Tms
Dhaatu Manjari
Front matter
No text on this page.
धातुमंजरी
१८७१ जनास
पुस्तक कनिकलेगा
हरिदास वि• हीराचंद
आने (-10
तथा
बाजीराव तात्या रावजी रणजियां
शोधयित्वा
मुंबय्यां
गणपत कृष्णाजी तस्यशिलायंत्रे
अंकयिन्वा प्रकटीकता
संवत् १९२१ शके १७८७
मैन्यं ० १॥
DHHATTITANJARI.
AV ALLÍ: 11:ETICAL (LLECTIEV OF ALL SANSKRIT
L'ERIVATIVE. Tl Till THICTIONS & EXAMPLES &c.
LZVISED AVD DZIUBLISHED.
BI
ILUIDIS HIR.ICHAND
EDITOR OP KAVYAKALAPA"
1TD
BAJ! RA 1 TATYA RAOJI RANJIT
LATE ACTINE INTERPRETER SII. I.L CICSE COURT, AND
ASSISTIST SIVUL BLISTEN PRABHU SEMINARY
BOMBAY
LITHOGRAPHIED AT GANPAT KRISTINAJI'S PRESS.
1865
Price One Rupec Go 8 Annas
No text on this page.
श्रीरघुपतिरामचंद्र सूनु लव वंश चूडामणिः
धर्मधुरंधरः
श्रेष्ठि कर्मसिंह रणमल्लात्मजः
हंसराजः
तस्य व्यवहार दक्षस्योदारता पूर्विकामयग्रंथः प्रसिद्ध
करणे खोकलां दृष्ट्वाऽयं प्रसिद्ध कर्तृकाभ्यां प्रीति
पूर्वक निवेदितः
TO
SHETT ILANSRIJ KARAMSHI ESQUIRE.
THIS WORK IS DEDICATED
WITH FEELINGS OF ADMIRATION & GRATITUDE FOR HIS BENEVOLENT
AND LIDERAL DISPOSITION, IIIS PUBLIC SPIRIT AND UNRIVALLED
POLICY. &c. &c. &c.
By his most obedient Servants.
The Publishers.
प्रस्तावना पूर्व षट् राव धोऽ नंतर बोपदेव नामेको महान् पंडितोऽ मूत् वेना नेके ग्रंथा रम्या निर्मिताः॥ तम्मध्ये कविकल्पद्रुम नामका ग्रंथो वर्नवे ॥ मस्मिन् सर्व क्रियापदानां मूल धातूनो गणना श्लोकेन कृतास्ति । तदुपरि धातुदीपिक काऽपरा कविकल्पडुमव्याख्या नाम्न्या । टीके वर्नने ॥ तदुपरि मूग्रपुरे (सुरत) केन चित् पंडितेन षड्विंशदर्पभ्यःपूर्व मकाराद्यक्षर पूर्वक मनुक्रमेण स्पष्ट कोष्टकं कृत्वा तस्य नाम धातु मंजरीति दत्वा कतिचिन् पुस्तकानि मिला यंत्रे मयित्वा प्रकटी कृता वर्तते ॥ तन्मौल्यं मुदा द्वयं स्थापितं ततः परंनन् मस्तकानि तदा रभ्येक वर्षे व्ययीकृतानि || तत्प्रभृत्य धुना पर्यनं बहवो विद्वांसः स्त कं गृहीतु भिच्छंति तन्मध्ये केन केनापि चतुर्गण धन मादाय लेग्यकाय दत्वा वास्वहस्ते लिखित्वा स्वगृहे स्थापितं तदितरे तु सर्व चातक वन स्मरणं कुर्वनि ॥ एवं पुस्तकस्य दुर्ख मतां दृष्टा संर्वषां विद्वज्जनाना मई मया चिनीया वृत्मिदीकता तस्याः मौल्य मपि न्यूनं. सार्दुक मुद्रा परिमितं कन मरित ॥ तत्र शंधि कृते पि ': पि विसर्ग म्हस्व दीर्घादि दोपः संतव्यः सूरिभिः ॥ ईश्वर सर्वका इनि न्यायान् ॥ । हरिदास वि० हीराचंद. विद्वांसः तत्पु -- PREFACE. Scarcity of a work like ilus liar long been telt owing tv it. great valued usefulness. I had been searching for a copy of it since a long tine, but, fortunately I got it now from my friendl Mı. Baju iu Tàty. Rioji Ranjit and liave put it to the public. I am certains, that this work will be greatly useful to sanskrit Scholars, as also it will turn it sharp instrument for the Grammarians, Lexicographers, & reviseis of other Corrupted (from Sanscrit) rernacular Languages such as Marathi, Gujrati, Hindustani &c. H. II. K.
गणसंकेतार्थसूचना
१ भ्वादि-
२अदादि-
३जुहोत्यादि
४ दिवादि
५स्वादि
६ तुदादि.
रुधादि-
तनादि
९ क्रियादि
१० चुरादि.
११ कंडादि.
अनुबंधसंकेतार्थसूचना. अनु बध अर्थ कौमुदी सारस्वत २ १ १ १ १ १ १ २ السعر - २ १ अ अ इति अकार उच्चारणार्थ: आ आकारचं प्रफुल्ल इत्यादी आदितश्चेतिइ डभावार्थम् इ इदित्त्व नंदतीत्या दौइदितोनुम् धातोरिति नुमर्थम इर् इरि त्वं अच्युतत् अच्योतीत् इत्यादी इरि- तो येति चुरड़ बिकल्पार्थम् इदिन्यं उन उनः इत्यादोश्वीदि तोनिष्ठायां इनि इनिषेधार्थम् उ उदित्त्वं शमित्याशा त्वा इत्यादोउदितोया इति इपिकल्यार्थम्- 5. ऊदित्वं स्वरति सृति सूयनिधूदितोवा इति सदा सेधिना इत्यादौइविकल्पार्थम् * ऋदित्त्वं अलुलोकन् इत्या दोनागो पिशास्त्र दिता मिनिइम्वनिषेधार्थम् ऋ. इतिण्यं ने इ स्व विकल्प सूचकः संकेतः ल लदित्त्वं अगमत् असदत्इत्यादौपुषादि द्युता बुदितः परस्मैपदेषु इति चेरड-र्थम् लङ् लडितिद्युतादिगणसूचनार्थः संकेतः ए एदिन्यं अपीत् अमीत् इत्या दोह्य तक्षण श्वसजागृणिध्ये दिनां इति र हा भावार्थः ऐ ऐकारोभ्वादिगणेयजादित्वात्सं प्रसारण सूच नार्थः संकेत: ओ ओदित्त्वपीन इत्यादी ओदितश्चेति निष्ठा नत्वार्थम् औ ओकार आईधातु कक इति अति मस्यचुरादिगणस्य संकेत: १० १० २ १ १ १ २ १ १ १ १ •प सूचनार्थः . १ अनुबंधसंकेतार्थसूचना. कौमुदी सारस्वत -अर्थ अनु बंध र.म.प्र. १० २६ २ १ १ कि कि इति प्रथम दशमगणयोःप्रयोगविकल्प सूचनार्थः संकेतः क्ष क्ष इनिजक्षादिगण संकेत: ग इतिश्यादि गण सूचकः संकेत: गि गि इति नवम गणमध्येध दि गणसूचकः संकेतः २ घ घ इति अदादिगणांतः पातिरुदादिगण सूचक : संकेतः उ. डि. व मनुदान डिन इत्यात्म ने पदार्थ म्- ज ज इतिभ्वादिसंज्ञक प्रथमगणांतःपातिज्या लादिगण सूचकः संकेत: अ जिन्वर्णोति ऊर्ण ते इत्या दोस्वरित जितः कभिषाये क्रियाफले इन्युभयपदार्थम्- जि जीत्वं इदइत्या दोजीतःक्त इनिवर्तमाने तप्रत्ययार्थम ट इति षोडश प्रकरणरूपक एड्वादिगणसू चनार्थ:संकेत: टु वित्य वेपथुरित्या दो दिनो थुच् इति अधु च प्रत्ययार्थम् डु वित्त्व पक्रिममित्यादीडितःक्रिरितिप्रत्य यार्थ के चित्रिमा इति वदंति ण ण इति भ्वादि संज्ञक प्रथम गणातः पाति फणादिगण सूचकः संकेत: त त इतिअतेअकारलोपाभाव सूचकः संकेत : द द इतितनादिसंतक अष्टमगण सूचकः संकेत:- ध धइतिरुधादिसंज्ञकसप्तम गाण. न नइति स्वादिसंज्ञकपंचमग सू. कनः ।। प प इति तुदादि संज्ञक षष्ट गणांतः पानि मु- ३ lu ८ ६ لمع १ १० २ * * * * २ अनुबंधसंकेतार्थसूचना. अर्थ कौमुदी सारस्वत ए.प्र. पंध २० २ १० म -० १ •. १० - ८ चादिगण सूचकः संकेतः भ भ इति दिवादि संज्ञक-चतुर्थगणांतः पाति शमादिगण सूचकःसंकेत: म इतिभ्वादिसंज्ञक प्रथम गणांतःपातिघ- टादिगण सूचकः संकेन: मि मि इनि घरादिगणस्थत्वे विकल्प सूचक संकेतः । य य इतिदियादिसंज्ञकचतुर्थगण सूचकः संकेतः २ र र इतिश्रूतिमात्रस्थधातु सूचकः संकेत: ल ल इति अदादि संतकद्वितीयगण सूचकःसं केतः लि लि इति व्हादिगण सूचकः संकेत: लुलु इति अदादिसंज्ञकाहितीय गणांतःपाति स्वपादिगण सूचकः संकेत: व इति भ्वादि सेजक प्रथम गणानपातिर ता दिगण सूचकः संकेत: श श इति तुदादिगण सूचकःस के तः शि |शि इति तुदादि संतक षष्ट गणांत: पाति कु रादिगण सूचकः संकेतः ष पित्त्यंज रात्रपा इत्यादोरूयाधिकारेषिद्भिदा दिभ्योऽड इनि अड् प्रत्ययार्थम् ३ व २ १ .. २१ यत्र ड) कारोथवा (जाकारोऽनुबधा नागछेत्तत्र परम्मे पदं विज्ञेयं यत्रगण सूचको क्षरोनागखेत्तत्रभ्यादि गणो पिज्ञयः येय कारवरसुधातुषुन ज्ञाय ने बकार वसुविज्ञेयाः येषकारप-मुनहाय ने ने सकार वत्सु विज्ञेयाः एतदातु मंजरिव्यग्रंथस्यांते सोत्राधातयो विज्ञेयाः श्री धातुमंजरी - धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध उ अगः म - hor अक १ कुरिलायांगनौ| अकति म अक | १ लक्षणे- अंकने रष- -अंकः | इ-ड. अक १० लक्षणे- अंक यति- क-३ अंक १० लक्षणे पदेच अंक यनि -अक:/क-त अक्ष, संघातेनाध्याप्ती अक्षति धनं वैश्यः अक्ष ५ च्यानिसहत्योः अक्ष्णोति न- अग, कुटिलायांगतो अगनिसर्पः अग १ गो- अंगति अगद, ११ नीरोगत्वे-- अग यति रोगिण विषक अंग १० लक्षणे-अंगयति अंग क-न अघ १० पापकरणे- अपयनिलुब्धः अपक-न गत्याक्षेपेरी अघ ११थपा गनिनि । अंपते मृगः दारं भजरेषु अच : पूजने- अंच तिला अंचते अ-1 अचगतिपूजनयो: अंचति रुष्णं त धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध अजः क 3 अंच १० व्यक्तायांचाचि अंच यति- क अंच १ मेष्टोक्तो अचनि अंच | १ |गतिपूजन यो: अंचति (वा) अंचते- अन्च | १० विशेषणे | अंच यति अछ| १ आयामे अंति इ अज १ गतो(तक्षेपे अजति अज १० भासि अजयति अज ७ नक्षणकांति व्य नक्तिविद्यांसाधु:-अभ्यनक्तितैले पाउ-जि गति षु. नांगं. अर| १ गतो अरति -पर्यटनं अह १ अतिक्रमे अट्टते विप्रं यवनः ड. अट्ट १० अनादरे अट्टयति -अहः अठ १ गतो अगति अठ/१ गतो अंठते अड ५ व्यापने- अहोतिः अड| १ | उद्यमे अडनिधनाय- अडु १ | अभियोगे अति ज्ञाने मुनि अण १ शब्दे अणति अण| ४ प्राणने-अण्यते य ड. अन १ सातत्य गमने अततिलोकं हरिः आत्मन् आत्मा भत १ बंधने अंततिदुष्ट राजा २ भक्षणे- अनिवाअदति मोदकं कृष्णः ल औ अद| १ | बंधने- अन्दति दुष्ट राजा- अन| ४ प्राणने-अन्यते केशेन भिक्षुः य उ. अन २ प्राणने- निति -प्राणःल घ अन्ध १० इक्षये- अन्धयति- अन्धः पा-धं क त अब शब्दे-- अंबने शिशुः- 시에 - इ धान गण अर्थ ट . १ अनं ट उदाहरण अनुबंध अंबर" संभरणे- अंबर्यति योषिनं प्रियः मन, शब्दे अंभते- अम्भः अन |गतो- अनति अम १ गति भजन अमति वादेषु- अम| १० |रोगे अमयति अम्बा १ गती अम्बति अय| १ | गतो- अयो अयसा ड. अरर ११ आराकर्मणि अरर्यतिरथकारोरयाय अर्क| १० स्तवने- अर्क यानि अर्क: क अर्थ १ हिंसा या (अध अर्घति अर्थः चा) मूल्ये अर्च १० पूजा यां- अर्च यते तथा) अर्चयति-क अर्च, १ पूजा या अर्च ते (तथा अर्चति अर्ज | १० प्रयत्नेतसं- अर्ज यतिधनं उपार्जनं स्कारे- अर्ज १ अर्जने- अर्जनिधनं उपार्जन अर्थ| १० याचने याचने- अर्थयतेयाचकोर्थ अर्थना अर्थः क त ड. अई | १ हिंसायां- अईनिया अई ते अश्यति अईने अ अई १ पाडागति या रक्षःसहस्राणिचतुर्दशात् अई बनेषु हितार्थ यतिः शरदघननाई तिचा ho उ. १ तकोपि. - अई | १० हिंसायां- अई यति (पा अईयते अर्थ , हिंसायांगतीचा अप्रति अर्ब १ हिंसापां- अर्वनि अर्ह । योग्बलपूजनय अर्हति अई | १० पूजा यां- अह यनि -अईणा क - क to tr ग त म ट धातु गण अर्थ उराहरण अनुबंध अल | १/भूषणप-- अलति या,अलते केशंमाल्येन अ निवारणेषु अलनिक सायकृष्ण अलतिचोरं राजा अव १ पालने (ता. अपति प्रीणने- अवधीर १० अपज्ञायां अब धीरयति अश ५ व्याप्ती नस अश्नुते विश्वंह रि: न ड. हुनौ- अश| ९ भोजने अन्नाति अंशः १० समाघाते- अंश यति द्रव्यं भ्रातृवर्गः अंश क अष १ दीप्ति गनिग्रहेषु अपति अस १ राज्यादानयोः चासुदेवं परित्यज्य योऽन्यदेवसु पासति ( या ) उपासते अस्/ ११ उपनापे असूयति- अस्/ ११ / उपनापे अस्यति असू ११ उप तापे असूयनि (वा)असूयते- अस २ भुवि अस्ति हरिः अस ४ | क्षेपणे- अस्यति वारशूर: अस्त्र · न्यासः यर यउ इर अंस. समाघाते (यथांश: प्रथमागतः) अह १० भासे- अंहयति अंहते ड आछ आया मे-आउति चरण वामन: आंदोष आंदोलने-आंदोल यति क त आपलं भने आपति आपलं भने- आपयति धनंजन: आप ५ याप्ती आप्नोति भुवनं विष्णुः आम १०/रोगे आमयति क भाशामा २ इछायां- मोक्षमाशास्ते मुनिः र भर ल -- क अह १ गतो इ - m- धातु गण अर्थ - ल 예 예제 ल - end क hoo इव | १ गतो इव | १ गतो- इग.गतो. इग|१ गतो. इर १ गतो- उदाहरण अनुबंध आस २ उपवेशने- आस्तेगृहे ल ड.जि २ गतो- एति पथिकः -आयः इ . | २ अध्ययने- वेदमधीतेशिशुः अधिउपस गैस्मरणे- अध्येति गोकुलं कृष्णः १. अधिउपस अध्यायति गैस्मृत्यो एरपति इंपति एंगति- इंगति- एटति- १ परमेश्वर्य इंदति इंदः इंदु: इ इध दिप्ती इंधंवन्हि रिंधनेन घड.ईत्रि इभ, संपाते इंभयते कडाइ इर | इर्ष्या या-ईर्यति या ईर्य ते अदइ इरज ११ इयायां-इरज्याति इरस ११ ईर्ष्या या इरस्थति प्रेल यति -इला| क गतो (ता. इलति पांथ : एलिष्यति इला इल |६ इ इं -- द ट इल |१०/प्रेरणे- भाभ क्षयेक्षेपे- एला इला | ११ विलासे- इलायति इर. यातो- इयति विश्व विष्णुः इ इष ४ गतो- इष्यति वांछायां- हरिभक्तिमिछतिविप्रः इछा श ९ आभिक्ष्ण्ये इष्णात्यम्मंशिगुः अन्वेषणं ग •गतो. ईयते- ड. for धातु /गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ल ड. - for ड. इ अ कुत्सायां क -- hor कांनिगतिव्या निक्षेपप्रजन एति इत्यादि)- रवाद नेषु- ईक्ष दर्शने....इनकामरन्ति-चनीयमीक्षते नि रक्षण.... निरीक्षिष्यामि। ईक्ष्य १ ईर्ष्यायां- ईक्ष्यति ई च १ गतो ई पति- ईज १ गौ ईजने ईजांचके ईज गनी तथा ईजाति (या) ईजने ईड १० स्तवने इड यति ईड २ स्तुनो इहरि विमः ईत १ बन्धने---- इंतति ईर २ गतो कपनेच ईर्ने -समीर: ईर १० प्रेरणे क्षेपेच ईरयति गज यन्ता ईर प्रेरण ईराति इय १ ईयर्थेि --- ईर्ण्यति- साधुंपापीईर्षा ईश २ ऐश्वर्ये - इष्टे राजा ईशः ईश्वर: ऐश्वर्य. ल ईष १ उज्छे- ईषति ईषते पांथ: हिंसादानेषु ईहचेशपां-- | समीहने धर्मा यसाधुः १ शब्दे अवते -अपिः उक्ष १ सेचने- उक्षति-उक्षा-- क्षन्- शोषणाल- ओखतिहि मेन रक्षः मर्थयोः ऋ. उख, गतो. ओखति क -- ड . 어 ईष १ गति दर्शन his ti उप ११ उवा धातु | गण अर्थ उदाहरण अनुबंध hor to ६ उखे ६ श ब 44.4 위에 해 에 उध्रस् १० उछ - क श उरख १ गतो. उरपति उच ४ समवाये- उन्यनियंधुनाबंधु- ओक उ उति धान्य श नियासे (अथ उछति या वर्जनेचा न्धन-समापन अतिक्रमे त्यागे उन्झतित्वचंसर्पः उठ १ उपघाने-उठति उंद के दने- उन तिगंगाजलेन गात्रंयतिः उदकः ध ई उन ६ उत्सर्गे-उदानिवसर्पः उडाचकारः उङ्गः उधासयतिकणान् भिक्षुः उम ६ आर्जवे उञ्जति कुब्जा कृष्णः उभ ६ पूरणे उतिधनेनार्थिन कर्णः उभयं श उभ६ पूरणे- ति श प उरी ६ उद्यमने--- उरते ड.ईश उरस ११ बलार्थे- उरस्यति उणु २ आखाद ने उतिरयाउणुते. उर्द१ डाया आस्वादे उर्च , हिंसा या उर्वति उष १ दाहेनथा बधे ओपनि उपस ११ प्रभातीभागे उषस्यति १ अर्दै • उहति कुठ, उपघाते-उठति न १० परिहाणे - उनपतिघृतंभोक्ता तंतुसंताने उय " यमा सेनने उयते वस्त्रं तंतुयायः उतं |ड. -- माने तथा की उर्द तेस्वर्ण स्वर्ण फार for 생에 उह १ अर्दे- क - धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क उर्ज बल प्राणघा उर्जयतिधार्मिकः रणयोः डुर्ण २ आछादने-जर्णोति तथा)उणुतेगगनं मेघः अ ल उप , रुजाया-उषतिरोगो देहं उषः उपरः उह । चितर्के–उहने शास्त्रबुधः समूहः अनु- ड. क्तमप्यूहति पंडितोजन: - १ प्रापणे अरतियतिर्विष्णु- आरः गतो- इयति ५ हिंसा या-ऋणोति ऋक्ष ५ जिघांसायां अक्षणोति ऋच ६ संचरणेनुत्या ऋचतिहरिबुधः अक्क्षाच् गतीडियम- पलयमूर्तिभावेषु छति रदः उति शीतेनहतं श ऋछ १ गतो. ऋति र न र श ल गतो अथया) उ . ब्रज १ स्थैिर्ये- उर्ज अर्जते ने अर्जने ऋज १ नजे. जते इ ऋण ८ गतो अणोति (या ऋणुते तं दज उ स्पई नैश्वर्य ऋत१ अतीति एणागतिषु त्रात २ ऋतीयते दुर्बले धनी सौत्रः रुपायांच वधी ५ रदो अमोनिधर्मेण विप्रः, अहःपा.धं न उ ऋध ४ रदौ ऋध्यति-अईिष्यति ऋद्धा-धं हिंसायारअ फादाने साधा फति यां-निदात्या युद्धे जुगुप्सायां श रणयो. अषिः |श soft त्र ९ गतो. ऋ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध फ हिंसाया-फति श आरान संर ऋष अर्षति वा अर्षत भषभः ऋष ६ गतो. ऋषति ऋणाति ग गि एज, कम्पे एजति एजदीपो-एजते र उ. एठ १ बाधने- ए उते ड. एप ' वृद्दो- एधतेधर्मेणसा एधतेधर्मेणसाधुः एषः ऐधस् ड एला ११ बिलासे एलायति एष १ गतो. एषते ओख , शोषालमर्ययोः ओखति ओज १. बलतेजसोः ओजयति ओण १ अपन यने- ओणति धनंचौर: ओलड १ उत्क्षेपे ओलंडति ओलड १० उत्क्षेपे. ओलंड यति ट ३२ - - tor क इ लोल्ये (अथ डः - ए या इछाग- क कते काक: आचापले कक/१ गतो कंकते कक ! हसने क कति करव १ हसने कस्यानि कक १ | हसने क कति करर १ | हसने करपति कविः कग १ संघरणे कगति कच||बंधने कचकेवानारी-कचः - हिमाल कच रने कति - - - - ए धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध hor tor * - इ क कच। दीप्तो कंचने. गत्या कंटति कर १ गतो कटति कट, | कृग्रजीपने कट नि कट१ वर्षापरणे कटतिकटेन गात्रंगोरक्षकः कटः ए कर १ गतो कंटति -कंटक कंठ १ नंकने कठति कठ, शोके. कंठते- कठ १ शोके कंठति कट शोके कंठयति-कंट:-कंठं-कंटा-कंठी क इ काडमदे कडतिधनेन मंदे तथा कंड यति इ रक्षणे - पदे तथा कड क निधनेन मूरः अदने कर १ मरे कड़ते धनेन मूर्खः ड. कड१ |नुषापकरणे | कंड ते नंदुले स्त्री ड. इ कडुति कृपणा कंडू ११ गात्रविधर्षणे कडूयति रवा कंडूयते गात्रं अ र कण १ गतो. कणतिः काण कणः म कण शब्दे कणति ऋ कण १० निमीलने-कणयतिनेत्रं क कत्थ १ श्लाघायां-कस्थते हरिकथा कवि: उ. कत्र १० शैथिल्ये कत्रयति कथा १ श्लापायां-कथने हरिकथांकषि ड. कथ/वाक्यप्रबंधे कथयतिकाव्यकथकः कथा- क त कद , पैकल्ये कदते. - श - कडु| १ | कार्कश्ये ११ धातु गण अर्थ उदाहरण कद १ वैकुन्ये- कंदते आझानसे कद १ कंदाति- ड for दन यो: इ भि. कप इ कामः दीपोती कनतिदीपः प्रीतिगत्योः १चलने. कंपते वणे इतिकब कम कातो कमते कम १-१० कानी कम्ब गतो. कम्बनि कर्प १ गर. कर्षति कज १ व्यथने कर्जति केशिनकृष्णः कर्ण १. भेदे कर्ण गति 44 44 काम यते १ कर्णः कत (आउ श्रवण आकर्ण यति पसर्ग कर्त्त | १० शैथिल्ये- कर्त्त यति क त कर्ब १० शैथिल् कन यति हदयग्रन्थिज्ञानी- क त कई १ कुत्सितेशब्दे ईतिकाकः कर्बी इतिकर्ब कर्च, दपे- गौर कर्ष निमूनः कलतेधनंधनी . रुतो संरव्याने-ग कलयति तोम- कल १०/क्षेपे कलयति फल , अव्यकेशदे कलनेसर: उ. करणे- करते कविः काव्येनहरिं- करतेशिव संरच्याने त -- १२ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध Is to for to कश ' हिंसाया कशतिया कशते-काश:- कशाः अ कप , हिंसा यां-कशति समूलकाशं कष्टः-टाई कष १० हिंसायां-कशयति-कट:-रा-टं- कस १ गती- कसति-विकस्वरः कस २ गतिशासनयोः कंस्तेकंसंहरिः ल इ उ. काक्ष १ कांक्षायां-कांक्षति कांक्षा काच । दीप्तिबंधनयोः कांचने विभावसुः उ. काल • कालोपदेशे- कालयति क त काश १ दीप्ती काशते ऋ ड. काश ४ दीप्तौ काश्यते याड. १ दीप्तो प्रकासते कास , शब्दकुत्सायां कासने रोगी कासः (या) काशः ऋड. कि | ३ज्ञाने चिकेति लि र किट | १ गतो (ताभ केटति कि यभीषयो:- कित १ रोगापनयने चिकित्सतिरोगिणपैयः चिकित्सा कित | ३ जाने-निवासेच चिकेत्ति - लि किल ६ शित्यक्रीडनयो किलतिदेहचंदनेन-किलत केलि: किल क्षेपे केल यति कीट| १० वन्धनेतायतें कीव्यति कोल १ थे कालनिकृष्णंमाता कोल:-कीला कु १ | शब्दे करते कु २ / शब्दे कोति आर्न स्वरे- | कुरते शड. शि शन्दे कोकते रोधसंपर्कोधि कोनति ल्यपिलेपमेषु - र 위위씩 - कुनाति १ आदाने कोकः | ए ड . KE ज धातु गण अर्थ उदाहरण भाबंध श शि. - कुच १ तारशब्द- कोचतिकांची कुच | १ | संकोचे- संकोचतिचन्द्रास्पध- संकोच कुच | ६ संकोचे-- संकुचतिधनीराजभयात् १ कोटिल्याल्सी कुंचाति रवल - कुंचतिमनोयोगी उ भाषयोः कुज १ स्तेय करणे | कोजतिनवनीत कृष्णः कुज १ अध्यक्ते शब्दे, कुजति कुंजः या निकुंज: कुर १ चे कल्ये- कुंदति कुट ६ कौटिल्ये कुटतिरवल: कोट: शि कुट १० प्रतापने छे. कोयते ड. दने-च- कुट्टे १ प्रतापने--- कुदृति कुट्टयानि कुट्ट १० छेदने (त. कुदृयति कुट्टनी Ansho ho ho --- क कुत्सा यां- क tos hor कुटुम्बा १० धृत्या पूरणे कुटुम्ब यते कुठ १ आलस्ये प्र-कुंठति कुंठ: कुंठ: ठा- ठं तिघातेच- कुड ६ बाल्ये (त) कुडति ज्ञानी शशि अदने- कुड १० रक्षणे अनृता कुंड यति परिभाषणे ये टनेच. कुंडनि कुंड कुंडं -- कुंडी इ कुड | १ |दा है.------ कुडते कुड कुंभकारः --कुंडं | इ ड. कुण १० | आमंत्रणे-कुण यति कुण ६ शब्दापकरणयोः कुणति काफः कुत्स अवक्षेपणे कुत्म यने कुत्स्य साधुः - कुड १ केवल्ये भ धातु/ गण अर्थ य क hor ग क -- कुबा hor उदाहरण अनुबंध कुथ ४ पूतीभावे - कुथ्यनि मृतकः कुथ १२ हिंसा संके- कुन्थति रावणं रामः शयोः रावणारेण रामोनकुन्थति- कुद्र १० अनृतभाषणे, कुंद्र यति कुन्धत ९२ सं के शनेन कुनाति रोगी कुथ लिपि कुप १-१०स्तृतो अधया कुंपतिया कुंप यति कि स्मृती कुप ४ रोषे. कुप्यति अथवा) कुप्यते कोपः य इ र कुप | १० भाषाथै धुनो। कोप यति कुब १ छादने- कुं बतितृणेन गृहं कुव १० छादने कुंब यति कइ कुंभ १० छादने कुंभ यति इ के कुमार १० क्रीडायां-- कुमारयति गोकुले कृष्णः कुमारः क त कुमाल १० कलो क त कुर | ६ | शद्दे कुरति चु कोर कुर्द | १ क्रीडा या कुर्दते कुल १ बन्धुसंहतो कोलति कुश ४ विषि- कुश्यति यइ र कुंशति (या कुश यति क कि इ कुप र निष्कर्षे--- कुष्णातिवर्ण स्वर्णकार: कोष: कुषुभ १ क्षेपे कुषुभ्यसिकंदुकं विलासी कुस ४ शेषणे- फुस्थतिकामिनी कांत: य इर कुस १० भाषार्थे अथा ऊसयनि कइ इ कि वाभासने कुह १. विस्मारणे पि कुहयतेकुहको माययापिश्चं रमापने- कुमाल यति For his अ. कुश/१-१० युनो - कत. amavad १५ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध - --- - शब्दे (तथा| कुवने काकः श शि. आर्त स्वरे कूज अव्यक्तेशन्दे| कूजतिपक्षी (ताहिरूने कूट १० अप्रसादे पर कूट यते रपल : |रितापेच- कूट | १० | दाहे कूट यति क त कूट | १० | दाह मंत्र- कूट यति क त कूड ६ घसने- कूड तिघासंरषः कूडःश शि कूण १० संकोचे- कूणयले नेत्र रोगी- कूणः क त उ. कूनाना १० संकोचे कून यते नेत्ररोगी कूनी क त उ. कूण कूप १० दौर्बल्ये--- कूपयति क त कूर्द । क्रीडायो -- कूर्द ते कूल १ आपरणे कू लति धर्म माधुः ५ हिंसायां- कृणोतिया कृणुते कृतं युगं | न अ करणे करोति पा) कुरुते कटककारुकः | दज डु कृज १ भर्जने कंजतेधान्यं- रुड ६ घनत्वे रुडति श रुत ६/छेदने संततिरक्षं शपई कृत | ७ | वेष्टने कृणनितलंकंटकेनमालाकारः कृत्तिः ध ई कृपयायो रुपते हरिभक्तं पमड. कृप| १० | दोर्बल्ये- कृपयति रुपनी अपकल्फने कल्पाति रूप , सामथ्र्य- कल्पने मोक्षाय डवल १० अवकल्कने कल्पयति कन्पना कप ५ कृतिहिंसयोः कृणोति ड. अ. कू - - भ धातु गण अर्थ अनुबंध य .- - उदाहरण कुथ ४ पूतीभावे- कुथ्यनि मृतकः कुथा| १२ हिंसा संके- कुन्थति रावणं रामः शयोः रावणशरेण रामोनकुन्थति- कुद्र १० अनृतभाषणे, कुंद्र यति कुन्धत । सं के शनेन कुनाति रोगी कुथ लिषि- कुप १-१०स्तृतो अथया कुंपति या कुंप यति क hor ग कि - स्मृतो shor कुरति कुर्दते ड. कुप ४ रोपे कुप्यति अथवा कुप्यते कोपः य इ र कुप | १० भाषार्थे द्युतो कीप यति कुब १ लादने-- कुं बतितृणेन गृहं कुंबा कुब १० लादने- कुंब यति क इ कुभ १० छादने कुंभ यति कुमार १० क्रीडायां-- कुमारयति गोकुले कृष्णः कुमारः क त कुमाल १०/कलो. कुमाल यति कर ६ शद्दे चु कोर श कुर्द | १ क्रीडा या कुल १ बन्धुसंहनो कोलति कुश ४ विषि- कुश्यति य इ र कुरा १-१० यु तो कुंशति (या) कुश यति क कि इ कुप : निष्कर्षे-कुष्णातिस्वर्ण स्वर्णकार: कोष: कृषभ "क्षेपे. कुषुभ्यतिकं दुकं विलासी कुस ४ जेषणे. फुस्यतिकामिनीकांतः य इ र कुस १० भाषार्थे अथा ऊस यति कइ इ कि वा भासने कुह , विस्मारणे थि कुहयतेकुहको माययाषिश्चं-क न उ. स्मापने- अ. ग ट - १५ धातु | गण अर्थ उदाहरण अनुषेध SH -- क त स ६ शब्दे तथा कुपने काकः शशि. आर्त स्वरे कूज अव्यक्ते शब्दे कूजतिपक्षी (ताहिरूने फूट | १० अप्रसादे पर कूट यते रपल : रितापेच कूट | १० दाहे कूट यति क त कूट | १० | दाह मंत्र- कूट यति त कूड ५ घसने- कूड तिघासं एषः फूड:/श शि कूण १० | संकोचे- कूणयले नेत्रं रोगी- कूण: कत उ. कूनान/१० संकोचे- कून यते नेत्ररोगी कुनी क त उ. कूण १० दौर्बल्ये-- कूपयति कूर्द । क्रीडायो – कूर्द ते कूल १ आवरणे कूलति धर्म माधु: ५ हिंसायां- रुणोतिया कृ णुते कृतं युगं | न अ करणे करोतिया कुरुते कटकं कारुकः | दज डु रूज १ भर्जने- कंजते धान्यं रुड ६ घनत्वे - रुडति श रुत ६ छेदने संतति दक्ष शपई कृत | ७ | वेष्टने कृणतितरुं कंटकेनमालाकार कृत्तिः ध ई कृपदयायां रुपने हरिभक्तं पमा कृप| १० | दोर्बल्ये क त रुप- अपकल्कने कल्पति सामध्ये- कल्पने मोक्षाय डवल १. अवकल्कने कल्पयति कन्पना रुप | ५|कृतिहिंसयोः कृणोति- 31. - क - - - - क धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ओ घा कृ कृ त ट कृषि ५/जिघांसायां कृषिणोति न कश ५ | नन् करणे कश्यति देहं रोगः कशः शाशं या इर रुष आकर्षणे कृषति रुष ६ पिले रखने- रुषतिया कृषतेक्षेत्रं कृषकः शअ ओ ६ विक्षेपे किरतिकुसुमं वायुः संकीर्ण: णा- णं. हिंसायां रुणाति कीर्णः णा णं गञ गि कृत १. संशब्द ने कीर्न यति पर गुणं साधु: कीर्तिः केत १०/ आमंत्रणे श्रा के तय तिश्रादाय मुनिगृही-के क यणेच- तनं केप १ गत्या कंपनेच केपते केल १ गती केलति केलि: उ केला ११ विलासे केलायति विलासीका मात् के व १ सेयने- केवले १ शब्दे कायति क्रथ १ हिंसायां- ऋथति क्रथ० प्रति हर्षे- कथयति क्रथ १० हिंसायां- क्राथयति क्रद । वैकुन्ये- क्रंदते ड. इ क्र द. आव्हानरोद- क्रन्दति . अक्रन्दीदशग्रीवः नयोः क्रंद |१० आप्रत्यये आनंद यति शोकार्न: आनंदसात- त्य रोदने क्रम १ पाद विक्षेपे क्रमानि क्रम ४ पादविक्षेपेक्राम्यतियानाम्यते वामनोमड़ी य कस शब्दे क्र.सति कै --- क म क म 3 क - उ טו धातु गण अर्थ - A ड. इ कूडते ग ज औ कु उदाहरण अनुबंध ९ व्ययि निमा क्रीणाति (या क्रीणीते-निलंय ग अडु य वैर्जन:क्रीत: ता-तं-क्रय:-क्रयषि क्रयो क्रीड १ विहारे क्रीडति क्रीडा ऋय १ शब्दे उदेच क्रू यतेनर: कुन || कौटिल्यामी क्रु चाति खल: कुंचति मनोयोगी भाग्योः निमज्जन ड. श क्रुध्यतिक्रोध: कुन्दः धा धं शिषि-किधि कुनाति कुश आदाने--क्रो शति क्रोष्टा. कुवते पाथः ड. श जय सदाका क्रयते वायुना रक्ष: दुर्गधाई-बयो १० हिसाया कथयति कथति स्न रतिरबल; म निमारियो कसयाति उ म १.भालने- कशति वा शयति इ कि शब्द क्रुणाति (वा कुणीते १. दिसाया कुथ यति क म 1 हिंसाया- म १ वैकुव्ये- कुंदते लिड.इ कुद आव्हान रोद कुन्दनि नयोः कुद - आर्द्र भावे कियतिपयसाघटः-कूिनः-ना-नं या इर् केदः ड. क हैजाया हन ना . भ ग -- कूथति for C धातु / गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क कि । परिवेरने कुिंदनिवादि ते कामशोकनरति: इज जि क्लप • व्यक्तायांचाचि कापयति अपत् किय (इति क्तिन) कूम ग्लानी काम्यतिपान्थः कान्तः ता-त-कुन्तिः य उभाजि कुरते कीया। अधार्थ- शोकेन कीरतेनर: कायः की ड. र १ भये पम ड. कु क्लब ने पाथः ए ज उ किश ४ उपनापे-किश्यते पापी- यड. उ किश • विवा धने-फूिभातिधनीक चोर: केशः ग उ ६ गतो ड. श केश, बाधनेन च कुश ते पापिन रोग: केशः धेअध्यक्तायां याचि- कण १ शब्द कणति कणः काण: कथ, निष्पाके कथतिवेद्यः - काथं केल १ गती केलति क्षज के छ-संजयति जीपने- क्षज , दाने गतो- संजने- इषमा क्षज १ झन गत्योः - क्षजते प मउ. क्षण हिंसायां क्षणोति वा क्षणुते विप्रंखलः द अउ क्षतं क्षन क्षप | १० को तो अथप क्षपयतिचन्द्र पशक्ती पक्षातो क्षपयति क्षम , सहने क्षमते: पराधं- क्षमा ड. जिप क्षम ४ सहमे क्षाम्यतिपुजापराधपिता - क्षमा चउर्भ क्षप 10 मे रणः १९ अनुबंध धातु गण अर्थ उदाहरण क्षर, संचलने-क्षरतिनदी क्षारः क्षल १/चलने- क्षलति • शोचे-शाल यति गंगाजलेन गात्रं- क्षि| १४क्षये (तथा) क्षयति (या) क्षयते ऐश्वर्य- क्षि ५ हिंसायां-क्षिणोति क्षिनिवासे (त) क्षियति 4944 - श. गतो- लि हिंसायां-क्षिणाति क्षिण ८ हिंसा यां-क्षिणोति (याक्षिणुते. दउ सिद मोचने तथा विद्यति गांधा गोपः-य जि आ - स्नेहे क्षिरपा मोक्षे स्नेहे- क्षेदते आइनि क्षिदापायी अव्यक्तेशरे क्षेदति क्षेद: जा जि 4 क्षिप.प्रेरणे क्षिप्यति वामनंगीर:-क्षिण | य औ क्षिप६/प्रेरणे क्षिपतितक्षिपते क्षिप्तः ता-नश अओ शिव- (इति तिब तिर निरसने- क्षेचति क्षिय निरसने तीव्यति क्ष| हिंसा यां- क्षयति क्षीन अव्यले शब्दे क्षीजतिपक्षी (त) हिकने क्षीर निरमने-क्षीरनि क्षीय मदे क्षीरतेधनेन सीयः वा - उ. गरे क्षोति क्षुद धातु/गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ७ संपेषणे क्षुणनिरनझुंते हरिद्राजनः-सोरं धजइओ क्षुध ४ बुभुक्षायां शुध्यातिभिक्षुः क्षुध् क्षुधा य ल औ क्षुधितः- ता-तं- शुभ १ संचल ने-क्षोभने क्षुभ : संचलने-सुभ्यति युरेनभूरः क्षोभः य क्षोभः | ड. सुब्ध-धा-धं- 빀의 क त उ women कि ल for उ खंभा: संचल ने- क्ष भानि भुग ६ छेदने त वि क्षुरति लेच स्वननेन क्षेड १० भक्षणे- क्षेड यानि क्षेव १ निरसने. पतिः १ क्षये शायति भोट १० क्षेपे क्षाट यति (वा) रोटयते- अप न य ने गुले दोष गु तेजन---. गोतिष माय । विभूनने-श्माय ते या युवृक्ष क्ष्मीला १ निमेषणे--- भीलति स्विड १ स्नेहमोक्षयोः क्ष्वेडति स्वेल १तनंह मोक्षयोः स्वलति चलनेच खस्रव १ | हासे स्वक्पति रखच | १० |बन्धने- रवचयति रखच ६भूति पूत्यो- रवचति रुत्पत्तो- खच भूत प्रादुर्भाये रखजाति रन्ज : मन्य ने - खजतिजलं बराह: खज, गति वेकल्ये संजति वंजः. रंजनः उ - क त श ग - - for धातु गण अर्थ वह /१० रतो hor 씨에 8 क क उदाहरण अनुबंध रवट |, कोक्ष्येवरतिधनलुब्धः खदा खट्टयति रपङ , भेदे खंडति रवड मंथे- रवंडंसं रडते घट कृष्णः रवड | १० | भेदे वंडयति खंडःया संड हड १० | भेदे रवाड यति खद | १ [हिंसायारत० वदति रिर्प स्थैर्य रवद १० संवरणे रवादयनि रचन , अवदारणे | तृषि तोजान्हवीतीरेकूपरवनतिदु उ म तिः (वा) रचनते खनिः पानी (वा) सातिः रव नित्र- खम्ब १ गतो रवम्बति वर्ष १ गत्या वर्षति र्ज | १मार्जनेतिक रबर्जतिगात्रं रवर्जूरः व्यथायां रवर्द | १ दशने रवर्दनि मूलकंबाल: खर्च १ गतो खर्वनि खर्च- बा-बं- वर्ष १ दर्षे रबबीति मूर्चः - रचर्चः-वा-व- खल १चलने स-च- बलतिरबला येच- रखव ९ भूतप्रादुर्भाव रखनातिमनः खष | १ वधे रवपति खाद| १ भक्षणे - खादति खिद् ४ देन्ये देन्ये- खिया रिवर परिघाते-रिवति माधुरमी खेदः-रापओ खिद दिन्ये [खितभिः - - ग खेदः-य - पडो धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध by h रचोइति खु १ शब्दे स्ववते खुज १ रतेय करणे- रोजतिनवनीतं कृष्ण: खुड, भेदे रवुड | १ | भेदे खंड नि बुड ६ | संचरणे--- चुडनिधनं धनिकः रयुड १ वजे- युड ते खुड | १० पंडने खुडनि पा रघुड पनि स्त्र-शुर ६ छेदने 4N tor कि is hor छेदने पुरतिधान्यं कृषकः खुरः - क्षुरः- रा बुर्द रपूर्व ९ क्रीडायां – खुर्दते रचलति 어 - ro रखेट | १० भक्षण- खेट यतिमास आरवेट: खेट:-टा-ट- क त स्वेट खि १ उत्तत्रास ने-खेरनि केशी गोष्ट आरेट कः रेवेट खेड | १० भक्षणे रंचड यति खेल १ गतो खेला खेव | १ |सेवने रखेचना खें १. वेदने वायतिधननाशनलोकः १) स्थैर्य रखनना रवा यति पहिंसयोः रबोट | १ गत्याघाते-- | वोटति ग्योट १० क्षेपे भक्षणेच बोट यतिरारं शूरः रयोड : गति प्रनि पाने खोडाति खोड:- डा-डं- ऋ रवोड ५० क्षेपे- रोड यति रपोर १ गति प्रतिघाते रखोरति खोल 1 गति प्रति घाते खोलति रख्या २/प्रकथने- रग्याति गुणेनलोकः- ख्याति:- - क त ऋद गग्घ १ इसने गग्पति- २३ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध गजः गज | शब्दे- मदेच गजति गज] १ स्वने गजति १ सेचने-डल योरैक्यान् । गल निजलं hor गड म गाडः गालः गडक: गड hor गण ट क . - १ गती तृ औ क १ वदनेक देदो गंडति - गंड: १० संरल्याने - गणयति गणको ग्रहणं- गद व्यक्तायां वाचि गति गई | १० मे घ शब्दे गयति घनः गङ्गद ११ याक रूपलने गति गंध १० अर्द ने गंधयते मुधो वदान्य गम्ब १ गतो- गम्बनि गम गडनि गर्घ १ गन्या गपीति --गर्घ गर्ज | | शब्दे- गाजनि गर्ज | १० शब्द- अभि गज यति काक्षायाम् गई | शब्दे गद्दति सिंह गई | १० शब्दे अभि गई यति सिंहः- कांक्षायां-- गर्थ | अभिकांक्षायो गर्धयति भक्ष्यंभिक्षुः गई| १ गतो. गर्बति गर्दी || दर्प चर्चतिमूर्ख गर्व ग. माने- धनै नयने मूर्य -गर्वः क त इ. गह / विनिरने-गह यति गर्ह | विनिंदने- गई नि गई। गही गलवावे- क उ. क क उत्सने गई ते पाप गल यते- धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध - त लि र सशिओ गल | अदने खाये गलति मूलकं- गलतिजलं. ग्राम १ आमंत्रणे- ग्रामयति गल्ह। कुत्सने गहते गलहः गवेष | 1. अन्वेषणे- गवेषयनिहरिणंनरः गरेपणा गह | गहने गह यति गहनः ना-ने- गहनं गां ३ स्तुनौजन्मनि जगाति १ गतो गाते . गाध प्रतिष्ठालिप्स गाधते धनं- गाधि: - गधः | ३ उ. यो:ग्रन्थे- गाह | १ बिलोडने-गाहने जलं बराह: गु १ राब्दे गवते द. रा ६ विटोसर्गे-- गुवति गुज | 1 | कूजने- गोजाति गुम ६ शब्दे गुजाति- राशि गुज । अध्यने शब्दे गुंजानि पक्षी गुंजा गुठ | १० चेष्टे---- मुठयते गुड | ६ रक्षाया---गुडति गुडः गुड | वेटनेनारोएंड यति ६ चूर्णीकरणेच गुण | १० आमंत्रणे-गुणयति गुण: गुद क्रीडाया-- गोदने शिशुः गोधते राध | परिवेष्टने-सुध्यति य गुध्नाति ग गुप १ गोपने--- गोपते पाप जुगुप्सा अपव्याकुलत्ये-गुप्यनिलोकं कोप: इ गुप, रक्षणे गोपायतिभुवंराजा her hr क राध/१ क्रीहे . गुष/९ रोषे- उ. ब -- उ २५ क गुफ | ६ ग्रंथे श Choo ड. क गलाते धृष्टः ट धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध गुप भाषा अथा गोपयति साभासि- गुफतिमाल्यं मालाकारः श गुफा ६ ग्रंथे गुंफनिमाल्यं मालाकारः १ उद्यमे गोरतिमानाबटुंइरिं ६ उद्यमे गुरतेधनायवेश्यः गुर्द / निकेतने-क्री गुईने- डायां गुई | १०|नि के त ने-क्री गुईयति डायां- गलप धार्ट ये- राह १ सम्वरणे --- गूहुति (या ) गूहते गू ६ पुरीषोत्सर्गे गुवति रोगीगृहे गूर | ४ हिंसाया-गतीचा गूर्य ने रिपुबली- य ड.ई गुर १० भक्षणे-उद्यमे गूरयते मूलकं पांथ: गूई १-०||निकेतने-क्री गूई ते (ड- गई यति डायां- ग १ सेचने गरतिमेपोभूमि-आगारः गृज १ ध्वनी- गर्जति गृज १ शब्दे गूजति -गूंजन: -गूजन- गृध अभिकोक्षायो गृध्यति गर्धिष्यति-गृध्रः- गृभुः गृह | १० ग्रहणे- गृह यते -गृहयानुः क न . ६ निगरणे-गिरमिमूलकं पथिकः गीर्णःणाणं श गृणाति गुणंसाधुः ग गि १. विज्ञापेपिज्ञाने गरयते गेप गति-चालयोः गेपते गेष | सेपने- १. सेनने-गेपते उ भ शशि ओ क for श-दे- 4144 र धातु | गण अर्थ उ क त ड. ड. ग क ग्रसते ग्रास भिक्षुः क कि उ उदाहरण अनु वध गिष १ अन्वेछायां गेषतेमुक्ति मुनिः ऋ उ. गे १ शब्द गायति गोष्ट १ संघाते- गोष्टतेधान्य गोम | १० उपलेपने-गोमयतिगोमयेनभृमि यज्या ग्रथ १ कौटिल्ये-संदर्भ ग्रथने ग्रथ| १ | कोटिल्य- ग्रंथतेचिन्तरवल: ग्रन्थ ९ | मंद - ग्रश्नाति -ग्रन्थं कचि. ग्रन्थ १ संदर्भ ग्रथनि- ग्रन्थ १० मदर्भे-बंधनेच ग्रंथ यति ग्रम १ ग्रहण ग्रामयोः ग्रसति ग्रस अदन- ग्रस • ग्रहणे- ग्रासे ग्रासयतिचं द्रं राहुः ग्रह १-१० आदाने ग्रहति या ) ग्रह यति ग्रह ९ उपादाने गृहलानि या गृहीने धर्म धार्मिकः | ग अ तं गुर्व ५ उद्यमने गूर्व तिफलार्थी फलाय ग्रोचति नवनीत कृष्ण इ ग्लस १ अदन ग्ल सते ग्लह १-१० | आदाने- ग्लहति (चा ) ग्ल ह् यति ग्लोचति नवनीत कृष्ण: ग्लोचति गते- ग्लुंचति- उ इर ग्लेप १ दिन्य गनो-चाले ग्ले पतेभिक्षुः ऋड. ग्लेव सेव ने कंपग्ले वते- नच. ग्लेष १ अन्विताया ग्लेषते मुक्तींमुनि १ हर्षक्षये – ग्ला यति ग्लानिः गृहीतः -- ता ई गुच | १ चौर्य- उ 44 ड. उ ग्लुच १ चौथे ग्लुच १ |ग नों- ग्लुच , गते कि उ उ इर उ इर ३१ इ. - २७ घर घट क क hor - प का ल औ घस धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध १ हर्षक्षये- ग्लपयनि- घग्घ १ | हसने घग्पति १ चेष्टायां- घटते घटकः- घट:- ष म डन १० संघाने-हिंसेद्युनो घाट यति कुपितजनंसाधुः घर १० भाषार्थे- धुनो घंट यति घट्टः | १ चलने पदृते घनः घः घट्ट | १० चलने--- घ इयतितपक्षी घण दीप्नी- घणानि वा घणुते द उम घम्ब १ गतो घम्बाति घर्ष १ गतो. पति घष १ क्षरे घंपते. घस १ भक्ष घसति १ क्षरण घंसते घिण १ ग्रहणे घिण्णते घु १ वाद घबते घुट | १ परिवर्नने-घोटते प्रवामी घुट ६ प्रतिघाते-घुटति गज घोटकः घुट ६ व्याघाते-रक्षे घुटनि । शि घुण १ नभणे- घोणते तीर्थं मुनि: घुण | ६ श्रमणे घुणनि भिक्षायै भिक्षुः घुणः श घुण | १ ग्रहणे घुण्णते ६ भीमार्ति शब्दे पुरनिभयेनशिशुः पोर: रा-र-चौरं श पुरपूर ४ हिंसाज्ञानयो घुर्य ते घुष घोषति घुष | १० | वधे घोष याति घुष शब्दे माधुर्घोष निगोविंदं- घोप घुष शब्दे घोषयतिनीनिंजनेषुराना- घोषणा के हर hor ड. ड. श शि ड. इ पुर य ड. इ १ वधे- क इ. hor धातु गण अर्थ' उदाहरण अनुबंध hor ड. - क घर्षनि काष्ट मूर्यः - घुष | धूशे- कानि पुंषते- करणेच- घूर्ण १ भ्रमणे निद्रया पूर्णतिक्षायः घूर्ण भ्रमणे-घूर्णति भिक्षायै भिक्षुः श क्षरणदीप्त्याः जघर्तिजलं जघर्ति घृत-घरति-ल इर् घृ |1. क्षरणदीत्यो घरयति प्रसह्य करणेच घृ १ मेचने- घरति दग्धं पयसा घृण १ ग्रहणे घण्णते घण दी तो घणोति या एणुते दाउ एष १ संघर्षे घोर | १ गति चातुर्ये घोर त्यश्वः घ्रा १ गन्धोपादाने जिप्रति पुष्प भ्रमर: १ च नो- दीप्तो प्रतिघा च कति पा) चकते अ म ततृप्त्याः चक १ दीप्तो- चकते विद्यया विप्र चक १० व्यसन- चक यति चकास २ दातो चकास्ति चक्ष २ व्यक्तायांबाचि आचष्टे धर्मगुरुः चघ ५ वातने चनोति- चंच , गत्या चंचति चट | १० |भेदेत वो चार यति १ | भेदे चरति कोपे चंडते नंड- चंडी | ड. इ पड.कोपे चंडयते शब्दे- चणति - डु डवते चाक: . क ल अालु न - - इ म for धातु गण अर्थ उदाहरण. अनुबंध चण| ' हिंसागत्योः चणति मि चण, दाने- चणति चणकः म: चत, याचने-चनते (वाचतति चातकः उ चद, याचने- च दते (पा) चदति ए न चद आल्हादने- चन्दति- चन्द्रः-चचन्द-चन्द्रोच दीप्तौच-लचारुचित्तौविदर्भराजोमिलनेमुरारे चन १ हिंसाया-बचनति -हायच चन | शहे चनति । सान्वने- च पनि शिष्य चप | १० | कल्के चपयति क म चपगत्या चंपनिया)चंप यति कि चम १ अट्ने चमति (वा) आचमति चम । अदने- आचाम यति जलं पथिकं साधुः चम ५ भक्षे चम्नोति न उर चम्ब १ गत्या चम्बनि चय १ गतो. चयते चर| १ गतौरन अपने चरति चार: चर १० असंशये-विचारयति धर्म पंडितः- विचारणा क चर्ष | 1 गत्या चर्षति चर्च १-१० परिभाषण- चर्च ते (या चर्चयते ड. कि तर्जनयोः चर्च परिभाषण-चर्चति श तर्जन यो: १० अध्ययने -- चर्च यते वेदंशिशुः चर्चयते वेदंशिः -- चर्चा | क ड. चर्ब १ गतो चर्षति चई अदने तिरवा चर्चयति-चर्वणं कि 444 ड.
३० धातु/गग अर्थ - wam- ३ अ चि - उदाहरण अनुबंध चल | १ | कंपने चलयति वाचालयतितरुंकपिः म चल ६ विलसने-चलनिभानारी- श चल १० भृत्यां चलयति क चष १ बधं चषति चष | १ भक्षणे चषति (वा) चपते चषक अ चह | १ परिकल्कने-चहनि तीर्थे लोकः चह | १० परिकल्कने चहयति कपटी क त बाघ पूजा निशा- चा यति (या चाचते धर्म मनयोः १ हिंसाया चयति र इरण चि १ चयने चयति (याच यते चि ५ चयने - चिनोति (वाचिनुने धान्यं कृषक न अ चि १० चयने चय यति चिक १ आनौ चिक्यानि क चिट १ प्रेष्ये चेटतिभृत्य चेट: चेटी चिट १० प्रेष्य चेट यति चिन १ संज्ञाने चेतानि प्रलये हरिश्चेनति चिचे नरामस्त क्लेश चित| १० | स्मृत्या चिंतयति -चिंता क चित | १० | संवेदने चेतयते क . |चित्र १० चित्रीकरणे चित्र यतिपटं चित्रकारः चित्र: क. त त्रा- - चित्र चिल| ६ बसने दिलतिचैलेन मुगधुः चिलुनि मा पुर्द पया - चिलः आमर्यणे चीकति मानक पनि मर्षणे क मि क - - for his h - श शेथिल्ये न चित द्वाब नों कि ऋ अ - + क * ड. चुक | 1. व्यसने te ho चुट १० { खेद ने- भे- क धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध आदान सं- चीब १ वरणयोः चीपति (याचीबते. चीभ कथने-चीभते- चीय संरत्यादानयोः चीयति (या)चीयते ऋ अ चीय १० भाषार्थे-दीप्तो चीव यति चीय | १ ग्रहसंमृत्योः ची वने उ चीर १ आदान सं- ची यातिया चीयते परणयोः चुक यति चुच्य , अभिषचे-चुच्यति दुर छे दे चुटति श शि चोट यतिधान्य द नेच चुट १. छेदने - चुट यति के शशिशु क इ चुर १ अल्पी भाये चोट निवेदःकली चुट १ अल्पीभावे चुटति अल्पीभावे चुदृयति शोकेन देहः थवा संहतो चुड | अल्पीभावे चुडति चुड यति चुड | ६ | संपरणे - चुडति चुड्डु | १ | हार करणे-चुडुति नटी चुण | ६ / छेदे- चुणतिशाकभिक्षुः चुत १ आसेचने-चोतति खुद १ निशाने-चुदति (या) चुदते चुद | संचादने-चोदयति चोदना क चुप मंदा यांगतो चोपतिखल: ho is वह /१० hoo - चुड /१०छेदने- वा श वि [उ इस धातु गण| अर्थ उदाहरण. अनुबंध इ कि ट क - चुलुम्प पेषणे-सको भी चूष १ पाने हिंसाया (ता यकसयोगे चुबति (वा) चुंब यति सुर -१०/स्तेये चोरति (वा) चोरयति- चोर: कि उर | ४ | दाहे चूर्यते य ड. ई चुरण ११ चौर्य- चुरण्यति निमज्जने- चील यति गंगाया मुनिः चोल: समुच्छायेच चोला चुल्ल १ हाय करणे- चुल्ल निप्रियेण नारी चुली लोपे चुलुम्पति चूण | १० संकोचे चूण यति- चूण: चूर्ण १० चेच चूर्ण यति चूषतिग्ननाशिभुः वृन ६ वृताति ग्रंथ चचर्न श ई वृत १-१० संदीपने -- चीति (वाचन यति चुप १० संदीपने-चर्प यति चेष्ट १ चेष्टायां चेश चल,चेन १ गतो चेलाति चेलं च्यु च्यवते च्यु १० हासमहनयो: च्याय यति ज्युन १ आसे रने च्योतति व ह्रीहविः अच्युतः योनः इ र च्युस १० हानी-सहनच न्यो सयति उद १ अपवारणे- छ दति छद १० अपवारणे | खादयानि उद १० संरत्तो उदयति बद| 1. उजने- उदयतिपुत्रं घृतेनपिता छद . | संपरणे - छंदति या उंद यति कि इ चेटते पठितु गतो १ to ti to s to for क - क इम धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क इ - क श दिश छुप ६ स्पर्श- श औ ई छप १० गतो उपयति छम | १ अदने- छमति छ | १. वमने खर्दयत्यन्नरोगी छिद ७ देधीकरणे-छि नाति वा छित्तेतृणशिशुः छेद: धाइ छिद्र १० विभेदे---- छिद्र यतिकलशजन: --- छिद्रं- क. न छुट ६ छेदे-संहतो छुटनि छुट • छेदने-संहती डोट यति क छुड सबरणे बुडति श लपति छु र ६ खेदेत लोपे सुरति शशि छूद १ संदीपने -- उर्दति १. सदीपने उर्दयनितेजोर्जुनस्यहरिः क कि ई देवनद्युति- खुद वृणति या ) छ्न्ते धाउ इर वमनेषु छुप १० सदीपने-छर्पयति छेद १० देधीकरणे-छेद यनितमंत क्षा ४ छेदने यति धान्यं कृषाण: ४ गती युयते ङ. जक्ष १ दानगत्योः जक्षते इड म जक्ष २ भक्षहसनयोः जक्षितिमूल के लक्ष लुघ जजति जज १ युद्धे जंजाति जट १ संहतो जाति जटा २ जनने जजाति बीज सत्क्षेत्र-जन:-जन्मा लि म र ४ प्रादुर्भावे- बीजाद कुरो जायने य म इ. जन | १० जनने जन याति विश्वविष्णुः . मानसे जपति छो य शु जज hor जन जन जप - जपः जाप:
३४ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क ई. for श ६ जर्जति श जप | १० | संघाते जापयति जम १ यमने- जभति- जभ १ यमने जम्भति जभ १ गात्रापि नामे जभने ड. जभ १ गात्रविनामे जभते जभः ड. जभ| १० नाशने जंभ यतिभंशक्रः क जम १ अदने जमति परिभाषणतन जर्च | ६ जर्चति श जनयोः परिभाषणत जर्छ|६ जर्छति जननयोः परिभाषणत जर्ज जनयोः परिभाषणत- जर्झ६ जसति श ज्जैनयो: परिभाषणत- जर्स १ जहँ ति जनयोनारक्षे जल १ अपवारणे जलति १० अपवारणे-जाल यतिविमार्गादात्मान जालं जल्प १ व्यक्तायावाचि जल्पति जप | १ हिंसायां- जषति ( वाजषते अ जस ४ मोक्षणे- जस्यतिवत्संगोपः उ इर् य हिंसायातः जस १० जासयति रिपुंराजा क अनादरे जस १० रक्षणे जंस यति इ जासयति वाजसति- उ कि जागृ २ निद्राक्षये जागर्मिमुनिः ल लु क क जस् | १० ताडने - ३५. धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध जयः उ for to to t ड. الله ہک ہک to ko जुग | त्यागे- जुड६ बंधे. ६ जुड | १०/प्रेरणे जि १ जये-अभिभवेच जयति कृष्णः जिम , अदने जेमति जिरि ५ हिंसाया- जिरिणोति- न र जिय १ प्रीणने-जिंपति जिवि ५ जिघांसायां जिविनोति जिष १ सेचने- जेषति जीव १ प्राणधारणे जीवति हरिकथया साधु: जीयः गतो जवते जयः १ अंहसि जबति जु गति जुडतिजनःसूत्रेणवस्त्रं जोड जोडन श शि जुड गतो. जुडनि जुजोड श जुडयति भृत्यराजा क जुन १ भासने जोतते विद्ययानरः जुन ६ गतो जुनति श जुल १० पिषि जोल यति परितणे. जोपति बाजोषयति धूर्त चतुरः कि (नतृप्तो जुष ६ प्रीनिसेवनयो जुपते हरिभक्त जूर्य ते स्टूः वयो हान्योः जूर्व १ वधे जूनि जूष । हिंसायो- जूति वाजूपते न १ न्यकारे- जरति नभ , गात्रविनामे जर्भते उ. जभ : गावनिनामेजभने रतजुभति-भः- - भा-जुभं-मुंभणं जुष १-१ जीर्ण-हिंसा जूर य ई chun भ २५ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क कि जेहते ग गि ग म ४ वयोहानी- जीर्यति-जीर्णः - णा --- य ष म इर् ९ वयो हानो-तृणातिजरयाजनः जीर्ण-णा-ण ग गि 1- वयो हानौ- जरति (या) जरयति जेष १ गतो जे पते ड. जे ह यत्ने जे १ क्षये जायति नि १ अभिभवे -जयतिधर्म कलि: ज्जी ९. ज्याने- निणाति ज्ञा अवबोधने जानाति मारणतोषण ज्ञपयतिरि पुराजा जपयनिमित्रं, क निशामनेषु नर: ज्ञपति पाडित्य सभायां ज्ञा . रन-रनु नो नि शानेच १० नियोजने-जापयति भृत्यं राजा मारणतोषण जप यति ज्ञप १० निशामनेषु- स्तु तोच ज्या ९ जरायां- जिनाति ग गि ज्यु १ गत्या- ज्योतति न्युत १ भासने ज्योतते ऋ ड. नियमरतादे न्यवते शोपानीति १ रोगे- बरत्यजीर्णेन स्वर:- ज्वल १ दीप्तो ज्वलति पतिः ज्वाला दीनी ज्वल तिमायालयंतिचिनक्रोधन ज्वल १ प्रज्वाल यति ना क क म - ज्य पते - ज्युत , भासने hor his ertig ज्यो १ ड . म - ज ३७ T परिभाषण झर्चति- - झीति श -- झ अ - धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध झट संघाते- झटति केशः झटा झम | १ अदने झमति झर्च तजनयोः श झर्छ परिभाषण श तजनयोः परिभाषण झझं। झझति झर्झर:-- तर्जनयो: परिभाषण झर्झ झझनि तजनयोः झप | १ ग्रहे पिधाने-झपति का झंपते झष १ हिंसाया झपनि झषः झवते झूष १ हिंसायां- झूषति व योहानी- झीर्यनि-झीर्णः- णा-णं १० बंधे. टंक याति-टंक: - विटंकः क इ १ वि कुवे टलति टेकते टिप १० क्षेपे टेप यति क टीक १ गत्या रोकते ऋ टोक १ गत्या टोकते दल १ विकुचे इलति डप १० संहतो- उपयते उप १० संहतो डंपयते कइ. उप | १० क्षेपे डंबयति डिप ४ क्षेपे डिप्यति क्षेपे. हिपतिरारं शशि झुझ्यु १ गतो उ. - - टल टिक १ ग त्यां - य इ डिप ६ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क इ -- डुब | १० अदने- ण क्षगतो णर 4 . डिप १० शेपे डे पयति डिप १० संहतो उपयते डिप १० संहतो- डिंप यते क इड डिब १० क्षेपे डिंब यति डिम १० संघाते. डिभयते क इड. डी | ४ गतो डीयते पक्षी डी, पिहायसांगतो डयनेगगनेहसः,प्रडीनं ,संडीनंडडीनं डुंब यति क इ डुभ १० संघाते --कुंभयते क इ उ. नक्षति णरय । गतो नरति ___ णख १ गतो नरपति प्रयागात्कादशी १ नृत्ये नाटयति ति)नट पट १ नृत्येताहिंसाया णरति गद १ लिष्टोक्तो-नरति भाषार्थक नादयति भा साथै- णभ ९ हिंसा यां- नमाति णम १ हिंसायां नभते नाभिः णभ ४ हिसाया नभ्यति माय मव्ह शब्द- नमति,प्रणमतिसुरुशिष्यः, प्रणामः णय | १ रक्षणे (तागतो नयते गई. (इति नई णल बंधे-गंधेच- नलति भदर्शने- नश्यतिकामः नाशः-यलऊ णस १ कोरिल्ये- नसते खल: नद पद १०१ क ग - ल उ. - य उ. ज णशा.
३९ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध पओ णाथ १ नेनेलियानेनिनेजलेनय स्त्रं लि,इभी ल इड णिल ६ for to for णह | 0 बंधने-नयति वा नघते (इतिनाथ णाध १ (इतिनाथ) ३ णास १ शन्दे नासते नासा- उ. णिज २ शोचे निर्गजनं णिज शुद्दो प्रणितेजलेनगा णिद. २२ कुत्साया रतः नेदति रवा नेतेपापिनं साधुः अड सान्निधो-निद्यते |णिद १ कुत्सने-निन्दति इति निद इ गहने निलति णिय १ सेके निम्नति णिवा १ समाधौ- नेशति मुनिः निशा- णिष १ .सेके २. चुंबने -निस्ते हरिमुरचं नंदुः ल हुई जी १ प्रापणे- रुष्णमथुरांनयते या नयत्यक्रूर अ नयः- नायः - नीति-नायकः- णील १ (इतिनील) णीय १ (इति नीव) २ स्तुती नोति गुद ६ प्रेरणे - नुनि पा)नुदतेपठनायपुत्रं पिता शो माणु-६ स्तपने- नुवतिहारमुनिः णेद-ही कुत्सायात नेदति (बा) नेदते तिणिदासभिधी- णेष १ गतो नेषते तक १ सहनहासयो नकति तक गती तंकते नेषति णिस २ ल शशि - . धातु | गण अर्य उदाहरण अनुबंध for is त्वचनेच for तक जीवने कति तनूकरणे. तक्षा १ तक्षतिरसंतक्षा गतिकंपस्व- तग १ तंगति ल नेषु 'तंच ७ संकुचि तनक्ति तंच १ गतो तंचति तंज ७ संकोचे तनक्ति तट १ उच्छाये- तटति तर १० आहतो. तट याति ध तरं क आघाने (त) ताडयति तामंताम्रकारः क . ट ho - तड । १० विषि. तड १ ताडने. तंड ने रिपुं तंतस ११ दुःखे तंतस्यति तद १ कल्याणे- तन्दते गृहेनरः ननोति वा तनुते तंत्रतंतुयायः तन विस्तारे- दम उ चितानः श्रद्धो पतापयोः ननति वातानयति लामिवास्य- तन १-१०(तथा उपरुतो जनः --पितानयति कि उ श्रद्धापाते शब्देच तप १ संतापे- तपति तापः औ तप . ऐश्वर्ये- तप्यतेसेनयाराजा य ड. ओ तप/१-१० दाहे तपते त्यानापयते तंब १ गती तंबति तम ताम्यतिदुराचारेणयिमः यभइर तय | १ गतिरक्षयोः तयते कि उ. ग्लानो त इछायां ॥ ट भाषार्थे दीप्ति तर्कयति - धातु गण अर्य उराहरण तरण "/गतो. तरण्यति तत्र कुटुंब भरणे -तंत्रयते कुतंत्रेणकुमतिः क इड तर्क तर्कयोश्च तन १ तर्जने तर्जति तंततर्जानिलात्मज तर्ज तर्जने- तर्जयते तर्द , हिंसायां- तर्दति ननर्द तर्ब १ गतो तर्वति तलतिया) ताल यति देवालय तल १-१० प्रतिष्ठायां कि राजातलः -तालुः तस | ४ उत्क्षेपणे तस्यतिमलोमलं - विनस्तिः य उ इ तसति (या तंसयति उत्तंसः तस १-१०| अलंकारे- कि इ अवतंसः नस् ४ उपक्षये-तस्यति उ य ताय । सनाने पालनेचा तायने धर्म साधु: तिकतम १ गतो तेकते तिक ५ जिघांसायां तिकोति जिघांसा यां तिग ५ तिनोति त: स्कन्दनेर तिघ ५ यातने तिनोति तिज १ निशानेक्षमायाचा तितिक्षतेखलं साधु: तिज १० निशाने – तेजयतिशूलं भदः तेजना निप । क्षरणेत युतितिपतेजलपात् उ तिम ४ आई भाये-निम्यनि तैले नदेहः तिल ६ स्नेहने तिल तितैलेनगात्रं तिलः तिल| १० | स्नेहने तेल यति लेनदेहंजनः तिलागतो तेलति तिल. 44 휘 색식 해 위성의 - ट धातु गण अर्थ उदाहरण. अनुबप तिरस् ११ अंत:-निरस्यति कुटिलो गातो सपना तीक १ गती तीकते ड. जय तीम ४ आई भावे-तीम्यति ते लेन देहः तीर १० समाप्नो. तीरयति तीरं क त नीय १ स्थोल्ये तीवति य - तु गतिदिति तोति ल -तुतोज -- तु तो न हिंसापूर्नेषु तुज । हिंसाया तोजाति तुज | १० माघ टार्थे ---- तुज यति तुंज १० हिंसा यां- तुंज यति तीज यति क क इ तुज १० हिंसाबलादान निकेतन क hor तुङ १ तोडने- to ho ho ६ तोडनं श शि दिमा बल वेट तुज १ तुजति तुंगः तुंगी नप्राण नेषु तुर कलहकर्मणि तुटनिरखलः पित्रा सह-श शि तोडति जरा संधंभीमः तुड तोडने दुइति व धनंहली तुङ १ नोडने तयधे तुडतेतृणं -तुङ इ ड. तुडुअनादरे- तुडुति तुण ६ | कौटिल्ये- तुणति रवल: श तुत्थ १० स्तृतो तुस्थयति तुद व्यथने तुदतिया तुदते विधुंतुदोधिधुंतोत्र श अी तुरातः चेष्टाया- तुन्दतिसरयाय- तुन्द तुप व धे- तुप नई ने-तुंपयति क इ तुप ६ हिंसाया-तुपति श प क त ६ for तो पति ४३ तुंप श ET ग तुरंग for धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध हिंसायांत तुपति किशिः तुंप | १ बधे- तुंपति- तुफ हिंसायां- तुफनि श तुफ ६ हिंसा यां ६ हिंसा यां- तुंफति तुफ | ६ तृप्तो तुकति भोजनेविमः तुब १-१० अर्दने प्रदर्शनचा नुबनि यार तुंबयति-तुंबी कि इ शुभ १ हिंसा यां तोभते ल ड. तुभ ४ हिंसा या तुभ्यति य तुभ हिंसा या तुभाति तुर त्वरणे---- तुतीनिलुब्धोधनाथ,तुरितं, तुरा,तुरगः, लि र नुरण ११ वराया तुरण्यति तुर्व दिमायां - तुर्वनि तुल | १० | पूरण तोलयते तुल ५-११ उन्माने तालतिया तोल यति कांचनजनः तुला कि दुष तुष्टी तुष्यति तुष्टः, टा, तुष्टिः –यल औ भि तुम १ शब्दे तो सति नुह १ अर्द ने तो हति इ र नुड १ अनादरे तोडनेच तूण | १० संकोचे -- | नूयति त १. पूरणे तूणयने , तूणः ,तूणा,तूणी,तूणीरः क ड. तूर | ४ चरणे,हिं माया तूर्य ने याचकः नूलिका तूप | तुष्टी तूषतिकृष्णः तक्ष/१ गतो तृक्षति तृण - अदने तृणोति था तृणुतेतृणं राषः - द अउ हिंसादनयोः तृणत्तिवा) तुंने अनादरे अदरओ क ड . तू डति is go क वण. य ड. नूल १ निष्कर्षे तूल निकन कं तृक्षः- तार्थः कि न b तूंपति - m herhe इ धातु गण अथी उदाहरण अनुबंध त्रिीणनेतसं तर्प नि (वा तर्प यतिहविषा तृप जीप्से- संदीपे याहिं विप्रः तृप ४ प्रीणने तृष्यति पयसाबाल: तृप्तिः नर्पणं य अि उ तृप ५ प्रीणने प्रीणने- तृप्नोति तृप ६ प्रीणने तृपति श तृप ६ प्रीणने श तृफ ६ तृप्ती तृफति भोजन प्र श तृष । पिपासाया नृष्यनि-चानक 2 - तृषा- य इर जि तृष्णः - णा • नष्णा श ऊ तृह ७ हिंसाया - तृणेमिरपुंजनः ध ऊ तृह १ रद्दी नूंहति नृह हिंसाया-तृहति श उ तृ नरणा विभा नरति गंगाधाकरः-तरणिः - नर व पूर्वनेषु णा ཌ་པ༑ ཡ त तृणाति ९ हिंसा या तृणानि या वृणीते तेप १ द्युत्याच नेव । देवने - तेयने ऋड. तोड १ अनादरे- तोडति तोक १ गों तोकते ह. त्रका १ त्रंकते वरख १ गतो परपति बरस १ गतो. नंरपति वग १ गतो गति त्रद १ चेष्टायां- दति त्रप १ लज्जा यां- वपतेवधूः त्रपा पमि, १ हिंसा या torry .. कम्पक्षरणे ते पते - R गतो. ho for hor ४५ धातु गण . श शि - - अर्थ उदाहरण अनुबंध बस १ उद्देगे असति ई ण. अस ४ उद्धे गे त्रस्यति खलास्साधुः त्रासः य निवारणात स १०२ जासथतिशत्रुशरः ग्रहे-निषेदेद्युत भाषार्थे वा त्रस-90 अंसति ( पासयति भासि कि इ त्रुट | ४ छेदने त्रुटयति य त्रुट ६ छेदने त्रुटति सुर१०छेदने टपते क ड. त्रुप १ वधे- त्रुपति चुप १ वधे. चुपति त्रुफ १ हिंसायां त्रोफतितस्करोधनाय पार्थ १ पालने त्रायते त्रोक १ गतो त्रोकते 3. त्वक्षा, तनूकरणे --स्वक्षतिरक्ष त्यक्ष १ त्वचो रहे - त्वक्षति त्यग गति कम्पयोः त्वंगति त्वच संघरणे त्वचतिदोषटानेनदाता,त्यचं,त्वक,व श त्वंच १ गतो त्वंचति त्यज १ | हानी त्यजति गहयतिः त्यागः त्वर १ संम्भ्रमे त्परते भोजनाय त्यराभिषम सर छ गतौ-त्सरति खल: त्विष १ भासे वेषति (वा) त्वेषते औ अ थुङ | ६ संरतो थुडति शशि शुर्व । हिंसाया— थुर्पति दक्ष १ हिंसायां-दक्षते मप. रक्ष सहोतास्यं दे दक्ष धर्मेण - for for the time चा - - har bo ४५ धातु गण अर्थ उदाहरण. अनुबंध दपघानने -- दंपति hor to दघ/५/पातने राघातने-पाल दमोति नेच क ड. अि 3. स दंड २० दंडनिपातने दंडयति उय राजा -दंड: क त दद दाने तधृतो ददते उ. दध १ धारणेत- दाने दधते दध १ पालने दधनिकृष्णं ने दः दभा १० नोदे दभयति दभ १०/नोदे भयति क इ दंभ ५ दंभे दम्भोति धूर्तः भ|१. संघाते. दं भयते दम | ४ | उपशमे -दाम्यति मुनिः,दमः,दान्तिः दान्तः ता य भउ इर् त रव १ गोदाने हिंसायो दयते दरिद्रा २ दुर्ग तो दारिद्राति दारिद्रः ल लु दल १० विदारणे- हाल यति दल १ भेदे-विशरण दल ति दल दय ब्रजे दंपति दश १० भाषाथै विपि दंशयति क इ दश दशनेन दर्शे दंशयते मूलं दंशः कइड. दंश दंशने दशति मूलंदंशः औ दस ४ उत्क्षेपे य इर् औ दस १० इंशने-सयतेगानं क इ. दस|१. भासि- दं स यति दस १० इंशने-दर्शनच दसयने श्रीकृष्णं भक्तः दस ४ उपक्षये-दस्यति प उ रह भस्मीकरणे दहतिवनंन्हिः रहरीली-दाहेन-दंइयति took to दस्यति क इ धातु गण भी उदाहरण अनुबंध दा ३ / दाने- ददाति गां विप्राय (अथवादने, लि ड. डु आ उपसर्गे आदत्तः दाति दात्रेण धान्य २/लने दा. दाणइ- दाने- यति धनंधिप्राय तिदा दास ५ जिघांसाया न र अ अवरचंडने आ दान १ थवा आजबेदीदासति रवा दीदाग काष्टं बई कि उ दायदाने- दायते दाश. दाने- दाशति या दाशतेविप्राय वस्त्रं- अ दाश. दाने दाशयते क ऋड. दाश| ५ हिंसने दाइनोनि न र दास, दाने- दासतिया दासते -दासः १ अ जिघांसाया (त)वधे- दास्नोतिरि दिप १० संघाते संघाते-दिपयते दिप संपाने दिंपति वादिंपते दिभ.नोदे दिंभ यति क इ दिभ संघाते. दिभयते दिव १० अर्दू देवयति दिन १ प्रीतो दिवति क्रीडाविजि- गाषाज्यवहार युनिस्तुति मोद दिव्यति -दिदेव- य उ मरवाकांति गतिपु दिन परिकूजने परिदेययतेप्रातः पक्षी-कज देश पशन अतिसने दिशने धंधारशीचे too दिय धातु गण अर्थ उदाहरण असुगंध याई प्रा.ड. ho tog kon ५ .. 4 -- दिप १० मईने-देषयतिपादेषतिकुचकामिन्याः उ कि दिह २ उपचये-देग्धि या दिग्धे देहोष्टनेन ल अओ दी ४ क्षये- दीयते य ओ मोड्ये-उपनयनेदीक्षते कार्तिक पूर्णिमायांय ति: दीक्ष दीक्ष बतादेोच-ते पुत्रपिता-दीक्षतेशिष्यं दीक्षा- दीधी २ दीप्तिदेवनयो दीधीने गगनेभानु: ललुङरक्षा दीप ४ दीप्ती-क्षरणेचा दीप्यते १ गतो दवति उपनापे-अदुनोतिचनः कामेन-दरः - दायः - न दु औ नुतापेर- दुःख १० तक्रियायां दुः ग्ययति दुःख ११ तक्रियाया दुःरच्याति दुर्य | १ हिंसाया-दुर्वति इ दुल १० उत्क्षेपे. दोलथति तृण वायुः दोला,दुलि दुआ फ दुष. वेरूत्ये-दुस्यति दुष्ट संगत्या साधु-दोषः य इर औ दूषणं दुह १ अर्द ने दो हति इर् दुह २ प्रपूरणे--- |गां दो ग्धिपयोगोपः-दुग्धं- दुदोल औ हगां स यज्ञाय दू परितापे-दुयने पर दुःरयेनसाधुः य ड. ओ ६ आदाने- आद्रियते साधुरति थि- आदरः दा हु. आदृतः दृप 9-संदीपने-दर्यतिता दर्पयति- कि दृप्यति यनिहर मोहनेच इप ६/माधने - दृपति इंप मापने-दंपति रवा ९पने दोषण, for how ना-तं- हर्षगईया 용씌 V ४९ अनुबंध क ड. श प श श दृभ १-१० to Gorosting for म गि म ग गि य धातु गण अर्थ उदाहरण दृप . संघाते-दृपयते सके शे-दृफतिरिघुराजा दृफ | ६ स केशे स के शे-दृफतिरि राजा ग्रंथे- दृभतिमाल्यं भये-संदर्भ दर्भनि (यादर्भयति दृश | प्रेक्षणे. पश्यति दृह १ रद्दी द ईति १ रही 'दृडति भये- दृणाति १ भये. दरति रिदारणे-दृणाति ४ विदारणे- दृपति हिंसा यां १ पालने दीनदयते देष क्षरणे देपति १ देखने-परिवेदनेचा देव ते देवः स्वर्ग- १ शोधने- दा यतिजले न देई- अवखंडने-शिरः छात्रो रव यति अभिगमने धोति रामोजरासंध १ दीप्ती द्योतते- न्यक्करणे द्यायतिखलं माधु: द्रम।गतो दमति द्रवस् ॥ परिनापे-वस्यति फुरसा यारत द्रामिनिड्यानिद्रालुः पसायने- पोरवासिने द्राक्ष --- दृणोति न डा Foor karkyohorrarivartark व अ. प य ल न 5 ट द्रा १ ho (न.कांक्ष दाक्षनि- धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध दाख १ थयोः --- ट्राध १ गतो श शि hi ha ha ha ha ha ha ha ha ha has the forefer to the दा म भ शोषणालम- दाररतिहि मेनरक्षः आयासे-सा द्राद्यतेमोक्षेमुनिः - श्रमायामशनि ऋ ड मथे-च- ट्राड १ विशरणे-- द्राडते पुष्य दाह | १ जागरे,निक्षेपेच द्रा हुने त्र ड. द्रवातिलोह द्राव. १ अनुताप --द्रवति र ण १ मज्जन...--- द्रोडनि मज्जने - द्रुडति ६ गो जय रथे टुणति ट्यः ---द्रोण ४ जिघांसा था द्रुह्यतिरिघुराजा- होड:- एल. हिसायां-गतौ द्रुणाति वा गुणी १ शब्दोत्साहया ट्रेकेत युदंची रः १ स्वप्ने- टायनि रात्री लोक... नया १ स्थगने -- दरति द्दिष १ अप्रीतो ईषति (वा देषत द्वेष अप्रीतो ल औ (तद्दिष्टे-द्वेषः धक १० नागने - धक्कयति धण १ ध्वाने धणति धण १ रये धनाति धन धान्ये धंति शालिंभूमिः- धन-धान्यं ल लि र धजगतो धति धव १ बजे धंवति धारण पोषण दधाति या धत्ते के नड. - ज - - bor धा लि हुन योः रन दाने धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध धाव : गो-शुद्दोच पावत्यश्वः धावति पााधावते काप्टेनदन्तान् कि - य उ.ओ धु नागने-धिनोति हव्ये नाहिरण्यरेतसं धि पारणे धियति ये दबालः श संदीपने-जी धिक्षक बने केशनच विक्षने यहि काष्टेन विध ५ प्रीणनेन गती धिनोति हव्येन हिरण्यरेतसं न धिष शब्दे विधि लि र अनादरेत धी धीयते साधुरवल: आधारे धु ५ कंपने- धुनोति या धुनुतेशालिनं बातः न अ स्थं ये तथा धु १ सर्पणे ध्रुवति मि ध्रुवः ६ थर्य-सर्पणेच ध्रुवनि श शि हिसायात धुर,धूरा ४ धुर्थन रिपुबली य ईञ धुर्व १ हिसया--- धृति धति या धयते १ जयध्वसने धवते पत्र रक्षात् कपने ध्नीनिया धूनुतशालिनं वातः न अ ६ बिघून ने-- | धुवतिहस्तनदे श शि कंपनै-धूनाति पल्लवं वातः धून: ना-नं ग गि धावयति (पारधारयते धून १० क पने-3 यति (यथा वायुर्विधूनयति क अ के सरपुष्पजातं संदीपनेजीव धूक्ष , गनी for the कपन धू ने-केशनेच पूक्षनेवन्हिः काष्टेन धातु गण अर्थ धूप भाषार्थेत धूप १० क क क १ धारणे- " क उदाहरण अनुबंध १ संतापे धूपायति धूपयति दीप्तो- इतिपूसान था धूप १० धूशे इतिपूस धूष १० सहनी-हिंसे धूषति- १० कान्ति करणे धूस यत्यं गं कुंकु मेजनः परेतिया धरते,धुरं,धुर्य्य धुरंधर जा धृ | १० तो धारयति ६ अयस्थाने-ध्रियते याबदे को पिरिपुः धृ १ हुई ने धराति धृ १ सेचने- धरति मेघो भूमि १ अवध्यं से- धरले धर्जति एज १ गतो-- एजति- पष-१. प्रहसने-अधर्षति(वाधर्षयति एष्टोधार्मिक- कि मषेच एष १० शक्तिबन्ध-धर्ष यते. एष ५ प्रागल्भ्ये - वृष्णोतिसभायां देवदतः पृष्टः दारं न लिआ धी धयतिवत्सो धेनुः धेक १० दर्शने धेक यतिक पाईनं शैवः घोर १ गनिचातुर्ये धोरत्यश्वः ध्मा १३शब्दाग्नि मं- धमनि शरपंकृष्णः- धमतिलो यो गयी:- इलाहकारः घोरयासिते माक्षनि धमाक्षः ध्याक्ष K) काक्षे ध्ये १ चिंताया-ध्यायति हरियतिः भान 3. एज १ गतो इ क ड. १ पाने क धमाक्षन. १ ५३ घोरवारिने bur धानु/गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ध्रज १ गतो ध्रजाति प्रज१ गतो. ध्रजाति इ. भ्रषवण १ वाने- ध्रणति (तथा)घणति ध्रस | उ-क्षेपे उञ्छे ध्रस्वाति ध्रस १० उपे ध्रासयति क प्राक्ष ध्राक्षति न) का शोषणालन ध्राख १ र्थयो धारपनि हिमेनरक्षः प्राध, शकी प्रायते अड. धाड | १ विवरण भाडते पुष्यं ध्रिजा १ गती बेंजाति ध्रुव | ६ गतिस्थैर्ययोः ध्रुयति गतिन्थैर्य ध्रुवति ध्रुवः श शि ध्रक १ शब्दोन्साहयः धेकते धे १ तृप्ती- ध्वज, गतो. ध्वजाति -ध्वजः ध्वजगतो ध्वजाति ध्वण ध्याने (इतिध्वन) धन , शब्दे ध्वनाति - ध्वनि: --ध्वनः मि धन १० शब्दे ध्वनयति- धनः ध्वनि:-क त ध्वनयनिधनुईवी वा ध्यानयान घन | शब्दे कंपे (यथा) ध्यानयति वृक्षवायु: ३ . श ड. अ ध्रा यति for ( - - क गतो चूर्णने ध्वंसते ध्वंस १ _शेच धृ १ वर्ग कौटिल्येव ध्यरतिवशं ध्वाक्ष पोरवासिते धांक्षति for धान गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क नखः इ ओउ 'नक/ १० / नाशने नक यति नरव १ सर्पणे- न त्वति नज १ दिये नंजते मृत्ये नाहि नट ११ नटतिनरः साया अवस्पंदने, नट १०२ पनशे, दााच नाटयति हस्न नदी क क नम्ब। १ --- tig नर्द 7 नीति नड १० मंगे नाडयति नद १ अन्यक्के वन्दे न दात नदी नद समृदो- नन्दति- ननन्द पारि पूरनेत्रया नृपः-नदतेच कुलं पुंसां नम्बत नम १० नत्या नामयति या नमयति नम । प्रव्हेशद-नरति, प्रणमति गुरुशिष्यः नमस्कार नय १गलों नयते नदंनि-ननर्दवासरःसीपि नगला नल १० वाज.नालयति या ननाति कि नल १. नाही नालयति न हानि (या न खते नार्थत तथा) नाथ ति यथा नाथा चाशीःषु की वदान्य नाथः याञ्चोपता- नाथ नाधते अड. श्वर्य्याशीःषु निक्ष चुंबने निक्षतिमुरखें निद कुत्सायां -मिन्दति -निन्दा क hival नह ४ धने य प्रो याझोपताप / नातिवल.साधु-नाथति याचा १ hor धातु | गण अर्थ निष्कः क ड नुड | ६/वधे -- ܛܦܐ तृ ९/नये- उदाहरण अनुबंध निष १ सेचने नेषति उ निष्क १० परिमाणे-निष्कयते- नील, वर्ण नीलतिपर-नील: -- नीली नीव १ स्थौल्ये नीवति नुडति- श शि नृत | ४ गात्र विक्षेपे नृत्यति नर्तकः- य १ नये नराति म नृणाति नरं राजा ग गि पक्ष १० परिग्रहे पक्षयति -पक्षः क कत पचति वा पचते पचा पाकः पच/१ पाके अ औ ष पचनं- पकः -का -5- पच व्यक्तीकरण पचते गुण कविः उ. औ पच व्यक्ती करणे पचते इ ड. पच | १० विस्तारे पंच यति पंजिकाभिक्षुः क इ पट ५० ग्रंथेत वेटने पट यतिमाल्यं माल्य कारः कन पट | १० भाषायां-विषि पाट यति १ गती परति पद १ व्यक्तायां वाचि पठति पारं पाठकः पड १० सहनो---- पडयनि क पट क संहतो-नाउयति पद क शनेच पड १ गतेो पंडते. पंडा---पंडित. व्य व हारे पणते वणि गायणे- पणः - पणा पण | १४ ड. (त० स्तुती यते हरिं विप्रः १० व्यवहारे - पणयत्यापणे-उपसर्गप्रयाणयति-क त पत/१ गत्यां ऐश्येचा पतति- ऐश्ये पण ह ज य है. रत पत्य ते ५५ धानुगण अर्थ उदाहरण अनुबंध १ गतो क is foliy to REn ट his to पिन १ गतौ त ऐश्या पन यति पतंगोगगने प्रथ पथति -पथः पथ/१० गती पथ यतिः पोथः पथ १० प्रक्षेप पाथयति पद १ स्थैर्ये-- पदति पद ५ गतो पद्यते- पद् १० गतो पदयने कतड. व्यवहारे त पनसे वणिगापणे- इतिपणन पन१ स्नुती पनायति हरिवित्रः पिंपस् ११ दुःरये पंपस्यति गदेनार्न: पंब१ गतो पंबति पय/१ गतो पथते पयस् ११ प्रसृतो. पयस्यति पर्ण १० हरित भावे-पर्ण यनितरूपर्ण मेघः पर्ण,पर्णः क त पर्प १ गतो पर्थति पर्द १ कुन्सिते शब्द पर्दले गर्दा व्यवहारे,स्तुनोंच पर्ब १ गतो पति- पर्व १ पूरणे पति- पर्ष | १ स्नेहने-पर्ष ने पुत्रपिता-पर्षत्-स- स्पर्धने अ पल,पठ १ गतो पलति वा पति पल | १० रक्षणे पाल यति वा पल याति पल्युला १० लूनि पूत्यो पल्युलपति क त पम्यूल पश ९ बाधे-ग्रंथेच पशतिरबा पशने. पश १० बंधे पाशयति पाशेन पभुगोपः पाहा: बंधाधणे:- परा स्पर्शगत्योन पाशयति पाराः ज भ - क ५७ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध बाधनस्पर्शयो पष ११ बंधे-स्पर्शने पति वा पषते ग्रंथे- बंधे-अनुप पषयति पष101 क क त पा १ पाने ल सर्गात्- गतो बंधवोधयोः- पष |१०१ पषयति स्पर्शगत्योश्च पस १ वधग्रंथयोः पसति (या पसते पस | १० बंधे-- पसयति क पस | १० नाशने पंस यति -पांसुः | क इ पिबति- -पानं पा २ रक्षणे- पाति पुत्रपिता. पार १० समाप्तो पारयति राजसूयं युधिष्टिरः-पारणापार क पाल |१० रक्षणे पालयति पि पियति -नापितः श पिञ्च १० कुट्टने- पिञ्चयति सोमसोमपा:-पिचर पिड बाधे पिछति पिछ | १० कुडने- पिछ यति पिज १० निकेतने-पेज यति- वणे-वर्णपू पिज २ पिंक्ने-पिंजरः लइड हिंसाया-भा पट्टार्थे-ष- पिज पिंजयति ६ गतो क जयोः क ६ क बलादान नि- के तनेषु- पिट | १. संहतोतानो पेटतिधान्यं पिठ पेटकः हिंसापास्त कि पेठति धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध iy hor पिंडः -पिंडः क इ क पिड १ संघाते पिंडते पिड १० संघाते पिंड यति पिल | १० क्षेपे पेल यति पिंव सेचने - पेवते पिशू अघययेपिंशति पिष ७ संचूर्णे यपिनाटिचेटी पिष | १० हिंसायां पेषयति पिष १ गो पेषति पिस १ गत्या पेसति -पेशीश प पेषः | धली क निकेतन हिंसा- 448 भ too for forsigt ४ पाने पिस १०१ बल दानेषु- पंसयति गत्याच पिस १० भाषाविषिच पिंखयति पिस-१० स्विषि पिस यतित्या) पिंसति पिस १० नाशे पिस यति पी पी यते पयःशिशुः अवगाहन पीड १०० पीडयतिप्रजामय ग्रहः- पीडा | क (त. यध- गील १ प्रतिष्टंभे-पीलतिवाल: पीलुः पीर १ स्थौल्ये पीपति पीपरः पुल १ प्रमादे- पुछतिकृत्ये मूढः पुख भाषार्थ- चू- पुट १० पोट यति णे भासिच- पुट ६ संश्लेषणे-पुटप्तिकामरतिः पुपोट श शि पुटस्थतिसंपुटेपुष्पंजमा कन पुरति ( पाटयति कि पुट्टयनि सोफेनदेहः क - पुट १० संसर्गे पुर १० दीप्तों bo पह १०१/अल्पीभावे- तोख्यः क - 48 धातु गण अर्थ श ६/शुभे- क , य उदाहरण अनुबंध पुड ६ उपक्षये-पुडति पुड | मई-रवंडनेच पुंडति इ पुणति स्नाने नजन:- पुण्यः पुणं श या- यं-निपुणः - णा –णं पुथ १• भाषाथै सिषिचा पोथ यति पुथ | ४ हिंसायां- पुथ्यतिरिपुं. -यातपोथः हिंसा या पुथ १ पुथति सोच- पुर | ६ अंग्रगमने पुरतिको रवान् भीष्मः - पुपोर श पुर्घ , पूरणे- पूर्व तिजलंन कलशं पुल | ६ महत्त्वे-पुल ति पुल , महत्वे पोलाति संघाते- पुल यति तृणरुषाण: hor श ज क पुल |" उच्छितो पुष पुणे यओं ग य इर पुष, पुष्टो-पोषतिदेह पुष्यति पुष ९ पुशी पुष्णानि देहं मूर्यः घष १० धारणे- पोषयतिकवचं कुमार पुष्प ४ विकसने-पुष्यति कलिका प्रानः -पुष्प य पुस ४ विभागभ्रंशयोः स्थिति पुस १०० मई- अभिय पुस यति ईनेच पुस्त आदानादर- पुस्तयति धनं योः (तबंधे ९ पवने पुनातियापुनीने विश्वगंगा गागि पबने पवने गंगा पवन - पपने- पूयते य ड क पुरनक क مع مومو ५० पातु/गण अर्थ उदाहरण अनुबंध पूष्य | १० | संघाते. पूष्य यति क विशरणे दुर्ग पूथतेमृतकः ड. पूर्व क पूष पुगे ५ प्रीतो न धमेव्याप्रियते साधुः पूज़ • पूजाया पूजयनिगुरुशिष्यः- पूजा- क पूण १० संघातेपूणयति प्रय धेच- पूर : आप्यायने- पूर्व तेजलेन तरुः य ई ड. पर १० आप्या यने - पूरयति धनेर्याच के कर्णः: १० निकेतने-पूर्बयति पूर्व १० निकेतने-पूर्व यतिगृही पूल | संघाते-पूलतितृणानि प्रतिक्षणंपूषति यस्य विक्रमः- पृज २ वर्षे पृड्डू इल पृ घृणोति माधुरतिथीन् पृ व्यायाम- व्यापारःश ड. पूरणे (त पारयति पयसाकलश पालन पूरणयो, पिपर्ति पुत्रंधनेन पिता लि संयमने त पर्चतिया) पर्च यति संपर्क पृच २ संपके संपृक्ते साधुभिः साधुः पृच ७ संपर्क सपृणक्लिन केनापियतिः पूज| २ संपर्क पृक्त ल उ.ई प्रेष १ गतों प्रेषते ऋड. पृड | ६ सरये पृडतिधर्मोलोक श पृण ५ प्रीणने पृणति हरि भक्त्यायुधः पपर्ण: श पृथ १. प्रक्षेपे-पर्थ यति पृष. सेके पर्षति bou ११ क पालने bo पूच १-११ कि इ ध इ - क T ६१ धातु गण अर्थ DA उदाहरण अनुबंध पृ|९ पालनपूरणयोः पृणातिविश्वंजलेनशफः गगि जिओ ३/पालनपूयोः पिपर्ति १० पूर्ती पारयति क पेण | १ प्रेषणगतिश्शेषषु पेणति पेल | १ गतो. पेलति- पेव १ सेवने पेवते- १ उ. पेस | १ गत्यार पेसति पे १ शोषणे- पायतिहि मे नवृक्षः १ | वृद्धो पाय ते. प्याय| १ | दो प्यायते इ औ प्युष ४ भागे- दाहे प्युषति प्युष १० सृजे--- युषयति क प्रछ| ६ जिज्ञासाया-पृछतिगुरुशिष्यः प्रथ१ प्ररव्याने प्रयते विद्ययाकविः -प्रथा म षड. प्रक्षेपण (ता प्रथ यति पे य इर् रा औ क प्रथ/१० रव्या तो ड. प्रा ग ड. - प्रीतिः प्रस १ विस्तारे प्रसस्ता प्रसने परगणं साधु: २]पूरणे प्रातिजलेन घट तर्पणे-का- प्रीणाति (या) प्रीणीते पितरं पुत्रः प्री ९॥ तोच-प्रीत:-ता-तं- त्री ४ प्रीतो- प्रीयतं धर्मसाधुः-प्रीतः,ना,तं,प्रीनिः य उ. भी | १० | नपणे- प्राययतिरया) पाययते देवतां हविषा यज्वा पी | १ | तर्पणे प्रयति (या) प्रयते सु १ गतो. प्रयते . सुष दाहे प्रोषति सुष लहुन मोचनसमुष्णातिपुत्रपिना-विनुषः-विपुल ग रिण-दाहेच अ उ ६२ २ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध M Fy by " .44 सृष्णानि ग य इर पते course ऋथ ड. प्सा ल भी था १ पर्या नो-प्रोथनिया प्रोथते नार्जुनाय-कर्णः | अ. ड. पक्ष १ | भक्षणे क्षति या पूक्षते- पूक्षः पूव १ गती पूर्वने पुवः गतो- पीनाति- प्लिह १ गतो. पेड़ने १ गतो पूर्वत पूवः १ | दाहे मोषति पुष | ४ दाहे प्लष्यति गात्रंज्चरेण-पुष्टः टाट पोषः य ल स्नेहन मोचन पूरणेषु-दाहच पुष् सुस स | ४ दाहविभागये इस्थति पेय १ सेवने- भक्षणे- प्साति फक १ नीचे र्गतो-फकति रवल: फण १ निःस्नेहे-फणति फण १ गतो- फणति (वा) फणयति सर्प सर्प मिण वे द्यःफा ण यतिदुग्ध फर्वतितमसानिशा ब्रह्मांड- फल | १० | संघाते फालयति क फल | १ गतो-संघतिचा फलति फला १ निष्पत्तो फलतिधर्मः फल| १ |विशरणे- फलति फाल: जि आ फुल्ल १ विकसने-फुल्ल तिकलि का फुलं फेल १ गतो फेलति फल १ जीवने-फलति बक १ गतो- बंकते- बक कौटिल्ये—बंकतेचित्त खल: बकः-६ ड . फर्व १ पूरणे- ज - फेला म - ६३ धातु गण अर्थ क क इ . na ग औ क wa- बभ्र - उदाहरण अनुबंध बज |१. मार्गणसंस्कारो बाजयत्तियोन्दा-बानः-वाजिनः- बट १० बंटने- बंट यतिधनंभ्राता बट १० पेल्ये बटाति बण १ शब्द बणति बद १ स्थको--- बदनि बध | १ बन्धन, निट -वधते-बीभत्सते पापंसाधु:-बीभत्सा उ. बध १० संगमन बाध यतिन के वांद्रौपदी क वन याचने- बनुते दउ उ. बन्ध २ ब-धनं. व भातिकृष्णं माता बन्ध १० बपने बन्धयति बभ्राति बम्ब १ गन्या बम्बति वर्ब १ गत्यां बबति बर्ह १ वधे-दानीच-बहति स्मृति हिंसा बई बई ते बर्ह | १ श्रेष्टे श्रेष्टेबईते बल | १ दानवनिमेषु, बलते राधान्यावरोध बल १ बलति ज जीवनेच- बल १० भृतौ प्राणनेच बाल यति बाल पिता बल | १० निरूपणे-बल यते बल्हने स्मृतिहिंसा बल्हते दानवाक्षु बल्ह | १०विषि- बस्तयति बस्तः ब १ ते ड . दान बाशु- हु क बल्ह । श्रेष्टे बल्ह १ बल्हयाति वस्त १० अनाहूत्याहत्यो क निचः ५१ honor य इर् बुक यति बुड ६ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध बह /१ वृदो- बहने बाध १ पिलोडने-बाधते ऋड. बिद १ अंशे- बिंदति बिल ६० १० भेदने-क्षेपेच बिल तिर वा ) बेलयति बिस ४ क्षेपे बिस्यति बीज १ गतो बीजते -बीज- उक १-१० श्वस्वने बुकृति वा बुक्क यतिश्वाबुकं कि बुक | १० व्यसने बुट १-१० हिंसे- बोटति वा बोट यति कि रासंबरणे (त.) बुडति श शि उत्सर्ग बुद १ निशामने- बोदति त बोदते- बुध १ बोधने- बोधति (वा) बोधते शास्त्र- बुध १ अरबोधने-बोधति शास्त्रं वाल: प्रबोधः ओ अवगमने- बुध बुध्यते (अथया बुध्यति बुभुक्षायांच बुन्द । निशामने-बुदति (या बुंदते बुन्ध , निशामने- बुन्धति (वायुन्धते इर् उज बन्ध बन्धे- बुन्धयति क बुल १. मज्जने- बोल यति बृह उद्यमे-वृहतिवैश्य - बृहनी-बहि: ब्युस । | हानेब्युस्यति व्रण, शब्दे- व्रणति २ व्यक्तायावाचि ब्रचीनिया ब्रूने यूसे | हिंसायासयनि व्याघ्रीरं- भेक्ष १ भक्षणे-भक्षति या भक्षते- इर उस इजअ - ) य ओ 15 q इनि । य यू लम 4 ५५ धातु गण अर्थ क क - भट भटः उदाहरण अनुबंध भक्ष १० अदने-भक्षयति १ से वायां भिजाति वा भजतेविष्णुबुधः भागः भक्तिभ औ विश्राणने- भज/१० भाजयतिमंत्रिराज्य राजा पाकेच- भज | १० भाषार्थे-भासि भंजयति क इ ७ आमने-भनतिपादपदंती- भंगः ओ भट | १ परिभाषणे-भटति म १ भृतो भरतिभृत्य भर १० प्रतारणे भंटयति बालं भटकः के इ भड परिहासे- भंडते भड | १० |शिवे भंड यति १ शब्दे- भणति ऋ मुत्त्रीत्योःशुभ भन्दते भद १ कल्याणसुरच भद | १० शुभे भदयति भर्भ | १ | हिंसा यां-भति भर्च १ हिंसाया- भनि भस १० तर्जने भर्सयते- for for sig hos भण क - निरूपे-आन भलयते क ड. भल | ११ मंडनेच- परिभाषणे-हिं भलते भालं भल १ परिभाषणे-हिं भलते भलः सायां-दानेच | भल्ल १ सायां दानेच भष भत्सने भपतिश्चाभषकः भस भर्सनदीया बभस्ति दुर्यलंदुष्टः दीप्तो- लि र भा भाति सूर्यः भानु: | ल ६५ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध . क ट बिभेति पापात् ओ ओ भाज| १० पृथक् कर्मणि भाजयति धनंभ्राता-विभागः क त भाम १ क्रोधे भामते मूवः भामनी भाम १. क्रोधे भामयति ककन भाष व्यक्तायांयाचि भाषते भाषा- ऋड. भास १ दीप्ती भासतेविद्य याविप्रः ऋड. भिक्षा याना यो-भिक्षतेऽनंभिक्षुः -भिक्षा-भिक्षुः- उ. भिद ७ पिदारणे-भिनन्तिरवा भिन्ते दधिभांडंकृष्णः भेदः धज औ भिल १० भेदने भेलयति भिषन ११ चिकित्सा या-भिषज्यतिभिषा भिष्णन ११ उपसे यायां-भिष्णज्यनि भी | ३ भये भयः लि भीम १ गती-शब्देच भीमति सुज| ६ कौटिल्ये कौटिल्ये-भुजति भुज पालनाभ्यव- भुनक्ति भक्तं हरिः- भुक्तपीलु औ सुज/ 1 भोगः भुड/१ भरणे मुंउतेकपर भू १ सत्तायां- रामःस्थिरीभवति- भू १-१०/प्राप्ती- भवते याभावयतेमोक्षंज्ञानी कि ड. भू पदिमिश्रणयोः १-१० अलंकारे- भूषति त्या भूषयति- भूषणं कि १ भरणे भरति वा भरतेभिक्षुरुदरं भृ २ धारणपोषणयोः बिभृतेधरांवासुकिरतबिभर्ति लिडुड भर्जते भृडा निमर्ज ने-भृडतिगंगायां यात्रिका श मुंश दलो- दाति वा भंशयति कि भर अंधःपतने-भृश्यति हारयोः फलं कृष्णः अवकल्कने शुभाययति वेदार्थ वैदिकः-माचना १० क अदु डु भृज १ भर्जने- -बभर्श व दर्ज ६५ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध भर्सने भृतौ भृणातिकुपुत्रपिताः भृ |९९ - उ . जण उ - णउ ड. भृजि- ग गि. भेष|१ भये- भेषति या भेषतेपापात्सा धुः | ३ अ. भ्यस१ भये- भ्यसते- भ्रक्ष १ अदने- भ्रक्षति- श्रण | शरदे-भ्रणति भ्रम चलने-भ्रमतितीर्थमुनिः भ्रम अनवस्थाने भ्राम्यतिलुब्धः- भ्रमः-भ्रान्तः य भज ता- त भ्रान्ति: भ्रंश १ अयसंसने भंशते- भ्रष्टः-टा-ष्टं-उड लू भ्रंश | ४ अधःपतने भ्रश्यतिरक्षात्पत्रं-बभ्रंश य इर् उ भ्रस्न ६ पाके भृजति वा भृज्जते- भृष्ट-शअ औ भ्रंस १ अवस्त्रंसने भ्रसते भाज| १ दीप्ती भाजते भाज| १ दीप्तो भाजते. भाजथुः डणदु भ्राग, दीप्ती भाशते ऋणदुड (इतिभाश श्री ९ भरणेन)भये मीणानिनारी भर्ना ध्रुड | ६ संरतिसंहत्या झुडति श शि श्रुण इन आशायांना श्रुणयतेपुवंचंध्या- नि भ्रूण विशंका या भेज दी तो- भेजते. श्रेष| चले- भये भ्रषति सामनेषते भूक्ष १ अदने- भूक्षति भारा १ दीप्ती-भाराने पाह भास (इतिभाश गतो. भेषति भ्रास ( ग गि ऋ उ. .
६८ धातु गण अर्थ for for - hos for to - for कतथे- गतौ भघतेकितयोयूतेन उदाहरण अनुबंध मक १ मंडने मंकने स्तनं कुंकुमेन उ. मक १ गतो मंकते मक/१ गती मझते मक्ष १ संघाते- मक्षतिजलेनानं मक्षिका मख १ गतो मरवाति मरव १ गतो- मरपति मग | १ सपणे,गतोच मंगति परिवेष्टने मगध ११ मगध्यतिनीचः नीचदास्येच मघ १ भूषे मंपति मघा १ ड. इ आक्षेपेच मच | १ |कल्कने -मचते मूर्खः मच १ धारणे-उदा मंचते माल्यंकटे. मंच: यधृत्यञ्च भास मंच | १ गत्या मंचति मंज | १० मृजाध्यनयो: मंज यति मठ १ नियासे,मईच मठति मठः मठ १ शोके मंठते मड १० सवे- मंडयति (वा मंडति-मजाति-कि ग इ मड १ मंडते इड विभागे- मड १- भूषाया,हर्षदा मंडति या मंडयति-मंडनं कि इ मण| १ शब्दे मणति मंतु १ अपराधे-रोषेचा मंतूयति मदु ११ अपराधे-रोषचा मंतूयनि (वा मंतूयते मथ १ विलोडने-मथति ड. इ . इ ड. वेष्टने (त) ट अ ट ५९ धातु / गण अर्थ hor उ. र्षे क मन दड. उ यडऔ क ड. मन्था १ उदाहरण अनुबंध मथ १ कुंथे- मंथति स्तुनिमोदमदर मर | ११ कानिगनि मन्दने मुनिर्माधवं-मंदः- दा-द-इ उजाड्येच- मद १० दृषि यांग - मनोमादयते द्रव्य नद माहादि धनेनभिक्षु मदः,मतः तातोपभाभिईर मद ३० हपंगपनयो, नदयति मनो मित्रागमः नयनि रिपुबली योधने - --मनुते मुनिः मन | ४ ज्ञाने पर्ननमन्यते भूटः मन । १० स्तंभ मानयने से ना दुर्ग दिलाउने तक म-थानि-रथममन्यसहयं मन्थ १. बिलंडने-मनाति अम्ब १ गत्या मम्बति मय १ गतो- मयते मर्घ १ गत्या मर्षति मर्द शब्दे मर्च यति मर्च १ गत्याहिंसायांचा मबति मर्च | • पूरणेत गती मर्वति मत्र | राप्तभापणे-मंत्रयते मंत्रिणाराजा फाईड मभ्र १ गतौ मप्रति १ धारणे मलतेमाल्यं -मल: मल |20 धारणे मलयति मल्ल १ धारणे मलने मखः | मव १ नहि- भवति मर |१०|बंधने मवतिरज्वापारचरं ग - H क मल - १ गतो मस/४ -- मासः माषः भाषक:- क धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध मध्य | १ | बंधने- मव्यति चौरंराजा मा १ शब्दात कोपे मराति मशकः मंष १ हिंसा यां----मपति मष्कमा मष्कते या मस्कते परिमाणेत मस्यनिस्वर्ण स्वर्णकारः-मसूरः य इर् ई पपरिणामे मस्न ६ शुद्धौ पास्माने मज्जतिमुनयः सर्वे राह ओऔ मह | ' पूजायो-महनि मह | १० विषि. महयति मह | १ वृद्धौ महते मह | १० | पूजाया- मयति क त माने -प्रमाणे- ३ माने शब्देच धर्ममिमीतेमुनिः लि ड. ४ माने मायते माक्ष कांक्षाया—माक्षति माड| १ माने माडतियामाडतेस्वर्ण-माड- अ माथ| 1 कुंथे माथति मीमांसते शास्त्रबुधः- मीमांसा मान | १० पूजाया मानयति मान १ पूजायां मानति मार्ग १० संस्कारसर्पयोः मार्गयति मार्ग १-० अन्वेषणे -मार्गतिया)मार्ग यति कि माज शब्दे तथा मार्ज यति माजारः मृजाया माह/१ माने माहुति (वा) माहते उज माति दंडेन भूमि ल मा मा मा य ड. इ इ मान पूजा यां जिन तासायांच- - क क श hor hor धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध मि ५ प्रक्षेपणे-मिनोति वा मिनुते तृणं यायुः |नाडु मिछ| ६ बाधे,उत्केच मिछति मिज - दीप्तौ- दीप्ती-मिजति (वामिजयति कि मिथ| १ वधे, मेधायांच मेथति मिद १० स्नेहने- स्नेहने- मिति ( चामिंदयति कि गूपने मेदति मिद ४ स्नेहुने- श्रमेनकायोनमेद्यति,मेदं ,मेदः य लु मिर १ स्नेहने- मदते पुत्रेपिता आ जिउ मिद १० स्नेहने मेदयति मिदं १ मेधाहिंसयोः मेदते (वा) मेदतिवेदंबाल:- अ मिध| १ मेधाहिंस यो: मेधति (वा मेधते अ ऋ मिश्र १० सपके मिश्रयति घृतेनान्नजनः मिल मिलतिया मिलतेसाधुंसाधुः औषणे मिद गर्ये- मे दस् क क त ६ श अ मेल कः for मिव १ सेके मिवति मिश १ शब्दे मेशति मिष १ सेचने मेषति मिष स्पायां-मिषति रुष्णशिशुपाल: श मिह १ सेचनै— मेहति मेहः-प्रमेहः- मेहनः औ मी १-१०/गतो मत्यांचा मयंति वा माययति कि ४ हिंसायां-मीयते -मीन:- य ड. दु मी | ९ हिंसा यां-मीनानि (वा) मीनीतेरि मीम १ गतो मीमति मील १ निमेषणे-निमीलतिभियाने मीय १ स्थान्ये मीपति भुच १० प्रमोचने मोच यति कंचुकं सर्पः मानव मी ग ज - क ५ ड. इ . क दराब्दे - मृना मुंजति मुज|| मोटनिरुगजः इ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध मोचने मुचनि या मुंचते देह विरक्त. श पाली मुच | १ कल्कने-मोचने मुच १ कल्क ने-मुंचते मंच १ गत्यां मुं-चति मुज१. मृजाध्यनयोः मोजयति मुंजः- क इ ध्वनयोः मुह, मईने मुंटति आक्षेप प्रम- मुट मुटति का लियस्य कृष्णः-२ शि ईनयोः मुद १-१० संचूर्ण ने - मोरति पा)मोटयतिधाना शिलया कि मुठ १ पलाय ने --- मुंठते मुड | १ मुंडने-मुंडते मुडंजले न नापितः- मुड पडने मुंड ति मुंड मुंडी मुंडने मुड १० मईने- मोउ यति मुण ६ प्रतिज्ञाने-मुणति नियम मोनी सुथ कुंथे- मुथति मुद १ हर्षे --- मोदते यशसाकपि:-आमोद- जिउ मुद. संसर्गे-मोदयति गुडेन धान्यनारी,मोदकः क मुर संयेने-मुरतिकंटकेनवारीकृषकः,मुरः,मुरा रा मुर्छ शेययो:- मूई निमुमूईसरव्यं रामस्य मुयी बन्धने-मूर्वनि सुष १ बधे--मोषति मुष, स्लेये-हिदि मुष्पति उ. .. hor सुड, ममे- इ उ. क मोहसमु- आ pr य इ ७३ धातु गण अर्थ ग मुष | ९ स्तेये- मुष,मूष/१ लेये. मुस | ४ खंडने- मुरत १० संघाते. य " त भूल,मुला १० रोहण- १ य कत. उदाहरण अनुबंध मुष्णाति धनंचोरः मोषति-यो मूषतिपरद्रव्यं मुस्यति शंकुल याक्रमुकं मुस्तयनि मुस्ता- ४ वैचित्ये- मूढोमु ह्यति मोहेन यानि म् १ बंधने- मयते चौरं राजा मूत्र | १० प्रनगणे-मूत्रयनि चालतल्पे- -मूत्र-क मूलयनिजलेनरक्षमालाकार:- मूलं क प्रनिष्ठा यां-- मूलति या मूलतेयशः-कृष्ण मूल भ संघाने च–स्य मूलं मृ ६ प्राण त्यागे-म्रियते पापेनजंतु श उ. मृग अन्वेषणे- मृग्यति धनं भिक्षुः मृग १० अन्वेषणे-मृगयते मृगव्याधः- मृगया मृज | १ राई मर्जति मार्जतिरवा मार्जयतिचंदनेनलला कि ऊप मृज १-१० शौचालंकारयो टनारी,भाजयतिजनात्मानमुनिः मृज २ शुद्धो मार्टिज्ञानेनात्मानं मृड सारखे मृडतिधर्मो लोकं मृड १ सखे मृाति गिराशुकः मृण | ६ हिंसायां मृणाति रिपुं मृणाल श मृद ९ क्षोदे मृन्दाति नालिनी गजः निमः- गं मृध, उंदे मईते या मई नि मृश | ६ आमर्शने-मशतिएरु वचनं साधु:-परामसि मृष। सेचने मपीति मृषसहने- 'सहने- मते दोषहरिः मृष - तितिक्षायां मर्षते वामर्षयते कि उ. मप | क्षमाया-मष्यति वा मृष्यते प । लऊप - श ग -मृषं धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ग गि संगे मे धाया मेथति अज ऋ अ उ मृष " सातौ सहनेच मर्षयति क त म् |९वधे मृणाति १ प्रतिदाने-मयते-तिले न्यि-विनिमयः- उ. ने मेयः निमया वैमयः विमयः मेट उन्मादे मेटतिधनेननीचः मेड, उन्मादे मेडति ३ मेथ वधेच- नेद मे धाहिंसयोः मेदति (या मेदने - मेदः - अ मेध संगमे बधे मेधति वा) मेधते सरसामरसाय मेधा- मेधः मेधा 11 आधुग्रहणे मेधा यनि मेप गत्या मेपने मेव सेव ने मवत मोक्ष-असने मोक्षतिप्पा मोक्षयनिशरंशूरः कि म्या अभ्यासे- मनति वेदशिशुः आम्रायः- अशा संघाते-मक्षतिजलेनानं मक्षयनिरुजसाहेहे रुष्णः सन १ गतो म्रपति मड उन्मादे घडति घद १ मर्दने-क्षोदेच मदने बलं बली- रोचति संच गो- बेट उन्मादे मेटतिधनेननीचः १ गतो मुंचति मचिति -- -- पक्ष/असणे क छ नेच A his खुच१ गत्यां- इर् संचति इर् धातु गण अथी उदाहरण अनुबंध अव्यक्तायावाचि मूलतिया मेउयति-मेछ: मे . मे यततेमूकायनरः उ. क - - फि देश्योक्तीच- मेट |१ उन्मादे मेटति धनेननीचः ऋ मुड | १ उन्मादे मेडति मेव | सेवने मेवते १ कान्तिसंक्षये मूपयति उपमापयति,प्रमापयति १ गात्रावि नामे मायति पुष्पंवातेन- मानिः यक्ष | १० पूजाया यक्षयने देवपूजासंगनि यजतिहरि-यजतितापसंसा-एओ अ यज १ करणदानेषु धुः पथुनाशियं यजते यन १ प्रयत्ने- निका रोप-यात यति शत्रुबली- यातयति यत १०१ स्कारयोः - स्नान देहं यनि यत्न | १ | मैथुने- यत्नति यभ| १ मेथुने यभति ओ यम उपरमे यति पापात्साधुः परिवेषणे-यामयत्यविप्रायसाधुः- यमय यम १ वेष्टने तिविभागात्मजा राजा यत्र | १० | संकोचने-यंत्र यति यंत्रेणखलराजा-यंत्रक यस्यति धनायनरः प्रयासः यज इ २ प्रापणे,गतीच यानि ल याच| १ | यात्रायां-याचति (वा) याचते धर्म याचकः-मदुर मिश्रणामि-योतिघृते नान्नं-योतिखलेभ्यः अायोः- साधुः- ययः बंधे--- युनातिया युनीते स जगुप्सायां- यापयते रदं युपतिः - योनि युगबजने-गति औज - यस ४ प्रयत्ने- या ल यु यावः ९/बंधे.
'७५ - -- य इर # योड धातु | गण अर्थी उदाहरण अनुबंध उछ | प्रमादे युद्धति युज १-१०|संयमने-योजनित्यायोजयतिहले पं गोपः कि युज ७ योगे युनक्ति या युक्ते योग योगी योगः पाइओ युज ४ समाधौ-युज्यनेगुहायां योगी य ड.ओ युज | १० निन्दे योजयते युन १ भासने योतते उ. युध ४ संप्रहारे-युध्यते यो धा युदं-य ड.ओ युप ४ व्याकुलत्वे-युप्यति यूष १ हिंसायां-यूष यते येष प्रयत्न येषते योटयो १ संबन्ध---- योटतिया योटतिरुकमणीकृष्णः आस्वादनेन रक १० राक यति मादक बालः थाआपने रक्ष पालन रक्षति रक्षा जि रख १ गत्या रखति रख गरयां रंवति रख , गोषणालमर्थया रारपनि हिमेनरक्षः रग | १० स्वादे आतीच रगयति रग| शंकायां रगति साधुःखले यः रग१ गतो रंगति रघ/१० भासि रंपयति रप/१ गो रंपते रघु: रप १० आस्वादने-रापपतिले शंकरेणकुमारः - प १० प्रतिपने रुत्या रपयति रंज' रागे- रजतिसागरजतेयुगायुक्तौ यथा म औज रजक:-राग:-रक्तः- ता-त- क for it is म ए for क NA धातु गण अर्थ -- रणः म for उदाहरण अनुषंध रज रागे रस्पतिवारज्यतेवस्त्र रंगकारः यअऔर रट याचि रटतिकाकः र १० परिभाषणे रटयति -विराटः- क रठ, भाषणे रठति रण १ गतो रणति रण | १ शदे-- रणति रद् | १ विलेपने-रदनिभुवनं वराहः रदन हिंसाया (त. रथ ४ पाकेस राहोच रध्यनि पापंडीवैदिकं-विराधन य ल उ रप | १ |व्यक्तायांगचिरपति रफ/१ गत्यात वधो र फति रफ १ गत्यात्तपो रम्फति रब | १ |शब्दे रंबते. ६ उ. रब १ गती- रबति रभ | १ |राभस्ये-रभने प्रजेकृष्णः सरभिः (आगोले पपसर्ग आरभने पठितुं रभ . शब्द रंभते रम | क्रीडाया- रमते उड-जओ रम | क्रीडा यां-रमयनिविउपसर्गविरामयति- रय १ गती रयते रयः- रर्फ १ गतिवधयोः |रर्फीति रव १ बजे रंपति रस | शन्दे रसति- रस आस्वादने खेहनेच- रसयनिरसनया द्राक्षारसिकः | क न रह १.त्यागे- रहनिग्रहं विरक्तः,पिरहः रहरहम रहयतिगेहूं पिरागी इ इड इ रहा.त्यागे- अर्थी रह/१ गती- क त ल - राश ४ यड. ऋष रासते ६ रिंगण- इ धानु गण उदाहरण अनुबंध र हुनिपायुः,रंडः रहस्रंसा: इ रह १० गतो-विषिच रहयति- रा। दानेत आदाने रानिधनं विप्राय राघ १ सामये- राघतं युद्दायवीरः राज १ दी थी राजते (वा राजति राजा- राध संसिदो राध्यतिज्ञानेन यति: य औ राध| ५ संसिद्दी-रानीतियोगेनमुनिः शब्दे राज्यने पक्षी रास| १ शब्द- रि ५ हिंसाया--रिणोति मलिम्लुचः पार्थ- रि गतो. रियति रिग १ गतो रिंगति रिच/१-१२ वि योजनस रचति (वारेच यति राज्य रिपोः पर्चनयोः-रचयति हरितक्यारागी रिच ७ विरेचने-रिणति या रिक्त रोगी-बिरंकः धाइर् औ रिज ज्यर्थे-रेजते रिफ कस्थनयुद्धनिरिफनिरिघुशूरः-रफः-फा-फ- इश राहिं सादानेषु रिफ रिम्पति रिव १ बजे रियति रिश ६ |हिंसाया—रिवाति श रिष १ हिंसा यां- रेषनि रिष ९ मित्र योगे-रिष्णातिसन्यासी संबंधिभ्यः रिह ए पदाहिंसादानेषु री ४ स्त्रपणे री रेषणे-वधे गतीच रीणाति It too for the ५ ) ६/वधे- शप tor औ ग कत्थन युनि रिहति दुर्जनः साधु- रायतेजलं घातून यड औ गं गि - ७९ धातु गण ल रु. ड. क्ष रुची श ओ औ क अनिघाले त १ for अर्थ उदाहरण अनुबंध री प्रजनने-रेतिनारी २ शब्द- रोति ल ड. १ गिष,पधे,गत्याचा रचने चोरायराजा- रवः- रविः- १० | पारुष्ये-रुक्षयनि दुष्टः-रुक्षः- क्षा-क्ष- क त रायुनी- पानि रोचते-गोरोचना- प्रकाशयो: मज | ६ गंगे भंगे,मंगेच रुजतिरोगेन हम्न: रुज | १० डिसे- रोज यति हर रोटते दीत्री- १० रुपि-द्युतौच रोटयति क रुटनिधन १ उपघात रोठति कलिर्धर्म १ प्रतिघाते-रोठते गत्यालस्या रूठ १ रूठति स्तयखोटे- रुद२ २ अश्रुविमोचने रोदति रोदनं-ल व इर् रुद १ चेष्टायां रुंदति स रवाय रुध अभिलाषेश अनुउपसर्गे अनुरुध्य ने कृष्ण यड औ गोप्यः (यथा अनुरुध्यति- रुध आवरणेतःसन्धे रुणादि गोपोगा गोष्टे धानिदरओ यहर ४ व्याकुलत्वे-रुप्यति हिंसा यां- रुषति श औ रुशदीप्तो रुशयतिवारंशतिः इ १. हिंसाया रोषति ४ रोषे मनिपातेच रुष्यति रोप: रूटरूडचा १ स्तये for -- इ रुप रुश रुष य इर् भि .. पातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क वयोः ट ऋउ. ऋ ड. रुप | १० | रोष रोषयनि- रोषः जन्म प्रादुर्भा रोहति मृत्ति का या घटः रोहति-अिज औ रुह विष्णु दैवक्यां रूप १० रूपक्रियायां- रूपयति गात्रं विलासिनी,रूप,निरूपण क त रूष १ भूषायां- रुपतिशरीरमलंकरणेनमुग्धाप्रिया रेक | १ शंकायां १ शंकायां-रकते रेखा | ११ लाघासाट्नयोः रेवायति याच कःस्वार्थ धनिनं रेज | १ दीप्तो रेजते रेर १ परिभाषणे,याचे रेटतिया रेटते डा रेप |१ शब्दे,गमनेच रे पते अड. रेभ १ शन्दे रिभते रिव १ पूर्वगतोच-रेवते - रेया -रेवती- रेष | अव्यक्ते वादे रेषते रेषा- रे १ शब्दे रायति अनादरे रोडतिरबल:साधु उन्मा दे च- रोट १ अनादरे-रोटति होड | १ अनादरे- रोडति आस्वादने लाकयति (त) आपने- लक्ष १-१० |दनिांकनयोः लक्षयति या लक्षयने- लक्षणं क इ लक्ष आलोचने- लक्षयते लख १ लपति सख १ लखति लगतिधर्मे विभः लगखादापने-लगपति लग गतिजयोः लंगति ** सक/१० ह १ /संगे- लग्नं-म ए क for १ धातु गण अथ उदाहरण अनुबंध गतो-अभुलेघते उ १ लडनिचक्रेणगृहं क भानिकेतन-हि लज १०१ लज लप ग्गयो: लध, शोषणे-गतो लं पति-मर्यादा लंपतिपापी लघ १० भाषार्थे-विषि लघयति क द १ लक्षणे- लज | १० अन्तर्दो-लज यति लंजयति साबलदानेषु १० प्रकाराने लज यति विद्यांविषः लाजा-कत लज १ भर्सने- लजति लज १ भर्स ने लजाति इ लज ५ बीडे लजति त्या लजते वधूः शभइओ लज | १० भासने लंजयति क त बाल्ये-बाल्या- लटति स्वार्थे लोकः तो लड१ पिलासे- लडति लड | १ जिव्होन्मयने लडयतिरसना पर द्रव्ये चोरः लड १० उपसेवाया-लडयति शिर्धामाता लड १० वीप्सायां-लडयते - १ म भाषणे- भा लंडति या लंडयति कि इ सनेच लड १-१. उत्क्षेपे-लंडति (वा लंडयति कि इी लड़ | १० आक्षेपे लड यति कत लपति-विलापः-प्रलापः आलाप: लप १ व्यक्तायांवादिअनुलापः-विप्रलापः-संलापः * सप्रलापः-अपलापः लब अपसंसने-अपलबतेशखाया बने-देच २ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध लभ : शब्दे लभते लभतेभिक्षा-लाभ:- सलभः लभ ११ प्राप्तो- उ. ष डुओ भा-भ-लभंति पुनरुत्थान लय १ गतो ल यते लव १ गती लर्बति शकटेन गोकुलान् मथुरानंदः लल " ईप्साया ईप्साया- लाल यनेसले बाला राप्ती क ( - - क ल (इतिलस लष, कान्तो लषति या लषतेधर्मं साधुः ज लष ४ कान्तो लष्यति (वा लष्यते य अ लष १० इनिल सः श्लेषणवि- लसा १ लसति-विलसति-विलासः- लासयोः लस १० शिल्प योगे-लास यतिनटी बालां लज्जनेयधु:-लज्जा-लज्जित- ता-तं शड-इओ २ दाने-आरानेच लाति शोषणालमा लार १५ लारवनि हिमेन रक्षः थयोः लाप १ सामर्थेलापते ऋ ड. लाछ| १ लक्षणे लांछति लाज १ भर्सने-भर्गेचा लाजते लाज १ भर्सने-भर्गेच लाजति लाट ११ जीवने ला व्यतिजीवजातमंधसा लाड १० आक्षेपे लाडयति क त साम१०/रणे लाभयतिलाभायसतंवैश्यः लाभः कत लिख १ गती लेखति लिख लेखने-लिखतिलेखकोयं-लेखनं- लिखनं- लेवा-लेखनी- श for for ट ६ ८३ धातु गण अर्थ hor ट रा औ लो ली य . ग गि ऋ उदाहरण अनुबंध लिग १ गतो लिंगति लिग १ चित्रीकरणे-लिंगयति पट रंगकार: लिट ११ अल्पकुत्सनयोः लिटयतिपितरीपुत्रः लिप उपदेहे लिंपतिवाालिंपतेदेहं चंदनेनजनः शपअमिओ लिश ६ गतो लिशति लिश ४ अल्पी भाये-लिश्यतेदेहोरोगेन,लेशः लिष्टः,टा,ट- य ड. ओ लिह २ आस्वादने-ले ढिरत लीटे गुडंबाल: ला १-० द्रवीकरणे-लयनिखालाययतिबनिनानंहोता कि ४ श्लेषणे लीयतेलज्जयाभूमिनारी ली ९ श्लेषणे-लीनातिपतिनारी लीड १ उन्मादने-लीडति हुँच १ अपनयने-ढुंचति भानिकेतन लुंजयनि क इं हिंसाचलदानेषु लुट १ विलोडने- लोटतिभुमी लुट | ४ विलोड़ने-लुटयति रावणः -पुत्रशोकेन भूयल ऋ मेलो रनं लुट | १ प्रतिघाने- लोटते विरहेण भूमीरामः लू लुर संश्लेषणे-लुटति शशि भाषार्थे- लोट यति भासायच- लुटनिधन कि लुट १-१५ वज्ञायांच- लुठ १ उपचाने-लोठतिकलिधर्म प्रतिपाते-लोठते रिरदेणभूमौरामः लोठे लुठति दुज१० क लुर/१० for लुट | १ |स्तेये तेयेत अलुरति वा लुंटयति - T 6468 어여 어 श उदाहरण अनुबंध धातु गण अर्थ लुठ १० चौर्य क क लुण्ड,लुङ १० चौर्य लुथ /१ ho ho य ईर उत्त: - ता-तं सओ लोठयति आलस्येत लुठ ११ गत्वालस्थेस्ते खंठति इ. यरबोटेषु लुङ १ मन्थने- लोडति लुड ६ संरतो,श्लिषेन लुडति श शि लण्डयति हिंसासंकेशयोः लुन्थति रावणरामः रावणारेण परामोनलुन्थनि लुप ४ व्याकुलत्वे लुप्यति लुप ५ छेदने- लपति या लुंपते काष्टं वीकिः शप लोपः- अर्द ने- लुबति या ढुंबपति कि इ अदर्शने- लुभ्यति पुत्रंवंध्या- लोभः लुब्धः- धा-धं लुभ ६ वि मोहने-लुभति मूट मायिकः उपकूषा १० हिंसायांत-स्तेये-लोषयति १ लिये भूषायांचा लोषते लोहुति औ छेदने लुनाति या लुनीते गभित्र लंच १ अपनयने लंचति लेख ११ लनेच- लेखा ११ पिलासे-सव लेखापतिविजोगनि भोजनेन- लनेच- लब/१-१२ लुभ गाडे- य 위색 लुह १ गायें ९ बिलासेसरवा लेरज्यनिधूमिनसि ट लेट वीर्य-पूर्वभा-लोज्यतिकामुकःप्रियपातपायो- स्विच धातु गण अर्थ अनुबंध al ई. क.* ड. ट उदाहरण लेप १ गमने-शब्देचा लेपते लेला ११ दी तो लेलायति लोक १ दर्शने- लोकते लोक १० भाषा-दोनोचा लोक यते लोच १ दर्शने लोचते लोच १० भाषार्थे-स्विषि लोच यति लोट | १ उन्मादे लोटति लोट | ११ |धोये-पूर्वभाये लोटयतिधूनः लोष्ट | १ संघाते- लोष्टतेधान्य लोड | १ उन्मादने- लोडति ल्यी | ९ श्लेषणे ल्यानाति ल्ली ९ गत्या ल्वीनाति वक | १ को दिल्ये- बंकते वक । गतो- वक्ष १ रोपेत संहतो यक्षतिशिशुः वरखति पंरपति ग१ गती-पंजेच-बंगति लोष्टः ग ग गि है." -चंकः ड. वकते वक्षः वरख १ गतो वरख १ गतो for for गतो-गत्या बंधते hur उ. औ क. वघ क्षेपेच वच/१ वाचि पचति वच परिभाषणे- वक्ति पाचयति पत्ररुष्णायरुक्मि- वच १० संदेशने णीयाचिकः वच १ एकचर्यायां वंचते च|१ गत्या पंचति पंच ल भने- पंचयते -पंचना- पंचनेच- 3 .
८५ अनुबंध म क त धातु गण अर्थ उदाहरण वज्र १ गतो. वजति वट १ परिभाषणे परति बंट वेटने पटतिकंटकेन वाटी वर | १० | ग्रंथे- बट यतिमाल्यमालाकारः वेष्टनं- वाट यति चट | १० विभाजने- बटयतिभूमिग्रामिकः चट १-१० विभाजने-वंटाति या यंटयतिधनं बंर १० भागे यंट यति विडबल १ स्थौल्ये वठति वठ १ एकचर्यायां पंठते वर १० विभागे वंड यति क इ -- इ ड. क वेटने तक १ भाषणे - संदे वदते (या वादयते वद १-१०१ वंडते कंट केटी विभागे- यण १ शब्दे-यणति ऋ बद १ व्यक्तायांबाचि वदति संवत् ऐ कि उ. शवचने पर १ स्थैर्य बदतिमेस बद् , अभिवादन बन्दु हरि वन्दना इ ड वध १ हिंसायां व पति- चन १ हिंसायां- वनाति वन , संभक्तोल शब्दे वनति उपरुती-श्रा बन पाते-दादे - बनति (वाचनयति उपघातेच बन १ न्यानो बनयनि-परिउपसर्गपरिवानयति- में उ कि 4 धातु गण अर्थ हु उज व 44 उदाहरण अनुबंध वन-याचने- चनुतेभिः दई. उ हबीजनं तुसंताने चपतिबीजसरक्षेत्रे-पटयपतेत टु ऐ ओ वप तथा मुण्डे न्तु वायः- उप्तः - ता -तं - १ उशिरणे - यमतिशोणितं वय १ गतो वयते बर १० इप्सायां वर यति वरं स्वयंवरा- परः- क त वरण ११ गतो वरण्यति वर्ष १ गत्या वर्षति चर्च १ दीप्ती वर्चने वर्च | १० छेदनपूरणयोः वर्च यति वर्णक्रियावि- वर्ण | १६ स्नारगुणवर्णने यर्णयति वर्णः प्रवचनेप्रेरणेषु- वई १० पूर्ति छे दो: वई यति वह बई १-१० भाषार्थ-विषि वई निखावई यति कि वर्ह-बई १ श्रेयो वर्हते पई,बई १० हिंसाया रन बई यति बर्हन क दीप्तो वन १ गतो पभ्रति १ संवरणे वसतेधन पख १ संपरणे यखते -बाल्लिः - यल्लभः १ भोजने-वल्भते क उ. वल - विस्म-था मन,यम्भ क - - वल्क/१० भाषणे वल्कयति- वल्कः बल्कलः विलाला १ बजे यल्गति पल्गु ११ पूजामाधुर्ययोबल्गूयनिदिजोऽनिवैभवेन चपल लूमिपूत्योः वन्पुलपति धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध क - विकता १ गतो ड क ल ड. य उ इ क उ. वल्हयति चन्ह बन्द १ श्रेष्ो-चन्हंते वश २ कान्तो. वष्टि -वशः-तस्यवशे- बशा- वप १ हिंसायो-वषनि वस्कते घस स्नेहनछेदन वासयतिपुत्रपिता-यासयतिरक्ष हुननेषु — तक्षा -यासयतिचोरंराजा १ निवासे निवसतिया वसते चित्तेहरिः, निवासः ऐ अओ वस |१० नियासे वसयति यस | २ आछादने- यस्तेमुखहरनेन वस्त्र वस ४ स्तंभे- यस्यतिमनोमुनिः यस्त, अर्दने वस्तयते नवहुतिमानं- शकट मुगाहरष:- अ औ बहते प्रवाहः- प्रवहः बहुबह १ रद्दो बहते वह /१० धुतो चंह यति सरखानि गति वापयति सेपासु- गतिगंधनयो या बानियायु: गमनाहिसयोः वाक्ष १ कांक्षायां-गांक्षति यांक्षा वाट १ इछायां-पांछति वांछा आपावे-प्रीती पाडतेगंगायांमुनि:-चक्रपाड-ड. सरवसेवनयोः यातयतिव्यजनेनपनि पतिव्रता गतो- वह | १ प्रापणे- his for क या १० क ल for for वाड १ च वात १० धातु गण अर्थ कत. - श क भइओ उदाहरण अनुबंध याधभाधा । पिलोडने—याधते साधुंबल: वाधा-ऋडे. वाश ४ शब्दे वाश्यते य ड.. पास १० उपसेवाया- वासयतिगृहंधूपः वाह प्रयत्ने वाहते याद-ऋ ड. विच ७ पृथग्भावे-विनक्ति(या पितेधनंभ्राता-विवेकः धलि संदर् औ विस ६ गतो विउति विड १० भाषायें,विषिच विछ यति विज| ३ पृथग्भाये-वियेक्तिदेहादात्मानं- विवे केन-लि इर औ विज ६ मयचलनयोः उद्दिजतेरचलारसाधुः वेगः,उद्देगः श ड.ई औ विज ७ भयचलनयोः विनक्तिलोकः विट १ शब्दत)आक्रोशे वेटति विट • क्षित्या विट यति क इ विडविड । आक्रोशे- वेडति विडाल: वित्त १० त्यागे वित्न यति वित्तं कत विथ १ याचने यतेधनिनंभिक्षुः विद २ ज्ञाने वेनिविष्णुबुधः। वेदः- ल विद • विचारणे- वित्तेब्रह्मविवेकी विद | ४ सत्ताया विद्यते विद | ६ लाभे विंदतिया पिंदनेपुण्यं दाता शपालो विद | विवासेषु विध ६ विधाने विधति विश्व वेधाः विधिः श पिप | १० क्षेपे वेपयति | बिल | ६ भेदनेलस्तृतो बिल तितकंहस्ती-विलं (इतिबिना श विश६ प्रवेशे विशति विवेश-श औ विष १ सेचने पति वेषः विष ३ याप्ती पेवेष्टिया ये विटविश्वविष्णुः लिइर भी - ऋड. पउ. ओ य डओ पेदनारख्यान वेदयतेदुःखंभिक्षुः - श्र धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध - meenama ल - कन्या वीपते इ बुग| १ त्यागे युट बुट/१-१०/हिं से युम,बुस ४ उत्सर्ग- य विष ९ विप्रयोगे-विष्णाति ग औ विष्फ १० हिंसायां विष्कयति क विस ४ प्रेरणे विस्यति--विस-विश-विषं- य उ कातिगतिव्या वी | अप्तिक्षेपप्रज- येति नरवाद नेषु बीज १० व्यजने- वीज यति कत्लने-कथा वीभ १ नंश्लाघा- वीर १० विक्रान्तो- वीरयते चीर:-कत ड. बुंगति खल साधुः वोटति (वा) योट यति कि युस्थति कंचुकं सर्पः वु सं- ५ वरणे रणोति पाणुते वर कन्या ९ वरणे वृणाति संभक्तो रणीते विष्णुविवेकी १ आवरणे-वरति (या वरते १० आवरणे - वारयति एक १ आदाने वर्कते एक: रक्ष वरणे-संघा वक्षने कन्यावर रक्षः तेच रणक्ति रज १-१० वर्जने वर्जीति वा वर्जयति कि वृज | २ वर्जने रक्तकपट साधुः ल ड.इ रजवर्जनेतन्यतो रणक्ति रवलं शिष्टः एड ९ सखे इड्णाति ग हण प्रीणने रणति -- न ज ग ग Aqqy sy ड. रच |७ रतो- ५ ई श ९१ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध द अउ १ वर्नने . क उ उ एष इ वण - भक्षे वृणोतियारणुते शत वर्तते वार्ता चउडाल रत ४ सम्भक्ती वरणे सत्यते- य ड. रत १० भाषार्थे-विपि वर्नयति वध १० भाषा-दीघो- वई यति क रध १ रहो वई ने धर्मेण उडवल मेचने 'तम वर्षति जनैश्ययो: शक्तिबंधने राप १२२ सेनने-प्रजने वर्ष यते सर्प मत्री नी येन रड १-१० भाषार्थे-धुनो श्रृंहति या रंह यति कि इ वृह १ हो ध्यनो वृहति हित वृहं । ६ उद्यम ऊ रह १ वही वर्हति रह १ ध्वनीः- यह ति इर् वरणे अथवा रणानि या वृणीने भरणे- १ तंतुसंताने-ब यतिया ययने यस्त्रंतंतु वायः वण १ ज्ञानचितानि येणति (या येणते शाम नेषुः वेथ १ याचने थते-चेथितः - वेथः ऋड. वेद ११ धौर्य,स्वप्नेच वेद्यतितानी विषयेषु गतितानविन वेन तानिशामनया वनातितपस्व्यत्यभ्यासेन दिवग्रहणेपु- प १ चलन- वेपतेवातेनरक्षः वृहतिवैश्यः ग अ ܩܘ वे ऋ अ - स दुड ९ वेहु ड . धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध केल १० कालोपदेशे- वेल यतिदिनंगणकः-वेला- क त वेल १ गतो वेलतिवेला वेल्ल १ गती- वेलति १ चाले वे हुति कांनि गतिच्या नेवी /प्तिक्षेपप्रजन वेचीते लुड. रक्ष यादनेषु- वेष्ट १ चेष्टन वेटने येस १ गतो वेसति इर् चेह प्रयत्ने- ये हते बेहत- ऋ ड. १ शोषणे-- वायति औ च्याजीकरणे व्यच ६ व्यचानि साधु पूर्न: शशि (तसम्भये व्यथ १ दुःखभय चलने व्यथते पापात्साधुः -व्यथा व्यधताउने विध्यतिव्या धीमृग य औ व्यप १० क्षये व्यपयति क व्यय गनी- व्ययाति (या व्ययते व्यय १० क्षेपे. व्या ययाति क व्यय | १० वित्तसमुत्सर्ग-व्ययति धनंध्ययशील: न्युष १० उत्सर्गे- व्योषयतिरोगयानोषधं प्युस ४ हानो-दाहेच युस्यति व इर् व्युस ४ विभागे युस्थति व्ये १ संपरणे संन्य यति (वा संव्ययतेस्तनं यस्लेणनारी बज १ गतो ब्रजति -अजः संस्कतोगतो ब्रज|. अजयति स्यागेच षमड. - क य भ ९२ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध राओऊ. ग गि in) गुडति घूस १-० वधं वणवण १ शब्दे व्रणति वण,त्रणा १० गात्रस्चूिर्णने व्रणयति भीष्मंशरैरर्जुनः प्रणः,व्रणाफ त प्रश्च ६ छेदने वृश्चतिमूलं पापी वि ४ वरणे. प्रीयते बरं नारी ग्री यरणे श्रीणाति रणशूरः लज्जा या बीड जीज्यतिवधूः ब्रीडा-य जि ताक्षिपि- बीस १-१० वधे बीसतिया ब्रीसयति कि मरनि म हति . मा जनेषु- राशि बुड ६ निमज्जने-बुडति श सनि या सयति कि बी धारणे-गन्या- बीनातिभुवशेष नाप यनि-ग गि ह-या-- वृक्ष १. दृशि क्षपति नाक क्षमाया शक्यति या शस्यंत शिष्या राधापुरुः य अ शक्ती शक्कातिकमजे तुकृष्ण न इल शक १ त्रासशंकयोः शकति इ . शघ १ हिंसा यां शर्षति शर्ष: शच १ व्यक्तायावाचि शचते कविः राच १ गतो रुजाविशरण शरति गत्ययसादनेषु शर १० श्लाघे. शटयते केतयेस्ताव शठ १ शवति शठः धे केशेच शठ |• श्लाघायां- शग्यते शक ड शं च ते शर १ शठ १०९ क क त म लज औ कथने ताहिं उ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध संस्कारगत्योः आलस्ये-गतो शाठ यति असंस्कृतसं एस्कृते शठ १० सम्यग्भाषणे शठ यतिशोन धर्म दुर्वाचि- शड १ रुजयारत संघे शंडते शंड:- इ ड. राण १ दाने शणति आउपसर्ग शद १ आशादाति ओ (आ) गतो शह १ शातने. शीर दरक्षान पत्र शन्स १ शन्मादेव कुन्न माधुः साया- स्तुती- शप ११ आक्रोशे शपनि या शपंत दुर्या याः शक्रा यशापः आक्रोशे – शप्पति या शप्यतेपापिनंसाधुः यत्र ओ शब १ गत शबति शंब १०/ संबंधे- शंबनिधनं यतिः,शंब., शदुः, शंयुक, शंबूकः-शंबुका - शाबुकः शब्दकतो शब्द यते प्रशब्दयतिप्रियशिष्याय शब्द १०१ थवा उपसर्गे क आविष्कारे गूढमर्थ गुरुः शम १ अदर्गने (न शमयतिजल धरोजलै स्तापंनिशामा दर्शने यतिरूपं वेश्या- शम ४ उपशमे शाम्यति मुनिः शम १० आलोचने - शामयति कार्य मंत्री कड. शर्थ १० अभिकाक्षायां शर्धयति क -- - यउभइर् ड. - ड. 어 लु धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध शर्बशी १ हिंसे- गतो शर्मति शर्ब १ हिंसे शर्धति चलने त शलं १ शलते पथिकः स्तृतो शल १ | वेगे शलति शल १० लाये. शलयति इशला १ कत्थने शलाते शव १ गोत्ताविकारे शवति रायः -शव- राश १ प्लुन गतौ- शशति शश: शष १ वधे शषति शस | ३ हिसाया - शसतिकंसंहरिः शस स्वप्ने शसति आउपसर्गे शस १ आवासते मोक्ष मुनिः इछाया स्तुती - दुर्ग- शंसति तावपि शस्त शस्तिति शारय १ व्याप्ती शारयति शारवागगन शारखा अ शाड १ श्लाघाया - शाड ते गुणिनंजनः शान १ तेजने शीशांसति वा शीशासते भूलं- अ शार १० दोर्बल्ये- शारयति शाल १ कत्थने शालते आउपसर्गे शास २ आशिषि शास आशास्ते आसिषि- शास २ अनुशिष्टी- शास्ति शासन-लमुक्ष -- T शंस १ ल २ वने इर ड. ल उ. आशास्ते - आउपसर्गे उ उ. १ ९६ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध न अ इ उछे श क शि ५ निशाने शिनोतियाशिनुतेथूलं शिक्ष, विघोंपादाने शिक्षते शिक्षा |शिरव १ गतो. शिवति शिरव १ गतो शिरपति शिष १ आघ्राणे- शिंपति कुसमंकृष्ण -शिघानं इ शिज २ अव्यक्ते शब्दे शिंक्तरसना शिंजितं- ल शिज १-१० अध्यक्ते शब्दे शिंजते त्या शिंजयते कि ड. शिट १ अनादरे- शेटतिसाधुंभंड: शिल शिलतिधान्यं विप्रः शिष १ हिंसा या शेषति शेष: शिष १० परिशेषीकरणे शेषयति धनंपुत्रायपिता-शेषं शिष ७ विशेषणे-विशिनाष्टिगुणैर्विष्णु जिलऔ शी २ स्वप्ने- शेनेसरवंशयालुः अथयामंडलेश यानि लड त्रि शी कति याशी कयति कि पर्श-सेके-रीप्तो शीक १ सेचने-स्पर्शे+शीकले मेघो भूमि शीभ १ कत्थने शभिते शील १ शीलति सशील:- जि उपधारणे-अ- शील १० भ्यासे-अतिशा शालयतिनीलनिचीलं - शीलं - क त यने शुक| १ गतो-स्पर्श-शोकति शुच | १ प्रतिपाते शोचति - शोचना - शोकः शुच, शोके शोचति - शोकः शुचिः- पूनिभाये-चि गुच्यति स्याहाच्यतेनपसावित्रः-या इर् ई शरणे-केदे शुख्य अभिपये एव्यति आमर्षणे-स्प- शीक १-१०१ समाधो - - शुच. ई ९७ गुठ | १ शोषणे- शुठ १० गोषणे शुठ बोटने- क गुठ क रुप ४ शोचे श शुन ६ गतो शुभ १ भासने धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध झुंठति गुंठी- इं शुंठयतिगुंठी-जनःशुंठी- रवोटने-प्रति गुठ १ शोठति घातेच- शुंठति १. आलस्ये शोठयति शुठ १० संस्कार गत्योः शुंठ यति इ नरःशदति सत्संगात् यल ओ शुंध | १ शुद्धो योगःशुधति सत्वेन सुंध १-१० शुदो-शुधते त्या शुधयते कि उ. शुनति गुनकः शोभति-- नशोभति सभामध्ये- शुभ १ दोनो शोभने शोभा- शुभ ६ शोभायां -- शुभतिविद्ययाविप्रः श शुभ ६ दीप्तो शुभति शुभ ६ शोभाया- शुभति शुभति भाषणे-संया ते-सर्जने- शुल्कयति वर्जने-अति स्पर्शने शुल्ब | १० माने-सर्गेच शुल्ब यति क शुल्ब १० सजने- गुल्व यतिविश्वविधाता-शुल्ब क शुष ४ शोषणे शुष्यन्ति सस्यानिवि नांखुवाइं- य ओल शोषःरत शुष्कः-का-कं शूर |१० विक्रांतो-शूरयते सर | स्तंभे हिंसेच शूर्य्यने प.उ.ई इश प श शुभ १ भासने क शुल्क १०२ कत.
धातु गण क शूष १ प्रसवे ग गि शेवते य अर्थ उदाहरण अनुबंध शूर्प | १० | माने- शूर्पयति शूर्पण-धान्यं नारी शूर्पनरया झूल | १ रुजाया- शूल तिचोरं शूलं शूषति ध| १ शब्द कुत्साया राई ते खर: उल डव राध १ उंदे शईतिया शाई जलेन शिर:- उ राध १० महसने शर्ध यति मूरर्च बुधः श ९ हिंसा यां-- गृणाति-शार्णः –णा-णं शेल १ गती शेलति शेलुः शेय१ सेवने १ गतो पाकेच शायते ४ निशाने - इयति - शितः -- ता - तं ४ तनू करणे- इयति काष्टंबई किः शोण १ वर्ण ग त्यो:-शीण तिपय-शोण: - शोणितं- ऋ शोट १ गर्ने शोड १ गर्ने शौडति श्रुत १ क्षरणे- श्चोतति श्युत १ क्षरणे यो ततिजलं इमील १ निमेषणे इमीलतिनेत्र इमील १ निमेषणे इमीलति श्ये १ गतो श्यायते श्रक १ गतो अंकते श्रग १ प्रजे अंगति श्रण १ दाने श्रणति श्रण १० दाने श्राणयतिगांराजा - विश्राणन क श्रथ १०/ बंधने-मोशे श्रथति या प्रथयतिकुसुमेः- कि वधे केशनारी य शोटतिमूर्यः योतः इर् || 5. म धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध म श्रथ वध श्रथति श्रथ | १० दौर्बल्ये- श्रथ यति अंथ १० नति हर्ष मो- अथ यति के त. क . क्षयत्नयोः 4 horte १ पाके २ पाके श्रथ १ शैथिल्ये १ शेथिल्ये - श्रंथतेनीवी अंथ १-१० संदर्भरतावधे श्रंथति या अंथ यति कि श्रंथ . मोचनप्रतिह श्रश्नानि मुमुक्षुहरिः - श्रश्नाति- ग र्षयोः,मंदर्भ- थंभ १ मादे अंभति श्राम्यति मार्गे पथिकः प्रमः श्रान्तः य भउनि श्रम रखेदे तपसि- ता- तं - श्रान्तिः स्वदे श्राति श्राति-श्रपयतिय वागूभिक्षुः श्रातिशाकं ९ पाके श्राणाति (वा) श्राणीले ग अ श्राम १० आमंत्रणे-- शाम यानि विश्रामः क त श्रयति या) अयने विष्णु बुधः श्रयणं- श्रायः आश्रयः श्रिष ५ दाहे श्रेषति श्रयति याश्रयते श्री ९ पचि- श्रीणाति या श्रीणीने श्राययति या श्राय यते देवता श्री हविषा यज्या १ | श्रवणे श्रयत्यामघाज्जल श्ररणे-गतो शृणोति पाके श्रायतिदुग्ध म १ स्वरे श्रायति १ सेवने- 当当当当 当当当当 6464 अ १ /तपणे ग अ १. तर्पणे १०० tor क वजने धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध श्रोण १ संघाते श्रोणति-श्रोणी- श्रोणि:- श्लक १ गतो श्कते श्लग १ बजे श्लंगति श्लथ १ हिंसाया श्लथति श्लथ| १० दौर्बल्ये श्लथयति लाख १ व्याप्तो- श्लावनि लाप १ कत्थने- श्लाघते गुभिरणी- ऋ ड. श्लिष १ दाहे श्लेषति उ श्लिष. आलिंगने-लिष्यतिर तारामं -*.. यस जिओ श्लिष १० श्लेषणे टेषयति श्लोक १ संघाते,सर्जने, लोकते कवि श्लोण १ सघाते लोणनि श्वक गनो चकते इ श्वग १ बजे श्वगति श्वच १ गत्या श्वचते श्वच १ गत्या श्यंचंते यज १ गतो यजत श्वज १ गतो चंजते इ ड. श्वठयति स्कृत- संस्कृत गतो-असं- श्वठ १० श्ठयति स्कृत-संस्कृते श्चम १०१ सास्यम्माषणे श्वठयति - इतिशठ क त दुर्वाचि चन्न १० बिले,गतो,तके- श्वभ्र यति चत १० गत्यां श्वर्तयति ड tur hy -- for his ड. घठ १० गतो - असन क क hor अभ १०१ धातु गण अर्थ - दु न उदाहरण अनुबंध श्वल श्वल्य १ वेगे- श्वलति वा चल्लति श्वल्क १० भाषे श्वल्कयति श्वस | २ प्राणने श्व सिति-विश्वासः- श्वसन-ल लु घ श्चि १ गति ध्योः-श्व यति धर्मेण राजा दु औ ऐ इस श्चित १ वर्णे श्वेततेगेहं-श्येत:-ना-तं-स्ल आ ड. श्चिद ५ शौकन्ये - श्चिन्दते ज्ञानेनजन: इ ड. वग १ सपरणे- सगति म ए पघ हिं से सनोति पच १ समवाये- सचति साधुः षच १ सेचने- सेचनेजलेन भूमि ड. पच १ गों सचनि सजति तरुण्यांतरुण: आसक्तः घज १ मंगे- ओ भि ता तं षट १ अययचे सरति -सटा निकेतनाहि- साबल दानेषु षण १ सम्भक्तो सनति पण दाने. सनोति (या सनुते विधायगां गतो-आउप आसादति या आसादयति कि विशरणगत्य -सीदति विरहेण पाथः शिसृजओ वसादनेषु विषाद: षध ५ जिघांसायां सधोति षन १ संभक्तो सनति षन दाने सनोति वासनुने १ संबन्धे सपति पंब १ सर्पणे. संयति मा- - सहयनि क पह १०१ -- दाउ पद १-१७ सगे- पद १६ न हजउ १०२ . धातु गण अर्थ -. सर्पणे-हि-मर्वति ल 5 २ उदाहरण अनुबंध षम वै कुव्ये समति वैकुव्ये-आ पम १० समयति लोचनेच पज्ज १ अर्जने--सर्जति मर्ज: ष १ गत्यां सर्धति पर्ष सायान्द पन्न १ गतो सलति मलिन्न- व निमिधीहरिः ल र पन्ज १ गते सजाति या सज्जने स्व समिति लनु र घर -१० मर्षण सहति का ) साहयति म ए पाय नागः + षह : मर्षणे -मापन सहते राजा पह ४ गर्षण च वय ) स ह्यति इति साध पान्त्व १० सामयोग-सान्त यति घि ५ बंधने- मिनोति या सिनुने रुष्णं य शीदा विषयः षि बंधनं सिनाति यामिनीते चौरंराजा ग अ पिच क्षरणे सिंचति या सिंचते शप ओं पिट १ अनादर-पेटति साधुंड: विध १ गन्या-सेधति मथुरां कृष्ण: षिध १ शास्त्रेभागल्येचा सेधति शिष्यं गुरुः सिहोय मुनिः ऊ षिध ४ संराधो सिध्यति मुनियोगेन प्रिंभ १ दोनो-हिंसने सिंपति पिल उछे सिलति श षिय | ४ तंतुसंताने- सीव्यतिक थायोगी- सीवनं- ये उ न ड . ए . - यउ औ धातु गण अर्थ 색 --- य डओ १०३ उदाहरण अनुबंध अभिषवे सनोति वासनुते सोमलतांविषः न अ मन्थनेच- १ प्रसव-गतो-प्रमवति पुत्रनारी- प्रसवः २ प्रसवे, ऐश्वर्य प्रमोति पुत्र-प्रसवः- प्रमुतिः, ल पुह १. नाय अनारंग सुड यति क पुन १ दीभी हिसने सुभाति पुर। ६ भैम्पथी - सुरति तृप्ता शनीच सुधति प्राविगर्भवि असूते देव की कृष्णं ल डऔ मोचने धू ४ प्रसये सूबते सुख धर्मः पू क्षेपे सुपति घृद १ क्षणने निरासे सूदते चोरंगजा सूदः आधुनिहन्योः सूदयति क निरासेच- पर ४ स्तंभ-हिं से- सूर्य ते पूर्भ १ अनादरे- सूक्षति पृय का १ इयार्थे- सूर्य नि या सूर्यति शूर्य- खूष १ प्रसवे सूषतिपुत्र साध्वी पेक १ सपणे सेकते ड. ऋ पेल १ चालगत्योः सेलनि ऋ १ सेपने नीचंसमृदमपिसेवतिया सेवतेनीच अफ ड. अ १ क्षये सायति षो ४ अन्तकरणे स्यतिकालोलोकं रक| १ प्रतिघाते-स्तकति म टग -१० सवरणे-स्तगतिवास्तगयति श य ड. इ षेव -- पे च ए मि १०४ धातु/गण --- ज - वृक्ष | १ गतो श ऊ न ड. क्षरणे य अर्थ उदाहरण अनुबंध एन' शब्दे स्तनति मि ष्टभ १ प्रतिबन्धे- स्तंमतेपापात्पुत्रपिता- स्तंभ:-इ ड. ष्टम १ बैकुन्ये स्तमति टम १० कुव्ये स्तमयति एल ९ स्थितो स्थलति स्नैक्षति- १४ ६ वधे स्तृहति श ऊ वृक्ष वधे स्तृहनि टिप ५ आस्कंद ने- स्तिनुते पथिक राष्टिः टिप १ स्ते पतेजलं घटात् ष्टिम ४ आर्द्र भावे-रितम्यनित ले नदेह. टीव निरसने-टीवति शम ४ आर्द्र भावे - स्तीम्यति नै लेन देहः २ स्तुतो स्नोति (या) स्तुते-रत्तपः-स्तुति: अ ल हुच १ प्रसादे ऐप १० उछाये- स्नोपयति स्तोभतेनीची विद्यया- स्तोभन | तेरीतम् ट्रप . उच्छाये - स्तूप्यति ऐप १ क्षरणे व १ निरसने- देवति १ वेष्टे स्तायति छौ १ येशने- स्त्या यति १ शब्दसंघाते घ्यायतिलोकः ष्ठग १ संपरणे- स्थगति उस ५ निवासे - स्थस्थति छा १ गतिनिरत्तो तिष्ठतिविरले मुनि:- स्थानं 'भि य हु स्तोचने ज्ञान न मनः क हुभ १ स्तोभे- य इस स्तेपोजलं घटात्- ड. ये म ए यमित १०५ य उ. उ य ष्णा २ शोचे - ल य क उ य स्नु यति य उह हु. धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध टिव १ निरसने ठेवति ष्टिय | ४ निरसने-ठीव्यति भुक्तमनंबालकः ष्ठीय १ निरसने-पीपति ष्णस ४ निरसने- स्नस्यति स्माति गंगाया स्मानं- ष्णिह ४ प्रीतो. स्मिद्यति शिष्ये गुरु:- स्नेहः ष्णिह १० स्नेहने स्नेह यति ष्णु प्रस्रवणे - नोतिजलं घटात् ष्णुस ४ भक्षे.निवामेच नुम्यति ष्णुह ४ उद्गारे मि १ ईप हसन -- म यते म्म यते - स्मयः समय: - स्मितं ष्मि | १० अनादरे --- म्मययते वक १ सर्पणे वज ५ परिष्यंग- सजते पुत्रपिता -- परिष्वजनि ओशि पांचालीमध्यमं पांडुनदनं स्वादे-दे- स्व दयति आस्वादे-त्रा वद १ सदते चप २ शये स्वपतिसिंधीहरिः- स्वापः- स्वनः- ललु अिघी चर्न १० गत्यानंकयोः स्वत यति मोचने,मोहे दुनिआ विद १ स्वेदते पापं स्नेहे ल घिद ४ गावप्रक्षरणे स्विनि या विद्यते धर्मण-प्रस्वे यजल दः-खेदः संकेत १० आमंत्रणे- संकेत यनिरतयेकामिनीका मुकं- क १ संवरगे सगति म ए संपाम • युद्दे संग्रामयते संग्रामः कता स्वकते 4 tor तौलिहेच क तपसाजनः -- आ औ सग - १०६ धातु गण अर्थ क ट उदाहरण अनुबंध संघ ५ हिंसाया ----मनोति न मंज १ सर्पणे संजति सट १० प्रकाशने सरयति- सह १० हिंसा यां- स दृ यति सठ स्वठा १० (इति शठ-श्वठ) सन्तानक्रिया मत्र १०२ यां-संबंधे- सत्रयतेपथिकेभ्यो धार्मिकः,सत्री,मत्रं- क न ड सन्ततो सप १ मबन्ध सपति समरण संबर ११ म बति गुरु दर्शना धृः लज्जायांच प्रीतिसं वाया समाज १०१ समाज यति गुरुशिष्य सभाजना | के. न दर्श नंच संभूयस् ११ प्रभूत भावे- संभृयम्याति पयो चारिणा सम्ब १ सर्पण- मम्वनि सम्ब १० सम्बन्ध- सम्बयति क सज १ अर्जन- सई १ सर्पणे सप्रति सह । शो सह्यनिभूपहने या सुकिः इतिषह+ य साट १० प्रकाशने साटयति सांत्वा १. सामप्रयोगे- सांत्व यतिशोकाकुलं तानी साध| ४ संमिही साध्यतिज्ञानेन यतिः -सिद्धः य उ साथ ५ संसिद्दी-- साधोति योगनमुनिः साम १० सांत्वने,प्रयाणे सामयतिबालंपयसापिता- सामः- क त क साम्ब १० सम्बन्ध साम्बयति सार | १० दो बल्ये सारयति सारः सिच ६ क्षरणे- सिंचति (वा सिंचतेजले न गेहरि-शप औ लासी- सेकः अभिषेक ट सर्जति न ओ :
१०७ उदाहरण १ न अ डा मथेषु- मुनानि या सुनुते म न क स धातु गण अथी अनुबंध सिभ १ हिंसाया सेभनि कु मंत्रीगजानं- उ सीक १ सेके गत्यं मकते- सीक १-१० आमर्षे सीकति वा साकयति कि गतो ऐश्वर्य सु सवति प्रसये. मधामलेदप सु म.ग्य १० तन्क्रिया या सुग्य यति मग्य ११ नक्रियाया सुर यति धनी संसार म. १० अनादरे - सुदृयनि सम्भा १ धुनी हिंग सुम्भाति - कर ६ ऐश्वर्यदायोः सुरनिरा ना-- मुर. - अगु, सू 'इनि अनादर सूक्ष मृ क्षति आदरच मूच १ शून्ये —सूच यति पर दो पंचम: मूचकः क त अवमोचन सूत्रयतिसूत्रेणकलश पुरी धाः सूत्र क त विष्टनेच सूर ४ हिंसास्तंभनयोः सूर्य ते रवि बिंब योगी सूय १ सूर्यति ईर्ष्या या सूषति सृ १ गतो सरनिनार्थ मुनिः समर्ति मृ १० स्तृतो सरयति सूज विसगै सृजाति विश्वंवेधा श ओ सुजः ४ विसर्गे-उत्सा संसृज्यते पितापुत्रं-सन्यतेषि दने श्वविधाता सृष्टिः १ सूत्र १० कु. य अनादर सूष १ प्रसंचे लि र मृ ३ गतो १०८ ह औ सर्भति से या इ ड. औ ग अण - धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध सृप । गती सर्पनि सर्पः सभ १ हिंसे सेक १ गतो सेकते सेल चालगत्योः सेलति सेव १ सेवने सेवते में १ क्षित्या- सायति उन्यून्य गम स्कर ११न,आ पूर्व- स्कन्दते रानरः शारयां उद्दतो स्कंद १ शोषणगतो स्कंदति हि मे ननमः इर् ओ कभ १ प्रतिबंध-- कम्भते इ ड. स्कु ६ आवरणे - स्कुनानि कर्ण- बाणेरर्जुन: स्कुद १ भाप्रवण- स्कुंदनेशाग्या मृग नक्षा दृक्षांतर इ कि स्वद बटने विदारे स्यदनमूलकं पांथः स्वल । रथचलयोः स्वलनि मि स्तक १ प्रनि घात रनकति म रून १ शब्द स्तनाति मि स्तन १५ मेघशब्द-म्नन यतिघन: स्तभ १ स्तम्भ स्तम्भत स्तूप १० समु-बाय-स्तूपयति गोधूम-वैश्यः स्नूपः- स्तूप ४ समुछये- स्तू प्यतिधान्यं स्तूपः य इर स्तृ ५ आष्वादर्न (नव स्नृणोति या स्तृणुते याससा न अ प्रीतिरक्षाप्राण देहं विस्तृतः- ता -तं नेषु ९ आजादने स्तृणाति या स्तृणीने गगनंमेघः स्तीर्णः णा- णं इ. मष क स्तृ ग अ गि स्तृक्ष १ गतो स्तृक्षति १०९ धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध स्तृह | ६ वधे स्तृह | ६ वधे क ज क - hero ड. १ स्तृहनि स्तु ९ छादने-वधेच स्तृणानि ग गि स्तृहति श रतेन| १० |चोर्ये स्तेन यति धनंस्तेनः म्तेप १० क्षेपे स्तेपयति स्त्ये १ शब्दसंघाते- स्त्यायतिलोकः स्नोमा १० लापायां-स्तोमयति स्तोमः- क त स्थग १ संवरणे- स्थगति म ए स्थल १ सवय-स्थाने स्थलति धर्म मुनिः स्थल स्थली स्थूल १० परिरहणे स्थूलयते - स्थूलः - ला -लं- क न ड. स्निह १० इति णि ह] स्पद | १ किंचिच्चलनं स्पंदति कयातन म्पई म्पई ने कण्णार्जुनं --- स्पर्दा स्पर्श १० ग्रहण- लेषे स्पर्श यते स्पश १ बाधने प्रथेच स्पशनि या स्पशते - स्पशः म्यू ५ प्रीतिरक्षाप्राणने स्मृणोति स्पृश ६ संस्पर्श - स्पृशति पुत्रपिता स्पृह १० ईप्सायां- स्पृहयतिगंगाये मुनि: - स्पृहा- क न स्फट | १ |भेदे स्फटति स्फट | १० | भेदे स्फारयति स्फर ५ स्फुत्तों-चले स्फरति स्फुत्तौ- चाले स्फलनि स्फायते- स्फायः-स्फाति:-पा) स्फाय १ | वृ-दो स्फायति-स्फीतः-स्फीतवान- त्यां-आना स्फिट १० स्फेटयति दरेहिं से- परपराभवे- छाया-संघर्ष क ड. 괴외 श ओ AN श स्फल ज ११. धातु | गण अर्थ उदाहरण अनुबंध 허 목 -- श शि स्फुट विकसने- स्फोटने या स्फोटति कुसुम फिट्ट १० हिंसा या स्फिट्टयति नकुलः सर्प बने स्फुट ६ विकशने -- स्फुटनि पुष्यं- स्फुट. - टा - टं- फुट १ विशरणे -- स्फोटानि पुष्प स्फुट ५० घिशरणे.---- स्फोट याति स्फोट यति स्फुट १० परिहासे --- स्फुट यति भगिनीपतिश्याल. स्फुट्ट १० अनादर-- | स्फुट्ट यति किशने क -- क इ विशरण- स्फुटनि कुड ६ सपनों ग ------- श विश र ओ आ स्फुर्नो- श विश स्फुडति परि दाम अन् पुंडानि या स्फुडपनि तभाषणच स्फुरण च स्फुर स्फुरानिय लनेच स्फुर्छ १ विन्मृतों - स्फुर्छ ति विष्णु भोगी स्फज १ बज्वनि? पे - स्फूर्जनि वज्ज. स्फुलति चले. म १ ईपट्टा से- मयते स्मयः स्मितं- म | १० |अनादरे---- स्मययाति स्पिर १० अनादरे- स्नेह- स्मे ट यति १ निषणे-स्मालति १ आध्याने- स्मरति सपितृगृह स्मृ १ चिंताया स्मरति अपस्मारः सद १ किंचिच्चलने- स्पंदतेलोचन स्पन्द स्वर- स्पंदनेजलंकलशात् भ स्म १ म -उबल १११ धातु गण अर्थ षण उ. क --- उ उदाहरण अनुबंध स्यम ६ ध्यनने स्यमति स्यम १० चित- स्या म यति यास्यामयतेविप्रः क अ स्यम | १० | ध्याने स्यमयति क त स्यल १० पित स्यालयति स्त्रक/१ गन्यां- संकते संह १ विश्वासे संहते ड. उलओ संभ १ विश्वामे संभते मित्रेनरः लउड. संभ 1 प्रमादे संभते विद्याये मूर्वः ड. उ स्रं स १ प्रमादे संसते स्वार्थे लोकः संस १ अय स्वंस ने - स्वंसते वक्षात्पत्रं स्त्रस्त:-ना-तं- उ डल त्रिभ १ हिंसे पनि खिम्भा १ हिंसे स्त्रिम्भति स्त्रिय ४ गनिशोषणयोः स्त्रीव्यतिरविःपयः स्त्रीव्यतिया- उ य त्राये गंगा सिष्णासुः स्तु १ बुती- गतो- सवति चक १ गानो स्नेकते ऋड. स्त्रे १ पाक सायति दुग्धं-- स्लिट १ स्नेटे स्लेटति स्वंगति स्वज १ आलिगने- स्वजने ड. औ अ म्वद | १ आस्वादने- स्वदते १. आस्वादन- आउपसर्ग आस्वादयनिपयोयनिः स्वन १ शब्दे स्वनति स्वन १० शब्दे वनयति स्वन यतिपास्वानयविभेरी नटः मि स्वन १ अवतंसने - स्वनयतिकेगंकुंकुमेन नारी पर५. आक्षेपे- खवयन्यजुनं कर्णः स्वग १ सण इ ड. ण --- क न १ शब्द क त ।। धातु गण अर्थ उदाहरण अनुबंध ड. १ ड. ल स्वरः | १० | आक्षेपे स्वरयति स्वर्द १ भाम्बादने- स्वर्दीने गुडं बाल: वन | गतो,आतंके स्वर्न यते गत्यां स्वस्कने स्वाद | १ आस्वाद ----- स्वादते स्वादु स्व १ शब्दापनापयोः स्वरति स्व हिंसने- स्वृणानि या स्वृणीने गगिअ स्नेक १ गन्या स्वेकते दुः वृ हट १ विधि - - हटतिचंद्रः हाटक बलात्कारे पार हटतिराजा कीलबन्धे,प्लुतो हुद | १ पुरषोत्सर्गे- हदते रोगी हन्ति- हननि-अहनत् जघान हन हिंसाग-योः कंस किल यासदेवः हम्मानि हय ५ गती- कुम-हयति हयः हायन हर्य १ कलम- गतो हर्यति हल १ विलय हलति हंस १ हसने हमति- हसः-हासः- हास्य ए हा ३ गों जिहीते लि ड.ओ हा त्यागे जहानि गेहंयतिः लि क आ हि ५ गतो- पईने हिनोति हिक १ अध्यने शब्द हि कानि या हिवन- हिक | १० हिसायां हिक यते हिका हिंड| १ अनादरे-गतो हिंडने ऋड-इ हिद । आक्रोशे– हेढतिचोर भयानरः हिट ९ भूतमादुर्भा ये हेदणाति ग न ज -- क ए धातु गण अर्थ क त for हिं साया hoo hoor हुड १ गतो ज आ उदाहरण अनुबंध हिल ६ हापकरणे-हिलति - हेला श हिलोला १० |दोलने | हिलोल यति हिव १ प्रीतो- हिंवति हिस १-१० हिंसाया- हिंसति साहिसयति कि इं हिस ७ हिनस्तिरिघु हिंसा-५ इ दानादनयो. जुहोति पायसं विष्णवे जटाधरः हु । मीणनेच सन्जु हुधीह पावकं जुहोतिमुख लि सर्व प्रल यानि हुडसंघाते,पणेच हुंडते हुड ६ संघाने मने हुडति धान्यं शशि होडति ऋ हुल १ गतो- उदि- होलनि १ कौटिल्ये - हूई निरबलः १ गतो १ हरणे हरति (वा) हरतेगंधवायु: ३ प्रसय करणे | जहर्निपरनारी दुष्टः दृष । भली के – हर्षनि खलः साधु 3 जि हष ४ तुष्टी दृष्यति दृष्टः रा-टं- दृष्टि:- य उभिइर् हेट १ बाधायां- हेटति देठ १ बाधायां-- हे उतेरिपुबली हेठः हेड १ वेटने हेडति हेड १ अनादरे,गतो हेडते हेप १ गतो. हेपते हेष , अव्यक्तेशन्दे हेषतेहयः हेपा अ. होड १ अनादरे,गती होडने अ ड. ड/१ गतो होडने २. अपनयने-हुने दुर्जनंसुजनः हडते लि र म ऋ उ he ११४ धातु गण अर्थी उदाहरण अनुबंध म म ऐ हणी ११ ट ष मलः १ चलने---- झलति हग १ संचरणे- हगति रोषे लज्जा हणीयनेफलहांतरितापरासक्ताय र यांच- गतो अथवा हेष | देषने हेपनि हय शब्दे -- इस १ शब्दे -- हसति हाद १ अव्यशब्दे हादन मेघः ही २ लज्जा या -- जिद्रेतिय वन से व यारिजः हीख लज्जा यां-ही छति हुडने M ड लि ते हुड १ गती हूड १ गती- - हडने ड m द 73 म 7 क होड ५ गती दौडने हग १ संवरणे हगति लप १० व्यक्तायां वाचि हप यति संस्कृतं मनीवी- हस १ शब्दे ल्हमति ल्हाद । सुरये स्वने हादते पितापुत्रेण ---आल्हाद हल १ चलने इलाति इलयति- कौटिल्ये हरति खल: र. भ १ संबरणेच स्पर्शया-वति इ यति या हे यतेचाणूरः कृष्णा आइयत्तेपुत्रपिता - आकान ११५ धातु गण अर्थ उदाहरणे अनुबंध मोत्राः - सूत्राणि ओडति उद्दति ओरति ओलति १ hor नि १ .. भातृतः । १ सहतो. रद्द १ आघात पुर १ गटो- उल । दाहे. ऋश १ गनिम्यपी अशति कज रे कजति कप । १ मा क पनि कर्क १ हा कर छिर कोनि- कुत कोतति क्षद गोभ- क्षन्दति भरता भवति |सुप हा पनि चव १ बालों डिम १ हिसे साद नोहे - नद्राति नद्री गतो तलति याने थमति नर साथ नटाति नड १ घाले नडति नूपति पज १ रोधे पंजाति पीय १ प्राणने. पीयति पुनति भिष १ रुजये--- भेषति- भिषजः-भेषज- १ । चकति द डमनि इ नूष १ हिंमने hor पुत्त १ गतो धातु गण अर्थ अनुबंध मज । ध्वनौर ho युष | १ भजने. --manna र उदाहरण मंजति मट १ सादे मटाति योषति -योषित्- रिफ । कुत्सने रेफति-रेफ:-फा-फ रश | १ स्वने रशाति लत १ पाते लतति लुल | १ विमः लोलतिः लुलापः वर १ स्तेये वरनि बड १ आरोहणे- बड ति विभ १ र वमति शलति- शिक/ १ सेचने सेकनि सिकता सुरखे सात यति शातयति सुदं | १ शोभे सुन्दनि- सुन्दर:- गरे कम ५-९ रोधने स्कनोति या स्कभानि रोधने- स्कुभोति ‘या? स्कुनाति सभा ५-९/ रोधने स्तनोति (या स्तम्भादि रोधन स्तुभ्नोति (या) स्तुभ्भाति गल्ल| १ गतों सातशा १० त इ न गउ सुभा५- रोधन नग उ नग उ तुंभ न गउ समान
No text on this page.