनातिप्रसपमानात् स्वञ्च यथाश्यतेनेनोपपत्तो तसाध्य- सजाने अच्छे कत्वकल्पनेचातिम निरमाशेषयुज्यते न तु तादृशकाति- विषयोग्य जानरूपोत्यकारकल्पनं गौरवात् इति मन्तव्यं । न च मुखेऽति- प्रसवारणाय तस्याबश्यकत्वमिति बा। उपायाधीमलित एक सुख- सम्भक तभा प वेच्छाधामधने प्रसिद्धतया तादृशशानासम्भवेनातिप्रसा- भावात् यथा च पातानं पन्ने छ। वाम प्रबलिका तथोकं प्रत्यक्षप्रकारे लिप्रकाश शशायरोयखगहे विधिजारः।। बाधनवेम तद्भमेण वा तलिङ्गककार्यताज्ञानस्यापि मनावात् । म चहापतिः, जौवमयो निकरयादिमाशवाजानदाय चिकीर्षा-कन्योः सर्वानुभवविरुद्धत्वादिति भावः । पक मिश्राः प्राणपसकसवार ? चिकोषाधानप्रतिविषयव- खरूपायोग्यलात् प्राणपञ्चकसञ्चारवत्त्वरूपविष्यतावच्छेदकान्तर्भाव चिकीर्षा-प्रहक्ति-तिमाध्यतामानामा कार्यकारणभातस्य चि- दणकपनात् कृतिमाशाज्ञान स्टा विषयनिहाया देवपक्षेपि स्वरूपायोग्यविषयव्यावसायाताया पर कारणातावरछेद कप्राया- मात्तिलानौवायी नियादिमाध्यताज्ञानेऽपि न पञ्चकमधारे अतिरिति विकोषाधीनत्यविशेषणां भोपादेयमेव, अमया निको- बांधीनविशेषण पादानेऽपि नीतिमाधान स्वैव भ्रमार प्रह- शारत्तेनारमादित्या ! तदसत, अनी चिकीर्षाधीनता विधान एवं पेयः माशपञ्चकनारे प्रत्यभायोपपादनेऽपि घशादी कतित्वेन जीवयो नित्यादिः साध्यताधमात् प्रसार सत् घटाधर- भवन काय कारणमाम्मादाय स्वात्तनिष्ठवियोग्यतायाः खरूपा योग्गयातत्तलाईन चेष्टापत्तिः, अनुस्वविरोधात्, अन्यथा प्राय पञ्चकमचारोऽपौष्टापत्तः सम्भवात्. न हि तर म्वरूपायोग्यले अदु- भवातिरिक प्रमाणामस्ति. श्राहायप्रवरूप धासप्रश्वामदायां प्राप- सधारेऽपि चिकौषी प्रहारनुभूयमानतया प्राणपत्र कसञ्चारण्य स्वरूपायोग्या विरहाच । म ई चिकोषाधीनत्वविशेषणेऽपि तदधौ- नकृतिमाध्यत्वम्यैद भ्रमात् प्राणभचारे प्रत्यापत्तिव्यारेनि वाशं । नानायचा इष्टापतरेव भरणलानौवनयोनितिमाध्यनाजान.. .

नचिन्मयो । प्रत्तिः, अन्यथा तिसाध्येष्टसाधनतापक्षेऽपि तय प्रवर्तत। ननु* चिकौर्षाधीनत्वस्योपलक्षणत्वे उपलक्ष्य- दशायामिष्टापत्तेः सर्वानुभवविरुद्धत्वेना शक्यत्वात्, अन्यथा पता- दृशानुभदविवादे कार्य-कारणभावयन्येव न स्यात् । न च कृति- वेन कतिमामान्यसाध्यताज्ञानत्यनेन हेतुत्वं गौवनयोनिमत्यादि माध्यताव्यावृत्ताकारतानिरूपित विशेष्यतायाः कारणतावच्छेदक- प्रत्यासतिसाच नोकातिप्रमङ्गार) इनि वाधं । तथा मति नावात् 'ज्ञानलेनैव हेतुत्वौचित्येन कृतिमाश्चात्य विषयकवान्तविस्थापित्यर्थला- पत्तेः जीवनयोनिहत्यादिमाध्यताब्यावृत्ततिमाध्यतानिप्रकारता- निरूपितदिशेय्यतयाः प्रत्यासत्तिरवाभ्युपगमेनैवानिप्रसङ्गभङ्गासम्भवात् प्रवृत्तिमाचातान्त्रमा प्रशारे प्रत्तेस्त्पादस तागि दुधारवा, कृतिमाध्यतानि प्रकारतानिरूपितविधीयतायाः पत्यारिलाभा- यैव शानिमाध्यताविषयावान्तर्भाव इति चेत्, ताई प्रतिक्रियावधि- प्रवत्तिमाध्यता निष्पकारतानिरूपित विशेष्यतायाः प्रत्यामन्तिरमा- भाय चिकौर्षाधीनवोपादानम्माधिमार्थकत्रादिति कृतं पविरोन! 'तिमाशति गतिमाध्यत्वे साधनताज्ञानस्य सुवपद- ऽपौत्यर्थः । भनु वस्तुगत्या था चिकोषाधीना कृतिम्तत्मा- ध्यतावानं हेतुः चिकौर्षाधीनशतिवेन तत्माध्यता जाने येति विकल्प्य दूषयति, नन्विनि, 'उपलक्षणत्वे' परिचायकमाचल्ने ज्ञान- १९) न प्रागमभार प्रनिमित्यर्थः । वास्तु वाचिक धौनत्वं विशेष सुखचिकौर्षानन्या न कृतिरित्यस्याये মােবিনি না , ললিনি, ম্যাঙ্গালিয়ন আন্থ, शब्दातुरोयखगहें विधिवादः! 8५ मागतानतिप्रसक्तधाभावात् शनिमानस्य चाति- সভজা নগন্ধনিম্বিয়া ভবস্থা, নাথ নন- नुगमात् प्रहत्त्यलनुगमः, विशेषणत्व निकौर्यायां प्रको च चिकौर्षाज्ञानकारहात्वे गौरवं प्रमाणाभावश । विषयतथा कारणतावच्छेदककोयतित्व इति यावत्, 'उपलक्ष्य मागतेति चिकौर्षाधीनपदप्रतिपाद्यमावनिष्ठेलार्थः, 'मानशब्द... थावदर्थकः, अतः ममेयत्वादिवारणाय नीति, निमात्र कतिलस्प, प्रतिसङ्गात्' जोदनयोनियनसाधारणत्वात्, 'ततत्- अतिविरोधाः' तन्मात् तिवेन कृत वयाः, 'उपलक्ष्याः' कारणता - रेदकप्रविष्टतया चिकौ धौनपदप्रतिपाद्याः, अन्यया() प्रमेय त्वादिकार ज्ञानमादायातिप्रमादिति: मानः । मदननगमान' तसत्कालिवानां भानालाल, 'प्रत्यनुरःमः' प्रवृत्तिमाको व्यभि- चारः,१) विशेषणत्वे' मानविषयतया कारणदावछन्दका काटिवि- प्रवे, प्रामाणिक गौरव न दोषायदा भाइ, 'मामाभानोति । मनु रायोकातिप्रमङ्गवारणान्यधावपपत्ति रेवा) भानमित्यरचीधा- 1) तत्तत् तिवेन कारणतावच्छेदककोपवित्व त्या ! (२. बलिप्रमात् या प्रमेयसा इत्यादिशाकान्त्रको प्रती म्याताभित्यर्थः । (৮, মমিগ্রানাঘান বিনা মন্থনবি নি মা- (४) प्राणपञ्चकसहारे प्रत्यापतिरूपातिधसङ्गवारमान्यधानधपत्तिा. त्यर्थः । 'प्रमाणेति, 'विरोधेनेति, तत्माध्यत्वभाने समानवित्संवेद्यतया साधन- বাদামী किञ्च चिकीर्षासाध्यावस्थायाः कृतेः सिद्धावस्थसाधम- त्वविरोधेन कृतिसाध्यता पाकादौ न ज्ञायतेति चेत्, न, अस्ति हि कृतिविशेषोमानसप्रत्यक्षसिहोजीवनयो- निप्रयत्नयाचिकौर्षापलाः यम चिकौर्षाकारणत्व- मारमाह, 'किशति, साध्यावस्थायाः' बाध्यत्वनिशिष्टायाः, 'मिद्धा. वस्थमाधमवेति मिद्धतादशामावन्निपाकादिनिष्टमायता निरूपक- वेत्यर्थः, साधनायव माध्यता निरूपकतेनापि साध्यताश्रय यश्य विरो- धादिति भावः । 'कतिवाध्यता' चिको माध्यातिमाधाता, उपन्त ध्यमाचगतानिप्रसका नारा ति यदुर तहषयति, अस्ति होलि, 'कातिविशेष: ऋतिनिष्ट विशेषः, चिकापरयः चिकौ धौन- पदप्रतिपाद्यमावनिष्ठः, 'यति यदवभिन्न इत्यर्थः, 'जाति दति प्रकृतित्वाख्यजतिरूप दूतयः । ॐ कस्मिन् समृहारनन्दमयन कि- टार्थे नित्तिरूपे इष्टार्थ प्रवृत्तिरूपे नितित्वमादाय सायं • दुरि मिति वाच्यं । राग-द्वेषयोगिपद्याभाशदेकस्य प्रकृति-नि- तिरूपत्वालम्भवात् । म च यत्रापेक्षानुद्यात्मकभिष्टानिटभाधन- वादिविश्यकासमूघालमनमेकज्ञान ततः क्रमेणा फलेच्छो-फान वेधौ सतः क्रमेणोपायेच्छोरायद्वेषौ नष्टानिष्टोभयविषयकप्रतिनि.. क्यातकसमूहालम्बनयनभनव रति वाच्यं । अपेक्षाबुद्धेः क्षणाचयाव- (१) तथाच एसाधनत्वानिवसाधमत्वोभयविषयकसमूहालम्बनं ततः मलेच्छा रातः फलद्देधः तत्समये च झामाभावात् न समूहालम्बन- प्रयत्नसम्भव इति भावः।

शब्दावतुरीयखण्डे विभिवादः । अहः स ध नव जातिरूपो मम लगतकारणोपाधि- रूपः, एवञ्च चिकौर्षाधौनवेनानुमतेन क्षतिविशेषा- स्थायितया उपायेच्छाकाले तमामात् उपायेच्छाकाले ) उपाय- द्वेषोत्यन्यसम्भवेन तवायुभवात्मकावामभवात् उपादानप्रत्यक्षस्य प्रवृति गति माहात्माचगस्य दिलम्बन पितरोभयातकयनासम्भवाम जानेका-देष योगपद्यामान हवाब्यवहितपूर्वमुपादानप्रत्यक्षा- मन्भवात् । मनपानिज्ञान को साम-दैवयोर्वा योगपद्याभ्युपगमे सायं दुरि मिति वाच्यं । तथा सात र परमय नदयाभ्युष- गमेन सार्यविर हात् प्रयत्नयोगस्यापि एको यमपरस्परवि- अहण विभत्ता लिवटास्यले कृप्तवात् प्रशनभई विमा नद सपो- रिति भावः । अनुगत कारणोति प्रदातोति प्रदत्तोसत्यनु- गतप्रत्ययकारीत्यर्थः, 'लगाधरूप इति अलगोगाधिरूप इत्यर्थः, शुपागतजात्यनपगमादि भाव : सिधौनयनेनि, विकी- - १९९० बानु भतुर्णक्षार्थना व तत्र प्रसनोक्तिसम्मद इत्यत-- यार, उपाय-छता (२पसमक्षापयतस्थायित्वोपर पपि र नात्य दिसम्भव इत्या, उपादानप्रत्यक्षस्थति। अभानमिति भावः । मनु को धम्मस्लत्र कार्यतावदक इधर अाह', 'चेति, 'भमेति गुणगलभात्य नौकरित्यर्थः, 'अनुश तेषि, पनुगो कारणे (चकी- पांलक्षण, उपाधिरूम' ललिवरूप इति यावत्, कार्थताम्छेदकाननुग- मस्थादोषत्वात् म त्वनुगतकार गावटित उपाधिश्चिकीर्षानन्धनलक्षण इत्यर्थः, हाचिन्तामो णामुपलक्याण अनुगतत्वमपि। यथा गोत्वेण तटस्थे- नोपलक्षिता महिष्यादिव्याहत्तधानकर्मव्यक्तिविशेषाः धेनुपदेनोच्यन्ते न तु गोत्वमपि, तथा चिकीर्षापि, जिन्यतावच्छेदकेनेत्यर्थः, 'अनुगतेम' सर्वसाधारणेन, 'उपलक्ष्याणां' चिकौर्षाधीनपदप्रतिपाद्यानां, 'अनुगतत्व' सर्वमाधारणानतिप्रमाक- धर्मावच्छिमत्वं, 'यथेति लमते दृष्टान्तः, (९) 'तटस्थेन' शक्यविषयेष, 'उपलचिताः' अभिनाः, धेनुपदनोच्यन्ते' धेनुपदअन्यबोधविषया- इत्यर्थः, 'नतु गोलमपी, तजरबोधविषय इति प्रोषः । गक्यता-- वच्छेदकन्तु धानकहीवमेव गोत्वस्य प्रयोगोपाधित्वात् (२) तरूण महि- धादिसाधारोऽपि न महियादिबोध इति भावः । 'तथा कि- १९) गोत्यविधिवधानकम्मेवा शक्य रावच्छेदकत्वेग प्रतिविषयत्वात् न नायसनसाधारण (२) तत्पदाविषयत्वे सति स्वाश्रयभिन्नस्य तत्पदजन्यशान्दोधगाव- सक स्वादिलथः। तजन्यत्वे ग्राह्ये तजन्यावस्थामवच्छेदकत्वादिति । यतु धनुगत कारणाययो- ज्यानुगतोपाधिरूप इत्यर्थ इति तन्न, तस्यैवानुगतत्वे चिकोर्षाधीनत्वेनानुगत- समित्यायमग्रार्थविरोध.त् । एवञ्च पर्वोक्तामनुगममुद्धरति, 'रवक्षेलि, यथा धूमत्वाचवच्छेरेन वहिन्यवाहेऽपि धमालोकादीनां वहिजन्यत्वमनुगत तथा तत्तत्मा- तित्वाद्यवच्छेदेन चिकौर्षीजन्यत्वस्य हेऽमि चिकौर्याजन्यत्वं सानुगतमि- त्यर्थः । मन्वं चिकौपि लिङ्गादियदशक्या 'स्यादित्यत आह, 'यति, शब्दास्थातुरोपम्बरडे विधिवाद। एवं जीवनयोनियनव्याहत्तातिविशेषाणां कृतित्वेन भानं कारणमिति नाननुगमः । ननु कतिसाध्ये न कृतिविशेषणमसवात सले वा तौ सत्यां ज्ञानं माने च कृतिरित्यन्योन्याश्रयः, नोपलक्षणमतिप्रसङ्गादिति चेत्, न, क्षतिईि ज्ञान विषयतया विशेषणमेव साध्ये पौति एवं चिकौषीजन्यत्वमपोलर्थः, न कारणोभनजानविषय- इति शेषः, किन्तु चिकौर्षाधीभन्। प्रमिता व्यमिविशेषा व का- रणौमतानविश्या इति भावः । पीचित् एवं चिकोषीयोनि पाठ, 'कमिलेन' निधिलेग, 'नामनुगम इति म व्यभिचार इत्यर्थः, तथा प्रवृत्तिारूपेण प्रतिमाध्यताजानं प्रतौ तुरिति आवः। 'कतिबाधा हात हतियाध्यता ज्ञान प्रवर्तकभियत्र कलिमाध्यता जाने इत्यर्थः, 'न विशेषामिति न तदश्वधिना प्रवृत्तिवेत लेनान्विते. यर्थः, “अमत्त्वादिति लाने: प्रतिमसमादित्यर्थः, 'सत्वे अर' प्रवृत्तिपूर्व मन्त्राभ्युएगमे वा, “तो मत्यो सता त्यनायां, नाम: कतिविभिटज्ञानं, पूयौ नि शेषः, 'राने' कृतिविभिटजाने, 'मोपलवणमिति में शानामधिना प्रनितुन वितेत्यर्थः, 'अतिप्रमाणादिति, ज्ञानमात्रात् कृत्यमाध्यत्वन निश्चित पि भवकिस- प्रमादित्यर्थः । कृतौ यर्थातोपलक्षणालमा एपिए कृतिविशेषत्वेन कृतिविभत्रविषयकमाध्यताज्ञानस्यैव हेतुल्लात् ज्ञान अशावसिरिति समाधने, 'कतिकति, 'ज्ञाने' कारपोभनयाने, 'विषयनया' विषयतासम्बन्धन, 'विशेषणमेव तद विषयकज्ञानाहावलकमेव, माध्ये - साचिसामगो प परिचायकसयोपलक्षणं अन्यथा इष्टसाधने पौष्टं न विशेषणममत्वात् नोपलक्षणमतिप्रसङ्गात्, लिङ्गमा- नादौ वा का गतिः। नन्वेवं श्रमेऽपि चिकौर्या स्यात्त- स्थापि चिकौर्षाधीनकृतिसाध्यत्वात् अत्र वदन्ति। ति किन्तु प्रतिरूपकार्य इत्यर्थः, परिचायकतया ज्ञानविषयतया कारणतावच्छेदकरया, कारणवाभावेनेति शंष:. उपनु क्षणमिति जानावचिना प्रवृत्तिकारणलेनानन्वितेदः, विशेषणलापलक्षण- लयोविरोधपि व्यावीकबोपलक्षणवथोविरोधाभावादिति भावः । 'इष्टमाधने इष्टयाधनताज्ञाने. 'लिङ्गज्ञानादादिति, तत्रापि लि न विशेषणं प्रतीतानागालिङ्गाथले नुमितिपूर्व रदत्वात् - सजणं ज्ञानमात्रानुभिनिप्रमादिति भावः : 'मन्वमिनि, 'एवं' एवमपि प्रवृत्तिवेन प्रवृत्तिभाश्यताज्ञानस्य हेतुति यावत्, 'श्रमेऽपौनि, 'श्रमः' नान्नरोपवादःखविशेष., 'चिकौ भ्यादिति 'अमवरूपेण गिकोर्षा स्थादित्यर्थः, अन्यथा सुखत्वादिरूपेण तर चिकौर्षायामिद्यापत्तेः, तेन रूपेण प्रवृत्तिः स्यादित्यपि बोध्यं, 'चिको- बांधौनछतिमाथत्वादिति वजमक्रक्रिया हेतुप्रतिमाध्यवादित्यर्थः । मनु श्रमे चैत्यवन्दनादिवदिष्टसाधनताज्ञानाभातादेव न चिकौर्धा- प्रवृत्ती नेरपि नित्या तिरिनास्थले इमानतालिङ्गकछतिभाध्यता- ( दुख विशेष इति ख.। ' लिबानादादिति अतीतनिद्राधानादावित्यर्थः । नन्वेवं श्रमेऽपि चिकीर्ण- भब्दावतुरोयखगहे विधिवादः । - - श्रमस्तु भोजनादिक्रियासाथ्यो न तत्वतिसाध्यः अधिकौर्षितत्वात् कृतेः स्वध्वंससाक्षात्कारातिरिक्त ज्ञानग्यैव चिकौर्षा-प्रतिविशेष्मामौत्वेग वच्चमाणत्वात् । म मलादौनां मार्थकामे रोगनाशादि पेष्टाधनताजानमपि वर्तत दति वाच्छ । तनायि श्रम हेतुक्रियाया एक रोगनाशादिशाधमलेन श्रमस्येष्टमाधमत्वाभावादिति चेत्, ज, इष्टमाधबभ्रमे तलिङ्गक- নিৰাক্ষ্মনালঙ্কা ক স হ মন, श्रमाताकदःवध्वंसे तत्वका समाधनताप्रमाथा ऋषि सम्भ- आच्च । चानौं तच पिकोषा-प्रवृत्त्यारिष्टाए सारिति वाच्यं । दुःखत्यादिरूपेश दुःपका-प्रनिविषयत्वे मानाभावेन कुर- जन्मने शिलाश कलावित दुःखत्यादिरूपेण दुःशापौछा प्रवृत्ति- विषयवस्वरूपायोग्यमिति बिद्धान्तात् । न महादौमां का- थागादिश्रने चिकौर्षा पत्त्यनुपम सरिति वाच्यं । लत्रापि तङ्केतु- क्रियाथाभेद रिकोषां प्रवृत्त्यत्पत्तेने तु म इति भावः । स्वध्वं- मेति समभावान्कारानिरिक या वजनकविकोषांश विषय- स्तदजनकलनियमादित्य:, श्रच 'स्वध्वंस' स्वजन्यो यमः न तु धौनक्कलिसाध्यतामत् प्रवत तेयन्त्र कचित् समाधानमाह, 'श्राम- स्विति, गन्धचिकौपितयि तथास्तु इयन आह, 'कनेविति, तित्व जनकत्वे नियमोऽ इत्यन स्वयमे बादेतात्य यं तेन सपूर्ववर्तिगुणान्तर- ध्वंसे विरोधिगुणत्वेन तेनकत्वेऽपि न दोषः, यद्यप्येवमायादिकं प्रति দিনৰ নগৰহ্মালিং , নধি নবিলাসি ৰিমীজিবি भावः । ' चिषति समकचि विषयमान इत्यर्थः, अप्रयोजकत्व- - चिको विषयमा जनकात्यात्, न हि भोजनाधि- कोर्षाधौनकृत्या गमनं साध्यते इति केचित्, सन्न, गुरुतरभारोत्तोलने कृत्यसाध्ये समात् प्रत्तस्य निगड़- निश्चलदेहस्य वा तौ सत्यामुत्तोलन-चलनक्रिया- नुत्पादेऽपि श्रमानुभवात् कृतेरेव कारणत्वात् । न तु सज्जन्यक्रियायाः सुखे व्यभिचाराच । न हि सुख खप्रतियोशिका, तेन विरोधितया गुणान्तरमशकलेऽपि म पतिः, समाचाकारानिरिक इति तु ज्यायः, धमन्यव दस्तु न्यायनयमाश्रित्य तमोऽनिरिकस्य लक्ष्यानभ्युपगमान् अनकम्मापारात्यपि विशोलान रेष्टायां भिवरः, अपूर्व करायाटवजन्यशब्दयोश्वासमन्मते अन्य गन्यवान् (५) बाग-दोषयोरेव तजमवालादिति भावः । 'निगडनिश्चलदे प्रस्थति, चलने श्रात्(१ पत्तस्येनि पोषः । ननु तत्रापि नाडौकियात एन श्रम इत्यावे. राह, 'मुख इति निमित्तमप्तमी सुदभादायेत्यर्थः, 'व्यभिचारात्' वध्वंमत्यादिनियमम्य व्यभिचारात्, व्यभिचारमेर विवृणोति, “न होति । केषाचित समाधानभाशा निराकरोति, चिकीर्षाजन्य- (H ११) नत्र यभिचार इतिषः ! १० जिलाध्यतानमादित्यर्थः । . লৰাৰাঞ্ছ, ‘ল ছনি, লন্ত যাঞ্জেলিব্ধিয়সঃ স্বল্প - राह, निगडेति' बामनातअडीचतकलेवरस्थोस्थातुकामस्येन्यपि बोयं, उt- चासो व्यभिचार माह, सुख इति तस्य स्खजनकविकोपाविषयत्वाभावादिति शब्दास्यतुरीयखण्डे विविवादः । कृतिकारणधिकौर्षाविषयः, उपायचिकीर्षाजन्या हि कृतिः न तु सुखचिकौर्षाजन्या। चिकौर्धाजन्यचति- साध्यत्वं न अमे देषयोनिप्रयत्नादपि तदुत्पत्तरि- त्यपरे। तन्न । शबुबधोष्टसाधतनत्वेन चिकीर्षा- कृतिमामिनि, चिकौषीजन्यानि वन शिकौर्षाजन्यशालिमा :- यमित्यर्थः, प्रक्षते तथैव विवनिनवादिति भार::) । 'द्वेषयोनि- अपनादिनि, द्वेषस्य योनि: कार यो पन इत्यर्थः, गोवरदेष- अन्वशत्रुधगोचरपलिनोऽपोत्यर्थः, 'दहसाधन बनेदि, चिकीर्धा- विश्याने गेषः, बनाकनकादिति प्राय जनशलादित्यर्थः, १२) तथाच प्रतिवाद ति चिकीर्भाधाममातियानचिनजनकला- नजन्यत्वज्ञान हेतुरिलि आवः । . भावः । तदेवाह, 'न हसि, तान्या समाधानाच, 'चिकाति, 'शा स्तोत, प्रतियोगिविधिकहेसम्म भिलियरतमा गौरवप्रवर्तकरवा किन्तु लाधवेन समाननिय कथा एव, गन्धेवं तनिट मेध एव सक्तयो- रिति चेत्, न, इपलात् बटुझ कनुमान गौ "राम-हेमादिनामाकोशीयादि। न च मित्तिप्रयत्नलोऽपि श्रमे पूर्वपक्षतारवस्थरमित वायनितिप्रम- मस्थ क्रिया प्रत्यजनकत्वेन क्रमानलात्वस्य शङ्कागासदनमा प्रतिहेतु.. वन्यैव इंधे प्रावितत्वादित्याउ: । वस्तुतम् प्रनिविरह एक नितिम्तयाच प्राचीनमतेऽनुशयप्रकाशा एवायं ग्राशलत इति विपश्चितमस्माभिरनुमान- प्रकाशे । उभयपि दूधयति, 'तोत'कृयन्तरात्' जीवनयोनिप्रयत्नात्, अभ्यसतिसाध्यत्वात् देवस्य धनाजनकत्वात्, अष- सिविल श भौत्यनुभवबलान । यत्तु अमः क्षतित्वेन कृतिमाथ्यो न चिकीर्षाधीन- मिनविषयत्वात्र) प्रवृत्तिं प्रति चिकीर्षाया व्यभिचारप्रसङ्गाति भावः । मन्वेवं शत्रुबधप्रवृत्तिपूवं शत्रौ देषे कि मानमित्यात भाड, 'द्वेषसिद्धिस्विति, तदानौ मिनि शेषः । न च द्वेषय प्रवृत्त्यजनकल्ले निवृत्तिजनकल मोवेति मन्जन्याने व्यभिचारात् श्रमन्ध न तेन रूपेण तिमाध्यामिति वाच्यं । निर्मिनविण्यतया किया प्रत्येकलन अमाजनकत्वात्, पलायनादिक्रियायाश्च नई अवर्जन- क.पेष्टसाधनताजानाधानप्रनिजत्वादिति भावः ।। 'यदि ति, तथा चिकीर्षाविषयत्वमेव तादृशा निजन्यताव- 'दकमिति भावः नवं भोजनादावपि चिकौषां न (९) अजमकत्ये पर तुमार, विग्रहमादिति, स या नियकवान शत्रुध्यरुशोभिरिति भावः, यदि चिकीधीं विना अत्युत्यार- स्तदा प्रोतकोशेधा चारप्रसाञ्चिकी दिना तन प्रत्युत्पाद इति समुदित वाताव्यं । जधाच चिकीर्षाविषयतमाचार प्रति चिकीर्णधीमतित्वेग हेतुत्वं श्रमत्वस्य विकोषोविध्यतावच्छंदकावाभावात् सदवच्छिा प्रति कृतित्वेनेव हेतुत्पमिति भावः। उभयत्र हेतुमार, 'जीवनयोनौति, यद्यपि चिकीर्भाधीनकृतिमात्रादपि র র নি নিষিক্সাক্ষ্মাচ্ছন্নয়া শীৰখীতিনিষ্ঠু ও অন্যদিনি না হিনদি শিহ্মীশাখীবন্ধনী জিয়ানি- शब्दास्यतुरीयरवों विधिवादः । ५. कृतित्वेन, यद्यचिकौर्षिततेपि श्रमे चिकौर्षाधीन क्षति- वेन कारणता स्यात् तदा चिकौर्षितमेव भोजन कृत्या साध्यते माचिकौर्पितं गमनादौति न स्यात, श्रमवहमनेऽपि तज्जन्यत्वप्रसङ्गात्, भोजनादिश्च चि- कौर्षाधीनततिविशेषाल, स हि कृतिमाचं व्यभिच- रति जीवनयो निकृतेस्तदनुसादात । यहा श्रमो न भोजनक्रतिसाश्यः किन्तु निरन्तरोत्पन्नाचीवनयो- निप्रयाना देवेति । तन्न । न हि कृतित्वन तन्छमजन- कन्वं, नापि अत्यन्तरादेव श्रमोत्पत्तिः, जीवनयोनिप्र- यत्ने मत्स्यपि भारोदनादिकमकुव्वतस्तादृशश्रमाननु- स्यात् तभ्यापि श्रमतत् रुनिमारजन्यत्वादि यत 'भोजना- दिश्चेनि, जोदनयोनियनसाधारण कृतिलेन अमं प्रति जनकत्व का जौवनको निधनत्रन सदाह, 'यति, तदुभयं दूषयनि, 'तोति, ' मगजनकत्व' लम्याः श्रमजनकत्वं, 'कत्यन्तरात्' जौनयोनियतात, - " विधयदैलक्षण्यात्ततः श्रमः, न च भौयनयोनियत्ने तयेति वैषधमिधाशया, 'तादृशेलि सम्पातायातं, माननुभवेने तीव विवक्षितं, 'तस्यति जोवनयोनि- पानमत्यर्थः, अमहेतुत्वे किं बाधकमत चाच, 'अन्यथेति, 'तदनुहत्ती' म्वेदानुवृत्तौ, 'श्रमानुत्तिप्रसङ्गात् लकारणोभाश्रमानुतिप्राङ्गादितार्थः, जीवनयोनिप्रयत्नामुतौ सज्जन्यश्रमानुत्तिप्रमादित्यर्थः, इत्यन्थे। एक- देशिनां समाधान निरस्य खयं समाधम 'मैवमिति । धमोति इसाधने कृति त्वम्।

सावचिन्तामो भवेन तस्य अमाजनकत्वात् तस्मात् भोजनादिवत् श्रमविशेषणामपि भोजनादिकृतिसाध्यत्वभनन्यगति- कत्वात् । सुप्तस्य स्वेदाधनुमितः श्रमः तजन्य इति चेत्, न, स्वेदादेः श्रमान्यहेतुकात्वात् अन्यथा आग- रेऽपि तदनुवृत्तौ श्रमानुत्तिप्रसङ्गात् इति मैवं, स्वेच्छाधौनलस्य सतिविशेषणत्वात्, श्रमश्च नियमतो- 'तस्य' जीवनयोनियत्रन्थ, 'श्रमवितोवाणां' भोजमादिनालयक- श्रमाणां, 'भोजमादितिमाध्यमिति, न तु जौवनयोनिकतिमा- ध्यमिति गः। नन्दति नौतनयोनिभाजन्य इत्यर्थः, तथा श्रममामार एव तस्य जनकलकत्र नानादित्यभिमानः. 'श्रमान्यरि, शरीरस्य पाचभौतिकवानिद्राग्रामव्या इसलिना वायुना पानौत- बहिवरतेजोभागेन शरीरयो वतिः प्रज्वाल्याने तेन च नायित जलं रोमादिसन्धिना निर्गमातीति विद्धामादिति भावः । 'नद. मुत्ताविति जीवनयो नियत्नानुवृत्तावित्यर्थः, एतत्मवं समाधिमौक- दुिक, । वस्तुतस्तु श्रमन्य चिकौ धौनक्रतित्वेन लादृशकनिसाध्यवा- भावेऽपि तद्भमाश्विकोषा-प्रवृत्त्याएनर्दबारत्वात् । न अष्टापतिः, स्वरूपायोग्यत्वमङ्गप्रसङ्गादित्यपि बोध । 'खेच्छाधीनत्वस्वति खप्रका- रकेच्छाधीनत्वस्येत्यर्थः, 'पदं चिकौषा-प्रवृत्तिकारोभूतधर्मपर, कतिविशेषत्वादिति, चिकौर्षाधौनपदोपकजिते प्रवृत्तिलावछिये दरसाधनीभूतमलादेः थमः खेकाधीनकति साध्यप्रतिविषयति माग न च पन्तेश्छाया हेतुत्वात् ता विना कथं श्रमे प्रतिरामायत इति वाच्यं ।

शब्दास्यतुरीयखव्हे विविवादः । ऽन्येच्छाधौनकतिसाध्या अमे दायत्वेनेच्छाविरहादत- 'दुःखपेत विशेषणात्वादित्यर्थः, तशाच प्रवृत्तित्वप्रकारकखप्रकारकेशाधीन- प्रवृत्तिमाध्यताजानत्वेग हेतुत्वमिति भावः । “अन्येच्छा' अन्यप्रका- रकेच्छा, एवमयेऽपि. दुःश्वत्वप्रकारेण, 'प्रधौनवं' प्रधो- जावं, न तु मन्यावं, तेन सुखलप्रकारलेच्छाया: फलेच्छालेन प्रवृत्तापहेतुत्वेऽपि न सुखे मुखत्वप्रकारे चिकीर्षानुपपत्तिः । न च লাক্ষাদ্বীপল নিৰিয় লড়ি নামিষাল भमान अमत्वरूपेण श्रमे सिकौषी-प्रत्यापत्तिर्दुवारा इष्टापत्तो च स्वरूपा योग्यताव्याभातात् विशेष गयीप्रमहाच ययोनस्टाम्ले- पौष्टापन सम्भवादिति वा स्वप्रकारकेशाधौम हिन भातं प्रयो किन बस्नु परया या प्रकार के हाधोना प्रवृत्तिः प्रकृतिवन तमाशताज्ञानं इतरिति अमात्य प्रकार के स्वाधीनतेर- प्रसिद्भूतथा तानमासम्भवात् । अतएर स्वविश्यकामयार स्वप्रकार कालपर्यन्तानुधार्म श्रमेऽपि सुखत्वाधारोप्रे स्वाधीन- हत्तः सौन्नम्येनारोपसन्मदात। म ३ स्वप्रकार के छाधीनत्वस्य खरूपमतो विशेष प्रतिपर्यन्तानुधावनमालं तावतैव जीवन- योनिकस्यादिकार कित्तु कतिवन खप्रकारकाधीनहानि- माध्यताजानलेन देतत्यमस्तु साधनाभावेऽपि विनिगमनाविरह असाधनतालिङ्गोपक्षीगत्वेनाहेतुत्वात् अन्यथा सन्मते मिलो प्रति स्यात् फलेच्छाधास्तपामावादिति भावः । 'वधिकोषति, यद्यपि वर्तमान न खेछाधीनवं चिकौर्षाधीनत्वं वावगाहते किन्तु सदुपलक्ष्यवतिविरोध यमिताभको वान्येच्छाजन्यष्ठतिसाध्यत्वेन श्रमो नान्तरीथक इत्यु- यते। स्वचिकीर्षाधीनत्वन्तु न कती विशेषणं गौरवात्। नादृशधियों हेतुबम्ध दुरित्वात् इति वाच्यं । तेन रूपेण हेतुत्वे प्रतिवेन प्रतिमाध्यताव्यतिरेकामश्चयशायामपि क्षतित्वेन कति.. माध्यताज्ञानस्य मम्भवात् तस्मात् प्रत्यापत्तः । न च तवाणि इतिवेन कतिमाध्यताव्यतिवे कनिश्चये प्रवृतित्वेन प्रवृत्तिमायन:- ज्ञानात् प्रत्यापत्तिरिति वाचं। मामामाभावजाने विशेषा- भावना नस्य समिकत श तदानी प्रवक्तांन अभिमाना- ज्ञानस्यैतानुत्पतेः, यम्य तु कदाचित्रमयेऽपि मशान नरय अन्त- साविष्टापत्तेः प्रवृत्तिमाध्यता ज्ञानमत्त्वे प्रत्ययादय पानुभव सिद्धत्वादिति भावः । ' अति श्रमत्वाकार पछातिर हादरे- ज्यर्थः, नियमत इति तोषः । 'कन्ये च्छा' प्रकार के का, स्व. कोषाधौगनिवति बप्रकार कधि धौनत्व निवत्यर्थः, 'गौरवा- दिति निकात्विस्य कृतिमाध्यत्वप्रकार के झारूपस्य कारना३ - छेदकको टिमवशे गौरवादित्यर्थः । मात्र मुरचरणाः । खप्रकार के धीनत्वस्य प्रवृत्तिविशेषणपि सुखल-दुःखामावत्या सुख-दःस्वाभाक्योहताकार केच्छाधौनशति- भाध्ययोः माध्यतया प्रवृत्त्यापत्तिईचारा तत्रापि भोमादिरूपेष्ट- । वस्तुत एव तदुभयमन्तौति किं नाघवेन नथामि कारताग्राहकेमावद- कतया व धम्मोन्सरमवश्यं महौतामति तत्र लावावतार इति भावः। 'गौरवादिति, अविसाध्यत्वप्रकारकवाभावप्रवेशादिति मावः । 'घमासर शब्दाखातुरोगाव विधिदः । - गाधनताज्ञानमभवात् । म हात्तिः, तथोहिकोषांविषयत्वेऽपि श्रमलेन अमनत् वाध्यतया प्रवृत्तिविषयवस्वरूपायोग्यत्वमिति धि- দিন্ নন্মিনাল অনন্ম স্থuার্কিনি লিঙ্কা। লীশ্বনাঘানা। অন্য দ্বিনকল মিনা- ज्ञानचिकीर्षयोः प्रवृत्ति प्रति कामकारणभावभेदात् मुखावादिकप- वियतावच्छेदकान्तमत्रिण कार्य कराय: अमर चिदय कल्पनार्दन सत्र में प्रत्यनियन': रतिभाध्यता-पिकोषधी विधयनितया हेयजेरि सुरुमा निवियताकतरिमोयनाटितप्रत्या- भत्त्येव कृतिमानताना पियोः प्रकिनुवार तर महास प्रम चिको तन मवायचे ति सेन्, तर्षि प्रकार के छा- धौलतमपि धाभिषण व्यर्थ असायनयेव दिशा अमनको चिकनी-प्रियङ्गदागसम्मत् । न च बाकाकानीन- छतिमानायलने कानिशष न प्रतिनिति शिक्षामाग्य मि. लियं । सरकारकाधीनत्वस्य स्वरूपमत एव विषालया नामनाममा बस्तुगताा या जादा कतिः शतित्वेन तसाधता- धौसम्भवात) या प्रयत्नोईन्चारत्वा । ककको मनत्व द्विधा फलयेनोश्या उपाययेनोव 'अयघट माधनता नेच्छयोः कार्य कारणभावस्थैव दर्जाचत्वादित्यये मकुटीभविष्यति नथास स्वप्रकार के स्वाधीनत्यध स्वप्रकार यह मुपायवन यद्देश्यत्वं नदानी ११. अमेदे बताया तथा व साध्यलाभिनत्तिविषयवेन्चर्यः ! (१) विशेषाभावनिश्चयस्य सामान्यवत्तानातोप्रित्यादिति मात्र नावचिकामयौ भन्ये तु कातिगतं धर्मान्तरमेव उद्देश्यत्वं तदिशिष्ट-- तिसाध्यश्च न श्रमः अधिकौर्षितत्वात् किन्तु शति- तदवच्छेदकतारूपप्रकारतापरं तेन. अमत्व-सम्वत्व-दुःखाभावत्याना च्यायामेव भिरामः मुख-दुःखाभावयोः साधनया प्रवृत्तिविषयत्व- खरूपायोग्यत्ववत् सुखत्व दुःखाभावत्वाभ्यां पायतयोदेवनायो- छाविषयवखरूपायोग्यत्वादिति चत्, नथापि स्वत्वस्वानुमतम्या.. भावात् प्रातिविक धागत-पाकत्वान्तवणैव कार्यकारणभागी निर्वतव्यः तथा श्रमादिस्यले प्रतिरकीकतया धाग-पाकादि ग्थले कृप्तवावविशेषसामनौबाधादेव श्रमादौ प्रवृत्त्यनिपसनवारणमन् ?? दिति प्रा: । मौमांसद गमतमार, 'अन्ये लिनि, 'धभोलर मेति. तद्विशिकतिमाध्यताज्ञानमेव प्रवतंकतया गरांरभिमत निति भवः । 'तडिशिष्टेति उद्देश्यल्लविशिष्टकृतिलन उद्देश्यत्वविशिकतिमाश- त्यर्थः, यथाभुने भोजनादिकृतेरेव श्रमजानलमा भोजनादि वन श्रमस्याप्युद्देश्यका अभयातिभन्यवादसङ्गतिः, 'पकौर्षितलादिति, सिकौर्षितं प्रत्येव तेन रूपेण कृतेः कारणत्वेन कार्यतावचंदका- माक्रान्तावादिति भावः । 'शांतमानमाध्य इति प्रतिवेन प्रति मनित्यं, 'अधिकार्षितत्वादिति चिकौर्षितस्यैन सादृशष्टातिसाध्यत्वाभ्युपगमा- दिति भावः। 'थतएवेति यत एव कृतिमात्रमाध्यः श्रमोऽतया, कर्म কাপ্তাই জ মঘিননিনি স্বামীজিন্ধা কুনি মা। মা- शब्दास्यतुरोयखगडे विविवादः । मापसाध्यः । अतएव कष्ट कम्त्यनुभवोलोकानां ! एवं चिकीर्षायां ममैक कृरिसाध्यन्वं प्रयोजक नव तु कृति- साध्यत्वे सतोष्टसाधनत्वं सुखदं दुःखाभावत्वञ्चेति च- मात्रमाध्य इत्यर्थः, ययात्रुने नौवनमोनियनादपि तदुत्पत्तिप्रक्ष अगत् । मनु यदि अमम्दा गोव्यात मटकलिले कति माया सदा तादृशमयनाम् समानशा अनिमारमा पकत्वानु- तो न स्याक्ष्यित , सति यत एवं प्रतिवन मात्र दिनमात्रभाध्यता श्रतएव, ' प्रतिमान, 'क' श्रमजनक इत्यनुभवोलोकानामियथः. iद का इतित्व पर बह- शस्वविधिप्रसनमाधाTRA: तो यि अभोगनेरिति भावः । अत्रेदमावर सवौजसथा मति भोजनादान कोषा प्रतियन स्थात् समावि तथा उनका मानाभावान् उमेव उपपो- स्वाध मानामावालापान का पतावच्छेदकया नाम ने मातादुपपादकतया ज्ञान एन बन्न न्यानो सत्यात् ५ककारणपरि- प्रधानत्तेः । किच अमे ताकृतितासाभावेऽपि तद्भमार चिकौर्षा-अनुवापत्तिारा इष्टापत्तौ स्वरूपायोग्याच्या घाता- दित्यनुसन्धेयं । इदानों सोमांमकः खमते यायिकनथापक्षश लाघवमुपसंहारव्याजेन दापति, 'एवमिति, प्रयोजक' ज्ञानति- घयतया कारणतावच्छेदक, तव तु याचिकहा है. शनिप्राश्यले मतोमाधमत्वनिदि कृतिमाशावमिष्टमाधगलवेत्यर्थः, मेनन न्तरकस्यने गौरवमिति रिसौल नदाइ, 'श्वमिति, 'चतुश्यामनि, मक कुष्य, इच्छाप्रयोजकन्तु मम सुखत्वं दुःखाभावत्वञ्चेति इयं, इष्टिसाध्ये सुखे हौच्छाष्टिमपि विपयोकगेति, न त्विष्टसाधनत्वेन तत्रेच्छा साधनत्वहोछाविरोधि- चतुष्टयत्वानुपपत्तिः, मति मुखे भोगस्यावश्यक मान्न तव कास्यत्व- मिति न भोगलमादायाधिकां, यदि च सोपौच्छाविषयस्तदा सदादाय पञ्चाय बोध, बलबदनिशमन विज्ञान विवा- दात्तत्रोत. 'इच्छापयोजकति छतिसारत्याप्रकार केवायोजक- शेत्यर्थः, 'दमिति, भोगच्छाविषय भोगत्वमादाय त्रयं बोध्य । अन्वेत विर्भवकिति कतिमाथ्यावाप्रकागि का हरिच्छा न स्यादत- शाह, 'वृष्टीत वृष्टिसाध्यं सुख भबिस्याकारिका दृष्टिमाशा.. कारिका पुखर्थः, 'दृष्टिभपौति, विशेषयति षः, 'दष्टमा- धनले इष्टसाधनताज्ञानेग, “तानि दृष्टिभवखितवानी र सचेत्यर्थः, 'मानन बन्धेति भाधनत्वस्य मिङमात्र तया बतान. स्वेच्छाविरोधित्वादितार्थः, तथाच तष्टिर्भवलियाकारिछाया: नद तथापि कपात हविषादाने कहा कथं स्यात्तस्या अपि कतिमा ध्यत्वामकारकत्वादिति वा । गुरुनय एयादानेछाथा: प्रवन्तकलानन्युपगमेन तादृशेच्छाया अप्यसिद्धेः, तमाये मर्चवापलापः ! सवैचान्वितं, वतिभाध्यवसादायैव च बोध्यं, भोऽभि चिकौ - सम्भवासमादाय चतुष्यमित्यन्ये. 'हािर, भोगेच्छाभ्युपगमे भोजत्वमा बोध्यं जन्वतं याच्छिा न स्यादित्यत आई, 'शीति, भुखेछायां मुख- स्वमिवावच्छेदकसया पिरपि पिय इति भावः ।

शब्दाख्यतुरीयखड़े निधिबादः । त्वात् । तव तु चयं, विषभक्षणे तु कृतिमाध्यत्वेऽपि बलवनष्टसाधनत्वेन चिकीर्षा नास्तौति कृतौ चि-. कौर्षाजन्यत्वं विशेषामति कश्चित्, तत्तुच्छं, एवं हि विक्रीविषयमाधनाव नोपादाम त्यक्षम्य साक्षादेव प्रवर्तकत्वादिति भावः । 'तत्र' नैयायिकन्य, 'यमिन, दयाधनयमादाय भोग। का म्यत्वे लोगत्वमादार चतपट बोध्य, तदयं निवार्षः मौमांसक नये निकलावकि पति कतिमाध्यताशानं हे. तिना-- त्यापकारके छ न ३ मुखत्व-दुःखाभायातका सन्दव दुःखाभाव- मोतिरिकपेण विमाययाप्रकारच्छाया मनाने लोकला- दिति काथ्य कार गायत्रयं, यायिकनय मामान्यनतम .. गावानं पति साधनाजानलेवेन सुनवप्रकारका प्रतिसाद भकारक मानलेम दुःसामान कार केन्छ। मनि दुःखामान्य प्रशा- एक ज्ञानलेन चिकीर्ष चावधि में प्रति निशाध्यमानत्वे हेतु बमितिका कारभावचतुष्ट मनि भाव. बाजन्यशति- माध्यताका प्रवन्तक मात्र चिकपाधीनन ति पोषणप्रयोजन यत् के विद्यदन्ति नपाच दूपात, विति, 'इनौति, व तिलौषा- प्रसनवारणायेति शेषः, 'विगणमिति, विषमताच न कि. शिक्त बपन्सम्य प्रवर्तक झाने शिकवोधौ नषगाप्रोजन यन् निराकरोति, 'विषेति । एवं होति, देवमाया गिरता मान्यत सत्- तत्त्वे वा ततोऽपि तदमत्यत्तस्य मिलिकयत्वादिति भावः। तथापि विधभक्षाव्याहत्यर्थ नैतविशेष सतसाझामृत्यभावादिति भाव इति शिवभखाई कतिसायमेव , स्वात् जीवनयोनिक्षते- तस्यामुत्यत्तरिति व्यर्थ विशेषणं । स्वादेतत् इष्टसाधनताधमा विषभक्षणे चैत्यव- न्दने च चिकौर्षाजन्यकृतिसाध्यत्वमस्ति ज्ञानप्रयुक्त- .. त्वात् कार्यत्वस्य, तथाच सञ्चातबाधोऽपि तम कार्य- त्वज्ञानात् प्रवर्तत तथा तृप्तोऽपि भोजने। धौनकतिमाध्यमित्यभिमानः । अभिमान निराकरोति, “एवं हौति, चिकौर्षाजन्यकृत्यमाध्यत्वे होत्ययः, 'जीवनयोनिक्षतेरिति, निरले- खेति शेषः, 'यथें विशेषणमिति, कतिमाध्यत्वाभावेनैव नपाति- प्रशनवारणसम्भवात् भ्रममादायातिप्रभङ्गान्य विशेषणदानेऽयविशेषा- दिति भावः । नैयायिकः शरते, स्यादेतदिति, 'माधनतामादिति बसवदनिष्टाननुबन्धौष्टमाधमताभ्रमादित्यर्थः, उत्तरमिति शेष, तेनोभषमतसाधार, भ्रमच न्याथनये विशिष्टज्ञानं तश्रते पाय- हौतासंसर्गकज्ञानदयमित्यन्यदेतत् । “विषभक्षण इति, विषभक्षणे बसवदनिष्टानयुबन्धित्वधमात् इतिभाध्यत्वं, चैत्यबन्धने । बष्ट माधमताचमादिति बोध्यं । 'कतिमाध्यत्वमस्ति खततिमाचल- । 'धमादिति, नैयायिकस्य मते भोजन इति । न च पलेच्छाविच्छेदप्रति. बन्धक इति वाच्यः। तस्याः प्रवर्तक ज्ञानोपनौगावादन्यथा तमते नित्य- प्रवृत्तिने स्थादित्वाशयादिति प्रकाशः ।

यखगई विधिवा 'मनु खतिसाध्यतानुभवत्तया, अन्यथेटसाधनसा- मारणे विषभक्षणेऽपि प्रवर्तेत, न वेष्टसाधनतासानं খি, গালসহ্মলা মামলালসযুগল, ‘হ্মাঈল कृतेः, प्रथुक्रवन तनये कारणरावच्छेदकविधया(३) अम्मन्मते च कारणविधयेत्यन्यदेतत् । 'कार्यस्येति पाठे कृतिरूपकार्यास्यर्थः, 'सनातवाधोऽपौलि इष्टामाधनव-बलवदनिएजनकत्वज्ञानवानपो- पर्थः, 'तच' विषमक्षण-त्यतन्दनयोः, 'कार्यल जागादिति खक- निसाध्यवस्मरणादित्यर्थः, ददमुपशक्षण पाकादापि मनातवा- धदायां तथा प्रमङ्गो बोया, 'कृप्तोऽयोति । न इफलेकावि- रहादेव न त प्रतिरिदिवाशुं । फलेकाया नित्यस्थन्ने व्यभि- 'बारेण विनविषयकलेन() शाजनकत्वादिति भावः । श्रम कचित् समाधान पाते, 'स्वश्तौति, तथा' समते मसिहेतु., अन्यमासातिसाधारण जानमा वस्यैत शुरुमते प्रवर्तकावे, 'इमानतामरण इति निधर्मितावच्छेदका तत्ताकेटसाधनना- स्मरण इत्यर्थः, मनातबाध इति प., 'प्रवर्ततेति ताने त्य- बन्दनादौ प्रवर्तत, अनुभवस्य हेतुत्वे च पचतावच्छेदकप्रकारेणेष्ट- साधनत्वकपलिकमामाभावे कृतिमाध्यतानुभवामावादेव म विष- भशादौ प्रतिरिति भावः । 'नति, प्रात इति शेषः, (९, इरसाधनतालिङ्गकेटसाधनसामानविशिरकृतिमाध्यताज्ञानस्य का- रशतायामिछसाधनवानानन्य कारणतावच्छेदकत्वमितिःवात्पर्य । (१) मनु काम्यगोचर प्रतित्वमेव कार्यतावच्छेदकं वाच्यमतो न व्यभिचार- हबत शाह, भिनविषयकत्वन चेति ।

RAMA बदोषानुभावकमतीति वा ना वस्तुतस्तच कृति- साध्यात्वे लिङ्गान्तरेणाप्तवाक्येन वा तदनुभवसमावान् खिङ्गाभासाच्छब्दाभासादा अमेत्तिप्रसनाच, भेदा- ग्रहवादिनस्तत्र तव तदनुभवाभावात्, मैवं, स्वविशे- খলনালিনি যথনাদুজ্জবললাৰিসন্ধা- माधमतारूपक्षिाज्ञानमित्यर्थः, 'अनुभावक' शनिमाध्यतानुभावक, আলগাল মন্দী অলিৰি সী কুয়ালালা, 'वस्तुत इति वस्तुगत्येत्यर्थः, 'तत्र' विषभक्षणदौ, 'तदनुभवमम्भवा- दिति सचाननाधतादशायामपि कतिमाध्यतानुभवसम्मवादित्यर्थः, अनुभवश्य हेतुत्वे व्यभिचारमण्याह, 'लिङ्गाभावादिनि, 'प्रहात्ति- प्रमादिति चत्यमाध्ये सतरभारोत्तोलनादौ प्रवृत्य ममतादित्यर्थः, 'भेदाग्रहवादिन इति वळतिमान्यताभेदाग्रहमाचवादिन इत्यर्थः, अन्यथाख्यातेरनकारादिति भावः । 'तदमुभवाभाशदिति. तथा वहनिसाध्यतामानमामान्यमेव प्रवृत्तिवेतन तु तदनुभ- क्माचमिति तत्र लकतिमान्यतास्मरणात् प्रवृत्त्यापभिर्दुरेति • दृषणे सत्येव चूषणान्तरमाह, 'वस्तृत इति, भेदाग्रह ति, तथा सतिसाधारणं चविसाध्यताज्ञानमेव हेतुः सञ्चाबास्त्येवेति प्रत्याधिरिति ক খ শাৰিৰীৰশানিমৰকাশীদমিনাল प्रवर्तक मारणे चानुभवागोचरकालविप्रेषस्याभावात् कथं वसः प्रत्या- पनिरिति वाच्छ । सत्यापि खनालस्यानुभवागोवरीय सामान्यसा- मनौमहिमा विषयीकरणात् स्तोतयानगोचरधानस्य वमानसमयविध- "..

গুয়াকে বিম্বিষা। " আশা" অবধি 'জান লিখনাকাল वापादनं भाविधौवराज्ये সমিসক্ষমাৰ ৰাণী ঘিমাল সঙ্কলন না ফুলীৰন্দকি ন: সাইমুনলৰ ৰজাগা। ন জ নন স্বনীসামী- বালয় মিথঅনিষালনিঅনালিষনালবামৗধৰা- স্বীকালীন লী মালমিনি বা। সন্ধান মিনিবনমাননাকাল ন: প্রীহ্মাৰাতিলীলালী: মুসলিমুললল যুবলিনেন কালীলালাহল গন্য- থায়াগ্রাম। ন্ধি ধানীসানুলাল কার্ণীন্দল- জনিশ্বাল(?! আম্বা নখ সায়ন্ধৰিাথায় থাকা স্মাঅঙ্গিভৰি নিৰনাৰহাৰ আঘালাল- গন্তী দ্বিী শিখি গ মাগনা নমিনি মান সম্বলি বুকালীনলসন্ধি মামলা জালা- সানা দ্বিজীবশি অমান্ধ দানিকালীনলাষায়- মনঞ্জলিষাখনাৰ সম্পৰ সৰাজ না সননি গলনাঙ্ক खोन्पत्तिषणविषयकाल नियमन तितः उपस्थितस्य যালীলঙ্ক(৩) নাম্বাৰান্থামান: নিখাঘাষি- शिष्टलारणाच प्रवृत्त्यापन्तिरित्यभिप्रायः । অথবা ষোলনাগ্রামাঞ্চলে স্বল্পানাথামি iনী নীলনিনীনি , ৩। (২) ৰাণীকালবানিয়ায়। (0) খিল হালীলা।

पावत्ताप्रतिसन्धानजन्य हि कार्यताजानं प्रवनका तथा हि काम्ये पुरुषविशेषणं कामना ततः काम्य- साधमताजानेन याग-पाकादौ कार्यताशानं, नित्ये शब्दाभास-खिङ्गाभासादिना इदानीम्तनखतिमाध्यताधमात् रेत्य- बन्दनादौ प्रवृत्त्यापतिः वस्वन्तर विषदकतादृशप्रसत्यान्तरमादाय अनुभूयमानारोपसम्भवात् । न च तन्मते ताहातिमाध्यताविधि- शानमेव प्रवनकमिति ने मामात् प्रत्त्यापत्तिरिति वा । तथा पति निगडनिश्चलदेहम्य कृत्यभाध्ये बरुतरभारोत्तोरनमादौ प्रवृत्त्यनुपपत्तेः अन्यथास्यास्यमभ्युपगमेन विशिष्टझालाभावात् । किञ्च रदानौंपदेन स्थलकास्खस्यैव प्रवकज्ञाने निवेभादसनानवाधकाले कृतेन्दयेम तत्कालवन्तमानखतिमाध्यताप्रमापि मनातबाधदायां खिलानरादिना सम्भवतीत्येव दूषणं द्रष्टव्यमिति प्राः । 'वविशेषणति वं अवमानः पुरुषः तस्य यदिशेषण तनिष्ठोधो. धर्मस्तताज्ञानजामत्याः, 'पुरुषविशेषणं' पुरुषतिधर्मः, 'ततः' सदनन्तरं, 'कार्यताजानं' कार्यतानुमागं, स्वविशेषणावताप्रतिसन्धा- यतानियमादिन्याशयादित्या "खविशेषगो सस्य प्रमानपुरथम्य थविशेष कामनादि तस्य या तत्ता वर्तमानता तत्प्रतिसन्धानभन्यमित्यर्थः नाथप्रवृत्तौ कर्मतास्मरणस्य हेतुत्वात् तस्य च तत्वतिसन्धानअन्यत्वामा. वादयभिचार, एवं भेदाग्रहवाटिनो विवादिप्रस्तावपि तथा । न च परम्पश्था पूर्वानुभवदाग बाप्रतिसन्धानजन्यत्वान्न तथेति वाथं । एवं हि सनातवाचस्यापि कार्यतामरणात् विषभक्षणे प्रयापत्तिरिति चेत्, न ।

शब्दास्यतुबखर विधिवादः काल-शौचादि खविशेषणं, तथाचैतमन्याया मजन्यमिति शेषः, अनुमानप्रकारच अग्रेवाच्यः । ननु(१) काम्पमा- धनताशामात् याग-पाकादौ कार्यताजानं कथं कामनावताचा- भजन्य खकाम्धमाधनताज्ञानेनैव तनननादिति चेत्, म,(२) तइत्ता- ज्ञानं छि पो तत्सम्बन्धनानं भवति व काम्यमाधमताज्ञाममपि कामनाया: स्वविषयमाधनताताकसम्बन्धनानं, वस्तुतस्त तदत्ताज्ञानं तत्सम्बन्धज्ञाभं सज्ञानमेव वा न तु पक्षोऽप्यन्ततः तथाच काम्यक्षा- धनताज्ञानमपि कामनायाः सम्बन्धस्थ व ज्ञानं भवत्येव कामना- याः स्वविषमताताकतत्सम्बन्वय र विषयौकरणादिति भावः । एवं मति यथा नातिप्रमजस्तदनुपद व विवेचथिव्यामः । ‘कालेति सम- कर्मविहितकाजेत्यर्थः, 'शौचादीत्यादिना द्विजातिवादिपरिग्रहः, तेन शुद्रादौ ल व्यभिचार । 'स्वविशेषण' प्रवर्त्तमानपुरुषनिष्टधर्मः, तत्कान्नस्यापि जीवित्वचम्बन्धेन पुरुषनिष्ठत्वादिलि भावः । 'तथा- चेति लेन पेयर्थः, अन्वयश्चास्य कायंताज्ञानमित्यनेन, एतश्शन्ध्याथा- । - pune Aammam mer (१) न चलिम १२, इति वायभिति गः । तदतिरिक्तस्थले तम्य हेतुधादित्ये। अन्ये तु अनाद्यप्रहनौतहेतुः विसंवादि. प्रवृत्तियपि खत कार्यत्व सतिपत्रमस्येसाधनवनमरूपतत्पतिस- धानाधीनत्वादित्याजा, । अपरे त्वाद्यवत्तावपि स्मरणरूपेठसाधमत्व- प्रतिसन्धानाधीनं यद् कृतिविशेषभाध्यमिति ज्ञानं प्रवर्तक तप न मति- रूपं पूर्व तादृशानुभवाभावात् किन्तु थाप्यादिममृतौ सत्याभिष्टसाधनसा- निकमव वन कार्यताज्ञानं । न चैवयिभग्रन्थविरोधः, तस्य मसानारे- माभिधामादिया। मम्बई कविसाध्यविषमक्षयः पुमयत्वादिबादिना अलिसाध्यसत्यापदमा मनासमये शौचादिमलात पूर्षसम्यायामहमिवेति कार्यताशानं शौचादिम्ववि- migram मिति पदच साध्यस्यातिविशेषणं न रा.पचविशेषणं, प्रयोजनाभावात সন্ধালাস(২) ‘াষাখ বুনি অনাথ ঘে, 'शौचादौत्यादिना विजातिवपरिग्रहः, तेन शादौ न व्यभिचारः, थो यत्पन्ध्याकालौनशौचादिमानदिशातिः स नकालोनकाति- साशमन्ध्यावन्दनक इति सामान्यतो यातिरिति भावः । भवान कातिमाध्यत्वं तिफलोपहितत्वमेव भावभटकं खरूपयोग्यवरूपले हेतविशेषफवैयपित तथाच कृत्यमाध्यत्व-राजभयरूपबलवदनिष्ट- साधनवज्ञानादिना पालथादिना वा प्रशतसन्ध्यादन्दनके विजाती व्यभिचार इति वाच्यं । तच्छून्यत्वेनापि कोशिषपौयत्वात् । न तसन्ध्यावन्दनकस्यापि तत्र प्रवत्तिः स्थादिति वाच्य । स्वविषय- मिद्या पिकौर्षाविरहेण तवाप्रवृने रिति । यद्ययेतज्ज्ञानं न भरसक () কালীবন্ধুমিলনামায়াদ। नाशकार्यातासामं सक्षातबाधस्याप्यस्तौति थतिप्रराङ्ग इति देत, धन अपनि मदोयेदानौतमेशाविषयसाधमत्व-चिवममानाधिकरबारिधिस- शाजनीविषप्रतिमन्धानात्मक विषयसामग्रौमाहिस्य यस्य जनकल । न विसमक्षणादावस्तौति, एवं खविशेषणवत्ताप्रतिसन्धानलमास्यात् बीयत कार्यतानिस्य सामान्यसामयीत्वमित्या किं मावमिति चिन्त्यं । बोधित सिन् विशेषझे सत्यमबुकाने निछाव्यानिरिकहानिर्वा वरिष विहित कामनाया कि समां बननुछाने इससौदमादेवामिरेवं शौचे शेषणमानजन्य, सदुत, सच कार्यविशेष विशेषणावगतः प्रतिहेतुरिति । संजातबाधस्य विषभक्षणे चैत्यवन्दने च भ्रमदशायामिव नेष्टसा छनौ मदंशाप्रकारकलात् तथापि सन्ध्यावन्दनमिदानीं मध्यतिमाय मप्रतिनतिबन्धकशून्यत्वे सति शौचादिमतो ममेदानों सति- प्राध्यत्वेन बेदबोधितलादित्यनुमाने पन्धतात्पर्य(१) । अब मौमाम- कान्यसंवादमाह,(२) 'नदुऋमिति, 'म च कार्यविशेष इति सच कार्य- निष्ठोविशेष इदानीन्नमस्वतिमाध्यत्वरूप इत्यर्थः, 'पुरुषविशेषणा- अगत रति पुरुषविशेषणेन काममादिविनावगत रत्यर्थः, 'पुरुष- विधेषेणावगत रति पाठे विभिब्यतानेनेति विशेषो विशेषणं काम- मादि तेगावगत इत्यर्थः, 'प्रवृत्ति इतः प्रतिप्रयोजकः। श्वञ्चोका- लिप्रपत्रमुहूरति, सनातवाधस्येति, 'धमदशायामिवेति समवद- । (१) इचनुमामोत्तरानुनामातरं प्रवर्तक द्रव्यमिति ग्रन्थतात्पर्यम- तिख। इदानीं प्रौचादिमतो मम दामों प्रथमिप्रतिबन्धक- शूनयत्वे सति मम कतिध्यत्वादिसरमाव्यं प्रमाणात प्रवर्तक अथव्यमिति ग." (२) छात्र मोमसिकसम्मतिमाहेति ।। मति अनुहाने पापाथामिः पुसमन्दादिकन्तु तधेसि मोवातिप्रसर । न्याहस्तदपि चिन्यं, वहायादेवननगमेग विशेषस्थानमुयमात् यदि धान्यतरवादिना वदनुगमकादा कामगाद्यन्यसरप्रतिसन्धानन्यस्वमेवाई আঘষা, মৰি ৰাৰ লক্ষাষনাৱাৰি অন্য এয়া तमत्वेनापि हेतु स्थापिति सन्धसे सदा तुल्यमिति । वनुतः सविधिक मताबानमति येन सज्जन्धकार्यतामानात् प्रवर्तत वृत्तस्य च कामनाविरहेण इष्टसाधमतामानाभावात् मतया बोधः।" निधाननुबन्धौरमाधमताधमदशायामिवेत्यर्थः, 'इष्टयाधमत्वज्ञान- मिति बक्षवद निष्धामनुबन्धौरसाधनता ज्ञानमित्यर्थः । यद्यपि विष - भक्षणे बनवदनिष्टाननुवन्धित्वज्ञानाभावेऽपि तनन्यसवे इच्छा- ফলান খেলবিয়াসনিশানস কালাঙ্গাল सम्भवत्येव, तथापि स्वविशेषणवत्ताप्रतिसन्धाने बक्षपदमिष्टामनुव- धित्मविषयकत्वमपि विशेषणं देयमित्यभिप्रायः । अष्टसाधनसाशा- नाभावादिति प्रदानौनेच्छाविषयमाधननाज्ञानामावादित्यर्थः, 'न तथा गोधः न नजन्यबोधः । न चैवमनौशौचादिशिङ्गाभामजन्य- कार्यताजानादपि प्रवृत्त्यापत्तिरिति वायं। इदानीम्तनलेनापि (१) इच्छासत्त्वादित्यनेन इदानीन्स नेच्छाविषयसाधनत्यरूपेठसाधनकत्यस्य सत्वं व्यजितम् । बत्तातिरान्धानजन्यत्वेन हेतुत्वमिति न प्रशतग्रन्थार्थः किन्तु सब्जन्यमित्वेद ল্প নিৰামান্য হ্মান্নাঘালন না ক্ষা-নির্মিী নি- कोषसांममोहयमिति एवधाये खेच्छाधीनत्वेन अमे समाधामसभ्युपगम- बादेनेति मन्तव्यं । नित्ये चायपलक्षणं नैमित्तिकेडमि शौषादिमत्त्वे सति निमितवत्वं तथेति ध्येयं, 'एतत्सन्ध्यायानिति । इदन्तु प्राथमिकमनुमान म त्वेसदेव प्रवर्तकं प्रतिविषयविशेष्यकवातस्यैव प्रवर्तकत्वात् । किन्तू- कानुमाणे सति एतत्तन्योपासवमिदानों मतिसाथ मत्कृतिनिछ- मरख्यातुसेगखयो विधिकारात खविणवणविशेषणात्। न चैव कालभेदैन बुदय देन कारणभावभेदादनन्तकार्यकारणभावप्नमङ्ग रति वाच्यं नैयाथि कनयेऽपि प्रवृत्तिविषयविशेष्यकेदानीन्तनखेच्छाविषयमाधमलेदार मौनवतिभाध्यत्वादिशानाय सिको यो प्रवृत्तौ च हेतुत्वेन कालभेदेन पुरुषभेदेन व कार्य कारणभावाविशिष्टत्वात् । अत- एवं क्षेच्यमाणक्रमेण नित्य-कान्यभेदेन कार्य-कारणभेदेऽपि । चतिरिति मन्तव्यं । म च खतिधर्मपतिसन्धानजन्य कार्यताज्ञान- भाषम्य प्रवृत्ति हेतुत्वे दृष्टसाधनवाद्यशानेऽपि इदं स्वाधीभेदा- मौन्तनमत्वनिसाध्यं स्वेच्छाधीनेदानीन्तममातिव्यतिरेकमयशव्यति- रेकप्रतियोगितात् अन्यत्वे सति तादृशायटितसामथ्यकन्यत्वा- बेलादिना कार्यतानुमानात प्रवृत्त्यापत्तिः तस्यापि ताशप्रवृत्त्य- घटितमामय्यजन्यत्वादिरूपखवृत्तिधर्मप्रतिमधामजन्यत्वात् इति वाथं । स्वविशेषगापदेन विशिष्य तन्हानीन्तनस्वेचा विषयभाधन- ब-तदानौतनपौचादिमत्त्वरूप(९) वत्तिधोस्य विवलितवान। (१) तस्यापि शादृशकृतिजन्यत्ये सातादृश्यमामय भन्यत्वादिरूपवत्ति धम्मप्रतिसन्धानजनयत्वादिति ख.। १२) तदानीन्तनशुचित्व-जौवित्वल्पेति ग.। इदानीन्तनखेच्छाविषयसा- धनस्वेदानीन्तनगौमादिमत्त्वरूपनि ख० । . हेतुतापक्षियोगिककार्यताधिकारमालादित्यनुमान। न चासिद्धि, एकवित्तिवे- द्यतया प्रथमानुमानेन तङ्ग्रहात्, प्यतराव पाक तदपेक्षा, उक्तानुमानानतर तरिष्यक मारसमेव वा ज्ञान प्रवनकमियाजा तश्चिन्य, तस्य स्वविशेषय- वताप्रतिसन्धाभानन्यत्वेनाप्रवर्तकस्यात् परम्परया लपवावस्थातिप्रसक्तत्वात "10 अपि यथा दोषराथोक पाए । नित्यपदच नगर नित्यनेन साथमानपरं, तेन नित्यय कास्य- শীঘৱিজিন্দালালগাল মনি, শবন্ত লিললললল না আমি কিয়লেঙ্গান্ধার্থনাখালাৰ সম্বলি:, লিঙ কীমুলাশাসনিকাশিল । নিয়গিৰিয়াৰীক্ষাত্মাণালালমিলল प्रति हेतुवा) इति वदमि, तदसत्यापि भीक ? * - একালিমনিষালখান नवपतिसर বিষয় জানা যক্তি মা 4 10 भादो कोचविवि মালামাস'-সন্তৰি बामा भावनाले अघोपणमस प्रयासमाचावात् । बेचित फलार्थिचिकीर्षा-प्रवृत्तौ प्रति फलमाधनताज्ञानविशिष्ट हतियाध्यताबा हेतः, फल स्वर्गादि, तदर्थित्वं नदुहेमाकलं. चैवं खादाविच्छाविर केऽपि स्वर्गादिसाधनताज्ञानविशिष्टशनिमा- स्थतामानात शिकौर्षादिप्रम इति वाच्छं। स्वौ यो प्रति() সাহীঙ্কা খায় বৃথা ভৗমিনিমাৰিঘিg- कतिमाध्यताशानच निस्यस्थन्नौचिकौर्षा-प्रवृत्ती प्रति हेतः, नित्य स्थलौयवश चिकौर्षा विषयतावच्छेदभावछिन्ननिश्यिकनित्यनजान- विभिलं, वैशियम क्षणायसाधारणव्यवहितोत्तरक्षणावच्छेदेमका- स्मवृत्तिव । न चैवं काम्यतादमायामपि शौचादिमत्ताप्रतिक्ष- न्धान विशिष्ट कार्यशाज्ञानालियम्युलीयचिकीर्वाद्यापत्तिरिति वाय। नित्यस्थलीयचिकी दिकं प्रति समान विशेधक नित्यत्वज्ञानस्यापि हेतुवादित्याः । तदमत्, प्राचीननेयायिकामां गुरुणाञ्च शौचादौ तत्कालीनत्व-तत्पुरुषोयत्वविशेषणस्यावश्यकतया कालदेन पुरुष- भेदेन च कार्यकारणभावभेदण्यावश्यकस्यात् तत एकातिममङ्गवारण- समावे नित्यस्थलीयत्वस्य कार्यतावच्छेदककोटिप्रवेशे नित्यत्वज्ञानस्य (१) सन्ध्यावन्दनादौ च नित्यतादशायामिसाधनतालसम्मानन्धकार्थ- साक्षाममात्रादिश्चर्थः । খছি মনীলি । ++am-ram-numan. विशेष कामनादि, कचित् 'पुरुषवियेति पाठस्तदा सविऐवणकर सन्धानकाच घुस विशेषः इति प्रकाशः । Al-4 7 , साजन्यत्वं सद्विशिष्टत्वमेव वैश्विन লজ্জালি, জলস শীকান্ জাঙ্গা- আলখালসলী জনিষগলাৰ নদি নিল অনাথ- মহা মিখাস্তু ছাগলামিলাগলা। ল ত্ব জন্মজাইল সাজ্জ্বল বিৰিন ন ন ম যাথি ভক্ষা- কাৰীষ্মকান্ধলামৰৱাৰা না মানি ল আমি- ভূৰি নি । অা অনি বানাথ ঝালৰালন- জামাযামিবা সন্মাদ মেয়াদি জ্বালানি সুবিধাঘনা যাকৃৗজনাকী সন্তান যমালাঙ্গাল- বিষ্মিানাশ্নাল নাসন মাজাহ্ম লগালজাৰিখ- ৰালনাকান নৰিয়াৰ নালীনিচ্ছালা - শৱালীলঙ্কাৰিষাঘলঙ্গানাথ সানী দান - ঘি মক্তিঙিgলা। মনৰষাঘলনাঘালান ভিড়ায় জানাঙ্গা ডি মদিনা, ল ব লিখাগুলিয়- লেখি ষাগলনাই সন্তুলিং। ঘৰ সুৰ- লাগলাম্বিন্ধিাপানীৰ ৰূ সন্ধা নি ধা । স্বর্ণালী শ্রী নৱিষনাগ্রাধি সম:। মাগলমালবিয়িনাল হানালৰিছিল- খাল দা ইৰি • লিলিৰিকাৰিালনাগ্রাতি ইলে পুলিনি । ঘনমাত্মানলামৰি বিন্ধীষি মজিলাৰণ সিদ্বান। ল স্ব ঘিক্ষীৰ মল্প আহাৰঃ ঘিন্ধী। ময়বি ফিলিমিনাৰিয় ভূখীলাদিনি । সুজ্ঞা ক एन्दायतुरीयखर निविवाद M आत्ये वात्मनी जीवित्वप्रतिसन्धानजन्यं श्रमे छति साध्यतामा सम्भवतीति जीवनव्यतिरिक्तत्व ख- বলালসাখালঙ্গনভলিল নিষাদান ঔনাখা- श्रावण्यकत्वातच विनिगमनाविरहानवकाशात्। न च तथापोष्टमा- धनताजानविशिष्टत्व-खकतिमाध्यताविषयकत्व-ज्ञानवानां विशेय- विशेषणभावे विनिगमनाविरको दुरि इति वाच्या दरमाधमताजा- मविशिष्टव-शतिमाध्यताविषक्षकल-ज्ञानलानामेकत्र हयमिति रीत्या व्यासज्यवृत्त्यवच्छेदकत्वाभ्युपगमात्तादृश विनिगमनाविरहानश्काशात्, इष्टभाधनताज्ञानश्च पस्थितप्रवृत्तिविषयाहौतामकिष्टसाधन- नादिज्ञानं बोध्यं, न तु प्रवृत्तिविषयवि व्यकं, तथा मति भ्रमस्त्र विशिष्ट जानत्वानभ्युपगमेन इष्टमाधनतादिश्चमाञ्चैत्यवन्दनादौ कदा- चित् प्रत्तिन स्यात्, एवं कार्यता ज्ञानमपि उपस्थितपत्तिविष- याटहीतासंसर्गककार्थताज्ञानं धोध्यं, न तु अत्तिविषयविशेयक, नथा सति कृत्यमाध्ये गुरुतरभारोत्तोलनादौ प्रवृत्त्यनुपपत्तेः, অাত্মালম্মুল না বিমিয়লাদা। ল - यहप्रवेशे गौरवमिति वाच्छ । तावता अन्यथाख्यातिमिद्धावपि माधमताज्ञामा प्रवृत्तिहेतुत्वामिद्धरित्यास्तां विस्तरः । . महार्णवकारीयमतमाह, 'अन्ये विति, 'जीवित्वप्रतिसन्धानेति पौविवादिप्रतिसन्धानेत्यर्थः, आदिना मरौरिणा-भाववादिपरि- यहा, 'मे' जीवित्वमात्रमाध्यनान्तरौयकश्रमे, 'सम्भवतीति, अ- নিহালী বিশ্বায়নকাল গীৰিলহিয়া ছয়নি विशेष विशेषसमिति , श्रमे स्वाधीनतति साध्यत्वाभावात् । इष्टसाधनतालिजक कार्यातासानं इत्यपरे, तन्न, नित्ये तभावात् । माज। नीति, नित्यत्वेम शायमाने तादृशमें जीवित्वप्रति- सन्धानजन्यकतिमाध्यताज्ञानमादाय प्रवृत्तिप्रसङ्गवारणायेति शेषः । ‘জীবলমিলিমিমি বিশাসনিন স্ব- विशेषणपदं जीवनभिजम्वविशेषणपरमित्यर्थः । 'खेष्वाधीनेति, खविशेषणपदस्य शुचित्वादिभ्रमेण तमिङ्गककारीताज्ञानेऽपि तत्राप्रवृत्युपपादनाथ खेच्छाधीनत्वस्यावश्यं निवेशमीयत्वादिति भावः(१) । 'प्रवर्तकमिति प्रवृत्तिसामान्यकारणमित्यर्थः, "नित्य इति, नित्ये फलानभ्युपगमात् पण्डापूर्वस्य १(२) स्वतः पुरुषार्थवाभावादिति भावः । 'विष-- भक्षणव्याहत्तमिति विषभक्षणादियावृत्तमित्यर्थः, श्रादिपदात् है- Pay -- (१) खेच्छाधौमत्वस्यावयं निवेगानौयलेन ताबलेवातिप्रसनवारणसम्म एतादृशविवक्षायां भामाभावादिति भाव इति । (१) ननु भण्डापूर्वमेव सधेलं सत्साधनत्वं सन्यायन्दनादावस्त्येव इत्यत- धाइ, 'पगडापूर्वस्य चेति, नयाच पहापर्वस्थान्थेच्छानधौनेच्छाधिन- त्वरूपेशवाभावादमान्तस्य कचिदपि तत्र प्रशसिन स्यादिति भावः। "निमा इति, पण्डायच नेमिति भावः । 'लधुलादिति, नित्यमपि मिति भावः । कति, मक्ष हेतौ च जन्यपदं बोधयं । उभायप भोगनिकीर्वाधा अभिधारवारमाया । तुल्यमिति साधनावधापि कति..

সুক্ষ্মীয় বিশ্ববাব। । F A মিমুজ্জালমিয়ানমন মিয়া আল যিলয়া বিঘা মিম লাগালজাইকা মূলা। ক্রিীবাহমিম য়লাভিহিয়স্থ, মালনি কানাগলি নীগুণাগলসি, ‘বিষযময় মা- জামাই বি- ঢাষ, নগ্ন সঙ্গিন্ধিলিমিষ্ট থানা-নিমামহ্মানালিঙ্গাপালগ প্রথাশী জাৰ ত্ব ছিনিমিখীননায়নিকাশক্তি- আলল জাল সনিলেননি মা। স্তুপথ নিয়ে- ৰথি মীদামিল বিনযা নিম্মনামান মিয়ার বীজ। সিঙ্গলগন্যালি গলনা- স্মাগৰিfuস্বঘ, বালাক্সি অগ্নি- ঘ ভাগ {} শিলিলাচ্ছিল-সালম্বী ) স্বলয় খান। ল খানলন। খিল-নিলানালি- অকাল মালালা নিন্ম- নিয়মাস সিলিন্ধৰা নাবি না-হ্মাৰ। লালনমিনি না। রূক্ষ মিনি বীমা বা কালাশাহ সুজা নবাবি (২) কুম্বননাহ্মান নিথনাথান বাঘ। (8) গল্প মন্বিষিবিলাঙ্কিংয়ে ভয় জানা- নি ,ম। (৪) কাষলগিৰু-দিবিয়স-গিলানা যায়- শষ অনুষঋলায়মানি ।

"ON चिकीर्ण साधनताजानसाध्या उपायछात्वात् दृष्टी- Mamata. समाधमतावानविशिष्टन-शतिमाध्यताविषयकल-ज्ञानवाना विशे- षण-विशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण तथावप्रसङ्गात् (१) । न 'दैवं प्रषंगिटसाधनतादिशानमचे तदविषयककार्यतामानानन्तरं प्रत्- तिनं स्थादिति वाच्यं । लाघवादेवंरूपेण हेतुत्वकम्पने सच तदु- सरं समूहालम्बमज्ञानकायनात् । न च तथापि निसितायभि- शरक रूपं परित्यज्य मन्दिग्धव्यभिचारणा रूपेण हेतुवकन्यम-- সক্ষমিনি বাল্ম। লিস্বিনামিন্যালঘবদল ঘৰ নখ- दिति भावः(१) । 'उपाथविषयेति सुख दुःखाभावेनरविश्येत्यर्थः, দুখনমাঘালষাঘনি থানালাবন্ধিাৰনাম্বনি- योगिककार्यताव इत्यर्थः, 'उपाये छात्वादिति सुख-दुःखाभाव-- वाप्रकारकेच्छालादित्यर्थः, पक्ष-हेन्योन्यत्वं विशेषणं देयं तेन ईश्व- रेछायां मांगतो बाध-व्यभिचारी, 'दृष्टौछावदिति वृष्टिर्भववि तौछावदित्यर्थः । इदमुपलक्षणं कृतिबाध्यत्वाप्रकारकपाकादीपि इष्टान्तो बोध्यः। श्रयश्च प्रभाध्यागको दृष्टान्तः, परेण तु पति- साध्यत्वाप्रकारकोपाचोहेश्यकेशनभ्युपगमेन वृष्टिर्भवखितौछायाम- मोतिमिद्धे दृष्टिमाय सुर्ख भवत इतौछायां मुखे वष्टिसाध्याल- (१) गुरुतरार्थ-कारणभाववाढल्यस्य दुवारत्वादिति ख..। (९)ताच नि चारकलधुरूपावच्छेदेनैव कारणत्वं न तु स. दिग्वष्यभिचार रेति नियमो या तस्य साव सबैक सम्भवति पन्याबरोबखरहें विधिका Martan 4 छाया भीगचिकीर्षायां तदभावादप्रयोजकमिठसा धनत्वमिति चेत्, न, तवापि स्वविशेषणधीजन्यत्वा- भावेन तब तस्याप्रयोजकत्वात् । इतिहेतुचिकीर्षा- यो तत् प्रयोजकं, न च भोगश्किौर्षा तथा, उपाय- चिकीर्षात एव कृतिसम्भवात् इति चेत्, तुल्यमिति, मैवं, साध्यत्व-साधनत्वयोर्विरोधेनकच ज्ञातुमशक्य- বালক নুনা ল লিমালামালনি ঘ। গন্ধ, 'भोगरिकोर्षायामिति सुख-दुःखाभावविक्रौर्षाया भित्यर्थः, 'तद- भावान्' माधनताविषयककति पाध्यताज्ञानच हेतुवाभावात्, 'प्रायोजकमिति उपायचिकोषाधामपि विषयतया कारतानव- वेद कमित्यर्थः, 'नवापोनि, भोगचिकौर्षाकारणीभूतकायंताज्ञान- इति शेषः, 'तम नवापि, डायचिकीर्षायाममौ नि थावत्, 'तम्य শিয়াল, অসীলা ৰূ নাম্বৰূলস- जात् । शहते, तौलि चिकौन्वेिन कतिहेतुचिकौर्षाथामिन्यर्थः, 'सत्' स्खविशेषणधौअन्यत्वं, 'तथा' 'चिकीर्षात्वेन हतितः, सेन भोगचिकीर्षायाः फलेच्छात्वेन प्रतिहेतुत्वपक्षेऽपि नातिप्रमः, 'तुम्य - मिति) ममापि उपायचिकींशीयां इधसाधन प्रयोजकमित्यर्थः। भामाणिकं गौरवं न दोषापेत्याशयेन मभाभते, मैवमिति, 'माय- (१) लव मी तिहेतुचिकीर्वांगं खनिए माधौगन्यत्वं ममापि उपाय- चिकीर्षायां साधन प्रयोजकमिति तुल्यमित्यर्थः । हेतुधिकोयामेव हेतुरियर्थः । 'भैवमिति, तथाच प्रामाणिक गौरवं न तभावात, सिद्धतादशायाच साधनवं असिहाव- स्थावतः कार्यानुत्यत्तेः तथाच पाकादेरसिद्धत्व-सि , व-साधनलयोरिति कृतिसाथल-कालान्तरमा योदनादिक्षाधमत्वयो: रियर्थः, कालान्तरभावित्वं साध्वंसाधिकरणक्षणभावित्वं, (९) "विरोधेन' कावच्छेदेने कत्रावर्तमानत्वेनेत्यर्थः,(२) 'एकच पाकादौ, 'ज्ञात' एकेम निधयेन विषयौकत्तुं । विरोधमुपपादयति, 'श्रमिद्धावस्थस्येति श्रा- अक्षयविभिटपाकादेरित्यर्थः, 'माध्यत्व प्रतिमाधत्वं, हातिमाध्यत्वस्य तदधौनममयसम्बन्धवत्त्वरूपत्वादिति भावः । 'मिद्भूतादशायामिति पायसमयमम्बन्धविनाशदशायामित्यर्थः, 'तदभावात' पाकादौ पति- মালামা, গালমন্ত্রণ জাগ্ৰীমন্যৱিনি না। 'मिद्धतादशाथाश्च माधनत्वमिति प्राधक्षणसम्बन्ध विनाशदशायामेन कालान्तरमाथोदनादिमाधनवमित्यर्थः, 'अभिद्धावस्थावत इति श्रा- क्षणावस्थाथिनो धागादेरित्यर्थः,(२) 'कार्यानुत्पत्तेः', कालान्तरभा- विकार्थानुत्पत्तेः। यद्यपि उत्पतिकालौनान्कालान्तरभाविकाऱ्यां- भुत्पादऽपि कारणतावच्छेदकधर्मवावरूपं कारणावमुत्पन्नियोऽप्यस्ती- १)वं विक्षाध्यत्वाश्विकरणकाजास चाद्यक्ष इति। एकस्मिन् एकदा विरहेणेति क. कारणादित्यर्थ इति । शेषायति माया। विरोधमेव पाटयति, 'बमिति, प्रकते किमायावत दिर मल्ममेवाती विशेष दाखविलो विधिवादा। रावधान साध्यत्व-साधनवग्रह न चैकमेके विकर्ष विरोधः तथापि स्वरुपयोग्यमिदं न फलं जनविष्यतीति শ্রীৰ সন্তলা জীবাঝােষালীৰ বঁথা रणे शानं इतर्वाच्यः तच्च यागादावाद्यक्षणे न सम्भवति तस्य का- जानार एवं फलोपधायकवादिति भाव() । कोचिन्नु गरुनये फसमयवर्जिन एव) कारणतया फलसमय- तिवस्यापि कारणताघटकवाचासो न तत्सम्भव इत्यभिप्रायः। त्यश्च माधमत्वपदं मामान्यत श्रोदनादिसाधनतापरमेव, म कालान्तरभाविवेन प्रोदनादिकं विशेषणोयं, 'मिद्धतादमाथाश्चेत्याच कार्यकालवासिबविशिष्टदायात्यर्थः, 'असिद्धावस्थावतः कार्या- मुत्पत्तरित्यम्य उत्पत्तिकाले कार्यसइवनिवघटितस्य कारणवस्था- भावादितार्थ इत्ययाः । विरोधं व्युत्पाद्य एकनिश्चयविषयलामम्भवं व्युत्पादयति, 'तथा- चेति, 'अभिव-मिडलज्ञान इति श्रमिवमित्वोभयावगाविधाने इत्यर्थः, 'साध्यत्व-साधनत्वपहः' इतिमाध्यत्वौदनादिमाधमलप्रका- रंकायकः, विभिभावच्छेदकदयविषयकज्ञानस्यैत्र एकमिन् धर्मिणि विडोभवप्रकारकत्वनियमादिति भावः । न कमिति भावा- तादृश्यप कालान्तरमाधोदनसाधनस्वमुत्पत्तिक्षो.न. सम्भवतीति मावत ग.। (२) कार्यकालकिन रवैश्वर्यः । । बदन पति, मशानिरूपितयोलयोर्विरोधेऽपि नातिविमित या खरूपगतता साध्या साधमत्वयोरतो न विरोध इति वाच्छ । यदि हि वरूपनिवन्धनं तदुभयं तदा तत्स्वरूपं सदैव सिमसिञ्च स्यात्, भिवनिरूपितत्वेऽपि तयोः सिद्ध- भाववाचज्ञानदयात् सिद्धबारिखजानथोरपि परखर विरोधि- लादित्यभिमानः, 'अस्विमुत्पत्तिकालौनवं खनियममयमम्बन्ध- धमाभावाधिकरण शिवमिति यावत्, 'सिद्धलं स्वनिष्ठसमय- वववध्वंशाधिकरणकलं यागादापारसम्बन्धेन स्वगांव्यव- हितपूर्वतोऽपि सत्तेविरोध इति नेकापोदे नेकधावर्तमान- वमित्यर्थः । बरूपममा तादाम्यसम्बन्धेनाधिकरबरखापावावं বিশিঙ্গা জাহৰম্ভিাঙ্গিলাল ও না । स्वाय, 'यदि हौति, ‘स्वरूपनिवन्धन' तादाम्येनाधिकरणरूपा- वच्छिवं, 'ततखरूपं पाकादिरूप, सिद्धमसिद्धक्षेति, सयोः माचल-साधनवव्यापकत्वादिति भावः । 'अन्धे थाइ, 'भिधानिक- पितवेऽपौति विभिभावच्छे देकचाधिकरणे मानवे शेयर्थः, ध्यत्वं निरूपितच साधमत्वं न निमित्यत थाइ, 'भिनेति । केचित खगतस्वं यदि स्वरूपावच्छिवस्वं तदाह, 'यदीति, 'अथ सोन्यावरदेव सावं तदा दवच्छेदकमुश मवायुकोषानिहारियाद, 'भिन्नतीचाः । 'शिइत्वेति, नदयगमे च विरोध एवेति भावः । 'तमादिति, तथाथ समय- भेदेनोममधान सम्भवति न लेकदेति भावः । इदानीमिति शाखा संयोग-सदत्यनामावग्रहत् समयमेदावच्छेदेनं समय- शब्दायतुरोरख विधिवादः । वासिनत्वे अनवगम्यानानात, तस्मात् समयमैदोषा- LAN , विरहतयेति गे:, 'मिदुवा सिद्धले इति, 'अनवगम्छ' प्रविषयीच्या 'अज्ञानादिति, पाकादौ .तिमाध्यत्वौदनादिशाधमत्वयोः समूत्रा- सम्बनजान एव तथा नियमादिति भाव:(१)। उपसंहरति, 'तसा- दिति,(२) 'ममयभेदोपाधिकः' विभिनसमयनिरूपितः, 'नदुभय- सम्बन्ध इमि कमिसाध्यबौदनसाधनलात्मकसम्बन्धः पाकन्तिरि- हाः, न विषयतया कृतिकारणतावच्छेदक इति शेषः । केचिन्तु 'ममयभेदोपाधिकः' सिद्धल्या सिद्धतदयारूपसमगभेदा- वच्छिन्नः, 'तदुभमयन्वन्धः कतिमाध्यत्रौदनशाधनलयोः सम्बन्ध इति व्याचक्रुः । तन्तु 'मिनमिरूपितब इति पूर्वमेवाभिधानात् सन्दर्भ- मिति थे। ननु धर्मिदि विभिन्नावच्छेदकद्वयवत्तावगाहित्वमेधर्मिणि विरुद्धोभयप्रकारतायां न तम्समपि तु प्रकारौभूतविरुद्धोभयधर्ष विभिन्नावच्छेदकावविनत्वावगा हिलमेव तन्त्रं वृशे मूलायवत्वम- नवगम्यापि वृधेऽये कपिसंयोगो न मूल इति विरुद्धोभयप्रकारक- प्रत्ययोदयान् तथाच प्रचतेऽपि पाकादौ सिद्धवामियमनवमम्यैष सिद्धवामिलदभावच्छेदेन कतिमाध्यत्वेष्टमाभनवग्रहः स्वादिस्थमि- - .4 t) विमिनावच्छेदकान्यविषयकसमूहालम्बन एव एकस्मिन् धम्मिणि विदोमयप्रकारकत्वनियमादित्यर्थः । (१) मनु विनइयोस्तयोरेका समावेश एक कमियत बाप, 'सका हितोति ख.,म..

पाके । इदानों साध्याय अग्रे साधनाये जायत इति चेत्, न, इदानीमग्रिमय- झवानानात्वादननुगमेन व्यायग्रहात् शब्देन नया प्रतिपादयितुमशक्यत्वात् गौरवाच । न च कृतितः सिंहमिष्टसाधनमितिज्ञानात् चिकीर्षा, न हि सिई प्राणाहते. 'इंदानौमिति, अनुमामाता ज्ञान विधितो वा माश्च इत्याह, 'इदानीमग्रिमे ति जयाहिकतयोत्पतिक्षणव्यकरे- वेदानौं पदार्थत्वात् तवंशाधिकरणक्षणस्य चापिमपदार्थत्वादिति भावः। 'अननुगमेनति दद इदानों सदानौंमाधारणस्य तदधिम आमाधारणस्य चानुगतानतिप्रशतव्यापकतावच्छंटकस्याभावेनेत्ययः, 'प्याटलग्रहादिवि यस्यन्तरे ददानौन्तनकृतिमाध्यत्वाधनिश्यदायां ब्याग्रिहामायादित्यर्थः, नान्य दयाह, “शब्देनेति, अननुगततया च. तेन रूपेण भावादिति भावः । मनु अननुगतरूपेणैव विधितिरित्यत श्राह, 'गौरवाच्चेति । 'तितः सिद्धमिनि सत्य- धौमसमयसम्बन्धध्वविशिष्टमित्यर्थः, सिद्धवेष्टसाधनवथोविरोधा- भावादिति भावः । 'मिडं सिङ्गत्वेन चात, दूषणाारमाह, TIT ग्रहोऽयोति भावः । भनु याध्ययोऽमुभामाभावेऽपि शब्दासयह स्यादत- शब्दनिलि, सातावच्छेदकोकरूपामावादिति भावः । अन्तु वा कथ- वयामि साधनत्वादिविषयलेन कार्यतास्य हेतुले गौरव- मला वाचति, यद्यपयेवर साधनबममरत्र सविशेषगवताप्रति- साजन्यमिशनीमतर्भावसोभयत्र वधाप्यये पदार्यान्स वादनौरव अधित चिकीर्षति, कतेः पूर्व अतितः सिमिति जानाभावाच । न च कृतिमाध्यत्वेन पाकादेरिटमा- धतत्वात् साधनस्वमपि साध्यं । न हि कृतिमाध्यत्वेन पाकस्यौदनसाधनता, इत्युक्तं तस्मात् कृत-क्रियमाण- विलक्षणं कृत्यनन्तरभविष्यत्तारूपं कृतिसाध्यत्वं चि- 'शतेरिति, 'शामाभावादिति, सर्वत्र तादृशलिङ्गाभावादिति भावः । नन कारणतावच्छेदकविशिष्टतादणायामेव कारणत्वमिति शतिसाध्यत्वेनौदमादिसाधनत्यादोदनादिसाधमत्वदायामपि कति- साध्यवमित्यागते, 'न चेति, 'माधनलमपि नाध्यमिति साधनता- दशायामपि कृतिमाध्यमित्यर्थः । 'उनमिति, साधवात् पाक- बनैव हेतुखादिति भावः इदमुपलक्षणं कृत्यधौनसमयसम्बन्ध- वावरूपस्य शतिसाध्यदस्य पाकादावोदभाधुपधायकत्लदमायामसम्म दाइत्यपि बोध्यं । 'कृत-क्रियमाणविलक्षणमिति अतीतवानाध- वणवविदशात्यातमित्यर्थः, 'अत्यनारेति कृत्यधीनममयम- म्बन्धवत्वमित्यर्थः, 'माधमत्वविरोध्येवेति श्रोदनादिसाधनत्वदायों पाकादाववृत्त्येवेत्यर्थः । नमु यथोकसिद्धत्वासिद्धलज्ञानयोः परसर विरोधिले मामाभावात् पाकादौ युगपत् सिद्धत्वामिलज्ञाने बोध्यं । मनु कारणतावच्छेदकावछिने कारणमिति अतिसाध्यत्व विशिसाधनलमतः साध्वधर्म रख साधनत्वमिति न विरोध इत्या निराकरोति, कवि माध्यमिति साध्यधम्म इत्यर्थः । वैवलयमा 'कत्वमन्तरीति, मकावटेनोभयग्रहामावेऽप्येकत्र मितिभयो ।

कोर्षाप्रयोग साहाय साधनत्वविरोध्येष। किन सारनत्वस्ये सिद्धमाषधर्मत्वात् साधनत्वज्ञानमिच्छा- विरोधि, न हि कश्चित् सिमिच्छतीत्युक्तं । रतेन बाधकाभावः, किवास्तु तयोः परस्परविरोधित्व तथाप्यवच्छेदकम- वगाव विरुद्धयोरेका प्रतीतिरिति नियमे मानाभावः अव- छेदकविनिम्केनापि वृक्षः संयोगवान् तदभाववांश्चेति प्रत्ययदर्य- मादित्यवरसादाह, "किञ्चेति, 'माधमत्वस्व' वर्गादिक्षाधनत्वस्य, "विद्धमानधर्मवान्' सिद्धत्वाध्यायात, मिद्धलं स्वनिष्ठममयसम्बन्ध- বাম দ্বান্ধিয়া খালিলৰিক্‌ নিৰাম্মল' ন तादृशमिद्धत्वब्याप्यं उत्पत्त्यात्मकक्षणिकपदार्थेऽपि तमत्वादिति भावः केचित्तु 'भाधनत्वस्य' तनिष्ठमाधनलस्य, सिद्धमाचधर्मपात्' বলিঙ্কলিয়ামাগলিন স্বামিল নভিষিকুল- व्यायवादिति यावत्, तनिष्ठसिद्धत्वञ्च तदीयममयसम्बन्धध्वंसवावं भाधनलस्य फलसमयवर्तिवघटितत्वेन उत्पत्तिकाले साधनलविर- शादिति भाव इत्याडः। 'राविरोधौति उद्देश्यतथा एशोत्पत्तौ विरोधीत्यर्थः । লৰ ৰিহ্মজ্জা সর্দিীঘিলাসঘষলগালজাৰিৰী- (एनन्येक प्रतिसाध्यत्वमा साधनत्वव्याप्यं समज्ञानच इच्छाविरोध्येव मछाकारणमित्याशा निराचिकीर्षराह, 'तिसाभ्यवति । विरोधात संयोगी तदमावचितिवादयस्वरसादाच, 'किति, 'रतेनेति माधमत्वस्य याविरोधियनेत्यर्थः, रवञ्च पूर्वोक्ताबमाने दृष्टान्तासिद्धिरिवि যধিরা। খিল মালামা শিলাজি বিজুলাথলতি আস্থ, হীনি, বিধিল গান । ন বৰ মৰক্ষী হৃঘনিষাদ নাশিমিজলিঘাঙ্গালা বিন্ধী বা আল- বিীঘিনঃ লাৰিনি স্বা। গান শুনাখা বাধলা- কালিলা খনি নিনবাঘিলনাঙ্খালষিত্মিহাৰিষাখ।' নাগালাৰ বিন্ধী জানানযুলানিলা Uহ্মালম্বনালিয়া নঘিন বিন্ধাব্দীনভূষা- লনাগালাকালামিস। অৰি খ ফজলি ও রূহাল না লস্থিনীহাস্থানান্তশিল্প নয়- না হgষালমানলায়ালাম নিভানালা ঋল লিন্ধীখা, ব্রাম্বলিল ন্যান্ধি ৰাৰ सिकरणत्वे मति खध्वंशाधिकरणलं । न चैवमेककासावच्छेदेने =ালি মিচ্ছলথ অঙ্গ নিৰাম্বলাঙ্গাল নবী- টুঙ্খানুঙ্খা জনিষ!নাগাল নন গুগলনাগালনামাম- ছলনা নদি লৰণি দ্বিীধানি: জ্বা- নামূষলানঝিন লান, অপি ॥ হ্মা- থালৰ অনুৰাগলনাঙ্গাললাহ্মান্ধা জানিনা- স্যাল নন ভাষালনাগাল ন নলথি বিশী গলবনিীলাকাল বুন্ধাঙ্গুলি ত্মিঅল্প স্বলন স্বামী নিগমাত্মালম্বলাঞ্জলি । মন মন বিলা- মিলালালালাইন্যাক্ট ঘষছিলা- ভিক্টৰিলি ভাষা। হায় আল-বাগীবিহীখান । 10 हवादाविपसाधनतामानमुपाये छाकारणत्वेन काम- मिति निरस्तं । कथं नाई स्वतोऽसुन्दरे दृष्ट्यादाविया, तत्साध्येष्टज्ञानादिति गृहाण। अन्ये तु सुख-दुःखाभाव-तत्साधनेविच्याप्रयोगshrimone काम्यसाधमतालिक कार्थताचाम(१) काम्ये हेतुरस्तु मित्ये शौचा- दिममा विषयककार्य्यता शानमेव प्रवर्तकमस्तु लाघवान तु नद्धी- अन्यमिति प्राभाकराणा दुःममाधेयमिति । एतेनेनि, काधमल- बामस्य दयाविरोधिलेनेत्यर्थः, 'हवादाविति कृतिसाध्यत्वाप्रकार-- कष्टादौछायामित्यर्थः, “उपायेच्छाकारणत्वेनेति उपायछामा- मान्थकारणावेनेन्द्यर्थः, सामवादिति भावः। निरन्तमिति, तत्रा- ধীমাঘলঙ্গনীহ্মা লামাকাবিনি মাগ। সানি सुखादी दृष्टिमाध्यतामानादित्यर्थः, दृष्टिमाथं सुखं भवलिनी- कायामेव खलस्येव वृष्टेरपि विषयवादिति भावः । 'मुख-दुःखामावेति सुख-दुःखाभावत्वेन बसवदनिष्ठामनुवन्धिवे मतौरमाधमत्वेन भासेवित्यर्थः, मुखत्यादिप्रकारकज्ञानजन्यमिति Parame---- ११) कृतिसाध्यताज्ञानमिति ग.। भावः । तदिति, सत्याध्यापकारिकेच्छा भवन्तौ सुखवमिवावच्छेद वातथा रिमपि विमग्रीकरोतौति भावः । एतदशाने सिद्धत्वादिकं न भासते इत्वभिमानः । तदेवेति, कतिसायलप्रकारकशाने सतीति शेषनध खदेनियसाधनवाने प्रत्यापति, उद्देश्यत्वज्ञाने तादृशज्ञानामावा- विनिमा बदनिकाननुरविवाविवाध्यायशानं तथेत्यन्थे । ननु सख- .."

KRUNRN हदायतुरीपख विधिवाद कमगतमुखत्वं पुरुषार्थपदवेदनीयं धर्मान्तरमस्ति अनुगत कार्यस्यानुगतकारणनियम्यत्वात् । तदेव दुःख- तसाधनव्यारतं सुख-तत्साधनादौ चिकीर्षाप्रयोज- कमिति । न च दुःखविरोधित्वमेव तथास्तौति पाय । महानवस्थाननियमविरोधस्यासम्भवान्, बध्य-वातका प्रेयः तेन दृष्टसाधनताद्यज्ञाने न प्रतत्तिरिति श्येयं । '. पयोगकमिति साथमानं भदिलायोजलमित्यर्थः, 'उद्देश्यसमिति तत्तत्पुरुषोयोहेम्यत्वमित्यर्थः, 'पुरुषार्थपदवेदनयमिलि पुरुषार्थ- पदप्रतिपाद्यमित्यर्थः, 'धान्नर' पदाथान्तर, 'अनुगत कार्येभ्येति हापुरुषेच्छामामान्यलक्षणानुगतकार्यस्थेत्यर्थः : 'तदेवेति, 'जायमानं * জনিষাঘাণৰঞ্ছিনমিনি ঘুষ, অঞ্জ নলখাগ दुःखवेन दुःखधाधमत्वेन र ज्ञाताशावृत्तं, 'चिकीर्षापयोअममिति, पलाएन चैत्यवन्दन-विषभक्षणादौ मनातयाघदशायां न प्रवृत्तिन्त- दानामिष्टसाधनत्यादिनानाभात्रेनोद्देश्यबामावान् तज्ज्ञामनासम्भ- वादिति भावः । उद्देश्यत्वञ्च कारणीभूते माधनलादिजाननाशमाश्य तेन इष्टसाधनत्यादिशामनाशे तज्ज्ञानमात्रामेच्छति मन्तव्य । 'तथासौतिचाप्रयोजकमतीत्यर्थः। 'अमामवादिति, सुखादेरपि umnimate (१) इति प्ररथमिसि | mereshare दुःखयोः साक्षात्कारमात्रनिवार्यवासयोध्य-धातकमायो न बाद भावस्यैकसमये समानाधिकरवाभावस्य च यत्नादि- साधारण्यादिति। तन। सदजानेऽपि सुखत्वज्ञानादि- छोत्पत्त, न हि सुखत्वे जाते धर्मान्तरज्ञानं विना नेच्छेति, तथात्वे स्वतः प्रयोजनहान्यापतेः, तदेव हि खतः प्रयोजनं यदवगतं सत् स्वतितयेष्यते। किञ्चा- दुःखममामाधिकरणवादिति भावः । 'एकसमय इति एकदेशका- सावच्छेदेनेत्यर्थः, तेन शिरः-पादावच्छेदेन एकतणे एकत्रात्मनि सुख-दुःखोयादेऽपि न शतिः, 'सामानाधिकरण्याभावस्थेति एक- सिमधिकरणे अनुत्पद्यमानत्यर्थ', अन्यथा सुख-दुःखयोरपि एकस्मिन्नधिकरणे एकक्षणावस्थानादमङ्गतेः, 'यनादौति, इदमुघल- भण रुखसाधनाव्याप्तिरपि द्रष्टया । 'यदवगतमिति येन रूपेण झाने सत्यमति प्रतिबन्धकेऽवश्यं तेन रूपेण इछा भवति तत् तेन रूपेण जातं खत: प्रयोजनमित्यर्थः,(१) 'खत्तितर ति स्वरूपक धनं (१) येन रूपेण ज्ञाने सत्यसति प्रतिबन्धकेऽप्यवयं तेन रूपेण इच्छ! भवति लबत्ता खतः प्रयोजनवमित्यर्थ इति ग.। भपीति विरोधपदार्थमार, 'एकति, भलेति, थानविशेषो बोध्या, खरूपततस्तथाऽतिप्रस अति ज्ञातस्यैव तथात्वं वाच्यमेवं सत्याह, 'वद- तिमीति, 'यदवगति देन रूपेण बानं यदिच्छाप्रयोजक मित्या पाबादिक पाकवादिमा झावं न था किनिषधमाधमत्वेनेति भावः। नर्वे भोगोयि सवा: अवधार्थः स्यादिति चेत्, परित्येक । भोगे.

যুবায়বিতন্ত্র শিখি।। सुगतर्मकल्पनापि कारणे । न च . सुखादिच्छा, कारण अनागतत्वात, किन्तु नदवगमः, तर्षि सुखा- दिशाने तत् स्वरूपसदेवेच्छाप्रयोजकमस्विति चेत्, बलवदनिष्टाननुबन्धौष्टसाधनावेन धानेमति प्रतिबन्धकेऽवश्यमि- थकादयेऽपि दृष्टसाधनत्वस्य तचाप्रकारत्वात् ३) न तेन रूपेण यागा- दौनां स्वतः प्रयोजनवं भोगस्याप्येवंरूपत्वे तस्यापि लक्ष्यत्वमिति भावः । मन्वन्येच्छानधौनेच्छाविषयतावच्छेदकधर्मवत्वं स्वतः पुस- धार्थलमस्विन्धत साह, किति । 'नच सुखादौति नुप्त- प्रथमान्तं । शकते. तहाँति, 'सुखादिज्ञान इति, 'आदिना काविषयान्तरपरियहः, मुखत्व-दुःखाभावत्व-बमवदनिष्टाननुब- बिल मौष्टमाधनवज्ञानसमानकालौने इति शेषः, तेन मना- तबाधस्य विषभक्षणदिकुदाभः । तमस्य नित्यत्वे समजेतले आतित्वापत्या साधाकारत्वादिना मकरप्रसङ्गात् जन्यमेव तत् अर्थ तज्ञमने च तादृशमुखा दिसामानां प्रत्येककारणत्वे व्यभिचा- रादन्यतमत्वेन बणारणिमण्यादेरिव एकगक्तिमत्त्वेन वा ता- सुखादिजानानां देतुत्वं वाच्यं तथाच इच्छा प्रत्येव सादृश- सुखादिजानानां तेन रूपेण हेतुत्वमस्तु किं धर्मान्तरकल्पनयति (१). सब प्रकारवानभ्युपगमादिति ग.। का भारत्येव इत्यन्ये। तमिवेग विशेषणादित्यपरे । वहौति बनुगत- न, यवा शुरण्यत्वं सुखजानादियूत्पश्चले अन्यतरत्वात् तृणारणि-मणिन्याय जायता, क्षति- तवे परिमरति, 'यथा ति, 'अन्यतमत्वादिति पाठः, 'अन्यतरलादिति पाठस्तु. प्रामादिकः, तद्धर्मस्य बतरनिष्ठत्वेनान्यतरत्वेन हेतुले व्यभिचारात, 'तथैवेच्छेति धर्मान्तर-तस्कार्य-कारणभावादिकल्पने गौरवादिति भावः । न च तज्जात्यतिरिक्रनित्यमखण्डं धर्मान्तर- मखिति वाच्छ। तथापि तस्येच्छा प्रति कार्य-कारणभावकल्पल- मपेक्ष्य विषयज्ञानविधया कृप्तकारणभावेषु सुखादिज्ञानेश्वेर धु- साधनवादिज्ञानविरहकालौनसुखादिज्ञानव्यावृत्तधर्मान्तरस्य का- লালন ঝিনুলিবিনি দুই সন্তু ললি- माध्यत्वप्रकारकेच्छायाचिकौर्षात्वे नव नये कलत्रभक्षणप्राममावे निषेधापूर्वरूपफलजनके संवादिचिकौ धौना कथं प्रवृत्तिः भाग- भावम्य कतिपूर्वमपि मत्वेन कृतिमाध्यलस्य तत्र बाधादित्यत- (२) इति ध्येयमिति ग.। विगावच्छेदकतया तवयोमकमित्यर्थः, 'अन्यतरत्वादिति । यद्यपि बहना प्रशान्तत्वादन्यतमत्वादित्यहति तथापि हो आवभिप्रेत्य. सदुर "तेवां मोहः पापीयानितिवदिति भावः । 'रति एकशक्तिमत्वादित्यर्थः, एस- तक सुखादे न्यधामाश्रयत्वात् असम्भव न्यपि बोधे । यद्यपि नियमेष न दोषसधामि नाशपदार्थे प्रमायमेव नासोलि तात्पर्य । नई डायपादाविका प्रायश्चित्ते प्रति स्यात् अनुत्पादस्य प्राममाव- महारतुरोयसरडे विधिवादः साध्या ती सत्यां अग्रिमक्षणे स्वरूप न कति विना, क्षेमसाधारणञ्चैतत् । अतिसाध्यत्वञ्च म आते पूर्व। ननु कृतौ नष्टायां सन्नपि धम्मौ न कार्य तथाच आइ, 'तिमाध्यत्वोति, कतौ मत्या' अस्मिन् क्षणे कृतो मत्या, 'अग्रिमजणे' एतदपिमक्षणे, 'स्वरूप' माध्यतयाभिगतस्य स्वरूपं, 'न कति विना' नास्मिन्क्षणे अति विना, तदनिमक्षणे तस्य स्वरूप- मित्यनुयज्यते, सत्यधीनसमयसम्बन्ध रत्त्वमिति तु समुदयार्थः । সুখীন অষ্টনী প্রানি সনীনিধি: - पमम्बन्धविशेष इति भावः । एतच माममा व्यस्तौति दर्शयति, चमेति, एतम मसाधारणमिति योजनीयं, कृतिपर्व वर्तमानो यः कलमभक्षयादिप्रागभातस्तत्साधारणमित्यर्थः । नच्चे को पूर्वमपि तक गतिमाध्यत्वव्यवहारः स्यादित्यत भा, निमायन- चेति, तथाच धर्मिणः पूर्व सत्त्वेऽपि धर्मस्य तदानीमभावर तरकालावच्छेदेन सदावहार इति भावः । 'मन्विति, एतादृशम्य छतिमाध्यत्वरूपत्वे दाद शेषः, 'मन्नपि धोति स्वर्गादरव्यवहितपूर्व ऋपत्वेन न्यसाध्यवादित्यस बाह, 'तिमाध्यमति। 'शेम' दुख- प्रागमावादिक, रतच प्रत्यक्षाका विञ्चितं । ननु यदि शत्यग्रिम क्षमा- घटित अतिसाध्यत्वं तदा कृतिपर्व अतिकाले च तदभावात् पाकादौ कति- साध्यस्थव्यवहारो न स्थादित्यत साह, न कसेः पूर्वमिनि एक्चोयलक्षणं अतिकालेऽपि अध, तथाचोसतिसाध्यत्वं सदा भास्येति बत्तदान যক্তিৰ হৰ জি চাল নিজৰ স্বৰলি নি भावाः । विशेषत्वमादाय प्रासे, 'मथिति, यद्यपि यायिकामवसाधा- समितीमकी कर्ष कार्ये यूः कामिनोऽश्ययाक्षणिकत्वेन क्रियातुल्य- स्वादिति चेत्, न, यत्तिकाम्यसाधनत्वं तब कार्यता- विद्यमानोऽपार्वरूपो धोत्यर्थः, 'न कार्यः' म यथोककातिमाध्य- ताविशिष्टः, शादधौनसमयसम्बन्धसाधक्षण एव मत्वादिति भावः "कामिनोऽन्वय इति वर्गकामो बजे तेत्यादौ यागविषयक स्वर्ग- कामकामिति कामिकायंत्वान्वयबोध इत्यर्थः, 'क्षणिकलेन' विशिष्टस्य कलाव्यवहितपूर्वमसचेन, 'क्रियातुल्लादिति यथा थागादावस्थिरलेन साक्षात्माधमत्वस्य बाधितत्वात्परम्पराघट कम्य चानुपस्थितेः स्वर्गरूपेश्माधनत्वज्ञानं भ मावति तथा कृति- বালমিষ্মিভানুষি খাম্বাথনাথ শষাঘলললল- सम्भवादित्यर्थः,(१) कामिका[ताम्ययबोधे च भवन्मते कतिसाध्यय- विशिष्टेष्टयाधनल्यस्यान्षयप्रयोजकरूपतया योग्यतावादिति भावः । নক্সাল লিনাক্সোমিও জুনিল না নক্স न मागभाव इति इदयं । काम्यसाधनयमाचं कामिकार्यताषय- बुद्धिप्रयोजक, न तु कार्यताविभिष्टौभय काम्बसाधनलमिति समाधो, 'बत्तौति, 'लय कार्य्यनाबुद्धेरिति कर्मणि षष्ठी ভিত্মিাৰাম্বলাম্মালাবন্দনাতিঘ নি ॥ . haimithan.-- रेमि तथापि मामात्रमेतदित्यके । बटम्यागोयमित्यपरे । उपलक्षणत्व- मालय परिशरति, थिचोति, विति, गौरवादिवि भावः । म प्रत्य- खेश बोधति रोष पाको मञ्चतिसाध्य इति प्रदानौं भाकः खेच्छाधौन- वि बोय, तेन प्रवर्तक जानमुत्पाद्यते । नविक्षनौं MAT..

बखगडे विधिवादः। बुद्ध प्रयोजकत्वात् न तु कार्यताविशिष्टस्य काम्य साधनतेति व्याप्तिः। ननु पाकादौ कृतिसाध्यताजानं न प्रत्यक्षेण कृत्यनन्तर पाके सति कतिसाध्यताबानं तस्मिन् सति ऋतिरित्यन्योन्याश्रयात् कृतिसाध्यतो- तौणे चिकौर्षा-कृत्योरसम्भवाचेति चेत्, न, पाको पत्र कामिकार्यतान्वयबुद्धि प्रति विधेतत्वादित्यर्थः, 'काम्यसाधन- नेति कामिकार्यतान्वयबुद्धिप्रयोभिकेति विभक्तिविपरिणामेनानुभ- ज्यते, 'इति व्याप्तिः' इत्यभ्युपगमः । 'पाके मतौति तदैव विशेश्थे- न्द्रियमभिकर्षमावादिति भावः । 'कतिमाध्यतामान खतिमाध्य- ताप्रत्यक्षं । मभन्यगोचरत्या नान्तरीयकतया उत्पन्ने पाके कति- সানাগান মমিনীনি অন্যানী পক্ষিনিজানায়-- जस्याहेतुत्वेन तत्रान्योन्याश्रयाभावादित्यत बाह, कृतिमाश्यतोत्तोप- दनि कतित उत्पन्नपाकादावियर्थः, तत्र कतिमामाताधानमभवेऽपि . कृतिसाध्यत्वं न प्रसिद्धं एतदनुमामावतारकाले अनुमानकली इदानी- पदार्थतया अभिमसेन कालेन विशिएम्य साध्यभ्य क्वचिदप्यग्रहादिति चेत्, मान्तोऽसि, मौदानौंपदार्थस्य व्यापकतायच्दकपविसत्वेनानुमितिविष- यत्वमनुमन्यामहे, किन्तु यथा यच हेतुरस्त्र माध्यमिति देशिकच्याया यत्र देशे हेतुयक्षः सदेशीय साध्यस्य पक्षधमलावलात् सिध्यति तथा या हेतुलदा साध्यमिति कालिकथाश्या अत्र काने हेतुग्रहमतत्कालीन सा ध्यस्थ सिध्यति' पक्षमतावलादेव न स्वधारस्याधि साध्यकोटिप्रवेश, प्रकृतेऽपि व्यामिप्रदर्शकऽग्रिमग्रन्थे 'यदा, तदेसि यदोपादानात् कालिका অদিলিননা; নাগ বালামব্রিদাঙ্গা এলবাসা - 12 मानणतिसाध्या मत्वात विना असाचे सति मदिष्ट- বিন্ধী-শ্রীভগবান বিষ্ণুফি সনিয়মিা: নাৰি- অঞ্জ, মথ এ দ্বিীখিীলশি অনিবানাস- নীশখনি আৰ। সহীনি নীলজ্জাখীৰ- হুন্সিষায় বৃহঃ, যুষালীঅনুষিঘনাদানঃঅসম্ভক্ষ সিপ্তাখনাৰ সম্বন্ধনম্বৰ মৰিবি, আঞ্জ- বয়াৰ পাৰিীৰৰ সন্দিনাৰাশ হনন্ধাৱীসলিখ-- নাঙ্গলময় সন্ধানজনই কালীমনি সন্নিৰিয়াঅর্থ, অনাৰঞ্জামাঘিৰঘল স্বাঘবিহুলাঙ্গ অবস্থান {; মানি মাখ নি । = ক + গ = M = ক+ ফলনৰনাৰ নাপলি দাম: লনই হনহ্মাৰী জুনা- দুনি গ্রাধিকালীনলী মা সনিঃ নম্মনাল ম ম নগ্ন হিনি , , স্থায়ী বা অন্য সবার হালীনল নিৰিৰ নাথ ‘যাসিমীয়াংজাহান। লিবানীনালা দ্বিজাধাৱা নাবিলি কাবী মণি स्यात् एतत्काले प्रतिसाध्यमिति सानाभावादिति चेत्, न, तत्र हि तदुपाय- ইবনায়লাবী এবং সঙ্গ থ নগদ্মালমন, অনয় যখ নৱহাল গুৰ মঙ্গ লাল সৰ ৰ। কবি মাষয়ি ঋষামন- কাবাসী জানিনাঘী বানালয় মঞ্চনামালিনী বিবাঃ। অন্য রানীহ্মালয় শাখাৰঘু যুব মঘা নময়ী নাবলি। ন গ্রামভিত্ৰিবিষি মা। দুনিহালী মনিষা- বিকিনিনী জানায় মল ত্মাচি আর মন্ত্রনালন্ধার ফুল- ভৰিত্ৰখ আলনিয়ম ক্লিয়মনীর মন্ত্রিসভাঙ্গাল আকাকা- অনুৰীৰৰ বিধিবা।” साधनवान देवाचनधीनावे सति मदिष्टसाधनवादा ক্লীহ্মালামাল বা মনীষ, শীষীলিবিভাগ- গ্রা সম্ভধাঘমালার খসােল সলিল সগুলি माध्यताज्ञानमेव प्रवर्तकमतस्तत्सम्पत्तये कृतित्वं विहाय प्रवृत्ति- त्वेन प्रवेशः, मनातबाधदायां चैत्यवन्दनादौ प्रवृत्तिवारणाय इष्टसाधमताज्ञानजन्यकतिमाध्यताज्ञानस्यैव प्रवर्तकतथा तत्मौसभ्याच वच्छेदकरूपेण सिद्धिसम्भवात् विधिलवैशिघ्यज्ञाने विशेषशातावच्छेदक- प्रकारकज्ञानस्यैव तम्भते हेतुत्वात् न्यायमते सामान्यलक्षणया पर्वतीय- অনিংকালে জ্বালমিয়াদি মালা। স স্ব দূমিহলীলায় भातम्याधुनेदानीम्पदार्थस्येवैकरूपाभावात् कथं पर्वसाध्यसाधारणभेक व्यापकतावच्छेदकं स्यादिति वाम् । इदानीम्पदस्थ हि प्रतिनिमित्तमनुगत- मवश्य वाच्यं अन्यथा तस्य मानार्थतापत्तेः तथाच तदेवैकमनुगत थापक- तावच्छेदकं स्यात्, अन्यथा भर्वतोऽयमिदानीन्तनधूमवत्त्वात् इत्यनुमितिरपि न स्वात् । अतएवेदानी मरिसाध्य इति पाब्दबोधोऽपि अन्यथानलु. भमेन सञ्जताग्रहात् वदनुपपत्तेरियाः । सञ्चिन्त्यं, 'इदानीमग्रिमपदार्थयो- कानार्थवादनननुगमेन व्यास्थराहादिति पूर्वग्रन्यांवोधात् । पाक कृति साध्यत्वं सिध्यत् सिद्धे बाधादित्यग्रिमनविरोधाच, इदानीत्वस्थ पर्व कालसाधारणलेग वनापौदामों कृतिसाध्यत्वस्यामाधात् अन्यथाननुगमन्येव बच्चलेपायमानत्वात् । माध्ये हेतौ च कालप्रवेशे 'यदा तदेति कालिकया. g থৱিী ব্যালান্ধীরিমনিস্তলস ব্যালন্ধর্ষ ই-লাখ सामानाधिकरण्याग्रहात् अन्यथा दैशिकव्याप्तावपि तत्सदेशीयत्वस्य साध्या- धन्त वापत्ते, यचो पूर्वमिदानौं भस्कृतिमाध्य इति कचिदमिती वासियह इत्यादि सन, तत्रापि साध्यापसिया तादृशामित्वसम्भवात् ।

নাযিলনাঙ্কাষৰূল মাথায় স্বাধীননি सविषयकेच्छाधौनेत्यर्थः। यत्तु श्रमे प्रवृत्तिवारणाय खेच्छाधीना था प्रवृत्तिस्तत्माश्यताशानमेव प्रवर्तकं अतः खेछाधौनेति खविष- यकेच्छाधौनेत्यर्थक इति, तनुच्छ, श्रमे प्रवृत्तिवारणाय खेछा- श्रीमत्वस्य स्वरूपमत एव; कारणतावच्छेदकतया तज्ज्ञानस्यानुप- थुकत्यात्तदर्थ मप्रकारकेच्छाधीनत्वस्येवा २) प्रशिविशेषणत्वाञ्च, स्वपदं (२) अन्यथा खेछाधीनत्वर, ज्ञानलिषयतया कारणतावच्छेदकत्वे भोज- नेकायां हस्पियकत्वमममादाय श्रमे प्रनत्त्यामने दुरिणमिति भावः (१) अमे प्रतिवारणार्थ प्रसारकछाधीन कारणतावादकोटी निवांश प्रावति भावः। यदि चोक्तगया कालिकव्याम्या नभानुमिनिस्तदा प्रकृतेऽपि सदस्तु इदानी- म्पदे च कालशत शक्तियह सहकारितया स्वरूपसदेवोधारणाकानवान्या धौनियामक यथाहमादिपदे उच्चारयित्वादिकं नियमतस्तस्यैव शोधनादतो नमान्दबोधानुभपत्तिा नव तस्य नानार्थता तहदेव, अतरवानुमान मन्दसमावोपन्यासस्याप्रयोजकत्वादिति ग्रन्यकता प्रागुतं । इदानी वद्धि मान् इत्यनुमितिरप कालिकयाप्तिग्रहे सत्युक्तमत्यैव यत्र एकत्कालौनधूम- सत्र एतत्कामीन हरिति विशेषकालघटित हेतु-साध्ययोर्दैशिकव्याप्तिग्रह चिदन्यथापि । न च पचतेऽपि तथा व्याप्ति स्थिति वाच्यं । सर्वत्र तथा व्यात्यग्रहात् तथा सत्यतीतपाकादौ व्यभिचारप्रसाभावेनाग्रे सन्निरासस्या- सनसत्वापाताचेति दिक् । 'मत्कृति विनति इच्छाधीनमत्त विनश्यर्थः, तेन प्राणपञ्चकसञ्चारे न व्यभिचार, सञ्चन्तं सौ व्यभिचारवारणाय। 'भवति दिनत्यन्न मत्यदं परकृते महिपसाधने व्यभिचारवारणाय । सत्य- कमायोपादाने श्रमे यभिचारादुत्तरप्रतीकं । 'मश्रोित्यत्र मत्पदं तत्रैव १- शब्दांख्ययखरहे विधिवादः। ११ प्रन्सिविषयतावच्छेदकधर्मपरं । 'मत्कातिं विनेति, दृश्यादौ व्यभि- भारवारणाय मत्यन्न इदानीन्तनमन्भवन्तिव्यतिरेकप्रयुक्त्यतिरेक- प्रतियोगित्वे सतीत्यर्थक, प्रयुक्तत्वञ्च कारणाभावात् कार्याभाव इति : प्रतीतिमाचिकः स्वकपमम्बन्धविशेषः, माथे दूदानीन्सनत्वस्य प्र- सिविशेषणतया) भावियौवराज्ये व्यभिचारवारपाय दूदानीकानेनि प्रवृत्तिविशेषणां, इदानीन्तनमाप्रवृत्तिव्यतिरेकप्रयुकन्यतिरेकप्रतियो. गित्यञ्च दानौन्दनमत्कातिशक्तिर्यस्य(२) फलोपधायिका तत्रैव वर्तते, न तु तत्रवरूपयोग्यमाने तेन न तदोषनादस्य, प्रकृति (१' इदानीन्तनप्रतिघोटलमाध्यम्यैव सनासत्वं न तु तदघडिसन्येति (२) यस्य पाकादिरूपफलस्य । [भावः। व्यभिचारतारणाय, तस्थापि मदीयश्रमाथि-गदौयत्रोरिसाधनत्वात् । ननु श्रमवदन्ये छाधीनमत्यतिमाध्ये मदिछभाधने जनसंयोगादौ व्यभि- घास। न च खेच्छाधीनमत्कृति विनति विवक्षित, तथा भति तत एव श्रमे व्यभिचारवाणे मदिरो.त्यस्य वैयर्यापत्तेरिति चेत्, न, अन्य क्षाधीगमत्कृति- साध्य-मदिउसाधनान्यत्वे सतीत्यस्यापि विशेषणत्वात् । यद्यप्यन्येकाधौन- 'मतक्षतिसाध्यान्यत्वे सति इत्येव ते श्रमेऽधि व्यनिवार वारयादुत्तरप्रलोक व्यर्थमेव तथापि तस्य हेवन्तरतया प्रकृते न दोष विध्वं। ननु वसतो यहरवदनिशाननुबन्धेव तदनुवन्धित्यन, मत्कृति विना सदेव तां विना असत्वेन, मदिए साधन सब मदिशासाधनत्वेन भ्रमविषयस्तदा तब वस्तुटो निरताहेतुरस्ति तिमाध्यत्वं नास्तीति काजिकव्याप्तौ व्यभिचारात् । न , तत्वेन ज्ञायमानत्वं महातहेत्वर्थः, तस तत्र दोषामन्तीति वा । तत्वेन जायमानेऽपि निगडमिश्चलदेहस्यामवातजड़ोसकलेवरस्य वा क्रियानुत्पादेन व्यभिचारतादवस्थाादिति चेत्, में, उक्तभ्रमादेव प्रतिप्रतिबन्ध महापार- माधोपय माध्यतया जीवनयोनितिमाश्य प्राणपञ्चकमचारे व्यभि- चारवारणाय तिवं विज्ञाय प्रतिवेन प्रवेशः । न चेदं प्राम्- दुर्गमं तादृशप्रहत्तेरसचिवष्टत्वात् बत्तयां सामान्यतोव्यानिस्थले মুম্বাৰাঘসলিব্দি নয় - प्रसिद्धरावण्यकत्वादिति) वाच्य। अनायत्या पान्दादिमा कश्चित प्रसिद्धिकल्पनात् माथे खेच्छाधीनलस्य प्रवेशान् हेतौ च तप्रवेमादन्यविषयकप्रवृत्त्या नासरीयस्तयोत्पने हप्त-भोजमादौ व्यभिचार इत्यतो विशेश्यदलं, तदानौन्तनमदिच्छाविषयमाधन तदर्थः, यथोकभोजनादिश्च न तथा तत्फले कालान्तरे इच्छा- (१) सामान्यव्याक्षिसातो कृतसाधनान्यसाधनसमातीय प्रजातसाध्यान्य साध्य- सजातीयवाभिमहसह तस्य पक्षे प्रकृतभानवताझानस्येव हेतुत्वेन हेतुज्ञानस्यापेक्षितत्वादिति भावः । news स्थानियूकल्या रोने हाजननादिकसाधन त्रस्यैव स्त्राभावेन हेत्वसत्त्वात् भि. इस्येत्याद्यग्रिमग्रज्यपालोचनया साधनपदस्य भालोहितए इत्वलामात्, अतएव सम्पति मदिरासाधनतायोग्ये चिरभाविधाकादौन व्यभिचाहन पेयसाधनत्यग्य कृति विना ऽसत्वस्य सिद्धामिहधम्मतया विरोधादेकदा एक- धर्मिगतत्वेन भानं न स्यादिति वाच्यं । एकत्र स्थूलकाले योरवच्छेदभेद- मादाय सङ्ग्रहात् ! दम्वेवमिसाधनत्वेनैव सामञ्जस्ये किं बलवदनिष्ठाननु- "बन्धिलोयादानेन । न च तदनुपादेयमेवेति वाच्यं । 'बनवदनिशाननुवन्धित्व- त्यायमग्रथविरोधादिति चेत्, भ, बलवदनिष्ठामनुवन्धिवम्य साध्येऽपि विवक्षिततया नमवते मधु-विषसम्पलानभोजने थामधारवारकादेन तदुम- भोमात् । च साध्ये लदुपादान विपमिलि बाथं । खेछाधीनतिसाध्य लेन बापमाने मधु-विषसम्भोगने वणवरनियमनकरणमादमाया ...

'बायतुरीयख विधिवादः। मजेऽपि तदा तत्पुरुषस्येच्छाविरहात् पचतावच्छेदशामा करन इतमत्ताज्ञानादमितिरतो न भागामिद्भिर्दोषाय । न .. वेवमपि भानुमङ्गिच्छाविषयसुखसाधने पिष्टकादिमध्यस्थितमीन- भोजमादौ नान्नरौयके व्यभिचारी दुर्वारस्तत्र विशेष्यदसस्थापि सत्त्वात् खेच्छाधौनवघटितमाध्यम्य चामत्त्वात्। न च फलेवास- से तविषयकेच्छाधीनतेरावश्यकत्वात् तत्र तादृशमाध्यमप्यतीति वाच्यं । फलेच्छामत्त्वेऽपि तत्साधनताजानाभावादुपादानप्रत्यक्षमा कतिहेसुतथा तदभावाच्च मौनभोजनादौ कृत्युत्पादासम्भवात् ! म चहेतावपि रूविषयकेकाधीनवेन प्रवृत्तिविशेषणीया अन्येच्छा- धौन-मशतिभाध्यानयत्वे मतौयनेन वा हेतुर्विशेषणय इति वाय। विशेश्यदलवेयथ्यांपत्तेः । न च धूमपागभाव-धूमविशिष्टप्रमेयत्वयो- रिव धर्मिभेदान वैयर्थमिति वाच्यं । तथापि साधननाघटक- पूनवर्तित्वादेरेव सार्थकत्वेनान्यस्य वैयथ्यात् अनुसङ्गिके कावि- षयसाधने नान्तरोयकमधु विषमन्यु कानभोजने व्यभिचारवारणाय वक्ष्यमाणबलदनिष्टामनुबन्धित विशेषणवेयापत्तेश्च । न च तमये बलवदनिटाननुबन्धीष्टमाधनतालिङ्गककृतिमाध्यताज्ञानस्य प्रवृत्ति- प्रवृत्तिरिति तविषयत्वेनापि तस्य प्रवर्तकत्वात् । न च तावता तजज्ञानाभाव- : हेतुतास्विति वाचं । तदभावकारणत्वे गौरवाजनकक्षानं विघटयत एव भानस्य प्रतिवन्धकत्वादत एव न्यायनयेपि तहिषयतया शानस्य प्रवर्तक । चन्ये तु समातवाधस्य मध-विषसम्पलानभोजने कृतेरनुत्पादात् यथाश्रुत- साध्ये वभिचाराहारणायेव तविशेषणमिति वदन्ति, सचिन्य, तदा वस्थानिष्यनत्वेनेशासनकालमा इसाधगत्वस्वाभावेग तत एव तारणा ततथा तत्सम्पत्तये हेतौ तदुभयोपादानमिति कार्य । तथापि स्थानियमानुपयुकत्वेन व्यर्थविशेषणतातादवस्थादिति, मैवं, अन्ये- छाधीनतिमाध्यं सर्वशवदनियामनुबन्धित्वे सतौदानौतनमदि- छाविषयसाधनं यत् तदन्यत्वे मतौत्यनेन हेतु विशेषणात् अतो न यथोकमान्तरौयकमीनभोजनादौ व्यभिचारः, यथोकमानसरो- ग्यकप्तभोजनार्ययोजनान्तरोयकमधु-विषसम्पृतान्नभोजनादेरपि नादृमविशिष्टान्यत्वेन तदारकतयेव विशेय्यदल-बलवदमिष्टाननुबन्धि- स्वदलयोन वैयर्थी । न च प्रतियोगिकोटौ बलवदनिष्टागनुबन्धि- खेटमाधमत्वयोः कथमुपादानमिति वाच्यं । बसवदनिटाननुबन्धी- साधनतालिङ्गककतिमाध्यताज्ञानस्य प्रवर्तकत्वेन हेतौ तदुभयोपा- दानस्थावश्यकतया नत्मार्थक्याय तदुपादानान् अखण्डाभात्रघटक- तया च वैयर्थाभावादिति शरुचरणाः । , -- निष्पनत्वे खेच्छाधौनकतिमाध्यवस्थापि सत्र सन्वाजोवनयोनिक्षतेस्तदनु- त्यत्तः, अन्यथा बलवदनिकामनुवन्धिनि भोजमादौ. तदनुबन्धित्वनमदशायां छतेरनुत्पादेन तदिशेधणदाने व्यभिचारस्य वालेपत्पादिति राक्षेपः । यत्तु पिथकादिमध्यस्थित विधभक्षणे तिरू पेरामाधने खेछाधीनक्षत्यसाध्ये यथा- श्रुते व्यभिचार इति हिशेषणमिति, तकुछ तम्भध्यस्थितमोगादिभोजने तथापि व्यभिचारात् । 'दैवादौति, आदियदेन परवत्यादिपरिग्रह, तदन- धौनत्वञ्च तदनधीगोत्यत्तिकावं, तेन न निलेशसाधने व्यभिचारः, यद्यपि पाकस्याप्यदृशंभन्यतया देवाधीनत्वमसिहं तथापि इच्छाधौनबन्धसम- वहितसामग्रानधौनोत्पत्तिकत्ये सतीत्यत्र तात्पर्य, एतच दृष्टौ थभिचार- धारणाय, काम्यच स प बोध्यं इति प्रकाशा SA शब्दास्यतुरीयखगरे विधिवाद। १.५ अन्ये तु यस्मिन् काले भान्तरोयककृतिमाध्यस्य फलेनेला तादृशकाल एव दृष्टसाधनताघटकौभूतेच्छाविशेषणात्वेनोपादेयः, थदा यस्य पुरुषस्य नान्तरोयककृतिमाधान फलेनेच्छा म एव. मत्यदेनाभिधेयः, तथार हेत्वभारादेत नान्तरोयकमीमभोजनादौ म व्यभिचारः । न च तथापि तादृशपुरुषस्य तादृशकाले च प्रवर्तकज्ञानानुपपत्तियथोतव्यभिचारादिति वाच्छ। तत्र स्वधि- षयकेच्छाधीनतदातनमत्रवृत्तियनिरेकायकव्यतिरेकप्रतियोगिल- मात्रस्यैव लिङ्गत्वात्(१) इच्छाशं खविषयकालान्तर्भावादव मान्तरी- यके व्यभिचाराभावात्. माध्ये स्वविषयकेचछाधीनत्वमारवेष्य तदा- मनमत्प्रवृत्तिव्यतिरेकप्रयुकव्यतिरेकप्रतियोगित्वमात्रस्व वा तच लिङ्गवात् । अथेष्टमाधनताजानजन्य कार्यताज्ञानस्यैव काम्ये प्रवर्ग- कत्वात् तब उनहेतुना कार्यशाज्ञानात् हन्तिरमुपपन्ना। नर तत्रये इष्टसाधनताज्ञानअन्यत्वपर्यानं नापेचितं क्रिन्त कामनाजा- मअन्यत्वं तच्छाया लिङ्ग प्रवेशादेव मम्भवतीति वाच्यं । तथा सति दृष्टासाधनवज्ञानेऽपि उमतिना कार्यताजाने प्रवृत्त्यापते- रिति चेत्, न, उन्नयुक्तता स्वविशेषणवत्ताप्रतिसन्धानजन्यपदेन तादृश- प्रतिमन्धान विशिष्टस्यैवाभिहितलात् हेत्वन्तरजन्यकार्यताजागस्यापि कथञ्चित्तादृशषसम्भवेन प्रवर्तकत्वात् वक्ष्यमाणसामान्यमुखव्याप्तौ । सत्तत्कालानिरिकत्वेन कालः तत्तत्पुरुषातिरिक्तत्वेन पुरुष वा विशेषीयः तेन न सदसङ्गतिरपौति प्राकः । (१) सत्र खविषयकेच्छाधीनत्वं प्रवेशा तदानीलनमप्रकृत्तिव्यतिरेकप्रयुक्त- व्यतिरेकप्रतिमोगित्वमात्रस्यैव लिङ्गस्यादिति क.।

हित्यामानात वसतिलाध्यतामानं यस्य - रितु इतावपि खविषयकेकाधीनत्वन লিশ যশিখি सिविशेषणी HTTE एव वा खविषयकेशाधीनत्वेन प्रहसिन विशेषणीया सेन मानसरोवकमौनभोजमादौ न व्यभिचारः । न देवं विशेष्यदशादि- वैययमशिला । तस्य हेलप्रविष्टत्वात् किक्रक्रमेण बलवद- লিহামীমাঘলনাগালবিয়িষ্ট কানাঘল সশব্দ- तया तज्ज्ञानावश्यकलप्रदमनाय तदभिधानात्। अस वा हेतुप्रवेश- तथापि न इतिः परार्थं हि दमनुमान किन्तु प्रतिप्रयोजकौमतं खार्थमेवेति धर्यविशेषणवादोषत्वात् प्रयोजनन्तु बलवनि- छाननुपौष्टभाधमताजानविशिष्टखमम्पत्तिरेवेत्याः । सदसत्, बलवद निष्ठासनकालञ्च लिङ्गविशेषणं तेन 'मधु-विषमम्पकामभोजने म व्यभिचार इत्युत्तरगन्यामते: यथाश्रुतेऽपि व्यभिचाराभावा- दिति मङ्क्षपः । 'दैवेति, वृक्ष्यादौ व्यभिचारतारणाथ मत्यन्न, इदानीन्तन- मन्प्रवृत्त्यघटितमामयजन्यत्वे मति अन्यत्वं तदर्थः, तेन पाकादेश- दृष्टाधौमत्वान्नामिद्धिर्न वा नित्ये दृष्टसाधने आत्मादो व्यभिचारः, মল স্বচ্ছ চুল। নামৰ ধাম-গন্ধে माध्यस्य खत्वघटिततया च विशेषतो व्याप्तिधहस्खलाभावात् बकाया सामान्यतो यातिमाह, 'यस्थेनि, 'यदा तदेनि सत्यवधि पदा- १७. व्यर्थविशेष्यत्वादेरदोषत्वादिवि कम। बतचोपणक्षण अग्रिमतविधिययमेव मोज्यमिति भावः জীব৫ে বিধিবাঃ। vi विटसाधन यतकृति विना यदा म सम्भवति तत् तदा तत्कातिसाध्य इति व्याप्तेः। असिद्धस्येष्ट साधनत्वाभा- बॉल, बलवदनिष्टाननुबन्धित्वञ्च लिनविशेषणं तेनन मधु-विषसंम्पृक्तान्नभोजमे व्यभिचारः । अतीतपाके च লা-মনন, নগ্ন অঙ্গ অন্ সন্ধালীনঞ্জাবিথ অনলজ্জাখীলমতি লিলা ল ফিফনি নন্ নৱানলা- धौमतपत्तिमायमिति व्याप्यर्थः,३) । नौ कन्याप्यभावाधिकरण- बाभ्युपगन्तनये अलीके व्यभिशारस्तन प्रवृत्तिसाध्यवाभावादित्यन पाह, 'असिम्पति अलौक होत्यर्थः, दृष्टसाधनावाभावादिति, मतान्नद लाभावात्यपि बोध! तथासालोपासायभानाधिकरण... लाभ्युपगतनये सच माध्याभावाधिकरणालमत्वेऽपि हेतोरमत्त्वादेव न व्यभिचार इति भावः । 'बहनदिति इदागौन्तनमदौयषचवदुष- विषयदुःखाजवकवचेलार्थः, ‘मधु-विषमुकावभोजन इति इमानों भरणाजन्यदुःखे बलबहेषवतः पुरुषधान्यविषयकेच्छाधौनप्रत्तिमाध्ये मान्नरोयकमधु-विषसम्पनाबभोजने तदात्नेशाविषयमधुभोजन- यत् यत् कालोनयत्पन्तिव्यतिरेकप्रयुक्त यति कातियोगिवति- शिशदातमयदिच्छादिक्ष्यसाधनं मवति तत् खेच्छाधीनतत्कालीन सत्प्रवृत्तिमाध्यं भवतीति पर्यवसितोऽर्थः । आयोजकत्वमाशवाह, अतिइस्येति सथापसाधनवदर्शनार्दन सिद्धाप- वि विशवानषेधात् परिशिवकृतिसाध्यात्वं पर्यवस्थति इत्यर्थः, 'भामा.

१.१ चितामयो क्रतिसाध्यतोत्तोर्णे न व्यभिचार सामान्यतस्तस्थापि वतिसाध्यत्वात, अतीततादशायाश्चातौतौदनेच्छाविर- हेणेष्टसाधनत्वाभावात् । अतएव निदाघदूनदेहोवर्षति बारिदे तोयदात्तोयलाभसम्भावनायां वा सरोऽवगा- इने न प्रवर्तते इष्टसन्तापशान्तिसाधनतोयसम्बन्धस्य भन्यसुखमाधने इत्यर्थः, तम्य स्वविषयकेच्छाधीनप्रन्तिमाध्यत्वाभा- वादिति भावः । 'भोजन' गलाधःमयोगानक क्रिया, फलावच्छि- नव्यापार स्यैव धात्वर्थत्वात् । 'कृतिमाध्यतोत्तोर्ण इति वर्तमानपाक- इत्यर्थः, यत्तद्गर्भमामाभव्याप्ती व्यभिचारः विशिष्य इदानीन्तनन्द- घटितविषयातौ वा, प्राधे 'भाभागत इति नापि सामान्यत स्वकृतिभाटपात् थदातनपत्तियतिरेकप्रथयातवे कातियोगिलं यच वर्तने नदातमप्रतिसाझालम्यापि तत्र मत्वादिति यावत् । हितीये 'अनौतेति, साधनलाभावादिति दानीन्तनेछ। विष- यमाधनवाभावादित्यर्थः, इदमुपलक्षणं एतत्कालीमावृत्तिटिन मत्यन्नाभावादिन्यपि द्रष्टव्यं । 'अतएवेति यत एव दूदानीन्तन- मत्प्रवृति विना श्रमचे सतीति विशेषणामतएवेत्यर्थः. 'भरोऽवगा- हने दूरस्थमरोवृत्तितोपमम्बन्धे. “निदाघदुनदेह इति इष्टसाधनत्व- न्यत इति थैदा हेतुरस्ति संदा साभ्यमपोति कालगर्भव्याप्ती न व्यभिचार- इत्यर्थः, यदा चातातदशायां साध्यासत्त्वं तदा हेखभावादेव न व्यभिचार- इति। 'यतीतेति, मत्वात विनाऽसत्त्वमपि नास्तीत्वपि बोछ। मत्वति विना दायतुरोपखखे विधिवाद।। १०६ खवनि विनापि सिमितिसन्धानेन सिङ्गाभावेन खतिसाध्यत्वज्ञानाभावात्। यदा चमत्कृति विना न सम्भवतीति प्रतिसन्धत्ते तदा प्रवर्तते । यस्य सन्तापशान्तिमावमिष्टं स सरोऽवगाहनस्वेष्ट- माधनत्वमेव न प्रतिसन्धत्ते उपस्थित दृष्टितोऽपि तत्- सम्भवादिति कश्चित्, तन्न, तोयसम्बन्धत्वेन सन्ताप- सम्यालये, "भिङ्गाभावेन' लिडाविशेषणमत्यन्त निश्चयामाबेन, इदमुप- लक्षणं बलवदित्यादिविशेषण निश्यामा नेत्यपि बोध्य) । 'मत्काति विना' इदानीम्सनमत्पत्ति विना । विशेष्यसागज्ञानाभावादेव म तच रूतिमाध्यन्वज्ञानमित्येकद- शिमलमुपन्राम्य दूषयति, यस्येति, 'उपस्थित नि, तथाच व्यभिचारान कारणवप्रतिमन्धानमिति भावः । नोयमम्बन्धले नेति न तु तत्तत्तो- थसम्बन्धवन येन अभिचारः स्यादिति भावः । केचित्तु इदानोन्तनमन्प्रनि जिना अभाले मतदानौन्तनमत्- प्रवृत्तिमाधभाधनवं रुनिसाध्यवान माने लिङ्गं तातापि नान्तरी- यकल्लभोजने व्यभिचारवारणात् नफले तदानौमिच्छाविरहेण (१) सरसो दूरस्थत्वात् नतितोयसम्बन्धजन्धसुखे बलदेवो भव- तौति भावः। असत्त्वे सतीत्यस्य प्रयोजकत्वमाह. 'अतरस, विशथ्यभागापतिमन्नाना- देव । सच लिकाप्रतिसन्धानमित्यकदेशिमा म पन्यल्य दूषयनि, 'यम्येति, 'तो- येवि तोयविशेषसम्बन्धेनेत्यर्थः, वैकदेशिमतं दृषयति, काति सति- सलचितामयी शान्तिसाधनन्य तस्य च सरोऽवगाहनेऽपि सन्थान प. स्वचा टिरपि तत्साधनं न स्वात् सरोऽवगाहनाइपि तसिद्धेः। कार्यसाधनात्वच अतिसाध्यत्वे न लिग पाकादिवदो- दनादेरपि"प्रत्तेः पूर्व कृतिसाध्यत्वनाने हेत्वभावात् । सदानौतनप्रत्तिमाध्यत्वस्यापि विरहादिति प्रलपन्ति, तन्मतमुप- न्या दूषयति, 'काति, 'कायसाधनां मत्यन्तसहितमिदामौत- नमनप्रहात्तिमाध्यमाधनलं, "इत्यभावादिति इदमुपलाई नाकारी- यकप्तान जन्मकाले तदाकीमकाविरपि मालरोधकविधध: अन्धगोचरप्रतिमाध्यत्वस्यैव सत्र सवेक तनोजने व्यभिचारस्य दुर्गा- रखान "मलनाडौलियान साध्य स्वविषयक बाधीनतं प्रवेश देतो तत्पशल्यान्याय्यत्वावर) इष्टभाधनता इष्टसाधनता ज्ञानाजन्यमस्या३) ध्यानाचेत्यपि बोध्य । 12. पाकाहानिव भोजनादावपौति । (२अलिसाध्यसाधनत्यप्रदेशस्यान्याय्यवादित्यर्थः । (३) मनु तवापि साध्ये विषयकेच्छाधीन प्रोस एसाधय साध्ये प्रवेशितमिति तुल्यभित्थत पाह, इसाधनस्यति । साश्येत्यर्थः, मनु सामग्रेश्व मानमत शाह, 'प्रवृत्तीति, तथाच सामग्रेश्व नेति भावः । 'सत्प्रकारकेति, यधपि गुरुमते श्रुक्तिविशेष्यक- গলমহ্মজ্জা মঘা নানঘন মিশ্বামি যা যাচ্ছিা বা স্বাক্সত্মাহুদ্ধিসমকানিৰহ্মমনিষীলি- नौति नियमोऽसि च भेदामहेतुतावाच्छेदकतया रमतत्वप्रकारका সুজাতীয় শিক্ষিকা। ন) দ্বিরুক্ষ্মল মন্ধ অব চায়নি লা আৰহ্মৰাধ। ল ভাষা নিয়ন্স- আল মা, নিৰামানিনী না মালামাল যুবহুমশিন সন্নিাকানিনিনি- ‘ক্লিান' নিখালালাখাল, নখ লাগান সানাযাননি ॥া। সাঈংলালি, অশ্ববি সামিল । ন ন নি অনিলন, মাৰি নাৰী আনৰ সন্ধান এ সামিল মুন্সী খলীন মা। লন ইমাে, গান্ধানি মসলিনমুনা সাদিয়া:, নথাৎ লিনলিনাকালথাৰিল শনীয় মান গনিনি না ! 'শামনি ছনে-- মুম্বাদাতি:, ‘না’ সমন, অাধি ধাঘলকি নি- কানাল ল া ইসলাম, নাখি সন্দিতাৰমি অনুলিশিয়ানলৰ ফুললিনি সাথ, ‘না’ সন্থ- লিফুল, “ অস্থিত্যাহিনি সখিনানিলা- মাখি। নয় গুলিনিৰামৰ গিৰ্ত্তিন আস্থ, ‘সন্তা- ৰাময়ৰ ব্যাখা শমধ্যমৰ মানি এখ:2}{ মা অঙ্গ এলগান্ধাত লাগালাৰ মনৰ ম পিয়াসী, সখা {২) যন্ত্র নায়িকনানি । (৭) ঘদিকৰ মনীষিক , ল ম হ ম নকৰিলি যান। ( এতিমাতয়াদি বানীদ্বাধিনি না।

वाचति 'चेत, न, लिङ्गचाने कृतिमाध्यत्वाप्रकाश तत्प्रकारकचिकीर्षायां तस्याहेतुत्वात् । अतएव लिजा तरज्ञानमपि न प्रवर्तक। ननु पाकादिः शतः क्रियः माणोवा न पक्षः तस्य कृतिसाध्यत्वे बाधात, नाप्यना- गतः, भाविपाके मानाभावेनाश्रयासिद्धे, पाकत्वं .. प्रतिपदं चिकौर्षापरं, चिकौर्षी प्रति च नोपादामप्रत्यक्षं कारणं मानाभावादिति भावः। “कृतिमाध्यखाप्रकाश इति कतिमाध्यत्वा- विषयक इत्यर्थः, "तम्या तत्वादिति तस्य हेतुवासम्मवादित्यर्थः, নন্সন্ধানীজ্ঞাআহাৰকান্নাজলিল অনিনা- ज्ञानस्य निकोर्षाइतलावस्यकलादिति भावः। श्रतएव' चिकोर्णयां नस्य हेनुन्यामाभवादेव, लिङ्गान्तरज्ञान' नित्यन्थले शौचादिमत्त्वज्ञान, 'जस क्षतिमायाव इति तस्येदानीलनकृतिमाध्यत्व इत्यर्थः, 'माना- भावन' तदा भानाभावेन,९) परैः मामान्यप्रत्यासत्तेरनभ्यपगमादिति भावः । 'श्राश्रयामिद्धरिति आश्रयस्य पनत्वेनाभिमतम्य भविष्यत्- पाकग्यानिश्चयादित्यर्थः, नथार नत्पचकानुमिति प्रति नजानस्थ (५) मनिय्यत्याकेऽमि कालान्तरे चक्षुःसंयोगादिसावाभानाभावेनेत्य- सङ्गतमतः पुरणसम्बजितार्थमाह, तदा मानाभावेनेति । तत्रापि प्रयोजकामति भावः । 'अमरवेति, तचामि कृतिसाधलाप्रकाशा- दया सिद्धसाधनापत्तरिति भावः । 'वाधादिति कानिकश्यात्या पक्षध. सावलात् तस्काले वक्षिसाध्यस्वं. सिध्यति एतच तत्र बाधिवमित्यधी, शब्दाख्यतुरीयख गरे विधिवादः । भविष्यत्ति सामान्यत्वात् गोन्ववत् इति मानमिति चेन, म, मानाभावेन गोत्वेऽपि तस्याप्रसिद्धः। पाक- माचं पक्ष इति चेत् न, मानार्थी यदि पाकत्वं तदा बाधोलिङ्गासिविच । सत्वयाकपरत्वे च तस्य सिञ्चभागे जायोनागतभागे चाश्रयासिद्धिः । वर्तमानाधुदासौनः शेततया नजजाणं विना म सत्यक्षकार भिनिरिति भावः । 'भविष्यदिति एतत्कालीनप्राममा प्रतियोगित्तीत्यर्थः, प्रागभावप्रतियोगितात्तलमात्र यदा कदारिद्वर्तमानप्रागनावलि थोगित्तितया विमानापने, 'सामान्य वादिनि, पषि प्रामा न्यत्वं आतित्वं मचात्म-मनस्वादौ अनीतादिमा सिपवादि लातौ च व्यभिचारि नमानकालौनानेकानियसलवतवे मनोयने विशेषितेऽपि कुन्नावशेषादिजन्तावच्छेदनालीलपदादिमा र লিঙ্গানী লিলাবি, সাথি সমাসনিখনি। वृत्तिधर्मावादित्यर्थः, 'पदि पाकवमिति, पाको मरते इतर भिजवेन प्रतीयतेऽनेनेति व्युत्पत्त्येति भावः । 'म' पाक , नि रणे षष्ठौ (९) । वर्तमानायुदासीन इति प्रतिमानवादिकं पक्षता (1) में शु वर्तमानप्रागभावप्रतियोगित्वमात्रमिति ख० । (२) तमध्ये यः सिहभागस्तथर्थः । 'असिरिति, एतच्चोपलक्षणं आत्मत्व-चैत्रत्वादी व्यभिचारोऽपि बोध्यः । 'वर्तमानेति विशिष्य यदि पक्ष' क्रियते तदेव दूरगावकाशो नान्य थेत्यभि. 15 वचिन्तामो पाक पक्षः पाकसामान्ये च कृतिसाध्य न बाधि- समित्यपि न, सिहस्य पक्षत्वं नासिद्धस्येत्यनुमितेः सिद्धविषयत्वे बाधात् भिन्नविषयत्वे वा सिविषयेच्छा- प्ररत्त्याद्यनुत्पादकत्वाच । कृत-क्रियमाणसाधारणकृति- साध्यत्वज्ञानादेवासिविषया चिकौर्षा कृतिश्चोत्पद्यते, अनन्यगतिकत्वेन तथाकारणस्वभावकल्पनादिति चेत्, , वच्छेद के निवेश्येत्यर्थः, 'पाक' पाकवनैव पाकः, 'पाकमामान्य पाकवावच्छिन्ने, तलपाकल्पकत्र सिद्धपाके बाधज्ञानात् नथाच पाकवरूपेण पाके बाथजामाभावात् पाकलावलिनपाकपक्षिक- वानुमितिरिति भावः । 'मिडम्य जातस्या, 'अनुमित उफानमित', 'मिद्धविषयते' पाकवरूपेशमिया कविशेष्यकावे, “बाधान्' बाधि- नविषयकलप्रमात् अन्यथाख्यातिप्राङ्गादिनि यात्, अन्यथा- ख्यात्यभ्युपगमे दूषणमाह, भिन्नविषयल इति सिद्धभावविभव्यकावे रत्यर्थः, 'अनुत्पादकावादिनि ममानविशेष्यत्वेनैव तेषां कार्य कारक भावादिति भावः । मते, 'कन-क्रियमाणमाधारणेति इदानीमा भलाद्यविषयकवपत्तिमाध्यताज्ञानादेवेत्यर्थः, नयाच प्रवृत्तिमाध्यत्य- मात्र माध्यमती मान्यथाख्यातिरिति भावः। मनु तथापि अन्य- विषयकशाने कथमन्थन चिकौर्षा स्थादित्यत आप, 'अनन्येति, मानः, सामान्यस्य यावक्षिपोषनियतवादसिद्धस्याज्ञानात् सामान्येन रूपेमा सिद्धस्यैव पत्तत्वादुक्तदोषतादवस्थमित्याह, 'सिद्धस्यति, 'हतेति, यद्यपि बागादः समागविषयत्वं प्रागुतं तथापि भिन्नवादिमतेनेदं । 'पावृणमिति भन्दाख्यतुरीयखरहे विधिवाद । तईि याशं कृतिसाध्यत्वं चिकीर्षायां प्रकारेः ताहणं जाने भास्तीत्यन्यप्रकारकज्ञानादेव चिकीर्षा स्यात् । तथाच लिङ्गज्ञानमेव प्रत्तिहेतुरस्तु प्राथमिकत्वात् । यतु स्मृतपाके कृतिसाध्यत्वासमीग्रहात्प्रवृत्तिः स 'तथाकारणस्वभावेति बमानकारकपन कार्य-कारणभावकल्पना- दित्यर्थः, 'तादृनमिति इदानौन्न नमरणकृत्त्युत्तर भविष्यमरूपमित्यर्थः, 'नास्ति' विषयो न भवति। 'भरतपाके' पाकलरूपेण साते सिद्धपाक, 'कतिसाध्यालामधर्मा- ग्रहादिति इदानीन्तनमत्प्रतिमाध्यतासंमगावहादित्यर्थः, स्पर- यात्मकेदानौलनममन्तिमाध्यत्वपमहकतादिति शेषः, तशाचा- नुमानाभावेऽपि न तिरिति भावः । म स तत्प्रकार अभंगा- दौछायास्तस्मकार कज्ञानजयलभियममा इति वाच्यं । यस- নালান্স মিলানিৰিহ্ম vৰ নথ নিকা। न चैध लिशानमेव प्रवर्तकमरिगति ९) वाच्यं । सर्वच प्रतिपूर्व मनुमानानन्धुपगमेन लिङ्गभानस्य पूर्ववत्तिनाथा एनामिद्धरिति भावः । ननु तिमाधवासंभगायाय प्रवर्तकन्वे पश्चातबाधदशायां . (१) का पत्रकारिताका सा तत्पकारक ज्ञानजन्येति नियममा इत्यर्थः । (२) अत्तिसाध्यतास्थको तादृशानियमसात्वाभिप्रायेणेव लिमज्ञानम्य प्रय- त्वं गिराकृतमिति भावः । MONAWARAJ A- Ministrat 'अत्यनन्तरं भविश्यत्तारूपमित्ये के, इदानौं अतिसाध्यस्वरूपमित्यन्ये, 'सिद्भावेन' सिद्धत्वज्ञानेनेत्यर्थः ।

सचिसामगौ संसगाप्रहः इष्टसाधनताग्रहादिति। तब, स्मृत- पाकस्य सिबत्वेन तच कार्यत्वासंसर्गग्रहेनुमान- त्यवन्दनादौ कथं प्रवृत्तिवारणमित्यत बाह, सति, इष्टसाध- नताग्रहादिति दृष्टमाधनाजानाधौनः स न प्रवृत्तिरित्यर्थः, अधौनलच एककालावच्छेदनकात्मवृत्तिलं क्षणद्वयसाधारणाव्यव- हारोत्तरकालावच्छेदेनेकात्मवृत्तिलं वा। न चैवं असंसर्गाग्रहया- नावरूपाधा श्रमादित्वेन चिरकाली नेष्टमाधनताशानभादायाति-- पमङ्ग) ममानप्रकारकमाधमल जामस्थ एकातिरोधितया हष्ट- আলমাৰিম বুঝলবিনানি गुरुभयेऽभावणाधिकरणानरूपतया असमर्गाग्रहश्याप्युत्पादाम्हवि- भाशालिवादिति सारः। केचित्त मामु समालबाघदशायां चेतावन्दनादौ प्रकृतिवारणाय दुष्टमाधमताज्ञानअन्यकतिमाश्यनाजानन्यत्र प्रवर्तकता कथं मार. যালীলঙ্কলিৰালবিলালনমধশাখ- तिरित्यत आह, “म चति, 'असंसर्गायाः' भन्ट होतासंमर्गक इदा- नौन्तममन्प्रवृत्तिमाध्यत्वग्रहः, ‘इरसाधनतामहादिति नद्रूपोद्रोध- कादित्यर्थः, तथाच स्मरणात्मकतमज्ञानमयुद्धोधकविवष्माधानता- भानजन्यमिति भाव इति व्याचकुः । 'सिद्धत्वेन' मिद्धत्वरूपविशेषदर्शनेन, 'कार्यत्वासंमर्गग्रहे इदा- नौतनमत्प्रवृत्तिमाध्यत्वाममर्गपहे, 'अनुमानबाधादिति इदानीमा (१) सातबाधयायां चैत्यवदनादौ प्रतिप्रस, इत्यर्थः ।

शब्दास्यनुरोमख विधिवादः । - बाधात् । स्मृतपाकस्य सिहत्वं तदा न गृह्यते इति चेत्, नई स्मृतपाकस्य सिद्धत्वग्रहे श्रोदतार्थों पाके न प्रवर्तत सिद्धौदनोऽपि पाके तृप्तोऽपि भोगने प्रवर्तेत, तंब पाकादो सिहत्वग्रहात्तदमंसर्गग्रह इति चेत्तुल्यं। अपि च स्मृतपाके कार्यत्वासंसर्गाविद्यमाना- ममत्प्रतिसायलाभंसर्गाग्रहविरहादित्यर्थः । 'सिद्धत्वग्रहे मिद्धत्व- प्रहदयायां. 'पाके' पाकान्तरे, "सिद्धौदनोऽपि' सिद्धौदनमात्रको- ऽपि, सिद्धपाकानिरिक्रपाकरहितोऽपीति यावत्, श्रोदनकाम इति शेषः, 'तोऽपि' भिभोजनातिरिकभोजनरहितोऽपि, एप्तिकाम- इति शेषः, "अवतंत' इयन्त र पाका दुयन्येव भोजनानि इत्यव- धारणदगाथा प्रवर्तत, 'पाकाटो' सिद्धपाकादौ, "सिद्धग्रहात्' सित्वरूपविशेषदर्शनात्, 'तुल्यमिति श्रमिद्धपाकादिमत्स्थलेऽपि सिङ्कवरूपविशेषदर्शनान् मिपाकादौ तमगजाम तुम्यमित्यर्थः । मनु किञ्चित्याकादेरसिद्धत्वन्याले सिद्धपाके तत्तत्याकवरूपेण तादुः-- 'तोति, तत्र कार्यत्यासंसर्गग्रहादिति भावः। Tथापि यदि न रग्रहस्त- चाह, 'सिौदनोऽपीति, मनु विशेषरूपेणासंमायोऽपि सामानधन घेणा- संसाग्रहः स्थादि यश्चेराह, 'अधिति, बिहानानामसाग्रहे हेतुमाह, 'कार्यवेति । 'किच्छति, यद्यप्यशापतिः ममामप्रकारकतया च नातिप्रथा- तथापि समागविषयके हैलो सम्भवति भिन्नावधयको र कस्यते इति भावः । 'यति प्राभाकरामिप्रायं ब्रम इत्यर्थः, "पातति, पक्षतावच्छेदक धन्माव- निम्मिधानस्यैव पक्षधानवान्नाश्रयासिडिरिति मा नन्वेवं पक्षधर्म- ताज्ञानस्यामितिहेतोरनुपपत्तिः अप्रसिद्धस्येव प्रक्षस्थानुभितिविधयताभ्युष- सचिन्तामयी शानिमालासंसर्गयामपि पाकवरूपेण तदसंसर्गाग्रहमस्यात् तेन रूपेण प्रतिर्मानुपपना पाकवरूपेणेव गिद्धलजाने । प्रत्- सिरेवामिद्धा दया एव पाकाइत्यवधारणदायाच पाकवरूपे. शैव तदसमगग्रहान्न प्रवृत्तिः फलबलेन तथैव कल्पनात् । भ घेवं सिद्धपाके भामान्यत:(१) तदसंघर्गाग्रहादसिद्धपाक दूत नियमतः सिद्धपाकेऽपि सामान्यत इका-अत्यापत्तिरिति बाथं । अमि- इविषयलम्य कार्यतावच्छेदकतथा मिद्धे तयोरनुत्पत्तरित्यस्वरमा- दाह अपि पति, कार्यवासंभई' इदानीन्तनमत्प्रवृत्तिमाध्य- वासंमर्गस्य विद्यमानत्वातं, 'विद्यमानामखयहादिति कारणीभूत- ज्ञानविषये धर्माणि विद्यमानो यः कतिसावासमर्मस्तस्याग्रहा- ११. सामान्यधम्मैप्रकार शेत्यर्थः । गमेन पर्व सतितया हेतोरमहात् । न च निधमताझाममतुरेव परम्य अतएव तदुपदर्शक उपनयोऽपि न सेमेष्यत इति वाय। सम्य हेतुवचन व লাল হব আয়নাৰহৰূমহ্মাম্বনালি বাঙাঙ্গি- मरणे तस्य परमपूर्ण इति चेत्, अत्र बदन्ति, हिसाकाशीभूयोपस्थितस्थ हेतोरसंसर्गाग्रह एव तस्यामितिहेतुत्वाभिमतः, अस्ति च पकत्वावच्छेदन प्रचलतोरसंवर्गाग्रहः सिद्धपाके तदसंसर्गग्रहेऽपि परकतावच्छेदेन वद- भावात् अन्यथा पाको म मदिशसाधन माथामिलापोऽपि स्यात् एवञ्च यदवच्छेदेन हेतोरसंसाग्रहस्तानविछिमविषयानुमितिर्भवतीत्येव सकल- মামনি সব গান্ধল, “ননি শক্ষিালায়মাজবিষয়ানিষি, इयांत विशेषो यत्राविधमानस्य लिमासंसर्गस्यायहक्षत्रानुमितिः प्रमा यत्र विद्यमानम्य लितासंसर्गस्याग्रहस्तथासंसर्गायजन्यलेनिकासंसाग्रहमा गच मिनप्रकारकविरोधिचानस्याप्रतिबन्धकत्वान् सिद्धपाकत्वेन झवि शब्दाखातरोयखगड़े विविवादः। संसाग्रहादिसंवादिनी प्रतिः स्यात् । किञ्चैवं सिह. पाकशानादजातेऽसिझे पाके इच्छा-प्रत्तो स्थानामि- दित्यर्थः, 'विसंवादिनी' कत्यमाध्यविषयिणी, कारणौमतज्ञानवि- षये धर्मियविद्यमान-विद्यमामयोः हतिभावाममयोरग्रहरीव प्रश्नः तिमाध्यल-तदभाववद्विषयक प्रयोजकत्वादिति भावः । ननु प्रत्तिविषये सतिसायावासंसर्गस्या विद्यमान-विधमानलमेव प्रवृत्तः कृतिमाध्यत्व-तदभाववादिषयकले प्रयोजक, न तु कारणी- भूतज्ञानविषये तदविधमानलादिमित्यरचेराह, 'किति, मिड- पाकशानान् भिषाकज्ञानादेव, 'इच्छा-मसत्तौ' संवादोश-प्रटनी, (২) দ্বান্ সুনিতান্ নিগ্রলঞ্জি অমল নামি- कस्ले चैत्यर्थः साध्यत्वासंसों होतेऽपि पाकत्वेन सिहपाकस्यानभितः भानमन्तीति वायं। असमंसर्गप्रश्रय प्रमानुमित्रो का गत्येन कलमनोजस्य पवार- १६ अमानुमितावसामर्थात् सिहपाकविपश्यत्वेऽमिर्धमत्वौचिन्यात् । লৰ অঙ্গ স্বস্নিষ্ট অব দুমাছেীননি অশ্বিন মুমনি बदमहात् पर्वतलावच्छेदेन सब महौल इति अधोक्षसामग्रौशवादसनि- वश्यक्तविषयानुमितिः स्यादिति चेत्, न, सघ साकाशीभूय हेलोरमावाद घट-घटखे इत्यादि समूहानम्वनवैलक्षण्येमायं घट इत्यत्र यथा साकाडोभूय घटायमार्ग तथेहागि लिङ्गभान विवक्षितभित! अचिन्त्य, पक्षसासाठी- भूयोपस्थितत्व कि पक्षत्तितयापस्थितत्वमुल मनेण सममहौतासंती- সুখীনিৱা, ৰঝি মন কানন অবক মহা অন্য असंसर्गाग्रहहेतुखोपवर्णनानुपपत्त, महितीयः यमनिशपर्वतविषयानुमि- .

१२० साचा 'सानामिति पराभ्युपगते खातामित्यर्थः, मचांच पाकवादिकार- यासंबादौकाप्रवृत्तौ प्रति पाकवादिप्रकारकामस्य समानविशेष- कत्लेन कार्य-कारणभाव इति भावः । यद्यपि उनियमबखात्() पाकयादिप्रकारकसंवादौछां प्रति पाकवादिप्रकारकजानस्य हेतु- वेऽपि तबये तस्य ममानवियत्वात्यामथा हेतुले मानाभावः साधवात् ममवायटितमामानाधिकरणयप्रत्यासत्या पाकवादि- সন্ধাৰ সনি আবিদাহ্মানন্দন মেম্বাৰান। ল सेवं पाकवादिप्रकारकयाफ हाने तद्रूपेण पाके च्छोत्पनिदशायां नियमतः पाकवादिप्रकारकघटादौच्छाप्रमः विनिगमकाभावान् गरुनथे दण्डादिप्रकारकज्ञान विनापि भायमानायां दण्डादि- प्रकारकविसंवादीकाणं व्यमिताश्य दण्डादिएकारकेच्छायामपि (१) या यत्प्रकारिकेच्छेत्यादिनियमवमादित्यर्थः । मापने, बान्धः तानिरकः । किश्वासंसर्गाग्रइम्यानुमितिमामयो हेवमा- वेग अन्यथाख्यातिनिराकरणं तस्य न स्यात् असंसाग्रह वियनानुमिति- वैविध्यसम्भवात् अतएव प्रामाकरैः प्रागुप्तां, न च शब्दानुमानाभासात् सा यो- ग्यतादिमत्तथा शब्दस्य लिइयतया पक्षस्य बानाकाब्दानुमिती, न चाभासे बदाम सम्भवति हेत्वभावादेवेति । अपि व साधवात् मा लिङ्ग संसर्गग्रहस्यै- बानुभितिहेतुत्वं, एनेम पाकर मदिरसाधनत्वसमानाधिकरणामिलि प्रकारेख ধমালান যা বঙ্ক্ষিীষণীয় অঙ্গী। মঙ্কান নি যাই- एव पवाग्रहो विवक्षितः । न चैवं पक्षधर्मताग्रह एवानागतस्य पाकस्य विषयलादप्रसिद्ध एव माकः पक्षमतावलात् सिध्यति इत्यग्रिमयन्यवि. লি । বিয়ীন ঋষ্য মনালিৱিহিমশিমায়া। মালাখিনিগাজি মিষ্টিলি বিলাকা বিয়িষ্ট प्राब्दास्थतुरीयखरहे विधिवादः । खनियमबलेन दण्डादिप्रकारकज्ञानस्य शेतत्वावश्यकलादिति वाच्य । तत्प्रकारकसंवादौछाया एव तत्प्रकारकज्ञामजन्यावनिय- मेन पाकलवदिशेयकब-दण्डवधिशेष्यकत्वादिरूपस्य संवादित्वस्यापि कार्यतावच्छेदके निवेशात् । न च तथापि माकवप्रकारकधादि- भ्रमात् पाकवप्रकार कपाच्छापत्तिरिति कच्छ । परैः भ्रमान- पगमात् तदन्युपगमे च पाकलादिमधि गोव्यकत्वादिरूपगंवादिन्वं कारणतानच्छद केपि अवमनीयं बटवादिप्रकारक-यत्किञ्चिद्घटा- दिज्ञानात् घटादिरूपेण घटान्तरे छोपलेश्च प्रहातवदिष्ट- लात्, तथाप्यनियमबलात् पाकवादिप्रकार के प्रति पाकला दिप्रकारकज्ञानस्य इतुत्वे ध्रुवे नातिप्रमङ्गभिचारधोधारणाथ पाकावप्रकारक-तमात्याकविष्यकज्ञानत्वेन पाकन प्रकारका तया- ८ ओहि वाच्यं । गुरुगये विशेसताव छेदकपकारकविशेषमान्तरबोधादेव शिवापाटाभोधे विशेषणविषयत्वस्वीकारादित्ययास्तं ! अरनिकटपर्वस- विषयानु मित्यापन तत्रापि पर्वतत्वं धमममानाधिकरणामिति प्रकारेणा- सन्निकर पर्व वैशिछकोटावन्तर्भाय पक्षाग्रह सम्भवात् ! चन्ये तु सिंह एव पके पाकवावदेन पक्षधर्मता ज्ञानं समानप्रकारका निस्त विरोधितया विशेषतो व्यतिरेकग्रह ऽपि सामान्यतोऽन्धयधौसम्भवात् असं- संगोराहवत् । न चैव पक्षधम्भताभमादनुमितिमाया विसंवादिन- अत्यापत्ति पाकवाधिकरणाधिकरणवलक्षणपरम्परासम्बन्धस्य विद्यमानस्यैव विषयौकरणेम प्रतौ तेरवान्तत्वात् । अतएव धैकाकार भपि लोहितः स्फटिक- इत्यादिक्षानं संसर्गभेदेन प्रमा अपमा चति सर्वदर्शनसिद्धान्तविषयाबाधेन पक्षधर्ममताभमेऽप्यनुमितिप्रमावाच । न च साध्यभानमपि पराशसम्बन्धेन सिद्धपाकविषयकमेवातु तत् कुतोऽनामतलाम इति वार्थ । यत्सम्बन्धपुर- सावचिन्तामो कविशेषवेच्छालेन कार्य-कारणभावः समवायघटितमामानाधिक- रश्चं प्रत्यासत्तिः । बदा सत्पुरुषोयपाकत्वप्रकारकज्ञामलेन तत्- पुरषौयपाकत्वप्रकार के छात्वेन पाकवववृत्तिविशेष्यत्वं प्रत्यापत्तिः इत्यादिक्रमेव कार्य कारणभावः कल्यते, न तु ममवायघटित- भमानाधिकरणप्रत्यासण्या पाकायकारक जाना-पाकवप्रकारक- पाकन्याश्रयविष्य के छात्यादिना, भिन्नविष्यकालव्यावृत्तकारणले सम्भवति तत्माधारणकारणत्वकन्दनानुदयेन लाघवस्थाप्यकिश्चित्कर- অত্যা জিন জনীষাঘলনাঘানালসিস। यद्यप्पयं पाकः पाकपूर्ववर्गी पाकवात्, अयं मालः पाकप्रागभा- ववान् इष्टिकालत्वात, 'अयं प्रागभावः पाकप्रतियोगिकः पारा- प्रतियोभिकल्वे सत्यभावत्वात) इत्यनुमा नात् पाकः प्रमेय इत्यादी वान, १) सतप्रकारक-तहित्यिक पनि प्रति तार कार तक ज्ञानस्य हेतुत्वादिति भाव। -ee-n.maeam-a- कारेण हि व्याशिनाने सामानाधिकरगप्रतियोगितया माध्यं मिअयस्त- हाप्तिमीभन्यायाम मितौ तेनैव सम्बन्धम पक्षे साध्यं भासतेऽन्यथास्तिो सम्बन्धमाने नियमो न स्यात् प्रहात च अतिसाध्ययन साक्षात्मम्बन्धक यार्टिौतेति कथं तत्परमारासम्बन्धोऽनुमितिविषयस्तथा घसिद्धे बाध. रवेधमागत सिद्धिः । न च परम्परासम्बन्धघटकानामतस्योराने दोषतादव- स्थारिगति वाच्यं वैशियस्याज्ञातस्यैव विधिज्ञानविषयत्वाभ्युपगमादिति वदन्ति । तदपि चिन्त्य, सम्भले हिलोरपि कालघटिततथाऽपसिइवेन परम्परा- सम्बन्धेनापि सनिशिबुयसम्भवात् विपोषातावच्छेदकप्रकारानं विमा विशिष्टवैशिथ्यबोधासम्भवात् । किञ्चमसबिवटपर्वतानुमित्वापत्तिदुरा तत्रापि सनिनावे पर्वते धूमाभावग्रहेऽपि पर्वतयाधिकरणाधिकरणापर- शब्दाख्यतुरोयबाद विक्षिबादः । ति। अब धूमः। पाके कृतिसाध्यत्वं शिवत् सिद्धे बाधात् अनागतपाकमादाय सिध्यति । पक्षतावच्छे- पाकादिपदाच अनागतपाकस्यापि जान मम्भवति परजये पञ्चधर्म- ताबसन्नन्यसाध्ययक्रिपमिद्धेः योग्यतावस्लमन्सायन्यनपस्थिरोखानु- मिति-भाब्दहौधयोरनङ्गत्वात्, तथापि यस्य न तादृशानुमानाय - वतारस्तस्य प्रवर्तकज्ञानप्रकारमाह, 'अत्र बेग इति, 'पाके' पाकत्व - विभिष्टे, 'सिद्धे बाधात्' मिटु व बाधज्ञानात, अनामपाके बाधज्ञानविरनादिति यावत्, 'अनागतयामिति अज्ञातमप्यना- गतपाकमित्यर्थः, 'मिद्धे बाधादिति यथाश्रुतन्तु न मच्छते पाकलरूपेण अनागताणकभाने सिद्धे बाधजालानुपयोगात् । न पानागतपाक मात्र विशेष्यकज्ञानार्थ तदुपयोग इति वायं । नमाविषकनानाभावेऽधिपतिविरहात् । निम मिद्धे बाधज्ञानं नत्तत्पाकलेन पाकत्येन वा, नाद्यः, तथापि पाकवेन सिद्धपाक- ज्ञानसम्भवात्, म दिनीयः नव्यमते भिन्नधर्मिकस्यापि समानामा मारासम्बन्धेन धूमविशिष्टप्राथसम्भात् । नयापत्तिः, महा सत्र कथि प्रत्यायनः। अथ यत्मसम्बन्धयुरका गरण याग्रिहे सामानाधिकार प्रति- योगितया हेतुमानं तेन मम्बन्धेन पक्षमताज्ञानमनु भितिप्रयोजकमन्यथा- तिप्रसङ्गात् धमे च संयोगरूपमानात्सम्बन्धस्तथा तथाच परमारासम्बन्धेम तमक्षानमकिञ्चित्करमिति चेत्, इन्वं प्रवतेऽपि हेतुसाक्षात्सम्बन्धपुर- खारेण थातियध इति परम्परासम्बन्धेन ज्ञानभकिचिरमिति तुल्ये। अपि च सिडपाके परम्परासम्बन्धन यदि हेतुभानं लदा समानप्रकारकशान- स्यैव विरोधित्वमित्यभिधानं व्यर्थ सिद्धमाकाबावच्छेदेनापि परम्परासबन्न মজিলানী दकधर्मसामानाधिकरण्यं साध्यमानस्य लिङ्गेन सिद्धा- सौत्यनुमाने कृतत्वात् यथा प्रतिश्चह्निबाधेऽपि वह्नि- माचं न बाधितं इत्यप्रसिद्धोऽपि वहिः सिध्यति तथा प्रसिद्धपाके कृतिमाध्यत्वबाधेऽपि पाकमाचे न बाधित- . नावच्छेदककवाधज्ञानस्य प्रतिबन्धकतया तत्मत्वे पाकवेनानागनपाक- भानस्याप्यमन्भवादिति ध्येयं । ननु पक्षतावच्छेदकरू १ तदुपस्थिति विना कथं तत्रानुमितिरित्यत आह, 'पक्षतेति पचतावच्छदक- विशिष्टवैशियमित्यर्थः, 'माध्यमानस्य' माध्यतावच्छेदकावछिन्नस्य, 'इत्यनुमाने क्लृप्तवादित इत्यस्यैव अनुमानकृतम्बादित्यर्थः, न तु पछतावच्छेदकरूपेणोपम्बिने सायद छेदकरूपेलोपस्थितस्य वैशिय सातौति कृतमिति भावः । इदश्च ‘यर्थत्यादी हेतुः. 'पाकमात्र पाकनावच्छिन्ने, तथाच पक्षनादका कारकहानमेवानमिति के म तु तत्पक्षकानुमितो तअज्ञानमिति भावः । ननु तथापि कुर हेतुभत्तापरामगः सिद्ध इदानीत नवस्तिहेतोर्वाधात् अनागते हेतुमहरुम्भवात् तत्मम्बन्धावधिमदभाग्य हत्येव तासम्बन्धविषयकता- ज्ञानविरोधित्वात् । अत्य। माक्षात्मम्बन्धावविनलौरित्याभावनिश्चयेऽपि परम्पासम्बन्धविषधक लोहितः स्फटिकाइन्यादि तानं सबसिडं तमाद. प्रमिइपाकसिद्धिरिति चिन्ता । यत्त सुखवत्वप्रकारसिद्धसुखज्ञानादिका- खामायादनागते सुखे इच्छासमानप्रकारकत्वस्यैव तन्मते नियामकत्वात् ননবিচ্ছায়াছিয়া মা নস্যিময় অলানা প্রান নন। पक्षकभोजनसाध्यत्वानुमित्या पक्षधर्ममताबाद नागतभोजनसिद्धौ तत्पक्ष. कौदनसाध्यत्वानुमानानकार तताक्षकपाक साध्यवानुमानेनोकरीबानागत १ शब्दाख्यतुरीयखगड़े विविवादः । वज्ञानुमशक्यत्वात् तदिन्द्रियमधिकर्षविर हात् । न चायं पाकः पाकप्रागभावकालौनः पाकलात् श्रयं कालः पाकपागभानवान् कालत्वात् इत्यायनुमित्या पक्षधर्माताबलादनागतपाकभिद्धौ तचैव हेतुमत्तायसम्भव इति वाच्यं । तम्ब ज्ञानेऽपि तत्र लिक्वैश्चिय-- অস্থা বলায় সামলিমাকা অন্যানথান पाकमादाय वियतौति मनोकामङ्गनेव पचधानाजानानुरोधे- मानागनपाकनामस्थावस्यकत्वात् । अथ मिद्धयाके तत्तत्याकलेन हेतोधियहोपि पाकलप्रकारेण तव हेतुमचङ्गानं स्यात् समान- प्रकारकशानम्येव विरोधिन्लान् । म चैवमन मितिरपि मिद्ध एव स्थात् न वनागतपाके तथाच तजनानाभावेन तत्र प्रवृत्तिन शादिति वाच्य : समानप्रकारक हेतुमताज्ञानव अनुमिति - (१३ सत्प्रकार क त हिशेयकपल. प्रति तत्कार-ताशेष्यकाजस्य हेतुल्यादिति भावः । MINinemamam पाकसिद्धौ लतिसाध्यत्वानुमान । अहा इयसामनवहेतुत्वानुरोधेन तादृशू- सुखपस्थित्याव टाकन्दे तासुख ; किसाध्यौरनमा ध्यभोजनमाध्यमित्यनुमित्या एकदैवावच्छेदकतया नागनयाकादिमानमिति तचित्य, ज्ञानस्याप्रत्यास-- त्तित्ववादिना गुरूवामिन्छाप्रत्यातिलान धुपगमात् न्यायनयेऽपि सदनकी- कारात् कथं सईि सुखमिच्छामीति धीः । न में गुरूणां विशिरवैशिमा- निळदाय विशेषतावच्छेदका बोझौत्य तत म्। तदुत्पत्तिरिति वाथं । विपोषणतावच्छेदकज्ञानेन हि ने शविषयो विषयौहाल इति सिद्धमुखविषय सुखमिच्छामीति झानं स्थान विच्छाविषय सुविषयं तथा वा अन्यथा. ख्यात्यापत्तरिति चेत्, पाककृतौ मानसप्रत्यक्षायां पाक म्येवेति तदभिधाना- तावचिन्तामो हेततथा गिद्धवदसिद्धेष्यमित्युत्पत्तौ बाधकाभावात् सामन्या- अविभिहसात् ! नए समानप्रकारकहेतमत्तापरामर्शस्यैवानुमिति- हेतुन्वे द्रव्यत्वरूपेण पर्वते वझिव्याप्यधूमवत्तापरामात् द्रव्यत्वरूपेण इदादौ बझेरनुमित्यापक्तिः इष्टापत्तावन्यथाख्यातिखोकारापति- रिति वाच्यं । द्रव्यत्वादिप्रकारक्रपरामर्शम्य हि द्रव्यत्वादिप्रकार- कतत्तयतिपक्षकानुमितिवं कार्यताछेदकं तत्तयकिभेदेनानन्त- कार्य-कारणभावस्य समानविषयकलेन हेतुत्ववादिनामपि समाम- लात कारणतावच्छेदकेऽपि तभी तत्ताक्रिप्रवेशस्य पुनरधिकलात् प्रामायिकता अनन्तकार्य-कारणाभा वयाप्यदोषवाच तथाच हुदा- दिन्यत्यतर्भावेन नभये काय-कारणभातभाकल्यनादेव द्रव्यत्वादि- रूपेण इदादौ न बयनुमितिरिति चेत्, न, पाकालरूपेणापि भिमाके हेलीधिग्रहे प्रवृत्तिविलयाप तत्र मामानारूपेणापि दिच्छाया न विषयविपिकानुभव इला-कृत्योस्तु त्यत्वात्, किन तटस्थ- अषणतावच्छेदकसानोपस्थितसिहरवासंसगांग्रहमात्रमिति नेशप्रत्या- सत्तिातो मोक्तप्रकारः । न्यायनचे सटस्थावसाझागोयस्थितासिद्धमुखा. संसगांग्रवासथा औः । अत का मानलक्षणा प्रथामांगरियत्र ज्ञानमदम्य सविनयपरल्या इच्छादिकमपि प्रत्यासत्तिः, गुरूसान्तु न तथा अपसिद्दा- म्तादिति। वयन्तु ब्रमः, मौमासकामां मैगापिकाना या अनानलगोचर बानमस्तीत्यविवाद, भविष्यति पाको भविष्यति पिरियनुभवात् तदुपायः ষামাজা বায়াল মা নহযষীনালানৰিমৰূমিমান प्रसिंहमाधविषयकच्याप्पिग्रहजन्यं वेति विवादा, एवश्च वर्तमानः पाकः पाक्षापूर्ववर्ती पाकत्वादय का वर्तमानदिनं पाकपागभाववदिवादिगा पक्ष- নাৰখালামনাহ্মতি লিখিবনান। গ গান্ধারী शब्दात्यनुरोयखमड़े विधिवादः । मित्वप्रसिद्ध पाकमादाय तसिध्यति, अप्रसिहयोः पख- साध्ययोः सिद्धावविशेषात, तस्मात् असिस्य क्वचित् परामर्थासम्भवात्(१) मिळूपाके इदानीन्तनत्वघटिततमत्वाचाना- भ्युपगमेऽन्यथाख्यात्यापत्तेश्च ।। किञ्च यत्र सिद्धपाकोऽपि न सन्नि- छष्टस्तत्र मिपाकेऽपि परामर्मासम्भवान प्रवृत्तिविलयापतेरिति । मैवं, तन्मते हि पक्षतावच्छेदकप्रकारकजानं पचतावच्छेदकाव- छिनमाकासौभव हेतुतावच्छेदकरूपेण माध्यव्याप्यतयौपस्थितस्य हेतोः पचतावच्छेदकरूपेणाभग्रहवा) यक्षतावच्छेदककक पक्ष- ११) समान प्रकारकबाधनियस्य सत्वादिति भावः । (२) पक्षतावच्छे करूया यो वाधनिश्चय तदभावनेत्यर्थः । व्यभिचारः, परेषां महाप्रलयामीकारण घरमवासिद्धेः सहिपोषस्य श हेतुत्वं अन्यथा न्यायनयेऽपि तदनुमान न स्यार सामान्य लक्षण च यद्यपि तदोभयत्र मो नास्ति चेत्तदायमयत्र, नाभ्युपगरााधीनं नस्यानोधकत्वं, रवश्व कश्चिदनागलमुलादमिनी तत्र भोजनसाध्यवामिलामागतभोजमा- दिसिद्धी न कोऽपि दोषः व्यन्यौतवान्यायामहं कृतिमाध्यसन्धानन्दन- इत्याचमुमिनावामागतसन्धावन्दना न स्यात्, यदि व विशेषगातावच्छेद- कक्षामादपूर्वसिद्धिः समाप्रकारकत्येनेलि मन्यसे सदा सुल्य, स्वचापागल- जामसम्भवे पक्षमताग्रह सम्भवादमंस ग्रहाधनुमितिक्षामग्रान्तर कल्पन- भप्रामाणिकमित्यप्रसिद्धमित्यसङ्गतमेवेति संक्षेपः । 'प्रतियाक इति, यद्यपि तथाश्रुतं साध्यं न तत्र बाधितं, तथापि कातिकव्याथा तदा कतिसाध्यत्वा- नुमितौ बाधः, अतएव तदा तक पक्षमताग्रहानुभपत्तिरपौति भावः । 'तमादिति, 'असिइस्य' पर्वतीयवक्रो, 'सिद्धन्य गोस्वादे, रतौयमुदाहरण সুন্ধনীর মীনি প্রহ্মায়।

१२९ सावचिन्तामो नावच्छेदकाश्रयेनिमितो हेतुर्म सु विशिष्टपरामर्शः प्रचतान्य- थानुपपत्त्या गौरवस्थापि स्वौकारात, समूहालम्बनवार णाथ पन्न নাৰসন্ধাৰক্তিমম্বাব্দীমুকাঙ্খিনিবিদ্যা, জান্ধাঙ্গ ধ্ব तन्मते समूहालम्बनमाइतमुपरितिनिटं पदार्थान्तरं, तचासमर्म- ग्रहकालोमोपस्थितावपि तैरुपेयते नातो संसर्गाग्रहोपादानवैयर्थ । न चैवं पर्व त्वरूपेण एकस्मिन् पर्वते वहिव्यायधूमासमर्गबहे पर्वतत्वरूपमा व्यस्वन्तरे ऽध्यमितिर्न स्यादिति वायं। भिना- कस्थापि समानधर्मितारखेदवावासमार्गग्रहस्थ प्रतिबन्धकतया विशिष्टपरामभावन नेगायिकैरपि तत्रानुमित्यनन्युए गमात् । अस्तु वा पक्षलाव वेदकप्रकारकज्ञानं ताकिलाकोभय हेतूताव- छेदकरूपेण साध्ययायनमा अपस्थितस्य हेतोः पत्नलावच्छेदका घेणा नकावममयमच पानावग्छेदकरू नहाकावनुमिता हेतः, सेन शिवधर्भिकासंवर्गग्रहत्याप्रतिबन्धकलेपि न क्षतिः । न चैवं मामध्य- भावेनान्यथास्थातिनिमाकरणसमतं स्यात् इदेऽप्यतापजाद्य- मिनिमामौशम्भवादिति दाय। पक्षतावच्छेद कभेदेन माध्यताव- केदकसम्बन्धादिभेदेन र काग्य-कारणभावभंदाल हदत्वाद्याच्छिन्न- पक्षकमयोगसंसर्गकवयनुमितेः ‘परनयेऽलोकतथा तदन्ननावेन कार्यकारणभावकल्पनाविरक्षादेव तनये इदादौ वयाद्यनाम- त्यनुयक्तः । म प तथापि इदादौ द्रव्यवादिषश्नावच्छेदकक- बयानमिनिप्रभङ्गो दुरिः व्यत्वादिपवातावच्छेदककपर्वतादि- पक्षकवाननित्यनुरोधेन तदन्तर्भावेन कार्य-कारणभावस्थावश्यक- दिति वाच्यं । लनक्रमेण पञ्चतावच्छेदकावच्छिन्नत महानिपक्षका- शब्दाख्यतुरीयस विधिवादः । १२९ मच येन नुमितिलस्येव कार्यतावच्छेदकतया तदतिप्रमङ्गस्थापि निरासान् । था कि विशिष्टबुद्धिं प्रति वहिमस्वनैव कारणवान्धुपगमादिति(१) न काध्यमुपपत्तिः । मिश्रास्तु सिद्धपाके साक्षात्मबन्धन तोबांधायककालीनन्या- বিরূঘন্সিল আসাব হয় শিঙ্কু মেঘনা ज्ञामादेवामिछपाकेऽनुमिति तुमत्तापरामर्शस्थानायत्या समानप्रका- रतामात्रेणेवानुमितो तुलान, न तू समान विषयलेनापि प्रकृता- नुपपत्तेः द्रव्यन्वरूपेण पर्वते वहिव्यायधूमवत्तापनासन द्रव्यत्व- रुपेण हद बयनुमित्यापत्तेश्योजकमेगाव जिरमा । सम्बन्धन हेतोर्याध्यता रहा तेन भवन पसाबादस्यान- मिति तथा कश्मेककालीनलादिमधेन पहनाजानादान- मितिः तासम्बयस्य मिपाके सत्वान सम्बन्जेल हतोयमचारि- नया साक्षात्सम्बन्धेनैव हेतीयोप्यलग्रहादिति वाच्यं । गुम्नो येन केनापि सम्बन्धेन पक्षधमेना झानसेवामुभिास हेतुत्यात् स्याप्यताधट- करूयोगमम्बन्धेन मस्य पवते बाधयपि कालिकादिसम्बन्धेन पर्वते वक्रिया धूमवत्तापरामर्शाद नुमिते रिहत्वात् । संयोगेन धूमे वहिव्याप्यत्वज्ञाने समवायेन तस्य यूमावयरे एराम बाधानवतारदशायां धूमावयवेऽपि संयोगर वय मुभित्यापरबांध- दशायामपक्षधाम इतरमेकान्तिको वेतियायेन धमादामतेप्ति- पक्षधर्मतान्यतरांशे भ्रमजन्यत्तनियमादन्यथाल्यात्यापत्तेश्य सहाय- तेरसम्भवादिति वाच्यं । पन्नतावच्छेदकभेदेन माध्यतावच्छेदकसम्ल- देत्यादिः पाठः काग०-३० पुलकेषु नामित ।

विमी सिधे सिधे सिद्धस्य च क्वचित् । अप्रसिद्धस्य वासिडे वभेदम पानुमिति-परामर्शयो: कार्यकारणभावभेदादेवोक्रक्रमेण(१) तन्निरामात् । न च सिनधर्मिकस्यापि परामर्शस्य हेतुत्वे गोरवात साघवात् समानविशेष्यतावच्छंदकत्व त्यामात्या हेतुत्वस्येतोचितत्वेन पचतावच्छेदकाभेदेन न कार्य कारणभावभेद इति वाच्यं । अन्ध- याख्यात्यापत्तिभयेन गौरवस्थापि स्वीकारा समानविशेष्यतावच्छे- दकत्वप्रत्यासच्या हेतुलेऽप्रामाण्य जानाभावैशियममापि निर्वनुमा- क्यत्वाचेत्याहुः । तदमत्, व्याप्यताघटकमम्बन्धेन पत्ते राधग्रहदशायां सम्बन्धानागालमत्ताशानादलुमिनिस्वीकारेऽनुभवदिरोभायत्तेः यत्र सिद्धपाकोऽपि न मनिष्टस्तत्र चकिमिसम्बन्धेनापि पक्षध - ताजामामयवाद । किञ्च हेतोहयोगटालेन भाविन्तिदि. तखेम च परस्परामम्वन्धेनापि(२मिपाके ऋयं तद्विशिष्टप्रत्यक्षं स्थान उपनौतमानस्य परेरनभ्युपगमात् पाकत्वेन हेतुना सिद्धपाके परम्पराएनन्धेन तहसानुमानस्य सर्वत्राउनको मानाभावादिति समासः। 'अनिद्भस्य क्वचिहिद्ध इति, पथा पर्वतो वकिमान् धृमादि- त्यादौ भिक पर्वतेऽसिद्धस्य पर्वतीय मिद्धिरिति भावः । 'मिद्धे N (१) धमावयवत्यावच्छिन्नपक्षक-संयोगसंसर्गक-बहानुमितेसम्भतेऽलोकत. था तदन्तर्भावन कार्य-कारणभावाकल्यनादेव नन्नये न तादृशानुमि- त्यापत्तिरित्यक्ष काम इत्यर्थः। (१) सदधिकरणका तत्वादिरूपसमामकालीमावादिसम्बन्धेनापौत्यर्थः । .

शब्दावतुरीयखण्डे विविवाद सिद्धिनानुमा विधा । अन्यथा* कृतिसाध्येष्टसाधन- तापक्षेऽपि पाकादौ क्षतिसाध्यत्वं कथमवगम्येत। किच नवापौष्टसाधनताज्ञानात् कथं दृष्ट्यादादिच्छा सिङ्घm- सिद्धस्य च क्वचिदिति, यथायं गौः मानाववादित्यादौ निद्धे पुरोवर्तिनि सिद्धस्य गोत्वस्य सिद्धिरिति भावः । 'प्रमिहस्थ चामिद्ध दति, यथा प्रकृते मिहेनागतपाकेऽप्रमिथस्य उक्रमायस्य मिद्धिरिति भावः। इदमुपलक्षणं अत्रांचढे मिळूस्य च वञ्चित मिद्धिः था इदानों देवदत्तराई देवदावत् देवदत्तमहत्वादि- त्यादी ज्ञातेषु देवदत्तग्रहेषु पचतावच्छेदकैसतक्षणावच्छेदैन देवद- नस्य बाधानचैव एतत्क्षणाच्छिन्नत्वविशिष्टदेवदानवप्रकारेण एतत्- चावपिछत्राधिकरणलासम्बन्धेन या देवदत्तस्थानमित्यभ्युपगमेऽन्य. शास्त्रात्यापत्त्या तदितरेखेवाजात देवदत्त हादिषु नेन प्रकारेण तेन सम्बन्धन वा मिद्धस्य देवदनभ्यानुर्मितिरिति चतुर्थप्रकारोऽपि अथव्यः । न्यायनये तु प्रकारइयमेव हतौयप्रकारस्तु नास्ति सामान्य- लक्षणया सर्वच मिद्ध एव माध्यसिद्धेरिति द्रष्टव्य। 'अन्यथा' उक- प्रणाल्या अनागतपाके कृतिमाध्यत्वज्ञानानन्युपगमे, 'हातमाध्येष्टमा- धनतापोऽपौति कृतिमाध्यत्वेष्टमाधनवज्ञानयोहततापक्षेऽपौत्यर्थः, ॥ • 'बन्यति, सामान्यणक्षणा मारतीत्वभिमनः । यदि त्यसाध्यसाधान प्रतिबन्धक इवसाधनताशानमेव प्रव संकमिति बयात् तबाह, 'किञ्चेति । "तीति । यद्यपि सिङ्गयाकविषयकं कृतिसाध्यवप्रकारकचानं नेप्र- জী নজমবিশ্বানিশান্তুমানিনি, ননিমা • चितामणी त्वस्येच्छाविधित्वात् श्रनागतस्य ज्ञातुमशक्यत्वात् अतएव सिद्धानिविषयत्वनिरासेन सुखादिज्ञानात् फलेऽपि नेच्छेति न वृध्यादादिष्टसाधनतापि । न च वृध्यादिसाध्येष्टज्ञानात् दृश्यादाविच्छा, इच्छायाः सि- झासियादितत्फल विषयत्वविकल्पग्रासात् । अथ सामान्यलक्षणप्रत्यासत्या दृष्ट्यादित्वेन सुखादित्वेन च सिवासिष्ट्यादि-तत्फलविषयकं ज्ञानमुत्पन्नं तेन सि विरोधिनं त्यका असिविषयेच्छोलाद्यते, यदि च सामान्यजणा नास्ति तदा येन रूपेगोष्टसाधनल. ग्रहः तेन रूपेण नाते सिहे वेच्छात्पद्यते, अन्वय शतिरेकाभ्यां साहशज्ञानम्ब ताहच्छाअलकत्वावधा- 'पाकादौ अनामपाकादौ । भिटामिद्धेति उनका दमछाया: सिद्धामिविषयमा नरामेन इत्यर्थः, अतएव माध्ययकालज्ञानमि. छा हेतुरिति मतान्तरमापन सम्भवोत्यार, 'न शेति न बेयर्थः, 'भिद्धामिति तत्पलेऽप्यन्वितं, 'ग्रामादिति मिठू मिद्धवज्ञानन्य विरोधित्वेनामिदस्य च 'शानाभावेन इच्छाविष्यवामाभवादिति भावः। 'नास्ति' पत्यास तिनं भवति, तादृशज्ञानम्य' भिन्नविधेयक स्थापि तत्प्रकार कमानस्य, नादृशेच्छति प्रकार के शेत्यर्थः, 'पाक- क्या नस्येच्छाभनकत्वानुपपत्तिरन्यथा अप्रसिद्धपाकविशेष्यकतिमाध्यता- नुसरणममर्थकं । तथाभि चिकीयां च कालासम्भिनविषया म तु भाविनं भन्दाखनुरौ यस विधिवादः । २१३ रणात सुखेच्छायामप्येवं इति चेत्, सहि ममापि पाकत्वावच्छेदेन कृतिसाताज्ञानादनागते चिकीर्षा तच ज्ञानं सकलपाकविषयं सबिवष्याकविषयं वेत्य- म्यदेतत् । बालस्य व्यायाद्यग्रहेणादा प्रति वना- दृष्टोद्दोधितजन्मान्तरसंस्कारजन्यात् स्तनपान कार्य- मिति स्मरणात् तवापोष्टसाधनतामरणात् तत्र - लावच्छेदेनेति पाकवप्रकारेमोत्यर्थः, सभाध्यता झानात्' इदानी- जनमत्कृतिषाध्यलासमा यहात्, यथाने भामान्यतः कतिमाध्यत्व- जानं न प्रवर्तकं किन्तु इदानौनानमत्तानमाध्यत्वज्ञानमेव तस पाकत्वप्रकारे विद्धपाके भविष्यति अधिद्धपाक वा, नायः अना- थाख्यात्यापतेः, नान्यः अमम्मवादित्यमहत्यापने, 'तच शाम तचाममाय इनहितं ज्ञानं, 'सकलेति, मिट्टपाके तत्तापाकाच रूपेण विशेषदर्शनात् तदसंपर्गग्रहमत्त्वेऽपि सामान्यतोऽममगांग्रहमचे बाध- काभावात् तद्धविच्छेदेन विद्यमानामर्ग म्याराह एव विमंदादि- प्रतिहेतुरिति नाच विसंवादिप्रवृत्तिरिति भावः । नन्वेवं बालस्य स्तनपाने कथं प्रथमा प्रतिस्तम्य व्यायादिज्ञानाभावेन स्तनपाने कृतिमाध्यत्वज्ञामासम्मशत् इत्यात अाह, 'बालस्येति, ‘स्मरणदिति। मच स्मरणे सिद्धस्तनपानमेव विषथः न बनागतस्तनपानं नस्य . क्वन्यासाधयामीत्याकारेति मतेनेदं बोध्यं। 'तम्मानिमति, मरणम्य खविशेषणवत्त्वातिसन्धानभन्यत्वाभावात् ततः कथं प्रतिरित्यत्रोलमधस्तात् इति प्रकाशः।

पूर्वजन्नभि कतिमाध्यसेनामनुभवान् नथाच तस्मात् कथमनागत मानयाने प्रवृत्तिरिति वायं। पूर्वजन्मति समपानेऽनुमानात् कृति- साध्यात्वं भिवादुक्रक्रमेणामागतस्तनपानेऽपि तमिद्धेः । ननु तथापि तादृशमरणं कथं प्रवर्तकं अनाविदानीन्तनत्वान्तर्भावेन भानस्यैव प्रवर्तकत्वात् स्मरणस्य च पूर्वाननुभूतदानीन्तनत्वतिषयत्वामम्भवात्, किच्चेष्टमाधनता ज्ञानजन्यं कार्यानाजानमेव प्रवर्तक, न च स्मरणं नजन्यं न च तन्नन्य समायोज्यत्वं स्मरणामपि जन्मान्तरोयकार्य- मानुभववार तत्प्रयोज्य मग सायं। तथा मन्ति सजानवाध- स्थापि कालान्तरानुभूतकार्यताम्मन् णात्यवन्दनादौ प्रवृत्त्यापत्ते, बसम्यापि कालान्तरानुभवतिमा यतास्मरणाभोजने प्रवृत्त्याएने- वेति, मैवं, प्रतापस्थितेदानी मानला संसर्गाग्रहातमा तिमा- ध्यताजानदे। परनये प्रवृत्ति हेतु गत् तच्च प्रशोऽप्यस्ति नाते ज्ञानमावस्यैव खोलात्तिकालविषयावनियमेन 'जानमामान्यसामग्री- मर्यादथा 'उपस्थितम, दयानीन्तनत्वस्य लतावसमर्गाग्रहान् केवल कृतिमाध्यतामर गाञ्च, न या द्वितीयोऽपि दोषः, साधनमाज्ञान- जन्यपदेन प्रवृत्तिविषयलावन्दकावच्छिनाग्रहौतामसर्गकष्टसाधन नाज्ञामविशिष्टलस्य विचितवान्, वैशिश्शश्च एकक्षणावच्छेदेन হাকালুনিল নন্তু সন্ধবি লাল জানানথাললিন্থ- सुखविशेषमाधनतामारसमन्वेन तत्सुखविशेषे बदानौमिच्छामत्वेन च स्वरूपनदिदानीन्तनेच्छा विषयमाधनताजानस्य सत्त्वादिति भावः। केचित्तु तत्कालीन-तत्पुरुषौवप्रवृत्ति प्रति तदानौनाननात- पुरुषोयप्रतिमाध्यताधौः तादृशप्रवृत्तिमाध्यत्वप्रकारच्या चहेता ...

भन्दाखातुरीवर महे विधिवाद । प्रवृत्तिः अनन्यगतिकत्वात्। न च जन्मान्तरेऽपि पर्य रिति कालभेदेन पुरुषभेदेन च प्रति प्रति चिकौर्षा-शति- माध्यतामानयोः कार्य-कारणभावभेदादाद्यप्रवृत्तियले चिकौ यां कृतिमाध्यताज्ञाने च कता विक्षनीन्तनत्वविशेष गोपादेयं गौरवान् আনাস লি মালীলালবামীসন্থলী নিশানা- जानं नत्प्रकारके या व इतरोधवात, एवं नन्कालौन-सन्मपोय- स्तनपानगोचर प्रति कृतिमाध्यताज्ञानस्य कारपानायामिष्ट- আম্বননাপজমিদাঘণনাগালয়ি = বিপত্তি कृतिमाध्यतासाने भोपादेयं मानाभावाहौरवाच, नया बालकन्य इष्टसाधनताजानाभावेऽपि न चतिः । न चेनं निकालेऽपि तत्कालीन-तत्पुरुषायचिकौषी प्रति तत्कालीन-तत्पुरुषोयेच्छा- विषयसाधनताज्ञानजन्यतिमाध्यताबुद्धेरेव( हेतुत्वात् दृष्टमाधन- ताज्ञानं विमा कथं नत्र चिकौर्षति वा । चिकोष बन्नेऽपि तत्कालीन-तत्पुरुषोयचिकौषी प्रति सकालोन-तत्पुरुषोपति- माध्यताज्ञानं देवरिति कालभेदेन पुरुषभेदन च कार्य-कार- भावभेदादाद्यत्तिको स्थले ददानोत्वस्य - जन्यान्तस्याप्यनुपादेय- वात् । न चैवं ज्ञानमानमेव तत्र हेतुरस्म कि कतिमाध्यताकारण- कल्पनेन इति वाच्यं । प्रकृतिसामान्य प्रति सामान्यतः प्रवत्ति- (९) न च तथापि चिकौषी प्रति तापमानजन्यशतिसाध्यता ज्ञानरयेवेति D (१) तादृप्राविशेषमास्यानपादयत्वादिति ख.

arati नयोगः । अन्भधाराया अनादित्वात् प्रत्यक्षानुमान- मूलकत्वाच नान्धपरम्परा। वस्तुतस्तु शुष्ककण्डतया बालो दुःखमनुभवन् विरोधितया सुखं स्मरति, ततः . " भाध्यताबुद्धेहेतुत्वात् । न च फलेच्छाया: चिकोषां प्रति पृथगंव हेतुत्वादिष्टमाधनतालिगतिमानाचानस्य चिकौषां प्रति काला- धन्न जेन न कार्य-कारणभाव इति धाच्या तत्कालीन-तत्पुरुषो- येच्छात्वेन पासेच्छा कारणतावदिकव न तु पृथक्कारणमिति प्राचीननेचाथिकस्येव मौमासकस्यापि मिद्धान्तादिति प्रातः । 'सापति, सद' नैयायिकस्म, माधनत्वस्मरणात्' शनि-- माध्यताविभिएमाधमतास्मरणात्, न तु शाप्तिस्मरणस्य अल्पनं गौरवयस्तत्वादिति भावः । ननु जन्मान्तरेऽपि स्तनपाने कथं प्रथमं कार्यताज्ञानमित्यत शाह, जन्मानारेऽपोति, 'जन्मधाराया- इनि, तथार तत्रापि जन्मान्तरानुभूतकार्यदसतिरत्र भूसमिति भावः । नामाप्रहत्तेः वर्चचैव स्मरणमूलकलं प्रमाणामूलकत्वप्रमः स्मरणस्यानुभवान्यत्वेनाप्रमाणवादित्यत शाह, 'प्रत्यक्षेति स्मरणस्थ प्रत्यवानुमानमूलकवादित्यर्थः, प्रत्यचन्तु श्राद्यप्रवृत्त्यनन्तरं स्तनपाने मनि बोध। 'मान्धपरम्परा' न प्रमाणामूलकता । वस्तुतस्तु प्रवक- तथा "तदाभिमत मिसाधनताज्ञानमेवाप्रवृत्ती व्यभिचारीयार, वस्तुतस्विति, "विरोधिनया' वेषविरोधिविषयता इश्चाविषय- * মন্তিৰালৰাজৰ ৰূখ ন ল ম শব্দনিনি তিনি। समकमा, वलतस्विति । 'विरोधितयेति, विरोध यव सम्बन्ध, . .

17 मुखत्वज्ञानात सुखत्तिकार्यत्वं सुखतितया, अन्तर- अत्त्वात् न तु स्तनपानमिष्टसाधनमिति स्मरणं, सुखा..: वृत्तित्वेन बहिरङ्गत्वात् सुखकार्यत्वञ्च स्तनपानद्वारा जन्मान्तरानुभूतमिति कायंत्वस्मरणे स्तनपानमपि - नयेलि थावत्, 'सुखत्वज्ञाना' सुखत्वप्रकारक सुखज्ञानात्, "सुख- तिकार्यवं' सुखनिष्टकतिमायावं, 'मारतीत्यनुगमने, 'अनारङ्गत्वात्' उपस्थिते साक्षामबद्धत्वात्, 'न लिति न तु प्रवत्तकातया जैया- थिकाभिमत सनपानवावरिकरविरोधकं जनपान मिटमाधमिनि स्मरणमित्यर्थः, 'सम्मातिलेनेति, इमाधवविशिष्टस्तनपान स्थगि पोषः, “वहिरङ्गत्यात्' उपस्थिने साक्षादसम्बद्धवान् । नन्वेवं मानपाने कथं प्रवृत्तिः सुखे कृतिमन्यवधारणेऽपि वहिरङ्गतया स्तनपाने कति- माध्यत्वापरणदित्यत आह, 'मुखकार्यान्वञ्चति मुखनिहतिजन्य- वोत्यर्थः, 'मनपानहानि स्तनमाननिष्ठतिसाधवान्नांदेनेत्यर्थः, सुखस्य हि स्तनपान रिव कतिजन्यत्वं न तु साक्षात् स्तनपानद्वारा इतिजन्यत्वञ्च चनिनिष्ठान्यथामिद्यनिरूपकाव अलि कतिमाध्वस्तन. থানালাযনালি গৰান: मुखनिहातिजन्यावस्थ स्तनपाननिष्टनेमसाधारणशतिमाध्यताघटितवादिति भावः। 'कार्य- লস্কৰষ্ট ভলিনিলয়, জলবাননবীনি জ্বাল লিঃ- N संस्कारोबोधक इति भावः । 'यारङ्गत्वात् माक्षात् सम्बद्दत्वात्, 'वहि- रमत्वात् यशिवसम्वत्वात् । नन्वेवमपि सनपानकार्यावं न स्मृतं प्रति- प्रयोजक सदित्याह 'मुखेति, कार्यवारणे सुखकार्यत्वमारणे, 'स्तनपान- 18' .

विषया तेन स्तनपाने काथ्यावधानादेव प्रवृत्तिा, सा- অণমালয় সলী বাঘা যক্ষ্মাসী নিমনীয়, জাৰ্ম্মনলাইননি সন্সিমিলান বালালাবন্দিত্বীনামাবিয়ান রুলিছিল নিছনাঙ্ক:, ‘সন্তমি’ আশ্বসঙ্গুলি। লম্বীনি শিকাৰৰ বিষ ল লললল- কাল য ালমনাৱিৰি ৰূমনাশনাল সঙ্ক মখিৰিবি ধা। এই বিয়ম্বনাঞ্জাব অন্ধিথ্রিমিনাকাঙ্গাল হৰিলিনা- বিষথৰিম্মিয়িৰীমন্থন জনাৰঞ্জনা- মইজউক্ত প্রক্রিস্বিনালসন্ধাৰণালীৰ বন্ধ বিচ্ছিালাথিয়নাজেহ্মান্তমিনিমআ খ গম্বালা- অলাশবাল গীলিঙ্কলিগনজিলালিনী মিজাই লালাখা ধনালসন্ধান শুনি- पानामान इतनामते सिंहगोचरशानादेवापिढे इच्छा-प्रवृत्त्यो- খখনি । খেলানি সক্ষম নবিদ্ধা- নিন সন্ধিানখালবিয়ষাগলনাগাল, সুখীশিমলা জালাল খালার বিগঘন মালারিনি না। অথাসুন ক স্বজন বীনিলিঅনাপ্পষ্ট নহ্মা থানলিনি- *** নি; ফালৰি । অশীদিলিঙ্কাশলেখকােন থে ।

গুহাব্বী লিখিকঃ। कार्यावज्ञान प्रयोजक कृप्तमित्यप्रेऽपि तदेव प्रवर्तक দলাম। লীলা সং নিশালিনি খাল ন . অলালনৰিঘৰ আহ্বানুমানযীমন, কিন্তু ঘল বানিস্থানৰ মালা পথ। পনি- বিদ্বেীনদাষখান বিকিনিষাগুনাগালাশানা- শ্রীসীমাবধি বকিনি । কাহ্মান’ স্কা লঙ্কানী, স্মৃবি’ মাদাদি, নননি নিষঘনা- গ্রী, নালনাঞ্ছালালাম্বলািিল । যথাসন, জ্বীনিনাদলেন জোনালনিনিষালন: খন- ললিঃশ্বাসনাবিলন দ্বিীগিললাম, এলই মাগলাঙ্গুৰিৰীমিলন মুঘলনিষ্টজনি'অলঙ্কঃ- কথাই ধৰূিমৰা দৃথনথালবিভূষালনা কন্যা! ল বাৰিঅসিজমলনাগালমাৰিান ৰা না সনি আসমাবলম্বিনীঘিলাধৰিনি । আল ল সামিনি গলগনষিঙ্গ সালমাল স্কুল সন্ধনিয়ে, ‘ সনি, মামা লীহ্মা ল ‘লীলাবিনি, দুলালনৰ সমীহ্মাণ সেল মিজবান লীলায়ি সুষই নয় জাননাহ্মালয়াখা ময়ী, অঞ্জলায়মনী শৰীৰল ৰীগ। এ বনাঞ্চনাৰ নাৰ তুমি- লমকুমারখানাবিনি । লন্থি যা রূৰাৱকিনিষীষন- बाहशस्य पुरुषस्य कृतिसाध्य यदृष्टं तादृशत्वमात्मनः प्रतिसन्धाय तब प्रवते, तथाघोदनकामस्य तन- साधनताज्ञानवतश्च तण्डुलाधुपकरणवतः पाकः कृति- साध्यः अहमपि च तादृश इति ज्ञानात् पाके प्रवर्तते। श्वञ्चान्यकृतपाके १) कृतिसाध्यताजानं श्रात्मनः पाके शतिसाध्यत्वप्रयोजकविशेषणवत्त्वज्ञानश्च प्रवर्तक। अ- न्यत्रापि प्रतिरेवमेवेत्यनादितैव। अतएव सञ्चात- बाधश्चैत्यवन्दने विपभक्षणे च न प्रवर्तते इष्टमाधनता- ज्ञानवतो हि तत् कृतित्साध्यं । न च सञातबाध- प्रत्यक्ष नानमा पचापरिचादिति भावः । 'अन्यशतपाक इति, पाकत्वप्रकारेणेतिया। शातिमाध्यताजानमिनि सनिलेन परकीय कतिमाधतानमित्यर्थः । इदमुपलक्षणं परस्य ओमकानना- बलवदन्धिाननुबन्धोष्टसाधनना शानयोः ज्ञानमिन्यपि बोध्य ! 'पाके कृतिमाध्यति पानिष्ठतिमाभ्यवेत्यर्थः, "विशेषणवाद ज्ञानमिति, नच विशेषणं प्रोदनकामनावत्वमेव पाकनप्रकारकबसवदनिष्टानः-- बन्धीमाधनताशामक्षेति भावः । 'अन्यचापति अन्यतपाकेपी- व्यर्थः, 'प्रहगि अन्यस्य प्रवृत्तिः, 'मनातवाध इति इष्टामाधमल- (१) अन्यहातिसाध्ये पाक इति कः । परसाधमत्वं सत् किन्तु विद्यमानेच्छाविषयीभूवसाधमत्वं तच सदानों हतिकाममापिरहेमा नास्येवेयाजः । वस्तुतोऽये वधमा गौरवादिकमेव शब्दाखातुरोधखर विधिवाद। स्तक दृष्टसाधनताज्ञानवान् ।' एवं तृप्तीच्छावतोऽपि भोजनं कृतिसाध्यं हप्तश्च न तृप्तौच्छावत्वमात्मन्य- वैतौति न भोजने प्रवर्तते अतिनवौनास्तु थाहशस्येत्यादौ अधिगीतत्वं तत्- कृतौ विशेषणमाहुः । सञ्ञातवाधस्तु विषभक्षणं चैत्य- बलवदिमिष्टजनकत्व ज्ञानवानित्यर्थः, 'इष्टमाधवताज्ञानवनः' जलद- निष्टाननुवन्धीष्टमाधनताज्ञानवतः, 'तत्' चत्यरन्दन-विभक्षामादि, "हाधमताज्ञानवान' जलवदनिटाननुबन्धीमाधनताज्ञानवान्, प्रातमनस्तत्वं प्रतिमन्दधातौति शेषः विषयवाधादिति भाव:(१) । 'हप्तीच्छावतः' वर्तमानवशोकावता, 'हमा वर्तमानको भावावं. अब स्फुटतरोऽस्वरस: सिद्धान्तगन्धे स्वयमेव प्रकटायथ्यतार) रनि मन्तव्य । 'अविगौतवमिति बलवमिष्टाननुबन्धारमाधनलमिली:, तब स्वजन्थेष्टोत्पत्त्यनान्तरीयकदःखाजनकत्वं तेन चैत्यमन्टनस्यापि निराम: (२) विधादिति भाव इति क.। (२) विवेचयिष्यत इति क । नवीमधे वौ। 'तिनदीनाग्विति, अभापि यथा तस्य भोजन अनिमौल- জবিডি সী জানাৰিষ্টাৰম্বাৰাশান্তা মলিন विषमक्षा चैत्ववन्दनथोरप्यप्रत्तिसम्भवात् अविगीतविशेषगालेयर्थमेवत्यति- नौनानी थानेव विशेषो यदेकान मलेच्छाविरहादिस्यसाधनताशाम- १२ बन्दनञ्च विगीतकृतिताध्यायेनैव पानातीति तक प्रवर्तते। प्रवृत्तिविषयश्च सामान्यतः कालासम्भिन्नः पाका- दियिते, प्रतिमहिमा चानागतपाकसिधि, चि- तजन्येष्ठाभावादिति भावः । “विगौतकनीति अथोकाविगौतभित्र- परकीयकृतीत्यर्थः, बलवदनिष्टाननुवन्धित्वज्ञानस्य कृतिसाध्यत्व- भयोजकतया थादृशेन्यनेनैव पृथक्मघातबाधवारणान्१) तरिगेषण अर्थमित्यखरमोऽनिनवीनलेन सूचितः । भनु भवन्मते उदिशा भाविपाकम्य भामेऽपि न भाविपाक- बत ज्ञानमिति कथं तच प्रवृत्तिरित्यत पाह, 'प्रहत्तौति काला- मम्मिनः सम्(२) प्रकृतिविषयः, 'पाकादिः' भाविपाकलाद्यप्रकारेण प्रवृत्तिविषयौभृतः पाकादिः, सामान्यतः' पाकवादिप्रकारेण, 'ज्ञायते इत्यययः, 'प्रवृतिमहिना च' प्रवृत्तिखाभाष्याच, 'अनागत- पाकसिद्धिः' अनागनपाकमाविषयकवसिद्धिः, तथा भाविपाक- (१) थादृशपदैनथ विगौतत्वस्यापि लाभादिति क. । (१; भविष्यकालावछिमः सन्नित्यर्थः । विरोऽन्यच तु तत्साधगताविरहादिति । नन्वनागते प्रतिस्तथापि व स्थात् बनाताधागादिवत बाइ, 'प्रवत्तौति पाकवेन रूपेश सिद्धमाक- भानादेव समानप्रकारकतया प्रतिसामाव्यादनामवपाकसिद्धिरिया, सम्बायतुरोगस विविवादः । कौर्या च कालासम्भिनविषया न तु भाविनं हत्या साधयामौत्याकारैवेति। इति श्रीमद्गङ्गशोपाध्यायविरचिते तत्त्वचिन्ता- मणौ शब्दायतुरौयवंण्डे विधिवादपूर्व पक्षः ॥ hthmanuadmedashAawan Adaale वादिप्रकारकज्ञान() नोपयुक्तमिति भावः । ननु प्रवृत्त्यर्थं तादृश- ज्ञानं मा म्यतां चिकौषी तु नामज्ञानं विना कथ स्थादित्यत- आध, "चिकोर्षा ति तिकोणत्यर्थ, तथार समाप तादा- ज्ञान मापेचितमिति भावः । इति श्रीमथुरानाथ-नवागौशविरचित तत्त्वचिन्तामणिरहरुले प्रदायातरोयखण्डरहस्ये विधिवादपूर्वपक्षरहस्यं ।। AmarwAR- (१) माविमाकमानविषयकवादिप्रकारकशाममिति का। ram विकीर्ण चवि, न भाविनमिति, वदप्रकार नासम्भात् नि माया वाधिनामको, त्वस्य विरोधि नियमतस्तेनैव तस्य प्रतिक्षेपेण सहा- नवस्थाननियमात, न तु साधनत्वस्थान्यदा साधनत्वस्य वा, नयोरप्रतिक्षेपात्। अन्यदा साधनन्वेऽपि साधनत्व- मस्येव सामान्याभावे विशेषाभावप्रसङ्गात् । एवन्तदा धर्मववरूपमाघनत्वेन एककालावच्छेदेनाप्यविरोधादिमि द्रष्टव्यं)। विरोधमुपपादयति, नियमत इति, 'तेनैव तत्कालावछिन्न- कृतियाध्यत्वनैव, 'तस्य प्रतिक्षेपेणेनि तत्कान्नावच्छिमखर्गादिसाधन- वाभावय व्याप्यत्वानुभवेनेत्यर्थः, 'महानवस्थाननियमात्' तव तत्सहानवम्यागनियमादित्यर्थः । 'माधनत्वस्य' माधनत्वसामान्यस्य, 'अबदा माधनत्वस्थ वेनि, 'कदा सिद्धत्वं विसोधौत्यनुपज्यते. 'अप्रतिपाद' परस्पराभावव्याप्यन्तात् । मनु तत्कालौनसाध्यत्व- स्थान्यदा माधनलाविरोधिलेऽपि साधनानमामात्यय विरोधित्व- मत्यवेधन प्रार, 'वन्यति, सामान्याभाव साधनस्वसामान्यस्याभावे, 'विशेषस्थान्यदा साधनत्यभ्याभावप्रमादित्यर्थः । माध्यत्व-साधनलाव- केदकयो: मिद्धत्वा मिद्धत्वयोर पि कौशयोर्विरोधस्तदाह, 'एवमिति, (१) इत्यपि नोध्यमिति का। सावं प्रवतकाने र विषय इति गौरवंग, क्यापि कारणतायाणा- वोदकलया नवयं ग्रहीतव्यमिति गौरवावतारो बोध्यः । मनु विरोधादि. पसाधनविषयकत्वं न कुवापोतिन युगपदुपस्थितिरियामा निराकरोति, १ चेति, 'सामान्यामावे' साधनलवामान्याभावे, 'विशेषस्यान्यदासाधना स्वाधवादः। असिहत्वस्य तदा सिंहत्वं विरोधि नियमतस्तस्यैव प्रतिक्षेपात, न तु सिद्धत्वमाचं, अन्यदापि सच सिद्ध- वाभावप्रसनात, निर्विशेषितयोविरोधे च सिद्धत्वा- सिहत्वयोश्चान्यतरदेव पाकादौ स्यान्न तु समयभेदेऽप्यु- भयं । न च सदा कृतिमाध्यत्वे सति तदेष्टसाधनत्वज्ञानं प्रवर्तकं, अतएव वाजपेयेन यजेसेत्यच यागस्य करणा- 'नियमत इति, तदधिकरण इति शेषः, 'प्रतिचेपात्' प्रभावात् । दूषणान्सरमाइ, 'निर्विशेषिनयोरिति। नन्वेवमपि तदा कतिमाध्यान्न - सदेवमाधनत्वयो विरोषस्थ त्वयाप्यभ्युपगतत्वात् नभयविषयकैक- ज्ञानासम्मवात् कथं प्रत्तिरित्यत पाह, 'न चेनि, 'नदाइये माध्यत्व- साधनावान्वितं। मनु माधव-माधनत्रयोः सामान्यतन विरोधस्तदा 'बाजपेयेन यजेताच 'वाज अन्नं, 'पेयं पानयोग्य. हतौ यात्रीजन्यन्दर) इत्युको वाजपेयजन्यनेनोपस्थिते यागे विध्यर्थम्येष्टमानवस्य थि- रोधात् प्रतीत्यनुपपत्या वाजपेयेति कर्मनाम हतीया पाभेदार्षिति कल्यते तन्त्र स्थादित्यत आहे. 'श्रतएवेति एककालावदेन तयो- (१) नृतीया धजन्यत्वार्थिकति ख० । त्वस्याभावप्रसङ्गादित्यर्थः, यादृशश्च ज्ञानं विरोधादसम्भवि तादृशं न प्रवर्त- कत्वेनाभ्युपेयमेवेत्थाह, 'न चेति, "अतएथेति एककालीगताध्य-साधनत्य- विरोधादेव, तच वाजपेयपदस्य यागरूयकर्मनामधेयत्वं कल्यते, अन्या वाजपेयसाध्यत्वेगोस्थिते . या लिकादिना साधनहान्थयबोधापत्ती वस्थायां सिंहलेन नवाजपेयस्य साध्यता एकदा साथी- विरोधादिति कर्मानामधेयत्वं, म तु करणस्य सिहलेन साध्यत्वविरोधः यागस्वरूपे तयोः सत्वात् । विरोधादेवेत्यर्थः, 'करणावस्थायां' दृष्टोपंधायकवादमायां, 'करणस्य' यागस्थ, 'माध्यावविरोध: सामान्यतः साध्यावविरोधः । म एक- कालावच्छेदेन तयोविरोधादेककालावच्छेदेन तयोरेका प्रतीति- मन्तुि अवच्छेदकविनिमी के तयोरेक व प्रतीतौ च विरोधाभावात् कचं कर्मनामधंयवमिति वायं। विशिष्टाधिकरणकवैशियबोधे विशेष्यतावच्छेदकासमानकाली जत्वस्य विधेयममर्गमर्यादया भान- नियमादागयजन्य लविशिष्टेष्टमाधनत्वावधामभवात् एककालाव- छेदेज तयोविरोधात् देदे च विशिष्टवैशियबोधे सम्भवति तत्परि- स्यागानौचित्यस्य सफलवेदिकसम्प्रदायांसह त्वात् । न चैवं 'मोमेन यजेनेत्यचापि उकयुक्तका कामधेयता स्थादिति वाच्यं । द्रयाकाङ्गगनिवर्तकप्रमाणाभावेन श्रौत्सर्गिकस्यापि विशिष्वेगिध- बोधस्य त्यागात, अच तु, प्रक्रतिवकितिरिति न्यायम सोमाय- दिगधः रवार एकविशेषणावचिन्ने विशेथे विशेषमान्तर योश्वस्यैव विप्रिय- वैशिध्यधीलेन तत्र विशेषणयोरे कमानतामाननियमात्, अतएव गन्धप्राग- भागलिना एथियो गन्धवतोयम बाधा, स्थाच सोपया करमावा- मिधाने वाजपेयमकयाम इसाधन कर माछेन्धनलमा, प्रयोगसाधुरेश हतीयेबन्ये । मनु वाजपेयनामा यागस्य वाथ-वाचकभाव रवान्यो बाचा बोधन में बाधेवपदोपथिति विना अन्षयप्रतियोग्यनुपस्थितावा- धन्दारीपक्ष विधिवादः । 4 द्रव्यालयमेव चाकाहानिरिनि भावः । इदमापातनः विधये विशेषतावोदकममानकासीमावं. विषयोकोव विशिष्टवैशिय- बोधोजायते न तु तदविषयौहत्येति नियमाभावान्, किन्तु यच्च विशेषतावच्छेदकममानकानत्वं न विधेये बाधित नत्र नदवाय भासते रति नियमः, ताप, प्रचते बाधात् तदविषयौवयापि विशिष्टशिष्यबोध बाधकाभावात) । न च वाअपेयपदस्य ट्रयपरले ट्रयाकाङ्गाविरहात् नस्य विचारानुपपतिरिति गय। वाज- पेययागे स्वतन्लद्रव्यविधेरभावात् किन्तु प्रकृतिवकितिरिति न्या- थात् मोभीयद्रव्यस्यैवान्त्यः । न च वाजपेयपदम्य द्रव्यपरत्वे प्रश्नति- वदितिरिति न्याथात् सोमस्यापि द्रव्यत्वेन प्राप्तो बौदि-यवद्धि- कल्पापत्तिः वाक्यमेदश्च श्रापद्यत इति वाचं। विकतौ मानाव्यविधी प्रकृतिवदिति न्यायस्यानवतारात् द्रव्यम्य लब्धत्वेन लिर कासवाद, (4) বিবিনীয়ঙ্গাব্দীশহিনি যন্ত্র । Pun बोधाभावात् तदपस्थितिर्न तत्पदेन प्रकार मस्स भाग पार्ध शबाट खपरखे लक्षणाभ्युपगमाच्च, न नहाया तदा तन यह वाक्य सम्बन्धित्वेन स्वरसायहादिति चेत्, न, वाजपेयपदन्य सामान्यतः कधि- छक्रिय हे सश्यासम्भवात् शक्तिभमेण स्वोपरियतिसम्भाच, अक्षम्व पश्यति स्वार्थ सम्बन्धाया स्वरूपोपस्थितिः शक्तिमादिति ! विधिशिशबोधे सुल्यकालताभा सदा वहिना यते यत्रापि वञ्चित साध्या साधनत्वयोर्युगपट्टानं न स्यादिति चेत्, द, तत्र वहिसाध्यत्वस्यो- मनाविनेकस्य इयमिन्वयात् । न चाचापि तथैवास्विति वाच्यं । विशे* भयले भवतिः उसमानणालय बन्माणत्वादिति वदन्ति । ननु यदि 'पथ विरुयोरवच्छेदभेदमादाय का प्रतीनि: स्यात् । न च कतिसाध्यत्वेष्टसाधनत्वयों समवभेदमा- दायकच प्रतीतिरंस्ति, तथा लिङ्गाभावादिति चेत्, साध्यत्व-साधनत्वयोरविरोधस्योक्तत्वात, एवं सिद्धत्वा- परमार्थतस्तु वेदे कर्मनामधेयत्वे सम्भवति द्रव्यमामधेयत्वं न कल्यते इति नियमस्य मकसबैदिकसम्प्रदायसिद्धस्य भङ्गप्रभलादेव कर्म- नामधेयत्व, नदनादरेच सकलशिष्टव्यवहारविलोपापरित्येव नाच । केचित्तु वेदे विधेयनिष्ठविशेष्यतावच्छेदकक्षमामकालीनलाव- गाहिविशिष्टवैशियबोधे सम्भवति तत्त्यागानौचित्यस्य मकस्लवैदिक- सम्प्रदायभिवात् कर्मनामधेयत्वमित्ययाः । तदमत्, विषयित्व- रूपस्य जन्यतावच्छेदकधर्मवाचकापस्य वा अन्यत्वस्थ हतीयार्थतथा द्रव्यमामधेयत्वेऽपि विशिष्टशिष्यबोधसम्भवात् तादृशजन्दस्वम समं साधनवस्य विरोधाभावात् । 'अथेनि, विरुद्धयोग्वच्छेदकभेदमन्तव्यैव एकत्राधिकरणे युग- पदव्यवधानेन वा प्रतीतिरिति नियमादिति भावः। 'अस्ति बम्भवति, 'तथा चिङ्गाभावादिति श्रवच्छेदकभेदमन्तर्भाव्यतदुभयमाध्यकानु- मिनिजनकलिङ्गाभावादित्यर्थः । मम तु दानों मत्वतिमायल साथ अग्रे मदिष्टमाधमत्वं हेतुरिति समयभेदमादायैव तथोरेका कामेया प्रतौविरिति भावः । 'अविरोधस्येनि कालभेदेन एकधर्य- बाध्यत्वसाधमत्वयोरिति, यद्यपि साध्यत्व-साधनत्वयोथत्व-धिवत्ववदवि- रोधे एकसमयावच्छेदेकापि प्रतीत्यापत्तिरिति संयोग-तदभाववदपच्छेदभेद- मावाय विरोधी वाचवथाच सहदेवावच्छेदभेदमादायव प्रतोवि स्यादिति शब्दाखातुरोयख विधिवादः । . सिबत्वयोर्भावाभावरूपत्वेऽपि न विरोधः एकधार्मिग- तत्वेन मानसिद्धत्वात् । तस्मात् संयोग-तदभावयोरिव येन प्रकारेण ययोर्विरोधः तेन तयोरेकथर्मिगतत्वं न प्रतीयते, न तु रूपान्तरेणापौति । अपि च यदि साध्यत्व-साधनत्वयोर्विरोधस्तदा नवापौष्टसाधनत्वेन वृत्तिवरूपविरोधाभावस्येत्यर्थः । 'भावाभाति, आधचणसम्बन्धित मसिद्धलं, नमावच्छिनकालसम्बन्धित्वं मिदूत्वमिति भावः। नन्नेक- धर्यत्तित्वरूपविरोधाभावेऽपि एककालावच्छेदेन एकधान्ति- वरूपो विरोधोऽस्तो बेत्युक्त दूषणमुपसंहार व्याजेन प्रकारान्तरेण परिहरनि, 'तम्मादिति, 'ऐन प्रकारेण यदवच्छेदन, 'विरोधः' एकधर्म्यवृशिवं, रोग' तदवच्छेदेन, न तु रूपान्तरेणापि न त्यवच्छेदकान्तरे गोव, अवच्छेदकभेदमादायवेति यावत्, 'प्रतीयत- इत्यनुषचने। म च घटादौ सिद्धत्वा मिलग्रहः अवच्छेकगई. विनानुपपनः पच्छेवरहे अवच्छेदकरहस्य इतनात् तथा काखरूपावच्छेदकग्रवाभावेन मन स्थादिति वा । अमरेशी भौराखोकर्मयोग-तदभावयोः प्रत्यवे व्यभिचारादिनि, तथाच थवावच्छेदकपहसामग्रौ नास्ति तगावच्छेदकग्रहं विनाप्यवच्छेद्य- पहः, अतएव प्रत्यक्षेणवच्छेद्यग्रहे प्रायशोऽवच्छेदकग्रहः तदानों । शक्षा न यथाश्रुवेगोत्तरेण परिहत्तुं शक्यते, तथापि प्रत्यक्षप्रतीतो सामग्री- समाजमहिनावच्छेदकाहनियमेऽपि भादादिप्रतीतौ न भिन्नावच्छेदेनाः कार्यसाधनत्वेन वा कार्यत्वं नानुमौयेत हेतु साध्य यो विरोधेग सामानाधिकरण्याभावेन व्यायसित पक्षे साध्य-साधनयोरन्यतरसन्चे बाधासिधारन्यतर- प्रसङ्गाश्चम च वाच्यमिदानौं मछतिसाध्यत्वं साध्य- मो मदिष्टसाधनवं हेतुः देवांधनधीनत्वे सति यदये मदिष्टसाधनं तदिदानौं मत्कृतिसाध्यमिति व्याप्तिः, तथा समयभेदभादाय साध्यत्व-साधनत्वयोरवगम- इति, इदानीमप्रिमपदार्थयो नात्वादनुगतरूपाभा- वेन्न व्याहरग्रहात्, पाकन्यायेनान्य वापि मत्तत्समया- तापमानश्याः समवधानादिति भावः । निर्विशेषितयोः माध्यत्व- माधमन्वयांविरोधे पाकोऽसिद्ध इत्यादिना अनुभवं बाधकमुता दूषणान्तरमप्याह, अपि चेति, 'कार्यमा नेति प्रागदूषितेक- देशिमतेन, 'बाधासियोरिति माध्यमत्त्वे तोरभावात स्वरूपासिद्धिः हेतमत्त्वे माभ्यासत्त्वावाध इत्यर्थः । मनु विरुद्धयोरवच्छेदकभेदभन्न- भर्भाव्यैव एकत्राधिकरणे युगपदव्यवधानेन वा प्रतीतिरिति नियम दूषणान्तरमाह. 'न च वायमिति न वा वामित्यर्थः, 'श्रये भदिष्ट- साधन हेतुरिति देवाद्यनधोमवे मति अये मदिष्टसाधनत्वं हेतु- रित्यर्थः, 'अवम इतिएकत्र क्रमेणावगम रत्यर्थः, 'थाप्नेरवहा- दिति तथा विरुद्धधोरवच्छेदकभेदमादायैव एकत्र प्रतौतिरिति স্বঞ্জলিঃ, অন্য বন্ধ থাকা বহালানি খুচ্চাংময়- धौरनुभवनि त्यत्र नात्पर्य। एबदेशिमतमाई, 'कायंसाधनत्वेन वेति ! .

शब्दाख्यतुरीयखगड़े विधिवादः । १५५ तर्भावेन साध्यत्व-साधनत्वयोरप्रतीतिः, प्रतातो वा ममापौदानौं कृतिसाध्यत्वे सत्यग्रे इष्टसाधनमिति ज्ञान प्रवर्तकमस्तु। न च पाके साध्येष्टकत्वेन* कृतिसाध्यत्व- मनुमेयं, असिद्धावस्थावतो हि पाकादिष्टानुत्पत्तः AA नियमे तवापि शतिराध्यत्वेटमाधनत्वयोः मा-हेतुभूतयोः क्रमेणे- कात्र प्रतीतिर्न स्यादवच्छेदकान्तर्भावेन मा 'हतुकरणसम्भवादिति भावः । ननु पाककालौनशथाविधोऽन्योऽस्तु दृष्टान्तः पाच पाका খ্রিহ্মা [ বিষ্মিত্যাগী মনি ইয়ন গ্য, যা- नेति। नन्विदानीमन्ननादस्य उभयतेऽप्यविधात् तुल्योऽयमनुयोग- इत्यत आम, 'प्रतौलो वेति, जानमिनि, भंशयसाधारणमिति शेषः, ते 'तथा लिामावादिति पूयोकपूर्वपभिरासः । मनु निविशेषतयारच माध्यत्व-साधनवयोर्विरोधादिष्टमाघनत्वं न हेतुः कार्यत्वज्ञाने किन्तु साध्येष्टकत्वं, तयार न व्यायवासिद्धिर्न वा बाधामिद्यारन्यतरावकाग:(१) इत्यामते, 'न चेति, भाशेकत्व- शानजन्यकतिमाध्यताज्ञानमेव च काम्ये प्रवलकमिति भावः। 'इटा- नुत्पत्तेरिति, नत्माध्यकत्वम्य(२) तनिष्ठभिवघटितत्वादिति पोषः । (१) आधासिझोरन्यतरप्रसङ्ग इति ख०, गः । (२) तमिष्ठसिद्धत्वयाप्यसाधनताकेरकवस्येत्यर्थः। - 'साध्ये एकावेनेति, तथाच नोकविरोध इत्यभिमामः, 'नौति, शिकारणमुखत्वज्ञानादेरिच्छाकारणत्वमात्रस्य लधुवादिति भावः। एवच .20 सिकत्वमवगम्य तत्साध्यत्वमिष्टस्यावगन्तव्य- मचिचत्वचावगम्य कृतिसाध्यत्वमिति सिद्धत्वासिद्ध वियोर्विरोधोऽनापि दुरिः। अपि च स्वविशेषण- धीमायकार्यतामानाभावात् मुखे कथं चिकीर्षा, न हि कतिसाध्यताज्ञानमात्रात् सा, सञ्जातबाधस्य विष- भक्षणदौं चिकौर्षाप्रसङ्गात् । अथोपायचिकीर्षायाँ तत्कारणं इच्छाकोरणसुखत्वज्ञाने कृतिसाध्यत्वं यदा विषयस्तदा सुखे चिकीर्षा नो चेदिच्छामावमिति इयमेव चिकौर्षा हेतुरिति चेत्, तहाँ च्छाहेतुज्ञाने यदा कृतिसाध्यत्वं भासते तदा चिकौर्षा नो चेदिच्छामाच- 40 यथाश्रुते 'सिद्धत्वमवमन्येत्यचा तेः व्याप्यबुद्धिं प्रति व्यापकबुद्धेरहेत- 'त्वात् । 'अधेति, वापिः उपायचिकौर्षी प्रत्येव कृतिमाध्यता- षियकेटमाधनतामानस्य हेतुलादिति भावः। 'इयमेवेति उपाथ- चिकौषी प्रतिसादृप्रधौत्रधातिमाध्यताजानलेम स्वतःसुन्दरचिकौषी पनि प्रतिसाथत्वप्रकारकेच्छाजमकज्ञानत्वेन हेतुत्वमित्यर्थः, নবীনি ভাগনাৰিীৰামাল ঘন জুনিকালসন্ধাৰীলিশ- जानवेन तिला सांमित्यर्थः । भवतावतापि कथमिसाधनarwho (१) अन्यामधीने छाविषयत्व खतामुन्दरत्वं । बच्चायां पाशानभुमायेच्छाचामिछसावताझा कारणमिति सामग्री- मेंद, एव, घरैमावि सभ बढ़ेदाङ्गोकाराव पवसाधारगचिकीर्षानामाचे शब्दास्यतुरोपख विधिवादः ! मित्येव सुख-सदुपायचिकीर्षाकारणमस्तु लाघवात्, सुखत्वज्ञानवदिष्टसाधनताज्ञानस्थापच्छाकारणावात्। अतएव पाके इष्टसाधनताशाने कृतिमाध्यत्व नियति तप चिकीर्षा न तु दृष्ट्यादिजाने तविपयनमितौहा- मात्र, मुखचिकौर्षायामिछाकारणज्ञाने कतिमाध्यता- विषयक चिकौ जनात्वावधारणात् । अन्यथा तर -- बुद्धस्त्वमित्यत श्राइ, अपत्येनि, इदञ्च वमलावष्ट नाका 'मुख्व- पिकौषीयामिति सुखरिकोसिले इत्यर्थः, 'रिको जिनकावेति भामान्यनश्चिकीषामा अधव जनावावधारणादित्वा यः । अन्यथा' अतिमाध्यत्वविषयकाकारणज्ञानाभावे, "' सुखे, तवमतेऽपाति शेषः, पृर्वमते उपाचिकौवं कार्य्यतावच्छेदक, साधना- प्रकारक हतिमाध्यतावानलं कारणतावच्छेद कं, 'श्रॉप पोशादिसध्य- मते च मामान्यत शिकौर्षात्वं जन्यतारच्छेदक कृषिमाध्यताका- रकेशाजनकज्ञानत्वं कारगनावच्छेदकमित्युकमिदानी पाचको-. र्षायो कतिमाध्यताप्रकारकज्ञानत्वेन इरमाधमताज्ञानत्वेन च पृथक पृथगेव हेतुत्वं परन्तु माधनता ज्ञानस्य कार्यतावादकमुपा- येच्छावं कृतिमाध्यताप्रकारकजानस्य कार्यताव दकमुपायदिको पांत्व-मुखचिकौर्षात्वादिकं । कारणासमाजादुपायर्याचकोर्षात्मकवि- चतिसांध्यत्वप्रकारेच्छाजमकवानहेतुति सामरोणमिति साधक- मित्या सात्पर्य । उपाधिकोर्षति इप्टोपायल मानवधयोभवोचरजन्य- যমন্ত্রী चिकौनत्यत्तेः । वस्तुतस्तूपायर्याचकौर्षा इष्टसाधनता- शिष्टकार्योत्पत्तिरिति निष्कृष्टमतमार, 'वस्तुतस्विति, भाधनताज्ञानमायेति इष्टसाधनताज्ञानत्वावच्छिषकारणताप्रतियो- गिककार्यताश्रय इत्यर्थः । न व कार्य-कारणभावदयापत्त्या प्रथममतमेव सम्यगिति वाय। सचिन मतेऽपि कतिमाध्यत्वाप्रका- रकोपायच्छानुरोधेन उपायेच्छालावनिक प्रति इष्टमायनता-- जामस्य पृथक हेतुताया श्रादण्यकलात् उपायचिकीर्षाकारताव- वेदककोटाविष्टमाधनताविषयकावप्रवेश र गौरवं वैयर्थ्यञ्च पुन-- रविकभिति । न च तस्मिन्मते एसाधनताज्ञानयन क्लृप्ताया- उपायेच्छामामान्यकारणताया एव कृतिमाध्यत्वरूपावच्छेदकत्तिः। कल्यते इति स्लाधवं कृतिसाध्यनाज्ञानयन पृथक हेतुत्वे चातिरिक कारणावं लदवच्छेदकञ्च कल्पनीसमता गौरवमिति वाच्यं । अव. छेदकभेदैन कारणताभेदस्थावश्यकत्वात्, श्रतए। 'अपि चत्वादि- मध्यमतमपि प्रत्युक्तं, कतिमाध्यत्वाप्रकारकोपाय-सुखादीच्छानुरोधेन उपायेच्छात्वावविक्षनं प्रति इष्टसाधनताज्ञानलेन सुखेकालाव- चिनं प्रति सुखवा दिज्ञानत्वेन पृथक् हेतुनाया श्रावश्यकलात् चिकौशयाः कारणतावच्छेदककोटाविच्छा जनकत्वप्रवेशे गौरया- व्यर्थत्वाच । नन्वे मौगांमकनये उपायोद्देश्यकेच्छां प्रतीष्टमाधनता- ज्ञानविशिष्टकृतिमाधानाजानवेन हेतुत्वात् कार्य-कारणभावैक्यं तव कार्यकारणभावयमिति गौरवं । नमतेऽपि कृति-- (१. कलिलाध्यत्वप्रकारकत्वरूपावच्छेदकतिरिति क ।

शध्दास्यतुरीयखण्हे विधिवादः। मानसाध्या उपायेच्छात्वात् सृष्टीच्यावत् । न च भोग- चिकीर्षावत्तेन विनापि स्यादित्यायोजकत्वं, उमा- माध्यत्वाप्रकारकोपायेच्छानुरोधेन उपायोद्देश्योछावाचिन्न गति दृष्टमाधमताज्ञानत्वेन पृथकतताया श्रावस्यकलात् कार्य-कारण- भावदयमावण्यकमिति वायं। नैः शतिमामान्य कोपायो- द्देश्यकेच्छानन्धुपगमात् अष्टिसाध्यं सुर मलिनोलेर विशेषणतया सुखमित्र दृष्टिमपि विषगैकरोना रोत्र र निद्रान्तादति क्षेत्, न, पाको भवतु दृष्टिभवत इत्यादिश्चतिमा कलाकारको पाया न्योछाया अनुभवसिद्धलेनापनापासम्मका माता- ज्ञान कतिमाशताभानयोविध्य-विशेष विनिमको मन कार्य भार कमावस्यस्यावश्यकवाद अपनेत कौर पुनः धिक: न च तत्प्रकारको प्रति नत्प्रकारका नस्य तुलनिकमात् कृतिमाध्यताप्रकारकाजस्य कारणदानध्यकलमेव विमा - भावे विनिगमशामिति : यत्त्व-तत्वोरननगरलान किया प्रति शातिबाध्यकारक ज्ञानस्या हेतुत्वेऽपि विपिनका निभाव 'वृष्टीच्छावदिति दृष्टिभलितोछावदित्यर्थः, इदमुपक्षe साध्यावाप्रकारकपाकादौच्छापि दृष्टालो बोया, अयन प्रभाधानको- दृष्टान्तः१) परेण वृष्टिर्भवतु पाको भवखितौछामभ्युपगमा, दृष्टि- माशं मुखं भववितौछायान्तु मुखरूपेण दृष्टिप्राध्यत्वज्ञान येव (१) उभयवाद्यसिद्धो दृष्टान्त इत्यर्थः । चिकीत्यर्थः, एवं हेतावधि बोध्यं । 'वृधीच वदिति खतावरमोन सालचिन्तामणो येच्छायास्तदन्वय-व्यतिरेकानुविधानात् दृष्टेश्च स्वतो- सुन्दरत्वेने छानुत्पतेः अनुगतोपायेच्छायां अनुगतस्य प्रयोजकत्वे सम्भवति बाधकं विना यागायोगा। न च चिकीर्यान्यत्वे सति उपायेच्छावं इच्छात्वं वा तजन्यत्वे प्रयोजक, गौरवात् सुंखेच्छायां तदनावाच । स्वच्चीपाचिकौपईयामिष्टसाधनत्वज्ञाने ध्रुवेऽतिन- सनवारणा कृति साध्यत्वनिर्वाहार्थञ्च तिमाध्यत्व- हेतु नलिएमाधनाज्ञानस्येत्यवधेयं । 'तेन विना' दृष्टमाधगता- शानेन विना, अन्वया अनुविधानमेव विहणोति, रिति, 'स्वती- ऽसन्दरलग' सुखादिभिनवेन, इठमाधनाजानं दिनेति भेषः । 'छात्वं वेति, अगापि चिकोन्यत्वे सत्तौति सम्बधाते, तज्जन्यावे' इष्टसाधनताशानजन्यत्वे, 'प्रयोजक' श्रवच्छेदक, श्रमेण दूधाने, 'गौरवादित्यादिना. 'उपायचिकोर्षायामिति, उपाधेच्छात्वलक्षण- कार्थनावच्छेदकसत्त्वादिति केषः, 'ध्रुवे' मामान्य कारणे धुंबे, 'अति- प्रसङ्गवारणार्थ मिति अन्यभायनानानन्दमायामपि वृध्यादौ विकीर्या- प्रभङ्गवारणार्थमित्यर्थः, 'निवौहार्थञ्चेति, तत्प्रकारकेच्छायावत्यका- आधे दो माह, 'गौरवारिति, अन्त्ये तमाइ, 'सखेछायामिति, 'अति- प्रसङ्गो रश्चादौ, 'निळहामिति । ननु यदि जनकज्ञानप्रकार स्वेच्छायां प्रकारत्वं सदा. पोछायां कथं स्वकृतित्व प्रकार: स्यात्, नदि वत्तित्वेन जातमेव मुखादि खत्तित्वनेष्यते, सर्वत्र तथा सामग्रोविरहाद्यत्रापि ख- रतित्ववाभावतारम्तत्रापि दुर्ग नवनि स्वविकार केच्छानुभवाच ! न थे शब्दास्थनुसैयद विभिवादः । मपि विषयतयावच्छेदकमस्तु न तु विहाय नमात्र, कृप्तकारणं विना कार्यानुपयतः अतएव सानपान. प्रवृत्तावप्युपायेच्छाकारणत्वेन होतोशाधनत्व ज्ञानस्यापि कल्पनं • दृष्टानुरोधित्वात् कल्पनामा मन साधनवमिच्दाविरोधि सस्य सहधर्मला " रकशान नवनियमादिति भावः । नियमा' माननिषा था, 'अवच्छेदकमरिबति स्वानयोग निकोषागारविषय प्रति पारशला- इच्छदकलियर्थः, पिकर्षाित वणिज प्रत साक्षिकाता"-. खेनाप हेतुत्वामिलति फलितार्थः, दास निमाना- ज्ञान विहार, 'तमान इधराधनताज्ञानमाला मिति शेषः। 'स्तनपानप्रावपि' , 'दृशानुला- दिति कार्य-काशमानरोधित्वाम्, 'करानमा ६ स कारण.. कल्पनाया इत्यर्थः। 'साधनवं' माधनवज्ञा, 'हमा निवमिदाय काय राव नेति वा ; तरी ति. तयेश्य र इति प ग्राम्य तत्र माक्षिवात् । न र काबित को सम्म धारामामामा पेच्नः स्वनिरूप्रसारकत्वमा म विसनिदि का सामग्रीनिवायवेति वाच्यं । काम सिकस्य परदः पानीको लस्याप्रशारत्वेन तस्यापि काचित्रकारहाता, मराव पिधिप दुःलएड. रयोच्छा कृपेत्युच्चने, तस्मात् नत्र समाधानं चिन्त्यं । बाम इ.स.गधन- संविधाय, 'सन्माचं' सिखायलमा । २ पत्यकादि इमान, 'अत. एवेति । 'ऐति, सथान सुखात्तित्वेन बहिा अभ्यागौरलायनत्वरण करणं শ্রন নি মান্না।

सत्वचिन्तामो पृश्यादौ तत्साध्येष्टज्ञानादिच्छेति चेत्, न, निर्विशेषि- तयोः सिद्धत्वासिद्धत्वयोरविरोधेनेच्छासाधनत्वयोर- ग्यतास्यविषयतया इच्छोत्पत्तौ विरोधि, 'सिद्धधर्मात्यात्' प्रसिद्धत्व- विरोधिन: मिद्धत्वस्य व्याप्यत्वान, तथाच विरोधिव्याप्यत्वज्ञान- विधया इच्छाजनकोमुतामित्वज्ञानविघटकवेन इच्छाविरोधित्व- मिति भावः । 'मिद्धलं अस्तित्वं वर्तमानकालभम्बन्धिसमिति था- वत्, अप्तिद्धत्वं वर्तमानप्रागभावप्रतियोगिवमिति मन्तव्यं । नन्वेध- मिष्टभाधनताज्ञानाट्यादौ कथमिश्चत्यत आह, 'दृश्यादाविति, 'म साध्येष्टज्ञानादिति सुखादौ वृष्टिसाधताशामादित्यर्थः, वृष्टि- माध्यं सुखं भवतिौच्छयामेव सुखवबदतष्ठेरपि विषयौकरणात लातल्या दृष्टिभदलितो छायाशामिद्धलादिति भावः । अभि-. दुत्वज्ञानम्होछाडेतु मधुपेत्य समाधत्ते. निर्विशेषितयो रिति, 'सिद्धबाहित्यधोरिति वर्तमानत्यविधिनप्रागुक्तसिद्धबासिद्धलयो- रित्यर्थः, वर्तमानप्रागभावप्रतियोगिव-वर्तमानकालसम्बन्धिलयोरेव परस्परं विद्धलादिति भानः! दच्छासाधनलयोः' इच्छामाधनल- पत्र सम्प्रदायविदो नेशसाधनताज्ञान प्रवर्तकं विषयत्वात् किन्तु सब्जन्या साधनवानुमतिः प्रवर्ति कति रन्ति ! नवीनारत सर्व सा. সন্মানিসন বল নিকায়নামাই নি না বিশ্ববি- गौ कृतिसाध्येयसाधनतानुमितिरेतत्स्तनपातविषयिनौति तज्जन्यस्मरणमपि एतत्तनपामगोचरमिति वदन्ति । 'दृछेति, तथाच सुखावृत्तित्वेन बहि- रजस्थापोरसाधनत्वम्य स्मरणं कल्पत इति भावः । ताई कथं बख़्यादा. विच्छेत्यत आह, हश्चादाविति ।

शब्दायतुरोपबहे विचिवाटा । विरोधात् । तदाऽसिद्धत्वं सदा सिहत्वच नेच्छामाधन- त्वयोः प्रयोजकमिति तथा न भायत एव । यत्तु तत्साध्येष्टशानाध्यादाविच्छति, मर्य, असिद्धावस्थादृष्ट्यादेरिष्टानुत्पत्तेस्तस्यावश्यं सिहरमन- गन्तव्यमिच्छानुरोधित्वाचासिद्धत्वमिति, तथापि वि- रोध एव। दृष्टौ सत्यामिळू तथा विना नेत्यन्वय-व्यति भामयोः, 'अविरोधादिति, साधनवस्थामिद्धावविरोधियारला. भावेन तानस्य कारणौतासिद्धत्वभानाविधकलादिति भाद.. मनु तथापि वर्तमानप्रागभावातियोगित्वापानद्धलं वर्तमान कालसम्बन्धिानरूपं वर्तमानवविषितमिलन परस्परं विनेव तदुभयोरेकत्र यहः कश्यं सात् तथोरज्ञाने १ महामानवज्ञान योरमम्मवादित्यत श्रा, 'नदेति, 'तदाऽभिव' वर्गमानप्रागभाव- प्रतियोगिलं, 'तदा सिद्ध वर्तमानकानसम्बन्धि, छाराधन- वयोः' इच्छामाधनत्वज्ञानयोः, 'प्रयोजक ज्ञानविषयमया प्रयोजक, इदचामिद्धत्वज्ञानं नेच्छाहेतुः किन्तु दलालोनभिपशानमेव সনিসিসি রমনাৰাৰীক্ষ। 'अमिद्धावस्थान अविद्यमानास्, 'तस्येति, मछे तत्साध्यता- ज्ञाभदायामिति श्रेषः । 'असिद्धसमिति, 'भवगन्तव्यमित्यनुषधी, जनकौत मित्यादिनियमात् सिद्धवज्ञानप्रतिवन्धकलात् असिद्धव- जामयापि तवेकाहेतुत्लादिति भावः । तत्रापि' सुखादिमिष्ट- वृष्टिमाध्यताजानेऽपि, 'विरोध एव' वृष्टीमकत्वविरोध एव, 31 वायचिन्तामणौ रेकग्रहस्य दृष्टिमित्वमादाय दृष्टिनिरूपितेष्टसाध्य- कत्वग्राहकत्वात्। किश्च चिकौर्षामन्यचतिसाचं मलीकरणमित्यर्थप्रतिपादक 'मण्डलौं कुर्यादिति वाक्यं प्रमाण स्यात् विषयासाभात् । रतेन नवौनमत- सब नये इति शेषः । ननु मिद्धावस्यवृध्यादैः सुखाद्यनुत्पत्तेः तदु- त्पत्तिमायां तम्य वास्तविक सिद्धत्वमपेक्षितमस्तु सुखादौ नत्- साध्यताज्ञाने जनिष्ठसिद्धवज्ञानच कुतोऽपेक्षितमित्यत शाह, 'वृष्टौ मत्यमिति, 'मित्वमादाय' सिद्धत्वं विषयौ कत्य. सत्तायाः चणसावधिवघटिलबादिति भावः । 'एमाध्यकत्वेति सुखादिनिश्माध्यते अर्थः । नन्दिदगझ गिद्धत्वज्ञानमयेऽपि दृष्टि- भा, सुस्वं भवलितोछायां सुखवादशातया दृष्टरपि विषयत्व- उम्भवात् तद्देश्यले च्छो अन्येव तत्रिमिद्धत्वज्ञानस्त्र विरोधित्वात् वृष्टिसाध्यं मुखं भववियत्र दृष्टंन नुहण्यत्वादिति घेत, न, दृष्टि- र्भवतियाकारकवृक्षुद्देश्यकेच्छाया अप्यनुभवभिन्दादिति भावः । 'चिकोर्षाजन्यकृतीति प्रत्याख्यकृतीत्यर्थः । “विषयावाधादिति বন্ম নিষাঘালা সমন জানালার विध्यर्थत्वात् तस्य च प्रकृतेऽबाधितवादित्यर्थः । इदमापाततः प्रमा- तत्तद्विषयटिततथा कृतिमाध्यमटितप्रामाण्यामादने इष्टापत्तेः प्रधाननवघटितप्रामाण्यापादने चापादकाभावात् । एतेन 'प्रमा स्थादिति, यद्यप्यत्र परस्येशापत्तिः खर्गकामादिपदसमभिधा- तस्य सर्गकामनियोन्यान्वयबोधनापामारयेऽपि तदसमभिधाहतस्य विष- * शम्बायतुरीयस विधिवादः । १५३ः मप्यास्त, परस्य हि कृतिसाध्यत्वौदनकामनावश्वेष्ट- साधनताजानानां ज्ञान तथा प्रात्मन श्रोदनकामना- অথৰষাগলমান নন সিন্ধান্ত শীশান, किन्तु मत्कृतिसाध्यत्वे सति मदिष्टसाधनता ज्ञानभव लाघवात, यथा च साध्यत्व-साधनत्वयोगबिरोधः प्रमाणत्वं भ्रमभिन्नभानजनकमियपि प्रज, भगत्वस्यापि सत- विषयटितत्योकविनत्ययामात् । म आमाण स्याम् प्रमाय- व्यवहारविषयः स्यादित्यर्थ इति वाच्छ । सामान्यतः प्रभाषाव्यव- हारविषयत्वापादने दृष्टायने: हातमाध्यत्व प्रमाला नया মূল্পনা অাঁখ্রিহ্মামাবাৰ মন খ শিশg- माधमलविकल्पमामात उदोउदयापत्तेः । म चशमा स्थान प्रवर्तक स्थादित्यर्थ दुति वाया इएमाधनाजानन्याना, ताज्ञानम्य प्रवर्तकतया तदभातादेव प्रवर्तकवासलवादिति ध्येय : 'परस्य कृतिमाशवेति पाकलाकारेण परतपाके कृतिमाध्यमप्रकाश परकौयकतिभाशयस्यद्धयः, 'दनकामनावपति पर नहोदन. कामनावतस्येत्यर्थः, 'दछमाधनवजाति परको ये मानताजान- स्पेत्यर्थः, 'ज्ञानमिति, भ प्रवृत्तिकारणमित्यगेनान्चितं, 'जानन्ध ज्ञान- मिनिशानन्त्र ज्ञानश्चेत्यर्थः, धकारपूरणात् । “किन्विनि, अना- याबाधेन प्रामाण्याद् यथाम्मनये मगहलौं कुर्यादित्यस्याप्रामगोपि अर्था- दित्यस्य प्रामाण्यं, तथापि पूर्वोक्तदोष एव लात्पर्य । व्यभिभारमन्याह, ११० सावचिन्तामयी समागतस्य पाकाहे कविसाध्यताशानच्च नथोपपादित- मेव किन्च परवतिसाध्यत्वमन्त्रात्वापि स्वशतिसाध्येष्ट- साधमताज्ञामात् स्वकल्पितलिप्यादी यौवने कामो- देकार सम्भोगादौ प्रवक्तेश्च तहेव प्रवर्तकम् । वस्तु- सस्तु सिद्धविषयककृतिमाध्यताज्ञानात् कथं कृत्या साध- यामौतीच्या सिधे इच्छाविरहात् असिद्धस्याज्ञानात् । अव सिद्धश्यियादेव क्वतिसाध्यताज्ञानात् असिद्ध- विषया वतिसाध्यत्वेनेश 'मायते इच्छामा अमिड- गतपाकविशेष्यकेति शेषः । 'तिमाध्यताज्ञानश्चेति स्वतशिमाभ्यता- शानश्चेत्यर्थः । 'तदेवेति खनिमायलेष्मानत्वज्ञानमेवेत्यर्थः, इदमुपलक्षणं खायमाथतामानद शायामपि निमाध्यलेन परकीय- कतिमाध्यताज्ञानात् प्रत्यापतयेत्यपि द्रष्टव्यं । 'भिद्धविषयकेति, परतसिद्भपाकविषयकेन्यर्थः, 'कृतिमाध्यताज्ञानात्' हासत्वेन पर- कौयकतिमाध्यताशानात्, 'गिद्ध दति, परतपाक इति शेषः, 'अभिडूम्य च कर्तधानागतपाकस्य च, 'अज्ञाना' कृतिमाध्यत्वेनाजा- त् । इदमुपलक्षणं पदंशस्थाजानं तस्येच्छायां प्रकारवामनभ- वाचत्यपि द्रष्टव्य। 'सिद्धविषयात्' परकृतसिद्धपाकविषयात्, पति- ঘিনাঙ্গাল’ নিলৰ এন্ধীশনিয়ানমালা, ‘নি- खेम' स्वदतिमाध्यत्वेन, अमितविषयत्वेति, बाधाभावे मदंगाविषयत्व- 'किति, स्वयादिषर्यात, 'वस्तुतस्विति । मन्वेवममि गौवं विपरीतय- MIN, 'धन्न मिति, बलवदनिष्टाशनकत्वज्ञानञ्च त्वयापि प्रवर्तकरवेगान्युपे शब्दास्यतुरीयखगहे विधिवादः। विषयत्वस्वभावत्वादेकप्रकारकत्वेन ज्ञान-चिकीर्षयो कार्य-कारणभावो न वेकविषयत्वे ति गौरवात्, যা নাগনযিলা মত্য মানান নগণে- दर्शनात् सुखादौछायामप्येवमिति चेत्, ने, असिञ्च- विषयेच्छानुरोधेनानागंतज्ञानोपायस्य दर्शितन्याम् । अस्तु वं, तथापि कतिलाध्यतानाने इप्रसाधनवमेव स्व-परकीयेष्टमाधमतमान फरणका- সম্মানাই স্বান্ মাঘলানায় फलकामनाज्ञानरस च हेतुत्वे मानाभावात ! व्यावर्तझमस्तु - स्वभावाचेत्याध बोध्यं । हेम्वन्तरगाह, ''छारा इल, अजादान ज्ञानामाभवात्, 'तथावदर्शनात्' ममामाकार कलमेव कार्य-कारण- মালা। নানাননি স্মাৰ নিমাল। 'हनिमाध्यताज्ञान इति पाकत्वप्रकारेण परहा कविध कृति- त्वरूपेणा परकीयकृनियाधातामान एवेत्यर्थः, 'व्यावर विशेषण, अस्वित्ययपगमवादः. 'स्त्र परकौलि स्व-परकोटाधनताज्ञान- ख-परकीयफनकामनयोजानापेक्षयेत्यर्थः, । 'नया' प्राभाकरमव्या:, खशतिनाथताजानम वेत्येवकारेण ললিনবমীছননালিকায় স্বাক্স: মুন্সি- ३ अनभ्युपगमे वा ततोऽप्यम्य गुरुत्वात् । यहा एतदरसादाच, 'नागम्येति, सोमालियौनमतमप्यमाने 'मव्याः प्राभार नयाः, 'दए.चे १, ३५साधन • १६६.. तस्वचिन्तामणी नव्यास्तु स्ववतिसाध्यताज्ञानमेव प्रवर्तकं तेन स्वत: त्यसाधो दृष्ट्यादौ कारौर्याच कृषीवलस्य न प्रत्तिः। नच सञ्जालबाधस्य विषभक्षणे प्रवृत्तिप्रसङ्गः, स्वच- लिसाध्यताजानविषये. इष्टत्वस्य स्वरूपसतः प्रत्ती सहकारित्वात्। न च सज्ञातदाधम्य विषभक्षणादा- विच्छालि, इष्टसाधनलनाज्ञानात् अतीतभोजनेऽप्यत- एवन प्रवर्ती वृत्तः सिद्धतया इच्छाविरहेण भोजने सामानस्य प्रवर्तकवादित वृद्ध्याती प्रवृत्तिधारणसम्यवान् स्वांगमय- शन्य पायो नास्तोलन जक कारोर्धाति,(९) । 'सात- माधम ति महोतबलवदनिटानुबन्धिखकर पुरसम्यत्ययः । इद- भुपलक्षणं अहो तेशलाधनलकस्य चैत्यवन्दनादौ प्रवृन्तिममा- इत्यपि बोध्यं। हालस्य इच्छामाः, प्रवत्ताविनि, दिकोषीया- शेन्यपि बोध्यं । इएमाधानासानमपेच्य लापवादिनि श्रावः । विषभक्षणादावित्यादिमा चेत्यवन्दनादिपरिग्रहः, 'रएसाधनायेने नि, बसवदनिटानबन्धीष्टमाघनत्वेनेत्यर्थः, तथान चिकौर्षादिकारणी- भूतेका प्रति मानलादिज्ञानं हेतुरिति भावः । 'अतएव' इसाभावादेव, 'तदपाधिति दृष्टमायणता ज्ञानाधौनेत्यर्थः । इद- (१५ अजग्रह निवर्तकराचविशेष कारोरोयनोचते ! लप्रकारके छाया: बरकारिवमिति भावः । रोग सुखावप्रकारकाक्रति- शब्दास्यतुरीयस्ट शेडे विधिवादः । तपाधिकेष्टत्वाभावादतीततृप्ता विच्छा नास्तीति सत्- साधनेऽपौष्टत्वाभावादेव न प्रवृत्तिः । न चैवं पाके न प्रवर्तेत तस्य स्वरसतइष्टत्वाभावादिति वाच्यं । इष्टमा- धनत्वज्ञानेन तस्यापीत्वात् । हन्तवं प्राथमिकत्या- दिष्टत्वाथैमवश्या पेक्षणीयत्वाच्च कृतिमाध्यत्वं सतोष्टसा- धनताज्ञानमेव चिकौर्षाकार शाम त्यति जेन, न, इष्टसाधनत्वाभावेऽपि भोगे चिकोषास वात् तस्यों स्वतिसाध्यत्वज्ञाने मतोष्टत्वमेव कारणं न विष्टसा. धन व्यभिचारात्! पाकादौ तदनय-व्यतिरेकाव- मुपलक्षणं भोजनस्य मिद्धत्वादपि तपशाविषय-३. मम्मवादिन मन्तव्यं, । 'तल्लाधने पौति साखरूपायोग्ये भाविभोजने पोलार्थ, तो न पौनरुत् । स्वरमत इति दूधमाधनताजानं विना इष्ट- वासम्मवादित्यर्थः । 'इष्टसाधनताज्ञानेनेति श्रोदनाविभाधन- ताज्ञानेनेत्यर्थः । “चिकोष कारणमिति चिकीर्षायां प्रकृती व कारणमित्यर्स:(१, । 'इरसाधनलाभावेऽपि' इष्टमापनवाजाभावे पि, 'तस्या' चिकौर्षाया, 'न विष्टसाधन न विद्यमापनशानं. 'व्यभिचारात्' नियतपूर्ववर्तित्वाभाशत् । न चोपयत्तिविशेष्य-- (१) समानविपीप्यताबन्दकताप्रयासस्था चिकीत्वावच्छि प्रति प्रर- तित्यावछिन्न प्रति कारगामित्वर्थ इतिग। साध्यताज्ञामजन्येच्छाविषयवदनेन थनिचार इति बोध्य : 'कातीतल साविति, १६ মজিলানী पौष्टत्वोपनीणो, एवं भोगेऽपि प्रवर्ततेति चेत, न, इष्टसाधनतापक्षेऽपि मुक्तिरूपेष्टसाधने सुखे प्रवर्तेतति तुल्यं । सुखे चिकौर्षा भवत्येव कृतिस्तु न भवति कृतेः नावच्छेदकत्वं प्रत्यामनि; पायवच्च सुख-दुःखाभाव-तदनुभवेतरत्व- मिनि वाच । गौरवात् इभेष्टमाधनताज्ञामयोः कार्य-कारणमा उपाधवप्रवेशस्योभयसम्मतत्वात् कृतिमाध्यत्वाप्रकारकश्यादीछानु- रोधन इच्छां प्रति दृष्टमाधमताज्ञानभ्य पृथक्टेतुतायाश्च नब मते- ऽप्यावश्यकलादिति(१) भावः । तदन्वय व्यतिरेको' साधमता- ज्ञानाचा व्यतिरेको, '' प्रवृत्ताविसाधनताज्ञानम्यानपेज- शौयावे, 'भोगे पोति, 'भोगः' सुन्द-दुःखाभावमा शात्कारः, तस्य स्वत एक सुत्रलान् शरीरादेश्च तदुणदानवम्भवादिति भावः । 'सुखे प्रवर्ततेति सुखपेण गुम्वे प्रवर्ततेहार्थ: । म धापत्तिः, तम् तेन रूपेण माध्यत्वाख्यमन्निविषयत्वे मानाभावादिति भावः । 'मुख इति, सुखलरूपेणेति मेषः । 'भित्तौति सिद्धकारणका- मिह क्रियान्तिधर्मप्रकारकत्वनियमादित्यर्थः, मुखत्वनिष्ठप्रकारका- मार्भाथेन कृतिमान्यताज्ञान-चिकीर्षयोः प्रवृत्तिकारणलाभावादिति (१) न्यायमतेऽयावश्यकवादितौति ख, ग | गर्व हर्वसमानत्वमभिमतमिदानीमनीतत्वमिति न पूर्वाभेदः, 'तुल्यमिति, रस्तुतः खेच्छाधीनतिसाध्यताजानाभावान तत्र कृतिमिलि भावः। 'इ- साधनतेति, महि चिकीर्षान्योपायेशावं तसन्यतावशेरक, गौरवादिति T दायतुरोबखन विधिशदः सिक्यसिद्धक्रियाविषयावनियमादिति चेनुल्यं । तस्मात् खतिसाध्यत्वं विधिरिष्टत्वं सहकारीति, लवं, अष्टसाधनताज्ञानस्योपायेच्छायां हेतुत्वावधारणात्त- स्थास्तजन्यत्वनियमादिच्छायाः स्वविषयेकानुत्पादक श्रेषः । सिद्धकारशकेति च उपादानप्रत्यक्षमा सम्पत्तये. 'तुम्यामिति भोगस्यापि क्रियावाभावेन भोगत्वनिष्ठप्रकारचा दिनापि अति- माध्यताज्ञान-सिकौर्षयोः प्रतिकार गावासाकवि मत्तिरिया, क्रियात्वच दुःख-तदभाव-सखभोग-परमापूर्चान्यत्वं, . स्वाति माध्यत्वमिति स्वकृतिमाध्यत्वभवेत्यर्थः, 'विधिः' प्रवर्गक ज्ञान विषयः, वयापाथस्येष्ठत्वे दृष्टमाधमताहानं कारणामभ्युपगम्य इति तय कारणवे कल्यमाने लाघवादुपायेकाला छिन्नं प्रत्येव कन्यनात् पायचिकीर्षायामपि तजन्यन्वं दुरिं, न हि ममापि उपाय- चिसोर्षांतेन तन्मन्यत्वं, चिकौविस्थार्थवाधिद्धलामिति समाधत्ते, 'इष्टेति, उपायेच्या उपायेच्छावावचिने, 'नन्याः' पाय- चिकौर्षायाः, 'तजन्यत्वनियमादिति, तथा इष्टसाधनताजान-ति- मथिताज्ञामादेव उपायचिकीर्षासम्भव किमवान्तरेच्छापनेनेति भावः । ननु तथापि प्राथमिकन्यायमतापेच्या नव्यमतं समागे येत्यत- शाह, 'इच्छाथा इति, फलेच्छाया उपायेंच्छाहेतत्वेन तत्र भिचारवारणाय 'खविषयेति स्वविषयविषयनेत्यर्थः, स्तममाना- आवः । अतिसाध्यत्वप्रकार केच्छाजनक ज्ञानत्वेन चिकाई हेतुत्वमिनि नोक- यभिचारः। 'इछाया इति, मायादौ तथा व्यवस्माधिसत्वेन न सिद्धान्त!- 22 त्वनियमाञ्च। ननु सिहौदनः कुतः पाके म प्रवर्तते, श्रीदनमावस्य सिद्धत्वेनेष्टत्वाभावात् । अतरवातीत- भोजनादौ न प्रवर्तते पतीतष्णादाविच्छाविरहात्। मनु सामुद्रिकविदास्थाने भावियौवराज्ये भोगसाधने स्वलतिसाध्यत्वे सतीष्टसाधनत्वज्ञानात कुतो न प्रवर्तते, धिकरणेत्यपि बोध, तेन नेश्वरेच्छायां व्यभिचारः । यद्यपि मणि कृम्भते फलेच्छा गोपायेकाहेतः किन्तु एमाधनवज्ञानस्य हेत- तायां अवच्छेदिकैवेति व्यर्थं विशेषणां, तथापि यत्रो फन्ते छायाः कारणतावच्छेदकत्वे तत्कालीन-तत्पुरुषोयत्वविशेषणस्यावस्वकत्वेना- ननुगमात् कन्द झा न कारणतावच्छदिका परन्तु कारणमेद सवयेनेदं । इदमापाततः तावता चिकोपी प्रति सद्धेतनास्तु म तु प्रतावपि चिकौर्षधैवान्पथाषिद्धत्वात् । म प थापादेश व्या- दिलि मावः । वस्तुतः पाकादा विश्वसाधनलाजानादियोत्पत्तिसमये तडेतो- तेतिन्यायाचिकौव जायते तमझाने कृतिसाध्यत्वप्रकारात्वसम्भवात् भवन्तरामीछान्तरकल्पनं गौरवान्मामाभावाच । पिच कतिसाध्यवक्षाने प्रवृत्तिहेतुतया व्यवस्थितेऽतिप्रसङ्गवारणार्थमियमाधनत्वं तत्र विषयतयाव- छेदकमात्र कल्यते न तु कारणान्तरं गौरवात् यथा इछपुरीतिज्ञाने वैशिथ्यमेवावच्छेदकं कथ्यते न तु भेदाग्रहहेतुत्वादिकमिति भावः । ख- रूपसदिधत्ववादी एति, 'मग्धिति, तथाच लवेटत्याभावात् प्रत्यमाव- इति तदेव हेतुरिति भावः । उत्तर 'योदनेति, तथाचेयसाधगत्वज्ञानामा वादेव सत्र तदभावादिति भावः । 'सिद्धत्वादिति, राज्ये म प्रवर्तत इति शब्दाखातुरोयख विधिवादः । १७५ .. भाविराज्यस्यासिहत्वात् प्रहत्तेः सिद्धविषयत्वनियमात पारी मान्यथा सिद्ध इति वाच्छं। तयापारत्वस्यैवामिझे । म चैवं कृतिमांधताशामस्य उपादाननिष्टचिकौर्षाविषयमाधनता जानन च प्रश्वक्तिहेतुले मानाभाव इति वाच्छ । इष्टापसे जानं तिकारण- मिति सिद्धान्तस्य उपादानप्रत्यक्षमादायैवोपपत्तेः । इदं पुनरवयं यदि भोगादिरूपेष्ठभाधनताज्ञानदशायां सवादी साध्यतया तिः সমন্বিী নৱ সুললিমান্নান, সনকফ সুখ কামলালয়াখা(ি) খান স সমি-- सात् तस्य स्वतएव चिकीर्षा विषयत्वात् हनिमाध्यता मानन्त न शेतुरेव चिकौर्षयान्यथा सिद्धवादिति । 'कुन दति, प्रोदनसाधनव- जान बतिमाध्यताजानस्य च सत्वादिति भावः। परिहरति. 'प्रोदनमावस्येति, 'दावाभावादिति, एमाधनतालालदिर हादिति मेषः । 'इच्छाविरमादिति इच्छाविरहेण दृष्टमा का ज्ञानावरा. दित्यर्थः, तथाच फलेवाभावेन चिकौषीदरहान प्रसिरिति भावः । 'भावियौवराज्य इति भाविराजसिंहासनानाविध इत्यर्थः, 'म प्रवर्तते' न बाल्ये प्रवर्तते । भान्तः समाधत्ते, 'मा- विराज्यस्येति, 'राज्योपायेति राज्योपायवेन राज्योपायापरिचया- येत्यर्थः, न प्रवृत्तिरिति शेषः। ननु तथापि राज्योपाये देवता- राधनादी प्रवृत्तिः स्थात् तदुपायस्य पुष्पादेनिभाता अतिमाध्यले (२) इयासाधनताबामदमायामपति क.।

वाचचिन्तामो राज्योपायापरिचयाच। तत्परिचये च प्रवर्तत एव देवताराधनादाविति चेत्, न, सिद्धे चिकौर्षाविरहेण थागादावष्यप्रत्तिप्रसङ्गात् देवताराधनादेरप्यसिदत्वे- न तवाप्यक्तिप्रसङ्गाञ्च। विच्च राज्योपायापरिचये तब मा प्रवर्तिष्ट स्ववतिसाध्येष्टसाधनत्वेन सात राज्ये प्रतिप्रसङ्गे किमाया। न हि कृतिशाधोष्टसाधन- त्वेन जाने:पि तदुपायज्ञानं सब प्रवर्तकं, गौरवान् भिन्न विषयत्वाचेति चेत्, मैवं, यौवने हि तावत् मतोष्टमाधनताजानमत्त्वाच्चत्यत आह, 'तत्परि नये चेति कतिमार- वेधुमाधनवोपाथाना परिचय वेत्यर्थः । भ्रमं निराकरोति, "मिझे चिकोतिर हे योनि, अनिद्धस्य प्रसन्यविषयत्वनियभेनेति मेषः । लव प्रत्तेः सिद्धविषयवनियमेऽपि चिकौया अमिद्धविषयव- नियमय लयायभ्युपगमादिति भावः : 'देवनाराधमादेरिति, तस्मादुपादानताख्यात्तिविषयत्वस्यैव सिद्धवृत्तिवनियमी न त माध्यताख्यप्रवृत्तिविषयतायाः तम्या प्रसिद्धमात्तित्वात् इत्य खोकरणीय मिति भावियौवराज्ये माध्यतया प्रवृत्तिनांनुपपन्नेति आवः। द्वितीयहेतु(१) निराकरोति, "किंञ्चेति, 'तत्रमा प्रवर्तिष्टेति राज्योपायलेन राज्योपाये मा प्रतिष्त्यर्थः, 'प्रवृत्तिप्रमाने साध्य- तया प्रवृत्तिप्रसङ्गो, 'म हौति, इदमापाततः उपादाननिष्ठमन्ति- विषयमाधमताज्ञानस्थापि प्रवृत्तिप्रयोजकानया राज्योपायवरूपेण (१) वितीयभम हेतुमिति क.।

भूदाखतुरीयख विधिवादः । प्रवर्तत एव राज्ये, बाल्ये तु राज्योपायमकृत्वा मत्- कृत्येदानौं राज्यं न सिध्यतीति स्वलत्यसाध्यताज्ञाना- देव न प्रवर्तते यथा तण्डुलं विना पाके स्वकृत्य- साध्यताज्ञानात्, राज्योपाये तु स्ववतिमायेसाधन- वेन ज्ञाते देवताराधनादौ प्रवर्तत । अतश्व राज्योपायजा विना राज्ये प्रवृत्त्यमम्भवात् परन्तु र ज्योपायवेन राज्योपायस्य मिहामनादेः प्रत्यवदनााव भाविराज्य प्रत्या- पलिया। 'मटारयेदानौमिति ददानोन्तनमहत्येन्यन्वयः, स्व सत्य- माध्यताज्ञानादित दहानौतनवकृत्यमाशहाजानादि यर्थः, जथान नकाबौन तत्पुरुषोयण्टुतिं प्रति सत्कालौन-तत्पुरुषायत्ति- माध्यताजानं हेतुरिति भावः । 'नगडलं दिना' राहुल विरहदशा, 'स्वत्यमाध्यताजामात्' इदानोन्ननस्वारमाध्यताज्ञानात, पाय- रनि. 'न प्रजानते' इत्यनुषज्यते। नन तथापि योगाय देवन!-- राधनादौ तदानौं अन्तिम स्यात् इत्यात प्राम. नाराये विति, खतौति इदानौतनम्वकृतीत्यर्थ: । ननु मोहालक्षात धुरोडाश-याग-परमा पूर्वेषु युगपत् कुतो न प्रवर्तत स्वातिसाव्या शतोष्टसाधनताशामस्या विशेषादित्यत श्राद, 'श्वेति इदानीना- शेषः। 'परिचयाच', राज्योपाये न प्रवति इति । 'सिद्ध इति, मधाच यमन्धगत्या प्रसिद्ध एव प्रतिरभ्युपेया न च राज्य प्रवर्स से बधः, बदानीमिव इदानौं मकविसाध्याय ज्ञानस्य पवर्षकस्याभावाम तदा सवचिन्तामो बौधधातमकृत्वा पुरोडाशस्तमत्वा यागस्तमहत्वा- ऽपूर्व साधयितुं न शक्यत इति क्रमशोऽवधातादौ प्रवर्तते न युगपत् सिहत्यसिद्धक्रियाविषयखभा- वत्वात् प्रकृतेः यागानन्तरच नापूर्वे प्रवर्तते। कृत्यन्तरं विनैव यागकृतितस्तत्सम्भवात् । इष्टसाधने चेष्टो- नत्वस्य स्खतिविशेषणवादवेत्यर्थः, बौद्यवघातमत्वा महत्येति मौतधावत्यनुत्तरकालीनमकत्येत्यर्थः, एवं 'मत्सत्येत्यनुषम्य सर्वत्र व्याख्येयं, 'न शक्यत इतीति, ज्ञामादिति(१) प्रेषः । तथाच सर्वच एकदा इदानीन्तनम्वकृतिमाध्यताज्ञानं नास्तीति भावः। क्रमशः क्रमश एव, 'अवधातादो' अवघात-पुरोडाश-यागेषु, 'न चुगपदिनि न युगपदवघात-पुरोडापा-याग-परमापूर्येषु चतुऱ्या प्रवर्तत इतार्थः । मनु यथा क्रमभरिखषु प्रवर्तते तथा परमापूर्व कथं न प्रवर्तते दस्थत पाह, 'मिळूहन्नौति, 'नापूर्वे प्रवर्तत इरथन्तमेको ग्रन्थः, मिथकारणासिद्धक्रियामायकलभावत्वादित्यर्थः, साध्यवं विष- यताविशेषः, वेन सिदस्य विरादिरूपादामताग्यपत्तिविषयता- (१) केवलमत्कालिसाध्यताज्ञानादिलौति ख. । प्रनिरित्यर्थः, तर्हि राज्योपायभेव कोवियत याह, 'राज्येति, अन्यदा तिसाध्यायादिना न मानायेवेति न प्रवर्तते छान्यथा तवाप्रतीकारादिति भावः। 'सिद्धेति तथाच यागाद्यर्धितया पुरोडाशादौ प्रतिसत्सिङ्ख्यम- सरमे वेत्यर्थः । मम्वेदमपि सनातबाधोऽपि सविधानभक्षणे प्रवर्तत तस्यापि तिरू मेरसाधनत्वात् कतिक्षाध्यत्वाचेत्यत बांड, 'इरसाधने चेति ।

शब्दायतुरोयखगड़े विधिवादः । -- सिवेऽपि दोषः, उपादानप्रत्यक्षमापनये मिझार शकेति, नापूर्वे प्रवर्तते रति, तस्य क्रियात्वाभावादपूर्वादिभिन्न स्य सन्चादिति भावः । ननु बागानन्तरमपूर्वे प्रवृत्यभावे कथमपूाल तिरिलान- पाह, , 'हत्यारमिति । ननु तद्धर्माप्रकारक-तत्पुम्पीयवृत्ती तद्धर्माधर्मितावच्छेदकक-तत्पुरुषौथप्रवनिमाध्यताशानमेव हेतुरस्तु कि कार्य-कारणभावे उभयदिशि तत्कालीनलेन साविशेषणेन भावियौवराज्येऽपि बान्थदशा कस्यचित् गन्ने । न र तदन्- पादाने यस्य बालस्य भावियौवराज्यं भग ऋतिमायमापं नेटानौं मत्कृतिमाध्यमिति ज्ञान तथापि वाट दायां भावियोवराच्ये प्रवृत्त्यापनिरिति वाच्यं । तत्पुरुषादराज्यलपकारका यौ नादिकालौनानिरिकाया अलौकतया तत्तत्कालौनप्रनिवाधिन प्रति कारणीभूतस्य तत्तकालस्य बिरसादेन वान्यामायां तत्पुरु- घोयराब्यत्वप्रकारकावृत्यापादनासम्भवात् तत्कालीन प्रवृत्ति विशेषणेऽपि वक्ष्यमाणयुक्त्या तत्तत्कालौनप्रवृत्तित्वाय प्रति न च केवलमुखजनके प्रतियोग्यप्रसिद्मा तदधिकदुःसाजनकत्वमाप्रतिह- मिति वार्थ । नअद्ययासेन इशोत्ययनान्तरौयकदुःखाचनकत्यय विवक्षित- खात्। वसतख इकोत्पतिनान्तरौयकदुःखाधिकदुःखभनक प्रसिद्ध तन्यत्वं विवक्षितमिति नोक्तदोषः। नचाजनकत्वं जनकत्वात्यन्ताभाव-जनकान्योन्या- भावरूपतग्रामिन्नं सथा च मिलितज्ञानहेतुतायां गौरवमनानुभवच प्रत्येक- ज्ञानेऽपि पालसिद्देश्च प्रत्येक हेतुतासामननुमम इति वाच्थे । प्रत्येक हेतुत्योऽपि तावृशदुःखंजनकत्वज्ञानविरोधिज्ञानवेनानुगमारियाः। ननु नान्तीयकाव- मिहेतुक्रियाजन्यत्वं, व्याप्यत्वं वा, तदपि दैशिक, कालिक था, इसनियत - सावचिनामी सत्ताकाचवेन शेतत्वावश्यकलात् । नच तिमाध्यताज्ञान-प्रायोन विशेषतावच्छेदकमतर्भाग्य समवायघटितमामानाधिकरण्यमत्वामत्या हेतु-तमनावः किन्तु तत्पुरुषौयकृतिमाध्यताप्रकारक-तत्पुरु- बौयज्ञानत्वेन कारणता तत्पुरुषौथप्रवृत्तिवेन कार्यता यत्र साध्य नापविशेष्यतानिरूपितप्रकारतासम्बन्धन तत्पुरुषायप्रवृत्तिः तत्र विशेषतावच्छेदकत्वसम्बन्धेन तादृशन्नाममिति प्रकारता-विशेष्यता- वोदकालोभयटितसामानाधिकरवं प्रत्यामत्तिरेवमिष्टसाधनता- शान-प्रवृत्योरपि विशेष्यतावच्छेदकमन्तर्भाव्य गमतायघटितमामा. माधिकरण्यप्रत्यासत्या न देत-तुमनावः किन्तु तत्साधमत्व- प्रकारकतत्पुरुषोय ज्ञानलेन कारणता तत्पुरुषोयतदर्थप्रवृत्तित्वेन कार्थता जतदर्थता प्रतियोगिकमाध्यता निरूपितप्रकारतारम्बन्धन तदभिवृत्तिः नत्र विशेष्यतावच्छदकतासम्बन्धन तसाधनत्वप्रका- रकतत्पुरुषायज्ञानमिति तदर्थताप्रतियोगिकसाध्यतानिरूपिता- कारता विशेष्यतावच्छेदकतोभयघटितसामानाधिकरवं प्रत्यापति: पळकालोनत्वं वा, माद्यः अगम्यागमनादावपि प्रयत्वापत्तेः नरकस्यहेतुक्रिया- अन्यायेन तदधिकलाभावात्, न हितीयः ततएव तनरकम्य तदिशोत्पत्ति वियतत्वात् नयारेकाममात्यात्, म बताया इयोत्पत्तिपूर्वकासोनवमजन के माकादावर मात्, माघि चतुर्थः उत्कटानियपूर्वककिश्चिदिशजनकत्वेन शायमानेऽमि प्रवयाम सत्र वदन्ति इदानीन्तनबलवणविषय. दुखावणकत्वे समय तात्पर्य, हेथे च बनवत्वं उत्कटत्वं जातिविशेषः, अतएय रागान्धस्य यदा नरकादौ न तादृशो देवः तदा तद्धेतावपि प्रतिरन्धदा- नितिनच हेबे बलवावमधिकं, दुःखमावस्यैव विविषयत्वेन पाकादाव- शुदायतुरीयखण्हें विधिवाद ! १७७ শখা জোৱীল নিয়ম জান্ধী লীখালীলঙ্কনি- माध्य इष्टसाधनच राज्यं मदीयमतिमाध्यमिष्टसाधनच भवति म विदामोन्तममत्यतिमाध्यमिति समूहालम्बनमानदशाम पाहत्य- स्वराज्यलेऽपि प्रकारतासम्बाधेन तत्पुरुषोयाहत्यापन्निः पाशव- प्रकारकप्रवृत्त्यनुरोधेनैव तत्कांसस्थागत् पुरुषोयमस्ती क्षेत्रा- दिति वाच्छ । प्रकारता-विधेय्यतावच्छ दकलोमटतमामाना- धिकरणाप्रत्यासत्या कृतिभाशत्वेष्टमाधनाजादयोः प्रतिहेतुले मानाभावात् उकापतेरेव बाधकलाच उजापतिवारणायानु- निशताबमोदकमतर्भाव्य सायटिरसामानाधिक- रन प्रत्यासत्त्यैव तयोः प्रतितुताराः यतत्वात् । न च भावा- अघटितमामानाधिकरप्रत्यासत्या खतिमाथालयशाना. कार्यकारणभाषे मन्तिप्रकारीभूतधर्माभेदनाना काय कारणमा वापल्या प्रेक्ष्य प्रकारता-विधीयतावच्छ जात्रोभना माना धिकरणप्रत्याभस्था तयोः प्रवृत्तिकारणानन्तदान बहिनि वायं। तादृशमत्यासत्या तयोः कारण जुनापनिवारणका तीन- লঞ্জ এনিৰিয়লান্দল মিলসকা না-- नन्तकार्य-कारणभावापश्या तदपेक्ष्य प्रान्तिकारभेटेन समबा- पपत्या प्रतिप्रसमा योगिनामपि सुख-दुालयोरामदेव सम्मवात् यथा प्रति-- निवृत्योरसम्मषापत्ते । म चामत इत्यादिविरोधः, अस्मद बदमाघार बोकट- राग-द्वेषविरामरत्वादिति । अत्रेदं चिन एक दिन कल भक्षये दिव्यत्र विशिधनिषेधस्य विशेषणनिषेधार्थवसायितथा कलमातकटदेष विषयदुःषसाधनमित्यन्वयबोधः स्यात् तथाच यस्य रामान्धस्य तद्दुत्वे 23 तत्वचिन्तामणी यघटितसामानाधिकरवप्रत्याभत्त्या तयोः प्रवृत्तिहेतुत्वस्यैव वधु- खादिति । मैवं । यथा हि सतिस्थले गुरुणापि प्रकारान्तरेण योऽनिप्रसनो वारयितुं शक्यः म न उद्योधककारणतया वार्यते रति नियमः तथा गुरुणापि प्रकारान्तरेण पदति रमको वारयितुं शक्यः स तत्तत्कालादिकारणत्वेनावश्यकेनापि न निवार्थते इति नियमः । अन्यथा खतिसाध्यतेष्टसाधनवज्ञानादेरपि इताव- विलोपापत्तेः फदिमाध्यतेष्टसाधमत्यादिबाधज्ञानदशायां प्रवृत्या- पादनत्य एकारीत्या कालकारणतयेन धारणसम्भवात् कृत्तिमाध्यता भानादरहेतुले कारतासम्बन्धस्त्र कार्यतामदच्छेदकतया प्रकार- तासम्बन्धनाध्यापादानासम्भवात् प्रकारतासम्बन्धेनोत्पतिनियमस्थापि कालकारणाव निर्वाहासात् तस्मात् सामान्यतः स्वाति माध्यताज्ञानमत्येपि तत्कालौनखलिमाताज्ञानासत्वेन) तत्काले प्रत्यभावात् (२) तत्कालीन-तत्पुरुषोयप्रति प्रति तत्कालीम- तत्गुरुपौयतिमाध्यत्वस्य तादृश्येण ज्ञानं कारणमावश्यक कार्य- नकालोन-तत्पुरषीयप्रकृत्तिवेन तत्कालौनतत्- (२) तत्कालीनस्वकृत्यस यता झानमन्वनेलि क. ! १९) प्ररत्वसम्भवादिति । कोस्कटपमा अति सदस्याप्रामाण्यं स्यात् विषयबाधात् एवञ्च स व वेदः कञ्चित् पनि प्रमाणं कञ्चिति अप्रमाणमिति महासं, स्वञ्च यजेत्या- देरपि स्यात्वं स्यात् । यदिच तदनन्तर्भावः तदापि यत् किश्चिद्वेषविषयत्वं सकलदेवविषयत्वं वा, यावे यजे तेत्यादौ वाधापतिः ववितव्ययायाससा- ध्यभागभन्यदुःखेऽपि कस्यचित्यापण्डा देशत्कटद्देषस्म्भवात् । अन्य न कर দুলাভাই বিধিঃ . দ্বীখসন্দিধাগ্রাসহ্মান্ধ-নম্বৰণীয়ান হল মামলা- নিয়শিশিসলাৰনাল নাসলিন বিষ্ম- নাৰঞ্জনাল মায়াবিনি মান্নাকান্দি গ্রা- খলি, নালীল-নৱৰণীয়সম্মুদিখানাপাৰানীৰ- স্নানাথি দিসন্ধাৰনাথন নালীণ-নমুখীসা- तिवारणाय तत्पुरुषोयत्वं ज्ञानस्यापि विशेषणं, तलकालीनप्रव. লাচ্ছি মনি নানাবি তৃথা না বলা সাম্ব পাৰি-নন্ধানীনিবাসন্ধ জ্ঞান ল এল। লাল গালি-মুজালীসন্থাবলি:। ন ব া না- ফীল নালীগি সাল বা না অন্ধালেননি মা! সনিৰ নিদাঘনালানা জ্য- জানা গনয়িান নমৃদয় অর্নক স্বীকা- শীলমণিলাখাৰামি কিন্ধা-বন্ধনাশ! ! - বা। ল খ মঘা নালীনিম্বাইবাঙ্গালামাৰ লাৰিাজ ননালীসলিমার মাতার कार्य-कारणभावमादया प्रतिमामान्यापत्तियार पति वाच्यं । মহিলামৈনাগ্রাথতি, অস্বীকাল ‘ল!নিধুম নিঃ খি, ভন্সেন্তলযোগমূল নাঘল নমখালী- মঃ হ্মা ওহীহনুমওৰ ৰূপ নানা-ন্। ক ন কম, হৈদি বাৰাণৰেীৰ দীন- पद्यात् कमविनिगमकाभावाच । यदि लत्र था तदा स्वामि तुजो, पदि অ ম ম্যাগি নলমল নৰাশাদি নানালি ।

१ तत्त्वचिन्तामणी নান্ধী-বৰণীসম্মসিলি সন্তষিশ্রাহ্মণ यावदिषसामयौबाधेनैव सामान्यबाधात्(१) ! न व एकस्मिन् काले एकस्य पुरुषस्य नामाप्रवृत्तिविरहात तत्ताक्रिविश्रान्त एवायं कार्य-कारणभावः तयाचानेन कथं सामान्यकार्यापत्तियारणं तत्त- ड्यक्तिविश्रान्तकार्य-कारणभावेनापि सामान्यकार्यातिप्रसङ्गवारणा- भ्युपगमें तत्तत्प्रतिव्यक्तित्वावछिन्न प्रति ततज्ज्ञामन्यक्तित्वेनैव উনুনা লাঘ দিন লজিস্কিলনগ্নয়াবন্ধ बानुभरणेदेति वाच्च । एतदनुरोधेनैव सर्वत्र धारावाहिकान्ति- दयाभ्युपगमात् प्रवृत्तिविशेषण प्रवृत्तिविशेषणीततत्तकालपहा नणयमाधा- रणतत्तकालपरं सथाच प्रवृत्तियाधाना वायं कार्य कारण- भावः । भचोशदान प्रत्यक्षस्व भाचात् प्रति हेतृतथा कथं नत्र धारावाहिकप्रतियोत्पत्तिः प्राथमिकप्रत्युत्पत्तिकाल एव उपा.. दानप्रत्यक्षेच्छयोरन्यारस्य तिनामादिति वाच्य। उपादानमाथ- रस्याप्युपादाने काद्वारे के उत्वाभ्युपगमात् साक्षात्भाधन प्रवादस्तु लौकिकविल्यावाव नकारणबनिबन्धमः । . (१ प्रतिमामान्यबाधादिति क०, प्रतिसामान्यगरणादिति ग० । व्यतरवोत्कटकोटि के संशयेऽपि तन्न जातिरिक्त, अस्तु वा सत्कटावं आति. तथापि शब्दवावदस्मादिकारविपोषप्रयोज्यं ह वैजायमावश्यकामिति तत्मारापत्त्या देवनिष्ठमुत्कटत्वं जातिस्तथापि शब्दवदेवदत्तादिकारणविशे- घप्रयोज्यं देबे वैजादमावश्यक मिति तारापत्या वेधनियमुत्कटत्वं अनेक वाच्यं । वथाच तदनगमेन ज्ञानामनुममात् प्रवृत्त्यननुगमः लिङ्गादिपदशक्षित शब्दाखातुरीयखाड़े विधिवाद: १६५ धातु ततत्कालौन-तत्सत्पुरुषोयतत्तद्धमावच्छिन्नसाध्यकप्रवृत्ति- त्वावच्छिनं प्रति तत्सविच्छिक विशेष्यक-सत्कालीन-तत्तत्पुर- बोयतिमाध्यतामकारकज्ञानत्वेन कार्य-कारणावः मनवायटि- तसामानाधिकरणं प्रत्यामन्तिः बाल्यकालौनराज्यवाछिन्नमाध्य- कतत्पुरुषोयत्तेर लोकतया नत्कालान्तर्भावेन नदयच्छिन्नसायका- तत्पुरुषोयप्रति प्रति तत्पुरुषोयतिमाघाताज्ञालन्ध काय- कारणभावाकएनेन यावहिशेषसामग्रो नाना तदान मिसाथ- मताज्ञानादिरूपमागान्यमानौसत्वेऽपि न तदा छनभागकतत पुरुषोयावृत्त्यापत्तिः सत्तत्कालौनप्रतिवाचित प्रति समका- मन्येन पृथक् हेतुत्वादेव बान्धदशायां राज्यवधर्मिनावर खेद कहा- यौवनकालीमावृत्तिमाध्यत्वप्रकारकज्ञानव पि न राज्यवार. छिन्नमाध्यकयौवनकालीन प्रयापतिः। भरे ताल-तात- पुरुष-तसत्प्रकारमन्तभाव्य कृतिशाध्यताजान, हे कन्यनाया कि फलमिति वा । तत्तदयितावदककाम्बकृतिमा ध्यप्रकारकशा- नसामान्धविरहदायां तादृशज्ञानसत्ता प्रकृतकालमानांश) नभितावच्छेदकक-खशातिमाध्यत्वबाधनिश्चयद मायां वा दुखमाध- (९) राज्यत्वावनिसाध्यकयौवनकालीनपत्तिकासासमागवि ।। महानुपपत्ति: किंवा जगकत्लन्यान्योन्यात्यन्तामावलयाननुगमेग शक्ति- ग्रहानुपपत्तिः । न च जनकत्वे विरोधित्वभनुगामिति वाच्छं। लतप्रकारक- ज्ञानस्यामवर्तकलेन तब प्रतिग्रहकन्यनामाईत्वान्, गायच विधाभोगन जन्यसकेछाविरहेणेयसाधनखामावादेवातिप्रसङ्गवारगे किमुताविपोधो न ।

মাধিশালী wip মালখীন নম্বন্ধাৰহ্ম-সত্তৰণীয়- খালিয়ায় সন্ধান দােলনাখালাথি জলঘনিষাদানীঘিৰগাৰীষ শুলান নবসৃষ্ণ- ৰীয়া নাভানা আক্ষথি জাকাঙ্কিায় জাৰাগাৰ নাথাখিৰিনি লিথা, হ মন্ত্রী- সপিচ্ছিল সনি বিলম্বনাথি বৃথাই দল ৷ নন্দ্বতীঅনিষার্থনাসামাননি কাল বল- আত্মম্বলল নীঘায়াবলি:। স ধ নামনিমালা- সন্ধানৰীয়াল ইনুলনা ব্ধি নয় অালননি না। ঘনিষ্কাল ননদীখলিষাখনা- কালশাঁ হ্মা-ামান খালবিয়াম লস্তুসমম- বস্তু যীলনীসদিঘায়ানিলিনা- নাঙ্গলখা হয় মুলা । বন্ধ নীদিলাৰ- छिवं प्रति तत्तत्पुरुषत्वेनापि न पृथकहेतुल कलानौयं संयोगो- সৰস্বী: জা-জামান কামনায়ুধিমৰসলাম- ঞ্জি সনি নময়ুমিলল স্বমযিহ্মাৰৰম্ভ ক্ষুষলাই গুণ- লন্ত অৰি দিলেন্সওামিল না না নয় : মুহামন ফুলনী সুভাষাহিনি , কু না- বল্পপৈাৰিষামনাখাল ময়লস নাইৰ নানি- এই ঝিনুষিuীল নন্য দীছল যতীন্থা- হি নেকি ঋবিলাহীৰ বিষয়া বুখী ঝরে যন্ত্র। হস্থিলাবিষয়ঞ্জাল সঞ্জিষ- शब्दारयत मारे सत्पुरुपौयनेयारणसम्भवात्(१) । न चैवरूपेण कृतिमाध्यता- ज्ञानस्य कार्य-कारणभावे किमिष्टसाधनमाज्ञानस्य प्रवृत्तिहेतुत्वेन इष्टसाधनताशानविरहकाखमतर्भाष्य तस्तम्भकारक तत्तत्पुरुषीय- प्रवृत्ति प्रति तर्मितावकोदकक-तत्पुम्पीयकृतिसभ्यता जानता हेतुत्वाकापनादेव इष्टसाधनतीज्ञानविरहदशायां नाकारकतत्पुरु- पौयप्रकृयापादनामग्भवादिति वाचा इष्टसाधनतामानविरमायां थागोमे भवत इतौछावारणाय साधवादुपायेचामामान्य प्रनौष्ट- साधननाज्ञानस्य हेतुले भावश्यके प्रति यपि नसावन- कावात पारेण व्यापारिपत्यकामिद्धिविरहा इन्यथा का शुभाम- तेऽपोष्टसाधनताज्ञानस्य प्रत्यक्षेततापत्ते र माया अन्यथाशितः दिति । तन। एकस्साभेव सरमालम्वना तिव्यको पकारभेटेन না-ামালায়ন: নাসা - इककोटिवेशे गौरवापत्तेशेति सिद्धान्तानुयायिनः । विनय, गरिनेर काले समनियतामा कालोपाधिसत्त्वादिनिरमादिर- " वस्तु वस्तु लत्ताधीयाक्तित्वावच्छिन्नं प्रति तत्तत्पुरुषो मारिया- ध्यानप्रकारकत तत्पुरवीगजानत्वेन हेतुत्वं वाच्यं तेन बान्तरीय तिसाध्यता शामवति पुरुष प्रतिवारमा मारिति १० क्षिमिति मरास्तं । उक्तरीत्या निषेधाधनयमो वैधानिक काना , शताथा निळतम शक्यत्वाचेति । क्यन्तु अभः । एवात्रापि दिये गण्यमें . समयमेदाभ्यां देषेच्योरोत्कवादप्रति-प्रती इन्धनुभवसि । रव- बोल्कटद्वेषविषयदुःखजनकत्वज्ञान प्रतिप्रतिबन्धकामानि नोक्तस्थले प्रर- यापत्तिः, न तु बदभावका कारण, तथाच तदननुम्माये प्यदोष प्रतिबन्ध- काननुगमस्यादोषत्वात्, नितिसामग्रोविन मत्प्रतियवान् सातादेव प्रति- सावचिन्तामणौ हेण प्रति पुरुषं प्रतिकाल कालोपाधिभेदाद्गुरुतरानन्तकार्य-कारण- भावापत्ते) सर्वत्र धारावाहिकप्रवृत्तियकल्पने उपादानप्रत्य- शस्वेच्छामम्वन्धेन कारणलकल्यने र गौरवापत्तेः तत्तत्कालौनसत्तत्- प्रवृत्तिबावछिन्न पनि तत्तत्काल कार्यकारणभावेश्वयुक्तरीत्या समनियतकालोपाधिभेदेनानन्त माथ्य-कारणभावमबहाच । खतन्त्रात मामान्यतः खातिसाध्यत्वप्रकारकजान-चिकोयो- रेव प्रनितुत्वं न तु तत्कालीनत्वेन प्रवृत्तिविषणोया। न चैवं समकालीनमल्यमाध्यता ज्ञानंऽपि सामान्यतः सहतिजावय. प्रकारकागाभागज्यादौ प्रत्यासिरिति शाशं । प्रकारता- सम्बन्नेन गत्व यान्तिवारपियो त्यति प्रति तत्पुरतीय चिक पानापछि प्रति दा सामान्यतः स्वविधामाधनले. जानकालीन ना मादिराजवादिमिलादक-मारकालीन. मतिमा यत्वाभावप्रकार कज्ञानव्य कीनां तरजानव्यक्तितेन भाकि. राज्यवादियोध्यावच्छेदकलामबन अनिकायकालात् प्रति- अन्य कामकृट अ कारणं राज्यमिदानों नत्यतिमाध्यं पायम्बिदानों मतिमाय नि ममना सम्बनज्ञानाद्राज्यव व पाकल्वेऽपि तत्तत्- (१) जलपुरुषमन्त थानमा कार्य-कारभावापत्तरिति ग । सक्तयः जनक ज्ञानाविरोधिनः कथं प्रतिबन्धकत्वमिति प्राङ्गापि न, सा. नादविरोधिन एव भानस्य कमानविघटकतथा प्रतिपकत्वात् । अत- एखासत्प्रतिपतिपक्षित्वज्ञानमधि मानुमितो हेतुः तथाच तस्य विध्यशी. सामोक्तदोषः, उत्कटत्वं जातिहाधिर्वधन्यदेतत् । अस्तु वा तदभाव'ज्ञान- माप हेतुः सदोषोत्कट परिपथ खाजनकत्वज्ञानस्य तदीवासी विशेष- शब्दाख्यतुरोभरखगडे विधिवादः । १९५ দুধীসমাৰিা মুম্ব নিঃসানাৰি- घर्ष सवारणाय तत्तत्कालीन-स्वकृतिबाध्यतामावनिष्टकारवानि- शिव विध्यतावक कालं वा कान्य वाच्य । न च ताणाभाव. प्रकारकतत्तमज्ञानव्धकौनां तत्तज्ञानव्यक्रित्वेन आदित्यादि प्रकारका तिवाछिन्नं. प्रति सस्तायामानः काम- अत्तर प्रतिबन्ध वालपेयतामिति वाय। नयादर्शन लात- भामा ज्ञानेटमाधानानयोधिपाध्यता बन्नाप्रथा या हेतु- तशा नाजार मानिसले पि तन्दर हादसा, एका रतासम्बन तात- गुरुपायप्रवृत्त्यापोर्दुवारलात् । न च मा.:: खतिमारले- अमानताजा डिविरहदगाथामपि कागज-तत्तजलानाथ किर व अतिलिकास्तु.) बिमामान्यतः प्रतिमास्यवान- लज्ञानादरपि हेतवा नेति वाच्य। HTER दिन- या साधनवज्ञान विरहकालौन ज्ञानव्या नायनामिकताक- न्यनारेला ताण मानादेः भामान्यतः कारण न रा दिति । मामान्य सारस्वतादयति ! 1) सामाना: उतिभाशत्वंटसाधनयवाहिया मौना मेव पतिसितास्विनिगा। सामयोलानामनुगमन्यथा मदिसाधनलाानम् शत्वे वापि अ- अनुगमाः । न चैवं तरयापि विधायी पदोमार्यानिजि । म चावहिषयत्येन 'ज्ञानस्य प्रवर्तकत्यं नावानवावियर्थः काल शस्थाको सानोकानस्य गदंशस्य वा तधात्वात् । यदि च साधका खतरनन्तभानः शनिवेधा- 24 चिन्तामको त्पतिनान्तरोयकदुःखाधिकदुःखाजनकचं विशेषर्ण, मनु वर्त्तमामस्वकृतिसाध्यत्व शिविशेषरूपेठमाधनवयोः समू- हालनमज्ञानस्य केवलमधुभोगन मधुविषमतान्नभोजनयोस्भयत्रा- विशिष्टत्वेऽपि कस्यचित्पुरुषस्य मधुभोजनत्व एव प्रकारतथा प्रव- तिन त मधु-विषम कामभोजनले इत्यत्र कि वौजमियत बाह, 'दरसाधने चेति प्रवृत्युग्धायबोटमाधमताप्राने त्यर्थः, 'दष्टोत्य- कोनि वजन्यष्टोत्पत्तीत्यर्थः, स्वं प्रतिविषयः, तथा व वजन्ये- शोए नतान्तरीयकदादाधिछु : दाजनकलाकार केष्टकाधनना ज्ञानं कारणामित्वर्णः, “अधिकत्वं निन्छन्वं, मधु-विवसम्मतान्नभोज ने इ नादुमदुम्वासनकालमानविरधादेव न कस्यचितावृतिः यसमा । नादृशदुःखाजनकल जानमनि म प्रवर्तत एमेति । मन्वं स्वर्गिमा केवलमुखतनके कर्मणि मनपत्तिः स्वजन्यष्टोत्पतिनान्तनीय कदुःश्याम मिझा त भिमाशाजनकबजानामभवात् । न च तचापि स्वगडण: प्रमिझा भ्रमरूपतञानमम्भव इति वा । विशेषदर्शनेऽपि सत्र प्रत्युत्पत्तः । न च स्वजन्यष्टोत्पत्तिनाना चकदुःखाधिकदुः खाजनक यनदन्यमित्यर्थः, खपदं भेदप्रतियोगिपर, तथा केवलसुखजनकेऽपि कर्मणि नाप्रविद्धि:( तादृशदुःखजनकत्वम्याग- ।' म च कवणदुःखा जनक भि नाप्रसिद्ध . नुममत्यादिनावकादस्थापि तधात्वं । अब ये नगाभित्रन बजे गवामि विधिप्रवृत्तिरप्रत्यक्षा उत्कटेच्छाविषयसाधगताज्ञानमेव वा हेतुरतो भातिप्र- मनः । अतएव राग-द्वेषयोरुकालेर प्रक्तिरित्यग्रे विमानयिध्यति । यद्धप्ये- সুহানীযই বিভিষাহ। গ্রাঙ্গনা সৰিলা গ্রীমঙনাৰীকাল বা নষ্ট:, খ, সনম্বৰ, লানী মসেন মীর ব- লাৱাৰিষাঘণনাঘৰ সন্ধা মিসিদ্ভুিষি ছ खजन्छवभ्रमादेव प्रवृत्तेः मन्भवादिति शयं । तथापि भानराय- करवं व्याप्यत्वं व्यापक वा, व्याभिरपि कानिकी शिनो बा. ১ালমথি জালি ইঙ্গি ব্য, 'আলী স্মাগ্রালারী লং ধা- লঃ গ্রাজশনীয়জিয: সনি য ন খ - ৭শান্ত, স্ক্রিনী শিশী নিক্স লাশবহু ইনিয়া মঙলালাল নীও সঙ্গ; ঘানিনি, অর্থ ব্রিীবাহমানি-- -- সমলৰপৰ: ক ইয়াজন ক্ষণিখেলনা । * ৩ জুনসালিলাবস্থা ন মাথমিন । সানি থমসাহ্মী লি:। লাধি লিখলে - লিসিএনথুনিপ্পন নমুল মাল থ?” শারথি সপ্তাহ। কিন্তু বাৰু ন ন -- না, শিল(২) মীলাকাশনাম্বদব্ধি। ” ২৪) মনীষাবিসময় ঘাহ রুশনস ? য, ঘ। (৭) মীলালিনি । সবজি ঋলিয়াহী লিমালয়ানুগলিইন কাৰৰ দানিয়ে যৗলিল। মাঘি গুৰা-ময়দার মূখী, पादयितुमशक्यसयोक्तस्य प्रवर्तकाव सत्र व निवेधान्चयानुपमाया मोसरा.

१८८ सावचिन्तामंगो तत्फलोपधानं, प्राक् दनिरूप्यत्वादिति, मैवं, अधिकदुःखान्तपदेग बलबद्वेषविषयस्य विवक्षणात् तथाच बलवदेषविषयाजनकत्वज्ञानं क्षेतः, अत श्वागिमसकलग्रन्थोऽपि गाधु सङ्गच्छते । जनकलञ्च खरूपयोग्यत्वं, बलतत्त्वञ्च द्वेषनिष्ठोऽनुभवसिद्धोजातिवित्रः। नपोल्क- टानुत्कटदुःखट्यगोनसमूहारसम्बनोधै बलवावस्या शिकतथा आनि- त्यानुपपत्तिरिति वायं । बलवत्वमान्यग्य निर्वमपाक्यलाल व युगपत्क्रमेण वा उलटानुत्कटलेपदयोपगमात् यमयोगपद्यवद्वेष योगपद्यपि इतिरिक्षात् । न च क्रमभानिलनये पापर्य पनि मकाभाव इति वाच्यं । वदरगाणाबननादवेधमागोविलकर.. देवोपभिमये वसवःथोत्यार का वात् । न चैवं रागा. म्यागमनादौ प्रवृग्लिन 'यात् तजन्यान्सर अस्य कालानारे तम्सर मत्काले च पुरु मानसरस्य तादृशेष विषयत्वादिति वान्य। व गत्या नकालौन-तत्पुरुषायबलाउद्देषविषयतावच्छेदकोशेषोधा- प्तदवचित्रकनकलाभावाविषयकशान तत्कालीन-तत्पुरुषाय- चिकीपादों हेतुत्वात, कारण दिनि तत्कालपद धिकोषादिपूर्वका - लारं, कार्यदिश च तकारलपदं हितोषांद्युत्पत्तिकालएरं, 'काय- कारणभावस्तु प्रागुवारीत्या तत्कालीन तत्पुरूषोयप्रतिमाध्यता जान-प्रवृयो कार्य-कारभाववन्निशीच्यः । न करिम विष विद्यावत् पर्युः सलक्षणया विरोध्यमिकमा वनत्वपर मस्तु । न च व्युत्पत्ति- विरोधः स्वर्गकामो यतन्यत्र सकामस्य वागविषयक काय्य याम इसा- धनति पयर्थ नन्तर्भाथान्चयाधम विधिवाक्ये व्युत्पत्य-तरकलपनवनिषेधक- वाको प्यान्य गत्या अत्कल्पनात् मुविभक्तो मातमाया गुरम्मवात् । अस्तु वा

शब्दास्यतुरीयखण्डे विधिवादः ।
न तु तज्ज्ञानाभावः कारणं, किन्तु तदेव विषयनया
-
कम्वचित्पुरुषम्य बलवद्वेषः कस्यचिच्च न. एकमेव पुरुष कान्।'
चिब लवडे धः कदाचित नेत्यत्र किं निशमकामात वाय ।
प्रत्यूचं प्रति दोषविशेषस्व बलवद्वेषतरापालीमादि-
यकीनामव समवायटितसामानाधिकरण्यात्यामत्या तलाषा..
कश्लवद् द्वेषं प्रति प्रतिबन्धकदकाल्पनात् ! न थे यत्र प्रतिमा
वर्गमानपुर पस्य कुनापि विषये बराबर क्षेत्र शास्ति तारका
म-तत्पुरुषोयवलन विषयाजन करण्याचं का नाम:
प्रकाशन न्यादिति वाच्छं। कालदेन पुममा र कार्यकार..
भाभवाधाप्रमिद्धिकालौनतत्पुरुमौसमजत्तौ नालीन न..
पुरुषोयजनद्धविधाजनका जान सल्लादिम मात्रः । प्रभ
बादशाजनक मनानं न हेतुः किन्तु मारी माया -
द्वषविषयतावच्छहकोयोयोधर्मस्तवधिमजनमानसान मार एक
अतुति केचिमा स्तनातनुमन्यस्य देव, दि. 3 -
नाभावः' सादृशविविषयजनकलनामावा, व पदे-
पविषयाजनकालमेव, 'लावादिति भागमा क्यानाधादि-
त्यर्थः । तादृश्यविषयजनकत्व- तदभावयोरेगा पान्यात
कोवलेहमानतादिज्ञानात् प्रवृत्यनुत्पादानुभवाचनमा तादृ .
निषेधानुपयत्या याप्ताभिप्राय व विध्यर्थः । १९७ माजली तक,
प्रवर्तकन्ततमेयेति सहृदयराकलनीय, २९८ सालमा पनि
दिक।

নাবিলাসী कारणतावच्छेदकं लाघवात् तेन मधु-विषसम्पृक्तान- द्वेषविषयजमकत्वाभावज्ञानस्य) कारणतावसकतया तादृशद्वेषवि- पश्यजनकत्वज्ञानाभावस्थापि कारणले कार्य-कारणभावस्थापने- रिति भावः । केपित 'कारतावच्छेदकमिति अष्टसाधनताज्ञाननिष्ठकारण- नाथामवच्छेदकमित्यर्थः, तथाच नादृमद्वेषविषधाजनकावविषयकेष्ट- साधनता ज्ञानचेन हेतु तादृशद्वेषविषया जनकत्व निरूपितविशेष्य-- ताबच्छेदकत्वं दृष्टसाधनतानिरूपितविशेष्यतावकेदकवच इयमेव इन द्वयमिति न्यायेन कार एतावच्छेदवासम्बन्ध कार्यतावदक- समन्वय नकारोवेति भावः । 'लावादिति कार्य-कारण- भावैलाधवाहित्यर्थः, तामदेवरिषयजनभावनानाभावस्य हे नवे इष्टभाधनता प्रयाकारणाला कागद कारणभावनायो । न च तवापि तादृदयविषयानकत्वमाधनव योनि-विशेषण- भावे निनिगमकाभावेन शुरुतरकार्य-कारणभावदयं दुरिमिति वाएं। एकच दयमिति न्यायेन परम्पराविमिष्टानामेव तादृश- द्वषविषयाजनकवेरमाधनल-ज्ञानवानां त्रयाणां जाननिष्ठतया अब इंदकालात, अवच्छेदकता तु व्यामज्यत्तिः । वस्तुतस्त ज्ञानत्वेनेव हेतुत्वं, न तु तादृप्रदेषविषयाजनकाबेष्टमाधमत्वयों विषयतासम्बन्धन মায়মনিমালায়নি । * 'लावादिति लोएसाधनताशानेऽवच्छेदकमात्रं कथ्यते न त्वभावरूप- স্ক্যানাবিথ। অন্যথা ইনি এবাৰ মছলি না विषतमा अवच्छेदमित्यर्थः।

शब्दाख्यीयख विधिवादः । १२५ . कारणतावरेदके प्रवेश; यथोकविशेशतावच्छेदकताइयस्य कारण- तावच्छेदकसम्बन्धलादेवातिप्रसङ्गविरहात्, 'विश्यतया कारणताव- केदकमित्यस्थ भूलन विशेष्यतानिक पकतया भग्दवाटको कारणतावच्छेदकमित्यर्थः। म चैतं यमुहालम्बनमानार्थत्र हेतुले ঙ্গ মাধুরূর এলিখা নলক্ষালম্বৰ মনিষখাল না- नाद प्रहजिन स्थादिति वाच्यं। इष्टत्वात् फरा-पालमानना- जाल-तादृशद्वेषविश्यानकवामानां युगप कोषांपूर्नमा गाना- भन्मवेन सर्वत्र समूहालम्बनजानटोन कम्मोया यमयादिति - याड । नदसत्, कालदेन हादशद विषय जनवान अन काय-कारणभावेषु इमानत अमोच्य अगिष्टम ब. माताज्ञानमा मकाललाधारमातिरिक्तरका कारण उन्नुमा माया एवं नधुत्वात् । मान्य तू लायात कारच्छेदकारीरलायवान, रा. मायनिश्चयामास्कन्दितादृशदेष विषयजनकपज्ञानामावापेक्षा 'प्रमामायामानास्वन्दिततादृशदेषविषयाजनक पनि शयत्वक, नव- सात अप्रामागधनिश्याला बकपदावटितत्वात । तादृ:- সংগ্রাসনৰূলান না মিয়াসাল্লালামাল प्रवर्गव हेतुत्वमवश्यमुपेयं अनुमिती परागनिहाराजापत् नथार तत्तदप्रामाधज्ञानामावानामनन्तका? याभावकचन्दा गच्या- प्रामाण्यानवयाभावविशिष्ट-तादृशद्रविष्यजनक वहानामावयभ्य विशिष्टाभावस्य हेतुबकल्पनाया एव युकवादिति । यदि तादृशद्वेषविषयाजनकलज्ञानेऽप्रामाण्क्ष ज्ञानमान्ददायां प्रवृप इत्पा २४ए सावचिन्तामणौ दोऽनुभवसिद्धस्तदा तनिष्ठाप्रामाण्यज्ञानाभावानां पृथक् हेतुताया- सापाप्यावश्यकस्वात् अपामा निश्थाभावविशिष्टतादृशद्देषविषयजन- कवज्ञानामावलेन गुरुतरधर्माण कारणलकस्यमाय च पुनरधिक- वात् । यदि च तदानी प्रवृत्त्यनुत्पादो नानुभवश्विद्धमतदा ममापि विष्टामामाहामावानां पृथा हिताश अनावश्यकलादिति भाव इति प्राडः। 'मधु-विनि वर्त्तनम्ननिमाध्यत विशेषरूपेष्टमाधनत्वयाः मान्मूला ललनज्ञानका विशिष्टत्वेऽथि बरलमधुभोजनबरूयेण प्रति- दायां मधु-विषम पकान भोजनलरूपेठ नागरित पुरुषस्य न निरित्यरः । मन तत्पुरुषायमधु-विषमस्त भोजननिस कतिमायतमा मानन्तानन्य तत् पुरी यमविषम- माजमा प्रकारका प्रति कारणलानापनादेवन प्रति समान मानन क्रावमान प्रतिहतलवल्यनेन तत्तका भेदेन दलववियत्र खाजनक ज्ञानव्यानन कारणवक पनामदर मारवायधनिलयामानाधिकरण प्रत्यामन्या गवतावच्छेदकममा- भाव्य वर्तमान स्वचालिमायामाधनलजानयोः कारणवकल्पनम्मक यात्वादिति चेत्, न, तथापि तादृशद र मनकलज्ञानदशाया दृष्ट.. साधनसामानगोपि अधु-विषमकात्रभोजनं भम जायतामि साकारच्छावारणाय इच्छा प्रति तद्धेवावे श्रावग्यके प्रलिहेतु- त्यस्याप्य सिद्धत्वात व्यापार व्यापारिणोऽन्यथासिहामावादन्यथेष्ट- साधनताजानादेरप्यकरीत्या प्रकृत्य हेतुलप्रमादिति भावः। नन्वे - १: अनावश्यकत्वादिति वदन्तीति ।

মুজাহী নিখি। মাজল ন সম্বলিঃ, ঘষাবি দিলে ভিবিষ- বল হা ৰা নানবিলিয়সীজাহান। - शाल्यायाससाध्यादिष्टोत्पत्तिसम्म बहायासमाये* এনাল ফিলাথি মাখলনাভিদাঙ্কা- এস, হয় সকি" ৰীলিখন ন ট স থাবা খাই, বাদল, গুনপা ইমি ক্লিষিত স্ব", ঘ যা- বিমাৰ স্বাৰারিনি মা। লি.’ - মা। মার্কিনিক্ষেপ শ(5) যালম্বিয়ান বাশাগ্র স্কু ফাংT«»্যাং 1ী সর্দি জ্ঞান নানী মন্ত্রণালৰীয: অমলিঙ্ক- নিয়মাবলিনা, ‘শনি, ‘ম’ ফলান, ‘মাশা থষ্ট লক্ষ্যমা, মাআনন: ননী বশবানাৰায়- ২া বাঙুলিশী মানামাজাঘিন স্কুব আল- গাম্ভিীমনিয়াদি ৰাসাই wয়ন্সিগঞ্জsণীনি । ললনাম্বালানি: নন। ( স্বায়ালাঘব মন্ত্রিপল গনি ** এই ভিলিয়মঃ ওয়াযিনা ঋষয়য়না অতি : (২! অন্যায়নিষান্ধুবালাইন নি । (খ) ওয়াল্লিভিনাস্থবাবি শিকানিধি- খান নি । ‘ সয়ালি, মহুয়ারামিষাহিনি না ।

মলিন্দাময়ী ন মদিন। অন্য সুনজহ্মান্ডবি অবিঙ্গ- যায়াশায় ज्योतिष्टोमादौ फलमूमा कल्पाते ৰাৰম্বাই খছিীমী সন্তুপিণ ৭ নৰালী নালা- নীহঃ অৱহান মুন স্মা, ‘অনললি। ঐদিন লাঙ্গলব্ধলঘালয় ছাল নানা, অনানী। অবগৰিাগলৰূলল্লায় সশলাঘ, 'সূলল্লাঙ্গল- যনি সুলালনবিসিলগীয়:, ‘মূৰবি অা- অামিয়াবিনীনিয়শিলান্যগণ- নাইয়াও লিভাষাৰ ৰূন - ঘ, ল ও শাখা স্ট্রানিড়ামাঙ্গিনীষা স্বামি बहतरकालव्यापिवरूपं भङ्गाधिक्यरूपं वा वा कल्याने त्या ज्योतिधोमादिस्थ जे फलनिष्टवैजायकर অষ্টৰ অৱদায়াছলিখ মৰ নিলাঞ্জন শীষান্মাৰামৰা জিলল অৰ গতক্ষন ল গান মন নালাগিয়াকিম মাজ वाल्यते यथैकमुवर्णदानादौ तत्याननिष्ठ वैजान्य ऋपने प्रातसुवर्णदान- জন্যঘালনাৰস্ফঙ্গামিসহ্মান্ধলদানি- জ্ঞানলসবি-সনিয়া ও জলবল, ফুল ও অননঘালার্কিনাৰ নায়লামুজ্জননী লাক- সাহা স্বযুলখি নীনাগ্রনিনি কাল। মায়াজা त्वज्ञानस्य हेतुले एवं कथं तत्कम्पनं तदाद, 'अन्यथेति, पदिम ‘ননি, যা ফাক্ষিকাজৱাৰ নাপূখী ন য় ন মাত্র।

शब्दायतुरीयख विधिवाद । अन्यथाल्पायाससाध्यादेव स्वर्गसिद्धिसम्भवे तमामहत्तो अननुष्ठानलक्षणमप्रामाण्यं तद्विधेः स्यात् । masans--- तत्कन्पनौयं किन्तु शातिटोमलेन विजातीयम्दगद न मामाज्यकार्य- कारणभाव एवाभ्युपगम्यः कृतज्योतिष्टोमे फममा कल्पने विस्वन- ज्योकियोमानुरोधेन तादृशमामान्यकार्य-कारणमावस्यावश्यक मात् म्वल्यज्योतिष्टोमजन्यतावच्छेदकरूपनायतर कल्पने गौरवान कदे- त्यर्थः, 'अन्यायाममाध्यादेब्रेति, ज्योतिष्टोमादिति : मिड्सि- 'ব বুনি থামালাহাচ্ছন্নমন্দিস নায়াখালি, 'त' बडवित्तययायाममाध्यज्योतिष्टोमे, अपहतोनु... रूपव्ययायाममाध्यादेव मशविषयतावच्छेद कनकायमा शजरता : सदकविश्विनोत्पत्तिसमभवनाने बहुविनय यायावसायजन्य तरीयक दुःखेऽवश्यं बलवद्धा परित्यभिमानः । 'भूक: " मिति तत्कालीन माननकलरूपमित्यर्थः, सानियोति टोमबोधकविधः, वनिष्टोत्कर्षायवैजायद नजन्यता मान्छेद कल्पने मतादृशवैआत्यस्यैः सदानोमिच्छाविषयतावच्छेदक तथा नदाश्रयस्थ स्वन्यायायाममायादुत्पत्तिमम्मवानाभा मतजगदह पलक्ष इति भावः । মা ‘মুনঃলিমিনি নিষাগুলান এধি- शाश्थावप्रकारकवरूपमित्यर्थः, धतिमाध्यत्वस्य विभ्यर्थत्वात् १ से नत्र बाधादिति भाव इत्याः। तदमन, स्वल्पाशाम्भाध्याज्जयो- নিঃসাৰ নীশিষত্মালম্বিয়াআন মাল - মনিষী बसवदनिष्टामनुबन्धित्वश्च म विशेषणं बहुवित्तव्य- यायामसाध्यबहुतरदुःखस्याप्यबलवत्वं कचिदस्यदुःख- स्थापि बलवत्वं इत्यनुगतस्य तस्याभावात् । न चेष्टा- पेक्षयानिष्टस्याधिकात्वं बलवाच । तस्याप्युक्तातिरिक्त- वेन नोधकविधेस्तादृशाप्रामाण्यासम्भवात् मामान्यतः कनिमा अस्येव विश्वर्थलादिति मन्तव्यं । बन्लबटुवामानकलविषयकमिटमाधमताजानं कार सम अम्त-- दभावादेव मधु-विषमता नभोजने कस्य चत् पुरुषस्य न प्रति रिति केचिद् त, तपन्य दूषय नि, “बल दिति, गिह- पदं दुःस्वपर, 'भबलवत्यांजति कदाचिदबलवत्त्वमितायः, अन्यथा कहासिद पितच बहारदुःम्पुरमकवज्ञानइशायां प्रतिनं स्यादिति भः। कनिदिति काल इति श्रेषः, अन्यथा तज्जमगत्वेन जाने कर्मशालस्यद मायामप्रवृत्ति स्यादिति भावः । 'अनुगतन्य तस्वनि अनुगतस्य तव दुःखनिष्ट बञ्चवावयेत्यर्थः, कादाचिकत्वेन तस्य ना. निवासस्वादिति भावः । अनिष्टस्य' दुःश्वस्य, 'तस्यापोति प्राधि बचम्यापोत्यर्थः, 'तिरिकस्य' खजन्यष्टोत्पत्थमान्तरोयकत्वानि- रिकस्य बलवद्वेषविषयवानिरिकस्येति यावत् । मह र दुई बलवत्त्वाख्या जातिविशेषा एट से च नरकादिदुववृत्तयः जह মাদারীঃৱালি:(t) বাগমালাক্স ন পানিমিয়াজস্ব (जतु नान्तरोयक श्रमादित्तय इति क०,०।

शब्दास्यतुशैयणगड विधिवादः । स्थाननुगमात् । आस्तिकस्य* निपिकत्वेन ज्ञानेऽपि प्रवृत्तिः राग-द्वेषयोसकटन्वेन नरकमाघनत्वज्ञान- तिरोधानात् । ननु न कलनं भक्षयदित्यच विध्यर्थ- पक नोपस्थिता इति । नदवबिदुवाअनकनभमा अमन्यागम नादौ ते प्रवर्नन्ने अलमादौमाश्च यागादिनान्नमयकद वे सजा- कोयत्वभ्रमादप्रत्तिरिति वाच्यं । विनिगमकामावान् नाना श्रमादावेक तज्जातयानरकादिम्वे च तमाम इत्यस्यापि सुत्र- यात् । न च न कलज भनोट्गम्यं न मच्छदित्यादिनिषेधाधि- मर्मर बस्तनदुःखाजनकत्वाभावोबोध्यते तदुःख १२ ते करते अन्यत्र पतझम इति वाच्छं। निषेधविधेबलबचावनिदाना- अमकवाभावबोधकल श्व मानाभावादिति भाः । ननु बगद् - दुषविषयदुःस्वाजनकत्वज्ञानस्य हेसुषे व्याम-वशिष्ट दरकजना ज्ञानेऽप्यगम्यागममादौ कथं प्रवृत्तिः बलवडे पविषपद वाजनकप- जापविरहादित्यत बाह, 'प्रास्तिकस्येति निषेधविश्वामानान- शून्यस्य धास-वभिटारितार्थः, 'निषिद्धवेग नरक कावेन, जात- धगम्यागमनादौ, 'राग-द्वेषयोरिति अगम्यागमन : तु तदभाव.. गोचरराग द्वेषयोरुत्कटत्वमेत्यर्थः, ताजन्धनरकस्य तटान सपाद - वेषाविषयतयेति भेषः, 'तिरोधामादिति earsपि तस्यासिता करवादित्यर्थः । --namah (१) सदरत्तित्वेन मोपस्थिता इतीति ख. # 'अस्तिकस्येति, यद्यमि ना कसाधनत्व जाग गोलशात् प्रति.

तत्वचिन्तामो अम नाः तत्कालीन समपुरषोयेच्छादौ तत्कालीन- 'तत्तदपुगोयबलबद्वेषविषयाजनकत्वज्ञानं न हेतुः कास्लभेदेन पुरुष- মল বালন্দাজ-দ্ধাৰণাৰসাল নালাপালা, ল স্বীগুনা- धनताज्ञानक्सलिम्बन कचिदिकाविलम्वः । म स यदा नरकादी बखवषो मरकाधगत्वज्ञानच्चाप्यगम्यागमनादौ तदा तचेच्छा- वारणार्थं तद्धेतृत्वमावश्यकमिति वायं । यत्रादौ भरके वसावद- देव ततः सुखेका तत: मुखमाधनाव सरकसावनत विषयकमेकानं र नागसमूहा लम्बनोत्पत्तिममये २) बलवद्वेषनाशात् इच्छादेः सम्भवनापादनासम्भवात् यत्र वादी सुखच्छा ततो नरके बनवद. द्वेषस्ततः सुखसाधनन्दा नरमाधमत्र विषधकमेकं ज्ञानं तच तन- जानोत्पत्तिसमये फलेच्छामायादेवच्छाधन तालिमम्मन सद्धतले मानाभावात् यत्र का अदौ तादृशमा लम्बन क जान तक्रमण फालया-नरकदेषो सत्र फलमानताज्ञाननादव दृछाया अनु- नाः । किञ्च तत्कालौन-तत्यापीयेच्छादिकं प्रति तत्कालीन तत्पुरुषोय-बलव विषधाजनकत्वज्ञानम्य हेतुत्व याग-पाकादी कापि चिकीर्षादिकं न स्यात् चिकौर्शदिपूर्व -फलेला-ता शाजनकत्व-फलसाधनलोभयविषयक जानानान्त्रयाणां अन्यनमस्यावश्यं मागात् तत्कालीन-तत्पुरुषोयालवद्वेष तत्कालीन-अत्पुरुषौयफस्ने- (१) ज्ञानोत्पत्तिसमय इति ख, ग, घ । meerameerwaommite नुभवसिद्धा तथापि तन्नरके मोत्कटदेव हा तात्पर्यय, अतएव वैराग्य- दायां तोय.टदेवात्तस्येव निवृत्तिरिति ।

शब्दाण्यातुरोयम्बगड़े विधिवादः । वयोः कारणतावच्छेदककोटिप्रविष्टत्वेन तयोरण्यव्यवहितपूर्वशताया- अपेक्षितत्वात् । न च तत्कालौमवतवद्वेषविषयेत्यत्र तत्कालपदमि- छापूर्वचणचथात्मकस्थलकालपरं तथाच द्वेषभ्याश्यवहित पूर्वममत्वेऽपि न क्षतिरिति वाच्यं । तस्य हेतुले मानाभावात् अस्तव द्वषनाशागत- हितक्षणे बाधकामायन इच्छोत्पत्तेः खौकारात् अन्यथा बनल ट्वेष- मागे पति चि-चतु:-पञ्चादिक्षणानन्तरमपि नेता जाने इत्यस्यापि सुवचत्वात् विभिन्न क्षणनियम्य सर्वज्ञमात्रमायलात् । न च तथापि यवादावपेक्षावुयात्मकभरकसाधनत्व सम्हाधनवविषयकसमूहालम्ब- जान ततः मेरा मरके बसक्वेषः सुखेका समाचाबुद्ध शास- यायावायितया चतुर्थक्षणे इच्छाधारणाय तद्भुतत्वमावश्यकमिति वाच। तत्र हतौयक्षो (२) दिवादिमायाकारानत्पत्त्या तदहा- नई: क्षणत्रयावस्थायित्वासमभवात् । न च नापि यत्र घुगपत- मुखच्छा-नरकास्त्रवडे यौ नतो मरकसाधनल-सुखसाधनविषयक समूहान्दावनमेकं ज्ञानं तत्रेच्छावारणा तलावश्यकमिति वाच्छं । द्वेषेच्कचोयागपद्याभावात् । न च तथापि यदि नौ रक्षा द्विवादेः साक्षात्कारानुत्पादेऽपि तदुपधायकापेक्षाबुर: झणत्रयाव- स्थायित्वं देषेच्छयोर्योगपद्यं वा अभ्युपगम्यते तदा नद्भतुत्वभातश्यक- मिनि वाच्यं । सदापि तम्य हेतुल्क मामाभावान जिन्तु तादृश- सालविभेपौयतत्तत्समूहालम्बनजानव्यक्तिरेव तादृशदुःखजनकनिष्ठ- प्रकारतानिरूपितविशेव्यतावच्छेदकताप्रत्यः या प्रकारतासम्बन्धेन तत्पुरुषोंछालावछिनोत्पतिं प्रति प्रतिबन्धिका एकसिनेव (१) बिवोत्यसिहतीपक्षण इत्यर्थः । " तत्वचिन्तामणी C काले समनियतानन्तकालोपाधिसत्वादिनिगममाविरहेण प्रतिपुरुष भतिकाल कालोपाधिभेदारुतरानन्तकार्य-कारणभावकल्पनाम- पेक्ष्य कतिपय ज्ञानश्यकौनां तत्तकित्येन प्रतिबन्धकताकल्पनस्यैव लधुत्वादिः । अन्नो र तापस्सनधेि इच्छावारणाय साधवात् समानप्रका- रतामशासत्या बलाढेष ए३ कार्यकालवत्तिवन पछातिबन्धक फलमोचवलाढेष-तविषयमाधनताकानयोः सत्वे उपायगोचरनन-- क्षम्यावसकत्वात् । न चवं सरयवादिप्रकारेगा सुखादी बलवद - नविषयदुःखमनकत्वधनदायों सुजलादिप्रकारेण सुखादावि 'छापति, सुस्त दुःखाभादयोः इंधना गयोग्यतया कार्यपतवन्तिवन अलबद्वेषभ्य तत्र प्रतिबन्धका नामम्भवादिते वाच्यं । इष्टत्वात् प्र. चौनरपि बलवद विषयदुःखाननावशानस्य उपायेच्छा पत्य हेतुत्माभ्युपगभन तदानौं सुखवादिप्रकार के छाया दृष्टलात् । मान्यतो विचितावच्छेदकत्व प्रत्यामत्येव बस्न बहिष्टमाधमलजानन्य लाइषं प्रति हेतुलेन मुख दुःखाभाषयोन पि मलापसम्बा- खेति प्राः । करिन यस्लवद्वेषोऽपि न प्रतिबन्धका अतिरिक्रानिबध्य-प्रति- बन्धकभावकल्पने गौरवात् किन्न नाम्तरीयकदुःख-बलवद्वेषका- सौनसुखेच्छायावृतं सखेच्छानिष्ठमेव जपायेाजनकतावदक वैशात्यं कन्यते तदधिोत्यत्तिनियमच प्रागुक्तरीत्या बलवद्- दोन्पत्तिनियमवदुपपादनीयः(१) । म चैवं यत्र फलायगोचरसमक्षा- {} বিজ্ঞানীঅঙ্গুনীয়ালালীৰমালাহিশৰ্মীলা বিনী মনি प्रतिबन्धस्यकल्पनादिनाधिका पाठक-चितिपुस्तके वर्षय इति ।

दाख्यतु यखड़े विधिवादः २०५ क निषेधानुपपत्तिः तयाणस्य वृप्तिरूपेष्टसाधनत्वात् । *शुपगमात् यत्रयोगपञ्चवन् कम्पनेच्छानन्तरमेकम्य फलस्य माधन एव चिकीर्ष सत्र नाम्नरी- थकदुःखे बक्षवद्वेषनिबन्धमोऽन्यस्य फलम्य साधने किया नुत्पादो न स्थात् जातरांशिकलाभावादिति वार्थ ! तर युगपदिच्छादशा-- नयोगपऽपि सविरहात् बलतद्- देषस्य प्रतिबन्धकले पि बलवावस जातिवान्यामारा देषद्वयोग- पद्यस्थोकरीत्या प्रमाभ्युपेयत्वात्। न चोथा मोव मालका नेतु सुखलादिप्रकार का नशाद बलवधम् कार्यमा बलिवेनापतिबन्धकावे मुख्यादिप्रकाश सुखादः बलवधि- शाखशन कालममदात्या सखवादिप्रकारे बरेच्छाय निरिति वाधं । इटलात् सुखवादियातवियागाद कालाप्रत्यासत्या हिमाधनाजानस्य द्वेषं प्रति क्षेततया च बलादिष्टशाधनमा डा. बसन्चापि न तदानों सेन रूपेमा बस्नदयाननः । अव सुख- बादेहविषयतावच्छेदकालस्वरूपायोग्याजबादार। 'न कल मिति विधानवाणहाम-पक्ष्यन्तर मापन लिसंज्ञा, 'विधभिषेधानुयाचिरिति माधनबायावयार्थ निषेश मुपपत्तिरित्यर्थः,(१) 'तनवणस्येति । अथ मौमाभ कमावत् नार्थ- ऽभावे विध्यर्थमाधनबान्वयत्तथाच कलङ्गभवणाभार माधन- (१) विध्यमिधेधशमायकत्वानुअत्तरितार्थ इति ख, ग, घ : 'विध्यर्थे ति, यद्यपि गायं विधिः कलसमक्षसन्य मालवादे कचैव 26 আন্তুষিবিজিহী- দ্বিঅঞ্জ মুম্বল নাগাযোগ মন্ত অঘৰীস্থান্বেষসলা। ন ব সহকালা মথা- শিঙ্কাজীঘলিম মিম্মঘালয় জখ - ভাবিনি আস্থ। আখলাঘৰথমথাশিলভ অ- মাথা বিগ্রপল এখলিনিধি নিষা- খলনকাৱা নাযথ কলম নিধ্য "नदभावश्च इष्टसाधनमिन्यवयवोधस्वीकाराम् । न कि प्रत्ययाना আধা সম্বলিনি:, খুঘ খায়ালন্দ- মন: বিঘ্য যৰিাম সমিশশির লচাখ যাবিলি ব, ন, লম্বা মান বিঘাষণা- श्रयतामम्बनायोभवनखोपस्थापकपदममभिन्याहतप्रत्यर्थ एका শলীনি অমলিসাঘৰিনি মাৰ। অৱৰিস্থিতি, 'असुराविइत्यत्र यथा नः सुरविरों धिनि विद्याविरोधिमिच খাগইঘ, ‘ যায়নি জ্ঞাৰিাখিলি ছাত্মবায়, ব খান খ্যথা মিথ নাইজাম ক্ষ লক্ট- শিলশি , ‘ বিগলিছবি বিম্বিস মিছিল সিঙ্গল মায়াম কৃচ্ছতানিমক্কা- (২) হী-নােঙনত্রি । শিল্পি-নিয়াম, সানি লিষজীৰাজী বিধিবিজী मोसमलत्वान क्रियासमोन तिष अति देत, न, विशेष्यवति वि. मिटनिधन सा कौतियायेन विशेषणनि- दिति भावः । श्रममतलाशिनि, असमस्तस्य तु नोविरोधिनि आणावा. कायदृष्ट्यादिति भावः । क्रियेति प्रास्थातरूपेत्यर्थः, *तेन द गमनमित्यादौ न स्यभिचारः । बलवद्वेषविषयाजनकल- विशिष्टेष्टसाधनवं विध्यर्थ इत्यभिप्रायेण समाधने, “विशेष्यवतीति, ‘বিসিখুনি’ ৰিছিলিধীয়া, অবিশ্ব ভীতি विशेषणे हि विधि-निषेधौ विशेषणमुपसंक्रामतः मति विशेष्ये बाधे इति न्यायेनेत्यर्थः, 'भविशेषणे' विभिष्टे, 'विशेषणनिषेधपर्यवमाथि- संथा' विशेषणालितवेन निषेधबोधकतया, इतरविशेषणालेमोपस्थि- तस्यान्या विशेषणत्वेन नाचय इति व्युत्पत्तेश्च मोचादिति भावः। 'दष्टोत्पत्तौति खजन्यष्टोत्ययमानरौयकदुःखामनकलाभाववदित्य- पः, स्वजन्येष्टोत्पायनान्तरौयकत्वञ्च बलवदेवविषयत्वं । मित्रानुयायिनस्तु 'विमिष्टनिषेधरस विशिष्टभाजन्य, 'मविश- षणे हौनि, 'मविशेषणं' विशेष्यं, तन्मत्त्वे हि विशिष्टाभावो विशे- मलयेदिति शुदा प्रवज्ञानजनकाश्येव विधित्वादिति बोध्यं । 'नत्र- इति, शनि चासेमे न वटा पट इत्यादी लक्षणाभ्युमणमादसमलनमो- अपि पथदासमक्षया. वधामि विरोधिपरवं समस्यैव व्यासे तु वशिमल- मात्रबोधनाव । जापानि तथैवाखिति वायं । तथा सतौरसाधन- मिलजालेऽपि नरमपानिवसाधकवचानासुदवादिति भावः । चितु बरसाकार कियेदि, 'विशेष्यतीति, एल्वानिरिक्षाविधिकाभावा- बेधापर्यवसावितया. अभक्षणमिष्टोत्पत्तिनान्तरी- यवदुःखातिरिक्तदुःखसाधनमिति न कलचं भक्षयेदि- त्यनेन बोधनात् । इष्टसाधनसावाचकस्य विधेः सामा- शा 'वर्णभावकत इति न्यायेनेत्यर्थः, .'विशेषानिधिपर्यवमायितया' विशेषणाभावव्याप्यतया, 'बोधनादिति विशिष्टानावरू पनिझोए - स्थितिद्वारा मोधनादित्यर्थः, इत्याः । अच नव्याः दलगद्देषविषदुःख जमकलस्टभाधनलविशवणालेम ঝাল মান নিযুঘলক অ্যানিলীঅন্ধ করি पदा कदाचित् यस्य कचित् बनतोषविषयता मधामेव वि- धौनां अप्रामाण्यापन: म कमजं भवदित्यादिनिक्षेप्रविधिमा मेधेन घलेगादिनिषेधविधघि प्रामाण्यायः । न चामे प्रादौ थदा यः पुरुषः प्रवर्तते सतत्कालौन-तात्पुरुषायबाप- विषयःसाजनकत्वमेव विधार्थ इति वाई । कानमदन पुरुषोंदैन তালগুৰূিপলামন বিঘি নদ-লনায় প্রায় मशक्यत्वेन कालविशेष-पुरुषविशेषातविन विधिशनिमहासम्भवाम माश्वमेधेन यजेतेत्यादिनिषेधविधिवन कलानं भक्षयेदिति निषध- विधेरापनेच तत्र यदा यः पुरुषः प्रवर्तते तत्कालीन तनपुर- वीयवसववेचविषयाजनकत्वस्य तचापि मन्वात् । म मामा तादृशः- area-mant नभ्युपगमेन बोध्यं । वस्तुतो विधिनिषेधसिद्धी नमोऽनुमानाविशेषणामाव- सिरिति ध्येयं । तदननुबन्धित्वस्य विध्यर्थानमविपि यो निवेधान्वय- मुनादयदि जम्मतमुपम्यस्थ निराकरोति, इति । मीमांसक भने, .

ঘুমুৰীযঃ বিধিৰাহ। न्यतो निषेधानुपपत्तेबन्जवदनिष्टालनुबन्धीष्टसाधन- त्वविशेषनिषेधतात्पर्य, तथाचा शक्यविधनिषेधपरत्वं ना इति कश्चित् । तन्न। यथा हा योग्यतया मजिद्र विहाय घटत्वेन तदितरान्वयी बतु इतरत्न युग- दुःखाजनकत्वं विध्यर्थ: किन्तु निरोधनिध: प्राणायामुपयत्या पापाजनकवेऽपि विधिभिमादमात्र नियम बोलो इति वाच्यं । तयाबिन विषं भवरिया लौकिक विचार प्रमावापतेर्दुर्वागत्या दिसि न किभिदेता । यस्ता विविध पत्र यदनि प्रभागातार पद्धं तदनकाचे विधिमलासन कन्या, तन यथामभवं कचित्या पानावं अरबाजना समायो नाला बोध्यते इलोव नचनिनि बाहः । नादृशदुःखाअनकावं न विधार्य हात जना मानि, सामान्यत इनि कलमक्ष हमारामास्व निभानुप-- पत्तरित्यर्थ', 'भन्नवदनिष्टेति वलन व पयाजनकवि मिटर :- नतेत्यर्थः, "श्रावति विचिया पकायापजनकाय - विशेषणस्थ निषधोधकाभियर्थः । यथा होनि घटेन सलमा हरेत्यति घोषः, 'म तु किनेतरनेनेति न तु उद-विधेयभान घटे तादाम्यसम्बन्धेन कि तरप्रकारेणान्वय इत्यः, छिनरोध-- स्थापकपदाभावादिति भावः । ननु घटपटादव पाया घय स्वक्ष. पया च छिद्रेतरग्योपस्थितिः स्थादित्यत श्रारू, 'युगपदिति युग- पदेकस्य पदस्य वृत्तियान्यपदार्थी परिधारा माब्दबोधमनक- ..

शचिन्तामसी पद्दत्तिइयविरोधात स्थावापि बलवदनियामनुबन्धि- वेनानुपस्थितौ कथं तविषेधः । श्येनेनाभिचरन् यजेतेत्यच कथं विधिपतिः हिंसाया बलवदनिष्टानु- वविरहादित्यर्थः, 'तथानापोति, विधिप्रत्ययादिति भेषः, 'बलद- इनिष्टामम्बन्धित्वेनेति तत्प्रयागोत्यर्थः, 'अनुएस्थिती सुधमाधम खानुपस्थितो, 'नधियधः' सस्य निषेधेऽन्वयः, तदुपग्थापकपदाभाग- दिति भावः। शकते, 'श्येनेनेति, 'अभिधरन मधं कामायन से थने नेत्यर्थः, नेगेति कर्मनामधेयं, 'अभिगो बधः' बयो हिंसा मनु मरणं, अग्रिमसकल ग्रन्थामः, "विधिप्रति विधा प्रा- माग्छ, 'बजवदनिष्टेति बापडे विषयमाधनलाहित्यर्थः, तशाच बलपवेषविषयमाधनलेन हिंसाया एल बन्लबद्वेषविषयलात तन्- साधनोभूतस्य यलम्यापि वलक्षविपथमा लायन विजय बाधितवान प्रामाश्यमभव इति भावः । न च मा हिंस्मन् सनी সুনালীগুরু । স্বজাৰাঘ সিংহল- स्वावग्नकालात मजन्यस्मिापि बलपदनिहामायनमिति वाशं । WH (१) बनवदनिशाननुबन्धित्वेन नोपस्थितिरितीति क. । 'येनेनेति, अभिचारस्य हिंसावेन म हिंस्थात् सी भूतानि इत्यनेन नि- धिद्वयादित्यर्थः। न चाौधोसीयपशुचिसापदियमाप्रषिद्धा शब्दबोधि- तस्यादिति वाच्यं । न स्यादित्यस्य रागावहिंसानिधेधपरत्तात् ध्येनेन हिंसावाच रागप्रामस्थात् अमीषोमीयमवालम्बन क्रपतन वैधता- शब्दास्यनुरोपसण्डे विधिवादः । बन्धित्वात् इति चेत्, न, तप क्षतिसाध्यत्वे सतीष्टसा- धनत्वमेव योग्यतयान्वेति न तु बलवदनिष्टाननुबन्धि- त्वमपि अयोग्यत्वात् । निन्दार्थवादेन प्रायश्चित्तोप- प्रयेनजन्यहिंमाया वैधत्वविरात् योनेटिस्तु विधीयते न तु वैरिबधः लक्ष्य फलत्वात्, पीयपश्वास्तम्भमन्तु वैधं श्रगोषोमीयं पशुमालभेत वायव्यं झागहमालभे तेत्याधाविधिवतः । च यस्य वैधत्वाभावे- ऽपिश्येमविधेः प्रामाण्यान्यथानुपपत्त्या निषेधविधताहतारपरवमिति वायं । येनाद्यभिचारजन्यहिंमाथा अपि नरकमाधनलश्रुतेः । साश्यमतानुयाथिमस्तु बैधाबैधमाधारणौ मई हिंसा अनिष्ट हेतुः माहियादित्य महोचे मानाभावात् भरकवि प्रति हिंमाया: कार्य-कारणभारे लाघवाश्च यजीवशास्तम्भनादेच इष्टामिहाभय- अनकत्वमेव नचानिय कल्पनाथाश्च फलमुखत्वेनादोश्रस्तात् । श्रतएवार- हिमामा अपि लधुतरप्रायश्चित्तं । म चैव गोषोभौयं पशमाल- भेतेत्यादिविधेरप्रामाण्यापत्तिः तेन बलवद वेषविषयाननुबन्धित्व बोधनादिति वाच्यं । येनविधिवत्ममाधास्यमानत्वात् जुकामे बलवनिष्टाजनकायस्व विद्यर्थलाभावानेति प्रायः ! 'अयोग्ययादिति विशेष्य-विशेषमाभावे विनिगमनाविरहान वैशि- दित्याहः । 'अयोग्यत्वादिति, ननु पदार्थः पदार्थमावतीति शत्पत्तेः कथं बदेकदेशेनेसाधनत्वमात्रेण सन्धय इति चेत्, म, गौर नित्य इत्यङ्ग विशे- यणानन्धयेऽपि विशेष्यमाणान्पषस्य दर्शनात् विशेष्यस्य अयोग्यत्वे विशे- मणस्य विशेष्यान्विततया निशकास्वादपरपदान नामान्वयो भवति तथा देशेन च हिंसाया बलवदनिष्टानुबन्धित्वावगमात् । अतएव विहितेऽपि श्येने विगानाचताविकपत्तिः। राग-द्वेषयोरुत्कटत्वेनानिष्टानुबन्यंशस्य. "तिरस्कारात् कस्यचित् प्राप्तिरित्येके। धन्धे त्वभिचारस्य वैरिबध- यांशेऽपि क्रिविषयत्वकलाने गौरवाच कृतिमाध्येरमाधनल-बलवद्- वेषविषयाजनकन्वेषु प्रत्येकमेव शकिरिति भावः । अयोग्यवमेवोप- पादयति, निन्दार्थ लि. 'हिंमाया इति, हिंसाया बसलवेषविषय साधनत्वे च तसाधनौतय प्रमभ्य सतरां क्लव षविषयमाधनत्यान बलवद्धविषयसाधमलेन हिमाया एवं बालपदेषविषयावादिति भावः । 'अतएव हिंसाया मदनियमनकत्वादन, विहिते' इट- भाधनन्वेन वेदवोषिते. 'विगामार' बनवद्वेषविषयमामालगना. ज्ञानात्, 'ताविकेति हिंमाजन्यनर कदःखें बलवद्वेषवत इत्यर्थः 'राग-द्वेषयोरिति शत्रु-तहधगांभरद्वेष-रागमोरित्यार्थः, 'अनिष्टामनु- बन्यंगास्ट्र हिंसाजन्य सरकार, 'तिरस्कारान' बलवद्वेषविरकार, 'दूधक इति। ঐনি স্মম লম্বালাথিয়ন বানিলি स्यान्वयान निधेरामाण्यं प्राततायिवैरिवधफलकस्य येनस्य बलव- दनिष्टाजनकत्वादिति समादधिरे । - गौनिया इलादौ। अता त स्वतन्त्रोपस्थितये लक्षणा निराकाङ्गत्व- मूलकमेव पदार्थः पदार्थनान्तीत्यधि । नन्विरसाधनत्वं विशेष्यं बलबदनि-- काननुबन्धिर्व विशेषगमात्यत्रैव किं विनिगमक वैपरौत्वस्थापि स्वचत्वात ।

शब्दांख्यतुरोपबहे विधिवादः। २०४ फलकत्वेन श्रुतत्वात् बधसाधनत्वेन श्येनो विधीयते न तु बधसाध्यनरकसाधनत्वेन नरकस्य फलत्वेना- श्रुतेः । न च जनकजनकस्य जनकत्वनियमः, कुम्भ कारपिटपरम्परायः, कुम्भजनकत्वापत्तेः 'विधिनैव श्येनस्य बलवदनिष्टाननुबन्धित्वबोधनाच्च । न च श्येनस्य नरका हेतुत्वे अपेक्षितवैरिवध हेतुत्वे वा अवि- गानेन प्रत्तिः स्यादिति वाच्यं । श्येनाबधो बधा- चावश्यं नरक इति प्रतिसन्धानेन विगानात । 'विधीयते' अभ्युपगम्यते, 'बधसाध्यगरकमाशनलेनेति, 'अभ्युप- गम्यते' इत्यनुषज्यते । प्रमाणन्तरमाशङ्कते, 'न चेनि, भनु तस्य कुम्भकारपिरत्वेनाजनकलेऽपि कुमाकारलेन जनकबमस्ययनुभया- दाह, 'विधिनैवेति । 'विगानेन' बलवदनिष्टलनकत्वज्ञानाभावेन, साविकम्येति शेषः। 'विमानात् बलवदनिष्टप्रयोजकत्वज्ञानात् । अतएव 'विशेष्यवतीत्यादिपूर्वग्रन्थोऽप्यसङ्गतः इति चेत्, न, वृष्टी छाया- नियसाधमत्वप्रकारकमानस्य हेतुत्वकल्पनादि पीष्यक एव विशिरे लिए- भक्तः । गन्धेतत् कृतिसाध्यत्वेऽपि तुल्यं चिकीर्षानिहाय कृतिसाध्यस्त- प्रकारकशानस्य हेतुत्वकल्पनात् । न धाख्यातत्वेन कृतौ भानस्तत एवं संसर्गमर्यादया छतिसाध्यस्खलामान पृथक शक्तिकल्पनमिति वाव्यं । एवं सति क्षतिमाध्यत्वस्य ज्ञानाप्रकारतया चिकौर्षायास्तत्प्रकारकत्वानुपपत्तेः । किञ्च तथा सति लड़ादिवदिषयत्वेन कृतौ धात्वर्यान्वयः स्यात् न तु साध्य- त्वेनेति एथगयत्पत्तौ पृथक् शक्तरावश्यकत्वाचेति कृतिसाध्यत्वादित्रिषु सावचिन्तामयो अचेदमखरमरोज एवं मति बसवदनिष्टाप्रयोजकत्वज्ञानस्व प्रवर्तक- मया तत्रैव विधिशतः श्येने विध्यर्थवाधो दुर्वार एव भरकमाधन- वाभावेऽपि नरकप्रयोगकचात् । किञ्च नरकमाघनत्वाभावेऽपि बल- बढेषविषयसाधनत्वमस्त्येव नरकमाधगत्वेन बन्नवदुषविषयौताया- प्रत्येक शक्तित्रयमेव या तीयायाः कारकत्वैकत्ववदिति चेत्, अत्र बदन्ति, कृतिसाध्यत्वे उत्तमम्भवेन पृथकशतावपि तदननुवन्धित्वविभिएस. धनवे लाघवाद कव प्रातिरिति तश्चिन्त्यं । तदननु तत्वविशिय क्रतिसाध्यत्वे एका शक्तिरियसायनलमात्र एवापरेलि चिनियन्तुमा कात्वात् तपाच शक्तित्रयमेव । अपि च इछसाधन तद गनुवन्मित्यतैशिछ सामानाधिकरत्य- रूपमेव वाच्यमन्यन्यासमात् वञ्च धम्मान्तरे तदननुबन्धित्वसभानधिकर- मास्येष्ठसाधनत्वस्य वैशिध्वं यत्र सतियानको जनादौ वाधावतारकाले विगतं तचापि प्रवृत्तिमा एक न ध दियसाधन भिन्ममेवेति वाद्य । अनुगत- प्रत्ययादनुगतझौत्र तम्य शक्यतात् तस्मात् प्रवृत्तिविषयविशेष्यक-दिलय.. प्रकारकं ज्ञानं मग ते रश्च शक्तौ न लक्षणायां मुविभक्तौ तदभावेऽपि लिए. विभक्तो तदभ्युपगमात् । मातएव रथो सच्छतोवन यापारलक्षणेति निरतं । विदिगमनाविरहेण विशियस्याशक वात एवश्व सप्रमायाकंभा- नार्थत्वे गौरवं न दोषाय । क्रिश्च विशिएशकावे सामानाधिकरण्यरूपं वैशियमपि शक्यं शक्तित्रये तु तत्. संसामर्थ्यादयैव भासते इति विप- रौतमपि गैरवमिति संक्षमः । वजन्तु बमः, तदननुन्धित्वं बलवदेवविषय- "दुःखाजनकत्वमेव वाशमन्यम्ध निर्वकमशक्यत्वात् एवम यस्य ध्येनजन्यदुव म तादृशोदेमस्तं प्रति वदञ्चययोग्यमन्यं प्रति नेति वेदार्थानछा न स्यात्, : तथाच वजज्ञानस्य प्रवर्तकत्व मि यो कयतया सब पाक्यमतो नाथ विधि- प्रदत्यनुपपत्तिः । न च वैरिबधकामनाया अधिकारिविशेषत्वात त. कामस्य बलवदनिशाननुबन्धित्वाम्य इति तत् सर्वत्र योग्यमेवेति वाच्यं । .

प्रहदायतुरौयखण्डे विधवादः। ननु श्येनोमरणफलकव्यापारत्वेन हिंभा साथ मरकजनिकेति चेत्, न, न हि साक्षात् परम्परा- हिंसाया एव साधनलात् दासत्वपर्यन्तप्रवेश प्रयोजन विरश्या बल- क्वेषविषयाजनकत्वमाचन्य विध्यर्थत्वान् न च म्यनविधिपामागा- न्यथानुपपत्तिरेव प्रयोजनं तस्य तदंशान्वयानन्धुपगमे पि प्रासायन- भवात्, अपि च श्येनस्याभिचारत्वेन नरकाधनलमपि प्रमाणमिद्धं मनुनाभिचारस्य उपपातकलेन परिगणनात् "माभिवरेत वैरिमिति श्रुतेः, अतएव "अभिचारमहौनञ्च चिकिः सपोहन प्रायश्चित्तोपदेशोऽपौति ध्येयं । मनु श्येनम्य हिमाबात् मा हिम्यादित्यनेन नरकमाधजलवोध- नात् तस्य नरकमाघनत्वमस्येवेतन्येषां मन एवागते, 'नविलि. (१) अभिचाइमरीयाति क. परन्तु अयं पाठीन समीचौनः । तत्कामस्यापि सात्त्विकस्थात्र इधोकयात् । न हि तात्विको ग प्रयति इति तस्य वैरिबधेच्छाधि नास्तीति । नन्धिभियमा धनत्वेऽपि तुल्यं स्वऽपि सर्च स्वेच्छाविरहादिति चेत्, न, स्वर्गकामनायास्तत्राधिकारविशेषगान सत्- कामं प्रति तस्य सर्वत्रान्धययोग्यत्वात् एवं कृतिमाध्यत्वेऽपि वपनोग्य तायाः सर्वत्र सत्यादिति दिक ! 'रागेति, शत्रुवधे रागोत्ययं शत्रौ देवी- काय, यदा श्येनादिमिछानिशानुबन्धित्वतिरस्कार स्तदा वजनागर के बलबह- देवानावात् प्रतिमिति भावः । 'अन्ये विति, अदभनभितिवी यदि खेगाबधो बधाच मरक इति बलवदनिशप्रयोनकल ज्ञानानितिम्तदा बलवदनिशाप्रयोजकत्वज्ञानमेव प्रवर्तकं वाच्यं अन्यथा तत्रापि प्रत्या- पभिरेव वव लिहादिशक्तिरिति तदन्वयायोग्यमेवेति । • 'सा चेति, 4 चिन्तामयी साधारणमरणफलकव्यापारी हिंसा, पादौ किनारे गवि तस्कर्तुविधकर्तृत्वापत्तेः बध्यस्यापि पन्तुर्मत्यू त्यादनहारेणात्महन्तृत्वप्रसाच । न हि अनुत्पादित- मन्युः कश्चित् कमपि व्यापादयति, किन्वनुनिष्यादि- मरणफलकाव्यापारो हिंसा यदनन्तरं मरणं भवत्येव । यद्यपि भ्येनस्य हिंसात्वेऽपि वैधहिमाबादेव न नरकसाधनत्यं नि- अंधविधेतदितरपरत्वात् तथापि तदुपेक्ष्य प्रसङ्गात् हिमालक्षणं वि- वेथितं ममाधानान्तरमाह, 'म हौति, 'मरणफखकेति मरणप्रयो जनकेत्यर्थः, 'कूपादाविति, कूपादेरेव तच मरणजनकत्वेन हिंसा- वादिति भावः । 'व्यापादयति' सारथति, 'अनुनिष्पादौति, अव्यव- हितानन्तर्यमनुशब्दार्थः, तथाच स्वाव्यवहितोत्तरभाविमरणरूपं फर्म यख तादृशो व्यापारी हिंमत्यर्थः, फलपदमनन्यथामिद्धत्वलाभाथ, एतदेव विदयति, 'यदनन्तरमिति पदव्यवहितोत्तरमित्यर्थः, 'एव- बथाच बलवदनिकाननुबन्धिवमन्वयायोग्यमेवेति भावः। धापाततो महा. संक्षणमाछ, 'अनुनिष्यादौति, 'धनुनिष्पादि' स्वास्थवहितोसरवर्ति भरखं माल मस्य । न चैवं पक्षपदवैयर्थी, मरणाजनक-तदयवहितपूर्ववर्तियति. थामिवारकत्वात् यविचित्सम्बन्धेन मरणस्य तदीयत्वात् पलपदाने प. बन्य-जनकसम्बन्धेन तदीयत्वलाभाब्रोक्तदोषः । गन्धेवं, खड्गाधातोऽपि हिंसा नस्थात् तस्याप्यव्यवहितमरणफलकावामावादिति चेत्, न, 'मरणफलकेचत्र तादृशमर पलं यस्य तादृयो व्यापारो यस्येति मध्यपदलोयिसमासाय- बादित्येके । अन्ये तु.मरवं प्रामारोरविमागरूम मलं यस्य स मरवामानाका গুবীয় দিব। ২৫ नष श्येनस्तथा, किन्तु खङ्गहननादिकमेव। अथ স্যান্যা মামলায়লালী ছিল সুনস্থ না ক্লী অ ন ময়নাঙ্গীলান- লাফালথানি। স্ব মন্ত্রন নি, নয় ৰয় যিনা মুত্তামিলনাবিনা খালাসি পায়? ‘ভত্ব- ওলল বাৰিদান, সন্ত্রামিঘনা সাৰিখীৰ- : ar পি স্পঞ্জামিন স্থানীনি সায়ান্নিায় ঘাথায় যথাসাহিৰি নাৰ । অল ইঝা, হাসি- বলিনি লাগনিয়ামিষাৰ ন্যায় ননশ্বামি : - ক্কা।নিধিৰাৰায়াকান্থিনীৰকাৰীনি। তা- নানন্যাসি: সাধাৰীৰি ফুৰীৰিা- বিষয় বা সয়া নথসম্বিনী-ৰীলিমান সাধঃ- জিখালি অম্বালা । অশ্বার বান্ডিল না৷ ৰূন্য বাহিনী, ন ঘি ভালমন্সফল স্বনি থিযন্ধিকাল, দুম্ম জ্ঞাঘিৰ যোশ্বিন- प्राणपरिस्यन्द एव सोनुनिष्पादौ यस्य स खडगपाणयोगस्तधेलाह। अपरे বৃদ্ধাঙ্কনায়কামিনিন্মবিশ খান শ্রাবধায়াক্কীয় হত্যা। ‘মীবাহিনি। গায় নাসিম বিন ময়নাঙ্গীমা- নমিনি ল মীৰ মন্থঘি অাহ্মঘমামুন ন নমিনি না- খালিয়াবিলমারি নিয়মমাৰ ৰামিনি ঘিমাল মযীমীমুহ্ম, যদি ত্ব নষ্ট নামৰ লা মদ্বি- ঘুম বা বীনা, মনীনি যথাঃ ।

तत्वधितामणी त्वमिति चेत्, न, एवं सति गौरवात् मरणानुद्देशन घणायवहितक्षण एव वर्तते इति न कोऽपि दोषः । इत्यञ्च मरणं प्रत्यनन्यथामिद्धुत्वं सति मरणाव्यवहितपूर्सिव्यापारत्वमिनि फलितार्थः, मरणक्षा प्राण-शरीरमंगागमविशेष एव विवक्षितो नतु तादृश विभागविशेषः प्राण-पारौरयोरपि हिंसात्वापत्ते, घरम- कियाविभाग-संयोगानां हिंसात्वन्तु इयमेवेति चेत्, न, हिंसक- पुरुषस्य कृप-खनादेच हिंसात्वापत्तेरिति । न च मरणं फलं यस्य म मरणफलकः प्राणपरिस्पन्द एष "मनिपातादेव मरणमित्यायु- वेदात् सन्निपानानन्तरं प्राणक्रियानन्धुपगमे तु मनिपात v६ म:, अनुनिष्पादौ मरणफनको यस्य तादृशो व्यापार इति बनौहि- दयगर्भकर्मधारयः, खगाभिधानजनकौमतम्वङ्गपूवंदेशासंयोगनाशो- ऽपि हिंसव, अनुनिव्या दिवश्च वसाव्यवहितोत्तरक्षणमाविसमतो म सङ्गादिबतिव्याप्तिरिति वाच्य। वैगि निहरितापूर्वमादाय प्रोन- स्थापि हिंसात्वापत्तेः तस्यापि मरणाालकत्वादिति मैवं, अनु- मिष्यादि मरणं फलं यम्य सोऽनुनिष्पादिभरणफलकः प्रागपरि- सन्द एव म एवं व्यापारी यस्य म खनाभिघातादिहित्यर्थात् व्यापारत्वञ्च समवायिकारणातिरिककारणविधया असाधारण- मन्यवमतो न प्राणादिप्रतिव्याप्तिः, श्येनय न वैरिमाणपरिस्पन्द- जनको मानाभावात् किन्तु सध्लन्यदुरितापूर्वमेव तजमकं तच्च हिंसवेति दिक् । 'गौरवादिति मरणोद्देशनानुष्ठीयमामत्वप्रवेश गौरवादित्यर्थः । नतु भवतामपि अनुनिष्पादियशस्थाधिकस्य प्रवे- शब्दाख्यतुरीयावहि विविवादः । २२५ RH विशनाराघाइतब्राह्मणे च हिंसा न स्यात् । किञ्च* हिनस्तिधात्वर्थे अवच्छेदकं फलमयन हिलमेव मरणं অনিলন্ধর সময় স্থান অ- न्यथा परम्पल्या विवित्तिफलकाम्नकानेष्टारडलक्रया- दावपि पचतीतिप्रमात् । अयं खङ्गा भवासानन्तरं यव विनम्न मरवणपाकापरस्परमा का विध- प्रयो गेण वा तर अन्तले प्रायश्विनादि च न स्यात् इति चेत्, न, प्रायश्चिततुल्यतार्थ हन व्यपदेशी शाक गौरवमत पाल, मरणान इननि, 'नार मनु ना हिमालमा पत्तरेव कनक हन्नन्दव्य शो भाक सागर- मासाह, 'किति, इन यथा पुतला firm । सते. ए. मिति, 'खजति, मन खगाभिमानानन्त ब्रा परमा सर यत्राचे विषप्रयोगण ना विनम्वन ममिया, इन्तृत्वमिति 'न स्थादित्यमेन न्वयः, दृषणान्तरमाह, मातिर नि ? नववञ्चनारणोगोन फिरामाणमरणानयू छापा इनमेर मिर भवन्मतिवि मर खानुशन क्षिप्तनाराबादब्राह्माणमा हन्तत्वयवदेश- स्वापि गौणवस्य सुनरत्वेन विनिगमकामागा दिया था, “विनि- * यापतिमाया, 'किचेति. पाते, एकामना नमूतरोन्याय लाधवं तथाच विनिगमकामावादन्योद्देशक्षिानाराचराम इन्तु स्वव्यपदेशो गौणोऽस्तु ब्रह्मपाक परम्पराभूते च हन्तवं मुख्यमेव तथा २१६ सावचिन्तामगो गौणः, विनिगमकञ्च लाघवमेव । वस्तुतस्तु मरणोद्दे- भेन कृतोऽदृष्टाहारकस्तदनुकलव्यापारो हिंसा श्येन- गमकशेति यद्यपि अनुनिष्पादित्वस्याधिकस्य प्रवेशात् कुतो लापर्व सथापि अरमन्मते हिंसाधावर्ष एव हिंसापदेन बोध्यते इति साघवं भवन्मते हि हिमापदस्य समुदायस्थ मरणोदेगोन क्रियमाणमरणानु- कूलव्यापारे शनयन्तरं कल्पनौमिति गौरवमिति भावः । नन्द- व्यवहितफलकलापार एव धात्वर्थ इत्यधुकं गमधातो व्यभिचारात् उत्तरसंयोगलासहितफलत्वामानात् विभागादिना व्यवधानात् ददातीत्यादौ व्यभिचाराञ्च वास्तवमानन्तरमेव परस्वत्वस्योत्पादात् सम्प्रदानस्वीकारविलम्बन विलम्बात्. किश्चैवं प्राणक्रियेव हिंमा स्यात् नह खजाभिधातः प्राणक्रियया व्यवधानान् गलानसंधोगेऽतिव्या- प्तिश्चेत्याचे राह, 'वस्तुतरिलनि, कूपादौ गलानयोगे पतियाप्ति- वारणाय 'मरणोद्दशेने ति, भरणोद्देशेन वाक्या क्रियमाणे कृतादि- भवणाऽतिव्याप्तिधारणाय 'अदृष्टाहार कस्तदनुकूले ति अदृष्टाद्वारकम- रणप्रयोजकेत्यर्थः, प्रयोजकलं फलोपधानरूपं नातः स्वरूपयोग्यऽति- प्रमङ्गः, त्रिसन्ध्यं अच्युतं केशवमित्यादिम्तवपाठे गङ्गामरणफलके- तिच्याप्तिवारणय 'अदृष्टादारकेति, न तु ब्रह्मणापादावतिव्याधि- ध्यातिर्गसलमानमरगोऽतियाप्तित्यपरितोभदाह, 'वस्तुतस्विति, तन्मरणो- মুসলিৗ লৈ নিঝুমনাথ সিঙ্গমকাল্পদি ন ब्राह्मणवधः । न चैवमन्यनामोद्देशक्षिप्तनाराचेन तदनानामगो तेऽपि प्रावधों न स्यात्तन्मरणस्य तथानुद्दे ण्यत्वादिति वाच्यं । प्राय सेरित्येके ।

शब्दास्थतुरो यखग विविवादः । -२२७ वारणाय नत, तस्यापि हिमात्वे इष्टापादनस्य सकरत्वात् प्राण- चिनादिहामन्य, वाचनिकलात् । मोन्दडोपाध्याथस्तु सकलरिक्षयकामकृतदुर्गामामान्य पाठादे:) अदृष्टदारा रिपुमरणहेतुत्वानदारणाच्या दृष्टाधारक विशेषणमा- वश्यक, न हि भयेनवरोऽपि हिमयेति परेण सुवनं, मन्य सर्वदा तत्र हिंसाव्यवहाराभावात् प्रायश्चिमानुपदेशा । अतएवा विगा- नेन तन मिशन प्रवृत्तिरपौत्याहः । मिश्राम्तु नरकविशषजगनौ पथिकक व दह लत्यं । न हिमामा तथा, तब मर्वमाधारणयान्, किन्तु मरणकर्ट वं मरक- विशेषजनकमतः कर्तरेव प्रत्यवायो नान्यस्य, कर्तत्वच दृष्टाधारक तदनुकुलब्यापारगोचरकृतिमन्वं अन्यथा घटगोनुर्घटकर्टस्वायत्रतो नादृष्टाद्वारकेति व्यर्थ, तह प्यनमपि धारयति म तु नदथें नदुपातं इत्याहुः । तन्न, 'ननु भ्येन इलादिना हिमालवणम्यैव प्रमतावान् १५.) सकतीपयक्ष मकृतदर्गामाहात्म्सादेमिति ग | . ब्राह्म माझमगोप्रय नामसारमा फालयामारपाया ब्राह्मम्मामास्तमा- प्रध्यवादिक । 'यदि ति, मनु यदि सप्तमातैलाभ्यः अनुदिष्ट 'कत. स्तदा प्रधमजिपोधसोनय वास्तिः, यदि च तद्रिश्य कृतस्तदा बसम्भवः ४- मरस्यानुद्देशात्वात् उपान्ने वा श्येनतल्यतया सोऽपि हिसैवेति परेगा सुवचत्वात्, कथं तदुपरम्भेगादृयाद्वारकत्वं विशेषामिति चेत्, अब ब्रूमः, सकलानियत्नयकामवनदुर्गामाहास्यपालादेरदृष्टदारापि रिपुमरणहेतु- वात् तहानणार्थमदृष्टाचारका विशेषणमावश्यक तस्य रिएभरणोदेशेनैव । धनुष्ठीयमानतया नदिपोधोमावारणात्, न हि येनवन् मोऽपि हिंसवेबमि वाचन यादृष्टहारा मरणसाधनमतो नहिंसा । यदि पादृष्ट- दारापि मरण साधनं हिंसा स्यात् तदा सप्तमौतेल तस्था एव लरकजनकत्वात् । न चातिप्रभाः, सम्बन्धविशेषेण तद्- भङ्गात् । किश्चादृष्टद्धारकमरणानुकूलव्यापारगोचरकतिमत्त्वात् मा भूदमौ मरणका हिंसाकटता छ केन वार्यतामिति कुतो न ग्रेनो भरकविशेषतः । केपिनु मेनेनाभिचरन् यजेतेतिश्रुत्यर्थबाधभिया म्येनवारण- योतविशेषणमित्याः। तदसत्, कृतिमाध्यत्वे मनौष्टभाधमत्वमेव विधिना बोध्यते न तु बलवदनिष्टाननुवन्धित्वमपि अयोग्यत्वादिति वेषाशिम्भतेनैव श्रुत्यर्थीपपत्तेः । 'भरणमाधन मरणप्रयोजक, एवमुत्तरचापि, यहा श्येनस्य मरण- जनकव्यापाराजनकत्वेऽपि मरणजनकलमस्येवेत्यभिप्रायेणेदं । तदा मप्तमौतेलेति । न च सप्तमौतैलाभ्यङ्गो न दृष्टभा-मरणोईन कृत- रति प्रथमविशेषणेनैव म वारित इति वाच्य। वैराग्यादिना तदु- परेण सवर्च, सर्वस्य सर्वथा तथ हिंसाध्यवहाराभावात् प्रायश्चितानुप- देशाच्च । यतएवाविमानेन सर्वेषां वत्र प्रवृत्तिरपि तहत्तदुद्देश्यकततैशा- भास्यापि न हिंसात्वमिति तदारणायापोदं । न चेयमरणमनुहोसमेवेति वार्थ । वैराग्यादिना कदाचित् सत्सम्भवादिति । केचित्त स्तुत्यर्थवादमयेनैव ध्येनस्यावश्यवारणीयतया अदृष्टाहारकत्वं বিষয়াবলিনি কানীনম্মন্ধীৰাহিলীদি ঘাঘর ল র নয়া- যখনৰ নিয়মনিয়া।

शब्दावतु वखण्डे विधिवादः । २९५ भ्यास्यादृष्टद्वारा शुभार्याविनाश हेतुत्वादभ्यङ्गक - हिंसकत्वापत्तिः। अतएव कृपादौ गोमरणेऽपि न बधकतत्वं तत्कर्तुः, गललमानमरणे न भोक्नुर्न वा परिवेषयितुरात्मइन्तृत्वं ब्रह्महन्नत्वं वा व्रणंपाकपर- म्परया विलम्बेन विषप्रयोगेण च हन्तृत्वं मुख्यमेव न देशेन कृततेखावस्थापि न हिंसात्वमिति द्वारणाय तदुपादा- मात् । इदमापाततः उद्देश्यले रोनतुल्यतया मोऽपि हिंसैवेति परेण सुवचत्वात् किन्तु विभन्ध्यस्तवपाठ एवानिमभङ्गो बोध्यः । मरणोद्देशेनेत्यस्य प्रयोजनं दर्शयति, 'श्रतएवेनि, भोग्रामहन्तृत्वं বিলিঙ্কিলমিন, ‘জযথানি বালিগনান- मारं प्रणापाकपरम्परयेत्यर्थः, 'विसम्बन विषप्रयोगेण ति विष- प्रयोगन विनम्वेन देत्यर्थः, यच मरणं तचापौति गंधः । तत्रापि यत्तु नरकविशेष जनकताप्रयोजक रूपमिह विवक्षितं तस्यैव प्रकृत- स्वादरकविकोष हेतुम्न न भरणानुकूलव्यापारमा अकामको तत्प्रसाद पाईपलवलात् वद्यापारकर्तुरेव वनरकविशेषभागित्वात् कर्ता च स- दिच्छापूर्वकतदिषयकवतिमान तु तद्दिषयककृतिमन्मावं अतएव तन्न व्ययदेशो मत्तो भूवं न तु मया कृतमिति, यथा च तदुद्देश्यकत्वपूर्वकत्वं तथादृशाहारकत्वमपि अदृशद्धारकततेः कर्टवानिर्वाहकत्वात्, अतएक घटमोसा न सत्कति व्यवलियते, तथाच मरकविशेषजनकताप्रयोग মহাশমিনি বেলিলনালিনি নচ্ছি, বাবা मरणं प्रत्यकर्ट त्वेऽपि बदनकूलव्यापारकर्ट त्वबाधकामावात् । न हि मरणा- -- सचितामयी त्वनुनिष्पादिमरणफलकत्वं गललमानमरणे स्वहन्त- बापत्तेः। 'अन्धोद्देशेन क्षिप्तनाराचेन हते ब्राह्मणे ब्रह्महन्तृत्वं न स्थादिति चेत्, न, इष्टापत्तेः व्यपदेशस्तु खङ्गाभिधातादरदृष्टाद्वारा मरण प्रयोजकत्वात् तदुद्देभेन कृतवाच्चेति भावः। पूर्वोजानवणापरित्यागे के तमाह, 'न विति, 'गललभति। मच मा हिमेव प्रत्यवायाभावस्तु वाचनिक एव यथा स्मृतिः "क्रिय.. मांणोपकारे तु मृते विप्रे न पापभामिति) वा। तथा व्यवहारापते, प्रत्यवायाभावान्न कवहार इति चेत्, न, सति व्यवहार्य तस्याकिश्चित्करन्यात् वैधपधानस्य हिमाचव्यवहाराच । न चैवं तत्म्मृतिवैयथ्य तम्य मिालाभावेन प्रत्यवायजनक वस्थासम्भावितलादिति वाच्यं । न्या यमलटत्यन्तरवद पपत्तेः । 'इष्टापत्तरिति । न लैकमेव प्रामामुदिग्य विलाराचेन तदति- स्किनाहाणे हतेऽपि प्रावधो न स्यात् तन्मर मा तत्रानु देशादिति वाच्य। ब्राणमरणोद्देश्यकताहालसरणफलकच्यापाररूपाया अनु. गतहिमायास्तत्राप्यनपायात्, न हि चैत्रादिविशेषटित ब्रह्महिमा, न दोषभागिनीति क. कूवश्येनयागामार्गतल्यापारकलायेऽपि कर्तव्ये कृतेरदृटमारक त्वं ! म छ मरणकट त्वमेव नरकविशेधजनमिति वाच्यं । स्वदधातादिगा यत्र मरमं तत्रामि नरकानाथः । न हि प्रामा-शरीरविभागादिरूने मरणे अस्मदादः कर्ट, तदुपादाने गौरवादस्मदादिधानानन्यत्वादिति प्रकाशः | दाख्यतुरीयख विधिवादः । २२१ गौणः प्रयोगोलक्षणयापि समर्थयितुं शक्यते तत्पधे- ऽतिप्रसङ्गोवारयितुं न शक्यत इतौदमेव विनिगमकं । अतएव* अतदुद्देशेन कृतेऽपि निषिद्धे प्रायश्चित्ताई- मुक्त। अननुगम्गपत्तेः। नन्, जणपाक परम्परमा मृत एक लापदेशो गौएडस्तु तथाचानुनिष्यादिममाफलाकण्यापारत्वरूपमेव हिमालमस्तु विनिगमकाभावादित्यत आह, 'प्रयोग इति, 'तत्पचे' अनुनिष्या- दोत्यादिलक्षणयो, 'तप्रम ४ति, गलनमान्नमरण इति घोषः। 'अतरव' गौण हिंमारवहारादेव । न चैवं पिया माशा वा भिक्षार्थं चपेटप्रहारादिना देवान सते ब्राह्मणे हिंमा न स्थात् तम्मरणो-- शोनाक्रमवादिति वाच्यं। इष्टापतः प्रत्यवायोऽपि न नत्र तथा रूतिः “कियमाणोपकारे ते विन र दोषभाक" इति। नम्वन मरणं प्राणस्य क्रिया विशेष वा विभागविशेषो वा मंयोगध- मविशेषो वा । न चैतेयकतर इति वाच्छ। अन्यतमोई न कते. ऽव्याने, ममिनि चेत्, न, एकमावोहन कृतेऽव्याप्तेः। नच हिंसापदस्थ नामार्थता, मा हिंस्यादित्यादिश्रुतौ हिमापदार्थस्यान- नुगतस्या निर्वधनात्, अन्यतम इति चेत्, न, तथापि मरणसमगौल शिर केदादिकमुद्दिश्य को व्यापारेऽव्याशिः । मैवं, मरमपदेनाच शिरश्छेदादिकमन्तर्भाव्यान्यतमम्य उकत्वात् । * मरणोद्देशेने यस्य प्रयोजनं दा यति, अतरयति । ननु व्रणमाक- মহান যুন নাঘী মীপ্ত বিলি মাহিন স্থ, सावधिमताभवी अपरे तु अनभिसंहितनरान्तरण्यापारमहारीकृत्य -- हरिनाथोपाध्याथस्वक्षणां दूषयितुमाह, 'अपरे विति, मरणा- माधनत्वमालोको खहकारस्य बघटनायाश्च हिमावापत्तिः, अत- उ 'कत्यान्त, सम्य तु नरान्तरण्यापारः खङ्गप्राणाभिधात एक द्वारभिति नातिप्रमशः तपावेऽपि भन्ने विषप्रयोगे त्याप्तिः तस्य हि नरामभरल्यापारी भोजनमेव द्वारमनः 'अनभिमहितेति, भोज- नन्तु अभिसंहितमेवेति अनेनेदं भोकयमिता भिसन्धाय विषयो- गाग अतएव परदारा वि दत्त्वा भरणेऽपि गत विशिष्टयतिरे. कात्, अनभिहितप्राशक्रिया द्वारक-खजा भिघातादिसहाय करा- भारति भिकीनाभिमतभिन्नमरेत्यर्थः, प्राणक्रिया तुम मरव्या- पारः प्राणस्य नरवाभावात् प्राक्रियाया अयि परम्परया हिंमा- भरस्वैर व्यापारवानहोगतादवस्यमतो किमिति: देवावायाणगर साधनस्य अन्योद्देशेन विनमारापक्रियाया मा- हाय हिंगमिति, अन्यथा ततक्रियाया अनभिसीइतनर-- আাৰ বৰমহা ভিসন লাল্লখ্যঙ্গাত্মগফিg uর নষ্ট द्वारत्वादमायापत्तेः, इत्यच ब्राहालाभिधानो न सिंमकन-- भिनव्यापार; प्राणा-गारयोर्नर वाभावात् साधणस्य तु सदजनक- लात्, अभिमंहितनरान्तर व्यापार दारौकत्येत्धुलो खड्गधातादाद- १ 'प्रयोग इति,. 'तत्यक्ष इति, अनुनियादौ यत्रेत्यर्थः, 'पतिप्रसङ्ग इति, गजलमानमरा इति शेषः । 'अनमिसहिति विशिष्यामभिसंहितेत्यर्थः, पाने तु नरान्तरस्य वैरिणो यापारी विशेषाकारणानभिसंहित एव हार- " शब्दाख्यातुरौयरवण्हें विधिबादः । मरणसाधनं हिंसा खगकारस्यानभिसंहितनरान्तर- व्यापारद्वारा मरणसाधनत्वं तस्य हि नरान्तरथा- पारो नाभिसंहितः किन्तु धनलाभ इति खगकारो न घातकः । विपस्मान्ने प्रक्षेपेण नरान्तरव्यापारी भोजनमेवाभिसंहितः अनेनेदं भोक्तव्यमित्यभिसन्धाय विधप्रयोगादिति हिंसैवाने विषप्रयोग होत । तन्त्र । यातिरिति नजदयं । न च देवान्महि भरणसाधनेऽन्योपक- कृपादावतियाधिः तस्यानभिमंतिमहिषधागारदारकलेपि अन- भिमंहितनरान्तर व्यापारद्वार कलाभावादिति वाच्छ। नरपद :- णिमाचपरत्वात् । न चैवं श्येनोऽपि हिंसा स्यात् अपूर्वस्यानभि- मंस्तित्वाभावादिति वार्छ । अस्मिन्मते तस्यापि लक्ष्यलात् श्रुतिस- नियोकारोत्यैव ! खड्गकारेऽतिव्यानिमुखरति, खगकारत्येति, बङ्गघटनामादाय तुझकारे हन्तवमभिर करौगि, 'तस्य कौति, 'म घातकः,' घटनाभादायेत्यादिः । थहा खगघटगामादाय खडकारे तत्वप्रमङ्गं निराकरोति, 'खकारम्पति, करणं कारः घटनेति यावत्, 'तस्य होति तत्कौत्यर्थः. यथाश्रुते 'खड्कारों म घातक इत्यमिग्रन्थामङ्ग तेः । मन अनभिसंहितत्वं मरण हेतुत्वे- मानभिमंहितवं विवक्तिमतः परिवेषके म प्रसङ्ग इत्यत श्राह, मिति न तत्रातिप्रसङ्ग इति भावः । अत्र श्येनोऽपि सङ्खाश्च एवेत्यन्ये । साक्षाड्या मरणं सत्परिग्रहाय नजदयं, भरणसाधनमित्युक्ते खड्ग- संवंचिन्तामखौ १२४ गललमकवलादयन मरणं तत्र परिवेषयितुर्धातक- सापातात् अनेनेदं भोक्तव्यं इत्यभिसन्धाय परिवेषणा- जीतुरात्महन्तृत्वापाश्च अनभिसंहितनरान्तर व्यापार- महारौकल मरगान कलानभक्षणानुष्ठानात् । अत- स्वाव्यवहितप्रामावियोगफनलो व्यापारो हिमा अण- पाकपरम्परया मृले तु हन्तृलं व्यापार स्याव्यवधायक त्वादिति लिए । स्वादेतत् नेष्टसाधनता विधिः नित्ये सन्ध्योपास- 6 'भोकुरिति, ' अति भोरामहन्तवापारयोथी, व्यापार याव्यवधायकवादित, याच गोऽपि हिमेव व्यापारमयाव्यवधा- यकालादिति भावः। न चाननिष्पादोयनेन पीयं, तवाव्या- धानमामानं मरणे विलितं न तु व्यापार तोणाव्यवधानमिति भेदात् । यद्वा प्रवेशवणे मर शपदं विभाग मयोगध्यमामी यत् परं तद अपरमात्र विकोपपदमिति भेदः । मीमांना गते, मादितदिति, विधि:' विधिप्रत्ययार्थ:, 'म कारस्यामि विभाग को, ‘गरातस्थापाम्नागकन्योत, सन्ने विषप्रयोगेऽव्या मित्राणाय 'अनभिसहि तेति, अन्धोदो निमारादेन हन्तत्वारिंग्रहायात सदभिया। नन्वय शापोऽस्य मर जनवि- येवमाकारकभभिमन्याम निवतितमिति यस्थिधमे नातिप्रसद्ध इत्यरचे. राह, 'भो रिति, तन नानाशमानव विशियामाक्सावादिति भावः . 'अतएवेति भोतमन्तत्वं स्मादित्यर्थः, 'यथवहिनेति, पळ कामा. -- ঋীয়া ব্ৰিম্বি। २२५ मादौ फलाभावात् । अथ नास्येव तत् नित्यं यत्रार्थ- वादादिकं विधिवाक्ये वा न फलं श्रतमस्ति "सन्ध्या- मुपासते ये तु सततं शंसितव्रताः। विधूतपापास्ते यान्ति ब्रह्मलोक सनातन” इत्यादर्थवादात् "दद्या- दहरहः श्राई पितयः प्रौनिभावतन्” इत्यादिविधि- वाक्यश्रवणाच, अवाचिन्तयातच्यते, यत्र न फलश्रुति- स्तच विश्वजिन्यामात् स्वर्ग: कलमिति चित्, न, काम- नोपाधिकार्य त्वेन यागनियताभङ्गासङ्गादहरहा- + . कलाम त, कावचिन्तया' मोबा, वस्तुत: भयंत्र का तिर देते भात। 'कामलोपाधिकाटिनेति पालकामनाजन्यतिमाध्यत्वेने- स्थाया, 'यागवत्' काम्बयागवार, नित्यताति शौच-तत्काल जौविलादिविशिदिनमातिमाभ्यताक पाया नित्यता या भङ्ग- अभङ्गादित्यर्थः, 'मापदं साफल्याक, कथं सन्ध्यावन्दनस्य तादृा- नित्यता कथं ना तदङ्ग दत्तास्यमुपपा दया, 'हर इत्या हाति प्रहरहः मन्ध्यामपामोते नि अन्धेत्यर्थः, कालेति मन्ध्यावन्द मल्ल- सामानाधिकरणनेन शौच तत्तत्कालजो विविशिष्टदिनमात्रप्रत्येका- तिमाध्ययमवगल मियर्थः, एकमध्याकालजौक्लिनिमिष्टकृतिमाध्यलच्च व्यवधान इहान्यचामिक्षिप्रयोगकयवधानाभाव अत्यनिरूप्यं । यसरव अणपाकपरम्पराम्टते सत्र गौको इम्तृत्लव्यपदेश इत्यो, यत्र न हन्तत्व मुख्यमे वेत्याह, 'तगोति, दयादिति, तथाच नित्वचाडे पिटगतप्रीनिरव 24 কালিমা श्रुत्या মাগীতিমানিকা শ্রাবন লাজাজীলান বিমিনি স আw গী-সন্ধাঙ্গীবিলম্বিন্ধাৰিলিয়াৰখা অাম্মাদ্যাখা গ্রন্থাৱা নাম: লীয়া বাস্থিনি মা! স্বায়া- মায় ব্রিজলিল , ঋথা মাথায়। ল বলল- स्थादिना सन्ध्यावन्दनाकरणे प्रत्यवायो न स्यादिति वायं । प्रत्य- অথবা স্নায়মাস। ল স্বাবলল- আলাখিল মাঙ্গনিভাগালীন বাসনালয় कर्त्तव्यत्वं न प्राप्तं मन्ध्यावन्दननावच्छेदेन तदुपगमे बाधः भावि- বাঙ্গালীৰিতিনিয়িমাষিঙ্গিন্ধনিষালয়ানীনগ্রা- ন বিদ্যা বুঝায়ীঅনিষাখলাঘৰীযষম্মান বিস্থালি মাখ। বান্ধাঙ্গীবিলৰিছিলিমায় নান্দীগ্রালে ঢ ধন সম্রাবলশালা- খিল নায়ঞ্জনিৰাঘৰৰড়ি স্বজন স্বাৰা নিষাঘমামা বৰ ধান্ধালালী সানিজি জীবিলনিয়া সমা, ল াগীলিৰিছি- অমিষালম্বন্ধীলন স্বনি, বিজিসিষাখ (২) আমাৰাত্মসি লিবিষয সগুঘনিনি । আখনি, আবশ্লি-সমিদিজান্তালাবর্ষে স্নগ্ধলৗজাৰাধিকাৰহ্মৰ মন্তি NAVRA खातुरीयसबे विधिवादः। मवगतं, कामनोपाधिकार्यत्वे च यदा फलकामका नास्ति तदा तत्समय एव तत्कर्तव्यता न स्यात्, न “हि तत्काले फलकामनावश्यम्भावा, प्रमाणाभावात् । किष प्रथमप्रकृततरनिरपेक्षाहरहः श्रुत्या जीवि- तष बाधादिति भावः । 'कामनापाधिकाऱ्यावे ऐति फलकामना- धौनकतिमाध्यत्वे चेत्यर्थः, 'यदा' यमिन् काले. 'फलकामना मास्ति' यत्पुरुषस्य फसकामना भाम्ति, 'तदेति, 'तत्सम तदा तस्करी- व्यतेव न स्यादिति योजना, 'ततामये' इत्यस्य च सन्ध्याकाल: ममयो यस्येति युत्पत्त्या तत्सन्ध्याकालवन्दन इत्यर्थः, 'तत्कयतेत्यस्य च तत्मन्ध्याकालजी विलविशिष्टस्य तत्पुरुषम्म नकर्तव्यतेवेत्यर्थः, 'न भौति, 'सरकाले' सन्ध्याकाले, फलकामनावश्यम्भावः शुचि-तत्का- खजीवित्वादिविशिमात्रस्यैव फलकामनावश्यम्भाव:) | नन्ध्यावन्द- मस्य फलकाममाधौनशक्षिसाध्यले प्रमाणामपि मास्तीत्याह, 'किञ्चेति, 'प्रथमप्रति मथमोत्पनेत्यर्थः, 'इतरनिरपेवेति शाब्दानुभव- जनने वाक्यान्तरमिरपेवेत्यर्थः, धदा इतरनिरपेक्षः सन् प्रथम- प्रवृत्तेति योजना, अर्थवादनिरपेक्षः सन् प्रथमशाब्दबोधजनो- त्यर्थः,(२) 'जौविमानस्याधिकारोऽवगत दति सन्ध्यावन्दमत्वमामा- (१) तत्पुयीयतत्फलकामनासत्यनियम इति ध । (२). अर्थवाद निरपेक्षा सती प्रथमशाब्दबोधानिकत्यर्थ इति क. । प्रौष्विादेगाह, 'कति अभ्युपगमवादेनेत्यर्थः । 'प्रथमेति, नियोगविधि- धिता मावस्याधिकारोऽवगतस्तथाच सत्सापेक्षचरमप्रहत्य- थवादोपनौतफलकामस्य न तचाधिकारः प्रथमप्रह- नाधिकरण्येन शौच-तत्कालजीवित्वादिविशिरस्य मर्चस्य प्रत्येक- शतिमाध्यत्वमवगतमित्यर्थः, 'नत्मा पेनेति, भवन्मते प्रहरःश्रुति- बोधितं यत् सन्ध्योपासनजन्यमिष्टं तत् किमित्याक्षायां १) अहरहः- श्रुतिसापेक्षः भन् चरमप्रवृत्तिवरमं शाब्दबोधजनकोथोऽर्थवादः नदुपनौतं यत् फलं तत्कामस्थ, 'न तत्राधिकारः' न कृतिमाध्य- तम्वगम इत्यर्थः, 'विरोधात्' प्रामाण्यप्रमङ्गात् । मित्रानुयायिनस्तु ननु अर्थवादबलात् कामनाविशिष्टकतिमा- ध्यत्वे अवगते(२) विषणीभूतकामनाया अपि तहोचरकृति हेतुत्व- सिद्धौ प्रहरहःअतिमिद्धजौविमाकतिमाध्यत्वमेव जीविमा त्रस्य तदानौं तत्कामनावश्नमात्रे मानमित्यतोऽर्थवादात् कामनाविधि- एकतिमाध्यत्वावगम एव म मम्भवतीत्याह, "किञ्चति, 'अहरहःश्रुति- विरोधादिति अहरक्षःश्रुत्या कामनाविशिष्टकृतिमाध्यत्वान्धयप्रयो- अकौमतायाः कौशस्य तानिसाध्यमित्याकाङ्गाया विघटकत्वा- दित्यर्थः, अहरहःश्रुत्या प्रथमतो जीवित्वादिविशिष्टम्य कृतिमाध्य- बावगमे तादृशाकाक्षाया अमम्भवादिति भाव इत्याहुः । ११) बहरह श्रुतिबोधिलं सन्योपासमभन्यभिरं किमित्याकाणाधारति छ। (; सिद्ध इति क. an.-.-- me naunuradame रादौ प्रवर्तत इत्यभ्युपगमादिति भावः । 'तत्मापति, नियोगफनाकाङ्गा- यामस्य प्रतिरिति भावः । 'प्रथमेति, उपजीयविरोधादित्यर्थः, मन्वं प्रमियरोयखगहें विधिवादः। मारहाश्रुतिविरोधानिये फलश्रुतेरर्धवादस्य च स्तुती तात्पथ्यं । अतएव प्रत्यवायपरिहारोऽपि न फलं नकामनोपाधिकार्यत्वे नित्यताक्षतेः। किञ्च निन्ये कर्तव्यताबोधनात् प्राक न प्रत्यवाये प्रमाणमस्ति विधेः .. भन्वेवं “दद्यादहरहः श्राद्धमित्यद फलश्रुनेः “मन्ध्यामुपामते ये स्वित्यर्थवादस्य च का गतिरित्यत आह, “नित्यापति, “फलश्रुतेः' विधिवाको फलश्रुतेः, 'अर्थवादस्थ चेति फलवोधकार्थवादस्य चेत्यर्थः, 'स्तुती' स्तुतिन्वे, 'तात्यय' बारभिप्रतवं, 'नत्काअनोपाधीति प्रत्यवायपरीहारकामनाधौनकतिमाध्यत्वे इत्यर्थः, नित्यनाचते रिति शौर-तत्कामजीवित्वादिविशिष्टद्धिजमातिमाध्यतारूपाया नित्य- ताया भङ्गायरित्यर्थः। प्रायवायपरिशरस्त्र फलावे अन्योन्या- श्रयोऽपि भवतीत्याह, 'किञ्चेति । मिश्रानुयायिनम्न मिल्दतारते.' प्रत्यवायज्ञानं विना प्रति- विषयवाभावापत्तेः । ननु प्रत्यवायाप्रतिमन्धाने तत्कार भास्येवे- त्वचेष्टापत्तिरित्यतोऽन्योन्याश्रयरूपं दोषान्तरमाइ, 'किशोत्यार। 'नित्य इति, 'कर्तव्यतावोधनात्' विधिना कर्तव्यताबोधनात्, 'प्राक् न प्रत्यवाये प्रमाणमस्तीति न प्रत्यवायत्वरूपेण प्रत्यवायज्ञा- नमस्तीत्यर्थः, 'विधरिति पञ्चमी, यत इत्यादिः, “कर्मव्यवं' , मलश्रुतेः का गतिरित्यत आह, “निध इति, सा च विधिलिमयसौदी- मुलभाति तदुर “विधिशक्तिरवसौदन्नौ सुन्धादिभिसभ्यत. इति, २६.. कर्तव्यत्वमवगम्य कर्तव्याकरणे प्रत्यवायकल्पन, विधिव फलाभावेन प्रथमं मूक एव, एवञ्च प्रत्यवायप्रमिती विधिप्रत्तिः तत्महत्तौ च कर्त्तव्याकरणे प्रत्यवाय- कल्पनं इत्यन्योन्याश्रयः। --------.". विधेरहरहाकर्त्तव्यत्वं, 'कर्तव्याकरण इति मन्ध्यावन्दनकरणाभावस्य वेदबोधितप्रतिदिनकर्तव्यताकगोचरकरणाभावत्वज्ञाने प्रत्यर्थः, 'प्र- त्यवायकल्पनमिति तेन हेतुना जमकतामम्बन्धेन प्रत्यवाधान- मानमित्यर्थः, "अकुर्वन् विहितं कर्मत्यादिमा प्रतिदिन विहित- तत्करणाभावस्थ(२) प्रत्यवायजनकलबोधनादिति भावः। 'फलाभा- वेनेति प्रत्यवायज्ञानाभावात् विशिय प्रत्यवायपरौहाररूपफल- जानाभावेनेत्यर्थः, 'प्रथमं मूकएवेति प्रथमं तव मते कृतिभाश्यत्र- ज्ञानजननाममर्थ एवेत्यर्थः, तव भये इष्टसाधनलविशिष्टकृतिमाध्यत्वस्य विध्यर्थतथा एमाधनत्वं विहाय छतिमाध्यत्वस्य बोधयितुमा- क्यावादिति भावः । 'प्रत्यवायप्रमिताविति विशिय प्रत्यवायोपस्थि- तावित्यर्थः, "विधिप्रवृत्तिः' विधितः प्रतिदिनकायंताज्ञानं, 'करी- व्याकरण इति वेदबोधितप्रतिदिनकर्तव्यताकगोलरकारणाभा- वत्वज्ञान प्रत्यर्थः, 'प्रत्यवायकल्पन' तेम हेतुना जनकतासम्ब-- न्धेन प्रत्यवायानुमानं, 'अन्योन्याश्रय इति । यद्यपि प्रमाणा- (१) प्रतिदिनविहितकीकरणामावस्येति म०। 'विधिश्चेति, वन्भत इति पोषा। 'कर्तव्यति, "अकुर्वन् विहितं कर्मयादिना .

शादायतुरोषखड़े विविवादः । माराबिशिष्यः प्रत्यवाथानुपस्थितावपि विधिजन्योपस्थितित पव विशिय प्रत्यवायपरिहाररूपेष्टसाधमत्वावगमासम्भवः विशिष्य फल- ज्ञानामावेऽपि सामान्यत दरवेन दृष्टसाधनताबोधे बाधकामा। तथापि मामान्यत इष्टलेन इष्टमाधनत्वम्येव विधयतया विधितोन विभिव्य प्रत्यवायपरिहारहोष्टमाधमनवोपस्थितिसम्भवः न वा নিশ্মি আলমাৰি যামান্তা ফুল ঘষাঘলনা- सम्भवः विषिय्य फलेन सममिट मा मदनान्वयबोधजननं बिना १४माधनताबोधजन कम-2 विधेरव्युत्पन्न चाम् । कताव खर्गकामाय- तत्यादी यागः स्वाभिमाधनमित्यन्वय रत्यभिमानेनेदं । वमनस्तु विशिय फलज्ञानाभावेऽपि सामान्यत दरवेन माधन- ताबोधे बाधकाभावः, अन्यथा विश्वजित्यलेऽपि प्रशमं सामा पत्र-- ६साधनका नाममात् परन्तु प्रत्यवायपरीवारस्य फलवे प्रागक्र- निता राक्षतिः परीहारस्य नित्यतया मालालासम्भवो वक्ष्यमाए दोषों बोध्य इति मन्प्रदायः । केचित्र 'न प्रत्यवायं प्रापामितिन काकरणाभावस्य प्रत्य- वायजनकत्वे मानमित्यर्थः, विधरिति पञ्चमी, यत इयादिः, 'कर्तव्यत्वं' अहरहाकवलं, 'कर्तव्याकरण इति प्रतिदिन - चलेन वेदवोधिताकरणावेन चेतनेत्यर्थः, 'प्रत्यवायकहान' तत्कर- पाभावस्य प्रत्यवायजनकत्वकल्पनं, 'फलामावति, प्रत्यवायपरीहार- रूपफलमाधनवान्चयाममायनेत्यर्थः, 'प्रथम' सन्ध्यावन्मनादिकरणा- भावनिष्ठप्रत्यवायजनकल ज्ञानात् पूर्व, 'मक एव' तय गरे शाब्द- बोधाजनक एव, भवभने कृतिमाध्यत्वविशिष्टफसमाधनत्वस्य विध्यर्थ- अपरेतुन विधेः कर्तव्यस्वमवगम्य कर्तव्याकरले प्रत्यवायकल्पनं सेनान्योन्याश्रयः किन्त निन्दार्थवा- तथा फलसाधनलमबोधयित्वा कृतिमाध्यत्वबोधनेऽप्यसामर्थ्यात् । নব মৃঙ্খলাৰিআমাষনিঃসঙ্গললন মুল सन्ध्यावन्दने प्रत्यवायपरीहाररूपफसमाधमत्वान्वय एव कुतो न सम्भवतीति वाच्छ । विधिवाक्ये प्रत्यवायपरौहाररूपफलश्रुतेरभावेन सन्ध्यावन्दनादिकरणभावनिष्ठप्रत्यवायजनकत्वज्ञानस्यैव मध्यावन्द- मादिमिष्टप्रत्यवायपरौहाररूपफलमाधमवप्रतीतो तात्पर्य्यवाहकन्यात तत्परौशारमाधनवानौती तध्वनकौभूताभावप्रतियोगिकृतिविषय- वस्याम्पयप्रयोजकरूपतया योग्यताबेन योग्यताशामाभावाचेति भावः । मनु मन्ध्याबन्दनादिकरणाभावनिष्ठप्रत्यवायजनकत्वज्ञाना-- भन्तरमेव विधः प्रवृत्तिः स्थादित्यत आह, एवञ्चेति, प्रत्यवायप्रमितौ' प्रकरणनिष्ठप्रत्यवायजनकलप्रतीतो, 'विधिप्रवृत्तिः विधितः शाब्द- बोधः, कर्तव्याकरणे वेदबोधितप्रतिदिनकर्तव्यताकाकरणत्वेन हेतु- ना, 'प्रत्यवायकल्पममिति प्रत्यवायजनकत्वज्ञानमित्यर्थ इति प्राडः । 'कर्तव्यलमवगम्येनि, 'कर्त्तव्यल' कृतिमाध्यले मति प्रत्यवाय- परिहाररूपफल जमकत्वं, 'कर्तव्याकरणे वेदबोधितप्रतिदिनकर्त्तव्य- ताकाकरणखेन हेतुना, 'प्रत्यवायकल्पनमिति मम्प्रदाथमते प्रत्यवा- यवरुपेश प्रत्यवायाममानमित्यर्थः, केषाधिनते तु सन्ध्योपाममा- भावस्या प्रत्यवायजनकबज्ञानमित्यर्थः, “निन्दार्थवादेन' निन्दार्थ- विशिवाकरसव प्रत्यवायहेतुत्ववोधनादिति भावः । निन्दावादिनेति, .

शब्दालतुरोयख विधिवादः । देन प्रायश्चित्तोपदेशेन चोपासनस्य प्रकृत्यर्थस्य ताव- द्यापारस्वरूपस्याभावः प्रत्यवाय हेतुरवगतः, तथाच सन्थ्योपासनाभावः प्रत्यवायहारा दुःखसाधनं, तद- भावः सन्योपासनं दुःखमाधनाभावत्वेन कलं, प्राय- श्चित्ते पापध्वंसदिति तत्साधनत्वेन कृतिर्वाध्यते वि- धिना। न चैवं प्रत्यवायपरिहार एव फलमस्त्विति वाच्यं । परिहारस्य प्रागभावरूपत्वेन अनादितया वादविषयत्वेन, 'प्रायश्चित्तोपदेशेन' प्रातिविधिविषयत्वेन, 'पर- त्यर्थम्येति “नोपास्ते यश्च पश्चिमाभित्यादावुपातिधात्वर्थस्येत्यर्थः, 'फलं दूष्ट. 'प्रायश्चित्ते' प्रायश्चित्तस्य, तत्साधनस्वने ति सन्ध्योपा- सनरूपेष्टमाधनत्वेनेत्यर्थः, 'कतिः' सन्ध्योपासनविधिका कृतिः. कृतीष्टसाधनसामानमेव च अवकमिति भावः । नवमिति, 'एवं उतरीत्या अन्योन्याश्रयाभावे, “प्रागभावरूपत्वेनेति अत्यन्ता- यद्यपि तस्य साक्षम अत्यवाय हेतुत्वं विषयस्त धापि नाशार्थवादविषयत्वम्य प्रत्यवायहेतुत्वव्याप्यत्वात् तेन लिन नवोधनादिति भावः । 'प्रायश्चित्तेति तविषयत्वम्य सद्याप्यत्यादिति भावः । सन्ध्योपासनाभावप्रायश्चित्तमिति शब्दात् प्रतीते प्रायश्चित्ते प्रायश्चित्तपदाथांलोचने प्रियमाणे "प्रायः पा विभागीयापि तस्य frशोधनमिति तदर्थमन्तग्राहकार्धवादप्रवृत्ती पाप- कम्मप्राप्तो पापस्य हत्याकालायामुपस्थितस्य सन्ध्यावन्दनाभावग्य हेतु- ताग्रज इति भाव इत्यन्थे। प्रसाधनस्वमुपधादयति, 'तत्साधनत्वेनेति, तत्- तौठसाधनताज्ञानस्यैव तच प्रतकत्वमिति मतेनेदं । न चैवमिति, 'एवं' 30 असाध्यावाहा नपासनावर प्रत्यवीयहेतु पासमाभावः लथाप दुःखसाधनाभावायेन तिरिया न तूपासनमिति वाच्यं । मिन्दार्थवादस्योभयव सत्त्वेन उभयस्यापि तवात्वादिति, तन, अवमपि काम्यत्वे नित्यताक्षतिप्रसङ्गात् । किञ्च "अकुर्वन् विहित कर मर्मत्यादिना "नापास्ते यश्च पश्चिमामित्यादिना करणाभावस्यैव प्रत्यवायहेतुत्वं बाध्यते न तु तविषया. भावस्य, अन्यथा अकः प्रत्यवायो नान्यस्येति कथं भावरूपवन वेति शेषः, 'अमाध्यत्वात्' भन्ध्योपामनाधजन्यवात् । 'तिरिष्टेति उपासनागोचरकतिरिष्टेत्यर्थः, तथा उपासमागोचर- तिसाधनलमुपासनागोचरकृतौ बाधितमिति कुतोविधिरिति भाव:(१) 1. 'उभयति मन्थ्योपामनाभाव-तत्करणानाक्योरभयो- रेवेत्यर्थः, "काम्यन्न' सन्ध्योपासनारूपफनकामनाधीमतिमाध्यते । 'किश्चेति, 'नोपास्ते इत्यवाखानार्थकतो नर्थान्वयादिति भावः । 'अन्यथा' विषयाभावस्येव प्रत्यवायतत्वे, ‘मान्यस्येति न कत- (१) कुत एवेदमिति भाव इति । प्रत्यवायपरिधारस्योक्तमत्वा प्रथमोपस्थितस्ये, 'कतिरियति तथाच तावपि नेवसाधनतान्धय इति भावः । 'उभयचेति सन्योपासनामावे सरकरणे चत्वार्थ, "एतत् सन्यावयं प्रोक्त प्रामण्यं यदधिष्ठितं । यम्य नास्त्यादरम्सथ म साना उधते" । इत्यादेखभयसाधारणत्वादिति भावः । 'नीपाश इति ভাঙ্গায় নিয়াম্নীয়ালজিঞ্জন্তিমণি। গন্ত বিষয় भावेऽपि जिन्दावाद् इत्यत बात, 'अन्यथेति, तथाधानन्यगावा चार शब्दावतुरीयस विधिवादः । २३५ M. . स्वान विषयाभाषस्य साधारण्यात् । वस्तुतस्तु कृति- माध्यत्वे सतीष्टसाधनताशानं प्रवर्तकत्वेन नियंढे । म च कतौ कृतिसाध्यत्वमस्तीत्यतो न किञ्चिदेतत् । भव्यास्तु नित्यापूर्वग्रागभावो दुरितद्वारा दुःख रित्यर्थः, 'विषयाभावस्येति उपासनारूपक्रिया प्रभावस्थेत्यर्थः, 'साधारवादिति उपासनाकषुरात्मन्यपि सत्त्वादित्यर्थः, क्रियायाः पात्मन्यसमवाचादिति भावः । न च वजनककत्याश्रयत्वकाक्षण- परम्परासम्बन्धेन तदभावोऽतरिति वाच्यं । तादृशष्य मन्वन्धत्वे अभावप्रतियोगितावच्छेदकले च मानाभावादिति हृदयं । यहा एतदखरमेनेवाह, 'वस्तुतस्थिति, 'कृतिमाध्यत्वे सत्तौति कृतिमाध्यत्व- विशिष्टेष्टभाधमत्वस्त्र ज्ञाममित्यर्थः, 'निढं' न्यायमते निळूड़। 'न च शताविति, तथाच विशिष्टेष्टमाधनताज्ञामस्य तथासम्भवान् कुतस्तद्विशिष्टे साधनताज्ञानात्प्रवृत्तिरिति भावः । इदमुपलक्षणं यजेतेत्या प्रकृत्यर्थ दष्टसाधनवान्वयस्य व्युत्पत्तिसिद्धन्वन पत्र कतौ तदन्वये व्युत्पत्तिविरोध इत्यपि द्रष्टव्यं । 'एतत्' अपरेनुमतं । 'भष्याः' नैयायिकनन्याः, 'नित्येति नित्यजन्यापूर्वम्य प्रागभाव- . (१) भवानाविति क० ख० । करणामावस्यैव प्रत्यवायहेतुत्वे तात्यय्यं । 'विधयेति मानादिक्रियायाः भरौरविष्ठत्वेन कर्तर्यपि तबिरहादित्यर्थः । वस्तु चोक्तगन्धा उपासनस्यैवे- शुषेन वचतेरिखसाधनवं तथापि कृतिसाध्यत्वाभावादेव न प्रवृत्तिरित्याइ, 'बखतखिवीवि प्रकाशः ।

PATI साधनं तदभावोऽपूर्व दुःखसाधनाभावत्वेनेष्टं तत्सा- धनत्वेन कृतिसाध्यत्वेन सन्ध्योपासनं विधीयते इति, तब, निन्दार्थवादादिना सन्थ्योपासनाभावस्तद- करणं वा प्रत्यवायहेतुरवगतो. त त्वपूर्वाभावः प्रथम त्यर्थः, एतमन्ध्याकालौनसन्ध्योपासनजन्यापूर्वस्य प्रागभावः का- मानवच्छिन्नाधिकरणत्वसम्बन्धेन तत्तत्सन्ध्याकालमहातः सन् दुः- रितजमकः तेन प्रागभावस्यामादित्वेऽपि न मततं दुरितोत्पत्त्या- पतिः। एकसन्ध्योपासनजन्यापूर्वप्रागभावस्य प्रतिमन्ध्याकालमह- कारेण दुरितजनकत्ववारणाय तत्तत्मन्ध्याकालौनवं भन्ध्योपासन- विशेषणं, सन्ध्याकालस्य दण्ड्यात्मकतया 'वरमदाहकतमन्या- बन्दनकस्यापि प्रथमदण्ड़े दुरितोत्पत्तिवारणाय सम्बन्धविशेषानु- धावनं, कार्य्यतावच्छेदकश्च सन्ध्याकालभेदविभिन्नदुरितनिष्टवैजात्य- मेव तेन न परस्परं व्यभिचारः । न चैवमपि सन्ध्याकालस्य दण्ड-- यात्मकतथा दण्डव्यमेवातसन्ध्यानन्दनकस्य धारावाहिकदुरि- तोत्पादापत्तिरिति वाच्यं । तत्तत्मन्ध्याकालजन्यदुरितविशेषोत्पत्ति प्रति तत्तत्मन्ध्याकालौनवविशिष्टोभूय तादृशदुरितविशेषस्य प्रति- बन्धकलादिति भावः । 'निन्दार्थवादादिनेति “नोपास्ते यश्च पश्चि- मामित्यादिनिन्दार्थवादविषयलादिनेत्यर्थः, 'मन्ध्योपासनेति त- सामान्ध्याकालौनसन्ध्योपासनस्य तादृशम्य सन्ध्योपासनकरणस्य वा बभाव रत्यर्थः, 'प्रत्यवायहेतुरिति काखानवछिनाधिकरणत्वसम्ब- विधेरियसाधनत्वबोधानन्तरं विनादिभिधाकालायां अपूर्वकल्पनमियाद, शब्दायतुरोधखणे विधिवादः । २३० प्रमाणाभावेन तदनुपस्थितेः विधेः* इष्टसाधनत्वबो- धकत्वात् परिशेषेणापूर्वमिष्टं कल्यात इति चेत्, सहि विश्वजिव्यायेन वर्ग एव फलं कमप्यतां काम्यत्वस्य त्वयापि स्वीकारात्, किन विधिप्रस्तावपूर्वज्ञानं अ- पूर्वज्ञाने च विधिप्रवृत्तिरित्यन्योन्याश्रयः । येन तत्तत्मान्ध्याकालसहकतः मन् प्रत्यवाय हेतुरित्यर्थः, कालानव- छिनाधिकरणावरुन कारणतावच्छेदकसम्बन्धतया यदाकदाचित कतैकसन्ध्यावन्दनकस्य भन्ध्यावन्दनान्सराकरणेऽपि प्रत्यवायानुत्प- तिवारणाय तत्तत्मन्ध्याकालौनत्वं मन्योपासन-तत्वरणयोर्विशेषणं, भर्वमन्यदुक्रदिशावमेयं । प्रथममिति निन्दाथवाटजन्यशाब्दबोधात् पूर्वमित्यर्थः, 'प्रमाणाभावेन' उपस्थापकपदाभावेन, 'तदनपस्थिते.' अपूव्वांभावानुपस्थिते:, निन्दार्थवादविषयावर तत्रामिद्धेरिति षः। शकते, विधरिति सन्ध्यामुपामौतस्यादिमित्यधिरित्यर्थः, परि श्रेण' दधान्नरबाधेन, 'स्वर्ग एवेति, नित्यजन्यापूर्वन्य स्वतः परतो वा पुरुषार्थत्वाभावेन इष्टत्वाभावादिति भावः । 'अपूर्वभाममिति इनरफलयुदासेन परिशेषादपूर्वज्ञानमित्यर्थः, 'अन्धोन्याश्रय इति; एतचापाततः विधेः सामान्यतः प्रथममिष्टसाधनलमादाय प्रवृत्ती पवादनुपपत्त्या इतरफलव्युदासेमापूर्वरूपेष्टकल्पनमित्यपूर्वज्ञानं वि- नापि विधिप्रवृत्तिमम्भवेनान्योन्याश्रयाभावादिति ध्येयं । * 'विधेरिति, 'तहीति, यद्यपि स्वर्गकल्पनेऽप्यपूर्वकल्पनमिति जाध- वात्तदेव कल्पयितुमई किच खगंकल्पनेऽपौरमाधानत्वं परस्याप्युपपनमेव " तावषिकामको यावनित्य-नैमित्तिकनिर्वाहस्य तत्तदाश्रमविहित कर्मणां सम्यकपरिपालनस्य च ब्रह्मखोकावाप्तिः फलं श्रूयते, तथाच नित्यस्य सफलत्वमिति केचित् । तन्न । तस्य विधेनित्यविधिमुपजीव्य प्रतिस्तस्य च फला- भावेन प्रथमं मूकत्वात्, अन्यथा परस्परसापेक्षत्वेना- न्योन्याश्रयः तस्मात् कार्यतैव विधिः। ननु नित्ये . मताकरमामकते. यावदिति, 'कर्मणा' गावनित्य-नैमित्तिक- काम्यकर्षाणां, तेन ‘याववियेत्यादिना न पौनरुक्तां, 'श्रूयते' विधिना योध्यते, 'नथानि, यावतामेव नित्यनैमित्तिकाधिकर्मणां खखमात्र- जन्यापूर्वहारा दण्ड- चक्रवत् ब्रह्मलोकाताप्तिजनकत्वारिति भावः । 'तस्य विधः ब्रह्मलोकावातिरूपफलबोधकविधः, 'निता विधिमुपजी. येति नित्यविधिशक्यन शाब्दबोधनमनानन्तरमेवेत्यर्थः, अहाह- काव्यतादिरूपनित्यत्वज्ञानभ्य तदधौनत्वादिति भावः । “फलाभावे- मेति पयज्ञानाभावेनेत्यर्थः, दृष्टसाधनवविशिष्टकतिमाध्यत्वस्थ वि- ध्यर्थतया तदपहाय केवतहतिमाध्यवेनापि बोधयितुममक्यत्वादिति भावः । 'अन्योन्याश्रयः' नित्यविधितोडहरहःकर्तव्यत्वादिरूपनित्य- तथापि काम्यत्वे निलवाक्षतिरिपत्रक तात्पर्श, किञ्च विशेषतः फलानुप- स्थितौ विधिप्रवृत्तिरेव म भवतीत्याह, 'किचेति । 'यावदिति, उपाधिभेदेन नियमितिक-सदाश्रयविचितकर्मणोर्मेदः, 'तस्य' ब्रह्मलोकावासियान- गोधकस्येत्यर्थः । , 'मित्यति, विहितपरिभालनवादिना नोरिति भावः । तर्षि नियविधिरेव प्रथम अवतामित्यत आह 'तस्य चेति, शब्दावतुरीवख विधिवादः । २३९ वेदान कार्यतामानेऽपि प्रयोजनमानं विना कई प्रष्यत्तिा, न हि प्रयोजनमनुद्दिश्य मन्दोऽपि प्रवर्तते इति चेत्, न, नित्ये फलबाधेन प्रत्तिमाचे प्रयोज- मज्ञानस्याप्रयोजकत्वान, काम्येऽपि योजनजानं न साक्षात् प्रवर्तकं उपायाविषयत्वात् प्रयोजनेऽप्रत्तेच, किन्विष्टसाधनताज्ञानदारा कार्य्यताजाने उपक्षीण- लज्ञानानन्तरमेव ब्रह्मासोकावाप्तिरूपपलबोधकनिधिना फलज्ञानं जनयितयं तेन पलोपस्थिती नित्यविधिला विशिष्टइतिशाशवं बोधयितव्यं इतिक्रमेण बोद्धव्यादि । 'प्रयोगमज्ञानं विनेति, कमिटमेतमन्यमिति दतिवन्यत्वज्ञानं विनेत्यर्थः, एतच इथ- विशेष्यकतजन्यत्वज्ञानमपि स्वातन्त्र्येण हेतुरिताभिमानेन । 'अनु- द्दिश्य' तबन्यत्वेनाज्ञावा, "प्रयोजनज्ञानस्य' इष्टनिष्ठजन्यताज्ञानस्य, एवं सर्वत्र, 'माक्षात्प्रवर्तकमिति अमन्यथासिद्धवे मति प्रतिप्र- योजकमित्यर्थः, 'उपायाविषयवादिति उपायाविशेष्यकत्वादित्ययः, उपायविशेष्यकज्ञानस्यैव चिकौर्षाद्वारा प्रतिप्रयोजकत्वादिति भावः । 'अप्रत्तेवेति उपायमुख्य विशेष्यतया अप्रवृशेत्यर्थः, 'बष्ट- माधमताज्ञानहारेति, 'उपौणं' उपयुक्त, इदश्च तनिष्ठजन्यतानि- --- (१) अन्योन्याश्रय इत्यादिः बोद्धव्य इत्यन्तः पाठः क-पुस्तके नास्ति । 'कमिति, प्रयोजनमानमिसाधनताबामहारा प्रतिकारणं न भवति किन्तु कास्यताबालोपक्षीणमिति निर्णयः कशमित्यर्थः । पर्च पलमान- सकारणामावान प्रबिरिनुलमिल तु निष्कलवज्ञानस्य प्रतिवन्धकत्वान्न मेव, कथमय निश्चयः नित्ये इष्टसाधनमालामास कान कार्यतामानस्थ वेदादपि सम्भवात् । ननु निष्पाचे -- -- samat. बयकलं तकनकावमित्यभिप्रायेण । 'अयं निश्चय इति प्रयोजन जानं रसुसाधनताज्ञानद्वारा काम्यस्थाच एक प्रतिहेतुकार्यज्ञानो: पयुक्त म नित्यस्थल इति कथं निर्णय इत्यर्थः, 'इटमाधनताज्ञानामम्भ- वादिति नित्य इत्यादिः इष्टमाधनताज्ञानरूपद्वारासम्मवादित्यर्थ:३), प्रयोजनजानस्थाप्यमम्मवाच्चेत्यपि बोथ। नन्वेवं कार्यताज्ञानमेव सब कथं स्यात् तस्य इष्टसाधनताशामद्वारा प्रयोजनभानाधौनावा- दित्यत श्राह, 'कार्यशाजालन्योति, नथाय इमाधमना लिङ्गकताति- माध्यताजानमेव प्रयोजन ज्ञानाधौनमिति भावः। यद्यपि वेदाधीन कार्यताज्ञानं न प्रवृत्तितः किन्तु स्वविशेषणवत्ताप्रतिमधामनन्य- मेव तथेति शौचादिमत्त्वेन भन्मवादित्येव तक मुचितं, तथापौष्ट- माधनतालिङ्गकतिमाध्यता जान-वेदाधीनतिमाथताज्ञानयोरेक- शक्रिमत्त्वेन प्रवृत्तिमामान्य तुरूवादिनामयं गन्धः, अतएवाग्रिम ग्रन्थोऽपि मङ्गमथिव्यत इति ध्येचं । पूर्व प्रयोजनज्ञानस्य प्रवृत्ति- हेतुतया तेन विना कथं प्रवृत्तिरित्याशतिं ददानों निष्पल- त्वादिज्ञानस्य प्रतिबन्धक वाभिप्रायेण छति, ‘नम्पिति, 'मिष्यालाई - --- (२) नित्ये प्रयोजनाप्रमिरिति भावः । १२) प्रयोजन येतजन्यत्वज्ञानासम्भवावपि बोध्यमिति ग.। bagni 'मग्विति, ननु यदि निष्पाजे प्राधानाभावान असुन्धमा अदावतुरीयखण्डे विधिवादः । २९ दुखैकफले वा प्रेक्षावतां कथं प्रवृत्तिः, वेदाधीन- कार्यताजामसत्वात् सफलप्रवृत्तावपि तस्यैव तन्त्रत्वात्। यत्तु लौकिके निष्फले दुःखैकफले वा न प्रवर्तते तदिष्टसाधनतालिङ्गकस्व कार्यताजानस्य वेदाधीनस्य वा अभावात् । न च दुःखैकफलत्वज्ञान प्रवृत्ति- प्रतिबन्धक, मति कायंताज्ञाने तम्य प्रतिबन्धकत्वा- दृष्टामाधनत्वं, 'दुःखेकफल्ले घेति, 'दाकारार्थ, निहले दात :, 'कथं प्रवृत्तिरिति नियास्तत्वादिजानाभावं विना अचं प्रतिरि- त्यर्थः, उत्सरचति, 'वेदाधीनेति, 'वायदेति कार्यतानिवारयः, तशाच निष्यालवादिज्ञानस्य प्रतिबन्धकान्य मानाभाव इति भातः । नन्वेवं लौकिकेऽपि दुःखै क्रमान्ने प्रतिः खादिति बैकफन्दर- जानस्य प्रतिबन्धकलमावश्यकमित्यत पाह, 'यचित, 'यदितिक, प्रवर्त्तत इत्यम्ध विशेषणं, 'तत्' प्रवर्त, वेदाधोनम्य वेति अन्य तरकायंताज्ञानस्वैक शक्तिमत्त्वेन इतत्वादिति भावः । इदश्च र सक्यक एवं मति विश्वजिता यजेतत्यत्रापि स्वगंकल्पना न स्यात् वेदाधौन- कार्थताजानादेव प्रवृत्तिमम्मवादिति भयं। 'न ति, 'चरत्यर्थः, 'कार्यताजाने' तादृशान्यतरकार्य्यता'शाने । मनु प्रयोजननिष्ठता-- न्यत्वज्ञानं विनापि यदि मत्तिस्तदा “प्रयोजनमनुदिन्य न मन्दो- ऽपि प्रवर्तते” इति सकलप्रामाणिकप्रवादव्याधात दमतो नित्यापि , জি শাহনামালামাধব শনালহা নয়! ঘান ১মলাদ- 1 शामिलामो दर्शनात् । अव वा काम्ये लिडोऽपूर्ववाचकत्वानिये ऽपि लिडोपासनादिविषयकमपूर्व बोध्यते, तब नि- कालमपि स्वतएव सुखवत्प्रयोजनं नित्यमभ्यर्थमान- बेति । उच्यते। सर्वच नित्ये फलश्रवणाजीविफल- प्रयोजनमाह, 'अथ वेति, 'काम्य' वर्गकामो योनेत्यादौ, 'अपूर्व- वाचकवान्' कायंवरूपेणापूर्वक्रवात, 'निलोऽपि' मन्ध्या मुपामी- तेत्यादावपि, “विषयक' जन्यं, 'अप' पाडापूब्ध, 'बोभ्यत इति कार्यरूपेण बोध्यत इत्यर्थः। वैदिकस्लिङल्यावच्छेदनैद कार्यवक- पेणापूर्वशक्तिकम्पनाम् तच च जन्यतासम्बन्धेन उपासनादरम्षयः मत अर्थवादाधुपस्थितब्रह्मलोकावाश्यादिमाधनलं तदर्थः, प्यपूर्वस्यावश्यकत्वेन गौरवादिति भावः । “तच पण्डापूर्वञ्च । मन्धेवं तत्रापि कामनावश्यम्भावे मानाभाग नित्यतातियेत्यन आइ, 'नित्यमिति नत्तद्विहितकानेऽवश्व कामनाविषयश्चेत्यर्थः, श्रुतियोधित नित्यतान्यथानुपपत्त्यैव नया कल्पनादिति भावः । प्रामाणिक गौरवं न दोषायेत्यभिप्रायेण ममाधत्ते, 'प्यत इनि, 'फलकामस्येति अर्थवादाद्युपस्थितफलकामस्येथः, अन्यथा अर्थवादा- . शब्दशन्य कार्यताशानात् प्रत्यापत्तिरिति नित्येऽपि फलमाह, 'अथ वेति, साँपूर्व न पूर्वमुपस्थितमिति न तदादाय इशसाधनवान्वयः इति भावः । 'सति, यद्यप्येषमपि काम्यत्वे मित्यतातिरन्यथार्थवादिकेन किमपराई सधामि तवृषणमग्रे वाध्यमेवेति भावः । 'जीवौति, प्रयोजन शाम विमा बरनौविमानस्याधिकारासम्भवादिति भावः। सम्बनिताधिकारमात्र , सम्दास्यतुरीपख विधिवादः । वामस्य सम्बखिताधिकारः यथोपरागे नैमित्तिक खान-पावादि फलश्रुनेः काम्यं प्रकरणे प्रायश्चित्ता- दिश्रुतेश्च नियनकर्तव्यताकं, यथा वा पोडशश्राहस्य प्रेतत्वविमुक्तिकामनाश्रुतेः प्रेतत्वविमुक्तिहेतुपोडश- श्राद्धे सङ्कल्पं विधाय महाजनानामाचारात् काम्य- त्वं निन्दार्थवादनाकरणे प्रत्यवायश्रुतेरवश्यकर्त्तव्यत्वं तथा सध्योपासनमपि फलश्रुतेः काम्यं अकरणे नर- कश्रुतेः प्रायश्चित्तोपदेशाच नियतकर्तव्यताकं । प्रस्तु दिवफल्ममिति भावः । “सम्बलित:' अदितः, 'अधिकार: फरन- हेतुप्रतिप्रयोगक, सेन शचि-तत्कालजोनिल मानकामना ५ वयमेन नित्यक्रियाजन्यफलहेतुः पद्धिशिष्टन क्रियमाण कर्मण: पला कत्वं तस्यैव प्रतिप्रयोजकध-मस्याधिकारत्वात् । न फलकामनाचा अधिकारले नदिगमदभायां शुचि-तत्कालजोति.. नोऽपि नित्यकर्माकरणे प्रत्यवायो न स्यात् थावदधिकारवत एवाकरणस्य प्राधवाय हतुवात् अन्यथा शौचाभावदशायामध्यकर - पात् प्रायवायापंजेरिति वाथं । ये निरम्यवादाते यथं : ननु काम्धत्व-नित्यत्वयोर्विरोधादकम्य कर्मास्तमगरूपत्वममान- दृष्टान्तमाह, 'यति, मन्योपासनवत् फलश्चताप याति पति अयात् सदा दृष्टान्तान्तरमाइ, 'यथा वेति, तस्याप्यकाम्यत्वे सामिनाक्ष- साल्याचारविरोध इति भावः । 'बर्थवादेत, तथा चपरानायव विधि- F माणे काम्यत्वेऽपि न. नियतकर्तव्यताकावं तंदकर प्रायश्चित्तानुपदेशात्। न च नित्ये फलकाममाया- असम्भवः, विकासकाम्यस्तवपाठवत् नित्ये फलकाम- नामम्भवाव । यत्तु प्रथममहत्ताहराश्रुत्या तत्का- सजीविमावस्याधिकारबोधनात न फलकामस्याधि- कार इति, तन्न, अहर हाश्रुत्यर्थवादयोः प्रथमगृही- तैकवाक्यतावलेन तत्कालजीविफलकामस्य सम्बलि- ताधिकारात् अर्थवादोपस्थितफलान्वयं विनैकवाक्य- ताभङ्गात् । न चार्थवादस्य स्तुतिपरत्वान्नैकवाक्यता, बाधकं विना स्वार्थापरित्यागात् विधिवाक्योपस्थिते --- मत पाच, 'यथेति ! 'स्तवपाठवदिति सन्तमौसमाचादतिः, तथाच नत्र यथा अननुभूयमानापि फलकामनावश्यकी तथा नित्यम्य- ले पौति भावः । 'प्रथमहीनेति, विधेरिष्टसाधनताबोधकतया इष्टविशेषाकाहाया प्रवृत्तस्थार्थवादस्य तदेकवाक्यलनियमादिति भावः। अकते, 'न चेति, स्तुतिः' पदार्थमात्रीपस्थितिः, निरस्थति, 'बाधक विनेति, 'स्वार्थस्थापरित्यागः' अनुभावकत्वं । न चैवमङ्गा- खसोयापि फलश्रुतिः प्रमाण स्थान, मैयायिकाना मिष्टापत्रः प्रधानफलेनैवाङ्गानां फलाकासानिवृत्तेस्तत्रत्या फन्नश्रुतिः स्तुति- . स्वमानतमिति भावः । “विधौति "दद्यादहरप्राइमियादिविधिवाक्यो- पस्थितमित्यर्थः । मनु कामनाविरहेऽप्यकरणे प्रत्यवाया तत्परिहारार्थमेव असे विक्षिकापालकसमादाथैवापरहश्रुत्यो कार्य ताबोधनात् । नन्वेवं तत्कालजीविकामिनोऽधिकारे यदा पाखकामनाविरहस्तदा अशुचेरिवाधिकाराभा, वानियतकर्तव्यता न स्यात् अधिकृताकरणे प्रत्यवा- यो न त्वकरणमाच इति चेत्, न, नैमित्रिकेऽपि तत्- জাৰ হৰিনামৰিছিনিখনৰনাথ- तो। अथापवादाभावेनौत्सर्गिको पाल कामनास्त्येव LA मानमित्यपि वदन्ति। अथवादस्याप्रमाणवेडयाह, 'विधीति "नित्यं नैमित्रितर्फ पञ्चेत्यादिमागुतविधिवाक्योपस्थित हतार्थ:. भन्ने विधि- बोधितफल, 'बोधनादित्यमः १: शेषः। 'अधिकारामावर्शित भत्तिप्रयोजकयावदधिकाराभावादित्यर्थः। मनु मलकामनाद- पायामेव नियतकर्त्तव्यत्वमुपेयं सन्ध्यावन्दनादरतोदोषान्नरमाइ, 'अधिकताकरण इति, 'न खकरणमाच इति, स्यादित्यनुषच्यते, अधिनाकरणप्रचकः प्रत्यवाय: पलकामगाविरदशायामकरण भाचे म स्यादन्यथा कामनादशायामशुचेरयकरणे प्रत्यवाय स्वादि- व्यर्थः, प्रतिबन्धिमुद्रया मिरस्यति, 'नैमित्तिकेऽपोति, 'अनियत- कर्तव्यतापत्तेः' अकरणे प्रत्यवायानापतेः । शकते, 'अनि, 'फन्नु- कामनायेव' नैमित्तिक इति शेषः। नम्बपतादो बाधकः सथाच नियमः अतः प्रवृत्तिरियत मार, 'वधिकृतति, इति मूनामिभिः। प्रतिबन्धा समाधने, 'नैमित्तिकपीति, अभिमन्धिमुहाट यति, तति, " फलमानस्य स्वविषयकेशाजनकावभावत्वात् यस्य तु मुँमुक्षापवादेन फलान्तरे कामना मास्ति तस्याकरणे- ऽपि न प्रत्यवाय इति न तबियतकर्तव्यताकत्वं नैमि- त्तिके तथा नित्येऽपि मुमुक्षया फलकामनाबाधेना- damta तदभावमात्रं यदि फलकामनाहेतस्तदानवगतेऽपि फले काममा स्थादत श्राइ, 'फलज्ञानस्येति, पार्थवादिकत्यादिः, 'मुमुक्षापवा- देनेति मोहोपधायकेच्या प्रतिबन्धेनेत्यर्थः, 'तस्य' व्याभ-वशिष्ठा- देः, नैमितिककर्मणामकरणेऽपि न प्रत्यवायः फलकाममाविर- हेणानधिकारिवादिति भावः । शहां निरस्थति, 'नया नित्ये- ऽपौनि, 'औत्मर्गिको फलकामनास्त्यवेत्यनुषज्यत, 'तुम्धमिति । वस्तुतः “निद्रथा कलरेत्यैरनाश्वासच साम्प्रतं। त्यकवैदिककर्माण घोरं भरकमा थुः” इत्यादिस्मृतिबलात् फलकामनातिरिकयाव- दधिकारवत एव नित्य-नैमित्तिकाकरणे प्रत्यवायः कल्यते इति सन्ध्यावन्दनदशायां फलकामनाविर हेऽपि शौचादिमतम्तदकरणे प्रत्यवायः । किञ्च सन्ध्यादमायां पतितस्पर्मनिबन्धमादयकरणान प्रत्यवायो न स्यात् गौचरूपाधिकारविरहात् अतः खज्ञाननिष्या- अभिवमेवाधिकारेण विशिष्टम्याकरणे प्रत्यवाथो वाच्यः सदाभौं মীয় লিমালালহুলাব জামদাবি ব্ৰহ্মীলিলিআই- तथाच बस्य निवे नियमतः कर्तव्यता तस्य पलकाममावश्यम्भाव एव नैमित्तिकादिवदिति भावः । ननु मुमुक्षोरपि पलकामनाविरहियो- शब्दायतुरीयखने विधिवादः । करणेऽपि न प्रत्यवाय इति तुल्यं। किन्वार्थवादोपस्थि- सफलोपाधिकर्तव्यत्वेऽवगते “अकुर्वन् विहितं कमें- त्यादिवाक्याच्छौचे सति सन्ध्याबन्धनाकरणे निन्दार्थ- वेति तदन्य एवाधिकारोऽक्षरणे प्रलवाययोजकः । यदि, च कलकामना नाधिकारः प्रमाणामातादन्यशा प्रमात् पालमिद्धिः कापि न स्थात् यद्विशिधेनेव क्रियमाणम्य पाणः फलहेतुत्वं तस्य शौच-नाचणात्वादिलाधिकारत्वात् 'अकामकृतात् कामकृतं पापं पुण्यद द्विगुणमित्यापस्तम्बादिवचनात् कामनायाः दिगणफल प्रत्येव प्रयोजकलावगहेरित्यादि विभाधते. नदा तु नानुपपत्तिगन्धोऽपौति युलमुत्पश्यामः । नन्नार्थवादिकफलस्योपस्थित्यनियमात् नकामना नावश्यकौन्यत श्राद्ध, किन्चेति, अर्थनि वस्तुगत्या पार्थिवादिक- भावमिरा-मित्तिकानुष्ठानमस्त्येवेत्यसरसादाह, किरोति, जो प्रत्यवाय- परिवारमेव पलमादाच विधिप्रत्तिर्यनामोन्याश्रयः स्यादिति भावः । 'शोचे मनोति, गन्नाधिकारे सत्यकरणे नरकदिन प्रौचमाने माना- भावातथाचाशुप्रेरित फलकामनाविरहिनोगि सम्मा मताधिकारामाबाद- करगों न प्रत्यवाय इति कथं सदा तत्परिहारार्थ नियतप्रवृत्तिः अटिदमक अधिकताकरण प्रवदायो न त्वकारणमात्र इति चेत्, न, शौचादमा जफकामना चेथेधिकारद्वयं एवञ्चाधिकारको सम्बन्लनमित्येव सम्मलिताधि- कारपदार्थः, तयाचाधिकाराभ्यामन्यतरेण वाधिकृतस्याकरणं प्रत्यवाय- हेतुः स्वतः शौचे सति फलकामनाविरहिणोऽप्यकरय तथेति तात्पर्या- दित्येके, बचिन्त्य, एवमशुचेरपि फलकामनावतोतारण प्रत्यवायापत्तः । वयन्तु अमः "अकुर्वन् विहित कर्मत्यादिना विहिताकरगणस्य प्रत्यायहेतु- नरक्श्रुने माचित्तोपदेशच प्रव्यवाया कमप्यते तत्काल कामनाविरहेऽपि प्रत्यवायपरिहारार्थ नियमतः प्रवर्तते विधिप्रसन्यनन्तरं प्रत्यवायस्य फलोपाधिकं कर्तव्यावं यस्य तादृशे मध्यावन्दनादायुपस्थितेत्यर्थः । 'तत्फलेति श्रार्थवादिकफलेत्यर्थः, प्रागुकान्योन्याश्रयं परिहरति, "विधिमवृत्त्येति, मन्ध्यामुपामौतेत्यादिविधेरिवेनेटमाघनत्वावगतो स्पर्मवगतं न लधिक्षताकर मस्य तबोधकपदाभावान् ! न चैवमशुचे पि बदकरखे प्रत्यवायापत्तिरिति वायं। अशुचेतत् कर्तव्यतानिषेवेन शुरैव बवायलाविधानेन च तं प्रति तस्याविहितत्वात् विहिताकर गास्य च प्रत्यवायहेतुत्वादव एव तत्कास्ते तस्य विहितत्वेनान्यकानाकरन प्रत्यवायहेतुस्तबद्यदि कामनायां तत्कन्यताविधानं कामनाविर सत्कर्म खतानिषेधश्च स्थात् सदा अशुचेरित कामनाविरहिणोऽप्यको प्रत्यवायो न स्यात् । न चैवं, न दि सकामयाबरहाश्रुत्या सहिहितं येन निजामभ्य सविहिवं तस्मादस्तु बाधिता करणं प्रसावायहेतु तथापि निये उत्तयुक्या सामान्यतः शौचमानं अधिकारिविशेषणं न तु फलकामनाधि, साहि লিয় কালনাগামন্ধিা। অষত্র শাসন প্রন লি জুসলঙ্ক बन्यथा तु प्रत्यवायरिहारमात्रफलक अयमेव च कामाभेदः तदिह. मुस पौधे सतीत्यादि। : केचित्तु समर्थस्य फसवानस्थाकरणं न प्रसक्तं येन पापहेतुत्वप्रतिपादनेन मनिवार्यत तथाच "अकुर्वन् विहितं कर्मेधादेरप्रसताप्रतिषेधत्वापचाधि- জয় হযগামি যামিলি নাঘাবাগ্বিজনাবলি प्रत्यवायोरिडा i पदावतुरोषख विधिवादा। प्रामाणिकत्वात् अकरणोन्मुखस्य करणेन प्रत्यवाय- प्रागभावस्य साध्यत्वात्, नैमितिके फलोपाधिकर्तव्यत्वे कामनाविरहेपि नियतकर्तव्यतावत् । यत्तु निष्फलेऽपि नित्ये वेदाधीनकाय्येता ज्ञानात् प्रवर्तत इति, तन्न, दुःखैकफलत्वेन ज्ञायमाने प्रेक्षावता कृतेरनुत्पादनियमात् अयोग्यतया नित्ये कृतिमाध्य- त्वस्य बोधयितुमशक्यत्वात् । अतएव सन्ध्योपासनमफल- सत्किमिटमित्याकाणायामकुर्वन्नित्यादिवचनैः प्रत्यवायानुत्पादस्ये- बेतृत्वम कल्पनादित्यर्थः। ननु प्रत्यवायानुत्पादप्याजन्यस्यात् तस्मा- धमलं सन्ध्यावन्दनादेर्दुर्घटमत प्राइ, 'करणेति, प्राच मतेनेदं, 'कामनाविरहे पौति फलान्तरकाममाविरहेऽपौत्यर्थः, प्रत्यवाय- परौहारार्थमिति शेषः । इदमुपलक्षणं यत्र प्रत्यवायपरोहारस्या- नुपस्थितिः तवान्ततः स्वविशिष्टताप्रतिपश्चर्ये लोकविगामनिवृतार्थ.- मेव वा नित्यस्थले प्रवृत्तिर्भविता कृप्तकारणं विमा कार्यानुत्पा- दस्थावश्यम्भावादिति ध्येयं । ननु तत्काSताया वेदबोधितवीरेव सन्ध्यावन्दनादेई खे- कफलकत्वषुद्धौ प्रवृत्तिविरोधिनामपनयेदत आह, 'अयोग्यत्यति, अचं ताडये दित्यादेः प्रामाध्यभियेष्टमाधनत्वविशिष्टस्यैव कृतिमा- ध्यत्वस्य विधर्थत्वादिति भावः । * परिहारस्य प्रागमावत्येनामाध्यत्वं निरस्थति, 'धकार खोसि, 'मि- तिक इति, अन्यथा तचाप्यप्रतीकारादिति भावः। 'मुखमन' प्रामा.

मपि नियते दबोधिनायतावास्यादित्याना शुरु मतमता गुरोममित्यभिप्रायेणोपेक्षितवानाचार्य यत्तु पाण्डापूर्व स्वत एव प्रयोजन इत्युक्त तदपि म एवं सवापि कास्यत्वे नित्यत्वहान्यापत्त । किश्च मुख दुःखाभावश्च मुख्य प्रयोजनं तत्साधनञ्च गौवं नित्यापूर्वन्तु तेषु नैकमपि पण्डापूर्ववान, काम्यापूर्वश्च सुखहेतुर्गौणं प्रयोञ्जन । प्रवर्तकविध्यनरोधेन तदपि प्रवर्तकं करप्यत इति चेत्। न । प्रवर्तनौयेन लोकेन तस्य प्रयोजनत्वेनाजानात् गुरुणा नित्यापूर्व प्रयोजन- मुक्तं इत्युच्यमानेऽपि नादरः प्रक्षावतां । मुक्ति-वर्गों चालौकिकावपि सुख-दुःखाभावसजातीयतया प्रयो- अने, तस्मादेवं वदन् गुरुरपि लघुरेव । सदयं सपः - 'गौणं सफलत्वौपाधिकं । शकते, 'प्रवर्तकेति विधेः प्रवन- कत्वानुरोधेनेत्यर्थः, 'तदपि' पण्डापूर्वमपि, ‘प्रवर्तकं प्रवृत्त्युपयुक्त पान । भनु यथा मुक्रि-स्वर्गयोरणौकिकयोरपीच्छा तथा पण्डा- पूर्वेऽपि स्वाद पाह, 'मुनौति, 'सङ्घपः' विचारस्य । दुःखमाध- करमतं, 'गुरु' मादा मतमिति सोपहासं, 'गुरो' अमदगुरोः। मनु स्वतः प्रयोजगत्वाभावेऽपि गौणमेवावियत बाह, 'तत्साधनोति । अवमपि मुखि-स्वर्गवपि प्रयोगने न स्यावा लोकेन तयोः सार्धवेगानाना- दिन्यत 'आ' 'मुक्तीति, परापूर्व यवनातीयमपि महत्वान तथेति शब्दास्यानुसैपखाले विधिहादः। नित्ये दुःखेकफलत्वेन प्रदत्यनपत्तेः फलोपाधिक व्यता सब फलं दुःखसाधनाभावः पाण्डापूर्व बेति सदिच्छा महत्त्यर्थं प्रत्यहमुपेया तां विमा प्रत्त्यनुप- पत्ते, तवाचार्थवादिक. विधिवाक्यश्रुतच्च ‘फलमस्तु तमन्येन। में च कामनाविरहे नियतकर्तव्यता न स्यात, अपूर्वादौच्छाविरहेऽपि तुल्यत्वात, प्रत्यवायप- रिहाराय नियमतः प्रवृत्तिस्तुल्यैव । यत्र च न फलश्रु- तिलच विश्वजिन्याय इति। नन्विदमिष्टसाधनमिति ज्ञानादेतत्साध्यभिष्टमिति ज्ञानाच प्रत्तिदर्शनात नस्य सन्ध्यानुपासनादेरभावः सन्ध्योपासनादिरूपः. शतिगत वेष्ट- साधन प्रवर्तकमिति मतेनेदं । कियागतं तत्तथेति मतेनाह, 'पण्डापूचे बेति, सदिच्छा' दुःखसाधनाभाव-पण्डापूर्वयोरन्धतरगो- घरेछा, 'उपेथा' परैरिति शेषः । 'पार्थवादिक' “सन्ध्यामुपासते ये वित्याद्यर्थवादलचं, 'विधौति "नित्यं नैमित्तिकं यत्यादिप्रागु- कविध्यपस्थापितञ्चेत्यर्थः । नित्यताभङ्गमाशङ्कते, 'न चेति। प्रनि- বা লিনি, মুভিীঞ্জনি, ‘অশ’ লিষ্ঠ, “স্থিত্মিানীনি प्रत्यवायावादस्थामन्यत्वेम फलत्वासम्भवात् वर्ग एव तत्र फलामि- त्यर्थः । 'इदं यागादि, 'एतत्साध्यमिष्टभिनि, 'ज्ञानाचे ति, उत्त- भाव।। 'तधाचेति, अन्यथार्थवादादेः स्तुतिपरत्वकल्पनागौरवं स्यादिति भावः । मनु यत्र नित्ये न फलश्रुतिस्ता कामयसाधनवान्वय इत्यत- बार, 'वत्र तितटस्थः एकति, नन्विति । गनु घलेच्छायामपि HAPA प्रथमस्वैव प्रवर्तकत्वे किं विभिगमक, उच्चने, फड़े छायां स्वविषयविशेष्यकज्ञानस्य हेतुत्वेन कृप्तत्वात उपायचिकीर्यापि बाधकं विना तथा। वस्तुतस्तु कृति- साध्ययागस्य साध्य इष्ट इति.ज्ञानस्य प्रवर्तकत्वे यो- तेतिपदात् प्रथमं शतिसाध्यो याग इति जानं ततः कृतिसाध्ययागस्य साध्य इष्ट इति मानं विशेषणज्ञा- .. रमिति शेषः, 'प्रथमन्वति उपायविशेष्यकष्टसाधनवज्ञानस्यैवेत्यर्थः, यत्र च एतत्साध्यमिष्टमिति ज्ञानानन्तरं प्रतिस्तत्रापि फल- बलात् तादृशष्टमाधमताजानं कल्यत इत्याशयः । 'फलेच्छाया- मिति सुखादीच्छायामित्यर्थः, 'बाधकं विनेति बाधकामावेनेत्यर्थः । खावस्याननुगततया फलेच्छायां खविषयविशेष्यकज्ञानस्य हेतुत्वेऽपि उपाधेच्छायां हेतुत्वे मानाभाव इत्यरचेराह, 'वस्तुत- खिति, साध्येष्टस्य च विधर्थत्वादिति भावः । एवञ्च वर्गकामो बजेतेत्यादौ वर्गकामशनिसाध्ययाममाध्यमिष्टमिति प्रत्ययार्थविशे- व्यकः कृतिमाध्ययागमाथेष्टवान् स्वर्गकाम इति प्रथमान्तविशेष्यको वा अन्वयबोधः। न च द्वितीये "पिटवर्गकामो गङ्गायां पिण्डं दचादिति विधेर्वाध इति वायं। तब परम्परामबन्धेमेव कर्तरि खविषयत्वेनैव हेतुत्वं, न तु विशेष्यकत्वेन गौरवादितारुचेराह, 'वस्तु- तस्विवि, एतत्साध्यभिषमेलावन्मात्रं न प्रवर्तकं, 'सत्यसाध्येऽतिप्रस- शादित्यचापि छतिसाध्यत्वप्रवेश पावश्यक इति दर्पयति, 'प्रथममिति, 'तत इति, यषि क्षबायां अविशेषातजाधवं स्थापि बौद्योधी - नसाध्यत्वात विशिष्टतानस्थति नियंतव, मम यागः कतिसाध्य इष्टसाधनमित्येकमेव ज्ञानं । नाप कृतिसाध्यत्वं यागे बोधयित्वा कृतिसाध्ययागस्य साध्य इष्ट इति लिङा बोधयितुं शक्यमपि, एकस्वार्थान्वय- मपरपदार्थे बोधयित्वा तदन्वितापरस्वार्थान्वयबोध- कत्वस्य पदेऽव्युत्पत्तेः यजिपदे च कृत्या सह यागा- वयं बोधयित्वा पर्यवसिते पुनः स्वार्थान्वयबोधकत्वे भारत्तिप्रसङ्गः।। अथ साध्यमिष्टं यस्येति साध्येष्टकत्वं शक्यं, तथाच दहाववादिति थेयं । 'विशेषणशानमाध्यत्वादिति विशेषणतावच्छे- दकप्रकारकविशेषणज्ञानसाध्यवादित्यर्थः, "विशिष्टज्ञानस्य विभिष्ट- वैशियज्ञानस्थ, 'एकमेवेति, एकत्र इमितिन्यायेनेति भावः। तथाच धर्मयकल्पमागौरवान्न तस्य हेतुत्वमिति भावः । दूषणान्तरमाह, 'नति न वेत्यर्थः, 'शत्या सहेति माध्यतासभर्गण छत्या महेत्यर्थः, 'पर्यावसिते. निराकाक्षिते । परते, 'अथेति, तथाच ममाप्येकत्र इयमितिन्यायेन काति- माधत्व-माध्यष्टकवयोरेकदैव यागे यह इति भावः । परि- अभ्यतत्पुरधे सम्बन्धमात्रमिति विशेष इत्याहुः । ननु विशेष्ये विशेषण सब विशेषणान्तमिति न्यायेनेकदैव इथे यागशाध्यत्वस्य यागे अति- साध्यत्वस्य भानं सम्भवति तथाचात्राप्येकमेव शामं अतएव ग व्युत्पत्ति गोधपेिक्षया दार साधनमिति षश्चर्थस्य वधु- हरति, 'तथाचेति । नवृत्तिमाध्यत्वमेव निरूपकतासम्बन्धन विधर्थ इति वा । तत्सम्बन्धस्य(१) वृत्वनियामकतया प्रभाव- प्रतियोगितानवच्छेदकलेन मण्डलीकरणं न कुर्थ्यादित्यच नन- मन्वयापत्तेस्तस्थापि प्रतियोगितावच्छेदकत्वे च न थत्यपि प्रयोगापः तस्य वृत्त्वनियामकतया तत्सम्बन्धमाभावाच केवला- वधिलादिति भावः । मनु विशिष्टवैमियबोधाधुपगमे एक- सकलदोषसम्मवेपि यागे कृतिमाध्यत्वं यागमाध्यलञ्च इष्ट एकदैव रखते इत्यभ्युपगमे न कोऽपि दोषः । न 'वैकलान्वितापरपदा- গাশিনামিৗশিমনিৰিহ্মা জাব্বান্দিনায়- पदार्थान्वितस्वार्थबोधकत्वं पदस्थाव्यत्य अमिति वाच्य। जानाति- खपितोत्यादौ वर्तमानत्वाअयत्वयोस्तथान्वयबोधस्य ज्ञानादौ दर्भ- मात् । किञ्चैवमिष्टमाधनत्वस्य विध्यर्थत्वेऽपि राजमानस्यैव प्रवर्तकले म विनिगमकार) । न च तस्याप्रवर्तकत्वे विधेः प्रवर्तकत्वमङ्गप्रगङ्गा- इत्येव विनिगमकं, परम्परयापि तदुपपत्तेः तवापि विधिजन्यज्ञानस्य (१; तत्र अत्यनियामकसम्बन्धस्थति क. (२) विनिगमकं न किञ्चिदप्यतीत्यर्थः । Naumaara- विरोधोऽपि एकदेवोभय धनेनेक खार्थान्धर्य बोधयित्वा अपरखार्यान्वया- बोधनादेकदा तद्बोधने व्युत्पत्तिविरोध इत्यत्र मानाभावात् अतएव च ना. इत्तिप्रसङ्गोऽपि घटमानयेवादाविव वादृशाहोरदोषवस बनाम घटम- दादेवान्तस्वाक्यार्थबोधजननानन्तरं पुनर्भहावाकार्यान्वयदोधवादिति - ब त्यानदेव । विष नसांध्यत्वं न नियमतस्तद- तरसत्वं दण्डसाध्ये घटे व्यभिचारात्, नापि तदव- च्छिवक्षणोत्तरक्षण एव सत्वं स्वकारव्यवच्छेद्यतदनु- तरसमयस्याकाशेऽप्रसिद्धेः शब्दस्य नभाध्यत्वापत्तेः । अतएव न तदभावव्यापकाभावप्रतियोगित्वं रूपे रस- साध्यत्वापत्तेश्च । नापि तदधिकोत्तर त्वयाप्यसमय- सम्बन्धः, उत्तरत्वव्याप्यत्वं झुत्तरत्वानधिकरणकाला- . साक्षादप्रवर्तकत्वादित्यरुचेराह, “किञ्चेति. 'तदुत्तरत्वं' तद्ध्वंसा- धिकरणाक्षणाल, दण्डध्वंसाधिकरणक्षामाचमन) घट येत्याह, 'दण्डेति तद्दण्डमाध्ये तघट इत्यर्थः, 'यभिचारात्' थ्याने, तदधिकरणक्षणस्योत्तरत्वं वाध्यमित्या मायेनार, 'लवच्छिनेति । 'श्रतएवेति घट-शब्दयोर्दण्डाकाशामाध्यत्वप्रभङ्गादेवत्ययः, श्राका- प्रस्ट मार्वकालिकतया कालिकसम्बन्धावच्छिनाकाशाभावाधिकरणा- कालासिद्धेरिति भावः। 'रूप इति समसमयत्तिकप-रखव्यत्तयोः परस्परं साध्यत्वप्रमादित्यर्थः । 'सदवधिकेति तदधिकरणममधाव- धिकेत्यर्थः, तो न नित्यासङ्घहः, 'व्याप्यति सम्बन्धविशेषणं । तदद- न्यावृत्तिवं व्याप्तिमभिप्रेत्याह, 'उपसरवेति । मनु व्यापकमामाना- (१) नियमान मात्रार्थनाभादिति भावः । Famera: बाखरसादार, कञ्चति, 'दण्डेति दण्डोत्तरमपि कदाचिघटाभावादिस्वर्थ, 'असर' प्रब्दस्याकाशासाध्यत्वायत्तेरेव, न झाकाशाभावव्यापकः शब्दाभावा;

इतित्वं तच्चाकाशे प्रसिहं गुरुतरच । तस्मात् तत्साधा नकत्वमेव तत्साध्यत्वं, एवञ्च लाघवात् तत्साधनत्व- जानमेव प्रवर्तकं न तु तत्साधनकलज्ञानमिति । धिकरण्यरूपं व्याप्यत्वं तच्च स्वाधिकरणसमयनिष्ठात्यन्ताभावाप्रति- योगि-तदधिकरणक्षणोत्तरत्वक। न च तथापि परमाक्षादरा- कामसाध्यत्वापत्तिः अन्यथामिद्धमाधारक्षेति वा । अन्यत्वेना- मन्यथामिद्धत्वेन प विशेषणौथचादित्यरुशेराह, 'गुरुतरश्चेति । 'तत्माधनकत्वमेवेति तनिहाया अनन्यथासिद्ध मति वाव्यवहित- पूर्ववर्तिताया निरूपकत्वमेवेत्यर्थः, 'सावादिति निरूपकलाप्रवेशेन जाघवादित्यर्थः, 'नत्माधनत्वज्ञानमेवेति तनिष्ठएमाधनताशानमेवे- त्यर्थः। अब मव्याः सामान्यत माधनवं प्रत्येकं स्वगादिमाधन वा म विध्यर्थः सम्भवति, न वा तजज्ञानस्य प्रवर्तकावं, अमिष्टोमादौ माधितत्वात्, साधनत्वं हि तदव्यवहितपूर्वकासनिहायताभावप्रति- योगितानवच्छेदका यथामिद्यनिरूपकधभवत्वं तत्र चानवच्छेदकलं न निरुतप्रतियोगितावच्छेदकप्रतियोगिकभेदमा विशेषाभावमादा- पातिप्रमत किन्तु तादृशावच्छेदकलावछिनप्रतियोगिताकमेदवत्वं । मानिष्टोमवादिकं स्था, तदवनिमन्तरेणापि वाजपेयादिना शब्दवत्याकाशात्यन्ताभावसत्त्वेन व्यभिचामादित्यायः । तत्साधनवज्ञानमेक कमिति, नवेदं चिन्थं, यदि तत्साधनवानं प्रवर्तक सदा दुःख- प्रामभावाभितथा प्रायश्चित्तादौ प्रतिर्म स्यात् तत्साधन हि सन्नियल- शब्दावतुरीयखण्डे विधिवाटः। गङ्गाखानादिना च(१) स्वगत्पत्तेः । गचा शिष्टोमादिजन्यतावच्छेदक वर्गादिमिष्ठं वैज्ञात्यमस्ति तदवछिनमाधनवमेव विध्यर्थः प्रवर्तक- ज्ञानविषयच तस्थाबाधितत्वादिति वा । तादृमशानिविषाणां বিমানৱন্ধান মিন নিঃ সলিমুশ- ছিনিৰিৰষ্টয়ে নজিষামলৰ বিভিন্সিয়াভৰ অন্যথা कार्यतावच्छेदकतया मेिद्धवयाघातादिधित व नलिईः खर्गविशे- षवाचनुपस्थितावपि धागादौ प्रकृन्निदमाम तमान मामान्यतः स्वमाथेष्टं प्रत्येक माध्यस्वर्गादिकं वा विध्यर्थः, तस्य च वृत्तिनिया- भनेन कालिका दिना येनकेनचित्सम्बन्धन धालऽन्त्रयः. सम- भिव्याइतमामष्टोमादि, समभिव्याहार वियोन्य नियामकत्याच नियमतस्तत्तदुपायविशेषमाध्येष्ठलाभः अमिष्टोमयागः समाथेष्टवा- नित्यन्वयरोधः । न च माश्यत्वमपि साधनत्यचटितमिति तदोष- नादवस्थामति वाध्य। माध्यत्वं हि अन्यथामिहानिएकवे मति नविच्छिन्नवदन्यान्ति ! नवेवममिष्टोमेन एजे ते त्यादावसम्भवः अनिष्टोमादेगपि प्रमयत्वादिरूपेण स्वगं प्रत्याशिद्धबात्। च तद्धर्मरूपेणान्यथा भिहेरनिरूपकत्वे अति तामिवदन्या- . (१) गङ्गाजलमयोगादिना चेति क । पूर्ववत्तिय तत्पूर्ववर्तित्वञ्च तत्प्राणभावावच्छिन्नसमयी तत्वं । न च प्राग- भावस्य प्रागभावाभावेन तनियतपूर्ववत्तित्वं समवति । न च प्रागभावस्यो- भरसमयसम्बन्ध एवाब साध्यस्तत्साधनत्य झाममविकलामेवेति पाएं। तत्- सम्बन्धस्य समयप्रागभावात्मकत्वात् तस्य च तदसाध्यत्वात् । किस प्रायश्चित्ता- বি বালামুস্থির সম্বল বর ননজুহিয়ে যায় না 38 चिन्तामो इति तदिति वाच्छं । दद्यात् यजेतेत्यादावव्याः सामान्यतो दानव-यागवयोः खर्गजनकतानवच्छेदकतथा स्वर्गम्य तेन रूपेणा- न्यासिद्धेनिकमलनात् स्वर्गनिजातिविशेषस्यैवामियोमादिजन्यता- वच्छेदकतथा. गुरुधान्तरेणा मिष्टोमत्वाद्यवच्छिन्नाथा अन्यथामि- द्वेर्निरूपकत्वाचेति चेत्, न, यद्धविन्न प्रति बाग-दानादेर्न येन रूपेण हेतुत्वं तत्तद्धर्मभेदकटवद्धर्मतत्वस्य सत्रान्तेन वितक्षित मादित्याहुः । सदसत् । चैत्य न बन्द तेन्यादिनिधविधौ बला. थेष्टम्य मिामिद्धिभ्यां नजानन्धमा पन्तः । मिश्रान्तु वैजात्यांचं परिबाजा रस्तुगलका विजातीय माधन- बादिकमेव विधर्थः, श्रतो जाताम्य कारकत्वाघटकलेन न. उप- थितिरपेक्षिता। न च वैजात्यस्थाप्रवेशे सेन रूपेण स्वर्गविशेषाणां शक्यतावच्छेदकै नुप्रवेश इति धार्थ इष्टत्वेन महागजेन वा तेषां प्रवेशात् दुष्टत्वादेः कारणवाघटकलेऽपि यतावाद के प्रकारतया प्रवेगो बाधकामादित्याकः । तदत् । प्रतियोगिनि प्रतियोगिता- জেনাৰাছুথিকাথায় বমিশাধন ফৰ নৰ- प्रतियोगिताकलममा वेवसाइते ग ल येति नियमान वैजा त्यां परित्यय विजातो यानीव्यतिपातकालयभावप्रतियोगितानव- पुरुषार्थत्वात् । मनु येन रूपेश यस्य सायना नहपानान्तसाध्याधिकरणका- लोपाधिपूर्ववर्तित्वज्ञानं प्रवर्तकं तम्बानाप्यस्ति दुःखप्रागभावस्य प्रायश्चित्ता- यनन्तरकालवृत्तिप्रामभावत्येन साध्यवासाधिकरणकाकोपाधिपूर्ववर्तित्वस्थ प्रायश्चित्तादौ सम्भवादिति चेत, भ, एवं बटाधिकरणसमथात् पूर्ववत्ति- सामतिसन्धाने प्रत्तिन स्यात् । न चेछापत्तिः, अनुभववियोधात् । न चोम- शब्दास्यतुरीवस विभिवादा। सद स्थादेतत, इष्टत्वज्ञानस्य. प्रवर्तकत्वे तृप्तोऽपि भोजने प्रवर्तत मनसा वृतरिष्टत्वज्ञानात् । अथ स्वरूपसत्यपि छेदकत्वग्रहासम्भवात् । वस्तुतस्तु दुष्टत्वेन दृष्टं प्रातिस्विकरूपेण खर्गादिकं वा विध्यर्धः, मान धालर्थ-विध्धयोः संवर्गः, स्वर्ग- कामोऽमिष्टोमानुकूम ऋतिमान् "मिष्टोमाञ्चमिति प्रत्ययार्थवि- व्यकशाम्ययबोधः, निषेधविधी र साध्यतामस्मन्येन धात्वर्णस्वामा- कोविध्यर्थं भामते निषधविधी प्रत्य साना प्रन्ययान्वितस्यार्थबोध- कत्वयुत्पत्तिभङ्गस्त साधननशक्तिवादिनामपि समानः । विजातीयवर्गसाधनलभव संगः नया धात्वर्थविशेशक एवा- अयोध: । न न जाता प्रामास्थित मिति पाय ! स- पखितेरनपेचत्वादिति दिक् । का विषयसुखमाधर्म याग इत्याकारकं ज्ञानं प्रवकत्वेन नैयाएिकाभिमानमित्यभिमानेनामते, 'स्यादेतदिति, 'रात्वज्ञान- स्थति इएलप्रकारेणेवाविषयतावादकधर्मविभिमानत्वज्ञानस्ये- त्यर्थः, 'मनति, इच्छामा पौति शेषः, अणुबहानात् इष्टत्वमका- (१) दुश्वान् याग इति धावविष्यकान्वयबोध इलथी। मोरपि प्रवकत्यं, चाननुगमान् प्रत्तिदैकान्यकल्पने मानाभावात् । किच गोवाधिकरणकरलोयाधिपूर्ववर्तित्वज्ञानसम्भवः तदयितापि पायापत्ति तस्मादनन्धगत्या तत्साध्याय ज्ञानमेव प्रवर्तक । २ प तदपि नवादकावं अन्यानिमत एवच दोषतावस्थामति वाच! यकीन मानिमनणे यस्थ सावमियादिना क्षेमसाधारणस्य तत्साधनत्वस्य ग्रन्थस्तव निपचनात्, एतेन सामग्री फसेच्छा कारणं सा च सिद्धतया तृप्तौ नास्तीति चेत्, ताई हन्तवमावश्यकत्वात् फलेच्छैव कारणं न तु নগ্নল শী। ক্ষি মুক্তাঙ্গন জ্বাৰা इच्छा कारणं न स्यात् स्वज्ञानेम तन्नाशात् इच्छा- रकमानसम्भवात्, ‘फलेच्छति, 'फलेच्छति, वस्तुगत्या इच्छाविषयतादच्छेदको बोधम्तिदिशिष्टमाधमताज्ञानमहकारेपोति प्रोषः। 'तज्जान इच्छा- विषयलप्रकारकं जान, 'गौरवादिति तत्प्रकारकवलाधिकस्य प्रवे- गांदित्यर्थः । न चेष्टापत्तिः, इष्टत्वांश विधिभिकल्पनावेयर्थप्र- मनात, दुष्टत्वांगोपस्थित्यर्थमेव नत्र विधिभिखौकारादित्यभि- मानः । 'स्वज्ञानेनेति छात्वप्रकारकशामहेतुमा नबिर्विकल्पने- तत्साधनकत्वमेव प्रत्साधनत्वमेवश्च साधनले माधवमित्यमात बोध्यं । म चैवमिगसाधनवज्ञानात् प्रतिर्न स्यादिति वाच्यं । तवाप्येतत्साध्यमिमिति शामात् प्रवृत्तिर्न स्यादिति तौल्यात् । यदि च लामवादिना तत्साधनत्व- ज्ञानस्य प्रवर्तकत्वे नियों से तत्र प्रत्यभाव इन्च रख भमानवित्संदेद्यस्वाहा तथापि तजधानसम्भवात् लल एव सत्र प्रहतितरसि मन्धम, तदा पाय- चित्तप्रकृत्यन्यथानुषपच्या तत्साधनत्य ज्ञानम्य प्रवर्तक निगाँते तथापि प्रस्त्वभाव इछ एवं समानसवित्नयेद्यत्वात् तज्ञानादेव वा प्रतिरिति तुल्यं तमात् यभते दुःखसाधनध्वंसस्य स्वतः पुरुषार्थत्वात् तदर्थतयैव মালিহী মাক্ষম হব নালনাঘান সবমিনি । সৰু মামিজ্জায়া শ্ৰীঃ না কাহিলাম ন নি। শিল্প যিলহজ্জায়া রূহিযশ। ল ইজ্জালিলিকাসল না নং- सब-इति वा । ज्ञानदिपाया अपि विषयनिरूप्यखेन निर्विकल्पकाब- शाम्बायतुरौयसले विधिवादः । २१९ सज्ञानधाराकल्पनेऽनवस्थानात् । अपि च्याविषयः सुखं इति भानं न मानसं सुखस्यासिद्धतया तदि- ध्यकसाक्षात्कारस्य सत्सन्निकर्ष विना अभावात, धोदनादावपौष्टत्वज्ञान न सम्भवति मनसोवहिरवा- तन्व्यात्। नापि चक्षुरादिना जातः लत इतिवत् त्यर्थः । मन ज्ञानेन पूर्वछायां विनाधितायामपि एमाधनता- ज्ञानोत्तरमिछान्तरोत्पत्त्या प्रवृत्तिरित्यात शाह, ति दन्कायाः खरूपमत्या इतुले प्रथमापि तथास्तु जाताया एव कारणव च उत्तरेच्छाया अपि ज्ञामेन नाशात् सदनन्तरपि एकातरं वाच्य सापि तथैवेत्युत्तरोत्तरेका-तज्ञानधारा कम्यनेऽनवस्थेत्ययः, 'अमि- तयेति, 'अनागतसूखन्यत्र छाविषयत्वादिति भावः । अन्तर्विष- यकस्येष्टलज्ञानस्थासम्भव का बहिषयकम्याह, “ोदनादाविति, 'न सम्भवति' मना न सम्भवति, 'इष्टत्वज्ञान' बोदनादाविछल- भ्युपगमादित्यवरसादाह, यपि चेलि, लथान सखाधने भोजनादाविय" साधमत्वज्ञानाभावात् प्रतिनं स्यादिति भावः ! 'कोदनादावयौति, तथाच तत्साधने पाकेपि न प्रवर्ततति भाव. ! 'ति, इ त्वसिद्वतयौदनादे- सदसम्भव इति भावः । ननु मुतनोद क्षेछामि इत्यनध्यवसाये बहिष- यत्वमिछाया रहता तुल्यवित्तिवेद्यतया इच्छाविषयत्वमपि मुनादौ एहोतं । न चैवमपि तदसन्निकर्वात्पुलादिविशेश्यकमिश्त्वज्ञानं न स्यादिति वाथं । साधनताज्ञानस्य तथाप्यवैकल्यात्तत्र विशेधाज्ञानत्वेन तदुपयोगात् । विध ज्ञानोपनौतसखादेविशेष्यत्वेऽप्यदोषः अतरवासनिकृषपर्वतादिविशे- सदत्वज्ञान, तब विशेष्यसविकर्षात । वस्तुतस्तु इष्टस्य विशिष्य मुखत्वादिना अंशाने याग-पाकादाविष्टसा- धनताशानेष्यप्रतिप्रसनः दृष्टस्याल्पाधिकभावेन ना- नासकारत्वेन च विशिष्यानध्यवसायात् । न चेष्टविष- यतावच्छेदकमुखत्वादेरुपलक्षणमिष्टावं, मुख-दुःखाभा- व-तत्साधनेषु अनुगतस्योपलक्ष्यस्याभावेनाननुगमा- जासं, 'तत्रेति ज्ञातः कृत इत्यादावित्यर्थः, अत्र छाया अमि- विषयतया न विशेष्यसनिकर्ष इति भावः । नमु उपनयरूपमधि- कर्षसत्त्वात् इच्छाविषयः सुखमिति ज्ञानं नैयायिकामां न दुर्घट- मित्यरुचेराह, 'वस्तुतस्विति, 'इष्टमाधनताजानेऽपीति सामान्यत- एलेन यागष्टमाधनमिति ज्ञानेऽपौत्यर्थः,(8) "विशिष्यानध्यवसा- यादिति, इष्टस्यायुकन्य माधनमिति विशेषतोऽनिर्णयादित्यर्थः । ननु तत्र दृष्टभाधनताज्ञानानन्तरं तदिटे दृष्टखहेतुना सुखादि- स्वरूपत्वमनुमाय मनसा इच्छाविषयसुखमाधनं याग इति विशे- पतो निर्णयसम्भव इत्याशङ्गते, 'न चेति, 'सुखत्वादेः' सुखवा- दिरूपेण सुखादेः, 'उपलक्षणं' अनुमापकं, 'तत्साधनेषु याम- । पशु-हिरण्मादिषु, 'उपलक्ष्यस्थ' व्यापकतावच्छेदकस्य, 'अननुगमात' (१) सामान्यत रत्वेन इरमाधनताज्ञानेऽपौत्यर्थ इति क. । ध्यको मामसः परामर्श इत्यखरसादाह, 'वस्तुतविति, पलेच्छा खरूपसती प्रतियोलका र प्रवर्तकधौविषय इति न तस्य भोजने अतिरित्या शब्दास्यतरोयखण्डे विधिवादः । दिति । उच्यते। यवेच्छा तत्साधनताज्ञानमेव लोक- वेदसाधारणं प्रवर्तकं तेषां सुख-दुःखाभाव-तत्साधन- त्वेनेच्छाविषयाणां अननुगतानामपि वस्तुसदिच्छावि- घयत्वमेवानुगमकं एवं यदा सुखादाविच्छा भवति व्यभिचारात् । इष्टापत्त्या परिहाति, 'यति येन रूपेणेत्यर्थः, 'तत्साधनताजानमेटेति लपविशिय माधनतानः नमे वेत्यर्थः, अन्यथा घटलेने कायर्या द्रव्यमाधन मिति ज्ञानादपि प्रवृत्त्यापलेः, तथाच इष्यत्वप्रकारकत्वं न प्रवेशनीयमिति भावः । ननु यत तवयो- रैक्यस्यामानान्तदिशेयक-मुखत्वविशिष्टमाधनताज्ञान-दुःखाभाववनि- शिसाधनताज्ञान-ग्रामलाभवादिविशिष्टसाधनताजानाना तत्सा- ध्यकप्रति प्रति प्रातिखिकरूपेण हेतुलं वाच्चं. तथासाननगमः । नए तत्माध्यक तदुपादानकसवाप्रिमिलादिकं कायनाच्छेद- कमिति वाच्च। सुखार्थित्वस्य मुखेछाजन्यनरूपतया तारानाव- छेदकानुगतरूपाभावणाननुगतत्वाधूमलिङ्गकलादिवदित्यात-बाह, 'तेषामिति, 'सुख-दुःखाभावेति मुखव-दःखाभावयेत्यर्थः, 'तत्माध- नत्वेनेति ग्रामसाभव-पलाभल-हिरण्यलाभत्रादिनेत्यर्थः, 'इच्छा-- विषयाणा' इण्याविषयतावच्छेदकानां, 'वस्तुमदिच्छाविषयलमेवेति इच्छाविषयतावच्छेदकत्वमेवेत्यर्थः । न चैवमपि घटलेनेच्छायां द्रव्यसाधन मिति सामान् प्रवृत्त्यापत्तिः इच्छाविषयत्वस्य केवमान्य- शये परिहरति, 'योति, 'वस्तुसदिति । नग्विदमसम्भवि इएसाधनता. ज्ञान-पलेशावदुपादानप्रत्यक्षस्यामि प्ररमिकेतुत्वं । न चैतेषामामगुबाना खजतिसाध्यत्वे सति मुखादिसाधनमिति जान तो * थितया द्रव्यत्वादेरपौछापिषवतावच्छेदकलादिति वाच्यं। तस्का- चीनल-तत्पुरुषौथत्वेनेच्छाविशेषणात् कार्यतावच्छेदकमपि तत्का- सौन-तत्पुरुषोक्-तत्माध्यककृतित्व-तादृशोपायेच्छात्वमेवेति मथ- भिचारः। न चैवमपि साधनवाज्ञानदशा तदभावज्ञान- दशायां वा चिकौर्षा-प्रवृत्तिदुर्वारा तत्कालौन-सत्पुरुषोय-तदि- पचकचिकौ देरसिद्धतथा तत्कालीन-तत्पुरुषोयेछाविषयसाधन- ताज्ञामस्य तर हेतुत्वाकल्पनादिति वाथं । प्रसिद्धेषु सर्वेषु सप्तकालीन-तत्तत्पुरुषोयेच्छाविषयसाधनताज्ञामस्य चिकीर्षा हेतु- बकल्पनेन विशेषमामग्रौनिरहादेव यथोक्तस्थले चिकीर्षाद्यनुत्पत्तिः। नर स्वरूपसत्तादृशज्ञानविषयतावच्छेदकत्वमादाय विनिगमना- विरह इति वाच्च। विनश्यदवस्थफलज्ञानजनितफन्लेच्छास्थले तदस- भवात् तत्कालपदेनोपायेच्छा-प्रवृत्त्योः पूर्वकालस्थाभिहितत्वाव- टख-द्रव्यलोभयमकारकचानानन्तरं घटलमाचप्रकारकेच्छायां घट- साधनमिति ज्ञानाभावेऽपि द्रव्यमाधममिति ज्ञानात् कपाले प्रवृ- स्थापनेचा किंच भानविषयतावच्छेदकत्वेनानुगमे फोकानुदयद- शायामतिप्रमनवारणाय फलेच्छापि पृथक्जनिका वाच्येति गौरवं, खरूपमत्तामतिविषयतावच्छेदकत्वन्तु न सम्भवत्येव फलस्य. प्रवृत्तिविषयवाभावादिति भावः । इदमापाततः एवं सनि तत्तद्य- किन कार्य कारणभावस्यैव सम्यक्त्वात् एकस्य पुरुषस्य एकदा वस्थितिरिति सिरिति चेत्, क, इच्छोत्यायनन्तरं वहिरोध्यनुत्पादसमयावति शब्दास्थातुरोधखगडे विधिधादः । पाकादौ प्रवर्तते । नन्वेवं प्रवर्तकज्ञानविषयस्य नाना- त्वेन तच्छतास्य विधिप्रत्ययस्य नानार्थत्वप्रसङ्ग इति नानामहत्तिविर हेण यथोकरूपेण कार्यकारणभावेऽपि तत्तय- किविनामात् कार्यतावच्छे के कारणतावच्छेदकयोगौरतं पुनर- धिकमिति । केचित्तु सुखमाधगत्वज्ञान-दुःखाभावमाधमत्वज्ञान-श्रीदनभाध. সলঙ্গাল-গলামথলনি-অনলামম্বাধনলাবিল্লালালা সয়- कमेव हेतुत्वं तत्माध्यक-तदुपादानकमुखार्थिप्रवृत्तिवादिकञ्च प्रत्येक कार्यतावच्छेदक, सुखार्षिभत्तिपञ्च सुखसाधनता ज्ञानात्प्रवृत्तित्वं तत्तदव्याहतोचरलं मनुवर्थः सम्बन्धाननुगमश्च न दोषाय, पाले.. छाया अपि पृथक शेतुःबात् न ददनदयदशाया प्रत्यतिप्रसङ्गः नत्रापि मुखेच्छावत्प्रवृत्तित्वादिकमेव कार्यतावच्छेदकमित्याः । एकदेशिनम्तु प्रवृत्तेविषयतात्रयों माध्यत्वेन विषयता सिद्वत्वेन विषयता उहेश्यावेन विषयता च तत्रोद्देश्यपेन विषयता सुखादि- फल निहा मुखार्थितया सन्दनसंयोगं करोमौत्यनुभवात् । गऐवं सुखादेः प्रवृत्तिविषयत्वखरूपायोग्यवसिद्धान्तश्याघात इति वाच्यं । नस्य माध्यताख्यविषयताथामेव खरूपायोग्यत्वात्, तथा सुखाधु- देण्यकत्वमेव सुखाद्यर्थित्वं तदेव च सुखादौछायाः सुखादिसा- धनत्वज्ञामादौनाच्च कार्य्यतावच्छेदकं एवमुपायेच्छाया अपि विष- पताइयो उद्देशवेन विषयता तदन्यविषयता च, उद्देश्यता च तब मस्यैव वस्तुसदिच्छाविषयत्वेन विवक्षितत्वादिया। भान्तः भारते, 'नन्विति, 34 चेत, न, मुखत्यादिनामनुगतं इष्टत्येनानुगतं. फर्म प्रति साधनत्वस्य यांगादेर्लिङादिना बोधनात, । फसवेन उद्देश्यना सुखादिफलनिष्ठा सुखार्थितथा चन्दनसंयोग- मिकामौत्यनुभवादिति प्राडः । 'इष्टत्वनानुगतमिति, इदमापाततः एवमपि ज्ञानविषयाव- कृतिविषयत्वमादाय विनिगमनाविरहेण मामार्थलस्य दुर्वारवान् केवलावयित्वस्य विष्वेवाविशिष्टत्वात् तथाच विभिगमनाविरहेपा माधनत्व-ज्ञेयसाधनव-कृतिविषयसाधनवानां शक्यतावच्छेदकत्वं दुर्वारमिति। न चानुभवादिष्टसाधनत्वमेव शक्यतावच्छेदकमिति वाच्य। अनुभवस्वामिद्धत्वात् इतरथा कृतिमाध्यत्वमाचशनिवा- दिनो मौमासका अनुभवेनेव निरस्थाः स्युः। न च तथापि विनिगमनाविरहेण दृष्टसाधनत्वं ज्ञेयसाधनवं कृतिविषयसाधनत्वं अयमेव विधिशक्यं अनन्तसुख-दुःखाभावादिमाधनत्वमपेक्ष्य लाघ- वादिति वाच्यं । इष्टत्वादेः केवलान्वयितया चैत्यं न वन्देत अलं म ताइयेदित्यादौ नत्रानन्धयप्रसङ्गात् । न च तच स्वर्गसाध- मलादौ लक्षणेति वाच्यं । स्वर्गमाधनवादी गतिरिष्माधमत्वे र लक्षणेत्यस्यापि सुवचत्वात् प्रयोगस्य तुज्यत्वात् दृष्टमाधमन्यापेक्षया वर्गमाधनत्वस्य लघुवाच । वस्तुतस्तु पाख्यातभामान्यस्य सातौ शक्ति कल्पनादिधेरपि कनावेव सक्रिोधवात् स्वर्गसाधनवादौ निरूढ- मणेत्येव तत्व निशा हि अवक. स. एव विधिक्षक नेशसाधनत्वं किन्तु सुखादि- शब्दास्तुरोयख बड़े विधिवादा। सवाच फलानामनुगमार्थ फलेच्छा शक्या न विच्छा ज्ञानकारणत्वेन । अथैवं सुखांदिसाधनत्वेन ज्ञानं प्रव- नकं तन्न शक अननुगमात्, यच्च शक्यमिष्टसाधनावं सनानं न प्रवर्तक इति विधेः प्रवर्तकता न स्यात् इति चेत, साक्षादेवमेव किन्विष्टसाधनं यागइति लिङा बोधिते इष्टाकावायां काम्यत्वेन श्रुतः खर्ग एव इष्टत्वेनावगम्यते, तदनन्तरं स्वर्गकामपदसमभिव्या- नम्निष्टत्वाकारकशानस्याप्रवर्तकत्वे विधेरिहत्वांशे क्रिकल्पमं वृथत्यत- पाह, 'तथाचेति, 'तम शाक्यमिति, 'तत् सुखा दिसाधनत्वं, 'एवमेव' विधेरप्रवर्तकत्वमेव, 'लिङा बोधिते' दिउन्लयजे तेत्यादिपदेन बो- धिते, 'दृष्ट काढ़ायाँ' किं तदिष्टमिति विज्ञामायां, दूदञ्च जि- ज्ञासाकासा इति मतेन (९) 'इष्टवनेति तादाम्यसम्बन्धेन विशे- घणवेनेत्यर्थः, ‘अवगम्यत इति, स्वर्गवदिएमाधनं याग इत्याकारेणेति भावः । इदश्च न प्रवर्तकं साधनवांश खर्गाप्रकारकानादत आह, 'तदनम्सरमिति, वर्गकामपदसमभिव्या हारादिति तत्वमभिव्या- (१) इदच जिज्ञासाया आकाशाखमत इति । साधमत्वमिति तचैव लिङ्गः शक्तिरिति नानार्थत्वमित्यर्थः, 'तथाचेति रवच न मानार्थत्वमित्यर्थः । ननु तथापि खर्गत्वेन सजान न स्यात् तेन . रूपेणानुपस्थितरित्यत बाह, 'एवक्षेति, 'एवञ्च' वर्गत्वेन कामनाविषयत्वेव वचिन्तामणैः बाराव स्वर्गसाधनं याग इति ज्ञान प्रवर्तकमुत्पद्यते । एवन विधिजन्यज्ञानजन्य ज्ञान प्रवर्तक । . हारजन्यवर्गवदिष्टसाधनं याग इति झानसहकारादित्यर्थः, 'उत्प- बते' मनमा उत्पद्यते । केषित्तु 'उत्पद्यते' मन्दादुत्पद्यते, दृष्टांशमवहाय स्वर्गण मह माधमत्वाम्ययः स्यादित्यर्थ:(१), इत्याहुः। तदसत्, माधनत्वस्य रह- विशेष्यतयोपस्थितत्वेन तदपहायान्येन मह अन्वयायाव्युत्पन्नत्वात् । 'विधिजन्येति विधिजन्यं स्वर्गरूपेष्ठमाधनं याग इति महा- वाक्यार्थज्ञानं तमन्यं स्वर्गमाधनं चाग इति मानसं ज्ञानं तदेव प्रवर्तकमित्यर्थः२) । इदमापाततः स्वर्गपदस्य समामनिविष्तया दष्टे तदर्थान्वयबोधम्य प्रत्ययार्थेकदेशेन नामाभेदान्वयस्य चायु- त्पन्नतया दृष्टेन सह स्वर्गग्याभेदान्वयबुद्धामम्भशत् । तस्तुतस्तु स्वर्ग- (१) इयांशमपहाय स्तमेश मह साधनत्वस्यान्वयादिव्यर्थ इति । (१) तदेव प्रवर्तकमिति भाव इति क। बोस्थितस्य खन्द लिका उमम्प्राप्यन महावये, स्वर्गरूपेरभाधनं धाम- इति प्राब्दं ज्ञानमित्यर्थः । न चैवं विधिजन्येत्यादिविरोधः, विधिभन्यथा- শানঘালালামাল মঙ্গমস্থানাঙ্গা- ज्ञानं भवकिमित्येतत्परत्वात्तस्येति भावः । अतएवानुमानमाश मि अषयति यत्त्वितीति योजयन्ति, तश्चिन्त्य, यन्त्र यदिच्छा लरूपसतो तत् জামুললক্ষ্মবয়ষ মুহুলগণ ধলাবুলয় বিলৰচরি:

भब्दाख्यतुरीपखण्डे विधिवादः । यत्तु सर्वेषामेव विधेनं साक्षात् प्रवर्तकत्वं विधि- बोधकात् स्वतिसाध्यत्वादेरनवगमात्, स्वेष्टसाधन- त्वञ्च अहं इष्टसाधनयागकः स्वर्गकामत्वादर्शवाक्या- वगतस्वर्गकामवदित्यनन्तरमर्थात् प्रतीयते। तन्न। कामकृतिमाध्यो याग इटसाधनञ्च इति विधिवाक्येन बोधिते तदनन्तरमेव मनमा स्वर्गसाधनं याग इति प्रवर्तक ज्ञानमुत्पद्यते इत्येत तत्वं । शाब्दज्ञानाप्रवर्तकत्वं गर्वमिद्धमित्याह, 'मर्चषामेवेनि, मत- इति शेषः । 'विधिबोधकात्' 'विधिः' दृष्टमाधमलादिः तद्बोधकात् प्रत्ययात्, 'स्वकृतिमाशत्वादे रित्यादिना रानौ तस्कतिमाध्यत्र- परिग्रहः तस्यैव प्रवर्तकत्वात् । नविश्वनेष्टमाघनत्वस्य विध्यर्शन थागादौ कुतः तेष्टमाधमत्तानोतिरित्यत आह, 'खेष्टेति, 'दत्यन- तरं' इत्यनुमानानन्तरं, 'अर्थात्' पनयवमात्, 'प्रतीयते' मनसा कृतिसाध्यत्वज्ञानार्थमनुमानमातम्यकमेव कृतिसाध्यत्व सागम्य मदंश विषय- स्वेनैव प्रवकत्वात् अन्ययातिप्रसङ्गादिधन नवासामर्थ्यादिदानीकाल- विषयतयापि च तस्य प्रवकलात्तदर्थमनुभानमावश्यक नदिदमुक्त विधे सतिसाध्यतादेरमवगमादिति । किम्वेवस्य पदार्थक देशातया खर्गस्य चा. न्यान्वितत्वेन निराकान्तया अथमिठ-म्बर्गयोरन्वयः तथाच कथमुक्त महा.. वाक्यार्थज्ञान प्रवर्तकमिति तस्मादिधिजन्यमहावाक्यार्थज्ञानजन्यमानुमा- निकं मानसं वा ज्ञान प्रपत्तमित्येवार्थः । न चैवं 'यत्त्वित्यादिनानुमान- माश तनिषेधप्रतिपादनविरोधः, तस्य वंशसाधनत्वानुरोधेन नानुमाना- यचा तसाधनमिति शाब्दमानादेव प्रवृत्युपपत्ते- स्तत्प्रतीतिर्मिष्कला। अन्ये तु साधनत्वमा विध्यर्थः, स्वर्गादिसाथ- नतालाभस्तु समभिव्याहारात 'इष्टसाधनतापश्वेऽपि प्रतीयते, 'किन्तु यति पाठः, 'इच्छा' खेच्छा, 'भाब्दज्ञानात्' शब्दप्रयोज्यमानमज्ञानात्, 'तत्प्रतीतिः' खेष्टत्वप्रकारेण खेष्टमाधम खपतौतिः, "निष्फलेति, स्वेच्छाविषयत्वस्य स्वरूपसत एवामुगमक- तथा तज्ज्ञानस्य प्रवृत्त्यहेतुत्लादिति भावः । केपितु 'सर्व पामित्यस्य प्राक् 'यत्त्विति पाठः, 'किश्वित्थस्थ स्थाने 'तति पाठः । तत्र 'स्वकृतिसाध्यवादेरित्यादिना वेष्टमाघ- नवपरिग्रहः, कुतस्तर्हि खेटसाधनसातौतिरित्यात श्राइ, 'खेष्टति । पादिपदग्रहीतमादाय दूषयति, 'ततौति बोध्यं । 'माधनलमात्रमिति, मात्रपदेनेष्टाशनिरामः, 'ममभिधाहारा- दिति 'वर्गकामेत्या स्वर्गपदममभियाहारादित्यर्थः, यत्र फलश्रुति- भांसि तत्र तदयाहारात शाब्दबोध इति भावः । 'दृष्टसाधन- (१) किन्तु यच्छति । पेक्षेत्येवंपरत्वात्तदिदमुक्तं 'अत्रेच्छति, एवञ्च तत्प्रवीतिनिष्कले त्यत्र खांश- प्रयोतिरिका सा वत्प्रतीतिरित्यर्थः, खतिसाध्यत्वबोधार्यन्वनुमानमा- वश्यकमेव । मनु मतिसाध्यतावन्मदिरसाधनताज्ञानस्यैव प्रवर्तकत्वात् सापि सपनवेति चेत्, न, इच्छायाः खल्पसत्या एव प्रवर्तकत्ये तद्विशेषण- सदौथूलस्थापि खरूपक्षत एव वदुपयोगात् छतौ तु नैवं । न चैवं भादशा- शब्दास्यतुरोयख विधिवादा। तस्योपजीव्यत्वात, तथाहिं यजेतेत्यनेन यागः कृति- साध्या साधनश्चेति बोधिते सांधनस्य साध्याकाक्षायां कामनाविषयत्वेन श्रुतीऽसिद्धः स्वर्ग एव साधनाकाही साध्यत्वेनावगम्यते उपस्थितत्वात्। न च कगस्य साध- । तेति, 'तस्येति स्वर्गपदममभिव्याहारस्येत्यर्थः, ममभिव्याहारादेव स्वर्गरूपेष्टलाभादिति भावः । 'माधनस्येति कस्य साधनमित्या- कासायामित्यर्थः, 'माधमाकास' प्रकाशितभाधनकः, ‘माध्यखेम' धागनिष्ठसाधनतानिरूपकत्वेन। न च साधनत्वस्य जायंटितथा दृष्टान्तर्भाव आवश्यक इति वाच्छं। माधनत्वमखण्डमतिरिकपदार्थ- इत्यभिप्राथात् । वस्तुतस्तु 'साधनत्वमाचं' दृष्टांशमपहाय माधनता- घटकौभूततावत्पदार्थमाचं, 'विध्यर्थः' प्रत्येक खण्डगो विध्यर्थः, खर्गमाधनत्वत्व-दुःखाभावमाधनत्ववाद्यनन्तगुरुधर्मस्य शक्यतावच्छेद- कत्वकल्पने वैशियां शक्तिकल्पने च गौरवादित्यर्थः, एवकार- स्थलवदेकपदार्थयोरपि परस्परमन्वयखी कागत् मंसर्गमर्यादया पर- स्परवैभिक्ष्य लाभ इति भावः । 'यजे तेत्यनेनेति यजेतेत्यत्र प्रकृति- प्रत्यक्षपदेनेत्यर्थः, 'कृतिमाध्यः' कृतिमाध्यत्वं. 'साधना' साधनत्वं अव्यवधानादिश्च, 'बोधिते' स्मारिते. 'साधनस्येति कम्य साधनं थागदत्याकाङ्क्षायां सत्यामित्यर्थः, 'गाध्यत्वेगावगम्यत इति याग- मादेव प्रवृत्युपपत्तेरित्यनेन विरोधः, शाब्दप्रयोज्यानुमानिकादिज्ञानादे- रिवि तदर्थः । क्वचित्तु 'सर्वेषामित्यस्य पूर्व 'यत्त्विति न पाठः, 'तन्नेविस्थाने 'किन्विति पाठः, तत्र विधिजन्यज्ञानजन्यं मानसादिज्ञान प्रवर्तकमित्यत्रो.

नाकाङ्क्षा, कृतिसाध्यत्वेनैवोपस्थितेः। अतएव विश्वजि- दादौ स्वर्ग एव साध्यत्वेन कल्प्यत इति। इष्टसाधन- साविधिपक्षेऽपि “तरति मृत्युं तरति ब्रह्महत्या यो- ऽश्वमेधेन यजते" इत्याधर्थवादे विधिबोध्येष्टसाधन- 'निष्ठमाधनवनिरूपकत्वेनानुभूयते इत्यर्थ इत्येव तत्त्वं । ननु याग- माधनं स्वर्गकाम इति यागम्यैव निरूपकतया साधनले नान्ययो. ऽस्वित्यतबाह, 'न चेति, साधनाकाहा' साधनत्वेनान्वये प्राकाङ्क्षा, 'तिमाध्यत्वेनैवेति कतिमाध्यत्वप्रकारेणेव यागख्य शाब्दवो मामा- दित्यर्थः, तथाच सविभाज्यतिरिकस्थले पदानाले कखार्यान्वितापर-- पदार्थान्वितस्वार्थान्तरान्वयबोधकत्वमव्युत्पमितिम तथान्वयं इति भावः । इदमापाततः जानाति स्वपितौयादौ वर्तमानत्वाश्रय- बथोरवयबोधस्य ज्ञामादौ तथा दर्शनात्, किन्तु विध्यर्थसाधनवं प्रत्यर्थस्य विशेषणतयैवाधीयते न तु विशेष्यतयेति व्युत्पनेगिस्य निरूपकतया न माधनवेऽन्वयः, अन्यथा तवापि घागरूपेष्टमाधनं खर्गकाम दुग्यन्वरबोधल्या 'दुर्वारत्वात् इत्येव तत्त्वं । 'श्रतएवेति यत- एव यागस्य साधनत्वेनान्वये नाकासग श्रतएवेत्यर्थः, 'स्वर्ग एवेति 18 पथम्भार्थं सर्वेषामित्यादि, खेयसाधनत्वञ्चार्थात् प्रतोयो, किन्तु तदा प्रवीतिर्निष्यन्ने त्यच तात्पय्य। 'साधनवमात्रमित्यंत्र मात्रपदेशमावयवच्छेदः, न तु शतिसाध्य- वाटेश्योति ओध्यं । 'तस्येति समभिथाहारस्येत्यर्थः । न चेत्युपलक्ष भागस्य धागसाध्यान्वये बाधोऽपोति प्रख्यं । 'अतरवेति उपस्थितस्या- सदावतुरोबखरडे विधिवादा त्वस्पार्थवादादेवावगमात् । कुतो विधिकल्यनमिति वेत्। न। अविनाभावांत, तथाभूतसाधनत्वस्य अध्यातवर्गकामपदोपस्थापितस्वर्ग एवेत्यर्थः, साध्यत्वेन साधनता- वितलेन, अचापौदं चिन, वर्गकामेत्यत्र खर्गपदस्य ममामनिविष्ट- नया तदर्थन सह विधर्थमाधनत्वस्य कथमन्वयोनिराकाशत्वादिति परन्तु स्वर्गादिवपि प्रत्येक खण्डमः प्रकिरियेव मारं। 'इष्ट- भाधनता विधिपक्षऽपोति न्यायनय इति पोपः, 'अपिशब्दमै कृति- माध्यत्वमात्रस्य विध्यर्थत्वाभ्युपगमे तु सुतरां तन्मये विधिकल्पनम- मर्थक पाख्यातमावस्यैव कृतिशकतया तदर्थकृतेः माध्यतासम्बन्धेन प्रत्यर्थ धयादव कृतिमाध्यत्वलाभसम्भवादिति भूचितं । मौमांसका- नामाख्यातस्य व्यापारणतया कृतिमाध्यल लाभार्थमेव विधिकल्पन- मिति हृदयं 'अर्थवादे' अर्थवादस्यले, 'अर्थवादादेवनि, 'अच विध्यर्थ लटोऽनुशिष्टत्वादिति भावः । "कुत इति हेतु प्रश्नः फलप्रश्रो वा, न्यस्य माध्यत्वान्धयायोग्यत्वादेवेत्यर्थः, शत्रेदमनभिमतिलौज इशसाधनता- विधिपचे कामनादेः साध्यान्तमचाप्यन्वयसम्भवान्न खवयनियमः । न धान्यनोपस्थितं कामना च न यागसाध्ये ययोग्यताज्ञान तथान्वये इति वार्थ। कामनाविशेषो यागसाध्यः स्यादिति योग्यतासंशयसम्भवात् स्वर्गान्वयेऽपि तत्संपाथ रव । ननु प्रवर्तकत्वतात्पर्यग्रहादन्यथानुपपत्थैव शक्षाभ इति चेत्, हन्तवं तत रवेशसाधनत्वमेवाक्षिष्यतां कृतं साधन- सांधेऽपि प्रात्येति भौमांमका शते, 'इति, इएसाधनतामात्रविधिपक्षे इदं बोध्यं, अन्यथा कृतिमाध्यत्वलाभायैव विधिकल्पनस्यावश्यकत्यादर्थ- बादरच तसाधनलाभः। तश्चिन्त्य, अविनाभावमेव विष्णोति, तथाभुते. 35.

विषयत्वष्याप्तत्वात, ज्यापकानुपलभवाधीबाराय वा प्रयोजनाभावान तत्कल्पनं सचेत्यप्याहुः । यत्विष्टसाधनस्वाभिधाने करणे लिडगेऽनुशासना. दस-पौर्णमासाभ्यामित्यमभिहिताधिकारविहिता - तौया न स्यादिति। तब। उपायतामाचाभिधा- पाये श्राह, 'अविनेति, अविनाभावमेव दर्शयति,(१) 'नयाभूतेति श्रौतहाधनत्वस्वेत्यर्थः, अन्धे पाह, 'व्यापनि श्रौतेष्टमाधमत्व- थापक विधेयलं तचाच नास्ति तो नेहसाधन मिलि ब्यापकानुप-- अधिनिबन्धभो यो बाधस्तदुद्धाराय वेत्यर्थः । इदमुपलक्षणं बरन अनिष्टाममुबन्धित्वलाभायेत्यपि बोध्यं । 'श्राइरिति, बलवदनिया- मनुवन्धित्वस्य न लाभ इति विधिकल्पनमावश्यकमित्यधिवौज- भत्र बोध्यम् । वैयाकरणमतमाशय दूषयति, 'यवित्यादिना, 'करण इनि, 'लिङोऽनुशासनात्' स्तिङोऽनुशाममाभ्युपगमात्, प्रवकज्ञानोत्पत्तये पागनिष्ठेष्टसाधनस्वस्थ लिडाभिहितवे इत्यर्थः, 'उपायतेति लिडा माधमतामात्राभिधानेऽपौत्यर्थः, बाख्यातेन कारकेऽभिहिते प्रथमे- ty विशुदयतौति ग। ति । अयोजकत्वान लथा व्यामिरिति ये मन्यन्ते तन्मतमाह, 'प्रयोजनेति। 'करण इति, साधनस्वेन करणस्य. यागादेः लिडाभिधानं बतो- मेदान्धयधीरित्यभिमागा, 'उपायतेति सज्ञानमात्रादेव प्रधुमयले तथाचालभितिकरणलामिधानाय ती येत्यर्थः । मनूपायनामि करणमा সুবাহী নিষিদ। नापि तविशेषकरणत्वानभिधानात् । वस्तुतस्वभि- हितान्बयलभ्यं यागेष्टसाधनत्वं दृष्टसाधनत्वमावस्य विध्यर्थत्वात्। स्वस्थाख्यातेन कारकमयायामभिहितायां प्रथमेत्यर्थीऽवम्यं वाय: कदीनामाख्यातावाच्यत्वात् तथाच प्रश्ते कथमभिहितत्वमाख्या- सेन कारकमध्यानभिधामादित्याह,(२) 'वत इति, 'अभिपिता- भ्वयसभ्य' लिपदप्रतिपाद्यं, 'यागेभाधनवं' यागनिष्ठेष्टमाधगव- भाष, न तु नद्गमसापीति शेष:(२) । नदेव कुत इत्यार, 'ऐति, 'विध्यर्थत्वात्' पत्र विधिप्रतिपाद्यत्वात्, महाभिधानेऽन- वयाचेत्यपि बाध्यं । ददश्च दर्भ-पौर्णमामाभ्यां यजेनेत्यादौ करणत्वे तृतीया तम्य विध्यर्थंकदे दष्टेऽन्वयः तथाच दर्श-पौर्णमामकरण- साधनं याग दूत्यन्वयबोध इत्यभिमानेन । बनतो धान्येन पलवानियादिवदभेदे तौया न तु करणतायां, दर्भ-पौर्णमामा- भित्रो याग दृष्टमाधम इत्येवाग्वयबोधः, एवमनिष्टोमेन यजेते- स्वादाविति बोयम्(४) । (१) मिस्र्थत्वादिति क, ख । (२) प्रवते इवसाधमतामात्रस्य विध्यर्थ लेनाख्यातेन गड्यानभिधानादि- त्याहेति ॥ न तु कर्नादौना पाख्यानावाच्यत्वात् तदनसमापौति शेष इति ग०। (७) इति ध्येयमिति ग, घ । * -------- योमादेरभिधानात् अनभिहिताधिकारविहिता हतीया न स्यादेवत्वर- . राज, 'वलसतिति, वागादेर्धातुलभ्यत्वादभन्चनभ्यस्य च शब्दार्थत्वात् के.

क नव्यास्तु चिकीर्षाद्वारा ज्ञानस्य कृतौ हेतुता चिकीर्षाचक्षताविच्छा सनः प्रस्त्यर्थगोचरेच्छावाधि- स्वात् पिपक्षादिवत्। न तु कृति विषयपाकादिविषये कतिसाध्यत्वप्रकारकेच्याभिधायकत्व) पाकादेः प्रक- त्यनभिधेयत्वात् । न हि कृतिवाचकस्य सहिषयवाच- कत्वं, करोतीत्युक्त तदिषयसंशयात् । एवञ्च कतावि- च्छष्टसाधनताजानात् तत्साध्येष्ट ज्ञानाहा सध्यादौ तथा कल्पनात् । यदा च कृताविच्छा तदा सैव चिकौर्षा अन्यवेच्छामाचं न तु कृतिसाध्यताज्ञानात् कृतौ कृति- साध्यत्वाभावात् । अथ पाक कृत्या साधयामौतौ- च्छानुभवसिद्धा अनुभवापलापे उपेक्षणीयत्वापत्तेः, ------ मोन्दड़म्य पुनरपि मतं दर्शयति,(२) 'नयास्विति, 'प्रकृत्यनभि- धेयत्वात्' कृधात्वनभिधेयलात्, 'तद्विषयसंशयादिति घटं पट वेति संशयादित्यर्थः । 'अनुभवमिद्धेति प्रकृतेः पूर्वमनुभवसिद्धे-'. -wa--------- (५) कृतिसाध्यत्वप्रकारकेच्छावाचित्वमिति ख! (२) सोन्दडस्य पुनरभिमतं दर्थ यतीति ग, सोन्दड़मतं विशिष्य परि- काय पुनरपि दर्शयतीति घ० नापि रुपेखन लिया करणाभिधानमिति भावः। यद्यपि वाक्यार्थतया सद- भिधानमस्लेव बथापि पदार्थवया तदभिधानं नेत्येवानभिहितत्वार्थ इति कुसमातिप्रकारे साटं, एवछ यागेठसाधनत्वयोराश्याश्रविभाव एषा- সুবীয়ঃমিহি। Res साच क्वतिसाध्यताज्ञानात्, सा च चिकौषीपदा- प्रतिपाद्यापि कृति हेतुः समानविषयत्वात् न तु कृती- पछा कृतिहेतुः कृतिविषयाविषयत्वादिति चेत, अस्ति तावत्याककृतालिच्छा दृष्टीच्यावत्, अस्ति न सतिसा- ध्यत्वप्रकारिकेच्छा, पाके तथापि कृतीच्चैव कृतिकारणं लाघवात् न तु कृतिसाध्यत्वप्रकारिकेच्छा गौरवात्। धात्वर्थानुपरक्त कनिस्वरूपे इच्छैव नोदेतीति चेत्, त्यर्थः, 'धमानविषयलादिति कृतिमामाताखाविषयलायविषयक वादितार्थः, 'सावादिति, समानविशेष्यकलस्य चाभ्योजकत्वादिनि भावः। 'धात्वर्थनि, तथाच धात्वोपरतावति भानः। वय इति मोध्यं। न चेयमारनामसामनत्वत्येन शवयं यावं लघसा- धनटिलं तदितरोत्तवाटतञ्चति जाधवादियसाधन मेव सवेन प्रसन्न भेद एवान्चय इति वाच्यं । प्रकृति-प्रत्ययार्थयोरमदान्वायत्पते किश्य- साधनस्य कान्वे लोप पाक्य इत्यत्र मन भावः । न हि याक तहम्मेोऽप्यवश्य का इति निमः, शक्यानन्त्यापो कास्वोयाधिविशेष- रोकले तदनुगमार्थमपि तदनभ्युपगमार गवादिपदे तु व्यहोनुग पार्थ गोत्वादेः पूज्यत्वं । न चैवं लिपटानिर्विकल्पकापत्तिः, उपाधिरिपोषस्य मानापदार्थ घटितत्वेग सविकल्पमाविषयत्वात् । बस्तता सङ्ख्यानभिधानाभि- धान प्रयोजक अन्यथा कत्तुरधाच्यावेनानभिडितलादेवदतः यतीश्च प्रथमा भ स्यादेवश्च लिषा करणसङ्ख्यानभिधानात् तौया स्यादेवेति तत्वं । सावित-- मप्यधिकाभिधानाया, 'मचाथिति, तथाच हातिमाध्यमासान प्रवर्तक चिको धमकामस्यैव तथात्वादिति भावः। 'माधवादिसि कृतिसाध्यत्व- न। पाकादिशातीष्टसाधमतामानात पाकताविचा त कतिरित्यभ्युपगमात् । न चावगति-प्रत्यो। समानविषयत्वं उभयसिहं, तस्यैव विचार्यत्वात् । कवं तर्षि पाकं कृत्या साधयामौतौच्छा; यथा वह्निसाध्यत्वेन इष्टसाधनतावगमात् यहिना पाकं साधयामौतौचा तथा कृतिसाध्यत्वेन इष्टसाधनत्वात् पाकस्य पार्क ‘অমনি-সদ্দীৰিনি ব্যাজায়নাথীবিষাঘলনাগাল- प्रत्योरित्यर्थः, 'तस्यैवेति तचैव विवादादित्यर्थः । ननु मातु कृतिमाध्यस्वप्रकारकेच्छा प्रवृत्तितस्तथापि तादृशेच्छायां तव मये को हेतुः किमिष्टमाधनताजानमा कृतिमाध्यताधाममात्र वा उभयं वेति(१) सरदान पृच्छति, 'कथं तहाँति केन हेतुना नयापौत्यर्थः, उत्तरपति, 'यथेति, 'वभिमाध्यत्वेन वहिमाध्यपाक- बावच्छेदेन, 'कतिमाध्यत्वेन' तिमाध्यपाकवावच्छेदेन, 'एसाधन- (३) पूर्वमनुभवसिद्देश्यसाधगतासानं वा मम कृतिसाध्यताज्ञानमा वा उभयं वेवाति .. toss---- mman- . प्रकारकच्छावापेक्षया शतीच्छावस्य कारयतावच्छेदकस्य लधुत्वादिति मा बनूल भिन्नविषयत्वात् कृतीच्छा न ई तुरित्यत बाह, 'न चेति, नया चौसानाधवात् तीछेक हेतुरिति भावः। पृच्छति, 'कथनीति, यदि प्राविध्यतावानं. न धिकोांहेतुरिति श्रेषः। उत्तरं, 'यथेति, यद्यप्येवो - तिसाध्यापमानजन्यवेपि गथमते बाविस्खा तो সুখী নন। शत्या साधयामौतौछा अन्यथा तत्तदुपायसाध्यत्वेन या पाकादौ पाकादौ तत्तदुपायसाध्यत्वप्रकारकज्ञानान स्यादित्यनन्तकारणकल्पना स्यात् । मम तूपायेच्छा- यामिष्टसाधनताज्ञानमेव हेतुः क्रियाहास कनेरि- साधनत्वज्ञाने क्रियाया अपौष्टसाधनत्व विषयति कृतीच्छा भवन्ती कियाविषयापि भवतीति ज्ञानेच्छा- प्रयत्नानां समानविषयतापि । अतएव पाक चिकौर्ष- खात्' इष्टसाधनत्वावगमान्, 'अन्यथेति यदि कृतिशाशानाज्ञान- मिष्टमाधननाशामन द्वयं हेतरभ्युपेयते तदेत्यर्थः, 'उपायकायो' सद्धर्भप्रकारकोपायेच्छायां, इसमाधमताजानमवेति तद्धविच्छेदे. मेहमानताज्ञानमेवेयर्थः । एवं कार्यकारणभावापनामा ज्ञान- चिकौर्षा-प्रवृत्तौमां अमानविशेष्यकलममिद्धमित्युकं इदानौं तेषां समानविशेष्यकालमुपपादयति, "क्रियाहारगत, 'जानेच्छा प्रयदाना- मिति, कार्य-कारणाभावापनामामिति शेषः, 'ममानविषयतापि' समानविशेष्यकतापि, 'पाक चिकौतौति सप्ता, 'विषयतया' चिकीर्षा हेतुत्वानीकारेण कृतिसाध्यत्वज्ञानस्य सायप्रवर्तकत्वात् इव. साधमतावानादेव तदुपपत्तेस्तथापि कनिसाध्याप्रकारेयाः प्रवर्तक त्वेऽपि अतिभाध्यवासानं न प्रवर्तकं इसमाधनसाज्ञानादेव तम्या अभ्ययपत्रति दर्शयितुं इदमुक्तमिति ध्येयं । समानविषयावेन हेतुलमभ्यु पेस्वाइ, क्रियेति । प्रातरवेति धन एव माकोऽपि चिकौर्षाविषयः कातरवेत्यर्थी, अन्यथा तत्त्वचिन्तामों तौति चिकौर्षा विषयतया पाकः प्रतीयते। यहा इच्छा- विषयविषयतया पाका प्रतीयते इति तस्य कर्माता माम जिगमिषति शर्बु जिघांसतीत्यत्र, ग्रामादे- रिव, न.हि ग्रामादाविच्छा., सिञ्चत्वात् । अतरव भोगे सुखे च चिकौर्षा तदनुकुलकृतेरिष्ट हेतुत्वात् अन्यथा तिसाध्येष्टसाधनतापक्षे तचिकौर्षामाम- ग्यन्तरं कल्प्येत । एवञ्च सन्ध्यावन्दनं दुःखसाधना- विगेय्यतया, 'प्रतीयते' द्वितीयातः प्रतीयते, 'इच्छाविषयविषयतया' दुचाविषयविशेष्यतया, 'तम्य' पाकपदम्य, 'कर्मता' द्वितीयान्तता, 'जिगमिषतीति, श्रच गमधाहर्जानार्थकः, "जिघांसनीति, अत्र हनधातुद्देषार्थकः, 'न हौति, तथाच सन्प्रत्ययान्नमविषयार्थक- धातुयोगे द्वितीयाया दृछाविषयविडोव्यत्वमर्थ इति भावः । 'प्रत- एवेति यत एव कृतीष्टसाधनताज्ञानाचिकौर्षा अतएवेत्यर्थः, 'शति- सामाधनतेति शतिमाध्यत्वे मतोष्टसाधनताज्ञानस्य चिकौर्या- इंतुल्वे इत्यर्थः । 'मध्यावन्दनं' सन्ध्योपामनं, 'तत्साधनं कृति: तेरेयमितत्वात् पाकस्य तदभावात् कम्मतान म्यादिति भावः। पाकस्य छा- विषयत्वाभावेऽपि कमन्वमुपपादयति, 'यदेति इच्छाविषयः शति तद्विधय- तयत्यर्थः, 'ग्रामादेरिति तथापौच्छाविषयगमनादिविषयतर्गव कम्मत्व- मित्यर्थः, 'सामग्र्यसमिति, एतच्च यम्म ते भोग नेच्छा तत्र दोध्यं । अन्यथा भुतिपयमाधमत्व-अतिसाध्यत्वयोः मुखेवैकल्यान तत्र सामय्यन्तरं स्था- दिति । लोकवदेऽपि कृतीसाधमत्वज्ञानमेव प्रवर्तकमित्याह, स्वति - शल्दास्था याकडे विधिवादः । २८९ वन्दनाभावरूपत्वेनेष्टं तत्साधनं तिरिति लिङः, अन्यथा तिन कृतिसाध्या सन्न्यावन्दनञ्च नेष्टमाध- ममिति कस्य कृतिमाध्यत्व सतोष्टसाधन विध्ययः स्यात् । अतस्वैकामयामधयत्वप्रयासले लाङ्गलया विधिमत्ययाभिधेयसाधनत्वस्य कृतादेवान्बयो नमक त्यर्थे तव चिकीक्षिामा जाननात्यात प्रत्यर्थप च तो विपयत्वेनासाथ इति । -- तित सन्ध्योपानिपतिः पथ्यो मनभावनासिताय, तिला यः' मन्: 'मुपाम दियादिनित्यविधी लिउणः, 'या - माध्यां मौष्टाचार लिखे । नर को सत्यादी विश्विक प्रयोजनमानजनकषानुपात: बाधकामावत कियानि माधनलस्य डा बोधनात्, न हानि हरलेशन- पाइ, तावति तामाधनाजानम रे :, कि- अत्यति, श्रममा आमया मतपत्रिवधा पयापितमा दिति भावः । भारतका स्थानमा १, जनक यात अकल- भिर्वाहात्, “प्रकृत्यवति सामान रत्यय: : : नाना BE- त्याश्चितस्वाबोध मलयालम इति नादिम स्वार्थ - - निशसाधमिति, काय for inforra !: । लामना ज्ञानाद्यत्र कचि धरत अत्यत या, 'ह, तथा मन्थ्यो भासनमा विविध स्तरियसनायामाधन र डलि भावः । या प्रत्ययानां प्रयान्वितखायामोधर मुमति, साथै नि, খলখিলামী उच्यते। बहिसाध्यत्वेन क्षतिसाध्यत्वेन वान पाक- स्यौदनसाधनता इत्युक्तं । कथं तहि पहिना पाक साधयामौतौच्छा इति चेत्, न, इष्टसाधनत्वेन जाते यत्र यत्साध्यत्वं ज्ञायते तत्र तताध्यत्वेनेच्छा भवतीति, यथेष्टसाधनत्वेन जाते पाके वह्निमाध्यत्वज्ञानात् बहिना साधयामौतौच्छा एवं कृतिमाध्यत्वेनाथगते इष्टस्य साधनताज्ञानात् कृत्या साधयाभीतीच्छा तथाचसाधनत्वेन अलिसाध्यत्वेन च जाते शतिसा- मादायव तादृशव्युत्पत्तिस्यने, न हि प्रत्यान्विततयेव थावत्- खार्यबोधकत्वमिति व्युत्पत्तिः. पौधादौ वर्तमानत्वादरपि शतावनन्धयापत्तेः वर्गमानंयातिरिकत्वेन स्वार्थविशेषणत्वे किमप- राभिष्टमानवानिरिकत्वविशेषणनेति भावः । 'उच्यत इति अव भयोधने इत्यधः, 'उमिति, पाकल्यादिकमपेत्य गोर- बादिति भावः । 'कथं ताई पाकं हत्या माधयामौलीच्छति पाठः, सष्टमाधमताज्ञानमात्रात् स्यादिति रोषः, तथा मति धावपि नादृशेच्छापत्तरिति भावः । 'यथेति प्रमाध्याङ्गको दृष्टान्तः, 'तथा- क्षेति सद्धर्मावछिन्न विप्रोग्यकेष्टमाधनताज्ञानात्तविच्छिन्नविशेष्य-- नाक कृतिमाध्यताज्ञानाच तद्धविच्छिन्नविशेव्यताक-कतिमाध्यत्व- इसमाधनत्वस्य क्वचिद्यारवान्वय इति भावः। दृष्टान्तं दूधयन्नेव दान्तिक दूपयति, 'वहीति, 'सथाचेति, रच कृतिसाध्यत्वमपि प्रथरी विध्यर्थञ्चति भावः। नित्येऽपौरसाधनत्वमुमपादितमेव । मन्वन्तु कृतिमाध्यान्वप्रकारकेछाया:

शब्दास्यतुरीयख विधिवादः । का ध्यत्वाकारिकेच्छा न त्विष्टसाधनताज्ञानमात्रादिति । प्रकारकेच्छेत्यर्थः, 'न विति, तो न वृध्यादौ तथेच्छेति भावः । न च मास्तु तदुपायमाथपाकवावच्छिनधर्मिकष्टसाधनताशानं पाकवाद्यवच्छिन्ने तनलुपायसाध्यत्वन कारकेच्छाहेतुर्गौरवात् तेन रूपेणेष्टसाधनत्वविरहाच तथापि तत्तदपायसाध्यपाकलादिप्रकार- केष्टमा धनताजानं पाकत्वाचवच्छिन्न तत्तदपायसाध्यत्वप्रकार के का बेतरतु यत्कारिका उपायेच्छा तत्प्रकारक मिष्टमाधनताशानं शेतुरिति सामान्य कार्य-कारणभावेनैवोपपत्त्या कार्यकारणभाव- लाघवात् भवतु तत्तदुपायमाथपाकवादिना इच्छा जत्तदुपाय- साध्यत्वप्रकारकज्ञानात् स्यादित्यनन्तकार्य-कारणभावप्रमादिनि वाच्यं यत्त्व-तत्त्वयोरनुगतयोरभावात् तन्नदुपायमाध्यत्वान्तर्भाव- मानन्तकार्य-कारणभावस्य तवाप्यावश्यकलात् तत्तदुपायसाध्यपा- कवादिप्रकारकष्टसाधनताज्ञान(१) हेतुः किमिष्टमाधनपाकवादि- धम्भितावच्छेद ककतत्तदुपायमाध्यत्वप्रकारकजान हेतुः पाकवादि- धर्मितावच्छेदकक-तत्तदुपाथमाध्यत्वेटमाधनाभयप्रकारकज्ञानं वा इत्यत्र विनिगमकाभावात् उद्देश्य-विधेयतावच्छेदकभेदेनानन्तकार्य- तत्तदुपायसाध्यधाकत्वादिम्मितावच्छेदक केरसाधनताज्ञानमिति ग.। तिसाध्यत्वप्रकारकज्ञानजन्यत्वं तथापि मा म कृति हेतुः किन्तु लाधवात, कृतीच्छेव सा च कृतौरसाधनंताज्ञामादेव उयपति कृतिसाध्यताज्ञान म प्रवर्तक कृतिहेतुचिकौ जनकज्ञानस्यैव तथावादित्यत्र नव्यमते किमपि. मोत्तरमुखमिति चेत्, बत्राः, पाकादेरिएसाधनताज्ञानं विना लक्षवे दोधासम्भवेन तत्प्राथमिकत्वे इसाधनौभपाकनिका छतिरिति লন্সিমিয়া आचार्यास्तु प्रवर्तकमिष्टमाघनताशानमेव लिङर्थ- कारणभावकल्पनं पुनरधिकं साधनलाभस्याप्यवच्छेदककोटि- গছিল সীৰম্ভ বল ঘৰূলানিজিদানি- ताप्रकारकंज्ञा गत्वेनैव हेतुवात् कृतिमाध्यत्वप्रकारकेच्छानरोधेन पाक- वादिप्रकारच्छात्वेन पाकलादिप्रकार कष्टमाधननाज्ञान वन कार्य- कारणभातम्यावस्यकलात् तनयवातिप्रमादिमिर डादिति भावः । यद्यप्येतावना कतिमायाकलाब देनेष्टमानताजानं कृतिमाथ- त्वप्रकारकेच्छायाँ हेतुरिति यन्नव्यरक्तं नत्र दूषणाभिधानेऽपि क्षाघकात् छतो कैव कृतिकारणं न तु कृतिमाध्यताप्रकारच्छा इत्यत्र न किमपि दूषणमा मदित तथापि प्रथममेव तस्य दूषित- वात् मात्र पुनर्दूषणाभिधानमिति मन्तव्यं । 'श्राचार्याः' उदयनाचार्याः, दूरमाधमना ज्ञानमेव' बलक्द- निष्टाननुबन्धौष्टचाधमताजानसेव, 'पाभिप्राय इति मालाका के छेत्यर्थः, प्राशनया मामलायात्रमानधौनकातिविषयाचे अनेन हेतुना बपदनिधाननवौटमाघनत्वननुमौयते सावन-विष . झाग एव हिनाधमाधमत्त या अन्य पानव तद्देशोरिवि न्यायम प्रवृत्ती सम्भवयां न तत्कृति मोचरेस मनत्व क्षात्पर्य कायेक्षा गोस्वान् । न च पकनिका कृतिविज्ञानशा पाकः कति माय इति सानामा, समागवितिपद्यतया तम्मामादिति सञ्चिन्छ, जानाधन तोडायाः प्रवर्त- बारवे सिई बदुधपादकत्वेन तत्मयतापेक्षाया युक्तत्वात । वस्तुतस्तु समान. प्रकारकायस्यैव विधितया पाककृति रिशसाधनमिति जागऽपि पाकः । त्यसाध्य इति वामसम्मयातेन प्रनिप्रतिबन्धात् विक्षाध्यताज्ञान ঘুমুখী বিহিঃ। स्वाप्ताभिप्रायो लाघवात् पाकं कुर्याः कुर्यामित्यत्र विधिलिङ्गः सम्बोध्य-खककक्रियेच्छाभिधायकत्वेना- भक्षणादौ व्यभिचारवारणाय भमानधौनत्व वविविशेषणं, भोज- नादिनान्तरौयकजसताडमादौ व्यभिचारवारणाय जन्यत्वलक्षणं माध्यत्वं विहाय माध्यत्वाख्य विषयवानुधावन, धमभित्रवेनापि इच्छा विशेषणीया तेन तादृशकृतिविषयत्वप्रकारकायथार्थच्छा- मादाय चैत्यवन्दनादौ विष्भवणादौ च म व्यभिचारः, छतौ विध्यर्थान्चयनये तु धमानधौनेच्छाजन्यत्वमाप्तपदार्थः, अन्यत्नुपदेन च स्वाविषयककृत्यद्वारकजन्यनाविशेषो मायः, तेन नान्तरोयकजन- ताड़नादौ न व्यभिचारः। न च तादृधजन्यत्वं यागादावसिद्धमिति वाच्य। तनयं कृतोष्टमाधनताजानस्य प्रवर्तकतया थागादावमिद्ध त्वेऽपि पतिविरहात् द्वितीयेच्छा च पूर्ववत् भमभिन्नत्वेन वि- षणायेति भावः । 'लावादिति, नव निषेधविध्यनुपएच्या बस दनिष्टाननुबन्धित्वेऽपि शक्रिः कल्पनीया मग तु नदिरहालाघव- मित्या स्वयमेव विवेचयिष्यते । ननु तवाप्नत्वप्रकारकवावेशात भ्रम- भिन्नवप्रवेशाच गौरवमित्यरुचेराह, 'पाकमित्यादि र पाक कुर्याः श्रहं पाक कुर्य्यामित्यत्रेत्यर्थः, 'सम्बोध्य-सकल कति मम्बोध्यकर्टका श्रात्मकर्टका व या क्रिया तहोचरेच्छाबोधक नेत्यर्थः, छाविष यपाकानुकूलकृत्याश्रयस्य इच्छाविषयपाकानुकूलकन्याश्योऽई इत्य- श्वयबोधादिति भावः । मविषयवाचिधातयोग्याख्यातसामान्यस्यैवा- प्रवर्तक, जनक ज्ञान विघटयत एव ज्ञानस्य प्रतिबन्धकत्वादेवश्च वजन्या क्षतिमाध्यत्वप्रकारिकेच्छव हेतु, गौरवञ्च प्रामाणिकमेव । साधयादिति स तस्यचिन्तामयी मा-प्रार्थनाशंसनादिलिडो वलादीच्छाभिधायकवेन लिङमावस्येच्छावाचकत्वकल्पनाच। रवञ्च स्वर्गकामो श्रयत्वे निरूढतावृणिकत्वादिधिनेवाश्रयत्वलायः, त्वं परित्यादौ तु दशाविषयपाकानुकृतिकतिमांस्वमित्यमयबोधः पाण्यातभामान्य- मत्या शनिलाभादिति ध्येयं। 'श्रामेति, धनौ भूयादित्यादौ बोय। 'वकाढौच्छाभिधायकवेनेति, प्रभिधायकत्वेन' शकत्वेन, "आदि- पदोन यत्र एकादौ क्रौच्छा बाधिता तप शिक्षक पुरुषेछापरि- ददश्च स्वरूपकथनं न तु तद्रूपेण शक्तिः इच्छात्वेनैव शक्तः परन्तु रावेन वारिच्छेव बोध्यते मा कास्य युग्मदस्मदादिपदवदन्युत्पत्ति- वैचित्यादिन्यवधेयं । “लिंडमावस्येति, नदृष्टान्नेना) लिन हेतुना लिङमात्रम्यैव इछावाचकात्वानुमानाचेत्यर्थः, तशाच प्रामा- शिकं गौरवं न दोषायेति भावः । एतेनाप्नत्वं न वकृत्वं दृष्टमाधन- लानुमितौ तस्यानुपयोगितया यर्थविशेषणलात अनेनैव हनुमा बलवदनिष्टाननुबन्धौराधनन्वेऽनुमौयमाने धान्या গিয়াখ चैत्यवन्दनादौ व्यभिचारात न कलग्नं भवदित्यादौ निधे- धविधिवाधप्रमजाच । अतएव म भ्रमशून्यत्वं मर्वच ईश्वरमादायो- पपक्षावपि निपंधविधिवाधात् व्यर्थविशेषगत्याच्च बसवदमिष्ठाननु- बन्धीष्टसाधत्वानुभाने व्यभिचारप्रसङ्गाञ्च । न प प्रकृतक्रियागोच- (१) याज्ञादिलिदृश्यन्तेनेति म. ! अभिप्रायविधिपक्ष इत्यादिना वध्यमानादिद्यार्थः । नन्वातत्वविवेचने गौरव- शब्दाखातुरीयखखे विधिवाद! बमेनेत्यस्य स्वर्गकामस्य कृतिसाध्यतया यागो योग रेष्टसाधनताप्रमाश्वं तत् तशेठमाधमत्वानुमाने व्यभिचारवारकतयों न व्यर्थमिति वाच्यं । तत्तक्रियान्तर्भावेनानन्ताशयापत्त्या निषेध विध्यर्थबाधेम बलवदनिष्टाननुबन्धित्वेऽपि पृथक्त्यापत्त्या च साफ वादिष्टसाधनलस्यैव शक्यत्वापत्तेः बलवदनिष्टाननुबन्धौएमाधनत्वातु माने मधु-विषमम्पृकान्नभोजने व्यभिचारप्रसङ्गाञ्च । अतएव प्रकृत- क्रियागोचर-बलवद निष्टाननुबन्धित्वविशिष्टेटमाधनताप्रमावत्वं तदि त्यपि परास्तं तत्सक्रिपान्तर्भावेनानन्तभक्त्यापोनिषेधविधियों ऽप्रमियापत्तेथेति दूषणभण्यपातं । केचित्तु खेच्छाधीनभ्रमानधौनऋतिभाध्यत्वमाप्तत्वपदार्थ:, ध्यत्वञ्च जन्यत्वं, अमेन हेतुना इष्टसाधमत्वानुमाने भोजमादि লাল চলমানী নানিফাসসাৰহ্মাঅর্থ। दाय चैत्यवन्दनादौ च यभिचारवारणाय स्वेच्छाधौदेति भमान- धोनेति च कृतिविशेषणं, स्वपदं प्रकृति क्रियापरमित्याः। तदमन, न कलअमित्यादिनिषेधविधियले तादृशकते रामद्धेः । ৰজ্জাখীলল ল গঙ্গী সানীয জিন ভাললাগান হৃদয় व्यभिचारवारणाय हेतौ खातन्त्येण तविशेषणमुपादेयमिति बाध्य। तथा मति भमानधौनकृतिमाध्यत्वमकारकत्वस्थापि शंभी प्रवेशस्य वैयपित्तेरभिप्राथमावस्यैव सम्मकत्वात् अयथार्थका मादाय निषेधविधेरप्रामाण्यापत्तेशेति । 'स्वर्गकामस्य कृतिमाध्यतथेति विशेषणे हतीया माध्यतासम्म मित्युमपादकत्तरमा 'पाकमिति, 'यामो यागयत्नो येवि मतमदेन, तथा welume- वा आप्तेष्ट इत्यर्थः । ततो यो व्यापार यस्य स्वर्गकामकतिमान्याग इत्यर्थः, श्राख्यातसामान्याक्रियामा भ्यायाः छतेरम्बयावश्यकलादिदमभिहिलं, 'यागयानो वेति वर्ग- कामस्य यागानुकूलो' थान इत्यर्थः । इस कृतौरसाधनताज्ञानस्य तितानये, सर्वत्र पट्यर्थः संसर्गः,('! 'आप्तेष्य इति श्रातत्वप्रकारक चमभित्रकाविषय इत्यर्थः, प्राणत्वञ्च उसको वायु ग्राह्यं । यद्यपि स्वर्गकामपदस्थ प्रथमान्ततया तदर्थ स्य सती मान्वयसम्भवः निराकाशवात् प्रथमान्तपदोपस्थाप्यस्य प्राब्दबोध विभव्यत्वादा- ख्यातार्थमुख्यविशेष्यकावनियमाच अन्यथा देवदत्तः पवतीत्या- यि . देवदत्तनिष्ठा पाका नुकृता रूनिरित्यवचनोधापत्ते, चित्रानुभववसादिलक्षणेव व्युत्पत्तिः. अतएव इसमाधनला दिन- किमतेऽपि प्राचौनाः कामे टमाधलं यामः स्वर्गकामकतिमा दत्यपथबोधमङ्गोजुवन्तीति भादः। एतेनाग्यातोपम्यागकतेविष- यितानुकूखत्वान्यतरसम्बन्धेन धात्वर्थविशेष्यतथैव भाननियमात् कथं বানান ঘাসিনা মাননিয়মি খ, বিল- चणव्युत्पत्तः । 'यस्य इनिभाध्यतयेति यग्य प्रतिमाध्यत्वाख्थनमान- धौनशतिविषयतारूपेण, 'आप्तने व्यत' भ्रमभिवेशाविषय इत्यर्थः, ११) सर्वत्र मधः शतावञ्चित इति । प्रतिसाध्यत वेति न बनान्वयि, स्वमग्रेऽपि बोध्यं । एवञ्च कलिनाध्यत्वमय भक्यामिति ध्येयं । मनु यत्त्वं तत्त्वं वा भानुगतमिति नानुमावमल याह, 'तथा- शब्दाख्यतुरीयख विधिवादा। कृतिसाध्यतया ययापारविषयक प्रयत्नो वा यस्यात- नेष्यते स तस्य बलवदनिष्ठाननुबन्धीष्टसाधनमिति व्याप्तिग्रहात् यागस्येष्टसाधनत्वमनुमिनोति । तथा हि यागो मदिष्टसाधनं मत्प्रयत्नविषवेतया आप्तेने ष्यमाणत्वात् यथा मपिथा मत्पयनविषयतयेष्यमाणे Naam 'श्राप्तेनेति प्रकारे हतीया, श्राप्तपदं माध्यवाख्यनमानधौनति- विषयत्वपरमिति सुकुटीकरणायाप्तेनेत्यु, हेनुश्च माध्यतालन- मानधौनयमतिविषयत्वप्रकारकममभिन्नेच्छाविषयलमवेति बोध, एवं सम्वन । तोष्टमाधमताज्ञानस्य हेतुतानये श्रा, 'यहापारेति, 'यस्येति, भमानधौनेच्छाअन्यत्वक पेणेति शेषः, वागम्य याग:- थावत्य या दृष्टमाधनवं बलवदनिष्टाननुबन्धिवे पोष्टमाधमत्वमि- त्यर्थः, 'यागो मदिरामाधन मिति थागो बलवदनिष्टाननुबन्धिले मति मदिष्टमाधनमित्यर्थः, 'मत्प्रयत्न विषयतयति माध्यन्याख्यनमा- नधौन-गतिविश्यवरूपेणेत्यर्थः, 'दृष्यमाणत्वात्' चमभिन्नेच्छा- विषयत्वात्, अन्न धान्या तत्पुरुषक्रियमाणे चैत्यवन्दन-विषभक्षणादौ व्यभिचारवारणाय भमानधौनेति मातिविशेषणं, भोजनादि- मान्नरोधकजलताड़नादौ व्यभिचारधारणाय जन्यबलक्षणं माध्यवं विहाय माध्यत्वाख्यविषयवानुधावनं, तादृशमतिविषयत्वप्रकारका- यथार्थच्छामादाय चैत्यवन्दनादौ यभिचारवारणाय भ्रमभिनेति होति । 'कलशभक्षणमिति, सत्यन्तं उदासीरे व्यभिचारवारणाय, मद- 37 WALA महोगन मदिष्टसाधन तथाचेदं तस्मात्तथा । एवं न कलन भक्षयेदित्यस्य मम कलञ्जभणप्रयत्नो नामे- छाविषय इत्यर्थः। ततः कलञ्जभक्षणं मम बलवदनिष्ट- साधनं मदिष्टमाघनत्वे सत्यध्या मम मत्प्रयत्नविषयतया अनिष्यमाणत्वात् यथा भत्पिचा मत्प्रयत्न विषयतया अनिष्यमाणं मधु-विषमतान्नभोजनमम बलवदनि- याविशेषणं । म च माध्यत्वापभमानधौनमस्कृतिविधयवादित्ये- वास्विनि वाच्यः भिन्नम्भिकत्वेन्न धूमप्रागभावनदयश दिनि ध्येयं। 'मत्ययविषयतयेति साचत्वाख्यश्चमानधौन-मयातिविषयतयाः । भावाविषय इति नाप्रत्यप्रकारकममभिन्नेमाविषय इत्यर्षः, 'मदिरामाधनत्वे सत्यपौति मदिष्टमाधनले मनिलाचले १ सत्य- पौत्यर्थः. यह भागः प्रायः प्रमाणाालरादुपस्थित इनि द्रव्यं । 'पान मत्प्रयवाविषयतयेति माधावास्यन्त्रमानधौन-मल्लनिविषयल- पेणाप्तेनेत्यर्थः, 'अनिष्यमाणावात्' भ्रमभिनेच्छाविषयवाभावात्, 'मत्पिति मतिपत्रापौत्यर्थः, तेन भ्रभानधीनमत तिमाध्यत्वप्रका- राविषयत्वसामान्याभावो लभ्यते यथाश्रुते मामान्याभावस्य हेतौ अप्रवेशादमङ्गनेः। मन्वाज्ञादिखिङा इच्छालेन वनुरेवेच्छा बोध्यते स्वर्गकामो यजेतेत्यादौ च विधिलिडा कम्येच्छा बो- ... माशेन मदिरा साधनस्यापि मत्प्रयत्नविधयतया अनिष्यमामालाइभिचार- इत्यत Sh 'घामेनेति, भमत एवेश्वरेशाविध्यतया अप्रसिद्धिमयादाद म विधिवाटा साधनं तथाचेदं तस्मात्तथा, स चाप्तो वेदव्यास्याता) भगवानौश्वर एव। यस्तु वेदे पौरुषेयत्वं नोपैति तं प्रति विधिरेव नावदर्भ व श्रुतिकुमार्याः पुंयोगे प्रमाण! न ताई लाघवं तात्पर्यगौरवादीश्वराधनन्त- कल्पनादिति चेत्, 'न, लायवादिनेच्छाबोधकानेन लोके लिङः प्रमाण मिङ्गत्वेन फनमुख गौरवम्यादोष-- वात् । न तु करिस्मा गां बाधकं प्रागेर निरासात् प्तिकाम्नया विभागप्रहत्तस्त्र विभागः तत्- कृतिमाध्यतया नेश गोप्यते ततो विषभन्न ईश्व- धनौकायत माह, चेति सादृशेषाप्रयायेत्यर्थः, श्रासन प्रमत- क्यार्थगौराययार्थज्ञानता, यासाभावि नरेशेच्छा बोध्या- दूनि भा। मनु य भने ३३ प्य वका नाति ननाते कि यादत- बाह, स्विनि, 'विधिरेवेति, बनम महाधिन र ना- काङ्गत्वादिति भावः ! "क: वेदवतः, 'असा मचादित्या अबोध', 'पागेवेति, मतिभन्वन्तरक्षेषा श्रुतिरसा विधीयते” । इत्यादि स्मात्या कर्टबोधनादिति भावः । तत्कातिमायतति (१) वेस्वकसि (१) कवोधनादियार्थ इति राग 'मत्प्रयत्नविषयतया रम्य अकास्किा न लच्छति भावः । नात्यर्थ- गौरवमेव विरुणोति इति इति का : सातौ भत्प्रयानवयय येवस्य + २४२११, 'हम, द्वितीया- LEE २6 रैछाविषयत्वेऽपि न तेन व्यभिचारः। यहा यत्- कामवतिसाध्यत्वेन यो व्यापार प्राप्तेनेष्यते स तस्ये- साधनं विषभक्षणञ्च तृप्तिकामकृतिसाध्यत्वेन नेश्व- रेच्छाविषयः मानाभावात् । अतएव न कलर्ज भक्षयेदित्यच कलञ्जभक्षणं वृप्तिकामनया भन्नाणा प्रहत्तस्य कृतिसाध्यत्वेनाप्च्छाविषयो नेति तस्येश्वरे- भ्रमानधौनतत्कृतिमाध्यत्वाख्यविषयतयत्यर्थः, एवं सर्वत्र साधनपद माध्यताख्य विषयतापरं। ननु खर्गत्वादिष्पेण स्वर्गाटिसाधनत्य- ज्ञानमेव हेतुः न विष्टलेन त न वृत्तं इत्यरचेराह, 'यदेति, 'यत्कामेति यदीत्यर्थः, अचापि 'धमानधोनेति क्षति 'विशेषणं बोध्यं । 'तम्यष्टति तम्यष्टोत्यर्थः, 'प्तिकामतीति भ्रमानधौनयर्थितीत्यर्थः, 'मानामानात्' विषयबोधाभावात ईश्वरे छायाश्च सन्मानविषयकलनियमादित्यर्थः, 'कतिमानवेन' समानधौनकतिमाध्यत्वेन, 'पातेच्छति भ्रमभिवच्छत्यर्थः । मन्वय भानेऽपि तत्फलमाष्ठ 'अतएवेति, वसावदिति, तथाच यागो बलवदनिहा- मनुबन्धौरसाधमिन्यव साध्यं, अतएव तदर्भशापदपनि प्रामुक्त संगच्छत- इति भावः। अत्रेदमनभिमतिवा भ्रमेय टप्तिकामको विषमक्ष नथायि स्थभिधार एव तस्य लमिकामतिमाध्यत्वेनेश्वरेच्छाविषयत्वात् । न चात्र मानाभावः । वस्तुतस्तत्र सतिसाणत्वे तत्प्रकारकतदिच्छाया वञ्चलेध- त्वातदिच्छायाः सकलप्रकारकलात्, अन्यथा इटस्य घटवेम सदिच्छाविषयावे किमानं । न च बलवदनिशाजनकत्वमपि लिनविशेषणं, भ्रमकृतजलनाड- नादौ तथापि व्यभिचारात् उक्तगन्था तस्यापि मत्कृतिसाध्यत्वेनेश्वरेच्छा- विषयत्वात् तस्थानुमानिकत्वाभ्युपगमेन विधिवाक्यादनुपस्थितेश्च । न च मन्दायतुरोपखगई विधिवादः । छाविषयत्वेऽपि विशिष्टनिषेध उपपद्यते, अभिप्राय कुतो लाघवमित्यतः 'पूयोर लाधवमेव विणोति, "अभिप्राय- विधिपई इति, अत्रेदमस्वरमको तनयेऽपि भमानधोमल- भ्रमभिन्नत्वकालादौना प्रवेशाद्विपरी तमेव गौरव प्राज्ञादिखिड:- কুয়ালাল লিবল লা লিখনী । আলাদানা- प्रयोजक शेनेनाभिचरन् यजेतेत्यादिनिधेरप्रामाण्यापत्तिश्च श्येनर बलवदनिष्टाननुबान्धलबमाधीनतिमाध्यत्वनियमेन तत्र सादृश- अभिनेच्छाविषयत्वस्य बाधितत्वादिति । 'मत्र नव्याः भाशलाकारका मलिन पवेशनीयं किन्तु पुछात्वेन इव विध्यर्थः, इमाननादौ च म ढलक्षणा प्रकारान्तोगशितस्येव ना लिङ्गजित्वं, त्वम्याप्यात्मा नेः सहदेव तस्यापि निविशेषणात्यसम्भवात् । एतेन गद्यापारविषया प्रयत्नो अस्थानात धादिसामो भिगारो बोयः, म भरमात कसञ्जमान विशिनिषधान पति उसामन्यात विमाधा- लंधरमशविध्यत्वादिति दिक। अन्ये तु अभिव्यापकतावच्छेदकलयय नचादियभाधनलप्रकार कान- मिवावपि प्रवकिम्वर्गसाधनताहामिलोन सक्लान्यासमा । विधिसनेकधा मिद्यत ऋदिन कियाविधिः यथोड्दिा यजे सात, रित् सम्बन्धविधिः, यथा यदायोऽयमानो भवति, कत्ति इपिविधिः . यथा न जा मन्तवहासा जातक' स्वादिनि, ' हि मायादिविषत् मदासलक्षण्या अभिननदयविशिवागविधिरैवार्य धनन्यमतिक- स्वात् । न व जीर्णव-मलदस्वाभ्या विशिएं वासो लिपि ने. विशिष वासोनिधन्य विशेष्यवाभानियेधेऽप्यपपत्तेर्नस्थाप्यन्चयापत्तरेकविशिष्ट- स्थोपादानापनेच। जाप्येक कविशिरमेव निषिध्यते, वाक्यभदायत्तः, वि. - २५० T विधिपधे बलवदनिष्टाननुबन्धित्वमानुमानिक इष्ट- जाधवात् मा च्छा वकुरेव बोध्यते नान्यस्य युमदस्मदादिपदवत् व्युत्पत्तिवैचिव्यात् । न छायाः खरूपसत्या एव प्रवृत्त्यादिहेतु- बात् तज्ज्ञानमनुपयुक्तमिति वाच्छं। तज्ज्ञानस्य प्रवृत्तावनुप- योगिलेऽपि दृष्टमाधनवाद्यपेक्षया लाघवादव तत्र प्रत्युपगमात् ! न वैवं विधेज्ञानव-गुणत्व-मत्त्वादिकमादाय विनिगमनाविरह इति वाच्य। भवान् पाकं कुर्यात् अहं पाकं कुर्यों इत्याद्याज्ञादि- लिस्थलेऽनुभवबलादिच्छालेन इच्छायां लिङः शकेरावश्यकत्यात्, महि तत्र तत्तयागदादिकं शकतावच्छेदकं, किन्तु मामान्यतो थागत्वादिकमेव तथा । न चाख्यानमामान्यस्यैव कृतित्वेन तो शभिकल्पनात् कृतावपि विधिशकिरस्विति वाच्यं। तत्र तिल- पोषणमात्रनिषेधेऽप्येवं । स्वतगड सुवाससा भवितव्यमिति श्रुतिस्त्र भूल- मिति भद्रोकर्माप युनादे, निधे धात्वे हि विधायक भून्नकं कृतं न स्या- दिति । कचिद्गुगादिधिः यथः गितासिते बाया दियन नित्यविधिप्राप्त एव सानहये फला) देशरूपो गुणो विधीयते । क्वचित् कालरूपगुगाविधिः यथा मध्यान्ह एव कोदिप कुमातेति । कचित् कार करुपतविधिः यथा गोदोहनेन पशुकामति । इचित् कालविशिष्टकम्मविधिः यथा चपरपके साई कुतिति । क्वचित् क्रमविधिः यथा दर्श-पूर्णमास यामिष्या सोगेन मजेतेति । कचित् नियमविधिः । यथा याजनाध्यायन-प्रतिग्रहामणो धनमर्जयेदिति, अत्र हिन धमार्जनं विधीयते रागप्राप्तत्वात्, नाप्यञ्जनस्य थापनाद्यन्वयः कृयाद्यन्वयवत्तस्यापि रामप्राप्तत्वात् अप्राप्तस्यैव विधेयत्वात्, तथाचाप्राप्त इतरोभायनिवेध एवात्र विधेयः। क्वचित् परियाविधिः प्रथा पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या इत्यत्र । भन्यत्रापि शशकादीनां पञ्चाना भक्षणं रामप्रामेति बस्तिरपणखभक्षनिषेध एव विधेय इति नियम परि- সুখী যাই নিষিণা। साधनताविधिपक्षे तु तदपि शक्यमिति गौरवमिति ॥ तस्वादेरेव भकतावच्छेदकत्वेनात्यातलमानरच्छेद कत्वात् । वनुतस्तु छतौछयोमभयोरे करावश्यकत्वाद्विधिन नार्थ एवं कृतित्य- मन्धुपगमे स्वर्गकामो पजेतेत्यादौ वर्गकाम इत्याम्यामन्वयापत्ते: तत्र शयन्धुपगमे च दुकाविषयधागानुकूलकतिमान् वर्गकाम- इत्यश्चयबोधसभवात् । সৰ গুৱালবিনিমন্তি तो विधिक्तिरावश्यको स्वर्भकामपद यमानसत्वेन वर्ग- कामेटमाधनं पांग इत्यन्वयवोधाममात्, कृतिमयङ्गीकारे दृष्टभाधनौतयागानुकृतकृतिमान् स्वगकाम दूति समिट- व्युत्पत्त्यविरोधेनान्वयबोधोपपत्तेः। न छावनेच्छायां को म कमचं मलयभित्यादिमिव विधेरामायापत्तिः कलभक्षण- स्थापि इच्छाविषयावेन विषयतया इच्छाभावमा बाधितवान् इति वाच्य। दएमाधनत्वाशिवादिनामिव तब लगाया विश्व- शाहायोगधन्यवच्छेद विधाय अत्वादभे हात चेन, का वास, थाभिधाय विकल्येन कार कान्यतय नियमः अधा धनाजन. दोकलामेव मनग- क्रियाय यागन प्रतिग्रहादयो मिलिना अन्लीयन्ते, भाजा प्रतिग्राभ्या- मेलम्य धनार्जनमा सम्भवात् । परिसमाया नैवं, शशकादिमामेन गमितस्यैकस्य पिण्डस्कस्थागेन भक्षणाभियान अन्त्यसम्भवात् । तदुता "विधिरत्यममप्राप्तौ नियमः . सति । तत्र चान्यत्र च पातौ परिमका ने महाते " इति। यत्त तादृशा ने विकल्पेनोमायश्यसम्बन्धे शब्दतः पतीथम कृष्यादौना. मनन्धयोऽर्थात् रियति, न हि येषामेकान्वये अपरानन्धयनियमस्तेषां समु- वयः सम्भवति, तथाचावेलरोपायव्यदास एव शब्दलात्पर्य प्रामत्यात् HAR इति श्रीमद्गशोपाध्यायविरचिते तत्वचिन्तामयी शब्दाख्यतुरौयखण्डे विधिवाद समाप्तः । -पस्थापितस्य पापाजनकत्वस्यैव कलञ्चभक्षणेऽभावबोधनात् अन्यथा तत्राप्रामाण्यं दुरिमिति मागेवावेदितवान् । न च तथापि पाक न कुर्य्याः पाकं न कुर्यामित्यादिलौकिकनिषेधनिकोऽप्रामाण्या- पत्तिरिति वाच। तत्र सक्षणया खिडोपस्थापितायास्तत्तत्पुरुषका-, बिल पत्रिकाया पव विषयतया प्रभावबोधनात्। यदा तत्रेच्छावे- निकायकोरभावो नना बोध्यते अन्यत्र लिङोऽन्वयिताव- . वेदकावच्छिन्नाभावबोधकत्वनियमेऽपि अत्र व्युत्पत्तिवैचिव्याभ्युप- अमादिति प्राङ्गः ॥०॥ अति श्रीमथुरानाथ-तर्कवागौशविरचिते तत्त्वचिन्तामणिरहस्ये भन्दाख्यातरीवखण्डरहस्ये विधिवादरहस्यम् सम्पूर्णम् ॥०॥ सत्र शब्दः प्रवर्तते अन्यलभ्यत्वात् पहिजिज्ञासु प्रति धृमोऽस्तीति- सववत्, परिसयायान्तु नैवं तत्र भक्षणक्रियायाञ्च पचनवान्वये प्रतोते. दिवरपञ्चनखान्थयो न युदास्यते उक्तगत्या तत्र समुञ्चयसम्भवात् नया बनानन्धगया अन्यपश्चनसमक्षणनिषेधोऽत्र वाक्यार्थः, एवञ्च भक्ष-पञ्च- अरयोर्विरोधलक्षणा तेम पञ्चेतरे पञ्चनखा न भक्ष्या इति वाक्यार्थः सियति, समाधोपस्थितपदार्थपरित्यामादभुपस्थितपदार्थकल्पनादभावविधित्वाच्च नि-- समापेक्षया दोनचरवती परिसधानन्यागत्येति वञ्चिन्य! याजमादिजन्य- सत्तदर्जनेसरोपायधुदासस्यार्थअभ्यत्वेऽपि ऋष्यादिमिनालयेदित्यस्थाप्राप्त अनन्धगया नियमेऽपि निषेधस्यैव वाक्यार्थवौचित्वात्, अन्यथा अध्यादिभि- रायेदेव लष्अन्याळम-तत्संबन्धयुदासाभावादिवि प्रकाशः ॥

No text on this page.

ma 2. 3. 元,

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

Tattvachintamani Sabdakhnda

Author
Upadhyay, Gangesh
Other authors
Shiromani, Raghunath
Title
Tattvachintamani Sabdakhnda
File name
Tattbachintamani Shabdakhnda
Text
OCR done
Citation
1900
Published
2006/04/26
Publisher
The Asiatic Society Of Bengal, Kolkata
Language
Sanskrit
Pages
357
Library
The Asiatic Society, Kolkata
Classification
Hinduism Narrowly
DLI number
292708
Barcode
4990010202595.00
Scanning centre
C-DAK, Kolkata
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
4RDZlkIYLi0
Download PDF

Tattvachintamani Sabdakhnda