·7 The Snuptaka forms the first part of Volume toelve,
The StrI forms its second part and
coinpletes the Voluinc
All rights reserved
Printed and Published by
The Bbapdarkar Institute Press, Poopa.

·CONTENTS OF VOLUME TWELVE
Pt 1
The Sauptika
PAGES
ABBREVIATIONS AND DIACRITICAL SIGNS
VIII
INTRODUCTION
IX-XXXIV
CONCORDANCE WITH OTHER EDITIONS
XXXI-XXXIX
TEXT AND CRITICAL APPARATUS OF THE SAUPTIKA
1-108
APPENDIX I
109
CRITICAL NOTES
110-112
ERRATA
113

·ABBREVIATIONS AND DIACRITICAL SIGXS post = posterios po win mahal by olin luid) prob = puolybly plopent(*), Ippuuted Rim - Rimayam (dx $ 1 ) het opofcicu) icy - predatok) sero 11 = NI 12,401, mely's mother hand). st = st"111/:() App =- upplements plin - 144p lam (bove the line) tony == 11911405n(s), transport1013 1 --I9C (1)-(with somistion) Il sano) lectionu) add = udding addl = additional udhy = adhyaya(s) App = Appendi A1) Arjunamisia B, Bom o Bomb Bombay edition of the lbh (Saha 1799) BG = Bhagavadgitā C, Cul 02 Calc = Calcutta ed of the Ibh chup = chapter(s) comin = coumentuij(tanns) cont = continue(s) con = collected, connection Cut App = Critical Apparatus De = Derabodha ed = edition tig = figure(s) fol = folio(s) toll = following fragm == fuagment(any) limpl = kaplographic(ally) illeg rullegible anf lin = infra lincam (below the lme) int lin = intc: loncas (between the lines) inteip = interpolate(s) intzod = int.oduction, introductory K, Kumbh = Kumbhahonam ed of the Abh L=Line M = Madins edition of the Moh (of PPS Sastıi, 1931-1936) m or maig = marginal(ly) Mañj = Bhūlatamañjari(Kiryanāli (5) Manu - Manusını tı (ed N SP) Mbl =Mahābhūiata Ni] = Nilakantha. OJ = Old Javanese om = omit(s), omtting olig =ouginal(ly) ( 11 the cuital) tootnotes ) enelore citutions is ou commentators [ ] besides thent normal uses, enclose uditions to MS jendings a) hinsides the normal 1-es, enclose superfluus lettcis, which should lic omittal foon US readings (upcriou st11 ) in the fort indicates an evlendikon (m the JIS icadings ) indicate s llabies lost in tough tngu1yto IS printed below (OL along the sideangin ol ) any part of the constituted icit indicates that the iending of it is less than certain C denotes a "Commentais", prefixed to the abbienation of the mone of a commentator , thus, Cd = Comni of Devahodha, Cu en r=Comm of blijunamisia, Catubhuja, Nilakanthu and Viduāju A "p" 18 aduled on to denoto a "pītha" or runant, thus, Cop=a patha mentioned in the Comm of Xilakatha ·INTRODUCTION THE CRITICAL APPARATUS KE kl = The manuscripts utilized for this edition of the Sauptıkaparran are as follows I NORTHERN) RECENSION ( 24 MISS ) (a) North-western Group Šīradā Version [Ś] Ś. London, India Office Library, No 6483 ( 3307 ) Dated A D 1709 S. Oxford, University Library, No 152 Kasmīrī Version, being Deyanāgali transcripts from Ś[K] Ki Poona, Minkai Collection of the Bharat Itihās Sanshodhaka Mandal, No 207, dated probably A. D 1768 K. Poona, Bombay Gort Collection ( deposited at the BORI), No 566 of 1882–83, dated betteen Śaka 1616 and 1619 (A D 1694–1697) Poona, MS ( without number ) from Kamat Collection of the BORI, dated Sam 1736 =Śaka 1601 ( A D 1679) Poona, Bombay Gort Collection ( deposited at the BORI), No 170 of 1887-91 K Lahore, D A V College Library, No 57, dated Samrat 1832 ( A D 1775 ) K Poona, B O R Institute's Dahābhārata Collection, No 15 (No 246 of BORI DISS Collection), dated Sam 1828 Śaka 1693 (A D 1771) (6) Central Group Nepālī Version [ Ñ ] Ñ Nepal, in prgate possession , dated ( Nepalese ) Sam 632 (A D 1511) Bengali Version [ B] Bi Dacca, University Libiary, No 505 в. Dacca, University Library, No 618 Santiaketan, VisTabharatı Library, No 47 Santiniketan, Visvabharatı Library, No 49 Santiniketan, Vistabharatı Library, No 329 2* Bo = Bt B: n ·TII SAUITIKAIAKYAN *7* perdere more than corto Devanagali Version (D] subdivided into ( 1 ) Dovanāgaii Voision of Nilakunthu [ Dn ] Dny Poona, Bombay Cort Collection (deposited at the BORI), No 240 of 1895-1902 Dn Poona, Bonubay Govt Collection (deposited at the BORI), No 29 13 of A 1871-80 Dated Sam 1815 Saha 1680 ( A D 1758 ) ( 11 ) Devanagari Composite Version Di Tanjoic, Saraswath Mahal Library, Nos 1113 and 1114 , duted Sam 1669 ( AD 1012 ) D Tunjolo, Sulaswathi Mahal Library, Nos 1137 und 1138 D: = Tanjole, Saraswathi Mahal Library, Nos 1162 and 1163, dated Sam 1745 ( A. D 1688). D! Lalioie, D, A V College Liblaty, No 4520 D. = Poona, Bombay Govt Collection (deposited at the BORI), No 531 of Višjāmbūg 1 D. Poona, Bonībay Govt Collection ( deposited at the BORI), No 522 of Visāmbūg I D, Poona, Bombay Govt Collection ( deposited at the BORI), No 194 of 1891-95 Poona, Bonibay Gort Collection (deposited at the BORI), No 520 of Vistīmbāg I . De Ti = / Is II S(OUTHERN) RECENSION( 9 MSS ) Telugu Veision [T] Poona, BORI, Mbh Collection, No 93 Tanjole, Saraswathi Mahal Library, No 11846 Grantha Version [G] Gi Tanjoie, Saraswathi Mahal Library, No 11818 G2 Tanjore, Sauswathi Mahal Library, No 11830 G. Madias, Adyal Library, No 29 o 21 Malayālum Version [M] M. Baroda, Oriental Institute Libiary, No 6919, Calicut, MS ( without numbel ), belonging to the Collection of Padıññare Kopilakam M. = ·I\TRODUCTIOX XI 213 M4 = Ernakulam, Cochin State Libiary, No 33 Malabal, Travancore, MS (without number ) belonging to the Ponnokottu Mana Library Dated Kollam 1014 ( A D 1839 ) DETAILED ACCOUNT OF THE MANUSCRIPTS ś London, India Office Libiary, No 6483 ( 3307) bion paper, bound in a book form, size 73" by 11?", fairly well witten in Śāladã characters, twenty-one on twenty-two lines in a page The codex contains, besides the Sauptika which covers folios 263–289b, the Diona, Karna, Salya, Gadā, Visoka and Strī pai vans, and is descnbed by Keith in his Catalogue (1935) at pp 863-64 , the date, given at the end of the Kamapalvan, 18 stated to be=A D 1709 The name of the scribe is given as Damodar Kaul Ś2 B: : s This MS is a pretty ieliable iepiesentative of the Śã adã version In addition to the extra passages which are common to all MSS of the N iecension (except Ds-8), namely, 4, 17, 49“, 65* and 70*, it contains the following passages -- 1* ( shared with ) and 20* ( shared with K B1 8 4 6 Ñ. Dn D1-5) Its omissions are mostly peculial to itself, they are 1 99-10% ( hapl ), 104-11°, 12–13% (hapl), 34500, 35ºd 2 5ed (hapl ), 195ede (hap! ), 5 10, 19 (hapl ), 7 274–29' ( hapl ), 10 166€ (hapl ), 11 24, 12 32 ( hapi ), 13 4 (hapl ), 17¢des, and 16 3°-4° (hapl ) There are no repetitions in this MS and the only transposition is of st 105 and 106 of adhy 8 This tiansposition, however, is shared by it with Ka-6, Ñi and S The MS does not mark the number of the adhyāyas in its colophons, except at the end of the 10th adhyāya It drops the colophon of the 14th adhyāya, but does not add one after st 21 in adhyāya 16 like Ś. Kto Thus it seems to have only eight adhyāyas in the Aışika sub-parran In this it is followed by Kı only Ś Oxford, University Libiary, No 152 Size 14" by 10" śāladā chalacters Written on paper, total number of leaves 80, with 26-28 lines to a page The manuscript begins with the last portion of the Gadā sub-parvan of the Salyaparvan, the Sauptika portion covering fol 64a-78b It also contains the Striparvan ( with a folio missing ), the Aśvamedhapaivan, and some portion of the Asiamavāsıkaparvan There are explanatory notes written marginally throughout On the fist page of the Assamedhaparvan, there is some writing in Urdu ( probably a register of sale transaction ), below which is added the following अत्र सवत्सरे वसुशरसख्ये अश्वयुजमासे सितेतरपक्षे तिया प्रतिपद्या गुस्वासरान्विताया नवन् ५८ अन्व " रति रति १ गुरौ । अत्र श्रेप्रेदिद्धा(१)मध्ये निवसमान पडितऔतारकपुत्रपौत्रै ·THE SAUPTIRAPARTAN X11 dregurtor fautho-9fTt ण्ठक पुन पंडितनराभिधे महाभारतपुलकाय आरिपत्रमारभ्य आरण्यप तात् एक पुस्तक, कर्णपर्वमारभ्य आश्रमपर्व तावत् द्वितीय पुस्तक, इद महाभारतास्य इतिहागपुमायलय परितणाणा • या पदिनीस्ठान वा पडितगगाधरपुत्रेण पंदितनरकेन पस्तिऔतारकपुत्रेण द्विसहस १५ दिवाविंशरमूल्येन गुरुगनदपानाना विक्रीतम् । अर ८५००। अत्र साक्षिण । लिखित मया तक्तेध(१)महरकेनेति शुभम् । ” Fiom thus it appears that oui MS 19 a fragmont of the second code iefclied to in the sales tingnction, which is herc 1 ecoided This MS is a less reliable representative of the Sāludī rosion It very often differs from Śs and has gicatei aflinities with the B und D versions, and though them, with the Suecension But of the additional passages, it contains only one, 19“, which is peculiar to itself, besides 10 and 20*, for which see SI Its omissions are 9 ( with S. ), 13-14" ( hapl, with K.), 3 274–28° ( hapl , with K1-6.c B.), 4. 31°? 5 19 (hapl , with Si Kia), and 21 (hapl.), 6 219-27' (hap! ), 7 18-20', 11 12 (hapl.; with K. Dn: ) It has transposed 8. 3544 and 35€, in the company of K, Theie are no lepotitions worth mentioning Like Ś. Ki s c, it drops the colophon of adhyaya 14, but adds one at the end of st 21 of adhyāyn 16 (lihe Ñi and K.-) K Poona, Muukal Collection of the Bhürat Itihis Sunshodhuka Mandal folios 29, with about 12 lines in a page, each lino containing about 38 letters, 817e 7" by 13.1." Thun glazed paper of Indian manufacture, Dovanāgali characters of the Kašmiri type Margins iuled with double lines in ied, with a thich yellow line between them No daņdas are used, but short blank spaces mark the sloka halres In the case of उवाच leferences and adhy colophons, alternate syllables only are written, leaving blanks for the othen alternates thus धृ रा, स य The blanks were probably meant to be wutten in red ink Some dotted lines in the text itself possibly stand for a blank in the erempla. A few collections are noted in marg sec m This parran bears no date, but as this MS contains othoi palvans witten by the same scuibe, a date at the end of the Alanyaka, which has been taken to be probably AD 1768, as stated at p sxi of the Introduction to the Bhişma pairan, is appioumately the date of the Sauptika also The MS is generally coriect, and witten in a legible hand Its additions ale-4", 17, 204, 49%, 50%, 65 and 70 Of these, 50% is the introductory mantia pr4U THIRT at the beginning of adhyāya 10, while 20% is, like the remaining five, shared by almost the entue N recension Its ongissions are 17-84 (hapl ), 13°–14(hapl ), 2 5cd (hapl ), 196ede (hapl ), 3 274-284 ( hap! ), 28-31" (hapl ), 5 10, 19 ( hapl ), 7 27–29 ( hapl ), 8 54°-55°, 132–133* (hapl ), 10 1600 (hapl ), 11 12 ( hapl ), 24, 12 32 ( hapl ), 13 4 (hapl ), 110-12* (hapl ), 1704€, 14 13-14, 16 30-40 ( hapl ) It has, like Śs, transposed 8 35a8 and 35ed but it has no repetitions ·INTRODUCTION LUI K, Poona, Bombay Gort Collection (deposited at the BORI), No 566 of 1882-83 A complete MS of the Abh packed in two bundles, this one contains the paisans from Diona to Srargālohaņa The whole MS is uniformly written by one scribe, whose name appears at the end of the Salya as Ganesa, son of Tıyambaka and grandson of Raghunātha The dates caly from Saha 1616 to 1619 (A D 1684-1687 ) The folios of each parran ale separately numbered The piesent has the Sauptıka and the Stri, written continuously Folios 41 for both the palvans, with about 16 lines to a page, and about 42 letters in a line The maigins luled in double lines in ied ink Size 6" by 15" This MIS is in general agreement with K: 4 and Ko, but differs from K. Its additional passages ale--4*, 54, 95, 10*, 13", 15" 16", 17", 20", 28, 32", 41* ( subst fol 9 1764), 445, 46, 48*, 49*, 56*, 58*, 60*, 63*, 65", 70*, 71* as also App 1, No 1 Its omissions are comparatirely few-1 708, 109, 56-57', 3 274-28" (hapi ), 7 18-19', 22-25 Of these, 3 274–28° is shared with S, K (except Ko ) and B. It reads OL transposes-1 304 after 316d, 8 105 and 106, 107 and 108, 9 690 aftei zad 55°1 and 56 It repeats 7 16 after 1846, but has no other repetition It adds a colophon after st 21 in adhyāya 16, but does not diop the one at the end of adby 14, and so seeins to hare 10 adhyāyas in the Aişika like the M reision K Poona, the Kamat Collection of MSS belonging to the BORI, dated, Samrat 1736, Śaka 1601 ( A D 1679) Folios 28, with about 12 lines in a page and about 45 letters in a line Indian papei , size 61" by 1387" Devanāgarī characters in a broad upright style The margins are caled wth three or foul close vertical lines in black Single dandas ale generally used to mark śloka halves, to indicate sloka numbers, gata references and adhy colophons- these, likewise, being coloured with ned pigment The MISS in the collection were acquired by Mr D B Kamat, in the Marathi Districts of Hyderabad, and recently piesented to the Institute The last page of the Sauptika MS has, on its left margin top, some viiting in Urdu characters Its additions are- 4, 5*, 12* 13*, 159, 16", 17*, 207, 28*, 40, 41", 46, 487, 49", 54*, 55, 604, 63, 65*, and 70* It omits the following--| 16 (hapl ), 56, 2 164-17%, 3 274–28° (hapl ), 334-34º, 5 288–29a (hapl ), 6, 1100 (hap! )), 9 26"-284, 16 804, 18 210-26 It transposes 8 105 and 106 (see under Śı), and iepeats 6 6 after 4, and 7 1746 after 1928 Like Sa, it also gives an additional colophon after st 21 of adhy 16, but does not diop that at the end of adhy 14,(though this seems to hare been dropped in counting ) It separately numbers the adbyāyas of the Aışīka from 1-9 (cf at the end of adhy 16 ), though the figures are not always andicated ·THE SAUPIKAPARVAS XIY K Poona, Bombay Govt. collection (deposited at the BORI), No 170 of 1887-91 Written on paper in Devunīgazi churacters, folios 21, 81/001" by 13}" Vargins ruled by thiee closely diawn vei tical lmes in ied ink, double dawlus, marking loha bales, ale also in led, so also alle udhy colophons and in 1 efciences Theie uic a few notes in margins, giving the ), in the same hand -2 8 0 1 9 Its additions aie1,4 5*, 13", 15", 10', 17", 20", 28", 10*, 44, 49, 60*, 63, 05*, 70** as also App I, No 1 Of these, Nos 13®, 15", 16", 17", and Go* ule shared with K. 034 with K: CO It omts-- | 1991 ( hupl.), 51“' (hupl ), 3 274–284 (hap! ), 5 54-7 (hapl ) 6 29–31 (hapl ), gert (liapl ), 23-25a, 8. 80-82 (hap! ), 12 39¢d (hopl ), 13 136-17€, 17 189-19' It transposes 8 105 and 106 like s., and leads . Gºd after 343 It iepeats 3. 7* after 5, and substitutes 404 after 12. 3 in placo of 56 It omnts the colophon of udlycīya 14( see under. $. ), but puts an additional one after st 21 in adhyâya 16 K. Lahore, D A V College Library, No 57 Papel MS in Devanagari chalacteis, size 6" by 12", with 24 folios, living about 13-15 lines in cuch page, and 48 letteis in a linc Duted Samrat 1832 (A D 1775 ) This MS slightly diffcis fiom the K group ( crcluding Ki ) und hus only the following additional passages— 4", 14 , 17, 20, 32", 42* (subst for 9 1744), 49', 63", 65", 70* Its onuissions also alc few-2 11-12" (hap} ), 34–5", 284667, 7 29446 8 136", 955", 17 4al It transposes, along with Ś, and K (cicept Kı), 8 105 and 106, and iepeats 8 96 immediately after its first occurrence It substitutes 42": foi 9 1704 along with Ñ and B and D groups It gives an additional colophon after st 21 in adhyīga 16, along with Śa, and otheis, but does not omit the one at the end of adhy 14 K. Poona, BO R Institute's Mbh Collection, No 15 ( now No 246) Folos 23, with about 14 lines in a page, and about 44 letters in a line Smooth Indian papei, size 63" by 13 Devanīgaii characters in a longish slanting style, maigins margins ruled in black, yellow and led The ślokas ale numbered, but no dandas ale used to mark stops in the text “ Uvīca" zeferences and adhy colophons are marked with red Pigment This MS forms part of a complete MS of the Mbh , wanting the Āśvamedhikapazvan only Dated Samvat 1828, Saka 1693 (A D 1771 ) Foi further details, see p xxiv of the Introduction to the Bhişmaparran Its additional passages ale **, 5, 6 (with B and D, against the whole K ·I\TRODUCTIONS IT group ), 13”, 15*, 17*, 20*, 28", 44", 49€, 63€, 65* and 703 It omits –'3 6 (hapl ), 18, 274–28° (hap! ), 33, 4 544, 274–28° (hapl ), 5 19 ( hapl ), 22 ( hapl ), 6 29-31 (hapl ), 7 2¢7 (hapl ), 174-21° (hapl ), 22–254 , 8 35 (hapl ), 70, 80-82 (hapl ), 879–89' (hapl ), 96 (hapl ), 933–34", 56, 10 4°-5(hapl ), 11 ( hapl ), 11 10-11" (hapl ), 2746 12 39d (hapl ), 13 4 ( hapl ), 13-174, 16 3–4 (hapl ), 17 189-19, 18 56€ It transposes 8 105 and 106 like Ś, and others, and puts 9 fae after 396 and 79-81 after 66% It drops the colophon at the end of adhy 14, and adds another after st 21 in adhyāya 16, like Śs and others Ñı 9 A MS from Nepal, sent on loan by Rajagura Hemlaj Pandit, C I E, of Nepal A palm-leaf MS in Newăii characters The manuscript contains, besides the Sauptika, the Ādi and the Strī paryans This is the same MS which is called Ñe in the Ādı (see Prolegomena, p II) At the end of the Stri-partan, the MS bears the date ( Nepalese ) Samvat 632 (A D 1511 ) No further details about the MS are available 9 Its additional passages ale—4*, 84, 14”, 17*, 20ʻ, 324, 38, 39", 42* ( subst fou 9 1764), 474, 49%, 50%, 65*, 70* It omits--1 1-21°, 2 19bede (hap! ), 4 32 ( hapl ), 5 15°4, 3244, 10 17-19, 13 16-15 22 , 16 2144, 18 14"-15% It leads ol transposes - 4 3ed aftei I, 13 and 14', 8 105 and 106 It repeats 5 2 aftei 14+ Like ŚÑa, it diops the colophon at the end of adhyāya 14, but gives an additional one after st 21in adhyâya 16 The adhyāyas of the Aisikaparyan ale separately numbered Bi Dacca, University Library, No 505 Folios 61 ( including the Stri), Bengalı characters, size 37" by 19 5", with about 7 lines in a page, dated 15 Bhādrapada, Samvat 1712, Bengali S 1195 (A D 1655) Total number of folios 224, of which the first 163 folios give Śalya and Gadā parvans, parvans, the remaining 61 folios giving the Sauptika and the Stri Its additional passages are- 4*, 6%, 87, 14*, 17*, 184, 205, 38*, 42* ( subst for 9 1744), 477, 49, 65", 70* Its omissions are- 1 140-154 ( hapl ), 43-45', 3 274–28* ( hapl ), 8 82–83, 16 36d ( hapl ), get It reads or transposes 4 3ed after 1, 13 and 148 It iepeats 6 324 after 7 gab B Dacca, University Library, No 618 Folios 61 ( including the Stii), Bengali characters, size 33" by 21 5", with about 6 lines in a page, dated Śaka 1668 ( A D 1746) The name of the scribe is Sri Ramanath Dera Sarma Total number of folios ·XVI THE SAUPTIK PARYAN Its additional passages ale4, 6, 8, 14", 17, 18, 20, 38, in this MS 18 202, of which the Sauptika and Stur covei 61, while the remaining contain Śalya and Gadā paivans Its additional passages are-l', 4, 64, 8, 14', 17', 38”, 42" ( subst for 9 17°), 47", 49, 65*, 70% It omits 16 36 ( hapl) It ieads 4 304 after 1, and tiansposes 4 13 and 14" There are no icpetitions Ba Santiniketan, Visvabharatı MSS Library, No. 17 Folios 79 (including the Stii), Bengalı characters The MS. has two different sizes, 4" by 18 3", and 35" by 19", the number of lines in each page, on an average, being 8 The US has no date, but the name of the scuibe is given as Su Kalısanhui Dera Samu Its additional passages are 1", 1", 6“, 84, 14", 17", 18", 20", 22*, 385, 42* ( subst foi 9 17°4 ), 47", 19", 65*, 70 No omissions It transposes or reads- 4 344 after 1, 8 105 and 106 It iepoats-2 1646, and 5 2 after 14" B: Santınıketan, Visvabhavati MSS Library, No 49 Folios 51 (including the Stri), Bengalı characters, size 5 3" hy 15 3", with about 10 lines in page The MS has no date, but the name of the scuibe is given as Su Kamunidhi Sarma Total number of folios 123, of which the first part, containing Salya and Gadī, is numbered separately, while the last part, with 51 folios, covers the Sauptiha and the Stui parvans 42 subst. for 9 17€ ), 47*, 49*, 65*, 701 It omits—7 189-21", 8 13864, 16 344 ( hapl ) It reads 8 104¢d after 105 BE Santiniketan, Visvabbaiati MSS Library, No. 329 Folios 44 Witten in Bengali characters on palm leaves, size 13" by 21", with about 4 lines in a page, dated Saka 1621 ( A D 1899 ), the name of the scuibe being given as Su Gauricharan Sarma Total number of folios in this MIS is 225, of huch the last 44 contain the Sauptika ( and Aişika ) parvan Its additional passages alem 1", 4", 64, 89, 14", 17", 20", 38", 42 ( subst fol 9 17(4), 47", 49*, 65", 70* It has no omissions It leads or transposes 2 Gad after 10, 4 god after 1, 4 13 and 14,8 105 and 106 Dni Poona, Bombay Govt Collection ( deposited at the BORI), No 240 of 1895-1902 This MS. contains Salya, Gadā, Sauptika, Aışīka and Strī paz yans, unfoimly witten in ·I\7RODUCTION XVII one hand, each parran, with its folios sepalately numbered, giving the text with the comm of Nilakantha The Sauptıka has 21, and Aisika 12 folios, with about 12 lines to a page and about 40 letters to a line The maigins ale iuled in ied, with double dandas inserted in led ink, and ślokas numbered both in the commentary and the test Written on paper, size 7" by 153", in Deranāgali characters Its additional passages ale- 4*, 67, 87, 148, 17", 18, 20*, 32, 38%, 42* ( subst fol 9 17*?), 47*, 49*, 50%, 63, 65", 70* It omits--2 2¢?, 1144 ( hap] ), 4 28abe, s 13894, 931ed ( hapl ) It transposes ol leads 1 139-14 and 149-152 8 1044 aftei 105 It gives an additional colophon at the end of st 16 of adhyāya 1, and thus has ten adhyīyas in the Sauptıka sub-parvan, lıke M3- 9 Dn: Poona, Bombay Govt Collection ( deposited at the BORI), No 29 B of A 1879–80 This is a complete MS of the Mbh vitten by one sciibe, Bhagawan Bhatta by name It is divided into two bundles, numbered 29 B and 29 C The esemplars from which this MS as copied, do not seem to have the same textual value fou the whole epic, and some pazvans have the comm of Nilakantha along with the text The folios of each parvan have not all been separately numbered The Sauptika and Aisika core. 26 folios in all For the Sauptıka pazvan, we have the comm of Nilakantha while the Aisika portion gives the text only Date Sampat 1815 = (A D 1758 ), Bhādiapada Kısna 2 for the Sauptika, hile for the Aisika we have Bhādrapada Kışa 13 of the same year, so that the copying of eight folios seems to have engaged the scribe for eleven days! Size 81" by 12", foreign papel with watel-marks Śaka 1680 > Its additional passages ale- 14, 45, 6, 7, 8, 145, 17", 18", 20", 28*, 324, 38*, 42+ ( subst for 9 17€?), 47%, 495, 504, 61", 63€, 65", 704 It omits- 147, 10 49-50 (hapl ), 11 12 (hap] ), 13 120dor (hapl ), 15 30 (hapl ), 16 11°-12° It transposes- 3 279-28 and 28¢ter, 4 3 and 4 Di (Sauptika ) Tanjole, Saiaswathi Mahal Library, No 1113 Folos 21, with about 10 lines in a page, written on papei, size 6" by 14", in Devanāgarī chalacters Dated Samyat 1669 ( A D 1612), name of the scribe, Vanavarı Rajput, iesident of Kāśi The MS has a few maiginal coriections in a different hand Its additional passages ale — 4*, 6*, 84, 14*, 17", 188, 209, 21*, 24*, 28*, 32*, 38*, 42* ( subst for 9 1764), 47", 49* No passages ale omitted It iepeats 8 1044 after 105 37 ·THE SAUPTIKAPARYAN XVIII D. ( Aişika) a page Tanjole, Saiaswathi Mahal Library, No 1114, folios 11, with about 10 lines in Witten on papei, size 6" by 14", in Devanāguli characters of North-Indian style This is a continuation of MS Di ( Sauptika) by the same scribe The MS has a few marginal corrections in a different hand Its additional passages ale- 50*, 63*, 65, 70* No passages ale omitted D. ( Sauptika ) Tanjole, Saiaswathi Mahal Library, No 1137 Folios 15, with about 12 lines in & page Wuitten on paper, size 6" by 16", in Devanāgazi chalacteus, old in appearance, has many marginal corrections in a different hand Its additional passages ale- 4*, 6*, 8*, 14*, 17%, 18*, 204, 21", 24*, 28*, 32", 38, 42* ( subst for 9 1704), 474, 49* It iepeats, like D., 8 104cd after 105 D: ( Aisīka ) in old in Tanjole, Salaswathi Mahal Libialy, No 1138 Folios 8, with about 12 lines in & page Wntten on paper, size 6}" by 16", Devanīgaii characters, appearance, the MS has many marginal corrections in a different land Its additional passages ale-- 50*, 63*, 65+, 70** It has no omissions Da ( Sauptika) Tanjore, Saraswathi Mahal Library, No 1162 Folos 20, with about 9 lines in a page Written on paper in Devanāgali characters, size 5" by 15", dated Samrat 1745 ( A D 1688 ), Caitia Suddha 10, the scribe's name is Achal Kayastha, Its additional passages are - 4*, 6*, 84, 14*, 17*, 18, 20*, 284, 32, 38*, 42* (subst fol 9 1744), 47*, 49* It omits— 2 39-40 ( hapl ), 5ed (hapl ), 5 21 (hapl ) 7 40-50, 9389-394 ( hap] ) It ieads 8 104d aftei 105 It repeats 9 29-34 after 396, and 339-34' after 34a1 3 D: ( Aisika ) Tanjole, Saraswathi Mahal Libiary, No 1163 Folios 10, with about 10 lines in a page Wzitten on papei, size 5" by 14", in Devanāgaiī characteis of the North- Indian style This is a continuation of D: ( Sauptika ) by the same scribe, and has a few maiginal collections in the same hand Its additional passages ale50, 634, 65*, 70* It omits- 11 84-9' (hapl ), 10"-12" (hapl ) ·INTRODUCTION XIX D4 Lahoie, D A V College Liblary, No 4520, papei MS in Devanāgali characteis, size 62" by 131", folios 21, having about 16 lines in a page, and 42 letters in a line 42* Its additional passages are — 4*, 6", 14", 17", 18, 20, 284, 32, 388, (subst for 9 174%), 47*, 49*, 58%, 638, 65", 70* It omits—4 13-14" (hapl ), 8 13864, 1379_9", 16 364 (hapl ) It repeats 8 104°d after 105 DS Poona, Bombay Govt Collection ( deposited at the BORI), No 531 of Višrāmbūg I Written on paper in Devanāgarī characters, in a longish slanting style Sloka halves ale marked with single dandas, while double daņdas, in ied ink, are used for “uvāca” zeferences, and adhy colophons The ślokas ale not numbered , margins are marked by two double lines in black Size, 53" by 128", with about 11 lines in a page and 48 letters in a line, total number of folios 18 The MS is used for the Sauptıka sub-parvan only, as it does not contain the Aişika sub-paivan Its additional passages ale-- 4, 67, 8, 14*, 17, 18, 20*, 28*, 32, 38*, 42* ( subst for 9 17€), 474, 49* It omits 3 22°-234 (hapl ), 699-70", 1370-138° (hapl ) It reads 8 104¢d after 105 De Poona, Bombay Govt Collection, ( deposited at the BORI), No 522 of Viếrāmhāg I Written on paper in Devanāgarī characters, in a short, upright style Contains the Aisika and Visoka parvans, and has folios 15 for both these parvans The Aişika, for which this MS 18 used, comes to an end at line 3 of folga Each page has about 13 lines, and each line about 42 letters, double dandas are used to mark stops, margins aie ruled in red Size 64" by 14". The slokas are not numbered Its additional passages are--- 63*, 65, 70* It omits 16 224–24° (hapl ) It iepeats 12 22% after 22° D Poona, Bombay Govt Collection (deposited at the BORI), No 194 of 1891-95, written in Devanāgarī characters in a longish upright style, contains the Sauptika and the Visoka partans only The Sauptika has 12 folios, with about 14 lines in a page, and 49 letters in a line Maigins ruled with bold vertical lines in red ink, size 63" by 143", double dandas are generally used to mark sloka halves, 5919 references, and adhy colophons The slokas are not numbered Used for the Sauptika portion only, as it does not contain the Aisīka sub-parvan ·THE SAUPIKAPANVAR 1 Its udditionul passages ule--4", 6*, 8", 14", 17", 16', 28 , 32", 38", 12* ( subst for 9 1704 ), 47°, 49* It omils--1 8-9 ( liapl ), 3 30-31° ( hapl ), 44a!* 7 3-4° ( hapl ), 229, 8 609-61", 77 138" It nepoats-- | 6a, 7'4, 107, 16, 25ate 3. 4** after 4, 4. 14*aſtel 15', 0 9,8 62408 after 61" (which is placed after 62 ), 1218e after 121", 9 284-29 aftei 290 It iends 7 1904 after 174 1 De Poonu, Bombay Govt Collcolion ( deposited at the BORI), No 520 of Visāmbāg I Witten in Deranāgaii chaluctes, in a shoit, bold, upright stylc Contruns the Aişikapuivan, text with a commentary Folios 10, with about 11 lines in a page and 51 letters in a line lugins luled in double lines in ied ink , double danilas used , but slokes not numbered Sve 6)" by 16" Its opli ommission is 16 3** (hapl , Its additional pussuges are -- 50', 65*, 70 with D) Ti Poonu, BORI , Mbh Collection Palin-loaf MS (without nuiuber ) in Telugu characters, presented by M Ramkuishna Kari of Trupati Contains Sulya, Sauptıhe (fol 19"-41', including Aişika ) and Stii parrans, total number of folios 162, with about 7 lines in a page and 85 letters in a line Size 1'" by 161" At the end of the Aışıkapai van is given the date and name of the scribe fore27 7TH TITT FTATIF I 9 TEAR- कृपाचार्यपुत्र रामेण लिसित No year is specified Its additional passages are the following twenty-two which all the MSS of the S recension possess in common- Nos 11', 23 , 25%, 27 , 294, 30", 31', 33, 31, 35“, 36*, 37', 43% (foz 9 1762), 45“, 51", 52, 53*, 64", 66", 67 68', 69* It omits 1 12°-13' (hapl , common to S except Gi :), 30-31" (hap! ), 7 19-21" (hapl with T. G ), 379-394 ( with T, and G. :), 8 886-89 (hapl ), 9394', 10 6, 19-21 (hap! ), 11 104-12a (hapl ), 16 2046, 17 229-234 It reads or transposes-1 13-14' and 14-15", 2 5ed after 6 ( with T. G2 M) 8 105 and 106 ( with T: G M), 142–1480 after 135 ( with T3 G M), 16 5-8 before 15 33 ( with T: G1 : 1) It substitutes 7 52¢d fol 504, and repeats 52' ( with T, G:), and 14 16 ufter 12 ( with T: G:) All S DISS separately number the adhy of the two sub-palvans ( 9 and 10 i espectively ) T, > Tanjole, Saraswathi Mahul Libialy, No 11846, wuitten on pulin-leares, size 11" hy 19", in Telugu characteis, folios 104-125, containing the Sauptiha and the Aisiku parrans, with about 7 lines in a page, very old in appearance It has no additional passages except the twenty-two ( see under T. ) which are ·NIPODICTIO! XII common to S It omits | 12'-13' ( hupl , with T. G: MI), 7 19-21° (hapl , with T: G: ), 37-33* ( tu Ti G 2), 10 4*-6* It ieads ou transposes-- 2 get after 6 (with T. G: M), 8 105 and 106 (with T. GJI), 1429-1484 after 135 ( with T. G NI), 16 5-6 before 15 33 It substitutes 7 52e4 for 50and lepeats the forme. It also repeats 14 16 after 12 ( with T.G 2 NI ) G Tanjore, Saiasmathi Mahal Libiais, No 11818 Written on palm-leares, size 11" by 22", in Grantha characters, about 13 lines in a page Sauptiha (and Aisika) corer folios 168-203 of this MS Undated In addition to the twenty-two common passages ( see unde. Ti ), it has 4 und 62 Of these 6 19 common to G It omits 2 5cm (hupl ), 4 24-25, 7 19-21" (hapl ), 37-39* ( both with T and Gz), 51-52 (hupl ), 8 514-53* (hap! ), 10 6, 13 16' 15 24 It transposes or reads 8 105 and 106 1429-148' after 135 (as in T GJI), 16 5-8 before 15 33 (with T Go 2 NI) G: Tanjore, Saraswathi Muhal Library, No 11830 Written on palm leares, size 1!" hy 19", in Grantha chalacters Tolos 154-178, containing the Sauptika ( and Aişika ) partans, each page giring about s lines , very old in appearance Post-colophon matter is in Tainul Copied by Kası, son of Vaidyanath Siran, of Tepperumanallui (Tanjore Dist ), for the Sunshut Lillars of Raja Sri Sheshappafan of Mahadanapuram, attached to Madhyaljunam G, has 6* alone in addition to the twenty-two passages which are common to S( see under Ti ) It omits i 12-13 ( hapl , with T), 2 124-14" ( hap! ), 3 32, 7 19'-21" (hup! ), 37-39" ( with T and Gi ), 62–63' ( liapl ), 106, 11 8-9 It zeads or transposes 2 344 after 6,8 105 and 106 ( with T Gi : M), 142"-1484 aftei 135 ( with TGI , NI ), 16 5-8 before 15 33 It ieads 4 13 trice, substitutes 52e4 fol 50%, repeating the line in its proper place, and iepeats 14 16 after 12 (with TGU) Nadras, Advar Library, No 29 0 21 Paliu-leaf MS in Grantha characters, containing salga, Gudā and Sauptika par vans, folios numbered jointly fol Gadā and Sauptıla, the latter covering fol 14'-26 No date Size 11" by 181", with about 10 lines in a page and 65-75 letters in a line Used for Sauptika only, does not contain the Arsiha sub-parran Its additional passages ale-6", 144 and 49€ besides the twenty-two which are common to S ·SIII TEE SAOPTIKAPARTAN (see undei Ti ) It omits 1 51°, 62, 3 3044, 7 198–21" ( hap] }, 37-39d ( trith T and G. :), 8 859-88* It transposes 8 105 and 106, and 1 ends 1424-1484 after 135 with other S MSS ) MI Bai oda, Oriental Institute Libialy, No 6919 Palm-leaf MS in Malayalam characters, with about 10 lines in a page and 66 letters in a line Contains Drona, Karņa, Salya and Sauptıka pairans Its additional passages, besides the common twenty-two ( see unde. Tu ), are- 17", 57* and 59* It omits 1 12'-13' (hapl, with TG: N:--), 3 3004, 026-27 (hapl ), 9 15"-16' ( hapl. ), 44" (hapl ) 16 69-88 It ieads ou transposes 2 544 after 6, 6 2404 and 25a6, 8 105 and 106 ( with TG M.-4), 1424-148 aftei 135 ( with TG 113-4), 15 24, 16 5-8 before 15, 33 This MS marks the adhyâyas of the Sauptika sub-parvan in continuation of those in the pieceding Salyaparran, i e, from 67 to 75 It has ( with TGM-1) ten adhyāyas in the Aisika M. Calicut, Private Libiary of Padıññale Kovilakam Palm-leaf MS in Malayālam characters, size 13" by 16" Contains Šalya, Sauptika ( fol 134–166 ) and Strī partans , wuites about 8 lines in a page, and 56 lettes in a line Its additional passages aje 574 and 59", besides the twenty-two common ones (see under Ti) It omits 1 12°-138 ( hap) , with T G. Mis *), 3 30-4, 6 26-27 ( hapi , with M. 84), 7. 174–194 , 15 16° ( with Mi 8 e) It ieads or transposes 2 564 after 6 (with T Ga M18 ), 8 105 and 106 ( with TGM18 *), 1423_148" aftei 135 (with TGM, 8 ), and 16 5-8 before 15 33 ( with TCM ) It iepeats 1 104 It numbels ten adhyāyas in each sub-parvan (with M. ) It probably ( like Dni ) adds an adhyāya at the end of 1 16 M8 Ernakulam, Cochin State Library, No 33 Palm-leaf MS in Malapālam characteis, with about 13 lines in a page, and 57 letters in a line Size 13" by 133" It contains Salya, Sauptika and Stui parvans, the Sauptika having 24 folios Its additional passages, besides the twenty-two common ones (see unde Ti), 28*, 57* and 59*. It omits 1 12-13(hapl , with T G: M. : *), 334-34* ( hap} ), 3 6( hapl. ), 264-27°, 30-4, 456d 6 26-27 ( hapl.) 8 96 ( hap) ), 12 32 ( hapl ), 15 24 It reads oi tianspose8 2 50d after 6, 8 105 and 106 ( with TG M 2 - ), 1429-1484 after 134 ( with Me), 911-19' after 13', 16 5-8 before are 9 ·INTRODUCTION XUI 11. 43 15. 33, It probably numbers an additional adhyāya at the end of l 16, and gives, like ten adhyāyas for each of the two gub-pal Fans M4 Malabal, Travancore Ponnohottu Mana Library (Private) Palm-leaf MS. in Malayālam characters, size 2" by 14" Contains ſalya, Sauptika (fol 1046-123b), and Strī parvans, with about 11 lines in a page, and 50 letters in a line Date ( at the end of the Striparran) Kollam 1014 (CIL A D 1839 ) Its additional passages, besides the common ones (see unde. T. ), aze-- 28* and 57* It omits ( 12-13' (like T G. 11–3), 33044 , 4 ged, 6 26-27, 8 96, 10 54-6", 10 214-11 12°, 12 44.25", 26-27", 15 24, 17 5'-18 10% It reads or transposes 2 544 aftel 6, 8 105 and 106 ( lihe TG M1-8), 1424–1488 aftei 134 ( with M), 16 5-8 before 15 33 (like TG M1-3) It adds an adhyāya probably at the end of | 16, and counts ten adhyāyas in each of the two sub-parvans like M. 4 It repeats 1 109, and, after 11*, 3 299, 3046 and 11% (a second time ) COMMENTARIES was used Commentaries available for this pairan are those of Devabodha (Cd), Aijunamisra (Ca), Nilabantha (Cn) and Vādırāja (Cp) Although their use for the constituting of the text is very limited, as they are generally very scrappy, valiants and citations from them are given in the Crit App wherever possible for the comm. of Devahodha, a transcript from the Scindia Oriental Institute, Ujjain, bearing No ano This happens to be the only MS of Derabodha available for this parvan It is dated Šaka 1571 (A D 1649 ), and the name of the scube is given as "tanyaan nararam” Arjunamıśıa's comm is from the MS No 12931, dated Śaka 1736 ( A D 1814 ), of the Oriental Institute Library, Baroda It is not possible to hnow either the scribe on the place of this MS, as this is not mentioned in the colophon The commentary of Vādırāja, called Lal sábharana is available on the whole of the Mbh in & manuscript copy which was used by PPS Sastrı foi the Madras edition The commentary of Nilakantha is available in plinted editions, and its basis is the Vulgate text Citations froin it are merely for päthäntaras, ol where its readings differ froin those of the Vulgate OTHER TESTIMONIA The important testimonium of the Jaranese Version is not reported for this parran The Telugu adaptation "Andhra Bhāiatamu” was also of scarce use The Bhārata-mañjali of Kşemendia has summalized this parvan into 101 stanzas, divided into four or five sections, viz (1) 29594 ( 2 ) द्रौपदेयशिखण्डिवध , (3) दुर्योधनम्वर्गगमन , (4) him, and after these, additional nine stanzas which may be called ( 5 ) gatigania ·T.V THE SAUPPIKAMARIAN The Mañjali gires its support to all the important episodes of this pal van ie, le, the Kākolūkiya, the Bhūta-Rudzārādhana, the thee heroes' visit to the dying Duryodhanu, the Maại-apahalana, etc , it is, however, unconscious of the Saivite Rudia-llāhātnya occurring towards the end It is not possible to suy whether this privun in the Mañjari implies two sub-pai vans oi three The fifth section yang Tits ( supra), seems to be a summary of the Viśokaparvan, which properly is included in the Stripalvan, this 13 remarkable, yet it hardly supports the inclusion of the sub-paivan Jalapiadāniha in the Sauptika, since the matter of the said Jalapradānika is nailated by Ksemendia towards the end of the Strīpai van, which is its propei place One other feature of the Mañjalī that deserves notice, relates to the story of the Aişikapalvan The Muñjari nanates that, after Aśvatthānan's astra was discharged to kill the child which Abhimanyu's wife was bearing, the eni aged Aijuna again countered it with his own astra A.śvatthāman had to part with his clest-jewel in pacification of the asta a newly employed by Aijuna Aśvatthāman vas culsed by Vyasa ( not Kışna ), and in turn cuised Vyāsa that the latter also would accompany him when over he wandered ( cf Bhālata-mañjarī, ed Kīvyamālī, p 532f , 11 83-90) This version of the story which Kşemendia lelates, cannot be discovered in any of ouL MISS, and differs considerably fiom our text, but it seems to accold somewhat with 1 2 18746 THE VERSIONS, THEIR CHARACTERISTICS AND INTER-RELATIONS The general conclusions so far allived at in the published Volumes of this Edition about the relative value and importance of the different versions of the two recensions are also boine out by oui manuscripts of the Sauptıkapar ran Thus the Sāradī version in the extreme Noith and the Malayālam version in the estieme South ale generally found to be puiel than the iest The Kashmilian version stands next to these in point of pulity, yet the Malayalam is not preferred to the Kashmirian veision, since the former has ietained a puiel foim only of the Southern recension of the epic, which itself is a secondary one The Nepālī veision is neaiel to the Bengali and the Devanāgaii versions Of the Southern versions, the Giantha is generally a może reliable representative of the Southern tiadition than the Telugu , but both are more 01 less contaminated by the influence of the N iecension, and are inferiou to the Malayalam version (2) The Sarridū Version We have two manuscripts of this veision Ś and S. But of these, Ś, 18 mole trustworthy than Ś. This is shown both by its comparison with K. ( which is found to be a reliable sepiesentative of the K version even foi the othei pazvans ), and by its general independence of the Siecension It has practically no additional passages and ·INTRODUCTIO SIV possesses wost of its omissions in common with K, Very lately indeed does it show an erclusire agreement with the S recension see, eg,3 109, 4 25', and the omission of [ 124_151 On the other hand, S. appears to have ieceived greater contamination from the B and D versions, and from the Southern recension, either independently ou through the medium of these see, e 5,1 21', 32°, 50ʻ, 620, 2 54, 74, 9", 27°, 4 12", 18", 5 5", 8°, 34, 6 29', 31°, 324, 7 22', 304, 38", 61°, 8 194, 57', 84", 90°, 124", 126', 119, 9 6", 20°, 424, 15 25", 16 7*, 25*, 36, 17 234, 1836, 18 3", etc S, has some exclusive agreements with Ki( as foi example, I f, omission of I 13-14", 27", 42", 3 13', 4 t', trunsposition of 8 35a' and 3514, 8 111“, etc ), but its difterences from Kı, especially when it agiees with Śi, ale very fiequent and more pronounced (11) The Kasmiri l'er-101 There ale si manuscripts of this version, which have been used for the Cutical Edition Only one of these, howerei, piores to be the best iepresentative of this version, namels K. This manuscript is found to be the best iepiesentative of its reision eren for the Bhismapaisan, cf Introduction, p in As iemarked abore, this manuscript has great afinities with Śi und shows stuhing agreements with it eren in respect of obriously viong or absurd readings In the folloning cases, Śi and Ki agiee with each other in point of their variants, but differ from all the iest All these railants are at least sensible, if not preferable readings- 1 34, 66', colophon, 2 8, 259, 33 , 3 51 4 124, 97a, 34,7", 89, 16", 24947, 25°, 30', 64, 104, 7 18“, 19', 4700, 65' 8 29€, 34, 36', 659 724, 76“, 8545, 94', 39°, 110“, 112, 118, 1194, 142, 146', 9 114, 20', 31', 509 52", 10 6', 134, 154', 26', 11 3*, 8, 18", 21°, 23', 25", 12 109, 334, 13 2", 14", 16", 15 7', 10', 16*, 28'* , 16 134, 16", 204, 29', 35, 17 9', 11°, 230, 18 16', 25', etc In the following few cases, K, has an exclusive Faliant- 1 146, 5 Go 7 1!", 24", 40, 12 tº, 354, 13344, 145, 15 19", 27", 16 19", 27, 314, 336, 17 10', 15, etc The folloning valiants, howerei, show a probable mutation of Śı by Ki(all of then being eithei esident mistahes ol absurd readings ) - 1 34, 27" 17", 18", 3 204, 5 6*, 84, 20%, o 1º, 5º, 6º, 7 18°, 27', 44", 48°, 57', 8 42", 689 734, 80*, 84, 91°, 101“, 122, 131', 141", 938", 55', 57*, 10 27°, 11 23°, 12 209, 30, 15 33, 18 2* 7, 4"', 12, 22, 23? In a fer cases, K, agrees with the S recension alone- 4 3', 7 54,9 16%, 40%, 15 13", 16 34", 18 12" The other five manuscripts of this group, K:-, belong to this reision by season of their general tendency to agree wąth the Šīradā reision in vespect of individual variants The following are a few anong the many instances- 118, 20°, 33°, 35, 6% 554', 6646, 2 1', 3', 6', 8', 13", 18', 27', 300, 3 t", 7, 14, 33, etc But they have received greater contamination from the B and D versions and sometimes agiee with the Siecension as against all the othe. V manuscripts A few of the last mentioned cases are the following-1 15", 20", 22", 29*, 2 796, 3 2.246 4 22", 23, 29', 5 18° 234, 7 20', 29', 314, 324, 38°, 44", 53', 8 19", 15 294, 17 21, etc 58", 7 2 4“, ·XXVI THE GAUPTIKAPARVAR Among the K group, however, K. slightly differs from the rest, thus K3-4 ? exclusively possess 5", 19", and 15*, und agieo with D and M versions in having 28* On the other hand, K, alone has 14' and 42' in the company of Ñ, B and D gioups K, howerci, joins the other members of this sub-group in intioducing a new adhyāya at the end of 16, 21, und in this they all, 1 e , K:-e, agree with Śs, Ña and the S But in respect of the additional passages and omissions, they do not ugree with each other, and each has its own peculianities K, hus the largest number of additional pagsages, namely 24, out of which seren ( 9", 10", 48", 56“, 58, 60* and 71") ae peculiar to itself i ecensio11 ( 112 ) The Nepūli Version en Only a single inunuscript of this version was available fou this paivan It does not, howerei, fulfil the expectations raised by its script about the puuty of its rersion It is greatly contaminated by the BD, and though them or even independently, by the versions of the S recension Its agreement with the śīradā on the Kashiniriun version is very iaie The following are a few cases which shon a clear influence of the Bol D reisions--1 29°, 35', 41“, 504, 544, 55–5, 634, 66a, 2 3', 6", 8", 9', 13', 16', 18", 22", 23", 25°, 27“, 30°, 8“, 324, 33', 69, 74, 9', 14', 16', 25', 27°, 30°, 33", 4. 5º, 12', 20', 26*, 31', 11', 1646, 24", 30“, 34", 35º, 6 8", 13', 204, 21', 26, 309, 31', 34", 7 3', 5º, 6º, 74, 84, 15', 22', 274, 32, 3646, 37", 38", 45, 58', 8 15“, 26*, 35', 40', 47", 48°, 52", 59, 38 , 64", G6”, 69', 73', 75“, 78, 79", 80', 83", 87*, 934, 95, 96", 100°, 105', 106', 109“, 113“, 124, 127", 131, 133arl, 149', 151", 9 2", 5', 7", 9, 12", 14", 15', 18", 19", 23", 29', 31', 37°, 45°, 46°, 47', 55', 474, etc It stands alone or almost alone company of the Srecension in the following cases 122", 26", 2 29', 5 11', 7 I", 54', 550M, 8 42', 59', 684, 84, 100", 9 6", 16', 52, 10 84, 104, 15 28', 29“, 18 21', etc It has of course some plausible readings which it shaies with no other manuscript, as for example -- 1 300, 220°, 44", 9", 12", 1744, 27", 5 6", 14", 64", 14°, 25", 28", 7. 60“, 923', 259, 10 30°, 11 30° 30°, 12 2", 21", 34", 13 11", 15 31", 16 3*, 14', 36', 17 1", 16", 17", 19, 22", 18 10', etc of the addılionul passages, it possesses 88, 14, 32", 42", 47* and 50* in common with the B and D reisions, 39" alone being peculiar to it Its omissions, however, are almost all of them peculiar to itself in the (10) The Benyal Version We have five munuscripts of this version utilized for this edition They generalls ügiee with each other and also with the D veision They huve reiy little to contribute independently for the constitution of the critical text They possess additional passages, €", 8, 14, 38, 42 , und 47", in common with the D version, and 84 and 38** also in common with Ni and the Siecension ·NTPODUCTION ISTII (1) The Deinnigni Version (1) Thir Pulgate Two manuscripts of Silakantha's Deranīgaiſ version hure been atılızed by us The two are apparently much independent of each other Thus Dni has only four omissions while Dna has seren which have nothing in common with those of Dni Dana has three additional passages (77, 28", 61%), of which the first two ale peculiar to it, Thile the last is shared be it alone with the manuscripts of the D rersion dgain DDLE transposes I 13-14 and 14-15 ( along with Ti ), but Dna does not do so Similarly, Dn, inserts 18 after 7 14 ( along with B1 3+), while Dn: inserts it aftei 7 154s (with D3 s 7) Dni narks an additional adhyāya at the end of I 16, like Mz-t, Dn. does not do so On the other hand, Dna marhs an additional adhyāya at the end of 16 21, like the S iecension and some manuscripts of the X recension, while Dnı does not do $) But in point of ralants they are generally in agreement with each other (B) The Composite Derrunāmi Prison In all, six manuscripts of this composite rersion have been used for each of the two sub-partans Ds-4 contain both the sub-parrans, Ds - contain only the Sauptika, D. : only the Aisika partan They possess additional passages 6, 81, 14,18, 20, 38", 42 and 47* in common 17th B and Ñ Passages 32' and 63* are, howerer, peculiar As regards the omissions, D. and D. have practically none while the omissions in the others are quite independent of each other Di contains the largest number of omissions Among themselves, they are almost of the same value, but sometimes D, and D; differ from the rest of the group in point of variants to this group (22) The Telugu Tersion To manuscripts of this version are used for this edition They seem to be independent of each other, but the version vluch they repiesent is not much different from the Grersion Veither of these has any additional passages which ale peculiar to it They, however, possess all the twenty-two passages of the Siecension. T. has, besides, only four omissions, three of which it shales in common with T, T., however, has seren more of its own (211) The Grantha Version We have three manuscripts of this reision G has three additional passages besides the twenty-two which are possessed by the whole S recension Of these thiee, 6* is common to the G group and the B and D versions, 4* is boiloved from the N recension, and 62* is peculiar to itself G: differs from the other two by sharing one of its omissions ( 1 12-13' ) with T J and Ś, but the three MSS show common omissions, namely, 7 19-21°, 37"-39", thich are not found anywhere else The rest of their omissions are independent of each other In the case of Ga, its associa- ·XXVIII T'HE SAUPIIKAPARVAN In point tion with the Niecension 18 mole pionounced than that of the other two It borios two more additional passages from the N iecension, namely 14* and 49* of valiants too, it often sides with the N manuscripts e 9,1 5", 14"', 17', 24", 27", 316, 3346, 369, 47', 48", 499, 509, 52", 53, 54, 55“, 64, 65", etc (1122) The Malayālam l'ersion Among the fou manusciipts of this version, the last three generally bold together as against the first Yet in point of omissions they mostly agree with each other In iespect of the additional passages, M. has 17* in common with the N recension, while M: 4 have 28' in cominon with the composite 1) version But 57" is possessed by all the manuscripts of the M group In the following cases (froin adhyāyas 1-6 only ), Mı agrees with the Niecension ( as aganst M:-)-I 187, 30", 32°, 42", 59º, 2 14°, 3 11", 15°, 164, 18°, 22, 4 7', 8, 5 11', 24", 6 26' it has also an independent M tradition ( different from that of 112-4 ) as seen from the following cases-2 64, 7², 84, 18", 21", 24*, 84, 30°, colophons of adhyāsas 1, 2, 4, 9, 3 15°, 34, 429", 33, 5 1644, 63', ete As an illustration of the attempt of Mi to impiore upon an M reading, we may iefer to 12 234, 13 11", 14 2 But { THE TWO RECENSIONS The two iecensions, i e, the Northern represented by tu enty-foul nianuscripts and the Southern lepi esented by nine manuscripts, do not matenally diffel from each other either in forin oz in extent, so far as the Sauptıha is concerned But in the matter of tianspositions, the following case dese res special notice The Southein iecension has transposed a few stunzas (8 142–148) at the end of the eighth adhyāra see note on 8 135 The apparent reasons for this transposition ale-(1) the unexpected mention of what happened in the morning in st 1364d-141", before summing up the account of the night in st 142 (2) The awkward combination of an absolutive ha två in st 14804 with the conjunctive ca in st 148€ (3) The mole natural connection of st 148ed with 136a? (panahşayam krtvā gantum zycșa ) and of 141" with 148€ (asphoțayan īcus ca ) Lastly (4) the dissolution of two of the thiee thiee-lined stanzas occurring in our text into three two-lined ones But all oui manuscripts of the Niecension accept the oidei adopted by us in our text, and the following few reasons may also be uged in favour of this ordel (1) Dhi talāştıa would not have interrupted Samjaya's narrative by a question until he had also beard about the safe exit of the triad on the morning after the night in question (2) Samjaya leverted to the happenings of the night in st 142-143 after mentioning the tiiad's safe exit in the morning in st 136-141, for the sake of drawing à molal lesson from the disastei namely, that it was partly due to the pramāda of the victorious party (st 142° ) and partly to the inexorable destiny (st 143 ) (3) This prorokes a question from Dhrtajāştra, who thinks that the inexorable destiny could have been hastened by Aśratthāman with the help of the pramāda of the Pindafa ·INTRODUCTION WalriOLS ( 4 ) Samjaya answers this question by pointing out that the pramāda of the warriors could be taken advantage of only in the absence of the five Pandavas, Krsņa and Sūtyaki (5) Samjaya then continues his naliative in st 149, briefly recapitulating in st 148 what had already been stated (6) The conjunctive ca in st 148€ combines the two absolutives lrtıā and sametya, both of which are then connected with acul That it has preceded sametya is only a stylistic peculiarity oi a metrical exigency THE PARVASAMGRAHA DATA FOR THE SAUPTIKAPARVAN (a) Contents The Sauptika is a small pairan of about 800 slokas It is divided into two subparrans of nine adhyāgas each, but the first sub-parran, namely the Sauptika, contains almost two-thirds of the total number of slokas, while the second, namely the Aisika, contains only the remaining one-third The eighth adhyāya is the longest, and contains in about 150 slokas the details of the nightly attack on the Pāndara camp by Asvatthāman, which has given its name to the parvan Adhyāyas 1, 7, and 9 are next in importance to it and are less than half as much in length each They respectively deal with the episodes of (1) The Kākolūkīya, ( 2 ) the Bhūta-Radrārādhana, and (3) the trad’s visit to the dying Duryodhana to report the slaughter, the last ending with the withdrawal of the 'sage's eye' from Samjaya, which was given to him at the beginning of the hostilities in the Bhismapaisan In the Auşīha, the secondary events mentioned by the side of the employment of the missile called Brahmaśılas through the medium of an işīkā, an arios ( which is the basis of the name of the sub-parvan ), are~(1) the acquisition of the wonderful gem in the crown of Ašvatthānan, and (2) the greatness of Radia-Mahadeva who brought stability to the creation by means of the Linga and the helbs This last is introduced as a sort of supplement to the contents of the serenth adhyāya, namely the Bhūta-Rudrārādhana, and both appeai iathei extiane- Yet they are fally supported by all the MSS of both the iecensions The summary of events of this parran as given in the Parvasamgiahapaivan in the Critical Edition ( 1 2 178–190 ) diops foul of these five episodes, namely, the Kākolūkīya, the Bhūta-Rudrārādhana, the acquisition of the wonderful gem in the crown of Aśratthāman and the gieatness of Rudia-Mahādeva The following are the relevant portions from the Parrasamgrahaparran- अत पर प्रवक्ष्यामि साप्तिक पर्व दारुणम् । भग्नोरु यत्र राजान दुर्योधनममर्षणम् ॥ १७८ व्यपयातपु पार्येषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथा । कृतवर्मा कृपो द्रोणि सायाह रुधिरोमिता ॥ १७९ प्रतिजने दृढक्रोधो द्राणियंत्र महारय । ous 5 ·TAT SAUNTIKAN ARYAN अहत्वा सर्वपावालान्टद्युम्रपुरागमान । पाण्डवांश्च सहामात्यान विमायामि दशनम् ॥ १८० प्रमुप्ताग्निशि विश्वनान्यत्र ते पुस्पर्पभा । पाबालान्सपरीवाराममुद्राणिपुरोगमा || 101 यत्रामुच्यन्त पार्थास्ते पय कृष्णनलाश्रयात् । मात्यकिय महेप्यास पाच निधन गता ॥ १८२ झोपदी पुनगाकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता । पृतानगनसम्न्या यत्र भर्तृनुपाविगत ॥ १८? द्रौपदीवचनाद्या मीमो मीमपगमम । अन्वधावत सकुलो भारद्वाज गुगे मुतम् ॥ १८८ भीमसेनभयाद्यन दवेनामिप्रचोदिन । अपाण्यायेति रुपा द्राणिरमवासजन् ॥ १८५ नवमित्लवीकृष्ण गमयनम्य तद्वच । यत्राम्नमस्त्रेण च तच्छमयामास फा[]गुन ॥ १८ हाणिदपायनादीना यापाश्चान्योन्यसारेता । तोयकमणि सपा गज्ञामुदस्दानिके ॥ १८७ गूढोत्पन्नम्य चाग्यान रणस्य पृथयात्मन । नुतम्यतन्हि प्रोक्त दशम पर्व माप्तिस्म् ॥ १८८ अष्टादगाम्मिन्नध्याया पर्वण्युक्ता महात्मना । गेशप्रमत्र कथित शतान्यष्टी तथैव च ॥ १८९ सोकाध सप्तति प्रोसा यथावदभिसरत्यया । मौप्तिकपीक्सअन्धे पत्रेण्यमितबुद्धिना ॥ १९० - Inseited after st 180 in K: 4 V.BD ( except D14 ) - 160* यनवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रया । सूर्यान्तमनवेलायामासेदुस्ते महवनम् । न्यग्रोधस्यात्र महतो यप्राधन्ताप्यवस्थिता । तत कामन्वहूनानी दृष्ट्वोरफेन हिंतितान् । द्रोणि क्रोधममाविष्ट पितुर्वधमनुस्मरन् । [5] पाचालाना प्रसुप्ताना वध प्रति मनो दधे । गत्या च शिविरद्वारि दुर्दर्श तत्र राक्षसम् । घोररूपमपश्यत्स दिवमानत्य विष्टितम् । तेन व्याघातमबाणा क्रियमाणमवेश्च च। द्राणियंत्र विरूपाक्ष म्हमाराय मत्वर । [ 10 ] - Inserted after st 187* in Ka + : V1 B D (except Dis) - 165% मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात । 1 ·INTRODUCTION XXXL पाण्डवा प्रददुईष्टा द्रोपद्य जितकाशिन । एतद्वै दशम पर्व माप्तिक ममुदाहृतम् । 18744 and 188 (with v l as shown in the Cut App of 1884) aie iead, after 193, in Es 4 VBD ( except D: 14 ) N, 187€and 18896 only, after 193, in T. G: It will be seen from the above that the portion of the Parvasamgrahapaivan which relates to the Sauptıka erists in two recensions one which is preserved in the V1, B and D reisions and the other which is piese red by important manuscripts of the K version and practically the whole of the S iecension The latter has been adopted in the Clitical Edition It mentions the following erents as comprising the Sauptikaparvan --(1) Aśvatthāman's row in the presence of dying Duryodhana not to take oft his almou antil the Pāndaras and the Pāīcālas veie destroyed (st 1786d--180), (2) the nightly attach on the camp of the Pandavas, fiom which, howerer, the Pāndavas and Satyahi were saved by the foresight of Kışna (st 181–182), (3) Bhima's running after Aśvatthāman at the instigation of Draupadi (st 183-184), ( 4 ) employment of the Brahması as by Asvatthāman, Aijuna's use of a countei-missile, and the mutual curses of Vyāsa and Asvatthaman (st 185–1870'), lastly ( 5) Prtha's disclosure of her secret about the bitb of Karņa, during the ceremony of offering funeral watel to the dead Warriors (st 187€4–188) As said above, this summary drops all the four important though minoi events namely, (1) the Kākolihiya, (2) the Bhūta-Rudrārādhana, (3) the Mani-apaharana and ( 4 ) the Rudia-Mahādeva-mahiman, which have occupied quite a considerable portion of the pairan and play a rather important role in the stoiy should be noted that all the foui ( the last by implication ) are mentioned in the other recension of the Partasamgraha, as seen from the additional passages 160% and 165* It I hare, howevei, to dlaw particular attention to item No ( 5 ) included in the contents of the Sauptikaparvan as mentioned in the Parvasamgraha This event, namely the Toyakarman and Pitha's disclosure of her seciet, does not actually belong to the Sauptikapai ran, but occurs at the end of the Strīparvan in adhy 27 of the Vulgate And this is as it ought to be, foi, the Strīvılāpa and the Pretadahana and Śrāddhakriyā must piecede the Toyakarman The formel occupies adhyāyas 1-25, and the lattei, adhyāya 26 of the Strīparvan in the Vulgate The name Jalapiadānikam given to the sub-parvan consisting of adhyāyas 1–15 in the colophons of the Vulgate and other veisions of the Strīparvan is a misnomer There is no mention of Jalapradāna in these chapters, noi is it expected, as said abore Norr, it is very signficant in this i espect, that the T, B and D versions of the Parvasamgraha assign this episode to its pzoper place at the end of the Strīparvan, and further that they are also supported in this by the full M version and two more manuscripts of the S iecension, namely, Ti and G; This fact once mole bzings into prominence the necessity of attaching greatel importance to the full i reision, even when it agrees with ·XXYII THE SAU'IIN MANY IV compulatively less ieluble iepi esentatires of the Kreisson (1) The Panunsep nha lingunes for the Suspela The Pavusaingrabnparvan mentions two sub-pad vans and nighteen udliyayas In thie with u total of 870 slohus as constituting the Snuptihapuson (1 2 189-190) Critical Edition we have two sub parvans, 117, the Sauptıka and the Aişiks, cach hasing nino adhyāyus But, in the Sauptila, thc I rersion (crccpt M.) und Dnı have ten adhyāyas instead of nine, the additional adhyâya being muhed at the end of 1 16 The coloplion of the additional adhyiiyu is actually given in Dm, but bus to be inferred in the case of M:-/ These lust murh oui adhiyłyns 1 to 5 us 2 to 10, endently, hasing the end of the first adhyāya after 1 16, like Dni On the other hand, VI, has only nine adhyāyas as m the Critical Edition, but they are marked as 67 to 13 in continuation of the G6 adhyāyas of the Salyupaivan In the colophons ulso, V, mentions the Sauptıka sub-paivan us a part of the Sulyapalusin In the Aışika sub pulyan, the Siccension and some V USS (K: : Bi : . Das Do s) have ten adhyayas, the additional udhyayı being counted at the end of 16 21 On the other hand, the colophon at end of adhyāyu 14 is diopped ly Ś Ki o and also hy Ñ. ( by inference), but ull these MISS (escept Śi and Kı) mash the additional adhyaya ut end of 16 21, thus having mine adhyayas in the Aişiha sul, pursan, as in the Critical Edition Śs and Ki ulone seem to have only eight As iegards the number of ślohas in the Sauptihu, they ought to be 870, whereas in the Clitical Edition the number of oflicial stanus' is only 772 If, however, the addl lines in the slokas of thice lines are counted, we get 43 lines more which arnounts to 211 ślokas If again, the twelve foul-lied and the two sis-lined Trıştuhh stanzas in the tenth adlıyłyu ai e taken into consideration, they give us about G! estra Anuştubh slokas ( 48 + 12 = 60 y 11 = 660 – 32 = 20) - 14 = 6!) This brings the total to 772 +211 + 2 = 800 Anuştubli slokas The consideration of hypeimetric lines will make no difference, as there are only two cases available Further, the N iccension contains eight lines mole in the five addl passages which are common to all its MSS besides 36 addi passages in different N MSS and an Appondix passage (in K: *) of 52 lines, while the S recension has 38 lines more in the 22 addl passages which are common to all its MISS, besides sis addl passages in different S JISS plus two more (8", 38") shared by S and a few N MISS Non, eren if we were to decide to take ore the common N additions (o the common S additions, including the two cases last mentioned ), theie still iemains a gap of some 50 slokas I am unable to say how this 1 The transposition of 1 2 18741-1844 nfter 193 has no doubt anclyhty fupport, but it is an ottenpt to ease out the difficulty This is evident froin the circumstance thnt nll thc VISS which support the transp in question (including the M version) ici ertheless rend 1 3 61" ste ga za 97, nnd 9201 77 Fita 1919 777777 977, is a solitary KMS has it The ditlıculty would thus seem to yo decper, and capnot be entirely remored by adopting the transposition - SKB ·INTRODUCTION ASSIII should be filled up, but I think the arbitlalily voided colophons and the uncertain uvāca veferences (which could yield a net addition of about 20 lines ) should have Nor is it necessary to fill nothing to do with this computation up the gap, if we accept the new that the Cutical Edition represents a pi 8-Parrasamgiaha stage I ain of course resumiug that the anthoi of the Paivasangrahapalı an kues and employed the method of computation according to wluch the extent of a work was counted in units of 32 lettere called the ' snustubh slokas' or Grauthas. See Prolegomena, p XOIS, Silver Jubilee Numbei A BORI, p 550, also Introdnction to Bhīsinaparvan, P CEVI That tlus method of computation tras alieady i vogue about 1000 A D is clear from Kedāra's Vrttaratnāhara among others. This work on Sanskrit metres 18 sitten in erse, but not in stanzas of uniformly constructed lines. So that when, in the 5th stanza of Ch. 1, the autbor tells us thint the extent of his work is 136, he undoubtedly refers to this method of computation, and I have thoirn in the introduction to the critical edition of this fork (published by Haritosba Samitı, Bombay, in a book called Jayadáman ] that this figure 18 gute accurate, being esceeded only by 22 letters This particular unt of sloka or Apustubh bloba or Grantha is quite commonly used by Jain authors from rery old times, and must have come into rogue when manuscripts were caused to be aritten for being given to Sådhus either for study or for being placed in the Sarasvatībhāudāras, by nich laymen through professional wrters. The unit was obviously devised as a convenient basis for payment. Many old commentators mention thus the Grānthāgra of their text as well as their commentary I shall quote only from two authors who definitely lived before A D 1000 They are Harbladrasûri, author of Samarādityacanta, and Siddhaeenagaw, author of the commentary on Umístāti's Tattrarthasūtra- ( 1 ) गपग्गमिम "य छदेणाणुटुएण गणिऊण । पाएण दससहस्सा हुति सिलोगाण सठवियम् ।। A Airafta HALI --Peterson, Report V, p 91 (2) अष्टादग द्वे शते च तथा परे। अशीतिरधिका द्वाभ्या टीकाया लोकसग्रह ॥८ मूलसूत्रप्रमाण हि द्विशत किंचिदूनकम् । भाष्यभोकस्य मान च द्वाविंशतिगतानि वै॥९ A fiatatufirmadiet TATAI ! -H. R Kapadia's ed , Bombay, 1980 This unit of computation is also actually mentioned by Jayakürtı in his Chandonusāsana, IV 14, and Jayshirtı also lived about A D 1000 See JBBRAS, New Series, Vol 21, (1945), p 9 The quotation is as follows - हारिंशदक्षरो अन्ध सोनुष्टुप् श्लोक इत्यपि । लोक्स्तु गद्यते पद्य पुण्यश्लोकमनीषिमि ॥ There is one more culous thing about the number of the sub-parvans which the Sauptıka contains According to the Parvasamgraha they are only two, but there seems have been current among the commentators of the Mahābhārata a tradition 5* ·XXXIV THE SAUPTIKAP'ARTAN according to which it contained three instead of two The late Di Sukthankar las already quoted from Anjunamisla and Nilakantha on this point on p 174 of his Epic Studies I, ( JBBRAS, New Series, Vol 4) I may also refer to the mnemonic stanzas quoted by Nīlakantha under 1 2 84 und 325 In the enumeration of the hundied palpans in the Parrusamgrahapaivan (cf 1. 2 6044-61), no othei pazvan except these two is mentioned as constituting the Sauptika The Jalapiadānika which is mentioned immediately after the Aışīha constitutes the first fifteen adhyāyas of the Strīpai van according to the colophons of the udhyayas in the Vulgate But it does not contain any leference to the Jalapiadānu of offering ceremonial water to the dead The filst twenty-fire adhyāyas of the Stripazvan constitute the Strivilāpa, which is followed by the Ślāddhaklıyā in adliyaya 26 It is in adbyāya 27 that we first hear of the Jalapiadīnn, and this 18 indeed the proper occasion for it Is it possible that at one time this adhyāya alone constituted the sub-parvan Jalatpradīnika, and further that it was tacked on to the Sauptika as its last part? If this had been the case, the Paivasamgiahapal van text pertaining to the Sauptika, us adopted in the Critical Edition (1 e, 1 2 178–190, especially, st 187ed_18840), would be admirably defended And further, it might help to fill up the gup left between the number of slokas mentioned here and those that are actually found in our cditior, since this Jalapiadāna adhyāya contains thuty Anustubh ślohas This supposition, however, is intrinsically impossible, as Jalapzadána would not precede the Vilāpa and the Srāddha, and also because adhyāya 27 follows naturally after the conclusion of adhyaya 26 in the Vulgate and other editions I sincerely thank the General Editoi, DI S K Belvalkui, who has always guided and helped me in every way, both in the valuation of the eridence and the selection of the leadings I owe the concordance and the references from the commentatois in the Cutical Apparatus to Mi. S N Tadpatiikai, and I feel deeply obliged to him for these I also thank the staff of the Mahābhālata Department, especially Mi MI V. Vaidya, whose suggestions were often helpful to me Nagapaicumi, 9th August, 1948 Munbūvati ( Bombay) H DVELANGAR ·CONCORDANCE OF THIS EDITION with the Bombay, Calcutta, and Dadras (P P S Sastri's ) Editions Crit Ed Bom Ed Cal Ed Dladias Ed not nomcical 220t 1221mberal 1 1abc 1 adc 1 1abc 1 1abc 3* 1 11-13 1 139-14" 1 14-152 1. 16-31 } - 1 11-13 1 15 1 139-144 1 16-32' 1 3264 1, 33-55% 1-13 15 139-1.4" 16-32 3264 33-55% 1 1'-13 1 139-14 1 14-15 1 16-32 1 32° 1 33-541 1 1 32-52 1 1 53-54 55-57" 1 1 55-57" 1 5741 1 58-69 5744 1 55156 1 571.4) 1 571-694 2 1-4 1 55-66 2 1-4 58-69 70-73 2 1-4 -- 2 545 2 54 7404 - 75 2 548 2 54 2 6 2 7-305 8* 2 30*2-33 9 1-25 9* 3 26-30' 2 7-30 2 31 2 32-35 31-2646 76-99 100 101-104 105-13046 2 545 2 64 2 59-6' 2 7-30240 2 30104_313. as 2 31340-35 31-251 } 3 26-1-3141 1304-13591 3 261–311 10* 3 3144 1 1354 $ 3 314 3 314 3 321-351 3 32-35 136-139 -- 3 3001 11 3 31-34 12 3 35 13 1 1-33 5 1-2 145 3 36 140 3 361 141-175 4 1-34 5 1-2 5 3-4 176-177 178-179 4 1-35 5 1,3 5 2,4 ·XXXVI THE SAUPTIK APARTAY Crit Ed Bom Ed Cal Ed Madias Ed 5 5-26 180-201 5 5-26 5 27-40 202-215 5 27-10 6 1-11 6 122 6 1244-34 7 1-1545 7 15-4 7 16-18 210-220 227a! 22741-250 251-26541 26544 266-268 6 1-11 6 111 6 121-311 1-15 7 154_1846 --- 5 3-24 15# 5 25-38 16* 6 1-11 17* 6 12-34 7 1-1546 18% 7 1501-18 19 ñ 1802 7 1945 7 1941 7 2008 7 20°1-224) 204 7 2244-25 21* 7 26-306 22 7 30°2_669 23* 7 664 24* 8 1-300 25* 8 301 7 1945 7 1904 7 2044 7 2004 7 21-22 7 2321 7 230-26 26998 270*1 270" 2694 ī 184 7 1975 7 19+ 7 2044 ñ 2004-22*4 7 2244 7 23-26a3 271-272 27320 27302-276 7 27-31 277-281 7 2664-314) 3 7 32-68° 282-319 ܝܝܚ ſ 31-4-684 7. 684 7 681 7 684 3184 8 1-345 319-32145 8 1-303 8 32 8 446 8 304 321° Il 26 27 8 4-8 28 8 9-1048 29* 8 10-17 30* 8 4-8 8 900 8 94-10 322-326 32743 3274d-328 8 44-5 8 6-10 8 101 8 111-1214 12304-13 8 13-201 8 211-22 8 231 8 24425 8 11-13 329-336 8 18 316 8 18-4-1926 33604-35725 ·CONGORDAROE XIXTIL Cmt Ed Bom Ed Cal Ed Madras Ed 8 19 8 2414_251 325 8 20 33* 8 1994-20 8 21 8 22-030 337**-338 339 310-34148 8 23**-3746 34144-35541 8 26-27 8 28 8 29-42 8 4325 8 439-4548 8 1544 8 45161 8 372-39 355-4-357 1 35751-37340 8 397-5599 8 5544 37301 8 21-34 34* 8 33-36 33% 8 36"-512 8 5141 36* (for 51') 8 52-57 37" 8 58-65 38* 8 66-92 39 8 56-61 374-379 3 8 6245 8 62-671 8 682 8 69-78148 8 78142 8 791_951 8 62-71° 8 714 380-3894 3890 8 72-88 390-406 - -- 8 $9-11146 8 1114_1123 8 112*4-1135 8 11344-142 8 143-149 8 150-156 8 157-159 8 83-101 8 105 8 106 8 107-135 8 136-141 8 142-14801 & 148-151 9 1-805 40* 9 842-1745 9 1744 41* (for 17€) 42* ( for 1744) 43 ( for 17-?) 9 18-24 407-129 42944-1304 430**-4314 43144-460 461-467 468-474 475-478 479-486 8 964-118 8 120 8 119 8 121-1492 8 157€4--16406 8 1501-1579 8 1641-167 9 1-8.2.25 9 1-8 9 9-17 487-496) 9 8.164-1710) 9 1742 4967 9 173 9 18–241 9 18-24 497-503 9 25-29 504-50S 9 25-2947 43* 9 29-39 9 30-40% 509-51996 9 251-291 9 304** 9 30264-401 9 411a 9 41144-571 9 40-55 9 40 4-5725 51941-5368 ·IIIIII T}}. SAUPTIKA AN Cut Ed Bom lid Cul lu Vadras I. 46* 530"-337 957-58 9 5996 53895 978!^S 17* 9 568 48* 9 564-57 15944-60 9 01 1 62-63 538'1-539 310 511-512 9 38!**-591 9 GO? 4 611-62! 9 58-59 50* 10 1-4 51* 10 5-9 10 km 313-346 10 11 10 5-9 347-531 552-766-* 10 10-23 10 2496 10 2404-30 11 1-3 10 10-24** 10 2444 10 05-31 11 1-3 10, J-3 10 10" 10 10"-2/?" 10 243** 10 251-31 11 1-3 569-573 371-576 52* 11 4 11 ** 5772 11 40-11 57717-584 11 55 11 5*-12 11 12-18 385-591 11 13-19 11. 19-27 592-60044 11 20-271 53* (for 440) 11 46d-11 App I No 1 11 12-18 54* 11 19-25 55* 11 26-3040 11 304 12 1-3 56** 57 12 4-6 58* 12 6-7 595 11, 2741_31 G0001-601 G05 606-608 11 281_321** 11 3214 12 1-3 12 1-3 12 4-690 609-61146 12 1-605 12 60-70 611-612" 12 6-7 1 12 7-34 19 7-35 619-610 19 7-35 60 12 35-40 13 1-1790 12 36-41 13 1-196 641-6.16 647-6030 12 35.1-41 13, 1-1945 ·CONCORDANCE XXXIX Crit Ed Bom Ed Cal Ed Madias Ed 13 19°4_22 14 1-164 6651-669 670-68541 13 1904-22 14 1–1648 61 13 17-20 14 1-1691 62f 14 164 63* 68544 14 164 14 164 14 16 15 12 686 15 240 6874 15 14b 15 14 15 15-32 15 33 15 14-3246 15 32€, 3344 15 335 687"-71846 71842, 71902 71964 > 15 31 720 15 35 16 1-1 16 5-890 721 722-725 726-72941 64" 15 164-31 65*, lines 1, 3 65, line 2 66% 15 32 67* 15 33 16 1-4 16 5-825 68* 16 gel 698 16 9-1543 70* 16 15"-1944 71" 16 1941-36 17 1-26 18 1-26 15 331 15 342 15 35-371 15 441 16 1-4 15 38-411ac 15 411c4-421ab- 15 4214 15 43-433 16 5-11) 16 ge! 72941 16 9-166 16 16 16 16"-2008 730-73741 7374 788-74242 16 12-16 16 2004-37 17 1-26 18 1-26 74244-759 760-785 786-811 16 16-33 17 1-26 18 1-26

·No text on this page.

·॥ सौप्तिकपर्व ॥

१No text on this page.

·संजय उवाच । ततस्ते सहिता वीराः प्रयाता दक्षिणामुखाः । उपास्तमयवेलायां शिविराभ्याशमागताः ।। १ विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समभवंस्तदा । गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ।। २ सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः । निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः ।। ३ दीर्घमुणं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् । c. 101 B. 10.14 K. 10.13 7. Ki begins with णा समन्तत ॥ 10 1 210 JISS De s do not give chapters 1-3 वैशपायन These pagaries of MSS are ignored in the Critical Apparatus ] The introductors mantra -- . ॐ नमो . ") T * नारायण नमस्कृत्य नर व नरोत्तमम् । 1 -") G: तु (for ते) TG: Jago ( for देवी सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत् । वीरा) -') K:- B Dn Ds-5. G. I Ca is found onls in (except K1-3 6 6 Bi Doi, d n 7 उपाम्तमन , Di : G2 (sup lin) सूर्यास्तमन Ni missing , B: mars ) Si Do- Di: read (fur उपास्तमय ) K: TG वेळाया After I', Ca ज्यास and S: व्यासस् (for चैव ) in the second line ( wrongl ) ins Before the introductorr mantra, śn jos 3. सवे सुमनमस्तदा। विघ्नहर्ने । ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । मत' पर मौतिक समीपे पाण्डवावेत्य वासुदेवोऽयवीदिदम् । पर्व ।, $ ॐ नमो गुरचरणकमलेम्यः । ॐ नमो विन्गवे -4) K:- B1 DAs : शियिराभ्यासम् Ks अभ्ययु', 2* * नम सकरकल्याणदायिने चक्रपागये । G: आगमात् (sIc ) ( for मागता) विपयार्गवमग्नाना समुद्धरणमेतवे ।, 2 ") K: चत्वारि ( for स्वरिता) --") . वस्ता' K. ॐ नमो भगवते श्रीवासुदेवाय 1; B: 3 ॐ नमो (for भीता) K: + 8 (except Gs, Gi also as in गणेशाय I, B ॐ नम' कृष्णाय ( which is preceded text ) मीता समनुयो(T: यो)धनात् (Ti 'नान् , Gl by a list of events of the Gadāparvan) I, Dna 'यन्), K. भीता ( marg ) परमयात्तदा DI-1 श्रीगगेशाय नम'I, Dna gires, after the intro Gi. : मागम्य ( for भासाय) K: गहना दिशमा doctors mantra, a list of events of the Gadāparran रस्याय -d) K: न्यवसश्च ते; Kss Bs न्यवसत ते, B. चाविशत ते ( for न्यविशन्त ते) K1-3 5 BI Dna T, which, like G AL, om the in troductory mantra, begin as follows K: ॐ नमो 3 ) Ks 'नि( K: 'नी)वासम् ( for 'निवेशम्) मगवते वासुदेवाय , K: ॐ नम कृष्णाय । वैश. उ०, K: -') B. व्यवस्थिता -') Si Ki निवृत्ता, Ko Gi श्रीगणेशाय नम, K. गणेशाय नम'; (inf linas in text) निकृता, Bl विकृत्ता ( for गगेशाय , Dn1 श्रीगुरुभ्यो नम', Ti श्रीवेदव्यासाय नमः । निकृत्ता) K1 शाम् -d)31 Ki क्षसविग्रहा', . हरि मोम् | and (on marg ) शुभमस्तु मातिकपर्वप्रारम्भ भवविक्षिता , K. क्षतवीक्षिता , K० क्षितविक्षिता, B1-3 T: हरि * शुभमस्तु । मविनमस्तु क्षतजोक्षिता , Dn2 क्षतविक्षत Do: क्षतविक्षत , D. G: कृतविक्षता (for क्षतविक्षता ) (9 It shonld be understood that the words टवाच, उचु' of references like जनमेजय उवाच, पाण्डवा 4 ) Ga वि (for च) Some BISS FRA; B1 , are generalls omitted in Ś and S Others विश्वस्य -') Ks भन्वाचिंतयत् , KE BI, G: have these promiscuously Similarly, the speakers' अनु(G'न्धि )चिंतयन्। Dn T1 पाडवा न स्व( T1 नान्व) are often abridged, for instance, बैंग' for चितयन् (Dn1 'त्) --") Sa Ki निधन ( for निनद) [3] K न्यवसस्तव, BI मो नम . namel ·श्रुत्वा च निनदं A धृतराष्ट्र उवाच । क Dna अल्प -") K. प्राग्मुसा Cad भया D1 प्रागुवन् -d)T 10. 1 4] महाभारते [सौप्तिकपर्व घोरं पाण्डवानां जयैपिणाम् ॥४ न दिष्टमम्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः। अनुसारभयाद्रीताः प्राशुखाः प्राद्रवन्पुनः । यत्समेत्य रणे पाथैः पुत्रो मम निपातितः ॥९ ते मुहूतं ततो गत्वा श्रान्तवाहाः पिपासिताः ॥ अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम संजय । नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामपवशं गताः । हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्ण सहस्रधा ॥ १ राज्ञो वधेन संतप्ता मुहूर्त समवस्थिताः ॥ ६ कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति । न ह्यहं पाण्डवेयस्य विपये वस्तुमुत्सहे ॥ ११ अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं भीमेन संजय । कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च संजय । यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ ७ प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १२ अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा । आज्ञाप्य पृथिवी सर्वां स्थित्वा मूर्तिं च संजय । पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम संजय ॥ ८ कथमद्य भविष्यामि प्रेष्यभूतो दुरन्तकृत् ।। १३ -~1) K8 4 6 Dr मनीपिणा ( DI ण ) ( for जयैषिणाम् ) 9 si om (bap! ) 99-10°; 6: Dr om 9 (for Di, cfr IS) -") K: तदिष्टम् , D1 तद्विष्टम् 5 ) D. भयात्ते तु , Dr भयाहीता ( for न दिष्टम् ) Ks B1 3 अभ्यतिक्रांतं, नीता (as in text) तिक्रांतु, T G1 ( also as an text ) : अप्यति'; GE B TG1. भयात्, Gs तत' (for पुन) भत्यति -') D. गावलाने Ks परै, D नवे G1 I श्रातगात्रा (1 'पत्रा) ( for नरैः) K. शक्य केनचिदप्यहि ( before corr as in text) -°) Ka Ga य (for यत् ) K: ससैन्यो 6 Dr repeats Gad -") K: नामृायतो, Ki (for समेत्य) --4) K: मम पुत्रो निपातित'; K० पुग्नो नामृप्यत, T: G1 (nf in मे विनिपातित text) : MB नादृश्यत, Cad नामृप्यन्त (as in text) 10 SIK 100 ( for Si, cf r] 9) -') K हमर्प, Dr क्रोधोमर्प K. वशानुगा', Gs After 100%, Dr repeats ( hapl ) TE and 1000 'समन्विता (for 'वश गवा) -) Dn1 व्यसन । Ge DI: 4 read ( for the first time ) 104 after 78 वचन (for वधेन) -4) B3 ध्यानमास्थिता', D. Ga कृत ( for हत) In Si, the portion from समुपस्थिता (for समव') त श्रुत्वा up to मुस्सद्दे (in 11') 19 damaged. -) 7 After 705, 113 4 read ( for the first time) 1041 G1 सहस्रशः (nf lhn as in text) repeating it in its proper place Ki om. ( hapl.) 11 In 61, 11ab is lost op a damaged fol ") 702 d) In Śı, the portion from T Gh : नु ( for हि) Ca अधमिथुन , Cd बुद्धि'. -') गा up to पुत्रो 1s lost on a damaged follo T Gì ? B1 (marg gloss १ ) जीविष्यति (for भविष्यति) -') M8. यन्त्र, G8 तत्र (for यरस) K: नागयुत', Bi Ks 4 0 B1-2 6 GB पांडुपुत्रस्य (B8 'त्राणां ) नागायत Ka + 0 में विनिपातित ( for मम नि ) ( for पाण्डवेयस्य) -") G1 (1f lan as in text) DD यस्स नागायुतप्राणा पुना मम निपातिता', कथम् (for वस्तुम् ) नागायुतबलग्राण' पुत्रो निपातित 12.) Mi तथा ( for कथ) 1 राजपिता -') 8 Dr om ( hapl ) 8-9 5. acnna Ks सजय Ka om 8 (cf v ] 7) -- S T G: Mom (hapl ) In Si, the portion from ननो (in ') up to पुनो 12-13', G1 reads it in marg -) 2K1 प्रेप्य', (10) is lost on a damaged folio -') Gs सिंह, K: प्रेक्ष्य Dni स वर्तेय, Dr प्रवर्तेय (for 'य) -) Cd वन (as in text) $ 'सहनने, Ks. + 'सनहनो, K. शासने Cd 'सनहत्तो M2 यथा (for युवा) -") S2 मंद 13 S1 T G: M om 1gad (cf. r1 12) -") ( for पुत्रो) -4) निहते, K: निहितो. 5 सर्वदा GB प्रमोक्ष्य ( for माज्ञाप्य) -") K. Bs + Dn जिसकाशिमि', G: हतो मम च सजय DI- E1G18 मूर्धनि ( for मूर्ध्नि च) Ki B सजये [4] B1 नातृप्यत, as in । om -') T-8', K. om K.न स्वह G1 यन्त्र ·सानिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 1 21 कथं भीमस्य वाक्यानि श्रोतुं शक्ष्यामि संजय । येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।। १४ कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः । अकुर्वता वचस्तेन मम पुत्रण संजय ॥ १५ अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम । कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत संजय ॥ १६ संजय उवाच । गत्वा तु तावका राजन्नातिद्रमवस्थिताः । अपश्यन्त वनं घोर नानाद्रुमलताकुलम् ॥ १७ ते मुहूर्त तु विश्रम्य लब्धतोयैहयोत्तमैः । सूर्यास्तमयवेलायामासेदुः सुमहद्वनम् ॥ १८ नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् । नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिपेवितम् ॥ १९ नानातोयसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम् । पद्मिनीशतसंछन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ।। २० प्रविश्य तद्वनं घोर वीक्षमाणाः समन्ततः । C 10.21 B. 10.1 21 K.101 21 Ka मुहूर्त Ks om -") - d) K भासादु ( for सुमइद्) Kधन T1 महान्, K: युक्त, (K: 'य) 8. Ki om ( hapl.) 13-14 Dni स्थिता) -') Dr बल (for वन) -4) Ks B Dn Ti transp 13-14t and 14-151 -') :- Ds : 7 लतावृत (Dr 'वृता), T. कुल, GB युत महमद्य -") Cr प्रेप्यमूता (tor 'भूतो) Ki(m as in 18 ") Ks तन् (for ते) text) • दुरिष्टवान् ( Ke 'व), Ks D दुरत्यय, Cr तु Ms (for T) KG समाश्वस्य ( for तु दुरन्तन् (as in text) विश्रन्य) B1 G3 विश्राम्य -') Dn लब्धशेष( Dna 'तोय हतोत्तम , DI : ( before corr ) रब्धयोगैस्तुरगमै 14 S2 Ki om 14ad (cf r] 13) -') K:- B D (Dos om. ) GE A1 : सूर्यास्तमनlacuna K: By :-. Ds T? शक्यामि, K3 इच्छामि, (for 'मय) K.T: G18 वेळाया Du: वक्षानि, Ti G: शक्यानि ( for शक्ष्यामि) Ks K. ते महद् , B1 स महद्, MI गहन सजव -Bi om (hapl ) 14-151 -') Kireads B2 - Dn Di ( by corr , orig as in text) (marg ) Ta Ki(mas in text ) gain, Ds quin, ३.51 समासेदुर्महदन ( Dr 'दल), T GAM:- T: G1 2 ? मशन् ( for पूर्णम् ) कौरवेयस्य शासनात् -4) पुढेन ई. K. निहित T G.M1.. युधि (for मम) 19 ") Dn1 नानागुम (for नानामृग ) BI Dr युष्ट ( for जुष्ट) -') In Bs, the portion 15 B1 om. 15 (cf rl 14) For transp in from FAT* up to 197 is lost on a damaged fol Ś DDI Ti, cf r} 13 -") Dnl सत्य (for 'स्य) Ki.s Bf D (Dss om ) T: G: पक्षिसमा( Ba Dn K: तद्धि (for तस) -') D1 विदुरेग -') Ds Ga 'गणा , D3 'गणैर् )वृत, G1 पक्षिमिराकुल 1 पक्षिगणापुल Si lacena. K3 सकुवंता, Dr प्रर्वता K:-+ 6 DIS Ga om ( hapl ) 19ed -d) त्य (for तेन) -1) 51 पुत्रेण मम ( by transp ), S B1- 'व्याड, K. T GIM 'व्याळ , D: मद्रपुत्रेण G3 'च्याघ्र ( for 'व्याल ) TM समाकुर ( for निपेवितम् ) 16 Dr wrongly ins सजय उवाच before this 204) Ks Bi 4 Dn D: 67 G8 Ca taratit (B1 stanza , it also repeats 16, omitting मजय (ind) m 'भोगा, Dna Ca भोग, Gs 'तरु) (for नाना Es om (hapl ) 16, Sa reads it on marg -") Dal तोय ) T GI 'समाकीणेस् -') Ki तदाकैर, मधमेन, Dr अधर्मण (for अधर्मेण) Dr हतो, ' s तटाकर B Dn D1-8.61 नानापुप्पोप' ( for तडागै- गवे ( For हते) -') D: पुत्र , G! सुवे ( for पुत्रे) रुप) K द्वौणि, -') Dr पनिणी Ka 'सछिन्न, Gl 'सपन, ') Dr कृपौ, T1 कृष ( for कृपो) 'सरवैर् (for 'सलम) -d) K2 नीळोपळ Dr Ga 31 द्रोणि 4) K3 2 4 Dni Da 1 Ga SK m K1 मपाकुर, Bi: + मकुर्वत (Ka 'नु) Dn1 सजय' After 16, Dn1 ins an addl colophon [ Adhy no 1] कलैर्युत , Kesi s Bs T_G: 'समाकुल (K: '); Ks गणैर्युत, B1 2 समावृत, 12 'झपायुत, ifa 4 सपाकुलै (for समायुतम् ) 17 ). KI Dr अतिदूरम् (for नाति') चित T G1 : मनस्विन', 1 यशस्विन' (for कव 21 ) B. सविश्य तद् , TG2 एवविध (for प्रविश्य [5] - KA 'वाघ्र , - - GB $ दलान्वित, - D इवायुत, K भव B ·10 1 21] महाभारते [साप्तिकपर्व शाखासहस्रसंछन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ।। २१ नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ।। २५ उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः । ईपच्चापि प्रवलगन्ति ये सच्चा रात्रिचारिणः । ददृशुद्धिपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ।। २२ दिवाचराश्च ये सत्त्वास्ते निद्रावशमागताः ।। २६ तेऽवतीर्य रथेभ्यस्तु विप्रमुच्य च वाजिनः । रात्रिचराणां सचानां निनादोऽभूत्सुदारुणः । उपस्पृश्य यथान्यायं संध्यामन्वासत प्रभो ॥ २३ क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ।। २७ ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे । तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः । सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी समपद्यत ।। २४ कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ २८ ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलंकृतम् । तत्रोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समन्ततः । सद) तत ) Gaहह BI -- --') NI -')51 ततोण्डकम् , 5. comiences Tith णा समन्तरा मलकृतम् ) K० समीणा निररकृता Ki समतता Ks KB D1-51 T1 घीक्ष्यमाणा (K1 ण) महाशुकम्, Ko ननासुकम्, Dr ( both times) -~°) 31 सछम -d) न्यक्रोध Ko रादा ( for नभोशुकम्, 1 नभ'शुरुम् (leforc corr नवश्शुक्रम्), Cd नोभुकम्, Ca नभांशुकम् (as in text) Dai [भ]भोभि ( for [आभावि) --- After 25, Drruprats 22 ") Ga उपास्य ( for उपत्य) K:- NBT the portion from क्षय ( in ) up to 230 -) 8 च ( for तु) Ñl Bis महाराज (31 PM, KI D प्रेक्षाणीय, D प्रेक्षनीय ( for प्रेक्षणीय) 'जन) (for तदा राजन् ) ') Ki नागोध ते, D: ( before corr ) न्यग्रोधांत (for न्यग्रोध ते) D: ( by 26 ") K: इपशापि, B.E DIRE G1 (orng) corr ) : समाधिता ( for महारथा ) ~ ") K. Bi इच्छया ते (Bs यापि), Ki 'T ईपश्चापि, DI : द्विपदश्रेष्ठा , Dna हि यदा श्रेष्ठ (for द्विपदा श्रेष्ठा') चापि ( for ईपथापि) KN1T GH - प्रयलगते -d) K: तिष्टत ( for K1 8 श्रेष्ठ , Dm ME श्रेष्ठ (K. 'तो), Ko च बदगति, Ds प्रधावति, . श्रेष्ठ त) KB +० तच, Ks B. Dn1 वै त, प्रलभते, GsMi प्रगल्भवि (M1 'ते) (for प्रवल्गन्ति) चे, B. तद्वै , D1 2 ( before corr ) चैव , DB K. D. हेपिरवा विप्रकलाठि, Dn इच्छया प्रयलांवि ते ( Dm ते प्रवालाते) ..) TG. चैतं, T: Ga (by corr) : त से, Gi( before oorr ) सत्त्वा ये ( by Dr तत्ते ( for तं चै) transp ) Kot (unarg ) ## (for HTET) सत्रिवारिण(for रात्रिचारिण' ) -') K. दिवाचा 23 ") Ki 0 अवतीर्य ( for तेवतीर्य) KI BA (Ka 'क)राश्च D. दिवाचरा च ") B1 वमम् Dn Das च (for तु) ---") Ka B1 विप्रमुच्यत, ( for 'वशम् ) Ko भागमन् ( for भागता) 1 ते Ks B प्रविमुच्य स्व (B च), Dn1 परिमुच्य च ( for निगी च वश गता विप्रमुच्य च) T1 तु (for च) Ks विमुच्य कवचानि -") K1 ** स्पृश्य S DI T1 यथान्याय्य, 27 ") 51 Ki रात्रीचराणा, Dr रात्रिंचराण्या, is Ks -d) Ki अभ्यासत, K: नकचराणा भूताना यथान्यया (for यथान्याय) G: सर्वानां (for सरवानां) -) $1 damnged K: B: * Dn Dixi faret, Ñ Di : Ga M1 : अन्वास्य ते (D1 तत्, G च), B. मन्वासत, D3 : अन्नात्यत, G1 अन्वास्थिता', M2 Bs fatetDi fagnat; Gı ( before corr ) for ( for निनादो) Bi Dnu समंवत ( for सुदारुण ) (Inflin) 8 + मन्वासिरे (for पन्चासत) Ks प्रमो -') K: चापि मुदिता, R च प्रमुखता, 24 ) K. [s]स्त --') K1 3 4 d अनुयाते ( Ki * मुदिता (for च प्रमु') -d) 8 (except Ga) प्राप्ता 'प्रस्ते) D1 3 ( before corr ) अनुप्राप्तो दिवाकर घोरा ( by trausp ) Ke Ni घोरा 1 B1 प्राप्य -') K1 lnouna 01 (before corr ) जगतीरात्री, Cad (for प्राप्ता) Dny प्राविश (for प्राप्ता च) Dr om Frat ieft (as in text) -4) B1 सर्वरी T1 प्रवि- Ni Dn शर्वरी, B1 सर्वरी (for शर्वरी) पयत, T. G1 2 1 प्रत्यपद्यत्त (For समप) 28 ") K8 रात्रिमुपे, Cz निशामुखे ( for रात्रि') 25 °) DAY सपूर्णाभिर् ( for प्रकीर्णा) K. Ms -4) K: ततस्ते विविशु , Ca d उपोप (as in text) भल(K. ळ)कृता; Ks अलकृता, D. मलकृते ( for K तदा, MI समा ( for समम् ) [6] - - S. KI Mi च -- ·सामिपर्व ] सौप्तिकपर्व [10 1.35 तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ २९ निद्रया च परीताझा निपेदुर्धरणीतले। श्रमेण सुटं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ ३० ततो निद्रावगं प्राप्ती कृपभोजी महारयो । सुखोचितावदुःखाही निपण्णा धरणीतले । तो तु सुप्ता महाराज श्रमशोकसमन्विता ।। ३१ क्रोधामर्पवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्त भारत । नैव स्म स जगामाध निद्रां सर्प इत्र श्वसन् ।। ३२ न लेमे स तु निद्रां चै दमानोऽतिमन्युना । वीक्षाचक्रे महायाहुस्तद्वनं घोग्दर्शनम् ॥ ३३ वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासचैर्निपेवितम् । अपश्यत महाबाहुर्त्यग्रोधं वायसायुतम् ।। ३४ तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् । सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगपाश्रयाः ।। ३५ C.10.6 B10136 x10.. म्वय, as in D: युना 29 ) 11 सतोप , K.-.5 टपोप ( for | B + Dn: D : (orig ) : न वै ( for नेव) K. ठनोप) K... गोनते, D. गोचतो, शो B, दार्म, 1 चम्म ( for स्म स) -) नि -)59-4 To B Da D: ( before corr D. वमन ( for अपन् ) text) - T Gh: मनीपत ( for समन्तत ) 33 ) Dr न गेभे, S (except Ga) नालमत् -991 मनुप्रात, K. Dn: अतिप्रातु, Dr मनिऋतिं (x भति) Ñ Dra समेवाचमतिकांत (corrupt ), (11 'न् ) (for न लेने) SDI : च ( for ) B Dn Da: Ga 1. मचिंदर ने स्वनि -"). क्षम (for क्षयम् ) मानो हि ( B1 : [s]थ) ( for मानोऽति ) K: स्याग्निना ( for [s]तिमन्युना) K: 30 K: read: 300 aler 311 -*) K: शोधा .: सस' म पुरपन्याघ्रो येपमानश्च मन्युना -') Ka मिना (for निद्रया ) ko Dar afraton (Dni Dna DE वीक्ष्याच, B. प्रेक्षांचने. -Msom (hapl ) फ्राता), D. G1 (both afer corr) परीताशा (for 331-340 परीवागा) -') 1 निषादुर, 1 निरंतुर ( for R: T. 'न निट। -Tom (hal ) 301-311 34 Mom 340" (of r! 34 ) -) K1-3B -'D. ममेटा, मेग (for भ्रमंग) . DDI D... वीक्ष्यमाणो (D, 'नो, Do 'Q), Ks गुप्ता, DI मरट (for ) K: पुनी ..) पीलमानो ( for पीक्षमाणो) .51 KI वनोद्देशे 1 निमत्ता, र विक्षिता, B] विक्षिना, DDI नि Inconn for 33611 -K. नानापर्प, By Ga नाना दिदा, Dee यीपता, T-G (al.ons a text) D3 नानासंगर (for नानासापर) BI : निना विपणा (tor विता) 1:-+ निशित (for वियिधे) दित (for निपेवितम्) -.) SK1.5 D1 (sup lin ne in text) : (liefore corr ) + अक्षत, Ga अप 31 Tom 314 (cfr 1.30) -") K: निद्रा इयर (for अपदयत) G3 महाराज ( for महावाहुर) मनि ( for निद्रावश) --") T: Gi, I महावली -') K: - Hi Bi D G: वायमर्युत (GB वृत), ( for 'रयो) - " ) Ki 'दुम्यायों, Dm 'दुःसाठी Ke T G: यायमान्वित (GI 'मावृत) (for वायमा -1) 5. D विपन्नी; निपटी (for निपप्णी) युतम्) म: सन्टे, K: 'मरे (for 'तते) after 310, 35 ) Dn1 G3 तत' (for तन) -.) DD निशां K: reads 3006 -') B. : हो मुसा ( B. 'लो) च (for तो नु नुप्ती) K: महाराना -')T Gi ( bcfore वा ( by transp) 3. पर्यणादयन् , K: D3 1 पर्य cur): मम्मिन्टेडगे महारा, ममनोकममन्विता नामयन् , Ko पयंगामयत्, KI DI: पर्यशामयन् , Bs After 31 3G (Mmlun ) ins पर्युपागमन, 11 : परिणामयन् ( for पर्यणा ) -5 lacana for 35ct -') G1 (ory ) : दुख ' महादंगयापिनी भूमात्र मनायवन् । (for सुम्य) Ñ Bi # Dni Di-a 61 [H - In the prior half ] Gi ( before corr as in text) II + स्वपति Dna M: वपमि, G3 वपस (for स्वपन्त') F. कारख्या 32. K. BG फोघाम (G. 'वेश') Ki -") Ki D. T GR 'धनुपाश्रया' (T] 'य), K:-- 0 (lefore corr ) 3 DO I प्राप्ती (for प्राप्तो) -') Bi, 'यगनेकन', 'यजगाध्रया (sic), Dn: 'थग Ps Ds : (or ) 5 (for I) Bi ( u as in text) याप्रया, Nil 'यगवाध्या', M:- 'धगपाश्रये ( for सदानपत (Iur तु भारत) 'थगपात्रया) [7] . KI DI स्वपत, K: भाग्न -').

·10.1 36] महाभारते [माप्तिकपर्व सुप्तेषु तेषु काकेपु विस्तव्धेपू समन्ततः । सोऽपश्यत्सहसायान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ ३६ महावनं महाकायं हर्यक्षं वभ्रपिङ्गलम् । सुदीर्घघोणानखरं सुपर्णमिव वेगिनम् ॥ ३७ सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः । न्यग्रोधस्य ततः शाखा प्रार्थयामास भारत ।। ३८ संनिपत्य तु शाखाया न्यग्रोधस्य विहंगमः। सुप्ताञ्जघान सुबहून्वायसान्वायसान्तकः ।। ३९ केपांचिदच्छिनत्पक्षाशिरांसि च चत है। चरणांश्चैव पांचिदमस्त चरणायुधः ।। ४० क्षणेनाहन्स बलवान्येऽस्स दृष्टिपथे स्थिताः । तेपां शरीरावयवः शरीरश्च विशां पते । न्यग्रोधमण्डलं सर्व संछन्नं सर्वतोऽभवत् ।। ४१ तांस्तु हत्वा ततः कामान्कौशिको मुदितोऽभनन् । प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ ४२ तदृष्ट्वा सोपधं कर्म कौशिकेन कृतं निशि । MB | तेषु Gsदा, -- In Bi, R: गवा , 36 ") K1 सुप्तवतेपु, K: मसुप्तेपु च; ( for भन्छिना) Dnt पादान् (for पक्षा) सुसेपु (for सुप्तेपु तेपु) Dna कालेपु (for फाकेपु) केपां चिच्छेद पक्षाणि, G काकानामलुनारपक्षा -') N (except Ki D3 ) T1 विधव्धेषु Somc K:- नि (for च). Nii (for ) MSB समं ततः -")S (except Gs) अपश्यत् ( for -') Dr चरण ~) DI (infun as in text) सोऽप ) Dr सहसायंतम् Ks सोपश्यत समायातम् बध -4) lnouna K. उलक, Dn उलु( Dna 'ल)क 41 ) K: . क्षणेनाहन्य, Ka( m -') K. चचु, 37 ) K1 महाकाय महास्वान क्षणेनाहन्य, Ki ( in as in text) सर्वाश्चाहन्स, Kc सर्वाश्राइन, 1 Ba-t Dn: DI- Dng वस्त्र , D1 च सु, Dr वभु (sic), G: वस्त; TIGI H1-3 'नारस , 61 क्षणेनाहन T, G: 31 Ca K. TG (as in text) बन्नु -) पिंगळ 'नान्स (for नाहन्स) S: बहलान् ( for यल्यान) Dn सुदीर्घ, Dr सुदीप्ता (सुदीर्घ ) K. B3 घोर, DIG क्षणेनाम्य(G. 'न न्य)हनामर्वान् . Ko Ba D2-1S घोण (G, बाण'; M. कोण'), 41%-l is damaged -") K DI: यम्य, Dal ये च DI घ्राण' (for घोणा ) $ 'मुखर Sa 'मुखर -") Ks (m (for येऽस्य) K: 'पर्य ( for 'पये) K. as in text) सुपर्णनिभ , Di सुपर्ण इच KB BI गत' (for सिया) --') KI 'मादल, K: 'मढळं DAL DE 1 T GM1-3 वेगितं, वेधित (for -') R सच्छिन, K: प्रच्छ ( for सस) GI वेगिनम्) (before corr ) पर्वतोपम ( for सर्वतोऽभवत् ). 38 ) K. D. स हि, Dr सोप्पा, सोपि ( for सोऽय) 1 शब्दान् ( for शब्द) Ś1 42 K: om ( hapl ) 203 Ś: K a) Śi damaged. वहुन्, (by corr ) मृदु K मृग (sio), G मृदं (for Ka तासु Dr तस्तु (for तास्तु) Dna -') Dn1 नीयमान, Ks Gs लीयमान (for 'मान) हत्या) K: सन् , Do1 कामान् (for काकान्) -') K: कौरव्य (ior कौशिको) -) Ks इवारज', GB जगाद्विज । f1 इवांग्ल (for इवा एडज') -)K शापा, Ks Dr प्रतिदत्य (for 'कृत्य) Dn1 शाखान् (for शासां) --4) K पीडया', T Gपातया' (for प्रार्थया') यत् , DI: तु तत् ( for यथा ) Ñ qarate (for 'काम) -d) K: शस्राणा Dny शनुणा (for शयूणा) 39 ) K2 D. स निपत्य तु; Dn1 सनिहत्य तु, So K: Dna T G: सूदन (Dns न), Ke Dns सनित्य ततु, G: सन्यपत्य तु (for सनिपत्य तु) Dni सुदन, Bi गुदन , Mr- कर्शन ( for सूदन) G: च (for तु) तत शाखा -') Ki Ni D8B प्राप्तान ( for सुप्तान) K. 43 ") Ko Dn: DIET T Gl त (for तद् ) सुप्ताव (for जघान) DA वहुलान्, GI विस्रब्धान् (for K1 सोपद, K3 6 D. Gr सौप्तिक, K: सोपधि, सुयहून्) Dna प्राप्तामनुजधानासु .d) Bt D D. G सोपथ, T G2 ताश, M2 सौवध (for सोपध) -") f: तु तन् (for कृत) Biom वायसान्तकृत् (for 'न्तक') B1 यायसाना तथातक', Dna 135-45 बहुत्वापचयसातक' (corrupt ) °) K3-8 B:-5 D (except Dni Da, Ds s om ) Gi ( after corr ) तद्भावे ( for तगाव ) -4) Ka 40 ) K: भक्षिणात्, TG1 2 1 4 मभिनत् ator Ś1 K: 1-0 Ña B:-D (Do s om ) Ts M3 [8] ( for मृदु) D1 भवन् Śs Ki 3 S: * यत्, Dni 75. ܘ ܙ ܕܐ सुप्तो। - ·नामिन्पर्व] साप्तिकपर्व [10 1 1 - तद्भारकृतसंकल्पो द्रौणिरेको व्यचिन्तयत् ॥ ४३ उपदेगः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे । गणा क्षपणे युक्तः प्राप्तफालय मे मतः ॥ ४४ नाय गत्या मया हन्तुं पाण्डवा जितकागिनः । बलवन्तः कृतोत्नाहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः । रातः मकाने तेपा च प्रतिनातो वधो मया ॥ ४५ पतंगाग्निममा वृत्तिमायायात्मविनागिनीम् । न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संगयः । छमना तु भवेत्मिद्विः शत्रूणा च भयो महान् ॥ ४६ तत्र संशयितादाद्योनिःसंशयो भवेत् । तं जना बहु मन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ ४७ यच्चाप्यत्र भवेद्वाच्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् । कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मण वर्तता ॥ ४८ निन्दितानि च सर्वाणि कुन्मितानि पदे पदे। लोपधानि कृतान्येव पाण्डवैग्कृतात्मभिः ।। ४९ अम्मिन्नर्थे पुरा गीतो श्रूयेते धर्मचिन्तकैः । शाको न्यायमवेक्षनिम्तत्वार्थ तत्त्वदर्गिमिः ॥ ५० परिश्रान्ते विदीर्ण च मुञ्जाने चापि शत्रुमिः । C1053 D 10153 K. 10154 . 'न्या, ई मन्यत 4) 1 KD यथा, जना, पी, 1 १. पार Dn, Ko न्य)चिनचन, न भरेन् --.) 01 (ori ) गन् ( for त ) A1 चयना (for पिवरन ( lor व्यभिन्नत) गना) K. टप (for यह) Ko येय, 1 • • DI Das Ga ये -)11 या ( for (tor गेल्य) Ex D. येग्नशम( ID- ये चशाने )विटो इन) -) Dn परिगाम -') ६. Ki" 11 योनामविशारद', G. ये पगचिदो नरा SI D. क्षयगे, ७ (Infore corr क्ष (for भरणे) GE (before corr ) युन ९ .) : 1 11 Gयशा ययाप्पन MP: (befare cor)प्राप्त (हा) प्पनु (TI 'प्यति , G1 'पि), Dr ये चाप्यन ( for (for प्रात) म (ru) Dnl से यद्याप्यत्र) Dn- ) । पाक्य , S (except. (Shr में) K नगि, Un सा(tor ar) ७.) कार्य, Cudurय (.५ In text) -') वारय ( for सोफ) S: 'निर्मिरा ( for निन्दितम् ) -") hort Ft (or) ..) 1 रोग JI नय (for फर्गव्य सन ) G1 तु ( for तन्) (fo- इन्नु) h. फारागा धारय -.) -'): धान (for क्षग ) M-धर्म K. वर्तत गिताभि -') K: मृताग्मादा: Un योगमा ~~~) hit , Dn घरया (K, '), In 19 .) (excejit Ga) पाणि (for मर्याणि) प्रासमा (for रघरमा) Y D. क्षापदाग्गि' - सोपदानि, D: योगधानि, D सोपधीनि, D• प्रा (for रा.) J समीप ७. विधियानि ( for मोपचाति) RA हतान्यस्य, On D म(D मानाT (for मागे) 12, राय ( for एतान्यर) -4) निहता'; ७१ Do D11 I (for 5) नुमा (for मरा) 46.) नामग्नि (or पतगाति) 50 ") D1 रागिर ( ter सम्मिन् ) SBI गीत , मायामाइमिमा गृत्ति --'S शनि, K, G गीता, B.-, Dn Di-33 1 T G M. [पामा (forमाम ) hu D विपासनी, .. गीता ( for गीता) -") 51 K:- 6 DD: धूयते, शिवानी -.): ] युद्धमान ') Dr एचणा 5. Dnl Di-+ : S यूयगे, D. श्रयतं ( for K:. दि. K BY : Dr. DI • 1 मु (for a) प्रयते) K. DI TR (for धर्म ) 9. चिंतग , Dr जमना घी मिदिश -) पुगगां (for गां) 5 (excipha) विराम (Dt के) ( for चिन्तक) K7 71 (for 9 ) GE(fort. corr ) जयो (for क्षयो) -") 1ोको K: Vi B Dn D1-2$, T: G Ke भयन (for महान) शेका, T गेर (for रोकी) K3 4 अपेक्षनिम् -) : यार्थग, K: 'यो, K. 'धी, KI S तत्वार्य , 147 Un: om 47 damaged in B \B Dn Di-7 . तायाम् ( for तपार्थ) Ni Dr 13 (B darnaged ) }) 2777 , Cop Tz (os in text) 'दर्शिन ( for 'भि) 11 मयों ( for भांद) -') टाया (१५८), 8 ( except Gi) या ( for यो) K: 51 Ki on (hapl ) 51a1 ---") K1 ( marg ) नि शरितो • महार (for भया) • घोरायों निश्चयो निरीने च, K: [s]पदीर्घण, B3 ( marg ) विशीणे च; 2 [9] Li - Du जसमा - K: समयाद ·10 1 51] महाभारते [ सौप्तिकपर्व - प्रस्थाने च प्रवेशे च प्रहर्तव्यं रिपोर्चलम् ॥ ५१ निद्रातमधरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् । मिन्नयोधं पलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ ५२ इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां युधि मारणे। पाण्डूनां सह पाञ्चालैोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ ५३ स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः । सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ।। ५४ नोचरं प्रतिपेदे च तत्र युक्तं हिया वृतः । स मुहूर्तमित्र ध्यात्वा वाष्पविह्वलमब्रवीत् ॥ ५५ हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो महाबलः । यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ ५६ एकाकी बहुभिः क्षुदैराहवे शुद्धविक्रमः । - ") K: -- चसा Ś KI K. T मातुळ Gs Ca d fastut ( as in text) Ko Ba 4 6 Dn D8 5 g कृत्वा (for चके) -') Ba Dr G1 सुप्ताया (Dr 'या) वा (for च) K. विश्राते च विवणे चGB परिक्लांते च (for '77) K2, B1-8.8 T GM Fairt ( for दीने च K-8 BE --") 31 कुजरे ( for भुजाने) युधि). G3 हनने रगे (for युधि मारणे) Ga Dn Ds.57 M1 वापि, K: चैव; D चोप- ( for चापि) यदूना, MI पडूनों (for पाण्नां) B : कृतचेतसि (for चापि शत्रुमि) K. शत्रुपुर Gs सर्व (for सह) -4) Si Ka. Ds : Ti द्रौण सर्वश' ( for शत्रुभिः) Ni सुतेन भुवि वर्जिते; Bs 54.) B1 शत्रूणा, T: सकृत्वा, Gi (orig) विश्वस्ते संकटेपि च. Go om 5104 -°) B. Dn DB सत्वर ( for स क्रूरा) -') Ms. निश्रित्य च ( for 8 T. Gi (inf lin ) at (for the first ) KE Dn विनिश्चित्य) s (except Gs) पुन' पुन' (for मुहुर्मुहु) प्रदेशे (for प्रवेशे) B Dn D E r Ti Gi (inf sn ) .) 32 M1 प्रयोध', Ki ( marg ). प्रयोधयामास, वा; G न ( for the second च) Ni Bs प्रस्थाने चैव K, Ni Dn Da • Gas M प्र( DD Ds + G: प्रा) दायादे (Ni चाप्रदेशे च), Bs भुंजाने चाप्रवेशे च बोधयतौ तु ( Nt च) ( for प्रावोधयत्तौ तु) -d) -d) प्रकर्तव्य, Dr प्रहर्तव्या (for 'व्य) · After 53, KO B Dn D1-5 7 G Ni Ds.चले, K: बलै (for बलम् ) (Gs marg ) ins 52 ") Ks D निद्रायाम् , B1 सनिद्राम्। Gs 6* तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजी महावली । निद्रार्थम्, Ms. 4 निद्राधम् (for निदातम्) -")G तदा (for तथा) Ms [1]TE (for 78 ) Śs K: D8-6 [ Dni at rant DI : प्रबुद्धौ तौ (by transp ) ] Mi प्रनाय(Ds म)क, K: प्रनायके; Kप्रतारके; 55 ) Dn: नौत्तर NI B DD DI-33. Gh T, GS प्रणायके, प्रकायक, M. प्रयत्नक ( for प्रति(Ni B1 'त्य पोतां, Ti M प्रत्यपद्यरस; Ta Gi "प्रणायकम्) -°) K: भन्न Th छिन , G भिन्न प्रतिपद्यरस (Gi also प्रतिपद्यता) K:- स (for च) (for भिन्न ) K-40 Ni Bi_Dsr G1 (after oj Ñ B : guhit, Dni gt (for geil Ñ corr ) 8 योघ , Ma यौध ( for योध) Br : Dn1 क्रिया, D. भया , Ma • धिया (for हिया) M. तच्च (for यच्च) --4) Dr त्रिधा ( for द्विधा). Si damaged , Ni B Dn Di-3 5 1 G1 8 वृतौ, Ms Cad गत (for युक्त) S(except धृत, हत' (for वृत') - ") Ks Di : सु (for Gs) द्वैधीभूत तु (f च) ( for द्विधा युक्त च) स) G1 ( after corr ) भपि (for इव) BI B Gr तद् (for यद्) After 52, K:- 0_ins मुहूर्तमिव स ध्यात्वा; Dn तो समुद्रमिव ध्यायन् , 5* न शत्रुधाते विद्वनिर्धर्मो द्रष्टव्य इत्युत । Ga A1 मुहूर्तमथ तु ध्यात्वा (T G: ज्ञात्वा) Gi ( before corr ) मुहुर्तमधि तज्ज्ञास्वा -) Dn1 बाप्पविक्लवम् येन केन प्रकारेण रिपु हन्यात्तदाचरेत् । s (except Gs) तावुभौ वाक्यमग्रवीत् न च वध्य कदाचिद्धि रिपुायमवेक्षता । 56 KB om 66 Before 56, G ins to यदि शक्यो भवेत्कश्चिच्छेत्तुमामूलतो रिपुः । -') K. एकाकी स ( for एकवीरो) K; om तत्र यत्न' प्रकर्तव्यस्तस्य सिद्धिर्भवेद्यथा । [6] 56-570 -) Ti G2 यस्यार्थ G चैवम् (for वैरम् ) T [(L3) Ko भवेन्न्यायमवेक्षिता ( for the post half) G1 भासक ( for अस्माभिर) -d) Br : Dr भाशक, -(L 4) K: + आमूलको ( for 'तो) M. Ks रिषु ] T G1 2 ससाभि ( for मासक्त) पांडुमि' (for पाण्डवै) G8 सम ( for सह) 53 ") Dr Ga इत्येष (G: 'व) T: Gi • M वैरासकरसह [10] G सर्व, Dna D मुक, G: B - T DB स सक, N1 पाट ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 1 65 पातितो भीमसेनेन एकादशचमपतिः ॥ ५७ वृकोदरेण क्षुद्रण सुनृशंसमिदं कृतम् । मूर्धामिपिक्तस्य शिरः पादेन परिमृगता ।। ५८ विनर्दन्ति स्म पाञ्चालाः वेडन्ति च हमन्ति च । घमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ ५९ वादित्रघोपस्तुमुलो विमिश्रः शहनिखनैः । अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव हि ।। ६० अश्वानां हेपमाणानां गजानां चैव हताम् । सिंहनादश्व शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ ६१ दिशं प्राची समाश्रित्य हृष्टानां गर्जतां भृशम् । रथनेमिस्त्रनाश्चैव श्रूयन्ते लोमहर्पणाः ॥ ६२ पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् । वयमेव त्रयः शिष्टास्तस्मिन्महति वैशसे ॥ ६३ केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सस्त्रिकोविदाः । निहताः पाण्डवेयः स मन्ये कालय पर्ययम् ।। ६४ एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्वतः । C. 10.68 B.10160 K10169 N1 फलद, D. कदन, तत्र, 57 K. om 57a (cf. 7 156) -- ") 51 वृद्वैर, सुमहास्वय, K1 [s]स्य महारणे, Ks स महानय ( for G: शूरर ( for क्षुदर) -") K1 वृद्ध'; Ks युद्ध', सुमहानयम्) " सुमहानेप श्रूयते G1 मन्य (for शुद्ध') -') Dr पतितो -d) Dr 62 Ga om 62 - ") D. दिश DD1 प्राचि, पुकारशवसुपति (corrupt) D प्राची (for 'ची) Ni B1 3 8 समामाय (B3 'स्थाय) 58 ") K क्षेत्रेग, Ki (m as in text) [म]क्षत्रेण, (for समाश्रित्य) S (except Mi, Gs on.) दिश DI फुलंन ( for क्षुद्रेण) - ") KI G8 स( G सू। प्रतीचीमाश्रित्य ") Sa K18- B Dn D1-3 :- T नृशसम् पापेनामदन कृत -") 5. T1 मूर्नामिपि, M. गच्छता ( Dr 'त) (for गर्जता) K. हृष्टा रणगता Kमूर्माभिप , I मूर्धावमि -") T GM मृश -')Ki (marg ) रयाना च, K० स्थेनेमि , Ta परिमर्दित, G1 ( before corr ) 111 3. 'मर्दता ( for भय नेमि ( for रथनेमि) K. Dna T. स्वन( Dn1 'मृता) 'ना)श्चैव -4) D1 2 S (Ga om ) रोम ( for लोम') K. श्रूयते रोमहर्पण 59 ) Ki.r-e DIG: विनहति, K. विन 207, Doi farcra, T Gi : Maafa (for 63 ") 5. पाढवे -') K1 यदेवत् (for यदिट) विनदन्ति) 51 K: Ni B Dn D3 3 1 T G च , AL Ti G1 (also as in text) : हि ( for न्म) -°) S1 *न्ति च, K: वेमति च, दुष्कृत ( for कदन) G2 हुत ( for कृतम्) - ")Ga B1 सोमनि च, B, वेदयति, D2 ज्वलति च, S यत (for अयः) K. K: सृष्टास् ( for शिष्टास) वेळ Ti All 'ल )ति च (for वेदन्ति च) -') -t) K. शिष्टा, K: Ni B Dn D1-3.5 1 Ta G : Kx + धमति च महा( Ke मुढा)गवान् , T Gi( before मस्सिन् , Ti हस्मिन् ( for तस्सिन् ) G8 Efa ( for corr ) : M दध्मु शस्खाश्च शतशो ( M2-+ यहुशो) महति) K: चैशसे -d) Ki ( by corr ) वादयति घ, K3 हटा यूवति (for हृष्टा नन्ति च) K: दुदुमिन् , Ni Bh. : दुदुमी, 64 ) K 8.4 6 DA नागा( K. 'ग)युत (for Dn1 दुटुभिः नागशत) K सर्व ( for the second केचित्) a Ks DI. . सर्वार्थ , Ko शस्त्रास्त्र (for सर्वास्त्र ) Dnt 60 ) K. वाहिवोयम् ( for वादियोयम्) Ki . केचिसर्वास्नकोविदा सन्धिनागायुताद्रणे -')S ( except तुमलो -') B3 सूर्य (for शस) Some MISS Gs, G1 before corr ) qiza (T, G: ) निम्बन -') Ka.: नेरिता (Ki di) T: घोपो (for पाण्डवेये स्म) K. B2 + B In DI-BST G1 ( for घोरो) -1) K1 प्रेरय (for पूरय ) N. च, ( by corr ) : ते, B3 च ( for स्म) -d) Ka Bz-s Da Das - G1 ( by corr ) ह (for दि) Gi G3 पश्य ( for मन्ये) M2 कालविपर्यय Ks ( before corr ) दिश पूरयते वहि, Gs दिशो वै पर्ययात् (for पर्ययम्) पूरयति हि 65 ) K: भापतो, B1 भाव्यत ( for भाग्य दि). 61 ") Ka घोष': K. T1 हेप ( for हेप'). Ke + : N1 BB तु ( for हि) D3 एवमेव सदा भान्य -') DDI इव (for चैत्र) Ki ( before corr ) 8 -") Gs शौर्य (for नून ) Ñ कालस्य, Gs वीर्येण गृहिता (for वृहताम् ) -')Ks 'नादार (for कार्येण) K. भन्यरिक करवामहे -~°) Ks 40 [11] मन्य, -- -4) ·10 1 65] महाभारते [ नाप्तिकपर्व यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते कार्येऽपि दुष्करे ॥ ६५ व्यापन्नेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ ६६ भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते । AHARA इति श्रीमहाभारते सोप्तिकपर्वणि प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥ २ कृप उवाच। श्रुतं ते वचनं सर्व हेतुयुक्तं मया विभो । ममापि तु वचः किंचिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १ आवद्धा मानुषाः सर्वे निर्वधाः कर्मणोईयोः। देवे पुरुपकारे च परं ताभ्या न विद्यते || २ न हि दैवेन सिध्यन्ति कर्माण्येकेन सत्तम । न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ ३ ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निवद्धा ह्यधमोत्तमाः । - T: Ga महा N कार्य सु, K1 महायत, D3 'भुज Dr भुजा TKo भारमन्, G3 न ÑI तथा ( for यथा) 31Ki यसदृशी ( K1 शे), Ñi Gaon. सर्व ') Li Dn D1-361 यद्यदुक्त ( for T1 G2 यस्येदशी (for ास्ये) यासहशी, K: नेष्टा हेतुयुक्त) BA Dn DI-3 87 स्वया, -K. B Dn D1-17 कृत , KB 4 0 कृता ( for ( for मया) S: [भ]भिभो, KI [भ]मिभो, Ke र कार्य च, 5. कृते) S (except GB) घिमी, TM प्रभो ( for विभो) --') ममाद्य यस्नेपि (for कार्येऽपि) K8 : 0 पुप्फ्ले, K. दु करे, GB वचन ( for तु वच ) -") 51 शृणुष्वेवन् , K:- B Ms दुष्कृते ( for दु'करे) G1 & शणुप्वाथ T_G शृणुष्व च (T: सु), तच्छृणुष्व (for शृणुप्वाध) 66 ") N1 B25 D GR M भवता तु (G8 च), M4 महन्दुज ( for महामुज) D1 3 भवतोस्ति (for भवतोस्तु) B1 यथा ( for यदि) -') Da Ga ( both by corr ) सा ( for न) Dni 2 4) मायांवा, S. DAI Ca d भावधान् , Ki मोहान् BI T2 अपि नीयते (BITचीयते), K2 कार्याधा, Ks + S (except Gs) भारभा, KsD. अ अपि चेह चै, Ko अपचीयता, 1 अप्यचीयते, Bg.. वध्या, D. भावेदा ( for भावद्धा) Dna D1-3. अपनीयते ( Dn1 'त'), Bs Dog -') SK B (B. marg ) Dn D1-87S (except T3) भवहीयते ( Dn: 'नीयते) ( for अपचीयते) निर( Dn1 )दा', 1 वियदा ( for निर्वधा) मोहाय विधीयते - ° ) 31 K1 उत्पन्ने, S ( marg; K. HI-3 कर्मणो -') K. दैव , K. D. देव, Ko also as in text) व्युत्पन्ने , K. ध्यापनो, K. DA देवे (for देवे) KsDS 'कारश्च -d) T3 तावन् विपन्ने, Ko व्यापिन्ने , T G1 2 व्यसने ( for व्यापन्ने) (for तान्यां) -d) Ks यत्तत् , Ko यद्धि, M त्वन्न (for यन्न ) 3 ) T देवेन T1 श्रेयस्तन्मस्, G2 श्रेयसे यत् (for यन्न श्रेयस्) -") K: कर्माणि कानि, K3 कर्मण्येकेन, Ko Ñ B: Dn Da 67 T. arrug for तदुच्यते, G3 विधीयता, M. (for कर्माण्ये) Dni Da त्तिमा -D. om (hapl) 36-40 - ") 51 DA कम नेकेन, 1 कर्मकैकेन Ti Colophon Jajor parvan Mi Tea -Adhy Gaन पौरुषेण चैकेन -") Ga M ताभ्या (for द्वाभ्या) 31 K1 कौशिकनिदर्शन, K. Di : कौशिक 11 च (for तु) दर्शन, T. Ma सुप्तमारणनिश्चय - Adhy 110 (figures, words or both ) Dn M2-42, Dna TG-1 4 DEom 440 (ef v3) -) K: GE द्वा (as in text), M1 67 (of Salyaparran) -Sola भ्याम्, T G1 8 आभ्याम् (for ताभ्याम् ) Ka oN1 70, B1 68 also उभाभ्यां (as in text) Si Ki ( before corr ) DI सर्वाभ्यां (for सर्वार्था) B ताभ्या युताभ्या 2 सर्वे तु -') K1 निर्वद्धा, T1 निवधा, T. निर्वधा (for निवखा) B Dn DIE. Ca अधमों (for ाधमो) 1 ") 5.1 Ta श्रूयते, Dn1 श्रूयते ( for श्रुत ते ) ki नियद्धाभ्या तु योगत -') 32 प्रवृद्धाश्चैव, Bs [12] Di 2 तदुश्यता ( for वदुच्यताम् ) ame G1 युवाभ्या 910 सर्वार्थ ·साप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 2 9 प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥४ पर्जन्यः पर्वते वर्पनिक नु साधयते फलम् । कृष्टे क्षेत्रे तथावर्पनिक नु साधयते फलम् ।। ५ उत्यानं चाप्यदैवस्य ह्यनुत्थानस्य दैवतम् । व्यर्थ भवति सर्वत्र पूर्व कस्तत्र निश्चयः ॥ ६ प्रवृष्टे च यथा देवे सम्यक्क्षेत्रे च कर्पिते । वीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुपी ॥ ७ तयोर्दैवं विनिश्चित्य स्ववशेनैव वर्तते । । प्राज्ञाः पुरुषकारं तु घटन्ते दाक्ष्यमास्थिताः ।। ८ । ताभ्या सर्व हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ । C.10.78 B.10 29 K.10.29 -- -- -- . , प्रवृत्ताम्वेव, TG प्रवर्तमाना, : वि JI: नि) व (for च) K:- Ni GB तथा ( for यथा) देवे, चर्तमाना, Is. 4 (mf lin ) विवर्धमाना (for प्रवृत्ता K: देशे, K:- D. S क्षेत्रे ( for टेवे) -') K8 +6 वैव) Dr दृश्यते --) 1 ( before corr ) निर्वचाश, T G: 8 11:- देवे, G1 देशे, 11 एव (for क्षेत्रे) MB विवृत्तार ( for निवृ) K: मर्वया ( for 'श) D- [s]घ ( for च) K कर्शिते, K3 4 6 1 5 वर्पति, After 4, Dna ins B1 वर्षिते, Dn1 कर्पते ( for कपिवे) KsD देवे सम्यक्च वर्षति -') K: बीजान्महागुणो -4) Gs 7 न वा पुरुषकारेण ममिद्धिश्चैव सर्वशः । तदा (for तथा) हामानुपी, D: ही मा, T मा', G1 ( before corr ) त्वमा (for हि मा ) 5 ") K: पर्जन्य, B3 पर्यन्य Ka Dn: वर्ष, K वर्पत् , B1 वर्ष, 14 वर्षात् ( for वपन्) -') Ke 8.) Dr corrupt D: देव NI G1 3 11 हि Dn2 FT, D: Ca d ffa (for ) Śz argud (Ki सु ) निश्चित्य , TGa M2-+ हि दुश्चिंत्य ( for विनि K1 किंवों मन्यते फर --Śi Ki Da Gi om (hapl) नित्य) -') Sa (m as in text) स्ववर्षेणेव, K: ged, fi reads it on marg , T G2 MI read 501 जेवोनेव, Gi ( before corr ) म्ववशेनव, 11 : स्ववश after 6 -') 5: दृष्टे, cd कृष्टे (as in text) T नैन ( for स्ववशेनेव) Na Ba I Dn D1-87 G1 G: : चाप्य(G: 'भ्य )वर्यन्, M + चाप्यवर्षे, 13 (br corr ) स्त्रय चैव (Ni नैव, Dn1 देव) प्रवर्तते [s]प्यवर्षे च ( for तयावर्षन्) -') S. Ks + B1-3.5 .) K1 प्रायः K: T. Gi ( before corr ) 8 JI Dn D1 S T II किं न , K. किम ( for किं नु) K: प्रज्ञा, Ks- G1 (by corr ) प्राज्ञ', Doi TFT (for साधये प्राज्ञा) 51 Ki # 'कार च, K कार हि, Ki B1-4 6 Bs reprats 6s after 10 Gi reads 6 od marg Dn Ds : Gi (by corr ) कारे तु, Bs कारे च, --") $ चास्य चैवास्य , Ki Ki B. Dna D3 6 चापि दै', DI : 'कारे हि, Gi (before corr ) 'कारस्तु , i K: चाभ्यदे', K D1 2 ( before corr ) बाथ टै KO कारण, Ms + कारस्य ( for 'कार तु) 1 चैत्र दें', B3 अप्य', B. ( second time) चाप्यदेवं Kss Ni B Dn D1-51 G1 (by corr ) : Dr वाप्यदैवत्र, Gs चैव देवस्य , M2-4 चैव सर्वस्य , वर्तते, Ko G1 ( before corr ) 3 II वर्तते ( for D7 Cr चापि सर्वस्त्र ( for चाप्यदैवस्य ) S -')K. Ni B घटन्ते) दाक्ष्वम्, ( Bs both times ) Dn: Ds s T: G: ह्यनुत्यान च, Ti (except G1) देवम् (for दाक्ष्यम् ) Ka G1 ( before II Cd अनुत्यान च, B2 Ga [मनुस्यान चैव ( for अनुत्या corr ) आश्रित', K4 भास्थित', Ks सस्थित', नस्य) K: चैव हि, 1-3 देवत ( for 'तम्) Dn1 Dnt D1-3 6 G1 ( by corr ) आश्रिता', T1 मास्थित, [म? धनुस्थान वयव व K: -')K भव्य, S (except Gs Af भास्थिता (for मास्थिता ) शम दाक्ष Gi)ग्यर्थो ( for व्यर्थ) Ks तत्पवं, K. सर्व तु, NI क्षमा सथा सर्वत्य (for सर्वन) --4) पूर्वकम् , Ki पूर्व कस् , Ki Ki B1 8 Dn1 D: Ti G1 : पूर्वकस् , T2 पूर्व- 9 ) DI हि सर्वे (by transp.), Gı ( also as 'तस्, MB + सर्व कस् (for पूर्व कस् ) in text ) : सर्वपि (for सर्वे हि) Be + s Dn: DI-3 5 पूर्व( Dnt पुन तत्र विनिश्चय कामार्या; Dr कार्यर्थ, Cad कार्यार्था (as in text) - After 6, T G: NI read 568 मानुप्याणा, Dar Cd Highurt ( as in text) Ks DB नरर्पभा (for भ) -') K: विचे 7 4) 2 B1-4 Dn DI-3 3 Gi ( by corr ) ; Ks D- 'टत, Ki B1-8 s Cd विवतंत', G: सुवृष्टे, K :-D T G1 ( before corr ) 8 M सुकृप्टे, विवेष्टव (for विचेष्टन्त) Ś: K: , Ñ B Dn D1-87 K. सुकृतेप्टे, Ki सुदृष्टे, Bs सुवृत्ते (for प्रवृष्टे as in S (for '1) Dr दृश्यते -") Ka Ki B Ś. Ki only) Dai Di Gi( by corr ) I, G. (orig) Da D1-31 तु, Di ( for =) S: KsD ६, [13] -d) S. , घटते, , Ks दाक्ष्य, Bs दाक्षम्, . G: पुम्रक, Ks : ') - एतौः प्र ·102 91 महाभारते [सौप्तिकपर्द विचेष्टन्तश्च दृश्यन्ते निवृत्ताश्च तथैव हि ॥९ प्रायशो हि कृतं कर्म अफलं दृश्यते भुवि । कृतः पुरुपकारः सन्सोऽपि देवेन सिध्यति । अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म दृश्येन्महाफलम् ।। १३ तथास्य कर्मणः कर्तुरमिनिवर्तते फलम् ।। १० चेष्टामकुर्वल्लभते यदि किंचिद्यदृच्छया । उत्थानं तु मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् । यो वा न लभते कृत्वा दुर्दशौ तावुभावपि ॥ १४ अफलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ ११ शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते । तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः । दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितपिणः ॥१५ उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १२ यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणां नाश्नुते फलम् । कृत') Bs तु, T तस्य, देव न, G1 महरफल om up N1 फर्तुम् - - K. फळ, K.-4. Ñ B Dn D: 87 Gs , Th GM तु 13 Gaom 13 (of v 1 12) -') K. GB नफल, KsD. सफलं; N B Dn D1-85. T. नाफल, (for हि) T. विफल, Gl (for मफल) सुफल -') Dr om from 10.) K. Dn: तत', D13 (orig ) कुत' ( for SK: N. स, KsD. य', ga up to arg (in 14") Ñı B: a (for) -) Bs + Dn D1-3. SK : D. ( marg by corr ) 4 दृष्ट, र वस्येन् , DH 1 G1 (by corr ) च; T: G1 (orig ) : 8 -') Dn1 सापि, कृस्वा, [म]पि, T: f हि ( for सन्) Dos De 6 Gı 8 M optel, Di : (orig) Doi Ts T: पश्य (for दृश्येन्) पश्यन्, T1 GI : f सो हि (for सोऽपि) Ki Di : (orig) Cv as in text Dn: देवेच; Dr देवेन, Ca d देवेन ( as in text) N1 मनसोपि न(?) सिध्यति -") K: मतोस्य , 14 D to तावु, Ga om 140 (cf v l, Dr G M Cad अथास्य (for तथा ) 13, 12) .a) K: भवति ( for लभते) T: चेष्टा 4) S1 भभि वर्धते , 8. (orig ) नामिनिवर्तते, कुर्वन्स लमते, Cd चेष्टा न कुर्व', Co. v as in text. (marg by corr ) K. देवेन वर्धते, Ks अभिनिवृत्तेते, .") 8 कश्चिद् ( for किंचिद् ) - ) T Gi ( before G: 'निर्वर्धते, G3 'निवृत्यते, Ms - मतिनिर्वर्तते, Cad corr ) : 8 यावन् , Ma-+ यो वै (यो घा) Ki om. न. 8797( as in text) Dr ( corrupt). K. कर्ता ( for कृरवा) 4 ) $1 Ni B1 दुर्धपो, Ki -After 10, Bs repeats ( with var ) 6at दुधपौ; K B3 दुर्मुखी, B2 4 5 Ta Ch. d दुर्दशौं, 11 ) Bs Dn2 च, SCv हि ( for तु) -K दुद्धर्षों, T1 दुर्दशात्, M2 8 दुर्दशौ (for दुर्दशौ). Gs om ( hapl ) 11 -130 -') Ka दक्षिणा, Card ददृशाते उभावपि दक्षाणा (as in text) Dn1 G1. 8 देवनिर्जित (GB 15 a) Ñ. Dn To fan, Cd Fifag (as in चर्तिना) ( for देववर्जितम्) Dna Di : G1 (inf lin) text) -') K. नाळस' , Dn1 नालभ' प्रायो देव जितं ( Di : वार्जित, Gi 'वादित) फल M: नाल स ( for नालस) 11 एदते, fe Dni on (hopl ) 1104 .") K: विफलं, D. .d) K1 दक्ष' दृश्यसे ( for मफल) D. नियत ( for दृश्यते) एधितुं ( for एधते) -4) also as in text ) K: महाफला', K. ( before corr ) K. Ti Ga सम्यगम्युप, Dr सम्यगपुप (510), Ma महायला', M8 सुखैपिण', Ca d हितैषिण' ( as an text). 'भ्युपपादित ( for 'तम् ) 12 Ks om 120 (of v ] 11) -") K: तना 16 Bs repeats 1643 - ") K1 दक्षा' K. समा NI तत्रारस्थ, Ti Gi ( before corr) : 8 म. S समारभ्य ( for 'रम्भात् ) म्राटसा, Ca d तना' (as in text) -') K: भवति B. Dn D1-88 कर्मगो K2 GB अश्नुते, K: नाश्रमे, मनीपिग', K8. भवति (K5 भवत्यो) मनस्विन , DY K० रश्नुते (for नाश्नुते) Ks om. corrapto - ") h1 उत्थानों Ś Ki ( for a ) 16°-170 -) Dr न वास्य ( for नास्य) -) K. Bs T2 1 विगहते, Ti GM हि गहते, M3 4 S: Dn2 तत्त्व वाप्य( Dna 'ध्य )धि , K. सर्व वाप्यधि', [s]भिगहति (for विगर्हन्ति) Ga om ( hapl.) K. सर्व चाप्यधि , Ks तत्व चाप्याधि , Ni Ba 124-14 -1) प्राज्ञान, G: प्रज्ञान, CA d प्राज्ञाना ( marg ) सर्व चाप्यनु , B1-8 सर्व वाप्यनु': B (as in text) Ke तनिरोचते; D तेवरोचतो (810), DD लन्धन्य वाधि', D1-88 लब्धव्य चाधि (Dss G न रोचते (for तन रो) नाधि'), D तत्त्व चाप्यनु', Dr ता धाव्यधि (510), [14] Dn: मानस D8 नालग्न, S: ( marg रस, रभा, -') Kg 4 Ni K. फळ - ·-मौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 2 23 नास वाच्यं भवेत्किचित्तत्वं चाप्यधिगच्छति ॥ १६ अकृत्वा कर्म यो लोके फलं विन्दति विष्टितः । स तु वक्तव्यता याति द्वेष्यो भवति प्रायशः ।।१७ एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा । स करोत्यात्मनोनान्नैप बुद्धिमतां नयः ॥ १८ हीनं पुरुपकारेण यदा देवेन वा पुनः । कारणाम्यामर्थताम्यामुत्थानमफलं भवेत् । हीनं पुरुषकारेण कर्म विह न सिध्यति ।। १९ दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते । दक्षो दाक्षिण्यसंपन्नो न स मोघं विहन्यते ॥ २० सम्यगीहा पुनरियं यो वृद्धानुपसेवते । आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥२१ उत्यायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसंमताः । तेऽस्य योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ २२ वृद्धानां वचनं श्रुत्वा यो ह्युत्थानं प्रयोजयेत् । उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ २३ C10.3 B.10.224 K.10224 K. + दाक्षण्य KAM या नेव स, KB प्रायस, K: प्राया, B मर्वत', T G: यशश्वास्याधि, Gi Ma.. (inf ln) स्पर्श चास्याधि' 20 ") a damaged K. देवादेभ्यो (for देवतेभ्यो) (M 'मि'), G न वा चाप्यमि, फल चास्या Dr M1-3 नमस्कृत्वा (for 'स्कृत्य) -') Ko य घि (for तत्त्व चाप्यधि') स्वा( K० स्वान् , D. यस्वर्यान् ( for यस्वर्थान् ) Ki ईयसे ( for ईहते) - ") 8 वक्ष्यो ( for दक्षो) 17 Ks om 17s (cfr1 16) -") Dr मावा, 1 ‘सयुक्तो ( for 'सपनो) -)K T G12 नावा ( for अकृश्या) K: यो काले, TG Doi D. Gi ( before corr as in text) मोघेर, 1 ML रोके हि, Ms. लोको हि, Cr रोकेलिन् (for यो मोहर, Dn1 मोय , D1 2 (before corr ) घोर, लोके) -) : विष्यतृ (sic), Ki Tच्छति, G: विदति D3 मांद्य, Dr मोघी, Ms.! मोवो, Cad मोध (as ( for विन्दति) प्टित'; & Ni Bi-3 8 विष्टित , in text) K न हन्यते, Ks हिह, 11 निह (for विह) K. - B. Dnt D1. ( before corr ) : घिटित , Dnt 21 ) L. सम्यग्हीन', Ko M. 'गीह', D: विष्टीत', Da (marg by corr ) दिष्टत', D [भघिष्टित', (before corr as in text ) G3 'TIGT, Gi ( before D चिप्विता B S कर्हिचित् (for विष्टित) -') Ka corr ) ग्वेधा, Cad 'गीहा (as in text) Ko Ma याति, D यति ( for याति) K: सोनुपचवता याति पुनरय D. (before corr as in text) Gs पुनरिह -4)51 Ki श्रेप्टो, Dr देख्यो यो ( for द्वेप्यो) Ki -')S K. Di Ma.. Ki यहृतान्, Dnt यामृद्धा, वृद्धान् (for यो वृद्धान्) K8 'सेव्यते, B 'सेविता (for DI-1 भूया (for प्रायश') 'सेवते) -") G1 (before corr ) अपृच्छच्च (for भाप 18 ") $ KI DL : (before corr ) मनावृत्य, Cad च्छति) 1 B1 हि, Ms om., M व (for घ) K. 'हत्य (as in text) -')31 यत्र ते, BE Dr वर्तते यथा श्रेय', Ks यदि श्रेय', Bs M2 च य श्रेय', M1 ( for वर्तते) Ki Ni B3 Gg यस्ततो', K: यस्त्वयो', वच श्रेय (for च यच्छेया) Ga अप्रिय चापि तच्छेय' रय स्वतों', Dr रास्वतों (for यवतो ) -) -) K 1.0 य' करोति; DI ! तस्करोति (for करोति K: स फरोत्मा', T1 स कुर्याचा', 'T. Gr : M म (M1 च) N1 हि, Dr वा (for च) न) कुर्यादा', G1 स्वीकुर्यादा' (for स करोत्या') K. 22 In Br, 22ad is damaged -') K1.36 पृष्टव्या, नायं, Ca d ऽनन् (as in text) -4): KO नेप, K प्रष्टव्यो, G3 द्रष्टव्या (for प्रष्टव्या) K. Dr समता, KI D1 312 ऐप, Ki B+ Dn Das Ti Gi.: एप, G8 “सत्तमा (for समता ) B. वेप (for नेप) Dr चुदिमता, T3 'मतो ( for Ki-3 5 B1.5 तस्य, Ni B:- Dn Di-5 7 ते स; Ta 'मता) T1 [अन्वय, G1 नय ( for योस्या, Gz_M2- यस्य ( for तेऽस्य) - योगे, KI नय) G1TM योग', B1 योग , Ca d योगे (as in text) M 19 ) D हीन' - KI Ni om (hapl) 19*-19 परिन्यूनस ( for पर मूल) -d) -') K. B B Dna DI- यदि, तया ( for यदा) Dn1 विधिर् (for सिदिर) S(except K. देवेन -') K: विनंताम्याम्, 1 भयोमा T: ) इप्यते (for उच्यते) भ्याम् , G. अयोकाभ्याम् (for अर्यताम्याम् ) -4) Ds 23 ") K कृत्वा (for श्रुत्वा) -') K:- 6 उस्यानाम् K: समुत्यानफल भवेत् , K3 उत्यानफल लभेत् B Dn Ds : Th fi 3 + योभ्युत्थान, D1, शुत्थान (submetric ) -1) K1 सिद्धिति य', D: योप्युत्यान, Gs यो यात्मान (for यो झुस्थान) [15] . K: 'समत। -') 8 T, घर, K. फळ मूळ, K2 तन्मूळ ·10 2 24] महाभारते [ सौप्तिकपर्व रागात्क्रोधाद्धयाल्लोभायोऽर्थानीहेत मानवः । पूर्वमप्यतिदुःशीलो न दैन्यं कर्तुमर्हति । अनीशश्वावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥२४ तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणामकृतं वचः ।। २७ सोऽयं दुर्योधनेनार्थों लुब्धेनादीर्घदर्शिना । अत्वावर्तामहि वयं यत्तु तं पापपूरुपम् । असमर्थ्य समारब्धो मूढत्वादविचिन्तितः ॥ २५ अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ।। २८ हितबुद्धीननादृत्य संमन्त्र्यासाधुभिः सह । अनेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता । वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ।। २६ बुद्धिश्चिन्तयतः किंचित्खं श्रेयो नाववुध्यते ।। २९ .:) SANI 5. क्वचित् , - 4). तप्यामहे यत्तु DD त वर, Bs 11 भजत', D वयत्त, K. प्रकल्पयेत्, Ke GB प्रचोदयेत् B1.3 नियोजयेत् K:-40 बल( K. 'लवत्तर , D गणवत्तरे (for प्रयोज) -')T: उत्थितस्य -d) Ks Ma 27 ") K: 'दु शीळो, K! 'दु शिलो G2 सदा स, K6 स तदा (by transp ), T1 तत्तस्य, B Dn DI-3 5 धैर्य ( for देन्य) Ks 8 Di ( before तदस्य (for तदा स) Ds स्वमते corr as in text ) T GE A1 4 अर्हसि ( for 'ति) [s]चिर , K1 जन' ( for ऽचिरात् ) - °) वमत्यर्थ, K. तमभ्यर्थ, K. तपत्यन्यो, Dui K1 ( before उत्पपाथ, 24 ) K. कामाद ( for रागात् ) T1 तदध्यर्थे , T. तवाप्यर्थे , G तवात्यर्थे । G, तापत्यथै, Ca d तपत्यर्थ (as in tert) Ka Ba corr ) लोकाद् ( for लोभाद् ) DDI T. G: रागाल्लो Dni Ds fa KEN B Dn Das भनृत, -)K3-4 Ñ B Dni Di : (before भाद्रयात्क्रोधाद् S न कृत ( for भकृत) corr ) 3 ईहति; D माईति, Dr भानीहेत (for ईहेत) - माधव ( for मानव') Dn1 योों हीनेन मानव', 28 ") 5 अन्ववृत्ता', K० अन्ववर्ता', Xi अनु Ti योर्थानीतंतमानद - ") Dny Cad सनीहश, वर्ता (for अन्वावर्ता) K: s B Dn Di :( belore Ga Ms-+ अनयश, 1 अनेयश ( for अनीशश्) K8 corr ) 3 57 S अनुवर्तामहे यत्तु ( Ks Dna Di य तु, [A]नमानी, D3 (by corr) [भ]भिमानी, Dr चमानी, Ba त तु) Ka अन्वन्नमिटिवय यत्तु , Da (by corr ) मनु Ma ]पमानी ( for [भ]यमानी) -4)S: सोचिर, -') K:38 Bl: + 8 Dn1 D. वय (Ks Ks 8 शशीघ्र, T2 शीघ्र प्र G स दीर्घ ( for स on वय) त, यद्वय, DI-35 त वय शीघ्र) Ka भ्रस्थिते, Ni Ta G1 ( before corr ) : T: G1 3 1 बजत, G: भजत' अश्यति, Bs #स्यति( for भ्रश्यते) (for यतु त) DAI Dr 'पूरुपा -') Ks ( before corr ) अस्मानथ, K भस्मान्नप्य' K1 तत् , K .. 25 ) Tels योय ( for सोऽय) यस्मात् (for तस्मात् ) -") K जातो ( for प्राप्तो) धनोनार्थ , D1 पुनर्धनेनार्थ ") K1 दुष्टेन, Ks M दारुणोदय ( for 'णो महान् ) भूठेन (for लुब्धेन) Ka [मनर्थ (for [भ]दीर्घ) • ) SK1 असामर्थ्य , Ka N. B2 Dn D1-86 29 .) Ni B1-3 : Da हि (for तु) TI Cad मसमर्थ', K8.4 s B1 8 G8 MB 4 असमध्य; द्वापि, Dr ममद्यापि ( for ममा) --°) Si_D: व्यस Ka Dar T2G मसा( Dr 'स)मात्, G1 ( before नेनोपतापिना, K2 'नोपतापित', Ks Ca d 'नोपतापिता corr ) असमर्थ ( for असमर्थ्य) Gi ( before corr ) Ka N1 B1 2 T G1 : 1 : 'नोपपादिता, Bs 'नाभि समारमो: Cd 'लब्धो, Ca 'ब्धो (as in text) तापिता, Gs 'नोपपादिना, Ms 'न तु मोहिता, 21+ 4) KD. ( before corr ) त्वादिविचिंतित , Ka 'न निपातिता • 29d damaged in Bs मूढेनानर्थ', DI 'स्वादिति चिं, D (after corr ) चुद्ध्या; B DI-3 Ts बुद्धि ( for बुद्धिश) "त्वाद्यविचि, T GI 2 Ms. 'वादफलीकृत , Cad Di : Batat (for 'a ) Ka (m us in text) तस्य, ns in tert N BI-B चापि, Dn: केचित् , D वापि, 18 + नव 26 ") K: हतबुद्धिर, K हितबुद्धिन्, Dn1 हित (for किंचित् ) --4) - स, $ K1 सा, Ki 56 B12 DAS DI : Gl Bla स्व , D+ बुद्धिम् , Ds हीतबुद्धीन् , T1GB M हीनबुद्धिर, Tहित ( for स्व) Ni B1-3 नाधिगच्छति, Me नावबुध्यता, बुद्धीर, G हीन पुनर्, 4 हितबुद्धिर् ( for हितबुद्धीन) ५) Ke Ti समध्या, Dr साधनि' (for साधुभिः) Mg + नाभिपद्यते ( for नावबुध्यते) G: स्वय श्रेयोवबुध्यते T: सता (for सह) -") Ka वार्यमाणा, Dh मानो, 30 ) KI Dn: च (for तु) -') द्रष्टव्या Cd वाह्यमानो, Ca वार्यमाणो (as in tert) d) Dr प्रष्टव्यः (for प्रष्टव्या) Ka ( marg ) वहवो ( for [16] Ks दुर्यों Gs दारुणो मत, K: क्षया .°) K: T1 स , ·साप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 3 3 मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो बुधाः । ते च पृष्टा यथा युस्तत्कर्तव्यं त्या भवेत् ।। ३० ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च समेत्य ह । उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ ३१ ते पृष्टाश्च वदेयुर्यच्छेयो नः समनन्तरम् । तदसाभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ ३२ अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः संपद्यते क्वचित् । कृते पुरुपकारे च येपां कार्य न सिध्यति । देवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ ३३ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ ३ संजय उवाच । कृपय वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं शुभम् । अश्वत्थामा महाराज दुःखशोकसमन्वितः ॥१ दद्यमानस्तु शोकेन प्रदीसेनाग्निना यथा । क्रूरं मनस्ततः कृत्वा तावुभौ प्रत्यभापत ॥२ पुरुपे पुरुपे बुद्धिः सा सा भवति शोभना । C 10.107 B1033 K.1033 - -(L. s 'कारस्तु BI पुन । T. JI से सपृष्टा, G: ते म्म पृष्टा, सुहृदो) 3 B ( Bi marg ) Dn DI-7 7 जना, G: श्रेयस्करमनतर; Ga Ar श्रेयस्तरसम' -1) Ki om. मे Bi मम (for बुधा) After 3035, Ñ B Da Ki नटिकी , K: निश्चिता, B1 DAI नैष्ठिका ( for 'की) D-18 ins 33 ") 5. T, G1. मनारभस्तु, 1 . अनारमे तु, 8* वनात्य उद्धिर्विन्यस्वन श्रेयश्च पश्यति । Ji सनारभ्य हि ( for अनारम्भातु) Ms. + कार्याणि ततोऽम्य Gi फार्याणा --') 51.1 नात', G1. BM1 नार्थ ( for नार्थ) निश्चित्य वै बुदया घुधा सपाधते, G: 11 सपश्यते, 8 सपत्स्यते ( for सपद्यते) [(L.1) T. नतोन्य T: GL.: gfa, G3 gra (for ") K: प्रते; S कृत' ( for कृते) SK) .. Ñ गुदिर्) T विनये 1 तन (for नप्र) ÑI पश्यत BI S Dnt Da (by corr ) पुरुपकारे तु , D1 2 ( before B1-3 नत्र श्रीश्च प्रतिष्ठिता (for the post half) corr ) कारण, -') K येपा काय, B, 2) T. G. 11-3 वृदा , 1 यूद्धान् ( for युदया) येपा देव, Bs येषां दैवान; s येपु ( G3 येपा) नित्य ( for GI युध (for बुधा ) ] येपा कार्य) ..) B. Dnt D3 8 1 तेत्र पृष्टा, Dn1 वेय पृष्टा, TI ते महष्टा, Gs Coloplion fajor par van 1 शल्य Ma.+ ते तु दृष्ट्वा ( for ते च : सुहृष्टा, Ma.. - Adhy Ham SKIE DIT: GI कृपवाक्य, 568 K: यदा ( for G. कृपाचार्यवाक्य, M2 : कृपनयोपदेश' Adhy -d) 31 31 B. D1 2 : यया, Bi no (figures, words or both ) S2 DD D. TG2 नु तया, तदा (for तया) (as in text), Dna A:-- 3, 61 68 -Slokano K: 33 (as in text) 31 ) Ko हि (for च) -') K गांधारी च, D. प्रज्ञाहीन, Dr सजय च (for गान्धारींच) K: सु. 3 (for च) S यशस्विनी (for समेत्य ह) Ka .. हि 1 ) Ka.. a हित (for शुभम् ) -') Kr ") 3. K: उपा , B . तया (for उप.) (for ) K. 'पृच्छामही महाराजा ~~d) K1 'समन्विता 32 GS om, 320b -K. ते घ ( for ते) K. 2 ") 8 च ( for तु) -') K. B1 T G Mi : N B1-3 : Dn D1- S (G1 om ) पृष्टा( Dr वास्तु तथा, + तदा (for तत) -d) K प्रतिमापत B, पृष्टा तु (for पृष्टान) --') K. तय सम; T 31) K. Ni B DD DI 946 या या, 3 [17] ते प्रहटा, K. ठया, च यद पृष्टा) यथा) 8 घूय Ds यथा ·7 3 10 3.3] महाभारते [ सौप्तिकपर्व तुष्यन्ति च पृथक्सर्वे प्रज्ञया ते स्वया स्वया ॥३ तस्यैव तु मनुष्यस्य सा सा बुद्धिस्तदा तदा । सर्वो हि मन्यते लोक आत्मानं वुद्धिमत्तरम् । कालयोगविपर्यासं प्राप्यान्योन्यं विपद्यते ॥ ७ सर्वस्यात्मा बहुमतः सर्वात्मानं प्रशंसति ॥ ४ अचिन्त्यत्वाद्धि चित्तानां मनुष्याणां विशेषतः । सर्वस्य हि वका प्रज्ञा साधुवादे प्रतिष्ठिता । चित्तवैकल्यमासाद्य सा सा बुद्धिः प्रजायते ॥ ८ परवुद्धिं च निन्दन्ति खां प्रशंसन्ति चासकृत् ॥ ५ यथा हि वैद्यः कुगलो ज्ञात्वा व्याधि यथाविधि । कारणान्तरयोगेन योगे येषां समा मतिः । भेपनं कुरुते योगात्प्रशमार्थमिहाभिभो ।। ९ तेऽन्योन्येन च तुष्यन्ति बहु मन्यन्ति चासकृत् ॥ ६ एवं कार्यस्य योगार्थ बुद्धिं कुर्वन्ति मानवाः । - (for सा सा) -°) स्तुप्यति, Ka तुष्यति , Doe पुष्यति, कृप्यति ( for तुप्यन्ति) Dos àta (for सर्वे) 4) Ko प्रजया ( for प्रज्ञया) Ks A Gi Ms च, Ko à, TGM1 8. + (for ते) Ks. d om the second स्वया S [मत्र, -- Da झारमान 4 ") Ma + सर्वाभि ( for सर्वो हि) KA TI लोकम् , DI : लोको; D3 M: लोके (for लोक) -') K1 बुद्धिमत्तमा, B Dn1 यलवत्तर, Dr ( first time) बुद्धिमवर, 11 3 'मत्तम ; Ma 'मुत्तम, Ma 'सत्तम ( for बुद्धिमत्तरम् ) 4-5 -') K. बहुसत -d) SK1 सर्वश्चैन; B. Dn DI-8 5 Ta M Cr सर्वोत्मान, D. सर्वो मान, Ga स भारमान, Ca d सर्वारमान (as in text) After 4, Dy repeats 4ad .K: om BE- Dn Ds & TG फाल्योगे, योग (for 'योग) Ke विपर्यास्त, B. विपाक च, M विपर्याय ( for 'र्यास) Ca d कालयोगेन पर्याम -d) K: प्राप्ता न्योन्य, Dn प्रायान्योन्य , Dr प्राप्यान्येन्ये, G: प्रा प्त्यान्योन्य ( for प्राप्या') K. च पद्यते, Bi (m ng in text) : निशा पते, S (except Ga) प्रपद्यते (for विप) 8 ) K: अनित्यत्व तु: K. अन्यत्यस्वादिः (sic), K. Bs Ga M2-1 मनित्यत्वान्ति, K० अनन्यत्वादि, Ni BI 8 अनित्यत्वाच, Ba T G1 M1 भनित्यत्वातु, BN Dna D1-67 विचित्रस्वातु ( for भचिन्त्यत्वादि) a चिनाणा, K8 चिताना, Ko वित्ताना, Ni लोकाना (for चित्ताना) Dn1 विचित्राणा मनुष्याणा - Ki मानुप्याणा, Doi मानुपाणा Di मनुप्याना - Ka वित्त , Cd चित्त (as in text) Kaa (m as in text) कैवल्यम्, Ko B_Dn D1-57 वैकुच्यम् -4) D: शास्ता ( for सा सा) B1 3 बुद्धि प्रवर्तते , S मति रजायत (for बुद्धि प्रजायते) 9 °) Ga यां या (for यथा) K च, 1 (for हि) u om हि K चैद्य', Ti लोट्य ( for वैद्य) -°)S transp ज्ञावा and व्याधि ---') Bs damaged $2 भैपज, Ni Ba + Dn D2-5 भैपज्य, Dr भेपज्य (for भेपज) -") Sa Ko प्रसामार्थम् 3 इहाभिमो', R:-40 इवाभिभो, Xi Ba Dn D1-5 1 इति प्रभो, Bi : इह प्रभो, • इद विमो, प्रभो ( for इहाभिभो) 10 ) K एवं 31 कार्यार्थ (for कार्यस्व) B: योगाच, Dna योगार्थे ( for 'र्थ) -') T: वृद्धि, Gs कर्म (for वुद्धि) After 107, Ko reads ( for the first time) 11t, repeating it in its proper place -') S T G च, Ko ह ( for हि) DT सुखा (for स्वया) K: 'T G: युक्त्या (for युक्तास) - K: ताश्च , GB ताव (for तां च) K. विदति, Ks विंदति, Dr निदंति, T: GM 5 Ko om 50% (of v l 4) Dr om up to स्वा (ind) -.) Ks 40 च, 8 (except Gi) (for it) Si Ki स्वके -') K: सा च धर्म, Ds : साधुवाद TH G! साधुभूता, Gi चासुदेव', GB साधुपेदे , 1 सादुवादे ( for साधु) Ca d as in text -") K: भस्वां बुद्धि -4) Ms स्व (for स्वा) After 5, K4 reads 79), repeating it in its proper place 3. प्राज्ञा Ko वासकृत - 6 Konfs om (hapl ) 6 -") K1 कारणात्तर -') K. योगो, Ca d unit (as in text) Ka समतत', Ks — च साम्यता, Ni Bसमा गति' ( for समा मति) B1-858 (Ma om ) येषा (GB तेपा) सवदते (G1 सवदतो, सपद्यते) मति' (T1 मत') -") K1 तेभ्योन्येन, KAN B Dn D1-1 भन्यो न्येन K भन्योरन्ये ( for तेऽन्योन्येन) 7 Ke reads (for the first time) 7ab after b -~") Dn1 अस्यैव -') K: समावृद्धिस्, M साधु बुद्धिस् (for सा सा बुद्धिस्) GB तथा तथा 4- -") Ni T1 गृहत, [18 ] ·साप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 3 17 प्रजया हि स्वया युक्तास्तां च निन्दन्ति मानवाः॥१० अन्यया यौवने मो बुद्ध्या भवति मोहितः । मध्येऽन्यया जरायांतु सोज्न्यां रोचयते मतिम् ॥११ व्यसनं वा पुनर्पोरं समृद्धिं वापि तादृशीम् । अवाप्य पुरुषो भोज कुरुते बुद्धिवैकृतम् ॥ १२ एकमिन्नेव पुरुपे सा सा बुद्धिस्तदा तदा । मवत्यनित्यनज्ञवात्सा तस्यैव न रोचते ॥ १३ निश्चित्य तु यथाप्रज्ञ यां मति साधु पश्यति । तस्यां प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका ।। १४ सर्वो हि पुरुषो भोज साध्वेतदिति निश्चितः । कर्तुमारभते प्रीतो मरणादिषु कर्मसु ॥ १५ सर्वे हि युक्ति विज्ञाय प्रज्ञां चापि स्वकां नराः । चेष्टन्ते विविधाश्चेष्टा हितमित्येव जानते ॥१६ उपजाता व्यसनजा येयमद्य मतिर्मम । C10121 B.10.17 K10317 D. मानव, कारका (for सर्व हि, Ks0 -°)Ga - D12 युक्त Das . T गृहति ( for निन्दन्ति) Ks मानवा, (except Ms) चास्योद्योग (for तस्यों) Ś2 ( before वै युधा ( for मानवा) corr ) कारिमि', K. “कारिता, KO कारिका) II ) 3. (inf in } K:- Gi.. भन्यया: DI अन्याया (for अन्यया) - पुरयो ( for यौवने) Ka 15 For 15-23 B. is not collated -") Ka Dn: मां, TG1 2 M Cr याल्ये, Ga M1 बारो; Ka : : सर्वसिन्, सर्मसिन् , T GAM:-- सर्वारमा, : याल्यो ( for मयों) -")K महति (for भवति) G1 सर्वोत्या, 1 मर्वार्थान् (for मर्यो हि) K मोहित , Dn: मोहिता Cs as in text -') पुरये ") 8 साधुरित्येव ( for साध्वेतदिति) Ki K1 मन्चे यया, Ka Cr मध्येन्यथा, Ks मध्ये वायो, निश्चिता, Ks : निश्चित (for निश्चित) Ke मन्येन्चया (for मध्येऽन्यया) G यया जतु (for ऋतुम् ( for कतुंम्) - प्रीता, S (except M1 ) प्रीति जराया तु) t) G दन्या ( for योऽन्या) DT ( for प्रीतो) ---") K: कारणादिषु, मारणा' रोचयति and om मतिम् (for मरणा) 12 ) D. म ( for चा) Bs damaged Boa 16 Bs not collated -')T G1 2 1 सर्यो ( for Dn Da , 1 महाघोर (for पुनार) ") K: मर्वे) K. युमि विन्याय, Ki B1 मुक्ति विज्ञाय, Ba : B... Dn: DI-- चापि (for वापि) -')M: टमते Dai Dit युक्तिमाज्ञाय, Dn: युद्धिमाज्ञाय; (for पुरपो) G1 मेने, Card भोज (as in text) माज्ञाय, युक्तिमास्याय, T युक्ता विनाय (for -") Ga कुम्पे, 2 लमते ( for कुरते) Dn Gas युक्ति विज्ञाय), Ke... सर्वे युक्ति (K. युक्ति, Ko वकृति, Dr वकृति युगा)घ विनाय, K: सर्वे युक्तिमविनाय , G3 सर्वोप- युक्तिर्विज्ञाय -') K: प्रजा, D: 13 4) K: मन्ये च पुरपे राजन् -') K. या या प्रजाम्, M: प्रजा (for मा मा) ( for प्रजा) 51 damaged , Ko Ni B1 3 Dn DB Gतया तया -) Gs भरत्य T, GM यापि ( for चापि) K. BE Dna TGa निन्या प्रजा हि ( प्रानत्वात् ), Ka भवत्यनित्यममा M नर', D. वरा' (for नरा) G1 प्रज्ञया स्वकया बान, र नयनित्यमनरवात् , Ba Dna D1 2 (before Gs प्रसयापि वका नर' ') Si तो, corr ) ? भवन्यकृतधर्मन्बात् , B. Dna D: कृवानरवात् , चेष्टतो; Ks येष्टते, Dr S चेष्टते ( for चेष्टन्ते) Ke D , तउदित्यात, T G भवस्यनित्य( T1 त्य) प्रजा हि, G1 भवत्यतीता प्रज्ञा हि --') K: तन्येव विविर्घा चेष्टा', K. Ni B1- Dna D1- 1 Tu Me+ K. पिनियां चेष्टा, DI विविधा चेष्टा -d) Ni चेटते; om, B. : च (for न) B1 सा सा तम्यव रोचते s चिंतयन् (for जानते) 14.) K: अनिश्चित्य, Ko निश्रित्य न 17 B not collated -)K. T1 उपयाते, K. प्राज्ञा, K. यया प्रान, D यया प्राज्ञ, T1 तथा प्राज, T: G... वटा प्राज, G: महाप्राज्ञ, 13 Dna T. G. Mi , उपयाता, G1 उपाहिता, G8 उपा यदा प्रान (12 ), M. ययाशक्ति (for ययाप्रज्ञ) याठा ( for उपजाता) Ka च व्यसने, Ks ज्यसनजो, -') S चा (for यो) 8. अनुपश्यति, K. साधु K: व्यसनतो ( for न्यसनजा) -') K: मया याध: तिष्यति -') K: तस्या', KI B DD DI-8 तया, K: Ds येयमाय ( for येयमच) K1 येयद्यमतिकर्मसु D तथा (for तम्या) K1 प्रकुर्वते Ko सर्व (for - " ) Ko Dr प्रयक्षामि Ga M ता व प्रकाशयिष्यामि. माप) -2) L: तस्योद्योत, K: तस्योग', 8 -') Ka 'पिनाशनी, Kse 'शनी; D1 'शिनी 8 [19] नर, - K11 S: यथा ·117 .17 10. 3 17 ] महाभारते [सौप्तिकपर्द युवयोस्तां प्रवक्ष्यामि मम शोकविनाशिनीम् ॥ १७ मन्दभाग्यतयास्म्येतं क्षत्रधर्ममनु प्ठितः ॥ २१ प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा कर्म तासु विधाय च । क्षत्रधर्म विदित्वाई यदि ब्राह्मण्यसंश्रितम् । वर्णे वर्णे समाधत्त एकैकं गुणवत्तरम् ।। १८ प्रकुर्यां सुमहत्कर्म न मे तत्साधु संमतम् ।। २२ ब्राह्मणे दममव्यग्रं क्षत्रिये तेज उत्तमम् । धारयित्वा धनुर्दिन्यं दिव्यान्यस्त्राणि चावे । दाक्ष्यं वैश्ये च शूद्रे च सर्ववर्णानुकूलताम् ॥ १९ पितरं निहतं दृष्ट्वा किं नु वक्ष्यामि संसदि ।। २३ अदान्तो ब्राह्मणोऽसाधुनिस्तेजाः क्षत्रियोऽधमः । सोऽहमद्य यथाकामं क्षत्रधर्ममुपास्य तम् । अदक्षो निन्द्यते वैश्यः शूद्रश्च प्रतिकूलवान् ।। २० गन्तास्मि पदवीं राज्ञः पितुवापि महाद्युतेः ॥ २४ सोऽसि जातः कुले श्रेष्ठे ब्राह्मणानां सुपूजिते । अद्य खप्स्यन्ति पाञ्चाला विश्वस्ता जितकाशिनः । . ..) , सप्टा ( for K मादाग 31 रूपमव्यम 5 स्वकृया सुः K प्रकुर्या सु. सर्वेपो शोकनाशिनी (TI Mi 'नाशनी, 2 'नाशनी). 22) Kघ पूजिते; D3 सुपूजित 5 ग्रामणरमि(Gr 'पि)पूजिते ( GB r) -') मण्णमाग्यवया SI 18 Ko om 18, Bs not collated स्वेच, Ka [मप्येत; K:- होन; Ke [प्येन; he Ka ( for सृष्ट्वा) -') K: स्थ्ष्ट्वा, फर्म तासु होत, B. [भ]स्म्येव, TG [भ]म्मीम; G. मम्मीद, (by transp), S फर्म तासा ( for कर्म तासु) DI A. [भ]स्येक', Ma. [मोसाफ (for [मस्म्येट) विपाय च -') K1 चलवले ( for धणे वणे). -4) Ko क्षानं (for क्षन) BK (before corr ) Ko S समादत्ते, K. Bas Dns Ds 87 समाधत्ते, Alt अनुष्टित 1 क्षनधर्मो धनुष्टित (except 1 ) समाधाय ( for समाधत्त) -4) SKI B B1-+ Dn Di-6 खेकैक, K स्यकैक ( for एकैकं) 22 Bs not collated. Dui om 2006 Dr om. K1-3 6 Ni_B1-4 Dn D1-5 ! गुणमाग्गुण (Ks भक्तिका up to यदि (ind) (cf , 121) -.): क्षधर्म B1 'भाग्गुणान् ) K येत फैकभाग्गुण K1 विधिरचाह -") R. A DI T G Dfi B प्रामा मंधित (D. G, 'त), K. ग्रामणसनिय, 19 Bs not collated -") Ko Dnt D. ब्रह्मणे मिध्रित, N ब्रह्मणि सस्थित', ( for घा) SK: DMs. Bi i Dni 7 Dn: 7 ) मण्यसधित B2 : D , ग्रामण्यमाधित, D ग्रासण ( orig as in text) वेदमव्ययं; ससदि। DI घासण्यसश्रुत', ग्राह्मणपशित (for प्राक्ष मध्यमे, N1 दाममव्यानं; Ba Dna D: वेदमम्य तु, ण्यसधिवम्) --- Ds om (hapl ) 22-231 B. वेदमस्यर्थ, Ba Dni DI दममध्य तु (for दम -') DI (orng ) प्रकुर्यासु, मध्यम) -') K. तेजमुत्तम -') K. Dna Kधै वैश्य , K० च वैश्ये (by transp ) T Gs M प्रकरिप्ये, G: प्रहरिप्ये (for प्रकृया सु) Dr Dna शूदस्य (for शूद्रे च) -1) K1 सर्ववलानुकूलता, सुमहा (for सुमहत्) K: प्रतिकुर्यामई कर्म, G1 प्र. फरिप्ये न तस्कर्म -) K: ममैतत् , M+ न मे Dna सर्व वर्णा' स्यात् ( for न मे सत्) K: पावसमतं 20 Bs not collated -") M भादांतो KI KI 23 B not collated Gi साध्वन्, साधुर ( for [s]माधुर) Ds om. 23 (cf. 7122) -') Ka Dn Ms 4 निस्तेज DS निस्तेजा -)K: Bx Dn Di (orig os in text) & TTX (M मत) (for [s]धम') -') भदाक्ष्यो, D. धारयस्व (for धारयिस्था) Kधनुर्वेद (for 'दिग्य) अदक्ष्यो (for अदक्षो) K: Ba D1 2 + G1 निंदितो; -') Ki दिव्याण्यत्राणि -') Ga च मृत (for Ke Da निंदते; Dil निंदितो ( for निन्द्यते) निहत) Bi -') Ko DI , किंतु MI D वक्षामि वैश्या' *) K शूद्रस्य (for शूद्रश्च) K1 [भ] ससति ( for 'दि) प्रतिकृल्यवान्, S प्रतिकूल्यवान् 24 ) B1 गमिष्यामि (for यधाकाम) -') 21 Bs not collated -) K. DI-8 सो क्षात्रधर्मम् K. ध्यपास्यता, सिम् Ks जास ( for 'त) K2 कुळे श्रेष्ठ K8 Th उपाधित B8 उपास्य च S अवाप्य च (for उपास्य Gs कुलश्रेष्ठे, Ko कुले श्रेष्ठ, D1 कुले श्रेष्ठो -) वम् ) -°) K: गतामि D1 तासि s यास्यामि Dr om (hapl.) from ग्राह्मणानां up to यदि ( in (for गन्वामि) Ke (marg) [20] M1 दाक्ष Dns ब्रह्मण 8 मृत - 31 उपास्यता, KaM -- D. पदवी K राज ·मौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [10. 3 30 विमुक्तयुग्यकवचा हर्षेण च समन्विताः । वयं जिता मताचैषां श्रान्ता व्यायमनेन च ॥ २५ तेषां निशि प्रसुप्तानां स्वस्थानां शिविरे सके । अवस्कन्दं करिष्यामि शिविरस्याद्य दुष्करम् ।। २६ तानवस्कन्ध शिविरे प्रेतभूतान्विचेतसः । सूदयिष्यामि विक्रम्य मघवानिव दानवान् ॥ २७ अद्य तान्सहितान्सन्धृिष्टद्युम्नपुरोगमान् । सूदयिष्यामि विक्रम्य कक्षं दीप्त इवानलः । निहत्य चैव पाञ्चालाञ्शान्ति लब्धास्मि सत्तम ॥२८ पाञ्चालेपु चरिष्यामि सूदयन्नद्य संयुगे । पिनाकपाणिः संक्रुद्धः स्वयं रुद्रः पशुण्विव ॥ २९ अद्याहं सर्वपाञ्चालानिहत्य च निकृत्य च । C10.155 B.103.31 K.1031 - . om.98aded K Ñ -1) 51 D. कक्षा, DH विमुक्युग्मक Ca d cute युग्य G1 *मता, यास्याम्यपचिति राम -d) Kचासि, 5 चैव ( for K. T1 प्रेवभूता, K: भूतप्रेवान्, Ni B DI-3 प्रेसभूत “घापि) 8. Ni B3 G1 Ms + महाद्युते, K: । (m as ( for 'भूतान्) T1 निचेतस; T, G अचेतस (for in tert) : Ba - Dn D1-5 • महारमन (for महाद्युवे.) विचे) Dn: transp 27°-28° and 28etur -°) 1 सोदयिष्यामि Dr निम्म्य Als निशेषास्सूदयि 2 Dr corrupt ") 5. स्वप्स्यति, Dnl स्व. प्यामि -$ K1-16 B1 om. ( hapl ) 27-28" प्सति, Dn स्वप्सति, Dr सुप्स्यति र. पांचाळा ( for | पाञ्चारा) -') Ki ( marg ) निश्चिंता ( for विश्वस्ता) 28 S2 K1-4 0 Br om 280* (of. v1. 27) Ks K. जितकासिन', Ks 'कागिना d) Ni By : Mu -') D. पुरोगमाव - Dn: transp विमुच्य (for विमुक्त) S 27-28° and 28ttr -°) M1 सोदयिप्यामि युध्यकवचा युद्ध D8 Ba वृक्ष K. शस्त्रकवचा, TG fent कवचा, Bi.! -युग्यकवचान् , D वन युज्यकवचा Bs विरात्रे मुचकवचा, (G1 'प्र) (for कक्ष) D1 दीप, Tiदीत (for दीप्त) K. Ka समन्वित ( for Ti K. इवानिल', Dni हुवानल, चाह (for ') इवानळ, दवा 'ता) Ka ( marg ) विमुक्तवाजिमातगव्यायामेन []मा नल (for इवा') -"Ki om ( hapl.) from पाचा न्विता', Bs damaged -") K1 जिता सितारू, Ka रान up to सर्व (in 31°) K निहत्यैव घ; Dr निहत्यैव जिता मठाग, G: जितवता (for जिता च, s विनिहत्य च ( for निहत्य चैव) -') T1 GB -मता) K. जय ज्ञात्वा मनश्वैपा, K: Ni B1-1 Dn ब्धास्स (for 'स्मि) K. चोत्तमा, K सत्तम' (for DI-51 जय मत्वात्मनायव -Kध्यायामेन च कर्शिता', सत्तम) K:-: B Dn D2 ( by corr ) ४-६, 1 3 4 याता 29 Ki on 29 (cf. v l. 28) S transp 294b च्यायामकर्शिता (K: 'कर्शिता, Ks B1-+ D3 : 'कर्पिता', and 29ed --") K: पाचालेय, Dsr MA पचालेपु D कार्षिता), Di (before corr ) भ्रातरो च्याम Ni B. Dn: D भविष्यामि (for चरिष्यामि) ') कार्पिवा', G धाता ह्याप्यायनेन च Cr शाता व्यायाम K: सूदयति न, Dr सूदयिष्येय, Gi सूदयनस्य: All After 23, K. ins सोदयनद्य (for सूद) Ko य युगे K विक्रमन्वै पुन 9* अग्र तान्सूदितान्सर्वान्रष्टद्युम्नपुरोगमान् । -) Kas पुन' - ") 2 सरुट (for सद्धि) पनिव, Di (sup lhn as in text) पशुविद्द ( for 26 B: damaged for 2600 -") B1 प्रमत्ताना 'विव) ( for प्रसुप्ताना) -') K1 B1 सुप्ताना, Ba Dn: 30 Ki om. 30 (cf 71 28) Dr om (hapl ) Ds ( marg ) सुस्थानं, TG1. स्वस्थाने (for स्वस्थाना) -") K: अपि K. क्रते (for स्वके) from पाचालान् up to सर्व (in 31°) --") G1 अवस्कर; Card 'स्कन्द (as in text) सर्वास्तु, T1 अद्याल सर्व- (for अद्याह सर्व ) .) -Ms om 26-270 B1. DDI DT: G: निकृत्य, Th निकृप्य (for निहत्य) ') शिविरस्यास्य, K1 स्यादिः, K. वि (for the first च) K: 8 B: Doi D: T G. 6. T G MA 'स्याति , M1 'स्यापि ( for भ्य तु, Bi विकृत्य, 'स्याद्य) 1 निहत्य, Dns पिनित्य (for निकृत्य) R: + : पुष्कल (K: 'ळ), Ke दुष्कृत, After 304, K. ins (cf 324) पुष्कलिं', Ka टुकर 10* गमिप्याम्यय पञ्चानां पदवीमद्य दुर्गमाम् । 27 Mom 271 (cf r 1. 26) स्कंध, K. तानवस्कट , DI तान्वस्कय ( for तानव') GaM om, 3001 --.) मर्पयिष्यामि: K: उद्ध र शिविरा, Dr Mi : 4 समरे ( for शिबिरे) -') रिष्यामि ( for मर्दयि ) K-16 K:- 8 माणौधे', N. B D [21] नेन च Das मुस्थाना, Bस्वस्थान, -- ( for दुष्करम् ). - . ) 61 अनव - ·10 3. 30] महाभारते [साप्तिकपर्व अर्दयिष्यामि संक्रुद्धो रणे पाण्डुसुतांस्तथा ॥ ३० विरात्रे प्रमथिष्यामि पशोरिव शिरो वलात् ।। ३३ अद्याहं सर्वपाञ्चालैः कृत्वा भूमि शरीरिणीम् । अद्य पाञ्चालपाण्डूनां शयितानात्मजान्निशि । प्रहत्यकैकशस्तेभ्यो भविष्याम्यनृणः पितुः ॥ ३१ खङ्गेन निशितेनाजी प्रमथिष्यामि गौतम ॥ ३४ दुर्योधनस्य कर्णस्य भीष्मसैन्धवयोरपि । अद्य पाञ्चालसेनां तां निहत्य निशि सौप्तिके । गमयिष्यामि पाञ्चालान्पदवीमद्य दुर्गमाम् ।। ३२ कृतकृत्यः सुखी चैव भविष्यामि महामते ॥ ३५ अद्य पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नस्य वै निशि । इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ Ds : G1 संदृष्टो ( for संबो) 4) Sa Ks Ni DDI सदा ( for तथा) -TG19 ins after 30 Go M subst for 30 दयितान्; 1 शयानान् ( for शयितान ) Kारमना; Dna नृभुजान् ( for आरमजान् ) Gs भपि ( for निशि), a Ki शयितासात्मजाशिशि, K: शयितानांसया निशि: Dn1 सशयितात्मजा निशि, Dr शयिताना मुजाग्निशि T G1 1 शयिताना शिरो (T: सुख) निशि -') DI स्वद्नेन (510) ( for खझेन) T G - निशिताण 3 शितधारेण ( for निशितेनाजा) K. ताते) नाजी प्रमथियामि .) Gi stuface Kosea (K: खोलेन निशि गौतम (Ka 'म'), K: मधिप्यामि After 34, Ks ins - Ñ Bi शिरो घलात् 13+ विराने प्रमथिप्यामि खनेन निशि गौतम । - 11* सूदयिष्यामि सहष्ट पशूनिव पिनाकष्टक् । - After the above, Ma repeats 2000, 300d and 11* 31 °) Ki om up to सर्व ( of. v l. 28) K. -पाचाळे, K5 पाचाल्यै - ") 8. शरीरिणां ( for 'णीम्) -') K. DI प्रहत्य ( for प्रहत्य) Dna तेपु ( for वेभ्यो) T1Gs M प्रदत्यैकेन शस्त्रेण, 're G1 : प्रहत्यै( G2 'त्ये)कैकशस्त्रेण d) T. G गवि. प्यामि (for भवि') G2 गविप्याम्यपिनाकर After 31, Ga repeats 310b 32 Ga om 32 -) Ni 'चयोस्तथा -°) Ka पांचाळान्, Dr पचालान् TG1BMCr गमिप्यामि निशावेळा (M चेला; Cr 'मेनां) -4) Kg मेथ (for भद्य) S: दुर्गमात्; Ke Dr दुर्गम ( for 'माम् ). -After 32, Ko (om 33) reads ( for the first time) 35, ropeating it in its proper place D. पचार -) 35 ) K: पाचाळ, K: सेनाना, Dr सेना ता, T G1 2 पाडूना (for "सेना वा) Dna निहत्यानि घ, Dr निहत्यानिशि (for निहत्य निशि) -") K. भविष्यामि, T G: सुखेनै(T: 'ने)व, M. कृती चैव ( for सुसी चैव) -") K. सुसी चैव, a गमिप्यामि (for भविप्यामि) Ks महामुने, महा यशा' (G1 'श') (for महामते) -After 35, K:-40 Ins 13* भूयते जामदग्न्येन पितुर्वधममृप्यता । त्रिसप्तकृत्व' पृथिवी कृता निक्षत्रिया पुरा । 33 Ko om 93 (of 1 33 ) -") K: पाचाळ राजस्व B. 2 Dr पचाल' -~°) S विरा*, KI रेण, Ks तानाजी Ni B F Dn D1-5. नचिरात्, Bi शिबिरे, Ba (marg, also as in text) 8 भचिरात् (for विरात्रे) प्रपयिष्यामि, G1 प्रथमिप्यामि -Ks om 334-346 - Colopbon - Adhy name SK: DJ , द्रौणि वाक्य, K1 द्रोणवाक्य, D3 द्वौणि; fa, अश्वत्याम (M, 'न)प्रतिवचन Adhy no (figures, Fords or both ) Š: K: , Ñ. Dos D: T G 3 ( as in text), B1 70, DM:- 4, Mi 69 Ka 36 (as in text), Ko 37 -Stoka 34 Ka om sait (of r] 33) अथ (for अध) BI DIT पचाल -^) K4 4 no [22] ·-सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 48 ४ M कृप उवाच । दिष्ट्या ते प्रतिकर्तव्ये मतिर्जातयमच्युत । न त्वा वारयितुं शक्तो वज्रपाणिरपि स्वयम् ॥ १ अनुयास्यावहे त्वां तु प्रभाते सहितावुभौ । अद्य रात्रौ विश्रमस्य विमुक्तकवचध्वजः ॥ २ अहं त्वामनुयायामि कृतवर्मा च सात्वतः । परानभिमुखं यान्तं रथावास्थाय दंशितौ ॥३ आवाभ्यां सहितः शत्रूभ्योऽसि हन्ता समागमे । विक्रम्य रथिना श्रेष्ठ पाञ्चालान्सपदानुगान् ॥ ४ शक्तस्त्वमसि विक्रान्तुं विश्रमस्व निशामिमाम् । चिरं ते जाग्रतस्तात स्वप तावनिशामिमाम् ॥ ५ विश्रान्तश्च विनिद्रश्च स्वस्थचित्तश्च मानद । समेत्य समरे शत्रून्वषिष्यसि न संशयः ॥ ६ न हि त्वा रथिनां श्रेष्ठ प्रगृहीतवरायुधम् । जेतुमुत्सहते कश्चिदपि देवेषु पावकिः ॥ ७ कृपेण सहितं यान्तं युक्तं च कृतवर्मणा । C10148 B 104. x 1048 (for मच्युत) om (for K. यास, 5.) Da ( before corr ) विग्नस् ( for शक्स् ) 4 Ga स्वमपि Śa festa, K: Ñ B Dn D3-4 TG M: विक्रम्य, Ks विक्राती, Ks Da विझातो, Di 1 1 Ti om. the ref. -") K दिष्ट्या हि ते न कर्तव्ये विक्रांत; f18 : विनम्य (for विक्रान्तु) -') विश्रा -')T G: बुद्धिर (for मतिर्) K8 अन्य ते, K. म्यस्व, K: विनम्याध; TG: विश्राम्याच, G1.8M अद्युठ, Dn अच्युता - ") KB ते ( for विश्रमाय ( for विश्रमस्व) -KMaa न) N (except s) T G MI स्वां, Gi -') K. घरत, Ks Dr: 7 चिर तु ( Dr नु) (for स्वा) Kशक्यो - K: पाणिरिव, Dnu 'पाणि चिर ते) Ks Dr जागृतस्तात यात K. After 1, Ni B1-3 s read पति (for 'पाणिरपि) जात ( for तात) Dn: विरतेनाग्रस्ताव, T G1 8 Mi.. 361 चिर च ते जागरित (Gs 'रित, M12 'रत'); G: चिरचत 2 ") K. यास्यामहे, Ks 'यात्यावहै (for 'बहे) जाहरिता (corrupt), Cv चर चरे जागरितं -d)N1 K... TG 22 वा हि, fs 4 स्वा हि (for स्वा स्वपतश्व, Dna स्वय तावन्, Cv स्वप तात (for स्वप -') Ka च विनम्य (for विश्रमस्व) -६) तावन्) K1 'कवचधुज', K. 'कवचध्वजा , K. 'कवलध्वज 6 ") DI (sup lin as in text) 85 मधातन 3 Dny transp3 and 4 -') Dr कृत वर्मा Ga विफ्रातश्च (for विश्रान्तश्च) K. विनश्च, Ks -N1 B1-8s read 3ed after 1 -~-4) Dr om. from om, Dns fafa (for 'a) -') K6 स्वस्थ 'य up to पाचालान्स (in 4") K1 रथावस्थाय, Dn चित्त च, Dr 'चित्तस्य (for 'चित्तश्च) K1 सानद, Ks Ta रथमास्थाय, G: रथानास्याय (for स्थावा') K मानद, B1 मानद (for 'द) --")K. शिबिरे ( for Ta G H दसिटी, Ks दर्शिती, 11 दशित (for "सौ) समरे) शत्रून् ) -d) SiNi Du Di : T, वधिप्यामि (DI : 'मो) (for वधिप्यसि) Ko 4 Dr om up to पाचालान्स (cf. v 1 3) Daug श्वोभिहता समागमे transp 3 and 4 -) 31 सहिताभ्यां च, K. सहित' सर्वान् -') SK1 ( marg ) श्वोमिगता 7 ) K8 निहत्वा ( for न हि त्वा) Si Ki K: समिहता; K: 8 B1-3. Dn DI-3B GG B. N1 B Dn D1-5 Ga Ma . स्वा (for स्वा) . यो निहता, K: श्वोमिहता, Ks मसि हता, K. So Ni B2-5 Dn D} Ta GM श्रेष्ठ, B1 श्रेष्ठां Ga श्वोधिगता ( for श्वोऽसि हन्ता) KN1 (for श्रेष्ठ) -') Dnu प्रगृह्यत (for 'हीत.) Ks समागतः (Ki 'म), G: महाहवे ( for समागमे) शरायुध, Bi.. EME-शरामन (for वरायुधम् ) -') 11. श्रेष्ट', K: श्रेष्ठ, Ks ifs 4 श्रेष्ठान -') K1 जेतुमत्सहते; K3 येनुमुस्स Di : ( before (for श्रेष्ट) -4) K पाचाल्यं, K: पंचालान् ( for corr ) 857 शश्वद् ( for कश्चिद्) -4) T1 दिवि पाञ्जा) K: सपदानुग (for मपि) K1 पावकि K. पावकी, B DI (sup [23] Di ? शूरान् (for N1 सोसि गंता, ·10 4 8] महाभारते [ सौप्तिकपर्व को द्रौणि युधि संरब्धं योधयेदपि देवराट् ॥ ८ अनुयायाव सहितौ धन्विनौ परतापिनौ । ते वयं परिविश्रान्ता विनिद्रा विगतज्वराः । रथिनं त्वरया यान्तं रथावास्थाय दंशितौ ॥ १२ प्रभातायां रजन्यां वै निहनिष्याम शात्रवान् ॥ ९ स गत्वा शिविरं तेषां नाम विश्राव्य चाहवे । तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि मम चैव न संशयः। ततः कर्तासि शत्रूणां युध्यतां कदनं महत् ॥ १३ सात्वतोऽपि महेष्वासो नित्यं युद्धेषु कोविदः ॥१० कृत्वा च कदनं तेषां प्रभाते विमलेऽहनि । ते वयं सहितास्तात सर्वाञ्शत्रून्समागतान् । विहरख यथा शक्रः सूदयित्वा महासुरान् ॥ १४ प्रसह्य समरे हत्वा प्रीति प्राप्स्याम पुष्कलाम् । त्वं हि शक्तो रणे जेतुं पाञ्चालानां वरूथिनीम् । विश्रमख त्वमव्यग्रः स्वप चेमां निशां सुखम् ॥११ दैत्यसेनामिव क्रुद्धः सर्वदानवसूदनः ॥ १५ अहं च कृतवर्मा च प्रयान्तं त्वां नरोत्तम । मया त्वां सहितं संख्ये गुप्तं च कृतवर्मणा । Ks च; K. रयाना - Rs प्र- Ga 8 in) (marg) 8-67 वासव', D1 T1 पापक M1 स्वा, K: T G प्रभाते स्वा, Ni त्वां धातं तु: BS वा पति' (for पावकि) N. भपि साक्षाच्छतऋतु' त्वामावा तु, Bs त्वां यांत तु, B. Dn Da-5 स्वां प्रयो (Dn1 'या)त ( for प्रयान्त स्वा) Śa KÑB Dn 8 ) K. यात - ") 81 K2-6 B2 - Dn D8-57 DB Er T. नरोत्तम (Sa 'म'; Dr "मा) -') KTI गुप्त च; B8 युकस्या 8 युक्त वै ( for युक्त च) -') अनुयास्याम Ba रथिनी ( for सहितौ). -") Ka Ks Dr को K: द्रोण, र द्रौणि, Gs M1 द्रोणि धन्विनी, Ni ताविमौ, Ti धन्विन, M1 धन्विरौ (for (for द्रौणि) Dn1 सरधो, S (except Mi) सयुद्ध धन्विनी) Sa Ki परितापिनी, Kas + 6 Ni B DDA (for mau) -") Dr 4731E, Dn (for Ds ! परतापनौ (Ks 'नी), B परवाहिनी, M रथिना देवराट् ) परी ( for परतापिनी) •Ks om 121 -') Dr 9 ) 3 damaged K: विपरित्राता, Ña स्वरयामान, सुपरि', K. 8 तरसा यात ( for स्वरया यान्त्र) B. B Dn Da-8 निशि वि ( for परिवि) -°) रथिनो निशि सुप्तास्तान्, Ko रथिनं त्वां वरायात, -) Ks D + S तु (for वै) ..) K4 Dni K, Ñ. B. * Dn D8-8 7 Ti ATSITE DAT T Gs M निहनिप्यामि (GB 'प्यसि ) DI.2 स्थाय (for रथावा') Ki S (except Ti) दसितौ हनिष्याम च ( for निहनिप्याम) K. ( before corr ) 13 Ga repeats 13 -")R: गत्वा तु, शासवान् वापा, K. (marg , also as in text)प्रताप्य, 10 .) K1 दिव्यानि (for झवाणि) ( both times) स हस्वा ( for स गत्वा) D सिविर, Ka झवाणि, G1 सर्वाणि (for दिव्यानि) -°) T Ms . शिबिरे -Di om ( hapl ) 13-14 Ni सात्वतेपु (for "तोऽपि) -1) 5. नित्ययुद्धे च B1 3 B transp 13° and 140 -') Ni न मे ( for नाम) K. (m as in text) : विश्राम्य, B1 1 6 विश्रम्य 11 .) G सहितायास्ता ') K प्रात' सर्वान्समा (for विश्राव्य) Bs चारमन ( for चाहवे) -') K। प्रसधु -) D प्राप्स्यामि। Ga यास्यामि (for प्राप्स्याम) Ki (before corr ) पुष्कलान्; K: Ko Di : $a yuar ( by transp ) (for 'ता) TH पुष्कळा -.) विश्रामस्व , K. विश्रम्यस्व , K1 विधाम्यस्व , K विश्रमस्त , Tu Gs विक्रमस्व ( for 14 D. om 14° (of v 1 13) -") Ka (sup वित्रमस्व) K. स्वमव्यग्र Ti Gi lin as in text) हत्वा ( for कृत्वा) Ma तु (for a) Ms. स्वमव्यग्र ( Ms. 'म) -') K1 सुपदेमा, Ka - Ni B1. 25 transp 13° and 140 स्वपस्वेव, Bs स्वप चैवं, Dns स्वय चेमा, Ds : स्वप विरमस्व र. इन्द्र', K: शक्त'; Dr सक' (for शक'). चेमा, T3 वस चेमा, G वस तेमां, M:-+ स्वप चेह -d)K: महारथान (for स्वप चेमा) K: 3 निशासुख, Ks निशा सुष, 15 ) Ki Bi Dnu Dr पंचालाना, G. पाडवाना B AM निशामिमा (for पाञ्चालाना) Dr वरूथिनी DI 12 ) a Ko Bप्रयात स्वा, KIM+ प्रयात repeats the portion from तेषां (in 14") up to 14°, [24] दिव्याणि, - d) Bs युध्यता K. त्वमथन', ') Dna After ना, ·सौमिपर्व] सौप्तिकपर्च [104.24 न सहेत विभुः साक्षाद्वज्रपाणिरपि स्वयम् ॥ १६ न चाहं समरे तात कृतवर्मा तथैव च । अनिर्जित्य रणे पाण्इन्व्यपयास्याव कर्हि चित् ।। १७ हत्वा च समरे क्षुद्रान्पाञ्चालान्पाण्डुभिः सह । निवर्तियामहे सर्वे हता वा स्वर्गगा वयम् ॥ १८ सर्वोपायः सहायास्ते प्रभाते वयमेव हि। सत्यमेतन्महाबाहो प्रत्रवीमि तवानघ ।। १९ एवमुक्तस्ततो द्रोणिर्मातुलेन हितं वचः । अनवीन्मातुलं राजन्क्रोधादुद्वृत्य लोचने ॥ २० आतुरस्य कुतो निद्रा नरस्यामर्पितस्य च । अाश्चिन्तयतश्चापि कामयानस्य वा पुनः ।। २१ तदिदं समनुप्राप्तं पश्य मेऽद्य चतुष्टयम् । यस्य भागश्चतुर्थो मे स्वममह्नाय नाशयेत् ॥ २२ किं नाम दुःखं लोकेऽस्मिन्पितुर्वधमनुस्मरन् । हृदयं निर्दहन्मेऽद्य राज्यहानि न शाम्यति ॥ २३ यथा च निहतः पापैः पिता मम विशेषतः । C.10 165 B. 104.2A K.10.4.25 - G: रवा K1 कृत K1 निमु -") D1 नर GB इद B1: रणे पाहून X B1 (marg , *) B. शर्यो ( for मर्व) DI-3 T2 Gi: सूनव 20 ") K1 उक्त्वा ( for उक्तस्) -') D3 मातुले (for 'सूदन) G: सर्वदा यत्सूदन नाहत वचः -4) S. Ks रोचन' (for लोचने) S. Ti I क्रोधादुद्वत्तलोचन , Ki क्रोधासुटतलोचन', 16 ") D माया K. BIDn रच, Ka.. (marg ) क्रोधादु(K: "धा उत्फुललोचन (K. 'ने), (for स्व) K: सहित (Ks 'त) S (except Ti K फोधादुरत्य रोचने, Ni B Dn DI-3 क्रोधसरक्त G.) मखे (for सण्ये) .-') K: गुप्ता सोचन कर्मणा .") K न मह्येत, Ks न सहेति, B1 2 नोस्महेत (for न सहेत) -4) K. Dr 21 Before 21, G3 reads अश्वत्थामा Dn निस्य (for निद्रा) "पाणिरिव तु नो ( for कुतो) -') KI ध्रुव (for स्वयम्) Ka : S (except G3II) वा (for च) 17 ") i K:-10 Ba Dn D1- न च हि (K--- स्थामर्पिता वच' -') भयं Ba चिंतयता B1-38 B. D1E), Ki तथैव ह, K. च सावत', B. तथैव चापि (for चापि) --4) M वै ( for पा) च, D. पि वै वाहा (sic) (for तयय घ) -M) Ki पायान्, 22 .) K:- " तदिद मयि सप्राप्त , TI पापान् ( for पाण्डून) K: च्यपयास्यति, K: विपर्यास्यार, Dn: न च याम्यामि, -') K: पश्यमेद्य; Ke पश्य मे तच् , DI. G.S: मयानुसमाप्त व्यपयाम्याम (G3 'मि) D3 & T G: अपयास्याम ( D3. s Gs A पश्यताद्य (for पश्य मेऽय) Dn1 यद्यमेद्यचतुष्टये 'च), 1 व्यपयाव ( for व्यपयास्पार) (1c) -") 81 damaged , K: • यश्च भाग Ka अपया यस्य भाग्य , Ko स्वभागध, also म्यामहे पाइन्विजिन्य न हि कर्तिचित् , निर्जिन्य व्यपयाम्यावहे चित् , B3 : अपयास्यावहे पाहून as in text) - Dna Di (before corr as in text) 88 निर्जित्य हि कर्हि चिन् पश्य (N1 भस्य) भागश, 11 यस्य भोग (for यस्य भागश) Di : [s]fų, s # (for ) -4) 18 ) K: वा (for च) 5. Ka B. 2 +6 सुप्तिम्, G: सुप्तम् ( for स्वमम्) K: महा न ( for Daz Dime G3 क्षुद्वान्) D. पाचाल मझाय) R. Ba Dn1 पाटी सह, T G : सह पाढव', G3 23 .) : को (for किं) -') K2 + (m 31 सह पाहुमि (for पाण्डभिः सह) -') K: नि -d) B गता ( for as in text) 0 वधसन भवेत् , चर्तिप्यामहे , G निवर्तिप्यावहे T1 यधमनुसर ( for 'रन) -) Śz Ga Ma faen, Ki (by oorr ) वर्गमामुम' (for स्वर्गगा वयम्) दीर्यते। K f1 3 + निर्दहन, TG2 निहत Gi (K: हि)तामित्रा रणात्म्वय , K: (marg) हता या निहित (for निर्दहन्) S: झन्मे; K1 (by corr ) :- स्वर्गवेगा वय या B S यन्मे, Ko : शोक' also (for मेऽध) B1 3 Dn1 19 ) Dru TG सर्वोपाय (Dm 'या) ( for हृदय दधमान मे (Dna 'य निर्दहत्यद्य) -d)K1 राश्या 'पाय) Dr सहायेम्ने, G3 सहायाने -') D3 प्रमग्ने हानि, K राम्यहनि, M राम्यहानि (for राज्यहानि) (for प्रभाते) K: एव , Kis Ki B3 : एव तु , KE Gi निशाम्यति, Ko शाम्यति, Bs विशा पसे B: एव च, B. Dn B. Dn DI- 18 माहवे ( for एव हि) (for न शाम्यति) K. राज्यहानि (Ks राज्याति) -'Ga समेत्य त (for सत्यमेतन्) -") Ko प्रयवीम शाम्यति [25] शुन्दान् (for हता) Ks .. -- ·- 10. 4 24 ] महाभारते [ सौप्तिकपर्व प्रत्यक्षमपि ते सर्व तन्मे मर्माणि कृन्तति ।। २४ कथं हि मादृशो लोके मुहूर्तमपि जीवति । द्रोणो हतेति यद्वाचः पाञ्चालानां शृणोम्यहम् ।। २५ धृष्टद्युम्नमहत्वाजौ नाहं जीवितुमुत्सहे । स मे पितृवधाद्वध्यः पाञ्चाला ये च संगताः ॥ २६ विलापो भन्नसक्थस्य यस्तु राज्ञो मया श्रुतः । स पुनर्हदयं कस्य क्रूरस्यापि न निर्दहेत् ॥ २७ कस्य ह्यकरुणस्यापि नेत्राभ्यामश्रु नानजेत् । नृपतेर्भग्नसक्थस्य श्रुत्वा तादृग्वचः पुनः ॥ २८ यश्चायं मित्रपक्षो मे मयि जीवति निर्जितः । शोकं मे वर्धयत्येप वारिवेग इवार्णवम् । एकाग्रमनसो मेऽद्य कुतो निद्रा कुतः सुखम् ॥ २९ वासुदेवार्जुनाभ्यां हि तानहं परिरक्षितान् । अविपद्यतमान्मन्ये महेन्द्रेणापि मातुल ।। ३० न चास्मि शक्यः संयन्तुमस्मात्कार्यात्कथंचन । न तं पश्यामि लोकेऽसिन्यो मां कार्यान्निवर्तयेत् । - Dna यचाय, -') N1 नैकान मनसस, G1 कस्या -') 1 तावह, 24 Gl om 24-25 -")Ko तथा Ka 4 निहित (for निहत ) -') Ks विशेषित , G विचेतन' (for विशेषत) -') Ka 4 0 मे, Dr तत् ( for ते) 3 Ks TG सर्वे ( for सर्व) --4) B1 मम ( for मे) 25 Gi om 25 (of v 1 24) -") Di om हि - ") 81 Ks Di द्रोणो हतेपि, 2K1-+•Bs Ds द्रोणे हतेपि ( Bs 'ते तु, Ds 'सेति), TG (Gi om ) द्रोण हतेति, f द्रोणं प्रति ( for द्रोणो हति) Śi M3+ यद्वाच Ks पाचालान्, G, TET* ( for '9) - ) K: पचालाना, GB पाचालात्तत् (for पाञ्चालानां) K जीवत' सशृणोम्यत' 26 ") Ba अह नाजौ, Dnu मह स्वाजौ, Das महत्वा तु (for अहरवाजौ) -') Ko जीवितम् -') Ks D1 , अहो ( for स मे) Ko Ni B1 3 4 Dn D1-51 पितुर्पधाद् KE B1 3A D1-8 घध्या (for वध्य ) d) K1. 8. Dni D1 3 पचाला, Dr G1 पाचालो ( for 'ला) Ka 11 ये समागता', Ks ये च समता', Ks येपि सगता, DIY पच सगता', Da ये च सज्ञित' DT ये च सगत' 27 ) 31 विलेपो Ko भग्नसच्छस्व (910), B1 DA 'शक्थस्य Dnd om ( hapl ) 27-28° ( marg ) 01 ममाग्रस', B5 मयामत', Dr मया सुत' ( for: मया श्रुत ) -82 rends 27°-28° on marg - ") K1 ( by corr ) स चाय ( for स पुनर् ) -Ko om ( hapl ) 274-280 -d) D1 न निर्दहत् , G3 पुनदेहेत् 28 Ko Dni om 28ade, S. reads 28ad on marg (of v 1 27) -") D1 झकरणस्यापि, T G: ना करुण' ') मश्रुणा व्रजेत् , K1 भस्नु नायजेत्, K: अश्रु नो ब्रजेत् , Ni अश्रु न व्रजेत् , Ds मश्रु ना स्पृशेत्, T G मानमात्र( Th 'श्र)वेत् ; - बजेत् ( for अश्रु नावजेत् ) -') Bभग्नशक्थस्य, T: G: भिन्नसक्थस्य ") K. तद्वद् ( for ताहर) KI (m as in text) तादग्विध वच', DI, [ई रग्वचन पुन', M:-+ वाचश्च ताशा (for ताहग्वच पुन ) 29 ) T Gl. अय च ( for यश्चाय) DI मित्रपक्षे Ni B1 वै ( for मे) -') Ks [भ]निर्जित', G2 निर्जित ( for निर्जित) K1-+ वर्धयत्येव ( for 'त्येप) K: शोको मे वर्धतामेप -") Dni 'धेगम् ( for वेग) Bs Dr इवार्णव' -') Ka एकाग्रामनसस्, S अनेकाग्रस्य मे ( for एकाग्रमनसो). K:-- 0 N1 T G: 8 1 तस्य, Ma-1 571 (for #SET) -) Doi FIGHT 30 ") Dna वासुदेवो ( for 'देवा ) B8 Dnt D1-3 : च ( for हि) Dng तान्हत्वा (for तानह) 3 Ka ( before corr ) परिरक्षिता, Ni परिवर्जितान् ( for 'रक्षितान् ) -.) 81 भविपातमी, Bus Dr अविसह्यतमान् t) Ti महेंद्रादपि (for 'न्द्रेणापि) Ks 6 मातुल , Dnx Ds : सत्तम (D3 'म') ( for मातुल) 31 4) S. K1 B. Dna Di ( before corr text) 8 चापि, Ka + वामि, Dn1 चास्ति (for चास्मि) Ś. Ki Ñ B Do Di ( by corr ) 8 + 7 Gi / M 2 शक्त, D1 ( before corr ) शक्ये, Ds सक्त (for शक्य') K1 सयातुम् , Ds स्व यतुम् (for संयन्तुम् ) -') Ka यस्मात्, Th अस्सत् (for मसात् ) Ni B ( Bs damaged ) Dn D3-51 कोपमेत समुस्थित • ) Ni Bi Dn Dsr त न, B1 3 न च, G न तु (for न त) T. GBM12 मां (for ऽस्मिन्) -d) D मे, S [s] सात् ( for मा) Ni B (Bs damaged) Dn Dss ! कोपान् , D. कोप (for कार्यान्) K1 निवारयेत्, S विचालयेत् ( for निवर्तयेत् ) ") DB तथैव ( for इति मे) as in - ") 8 .s. om 310d M नास्त्रमा [26] ·सौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 5 3 इति मे निश्चिता बुद्धिरेपा साधुमता च मे ॥ ३१ वार्तिकः कथ्यमानस्तु मित्राणां मे पराभवः । पाण्डवाना च विजयो हृदयं दहतीव मे ।। ३२ अहं तु कदनं कृत्वा शत्रूणामय सौप्तिके । ततो विश्रमिता चैव स्वप्ता च विगतज्वरः ।। ३३ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि चतुर्योऽध्याय ॥४॥ ५ कृप उवाच । शुश्रूपुरपि दुर्मेधाः पुरुपोनियतेन्द्रियः । नालं वेदयितुं कृत्स्ना धर्मार्थाविति मे मतिः ॥ १ तथैव तावन्मेधावी विनयं यो न शिक्षति । न च किंचन जानाति सोऽपि धर्मार्थनिश्चयम् ॥ २ शुश्रूपुस्त्वेव मेघावी पुरुषो नियतेन्द्रियः। C.10180 B.10.55 x 1052 Gs एप सानुमता च मे DDI अवहतु मय) Gs ins Ke मुप्तवद, सुप्तश्च ( for K:-+B. 3 Dn1 DR. . नम (for घ मे) Ds वेदयिती K:-+ 0 D शक्तो, TG कुद्धो ( for कृस्नी) -") K. Di afa 32 1 om (hapl ) 32 -) ŚBs e Dni Dz ! 2 Ki B3 reprat 2 after 14* --* ) Dni ita वातिक, B1 वार्तिके, Dn: वालिया, Dr चार्तिकी वार; M1: तयारमनव, दीनात्मा नैव (for तयैव s वाटिकः (for वार्तिक) -') Ka परामय -- तारन्) -°) 11 नु ( for न) K शक्षति, K. Bi S: म (for च) --") K दहते च Ds शिक्ष्यते, K: शिप्यति, Ba : Dn: Dr शिक्ष, B3 शिक्ष्यति, D. मिक्षते (for शिक्षति) .') 33 ") 31 Ki धुस्वा (for कृपा) Ni B3 ( both first time) न च किंचिच ( Ba किंचिन ), कहा नवा (sic) -') K:-+ : अत्र, Da1 मम ( for Xi ( second time ) S न कयत्रन ( for न च किंचन) $ (orig ) सयुगे, Dr माहिक ( for सौप्तिके ) -4) D3 'निश्चये (for 'यम्) After 2, K. Ñ B -') K1 Dnt Dr Ga विधामिता, K मित्रमिar, Do Di- र विधमता, Dn1 विश्वसिता, GI विमिश्रिता, विप्रमिता (for विधमिता) -") 5. L1 s B. Dn: 14* चिर झपि जदः शूर पण्डित पर्युपास्य हैं। DS T I सुप्ताच, G3 न स धर्मान्विजानाति दर्वी स्परसानिव । Ka विगतज्वरा' (for 'ज्वर) मुहर्तमपि त प्रान पण्डित पर्युपाम्य ह । क्षिप्र धर्माविजानावि जिह्वा सूपरसानिव । Colophon. Jajor parran VITORA -Adhy [Ga transp lines 1-2 and 3-4 -(L1) DAY (K. DI: द्रोण्यमर्प (. पं), K द्रौणि यदु (for जट ) G3 क्रूर (for शूर) KI DAT Gs कोप, + कृपावस्यामसवाद - Adhy no (figures, B3 च ( for ह) -Ks reads Fords or both ) 52 (erroneously) 2, Ñ Dna lines 2 and 3 on marg (L2) Dr क्षिप्र , G न च D: (marg ) TG4 ( as in text), Bi 71, Dni ( for नम) Ga धर्म Dn1 देवी, GB दुर्वा (for दी) 13-15, 170 K: 34, K.72 Bs सुपरमानिति, Dn सुपरसानि च After line 2, DI 5 repeats st 1,2 and first tro lines of 14* -(L 3) B3 G3 तत् (for त) 1 Ti on the ref -°) K शुध्रपुमपि, K. Dar Gs ह (for हि) -(L4) B1 3 Gs क्षिप्र धर्म, गुठपुरपि, K: सुपुरपि, 11 मशिधूपसु , T, GM Dna क्षिप्रधमा ( for क्षिप्र धर्मान्) Gs पाक' (for मूप') मगु(G'शि )धूपुर्हि (T: पुश्च , Ga 'पु सु) (for Di fatt pratara ( for the post half) ] शुश्रूपुरपि) -") K: नाह, न नि (for नार) After the above, Ki Ba repeat st 2 [27] स्वताच) name दि, त पयुपासते stola no - BI च, तु, Gs प्रश BIB.

·10 5 8] महाभारते [माप्तिकपर्व जानीयादागमान्सर्वान्यायं च न विरोधयेत् ।। ३ अनेयस्त्ववमानी यो दुरात्मा पापपूरुषः । दिप्टमुत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपापकम् ॥ ४ नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिपेधन्ति पातकात् । निवर्तते तु लक्ष्मीवानालक्ष्मीवानिवर्तते ।। ५ यथा छुच्चावचैाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यते । तथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस्त्ववसीदति ।। ६ तथैव सुहृदं प्राज्ञं कुर्वाणं कर्म पापकम् । प्राज्ञाः संप्रतिपेधन्ते यथाशक्ति पुनः पुनः ।। ७ स कल्याणे मतिं कृत्वा नियम्यात्मानमात्मना । कुरु मे वचनं तात येन पचान तप्यसे ।।८ न वधः पूज्यते लोके मुप्तानामिह धर्मतः । तथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तग्यवाजिनाम् ।। ९ ये च युस्तवामीति ये च स्युः शरणागताः । विमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हृतवाहनाः ।। १० अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभो । 5. शपयो, - Gsमाम - Dनच सुखद शक्यो, BIB B स M: पावक 3 ") Si Ki शुश्रूपुरेव, K: सुपेस्स्चेन, K Me + मुरादा ( for 'दा) Cad शत्यो (as in text) D• शुम्भूपुश्चय, Ga 4) SIKi नारास्यन् , 5. शुश्रुपुस्त्वेव, B1 2 तथैव तावन् , ') N1 माश्रमान्, DA1 बागवान्, Ma शिथूपुस्त्वेव व्यस्, 31 TG स्वाफ्यन् , नमन्युस। मागमात् ( for 'मान्) -4) M1 प्राधाश शस्, “ घशक्यम् (for नशस्यस) DI.: स्यय (for (for चन) KO विरोधये, Ds निरोधयेत् ( for घि) पर) DETI शीदति (for सीदठि) 7 Ka on Tan (of 15) -.51 Ki मुददो 4 ) K1 अरेयस् , K: आनयस् , Ko Ds Go प्रात, K: : सुहद शरय, K: सुहदाक्य, Ke M:- अनयस्; Dna मयनस् , Ti विनयस ( for गने यस्) 1 तुवमानी; Dn1 मुददं प्राप्त, K स्वयमानी, Ds स्वयमाता, मुदद माशा Di (before corr ) सुटदा प्रोतः Ca d cite अवमानी (ns in Dr मुहद प्रान. $ S रवतिमानी (for रव') tért) - ") Ko s च (for यो) -") Ko DI पुरप सुहदो(M1 'दो माहान (for सुष्द प्रास) कुर्वाणान् ( for 'ण) KB पातक -') Si R1 : B DIA T2 GS 3 1 एम् , -'KI प्रान Dr हिष्टयम्, G KI समनिपेदते, Ka. DI NI TI प्रज्ञा (for प्राज्ञा) सम्: दुष्टम् (for दिष्टम् ) कल्यान -1) K18 Ba Ti B: : Do Di leur lon, also ns in text) 3-37 पातक, (for पापकम्) 'पेधति, R० 'वेधते, B. 'सेधते (for 'पेधनो) -') 1 यथा शकि 5 Ki om ( hapl ) 50-70 ") 5 K1 5 नायवत 8 .) Kस पत्याण । Ni By : Ds नार्थयत तु (Ki 'वतस्तु), Bis DDI संकल्पामो TG सफरयाण ( for स कल्याणे) SKI BI Dn DI-ST Dni Ti M नाथवतस्तु (Bas_Dn1 'श) (for नाय S मन' (for मति) M: फुरस्न ( for कृरवा) वन्त तु) Ca oites तथावत, Cd नाथचन्त (ng in Si Ki कुरपे, मे) text) कुरुत्व Di Doi -") K1 प्रतिपेदति, Mi Cr ( for वात) -d) K. T: G तप्स्यसे 'पेधति 512 (marg ) Kपातक, SRI Gfi .. K: 8 Dni M. पापकात्, Kở Di Ta पश्चार प्राप्यसे पापकान्, पातकान् (for 'कात्) -) K. Ni Bi.: S 9 ) DI वध --.) Ko तथैव न्यस्य, BIDDI (for तु) Ds लक्षीवान् , C लक्ष्मीवान् (as in text) D8- तथैवापास्त', DD तथैवान्यम्त' -) DI विमुक्त -") B1-3 6 GB कदाचन, Na कथंचन (for नियतते) (for 'त) Rs 'ताजिना (for 'पाजिनाम् ) N 1 कुलक्ष्मीवान्कदा चन 10 S1 Ki om 10 -) : तथास्मीसि, K. 6 Ki om G (of. r 1 5) - ") Ki श्ववचैर्, तवास्मिति, I तयास्मे([1 रमे)ति, Als (by corr ) Ke शुशवचैर् , DF 7 [भ]त्युच्या (for घुद्या) T G: तव स्मेति ( for तवामीति) -') B. सरणागता', सगै , Gif वगै ( for वाक्य ) ६) " क्षिप्त शरण गता (for शरणा') ') Ro वियुक्त चित्तो, R1 क्षिप्त चित्त, Ko farglarit, Dr T: G: (for विमुक्त) B1 मूर्धया -') Ko वापि, Bi क्षिप्रचित्तो, G1 विप्रचित्तो ( for क्षिप्तचित्तो) K. D. चान्ये ( for चापि) S: Ks हतवाहन , Ko हितवाहना', []भिगम्यते (for नियम्यते) - ") तदेव TIGI BB हतयांधवा [28] चा - Cr सुहद . (for Ka न 5. 'गत - - ·मौमिकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 5 21 विश्वस्ता रजनी सर्वे प्रेता इव विचेतसः ।। ११ यस्तेपा तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषोऽनृसुः । व्यक्तं स नरके मजेदगाधे विपुलेऽप्लवे ।। १२ सर्वास्त्रविदुपां लोके श्रेष्ठस्त्वमसि विश्रुतः । न च ते जातु लोकेऽसिन्सुमूक्ष्ममपि किल्विपम् ।।१३ लं पुनः सूर्यसंकागः श्वोभृत उदिते रवौ । प्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान् ॥ १४ असंभावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम् । शुक्ले रक्तमिव न्यस्तं भवेदिति मतिर्मम ।। १५ अन्वत्यामोवाच । एवमेतद्यथात्थ त्वमनुशासीह मातुल । तैस्तु पूर्वमयं सेतुः शतधा विदलीकृतः ॥ १६ प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि संनिधौ । न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः ।। १७ कर्णश्च पतिते चक्रे रथस्य रथिनां वरः । उत्तमे व्यसने सन्नो हतो गाण्डीवधन्वना ।। १८ तथा शांतनवो मीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधः । शिसण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना ।। १९ भूरिश्रवा महेष्वासस्तथा प्रायगतो रणे । क्रोशतां भूमिपालानां युयुधानेन पातितः ।। २० दुर्योधनश्च मीमेन समेत्य गदया मृचे। पश्यता भूमिपालानामधर्मेण निपातितः ।। २१ C 10.198 B.10.5.23 K10.3.23 11 ") : सुप्म्यति, D: (by corr ) म्बपति ( for T G: 8 M2-+ अनुशाससि, G1 अनुशसलि, 11 मनु स्वप्त्यन्ति) K3 पाचाला -') Dn1 'कवचान् 1 K: A B Da शोचसि (for अनुशासीह) मातुल B. . T GI:-+ प्रभो, B. विमो, 11 तया ( for D1-5 मातुलेह न सशय -")s (except G1) तैश्च निमो) -")Ka Ds रजनी Dni af -d) Ki (for सैस्तु) K4 (m as in text), धर्ममय प्रीता (for प्रेता) (Ka 'य) (for पूर्वमय) DI ( before corr ) हेतु (for सेतु) -4) Si Ki शतशो, S FROTE ( for 12 ") 31 G: यशपा KI Gl तदवस्यान ( for शतधा) T G: विह्वल कृत', Gs विमलीकृत ( for 'स्थाना) -') Ki Ta G1 : दुझते, K० युध्येत, Ti विदरीकृत) हृद्यते, G3 द्रुहेत (for Tोत) G: पुरुपास्मज' -') D. स (for स) मजे ( for 'जेट) ") K: 17 ") K: Dr प्रत्यक्ष -') ki la भवतश अगाधि (for भवता) $ KI-3 अपि ( for चापि) -) 321 Dn1 न्यस्तशी 13 ") K:- © सर्वार्थविद्रुपा, Dr सावान्त्रविदुपा ---°) DI: ज्यटस्, M श्रेष्ट (for श्रेष्ठस्) KI 18 ") Dna G: 3M कर्णस्य ( for कर्णश्च) 51 समत, Ni विष्ठप' (for विधुत) --") D. तव Ki 3 पतित(Ks 'ता)श ( for पविते) D कर्णस्य रथ (for न च) 1 + काले ( for रोके) - Kr चरस्य -') D पतिते, T3 Gs M उत्यास्यन् ( GB सुक्ष्मनपि Ke सुक्ष्म पि 'द), T. उत्याप्य (for रथस्य) -") 14 ) Ka 'मकाको -') ki प्रभाते, Bia K:-S उत्तम ( for उत्तमे) K:- B:- Dna D8-57 B1 सन्वो, Di. 2 ( both before Ma.. प्रभात (for श्वोभूत) -') 31 प्रकाश K यदि (for सर्व) -) KE -1)51 शार K1 प्रणेता यदि corr ) नामी, S सक्तो ( for सन्नो) D. TI G1 : f गाढीवधन्विना, K गाजीवधन्वना 15 ") 63 विगहिवा _mom 154 Ks reads it on -") 195K10 om ( hapl ) 19, marg - ") KDr शिप डिन d) K: गाजीय Cशुकृ, Cd मुक्के (as in text) K० धम्त ( for न्यम्न) धन्वना, K. D. TEM गाडीवधन्विना 16 ) 6 3330 Ks सत्यमेतद, Ni B Dn DI- G1 एवमेव ( for 'मेतद) Kr-s यथार्थत्वम्, Gr 20 ") K. G2 महेवासास, Ko AT815 ( for 13-4 यथा स्व माम्, 11 यथार्थ माम् (for ययात्य स्वम् ) महेप्वामस् ) -° ) Ki प्रयगतो, K:- 8 G: प्राय -') K... अनुशासीह सीह, K: 3 4 (marg ) अनुशाम्बोलि, गतो, K. DT प्रायोगतो, G1 प्रहरतो ( for प्राय KC अनुशास्ता (K. 'मो) हि, Dr मनुशीह (sic), गतो) -) Si Ki अधर्मण निपातित' ( = 214) [29] K वर मनो, X1 प्राप्ते, मस्त्रब (sic) ·10 5 22] महाभारते [ सौप्तिकपर्व 4 एकाकी बहुमिस्तत्र परिवार्य महारथैः । अधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः ।। २२ विलापो भमसक्थस्य यो मे राजः परिश्रुतः । वार्तिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति ।। २३ एवमधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला मिन्नसेतवः । ताने भिन्नमर्यादानिक भवान्न विगर्हति ॥ २४ पिवहन्तनहं हत्वा पाञ्चालान्निशि सौप्तिके । कामं कीटः पतंगो वा जन्म प्राप्य भवामि वै ।। २५ त्वरे चाहमनेनाद्य यदिदं मे चिकीर्पितम् । तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः मुसम् ॥ २६ न स जातः पुमाल्लोके कश्चिन्न च भविष्यति । यो मे व्यावर्तयेदेतां वधे तेपां कृतां मतिम् ।। २७ संजय उवाच । एवमुक्त्वा महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । एकान्ते योजयित्वाश्वान्प्रायादभिमुखः परान् ॥ २८ तमतां महात्मानौ भोजशारद्वतावुभौ । किमयं स्यन्दनो युक्तः किं च कार्य चिकीर्पितम् २९ एकसार्थ प्रयातौ स्वस्त्वया सह नरर्षभ । 5. कृमि , Ks कीट, D1 काम, (for ( for Da D यात 218 Ds om ( hapl ) 21 -०) GB तु ( for प्तिके ( for सौप्तिके) -') 1 K1 काण, - ") Dr समेह्य 1 damaged, B. Dn Ds 1 Gs काक (for काम) Mi रणे ( for भृधे) -') D पश्यतो -4) T1 स ( for कीटा ( for कीट ) D. --") (1Ki जन्मप्राप्यो, नि) K: युधि तेनैव पातित राजन्माप्य Ti भवानि ( for भवामि) 22 Ko om ( hapl ) 22 -०) ) Ni यहुशस् 26 °) De वाहम् चाहम् ) K1 भनेवाच -') BIM: महारथ ( for 'रथै) -') K-16 भविष्यति च तत्सर्व, बहुभिस् ) स्वरे चागमनेनाध DI ) K8 भीमसेने निपातित ') G: यदि तन् (for यदिद) नरव्याघ्र D8 वि ( for मे) Ds famiga (for Parent') - After 2696, Kreads 23 ) K10 भन्मसक्तस्य, B1 3 'शक्थस्य -') 3040 -') K घरमाणस्य (for स्वर') K. 38 + ( m as in text) : योय ( for यो मे) राज ( for राज्ञ ) M1 प्रतिश्रुत ") 31 B DINE 27 ) G8 स स ( for न स) -') वातिकाना, K. चार्तिकाना, Ko Ni Dn वार्तिकाणा, 51Ki Ba Dn D3-31 कश्चिन्त स, K. कश्चिस्स न, B. वातिकाणा, Ds कांतकानां; 8 वादिकानां ( for DI कश्चिनाय, GB न कश्चन ( for कश्चिन्न च) ..) वार्तिकाना) DT कथयतो -4) K: ( marg , K: 3 व्यवर्त', T G: ह्यावर्त' ( for व्यावत ) also as in text) G M तन्मे ( for स मे) Bi K2 कृता, Dn1 कृते (for कृता) वर्माणि, M1 मर्मणि ( for मर्माणि) 28 K3-4 . Ñ B1-8 6 D: 6S (except T: G: ) 24 ) 31 K1 तेधार्मिका Ka ſi B Da D: T Ga om the ref -) K. Dn2 उक्ता K: महारमानी M1-8 चार्मिका , K. ह्यधार्मिका , K. DI ह्यधर्मिका', (for 'राज) -Ks om ( hapl ) 28-390 -" D चाधर्मका, D.GIM चाधार्मिका; D वाधर्मका', K: भोजशारद्वतावुभौ ( -d) Th अभिमुख. Ga च धार्मिका ( for मधार्मिका') -") 1 Ki K1 कुरून् (for परान्) छिलसेतव B1 मिन्नसेवत', Ca d भिन्नसेतव (as in ") K1 ताव, text) K: 4 (mas in text) 29 Ka om 29° (cf rl. 28) -") KIT G । तानेव ( for तानेव) 1 छिन्न' ( for भिन्न'), -4) महाभागी (for 'मानी) -') S KI DI किमिद, 51K भवान्किन Ki B . ! E Dna D3 : किमयं, D. ( before corr ) 3 निगहति, Bs विगर्हते , Doi विनिंदति , Ti G1 [भ]धिगईति (for विगर्हति) Ś Ku s Di 3 ( before corr ) M:- किमिह ( for किमय) पाचालाकि न गर्हसि -d) KI BDI कि After 24, K:- 6 ins स्यदन युक्त, Ds स्यदने युक्त ſi fosfor (for) Bs feedfor - After 15* यास्याम्यपचितिं राज्ञ' कौरवस्य पितुस्तथा। 29, Ña writes 32ab and cancels at [K. कौरव्यस्य ] 30 Ks reads 300bafter 2600 -")K:- B 25 °) K. पितृहत्रून NI DD D1-3 : एफसार्थ, K. D. एफसायें, N1 एक. गरवा ( for मह हत्वा) -') DI पचालान Ga एक साधं ( for एकसाथ) [30] 29) - वा K: महरवा तु, मह GB सु स्थाय i प्रयाती स्व;

·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 5 38 समदुःखसुखौ चैव नावा शङ्कितुमर्हसि ।। ३० अश्वत्थामा तु संक्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन् । ताभ्यां तथ्यं तदाचख्यौ यदस्यात्मचिकीर्पितम् ।। ३१ इत्वा शतसहस्राणि योधाना निशितैः शरैः। न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः ॥ ३२ तं तथैव हनिष्यामि न्यस्तवर्माणमद्य वै । पुत्रं पाञ्चालराजस्य पापं पापेन कर्मणा ।। ३३ कथं च निहतः पापः पाञ्चालः पशुवन्मया । शस्त्राहवजितां लोकान्प्राप्नुयादिति मे मतिः ॥ ३४ क्षिप्रं संनद्धकवचौ सखड्गावातकार्मुको । समास्थाय प्रतीक्षेतां रथवरों परतपौ ॥ ३५ इत्युक्त्वा रथमास्थाय प्रायादभिमुखः परान् । तमन्वगात्कृपो राजन्कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ३६ ते प्रयाता व्यरोचन्त परानभिमुखास्त्रयः। हूयमाना यथा यज्ञे समिद्धा हव्यवाहनाः ॥ ३७ ययुश्च शिविर तेषां संप्रसुप्तजनं विभो । द्वारटेशं तु संप्राप्य द्रौणिस्तस्थौ रथोत्तमे ॥ ३८ C 10.215 B10.540 K.105.40 इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि पञ्चमोऽध्याय ॥५॥ Ba शस्ताहव्य सुखे, D. K: सनद्ध, N BI यदस्या न, Bs एत १ Ki प्रयाठीसौ, K: Ti Ga f प्रयाता म ( 11 'तारमा), B1 3 5 T G 3. शस्त्राग्नि(Ti म)वर्जितान् ( B1. Ks T: G1: प्रयाता स (K3 सम् , Ke स्वस्) Mi , 'निर्जितान्, G+ 'वाजितान्), -') K: त्वयमिह (for स्वया सह) -') Los जितान्, Ba Dn DssMs शस्त्रेण वि( Afs + निर) समदुत्तसुखार (Ks सुख, 1 मुखाम्), DI : दुखे जिवान् , Da (by corr ) शस्त्रेण निहतान् , D7 शस्त्रेण 'दुखममौ ( for सुखा) Hi B: 6 Dn विहसान् ( for शसाहवजिता) DI 2 ( before corr ) Dx-5 : चापि (for चैत्र) -t) : ( marg ) Ki शस्त्राहताना लोकाना -d) K: B3-5 Dn Di. : (by न त्व, S: न वा (for नावा) s तस्माच्छमितुमईमि corr ) 8-5 T1 Ms नामुयाद्, K1-3 Ki Da ( before corr ) K: DI [स]पि स 31 ") Ks D. [भ]पि (for तु) मामुयाद, - नामुयाम्, B] : प्रामुयाम् ( for कुद, Mतत सुद्ध ( for तु सकुद) -') K: प्रामुयान) Ni ममाचक्ष्ये (Ni'क्षौ), K: B1- समाचल्यो, Bs 35 ") K: Dr क्षिप्र (for क्षिप्र) DI: Ginतथाचस्यो ( for तदा') -d) Ka K: सन्यस्त्र, स युद्ध (for संनद्ध) -") Ka यदम्यामीच्, Ks यदन्याद्य , सरुपान् (for सखगावू) S सहकार्मुको ( for [भा]त्त') न्मम, D: (by corr ) TEPITETH M यदनाम (for - ") S1 damaged , S ( orig ) समानार्याय ( hyper- यदस्यात्म) Ke चिकीपति metric), Ks यमास्थाय; Ki B2-5 Dn Da ( marg by corr ) 5 T G M. मामास्थाय; 32 ") Ks युष्यता, :-+ यौधाना (for योधा') स्थाय, D. ( before corr ) मामापरान् (for समा -1) - 174 K3 नम्नदास्रो स्थाय) K. प्रतीक्ष्येता, K: प्रतीख्योता, Ds प्रतीछेता 33 ) Dr त तथैव, G1 तत्तथैव -') Ki (m D: प्रतीक्षेत ( for 'क्षेता) -d) B1 3 रथावेतो, DI es in text ) न्यम्नमर्माणम्, Kss B1-3 : D. ( before स्थावयाँ, TG रथस्थों च (for रथवयों) corr as in text) Gs न्यम्तधर्माणम्, G1 कृतवर्माणम् 36 ) K: इस्युचा --') Ki कुरून्, K: पुरा, (for यसव) S माहवे (for मद्य वै) -") K. Dr D12 (before corr ) पुमान (for परान्) -°) S. पुत्र B. Ds पचार (for पाचाल') -CK: पापी, ताम् ( for तम्) i K1 8- Dr अन्व( K1 न्वा)यात् Ga सुप्त (for पाप) Ks पापण (for अन्वगात्) 34 +) K. (before corr as in text ) यदा न, . 37 ) K व्यरोचंत ") K8 पटान् ( for परान्) 5.10 कथं तु, Es कथचिन् , S कय वि (Ga न) -") Dna Dr स्त्यमाना, 1 हूयमानो (for 'माना ) K: कय नु निहित पापा -') K: पाचाल, -d):-- समृद्धा (for समिद्वा) T: समिद्धो हच्य B2-5 Da D3-87 ST9ICY, B1 पाचाल (for वाहन -') Kss श( Ks म )स्वाहतजितान्, Xi 38 ) K. ययों घ, प्रययु' ( for ययुश्च) [31] BI DA ममा Ks Ñ Ks ·10 6 1] महाभारते [ सौप्तिकपर्व ६ धृतराष्ट्र उवाच । द्वारदेशे ततो द्रौणिमवस्थितमवेक्ष्य तौ । अकुर्वतां मोजकृपौ कि संजय वदस्व मे ॥ १ संजय उवाच । कृतवर्माणमामन्त्र्य कृपं च स महारथम् । द्रौणिर्मन्युपरीतात्मा शिविरद्वारमासदत् ।। २ तत्र भूतं महाकायं चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् । सोऽपश्यद्वारमावृत्य तिष्ठन्तं लोमहर्पणम् ।। ३ वसानं चर्म वैयाघ्रं महारुधिरविस्रवम् । कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ।। ४ बाहुभिः स्वायतैः पीनै नाप्रहरणोद्यतैः । बद्धाङ्गदमहासर्प ज्वालामालाकुलाननम् ।। ५ ती) १ भूत) K1 स D शिविर --°) K:-16 स( Kसुप्रसुप्ते जने, अवेक्षती; T1 अवेक्षिती, Ga A2 अवेक्ष्य त (for अवेक्ष्य G. समसुप्तजन, M सप्रसुप्त जन 81 प्रभो, K1 महत ') Si Ki अकुर्वेता, Ba Da ( before corr ( for विभो) K5 सप्रहृष्ट सुपूजित After 3800 as in text).. भकुर्वाता, TG A1 भयाकरोद् ( for Dr ins (with var ) 10 6 1, repeating it in its अकुर्वता) Dr भोजमृघी -1) D. 7 तो ( for मे) proper place - ") Dn1 द्वारदेशे K नु समाप्य, 2 ") K1 मामाघ ( for आमन्त्र्य) -') K:- S समासाद्य ( for तु सप्राप्य) -4) K: तस्थौ द्रौणि Ni Ba s DD: सु (for स) Bi Da Di-s ITG (for द्रोणिस्तस्थौ) K: रथोत्तम ( Ks 'मै ), B 12. महारथ , AIs महाधुति (for 'रथम् ) - ") Ka Dn Da-1 महारथ ( for रयोत्तमे) - After 38, मृत्यु (for मन्यु) *) Ko Di ; (before oorr ) K2-1 ins माविशत, B1 मसदत्, Bs Da Da : G1 आगमत् 16* सजय उवाच। ( for भासदत्) ततस्तौ सचिद करवा वासुदेववृपध्वजौ । 3.) Ki M: तमाद्भुत ; Ks तनहत (for तत्र निश्चिती तु वधे तेपा पाञ्चालाना महाबतौ। Ks महाकार्य -') Si सशरछविं, ततोऽब्रवीन्महादेव कृष्णमलिएकारिणम् । हराप्रम, Dr “सदृशद्युति, T2 G3 M2-+ समवर्चस, योगमूर्तिधरो भूत्वा प्रविश्याभ्यन्तर मन । 1 समतेजस (for 'साधुतिम् ) Ti G: चद्गानि तावस्कार्यमिद युक्त साधयाम्यहमअसा । [5] समवर्चस -') K यो ( for सो) K []पश्यत K:- Ki Bf Dn DI-3 : माश्रित्य, Dr Gs भासाय एव तु सविद करवा एकामूर्तिधरौ स्थितौ । (for भावृत्य) B3 द्वारमावृत्य तिष्ठत -d) SKI DI [(13) K. पचालाना Ks महाव्रते (m as in text) 2 तिष्टवै , B सोपश्यल (for तिष्ठन्त). (for "व्रती) (13) K अक्लष्टकारिणम् -(L4) S रोमहर्पण ( for लोम') Ks om ( hapl. ) from धरो up to मूर्ति ( in line 6) ] 4.) Ki वसन; Ks वासाना (for सान) K: Colophon om, in Ko Alasor parvan G, वैयात्रो, Ks वैयाध्य, Dr चैयाने -')S (except सौपुप्तिक -Adhy name S_Ks DI : द्रौण्यादिप्रया Ga) वसा (for महा) Si Ka Ds विस्रवत्, ( 'प्राय )", K1 द्रौण्यभियान, • शिविरप्रवेश विस्रुत, K:-10 विप्लव (Ks 'वे), K वर्म च, B: -Adhy no (figures, words or both) SN1 Dna Di Ti विश्रव (for 'विनवम्) Bs तन्महारुधिरस्रव, Ds TG5 (as in text), Dn1 12-+ 6, 1171 DS ( by corr ) , महारुचिरवर्म च (Dr 'चर्म वा) -) i Ki कृवाजिनों; X कृष्णाजिनोत्तरीयांगं -4) SKi ( before corr ) 'वीति च, G. 'वीतन ( for 'वी 1 4) T2 M1 तथा द्रौणिर; तिनम्) After 4, K3 reads ( for the first time) G 18 1 647, repeating it in its proper place 'दा) द्रौणिम् , M स्थित द्रौणिम् K1 द्वारदेश तु सप्राप्त. --') K1 ततो द्रौणिम्। Ta fi अवस्थित ( for 'तम् ) 5 ") Si K1 बहुभि (for याहुभिः) 81 मधीक्ष्य तौ, K अवेक्षातो, K: अवेक्षातो, i भरक्षित, यते , DI : स्वायतै, स्वायते, D. वायसे , TA G1 सायुधेर; [32] Ka महात्मना, - 6 तथा (GB Ko Ds चr ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 6 12 दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं मयावहम् । नयनाना सहस्रश्च विचित्रेरभिभृपितम् ॥ ६ नव तस्य वपुः शस्यं प्रवक्तुं वेप एव वा । सर्वथा तु तदालक्ष्य स्फुटयुरपि पर्वताः ॥ ७ तस्यास्यान्नासिकाभ्यां च श्रवणाभ्या च सर्वशः । तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः प्रादुरासन्महार्चिपः ॥ ८ तथा तेजोमरीचिभ्यः शङ्खचक्रगदाधराः । प्रादुरासन्हपीकेशाः शतशोऽथ सहस्रशः ।। तढत्यद्भुतमालोक्य भूतं लोकभयंकरम् । द्रौणिरव्यथितो दिव्यैरखवरवाकिरत् ॥ १० द्रौणिमुक्ताञ्शरांस्तास्तु तद्भूतं महदग्रसत् । उदधरित्र वार्योपान्पावको वडवामुखः ॥ ११ अश्वत्थामा तु संप्रेक्ष्य ताशरौघानिरर्थकान् । रथशक्तिं मुमोचास्सै दीप्तामग्निशिखामिव ।। १२ C.10.22. B.106.13 K 10612 -- नाना) -') SKI SI KI भयावह, नामिकाभ्यां) NI Ba # Dn तु, Di नु GB म्वायुर्घ, T: सायकैर् (for स्वायते ) $i Ki वीरर्, (for च) T G1 ! भीमेर् ( for पीनैर् ) -') Mi नाग ( for -') Ks नु, Ni Dn1 तु (for च) S: सर्वत , Ka 3.6 प्रहरणोयत, K: 'धुत (for 'चते ) S (except Gi) भारत (for सर्वश') -') K. # Ga Dist यद्धानद , K: सबद्धाग , D तस्य , S तस्याश् ( for सेम्यशू) : चाक्ष , D चापि घद्धोगद , Ti G1 यदागदैर् (for 'द) Ka Das (for चाक्षि) Dn1 सेभ्यश्चाक्षिशिरस्त्रेभ्यः -d) Ki M महासर्प, Ti Gi B महामत्त्व ( for 'सर्प) -4) महर्चियः 3. ज्वार (for ज्वाला) Dn1 कुलाकुल ( for कुला 9 Di reads 9 twice " ) As Ti 11 तदा ( for ननम्) i दीप्तज्वालासमाननम् तया) Si Ki Dni ap (for data) -') Ka 'धरा, K: घर, T G: युधा ( for धरा) 6 Ks reads 6ab ( ior the first time ) after 4 K. DOS कराळ' -") दृष्ट्वा ( for दष्ट्रा) -') 10 Bs illegible - ") i Ki मालक्ष्य ( for $1 व्यावृतास्त्र; 5: म्याधितास्य, Ki विवृत्तास्य , K: 3 मालोक्य) K: 1-5 D1 : तदद्भुत (Ka "कृत, KG (first time) B1 + व्यादिताम्य (BI 'स्या) (for 'तास्स) तमद्भुत) समालोक्य; Ks तदद्भुतमवालरोक्य, Ni B1-3 Ks (second time ) Xi B1-3.5 महामय, Ks B. सदद्भुतत(Bi 'च)म दृष्ट्वा, G1 अत्यद्भुतमयालोक्य -') Dn Dx-. 7 MB + मयानक (for भयावहम् ) -') T. G. सर्व-(for लोक ) Ks Ka.40 31 311 तु (for ) --4) Ki विचित्रम्, भयकर Ti G1 सर्वभूतभयकरं -) Ki (before T: G1 1 विविधै(T: 'धे)र (for विचित्रे) Sl Ki corr as in text)तु स तया, Bi : rafgat (for D3 अनिमामि( D3 'पि), B1 : घ भिभूपित (sic), अव्यथितो) S: घोरैर् (for दिन्यैर् ) --d) K: शन Ba DRI G1 3 मपि भूपित, Dna D: (before corr वर, TM2-- मनशस्त्रैर्, G1 भस्मै शौर, Ge as in text) अतिभूपित (for अमि') मस्त्रमौर (for अस्त्रवर) K: इवाकिरत् , Dn Dr भवाकिरन् , भवारयत् 7 ") Ks नैवमस G8 पुन', M -') K1 प्रसक्तु, 11 Bs illegible (before corr ) वर (for वपु) Ks om ( hapl.) 1106 K. : शरांतांतास, (for प्रवक्तु) 51 Ki B1-3.5 वेश, $ वेशम्, Ti G: शितान्याणास्, Ta Ga M SK1-3... शरान्वोरास्, K: चेप, Ks M1. वेपम् (for वेप) GI शितान्योरास् -') Ds तद्भुत -') Dn! उदधिर K:-+ 6 B (B. B. . Dn DE-ST च (for वा) -') Ks अन्यथा, T1 सर्वस्ट, Gr सर्वदा (for सर्वया) 1 illegible ) DI DI-3 5 1 T GET ME + वायॊधान् . K1 वार्योगान् , 11 वायाँध (for वार्योवान्) -') G8 वतो लक्ष्य, Ki ततोलक्ष्या', K4 तदालक्ष, After 11, N Mi ins मध्य, 8 बदा( 11 'लालोक्य (for 'लक्ष्य) KB सर्व तस्त समालोक्य -d) K + स्फुटेयुरिव, B1 स्फुटेयुरवि 17* भग्रमत्तान्तथा भूत द्रौणिना प्रहिवाशरान् । (for 'रपि) [51 K1 ग्रममान SKI, Ki Dn D. ET तदा ( for Ks 8 Bs allegible -") Si K1 तम्याय, अग्रसस्तास्तदा मूतो ( for the prior half) ] Dn D1-5 : T: Gi.: तस्यास्य (for तम्यास्यान्) Ks 12 Dr om. 12 -")T G1 च (for तु) नाशिकाम्या, K: नासिकान्या, D नामिकाभ्यो, T GI Ks तान्दारास्तु, Ko B. 5 Dn Ds-5 शरौघांस्वान् (by M नामिकाया, G नासिकाया, Gs नयनाम्यां ( for transp ), Dr.: सान्दारान्सु (for ठान्शरोधान) Gr 5 [33] G: मन, -") K: प्रद्रष्टु Dna अग्रसन् D तदा ॥ यत्वामुख M Bl तथा) -') - ·10 6 13 ] महाभारते [सौप्तिकपर्व सा तदाहत्य दीप्ताग्रा रथशक्तिरशीर्यत । ततः सर्वायुधाभावे वीक्षमाणस्ततस्ततः । युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवच्युता ॥ १३ अपश्यत्कृतमाकाशमनाकाशं जनार्दनैः ॥ १७ अथ हेमत्सरं दिव्यं खङ्गमाकाशवर्चसम् । तदद्भुततमं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रो निरायुधः । कोशात्समुद्भवांशु विलाद्दीप्तमिवोरगम् ॥ १४ अब्रवीदभिसंतप्तः कृपवाक्यमनुस्मरन् ।। १८ ततः खगवरं धीमान्भूताय प्राहिणोत्तदा । ब्रुवतामप्रियं पथ्यं सुहृदा न शृणोति यः । स तदासाद्य भूतं वै विलयं तूलवद्ययौ ॥ १५ स शोचत्यापदं प्राप्य यथाहमतिवर्त्य तौ ।। १९ ततः स कुपितो द्रौणिरिन्द्रकेतुनिभा गदाम् । शास्त्रदृष्टानवध्यान्यः समतीत्य जिघांसति । ज्वलन्तीं प्राहिणोचस्मै भूतं तामपि चाग्रसत् ॥ १६ स पथः प्रच्युतो धात्कुपथं प्रतिपद्यते ॥ २० - भथ, Ks तमा सथ, हस्य, N1 तमासाद्य, KB वाक्य, -') B1 सुह - निवतितान् -") Dn1 D1 (8up lin as in text) B K8 तु (for स) K. कुपितौ -') B1 इद्रकेतुनिमा Ca d रथ (as in text ) K: मुमोचाय, सदा -') K ज्वलती, 18 ज्वलती Dns ब्राह्मणो Kss B. 3 s Dna 'चासौ, Ge 'चात्रैर् ( for 'चासे) (for प्राहिणोत्) S. Ks तस्मिन् ( for तस्मै) -) t) भग्निशिखोपमा Si Ki 8 भूतस् (for भूत) Ki तदपि 13 .). स ( for सा) K1 तदाहत, 17 ") 2K1-3 5 B DDI DI-+ : Ti G+ घीक्ष्य K. तदाहस्य, Ko B Dn Di 8-6 A DHI माणस् Cr cites 17t as in text -d) Dna G1 तदा तस्य, G8 तदागत्य प्रकाश, Ca d अनाकाश ( as in text) (for तदाहत्य) G1 दीसास्ये, G: दीप्तास्या ( for 'ताग्रा) -')K रथशक्तीर् K: 40 Ñ B D i D1-8 T Ga 18 ") & K1 अद्भुततर, K. अद्ततम, T1G1 : अद्भुतमिद -°) Ko Bf Dny D1-8 मति (for M. 3 मदीर्यत, Ks मशीर्यते, Dn४ भदीर्घत ( for अभि) मशीर्यत) -") Ni मासाथ ( for भाहत्य) -d) S भचिंतयत्सुसतप्त' -1) T G: M कृप भोजवच सरन् ( स तत्), GB कृपभोजावनुस्मरन् K: M1 दिवच्युता, Ks D1 3 ( m as in text ) 85 दिव गता, Ke दिवि प्लुता, 01 नभोश्चयुता, B1-35 B T: 19 ) 12-1 सुहृदाम् (for अवताम् ) T नमश्चयुता G12 मपि प्रिय, D अध्रिय ( for भप्रिय) B1 3 : तथ्य, B कथ्य ( for पथ्य) 14 d०) Dn: हेमसह ( for सरु) Mi transp M:-4 दान्व, D. 'वर्चसा For 19-274, Bs damaged. दिच्य and खड्ग -') Bs allegible मुवता न शोच्यस्वाप -") K. Ni B1 2 Ni क्रोधात् (8splin कोपात् ) Bs 4 Dr कोपात् अवमन्य तौ, Ks इह चाप्तवान् , Dn1 अपि वर्तते, Di K1 समुद्ववर्हाशु, N1 समुद्दधाराशु, (for कोशात्) मभिवर्य तौ, Dr भतिवत्यंते , S अवमस्य तौ B1 Da ( marg by corr ) 8 T2 समुद्ववहांशु, B8 समुजहाराशु, By D1 2 ( before corr ) सबद्धबही( BA 20 Bs damaged -') K2 + D. शास्त्रदृष्टीन् ( for ह)शु, G1 समुद्वयर्दाथ, GB समुद्धरच्याशु, MS समु भवन्य KON B1 3A 5 Dn D1 8-57 दयाशु (suc) -4) R1 विल , M8 e faerg ( for मविद्वान्य' (for भवध्यान्य') Ka Ba शास्त्रदृष्ट्या न बिलाद् ) K8 बिलादृप्तविमोरग, Ki यिलादीप्तमिवोरुग ( Ba त्व )वध्यान्य', Ki शास्त्रदृष्टात्पथोरीन्य', D. ( before corr ) शास्त्र दृष्ट्वा न विद्वान्य', DI (by corr ) शास्त्र 15 Bo illegible -") 8 स त (for तत') Ti G3श्रीमान् द्रष्टनविद्वान्य', 'T G Cr शास्त्र( Gi [ by corr ] 'स्ना) -') MB (for भूताय) भूयश्च TH दृष्टमवि(T: 'व)ज्ञाय, 1 टमवध्याय, f 'एमपध्याय , तथा - °) Ks Dn1 तमासाथ Ks भूत हि, Th fs 4 शास्त्रदृष्टविधान य' -°) K: स पथ्य G: वै भूतं (by transp ) -d) K बिल य Dn पथि; DI 2 सरपथ' (for स पयः) G1 प्राप्यतो ( for Di ( before corr ) तूणवद्, भूतवद् GB युगपद् K: प्रच्युतो) 2 8 N. B1- Dn Di 2( before corr K6 बिल च नलवधयो, तूलचद्) K. B Dni Di 8-57 T2 G1 १ धर्मात्, T1 धर्म' (for धात् ) -4) ( before corr ) 4-5 : यिल नकुल( B4 सतूल )वद्ययौ B1 3 : Dn D8-51 कुपये, 16 In B., 1645 15 llegible -") K: प्र B8. विपद: Th द्विपथ', T: G1 8 विपथ', G: विपथ [34] -") Ni 'दृष्टान्) . B1 स (for Sa; कुपथान्, K: कुपथ, , ·साप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 6 27 गोब्राह्मणनृपस्त्रीपु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा । वृद्धवालजडान्धेषु सुप्तमीतोत्थितेषु च ।। २१ मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु न शस्त्राण्युपधारयेत् । इत्येवं गुरुमिः पूर्वमुपदिष्टं नृणां सदा ।। २२ सोऽहमुत्क्रम्य पन्थान शानदृष्टं सनातनम् । अमार्गेणेंचमारभ्य घोरामापदमागतः ।। २३ ता चापटं घोरतरां प्रवदन्ति मनीपिणः । यदुद्यम्य महत्कृत्यं भयादपि निवर्तते ॥ २४ अशक्यं चैव का कर्तुं शक्तः शक्तिवलादिह । न हि दैवागरीयो वै मानुषं कर्म कथ्यते ।। २५ मानुपं कुर्वतः कर्म यदि दैवान सिध्यति । स पथः प्रच्युतो धाद्विपदं प्रतिपद्यते ।। २६ प्रतिघातं ह्यविज्ञातं प्रवदन्ति मनीपिणः । यदारभ्य क्रिया कांचिद्धयादिह निवर्तते ॥ २७ C.10,243 B10.628 K.10.6 27 B. دلت K. इत। --"सुप्त ६६) Cad मानुप ..) 1:-न 31 विपथि (for कुपथ) B. प्रारहन्यते (510), 1 यद्वि (for अपि Gs भूयादिह निवर्तते Dn D- S (except G:) प्रतिहन्यते, Dr * हन्यते 25 52 om 25 (ci r124) B. damaged (for 'पद्यते) transp 2401 and 25ab .) B1 - Dn: Da-1 21 Bs damaged. -') G: r Cr भ्रातुर (for 1 तत् ( for फ) K अशक्यान्येव कर्तुं स, NI मशक्य मातुर) K: तदा (for तया) -') X BIDD च महरकतुं, B. Dn1 भशन( Dna 'क्य )श्चैव तरकतुं D3-1 हीनमाण, B. बालन्द (for वृदयार) Bi -1B . Dn D3-3 1 कर्म, Ba सत्यं (for शक्त) जटापु, Don जनाधेपु, G1 जिराधेषु, 13 जळा कृत्य ( for शक्ति) T: G: 3 इव ( for धेपु, 13 : जळग्रन (for जबान्धेपु) T शक्य शक्तिर्यराधिप, G शक्य' शक्तिच्छला. भीताधितेपु घ, K. 'मीतजिनेषु च, Ke 'नीचोग्यितेपु दिव -') K: गरीयो हि, K: गरीयान्वै, G गरी च, G नीतेपु प्रार्थितेपु च यो -) K Bh: Dn1 मानुप्य , (as in text) B2 22 Bs damaged --") K: मत्तो मत मानुप्य कप्यते भुवि , S मानुष्य किंचिदिप्यते (1f दुच्यते) S: DI : TIME न पानाण्यप( DI: 'प्युप , Tण्य , 11 'प्यरचारयेत् . K: Mi Ba-s Dar D3-5 17T 26 Bs damaged Sa om 26 (cfr124), (D)म्राणि निपाठयेत्, न शखमपातयेन् , Dne Mi om (hapl ) 26-27 -)Ba : Dn D.ET Gs न (G: घाखाणि च पाठयेत् , T: G1 : T G: मानुन्य ( for 'प) JI कुर्वता -') G देव , सम्माणि वा(GI 'पयवा; G: 'णि धारयेत् , Me • चैव ( for देवान) Ki यदि धानुमिद्विवि, शाखाण्यवपातयेत् -') D इत्येव K: कुरुमि ( for यदि चव न मिध्यसे ..) DJ म्यपथ', D. 2 सत्पथ', गुरुमि) -") K: । ममुद्दिष्ट, K: उपादिष्टा (for D स कथ, G3 न पय (for म पयः) उपदिष्ट) Di ( before corr ) gmaat (for regat) $1 damaged Kings ÑBin Do Di . ( before corr ) 8-67 T 23 Bs damaged --") K: ग्युत्क्रम्य, गु G1 Ms धर्माद् (for धाद) -') शान कम्य, -d) Ki अपर्थ, K: B DIDI 1 विपय, TGIM: विपय -') Si Ki D. भमार्गे वरम् (D: नैवम् ) ( for तृए ममागणवम् ) To Go 3 N समारभ्य (hyper- M34 विपधि (for विपद) metric), S मारब्धो ( for मारभ्य) -K... M-1 प्रतिहन्यते (for प्रतिपद्यते) आपद Ka मागता (for 'त) Dn: घोरामापदियगत , 27 B. dnmaged Sa om 271 (cf r] 24), s (except G3) घोरां ( 'र) तरितुमापद 1 om 27 ( of v 1 26) -") Sudamaged, Ko 24 Bs damaged ") S. Ks तामापद, hi प्रतिज्ञान, Ki B अभिघात, Dna प्रविज्ञातु , Dn: वा चापदा, Ks a घापर, DD D. तथापद (D. 'दां) प्रतिपात ( for 'घात) Kso Bi Dn Gi f- सवि- (for ता 'चापद) B. घोरतमा S पापद परमा (T: (M य)जान, 1 छभिज्ञातु, Dr ह्यविज्ञात , T G: प्रवरा) घोरा -5, on ( hap ) 24-27 Gहि विज्ञान -") B. तद् (for यद्) K. D: T. transp 24t and 250s ~*) K: यदुद्दिश्य , Ka फिया, K. Gods क्रिया K: काचिद्, DIT किं. य उत्प, Dr Ga याद्यम्प; 1 उपफम्य (for यदुयम्य ) चिद् ; G: 312-1 कश्चिद् (for काचिद् ) --4) K1 भय -:)51K अय, DI: ण्व, T G, Gi इव, (for इह) [35] K: अच्युताद् KI DDI उत्तम , D. उक्रम्य -- , KI मारभ्य, G: आपद, 11 ·10 6 28] महाभारते [ सौप्तिकपर्व तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मां समुपस्थितम् । नान्यत्र दैवादुद्यन्तुमिह शक्यं कथंचन ॥ ३१ न हि द्रोणसुतः संख्ये निवतेत कथंचन ॥ २८ सोऽहमद्य महादेवं प्रपद्ये शरणं प्रभुम् । इदं च सुमहद्भूतं दैवदण्डमिवोद्यतम् । दैवदण्डमिमं घोरं स हि मे नाशयिष्यति ।। ३२ न चैतदभिजानामि चिन्तयन्नपि सर्वथा ।। २९ कपर्दिनं प्रपद्याथ देवदेवमुमापतिम् । ध्रुवं येयमधर्मे मे प्रवृत्ता कलुपा मतिः । कपालमालिनं रुद्रं भगनेत्रहरं हरम् ।। ३३ तस्याः फलमिदं घोर प्रतिघाताय दृश्यते ॥ ३० स हि देवोऽत्यगाद्देवांस्तपसा विक्रमेण च । तदिदं दैवविहितं मम संख्ये निवर्तनम् । तस्माच्छरणमभ्येष्ये गिरिशं शूलपाणिनम् ॥ ३४ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि पष्ठोऽध्यायः ॥ ६॥ M2 कदाचन दैव दढम् Dai TT 28 ") D1 ( before corr ) यदिद 31 दुष्प्रमी -") M1 अथ सोह B1 (second time) Dn1 महा तेन , Ks-s दु प्रणीतेन ( for दुष्प्र) --") K1 भव: स्मानं; Ca d महादेव (as in text) -') Si Ki T: भयान् (for भय) N1 भयो मा समुपस्थित', Bs प्रपत्स्ये, Dni Dr प्रपथ (for प्रपये) SK ENi भय सर्वमुपस्थित -') Ta G : M2-1 सखे -') B1 ( both times ) : 4 6 Dn D8-6 fare: Ko Paris, $ निवर्तेथ ( for त) S. Ca d प्रभुम् (as in text) -) Bs illegable B1 4 S (except G8) देवदढम् , Dna Dr देवदत्तम् , Ds 29 Ko om (hapl ) 29-31 -') S. T1G K. Ba Di T G1 इद ( for इम) -d) M1 " देव Kia, Me (for ta ) Ds gat G8 न ( for स) पते, Ms इहोधत (for इवों) DB दैवदडविमोहित 33 Bo illegible -.) K: 6 प्रपद्येद्य, Ks -') Ks चैवम् , S (except Af1 2 ) चैनम् ( for चैतद् ) प्रपद्याम, Ks प्रपये स्वा, B1-8 प्रपोथ (Bs 'ह), Dnn अभियातानि (for 'जानामि) -) K 8 चिंत यनिव, Dni 'यमिदं, Dr 'यत्रापि Bi s Dn Di-6 : देयदेव, 8 प्रपद्यामि ( for प्रपद्याथ). --°) Ba 6 Dn D1-57 उमापतिमनामय -') Bl: 30 K. com 30 (of v 1 39) -") G1 योयम् कपालपाणि( B1 'निन K: देव , Ks भद्र (for रुद्र) (for येयम्) 62. Ñ B DA D8-87 TG1 a Ms -d) Dna Dr परं; D हरि (for हरम् ) मधर्मेण ( for अधर्मे मे) -') T1 प्रतिता; T. G AM नेत्रापहारक प्रहिता (for प्रवृत्ता) DI: कल्मपा, M कलिला ( for 34 ") 31 Dsr [s]भ्यगाद् ( for ऽत्य') Ks देव, K: प्रवृत्ता कलुखामिति -') K8 तस्या -4) K1 प्रतिघातय K: देवास ( for देवांस) -') नियमेन (for विक्रमेण) Dna कल्पते ( for दृश्यते) -') DI : शरण्यम् Ki मभ्येपे, Ko Ni B Dn D1-5 31 Ko om 31 (of v129) -") G1 देव भभ्येमि, Dr GB अभ्येत्य ( for मभ्येप्ये) - K: 3 प्रहित, GM, देवविहितं b) T G: MHET (Mi Ti Ga Mi गिरीश ( for गिरिश) 31 K1 शूलधारिण , 'स)(for संख्ये) G1 प्रतिसखे निवर्तन -') Gi Ka 'पाणिना नोन्यद्धि (for नान्यन्न) N BI- Dna D1-81T1 G1 उथतम् , Colophon - Adhy name SK DI: महाभूत Ds ( for उयन्तुम्) -") G8 774 (for दर्शन, Ki महाशनदर्शन; 1 1 + भूतयुद्ध ( M. 'द्ध ) *क्य) • Adhy no (figures, words or both) SNI DI: Da T G 6 (as in text), B1_73, Dal f:-7, 32 Bi repeats 3200, after 10750° (on marg) M1 72 - ślola no Ko 45, 0135 [36] कलुपा) B1 देवाद् T: om , S. Ks Ks मुह्यतम्, युध्यतु (for ·साप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10.7 6 संजय उवाच । स एवं चिन्तयित्वा तु द्रोणपुत्रो विशां पते । अवतीर्य रथोपस्थाध्यौ संप्रयतः स्थितः ॥ १ द्रौणिरुवाच । उग्रं स्थाणुं शिवं रुद्र शर्वमीशानमीश्वरम् । गिरिशं वरदं देवं भवं भावनमव्ययम् ॥ २ शितिकण्ठमजं शक्रं क्रथं क्रतुहरं हरम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपमुमापतिम् ।। ३ श्मशानवासिनं दृप्तं महागणपतिं प्रभुम् । खट्वाङ्गधारिणं मुण्डं जटिलं ब्रह्मचारिणम् ।। ४ मनसाप्यसुचिन्त्येन दुष्करेणाल्पचेतसा । सोऽहमात्मोपहारेण यक्ष्ये त्रिपुरघातिनम् ।। ५ स्तुतं स्तुत्यं स्तूयमानममोघं चर्मवाससम् । विलोहितं नीलकण्ठमपृक्तं दुर्निवारणम् ॥ ६ C10256 B1076 K 10.76 -- स) ह. 11 दूरग - 4 Bs damaged D7 om 42 (of v 12) 7 ys Ks Ni B1 3 4 Dn D1-4 TG स्मशान S निलय (for "वामिन) K० तृप्त, G1 दीप्तं, GB हष्ट (for I Kc om. 1 Go on the ref K. erroneously -') BE DD Da-5 T G H + विभु, M1 8 पति reads द्राणिरुवाच -") K3 Ni Ds एव स चिंतयित्वा, (for प्रभुम्) --') K: Ds खट्वांग K. B. Daz B Dn D1-478 एव सचिंट च ( for तु) D3-5 न्द्र ( for मुण्ड) -4) DT जटिल ब्राह्मचारिण -') 31 स प्रणत', Saks सप्रणत, Ki Bs A 5 ") : Ki [भ]प्यसुचित्तेन, K: [भ]थ सुचित्य प्रणत, Ka Ni T G स प्रयत' (for समयत ) B1-8 Ks [मप्याशुचित्यैन, K: [मप्यसुचिंत्य त (Ks देवं सप्रणव स्थित', B Dn DI-57 देवेश प्रणव स्थित' च), K5 M [अ]प्यनुचिंत्यैन , Ni B Dn D1-5T सुवि शुद्धन, TG18 हनुचिंत्यै( T1 'त्ये )न, Gi [अ]म्युनु 2 B. damaged Ko T, Gi : om the ref. B: चिंत्यैन, text as in i only --") K: 4 दुकरण Ti reads अश्वत्यामो After the ref , Ks ins ॐ 81 K1 [अल्पचेतसा, K: [भ]रपबुद्धिना, K (अन्य -") M- रुद्ध (for उग्र) B1 स्थान ( for स्थाणु) M त्रुद्धिना, Ks Ni Bi : T1 [भ]ल्पतेजसा, Ko [भास्म] सामु, Ca रुद्र (as in text) -') Dr om ( 3 hapl ) from शवं up to 40 Ki B1-3 सर्वम् ( for बुद्धिना, GB स्वतेजसा ( for [भ]ल्पचेतसा). झल्पचेतसा -- After 5, Bi repeats (in marg ) शर्वम्) K: 4 6 अव्ययं ( for ईश्वरम् ) Dn: सुरेश (with var ) 10 6 320b -") K8 मोहमारमप्रहारेण, शर्वमीवर Kso (both hap] ) Dni um 244 -') K. T: G1 गिरीश K: गिरिशवरव देव (91c) d) K. सोहमग्रोप', Ko सोमारमोपम', BI Dr सोहमाल्यो 81 भव भवनम् , K: 3 5 Ni B1 , Dn: D3 भ(Ks ( Dr 'त्यो)प', Bs 'मारमोपचारेण, T अथ (T: मद्य ) भावभावनम् , Bs भवमक्षयम् , DI: भावाभाविनम्, भूतोपहारेण, G अघ ह्यास्मोप', M अद्येहात्मोप' -t) Ms भूतभावनम् ( for भव भावनम् ) K. BE Dnt 8: यक्षे, Dn1 यक्षो, D जक्ष्ये, Ca d यक्ष्ये (as in text) K3 वाविना ( for 'नम् ) S यक्ष्येह त्रिपुरातक D3-5 ईश्वर ( for मव्ययम् ) 6) Ñi transpa and 1 K1 स्तोत्र 3 Dr om 3 (of v 12) -") K: सितिकठम् , (for स्तुत) Di : (before corr ) G स्तुस्या ( for 'त्य) K: शिव Kg सित (for शिति) K1 मजा ( for -') K: अघोर, Ki B8 भनघ; 11 3 4 मखन्न , M2 अज) K: 0 D3 Ma Ca d शुक्ल, Kx + 11 : शुभ्र, Ks अखड (for अमोघ) Ke Ni B Dn D1-51 कृत्तिवासस NI B DE DE G1 3 1s शुक्र, TG: रुद्र ( for दाळ) (for चर्म') -4) | Bs damaged -')K: स्य, K. Ñí Ba-5 (8uplan अमृक्ष), Kal Dn DI- SM T, Gs ममृप्य, K. B. - Dn D8-57 भसह्य, G1 1 कृश (for कथ) K1 ऋथहरं $ TEA, text as in पर; K. Bi ! शिव, G: हरि ( for दरम्) K. दुर्षिवारण, Ks दुर', ऋतु हर पर -') D. विश्वरूप विशालाक्षं (for दुनि') [ 37 ] K: ऋतं; K: ऋतु BI घर, K1 मसूक्ष, 3. समृक्षं Ks अस्त्रज्ञ, N1 B मसख्य, Tu क्रूर, K:58 B1 भनष, DI. अरष्टय, K: क्रय D. पृष्ट ·10 7 7] महाभारते [साप्तिकपर्व शुक्रं विश्वसृजं ब्रह्म ब्रह्मचारिणमेव च । व्रतवन्तं तपोनित्यमनन्तं तपतां गतिम् ।। ७ बहुरूपं गणाध्यक्षं त्र्यक्षं पारिपदप्रियम् । गणाध्यक्षेक्षितमुखं गौरीहृदयवल्लभम् ।। ८ कुमारपितरं पिझं गोवृपोत्तमवाहनम् । तनुवाससमत्युग्रममाभूपणतत्परम् ॥ ९ पर परेभ्यः परमं परं यस्मान्न विद्यते । इष्वस्त्रोत्तमभर्तार दिगन्तं चैव दक्षिणम् ।। १० हिरण्यकवचं देवं चन्द्रमालिविभूषितम् । प्रपद्ये शरणं देवं परमेण समाधिना || ११ इमां चाप्यापदं घोरा तराम्यद्य मुद्रुम्तराम् । सर्वभूतोपहारेण यक्ष्येऽहं शुचिना शुचिम् ।। १२ इति तस्य व्यवसितं नात्वा त्यागात्मकं मनः । पुरस्तात्काञ्चनी वेदिः प्रादुरासीन्महात्मनः ॥ १३ तस्यां वेद्या तदा राजश्चित्रभानुरजायत । द्या दिशो विदिशः सं च ज्वालामिरमिपूरयन् ।।१४ corr Di om, पस, . 7 ") Ś, Bs damaged, Ś: K: Dn Di (before दुर्ग (K. 'रोर); Ko Dr दिगते ( Dr a ), Chd as in text), Kts Dr T GI : AT गुह, दिगन्त (as in text) K: 1-0 DI: देवरक्षिण (K:'), G शक्य (for शुक्र) K. यिश्वसना, 1 K. दवरपिण (sic), देवमक्षयं, Ba TIG , देशर (marg, also as in text) - Dn Dio AFCUT (for (B. 'ए)क्षण, G. दर्शरक्षिण, Bh: . ! Dn Dt- 1 विश्व') Mga (for 20) - In $1,744 is lost on T: AN देशरक्षिण, text as in 5 KI n damaged fol -') K1 प्रवनिरय, K... प्रति 11 ) Dn1 दिग्य (for देयं) s हिरण्यदटकवच Ka ध्रुववत, N प्रपतंत; M प्रतपंत (for प्रतयन्त) -.) चारमीरि (T 'माल, G. 'मादि ) ( for S. Ki मोनित्यम्, Ks Ni By : Dna Da-. : तपो चन्द्रमौलि) 32 K:-1 B DD DI-5 . S ( except निष्टम्; Ko त नित्यम् -d) K1 मनत K: 0 MB ) निभूप(Ka 'पिग -') K. तमन, TGA Ka TG: तपत (for अनन्त) मत्यत, Ks अनजं, परम ( for शरणं) -d) K पग्मेन भवता वर, Ko Di M + तपसां ग(D1 : पति, Bi T GI: तपता वर ( B1 पति), Dn1 विश्वतोगत , DI 12 ") चाप्यपद, K: चाया', Kc चाप्यापदां: corrupt Dr वेदापद, S चेदापद (for चाप्या) Si lacana, 8 ) 31 *णाध्यक्ष, -') सरामय Kita, K: Bi ate (for '7) K1 K: Toni' (for भनाध्यक्ष, KE सुदुस्तुरा -) K. यहGधक्षेष (for यक्ष्पेड गणा') -') G1 परिपदप्रिय, M. 8 पार्षद ( suth- K: शरणं; Doi 1 शुचिना (for 'ना) Por metric), M. वैश्रवण Ks परिपग्रियदर्शिन 8ri, Bs damaged -') K1 गणाध्यक्षे शतमुख, K: यह शुचिमानस N. BI- Dn D1-31 धनाध्यक्ष ( Dna 'क्षे) क्षिति 13 Beforc 13, Ś Ku ing सजय' ..) Gमत्वा मुख (Ks 'सुत), K. D. धनाध्याक्षि(D. क्ष)क्षितमुख, (for ज्ञाया) Si Ka त्यागग(K1) मन KI K: धनाध्यक्षे', TGधनाध्यक्ष(T1 'क्ष)प्रियसस, G Bi : 4 : Dni Di 3 ( before corr ) 8-5 'ध्यक्ष सुख मुख्यं; Ga Mi s 'ध्यक्षसख देव (G), DIY 'रस्व )कर्मण T त्यता(T 'वात्मकर्मण', Ga Ca d as in text -d) Ko गौरि' **स्मकर्मणा, G: योगात्मक मन', [भा] मायागकर्मण; 9 Bs damaged -") Ks गांग, M:-+ त्यागारमकर्मण' -') K: पुरातात् S DI वेदि, M विश्वं ( for पिङ्ग) -') K: 'वृपोतुम (for 'त्तम) K::N B. 3 8 Dn: D3-5 T M घेदी, KE BI -') Ks D. चर्मवाससम् , S (except Dna देवी (for पेदिः) Gs) कृत्ति' (for वनु) 14 ) DDI Dr तस्या वेद्यास ( Dr यां) मस्युम, DI तनुकासमुख्यग्र (110) d) B. क्षमा ( for T1 तथा (K: 'तो) राजश, Ko Ds महाराज (D. जश) GB पोपण (for भूपण ) (for तदा राजा) -') K अभावयन् । 10 ) Dr परे परेभ्यः यनम (110) A B s महश्यत, Dr अजायता स्त्रोत्तर , Dsr इष्टस्रो( Dr 'स्त्री)त्तम 31 धार, S. दिशश्च , Ko B. Dn DI-3 1 स दिशो, TG प्रदिशो, । धावार, K1 "दत्तार, G2 3 हार (for भार) K: गां दिशो Bi om विदिश Ki चैव (for खंच). -') विश्वस्यातमकार, N1 कुशस्थोत्तममर्तार --4) D. ज्वारातिर (sic), D. ज्वलोभिर् K+ अपूरयन्, [38] 8. योगारसु( Ki 3 B1, तुग, Ks 'चाहन B. अत्युन Dn1 तनुवासम K:3 उमा) Ko भरज -') Ks इप्प यत्, -') Rs , ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 7 20 दीप्तास्सनयनाश्चात्र नेकपादशिरोभुजाः । द्विपशैलप्रतीकाशाः प्रादुरासन्महाननाः ॥ १५ श्ववराहोष्ट्ररूपाश्च हयगोमायुगोमुखाः । ऋक्षमारिवदना व्याघ्रद्वीपिमुखास्तथा ॥ १६ काकवाः प्लवमुखाः शुकवक्रास्तथैव च । महाजगरवक्राश्च हंसवक्राः सितप्रभाः ॥ १७ दाघाटमुखाश्चैव चापवक्राश्च भारत । कूर्मनक्रमुखाश्चैव शिशुमारमुखास्तथा ॥ १८ महामकरवाश्च तिमिवक्रास्तथैव च । हरिवनाः क्रौञ्चमुखाः कपोतेभमुखास्तथा ।। १९ पारावतमुखाश्चैव मद्गुवक्रास्तथैव च । पाणिकर्णाः सहस्राक्षास्तथैव च शतोदराः ॥ २० C.10.271 B. 10.7 21 K.10721 - B1 8. - ") 81 K1 नानाघट, K.6 B. तत्र, B. चाय, Ga चैव, मुजा (sic) las महारया' (Ks 'रवा', -8 om Ko Dn2 इव पूर', B अमिपूरयत् ( for 'यन्) K1 ख Ni Bi Dna D15 Ma + शितप्रभा', T G1 2 तथैव च ज्वालामिश्न पूरयन, Dn1 स्वज्वालाभिरपूरयत् (for सितप्रमा) After 17, D7 reads 1942 Dni Dı. 2 4 ins after 14 Doa D8 6 7, after 1540 52, after 15 18 Ko Af2 4 om 18 (ef v 1 17) 3. दार्वाघोटा , Ks Dn1 D. दीर्घाघा 18* रत्नचित्राङ्गदघरा समुद्यतकरास्तथा । ( DI 'घो )ट , Dn: दावीट , Ds काटकुट, DI 15 Ba Di om 15ab -") K. T चासन् , दार्ववाट (for दाघाट) Ca d oite दाघाट 1 श्यामा Ms-4 Bf Dn D1-8 B G1. 8 चापि, B8 चान्ये ( for चैव) चास्य (for चान) K: HT: Gi.. एक , M:- दीप्त ---) 1 Ki Dh चापवक्त्रास, 5 चापवक्त्रांश, N1 (for नेक) Ka शिरोरुजा', Ds भुज', T G1 : स्थवश्याश, B1 8 चाश, B2 + चास, Dn1 वास', 'धरा (for 'भुजा) Dn1 दीप्यश्चनयनश्वासनेकपालशिरो Dna वाप, Dr चापवक्नो $1 KJS Bi : T G After 150), Dos D8 6 7 ins 18* 11 8 तथैव च ( for च भारत) -After 18, -') स्विप , Kaski Ba Di D1-1 1 1 द्वीप , Bs Dna Ds हीपि , द्विपा' (for द्विप) Ks — DDI 19* शतशश्च सहस्राक्षास्तथैव च घटोदरा' । प्रतिकाशा 4) K. 3 Ki B1 2 3 K. reads 16 after 18ab 'या), K. 'खगा', Ks 'स्मन , B3 TI GAM - Bi om 18-21d, K. B. Dn D1-57 T. 'गणा , Gl 'हवा' ( for om 18-19 - ") 1 फर्मवक्त्र (for 'नक्र ) K8 'नना) - After 15, K. Ins 18 * चापि (for चैव) Ki कूर्मवक्त्रप्रभाश्चैव from 18% up to मह (11 20°) -DI, TG: 8M18 16 K, reads 16 after 1945 -") Dr स्ववराहो, शिशुमार , Dr शिसुमास (91c ) ( for शिशुमार ) G1 श्ववाराहों -') K: हसगोमायुगो; 41 हयगोमा चतों (sic) 19. Ko Bi om 19, -') Ko ऋस्य (for ऋक्ष ) -) Ki om. up to वक्ता K. G1 Ma 4 व्यावद्वीप , Do1 'द्वीपी , T द्विपव्याघ्र , (in "), K. om 194d, M. . om 19% (of v 1 17, G: द्वीपव्याघ्र (for व्याघ्रद्वीपि ) 18) - ") Ga महाकराळवक्त्राश्च TGom ( hapl.) 19-210 -° ) 31 सित ( for तिमि ) 17 Ks reads 17as after 1900 -") Kc om सितवक्त्राश्च भारत After 19, Ks reads 1700 (hapl.) from प्ल' (in 17°) up to निमांसा (in 214), - Dr reads 19ed after 17 -") K. om , K. Ks om (hapl ) from प्लव (in 17°) up to वक्रा (in काकवक्त्रा', Ka हर्यक्ष ( hyperinetric ) (for हरि ) 196) K. B. कोकवना', D1 3 वक , Ds काकवका Ca d cite हरि K. : फ्राँचवक्त्रा' (for 'मुखा ) Cad पव (as in text) K2 प्लवगम --6) i B1 कपोता( B1 'त)हि , K18 4 कपोतामि मुखाश्चैव -') K: मूपवक्त्रासू, Ds 7 शुकवक्रास, Bs Dn1 कपोताभ , Dna कपोतेण G1 शुभवक्त्रास, G+ शुक्रवस्त्रास् (for शुकवक्त्रास् ) M कपोता वि ( for कपोतेम-) If om from तयैव up to 'वनाश (in 19* ) -K8 -') Bi ( marg, up to मुखाश ( in 20°) also as in text ) HETA Dr महागगरवक्त्राश्च , T G महागजसवस्त्राश्च 20 K10 BE T G om 20 (for Ko Bi, cf. v 1 17, . om. 17--190 -') K1 सिंहवक्त्रा , D5 हस 18, for T G, 19) मद्गु (in ) चका (for 'वस्त्रा) After 'afal, Dr reads 1964 (cf v 1. 18) -") Mi om up to मुस्खाश (with var ), repeating it in its proper place K. पारापत (for 'वत) Ka उष्ट्र , K [38] - KI B. प्रव, Ks अन्ये बक, Mom from FTUT om. 175 कर, Som - up to K -') K: मजु, ·10 7 21] निर्मासाः कोकवक्राश्च श्येनवक्राश्च भारत । तथैवाशिरसो राजनृक्षवक्राश्व भीपणाः ।। २१ प्रदीप्तनेत्रजिह्वाश्च ज्वालावक्रास्तथैव च । मेपवक्रास्तथैवान्ये तथा छागमुखा नृप ॥ २२ शङ्खाभाः शङ्खवक्राश्च शङ्ककर्णास्तथैव च । शङ्खमालापरिकराः शङ्खध्वनिसमखनाः ॥ २३ जटाधराः पञ्चशिखास्तथा मुण्डाः कृशोदराः । महाभारते [साप्तिकपर्व चतुर्दष्ट्राश्चतुर्जिह्वाः शङ्कुकर्णाः किरीटिनः ॥ २४ मौलीधराच राजेन्द्र तथाकृश्चितमूर्धजाः । उष्णीपिणो मुकुटिनश्चारुवाः खलंकृताः ॥ २५ पद्मोत्पलापीडधरास्तथा कुमुदधारिणः । माहात्म्येन च संयुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २६ शतघ्त्रीचक्रहस्ताश्च तथा मुसलपाणयः । भुशुण्डीपाशहस्ताश्च गदाहस्ताश्च भारत ॥ २७ मगु , Dna DS पशु (for मद्गु) K1 शखभा: -) Ko चदारुणा मद्ध, 1 वल्गु, M-1 23 Ka t-s om 23 ( for K:0, cfr122) - After 3096, S. reads 20* -Bs om 20ct -') Dr corrupt Dal शरमा ( for -') K:- पाणिकर्ण K. ज्वालाकर्णा (for पाणि') शङ्काभा) T G1 शपवर्णाश्च ( for 'वक्त्रान) -d)81 घटोदरा 3 शितो'; Da D1-3 : महो SI KI a Ni B1 2 5 Dna DE : Ga JI शखवस् , D. Ma Tate ( for Tal' ) K8 तथैव शतशोदरा मखकर्णसू , T GIशसवक्त्रास् (for 'कम्) -Atter 230%, M2 + read 22nt --') Dns 'परीकर -) 21 B. om 21 (ofr1 18), TG om 210 K1 शखस्यनि, Dn Ga 'स्वन (for 'ध्वनि ) Si (of r] 19) -°)K. Ds निमांसा, Dr om m , DD "समस्वरा K1 शोकवस्त्राश; K:- K: महास्वना, निर्मोसा (for निमोसा') Bf “समास्वना B1-3 : Dn D E 5 काक', Ko फ्रांच (for कोक') 24 Ka + 6 om 24 (cf v 1 22) -") Af: पच 1 निमांसा( + 'स)कारवक्त्राश्च -') Ks श्येन -') Ki मुसाम् ( for 'शिसास्) मुढा, Doi मुट- Ka T1 तथैव वक्राश, D1 नवयफ्नाश ( for श्येन') ( for मुण्डा ) K कृशोधरा', B3 कृपोदरा', Dr कसौ -) Kतथैव शिरसो, Ko D तथैवासि( DE दस', Ti कुशोदरा' (for कृ ) -') Si K1 चतुर्जि 'छि)रसो -d) 3. वृकवस्त्राशू, K8 वृप', Dr T द्वाश्चतुर्दष्ट्रा -") K1 शकुवारा, -~) K शकुनाला', Ks Ni 'वर्णा', T: G: यक्ष ( for ऋक्ष) K च भापणा, 'कठा ( for 'कर्णा ) T G कृशोदरा' ( for किरीटिन') Dn DB- 1 च भारत, M8-1 सभूपणा ( for च भीपणा') 25 Ko om 25° (cf v 122) -G) KAND 22 D om 220b M: read 2266 after 2346 Bs D1-3 5 माँजी( D. 'जा)धराश, Ks मौरावराश, (Ms followed by repetition of 23' with var) -") K8 वक्त्राश्च ( for 'जिह्वाश्च) S प्रदीप्तजिह्वा Ks मौलिवक्त्राशू, B2 8 मौली( B3 'लि )घराशू, DDI मौला', DB मौलि' (for मौली') TG किरीटिनो नेपास्या -') 3. K:- Ni Bs-5_Dn D1-5_Gs मौलिधराम M1 8 + ज्वाला(Ko 'ल)वर्णास ( D. 'E), B1 . ज्वाला -') K: मुकटिनश, Ga M मकु ( for 4) Ks वानवक्त्रा', . मुकु) M2 ( both times ) शखवर्णास् (for ज्वाला वत G: घात' ( for चार) तरुवस्या , - After 25, वफ्यास्) Bi (m in text) 2 चतुर्भुजा'; Ma Di i ins (second time) थापरे (for तथैव च) -N (except B. Dr) ins after 2240 (Sr after 2000) 21* चारकुण्डलिनश्चैव तया मुकुटधारिण । 20 * ज्वालाकेशाश्च राजेन्द्र ज्वलद्रोमचतुर्भुजा । 26 ") Ko Das पद्मोरप(Ko 'ति)लापी( Ds s 'ला [Ke 6 om. the post half S_Kx ज्वालारोम्णशू, Ni चारकुदलिनश्चैव - ") KEEN K1 ज्वालगनश्, K. रोमाश, B Dn1 D. ज्वरद्रोमा Dn1 D3 मुकुटधारिण', K: मुकट', K: मुकट', G कुरर' ( for (B. 'म)श (for ज्वरद्रोम-) ] कुमुद ) - After 26 a., Bi repeats 25ed -')- Di Ti महात्म्येन , K 0 म(K मा)हारमेन, DI On the other hand, Dr ( wrongly ) repeats 21d up ( for माहात्म्येन) after 22ab - K. com 22°-250, K. om 221-25 -') Ks मेघ' (for मेप') 27 ") Dr corrupt B. 4 B_Dn D3-3 7 T] 'वज्र', (before corr ) तथा चान्ये, प तथान्ये च -4) M : 'श' (for. 'चक') --") $ Ka मुसुल', K: D'मुखानपि ( for 'मुखा नृप) मुसळ, K: Do Di 8-5 1 मुशल', B मुपल ( for [40] Ke चारुवका', as पि, . मरोण to यक्ष, M.34 ·पामिन्पर्व ] सौप्तिकपर्व [ 107 34 पृष्ठेषु बद्धपुधयश्चित्रवाणा रणोत्कटाः । मध्वजाः सपताकाश्च सवण्टाः सपरवधा: ।। २८ महापामोद्यतकगस्तथा लगुडपाणयः । स्थूणाहस्ताः सङ्गहन्ताः मोंच्छितकिरीटिनः । म मागदधराश्चित्राभरणधारिणः ।। २९ रजोवस्ताः पवादिग्धाः सर्वे शुलाम्बरमजः । नीलाङ्गाः कमलाझाश्च मुण्डवक्रान्तथैव च ॥ ३० भेरीगसमृदङ्गास्ते ईरानकगोमुखान् । अवादयन्पारिपटाः प्रहटाः कनकप्रभाः ।। ३१ गायमानास्तथैवान्ये नृत्यमानास्तथापरे । लद्धयन्तः प्लवन्तय वल्गन्तश्च महारलाः ॥ ३२ धावन्तो जवनाश्वण्डाः पवनोद्धृतमूर्धजाः । मत्ता इव महानागा विनदन्तो मुहुर्मुहुः ।। ३३ सुमीमा घोररूपाश्च शूलपट्टिगपाणयः । C.10.285 B10.735 Y..10735 na सुपर ) Kा मुराडी . . ★ . Kी पनवा, K: + पटहा - Ki --01 Ki om ( hapl ) 22-29 -') K. Dn: DI-६ पिंगत्गगाश्च , ks Di D3 Dni Dar Bi • भुपुटी Ga M: कपिरागाच नृमी', K3 भुवी', ') 5K15 मिनवपन्नास, Bs Dr: D. मुगटी , D. भशुद्धी', D: भृशुदी, " DD• सुद', Dr मुद (for मुण्ड') मुगुदी', T (ors मुमु( G3 'मी', GH मुमुदी, 31 ") : भेरीशूग: K3 शखभेरी, Ko भेरी 1 मुमटी (for मुगुनी') -4) NB--. Dn: मन्त्र (for 'शन) Ś ho 1 मृदगाव, K.. दरहम्नाच ( for Tदा ) DI + 1 T GI JI 'गाम्ने, IK मृदागम्ने, Bin Doa 28 -1 Ki om 2s (cf. 1.7) ~*) D• पृष्टे D3 मृदगाश्च , G: 'गागास, G3 गाम्न ( for मृदङ्गास्ते ) Ds पृष्टे, D परेपु, 1 सृष्टे नि , 113 | पृटे .) जरा K. Doi वि (for पृष्टेषु) K. यदधनुषा, 51 नद्वेपुचपश, मर्मरा, Dमरा , T: G! 3 1 अप्रर्या , G: तेक्षा DI: यदेपुरया( for 'घयशू) Kपृष्टपदेपगाधराम ( for मझरा) K: : Dr गोमुसा ( for 'मान् ) Forc), Dil पृष्टेषु वधेषु यधेपु, G: पृष्टेषु यद्धपुययार, G: -')K भवाकिरन L सधारयन ( for वाद ) पृष्टयधेयायुधिना - K: D. G. चित्रयाण, Ke | S. Ki परिपदा, B DE पारिम( Dr 'च)दा , Gaf 'धिणा (src), TG 2 1 'चापा (for बागा) 5. मदों पार्षदाने -4) K:- A1 B1 3 T Ga " महष्टा , (for गो) Dn• चियागोन्कटान्तया DI : प्राहष्ट (for 'टा ) चवटा, T: मपा (for मघण्टा) KED पपर 32 ) K: गायवानाम् M: । सधा चान्ये - ) न्वधा, T: G2 वया' (for 'अधा) K:-10s (G: महष्टा पु(K+ पू)म्पर्पम 2951Kom } 27) (Kx ſi T: G1 'T) .') ७४ रघयतश्च Ka DI : मद्दामा( Bt 'पा)मों -') K:- B3 + GH नरत (for पर) -4) K. चल्लाता, नकुट', B1 *गुट, Di saja , G' (for गर्नयश्च , Ki रमत', Dn यात' (for वलान्त') KI नगुट') his om ?getur -') स्थूणायस्या, तथापरे, Ba (marg , olso as in text) Dai D. Ka म्यूगा दन्ता, K: | Ti Gi म्यूल(K: 'क) महारवा, Dn: DI- T TI G1 . 'रया (for 'बला) Ks Dn G• , IL:-स्यूण'; Ki Ta पूर' (for म्यूगा') -") Dn: मर्पोटत, 33 ) Dna D: मुदा , 1 चाधा (for चण्डा ) T: मूर्योति', 23 मर्गे (for मो) -') -") K. परनोदून', Ko 'नोधूत', Dna 'नोद्भुत', 'करा ( for 'परा). -') B12 भूपणा', T3 पायनोवृत - 'K मेधा, K6 मता, वर्मिण (for धारिण) K3 तथा कुमुदपाणय (ior मत्ता) S महानाटा, Ks 'ना, Ko DIA (orng) 'नादान ( for 'नागा) -4) K3 विनिदेतो, 30.) 5. B . D. रजोरजा', K स्थूगकर्गा, Dn1 निनदतो, Dr विनहती, fh मिनिटतो ( for आ तेलोचना ( for रजो) K3 om पदिग्धा विनदन्तो) -~-') DI-7 . रमाबर', S चित्रा ( for शुया') After 30-6, B: ins 34 ") Kमुभीमो, 1 मभीमा -") Ki 'पटिम, S (except li) 'पदृस (for 'पहिश ) Ku 22* करागक्षा मन्दाम्बरवस्त्रानयव च । दारिण', Bh: धारिण (for पाणय ) -') D. नीरागन, D: corrupt 5. Ko Bl: नानापिशग', Ka 'राग', K. विराग, TI G: 6 [41] agar (ci -") Br K.. । बदमुजा Dनत्ता भूपणा', If . - - ") K:

·6 S 10 7 34] महाभारते [ सौप्तिकपर्व नानाविरागवसनाश्चित्रमाल्यानुलेपनाः ।। ३४ महाईनानामुकुटा मुण्डाश्च जटिलाः परे । रत्नचित्राङ्गदधराः समुद्यतकरास्तथा । सार्केन्दुग्रहनक्षत्रा द्यां कुर्युर्ये महीतले ।। ३८ हन्तारो द्विपतां शूराः प्रसह्यासह्यविक्रमाः ॥ ३५ उत्सहेरंश्च ये हन्तुं भूतग्रामं चतुर्विधम् । पातारोऽसृग्वसाधाना मासात्रकृतभोजनाः । ये च वीतभया नित्यं हरस भृकुटीभटाः ॥ ३० चूडालाः कर्णिकालाश्च प्रकृशाः पिठरोदराः ॥ ३६ कामकारकराः सिद्धास्त्रैलोक्यस्येश्वरेश्वराः । अतिहखातिदीर्घाश्च प्रवलाचातिभैरवाः । नित्यानन्दप्रमुदिता वागीशा वीतमत्सराः ॥ ४० विकटाः काललम्बोष्ठा वृहच्छेफास्थिपिण्डिकाः ॥३७ प्राप्याटगुणमैश्वयं ये न यान्ति च विस्मयम् । - -") . K महा Ka पुदाच, . B पभाध, K. नक्षत्र, -) Ks यत्, -') 5. , चूढारा ( for 'ला) विरागचित्र', 'T G18 विरागवसनाचित्रास -') B वृहरमफास्ति , B1 वृहन्छेकाच, Dna 'सापीट , D Ms 'छेपांढ ( for 'डेफाण्ड-) K: Ko ‘मात्यानुभूपिता BANI BITE Dn: DI-Rsit पिंढका, Ko पाढया, Dau 35 ") Ba चित्रायुध, B8 , चिनायर', Dr पीडका , MB | पिंढजा ( for fपण्टिका ) चित्रागद', MI 'चित्रांगदवरा , 4 चिनांगदाधरा --') B1 (marg , also as in text) 'ITETE (for 38 TGI : om 38, Gr om 380d (cf r 1 37 ) 'कराम) ." ) DI मुस्या' (for शूरा) -") KO ON [आभरणा, B2 3 DDA DI : ( before प्रसह्यासत्य', SK 'ह्यमित', Ka Dr ा मद्य (for corr ) -विकटा, Dr -मुकुटा ( for "मुकुटा) 'द्यासा') । यरत्नमुकुटा -") KEE K. मुडाच, 36 ) K: पातारा KEN B1-3 : Dnt कुजाख, B: मदर्ध ( for मुण्डाश) D1-86 वसाधाना, K, 'वसाधानां, K. 'वसोवानां, ) Ki Bi Ds साकेंदुः DL2 नक्षमान ( for 'त्रा) " चा ( for पा) Dn1 'वसाज्याना; T1 वसानाश्च , T. 'वसालानां, G: 'वसना च ( for 'वसाद्यानां) . GI पातारो दावमनाना K1 कुर्येयुर्, K:-+ Bs प्रकुर्युर् ( for कुर्युयें ) -') K: मासांत्र , KB मासैस्तु, Ko मांसात , Dna Ni B1 : : Dn D1-5 7 G ने ( for ये) SKi + k मासास्त्र, Dn2 मासान (for मामात्र ) G3 महीतल (K: 'र) (for 'वले) चूढाला, Dn1 चूढिला Ba ( by corr ) चूडाक्त, Gs 39 T G: om. 39 (cf r 137) -- . ) Ke KEN B Dn DI-ET TG उत्साइरश्च, Ke Ba Di : उरसहेर( B. 'वोस्तु, Ks M1 : कर्णिकाराम -d) K1 प्रकृष्टा , K. Ba Dai_f उत्महेयुश्च, उरसाहवतु (for उत्सहरश्च ) प्रकृता, Ks कृशाश्व, Ko B. Dn DI-- 1 प्रहटा (Kc 1 कतुं ( for हन्तु) - 1) ki भूतग्रामाम् ( for 'म) D. . 'ठा), B2 प्रजेशा', Ti G: Gaom 391 d) Dny येतयीत , Di. : (before प्रकाशा ( for प्रकृशा ) S पिठिरोदरा, corr ) ये घ भूत ( for ये च वीत ) K: om (hapl.) Ks पितरोदरा, 1 पीवरो', D पिवरों'; Ti G: from हरस्य up to 41° S: K. 0 मृ . भ्र)कुटीमटा', मडलों, T: मधरों', G1 महनों', G मदरों', M1 8 Ke B Dn D1-5 U( Ds भृकुटीसहा (K: 'वटा) च महो , [भ]थ महों ( for पिठरो) Ks ये चातीतभयावीतरहस्यभृकुटीतटा' 37 ") KI 'दीश्व T१ अविदीर्घा अतिहस्वा, G: अतिहस्वाश्च दीर्वाद -") Kss B1 ( marg ):-- 40 K: om 40 (cfrl 39 ) .) B. 'फर D TG1. M1 प्रलयार, Ñ1 (for 'करा) B:- Dn: DI-1 नित्य (Ds 'त्य), TI प्रकालाश, (for प्रच') M: चापि (for चाति ) Ds रोरवा (for स्निग्धास् (for सिन्दासु) Ko कामकारा महासिद्धास् , Do1 भैरवा ) K1 प्रबलाढातिमै -TG1 2 om 37°-394, कामकारवरा नित्य ..) Da om from "रेश्वरा' up G8 om 37-380 .) I विकटा, Dr निकठा to वारम (in 50 ) B. 'त्येश्वराश्च ये, Dn1 नित्य में K. M-+ कराळा ( 12 + °ळ ) लबोष्ठा, Ka Ni का( 1 | लोक्यसेश्वरा - ") S ( except G1 ) नित्यानदा ( for करलगोटा, K कराललयोटा (Ke 'टर), Ba । 'नन्द) d) Ks वागेशा, Gl [भ]पहिंसा ( for D1-3 6 काल्लयोटा, DIL 'दतोष्टा, 1 कराळवियोष्ठा वागीशा) K: बीतमन्यन', 1 जितमस्परा ( for (for काललम्योष्ठा) -") 1 तृपच्छेफोस्थि , Ki20 वीत) 'च्छेपास्थि , Ke Ni B2 3 : 01-01 111 -फाड , 41 Ds 41 (ef 1 1 40) K: om 41adc [42] B1 प्रकृशाछा, - K1 'धरा, BI प्रवलाश on ·[107 48 सौप्तिकपर्व मौमिकपर्व] -- येपा विम्मयते नित्यं भगवान्कर्मनिहरः ॥ ४१ | मह भृतगणान्भुत भूतभव्यभवत्प्रभुः ॥ ४५ मनोवाकर्मभिर्भक्तनित्यमारावितश्च यः । नानाविचित्रहसितक्ष्वेडितोत्कृष्टगर्जितैः । मनोवार्ममिक्तान्पाति पुत्रानिवौरसान् ।। ४२ संनादयन्तम्ते विश्वमश्वत्थामानमभ्ययुः ॥ ४६ पिबन्तोऽमृग्वमास्त्वन्ये सुद्धा ब्रह्महिपां सदा । संस्तुवन्तो महादेवं भाः कुर्वाणाः सुवर्चसः । चतुर्विंशात्मक सोमं ये पिरन्ति च नित्यदा ।। ४३ । विवर्धविपवो द्रौणेमहिमानं महात्मनः ॥ ४७ श्रुतेन ब्रह्मचर्येण तपमा च दमेन च । जिजासमानास्तत्तेजः सौप्तिकं च दिदृक्षवः । ये ममाराध्य शूलाई भवमायुज्यमागताः ॥ ४४ भीमोग्रपरिवालातशूलपट्टिशपाणयः । यरात्मभूतैर्भगवान्पार्वत्या च महेश्वरः । । घोररूपाः समाजग्मुर्भूतसंघाः समन्ततः ।। ४८ C 10300 B 10.750 r.10 749 Dnप्राणाट. Ka om भूत ) $i om - ( hapl ) 42 . . ( hapl ) 42 -") Ś K1-A ~ 11 XB -") : प्राप्पट , (cfr1 39) Ca d oite 'सारूप्य गता G: प्रा. ( for प्राप्याट ) - ) K. Dna याति न्म, 45 D3 om 45 (ci. 1 40) ") K: वेर् Ke Ba DI 2 ... यात्वप्ति, 1 यानि च Ka विस्मय ( for यर) B. येरवानुभूतैर् (s10), Dn1 यैनात्मभूतिर Ke BA DI: म्मय ( for विम्मयमू) -') - -') K: परमेश्वर', Dniघ सहश्वर ( for च महे ) ko KI B1 ( B विश्मयते, पपा (ior येपा) -") S KI Ba | Dn DI: + : G1 महा K. सहि विम्मयान ( for यते) -4 ) T GI : transp भगवान् (for मह) Ko भुक्तगणान्, N1 B and कर्मभि S भव' ( for हर ) Dui Di ! 1 TManor (D1 Jun ) ( for -d) K भुन +2 (of 1 1 40) 42 Da om 'गगान् Ke D | भु( Dr भू) KIT G... om ..) 1 (br corr ) भना, N ( for भूत ) B2 3 < Doz D युक्कैर ( for भर) 16 Da on 46 (of 11 40) -") Ki a41 --.) ५ भाराधिताशय', K... (for नाना) KSI B_Dn Di : 7 'वादिन 'धितस्तु ये, G: 'धित स्वक, JI 'धिताश्य ये -') । 'विचित्रा (for विचित्र) K: T: Gi : M8 + युचान ( ior मत्तान) -d) Koom from पाति हमित , K: Di : महिता', Dna D : “इसिता up to गाग्म (in 430) K: पात, " पांति ( for TIMI हमित , G सहिते ( for 'हसित ) पाति) B1 क्षीमितः, S वेळित (for वेढित ) 43 Dz om 43 (cf vl 40), Kc om up to Dn1 D1 2 Ti G1 11 [उत्कृष्ट, K: [3] शारम (ci. r 142) -)Di facrat, s farafa (for स्कृपण, T2 [उ पुट, Ga -[3]दुष्ट ( for [उ]प्युष्ट ) न्तो) K. Da.. DD DIST G: वसाश्चान्ये, K: Ki नादित, K: गर्जिता' (for "ते ) -°) DI T1G13 वमामन्ये, M1 वमासून्ये ( for "वसावरच, corrapt KI मनादयतेस् N1 सर्वे (for विश्वम् ) वमास्वन्ये) -') Ki Dr चतुर्विशात्मक, Keki -1) K: अन्वयु ( for अभ्ययुः) B + : Di. : . विधारम( B 'मि)क Cr d as in -") 47 D3 om 47 (of v 1 40) text Cod cite forta ( as -) K. पिरत्यपि 51 K1 T: महावेग (T: स्तुवाना (for सस्तुवन्तो) SIK1. नित्या। In text) B. Dn D E 1 मर्वदा 'नाद) ( for 'देव) -") G: om भा, ( for निन्यदा) G1 व्या ( for भा) KI Ba 44 D3 om 4 (cf rl 40) - " ) G. ध्रुनो म्वयचंय B1 (m as in text) : D. महनश (for Cad शुतेन (19 in text) Cd cites मुवर्चस) Ks पुर्वाणान्तासुवर्चस Ñ (sup Inn - ") K: दमनेन ( for च दमेन) Ca cites तप as in text) भीम सर्व म्बनचम T1 एकुर्वाण सुवर्चसा -') Ko ममासाद्य ( for 'राध्य) K2 -') Ki 2 T: G1 द्रोणेर् , B. Dn1 द्रौणिर गुलाम Kc शूलाया ſi Di (oup lin as in tert) 2 T नाग, B, शूलक ( for शूराम) -d) K. 48 Dg om 48 (of r 1.40) -") G: विज्ञास Sh1 सायोज्यमागता , भय ( for भव ) -") K (for जिज्ञास) Ka ते द्वौणिं ( for तत्तेज) Ks: NM सायो( Ni M 'युज्यता युज्यतागता, -') K. भीमोध्र, K. शीतोन- सहमा च प्रदुद्रुवु [43] SIK1 त 3 Ki ते, DI भ्रा, Kभा, . वा, and दम K. मा ·107 49] महाभारते [ सौप्तिकपर्व जनयेयुर्भयं ये स्म त्रैलोक्यस्यापि दर्शनात् । तान्प्रेक्षमाणोऽपि व्यथां न चकार महावलः ॥ ४९ अथ द्रौणिर्धनुष्पाणिर्वद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । स्वयमेवात्मनात्मानमुपहारमुपाहरत् ।। ५० धनूंपि समिधस्तत्र पवित्राणि शिताः शराः । हविरात्मवतश्चात्मा तस्मिन्भारत कर्मणि ॥ ५१ ततः सौम्येन मन्त्रेण द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । उपहारं महामन्युरथात्मानमुपाहरत् ।। ५२ तं रुद्रं रौद्रकर्माणं रौद्रैः कर्मभिरच्युतम् । अभिष्टुत्य महात्मानमित्युवाच कृताञ्जलिः ॥ ५३ इममात्मानमयाहं जातमागिरसे कुले । अग्नौ जुहोमि भगवन्प्रतिगृह्णीष्व मां बलिम् ॥ ५४ भवद्भक्त्या महादेव परमेण समाधिना । अस्यामापदि विश्वात्मन्नुपाकुर्मि तवाग्रतः ॥ ५५ त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चासि वै । गुणानां हि प्रधानानामेकत्वं त्वयि तिष्ठति ॥ ५६ सर्वभूताशय विभो हविर्भूतमुपस्थितम् । प्रतिगृहाण मां देव यद्यशक्याः परे मया ॥ ५७ BI D अध्युत, ( for इमम् ) -- अग्नौ) Si Ka 8 परिघाघात , (for भीमोन) Ks परिघा (first time ) AETHY d) T: G: ( both second तात, BB परिसालात (for परिधालात ) -4) KI time ) उपाविशत् (for 'हरत् ) 'पहिस', Re + मुद्र; S (except Ga) 'पट्टस (for 53 ") Dna M, रौद्र ( for रुद्र) KI KI BI 'पहिश) -') भूतसरसा T G12 सहनश' D1 9 रुद्रकर्माण, Ks Ba S विश्व', D द्रौद्र ( for ( for समन्तत ) रौद्र) - ") K: द्रोणे, KN1 रौद्र (for रौद्र) 49 D3 om 49 (cf v 1 40) -.) S Gi Ks N1 T Ga Cad जपयेयुर अच्युत D1 2 . यस्मात्, T G2 s ये हि, G1 येभिस् ( for भापत (sic), 1 3 + मन्वित ( 'त ) (for अच्यु ये स्म) -") Dn1 ता ( for तान्) S. K1-8 B DT तम्) -') Kg + T G1B AM अभिष्ट्रय, G2 अभीप- प्रेक्ष्य ( for प्रेक्ष) Ke त्रैलोक्यमाणोपि व्यथा, T G यन् (for अभिष्टुत्य) B. अमिप्लुत्यमात्मान ( 510) 11 84 न तु तान्प्रेक्ष( T1 'क्ष्य )माणोपि M. तत्प्रेक्ष 54 Before 54, all MSS (except T G1 :) read माणोपि नरो -d) 1 Ka 0 महारथ (for 'बल') दौणिरुवाच ") B12 स्वयम्, Dne इयम् 8 व्यथामुपजगाम ह (GB हा) -") D1 7 जात K1 S अ(T: Gभा) 50 Ds om up to स्वयमेवात्म ( of v l 40) -") गिरसा ( for आशिरसे) - ') B DI-30 खमो ( for Ks + धनुपाणिर For 50cd, TG: subst (by Se Ke Dnd Dr भगवान्, rs विधिवत् hapl ) 5261, repeating it in its proper place ( for भगवन) d) K B1-8.6 परि( K: मनु) - " ) 31 स्वयमेकात्मना -1) DST (also as in text) गृहीप्य 1 T G मे ( for मां) K8 Dni afs, Ga उपाहारम्: T1 रथात्मानम् B1 उपाहरेत् ( for 'हरत्) यल (for बलिम्) M प्रगृहीप्न महायालं ( fa 'ल) 55 .) Ni B. E F Ti G8 AM तव, T: G. 51 G1 om (hapl.) 51-53 - ") Ks Dr धनुषि, Dn: धनुर्पि -°) K1 शता, Ki Ds शिता, BE तवद् (for भवद्) D: महादेव, G: 'भाग (for Ko 'देव) D1-3 T. G: सिता ( for शिता) - ") Dna भसामापदि, Dr भास्या -d) शरान् (for शरा) S पात्राणि निशिता शरा' -°) K. उपकुर्वस् , Dna उपाकुर्वी, Dna Ti G उपकुर्मि , K. + चापि (for चारमा) Ca d cite HEFT ŚK D. ( before corr as in text) उपार्वे, Da 'कुर्म, Ni Bs हविरात्मा ततश्चापि (Bs 'मा), Ks 'रात्मैव T: अपकमि, Ca d उपाकुर्मि (as in text) तस्यापि, B1 2 'रात्मभवद्यापि, Dna 'रात्मवता तस्मिन् व्रत', Ni T: G_I 'व्रत, Bi (m as in test) : d) Ka सभार , G भरत ( for भारत) 'घत, Th 'प्रद ( for तवाग्रत') 52 G1 om 52 (cf 11 51) १) 5. Dr 56 ) $ चापि, Cad चासि ( as मौम्येण , TG: सोमेन; I सोनेन, Ca d सौम्येन in text) -") T G तु (for हि) DT प्रधनेनो (as in text) K8 शस्त्रेण ( for मन्त्रण) -') K. (sic) -1) Ks भसि सुव्रत , चाधितिष्ठति ( for सोमपुत्र' ( for द्रोण') T G2 subst (first time) त्वयि ति) pet for bot (of v ] 50) -- ") 1 उपाहर Ti 57 ") K1 'भूता मयि, K3 Ki B Dn1 D1-31 [44] -- K1 शिरा', Ks महा D यसि, ·मौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [107 65 इत्युक्त्वा द्रोणिरास्थाय ता वेढी दीप्तपावकाम् । संत्यतात्मा समारुह्य कृष्णवर्त्मन्युपाविशत् ॥ ५८ तमूर्ध्ववाहुं निश्चेष्टं दृष्ट्वा हविरुपस्थितम् । अनवीगवान्साक्षान्महादेवो हसन्निव ॥ ५९ सत्यगोचार्जवत्यागेस्तपसा नियमेन च । क्षान्त्या भक्त्या च धृत्या च बुद्ध्या च वचसा तथा ६० यथावदहमाराद्धः कृष्णेनाक्लिप्टफर्मणा । तस्मादिष्टतमः कृष्णादन्यो मम न विद्यते ॥ ६१ । कुर्वता तस्य संमान त्वां च जिज्ञासता मया । पाञ्चालाः सहसा गुप्ता मायाश्च बहुशः कृताः ॥ ६२ कृतस्तस्यैप संमानः पाञ्चालानक्षता मया । अभिभूतास्तु कालेन नैपामद्यास्ति जीवितम् ॥ ६३ एवमुक्त्वा महेष्वासं भगवानात्मनस्तनुम् । आविवेश ददौ चास्मै विमलं सगमुत्तमम् ॥ ६४ अथाविष्टो भगवता भूयो जज्बाल तेजसा । वर्मवांश्चाभवद्युद्धे देवसृप्टेन तेजसा ॥ ६५ C 10317 10.767 K. 10.766 D1 ( marg , Dna त्वा च सहसा) -4) : जयाश्च , - रक्षता) 8 Gs 'भूतस्तु 62 ") 5. कुर्वतस् also as 'भूताधय (B म), Ko 'भृताशाय ( for 'शय) -') Ko Bh Dn D3-5 : G3 मवस्थित (for उप ) text) 5 तात (for तस्य) K:- : सन्मान (K8 'न), ---T: on 3rd -') K1 • प्रतिगृहीब, T1 'ग्रहाग D, समानं, 2 तन्मान (for समान) -') Dn2 त (for गृहाण) K मामेव Gi I प्रगृहीप्य (G1 ( for त्वा) K: त्वा जिन्नासतया मया, प्रतिगृह, 18 प्रगृहाण) महादेव -d) 31 यदश', जिस्वासतामहा -G2 om. ( hapl ) 626-630 - ) S B. Dn1 पचाला यद्यशल्या, K1 यदशक्य, DI: । यद्यशास्था , S (G: om ) सर्वथा (T1 'दा) (for TIG H यदि शक्या ( for यग्र ) Ca dp cite Ka GB मया च ( for SK1 पर मया मायाश्च) अशक्य, Cd सशस्या (as in text) 63 G2 om 6300 (of. v1. 62) --") T ततस् 58 Before 78,S: Tu read सजय उवाच ") ( for कृतस्) Ks Ni B Dn1 D1-4 तस्यैव, Ds तस्येप KI इस्युचा Dn: भास्थाप्य, JI12 मारमस्था ( for ( for तम्यप) K...M: सन्मान', GB समान, MI+ माम्याय) -') KA DI देवी, T: G1B वेदि ( for ममाना K: कृष्णस्यैप ससमान -') Ks Dr पचा वेदी) K1 दिव्यपावका - ") K: समकः सु ( for 5. रक्षिता, K: लान रक्षत, D क्षता (for SKI सत्यचारमा) Ko Ks न्युपावृत्य, समावृश्य, Ko TSIZ TITETOT #2 (hypermetrio), Dni महाराज (for ममास्य) MB Dn DI-31. TG T - पाचाला रक्षिता (Dn1 न कृता) मया -') Gı सत्यज्या( B. 'युवा, B. युज्या , Dn: 'त्यजा , अभिभूतानि, भूताच, -d) Dne -- ) K10 कृष्णवरमन्यु 'त्यत्स्वा )रमानमारा मध्यास्ति, Di ( suplin in text) . ( before 59 4) Ki ! ऊर्चबाहु (for 'याहु) K3 निचेष्ट, corr ) T: अद्यास्तु (for 'स्ति) 11 निश्चेष्ट -') 1 2 + बुध्या ( for दृष्ट्वा) 5. 64 ) KA महेश्वास, B: Dn D3-5 T Mi हरिर ( for हविर्) Ks टपास्थित, 1 उपस्थित महात्मान, Cr महेप्वाम (as in text) -') Ki 60 4) S. शोचार्जवम् , B शार्यार्जव , Dr 'शी आत्मना Ca d ente आत्मन' and तनु (Rs चार्यव (for 'शीचार्जव ) D ‘त्यागम् -') K. च in text) Gs -) 1 प्रविवेश, Dn1 मादिदेश, दमेन, K च दमनेन (for नियमेन) -') Dr क्षात्या आनिर्देश्य (for भाविवेश) -4 ) K8 विमल , Dn: Is Ji + transp भक्त्या and Dr विमले, D1 2 GB विपुल ( for विमल) Ko पद्गम् हत्या ( for प्रत्या) -d) Ni वृत्या, Dn: यध्या ( for बुद्ध्या) Dr उत्तमे " मनपा (for वचमा) T G: कर्मणा मनमा गिरा, 65 ") B3 तथाविष्टो, G3 अथादिष्टो ( for 'विष्टो) G1B मनसा कर्मणा गिरा -') K1 जज्वल -') Si Ki B1. : D. वर्मवाश, 61 4) 3. (step in in text) Dai SC 5. B. Dna Cad ग्रल K० वर्मवाशु, B5 वर्षवार्, 'माराध्य, K1 भाराद्वा, NI T G1 , चर्म', भावद्ध (for भाराद) D1-36 वेग', Dr वर्षा M: वर्ष -') 5. Ki कृष्णेनाकृष्ट Ks यया स्वाह समारान्द पांश (for वर्मवाशू) Ni G8 वीयं चैषा K: 'नोस्कृष्ट (for 'नाकिष्ट ) - ") Ki इष्टतमत, DnI । भवघुद्धे -") Ks शिवस्पृष्टेन, B1 देवरप्टेन, G: तेन Dr इत्य(D: 'ट्य)तम दृष्टेन (for देवस्) B1, 2 कर्मणा ( for तेजसा) [45] as K तनु D1 धन्या , as च भवन ·107 66] महाभारते [सौप्तिकपर्व तमदृश्यानि भूतानि रक्षांसि च समाद्रवन् । | अभितः शत्रुगिविर यान्तं साक्षादिवेश्वरम् ।। ६६ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि सप्तमोऽध्याय ॥ ७ ॥ धृतराष्ट्र उवाच । तथा प्रयाते शिविर द्रोणपुत्रे महारथे । कचित्कृपश्च भोजश्च भयातौँ न न्यवर्तताम् ।। १ कञ्चिन्न वारितौ क्षुद्रै रक्षिभिर्नोपलक्षितौ । असह्यमिति वा मत्वा न निवृत्ती महारथौ ॥ २ कञ्चित्प्रमथ्य शिविरं हत्वा सोमकपाण्डवान् । दुर्योधनस्य पदवीं गतौ परमिकां रणे ॥ ३ पाञ्चाले विनिहतौ कच्चिन्नास्वपतां क्षितौ । T G: a दृष्ट्वा K. वासरवा, - 66 ") K1 तामहश्यानि, G1 3 1 1 तमदृष्टानि , Mi कश्चिन्न, D: कचिन्ना ( for कचिन्न) BI TI वारिते Ma 4 समस्सृष्टानि (for तमदृश्यानि) (T1 'ता), 1 2 द्वारि ती (M. ) ( for वारिती) सर्वभूतानि -')S राक्षसाश ( for रक्षासि ) Ko Ds Kss कुद्ध D1 : क्षुद्रा ( for क्षुदै) -') K. समागवत्, Ca समाभवन्, Cd समागवन् (as in text) T: G 1.8+ चोप- ( for नोप) Ks Gs लक्षित -) K: शक (for शत्रु ) D18 4 ( 8up lin as in (Ga 'त) K1 रक्षिभिन्नोप -K. असद्यमिव , text) शिविरे (for 'र) T G: अभि( Th 'भी)त D. मशक्यमिति Ko Ñı Bo Da शिविर यांत After 66", S ins D1-51 मन्वानौ, Ms वा मात्वान् (sic ) (for वा मत्वा) 23* यान्त द्रौणि महारथम् । Ks असामतिवमस्वा (corrupt) -d) T: Gवि. देवदेव हर स्थाणु Go तो ( for न) Dn1 निवतों K. . महायला [(41) TG द्रोणपुत्र , 12 यतिं द्रोणि- ] (for 'रथौ) 4) K8 जात, D यात ( for यान्त) - After 3 ") Ki कश्चित् , Dni Dr क्वचिद् ( for कधित्) 66, D1 2 ins Y: Dn D E 1 उन्मध्य ( for प्रमथ्य) S प्रमथ्य 24* यश्चेट पठते स्तोमं श्रुस्वा भक्तिसमन्वित' । शिबिरं कधित् ( Mi कश्चित् ) - T G.Mins.. after 3ab सर्वपापविमुद्धारमा रुद्रलोक स गच्छति । Ga, after 26* 25* कृता प्रतिज्ञा सफला कञ्चित्सजय सा निशि । Colophon Adhy name Ś1 Ki Ta, S [ M1 कृत.. T1 प्रतिशा Mf कश्चित् (for कच्चित् ) K: खजादान, Ks महापुरपसयोधनो, Da (marg) शिव G8 कश्चित्परमिका रणे ( for the post half) ] स्तुति T Gr, महादेवप्रसाद', Mg + ईश्वरस्तुति d) T: G1. 1 M1-8 कचित् ; M. कश्चित् ( for गती) -- Adhy no (figures, words or both ) Ś2 Dns D: . तौ रसिकौ, K परमको, B1 D1 : परम(B1 'मि) TGT (ns in text), Dna M3-4 8, 178 -Stota no N1 67 का ( for 'मिका) 81 K1 गती मनसि कारणे, GR गती परमकारिणी After 3, G: ins (cf. 4ab) 8 26* बलेर्वा निहतौ तौ तु कश्चिन्न पतितौ क्षिती ।, followed by 25* 14) K40 प्रयाते शिविर तत्र (K: तत्तु) -') On the other hand, T Gi : Mins after 3 K1-8 GM कश्चित् , Dna D: क( Dr का)चित् (for कचित) --6) Ki Dn: भयाती, T1 भयार्ता Ks G8, after 25* स (for न) SKS 4001 DnDI . व्यवर्त 27* गत्वा सिष्टत्यसौ द्रौणि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ताम्, S स्ववर्त', Ba निवर्त , TG प्रवर्ग ( for पृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां द्रौपद्याश्च सुते' किल । न्यवर्स) सछन्ना मेदिनी सुप्तैनिहतै पाण्डुसैनिकै । 2 4) Si Ke B Da- कचिन्ना , 3 कधिन्नो; K2 [(L 1) Mi कृत्वा (for गत्वा) --(L 2) Gar [46] -- ·साप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 8 12 - कचित्तास्यां कृतं कर्म तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ ४ संजय उवाच । तस्मिन्प्रयाते शिविर द्रोणपुत्रे महात्मनि । कृपश्च कृतवर्मा च शिविरद्वार्यतिष्ठताम् ।। ५ अश्वत्थामा तु तो दृष्ट्वा यत्नवन्तो महारथी । ग्रहृष्टः गनकै राजन्निदं वचनमब्रवीत् ।। ६ यत्तों भवन्तों पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्य नागने । किं पुनर्योधशेपस्य प्रसुप्तस्य विशेषतः ॥ ७ अहं प्रवेक्ष्ये शिविरं चरिष्यामि च कालवत् । यथा न कश्चिदपि मे जीवन्मुच्येत मानवः ॥ ८ इत्युक्त्वा प्राविशद्रोणिः पार्थानां शिविरं महत् । अद्वारेणाभ्यवस्कन्ध विहाय भयमात्मनः ॥ ९ म प्रविश्य महाबाहुरुदेशज्ञश्च तय ह । वृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैरभ्युपागमत् ॥ १० ते तु कृत्वा महत्कर्म श्रान्ताश्च बलवद्रणे । प्रसुप्ता वै सुविश्वस्ताः स्वसैन्यपरिवारिताः ॥ ११ अथ प्रविश्य तद्वेश्म धृष्टद्युम्नस्स भारत । पाञ्चाल्यं गयने द्रौणिरपश्यत्सुप्तमन्तिकात् ॥ १२ 113 C10.331 K.10.16 - JI: नर Ks च सचिन (for दिन) ---(L3) 11. मूत; 28* तथा भवच्या कायं स्यादिति मे निश्चिता मति । ( for नुप्तेर) ] [M२ + कतव्यम् (for कार्य स्याद् ) K: निश्वया ( for K8 : 8 B1-3 निश्चिता) 4 KI Dni D• पचालेर 13 + म्यिनाभ्या गिदिगदहि ( for the post half) ] वापि निहती, B Dn Di-7 निहती ( Dr 'तो) वीरी, s वा विनि(Gs 12 वापि निहते -') K. कश्चिन, 9 ') Ks पार्थना, N1 पाडूना (for पार्थाना) K: कश्चिन, K: कचिद्वा, Ke D3 कश्चित्तु, Doi -') K भाद्वारेण K [म]म्यवस्कद्य, DD: [भ]भव कचित, Dna Di : - कञ्चिन्नु , D: कविच (sic ) ( for स्कद्य, T: प्रवन्कद्य, G: [मप्यव', Cd [मभ्यरक्षत्य (sic), कचिन्न) [भ]वसता, Ko Bh Dn Di-. • वपता, Ca [अभ्यवस्कन्ध (as in text) -d) Dr पिहाय, S Si B. [मपतता ( B: 'त) ( for [भस्वपता) Bir (except Ga) विनीय ( for विहाय) K3 रथम् (for कचिदापतता (B1 'त) क्षिता, Bs कचिनिपतितो भुषि, s भयम्) मायान रधिरोक्षित ~') K1 कश्चित् , Dr क्वचित् (for 10 ) Kos सप्रविश्य -') K3 T1 स ( for कञ्चित् ) i 1 द्वाम्या (for ताभ्या) S कचिन्महीतल Ki Ni G: हि, fa + वै (for ) -1) Ka मजय K. 0 उडेशन्नो महारथः D1 देशनश्च विवेश ह 5 Se reads 5 ou mary -") K: द्रोणपुर S: - After 1045, Sios Ka Rs महारये, K+ 'बले ( for मष्ठाग्मनि) -') 29* द्रौणि परमसमृद्ध तेजसा प्रज्वल निव । M3 4 कृतवर्मा कृपश्चैव --4) K3 शियिर (for शिविर ) तत' पर्यचरस्मवं सप्रसुप्तजन निशि । K. भविष्टत Dn शियिरद्वारतिष्टता, s जोगिमेवाम्य [M: मप्तनुप्तनन ] (M, 'न्य वर्तता - ") K1 निरये, K... शियिर, BB 12-1 भवन 6 ") Ki महायरी ( for 'ग्यो) (for निरय) 7 ) K: यस्नी ( for यत्ती) K• समाप्ती ( for 11 ) T तत् ( for ते) Dr च (for तु) -') पर्याप्ती) -') K: नाशनी, Dn1 शामने (for नाशने) K3 बलवत्तर ( for वद्रणे) S. Ki. 3 B3 सर्वक्षत्रपिनाशने (K1 निवारणे), S सर्व ') SK1 नुप्रसुप्ता सु( K1 स )विधता , K- रात्रभृतामपि - ") 31- यौध for योग ) प्रसुप्ता (Ks सुप्ताश्च ) निशि विश्वस्ता'; BI Dn D1-81 8 a) Śi dama ed S: A1 प्रवेक्ष्य, h• 165 प्रसुसाश्चैव विश्वम्ता ( Dna [ before corr ] D3 विश्वस्ता) 4) K• . स्वमैन्य', B1 ससैन्य , B. Dn D1-51 प्रविश्य, Ka Dn: प्रवेक्षे ( for प्रवेक्ष्ये) -') Ke समेत्य, M स्वसैन्य (for म्वसैन्य ) D2 Ds परिधाविता कारवित्, कारणात (for कारवत् ) ९ प्रचारप्यामि ( for 'वारिता ) KI B Dn DI- 1 अपि या कालवत् - ") K:-40 (B1 3 वा), S एतेपा ( for अपि मे) Ch d cite वा 12.) 5 अनु ( for अथ) Kतहेस After 8, K:- • Dn2 D1- JI3 + 1ng [ 47 ] K3 शिविर पृष्टधुम्नस्य Ki शाताच, Dr श्राताश्च ÑA -') Ka पत्राल्य, Dn1 पाचाय, Gs पाचाल 5. कायन, ·10 8 13] महाभारते [ सौप्तिकपर्व 17 सामावदाते महति स्पास्तरणसंवृतं । माल्यप्रवरसंयुक्त पैचूर्णेश्च वासिते ।। १३ तं गयानं महात्मानं वित्रब्धमकुतोभयम् । प्रामोधयत पादेन शयनस्थं महीपते ॥ १४ स वृद्धा चरणस्पर्शमुत्थाय रणदुर्मदः । अभ्यजानदमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् ।। १५ तमुत्पतन्तं गयनादश्वत्थामा महावलः । केगेवालम्व्य पाणिभ्या निष्पिपेप महीतले ॥ १६ स वलात्तेन निष्पिष्टः साध्वसेन च भारत । निद्रया चैव पाञ्चाल्यो नाशकच्चेष्टितुं तदा ॥ १७ तमाक्रम्य पदा राजन्कण्ठे चोरसि चोभयोः । नदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारममारयत् ॥ १८ तुदन्नखैस्तु स द्रौणि नातिव्यक्तमुदाहरन् । आचार्यपुत्र शस्त्रेण जहि मा मा चिर कृथाः । यादा, यत, KI शनकर ( for शयने) –d) K. N1 अतिके ( for K: T1 महीत "कात) 17 4) Ks Vi_Dn: सबल, B: सरसात् ( for 13 ") K. क्षीमावदत्ते (for दाते) Ñi ( in as स बलात्) S: निप्पिष्ट , Ko निर्विष्ट Dn: D नि in text) बहुभि ( for महति) -') K3 D3 स्पर्धा , पिष्ट -") Ko भारते -') K निद्राया, Ks निद्र D: (before corr ns in text) मृद्वा , Ta Jii वध्या Bi: निद्वार्ता (for निद्या) Dn1 चव ( for म्पा) सभृते, 5. K: 35 सस्तृते , Ki Dnx नैव (for चैव) S अभ्या(G1 °भि प्रातश्च निद्राघो मयुते; h: सस्ते ( for मवे) -") K: माल्य (for (T निग्मासो) -0) K+ Ds sfees B1 : बलात्, माल्य ) i प्रकर' ( for 'प्रवर) T, Ga M: सयु Dn1 गदा ( for तदा) S779 fareigo - After मेर ( for सयुक्त) -1) B: ( m as in text ) चूर्णेस्तु , 17,S ins Doi titolare, s mig (for pois ) Bi : G1 धूपिते, 30* निपिप्य तु ततो भूमौ पाञ्चार द्रौणिरोजमा । D3 यामिते , T_Ga, भूपिते , M भूपिते ( for वामिते) धनुपो ज्या विमुच्याशु क्रूरबुद्धिरमर्पण । तस्य कण्ठेश्य यहा ता त्वरित क्रोधमूर्छित । 14 ") Di : महायाहु (Dr 'हु) (for महारमान) हौणि -') KI B. Dn1 DIA विवयम् , Dna विधायम् क्रूर मन कृत्वा पाञ्चाल्यमवधीत्तदा । (910), D. विश्रन्दम्, Dr विश्वद्वम्, 8 विश्वम्तम् ( for [(L1) T1 न ( for तु) I पाचाल्य -(L2) विनव्धम् ) P3 छकुतोमय -') K1 D अयोध Ga M विमुक्त्वा तु (for निमुच्याशु) -(L.3) G3 म, D: प्रायोध, Tif अयोध, T. G अपोथ' 11 च, fa + तु (for su) Gs तु, ( for प्रायोध') Dn1 अबोधयदुपादेन -") K1.8 (for ता) M त्वरित ] महीपति, Kas 'तले (for 'पते) 18 ") Ko तमाम्य, D. T1. G12 तदाक्रम्य 15 4) KEEKi B DD D1-5 7 म( Kस )बुध्य K परान्कठे, Bs : ततो राजन्, D. K18 Xi Dn S चरणम्पर्शाद : K. 'स्पर्श ( for 'स्पर्शम् । ( before corr ) तदा राजन् (for पदा राजन् ) -') Ki युन्ददुर्मद ( for रण) -") Ki अमिजानद, तदा ( for कण्ठे) -") 51 नयत, K1 नयन (for K: अभ्ययाया। K: मभ्ययात्तम्, KI NI TIM नदन्त) 'T [ विष्फुरत - After 18, S 105 अभ्यजानाद, D अभ्यद्रवद् ( for अभ्यजानद) K: TI Ga I मदी(Ka 'दा)नारमा ( for अमेयात्मा) -d) 31* सयार्यमाणम्तरसा बलाद्वलवता वली। [111-8 मार्यमाणम् ( for वार्य )] 16 ") DI : ( before corr ) समुत्पपात , 19 4 ) Ki D. नवैश्च (for नग्वैस्तु) Ks सुद्रौणिं; पतत (for तमुरपतन्त) Dnu मुश्रोणि ( for सवाणि) K2 & T G: JL रथ (for 'घर) -') B. केशेषु K1 [मारभ्य, नुदग्नस( G3 ग्टन्मुखै)स्तटा ( K: 'था) द्रौणि K--10 BI DI: : [मा कृय, Ke Ba Da [भारभ्य, K: नाभि Ga काले (for नाति ) Dal [आय (610) (for [मा लम्व्य) G; om TFT 196-20 4). K:-4 B Dn DI-S: T: GE d) KI निप्पपेप, K: विनिप्पेप, Ka DI: Ñ a (for the first ) K: मा विचारय, 11. नि पिपे( Dna 'प, K. निम्पिपेप्य (Ko 'य). G31 अधिर कृया -') Dna JI13 + सुस्ता Dan [ 48 ] Tiम 1. त K1 महाराज ~ ") Ka G: महारथ D3 तमु Ko सयनाद -*) JI महा Ko om - - - Jiuमा, ·माप्रिन्पर्व] माप्तिकपर्व [ 10 8 25 ते त्वत्कृते सुक्रताल्लोकानाच्छेयं द्विपदा वर ॥ १९ तसाव्यक्तां तु ता याचं संश्रुत्य द्रौणिरत्रवीत् । आचार्यघातिना लोका न मन्ति कुलपामन । तन्माच्छखेण निधनं न त्वमहमि दुर्मने । २० एव चुनाणम्तं वीर मिहो मत्तमिर द्विपम् । मर्मस्वभ्यवधीक्रुद्धः पाढाष्टील मुदाणः ।। २१ तस वीग्स गठन मायमाणन्य वेग्मनि । | अबुध्यन्त महाराज त्रियो ये चास्य रक्षिणः ॥ २२ दृष्ट्वा वर्मवन्तं तमतिमानुपविक्रमम् । भूतमेव व्यवस्यन्तो न म्म प्रव्याहरन्भयात् ॥ २३ तं तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम् । अध्यतिष्ठत्म तेजस्वी रथं प्राप्य सुदर्शनम् ।। २४ म तस्य भानाद्राजनिष्क्रम्यानादयन्दिगः । रथेन शिविर प्रायाजिघासुद्धिपतो बली ॥ २५ ~ C10346 B10.28 K.10.34 K३ वर . Ins K. रक्षिणा S1 वन, DL: यन, ततो, ता) 5. Ki व्यव B1 दुर्ननि - 31 प्रत्या . लोना -') DI द्विपदा (for हिपटा) 22 ) B. नस्य (tor तम्ब) -') K1 मार्य After 13, K: (om. line 1) NB Dn DI-- 1 मानम्य , K: कार्यमागम्य , TI G: पूर्य (for मार्य) -') K: अवध्यद (for भत्रु ) S अबुध्यन्नय राजेंद्र 32+ एबनुन्वा नु बरन बिररान परतरः । -d)T: G दारा, I द्वारे, V:- हारि ( for वियो) नुन पावापरानन्य नाकान्नो बलिना मृगम् । 23 ) Ko त ( for ) KI 3 -(L2) B. मनु , [(L.1) DDI परम्प वार्मवत, Ks Cd धर्मवत, B Dn DI : +7 T1 घर्ष पुर'; Dr :- ( for नून') पयाग्न- ( for पाार-) } T: G: [भ]मर्पवत, लक्ष्मवत, Ca वर्मवन्त 20. om 20' (of rl 19) ") Ski (as in tert) D3 . वे तु दृष्ट्वा सुदुर्धर्षम्, 13 : ते K: तन्या ( for तुन्य) " [s]न्यन, K: दृष्ट्वा वर्मवद्धीमम् --') Ka समानुप ( submetric) व्यना, D- न्यन्ना (bor []च्यना) B3 171 ( for I T: G2 विग्रह ( for विक्रमम् ) In S1, 23ct 15 K: वनोन्यमानृता वात्र D, : वाणी (for बाब) lost on a damaged fol ~) S2 (orig as in text) -) K: G3 भाचायवातिनो -d) ८. मनि (for K1 पूर्णमेव, K3 भूतमेन (for 'मेव) नन्ति) : कुन पामने , Ki 'पासन, Xi 'पाशुल, मतो, B1. : : Dn D3- [भ]यवस्यतो ( for ग्यव) B1 3-- "पांशन --') Kiमरण (for निधन) -') भूतमिन्यध्यवम्यत (G1 'भ्यत , JI1.2 म्यते) -') - After 20, S 10s K न दम, S तन्मान् ( for न स्म) 33* नृगसेनामिवृत्तेन स्वया मे निहत रिता । (K3 त्य)हरन् , D: अव्याहरन् , S 754167 (for उन्मात्त्वमपि वध्यम्नु नृशमेन नृामकृन् । प्रव्य) Ka न म्म प्रन्यानयत्फुता (1c ) {(L. 1) 11 : [न्युपायेन , MA: घुपायेन (for [4] DI: अभ्यतिष्टरम (K: 'सु ), 24 ") Doi à (for a) -') K:- Ni Ba B2 # s Da D3-7 निवृडेन) ~(L 2) G3 नृशननु ( for ) ] मध्य( Dr 'ध्य)तिटत, S मोध्य( G 'धि )तिष्टत 21 ) DA1 भुवाण, S टक्चा नु (for सुवाणम् ) S (except Vi) fre (for fre) -") K. मिहो 25 ") Dil तम्माद् (for तस्य) -') K: 3 नि पात्तम् , Dn1 मिहोत्तम ( for सिंहो मत्तम्) Si Ki [भ]नादयढ़, ") Kss Kis निम्य D1 2 मर्मण्यम्या( K3 'प्यायवधीन, Ki BT GI , J1. Ks [टनादयन् (for [मा]नाद') G3 निक्रीढझादय- मनम्बम्य(Gs 'स्वमिहनद् (K. 'हनत, K• 'हत), Ki न्दिशि -') Ks प्राप्य (for मायाज् ) -C) Ke B1-3 D • नर्ममु न्य( D3 चा )वधीत् , Dm मर्मम्बप्यव । द्विजासु (1c) Si_K: :: DI Gs द्विपता, Ki धीन, G: मर्मम्मम्मानद्, JI + मर्मण्यम्यहनद् Ti G: शिविर, M (anjan as in text) धर्पितो ( for द्वि धीरं, T: G1 वीर, G3 1 वीर (for बुद्धः) -) पतो) K: यळ (for वली) < K1-3 G3 पटाीन (E: 3 'टीले', Ga टीव), K: 26 ") Af1 : तु ताम् ( for ततस्) -") DIT पाढाटाले B. DI: पाष्टीले, D1 ( marg ) पाढा महारणे ( for 'रथे) Dr om. from 26° up to टाने', D पाढावे , T G: पद(T: 'र)पाते , Gh क्षत्रिया (in 27°) -') K. Ki Bi. + E Dn Dr-5 पटवेग, 1 पावक्षेप, 12 पदष्टीव , JIs + पदेनम्य, T G1 : महित, 1 महिता (for मह से) Ca d TETGI (as in text) K1 स्वदारण G1 ताम्नु, G. I तैम्नु (for मर्व ) -4) S1 KO 7 [ 49 ] - TG ते तु, ·10 8 26] महाभारते [ सौप्तिकपर्व 6 20 35 -- अपक्रान्ते ततस्तमिन्द्रोणपुत्रे महारथे । सह ते रक्षिभिः सर्वैः प्रणेदुर्योषितस्तदा ॥ २६ राजानं निहतं दृष्ट्वा भृशं शोकपरायणाः । व्याक्रोशन्क्षत्रियाः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत ।। २७ तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभाः । क्षिप्रं च समनद्यन्त किमेतदिति चात्रुवन् ॥ २८ स्त्रियस्तु राजन्वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य तम् । अब्रुवन्दीनकण्ठेन क्षिप्रमाद्रवतेति वै ॥ २९ राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीमहे वयम् । हत्वा पाञ्चालराज यो रथमारुह्य तिष्ठति ।। ३० ततस्ते योधमुख्यास्तं सहसा पर्यवारयन् । स तानापततः सर्वान्द्रास्त्रेण व्यपोथयत् ॥ ३१ धृष्टद्युम्नं च हत्वा स तांश्चैवास्य पदानुगान् । अपश्यच्छयने सुप्तमुत्तमौजसमन्तिके ॥ ३२ तमप्याक्रम्य पादेन कण्टे चोरसि चौजसा । तथैव मारयामास विनर्दन्तमरिंदमम् ॥ ३३ युधामन्युस्तु संप्राप्तो मत्वा तं रक्षसा हतम् । गदामुद्यम्य वेगेन हृदि द्रौणिमताडयत् ।। ३४ - व, तदा) ") (for तस्य, M1 ताप्रास्य . .KE GB समनतर T, G1 2 तथा ( for Ni प्रा( 1 म)णेदुर ( for प्र) B2-5 Din Di-v7 तु, T: G: ते ( for त) तु -6) K: पर्जवार' -) Dn1 आपततान् d) K1 ( marg ) स्वल्नेनैर, K3 जुद्धोत्रेण, S (except 27 Dr omy up to क्षत्रिया (of 1 1 26) 1) क्षुद्रास्त्रेण ( for रुद्रा') s [म]वपो( G1 °घो)थयत् K8 भृशशोकपरिप्लुता - °) K8 प्रामोशन् , D. वि' (for व्या') S_K1 क्षग्रियान् K1 सर्वान् , Ki Bf 32 ) Ka दृष्टद्युम्न Ś, Ka Ñı BDI तु Dni Di ( before corr as in text) + 1 graf (for K: + [माजी, 1 वै, Dam च ( for स) सर्वे) Ks Ki Bs व्या(Ni व्य)क्रोशत स्त्रिय' सर्वा, Bi-g K. धृष्टद्युम्न निहत्याथ निहत्याथ --") K: + याश्चैवास्य, 31 ताश्च मा( B3 व्या)कोशत दिश' सर्वा, M1 व्यकोशस्ता स्त्रिय Dn1 वाश्चैव तु, D1 ताश्चेवास्य, सर्वा -4) K: 0 पृष्टद्युम्नेति ( for 'घुम्नस्य) स (for तावास्य) -") Dn: अपश्यच्छयिनोगत्वाम् 28 ") K: सुप्तोत्थ , K: रुतोत्थ , Dn1 तलेन, (610) --4) Ks उत्तमौजमनिंदित, Ms उक्तमौजस 8 तेन तु ( by transp ) -') K: समीप मतिके repeats 28°-20° after 290 - °) K1 समहन्यत ( for 33 ") K: + तस्याप्याक्रम्य, Ks B1-3 स तमा', 'नान्त) TG1 : M समनात सभ्रांता Dn: तमधा', DT तमाप्या - ") 5. K3 चोजसा, तु सभ्राता' (hypermetric) K ON BE Dn DI-51S तेजसा, K: चोभयो 29 ) Bs स्त्रियश्च, G1 सध्यस्तु (610) ( for स्त्रि Ks चाजसा ( for चौजसा) - ") 2 अथैन, Me.. तयैन (for तथैव) G1 वारयामास (for मारया) -1) यस्तु) i Ki विश्वस्ता ( for वित्रस्ता) मुवस्त्रासाद् --') KA (first time) निरिक्ष्यत (K 31 विरुदतम् , S KB 6 विनदतम्, K1 विरुवतम् , K. Dnt विनिदतम् , 'ता), K निरीक्षता, K. (second time) निरीक्ष्यत Dn1 Dr विनिदंतम् , T G : M2- विवेष्टतम्, K1 (before corr ) B1 G2 ता, Ko B3 4 Dn D8-51 Gs f1 विचे( 11 'च)टतम् ( for B ते ( for तम्) -°) Dns मब्रुव विनर्दन्तम् ) B1 2 Dn: 11 १ मरिंदम (M: म) -After 29, K. repeats 28-29° - 1)51 Ki 34 °) K: 1-0 B1-1 Dn Di-5 च, D स्व (for चाद्रवतेति वै, K: भानुवतेति च, K: माद्रवतेति वै, S1 *प्राप्तो, K6 सप्राप्त, Bs [भ]सभ्रांतो, Dnt S भागम्यतामिति सनातो, T Gs AM विक्रा(M: 'क)तो ( for सप्राप्तो) 30 ") K3 नैव, T१ नैत ( for नैन) ") Si Ki Dn1 राक्षसाहत, S रा महे s नैन जानीम (T: 'त) को न्वय (1 कोप्यह, (T1 रक्षस स्म स (G1 स्वय, G2 स्मस) M:- कोप्यय) - ) Ka Ni पाचालराज वै (N1 च), सहसा हस -4) S वक्षस्येनम् (for हृदि द्रौणिम्) After 34, K. पचालराज यो, Ko B Dn D1-51 S 'दायाद -d) ति(nf ln वि)ष्ठित' (for तिष्ठति) 34* गदाप्रहाराभिहतो नाकम्पद्रौणिराहवे । 31 ") Kc योधमुप्यास, 'T AM यौधमुख्यास् । [ Ti नाचरद् ] [50] Ka ततस्तान T ता, तु) Dn1 जाना K6 राक्षस द्रुत, Ta महात 'राजान, Sins ·सौप्तिकपर्व ]] सौप्तिकपर्व [108 42 तमभिद्रुत्य जग्राह क्षितो चैनमपातयत् । विस्फुरन्तं च पशुवत्तथैवनममारयत् ।। ३५ तथा स वीरो हत्वा तं ततोऽन्यान्समुपाद्रवत् । संसुप्तानेव राजेन्द्र तत्र तत्र महारथान् । स्फुरतो वेपमानाच मितेव पशून्मखे ॥ ३६ ततो निस्विंगमादाय जघानान्यान्पृथग्जनान् । भागशो विचरन्मार्गानसियुद्धविशारदः ।। ३७ तथैव गुल्मे संप्रेक्ष्य गयानात्मध्यगोल्मिकान् । श्रान्तान्यस्तायुधान्सन्क्षिणेनैव व्यपोथयत् ॥ ३८ योधानश्वान्द्विपाश्चैव प्राच्छिनत्स चरासिना । रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः कालसृष्ट इवान्तकः ॥ ३९ विस्फुरद्भिश्च तैद्रोणिनिस्त्रिशस्योद्यमेन च । आक्षेपेण तथैवासेत्रिधा रक्तोक्षितोऽभवत् ।। ४० तस्य लोहितसिक्तस्य दीप्तखड्गस्य युध्यतः । अमानुप डवाकारो वमौ परममीपणः ।। ४१ ये त्वजाग्रत कौरव्य तेऽपि शब्देन मोहिताः । C10363 B.10045 K 10.52 - - C 1-. 35 K: om (hapl )37 Śa ki transp 3jad गुग्म ( for गुल्मे) Ki Dn2 मप्रेक्ष, Ko सप्रेप्य (for and 3564 -') । अभिद्रुति T G: येगेन ( for 'क्ष्य) -') D, शयनान K3 मम गौरिकान् , Ks जमाह) -') i B, चैवम् ( for चैनम् ) .: ममा मध्यगुरिमकान् , Ko Dr गोल्मिकान् , T: G: 'गुरमगान् , पयेत् , K: । Ga पोययत् , K3 सयातपत् , Ki B1 2 | 11. 'गौन्मिकान् ( for गौल्मिकान् ) 4. om 3sei B3 om (hapl ) J:-1 मताडयत् (for मपात ) - OK मात्त , 11 प्रांत (for शान्तान) SIK: 3561 R• + महमा ( for पशु BI: D3-11 -') " विफुरत न्यस्तायुधान्, K8 सम्ता Dn: त्) -4) Sa Ki रयनैनम् , K. तर तम्, माम्ना (for न्यस्ता) -") K3 न्यपातयत् , M3 4 पामारम् ( for नर्थवनम् । K• • B, भवाठयत् , Dni प्यशात (for च्यपोथ ) ममारत (s.c), G, अपारयन (for ममार') 39 ") 11 योधान् ( for यो') Ks चैत्र (for 36 .) T तदा Si B1 तु (for स) भवान्) Dn: हया (for हिपाश) Ga योधाश्न वीरा G3V I (for a ) - Dr om 36in -') द्विरदान -') KG प्राक्षिनत्, Dr प्रछिनत् DI SK1 तया (for सटो) K• ममुपाद्रवन् Dni घ, Ds म्ब (for स) Ko बरामिनो -4)K3 काल सवोत्पन्यमुपा -") K म सुप्तेनैव , Ki : म (K.प्र) रूप, 1 Dr 'पृष्ट ( for 'मृष्ट) -1) D3 व (for the first तत्र) मुप्तानेर After 40 ") [ वि'फुरनिश्च Ca d citc विस्फुरद्धि 361,S ins Ks तारेर, G1 मेदोभिर् (for तेंद्रोणिर् ) -°) KB 33* पाचारवीरानाक्रम्य सुन्दो न्यहनदन्तिके । 'स्योद्यमेव घ, K. 'स्योद्यतेन च Ca d cute उद्यमनेन [T1 311 पाचागतान् ] -6) भाक्षेपणे Ca d cite मालेपणेन तथैवास्ये Ka 'वासिस -') Dn स्फुरतो Ks K माक्षिपत तथैवामी, Ko Ni B Dn घेपमानाना, S स्फुरता स्फुरत D1-5 7 माक्षेपगेन चैनासेस, S भव(TI G3 11s 'प)क्षेपेण (T1 11 पुरत', 12 स्फुरिता, is • स्फुरिवान्) स्फुर -1511, K3 सा(K: शा)मिग्रेव, चामेस् (T 1 : चैवामी, G1 चैवानेस् ) -d) K: रक्षोक्षितो Dna T. भोत्, K शमित्रेव, म पितेर, B1 समितेर (for शामितेव) Di भवान् Cod rite मिता B. T1 मुरी (for मये) Ga इमपत्) मामिने पशुपन्मये Cr as in text 41 ") A1 B1 : रोहितयुनस्य , Bts Dn: D1-31 37 ) B1 सी मु, Gs क्या ( for ततो) -") D. 1 'सद्गस्य, M1 'वित्तस्य Ś1 damaged Ti om from नान्या up to rक्षणे ( in (for 'मितम्य) -') DET दीप्तरतम्य ( for 'खड्गस्य) 351) KB Dn: GI in K: 10 निन्नत (for युध्यत ) -4). समर' (for पृयद, जान् ‘जनान्) -') B. तथा म (for भागमो) G विम्मरन् परम ) Dn: वनोपरमभापण' (corrupt) (for विच ) K: नाना चामित्रगन्मार्गान -')G3 42 ") Si Ki येप्यजानत , S• Ko Dn: ये स्वजाग्रत, युधि ( for ममि) K3 अधियुष्यनिविशारद Ks यतजाग्रत , K: ये रवजाग्रता, B. ये स्वजायत, Dai 38 Ti om up to नक्षणे (cf 1 37) --.)K: ते वजारत, 5 ये स्व( 1 ये न्य)जानत (for ये स्वजाग्रत) - 5 ( Ti om ) Cad गुमान (I: + न्मान्), B1-3 51 कौरव्यम्, ८: Ki कौरव्य, 31 कौरव्यास -') [51] . . माणाव ( for TG हस्तस्य, ( for ·108 42] महाभारते [नौप्तिकपर्व 63 45 52 - निरीक्ष्यमाणा अन्योन्यं द्रोणिं दृष्ट्वा प्रविव्यथुः ।। ४२ तद्रूपं तस्य ते दृष्ट्वा क्षत्रियाः शत्रुकर्शनाः । राक्षसं मन्यमानास्तं नयनानि न्यमीलयन् ॥ ४३ स घोररूपो व्यचरत्कालवच्छिविरे ततः । अपश्यद्रोपदीपुत्रानवशिष्टांश्च सोमकान् ।। ४४ तेन शब्देन विवस्ता धनुर्हन्ता महारथाः । धृष्टद्युम्नं हतं श्रुत्वा द्रौपदेया विशां पते । अवाकिरशरवातेर्भारद्वाजमभीतवत् ॥ ४५ ततस्तेन निनादेन संप्रबुद्धाः प्रभद्रकाः । शिलीमुखैः शिखण्डी च द्रोणपुत्रं समादयन् ।। ४६ भारद्वाजस्तु तान्दृष्ट्वा गरवाणि वर्यतः । ननाद बलबन्नादं जिघांमुस्तान्सुदुर्जयान् ॥ ४७ ततः परमसंक्रुद्धः पितुर्वधमनुम्मरन । अवरुह्य रथोपस्थाचरमाणोऽभिदुद्रुवे ।। ४८ सहस्त्रचन्द्रं विपुलं गृहीत्वा चर्म संयुगे । खङ्गं च विपुलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृत्तम् । द्रौपदेयानमिद्रुत्य सङ्गन व्यचरद्धली ॥ ४९ ततः स नरगार्दलः प्रतिविन्ध्यं तमाहवे । कुक्षिदेशेऽवधीद्राजन्स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ५० प्रासेन विद्धा द्रौणिं तु मुतसोमः प्रतापवान । - . K. दुदुवे K: Nis तेन (for तेऽपि) ki orn शब्देन त ÑI समादयत् , 5 वारयन ( त) (for ममार्दयन्) Ba योधिता (for मोहिता) -) 1 K निरीक्ष 47 ) Ke Ba 2 + 5 Dn Di-. : म (for तु) -") माणा (K: 'णाम् ) + त्वन्योन्य, K: घान्योन्य S 31 वर्षयन, Dr [भ]वर्पत ( for वर्पत) DD शरवर वीक्षमाणास्तु ते तय - 4 ho Bs Dna DET दृष्ट्वा ( for वर्पत ~) KAN DI GRI : बर( IR: "ळ) द्रौणि) T: [अ]य ( for प्र) Kदीणि कोपसमन्वित वान्, Ds मेघवन ( for यल') 1) Ki जिवासु. 43 ") K: रष्ट्वा तु ( for ते दृष्ट्वा) -') K शस्त्र K: , जिघासम् Xi स ( for तान्) TK2-1AIB (for शत्रु ) SKi Ni Bi DnDI B : कपिण , ८: Dn Di-fi Gs महारथान्, दुरापदान् (for सुदुर्जयान) -कर्शिना Ks D1 कर्पिता, B. कर्शिता , I 48 ) 53 (rup 111 mg in text) ** (sic), M.8 कर्शन, BT G MI “कर्शन; Bs 'कर्पणा Ni B (excejit Bi)S अवतीर्य --4)G [वि ( for Dn1 कशिन , D2 कर्शिण ( for 'कर्शना) B -') K:- Ni B1-3 मन्य ऽभि) damaged for 43-44° दुद्रुवु, मानाम्ते, 1 कमास्थस्था (510), T, GI शकमा 49 KB Ni B:-. DI-2 1 GB 11 महसबद्र नास्तु ( 1 'स्त) (for मन्यमानान्त) -4) 5. नयना (for 'चन्द्र) KeNY DA DI- 1 T G विमल न्यनिमीलयन् (for विपुल) B: on 495€ -") M वर्म ( for 44 ") DD सयोरपरे (810), Cr अघोररूपो K8 वर्म) -)K: +0B (Bt om ) Dn DI-TI Gl: Dr विचरन् : 1 व्यभवत् ( for व्यचरत्) -') M - विमर (K: 'ळ) ( for विपुल) K मग्ये ( for दिग्य) -d) TG स , M1 स्म ( for a) -1) Sh जातरूप तदा (for तत) Ka 8 DE: परिस्कृत, K: सावध ममोमकान् , C. पाशहस्तान्त्रिमूर्धजान् K परिसुत, Dr परिस्कृत -') Ñ व्यहन, B DD DI-37 न्यधमद 45 ) K: 10 Mg + महाबला (K: 'ळा) ( for (for व्यत्ररद्) 'स्था) -) Ko Dr सृष्टद्युम्न Ke Ni Dr दृष्ट्वा ( for ') K: शवै (510) ( for शर) ")KI 50 ") 2 सु (for स) K: नरशार्दूळ, T1 JI अभीखवत, S समतत ( for अभीतरत्) Cod cite 'शार्दूल Ba -") KB प्रतिविध्य, K प्रतिविध्य , भारद्वाज (ns in text) प्रतिभिंदन (for 'विन्ध्य) 51 तदाहवे, 5 (before corr ) auri", K: 3 8 0 Ñ B Dn Di-, o Ts Gi 46 ) Dr विनादेन -') Ko ते प्रबुन्दा, TH महा', A धमा (for तमा ) -') Da: कक्षदेशेन सप्रसुप्ता, DI कुमारका ( for प्रभ Dnt om from ऽवधीन up to 501 द्रका) -') K. शिलामुखै । $ [sइनद् ( for K शिलि' (for --4) Si अमर्दयन्। शिली') अवधी) 5. Ke DST स( Dr म)मादयत् , Ki अमर्दयत् , K:- समा( K3 'मर्पयत्, 51 Ke om 11-59 - प्रामेण, B प्राशेन. [52] -') G1 मनुद्रुत्य 5KI : न्यहनद, - शुरखा) G1 ससुगुन्द्वा ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 8 59 पुनश्चासिं समुद्यम्य द्रोणपुत्रमुपाद्रवत् ॥ ५१ सुतसोमस्य सासिं तु बाहुं छित्त्वा नरर्पभः । पुनरभ्यहनत्पाद्यं स मिन्नहृदयोऽपतत् ।। ५२ नाकुलिस्तु शतानीको रथचक्रेण वीर्यवान् । ढोामुक्षिप्य वेगेन वक्षस्येनमताडयत् ।। ५३ अताडयच्छतानीकं मुक्तचक्र द्विजस्तु सः । स विह्वलो ययौ भूमि ततोऽस्यापाहरच्छिरः ॥ ५४ श्रुतकर्मा तु परिघं गृहीत्वा समताडयत् । अभिद्रुत्य ततो द्रौणि सव्ये स फलके भृशम् ॥ ५५ स तु तं श्रुतकर्माणमास्ये जन्मे वरासिना । स हतो न्यपतभूमौ विमूढो विकृताननः ॥ ५६ तेन शब्देन वीरस्तु श्रुतकीर्तिर्महाधनुः । अश्वत्थामानमासाद्य शरवरवाकिरत् ॥ ५७ तस्यापि शरवर्षाणि चर्मणा प्रतिवार्य सः। सकुण्डलं शिरः कायाद्धाजमानमपाहरत् ॥ ५८ ततो भीष्मनिहन्ता तं सह सर्वैः प्रभद्रकैः । C..10sal B. 10.8.63 K.10.70 51 सांस , Ko om दृढ, सुव ) - ) . Ka विध्या प्रामेन होणिं तु, s प्रासेन तु ततो द्रोणि Ks B:- Dn D1-5 7 ययो ( for ततो) K1 द्वौणि K: द्रोनि K: सन्यशे, K: सव्येश, --") Ks Dna D. Ti II श्रुतसोम', Dसुत (for (for सव्ये स) B. फलको 51 Ki s [भ]भ्य(T. II ह्य)ताडयत् ( for प्रतापवान्) -) : घापि, KE [s]हनत् , B तत (for भृशम्) K: ताडयरसफलके भृश G1 om ( hapl ) 11-531 - For 314, S(Gi om ) subst ( hypermetric) ( for d) "चामि ( for चासि) T: यरसमुद्यम्य वेगेन दौणि त चैवमुत्स्मयन, T: G1 4 भताडयत्समुधम्य वेगेन द्रौणि 36* प्रामप्रहार तु तदा विगृह्य द्रौणिराहवे । मुत्सयन्, M अताडयत्समुत्पत्य सम्यसे द्रौणिमु( Me. + 52 Gi om 52, Ko om 52s (of 111) "णिरु )रस्मयन् Ti -") Ks s Ds श्रुतसोमस्य , चुत (for सुत 56 G8 om J6abe (of v 1 54 ) Ki reads J6a0 B3 याहु (for सासिं) S: B Dn D1-51 त ( for तु) on mars -") Kश्रुतवर्माणम्, Ki शत्रु ( for -') B3 मासि (for वाहु) K: Ki B Dn Ds : नरर्षभ श्रुतकर्माणम्) -') K1 भासे T. G1 2 M [s]भ्यन्नद् S (G1 om ) बाहु (G: पाणिं) चिच्छेद मारिष -) ( for जने) K: वराशिना K1 ( marg ) तथा च S. K:- B1-2 अप्य(5x Ks भ्य, K: म्या)वधीत्, श्रुतकर्माण जन्ने चैव वरासिना -') T G1 सहसा (for B. Dn DI-- 7 अप्या( Dn: 'था , D+ 'प्य)हनत् , T म हतो) B. BB D1-8 T. G1, भूतौ ( for भूमौ) G & 12-4 चाम्य( 11 'प्य )हनत, M स्वाभ्यहनत् -') K:- B1 3 S (except Gi) विमूर्धा, Dni ( for अभ्य') K पार्थ Ko विध्य प्राजवधीस्पार्थ विभूमि ( for विमूढो) -1) S1 damaged Gs M1 1 मछिन्न ( for स भिन्न ) 57 ") Ko वीरास्तु -') श्रुतकीर्ति; Di शुभ Ki [s]पि तत् (for ऽपतत्) कीर्तिर् : Ki B Dn Di-57 GB महारथ (Dr था), 53 Grom 33 (of r 1 51) -) शतानीको T G1 2 महन्दनु (for महाधनु) .d) नाकृलिस्तु - K वक्षोदेशेपि, Ds 1 वक्षम्यैनम् K. + : भवाकिरन्, D1 इवाकिरत् (for मवा') : After 57, Sns 54 K1 om 54-550 -") 51 सोताढयच् , Ds 37* शरैराच्छादितस्तेन द्रोणपुत्रो महारथ' । मवाढ -') Ks मुक्तचक्र, Di मुकृतक (sic) ( for 5 द्विजोत्तम', Ks द्विजपम , Ko G1 द्विज भदृश्यत महाराज श्वाविट् शललितो यथा । स्तत -') Ka विह्वल , Dn1 विकलो ( for विह्वलो) [(L. 1) 11:- मगरैश्छादितम् –( 2 ) Ti Gì ? Ks गतो, Ti G: [s]पतद् ( for ययौ) -Ga om गललता, G: रलिको ( for शललितो) ] 540-560 - ") Kar Da Dr M [अ]पहरच्, Ke 58 °) Ks तत' स, Dr तेस्यापि -') K. [भ]पहतरच् (for [भ]पाहरच्) Dast वर्मणा, G कर्मणा ( for चर्मणा) K. Bl: 55 Ga om 51, Ki om 25" ( of v ] 54 ) परिवार्य स , Ko [भ]थ निवार्य स , K: प्रतिवार्य च, -")Ks T1 श्रुतवमा K: च (for तु) -') Dn Ds प्रतिवार्यत -°) G1 भरे (for शिर) -d) 51 (for सम्) s (Ga om ) घोर गृझ दुरासद तम् K: 4 राजमानम् ( for भ्राज ) Bs (T भयानक) -1) Ni Bi मभिपस्य ( for द्रुत्य) उपा (for अपा) [53 ] K: हनु, . मुक्तचक्र) K अपाहरन्, ·10 8 59] महाभारते [सौप्तिकपर्व अहनत्सर्वतो-वीरं नानाप्रहरणैर्वली । शिलीमुखेन चाप्येनं ध्रुवोर्मध्ये समार्दयत् ।। ५९ स तु क्रोधसमाविष्टो द्रोणपुत्रो महावलः । शिखण्डिनं समासाद्य द्विधा चिच्छेद सोऽसिना ६० शिखण्डिनं ततो हत्वा क्रोधाविष्टः परंतपः । प्रभद्रकगणान्सर्वानभिदुद्राव वेगवान् । यच्च शिष्टं विराटस्य बलं तच्च समाद्रवत् ॥ ६१ द्रुपदस्य च पुत्राणां पौत्राणां सुहृदामपि । चकार कदनं घोरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा महाबलः ॥ ६२ अन्यानन्यांश्च पुरुपानमिसृत्यामिसृत्य च । न्यकृन्तदसिना द्रौणिरसिमार्गविशारदः ॥ ६३ काली रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् । रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां शिखण्डिनीम् ॥ ६४ ददृशुः कालरात्रि ते स्मयमानामवस्थिताम् । नराश्वकुञ्जरान्पाशैर्वद्धा घोरैः प्रतस्थुपीम् । हरन्तीं विविधान्प्रेतान्पाशवद्धान्विमूर्धजान् ॥ ६५ NS S भद्ग, K. रक D+ 59 Dn2 om 59 -") K: + 8 Ba Da + T G: 8 63 ") K: 8 भहनपुरपानन्यान् (K: 'पीनन्यो) निहता वे ( BB च; TG: 8 तु), KXBE -') Dr वा ( for च) K1 5 Gs भमिमृत्यो(G: DnI DI : B P Gi_MI 2 निहतार ( for निहन्ता त) 'त्या )पसृत्य च ($3 K: ह), B: अभिहत्याभिहत्य च, -~°) Dr प्रभाद्रकै - ") K1 B12 अभ्यहन्, S: Ga (by corr ) द्रौपढानमिसृत्य च -') Ka निकृत्य मद्वत्, अभ्यतत्, B8-5 Dnt DI-3 माहनत् चासिना, Kान्यकृत्यदसिना, Ko नक्तातद', B1 मक ( for महनत्) Ki वीरैर, Bx G2 3 M तद', Dn: नकृतद' -d) Ka Dr असिमार्गे ( for वीरो ( for वीर) -4) Ni M2 -प्रहरणो ( for "णैर् ) 'मार्ग) Ni 'विशांपते (510), Dr विशारदा K: बळी, TG बलात् (for बली) -') Ks Dr शलीमुखेन, K. शिलि Dr वाप्येन, 64 Ds om 64 Gs चाप्येव -") K. T Ga M काळी, K. -") K3 4 0 समाहनत्; (for 'न) K8 कालिं, G1 काळा, G: काळिं ( for काली) झताढयत्, N1 B Dn1 DI :( before corr ) 8 37 समार्पयत, स्य', Dn1 कालिंदीरकास्यनयना (hypermetric) -) समापयत, T G_M2-4 समर्पयत्, M1 समचयत् (810) K. 'लेपमा ( for 'लेपर्नाम् ) -) घोरा (for एका) ( for समादयत् ) -d) K8 कुटुयनी; Ni B Dn D1 2 + : Ca d यिनी, T] शुददिनी ( for शिखण्डिनीम् ) 60 Dr om. 60-61d -°)S KI : तत (for स KB फ्रोध (for क्रोध) -') महारथ (for 65 ) K: 8 कालरात्री, T1 तेथ रात्री, T: G 'चल') -°) Cd frantofi, Ca as in text -d) M2 काळरात्रि 18+ काळरात्री Śi Ki at ( for Dn1 वध्व (810) (for द्विधा) K: 4 चासिना, Dn1 ते) L') K. AFT, Bi ( marg, also as in सासिना ( for सो) text) is Dn D1-5_G1 गायमानाम् ( B1 'ना), Dr 61 Dr om. 61aded (of v 1 60) -') K पर गायनामा ( for सयमानाम् ) K: .. व्यवस्थिता: TG तप -') Ks प्रभद्रकाना सर्वेषाम् -4) Ks मभि इव स्थिता (for अवस्थिताम् ) -') K: नराश्च , Dni द्रवत ( for "दुद्राव) Dr reads 611 after 62° Gs नराश्च ( for नराश्व ) K: कुजरा After कुंजfollowed by a repetition of 62ade रान् , Ti adds यल G1 यूधान् ( for Gs अव (for यद्य) K8 g farger (for) -1) पाशैर्) .d)G विश्वा ( for बद्धा) K: 3 घोरा, N तस्य (for तब ) बल च समुपाद्रवत्, K. BE B1-3 पाशै Dn2 धारै', T1G घोरान् , G1 घोर Dn D1-5 १ बल तु भृशमाद्रवत् ( Bf 'मार्तवत् , Dnt ( for घोरे) K: प्रमायिनी, 5 च तिष्ठती ( for प्रतस्थु 'मार्दयत् , Dna 'मानवान् ) पीम्) -') K: 80 D1 हरती, B1 हरता, Das 62 ") K8 तु, ॥ स (for च) - ") TG DI-86 वाहती ( for हरन्ती) Dni fafaut K तथा, G1 तदा ( for अपि) After 62%, Dr rends प्रीतान्, K6 एतान् (for प्रेतान्) -1) K पाशैर्बध्वा, 61st, repeating thereafter 62adr -4) KB T GI : ki Dna Ms + पाशहस्तान् (Ns [nflin ] 'हस्ता); स्ट्वा तन (Ks तान्सु), Dn1 घोर दृष्ट्वा, G8 कृत्वा तत्र Dn: चक्रान् ( for 'घद्धान् ) 32 विपूर्वजान्, ( for दृष्ट्वा दृष्ट्वा) T1GB महारथ ( for 'बल') ( marg ) K1 विचेतस', Ko अमूर्धजान्, TGas M After 62, K. eads 6462 repeating it in its विकेशकान् , G भनेकश', Ca d विमूर्धजान् (as in proper place tert ) - After 65, Ñ B Dn D1-507 Sins [ 54 ] - -') K: यत्तु, B1-3 घोरैर, - ·मौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [108 73 स्वमे सुप्तानयन्ती तां रात्रिवन्यामु मारिप । ददृशुर्योधमुख्यास्ते नन्तं द्रौणिं च नित्यदा ॥ ६६ यतः प्रवृत्तः संग्रामः कुरुपाण्डवसेनयोः । ततः प्रभृति तां कृत्यामपश्यन्द्रौणिमेव च ।। ६७ तांस्तु दैवहतान्पूर्व पश्चाट्रोणिर्त्यपातयत् । त्रासयन्सर्वभूतानि विनदन्भैरवात्रवान् ॥ ६८ तदनुस्मृत्य ते वीरा दर्शनं पौर्वकालिकम् | इदं तदित्यमन्यन्त देवेनोपनिपीडिताः ॥ ६९ । ततस्तेन निनादेन प्रत्ययुध्यन्त धन्विनः । शिविरे पाण्डवेयाना शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७० सोऽच्छिनत्कस्यचित्पादौ जघनं चैव कस्यचित् । कांश्चिद्विभेद पार्श्वेषु कालसृष्ट इवान्तकः ॥ ७१ अत्युग्रप्रतिपिष्टैश्च नदद्भिश्च भृशातुरैः । गजाश्वमथितश्चान्यैर्मही कीर्णाभवत्प्रभो ॥ ७२ । क्रोशता किमिदं कोऽयं कि शब्दः किं नु किं कृतम् । एवं तेषां तदा द्रौणिरन्तकः समयद्यत ॥ ७३ C10. B. 101 K.101 Bi 2 4) घृत, ÑA M: मस्सार, 38* तथैव च महाराज न्यस्तशम्नान्महारथान् । तदानुसत्य, Ka तदनुस्मृते (for 'स्मृत्य) -") [B s Dn D1-57 (m as in text) मोक्षकालिक, K3 पूर्वलोकिक, Ko Ti मदा राजन् ( for महाराज) Bi : सार्वौकिक, Ko Ai B Dn Di-4 GB पूर्वकारिक ( for पाहतान् (for न्यन्त शलान् ) Bs महाभुनान् ( for पौर्व') - ") Ka + तदिति मन्यते, K8 तदित्यमन्यते, *स्थान्) ] B1 तु नित्यमन्यत , Dn1 तदिदमन्यत (sic) (for तदित्य) 66 ") : स्त्रय प्रसुप्ता (hypermetric), K: सुप्ते -d) Ka G: देवेन (for देवेन) K: निपीडित T1 N सुतान्, सुप्तसुप्ता, सुप्रसुप्ता, Dnt स्त्रमे सूप्तान्, देवेन परिपीडिता , GB तहेवेनोपपीडिता DI : स्वप्तसुप्तां, Dr सुप्तान्सुप्तान्, G3 सुप्ते सुठे ( for 70 K, om 70 स्वमे सुप्तान) KI Ds om. 700° (cf I 69) Ki नयत्येवान् , K: 2 नयती तान् , -") Ks विनादेन Bi - "}DI Gs प्रत्यबुध्यत, Dsr नयती तान् (Ds 7 ता), Ks क्षयती ता, युध्यत, ययंती ता (corrupt) ( for नयन्ती ता) -') KO TI B. सप्रबुध्यत (for प्रत्य ) -') Ks शिविर N1 वै (for sथ) Doi रात्रीप्वन्यासु, Do रात्रिस्व', K: राम्रिप्वन्यास्तु मारिप, S भारत (for मारिप) Ka गत्री कन्यां सु 71 ") 11 पादान् (for पादौ) ') S चापि मारिप', K: रात्रिं चैव सुमारिप -ME' ( for (for चैव) 5. जघनास्ये च कस्यचित् , B1 1 जघन कस्य योघ) M त (for ते) -) Śı damaged Dna चिरपुन' -") Dr कस्विद -4) Dn: कालसृष्टे T1 घनत (for नन्त) Ti तु (for च) B s Dn D1-5 सर्यटा (for नित्यदा) 72 ") Ki अत्युदै , मस्य , Mg + अभ्यन (for अत्युम) S_K1 प्रतिपुष्टैश्च, 5: 67 ") B1 : तत' (for यत) 1 damaged , Ki 'विष्टैश्च , M. 'विद्वैश्च , Mg + अतिपिष्टस्तु T G अभि- BS Da DI-51 प्रमृति, Bi.. सुवृत्त', TI द्रवति विप्रे तु -') विनददिर ( for नदनिश्च) 'त्त) DnE सग्राम ( for 'म') -') BL 2 सैन्ययो K1 B1 1 4 5 मृशोत्तरै', Ni Dn. D1 : (before corr ) (for 'सेनयो) - ") K. कृत्याम्, Ke Bf S 3 भृशोत्कटः (for भृशातुरैः) -') K: गजाश्वम्, Da Di 8 सा कन्याम्, Ki Bs कृत्यां ताम् (by K: गजाश्च , G1 गजैन ( for गजाब ) ८. पतित, transp), B1 कन्यो ताम् (for ता कृत्याम् ) K: अपि तैश्, ‘मानुपैश, T G: मनुजैश, KI TI Gs fi अपश्यद् (for अपश्यन्) K16 द्रौगिरेव च माहिपैशू (for मयितेशू) S (except GB ) चावर ( for 68 ) Dr तस्तु, 8 वतो (for वास्तु) 51KI चान्यर) -~4) Dr (also as in text) नृप, I : देहवत', G. देवहतान् (for देव ) D) K: 0 विमो, MR. तदा (for प्रमो) मताडयत्, B Dn D1-257 ग्यपात', G3 अपात (for 73 ) K1-5 Cad किमय ( for 'द) SI KI न्यपात) --4) K: 1:-+ निनदन् , B1 : G1 व्यनदन्, कोय', K3 केय, Ca d कोय ( as in text) -') Dn: विनद, D. विलपन्, Gs विनदद् ( for 'न्) Ki B Dn D1-5. Ti fi 3 क शन्द' Śi Ki Cad Kis मैरव ( for भैरवान्) Dnt D1 . रणे, S रव K, किंच, T1 किं नु च ( bypermetric) (for रवान्) (for किं नु) Ka किं नु कि, B3 किकृत', B+ किंकृति', 69 Ds om 694-70% D1 corrapt Dकिंहत, D. किंकृतो (for किं कृतम्) TG शब्द [5] प्रवृत्त (for प किन, -") 5.

·88 60 .87 10 874 ] महाभारते [ साप्तिकपर्व अपेतशस्त्रसंनाहान्संरब्धान्पाण्डुसृजयान् । पुनरुत्पततः कांश्चिद्दरादपि नरोत्तमान् । प्राहिणोन्मृत्युलोकाय द्रौणिः प्रहरतां वरः ।। ७४ शूरान्संपततश्चान्यान्कालरात्र्यै न्यवेदयत् ।। ७८ ततस्तच्छस्त्रवित्रता उत्पतन्तो भयातुराः । तथैव स्यन्दनाग्रेण प्रमथन्स विधावति । निद्रान्धा नष्टसंज्ञाश्च तत्र तत्र निलिलियरे ।। ७५ शरवपेंश्च विविधैरवर्पच्छात्रवास्ततः ।। ७९ ऊरुस्तम्भगृहीताश्च कश्मलाभिहतौजसः । पुनश्च सुविचित्रेण गतचन्द्रेण चर्मणा । विनदन्तो भृशं प्रस्ताः संन्यपेपन्परस्परम् ॥ ७६ तेन चाफागवणेन तदाचरत सोऽसिना ।। ८० ततो रथं पुनद्रौणिरास्थितो मीमनिस्खनम् । तथा स शिविर तेपां द्रौणिराहवदुर्मदः । धनुष्पाणिः शरैरन्यान्प्रेपयद्वै यमक्षयम् ।। ७७ व्यक्षोभयत राजेन्द्र महाहदमिव द्विपः ॥ ८१ एव सेपा) D. तदा K: सरब्ध, - - -') K: (for Ka शूरान्) किं नु (13 किमु) च किंकृत ~ ") S पाचालाना ( for रथिनो, D1 स स्थितो ( for भास्थितो) Si K, . Ñ Ko B Dn DI-3 GaM तथा, Dn DI-3 भीमनिस्वन, Ka 'निखन', K. B. ( for तदा) dy K: ! 6 प्रत्यपयत (for सम) 'निम्वन , K6 “सम्बन, BMaa दर्शन, T GM : 'दर्शन (for 'निस्वनम्) Di om from 77' up to 74 .) K. भापतन्, NI आपसच् , 11 अप्रेत सपतत (in 786) -") K: : : धनु पाणि -45. (for अपेन) --') Ko Bi Dn D1-5 7 सनद्वान्, B1-8 DI IB + पयद, Ks s Dna D2 ( before corr सरथान्। B 2 मरद्धान ( for सरब्धान्) as in text) प्रेषयन् 38 S यमसादन (for वै यमक्षयम् ) S पाडुसैनिकान् - ") Ks मृत्युकालोय (10) Dnा लपहर्ता, Dr प्रहरतो ( for 'ता) 78 Dr om up to सपतत (cf 1 177) .) 52 (supluns in text) ET ( for ger) Ka 75 .) K: + Ni B3 s तच्छन्द ( for तच्छत्र ) उत्पतिनश » काचिद, 2 कश्चिद्, Ki B s Dn Ks तच्छब्दाचैव विनम्ता, Ks ततस्तु क्षतविश्वस्ता .) DI-5 चापि, I काश्चिद् (for काश्रिद्) -')K K8 मत्ता इव ( for उत्पतन्तो) K: B2 भयानरा , ko दूगनपि, Ko भारादपि ( for इरादपि) S दूरादापततो [s]भ्रमरा ( for भयातुरा) T, भयादभ्यर्दिता नरा' नरान् (Afs-- तोपरान् ) दृरात् T: G18 दभ्य(Ga 'प्य)पतन्नरा , से 'दभ्युद्गता नरा S उत्पततश् (for सपत) -4) K: S -") Ko निद्रया, B निद्वार्ता ( for निगान्धा) (except Ti) काळराग्य, Ka काररान, K. 'राज्ये नष्टसज्ञाश्च, K. 'सज्ञाश्च 4) Kg om the second K: न्यवेदयन तन्न K1 विलिल्यिरे; 1 निनिम्पिरै, B1 विलिलियरे, Dn: D. निने( Dr 'नि)दिरे, Ds निलिल्लिरे, Th Gi 79 °) B1 स्यदनास्येण, I 'नायेण -') निपेदिरे, T निपेतिरे, G2 निपदिरे, G प्रपेदिरे, M विमथन्म: Ki विमनस्म, Kat प्रमधन्स Ko निपेदिरे ( for निलिल्यिरे) प्रथमन्स, Dum प्रययत्य , T GI 2 प्रमनन्स (for प्रम 78 4) 1 K: उरुष्टम ; T as थन्स) K1 2 4 प्रधावति, विधाविति : sa ऊरुष्कम, K8 Dni M व्यरोचत (for विधावति) --4) K8 वर्षत , Ks उरुस्तभ , K. ऊरुस्कध, B : ततम्तभ , Ds G8 अरू NA BI-35 प्रति Dn: वपंत ( for भवर्षत् ) अवध, स्तभ AM गृहीताश्च -') Ni कर्मणा (for कश्मला') ( for तत) -")K. विनिंदतो, K विनर्दतो, K. ननिंदतो; Dn1 3 स शबूनभ्य( 2 'त्य )वर्तत निनदतो ( for विनदन्तो) 18 ! भृश ( for भृश) 31 80 K: o om ( hapl ) 80-82 -)D पुनस्तु- त्रम्तान् (for नस्ता) -4) सैन्यपेपं; K1 सन्य T G1 : काश्चिच्छरण, Gs काश्चिदत्रेण, I 'सिनेण, पेशन् , K: सन्यपीडन् , Ks सनिपिप्य , K सन्यपीपन् । Ha-+ 'विक्षेप (for सुविचिनेण) -') Ti शरचदेण K: संनिपत्य, Ke B_Dn D1-861 समासीदन्, 01 T: चर्मणा ( for चर्मणा) Ks शतचद्रेण च कर्मणा सव्यसीष्टन् , D समासाध , TG: 8 निर(GB 'री)क्षत, (hypermetric) -') 3. K चाकाशवण GJ M Pazaar ( for you ns in $. only ) 51 KI II तदा चरति, Ks Ni B1-3 : Dn: DI-B T: G1 तथाचरत ( for तदा) -Rs तदा स परमासिना 77 Di on 77 -.) K. रणे ( for रथ) G2 तथा यथा ( for ततो रण) -') Dn: 81 Ko om 81 (of ! ] 80) -") K1 तत' [56 ] d) रण, ·सौप्तिकपर्व] सोप्तिकपर्व [108 88 उत्पेतुस्तेन शब्देन योधा राजन्विचेतसः । निद्रार्ताश्च भयार्ताश्य व्यधावन्त ततस्ततः ॥ ८२ विस्वरं चुक्रुशुशान्ये वह्ववद्धं तथावदन् । न च स्म प्रतिपद्यन्ते शस्त्राणि वसनानि च ॥ ८३ विमुक्तकेशाश्चाप्यन्ये नाभ्यजानन्परस्परम् । उत्पतन्तः परे भीताः केचित्तत्र तथाभ्रमन् । पुरीपमसृजन्केचित्केचिन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥ ८४ वन्धनानि च राजेन्द्र संछिद्य तुरगा द्विपाः । समं पर्यपतंश्चान्ये कुर्वन्तो महदाकुलम् ।। ८५ तत्र केचिन्नरा मीता व्यलीयन्त महीतले । तथैव तानिपतितानपिपाजवाजिनः ॥ ८६ तसिंस्तथा वर्तमाने रक्षांसि पुरुपर्षभ । तृप्तानि व्यनदन्नुचैर्मुदा भरतसत्तम ।। ८७ स शब्दः प्रेरितो राजन्भूतसंधैर्मुदा युतैः । C 10.412 B. 10894 K10.101 K1 तथामवन्, (for -') Si Ka Bs T म, K: तथा च, Ti Ga स तदा, K. तयापतन्, Be : Doi D1-87 सदा स, G1. 2 M स तथा (for तथा स) T -') D3 भाव [भ]नमस्तदा (B1 Dnl_D1 या), Dn: भ्रमस्तदा, दुर्मदा, Dr 'दुर्मदा --") K1 वृक्षोमयत G1. 3 AM परिभ्रमन्, G6 तथाब्रुवन् ( for तथानमन् ) -') 5. पुरीशम्, K1 पुरेषम् , Ks मुरीपम् (for 82 K. Bom 82 (of v 1.80) Bi om 82-83 पुरी') K: + व्यसुजन, Kas उस्सूजन्, Ds ससूजन् -') M योधा (for योधा) S सहस्रशः (for विचे (for असृजन्) K० विमुक्तवधना केचित् , Ki S पुरीपा तस ) -') S1 निद्रामता, Sa Ka निद्रामत्ता, K: ण्युरस( Ki 'न्यस , Ga Ms • 'नुत्स्)जन्केचित -') निद्रयार्ता, K: निद्रावतो, S (except Gs) निद्राधान K: Ds प्रसुश्रुवु, Ks-6 D1 प्रशुश्रुयुः (for निद्राश्च) -d) K1 वृद्रवत, Ks धावतच, Doi Dn Ds Ti DI 85 Gs om. 850-886 -") K. T. G12 व्यवघाव व्याधा घ्यधावसस्, तु वसस् (for व्यधावन्त) After 82, Ki ins (ef Si Ki सछिद्य (for राजेन्द्र) 830) राजेंद्र, K: सछिन, Dn1 सछित्य ( for सछिद्य) K.. TM तुरग (for तुरगा)) ~°) K. B1-8 G1 MI . 39* विक्रोश घुटुशुश्चान्ये चहुयद ततस्ततः । समे, T G: सर्वे ( for सम) K: पर्यापतश, Dei 83 Bi om 83 (cf v 1.82) --") K8 न्यम, पर्यवतश् (for पर्यपतशू) Ke विश्वर, Dn1 वीर च (sic) (for विस्वर) K चाने 86 Ga om 86 (of vl 85) -') 1 K: 6 (for चान्ये) -5. om (hapl ) 83°-34° -') 31 बयद्ध (510), K1 Dna यहुयद, K न्यलीयत, K1 वृलीयत, Dn1 व्यलीयेत, Dr व्यमी- T Giá: 1: 8 न्यपतत, 1. न्यवर्तत ( for Ds K1 G: बदाबद्ध ( for वह्वय ) वहवद्ध, K: T1 महीतळे घ्यलीयन्त) केचित्तन्न तथाद्रवन् S तयावनदन् (sio), K. B. तदावदन्, KO --') Ni न चर्म (for न च म) -') हि, Kच ( for नि) S (Ga om ) तथैव तयावदन्) Ni B- Dn D1-578 प्रत्यपद्यत (D1 2 ते) -) पतिता भूमा -d) न्यपेघन्, KI corrupt, 31 (m as in text) K1 वचनानि, K:- विविधानि, Dsr अपिवन्, Ks निम्पेपुर, K० न्यप्पिषन्, B] : Ki Bs Gs कवचानि (for वसनानि) DI: न्यपिंपन्, Bs व्यपोथन् , T G1 M न्यपीदन् , Bs वा (for च) G: निपीदन् ( for भर्पिपन्) K5 स पिपेप महाभुज', DAI भपियद्ववाजिन 84 St om. 84° (cf. F1 83) Ko om 84aded 87 Gs om 87 (cf r 1 85) Ko om (hapl) -") Bi उरपेतु (s16) ( for विमुक्त) M: केशांश 874-890 (for -केशाश) SIK1 मप्यन्ये, -") B1 समिंस् -') Ksss (Gs om.) Ga चान्यतु ( for भरतर्षभ (Ks 'भ ) ( for पुरुषर्पम) -') Ni Br चाप्यन्ये) Ta Ga विमुक्तकेशकाश्चान्ये Bs reads 84-85° on marg --°) GB पराभव ( for परस्परम् ) Dn D1-5T T1 हृष्टानि, B3 T: G1 2 हप्तानि ( for -.) 31 K: [भ]पतन्मीमा', Ś. Bx 4 Do D1-87 तृप्तानि) -4) S (Gs om.) युक्तानि (for भरत ) [म]पतम्धाता', K:-1 पर भीसा, Ks [म पसन्मीता, Di om. from af up to the end of st 88 B12 [भ]परे भीसा ( for परे मीता) 88 Gs om 8800 (cf r] 85) K. Dr om 88 भीता', Bsf टत्पतम्चपरे भीता' ( वीरा'), Gs (cf v 187 ) - Si Ki Ni B Dn Ds पूरितो, उत्पतत्यपरे भीता -) Ś1 ( sup lin as in text) G1 प्रेषितो, M परितो ( for प्रेरिसो) 8 [57 ] यहुयुद्ध, Dom 'बध, यंत मथाबुवन् (for K1 Ds om N1 उस्पेतुरपरे - Ti om ·10 8 88] महाभारते [ सौप्तिकपर्व 113 195 B101 अपूरयद्दिशः सर्वा दिवं चापि महास्वनः ॥ ८८ तेपामार्तस्वर श्रुत्वा वित्रस्ता गजवाजिनः । मुक्ताः पर्यपतत्राजन्मृद्गन्तः शिबिरे जनम् ।। ८९ तैस्तत्र परिधावद्भिश्चरणोदीरितं रजः । अकरोच्छिबिरे तेपां रजन्यां द्विगुणं तमः ॥ ९० तसिंस्तमसि संजाते प्रमूढाः सर्वतो जनाः । नाजानन्पितरः पुत्रान्भ्रातृन्भ्रातर एव च ॥ ९१ गजा गजानतिक्रम्य निर्मनुष्या हया हयान् । अताडयंस्तथाभजंस्तथामृद्श्च भारत ॥ ९२ ते भग्नाः प्रपतन्तश्च निघ्नन्तश्च परस्परम् । न्यपातयन्त च परान्पातयित्वा तथापिपन् ।। ९३ विचेतसः सनिद्राश्च तमसा चावृता नराः । जनुः खानेव तत्राथ कालेनाभिप्रचोदिताः ॥ ९४ त्यक्त्वा द्वाराणि च द्वाःस्थास्तथा गुल्मांश्च गौल्मिकाः। N1 आपूरयद् K: यथापरान् , - Ko Ni BT --') DI ( before corr ) भूत 'गर्जश्च; G2 'मृजश्व , G8 तत्रामृगाच; ( hapl ) 881-890 M अवमृद्गाच शब्दर ( for 'सधैर) BB मुदान्वित', DI 'न्वित (for तथामृनश्च) B1 भवेत (510) ( for भारत) Ka -°) K18 M. K. अपूरयन्। अपूजयन्, भजतश्च नराधिप -) Ks Bls Da D1-5 T G ! चाति (for 93 ) SAM1 प्रतपतन (metathesis), Ko Ni B चापि) 31K18 M. SK18 M महास्वना'; BI B DDI महात्मन Dn DI-5 : Ms प्रपतति ( AIB 'त)स (for प्रपतन्तश्र) (for महास्वन') K8 तेन भन्ना पततश्च -') B1 : निंदतश्च , Ti Gi 89 Ko on 89b, Ti om 89ade (cf v 1 87, 88) मृगतश्च (for निघ्नन्तश्च ) -') K: 8न्य(K: नि) -) Kss T. G: आर्तस्वन, Ba Dn D1-35 T G2 / M पातयतश G1 व्यपातयत ( for न्यपात') G1 'रवं, Dr सार्तस्वर, 11 तन्निनद ( for मार्तस्वर) च नरान् G1 नचिरात् ( for च परान्) Ko NB -- ") Dn: गतवाजिन' -') युक्ता' (for मुक्का') Dn DI-ST न्यपातयस्तथा चान्यान् -') Ks योध K: पर्यचरन् , Dn1 पर्यपतद् ( for 'न) -d) ka यित्वा ( for पास ) 51 K1 तथापि पट्, K: तया' मृप्रत (510), Dn1 मद्रग ( for मृद्गन्त') B. समरे, पिवन्, K: पिपेप च, Ga चरणैर् (for शिबिरे) KN1 B1 3 जनान् Dn D1-5 सदापिषन् , Dr तदापिधान, T1 व्यपीपिपन्, T: [म]प्यवीविपन्, G1 व्यवीषयन् , G: [भ]प्यपद्विपन्, 90 4) Dn1 त्रस्त (sio), S (except M ) Gs तथापतन्, M1 1 [भ]प्य( Af1 ह्य)पीडयन् , . तैस्तथा (for सैस्तत्र) -') Rs s G1 8 चरणैरीरितं (Ga ग्यपीडयत् (for तथापिपन्) 'रुस्थित), Dn1 चरणोदारित, Dns 'दिरित ( for 'दी रित) -) SKS T G शिबिर ( for 'रे) N1 तच 94 ") D1 सनिद्राश्च , Bf सुनिद्राश्च -') (for तेषां) -~-)GB तत' (for तम') K1 सवृतानना', 61 चावृता चावृता जना, fi च वृता नरा -") Dr जग्मु Ka चान्ये 91) सुमूढा, K संमूढा , Ks पाद्रवन् ( for च, B, तानेव ( for स्वानेव) Ks तत्राप्य, B ते K1 सर्वते (s10) Dna मूढा सर्वगतो जना चाय (for तनाथ) s स्वानेव जतिरे मूढा -) si Ki राजान (1 'न ) 3. नाचरत्, K. Ds ks + B कालेनाति KsDI . 'नाथ, K. 'नापि, ( by corr ) न जानन् (for नाजा') Dnt Ni B1-8. 5 D3 : 'नैध, Dna 'नेव ( for 'नाभि) : पिवर) -') K: भ्रान् K: भ्रातरम् (for भ्रातर) प्रचोदितान् , Ks प्रनोदिता, Ko Dr प्रणोदिता' ( for प्रचोदिता) K1 कालेन प्रतिचोदिता , fi कालेनाप्रति 92) Ka Bt 8 Dnt D1-6TS (except Mi) पीदिता गजो, Dn1 गजान् (for गजा) S गजम् (for गजान्) TG1 8 M .. अभिक्रम्य -') 95.) Ks त्यक्त (for त्यक्त्वा) K द्वाराश्र (for B. Dn DS : निम( Dn1 'मु)नुष्यान्, s निर्मनुष्यो द्वाराणि) Ks om ( hapl ) from च up to विप्रनष्टान (T1 'प्ये) (for निर्मनुष्या) BA B Dni D5 हयान्हया', (in 960) Ti Gi_f द्वास्थास्ते, Ta Ga द्वार्थास्ते, Gr -') S (except Ti) असाढयत् TH द्वारस्थास् ( for च द्वास्थास्) -) Ñ B Da D1-8 तथामृद्गस, T: तदामृतस। Gl, तदामृगत्, Ge Ka तदा Ti G1 Mg + गुल्मानि ( D. "णि) ( for गुल्मांश्च) Ks भतायतश्च तथा -d) गोलिका', 8 गुल्मिन (for गौरिमका ) -') DIM K1 तथामृनश्व, Ti 'भजश्व, T: तदाभजन, Gi प्रागवति (M. 'ती) K तथाशक्ति (for यथा') -') [58 ] T: प्रमूढा') -4) पुत्तर' (for K8 गदा, ----- sहयो इय गज 1 तथामजद ·मौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [108 103 प्राद्रवन्त यथाशक्ति कांदिशीका विचेतसः ।। ९५ विप्रनष्टाश्च तेज्योन्यं नाजानन्त तदा विभो । क्रोशन्तस्तात पुत्रेति दैवोपहतचेतसः ॥ ९६ पलायता दिशस्तेपा स्वानप्युत्सृज्य वान्धवान् गोत्रनामभिरन्योन्यमाक्रन्दन्त ततो जनाः ॥ ९७ हाहाकारं च कुर्वाणाः पृथिव्यां शेरते परे । द्रोणपुत्रो व्यपोथयत् ।। ९८ तत्रापरे वध्यमाना मुहुर्मुहुरचेतसः । शिविरान्निष्पतन्ति स्म भत्रिया भयपीडिताः ।। ९९ तांस्तु निष्पततस्त्रस्ताञ्शिविराज्जीवितैपिणः । कृतवर्मा कृपश्चैव द्वारदेशे निजामतुः ॥ १०० विशस्त्रयन्त्रकवचान्मुक्तकेशान्कृताञ्जलीन् । वेपमानान्क्षितौ भीतान्नैव कांश्चिदमुञ्चताम् ॥ १०१ नामुच्यत तयोः कश्चिनिष्क्रान्तः शिविराबहिः । कृपस्य च महाराज हार्दिक्यस्य च दुर्मतेः ॥१०२ भूयश्चैव चिकीर्पन्तौ द्रोणपुत्रस्य तौ प्रियम् । तान्बुद्धा रणमत्तोऽसौ C10427 B.10.109 K 10.8.116 99 ) $1 K. तत्रावरे, K8 ततोपरे ( for तत्रा) Si वध्यमाना, Ki (by corr ) वाध्यमाना (for वध्य ) 8 अपरे तत्र य(T: G1 यु)ध्यतो ( Is : 'ते) -") Ni Da? शिविर ( for शिविरान् ) K1 निपतति, Ka निपतती, K: निपतति, Ko न पतति निपतति, Ko न पतति -') Ks उपपीडिता', B3 रणपडिता ( for मयपीडिता ) K.. KB स्वस्तान्, K: *तान्, Ki कादिगेका, K8 कादिसीका, Dna गतश्रीका, S से तव ( 'व), Cad कादिशीका ( as in text) 2 विवेतमा 96 Ko na 4 om. ( hapl ) 96 Ks repeats 96 .) K Gs विप्रणष्टाश्र, Ks ( first time ) om Dil प्रविल्ब्धाश्च , 1 ते विप्रणटाश (for विप्रनष्टाश) T G1 2 M: नान्योन्यम् ; 11 चान्योन्य (for तेन्योन्य) BI विप्रनष्टास्तथान्योन्य -') Ni Dn नाजानतस् , Da न जानत, T G: 8 AII : अजानत, G1 मनीक तु ( for नाजानन्त) N, B1-4 Dn D1-5 7 T G: 11 : था, Gथा ( for वटा) --') Ka फ्रोशवस् K पुत्रेण (for पुत्रेति) 97 ) Ba चैपा (for पा) S पलायत दिशस्ते वे -') Ko वानप्युस्सृज्य, Dn1 Di G1 नानप्यु, D3 स्थानमुत्सृज्य, Ds स्वानानु, Dr तासप्यु' (for K यांधवा', Ti पाढवान् (for यान्धवान्) After 97", S. reads and cancels 96let -d) 6. ( before sorr ) Ks भाक्रति, K1 प्रार्थयत, K: 11 माक्रदतसू, Dn: माक्रदत, T G मामोशंस (for माक्रन्दन्त) Ks च ते तना, Dna ततो जन ( for ततो जना) 98 ") Ki B1-8 हाहाकाराश(K1 रान् ), Ni 'का रा, Dr 'कारे, S 'रवास् (for 'कार) K1 K3 स्म, KS तु ( for च) Si Ki कुवंत' (for कुर्वाणा) -") D. तारुवा, Ds तान्युवा, G2 तान्पुवा (sic), Gs युध्वा च (for तान्युक्षा) मत्तोसौ, Ba - Dna D1-51 रणमध्येसौ 51Ki तानु द्वरणमत्तोमो, K: वारणवसमत्तोमो, K3 वारुणेनेव मानो मो, K० तास्तु युध्वा रणे मत्तो -d)K1 व्यपेययत् , B. Dn1 DI- 7 न्यपातयत् , Dn2 न्यवारयत्, G: [s]भ्यबोधयत् ( for ग्यपोययत्) 100 ") K8 ताश्च , K: गतान् ( for तास्तु) नि( K: नि)पससस् , Ke Ni Bi Dr s निप्पतिवांस् Dni tan (for TEF) -°) K8 शियिरान् Dn: शिधिराजवितैपिण (sic ) - ° ) K8 कृतश्चैव ( for कृप ) -d) K1 विजनतु , Ks [s]मि', K: तु जन्नत 101 .) Si Ki वित्रस्त , B12 विनस्तान्। Das 1 विशस्त , D1-3 5A (sup lin) विनस्त , DT Si K. DA विशस्त्र , T G2 विमुक्त (for विशस्त्र ) Ms पत्रकवचान्, S: पात', Ks B1 2 मुक्त; Bs T G1 2 1 -शस्त्र', Ga Ma (sup lin) 'वस्त्र ( for यन्त्र) -") K कृतांजलिन् -.) वीपमानान् , Mi वेष्टमानान् ( for वेप) K: क्षीती K1 चैतान् (for भीतान्) - d) Ś1 lacana Ko Ñí Dn मुच्यतां, Bअमुह्यता, Th व्यमुचत, GB विमुंचता Af ग्यमुचता (for अमुञ्चताम् ) K1 निर्दयौ विनिजन्नत 102 ") K. नामुच्यत, Dn: न मुच्यत Di. तथा (for वयो) K: काश्चिन् –') Ks : निक्रात -') G1 तु (for घ) Ni Bi Dn: DI : कृपश्चैव ( for -d) i damaged K1 सात्वतस्य च, Ks हार्दिकस्य च , Ni Dna Di : हार्दि(Dn: 'द )क्यचैव, Dr कार्दिकस्य च (for हार्दि) K. . भारत, KB दुर्मते, Ni B1 : Dna Di : दुर्मति', 8 धीमत ( for दुर्मते ) 103 Be reads 103ad on marg - ") Ka चिकी. सच K वर कृपस्य च) [59 ] ·423 .. 110 : 116 108. 1031 महाभारते [ मोमिकपर्द त्रिषु देशेषु ददतुः शिविरस्य हुताशनम् ॥ १०३ पतितैरभवत्कीर्णा मेदिनी भरतर्षभ ।। १०७ ततः प्रकाशे शिविरे खङ्गेन पिवनन्दनः । मानुपाणां सहस्रपु हतेपु पतितेषु च । अश्वत्थामा महाराज व्यचरत्कृतहस्तवत् ॥ १०४ उदतिष्ठन्कयन्धानि बहून्युत्थाय चापतन् ॥ १०८ कांश्चिदापततो वीरानपरांश्च प्रधावतः । सायुधान्साङ्गदावाहूनिचकर्त शिरांसि च । व्ययोजयत खङ्गेन प्राणैर्द्विजवरो नरान् ।। १०५ हस्तिहस्तोपमानूसन्हस्तान्पादांश्च भारत ।। १०९ कांश्चिद्योधान्स खङ्गेन मध्ये संछिद्य वीर्यवान् । पृष्ठच्छिन्नागिरश्छिन्नान्पार्श्वच्छिन्नांस्तथापरान् । अपातयद्रोणसुतः संरब्धस्तिलकाण्डवत् ॥ १०६ समासाद्याकरोद्राणिः कांश्चिच्चापि पराशुखान ।। ११० विनदद्भि{शायस्तैनैराश्वद्विरदोत्तमैः । मध्यकायान्नरानन्यांश्चिच्छेदान्यांश्च कर्णतः । S1 भृशो KI दीप्त च, K. दरशु', Ko नृपनदन - - -) M: $(for it) Ke Bs Ds M1 निनदमिर, निदददिर, B1-1 न प्रियौ, Ke श्रिया Dn: भय ( for प्रियम्) -') दनिश ( for दिनददिर) K: मृश योर, Ks Bt Dn1 तेपु ( for निपु) DIG Ke G: लोकेपु ( for घम्तर, B, मृशातच, B भृशतिसर, देशेपु) K: दधतु, Ke भृशायत्तैर् ( for भृशायम्तैर् ) -'), पराध ( for DD ददत' ( for ददतु) G1 निद्वारदेशे ददतु 1) नराश्व ) K. Ni द्विपदोत्तमै , s द्विपसत्तमै (tor K. हुतासन Ki सनियम्य हुताशन द्विरदोत्तम ) -') Ko Dn1 पातितर -) Ke । भरतर्पम 104 ) K प्रकाश (for प्रकाशे) -') Dr खड्रेण Bi Dna D: s read and 108 K: transp 107 und 108 -") 5. Ka DIA repeat 104td after 105 --.) 5. महातेजा । मानुप्याणा, K. Dna S मनुष्यागा ( for मानुपाणा) (for 'राज) -") T G: हयेपु ( for हतेपु) KC K.C+ (for ) 5. K1 हतेपु भरतर्षभ, 5. पतितेपु हतेपु च -1) 105 Ki wrongly omits 105a" and 10000, mal- S T: G2 ऊर्यानि, चहून् G: उरथानि ( for 3 ing one line with 1060 and 1051 Si K.- Ñ स्याय) Ko चापयत् (for चापनन्) R: यहूनि विवि Bs s S transp 105 and 106 B1 2 repent 105 धानि च De reads 105 followed by a repetition of 10ket on mars -") Ks काचिद् 5. काश्चिद्वोपतता 109 Ds om 109 a) Bi Dni (Bi warg वीरान्, N1 कांश्चिदपातयद्वीरो -') Ks अपरान्सप्रधा सा)गदान् (for यामदान् ) S(except Ti) सागदान्सा N. पराश्चापि प्रधावता, B.AB Dn D1-35 युधान् (by transp ) -') Si Ko Ni B DR. DI-ET G1 अपराश्चैव धावत'; T1 महनश्च प्रधा' -) Ni DnI Ti Gi 1 विचकर्त (for नि') Ka शिरामि निचकर्त व्यपोथयत ( for व्ययोज) -d) K: . द्रौणिर् (for | - ") Ki हनौपमान् Ks हस्तान् ( for उरून) प्राणैर) Ka Ni B1-3 5 Dn: DI : द्विजवरोत्तम', -) K: 10 मारिप (for भारत) K: पदातात्रैव K. 'वरानरान्, Bi Dna Ds 'वरोपरान् , D3 'घरोव भारत s द्रौणि कृताववत् (for द्विजवरो नरान् ) -After 105, D1 + repeat 104, while T: G: rend 110 ") 51 Ki पृष्ठभिन्नान् , Ks पृष्टिछिसा', Ks 1074, repeating it in its proper place । पृष्ठे छिन्नास्; : पृष्टछिन्नान् ( for पृष्ठ') K: शिर छिन्न (K: 'नान्), K. शिराछिन्नान , Kतथा मध्ये 106 Se Dr om 106 51 K:- N1 Bs 5 S transp B s Dn D1-5 पार्श्वछिन्नान् (for शिर ) -') 105 and 106 -)K चिच्छेद, 1:- यौघान्स (for Ks-s पार्श्वछिन्नास, BE Dn DI-5 शिरश्छिनास् योधान्स) Ki rends 105 after 106" and on 106ont (for पार्श्व') K3 3 तथा परे, Ko तथोपरान् -') -°) K: द्रोणसुत, Ni B Dn D1-5 T1 'पुत्र' ( for Ko B... + E Dn D1-27T1 स महारमा (for समा -)T सछिदस्, G_M:-- सछिन्ना( : ना) साथ) froin करोद up to स, M सछिन्नम् ( for सरब्धस्) निहत्या (10 111) --4)51 कांचिच् 107 K: transp 107 and 103 - ") 51 KE l Droin up to निहत्या (cf1110) Ks om [60] बत', 1 - 'सुत) KE करोद् Di om ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व 10 8 118 असदेश निहत्यान्यान्काये प्रावेशयच्छिरः ।। १११ एवं विचरतस्तस्य निघतः सुवहून्नरान् । तमसा रजनी घोरा बभौ दारुणदर्शना ॥ ११२ किंचित्माणैश्च पुरुपैर्हतैश्वान्यः सहस्रशः । बहुना च गजाश्वेन भूरभूभीमदर्शना ॥ ११३ यक्षरक्षःसमाकीर्णे रथाश्वद्विपदारुणे । क्रुद्धेन द्रोणपुत्रेण संछिन्नाः प्रापतन्मुवि ॥ ११४ माग्न्ये पिटनन्ये भ्रानन्ये विचुक्रुशुः । केचिदूचुर्न तत्क्रुद्धैर्धात राष्ट्रैः कृतं रणे ॥ ११५ यत्कृतं नः प्रसुप्तानां रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः । असानिध्याद्धि पार्थानामिदं नः कदनं कृतम् ॥११६ न देवासुरगन्धर्न यौन च राक्षसैः । शक्यो विजेतुं कौन्तेयो गोमा यस्य जनार्दनः॥११७ ब्रह्मण्यः सत्यवाग्दान्तः सर्वभूतानुकम्पकः । न च सुप्तं प्रमत्त वा न्यस्तशस्त्रं कृताञ्जलिम् । धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थों धनंजयः॥११८ ..aa.in C10443 K10...130 111 Ds नपतन् A -- ") SH -- K मृश K न तान्, TG1 2 नरा, तु (for -.): Ka मध्ये कायान् , Bi . She छिन्ना) (Ga 'ध्ये)काये , B3-- DI-E मध्यदेशो ( for 'कायान् ) 115 ") 5. Ka : Ki मानन्ये, Ki मायूरन्ये, S चान्यान् 11 मध्यकाचाघरानन्यान् , Dn मध्यदेशेन K. : B. 5 Dn D3 + : भ्राएनन्ये, Dभावनन्ये , Tr राजन्यान् -') Kc चिस्टेदाम्याच 3 B1-3 खहश', Gi 1 मावृश्चान्ये, T2 G: माश्चान्ये , G3 पुनानन्ये T: G: M1: कटत. ( for कर्णत) - °) B1 3 . Dne भाडेशे, G1 11 3 4 अगदेशाच्, 12 देशाश, (for मावरन्ये) K1 पियूनन्ये, S पित(T1 )श्चान्ये -') K1 भ्रानन्ये, Ki om , Ks भ्रानन्ये, B Ca d देगे (as in text) SKIs विमियान्यान् , Dn D1-5 1 पुत्रानन्ये, 8 भ्रातृ॑श्चान्ये (for भ्रातृनन्ये) Ka विमेदान्यान् , Ki [s]भिपत्या , 11 विहत्या', s च तत्रा ( for निहन्या ) K: . . T1 11: घ (Ti Me [s]पि) चुकुशु -) Dr कायें G3 प्रावेश केचिन्नतेर् , K1 किंचिन्नतैर् ( for केचिदूचुर) यन् ( for प्रावेशयन्) G3 अभि- (for न सत् ) -112 ) Dn: तु ( for वि) TG एव हि बहुभिः Dna केचिदुत्कर्णतत्कृढेर शन्नर (G1 3 यहुशनत्र), 31 एव सुयहुशनुम्य -') Fs SKi निन्नतश्च यहून्परान्, S 116) Ki om न' D1 2 तस्कृत न', T Ma . नतोपि (f प्रत सु) बलवत्तरान् -") K: । ताममी यन्न कृत, G1 M1 यत्न कृत', GEM: यच कृत' (for (for तममा) -") Ks दारगदर्शन -') T G1 : भीम (for क्रूर ) -) 1135. reads 113 on marg -") D3 5 कश्चित्- 5. Ki.s T. G. तु (for हि) ) B3 व (sic) (for किंचित् ) K: प्राणेश्व- ( for प्राणेश्व) Gs (for 7 ) सछिन्नधरणे पुमिर -') Ga हम्ने ( for हत) | 117 ) fi स-(for न) Dn: D1-8 5 न चासुरैर्न B3 चापि ( for चान्यै) 5. सहस्रधा गवर् -') f1 सयक्षोरगराक्षसे -)S जेतुं हि Dr यहुला ( for बहुना) Ka om च K यहुवा ( for विजेतु) K1 कैतिय -d) T1 नेता (for जिगजाकीर्णा, Jii. . बहुनागनराश्वेन -") Dn1 ममू द्र (by transp) K: 1 B1-31- घोरदर्शना गोप्ता) (for भीम) 118 ) K: 8 ब्रह्मण' (for 'पया) 114 ") Ks पुरुयैश्च (for यक्षरक्ष -) SIK13 शास (B दात'), K3 G: सत्यवाक् क्षात (G: शास), B1 : समाकीर्णा, कीर्ण', K: Dr 'कीर्ण ( for Ka सत्यवादी च ( for मत्यवाग्दान्त') -') 61 Ka 'कीणे) 8 वर्धयतो भय वोर -")5. मरथाश्व (hyper सर्वभूतप्रकपक, Ko Dna Ta G 'भूतानुकपन - °) metric), T1 नराय, T: G नराश्व , M1 3 गजाश्व Ks : B Dn D1 : 17 म, 8 (except Ti) हि (for M: नराश (for रथाव) (K1 द्विपदारुणा (5. णा), Ka प्रमत्ते K. DB न सुप्त न प्रमत्त वा, K+ Ks T G1 2 'द्विरदा रणे, K: द्विपदारग, Ks Dna Dr न सुप्त न मत्त वा ( submetric) -d) Ks नस्तशस्त्र •Gs द्विपदारणे, Mi : 'दा रणे, Ms 4 द्विरदो रणे ( for कृताजरि -') DI , TG: च (for वा) 211 प्रधा- द्विपदारगे) -') Ki Dn1 द्रोणपुरेण बत मुक्तकेश -'S (except G1) हन्यात् (for महल', D. सरन्नान् ( for स हन्ति) Ks न सशय (for धनजय') [61 ] - ") Ni Dna , Si B1 सत्यवान् च) -4): NI Dn G: मछन्न, ·10 8 119] महाभारते [ माप्तिकपर्व 1 तदिदं नः कृतं घोरं रक्षोमिः क्रूरकर्ममिः । इति लालप्यमानाः स शेरते बहवो जनाः ॥ ११९ स्तनता च मनुष्याणामपरेपां च कूजताम् । ततो मुहूर्तात्माशाम्यत्स शब्दस्तुमुलो महान् ।। १२० शोणितव्यतिपिक्तायां वसुधायां च भूमिप । तद्रजस्तुमुलं घोरं क्षणेनान्तरधीयत ।। १२१ संवेष्टमानानुद्विमानिरुत्साहान्सहस्रशः । न्यपातयन्नरान्क्रुद्धः पशू-पशुपतिर्यथा ॥ १२२ अन्योन्यं संपरिष्वज्य शयानान्द्रवतोऽपरान् । संलीनान्युध्यमानांश्च सर्वान्द्राणिरपोथयत् ॥ १२३ दह्यमाना हुतागेन वध्यमानाश्च तेन ते । परस्पर तदा योधा अनयन्यमसादनम् ।। १२४ तस्या रजन्यास्त्वन पाण्डवानां महवलम् । गमयामाम राजेन्द्र द्रौणिर्यमनिवेगनम् ।। १२५ निशाचराणां सत्चानां सा रात्रिहर्षवर्धिनी । आसीन्नरगजाश्वानां रौद्री क्षयकरी भृशम् ॥ १२६ तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश्च पृथग्विधाः । खादन्तो नरमांसानि पिबन्तः शोणितानि च ॥ १२७ KI क्रूर) चा K. टनां, १ म्यत्) M.. 1195, om 11001 -") Ni B1 2 यदिद ( for शयानान्) K1 स्रवतो, Ks प्रवीतो, D3 मयतो, तदिद) K: ( marg ) तत्, B1 वै ( for न) TG जीवतो, 1 रीयतो ( for इवतो) K.HD. नरान (for ऽपरान) (for घोर) -') T G1 : भीमकर्मभि ( for B} शयानान्पर्वतोपमान -) कर K1 रक्षोफूरकर्ममि (sic) S -) Kलारपि G8 II स (Ga वि ) नान् Dna वध्यमानांश्र, Ks Dr G ते, Ñ , Ka लीनानयुध्यमाना द्रवतश्चापि (for युध्यमानाव) T G1 . तु ( for म्म). माना -d) K1 द्रोणिर् By : Dn1 अपातयन् K: सुप्ताव --4) K1 औरते बहुशो जन तथापरान Ka 120 . ) 31 K1 Dn1 स्वनता, -') M2 भूभुजा, 124 Ks om 1280b स्तुवता, Ko पतता ( for म्ननता) -') Dn Dr दद्यमानान - Cad फूजताम् (as in text) - ") 51 प्रास Ks मध्यमानाच, Dn Dr वध्यमानाश्च (for 'मानान) K. T1 प्राकाम्यत्, 1 अभवत्, प्राशामत् ( for प्राशा K: तेन चे, B : तेनघ (for तेन ते) ६ हुताशनेन -d) Kss शब्द स (Ks मु) (for म शब्दस्) दश वध्यते (M1 8 + 'तो) द्रौणिना परे - ") K: T: K 2 + तुमलो 31 DI Gs [s]भवत् , K1 भवान् ( for G: 3 तया, B1 3 ततो ( for नदा) S: K: . Ñ B Dn D3-1 योधान, K: योद्धा, यांधान्, महान्) I: योधा (for योधा) G1 परस्पर तयायन्या --) 121 ") K: शोणितर, D1 शोणित ( for शोणित ) Sa K: Eo Ni B1-3_Dn Dx- मनयद्, S गमयन् Si K1 DA: व्यतिसिताया, K: B1 a Di : ( before (for अनयन) F1 चममादन (mctathesis), B.. corr ) 8 'रिकाया; KsD. (by corr)T G1 2 'पवाया यमसाधन ( for 'सादनम् ) (for 'पित्तायां). Dr शोणितस्येतिपक्काया - ") Ka T G: नराधिप, G1 जनाधिप, G: M 'च भूमिपा 125 ") Ka G: 8 तस्या, G1 तया, M ततो रनर्पम (for च भूमिप) ~ ) K1 तुमुलो, K: . . DRI (for तस्या) K: 0 रजन्या( Ko 'न्या)मर्धन, K Gs KI 4 0 DB : युद्धे , Ni B1-3 सनं, 5 राजन् रजन्या (Gs 'न्या) स्पर्धन, K. रजन्या मर्दैन ( for 'न्या ( for घोर) Ka रजस्तु तुमल राजन् -t) K.. सवर्धन) -') Dn1 महायर , Do: lacuna -') Do ( for क्षणेन) B1 [भ]तरधीयते After क्षणाद् Dn1 शमयामास -d) KI 'णिवेशन 121, Dr repeats from या च भूमिप up to धीयत 126 ") B_Dn D1-17 रानि सा (by transp ), 122 4) K1 मर्येष्टमानान्, KAS B Doi Die 11 सा रात्री S. K:-+ Dn DI S T M. 3 हर्ष- G1 सचेष्ट', Ko Ni Dna D E . स चेष्ट', TG वि वर्धनी ( for 'वर्धिनी) -1) K: Dr : सैन्य , वेष्ट' ( for सवेष्ट) -~.)31K1 नर , K: Doi S 1791 (G3 ') (for wat) Dn: क्षयकरा K: नरा ( for नरान् ) 127 ") : तत्रापश्यत, Ds 'रश्यत -OK:- 123) Ka स ( for स) Dn मपरित्यज्य ( for N1 B1 2 D3 : s परमामानि (for नर') - Mi 'प्यज्य) - ") 61 2 वायनान्, K1 वायना (for पिवत शोणित बहु [62] 3. उद्विग्नान ·सौप्तिकपर्व . साप्तिकपर्व ] [10 8 133 करालाः पिगला रौद्राः शैलदन्ता रजस्वलाः । जटिला दीर्घसक्याश्च पञ्चपादा महोदराः ॥ १२८ पश्चादगुलयो रूक्षा विरूपा भैरवखनाः । घटजानवोतिहखाश्च नीलकण्ठा विमीपणाः ॥ १२९ सपुत्रदाराः सुक्रूरा दुर्दर्शनसुनिघृणाः । विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम् ॥१३० पीत्वा च शोणितं हृष्टाः प्रानृत्यनाणशोऽपरे । इदं वरमिदं मेध्यमिदं स्वाद्विति चाब्रुवन् ॥ १३१ मेदोमजास्थिरताना वसानां च भृशाशिताः । परमासानि खादन्तः क्रव्यादा मासजीविनः ।। १३२ वसा चाप्यपरे पीत्वा पर्यघावन्विकुक्षिलाः । नानावक्रास्तथा रोद्राः कन्यादाः पिशिताशिनः १३३ . taaro K 102145 घटा K: पांगळा, 128 ) K. T. G:- कराळा (for सुनिघृणा) Dn1 सुदर्शा' स्वतिनिघृणा -) 51 B: कपिला, T: G पिंगळा (for पिङ्गरा) -d) K8 तथाश्य च Dn1 विविकानि (for 'धानि) damaged, KI ET Ke रोद्रो, Xi Dn: DI: राक्षसा चैव (for रौद्रा) ') Dn: शरदता, D3 शैलदत 131 ) Ko Ds रुधिर ( for शोणित) -८) Ka ( for 'दन्ता) K: रजस्वलान् -') S1 दी****, नृत्यतो, DI 5 प्रानन्, T G: प्रनृत्यन् (for प्रा) 5: दीर्घशक्त्यान, Ki 'सक्काच KB D. SG 3 Si Ki परे, B1 2 रणे ( for ऽपरे) Ks प्रानृत्यंत 'वक्त्राच, Ks 'शक्त्यश्च , Ks 'सक्याश्च, Ki 'सध्यश्च, रणाजिरे -') : इंदीवरम् , Ke Ki B-S Dn B, Di: 'शंखाच, DDI 'मस्वाश्च , Dn: 'मध्याय, D1-17 Ti G1 1 इट परम् , M:-+ इद मेध्यम् (for D. 'सक्त्या, Dr 'सस्काच, T G. भीमवक्त्राश्च , इदं वरम् ) -d) Ki हीदं SiD G3 साध्विति, दीर्वपक्षाश्च (for सक्याश्च) -d) Kमहोधरा KI सान्विति, K: * द्विति, Dna Dn1 स्वामिति, (for 'दरा) स्वास्तिक ( corrupt) (for स्वाद्विति) 129 ") 51 lucuna , Ki पश्चादगुष्टयो, Dn: दतु 132 ") 5. मदोमजास्थि' -') Ke Dr वशाना ख्यो K. भद्रा (for रक्षा) -') K: + वैरूपा (for Ki om च S. KN1 Bs मृशाशिन'; Ki DnI वि ) Kaafi. मैरव ( K: 'वा स्वरा ') DI. 3 Cnp भृशासिता (Ks 'सा), K. भृशानना, Hypermetric G1 [5]पि (for ऽति) 51 D: पिपासत', D: (before corr as in text) पिपा. विवस्वाश्च, S. (before corr as in text) गजाननाति'; शिता', Dr रशोविता (for भृशाशिता ) TG. BI K1 घटाननामि', K. घटारावाति', K. चटजानवोति मासानां भृशमाशि(T. 'सि , Gs स्थि , 2 'श्रिता, K: घटजघातिहस्वाश्च , Ke Bi Dn: DIST GI घसानां भृशमाहता -K1 om. (hapl ) 1321-133%, घंटाजागवसकाश्य (D: 'म्ब), Ki जटिलाश्चातिरक्ताश्न, Ko om 1320d -') Ni DDI पर ( for पर) KI B1-3 घटामजाल( Bi [marg ] घटाजाल रौद्रास्व( Bi खादत Das खादत परमासानि -) Ke Das 'म्बा), Bs D3 घंटाजालविरक्ताश्च , Dnn 'जवारता', Ti S मासगृद्धिन (for 'जीविन) 'गजाननापि हम्बाश्च , T: गजाननाच प्रहांश्च, G: अजान वोपि हवान, G घटाजालपरिक्षिसा, IM विकुक्षिल 133 Ki om 133 (cf. v 1. 132) 4 Ksxi Br-3 Dn D 1 T G: B Mवसाश, गुम्बजवा -') K: निलकठा, T नीलवर्णा, T. 'वर्ण ( for 'कण्ठा) B: Doa Di : 4 T: fragor (for G1 वसा (for वसा) B. S S Dn D चैवापरे, BI चाभ्यपरे (for चाप्य ) -') S1 विभुक्षिला, विभी) Ke + cd विकुक्षिता, Ks विकुक्षिला, Ni विभुक्षिण', 130 ) Dnसुपुत्रा, MI मुपुत्र Bl. 2 : Dn विकृक्षिण , Bs D1 2 Ca विकुक्षिका', Bi K: स्त्रकारा (510), Kase D1.2 JI: * मकरा', Ñ विकुक्षिणा, T1 विकुक्षिळा', a विहर्पला' (for विकु:- रागा, T G1. राम्ते, G3 फराश्च , क्षिा) Ks प्रधावतश्श कुक्षिपा , Ko D3.5 पर्यधावश्च (for सुरा) -') 51 दुदर्शन , विवा', Gz मुदमापुर्विकुक्षिला, Ma.+ पर्यधावत (hypermetric ), K: दुर्दशीका', K: B1 दुर्दश्चि , निस्तृपा -') K: नानावस्वास् -d) Dn1 राक्षसा Ke: दुर्दयाका', ki दर्शनीया', Br-s_Dna Di-T सु (for ऋव्यादा) : पिशिताशिना', K:- Ki D1-15 दुदर्शा', TG1 2 तादशीका , G. ददर्शान्ये, टु T GM 'शना , 1 3 + मांसगृद्धिन दर्शीका', II दुरशीका', 13 दुर्दशीका' (for दुर्दन ) K1 -स्वनिघृणा', K: G3 च नि', 'T GL. If सुदारुगा 134 ") Kg तन्नायुतानि चैवासन् -") Si Ki [63] B 6 वशार, ( for सपुत्र) Ms सुप्रीता ८. सुदुर्दर्शन ·10 8 134 ] महाभारते [सौप्तिकपर्व 46 अयुतानि च तत्रासन्प्रयुतान्यर्बुदानि च । रक्षसां घोररूपाणां महतां क्रूरकर्मणाम् ॥ १३४ मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन्महति वैशसे । समेतानि बहून्यासन्भूतानि च जनाधिप ॥ १३५ प्रत्यूपकाले शिविरात्प्रतिगन्तुमियेप सः । नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेरासीदसित्सरुः । पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव प्रभो ॥ १३६ स निःशेपानरीन्कृत्वा विरराज जनक्षये। युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥ १३७ यथाप्रतिज्ञं तत्कर्म कृत्वा द्रौणायनिः प्रभो । दुर्गमा पदवीं कृत्वा पितुरासीद्गतज्वरः ॥ १३८ यथैव संसुप्तजने शिविरे प्राविगनिशि । तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभः ॥ १३९ निष्क्रम्य शिविरात्तस्मात्ताभ्या संगम्य वीर्यवान् । आचख्यौ कर्म तत्सर्व हृष्टः संहर्पयन्विभो ।। १४० तावप्याचख्यतुस्तसै प्रियं प्रियकरौ तदा । पाञ्चालान्सृञ्जयांश्चैव विनिकृत्तान्सहस्रशः । प्रीत्या चोचैरुदक्रोशंस्तथैवास्फोटयंस्तलान् ॥ १४१ K समरसर K: तरसख्या ~* ) Dnx घोररूपाणि, [भ]र्बुधानि च T क्रूरकर्माणा B1-8M. गरवा, Ko Bs Das Di 2 TEST ( for (for घोररूपाणा) T G: 8 -d) Dr महाना, TG हताना कृत्वा) -1) S 'Kis विभीर ( for पितुर) ( for महतां) T घोरकर्मणां (T 'ण') f Cr गतव्यथ (ME 'था), G1 गतानृण' (for गत ज्वर) Ko पितुरापीजितज्वरा 135 Mg + om 135 -") B1 , वितृष्णानां, Ba 139 ) D3 प्रविश. -')S (except Ti) कृस्वा 11 विदृप्तानो ( for वितृ') --4) K8 सभूतानि जना (for हत्या) -S reads st_1424-1481 after 135 (Mg + K: S (except T.) निशब्द: B. नि- धिप शब्दर .4) 32 K: + B1 2 नरर्षभ, K3 महायल', after 134) S महारथ (for नरर्षभ ) Dne निश्चक्रे भरतर्षम 136 ) K. 'शिक्तस्य; Ka 'सिक्कासि; GsM:-- 'सिक्तास्यो ( for 'सिक्तस्य) -4) . द्रौणिर्, Dr 140 ") K:-5_Ds निझम्य, B. निश्चक्रम्य (for द्रोणेर् K: असिछरु', K: महाप्रभा, निष्फम्य) 8 (except Ti) तस्माच्छिविरात् (by transp ) K नसेशिरौ, Dn1 भसित्सर', G8 असृत्सम ; 118 1 -') G1 तस्मात् (for ताभ्या) 5 समश्य (for सगम्य) मसुरसरू (for मसि') K द्रोणेरासिसित्सरु' (810), Dni -') K भाचक्षी TGI Mवत्ता द्रोणेनासीदसिस्सर --Ks om 1361 --') Mइव -d)SKपृष्ट' भ्या, GB ताभ्या तत् ( for तत्सर्व) ( with hiatus) ( for सह) Ks सश्लिप्य (for (for हृष्ट) KI B1 : DI : प्रभो, Ks इव ( for सश्लिष्ट) -1) K: पकीभूत, GB एक ( for एकी') विभो) K : प्रमो', Ks [भ]भवत् ( for प्रमो) 141 ) Ki : Ki Ds तावप्याचक्ष(KI 'क्ष्य )तुस , K. B3 Dn वावथाचख्यतुस्, T3 तास व्या, T: Ga 137 ) K8 विशेपा ( for निशेषान्) नरान्, B1- DB जनान्, तौ म व्या', G! न म व्या ( for तावप्या) Ds परान् ( for भरीन् ) चख्ये तु तत्रैव, 1 तावुक्त्वा तु ततस्तस्मै -) Ki Bi: दृस्वा ( for कृत्वा) Ko BH & Dn प्रियकर; B1 प्रियस्करी; Ba प्रियकरौ, G: प्रियकरस DI:. दुर्गमा पदवी गरवा Ds om ( hapl.) (for 'करी) K8 सदा (for तदा) 137--1380 -') Ni Ds G1 8 At विरराम ( for 'ज) पाचाला', Dn1 पंचालान्, G8 पाचाल', D17 ( Du 9 (except G1) निशाक्षये ( for जन ) -4) Ki पा)चाल (for पाञ्चालान्) K: Dr G1. 3 सृजयाश्चैव भस्मीकृत्वैव; Ks 'कृत्येव, Da Ga M1 'कृरवेव ( for 4) K. D विनिकृतान् , K. Gs 'कृत्ता', Ko 'कृता, भस्म कृरवेव) B. निकृतन्तान्, D. विनितान् (for विनिकृत्तान्) 138 Ds om 138cde (of r 1 137) -') Ka K. विनिकृत्ताश्च सर्वश -') K: प्रीताशू, Kपीत्वा, Dni Da Ta G11-3 द्रोणायनि', K: द्रौणिनिशि, Dn1 प्रीता (for प्रीत्या) Ks [भ]योथैर ( for चोचैर्) Dn: द्रोणानि च (for द्वौणायनि') B1 3 पुरा ( for Ka तदाक्रोशस् ) KB शक्त्या वा (for तयैव) प्रभो) K1 द्रौणि कृत्वैव भारत - Bu Doi Der Dna T: स्फोटयम् KI तल, Ko तदा, om 1380, Be reads it on marg -) Kai [64 ] . K:-+N1 K. ताव गत्वा, - -*) Kg Gi - - . तत, T1 तळान् ·नौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [108 151 एवंविधा हि सा रात्रिः सोमकानां जनक्षये। प्रसुप्तानां प्रमत्तानामासीत्सुभृशदारुणा ॥ १४२ असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रमः । तामा निहता यत्र कृत्वासाकं जनक्षयम् ।। १४३ धृतराष्ट्र उवाच । प्रागेव सुमहत्कर्म द्रौणिरेतन्महारथः । नाकरोदीदृशं कमान्मत्पुत्रविजये धृतः ॥ १४४ अय कसाद्धते क्षत्रे कर्मदं कृतवानसो । द्रोणपुत्रो महेष्वासस्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १४५ संजय उवाच। तेषां नूनं भयानासौं कृतवान्कुरुनन्दन । असांनिध्याद्धि पार्थाना केशवस्य च धीमतः॥१४६ सात्यकेश्चापि कर्मेदं द्रोणपुत्रेण साधितम् । न हि तेपा समक्षं तान्हन्यादपि मरुत्पतिः ॥१४७ एतदीगकं वृत्तं राजन्सुप्तजने विभो । ततो जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम् । दिष्ट्या दिखेति चान्योन्यं समेत्योचुर्महारथाः॥१४८ पर्यप्वजत्ततो द्रोणिस्ताभ्या च प्रतिनन्दितः। इदं हर्षाच सुमहदाददे वाक्यमुत्तमम् ॥ १४९ पाञ्चाला निहताः सर्वे द्रौपदेयाश्च सर्वशः। सोमका मत्स्यशेपाश्च सर्वे विनिहता मया ॥ १५० इदानीं कृतकृत्याः स याम तत्रैव माचिरम् । यदि जीवति नो राजा तस्मै शंसामहे प्रियम् ॥ १५१ C10.478 K.10.2164 इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि अष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥ लाना, वृत्त) B1 महारथ, K... -d) 1 मह*य, K: महा 142 ") व ( for हि) - ' ) 1 Ki पाचा 'ध्यात्तु, TG "ध्ये च, ः ध्ये तु (for 'ध्याति) 3. पांचालान् ( for सोमकाना) -') 2 B : 147 ) K: सात्यकस्य च -') साधितु -') T: Gs प्रमत्ताना प्रसुप्तानाम् (Bप्रमत्तानाम् ) -4) Dr Ni B DAT D1-51S को हि (G: सोपि) (for न हि) सनृश (for सुभृश) K1 'धारणा, Ti 'दारुग Ki B1 समक्षे Ks वा (for सान) Dna को हि 143 K: om. 143 - ") T: G1 2 II च (for सेपां च समुक्ष तु (hypermetric), G3 को हि सेवा सम हि) G: ममशयस्य काल्स्य -) Kieft Ñ सेन -") K1 3 5 Ds शतक्रतु (for मरूपति ) त्वरविक्रम ( for दुरति') -') D यस्नात्] (for यन्त्र) 148 ") Dni alt=756 ( for E) 8 राजन् (for 144 ) K: प्रागेव -') Ks 'T G1.2 पुत्र, Ga K3 एतच्चेदीदश फर्म -') T G1.2 1 वृत्तं, M एवं ( for एतन्) TG 'घर ( for G8 व्यक्त (for राजन्) Si Ki Dn1 सुप्ते जने 'रया) -') Dr न करोद Ds & ईश' ( for 'शं) S निशि, K8 विमु (for विमो) DI (sup lin as in text) यस्मान् (for कस्मान् ) K. Ś2 (marg , also as in text) Ki A67474, नामवरश' कमान्, B3 नव तस्कृतवान्करसाद -) नयं ( for 'स्वयम्) -1) S. Ks समेत्यूचुर, Dna K. य (for मत्) [s 'हृदये (for 'विजये) Ki समेत्पूर्व (for समेत्योचुर्) Ti महारथान्, Ñ Die G8 वृत, T Gs कय (for एवः) Ks Bi M:- नराधिप (for महारथा) D. मरपुत्रम्य (Ks मम पुत्र ) जये त 149 ) $1 B3 5 Ds पर्यस्वजत्, K: प्रत्यावजत्; 145 ") B. क्षुद्धे Dn1 क्षेत्रे, Cnp क्षये (as Dni Ti Ga परिप्वज्य, T: G2 पर्यप्वज्य (for पर्यप्व in text) K: हवेच्दुवै (for हते क्षत्रे) -') Dnu Ks-5 DA पर्य( K: प्रत्य )वज( K8 'ज्य )त सौ; धमंद -') Ks द्रोणपुर (for 'पुत्रो) B3 Dnt K: पर्यप्वजणितो, K5 पर्यस्त्रजवतो, Dr पर्यस्वयसतो, D1-3 महात्मा म ( Dn: तु) (for महेष्वासस्) -') " परिप्वज्य च तो ( for पर्यप्वजत्ततो) -~') Keti Ks शासितुम् (for शसितुम् ) B Dna D1-5 G1 : म., Dn1 Dr स ( for च) Dn 146 -). नून तेषां (by transp ) -') Si Ki प्रतिनह( Dn: 'दि)न' ( for प्रतिनन्दित ) गुरनदन, S: K: कुरुनदन', S 'सत्तम ( for 'नन्दन) इति, DnI इम ( for इद) S: B F Dn DS-T ') 1 असानिध्याच, Ki 'ध्याश्च, Ko Mi 3 4 हर्यात्तु, K1 पश्चि त सुमहान् -') K. भात्त: 9 [65 ] Gs 'रय , जत्) -') Ni ·10. 9. 1] महाभारते [ सौप्तिकपर्द or संजय उवाच । ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः । अगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः ।। १ गत्वा चैनमपश्यंस्ते किंचित्पाणं नराधिपम् । ततो रथेभ्यः प्रस्कन्ध परिवत्रुस्तवात्मजम् ॥ २ तं भग्नसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम् । वमन्तं रुधिरं वक्रादपश्यन्वसुधातले ॥३ वृतं समन्ताबहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः। शालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात् ॥ ४ निवारयन्तं कृच्छ्रात्ताश्वापदान्संचिखादिपून् । विवेष्टमानं मह्यां च सुभृशं गाढवेदनम् ।। ५ तं शयानं महात्मानं भूमौ स्वरुधिरोक्षितम् । हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यवारयन् । अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ६ 8 . . - तान्) K भावते ( for भाददे) K1 अदुतं ( for उत्तमम् ) भनसक्थं च राजान K. -'K कृच्छमाप्तम्, तथा प्राणम् ( for कृच्छ) K: 0 अचेतन, D3 (for the ..) T मच्छ 150 ") Bi_Dn1 Dr पचाला first time )जधानाधिप ( for अचेतसम्) After शेपाश्च 306, K: 8 read 646 -d) Dn अपश्य, M अपश्यदू 151 ) B DI-3 T: G स्मा ( for रस) -) 31 पृथिवीतले, K1 'पति, K: T1 वसुधातळे K: 8 T यामस G8 यातमथैव माचिर --4) K: 8 K. Ni Ba Dn: D1-8 8 वय (for 4.) Dn: Dr स्वापदैर सस्य (for तस्मै) 8 घोररूपिभि' (for 'दर्शने) -°) SK15 शिवा', K. गाळा', B: प्रियम्) नाना' D. (by corr )5 सान्य(for शाला) -") Oolophon. Adhy namo 6 D1 : सैन्यशेपवध K: समंतात्परिचारित K1 सैन्यवध'; K५ शिविरवध', K. अशेपसैन्यवध', 5 ) K निवारयत', KO न्यवारय K: Mशिपिरनिझामण Gi, सुप्तजनमरण, Adhy कृशतु, KB TI Gl 1 8 4 त कृच्छात्, DA T. Si Ni uni Da no (figures, words or both ) कृच्च तान्, त कृच्छ, Gs कृच्छास, I तान्कृच्छा (for कृमा (marg ) TG_8(as in text), B1 75, Dat M:-4 -") Ks स्वापदांश, Ko पश्चादान्, M 9, Mi 74 -Sloka no K8 165, Ko 151, श्वापदात् (for 'न्) 51 सचिका #न्, N. 160 K: सचिका दिपून् , Ko Dh च (K. स) विपादिपून , K: सचि 9 खादिपुन्, Ni B Dna Di-5 Ga च चि(वि)सा दिपून् (for सचिखा) -.): विवेष्टयमान, K.16 1 ") Ma सह ( for सर्व) -') K. द्रौपदेयाश्च Ni B Dn D1-5. विचेष्ट', G: विवष्ट' (for विवेष्ट'). - ' ) Ko Ni B Dn Di-5 + Me मागच्छन् ( for Ks पञ्यांच NI मुह्यत, T G: करभ्या, G उद्वीक्ष्य भग'). 8 सर्च (for तन). (for मह्या घ) -d) Ks सुदृश ( for सुमृश) 2 ") Ks चैवम् ( for चैनम्) Ni B Dn D1-5 . 6 KB read 6s atter gab -") Kc om. अपश्यत (for 'श्यस्ते) --") Ks किंचिच्छेप र नरा शयान Ks शयाने B Da धिप, N1 जनेश्वर , B1 2 4 6 Dn D1-3 : जनाधिप (for DISF RTG तथा हवा, If तदा दृष्ट्वा ( for महा मरा). - Dr om from 2° up to रुधि (in 3°) Da स्मान) ~~') Ka B_Dna D1-5 सु, repeats 20-36 after gab -°) K प्रस्क्रय Chd (for स्व) -°) K1 हतशेपास; D1 तदशिष्टा cite परिस्कय -2) Ko परिचकुस् (for 'वास) (for हत) 1 ततो ( for प्रयो) S राजन् (for वीरा') -4) K पर्यवारयत्, ki s पर्यदेवयन् 3 Dr om up to रधि (in 3°) (of r1 3) D After God, Ke reads 7-8' (for the first time ) -4) Ko भग्नसिक्थ Dai Ga NA 5. Dna शक्य: Ta 'सधिं ( for 'सक्थ) repeating it at its proper place, -') K. सात्यत' B1. : DAL DI ! राजेंद्र राजानं ( for राजेन्द्र) 7 ") Ko शोणितादग्धैर्, G: 'दिग्धो -- "K [66] Ni Ds ततो दृष्ट्वा, 1 च repeats 30 "सक्थि, K.

·सौप्तिकपर्ष ] सौप्तिकपर्व [10.9 15 तैत्रिमिः शोणितादिग्धैनिःश्वसद्भिर्महारथैः । शुशुमे संवृतो राजा वेदी त्रिभिरिवानिमिः ॥ ७ ते तं शयानं संप्रेक्ष्य राजानमतथोचितम् । अविप न दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्रयः ।।८ ततस्ते रुधिर हस्तैर्मुसान्निर्मज्य तस्य ह । रणे राज्ञः शयानस्य कृपणं पर्यदेवयन् ।। ९ कृप उवाच । न देवस्यातिमारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः । एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः ॥ १० पश्य चामीकरामस्य चामीकरविभूषिताम् । गदां गदानियस्येमा समीपे पतितां भुवि ॥ ११ इयमेनं गदा शूर न जहाति रणे रणे। स्वर्गायापि वजन्तं हि न जहाति यशस्विनम् ॥ १२ पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूपिताम् । शयाना शयने धर्म भार्या प्रीतिमतीमिव ।। १३ यो वै मूर्धावसिक्तानामग्रे यातः परतपः । स हतो ग्रसते पांमुन्पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १४ येनाजौ निहता भूमावगेरत पुरा द्विपः । C10404 B10.15 K.ta K: प्रव - - R: शयान समतात्परिवारित - Ke reads T-8° (first time) Kायिता (for ममीपे) K पतिता, Ga पतित (for after 604 -)K: Å gat, Ke å gå; K, Ñ B पतिता) DI. A . . म वृतो, Dn रानो। D3 म महाराजो] 12 Ms repeats 12 (of v] 11) -.) K: इयमेपा ( for मवृठो) G: तम्मिमि गुशुभे राजा -4) (for इयमेनं) KI Xi By : DIS सदा। TG वेदिन, ज. चेदीम् , 6 देवी (for घेटी) K: तदा (for गदा) -') Dam गदा रणे (for रणे 8 K: reads (first time) ses aftes Gel (cf 16) रणे) Dr om the second रणे -') KA -") K: ते म , Kt त ( for ते ठ) -') K: स्वयानि Ka स्वर्गप्राप्ति T G स्वर्गायाय (T. Dn: अययोचित After 845, Ka ins "धा), G18 स्वर्ग चापि ( for स्वयापि) जत (for वजन्त हि) -4 ) Ti स ( for न) 40* दुपादण्यमुञ्चन्त निश्वासपरमा नृप । 13 ) KA पश्यैना, Ko पश्येना (for 'मा) K. -") Ka मविपहेन, B : 4 : DIT 'सोन (for वीर्यण After 130d, Ms repeats 11-130 ..) 'पोन) -") 5. C ने मन , S मप्र ( for तवते) Si K:-+ 6 B. D. हम्ये, SK Ni G1. म्रिय (for वय ) धम्र्ये, Bi : T G: B f धम्या, Bs पुण्ये, D. 9 . ) K. Bh+ : Dn DI ? ? ततस्तु ( for 'मे) (orig as in text) G1 दियो ( for धर्म) Ds मधिरर -') T: G: 8 मुग्न र निमृज्य , N ~4) K भयां (for भायों) K. Dna प्रीतिमतिम्: निगृभ, DIT रिमृज्य (for निर्मूज्य) K Ñ B Da Dn! प्रतिमतीम्, M: प्रीतिमयीम् DIET G3 हा ( for ह) IM: मुखाग्निं मृज्य तस्य ६ -') K: रणो, 1 रने, f+ कृपो 14 ) K. B s Dn D1-31T1 योय, G योसो (for यो) Ki मूर्घावशिक्तानाम्, K. Ñ B Da ( lor रगे) Ga -यन (for राज) DIM पर्यदेवयन Di : 107 T: G8 Taifafattratta, Di Maila (for मूर्धावसिक्तानाम्) -')Dr corrupt Ka श्रेष्ठो ( for 10 Dy om the ref -4) Ski area (for भने) K: : यश्च; Ki B : S याति, N Bs DRE देवस्य) Ki 'भारोति -') K: रधिरोक्षिता', G: D3- जाव' (for यात') S. K: Mi परतप, Rs महा- 'क्षिस 45. दोष, G: एको ( for योते) DI रथ (for परंतप) Dn राशामग्रेण यातय हत from 14° up to निहत' (in 156) -') Gr सहितो (for स हतो) Ka प्रहमते K: पांशु, K: पांशु; II ) सम्य (for पदय) DD: पश्य चामि KI.BBI B Da Das पान, S पासु (for पासून) -') K3 B: DI G: 'विभूपित, Ks Dr 'पिता (for 'पिठाम् ) ~3 repests 11-131 -) 15 Dr om up to निदव 15 (cf vl. 14) K. Gi गदनियस्य (for गदा) KADI .)K: जेनाजी; B1 येनातो, येन म (for येनाजी) [६]मा, K[यं (for []मा) -") 31 K1 समीप-, B1 निम्नवा ( for निहता) -') K. भोरंव Kı [67] G: रण , -4) BI कृपणा - - Drom om K. गदा ·C.10.494 B. 10. 15 K10915 10 9. 15] महाभारते [ सौप्तिकपर्व स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम् ॥ १५ आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम् । भयानमन्ति राजानो यस्य स्म शतसंघशः । धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं संकर्षणस्य ह ॥ १९ स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः ॥ १६ कथं विवरमद्राक्षीद्धीमसेनस्तवानघ । उपासत नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्यमीश्वरम् । बलिनः कृतिनो नित्यं स च पापात्मवान्नृप ॥ २० धिक्सयो निहतः शेते पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १७ कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः । संजय उवाच । पश्यामो निहतं त्वां चेगीमसेनेन संयुगे ॥ २१ तं शयानं नृपश्रेष्ठं ततो भरतसत्तम । कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः । अश्वत्थामा समालोक्य करुणं पर्यदेवयत् ॥ १८ निकृत्या हतवान्मन्दो नूनं कालो दुरत्ययः ॥ २२ K1 सत्तम', - K. कुरुराज मुहुस् (for - -°). पमो K. अपश्यत, Ks सुरद्विष' Ni Bi s Dn1 DI-4 हत परा द्विषः, 18 Som. the ref --4)Ka ते (for त) K2-16 द्विष , Ba : Ds हवा द्विष', B3 हतत्विष', Dna हत Ni B Dn Ds 5 : S कुरुश्रेष्ठ (D1 ष्ठ) ( for नृपश्रेष्ठ) द्विपा' (for पुरा द्विष) K: 8 माशेरन्पुरुषा (Ks 'प) -") S भूमौ ( for ततो) D1. TG द्विष , S शेरते क्षत्रियर्षभा (Ga 'भा) -) D3 स Mi 'सत्तम ( for 'म) -") K. BS समालिंग्य ( for शेते निहतो भूमौ fi om. ( hapl ) 154-16 -') 'लोक्य) -d)S (except Mi .) कृपण ( for करुण) M पर्यवेदयत् 16 M1 om 16480 (of v1 15) - ") GB पादौ 19 Before 19, Sa Kains the ref अश्वस्थामा -") (for भयान) Ks DT नमति, T. G1 8 नमतो, Ga Sa माहुस) $i Ki Dr Gi Mı : cat (for M:- नमते -') K. यस्मै सः Ñ T G2 M2-+ त्वा) 8 S नरशार्दूल ( for राज) -") Gs मुख G8 यस्याध' (for यस्य स्म) G1 यस्यान्वा तस्य K15 सर्वगदाभृता, यम्याय Ks धनुष्मता, M: 'धनुर्भूतां सशय' •) T1 वीर' (for वीर) -d) K18 (for 'धनुष्मताम्) धनाध्यक्षसम, K'ध्यक्षो न्यादै ( for व्याद्भिः) N1 धर्माध्यक्षोपम ( for धना ) Ks सण्ये (for -d) K. शिष्य युद्धे) K+ 8 Ñ B Dn D1-8. 6 17 ") K2 3 उपासंति, B1.2 च, Ks Di ? हि ( for ह) Dn: उपासते, B3 D उपासता Ti यमुपासुर, T. G: 8 I यमुपासन ( Is 4 'स्यन्), G1 यमुपास्य (for 20 ") Dng भद्राक्ष्यद् - °) SK: 8 Bi. उपासत) B E Dng D1-8 6 7 द्विजा', Dn1 द्विज', Dn D2.5 बलिन, Dr चालिन (for बलिन') K D द्विप ( for नृपा ). Dna Di : सर्वे ( for पूर्वम् ) कृत्यनो, K3 8 B1 3 4 5 Dn: DI.35 कृतिन, Dna -")महीपति (for यमीश्वरम् ) -) : धिक्सोय कृतवति ( for कृविनो) G: नित्यम् -") Si Ki स K. सोयमय हत' शेते 4)K यस्य (for पश्य) हि S. K: स ते, K. M2+ स तु, T. - For 17td, K: subst, while Ka ins after 17 घात, Ta G2 सूद, तदा (for सच) Ks Dr Ti पापात्मवानृप, Ta G: 'स्मना नृप, 41* तमुपास्यन्त्यरण्येऽध मृगगोमायव स ह । Gs 'त्मवावृप' शयान च यदृच्छया, M शासत On the other hand, Ke Ni ( by corr ) B Dn D1-67 पार्थिवानृप (10) subst for 1701 21 ) D1 2 काले (for लोके) K: 8 च (for 43* उपासते च त झध क्रज्यादा मासहेतव । [s]सिन्) -') K: B तु: K. वै, [N1 उपास्यते हि D: 794 (for Kss Ni B Dn D1-5 : च (for चेद् ) s स्वां चेत् बघ) Br : DD DI: 'हेतवे ( for "हेतव') ] (G1 8 च, G: चोत्-) पश्यामि निहत while s subst for 17d 22 ") 5. Ki M1 8 त्वा (for स्वा) Ko N8 43* तमुपासन्त कौरव्य फव्यादा मासगृद्धिन । सर्वधर्मज्ञ (MB 'ज्ञ') - ") K. निकृता [G1 तमुपास्यत , I 'पासति ( for 'पासन्न) TIMet वस्मात् ( for नूनं) Ki नून कालस्य पर्यय कौरव्य T मामगर्षिन , G: 'गपिन ( for 'गृद्धिन') ] 23 .) 1 घ*., K3 सर्व , S द्वव ( for धर्म ). [ 68] Ko मनु, G1. 8 स्तुत , K. 8 T१ बलवत्तर Rs Dn1 सत्र, -4) Ks ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 9 30 C10.509 B. 10.9..30 K.10.931 31 स्म, -) Ni K: राजनराजसु, M2 राजममत्सु G: म, . धर्मयुद्धे ह्यधर्मण समाहूयौंजसा मृथे । श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत । -गदया भीमसेनेन निर्भिन्ने सक्थिनी तव ॥ २३ सुशिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो ॥ २७ अधर्मेण हतस्साजो मृद्यमानं पदा गिरः । यां गति क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्पयः । यदुपेक्षितवान्क्षुद्रो धिक्तमस्तु युधिष्ठिरम् ॥ २४ हतसाभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम् ॥ २८ युद्धेष्वपत्रदिप्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम् । दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुपर्पभ । यावत्स्थासन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः ॥२५ हतपुत्रा तु शोचामि गान्धारी पितरं च ते । ननु रामोऽब्रवीद्राज॑स्त्वां सदा यदुनन्दनः । भिक्षुको विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ॥ २९ दुर्योधनसमो नास्ति गदया इति वीर्यवान् ॥ २६ । धिगस्तु कृष्णं वार्ष्णेयमर्जुनं चापि दुर्मतिम् । T: युद्धो -) रणे, G मृधौ ( for मृधे ) K: (Dnu 'द )यामिति , Dna गढयामित , 1 गढायामति समाहय त] यान्मृधे, K3 11'हृयोजसा (K3 'मो) मृधे, ( for गदया इति) Ki G. 'हया(G3 यसमामृधे -1) K: Dn निमग्ने, 27 Ks om 27, Ke om 276 (cf. T1 26) K विभने, Ki B D1-51 निर्मप्ने ( for निर्मिने) -") K: श्लाघति, DJ साधये, Dn2 लाध्यते, G: K1 भरिनी, र मस्किनी, B- : : Dr शक्थिनी लावतो K1 स्वा ( for स्वा) K1 स (for K. यत (for तब) S सक्यिनी (T: सधिनी) ते विनाशिते हि) :- श्लावयित्वा हि वार्णेयो -") Ko corrupt L') Ko Ni Bi 24 ") K. शिर पदा (by transp ) Bi. Dal D3-- य, B: सम् (for यद) F (for) Ří gà (for H) अपेक्षितवान् B1 3 4 DDI DI- क्षुद्र, B3 TG फ्रदो, B1 कौरव्या, G• 3 कौरव्य -4)T: 'युद्धम् (for 'युद्ध) S (except T.) प्रभु B: मट (for धुहो) K: यदि त्वा प्रकृति (K: प्रेक्ष्यति) शुद्री; Do: उपेक्षिकृतवान्द्र Dr om fron क्षुद्र up 28 Kom 28 (cf v ] 26) -°) Ko या गति to निकृया ( in 274) ') K: 3 विक( Ka ) D. यक्षक्रियस्य ( for क्षत्रियस्य) -") B परास्या (for मलु, त धिगम्नु, K: धितमम्त , DDH धिक्रमत, प्रशस्ता) - ° ) K: तदस्य ( for हतस्य) T G: [भ]- Dr: धिकृष्ण धिग, 1 धिक्तमम्मि ( for 'स्तु) K: G3 मपि (for असि) D: repeats युधिष्टिर - After 24, ... ins 284-39 after 29° 29 29astt = (var ) 5 123 19 44* धिगस्तु तस्य पापम्य मिथ्या धर्मिष्टवादिनः । इद पापं भीमसेन कृतवान्टद्मना घ यत् । T1 ताम् (for स्वाम् ) S (except G:) भरतर्षभ (for पुरुष ) - ") Ni BDn DI-5 : TG1. 3 25 D. om. up to निकृत्या (cfr 124) -") 1 हतपुत्रो (T1 त्रा) (for 'पुना) Ka 5. 3 सर्वे चैनं वदिष्यति, K: युद्धेप्वाप', 1 युद्ध ( for तु) -After 29, Dr repeats 28d-29 -1) स्त्रय वषिष्यति -') 1 3.! यौधा Ni मूल Ka + D गाधारी Dr त ( for ते) After 291, नून) -')... यया शपति भूतानि -d) K. निकृता, S IRs (of 5_123 2004) G निकृत्ती (for निकृत्या) Ka निपातिता ( hyper 45* यावनायौ कृतो चीर त्वया नायेन वध्यता । metrio ) T1 कृन्या ामि निपातित , G: निकृत्यासि नि [T G. डावनाथी TIG: वर्धिती Ts afrit (for 26 ") K3 यदि, K: स तु, B वन (for ननु) वध्यना) 1 K. भीमो ( for रामो) K1 मवेद् (for [ग्रवीद) -291 = 5 123 213 -') K T G1. 3 M1 भिक्षा Ke om. ( hapl ) from रानम् up to 270 -') S. ती, K: नित्य या K: निक्षातो, G: भिक्षानी, M+ Ki (for स्वा) 5. युद्धनदन', भिक्षती (for भिक्षुकी) Ki विचरिशेते (510), K: 3. नृपनदन (for यदुनन्दन) Kत्वा समामाद्य विचरी येते, K विचारप्येता, B प्रचरिष्येते वाहवे. -Ka om. 26-281 With 261, cf. 5 54. 33, 33rd -1) K15 गदयेत्येव, K: गदया ॐ ") Ka Ds कृष्ण (for कृष्ण) -') KT चेति, B. गदायोधीति, Dn1 DI-7 TG 2-4 गदा. G: SM1 वापि ( for चापि) Ks दुर्मति', Dna दुर्मती [69 ] भिमुम्बे हाजी -') Sa त्वम्, Ka om, Ksa च . ( for - स्त्र, स्वा, Dn: मा ·10 9301 महाभारते [ सौप्तिकपर्द C10510 B.1001 K.10931 धर्मज्ञमानिनौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम् ॥ ३० पाण्डवाश्चापि ते सर्वे किं वक्ष्यन्ति नराधिपान् । कथं दुर्योधनोऽस्माभिर्हत इत्यनपत्रपाः ।। ३१ धन्यस्त्वमसि गान्धारे यस्त्वमायोधने हतः । प्रयातोऽभिमुखः शत्रून्धर्मेण पुरुषर्पम ॥ ३२ हतपुत्रा हि गान्धारी निहतज्ञातिवान्धवा । प्रज्ञाचक्षुश्च दुर्धर्पः कां गतिं प्रतिपत्स्यते ॥ ३३ धिगस्तु कृतवर्माणं मां कृपं च महारथम् । ये वयं न गताः स्वर्ग त्वां पुरस्कृत्य पार्थिवम् ॥ ३४ दातारं सर्वकामानां रक्षितारं प्रजाहितम् । यद्वयं नानुगच्छामस्त्वां धिगस्मान्नराधमान् ॥ ३५. कृपस्य तव वीर्येण मम चैव पितुश्च मे । सभृत्यानां नरव्याघ्र रतवन्ति गृहाणि च ॥ ३६ भवत्प्रसादादमाभिः समित्रैः सहवान्धवैः । अवाप्ताः क्रतवो मुख्या बहवो भूरिदक्षिणाः ॥ ३७ कुतश्चापीदृशं सार्थमुपलप्स्यामहे वयम् । यादृशेन पुरस्कृत्य त्वं गतः सर्वपार्थिवान् ॥ ३८ वयमेव त्रयो राजनगच्छन्तं परमां गतिम् । Dn1 कृत om 3204 Kto D१ शत्रु - ") Sa_Rs धर्मज्ञ, Ko धर्मज्ञो ( for धर्मज्ञ ) (for स्वा) K. धिगस्वस्मान् DD नराधिपान् K• 8 मानिनं, Di (by corr , orig as in text) 36 ") Gi. कृपश्च ( for 'स्य) Gı मानिनो, G, मौनिनौ (for 'मानिनौ) Ka यो Sa om , GB मम ( for तव) K. दत्तेन (for वीर्यण) Ga Man (for car) -) Ba Ds उपेक्ष( Ds ") DI: सम ( for मम) ') Ke मद् (for स) TG 'क्ष्य)ता, Ka D3 उपेक्ष्यता, Ks. उपेक्षिता G1 सभृत्यारो, G सममृत्यान् (for सभृत्यानां) -d) उपेक्षितौ ( for उपेक्षताम् ) Ks वसूनि च, G1 सरत्नानि, Gs रस्नानि च (for रत्न' 31 ") Dna Dr वक्षति KON BA B Dn: DI-8 3 वन्ति) G8 धनानि ( for गृहाणि) K. T: G, DE T G2 नराधिप, Dna G1 "धिपा - Dni om (hap] ) न' (for च) 3111 -d) K क्षत ( for हत) 1 K1 अनपत्र 37 ) K:- Ni B1-+ Dn: D1-26T-G तव (for 32 ) K8 धर्मस् ( for धन्यस्) भवत् ) K6 -सकाशात् ( for प्रसादाद) र चासाभि Ña Ko प्रसादात्तव चास्माभि' ) K समृत्यै; Ke --') B1 प्रमातो: DD प्रायशो ( for प्रयातो) प्रभृत्यै', Dr सुमित्रै (for सौं) K० सहपांढवै ( for K, [s]भिमुखान्। D... विमुख ( for [s]भिमुख) सहयान्धवैः) Ka & T G सहपुत्रै स(K3 सहांधवै' शा -4) S. Dn1 पुरुषर्पम'; 8 भरत Ke At सहमिन्ने सपाधवैः .) D अवाप्त (for 'ता) पंभ (G ') K: अवाप्ता ऋतुमुख्याच ४) T१ भूरिदक्षणा' 33 ") . गत ( for हत') -') Dna Ds 'बाध 38 ) R1 तत: Ks कृत (for कुतश) KA -Ko om 33-340 DB repeats 33°-34° after 34b -') K. दुधंर्पा, Dna दुर्मर्ष ( for दुर्धर्ष) चापि हर्श K GB पार्थम्, Ks सार्धम्, Ko fis -4)T G2 M दशा: G1 M-दिश (for गति) स्वार्थम् , Ni B Dna Di.: : पापा'; D पार्या'; T G सौख्यम् ( for सार्थम्) B. प्रतिपत्स्यसे. -') Ka उपलिप्सामहे । N1 घर्तयिष्यामहे B Dn D15 प्रवर्तिप्यामहे (for उप. 34 Ke om 34s (of r 138) --") Kत कृत लप्स्यामहे) DB om ( hapl ) 38-391 कर्माण m.) 8T: Ms # ( for ot) damaged K DIS T G: M. यादर्श च (T G: तु, चैव महारर्थ - After 340", Ds repeats 330-34* Ms नो), Ds Mi... याहशो नो ( D न'); -') T Ga धय, G1 घय यन् (for ये चय) T: या(Gई दशा मो ( for याहशेन) Ko पुरस्कृत्यं , T तु (for न) -d)D स्वा K पार्थिव Ks B1-8 G गता सौख्यं (G18 स्वर्ग), A1 गत' स्वर्ग; Ms. s भारत (for पार्थिवम् ). ग(Ms sup lsn होतस्वर्ग (for पुरस्कृत्य) -K. 35 ") KM सदा (for प्रजा) •°) BA वर्य स्वां गति, D. दुर्गत (for स्वं गतः). यन् ( for यद्वर्य) Sa Ke Na Dn: नानुगच्छाम, K: KsDI : स्यां गता' सर्वपार्थिवा', S त्यो पुरस्कृत्य भूमिप S (except As) नाधिगच्छामम् (for नानु) K. यद्वय (Ma. 'प) मानुपामस्वा, Dni चर्य यत्रानुगच्छामस् -4) Ma स्वा 39 Ds om. 39 (of r] 38) Trom 3901 [70] -- . . -') K. B . कृप Gs 'घ Dna 'वान् ; K का गत', -') ·सौप्तिकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 9 47 यद्वै त्वां नानुगच्छामस्तेन तप्स्यामहे वयम् ।। ३९ त्वत्वर्गहीना हीनार्थाः स्मरन्तः सुकृतस्य ते । कि नाम तद्भवेत्कर्म येन त्वानुव्रजेम वै ॥ ४० दुःखं नूनं कुरुश्रेष्ठ चरिष्यामो महीमिमाम् । हीनानां नस्त्वया राजन्तः शान्तिः कुतः सुखम् ।।४१ गत्वैतांस्तु महाराज समेत्य त्वं महारथान् । यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठं पूजयेर्वचनान्मम ॥ ४२ आचार्य पूजयित्वा च केतुं सर्वधनुष्मताम् । हतं मयाध शंसेथा धृष्टद्युम्नं नराधिप ।। ४३ परिप्रजेथा राजानं वाहिकं सुमहारथम् । सैन्धवं सोमदत्तं च भूरिश्रवससेव च ॥ ४४ तथा पूर्वगतानन्यान्वर्ग पार्थिवसत्तमान् । असद्वाक्यात्परिष्वज्य पृच्छेयास्त्वमनामयम् ॥ ४५ इत्येवमुक्त्वा राजानं भन्नसक्थमचेतसम् । अश्वत्थामा समुद्वीक्ष्य पुनर्वचनमब्रवीत् ।। ४६ दुर्योधन जीवसि चेद्वाचं श्रोत्रसुखा शृणु । C.10527 B.10.43 K 10.48 Kगच्छत, K: परमा स्वा d K. DD: घक्षा , महे। सशिष्टो, d स्वा) K. यया, Dn1 गच्छति (for गन्छन्त) GM12 सपूज्य, Ms मपूच्या (for पूजयेर) GB 3get is damaged in 3 -') Gi वन्, वचन ( for वचनान्) (for स्वा) K: CAs : नानुगच्छा( M. 'च्छे )म, 43 ") K: 1 नु (for च) ") B1. TGB Dn: 'गच्छेमम् । G3 अनुगच्छामम ) K. Dr 'धनुर्मुसा ( for 'धनुग्मताम) • ) Ks तत्यामहे, K. B. f 6 Dn1 DL : (by corr ) 5 घक्ष्या S महे, K: तप्यमहे, वमामहे (51c), (except Ti) स्व (for [मय) K: संशिष्ये Dn2 सशेया, D3 शमेय (for शसेया) Dr (orig ) वक्ष्यामहे, G लप्म्यामहे, 11 3. -d) K. नराधम, D3~ नराधिप। 8 महारर्य (for सप्यामहे (for तप्न्यामहे) नराविप) 40 ") Ki स्वत्पर्ग', KE DE स्वमग, KI 44 01 oun (hapl) 4495 -°) K: परिवज्य वत्स्वार्ग, Ks Dss ते स्वर्ग', K: Ki B Dn D1 2 3 Dnt परिव्रजेथा (for 'प्वजेथा) ft याही वरस्वर्ग', Dr तत्स्वर्ग (for स्वस्वर्ग') KB हि पार्था ( for राजान) K1 वाहिक, Ke Da T. G.. (for हीनाा') Dn: सतत गर्हणीया रस -')... SKIT G याद्वीक, Me + राजान (for याहिक) S सुकृतानि (for सुकृसम्य) K: + , s च (for 111-1 च (for सु) -') D. 6 सो( D5 सौ )मदति ) ) Ki Be B Dni Dar ETI (for 1 सोमदत्त संधव व K: अनुयाम, K. (मनुवजाम, Ko Bh. 4 5 DI- 1 न प्रजाम, B3 DO ना( Ba नयजेम, Dn: 45 1)1 Tr, K1 एतान , T. तदा न प्रजामि, DI [मानवजाम {for [मनुबजेम) (for तया) Si Ki-3 पूर्व गवान् 8 सर्वान (for येन स्वा नानुयामहे , K. S स्वानुव्रना(K1 'जे)मदे अन्यान्) -)Ñ B Dn D1-0 Ti GM Fauf's De T: म्बर्गो (for स्वर्ग) K1 पार्थिवसत्तम; K. 'समतान् 41 ) Be B3- Doi Di : (before corr) Eft- -° )M वाक्यान् Ds परिपूज (Exc) (for 'बज्य) प्याम, Dne Da- Ga 'प्यामि Dr धारिप्यामि (for TGM : वान् धरिप्यामो) -") Ks मपूरम् (for पृच्छेयास) Dnt महीपते ( for महीमिमाम् ) -') (for स्वम्) B. विहीनाना स्वया रानन्, s स्वदीनानां हि (G3 च, 3. तु) नो राजन 46 Before 46, all MSS (except sr Ki) 15 संजय उवाच ~") Kउका (for ठक्रवा), 42 ") 5.02 Bh t. . DIL DE 1 गवेवस्तु, K3 हत्यप्रवीस्स रानान -') K: भग्नसक्तिम् , B. 'शक्यम् , गम्वैतान्मुः। K गत्या स्व तु, K. गवतास्तु , Bai G: 'सस्थिम् (for 'सक्यम्) DI- गवत्र तु, K18 T: 'संधिम् , Dn: गावातम्तु, TG गत्वेनांस्तु, B Da D1-51T1 अचेतनं (for 'सम्) -Ki 1. गरमा तन, 31. गत्वामुत्र (for गवतास्तु) K. महाराजन्, ममुद्वेक्ष्य, E: द्विक्ष्य, S प्राणम् (for समुदीक्ष्य) KB राजा -")K: सामन्यैतान् , K समेत्य- -4) इद (for पुनर् ) वान्, N समेवस्व (for समेत्य ग्व) Kt-8 B: 6 Dn Di- (for) - Bh Dn: D1-8 : 47 ") Dr Ta G दुर्योधन Ks महाराज ( for जीवस्ति ययाज्येए य(DI [ by corr ] )याश्रेष्ट, Dr ययाष्टाध) चेद) B DDDI-: त्व ( for घे) K: .. M दुर्यो ययाश्रेष्ट d) KE B1. 1 D. पूजयेद् ( D. 'ये), T नध( Ke 'ने) व जीरसि घेद् (hypermetric) --") [71] - Kas 31 स्वा, ·C10521 B1090 K.10.940 M AN 10 9 47 ] महाभारते [ सोप्तिकपर्व सप्त पाण्डवतः शेपा धार्तराष्ट्रास्त्रयो वयम् ॥ ४७ दुर्योधनस्तु तां चाचं निशभ्य मनसः प्रियाम् । ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः । प्रतिलभ्य पुनश्चेत इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५२ अहं च कृतवर्मा च कृपः शारद्वतस्तथा ॥ ४८ न मेऽकरोत्तद्गाङ्गेयो न कर्णो न च ते पिता । द्रौपदेया हताः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः । यच्चया कृपभोजाभ्यां सहितेनाद्य मे कृतम् ।। ५३ पाञ्चाला निहताः सर्वे मत्स्यशेपं च भारत ।। ४९ स चेत्सेनापतिः क्षुद्रो हतः साधं शिखण्डिना । कृते प्रतिकृतं पश्य हतपुत्रा हि पाण्डवाः । तेन मन्ये मघवता सममात्मानमद्य वै ॥ ५४ सौप्तिके शिविरं तेषां हतं सनरवाहनम् ।। ५० स्वस्ति प्राप्नुत भद्रं वः खर्गे नः संगमः पुनः । मया च पापकर्मासौ धृष्टद्युम्नो महीपते । इत्येवमुक्त्वा तूष्णीं स कुरुराजो महामनाः । प्रविश्य शिविर रात्रौ पशुमारेण मारितः ॥ ५१ प्राणानुदसृजहीरः सुहृदां गोकमादधत् ।। ५५ TI सुखा) M: सगम DI 'कृप, Gs KN1 B Dn D1-67 वाक्य, T G: 8 M1 वाच (for 54 ") KE Ni , B Dn D1-5 . 1 : च, वाच) Ko Ni B Dn D1-5 : श्रोत्रसुख, Ki G1 तत् ( for चेत् ) Xi Dr क्रुद्धो ( for क्षुद्रो) -) Mr-- कर्णसुखा, 'T' Gas f1 कर्णसुग्या' ( for प्रोम्र) G मान्यो ( for मन्ये) D7 नृप ( for श्णु) - )S (except M.. शिष्टा ( for शेषा) -4)G1 ततो ( for यो) 55 ") Dna स्वस्ति DDI GB प्रामुहि -') KB Gr 48 ) Bs चापि (for चैव) K. -) Dn: सात्यकी स्वर्गे न, 1 स्वर्गे च, DA1 स्वर्गेण , D+ स्वर्गों न' .d) K. सारद्वतस् - After 550, Ks reads 56ed and om 55Before 554, Bi 8 108 149 Jara -")S पुत्रस्ने 49 Ks om (hapl ) 4900 -') Dns चारमज', (T: G2 भद्रं ते) (for तूपणी स) -d) K8 महारथः Ms - चानुजा' (for चात्मजा') -') DnI पचाला ( for 'मना) - K: transp 55" and 56 -') 8 पाचाले सहिता (G. 'तो) राजन -4) Ki A-N . उदसूजन्, Ki S अवा(G: 'पा)सजद्, र उदस्पृशद्, B1-3 Dna 8 मत्स्य(TI 'छ)शेपाश्च (for 'शेप १) Ni Bi उपासृजद्, Dn उदन्सृजद् ( for उदसृजद् ). 50 ") 31_K1 कृत, K: S (except 1 ) कृत- DI वीर, 2 + धीर -'N B Dn D1--18 Dn1 प्रतिहत', (for कृते) Ga 'कृति दुःखम् ( for शोकम् ) $1 Ki माददत्, Ni B2 F Dn (for 'कृत) -')G1 M च, तु (for हि) D1-51 उत्सजन ( DI जद ), B1 माधरत् (for भादधत्) -') K. सौप्तिक Bs DI 2 शिविरे (for ) - After 57, K., 8 ins राजन् ( for तेपा) -d) Ka सजनवाइन 46* समुत्सृष्टेषु विधिना प्राणेषु गगन गते । 51 ) D7 वा (for च) Bl. 2 पापकर्तासौ -') विधुत्तेज सम प्रायारकृपाद्या कौतुकान्विता । Ki N1 महीपति' (for 'पते) -~°)K. तेपो ( for [(L1)K गगनांगणे -(L2) यिद्यत्तह समप्राया (for the prior half ) ] 52 ) K. B च ( for तु) ६ ता वाचो ( for ता On the other hand, Ñ B Da D1-6 7 108 after 55 ~~°) Dna प्रिय, 8 प्रिया (for प्रियाम् ) -) K: Ñ S waz ( for gaz) 47* भानामत दिव पुण्यो शरीर क्षितिमाविशत् । D12 चैतद्, G1 चेदम् ( for घेत) एव ते निधनं यात पुत्रो दुर्योधनो नृप । 53 Before b3, T G_ins दुर्योधन -) K: 8 भने यात्वा रणे शूर' पश्चाद्विनिहत परैः । मेकरोध, Dn1 मेकरात्राद् (10), D मेकरोथ: Gs [(L 1) BDi ? (by corr) 9771E, D: (orig) [भ]करोत्तत्तु (for मेऽकरोत्त) -') K. निकों, Dr अपक्राम, DA आक्रामता D. आवसन नेकों Ko नापि ( for न च) 8 न मे (च) कणों (for आविशत्) -(12) B3 स ( for ते) D जाता न मे (TM ते) पिता -d) K: 8 वे (for में) 8 ( for यात ) BB तय (for नृप) (I- सहितेन कृत मम भूत्वा, Dna यात्वा ( for यात्वा) ] [72] राम्रो) चाच) SK सज्ञा, BI Ds पुण्य. नृप, 3)N1 ·सौप्तिकपर्व ] सौप्तिकपर्व [10.9 59 - त्येति ते परिष्वक्ताः परिष्वज्य च तं नृपम् । पुनः पुनः प्रेक्षमाणाः स्वकानारुरुहू रथान् ॥ ५६ इत्येवं तव पुत्रस्य निशम्य करुणां गिरम् । प्रत्यूपकाले शोकातः प्राधा नगर प्रति ।। ५७ तव पुत्र गते स्वर्ग शोकार्तस्य ममानघ । ऋपिदत्तं प्रनटं तद्दिव्यदर्शित्वमद्य वै ॥ ५८ वैशंपायन उवाच । इति श्रुत्वा स नृपतिः पुत्रज्ञातिवधं तदा । निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च ततश्चिन्तापरोऽभवत् ।। ५९ C10542 B. 10963 K.10.63 इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि नवमोऽध्याय ॥९॥ समान सौप्तिकपर्व । नृपम् ) name S. DD B1 76, 56 56 ou56 K: transp 55" and 5600 (cf पति - ") Ki पुन शातिवधं, Ko पुनातवध, B 7153) -I) K: नाथेति से, Ks तथैव से, DAI (except Ba ) D3 5 7 पुत्रस्य निधन, S (by transp ) तयेति च Ks B1 परित्यमा ,- DDI परित्यक्त्या S ज्ञामिपुत्रवध Ge तथा (for तदा) - ") A few Mss ततस्ते स(त)परिप्वज्य -') T G1 1 परिमृज्य निश्वस्य , G3 M18 + निवसन् (for '9) Bercept B: ) Dai Di-Ti (for तं) Dna D: नृप। T Gl : II भृश ( for Colophon - Major parvan Mi Tea - Adhy Dn: विल्प्य च बने नृप Ksins after Si Ki Me 4 दुर्योधनस्वर्गगमन, : 'नस्वर्या 560b Kafter 46* तन, K विदौणिविलाप', K दुर्योधनस्वर्यानं, Di. 48* विमानसस्थमाकाशे दहशुस्ते सुयोधनम् । 'नस्वर्गयान; T_G1.. दुर्योधनप्राणविमोचन ( Ta णमो. ऐन्द्रेर्गणे परिवृत दिव्यमाल्यानुलेपनम् । घन, G 'णवियोग', G. 'विसर्जन) K. Ñ BAC D8-5 T2 G1 Ma add समाप्त after sub-parvan or साधु माचिति मापन्त कृपाटीना पुन' पुन' । adhy name, while Mi reads it after शल्य+सौप्तिक. Ks reads sect after 55ad -') KA B BI DI-3 - Adhy no (figures, words or both ) E. TI प्रेक्ष्यमाणा Bs परिप्वता, Th G: प्रेक्ष्यमाण D3 T G1-8 9 (as in text), Dn M24 (910) 10, 175 57 ") K: + B Dna Di S S इत्यह (for इत्येव) Si Ki हस'; B(except Bs ) Dn D1-28TTI M द्रोण After the colophon, Dni ins मत परमैपिक पर्व । ( for सव) -') K: निशाम्य Dr करुणा गिरी, समायमाच श्लोक-तस्या राभ्यां व्यतीतायामित्यादि। 8 करुणा गिर -') K शोकात, Ni Bi s Dna TI Dn: शवत् १८१५ शालिवाहनशके १६८० बहुधान्यनाम- Gs A 8 शोकार्ता -) K8 G1.8 11: प्रधाव , संवस्मरे भाद्रपदमासे कृष्णपक्षे शुभतिथौ द्वितीया मौमवासरे K. B Dn DI-67 प्राइव After 57, Ś K ÑI B तदिनं ग्रन्थसमाप्तमगमस् । लेखकभगवानमद्देन लिखितोय Dn D1-1 Gs ins पुस्तकम्। 49* एवमेष क्षयो वृत्त कुरपाण्डवसेनयो । याहश पुस्तक दृष्ट्वा ताश लिखित मया । घोरो विशसनो रौद्रो राजन्दुर्मत्रिते तव । यदि शुन्दमशुद्ध था मम दोशो न दीयते ।। [(LI) K. Bi, एवमेव, G एवमेतत् -(L2) पगुणमध्ये लिखित्वा ॥ S. D1 विषमनो, K3 व्यमसनो (for विशसनो) Da De DI दुर्मत्रितेन च ] शुभमस्तु सवत् १६६९ समये माश्विनवदि भमावास्या लिपित बनवारी रजपूत कासिवामी ॥ राम राम ॥ राम ।। 58 K समानध, Dr मयानघ (for ममा') De -') S (except Ga) मारते भरतर्षभ (M2 "म) अस्यानन्तर ऐपिक पर्व भविष्यसि प्रणष्ट चै; K: प्रनष्ट वै, Ks B (except Be ) DDA वैश ॥ तत्यां राश्या व्यसीतायां पृष्टद्युम्नस्य सारयि । Dr T: G प्रणष्ट सद्, Ke प्रतिगत, 01 प्रनष्ट तु (ong शमस धर्मराजाय सौप्तिके कदन कृतम् । md)G1 दिग्य ( for दिव्य ) श्रीकृष्णाय नमः । श्रीगोपालाय नमः । सवत् १७४५ समये चैन 59 K: Ds T. Gi om the ref -.) G1 सुन् सुदि १० वार मादित्य । ती मचलकायस्थ ॥ 10 [73] ·10. 10 1] महाभारते [ ऐपौकपर्व १० C.10143 B10101 x 10 101 वैशंपायन उवाच। तस्यां राज्यां व्यतीतायां धृष्टद्युम्नस्य सारथिः । शशंस धर्मराजाय सौप्तिके कदनं कृतम् ॥ १ द्रौपदेया महाराज द्रुपदस्थात्मजैः सह । प्रमत्ता निशि विश्वस्ताः स्वपन्तः शिविरे स्वके ॥२ कृतवर्मणा नृशंसेन गौतमेन कृपेण च । अश्वत्थाम्ना च पापेन हतं वः शिविरं निशि ॥३ एतैर्नरगजाश्वानां प्रामशक्तिपरश्वधैः । सहस्राणि निकृन्तद्भिनिःशेपं ते वलं कृतम् ॥ ४ छिद्यमानस्य महतो बनस्येव परश्वधैः । . M[* fc Da अत' परम्। Dn: उदीग्यन् ] Ti श्रीकृष्णार्पणमस्तु । भागिरसनाम य० कार्तिकशुद्ध is found in Ki Ni Dn DI-38 Betore this द्वादशी भगारकवार कुप्पाचार्यपुत्र रामनलिखित श्री। mantra, N1 1ns ॐ नमो नारायणाय, Dn D1-3 श्रीगणे T, श्रीरुक्मिणीसत्यभामासमेतश्रीराजगोपालार्पणमस्तु । शाय नम , Ds ॐ नम श्रीगुरुगोपालगौरीगणपतिभ्य हरि ॐ शुभमस्तु । Of the other MSS vhich omit the mantra, K3 G: हरि ॐ शुभमस्तु । मौप्तिकपर्व समाप्तम् । फोधिवर्ष begins with अत पर इपीकपर्व भविष्यति, D श्रीगणेशाय पगुनी २२ दि° मध्यार्जुनत्तिल महादानपुरत्तिलिरकु राजे श्रीशेष T1 श्रीगुरभ्यो नम हरि ॐ, 18 हरि श्रीगणपतये नम'। अविघ्नमस्तु, M3 हरि स्वम्नि श्रीवेदव्यासाय नम, प्पय्यन् भवर्ग सरस्वती कोरात्तुछु तेप्पेरुमाळू नहरिलिरकु वैत्तिनाथशिवन् पुत्रन काशीपति एलुदिन सौप्तिकपर्वम् । श्रेवेद 1 M om the ref -") K: 4.6 तम्या रजन्या च्यासाय नमः। न्युष्टाया -")T G गस्वा शशस पादुभ्य Ca d M. पटिन्जारे कोविलक वक सौप्तिकपर्वम् । oite शशस (as in tert) -d) GI महत् (for MA कृतम्) वाणीगुणानुकथने अवण कथाया 2 Before 2,5K Ni B Dn D1-1 08 18 4 resd हस्तौ च कर्मसु मनस्तव पादयोन' । सूत उवाच - ") Dn2 रोटेया (for द्रौप') .. स्मृत्या शिरस्तव सुरप्रवर प्रणामे महाराजन् , K- Ni B Dn D1-1 0 3 G1 M2-4 हता दृष्टि सता दर्शनेऽस्तु भवत्तनूनाम् ॥ राजन् (for महाराज) ~ ") Ke gå (for (FT} एमजे) - ") Ki ‘स्मृते सफलकल्याणभाजन यत्र जायते । प्रसुप्ता, G1 प्रविष्टा ( for प्रमत्ता) पुरुषस्तमज नित्य वनामि शरणं हरिम् ॥ 3 ") Hypermetric. Sa Ki Dn: कृतवर्मा, K: : कृष्णार्पणमस्तु ॥ सात्वतेन, D: (orig as in text) कृतवर्म-, T GY : M गौतमेन ( for कृतवर्मणा) -') Dn: गोठमेन, T 10 G1 9 1 भोजेन कृतवर्मणा d) K, , Ña Kj न (for व.) Ca d ga a fatfat ( as in text) 6 Irom this adhy onwards, the three MSS 4 4) Dn1 एतैर्गजनराश्वानां -") TG: L -यष्टि Ds 7 and Gs are disoarded, as they do not contain (for शकि) Some N MSS (here and elsewhere) the text of the Aisika subparvan On the other -स्वधै., TAG : वथै - Ke Dnt om (hapl ) 4-5' hand, tro MSS, Do 8, are added to the Orat App T: om 4-6d -')GH 21 सहस्रशो K8 निशाया as they give the text of the Aiha only तैर; G निकूजगिर T1 सहस्रनिकृत सद्भिर TI Gi: M शिविर ( for ते यल) Ki Bi.. कृत The introductory inantra बल ( by transp). After 4, T, G1 : M ins 50* नारायण नमस्कृत्य नर चैव नरोत्तमम् । 51* विधुष्टनानाविहगफलभारानतत्य ह । देवी सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत् ।। Mi विहग M [(L3) D. (orig as above) न्याम (for चैव) 'भार-]] [74 ] च, -) [M प्रष्ट TIG: विहगा, ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [10.10 15 शुश्रुचे सुमहाशब्दो बलस्य तब भारत ॥ ५ अहमेकोऽवशिष्टस्तु तस्मात्सैन्यान्महीपते । मुक्तः कथंचिद्धर्मात्मन्व्यग्रस्य कृतवर्मणः ॥ ६ तच्छुत्वा वाक्यमशिवं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । पपात मह्या दुर्धर्षः पुत्रशोकसमन्वितः ॥ ७ तं पतन्तममिक्रम्य परिजग्राह सात्यकिः । मीमसेनोर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौं ।। ८ लब्धचेतास्तु कौन्तेयः शोकविह्वलया गिरा। जित्वा शबूजितः पश्चात्पर्यदेवयदातुरः ।। ९ दुर्विदा गतिरानामपि ये दिव्यचक्षुपः । जीयमाना जयन्त्यन्ये जयमाना वयं जिताः ।।१० हत्वा भ्रातृन्वयस्यांश्च पिवनपुत्रान्सुहृद्गणान् । बन्धूनमात्यान्पौत्रांश्च जित्वा सर्वाजिता वयम् ।। ११ अनर्थो ह्यर्थसंकागस्तथार्थोऽनर्थदर्शनः । जयोऽयमजयाकारो जयस्तसात्पराजयः ।। १२ यं नित्वा तप्यते पश्चादापन्न इव दुर्मतिः । कथं मन्येत विजयं ततो जिततरः परैः ।। १३ येपामर्थाय पापस्य धिग्जयस्य सुहृद्वधे । निर्जितरप्रमत्तैर्हि विजिता जितकाशिनः ॥ १४ कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य खगजिह्वस्य संयुगे । C10.557 B 10.10.15 K.101031 - ") 61 TI -- JI भूयते B. KI.. रमन्) DD: यत्कृत्वा, 5 kc Dar om jul, T: ou (CE 11 Ko om (I hopl ) 12 शन्, T Hom50-6 -- ") K: भिद्य', K. डिंय' G: 1 जातीन् ( for भ्रान्) ~ ") S1 पात्रान् , Dna 'C परश्च (as in text), Cd परम्पर्धे T G1 : प्रारन् ( for पुमान) ) SK: . G. om 5-6 -')R: D. सुभुचे, पुनाश (for पौत्रा) TG1 : II पुत्रपौत्राम्तथामात्यान् HIR (for मु) -") Dn. भरतपम ( tor -") TG1 2 1 युद्ध जित्या (for जिरवा सर्वान्) K: TG 2 JI au frar: (by transp) तच मारत) 6 T GI: om 6 (cfr 10, for T: cf 1), 12 ") Ko damnged, T GI : M ननर्या पर्य: Mom G" (of r15) -") K. घ ( for तु) सकाशाम् -~°) SK. दर्शक' ( for 'न ) K-40 विशा पते; Dna महामने (for महीपते) KB Dn D1-1 0 3 तधानोर्थदर्शन' (K1 क ) T 11-3 वव मैन्यस्य मारत -'Ka ये नन (for धर्मा Gh: " तयार्यानर्थदर्शना --°) T1 जयो नापजया' -495( or s as in text) K1 पृपस्य, K: - )T G1 21 [भ]पि स्यात् (for तस्मात् ) हवाम्ने, म प्रहम्य , C. न्यारम्प Cd व्यग्रम्य (as m 13 .) SK1 स जिचा, Ks जयरवा, KS ON text) Ba- DnI DI-40 GM यजित्या, 7 Before t, SKins पायन -') TG: TG: यो जित्वा, 3 यह ध्या B. तप्यसे, दशुम वाक्य, G पापयमशुम -~-') TG: M तप्स्यते -.): भासत, T सपाप, Ga अपाप (for धारमा ( for दुर्घ ) K: स पपात तदा भूमी -') मापन) ॥ इति (for इव) KI दुर्गति, M (er- K: परिगुत (for 'ममन्विता) cept fa) मे मति G1 दरिपशुवदुर्मति' (corrupt ) 8 ") KAKi Bs अमिप्रेक्ष्य, K. BB DIE -RI मन्ये तच विजय (610) -d) T2 GM माविग्राम्य, K. अधिषम्य Dn1 पतन्त तमतिक्रम्य य' स्याज् (for ततो) D12 ततो जितमत परे , Ti K: प्रतिजग्राह - . ) KiT GI 2 36 भीमसेनाजुनी पयस्य जीवत पर चोमो ( मेर) --4) K Da: मादिपुनी 14.) - K:- Ni B Dn D1-4 0 8 येपामर्या 9 )K + 'चेतस्तु -.) 3. श्रुत्वा शत्रु -4) (Ni-'न्या )य पाप ( Ks राज्य) याद, TGT : M ते(M B Dn D1-30: मातंवत् ( for भातुर) येपामर्थ जयो न (M हि, M:-+ [s]य) स्याद् 10 Before 10,Guins धर्म ..) 5. Ke DDI DI-- विजयस्य, K:-5 Dot Ds विजयश, K: गतिरतानाम् (corrupt), N गवियधानाम् -) N1 धिग्जय त, B. विजय वस् , B. 'जयत, B3 'जय तु, Ka Se + घेद, M यद् (for ये) : चक्षुपा T G1 2M धिग्जय' स्यात् B Dni - 'M लीवमाना NI TI G1 2 1 []ते (G1 'के) DI- 'दुधे 'K1 निजितेर, Ti G , M (for मन्ये) -dS1K जिता वय (by transp), तैर्जितेर K:- च (for हि) -d) TG, M G जयति च निर्जिता [75] -') G: युधिष्ठिर K. Dn3 सुहद्वध - ·10 10 15] महाभारते C10537 B. 10.10.15 K10.1015 चापव्यात्तस्य रौद्रस्य ज्यातलस्खननादिनः ।। १५ क्रुद्धस्य नरसिंहस्य संग्रामेष्वपलायिनः । ये व्यमुच्यन्त कर्णस्य प्रमादात्त इमे हताः ॥१६ रथह्रदं शरवर्षार्मिमन्तं रत्नाचितं वाहनराजियुक्तम् । शक्त्यष्टिमीनध्वजनागननं शरासनावर्तमहेपुफेनम् ॥ १७ संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोपम् । ये तेरुरुचावचशस्त्रनौमि- स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ।। १८ [ ऐपीकपर्व न हि प्रमादात्परमोऽस्ति कश्चि- द्वधो नराणामिह जीवलोके । प्रमत्तमर्था हि नरं समन्ता- त्यजन्त्यनाश्च समाविशन्ति ।। १९ ध्वजोत्तमायोच्छितधूमकेतुं शरार्चिपं कोपमहासमीरम् । महाधनुर्ध्यातलनेमिघोपं तनुजनानाविधशस्त्रहोमम् ।। २० महाचम्कक्षवरामिपन्नं महाहवे भीष्ममहादवाग्निम् । ये सेहुरात्तायतशस्त्रवेगं KO -") . 19-21. 15 ) 13 कठ, G1 की। Ga Ma 8601 (for मयौघमेघ, 1 2 शरीषवेग कर्णि) K: T G1 : I “नाढीक , Dn -नालिक 18 Ni om 18, Dng om up to तेरुरु (in 18') b) K1 खगदष्ट्रस्य। Ki जिह्वस्य (for दष्ट्रस्य) (of v 1 17) A) K8 -याणवेल, TI G: तोय Di , बहुजिह्वस्य - ) 31 ज्या* स्य; Sa ( by corr ) वेल; T -तोलवेल, तोयवर्ग -") K. द्रोणालव: व्यस्यस्य, Ki ज्यास्यास्य, K. N1 व्याप्तस्य, व्यावृत्त TG जलार्णव, G जनार्णव, ॥ बलार्णव K-4 D.G. M 'व्यात्तास्य- By : चापन्यावृत्तनेत्रस्य -d) भीमघोपं, TGI : M. भीमवेग, Mi: घोपवेग, Dn1 ज्याविनस्वन', Dna जातनुस्वन', T GM Ms भीमनाद -') K. यान (for "शन) ज्यातलनविनादिन नोदिभिस् (for नीभिस्) - ") Dn1 त्व (for ते) 16 Ks reads 16s in margi Ki om (hapl ) 16. ~') K: समरेपु ( for सग्रामेपु) 19 Ni om 19 (of. v l 17) Ti om (hapl ) न्यमुक्षत, Dn1 न्यमुचत , Dn: विमुच्यत, Da (by ..) By : T. G: 11-8 परमस्ति, corr ) 8 ध्यमुंचत, TG1 : AM K.0 स्वमुच्यत सास्ति T: M (except M8) forg B) TG Ks वामुयंतकस्य ( corrupt), KA व्यमुचन्नतकस्यास्य, चधे -') IB प्रमत्तमत्ता हि, Dna 'मर्थानि हि, Mi (marg ) विमुच्यत कस्य (पाठ) कर्णस्य (sio) -") Ke मायेण चार्यानि, He प्रायेण चा( Ms पार्था हि, M इह वे ( for त इमे) प्रमत्तमात हि Rs नरा समोर -d) K: TIGE M गच्छति ( for त्यजन्ति) DD हि (for च) 17 Ni om 17-19 K... ..) K. स्थरौद्र; T: Gif समापतति Ks त्याजत्यनान्हि समा शतहद ( for रथह्नद) K. 'वाघवेग, Ko शखवर्षार्मि मत, Ds शरवोमिम(Ds 'म)त्तर -') Ks द्विप 20 ' om 20 (of r} 19) ~.) Ks 'त्तमा द्विप, D8 रत्नान्वित ( for रत्नाचितं) वाहनवाहमुंज, गोच्छ्रित , Ni 'मायोत्थित , Dn1 'मोनोछित , MA: K: वाहनवाहु युज, Ka : 'वारिपूर, Ko 'मायोस्थित-, Ms 'मास्त्रोशित Ms 'मास्रोछित K1 धर्मकेतु , T: 'धूम- 'वाहुयुज, B Dna 'वाजि( Ba वीचि )युक्त; Do बहु केतू -') शराचित (for 'पि) Ks मराचि ( for लवाजिगतैश्च युक्त; De corrupt, Ti G: 'यानवृद: T: समीरम्) T: GI, दीप्त(Gi धूम, दिन्य महा 'योगवृद, G1 यानपात्र; 11 'वा( Na 'बा)हवृ( M1 'वृ) पताक -) DIS महातनुर Ka T (T1 om ) द -) Some MSS Tryfe , Ki tule (corrupt) Gy 2 M -भीमघोप; NI नेमिघोर -d) K1 शस्त्र SD भीनं, Ki मेन (for मीन) K1 मोह, Do: शत्रुहोम, T. Gi ! A शत्रवेग -ध्वज) -4) Dnm om from नावर्त up to तेरुरु (in 186) K1 महेहेन; Ks 'फेण, Dna -महेशुकेन; 'T'1 21 Ti om 21 (of v l 19) महा (nf lin ) , महीधमेघ, G1 Mst महौषधेग, G. चमू K: कक्षदवामिपनं , K वृक्षदवाभिष, Ki [76 ] K. वात Ki om गज ( for - ") Ks Na ·ऐपीकपर्व] मौप्तिकपर्व [ 10 10 26 ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥ २१ न हि प्रमचेन नरेण लम्या विद्या तपः श्रीविपुलं यशो वा पश्याप्रमादन निहत्य शत्रू- न्सर्वान्महेन्द्रं सुखमेधमानम् ॥ २२ इन्द्रोपमान्पार्थिवपुत्रपौत्रा- पश्याविशेपेण हतान्प्रमादात् । तीर्खा समुद्रं वणिजः समृद्धाः सन्नाः कुनद्यामिव हेलमानाः । अमर्षितर्ये निहताः शयाना निःसंशयं ते त्रिदिवं प्रपन्नाः ॥ २३ कृष्णा नु शोचामि कथं न साध्वी गोकार्णवे साद्य विनश्यतीति । भ्रातृ॑श्च पुत्रांश्च हतान्निशम्य पाञ्चालराजं पितरं च वृद्धम् । ध्रुवं विसंज्ञा पतिता पृथिव्यां सा शेष्यते शोककृशाङ्गयष्टिः ।। २४ तच्छोकर्ज दुःखमपारयन्ती कथं भविष्यत्युचिता सुखानाम् । पुत्रक्षयभ्रावधप्रणुन्ना प्रदह्यमानेव हुताशनेन || २५ इत्येवमातः परिदेवयन्स C 10560 8 10 10.27 K.10 10.27 .) -- . कक्षमिवामि -Gभीष , भीम-(for भीम-) कुलम्याम् (for कुनद्याम् ) K: इह (for इव) K1 वेल- Bt. s Dn D1-40 भीममया( Bs Dn Di : 'या', D माना: KT G1 2 सीदमानान्, 1-3 सीवमाना', 'हा)ग्निदाह -") B3 शेकुर; I G1 : M1-3 सेरुर Cad हेढमाना Ka कुनया प्रवहायमाना -') K.. (for सेहुर) Mi om from रात्तायत up to 10 11 Dn2 यैर (for ये) TG1g Ka मिहिता (corrupt) 12 61 भातायतशत्र, K. भासीवि(Ks 'शीर्ष) f (Ma om ) नरेन्द्रा ( for शयाना) --1) Ds पतीक्ष्ण, Ki युन्दमतितीदग', Ke भात्तायुधशस्त्र , B वेपि दिव Dn D1-16 : भात्ता(Ba Dni D1 2 )युधतीक्ष्ण, Tr 24 Mi om 24 (cf v 1 21) -) K (er- G1 : 11-3 टच्चावचाम्रग (M. वेग, 12 वर्ष) cept K8 ) Ñ B Do D: 4 6 8 T G1.9 DI ( MA om. -d) D3 निहिता तु, D.! च (for नु) K: । तथैव ( for कय न) 3. B1 , D3 G: सु, KEE Ni Ba-5 Dn D1-18 22 M om. 22 (cf r 121) a) Ś1 D: G1 T G1 11-3 नु ( for न) S. K8 B Dn D... 68 रणेन (for नरेण) B Dn DI-3 8 : T GI II शक्य (for साध्वी, TGI (Mom ) याला (Gi : 'ला) रम्या) 1 न हि प्रयत्नेन नरेण लम्य * )T GI 1 -) Ks Ni B D11 D1-08 शोकार्णव , T G: M. BI (BIt om.) ang a5 (T1 Gi ay, JIE 574 ) (for ( If om ) दुःखार्णव Dn2 माधु K: 4 6 पतिष्यतीति, विद्या तप) श्रीर्विमर Dnt यशश्च , G1 यशो व K: artufa (sic), Ñi faremalla; Bi FET -') DD येपा प्रसादेन, D यम्याप्रमादेन T संख्ये, ह्यतीति, B: विमजतीति, Dn1 विशत्यभीता, D1-3, GM सखे, G: 1 सघे (for शयूनु) -T विशक्ष्य( D1. 'क्षतीति TG1 : 0 (Mt om ) G1 : M (3: om ) Tag (for Fata) KB T GÌ ? विपहियतीति (for साद्य विन') -') Ks DnI निहतान् I (Ma om ) महद्र, D'द्वान Ke सुम्बमामुवत', Da (for च हतान्) -4) D. (ong ) 8 पचाल -1) 'मेघमानान, De मेवमान, T G1 : 11 (Mi om ) K..+ आशेप्यते, K मा पश्यते, 1 B Dn1 DI-R 'मेधमान 1 3 सा (M8 मं) शोग्यते, Dn: सस्वत्यते; Do मां शप्स्यते T1 कृतागयष्टि , M1-3 धुताग 23 Jii om 23 (cf 1. 21) - ") T GM (31s om.) क्षत्रिय (for पार्थिव ) - *) 5: K3-4 T: 25 Mi om 23 (cf v 1 21) -C)D सा शोकज G1 Mi-1 पश्यारिशेपेण, K - ' ) Dna प्रपन्ना (for प्रणुना) Ku.. पुत्रक्षय (DI 'मि)शे -") K1 ते स्वा, K. वीर्णा , M1 भ्रातृवघं प्रपन्ना, Ks पुग्रक्षयाद्रातृवधात्मणुजा, B3 पुत्राये वीर्या , Ks समन (for समुद्र) K समुद्रान, भ्रातृक्षये प्र; T G M (M. om.) रोल्यते ज्ञाति- -4) SK सन्नान् । Ks सर्वान् वधामितता -4) Ks सु (for प्र) S, K13 16 N1 मघा BAI D12 मता' Cd B Dn DI-6 T G1 M (M. om ) प्रदह्यमानेन [77] मह्या विगे Dn पश्याम K. TG1 2 समृद्धान् +- TGI ! ममान् ·10 10 26] महाभारते [ ऐपीकपर्क C10660 B 10 10 21 x 10 10.27 राजा कुरूणां नकुलं वभापे । गच्छानयनामिह मन्दभाग्यां समावपक्षामिति राजपुत्रीम् ॥ २६ माद्रीसुतस्तत्परिगृह्य वाक्यं धर्मेण धर्मप्रतिमस्य राज्ञः । ययौ रथेनालयमाशु देव्याः पाञ्चालराजस्य च यत्र दाराः ॥ २७ प्रस्थाप्य माद्रीसुतमाजमीढः शोकार्दितस्तैः सहितः सुहृद्भिः । रोख्यमाणः प्रययौ सुताना- मायोधनं भूतगणानुकीर्णम् ॥ २८ स तत्प्रविश्याशिवमुग्ररूपं ददर्श पुत्रान्सुहृदः सखींच। भूमौ शयानात्रुधिरागात्रा- विभिन्नमनापहृतोत्तमाङ्गान् ।। २९ स तांस्तु दृष्ट्वा भृशमार्तरूपो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः । उच्चैः प्रचुक्रोश च कौरवाय्यः पपात चोया सगणो विसंज्ञः ॥ ३० -- इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि दशमोऽध्यायः ॥१०॥ , -') (for तत्) 26 Ma om 26 (of v1.21) " ) Ti Ga अत' 29 Mi om 29 (of rl. 31) ~.) Ka त. Gi (for भात ) TGI : M (Ms om ) परिदेवयित्वा तान् --6) T GIM (Mi om ) De HTC (for a') - ") K8 : गत्वानयताम् , Dne 'वक्त्रान् ( for गानान्) -") K: + Ti G1 निर्मिर, गच्छानयताम् ' G1 2 इति, M1-s अति ( for इह) K: विभन्न , G M1-1 निर्भिण्ण Ka -भग्नान्महतो, G1 देवभागा, 11-8 मन्दभागा -d) K: 6 अमातृ Ka -भमा प्रहतो, Ks Dna -गानान्प्रहृतो', Ko ki पक्षाम् , Ks in समानप, D1 समात्र, D1 समान , TG: समाप्त. Dn1 -देवान्प्रहृतों, B DI- 3 -गानापहतों, T पक्ष्या(Ga 'क्षा)म्, M2 8 विहीनपक्षाम् M2 8 विहीनपक्षाम् K1 इव, | गात्रान्विहतो', G गानामिहतो; Ga -गानान्विमृतों; K. Ñ. Dne I Gi : M (Mt om ) ; Bs भपि M1-8 गात्रान्विहतों (for इति) K... समातृपक्षा(K. 'क्षां)हतराज', 30 fi om 30 (of 1 31) - ) Ks D सु. K8 समानयद्रागिति राज तास्तु, N. ततस्तु, HP Gl : M (fe om )सतांव G1 परमात' -) T G1 2 M (Ms om ) मार्व' (for 27 Mi om 27 (of vl 21) -") K: 4 TI G: Als प्रति ( for परि) SK1 दैन्य, Dn1 वाचं D1 2 प्रचुकोशत (Ds [ by corr ] 'शतु) ( for 'क्रोश च) K1 कौरवेय (for वाक्य) -') Ks तद्धर्मसुतस्य , T GI 3 MB धर्म प्रथमस्य - 6 ) TG1.2 एव तस्या ( for माशु देव्या ) .d) Some N NSS पचाल' KB स यत्र देश', - Sub Colophon Dni om in Mi (of v 121) parvan K: Ñ B Dn D1-408T G : MI (Mt om ) च पुत्रदारा ऐपीके Adhy namo $ Ka :- शिबिरवधन(31 28 Me om 28 (of T] 21) -a) Dn1 स. Ks 'श्रावण (S: 'कथन), 1 : युधिष्ठिरपरिदेवन स्थाप्य 1° ) Gr TEATU TG : M (Mt om ) -- Adhy no (figures, words, or both ) Ś 10 ( 19 कुरूणाम् ( for सुतानाम्) -a) Ks पुत्र (for भूत ) in text), Ñı Dni T Gi : M (Mt om ) 1 Si Ki Ds गणावकीण. - Sloka K842 [78 ] उच) . - -- - 110 ·ऐषीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 11.9 ११ वैशंपायन उवाच । स दृष्ट्वा निहतान्संख्ये पुत्रान्भ्रान्सखीस्तथा । महादुःखपरीतात्मा बभूव जनमेजय ॥ १ ततस्तस्य महाशोकः प्रादुरासीन्महात्मनः । स्मरतः पुत्रपौत्राणां भ्रावणा खजनस्य ह ॥२ तमथुपरिपूर्णाक्षं वेपमानमचेतसम् । सुहृदो भृशसंविग्नाः सान्त्वयांचक्रिरे तदा ॥ ३ ततस्तस्मिन्क्षणे काल्ये रथेनादित्यवर्चसा । नकुलः कृष्णया सार्धमुपायात्परमार्तया ॥ ४ उपप्लव्यगता सा तु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् । तदा विनाशं पुत्राणां सर्वेषां व्यथिताभवत् ॥ ५ कम्पमानेव कदली वातेनाभिसमीरिता । कृष्णा राजानमासाद्य शोकार्ता न्यपतद्भुवि ॥ ६ बभूव वदनं तस्याः सहसा गोककर्शितम् । फुल्लपद्मपलाशाक्ष्यास्तमोध्वस्त इवांशुमान् ॥ ७ ततस्तां पतितां दृष्ट्वा संरम्भी सत्यविक्रमः । बाहुभ्यां परिजग्राह समुपेत्य वृकोदरः ।। ८ सा समाश्वासिता तेन भीमसेनेन भामिनी । C..10582 B.1019 K 10 11 10 om. DI. 3 तान्टष्ट्वा, - - 11 5 M. om 5 (cfr Il) -") Kss Ni B1E Dn1 D1-8 Ca d उपप्लव्य (Ks 'य), T G1 2 M (IS ) उपप्लान्य TG1 : M (Af om ) याला, Ca d IM om. I-13 (cf. TL 10 10 21) -.) सा तु ( as in text) d) T G1 : DI ( DIA om ) D3 दृष्ट्वा तान्, T, G: दृष्ट्वा वि (for Ka Dn D1-3 सर्वेषां पुनाणा ( by महा ( for तदा) Ko Ni B स दृष्ट्वा) ) Ks Dn: Do Trátas transp) KO व्यथिता भवेत् , T G1 : M (Ma om ) DI D1-3.3 पौत्रान् (for भ्रान्) T GM न्यथितेंद्रिया (M. om.) प्रावनपुत्रांस्तथा पितॄन् (12 प्रापिएस्तया) -')D महदुख 6 Mi om 6 (of. v l. 1) १) T G1 2M (Af om ) कप्य(G1 'प)मानेष सहमा -') K: 2 Mom 2 (cf v 1.1) -) K8 महाशोक' वातेनै( K. 'ने)व समी; TG: M (Mt om ) arda र. महच्छोक -) T G1 2 M (Aff om ) पुन- कदळी वने -') K8 राजन्समासाद्य पौत्रास्तान् 4) Ki 5 B DD1 DI 3. + 68 च (for T GL.: M (Mt om. ) भ्रान्सुहृद एव च 7 Ali om. 7 (cf v 11) - ") T G : AI (M om ) विवभौ (for यभूच) --') TG1 2A (M 3M om. 3 (cf. vl 1) -°) K1 मनु Ś Kuo Ñí Bs D8 4 0 8 om ) रुदन्त्या (for सहसा) ") K1 'मानस्य ( for 'मानम) K. Dnt Do कर्षितम् - ' ) K8 'पद्मोत्पलाशाक्ष्यास् , T G1. M प्रचेवनम् -) KI शोफसविना', B3 Dn: भृश (f om ) पनपत्रविशालाक्ष्यास -d) Ko B Dn मुद्विमा', Gi, M1- 'सविनं ') T1 त्रासयांचक्रिरे DI-4 : तमोग्रस्त, T मेघावृत T G1 2 AI (NIA • After 3, T G. 2 M ( Mi om ) ins om ) इचोडराट् र सस्यास्तच्छोकज यहु 52* कृत्वा तु विधिवत्तेपा पुत्राणाममितौजसाम् । 8 Ma om 8 (cf v 1 1) G: om 8-9 -.) प्रेतकार्याणि सर्वेषा बभूव भृशदुखितः । T G1 M1-9 तत परमसरभी -') Ks 5 D सरमात्, 4 4 om 4 (cf v] 1) --" ) Si at (for X1 सभीता' (510), T G1 M1-8 बलवान् (for सरम्मी) ततस्) K:-1 Ñ B Dn D1-408 Ca d eut ( Bis Ks भीम मत्यपराक्रम -)K. प्रतिजग्राह Da कल्यो), Cap dp कल्ये --For 4, TG1 : M (M om ( hapl ) from sd up to सह (in 9d) -d) Ka -om ) subst समुत्येत्य, Ks T G1 111-3 तामुपेत्य, Ka Ni B Dn D1 2 4 6 8 समुत्पत्य Si K1 भीमसेन उपेत्य च 53* तस्सिन्मुहूर्ते अवनर्वाजिभिहेममालिभि । -') DG निकुल', T. नकुल -") G1 परमार्तवत् 9 MG: om 9 (or vl 1,8) D3 om [791 - up to ·10 11 9] महाभारते [ ऐपीकपर्व C10502 B10.119 K10 11 10 रुदती पाण्डवं कृष्णा सहभ्रातरमब्रवीत् ॥ ९ दिष्ट्या राजंस्त्वमद्येमामखिला भोक्ष्यसे महीम् । आत्मजान्क्षत्रधर्मेण संप्रदाय यमाय वै ॥१ दिष्ट्या त्वं पार्थ कुशली मत्तमातङ्गगामिनम् । अवाप्य पृथिवीं कृत्स्ना सौभद्रं न स्मरिष्यसि ॥११ आत्मजास्तेन धर्मेण श्रुत्वा शूरान्निपातितान् । उपप्लव्ये मया साधे दिष्ट्या त्वं न मरिष्यसि ॥१२ प्रसुप्तानां वधं श्रुत्वा द्रौणिना पापकर्मणा । शोकस्तपति मां पार्थ हुताशन इवागयम् ॥ १३ तस्य पापकृतो द्रौणेन चेदद्य त्वया मृधे । ह्रियते सानुबन्धस्स युधि विक्रम्य जीवितम् ॥ १४ इहैव प्रायमासिष्ये तन्निबोधत पाण्डवाः । न चेत्फलमवामोति द्रौणिः पापस्य कर्मणः ॥ १५ एवमुक्त्वा ततः कृष्णा पाण्डवं प्रत्युपाविशत् । युधिष्ठिरं याज्ञसेनी धर्मराजं यशखिनी ॥ १६ दृष्ट्वोपविष्टां राजर्षिः पाण्डवो महिपी प्रियाम् । प्रत्युवाच स धर्मात्मा द्रौपदी चारुदर्शनाम् ॥ १७ धभ्यं धर्मेण धर्मज्ञे प्राप्तास्ते निधन शुभे । - - 3 चेढस्य , M चेदधुर -) 1 समाश्वसिता K5 शूरानिपतितांस्तदा सह (int) (of v 1 8) -6) T: स्थिरो राज्ये, G" --.) Ni B (except B1) D. 03 भाविनी -") MSB स्थितो राज्ये; Mस्फीते राज्ये (for उपप्लव्ये) DS TI Gi 11-8 रुदती Ks B3 पांढव दृष्ट्वा, T G) K: 1 महाराज (for मया सार्ध) -4) T GM वि M1-8 पांडवज्येष्ठ d) Dnl सा हि भारतमब्रवीत् , (Mi om वि)हरम् ( for दिष्ट्या स्व) K: नहि शक्ष्यामि D सा हि भर्तारम' TGIM1-8 इद वचनम जीवितु 13 ") TGT : M सुप्तानां हि (for प्रसुप्ताना) -) 10 Mi om 10 (of v 1 1) -) K: त्वमप्ये K: -कर्मिणा - 6 ) Ki तुदति, K: शोपति, Dr नाम्, Ko Ni B Dn D1-4 0 8 T G1 M1-8 अवाप्येमाम् तमसि ( for तपति) T G. I शोको मां दहवे गाढ़ (Ma 'प्यैनाम् ) Ga corrupt .") D. भोक्षसे (G8 गादो, " पार्थ) d) $1 K1 Ñ. Bi 3 Dni D: --After 1095, Da rends ( marg seo m ) 11"-12 Ko Cap dp [माश्रयम्, Ca d [भा]शयम् (as in text) om (hapl.) 10-11d -°) Dn क्षात्रधर्मेण -After 10°, Do (om. 10*) ins cafe followed by a repeti 14 ") K: कृतो द्रोणेर, Ks -कृतो द्रौणिर् : Dns tion of 12ab --D8 Ti om (hapl ) 10-12a -d) रते द्रोणेर्, T1 -कृता बुद्धिर, T3 -कृतो बुद्धेर; G: कृतो Pa G1 2 M1-8 विवस्वते ( for यमाय चै) KG B Doz युद्धर् Ca d cite पापकृत' ( as in text) -") K. Dn1 D1-8 स्वया रणे, T D1 9 . 8 श्रुत्वा शूरान्निपातितान्; Dn1 सप्रादायनयत्रवै (810) G1 1 M दुरा( Is अनारमन -t) KM हीयते। K8 दयते, B : क्रियते, Dn हीयते Bi , transp 11 014 om 11 (of v 11) Ko DB Ti om ll ATTATA and gfa falta Ca d ang' (as in text)- (of v! 10) For sequenoe in Da, of v l. 10 KI यदि, Ka अधि , Dn1 युद्धे ( for युधि) -") Dn1 कुशली पार्थ (by transp ) T: GO M -') Se गामिवत्, 15.) Ca ज्ञानम् , (Ma om.) दिष्ट्या सर्वास्त्रकुशल Cd प्रायम् (as in text). Bi: विक्रम ( for गामिनम्) - ") T. G1 2 M Most N MSS fece -Ds तान्निवोधत -4) (Ms om ) पार्थ (for कृत्स्नां) -1) K1 स्मरिष्यति Dni mult After 11, K. . ins a passage given in Apr 16 ) Ks सा च (for कृष्णा) - ") K2. पादः I (No 1) वान् Ks प्रति साविशत् , TG1 : समुपाविशत् ॥ पार्य 12S KI Dn: om (hnpl ) 12 dig om 12abc मह्यामुपाविशत् .' ) 1 11 युधिष्टिरो N1 याज्ञसेनी; T G1 M धर्मपत्नी ( 1 स्नी) (of v1 1) De Ti om 12% ( of d) N1 धर्मराजो, 1 10) T G H याज्ञसेनी (fi 'नी) For sequence in Da, of vl 10 N1 यशस्विनी, Bt K: तात धर्मेण, Ks ताश्च धर्मेण K. B1-8 D8 तपस्विनी; M मनस्विनी (13 'नी) तानधर्मेण, Kतेन श्रुत्वा तु , Dnm GiM1-3 क्षत्रधर्मेण ; 17 ) G दृढोपविष्टी TG : M राजा (G1 दृष्ट्वा) 1. पुनधर्मेण .") K24 वीरान; To G1 M1-3 सखे तु (for राजदि) -) K8 तदा (for प्रियाम्) (T. 'स्ये), G: सधे ( for शूरान्) Do विपातिवान् -t)... प्रियदर्शना [80] - -- ") तान्न . धर्मण: - SIK12 इत्युवाच ·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [10 11 26 पुत्रास्ते भ्रातरश्चैव तान्न शोचितुमर्हसि ॥ १८ द्रोणपुत्रः स कल्याणि वनं दूरमितो गतः । तस्स त्वं पातनं संख्ये कथं ज्ञास्यसि शोभने ॥ १९ द्रौपद्युवाच । द्रोणपुत्रस्य सहजो मणिः शिरसि मे श्रुतः । निहत्य संख्ये तं पापं पश्येयं मणिमाहृतम् । राजशिरसि तं कृत्वा जीवेयमिति मे मतिः॥२० वैशंपायन उवाच । इत्युक्त्वा पाण्डवं कृष्णा राजानं चारुदर्शना । भीमसेनमथाभ्येत्य कुपिता वाक्यमब्रवीत् ।। २१ त्रातुमर्हसि मा मीम क्षत्रधर्ममनुस्मरन् । जहि तं पापकर्माणं शम्बरं मघवानिव । न हि ते विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चन ॥ २२ श्रुतं तत्सर्वलोकेषु परमव्यसने यथा । द्वीपोऽभूस्त्वं हि पार्थानां नगरे वारणावते । हिडिम्वदर्शने चैव तथा त्वमभवो गतिः ॥ २३ तथा विराटनगरे कीचकेन भृशार्दिताम् । मामप्युद्धृतवान्कृच्छ्रात्पौलोमीं मघवानिव ॥ २४ यथैतान्यकृथाः पार्थ महाकर्माणि वै पुरा । तथा द्रौणिममित्रघ्न विनिहत्य सुखी भव ।। २५ तस्या बहुविधं दुःखानिशम्य परिदेवितम् । नामर्पयत कौन्तेयो मीमसेनो महाबलः ॥ २६ C10.601 B.10.1120 K.101128 - -') K1 परमव्यसन, N1 परमे व्यसन, Ti तदा, परम व्यसने ins - ") - ") Ki 18 )Ki B स्वधर्मग हि, T G1 11 क्षत्रधर्मंग 23 Ks ते (for तत्) --') Si Ki गतास्ते, Ks पुत्रास्त्रे DD: शुभ -") Ks Ds Dn: पश्य मे व्यसन, Dni Ks भ्रावरचैव ते सर्वे -d)T: सन Do on from K. च यत्, G. तया ( for शोचितुम् up to झास्यसि (In 194) - After 18, KB यथा) K8 'व्यसनेषु यत् - ") 51 भीमोभूस्त्व , Ki भीमो भोस्स्व, K: G: द्विपोभूत्त्व, Dn1 दीपोभूस्व Cd cites द्वीपि, Ca द्वीप (as in text) 54* तं श्रुत्वागतमन्युतत्कम्पमानाम्यपद्यत (s10 ) । Bs D1.8 1 8 हिदय ; Ke हैडिंव , K4 हेलय , Do 19 Ds om. 19 up to मास्यसि (ind) (of r l. 18) हिडिवे Dn: दर्शनेनैव -")Tयदा, T. Ga M:-+ -") Ks T G. I तु, B3 च ( for स) त यथा K8 अभवद्गति Ks तस्मात्त्वमिह नो गति , B1 3 4 5 Dn D1+ 8 स कल्याणि वनं यथातत्त्व भवो गति Bi : 1.6 Dn Dio दूर दौणिरितो गस', TG1 : 1 24 SKi om. 24 -") K6 यथा -') Ke वनं दुगं गतो ध्रुवं - ") TG1 2 M सखे (G: 'घे) -") K: ज्ञानस्य, -') TG1 . Dn1 ज्ञास्यति 4 मृशार्दिता, Ds वधार्दिता अभ्यु( G1 "प्यु दरया -d) Dn1 पौलोमि, TsM 20 Before 20, T. G_ins कृष्णा उवाच -") Gl पौलोमी, Cad 'मी (as in text) शिरसो ( for सहजो) -') $1 KB विश्रुत', Ka Dna G+ मेश्रुत, T: मे धित', T: मे श्रित', ते भुत 25 ) $1 K1 यथा त्वमकृया'; T G1 2 यवैतानि -') T G1.2 M तस्य तस्य दुर्युद्दे -) Dni माहत, कृया , M. यथैवान्यकथाः -') K3 Bi T G2 .. -'). त्वं, Ks Ni B अमिम्रन Cad माहृतम् (as in text) After 25, Ks ins Dna Dos &; Dni ( for a) TG1 2 1 द्रोणे 55* विस्फार्य सशर चाप तूर्णमवाश्च नोदयन् । शिरस उत्कृत्त त पाप पुरुषव्याघ्र विनिहत्य सुखी भव । 21 )51 उक्त्येति -') K3 'दर्शिना -') Dn1 DI-3 अयागत्य, T G1 . [ करे स्पृष्ट्वा -d) B [(L 1) (with r 1)- 28t -(L2) post half=251 Dn D1-03 परम (for कुपिता) 22 ") Ti G1 M मा ( for मा) -') DS क्षत्र 26 Before 26, T G: वैशपायन -") Ks तया, धर्मम् –') Ki Ba स्व (for त) -)K मघवा K. : 86 Ñ B Dn D1-488 T G2 M -') T: G1 मे ( for ) -') KI दुस -") 8. Ks परिदेवनम् -) नावमर्पत, मस्तेह (sic) Ni B s Dn DI-4 0 8 न चा( D तदा)मर्षत 11 [81] - K. तस्या निव शवरम् ·10 11 27] महाभारते [ ऐपीकपर्व C 10601 B.10.112. K.10 11 29 स काञ्चनविचित्रागमारुरोह महारथम् । आदाय रुचिरं चित्रं समार्गणगुणं धनुः ।। २७ नकुलं सारथिं कृत्वा द्रोणपुत्रवधे वृतः । विस्फार्य सशरं चापं तूर्णमश्वानचोदयत् ।। २८ ते हयाः पुरुपव्याघ्र चोदिता वातरहसः । वेगेन त्वरिता जग्मुर्हरयः शीघ्रगामिनः ॥ २९ शिविरात्स्वागृहीत्वा स रथस्य पदमच्युतः । द्रोणपुत्ररथस्याशु ययौ मार्गेण वीर्यवान् ॥ ३० इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ १२ वैशंपायन उवाच । तसिन्प्रयाते दुर्धर्षे यदूनामृपभस्ततः । अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ १ एप पाण्डव ते भ्राता पुत्रशोकमपारयन् । जिघांसुद्रौणिमाक्रन्दे याति भारत भारतः ॥ २ भीमः प्रियस्ते सर्वेभ्यो भ्रातृभ्यो भरतर्षभ । र ) -') - N1 माफदन, Bs सरस - 27 Ko om 27ab - ") G: मचिनागम् -') 12 Dna मधारयं, T G1 M रथोत्तम -') K भीम', + चित्र -d) Dna स मार्गेण Ki + 0 D. गण Ca scems to be missing for this ndby (for -गुण) K: समरे सशर धनु Ca ortes मार्गण । ) Ko सहवाम् (for यदूनाम् Ks पुरुषर्षभ cd outes मार्गणगुण Dnt ऋपभस्तदा, TG1 , If स्पभोग्युत 28 ) K. नकुलिं -') वधेप्सया, K1 -वधे K: पुंडरीकाक्ष K: युधिष्ठिर च्छया, K, 8 Ds वधोधत K. वधेद्वत KO B 2 ) K3 T GH M एप ते पाढयो भ्राता Dn Da 0 8 GM वधे घृत', D. वधे रत। T G-जये धृत' K Gi Nf (except aft) शोकमवारयन् , D1 शोक Cd oites एत' -') D: ( marg 80 Cd परायण -') K: जिघासेद् m) TGI . M facenter B1 सुमहद्याप, माफन्दे (as in text) t) TG: साहसी (for चाप 4OK:-+ मनोदयत् भारत ) K स्वरितो याति भारत, Ni B Da Diyos 29 )K: 4 नोदिता, K: वाहिता ( for चोदिता) एक एवाभि( Do 'ति , Ds 'व)धावति TG1 M दीप्यमाना' स्वतेजसा -C) T Gia MI JE ( M. 'संत सहसा ( Af1 'जा) जग्मुर् -d) K: ते 3 $1 is mostly damaged for 3 हया , -'T G. Cd हरय (as in text) प्रियस्तु T G1 = Bf भीम प्रियवर सर्वेर [ भ्रातृभि(G: 'भ्याम्ने नरर्पम L') D: a (for 30 •) K: D1 स्वान् K: Dn [87]27 (for त) K कृच्छ्रागतम् Ks तस्कृच्छमनुपद्यत -) स) K. नि:शांतशिविरास्वाध्य , Ks T G1 1 M शिवि K न खवपघसे, Ki B D1-3 8 नाभ्युपपद्यसे; DI DI रात्स (G1 "स) गृहीत्वा तु (T1G12 स, T: सु) ..) Ni द्रोणपुनरयेन, T नाभ्युपपत्स्यसे, ') K: वेगवस्छीघ्रमप्युत Do नाभ्युपपत्स्यते, 1 नाम्यवपत्स्यसे -After 3, Ki repents 40*, while Rs ins Gif 'गतेन 1) B Dn D1-40 8 वेगेन (for मार्गेण) T G1. + M भारत (for वीर्यवान्) 56* स्यास्तु मे परम गुह्य श्रुत्वा च क्रियता पुन । On the other hand, Al ins after 3 Colophon - Adhy name K: + कृष्णाप्रायोपवेश (Ka 'वेशन); M1 2 . द्रौपदीप्रलाप' 57* त प्रयान्त महावाहु भीमसेन महाग्लम् । -Adhy no (figures, words, or both) - D2 ( marg sec m) द्रोणपुत्रवधप्रेप्सु कस्मानाभ्यवपत्स्यसे । 11, Ni Dn TG , M3 -Stokano स हि क्रोधपरीतात्मा शाकर धपुरास्थित । K: 90, B1_79 अवध्य सर्वलोकाना द्रौणि परमकोपन। [ 82 ] -.) Ke - Ks31, ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 12 11 तं कृच्छ्रगतमद्य त्वं कस्सान्नाभ्यवपद्यसे ॥ ३ यत्तदाचष्ट पुत्राय द्रोणः परपुरंजयः। अखं ब्रह्मशिरो नाम दहेद्यत्पृथिवीमपि ॥ ४ तन्महात्मा महाभागः केतुः सर्वधनुष्मताम् । प्रत्यपादयदाचार्यः प्रीयमाणो धनंजयम् ॥ ५ तत्पुत्रोऽस्यैवमेवैनमन्वयाचदमर्पणः । ततः प्रोवाच पुत्राय नातिहृष्टमना इव ॥ ६ विदितं चापलं ह्यासीदात्मजस्य महात्मनः । सर्वधर्मविदाचार्यों नान्विपत्सततं सुतम् ।। ७ परमापद्गतेनापि न स्म तात त्वया रणे । इदमस्त्रं प्रयोक्तव्यं मानुपेषु विशेषतः ॥ ८ इत्युक्तवान्गुरुः पुत्रं द्रोणः पश्चादथोक्तवान् । न त्वं जातु सतां मार्गे स्थातेति पुरुपर्पभ ॥ ९ स तदाज्ञाय दुष्टात्मा पितुर्वचनमप्रियम् । निराशः सर्वकल्याणैः शोचन्पर्यपतन्महीम् ॥ १० ततस्तदा कुरुश्रेष्ठ वनस्थे त्वयि भारत । C10616 B10.1211 x 10 1211 - - Ks फोन परमाविष्ट मीम पुत्रवधार्दितम् । [5] ग्रह्मास्त्र सरहस्य च अर्जुनायोपपादितम् । [5] दृष्टमात्रेण व शूरो वधिप्यति महावित । त कुद्धमिति स ज्ञात्वा पुत्रस्नेहाच भारत । स शूर' न प विक्रान्त' ममन्यु शयिप्यति । [(L2) K: म्वमेव पितर याद् (for the prior half) तलागीम महाराज प्रयाम भरतर्षभ । - (L3) D लेहविमजन - (L 4) D: damaged -(25) D. मरहम्य भागिर फान्गुनायोपपादित -(L [(L. 2) M2-- पचने -(L5)11-4 महताविष्ट 6) K: हश्च ] M भीम पुत्रवधास्ति' Jlt om line 8 ] 7 Is om 'T (cf v 1. 4) -') G1 विविद ( for 4. om.44-25 - ") K1 यच्च नाचष्ट -') विदित) 11 च (for हि) --') K3 Ni Bs Dna T G1, M (AM om ) द्रोण' प्रहरता वर ') Ki दुरात्मन' (for महा ) After 7a, M2-8 ins याझशिरो -1) Ks दहद्धि, K: दहेय, दहेत्तत् , फुटरूपम्य शूरस्य वीरम्याप्यत्यमर्पिण' । B..: D13 तहहेत् , Bt s Dn D3 - 0 8 दहेत; f1 2 -1) Si यहहेत् K. पृथिवीं स्वय, Ke Xi 'वीमिमा सुत (for सुतम्) 32 नासिपत्स सुत तत', Ka Ni B Dn D1-0 3 T G : f सोन्वशासत् (K: 5M om 5 (cf. r 1 4) ..) K. स, Ga Ba s Da Ds + : सोन्वशास्त्र N1 सोनुशासीत् , Do 12 (for तन्) S: महावेग, K3.5 D3 G: सोन्वगात्स्व ) सुप्त तत', Ks [s]न्वशास सुत तदा (subr महाभाग ")G श्रेष्ट (for केतु) D. धनुर्मृता metric), K. (s rastreaga ma ( sabmetrio), सराय समपद्यत, - ') K3 प्रत्यापादायवाचार्य', G1 प्रत्यपादि तदाचार्य Ko स्नशास्त्र स्वसतदा, Text as in -d) प्रिय K only K: युधिष्टिर, 1 - धनजचे 8 Mi om 8 (ch.rl ) -.)G1 परमात गते 6 f om 6(cf. T1.4) -") 81 तरपुप्रत्यैवमे- नापि -') K. 3 न सतयं, D3 सर तात ( for न चनम्, तरपुत्रस्येक एवैनम् (sic), K:- 631 B Dn TG1 2 MI-3 न ते पुत्र कदाचन -) DI- T G1 Ms त ( Ks G2 तत् ) पुत्रोप्येक एवं D: नेदम् (for इदम् ) -') TG1 2 Af1-8 कदाचन नम् , K: तत्पुत्रश्चैक एवैनम् , H1. त पुरो प्रेकमेवैनम्, (for विशेपत) Text as in K - ') S ( before corr text) अन्वयायदमर्पण Ka D3 अन्वयादवमर्पण', KE 9 Hi om 9 (cf 1 4) -°). [उच्वा च 'धावदमर्पित', Ni अनुधावदमर्पण , D, मन्वयाचदव (for [उक्तवान्) T G2 पूर्व (for पुत्र) -°)T मर्पण (hypermetric), G1 वोचदमर्पण After GM1-3 नेप (for न स्व) D12 स्थितो ( for सता) 601, K. D. ins T G1 2 11-3 वृत्ते ( for मार्गे) D न तु सता मार्गेण (submetric) -d) K: स्थितेति; D12 स्थानेति, 58* मयार्जुनस्य सप्राप्त दृष्ट्वा ब्रह्मशिरस्तथा। D याति 51 Ka 3 Bs D. 8 पुरुपर्पम , TG1 : तमुवाच स्वपितरमश्वरयामा महायल। M1-8 भरतर्षभ क्रोधेन महताविष्टो दृष्ट्वा स्रेहविपर्ययम् । 10 M om 10 (of vl. 4) -°)G1 सदज्ञाय पुत्रोह गुणवांस्त्रात किमयं मे न दत्तवान् । Ks सज्ञाय सब दुष्टात्मा -') विनाश' i Ki सर्व- [83] सतात) as in ·- C.10.618 B.101211 K.14 12 11 10 12 11] महाभारते [ ऐपीकपर्व अवसद्वारकामेत्य वृणिमिः परमार्चितः ॥ ११ याचमाना प्रयत्नेन मत्तोऽत्रं भरतर्षभ ॥ १६ स कदाचित्समुद्रान्ते वसन्धारवतीमनु । देवदानवगन्धर्वमनुष्यपतगोरगाः । एक एकं समागम्य मामुवाच हसन्निव ॥ १२ न समा मम वीर्यस्य शतांशेनापि पिण्डिताः ॥ १७ यत्तदुग्रं तपः कृष्ण चरन्सत्यपराक्रमः । इदं धनुरियं शक्तिरिदं चक्रमियं गदा । अगस्त्याद्धारताचार्यः प्रत्यपद्यत मे पिता ॥ १३ यद्यदिच्छसि चेदा मत्तस्तत्तद्ददानि ते ॥ १८ अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम देवगन्धर्वपूजितम् । यच्छनोपि समुद्यन्तुं प्रयोक्तुमपि वा रणे । तदद्य मयि दाशार्ह यथा पितरि मे तथा ॥ १४ तगृहाण विनास्त्रेण यन्मे दातुमभीप्ससि ।। १९ अस्मत्तस्तदुपादाय दिव्यमस्त्रं यदूत्तम । स सुनाभं सहस्रारं वज्रनाभमयस्मयम् । ममाप्यस्त्रं प्रयच्छ त्वं चक्रं रिपुहरं रणे ॥ १५ वत्रे चक्रं महाबाहो स्पर्धमानो मया सह ॥ २० स राजन्प्रीयमाणेन मयाप्युक्तः कृताञ्जलिः । गृहाण चक्रमित्युक्तो मया तु तदनन्तरम् 5. 'णी, गे, K: न द्वारिकाम् रिय गदा कल्याणी: K8 : Da ( by corr ) Ts Gi : मयाभ्युक्त K8 मया होप कृतांजलि -d) भरत B1 'णाच, 11-8 'णान् --4) S शौर्यात् भ Ki मतो भरतसत्तम ( for शोचन्) R. सन्यपतन् Ỹ B D D14 17 Mi om 17 (of rl 4) -.)T गर्वा 68 शोकारपर्यचरन्महीं -') Ko पतगौरगा -') K: यमवीर्यस्य l Ma om 11 (of 114) .. ) TGU समामवतीर्यस्य d) K: 8 Da Da nitar, BT M1-3 कदाचित्स नरश्रेष्ठ -') नवस्थे -") Ka G1 : Mi qfgar: Cd fica (as in text) न्यवस (for अवसद्) Cd cites एत्य 18 Dna Mf om 18 (for Mi, cfr14) -") (as in text) -4) Dn: सर्वदाचित TG : इद चक्रम् (for इय शक्तिर) -') Ds इयं 12 Ms om. 12 (of v] 4) -') S KIRE (for इद) Do इद (for इयं) T G1 इय शकि स्थित, Ka.0 भृश (for वसन्) --") Kएय, -")T G1 : 011-3 नामात्र (For घेदत्र) Ga एक (for एक) T1 समागत्य K8 यस्येच्छा तव चापु -d) K. तत्ते (for तत्तद्) K: 1-4 Ñ B (except B:) Doa D1-3 T G: : às 13 Mt om 13 (of rl 4) -4) Ka Dna ददामि K8 सदन से ददाम्यह कृत्वा (for कृष्ण) -') Dn: कृष्ण (for चरन् ). Dal T G , 1-3 चरत्नमितविक्रम (GI 'म, 19 Mi om 19 (of v14) -") D. यच्छ Gai'म) -') Ks अगस्ति; Di.2 Dn1 भागस्यो मोसि, DI: 'ति. S. K1. 8 सुमुद्धत समु 8 KB DRA D1-4 G Ms भरताचार्य DIR तमुद्यतु -") S1 'योक्तुमसि Da प्रयोक्तुं वापि वा रणे -d) Ket.. 14 Ma om 14 (of v 1 4) -') DI सेवित सभीच्छसि, Ds मधीप्ससि, TG1 2 11-3 इहेच्छसि (for 'पूजितम्) -) K. तमध Ka यदिव्यमपि K: यत्सारमुपलप्स्यसि , Dm यन्मा तातमभीप्ससि दाशाई 20 Mi om. 20 (of.rl 4) -") Si Ki रस 15 Mi om 16 (of v 14) -) Ks मसात्व अस्त्र नेमि , Gi M2 Ka वसुनाम तदुपादाय, DD भस्मात्तत्त्वमुपा', Dn: भस्मत्तस्समुपा', सहस्राम (for 'र) द्रौणिना त सहस्राध -) G1 अस्मत्तत उपा -) TGT : M1-3 दिव्यमस्त्रविदा Ks वज्रधारम्, SK भयोमय, Ks वर -") रिपुहरन् , Kg 60 Ki B Dn D1-18 भयोमुखं Dn1 वज्रनाभोपम स्वय - 0) Ni B Dn T G1 रिपुहण D1-40 8 महाभागो d) Na B Dn DI-86 8 T G1 2 M1-3 मत्त' स्पर्धन् ( for स्पर्धमानो) 16 Mi om 16 (of. v ] 4) --"). Gप्रिय माणेन -') Si Ki + मया युक्त', Ks मयेत्युक्त', Ni 21 Ma om 21 (of.rl 4) -") DB तत्त्वम् [84] DS पराक्रम - ' ) Dna एतद्गुण नाभ, K... G! 'सारम् " ·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 12 29 जग्राहोपेत्य सहसा चक्रं सव्येन पाणिना । न चैतदशकत्स्थानात्संचालयितुमच्युत ॥ २१ अथ तदक्षिणेनापि ग्रहीतुमुपचक्रमे । सर्वयत्नेन तेनापि गृह्णन्नैक्दकल्पयत् ।। २२ ततः सर्ववलेनापि यचैतन्न शशाक सः। उद्धर्तुं वा चालयितुं द्रौणिः परमदुर्मनाः । कृत्वा यत्नं परं श्रान्तः स न्यवर्तत भारत ॥ २३ निवृत्तमथ तं तसादभिप्रायाद्विचेतसम् । अहमामव्य सुस्निग्धमश्वत्थामानमब्रुवम् ॥ २४ यः स देवमनुष्येषु प्रमाणं परमं गतः । गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः कपिप्रवरकेतनः ॥ २५ यः साक्षाद्देवदेवेशं शितिकण्ठमुमापतिम् । द्वंद्वयुद्धे पराजिष्णुस्तोपयामास शंकरम् ॥ २६ यस्मात्प्रियतरो नास्ति ममान्यः पुरुषो भुवि । नादेयं यस्य मे किंचिदपि दाराः सुतास्तथा ॥ २७ तेनापि सुहृदा ब्रह्मन्पार्थेनाक्लिप्टकर्मणा । नोक्तपूर्वमिदं वाक्यं यत्त्वं मामभिभाषसे ॥ २८ ब्रह्मचर्य महद्धोरं चीा द्वादशवार्षिकम् । HAR C10.695 B.10 1230 K.10 1230 in Ś Kı Gi 11-3 एनम् । DD1 एवम्, - K .. - (for चक्रम्) S. इत्युके -') T GH 1-3 स स (for स) मया (G1 समय) (for मया तु) K: मया स द्रौणिर 24 Mi om. 24 (of v 14) Ñ c) K: . Ñ B Dn --") KA- मया दत्त तदन्तर B Dn D1-13 T G1 : M. 8 निवृत्तमनस, KB 1 D1-108 [उपत्य K. G! तरसा ( for सहसा) Ka निवृत्त(Ks 'वर्त)मनसस्, Do निवृत्तमनसा, text as जग्राह सहमा चैव - ) K+ ở B DA D1 2 3 T -") K1 11 १ मचेतस, K8 विचेतस' DI-3 एकम् (for - ") Ks चौधैस्तम्, Ko Ni B (except Ba) Dn पुतद) 1) Ni उच्चालयितुम् , T G1 M1-3 D3 4 0 8 सविनम् , D3 सविज्ञम् (for सुनिग्धम् ) प्रचाल' Ś1 ( 8up lin ) Ka-, Ñ B (except B1 o) -d) Ks M1 2 अग्रव Dn T G2 111 अप्युत 25 Mi om 2500 (cf 7 1 4) .) K. च 22 Ma om. 22 (cfr] 4) -- ") 5 तयैतद्, (for स) N1 Bs DnI D1-8 Ti देव ( for K. - Ni B Dn D1-1 0 8 T G1 : 1-3 मथेन, देव') -°) K: गाजीवधन्वा -d) Ko -प्रकरकेतन K तयैव, Text as in Śi Ki - ") K. Do Ni B DD DI-+ Ti fi गृहीतुम् -')T सर्व ( for 26 °) Ke + सितिकठम्, K5 सित'; Ti G1 1 M -4 om 26°-270 नीलकठम् सर्व) Ks त चापि (for तेनापि) K. + 6 उभाभ्या -') KB Dna Ds 8 पुरा जिष्णुस, Dn1 परो जिप्णुस यरनतो वापि, B(except Bas) Dn1 D1-3 सर्वयत्नयलें- नापि -After 22', De repeats 2280 -4)K: 40 27 JI om 2703 (cf v 1 26) -)T GA ग्रहीतु नैव शक्तवान् (K० शचिमान्), K: गृहवेद सकपयन् । -') K: : न मान्य -') Ki Ds Ks B1-3 गृहयैतद( B. 'नम )कपयत्, Ni 'नेतदकॅपत, न देय K T G1 3 तस्य , M कस्य (for यस्य) Ti BE E DIL D1-18 गृहदेवमिदं तत', Dna Ds गृहास ते (for मे) T G1 I भपि (D6 हमे )वमकपयत्। T G1 111-3 गृह्य ( 111 गृहन्) प्राणा (Mg + 'णान् ) महात्मन' नैनमकपयत् , Text as in S KI 28 d) K: यस्त्व Ks यस्तत्त्वमिह याचसे, T GI -') K1 यश्चैतन्। " यत्त्व मत्तोभिमन्यसे (T1 'मापसे) 23 M om 23 (cf v 1 4) K. Dna यदै( Dni 'दे)वं, Ki- Ni B Dna D1-403 29 ") Ks Bs D8 महाघोर, K: पुनर्घोर, Dna T G1 : यदैन, Ks यच्चन, 1 यदेतान् , M. 8 यदै - ") 8. K1 1 4-0 B 4 5 Dn D1-468 तन् (for यश्चैतन्) K: 4-3 Ki B (except Ba) Dn B1 चीर्णो; Ba करवा ( for चीर्वा) D1-40 ह (for स') K3 यत्नेन सुममाहित' -") T G1 M चरित्वा द्वादशाब्दिक -') TG1 . M K:- N1 BIES Dn D38 MI-3 उद्यतु, Bs 'पादम् ( for पार्थम्) K1 मत्येत्य: Ni Ba Dn1 D1-8 Dis qua, text as in Ś Ki Cd T GI 2 JUL (G1 मास्थाय --4) S T G1 . जित', K:-IN B Dn 'त)चालयिस्वापि -') Ki Ni Ba-s Dn D1-108 D1-18 M1-8 [मर्जित , M [भ]र्जित, Text as in M. परिश्रांत'; Ka परं श्रांत, Ke परधात S) KA $i Ki [ 85] MM1-3 तस्मात् -d) K. सुतस्तथा मह घोर तीर्वा, Ni ती; d ·10 12 29] महाभारते [ ऐपीकपर्व C10635 1.10 1230 8.10.1230 - हिमवत्पार्धमम्येत्य यो मया तपसार्चितः ॥ २९ समानव्रतचारिण्यां रुक्मिण्यां योऽज्वजायत । सनत्कुमारस्तेजस्वी प्रद्युम्नो नाम मे सुतः ॥ ३० तेनाप्येतन्महदिव्यं चक्रमप्रतिमं मम । न प्रार्थितमभून्मूढ यदिदं प्रार्थितं त्वया ॥ ३१ रामेणातिवलेनैतन्त्रोक्तपूर्व कदाचन । न गदेन न साम्वेन यदिदं प्रार्थितं त्वया ।। ३२ द्वारकावासिमिश्चान्यैर्वृष्ण्यन्धकमहारथैः । नोक्तपूर्वमिदं जातु यदिदं प्रार्थितं त्वया ॥ ३३ भारताचार्यपुत्रः सन्मानितः सर्वयादवैः । चक्रेण रथिनां श्रेष्ठ किं नु तात युयुत्ससे ॥ ३४ एवमुक्तो मया द्रौणिर्मामिदं प्रत्युवाच ह । प्रयुज्य भवते पूजां योत्स्ये कृष्ण त्वयेत्युत ॥ ३५ ततस्ते प्रार्थितं चक्रं देवदानवपूजितम् । अजेयः स्यामिति विभो सत्यमेतद्रवीमि ते ॥ ३६ त्वत्तोऽहं दुर्लभं काममनत्राप्यैव केशव । प्रतियास्यामि गोविन्द शिवेनाभिवदस्व माम् ॥ ३७ एतत्सुनाभं वृष्णीनामृपमेण त्वया धृतम् । चक्रमप्रतिचक्रेण भुवि नान्योऽमिपद्यते ।। ३८ एतावदुक्त्वा द्रौणिर्मा युग्यमश्वान्धनानि च । D स तस्कु मम) T • ") 5. 30 ) K. 'प्रतधारिण्या, K. 'ब्रह्मचारिण्या 60* धारणे न समर्थस्स्व कुत क्षेतुं महाहवे । -O) A sfiavar Ko Ñ atauirà; Dn: T Gi : 35 ) D1-3 प्रपूज्य cd भवते ( as in text) -1) । यो व्य(G. [s]भ्य , M: [s]प्य )जायत, DI यो K: याम्ये Sa K3 स्वयाय्युत (Ka r), K. स्वयेति हा त्वयायत (910) -') K. स मरकुमारस् , K. ग्ययेच्युस, B ( except Ba) Dn D1-1 • त्वया सह, मारस् , Cd मनरकु (as in text) -d) Dn1 ते ( for G1 स्यया विति मे) 3. K1 प्रधुम्नेन समस्तत 36 ) ततोत्र ( for ततस्ते) K-40B DD 31 )T G: तन् (for [ए]तन्) Ki Dn: 1 महा D1-10 8 T G1 2 [ प्रार्थित ते मया चक्र (BB ततश्रक, दिन्य -') Dn रणे, M1 2 . महत्, MB मत ( for Dna महचक) -') D3 'पूजन, Da पूजितः -') - ") B: महन् ( for अभून) -d) TG1 : स्यादिति 1 तदिद Ko मया ( for स्वया) 37 ) B1 : हि (for sg) K:-&TG, : M 32 31 Ki La om ( hapl ) 92, KDe read it सोह ते ('T G1 : 1 तद् ) दुर्लभ चक्रम् ") K: 1 -") 2 Ks रामेणापि (for [ोव) in marg (sec ) --') D3 प्रीति (for प्रति) GM ( Ms om ) [ए]ष (for [५]तन् ) 38 ") Ko B (except Ba) Dn Di-सुमीम भगेन (for गदेन) K. Bs A DI दशायेन -') (for सुनाभ). Ko B} B DD D1-10 : भीमानाम्, ki Ga. M (Ma om ) तदिद भौमानाम्, B1-3 भैमानाम् , TG12 Af भोजानाम् (for वृष्णीनाम् ) 33 Rs Dna om (hapl ) 33 --.) द्वारिका K1 एतत्सुनाभमृम्तीनाम् वृपभेण -")Kअप्रतिम T G1 2 चैव ( for चात्यैर) -') Ka यत्तु T चैय. --4) K. भुवो KI विपद्यते; K प्रपद्यते G 2 M (G1 Dfi ) ( for it) ~4) SKI B. हि विद्यते, D निपद्यते Ka भुवनान्यतिपद्यते, यदध, TG1f तदिदं T GM भवत्येवो(M 'तैवोपपद्यते 34 ) Kss T1G1 MB भरता Ks पुत्रासि, 39 )K: तु, Do Os (for it) -') N1 BE S Dn D1-468 पुनसव, 5. युध्यम्, K: 1-6 Ñ B Dn D1-40 TGM -') Sa Ki श्रेष्ठ, Da श्रेष्ठं -) Ca युग्यान्। K: युगान्, Ks मयुज्य ( for युग्यम् ) Ka , B_Dna D1-10 कं नु, N Ni बलानि (for धनानि) K240 ययौ पश्चादनानि कस्मात्, च (Ke वना इव) K. om ( hapl )39ed ( for किंनु as in i Dn1 Ds) Kasr Gi 2 प्र (for [2]प ) K. B Dn रससि, ह 'रसवे K: किं करिष्यसि नो द्विज D1-08 काले ( for वालो) -") Ms + [उत • After 34, E. . ins (for च) [86 } -.) Ks हृतम्, D वृत , , T G1 'पुत्रस्तु S KI किन, TG111 8 क त्व, M तं स्व - G: क तु, K. जात K: युयु ·ऐपीकपर्व] सौतिकपर्व [10 13 6 आदायोपययौ वालो रतानि विविधानि च ॥ ३९ वेद चान ब्रह्मशिरस्तस्माद्रक्ष्यो वृकोदरः ॥४० स संरम्मी दुरात्मा च चपला क्रूर एव च । इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥ १३ वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा युधां श्रेष्ठः सर्वयादवनन्दनः । सर्वायुधवरोपेतमारुरोह महारथम् । युक्तं परमकाम्बोजेस्तुरगैर्हेममालिभिः ॥ १ आदित्योदयवर्णस्य धुरं रथवरस्य तु । दक्षिणामवहत्सैन्यः सुग्रीवः सव्यतोऽवहत् । पार्णिवाही तु तस्यास्ता मेघपुष्पवलाहकौ ॥ २ विश्वकर्मकृता दिव्या नानारत्नविभूपिता । उच्छ्रितेव रथे माया ध्वजयष्टिरदृश्यत ॥ ३ वैनतेयः स्थितस्तस्या प्रभामण्डलरश्मिवान् । तस्य सत्यवतः केतुर्भुजगारिरदृश्यत ॥ ४ अन्वारोहद्दपीकेशः केतुः सर्वधनुष्मताम् । अर्जुनः सत्यकर्मा च कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥५ अशोभेतां महात्मानौ दाशाहममितः स्थितौ । C.10653 B.10.137 K.10131 D1-3 दुरा K. B Ms प्राध्या , -'). 40 ") K: + सुसरभी, M सरभी च चावहत्, T G: 'स्यावहत् K: सैव्य', Kss B -) Ks -°) K1 फरश्चपल (by transp ) Dn D1-108 शैव्य', Ga सैन्य चारशू -1) Ka [s]ग्रहीत, -)K रक्ष Gif शास्त्रं ( for चाम्न) K. . Ki B Dn D1-36 3 [5]भवत्, T GH.' धुर वृकोदर ( for वहत्) -') 1 G1 2 प्रार्टियाहौ, K8 पार्श्व वाडौ, K: दूर्णिधाही (316), Di : पाणिग्राहौ, 1 पृष्ठवाही, प्राष्टि DI: TG1 2 Colophon -Adhy name Sj (with sf) : Ki " च ( for तु) Ks पाणिवाही सतस्त्वाती, N1 हो कृष्णवार्य, K. द्रौणिवृत्तोपवर्णन, 13 : चक्रप्रार्थन सुतस्यास्तां -') K. वळाहको, G2 AI चलाहको (M 'प्रस्थान) Adhy no (figures, words or both) Sa (orig ) 10, 5. (by corr ) D. ( marg 3 K1 ह्येया, T G1 2 [भा]पीडा, माया ( for 8c m ) 12 ( as in text), Ñ Dn T G1.2 N 3 दिव्या) B Da N1 मनोरन , नानाधातु, DI-+ 68 रत्नधातु, 1. सर्वररन Ko Di.. विचि. 13 त्रिता -') पितेव च रथे ( चरते)माया, K1 श्रिते स्थवरे माया, K: दीप्तेव च रथे माया, 58 स्थितेवाचिर 1 ") K: c यदुश्रेष्ट', Ki युधां श्रेष्ठ, D. युधि भोवासो (sic), Ki- दीप्ते वररथे माया, मूर्तेव च श्रेष्ठ, T GM कुरश्रेष्ठ (G1 'ट) रथेशाया (810), Dn: D उच्छिते च रये माया, T GH: (as in text) --") Di : (orig ) रथोपेतम्, Da ॥ उच्छिता च रथे वसिन् -') K: ध्वजयष्टिर्न दृश्यते, (by corr ) धरोपेतम् -d) K. 46 Bi Dn Ko ध्वजइष्टिरदृश्यते (10) DI- T G.. M रथोत्तम; Ks महारय 41 K10 om ( hapl.) 4 -") Ds तदा Sr Ki Tu G1 कांभोस् , Dn1 कैचोजेस् (810) G स्थितस्वस्या D. तेयध्वजे तस्य T: G1 : 1 देशजैर् (for तुरगैर) Ni Af लरश्मिमान, DI-3 मण्डलमाविशत् .) B1. तत्र सत्य , Gi, M1-B तस्य सत्व , 2 ") Dn1 D1 : वर्णश्च TG1 : उदितादित्य सत्य T G12 -') Ks Ki B1. च (for तु) सकाश -") K: भुजगारिर् K: स भुजगारि दृश्यते M सर्वरत्नविभूपित -')51 दक्षिणां खवदत् , Ki 5 ) K: + 8 Ni Dn D1-8 अयारोहद्, K भन्व- दक्षिणं तु वहत्, ki णेनावहत् , Ks 311 3 णं रों K हृषीकेशात् , K: केशं TGi. M अन्वा- [87 ] N1 Ca d ente युधा तस्या, -") M सत्य K.

·C10.653 B.10.131 K.10.13.7 10 13 6] महाभारते [ ऐषीकपर्व रथस्थं शाधिन्वानमश्विनाविव वासवम् ॥ ६ स तेषां प्रेक्षतामेव श्रीमतां दृढधन्विनाम् । तावुपारोप्य दाशार्हः स्यन्दनं लोकपूजितम् । ययौ भागिरथीकच्छं हरिभि शवेगितैः। प्रतोदेन जवोपेतान्परमाश्वानचोदयत् ॥ ७ यत्र स्म श्रूयते द्रौणिः पुत्रहन्ता महात्मनाम् ।। १२ ते हयाः सहसोत्पेतुर्गृहीत्वा स्यन्दनोत्तमम् । स ददर्श महात्मानमुदकान्ते यशखिनम् । आस्थितं पाण्डवेयाभ्यां यदूनामृपमेण च ॥८ कृष्णद्वैपायनं व्यासमासीनमृपिभिः सह ॥ १३ वहतां शार्ङ्गधन्वानमश्वानां शीघ्रगामिनाम् । तं चैव क्रूरकर्माणं घृताक्तं कुशचीरिणम् । प्रादुरासीन्महाशब्दः पक्षिणां पततामिव ॥ ९ रजसा ध्वस्तकेशान्तं ददर्श द्रौणिमन्तिके ॥ १४ ते समार्छन्नरव्याघ्राः क्षणेन भरतर्षभ । तमभ्यधावत्कौन्तेयः प्रगृह्य सशरं धनुः । भीमसेनं महेष्वासं समनुद्रुत्य वेगिताः ॥ १० भीमसेनो महावाहुस्तिष्ठ तिष्ठति चाब्रवीत् ।। १५ क्रोधदीप्तं तु कौन्तेयं द्विपदर्थे समुद्यतम् । स दृष्ट्वा भीमधन्वानं प्रगृहीतशरासनम् । नाशक्नुवन्वारयितुं समेत्यापि महारथाः ॥ ११ भ्रातरौ पृष्ठतश्चास्य जनार्दनरथे स्थितौ । -d) Ni हढ) K: कक्ष - ") रोह कृष्ण तु (Gi 'व्णस्य, 1 2 °णस्तु) -') Me il Ki om (hapl ) 11-12t .) N1 शोधा धनुर्भूता .") T Ga I अर्जुन' स च धर्मात्मा विष्ट, Dn: कोपदीप्त B1 2 च (for तु) -°) Ds T G1 2 M शुशुभाते तु धारयितु 6 ) Ks अशोभता T G : M न म वारयितु शक्ता' (f शेकु.) ~4) K:- AM समेतापि, K. ते सर्वेपि, M1 समेता वीरी - Ds om ( hapl ) from 6° up to रोग्य हि ( in 70) 1 मश्विभ्यामिव 12 Ki om 12abcd (of v 1. 11) -") Ni वेषां 7 D8 om. up to रोप्य (of v ] 6) D सप्रेक्ष्यतामेव , Dn: तेषा तु प्रेक्षतामेव ; TG1 Mस om 70-90 - ") तावुभौ रोप्य, K1 2 तावथा रोप्य, K तावप्यारोप्य, Dn1 तावुपामव्य , तेषामग्रत शूर(T 'रे, Ms 'र) -') KA TG. D: चैव (for क्रोशता, Dns धीमता (for श्रीमता) उभावारोप्य, 1 स तावारोप्य T: दाशाह, a 'ई, - Dna om ( hapl ) 12eder. -") Ks DB 1 गोविंद', 2 गोविंद -') K:- स्यदने. K:-40 भागीरथ (for 'रथी) K: कच्छे, Ko Dn. लोकपूजिते, T G1 3 1 भरतर्षभ यथान्य DI तीर, D8 तीरे स्तानू (for जवोपेतान्) -d) K: त्वरन्नश्वान् , -4) B1 2 Ds मुशवेगिभि', T MA G1 हेममालिमि' Ks हरिभीम॑तवेगीते Ca di तूर्णमवान् Ke-5 भनोदयत् cite हरिभि (as in text) -')K1 सं , TG : Ar 8 Di om 8 (of v17) -") Dns सहसा स (for स्म) K6 दोणि -1) K6 महाबल'; . पेतुर, TG1 : f स्वरिता जग्मुर -') TG1 AM Gl. M दुरात्मवान् वहतस्त (T1 'स्तु) रथोत्तम --") i Ba D1 अपमेन 13_Kis om. 13°-17 -') ME 'द्वैपायन 9 De om ga (cf v 17) -') शीघ्रचारिणा, Ni BL : 'सारिणा -') S. Ks T1 महाशब्द 14 KB om. 14 (cf v 1. 13) -°) Bi Ka तं चैन, Ds Ga तथैव T1 कृत (for दूर ) -)K8 10 ") K8 समागच्छन्, Dns तेजसार्छन् ( for ते समार्डन्) TGTM ते समर्थ महाबाहु Af1 भृशात ( for घृतात) -') Mi -) Ki कुशरीरिण; Ks 'धारिण, D3 'चीरिणा SK- Ni क्षणेनैव (N1 'न च) नरर्षभ भरतर्षभ K2.8 B Dn D1-468 ध्वस्तमासीनं. TGM रजो. (KR 'भा, Ki Ni 'म, Ko 'महर्प) -') ध्वस्तमुपासीन -4) S2 Dn Ds मंतके, K. मंति- K:-40 नरव्यात्र (K. 'ध्र); TG1 M12 महात्मानम् , कात् T G1 M ददर्श भरतर्षभ AIB | महाबाहुम् (for महेप्वास) -d) K: + 8 सम भिद्रुत्य, Ks समनुसत्य, TG1 2 11 15 K. 6 om 15 (of r 1, 13) -) प्रति K वाजिन', K: वेगत' गृह शर धनु' [88 ] DB कृतात, G: प्रतात, मनुसृत्य सु (M ·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 14 2 व्यथितात्माभवद्रौणिः प्राप्तं चेदममन्यत ।। १६ स तदिव्यमदीनात्मा परमास्त्रमचिन्तयत् । जग्राह च स चैपीकां द्रौणिः सव्येन पाणिना । स तामापदमासाद्य दिव्यमस्त्रमुदीरयत् ।। १७ अमृप्यमाणस्ताञ्शूरान्दिव्यायुधधरान्स्थितान् । अपाण्डवायेति रुपा व्यसृजदारुणं वचः ॥ १८ इत्युक्त्वा राजशार्दूल द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । सर्वलोकप्रमोहाथं तदस्त्रं प्रमुमोच ह ॥ १९ ततस्तस्यामिपीकाया पावकः समजायत । प्रवक्ष्यन्निव लोकांस्त्रीकालान्तकयमोपमः ॥ २० इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि त्रयोदशोऽध्याय ॥ १३ ॥ १४ वैशंपायन उवाच । इङ्गितेनैव दाशार्हस्तमभिप्रायमादितः । द्रोणेवुद्धा महावाहुरर्जुनं प्रत्यभापत ॥ १ अर्जुनार्जुन यदिव्यमस्त्रं ते हृदि वर्तते । C 10.671 B1014.2 x.10.142 16 Ko om 16 (cf v 1. 13) -") TG.M 11 2 वाचमुस्सृज्य दारुणां (T1G1') त (for म) T G1 2 M भीमकर्माण -GI om 19 Ni massing (of 7 1 16) -) K1 T3 राज 1600 -') D प्रगृह्य स शरा - Portion of the शार्दूल, Dna रयशार्दूल -') K: द्रोणपुत्रं -') text from 10 13 16° up to 10 15 22° 1s missing Ks प्रमोहार्ये, Dna प्रमोदार्थ -1) K: 10 इपी in ſi -') & K1 पृष्ठतो भ्रातरश्चा(K1 'रीचा)स्य , (K. ईपि , Ko ऐपी )कास्त्र , K6 स तदत्रं , Ti भयात्रं K. भ्रातर पृयतश्चास्य -d) G1 स्थित -')G1 प्र (for तदनं प्र.) भवान्द्रोणि ~1) Ka मृत्यु K. T GU चैतद् (for वेदम्) 2001 missing (of v 1 16) -) K2 ईपि काया, 1 ऋपीकाया -) प्राधक्ष्यन्, K- 18 17 Ko om. 17akdi (cf v 1. 13) N1 missing Bs Dn Ds 8 प्रधक्षन् K1 सान् (for श्रीन् ) TGi : (cf vl 16) -") K: तच्च दिव्यम्, Ks स त I निर्दहिप्यनिवेमास्त्रीन् -d) D3 लोकातकयमोपम', दीनम्, D8 स तद्दिनम्, 1-3 स त दिग्यम् Dnस T G1 2 लोकान्लोकान्तकोपम' (Ta 'मान्), M1 3 लोका- तहिव्य स दीनात्मा -')K: पापात्मास्त्रम् - After न्कालांतकोपम ( 'म), ALB 4 लोकान्कालयमोपम 17, Dna ins Colophon missing in ÑI 61* प्रधक्षमिव कोपेन द्रौणि परममन्युमान् । -Sub-parvan All ASS (Ñ missing) 84 or fo) - Adhy namo After 17", Do reads 18", repeating it in its proper $i Ki ऐपी( K1 "पि)कास्त्रोत्सर्ग', अस्त्रोत्सर्ग', K: place Si Ki om 17edes -'). शरेपीकां, ऐपीकास्ने , K. अस्त्रविसर्ग', Ks ऐपीकोत्सर्ग , T G1 : T G: रैपीका, DI: (both before corr ) स ब्रह्मास्त्रप्रयोग', अश्वत्थामा( M. 'मदर्शनं चैपीक, D स चैपीको, 2-+ शरैपीकान् 11 जग्राह - Adhy no (figures, words or both ) घास्नानपीकान् -') T1 पराम् (for स ताम् ) TGI : Dn TG12 M4 Al आस्थाय (for मासाद्य) -) K: +6 इपीकास्त्रम् (for दिन्यमस्त्रम् ) K: 1.0 Dna M उदीरयन् , Ks 14 D1 टदैरयत्, B1-8 मधारयत्, G. उदैरवत् 7 Ñ is missing for this adby (cf p 1 10 missing (cf. v 1 16 ) -') K: + 0 B 13 16) (except Ba # ) DDI DI : दिग्यायुधवरान्स्थितान्, Ks दिग्यायुधरयस्थितान् -') - 1 2 1836 Co as in 1 ) K: + T G1 2 1 इगितेन तु -') Di.. text -1) Ks विसजन ( for व्यस्जद) T GI 1 तद् T G: सस्य (for तम्) G1 तस्याभिप्रायमोहित 12 [89] K. M14 S D2 13, 18 ·10 14 2] महाभारते [ ऐपीकपर्व C 10671 D10142 K,10142 द्रोणोपदिष्टं तस्यायं कालः संप्रति पाण्डव ॥ २ भ्रातॄणामात्मनश्चैव परित्राणाय भारत । विसृजैतत्त्वमप्याजावस्त्रमखनिवारणम् ॥ ३ केशवेनैवमुक्तस्तु पाण्डवः परवीरहा । अवातरद्रथात्तूर्ण प्रगृह्य सशरं धनुः ॥ ४ पूर्वमाचार्यपुत्राय ततोऽनन्तरमात्मने । भ्रातृभ्यश्चैव सर्वेभ्यः स्वस्तीत्युक्त्वा परंतपः ॥ ५ देवताभ्यो नमस्कृत्य गुरुभ्यश्चैव सर्वशः। उत्ससर्ज शिवं ध्यायनस्वमस्त्रेण शाम्यताम् ॥ ६ ततस्तदनं सहसा सृष्टं गाण्डीवधन्वना । प्रजज्वाल महार्चिष्मयुगान्तानलसंनिभम् ॥ ७ तथैव द्रोणपुत्रस्य तदत्रं तिग्मतेजसः । प्रजज्वाल महाज्वालं तेजोमण्डलसंवृतम् ॥ ८ निर्धाता बहवश्वासन्पेतुरुल्काः सहस्रशः । महद्भयं च भूतानां सर्वेषां समजायत ॥ ९ सशब्दमभवयोम ज्वालामालाकुलं भृशम् । चचाल च मही कृत्स्ना सपर्वतवनद्रुमा ॥१० ते अस्त्रे तेजसा लोकांस्तापयन्ती व्यवस्थिते । महर्षी सहितौ तत्र दर्शयामासतुस्तदा ॥ ११ नारदः स च धर्मात्मा भरताना पितामहः । उभौ शमयितुं वीरौ भारद्वाजधनंजयौ ।। १२ तौ मुनी सर्वधर्मज्ञौ सर्वभूतहितैपिणौ । दीप्तयोरस्त्रयोर्मध्ये स्थितौ परमतेजसौ ॥ १३ तदन्तरमनाधृष्यावुपगम्य यशस्विनौ । -') 5. Dn1 द्रौणिक्षा, द्रोणेत्विा --1) Ka 8 °) Dna तिग्मतेजसा L') To Go : DI Frogress भर्जुन समभापत, T G1 : 1 अभ्यभापत फल्गुन सुमहा( T1 11 हज् )ज्वाल - d) K1 8 Ds 'सनिभ TG1 M 'संयुत 2 Gi om 2 Before 2, K8 ins श्रीकृष्ण उ - ") TG: यवद्, यवेकद, 1 यत्वेकद, M2-1 यरवेतद् 9 °) M च सर्वश' ( for सहस्रश ) ( for यदिव्यम्) - ") Ks यदि ( for हदि) TG. 10 ) Dna घोर ( for व्योम) - ") 3 4 'माला AI हृद्यस्व परिवर्तते - ") K1 द्रोणोपदिष्टार्थस्याय, 1 समाकुल -°) Ga महीं K: सर्वा, Dn: कृत्य 'दिष्टस्तस्याय -d) Ki ML-सप्रति वर्तते; T Ga सपरिवर्तते 1 ) K:- BT G1 2 Af तावत्रतेजसा, K. ते घास्त्रे तेजसा, B1 8 ते मस्रतेजसी, BB Dn D1-1 3 ) K: पाठव ( for भारत) -) SK DE 08 ते त्वस्त्रतेजसी - ") K:- 8 D. तापयतो व्यव विसृज्यैतत् , Ka विसृजस्त्र 4) M मखस्यास्य Si स्थितौ, Dn1 तापयति व्यवस्थिते, Dna तापयतो व्यव 'विदा वर, Ba Dna Ms 4 निवारणे ( for 'रणम् ) स्थिता; T G1. M ग्रासयन्तौ तवस्थितौ (G1 तरस्विनी, M... तपस्विनी, Ms + अवस्थितो) -°) K. Da Ti 4 ) Ko B_Dn Di-+ 08 उक्तो( Do 'के)य. Mi महर्षि DDI सहितास्तत्र -') 12 वीभत्सुः (for पाण्डव ) -") Dni THAT -°) T GR सतुस् M TANCATATE ( by transp ) Śs after (for cut) 12 ) K1 च स (by transp ), K: 0 B_Dn 5 ) . 'पुत्रेण K1 तदनन्तरम् Ks T D1-40 8 TG12 सर्व , K: o B Da G: मारमन -") TG1 M भ्रातृणा चैव सर्वेषा D1-1 0 8 भूतारमा ( for धर्मारमा) ) K: Doi (T1 प्राणामारमनचैव) -") K परतप DI. TH (except 2) भारताना Ks Ds पितामह 6 ) K: TG1 2 M 4 वै(Ko देवतेभ्यो T -°)K.4 शाम After 12, T G, M read 16 Gia M नमस्कृत्वा -4) Do शम्यताम् (T Gs repeating it nt its proper plage ) 7 . ) T GB तदनमस्त्र सहसा -') Ks गाजीव 13 Before 13, GEMins वैश –*) T Gi 3 K18 G1 धन्विना तौ - °) K. Ds महार्चिष्मन् , DI : दृष्ट्वा, MI इस्युक्त्वा ( for वो मुनी) -') Ki तथाधिप्मद 'हिते रती -Ki om 13-144 -1) K: युगान्तानिळ', Ks T G1 2 M 'नलवर्चस 14 Ki om 14 (cf v l. 13) DI reads 14, [90] K: स तु. - - -- ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 154 आस्तामृपिवरौ तत्र ज्वलिताविव पावकौ ॥ १४ प्राणभृद्भिरनाधृष्यौ देवदानवसंमतौ । अस्त्रतेजः शमयितुं लोकाना हितकाम्यया ॥ १५ ऋषी ऊचतुः। नानाशस्त्रविदः पूर्वे येऽप्यतीता महारथाः । नैतदत्रं मनुष्येषु तैः प्रयुक्तं कथंचन ॥ १६ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि चतुर्दशोऽध्यायः॥ १४ ॥ । वैशंपायन उवाच । दृष्ट्वैव नरशार्दूलस्तावग्निसमतेजसौ । संजहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनंजयः ॥१ उवाच वदतां श्रेष्ठस्तावृपी प्राञ्जलिस्तदा । प्रयुक्तमस्नमस्त्रेण शाम्यतामिति वै मया ॥ २ संहृते परमास्त्रेऽसिन्सनिस्मानशेपतः । पापकर्मा ध्रुवं द्रौणिः प्रधक्ष्यत्यत्रतेजसा ॥ ३ अत्र यद्धितमस्माकं लोकाना चैव सर्वथा । C10690 B.10.15A K 10.154 K. भना. after the ref, before 10 15 1 ~° ) Cs d तदः ध्यासनारददर्शन Adhy 110 (figures, words or न्तरम् (as in text) S. Ks अनारप्यम्, both) Dn T GOf 5 प्या, B Dn D1-- 8 मथार( Ds वृ)प्याव्, D भया. एप्यान, T1 अनादृष्य -°) Ks Dn Ds + 6 उपा 15 गम्य -') B1 : गुप्तावू ( for भास्ताम् ) Dn: मुनि (for प्रपि) BF St 10 15 1-22° are missing in Ni (of v 1 10 13 16) 15 ") D1 (sup lin as in text) : 8 प्राणराग्भिर M. मनाथस्यौ -') K. -सगतो, G1 ‘सत्तमौ (for 1 After the ref, M reads 10 14 14 ")K. o समती) T GA देवानामपि समतो (Ga सत्तमौ, B Dn D1-+ 3 नरशार्दूल, TG1 2 M मुनिशार्दूलौ M समता) d) D3 सित- (for हित ) After 1ad, TG1. 2 M ins 16 T G2 (all first time ) I read 16 after 12 64* गाण्डीवधन्वा सचिन्त्य प्राप्तकाल महारथः । Ko Br Dre Ti Gi_M:-+ ऋपिरुवाच (resp ऋषिर) -d) K: स्वरमाणौ T G: महारथ (for धनजय') -") Dns शास्त्रविद K: पूर्व, T G1 9 शूरा (for 2 Ñ missing (cf. v 1 l) पूर्वे) - ") M समतीता ( for - ") K:- Ta M महास्त्रविदुपो येन्ये येऽप्य') - After 1696, Gi ins G1. SM च नरश्रेष्ठ', K5 वदता श्रेष्ठ, Ke Dna Di : 8 भरतश्रेष्ठस, B Dni Di-8 भरतश्रेष्ठ, Ti वचन श्रेष्ठ, 62* सजहार ह [शर] दिव्य स्वरमागो महारया[य]। - ") K: +6 तत' (for तदा) T G1 प्राजलि -d) KA DI : प्रमुक्त -After 16, K2-0 Dn DI-10 स्वाघुभावृपी - ° ) B1 3 4 Dal D1-8 प्रमुकम् -4) 32 इष्ट ( for इति) Ds खे, Ds पे (for वै) 63* किमिद साहस वीरी कृसवन्तौ महात्ययम् । [Ke किमिदी D. माहमी K. महारथौ, KsD. missing (cf vl. 1) -) K: A सह. (Mहते -) Ds 12 अस्मान् ( for अमान्) $ महानय, DI-3 6 महामयो ] K18 विशेपत -') TG: विप्र' (for द्रौणि) -d) K. Dna प्रधक्षति, Dn2 क्षीसि, Ds क्षति, Colophon om. in Ś Kito -Sub-partan Ds क्ष्यति (for क्ष्यति) K8 प्रधक्ष्य शस्त्रसेजसा K. B : B Dn DI- 0 8 T G M ऐषी( or 'पि)क Adhy name T G , व्यासनारदसमागम', HIs . 4 N1 missing (cf v] 1). -°) K. B Dn [91] ins Dn1 शम्यताम् 3 Ni ·10 15.] महाभारते [ ऐपीकपर्द भान्ती देवसंकाशी तथा संहर्तुमर्हतः ॥ ४ परमव्यसनार्तोऽपि नार्जुनोऽस्त्रं व्यमुञ्चत ।। ९ न्युक्त्वा संजहाराखं पुनरेव धनंजयः । सत्यव्रतधरः शूरो ब्रह्मचारी च पाण्डवः । संहागे दुप्फरस्तस्य देवैरपि हि संयुगे ॥५ गुरुवर्ती च तेनास्त्रं संजहारार्जुनः पुनः ॥ १० विसृष्टस रणे तस्य परमात्रस्य संग्रहे । द्रौणिरप्यथ संप्रेक्ष्य तापी पुरतः स्थितौ । न शक्तः पाण्डवादन्यः साक्षादापि शतक्रतुः ॥६ न शशाक पुनर्घोरमस्त्रं संहर्तुमाहवे ॥ ११ ब्रह्मतेजोमा तद्धि विसृष्टमकृतात्मना । अशक्तः प्रतिसंहारे परमास्त्रस्य संयुगे। न शक्यमावर्तयितुं ब्रह्मचारिव्रताहते ॥ ७ द्रौणिर्दीनमना राजन्द्वैपायनमभाषत ।। १२ अचीर्णब्रह्मचयों यः सृष्ट्वावर्तयते पुनः । उत्तमव्यसनातन प्राणत्राणमभीप्सुना । तदनं सानुबन्धस्य मूर्धानं तस्य कृन्तति ॥ ८ मयैतदत्रमुत्सृष्टं भीमसेनमयान्मुने ॥ १३ ब्रह्मचारी व्रती चापि दुरवापमवाप्य तत् । अधर्मश्च कृतोऽनेन धार्तराष्ट्रं जिघांसता । Ks दुरवापिम् , Me प्रमुष्टम्प ... सतर Di-1 + : यवन (by tranp), K: धास या 9 Ki missing (cf rl 1) -) K. 'चारि K. TM मश .') K. देव ") K: मती, 11 'चर्यवती, Is 'पारिखते Ks वापि, D गदा (for तथा) K: शाभ्यतुम्, K: यधा. चारी ( for चापि) - " ) K: Ds दुरवाप्यम्, KT: K. नामितुन्, he Ni D Doi Gi रयतुम्. मायतुम्, दुरावापम्, दुप्राप्य सम् । Ko DISE T G. 1 समाम्, Dot शमितुम्, Ds दुरावाप्यम् B1-3 च (for तत्) Dn1 दुसाय मम संम्मतम् , D शामिनुम् K भईया, Kr-5 Dn: DEE वाप्यतत् (sic), Dn: दुरवास्यमयाप्यतत् (sic) -') T, GM पाया, Ke Ga Mi 7 मईय, B. Dnl K1 परमव्यसने चापि, Ks 'मास्त्र समर्थोपि -)T M. अहंट GI I नार्जुनस्तद्विमुचति( Ms + 'म्यमुचते) 3 missin, (of 11) -') TGI AM 10 Ni missing (cf r 1 1) -°)T GIसत्य पारपम (VE: यन्तु) (for पुनरेय) -') KA प्रतपर शूरो, Is तस्य प्रत धनु शूरो -.) Si Ki स (for 9 ) तुमरम, HOK: सयासव', TG3I दुपर -') K: गुरुपति, Ca d K. गुरूवर्ती पसंयुगे cite वेन (as in test) Gimssing (ci sil) --.)T GI प्रयुक्स्य, 11 8 missing ( cf v 11) -") K: [भ]वशी । सवस् (for रणे) प्रेक्ष्य, M [मपि सप्रेक्ष्य, M2- [भ]भिस (tor [मथ 1ोधात् ( for सम्प) -')Kपरमानेग Ka- स) -') K: पुनरा स्थिती T GA : I: + Gi( G 1}} } + Tr: मयुगे, B. समुसे (for मरहे ) Ma. [मया )तरा वायुपी स्थिती, 11 : भवान्तर' ..) : IOn De r Gr. If मशत -") B Dn DI-10 मोजसा ( for भाइये) -) ग्रीपति (B. 'ये) ( lor शतफतु) 12 Ni missing (cf r11) -.)KI 'महारी, 5 missa (1) ") B. TG. Ds प्रहिमहारे -) परमारनेण -GI दांव जय, Dnt 'रोजोमर्य, . 'तेजो महत् मना ( for दीन') Ki कृष्णद्वैपायण राजन् -) : मयुगम्, TIGH . प्रसष्टम् , दीपायनम् । अथैनं समभापत समएम् -~k. नगर Cad 13 Si missing (cf 11 1) -.) Dol यस मायतं (iatext) -R:: मनचारी'; l नाथन -') K: ग्राणनाणम् । Da प्राणायाणम् सप T, G: 3M (except M:) अभीप्सता, K. ममीपुणा. T अभीपपया ~) DID ममैग्द, TGI 1111 (11) 1 मये -) 2: (before r) मामीन, M. मधीन. दम् ( for मौसद्) --1) Kी मुगे । -1) K मुगे (for मुने) -') सदर 14 MIng (11) -") K: सु ( for [2] गतारपी - HI सा नाशस्यन् KI - Ka भराचर्यायं. । दम् ( for मपेस) - - मा.

·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [ 10 15 24 मिथ्याचारेण भगवन्भीमसेनेन संयुगे ॥ १४ अतः सृष्टमिदं ब्रह्मन्मयास्त्रमकृतात्मना । तस्स भूयोऽद्य संहारं कर्तुं नाहमिहोत्सहे ॥ १५ विसृष्टं हि मया दिव्यमेतदस्खं दुरासदम् । अपाण्डवायेति मुने वह्नितेजोऽनुमन्व्य वै ॥ १६ तदिदं पाण्डवेयानामन्तकायामिसंहितम् । अद्य पाण्डुसुतान्सञ्जिीविताद्धंगयिष्यति ॥ १७ कृतं पापमिदं ब्रह्मत्रोपाविष्टेन चेतसा । वधमाशास्य पार्थाना मयास्त्रं सृजता रणे ॥ १८ व्यास उवाच । अस्त्रं ब्रह्मशिरस्तात विद्वान्पार्थो धनंजयः । उत्सृष्टवान्न रोपेण न वधाय तवाहवे ॥ १९ अस्वमस्त्रेण तु रणे तव संशमयिष्यता । विसृष्टमर्जुनेनेदं पुनश्च प्रतिसंहृतम् ।। २० ब्रह्मास्त्रमप्यवाप्यैतदुपदेशापितुस्तव । क्षत्रधर्मान्महावाहु कम्पत धनंजयः ।। २१ एवं धृतिमतः साधोः सर्वास्त्रविदुपः सतः । सभ्रातृवन्धोः कस्मात्वं वधमस्य चिकीर्पसि ।। २२ अस्त्रं ब्रह्मशिरो यत्र परमात्रेण वध्यते । । समा द्वादश पर्जन्यस्तद्राष्ट्र नाभिवति ॥ २३ । एतदर्थ महाबाहुः शक्तिमानपि पाण्डवः । । न विहन्त्येतदस्त्रं ते प्रजाहितचिकीर्पया ॥ २४ - C.10 710 B101524 K.101524 -') KA K... येन ( for ऽनेन) -') Ka D: धार्तराष्ट्र 20 ki missing (cfr11) -") K1 अस्त्रमण ( for 'ट) -Kic Doi 77217 -') G1 तदा (for तव) Ki सशामयिप्यता, K: 15 Ni missing (cf r11) ~") Ki B तत मरामयिप्यय, Ko DI : 'प्यति, 11 त शमयिप्यता -~4) DDI पुनश्वाधाभिसरत Cs युक्त, Cd -) Ca प्रकृता (as in text) रमना; Cd अकृतारमना (as in text) 21 ki massing (cf r 1 1) -") Ki- [भ]वा भूयोय, T Gi ! भूयोपि प्येतद् K. Dn1 प्रह्मासमय वाप्येतद् , Dna 'सभिदमप्ये 16 Ki mising (cf rl 1) -०) BIDI- तद् -') K: क्षत्रधर्म, Ti 'धर्मों T G: Ms. निष्ट . Bs reads 211-24 in marg -45 Ki वद्विवेजोमि', K: बहिना चानु, महायुदिर G1 याति(sic )वेजोनु', I ग्रहतेनोन 22 3 om 224 (cf r 1. 1) Bs reads 23 in 17 i missing (cl r1 1) -०), तय marg (of r 121) - ") Ds साधो, T GI I T GH: पांदपुत्रागाम् -') T G1 Mi: मता तात Ks एवं प्रतिमनुम्मत्वा (sic) -.)सर्वार्थ- K.. येव, 12 + मताय हि Ks Dn• [म]मिमधित, Ko TGT : M. तत ( for सत') K सर्वास्त्रकुशलो ह्यसि [टीपमहित , T G1.2 31 मुमहित -'): अमयिन्यति -") Ks भाचार्यपुत्र कस्साच -4) T G1. 2 I अद्य (for मस्य) 18 f missing ( cf 1 1 1) -'), फोपा विष्टन K. Di तेजमा T G1 : फोघेनाविष्टचेतमा 23 B. reads 23 in marg (cf r] 31) -") (T: 'तेजमा) -') वधाभिसध्या पार्थाना, K3 'शिरा D. G1 यम्य -) Ka Ki याध्य Bu + वध मचाय पा -d)T GIM पमो (for ते, K. D1 2 G1 वध्यते - Ks reads 231-24° in रणे) K: मयास्त्र प्रति हा रणे marg -d) K3 तद्राष्ट्रे नाभिवर्पमि 19 Ni missing (cf r1 1) -") : शिरा 24 GIMom 24 Ks reads 24a6 in marg (cf 1 23) Bs reads 249 in marg (of 1 21 ) नात, Ka 'निरो विद्वाम्, Ks 'शिरसावद, Dna 'शिरो नाम -") K1 तात , K3 वेत्ति ( for विद्वान् ) - ") Ni Dna D1-1 0 T G: एतदत्र Bs महागाहो M... जितेंद्विय' (for धनजय) -') T GI 2 Ms. -°) Bs D3 8 तु (for ते) S: Ks न विहत्येतदस्त्र तु माहिमायं, 3... न हिमाय (for न रोपेण) (K: ते), Ko Bs Da 6 न विहन्यात्तदस्त्र तु (Bz ), KB Dn: DI-10 न नाशाय, KTGTf Na B. T G: न हि हन्येत्तदनं ते (Bi तु), B1 : न दि मरोषण, Ko Dn1 नानाशाय K: महाहवे, Doa हत्येतदस्त्र तु, Do: विनिहन्य वदस्त्र तु, Di: न विंदत्ये सदाहवे तदर तु -d) DAY 'चिकीपंता [93] ·10 15 25] महाभारते [ ऐपीकपर्व C.1011 B101825 K 101525 पाण्डवास्त्वं च राष्ट्रं च सदा संरक्ष्यमेव नः । तस्मात्संहर दिन्यं त्वमस्त्रमेतन्महाभुज ॥ २५ अरोपस्तव चैवास्तु पार्थाः सन्तु निरामयाः । न ह्यधर्मेण राजर्पिः पाण्डवो जेतुमिच्छति ॥ २६ मणि चैतं प्रयच्छैम्यो यस्ते शिरसि तिष्ठति । एतदादाय ते प्राणान्प्रतिदास्यन्ति पाण्डवाः ।। २७ द्रौणिरुवाच। पाण्डवैर्यानि रलानि यच्चान्यत्कौरवैर्धनम् । अवाप्तानीह तेभ्योऽयं मणिर्मम विशिष्यते ॥ २८ यमावध्य भयं नास्ति शवव्याधिक्षुधाश्रयम् । देवेभ्यो दानवेभ्यो वा नागेभ्यो वा कथंचन ।। २९ न च रक्षोगणभयं न तस्करभयं तथा । एवंवीर्यो मणिरयं न मे त्याज्यः कथंचन ॥ ३० यत्तु मे भगवानाह तन्मे कार्यमनन्तरम् । अयं मणिरयं चाहमिपीका निपतिष्यति । गर्भेषु पाण्डवेयानाममोघं चैतदुद्यतम् ॥ ३१ A - (for K तदा च 88 ins 8 25 ) SK18 : Dn1 D1 2 G1 पांढवास्त्र , K4 12 नागेभ्योपि R-5N1 T GAI कदाचन पाडवस्वा 17-1 तद्राष्ट्र पाडवाश्चैव, is पाटवाना च 30 Dne ( hapl ) om 30 ७) D तरक्षु राज्य च -) Mr-8 सवं ( for सदा). $ सरक्ष्य एव, -') K8 महामाणिर्, Mi मणी K: . सरक्षते च 51N1 B. Dn1 D1-4 हि, तस्कर ) B1-8 ररन ( for मणिरय) d) Bi afër (sio), M Dng D68 च (for न ) Ks 0 सदा सरक्ष्य( Ko 'क्ष)से त्याज्य ( for त्याज्य) -4) K8 शस्त्रम् Dn न त्याज्यय' कथचन (91c) तत - ") K3 तु (for त्वम्) ( for अस्त्रम् ) T G1 3 11 एतदस्त्र महाभुज (DI 'द्भुत) 31 °)S: यस्तु, Ks यन्त्र Dna भगवान्नाह -") 26 )Ka : N1 B1 3 भदोपस्, K:-4 अद्वेपसू N1 अह मानमिम त्यक्ष्ये -dK:- Ni B Dn Di.. (Ks 'प), Dnu मशेपस् Mt --') T G1 M सतु * TG1 : M4 Cv तु, D3 8 नु (for नि) Ks राजपीन् पार्था भनामया'. -') B४ च (for हि) इपीका तु वधिप्यति - ") Dna Ds गर्भ च, T गर्म 4) Ka पाढवान्, M. पाढवे 3 मईति, Ka तु, I गर्भसिन् T G1 2 पादुपुत्राणाम् --1) इच्छसि ( for 'ति) S: K:- ह्येतद् , D1 चेत्तद् , Dna वैतुम् ( for चैतद् ) B3 4 DDI D1-+ उत्तम (for उद्यतम् ) D: समाय च 27 ") om K12. Ñ B: 6 Da Dinos चैव, Ke. TGa Ma चैन; G1 चैतत् , M-4 चेम तदुद्यते, TG1. : 11 : उत्तरायास्तथोदरे, 18 इति After 31, SK Ñ B Dn D1-4 व्यास सुदुर्मना K. प्रयच्छव, B1-8_DDI DI-B प्रयच्छाय -') Ki वर्तते ( for तिष्ठति) -.) K2 + एवम्, K8 एनम्, Ki एतम् (for एतद्) TG1 : M एव जीवितमादाय 65* न च शक्तोऽस्मि भगवन्सहतुं पुनरुद्यतम् । -d) KN प्रतियास्यति , T G1 : 1 तव यास्यति एतदस्त्रमतश्चैव गर्भेपु विसृजाम्यहम् । न च वाक्य भगवतो न करिप्ये महामुने । 28 ) Ka पाडवैर्यान्यवामोति , Dng पांढवे यानि रत्नानि -') i_K1 यद्वान्यै , sKa G1 Mr-4 [(L 1) शक्तो हि , K. Ni Dn: DG शमोमि . यद्वान्यत्, K8 यद्वा तत्, आइतु (for सहतु) SK1-4 --(L3) Ks एतदर्थम् न्यत् ( for यच्चान्यत्) Koi TG1 M कौरव धन चैतद् , K: त्वेतत् ( for चैव) Ka तद्गमें ( for गर्भपु)। -') K: B Dn1 D1-4 08 अवाप्तमिह, Ks Dn2 -(L3) Ks करिष्येह ( for न करिष्ये) Ko निरिप्ये. अवाप्तानि ६, KO अवाप्तनीय (610), N1 अप्राप्तानीह (for क ) ] Ś Kit (for 54 ) On the other band, T Gi : Ming after 31 29.) Ks यन्मां वध्य , K. Dn2 Do यमवाप्य, 66* प्राह द्रोणसुत तत्र व्यास' परमदुर्मना । Dna येन वध्या DI-8 यत्तो (D. by corr तो, Ds 'था) वध, [MB 4 -मुतस ( for -सुत), and नातिहटमना इव (for the TI Gl यस्मादध्य 131 क्षुधाश्रयात्, post half ) ] K1 'श्रमात्, Ka Ñ1 क्षुधा भृश, क्षुधाश्रम, TH क्षुधाभय -') M. दानवेभ्योपि K: दानवेभ्योथ 32 ) Dna Da एतत् (for एव) D[1, 2 7 ( for नागेभ्यो -d)K3 यक्षेभ्यो चा, K: व्यथा च न, Gı चादाने, K: : D. चान्या चै, K चानां [ 94 ] T1 यदन्यत्, Ta G: यद्य -- कुरु) ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10. 16.5 व्यास उवाच । एवं कुरु न चान्या ते बुद्धिः कार्या कदाचन । गर्भेषु पाण्डवेयानां विसृज्यैतदुपारम ।। ३२ वैशंपायन उवाच । ततः परममत्रं तदश्वत्थामा भृशातुरः । द्वैपायनवचः श्रुत्वा गर्भपु प्रमुमोच ह ।। ३३ इति श्रीमहाभारते सौतिकपर्वणि पञ्चदशोऽध्याय ॥ १५ ॥ १६ वेटांपायन उवाच । वदाजाय हपीकेशो विसृष्टं पापकर्मणा। हप्यमाण इदं वाक्यं द्रौणि प्रत्यत्रवीचदा ।। १ विराटस्य सुता पूर्व स्नुपा गाण्डीवधन्वनः । उपप्लव्यगतां दृष्ट्वा व्रतवान्त्राह्मणोऽब्रवीत् ।। २ परिक्षीणेषु कुरुपु पुत्रस्तव जनिष्यति । एतदस परिक्षित्वं गर्भस्थस्य भविष्यति ॥ ३ तस्य तद्वचनं साधोः सत्यमेव भविष्यति । परिक्षिद्भाविता येषां पुनवंशकरः सुतः ॥ ४ एवं नुवाणं गोविन्दं सात्वतप्रवरं तदा । C. 14726 B.10.105 K10 13.37 Ti - Dp सुता - ते, 3 B DI DI-.: चान्या नु, T GH.. मम्मदर्शन, K• + अस्त्रप्रतिमहार', 11 : इपीकाममोक्षग, M, चाप्यय -') उदि K:- B चान्यग्र, J13 : भयाप्रमोक्षण -Adhy no (Agures, words or Dn D1+ : स्यानय, Ko TGI : 1 कयनन -') Unth) ९. 14, 10, T G1 : 16 T1JL गर्ने नु -~4) KA Dn: विमतद, B. 16 पिसन्य उद् 5. टपागम, उपाहर • ठपारम 33 Kom the ret After the ref , T GI? 1.) K: यदानाय -') Ke दह्यमानम्, Ins द्वेप्यमाग, Dnt D. हुप्यमाणम् -t)S: द्वौणि Gr* तमुगाहपीकेश पाण्डवाना हिते रतः। T G131 प्रत्यादिशत मरियमेकमुष्मृज्य गर्भप्यरा निपात्यताम् । 2 Belore 2, Dal ins श्रीकृष्ण उवाच -") Ke महर्मक ददाम्पेपा पिण्डद कीर्तिवघंनम् । Ke D. पूषा, D सर्व -") K. Dna राजर्षि पुण्यकर्माणमनेकऋतुयानिनम् । . स्नुपा, मुता K13.0T1 'धन्विन' -') T G1 M2-1 उपप्लाव्य 4) T G: एर कुर न घान्या ते उद्धि' कार्या कथचन। [5] मतवाग, Gı मा गमापाण्दयेयाना या पात पिनाक्ष्यति । मितवाग्, [ भावि यद् ( for व्रतवान् ) 3 ') 1.6 Dal D1-18 भविष्यति, Ks [(L5) (rar ) 320"] D. T G1 : 1 जनित्यते - K10 om ( hapl ) After 67*, TGI, JI read, 10 16 5-6 TGI : B1 2 + D. 8 om ( hapl ) 31 - CON 1 एवं I read 33 atter 63* ( of r 1 10 168) -.) ÑBi Dni तस्य, 1 : तेनाम्य च ( for एतदस्य) K. Dn परिक्षित, G H परीक्षित्व -1) गर्भस्थस्तु DI-IEST G1 2 नु ( for तद) K1 प्रतिसहरणाशतेर -)K3-44 Ñ B Dn Di-OT G1 2 M zilors 45. KI : on 4ad (cf 1 1 3) --") 13. पतमा(K. 'चमचा , GIM तमा)हये .) 1 माधी -") KA Ni B1- Dn D1-108 एतद् ( for द्वीप TOM द्वैपायनमनारन्य -) गर्भ नु -') Ka Das T2 G1 3 12-1 परीक्षिद् Ś1 मोप, Ki होपु, TG1 : 1-3 [५]तेपा, I तेषा Colophon -~-Sub-partan All ISS ऐपी( or 'पिक - Adky nany SK. अस्त्रपातन; 5 T G1 2 If read 5-8 after 67* -') K:- 0 [95] - G1 परमात्र 511: तम्, BI च, - एव) KI ·C10726 B.1016 K.10.15.37 10 16 5] महाभारते [ ऐपीकपर्व द्रौणिः परमसंरब्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम् ॥५ असकृत्पापकर्माणं वालजीवितघातकम् ॥ ९ नैतदेवं यथात्थ त्वं पक्षपातेन केशव । तस्मात्त्वमस्य पापस्य कर्मणः फलमामुहि । वचनं पुण्डरीकाक्ष न च मद्वाक्यमन्यथा ॥ त्रीणि वर्षसहस्राणि चरिष्यसि महीमिमाम् । पतिष्यत्येतदत्रं हि गर्भे तस्या मयोद्यतम् । अप्राप्नुवन्क्वचित्कांचित्संविदं जातु केनचित् ॥ १० विराटदुहितुः कृष्ण या त्वं रक्षितुमिच्छसि ॥ ७ निर्जनानसहायस्त्वं देशान्प्रविचरिष्यसि । वासुदेव उवाच । भवित्री न हि ते क्षुद्र जनमध्येपु संस्थितिः ॥ ११ अमोघः परमास्त्रस्य पातस्तस्य भविष्यति । पूयशोणितगन्धी च दुर्गकान्तारसंश्रयः । स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति ॥ ८ विचरिष्यसि पापात्मन्सर्वव्याधिसमन्वितः ॥ १२ त्यां तु कापुरुपं पापं विदुः सर्वे मनीपिणः । वयः प्राप्य परिक्षित्तु वेदव्रतमवाप्य च । Me + परमसद्ध MB तथास्थ .) $2 स्व तु Bs पाप om om ) वचनात् - -- - Ni B (except BB ) Dn Ds 4 0 3 सात्वता ( for 'त.) 69* इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं द्रोणपुत्र सयन्निव । T G. M पभ सर्वसात्वतां –°) Ki “ T GÌ ? यद्यस्वदग्धं गोविन्द जीवयस्येवमस्स्विति । - After 69*, T GIM read 10 15 33 6 For sequence in T Gi 3 DI, cf 1 5 ...) 9 Ks rends 9ab after 80b 39 नैतदेन, Ks 'देव ') K8 किंचन (for केशव) 1 परमास्त्र भविष्यति After 66, Ki त्वां नु, Do त्वा नु, D8 स्वां च K. MI reads 68*, 60-80 After gas, Ba reads 10at. -°) T G1 M (M1 माहु (for विदु) -) Ka + नेद, T2 G : M2-4 तव -4) T बाल ( for बाल ) B1 5 घातिनं; Dna (for नच) K16 D तद्वाक्यम्, G1 वक्तु न च (for घातिक, TG1 M कामुक मद्वाक्यम्) 10 Bi reads 1000 after gab .)G व तस्माद् 7 For sequence in r GM, of v 15 M1 ( by transp ) -6) K: सत्वरं ( for कर्मण ). om 7(cf y 1, 6) -") Ks पतिप्यते ( for d) Do महीसिता -') Ka KI BDO अनामुवन्, 'ति) Sa K1 8.50 B Dn D1-40 : TG1 2 तदस्रं ( for TG17 लभमान , भवामुवन्, MI भलमान, M4 [ए]त) TG1 2 12-- वै (for हि) -') K1 2 4. मलभान Ks कृता (for कचित्) Ks TG1..1 मयोदित -") K8 'दुहिता K: कथ विराटदुहितु' किंचित् (for का') -') Ca सविद (as in text), d) $3 B Dn D1-8 8 Ta Ga Mg + य त्व; K. Cd शपिल (910) M कनचित्- कृष्ण Ks या हि, Ñ1 Doa D 0 महंसि ( for इच्छसि) il ) Ks निर्जने निसहायस्त्व, K1 निर्जने नस 8 For sequence in T G1 2 AI, of v ] 5 K: 4 G 'नो निस, D. 'नो न सहाय -11 हायस्त्व, om 840 (of v16) K10 श्री(Ko om श्रीकृष्ण, Ti 'नो न सहायस्त्व ") Ks देशान्वै प्रचरि', B Dn D+ 08 श्री(Bl 8 Do 8 om श्री)भगवानु, Dns देशान्यपरिचाप्यसि ( corrupt), D स्व देशान्प्र' G1 व्यास (310) .) K12 6 3-4 पातस्तव, चरि', M:-+ देशान्प्रतिचरि' Dng om. 11-12 N1 Ti मातुस्तस्य, -°) Ds न च After Ke 11 क्षुद्र -1) 1 जनमध्ये सुः पातस्त्वद्य gal, K8 reads gab, while T Gi . M ang after 800 Ds जलमध्येषु, D8 जनमध्ये तु K3 सस्थिता , Ks (i, after 640) M1 'त 68* अभिमन्यो सृजेपीका गर्भस्थ शाम्यतां शिशु । 12 Dna om 12s (cf v 1 11) महमेतं मृत जात जीवयिप्यामि यालकम् । पूचि (for पूय ) त्व (for च) -') Dn1 दुर्ग -') Do स नु, M सत्य (for स तु) K8 Ks काकार, # गाधार ( for कान्तार) मृते, D12 गर्भमृतो, गर्भमृतो, Ds गर्मों सूतो सश्रित', -") Si_K1 धर्मात्मन् , Bi-+ 11 दीघ ( for जातो) -d) Ki ध्रुवमायुर, Dnd D1-8 पापात्मा --") T Gi.. M चिरमेको मायुर After 8, TGI : MI ins वसुधरी [96] 1 या तु, TH G1 यत्व -- स, - K. घातस्तव, -- सस्थित , -- *) Gif N N1 गों T यालो, D: सशय M1 पर - ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [10 16 21 कृपाच्छारद्वताद्वीरः सर्वाखाण्युपलप्यते ॥ १३ विदित्वा परमास्त्राणि क्षत्रधर्मव्रते स्थितः । पष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा वसुधां पालयिष्यति ॥ १४ इतश्वोचं महाबाहुः कुरुराजो भविष्यति । परिक्षिन्नाम नृपतिर्मिपतस्ते सुदुर्मते । पश्य मे तपसो वीर्य सत्यस्य च नराधम ।। १५ असंशयं ते तद्भावि क्षुद्रकर्मन्त्रजाश्वितः ॥ १७ अश्वत्थामोवाच । सहैव भवता ब्रह्मन्स्थास्यामि पुरुपेष्वहम् । सत्यवागस्तु भगवानयं च पुरुषोत्तमः ॥ १८ वैशंपायन उवाच । प्रदायाथ मणिं द्रौणिः पाण्डवाना महात्मनाम् । जगाम विमनास्तेपा सर्वेपा पश्यता वनम् ।। १९ पाण्डवाश्चापि गोविन्दं पुरस्कृत्य हतद्विपः । कृष्णद्वैपायनं चैव नारदं च महामुनिम् ॥ २० द्रोणपुत्रस्य सहजं मणिमादाय सत्वराः । व्यास उवाच । यस्मादनादृत्य कृतं त्वयास्मान्कर्म दारुणम् । ब्राह्मणस्य सतश्चैव यसात्ते वृत्तमीदृशम् ॥ १६ तस्माद्यद्देवकीपुत्र उक्तवानुत्तमं वचः। C10744 B.10 16.22 K.101610 Ds नुत्तर Ko K.NI AII महा K: भगवन् . ) M 13 ") K3 परिक्षत्, परीक्षित् -") K. देव (T1 'वर्तन , T. G1 2 वर्तिन , M3 'वत्तदा) ग्रतम् K. तु (for च) -') Ka Ki B Dn DI- 17 ") K: 16 स्वा, D12 च (for यद्) -') CT GIM शूर (for वीर') -4) S. टपरप्स्यति, S. K1 उक्तवान्नुत्तम , K6 उत्तमानु , Ds उक्वानुत्तमे, Dn1 D3 उपपस्स्यते, Dnt उपलभ्यते Si Ka सर्वाण्य -") K1 तु तद्भावि, Kai तद्गविता सापयवाप्म्यति T G1 M भालोकात्तव तद्गावि (T: G: 'ति, 'वी) -') K: धर्मे व्यवस्थित 14 ) Ks मर्वशास्त्रागि -') K8 व्रजेति च, व्रजाम्यत , TG1. व्रजेति Ki 'धर्मरत स्थित -') Ka Dn D. I पष्टि Ti A B Dn DI-308 क्षत्रधर्मस्वया( 'म स्वमा)- धित पष्टि वर्पसहस्राणि 18 TG1 होणि K1 महाबाहो Dni -") Dn: Ds सदैव 15 ") KIT GM ततश्वोच्च K: 1 B1-3M 4 महाराज , भवता K. T G. महाराज, -")S Cv मनुजेपु (for पुरुषेयु) ग, B (except B3) Dn D1-10 T Gi.. M इह (G : 'भाग -') K: भविप्यति न 'व) (for महम् ) - ) सत्यवान् सशय -') Ks परीक्षिर, Da परीक्षिन् T G1 2 --") Mi: तु (for घ) 1 पारी(T1 पारि , 1 2 4 परी)क्षि(T 'क्ष)तो नाम नृपो -1) Ks हि, D तु, G1 स्स (for सु) 19 प्रादाय Ka M1 च ( for [भ]थ) K: इप्वने तेपु दुर्मते After 156, Ś K Ñ B Do M मणिर -TG1 2 M यशस्विना ( for महात्म DI-403 ins नाम् ) After 19°, K. ins 70* महंत जीवयिप्यामि दग्धमसाग्निवेजसा । 71* प्रययौ जाह्नवीकच्छारिक्षप्तास्त्रश्चोसरां दिशम् । -) T1 प्रययौ (for जगाम) T G1 2 | प्रेक्षता [D: सर्गव K: B Dn DI-+ 6 8 दग्ध शताग्नि (for विमनास्) Ki जगाम न्यस्तकवच' Ki दग्ध शली (for दग्धमखाग्नि ) ] -t) Do यर (for वनम् ) K8 पश्यतां स महावन, Ks पश्यता --')Mi.. पश्य स्व (II: स्व) धर्मवीयं मे -') गहनं वन, K० पाढवानां प्रपश्यतां, T G1 M तपो- सत्यस्य वचनाघम वनमरिंदम (T1 म) 16 Ki om the ref -") T1 वचस् (for कृत) 20 T] om. 2006 -°) T. G1 M पांटवास्तु SK1 यटनात्य तु कृत -") दारुण (for 'णम् ) सदाशार्हा( Ga 'हारा M. 'चा) - ") 8. KI Dn: त्वयासान्कुलदारुण, Us स्वया कर्म सुदारण -) नमस्कृत्य (for पुर) Ka Ki हसद्विप K. चैव, TG1 Ma. चेद ( for हद्विप', T: G1. 2 M तानृषीनमिवाय च -') Ka 'दीपायन - 4) D वै ( for च) Si K1 यशस्विन K1 कृतम् (for वृत्तम् ) T GI.1 1 TG1 11 पर्वत नारद तथा वृत्तमन्यायवत्तव (for महामुनिम्) 13 [97 ] - " Dr पुनमृत्य K. ब्राह्मण चैत्र) S. DD व्रतम्, -d) Kai तस्मात् ( for य') ·C.10.744 D101622 K 10.16 18 10 16 21] महाभारते [ऐषीकपर्व द्रौपदीमभ्यधावन्त प्रायोपेतां मनस्विनीम् ॥ २१ प्रयाणे वासुदेवस्य शमार्थमसितेक्षणे । ततस्ते पुरुषव्याघ्राः सदश्वरनिलोपमैः । यान्युक्तानि त्वया भीरु वाक्यानि मधुघातिनः ॥२७ अभ्ययुः सहदाशार्हाः शिविरं पुनरेव ह ॥ २२ नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा भ्रातरो न च । अवतीर्य रथाभ्यां तु त्वरमाणा महारथाः। नैव त्वमपि गोविन्द शममिच्छति राजनि ॥ २८ ददृशुद्रौपदी कृष्णामार्तामार्ततराः स्वयम् ॥ २३ उक्तवत्यसि धीराणि वाक्यानि पुरुषोत्तमम् । तामुपेत्य निरानन्दा दुःखशोकसमन्विताम् । क्षत्रधर्मानुरूपाणि तानि संसर्तुमर्हसि ॥ २९ परिवार्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः सहकेशवाः ॥ २४ हतो दुर्योधनः पापो राज्यस्य परिपन्थकः । ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो भीमसेनो महाबलः । दुःशासनस्य रुधिरं पीतं विस्फुरतो मया ॥ ३० प्रददौ तु मणिं दिव्यं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २५ वैरस्य गतमानृण्यं न स वाच्या विवक्षताम् । अयं भद्रे तब मणिः पुत्रहन्ता जितः स ते । जित्वा मुक्तो द्रोणपुत्रो ब्राह्मण्यागौरवेण च ॥ ३१ उत्तिष्ठ शोकमुत्सृज्य क्षत्रधर्ममनुसर ।। २६ यशोऽस्य पातितं देवि शरीरं त्वक्शेपितम् । - - नेव) B. समम् 21 N1 om 2100 -4) -°) G1 अभ्ययाचत T Gı ? 26 °) Bom Ed हतुर ( for 'हन्ता) D+ पाडवाना (for प्रायोपेता) T Gı : NI gritari M च (for स) -- ") Ks उत्सृज्य शोकमुद्वध्य ५) $2 K2-6 Ñ. Bi : 4 Dn. Do 8 T G1 NI ins Bom Ed क्षात्रधर्मम् K8 Dnn Ds & 'सरन् an addl colophon after 21 (Ñı, after 2190) 27 ) 1 T1 प्रायेण; K: प्रेपणे (for प्रयाणे) [ Adhy name Ks अश्वत्थामापराजय', K: मणिनि - ") B1 3 समार्थम् K. अशिते -') K8 नक र्यातन, K: मण्यानयन, M (except Ms) अश्वत्थामा (10), Da भीम (for भीरु) d) B8-5_Dn DI- (AI 'म)शाप (11'मगमन) - Adhy 920 (figares, 8 8 'घातिनि, T G1 2 11 सूदने ( 11 'न) words or both ) 8. 15, 16, Dna TG12 M1-87 ] 28 With 23, cf 3 13 112 ..) K8 नेते ( for 22 Before 22, all MSS ins वैश उ' ( resp - ") 1 भ्रातरोपि च, 11-8 'रश्च मे -) वैश') -') Dns सर्वेश्वैर् Do om (hapl ) from Dni K: 4 o Ñi fanta, K: B(except B: ) दाशार्हा (in 22°), up to सह ( in 244) D1-48 त्वमिति -') KI -d) Ks न माम्, मभ्ययम दहाशार्हा (corrupt ), T G1 M अभ्य(T1 Ki Baah Ca d oite Tufterfa (as in text) प्रय )यू राजशार्दूल -d) 8. K:- Ni B D1-4 8 T1 हि 29 ab) K8 T Gi : AI transp fremfor and ( for ह) वाक्यानि K. B D1-3 वीराणि, N1 वैराणि, Dm 23 Ds om 28 (of v 1 22 ) .) Ko Ds रथे तीवाणि (for धीराणि) भ्यस्तु: T G: M1 2 [भ]थ रथयोस्, G1 रथात्तेथ, पुरुषोत्तमे, Do I 'त्तम d) Dna Da 0 8 त्व Ms [भ]थ रथिनस् - ") Di and Bom Ed हृष्टाम् G1 3 स्मर्तुम्, D1 3 स्व मतुम् ( for सस्मर्तुम् ) (for कृष्णाम्) D. द्रौपदी ददृशू रुष्टाम् -d) Ki मार्सतरा, Ks 'यश', 30 °) Ko ततो ( for हतो) -') K1 परिपथिन', N1 Bs + Dn Di : Ca परिपथिक', B1.2 प्रतिपक्षक, 24 Ds om up to सह (of 1122) -) N1 वामभ्येत्य MIf निरानदा -") T GM T G1 1 परिपथ्य(G1 'बध्य )सौ, cd पन्थक (as in text) परायणा (For -समन्विताम् ) -°) T G1 1 [उ]प 4) Sa हि स्फुरतो, Ni विस्फुरता, Dn: तिष्ठति (12. 'त) -d) K8 पांढवा शोककर्शिता 'रितो TG1 2 M प्राशिस तु (M हि) रणे मया 25 ) Ti fi राजाभ्य , 1 राज्ञाप्य -") 31 ) Dn: नैव (for नस) SK1 विवक्षितु, Sa SKI-Ni B Dn1 DI-3 8 त, Dny Da तनू, DI (sup lin ) Dni Cd farat N. न म वाच्य विवक्षित, ता (for तु) Śi Koo Dos देव्यै, K14 Cर न स्म वाच्या विवक्षता -) K: द्रोणसुतो TG1 : K8 दिन्या, DI देण्या 1 जिरवा द्रोणसुतो मुक्तो -d) Ca गौरवण ( as in [ 98 ] 81 K1 मधुसूदन, K8 DnxT d NI 'स्वरा - दिव्य , ·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [10 17 2 वियोजितश्च मणिना न्यासितश्वायुधं भुवि ॥ ३२ द्रौपद्युवाच । केवलानृण्यमाप्तासि गुरुपुत्रो गुरुर्मम । शिरस्येतं मणि राजा प्रतिवन्नातु भारत ॥ ३३ वैशंपायन उवाच । तं गृहीत्वा ततो राजा शिरस्येवाकरोत्तदा । गुरोरुच्छिष्टमित्येव द्रौपद्या वचनादपि ॥ ३४ ततो दिव्यं मणिवरं शिरसा धारयन्प्रभुः। शुशुभे स महाराजः सचन्द्र इव पर्वतः ॥ ३५ उत्तस्थौ पुत्रशोकार्ता ततः कृष्णा मनस्विनी । कृष्णं चापि महावाहुं पर्यपृच्छत धर्मराट् ॥ ३६ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि पोडशोऽध्याय ॥ १६ ॥ १७ वैशंपायन उवाच । हतेषु सर्वसैन्येषु सौप्तिके ते रथैत्रिभिः । शोचन्युधिष्ठिरो राजा दाशार्हमिदमब्रवीत् ॥ १ कथं नु कृष्ण पापेन क्षुद्रेणाक्लिष्टकर्मणा । C10761 B.10172 K10.172 52 महा Dis - text), Cd 'वेन K: 1- तु (for च) Śi Ki gat -°) K3 s च (for स) राजा', K:-4 8 Ni M1 8 महाराज, B Dn D1-18 32 ) K: यशश्च Ki 6 Dn D8 T Già M4 पतित, 1 घातित, Ms [भ]पहृत K1 यशोसि पातिते तदा राजा -d) स चरूमिव (510) B1 3 सोयद देवि -') Ki स्ववशोभित, Ks वधशेपित, (for पर्वत) स्वद्य शे, Ds म्बवशे', D3 चावशे', TG1.2 M भव' 36 ) Ni दृष्ट्वा ( for कृष्णा) -°) Si K1. चैव (for स्वव') -") T G1. M मणिना विप्रमु( 11 'यु) (for चापि) K18 6 B1 Dn D1-B T G1 2 M 'बाहु तव -d) 1 व्यसित, Ko Bs 5 Dn D1-40 8 S: K:- Ni B Dn D1-18 8 परिपप्रच्छ T GM 'अंशित Ks चायुध विभु, Dna Ds °ध प्रति, DI अन्वपृच्छधुधिष्ठिर 'धैर्भुवि, TG1 M 'धानि च ( 111 : स ) 33 Mi om the ref T G: कृष्णा (for द्रौपदी) Colophon -Sub-parvan All MSS ऐपी(or -") Ks केशवानृ Kमाप्तोसि, D1-8 0 माशा 'पि)क · Adhy namo K: द्रौपदीप्रसादनं; ॥ स्मि, D8 भाप्तासि ") K1 'पुत्रो गुरु स मे, K: मणिप्रदान Adhy no (figures, words or both ) +6 गुरुपुत्रे कुरुत्तम -")Ka 4-6 T. G1. शिरस्येनं , $3 16, K8 Ni Dn17, Dna T G1 2 M 8 Ds 'स्थतन् , Ti M1 2 + 'सैन , Ms 'सा च -1) K. प्रविव', Dna Ds प्रतिगृहासु Ko Bia Ds 17 भारत' TG1 2 M ग्रहीतुमनघो( T3 G 'मधुना , ifi 'मथ सो)हति I BI om the ref -°) Ks Bs T G1 2 M सेयु 34 - B Dn DI-108 T Gl. the ref (for सर्व) -') K8 सौप्तिकेपु, Ds केति Bs (for a) तद -°) Dn गुरुरच्छि के स्त्रिभि रथै -") T G1 2 AM शोचमानोग्रवीद्राजा एमित्येव , T1 स गुरूच्छिष्ट', Ca d गुरोरु (as in -d) 01 इति च (for इमम् ) T G , पाढयो यदु text) -d) K1 T G1 2 M द्रौपदी K: 40वचनेन नदन, 1 पार्थो देवकिनदन 2 Before 2, Ki ins युधिष्ठिर -°)K1 न: 35 )T GI , AI transp दिग्य and मणिवर Ko K: 4 6 D1-10 तु (for नु) K कथ पापेन क्षुद्रेण -') Sa Ka MB [M]धारयत् दिव्य मणिरतनु (sic) Ks BB Dna D1-08 -')K24 [] शुभयुद्धिना; [99] om K --") 31 ता, . :- ·10 17.22] महाभारते [ऐपीकपर्व .10781 1017 22 10.1122 तत्प्रविद्धं तदा भूमौ तथैव प्रत्यतिष्ठत । तमुवाचाव्ययो ब्रह्मा वचोमिः शमयनिव ॥ २२ किं कृतं सलिले शर्व चिरकालं स्थितेन ते । किमर्थं चैतदुत्पाख्य भूमौ लिङ्गं प्रवेरितम् ॥ २३ सोनवीजातसंरम्भस्तदा लोकगुरुर्गुरुम् । प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः किं करिष्याम्यनेन वै ॥२४ तपसाधिगतं चान्नं प्रजार्थं मे पितामह । ओपध्यः परिवर्तेरन्यथैव सततं प्रजाः ।। २५ एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो जगाम विमना भवः । गिरेर्मुञ्जवतः पादं तपस्तप्तुं महातपाः ॥२६ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥ वान् ) प्रजा, DB भूमि . Ti om DII Ki put, K8 wei, T Gi a M (Mt om ) 'गुरुर्गुरु °) K8 T Gi : DI ( Dla om ) per ( for रद्रो) - 1) B1-8 [भ]वीवृधत् ( for [भ] प्रजा (by transp ) Dn2 पर नेमा, D. परे नेमा विध्यत) T Gi M (Ala om ) प्राविध्यलिंगमेव च , -4)K: किं करिष्यामि नेपधयो (110) Cv लिंग स्व प्रत्यविध्यत 25 M om 25 (of r ] 5) -") Ni DDI Ds 22 Mi om 22 (of vl 5) -") 8i Kss चार्थ, D चैतत् , Ta त्वन्न , Ta G: स्वेतत् (for तस्प्रवृद्ध, Dn1 तत्प्रविष्ट, G1 तप्रविध्य, M1 त प्रविष्ट , चान) Ks तपसो विगतार्थाना, Cv तपसाधिगतत्वास' M: त प्रविद्ध Ki B Dna D1-88 T Ga Ma तथा, -') Ks — Ba D1 2 पितामह , Cv प्रजायं हि पितामह Ñ1 D. यथा ( for तदा) K. . -') Ks Dn D भोपध्य , Co t' (as in text). तथापविद्ध तद्भूमौ -') Ko प्रत्यतिष्ठत', Ni 'विध्यत, T G: परिवर्धते; GiM1-9 Cr 'वर्तते -d) KsT M1 प्रतितिष्ठित Ks तथैवावृत्य तिष्ठति Ga तथैव, Ko Ni Dn1 यथैव 220-230 - ") N1 ततो ( for [मव्ययो) T.G -d) K8 शमय कृत, तमुपेत्याब्रवीद्रमा 26 Mi om 26 (of vl5) B: D: -") KA Bs Dn D1-4 08 T G1 . M (Ali om ) स , B. [भ]पि समयन्निव. (for तु) K:- Ni B Dn D1-1 0 82 समोधो, 23 Ti Mi om 23 (of v 15, 22) T GI 2 सक्रोध -') Ks ययौ सु (for जगाम) K8 तं कृत, K8 किमत्र र सलिल K8 शर्व, KNi T GI , हर' (for भव') K8 विप्र, Dng Dसर्व -') Ko शर्व, गिरौ K1 पुजवत , K: 4 0 हिमवत', Ks कुज. Dns चिर (for चिर) K8 6 Ña B Dog Di-to 8 Mi2 माल्यवत' (for मुज ) K:48 पार्श्व; T2 G1 3 MIकालस्थितेन ते, K4 कालस्थिते मते Ka Ms पादे -K1 तपतप्त, K: T. Gis तप K18 वै; Ks तु (for ते) - ") K-40 Ni B Dn स्तेपे, 1 तपसैव, 1 2 तत्र तेपे, MB ततस्तेपे Kas D1-1 0 8 चेदम्, Mi लिंगम् ( for चैतद् ) K1-18 महातप , K: महामना, MI-B महत्तप N1 B- Dn D1-188 उत्पाद्य 4) Si Ki त्वया S.N1 B Dn D1-3 68 लिंग भूमौ (by transp ) Colophon om in M4 ( of v 15) Sub- 52 प्रवीरित, KA ON1 Ba A_Ds M1-8 प्रवेशित, parvan K: ऐपीकास्त्र, Ke 4 Ni B Dn D1-108 Ka निवेशित, T. G1. प्रवेष्टित T GO M ( M. om ) ऐपी( or 'पि)क - Adhy 24 Mi om 24 (of v 1 5) -.)Ks 'सरभात्, SK1 3 5 ईश्वरमाहात्म्य, K3 4 युधिष्ठिरप्रश्न ; Dna 'सरब्ध, Dh 'सरब्धस् , Do सरधस्, M1 'सरम TG1 लिंगोत्पत्ति', 11-3 शिवमाहात्म्यकथन -Adhy -') K: ततो; B Dn D1-408 Ti Mhs तथा no (figures, words or both ) Sa 17, Ni Dna KB लोकगुरुं विभु, K. 'गुरोर्गुरु', Dna गुरु गुर , 8, Dna T G1 1 (Mi om )9 [ 102] -०) Ki तत. Ko नव, -'K सर्व बत, - लिंग: - name ·ऐपीकपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 18 8 १८ वासुदेव उवाच । ततो देवयुगेप्तीते देवा वै समकल्पयन् । यजं वेदप्रमाणेन विधिवद्यष्टुमीप्सवः ।।१ कल्पयामासुरव्यग्रा देशान्यज्ञोचितांस्ततः । भागार्हा देवताश्चैव यज्ञियं द्रव्यमेव च ।। २ ता वे रुद्रमजानन्त्यो याथातथ्येन देवताः । नाकल्पयन्त देवस्य स्थाणोर्भागं नराधिप ॥३ सोऽकल्प्यमाने भागे तु कृचिवासा मखेऽमरैः । तरसा भागमन्विच्छन्धनुरादौ ससर्ज ह ॥ ४ लोकयनः क्रियायज्ञो गृहयज्ञः सनातनः । पञ्चभृतमयो यज्ञो नृयज्ञवैव पञ्चमः ॥५ लोकयन्जेन यजेपी कपर्दी विदघे धनुः । धनुः सृष्टमभूत्तस्य पञ्चकिप्कुप्रमाणतः ॥ ६ वपट्वारोऽभवज्या तु धनुपस्तस्य भारत । यज्ञाझानि च चत्वारि तस्य संहननेऽभवन् ।। ७ ततः क्रुद्धो महादेवस्तदुपादाय कार्मुकम् । C.10793 B10.100 K.1018.8 KI कृष्ण, ( for यट्रम्) B1.2 + इच्व d - 18 51 K1 मखेशनै', 52 मखेचर, K3 मखेपु वै, Ni महा मर', DD मखेश्वर, 11 मनोमखै ( for मखेमरैः) D If om. up to 10 18 10° (cf r! 10 17 5) -') KIT G1 2 1 (Ms om ) तपसा (for तरसा) 1 T: Giom the ref K. CB Dn Ka T G1 2 M (AM om ) यज्ञम् , DE TIRE ( for D1-10. Ti G: धी( B3 Dn: DI 0 om श्री)भग भागम् ) 31 B Dn D1-3 0 8 तत (N1 तप) साधन वानुवाच (resp श्रीभगवान्), K3 वैशपायन ट ( for मन्विच्छन् -') K3 त्वरमाण , TG : M (Mt om ) वासुदेव ) - ") D. देवो Dn: वा (for ) K3 धनुरने देवा समकल', T G1 2 देवा सनमकर , J112 ते 5 Ko Mi om 5 (for Mi, cf 71 1) -°) देवा' ममकल्प', 13 देवा' सम्यगकल्प -') K3 B1-3 K. क्रियायना, C रोकयज्ञ' (as in text) Cd sites यनान् K1 देवप्रमा, Ka देवप्रयाणन -1) Ka 50 as in text - Ko om (hap? ) 566 -') Da Dn इटम् गृही यन', Ca गृहयन (as in text) Cd cites 59 2 JI om 2 (cf rl 1) -)S: अव्यग्रान्, as in text -') K3 पञ्चभूतानि यन्नस्य, B DI-88 Ez e Ñ B Dn Di-CT GL2 JI ( Us om भय भूवनृयज्ञश्च (Bl 'स्तु), Dn1 भूतनृण यज्ञो, यज्ञो, Dn: ते -") K:-13 B Dn D1-16 T GI : AM 'भूतो नृपयन, Do 'भूतो नृपस, T G1 2 M (fi om ) (Jii om.) माधनानि (K• + सर्व तेच, सावधाना) 'भूतानि यनावै, Ca d as in text ) Ca cites हवींपिघ -') (1 K. भोगाहा, D भगाहां, TI नृयन' K: B Da D1-3 8 S T Gia M (Mt om ) नगवान् DD देवताश्चैव K3 भागान्मिोपि यानीय यन (Bi: + E DI-3 0 8 यने, Dn ) सर्व(B3 यज्ञ. -4) K3 माग च, Ti G: JI याजिय, T: Gi MIS भूत )मिद जगत्, Ni नृयन पचम’ स्मृत', Cd as in यानीय, 1 यनीय व्य यज्ञियमेव च text 3 JI om 3 (cfrl 1) -") Ka तेच, T 6 Mi om 6 (cf r 11) -) K8 शोकयनेन G11 (31s om ) ते वे K:- T G! : I (Ji om) Ki B s Dn1 D1-3 8 रोकयजैर्नृयश्च, Dnलोक- अजानतो B1 : ता वै रहस्य जानत्यो ") 5. K120 यज्ञेन योन -') Ks व्यवघद् , Do1 नविधे (corrupt), TG1.2 यथा' Ka T Gi - II (JI om ) भारत ( for T G1 2 M (If om ) व्यसृजद (for विदधे) -) देववा) -')51 K1 मारप (for नाकप ) -4) K3 यस्रटुमभवत्तस्य , TG1 2 M ( Mi om ) तस्सृष्ट K2-4 महामन', K समर्ज ह ( for (T G: त्सर्वमभवत्तस्य --4) K8 यष्टि', Ti 011-3 नराधिप) पष्टि ( for पञ्च) G1 निष्क , Ks प्टय (for प्रमाणत) 4 Ko Mi om 4 (for Ji, cf r l 1) KI मकरप्यमाने, K. 3 D1 2 1 G1 मोकल्पमाने, 7 Mi om 7 (cfrI 1) -") 1 Ke Dn सोरव्यमाने -") K: + ववन्तम्मिन् ( for कृत्तिवासा) | [5]भवजातु , K3 4 [5]भवद्यातु , D भवेज्या तु -") K3 [ 103] Kc भागान् Ga किक्षु -")5 Ñ ·10 18 8] महाभारते [ऐषीकपर्व C.10799 2.10.10. r.10.18. आजगामाथ तत्रैव यत्र देवाः समीजिरे ॥ ८ तमातकार्मुकं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणमव्ययम् । विव्यथे पृथिवी देवी पर्वताश्च चकम्पिरे ।। ९ न ववौ पवनश्चैव नाग्निर्जज्वाल चैधितः । व्यभ्रमच्चापि संविग्नं दिवि नक्षत्रमण्डलम् ।। १ न बभौ भास्करश्चापि सोमः श्रीमुक्तमण्डलः । तिमिरेणाकुलं सर्वमाकाशं चाभवद्भुतम् ॥ ११ अभिभूतास्ततो देवा विषयान्न प्रजज्ञिरे । न प्रत्यभाच यज्ञस्तान्वेदा वभ्रंशिरे तदा ।। १२ ततः स यज्ञं रौद्रेण विव्याध हृदि पत्रिणा । अपक्रान्तस्ततो यज्ञो मृगो भूत्वा सपावकः ॥ १३ स तु तेनैव रूपेण दिवं प्राप्य व्यरोचत । अन्वीयमानो रुद्रेण युधिष्ठिर नभस्तले ॥ १४ अपक्रान्ते ततो यज्ञे संज्ञा न प्रत्यभात्सुरान् । नष्टसंज्ञेषु देवेषु न प्रज्ञायत किंचन ।। १५ त्र्यम्बकः सवितुर्वाहू भगस्य नयने तथा । पूष्णश्च दशनान्क्रुद्धो धनुष्कोट्या व्यशातयत् ॥ १६ प्राद्रवन्त ततो देवा यज्ञाङ्गानि च सर्वशः। K Ks तथा, - ") 51 T G1 2 M (I. om ) सर्वाणि ( for चत्वारि) -d) Ko 'नाकृदा यज्ञो (corrupt), Dr1 न प्रज्ञभाच स यज्ञो. T K: सहनन , K. Ni B8-s Dna DI-+ 8 सनहने, -d) K: c BB देवा, 01 तदा ( for वेदा) G1 2 सनहनो T Gl [s]भवत् M1-8 विस्रसिरे, Ko 12 विभ्रशिरे, G1 च भ्रशिरे Ks T सायका' सर्वतो(Is 'कास्त्रस्य चा)भवन् G1 2 M [s]पि च, Ni Ba Da 0 तथा Bi 9 Dni D128 देवतास्त्रेसिरे तथा (B1 तदा) 8 M om 8 (of vl 1) -') 1 तम् ( for तद्) -") K: स, Dn च (for [भ]थ) K8 13 ") K8 शौद्रेण, B Dn D1-4 6 8 विव्याध; ? T G1 M (M on ) माजगाम महाराज d) KI G1 2 " देवेशो ( for रौद्रेण) -') Ks Ni transp समेजिरे, N1 समीयिरे, D समेपिरे विव्याध and हृदि B Dn D1-40 8 रौद्रेण ( for विव्याध) -") Dna अपाते, T Gh : f न्यपासर्पत् -) 9 Mi om 9 (cf v] 1) -.) K. तमातु, Sa K. तमात भूत (for भूत्वा) Ks धनुष ( for कार्मुक) -') T GA M (Mt om ) TETT -") K1 विवृथे Dn1 देव 14 Ni om 140-150 तत् (for तु) -') K: 8 B. Dna Dss दिव्य प्राप्य , K8 दिविस्थो 10 om 100d (of v 1 1) -") r GM यो, T1 दिविस्ते वै, T: G2 दिवस्त्रो वै , G M दिविस्थो (Mt om ) at (Ti 'ar) (for ea) -') धिता, वै Ks विराजते; B (except Ba) Dn D1-88 व्यरा K:- B1-3 Dn D1-88 वैधित , K भारत, K. जत, DIB विराजत - °) अन्वेक्षमानो, अन्वे- चोस्थित', KG वैधिता, Ni बोधित', B वे चित', चेधित -") 3. बभ्रमुश्चापि, K1 विभ्रमश्चापि, क्ष्यमाणो, K1 अन्वेक्षुमाणे, Dis 8 भन्वीयमाणो, M अनुगम्यमानो K: अनुरागम्यमाने नु Ks Bs व्यधमच्चापि -) Ds देवि ( for दिवि) -d) K8 रुद्रे युधि (for युधिष्ठिर) T G1 M नभ[ ]स्थले 11 ) Ks निस्तेजो ( for न बभौ) TG1 M नापि 15 Ni om 1540 (cf vl 14) -.) Dnr (for चापि) --) Ba Ds & T Gaf श्रीयुक्तमंडल' यज्ञो, Do जज्ञे -')K1 प्रात्यभूत्, K8 प्रत्यमा, (Til 'ल) Kशशांको न च राजते Do प्रक्ष्यमात्, MA Cad सज्ञान प्रत्यमा प्रत्यभान् B. D. T GY , I [मावृत (for [मा]कुल) -1) Ñ -') K: नष्टयज्ञेषु Ka Ds घेदेषु ( for देवेपु). रस्वरान् K8 T Gi : I om नाकाश KB.sc T -d) Si K1 8-5 Ni B DD DI-3 0 3 प्राज्ञायत G. तदा (for वृतम्) 16 .) Dn Di Mi 4 बाहुर 12 ) K1T: G ! | तदा (for ततो) K8 धनुर्याहुर् -') K: तदा ( for तथा) देवा विषण्णाश्चासश्च -') K8 क्रियाश्च न, G विषय न ki विषय नैव जज्ञिरे, B3 विपयान्स्वान ज' Gr : सर्वान् , N1 रुद्रो ( for क्रुद्धो) -4) Ki -') Ñ व्यपोथयत्, K: व्यपातयत् प्रभावाच Ba D8 स, Bs DE तद् TG, a तु (for तान्) K. न प्रत्यभा 17 ) Dn: प्रादन्यत, Ds 'वतस्; Ms. 'वस्त्रे. Ka 'भाक्तदा सत्व, K. 'भाकदा यज्ञो, -') K1 कुर्वतो ( for घूर्णन्तो) -") K. [भ]भवत् [ 104] -') Ks 1 N1 श्यवक स -')KT KI प्रत्यगाव, तदा यनो, ·ऐपीकपर्व ] सौप्तिकपर्व [10 18 26 - केचित्तत्रैव घूर्णन्तो गतासव इवाभवन् ।। १७ प्रादात्पूष्णश्च दशनान्पुनर्यज्ञं च पाण्डव ॥ २२ स तु विद्राव्य तत्सर्व शितिकण्ठोऽवहस्य च । ततः सर्वमिदं स्वस्थं वभूव पुनरेव ह । अवष्टभ्य धनुष्कोटि रुरोध विबुधांस्ततः ।। १८ सर्वाणि च हवींष्यस्य देवा भागमकल्पयन् ॥ २३ ततो वागमरैरुक्ता ज्यां तस्य धनुपोऽच्छिनन् । तस्मिन्क्रुद्धेऽभवत्सर्वमस्वस्थं भुवनं विभो । अथ तत्सहसा राजश्छिन्नज्यं विस्फुरद्धनुः ॥ १९ प्रसन्ने च पुनः स्वस्थं स प्रसन्नोऽस्य वीर्यवान् ॥ २४ ततो विधनुपं देवा देवश्रेष्ठमुपागमन् । ततस्ते निहताः सर्वे तव पुत्रा महारथाः । शरणं सह यज्ञेन प्रसाद चाकरोत्प्रभुः ।। २० अन्ये च बहवः शूराः पाञ्चालाश्च सहानुगाः ।। २५ ततः प्रसन्नो भगवान्प्रास्यत्कोपं जलाशये । न तन्मनसि कर्तव्यं न हि तद्रौणिना कृतम् । स जलं पावको भूत्वा शोपयत्यनिशं प्रभो ।। २१ महादेवप्रसादः स कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ २६ भगस्य नयने चैव वाहू च सवितुस्तथा । इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि अष्टादशोऽध्याय ॥ १८॥ समाप्तं ऐपीकपर्व ॥ सौप्तिकपर्व ॥ C.10.11 B.10.1826 K10.10.26 ॥ समाप्त M तदा SK1 तु, Ks मस्य मिट सुस्थ, -- ' 18 .) K1 च (for तु) K: तान् सर्वान् , 'T -') Do वाहव -') Dn2 प्रदाद K1 G1.: JI सान्नान ( for तत्सर्व) -') K3 4 सिति' प्रप्णश्व -d) 31 K1 वज्र, B. S Dn D यज्ञाश, S. K10 विहम्य ( for [s]वहस्य) Ka वे D1 2 ( both orig ) G1 यज्ञश K. पाडवान् (for च) T GM शितिकण्ठः प्रतापवान् -K. 23 Ka om 23 (cf r 1.21) -") K: . तत उवाच (for स्रोध) If विविघास स्वस्य सर्वमिद, Ka Ba s Dn D1-1 0 8 वत' स्व( Dnu 19 ) 31 अमरेच्चा, Ki 'रैर्मुक्तौ, Ds 'रेनुक्का सुस्थमिद सर्व, 1 ततः सर्वमिद वस्तु , B1-8 तत सर्व Dna ततो विधनुपो देवा -') K: चात्य, T G: तत सर्वमिद सर्व --°) K: ववृधे (for तस्य) -4) K1 विजहु -)अथ तत्सहराजान (for बभूव) K: 4-0 B Dn D1-4 08 हि (for ६) (for छिन्नज्य) 8. K. M1.2 K: ग्यहि -') K वर्षाणि (for सर्वाणि) D4 स (for च) व्यस्फुरद Si K1 हवींप्यन्ये ; K: 'स्या , TG1 2 'ध K हवी MM छिन्नज्यस्य स्फुरदनु' नद प्येव तु सर्वाणि -1) Si Ki देवभागम् 20 ") K. Dn3 विधनुपी Ks 5 देव Dnm ततो 24 Ks om 24 (cf v 1 21) -°) K. Dng Do वागमररका (= 194) -') K: देवसष्टम्, G1 धनु मवेत् ( for ऽभवत्) - ") Ba : Dn1 असुस्थं, श्रेष्टम् K: अपागमन्, T GI : MI KB टपागम, अश्वस्थ Ka Ga भवन Bi & Dn D1-08 T Gis उपाद्रवन् -') (except 2) शरण्य -d) Ka ॥ प्रभो -') Ko प्रसन्न च, Di मभवध Sh Do: TGI 2 DI (for च) तु स्वास्थ्य, B: Dai Ds सुस्थ .d) 31 सप्रपन्नोस्य, प्रमादमकरोच्चम Dn1 प्रसनोस्य च, Ds सप्रससोस्य , ॥ प्रसन. सोस्य 21 ) . प्राश्य, K. प्राश्यत्, T GI : जगद्भवति भारत Ki T GS 2 M3 प्रास्य, Ko B Dn D1-1 0 8 स्थाप्य 25 KB om 25 (of v 1. 21) -") 81 K1 च, Ks om from कोप up to 26' Ds TETETÀ, Cad Ś: Ko ī (for a ) Do 8 निहिता T G.. M तेन 'शये (as in text) -)T G1. A कोप' (for (for सर्वे) -') Dn: महावला' (for 'रथा) -) -4) 5. Kss Bx + विभो T G = 1 Si शुला -d) Ko Dn1 पाचालस्य पदानुगा B Dn: ग्यशोपयत तरपया (I तप) D1-4.0 8 T G1 2 1 पा(D: 8 G1 प)चाला स( D सु) 22 Ka om 22 (cf vl 21) -) नयन पदानुगा 14 [105] वा, 3. K1 विभु K न्यस्य, K जर) १ ·10 18 26 ] महाभारते [ऐपीकपर्व सन्, 33 18, amo 26 Ks om 2600 (cf v l 21) - ") Ni [ए] गूढोतन्नस्य घाख्यान कर्णस्य पृथयारमन । Mi सन् (for तन्) -") B Dn D1-408 सुतस्य तदिह प्रोक दशम पर्व सौप्तिकम् । M ( for हि) -") K. Ba s Ds महादेव समात सौप्तिक पर्व ॥ Sa Ke Mi (Inflin) प्रसादाच, Ki प्रसादाच, K Ki concludes with प्रसादातु: B सप्रसाद', Dn Ds प्रसादेन, M: प्रसा दात्तत् -d) SIK1 कर्माणि ( for कार्यम् ) सौप्तिकपर्वत पर विशोकपर्व । यस्यायमाद्य श्लोक जनमेजय । Colophon Sub-par van K:- Ñ B Dn D1-4 - Adhy name 08 T G1 2 M ऐपीक SK16 हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः। ईश्वरमाहात्म्य, T G1 2 रुद्रमाहात्म्य, M रुद्रप्रसादकथन धृतराष्ट्रो महाराज तत किमकरोन्मुने । Adhy no (figures, Tords or both ) अष्टादशास्मिन्नध्याया पर्वण्युक्ता महात्मना । 01 25 Slol Dn1 9, Dna T G1 1 10 श्लोकायमग्रकथित शतान्यष्टौ तथैव च । - Aggregate šiola no N1257 श्लोकाश्च सप्तति प्रोक्ता यथावदनुसख्यया । - After the last colophon, $i concludes with सौप्तिकैपीकसबन्धी पर्वण्यमितबुद्धिना । विशोकपर्व। यस्यायमा वृहताता' । कृपादिन्यग्रोधगमनम् । काकोलूकदर्शनम् २। धने चैव हते सैन्ये च सर्वशः । शिविरागमनम् ३। महाभूतदर्शनम् ४। महादेवप्रणाम' ५। धृतराष्ट्रो महाराजस्तत किमकरोन्मुने । खगदानम् ६ । धृष्टद्युम्नादिवध ७ । द्रौणिवाक्यम् ८ । दुर्योधन अष्टादशास्मिन्नध्याया पर्वण्युक्ता महात्मना । स्वर्यानम् ९ । शियिरवधश्रवणम् १०। द्रौपदीप्रायोपवेश १। श्लोकानमत्र कथित शतान्यष्टौ तथैव च । भीमप्रयाणम् १२। कृष्णवाक्यम् १३। नौणिदर्शनम् १४ । श्लोकाश्च सप्तति' प्रोक्ता यथावदनुसख्यया । ऐषीकम् १५। व्यासदर्शनम् १६ । अस्त्रसहार १७। गर्भास्त्र पात' १८। अश्वत्थामशाप' १९। द्रौपदीसमाश्वासनम् २० । सौप्तिकैषीकसवन्धे पर्वण्यमितबुद्धिना। ईश्वरमाहात्म्य चेति ॐ नम' कमलदलविपुलनयनाभिरामाय नारायणाय । ॐ नमो विघ्नहर्ने । श्रीदेव्यै नमः॥ एकविंशतिवृत्तान्ता' पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः । व्यासेनोदारमतिना दशमेनवमे गुणै । $. concludes with मस्यानु स्त्रीपर्व भविष्यति । तस्यायमाध' श्लोक । शुभम् । साप्तिकपर्वसमाप्ति । पत्रसंख्या २८। अध्याय १८ ॥ ग्रन्थसंख्या ८७०॥ हते दुर्योधने चैव इते सैन्ये च सर्वशः । K. concludes with धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने । सौतिक पर्वण्यमी वृत्तान्ता । कृपादीना न्यग्रोधमूलगमनम् । मुनिनैतदिह प्रोक्त दशम पर्व सौप्तिकम् । काकोलूकदर्शनम् । शियिरागमनम् । महाभूतदर्शनम् । महा अष्टादशास्मिन्नध्याया' पर्वण्युक्ता महात्मना । देवप्रणिपात । खङ्गादानम् । दृष्टद्युम्नाभिवध' । द्रौणि सौप्तिकैपीकसंबन्धे पर्वण्यमितबुद्धिना। वाक्यम् । दुर्योधनस्वातनम् । शिबिरवधश्रवणम् । द्रौपदी अस्यानु स्त्रीपर्व भविष्यति । तस्यायमादिश्लोक' प्रायोपवेश। भीमसेनप्रयाणम् । वासुदेववाक्यम् । द्रौणि जनमेजय उवाच । दर्शनम् । ऐषीकम् । न्यासनारददर्शनम् । अनसंहार । गर्भ प्वपातनम् । अश्वत्थाम्न शाप' । द्रौपदीसमाश्वास । ईश्वर इते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः। माहात्म्य चेति । ध्वराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने । २ सौपुप्तिक पर्व चैतदशम तु प्रकीर्तितम् । सौप्तिके पर्वण्यमी वृत्तान्ता । कृपकृत्तवर्माश्वरथामासवाद । अध्यायाश्चात्र विख्याता भष्टादश इति स्थिता । काकोलूकदर्शनम् २। अश्वत्थाम्न प्रयाणम् ३। शिविरद्वारि लोकाश्चैवान वक्ष्यामि शृणुष्वेकमनास्तथा । महाभूतदर्शनम् ४। श्रीमहेश्वर प्रणिपात' ५। खगदानम् धृष्टद्युम्नादिवध । शिबिरास्कन्दनम् ८। दुर्योधनस्वर्ग: शतान्यष्टौ च श्लोकाना श्लोकाश्च सप्ततिस्तथा । प्राप्ति' ९। शिविरवधश्रवणम् १०। द्रौपदीप्रायोपवेश ११॥ सौप्तिकेपीकसबन्धे व्यासेनामितबुद्धिना । पांडवप्रयाणम् १२। द्रौपदीदर्शनम् १३। इपीकोत्सर्ग १४ । तोयकर्मणि सर्वेषां राज्ञामुदकदानिके । व्यासनारददर्शनम् १५। भखप्रतिसंहार १६ । पाण्डवगर्भपु [ 106 ] ·ऐपीपर्व] सौप्तिकपर्व [ 10 18 26 मनपावनम् १७ । बाँणिजय १८ । मणिप्रदानिकम् १९ । द्रौपदी पुराणन पूजयित्वा ग्रह्महत्या विमुच्यते । सान्त्वनम् २० । ईघरमाहात्म्यम् २१ । पुत्रपौत्रै परिवृत इह लोके सुख लमेत् । भादौ तु वाचक चैव गन्धवस्त्रसमन्वितम् । मुक्ता च सकलान्मोगानिन्द्रलोके महीयसे । विधिवगोजयेद्राजन्मधुपायममुत्तमम् । द्वैपायनोप्टपुटनिसृतमप्रमेय घृतोदन पुरन्नाञ्च इपीके दापयेत्तन । पुण्य रहस्यमय पापहर शिव च । सोतिक समाप्तम् । शुभमस्तु । यो भारत ममधिगच्छति वाच्यमान Ks conclades math किं तस्य पुष्करजलैरमियेचनेन । जनमेजय उवाच । मत' पर स्त्रीपर्व । सस्यादिम श्लोकः । हते दुयोधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः । हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः । धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमफरोन्मुने । धृतराष्ट्रो महाराज भुस्वा किमकरोन्मुने । मौप्तिके पर्वणि ममी वृत्तान्ता । कृपकृतवर्माश्वत्यामासंवाद | सवत् १८३२ मापाढवदि १० गुरौ लिखितमिदम् । काकोरक्दर्शनम् । अश्वस्थामप्रयाणम् ३ । शिविरद्वारि महामृतदर्शनम् । श्रीमहेश्वरप्रणिपात' | खगदानम् ६ । शुभमस्तु शिव भूयात् जीवाम शरदां शतम् । सृष्टद्युम्नादिवध' ७। शिविरावस्कन्दनम् । दुर्योधनस्वर्ग शान्तिरस्तु प्रसाढाई माधवस्य गुरोर्गुरो ॥ प्राति ९ । शिविरवधश्रवगम् १० । द्रौपदीप्रायोपवेशनम् १९। Ko conclades with पाण्डवप्रयाणम् । हौणिदर्शनम् १३। ईपीकोत्सर्ग १४ । मवत् १८२८ शाके १६९३ मिति ज्येष्टकृष्णे २॥ व्यामनारददर्शनम् १७! लखप्रतिसहार' ३६ | पाण्डवगर्भेषु Dar concludes with मनपातनम् १७ । द्रौणिजय ६८ । मणिप्रदानिकम् १० । द्रौपदीसान्वनन् २०। ईश्वरमाहात्म्यम् २१ । यादृश पुन्नक दृष्ट्वा तादृश लिखित मया । मादौ तु वाचक चैव गन्धमत्रसमन्वितम् । यदि शुध्यमशुद्ध वा मम दोपो न दीयते । विधिवगोजयेद्राजन्मधुपायसमुत्तमम् । शके १६८० यहुधान्यनाममवत्सरे भाद्रपदकृष्णे तृयोदशी घृतोदान पुरस्तात ऐपीके दापयेत्ततः । गुरुदिनम् । लिखित्वा खद्रगुणमध्ये लेखकभगवान्भट्टेन लिखि श्रोकनमत्र कथित तान्यष्टौ तथैव च । तोय पुस्तकम् । लेखकपाठकयो कल्याणमस्तु । श्रीराम ॥ श्लोकाश्च सप्तति प्रोत यथावदनुसजया । Ti conclades with इति श्रीमौतिके ऐपीके पर्व मनुकर्मणी ममाप्त । आङ्गिरसनामसवस्मर कार्तिकशुद्ध चतुर्दशी गुरुवार कुप्पा घायर पुत्र रामन लिखित । मत पर विशोक तु स्त्रीपर्वमहित स्थितम् । प्रतिसधिरय शोक'प्रथम' परिकीर्विन । करकृतमपराधं क्षन्तुमर्हन्ति सन्त । Ti concludes with श्रीरलु मवत् १७३६ वर्षे शाके १००१ प्रवर्तमाने प्रथमज्येष्ट जनमेजय । सुदि १० शानी लिवितम् । श्री ॥ K. concludes rith इते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वश । मौप्तिकपर्ववृत्तान्ता' । कृपाटीना न्यग्रोधमूरगमनम् । वृतराष्ट्रो महाराज भुस्वा किमकरोन्मुने । काकोलकदृष्टि । शिविरागमनम् । महाभूतदृष्टि । महादेव तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामना । प्रणिपात । बगदानम् । सृष्टद्युम्नादिवधो ! होणिवाक्यम् । कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वन्त ते अय' । दुर्याधनम्वर्यानम् । शिविरवधनवणम् । द्रौपदीप्रायोपवेश । अश्वत्थाम श्रुत कर्म शापश्चान्योन्यकारित । भीमेन पदान्वेपणम् । वासुदेववाक्यम् । द्रौणिदर्शनम् । वृत्तान्तमुत्तर ग्रूहि यद भारत सजय । ऐपीकम् । तत्पराजयः । पुनरन्योन्यकारितशापादि । भव स्थानो भापगमनम् । ततो द्रौपदीसमाश्वासनम् । ततो रद्र- वैशपायन । नाहान्यम् । इति मौप्तिकपर्व । हते पुत्रशसे दीन छिन्नशाखमिव द्रुमम् । य इद मृणुयादीमाश्रद्धाभक्तिममन्वित । पुत्रशोकाभिसतप्त एतराष्ट्र महीपतिम् । तम्य नारायणो देव' प्रददाति समीहितम् । ध्यानयकत्वमापन्न चिन्तया मममिप्लुतम् । मानम वाचिकं चैव कायिक यच्च दुकृतम् । सजयो जयता श्रेष्ठ राजान वाक्यमग्रवीत् । [107] ·10. 18 261 महाभारते [ऐपीकपर्व सजय । किशोचसि महाप्राज्ञ नाति शोके सहायता । अक्षोहिण्यो हवा यष्टौ दश चैव विशां पते । निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् । नानादिग्भ्य समागम्य नानाजात्या नराधिपा। सहितास्तव पुत्रेण सर्वे वै निधन गता। पितॄणां पुत्रपौत्राणा ज्ञातीना सुहृदा तथा । गुरूणा चानुपूर्येण ये चान्येऽनुचरा हता। प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप । इति श्रीमहाभारते शतसहस्रिकाया संहिताया ऐपीकपर्वणि रुद्रमाहात्म्य नाम एकादशोऽध्यायः ॥ हरिः ॐ। ऐपीकपर्व समाप्तम् । श्रीमद्गुरुभ्यो नम ॥ M2 conoludes with पटिजारे कोविलक वक ऐपीकपर्व । सूर्यादिनवग्रहेभ्यो नमः । [ 108 ] ·APPENDIXI There There is onlr one passage that, oring to its length, has been relegated to this Appendix are no ripiaat readings in the two YSS Fhich give the passage, which is corrupt in places After 10 11 11,K- ins राजनान्य प्रदाय स्वमनुताना मया मह । यन बज परित्यय कटा राज्यम्पृहा विभो । एवविध पन कष्ट राज्यन्य क्टुकोदयम् । यग्र ज्ञातिवध या राज्येन मुग्रामीप्यते । यदयमिप्य राज्य भोगात्रायां धनानि च । दौशिल्पेग देवन हवा पमुवदेव ते । नून यग घटित हदय तर पार्थिव । तया हि मन्दमाग्याया मम दुपानि मयंदा । पदपन्न्या लग्नायम्यो भनून्य' मुरममिते । नगा ठेपा मुग शय योग्न घ नराधिप । [103 प्रेटा विविधानं वय कारानुपिका । कथं शक्ष्यमि राजेन्द्र मुहरानपि जीवितुम् । त्रावरी मन राजेन्द्र मृत्या व पो तव । यानपश्यन्क्रय राजन्मरिष्यसि पिचिन्य। कथमाम्याय का परनि प्रान्यमि पार्थिय । [15] पुत्रपौत्रविहीनो हि श्याटैबन्धुभिरेव च । यान्ध कृतकृत्यैश्च सुहृदि तिभिस्तया । सय वा राज्यरब्धस्यो भोगेच्छ कृपणोमि वेत् । काम तेऽस्तु ययाजोपमह त्यक्ष्यामि जीवितम् । चिता कुरत मे क्षिप्र प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । [20] न करिप्यथ मे जानु वचन ह्येतदेव हि । विपेण रवा पातेन परित्यक्ष्यामि जीवितम् । तम्य पापकृतो द्रोणेवितो जीवित न मे । निमेपमपि च स्यातु कथ युक्तं नरेश्वर । इव प्रायमामिध्ये दर्भान्मन्नर या शुमे । [25] रजपातोपम दुध माह शक्ष्ये कय पदम् । हा इंति परिदेवन्या स्मृत्वा पुत्रास्तथागतान् । मरण सर्पया श्रेष्ट न नु मे जीवित क्षमम् । येन मे निशि मुप्तम्य भ्रातृवर्गम्य पार्थिव । जीवित हितमेवेह पशूनामिव तम्य नु । [30] जीवतो जीविनु नाह धारयिध्ये मुहूर्वकम् । पपा न्यजाम्यह माय भाम्यायेद तवाग्रत । [109] ·CRITICAL NOTES ped 779754 in 260 cases 8 d 19 Šūbira (S Sastri, revised ed ) p 60 16, 97 13, 320 17, 369 14, etc 5) Tatet of 2 and 186, 22 ) ATT'devoted labour' 15 a) Cf 3 125 19-21 25 ) 2767972 (Ś DIT 2 ) absolutive gerand, cf. 34 d) वायस+मा+युतन् 42 od ) Construe muri grasich, genetive for the 3 accusative 4 d) सर्वात्मान, मर्व आत्मान , double samdhi 51 c) The construction started with the locatire and ends with the nominative of te, oming to 8 ") FT AT JE those various unexpected ideas' the use of stentonwhich is permitted with both the arise, because farts are of any and hence the ideas cannot be anticipated अचिन्त्यत्व rather than अनित्यत्व seems to be stressed, cf 9 14 to 17 The basis of 55 On being roused, there was bound to be a the variants 16 13° question mark on their mudrā Aśratthẩman did not find any i OTT to this 18 d) at finde in the opposite order begin- 65 कार्य in affair', and in 'effort' ning with Śüdra's karman each more exalted For as, cf यदभाविन तद्भावि मावि वेन तरन्यथा ( latopa than the other ' TTTTTT is supported by most N deša, prastāvani, st 19 ) DISS (except Ko Bs) The गुणमाक" 'distributor of qualities' is starfa This reading, perhaps, should 2 have been preferred 2 ) निवन्भा . affairs' (only in $. and T: ) 21 d) as a digita, fe( f84)7 used in nccor- With the vi fra [ 74 ], supported by respectdance with Panını 34 12 able N MSS, of 445 sugat ie, dahint and 7764 , cf 10 6 2564 and 2696 print 'agency' 4 (क्रियते अनेन इति) 6 d) at that which operates first' goes with e 23 ") दुख, supply अनुमवामि निर्दहन्न शान्य It refers to उत्थान in and देवत in fo, supply ge as the sabject, cf 27, 32 8 d) a 47, irregular transitive use 25 ) Txa, double samdhi, which the variants try to avoid 13 d) 37 H 614 ( Karmadhāraza ) 29 ) एकानमनस मोके Cita ( passive), regular use of absolutive 14 ) at 'living in bad state', applicable 5 cren to the person in as his TH 18 untarranted and therefore uncertain i N stresses #1 and Gy in 1-3, assuming 17 fare forced labour without wages', cf Cal S stresses all the three equally गुश्रूपा ed 3 13081, B 12 76 5 and Kantalya's Artha 5 ") 7749777, 774 being the , cf 7 and 3 [ 110 ] ao cd ) e ab 5 ·10 10 2] सौतिकपर्व [ Critical Notes TOT = नेय , नगल्य' - 1714 55715 1 compound cf. 4, also 10 7 57 16 ") मनुकारिन, supplr आत्मान 23 ") aratat (from arei), cf 10 4 32 The Ford is also found as atig, for thich see 3 243 46) 323 is supported by weights MS eridence Yet the general tendency towards hyper-correction of a to s on the part of scribes may be responsible for the sabstitation of free for the text 57 ) 4711, cf 10 5 644 65 ) e, 'faronred', cf 10 17 6, 18 | 23-26, etc Or, 10 spite of SITTE, HTFT (9711) । नेवमा (करणेन) आविष्ट' 65 ) 'lastrous form', cf 10 & 23 30 ") 574, cf 10 9 3S 34 )मादवनित् is contrasted with पशुवत् इन , cf. 10 8 18-20 37694, 1c, either bf killing the encor or by being killed 6 CO 3*4) निष्ठन्न नाायोपवानिन्न् , mascuune gender 27 ) T The descriptions of what haponls here See 10, 11, 13, 15, 16, 19 for thc Deater peod to fomen ( 26, 29, 30 ), and to the ksatriya 17 ") The 1975 (Baharrihi) followers of Dhrstadyumpa ( 27, 28, 31 ) are mixed 311975 is 's' the TI and 'space' the 14, respectivele ap and this has probably led to the cariant gal 24 CL. 27 55 ) is yra 'shonlder blade' 25 78179, c. ?? 130 )771 (S K: G. 11-3) 'having hnee caps as big as a pitcher 26 it, thoagh slightlo sapported, scems to be more liels, cf 200 138 a) Supris 977, cf 10 3 32 -?) Ci 10 3 31" 27 Cf 24 प्रतिमान, cf 30 33 19 goes tith region in 34 143 M) Cf 149€ The narration is interrupted br Dhirtnrästri's question and Sailijaya's reply to it 34 e) as parenthelim! in 144-147 It is picked up again in 148", cf 7 112 and 1484 24,3 C B 14 8 304, 31 9 5 अमुचिन्यन and दुर्ग go with महारेरा, the 13 in (accordance with ) religious duty', Eobject of the nodomis 7-16 cf faftuofit on Panini ? 3 36 Unosaalness 6 अत्त from Jपृचू Could it be 377197 (from of the use has led to variants like हन्ये, धन्य ✓) to which the r I. in S. K point? 29 Cf 3 123 19-21 8 ")7777 is Blumself In he is TTTA 36-37 The three Brabmin Tarriors bad their 502 of 2 houses filled trith jewels through gifts which they 10 ?) in metaphorically means death, received as Brahmins at Duryodhana's sacrifices destruction' & company of trarellers, a caravan 31 ) Thc arcosative reading is slightly support Ci 10 5 30 ed With the nominatire rendins, thc 778 will 40.) त्वत्स्वगहीना hare to be considered ns baring bodies lihe , implying raha , cf 41€ कर and मृद ( hapl for मृग) 10 43 TOT 17 'accompanied by, consisting of, चनुर्विशस्तीन 2 ) प्रमत्ता used as substitute for finute rerb [111] 2 38 साथ ·Critical Notes ] महाभारते ( 10.10. 13 तापयत् (nenter), ady of अत्रे 15 Throughout this section (14-23), the 416 of the Påndava conquerors, which brought about their destruction, is stressed 13 ") य refers to जय in 12ed (and विजय in 13° ) Hola 'value, highly regard! 14 ab) येपा [ परेपी, of 13d ] अर्थाय [ वर्तमानस्य ] पापस्य जयस्य धिक सहधे [ सति] Wrong construction of येपो with सुहृद (in सुहृदधे) has led to the N variants 261) इति going with बमापे in' 17 °) अन्तकाय = अन्ताय 25 ") is supported by Ko B and D (except D. 2 Dni), but 19 suggested also by Ś and most of the K MISS 16 27-29 Cf 5 80 22-32 17 11 12 ") तेन धर्मेण क्षत्रधर्मेण , of 100 26 ) दुःखात् [हेतो ] परिदेवितम् 28 ) qua. (Ś1 Ks), ie, by eat, 22-27 above cf 1 12 6 ha mithout any preliminaries, such as Guru's pleasure, etc H1977 'taught' 7 bana (Kı, of $8) 'did not long for him as a pupil' 10 कल्याणे for कल्याणेषु (irregularly) 29-30 q in 296 and 30% 18 Fight 31 तेन, 1 e., प्रधुम्नेन 13 11 ) Harikeśa i e, Lord Siva, foresaw certain possible defects in the bhūlas which he intended to. create These defects seem to be (1) need for food and (2) want of perpetuity So he went under water Evidently he lived there for a long while and when he came out, he san hor someone else had performed the task that has assigned to him without attempting to remove the defects which he had foreseen of stanzas 16-18 Pitamaha had temporarily removed one, but he had not made any permanent arrangement in that conneotion Propagation of the race and supply of food to its members must be automatic Harıkesa had secured two things for this purpose the Linga and the herbs When, therefore, Harikeša sav vhat was done, he naturally grew angry, but left behind him the things secured by him through his penance (st 31-25 ) and went away Te have to understand, though this is not actually stated, that with the help of these, Pitamaha secured uninterrupto ed dreation and maintenance of creatures in the world For Śryn's tapas ander water, see B 12. 289 22-24 3) aftada 18 supported by B and D versions 20 fuis is the arror who was used as the medium through which the astra could operate, of also 17, 20, 10 14 4, 15 l 14 11 °) 794reft, irregular accusative dual from [112] ·ERRATA PAGE ADHY SLOKA 5 1 20 Cut App line 1 for Ca nearl Cad Cut App line 2 for Ca read Cd 5 1 20 8 1 41 Cut App line 3 after M1-8 ans Cnp 82 8 1 49 Cut App line 4 for icon ( foi pifcat) acad कौरव्य , Cad कौशिको ( as in text) 8 1 43 Chit App line 3, for सविध ( fol सोपध ) end सौवधं , Ca d sine ( as in text) 62 8 121 Crit App line 6 for T707 i ead FCUH 12 3 Cut App line 7 for repeats a end substitutes 92 15 4 Crit App line 4 omit Ñ, 92 15 10 for ग्रह्मचारी Read ब्रह्मचारी 93 15 22 for सभ्रातृवन्धो read सभ्रातृबन्धो 98 16 21 Crit App line 3 for K,-o icad K, 4-6 112 Column two, line 27 for 31-25 read 21-25 Intioduction | IP line 27 for Ś. Ñı, read Śi, line 22 after recension ins (except Gs ) p X last line before twenty-two ins first fourteen out of the P XXI line 23 for with TC read with TG P XXXIII line for lines read slokas Ρ ΣΣ os

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·MAHABHARATA जलि नाव THE FOR THE FIRST TIME ORITIOALLY EDITED BY VISHNU S SUKTHANKARA (Aug. 1925--Jan 1943) S K. BELVALKAR (since April 1943) WITH THE CO-OPERATION OF SHRIMANT BALABAHEB PANT PRATINIDHIT, R N DANDEKAR, S K. DE; F EDGERTON, A B GAJENDRAGADKAR t, P V KANE, RD KARMARKAR, VG PARANJPE, V K. RAJAVADET, N B UTGIKART; P L. VAIDYA, V P VAIDYAT; RAGHU VIRA, HD VELANKAR, M. WINTERNITZI; R ZIMMERMANNT AND OTHER SOBOLARS AND ILLUBTRATED FROM ANOIENT MODELS BY SHRIMANT BALASAHEB PANT PRATINIDHI RAJA OF AVNDE तमल Under the Patronage of the Raja of Aundh, the British Academy, London, the Union Government of the Republic of India, Governments of the States of Bombay, West Bengal, Madras, Bihar, Uttara Pradesh, Gwalior, Hyderabad and Mysore; the Universities of Bombay, Caloutta, Travancore and Poona; the Governments of Burma and Nepal ; Several Commeroral Farms and Charitable Trusts; and other Drstinguished Donor: POONA BHANDARKAR ORIENTAL RESEAROE INSTITUTE 1956

·No text on this page.

·9 The Sauptik, forms the first part of Volamo trelve, the Stri forms its second part and completes the Volame All rights reserved Printed by photo offset process by SP Barvo, Proprietor Parasharam Process, 34/8 Erandawada, Poona 411004 Pablished by R. N Dandokar, Socrotary, Bhandarkar Oriental Research Instituto, Poona 411 004

·No text on this page.

·ABBREVIATIONS AND DIACRITICAL SIGNS pr. m. -- propria manu (by own hand). prol probably. ro repent(s), repeated Rūm.- Rimiyana (cd. N.SP) ref - rcfcience) resp - respectire(ly). 8CC m. sccunda manu (by another hand). 8t - stanza(s) supp - supplementary 8112 supra luncam (nbore the line) transp e trenspose(s), transposition. lin Vayers. corr (rar) - with sariation(s) v.l. a Faria(e) lcctio(oce) add - adding addi additional adhy = adhgiya(s) App. = Appendır. Arj - Arjunamisra. B - Bombay edition of the Mbb (Saka 1799) BG = Bhagavadgită C - Calcutta ed of the Mbl. chap = chapter(s) comm = commentary(taries) cont - continac(8) corrected, correction Crit App Critical Apparatus Dev Devabodha ed, cedition fig - figure(s) fol – folio(s) foll - following fragm = fragmentary) hapl = haplographically) illog - illegible inf lin - infra lincam (below the line). insert(s) int. lin = inter lineas (between the lines) interp - interpolate(s). introd = introduction, introductory K. - Kumbhakonam ed of the Mbh L -Line M - Madras edition of the Mbh ( by P.P.S Sastri, 1931-1936) m or marg - marginal(ly) Mafij. - Bhāratamañjari( Kávyamalā 64). Manu - Manusmrti ( ed N S P.) Mbh - Mahabharata. Nil - Nilakantha O-J - Old-Javanese om somit(s), omitting orig - originally). post, - posterior. 108 (in the critical footnotes ) enclose citations from comincptators [ ] besides their normal ascs, enclose addition to MS readings U besides their normal uses, enclose superfluous letters, thich should be omitted from MS readings (superior star)in the textindicates an cmendation ** (in the MS readings ) indicate syllables lost through injury to MS. printed below (or along the sidemargin of ) any part of the constituted text indicates that the reading of it is less than certain C denotes a "Commentary", prefixed to the abbreviation of the name of & commentator , thus, Cd-Comm. of Derabodha, Ca oper-Comm. of Arjunamiśra, Nilakantha, Poramīnanda, Vidgūsägara and Vidirīja A "p"is added on to denote a "pātha " or variant, thus, Copa 8 patha mentioned in the Comm of Nilakantha, ·INTRODUCTION I THE CRITICAL APPARATUS The text of the Strīparvan was constituted after an examination of collations from 71 MSS, falling under the following scriptal groups 2 Śáradā, Nevārī, 6 Bengali, 50 Devanāgari ( of which 16 contained the whole Parvan, 17 the Visoks sub-parvan alune, and 17 the Stri sub-parvan alone ), 4 Grantha, 4 Telugu, and 4 Malayālam For purposes of this edition, collations of only 31 manuscripts for the Visoka sub-parsan (adhyāyas 1-8) and of 32 manuscripts for the Strī sub-parvan were used, of which 26 are common to the two sab-parvans Some of the remaining MSS, which have been incidentally mentioned in the Introduction or used in the Notes, have their full designation indicated in brackets LIST OF DSS INCLUDED IN THE CRITICAL APPARATUS Śārada Śi = London, India Office Library ( No 3307, Cat No 6483 ) Dated A. D. 1709. ś, Oxford University Library, No 152, andated Kasmirī Ko - Lahore, DA V College, No 1122, with comm of Nilakantha К: Poona, Bombay Government Collection deposited at the BORI, No 218 of 1887-91 K= Poona, the same Collection deposited at the BORI, No 196 of 1891-95 Ks Pouna, the same Collection deposited at the BORI, No 566 of 1882–83 K+ - Poona, Bhārata Itihāsa Samsodbaka Mandal ( Mırıkar Collection), used for the Strī sub-parvan only K. Poona, Kamat Collection belonging to the BORI Nevāri Ñ. Khatmandu, The Private Collection of Pandit Rajaguru Hemaraj Dated (A D 1511 or 1512) Strl. 2* ·VIJI THE STRIPARTAR Bengali Bi - Dacca, University Library, No. 505. Bo = the same, No. 618. Bc - Bolpur, Santiniketan, Visvabhārati, No. 49. B. - The same, No 47. Devanagari (1) Devanagari version of Nilokantha Dni= Private Collection of the Raja of Bhor, No. 2152 with com. of Nilakanthe, Dna=D A. V College, No 59, with Nilakantha's commentary, (11) Devanagari Composite Version Di - Tanjore, Sarasvathi Mabal Library, No. 1112 ( for Visoka ), No 1111 ( for Stri). D. = BORI, MBH Collection No 22. Do - Tanjore, S M Library, No 1038 (for Visoka), No 1039 (for Stri) Ds = Poona, Bombay Govt Collection deposited at BORI, No 231 of 1895-1902 Ds = Tirupati Venkateśyara Institute Library, No 2792 Do - Tanjore, S. M Library, No 1136 (for Visoka), No 1135 ( for Stri) De = Tanjore, S M Library, No 1283 ( for Tiboka ) D: No 1282 (for Stri) De No 1165 (for Visoka), No 1164 (for Stri). 29 32 Telugu T. BORI, Mahābhārata Collection, No 93 Tanjore, S M. Library, No 11831. T: Grantha Gi BORI, Mahābhārata Collection, No 50 G = Adyar, T S MSS Library, No 29, E 21 G. = Mysore, Gort Library, No. 2645.

·LIBODUCTIO. IX Malayalam M= Cochin, Paliyam Valigachan Pnsate Library, No 4 = Tarandrom, Pondor Kothamana Collection DL= Calicut, Padiññare Konilam Collection Me = Cochin, State Library, No 33 II A DETAILED DESCRIPTION OF THE MANUSCRIPTS Ś London, India Office Library (Library No 3307, Cat No 6483), brown paper, 7" x 11", well-snitten Sārada characters, 21-22 lues to a page, containing four different foliations, the first to containing the Drona, Karne, Salya and Gadā on folios 1-201 and 2-289'. In the third foliation we have the Visoka sub-parvan on folios 1'-8°, and the Strī sub-parran in the fourth on folios 282-616" In the colopbon to the Karnupartan we bare the stanzas Fanda ( Saptarşı era [ 47 ]85 = A D 1709) ang tak i Iztietan fra Niemie! Keith's remark on the manuscript is that it 18 not rery correct', Prof Velankær regards it, as ' a pretty reliable representative of the Sāredi Tersion' Of the Additional passages at bas, in addition to the two benedictory stádzas l* and 30* ( in the beginning of the Visoka and Strī sub-parrans ) 4*, 5*, 8*, 9*, 11*, 12*, 13*, 15*, 19*, 31*, 33*, 38*, 59*, 61*, 75*, 76*, Appendix I As compared with Śs, it has 59* which Ś. has not, and doe snot contain 21* which As the manuscript bas been returned to the India Office Library, other details as regards corrections or marginalia cannot be given appears in S. Ś. Oxford Upirersity Library, No 152, 14" x 10", 26-28 lines to & page, Sārada characters, very carefully written It is a fragment of what tras originally a complete madascript of the Wbh Stein has given a sery interesting account of the manuscript in JRAS 1900, pp 187--194 The available portion consists of the Gadā, Sauptika, Strī and Aśramedhika parrans, and a portion of the Āśramarasin, the Strī being on folios 789-854 The text of the Striparian from adhy 1 150 up to adhg 6 6, and again from adhy 25 39* up to adhy 27 2' is lost ou missing folios It contains a number of marginal glosses, sovie of them being in Devanagarī characters cf 22 134, 234ed 24 13-14', These have been traced by Stein to one Takade Bhatta Haraka, the writer of the sale deed recorded in Sanskrit as well as in Persian at the end of the manuscript, which bears the date of Āścina of (Saptarşı) Samvat ( 47 )58 (=A D 1682) This sale-deed ras in respect of the complete manuscript of the Mbh, and was passed in favour of Guru Ananda by Pandits Lala Srikantha and Nara From the paper and the ·х TEX STRIPARYAN script, the manuscript has been assigned by Stein to the end of the sixteenth or the beginning of the seventeenth century A more careful study of this manoscript is very necessary Bhatta Haraka whose handwriting appears on the sale-deed and in the marginal glosses not only of this manuscript, but, according to Stein, in the margmal glosses of several other learned works including the Rājntarongiņi, and whom Stein gives credit for learning and accuracy, 18, bowever, guilty of very incorrect Sanskrit, which Stein attributes to the prevalent forms of conveyancing, but more inportant still 18 the fact that some of the corrections are made in Devanāgarī, which will probably show that Bhatta Haraka might be comparing Devanāgarī MSS with the Sāradā text that he studied. The manuscript gives adhyâya numbers, but adhy il which (owing to the addition of an adhy in this manuscript) should have been 1., is numbered by mistake us 13, and the next two adhyāyas bear the same number, while adby 14 and adhy 15 are combined into a single adhyāya and bear the number 14, the mistake being continued up to adby 24, after which adhy 25 and adhy 26 hue no numbering, while udhy 27 18 numbered 27 The additional passages in this munuscript are the sume as in ŝi, except that stars 4*, 5*, 8*, 9*, 11*, 12*, 13*, 15* and 19* helong to the missing portion of S., while Śs has 28* in excess, and has not 59* which is found in Ś The 15 1645, 16 44-74, 244, 42a6, 17 25-29, 229, 24 26"-27" 78-8", 21"-23", 30 The following stanzas appear on maigins 14 5, 22', 15 god. 17 20ed 19.14, 5, 23, 25-26", 24 16-17 - omissions are 25 K. DAV College, No 1122 , size 13" x 7", foll 18, lines 18 to a page, letters 48 in a line It contains the Striparran complete with the comb of Nilakantha Its intimate relations with Śs can be seen from agreements and variants Its additions are the game as for Śı, plas 21*, 26* and 29*, all written on the margin It wutes 1 2 and 3 10 on the margin The following stanzas Ale omitted by it 11 6 10, 12, 10 8-9', 23, 11. 259–264, 13 13ed, 14 7-9, 169-17, 15 164, 16 40-7", 8, 244, 424, 17. 84). 1 K Poona, Government Colleotion, No. 218 of 1887-91. Catalogue p. 16. Paper, 14 66" 6 55", foll, 20, 13-15 lines, with 46-48 letters to a line, good handwriting : one or two coirections in the writer's own hand, no date - Addl st. 1*, 4*, 5*, 8* 9*, 11*, 12*, 13*, 15*, 18*, 19* (subst ), 22*, 234, 28*, 31*, 33*, 34*, 35*, 37*, 89*, 40*, 42*, 44*, 46*, 54*, 59, 60*, 61*, 63*, 66, 674, 704, 75, 76, 78*, 82*, and Appendix I Omissions 4 704, gebed 5 6 6 100%, 11 from start ( 10 18") up to 4ta ( in 19*), 14 15-164, 16 from star ( in 10*) up to ar (in 11° ), 20", 17. 274, 20 24ad 26 3296, 9 5 .

·MTRODUCTION K 2 Poona, Government Collection, No 196 of 1891-95, Cat p 14, size 15 35" x 6 7" foll 13, 23 lines, 50 letters Addl st same as for K, with the addition of 52*, 56* and 62*. Omissions 11 4 76-80 ( with Ki Du), 5 6 10, 13 1144 14 159-164, 16 from phone (in 104) up to art ( in 11° ), 2045 20 24", 215, 22 144 26 324, 26 from ( in 41°) ap to 140 (10 42° ), 27 160664 K. - p 286 Poona, Gorernment Collection, No 566 of 1882-83 Cat Paper, 15" x 6”, foll 21-40 ( 20 foll ), lipes 16, 42-43 letters to a live with 21 lines on 40° together with 54 lines on margio Colophons and care references in red , no correction The MS 18 same as K, used for the Sauptika The MS contains par vans from 7 to 18, written by Ganesh, son of Tryambaka, son of Raghunátha, between Saka 1616–1619, no mention of place Addi 1*, 4*, 5*, 70, 8*, 9*, 11*, 12*, 13*, 15*, 169, 17*, 19*, 21*, 23*, 24*, 26*, 28*, 31*, 33*, 35*, 38*, 39*, 40*, 484, 51*, 54*, 59*, 61*, 63*, 66, 68, 709, 71*, 73*, 75*, 76*, and Appendıs I Omissions 11 25-26 20 10 K. Minkar MS belonging to the Bhārata Itibāsa Samsodhaka Mandal, Poona foll 23, 12 lines to a page, 37 letters to a line, thin glazed paper, size 64" by 131", beautiful handwriting, no corrections, date on a MS of the Aranyaka by the same scribe, probably A D 1768 It contains the portion belonging to the Strī from adhy 9 only - Addl stanzas 30*, 31*, 33*, 38*, 59*, 61*, 73*, 75*, 76*, and App I (being the same as for Ś, and K.). Omissions 11 10 8-95, 23, 11 25*-26", 14 7-9, 16-17 (with Ś Ko), 15 1696 (with Ś K.), 16.44-7°, 8, 2441, 426 17 25-29 (with $), 20 204, 22 9 ( with Ś K.), 23 314-32", 24 264-27* ( with Ś, Ko M), 25 79-8* (with Ś Ko • M.), 214-234 (with Ś Ko o), 30(with Ś Ko), 34*-35° ( with 3 Ś KO) K. > Kamat MS belonging to BORI Mbh Collection, foll 20, size 630 x 135" ; handelting same as of K: described on p 18 of the Sauptika, the date of that MS being Saka 1601, 12-13 lines to a page, 46 letters to a line The MS pas acquired by Shri Kamat in the Hyderabad State and has been presented to the Institute - Addi stanzas 4*, 5*, 8*, 9*, 11*, 12*, 13*, 15*, 19*, 31*, 33*, 35*, 40*, 48*, 59, 61*, 63*, 68*, 70*, 73*, 75*, 76*, App I The MS differs from Ś Ko in omitting 1*, 304, 38* and in adding 35*, 63*, 08*, 70* Omissions 11 1 1-2", 21°, 217,'$ 70-80) 6 9-10', 7 12"-14", 11 25'-264, 13 4-5, 10, 15 154-169, 19 194–20', 20 8-11, 19" (with Ñi Dns Go »), 23 28"-29", 350~36º, 24 15"-16", 257_8* (with Ś Kos Ms), 21-23* ( with Ś Ko«), 26 3044, 27 16*(With K. D:)

·XII TEL STRIP AKVAX ม This manuscript was kindly lent to the BOR Institute by Rajaguru Pandit Hemaraj from his own private collection, variants were noted by the late Shri Tadpatrikal of the Institute and the manuscript was returned It is written in Nevari characters and bears the date Samvat 632 of the Nepali era, which is the same as A D 1511 or 1512 It would appear that the manusoript contains too many reading8 peculiar to itself to be a very accurate and reliable iepresentative of the manuscript tradition to which it belongs Of the additional passages it has 3*, 4*, 5*, 7*, 8*, 94, 11*, 12*, 15*, 24*, 26*, 310, 33*, 35*, 88*, 39*, 40*, 51*, 54*, 59*, 61*, 63*, 75*, 76* ( line 1 only ), besides App I The omissions are 11 1 316, 217, 23', 4. 14*), 20 1996, 24", 23 2346, 24 50–80, 109-110 Bi to a page Dacoa University Library, No 505, size 19 5" x 37", written on paper, 7 lines Dited 15th Bhādrapada, Samvat 1712, condition good, total no. of folios 224, the Sauptika and Stri occupy fullos 164-224 Additional stanzas 1*, *, 4*, 5*, 6*, 7, 8*, 4*, 104, 114, 12*, 13*, 14*, 15*, 16*, 17*, 24*, 25*, 26*, 28*, 31*, 33*, 35*, 38*, 39*, 40*, 51*, 54*, 55*, 59*, 614, 63*, 72*, 73*, 75, 76*, App I. -Omissions 11 7 1748, 9 20 ( with Br), 12 12-14", 17 15-16 B. Dacoa University Library, No 618, size 21 5" x 33", paper, lipes 6 to a page, copied by Śrī Ranganatha Deva Śarma, Saka 1668, contains the Salya, Gadā, Sauptıka and Stri parvans, total no of folios 202 - Additional stanzas Bi minus 10*, 14*. Omissions 11. 9 20 same as in В. Santiniketan, Višva-Bharati, MS No 49, 153" x 5 3" 10 lines to 8 page, paper, condition good, written by Śrī Rāmanıdhı Sarma, no date The manuscript cantains Šalya and Gadā with a continuous foliation, and the Sauptika and Stui with a separate foliation, the latter having 51 folios Additional passages same as in B1 less the following 5*, 10*, 13*, 14*, 55*, 59* and 77* Omissions 11 2 12-130, 3, 1049, 16*-17", 7.7"-8", 1746, 17 15-17 В. Santiniketan, Viśva-Bhāratı, MS. No 47, paper, contains Sauptıka and Strī , foll 79, 4" x 18 5" and 35" x 19", 8 lines to a page Condition good, written by Śrí Kālisankara Deva Sarma Additional passages game as in Bi miuus 55*, and plus 19* ( subst. ), 71* and 77*. - Omissions 23, 38-39, with 10 30-6 on marg $ ·DATRODUOTIOX > Dna Bhor, No 2152 ( with Cn), date Samyat 1845 ( A D 1789), belonging to the Pant Sachiv's private Library, No 2152, foll 1-6 for the Visoka, and 1-20 for the Stri It has been collated mainly for the text of Co - Additional passages 1*, 3*, 4*, 6*, 7*, 8*, 9, 11, 12*, 15*, 16*, 17, 23*, 24*, 26*, 28, 29, 30, 31, 33*, 34*, 35*, 38*, 39*, 44*, 46*, 48*, 54*, 60*, 69*, 66*, 67*, 73*, 75*, 76*, App I Only one om18310n 11 18 19-274 VIZ Dn DA ľCollege, No 59 (with comm of Nil ) This also tas collated for Ca - Additional passages same as in Dni with the addition of 5*, 21*, 22*, 49* (subst ), 59, 614, 65, 83*, and with 30*, 44*, 46*, 48*, 60*, and 67*, which are missing Very few omissions VIZ, 11 20 1995 26 2146 DI Tabjore Palace Library, No 1112 ( Visoka), 1112 Strī Cat p 181 Paper, Foll 10 and 23, 134" by 6" 10 lines to a page, good bandwriting, copied at Banaras in Sam 1669 ( 1112 in Āsvina, and 1111 in Jyeştha ), by Vanamali Additional passages 1*, 3*, 4*, 5*, 6*, 7*, *, 9*, 11*, 12*, 15*, 16", 17", 21"-24", 26*, 28*, 294, 307, 31*, 33*, 357, 35*, 39*, 40*, 44*, 46* ( on marg, seo m ), 51*, 54*, 60*, 61*, 63*, 73*, 75*, 76*, App I There are no om 18310ns in the MS D. BOR I Mabābbārata Collection, old No 226, new No 15 Paper, 131" by 64", foll 23, 14 lines to a page, 41-42 letters to a line, date Sam 1828 ( A D 1772) Written at Bharatpur by one Miśra Additional passages 1*, 4*, 5*, 8* 9*, 11*, 12*, 15*, 19* ( subst ), 22*, 23*, 28*, 31*, 33*, 34*, 35*, 87* ( subst ), 394, 42*, 44*, 46*, 48, 54*, 59, 60*, 61*, 63*, 66*, 67*, 70*, 75*, 76*, 78*, 82*, APP I. Omissions 11 1 316€ 2 12-13, 56, 6 12, 7 5 14 156-16" (with Kia), 16 from stos ( in 104 ) up to me ( 10 11° ), 2014 17 27* (with K1 1), 19 10*d, 20-21°, 20 24", 28-29", 22. 1"' (with Kr.), 26 32' (with Kı , G.), 27 16 ( with Keo) 3 D. Tanjore, No 1038 for Visoka and No 1039 for Stri, paper, foll 11 and 20, 14" by 6", legible and clear hand, corrections in a different hand for the Visoka, bat in the same hand for the Stri Borders ruled in red, 11 lines to a page On the cover, there is the name of the owner CETTET, while at the end there are the words eftir 1997 Date and place not mentioned Additions same as D. besides 34*, ·TAI STRIPARYAY 48*, 59*, 66, 67*; and minus 80*. Opuissions 11. 8.94-106; 4.2-86; 7. 16- 14 from Haritat (in 18°) ap to get ( in 19'), 20 24"), 25 4494 ; 26. 370, D. 1902, Bombay Government Collection deposited at the BORI, No 231 of 1895- contains perpens from the Droņa to the Stri, separate pagination for each parvan, the size is 15" by 6", 11 lines to a page, about 62 letters to a line At the beginning of the Viboka ve read in the beginning सौप्तिकपर्वान्तर्गतविशोकपर्वप्रारम्भ । the Visoka covering 7 folios and the Stri 13 In the Stri there are 13 lines to a page and 42 letters to a line, the total number of stanzas at the end of the Visoka being mentioned as 250, and at the end of the Strī, as 550 No date or place of copying Additions same as in D: with the addition of 3*, 6*, 7*, 16*, 17*, 184, 21*, 24", 26*, 29*, 30*, 38*, 40*, 51*, 73*, 74*, while 13*, 19*, 37*, 48*, 59*, 60*, 66*, 67*, 70*, and 78* are missing Onuissions 11 11 259-264 D. Add passages Tirupati, Venkateśvara Institute, No 2792 The MS was included in the Critical Apparatus because of its decided affinity with Ki and K: same as in Ds, with the following additions 3*, 6*, 7*, 16*, 17*, 18*, 21*, 264, 29*, 38*, 58*, the following numbers are missing 5*, 6*, 34*, 37*, 59* D. Tanjore, Palace Library, No 1136 ( Visoka ) and 1135 ( Strī), Cat p 181, paper, foll 7 and 16 , 15" by 61" , the Visoka contains 13–16 lines to & page, shows a good and clear handwriting, with corrections in the same hand, and gives the date Samvat 1642, Śrāvaņa vadya 1, and the place of writing for foreirer fagarasanit The Stri MS contains 12 lines to a page, the handwriting good and clear, but Deeding many corrections, which are made in another hand, gives no date - Additions same as in Di, plus the following 19*, 59*, and minus 30* - Omission: None but 11 10 1964 and 11 164-18are written on the margin DT Tanjore, Palace Library, No 1289, Cat p. 182 Contains Visoka only, paper, foll 11, 11" by 5", 11 lines to a page Sam. 1662, Śrāvuņa vadya 1, good and clear hand, corrections are in the hand of the writer, black border, place of writing Hidraforcat Poppie - Additions 1*, 3*, 4*, 5*, 6*, 7*, s*, 94, 11*, 12*, 15*, 16*, 17", 19", 21, 28*, 24*, 268, 28*, 29* Omissions 11 11 26 D. Tanjore, Palace Library, No. 1282 Paper, folios 20, 19" by 51", 12 lines to ·LATRODUOTION ) & page, colophons in red ink, date ſaka 1615, Jyeştha vadya 10 10, vriter's name Venkatabhatta The MS contains adhyāyas 9-27 only - Additions 31*, 33*, 35*, 38*, 39*, 40*, 44*, 46*, 51*, 54*, 60*, 61*, 63, 73*, 75*, 76*, and App I - Omis. 16 31", 18 21"-22 810ns D. Tanjore, Palace Libraly, No 1165 (Visoka), and 1164 (Stri), paper, 14" x 5' folios 10 and 22, 9 lines to a page, good handwriting, dated Sam 1715 Caitra 15, and Sam 1745 respectively, the first of these dates is uncertain, the catalogue mentions 1714 Additions same as Di except for the following missing numbers 17*, 22*, 30*, 46*, 60 -Omissions 2 12-130, from # (in 169 ) up to FYA ( in 17° ), 5 17-18", 7 1542 16 from F# ( in 554 ) up to garela ( in 57° ), 20 16– 17', 24 154-16", 25 54-64, 26 22-23', 42-438 > 3 1 T. BORI Mahābhārata Collection, No 63 Palm-leaves 16" x 13", foll 25 , 7 lines to a page , 85 letters to a line, written by Rāma, Saka 1794 Addi passages 2*, 6*, 10*, 16", 17", 20", 27*, 32*, 35*, 36*, 38, 39*, 40*, 41", 43* 45*, 48*, 57*, 59*, 61*, 63*, 65*, 66*, 69, 71*, 73*, 79*, 81* - Omissions 13 30 18 Gºd 19 8-9*, 23 $, 25 136, 394-39", 41", 26 1346 (with T: M:-), 15–16 ( with T, M), 18-20 1 ) T Tanjore, Palace Library, No 11831, palm-leares, well preserved, two pagina tions old 126-147, new 1-22, complete, 18" x 11", 7 lines to a page , characters Trell-formed but illegible No date - Additional passages same as in Ti, with 40* wanting Omissions 10 1-2, 17 gas, 18 664 ( with Ti), 26 1348 (Tith T. M3-6), 15-16 ( with T: M), 18-20 ( with T. M 1.) Gi Poona, BORI Mbh Collection, No 50, palm-leaves, contains parvans 10, 11, 15, 17, 18 17 5" x 12", foll 26 ( numbered 2–13 and 15-23), 6-7 lines to a page, 65-75 letters to & line Additional passages same as Ti, with 54*, 75* added and 45* and 69# wanting Omissions 8 99-10", 10 14--154, 16 from for (in 22 ) up to Fo ( in 44 ) ( missing on lost folios ), 21 6*-88, 24 50–8", 22°d 26 32" (with Ms) G. 3 Adyar Library, No 29, E 21, contains parvans 10, 11, 14-18, no further de. Stri 3* ·THE STRIPARVAN 11 ged available Additional passages same as T., with 54*, 64*, 75*, 76* addıhal, and 20*, 45*, 48*, 57*, 69*, 79* wanting Omissions ( with Go ), 14 5-6, 16. 374-40", 49-50, 17 2864, 19 14-29, 19 15-20 24, 20. 1940 (with ko ÑDas G.), 26. ( with Ki : D:), 27 2446 be 3248 G 1 Mysole, Government Oriental Libiary, No 2645, palm-leaves, contains Karņa, Šalya, Gadā, Sauptika, Aisika and Strī, 15"x13", 7-11 lines to a page, 55-58 letters to a line about 250 years old - Additional passages same as T, with 50*, 54*, 75# and 76# additional, and 20*, 45*, 48*, 57* and 69* wanting Omissions 120d, 11 ged (with G:), 14 5 16 6-8', 494-51', 17 22-23', 18 164-17, 20 1940 ( with K. Ñí Dna Go), 22 14-15, 25 2340 4 М. Cochin, Paliyam Valiyachan Famuy Library, No 4, palm-leaves, contains parvans 4, 10, 11, 144" x 2", 19 folios, numbered 16-34, 11 lines to a page, 60 letters to a line Additional passages 2*, 6#, 10*, 16", 17", 27*, 32*, 35, 36*, 38*, 39*, 40*, 41*, 43*, 45*, 48*, 57, 59*, 63*, 65*, 66, 69", 71*, 79*, 81* Omissions 2 23 5 8-10', 8 42°-45°, 9 20 ( with Bi :), 21, 16 26°—29', 18 19d, 24 26"-27', 26 15-16 ( with T M:-), 18-20 ( with T M: -), from m* (in 35' ) up Front ( in 36") 1 to м. Travancore, Ponnokattu Mana Private Library , palm-leaves, 14" x 2", containing Salya, Sauptıka and Strĩ, the last being on folios 123–147, 11 lines to a page and 50 letters to a line , date 1014 of the Kollam era = A D 1839 Additional passages same as in Mi, with 40* additional and 53* wanting -Omissions 3 1045, 14', 8 39, 15 109-12°, 16 50–51" ( with Me), 17 15-17, 18 1347, 16", 19 10-2* ( with K. G.), 22 34-4 ( with M.), 23 from (in 28') up to geart ( in 29'), from fart ( in 41“) up to 12 h ( in 42° ), 25 79-80 ( with Ś Ko + o), 26 1340 ( with T M ), 16 ( with T M ), 18-20 ( with T Mi+), 320d ( with Gı), 27. 18" 15- М. and Stri parvans, Calicut, Padinnare Koplam Collection , palm-leaves , containing Salya, Sauptika Strī being on folios 167–195, 16" x 13", 8 lines to a page and about 56 letters to line - Additional passages same as in M, - Omissions 25 yed, 26, 1944 ( with T M: *), 15-16 ( with T Mi s.), ·INTRODUCTION XVU M. Ernakulam, Cochin State Library, No 33 , palm-leaves, contains Salya, Sauptika and Stri parvans, 131" x 13" , 13 lines to & page and about 57 letters to a line - Additional passages same as in M, with 53* extra Omissions 8 26"-274, 11 266, 16 50°–51" (with Mo), 17 204-21', 22 36-40 (with M.), 24 264-279 (with Ś, Ks), 26 13** (with T M: 1), 15-16 ( with T Mi-o), 18-20 ( with T Mi :) General Characteristics of the Recensions and Versions The troo Recensions The MSS of the Stri parvad, as in the case of other Parvans, have been classified by the present edition into two main recensions, the Northern and the Southern, each of which has been further subdivided into different versions In the Strīparven the distinction between the Northern and the Southern recension is very strongly marked the Southern being slightly shorter, wbile the Northern inserts a whole additional adhy missing from the Southern recension (a) Interrelations of the different Versions as indicated (1) by verse-sequence, and subpartan- and chapter- durrsion The sequence of verses and subparyan and chapter-division in the Strīparvan do not yield any important indications beyond confirming the secondary affinities of Si, Sa, K. and K. by their common sequence, otherwise the MSS in each group agree and disagree in random fashion Si, Śs, Ko, Kt, Dni, D. and De insert the benedictory stanza artreret FTAFECT etc before adhyāya 9, which would mean that they regard the Visoka as a separate paryan , and in fact, Si, K., K., K., Dni, Dr-o close the Visoka with the remark IT a fina Hall or something else to the same effect Southern MSS give a continuous numbering of the chapters after the Visoka, and so do Śs Ki :, while Ñı, Dni, Da o start a fresh numbering Other MSS do not namber the chapters at all, or do it only fitfully Adhyāyas 14 and 15 of the constituted text form a single adbyāya in Ko is, Ñi, B, Dn and D1-8 8 o, while Kurs and S separate them G combines adhyāyas 19 and 20, while Śa, Ki, Da combine adhyāyas 25 and 26 Ña combines adhy 26 and 27 into one A divergence in the sequence of verses arises in adhy 7 14-16 The order followed in the constituted text is that of Ñ. Kia and the MSS LD, PD, not included in the Apparatus It is substantially the same in Ś, and S., but the line free is read marginally by Śs, while Śi omits it S and Bs 4 invert the order of 144 and 154', while K1-1, Ko and B. invert that of 1664 and 1664 Ś KO ( S. missing ) Śi, śa, ·XVIII THI STRIPARVAN follow in 26 31-35 an identical sequence, different from the sequence in the other MSS these MSS, from other indications also, going back to a common source ) ( 11 ) by Common Inscrtions From the analysis of Additional and substituted passages given below, it will be seen that, with the exception of the Benedictory stanza, 1* and the problematic 38*, T GM and Ś K Ñ B D form practically two mutually exclusive groups justifying the nomenclatare of Southern and Northern Recension, in other respects D B Ni of the Northern recension form a non descuipt group, while Śs, Śs, K., K. on the one hand, and Ks, K., Da, Ds, B. (in adhys 1-8) and G., G. ( in adlys 16-27).-with certain reservations, on the other form a distinct version of the Northern Recension, styled the Kaśmilian Version Analysis of Allditional Passriges t TGM, common passages 2*, 67, 10*, 16*, 17*, 27*, 32*, 35*, 36*, 38*, 39*, 41*, 43*, 59*, 63*, 65*, 66*, 71*, 79*, 81* Peculiar to T. 204, 40*, 45*, 48*, 57*, 614, 69*, 73*, to T, 20*, 45*, 48*, 57, 61*, 69*, 73*, - to Gı, 20*, 40*, 48*, 54*, 57*, 61*, 73*, 75*, – to Go , 40*, 50* (Gs only), 54*, 61*, 64* (G, only), 734, 75, 76*, and - to M1-4 40*, 45*, 48*, 53*, 57*, 69* Śa, S., K., K. common passages 1*, 4*, 5*, 8*, 9*, 11*, 12*, 13*, 15*, 19*, 30*, App I, 31*, 33*, 38*, 59* ( absent in S, ), 61*, 73*, 75*, 76* Peculiar to Ś. 4*-19* missing, 28*, 38* on wagin, 59* om, to K. 6* (om ), 21*m , 26*m , 29*m , - to Ku (adhs 1--29 missing) Additional in the group K: same as Ś, including 13*, 19* plus the following 3*, 7*, 16*, 17*, 214, 23*, 24*, 26*, 28*, 35*, 39, 40*, 48*, 51*, 54*, 63*, 66*, 68*, 70*, 71* K. ( 1* om ), ( 30* om ), 35*, 40*, 48*, 63*, 68*, 70# .Di 22*, 23*, 28*, 34*, 33*, 37*, ( 38* om ), 39*, 42*, 44*, 46*, 48", 54*, 60*, 63*, 66. 67*, 704, ( 73* om ), 78*, 82* Ds 5*, 69, 7*, 17*, 18*, 22*, 23*, 26*, 29*, ( 30* om ), 35*, 39*, 42*, 44", 46*, 48*, 54*, 58*, ( 59* om ), 63*, 66, 67*, 70*, (73* om ), 78*, 82*. -Kı, K: 18*, 22*, 23*, 28*, 34*, 39*, 40*, 42*, 44*, 46*, 48*, 52* ( K, only ), 54*, 56* ( K. only ), 60*, 62* (K: only ), 63*, 66*, 67*, 70*, (73* om ), 784, 82* B. 34, (6* om ), 7", 14", 17*, 24*, 259, 26*, 28*, (30* om ), 35*, 394, 51*, 54*, 63*, 71*, 72*, 77* are 1 † The following numbers included in additional passages are really substitated rerses occasionally used also as additional verses 3*, 6*, 13*, 17* line 8( for 4, 14" ), 19*, 20*, 314, 36, 37*, 56*, 68* 69*, 81* ·LITBODUOTOR XIX There is a certain grouping possible in B Ñ as well as in D Ñ, but the grouping only shows insertions common to other groups Ñ B Common 3*, 4*, 5* (minus B. ), 7*, 8*, 9*, 11*, 12*, 15, 16*, 17*, 24*, 26*, App I, 31*, 33*, 35*, 387, 898, 40*, 51*, 54*, 59* ( minas B. ), 63*, 73*, 75*, 76*. Peculiar to Ñ.. 54*, 76* (om line 2). -- Bi 1*, 10*, 13*, 14*, 25*, 28*, 55*, 72* - B. 1*, 13*, 17*, 25*, 28*, 55*, 61*, 72* B: 1*, 17*, 25*, 28*, 59* (om ), 61*, 72* B. 1*, 10*, 13*, 14*, 17*, 19, 25*, 28*, 61*, 71, 72*, 77* Ñ. Darmor Common 1* ( minas Ñı), 3*, 4*, 5*, 7*, 8*, 9*, 11*, 12*, 15*, 16*, 17* (minus D. ), 21* (minus Ñ ), 23* (minus Ñ), 24*, 26*, 28*, 29*, App I, 31*, 33*, 35*, 38*, 39, 40*, 44* Ñ. ), 46* ( minus Ñ. De), 51*, 54*, 60* (minus Ñ. D. ), 61*, 63*, 73*, 75*, 76* minus The Kasmirian Version ŠI 4, Ś., Śs, Ko und K. form a clearly allied group, bat they do not by any means go back to a single common source There are divergences between Ś, and S. themselves, and K. and Ks agree more with Śs than with $. Of the other K MSS styled as such, K, and K. are closely allied inter se and they form a group with D, and Ds Ks 1, though they bear evident traces of Kashmirian influence, they fall outside the grotip K. and belong to the other group, viz Kı , Das B. in adbys 1-8 and Ga i in adhys 16-27 appear to be largely under Kashmirian influence The gronp Kie, Dis, when it disagrees with Ś, Ko , shows affinities within itself and with Ko s, D., Dai n:, Ñ, and B., which can mean that Ki : 86 D. if not the other five, go back to a common origin, while these five, which are entirely free from the Kasbmirian influence, are either originally of the group, or have subsequently come under its influence Commentaries The following commentaries are available for the Stri-parvan, Devabodha ( cd ), Arjunamiśra (Ca), Nilakoạtha ( Cn) and Vādırāja ( Cv) The transcript of Derabodha made at the BORI from No 482/5797 of the Scindia Oriental Institute, Ujjain, was used for the present edition The original dianuscript was written by Nārāyaṇabhatta Mahokşa in Saka 1571 For Arjunamisca's commentary, MS No 12931, dated Śaka 1736, belonging to the Baroda Oriental Institute Library, was used Dae importance has been attached to Devabodha, agreements and disagreements of the text with his readings being generally noted in the Crit App Io & lesser degree it has been done for Arjunamiśra and Vädırāja also Other Testimonia The Bhāratamañjari of Kşemendra 18 the only work of importance which has ·xx THE STRIPARYAN been of use for purposes of comparison of the main incidents of the Striparvan, and in two places for determining the text also It appears that Kşemendra bas taken liberties with the text of the Mbh, for the Strl as well as for the Sauptika ( cf. Velankar Intro pp XXII-IV) The concluding verses of his Sauptıka give the contents of adhy. I of the Visoka, while the opening stanzas of his Striparvun run thus गान्धारी धृतराष्ट्रय राजा व्याकुलमानसी । हतायथ सुतान्द्रष्टु सोत्कण्ठाविव जग्मतु ॥२ तत्र ती विलपन्तौ च क्षिपन्ती च तनुं भुवि । भगवानय चाभ्येत्स पाराशयों व्यलोकयत् ॥ ३ स दीनं पतितं भूमी हतपुत्र नरेश्वरम् । विदुरेण सहोवाच कृष्णेन च कृपाकुल ॥४ It is a very inaccurate summaly of the extant Visoka and we cannot imagine version of the Strī to have been before Ksemendra which differed entirely in regard to the story from the present text We can now understand why the remark of Somadeva in the Kathāsalitsāgara pemaines para a preparat is thought to be levelled against Kşemendra Kşebendra i eproduces tho lamentations of the wife of Bhūrısrayaz as follows चन्द्रिकामरणे हम्ये त्वत्प्रेमाभरणा त्रिय । आलिलिह पुरा सोऽयं विलासाभरणो भुज ॥ ६२ अर्थिक्ल्पद्रुमे दोष्णि छिन्नेऽस्मिशत्रुयोपिताम् । वैधव्यदीक्षागुरुता वीर यास्यति कोऽपर ॥ ६३ This shows, besides proving that Ksemendra is much inferior to the poet of the Stri, that his text had our additional verse 61* The disclosure of Kunti about Karna's relationship to the Pūņdavas appears in its proper place in the Mañjari The Contents of the Striparran The epic story 18 continued in the Stri after the horrors of the Sauptika In the first eight adhyāyas we have the lamentation of Dhrtarāştra followed by the upbraidings (rather than consolations) of Savjaya, and then comes the philosophical discourse from Vidura This discourse having failed to bring solace to Dhrtarīştra, Krşņa Draipayana consoles him by assuring him that the destruction of his song was according to the working of destiny, this being the purport of a conversation between the Earth and Indra at which he was present, and that Närada had already predicted it The advice of Vidura deals with the following main topics (a) death is inevitable, (b) Duryodhana and his partisans have all gone to heaven, (c) the mutations of hfe leave wise men unaffected, (a) grief must be overcome by a positive effort and not by brooding on it, (e) indifference to pain and pleasure is the way to release, (f) the ·INTRODUOTION XXI soul 18 immortal, while the body changes (g) Karman is responsible for the different conditions of life, and destruction 10evitably attends bodies, which are like so many pots in the making, in all stages of existence, this being the law to which all created things are subject, (h) life is full of sorrow at birth, 10 mid-life, and at death, and a man ignoring this 18 stayed by passions, while the path of righteousness 18 the only way to release, (1) man's life is compared to a wood infested by an elephant (year or time), with a well covered over by a creeper (hope of life ) and infested by bees ( desires ), rats ( days and nights ), a snake ( death ), wild animals ( diseases ), and a fierce woman (old-age ), (3) the body 18 conceived as a chariot, tihe soul as a charioteer, the senses as the horses, and action and intelligence as the re ns, self control 19, therefore, the only way of life, (k) character based on universal love 18 all-important self-contiol, self-sacrifice and self-awareness being the steeds of Brahman In the next sub-parvan, Dhrtarăstra together with Gāndhārī, Kunti and other ladies, visit the battle-field There the party meets the three criminals of the Sauptika, Krpa, Aśratthāman and Krtavarman, who are running away to avoid the anger of the Pindavas Yudhisthira goes to see Dhrtarăstia and Gāndbāri there As the brothers bow before Dbrtarâstra and are being embraced in turn by him, Kispa substitutes an iron image for the real Bhima, and Dhrtarāstra, having crushed it, grieves over the fancied death of Bhima and-his anger having disappeared-le embraces the Pāņdayas with affection Gāndhārī also vishes to curse the Pāņdavas, but her wrath 18 averted by the timely arrival of Vyāsa She blames Bhima for his foul play against Daryodhana, which Bhima admits Bhima denies having drunk Dahsasana's blood, his lip having only touched it in fulglment of his vow Gandhari's angry glance causes Yudhışthira's nails to be deformed, but now her anger is gone and she meets them all with affection Next follows a description of the gruesome scene of the battle-field as Gāndhārī sees it with a superhuman eye She addresses her observations to Krsna and describes each warrior on the battle-field mourned by his wife She holds Krşņa responsible for the manslaughter and curses hım Krşņa smilingly accepts the curse, but casts the responsibility of the slaughter on her In reply to a question of Dhrtarăştra, Yudhışthira gives & computation of the dead and mentious the heavens as being reserved for them At Dhrtarāştra's instance, Yudbışthira gives orders for the funeral of all the dead bodies Dörtarâştra and others then proceed to the Ganges to offer funeral libations to the dead and Yudhışthira also offers libations to Karna, now disclosed by Kunti as his brother. The Parvasamgraha and the Striparvan In the Parvasamgraha, the following two lines give the names of the sub-parvans following the Aışīka and preceding the Abhişecanika जलप्रदानिक पर्व स्त्रीपर्व च तत परम् ॥ ६१ धाइपर्व ततो झेय कुरूणामौलदेहिकम् ।

·XXII THE STEPARTAL In the detailed contents given in the same adhyaya (v. 191-195 ) iro have the following verses अत अर्ध्वमिदं प्राहु श्रीपर्व करणोदयम् । विलापो चीरपत्नीनां यत्रातिकरण स्मृत । फोधावेश प्रसादव गान्धारीधृतराष्ट्रयो ॥१९१ यम तान्क्षप्रियाशरान्दिान्ताननिवर्तिन । पुनान्धातृन्पितृश्चैय ददृशुनिहतात्रणे ॥ १९२ यन राजा महाप्राश सर्वधर्ममृतां पर । राश तानि शरीराणि दादयामास पाखत ॥ १९३ एतदेकादश प्रोक पतिकरुण महत् । सप्तविंशतिरघ्याया पर्वग्यस्मिादाश्ता ॥ १९४ श्लोका सप्तशत चान पक्षसप्ततिरुच्यते । सख्यया भारताख्यानं कर्मा पर महात्मना ।। १९५ K... Vi B and Di-n insert 4 verses ( 166* ) alluding to (1) Dirtaristra crushing the iron image of Bhima ( referred to in 191"), (11) Vidura's pacification of the grief of Dhrtarāştra and ( 111 ) the visit of Dhrtarūştra together with the ladies to the battlefield Another verse from the same source refers to the appeasement of Gandhiri by Kışņa (Draipayana ?) It has, however, been slicady referred to iu 191" The speech of Krsna Vasudeva cannot be described as शोधोपशमनक्रिया The other parents do not introduce any important modifications of the contents The text of the adhyāga itself, however, in an earlier place, viz rerses 18744 and 18846, refers to an incident which really belongs to ou present parvon Thoy run as follows तोयकर्मणि सर्वेषा राशामुदकदानिके ।। १८७ गूढोत्पानस्य चारव्यान मर्णस्य पृथयात्मन । Practically the same MSS as insert the supplementary stanzas ( 512 Ki - Vi B D 17th the addition of Mile and Ti and Gr) remore the verses from here to after 193, 60 that the disclosure by Kunti of Karna as her son is placed in the Stri, but there are numerous MSS against this sequence, which appears to be a manifest improvement, and Sukthankar has rightly rejected the testimony of the Northern manuscripts against that of the Southern manuscripts re-enforced by four K manuscripts in constituting bis Now we have to face a double problem There is no reference to the contents of the Visokuparvan in these three tables of contents ( adhy 1, st_102f", adhy. 2, st 34-71 , and abrd , st_72-234 ) Are we to understand our present Visoka as later than these two adhyayas, which themselves presuppose the dereloped Mbh with the Harivamsa and the Bhavişgat? Secondly, what are the sub-parrans of the Stri and what 19 their exnot extent ? text ·INTRODUCTION XXIII This is no place for going into the pre-history of the Mbh , but for critical purposes we have to probe & problem of an earlier Mbb Verses fornuing Appendix A have been rejected from the text on the authority of the Southern MSS If re are prepared to admit the possibility of these verses having been suppressed by the Southern version because, after the Visoka adhyāyas, they were felt to be redundant, we have the remnant here of an earlier version of the Mbh preserved in them, which exists side by side with the developed text In that case it would be wrong to reject the verses forming App I, and we shall have to put up with two parallel versions existing simultaneously But it is dangerous to adopt the hypothesis of a deliberate suppression of verses, although substitution of verses is of frequent occurrence in the Mbh textual tradition Moreover, so far as the Stri manuscripts are concerned, they are unanimous in accepting the Visoka as a sub-parvan, and in spite of the contents of the Parvasamgraha adhyāya, there is an express reference in it to 27 adhyāyas and 775 verses as forming the Strī, which certainly would include onl present Visoka Further, the reference to the visit of Vyasa in the first verse of adhyāya 9 which occurs in our MSS, would presuppose the prior eristence of adhy 8 where alone there is a reference to the visit of Vrāsa There cannot, thereforo, be any doubt as to the Visoka being before the authors of adhys 1 and 2 of the Ādiparvan, The Anukramaņi adhy does not refer to smaller details and therefore no inportance need be attached to the opision of any reference to the Visoka, but how are we to account for the omission of all reference to it in the Parvasamgraba adhyāya ? ? It must be remembered that there 18 a Northern version of the adhyâya which has arisen chiefly from the desire to complete the table of contents. There was evidently a feeling that tho author of the Parvasamgraha had done his work very negligently In fact his summary of Books IX-XVIII is very sketchy and the additional paggages in Sakthankal's foot-notes to the Adi 96*, 101*, 103*, 104*, 106*, 108* 110*-113*, 116*, 119*, 122*-125*, 128*, 130*-134*, 136*, 137*, 139*, 142*, 144*, 145*, 151*, 157*-168*, 172*, 173*, in the Northern version ale intended by the authors or less as corrigenda to the Parvasamgraha Its summary of the Sauptika (of Velankar, Intro., page XXXI) and that of the Araṇyaha are highly unsatisfactory. The Vainya-upākhyāna, which it mentions in the Aranyaka, does not figure there at all. No importance should, therefore, be attached to the silence of the Parvasamgraha about any incident in the Mbh more There 19 another argument to show the authenticity of the Visoka. The situation of Dhrtarăstra offered an opportunity for moralization which the redactors of the Mbh were not likely to throw away Splendid ase has been made of the scene of the battle-field It presumably belongs to the original conception of the Mbh and not to its later depelopment, which may not be affirmed of adhy 8 or 11, 16 or 26, 18-28, ·XXIY THE STB PARVAN The next question is should the Parrasamgraba enumeration be binding on us 10 view of the consensus of MS anthority in favour of only two gub-parruns, via the Visoka ( adhyāyas 1-8) and the Stri ( adhys 9-27), and not three At least so far ag the sub-parpan of the Parvasamgrala is concerned, the enumeration 18 ag late as the author of the Parpasumgraha himself, and it would appear that if the MSS have all agreed to differ from it, it need not be adhered to It 18, however, quite possible that the Parvagamgraha onumeration may substantially represent an carlier division, and, in that case, what are re to make of the title macilat coming in the beginmug of the Strī, which appears to be entirly out of place? I have to make n lust-resort suggestion in order to got over this difhculty We have a Sanskrit stage tradition that when & principal character slieds tears, water is offered to lum for saslug the eyes, us tears were regarded as an impurity Udahadānu or jalapradīna perhup, as an idiomatic expression for consolation of guief, but when it fell ont of use the term Visoka ras substituted As opposed to Jalapradūna there is the crpression al alarman 27 22*, and the verb kr and not dā is used for denoting performance of funeral ntes in 27. 364, 49, 11", 21° It is only the author of the Parasamgraha who has mentioned the toyalarman as a part of the udaladūna of kings (cf I 2 187") If the meaning assigned to palapradiin be found accoptable, adhys 25-27 could very well form the Sraddha sub parran, and the tripartite division of the Strīparsan becomes perfectly in order. In conclusion I have to record my thanks to the late Shri S. N. Tadpatrikar, to the late Sur M T Vaidys, and to Shri N. M Khuperkar, all of the Mabābbārata staff, for various forms of help received from them V.G PARA JPE ·CONCORDANCE OF THIS EDITION With the Bombay, Calcutta and Madras (P PS Sastri's ) Editions Crit Ed. Bom Ed Cal. Ed Madras Ed. not numbered 1-6 7 not numbered 1. 1-6 17 1 geile 1 8' 1 89 1 1-6 1.7 1.7-81" 8 go 1 81 94 2* 1* 1 1-6 1 6"-741 1.7-81 1 89 1 g ( subst g«) 1 9-16 1 16" 1 17-1998 1 19" 1 20-2244 1 22" 1 23eled 1 23" 3 1 244 1 24" 1, 25) 10-17 1895 1804_2141 21" 22-24 251 25'4-26 26 27 28 1 9-16 1 1741 1 174-2049 1 2014 1 21-23 1 24** 1. 24-25 1. 254 1 26 1 27 1. 28 1, 2804 1 29-30** 1 3004 1 30" 33 1 31-32 1 3398 1, 33"-36" 1. 36 1. 37-48 1 814,9 1. 10-17 1 175 1. 181-201 1 21 1 22-24 1. 25% 1 250-26) 1 264 1 27 1 28 1 281 1 2916 1 291"-901 1 81 3 295 29" 30-315 31" 1 254 1 26" 1 26"0_2988 1. 294 1 30-36 82-39 34** 34"-37" 374 1 311 1. 324-341 1 35 1 36-42 1 421-6* 1. 487 88-44 1 44 2 1-205 45 46-47) 2 1-26 1 37 2 1-2" 2 2017 6* (for 2") 2 9-5 1-4 4704 2 204 2 3-5 2 6-7 2. 21 2 3-5 ܟܙ 48-50 51-52 7*, 2. 6-7 t ·XXVI STRIPARTAR Crt Ed Bom Ed Cal Ed Modray Ed. 2 71 2 gat 2 ged 53°1 5394 2 9-10 2 11-16 54-55 56-61 62-65 66-68 2 17-20 2 21-23 2 82-91 2 101-151 2 161-191 2 201-221 2 231 2 24-261 2. 27 2 24 69 70-72 2 25-27 2 2894 2 28" 73° 734 2 2801 2 284 2 29 7,5 7,6 7*, 7-10 2 6-11 8* 2 12-14 9* 2 15-1700 2. 174 2 18 101 2 182 2 19 2 20 2 21-23 11* 3 1-4 12* 3, 5-8 3 gal 3 9.-11° 3 1104 3 12-16 13* (subst 1664) 8 17 4 1-2 14* 4 3-8"d 2 296, 291 2 303 2 311-332 2 29" 2 2940-3040 2 30edos 2 31-33 2 34-37 3 1-4 3 5-7 3 8-11 3 1241 3 120-14" 3 1444 3 15-19 74"-75** 7504-76** 76"-7994 794-8345 84-87 88-90 91-94 3 1-4 3 5-8 95** 95'-97" 97er 3 9-10 3 101 3 111-15) 98-102 3 20 4 1-2 103 104-105 3 161 4 1-2 4 3-8 106-111 4 3-8 15* 16* 4.9 gai 4 ged 4 101 112*8 11204 113) 4 1064-113 4 11 dry 4 10 4 11-13 17", 1-2 17*, 3 17*, 4-7 17*, 8 4 12-14 4 15 4. 1646 4. 164-1841 4 18" 113-1141 11464-1154) 1154-11894 11804–1194 1190 120-121 122* 4 11 4 ge4, 91 4 101 4 12-14 4 15 4 151 4 161-171 $ 18 ·CONCORDAROE XXVI) Cut Ed Bom Ed Cal Ed Madras Ed 122 4 1995 4 1946 4 1947 4 19-20 5 1-46 5 44 5 5-6 123-124 125-1280) 4 1994-20 5 1-400 128-129 5 404-5 180-136 5 6-12 5 694-18 5 134 13746 5 136 17*, 9 4 14 4 146-15 5 1-41 18* 5 4.4-5 19# 5 6-12 5 134 20* 21 5 1364-15°C 5 1567 5 16-17 5 17"-2205 5 2264 6 1-5 6 61 6 6 der 6. 78 6 7des 6 8-9 6. 9" 6 10 bed 6. 10" 6 11-12 22* 7 1-4 7504 7 50-605 7 6ed 7 7-11 7. 1245 7 12ed 7 13-14" 7 144 23* 7. 1543 5 1441 5 14"-16 5 1746 5 1744-1944 5 1964_2400 5 240 6 1-5 6 645 6 64_741 6 7 6 8 6 9-10 6 11" 6 11'4_1248 6 124 6 13-14 137ed 138*4-14041 1400 141-142 143-147ed 14848 149-153 15448 1542-15505 155ed 156 157-158 159" 1594_16008 160'd 161-162 5 1341-15 5 155 5. 161-171 5 184-223 5 23 6 1-5 6 51 6 61 6 7 6 8 6 9-10 6 101 6 117 6 12 6 13-14 7.1-4 7 508 7 54-695 7 7-11 7 1201 7 12 7. 13-1498 7. 14¢d 7 16-18 7. 15€) 163-166 16741 1674-16806 16844 169–173 17406 1740 175-17698 176 178-180 17701 7 1-4 7 41 7 57 7 6 7 7-11 7. 114 7 12 7 13-1441 7 1525 7. 144 ·XXVIII STRIPARVAN Crit Ed Bom Ed Cal. Ed Madra: 51 1764 - 177" 181 7. 15° - 14" 7. 19 7. 2004 7 201 7. 20" 7. 21 182** 182d 183** 7. 159_16* 7 164 7. 17" 7 17" 7 18 7. 19 1838-184** 1844-185** 7 22 7. 23-24 7. 25-27 7. 28** 7, 2800 7. 29 7 2964 185°4–187) 1874-190" 1904 191" 7. 20-21 7. 22-24 7.241 7.253" 191" 192" 7 15"-16" 7. 164 7 171 7. 174 24* 7. 18 25* 7. 19-20 26*, 1-6 26*, 7 26*, 8 26,9 26*, 10 27* 8 1-2 8. gel 8. 34-45 8 44 5 5-gar 28* 8 94-10 8 1094 8 11 8 121 8 12-4-1941 8. 134 8 14-20 8 2017 193-194 1954 7 251" 7. 261 8. 1-2 8.21 8 81 8 4 8. 5-9 1954-196") 1964 197-201** 2014 8. go_100 8 1-2 8 8 8 34-445 8 404 8. 5-998 8. god 8 10 8. 11 8. 12 8 19" 8 1364-14 8 14" 8. 15-21 8. 221 8 2214-23" 8 23 8, 24 8 25 8 26 8 274) 8 27"-_-82** 8. 820d-34** 8, 34** 202 203 204 205 2056_206" 2064 207-213 214" 214"-21506 2154 216 217 218 219" 219-2245 224"-226 226" 8 10", 101 8.11) 8 12 8 13 8. 131 8 141-20) 8 21 8 22 8 22} 8. 281 8.241 8 25 8.259 8 261-803 8. 21 8 221 8. 221 8. 29 8. 24. 8. 24" 8 25-29ed 29# 8, 299 8. 31 ·001CORDAROR XXII Cnt Ed Bom Ed Cal Ed Madras Ed. 835-53 227-245 8 32-50 91 9 1 246 247-268 9 2-23 9. 2 10 1 10 2-20 269 270-288 289-295 11 1-7 93--21 10 1-7 10 71 10 84-231 11. 8-23 11 24 12. 1-15 296-311 312 313-327" - 11 1-15 8 30-48 30* 9 1 App, 1 9 % 31* ( subst 2) 9 3-21 10 1-7 32* 10 8-23 33* 11 1-15 34* 11 15"-30 12 1-3 35* 12. 3*** 12. 4-15 13 1-9 13. 10" 36* (subst 10") 13. 104 87* 38. 99 19, 11-19 14 1-3 40* 14, 4** 12 15"-30 13 1-3 13. 3'-5 19 542 13. 6-17 14 1-9 14. 104 327"-342 343-345 345-347* 3474 848-359 360-368 369! 11 150-30 12 1-3 12. 8-5 12 5'd 12 6-17 13 1-9 13 10" 13, 10" 14. 10" 86960 14. 11 14, 12 14 13-21 15. 1-3 15. 4 15. 51 15, 5" 870 371 372-380 381-383 385 13 11 18. 12 13 13-21 14. 1-3 384 15. 5 884" 15, 6-15 15. 16 886-395 396 14. 51 14. 5 14. 64-15) 14 171"-181" 14 1816 14 161 14. 5-14 14. 15 41* 14 16 42* 43* 14, 17-18 1 15 17 397 14 171" 14. 194-201 7 15. 18-19 398-399 ·XXX STRIPARTAN Crt Ed Bom. Ed. Cal Ed Madras Ed 14 1948 14 191 4004 400" 4016 14 211" 14 211" 402-404 405-410 41148 411ed 412 15. 15. 2001 15 2004 15 20" 15 21-23 15 24-29 15 306 15. 30" 15 3141 15. 31d-36** 15 36°C 15 37 15 3898 15 384-4000 15 400 15 41 15. 4296 15 42*4_44" 16 1-2561 d) 412-4-417) 4174 418 419 41964-421 421 422 42341 423-4268 427-451 14 20-22 15 1-6°4 15 69 15. 79 15 7'd 15 8-12 15 12'' 15 13abed 15 1361 15 14-15 15 16 ) 15 164-1796 15. 174 15 18-20 16 1-2501 45* 16 254 16 26 45 46*, 1-2 46*, 3-4 16. 46-50 16. 51 16 51 16 52-55 47* 16 56-58 16. 591 48* 49# 16 59 16 59 16 59 17 1-2 17 300 17 304 14 221-244 15 1-6 15 748 15 704 71 15 87–121 15 13 15 14 15 141 15 151-161 15 17 15, 18 181 15 191-211 16 1-250" 16. 25 16. 257 16. 261-45$ 15. 16. 25 16. 26-45 16. 46 4514 452-471 16. 461-503 472-476 47708 477ed 178-481 16 51 16 52-55 16 47-51 16 52) 16 524 16 53-56 16, 5700 16 574_6041 16. 609-61" 16 6140 482-484 485466 16. 56-58 16, 59all 16 60" F 16 610 16 61° 16 61" 17 1-2 17. 398 17. 300 485" 486" 4864 487-488 48946 4894 16 594 16 60° 16 604 17 1-2 17 21 8 17.

·CONCORDAROE XXXI Cat Ed Bom Ed Cal Ed Madr88 Ed. 17 4 17 546 17 5.1-6 17 64 17 yal 490 4914 4914_49241 17 4 17 41 17.51 1924 499" 17 6 17 741 17 4"hed 17 4' 17 541d 77 5" 17 644 50+ 17 611-7 17.8 17 9-11 51 17 12-30 18 1-19 18 20" 18 2004 18 21 18 22"* 18 22 18 23e+ 18 23'4-26 18 26" 18 27 52 17 768-8 17 87,9 17 10-12 17 13 17 14-32 18 119 17 744-8 17 9 17 10-12 17 13 17 14-32 18 1-19 18 2045 18 2017 18 21 18 221 18 221 18 23 18 2399-26 18 264 18 27 49344-494 495 496-498 499 500-518 519-537 53841 538¢d 539 54048 540 541 54164-54441 18 191 18 201 18 21 18 211 18 22 18 23-25 18 257 18 264 54464 545 18 28 18 28 546 19 1-8 19 9" 547-554 5554 18 271 19 1-8 19 81 5550d-556" 19. 91 6564 19 1-8 19 get 53* 19, 9'4-10" 19. 101 19, 11-21 20 1-6 20.7 20 8 20 ga! 20 909_10" 20 104 20 11-13 54*, LI 54*, L 2 Stri 6* 19 99-10" 19. 108 19. 11-21 20 1-6 20 7 20 8 20 g 20 94-1003 20 10ed 20 11-13 20 145= 1520 20. 14 557-567 568-578 574 575 576) 576"-577 577ed 578-580 58141 58203 581 19. 10 19. 11-21 20 1-6 20 61,7 20 8 20 81 20 94 20 10 20 11-13 20 144 20. 14 ·XXXII STRIPABYAN Cmt Ed. Bom. Ed. Cal. Ed. Madras : 20, 1560-17* 5821-58405 20. 15-17" 20. 174 20. 18-20 20. 2146 20. 21°4-25 20. 256d-294) 584 585-587 58844 588ed-59268 592-596 20. 170 20. 17d-2008 20 20" 20. 21-24 20 241-271 20 2964-35-1 5964_60260 20. 14-15ebede 55* 20. 15 20. 16-1894 20. 18" 20, 19-22 20. 23-26 56* 20 27-32" 57* 20 32" 21. 1-14 22. 1-11) 58* 22 11 4-12 22 1343 22. 13° 22. 14-18 23 1-2 59 23. 3-26 23 27 20 954 21 1-14 22 1–114) 602'd 609-616 617-627*" 20 284-881 20 8414 20. 341" 21. 1-14 22 1-11) 22 11'd-12 22 131 22 13 627°4-628 629 629": 690-694 635-636 22 14-18 29. 1-2 23 8-26 23 27 687-660 6618 22 114-12 22 13** 22 1304 22. 14-18 28. 1-2 29. 3 29. 4-27 23. 27} 23 281, 2914% 23 29100 28 301-411 23 42 23 43-44 23 443 24. 1-4 Not numbered 24. 5-98 661** 23. 27°d 23 28-39 23 40" 23. 40"-42" 23. 42" 24. 1-4 24. 5-10 24, 11–1541 60* 24 15 24 16 24 17 61* 24 18-28 62* 23 27 23 28-39 23 4026 23 4044_42** 23 424 24 1-4 24. 5-10 24. 11-15) 24. 1564-16 24 16'd 24. 17 662-673 6741 67464-67646 676 677-680 681-686 687-691“* 6914 24 ge 692 24 19 693 24 10 24 11 24 12 24. 19-29 24 18 24, 20-30 694 695-705 ·OONCORDANOE XXXID Crit Ed. Bom Ed Cal. Ed Madias Ed. 25 1-1341 25 1364-15e 25 15*4-21" 706-7184) 71844-720" 720-4-726) 25 1-1308 25 1364-1541 25 15°4_2145 25 21"-31 25. 3244-3301 25 3364 726"-736 737-73841 738ed 7398 7394 740-744 74545 745€4-74628 7464 747-749 25 2149-31 25 32-3306 25 336d 25, 345 25 34¢d 25 341 25 854-391 25 40 25 41 25 411 25 421-441 25 45408 25 457" 25. 461 25 471 25 4816 25 48144 25 3441 25 344 25 35-39 25 4006 25 4004-4141 25 414 25 42-44 25 45 454 25 46 25. 47 25 498 25 484 25. 25 49'4_505 25 50 de 26 1-1188 25. 25 1-13 63* 25 1344_19" 64* 25 1964-29 25. 299-30 25 3001 655 25 31 25 31" 25 32-36 25 3746 25. 374-38** 25 3844 25. 39-4144 66* 25, 41" 25. 42 25 43 25. 4464 25 446 67* 25 45 25 46 26. 1-11" 68* 26 11-14 69* 26 15-16 26 17** 26 17 26 18-19 26 20-381 70* 26 384.41 26 42" 26 4274_436 26 43 75048 750*4-751** 752 75348 7534 ged 754 755 756-7668 25 491 25. 501 26 1-11" 26 11°-14 766-769 26 1144-14 26 1741 26 15-16 26 174 26, 15-16 26 17 26 17" 26 18-19 26 20-888 770-771 77241 7720 778-774 775-793" 26 171 26 181-191 26 204-381" 26 3894-41 26 42*8 26 4244_4343 26 434 793-796 79745 7971d-7988 79847 26 3814_411 26 42 26 43 26 431 ·XXXIV STRIPARVAN Crt Ed. Bom. Ed. Cal Ed Madray Ed. 26 44 26 44 27 1-25 799 800-80148 27 1-2 8014-802-1 71* 27 2¢d-3as 27 360 27 31 27 4-3 72* 27 100 73* 27 104-11" 80264 26 441 27 1-20 27 24 27.3 27 81 27 4 27 5-10 27. 24-301 27 300 27 445 27 494-1045 8034) 8034-80941 809ed 81044 27. 10 27 1148 27 11'4-1241 27 124d-136 27. 11 27 11'd 27 12 27 13 8104_81141 811"-812a1 27 11 eder 74* 27. 12-13 75* 27. 1. 27 1344_1505 27 1564-160 27 164-1700 812*d-814 814d-81548 81504_8169? 27 15aber 27 1714-1804 8164-81721 817" 818 27 14-15 27 16 27. 16), 17}" 27 1736d 27 181 27. 191 27. 2014) 27. 2044-2136 27 21360 27 221 27 231-241 27. 25 27. 264 27 1ged 27 19 27 2047 27 2004-21 27. 21''_2346 27. 23 27 2494 81991 81964-820** 82014-3220€ 822ed 82341 4 27 15" 76* 27 164 27 16'de 27. 17-18 27 1944 27. 190 77* 27. 2048 27 2004 27 21-2446 78* 79* 80* 27 24€ 81* 82* 83* 27. 24° 27. 2564 27 2500_28 82304 824") 27. 264 27 261 27 271301 8240-827 26 30144-3116" 27 29-3006 27 3004 828 27 31144 27 30" il ·॥ स्त्रीपर्व ॥

·} T ·जनमेजय उवाच। हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः । धृतराष्ट्रो महाराजः श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ १ तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः । कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ २ अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः । वृत्तान्तमुत्तर ब्रूहि यदभापत संजयः ।। ३ वैशंपायन उवाच । हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् । पुत्रशोकामिसंतप्तं धृतराष्ट्र महीपतिम् ॥ ४ ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया सममिप्लुतम् । अमिगम्य महाप्राज्ञः संजयो वाक्यमब्रवीत् ।। ५ C 11 S B1.15 K. om - -- ..) Da ॐ K. D. commence with 119 1 are often sbridged, for instance, वैश' for वैश पायन These vagaries of M89 ore ignored in The introdoctory mantra the Critical Apparatas * नारायण नमस्कृत्य नर चैव नरोत्तमम् । 1 DM सजय (for जनमेजय') Bi-3 repeat it देवी सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत् । after 500 -.) B1- (Second time) राजन् (for चैव) K: हत दुर्योधन चैव -') K. हत सैन्य घ, is tound only inN (except K. ki. K. Ds Ka Ta G1 हतसन्ये च, . इते सैन्येपु missing) Ś KO Dni Da o read ane (for ra) 10-2 -') K: महाप्राज्ञ, K: B DD DI-80 in the secondi line T.GA, 'राज, Do M: 'राजा ( for 'राज') Ś, ko o (for YEST) Before the introductory mantra, Si ins ॐनमो भगवते वासुदेवाय । मत' पर विशोकपर्व, 8 ॐ नम 281 Ks om 2 (for Ks, of 71.1) Ko reads मालसुखदाये मर्वविघ्नहने श्रीविष्णवे नमः, Ko श्रीगणेशाय 2(mostly damaged) on the marg नमः । नमो भगवते वासुदेवाय । नम ॐ K * नम श्री कैरवो -') K. कृप', Do ! कृष्ण (tor कृप) मगवते परमारमने श्रीपुरषोत्तमाय नम: Ks Dus DEEH. -dy Ki.: Dal D1 2 4-1 GI BM1-5 किमकुर्वत, श्रीगणेशाय नमः, Dnt श्रीगणेशायिकाम्यां नम , De K. 'कृर्वत श्रीगणपतये नमः, D. श्रीवेदव्यासाय नम' 3 ") TI G: Mi, भवत्यान्ना, T: G! 'स्थामा. Of the 3199 which omit the montra, ks begins K. Ñ Ti G , Mint ( for ya) --') D. with ॐ नम सरस्वत्यै, 1 नमो नारायणाय , T1 श्री शाप्य Ga -कारिन K, Ñ B Do Di AS OTO गुरुभ्यो नम श्रीवेदव्यासाय नम हरि ॐ, Gi (marg) शापादन्योन्यकारितात् (DA '3 D. 'तान्) स्वीपर्व हरि *, G. (marg ) स्त्रीपर्व, M1 श्रीगणपतये in text -') K. वृत्तातस्तुत्तरं नुहि ( corrupt) हरि , हरि श्रीगणपतये नम (marg ) ~ysयदाभापत 8. Do M संजय: D3 'य पटिन्भारे कोविलकंचक स्त्रीपर्व (910), हरि म्वन्ति श्रीवेदव्यामाय नम | निर्विप्रमस्तु । ॐ 4 Ks i om the ref -") K. Dn1 दीने -') Ks दुत, -d) Kमहीपति 5 ) D. सममिस्तुस Kns चिंतयामासमित (910), It should be understood that the words उवाच, N चिंतयानममि' - After 5ed, B1-3 repeat 1* :es like जनमेजय उवाच, पाण्डवा ऊचु, -') DnI DI 4, महाराज (for 'प्राज्ञ ) 8 सजयो are gencrally omitted in $ and in s Olbers have जयता श्रेष्ठ (M. 'हो) -d) राजान (for सजयो) these promiscnously Similarly, speakers' names Ga Ma + इदम् ( for वाक्यम् ) B1 * कृष्णद्वैपायनोब्रवीत्. [3] Cr as नम, D. दुमे - -- ऊचु' of ref - ·11 1 6] महाभारते [स्त्रीपर्वणि . 6 6 किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता । अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशां पते । निर्जनेयं वसुमती शून्या संप्रति केवला ।। ६ नानादिग्भ्यः समागम्य नानादेश्या नराधिपाः । सहितास्तव पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥७ पितॄणा पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा । गुरूणां चानुपूर्येण प्रेतकार्यागि कारय ॥ ८ वैशंपायन उवाच । तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं पुत्रपौत्रवधार्दितः । पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ।। ९ धृतराष्ट्र उवाच । हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहजनः । दुःखं नूनं भविष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ १० किं नु वन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाय वै । लूनपक्षस्य इव मे जराजीर्णस्य पक्षिणः ॥ ११ हतराज्यो हतसुहृद्धतचक्षुश्च वै तथा । न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवाशुमान् ।। १२ न कृतं सुहृदा वाक्यं जामदग्यस्य जल्पतः । नारदस्य च देवर्षेः कृष्णद्वैपायनस्य च ॥ १३ सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम । , K: सहायता T1 दशा दुख) 1 दुखभूत, K: समा बन्धु) 6 Before 6, Ś K (Ki missing ) Ñ1 Dn To G: -') BI वातहत Ka Dn: इव दुमा, महादुम M.ins सजय उवाच - 4) K8 5 Nis महाप्राज्ञ D वाता इव दुम यथा (910) After 9, Mis reada (K. 'ज्ञ), DT 'राजन् -') K1 नाति []शोक , ( wrongly for the first time and with variation of D. M. नास्ति शोक Śi Ko ana sequence) 11 9 6°-17', repeating the passage in शोको महात्मनां - °) K: अक्षौहिण्यो; K: माक्षोहिण्यो। its proper place Dn Gr M. 8 अक्षों; T: अक्षोहिण्या 10 ") S हवपुत्रा हतामात्या -'). सुहजना ह्यष्टौ; T. G M:-- हता यष्टौ, M1 हतान्यष्टौ -4) Gs इतपौत्रश्च वै तत ..) B कय, Bi ? Das Ki DDI दशा (for दश) Ms महीपते -') Ko DI: 8-50 (by corr orig as in text) दुखी ( for निर्जनीय, T GM निर्जितेय, G निर्जना ते -') M: दुःखं नु न ( for दुखं नून) T G FM स्थास्यति, G. []वाभाति ( for सप्रति) 8 गमिष्यामि ( for भवि') T G.MI 8 केवल 11 ) D1 49 7 ") 8. नानादेश्या (for 'दिग्भ्य ) तु (for नु) Os बुद्धि- (for -)S Ko . 8 s B. हि ( B. च) यथा; GI गग्य -') KI : नानादेशा, Ks s D! 'देशान् , s मे) 'जात्या -') Ks पावितास्; [ए]व च मे, Gs Mi : ' इव खे (M1 वै) ( for इव DI - 0 9 सहव ( for 01 विलूनपक्ष' शोचन्मे, Gh हतपक्षद्वयस्येष -") सहितास्) -) K: सर्वेव, Ks : Dns सर्वे ते B. S वैनतेयस्य संजय 8 Ks om gan -.) K : पितृणा -'). ÑI B Dn 12 ") K1 3 5 Dna D: १ : हवराज्यो कुरूणां (for गुरूणां) K (Ki missing ) Ds T, Gi Cd चा(K: Cd आ , K. वा)नुपूर्वेण, 1 चानुरूपेण, DIRECTE(DEE)तमधुर् ( Dn1 धु), Dal Do चापि पूर्वेण; G8 चारुपयेण T GIM हत -d) K18 सुतो -') De : G: हसचक्षुश, 81 Ko Do तथैव च, D. कारय (for य) K1 B. 5 D. 5 च वै वदा For 84, s subst पुत्रशू ( K8 यथा), K. हतारमज , G: च सजय -') 2* ये चान्येऽनुचरा हता' । K: भाजयिष्ये, TG1BM न भ्राजामि; G न जीवामि प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप । B. K (KI missing) Ds महाभाग, Ni 'याहो, Br [(1) M. नु परा ( for ऽनुचरा) Dn DI-408 राज (for 'प्राज्ञ) -t) K: 'रश्मि line 2. -(L2) M4 ( for Haitot) D. रसिन् ( for 'रश्मिर्) व (tor कारयस्व) M1 नराधिप 1 13 4) 8. K1 s, Dn1 Da, ss T1 सुइयो, 9 N. om ref • ) Kss तच्छुत्वा वचन G: सुहद (for सुहा). -')G वासु रौद्र -') i Ko राजा पुत्र ( for पुत्रपौत्र) G Ks देवस्य ( for जामदभ्यस्य) [ सर्व , Ko सर्वत , -वधादित -") Das इव, Ds om (for भुषि). TG. जल्पित - In , 1300 is lost on [4] G. हव -Ti om G. कारय करुपत, ·विशोकपर्व] स्त्रीपर्व [11 1 21 अलं वरेण ते राजन्पुत्रः संगृह्यतामिति ।। १४ तच्च वाक्यमकृत्वाहं भृश तप्यामि दुर्मतिः । न हि श्रोतास्मि मीष्मस्य धर्मयुक्तं प्रभाषितम् ।। १५ दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः । दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम् । द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ १६ न स्मराम्यात्मनः किंचित्पुरा संजय दुष्कृतम् यस्येदं फलमोह मया मूढेन भुज्यते ।। १७ नूनं ह्यपकृतं किंचिन्मया पूर्वेषु जन्मसु । येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ १८ परिणामश्च वयसः सर्ववन्धुक्षयश्च मे । सुहृन्मित्र विनाशश्च दैवयोगादुपागतः । कोऽन्योऽस्ति दुःखिततरो मया लोके पुमानिह ॥१९ तन्मामधेत्र पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रतम् । विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ २० वैशंपायन उवाच । तस्य लालप्यमानस्य बहुशोकं विचिन्वतः । शोकापहं नरेन्द्रस्य संजयो वाक्यमब्रवीत् ।। २१ C. 1123 B.11 1 22 K 1122 Ks & damaged folio -.) K1 om K: न देवर्षि यस्यैव (G1 'व), Mi सस्पेद ( for यस्येद) (for च देव) मधाशु, G१ अग्रव; M: अव्येष्ठ (910) (for अह) D. यस्येद फलमध्ये ह -1) K: भुज्यते, Ds मुंजिते 14 ) SKo-2 Ki Dnt D E च, Kas [5]थ, H: laoana (for तु) -°) K3 विहित , Do निहित 18 St missing (cf rl. 15) -") Ks झुपकृत। ( for ऽमि') Gहित (for मम) -d) Ks D Ni B1-. Dn D1-10 1 9 M. + ग्यM. व्या), Ds पुत्र, Dn1 पुत्रान् ( for पुत्र) ७. निगृह्यताम् ( for म्वयं कृत (for ह्यपकृत).. -') K : कर्मसु ( for सगृयताम् ) Ks मपि (for इति) जन्मसु) - °) T. M. मा ( for मां) 81 Ko Da 'भोगेपु 15 ) K: 5 तस्य , Dr तव (for तस) दुखमावेन, K1-8 s Dns Dr 'भावेषु, s तेषाम् -d) G. दुक्तवान् (s1c ) ( for यु) (for वाक्यम्) Portion of the text from मकृत्वा in I1 1 15 up to the end of 11 6 6 1s lost in $n on 19 Sa_missing (of. v 115) -") Doi fare missing folios T Q. 8 [मय (for [भ]ह) णामश्च Ka 5 स चाचैव (for च वयस') -') K. D. 8 तप्स्यामि ( तप्यामि) -') Do मे K. सर्व ( for सर्व:) B तथा ( for च मे) -") श्रोतास्मि (hypermetrio), 8 श्रोप्यामि (for श्रोतामि) K1 3 D2 6 बंधु (for "मित्र.) K: विनाशस्य (510), G1 भीमस्य ( for भीष्मस्य) $. K (Ki missing ) Gs शंख, M. . शोयं -d) देव ( for दैव ) Ni B. D. : ना(D. न)श्रौषमपि भीष्मस्य -4) T Gi - ') K1.2 3 B DIGr Ti G M1 न्वस्ति; N1 शर्म , Gs नर्म (for धर्म ) D. युक्ते (for युकं) नास्ति, Dn1 वास्ति (for न्योऽखि) Dn1 दुःखिततमो K. प्रभाषितुं -1) Ni B_Dn D1 8-10 मत्तोन्यो हि 8 लोके मत्त (M1 दत्त) (for मया लोके) D समो 16 8 missing (of. v 1. 15) -b) B वै राज्ञो, (for पुमान्) Ñ B Dn Di 8-70 भुवि Do: वै भगं; G: M [अपि चाह (for च तथा) T (for इह) G1 : न च दुर्योधनस्याह ( for " ) BK (Ka missing) Dr : दुर्योधनस्य वै राज्ञाम( Ka D Ks 'ज्ञो missing (of v_1 16) ..) K. s Ms.. K: ' जोपभस्य विना(Ko प्रणाशन -') तं ( for तन्) Si Ka : ममाचैव, Ki : D. मामेवाच NI वच (for “वर्ध) -d) D. कर्णस्य विनाशन (sup --') K: Da श( D. श)सितमत, Ks B1- DD DI lin विपर्यय (corrupt) Cd ortes विपर्यय (as in 8. 8. • T: G Mi 8 + स(Ks श)शितव्रता K.. text) -') 01 द्रोणपुत्रापराधेन N1 द्रोणपुत्रापराधेन -') KI : न ( for Do1 Ds T1 सितम्रता', 41 MI सप्रितम्रता' - °) मे) DD ग्यदीयंत, D. विधीयते, G. विशीर्यते $1 K (K+ missing ) B1. : Ds fage (Ks *), 17 missing (cf vl 15) -') K:- Ni Dn D. विवृत्तं, T1 निवृक्ष, T G M:-- विस्त, DD D. 5 दुकृत, Dai (310) M. विर्स (for विकृत) Mi , + ब्रह्मलोकाय -') Kas दुस्कृत -4) G. यस्ये D. यस्येय, DI पस्येह, T G. B माश्रितं (for मास्थितम् ) [5] Dns नरो, Ko इव, जाम, 20.

·11 122] महाभारते [स्त्रीपर्वणि शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः । शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम । सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूचुर्मुनयः पुरा ।। २२ तथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप । न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् । खार्थच न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ २३ तव दुःशासनो मत्री राधेयश्च दुरात्मवान् । शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः । शल्यश्च येन चै सर्व शल्यभूतं कृतं जगत् ।। २४ कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च । न कृतं वचनं तेन तव पुत्रेण भारत ।। २५ न धर्मः सत्कृतः कश्चिनित्यं युद्धमिति ब्रुवन् । Ks om 31ab - K: उपनुद -')8 Do om (for कृत) . 21 Se Issing (cf vl 15) [ (L, I) Ks अभिना चैकधारेण, 01 अस्मिन्न चैकचारेण, ( along with the ref) -") Dg लालस्यमानस्य By: + अस्मिन्नैवे( Ba 'वै )कवीरेण , D1 अमिना नैकधारेण --.) K. Dn1 D. Ms वितन्वत (K: 'स्वतः Do ( for the prior hall) N1 च, Doi I (for 1). 'न्वते), Bs विचिन्वन', Da विचिरवत: ..)K. Dny विवेष्टित - Ña om line 2 (13) Bi... शोकोपह, D शोकापर, T1 'दय, M2 शोको वहन प्रायो( B: 'यो )पकृत्त , D प्रायशोनृत. ] B1 2 T. G1 2 1 3 नरेंद्राय, Gs नरेंद्राणा 2452 missing (cf rl 15) Ks om ap to 22 Se missing (of rl 15) Before 22, B: मन् (cf] 33) .a) Ki Das था, Ni B Dn D1B +10 यस्य ( for तव) Gi मंत्रि -') Dny Dog TGa sins सजय उवाच -Ki Dna - ") Sa Ko 8 धर्म , Si K (K: massing) चापि, Das अपनुदा Ds चाप्य (for चैव) G! ज्येष्टश्चैव सुदु -d) K. चित्रसेनस्य K13 D G1 श्रुतस्ते धर्म(G1 M. देव (for वेद) -') Ms विदिता ( for विविधा) चेदनिश्रयः Ka मनल्प (for शस्यन) --1) Bs 'भूत ( for 'भूवं). S 'गमश्र विविधो 4) विप्रेभ्यो ( for वृद्वेभ्यो) इद Si Ko- Das राजसत्तम (K, 'म.) -") For 25 6. missing (of v l 16) --)G भीमस्स the pendent, of B 7 55-70 12 29 12-141 (for भीष्मस्य) K. 'वृद्धश्च भीष्मश्रा Cd as in text TH G. संजये (Ga 'य) -°) B1 , वा (for च) – After 25, N ($: K+- De missing ) 108 238 missing (of v } 15). BD (D8 4* द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वत' । missing) M1 यथा, T1 वदा ( for तथा) Ni दुर्योधने, T G1 8 Ms यौव( 1 M यग्य )नक ( for 'नज) K18 कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः । दुखम्। D# दर्ग्यम् (for दर्पम्) ऋषीणां च तथान्येषां व्यासस्यामिततेजस । प्टम् -") Ds भास्थित (for 'ते) Ks : च ( for [(LI) Ki शरद्धत, -(L3)D. BB तेषु ते (for ते सुते) K: तव (for नृप) महाबाहोर - (L 3) In Bi, the portion from तथा Ga भास्थितेन सुतेन च -') Ks om from न त्वया ap to a is damaged K. तेजसा ] up to मन्त्री] (1n 24°) Ko.. 8 B D यत् ( for -.) Ni B D (except Da, Dr massing) TG न) K8 सुहृदो ( for 'द) Mua 4 ta gant ( by transp) - ) K ( Ki miss. -") M. श्रुवताम् (for g') 1 Ko 1 B. नावधारित, ing) D3ES पुत्रेण तव ( by transp ) K... भारत K. नापधा (sio), Ki चावधा', G2M उपधा' ( for -- After 26, S K (Ki missing ) Ri B1 2 + DAE भवधा) Ks युवतो नावधारिते -') K. न ( for Dj- on ins न) TG : स्वार्थों ( G1 2 ) न च ~1) Dn: गृद्धिणा, T: गर्धिना; G1 ! गृधुना ( for गृद्धिना) Ko-: 5* अल्पबुद्धिरहकारी नित्य युन्छ मिति बुपन् । D. लुब्धेन हसवुद्धिना (Ds बधुना), K: राजमते बळगृ यूरो दुर्मर्षणो नित्यमसतुष्टश्च वीर्यवान् । धिना, Dn1 मुन्धे तत्फलगृद्धिना - After 29, K8 N1 श्रुसवानप्ति मेधावी सत्यवाश्चैव नित्यदा । B Dn Di 840 Toins न मुद्यन्तीमा सन्तो बुदिमन्तो भवाशा। 3* भसिनकधारेण स्वबुख्या तु विचेष्टितम् । [(L1) B, न धर्म म कृत कश्चित् (of 26*), प्रायशोवृत्तसपना सतत पर्युपासिता । न धर्म सस्पृटोत्किचित् ( for the prior halk) Post [6] G१ तदा तदा यौवनसदि. N. सरत्वत K1 यत्त्वसुहृद वाक्यं । - ·विशोकपर्व ] स्त्रीपर्व [11 1. 32 क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणा वर्धितं यशः ॥ २६ मध्यस्थो हि त्वमप्यासीन क्षमं किचिदुक्तवान् । धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ।। २७ आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथा क्षमम् । यथा नातीतमर्थ वै पश्चात्तापेन युज्यते ।। २८ पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षता । पश्चात्तापमिदं प्राप्त न त्वं शोचितुमर्हसि ।। २९ मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति । स भ्रष्टो मधुलोमेन शोचत्येव यथा भवान् ।। ३० अर्थान शोचन्प्रामोति न शोचन्विन्दते सुखम् । न शोचश्रियमामोति न शोचन्विन्दते परम् ॥३१ स्वयमुत्पादयित्वाग्मिं वस्त्रेण परिवेष्टयेत् । C..40 x 11137 K. सर्वदा, Ko सर्वग , पंता। B: म कृत', M सस्मृत Ka नाव: Bi), - . 260 Si Ko बुद्धिर् ( for युद्धम् ) --(L. 2) -') Dr ( before corr ) मुखते. Dn1 पत्रात्तापेन Ko दुर्दर्शनो, K. दुर्दर्पणो ( for दुर्म ) K. सर्वदा मुपते (for वीर्यवान्) -(L 3) सत्त्ववाश्चैव , सत्यवान 29 S. missing (of v 1. 15) --4) K (K. ग्वापि KI DO नित्यश missing) B: D: • Gs gastore, Bi : De (by (for नित्यदा) Ko on line 4 -(L 4) K1. corr ) 'बुखा; G1 'गृपन्या: Gr 'यया (for 'गृख्या) D. लोके, D. सत्वा (for सन्तो) SKi . D: भव- G: राज (for राजन्) -') K. विषापता; K. चिकि दिपा (for भवादृशा ) ] Ni DMAT T G Mi, चिकीर्षित; B DDI D. चिकीर्षिता, Dn Ds 'पंया, Ds विकी 26 8 missing (cf. v 1 15) - ") Si Ko धमें र्षता -') K. ! Ni B Dn Di 8-1 ° T: इम (tor (for 'धर्म) D. सुकृत, N1 D प्राप्तो --4) B भईति Dni न (for सस्कृत) Tमधर्मसंयुत किंचित् , G: अधर्म समावितुमर्हसि (G. 'मे) संस्कृ(G: 'स्मृत कश्रित् -') Ko- 30 missing (of v 1 15) ..) By: + DIET (morg , orig as in text) पुत्रेण तव मधु यत्। Ko मारिष (Si Ko Dभारत, K. . DDI D4 मधुप, K, भारत') ( after मधुवत्, Cd मधु य (as in text) -'K1 प्रताप, D प्रापातं, M: प्राप मारिप, नित्य युद्' etc., as in text, is cancelled in तन्, Kss Ni D. तव पुत्रेण मारिष -') B. Ko Cd प्रपात (as in text) ननु, K. नात्र (for नानु) After 30", Do reads ( for अयिता', B Do DI7G1 कुपिता , G: क्षुभिता the first time) 32, repeating it in its proper place ( for क्षपिता) Ś K (K. missing ) Das Wer -") K1 प्रष्ट 4) T१ वर्धितो, M1 वर्धते अपिता (by transp ) Go get (by corr in text ), DD TO M. लोपेन (for afta) (for "लोमेन) ") KA B DIL DIT-1 M. 27 a missing (cf. v 1. 15) --) Ko मध्य शोचत्येव, 1 न वेत्येच स्थाने (for 'स्यो हि) 51-15 न M. + [s]पि 31 3x massing (of v 1 15) -°) K: म न, ( for हि) Ko SGM स्वमप्यासीन् , K11 DAI K. मथाच, D मर्याद, T. G. अर्थ घ म( Dn1 तम)प्यासीर (K: 'सी), त स्वमप्यायन् Da न (for मर्या) D नामोति, G1 प्रामोषि ( for 'ति) मध्यस्थो नन्वमभ्यासीर -1) Gh काम; Cd क्षमं (as 1 D. om. ( hapl ) 31" -') B DD DIE in text) Doi far farfatnara, Ds damaged, Do 11 सुत ( for सुखम् ) K. न शोचिन्वंद कचिदुत --') Ko मध्यस्येन, K1 दुदर्पत, देरसुत्र (sic) -") K: प्रियम्, G: श्रुतम् ( for Kurs ( Ko ', Ñ B Dn Di 8-10 Ti श्रियम्) -d) K. नृ (for न) Si_K (Ka missing) Gr 1 दुर्धरण, D दुद्धर्षण, T. दूर्ध्वरेण , D : लभते ( for चिन्दते) K: Mi ( before corr ) रेण, Mi दुर्धरेण ( for धूर्ष ) d) K. तुळ्या Di सुम्न, Cd परम् (as in S Ñi qa (for 2) text) 32 3 missing (cf. v 1 15) * ) TI GIMi 28 Sa missing (cf v l 15) -') G: ! मनु Ś K (K+ missing) Dr. उत्पात ( for उत्पाद) प्येषु M [भापति K:-3.. तथा क्षम, Dni TG यपाकर्म, M. यथा क्षय -) K. नातित(K. K, यो वहिर, स्वयमुस्पाय यो वद्धिं ( K. D. योनि तु, वीव धर्म, N. नातीतवृत्त, D. तानीवमयं (sio) D. योप्ति) BES -1) Ni B1-1 DI-- 'वेष्टयन् [7] K: दृष्टो M द्रष्टा - K. अथाव, 19 फल, Gs भासु - K. धन, TG1 जय, - ·11 1 32] महाभारते [स्त्रीपर्वणि 10 दह्यमानो मनस्तापं भजते न स पण्डितः ।। ३२ त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः । लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ।। ३३ तसिन्समिद्धे पतिताः शलमा इव ते सुताः । तान्केशवाचिनिर्दग्धान त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३४ यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप । अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ।। ३५ विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् । जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धारयात्मानमात्मना ॥ ३६ एवमाश्वासितस्तेन संजयेन महात्मना । विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्व परंतप ।। ३७ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥ - सुतस्या( D. 'सेना)य - ) ज्येन -- परि( BMs + 'री)तस्तेन योमिना -.) Sa Ko DI G: ववृधे, Gs वहवे S1 K (Ka missing) DI: दशमाने (DI 'न) -')K1 D. भशा पुनस्ताप ( M2 'पन्) - प्रमो; Ms [s]नघ (for नृप) Ko. भजेच ( for भजते) M च (for स) स्वर( D. )टिम्, G1 न शास्त्रायम्, Gs भशाममिदम K : एतद्वै (K. 'द्वि) 33 Sx missing (of rl 15) -.)D सयैव G१ ससुसेनेह Si Ko-35 तथा सव सुतशा( 1 Ko 1 36 missing (cf v 1 15) _*) Doi farem 'स्या)य, Dn1 स्वयैव स्वसुतो राजन् । Das यथा तच लिंगान् , Ds 'लिंग, S (except Gy 3) विष्फुलिंगा ) K: : D. T. G: वाक्यं, 81 Ko-2 इ(K: र)व होते, Ks इव घेता; Ni इवा M. धक्य (for वाक्य) G: साधु ( for वायु K. B1 : इव घमेर, BS इवानेस्तु (B) 'वान्) -समिरिन', K: समीरीत T: समीरितं -) Śs Ko K: सविस्फुलिंगा इव देतान् (sic) -) K वहति; लोभाज्येनामि , K , D2 'धेनाति , K. ज्येनापि, Ds Ks. दहते ( Ks 'तो) After दहन्ति, Ds ins या 'ज्येनाति D11 संसक्को, S ( except Ga M3) सयुको श्रुत K. किल BI : बांधवान्, B वा परान् ( for ( for ससिक्को) K: लोटेनापि हिसं -4) D: ज्वा मानवान्) -°) Kas जहीव B. Dr (before लित corr ) जयस्व, Ds जहाहि Si Ko धुळ्या मन्यु ( by transp ) S जहि मन्यु स्व(G: सुबुळ्या धै 34 mignng (of r1 15) - 0 ) & Ko अस्मिन् (for त) Ka : समृद्ध Śi has a lacuna 37 Ś: missing (cf v 1 15) Before 37, N for the portion of the text from मिले up to सुता' (except Si B2 3 Dni; Ś: K. Do missing ) Gi (in 340) Ko reads from the ap to the end of Mi ins वैशं' ' 1) SK (K+ missing) 34', 800 m .") B1 सलमा After 340', Ks D. 5 एवमाश्वासितस्या( Ka : D. 'श्रा)पि; Nis a wrongly repeats 344d, 35 and 34ab, and canoels स( N1 स स; G: स त)माश्वासित (NTI G, MI them -.08 Ko 8 Bi.. Dnt DB T G M1 'तस्) तेन KI महामना -d) 81 K (K. तान्केशवाग्निनिर्दग्धान् , K. D. 'वार्चिपा दग्धान्; NI missing) BE D. इट वच', Ba Dn Ds. ( before ताम्रामिविनिर्द, B3 Dna Di 70 तान्दै शरामिनि corr), G: परतप', D. परं वच M वाक्य तन् दंग्यान (11 त) मोहनाशनं 35 8 missing (of v 1 15) (for यथ) Bi Ko पावसहित; Ki , sD, पात Colophon missing in S. K. Da -Sub-parvan मलिनं, K: -पाससलिला B Dna D18.10 Ko 28501 B Dn D.01. विशोक Adhy. पातास्कलिल, Dm पाताकलिता Ds पाकलिल, G: धृतराष्ट्राधासन, ॥ धृतराष्ट्रसमाधासन ( M. Ga -पात क' Cd cites कहिलं -') Ka (marg 'श्वास') Adhy no (figares, words or both) sec m ) बहन (for पदनं) Si Ko-8 D : वहसि , Ki Da eros 1 (as in text), B, 87 (1) [8] - - -") G: 8 यद्वा -- name ·- विशोकपर्व ] स्त्रीपर्व [11 2.5 - २ - वैशंपायन उवाच । ततोऽमृतसमैर्वाक्यहादयन्पुरुषर्षभम् । वैचित्रवीर्य विदुरो यदुवाच निवोध तत् ॥ १ विदुर उवाच । उत्तिष्ठ राजनिक शेषे धारयात्मानमात्मना । स्थिरजङ्गममानां सर्वेपामेप निर्णयः ।। २ सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः। संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ।। ३ यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत । तत्कि न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्पम ॥४ अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश्च जीवति । कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ।। ५ C1150 B.1125 K.1125 - 4 5 ~ 2 from 4d up to the prior half of line 4 of 7* is written on mars -d) KI : D. क्षत्रियर्षम , G: This adly is missing in Śs K1 D: (cf भरतर्षभ r.1 11 1 1 and 15) 5 B. reads 5 on marg -.) K: G भवुध्य. ) Ko-8.5 Ki Dnt DM -मयैर, T G1 3 मानो K16 मृयते -') D2 बुद्धिमानशू (510), G] M1.8 4 -रसैर् (for समैर) In Si, the portion of the वुध्यमानश ( for युध्य') Ke तु ( for च) -.)K text from ou up to see ( 10 10 ) is damaged -') प्राप्त ( for प्राप्य) Ks Dnm महाराजन् -') Gr, D: run, Ds Elet, Cd * (as in text) किंचिद् ( for कश्रिद्) - After 5, K. NI BD Ko 16 B. Das Di a a-6.3 M: gout, Ke : (except D:, Ds missing) ins Ni B1 8 D... Ga Ma 'पमा -') K: विचित्रवीये; T, वैचित्र्यवीय -d) K. M निबोधत; Di(sup 7* जमावादीनि भूतानि भावमयानि भारस । lin ) 'ध यत्, D. ध ते अमावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना। 2Ko T om the rel .") Dni 748 ( for fans न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्द्रिय नर' । शेष) --') Ks धारयामात्मन्मात्मना (Bio), Do एव सासिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि । 'यामाम(sup in 'न)मारमना --") D. -सरवाना काल कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत। [6] (for “माना) K1-36 एव (for एप) -Fort, न कालस्य प्रिय कविक्ष द्वेप्य कुरुसत्तम । Ñ B D (except Ds, De missing) 8 subst. यया वायुस्तृणाम्राणि संवर्तयति सर्वश । एषा वै सर्वसञ्चाना लोकेश्वर परा गतिः । तथा कालवश यान्ति भूतानि भरतर्षभ । [B] -लोकानों, B -भूताना ( for मित्ताना) एकसार्थप्रयावाना सर्वेषा वत्र गामिनाम् । ससारे सर्वदा गति ] यस्य काल' प्रयात्यने तत्र का परिदेवना। [10] 3 (var ) 12 27 29, B 12 33020 B 14 [ B: reads ap to the prior half of line 4, on marg 44 19, Ram 3 105 16, 753 11, Gobhils. With lines 1-2, of 8 24 28 -(L 1) Cd smrti 3 43, Kathasaritsagara 51 2604-27", cites prior half as above (L2) Cd अभाव Divyavadina (Cowell) p 27 - ") Do सर्व क्षया निधनानि (as above) D3 ( by corr, before corr नातिच्या Cv as in text -') K: D समुच्छ्रिया', as above) परिवेदना -(८3) D5 आमोति (for अन्वेति) -') Da विप्रयोगांत -") Ko मरणासे, -(L 4) var ) 11 3 14ed Do किमनुशोचति Gs 'णांत Bs Dn1 D1 6108 च (for हि) भारत (for the post. half) (L6) 1131401 4.) यदि (for यदा) G: भीम (for भीरु) B कालस्य न (by transp ) D1 देष' Ks प्रियकृतथा, -') K: मम (for यम') K1 कर्षत (for 'ति) D10 प्रियसत्तम ( for कुरु') -(17) Na भारत M + मृत्यु सप्रकर्षति - ° Dna योस्पति 51Ko (for सर्वशः) -(19) Ks एक सार्थ , Dna Das E (for Eि) ततः किं ते न योत्स्यते, G: सस्किन एकशोनु -( L. 10 ) ki [भियात्यो, Ds प्रयात्येवं योत्स्य निहता In B1, the portion of the text (for 'त्यग्रे) B : सस्य ( for तत्र) D+ पग्वेिदना. 2 [9] Ks 'छया A - -- ·-11 11 2 6] महाभारते [त्रीपर्वणि , न चाप्येतान्हतान्युद्धे राजशोचितुमर्हसि । उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे ।। ९ प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास्ते परमा गतिम् ॥६ तेषां कामदुधालोकानिन्द्रः संकल्पयिष्यति । सर्वे खाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः । इन्द्रस्यातिथयो ह्येते भवन्ति पुरुषर्षभ ।। १० सर्वे चामिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ७ न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोमिर्न विद्यया । अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः । स्वर्ग यान्ति तथा मा यथा शूरा रणे हताः ॥ ११ न ते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना ॥८ मातापित्सहस्राणि पुत्रदारशतानि च । हतोऽपि लभते स्वर्ग हत्वा च लभते यशः । संसारेवनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२ रणे हत 1mg -') TI এধিরা, &8 N1 TRT TATHIMITET ( for the post half) ] K: हता रणे (by transp ) S (except T1) यया श्रो - After 11, N (S. K. Da missing) 6 ") K1 Ms चाप्पैतान्, Dn1 चाप्येतद् .) T1 नायच्छोचितु (sio) -") M2 शास्त्रादि (for 'णि) Si K (K. missing) D शाम्राणि चेत्रमाणानि (31 8* शरीराग्निपु शूराणा जुहुदुस्ते शराहुवी। Ko 'ण ते) हूयमानाशराव सेहुस्तेजखिनो मिय । 7 ") K: [s]पि (for हि) --") K1-3 8 Ds एवं राजस्ववाचक्षे स्वयं पन्यानमुत्तमम् । Ma + सु (for च) Do om (hapl ) च न युद्धादधिक किंविरक्षत्रियस्येह विद्यते। चापि मखा, 6. धातिमुखा -d) K. D. G3 परि क्षत्रियास्ते महात्मान' शूरा समिविशोभना | [5] वेदना माशिष परमा प्राप्ता न शोच्या सर्व एव हि । 8 Ds om ( hapl ) 8 -") DI O भापतित' आस्मानमारमनाश्वास्य मा शुच पुरुषर्षभ। KI भदर्शमाणा भापतिता , Ka : 'र्शना (Ks 'श्रा) नाथ शोकामिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्रष्टुमईसि Cd in text -') DI . . गत - ") Kas ki B DI DI ACT. (for गता) [(L. 1) Ks TIETOT ( sabmetric) ( for the prior half ) K. Dnt D. च (for ते.) K: शराहुनि , नेते ( for न ते) K. वे ( for त्वं) -d) K. D. Ks s 'gra - (L 2 ) K8. o Dni Ds 3477771 (K. Di परिवेदना. 'ना) K: b शूराम, 01 स्वर्गस्, Bi: वसेतुस् (for 9 - ) T: G: : 012-4 Bat fe, Mi cate (for सेहुस्) -(L. 3) Ki : D. एतद्, Ds एन ( for एव) हवोऽपि) -') & Ko ईवापि, Ki.. इतोपि, K. तथाचख्ये, K. तवाचक्ष्ये, र... तथा वक्ष्ये , KE(K66)ता च, $. Ko , Ñ Bia B. हस्वा या तवाचक्ष , D. + तथाचक्षे ( for तवा') T Gi 1 M जिरवा वा ( for हस्वा च) G1 महीं ( for यश') D1-0 स्वर्ग , K. स्वग्र, K. Ds : स्वर्ग (for खग्य) Gr जिस्वा पालयते यश --") 51 उभयो (submetrio), Dn1 वागर्मिधानमुत्तम (corrupt, for the post half) K: उभयेतो, K: उभयेष्वपि (hypermetric), Bi -(L 4 ) Doi a (for [] ) -(45). समीति, उमयामो, D 'यतो ( for उभय नो) D: शमिति (for समिति-) (16) ") Some MSS निफलता, G: विष्फ Si K ( K. missing) Ni Bh: ! Dn1 D, E TO आशिष (Drb 'ष ) परमा (K: 'मा, Ko Ni B DI . 'म) 10 ) 1 Ko कामदुहो, Ki Ms 'दुधाल: Dn1 प्राप्ता (Ks 'ता) - (L7) Dna [आवस्य KU दुष; Da Ta Ga 'दुघां, 11 , दुहा (for 'दुघाले) पुरुषर्षमा (for 'भ) -(L8) K: नान्यछोका' ( for ') Dns D3 इद सवर्तयिष्यत' (D. 'ति) नाथ शोका') N1 B.. कायम्, Cnp कार्यम् (N K: इनस्य तिथयो; Do 'स्थातिरयो -d) 3 Ko-1 above) ] DIST पुरुषर्षभा ( Dr 'भ), Bi-1 भरतर्षभ 12 - 122838 (var ) B 18 560 11 ') K. D. विद्यते (D. 'R) (for विद्यया) -') B 12 331 850b -Drom (hapl) 12-13. Bi ! रणे ( for वया) S (except Ti) -~) G: -वनानि ( for शतानि) - Bi De om वर्ग याति तथा मयों -) Ti यदा ( for यया) (hapl ) 13-10 -) ŚKO HITRIT, Dos [ 10 ] N1 - G: बहुगुणा Dn] तमिति, 130 K. यथा, ·विशोकपर्व] स्त्रीपर्व [11.2 18 - शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १३ न कालस्य प्रियः कश्चिन द्वेष्यः कुरुसत्तम । न मध्यस्थः क्वचित्कालः सर्व कालः प्रकर्षति ।। १४ अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसंचयः । आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येदेषु न पण्डितः ।। १५ न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हसि । अप्यमावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ।। १६ अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत्पराक्रमम् । भैपज्यमेतदुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् । चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि विवर्धते ॥ १७ अनिष्टसंप्रयोगाच विप्रयोगात्प्रियस्य च । 8112.4 11.20 - D. शोचसुम् -- 16d - Ks यथावदनु D. कुरुसत्तम - Ds रेप्यनु ( for 'रेष्वनु) --) Ś1 domaged KI जानपदिकं (as in text) --.) Do om (hapl ) मय, K: चय ( for वयम् ) from कः up to 'ज्यमे (in 17) T1 कक्षित् (for Bi ? ! Das Do I Gi dla- 13 3 2 15 B 123302 ( rar ) B 18 महंति ( for 'सि) - B 12 3307d 561 Ba Doom 13at, Drom 13.(et. rl 12) M: + यद् (for अपि) 3. युध्येत, K3 युज्येन, Ka --') Ko-3 D. D. हर्षस्थान (K. 'नि), M भय B: + Di Do 1 मुह्येत ( for युज्येत ) स्थानि ( for 'स्थान ) -') B. om ( hapl ) the युज्येत, B1 ममिप्यमावेन युद्धेव ( corrupt), Ta मन्य xecond दिवसे --1) 3i Ko नराधिप (for न भावेन युज्येत, G. मघ मासेव यु Cd cates ममावेन परितम्) (as in text) ')K : Di s Hank; Ds TATRY 14 141 line 5 of 7. -°) . . कालस्य न न, T तबाघ न, Aft + न तचास्य ( by transp) (by transp) K1 प्रिय, K. प्रिया - ")K.. -') DDI मध्यस्था, M. 'स्था D: 17 Ka Ki om (Phapl ) 17 Do om up to में in #41 #roa (sic), Gs ( 1nf lin , orig as in text) 17 (of v]'16) -17--(rAr) B 12 330 15d. कालरूप सन् (glossf) (for कचिस्काल) -') Da -")G MA (for म.) D प्रतिकुर्यति --") D. सर्व काल; D. काल सर्व ( by transp ) काल' सर्व ( by transp ) प्रकर्षयेत् पश्चात् ( for पश्येत् ) 17 ( var ) B12 330 - After 14, N (Sa K. Ds missing) ins 12 -") K1 मेपज्यम्, Cd मैषज्यम् (as in text). -') B चित्यायान & Ko न नश्येत, Ki , Das 9* काल पचति भूतानि काल संहरते प्रजा । Ds हि ना( Dr न त्येति, B, TG हिनापति काल सुसेषु जागर्ति कालो हि दुरविक्रम । Gg च नो ध्येति, M3 . हि न व्यति, NA नैवेति. [(21)- (var )1 1 188ab B सहरति Cd cites नापेवि -') i Ko- D... चैप, Adi 61 Ds सुप्त (for गुप्तेषु) K1 दुरितक्रम. ] चाति (for चापि) K1 विवर्धित , K. DOL DIA 1. प्र(D. वि)वते, B Dnt Da प्रवर्धते 15 -(rar )3 2 45 B1233014 ") K18 मस्थित, Ko अस्थिर, K: मनित्य (for 'त्य) 18 ( var )3 206 16 ( rar ) B 13 330 4 B Dn D1 transp जीवित (Dm जीवन) and ") Do भनिष्ट, M1 मनिष्ट' (for 'ट-) -') यौवन G: यौग्वन SK , D. MI G, सं (for ) After 1865, B. 8 ins अन्यपचया (KI 'या), 10* मळग्धलामा क्लिश्यन्ते लब्धलामानुपातिन । (310), G, दण्यसचयं, दिन्यसंचय' ..) । सर्वभूतानां; G1 प्रियसवासा -") Ñ 77; DO [BI T G1 अलग्धलामात्, G. 'वाश्चैव (for 'मलामा') तेपु ( for एषु) K. गृभ्येनैवेषु परित; K: न गृध्ये G पश्यते ( for कि') G लुम्बा, लग्धा ( for लम्बs (except is) गृध्ये( Th 'म येयु प सेपु पं, in the post. half). Th -पानिना G, पातिता', Cd eites गृध्येदेषु न (us in text) तापिन' (for -पानिन') Bi # लम्भलामान्व( B. 'मावानु)पालनात् ] 16 16001 (rar ) B 12 330 1500 राधिक, . Das न सा( D: चार्यजनित (KI - Ks repeats 1864 after I get -") Ko DIL 'क), Kasa (K. नि.) जनापदिक DDI न जानत्यदिक, मानुषा ( for मनुप्या) Ko . ( both times) D. T DB न जानन्यदि या, TG न हि नानपद Cd oites मानुषैर, B मनसैर (for मा') -4) K. युज्यंते [11] -(L. - - T यवन, N1 धनसंचय', D. द्रवसयुत M1 चर्तिन', Mist ") ·.20 . 11 2 18] महाभारते [स्त्रीपर्वणि मनुष्या मानसैदुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ॥ १८ एतज्ज्ञानस्य सामर्थ्य न बालैः समतामियात् ॥ २१ नार्थों न धर्मों न सुखं यदेतदनुशोचसि । शयानं चानुशयति तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति । न च नापैति कार्यात्रिवर्गाच्चैव भ्रश्यते ॥ १९ अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम् ।। २२ अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकी नराः । यस्यां यस्यामवस्थाया यत्करोति शुभाशुभम् । असंतुष्टाः प्रमुह्यन्ति संतोपं यान्ति पण्डिताः ।। २० तस्यां तस्यामवस्थाया तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ २३ प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ D. दुह्यते च, नरम्) - K. तर ये, Ka • प्रयु(Ks second time युज्यते, Bi a (Ks missing) D: : व्रजेत् (for इयात) Dn1 D1 2019 दयते च , T1 रुज्यंते 22 ") Dn1 वा ( for च) Ki B Dn Di .. ये K: पुबुद्धय (510), Bs ( m as in text) [s]ल्प 10 -शेते हि (Bs 'तेति) (for शयति) SK (K. मेधस N1 क्लिश्यतेत्यतबुद्धय', B युज्यते मदत्रु missing) Das अनुशेते शयान च (i Ko हि) -') 19 1900 = (var ) B 12 330 Tab - ") K. तीर्थ M: तिष्ठता D16 ( before corr) . चारु (for चानु) Dn1 नाथे, Da T; नार्थे ( for नार्थो) -') Ni य Bs तिष्ठति -') Ko , भनुधावति -d) Ko D3 यदेतद् । एवम्, Gs M:-4 योतीतम् ( for यदेतद् ) पूर्वकर्म (by transp ), Ds कर्म पूर्व Dn1 तर ( for N1 B: S 'stafa -After 19.", Ks repeats 1get ) Dr नचे Kss [भ]प्युपैति, Ni 23 ") Cd as in text - Ni Mi om (hapl } नाभ्येति, D० ( before corr ) [ए]वानोति, D लामेति 23 -') Ko तत्, Ks य', D क (for यत्) ( for नापति) Si Ko कार्यार्थस, K. कार्याणि, K D4 करोषि -') T: अवस्थाया -d) K1 उपासते; N कार्याय, Ba यांस S तच (G: कश्च ) नामो(Gi TG भवामुते, Af3 उपारता' (for 'श्रुते) 'पै)ति कार्यार्थ --4) M त्रिवर्गाश, cd त्रिवर्गाच थैवमुपश्नुते, Ni B_Dn Di } 61 • तत्फल समुपा (as in text) G: चेव (for चैव) Ni B Dn DI - After 23, N (S. K. Ds missing) 2ns 8.61 हीयते, G. Aft T(Gs inflin also न)- श्यते (for U) Sa Ko . त्रिवर्गाद्रश्य(Ko 'श्य 11* येन येन शरीरेण यत्कर्म करोति यः । KI 'भ्रमस्य )तेपि च, K3D. I (Ka 'म) तेन तेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते । स्यते श्रिया मात्मैव मात्मनो मित्रमात्मैव रिपुरात्मन' । 20 भात्मैव सास्मन साक्षी कृतस्यापकृतस्य च । • (ar) B 12 330 19 -") K भन्यामन्या Ka म(Ks इ)हावस्था, Dsr च येवस्था (for धना) शुभेन कर्मणा सौख्य दुःख पापेन कर्मणा । [5] S अन्योन्यबाधनावस्थां (T1 स्थान्) -~~°) Ka Dal कृत भवति सर्वत्र नाकृत भुज्यते क्वचित् । वैशेषिका, K: वेशिषिका, D. वै शोषिका, T१ वैष न हि ज्ञानविरुदेपु बरपायेषु कर्मसु । धिकान् , T. G1 वैषयिकी (G1 'कां) G: रौप्य वैशे- मूलघातिषु सजन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधा । षिक नर (st), G3 प्राप्यन्ते शैषिका नरा' Cd oites वैशेषिकी (as in text) -) Ñ प्रमुसते, T: मत [Ko om lines 1-3 Bt om (hapl.) the post -1)-3 2 44°, 206 20° B1 सतोषा, Dn संतुष्टिं half of live 1 and the prior half of line 3 Ñ Dn] पाडवा (for पण्टिता) (L 1) Cd ates prior lalf as abore (for य) - (L 2) Ki F, Bs lacuda ( for the 21 - ( var )3 206 15 B 12 330 13 -). first तत्) B. Dal D1 : 01 9 तत्फल समुपाभुते ( for प्रज्ञाया, G: प्रजाय -') K. शरीरम् D: औषधी , the post half ) (L 3) CF 6 28 51 मोषधे ---') Ks एतरकार्यममात्सायं *) i_K Sr आत्मा वै, K. आत्मनेव ( for आत्मैव) K-15 [12] - ·वियोकपर्व] स्त्रीपर्व [11 3 4 ३ धृतराष्ट्र उवाच । मुभाषितेर्महाप्रान्न शोकोऽयं विगतो मम । भूय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ।। १ अनिष्टाना च संसर्गादिष्टाना च विवर्जनात् । कथं हि मानसैंदुःखेः प्रमुच्यन्तेत्र पण्डिताः ॥२ विदुर उवाच । यतो यतो मनो दुःखात्सुखाद्वापि प्रमुच्यते । ततस्ततः शमं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः ।। ३ अशाश्वतमिदं सर्व चिन्त्यमानं नरर्षभ । कदलीसंनिभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते ॥ ४ 17 - -- , (for दुखात्) B. नर, Ni B. DR. DH : -1 रधुर, Dr भित्र (for भित्रम् ) विवर्जितान्, Ka Ki B DIS.0 विसर्जनात्, 8 --(L) Ko भात्मा व (for आमेव) N आत्मैव (except :) नि(M3 विवर्तनात् ( for विवर्ज') -') 5721T (for the prior half) K. तत्तम्य ( for $i Kos Bi K1-3 Dm Ds-1 तु ( for हि) DI.... ओव्य (for [अ] ) Do: कथ वे मानर्म दुख ( 12 सर्दु ) - K: प्रमुखते D. वे (for ) Dnt म तस्याप्यतस्य च Cd cites (for 'ध्यन्ते) Ki Na Ba , Dn DI-10 तु, K. पहनम्य (as abore) (L5) Si damaged न, B1 • च (for ऽन) s विप्रयुज्य( 11 'योज्य , from the first ) t ap toge Ko पान (for GM2 युज , M युज्य )ठि परिता' पापन) (L6) Si Ko लमेन, K3रमति, Bi B. युज्यन, 3 ) पटति, Ds D , रमति (for भवति) दुख -") Ds सुखी ( for सुखाद्) B. घ(for वा) Ko Ni B1-1 Dn B. - DD DI... विपते, D, नुन्यो ( for i) Ga Di 21810T G1 BIi-fat (for [m]fo) मुज्यने के' damaged in Bi -Lines 7-8 2s (rar )3 2403 - (L. 7) $1 damaged Gसत्सुखस्वात्प्रमु Ram 551 18 प्रयुज्यते ( for प्रमुच्यते) ') KID : G: शम रन्धा (D, 'वा), Ni Bi Da up to 2. K. Ba... DurDI +9 पापापपु , DI 3 1 6 1 . नियम्यवत् । B.. सम बुद्धा D1 पापेपुर-(for नहपायेपु) -(L8) K. Dna S K: मन्जनि] तवालवा D. यो- (for मूर ) सुगत, Ka [मायुगति। K. गति वे, Cd सुगतिं ( 43 in text) D. विद Colophon missing In S. K. DE - Sub-partan Do: पुन (for धुध) K. गर्दिनु विद्यते 51 Ko B DDI Di..... विशोक Adhy दुष', DDI म्वा गति विदठो धुष', D10 शाति ST विदुरवाक्य, Ki धृतराष्ट्रविशोक, K: (D मोमि ) विदेत वे बुध D. : एतराष्ट्रविशोके (K. 'को) विदुरवाश्य, शरीरा 4 ) K1. माशाप्रतम् ") D. विद्यमान (for नित्यकयन, M कालशक्कियन -Adhy no (figures, चिन्त्य) K, , D. नरम Do भरतपेभ (byper words or both ) Ki Dnx D...108 2 (201n metric) G सर्वित्य मरतपम -- 1 Ko .. text), B. 88 (1) मारमत्र, K. D. सारमस्य , D9 मारो घंट, सारो छस्था Cd cites सार (as in text) G: रोच्यते 3 (tor विद्यते) After t, N (S. K. Ds missing) P This adhr is missing in Ś: KDs (cf v I 11 1 land 15) 19* यहा प्राज्ञा मूडान धनवन्तोऽय निर्धना। सर्व पितृवश प्राप्य स्वपन्ति विगतज्वरा । 1 *) TG मुभाषिठ (वा) (for तेर) K: महाराज, निमामेरस्थिमूयिष्ठेगांने मायुनिवन्धनै । D. 'भाप्य, DO भाग, D. महिमाग ( for महामान) -'S मे ( for ऽय) TGT [s. कि विशेष प्रपश्यन्ति तत्र तेषां परे जना। पग(G)त (for विगतो) is प्रमो ( for मम) ग्रेन प्रत्यवगच्छेयुः कुलरूपविशेषणम् । [] -') DE 7 मु-( for नु) कम्माइन्योन्यमिच्छन्ति विप्रलन्धधियो नरा। 2 ) Ka : Dr (by corr ) दुष्टाना ( for ) K [(L1) D. यद-, D. यथा (for यदा) K, [13] nama - وك - ins ·11 3 5] महामारते [स्त्रीपर्वणि गृहाण्येव हि मानामाहुर्देहानि पण्डिताः । कालेन विनियुज्यन्ते सत्त्वमेकं तु शोभनम् ।। ५ यथा जीर्णमजीणं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु वै नरः । अन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ६ वैचित्रवीर्य वासं हि दुःखं वा यदि वा सुखम् । प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा ॥ ७ कर्मणा प्राप्यते स्वर्ग सुखं दुःखं च भारत । ततो वहति तं भारमशः स्ववशोऽपि वा ।।८ यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यते । किंचित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा ।। ९ छिन्नं वाप्यवरोप्यन्तमवतीर्णमथापि वा। आद्रं वाप्यथ वा शुष्कं पच्यमानमथापि वा ॥ १० अवतार्यमाणमापाकादुद्धृतं वापि भारत । अथ वा परिभुज्यन्तमेवं देहाः शरीरिणाम् ।। ११ - ") T. - च) GI क्रमय G, चक्ररुप cites चक्र . b) Dn] मातुर - ") Ka (for सत्वम्) प्रासश्च मूदश्च , Ks प्राशस्य मूटस्य Ks s Ds धनवतोप्य as in tent ) प्राप्नुवति नरा' सर्वे -d) Kss B. सु( BA निधना -(L2) Dna यथा ( for सर्वे) Śi Ko स्वकृतेनेह, Ba Dn DI 1 6 10 Ms सुकृवेनैव 8 B. (also as above) Dna Da + पितृवन, B. 'बम, 8 . ) S. K (K: missing) Das प्राप्यते कर्मणा Cd "वश (as above) K. DEA B य(D; तथापि (by transp ) S. Ko 1 g_s_Ds GB सर्व, K1 सर्वे, निधन प्राप्य (for the prior half) DDI स्व पति ( for ki B D... 1 9 T GI M3 स्वर्ग , D! स्वर्गा (for स्वपन्ति) 31 विगतत्वच -(L3) Dn D18010 स्वर्ग) - " ) G1 M2 सुख (for सुख) निवधिमि K. गात्रस्नायुनियोधने -(L 4) Ds परा वहति, 12 महति ( for ) K. Dm Ta स ( for जना (for परे जना) -(L5) Cd प्रत्यव' (as above) त) -d) T अवश्य ( for 'श') Ko ( for a ) Ña om line 6 -(L6) Kss तसा(Ks 'स्या) (for क') Ka 5 जना (for नरा ) Cr विप्रएम्भाधयो 9_Ds om (hapl ) 90-10° -')... हि(for नरा ( for post half) ] TI Gs मृण्मय, -') RD 5 .) गृहान्येव , Ks B Dn D1 84010 णीव, यत्रारूद, Do वंशा, T चक्र', cd K गृयामोव । यहिमान् , Dai a furat (for -.)Ka Gप्रक्रीयमाणस्य। N1 प्रक्रिय- हिम') Me गृहानिदेह मानाम् मानत्य , T 'माण स्वा ( for 'माण वा) -d) Dnt (for माहुर) G३ देहोश्च , MI- देहान्हि ( for 'नि) हतमात्रम्, Gs M3 . क्रियमाणम् ( for कृतमात्रम् ) -') G: 'युज्येत ( for 'युज्यन्ते) Ko काले काले M. तथा (for अथ) वियुज्यंते ( Ko 'ति) सत्यम् K1 DIS सुशोमन 10 Si om (hapl ) 10 S एपा (for एक) Ko reads 10 on the (Ki 'य), N1 B1-3 Dn D1 0 1 तु (Dna Ds mnrg B: D: Me om 10. ( for Ds, of v 1, 9) भ) शाश्वत, G: D, transp 10b and lord - Kok छ (M: om ) मिस (for 6 .) या ( for यथा) De om (hapl ) TUTA छिन्न) ') R (K. missing) DI K11 सछिन्नम् ( for छिमं वापि) DDs [मय सत्यज्य; S त्यक्स्वाथ T वा रोप्यम्, 1 GS [म]वरोप्य वा (G: तद्); (M. त्यपरवा च) (for त्यक्त्वा तु) Ñ B (except [उपरेप्य वा ( for [म]वरोप्यन्तम् ) " Ka Dna Bi) D (except Da , Ds missing) 8 पूरुष' ( for वै नर) -1) $i Kaदेह M. देहात्, MB भवतीर्थ( DAY 'यम् ( for 'तीर्णम्) G मतीर्णमतयापि घा -NIGom ( hapl ) 10t -") Ds भात (for देहान् Ks शरीरिण Ki , Das दुखं तच्छरीरिणां भाद्र) Ka om the first घा KsGs transp वा and (K. 'णी) शुष्क D. शुष्कर ( for शुष्क) -Ks यश्रमानम् 7 G8 repeats 7a6 after 11 ---.) विचित्तवीर्य, (810), Ds मत (for पच्य') Dn: (ale (for T) K. वैचित्रवियं Ks Do विचित्रवीर्य, Gs ( both times) वैचित्रि' Ko जानीहि (for चास हि) S 11 ") Hypermetrio KI NI DAI DAS उत्तार्य 97 ( laopna), K1 Do 914, : K: Ñ B मागम्। Dn1 DI (sup lin as in text) 07 भव DD DIS.10 साध्य D प्राप्य, Th सत्य T: G, तीर्य', T G अवतार्यतम् , 11 भावार्यमाणम् (for भव- सत्त्व (for चासं) -') B1 DI T G: हि ( for [इ. तार्य) Ka 5 B; वापाकाद। DAI भपि था: Dnt ह). SK (K. missing) DEET (by corr orig माकाशा Do मावाका ( for भापाकाद) In $ [14] Ds एक तु माजनं D. सछिस, TG हीन: 5 - ·विशोकपर्व] खीपर्व [11. 3 17 गर्भस्यो वा प्रस्तो वाप्यथ वा दिवसान्तरः । यथा च मलिले राजन्क्रीडार्थमनुसंचरन् । अर्धमासगतो वापि मासमात्रगतोऽपि वा ॥ १२ उन्मजेच निमजेच किंचित्सवं नराधिप ॥ १५ संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वा। एवं समारगहनादुन्मजननिमजनात् । यौवनस्थोऽपि मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते ।। १३ कर्मभोगेन चध्यन्तः क्लिश्यन्ते येऽल्पवुद्धयः ।। १६ प्राकर्ममिस्तु भूतानि भवन्ति न भवन्ति च । ये तु प्राज्ञाः स्थिताः मत्ये संसारान्तगवेपिणः । एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुतप्यसे ॥ १४ समागमज्ञा भूताना ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १७ ॥ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि तृतीयोऽध्यायः ॥३॥ C.1 163 KU1.20 111 Ds an SIण्य repeats 1 मामत्रय , dacope for 9761 " मदतार्यमाणापाकोट -') ~") Ki Dua #777, Ko Dni ( before corr ) D. Ki : D. उत्तम् . . HI उन (for उसूत) 'मम्मरन्, hy : 'मधरेत् , Ki Ba + 'सतरन् , B1 , D. मपि, KRB Dm In 10 nfo ( for 'पतरेन् -') K. उन्मजेश D, निमजेत ( for 'जेष) ~') ho 'भुजतम् , hi: Ni D. 'भुज्यते K. उन्मने च निमजे च, चापि) DS 'जस्वनिमनस्व, T 'ज्ये निमज्यश्र K: 'मुन्यतम्, 1-3 Dni 'भृ( Br भुज्जतम् . -d)T GI चेष्टते च (T हि) 'भुत तु D1 (uary ) 'मुपतम् . Ds (br corr नराधिप. orig as in text) भग्यतम् , Cd भुज्यन्तम् । 16 mom. 16--17 text) 2. म], Dमय -"B (Iom ) Dn - मेव DIP1. 'गहने ( Dns 'न), D. 'गे गेहे (810), D. Da (for एव) Ko ..Kउन्म B. देहशोपि शरी' देह .. 'गहना, 'गहनम् ( for नाद) After 11, मन (for 'जन) N. B (Br om ) निमजन, Dn D... 'जने, 'जना ( for 'जनात् ) 12 ") 1स्यो, CA गभंम्यो ( as m text) DAI DI कर्ममागेन, S 'योगेन N B (Brom ) Dn DD विनाठो D. प्रवृसो (tor प्रसूटो) -') T. D , (belore corr) 0 T (DI 3 + वध्यते, GM-1 मय ( for [मप्यय) KISBI दियमातर De! (by corr ) मन्यते, G1 वुध्यते, G! युज्यतः, (B, "), दशरात्रि(G)क Dnt दिवसेक 1. बायत; 11 वायत ( for यध्यन्त') -TI क्षिप्यते गतोय वा -') S1 damaged Doi gat (for (for हिश्यन्ते) Ñ पल्प, DDI DIC"चाल्प, गतो) 4) ... DI- T GI म्वल्प , Mयल्प , M. ये स्व (for येऽप.) भी माममाय (lor 'मात्र) K. D. 'मयोपि: D. - For 16, SK (Kamissing) DE subst , M भयापि (lor गठोऽपि) Bis ins after 164 13 ) द्विसांवरमर, K. दिवसांतर; Mविम 13* ज्ञानयोगेन महता समुत्तीर्णा महर्षय । Dat 'गतोपि (for एव) S.KO DI - च [ D. समुत्तीर्गे महार्णव (for the post half) ] (for वा) -)T1 यवन' 51-15प्य, Na BD (De missing ) M (sle (for so) 4) 17 Vs om 17" (ef 1 16) -*) K (K. Daच विद्यते ( for विप) missing) D• : घ (for तु) K: B ( Brom ) DDI DEBT सरधे, 14 ") G. प्राधमनानि भू' -') JI om (hapl ) प्स, D स्पटा , s मध्ये (for सो) न भवन्ति Kउवा (for ) Cd ciles af and Ka Dar 3), ro( before corr) o ससारेसिन् र नमवन्ति (as in text) -') मामिदिक, T ससाराग, ‘रानु Do ( by corr ) माते, 01 समिटके, समिदिक (M. 'को), Cd ससारे वि T: G. 'रांवर, Ali संता (for 'रान्त-) सामारिके G: व ममिथ्य (G. 'द ) लोके तु 11 D: 1-1 s गपिण (A1 'न); Dai Di K. 'तप्यते हितैपिण' (for ग) समागमता Ks सम्यग. ज्ञान BI गमागमा 15 ") 1 B Dn D 1 तु ( for u) Ki -) Dnt परा ( for परमां) D प्तलिक, D. हिरे Ko राना (for राजन) D1 येते याति परा गर्ति [15] K: प्राज्ञा G: प्रज्ञा, प्रहा D. समारात्त, -") KI ·11 4 1] महाभारते [मीपणि ४ धृतराष्ट्र उवाच । कथं संसारगहनं विज्ञेयं वदतां वर । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ १ विदुर उवाच । जन्मप्रभृति भूतानां क्रियाः सर्वाः शृणु प्रभो । पूर्वमेवेह कलले वसते किंचिदन्तरम् ॥२ ततः स पञ्चमेऽतीते मासे मांसं प्रकल्पयेत् । ततः सर्वाङ्गसंपूर्णो गर्भो मासे प्रजायते ॥ ३ अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणिवलेपने । ततस्तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो ह्यधःशिराः ॥ ४ योनिद्वारमुपागम्य वहन्क्लेशान्समृच्छति । योनिसंपीडनाच्चैच पूर्वकर्मभिरन्वितः ।। ५ तस्मान्मुक्तः स संसारादन्यान्पश्यत्युपद्रवान् । ग्रहास्तमुपसपन्ति सारमेया इवामिपम् ।। ६ Sub parvan nama KI 28 वर, Ga Colophon missing in $: K: Ds D1 सपचमे, D मंचरते -') G H मासि ( tor Si Ko s B DDI DI + 10 विशोक Adhy मासे) Aft- मान (for मांस) TG भकरपयत्। Śi Ko Da o विदुरवाक्य, K1 विदुरवचन Af प्रकरपते ( for 'येत् ) N (Ds om Sa K: Ds Gs A . श(G: शारीरानित्यकथन Adhy no missing ) मासे वा सम(S1 Ko सप्र )करूपयत् (Siko ( figures, words or both ) K, Dna De 887 OS DA DI | 0 'येत् ) - ' ) KI 'मां ") MEN 3 (as in text), Bl_89 (1) -śloha no KI पटे ( for गर्मा) Si Ko-2 Das गर्भवासी (i Ko 17, D, 18 'से, K. 'सि) (for गर्मों मामे) NT BSI Dx DI.19 4. स तु; B. चै संघ, B3 Das S (except M1) मासे घ, DD वे सम ( for मासे प्र) 17 This adhy is missing in $. K. D: ( of I 11 1 1 and 15) 4 .) K : D.! अमेभ्यवासे, DDI भमभ्यमप्पे 1 °) D3 विदेयं (for विज्ञेय) Ks - ") KE 'लेपनो, Dna 'लेपनी -') K, D. DoT वर (for घर) -d) Ba Dn1 सत्त्वत', G.M स (for तु) -d) Ks कर्म (tor कर्च) 'शिर Cd पृच्छते (for 'त.) T G1 गवंपादो मधोमुख' 2 ") K तया' (10); D. कथा' ( for किया) 8 5 .) याति ( for योनि) Ti मपागम्य -." Ko 3 : शृणुष्व मे; Ta G: 8 MB तु लक्षयन् ( for Ds बहू (for बहून्) SKo-. Bs Dn1 D18. + 10 क्रिया सर्वोपलक्ष्यते, Bs D. सम( KI D. 'मा)ति, BI स गग्छति: D. T1G1 क्रियागर्मास्तु (G1 क्रियास्तु परि ) लक्षयन्। M121 समाईति, समुग्छति ( for सम्) क्रिया' समवधारयेत् ( M. 'यन् ) Ds om (hopl ) सपीटना: G1 सिपीडया ( for 'डनाच्) 11 योनि 20-30 ') Ko , Gs हि, K15 ( for [इह) सपीदयेव -") Ni कर्म (for पूर्व ) TG पूर्व Si Ko-3 D, वसति, K: वससि; Ñ2 Dni Di 4-78 कर्मापदानत', fi, 'विधानत', M + 'मैविधानत कलिले, B... वसतिं, DD घसते, TGI BM कलि( M. 'ल)ल: G: सलिल ( for कलले. as in Ba 6 Ji Ko- मुक्त, K. मुकस्य only) -d) Ko- Dny D कलिले, K कलले, Ms ससारन् ( for 'राद्) K: सलिले, M1 वर्तते (for वसते) G: तस्मान्मुक्तखदा राजन् -') G: वश्यान् ( for म शोणितलेपने ( 24°) Atter 2, B = Ins न्यान्) K: पश्चादनुपद्वान् (910), K: पादुपानवेत् . M: भन्यत्पश्यत्युपद्रवात् -Gi reads 6+ twice 14* ततस्तु वायुवेगेन कलल किंचिदन्तरम् । -') KI : D 1 मनु, G: अप ( for उप ) N, BI-R [ 1-4° and (var ) 21 B1 कलो किंचिदनतर (for the Dn DS.10 गच्छसि ( for "सर्पन्ति) T GI post half) ] ( first time) मृगय(T'या)पर्यटनित्यं -*)T Gì ? 3 De om 3 (of v ! 2) -") Ki corrupt TAG: Cd '71 (as in text) [16] K. Dn] बहु, शृणु प्रमो) .') K8 G3 मुक्कस्तु K: ससार K: ससारा, B... मास ·विशोकपर्व ]] स्त्रीपर्व [11. 4 11 ततः प्राप्तोत्तरे काले व्याधयश्चापि तं तथा । उपसर्पन्ति जीवन्तं वध्यमानं स्वकर्ममिः ।। ७ पद्धमिन्द्रियपातं सङ्गखादुभिरातुरम् । व्यसनान्युपवर्तन्ते विविधानि नराधिप । वध्यमानश्च तैर्भूयो नैव वृप्तिमुपैति सः ॥ ८ अयं न बुध्यते तावद्यमलोकमथागतम् । यमदूतविकृप्यंश्च मृत्यु कालेन गच्छति ।। ९ वाग्वीनस्य च यन्मात्रमिष्टानिष्टं कृतं मुखे । भूय एवात्मनात्मानं वध्यमानमुपेक्षते ॥ १० अहो विनिकृतो लोको लोमेन च वशीकृतः । C11 115 811421 - De (Orig, R: यया, Ds मय नु, B. भया D. गंध, 3 7Ki om 18 -) Ko-1 DI ! धानवरे, K. X BD (except Da, Ds missing) conte K. DDI DI 4. प्रासावरे, Bा प्राप्तासरे, while s ins after 8 (cf v ] 10) marg by corry in text) । प्राप्तवरे ॐ प्राप्तीसरे 16* तथैव परिरक्ष्यन्ति ये ध्यानपरिनिष्टिता । व काले, ९ साकारांवरे प्रास्ते -') DB घाधयम्, [Ki B D. 'रक्षति (Ki 'त), BI : DDI 'एक्ष्यते GI पापि वन (or पापित) 5. Ko-1 D. . प्यायोपि परतप (S. K: ( DDI 'नि), Dns बक्षति ( for 'रक्ष्यन्नि) (for तया) 8 तन "प) Ka यो -: D. om (Thapl ) 7-81 परिपश्य( G. 'दृश्य )नि ( for the prior balf ) Drom from टपमपंन्टि up to स्व (104), reading ध्यान 1. येयात्म. ] कममि and 8th after मृति (1n 8'), and repeats 9 ) Sa Kor: D2 म्बय न, G: यमयं therestter from नराधिप up to मृप्ति G उमपसि, (for भयं न) Do Ti Gi Mı qoyd (for yº) G सम्म', उपमपति -") 80 G1 बाप्यमानं, ID $ से तावद in damaged K3 : सात ( for तावद् ) वण्य' (tor बाय) -') i damaged K: लोके, T1 रोका, T: K1 अघोरति, 8 ! D: om 8't (ct r17 G: 'लोकाद् (for रोकम् ) K. Por the .) 51 Ko B1 ययागत; Ka. s अयोगत, K2.5 अयोगत, 1 टपागत, sequence of 8' in Di, cf r17 स्वम्, D मिठम् ( for पदम् ) Ds & ( for at विशन् , Do: भयागमत् , D अधोगति, TG1 (T1 Ka Ri B Dn Dr Ser. ( Dna स ) बद्धमिद्रिय 8)यागमे, 6.7 इहागमेत् (G. 'गत) Ko यमलोक पारी - " ) By सप DD गधि पथा गत -) $1 damnged to Do: D - for D: Jacngs, D, मर्ग (tor सद) KAR BDO Kasविकृप्य ते DDI D: विकृप्य( D. 'यश DSE 1. भात ( for मानुरम् ) S मग(T: संग, T घ न्यश्च, G1 च (om कृयश्च), G: निकृ' G: मह कामुकमानुर G: -d) K: s D: + O2 113 मृत्यु- (for मृत्यु) -1 om (hapl) 8t -') Ko [पसपंति, K. B DDI [मपि घटते . DI.. लोकेन, 12-1 काले नि ( for कालेन) [मNि (D. नतति , D. []पमपंति, 8 [मनुवर्तते 10 .) K: वाग्घिनस्प, T1 वाग्यनस्य ( for वाग्वी Ki धामो नान्युपवतंते For the sequence and नस्य) 31 D. om Ko तु यन्मात्रम्, repetition of the portion from नराधिप up to तृप्ति BI DDI Dr च यन्माया, K. गंमुयन्माना (10), In Di, of r L.T -“) Kn Da: Dire To Go TGH च या मात्रा, Gidamaged (for च यन्मा. M. याप्यमान (HI 'नं च); B. De 1 G7 ग्रम्) G: मानितस्थाच यो मात्रा Cd cites मात्र घच्यमानी ~D 7 समुपैठि, Tr तृप्तिमुपैति In -') K2 इष्टानिष्टक्त सुप, Ni Dna D3 A1 (before 1, मुपैति म ॥ damaged - After 8, X($. KA corr ) इटा( Dr इष्ट )निष्टकृत मु( DD सुखे, Dr इष्ट- Ds mrring) ins निष्टं च विंदति, S इष्टानि( T] 'न एक( M1 ग)वस्य 15+ उठा न वेति चैवाय प्रकुर्वन्मावमाधुनी । बैं - ") 81 Ko भूत (for भूय) -") G1.2 युष्य' (for यध्य) K. B. उपेक्ष्यते; उपैति स -Atter [ In S, मान धेत्ति वा is damaged Bi, नया 10, Ka reada 13ed and 14ctu, repeating 13td (for ददा) : भवति, BI D1 Di... नाति, and 14" in their proper places TG repeat after Dax D. नवनि (for न वति) Ki : योवामद (K: 'म), 10, 16* (ef r 1 B) B. DIET पाप, D3 वाप, D चाय (sic) ( for fare) $1 K0-8 Bs • Das Diyor. 11 •) Ki : D. विनि कृतो, K विनिकृते, माध्यमायु वा (Ki Y न, K: पुनि , D. 'पुना, D3 घिग्धिवो K13 : D. रोके ( for eोको) -.)DI 'पुत्र, Da 'धुवान); cd 'माधुनी (03 abore)] लोको न ( for रोमेन) -') 1 Kor:: D क्रोधमोह , 3 [17] K: Na . - DDI पाप म ·11. 4 11] महाभारते [स्त्रीपर्वणि लोभक्रोधमदोन्मत्तो नात्मानमवबुध्यते ॥ ११ अनुवे जीवलोकेऽसिन्यो धर्ममनुपालयन् । कुलीनत्वेन रमते दुप्कुलीनान्विकृत्सयन् । जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्नुयात्परमां गतिम् ॥ १४ धनदर्पण दृप्तश्च दरिद्रान्परिकुत्सयन् ।। १२ एवं सर्व विदित्वा वै यस्तत्त्वमनुवर्तते । मूर्खानिति परानाह नात्मानं समवेक्षते । स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजाधिप ।। १५ शिक्षां क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुमिच्छति ॥१३ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ यथा, M1 M Si Ko मत्तश्न, Ka B मोहक्रोध , Ds लोभमोद ( for लोमक्रोध ) येन प्रत्यवगच्छेयु कुलरूपविशेषणम् । Ba De Da t भयोन्मत्तो, B1 मदोन्मत्ता Dni यदा सर्वे सम न्यखा' स्वपन्ति धरणीवले । भयारमुक्को, DIET भयान्मत्ती कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति प्रलन्धुमिह दुर्बुधा । 12 ") 1 B2-1 Das D8-50s (except M2 1 ) प्रत्यक्ष च परोक्ष च यो निशम्य श्रुतिं विमाम् । कुलीनस्वे च Dn रजते (for रमते) - °) Some [K: om (hapl.) lines 1-6 (LI) Ti G: MSS Theta Mo ( for fa) च ( for वि) Ko निष्कु T: एव, तदा ( for यदा) Ni B DD D1 8-10 लीनानिपेवते, Ki Da b दौकु( D दौष्कु )लेयानिषेध( D. मूर्खाश्च (for मूदाश्च) Be A Dn1 D1 4010 धनवतश्य, 'खेवते, K: दो कुलेयानिवेपसे, Ks दौ'कुलाना निपेविते, G: 'यतोपि - ( 2 ) Dn1 कुलीनशू (for 'नाश्) G: दुष्कुले नानुकुरसयन् •Gs om ( hapl ) 12ct GI M3 वाप्य, Dna D3 [अप्यव-, D येप्य- ( for .) 81 Ko-: 5 D2 5 -मानेन, Ks -दन ( for ऽथाप्य-) T [मानिनोप्यथ मा', G8 मानितोथाप्यमानिता दर्पण) K1 D2 तृप्तश्च (for t') ( for the post. half ) -(L 3) Ni B1. पितृवंश , । तथैव धनत Als 'तृप्त AL: 'तृप्ता )श्व -d) Ds 'धन N1 B. Dn1 D1 4 0 विगतज्वरा', Ms विहत K. दरिद्रा, 8 (Ga om ) दारिध (T G: 'द्र) त्वच - (24) G न मासैर् (for निर्मासैर् ) GB आंबेश् R1 : Ds परिगईयन् ( K: 'येन् , Ds 'यत्), T2 कृत्स (for गात्रै) TG च स्नायु-(for वायुनि-) Dna निम् यन्; M 'कुस्सयेत् धिभि -(L5) Bl Dn1 के विशेष, B DIA विशेपं 13 4) मूर्खा इव, Ko मूर्खानिव, Kis Da M: तु तत्रैषां (for तत्र तेपां) (16) च प्रति मू( Da 'D)निति; DD मूर्खा इति, D मर्षानति; (for प्रत्यव-) G2 गच्छेय ( for "यु) B1 कुलवत्परिशेषण G1 मूर्खा नीति , G१ मूर्यो नीति Di माहुर (for the post half) -(L7)Gयथा (for यदा). माह) मूर्पानि पितरानाहुर (sio) -") Ki: B Ds M: सर्वे (for सर्वे) Dn1 समभ्यस्ता', D1 + T: GB Dr समवेक्ष्यते, T G1 समुपेक्षते, GB समयेक्षसे -Ka Ms समन्यस्ता', M. यदा सर्वसमन्यस्ता reads 13ed ( for the first time) after 10 (of v 1 10) D! स्वपते ( for स्वपन्ति) -(18) DA2 DIRTG -Ka (second time) Ni Bi-s_Dn D1B 4870 तस्माद् (for क') Da1 प्रक्षुध्वाम् (810), D प्रतुम्धम् (for दोपान्, D शिष्यान्: Ge Af वीक्षा ( for शिक्षा) प्रलम्धुम् ) Dr2 दुर्षिय (for दुधा) 8 विप्रलम्भुमिहा( 11 Ko s (first time) क्षपति (fer क्षि) DD1 वा ( for 'लुब्धामुहा , G1 'लुन्धा महा। G'लन्ध .) Bi Dni Gi om K1 Gs 'लुग्धमिवा M1 'लुग्धमिहा )बुधा ( for the शास्तुम्) TG1 मईति ( for इच्छति) - Ñ B Dn -(L9) Ma om ( hapl ) परोक्षं च Di 3-7 Sins after 13 K8, after the second ocoar- Dor न सम्यक TG1 निशाम्य Dr विलुपति (800 m rence of 134 as above), TG Ms भुती(T: 'तिमिमा, Mi 17* यदा प्राज्ञाश्च मूढाच धनवन्तोऽथ निर्धना । भुतीरिमा ] कुलीनाधाकुलीनाश्च मानिनोग्याप्यमानिन । 14 Ni Ba Dos om 14ab Ko reads 14«after सर्वे पितृवन प्राप्ता स्वपन्ति विगतत्वच । the first ocourrenoe of 13" (of v 1, 10) निर्मासैरस्थिभूयिष्ठेर्गात्रै मायुनिवन्धनै । Ko s Dna D1 30 भनुपालयेत्। D1 परिपालयेत् कि विशेष प्रपश्यन्ति तत्र तेपां परे जना। [5] For the first occurrence of 140d in Ks, ef v_L [18] ( for Ka Ds समत्यता T१ "लग्धामहा, शास्त्रम् ( for मिवा। post half -") 8 ·विशोकपर्व ] स्त्रीपर्व [11 5.5 धृतराष्ट्र उवाच । यदिदं धर्मगहनं बुद्ध्या समनुगम्यते । एतद्विस्तरशः सर्व बुद्धिमार्ग प्रशंस मे ॥ १ विदुर उवाच । अत्र ते वर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे । यथा संसारगहनं वदन्ति परमर्पयः ॥२ कश्चिन्महति संसारे वर्तमानो द्विजः किल वनं दुर्गमनुप्राप्तो महत्क्रव्यादसंकुलम् ।। ३ सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैमहाशनैः । समन्तात्संपरिक्षिप्तं मृत्योरपि भयप्रदम् ॥ ४ तदस्य दृष्ट्वा हृदयमुद्वेगमगमत्परम् । अभ्युच्छ्यश्च रोम्णा वै विक्रियाश्च परंतप ॥ ५ 81156 x1156 D बहु Ś KO 3.- KI : मनु -- 10 - "G3 यानेन ( for वर्तेत) - Ko-1 स- (for से) Ko M वर्ण', D3 कर्त' (for वर्त') D: म पर I{ for परमा) -) Ko-3 3 Dn Da. नमस्कृत्य -') Dna Da गहने (for 'न) -) Sx Ko-3 Das तरवि 15 .) D. om सर्व Ni Bh : नु ( for वै) (for वदन्ति) G3 प्रवदति मनीपिण (also परमर्पया -') B. स्येवम् , D• तु स्वम् (for तस्वम्) i यया as in text) स्वमनुवर्वमे - * ) D. सत (hypermetric ) (for स) K. प्रमोक्षप (sic), B. वै मोक्षाय ( for प्रमों') Ko 3 ) Da, Bom. Ed कातारे ( for ससारे) -') म प्रसमोशाय लमते (sic), B. Dn Di. 11 स K1 वर्वमाने - 1) D , transp वन und महत् प्र( Dai om प्रोमोक्ष( M. दयते सर्वान् ( Ma & 'वं, G3 वन (for वन) K: D. मह (510), 2 '4.), TG1 स वै मोक्षायते चैव, G: स वै Dne D1 3 6 . महा (for महत्) मोक्षयते चैम 4) B3 Dn: D. . पयानो, D3 4 ") Ko सिंहव्याघ Da "गजा(K मायानो, TG1 मनुजो ( for पन्यान ) 'क्षो)घेर्, Ki गजचिर, K: गोरैर ( for गजा जाधिप, Dan D1 19 मनुजेश्वर ( D• 'र), G... कारर) -'K घोररूपैर, B:-- Dr Disor. बमुधाधिप मविघोर ( for 'घोरेर) Ki महाशनि, K:23 Ni B Colophon • Sub-partan Si ko : 26 Ni B Dn D1 4019 'म्बन , T 'वन', G1 'वने , Ga DAI DI. ACT विशोक Adhy name SKo 'नने , G: 'नसे ( for 'शन) After 4a, 622 D. ins Da विदुरवात्य; KE: D : ससारवर्णन , Bi. : ससार चक्र, GB शारीरकयन, शरीरानित्यकथन -Adhy 18+ पिशितादेरतिभयमहोग्राकृतिभिस्तथा । no (figures, words or both) KAN Dn: D3E 10 TIGf 4 (as in text), B1 90 (1), T. .-.) DI स (to स) D. क्षित (for क्षिप्त) -) (Hrongly)3 śloha no Gs D: 12 K: मृत्योरिव, TG1 यमाद्रष्टु, यस्मिन्टष्ट्वा, 1 lacans after य, M यस्मिन्दष्टे, 5 18 यरस्म दृष्ट्वा (for मृत्योरपि) KI: D भयकर। Ks भयप्रम, s महदय (for भयप्रदम् ) NI B 9 This adhy is missing in $: Ki D: (cf (except Bi) DDI DIC7. यरस्म (N1 71 11 1 1 and 15) प्रसेग्रम (Ki B} : 'जन , Do1 'दमु) 1 Biom. the ref -") G: इम (for इद) 5 ") 5. Ko-: D . तत्तस्य, Doi tapti Gs -') DI बुध्य (merg s.cm बुध्या) 31 Ko 'वते, ततोस्य ( for वदस्य) Do तस्य रष्ट्वा च हृदयम् Da: T G1 'बुध्यते ( for 'गम्यते) .) Doi Det NiM अम्युच्छय च. Doz D3 अस्युच्छयन, TIG: व , D1 2 1 0 वद्धि ( for एतद्) K1-3 & Doi D, सम्युच्छयत, Ta G1 'यति, Gs 'छ्रय सु (for 21015S विम्तरत ~1) Ko-3.5 B प्रचक्ष्व 'स्यव) TG1. रोमाणि, Gs रोमाणा; Ms. (K: 'क्ष्य) मे, DD प्रशाससि रोम्णा स ( for रोम्णां वे) -d) T1 विक्रयश्च , M. 2 ) Dn: भावं, TG1 तत्र (for मत्र) Dn2 विक्रियां च G: इद्रियाच परतप SKo-BB BI [19] G: यस्तु पृष्ट्वा, स) रष्ट्या - ·11 5.61 महाभारते [स्त्रीपर्वणि स तद्वनं व्यनुसरन्विप्रधावन्नितस्ततः । नभःस्पृशैर्महावृक्षः परिक्षिप्तं महावनम् ॥ ९ वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणं व भवेदिति ॥ ६ वनमध्ये च तत्राभूदुदपानः समावृतः । स तेपां छिद्रमन्विच्छन्द्रुतो भयपीडितः । वल्लीमिस्तुणछन्नामिणूढामिरमिसंवृतः ॥१० न च निर्याति वै दूरं न च तैर्विप्रयुज्यते ॥ ७ पपात स द्विजस्तत्र निगूढे सलिलाशये । अथापश्यद्वनं घोरं समन्ताद्वागुरावृतम् । विलमश्चाभवत्तस्मिल्लतासंतानसंकटे ॥१ बाहुभ्यां संपरिष्वक्तं स्त्रिया परमघोरया ॥ ८ पनसस्य यथा जातं वृन्तवद्धं महाफलम् । पञ्चशीर्षधरै गैः शैलैरिव समुन्नतैः । स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो बधःशिराः ।। १२ Ś KO समावृत ) G: चानु M:-+ म्यनुसरद् rG नृपः ) Dai 8 Das subst for bri Da ( before corr ) ins after D3 परिक्षिप्तः, D. परिग्याप्त (for 'क्षिप्त) SKo- 5d B. Das समतत: Dn1 महावले ( for 'वनम् ) 19* वेपथुश्चाभवनाने रोमहर्पश्च भारत । 10 Mi om 1010 (of V 1.8) -') K1-88 DA B Ga Ma उदपान Si Ko-3 5 B D3 5 तमोवृत [Ds रोमहर्षश्च राजेंद्र ( for the prior half) (Si Ko Bf 'r), G2 8 समंतत , M: समावृत ( for लोम ( for रोम-) K1 : व्यजायते (K. 'त) ( for च -') K18 वल्लिभिस् - Ko 28s Da .. भारत) Ds वेपथुश्चाप्यजायत (for the post half) ] तृणसंघावैर; K1 वृणसमातेर् (1c ), K1 वृणसमातेर् (310), S तृणनदा(Gr 6 K1 D. om (hapl ) 6 -") G: तर्ने ( for 'वर्धा)भिर् (for 'छमाभिर्) -4) Ni B Dn Dr. 'न) Bi Ko 8 : व्यनुसृतो, B1 व्यन्ववसत्, Dai 870 T3 G M1 स्वामिर, Ds laouna ( for गूढाभिर) Dna अनंसरन्। अनुसरन्। Ds भ्यनुचन् (sio), T. Dn1 इति , D; ° मति (for भाभि-) Ka..DS TH प्यतिरसा Ta व्यविसर, G1 यतिसरन्, Ga Me सवृत Ks 6 गूदैरिव (Ks 'रपि) समावृत चरन्, Ga व्यनुचरन्, MI झनुसरन्, ( for व्यनुसरन्) -') KON BD ( Dn Di-40 1 ') D: निगूढ , Ti G_M7 8 विगूठे विगूठे B सलि Kss घभि 19 missing) संप्र , Gs. लालये. Ds निष्ठसनिलाशये ( corrupt) BI च भवन, विप्रो ( for विप्र ) Ds इतरेतच भारत निमनश; DIT धिमप्तश ( for विल') -') Kss D चांतर (810), DB चाभव (for चाभवत्) DOO BI DIL D1 8-19 वीक्ष्यमाणो -d) K8 कारणं ( for Ds Ms तत्र ( for तस्मिन्) -4) K1 संकरे। N1B शरणं) G2 इह (for इति) D (except Das , Ds missing) TG1 8 MB 4 सकुले 7 .) सदैपा ( for स तेपा) T1 वाचम्। Ts (for संकटे) नाशम् (for छिमम् ) Dna अन्विष्यन् (for 'छन्) 12 ) Ga 8 तथा ( for यथा) Di -') ME -विद्रुत' (for पीडित.) -') D2 नव 6 TO जाल ( for जात) -') Ko : D. वृत्तबद्धं K1 (for नच) K8 B दूरे ( for दूरं) -d) D 9 वा द्वार', Ks. दत( Ks om त)वत, N. MI (for च) B1 'मोक्ष्यते। Ba DDI D1 4 0 1 9 'मोच्यते B1 'बर्ग Dny Da 'पकं, T: ते (for 'युज्यते) Ks न भाववैर्वियुज्यते (10) बद्ध ( for वृन्तबद्ध ) Sa Ko सवरफलं; KNi 8 ') K19 मूढ़, Kss Dss S गूठ (for घोर) D E M+ महत्फल, Ma समद्वादुराकृत (810) Cd Dng तस्मिन् , Do om (for तन) SKo D लंबते Dfi om (hapl ) 80-10% -') स तथा घ(Ds 'दा तस्मिन्। K18 D१ ललंबे स तदा Ñ. B1-8 Dn Di 8 40 78 TG: aght (KB 'या) तस्मिन्, K 5 लबमानस्त( K5 ललवेत तथा क्षिप्त ( Dnt '), G1 'वक्त B. समतास्परियुक्त हि तस्मिन् -1) K1 ऊर्द्धपाद , R. उर्धपादो, Ni B1 : 9 Mi om 9 (of v 18) -') G शरैर ( for वृतवधो ( N1 'वंता: B1 'वद्धो), B3 D1 8 4.679 (G शैलेर) B समुसतो, G समन्वित , M2-1 समुच्छ्रित पूर्ध्वपादो; T मौ', M. उर्वपादी K1 मध शिरा ..) Si **स्पृम्भिर DB G: मध शिर Ko- D2 5 नभस्पृग्मिर, B - After 12, T: ins 20* (ok v 1 13) नभ स्पृदिर, G3 नमस्पृशेर्, M नभ स्पर्शेर BB वेगै' Dna Di : 61 9 धोरै ( for वृक्ष ) -") Kss Dna 13 ) K1 तयापि, T: G. a Mata (for [20] B. यात, . D त पक, क De Ti महाबल -°) B. - • ) G: 8 वानरावृत्त ottes बागुरा 31 सं****, - .

·विशोकपर्व] खीपर्व [11 5. 17 अथ तत्रापि चान्योऽस्य भूयो जात उपद्रवः । कूपवीनाहवेलायामपश्यत महागजम् ॥ १३ पकं कृष्णशरलं द्विपट्टपदचारिणम् । क्रमेण परिसर्पन्तं वल्लीवृक्षसमावृतम् ॥ १४ तस्य चापि प्रशाखासु वृक्षशाखावलम्बिनः । नानारूपा मधुकरा घोररूपा भयावहाः । आसते मधु संभृत्य पूर्वमेव निकेतजाः ॥१५ भूयो भूयः समीहन्ते मधृनि भरतर्षभ । खादनीयानि भूताना न यैर्वालोऽपि तृप्यते ॥ १६ तेपां मधूना बहुधा धारा प्रस्रवते सदा । ता लम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा । न चास्य तृष्णा विरता पिवमानस्य संकटे ॥ १७ CI 143 2115.1. K 11:10 -- -- Kss -') 89 तत्रापि) K1.2 BA DI ST: G2.." चान्योपि, Ks मूलाव, T -शाखाप्र (for शाखाव ) D3 लविना पान्योन्य Dat वान्योस्य (for चा) -')T: भयो Si_Ko विपुलासु विलंबिन , KI D. विपुलस्वेवलविन । (for भूयो) Ke.s भूयो जातो धुपद्रव, G: भूयो K: विपुस्ास्वबलविन'; K: विपुळास्ववलयीन', K: विपु T: ins - Por 1365, Ti Gi sabst जातमुपद्रवं रास्ववलवित -') नानावर्णा ( for 'रूपा) K: after 12 भय' (for मधु ) -d) B1 भयापहा Si Ko-36 'D घोरचिना ( Ki D2 'राश्वेता, K: 'प्रेता) महाभया 20* व्या तव चायाठो दन्ती दळितपर्वत । (Si Ko भयानक ), Ds घोरा वृक्षा महालया' -') On the other hand, Ko ( msrg ) Dar D12-10 K. असते, D1 भादते ( for भासते) K. Ñ B Ins atter 1300 Dn D3 4 Cd संघृत्य, ससत्य D1 संवृत्य', D. समेस्य , Do 21* कृपमध्ये महानागमपश्यत महावरम् । सवृत्य, S (except Ms) संहत्य ( for समृत्य) - After 15', Do repeats 146_and वस्य Ka [Ka अपश्य न, Dns अपश्यन्म (for 'इयन) (cf 15.) -) D. निकेतना Ka: पूर्व वननि(K 'बळ ] विकेतना - D. om. ( hapl ) 13t -') 31K B1 : ! कृपे (for कृप) 31 Ko वीणाहवेलायाम् । K: विनाई। 16 .) K : समीतो -') K: 5 मरतर्षभ K: पिनाहावेळायाम्, K: पीनाहायलायी: Ki -येलाह Ki Dna Dr : M: स्वादूनि यानि; K: स्वादुनिमानी, K3 स्वादुर्घति च, T1 -पीनामवेळा; DDI स्वाधिनीयामि , G1 स्वदनी वेनायाम्, Dny वाणाहवेलायाम् , यानि -4) तृप्यते। Ki Dni Taifa (for it) T. Gs (sup lin in text ) -पीनाइयेला', fi.. (up lin ) वीनाम Cd cites कृपवीनाह' -") 63 B. (प्यते ( for तृप्यते) Si Ko-1 Dna DI-. यैर्वा D. मपश्यंत K: मपश्यतः (Ds )लो विप्र(Si Ko Dna Da 'लोपि वि , DD भपश्यस्स (for 'श्पत) 'लोपि प्रकृयते, K8 न तैाळी विकृप्यते, K. नवा Gi ( marg) महोरग (for महागजम्) लोपि तृप्यते, Dn1 न यैर्वाणोपि दृश्यते, 8 येलो न 14 ) K: Ds 1. पक्र, K.. पण्मुख, Ñ वितृप्पति (T G1 Ma 'ते) Ca cites याल' पदक, Doi Doz यदुक्का पदत, D. पडकं, D 17 ) 31 Ko-3 : D. 8 विपुला (K18 'ला), s कुंजर', Gपग (for पइस्य) K: विविघा (for बहुधा) -') B DDI D1 8-10 MB T, Gi.. शबळ, B. Ds शवल सपल धारा , Dn1 शाण (corrupt) (for धारा) D. शवलं; D. वर्ण च, D• वर्णेश, D. वणे, Ti काळ, Bom वते; K L D. प्रश्रवते; B DD D1 8 +070 प्रस्रवता; Ed -') K3 5 द्वि(K: द्वीप पद् (for Ds 'घता B Dn D1 8 01 0 G1 सदा, द्विपक) D. पइक्रो द्वादशाहिक -') D1 सपंत (for सदा) - ') K1-+ DI AM + ता लबमान (K: (om परि), Ds परिसपते .d) B1 वटि G: 'ना), Ni B Dn D1 8-10 Gs Mi आ( Ds मलय Gs वास (for वल्ली) 1 Ka : पात; M मान G, नालम A: लतालब (hypermetrio) वृक्ष (for वृक्ष) 11 सतावृत, Ms समाधित ( for K1. D E तदा (for पुमान्) -d) K12 धारा, 'वृतम् ) Ki. 2 D E वृक्ष( K: 'क्ष )वल्लिशतावृत, DI Dn: Ds 4 GB f धारा'; Ds धार (for धारा) -Do वीवृक्षशाखासमावृत (sic) om (hapl.) 170-18' - ') K. नाचास्य कृष्णा विरता SI 15 ) K8 [म]पि, S शाखा (for चापि) (sic) -') Dn1 पतमानस्य, T पीर (for पिय ) lacnna for प्र. Ko तम्य वापि हि शाखासु -') Ds Mi.. + पिबतखद्रसान् (M1 'तरसदा) सदा [21] Ko धवल, B3. Ko प्रस शुक्लच D: पदा वाम, ·11.5 18] महाभारते [ खीपर्वणि 5.20 20 अमीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः । न चास्य जीविते राजनिर्वेदः समजायत ॥ १८ तत्रैव च मनुष्यस्य जीविताशा प्रतिष्ठिता । कृष्णाः श्वेताश्च तं वृक्षं कुट्टयन्ति स्म मूषकाः॥१९ व्यालैश्च वनदुर्गान्ते स्त्रिया च परमोग्रया । कूपाधस्ताच नागेन वीनाहे कुञ्जरेण च ॥ २० वृक्षप्रपाताच्च भयं मूषकेभ्यश्च पञ्चमम् । मधुलोमान्मधुकरैः षष्ठमाहुमहद्भयम् ॥ २१ एवं स वसते तत्र क्षिप्तः संसारसागरे । न चैव जीविताशायां निर्वेदमुपगच्छति ॥ २२ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पञ्चमोऽध्यायः ॥५॥ ६ धृतराष्ट्र उवाच । अहो खलु महदुःखं कृच्छ्रवासं वसत्यसौ । कथं तस्य रतिस्तत्र तुष्टि वदतां वर ॥ १ स देशः क्व नु यत्रासौ वसते धर्मसंकटे । -') Ko मृश ( for Ds बल, T: च तान्। भय) .") 1 ) ( for षष्ठमाहुर). -°) 1 - 18 Da om 18 (of v l 17) - )K: अभी 21 D8 reads ap to con marg प्सति, Ds अभीप्स्यति Si Ko सता, Ñ1 B Dni Ñ 1 प्रपात Ks प्रपातस्य ( for 'ताय) D1 8 161 तदा, Ga Mच .. ) 31 मोष, K: मूखके', Dn: मूखिके ता (for च ता) G: मभीप्सस्पियता नित्य a few MSS मूषिके' Kss खंडन (for पञ्चमम्) Ko 1 मतृप्त सन्, TGS 'प्तश्च , M. 'तस्य - ") D2 लोपान् ( for -लोभान ) .d) B. संम्रमझिर BI जीवेवा (sio), Dm भीचिते (910), GB जीवितो ( for 'ते) -4) K: 'जायते; K2 D2 'जायत', Ks 22 ) 31 Ko स ( Ko म) वर्तते , K1-8 D3 संव 'नायत Dr 'ज्ञायत (for 'जायत) तते; Dna T G1 सवसते -")K1 क्षिप्त De om 19 .) B1 तयैव ( for तत्रैव) K1. 2 Ds I ( for रसागरे G8 -गहरे ( for सागरे) • ) Bs चेष (for Ks s तत्रैव लयमानस्य : B तत्रैव वसतस्तस्य चैव) i Ko जीविताशायास, K. Ms 4 'शाया -1) ") G जीविताशा K12G2 प्रतिष्ठिता K: 391 (for 39-) Si Ko तृप्ति समधिगच्छति कृष्णा वृक्षाच, K: कृष्णाश्वेताश्च , K. कृष्णश्वेतस्तु Ga Colophon NB S1 Ko. Sub-parvan संवृक्षान् (for त वृक्ष) Ko कृष्णा शुक्ला शत वृक्ष Dn1 D18 4 870 विशोक - Adhy name $1 pages -d) Ka D: b मूपयति , K: 5 फूट', T G1 निकृत- वाक्य, K12 D2 5 काम( D3 कोम)रसव्यामोहन' (Ds (T: 'त)ति ( for कुट्टयन्ति) Ke Ni B Dna D1 8-10 Dni Gi स (for स्म) 31 मोषिका , 'मोह'), B2 : ससारचक्र, GB ससारकूपप्रदर्शन, 11 D: भूमिका Ko कुट्टयंति स मूषका (10) ससारप्राप्तिदर्शनं ; M2 4 ससारातृप्तिप्रदर्शन - Adhy no (figures, words or both ) K. N1 D3 8785 (39 20 ) K8 व्यालेन, B ? व्यालाच Ds reads in text) Sloka no K1 2 34, D. 35 from वन up to प (10 210) on mars नव (for वन) 31 व्यालश्च वनदुर्ग वनदुर्गस्थ', 8 व्याळेश्च (T M1 लश्च , GO 'ळयस् ) तद्वन वनदुर्ग तत्) -") 81 परमा, Ko TKA Ds om this adhy (of v 1 11 1 1) परमार्तया, Sa om up to 11 6 6 (of v 1 11 1 16 ) D3 परमाज्ञया ( for 'मोग्रया) MI तस्त्रिया च परोप्रया .d) Ko DI वीणाहे, K1 1 ) $1 damaged M8 बत ( for खलु) वानहे, DO Kss Ds ( by corr ) T2 GB पीना, KB 5 कृच्छावासं, -') 31 *छवास, महादुख वीराहे, Dnn विराटे, D: बानाहे, T1 पीनाहो GH Ta G1 कृच्छू वास, G2s दुःख( G2 'खा)वास विरहे, G: विनमे ( for वीना) G: 8 1 ह, वसंत्यसो Ba DD1 D1 3 4 079 कृच्छवासम्म (DAI DIO 113 ( for च) 'स्य, Do 'र) तस्य ह, Dng कृच्छ्र वास तस्य हि [22] Gs च om, - Do 7 Ko व्यालश्च 6 दुर्ग ( G: B T, fl ·विशोकपर्व] स्त्रीपर्व [11 67 कथं वा स विमुच्येत नरस्तस्मान्महाभयात् ।। २ एतन्मे सर्वमाचक्ष्व साधु चेष्टामहे तथा । कपा मे महती जाता तस्याभ्युद्धरणेन हि ॥३ विदुर उवाच । उपमानमिदं राजन्मोक्षविद्भिरुदाहृतम् । सुगतिं विन्दते येन परलोकेषु मानवः ।। ४ यत्तदुच्यति कान्तार महत्संसार एव सः । वनं दुर्ग हि यत्त्वेतत्संसारगहनं हि तत् ॥ ५ ये च ते कथिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः । या सा नारी वृहत्काया अधितिष्ठति तत्र वै। तामाहुस्तु जरा प्राज्ञा वर्णरूपविनाशिनीम् ।। ६ यस्तत्र कूपो नृपते स तु देहः शरीरिणाम् । यस्तत्र वसतेऽधस्तान्महाहिः काल एव सः । अन्तकः सर्वभूताना देहिनां सर्वहार्यसौ ॥ ७ C.11158 BI168 K.1160 K1 D2 वर, Tab K: सर्वे त्व, तामाहुस्) - ") Ni . -')T: G3 सत्र ( for तस्य) Da G: गतिस ( for Dp D3 G2 8 MB वन , Ti यत्र ( for वन) रतिस्) Ti G तस्य ( for सम्र) -d) Ki.. Da Bs D1 0 1 G: यत्वैतत् , K: यत्त्वेनस्, Ks मत्वैतत् , पुष्टिवा; DI तुष्टिो; Ds तुष्टिं च , De graaf K2 6 K5 मत्वैव, i B1 1 यञ्चोक्त, Ba D2 4 59 यश्चैतत् । Do वढा ( for वर) Dn1 य चैतत् , Dng तत्वेतत् (for यावेतत् ) -) si Ko G: ससार, Kss 'रो ( for 'र) G. गर्हित 2 )K1.2 कर, N1 खलु, D: कस्य ( for क नु) (for गहन) K1 D. वाप्यासौ, D यनासो; Ti M: यात्रासौ Ks 5 स हि देश क यत्रासो -') $1 Ko वर्तते (for वसते) 6 B reads 6 on marg Kı reads Gabet after B... तत्र (for धर्म ) --°) Dna स प्रमु', D3 सप्रमु - ") K1. D. येन ( for ये च) 8 ये ( for स विमु) -d) Ko 8 6 1 महद्यात् चैते (1 यच्चैते ) प्रथिता व्याळा (G: 'ला) -') 3 .) K8 तन्मे त्व, • ) 51 Ko-3 : D. T G1 एतद्वै ( for G1 वायवस् (for म्याधयस्) यासा (for या सा) 'एतन्मे) Si Ko तन्मे Ko बृहस्कार्या, Ke 5 महस्काया Ks GB आचष्ट ( for 'क्ष्य) सर्व समाचक्ष्य -") B Dn D1-1010 ) Ks वेष्टामहा (sic); Dna D3. 4 D9 या नारी वृहती काका चेच्छामहे (for चेष्टा) Ni B1-8 Dn D1-1 • T उदा, G1 M2-+ अध्य( D. धि)तिष्ठत, Ds TM1 अध्य G: मंधा ति G पर्य, पिया (for तया) तिष्ठति, 11 अद्य ति , Dn2 & ( for ') Dn1 तात (for जाता) -') i Ko तामूचुस। TG सया (G2 कय ) कृपा में महती -4) 11 द्रा प्राहुस् (for M. या (for तस्य) T1 प्राज्ञ (for प्राज्ञा) M2-4 च (for हि) 81 Ko-8 5 K. ध (for तु) T Bi D2 : तस्याम्यु(K: 'प्युदरणाय वै (Kss हि), K2 नामाहुस्तु जरा' प्राज्ञा (Bic) वन्द्ररूप Bom Ed. रूपवर्ण (by transp ) Some MSS -विना G MI जाता धु( G1 जाता सू , 11 वस्याव्यु दरणेन च शनी, K1 'शन 4 ) उपाख्यानम् (for उपमानम्) -") Ko 7 S. resumes with 7 Bt reads 7abed on marg मोक्षवदिर -") 1 B1-3 Do DI-407 • सुकृत ( for -") K: यत्तन, T G1.2 M1.3 4 स यस्तु M2 सुगति) i Ko-8 : लमते (for विन्दते) D2 Sa Ti नृपते; ( for येन) -- dON -लोकेन ( for लोकेषु) यद्वस्तु ( for यस्तम्र) Ko T Ma -") ME हि (for तु) मानव M Ga यस्तु कूपो हि नृपते मानवा After 4, K: After 70b, K1 reads 6nbad ..) $1 यस्वत्र, ins यदुच्यते येन ( of 50 ), followed by a repetition of 44 K. यत्तन, Ga यो यत्र ( for यस्तत्र) -d) Ko : महाहि G: महाही A8 कालश्च किल Si 5 °) TG उच्ये(T2 'च्य) (for उच्यति) -') Si Ko देहानां (for भूताना) -') Ko-3 s Ds यदुभ्यते तस्कांतार (81 Ko तस्कर्तार; Ks K1. देवाना, MI-- प्राणिनां (for देहिनां) 81 तदाकार, Ks तदाकारे, Ds हि कावार ), NB Dn हा * सा, K: सर्वहार्य वै' (810), K. Ds सर्वकार्यसौ, D1-1.10 उच्यते यत्तु (D. 'वे तत् ) कांतार -') N1 घार्यसौ, T G_Ms 4 प्राणहार्यसौ, मृत्यु K: Ñı Ba a Dos Di 8 8 8 OHBET (for 767) Da रिप्यसे च (for स') i Ko महान्संसारसागर, K: महासारस B: reads Dne पुच स च (810), G: महरसंसारमेव वा 8 . ) K3 G: तु या, K: जया (for च या) 5-7d on marg --') K... D बने, याता (for जावा) Ñ 1 B1, 14 -') K1 : D3 5 तस्य, [23] Dn1 एन' ति Do मानद - K1 महादि। - एव सः M1 - B4 एव, ·11 68] महाभारते [सीपर्वणि कूपमध्ये च या जाता वल्ली यत्र स मानवः । रात्र्यहानि तु तान्याहुर्भूतानां परिचिन्तकाः । प्रताने लम्बते सा तु जीविताशा शरीरिणाम् ॥ ८ ये ते मधुकरास्तत्र कामास्ते परिकीर्तिताः ॥ १० स यस्तु कूपवीनाहे तं वृक्षं परिसर्पति । यास्तु ता बहुशो धाराः सवन्ति मधुनिस्रवम् । पड्सका कुखरो राजन्स तु संवत्सरः स्मृतः । तांस्तु कामरसान्विद्याधन मअन्ति मानवाः ॥ ११ मुखानि तवो मासाः पादा द्वादश कीर्तिताः ॥९ एवं संसारचक्रस्य परिवृत्ति स्म ये विदुः । ये तु वृक्षं निकृन्तन्ति भूपकाः सततोत्थिताः । ते वै संसारचक्रस्य पाशांश्छिन्दन्ति वै धुपाः ।। १२ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥ - K3 माधुकरास 9.) N1 गजस्तु, 1 B. यस्ता Dr फूपं: नयं, T बहुनिस्रवं, G, धव . GI स वृक्ष G. 8 स वृक्ष S कामि K. कामान्, B रस पक्ष) Ks : वृक्ष G तत्र: Dr. om (for यन) K12D2B1 समीपत, तानादुर, Ti G1 तान्याहुर (तान्याहुर) N समासत ( for स मानव') K: पल्ली तय घ मानव )GI भप (for परि) 5 ईतका K कृतता -O) K1-8 8 De garate (for a) Bs DB 10 (ior -चिन्तका) -') K: ये तु, 01 एते; 1 ये 10 M लनो; DD प्रस्ता; Gs लना ( for सा तु) 81 मे ( for ये ते) -') G. कांता प्रतालेन सुतेजा (सा) तु. D1 प्रतानेनवते मनौ: Ds (for कामाम्) Dn1 सप्रकीर्तिता 'ने लंघने स्वेव; T G1 मो( G1 प्रे)तो ययाभरलनो; G! 11 ) T] तप्तो (for सुता) G2 MB | बहो श्रेतापि नाभवालामो -t) R1 Ds शरीरिण: G प्रति ( for बहुशो) -') K. अवंति। Dn1 स्तुवति । ष्ठिता स्रपति SKo-gs B. D+ : मधुरा (1 Ko Bh ': Dn] स यस्ते, Ks 'ना) सदा; 1 लिया, Bi : 'न (B. 'नि: ) G1 वयस्तु ( for स यस्तु) Ti anita (for B3 D3 'निश्रय Dnn 'निम्बय,, Dr . . 'नि प) Ko वीणाहे। Ka Ta GB पीना: 1 वीलाहे, स्वना M: मधु निस्रय Ds विनाहे, D पिनाहे -') K1 , D: वृक्षार्प, T स्योय विश पते - ') Rs M2 + तास्तु ( for तांस्तु). M1 1 + तदृक्षं (for & KsDI कामा D. कोम K11 परिसेवति, DoT 'सप्यति (for काम-) Dnu वशा (for रसान्) पर्युपसर्पति -°) K. Ka पद्धक एतत्स, Dny पदः Ś1 K0-3 Bi D: o farfar, ÑB1-3 D1 8 4070 T Mi Ds त पवर्ग: MA पदपत्र (for पन) विधाद्। Dna M, विद्या, G1 विद्यान् (for विवाद ) d) K8 5 काल ( for स तु) - Ks om (Thapl ) KS MET 41enfala (corrapt) -") G1 यत 9-101 c) Ñ B S Panel #'s Dni TOATET ( for यत्र) S (except Ti) समति ( for म') (8io)', Dna पण्मुखानु'; DI 8.40 1 0 पशाखा Ko-1 D. लभ्यते येपु मानवा , Kss मुसते येन मा म • Atter 11, Dains 22* M1 पादा (for मासा') -') Dni om , D पदा M1 येते ( for पादा) 12 Ko D om 12 परिवत, Dr 10 Ko-: (hapl ) s on 10 (tor Ks, of 119) 'वर्सि; G1 : 'वृत्त (for 'वृत्ति) तु Dn1 Ds read 10 on marg Mom ( hapl ) 1000cd N B (except Bi) D (except Ds, Ds missing) T -.) T1 एत (for ये तु) G8 एतु वृक्ष प्रकुति GMis. विदुषुधा ( for म ये विदुः) Mएव ससार b) मोपका: Ke Ni B D1-10T: GM (Mom ) पक्रस्यापरिकीर्ति eto (810) After 1200, Ks मूषिका । Da Ñ B Dni Di :+870 M 2 wrongly repeats 12° and 120 -') Ko B (except पनगास्तथा। Ds शतशोन्विसा; T GM पतगास्तथा Bi) Dna Di 240S येन (T: येत), Ki ता वे (10), (T1 'दा) -') K8 राज्यहनीति, Dns हाभिव: Do (mas in text) & (for it) –+)$. Ks, s Don 'हान्यनु; Do 'हानि च (च marg ), TG Ms Dn Ds G1 पाश (for पाशांश) Ka fila; KS 'हानीति, M1 9 हानि हि ता प्रा(sup lin न्या) छंदति (for छिन्दन्ति) 8 K1-3 मानवा', Dr ते धुभा [24] इंत, - at) Kss 31 ये विदु। 50 मूखका.

·विशोकपर्व ) स्त्रीपर्व [11 7 6 ७ धृतराष्ट्र उवाच। अहोमिहितमाख्यानं भवता तत्वदर्शिना । भूय एव तु मे हर्पः श्रोतुं वागमृतं तव ॥ १ विदुर उवाच । शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् । यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसारेभ्यो विचक्षणाः ॥२ यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितः । कचित्क्वचिच्छ्रमात्स्थाता कुरुते वासमेव वा ॥ ३ एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत ! कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः ॥ ४ तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाः । यत्तु संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः ॥ ५ सोऽयं लोकसमावर्तो मानां भरतर्षभ । चराणां स्थावराणां च गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ ६ C11 160 B1176 K1178 बुधा) - - Sub partan Ti G1 सर्वदा (G1 'धा) (for वै -K1. हि प्र (for विन) -d) TG ससाराद्धि ( for Dn2 D1.3 4 (1) . Ins after 12 D: (om. 12) 'रेभ्यो) Ms विचक्षण ins after 11 3 . ) Ko-2 Ds हि, K35 च (for F) M+ 22* शठात्सहस्राक्षाद्वा निवेदो यस्य जायते । पुरुषा (for 'पो) K8. • दीर्घम् ( for राजन् ) मोहयन्ति मृर्श कामा मन्दानां विपयैपिणाम् । M भास्थिता (for 'त') Ks 5 मध्वानं समवस्थित - ") 1 Ko भ्रमात्स्थात्री (Ko 'ती), विधमार्थी, [(L 1) D3 एतत् (for शताद ) -(L2) DH R1N1 B Dn1 D1 +7 श्रमाच्छ्रात , K: श्रमश्रात, काया (for कामा) ] K3 श्रमाच्छात', K. श्रमाच्छायी, B1 2 श्रमास्थातु , S Colophon Ś KO 28 : Ñ B भ्रम(Mi भ्रम, 2 श्रमात् )स्थानं ( for श्रमात्स्थाता DDI D1 3479 वि(Ks om विशोक, Ds विशोक as in B3 Do? D8 ) -t) Ga (sup lin , orig करण -Adhy name विदुरवाक्यं , Ki : Ds as in text) एधते (for कुरुते) 1 lacnna for वास मृत्यू( Ds मर्यो )पद्रवपत् , Bi ससारचक्र, B1.2 D1 2 + 610 T च, G: M Ko श्रमम् (for वामम् ) संसाररू(G3 कूपप्रदर्शनं -Adhy no (figures, Doi # (for an) words or both ) S: K1.: Ni D3 6 7 08 6 (as in 4 ") Ks 'पर्यायो, Dna 'य , ल 'यैर् (for 'ये) text), B1 91 (1) -') 51 Ko-2 D2 : गर्भवासे तु ( Ko च), Kes G3 गर्भावासेपु -') 2 कुर्वत ( for कुर्वन्ति) Dna 7 G: विबुधा, D3 विविधा ( for दुर्बुधा) (for वास) Śı K0-3 & D2 प्रकुर्वत्ययुधा वास * This adhy is missing in K4 Ds (cf -") Es मुह्यते, G: कुर्वते ( for मुच्यन्ते) M: चैव 11. II 11) (for तन) 81 lacuna for 5 पण्डिता K1. DB 1 -si damaged Kss [s] , D2 नि , Ti शीघ्र याति मनीपिण', G3 न कुर्वतेत्र पडिता हि, Ms वि (for ऽमि ) माझ्यात, Do 5 D2 om (hapl ) 5 - ") G: यस्माद् (for ) भाग्मान (for आख्यान) B1 अहोभिमतसारयान (910) SKo Hs एवैनम्, Kss G2 3 M1 एवैतद् -') *ता (for भवता) दर्शिता -') Ki N1 B1 DD2 DB T G1 2 B D : स्वमा( K1 'या)चक्ष्व, Dni De | समाचक्ष्व, Ga तस्मात् (for यत्तु) -) D एवम् G1 M. तु मे हप -d) N1 B1-3 Dn D1. 3 +0M (for वनम्) श्रुत्वा (for श्रोतु) K3 G2 पद (for तव) 6 4 )Ka G2 3 योय ( for सोऽय) Kass (ex B DE-1 प्रोतुमिच्छामि तत्त्वत (Do T वच'), Ko cept T3) लोके ( for लोक ) G1 समावृत्तो, Gs प्रोतुवाममृत वद (sic) 'वयों -') Ko-2 D१ पुरुषर्षम -')SKo-36 2 )G3 अहो (for शृणु) -)Do Farela ( for D2 5 transp चराणा and स्थावराणां .d) B Dn (for विस्तरम्) -')K1-3 D1 0 1 0 transp गृध्येत्तत्र and न Ka 5 मुझेत्तत्र, 4 [25] G2 8 राजन् Kss Ks य तु, K1-3 ये तु, M यत्तत्, KI. DO य श्रुत्वा Ś KO J ·11 7 7] महाभारते [स्त्रीपर्वणि शारीरा मानसाश्चैव मानां ये तु व्याधयः । प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता वुधैः ।। ७ क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं हन्यमानाश्च भारत । वकर्मभिर्महान्यालैनोंद्विजन्त्यल्पबुद्धयः ॥८ अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुपो नृप । आवृणोत्येव तं पश्चाजरा रूपविनाशिनी ॥९ शब्दरूपरसस्पर्शेर्गन्धैश्च विविधैरपि । मजमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः ।। १० संवत्सरर्तवो मासा: पक्षाहोरात्रसंधयः । क्रमेणास्य प्रलुम्पन्ति रूपमायुस्तथैव च ।। ११ एते कालस्य निधयो नैताञ्जानन्ति दुर्बुधाः । अत्राभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा ॥ १२ रथं शरीर भूतानां सत्चमाहुस्तु सारथिम् । इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्म बुद्धिश्च रश्मयः ।। १३ तेपां हयानां यो वेगं धावतामनुधावति । स तु संसारचक्रेऽसिंश्चक्रवत्परिवर्तते ।। १४ DB न d) Ks भूपम्। 8 प्याळा KI वान्) - N1 ग्रामि। Ga Ma परिता (GB 'ता) Ds [भ]थ; G: [मत्र (for [मस्य) Da गृहेत्या (10) - प्रलुप्यति: Ni B DE D1 3 1010 [उपयुजति; Dn1 पमुर्चति गृध्यतेत्र पडिता', G: मध्ये तन स पढित' (sic), TG प्रव(G: 'पृ)जति ( for प्रलुम्पन्ति) 7 Bs on 70-80 Bi repeats yad nfter 1641 G. क्षीणम् (for रूपम्) DAI -") K. शरीरा Ki corrupt, G: शारीरमानिनव भाहुस् ( for मायुस) -0, $Ko-a o Ñ B1 a D2 : T G hatari 691974 -") Bi 12 Ks om 120-140 (Ds T G 'स्तु) ये (Ko T3 G2 3 से) --") एतत् ( for एते) K, D2 Si Ko TI Ks transp ते and प्याला K: मा' (for का') Dn2 D3 ये (for ते) मूलस्य: Gi, विषयो ( for नि') -.) Si Ko नेव, Dni (marg by corr) na DI 8 1010 नेव; Ga नेव, D. नेत; TG: DIT भुवि (for बुधैः) नैन; G: न त, M: नैनां; M3 ननाम् (tor ने 8 Bs om 8" (of v 17) - ") 31 K1 वेश्य', G: वै बुधा ( for दुईधा) - $: Ko repeat 8. लेप्य'; K. क्लिन्य। K: क्लिप्य; Ka :केश, B लिप्य', 124 after 1691 .) 8. B3 D1 + 610 धावामि T1 क्षिप्य', G कार्य (for फिश्य) K. ते, 8 T G1 तत्रापि, G1 3A अत्रापि (for (except T:) # (for it) ..) B1 2 DAL DI भनाभि ) Ki Dn D: लपितानि, K. लिपितानि: + 0.0 GI M1 वार्यमाणान; Ti माधमानाचा T: Bi: निश्रितानि: Da लकिठानि (for लिसितानि) धैर्यमाणाश्च , G : Mमा( M: म)यमाणाश्च (ior -4) K. कर्मण छन्यमानाव) -) B स्वधर्मभिर् Kas (except G३) 'व्यालेर 13 K: om 13 (of rl 13 ) -") Su Ko नोद्विजतेल्प M: नो (except Bi ) Dni Di-7 PS (except Mo) ; द्विजाश्वरूप DD2 कथं (for रर्थ) -.) K. D चित्तम्। Gi 9.) K: 6 ÑBi ant (for 872) सत्यम् (for सत्वम्) Ks तु सारथी, T1 तया रभि ( for वि) --') G3 व्यथाभि (for व्याधिभिः) - ) K1-3 D हयान्प्राहु', NI GA1-3 हयाम्याहु -1) Ks रूपा A fety M8S विनाशनी -4) Ga 2 कर्मबुदि। A. कृतबुदिश Ka B Dn 10 . ) K1 स्पर्शो; Ks 5TG स्पर्श -°) Ki DI-1 8 10 तु ( for च) गधश्च; Dn1 D उमेन (for गन्धेच) - ° ) 01 (1), 14 Ks om. 14" (of vl 13) Bomb ed मजमास, corrupt G! धावतम् (for धावताम् ) After 14"}, मानो, G: जन्ममान: Ks महापंक। Dne D: S read 15€ Ka 1ns after 14", 23*, 24* D2 'कपे 6)G निरालय and 26* ') 8 यस्तु ( for स तु) 11 ) N1 'रावो, G: 'रोतवो G+ मासे K 'घर्तयेत्। G3 'वर्तिते -14t is repeated in Ki.. सपासरशरावतो, Dio and Bom ed संवत्सराक्ष मासा Da s ofter 15 ( followed by a repetition of 14") M: सवर्त्तरेतवो मासा -') Ds 'होवय। T in Ds), while 14td 1s repeated in DL : after 15.' G1 'होरानि Ka Ni B Dnm Di.0 + पंकय', Do -KI; Disips after the repetition of 144 सचय', Ga Ma -सघश', G सर्वश; Ms -संस्त्रश' Ka, after 1400 Dni Do r after 1844 Dos D3, ( for संघथ') K6 सा पक्षाहोग्रपक्तय (sio) -') after 14t. Ds, after the repetition of 14" Do [26] ..) K1-1B T Gia - ) TGI मज Dny मजामाना Ms मजमाना -- -6) Ka -- ·विशोकपर्व] स्त्रीपर्व [117 18 यस्तान्यमयते वुझ्या स यन्ता न निवर्तते । याम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः ॥ १५ स चैतत्प्राप्नुते राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिप । राज्यनाशं सुहन्नाशं सुतनाशं च भारत ।। १६ अनुतर्पलमेवैतदुःखं भवति भारत । साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमाचरेत् ।। १७ न विक्रमो न चाप्यों न मित्रं न सुहजनः । तथोन्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरसंयमः ॥ १८ CH 185 B.11722 K.112 स्व प्राप्तो , Bi.. तथैव च ( om. line 1), after 14 T G1 प्रामुयाद् ( for प्रामुते ) ś: 60-35 D: HITETE ( for राजन् ) -') Ko यत्वा प्राप्तं , Dni G2 M+ 23* भ्रममाणा न मुघन्ति ससारे न भ्रमन्ति ते । यस्त्व प्राप्तो, D यस्य प्राप्ते, Tस्व प्रामोपि, Ma य मसारे भ्रमतां राजन्दुःखमेवद्धि जायते । K1.2 नराधिप B1 2 जनाधिप After तस्मादस्य निवृरययं यत्नमेवाचरेदुध । 1606, Ko repeat 124, and Bi repeats 7ab उपेक्षा नात्र कर्तव्या शतशाख प्रवर्धते । - D3 om 16 -17d SKo read 16st after the repeti यतेन्द्रियो नरो राजन्कोघलोभनिराकृत । [5] tion of 12cd, K1.2 read 16rd after line 1 of 23*, ससुष्ट' सत्यवादी य स शान्तिमधिगच्छति । K: 5 Bi after 15, Bi after the repetition of pat -.)1 damaged K1.25 D2 T G राज्य(GB 'ज) [(L1) Dn1 भ्रममाण K12 D2 मसारे च, Dni नाश, Do राजनाश, M राज्यनाशात् K125 De T D. 'रेण Ks वै (for से) K1 2 read lines 2-6, G M3 सुहमाश M12. 'शात् -") Ko सुतनाशे after 1600 --(L. 2) E1 2 D वि (for हि) Doi च, Ki : D2 T G Ms 'नाशश्च, Ks 'नाशस्य, M1.2 दुग्वेन परितप्यते (for the post half) -(L.4) Ks 'नाशाम सुतनाश नत्र (for नात्र) K1. Dr. D. तशाखा (15) Dn1 पर्चेद्रियो, D1.67 चर्ते', D यतें' Dn! जन्म (for 17 D3 om. 17 (of v 1. 16) B1 3 om 1700 -") राजन्) D3 यथा यतेंद्रियो राजन् ( for the prior half) 3 अनतं घोरम् , Ki corrupt, K: KB मनुतवलम् - (L.6) D3. च ( for य ) ] 'वर्पतम्, Ks Dna तर्पलम् , Dn1 अन्वतपुत्वम् (sic), Di.9 अन्वतर्पुलम् , T G1 अनुकर्षणम् , G क्षरलम् DO 15 Do om ( hapl ) 150b Das D: 8 read 1500 after 1400 भनुतपुंसमोवेत', Ds 'तपुरसे वै तद्, Gs कपुरलमेवैसद् , -") Ess Ỹ T GI यस्मान्, यस्तु G M1 'तपुरल मे वै Cv अमुतएकमेवैतत् Cd entes 'वर्ष न तं, M1 यस्त्वं ( for यस्तान ) $. यामयवे, Kas -') Ko भजति, लम् (as in text) G: माईति नियम्यते, B3 Dn Di. : +-सयमते, ( for भवति) .') SKo 1.3 5 Ds बुध', K: बुद्ध, B सयच्छते; T G1 Mi संयमने, G: शमयते D. बघ (for साधुः) -4) Si Ko 5 बुक्षा, SK. (for यमयते) B1. : Ms. + य सयमयते Das घुद्ध्या K1 M2 खुध्याना बुध्या (810), बुच्या, G3 न सशमयते बुद्ध्या, M2 खुध्या दुख ( for दुख ) Si Ko 5 मेपजम्, K8 मेषज्यम् । (10) -') Ko T1 सयता, K3 • Ba. 4 Dn D1 3 M मैपजम् Ti G1 मारमेत् ( for +6 7 T. संयतो, N1 सतापो, B12 D. G2 संयता भाचरेत् ) - K: Ñ B Da Di + 0 7. Cd ins after (for स यन्ता) K1. सयवानतिवर्तते, D, सयतानि 17 (Ks after 33* D3 [om 17] after 1600) 111 सयता नापि व After 15s, Dnu Do r ing 23*, Dna D3 read 14€), followed by 23*, 24* ज्ञानौपधमवाप्येह दूरपार महौषधम् । Di repeats 14, followed by 23*, S reads 14cd छिन्याहुःखमहाव्याधि नर सयतमानस । Do reads 154 after 23+ ( which follows 14 ) -) KS यानान्याह D2 Ma --(L3) याम्पामाहू [(L 1) Cd cites grat ( as above) DD1 रथं तेन ( for रथ झेन) Dng दुःख (for दुम्ब ) D न स (for-नर ) ] Si lacuna, Ko मुहूर्त, Kss Gn मुच्यते (for मुद्यन्ते) 18 ) D न च क्रमो G1 सविक्रमो, G: नापि G2 वुदय - After 15, K8 BI read 16cd M2 4 न हि धर्मो ( for न विक्रमो) 16 D. om 16 $1 om 1625 K1-3, 5 Bi transp SKo न मंत्रो, G1 नामित्र (for न मित्र) 160 and 16.1 -.) T1 M2 न (for स) Sa Ko एव, हमना Dn1 न मित्रेण सुह After 1800, BB ins KI. D. चैव, K चैव , TG2.8 वै M1: चैन, तत् 25* ') SKo-1 B1 Ds दुखान्, N 8 MB चैत ( for चैतत् ) K1-8 3 Ñ B Dn Di-4,07,0 सस्मा(T: ' सिन् ( for तथोन ) Ś K0-2 B: Ds atura [27] N1 तान्यमते, Som चुख्या Ks युधाः न' सयम Dn3 मामुयात्। न', - SKo य यमाहू, Si lecona, d ) . कामो, -') G सुः यथा, - ·11 7 19 ] महाभारते [स्रीपर्वणि तसान्मैत्रं समास्थाय शीलमापद्य भारत । दमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्राह्मणो हयाः ।। १९ शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रये । त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्नमलोकं स गच्छति ॥ २० इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्यणि सप्तमोऽध्यायः ॥ ७॥ Si Ko सशय, Kss सम्रम D. Si Ko समादाय: . - ( for दुसाद्) K: दु खादै मोचयेदोराद् -1) AM नानामोहसमायुक्ता पुदिजालेन सड़ता । यथार्थ (for 'मा) 1 BIDIO स्थित (for स्थिर ) भसूक्ष्मरटयो मन्दा माग्यन्ते तय तय ।। सयत। S निश्रय सुसूक्ष्मरटयो धीरा यजन्ति मा साधतम् । [10} (for सयम') After 18, Bins (Ba after 18ab) [(L.3) K. म गोल्पग्म स्थान (for the prior hall) DIO परम् (for पदम्) --(L3) B. पता (for न 25* तयारममातृपुम्रादिन दुखानि ध्यपोहति । तत्) Ds सर्प (for नित्यश) -(L)Ko तु, [BB तथान्यो मापुत्रादिर् (tor the prior half) ] Ñ B1-3 Dn: Do fit (for 7) -(L.5) B. वित (for निधितम् ). -(LG) BI जायने (for भारत) 19 .) B किं तु (for तस्मान् ) SKo- Bi - (L 7) Ko Da fafar ( Doi 'x) (for Pr') D. मैत्री; K: मैन (for मैत्र) -(L.9) D. मता (tor मन्ग) Dn1 माश्यासपदयो मदा K -समां स्थाय: G33 AM समास्ये( 'स्यो)यं (for the prior hall) -(L 10) B. असक्ष्म (for -~i) ( marg by corr as in text) शूलम् ( for ) Doi effet, Di (for it) B1 साल शीलम् ) 81 (sup lin , orig as in text) Kos B. . D 1 मारमता (for शाश्वतम्) ] मापदि: D मापाथ -') Ms दमस्यागो K प्रदानर, Ni [5]प्रसादश्च (for प्रमा'). 4) N. तस (for On the other hand, S ins after 20 अयो) G1 3 ग्रामणो; Ga Mi प्र( 1 मारणा. 27* एप ज्ञावा महाप्राज्ञ स रोपामोर्चदेवम् । 20 ") K12 D: समायुके, Ni B Dn D1 8-10 कर्तुमर्हसि वेनैव फल प्राप्स्यसि वै सुखम् । (before corr as in text) 10 Soft -') TI [(41) G: Ti M: प्रागा (for प्रार) स्थिते ते ( for स्थितो यो) -') K : मृत्युभये, न तेपाम्, M1 • + सर्वेपाम् (for स तेषाम् ) GiML3 Dnn मृतमयं d) $ Ko-2 Do fa for (for those T • After 20, Kom 8 Ni B Dn DI 8-10 वि) --(L3)T GI 1 मईति (for 'मि) G1BMs प्राप्स्यति (for 'सि) ins (Ks after 34* ) G: SAIs फल ( for मुखम् ) ] 26* अभय सर्वभूतेभ्यो यो ददाति महीपते । स गच्छति परं स्थानं विष्णो पदमनामयम् । Colophon Sub parvan Ś KO && B Dos DI,10 विशोक, K. D: न तस्कतुसहस्रेण नोपवासै नित्यशः । एतराइविशोक Adhy name ममयस्य च दानेन यत्फल प्रामुयानर' $ विदुरवाक्य: Ki Ds संसार गहने (Ds om it) मोक्षोपायवर्णनं, B1 : संसारक न शारमन' प्रियतर किंचिद्भूतेषु निश्चितम् । [5] Dns ससारगहनवर्णन, D विशोककरण: Gr 1 शम अनिष्ट सर्वभूतानां मरणं नाम भारत । स्तुति --Adhy 10 (figures, words or both) तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता । Ba Ki : Dna D3 0 87(as in text), B1 93 (1) [28] प्रा. - TI G1 भवान्। T: नृप .

·विशोकपर्व ] स्त्रीपर्व [11 89 वैशंपायन उवाच । विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः । पुत्रशोकाभिसंतप्तः पपात भुवि मूर्छितः ।। १ तं तथा पतितं भूमौ निःसंत्रं प्रेक्ष्य वान्धवाः । कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा ॥२ संजयः सुहृदश्चान्ये द्वाःस्था ये चास्य संमताः । जलेन सुखशीतेन तालवृन्तश्च भारत ॥ ३ पस्पृशुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः । अन्वासन्सुचिरं कालं धृतराष्ट्र तथागतम् ॥ ४ ८ अथ दीर्घस कालस्य लब्धसंज्ञो महीपतिः । विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः ।। ५ धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् । यतोमूलानि दुःखानि संभवन्ति मुहुर्मुहुः ॥६ पुत्रनाशेर्थनाशे च ज्ञातिसंवन्धिनामपि । प्राप्यते सुमहदुःखं विपानिप्रतिमं विभो ।। ७ येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति । येनाभिभूतः पुरुषो मरणं बहु मन्यते ॥ ८ तदिदं व्यसनं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् । C11201 B11.10 K 110 10 -') Ks 'पुता . Ko क्षत्तात्र, (sic) -T1G1 तथाविध (for गतम्) 8 5 ") Ni भय दीर्घेण कालेन; DI मदीर्घस्य च का This adhy is missing in Ki D: (cf 1 Cd cates दीर्घस्य कालस्य (as in text) 11 1 1) K: लल्ध ( for लब्ध ) -d) Ko DDI G: पुनादि 1.) A1 च (for तु) -") 5. विमृप्य ( for भिर्, Ds पुनशोकैर् , cd पुत्राधिभिर् (as in text ) निशम्य) Ks Ga: कुरुसत्तम 6 .) D. सुख ( for खलु) -) Ki D3 मानुः 2 ") 5. Ko-3 D: . विसज्ञ (for नि') Da प्येव, Ks Ni Ds 'पेच, DR1 Di.. 070 प्येपु प्रेष्य (for प्रेक्ष्य) Ka माधव' (for यान्धवा) -d) Ka : D. परिग्रह, Ds 'ग्रहे -) G. सहति च K1 क्षतान् (sic), Di संताच ( for समवन्ति) TG1 पुन पुन' (for मुहुर्मुहु) क्षत्ताशा (510) (for क्षता च) 7 . ) Ti G1 मिन (for पुत्र.) Ma om. ऽर्थनाशे 3 451 Ko चैव (for चान्ये) -) MSS S Ko-3 : Ds Gपुननाशो(5. 'शे; Ds 'शाधनाशश्श स्था, द्वाा, T तस्था, G1 तस्थुर Ko चापि ( for -) N. B DDI D1-19 भय, Dr: तया ( for अपि) 'चास्प) KIN1 DAY D2 R : सगवा (For समता) -') Ni D3 D7 सुमहा। परम ( for सुमहद् -')मुस (for सुख) -4) DA 'वृत्तश्र ( for -") K1-3 : प्रमो ( for विमो) "वृन्तत्र) 8 ) Kss दपति Ko दह्यते येन गात्राणि 4 ) Ni स्पृशत B1-3 DD: D3- OTG पस्प - ") B1 2 [भ]भिभूयते ( for विनश्यति) शुंड, Dn1 D. 1 (Dr ) पशु Ko करजेर Ko मन्यत (for 'से) T G1 मरण प्रतिपद्यते (for च करैर) D. परेर (for फरर) K. D. प 9 Glom 9-10 ..) Dn1 यदिद 8 (Gi om ) (K1 भपिस्पृशु सी( Kशी करैयन्त्र ) Ś KOS मरण ( for व्यसनं) -')S1 damaged Dn1 मम (for वीजयत (K3 'श), KI D. जीवयत, K. जवयनशू मया) Ks भोग्य (for भाग्य ) After ga', (Bic), K. वैजयत्यशु, Ni B DDI D. P वीज्यमानशू; K1-3 B Du Di-To ing DAL DI 460 T वीज्यमानाश्, G3 वीजमानश 5 D. च भारत ( for च यत्नत) 28* तस्यान्त नाधिगच्छामि ऋते प्राणविपर्ययात् । Ko-N1 B1 : D: T G1 8 M [KI : B D. यस्य Dox D3 अस्य (for तस्य) मन्वास(Ko Br. If 'सत: K: मश्वास्य च Bas Dni [+]76 (for [3]) D3 हने (for ते) Bs Dn D1 1-1 : भावास्य तु (Dna D3 + सु), G. अ भाग्य (for प्राण ) K. Doi Di COTO विमोक्षणात् वाम्य हि ( for अन्वामन्सु) Ke भवाचिरत काल (for विपर्ययात्) ] [29] -4) Ko प्रयरनट, 5. मन्या सु ·11. 8 9] महाभारते [स्त्रीपर्वणि तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ॥ ९ अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वाशाश्वते सति । इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम् । जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि भारत || १४ धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः शोकं च परमं गतः । प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः । अभूञ्च तूणी राजासौ ध्यायमानो महीपते ।। १० पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन कारितः ॥ १५ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । अवश्यं भवितव्ये च कुरूणा वैशसे नृप । पुत्रशोकाभिसंतप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत् ।। ११ कस्माच्छोचसि ताशूरान्गतान्परमिकां गतिम् ।। १६ धृतराष्ट्र महाबाहो यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु । जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना । श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलस्तथा ।। १२ यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर ॥ १७ न तेऽस्त्यविदितं किंचिद्वेदितव्यं परंतप । न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् । अनित्यतां हि मानां विजानासि न संशयः ॥१३ घटतापि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः ॥ १८ -) पुत्रक K3 सुक G: इस्युवाच Do: TTT Ks - 1 ** व Ka : D ययैव, B1 2 DD तथैव Si Ko-: D: चाश्वामिते, K3 B Do: D..: 1 T Gr M18+ चाशाश्वते, K. DD वदेव, Di त चैत्र, D. यथैव (for येव) वासचते। G: पाशाती, - 1) Ko-2 Dne Da b पश्य वै, . पश्यन्वे, Ks M: शाश्वते ( submetric) DD स्थाने चावास्यते सहि सद्यो धे, K. सद्यो वि, Dn1 प्रधेय ( for म') (sic) -')D जीवित ( for ) ( for भारत) 10 Gi om 100d (ef v 1 9) --08 Ko- D. T1 GB AM च ( for तु) 15 ")K3 वैशमस्य ( for वैरस्यास्य) स, -') BF -') K: Ds धर्मवि( D3 'वत्तरं D. पुरस्ते K1 मरणं ( for का) महारमान Ka.. T G1 पुत्राकरण ग्रहवित्तर (for 'तमम् ) -') Kss D: भवेन् (tor (Ka.. 'ण) कृस्वा (T: फाल') -1) K३ कारित, -d) B DE 4 0 1 0 स शोक (for शोक च) ऽभवन्) Ni Do 7 नाशिता (N'T'); Dn1 नासित', 8 निर्मित -') K8. • राजा सा M1 राजाभू (510) ( Bfa 'त) ( for कारित ) सावभवत्तूष्णीं -1) Dss (except G8) महीपतिः 16 ) Ki.. Dna D: अवश्य (for 'इय) 11 ) D. शोकानि ( for 'भि ) -4) Ki सुत भविताय - ") 5. वैशस्ये, Dr वैशसं, सक्षये (for पुन) (GB स क्षयो) B# कृते; DDI DI न च ( for नृप) - ") B1 2 वीरान् (for शूरान् ) -') ki यातान् 12 Before 12, Ko (marg ) Dna D1. 3 +070 (for गतान् ) Ka.. Mi... (Ks. . ) परमा ( for T G 1ns व्यास उवाच - ") Ks पृतराष्ट्रो परमिका) -) स्वा ( for स्वां) 8 शृणु वक्ष्यामि पुत्रक (M. भारत) -')K: श्रोता स्यादभिमेधावी 4) Kr 17 ) Ko-2 D: : मयापि (for जानता) -) G1_3_M: 'कुशल Ni B (exccpt Bi) DI 3 4 0 1 0 T K: विदूरेण $ Ko-1 D: च धीमता ( for महात्मना) G3 M प्रभो, Dn प्रभु, G1 विभो; G: यसि ( for -') DH यातित, D: पतित, Gs G: उदित, यस्नित (for यतितं) -) B1 2 D. समं, D1 रामं, TG1 शर्म (for शम) TGM नरेश्वर (for जने) 13 ) D9 मे ( for ते) K. न तस्य विदित किं -") 3. Ko पर नृप (for परतप) 18 ") K1 दैवकृते, D. Gaa M देवकृतो -') (Thapl ) 131 -) N1 भनित्याना ( for 'त्यता) G1 भूतैर्न (for भूवेन) K3. कर्हि चित् (for केन') sKo-3 D2G G: 8 च ( for हि) S भूताना ( for -")M1. घ( for [भोपि) M. वरं, M3 परं ( for माना) -) Ko विजानामि, Ma विजानाति चिर) -") Dos G: off (for ea) Ko B4 परतप, K1 2 D. महामसे ( for न सशया) 19 ) B: Do: Dr T G Marat KESI, 14 °) GB अनुवो S[s]स्मिन् ( for च) -') Ds च (for हि) Ms कृत्य (for कार्य) -.): स [30] तथा) Ks om - १ an A ·विशोकपर्व] स्त्रीपर्व [ 11 8 27 देवतानां हि यत्कार्य मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् । तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि कयं स्थैर्य भवेत्तव ।। १९ पुराहं त्वरितो यातः सभामैन्द्री जितक्लमः । अपश्यं तत्र च तदा समवेतान्दिवौकसः । नारदप्रमुखाश्चापि सर्वान्देवऋतास्तथा ॥ २० तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते । कार्यार्थमुपसंप्राप्ता देवतानां समीपतः ॥ २१ उपगम्य तदा धात्री देवानाह ममागतान् । यत्कार्य मम युप्मामिब्रह्मणः सदने तदा । प्रतिज्ञातं महाभागारतच्छीघ्र संविधीयताम् ॥ २२ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पृथिवीं देवसंमदि ।। २३ वृतराष्ट्रस्य पुत्राणा यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै । दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्य करिष्यति । तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।। २४ तस्सार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रे समागताः । अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढेः शस्त्रः प्रहारिणः ।। २५ ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् । गच्छ शीघ्र स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोमने ॥ २६ स एप ते सुतो राजल्लोकसंहारकारणात् । C 11222 BH8.30 K.HB..0 D.: ययाः K. जात, G: याम, -') DI G1 G13 प्रवक्ष्यामि, DI प्रवक्ष्यामि (submetric) -') Ki.. 23 ") K3 तस्य (for तस्यास्) --" ) Dn1 लोक Dr (marg by corr ) मया (for कथ) नमस्कृत -') Dn D1 3 4.6 1 0 वाक्य प्रहसन् ( by 51 Ko न ते, K1 17 (for तव) transp) - ") TG प्रमुम्बा (G: प्राहुस्तान ) ( for पृयिवी) K1. 2 D. • पृथ्वी (K. 'वि , D 'थ्वी) 20 ") Dn1 पिता (for पुरा) S परितो (G: वरिवो, देवतमसदि, । प्रभु सन्देव( 11 सदेख)स M: परियो) (for सरिटो) K: यातु, G: यामि, M1 यायात्, M: या (sic) 24 ) DIL स तु, Ñ 1. प्रभुर ( for यस्तु) -Ki Da, E जिवनम D2 (for याता) सुत' स, Dna सुतक्ष (for शतस्य) D3 तु, (for 'श्य) T: G: हि, अपश्यत्, Do transparand Ga श्यन् Ko यस्तु ज्येष्ठस्य तम्य & (for ) T G.. चमदा, G. चमत( for च उदा) à, K1 corrupt -) Ko (inf lin as in text) -) K: शमवेता (sic), DDI समरे वान्, ज्ञात -') D. ते ( for a) Doi ta ( for ) समवेता -Ki : Ni B2. Dn Di 2.5 6 70 प्रमु B1 : महास्मान (for महीपाल) -) K1 TI -1 समान् (for सर्वान् ) 5 देवानपींस भविष्यति K1 देवर्पिमिस् , D3 देवीस् (for देवस्थीस) B: 25 -) D1 सस्याय - ) Ki Ma कुरुक्षेत्र , Ni तदा (for तया) "Ko सर्व देवानृपासदा, K: 8. सर्व B. T G 'क्षेत्र -) K: M. पातयिष्यति, Ga (Ka ' )देवर्षय( K: 'मुनी)स्त्रया, 1 सर्वाश्र देवपी सात ") K3 इट, M: तीक्ष्ण, 1 तीक्ष्णे सदा, B3 Da Di : 1.0.0 मर्वे ( Dna 4 ) देवर्षयोनघ (for t) B1 2 4 जिगीषव (for प्रहारिण') (Da 'यो नृप), 8 सर्वान्देवर्पिसत्चमान् 26 .) B3 Dn D3 4 79 विहितं, DI6 विदित 21 ") K. वन वापि, 8 तत्रापिघ Dai D2 (for भविता) G देवी - ") Ki भाविन्य (sic) स्ट D. (for EET) -") K15 सप्राप्तो: s (for भारस्य) Ni Bi: 4 गुरुभारविना -मपत्रा -") D देवाना तु; TG देवताना -Ma om. 26-271 ') G: transp गच्छ 22 ") Ti G1 उपागम्य and शीघ्र C) Dna Ds लोकं (for लोकान्) by corr as in text) T1 तया (for उदा) -~°)G देवान्दै सुममाहितान -) Śi damaged 27 Ma om 27 (cf v 1 26) ") 82 Ni B (for यत्) K1. Das DE अद्य (for मम) Ds युप्माकं (for Doi Di : 4-7 o Gio (for) एवं *मिर) t)K ग्राह्मण DD1 ब्रह्मणे, D M. om ते ब्राह्मण (for एप) Ds fat (for gat) Ni (for ) Ds om. सदने K. . ÑI BỊ Da My राजा (for राजन्) -') Ks. S (Ms om ) काल' Ga M. कदा ( for तदा) (for लोक-) -) Du Gi sfasat K. मया भागा णात्) M. - ° ) Ko कलिरेप: M. सविधीयत, D3 'वे G: ! तच्छणुष्व विघीयता कलेरशाद -d)Si Ko विजये, G1 जठरे (For बठरे) [31] K. नाशन 3. (orig. sup in ~ K. तद - - , तया, B1. सदा, SKo -कारक, Kas N1 कलेक्श कारण (for -- ·11 8 27 ] महाभारते [स्त्रीपर्वणि कलेरंशः समुत्पनो गान्धार्या जठरे नृप ॥ २७ अमपी चपलश्चापि क्रोधनो दुष्प्रसाधनः । दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरश्चास्य तादृशाः ॥ २८ शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा । समुत्पन्ना विनाशार्थ पृथिव्यां सहिना नृपाः । एतमर्थ महाबाहो नारदो वेद तत्वतः ।। २९ आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते । मा ताञ्शोचव राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ३० न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत । पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥३१ नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः। युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ३२ पाण्डवाः कौरवाश्चैव समासाद्य परस्परम् । न भविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ३३ नारदस्य वचः श्रुत्वा तदाशोचन्त पाण्डवाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ।। ३४ कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो । स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ३५ एप चार्थो महापाहो पूर्वमेव मया श्रुतः । कथितो धर्मराजस्य राजसूये क्रतूत्तमे ।। ३६ -") - . .) Ti 29°) नृपा) ÑA चव) SKo घृत', K1नृप' (for नृप) Ko-3 5 Ni D. मा शुचस्ताप(K1 : D2 'साबर। Ks 28 4) Ni अमर्ष [ hypermetric] 'म्वापसे, Ds 'स्तमर श्रेष्ठ K3 चचल (for चपलश) 81 Ko ते ( for हि) Alter 30, D3 ins 29* 8 अमी यलवान्शूर -') Bs + Dna Ds G2 M दुष्प- सादन', G1 धर्पण', some NSS दुप्रसाधन ') 31 ) Dn1 पास्व, 8 ते नृप ( for भारत) -') K1 देवयोग', G28 M. देवयोगात् $. Ko Ñı समु K1 2 Ki Dn D. G2 महारमानो ( for दुरा) -1) स्पनो 1) K1-3 5 Dna S (except T.) तस्य ( for KaBN1 पातिता (for घा') चास्य) 32 For the event, of 2 71.29-30 29 ) N1 चापि ( for चैव) OŚ KO (for G1 समाख्यातं (for च भद् ते) -*)$ Ko 3. 3 B4 -') G3 समुस्पनो Kss विभागार्य, Dn2 पूर्व निरवशेषतः KI : D. पृथियां यहयो तृपा (cf विनाशाय (for 'शार्थ) -d) TG1 पृथिव्या Si -") M2 युधिष्ठिरस्तु D1 समितो; Cd 'वो Ko-2 3D बहवो ( for सहिता) Dni M2 नृप ( for (as in text) -d) 3 राजसूर्य (for 'सूये) Dn1 Ko (marg ) Dr Di 4-7 o ing after च वदित, D. निवेदिता', Ala + 'दित 2901 D3, after 30 33 ) K3 s चापि, राजन्, D 0 सर्वे ( for 39* याशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् । -) राजेंद्र ( for कौन्तेय) 2)Dog मधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् । G: वृत्त ( for कृत्य) Ds Ta G2 3 कदाचन (for तदायर) स्वामिनो गुणदोषाभ्या मृत्या स्युर्नात्र संशयः । 34 ) Ko Gs शोचंति , T G1 [१]कुर्वत ( for [] दुए राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप । शोचन्त) Ni Ga Ma तदा शोचति (Ni तदशोचत) पांडव ") B3 Dn D1-10 एव (for एतत् ) [(L1) Di [s]भवत् (for भवेत् ) -(L 2) Da [s]भवत् ( for भवेत् ) ] 35 ) 31 Ko भ्राणेष्वपि; 32 प्राणेष्वपि Ś Kos BA D दया नृप (Ka ), K1-3 D: दयां (D. 'या) ') K. Do एवमर्थ, Ka Ba Dna G: M1 एतदर्थ, T) Doi दयात्र G यथा (G1 'दा) प्रमो Ks gach (sic), M: एवमुक्त्वा Ni Bi+ महाभागो प्राणेषु दयया प्रमो -') Dn: श्रेष्ठश्च (for मेहन) (for बाहो) -') K: देव, Dn1 वेत्ति ( for घेद) Ś Ko Th (for qrug) -4)G: 8 M देव (for B:- Dna D1 8 4 0 1 0 G2 तत्त्ववित् , Dn] वेदवित् , दैव') K1 ज्ञात्वा देवकृतो विधि[ ] D: सत्तम' ( for तत्वत ) 36 For the event, of 2 App I, No 30 (GK 30 °) G3 पुत्रस्ते -)G विनष्ट DD: पृथिवी adhy 46 ) - * ) $1 Ko art, Ga M4 orut (for -')GB त, M: 4 [भ]त (for तानू) 8 चार्थों) S (except T.) महाराज ( for 'बाहो) -') [32] - कुरु, भो, ·विशोकपर्व] खीपर्व [11 8 46 यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते । अविग्रहे कौरवाणां देवं तु बलवचरम् ॥ ३७ अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथंचन । कृतान्तस्य हि भूतेन स्थावरेण त्रसेन च ॥ ३८ भवान्कर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्य भारत ! मुह्यते प्राणिनां ब्रात्वा गति चागतिमेव च ॥ ३९ त्वां तु शोकेन संतप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ।। ४० कृपालुनित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि । स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां वे न करिष्यति ॥ ४१ मम चैव नियोगेन विधेश्वाप्यनिवर्तनात् । पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ४२ एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिमविष्यति । धर्मश्च सुमहांस्तात तप्तं स्याच तपश्चिरात् ।। ४३ पुत्रशोकसमुत्पन्न हुताशं ज्वलितं यथा । प्रजाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सदा ॥ ४४ एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासस्यामिततेजसः । मुहर्त समनुध्याय धृतराष्ट्रोऽभ्यभापत ॥ ४५ महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽसि द्विजोतम | नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ४६ C11243 8.85 G3 देव तु S मया, G2 3 यया भुवं ( for मया श्रुत'). -') 42 11 om (hapl.) 42°43' -') Ko Dnu Śı damaged Kss 'पुनस्य (for 'राजस्य) -') G: 3 विधेचास्य नि( Ko G. 'वापि नि , Ga 'श्चाप्यनु) TI G1 11 कुल्चम (M. 'मे) (for ऋतमे) वर्तनात्, Ks तथा धर्मम -6) T3 प्राण ( for प्राणान्) 37 ) K: D , पतितं, DDI DI G. Ma यदिद; G: यस्निा (for यतिव) B धर्मराजेन -') K3 गुह्म 43 Mi om 4300 (cf r 1.42) -') B1.2 धर्मस्ते, Ka B3 निवेदितं; Din 'तु -') K. D. मविग्रहं, B3 Dn D1.2 79 धर्मार्थ', D3 धर्मोर्य', Ds धर्मस्य G: मवग्रहे 4) Ks देवस्तु Ks M ( for 'श्व) -d)G सपस्यसि (for सप्त स्याच) बटवन्चर K1 तदेवं ते बलेन च चिर ठप', Ki Ba D: तपश्चिर ( for 'चिरात् ) Ko वह स्थाचरित तप', Ks Ki B (except Bi) Dna Ds 'T 38 ) D1 येनाति- (for अनति ) G: ऋमगीयं G1. SB सप्तस्प (DAI 'तव , D3 सच स्यात् , MER Ki ममलंविक्रीयो हि (sic) -') K3 Ni B1-3 Dn 'तासि) तपश्चिरात् (K8 'र), Ks तप्तस्य सपसा चिर, D.2.47 OT: तु (for हि) SKo-23 Das कृतात. D: तप्त स्याद्वा तपस्थिर,_G: तपस्यसि तपश्चिरात् , M. विहित (K: 'त) शश्वल -) B Dn DL. 30 तप्तासि च पर( तप)श्चिरात् घरेण: D यलेन, cd अमेन (as in text) i वा ( for 44 *) Ś KO : 2 s Ñ B Da Di 8-7 .T G1 M: 4 च) 1 Ko-1.5 D1 लोके भूतेन केनचित् , K3 त्याव पुत्रशोक ( for 'शोक-) -') B. हुताशो, Ti Gs रेण तु केनचिन्, B1 3 स्थावरेणेतरेन वा, s चरेण (M1 'श D. G. तया (for यया) -') D प्राज्ञा ग्रतेन, 12- प्रसेन )स्यावरेण च भसा, G: प्रज्ञा च ता B 39 M. om. ( hapl ) 39 -') K1.3 -श्रेयश्च , Do DD DI -10 'भाग .d) Ka.: सदा विमो, Ti Gi G: सता (G: 'दा) सदा, -श्रेष्ठ स (for श्रेष्टन) वै -')Ka 5 DnNDI.C Ga सदाय K: Do: DEL-1 निर्वाप( KI D. 'ण, K. 'र)यितुमर्हसि मुमंते, TG1 Is मुच्यते ( for मुद्यते) K3 6 प्राणिनो, Afz 'ना ( for 'नां) S Ko-3.5 D. 5 जानन् (for 45 Gs om. the ref ") Sl Ko स ( for तु) कान्वा) -") TIG M. 4 मागविम् (for चा ) Dni वत' शुस्वा वचस्तस्य, Dn: D381 तच्छुत्वा वचनं Ñ1 एव वा Ko-35 D2.5 ना(Ds भगति गति तस्य, DI 4.5 ° तच्छुत्वा तस्य वचनं -') Kas 'ध्यास्वा, N1 GS MI 'ध्यायन् 40 ")D स्वा (for स्वा) 12 वप्त तु (for सम्प्त) 46 Before 46, Das ins एतराष्ट्र उवाच -") 41 ) Ko राजस् (for वीरस) -') K: कय Ks वेगेन (for “जालेन) -') D प्रवतोसि, G. चिदि ( for कय स्वयि) - Ko Ds BG 2 : नेव प्रणटोलि, 14 प्राणा नो (sic) (for प्रणुश्चोसि) K1.: (for चैन) Dna De 8. 8 67 ( marg sec m orig as in text) 5 [33] S.NI MI महाराजन्, मेव च ·11 8. 47 ] महाभारते [श्रीपर्व इदं तु वचनं श्रुत्वा तव दैवनियोगजम् । धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च नशोचितुम् ।। ४७ एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः। धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ४८ इति धीमहाभारते स्त्रीपर्वणि अष्टमोऽध्यायः॥ ८॥ समाप्तं विशोकपर्व ॥ ९ वैशंपायन उवाच । जनमेजय उवाच। गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः । किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १ एतच्छ्रुत्वा नरश्रेष्ठ चिरं ध्यात्वा त्वचेतनः । संजयं योजयेत्युक्त्वा विदुरं प्रत्यभापत ॥ २ - Sub parvan - .K. मृश पित' (Ki पति'), Kss महामुने ( for द्विजोत्तम) अत' पर स्त्रीपर्व भविष्यति । -') 31 Ko एव घुध्यामि, DI भवयुष्यासि; Do शुभमस्तु । स १६६६ समये आश्विन । 'मुह्यामि Ka: कर्तव्य नाभिजानामि D3 श्री श्रीवेंकटेशार्पणमस्तु । 47 ) KI DIE च ( for तु) -') Kss Ni DA B D1-1 0 T. G1 देव- (for देव ) Dna तदैव विनि मत पर स्त्रीपर्व भविष्यति । तस्यायमाय शोक योगज -4)Ko नानिशो (sic), Ki : Da s घर्तिप्ये, जनमेजय उवाच । Ba Dn D18 +070 घटिन्ये (for यतिष्ये) Ki , Ñ गते भगवति म्यासे पृतराष्ट्रो महिपति D. G MI , न च, B1-8 Dna D1 8-10 M. न तु, किमाचेष्टत विप्र तन्मे व्याख्यातुमईसि ॥ Dn1 नन्व (for चन) G+ शोषित ( for शोचितुम्) 8. प्रवर्तिष्ये न शोचितु, K3 वर्तयिष्ये यथोचित शुभमस्तु। 48 ) K 2 D35 एतावदुक्रवा वचनं - Do T• संवत् १६४२ श्रावणवदि प्रतिपदा रविवासर काशी वास मणिकर्णिका विश्वनाथसनिधी। DT cont Colophon Ś KO 8 . Ñ B Dni पर स्त्रीपर्व। D1. 8.4 01 Cd विशोक, K: D2 धृतराष्ट्रविशोक, - Do भस्यानंतर स्त्रीपर्वमस्ति । श्रीकृष्णाय नमः । श्रीगोपालाप G8 शोककरण -Adhy name नमः । सवत् १७१४५ (१) समये चैनसुदि १५ केदारगुरुवासरे । Ka (with prefixed धी) : D. वेदव्यासवाक्य, Ds व्यासगमन, Ga व्याससिद्धांतवाक्य; f1 व्यास वचन -Adhy no (figures, words or both) K... 88 (as in text), B1 93(1) -slokano Ka 21, D. 22 From adhy. 9 onwards, Dt (which bus - After the colophon, $1 concludes only adhy 1-8) is discarded from the Orit. App, with मत' परं स्त्रीपर्व भविष्यति । ॐ नमो भगवते वासु while K. Ds, which begin from this adhy , are देवाय। added -Ko मत' परं स्त्रीपर्व भविप्यति । Before 11 91, $ Ko - Dai Diring the in- -Ka मत' पर स्त्रीपर्व भविष्यति । भस्यानंतर स्त्रीपर्व troductory mantra भविष्यति । यस्यायमाय श्लोक। 30* नारायण नमस्कृत्य नर चैव नरोत्तमम् । गते भगवति व्यासे पृतराष्ट्रो महीपतिः । देवी सरस्वती न्यास ततो जयमुदीरयेत् । किमाचेष्टत विप्रर्षे तन्मे ध्याख्यातुमर्हसि । [(L2) Ko DI + चैव (for न्यास) ] [34] ST व्यासवाक्य, 9 ·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 99 क्षिप्रमानय गान्धारी सर्वाश्व भरतस्त्रियः। वधू कुन्तीमुपादाय याश्वान्यास्तत्र योपितः ॥ ३ एवमुक्त्वा स धर्मात्मा विदुरं धर्मवित्तमम् । शोकविप्रहतज्ञानो यानमेवान्वपद्यत ॥ ४ गान्धारी चैव शोकार्ता भर्तुर्वचनचोदिता। सह कुन्त्या यतो राजा सह स्त्रीमिरुपाद्रवत् ॥ ५ ताः समासाद्य राजानं भृशं शोकसमन्विताः। आमच्यान्योन्यमीयुः स्म भृशमुचुक्रुशुस्ततः ॥ ६ ताः समाश्वासयत्क्षचा ताभ्यश्चार्ततरः स्वयम् । अश्रुकण्ठीः समारोप्य ततोऽसौ निर्ययौ पुरात् ।। ७ ततः प्रणादः संजज्ञे सर्वेपु कुरुवेश्मसु । आकुमारं पुरं सर्वमभवच्छोककर्शितम् ।। ८ अदृष्टपूर्वा या नार्यः पुरा देवगणैरपि । पृथग्जनेन दृश्यन्त तास्तदा निहतेश्वराः ॥९ C 11276 B11 10. K 119 AS Gs भा याता, This is preceded in Śi by ॐ स्वस्ति । ॐ नमो [मन्वपद्यते, T G1 रोहत विनांतकाय । स्त्रीपर्व लिख्यते ।, in a Ke by ॐ नमो 5 ") Dn1 पुत्र (for चैव) -') G8 (inf भगवते वासुदेवाय , in Ko by ॐ श्रीगणेशाय नम', in ไn in text) ग्यसन SK1-85 D1-886 Dna by श्रीगणेशाय नमः । गते भगवति व्यासे इत्यादि 8 . नोदिता (Ks 'त') (for चो) -) S da स्त्रीपर्व । तन्त्र प्रथमोध्यायो व्याख्यातप्राय' गते ॥३॥3; and maged K1.2 ततो राज्ञ, Ks यतो राज्ञा, Ds सतो In DJ - by श्रीगणेशाय नम Dna ins श्रीगणेशाय राजा -4) Ks.5 समाद्रवन् । B. उपागमत् , Dna To before 11 9 I उपस्थिता; 3 समाद्रवत् 1) S गते प्यासे तु (T: G28 स) धर्मात्मा, Cd 6 ") K. B -परायणा' (for समन्विता) -') as in text ~*) Ks माचेष्टत, G2 अकुर्वत ( for Ks corrupt K: Dne dyan, Bi antys Ds मचेष्टत) Kss क्रिमचेष्टितवान्विप्र d) GB ग्याहतुम् ईयुश्च , TG1 M1 9 . भायस्ता, Ga मापुखा, (for व्याख्यासुम्) SKo सन्ममाख्यातुमर्हसि - After Ma भायत्ता ( for ईयु म) Cd entes ईयु 1,8K N1 B Dn D1-0 8 0 Cd ins a passage given ( as in text) -4) वै (for उच् ) Ki T Gia in App I (No 1) Ms सदा (for तत') Ka : सु( Ks om सुभूश चुकुशु 2 ") M एवं श्रुत्वा b) GB विचेतन', M. स्तत [मल्पचे' - For 2,8K Ni B Dn D1-+ 8 9 subst 7 .) Ki , Da lacana , K3 ता, Ks at (for 31* विदुरस्य तु तद्वाक्य श्रुत्वा तु पुरुषर्षभ । ता) K1 समाश्वासत, K. 'श्वासयत, Ke : Ti G1. 8 युज्यता यानमित्युक्रवा पुनर्वचनमग्रवीत् । Mi 4 'श्वासयन् (for 'यत् ) -') Ka सर्वाश, Ka पश्चाद् G2 [(L1) K6 (for the first 7) Ś: K3.5 Ñı Gs भासीचू (for मृदुश ताम्यश) K मातंतर; Ki चात Dn2 भुत्वा स , K: स श्रुत्वा (for सत्वा तु) Ki Bi : G. चार्तस्वर M1.1 4 ह्याने रुदन्, MB ह्याततर Dnx D. • पुरुपर्पम (Do 'भ), K. D. भरतर्पम 81 (for चात) Ks तान्यावर्तस्वर तथा (10) -) Ko 4 श्रुत्वा भरतसत्तम. ( for the post. half) ] K: 5 मश्रुकठी, TG कठ', M. 3. 'कठा' -d) 3 ) Ka Ki D. 5 शीघ्रम् (for क्षिप्रम् ) Ti T G. f. ततस्ता, M18 तत स Gr 1 मारुह्य (for भानय) K Ma गांधारी -') M2 ततस्त्रान् ( for ससोऽसी) Ti G1.2 निर्ययु' ( for Ks वधू 8 कुती चैव (T, रुदतीच) तथा क्षत्त' ('Th 'यो) K12 D. शिविकासु बहिर्ययो 'त्ता) -d) K D2 6 याश्चान्या भरतस्त्रिय', Kss 8 ") Ki M: प्राणाद' Dn1 सयजे -) Ko यावान्याथ योपित', 8 स्व( T1 MB समानय ममा भकुमार, K1-3 5 Dn1 माकुमार तिक Dn1 D च तत्सर्वम्, s पुर सय ( पुरस्ताब) (for पुर सर्वम्) -ON 4 ) TG Ms तु (for स) -') T2 विदुपा अवसच्, 8 (except G1) [भ]प्यभवच् (for अभवच्). (for 'र) 8 Ko : Ds 8 धर्ममुत्तम, Ks.: 'समस, BK. B D3 + 8. कर्षित Bs धार्मिकोत्तम, G1 तत्त्ववित्तम; M1 धर्मसत्तम -') Ti विग्रहित G: ग्लानो (for -ज्ञानो) -4) Ga 9 .) B1 3 भरष्टपूर्वया -') TI परा (for पुरा) 14 ध्यानम् (for यानम् ) Kas [भ्यपद्यत, Bi - ") K3 s पृथग्जनेश्न, Bs 'जनर, cd 'ग्जनेन ( as [35] Ks क्षत्रा 81 चांतरत' Gs तत स्वान्, ·11.9 101 महाभारते [खीपर्व प्रकीर्य केशान्सुशुभान्भूपणान्यवमुच्य च । एकवस्त्रघरा नार्यः परिपेतुरनाथवत् ॥ १० श्वेतपर्वतरूपेभ्यो गृहेभ्यस्तास्त्वपाक्रमन् । गुहाभ्य इव शैलानां पृषत्यो हतयूथपाः ॥ ११ तान्युदीर्णानि नारीणां तदा वृन्दान्यनेकशः । शोकान्यिद्रवन्त्राजकिशोरीणामिवाशने ॥ १२ प्रगृह्य वाहून्क्रोशन्त्यः पुत्रान्भ्रान्पित्नपि । दर्शयन्तीव ता ह स्म युगान्ते लोकसंक्षयम् ॥ १३ विलपन्त्यो रुदन्त्यश्च धावमानास्ततस्ततः । शोकेनाम्याहतज्ञानाः कर्तव्यं न प्रजहिरे ॥ १४ व्रीडां जग्मुः पुरा याः स्म सखीनामपि योपितः । ता एकवस्त्रा निर्लजाः श्वश्रूणां पुरतोऽभवन् ॥ १५ परस्परं सुसूक्ष्मेषु शोकेष्वाश्वासयन्स याः। ताः शोकविह्वला राजन्नुपक्षन्त परस्परम् ॥ १६ तामिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः। निर्ययौ नगराद्दीनस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ १७ - D2 'शाशु, कर्तव्य) DD यामा T1 यात्रा G: यास्य Cras in text) Ko-24 Ba Dna Ds [भ]श्यत; Ks 5 तामास्ता (sio), Ga ता हिस्स (for वाइम) KL B1 3A DA1 D1-463 0 दृश्यते ( for दश्यन्त as in 6) D. युगांत इव समाते, Kab दर्शयंत्यो हुताशस्य; Cr S हवेश्वरास्ता ददृशु' (G2.8 'शे) -") B8 तास्तथा, दर्शयस्य इवाह स्म t)G 'सक्षये Ki : दर्शयति Da प्रमदा (for तावदा) TG समवेता पृथग्जना (T1 क्षतान्पटीन् । D दर्शयतीह वानमि 'ग्गणा', Ga 'ग्जन); 1 पृथग्भूता पृथग्जना' 14 ") DI सुलपत्यो ( for वि) 8 नदंत्यश ( for 10 .) Th प्रशीर्य (for प्रकीर्य) K. D शुशुभान्, रु'). Dru DIB.08. स ( for च) -') KT Ni Bs Dna Da च शुभान्, S अपि( Ti M1 'शि )तान् G1 इवस्त्रत' (for तत') - ) $Ko []मिहत, Ki : D. 6 प्रकीर्णकया' सु(K. शसु , 3 [अ]भ्य', K. D. [3]पहत (D: 'सा); BE Ds Ds 'शास्स्व शुभा (K: 'भान्) .") Ki Da [भ]व [भ]पहत , TG1 विहत (for [भ]भ्या') G: शोक मुच्य बै; K. D8 'मुच्यत, B3 'मुच्यते -') T GI नायविनज्ञानात् (sio) -4) Ni Dna ता कार्य ( for यन (for नार्य) Kss न स्म जजिरे, 1 न प्रजिरे, Ba नामिजशिरे 11 Ds om 11ab - ") K. D१ स्वथाक्रमन् (D: 'मात्), T G1 8 M निराक( 11 ग)मन् G: गृहेभ्य 15.) नीळां K परां (for पुरा) स्तारिता क्रमात् -') G गृहेभ्य (for गुहाम्य) Dny G: यस्मात् (for या स्म) एव (for इव) -) D. पृपमो, D पृपत्यो, Ds -°) G: सुखिनाम् (for सखीनाम् ) Dni Ds utforat पृपत्य G3 करिण्यो Ni पृषत्यो निहतेश्वरा - ") D1. 8 4 0 8 9 एकपसाच निर्लजा, TG निलंबा (T1 'विण्णा )स्तास्तु राजेंद्र (G1 'द्रा) 12 ") Ni Dna इति (for तानि) Da [उदाराणि णा, Kss व अश्रूणामपि संनिधौ (for [उदीर्णानि) --') G2B तानि ( for तदा) 16 ") Ks 5 संश्चपुस्ता , G न सूक्ष्मेषु (for सुस्) -') Ko [भ]द्रयद्, K1-86 D. 5 Mg + [म]भ्रमन् , -') K8 5 शोकेन (for 'पु) KB. & Ni B Dai Dit T G1 [मल्दन् , Gs भ्रमन् , M2 [भ]भवन् (for [भ] 68 9 तदा D5 तत', T: त्रिधा (for स्म या') Bi द्रवन) TG घोर, M भूमौ ( for राजन् ) Dns K केशेष्व(K. 'पु)सयन्स्म या (310), Ko केशेप्यावास D3 MI शोकार्वा व्य( D3 मा)द्वाजन्, Gानां महा यस्तदा, KI 2 Ti G M शोकेप्वाश्वासयंति (Ki 'यंत राज --4) Si Ko 4 इव प्रजा , Ka Na B: 4 Dn K: 'यत) या', Dna 'प्वाशसयतदा -')K विकला D18 1 0 8 9 इवांगणे, K35 इवाकरे, T G_11 3 (for -विह्वला) -") M1 उपेक्षंत, KAN BI-S इवागना Cr किशोराणामिवाकणे Dn DI-3 8 0 TO G1 8 अवै', Ks : उपेक्षत्य', B: 13.) DI MB न्यवे ( for प्रकृप्य (for प्रगृय) KsD मपेक्षत, TIME नावे', Ga नावे', बाहु, उपे) K: बाहु, Ks Ds बाहु, Ga वाहू (for वाहून् ) K3. फ्रोशत्या Dni स्युः (sic) -°) Ks तथा 17 ") Ka-3 : Bs Dna Da . 8 T G MB रुवंटीमि परान्, K: पिदम्परान् , Gas if 'तीन् -') T] - *) G निर्ययुर् (for 'यो) s सूर्ण (for दीनस्) G1 2 ( for [इव) D चाहु स, Ti तान्हि स , G, 4) दीन(G. 'ना)स्त्वायोधन प्रति [36] 10 text -4) पुत्र ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 10.4 शिल्पिनो वणिजो वैश्याः सर्वकर्मोपजीविनः । ते पार्थिवं पुरस्कृत्य निर्ययुनगराहिः ॥ १८ तासां विक्रोशमानानामार्तानां कुरुसंक्षये । प्रादुरासीन्महाशब्दो व्यथयन्मुवनान्युत ॥ १९ युगान्तकाले संप्राप्ते भूतानां दह्यतामिव । अभावः स्यादयं प्राप्त इति भूतानि मेनिरे ॥ २० भृशमुद्विग्नमनसस्ते पौराः कुरसंक्षये । प्राक्रोशन्त महाराज स्वनुरक्तास्तदा भृशम् ।। २१ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥ १० C11.29 I1104 no वैशंपायन उवाच । अश्रुकण्ठा विनिःश्वस्य रुदन्तमिदमब्रुवन् ॥२ क्रोशमानं ततो गत्वा ददृशुस्तान्महारथान् । पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । शारद्वतं कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव च ॥ १ गतः सानुचरो राजञ्शकलोकं महीपतिः ॥ ३ ते तु दृष्ट्वैव राजानं प्रज्ञाचक्षुपमीश्वरम् । दुर्योधनवलान्मुक्ता वयमेव त्रयो रथाः । 10, Ni Dn1 D3. 62,39(as in text) Sota 18 ") K126 श(K: शा)ल्पिनो Kas वाणिजो, Bi ( sec K: वणिजौ Ko वेश्या' K1.2 63, Ni 30, m ) 95 (1), -') Ki.2 5 D1-30 8 0 D2 64 G1 सर्वे ( for सर्व ) Ni कामोप' (for कर्मोप) -4)K1 निर्ययो ( for 'युर) 10 19 ) sagt (for arat) -') $lacona for कुरुसक्ष Bi.. कुरुससदि -') K: Dn2 महाशब्दो 11 व्यधमन् ( for व्यययन्) : I Ka om the ret. -) D3 व्यधयन्, -) Ko 4 सदा ( for ततो) Ko भवना(S2 'ता)न्युत K: स्ट्रा (for गत्वा) - ") 8 Ko-2.4 Ds ते (for तान्) Si Ko महारथ -T: om (hapl.) 20 B... om 20 Mi om 20-21 -") 1-31 ') Ks शारद्वति, Ds सारद्वत Si Ko . damaged Ka.s समाप्तो -') 1 ** नां; Ti Gi कृप शारदत (by transp ) लताना (for भू) Si Ko दहनाद् दहताम् Da Me इति ( for इव) -') G1 मभव 2 Ti om 2 (cf v 1 1) - °) Ka 2 D2 मथुः T1 'कर्णा D3 सोप्यय; T: स्योदय' (sic) (for स्यादय) Some MSS farage -*) Sa T1 स्थादस, Dn1 प्राप्तम् ( for प्राप्त) Kas भभावश्चाय सप्राप्तो, G1 : 1-3 रुदत, K3 कंदत, G3 राजानम् (for रुद ME 'वस्योदय प्राप्ता -4) Ks भूतानीति च मेनिरे, Ki : D2 इद वचनमब्रुवन्। K: दंत इवम Ks भूतानामिति में घवीत् (sic), Ni Dna रुदत इव चावन् 21 Afi om. 21 (cf v 120) -') Ki D2 कुरु 3 .) Bs Dni D1.8 4 0 8 9 सुवस् (for पुनस् ). सक्षयं, -') D सुदुस्तर T जनसक्षये K. Gs - B: reads 30-60 -") B3 माक्रोशंत M. महाराजा महाराजस् 4) K: तनुरक्तास् , G2 8 स्वk D तया on marg -')KS T Gi M12–1 (for 77510) (for तदा) -d) K5 महीपति, B3 4 DnH DI. 3 4 0 8 9 'पते, 8 महारय Colophon Sub-parvan All AISS स्त्री 4 B: reads 4 on marg -) Dni qay ( for " -Adhy name KI 2 D. 5 पृतराष्ट्रनिर्याण (K1 'निर्या Ga_f राष्ट्रनिर्गम' (Gs fl 'निर्गमन) सर्वम्) Ga 8 एतत् (for मन्यत्) - K सैन्यतो - Adhy no (figures, ords or both ) S. Ki B3 सैन्यस्ते; G2 3 सैन्य तु (GR) Ni Dna पुरुषर्षभ. [37] SKo. कठ, न्तम् ) - पणं), ·[स्त्रीप 11.10 4] महाभारते सर्वमन्यत्परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ ॥ ४ न चापि शत्रवस्तेपामृध्यन्ते राशि पाण्डवाः। इत्येवमुक्त्वा राजानं कृपः शारद्वतस्तदा । शृणु यत्कृतमस्माभिरश्वत्थामपुरोगमैः ॥१० गान्धारी पुत्रशोकाामिदं वचनमब्रवीत् ।। ५ अधर्मेण हतं श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम् । अमीता युध्यमानास्ते धन्तः शत्रुगणान्बहून् । सुप्तं शिविरमाविश्य पाण्डूनां कदनं कृतम् ॥ ११ वीरकर्माणि कुर्वाणाः पुत्रास्ते निधनं गताः ॥ ६ पाञ्चाला निहताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । भुवं संप्राप्य लोकांस्ते निर्मलाञ्शस्त्रनिर्जितान् । द्रुपदस्थात्मजाश्चैव द्रौपदेयाश्च पातिताः ॥ १२ भाखरं देहमास्थाय विहरन्त्यमरा इव ॥ ७ तथा विशसनं कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते । न हि कश्चिद्धि शूराणां युध्यमानः परामुखः । प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्यामहे त्रयः॥ १३ शस्त्रेण निधनं प्राप्तो न च कश्चित्कृताञ्जलिः॥८ ते हि शूरा महेष्वासाः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः । एतां तां क्षत्रियस्याहुः पुराणां परमां गतिम् । अमर्पवशमापन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षवः ॥ १४ शस्त्रेण निधनं संख्ये तान्न शोचितुमर्हसि ॥ ९ निहतानात्मजाञ्श्रुत्वा प्रमत्तान्पुरुषर्षभाः । - K. नात्रा Do तत: -°) G: N1 विद्यते, G: s तान् 5 Bt reads 5 on marg - ") 1 Ko 8-5 MI 4) Ni B Dni Di. 8-8 8 9 ता; N. B2-4 Dn D1 8 + 08 0 तत' (for तदा) K TIET ( submetrio), स्था, Ma न तान् (for तास) 6 B: reads 6ad on morg -") 5 ( by corr )K 10 ) Ko वापि (for चापि) 1) Doi reads TG भीता (for भभीता) -') Ka -') Ki 1 प्रत Dni from ea up to 12d on morg Ø. lacuna, K. Ds M1.24 हत्या (for मन्त) गृध्यते, K. सुजया, B3 युध्यते। BA समरे वीरकर्माण इभ्यते। Dna विद्यते, Ds उभ्यते, T G1 मुच्यते, Gr शिप्येते; 7 ") SK D2 5 एव (for ध्रुवं) Gs राध्यते, . मयते ( for ऋध्यन्ते). -d) Kss मश्वत्थाम्न' ( for 'म) (for ते) -') KG शत्रु , Dns अस्त्र (for शस्त्र) Si Ko निर्जिसा', Da जीवितान् .) Ś. Ko Ñ 11 Dna reads ll on marg -")M त (for B. DAL DI ( before corr ). 68 0 भासुरं, K. DI ते) Gi सुत -') BK Bs Dal Da 6 भासाय भास्करें d) Ke Ni B1 3 Dn Ds & 8 विचरति (for आविश्य) Ds विहरंत्य इवामरा (810) After 7, S ins 12 Doi reads 12 on marg -')G: पचाला 32* सर्वे अभिमुखा' शूरा युध्यमाना हतारिभिः । -') Ks एटद्युम्न -') G: सर्वे ( for चैव) -) S B1 3 घातिता', Ks 5 सर्वश' (for पातिता') [ G. सर्वे मंतर्मुखा , Gs परानभिमुखा'. T3 राशे, G राशि (for शूरा) Mi बुध्य (for युभ्य') T1 G1 ता युधि ] 13 °) K विशमन, Ks पिवसन; Dna Cd विश शन, Do विराजन -') Ks Ds Ti G1 : पुत्र', Bi 8 . ) Ko 4 कश्चन, G: कधिद्धि K1. : शत्रूणां युद्ध, Ds पुत्र ( for पुत्र ) DB -पाहु ( for शत्रु) (for शूराणां) -") G: युध्यमाना परामुखा -S K: गणेन (for गणस्य) -ed) Si Ke Als 4 प्रद्र Ko om ( hapl.) 8-9° -) G प्राप्ता -) G. प्राद्रवतम्। M प्रदमन्वायत् (310) Ko-35 Ds TG M हि (for च) Ds S transp रणे and न हि (भभि , 1 दिन) Ś K T1 G1 M Ten Ki ETT VAGE Ñ Dns ad 9 $. Ko i omgad (of 9ab (of r 18) .) K: (for प्रय) एतांस BA Dni D1 2 4-680 एव, G वास् ( for एता) Ksh; G: तान् ( for सां) -") 8 प्रशस्तां, 14 )G न क्षमिप्यति पांढवा Gi om (hapl ) K. D3 शस्तां च; Ti 14-150 -4) M4 वर्ष (Inf lhn वधं) ( for चर) M. 'णी; M. 'ण B1 गति 81 damaged, Ko 4 S (Gi om ) प्रतिचिकीर्षव', Ks KE Gs M सखे 'जिद्दीषव , N1 'जिगीषव [38] . वाम, - - Ni पराणां, Dn1 पुराण', Dn: परमा K प्राप्ता, ..) Si Ko प्राप्तस् , ·। स्वीपर्व] स्त्रीपर्व [11 10.23 निनीपन्तः पदं शूराः क्षिप्रमेव यशस्विनि ॥१५ अपक्रम्य तु ते राजन्सर्व एव महारथाः । पाण्ड्नां किल्वियं कृत्वा संस्थातुं लोत्महामहे । आमन्न्यान्योन्यमुद्विग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्ततः ॥२० अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मनः कृथाः ॥१६ जगाम हास्तिनपुरं कृपः शारद्वतस्तदा । राजस्त्वमनुजानीहि धैर्यमातिष्ठ चोचमम् । खमेव राष्ट्र हार्दिक्यो द्रौणिासाश्रमं ययौ ॥ २१ निष्टान्तं पश्य चापि त्वं क्षत्रधर्म च केवलम् ॥ १७ एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणाः परस्परम् । इत्येवमुक्त्वा राजानं कृत्वा चामिप्रदक्षिणम् । भयार्ताः पाण्डुपुत्राणामागस्कृत्वा महात्मनाम् ।। २२ कृपय कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्य भारत ।। १८ समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रवौ । अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्र मनीपिणम् । विप्रजग्मुर्महाराज यथेच्छकमरिंदमाः ॥ २३ गगामनु महात्मानस्तूर्णमवानचोदयन् ।। १९ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि दशमोऽध्याय ॥१०॥ C1311 B1113 x.11 1022 Ko18.0 . - 15 Grom 15 (cirl 14 ) -"KI D. निहि 18 S2 reads 18" bn marg - ") इत्युक्स्वैव ठान्, K नहिठान, Ki B DD DI-ES OT G: च राजान, K: हरयुक्तवचन राजान (hypermetric) JI:-- हवान (for निहतान्) G... शाग (for शुश्वा) -') K: वाग्मि', Dna T G : धापि, D. पानि -.) A B DA DI 14 : 0 T: प्रमत्ता, G: पुन वान् (for चामि) - Do reads (sec m ) 18'-19° on (for प्रमत्तान्) Ka : D. M. पुरुषर्षभान्. -') St mars -') K कृतवर्माण -4) As Tोगपुत्रस्य निरीश', K... DDI DLE ... निरीमत, Ki DDI 19 ) D; reads 19s on marg Bi निविशंट, Bi.: निटीपत, T भन्दिप्यत (T 'a); DDI D. मवेक्ष्य K. मावक्ष्य', T. G भन्वेक्ष G: निनीपति, अमृप्यतः M. जिगीपंत (for G1 मार (for राजान) -')$1 Ko 4 महीपति, ME निनीपन्त) Ki.. D. पदे, पुरं, 1 कथ; AM मनीपिण' ( for 'णम् ) K. D फरवा चाभिप्रदक्षिणं परं ( for पद) (before corr ) निनिपंत (up (-18) -') K... DI महाराज; K3 5 जगा. In by corr) K: पति पदवीं शूरा' -") 6... -") K1-3 5 D. मनोदयन् माय ( for महारमानम् ) D. यशम्बिन BS (Gion) क्षिप्रमेष्यति पाडवा (K.., 'त्), Dnमदेशयन् ( for भचोदयन् ) 16 .) Ri B1-3 DaDi ... पा मु (for 20 ) K. तु मे, KT GB s च , B... तो पाण्ड्ना) Ki B1-1 DD DI-16 ! : II : कदन ( for (for नु से) TG23 M सर्वे ( for राजन् ) & Kot किपिप) -') मे राति, -') मे राज्ञि, T1 मां राजन् , T. अपझामतु (Ko . 'मस) से राजन्, G1 भपक्रम्य च सर्वत्र -') ग्रयो राजन् (for पर्व एव) -'). उग्वि- भास् (sic), Kas माविमास्, 0 उदीवास् 17 ") B. पुनम् । DD1 एवं (for राजस्) Ma corrupt T सठस्, G1 तदा (for निघा) Ro + य च बि, Ni Bh Daa TI GLAMI , स्व B Dn D1-08 0 सदा; T1 प्रय' (for तत) भानु , T: मां घानु 3M. यामनु (tor स्वमनु) 21 ) D3 G1 निनपुर -') Ka-5 BIG तया: -') Ks भाचष्ट (for भाविष्ट) ..) BK T GIM1तव (for वदा) -.) D. स्वयमेव (for मनामे, K... रटं टं; Karela, K. दिया । Bi समेव) 8 Ko राज्य ( for राष्ट्र) d) Ko निष्टा ai, B. निष्टा तां, Dnt DL 2-30दिष्टांत D. वथा; K. वत (for ययौ) राष्ट्रात (for निष्टान्त) B: transp 79 aod sifa 22 ') K... 5 Ba Da.. S T वीक्ष्य', प्रेक्ष'. Si Ko + पाप्पेठद; चापेठ, K... S D. चाप्येन, *)G2 नमस्करवा After 22, $. Ko i ins 33*. K: चायेन; G! चामु रष (GR) (for चापि त्व) -) K11 क्षत्रधर्म: B DDI DI-16. क्षात्र (Bh 23 SKo . om. 23 -.)T GE, वीर, Gr ') धर्म M क्षत्रधर्म केवल पुर्य (for वीरा) -') K: : तदाम्पनुदिवे, D: [39] मा राति - - - - .

·11 11 1] महाभारते [स्त्रीपर्व वैशंपायन उवाच । हतेषु सर्वसैन्येपु धर्मराजो युधिष्ठिरः । शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यातं गजसाह्वयात् ॥ १ सोऽभ्ययापुत्रशोकातः पुत्रशोकपरिप्लुतम् । शोचमानो महाराज भ्रामिः सहितस्तदा ॥२ अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हण महात्मना । युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ३ ११ तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदी शोककर्शिता। सह पाञ्चालयोपिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ४ स गङ्गामनु वृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम । कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ५ ताभिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः। ऊर्ववाहुमिरार्ताभिर्बुवतीभिः प्रियाप्रिये ॥६ क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता । - मान, - तथा) TG सग्राम - तदा चानु Ma वदत्यनु -') Sa Ki : D2 5 महा -°) Ko 18 B Dna D2-0 3 0T1 G1 M18 शोच रमानो ( 'न) (for 'राज) -d) Ka Ta Gs Ma-4 K: शोच्यमान: N1 शोच्यमानी, M. शोक ययेष्टकम् , Kss यथैवेष्टम् S Dna अरिंदम G. यथे मानो d) Ni Dna S T (for तदा) टमरिमर्दना - Sa K1-8 6 Ñ B Dn D1-8 8 e ins 3 Dns reads up to ton marg ") K. DS after 23 Ś KO. (which om 23) after 22 Gs भन्वीयमाणो, Cad 'मानो (as in text) -" 33* समासाद्याथ वै दौणि पाण्डपुग्ना महारथा' । Ks यदहेण (for दाशा') - ) Ti Gi GT (for यजयन्त रणे राजन्चिक्रम्य तदनन्तरम् । 4) Bs Dn1 DI. B..08 0 Gs क्या चैव; DIY सथैव तु (for 'वच) [(L1) Kss समासायत - (L. 2) व्यज ** Ko व्याजयस्ते, Ni B3 + D1.8 4 0 0 न्यजयस्ते , Dni 4 ") KB : मन्वशात् , B DD DAS (except Ts) 'यात् Kas Gs 'त सुदुखातों, -') Ks. Kव्यजयन्समरे राजन् ( for the विजयस्ते, D. ध्यजयतो द्रौपदी 8 Ko : B Dna Di + 58 0 कर्षिता; Kss prior half) ] फर्शिता -d) तथा (for तन) Colophon Ca d cite Sub-parvan 5)D सा गगाम्, All MSS at Adhy name K... DE कृपद्रौणिभोजदर्शन, T गहामनु ( as in text) D. वृद्धानि, Cad वृन्दानि (as Ga_Mi .. कृपादिदर्शनं Adhy no (igares, in text) G -') K1 वृदानि (for स्त्रीणा) words or both ) SK: 11: Kis 10 (as in भारत' -') Ki D3 कुरुरीणाम् d) M कोश text); Ñ Dni Da o (sec m ) 3, D. 2 -śloka तीनां B8 D1 8 0 8 9 घ (for ६) KI : 87; N. 24, D. 88 6 ") Ba GB राजन् (for राजा) -.) रुद**, N1 B1-3 Dn DI. 3 4 0 8 0 क्रोशतीभि', T GL 9 Ms. 11 रुद' i damaged, B1 2 8 समसत. (for सहस्रशः) - ) K1 मार्वानि, D, आतोमि (sio). .*** मिरााभिर् ) Ko 1 T G1 3 M1 मुवतीमि'; Ni 1 Mi om the ref ..) B Dn1 D18 1080 Bs Dn रुद'; B युव, D184680 रुद। D: तेपु (for सर्व) -') K1 धर्मपुत्रो; S (except Ge) छुव (sic), Ñ. Bs Dn Di 84080 पादुपुत्रो (for धर्मराजो) -K1G: Ms शुश्राव प्रियाप्रिय', G, 'त्यये Kan एतराष्ट्र समायात -t) K3 क्षुवे (510), Ka 7 ")Gs धर्मरता (for 'जता) Ks कनु दुदर्मता शुश्रुषे; B1-3 D1.8030 T G नियात, B. निप्फ्रांच (for निर्यात) 6)$ Ko Ba Dn1 D. 9 नाग- (for गज) यज्ञे (corrupt), D3 क नु धर्मसुतो राजा चास्यानू', 82 चाथान; चाथान; चास्य नृ, B1 सास्थान 2 •) 51_K. सोभ्यगात् । Ko सत्यगात् (10) Dna धर्मानु; DI (by corr , before corr Dn reads from शोका up to दा (in 3 ) on marg in text) : G साथ नृ, Da M2 1 सत्या, Th S (except as) -पोका (Ma 'तं) -.) 8 'परिप्लुतः सामान, M साम्या ( for साधान) -') Ki [40] 110 . d Ms द्रव as ·रहीपर्व] स्त्रीपर्व [11 11. 17 यदावधीस्पिदन्भ्रान्गुरुपुत्रान्ससीनपि ॥ ७ घातयित्वा कथं द्रोणं मीष्मं चापि पितामहम् । मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ।। ८ किं नु राज्येन ते कार्य पिन्भ्रानपश्यतः । अभिमन्युं च दुर्धर्ष द्रौपदेयांश्च भारत ।। ९ अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव । ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।। १० ततोऽभिवाद्य पितर धर्मेणामित्रकर्शनाः । न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ।। ११ तमात्मजान्तकरण पिता पुत्रवधार्दितः । अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिपखजे ।। १२ धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत । दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधारिव पावकः ।। १३ स कोपपावकस्तस्य शोकवायुममीरितः । भीमसेनमयं दावं दिधाति दृश्यते ॥ १४ तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः । भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ १५ प्रागेव तु महावुद्धिवृद्धा तस्येङ्गितं हरिः। सविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ।। १६ तं तु गृयैव पाणिभ्या भीमसेनमयस्मयम् । CH?" B" 1217 X.1 11 17 KI भारत . काय) नपश्यतः corr D. T1 ययावधीन (K1 'धान् ); Ñ ययावध्यान्, Doi 12 D. reads 12* on marg -) Bi 8 तदा Di... यावत् K: यद धीरपतरिपरन् (sic) (for तम्) KI MI मारमांत K: तमामजाना मरण -*)$ Ku : Do Dias G1 M: To (fur Tor) --.)Ko पधार्पित -SKo 4 अप्रीयमाग, K1 A. ससानया 'माण , M2 भात्रीयमाण Ko शोकार्वा, Giशोकात. -K15 पयजे, DD1 D -सस्वजे 8 )G साठयित्वा, 31 : + पात' K: तु त (for कथ) -) : नमस्ते, G: मतिम्ते ( for मन 13 ) Ni Dna D: शातयित्वा K. स्ते) DO ध्रन्। G. [s] भूर ( for ऽभून् ) Dn DS 'त ) S. N. B1 DI G मन्विच्छद, 1 अन्वे महाराज (for 'याहो) - K: वृहद्रय (for जय') च्छद् R अन्वैच्छन् , Ka-s Ba DD DI 1-3 3 0 13 मन्विच्छन् 9.) K. सु (for नु) S_Ko • राजन् (for -') T: पुमान् ( for प्रादन् ) 14 ) Si Ko N. DD शोक (for कोप) . G:: om 9: -') B. अमिन (for 'मन्यु) पाव -') K: D कोप: B. क्लेश (for शोक ) Bia दुगपं ( for च दुधय) -") द्रौपदीयाश्र Ks ममीरिण -') G: दांतो ( for दाव) 10 Before 10, S ios 779777 -.) : (by D विधिपुर; G: दिशन् Dn: तप्यत ( for दृश्यस) belore corr as in text) Ko . उपेत्य ता, 15 After 15", Ki : Dal 12 (marg ) DI- Ins Ka = G अतीस्य तान् , N1 'त्येना DD 'त्यैता, TH 34* पूर्वमानायिता राजमोनालिष्टकमणा । G: ME 'त्य तो ( for त्यता) 3. महागहो, K. T G.. u-4 'राज - KINI TI GT मोशी दुर्योधनेन या पूर्व कारिता प्रतिमायसी । (ha N. 'ती), Dr Ms + मोती K, IN. TH योग्याभूमौ श्रमार्थाय मीममुद्दिश्य चतसा । G: कुररीम् -') Sx (before corr , by corr [(L. 2) DDI प्रतिमाससी, Da 'मा सती ] in text) Ce (for ज्येष्ठ) -4) G , धर्मपुरो ( for -') K चक्षुम्यो ( for पाणिम्या) 'राजो) M:- भीत प्र(Ma om प्र)बीळितोपि च 16 De reads ( secm) 16--18on marg ") 1 D, reads 11-120 on marg - ° ) T Gi KISS D नु ( for तु) T, G, M:-+ महामाहुर कमेण (for घण) Si ho + BA DI कपण', (for 'घुद्विर) -.) K: बुख्या ( for युक्षा) Ks B1-3 Da DIST. कर्षणा', K: फर्मत; हरि -°) T G1 प्रतिमान; M , म विधान -1) D. T G. कर्शन', Nai कशन -') B1 निवे K: सदा, Ds सतर, G1 तस्य (for तन) K. निवेदयामास तदा -") यथाक्रम ( for ऽपि पर्वश') KI D3 प्रज्ञाचक्षुपि पांडवा', 17 Do rends 17 on marg -.) Ko • प्रगृ K. नामघयानि सर्वशः T; K TÉT ( sabinetrio), Ka.. तु ( नु) 6 [41] AS K. दयत, D2 न वैद ·11. 11. 17 ] महाभारते [स्त्रीपर्व वभञ्ज बलवानाजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ १७ नागायुतबलप्राणः स राजा भीममायसम् । भड्क्त्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिर मुखात् ॥१८ ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः। प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ १९ पर्यगृहत तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा । मैवमित्यब्रवीचैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ।। २० स तु कोपं समुत्सृज्य गतमन्युर्महामनाः । हा हा भीमेति चक्रोश भूयः शोकसमन्वितः ॥ २१ तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् । वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ २२ मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैप भीमस्त्वया हतः । आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया राजनिपातिता ॥ २३ त्वां क्रोधवशमापनं विदित्वा भरतर्षभ । मयापकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दष्ट्रान्तरं गतः ॥ २४ न हि ते राजशाल वले तुल्योऽस्ति कश्चन । कः सहेत महाबाहो बाहोर्निग्रहणं नरः ॥ २५ यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते । एवं वाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन कश्चन ॥ २६ तस्मात्पुत्रेण या सा ते प्रतिमा कारितायसी । Ds T रथ GM2-4 पर , K1. D शुश्राव KB प्रधान, -) K मृत्युर, गृोव, Ni B Dn D1 3 4 0 8 0 गृहीत्वैव ( Dna Di : damaged - )Ñ B Dni Di : 108. Mi नृप, 'क), D. गूमेव च ( for तु गृयैव ) 8 उपगूस च भूप', G3 भीम (for भूय') (TH G. 'गृवैव, Ta 'गृशव, G1 'गूह्येव, Ga 'गृह्य 22 ) TG स ( for त) -') Kss वच स: 11 8 गूह्य तु) बाहुभ्या (T: पाणिभ्या) -') G: सत' (for वर) Ko + भयोमयं, Ks भयास्मय TG राजा स्तममयो Kss चैव (for पुसाम्) - 4) Kss तत्रैन(Ks 'कम् मय: G: भीम चैवायस मय - ' ) 31 Ko यरूवद् ( for वचनम् ) ( for 'वान्) 23 ") Ko मा शुचौ, Dna मा शुचे -') Sa Ka 18 Do reads 1846 on marg •) K: 8( except न वै, T G नैव; G1 नैव ( for नैप) -) Ms T.) सम (for 'मल) -') K: : M. भस्वा G8 राजस् ( for पा) --4) Ma ोपान् (sio) ( for हि (for चि) Ki मरवा विमपितोरश' (corrupt), राजन्) Bom ed. स्वया निष्पातिता विमो Ds 'थितोरयु (sio), G हस्वाभिमथितोरस्क -d) Dn: सुश्राव, Th 24 ° ) Sa Ki : D. स्वा तु (Ds नु) क्रोधसमापन --') K2. भरतर्षभ , Ki om. ( hapl ) from रुधिर up to तयैव K: पुरुषर्षभ' सनाव -) प्रकृष्ट (in 190). Ds [मपदृष्ट', G: स कृष्ट' (for [मपकृष्ट) मृत्यु K मृत्युं ( for मृत्योर) K. DL 19 Ki om. up to तथैव (of v 1 18) - ") Ks दष्ट्रांकुर पापात: BI पतति -') SK. Bi : सु(K. स) पुष्पिताम: K: प्रमथितान M. शिखर 25 K. om ( hapl ) 250-26°Ko B s Daom 25-260 Ti reads 256-26 twice 20 •) K. Bi Da पर्य(S. 'रि)गृहाथ, Ko Do S (except Mı) T (for ) —d) 8 (except पर्यगृहश्य, Ki.: Bi-3 DAI D1-880 प्रत्य( D. G) तव ( for बाह्वोर) N1 B Dna D1-8080विन om प्रत्य)गृहाश (K: 'हच), G: 8 पर्य(GB 'रि) G: (Inf. in ) निर्हरण G: (inf eta B. us (for a) 1 घृन्द्ध (for विद्वान् ) lan as in text) तव -') KI : ततो ( for सूतो). i Ko 4 गावलानिस् , 26 Si Ko 8-5D 1 om 26 (for Si Ko R: DI, KI 'लाणस: Dnn 'लानिस् , Don 'लानिस, T. 'नणिस् K:- of v 1 25) DIY TIG तथा (for तदा) --°) SM चैव, For the repetition of 2648 in Ti, of v] 35 B1 चैप (for चैन) TM यथा हिनावक -") B3 यथातरम् - ) K1-8 s Dna D: 6S of प्राप्य, Gu 3 M1 2 + यथा हिना( G सो, Gs नों)तर प्राप्य -G: Mi om ( hapl ) 2600 ) T Gs 21 .) हतो भीममिति ज्ञात्वा -1) म** f1-3 जीवन्मुच्ये( Ma 'प्य )त कश्चन ( Ma 'च नु) -') S. Ko-1 - Das महायशा (for 'मना ). M2 बाहोंतर -d) 8 (except G1) न जीवेदिह कमन [42] - • ) Sa K: हण, नर, . ( for इव) - -') ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [ 11. 12.3 भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहता मया ।। २७ पुत्रशोकामिसंतापाद्धर्मादपहृतं मनः । तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघाससि ।। २८ न च ते तत्क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् । न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथंचन ।। २९ तस्माद्यत्कृतमसामिर्मन्यमानैः क्षमं प्रति । अनुमन्यस्व तत्सर्व मा च शोके मनः कृथाः ।। ३० इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ वैशंपायन उवाच । तत एनमुपातिष्ठशौचार्थ परिचारकाः । कृतशौचं पुनश्चैनं प्रोवाच मधुसूदनः ॥ १ १२ राजनधीता वेदास्ते शास्त्राणि विविधानि च । श्रुतानि च पुराणानि राजधर्माश्च केवलाः ॥ २ एवं विद्वान्महाप्राज्ञ नाकार्षीर्वचनं तदा । C11345 D" 13.3 K.11 125 Dn -हता, TH सताप (for एनम् ) सान् (310) 4) 27 ) Ko - [मायसा (Ko 'सी) ते, K3 5 तव Colophon. - Sub-paroan Alt M8S IT N. B Dna DE. 8-30 या वेसौ, Dna या चासो, Adhy name KI. D. भयापुरुषभग', Ds पुरुष Tu d यासी, T G M1 8 + ते या सा, M. ते या या सगम', G8 1.2 भीमभजनं Adhy no (figures, (for या सावे) -') Ko 4 विभो ( for [मायसी) words or both) 32 13, K18 11 (8s in text) -') R. खेह (810) (for सेय) -4) Ks D K: 12, Dnn D3 4 -Sloka no B1 97 (१), G1 तयैवोप, D ववैवाप Mi तब चैव (for तवै D. 31 घोप) G: -हत (for -हता) 12 28 ") K: Bh. 8 सवठाद् (K8 'न् ), Ba - Dn DI-400 सतप्त, K: पुनशोमितसत 1 ) Kss च तम्, Do एतम् G. -") Ni B DIL DI. 8-53 0 Ga मप त तदा समुपातिष्ठम् -°) Ki.. शोचार्य (K: ' ), कृत Mi मप( Ma )गत -") Ko Ba Di, . K. शोकात, G शोचान, GB चोवास (for शौचार्य) 680 तदा (for तव) ॐ राजेन (for 'न्द्र) -") M: परिवारका -") Ko चैवम् ( for चैन) K: जिघांसित, D. 'सति. BKoउवाच ( for प्रो) 29 ) Ko 4 B. T. न चैतस्ते, K8 तव नैतत्। 2 ")G स्वधीता (for ) Do वेदारम-( for 'स्ते) Ks वन्वैतत् (910), Ba Di Di: 468 0 न खेतत्ते, - °) Do ( for च) -") K राजधर्माध केवल Ds न स्वेतत्तत् , Ga नैवमेतत् , M1 न हि से तत्, M: न च सेय (for न च ते तद) 3 ") K1-85 D3 एवं विद्वन् (Kas 'दि), Ms. M क्षमा (for क्षम) -°) i Ko + हन्या यस्व (Ko gafarit E1.6 Ñ B Dn Dis&TG MI * HEI 'स्वं), K: हस्वा भीम, Ks वहन्पांड-, 01 Das पद्ध- M. 'ज्ञा After 3%, K1-7 , Ni B Dn DI-1898 ins न्यास्स्व (by transp), M निहन्यास्वं - )KMI DA1 पुत्राने (for हि पुत्रा) -d) Ks 35* समर्थ सन्यलावले। न, Maa (for ते) मारमापराधाकस्मारव कुरुषे कोपमीदशम् । 30 )T मन्यमान, G: 8 11 'मान', उत्तास्वा सदैवाह भीष्मद्रोणौ च भारत । SKo :- क्षमा N1 Dn कृत, B. D1 (sup lin विदुर सजयश्चैव स्व तु रानग्न तस्कृया । as in text) सम (for क्षम) S विभो (for स वार्यमाणो नामाक [5] प्रति) • )K मभि (for अनु ) [(L1) K1 समाश्चि, K. समर्थाश्च G: मान्यख (for •म) Kss त सर्व, 1 G राजेंद्र, M: तत्सर्वान् Ds 'श्च, G1 'र्थोसि ( for ' सन् ) [43] K. कृत Ks क्षण प्राज्ञ, हि पुत्रान्, Si Ko . कदाचन M. 'मान GC m K. मज्यस्व, D: योध Bf समर्थ सत्त्ववा ·11 12.3] महाभारते [सीपर्व पाण्डवानधिकाञ्जानन्बले शौर्य च कौरव ॥३ राजा हि यः स्थिरप्रज्ञः स्वयं दोपानवेक्षते । देशकालविभागं च परं श्रेयः स विन्दति ।। ४ उच्यमानं च यः श्रेयो गृहीते नो हिताहिते। आपदं समनुप्राप्य स शोचत्यनये स्थितः ॥५ ततोऽज्यवृत्तमात्मानं समवेक्षस्व भारत । राजंस्त्वं ह्यविधेयात्मा दुर्योधनवशे स्थितः ॥ ६ आत्मापराधादायस्तस्तत्किं मीमं जिघाससि । तस्मात्संयच्छ कोपं त्वं खमनुस्मृत्य दुष्कृतम् ॥७ यस्तु पाञ्चालीमानयत्सभाम् । स हतो भीमसेनेन वैरं प्रतिचिकीर्पता ॥८ आत्मनोऽतिक्रमं पश्य पुत्रस्य च दुरात्मनः । तां स्पर्धया क्षुद्रः 30T1 मापद' Ms चारुया N. ततो Kss मत्वा, पी: G. सुबाला इव भाति मे: M3 समर्थ समहमल' (sic) Ga | न गृहोयात् DD T G1 M. हिता -(L3) 8 आत्मापराये ( for 'धात् ) 8 रोषम् (tor हित, G हितरित -') ha मापदे, B- D1-. -4) भनय। D. 'यने ( for कोरम्) (L. 3) K. D. 1 उकास्व: । 'स्वाह, भनये) K1. D. 8 सोत्यत सोनसे सत; शोचस्य- DD Ma 'बरुवा, T G1 'वस्तेि; G. 'वतस् , M. 'वास्तु KI , DR S T तथैवाह; Dna सदें, त', विनये स्थित : K. S सोत्यति (K. सत्येन, T. G1 सो. -(L. 4) K12 B. . भ्येति: M. त तदेवाह (hypermetric) G सोमेग्य) विनये (TI 'य) स्पित (T1 किट Dnt D.08. TI G1 वाक्य, Kss N. DD ME M2 स्थिति , M स्थिति) त्व च (for व तु) TH GI [अ] कृथा', 64) TIGE Mt-1 मतो (for ततो). Ka.. (for तस्कृथा ) (L5) D. om from स in line 5, श्रुतदुर्वृत्तम्, . 3. मरवाशुद्धत्तम्, K1 Da मनोम्यु(D up to वचन ( in 3') K. याच्यमानो ( tor वार्यमाणो) 'प्यु वृत्तम्, R. मानाज्यएतम्। Ka : मन्योन्य वृत्तिम्। Ki Ds एव विद( Ds 'दा)न्महाप्राश (Ds 'शो) (ol. 3°)] इद्वृत्तम्, B. DL ततो दुर्घतम्: DDI सतो प्युहतम् । D. मनोभ्युमुन्यम्; T: G1 MH मतोन्य -') R: s Ñ B Do Distoso 8 grafis (G: (G. 'तो नि , Mi 'तोन्यय )त्तम् -')S Ko 'द) ( for ना) T1 तथा ( for तदा) -)Ko N. DD: संप्रनक्षस्व; M समावेक्षम्ब Ki : Da B: Dna Ggiamiai 15, Do (marg sccm by सशामयितुमर्हसि , Ks : सप्रचक्षस्वमारमन' -')Ko corr ) 'वा शधिका T1 'घा नायका व झविध यारमा, Kss स्व सुविधे', T स्वनुविधे', T. Ba. + DIY 08 0 T G: राजन् , M जाने ( for जानन् ) G M:- त्वमविधे। M स्व विघे ( submetrio) Cd -4) SIKA (Hetore corr ) पाल्य; Dns रणे ( for cites न विधेयारमा _d) K1-8.5 Das Di gan बले) Dn शौर्यण (tor शौर्य च) i Kah. कौरव D. M. वधे; M. मते ( for वशे) M1 स्थित. 7 ") K1 B DD DI- 3 0 G मापनस्, K3 यच 4.) B. राजस्वं य'; Dn राजा हित', Ti राज स्तस् (sic), T भायत्त, M मायास्त ( for भायखस् ) भिश्च (for राजा हि य ) Mi om I S: स्थिरप्राज्ञ Si damaged, K: भात्मापराधध्वस्तस्यस् (sic), G. Kasl स्थिर प्र(M: प्रा), TIMA स्थित प्राज्ञ 'राधमादाय -')G1 जियोसति Ti तकि मीमजिघासया, (M. ज्ञ), Ga M3 स्थित(Gs 'त )प्रज्ञ' -Ka G: 8 न तद्गीमं जिघांसया (Ga 'था) -') S1 सय D. 8 दोषम् ( for दोषान् ) K. Bl अवेक्ष्यते, Kas Dna सयम्य, M नियम्य: MA नियच्छ ( for स) मप्रेक्ष्यते, T. भवेक्षत G: स्वयमेषाश पश्यति -.) Sincuna, GM कोप च ( तं); कोपन. Ds देश काल G विमागज्ञ t) Ka B Gr Ma -d)Sr damaged RINT DH च ( for स) Ga (sup lin , also as in text) पश्यति Das M1 समनु ; : तमनु (for स्व') Ko स्मृति (for विन्दति) Ba+DI. स्मर, G: दुत्य (for स्मृत्य) 5 •K Ni B Dn DI-4 0 3. उच्यमानस्तु, दुखित (for दुष्कृतम्) Ka Ta G 'मान न; T1 उवमान न, 8.) Ko . यत्तु Gi यस्मात् (for यस्तु) Ga उच्यमान हि, K. M2-4 'मानन SK1-2 BDS TI Ki fai, Ms à (for at) G2 M1 यत् ( for य.) -') 1 गृहीत न, Ko स्पर्धयाचक्रु -") K पचालीम् Ko M + अनयत्, N. 'ते न, Ki Das Ta Gi M3 ते वै, K: T1 गृहीते d) S. K1-25 B Dn Di-as a Ta चै, Kas गृहीते थ; K+ न गृहीते; DD न गृहाति, G: Ms Grigat; Ñ qolgar ( for faldai). [44] ' 8 भारत - A1 G: स्वमनु, Ds मान तु, KIDS तत् , Ks आनयन् d - ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 12 15 यदनागसि पाडूनां परित्यागः परंतप ॥ ९ एवमुक्तः स कृष्णेन सर्व सत्यं जनाधिप । उवाच देवकीपुत्रं धृतराष्ट्रो महीपतिः ।। १० एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव । पुत्रस्नेहस्तु धर्मात्मन्धैर्यान्मा समचालयत् ॥ ११ दिघ्या तु पुरुषव्याघ्रो बलवान्सत्यविक्रमः । त्वद्गुप्तो नागमत्कृष्ण मीमो बाह्वन्तरं मम ।। १२ इदानीं त्वमेकायो गतमन्युर्गतज्वरः । मध्यमं पाण्डवं वीरं स्पष्टुमिच्छामि केशव ॥ १३ हतेपु पार्थिवेन्द्रपु पुत्रेषु निहतेषु च । पाण्डुपुत्रेषु मे शर्म प्रीतिश्चाप्यवतिष्ठते ॥ १४ ततः स भीमं च धनंजय च मायाश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ। पस्पर्श गात्रैः प्ररुदन्सुगात्रा- नाश्वास्य कल्याणमुवाच चैनान् ॥ १५ c.259 .." KI 12.17 इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि द्वादशोऽध्याय ॥ १२ ॥ छह प्रभो . 9 Ka. T1 विक्रम ( for ऽति') SKo . यस्य (marg) इदानीं च गत' कोप -') S. गतको गो, (for पश्य ) G: मारमनोर्य ह्यधर्मत्य -') B1 om Ko गतमोहो (for 'मन्युर) K. ( marg स्वस्थवित्तो पुयस्य G: तु (for च) Dor (sup lin as in text) -') Ks . पाववर -t) KI NI Dua Dos G2 दुरामद -')K1 2 Das Ga यदनागस्तु ( D. 'गसुः Ks. 5 B3 प्रष्टुम् ( for स्प्रष्टुम् ) G: 'गसा), Ks यद्यनागमि, M2 यम t) Ni SKo-2 + Ni Da : M. माधर (for केशव) परित्याग KID : Bou ed रवया कृत , BI .. 14 Bi om 140+ (cf v 1 13) -°) K पार्थि कृतोनय ( for परतप) वेंद्रेण, T. G18 'वेवेपु --') B3 Dna D1 3 08. 10 Before 10, SK NI B Dn D1-10 TI GE : वै ( for च) ~ ) K1-3 5 Ni B DD DI-30 Mins वैशरायन उवाच -.) DL 0 3 11 तु ( for मे) T: धर्म', G: कृष्ण ( for शर्म ) -) NID चापाव M1 चाध्यव (for चाप्यव ) S. ( for स) -") Kss मपन्ये, T G1 नृप सत्य K1-3 D2 1 जनाधिप KI NI BA (for सर्व मत्य) DAI DI G: तिष्ठति Dos Ga niet (Dos Go'q) -") 6 महीपति 15 Before 15, TG1 3 ins वैश' -') Kss पस्पृश्य नून ( for पस्पर्श गा) Ka प्रजदन् Ks il Before ll, I ans एतराष्ट्र'. -") महाभाग प्ररुद्ध ( for 'दन्) 8 Ko + DDस्व( सु)गात्राणि, Doi DD 1677; Do ( beforo (for 'याहो) गाप्राणि, Ka Kss सगात्रो, T: सुगात्र, युगायान् . as in text) भारत marg sec m by corr corr ; ( for सुगावान् ) -d)T: नावास्य (for मा) 31 (for माधव) - ) Ka Ni B1-3 Dn D1 3.6 . SKo-: . B D3 s यलवान् , कल्याण.., Ks 'हाशु S: कल्याणमनेन ( marg 'तिसु); Ko 'नवरेण; K. 'णमन्छ (for 'णमुवान) 5. K... Ga Ma धर्मारमा ( for रमन्) -") T G1 घर्मान्मा (GI Kis Dai B: « Doi D1-6 8 Mi gara, Ko 8 s ; Bi 'न्मा), MA: धर्यान्मा, धोरमा चैमान् , Dna चेमान् ( for चैनान्) 'चालयन् , Do 'वाचयत् Colophop .BI om All Sub pardan MSS स्त्री 12 ") Kas Ti Gi नु (for तु) Adhy namo Ki , Das धृतराष्ट्रविशाके पाव 12-14 - . ) Ma तद्वतो Gs [s]य महत् ( for नाग -t) Ds भीमा GB बाहवरान्, परिवग', G पृतराष्ट्रदर्शन, M: तराष्ट्रापराधदर्शन · Adhy no (figures, words or both ) $: K: Ds Cd यावन्तर (as in text) 13, KIS 12 (ns in text), Ñ Dni D3 8 ( 800 13 B1 om 13 (cf v l 13) -") Ko . चाहम् m) 5, B1 98(1), DO3 $ एकाग्रे, Ki : D... अव्यग्रो K. 33, D2 39 [45] G1 स्वगात्रम् मत्) 62 फरवर, Sloka no KI ( for वहम् ) ·11.13 11 महाभारते [त्रीपर्व वैशंपायन उवाच । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातास्ततस्ते कुरुपुंगवाः । अभ्ययुर्धातरः सर्वे गान्धारी सहकेशवाः ॥ १ ततो ज्ञात्वा हतामित्रं धर्मराज युधिष्ठिरम् । गान्धारी पुत्रशोकार्ता शप्तुमैच्छदनिन्दिता ।। २ तस्याः पापमभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान्प्रति । ऋपिः सत्यवतीपुत्रः प्रागेव समवुध्यत ।। ३ स गङ्गायामुपस्पृश्य पुण्यगन्धं पयः शुचि । तं देशमुपसंपेदे परमर्पिमनोजवः ॥ ४ १३ दिव्येन चक्षुपा पश्यन्मनसानुद्धतेन च । सर्वप्राणभृतां भावं स तत्र समबुध्यत ॥ ५ स स्नुपामत्रवीत्काले कल्यवादी महातपाः । शापकालमवाक्षिप्य शमकालमुदीरयन् ॥ ६ न कोपः पाण्डवे कार्यो गान्धारि शममामुहि । रजो निगृह्यतामेतच्छृणु चेदं वचो मम ।। ७ उक्तास्पष्टादशाहानि पुत्रेण जयमिच्छता । शिवमाशास्स्व मे मातयुध्यमानस्य शत्रुभिः ॥ ८ सा तथा याच्यमाना त्वं काले काले जयैषिणा। Dn1 कुरुपुगवान् - मल्प, -4) क्षम', D. क्षमा -- 13 सत्य तमवबुध्य च, T G1 सतत स तु (T1 सम ) तुप्यति 6 ab) Ks स्व. ( for स) Si damaged for ब्रवी 1 • ) 8 K D. ६ कुरुपांढवा , Ni Dn: पुरुषर्पमा', स्काले कल्यवा Ca d cite काले (as in text) Kog ') M1 सह ते (for भ्रातर') Dna कल्पवादी: K. काय', BB pri'; TG22 ) $Ko s( before corr as in text) Ma सह कल्याणानि; G3 कल्याणी ता, M कालवादी Cs cites केशव and Cd फल्य 6. K0-9 * Da s 'Fat (for 2 ") B. धर्मपुग्न ( for 'राज) K. D. युधि 'तपा) -') K B: उपाक्षिप्य, Kab B1 अपा' ठिरमिहा( Ds 'मुपागत Ko 8-Ni Bs Dn -d) Ka 8 इच्छेद् ( for (for भवा') ऐच्छद्). B. क्षम (for शम.) K. TM उदी रयत् 3 ") Dna D1B1080 शापममि(DDS 'ति)प्राय -') SaMs पारव प्रति -') 8 गंधवती ( for 7 Before 7, DIs 108 UTA -.) Ks पौरव सरय') .) K. Da : B सम( D. 'मु)पयत ( for ( for 'वे) -') गांधारे। KI BA -') गांधारे, K: 3 8 री 'धुध्यत) Dn1 DI 80 प्रागेवमवध्यत Ds समम् (for शमम्) -) K. D राजा, Kas राशि, B ! कोपो, B DD D1080 वचो, Cad 4 Ks om (hapl ) 4-5 -") K13 स गगामुप रजो (as in text) KI D एप, K. संस्पृश्य - ") Ke Ni B Dn Di-4030 पुण्यगधि 8 चैव ( चैतत् ) ( for एतचू) Ks BB Dni D18 4 0 0 M12. शुचि K1. DS पुण्यगधवाह शुधि (K'चि), TG प्रयपि प्रयत' शुचि 8 6. उकास्याष्टा, Ko उकास्यपि, K: उका S (TI GI 'चि) -') 3. उपसर्पदे d) TGi स्पृष्टा, K: उकानाष्टा (sic); K। उक्तास्या* पाराशर्यो ( for परमपिर) K1 मनोजवं; Cd जव' (as पुरोका युद्धकाले त्व -') K. शितम्। 8 in text) शिवम्) | Ko + 31 माशाधि, Ks 5 मावास्य; B1-3 Dn D18.08. आशस, Ma भाशास्य 5 Ks om 6 (of v 14) .) ज्ञास्वा ( for आशास्व 01 (for मे) Ko चानु, G: माता, पश्यन् ) -') Ni Bi D1 DL.1-18 ० तद्गतेन; Ba . M8 तातर् (sic) (for मातर) -t) Me Dna [M]नुगतेन, Ms [भ]नुयतेन (for [भ]नुद्धतेन) -.) K. Dn1 DI + 08 0 सर्व ( for सर्व ) K12 9 ) Ks : स ( for सा) B. DI ... Gs Cd भाव (as in text) -) वाच्यमाना, Ti G1 याचं', Ma + धुच्य (for याच्य') K. D3 सर्वन, G: 3 सतत ( for स सत्र) KI ; Dos KI DU - ' ) K: कालकाले, 8 युद्धकाले (G. 'ल) [46] K. एक . '). जयम् ( for some DISS युद्धमानस 'D. साध्य, G2 पाप ·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 13 15 उक्तवत्यसि गान्वारि यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ९ न चाप्यतीतां गान्वारि वाचं ते वितथामहम् । स्मरामि भापमाणायास्तथा प्रणिहिता ह्यसि ।।१० सा त्वं धर्म परिस्मृत्य वाचा चोक्त्वा मनस्विनि । कोप संयच्छ गान्धारि मैवं भृः सत्यवादिनि ॥ ११ गान्धार्युवाच । भगवन्नाम्यस्यामि नैतानिच्छामि नश्यतः । पुत्रशोकेन तु वलान्मनो विह्वलतीव मे ।। १२ यथैव कुन्त्या कौन्तेया रक्षितव्यास्तथा मया । यथैव धृतराष्ट्रेण रक्षितव्यास्तथा मया ।। १३ दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च । कर्णदुःशासनाम्यां च वृत्तोऽयं कुरुसंक्षयः ॥ १४ नापराध्यति वीभत्सुन च पार्थो वृकोदरः । नकुलः सहदेवो वा नैव जातु युधिष्ठिरः ॥१५ C11516 BM1417 K 11.13.17 corr. Dna भाप जयपिणा: after 9 K - G: जयपिण SKo + काले (K. 'सी) पुग्रजयपिगी -') Ki.: कृतवत्यमि ( for उक्त) 39* क्षमाशीला पुरा भूत्वा साद्य न क्षमसे कयम् । S कल्यागि ( for गान्धारि) -") Ko Fun ( for भधर्म जहि धर्मज्ञ यतो धर्मस्ततो जयः । धर्मस्) After 9, Ki : D: ins 39* [(11) Ki., शील्परा, Dn1 -शीटपुरा, G -शीला 10 Ks om 10 -)5. Ko • BS चाम्यतीता धिक, G3 -शीला कथ KI D. मधेन; Ks Ds सत्येन (K. 'ता), S. K3 B चाप्यतीता (Bs 'a), Bi.s (for मापन) T [siधिक (for कथम् ) - (2) चायतीता, Dn. चाम्यतीता, D चास्य ता तां -') K: न हि (for जहि) ] Si Ko ! भपि, S. damaged (for अहम् ) - Por II K. D. om 1100 -") Ko + स्वधर्म च , 100', S subst. K. s स्वच धर्म, Ni B Dn D1. 5-68 0 स्व च धर्म, 36* वाचा ग्यतीते मा क्रोधे मन' कुर यशस्विनि । G: सा वधर्म K: NIT G परित्यज्य, Ds ( before [T: वान्ये, G वाच, G: पार्य, . (sup in ) marg sec m as in text) 'Fan ( for 'FURT) वाचे (for वाचा) T13 [भव्यतीते, Mi... पतीन - • ) Ko चाचा धोक्ता, K3 Ni B Dn D1 3-30 ( for व्य) 312 मान (for मन') ] वाच घोका, T. वाचश्चोका K: मनस्विनी, G M. --) Ś: damaged 'नी After 11", Gs repeats 104 G: repests 10td after 11. .') Bs मा गच्छ, D3 Ni Ba - D1 DI. 4.08 0 तोपमाणायास , सयम्या G2 शमय ( for सयच्छ) K. माणां त्वा D. 'मागाया, 8 'माणा (TI 'माण) हि Ga A गाधारी. -')Ks सत्यवादिभि, -4) Ks सत्यवादिमि , D. 'नि' .t) K3 प्रणिहता, Dr D. प्राणिहिता Ds दिष्ट सर्वांनुवर्तते, 8 पाढयेषु सुतेपु ते सत्यवादिनी (TA 'नी; G1 11 'नि) Por 12 . ) . नाभ्यसूयानि, Ko नाभिसूयामि. -') 1001, K12 Da subst Ko far, Dn2 T G1 8 311.8 ATEL K8 satilai 37* स्वैरेष्वपि च कल्याणि मरामि मुवलारमजे । (for नश्यत') -) Ko + मत्र (for पुन ) Ka.s [D. वसुधात्मने ( for मुदण) ] शोको हि, B1 शोक Ka महतो; K1 (m sec m) 3 परवान् , K: बलवन् , Ds तु बलवन् (for After 10, 1.2 ( marg ) Ko a : Ni B Dn DI तु वलान्) -) K5 मतो (for मनो) -:S ins 38* विग्रहे तुमुले राज्ञां गत्वा पारमसशयम् । 13 .) B सथैव; त यथापि (for ययैव) M कुत्या T1 कैतियो - )T1 रक्षितन्यो, Ms रक्षणी- जित पाण्डुसुतेयुद्धे नूनं धर्मखतोऽधिक । यास Ni Bi T G1 मया तया (by transp), Ds [(L 1) K: तुमटे Si Ko - Bi Ds ; B: - Ko Ds om ( hapl ) 13ed SKo S परम', गला (for गा) रा Bi B Dn D1-1 0 8 TG D13 ota (for 7') -) जीवित (for पारन ) -(L2) Ka जित्वा; M ति' T: रक्षितम्यो N1 DnI D1 40. T: मया यया, (for नित) G1 पाडुमुने D: रैद, 11 युद्ध ( for B1-3 यया मया; Dnt ते T1 यदा स्वया; 31 Ko + यतो; Cod नून (as above) T GM यथा रवया; f1 तथा यथा, धमनुतो (for 'म्नदो) Sa Ko + जय ( for ऽधिक ) ] K. Ñ B DA Di 3-922S cont K... Do inus 14 ") Ti G1 दुशासनापराधेन -') K शौयलेयस्य [47] S स्वामह ततो मया - Ni तथा, Mतया स्वया ·11. 13. 16] महाभारते [खीप युध्यमाना हि कौरव्याः कृन्तमानाः परस्परम् । निहताः सहिताश्वान्यैस्तत्र नास्त्यप्रियं मम ।। १६ यत्तु कर्माकरोद्भीमो वासुदेवस्य पश्यतः । दुर्योधनं समाहूय गदायुद्धे महामनाः ।। १७ शिक्षयाम्यधिक ज्ञात्वा चरन्तं बहुधा रणे । अधो नाभ्यां प्रहतवास्तन्मे कोपमनर्धयत् ।। १८ कथं नु धर्म धर्मः समुद्दिष्टं महात्ममिः । त्यजेयुराहवे शूराः प्राणहेतोः कथंचन ।। १९ - इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि प्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ वैशंपायन उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भीमसेनोऽथ भीतवत् । गान्गरी प्रत्युवाचेदं वचः सानुनय तदा ।। १ १४ अधों यदि वा धर्मखासाचत्र मया कृतः । आत्मानं त्रातुकामेन तन्मे व क्षन्तुमर्हसि ।। २ न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्मेण स महाबलः । - - 427 (for (Blo); Dn1 सीपल उनेन (sic); Dit before corr). KI धर्म, K. धर्मो ( for धर्म) Ka में 8 सायलेन - ') TG1 दुर्योधनाच्यो ( for दुःशाम ) धर्मा ( for 's) • ) $ समु... hi: --1) Ni (1) Bomb ed कृसो, D. वृतो ( for घृत्तो) ieet; Doi e Ś. daryoged, $: Ko i Abhi Dm reads 192 for K. prerafa (for 'für ) 15 ) Kas T. G नापगप्नोति ..)S भीमो the first time after 17 -") स्यजेयुरा is damaged (for पार्थो) -) B + DI 0 09 (for घा) in Si. 4) प्राणहेतु Ks 'star --4) S. नैप, Da Da नैव; G3 न पै ( for नेव) 18 .) युध्यमानो -') SKors Bx.. Dn Colophon - Sub-parran Ds are (sic); all the rest सी N. Adhy namo Di- 0.8 OT KI M. गाधारी कृतमाना। कृतनामr: G: कृत्यमाना -.). निहित Adhy 110 ( figures, $: सहितश, T G1 : M हताश घमन, G गांधारीवनदर्शन G: निहताम्तई तान्यग्र. words or botb) Ka BM चान्ये ( for चान्येस ) Shas 13 (as in text), Ni ") KI , D. : तण ( for तत्र) Sloka no Ds नास्ति प्रिय Dni Duo 6, B. (10 m) 99 (1) N1 21, D.59. 17 .) B Dna D1 3.08. किं तु: MI यत्तु) 3 यत्तु कमांतरेन्द्रीमो (sic) -') K. Dar 14 दुर्योधन (for 'न) -) Dna युद्ध M: महारमन' After 17, Doi rcads for the first time iged, 1 .) त श्रुग्या -) m. सस्स (for तस्या) repealing it in its proper place K1 [s]प्य , B. [s]ति (for sश ) D. GI, भीत घान् .) गाधारी पचन चेद. t) K सानु 18 )K : D. शिन्य( D. 'ख्योगप्यधिक: भय N1 सथा (lor तदा) शिक्ष( Ks 'प्य)या चा', G शिक्षयाचा , M1 शिक्षया M. धीर ( for ज्ञात्वा) ..) -°) M. रखरत 2 Before, I ins भीम (M. भीमसेन') Cd ( for ,') - 1 ) $i Ko 1.4 Ni B Dn Da (by : प्रासम्तत्र: K. प्रासातु सः G before corr ns in text) नाभ्या: 1 Dss तत। Ca oiles तन (as in text) D3 नाभि The vext word is doiunged in कृत (for कृत) -d) S Kc + तन्मे क्षतुमिहाई सि. 61 Kas अपर्धत (Ks 'त'); B3 अवसयत: D 3 )G. ममि (for न हि) Dar na (mary) TG अतीव हि K. तम्मे वापयतीय हा G: 8 MI DI 4 6 80 धर्मेण ( for युदेन) पुत्रान्त सन्मा (G: स मा, M1 तन्म) कोपयतीव हि B DD DIR, + 0 पार Dal पतितोसौ, s धर्म 19 ) K. B: तु, G... 8 हि (for नु) ( 11 ग स ( for 'ण स) - ") 63 वय, [481 - Kss प्रासात्तु स: G: हारमार्थ D. हन। corr, नाम: -IN K. स्व.

·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11. 14 10 शक्यः केनचिदुद्यन्तुमतो विषममाचरम् ।। ३ सैन्यस्यैकोऽवशिष्टोऽयं गदायुद्धे च वीर्यवान् । मां हत्वा न हरेद्राज्यमिति चैतत्कृतं मया ॥४ राजपुत्रीं च पाञ्चालीमेकवस्त्रां रजस्वलाम् । भवत्या विदितं सर्वमुक्तवान्यत्सुतस्तव ॥ ५ सुयोधनमसंगृह्य न शक्या भूः ससागरा । केवला भोक्तुमस्माभिरतश्चैतत्कृतं मया ॥ ६ तच्चाप्यप्रियमसाकं पुत्रस्ते समुपाचरत् । द्रौपद्या यत्सभामध्ये सव्यमूरुमदर्शयत् ॥ ७ तत्रैव वध्यः सोऽसाकं दुराचारोऽम्व ते सुतः । धर्मराजाज्ञया चैव स्थिताः स्म समये तदा ।। ८ वैरमुद्धक्षित राज्ञि पुत्रेण तव तन्महन् । क्लेशिताश्च वने नित्यं तत एतत्कृतं मया ॥९ वैरस्यास्य गतः पारं हत्वा दुर्योधनं रणे । C.11391 BU 1510 K.11 1411 - K भाचरन् - तयास्प प्रिय Koo d) K: Ś Ko T: Gimi: Ks .. ससागरा K. शक्त' (for शस्य) समाचर Tन सागरा - After 1 युद्धते, T1 उधो; G: 60%, $. reads 7ab उद्वतुम्। उपतम्। .) 3 न बलाद् ( for केवला) K. B. Dnt Di,68. न युस्तुम् (Mor उद्यन्तुम् ) -") TI Gi M इति (for भतश) Dn: स्वेतत् ( for शक्य. (Rs 'स्प) केनचिद्धतुम्। D न शक्य केनचिद्यो चैतत्). -4) N. ततो; s तस्माद् (for भतो) Cad 7 For the incident, of. 2 63 12 , i Ko 4 om cite विपमम् (as in text) K: मनो (hapl ) 7-9 S. reads Tad afterest -") 3. B3 विषयमाचरन् After 3, K1-S NI B Di: 10 D1-408. तथापि, Ks 8 तथा च, B. यचापि, TI 89T1G11...ins G: 3 तत्रापि (for तचापि) Dn1 तथापि प्रिय', Gl ") K: पुनस् (for पुत्रस) 40* अधर्मेण जित' पूर्व तेन चापि युधिष्टिर' । समुपाचरन्, Ni B Dn D1.08. TG1 Mi 'दा निकृतान सदैव स तो विपममाचरम् । चरत् , Ds 'पाद्रवत्, Gs M:- 'दाचरन् [(L1) TIG तेनानि च (for सेन चापि) -(L भदर्शत', K शंयन् T1 83 स्वमूरुमपि (G1 'मि ) 3)E: विवृत्ताच, Kss निकृत्या च, G1 'तक्ष Ka.s दर्शयत्, Ta स्वमूरुमविदर्शयत् G: मदे(G: 'देवात्मास् , B1 Di. a..08 0Gसदे 8 31 Ko . om 8 (cfr17) ..) Ni B वाम्म, Ti G1 मदेवाच K... आचिर Kas ततो D1-0 1 0 दैव; Gs (mf lin) समाया (for तत्रैव) विषयमावरन् (sic) (for the post. half) ] -') K1 दुराचारोंयिके, Kss 'रॉबिका , 01 'रश्च ते 4 ") सेन्ये चैको, Ko G: सैन्यस्य को, B3 Do B3 दुराचारसुतेसुते ( suc) -.)TI G1 M1 स्वेव, T. M'स्को (510) K. Da []वसिष्टो, G+ प्रविष्टो, स्वैव, Ga Ma : स्वेव ( for चैव) -") T स्थिता' G2 Mo fafatet Ś: [s] (for st) Dn1 सैन्यसैनि A1 स्थितोस्मि S पुरा ( for तदा) कशिष्टोय -') Ki: रणे युद्धेन, E: s Ñ B Da 9 $. Kot om 9 (cf = 17) -") K1-38 DI-30T1 Gगदायुद्वेन Ki.. D. om 4d D: उद्भुपित ( Ks d), N1 उद्गक्षितं , B D1. E-s 8 : --.)Ds नो ( for न) K. 5 मोहयित्वाहवे प्राय, T उद्दीपित Dai उद्धक्षत, DB सधुनित, T G1 M Gy: JM:-+ न त्यक्ष्य(G. 'क्षस्य , H-1 'क्षांस्य)ति दस सधुक्षित, G: सरक्ष्यते, G सत्यक्षित, Cd उखु (as राज्यम्, Gr नादास्यति हत राज्यम् , 1 न कांक्षति हित in text) Kas राज्ञे, GB राझी, Cad राशि (as राज्यम् d) Ko Ki B_Dn D1 3-680 वै तत्, in text) - ") Ba transp पुत्रेण und तव S K. M चैव, TG चैत्र Kss मया कृतं (by धर्मतत् (510), D T G सन्महत् 'OK : Dna transp) Ds G: लेशिता रस s [s]त्यय ( for निरय) -1) 5 Ga om ( bapl ) 5-6 Ga om 5 S. rends5 S तस्माद् (for तत) on marg ..) Ti Gif एकपरनी, T: एकपुत्री 10 ")Ki Ds S (except fi) [भ]सि (for [भ] (for राज) .d) Kss स, D३ वै Ni Bs Di, s o 8 8 गता Da: Ti Mi a (for यत्) (for गत') -') D. मया ( for रणे) 6 G. om.6 (cf v 1 5) -") B1-3 Dl Da-s राज्ये (for राज्य) Ti G1 युधिष्ठिरे प्राप्ते, दुर्योधनम् ( for सुयों) TG1 च सगृध, स्वसमृत्य, प्राप्त 4) विगत (G: हिगत , G विहत ) (for M ममहत्य (for .गृह्म) - ") Dn: भू (for भू) Ki च गत) 7 [49] - - Bs य, स्य) -) Ga 'टिर T ·11 14 10] महाभारते [त्रीपर्व राज्यं युधिष्ठिरः प्राप्तो वयं च गतमन्यवः ॥१० क्रूरं कर्माकरोः कसावदयुक्तं वृकोदर ।। १३ गान्धार्युवाच । भीमसेन उवाच । न तस्यैप वधस्तात यत्प्रशंससि मे सुतम् । अन्यस्यापि न पातव्यं रुधिरं किं पुनः स्वकम् । कृतवांश्चापि तत्सर्वं यदिदं भाषसे मयि ।। ११ यथैवात्मा तथा भ्राता विशेपो नास्ति कश्चन ।। १४ हताश्वे नकुले यत्तद्रुपसेनेन भारत । रुधिरं न व्यतिक्रामदन्तोष्ठं मेऽम्ब मा शुचः । अपिवः शोणितं संख्ये दुःशासनशरीरजम् ॥ १२ वैवस्वतस्तु तद्वेद हस्तौ मे रुधिरोक्षितौ ॥ १५ सद्भिर्विगर्हितं घोरमनार्यजनसेवितम् । हताश्वं नकुलं दृष्ट्वा वृषसेनेन संयुगे । न G: शपस शुच (for शुच') KI यत्र, - K1 भारत' G1 इति, Ś KO + G: तस्व il Ki श्रीगाधार्युवाच -.) Ko G न तस्यैव, D3 माताक्षमस्व (310), Di दतोष्ठादेव; Ds 'ठ मेव K1 नरस्यैप, K8 : ततश्चैप, T तस्यैव T1 'छां में च, G1 M1 2 'ठान्मेव, Gs 'ठावय Cap (for वधस्) TH G1 न तस्यैवविधस्तात - " ) 11 Gi दतोष्ठात् K. [मशुचिः DDI Da Ga य (for यत्) Ma om मे सुतम् - Ki : De ins 42* after 1665, and om. 15-16 - ") 8 हि (Ga []पि) (for तु) 12 For the incident, of B 8 83-85 -")K. Ks corrupt. यस्वैतत् (for तद्वेद) - đồ T Gi D. हतास्ते ( for 'श्वे) Ñ B Dn Di : 4 08 ° यत्तु ( for यत्तद्) G३ हतश्च नकुलो यत्तो M:-+ यथावरकुलनदिनि (Ti Gs Ma 'नी), G तथान्य Cv स्कुलनदिनी, M1 कुलनदिनि मा शुच' After 15, DA -') M: हृत' (for वृष) as in text K: वृषभेनेन भारत, while sins after 15 ins 42*2 Co as in text -~-') G Ma मपिवत्, Mi 'ये T: GS 8 M सखे 41* मा कृथा हृदि तन्मावर्न वस्पीत मयानधे । 13 )K12 D2 5 स सझिर ( for सद्भिर्वि) -') [T2 G1 कृधा (for कृथा) Ga हि (for भवाप्य ( for भनार्य ) Dny -परि. ( for इदि) T1 मार्य, T3 मान्ये (for मातर् ) ] “जन ) Ga -समत ( for सेवितम् ) -~° ) Ko . SKo D3 : कर्माकृथास्, K12 'कृथा, Ks 16 K1 3 D. om 16 (of vl. 15) Si Ko om. Ni Bi Ds & Ta G M1 करोत् 31. (sup lin) 16-17 S reads 16 after 14 - °) : पिदणां Ko , B. Dn D1-08 0 12 GB 1 तसात् , ( For भ्रा') K8 5 च प्र (for सप्र ) Ds -वृष्टो नो (for कमात्) Ks क्रूर कथास्व कस्मात्वद् (10) -1) ( for हटाना) T G1 शत्रूणां तु प्रहृष्टाना, G: 8M G. BMs तवायुक, भारताना प्रह(G. 'वि)टाना 4) D. स (for स.) K. Ta M1.? वृकोदर G1 MI जज्ञितो ( for 'जनितो) Da.sins after च वृकोदरा (910) 16 DA K12 D2 ( all om 15-164) after 1500 after 15 14 T Giom the ref Ś2 K4 Gr B M2-4 H -") B1 अन्यसापि, D अनश्यापि G: च (for न) 42* यत्तु सज्ञामकरव पिवाम्यमृगह रुषा । -') Ti G1 स्वय ( for स्वकम् ) ') K: यथै दन्तोष्ठ नाभिचक्राम रुधिर मे च मा शुच' । तात्मा K. : यथावान्मा, K: तस्यैवारमा, GB यथा नासक्पातु स्वया शक्य मम सग्राममूर्धनि । वात्मा -4) Ks विशोका ( for विशेषो) 8 न वृथा गर्जसि मूढस्त्व निस्तोयस्तोयदो यथा । विशेषोस्ति कश्चन - After 14, S reads 16, folloned by 43* तदेव ब्रुवमाणस्य तव सूनोल्पचेतस (810)। [5] विभिद्य हृदय पीत राक्षस्या मम भार्यया । 158 reads 15 atter 43* ") GB रुधिरान् ( for 'र) 1 Ko + मेष्यतिकात Ke s नाप्यतिकामद् [Ki Dr. om lines 1-2 -(L1) D. यो नु (Ks म), S नाविचक्राम (G: 'दे) -') (for यत्तु) -(22) Ds चैव ( for मे च) -(24) SKo दतोष्ट मेंब (Ko मे स्व); K1 अतोष्ठ मेंय (810), Dh मृपा (for पृथा) -(45) Ds तदेव यमाणस K: s दतोष्ट मे त्व। K. दष्टोप्टे मेंब, N1 दवोठादनु , (for the prior half) ] B DIG 3 . 'टादव , Dn मतोष्टादब, De corrupt, On the other hand, Sins after 16 1501 K1 . तयुद्ध, M न ते युक्त - 1 2 तथायुक्त K भयुक्त - ·सीपर्व] स्त्रीपर्व [11 14 22 प्रावणा संप्रहृष्टानां त्रासः संजनितो मया ॥ १६ केशपक्षपरामर्श द्रौपद्या द्यूतकारिते । क्रोधायदत्रुवं चाहं तच्च मे हृदि वर्तते ।। १७ क्षत्रधर्माच्युतो राशि भवेयं शाश्वतीः समाः । प्रतिनां तामनिस्तीर्य ततस्तत्कृतवानहम् ।। १८ न मामर्हसि गान्धारि दोषेण परिशङ्कितम् । अनिगृह्य पुरा पुत्रानसास्वनपकारिषु ॥ १९ गान्धार्युवाच । वृद्धस्यास्य शतं पुत्रान्निघ्नस्त्वमपराजितः । कसान शेषयः कंचियेनाल्पमपराषितम् ॥ २० संतानमावयोस्तात वृद्धयोहतराज्ययोः । कथमन्धद्वयस्यास्य यष्टिरेका न वर्जिता ॥ २१ शेपे ह्यवस्थिते तात पुत्राणामन्तके त्वयि । न मे दुःखं भवेदेतद्यदि त्वं धर्ममाचरः ॥ २२ C1404 .11 112 x11 1424 इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि चतुर्दशोऽध्यायः ॥१४॥ T: म, 43* न प्रतिज्ञामकरव पिवाम्पसगरेरिति । रव पराजित (for) -') K: नस्मान् , T तेन ( for कस्मान्) 81 K1 : D G1 M नाशेषय', Ko नाशे. [TI G1 Ins. मीन' belore the line G: पया: K: 'यत्, Bi Di : 4.8 8 न शेषये', Dai स., :-1 यत् ( for न) ] नाशेषये, Ds न शेपतय'; T मा शेषये', T. माशे Alter 43*, S resds 15 पय', G: 8 नो शेपयः (Gs 'ये) K) 2 B: Do 4 Tı G1 किंचिद् , K. Ta G: कश्चिद् (for कंचिद् ) N 17 For the incident, ck 2 61 46 Ś1 Ko som कस्मान शेप कुरुपे; Cr कस्मान्न शेपित' कश्चिद .) 1700(of rl. 16) -) Ki : D2 311 परामर्शी, Ko सपराधिन, K: D2 5 'पराजितं (for धितम्) Da: D3. 'म - ) Ess : मनुवश, Mat K1 येनापि मपराजित (sic), Ks 5 यमन नपराधिन , भवं ( for अनुब) Ki : D: s वाच (for चाह) G: Ki तेपामल्पापराधिना, Dn: वेपामपराधिन (sio), Cr क्रोधाद्यद्रौपदी चाह, G: क्रोधायद्यद्रवीचापि -)K. ag in text तत्र (for तच्च) T G1 सच मे क्षनुमर्हसि (T1 'ति) 21 )i Ka . समानम्, सस्मानम् 18 :) 5. धर्माच्युते, 50 :-: B1 Dn1 Di. 5 Ti -') G1 'धर्मच्युतो, K1 D: 'धर्मयुतो, Dna 'धर्मच्युते, Ko-: Dr: D3 5 हतराज्ययो', " हितकाम्यया -") Ga 'धर्माच्युते -') : भवेम (for 'य) -.) D3 द्विपस्य (for द्वयस) S नाशेपय कय य(G1 प). Ks - प्रविनातम्, K: 'ज्ञा ताम्, Gs ता प्रतिज्ञाम् प्टिम् -d) Ni B यष्टिरेको न वर्जित', S एकामंध (by transp) K. TI मनालीर्य D3 om. from (T1 G1 का वृद्ध , G2 'कामभ्य , 11 को धर्म )युगस्य वै मनिम्तीर्य up to पुत्रा (in 19° ) -d)Sudamaged. 22 Before 22, He ins वैश - ") N. वशे 19 Ds om up to पुत्रा (cfr 1 18) S transp (for शेपे) M व्यवस्थिते ( for झव ) 19adsnd I9d *) T: ता (for न) B. चात्र (for तात) Ds शेपेयप्यवस्थिते तास (sic) (for माम्) Ti G! महति (for 'सि) S(except So reads 23° on marg - ") K1-3 भतिके S T) कल्याणि (for गान्धारि) ~ . ) Dn1 दोपे ना, पुत्राणामल्पकेपि च (G: वा) -') K8 5 नामदुःख, D: स्व टोप., Gs पापेन, All शोकेन (for टोपेण) TG Mr. 3 मददुस्ख (G2 खा), मदुःख - अनुगृह्य -")G1 नाम्मासु ( for म) Ks न मे दुख) Si_Ks भवत्येतद्, S भवेदद्य (M: + [भ]नयकारिषु, Ni B Dn DL. 3 4 680T: 'पराधिषु 'ल्प) 4). Ks X1 B Dn: D1. 8-68 0 भाचरे , After 19, 61 ? Doi D1-6 8 o ins K1. 2 'रेत् , D1 रे, G M1-3 र (for र) 44* मधुना किं तु दोपेण परिशवितुमर्हसि । Colophon om. in SKo 1 1 Ni B Dn D1-18, (K. Doi D 60 नु (for तु) ] Sub-parvan K: 8 6S et Adhy name 20 abK1 वश (for शत) K1 पुत्र निन्नम्, Ka T भीमानुवचन Gs f] भीमानुनय, 1s 4 भीमानु- D: पुम्रा निम्न( DR)स, B1 पुत्रादि प्रसू St Ko नयवचनं - Adhy no (figures, words or both): B. अपराजित, Ka.s 'घिन (for 'जित ) T: निन्नन्स K: 15, S14 (as in text) [51] - B1, मम 12. च (for - - ·11. 15.1] महाभारते [स्त्रीपर्व वैशंपायन उवाच । एवमुक्त्वा तु गान्धारी युधिष्ठिरमपृच्छत । क स राजेति सक्रोधा पुत्रपौत्रवधार्दिता ॥१ तामभ्यगच्छद्राजेन्द्रो वेपमानः कृताञ्जलिः । युधिष्ठिर इदं चैनां मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २ पुत्रहन्ता नृशंसोऽहं तव देवि युधिष्ठिरः । शापार्हः पृथिवीनाशे हेतुभूतः शपख माम् ॥ ३ न हि मे जीवितेनार्थो न राज्येन धनेन वा। तादृशान्सुहृदो हत्वा मूढस्यास्य सुहृद्रुहः ॥ ४ तमेवंवादिनं भीतं संनिकर्पगतं तदा । १५ नोवाच किंचिद्गान्धारी निःश्वासपरमा भृशम् ।। ५ तस्यावनतदेहस्य पादयोर्निपतिष्यतः । युधिष्ठिरस्य नृपतेधर्मज्ञा धर्मदर्शिनी । अगुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा ॥६ वतः स कुनखीभूतो दर्शनीयनखो नृपः । तं दृष्ट्वा चार्जुनोगच्छद्वासुदेवस्य पृष्ठतः ॥ ७ एवं संचेष्टमानांस्तानितश्चेतश्च भारत । गान्धारी विगतक्रोधा सान्त्वयामास मानवत् ।। ८ तया ते समनुज्ञाता मातरं वीरमातरम् । अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुलवक्षसः॥९ KA वधा वच, BI नृप ~ ") Su 300 Doi 15 सदा ( for तदा) -')K गाधारी Dn3 ज्ञात्वा कथचिदाधारी -') K. विश्वास , some 1 Ma om the ref -") उक्ता (for उक्स्वा) MSS निश्वास . K: परम SKo-: Dr. D. (म]. T1G1 वमेवमुक्रवा गाधारी - • ) कसा। Doi भवत्। Ks. S नृप (for भृशम्) कृत (for क स) Dnt समोधात् G1 कासी राजेंद्र D. निश्वासपरमावत् सोध -4) G 'वधार्दित 6 ") Ko तस्य चानत -) K Dni fryfacara 2 ") Ks तान्: Dn1 Di Ga तम् (for वाम् ) -- ") K1 2 Dna G: नृपते (for 'तेर) K12 अपि (for समि) 8 कोसेयो ( for राजेन्द्रो) K1-8001 B Dn D1-18 . Th Ga (1) दीर्घ ( for -) Ks कृतांजलि -') 3 स्विद चैना, Ki.. धर्म-) K1 दर्शिन , Dn: दर्शनी -') Kss भगु D. 6 विद चेमा; K: इद चैन; T G1 तु गांधारी, ल्याप्राणि, 2 'ल्यत्राणि KI ") KM देवि M इद स्वेना. यद्यसरेण, Kas पदा(Ks 'दा)तरेण, G: पादातरेण 3 Before 3, T Gı ins grafyt Ti om (hapl) 7 °) K तोय (for तत स) K1 कुनकी Das -.) SKo-3 4 Das ह्यहं पापस् Ka BM1 'पी G: भूयाद् (for भूतो). -') K३ नखी, नृशसोय -') Ti शापा -) DI.0 8 0 तमो ( for नखो) K1 DAS [भवत्, K: हेतु भू (510), Ni Dm तिष्ठाम्येप, 1 हेतुभूत Ms. नृप ( for नृप') .) SKo D1 तद् । G1 शपेच ( for शपस्व) K8 s al; Gs an ( for a ) Ks atgal; Ds als [भ]र्जुनो (submetric), Ti Gi & Me [भ]थार्जुनो, 4.) K जीवितेनाये ( for 'नार्थो) Ca d oite G: बर्जुनो (for चा') Es [s]q=35 (for sti') अर्थ (as in text) - 2 ) T G1 सुखेन ( for धनेन ) -4) K: पश्यत ( for पृष्ठत') KI B Dna 1 . च ( for वा) d) Si Ka मूढ स्येह, Ko 'स्येव; K: 'स्य च, Ks 'भास्य, 8 ") SKo - सविष्टमानांस; Ks s s (except Gs) शु, B. 'स्याब, T G1 M प्र(T G1 सु)मूढस्य , G: 3 संवेष्टमाना( Ko s 'ना) -') K: गाधारी K. ताशस्य (for मूठस्यास्य). सुतद्रुह K18 Ds विगत(K: 'त' शोध', Ga 'तत्रासान् , Ga 'तंतोया मूदस्य (Ks 'श्व) सुहदगुह' (sio) (for 'तक्रोधा) --4) Dns शांत्वयामास 5 ") D तदेव ( for तमेवं ) K12 वीरKss 9 $a reads gad on marg -.) Rs. 5 भयात्ते भीरु, Ds lacnna (tor भीत) -")8 सनिकांगत " ते तया (by transp ) K: G1 [52] KI नाश - N1 'स्था . T. G. 8 ते सदा, ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11. 15.14 चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान्सा पुत्राधिमिरमिप्लुता । बाप्पमाहारयद्देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम् ।। १० ततो वाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तथा पृथा । अपश्यदेताशखापर्वहुधा परिविक्षतान् ।। ११ सा तानेकशः पुत्रान्संस्पृशन्ती पुनः पुनः । अन्वशोचत दुःखार्ता द्रौपदी च हतात्मजाम् । रुदतीमय पाञ्चाली ददर्श पतितां भुवि ।। १२ द्रौपद्युवाच । आर्य पौत्राः क ते सर्वे सौभद्रसहिता गताः । न त्वां तेऽद्याभिगच्छन्ति चिरदृष्टां तपस्विनीम् । किं नु राज्येन वै कार्य विहीनायाः सुतैर्मम ॥१३ वैशंपायन उवाच । तां समावासयामास पृथा पृथुललोचना । उत्थाप्य याज्ञसेनी तु रुदती रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ १४ ॥ C11420 1115.0 . corr m - गता) D. नखात्, S1 Ko . घाः भाना, DDA 'शात ( for 'माता) TG1 से पांढवा मनु कुत्योवाच , D कुन्य उवाच (sic), Do (orig , by (G1 "पि)माता -K. वीरमातरा, 8 घीउमरसरा marg as in text): कृत्युवाच, T (T 'रा) -') Ko अभ्यगच्छति. A. सम्यगत पाचाली (for द्रौपदी) -) $1 K Ñ Bs.Do Di (c), Gi: भम्यागच्छत -") TI GI प्युल। Cs.d 3-08 0TG पुनr (for पौत्रा) DDI कृते, T GI पृधुर. (as in text) KI 'लोघलरोचन (sic), D: हता', G. च मे ( for फते) -')G: हता' ( for -रोचना (for यक्षमा) DD पृयया पृथुवक्षर Dn1 सत्वा (sic), Gh नीरवा, GAM:- नवा (for न रवा) Sa K (except 10 )K: वीरम्य , M. चिरमु (for चिरस्य) KO K:) G. Qafa, Gs à enl Inf len gat, gloss) TG: 31 पुरा( : 'ग्रा)नान् , B DDI DI PIC (for वेऽद्यामि) -~6) Si G: चिर दृष्ट्वां, Krs Ni १ मा पुमान् (by transp ) Mom (t hapl ) B: DI- 10 T GI चिर दृष्ट्वा, G3 Mi चिर दृष्ट्वाम् (sic) 10-12 -... Ko BIG1: 31 पुयादिमिर, 1 Rs तपस्विनि, TGaf भनिंदिते, Gr [भिनिदिवे, गारादिभिर, T पुयार्थिभिर् K:s gran (for स्वनिदिते , Ca d तपस्विनीम् (as in text) -Before समि) -') SK भावारयद, K: माहोरय, Ks 13", Dr ins द्रौपघुपाच - ") Ka D: तु (for नु) माहारयेद् GET M (ITa om ) ठीय ( for देवी) T Ki.. DAS मे ( for वै) -)DI G1 यामाहारयामाम -431 damaged शुभे ( for मुतर् ) 8 वर (for मम) 11 Hom11 (cfr] 10) ..) DI वाक्य 14 All MSS (except Ds Gi) om the ref (for पार) *) E3-3 e ſi Bo Hai B1-3 D. om (hapl ) यामास -.)E lacans, DaDi ..... 81 damaged M: पृया ( for पृया) S. Ko Dna DTI GI BIT: Gi.. (f om ) पनान्, ७ पुनं (for प्युर(TG1 कोलोचना, K: 'रोचना --.) एतान्) Kात्रौघर: K: शखोवैर् उरथाय (for 'प्य). Dna , D: च ( for तु) S is damaged in S1 S: पिमहान् : Ka Dis उत्याप्याकेन रुदती (G, Ms 'ती) ८) Si Ka क्षतविक्षतान, Kos परिविग्रहान् , Das वीक्ष्य वान्, रुदती, Ko : Dn D E T G1 13 सदी; G: सुंदरी, D. निपरिशुतान, T परिविधियान M पुत्र (for शोक) 5. Ko NB DD D... कार्पिता: S (except M3) लालसा 12 Ali om 120(cfr110) -): D. म (for मा) 1 तय (for पुत्रान्) -.): सस्स 15 ")1 (up lin as in text) : Ki + Ds तथैव, मंती, मच्छठी - Ko मन्त्रशोचति; NI T: तदेव ( for तयव) Ko सहिसार, K. 'सा, Bi मनुशोचन, D, अन्या T: G दुरावा मशोचत [मनुगता ( for महिता) D कापि, S तत्र (for मुहम्माता, Dमन्यसोच नदुग्याहा (sic) 4)Ko. चापि) -') Ga मनुगता B3 DIA 83. नृप घमहामजा, RS (except M) निहवारमना -') Ga Mi तथा (for पृया) ')Kot. K:- B. Dn DIRE TOM, रुदतीम् KE Ds गांधारी G अन्वशोचत गाधारीम् यागी (ior पावाली) -')G: वाहशी, G. दहशे (hapl ) 15-160 - 4 ) Ni Ba Ta G मार्तस्वरा ( for (for टदा) 'तरा) SK : तदा (5. 'था, K: 'त) कुती यस सिनी, Ko : D. 5 तदा कुती (Ko 'ती) यशस्विनी 13 S 608-, Ñ B Dni W om the ref Di (by corr mars 16 Kor om 164b Ks om 16 (cf v1. 15) orig 15 in text) [53] पुण -4 ) बहुधा - Gs मुदती - G. सदा, - Rom. - , ·1115 15] महाभारते [स्त्रीप तयैव सहिता चापि पुत्रैरनुगता पृथा। इदं तत्समनुप्रासं विदुरस्य वचो महत् । अभ्यगच्छत गान्धारीमार्तामार्ततरा स्वयम् ॥१५ असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामतिः ।। १८ तामुवाचाथ गान्धारी सह वध्वा यशखिनीम् । तसिन्नपरिहार्येऽर्थे व्यतीते च विशेपतः । मैवं पुत्रीति शोकार्ता पश्य मामपि दुःखिताम् ॥ १६ मा शुचो न हि शोच्यास्ते संग्रामे निधनं गताः॥१९ मन्ये लोकविनाशोऽयं कालपर्यायचोदितः । यथैव त्वं तथैवाहं को वा माश्वासयिष्यति । अवश्यभावी संप्राप्तः स्वभावाल्लोमहर्पणः ॥ १७ ममैव ह्यपराधेन कुलमय्यं विनाशितम् ।। २० इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥ वैशंपायन उवाच। १६ अपश्यत्तत्र तिष्ठन्ती सर्व दिव्येन चक्षुपा ।। १ पतिव्रता महाभागा समानवतचारिणी। एवमुक्त्वा तु गान्धारी कुरूणामाविकर्तनम् । T: को मम, -- S Sub parran D. मृत्युलोके Mi चोदित Before 16, Ki : Das ins गाधार्युवाच, Bom ed -') M1 माशा ( for मा शुचो) वैशंपायन उवाच -') K1-3 5 Ni Das 8 कुत्या ( for 20 ) DIS . तथैव ( for य') Si Ko-1 D. वध्वा) KB ENi Bi, T GM यशस्विनी, Doi transp स्व and [मह. -')S Ko को B. नाव, D. तपस्विनी Before 16rd, Si Ko ! Ins गाधारी Ta G1 M. 31 को माम्, B को नाम, उवाच ') K: सैवं ( for मैव) K3BNi Ba G8 कोयम् (for को वा मा) After 2045 Do DB. दुखार्ता; Dne दुषार्ता, शोकाता i Ko : repeats 19-20 -') T G चापराधेन, G स्वप' मे (Ko ) भू पुत्रशोकार्ता, मैव भू पुत्रि दुखार्ता, ( for झप') -t) कुल सान, K, पफमाया Ki.: Das पुत्रपौत्रादिशोकार्ता (K. 'ता), B1 : मैव Dr1 कुलमने, Ds 'मध, S 'मेतद् ( for 'माय) पुत्रामिदुःस्वार्ता, 11 मा मैव पुत्रशोकार्ता -d)G Colophon All DISSE भति-(for भपि) -Adhy name K12 D2 s पृथापाढवसमागम, 17 ") K1. मर्त्यलोक ( Ka 'के); f1.9 द्रौपदीसमाश्वासन -Adhy no (ligures, words (tor मन्ये लोक) : मन्ये लोकादिनाशोय ") or both): $K. 14, K. 10, Ñ Ds o (sec m ) Ds काल (for काल) K1-8 5 Bi_D2 5 -नोदित', 7, Bi 100(?), S 15 (ns in text) -Slola no °) B Do भवश्य( B1 . 'स्य )भावी, K1299 , D. 5 G. अवश्य संभावी (hypermetrio) K सप्राप्ता DI8 16 'सेस -4) T1 स्ववाहो, Ta Gi.१ स्वभावो, GE स्वमवो, ML. स्वभावी, Ma स्वभावो, 1 स भाची 1 Before the rel, BB ins मथ स्त्रीविलापपर्व त (for स्वभावाल) Kलोमहर्षणा', 8 रोमहर्पण' श्रीवैशपायन -°) SKo 4 दि (for तु) -') 18 For the inondent, of 5 128 58 -°) 31_Ka भाविकर्तनात्, 8 भवकर्तनात्। Ko अविकरय इत्यं ( for इदं) Ti G1 तु ( for तत्) °) 31K नात्, K12 D2 5 वैशस महत् , K3 B AM भविकर्तन, कृष्ण (for कृष्णे) K13 Dna D285 भसिद्धार्थ गते Ni B Dn D1 3 3 3 9 M. Cn d भव', al, मपि कृष्णे; M. 'द्धा ननु चेस्कृष्णे -4) Ko + महीपति, G: अप -') Dny अपश्य (for 'श्यत्) BIS महाधु(GB 'द्वि)ति' (for 'मति ) R1-3 D तिष्ठति, G: पश्यती -4) REKi Bt-3 19 ) Ś Ko 1 - Ds ( for a ) Dn D1.88 80 दूराद्। D. सर्व (for सर्व) T सर्व रिक्षायपु: K: मनपिपार्थ, G: अपरिमान्येK. Ds तत्र ययास्थित तु ( for s2) -") Ko G व्यतीते वा, K. D. 'ते 2.)TH G1 गाधारी (for पतिनता) • Do repeats 19-20° after 2011 मझवादिनी3 Dal D1 1 0 प्रहाचारिणी [54] अप- -") Ni K. 'सेपु ·बीपर्व ] स्त्रीपर्व I 11. 16. 12 उग्रेण तपसा युक्ता सततं सत्यवादिनी ।।२ वरदानेन कृष्णस्य महर्पः पुण्यकर्मणः । दिव्यज्ञानवलोपेता विविधं पर्यदेवयत् ।। ३ ददर्श सा बुद्धिमती दूरादपि यथान्तिके । रणाजिरं नृवीराणामद्गुतं लोमहर्पणम् ।। ४ अस्थिकेशपरिस्तीर्ण शोणितौघपरिप्लुतम् । शरीरैर्बहुसाहर्विनिकीर्ण समन्ततः ।। ५ गजाश्वरथयोधानामावृतं रुधिराविलैः । शरीरैरशिरस्कैश्च विदेहेश्व गिरोगणैः ॥ ६ गजाश्वनरवीराणां निःसत्वैरभिसंवृतम् । सृगालवडकाकोलकदकाकनिषेवितम् ॥ ७ रक्षसा पुरुपादानां मोदनं कुरराकुलम् । अशिवामिः शिवाभिश्च नादितं गृध्रसेवितम् ।। ८ ततो व्यासाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महीपतिः। पाण्डुपुत्राश्च ते सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः ।। ९ वासुदेवं पुरस्कृत्य हतवन्धुं च पार्थिवम् । कुरुनियः समासाद्य जग्मुरायोधनं प्रति ।। १० समासाद्य कुरुक्षेत्रं ताः स्त्रियो निहतेश्वराः । अपश्यन्त हतास्तत्र पुत्रान्भ्रातृन्पितॄन्पतीन् ।। ११ ऋज्यादैर्भक्ष्यमाणान्चै गोमायुवडवायसैः । 105 AF02 II सूगाळ K. घल. गृध्र, Ca -वर. D. -घड , D: वक, 80 (of कोण, SKo K: B Da 3 ) K: कृष्णेन -K. विविध {for वि') गाल, Ka 'देवयन् , Dn1 'मेवत् (sic) D1.3 1080T: G: बक, TI GIM -वळ, 4 ") Mदरशे LO) B3 Di : 4082S 59 Cd घळ (for यह ) SKo -काकोट , Ks नाक्रोल, (for अपि) Si Ko + यशस्विनी, यदतिके यदतिके -') T: A2-3 गोमायु ( for "काकोल ) -d) K. कार, T G1 तद् ( for नृ) $ Ko s om. ( hapl ) 44-70 Ga -गृध्र (for काक) 4)S (except Ts) रोम (fo- रोम) Ni Bi. : . इत्यश्वरथमकर 8 Si om. 8°-9°, Ko + om 8 Ga om 5 Ko 4 om 5 (chr 1 4 ) .) B4 -समा 1 1 6) ..)S (Gs om ) मोदन (Ga 'ता) (for वसाकीणं (for परिस्तीण) Bom, ed N1 रक्षसा) K: पुरुपादीना -) Da मोदन (110) B1 : क्षत्रियश्च परिन्यून (ढ) - . ) TI GM (for 'न) S: N1 कुरुसंकुल, K1-3 D3 कुरुराकुलं Doi रघिरीव ( for शोणिोध) (K: 'रा), K: परिनुसौ, B1 प्लुते T G1 . रक्षसां कुद करराकुल मकुल, MI-3 राक्षसाना कुलाकुल, M. धीराणा कुल 6 Ko + Ds (last, hapl ) om 6 (for 5 Ko t, पाळिणा -d) Ko atira, Ti G1 M afaa ( for of v 1 4) -") TG1 M यूनां (G1 नृणा) गजा नादित) T G1 M नादित ( for सेवितम् ) नामश्वानाम् -') K: आवृत्त, K: : 'त्य ki 9. 9.(of v l 8) -") Rs : तसो व्यास- रधिरायवे, K. D. 'विल, K. 'विळे, T शनै', M 'शय •Gs om. (hapl.) 6°-8' समाज्ञातो - ' } K. भशिरस्वैश, 7 सशिरनेश, G1 अशिरवेश, 10 ) Ko + नमस्कृत्य (for पुर) -') M12 G. विनिरस्कैश, M1. रुधिराक्कैश -4) Gr विशोपैश पुत्र (for -यन्धु) G: 8 पाउन -") Ko कुरुस्त्रिया: ( for विदेहरा) Kss शिरोधरै ( for 'गणे) T GI K. 'यं S समादाय (for 'साय) -) K: D. M शिरोमिश्च समावृतं DDI om (hapl ) from जग्मु up to साथ (in ll") मायोधन 7 Ga om 7 (cf r16) SKo f om 7° (cf 744) -.) Ka D2 रथाश्वगजवीराणा, K. DOS 11 K. D: s om समासाद्य (ck v 110) Ta गजावरयवी', Ka B1-3 Dal D1 3.4 0 8 9 'वनर K... D. om. ता खियो नि G: तस्त्रियो G: तस्त्रियो -") नारीणा, Ds 'श्वरययोघाना, Ti Gi " रथि(G1 'य) B. अपश्यन्नि, Dna 'इयस्ता (for इयन्त) वीराणां, -') Ks B Dn1 D1.30 0 TO 1 निस्व Gs हतास् (for हांस्) d) 1K पुनदिन् । नैर, Es सहस्त्रैर N. निलेर, Dr. D. निस्वनैर् , K: पुत्रान्नात, Ni B Dn D1 3 1 6 3 भावन्पुनान् Ds निसत्वर R: मभिसवृत , Ni B: मपि सवृतं, (by transp ) Ks B1 अपि, T G1 M: सखीन् (Ta D. अतुलैवन -') KI ! 5 B1 2 + Dr2 D1 2 4 .. 'वी) (for पतीन्) [ 55 ] G 'कुल, -') Kos ·11. 16 12] महाभारते [खीपर्व भूतैः पिशाचै रक्षोभिर्विविधैव निशाचरैः ॥ १२ रुद्राक्रीडनिभं दृष्ट्वा तदा विशसनं स्त्रियः। महाभ्योऽथ यानेभ्यो विक्रोशन्त्यो निपेतिरे ॥ १३ अदृष्टपूर्व पश्यन्त्यो दुःखार्ता भरतस्त्रियः । शरीरेष्वस्खलन्नन्या त्यपश्चिापरा भुवि ॥ १४ श्रान्तानां चाप्यनाथानां नासीत्काचन चेतना। पाञ्चालकुरुयोषाणां कृपणं तदभून्महत् ॥ १५ दुःखोपहतचित्तामिः समन्तादनुनादितम् । दृष्ट्वायोधनमत्युग्रं धर्मज्ञा सुवलात्मजा ।। १६ ततः सा पुण्डरीकाक्षमामय पुरुषोत्तमम् । कुरूणां वैशसं दृष्ट्वा दुःखाद्वचनमब्रवीत् ॥ १७ पश्यैताः पुण्डरीकाक्ष स्तुपा मे निहतेश्वराः । प्रकीर्णकेशाः क्रोशन्तीः कुररीरिव माधव ॥ १८ अमूस्त्वमिसमागम्य सरन्त्यो भरतर्षभान् । पृथगेवाभ्यधावन्त पुत्रान्भ्रान्पिवृन्पतीन् ॥ १९ वीरसभिर्महाबाहो हतपुत्राभिरावृतम् । and तदभूत G. "). M. तथा 12 ") Bs Dn1 D1 3 4 0 8 0 ऋव्यादिर ( for "दैर् ) तदा (s 'था) -') K..5 पचाल (K. 'ळ) Ki.. भक्षमाणान्, Kss भक्ष्य(Ks 'क्ष)माणा, DD: "कुल (for कुरु) G2 योधानां (for योपाणां) -1) मक्ष्यमानान् Kss d; T GIM च (for वै). -') Dna कदन (for कृपण) SKos transp कृपण गोमायुर् 3D -चढ , D. चट , Ko Ds वट , Ñ B Dni D... 08 Ta बल, G: 8M पळ (for •बट ) 16 ") Ks : दुःसो(Ks 'सा)पचित , Ga दुखप्रह। DB गृध्रगोमायुवायसै.; Th G1 ककगोमायुवा ..) M दुःखाभिहत (for दुःखोपहत ) S: चेताभि: Ka M1 बहुभिर् (for रक्षोभिर्) d) विविधाश्च चिंतामि' (for चित्ताभि'). - G. अभि (for मनु) Dna Dचनेचरैः (for निशा ) - • ) G3 भव्यग्र (for भायुम) 13 ") 8 Ko - 'क्रीडनिभान्, Ga Ma 'क्रीडनक, 17 °) G8 स (for सा) D: पुटरीकास्यम् D: पुरीकास्यम् -) Ga 'क्रीदानिम: Cad 'क्रीढनिभ (as in text) Śr damaged G: 3 गाधारी; MI- यद्वत् (for दृष्ट्वा) -°) IKss तेपा, करुण (for कुरूणां). वैशस दृष्ट्वा is damaged in $. (for तदा) Si K. विशसने, Ko वशसने, K3 3 Ko वैपम , Kवैशसा, M2 देशस ( for वै) -1) विससन, D विशशन G: 8 महत् (for स्त्रिय ) Śs damaged Br, Bom ed इद, D1 दुख ( for -') T GM कुरयं इव शोकार्ता -d) 31. DIA दुखाद्) 608 [s]भिपेति( D. 'दिरे, Ka पिपेतिरे, Ni Ga: M निपेदिरे, M1 निपेदिरे, MB निवेदिरे 18 ") damaged , Ks पश्येमा, K: पश्याम 14 ) Gi Eurit (for q') -°) G1 भारत (sio) (for पश्यैता) D. पुटरीकाक्षा -.) Ko Ma [मस्खलश्चान्या: K. स्खलमन्या, Ñ Ko-1 4 D. GB प्रकीर्णकेशी, B DD D1 3 44.30 T Gi Mi 8 'फेश्य वनंद्यान्या (810), BA [भ]पतन्कानिन्; Dna [मस्खल Ś. Da erat: K: s Ñ B Dns स्योन्या, D. [भ] स्खलन्न्या (sic), Ds [अ]सवलन्नन्या, D1B1080 T G1 M:- फ्रोशत्य', DD क्रोशत: Mi T स्खलत्या T: Gl स्खलत्यश्व, K. ÑB क्रोधिन्य -d) K: s Dn: कुर्य इव; G2 स्सलवेन्या, Gs स्खलत्योन्या, G: कुररीव Mi 1 [भ]वलाश्चान्या (for [मस्खल Dn1 D18 + 0 8 0 T Gi Bf कुरर्य इव d) Ka न्वपतश, Ds पतशू (submetrio) 19 ) 31 Ko • अमूनभि Ki ( for न्यपतश) Ko M: परा भुवि, TG1 T G1 परासुवत्, समूस्त्वेमि', ÑI मन्यास्त्वभि (for ममू) Ga [म]पतन्मुवि (for [म]परा भुवि) प्राभिसगम्य ') K : D: भर्तृतो गुणान् , K: भर तर्पभ, Ni Ds भर्तृजान्गुणान् -") Ko Ni Bi 15 Ds om 16 .) Ko 4 शांतानो, DI8 Dna Das G. 741 $ Ko : G: ' मिधावस्य (Ga आर्वानां (for श्रान्ताना) Ś ko + Ñ. Bi & Dag Dj 4.0 8 0 G. [मथान्यासां; K [भ]तो नाशं, Dr Da 'ति); T G1 M अनुपद्य( T1 वद्य , G1 पश्य )ते, Gs समामध्य (for अभ्यधावन्त) Ks.s पृथगभ्यनुधावत्यः [म]थो तासां ( for [भ]नाथाता) K8 श्रातानावाप्यतोन्यास 11 Dni transp पुत्रान् G. (81c), Ms विश्रांतानामनाथानां -d) -°) K : D. सा तथा M. अपि (for पतीन् ) (D. म)मान्यासीदचेतना, Ka B नासीस्क्रोधा(Ka 'ध) वचेतना, T GIM ऋदतीना मृश (MI ****भृश) 20 °) D. वीरसूनिर् (s10), G1 'सूर्भिर, Ga 'सूर्भू [56] -') 1 S: भमूनित G: अमूस्त - and भ्रान् ·श्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 16 27 क्वचिच्च वीरपत्नीमिर्हतवीराभिराकुलम् ।। २० शोमितं पुरुपच्याङ्ग्रीष्मकर्णाभिमन्युमिः । द्रोणद्रुपदशल्यैश्च ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ २१ काञ्चनैः कवचैनिकर्मणिमिश्च महात्मनाम् । अगदैहस्तकेयूरैः सम्भिश्च समलंकृतम् ॥ २२ वीरवाहुविसृष्टामिः शक्तिभिः परिधरपि । खङ्गय विमलैस्तीक्ष्णैः सशरैश्च शरासनः ।। २३ क्रव्यादसंधैर्मुदितस्तिष्ठद्भिः सहितः क्वचित् । क्वचिदाक्रीडमानैश्च शयानरपरैः क्वचित् ।। २४ एतदेवंविघं वीर संपश्यायोधनं विभो । पश्यमाना च दह्यामि शोकेनाहं जनार्दन ।। २५ पाञ्चालानां कुरूणा च विनाशं मधुसूदन । पञ्चानामिव नाहं वधमचिन्तयम् ॥ २६ वान्सुपर्णाश्च गृधाश्च निष्कर्षन्त्यसृगुक्षितान् । भूतानां C1140 ...D ३ अपरे) KI पश्य G: सीमिर SK), महामाग, KL2 Des Gis शयन' Dna शरीरैर् (for शयानर ) K. DGs 'राज (for 'वाहो) - K12 DAI हवीराभिर, Ñ श्वापदैः, Bi T GM चापरे Ds चापदैः (for .. प्रेतपुत्राभिर् (for हट') D. इसवीरासमावृतं D: som ( hapl ) 201 ') Kru कधिच (K. 25 G1 missing (of v ] 32) -" ) Dn1 स सद 'च), Mकचिद (for चिच्च) K: वर (for वीर.) { for पुतद्) K1 धीर, T7 वीर -') TM मदद -"Kss Ki Ba Dn Di 3 4 0 0 T M भावृतं, ( for विमो) After 250, TM Ins Gi माहव (for माकुलम् ) 45* स्वया तु साधित कर्म पुष्कराक्ष महाधुते । 21 ") K: D : कर्णमीमाभिमन्युभि -°E. [T आवित, T स्यापितं (for साचित) ] द्रौग- शल्यश्च, K. शाल्वेश्च; DD1 गरयस्तु -') K. : न, B Dn1 D1-00 हि, Dn: वि 22 G भूपणैर् (for कवचर) Rs NT BE (for च) Ko s पश्यामि (for ददामि) Dn Di, 1-3 दिन्यैर, K नष्टैर (for निष्कर् ) मानाच दद्यामि -") T लोकेन (for शो') K. -') Portion of the text from मणिमिश्च up to [माह (for [मह) Ke: Bजनार्दन * (in 44 ) is lost in Gi on a missing folio K: महाममि', TM 'घन (for 'त्मनाम् ) -.) 26 G1 missing (of vl 23) -) K:- BI DDI D E G: पचालाना T1 भद्धवैर् (for मगर) G: च स (for हस्त) -) K1-8 s Ñ B Du कीयूरे - After 22, Ds wrongly repests 2200 D1-03. विनाशे, G: विशेष (for विनाश) T मधु- -t) G: समलकृते सूदनं; Ga s पुरुषोत्तम ~fi om (hapl.) 26--29* ') G3 (nf in ) वग्वानामिद (for पश्चा) K.. 23 Gi mussing (cf v 1 22) ..) B... Daa Dna Di 1-680G भपि, Ba. + Ds DM इह ( for DI 4.6 0T: निसष्टामि -') Si Ko B. DD: G -d) 3 Ko ! दाह, K1-3, Ni B DD DI- शक्तीभि (G. 'मिस्) G2 वोमरैर ( for परिधेर) 8TH (Mi om ) मह (for नाह) Se K. Da • ) D3 प्रासशू ( for सई) KE: D विपुलैस् , मचिंतयन्। KI 'यत् Ni B DE DIBLE. M. विविधस् , 1 विचलस 27 G1 missing (cf. v 1 22) Mi om 27 (of (for विम) TH सूस्सै' (sic) (for तीक्ष्णैः) Dai - ") ठान्सपर्णाश्च , Ki : D. ताम्रव- प्राप्त प्राविविधतीक्ष्ण dy KiDH शरैश्च स v I 26) Ti विमलैं; MM सशरैर , 4 सशरै स ( for 'रेश्व) ध, K. 5 पांशुवर्णाश्च (Ka 's ); D तान्सुपाक्ष 5. D. गृार, K1 अध्राक्ष -') निस्कर्षति K. शराशन': Ds 'कुलै K1. D कर्पयति, K3 5 Dna Ms विकर्षतो, K. 24 Gi missing (of 1 22) ..) Si dam निष्कपत्य', 8 विकपन, B... निकपति, B. Dn1 aged B2 ; Ms Hát (for ) Ke : Ñ DIT, विकपति, Bh D... विकर्षति, TIG: B Dn Dr. 8.4 GET सहितेस, D मिदितस्, । निष्कर्षत' (T 'तो), M. विकपंति (for निष्कर्षन्ति) ममितस् (for मुदिस्) - • ) Ni B Dn Di... S. B1-3 Dn D18-680 मोसगुक्षिता', K: [भ]सुगु- विविध ( for सहित) -SKo. om. (hapl.) क्षितान्, Kas [s]नगुक्षिता', K. Gr सूगुक्षितान् 2411 *) K प्रक्रीड- (for आ ) -) K1 3 Ni Ba A DI 1 Ess विगृह्य , TE 8 [57 ] - ' - .

·11.16 27] महाभारते [खीपर्व , निगृह्य कवचेष्ग्रा भक्षयन्ति सहस्रशः ॥ २७ जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोणमीष्मयोः। अभिमन्योर्विनाशं च कश्चिन्तयितुमर्हति ॥ २८ अवध्यकल्पानिहतान्दृष्ट्वाहं मधुसूदन । गृध्रककवडश्येनश्वसृगालादनीकृतान् ।। २९ अमर्पवशमापन्नान्दुर्योधनवशे स्थितान् । पश्येमान्पुरुषव्याघ्रान्संशान्तान्पावकानिव ॥ ३० शयनान्युचिताः सर्वे मृदूनि विमलानि च । विपन्नास्तेऽद्य वसुधां विवृतामधिशेरते ॥ ३१ बन्दिमिः सततं काले स्तुवद्भिरमिनन्दिताः । शिवानामशिवा घोराः शृण्वन्ति विविधा गिरः ।। ३२ ये पुरा शेरते वीराः शयनेषु यशस्विनः। चन्दनागुरुदिग्धागास्तेऽद्य पांसुषु शेरते ॥ ३३ तेपामामरणान्येते गृध्रगोमायुवायसाः । आक्षिपन्त्यशिवा घोरा विनदन्तः पुनः पुनः ॥ ३४ चापानि विशिखान्पीतान्निस्त्रिंशान्विमला गदाः । B. अनु. D कवचे गृध्रा, . - - त काले - वट BI बन , K: बडा B. •बल: Ña Dio B: वक, (for नि') N1 K: कवचेत्युग्रा, Ks 5 चैरुग्रा; 1 च वृत्ताम् ; Ka निकृत्ताश्च , Ks निकृत्यान विकृताम्, करेपूमा, BS कवचेग्रंध्रा: Dn1 चरणैगंधी; DI08. D. विवृद्धाम्। D. धिवृताम् ( for वि') चरणी Ds घरणैर्गुधा Do भति- भपि (for भधि) K1. D. सेरते गृध्रा 28 G1 missing (cf v 1 22) Mi om 28 ( cf 32 G1 missing (cf 122) .) Ko! r] 26) -') : भीष्मद्रोणयो ( by transp ) यदिन'; Ñ afcat, Doa Di G: Ms afetar Bas -)G2B एवमेषां ( for अभिमन्योर) Dna Ds विना सू(Ks तू)चिते, T चाधिक (for ससस) G: काल्ये, ') G: चश्चितितुमर्हति Ca ; Cd Art (as in text) धाश्च M: धीरा शयते -') K: सुवद्भिः M. म ( for स्तु) 29 G1 missing (of. v l. 23) Mi om. 2900 T 'दिवा। M: 'नादितr (for 'नन्दिता) (cf v 126) -°) Ka निहितान् , Ds निहतां Ms शिवानामशिवानां च Ki feqffa caig (corrupt). ~) K1 : Das हि (for [मह) Bom ed गतसत्त्वानचेतस' -.) 33 Gi missing (of v 1 22) 5. reads 330 twice SKo • G38 गृध्रकाक, Bi: ककगृध्र- ( by transp ) -") 51 (both times ) Ko : Ma Sko Dai D2 86 य' पुरा (for ये पुरा) Ka D. मेरते $: (second 80 G2 8 -बक, time) धीरा', D6 घीर (for वीरा) -')K शया Ti बळ T: M धळ (for बढ़) -) नेपु 4s (first time) fabricat, Gas faria (for Ko सृगालादरीकृतान्; K.' शृगाला यशस्विन') -) चंटनागुरु some MSS दनी', K8 सृगाळादनीकृत; Ko -शृगालादनी कृत, नागरु Dil दग्धांगास्, 4 सिक्कांगार -1) शृंगालादमीकृतान् , S (GI missing ) -सृगालसमावृतान् तेपु (for वेऽध) K18-5 B Dn D1-53 0 पांशुषु 30 G1 missing (of r122) -")K वेशम् 34 Gi missing (cf v 1 22) .)K: 8 एवं, ( for वशम्) - ") Kss Bl. D1 G: 8 मद्य (for एसे) -')G8 गृध्रा (for गृध्र 60 पश्यैतान् , Bs पश्ये तान् , Dna Ds पश्यमान -) K. मक्षिपति Ko 8 Ni Dn D E शिवा ( for 4) SKo + सशप्तान (for सशान्तान्) KI Bi [स]शिवा) M1. B . हटा ( for घोरा) Bi Di 6 % पाव( B1 °प)कानि च, Ds Ti Af इव पावकान् (by 12 भाक्षिपत्य' शिवा घोरा ( हटा); T 'पति (T transp) G: 8 प्रसुप्तान्मुजगानित्र -") Kss B1 3 + Dn: D1-8 31 Gi missing (cf v 1 22) D8 om (hapl ) विनदत्य', 1 विमदत्य', DAL विनदन्य (810), T: 31ab a) Ko & Ñ B Di 8800 T: M2 TOT विनदति नानि ( for शय') Ko 4 उपिता ( for उचिता) 35 Gi missing (cf vl 22) -.): पापानि G: शयनान्यपि सर्वाणि Bom ed शयाना ये पुरा सर्वे (for चा ) Ki SK विविधान् : - ") G2 8 बहूनि ( for मृदूनि) Ni निर्मलानि, Ds D3 वे(D. वैशिखान्, Ks विशषान्: DS विशि विपुलानि, Bom ed शयनानि ( for विमलानि ) KA पान ( for विशिखान्) Si laouna, S एतान्। - 'y N1 निपण्णाम् (for विपनास्) -4) K13 वि Ti G: स्फीतान्, M: वीतान् ( for [58] DD घढ, D. om T2 आपन - 'ती') शिवा दृष्ट्वा 51 वि, यत्र, B: शीतान्, ·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 16 42 -- युद्धाभिमानिनः प्रीता जीवन्त इव विभ्रति ॥ ३५ सुरूपवर्णा वहवः क्रन्यादैरवघट्टिताः । ऋपभप्रतिरूपाक्षाः शेरते हरितस्रजः ।। ३६ अपरे पुनरालिङ्गय गदाः परिघवाहवः । शेरतेऽभिमुखाः शूरा दयिता इव योपितः ॥ ३७ विभ्रतः कवचान्यन्ये विमलान्यायुधानि च । न धर्षयन्ति कन्यादा जीवन्तीति जनार्दन ॥ ३८ क्रव्यादैः कृष्यमाणानामपरेपां महात्मनाम् । शातकौम्भ्यः सजश्चित्रा विप्रकीर्णाः समन्ततः ॥३९ एते गोमायवो मीमा निहताना यशस्विनाम् । कण्ठान्तरगतान्हारानाक्षिपन्ति सहस्रशः ॥ ४० सर्वेष्वपररात्रेषु याननन्दन्त बन्दिनः । स्तुतिभिश्च पराया॑भिरुपचारैश्च शिक्षिताः ॥ ४१ तानिमाः परिदेवन्ति दुःखार्ताः परमाङ्गनाः । C11480 B11 1642 K.11 1642 'काँभ: - D. T1 गदान - up to K. Gs -वक्रा १ Gs ऋपम, पीतान्' Ko चापानि विविन्येव (51c), K3 N. B1-3 --') Si ** कॉम , S Ko : SC शातकोंभ , Ki Dn DI. 3 4 089 याणा( NI Dn2 चापा)न्विनिशितान्पी D1 कौभ्या, D कौम्य , T M 'कु(M K. om. 35" T -') Ki: निस्सृशान् तान् DIS ( before corr ) 8 चित्र , 'कु)म D2 छिना M', विमलान् Bs reads 35d (for चित्रा). -4) DIA 0 8 0 विनिकीर्णा S(G on marg -.) K: यत्राभिमानिन', Ña द्वद्वामि। missing, G: om ) सहस्रश' (for समन्तत') T M युद्धाभिमनस De om. from far ap to प्रति (in 366) S Ko-2 + 01 D. SG. 3 सर्प; T शूरा 40 G1 missing (of v 1 22) G: om 40° (ct. v 1 37) -") Ks stargat Ś1 Ko 8–6 Di t. (for प्रीता) -d) Ko जीवंति (for जीवन्त) Mi : 68... T Gs M भीवा ( for भीमा) ") G: दळि निम्रते वानां (for निह) Ke N1 B DD: D1 3.689 36 G1 missing (cf v ] 22) Do om महात्मनों (for यशस्विनाम्) -") Ko 5 स्कंधांतर , ÑA प्रति (of v 1 35) -") K. D2 : अभिन; गंडावर', T I जात्यतर , Ga कृच्छ्रांतर, Ga कक्षा DDG8 स्वरूप , ÑA मरूप TIMI अपीत; तर (for कण्ठान्तर) TM दिव्यान् (for हारान्) AM + ममीत (for सुरूप) .d) 1 Ko.! भाकर्षति, D. क्षिपति च, G निक्षि- (for वर्णा) -SK1-8 S T अविघहिता , Ko पत' (for माक्षिपन्ति) Ki 3 D2 s T DI HETAUNIE B. M भमि T: अभिघाटिता', G. अभिघुट्टिता (for सहस्रश) ') . वृषभ M. ऋपम ( for 'म ) Ni Ba - Dn D1 8-18 9 -रूपाश्च (for 'क्षा) -) 41 G1 missing (of v 122) - ")G सर्वान् Gr : शोमंते (for शेरते) Ds ( before corr ) [s]मि ( for सर्वेपु) Ti गानेपु (for रा') - ") Ki मुस्खा (for हरित) T M शेरते च ( AM Bs D3 Ms-4 यानवदत, K: 'नंदित , Kss यान्वदंति तु) सहस्रशः च, B1 यानि वदत; Dn1 मान नदव, Ds याननंदति, T1 यानवदति; T यानवदत; G: ये हि नदसि , G3 यान्ति 37 Gi missing (cf v 1 22 ) -) Ko मा वदति; त यानवदश्च D. Ga M3-4 वदिन -') लिंगि, Gs भाटाय (for मालिङ्गय) -') Kol. B4 (for च) B1 : परााभिर, G: 'र्धाभिर, तु Ti Ga Ma गदा (for गदा) -) K5 निहता', Mi fac Ś1 lacuna, Ś: Ko malfafegunda Gra विमुखा (for ऽमि ) Gom 374-400 K मनश्रोत्राभिरामाभिर् -4) - उपपादेश (for 4) M. ते वा (for दयिता) : योषिता 'चार) Dn: 195 (for Pregar) Ko 38 Gi missing (cf v 1 22) Gs om 38 ( of स्तुतिभिश्च वरागना vl 37) -") K1-8. D. Ti कवचानन्ये , Gs 42 G1 missing (cf v 1 32) Ś Ko Ds om कमलान्यन्या, M कवचानन्यान् MA विभ्रसवचान्या --.) K8 GB तानिमानू , K: नातिमान् , न्यान् (sic) -') D. निर्मलानि; GB दयितानि (for DA: तेषां च, TM तानय (for तानिमा) T: परि विमलानि) -') Ko • प्रदर्शयति; M2-1 न धर्ष धावति ( for 'देवन्ति). -') T M दुःखिता' ( for यते -d) K1s जनार्दना दुखार्ता) Kपरिवेदना K: D. परिदेवना', Ti 39 Gs missing (cf v 1 22) Ga om 39 (of. परमा गता (for 'मानना') -)T G: $4011 ( for 71 37) Ds 1 कप -.) Ko कृषमाणानाम्, 'ण) S -4) K_D. G: 8 बघु , बद्ध [59] K3s स्त्रजा 4200 ( for ·- 11 16.42 महाभारते [स्त्रीपर्व कृपणं वृष्णिशार्दूल दुःखशोकार्दिता भृशम् ॥ ४२ आसामपरिपूर्णार्थ निशम्य परिदेवितम् । रक्तोत्पलवनानीव विभान्ति रुचिराणि वै । इतरेतरसंक्रन्दान्न विजानन्ति योपितः ॥ ४६ मुखानि परमस्त्रीणां परिशुष्काणि केशव ।। ४३ एता दीर्घमिवोच्छ्स्य विक्रुश्य च विलप्य च । रूदितोपरता ह्येता ध्यायन्त्यः संपरिप्लुताः । विस्पन्दमाना दुःखेन वीरा जहति जीवितम् ॥ ४७ कुरुस्त्रियोऽभिगच्छन्ति तेन तेनैव दुःखिताः ॥ ४४ वह्वयो दृष्ट्वा शरीराणि क्रोशन्ति विलपन्ति च । एतान्यादित्यवर्णानि वपनीयनिभानि च । पाणिभिश्चापरा नन्ति शिरांसि मृदुपाणयः ॥ ४८ रोपरोदनताम्राणि वक्त्राणि कुरुयोपिताम् ॥ ४५ शिरोभिः पतितैर्हस्तैः सर्वाङ्गैथशः कृतैः । दुख) De o Ti Ma + शोकान्विता ( for 'दिता) [(L1) K वीनो (for “वणाना) K: पौरागान् , 43 or massing (cf y ! 22) + ) Ks रको Dगौराणाम् (12)DI 8 om ( hapl ) from स्पळ , TM नीलोरपल , GB पभो' [ए]व (for पश्य up to स्त्रीणा (in line 4) -(L 3) Dai PATATET [६]व) -') Ko विभर्वि; Ki विभाति: K विभ्रती, बुभि', D3 वेळाजा, D. कुशलीला', Ds अमुलीला' K: विभ्रति, B1 भांति (submetric) (for विभान्ति) Dn1 शीतचारिभि, D3 सीतारवारिमि DI सिक्तवारिमि Si Ko : रुधिराणि, Ki : D35 रुधिरेण: ( for शीकर') -(L) D. शिच्यते नयनाभुवि (810) ] सु( De न)चिराणि, " नयनानि (for रुचिराणि) 46 ") Ko Gs सुपरिपूर्णार्थ , Ki अपर, Bi. : + Dr D1 8 40: _N च (for वै) Das उपरि' (for अपरि') Ks, मसौम्यपरिपूर्णार्ये, . विभाति न विना जलै. d) 8. KD 4 GB शुष्कानि मायासपरिपूर्णाश्च , G: निश्वासपरिपूर्णार्थ -')5.K. परिदेवत; G: 'देवनं. Ke om (hsp! ) 46*-471. 44 In G), the portion of the text ap to a is ... सिद्धा K Ki - ") 81 K: रुदिवा (K Ti Mo missing (cf v 1 22). सकुन्दा सझदाम्, धित) वन ोता। S. Ko Dn: रुदिता वनिता टेवा , -सकंद -4) K1 मवि (for न वि') D. योषिता Kati_DS 'ताद्विरता होता, Ks. रुदित्वोपर 47 Ks on 47 (cf v ] 46) -") ( before B1 2 'तोपन, Ba 'तोपह; B. 'सावन'; Do 'तापर', corr ) Ko 4 एते, Dm एतां, G: सासु - एपा 'P Ms • 'स्वा विरतास्स्वे(T 'स्वेता, G: 8 'स्वा घर (for एता) नार्यों चै; Mi त्वा पिरता येता, MB रुर्विश्वा विरतास्ते KB Dn K1 इवोच्छ्रास्य, K: 'च्छ्रस्य, - ") 8. Ki. Bs Da ध्यायत', K. ध्यायंस्या : सा Dr Bido विनि(B. Dn: 'नि वस्य (for इवो Dn भापत्य SKo + क्लेशसंप्लुसा K . Ñ. Das - ') $ Ko sa facets K. Bs Doi Di BI सपरिच्छदा। Ka B. T Ms स( Ka Bi सुपरिलमा 10 : 0 क्लिप्य, 1 निशम्य, Bh, निशस्य , G: 8 स्वजनान्पुन K: ध्यायन्सुपरिसक्लमा, M1 !" Dn: T GM निश्वस्य , Gr सुभृश, D. विकुस्य, घ्यायस्यायासविरुवा -') Dna तेन तेनाभिमूर्छिता Gs विमृश्य ( for विश्य) K: B: Doi DIB.. पुन' पुन' (for विलप्य च) 45 )S (except Gas) पुढरीक (for सपनीय ) Ks D. विस्यद', G निप्पद', G विप्पद 11 तपनीयानि तानि च -') S (except Ga) पश्य 4) KI-3 Ni Ds योषा (for वीरा) Kत भिजवत, (for रोप) SKo . रोदनतांतानि, Ki Ds रोद BI जहाति T' Gi_M जीवित नाजहु' (Ta 'इन्, (Ds 'धनध्वस्तानि Ks s 'तस्तानि: Ti 'मानाणि M:-+ न जहुः) स्त्रिय G: न जानति हि जीवित, Gs -3K कुल ( for कुरु) K. -योपित cept G.) वदनानीह योषिता Atter 45, Ki . न जहुर्जीवित स्त्रिय 48 ") Ki.. वहौ, Ks.s G: DI वध्यो। Dni Di ( merg seo m ) 3-6 8 ins पृथगू वश्वा, Ms बो ( for बस्यो) -') 46* श्यामानों परवर्णाना गौरीणामकवासमाम् । G: यलवति (for विलपति) -') Ko T परा, दुर्योधनवरस्त्रीणां पश्य वृन्दानि केशव । G1 परान् (for [सपरा) -Ti repeats 486-54" after मभुलालाम्बुभि सिक्त सिक्त शीकरवारिभिः । -")T: शिरसा (for शिरांसि) G. 'पाणिमि दुर्योधनवरखीणा सिच्यते नयनाम्युमि । 49 G: om (hapl ) 40-50 [601 हस्य) , विक्रम्य, -'). S (er G8 वक्षा, Gs om 49-51 ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 16 56 इतरेतरसंपृक्तैराकीर्णा माति मेदिनी ॥ ४९ विशिरस्कानथो कायान्दृष्टा घोराभिनन्दिनः । मुह्यन्त्यनुचिता नार्यों विदेहानि शिरासि च ॥ ५० शिरः कायेन संधाय प्रेक्षमाणा विचेतसः । अपश्यन्यो परं तत्र नेदमस्येति दुःखिताः ।। ५१ चाहूरुचरणानन्यान्विशिखोन्मथितान्पृथक् । संदधत्योऽसुखाविष्टा मूछन्त्येताः पुनः पुनः ।। ५२ उत्कृतशिरसश्चान्यान्विजग्धान्मृगपक्षिभिः । दृष्ट्वा काश्चिन्न जानन्ति भर्तृन्मरतयोषितः ॥ ५३ पाणिभिश्चापरा नन्ति शिरांसि मधुसूदन । प्रेक्ष्य भ्रान्पिवृन्पुत्रान्पतींश्च निहतान्परैः ॥ ५४ बाहुभिश्च ससङ्गैच शिरोभिश्च सकुण्डलैः। अगम्यकल्पा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ५५ न दुःखेपचिताः पूर्व दुःख गाहन्त्यनिन्दिताः । D.111057 K.11.16. --- B1 3 दुख K. निकृत, T: मस्कृत्त, M. om Nभ्रातर, Ks भतनस्तर Dat -") B... DIRB89 पातितैर् (for ) कुवस्यो वा, G: मूर्छस्यो वा, M1 'ति । SKo . Kia D: यूयश क्षितो ( K: क्षतैः, D. क्षिते), Kss मुहुमुंहु (for पुन पुन') योधसम( KE 'स्कृत, Ki युद्धसस्कृतै, 53 ") 3 Ko G: निकृत्त , K1.2 Ni B2-4 DAI समृबै; D1 सूयश कृवै , (Ga s om ) सदश कृते Ds (before corr ) o उस्कृत्य De -') Ks ससपृक्तैर् ( hypermetric), Ni Bi-3 Dna उस्कृत, G8 विकृत्त T -शिरस K सयुकैर, Dnt सपूगैर, Th G1 M सकृत्तैर् (for यामन्; B. घान्योन् ( for चान्यान्) -') - (be- -सत्तर) -d) S (GB om ) Tahut (for fore corr ) K. Do (before corr by corr marg as माक्री) in text) विदग्धान्, Sa ( by corr sup lin) विदष्टान , 50 GB om. 50 (of r 1 49) .") K : D. Ke Bh. 8 निजग्धान, K: निचखान् , D. विजाग्धान् , Bi. : M. मध कायान्, अथाकायान्, MB अधोकायान् GI विनधान्, G: 3 विजग्मुर, T MO - विजयान् (for भयो कायान्) K3 : शिरस्कानपरे कायान् -') पक्षिण - ) Ks G: काचिन, T G1 [भ]पि न वि, Dn1 दृष्ट (for दृष्ट्वा) Ki : D2 दृष्ट्वा देहाननिदितान् , । [8]पि नाभि (for काश्चिम) G: जानाति S (G om ) दृष्ट्वा घोराननिंदिता' 5. भ्रातृन्, G: मार् (for भर्दन् ) (for भन्) Sa Ma भारत ; 50-514 .') K: अनुदिता, D अनुच्य ता, D: T GI परम (for मरत ) Bom ed भनुगता (for 'चिता) -d) D विदेहान योधिन' (corrupt), Bi : मनपि नरर्षम, शिरा {स्व ]भर्तृरसयोषितः 51 Ma om 51 (of r 1 50) G: om 5100 (of. 54 ) Ko + G1 च परा, 21 K. चापरी, r] 49) -'s Ko 1 T7 प्रेक्ष्यमाणा, Bs प्रेक्षमाना: काशिदा (for चापरा) Atter 64", Ti repeats G: वीक्षमाणा 8. B3 विचेतसा 181-540 T: प्रेक्षमाणामचेतसा -.) G:: भर्तृन् (for भ्रान्) - * ) Ks corrupt. 1 Ko सवेक्षतो (Ko 'त्यो) पर, namaged, T Gi_f चापि (for पुत्रान् ) K: अवेक्षतोपरे, Dn1 अपश्यत परं, önmaged K1 पत्तींश्च (for पतींच) DES Ms 'इयतोपर, 1 पश्यत्यो ह्यपर 4) Ka Ks निहता' (for तान्) Ko • पदातींश्च हसान्परै भन्येन, B1 भास्थति, Gr भन्तीति (for सस्पेसि) 55 ) Ks यहुभिश्च (for या') सखलैर्हि, K सपश्च, 12 ") T याहूनि (for रु) KI 2 Dn DB रुडेन K: TGz M वा( 1 व )हुभि कार्मुकै खरे, sor: मन्या (for अन्यान्) M. विमुशत रणानन्यान्, GB बाहुभि' सांगदैश्चव - ") Ks [भ]शिरोभिशू ( for 1 विमुह्यति नरानन्यान् -') KI D विशेपोन्मथितान् , शि) Gs Mi.. चारु (for चस) K: विशपों', Ko Ds विशिपो ( for 'खोन्म') Ko + अगम्यरूपा; KI पका (for "कल्पा) -') Da कचित् (for पृथक् ) Dn: विशिपोन्मथितानि च After oin. from तकर्दमा up to यूथानीव (in 57°) 1 सधायान्या, K: मदधत्यो, K स्कदधस्यो Jū, the Bom ed alone ios सदधेयु', G सीदयत्यो i Ko 8 मुखाविष्टा, B Gs सुम्बा (for सुखा') K1. Das ऋदति मुख( Ki 47* बभूव भरतश्रेष्ठ प्राणिमिर्गतजीवितै । व्य)मानीय 4) 8. Ko + N मुझंत्ये( Ko 'ते)ता , 56 Ds om 56 (cf r 1. 55) -")KED न D. मूर्छन्येवा', T1 मूछते ह , T: G1 Me-1 'तीह, G K. 'खै' सूचिता', Ti G1 M न (TH [6] - -2) 5. मयेक्षत' पर, ६. रुदतीन् SKo 1 .. Dn सखगव, D• Ga स -') Kss G: दुखेपु चिता ·11. 1646] महाभारते [खीपर्व भ्रातृभिः पितृभिः पुत्ररुपकीर्णा वसुंधराम् ॥ ५६ यदिमाः कुर्वते सर्वा रूपमुच्चावचं स्त्रियः॥ ५८ यूथानीव किशोरीणा सुकेशीनां जनार्दन । नूनमाचरितं पापं मया पूर्वेपु जन्मसु । स्नुषाणां धृतराष्ट्रस्य पश्य वृन्दान्यनेकशः ॥ ५७ या पश्यामि हतान्पुत्रान्पौत्रान्मातॄश्च केशव । अतो दुःखतरं किं नु केशव प्रतिभाति मे । एवमार्ता विलपती ददर्श निहतं सुतम् ।। ५९ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पोडशोऽध्यायः ॥१६॥ वैशंपायन उवाच। ढतो दुर्योधनं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता । १७ सहसा न्यपतभूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ १ सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च पुनः पुनः । M: दुखात 48* मि - M1. वसुधरा --") Ko सुतम्) 59, MIRLins वैश' -) Si Ko ! माता, TI ना.) दुखमुचिता', Ga न दुखेपूषिता' -') 11 lacuna, SKo 4 महति, Kas उत्तवा (for भार्ता) KI विरपती -After 595 गति; M. ऋदति ( for गाहन्ति) Sa Ko , यो K1-8. Dn Das T GIM ins. पित' (for [भ]निन्दिता ) G: झपग्राइविनिर्जिता Gs समाभाग्य जनार्दनम् । स्वगृहेषु विनिंदिता - ") Ko 1 + Ba D, पति K: पवितैश (for पितृभिः) K. D. B चैव गान्धारी पुत्रशोकार्वा ( for पुर) d) 3. B3 उपाकीणों: Ka Ds [(L.1) D3 समासाध ] G: M. उपकी; KI D. उपाकीर्ण , K88 भव. कीर्णा, Ni B Dn: उपाकीर्णा, TIG1 M1 + उपस्तीर्णा, On the other hand, Dos ins after 59" MB उपस्तीणों $a K1-3.6 Ñ1 B. Doa Da , T, G 49* गान्धारी दुःखकर्शिता । शयानं वीरशयने 57 Do om यूथानीय (of v 1 55). -') Ks दर्शयन् (for ददर्श) Si Ko शत ( for Di यूयान्येव: Ka 'नां ध, K. Dil Di-5 'निच, G1 दर्शनीय हत सुवं 08 'निध Ba किशोराणां; Do शरीराणां - " ) B स्वपतीव (for सुफेशीना) -131 KB s D. स्नुपानां Colophon, Sub.partan All Diss 58 ")K: नानो, K: नतो, K3 6_Ds G: ततो, - Adhy namo K12 D. T G आयोधनदर्शन, D: Na B Dn DJ 2 4080 इवो, TGi M नातो ( for अयोध्यानदर्शन, G दुर्योधनमृतशरीरदर्शन, 11 मृत मतो) Ka Dito Dpi 17; D. TGI शरीरदर्शनं Adhy no (figures, words or both ) M किंचित् (for किं नु) -°)G1 यदिमा Sr Ka 16, Ni D3 0 8 10108), DOG (1), S 16 Das GB कुरुते, K35 कुर्वती 08 सर्वान् ( for सर्वा) (as in text) N 1160, D:65 --1) T G: रवम् , Ga वाचम् (for रूपम्) Ks D, M: उपचापच , G: दृष्ट्वा वर्चा] 17 59 ) Ti G1 MI- वे चरित, Ma ***त (for 1 °) Ti Ga M हत, T: हत (for ततो) KI. माचरित) -') D. पूर्वमायेषु जन्मसु D3 : दुर्योधन हतं दृष्ट्वा b) Ko शोककर्षिता: D3 यान् (for या) Me K1. : Ds दु खकर्शितr (D. 'र्शिता, Ds 'र्षिता); B निहतान् (hypermetrio) ( for हतान् ) d) Ms शोकमूर्छिता, Dna क्रोधमूर्छिता -") TO transpfang and WIE Ki (repeating ) D: Ga Ma कदळी. G: तदा, Gs यथा ( for धने) GR पिचन् (for पौत्रान्) 8 Ko + D3 5 02 8 माधव: K मांधव: K. माधवा' (for केशव) Before 2.) K1 रब्धा, K. DDI D2 लध्वा [62] कि तु, Ś KO sloka no - KI. G1 एवम्, -') - K. D या, Ki+य, - K सज्ञा.

·सीपर्व] स्त्रीपर्व [11. 17.9 दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ २ परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् । हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापालेन्द्रिया ॥ ३ सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कनिषेवितम् । वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता । समीपस्थं हृषीकेशमिद वचनमब्रवीत् ।। ४ उपस्थितेऽस्मिन्संग्रामे ज्ञातीना संक्षये विमो। मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्जलिनुपसचमः । असिज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे ॥ ५ इत्युक्त जानती सर्वमहं स्वं व्यसनागमम् । अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः॥६ यथा न युध्यमानस्त्वं संप्रमुद्यसि पुत्रक । ध्रुवं शस्त्रजिताल्लोकान्प्राप्तास्यमरवद्विभो ॥ ७ इत्येवमत्रुवं पूर्व नेनं शोचामि वै प्रभो । धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतवान्धवम् ॥ ८ अमर्पणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् । C. 11 B.I11710 KU1710 K.. पुत्रस्य (for - 4 ) Doi 9 B+ B: सुगुप्तजनु. T: 'जत्रु, GH 'शत्रु, s Ko + मुह्यमानम्। सा गूढ Da तत्र K N BA महा। Do तथा, Sa Da Ga - . ) Ko विक्रम्य, विम्य, ( for सर्वम्) -') G: मगं (for मह) Ga RAN. B Dn D1 2 4-6 8 Ti Ga स्व; Ks विक्रुझ्य) Ś K0-9 + B: Ds & Go : FACET 9 (for D3 स, Mi lacuna (for स्व) Sa Ko + व्यसन म्यगां, M. अमिप्रेत्य -') K. भविप्रेक्ष्य, पुन' पुन') G2. 8 -व्यसनागमे After 6, Gs ins -d) रुधिरोपित 50* इत्येवमनुव नैवं यत' कृष्णस्ततो जय । 3 )T GIM [मय (for च) B. गांधारी --.): अब्रुवन्, -')M करुण (for कृपण) K1 पर्यप्वजत गाधारी Ka अबू', Ks.: मप्रवीत्, Ms अग्रव -') T1 G1 M1-1 दुःखार्वा ( for शोकार्ता) ka व्याघ्र -d) G: कृष्णस् (for धर्मस). K: Ko + सुगूढ जत्रु, 7 ) Ks Ni B1-3_Dn1 D1 8-0 8 0 G: यया च; सुगूढ त्रु: सु Gs T1 तया तु, T: तथा च , G1 तथा त्व, सुदर चारु रूवजत्रु, यथावद् G.. M1 यतो न (for यथा न) Ga गृढजन -') जत्रु (Ga 'त्रु) K3 विपुळ, Du -विफल, T: G1 वध्य (for युध्य') K: तु, G1 तु (for स्वं) NI D. न वै, B Doi Di 4889 Ñ1 Ki.. D. सुगूढ( K1 समूढ )विपुलं हार; विमल न प्र, अजमीढशत्रुविपुल -') Ki D2 मणि , K. कले ( for सप्र) K3 न प्रमुधति भारत, सप्रमुह्यति G: भार (for हार ) Do पुत्रका, T Gl : सप्रगृहा सुपुत्रक -') Ti Gi हार (for निक) SKo-+ + D E G 3 -विभूषित हवाल (for जिताल) -d) K1-8 B1 3 Dna DIA (for नियेवितम्) T - ") K1 नेग्रजेनिर', K. 5 'जे + 6.8 9 प्राप्स्यसि, Dn1 ग्राम्योमि, D प्रायोसि; नोरु, K. 'जनोर, B. D. M. 'जेनेव, Dna 'जैीर Ñ. G1 M1. B प्राप्तोसि (for प्राप्ताति) अमर ) K12 N1 B Dn1 DI-40 8 T GM... -1) K3 सिचवी; Th पिचती SKo + B कर्पिता, Ks T. G -कर्शिता, ताडिता (for तापिता) प्रभो ( for विभो) K: प्राप्तस्यामरण विमो, स्थपरमान्विते। Gप्राप्यसे परमा गति, Ga प्राप्स्यसे पर 5 Before 5, Mi ins gî ") Gs [s] माहवे ( for ऽस्मिन्) - ") G2 दूतीनां (for ज्ञा) MI - . ) 31 * मद्य, S. K मामध, Ki N1 8 Ko T: om. ( hapl ) 8ab समय मयाय (for मामय) D5 ममाय तनुज कृष्ण (10) B1 वती, B. नुवती; GB Ms 4 अग्रव ( for भध्रुवं) -d) Ks s Dna D 9 11 GB सचम , Ds 'मं ( for Bi पुन (for पूर्व) -') B2 D: नैव, G: 8 नैव 'मा) ') Dn: तस्मिन् (for अ') (for नैन) Ti Gi शोच्यामि Ki.. D5 वै विमो, B1 पाते पयद्ध (510) तू (10), -") Ko Ni Bi-3 Dn DI: + 08 {मह सुत, Kss Ba Ti जयमस्या, Ks 'मश्च (sic), Ds मेव (for 'मम्बा) — ) Ko 1 1 च (for Gi M [मह प्र(B. वि)मो K: मां (for मे) The portion from शोचामि up to यान्धवम् is -d) Ki कृपण हतर्वाधव', damaged in $1 MI: 6 ") B. DI G: : MI G1 M. 'फ्त्वा इत्युका कृपग गतब ## (for 'के) K: जानति, Ks 5 G: जननी, Ba Di M. ' (for 'ती) जानता, G: पूर्वम्, 9 d) Ki D. सत्तमं, Ds सचम ( for मे सुतम् ) [63] अपर ( for D: प्राप्स्य - ..) Ki.: सयूव, K5 ज्ञाते श्यमु G: पुत्रम् ·11 179] महाभारते [स्त्रीपर्द नयान वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥९ एप शेते महापाहुवैलवान्सत्यविक्रमः । योऽयं मूर्धावसिक्तानामग्रे याति परतपः । सिंहेनेव द्विपः संख्ये मीमसेनेन पातितः ।।१४ सोऽयं पांसुपु शेतेऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥१० पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् । ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतः । निहतं मीमसेनेन गदामुद्यम्य भारत ॥ १५ तथा ह्यभिमुखः शेते शयने वीरसेविते ॥ ११ अक्षौहिणीमहावाहुर्दश चैकां च केशव । यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः । अनयद्यः पुरा संख्ये सोऽनयान्निधनं गतः ॥ १६ पहीतलस्यं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ।। १२ एप दुर्योधनः शेते महेप्यासो महारथः । यं पुरा व्यजनैरग्र्यैरुपवीजन्ति योपितः । शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ १७ तमद्य पक्षव्यजनैरुपवीजन्ति पक्षिणः ॥ १३ विदुर हावमन्यप पिनर चंच मन्दमाफ । यात. -~). - K. मज्य, B: ससज्य, गता B DD: सगृह. आलिंग्य, 1. भारत 10 ") K: घे ( for ऽय) KIM BE- Dn घरयोपित MI on 13t0 -- JK: पश्य प्यगनेर DIS A B G1 . मूर्धाभिपि(K, वाश , K. 'वपि , G: निहत पक्षर -.) Saho T On 'भिस)कानाम् -') Ko : : G. यात KI (2 उपजीवति; G चीज्यति M. A गता (for याति) Di seoSo Is 311 16 ") 6. ३ एवमेको (for एपशवे) -') R .. परतप - • ) D: योय ( for सोध्य) KI- 28 D. सिंडेनेव Gaf सपे (for सरये) D1-86 0 पांशुपु, Dil पाशुसु -d) Gi कालवि ( marg ) भीमसेनपातितः (sic) (tor 'स्य) 15 B1 om (hapl ) 15-16, BM2 om ( hapl.) 1 .)T एवं (for ध्रुय) G2 3 राजा (tor वीरो) 15-17 • "): निहित (for निहत) 6). D -") M1 गति (for गति) K: न सुलभा K.. गदा K: D समृज्य, Ka सम्तभ्य, K च सुलमा B. सुलभताः Dos M धासुला, D: सखत्य, N. Dat D . . . . सयुज्य. निर्मलिना T. स्वसुलभ, T: G11hi स्वसुलभा TI T: Gia DI (Dla om.) पारच्य. - ') यथा (for तथा) K: & G G: (alko) सछाच (fer उगम्य) KU मपि (for हि) -") SI KI : G1 शयाने ( for भारत दायने). K. सेविने, K. सेवित (for सेविते) After 11, K. Na B_DI 3. +68 9 105 16 Bi s om 16(cf 115) -Ka 51* य पुरा पर्युपासीना रमयन्ति वरस्त्रियः । 13 मक्षोहिर (M. 'गिर ); Kos अक्षी(Ks 'क्षी) हिण्यो: DEEG. मी(G: क्षोहिणी (for तं वीरशयने सुप्त रमयन्यशिवा शिवा । 'हिणीर) G1 महाराज ( for 'माहुर) -'). [(11) K. B. पशुपासीन , B'नात K. रमयती चैका, D. T G H क ( for चैका). SKor DI --(L3)K म धीरशयनग्ध Pि (for the prior half) ] K. केशव (for केशव) 12 •) De sat (for 9) K. K: समुपासीन, he Ba Dn: DAS S T G: B मानयद् (for भनयद) G: पर्युपासीन -.) Ko + नमयति; K: रमयसी, या (for यः) N लोके, T» GI(I. on ) सखे Di.. रसयति TI GI M रमयते ( G1 'तो; MB 'त) (for सख्ये) -d) $ Ko सेनयोर्, K सोनयन् , $. Ko uchfear; Ñ B. 4 Dni K: 3 सोनया: (for रमयन्ति) K: सेनयो: Ds सोनयोन, TI GI सेनाया, G सेनानीर G31 सेनया D. मनीषिण', Bi. D. oमहीपण ( for 'क्षिप्त ) After 16, .-") विहितं ( for निहतं) Kss read (for the first time) 1990, repeating it in its proper place गृधास) 13 .) 8 K DOr D : रम्यैर , Du1 उमेर, D, 17 Bsf• om 17 (cf r 115) .) B1 पश्य laonna, Gs : भन्यैर (for भायैर) -.) Ko : (for एप) -') KO महाप्वासो (for महेप्यासो). B. D. Ti Ga Ma उपजीवति, G1 'धीज्यत, Mi . K: Dna D• GM महावल (K. 'ले ) (for 'रथ') 'बीजति . योपिता : D. योषित; DA: वीजति d)M पातित TH भीमेन चनिपातित 164] G: भारत, ..) B. -4): वृतास् (for + -- ·?. 4 . F ३ - . स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व 1729 बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ १८ यदिमाः पर्युपासन्ते-हताशूरात्रणे स्त्रियः ॥ २२ निःसपना मही यस्य त्रयोदश समाः स्थिता । प्रकीर्णकेशां सुश्रोणी, दुर्योधनभुजाङ्कगाम् । स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे.पृथिवीपतिः ॥.१९. रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ २३ अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासनात् । नूनमेपा पुरा वाला जीवमाने महाभुजे । : पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ।। २० भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनखिनी ॥ २४ तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासनात् । कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते । हीना हस्तिगवाश्वेन किं नु जीवामि माधव ॥ २१ पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पुत्रेण सहितं रणे ॥ २५ इदं कृच्छ्तर पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम । पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता । - C11514 ." 1720 r11 1728 . . a 18 ) Ko 3-5 यवमन्यव , Ki : 'मन्येप: Dna गवा( K. या )श्च Ds गवैश्वेता (for गवावेन) मतमन्यैप (sic), Dn: घावमन्येप, T G1 ( TI -) Kils माधव है पितरः G• 3 M हावमत्यैप ( 1 त्यैव) (for 22 °) D3 इम ( for इदं) K: Dnt D3 कृष्णतर, 'मन्यैप) - . ) T G1 (G1 अ )वमत्य हि (T: 'त्यमि ) 1 DAY कृच्छ्रगत ( for तर) G. om ( hapl ) (for पितर चैव) Ni B मदधी ( for मन्दभाक् ) 22--23 - ) Kas [भ]ध ( for [भ]पि) मदान्, - 19 For the repetition of 19" in Kss, ct. Gगतिं ( for वधान्) M मया ( for मम) -) 71 16 -") D. निमपश्चा -')S. Ko-18 K: : यदिमा, D यदिमान: TG1 1-1 या (T य) (the last two first time) Dni Ds Ma- AH इमा', G: यदिम (for यदिमा) Ś Ko - Gs gab ferat ( K: 1. : Doi far), K3 (second time) and पासीना; 'पासति -) T1 हांश्चैतान्; G: हत स्थिता; 11 ममा स्थिता -') वहतो, DI दूराद् (for हताम्रान्) Dn1 नरे ( for रणे) निहते (for 'तो) T G1 मस्ये (T1 खे) (for भूमौ) 23 Gs om 230" (of rl 22) -°) Ki D मोठे वीरशयने -) , B Doi D1.8 1 080 Ba E DIT G1 M प्रकीर्ण( 31 )केशी; Ks''कैशा, मुवो (for पुयो) K1 पृथिवीपति Ko मम पुत्रो B1 केशी; Dny 'केश (for केशा) K: सुश्रेणी, महीपति Bi-s सुश्रोणिं - ' ) R. मुजाधिता, 2 भुजांगना , 20 ) K. D. G, Ms अवश्य, TG1 संपश्य B1 •भुजाक्षगा, B4 Dog भुजानुगा, Ds शुभाकगा, (tor अपश्य) Ko पश्य (for कृष्ण) K: पृयिवी G: भुजगमा (for मुजागाम् ) -')TI G (Ga -') i Ko एतराष्ट्रानुशासनात्, Kas धार्तराष्ट्रस्य om ) M वेदि -d)M पश्य ( for कृष्ण) M-4 B1 'राष्ट्रानुशासन B. DDH शासना, DDI लक्षण (tor लक्ष्मण-) 'शाशिता; DIS680 शासितां, T GIS M धात 24 ) Kss महाभुजा (Ks 'जा), B: महीभुजे राष्ट्रवदानुगा (GL 'ग) - reads 20d on marg ( for महा) - ) Ti Gy s M भुजम् ( for भुजा) -') K. : पूर्णा S. K. B. M. हम्तिगयाश्वेन; Ko अधिप्य, Kमाश्लिष्य (for माश्रिस्य) -) Ks B12 'नराश्वेन, DOL DI. 8 : 080 DAI DH. 8.08. 'गवाग्वैस्तु: DB D. T GI 'गवान (for 'गवावस्य) -MA om अभ्यजस्व ( for सुभुजस्य) Ko G1 यशस्विनी ( for मन') ( hapl.) 20-21 -d) M वार्ष्णेयं De तनु, G. 25 SK. om. ( hapl ) 25-29 Ko reads 25 on ननु (for न तु) B1 तधिव, G: वर्धित (for तथि marg B. Ga repeat 250 after 27" Ti repeats 264-26° after 29 रम्) B. वार्गेय यहुशविरं -")Ko 1.5 B DIST G MI . MB च ( for तु) -°) K. D. M. मे (K1 21 Hi om 2100" (cf v 1 20) -") K. तमे मम) विदीर्यते .' ) K: D: पश्यता (Ds 'स्यां) K. वाच ') S Ko अन्यस्य, KID मस्यानु निहित Ki om पुरं -4) Ni Ti G18 M.. Ra. s ki अद्यानु (K. 'धातु) (for अन्यानु) पौनेण; M1 पौत्रश्च Kos: निष्ठत (for सहित) M4 Bt Dn1 D. M. बासन; B. DIA 6 M शास- पौत्रेण च समन्वित नां, B. Do T GI -बासिता, Dr सारिणी (for -शा सनात्) G: पश्य मान्यानुसेविता -') Ka Tar 26 SK. om 26 (of v ] 25) -.) BU 9 [65] शा', K.

·11.17 26] 2. 28 महाभारते [मीपर्व दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जति ।। २६ पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा । किं नु शोचति भर्तारं पुत्रं चैपा मनस्विनी । मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपखिनी ॥ २९ तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ।। २७ यदि चाप्यागमाः सन्ति यदि वा श्रुतयस्तथा । खशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा । ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो वाहुनलार्जितान् ।। ३० पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ २८ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि सप्तदशोऽध्यायः॥ १७ ॥ कम्) G. उप Ti पुररी N. DD G मम पुनः प्रगृह्य (for repeat 2500 G.. M2 संयुक्तम्, "ससक्कम् 'सतेक्षणं ( 'ग)(for 'क्षणा). सप्टकम् (for •ससि G: om 281 -° ) Ko उपजीवति, K: Dn1 D3 8 5 मुर्ख •°) ME पतन्ति -") K: माधव Kss शोका जिघ्रति, Dna उपाजिघ्रति, T: उपजिघ्रति चैव (K: वैथ) माधव दीयति K1. 3 D. अनंदिता ..) G2 8 अस्यानन 29 SK: om 29 (of r 1 24) - Ko B (for दुर्योधन) K18 च, GB हि (for तु) K: 5 Dna Di, 8.4 0 8 9 T GIM पुढरीकमिवाभा(T G1 AM D. वामोरू, T GM मृदुना -d) K. D परि 'घ्रा)ति: K: पुढरीकायमिवाभाति ( hypermetric ) मार्जती, Ks 'मन्नता -') Dna D: T3 पुंडरीकावरप्रम ( Dr DI "भा; D. T2 'भो), B पुडरीकोदरप्रम, 27 8 K. om 27 (of v 1 25) K. D. om. कातर प्रमा K. om 29-30° 27ad Ti शोचति, Gas -') Ko मुख्य -*) Ti का (for किं) Ko 8, 6 DD DIES प्रमृज्य, शोचसि, Mशोचामि -.) Ks पुत्र वैषा, TM विमृज्य) Ki कृष्णस्य (for पुत्रस्य) मथ पुन: t) Ka मन G: 8 पुत्र वापि (for चैपा) पुत्र श्विना, Kas B Ds G: 8 मनस्विनी, Dnt यश' (for Kes तपस्विनी (for मन') After 2796, B: G: तप') -After 29, Ti repeats 250-26* - ")K : यया (for सया) KID व स्थिता; Ke s [भ]प्यवस्थिता: Ni झवसिता, GUM 30 K. om 300+ (of r 1. 29) -°) K. चाप्या. म्यवस्थिता (G: 'तान्) Ti ोति, TH Gif ध्याति, B3 Dnt D3 चाप्यगमा; B. DB TAMI.. Ga सर्वान्, G3 ध्यात्वा ( for भाति) -") पुत्रांशू; वाप्यागमा Ds सत्यागमा ( for चाप्या') -') Ki वास्य परीक्षिता; K. D. चास्य परि (K: om ) Da S T G! च (for वा) क्षिती, Ks चाप्यभिवीक्ष्यती, Ks चाप्यभिवी क्षिती; Ni तथा यदि -') Ko . Ña ध्रुव Ba Do Do Ma 'वीक्ष्यते, B. वीक्ष्यता, B. वीक्षती; Bi, Ti G1 लोकम् G: भवामोति (for Be Da T: M1. 'वीक्षते, D. चाप्यपरीक्षती, TIGH अवाप्तोऽय) -4) Gas ध्रुवान् (for नृपो) K, om चाप्यय वीक्ष्यते (G1 वीक्षवे), G चैवातिवीक्ष्यते बाहु Bi.. T G1 बलार्जित 28 Ke om 28 (of v l 26) -") K: स्व Colophon Suborparvan All AISS सी शिर', Ks T MI 4 सा (K. स) शिर', D स्वसिर, - Adhy name K: गाधारीवचन, T दुर्योधनदर्शन, D स्वस्थिर Dng पचशाषाम्याम्, Cad पवशाखाम्याम् Ga Mi + गाधारीमलाप' (Gs 'प) - Adhy no (as in text) -°) Kss स निहत्य, Ba Ta ME figures, words or both ) S. K1 16, Ni Ds o मभिग(T 'ग)त्य, Ko 1 M भाय( Ko 9, Do 7, T. G MI 17 (as in text) [66] गत, GB पुग्नश G: 3 भुतयम ध्रुवाल, Ks ( for ध्रुव) M: अभ्यहत्य .

·मीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 18.7 १८ गान्धार्युवाच । पश्य माधव पुत्रान्मे शतसंख्याञ्जितक्लमान् । गदया मीमसेनेन भूयिष्ठं निहतात्रणे ।। १ इदं दुःखतर मेऽद्य यदिमा मुक्तमूर्घजाः । हतपुत्रा रणे वालाः परिघावन्ति मे स्नुपाः ॥ २ प्रासादतलचारिण्यश्चरण पणान्वितैः । आपन्ना यत्स्पृशन्तीमा रुधिराद्री वसुंधराम् ।। ३ गृध्रानुत्सारयन्त्यश्च गोमायून्वायसास्तथा । शोकेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत ।। ४ एपान्या त्वनवद्यागी करसंमितमध्यमा । घोरं तद्वैशसं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता ॥ ५ दृष्ट्वा मे पार्थिवसुतामेता लक्ष्मणमातरम् । राजपुत्रीं महाबाहो मनो न व्युपशाम्यति ॥ ६ भ्रातृ॑श्चान्याः निहतान्भुवि । -- - पतींचान्याः पुत्राश्च CI55 B.11 187 K.11 18.7 पुत्रान् and मे - . - पुत्रा) K. स्नुपा 18 दुखेन ( for शोकेन) K1 विघूर्णभ्यो, Ks 'म्या, D. 'जायेर ( for णन्यो) 1 B: reads the ref op marg -)G: a transp 5.) K: ( marg ) एवं, G. एका (for एपा) -"Ka Ds 9 शसस्य्या SKo . K3 • G1 सा तु, K. यारा, B1 [मन्वेसि, B. [] गठक(Ko 'कोमान् , K: निपूदिवान् , DI जित वाघ, Dna [मन्वय, Dr. So वै हि, Ds [भ] ऋमान् , G+ 'क्षमान (for झमान् ) - ") K 1 Ds न्वातु, A1 स्वन्या, MA [भ]य तु (for [मन्या तु) 31 Ti Gi भूयिष्टान् DDI निहतानृणे (sic), Ds 'ai [मानवध्यांगी, Ma [भ]धनवांगी (sic) ( for [मन') युधि, G1 'ठान्मृघे (for 'तानणे) K: एपाश्वान्चनवद्यागी -')M सवीत (for •समित ) 2 ") GP 1. मन्ये (for मेज्य) -') Ki K1 मध्यम D. प्रामन्कपितमानस -') Ks सुम यदि ना, K: यदि मा ( for यदिमा) K. DS T GI D: युसमूधंजा हद्, G: घोर घ (for घोर तद्) .. ) K3 हतपुत्रान् । G: 'भवा: G: 'भन्यों (for f घोरमायोधन रष्ट्या ~4) Ko 3 B1 2 D1 : G: -') B1 परिधति (sic) (for परिधावन्ति) निपतति (for 'सति) Ko 3 D1. 2. भविदुःखिता', DDI D3 अविदुम्विता K: निपतती सुदुःखिता; TG1 f1 3 पसत्यसुसिता (T: 'तो) भुषि, H + पतस्यसुखिना 3 ) K. T1 प्रामादा( TI 'द)तळ , KE 'दातर मुवि G+ दाग्रिम , G. 'दगर्म (for 'टवल ) -') Ds भूपणान्वट, T011 भूपणो( M. 'णा)चिते , G: 6 ) K3 s तान् । G 4, M: + [६]मा ( for मे) भूपिठान्धिते (for भूपगा) - ) SKo :- G पाडवसुताम्, K3 पार्थिवसुतान् (for 'सुताम् ) -') पद्या(S: G: 3 'इया)मय, K भयेमा , K भयेमा KI एता, M इमा ( for एता) - BI 2 भाप बाम्नु, B: मगेनाय, D. अमेया *, रक्षण (for एक्ष्मण ) Tom 61 -') Ko 8-5 D भरोह म K12 D: T GI II का( 11 भ)येनाच, 2 3 ſi Dna Ds G DI TT ( Ko 'safi), जयेनाय (for मापना यत) Ki Ba D3 Gस्पृशती राजधानी ( for राजपुत्री) -d) K8 माना, (K. 'ते)मा, K: म्पृशतेमा (sic), B3 प्रम्पृशतीमा, ( for मनो) Ko Dna D} 5 G: A11 3 + ह्युपशाम्यति (for स्पृशन्तीमा) 4) D3 रधिगर्दा (Mi + 'à), B3 Dni Gi [begra ( for न्युप TI GI टरसाद Cr मनो मे 4 ") G नादन् (for गृधान ) यति (for टरमार) Ki Ni D: कृच्छादुत्सारयति म 7 ) K. DDI भ्राश, N1 मवंश Kas ( 'न्येताम्) ') 53 गोमायुर् (for 'यून) Ki चान्यान्, G: चान्या( for the first चान्या ) K BI B1 Dr : गृध्र(K1 'ध्रा )गोमायुवायमान, K तथा गोमा .. DS पितृदा, B3 पति, Dn1 पति, Ds यत यवीयम (sic), K. तया गोमायुवोपरा , Xi B:- DD (for पती) K1 [भ]न्या, Kss M2 [मन्यान् (for DI I या गोमायुवायमान् , T G1 M गोमायू the second [भन्या) -')GI पतीशू (for पुत्राश) (M2. यू) तथापरा –°) & Ka-; 1 D: Gà G१ युधि ( for मुबि) Dn: पुत्रांश्चान्याहतान्मुवि [67 ] ST GI एना, . - K: माता - ) युपताम्यति - । - - ·11. 18 7 ] महाभारते [खोपर्व दृष्ट्वा परिपतन्त्येताः प्रगृह्य सुभुजा भुजान् ॥ ७ मध्यमानां तु नारीणां वृद्धानां चापराजित । आक्रन्दं हतबन्धूना दारुणे वैशसे शृणु ॥ ८ रथनीडानि देहाश्च हताना गजवाजिनाम् । आश्रिताः श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाबल ।।९ अन्या चापहृतं कायाचारुकुण्डलमुन्नसम् । खस्य वन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति ।।१० पूर्वजातिकृतं पापं मन्ये नाल्पमिवानघ । एताभिरनवद्याभिर्मया चैवाल्पमेधया ।। ११ तदिदं धर्मराजेन यातितं नो जनार्दन । न हि नाशोऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः ।। १२ प्रत्यग्रवयसः पश्य दर्शनीयकुचोदराः । कुलेषु जाता ह्रीमत्यः कृष्णपक्ष्माक्षिमूर्धजाः ॥ १३ हंसगद्गदभापिण्यो दुःखशोकप्रमोहिताः । Dn Ds 'मुत्तम, . K1 सुभजा. . - K: T मध्याना ना) MI दारुण S. G. परितपति, N1 अपति , Dna 'शपति , MI कायाच्) Gi मन्यापहतकाया च -') Ko. 'सरति ( for 'पतन्ति) Ka S (except Gas) अन्या कुढलभूपित, K11 D, 'मुष्ण( D: 'लस; Ki Ni Bi (for एता) Dni DR दृष्ट्वा परिपल( Ds 'लय )क्ष्येता G1 'मुद्द, G2 'मानन ( for 'मुब -d) Gs [भ]स्य (for सु) K. Bla सम्) ..) Ks मस्य, G: स्वम्ब (for स्वस्य) Ti Gi सुमहा। 1 च भुजैर् , Ba Di + 3 0 स्वभुजा, -")K परितिष्ठति, Bt Dn DIL 03 0 पश्य सिष्ठीं Dn. Ds (for 'जा) K, DI: सुभुजान् भुजा: Kt (DI 'तां, Dn: 'ती), (• पश्य रोदिति, M: प्रति Dn: पतीन् । D: भुजा, भुज Kas ( for भुजान्) तिष्ठति प्रगृयाशु भुजा व, B परिष्वज्य भुजै जान् , D. प्रगृह्य 1l .) Dn T G1 2 जन्म (for जाति) मनुजान्बहून् N1 मान्य , M. मन्यो (for मन्ये). TG1 चाहम् । 8 ") 52 मध्यमानाश: Ki मधमानां, Ds मध्यमाने G2B [s]नल्पम् ( for नाल्पम् ) इवानघ (N ÑI ( for 'मानां) K8-5 G3 च (for तु) 'य), G इहानघ, G: 3 मयानघ -') Ds om मध्यवृन्द्वाना; T: G1 M मध्यानामथ घृद्धानां ( hapl ) भनवद्याभिर् K: D न(D, निरवद्याभिर, वृद्धाणा, Ds दृष्टा नो; T G1 M वालाना ( for वृद्धा K भनयापाभिर् -1) Ko 1-5 D. [भ]ल्पमेधसा, Ko s G1 8 च पराजित (Ks 'ता, G1 'तान्, S 'पुण्यया ( for 'मेधया) Gs 'त), K1-+ Ba T1 चापराजिता (K: 8 B3 'त); Ds T: राजित (T: 'ता') (for 'जित) -") Ti Gi 12 ) BI-3 Da Di our यद् for तद्) D. वैशस -') Ko Mi यतित; K1-3B DD DI-839 T: G: पा( D: पतिव; Ti Gi 1 घातित (for यातित) 9 ) K. रथलीढानि, K: 'निदानि, Das Ta Gy K: Dni #i, Do (for all) Ks जनार्दन 'नीटाच, D3 'लीलानि, T1. 'नीळाच, Dn1 तर्हि (for न हि) G: शोच्यो (for नाशो) 'नीळानि 18 + 'नीळांश्च (for 'नीसानि) d) D3 कर्मणा, M: कर्मण ( for कर्मणो ) 8- देहाना ( for देहाश्च ) -) M. रथाना ( for हताना) G: रथ (for गज ) -) Sa Ki Ba 13 ") Kss भत्य( Ka 'त्यु )न', G प्रगूढ', Das Ta G H माश्रित्य (T: M2-- 'ता); K: अवृत्ता, प्रभूत', Ca d प्रत्यन (as in text) DI.30 चैव T1 मानीता ( for माश्रिता) Dni D3 प्रेममोहार्ता: (for पश्य) -") K1 ! DR S T G1 AI कुचा(M: 'ला) M1 श्रममोहान् ( for 'मोहार्ता ) -d) : श्रिता', गना' (Ka : Da 'ना), Ni कृशोदरी , B1 2 + कुचो K स्थिता, K Ma स्थितान् । I स्थिता ( for स्थिता ) दरी (BI 'री) M. om 1300 -') K3 कुळे SKo-2 + Ba D: Gr 8 महाभुज (K: G. 'ज), K: (K. 'ली)पु, D• कुले तु Ka B D: हीमस्या G: Dn1 'यल', D: 'नुज (for 'यल) G1 Ds नानाकुलेपु सजाता, भ्रमत्य (for हीमत्य')) कुलेपु चाश्या श्रीमस्य ") K: Th पक्षाक्षि , K3 : 10 ") Ki मन्यशू, K. भन्यांशू, K भन्यैश, B कृष्णाक्षि AM + निर्मुक्त (पक्ष्माक्षि ) Gr : कृष्णाक्ष्य DI-8 8 0 मन्या। G: अन्याश (for अन्या) K. (Gs 'क्षी ) कृष्णमूर्धजा चापहत Rs 8 चोपहत; T अपहत (with hiatus), Ga | चापि हत, 1 [भ]प्यपहात, 8 व्यपहत; MS 14 ) Ks वागिन्य (for भाषिण्यो) b) Ks सापहत ( for चापहत) G: कायं (for दुख D3 शोक (for शोक ) 3 -परि- [68] ..) G: 8 Ś KO - K. काया, पुत्र ( for ) ·श्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 18 22 सारस इव वासन्यः पतिताः पश्य माधव ॥ १४ फुल्लपमप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योपिताम् । अनवद्यानि वक्त्राणि तपन्यसुखरश्मिवान् ।। १५ ईष्णा मम पुत्राणां वासुदेवावरोधनम् । मचमातङ्गदाणां पश्यन्त्यद्य पृथन्जनाः ॥ १६ शतचन्द्राणि चर्माणि वजाचादित्यसंनिभान । रोक्माणि चैव वाणि निष्कानपि च काञ्चनान् ।।१७ शीर्पत्राणानि चतानि पुत्राणा मे महीतले । पश्य दीप्तानि गोविन्द पात्रकान्सुहुतानिव ॥ १८ एप दुःशासनः शेते शूरेणामित्रघातिना । पीतशोणितमर्वाङ्गो भीमसेनेन पातितः ।। १९ गदया वीरघातिन्या पश्य माधव मे सुतम् । घृतक्लेशाननुस्मृत्य द्रौपद्या चोदितेन च ॥ २० उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता । प्रियं चिकीर्पता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन ॥ २१ सहेव सहदेवेन नकुलेनार्जुनेन च । CII BIO B11822 KIP10.22 - G: फुटपाद 1 पुप्पपन्न K पुंडरी - मुठा; KI 'प्रमोदिता, DI ३ मोहिना ( for प्रमों') cite निष्कान् (as in text) Ki-3 5 D. स. (for ) -) Ko : : : मारसीर, Ka सरन्य ( for 18 ") T1 शिरस्त्रागि च, T: G शिरस्त्राणानि ( for मारन्य) SK : G: बाराठी (KE 'सी), K1-35 शीयंत्रागानि) -') T1 महीतळे -') D3 यन्य, BLI DA D1-7 .:: वा D नामय, DI वाग. TI तन्य ( for पश्य) SKo + transp दीप्तानि and कम (ior वासन्न्य) 1) K. Dn. परित', Ks गोविन्द -Ki सुहतानि ध, K: सुहतानिब, Ka पतिता ( for पविता) 51: नावव सुहृद्भवानिव (bypermetric), Ks D. सुहु( D: 'ह)वानि 15 ) । परम , च, Ki सहवानिव, Dn1 नुहुवानिव (510), T1 सुबहूनि (for पुष्ठ) G: पावकप्रति -) K3 पुडरीकनिमेक्षणा , घ, G: सुनितानिव ( for सुहुवानिव) कम्य निभेक्षणा -') मनवद्यागि मानिव K. वस्त्रानि, G: वस्त्रानि ( for वस्त्रागि) -4) पठत्वमुन्न , 19 ) : निशासन (for दुशासन') Kas B... G23 सपत्यगुम B. DDI DL... तापयग्यप यूरो, DAI सेवे ( for शेते) Dnu om. ( hapl ) (for उपन्यमुख) B Gril Cd -रश्मिनान , 196-970 -") K3 5 रणेन (for शूरेण) G1 [स] C: 'वान् (as in text) A1: पिवंत्यो मुम्बरश्मिमि मित (for [भामित्र ) Sa Ko + कर्पिणा, Ks वर्ष (K: बान), T G1 उपत्यगुमिरनुमान वान् ( for वाविना) B1 रेगामित्रवाविना -') Si Ko-, : Ki Dn: D. G23 दिग्धांगो (for सर्वाङ्गो) 16 G: 01 ( hapl.) 16-17' -) Br-:: - 11 on 15 - K. 5 B1.: + Dn: D1 340 प्या( Ko 'पी, B1 31. 'प्यूगां, KI इपूगा, ० युधि भीमेन, B. मीमेन युधि ( for भीमसेनेन) R: si; DJ इमूंगा, D. ( marg) • 11-3 ईयू DJ 'पूोगा, D दृष्टणां, Ti शेप्यागा, T: G1 मेगा, 20 Dam om 20 (cf. v 1. 19) -") : G: इष्टाना ( for इंगा) 11. om. 16 -') 5. Ds भीमवातिन्या (KI 'न्या), K: B DD: D-1 वामुद्देवावरोधिना, Ko 'देवाबरोदन, D. 'देववरोधन 80 T G1 M भीमसेनेन (for वीरघाविन्या) -') Ca d cite fettant ( as la test) -') Kमत्ता Si Kox-5 सुत -") G: धूत (for मत्त) -') Si Ko : पश्यति, Ti I केशान् (for द्यूतक्लेशान ) - Ko द्रौपद्याश् , Ki : पश्यते, G1 वमति ( fo- पश्यन्ति) 51 Ko-: Ni D: : B. Da : T Gi M द्रौपदी. (for द्रौपचा) Ki..s M1-1 पृयन्जन, T1 पृथग्गजे D. . -नोदिन च, K. नोदिनोदिवे, B1 चोदितेन वै (for 'तेन च) Dn: द्रौपद्याश्चोदनेन च , G. द्रौप 17 G3 om. 11' (cirl 16) -.): पवागि ग्रापदि केचन, G द्रौपचा' पदिकेन च ( for चन्द्रागि) Ki: वमाणि, K. चंद्राणि ( for सांगि) -~') K: D.: [मादित्यवर्चस', ka 21 Dnl om 21 (ct. r 1 19) D3 om (hapl ) 210-20 'वर्चम, K। 'मनिमाम् ( for 'मनिमान् ) K: वजाम्या ~°) G(for हि) K: शेनेन K. अनेन -') दिश्यवसां Ks . -') K: रोमागि, G: कमागि, समा धूतस्य निर्जिता हाराणि (for रोक्मागि) Sl Ko . वर्गानि, Ka - प्रियाणि (for प्रिय) Ki चिकी K: om निकान् Cad पंया, Ki H कर्षिता, M. व कर्मगा ( for चिकीता) [69] (for सुतम् ) C - 6. समाया प्रिया, G: प्राय ) ·11 18. 22] महाभारते [त्रीपर्व दासभार्यासि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान् ।। २२ ततोऽहमब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम् । मृत्युपाशपरिक्षिप्तं शकुनि पुत्र वर्जय ।। २३ निवोधैनं सुदुर्बुद्धि मातुलं कलहप्रियम् । क्षिप्रमेनं परित्यज्य पुत्र शाम्यख पाण्डवैः ।। २४ न बुध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनममर्पणम् । वाङ्गाराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ।। २५ तानेप रभसः क्रूरो वाक्शल्यानवधारयन् । उत्ससर्ज विपं तेषु सर्पो गोवृपमेष्विव || २६ एप दुःशासनः गेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ । निहतो भीमसेनेन सिंहेनेव महर्षभः ।। २७ अत्यर्थमकरोद्रौद्रं भीमसेनोऽत्यमर्पणः । दुःशासनस्य यत्क्रुद्धोऽपिवच्छोणितमाहवे ।। २८ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥ K: पाडव, Gs R: स्वां ध्रुव एव (for K1 रमम पाश, - G -) K. धर्णस्य च जनार्दन' K6 प्रातु (for भ्रातु). सिव (for शाम्यस्व) बाधवान् माधव (for पाण्डवै) 22 For the incident, of 2 60 27 Dni om 25 Dna om 25 (of ] 19) -°) K. 22 (of v 119). Ds om. 2300 (of v 1 21) --4) GB सबै कि भीमसेनेन -) Gs नकुलेन युध्यसे रव; T 01 M न रवं बुध्यसि, Gs बुध्यसे स्व हि. -') Ks. Th भार्या , D: भार्या स, Ki D3 + सुदुर्युवे। K: तु दुर्भुढे जनार्दन -.) भमर्षिणं. K1s भीमसेनेन मर्पण. --.) Ks | वाक्शरे: Ki Ms भार्या हि (for भार्यासि) KI 8 5 पाचाली (Ks 'ळी). -4) D. प्रवेशि Ks, B1-8 DD DIX. वाक्शरैस्तु , Do वास्नारा*स, G: नाराचैध ( for चाहा 68 01.8 गृह, N गृहे ( for गृहान् ) रास) Ks नुदन्, G१ तदा (for तुदन् ) 26 Dui om 26 (cfr 1 19) -°) K-1 23 Dn1 om 23 (cf v 119) ..) RIMA Dp Ds NI एव, B1-3 DI 108 . -.) Ms ततो ( for तदा) अनक्ष, एप) : D. रभसा; K. BI-3 D." Dne प्रति ( for नृपम् ) -') B1-3 D180 ° मन्यु 03. रहसि, B. भयद: DR. G: रमस (for रभस ) G. मित्रभाव: GB मिप्युपाश (for मृत्यु') Gif -परिक्षिता (M. 'त) --4) B1 राजनि, T1 Sr (orig ) अद्धैर् . ( by corr ) अरोर्, Ni Dna Di G1 द्रौपदी (for शकुनि) Si Ko : परिवर्जय, 3 ..08 0 T: कुद्धो, B1-3 कुन्द्रान्, 11 : अरा, I. प्रतिवर्जय: R: तात परतवक्तारो, D3 तानेव K. प[पुत्र वर्जय Do पुत्र वर्जये ( for क्रूरान् ( for बूरो) शकलीकृत्य ") 8. घाफ्शल्यम् , Kss वाक्शल्यैर; B1 पाक्दन्यान्, T1 शस्यात् (for 'शल्यान्) Ka 24 Dna om 24 (of r 119) a) Ki Barat Dnt भधारयन्, K: B. अभिधारयन्; K: अवधारय; wa; Ñi fantfer, D8+ 0 (orig , by corr as in अपिमानयन् , T सघराघर, T: I अविचारयन्, G2 text) . निरोधेन: D. निरोधेन ( for निबोधनं ) अवरोधयन् ( for 'धारयन् ) -') K: तत्ससर्ज (for K१ सदुर्बुद्धि B1 दुर्बुद्धि ( for सुदु" K : निवो उरस) --1) Kss सयोगो पभेष्विव , D: स योगो धयैनं (Ks 'यिन ) दुर्बुद्धिं, Ba नियोध चैन दुर्यविं; T धूप, Ds मप्पो से वृष', 'T सर्पा गोवृष GH M गांधारराजं दुर्बुद्धि -") K: Ti मावळ KS 27 Dn1 om 27° (of v 1 19) -") G: 8 एवं फळह। Mi कलक (for कलह ) ..) SKIN -') Ka Ti विपुलो ) Ś2 D2 Feda B Do B. क्षिप्रमेत , KD S अक्ष( Da 'प)पात K D1-108 महागज', Ds महाद्विप', G: B महावृष निप्रमेन (for क्षिप्रमेन) -d) Kपुत्र ( for महर्पभ) - After 27, K2 ins Ds पुत्र ( for पुत्र) KI DS T G H सशाम्य, Ks शाम्यसु, K शल्य नु। D. ससाम्य 52* कान्तासङ्गमुखस्पर्शनिद्रयावाहिकामुख (sic) । [70] पुत्र वर्जय) d N1 पुन, G: 8 शा ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 197 गान्धार्युवाच । एप माधव पुत्रो मे विकर्णः प्राज्ञसंमतः । भूमौ विनिहतः शेते मीमेन शतधा कृतः ।। १ गजमध्यगतः शेते विकर्णो मधुसूदन । नीलमेघपरिक्षिप्तः शरदीव दिवाकरः ॥ २ अस्य चापग्रहेणेंप पाणिः कृतकिणो महान् । कथंचिच्छिद्यते गृधैरत्तुकामैस्तलत्रवान् ॥ ३ १९ अस्य भार्यामिपप्रेप्सून्गृध्रानेतांस्तपस्विनी । वारयत्यनिशं वाला न च शक्नोति माधव ॥ ४ युवा वृन्दारकः शूरो विकर्णः पुरुषर्षभ । सुखोचितः सुखार्हश्च शेते पांसुषु माधव ॥ ५ कर्णिनालीकनाराचैमिन्नमर्माणमाहवे । अद्यापि न जहात्येनं लक्ष्मीर्भरतसत्तमम् ।। ६ एप संग्रामशूरेण प्रतिज्ञा पालयिष्यता । C11 553 B11 1.7 KI1197 BA K. 28 -) G: राजन् ( for रौद्र) K: अस्यय कृत वान्कर्म - Ko [s]भिमपंग', K: [s]म्यम'; Ds झम', T: G[s]प्यम', G [s]यमर्पग रौद्रमस्य वृकोदर', D. भीमसेनास्यमर्पण -.) K: यस्रो, 5. G. 3 य कुदो, Ko य' क्रूरो, K. य फुदो, D1 तस्कुद्धो, Gi I यरक्षुद्रो ( for यत्क्रुदो) K: अतुकामैस्, Ks Dnu M: अनु( Dni 'सु , M. 'स्तु)कामैस्, Gr M1 अककामैस् , G : हतुकामस् ( GB 'मैस ) ( for अनुकामैस् ) SKo - Ni Bi , - Dna उनु( Ks 'तु)प्रवान् , Do वेलवान्भवेत् , 'T तळप्रवान् , M: तलवाक् ( for तनवान्) 4 . ) & Ko 8-s Gr.8 तस्य (for अस्य) Dna परि (for [भा]मिप ) S. K: प्रेप्सूर (Ks 'प्सू), K1 प्रेस्यू, K. T G1 M प्रेप्सु ( K. प्सुन् ) ( for प्रेप्सून् ) -') T G1 M गृध्रम् ( for गृध्रान्) K1. K. एता, Dna तांस्तु, T G1 M एषा, G, चैव (for एतास) G: वरस्विनी, GB मन ( for तप) -') K. 5 पारयति, T. वारयति, Ms मार. यति ( for वारयति) T G! रोदु ( for याला) -4) Sub pardan दुशासनदर्शन, Ko एता, Colophon All Ass स्त्री -Adhy name Ki गाधारीवच', T G3 ही गांधारीप्रलाप 4dhy no ( figures, words or both) SKi 17, K: T. Gs 19, Ni Da 0 10, T1 GM 18 (as in text) D2 : एका, 19 K: माधव 1% on merg पंभ, . प.. माधव - 1 *) Ki Tu (for it) Ki : De som 5 Ko om (hopl ) 5 $2 reads 5 on marg 1" -') प्राशसमित, Ka : Dn: 'सत्तम', MI .)T GI वृदारक 3. चेते, T G! समो, MI पुत्रममत' - ") Da om भूमौ विनिहत' G1 च निहत' फूरो ( for शूरो) Cv as in text -') K11 विकीर्ण (for विनि) - Ko G, Dla om. 14-24 Śs reads (K: d) K1-3 5 1 B1 : Dna Da T G1 पुरुष -") K: कृत (for कृत') GM मधुसूदन', Ms पुरुषोत्तम -') 2 Ko G: A2 om 2 (ct. v l 1) .)K K1.8 B Dni D1-0 : 0 T G. Mi getiga (Ki a), Ki B Dn DI-39G ग(Ki Dn1 राजमध्ये ह(GI G2 3 सुखोपेत' (for चित) -d) K1-3 8 B Dn गत शेते .") K: s D: मधुसूदन -') Ki D1-8 : 0 पाशुपु परिशिष्ठन् (for 'क्षिप्त) ') K. नारदीव (for 6 )K1 फर्णिवालीक , K ककिनालीक, DB Gs शर') B + Dn DI-B. T M निशाकर (for M:-+ कर्णिनाळीक , Tai कर्णनालीक , कठना दिवा) ळीक (for कर्णिनालीक) Dnu कर्णिनालौकनाशेवैर् 3 . )8. मसि (for अस्य) G: पाणिग्रहेण ( for -') K1 D. मिय। G 3 हीन (for मिन) Dnl चाप ) Ko 3 Dn: Di : 30 G1 1 [ए]व (for T, G: 8 M 4( Dn1 मुर्माणम् (for मर्माणम् ) K [प) K: अस्य चैवापकरणे - K: पाणी भिनवर्माणिमाहवे -') D3 मथापि न जाहत्येनं -d) K. कृतकिनी (K: जी) Ks पापाणवर्किणो महान् 8. Ki. Da Ti M: लक्ष्मी Ca.d लक्ष्मीर् (as in - ' Kr : कय वै, GB कथ च ( for कयधिच्) Ni text) K. D3911 सत्तम विष्टते, D3 मिद्यते ( for छिद्यते) K: अधैर् -1) (K. 'म) [71] T: S. K. भारत ·7 -- - . - ..) । । - - ) 11 19 7] महाभारते [स्त्रीपर्व दुर्मुखोऽभिमुखः शेते हतोऽरिगणहा रणे ॥ ७ धार्तराष्ट्रमिमं पश्य प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ११ तस्यैतद्वदनं कृष्ण श्वापदैरर्धभक्षितम् । तं चित्रमाल्याभरणं युवत्यः शोककर्शिताः । विभात्यभ्यधिकं तात सप्तम्यामिव चन्द्रमाः ॥ ८ क्रव्यादसंधैः सहिता रुदन्त्यः पर्युपासते ॥ १२ शूरस्य हि रणे कृष्ण यस्याननमदृशम् । स्त्रीणां रुदितनि|पः श्वापदाना च गर्जितम् । स कथं निहतोऽमित्रैः पासन्यसति मे सुतः ॥ ९ चित्ररूपमिदं कृष्ण विचित्रं प्रतिभाति मे ॥ १३:- का यस्याहवमुखे सौम्य स्थाता नैवोपपद्यते । युवा वृन्दारको नित्यं प्रवरतीनिषेवितः ।- स कथं दुर्मुखोऽमित्रैर्हतो विबुधलोकजित् ।। १० विविंशतिरसौ शेते ध्वस्तः पासुपु माधव ॥ १४ चित्रसेनं हतं भूमौ-शयानं मधुसूदन । शरसंकृत्तवर्माणं वीरं विशसने हतम् । 7 . ) Ni Bi भय (for एप) ..शूलेण (for शूरेण) "ged D. om 10tt .' ) K. निहतो (for दुर्मुखो) 1) Ko 8-पार( K"परयिष्यता (Ks 'सा), 4) K. विशुद्ध , D विविध (for विपुध ) M पालयिप्या -''K's Ki TG Mनि( M. l) Bi चित्रासन Gs हतो वि)हव';" B1 3 Di. : 0 8 0 विमुख', Ms [s]पि हत', -') K12 : मधु Mi (भिहत ( for 'ऽभिमुख) --) K: हतोरिंगण सूदन (K: 'न), K: पुरुषसूदन (for मधु) हारिणि, T GIM भीमेनारिनिबर्हण' (M. 'ण); G: B K1 धार्तराष्ट्राम् K. इद (for इम) -") TG भी(GR)तारिस्तु महारणे MB धनुर्मृता (for 'प्मताम् ) 8 :) . अस्यैव', 'Br- Dn Date: भस्यैतद्, 12.) Ki om K: माल्या(Ks 'लाभरणं, Gas Ma तस्य सद् ( for वस्यैवद्) De gesco, Gi Dny 'मस्याम', ' T 'मालाभरणा "K युवत्या। पश्य (for कृष्ण) "),D. स्वपदैर् (for श्वापदैर) Dni SKo B DI : शोककर्पिता, KA युपत्य. SKo एव ( for 'अर्ध ) G -विक्षत ( for ' भक्षितम् ) -') D. व्याद' ( for व्याद ). T Tom 8-90 1) 18 बिमति ( for विभाति) Gi 111-1 सघ (13 'स) Ga मखे' (for -सधै) 'Ba Da [अत्यधिक ma शाधिक K: petell, Dns -d) K: D रुदत्य', शूर', G सात' ( for तात) K: सुविभात्यधिक कृष्ण, Bi Ds विनाजत्यधिक तात, G2 वहत्यधिकशोभा वै 13 ) By निर्धार , D3 सघोष , -1.) चेक (for इव) निर्घोप, 18 घोप च ( for निघॉप') K : सीणां 9 Ti' om,gad (of rl 8) -') K1.2 •D , गजेता, -.) G: शूरो हि तु (Ks i) रुदित चापि Dnm गार्जता G., पश्य -') -')G इम ( for इद) G' 'शूरस्याथ, म 'स्येह ( for 'स्य हि) Ba - Dn D1 6-6 पश्य ( for यस्य) BI भयेमुर्श, (for कृष्ण) d) TI M- विमिश्र ( for विचित्र) Ks om प्रतिभाति मे BG. इहेमृश , T अयोदश ( for भये') After '9ad, M:-4 ing 14.) Ds युवा G घृदारको TG1 पश्य मे 53* विभाति निहतस्यापि श्वापदैरर्धमक्षितम् । दारको नित्य Ka . वरवीर ( for प्रवरस्त्री) G: निषेवित De repents ged after 104 --') K. मैने (for ऽमिने) - ')G भयं (for -d) Ko-1 , B1 8 + Dn Ds T: पाशून् । शूरसेवित , D3 परस्त्रीभिनिषेवित N1 Ds सेते -d) G स्तब्ध (for ध्वस्तः) पाशु, पाडून्। 'G पांसु, G R-3 B DD DI-18 . पाशुपु, पांसुर ( for पासून्) K. G. मे (K: मैं) Ds पांसुशु K अग्रसति माधव मरसुत' 10 ) Ko [मनल्प (for [माहव) 15.) KED + शरसकृत , सक्षत ( for M. 'लोके (for सौम्य) Ke. 5 तस्याहवेप्यभिमुख 'सकृत्त) 6 DD मर्माण ( for वर्माण) र शूर निक -').K. सौम्य: Ms मैव ( for नैव) T Gì M. 8 त्तमर्माणः -') K: शूर (for वीर) S, विषसने []पलभ्यते ( for 'पद्यते) • After 10", (K. विस (for विशः) KS HEET ( for । [72] । - 1 - फर्पिता भृश -- 2 Ko रदत्या GM 11 सा - - 1 - 11 प्रवारस्त्री, Bs निपेवक, B. प्रवर 'Kss पाशु, मसौ) TI Ka. न सुत, T Ks पाडवा । -- । R. नैव, D2 repeats K: इन ·सीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 19 21 परिवार्यासते गृध्राः परिविंशा विविंशतिम् ॥ १५ प्रविश्य समरे वीरः पाण्डवानामनीकिनीम् । आविश्य शयने शेते पुनः सत्पुरुषोचितम् ॥ १६ सितोपपन्नं सुनसं सुभ्र ताराधिपोपमम् । अतीव शुभ्रं वदनं पश्य कृष्ण विविशतेः ।। १७ यं स्म तं पर्युपासन्ते वसु वासवयोपितः । क्रीडन्तमिव गन्धर्व देवकन्याः सहस्रशः ॥ १८ हन्तारं वीरसेनाना शूरं समितिशोभनम् । निवर्हणममित्राणा दुःसहं विपहेत कः ॥ १९ दुःसहस्यैतदाभाति शरीरं संवृतं शरैः । गिरिरात्मरुहैः फुल्लैः कर्णिकारैरिवावृतः ।। २० शातकौम्म्या सजा भाति कवचेन च भास्वता । अग्निनेव गिरिः श्वेतो गतासुरपि दुःसहः ॥२१ C11567 B11 1921 K 11 1911 इति श्रीमहाभारने स्त्रीपर्वणि एकोनविंशोऽध्याय ॥ १९ ॥ G1 याम्म त, KI B3 वीर, . - G1 दुष्प्रह, पुर' (for दुसह) -G: om from 15 up to 11 2021 हवम्) -') त, T1 ये स त, Gs यस्मिस्त: 11 य RA . सस्मित (for य म त) Ś KO 1 K: परिवारामते, D. 'वार्यमसे, D. 'वार्याशते सुत, पर्युपा प्रधा', B1 वृदा (for गृध्रा) -t) : D परि विष्टन् (for 'पासन्ते) -') Ko-14 B1 2 Dn चार्य, K. B. G 'पिंश , K3 Ds 'विश, Ñ B1 35 D: : यहुधा पर( Sa_Dवार , B1 : बहु)दक्षिण, T: Dn D1.2 2 T1 313 3 विशद , D. 'चर्या , R:: वसुधामिव दं -') S2 गाधर्व -) Kat वो, G: 'शिन् (for 'विशा) K : T1 विविंशति दिव्यकन्या (K. 'ठि) " परियिंशन्यविशति 19 G: om 19 (cfr] 15) Ks om 194-20 K. not collated -") K: प्रविण्य, -°) K1 हतार S Ko I Das 16 Ga om 16 (cfrI 15) D+ ग्रहम्य (for प्रविश्य) D. परसैन्याना, K: सर्व , B2 वीरसेनाया, T G1 8 11. B. वीर, D सूर ( for वीर) -') K: अनीकिना, भरिसैन्याना, 3 मरिसेनानां (for बीरसे) K: 'किनी A B Dn D1 1-08 0 म वीर , T: T GIM वीर ( for गुर) K: D समित (for Ko-:D समिति ) 51 Ko शोभिन -) Dn: दर्पन चाप्प Gr प्रविश्य, 1 प्रयुध्य ( for माविश्य ) T G1 M1 | शयन (for शयने) -') Ks. • युवा, मिग्राणां -4) Ti Ga Af13. दुपह, 1 Br pni DL. 3-: S T पर , Doz 11 पुत्र, दुष्कर for Ka B3 1 DI 0 विसदेन, T TI G1 तत् (for मत् ) K: Ñ Da Dico G! ! 1-3 प्रस(T: 'प)हेत :: G. V priha ( 31: : 'a ) 20 Gi om 20 (cf v] 15) Ks om 2001 (cf 71 19) -") K1 म्मितो - . ) Ti G1 दुष्पहस्य, T: GaM 17 Ga on 17 (cf 1 15) टुप K1. D. मनम ( for सुनस) ') Ko Ds हस्य (for दुस) पपन्न Ko भस्यैतदुःसह भाति; Ki. : D. 5 T. KI 20-210 सुम्र, गुम्र, उमथु दुसहस्य तदा माति -') Bl G: ताराननोपम -') K शूर, K: D शूर , Kas गिरिम् , Dn1 GB गिरि- ( for गिरिर) D: रह , DD1 पादारु D3 T5 (De '), D3 पादरुह , Ds corrupt , सुरे, TI GI JI1 2 + सौम्य, T: Ga H. मौम्य (for Ga -राजरुई ( for भारमरहै) 11 मूलै ( for फुल्ल ) - 4 ) Ki : Das T G1 3 113 + कृष्ण पक्ष्य --") S Ko-2 + इवाचित ( Ka 'ता), Dn Ds Gs (by transp), K: गुभ्र पश्य, Do पश्य, Bl: Ko : विशेषत K3 कृष्णपक्ष Doi D2 . 113 21 D. G. om 21 (ctv 1 20, 15) विविंशति (K3 . 'ति, M: 'से) Ds शातकी( Ds 'कोम , BA TI GIRM शावकुम 18 G. om 18 (cf r 1 15) -.) SKo (B# 'भ्या) K1 सजा नाति , K: समाभाति, T. G1 K1 एने हि, K BE Dn1 D. एन हि, स्रगामाति ( for सजा भाति) 1 Dn: शातकौम्य स्रजो K. . ता (K3 ठा) म्म न, B य साता , DD यात्र भांति -') K3 B समावृत, D1080 च भास्युत, 10 [73] D. शुम. (for De om सुनु) S. Kमारमा K: कृपा, DDI सुम्र शुत्र) MB 'वृत - ") Ks -- D: 8 पत हि ·11 20 1] महाभारते [स्त्रीपर्व गान्धार्युवाच । अध्यर्धगुणमाहुर्य बले शौर्ये च माधव । पित्रा त्वया च दाशाह दृप्त सिंहमिवोत्कटम् ॥१ यो विभेद चमूमेको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् । स भूत्वा मृत्युरन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ।। २ तस्योपलक्षये कृष्ण काऎरमिततेजसः । अभिमन्योहतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥३ २० एपा विराटदुहिता स्नुपा गाण्डीवधन्वनः । आर्ता वाला पति वीरं शोच्या शोचत्यनिन्दिता ।। ४ तमेपा हि समासाद्य भार्या भर्तारमन्तिके। विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ।। ५ तस्य वक्त्रमुपाघ्राय सौभद्रस्य यशस्विनी । विबुद्धकमलाकार कम्बुवृत्तशिरोधरम् ।। ६ काम्यरूपवती चेपा परिष्वजति भामिनी । D. दु'सह, G1 दुष्प्रद M: एन . 'के) Gi (for च भा) सुभास्वता L') Ko minta ( for T: हत, X+ Gi orel Gi Mi हता (for भार्ता) 'नेव) D: गिरे M KB s स धीरशयने शेते (of 16*) 'ल)पतिः Ga यालवती (nf in दिलपती), -d) K. B गतासुरिव , Di 108 OM: गतायुरपि , पालावित (for याला पति) 68 बीर, GI वीरा Ma गतासुरवि Sa Ta Ga M दुपद, T, G: मार्ता यालमती चीरम् -") Ki शोचते (hyper metric), B Dni D1 3 + 0 30 दृष्ट्वा। Dar Di शोच्य: G. [भ]शोच्या, शोच्यो ( for शोच्या) Colophon om in Go - Sub parvan All MSS 8. TI G: शोच्यति K. . शोच्या शोचत नि(Ks स्त्री Adhy name K1: विकर्णादिदर्शन , D. वि 'चत्यन)दिवा (Ks 'ता) वर्णादिदर्शन, Ds विकर्णादिदर्शन (510), Gs afa 4 गांधारी 5 ) Ko DD एव: M: एको, MA प्र(Gs 'वि)लाप -Adhy no (figures, words or एका ( for एपा) SK (except Ks) Dna D E G: both) K1 18, K: 20, Ki Dar D30 11 [भ]भि- (for हि) SK (except Kas) B. DIS 20 GE 3 समागम्य (for 'साथ). -') Ga मतिकान् ( for G. सह नैवोपशान्यति -')K. विराट G: 1 G: om 1-3 (of v l 11 19 15) .) पुपा विराटदुहिता -4) K. Ti G: 3M परिमार्जही 5. अद्यर्ध , K8 5 भत्यत , G1 अत्यर्थ (for मध्यर्ध ). Ks Ds G1 गुणमाधुर्य ( for 'माहुयं) -') 11 पते 6 °) K (except Kss) DI : G: एपा, Di.. T GI181 (for बले) DI Dn1 सौर्य K1-8 6 Ni B Dn Dioso तथा (for तम्य) Gs Mis केशव (K1 2 'व ) - ") Dn! त्वद्या ( for वक्रम् (for वक्त्रम्) -') K: यश त्वया) K: नु (for च) B Dny D1 3-3. मनस्विनी Bs दासाई, Dna स्विनी, -') K.. तु, दाशाई 2) Dn1 D3 8 9 एप्त Ti विबुधा G2 विनिद् (tor पिवुद्ध ) KB -कमळाकार -4) 5. कबुवृत्ति KIDS ग्रीव 2 G2 om 2 (of v 1 1) -.) 1 चमूमेका (DI 'व K: कबूग्रीव G: कप्रवृत्त (for कम्बु -')T सभूरवा, G1 स हत्वा (for स भूश्वा) Ki स भूत्वा मृत्यरेसेपा .d) N1 Bs Dn Di 8 4 0 8 : भय, G कथ ( for स्वय) 7 °) Bt 2 GB काम्य , TG: Ni #18 ( for काम्य) K. D26 रूपपति (510), Tail | रूप 3 ) Ko काणिर्, G: रौणैर् ( for काणेर) -') मती ( for 'वती) Ko ģ9: Ds $a, T: G, DI: 1 Ks [भ] स्य (for [भ]पि) K1 अभिमन्योहितस्यापि (sio) वैषा (for चैपा) -) KI : Ds पर्यप्वजत, K. D: -1) N1 प्रभावो न (for प्रभा नैव) K8 : न प्रभा G: 8 परिप्वज(G: 'ज्योत K: भामिनि, 1 B. Ds प्रतिमुचति भाविनी, BI भाविनि (for भामिनी) 4 ") 8 गांदिव K1: गांजीव K. Dn Ds राजामाना T1 लज्य' Ś Nigt (for G1 धन्विन', -') Ti Gi M-हतं; पुरा) SKo + नैन, Ki Na B3 Dn Dis-33 . [74] Dn: अस्य, K3-5 उपादाय K वियुध , . -- वृत्त ) ') K. M1 लज्जमान - G: धन्वना ·सीपर्व] स्त्रीपर्व [11 20 14 लजमाना पुरेवेनं माम्चीकमदमूर्छिता ॥ ७ तस्य क्षतजसंदिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् । विमुच्य कवचं कृष्ण शरीरममिवीक्षते ॥ ८ अवेक्षमाणा तं वाला कृष्ण त्वामभिभापते । अयं ते पुण्डरीकाक्ष मदृशाक्षो निपातितः ॥९ चले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव तेऽनघ । रूपेण च तवात्यर्थ गेते मुवि निपातितः ॥ १० अत्यन्तसुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः । कचिदद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते ॥ ११ मातगभुजवाणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ । काञ्चनागदिनौ शेपे निक्षिप्य विपुलौ भुजौ ॥ १२ व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमादिव । एवं विलपतीमाता न हि मामभिभापसे ॥ १३ आर्यामार्य सुभद्रां त्वमिमाश्च त्रिदशोपमान् । C1582 31.2014 K 112014 क्ष्येप, , Do om . 3. सदग्ध -') Kss नून सुप्त, ..) Ds . K: सयळा, न, Kg, K3 : चैव , Bh: Tवैन, DA B1 3 ज्याघात ( for ज्याक्षेप ) Ks कठिण ta; G: 6, Goeat (for (saa) -t) KI TAf विहत , G विगत (for कठिन ) K: साक्षि मवार, D: मांगे D मायीक मद पकठिन स्वसौ -') K1 काचनागदिनी, Rs कनकांग' S. नघु, D. वधु (Ior -मद ) Bli fea ( for काञ्चना) Ś: K (except Ko :) B Dn Dino अर्धागे मदमूर्मिता', K: मादीकमदतप्यत, D. माची 0 GL. 2 M शेते ( for शेपे) -) Ś K3-8 Di Dn कमवमूर्टिता G1 3 माघीमदविमोहिता T: GM विक्षिप्य (for निक्षिप्य) DAI D3 विमली, T: विपुळी 8 K. om. 8-11 -') B. भस्म सटीग्धं ( for "मदिग्ध) -') Ki : Dna D: परि 13 ) Gs व्यासज्य, Ca d 'यम्य (as in text) स्कृत (for 'कृतम्) -')Ka B-3 DDI DI3.0 Mom बहुधा नून B. देह (for नून) Kas १० वीर; G: वीर (for कृष्ण) -') K. B. Dna व्यायम्य( K: 'याम)मान बहुधा TI भभिवाक्ष्यते, Dr भतिवीक्षते G. सुम्ब दुस, G: सुख दुखा, Mi : ge go ( for सुखसुप्त) Dn प्रमार्दिठ', G श्रमादिह 9 Kr om 9 (ch r 18) -°) Ko . मवीक्ष; विल्पती (for 'तीम्) K: मार्ग -d) D3 a (for KI., B. DD D3 ! :: T1 मवे(K. 'क्ष्य MI न) G च ( for हि) G: मां किम् (Eor हि माम् ) मलम (for मवेक्ष) KI & व्यारा TI GIM कि मा ( मा)न प्रविमापने - After K तु यार, Dises सा घाला, D. याला सा -') 13, K1- Ni B Dn D1-08 G_ins G. मान् (for स्वाम् ) DD1 अमिभापमे, T: M:- ममिवीक्षते, G: अपि भापटे -') T कय ( for 54* न स्मराम्यपराधं ते किं मां न प्रतिभापसे । मय) -t) Kसरमोक्षो K. [s]मिपातित ननु मा त्व पुरा दूरादमिवीक्ष्यामिमापसे । 10 Ks om 10 (for Ks, ctrl 8) -") [K1-1 Dn D. 8 G: a transp lines 1 and 2 Ko रूपे, TG1 11- शौर्य (for वीर्य) Gs सहि -(L1) Dni reads prior half twice G: स्मरति पम् ( for मास्) -') Ko (for स्मरामि) BI Dni D1-0 8 G: # (for) ते) K: []नय (for ऽनघ) -') A11 B1- Dn प्रतिमामसे Do Gl om. line 2 -(12) K1 ननु मा, DI- GB M तथास्यय, B भवत्यर्य -1) Dn1 कि. मा Ks यानाद् (for दूराद्) D. अमिवीक्ष K विमापते, B. [अ]भिभासते After line 3, Ga ! भूमी ( for मुवि) Di + 0 8 repeat line 1 ] 1l Ke om 11 (cf v 1. 8) S1 damaged -") 14 ) Ko मार्यमार्य, K1 मार्यानार्य, Ks भार्या- 51. (nf lin ) Ko Ba # DL T भरयत, माया, K: भावामार्य, D. भार्यामा; M1 भायां मां Dn1 अस्यते ( for अत्यन्त ) -') K: M: 8 मार्यामार्य ( for मार्यामार्य) करवाजिन (110) G: शोमिन' ( for -शायिन) Gi K: च (for स्वम्) - °) K3 त्रिदिवोपमान्, Do राकाशशिनिमानन -') K. कश्चिदय: K. कधिचाय त्रिदशोपम -.) K12 पितृन्मा Gs दुखार्तान् T 81 om a T: तु ( for ते) G1 M पिदन्मारश्च दुखार्वान् (Th , G1 वो), G: 12 ) धर्माणी, B मर्माणो, D. चर्माणो पिचव सुदुःखार्वान् d) K: क, G1 रख (for क) (for वाणी) K: मातरानुजकर्माण -') K. ज्या K: गमिष्यति [75] एव च (for चैव - S मत्यर्य, KI अन्वत, च. K: सुभद्रा - ·11. 20 14 ] महाभारते [ स्वीपर्व पितृन्मां चैव दुःखार्ता विहाय व गमिष्यसि ॥१४ तस्य शोणितसंदिग्धान्केशानुन्नाम्य पाणिना । उत्सङ्गे वक्त्रमाधाय जीवन्तमिव पृच्छति । खस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः ॥ १५ कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्नुरेते महारथाः । घिगस्तु क्रूरकर्तृस्तान्कृपकर्णजयद्रथान् ॥ १६ द्रोणद्रौणायनी चोमो यैरसि व्यसनीकृतः । रथर्षभाणां सर्वेषां कथमासीत्तदा मनः ॥ १७ बालं त्वां परिवार्यकं मम दुःखाय जनुषाम् । कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां च पश्यताम् । त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान्सन्ननाथवत् ।। १८ दृष्ट्वा बहुभिराक्रन्दे निहतं त्वामनाथवत् । वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥ १९ न राज्यलामो विपुलः शत्रूणा वा पराभवः । प्रीतिं दास्यति पार्थानां त्वामृते पुष्करेक्षण ।। २० तव शस्त्रजिताल्लोकान्धर्मेण च दमेन च । G1 जनता, -') K: स तु, . 15 Before 15, T G1_ins वैशपायन -") K1. 'वार्यक, Ks 'चायक, Gas 'वार्योधैर् , M. [म परि Das दिग्धांगान्, B Dn1 D18 + 0 8 0 दिग्धान्चे, वायक Gts .) Ds मनो (for मम) Dna दिग्धांग; G: सविनान् ( for सदिग्धान्) -') जनुष' KR : समदु खोपजन्नु( K: 'निवान् T भने Si Ko + केशानुत्ता( Ke 'त्त)म्य , $2 'नुत्थाप्य, K8 केषा निजघ्नुषां ( T: 'प्रता) ..) BED: 00 'स्तूस्कृत्य , K: केशास्तूनाम्य, B1 केशानुन्वाम्य, Ba | पाडवेयाना ( for 'वाना च) Ni Bi तु ( for च) D1 Di 0 8 0 T 'नुद्यम्प, Dna ऐकेनायम्य, G28 -1) Ko 8 B + Da Gl : M पचालाना Ko-2 केशानायम्य, Ms 'नुरसार्य (for 'नुलाम्य) D. 5 तु (for च) M13 मथामणी, M. तथाग्रणी Ko + उत्सव , Ba oorrupt, Dn1 उत्सतो (for उसने) (M. 'णी) (for च पश्यताम् ) -1) Ka s भपि, SK आदाय (tor माधाय) --) DIL 8 0 अभि Dn: स्वम् Ds मन् (810) (for सन्) ( for इव) K.. पृच्छसि Before 15", G1 ins M: नाथवन्वसनायवत् (310) उत्तरा ..) Ba Ko + Ti GB स्वस्नेय -After 15', BI 2 ins 19 Ks Ni Dna G2. : om (hapl ) 19ab -.) GI आक्रात Ko स दृष्ट्वा (hypermetric) (for दृष्ट्वा) 55* स गृभा पर्युपासते । ( for भाक्रन्दे) Ka Bs Dn1 D1 3 + दृष्ट्वा त्वा बहुमि' साक्षान्मघवत पौन सस्ये -') G1 निनद ( for निहत). Ds स्वम् ( for -1D1 4 08 ° सुत ( for पुत्र) K1 : गाजीव ( for त्वाम्) B3 पितामह (for मनाथवत्) KB Dnl गाण्डीव) D3 T1G1 धन्विन D1 + 0 8 9 हत वीर पिता तव , DB हत वीरमनाथवत् 16.) M18 स्वा, Me + वा (for त्वा) -') -") T G1 Mf वीर T G1 Ms पुरुषशार्दूल (T3 Gh KI , Ds G1 M एक, T एन (for एते) Śi K+ 'ल), 14 'शार्दूला (M2 ला) ) Ti Gi महाबला (for 'रथा) Do om 16-170 -°) M जीवति पाठवा Ka : 'कर्तृत्वात् , Ds 'भईन्वा ( for 'कस्तान ) -) 20 K. om 2006 Ds जयद्रयं ") Dn1 राज्यलोभो -') K1-88 B Dnx Das व (for वा) DI 17 Do om 1700 (of.v 1 16) -.) D. द्रौण पुराभव, Gi पराजय Ki : EDIS (except TI) -द्रोणायनी -') Ki: ..)K1-3 5 B DI-B 8 9T: Da Da 8 8 यैरह, Ks : यैरभि , T1 यैसि, धास्यति; D3 यास्यति, Ga M. दास्यति (for दास्यति) वैरस्य ( for यैरसि) K1. D. विधवाकृता Dng Gr B f 4 पांडूना (for पार्थानां) K. Dn चामृते ( for स्वा') K1 2 5 पुष्करेक्षण', B 'क्षण D35 व्यसनीकृता (D3 'ता, TGI DI व्यसने हत -- ")S DA: M2 रथर्पमाना, K: अथर्ष 21 ) 51 शश्रिजितालोका (910), K. D. शश्व माणा D1 430 नरर्ष (for रथ') --6) Ds जिता लोका Dna G2 3 प्राप्ता ये भवता लोका -') मासाद्य (hypermetrio) (for मासीत् ) f1 सदा मन', T1 जिसेन, T: ऋतेन ( for दमेन) ') K1 क्षिप्तम् (for क्षिप्रम्) Ka 18 )Dबल, M: बाल ( for वाल) स्वामनुगच्छामि, Ks स्वनुगमिष्यामि (for अन्वा ) M मा (for स्वा) K1 परिचार्येकं, Ka -") M. 4 मा ( for मा) Si Ko + प्रतिपालये; [76] d 5. न, -2) M Ds 'तं); K: दमेण, Ni नयेन, Aft वदारमन - च, : स्वा, ·श्रीपर्व स्त्रीपर्व [11 20 30 सिप्रसन्वागमिष्यामि तत्र मा प्रतिपालय || २१ दुर्मर पुनरप्राप्ते काले भवनि केनचित् । यदहं त्वा रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ।। २२ कामिदानीं नरव्याघ्र लक्ष्णया मितया गिरा। पितृलोके समेत्यान्यां मामिवामत्रयिष्यसि ।। २३ नूनमप्सरसा स्वर्गे मनासि प्रमथिप्यसि । परमेण च रूपेण गिरा च म्मितपूर्वया ॥ २४ प्राप्य पुण्यकृतालोकानप्मरोभिः समेयिवान् । सौमद्र विहरकाले स्मरथाः सुकृतानि मे ॥ २५ एताबानिह संवासो विहितस्ते मया सह । पण्मासान्सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥ २६ इन्युक्तवचनामेतामपकर्षन्ति दुःखिताम् । उत्तरां मोघसंकल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः ॥ २७ उत्तरामपकृष्यनामार्तामार्ततराः स्वयम् । विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोगन्ति विलपन्ति च ॥ २८ द्रोणास्त्रशरसंकृचं गयानं रुधिरोक्षितम् । विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः ।। २९ वितुद्यमानं विहर्गविराटमसितेक्षणाः । C.I1599 21 2031 112031 मान्) , - KI : 'ल्या, 31 B1-3 DA1 DI • + e ! 2 G: 3 परि G1 पपमाम , G: पाण्मासान् , पा पण्माता (for एण्मा. पारय ( for प्रति ) K1 D: समवे ( for सप्तमे) Ko वासि, Kss NI TI मासे ( for मामि) -6) 13 वीर स 22.) S! Ko : दुधन, .. ( marg_ty corr ) ( lirpermetric) (for it) - For 26, K: subst दुधर, .. (orig ) दर्शने, TG1. दुष्कर, पुकर (for दुमर) K: न पुनः प्राप्ते, Ds .पुनरप्राप्त', T GH 56* सुभद्रा भद्रचरित सरेथास्त्रिदिव गतः । प्रविन प्रातं -') Ki को (submetric) (for काले) 27 Before 27, Dn: G ins ha -.) Ks -') KE D3 T JHi-3 पा, Ds स्व ( for स्वा) - K: काले, Da T: इन ( for हत) - [टक्त्वा (for []) K3 BT: G1 चचनामे K. 31 दुभंगा', Ki दुर्गना नाम्, G: वतिनामेताम् (sic), M चचना (A. 'न) नाम् -') T: G1 मवा(G1 'पा)कपति 23 ") 53 5 D. किमिटानी, TI G1 कामिनीना विता I: अपकृत्यति दुखिता -') K: 5 उत्तरा -') T. 361 3 4 व सदा ( 'ग), (K. रो) -d) 61 कुल स्त्रिय, K. कुलास्त्रिय, अश्णय (hypermetric) (for सन्गया) SKo 123 Bf कुरुम्रिय मितया, K मितया (for लि') D: गिरा -) 28 " ) K. • अवकृपय ( for भप ) & Ko 13 : T S: 314 परोक, B पितृलोक, Dn: G1 3 परोके 11.3 [ए]ताम् ( for [ए]नाम् ) ') Ko : भार्वतर Ks पितृलोकममात्याना d) si मा विना ( for KA D3 'स्वरा', Dn: 'रता, M: 'तरा मानिव) Ko : GET [भाग(5. Ko सपयियमि, (for तरा') G: म्दरा ( for स्वयम् ) -D. om K: [सामन्य 12 : नानामयोपगृहसे, 13 मत्र वै 28-299 -Kभ्रस्वा (for दृष्टा) -) Ki मयिष्यमि कोरात Aft + च रुदति (for विलपन्ति) 24 Ki.:51 D: 3 om ( luspl ) 24 -") Ks 29 D. om 29s (cf v 1 28) -") K: द्रोणास्त्रे मामरसा (for अप्प ) Dn1 सर्ग, Ds लोके ( for Xi -शतसर: B1 -शरसकृद , Dne GB सक्षिप्त, G: स्वर्ग) - ) BI D. प्रमयिन्यति, G: प्यमे -4) 'सतप्त (for 'सकृत) -') Ds शयन T GAll Kaki गिरा वा, K: गिरया शोणिठोक्षि(T चित D3 reads 29-30° on 25 •) K3 5 पुण्यवतालं. Dna 'कृतो ( for 'कृता) marg -) Ko-14 B1. G विन(K, 'नु)दति, K: रोको ( for लोकान्) -') 5 Ko : ममीयिवान् , Ka.. विचरंति, Da Da-5_MI.B.4 विरुदति, Ti 5. ममेय --") 361 मौभद्र K. विरहन्, Ni विर पितृदति, M. विरदति (for वितुदन्ति) -4) Ki G: विचरन ( for विहरन) हात्, K: काल (for Ds गोमाय (for गोमायु) Kut Ks -वापस, काटे) -4) K: सुरतानि 26 ") K: समाप्ती -~b) K: T1 विहतम्ते, G: 30 D3 Teads 30' on marg - ") Ks-: B 'विहारस्ते -')5. D. पण्मामात् , TIMI.3 + 'सा, DI. 3. T1 Gi 11 दिन( 1 Ki 'ना)पमान, 5. [77] G: 'तर , - D. वाससा ·11 20 80] महाभारते [स्त्रीपर्व 0 न शक्नुवन्ति विवशा निवर्तयितुमातुराः ॥ ३० आसामातपतप्तानामायासेन च योपिताम् । श्रमेण च विवर्णानां रूपाणां विगतं वपुः ॥ ३१ उत्तर चाभिमन्युं च काम्बोजं च सुदक्षिणम् । शिशूनेतान्हतान्पश्य लक्ष्मणं च सुदर्शनम् । आयोधनशिरोमध्ये शयानं पश्य माधव ।। ३२ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि विंशतितमोऽध्यायः ॥२०॥ गान्धार्युवाच । एप वैकर्तनः शेते महेष्वासो महारथः । ज्वलितानलवत्संख्ये संशान्तः पार्थतेजसा ।। १ २१ पश्य वैकर्तनं कर्ण निहत्यातिरथान्वहून् । शोणितौघपरीताङ्गं शयानं पतितं भुवि ॥ २ अमर्षी दीर्घरोषश्च महेष्वासो महारथः । - विनाश्य', Ko विनाश', K1 विनुय', K1 विनुद्य, B. विनद्य', B विदृश्य', DR1 विरुथ'; Ds विनद्धमानैर् ; G2 विम- ध्यमान, M3-4 विरय' (for वितुद्य) -°) Ka Dna G असितेक्षणा (Dns 'णां) -') K... B4 D. 8 विहगान् , K: विवश, Ni विरसा, Dn1 DB शोकार्ता, 1 विधुरा, Ms 4 मधुरा (for विवशा) d) Baa Dni Di 8 4 8 8 8 G2 8 faqatala, B. Ds Frant ; TG1 M विसर्ज' (for निवत') Colophon Sub-parvan All MSS सी - Adhy namo K12 Ds T अभिमन्युदर्शनं, Dr अभिमन्युदर्शन', G8 उत्तराप्रलापन , M उत्तराविलाप Adhy no (figures, words or both ) Śs K Gs 19, K. 21, Ni Ds & 12 , Doi T G1,8 M 20 (as in text), Ds 10 21 31 ) Ki D. अंसौ( Ds 'सो)मातपतप्तानाम्, Ka 1 ) K1 महारय, N1 B1-8 D1 3 1080 'बल', K भावास्यातपतप्तानाम्, मावास्य मापतसप्ता (corrupt). Dai 'art Gı reads 19-30 after 8 °)K. -') K: 8 Dnd T2 भायसेन, D. MB भायामेन ज्वलितानल, T. 'वानिल; G: 'तानन (for 'तानल) -') Ka om -d) K: रूपेण, B DIB0 K वत्सख्या Dna G2 8 तेजस्वी, T:M वसंखे ११ वक्त्राणां, 1 रुक्षाणा (for रूपाणां) B Dnt (M1 'घे) (for 'ख्ये) . Do reads 10-20 twice DI.00 विप्लुत , Dna GB विकृत, M8 परुषं ( for 4) K: सशात, B8 Dn2 स शात ( for सशान्त') विगत) K: रूपेणाविगत वपुः, G: रूपेण विकृतां पुन K1 पर्य (sio) (for पार्थ) G१ शात' पार्थस्य तेजसा 32 Before 32, Gling गाधारी -°)GB MI 2 For the repetition in De, of 11 -) उत्तरां -0,8 Ko.. Ñ T Gi Hi Bi Ds om GAM निपा(Ti M2 'प)त्य (for निहत्य) K1. [मारि- - ) N1 पश्य कृष्ण (for हवान्पश्य) M श्रीनेता रथान्, Ks भ]भि' (for [भ]ति') - ") शोणि- लिहवान्पश्य -1 ) -- लक्षण ( for लक्ष्मण) Kss तौघ Dna G2 8 समायुक, D3 परीताई ( for -परी सुलक्षणं After 32cd, T Gi M ins -d) DI + 6 8 9 पातित 57* कार्तिणनाभिहत कृष्ण लक्ष्मण प्रियदर्शनम् । 3 ) Ks. 5 अमर्या, Bi: अमर्षाद् , Ga अमर्ष (for अमर्षी) Ś K (except Kua) Ñı B1 Dos [M रक्षण (for लक्ष्मण) ] G2 8 दीप्त (for दीर्घ) K. रोपान Dn रोसन --- K मायोधन शरो मध्ये -1) Ks 5 शयानान् G, कोपश्च (for रोपश्च) .')-10 K. Das Gi (for शयान) महाबल' M. 'रथा' (for 'रथ ) -') DIL G: निप- [78] तान) K. माधव ·सीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 21 12 स भूत्वा रणे विनिहतः शेते शूरो गाण्डीवधन्वना ॥ ३ यं स्म पाण्डवसंत्रासान्मम पुत्रा महारथाः । प्रायुध्यन्त पुरस्कृत्य मातगा इव यूथपम् ।। ४ शाईलमिव सिहेन समरे मव्यसाचिना । मातङ्गमिव मचेन मातङ्गेन निपातितम् ।। ५ समेताः पुरुषव्याघ्र निहतं शूरमाहवे । प्रकीर्णमूर्वजाः पत्न्यो रुदत्यः पर्युपासते ।। ६ उद्विग्नः सततं यस्माद्धर्मराजो युधिष्ठिरः । त्रयोदश ममा निद्रा चिन्तयन्नाध्यगच्छत ।। ७ अनाधृष्यः पयुद्धे शत्रुमिर्मघवानिव । युगान्तानिरिवार्चिष्मान्हिमवानिव च स्थिरः ।।८ शरणं वीरो धार्तराष्ट्रस्य माधव । भूमौ विनिहतः शेते वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ९ पश्य कर्णस्य पत्नीं त्वं वृषसेनस्य मातरम् । लालप्यमाना करुणं रुदतीं पतितां भुवि ।। १० आचार्यशापोऽनुगतो ध्रुवं त्वा यदग्रसचक्रमियं धरा ते । ततः शरेणापहृतं शिरस्ते धनंजयेनाहवे शत्रुमध्ये ॥ ११ अहो घिगेपा पतिता विसंज्ञा C 1 : B 11 2112 K 1121 12 .) K द्रुमा 'ह), - D. G1 यूयपा K. लाल- ~ M! शापानु तित (for विनिहत ) - 4 ) G: : हतो ( for शूरो) D. . निश्चल (Ki ल), Bi T Gi gia; Dai D3 च स्थित', G: 3 K: गाजीवधन्वना ( K: न), TI G1 गाडीवधन्विना य स्थिर' (for च स्थिर') After 8, Gi reads 1'-36 4 .)K:य म्म पाढव (sic), Dn1 यत्सारपाढव 9 DD: य पाढयेय , G2 3 य पाढवेयात् (for य म पाण्डव ) ) T G1 पूर्व, Ga भूयो (for वीरो) DD मारिप (for माधव) G. य हिस्स पाढवे त्रामा T1 पुत्रा स (for •समासान् ) -°) Do निहत (submetrio) (for विनि ) -) SK (except Ko) --') K. om B3 बा ( for रया ) मम पुत्रा DDI D2s भग्न, Dns रुन (for लण) K: ") Ko 3 : B1 G1 1 ( Ka : अ)युध्यत (Gh D. भायु (for प्रायुध्यन्त) ") Di Ma 10 ") K: परनी स्व: Dn1 परनी स्वां; Dna पतिता मातग, T. G H I मातगम् (for परनी त्व) -) Ds G3 रालप्यमान प्यमानकरणा --2) KI DI- 0 8 0 T: G: 8 रुदतीं, 55. omi -- ) Ks : T: शार्दूल ( for शादं K: रति Dnl रुदती, T1 पदतीं, T1 पदती, f:-+ वदती टम्) ') G3 मन्यसाचिन - ) Ko 36 मातग (for रुदती) Kss च गar (for पतिता) ( for माहहम्) -') Ka Dn• निपातित 11 ) Ks 5 मार्यम्य (for भाचार्य) 6 .) Ki : D. S T GI II.s + तमेवा (Ki 'सा), (for -शापोऽनु ) Cv cates भाचार्यशापोऽनुगत' (as in Ka M: समेत , D: तमेव , G3 तमेन (for समेता) text) Ko [s]र्थवद्वा, K1 D. 13. ध्रुव त्व, K. B12 Dn. GaM व्याघ्र, Gi Ka MB ध्रुव त्या G. ध्रुव स्वया यात्र) G: रुयमेन नरम्यान .GI ( for ध्रुव स्वां) -') K1 येदग्रसच् (sic) K -') विसीग (for प्र') Ki मूर्धजा Ka पत्यो, (except Ko 4) Das G: T तन्य (for पत्न्यो) रुदत्या, K(ercept D2 . धरित्री (K1 मी), Ka BT. Gs धरा च से; Ku) i Dn Doss GV2-1 69; Tisa (for G1 धरापते; G धरातले (for धरा ते) D. ममुपामते [भ] प्रहत, Ti G1 [भ]भिहत; T: [भ]पहत (for [म]प 7 Gi omT (ct , 16) Si dimaged -) हृत) -4) Ko-3 Ni Bs - Dn D1-0 : 08 (ex. 3. नायगच्छत, K1 नाध्यगच्छता, K. 'गच्छत, cept Ga Afs) [माहव , Ks [भा हव ( for [मा हवे) Ki Das शोभिना (K1 'ता) युधि, T G1 चमध्ये नाधिजग्मिान् , Dn2 G2 2 1 नाधिगच्छति, T नागि ( for शत्रुमध्ये) गन्नति 8 G1 om. 8" (cf. 1 1 6) • Ko मनाएष्ट' 12 • ) Ka Ni B DDI D1 8 0 3 0 हा हा ( for 5. पर (for परैर) -') बहो) Ka पति त (for पविता) K... प्य (for 'न्य) K: Mविसज्ञ -t) K... Bs .K1 [मदिपमान् (for [भ]चिप्मान् ) K: अहोवशेपे पनित विसज्ञ -N1 सवीक्ष्य, D [ 79 ] व्याघ्रा (for 6'-8 R गतो ध्रुव, om -1) इद (for K13 इय) ) DU रदत्य) h ·11.21 12] महाभारते [ नीपर्व - . समीक्ष्य जाम्गूनदवद्धनिष्कम् । कर्ण महावाहुमदीनसचं सुपेणमाता रुदती भृशार्ता ।। १२ अल्पावशेपो हि कृतो महात्मा शरीरभक्षैः परिभक्षयद्भिः। द्रष्टुं न संप्रीतिकरः शशीव कृष्णस्य पक्षस्य चतुर्दगाह ।। १३ मावर्तमाना पतिता पृथिव्या- मुत्थाय दीना पुनरेर चपा। कर्णस्य वक्त्रं परिजिघ्रमाणा रोख्यते पुत्रवधामितता || १४ इति धीमहाभारते रखीपर्वणि पविशतितमोऽध्यायः ॥ २१ ॥ २२ गान्धार्युवाच । आवन्त्य भीमसेनेन भक्षयन्ति निपातितम् । गृध्रगोमायवः शूरं बहुवन्धुमवन्धुवत् ॥१ तं पश्य कटनं कृत्वा शत्रूणा मधुमुदन । शयानं वीरशयने रुधिरेण समुक्षितम् ॥ २ सुगालाय काय कन्यादाश्च पृथग्विधाः । तं कम्) K: सुपे namr - T: टया, (ior द्रष्टु) Dn! त. समीक्ष ( for समीक्ष्य) कठनिष्क, Ni Bi, मद्ध (for पुत्र) KI : पुप्रयधाभिराप्ता (KI ), 5.1 निस्क, D1 4 08. पदकक्ष, Ds 'निप्का (for "नि पुनमधेन राता (K: 'मा): D पुनवधे दिसता TG: -") K. D: ( D: मु रोणमार्ता: दुग्गघयाभिसप्ता णमार्ता, K: शुशोच माता, Dn: दुपेन माता, Colophon Sub Partitn All MSS सी -adhy Ds सखेदमाता ( for सुपेण') hs M: oraf ( for KI D: फर्गदर्शन ht कर्णाना, TGM भूशार्ता) दर्शन; वर्णशरीरदा - duhy 1:0 (figures, 13 )T G1 फलायशेपो, G. अपाद (for भरपाय') Fords or both ) 4: KI G. 20, K: 22, Ka वि , K B Dn3 DI-[s]पि (for हि) S D36 13, Dol, TGI AM 21 (as in text) Ko . कृतारमा ( for महारमा) -') R. भक्ष्ये', D. 'भक्षो (for भक्षे.) GE -भरसंयद्भिः -)D , 22 Me द्रष्टुर K. D. मसं, Bi I K. D. om 11 -) : अपत्यं (for चन; B DI-108 नन, BA भायन्य) -') K: D गृधा (for गृध्र ) T: स्म स ( for न स) Ka : शशांक (for शशीव) Ko + तूर्ण (for शूर) -d)K: मधुपधुम्। TU -d) Ka स कृष्ण (for कृष्णस्य) शुर; G1 दूर(for पर) K: om ( hapl ) मबन्धु 14 ) Ko 1 : D. GB विवर्तमाना: K: निवर्त': 2 .) D. यश (for पश्य) -) KIDS K: सन्वार्तनादा: Ni B मावर्तमाना, Ni Bi मावर्तमाना, Dnा सा वर्द्ध शूराणां (for शां) - रुधि (for सावत') Ko पतित , D पतिता रोघ (tor 'रेण) तनाप्रपतिता पृथिव्याम् (510), Ks सा न्वासनादा पतिता Ki समुरित, R: समक्षित, Ti समुरिक्षतं ( for समुक्षितम् ) पृथिन्याम् -') Kas उत्थाप्य ( for उत्थाय) K. Mi चैपा, D दैन ( for दीना) K. All दीना, G चैव 3M on 30-4' *):: Ñ B Da (for चैषा) -') K. यपत्रेण ( for कर्णस्य) Ka S D: +8 शुगालाश। Ks + T1 सगाळा( K. 'श चक्र (for चक्न) Dn जिघसा( DD 'मा)ना ( for ko-11 Ds हिंसा, B1 कंकश, Dna G Us 'माणा) -d)KI रोरुपते (for रोरूयते) गृध्राश (for कहाश) • °) 32 R प्रयादश (for [80] . S K: मधुसूदन K: सरवर , KU तत्र ·. श्रीपर्व] । तेन तेन विकर्षन्ति पश्य कालस्य पर्ययम् ।। ३ शयानं वीरशयने वीरमाक्रन्दसारिणम् । आवन्त्यममितो नार्यो रुदत्यः पर्युपासते ॥ ४ प्रातिपीयं महेष्वासं हतं भल्लेन वाह्निकम् । । प्रसुप्तमिव शालं पश्य कृष्ण मनस्विनम् ॥ ५ अतीव मुखवर्णोऽस्य निहतस्यापि शोभते । सोमस्येवाभिपूर्णस्य पौर्णमास्यां समुद्यतः ॥ ६ पुत्रशोकामितप्तेन प्रतिज्ञा परिरक्षता । स्त्रीपर्व [11. 22, 11 पाकशासनिना संख्ये वार्द्धक्षत्रिनिपातितः ॥ ७ एकादश चमूर्जित्वा रक्ष्यमाणं महात्मना । सत्यं चिकीर्पता पश्य हतमेनं जयद्रथम् ॥ ८ सिन्धुसौवीरभरि दर्पपूर्ण मनस्विनम् । भक्षयन्ति शिवा गृध्रा जनार्दन जयद्रथम् ।। ९ संरक्ष्यमाणं भार्याभिरनुरक्ताभिरच्युत । भपन्तो व्यपकर्षन्ति गहनं निम्नमन्तिकात् ॥ १० तमेताः पर्युपासन्ते रक्षमाणा महाभुजम् । CIC27 B122.11 K112211 । ܝ N1 वाक्यं, - -- - ") Da Ks स रक्ष्यमाण: T1 स व्यादाशु) K2 पृथग्विधा - ") M1 [भ]विकपति क्षत्रो (for वादक्षत्रिर) T G1 M:-- निपावित -4) G1 कालवि (for 'स्य) पा के विनिपातित', Cr as in text 4 om sab (cfr13) - ") K1.9 DAL 8 ) K. एकादश Ba I Dn D..48 89 Cv D. T G1 M1.8 शुरम् (for वीरम् ) K: B2- Doi चमूर्मित्त्वा; D3 घमूदार, Ti G1 M1 चमू जिरवा, T: D1.1880 G1 कारिण; B1 शारिण, धारिण चमू भिस्वा, Gaz चमूर्भ(GB 'भ): Ma-4 -धमूमि- Ds शूर सग्रामसारिण ') Ko भवतिम्, K5 भाच ( Mg 'स्त्वा स्तु (for चमूर्जिवा) -') SK1-3 Dna Ni भापतति ( for भावन्त्यम् ) B1-3 D1 4 08.0 T1 Gरक्षमाण (for रक्ष्य') त्यम्, TI GIM महात्मभिः K: नार्या (for नार्यों) Duu सहिता (for अभितो) Cv रक्ष्यमाण महात्मन .. ) Ma सत्या (for सत्य) D3 भावय॑सहिता नार्यो .4) 3. Ka 8- Dn D3 4 5 Th चिकीर्षत fa तस्य (for पश्य) 8 रुदत्य' (for रुदस्य') -K12 DaM इतमेव, K: हतसेना, Ds इवेमेन; TG1 हतमेवं 5 5 Ko • Ga 3 Cv प्रातिपेयं, Da1 'पाय, Gi 9 Ko 4 om (hapl.) 9 'वीथ्य, -') K8.5 -") Ti शिंधु Cad 'पीय (as in text) शित (for हत) KI D DO TIGH भीमेन , -') K: मनस्विनी ') D भक्षयति, Ds 'यते D3 भीमं न ( for मल्लेन) K3 बाहीक Dn1 D. Ma 4 [भ]शिया (for शिवा) -") K जयद्रये असुप्तम् (for प्र ) K शार्दूळ -") Aft lacuna Ks 10 )K1 सरक्षिमाणा, transp पश्य and कृष्ण Ks मनस्विनी रक्ष', M खं रक्ष Ks सरक्षमाणां भार्याय (510) 6.) K. अतिव Ko वर्णस्य (for वाऽस्य) -')K मतरताभिर् K: अच्युत अनुरकाभिर -') Do निस्यस्यापि च, G2 इतस्याद्यापि (for निहत च्युता, Ma अनुकूलाभिराइये ')S. K: भापतो, स्थापि) K: च शोमते (bypermetric), B1 2 हश्यवे K: रुदंत्यो, N1 भयतो, B1 2 4 भयार्ता, Dnl (for शोमते) K. -') Ki. B. [भ]ति , G1 [भ]पि D1.3 0 8 0 रसत्यो। GB कूजत्यो (for भपन्तो) (for [भ] भि.) Dnt [s]प्यव', T2 corrapt -4) K1-3 : D. G1 च्यापकपति, KI G2 []प्यप पूर्णमास्यां (for पौर्ण") Si Ki Dna G2s समुद्यतं भीपयत्योपि कपते, K. D3 : भीपयत्यो विकर्षति, B3 DI (Gs 'ता), Ki.. समद्युते', Dn1 D3 इमोद्यत', D corrupt, T3 Ga_f1. भक्षतोप्यव(G1 1 'प)कपति समुद्यते, T G1 समतत (for समुद्यत ) -d) Dna (marg as in text) G: 8 तीर्थम् , MA नूनम् (for निम्नम्) K1 भतकान् , K: मंतिकान् , Ds 7 ) T2 प्रतिज्ञाश (for प्रतिज्ञा) SKo + चाभि भतिकं ( for अन्तिकात्) रक्ष( Ko 'क्षि)ता, Ki D3 चापि रक्षिता, K: चाप रक्षिता , K3 चैत्र रक्षिता, Ks चै च रक्षिता, Dn? 11 )K1 तमेता, K3 5 समेता D. परिरक्षता, D. योपि रक्षता, (K1 'म)पासते, Ks-5_Ni पर्युपासवि (K; 'तो) T GM , चंवर, G2 ममिर', G: अपि र -') Ko :- Ni Bi. a D250 रक्ष्यमाण (K: : Ni ( for परिरक्षता) -')T2 Gs M संखे ( for सस्ये) 'णा), B3 3 Dm Dr. B 108 रक्षमाण, Dnविक्ष्य --4) K36 वा क्षयो, T G1 3 Mवार्घक्षत्र , G: वृद्ध माणा, T1 वीक्ष्यमाण, G12 वीक्षमाणा; Gवीक्षमाण 11 [81] KI . K1: Ds समु Ms चापि रक्षता, ·11 23 11] महाभारते [ श्रीपर सिन्धुसौवीरगान्धारकाम्बोजयवनस्त्रियः ॥ ११ यदा कृष्णामुपादाय प्राद्रवत्केकयैः सह । तदैव वध्यः पाण्डूनां जनार्दन जयद्रथः ॥ १२ दुःशलां मानयद्भिस्तु यदा मुक्तो जयद्रथः । कथमद्य न तां कृष्ण मानयन्ति स्म ते पुनः ॥ १३ सैपा मम सुता वाला विलपन्ती सुदुःखिता। प्रमापयति चात्मानमाकोशति च पाण्डवान् ।। १४ किं नु दुःखतरं कृष्ण परं मम भविष्यति । यत्सुता विधवा याला स्नुपाय निहतेश्वराः ॥१५ अहो घिग्दुःशलां पश्य वीतशोकमयामिव । शिरो भर्तुरनासाथ धावमानामितस्ततः ।। १६ चारयामास यः सन्पिाण्डवान्पुत्रगृद्धिनः । स हत्वा विपुलाः सेनाः स्वयं मृत्युवशं गतः ॥ १७ तं मत्तमिव मातझं वीर परमदुर्जयम् । परिवार्य रुदन्त्येताः स्त्रियश्चन्द्रोपमाननाः ।। १८ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपणि दारिंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥ Da: नारमानम् भर्तारं; -°) KI DII TATH10 (for रक्षमाणा) After 11°, D. ins. प्रस्मयतीव ( for चिरपन्ठी सु) 8. Dna D E (for 58* दुपला मानुप से (10) रक्षमाणा महाभुजम् । सु). K: सुदु पिसा 'KI Dभारमना हति Ks प्रापयति, Ki G: Af1-1 प्रमापर्वणी (KI 'ति). ..) गांधार; Ks : -गाधारा , B DDI DI-B.. B. DnD प्रदा(Ds 'म्ला)पयति T G1 काभोज ( for गान्धार ) -1) (for घा') --") 5. K: मामोशयति, B... Dna Ko+N1 D. कांभोज , K: कांवोला, K. कायोजा, D1.2-12 G: MI | माकोशति घ, T 01 bl: : D. कांयोज, TG1 गांधार (for 'काम्बोज ) K: भाकोशतीच ( for भानोति च) K पाहवं यवना BI जवन ( for यवन ) 15 Geom 15(cf v 114). -") D• तु ( lor 12 ) K : प्राद्रवा ( for प्राद्रवत् ) Ko-.: BI नु) -') ki परम मे ( for पर मम ) -') DIU Dn: DI - कैफये -) देव ..T. मरसुता, DI मरसुतां 13 Ds om (hapl ) 13. Sa ready 130" on marg 16 ) Ni B DE DEISS हा हा (for महो) in Devadāgari. दुशल्या, S ( cxcept KI : ये (for धिगू) SK: दुशिला, K: दुशलाः M: 1) graf ( G. Mi '7) $: KX-: Bi & ( for TG BI. दुशळा दुशला) - इह ( for तु) 1 दुशासन मानयद्भिर् (sic) -') BITE -Kss समासाच (for मना) T GI : G1 2 118 तदा, 12 + तथा ( for यदा) DIOS 8 भर्तु शिर अपश्यती (T: 'ती), 12 । भर्नु शिरो छ त्यको ( for मुक्को) K1 B3 जयद्रथ ( Bs 'थ) ') ( 1 'रोप्य )पश्यतीं -2) N पध्यमानाम् , (Ko a (for di) D. G: कृष्णा (Ga 'णा), धावमाना, G: याचमाना, Gr घावमानान् (for मान्या ( for कृष्ण) Kः कथमुपतन कृष्ण 'मानाम् ) Dna G: ततस् ( for इतम् ) भाह्वयंति (for मान) Kaन (for स्स) GI BMI 17 ") 51-15 Ki Dn: D: धारयामास BI: B. मे (for ते) Dna [s]नघ, T G1 3 सुता, M:- यस्मर्व (for या सर्वान् ) ( for पुन ). - After 13, सुता -') M. यांधवान् (for पाण्ट) Das ins69* Ko गृद्रिण , K: गृमिन , T: नर्धिन ( for -गृद्धिन) -') Bs D3.08. हत्वा स ( by 14 Gs om 14-15 -") K. D. से( K शे , transp ), M: स हि स्वा K: D. शे)पा मम, T G1 सैंधव मे ( for सैपा मम). Ke विपुला सेना, K३ पिपुळां सेना, Ks : विपुला सेना सुतारकृष्ण ( for सुता वाला) KI 2 विलपति सु. T१ विशिखाचैनान् , T: G1 विशिसै सेनां -- Du: प्रलपंती T: G1 प्रस्खलतीव, प्रस्खलनिव। ( for मृत्यु ) [8] ( for इव) DP - G2 न ते, Dn1 हस्वा सु मृत्यु (for ·श्रीपर्व] खीपर्व [11. 28 5 २३ गान्धार्युवाच । एप शुल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः । धर्मज्ञेन सता वात धर्मराजेन संयुगे ॥ १ यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ । स एष निहतः शेते मद्रराजो महारथः ॥ २ येन संगृङ्गता तात रथमाधिरथेयुधि । जवार्थ पाण्डुपुत्राणां तथा तेजोवधः कृतः ॥ ३ अहो धिक्पश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम् । मुखं पद्मपलाशाक्षं वडैरादष्टमत्रणम् ।। ४ एपा चामीकराभस्य तप्तकाश्चनसप्रभा । C.I1639 B.1135 K.11 23.6 . का गृहता) B1 T1 मावळ SKo + नाम: 18 ") ka s व मत्त इव; B. उन्मत्तमिव; G1 M B12 मद्रराजेति कि, B. सूतपुत्रेनि किं, Dns मद्रपुप्रेति व सुप्तमिव -') Do हदति (for रुदन्सि) Ks [] D3 6 क्षमपुत्रे न क (Ds 'ये तु क), G1 मद्रपुर' ना', Dna (स्ता, Ds [ए]ता (for []ar) Ki.. Dna -") कथं , M:-- ऋनपुत्रे तु क ( for मद्रपुत्रे कथ ) DM विवक्षत, Kos 'क्षित ] $ प्रियाश ( for स्त्रियशू) Ko ! चंद्रोपमा इह (Ko 'क), Kss चद्रोपमा' स्वय: D चद्रोपमानिन' 3.)S (except G.) सेन ( for येन) SKo 8- N1 Das FLUGT (K3 s 'at); Colophon All MSS et सपूज्या ( for m Sub-parvan - ") 61 : B1 G1 8 माधिरये ( for 'रयेर) - Adhy name T Gs जयद्रयदर्शन; M8 गांधारी D1 4 0 3 0 मुवि (for युधि) -') K13 Ds मम प्रलापे जयद्यशरीरदर्शन; M गांधारीप्रलाप Adhy (for पाण्ड) -)K1 यय, K: D: S2G 21, no (figures, words or both यदा K. Dai D1. 8-8 3. . T: G: Mi azt ( for ay) 23, D3 6 14, D. 12, T. Ms 22 (as in text). 4 •) Ki Dn1 DR : हा हा ( for महो) SK विकृप्य ( श्य ) ( for धिक्पश्य) - ' ) Da पूर्ण 23 ( for "चन्द्र) Kss पूर्णचंद्रस्य दर्शन Sa reads 4ed on marg in Devanagari -') Dn1 MB सुसं 1 Ki om the ref -') K: मातर। (for मुम्बं) Dn1 यगु (for पभ ) Ś KO, A NI ( for मातुल) -') Ki ! Bt Dn D1-88 . हवस् -दलामा( 'मा)क्ष, Ki Da -दलाक्षाभ (Da 'म), ( for सता) Dn G3 [म] नेन; G: Ko : दळा(Ks 'ला)भास; Dny दलाम च; Ds सेन (for तात) दला, G: 3 दळाकार -4) K. TG1 व्याळे, B3 Dn Di, B 4.68 : फाकै Da D. यालैर् M. 2 JG वर्धते (for स्प') - ") Ki.: Ds सर्वदा बछैर् ( for वठेर) 31 पटनाद ** प्रण, ( for सर्वन) i Ko | Ni D1 8-8 पुरुषर्षम कककृवत्रण; Ki द्वाराष्टमत्रण, K. यद्यलेष्ट', Ka -') D. 5 एव ( for एप) K1 निहते. -") Du व्याळारादष्ट' (510), N1 वदनावष्टपत्रिणं, B1 2 + मक्ष्य मद्राज्ञो ( submetric ), : मद्रराज (for मद्रराजो) मान (B. ण) विहगमै', D: व्यालेनाकृष्णमझमे; G. Ki.. Dn1 D. 5 Ti Gi_M महायल' (for 'रय') -51 वधूकामासमत्रण, Gs वधुकभोट । Mबरादष्ट्र K N1 B12 # Dni Di S ins after 2 D3 after 5 ). Ka एष, KI एव, K. 11 22 13 एक, Ba Di ... मस्स (for एपा) K: चामीकराभ्रस्य, Bi ? 59* जयद्रये यदि युरपराध कथचन । सूर्यकरामस्य M एपादि करामस्य (submetrio) -') मद्रपुत्रे कय भूयुरपराध विवक्षय । K: साप्रमा'; K: B1 3 + Ms सुप्रभा, D3 Ta G! [(L1) K: जयद्रयो, B1. 2 'द्रय 1 D... : यद संनिभा, Da सप्रमात् (for सप्रमा) G: 3M विवक्षव' ( for कथचन) G. SM1 मस्या। DDI श्वास्याद् (for मास्याद् ) 3 Ko + विनि om. line 2 -(L 2) Si Ko : रित(K. *तु )पुत्रेय K1, 5 D3 विनिस्ता: Ga विनिह (for विनि KI D. कनपुत्रे व क (D: त), K. इनपुत्रे रुन, -") K: भक्षते; G! भक्षिता (for Ka मापुत्रे न कि Rs corrupt, Ni मदराने तु न , भक्ष्येत) K: भक्ष्यते कृप्यते भुवि. [ 83] S. K व ') Ka - गंता पता).

·9 5 6 11 23.51 महाभारते [त्रीपर्व आस्याद्विनिःसृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः ॥ ५ गजाङ्कुशधरः श्रेष्ठः शेते भुवि निपातितः ॥ १० युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम् । यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येपा विराजते । रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजकुलस्त्रियः ॥ ६ श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान् ।। ११ एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम् । एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत्सुदारुणम् । क्रोशन्त्यभिसमासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्पगम् ।। ७ लोमहर्पणमत्युग्रं शक्रस्य वलिना यथा ॥ १२ शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः । योधयित्वा महावाहुरेप पार्थ धनंजयम् । वाशिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिवर्षभम् ।। ८ संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः ॥ १३ शल्यं शरणदं शूरं पश्यैनं रथसत्तमम् । यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन । शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम् ।। ९ एप निहतः शेते भीष्मो मीष्मकृदाहवे ।। १४ एप शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान् । पश्य शांतनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम् । Ka तरुण्य', - Ki 3 D शकर KI D. सुशूक्ष्म K: सुसूक्ष्म 11 Kas Ni भक्षमानास्य 6 ") - निहितं (for निहत) -') D: सल्य कळी , Cad विशकली (as in text) K: कर (for Das शमिति ( for समिति ) 31 Ko : शोभिम ( for कृतम्) -शोभनम् ) ." ) a रुदत्या। Ñ रुदत्य' (for रुदन्त्य') Ko ! पर्युपासीना, Ks पा 10 ") K1 शैवालयो, Kss (Ks शिलाधिपो; स्यते 4) Ni Bi : DI ! 0 8 0 मद्रराज D. शैलान्चयो ( for 'लयो). M राज ( for राजा) De rends 1044 on marg -') Ks धरा (for 01 D2 6 3 (except Ga8) कुलांगना (for कुलनिय ) Ki Dn DIB s श्रीमान 7.) Mहता (for एता) सवर श्रीमान् -4) Ti G युधि ( for भुवि). 81 (oup lin as in text) Gi ') K1 [ए]प ( for []पा). Do विराजति (for वसना) -') Do नरपंभ -') 31 क्रोशस्य, 32 Ko , मोर्शत्य स्मा भक्ष Ke 8 क्रोशयोभि -') Ki B1 D. स्वापदैर ( for श्वाप) B Dai D1-4080 क्रोशस्यो( Dnu 'प्या)थ; Gl कोशतीभि माणस्य, d) D शोभयलिव, ( for मोशन्त्यभि) -d) Ko क्षत्रियर्षभान्, K1 : शोभयस्येव (for 'यन्तीव) K1 च मूर्धजात् ( hypermetric), G3 मूर्धजा' 'पभ , K. 'भा; B1 D2 'पभ, G1 'भा 8 Ti om (hapl ) 8 -') K+ विनिहतं, Ks 12 ) K : Dr. Des S रोमहर्षणम् 1 इत्युप्रै Ka s Ni B Dn1 D1 3 4 अत्यर्थ ( for भत्युम) -') निपातित (for निपतित) Ni B1-8 Dna D1 3 0 8 . धुरं। Ds भार्य (for नार्य) -') M [म]प्रत (for 31 पदिना, Ks बळिना, K: भदिना, Ks यलिना, [भ]भित ) K स्थिता -a K1-3 6 B Dn Dn1 बरिसो, Dna D: 0 3 [६]वाहिना, D3 पलिनो, D1-8 8 o T, anfaar Si Do [ए]वाहिना (for यलिना) गृय, Ko गृद्रिण, Kss ऋषभ, K. गृद्रिण', Ni Ga धृष्टय', 13 ") K1 महाबाहो, Ks 'बाहुम् -') K: एषा G1 हटय (for गृष्टया) --4) Ko (for एप) K3 5 पार्यो ( for पार्थ) Kas धनजय Ba_Dna D1 G2 3 परिलग्नम्। Ka D: 'भग्नम् , - ' ) Rs सयोग ( for सशय) Gar (for घ) प्रविलमम् (for परिममम्) K1 , Ñ B Doi Di : 80 इव द्विप (for इचर्पभम् ) 14 °) Ds धैर्ये ( for शौर्य) Da aid ; G1 वीर्येण ( for वीर्य च) Ks वीर्य च --) 8 JK: सरणर्द, Ga M शरद (submetric) (for Ko f1 मीभवधा( Mi 'दा)हवे, Ki : D. T_G1B शरणर्द) - ") K8 : नरसत्तम; Ni मृप', 11 कृष्ण भीमकृदा ( Da 'ता') (for भीमकृदा') मदनं, M घृष्णिनंदन (for स्थसत्तमम् ) Ki Des पश्येम दृष्णिनंदन (K1'न); G: पश्य त कृष्ण नंदन 15 ") K: एन K. एत (for पश्य) -') Ka -1) Ko रयैर् , G शनैर् ( for शरैर) K8 विश वर्चसा -)K: 1 Ñ. Dn D. Ga Mt ofan ( for [84] गृट्रिन , D2 कृष्टय' KsD. 'भग्नम्, i चारुदर्शन ·स्त्रीपर्व ] खीपर्व [11 23 23 . युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यमम्बरात् ॥ १५ एप तप्ता रणे शत्रूशस्त्रतापेन वीर्यवान् । नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव ।। १६ शरतल्पगतं वीर धर्मे देवापिना समम् । शयानं वीरशयने पश्य शूरनिपेविते ॥ १७ कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम् । आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा ॥ १८ अतूलपूर्ण गाङ्गेयस्त्रिभिर्वाणैः समन्वितम् । उपधायोपधानाय्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना ।। १९ पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः । एप शांतनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि ॥ २० धर्मात्मा तात धर्मज्ञः पारपर्येण निर्णये । अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेप प्राणानधारयत् ॥ २१ नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी । यत्र शांतनवो मीष्मः शेतेऽद्य निहतः परैः ॥ २२ खयमेतेन शूरेण पृच्छयमानेन पाण्डवैः । CH637 B1 313 K 111320 K: उपा B. 'तपा , G2 Gaa - DA वता - पातित) G: भतिकात् ( for अम्बरात्) 'धामाप्य, Ga_M 'धानार्थ ( for 'धानाम्य) ध्यायोपधानाप्य --d)KI G1 गाजी( G'डी)वधन्विना, 16 . ) Kपोययित्वा, K पाथियित्वा, Dn1 D3 K: गांजीवधन्वना TG एप जिवा (Dni D3 तीर्वा) (for एप सप्वा) Dna महा (for रणे) -") K1 शास्त्र, KI G2 20 ) K3 पाळयान Ki : Ds fogt; Ca d शत्रु (for शस्त्र) Ko पातेण, Ks : NIT G1 पासेन पितु शास्त्रम् (as in text) Ko • पितु शास्त्र पाल (for तापेन) G1 (also as in text) पातित ( for यान ( Ks 'ना), Ks पाळयाना पितु शस्त्र -°) Ks वीर्यवान् ) - ") K: नर , Ks : न च ( for नर ) घमूरता ( for अर्ध्वरेता) K: महामना, र सूर्यास्तम् ( for ‘सूर्योऽस्तम् ) Kमन्येति (for अभ्ये D2 'यसा', Dr 'रथा, Al2 'यश' (for 'यशा) ति) K1 corrupt -") K: सूर्यास्तमिति; Ds M: -') K: शेप (for एप) Ks Francia (hyper सूर्यासमिति K12 : केशव metric) ( for शांतनव') -d) Ks प्रतिमो। [मप्रतिमे ( for [भ]प्रतिमो) TG1 M रणे; 17 ) K3 तल्पे ( for वल्प ) K1 : D2 भीम ( for वीर) 18 रथ' ( for युधि) Ds दशरतल्पे पितु' शाने oyři G2 धर्म ( for धर्म) 9 देवर्पिणा ( for देवापिना) Ko : 21 Si damaged ") Ba D1 3 6 0 बत Du धर्मदेवापिनासममे (sio), Ki : D. ऊर्ध्वरेतसमग्यु(K: D8 तव (for तात) K1-3_D: सर्वज्ञः dyi Ko | वीर ( for शूर ) K: निफे Ks धर्मज्ञ, BB सर्वज्ञ ( M3 'ज्ञ) (for धर्मज्ञ) -') वते, D3 M निषेवित (f 'ता) S. Ko + Cr पारपर्य च, Kas पराचार्य स, BD2. पारावर्येण; T G1 पाराव(G1 'वा)र्यस्य: G2 3 M3 पाराव 18 ) Ka G• 3 M:-+ फणिनाळी( Ka 'ळि)क, Ti (G: 'शर्य स, पारावार्य स ( for पारपर्येण ) G कर्णनालीक , T: किनाळीक -") Ko : D3 Ko निर्भये -) K1 च ( for सन् ) -d) भय भास्तीर्ण (E: क) ( for मास्त्रीय) D1 शयनोत्तमा (for एप) 32 प्राणा व्यधारयत्, Ko प्राणान्यधारयत् , -d) Ko स्क्रधा: ') D2 सेते ( for होते) Ki Si Ko 1-5 Ki Dn D3 शरवन , कर ( for स्कन्द') K1-88 विधारयन्। K. न्यधारयत् , D18 'नधारयन् , D2 'विधारय Ds प्राणापानान्विधारयन् Ds शरवने (tur 'वण) 22 ") 5. Ko ! यस्य , Ds विद्वान् ; 11 बुद्धि । 19 )K: अतूलपणं, Ko अतूर्णपर्ण, K1 अनू M: स्पर्धा ; M3 कश्चित् ( for युद्ध) Ko रण: D पूर्ण ( subnetric), K: अतूळपूर्ण, N1 अलून', कता, D: अतूपूर्ण (sic), G13 कृते, Ga 1. 2 4 कृत' (for D2 ( marg as in text ) भाकर्ण कृती) G. अमूलपूर्ण; 11 अतूल पूर्गो ( for 'पूर्ण) K. Bi - ") Ks विद्वान्न MB युद्ध ( for कश्चिन्) च, K5 विद्यान्न च, Dna mita 19a, Ti G1, 2 DI Dn1 Da Ga गागेय, Ks गागेये ( for गाङ्गेयस) Cr न विया म ( for न विद्वान) Kas पराक्रमे, Dai - ' ) Ko ! भार (for याणे) 5 As in text क्रमो, Ds 'कम; S (except G:) 'क्रम ( for 'कमी) Ko - D. समन्वित (DI 'ता), Dna 8 समर्पित -4) G1 विनिहत' ( for ऽयी') Ki Bat Dnt (Mi 'स) -') K: [उपधानाप्य, B3 'धान्य, शरै ( for पर) D. 'धानात, D. 'धामाया, '' G1 'धाना, G. [85] - कुत, D:3 ·[स्त्रीप 21 11. 23 23] महाभारत धर्मज्ञेनाहवे मृत्युराख्यातः सत्यवादिना ॥ २३ मार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव ॥ २७ प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्यन समुद्धृतः । यस्य प्रसादाहीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम् । स गतः कुरुभिः साधं महावुद्धिः पराभवम् ॥ २४ चकार स हतः शेते नैनमस्खाण्यपालयन् ।। २८ धर्मेपु कुरवः कं नु परिप्रक्ष्यन्ति माधव । यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान् । गते देवव्रते स्वर्ग देवकल्पे नरर्पमे ॥ २५ सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रैः पृथकृतः ।। २९ अर्जुनस्य विनेतारमाचायं सात्यकैस्तथा । यस्य निर्दहतः सेनां गतिरनेरिवाभवत् । तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुसत्तमम् ।। २६ स भूमौ निहतः शेते शान्ताचिरिव पावकः ॥ ३० अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः । धनुर्मुष्टिरशीर्णश्व हस्तावापश्च माधव । d . , यम् ) कमपुर 23 N. on 234. ~°) B. वीरेण ( for शूरेण) गुरु) K: सग्रामे कुरुमुत्तम -") Ko 3 5 B DDI D: G: पृच्छमाने( DDI 'णे)न, 27 ) G1 वीर (for वेद) -') Ke : यशव, Ma [माच्छ यमानेन -') Ka. धर्मणाप्याइये (Ks DI , ययावत् , D यथा वा ( for यथैव) K विदी M3 24 []भवन् ( for [मा हवे ) H) Ki शेश्वर K. D. त्रिदिवेश्वर', Ks farafa ( for for DAE मादिष्टः, 01 चाख्यात'; Dni IFUTA ( for दशे) -') D3 [s]थ (for वा) M. महावीर भास्यात) ( for 'धीर्यस्) -d) K: माधव 24 ) 31 Ko 1 4 D3 Ti G1 2 प्रणष्ट । Ka 28 Ks om, 280-290 a) SK1 : प्रभावाद् प्रनष्ट Mi.. विनष्ट ( for प्रनष्ट') Dn1 कुरुवंश (for ( for प्रसादाद्) -') K. पांडवा', K: पांडव। KI NAGI Ga खांडव ( for पाण्डव') B Da Di SAO SIT M. om from कर्म 'वंशश) to up सन्। G1. B स ( for च) K: प्रनष्टकुरुवंशस्य. -') Ti पाण्डयान् (in 29°) -८). येन, B... नेता पुनरेव; G1 र्येण ( for 'फैन) -4) Ka : BT नैवम् ( for नैनम् ) Ko शामाणिa Ke + Bi.. G12 पराजय, Dnt पराक्रमी, Ga परंजय. ( for परा शस्त्राणि ( for अस्त्राणि) G1 [मवारयन् ( for [भ]पाल' After 28, Gs ins on marg शल्यदर्शन भवम् ). भीमदर्शन. 25 .)K : D. धर्मेन, Kss T G M. 29 Ks om. 29°, Me om 2900 (cf v 1 28). धर्मेण (for धर्मपु). Kos + Dna Ds G! 8 11 : कि नु: Ni किं न, -') K1 DAI TG केन ( for 5 नु). - ") K: पुरस्कृत्य ( for पुरोधाय) -') Ka Ks 'प्रेक्ष्यति। परिप्रेक्ष्यति। Ni Dna 'रक्षति D? Ds 164 ( Ki 'a), KsD. भावयती (K: D: '); Ñ hafa; B: 4 Di: 1050 'मक्षति Ds पुरि प्रक्ष्यति, T परिदक्षति, G1 'द्रक्ष्यति, Ga 'स्यक्ष्यति, G8 चरिवक्ष्यति (for परिप्रक्ष्यन्ति) T: भादयते (for 'यन्ति) DO TG1.: च, Ga[s] ति ( for स) माधव . Ma reads 25.-264 on --° ) K : धर्मभृतां, 8 भन' ( for Cy as in text. शस्त्र'). -d) K द्रोण K: शास्त्रैर् ( for शस्त्रैर ). marg -') THE GI एसे (for गते). Ka. देव- SKo. प्रमे (for 'घसे) K: पृथकृतं; K स्वम्य, TG1 भीमे (for स्वर्ग) क्षत कृत' B. 8 D1 DIB 1080 परिक्षत, D: d) 61 Ko : 5 Bs 4 Ds Ga M1 नरर्पभ, Ki : क्षित' ( for मुश 'पंम ( for 'मे) पृथत) Ds द्रोण शस्त्रैर्मृता वर 30 )K: तस्य ( for यस्य) Ko-1 सेना 26 $reads 36 on marg -) Ds भर्जुनेन S1 **मति। क्रोधे मतिर ( orig सैनापतिर् ), Ko D. विभेतारम् ( for सिनेतारम् ) G: अर्जुन' समरे वीर्यम् , भन्ने गतिर, B1 गतिरसेर् ( for गतिरग्नेर् ) MB मर्जुनस्यापि नेवारम् -') K भाचार्य, GB भाचार्य यमो ( for 'भवत् ) -") K: संभूमी, Ks अभूमौ ( for भाचार्य) -d) Kss गुरूणा (for कुरूणां) ( for स भूमौ) Ko ! स शेते निहतो भूमौ. -") Ka : D. गुरुमुत्तम, K: 'सत्तमा: K: 'सत्तमा र शुभसत्तम K शांता, 1 G. राधिर् ( for शान्तार्चिर) 1N1 द्विजमुत्तमं; B DIE 4680 द्विजसत्तम; Do Thi कुरुसरामा Ta कुलमत्तमा Ma कुरुसत्तम ( for 31 ) K. D. विशीर्णस्य ( D.)K Ds भशी [86] . KE - K. भृश हत। - M इवा ·स्त्रीपर्व] स्त्रीपर्व [11 23. 38 द्रोणस्य निहतस्यापि दृश्यते जीवतो यथा ॥ ३१ वेदा यस्माच्च चत्वारः सर्वास्त्राणि च केशव । अनपेतानि वै शूराद्यथैवादौ प्रजापतेः ॥ ३२ वन्दनार्हाविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ । गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ ॥ ३३ द्रोणं द्रुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन । कृपी कृपणमन्वास्ते दुःसोपहतचेतना ॥ ३४ बां पश्य रुदतीमार्ता मुक्तकेशीमधोमुखीम् । हतं पतिमुपासन्ती द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ।। ३५ वाणैर्मिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशय । उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी ॥ ३६ प्रेतकृत्ये च यतते कृपी कृपणमातुरा । हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी ॥ ३७ अग्नीनाहत्य विधिवचितां प्रज्वाल्य सर्वशः । C 11872 ."2230 112339 Ds ता . KB प्रणम्य, जीवितो यया - ") 5. . Ks र्णस्य , B. अशी* ( for मशीर्णश्च ) Ko ! धनुर्मु 34 ") G द्रोणो ( for द्रोण) -") G: निहतो (K. '१ टेरशीण (Ko 'ल) च, K. धनुर्मुटिवशीर्णस्य , (for निहत) K. 5 मधुसूदन' -°) Kकृपी कृपण Ks धनुर्मुप्टिशरीरस्य -'s Ko + Ds Ga Me + हस्ता मन्वादौ (sio) -4) Ko + दुखापहत , Ñ1 दुखेन बाप च, Ki 'वापश्य: K: 'वापस्य , Dn1 हस्तवापश्च, हत ( for दुःखोप ) Ks चेतना Dnl चेतना, Ds Gr हस्खावपश्च , Ms (also) 'वातश्च ( for 'वापश्च) K. -चेतसा माधष', Ds केशव ( for माधव) - Śi Ki om 35 Ks om 354-360 -) K4 तं, (for (1 hapl.) 31-32 Ko reads 310d on marg -') तां) Ds तस्य ( for पश्य) B1-8 Dn D1.1.80 K: प्राणस्य , G: lacuna ( for द्रोणस्य) पतिताम् (for रुदतीम् ) Ko : शासो ( for माता) D. निहवश्व G8 निहतस्याय दृश्यते d) K दृश्यते - ' ) K1.3 मुक्तकेशाम् Ta GB अधोमुखां; 3 भयो (for दृश्यते) जीवित ( for जीवतो) aa 8 पांदवे मुखी ( for अधो ) --") Ko : उपासीना, K: 'मती, Ni 'यती, Dn: 'यासी, T स्पती, M: संति 32 $1 K: om 320" (of v 1 31 ) ( for 'सन्ती) -~1) Ni Dna मस्त्र ( for शस्त्र ) KIST: Gs Ali वेदाश्च यसाचू, G: वेदा शास्त्राणि, 36 Ks om 36s (of v 1 35 ) -) Dnx Ma देवताच यस्माच् (hypermetric), 13 वेदाश्च छिन (for भिव) -') K. तपास्ते वै, Ka यसिंर ( for वेदा यस्मास) - JK : Ni D: सर्वा N1 Ba 8 Dna T. G उपासते, K: उपासते, Bi ण्यस्त्राणि ( for सर्वास्त्राणि च ) K: केशव -) उपाशते, T1 उपास्यते, M उपास्ते सा ( for स्ते वै) K. सनिपेवानि, अनपेता हि शूरा, Ma G2 3 रणे ( for मृधे) K. द्रोणे ( tor द्रोण) -d) (also us in text) शूरान् ( for शूराद्) -4) 31 B1-3 ब्रह्मचारिण , Dn1 'रिणी, T3 'रिण After Ko यथैवास्यात् , Sa Ka 'वाद्यात् । Gi 'पाधि , Ga 36, Gs reads 39-40d for the first time, repeating 'वादे , Ma 'वामी ( for 'वादी) K18 प्रजायते, it in its proper place Ka M1 2 प्रजापते, Ti 'पति' (for 'पते ) 37 °) K: प्रेतकृस्य, B3 Dn2 प्रेसकार्य Ks यजसे। 33 ") K: 5T चदनाविमौ, Ds corrupt , M. यतने ( for यतते) --') Ko कृपे (for कृपी) Th यदनभविमौ ( for वन्दनार्दाविमौ) B3 यस्य ( for M: मातुर (for मातुरा) K5 कृपया कृपण तस -') तस्य) - ") K. येदिभिर, Ki Ga M2-4 वदिमिर , Ks s समीपे पश्य भतुश्च -d) B3 M. ! तपस्विनी 11 वादिभिर् (for यन्दिभिर्) Ds वदित, Ge निहती, G3 विहतो ( for वन्दिती) Ki शुभैर, Do 38 B om 38-39 Śc damaged ययो ( for शुमौ) -') B1 वि*पंति, ') B1 विपति, Dnm विकापति Ko+ अग्नीनादाय , K1-86 D E G: 8 अग्नी(K. 'नि) (10), DIAR विकृप्यति, Ds च कर्पति , D3 विवृ नाधाय, Ñ B (Bi om.) Dn Di 8 4 8 8 8 T: Off प्यति, G: विक्षिपति (for विकन्ति) K1 गोमाव S. KN माहस्य - GB चिता ( for चिता) मात्रिकीपति, K: शृगोमायुश्चिकीपति, K8 5 गृध्रा D. सर्वत ( for सर्वश ) Ms यज्ञपात्राणि सर्वश' काका प्रकपति -") B3 पश्य ( for शिष्य ) Ki - ") 5. Ko Dna G1 द्रोणमादाय K1-3 गायते, शवाचिसौ, Ni B Dn Di. : 403 गणार्चितो, Do D2 गायते, Ti Gi, M. गायती (for गायन्ति) T1 शरा', M1 शतानुतौ, M: शतार्पितो, d) K1 मासानि (for सामानि) Mi ( inf lin ag in text) stergat (for Tafgat) G2 सामगा (for 'गा) [87] - -") मता, TG1 गायका.

·[बीपर 11. 29. 98] महाभारते द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः ॥ ३८ सामभित्रिभिरन्तःस्थैरनुशंसन्ति चापरे । किरन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः । अमावाग्निमिवाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने ॥ ४१ धनुर्भिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव ॥ ३९ गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः । शस्त्रैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यन्ते भूरितेजसम् । अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपी तदा ।। ४२ त एते द्रोणमाधाय शंसन्ति च रुदन्ति च ॥ ४० इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥ २४ गान्धार्युवाच । सोमदत्तसुतं पश्य युयुधानेन पातितम् । वितुद्यमानं विहगैर्वहुभिर्माधवान्तिके ॥ १ पुत्रशोकामिसंतप्तः सोमदत्तो जनार्दन । K. - KI D माधव तथा 39 Ba om Ki , Dai Do&o 39 (cf vl 38) -°) Ka Ds मना') Ko : DD2 उपादाय , किरती, Ks 01 B1-3_Dna D1-46 8 0 कुर्वति ( for M: समाधाय; Kss Ki G1 उपाधाय ( for इवाधाय) किरन्ति) Ds [E](for च) Ka एके (for एते). - 4 ) K: हुताशनै Ks किरति चर्चितामेके; Dn1 कुर्वति चविसे मिते (510), 42 Ma om up to गच्छन्त्य (ef. v 1 41 ) -) G: किरंत्यपचितीमेका, M2 किरतीवपितामेते -') Ga Śa Gs मुखा, If मुखं (for मुखा) ब्रह्मचारिणी, M. 'चारिण (for 'चारिण'). For se ) Als द्रोणपुत्रो ( for 'शिप्या) -') K. B. quence of 39d in Gs, cf v 1 30 -') Ks { धनु Do 8 8 अपसव्य (K: 'व्या) (for 'सव्या) K (ex भिश्च शरैश्चैव -d) T AI नीलैश ( for 'नीटेश) cept Ki) B3 Ds Ti G_f चिता, T2 च ता (for BI साधव , G: 8 भारत ( for माधव) चिति) -) Ks M! कृपी, T! कृषि (for कृषी) 40 For sequence of 40 in Ga, of 1 36 S: B. T G. M1 .. K: Ds चते, - ") Ks स्तोभिश, 1 शरैशू ( for शस्त्रैश ) SI M: यथा ( for तदा) Ko + 6 अन्ये ( for अन्यैर) Gas शखैरन्यैश्च विविधैर् -') Ko . वक्ष्यते K1 वीक्ष्यत, K: धक्ष्यत; Colophon Sub parvan All MSS स्त्री K8 धक्षतो, Ks Bs Dn: धक्षतो, ki D. धक्ष्यति, - Adhy name Ki गाधार्या वचन, T M द्रोण Bi M1 धक्ष्यतो, B. धक्षते, Dn1 Ds G! धक्ष्यते, Da सस्कार', Ga: द्रोणसस्कार, MI सस्कार D दस्यते , M. धक्ष्वतो, M धक्ष्यतो ( for - Adhy no (figures, words or both ) S: Gr धक्ष्यन्ते) K: तेजस DD तेजसा GB यजतो 22, K121, 01 D3 0 15, Do 13, Tal. 3 AM भूरितेजस - ) S_Ko : भादाय, D समाधाय 23 (as in text) (hypermetrio), Ma मासाद्य ( for माधाय) Ñ1 B Dn Di 3 4 0 इति (Ni Bi + Dne D3 एते) 24 द्रोण समाधाय, वत एते घ (GB तु) द्रोणाय ") K: शति, T गायति ( for शसन्ति ). 1) K12 सोमदत्तमिद (K. 'म), Ds 'दचसुत' रुवति; K: रुदति, K: द्रवंति ( for रुदन्ति) T सोमदत्ति (T 'त) च पश्यैन -') Si Ko : युयु धान निपातित -.) 8 Ko + G विनधमान, Ks 41 ) M. om (hapl ) from far up to Tey विनुध', B. 2 विलोड्य', Dna DiS विरुध', Ti न्त्य (in 420) Ks: मतस्थ (for अन्त स्थैर् ) Ko विनम्रमानेर्, M1 2 4 विरद्यमान सामभिरभिरतस्थैर् -') K12 अनुशासति, Ni Dn: 'गायति (for शसन्ति). Ki चापरैर् (for चापरे) 2 ) Ki.: D3 उम्र (for पुत्र) K ? Dni D3 K. समाधाय समतत --) K1 असावग्निम् (for सतप्ता, D: सतप्त ( for संतप्त) -') Ki.: Du [88] वीक्षत G: 8 ·झीपर्व] स्त्रीपर्व [ 11 24 10 युयुधानं महेवासं गर्हयन्नित्र दृश्यते ॥२ असौ तु भूरिश्रवसो माता शोकपरिप्लुता । आघासयति भर्तारं सोमदत्तमनिन्दिता ॥३ दिष्ट्या नेदं महाराज दारुणं भरतक्षयम् । कुरुसंक्रन्दनं घोरं युगान्तमनुपश्यसि ॥ ४ दिष्ट्या यूपध्वजं वीरं पुत्रं भूरिसहस्रदम् । अनेकक्रतुयज्वानं निहतं नाद्य पश्यसि ॥ ५ दिष्ट्या स्नुपाणामाक्रन्दे घोरं विलपितं बहु । न शृणोपि महाराज सारसीनामिवार्णवे ॥६ एकवखानुसंचीताः प्रकीर्णासितमृर्घजाः । स्नुपास्ते परिधावन्ति हतापत्या हतेश्वराः ॥ ७ श्वापदैर्भक्ष्यमाणं त्वमहो दिष्ट्या न पश्यसि । छिन्नबाहुं नरव्याघ्रमर्जुनेन निपातितम् ॥ ८ गलं विनिहतं संख्ये भूरिश्रवसमेव च । स्नुपाश्च विधवाः सर्वा दिष्ट्या नायेह पश्यसि ॥ ९ | दिष्ट्या तत्काञ्चनं छत्रं यूपकेतोर्महात्मनः । C.605 B12410 x112410 एक) . - '). परम खिता, - पश्य, -'). D. जननी तन्य माधव (K. ब), K5 सोमदस माहवे ( for [मार्णवे) K: सारसीनां महार्णवे जनार्दन -4) K: D3 गहयतीव, Dn 'यती च, 7 N1 G1 on 7 (cf. v 1 5) -9) Ko ga (for 61 यतीह ( for 'यम्बिव) K: दर्शते, M: विद्यते SKo s-5 DA2 T G. 11 वस्त्रास्तु (K: 'स्त्रा ( for रश्यते) तु), Ki : DE 6 वस्त्रार्घ , B... ! 'स्व (for 'नु) 5Ko 3-5 T G: पचैता (for 'सवीता) ..) 3 ") 63 एपा (for नसी) 52 lacuna, K. Ki Ki . भूरिध्रवलो K: प्रकीर्णसिति B1 प्रकीर्ण मित B Dn D1-1.0 8 9 हि (for तु) D. प्रकीर्णामित । -') SK: सुता ( for माता) Ñ B Da Di 8+ Gas विकीर्णासित (for प्रकीर्णासित-) स्नुपा D शोकपरिठना -') K1 ते, T स्नुपाश्च ( for स्नुपाने) G: 8 पर्यधावति ( for G1 M- मावामयती परि') -4) Ka Ta M:-+ इतपत्यो, Ks 11 त पल्ल्यो ( for हवापत्या) Ks महेश्वर 4 . ) Dn1 दिष्ट्वा; D3 दृष्ट्वा, Gg L दृश्या Ki : B. M नेम, Ki वेद, B1 मेन , 8 Ki Gi om 8s (cf v 1. 5) (for दिया) Ki : B. M नेम, - ") K1-3 B2 D1 20. नन, B Ds चेम, Dai Da 1 S3 D: भक्षमाण (K3 'णामू, K: 'ण), Dna Di, s : चैन, TGI विद (for नेद) SKo+ महाराजो 03 9 G: भक्ष्यमाण(D8 'णा , G: 'णा)स (for 'माण) Kas Ds T. च, G2 टवाचेद महारान. -') SK: भरतर्षम', Kos Gs 118 तम्, f: तु (for स्वम् ) GE, 'पंम (for 'क्षयम् ) Dn1 दिष्ट्वा KS कुरमकादन, -') Ms भूमौ (for महो) T Gif कुल्गा (G1 कदन -45 Ko 1 पश्यति - ") Ki 2 : छिमयाहु , म भित्रयाहुर (for छिन्नवाहु) G18 महेप्चासम् (for नरव्याघ्रम् ) नानुपश्यति, K: Dn1 Ds & T G नानुपश्यसि; II d) : 1 इव पश्यसि (for भनुप') Kss S (except G: 3) पराइमुख ( for निपातितम् ) 9 ) Ko सयल, Ki D3 T: G1 शल्य वि , 5 Ki Gı om (hapl ) 59_88 De om (hap] ) Kss त चाय, Kı reads 5 trice -") Dnl D3 G: s M Dn1 शर्वि , G: शव च (for शल हवा Kız Bi : Ds T Mlj वि) ( for दिष्टया) Ga M2-1 सखे, 1 सघे ( for सख्ये) M पुत्र, -') Kss माहवे ( for एव च) पुत्र ( for वीर) शल्य विपतित सख्ये -') KI वीर, K: Bi.. D. TM वीर (for पुत्र) -.) After gat, Bi repeats 11 23 38-39 B] भूमि , D3 भुमि Ko 1 Ni B | Dni D: Ta Ga M विविधा'; T1 Cad भूरि (as in text) बहुविधा, Gi -") K1. DD1 D. T नानुपश्यसि, (for च विधवा) -4) K: नोघेह, 1 नायेप मोद्य पश्यति, M नाभ्यपश्यमि (for नाघेह) 6 Ñ Gi om 6 (cf = 15) दृष्ट्वा (for दिष्ट्या) K3 स्नुपानाम् Ki Dn1 D3 आकदो, 10 Ki on 10-11' - ") K Gs M तं (for Dna T माक्रद (for भान्दे) SKo 4 दिष्ट्या स्नुपा तत्) T2 चक्र (for छन्न) - ") K विनिकर्ण, D. समादे 3) M. 3 प्रलपित ( for वि.) -4) Ko 'कीर्ण ( for 'कीण) Ar: रथावस्ये (for रथोपस्थे) सारमेनाम् , KE DDI D1 08 मारसानाम् Ś Ko -4) SK Dna Da s M1-3 सोमदत्त, Kss B1 3 12 [89] - A1 तपध्वज TI - -') Dng यूप (for K. ऋतु') च बहुधा K.. स्नुपाचास्य विधावत्यो -°) T:

·[खीपर्व ० . 11. 24. 101 महाभारते विनिकीर्ण रथोपस्थे सौमदत्तन पश्यसि ॥ ततः पापतरं कर्म कृतवानपि सात्यकिः । अमूस्तु भूरिश्रवसो भार्याः सात्यकिना हतम् । यस्मात्प्रायोपविष्टस्य प्राहात्सिंशितात्मनः ।। १४ परिवार्यानुशोचन्ति भर्तारमसितेक्षणाः ॥ ११ एको द्वाभ्यां हतः शेपे त्वमधर्मेण धार्मिकः । एता विलप्य बहुलं भर्तृशोकेन कर्शिताः । इति यूपध्वजस्यैताः स्त्रियः क्रोशन्ति माधव ॥ १५ पतन्यभिमुखा भूमौ कृपणं बत केशव ।। १२ भार्या यूपध्वजस्यैपा करसंमितमध्यमा । वीभत्सुरतिबीभत्सं कर्मेदमकरोत्कथम् । कृत्वोत्सङ्गे भुजं भर्तुः कृपणं पर्यदेवयत् ।। १६ प्रमत्तस्य यदच्छत्सीद्धाहुं शूरस्य यज्वनः ॥ १३ अयं स रशनोत्की पीनस्तनविमर्दनः । - . क्षणा) . -- K नच, T G1 सौमदत्त ( Ks 'त्ति), Ds G2 3 सोमदत्तेर. प्राहीत् , Dm प्राहर। Ti Afs प्रहादि, G प्राहर्पद l Ni om 11ad ( of. v 1 10 ) -) SKos ( for प्राहापत्) Ko सध्रिवारमन , K1 ससिता', Ks असो ( for अमूस) हमास, -') $ भार्या K3 सशि( Ks 'शतवत , Dni DJ + : 8 शसितारमन', Ds हता ( for हतम् ) ') K: तु (for [भ]नु ) D3 सशया', D समिता (for सशिता') d) Ko असितेक्षण, K8 भशिवेक्षणा (for भनिवे 15 ") Ko हता ( for हत') Ś: (sup len )K (except Ko) D: 5T:M : शेते ( for शेपे) -') Bi 12 ) T एका, Ms ततो (for एता) M. om स्व K: स स्वधर्मेण , Kes अधर्मेण तु; DI स्वध निरप्य (for विलप्य) K1. D. 8 करुण, B1-3 D1 मेण (submetric), Ds त्वामधर्मेण, T क्षधर्मण, MI 40 8 T G1 2 घहुळ ( for बहुल) ') B1-3 DA स्वमधर्म च ( for 'धर्मेण) KoNI B Dn: DIAR D1 8 4 0 8 ° भर्तु , B भृश (for भर्तृ ) SKo ! T: G3 धार्मिक, Ds धर्मिण; M. धार्मिक ( for धर्पिता , Ki कर्शिता, Ks कर्शिता, B DAI D1 1 8 0 धार्मिक') After 15ad, K1. : DDI DI-3568 ins कर्षिता - ") 6 Ko [भ]भिमुख 3 Ko धीर, Ke 60* किं नु वक्ष्यति वे सरसु गोष्ठीपु च सभासु च । वीर, M1 भर्तु ( for भूमी) d) B कृपणा Ko Ni Ba DI 81 0 8 0 तव, Ks ननु मपुण्यमयशस्य च कर्मेद सात्यकि' स्वयम् । ( for बत) K12 केशव , Ks f: केशव [(L1) Das तु (for नु) D: वक्षति, Ds वक्ष्य 13 Sa partly damaged Sa (marg in Devani ति KI 2 Dn D , म. ( for ) -(12)5. garl) reads 134-149 after 18 -)यीभत्सम् सात्वकी (910) ] (for बीभत्सुर) Ka om रविवीभरस. Bi Ko 4 DD: - Ś3 reads 16ed after 1496 ') S. K. Bs [ए] Ga 8 अपि, K: इति, 1 अस्तु ( for मति ) Ka 5 [ए]पा, D• [ए]का ( for [ए]ता) Ks D2 बीभत्सु , K विभस्सु ( for वीमरस) Ca d as Doom (hapl ) 154-16d) T G1 BI 3770f (for in text ') कमैतद् ( for फर्मदम्) -') स्त्रिया) K12 D2 माधव', G केशव ( for माधव) Ko प्रमत्तव, Gs (Inf lon) प्रसकस्य $: reads 16 K. Do om 16* (of rl 15) (for प्रमत्तख) Sa यदीच्छेसीद्, K12 यदाछेरसीद, Ka 8 यदि छिन, Dni D3 यदा बाहु DOG 16-17 on marg -") D यूपध्वजस्यैषा , G स्पेष्टा। Ga 'स्यैता , MB 'स्यैका (for 'स्यैपा) -') करे यदच्छेसीद, 11 यदच्छेदि, M2 यमच्छेस्सीद् (for यद छैरसीद - वीरस्य (for शूरस्य) Dnx सस्मित , MA सीव (for स (for कर) KI. De मित) Ki मध्यत, K. D: T. Gs मध्यमा चार्जुन (for यज्वन) Kss बाहु (Ks हू) पश्याथ यज्विन , Dna D: शूरस्य कृ( Dn1 )तयज्वन --') Kss शिर' कृत्वैतदुरसगे -t) Gs कृपया (for K1 : Ni D3 B f परिदेवति; T: GB पर्य 14 For the inoident, of B 7 144545 देवयन् After 16,K12 D. Ins 61* reads 14" on mars ") 2 सा मातर ( for पाप -') T2 0 इह (for अपि) - After 1491, 1752 reads 17 on marg -") G अधर्मे ( for So reads 15d - ") 8 Ko Dn2 T G Mi अय स) 5. B Dal D1-889 स रसनोस्की, K1-35 यस्य, Ki Da मस्या Ma Mi Dn: शरासनोस्की (Ko 'स्कर्ष, K. 'स्कापी), TIG1 यस्स (for यस्मात् ) - K: प्राफात; K: Da शरासनाका( G1 'क)ी, G शरशतोत्कर्ष', Ca d as in [90] - Ki.. - - K8 प्रपत्रस्य, Ms कृपण) वर) Ks: पश्य, या ·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपर्व [11.24 24 नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवी विषेसनः करः ॥ १७ वासुदेवस्य सांनिध्ये पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा । युध्यतः समरेऽन्येन प्रमत्तस्य निपातितः ॥ १८ किं नु वक्ष्यसि संसत्सु कथासु च जनार्दन । अर्जुनस्य महत्कर्म स्वयं वा स किरीटवान् ।। १९ इत्येवं गर्हयित्वैपा तूष्णीमास्ते वराङ्गना । तामेतामनुशोचन्ति सपत्न्यः स्वामिव स्नुपाम् ॥ २० गान्धारराजः शकुनिर्वलवान्सत्यविक्रमः । निहतः सहदेवेन भागिनेयेन मातुलः ॥२१ यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां स्म वीज्यते । स एप पक्षिभिः पक्षः शयान उपवीज्यते ॥ २२ यः स्म रूपाणि कुरुते शतशोऽथ सहस्रशः। तस्य मायाविनो माया दग्धाः पाण्डवतेजसा ।। २३ मायया निकृतिप्रज्ञो जितवान्यो युधिष्ठिरम् । C 11701 .112428 K112426 SK वाम , K Ka N1 सा, DD एवम्। K1 अमय प्रद, Ti मानुळ पुरा) text -") K1-3 5 Ni B1 2 + D. 5 T1 M1 विमर्दक च तत् (for महत्) Dn1 अर्जुन सुमहत्कर्म -1) (for विमर्दन) Ca d as in text -') Ka Ma K12 Ti G1 M वापि (for वा स) माम्योर (for नाम्यूरु ) Ks ताभ्योरजपरामर्शी Ca DI: किरीटमृत् , K: किरीटिना (for 'टवान् ) as in tert -) Dn1 निवि (for नीवी) 20 • ) M इत्येव D3 Ta G1 3 गईय(Ts 'यंति D25 विधमन'; Ka : वसकर, Dn: D.. ( for 'यित्वा) M3 एती (for एपा) विधंसन', G1 विनसिन Gs सिस्ककर' (810), Ks इत्येव गर्हित स्वा सा -') Kas भासीद् (for M2-4 पिस्त्रसकर (hypermetric), Cd रिस्वसन (sio) भास्ते) K घरांगना' K. कृष्णीभूत्या घरांगना -) ( for विप्रेसन) K. DB पर। Ca कर (as in M8 एकाम् (for एताम् ) GB अनुशो text) 8 Ko :- Ni B DE D1-160 TG ins चती -d) Kss Ds स्वपरन्य', Ga पत्नय' (for स after 17 K12 Ds after 16 परन्य'). Ko : Ds Ga 8 स्वामिवल्लमा', K. स्वामिव 61* भर्य स हन्ता शणा मिग्राणामभयप्रद । स्नुपा, Ks स्वमिव स्नुपा D: स्वामिन' स्नुपां (for प्रदाता गोसहस्राणां क्षत्रियान्तकर करः । स्वामिव स्नुपाम् ) Cv सपरन्य स्वामिन' स्नुपा [(L. 1) K36 हर्ता (for हना) B1, 2 शंगणां 21 ) Ds गांधारराज ( for 'राज') -) Dau ( for शपणा) K: अभय प्रद Ñ G: 8 मम पुत्रस्य ( for भागिनेयेन) चामयः प्रद, B. Do T G: अभयकर (for अभयप्रद') 22 ) K18 Bs य पुरा M1 पुरा तु ( for या D: अमित्राणां भयप्रट', Gi अमिग्राणां भयकर' (for the -°) K1 ग्यजनाम्या Ko : D. T: G: 8 A post half) -(L3)GB च सहम्नाणा (for गोसह) (T, च) वीज्यते। K: Dns arvua (Dar 'a), K. क्षत्रियांत (for 'यान्त ) T1 कर (for K: स वीजते , N1 भवीज्यत (for स वीज्यते) कर ) र क्षत्रियाणा करकर' (for the post. half) ] om (hapl ) 226d -°) K: य (for स) (for एप) -") Kशयानम् , Dn1 Dr शयने ( for 18 For the incident, of B7 142 72 -) शयान) 1 इव वीज्यते ( for उपवी) Ka : सानिध्यात् , Dn1 सानिध्य ( for सानिध्ये) K1 उपवीजते वासुदेवसांनिध्ये (submetric), G1 प्रदाता वासुदेवस्य ") SKo + G: येन, Ka : तेन ( for ऽन्येन) 23 ) D3 s G. य स्व। -d) Ki D. प्रमत्तेन, G: प्रमत्तम Dn Do Ti G1 MI यस्य , (for प्रमत्तस्य) Ki faqirata (for 'faa ) - After G8 य' स (for य स्म) -') K. सत्य 18,Sa reads 13-14 ताश्च (for तस्य) D: मायाविमो माया; M: मापि मानो या (sic) --4) K1-8 Bi Da T1 G1 दग्धा 19 8 Ko : वक्ष्यति , Ki D2 वक्षसि, Ka (for दुग्धा'). Dna Ds & T Gi Mia | वक्ष्यति (for वक्ष्यमि) Ks स सरसु. D. वीमरसु' (for ससासु) G: किं वक्ष्यामि 24 ") निकृत , Ko निहत , K. निकृति (for प संपरसु - Before 19', Ms ins वासुदेव -') निकृति) -.)T G1 M यो जिगाय (for जितवान्यो) Ki Ds Ms समासु, G. सकय ( for फयासु) K. -') Ti विपुल -4) K8 5 पुनस्तै: T G1 स कथ •s M जनार्दन', Ds जनाईन; D जना अपि (for (for स पुनर्) Ko जीवितो, K. जीविता, K. जनार्दन) -') T G1 तु सत् , 18 च यत् । जीविने, DI जीविते, G3 जीविता (for जीवित). [91] D. प्रद, K. एर K. शयन K: यसा BE T: यस्ता pna यः सु Kss : प्रवृत्तस्य . M.

·11 2421] महाभारते [बीपर्व सभाया विपुलं राज्यं स पुनर्जीवितं जितः ॥ २४ यथैव मम पुत्राणां लोकाः शस्त्रजिताः प्रभो । शकुन्ताः शकुनि कृष्ण समन्तात्पर्युपासते । एवमस्यापि दुर्बुद्धेर्लोकाः शस्त्रेण वै जिताः ॥ २७ कितवं मम पुत्राणां विनाशायोपशिक्षितम् ॥ २५ कथं च नायं तत्रापि पुत्रान्मे भ्रातृभिः सह । एतेनैतन्महद्वैर प्रसक्तं पाण्डवैः सह । विरोधयेदृजुप्रज्ञाननृजुर्मधुसूदन ॥ २८ बधाय सम पुत्राणामात्मनः सगणस्य च ॥ २६ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि चतुर्विशोऽध्यायः ॥ २४ ॥ गान्धार्युवाच । काम्बोज पश्य दुर्धर्ष काम्बोजास्तरणोचितम् । २५ शयानमृपभस्कन्धं हतं पांसुपु माधव ॥१ यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनरूपितौ । -) K. मधुसूदन, K ननु - कुन्ता) name - K1 22, K8 M1 जिस, T G1 जहाँ (for जित') G: स पुनर्जी Ks विरोधयेजु प्रज्ञो, G3 विरोधयेन्जु प्रज्ञान वितार्जित K8 न जुर ( for भनृजुर) जुर्मधुसूदन After 28, K: ins 25 ) Kas B1 3 शकुना । B3 शकुनि (for श B3 शकुनि , D: सकुनि (for शकुनि) 62* योकार्ता यत्स्वसा कृष्णा कृपण पर्युपासते । .) K Na B 2. Dn: DIA 0 8 कतव, D विनाश कासती नित्य पुत्राणां ध्यती मम । किंतवो, G: किं तात (for कितव) -4) Kas सुशिक्षित , Dnt D3 : [3]पलक्षित ( for [उपशिक्षितम् ), Colophon -Sub-parvan All MSS स्त्री -atthy K1 गांधारीवचन, " शकुनिदर्शन, G3 सोमब 26 Ko om 26°-27°, Mi om (Phapl ) 26-27' त्तिदर्शन । शकुनिनिंदन , शकुनिनिंदा - Adhy no - " ) Dna स तेन ( for एतेन) 1 [ए]च, G1 [ए] (figures, words or both ) Sa Ga 23, गन्। Gs [ए]व (for [ए]तन् ) K: महन्दोर, Kr K. 25, N. Das 16, Dna TG2M 24 (as in महत्वेन , Ds महावर ( for महर) -)T GM2-1 text) माहित ( for प्रसक्त) -S. K. Mi on (hapl ) 261-270 .) Dna G2 8 स्वजनस्य ( for सगणस्य ) 25 Kcal, D: : & (for) 1 °) 5. Ko 4 Pi काभोज, Ki कांबोज 11: 27. Ko Mi om 27°, Mi om 27s (cf 1 1 दुर्धर्प (for दुर्ध) - )T काभोजा , 04 कवला 26) - 4 ) Dni Ds aita ( for tha) (for काम्बोजा ) 51 कामोज रणे चित्त , Sa KE G: लोक' (for लोका) Kos Dna Ds शम्नजित , कामोजें(Ki 'जा)खरणे जित , Ko काभोरस्कं रणे जित, D G1 'जिता, Ti G2 'जिता ( for 'जिता ) KI K1 D. कांबोजापूरणोचित, Ks काबोजैस्तु रणे चित, मभो B1-8 Dn1 DI 3 4 0 3 Gविभो, Ks काबोजैस्तु रणार्चित , G2 कपिध्वजरणे इत, G3 काबो D विभो (for प्रमो) N1 लोकाश्च पृजिता विभो जैश्च रणे हत -') K: शयाने, Ks शयने ( for शया - ") Dna दुर्बुद्धया ( for दुर्युद्धेर) Ks: दुईदिना तु नम् ) स्कदं (for स्कन्ध) 4) KEEN B तेनापि d) K1 शारोण S निर्जिता (for चे जिता) Dn Di-58 ° पाशुपु (for पासुपु) K: माधव B लोका सतु परे जिता 2 °) B1 पश्य, TGif मस्स (for यस्य) A1 28 ) D, पर लोके ( for तनापि) SKorts क्षितज ( for क्षतज ) KE D1 सदिग्धो ( for सदिग्धों) Dr. DG कथ नाय (Ds माव) परे लोके -') G: b) Ko क्षतज (for चन्दन) K: रूहिती; पुत्रा (for पुत्रान्) - Cyba विरोधे यो भजु प्रज्ञो, Ki B Dn Di & 1-6 88 भूपिती ( for पितौ) -') [92] - ") 5. . KA तथा - ·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपर्व अवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता ॥ २ इमौ तौ परिघप्रख्यौ वाहू शुभतलाङ्गुली । ययोर्विवरमापन्ना न रतिर्मा कां गतिं नु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर । दूरवन्धुरनाथेव अतीव मधुरखरा ॥ ४ आतपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स्त्रजाम् । पुराजहत् ॥ ३ क्लान्तानामपि नारीणां न श्री शयानमभितः शूर कालिङ्गं मधुसूद पश्य दीप्ताङ्गदयुगप्रतिवद्धमहाभुजम् ।। मागधानामधिपति जयत्सेनं जनार्दन । परिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योपितः ।। आसामायतनेत्राणां सुखराणां जनार्दन । S: अवीक्ष्य ( for तनुम् ) -) Ks शुभतला Ś KOI पतित, शूर) Ks पुरा Gs 'पद Dnt Da Gs कृपणा K13 D2 : करुण, (for स्रजाम् ) -D om 5.-64 -') 8 Ko SKo 4 वाला ( for भार्या) (for कृपण) G3 कांतानाम् , Ti क्षातानाम्, f1 शातानाम् (for छान्ता ) Ko 4 T1G1 इव ( for भपि) .) KI D3 T, बिलपति (for विलपति) K-BD T, Ks B1 जहाति, Bs + Dn1 D1 3 4 0 3 त्यजति ( for [भ]ति( Ka 'वि)दुःखिता (Ks 'स') जहति) Ki 2 Bi 1.4 तनू, D: तनू 3 Before 3, Gi ins भार्या -.) K6 परि SKo Dn: न श्रीर्जहाति न वै तनू' (hypermetric), प्रख्यो। D. 'प्रक्षो ( for 'प्रल्यो) K: Ni Gs भी हाति न चै वनू (us 'नु), T_M गुली; Do शूलतलांगुली, T G1 M चदनरूपिती, Ga जहाति श्रीन वै तनु (Ti Me- नू), G1 महार श्रीनं धै शुभतरांगुली -') ययौ ( for ययोर) वनू', G न श्री हातिरवेतनि (sio) विषयम् (for विवरम् ) K: ययार्थिवरमापला. Cr ag in text 4) 31 मरिंदा; Ko भारविंद; Kss 6 Do om. 6 (of v 1 b) -) Ko - Dna Dn: G1 M मरतिमा (KM 'तिर्मा), T1 मा रुतिर्मा, G: 8 नृपति (for मभित ) 1 सूत (for T, भराति मा, G28 पतिमो (Bi0), Cr न रविमों -') K... 5 Ni Ds G1 3 1 कलिंग, Ka Si Ko Na B Dn D1 8 0 38T Ti G: कलिंग (for कालिङ्ग) 5. मधुसूदन (as in text) .) G: पुराजहात्, K1: D : पराभवत् (K: 'वेत् , Do S Ko 4 दीप्तांगद युग्म (Sa Ki ग्म ), Ki-36 Ni Bi 'घर), .d) Ka G: 8 पुनराजह( K 'हा) , Ks Dn Ds S दीप्तागदयुत (K1-s Bi Dal 'ग) SK1-3 3 B Dn1 D1-35 08 Ga प्रतिन, महत्। Cr पुराजहत् (as in text) (for 'यद्ध) Ki महामुज T G1 M प्रतिमान धनु 4 ") M2 गवीर (for गति) Ko- Bai Dn जमता D2880T G: G1 पव ( for नु) 51 7 ) Ks-s G: 8 मगधानाम् -') Ki : जयसेन। गतिप्यामि ( for गमि) K का गतिं गमयिष्यामि -') Dny G2 2 हत पश्य (for जयरसेन) K: जनार्दन Ka M. जनेश्वर', K: जनेश्वर हीना ( for हीना) - Ko. 4.5M. om (hapl ) 7-8° Ma om hd Gs जनेश्वरा (for जनेश्वर) -') D. तूर (for दूर ) ') K12 D3 5 सावा( K1 माचा: K१ मवासे K1. Das Gl Mi मनाया च, K3 5 भयानाथा, Ks सप्रयार्याप्रमुदिता; NI Da परिवार्य Ki अनायेवेति, D1 1 8 थेन, Do मताप्येव, T -d) अनायाध, Ga ह्यनाथेय (for मना ) -_-)Ñ Bi Dna G: 8 ATTET (for Am प्रमुदिता Ka प्राप्य (for पश्य) Ks M2 1 []त्यतीव, B Dn1 D1-1 0 3 0 वेपती ( for मतीव) र मधुरस्वरा D2 'स्वना Ma मधुराध्वरा D. प्ररोद(K1 रोद , Ds मोद)त्य सुनिहला , DDI (for मधुरस्वरा) S Ko 14 प्रतीत मधुरस्वना, Gas मागध्यं प्रिययोपित Ma T(M A)तीव मधुसुदन 8 SKo 48 sab (cf r 17) 5 ) Ko 3 4 D: 11 भावप , KI : D. 'पत, transp 8 and 9 -")K1 असोमायत, K8 बासा K: अनाप (for भातपे) Sa KE DA1 इम्यमाना( K: मनत, T1 E1 हरिण्यायत (for भासामायत) -') 'णा)ना, Ki D2 5 काम्य(D: D T Ks श्वसुराणा, छाप्य, सुस्व णाना, G1 Mलिश्य( Af2-1 वाम्य)मानाना (for फ्लाय') राणां जनार्दन - ") K: श्रुतिहरा, T1 अतिर्मनो ) Ko 4 विमानानाम् , Ki : विधघानाम् , Ks 5 ( for 'हरो) Cd es 10 text - ") Dna Gore पियुधानाम् (for विविधानाम् ) SKo R- B1 + सजा यतीव ( for मोह') मा (for में) [93] चा , - सर्वत पल्ल्य, . ध्य) GB माधव K1. . om स्वाम्य)मा लस्वराणा (for K वह ·11.25 81 महाभारते [स्त्रीपर्य मनःश्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे ।। ८ आसां सर्वानवद्यानामातपेन परिश्रमात् । प्रकीर्णसर्वाभरणा रुदन्त्यः शोककर्शिताः । प्रम्लाननलिनामानि भान्ति वक्त्राणि माधव ।। १२ स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि ॥९ द्रोणेन निहताः शूराः शेरते रुचिरागदाः । कोसलानामधिपति राजपुत्रं वृहवलम् । द्रोणेनाभिमुखाः सर्वे भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥ १३ भर्तारं परिवार्यताः पृथस्परुदिताः स्त्रियः ॥ १० तप्तकाञ्चनवर्माणस्ताम्रध्वजरथस्रजः । अस्य गात्रगतान्वाणान्कार्णिबाहुवलार्पितान् । भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥ १४ उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्छमानाः पुनः पुनः ॥ ११ द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम् । M. रयण्यहार। . - (L -) K. DDI DAS 9 Ms transp 8 and 3 - Tom 1300 हता शरा -') K:-5 रुधिरांगदा' Alter Dna GM रुधिरोक्षिता (for रुचिरागदा') - 0 )S KE BE M1 रुदत्य : वस्त्राभरणा (for सर्वा') Ks M2 रुदत्या', Ds रूयंत्य ( for रुदन्त्य ) Ko . 130", all MSS ( except Kos, T[ after 13*]) ins Ni B DIA } शोककर्षिता (Ds 'त), Th 'कर्शिता, A18 पश्य योपित - 0 ) B1-3 N. DEB 40 8 0 मा 63* धृष्टद्युम्नसुता' सर्वे शिशवो हेममालिन । स्तीर्ण , M स्वस्तीर्ण (for स्वास्तीर्ण ) B. मास्तीर्य रयाग्न्यगार चापाधि शरशक्किगदेन्धनम् । वीरशयने -) K: मगध्य Dnl मागधा, Ds द्रोणमासाथ निर्दग्धा शलभा इव पायकम् । मागध ( for मागध्या) Ki transp शेरते and भुवि तथैव निहता शूरा' शेरते रुचिरागदा । 10 °) K1-38 B1-3 Dna D E F कोशलानाम् , Bi [(L.1) K: धृष्टद्युम -(L2) K: रथाग्न्यागार, कोषलानाम्। Dna Ta G2s कौसलानाम् (for कोसला') Kss Ti महल (for Kas Me 'न्यगार, - ") Ks जयपुत्रं ( for राज') M: रयग्न्यबारः वृहपलम् ). - ) $ परिकप्येता'; K1 परिवार्यिता. K1-3 B D... M:- चापापि, DDI चापार्थि , Dot -d) 8 ( marg by corr ) परिघत । Ś2 ( before चापासिं,Ah चापाचि ( for चापाचि) DI... शर दृष्टि, 2-+ अमिशक्ति (for शरशक्ति-) K. गद पन, corr ) प्राधिता , K: मरुदिता; Ks पयिकृता; :- प्ररुरुदु (for भरुदिता ) Ko स्त्रिया Dal गदेषन, D2 गदोधन , M. गदे स्वन 3) Kas द्रौणिमासाद्य Ki 1 निर्दग्धा -( 4) MIC-1 ll ") G गानार्पितान् ( for गानगतान्) Ti (Inf द्रोणेन ( for तथैव) Ka G1 रुधिरोक्षिता G3 रुधिरांगदा ten as in text) प्राणान् (for बाणान् ) -') Da (marg 'रा हताः) ] 'बाहू ( for बाहु ). K12 बलार्पिता , s घलेरितान् (for बलार्पितान्) -°) K1 उद्धरत्य , -") K : D1 द्रोणाय (for द्रोणेन) GaM निहता K11 सुखाविष्टा ( for [स]सुखाविष्टा) K उदमत्य (for [भ]मिमुसा) G: सख्ये, M सखे ( for सचे). 4) Ki सुखाविष्टा D उद्धरस्यसुखीविष्टा (sic) ) Ko 8 s Dna कैकया Ds केकया D. मूर्च्छमाणा' (S2 'ना), K: मूलर्थमाणा। 14 ) Ks शर्माणि, Ks वर्माणि, K वर्माणि, T G1 वर्णा माण M. 'मान (for 'माना'). K: पुर पुर' ( for भास्, G: वर्णेन (for वर्माणस्) -") D1800 पुन पुन') तालध्वज G: तारवज (for ताम्रध्वज ). Ñi Di 12 )K परिश्रमान्; Ba 'श्रयात् , Dna TG1 3 4 रयप्रजा' ( for 'सज') & Ko ! ताम्रध्वस्ता (K. 'त) M 'क्लमात् ( for 'श्रमात् ) G. ताम्यतीना तथातपै. रजस्वज, 3 सप्तध्वस्खा इव सज', KI ताम्रध्वजरय -°) f12 आ(म)म्लान (for प्र') 8 Ko- प्रजा Ds तालध्वजरथवजा, G: तारध्वजरयेन च Bs मलिनाभानि: Kमकिना': B. मणिना', Ti Gia - ") Ke : भासयती, N1 'यतो ( for 'यन्ति) MI-3 नलिना; G. नलिनाभाति, Mi नालनाभानि महाभासा, a) Kss ज्वलता (for मलिना') Bs -d) DI भाति (for भान्ति) K. M2 चलिता ( for ज्वलिता). Ki B1 Dn1 पावक, माधव B1 3 मारिष; M: भारत ( for माधव) पलगा (for पायका) 13 ) Kss द्रौणिना ( for द्रोणेन) 15 ") B निहत, 13 दुपद (for लुपद) G: (ior शूरा ). T द्रोणेनाभिहता सख्ये, 2 तवानेन A सखे ( for सख्ये) - ) Ti G1 महद् (for [94] Ka उद्वमत्या - Ds मूर्छ M: मही भासान् Dna Da पश्य सधे।

·स्त्रीपर्व ] स्त्रीपन [11. 25. 29 महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥ १५ पाञ्चालराज्ञो विपुलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् । आतपत्रं समाभाति शरदीच दिवाकरः ।। १६ एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुपा भार्याश्च दुःसिताः । दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यं राजानमपसव्यतः ॥ १७ धृष्टकेतुं महेष्वासं चेदिपुंगवमङ्गनाः । द्रोणेन निहतं शूर हरन्ति हृतचेतसः ।। १८ द्रोणास्त्रमभिहत्यैप विमर्दे मधुसूदन । महेष्वासो हतः शेते नद्या हत इस द्रुमः ॥ १९ एप चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर्महारथः । शेते विनिहतः संख्ये हत्वा शत्रून्सहस्रशः ॥ २० वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः प्रत्युपस्थिताः । चेदिराजं हपीकेश हतं सवलनान्धवम् ॥ २१ दाशाहीपुत्रजं वीर शयानं सत्यविक्रमम् । आरोग्याङ्के रुदन्त्येताश्चेदिराजवराङ्गनाः ।। २२ अस्य पुत्र हपीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् । C11 190 31f"3 3.55 महा) नद्या, . K: दुमा. द्रुपदा ( for दुपद) K3 D3 महाद्विपमहारण्ये, K5 महाद्विपमहा एप 64* एव मामिह पुत्रस्य पुत्र पितरमन्वगात् । -") K: इ]व समाहत, Ko च समाहत, Bi सुसमा -) Ds हतं (for हत) -4) Dn1 नद्यो, D. हित, Dn1 महत हत ( for महता इतम् ) M: वज्र (for नद्या) S. Ko-3 EN BA 16 ) Ks पाचाळ , K: पाचाला B1 sDI Doi D: Do. TGM .. M. हत (for हत) पचाल (for पाचार ) . K1 राज्ये , K: राजे, K: वज्राहत द्रुम K: नद्याधत इव द्रुम । T1 राजो ( for राज्ञो) S1 Ko विपुले, Ks Ni Ba ! B3 वातरम्ण इव द्रुम Dn D1-10 8 0 T G1 3 Ms : विमल, K3 विमळ, 20 ° ) K G: चेदीपनि , D. वेदपति K: शुरी M वियल (for विपुल) -') K: पुमरीकामय -') Ks वृषकेतुर (for पृष्ट ) K1 महारथा -) (hypermetric) (for 'TGT) Bu s To Gi M qizi Ga M2-1 सखे, 1 सघे ( for सख्ये) -) Ka (for पाण्डुरम्) -.)G2 3 सहाभाति ( for समा) हता रिपु (for हरवा शत्रून् ) - 4 ): Ki Ki B Dni D1-1 0 8 9 निशा कर G3 दिवाकर (for निशाकर ) 21 ) B3 Dna D1 3 4 0 8 0 विच्छिद्यमान, Dna 17 ) Dni qat विधुन्वमानो, Ds वितुद्यमानैर, 1 विमर्चमान , M:- K12 D: : च (for तु) ALI विरद्य (for वितुध ) -') K. प्रत्युपास्थित , K. $ Ko + विद्वन् , Ti विद्धि ( for Ba पस्थिता, Ks प्रत्युपसस्थिता (hypermetric), ") K1 च दुखिता, N1 तु दुःखिता, B3 4 Ge 8 11 पर्युपस्थिता', Ds प्रत्युपस्थित ( for प्रत्युप Dn: D1. 8 108 ° सुदु खिता' -') K1 2 4 G1 दग्धा, स्थिता) $2 भार्या प्रत्युपस्थिता, M. त भयानत्यय K: टुग्घा, Bi दृष्ट्वा ( for दग्ध्वा) Dn1 G: पाचाला, स्थिता (510) -') G: चेदीराज K: हपीकेश G3 पांचाल (for पाबाल्य) -") K1 राजधानसपश्यत', - Ko ! - om ( hapl )21-230 -d) K: हत G1 राजानमपि सर्वत (for ga) G: च चर (for सवल ) 18 ") K1 पृष्टकेतु , G दृष्टकेतुर् 8 C D E M1 K... वांधव , Bi Ms वाहन ( for वान्धवम् ) महारमान (for महेवास) - K1 वेदि (for चेदि ) B1-8 DDI D1 8 1080 सुवेष (Ni Bh s D1 D3 'केश) Ka : लवण (for अङ्गना ) -d) B. हरते, M: हर चारुकृडल तीर ( for हरन्ति) Ko 3-5 B1 Dum D3 M2 हतचेतात', 225 Ko . . om 22 (cf r 121) --) K1. हृतचेतस , B इति चेतस' दाशाहा , K: Ni B1-3 Dn1 D1-150 TG, ST 19 °) D2 द्रोणास्वम् (for 'स्वम्) Ks. 5 अभिह दाशाई , दाशाह (for दाशाही) G: Afs पुनिज, रयेको, K: 'हन्यप, Dn1 D3 'इत्येव, G1 'गम्येप, Ki Mi पश्य त Cad दागाहीपुत्रज (as in text ) Gs (inf in , also as Cr in text ) Ds M वीर, D3 वार, Ds वार', G1 कृष्ण (for वीर) सभिद्य, T. If अभिहत्येप, M. अभवस्येष Dn: ') K शयन ( for शयान) द्रोणास्वामिहतो झेप -°) K1: D2 : विमर्दी (for ( hapl ) 226-24 -') K: साधावत्यो, K. Dna विमर्द) KE DI 8 मधुसूदन' After 1900, T GI Ba 3 + धादापाके, N अधीयागे, यवो, M: ** यांके ( for सारोप्या) D रहायेवार [95] D: रावल , G: 'वार्यप, -G:om - as in tert D. साधा Q: ing ·11.2.5. 23] महाभारते [स्त्रीपर्व 16 द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥ २३ पितरं नूनमाजिथं युध्यमानं परैः सह । नाजहात्पृष्ठतो वीरमद्यापि मधुसूदन ॥ २४ एव ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरमन्वगात् । दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ।। २५ विन्दानुविन्दावावत्यौ पतितौ पश्य माधव । हिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव ॥ २६ काञ्चनाङ्गदवर्माणौ गणरवगधनुर्धरौ । पभप्रतिरूपाक्षी शयानौ विमलस्रजौ ।। २७ अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सह । ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्वैकर्तनात्कृपात् ।। २८ दुर्योधनाद्रोणसुतात्सैन्धवाच महारथात् । सोमदत्ताहिकर्णाच शूराच कृतवर्मणः । हुन्युः शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभाः ।। २९ त इमे निहताः संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम् । नातिभारोऽस्ति देवस्य ध्रुवं माधव कश्चन । ये Ma घशा Ko मारता 2903 - ") Da Bi 3 K. पता - D2 बहुध शूरम् (for ये मुक्त। KI. - ( for चदन्ये) -4) BE DI चेदिराज -d) Dnt T: मारता (for मरता) नुगा (for परामना) पुल्पिताविव , K3 मारतोळिताविय, Ki मारवादलिता इव, Dr: मारतापूर्णिताविर, D: मनुजातविनाविव (sic), 23 Gr om 23 (cf v 1 22). Gs om Af मारतागळितावि(M: वाइय SKo . com 23° (cf v ! 21 ). -) K: सुपक्य, Ñ ( for पुत्र). K पीकेश 27 ) DI ! 08 : वाणी, D3 चर्माणी, D. B + DnDI 8.0 9 T_G1 M: सुकेश, वर्माणा (for वर्माणी) -') : रथे, B3 DIEO Da सुनस सुचक्र, M3 24 सुकेतु ( for सुकेतु ( for सुयक्म) 3. रणे ( for बाण) KI EGT ( for 2) K: D. निकृत, K3 : विक्षस (for निकृत्त) सद) -') K: अपम', G वृपम (for ऋपम ) TKa S (except Ti, Gom ) बहुभि , Ki रूपाक्षो ( for रूपाक्षी) .) Ko शयान , Ka ( for यहुधा) K. Dn: रणे ( for शरै) lacuna ( for शयानी) 11 विमल स्रजो, B. विपुलसजी Kss शुभवसौ चरसजी 24 G: om 24ae (ef vl 22 ) - ") Ka विचर, B : पतित (for पितर) Dn: 28 °) M: सर्वानप (for सर्व एव) ..) नूनम्) -') Ds युध्यमान M. शितै शरै ( for परै K. ये युका, M: विमुक्ता (for ये मुका) ') Ko न जहात्, K. Dn: नाजपत. Ni B शस्त्रास्यात् (for भीप्माभ्या) -4) ये Da Di-468 . T. Go forar, T: Gi di qfara (for कर्तनात् पृष्ठतो) K, धीमान् (for वीरम् ) t) K: 29 . ) K1-3 D: b दुर्योधनद्रोण K: सुतान् । र नावापि, D तयापि (for अद्यापि) पुत्रात्, 1. पुनान् ( for सुतात्) 25 ) G: मामिह ( for ममापि) K: गोविंद Dna Di.. जयद्यात् (for महारधात्) -) (for पुत्रस्य) -') K पौत्र ( for पुत्र') K. DS K12 D. G1 M + सोमदत्तेर् (tor 'दत्ताद् ) K: अन्वयात्, K अग्रवीत् , B मन्धियात् (for अन्वगात्) विकर्णाश्च , : हि कर्णाश्च (for विकर्णाच) -) Dni Ds पितर पुनमन्वगात् ( Da 'यन् ) $i Ko + वीराद्वा, . कृपाच्च, : (sup lin) वीराघ, Ko Ma' महायाहु' B. 'भाग, B. 'वीर ( for M. शुराव (for शूराय) Ti कृतवर्मत। M. 'वर्मणा चाहो) - K: लक्ष्म2- लक्षण ( for लक्ष्मण ) ( for 'वर्मग ) -') K3.5 तु सुवेगेन (for शस्त्र K. परवीरदा , G3 परवीरह Ks ममापि दयित सुत वेगेन) -Ds देवानमित्तवर्मना 26 ") K: विंदानुविंदानावती, Ks 'बावत्यो, Da 30 Ko i om ( hapl ) 30 --') K: इतरे, 'पिंदुधावत्यौ, Ds 'विंदाचार्वत्यौ Gs 'वद्यावा -') K: तमेव (for त इमे) K8 सहिता ( for निहता) K: पातिती BIDI. 408. केशव Ka : Ni B DD DI - 30TGif सर्व , G सखे (for माधव) -') B3 हेमोते; Dn. GeM बने ( for सस्ये) - OK नामि (for नाति ) T G1 वनेपु (for हिमान्ते) SKo . गलितो मो (for भारो) Ds Ti G2 देवस्य , D दैव (for पुष्पिती) Bi Ko Da Ta Gs afa + साली, cite (as in text) ध्रुव K: K: शालो, Ks शाळी, M. यालो (for शाली) कम्पन: कम्य च (for कश्चन) -- 'KIST (96] - KIN ..) K. माधव', - Ca K1 कश्वना, Kss ·श्रीपर्व ] स्त्रीपर्व [11 25 38 यदिमे निहताः शूराः क्षत्रियः क्षत्रियर्षभाः ॥ ३० तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरखिनः । यदैवाकृतकामस्त्वमुपप्लव्यं गतः पुनः ।। ३१ शंतनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च । तदेवोक्तासि मा स्नेहं कुरुप्वात्मसुतेष्विति ॥ ३२ तयोर्न दर्शनं तात मिथ्या भवितुमर्हति । अचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन ॥ ३३ वैशंपायन उवाच । इत्युक्त्वा न्यपतभूमौ गान्धारी शोककर्शिता । दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सृज्य भारत ॥ ३४ ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुता । जगाम शौरि दोपेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया ॥३५ गान्धार्युवाच । पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च दुग्धाः कृष्ण परस्परम् । उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माजनार्दन ॥ ३६ शक्तेन वहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले । उभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह ॥ ३७ इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणा मधुसूदन । C.11 148 ."25.41 Ds दुःखा . ..) दुस पुग्रामनस्विन K: वामस्तम्, -4) पत्र मे, Ka DD G1 M यत्रेमे, G: यरकृते (for 34 Kss DISOr G3 M om the ref. -") Dnl यदिमे) K1 हवा (for निहता) -") Ds om D3 सापतद् (for न्यपतद् ) K: इत्युक्ता निपतझूमौ क्षत्रिय Dna s क्षत्रिया क्षत्रिय सह - After 30, -') Ko : Ds शोककर्पिता; Ni B Dn1 DIB : Doa S 185 03 'मूर्छिता, 1 (sttp lin ) विठ्ठला (also 'फर्शिता as in text) Do om (hapl) from brat up to 65* शूराश्च कृतविद्यान मम पुत्रा मनस्विन पुत्रशोक (in 35) -.) B3 दुखावहत, [ M. तरस्विना, तरत्तिन' (for मन') ] पहत (for दुःखोप') - Ko i om 94d-356 31 .) DII त इमे; Do तदेते, D3 सप्रैव, TI 356 Ko 1 cm. 350k, Do om. up to पुग्नशोक M: सदेव , G: वयव (for तदेव) M. निहता Gs (cf v1 34). -") B1 फ्रोध , Ma शोक (for - 0 ) Si Ko Ki Ma पुनास्लप कृष्णा (for कृष्ण) कोप) ( for पुत्र) LE) Dai Ta स्विन', K पुत्रास्वस्तिन (submetric), K3 s पुत्रा G: जगाद (for जगाम) Kss शोरे Ca शौरि रूपयेतस', BI 2 TI -') K: M Cd uit (as in text) Ki : Dn1 रोपेण Ma यदेव (for यदेव) i Ko [भ]शत; K: T. कृत (for #90 (slo); Ca d &IÙOT ( as in text) [भ] कृत) Dn Ds पापस्यम्। Do K: विगद्रिया. Ko # देवी सा (for गान्धारी) काम्यस्त्वम् , G कामस्वाम् ( for -कामस्त्वम् ) -4) T G1 . [ उ( भ)पप्लाव्य G: उपप्लाव्यगत' पुन 36 TG om the ref - ") K: धाराष्ट्रस्य } Ds 32 ) K. Ni B Dn1 D1-18 ० शा( K: प्रातनोश् 'राष्ट्रांश्च , Ga Ma 'राष्ट्रश्च - ") 33 Ka s Dna TIG (for शत') DDI पौत्रेण (for पुत्रेण) -') Do KI N1 B Dn1 D1-08 0 T2 M18 दग्धा, कुरा। विदुरेण च धीमता -') K1 तदेव, Kas सदेव, K. दग्धा , M. दुग्धा (for दुग्धा') -') G1 उपे Ti तयैव (for तदेव) Do (for [E]f) G: क्ष्यता ( for क्षिता) K: विनस्यतिस्, K: विनश्यतिस। N1 सानाह, Ga मा मोह (for मा स्नेह) -4) GS ध्यनश्यवस्, Is चिनश्चसि ( for श्यन्तस् ) -") समेविति (for सुतेविति) Ks फुरुवारमजेन्वित Ga काले (for कसा ) Ds corrupt र्दन 33 Si damaged -) Dna transp auts and 37 ) K शक्लेन; Ti GB शक्येन (for शक्केन) G वचन , Cad दर्शन (as in text) S. Ko+ Ds बहुभृत्यत, Cd 'बुध्येन, Ca 'मृत्येन (as in text) D1 D. 2 : योनि( DI 'मि)दर्शन नैसन्। Ks तश्च -') Ks T1 विपुळे, G: बहुळे; G३ बहुले (for वि निदर्शनेनन, B1 : 1 तयोर्नु ( B. 'न) वचन वात -) पुले) DN: ( HBT (for fagat) $1 KO : ut (for K० मचिरेण घ, M भचिरेणेव Bi-3 D1.40 0 1 घले) -') T1 Gसमस्पेन1 समयस्वे, Gh समु पुजा मे (by transp), Ds पुत्रेण -') Ki Do रयेन (ior समर्थन) -4) G: श्रुरवा ( for श्रुरा ). Ki भसमूता ( for भस्सी) K35 जमाईना; K सगाईम K3 : B3 Dna T: G12 हि (Fort) 18 [97] Ds तस्माजू, K. D3 जना हा ·[नीपत तपाप्ये हनमुना 11 25. 38] महाभारते । यस्माचया महानाहो फलं तरसादवामुहि ॥ ३८ कुत्सिनेनाभ्युपायेन निधनं समाप्यसि ॥ २१ पतिशुश्रूपया यन्मे तपः किंचिदुपार्जितम् । निहनगातिवान्धवाः । तेन त्वा दुरवापात्मञ्शप्स्ये चक्रगदाधर ।। ३९ ग्नियः परिपतिप्यन्ति यता भगतगियः ॥ १२ यस्मात्परस्पर घन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाः । वशंपायन उवाच । उपेक्षितास्ते गोविन्द तसाज्जातीवधिप्यसि ||४० तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाः । त्वमप्युपस्थिते वर्षे पत्रिंगे मधुसूदन । । उवाच देवी गान्धारीमीपदभ्युत्मयभित्र ।। ४३ हतज्ञातिर्हतामात्यो हतपुत्रो बनेचरः । संहा वृष्णिचनास नान्यो महियते शुभे । . - . -- G नाश B:1 - मन। D: सु) दुराचार। 38 ") K: इन्ट मे( KI 'सोपक्षितो, KI T: MI 42 mising (cfr 17") --) ka इच्छ( 'धितोपेक्षिता (I: "क्षतो); K: एराता समापो ( Trये ( for सार) E पक्षिता, Dum D1 1-(DI 'धु तोपक्षितो ! (lor रागुन) -) DI TEE (Ir निष्ठ) -") Un Ds गावा, G: नाशे (for TIT) D: 17 पग्तिविण्यात -')} D3E : : यथैव । -Ti om ( hapl ) 38-391 -') T: G परम्पयाध S यधेमा (for पता) TI भातमिग (for यसापया) K. महाच्यारो, . 'पाहो (lor 'याहो). -") 1 Ko + सम्मारफलम् (by transp ) 43 S. missing (cfr ] 30) S(Excer ona the rei 39 Ti om. 30 (of r 1 38 ). In a the portion -*) U: पारो (tor घोर) Dal DI: .:. परागस गुपन -') Ko महा froin 11 25 39° up to सत पि in 11 27 2' is lost KI 'मना: -°) K L राजन् (for पम्मे) D: Am {fur 'मना) ') on a missing folio -31T: G1 M: स्या; kt 17 (for tai) Ko si Ko देवो, रवी (lor मी) -"TCH दुरवापेन, K12 D3 नु (K. घ, इदम् ( lor ईपद) पपन्या, . . . K. दुरवाप्यारमन्। Dn1 corrupt, ७. पापारमा, भिरर्सयन: G। इदमपुरम्मपन्, Cid पदयुम्मपन् M: 3 दुटपापारमनू, 1 युएमापारमञ् (for दुरापा (as in text) मम्) -") BIG श; D. पश्ये (lor शपये) 41 Ss missing ( 5 1 39) Belore it -1 K: : चक्रगदाधर ins पासुदेय Ki : V D A transp t" and it" 40 missing (cf r 1 39) KI परपरे, Doi roads +1tirico Do repeats 13** after 67' D: पररार (for परस्पर) -°) K12 जातय (for --° ) Dul Dy (first time) प्णिवीरन्य। Gr यास ज्ञातय) ." ) K: शापार (for नातीन् ) (for 'घरस) G: सनी वृष्णियान्यस्य .... जातीनविधिप्यति (corrupt) नान्यो मे, D3 (second time) नान्योन T मदम्यो, 41 51 missing (cf 1 1 39) GI नान्योत्माद (tor नान्यो मद) G. (slet (for .-.) Ds 11: तम् (for यम्) Dni समस्यपस्थिते शुभे) B Dn1 DI. (first time) ... मद( DAI धर्षे (010). -") K. मधुसूदन -') समाति 'दा)न्यो ने वियते, G• corrupt K: हतज्याधि, B3 मृतसाविर (for हत) -") K: ! रो मतम्। Dies: [s]हमेशन् (lor सद्) मात्ये -1) हरिपुनो ( for हत) D3 वनेचर D. दग्धा ददमि गाधारी -) Ko : दीण: 6 चीजें, -Atter 414, K1-3 Dn D: 3 BS ins Cn d fio (ns in text) Kा तय, K. सच (for GG* मनाथवढविज्ञायो लोकेपवनभिलक्षित । घरसि) Ca शोभने; cd (also Ca) सुमते ( for प्रिये). Crns in text 1. Dpi D. ,ins aitar 44 [K: ufad, Do: $ zfiterrat ( for 3ifi'). Das D3 after 16 ( followed by the repetition of 44") [मान मिलसित , G 'रक्षित , G1 'रक्षित , Gs [4]नुपर क्षित . ] 67* देयादेय विनश्यन्ति वृष्णयो नाम संशय' । -') ca d cite कुरिसतेन (as in text) धारण; Dna DIA 0 8 0 Ta Ma [मप्युपायेन [D: निक्षी. Ki देवादे विगरयनि, K: देवादेव Ki Ms समयामुहि, D च समाप्स्यसि; 2 समवा विनश्यनि, D देवी DD देवा देव विनपनि, D3 देवादेव पिन प्स्यति (also as in text). ६पति Dr Dइगयो ( for Yयो) ] [98] - KI रागमा Ti on 411 DI om KI हा . K: [3] -) ·प्राद्धपर्व] स्त्रीपर्व [11. 26.4 जानेऽहमेतदप्येवं चीर्ण चरसि क्षत्रिये ॥ ४४ अवघ्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवैः । परस्परकृतं नागमतः प्राप्स्यन्ति यादवाः ॥ ४५ इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसः । वभूवु शसंविना निराशाश्चापि जीविते ॥ ४६ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५॥ समाप्तं स्त्रीपर्व ।। वासुदेव उवाच । उचिष्टोत्तिष्ठ गान्धारि मा च शोके मनः कृथाः । तवैव ह्यपराधेन कुरवो निधनं गताः ॥ १ या त्वं पुत्रं दुरात्मानमीर्षुमत्यन्तमानिनम् । २६ दुर्योधनं पुरस्कृत्य दुष्कृतं साधु मन्यसे ।। २ निष्ठुर वैरपरुपं वृद्धानां शासनातिगम् । कथमात्मकृतं दोपं मय्याधातुमिहेच्छसि ॥ ३ मृत वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति । C1119 . 12.4 KI यत, BI मत्त, D. पुत, 45 3 missing (cf r 1 39 ) - ") K. नरे सर्वे 1 Ko 1 NT B. : + DII D1-68 0 GH, भग (sic) (for नरैरन्यर) -') K: अपि ना, Ña रक्षिता, वान् K Gs श्रीकृष्ण ( for वासुदेव) ") Ka: भन्यो ( for अपि वा) : मानवे (for दानवैः) TI GA गांधारी - ) K: मना (for मन') Ka अपि देवगन्तवा, B3 अपि देवै सवासवै , Do .6) K1 Ds तथैव ( for तवैव) K च; T G1.8 अपि वा दानवे सह -) Sl KO : परस्पराश्य (31 [भ]पि ( for हि) -4) Ni B1-8 D1 9 48 बहवो, 'च) ते नाशम् -t) Ni B:- Dna D1-1 03. 1. कारवा ( for कुरवो) DI इत (for मत) G: माधवा (for यादवा) 2 ") Cad cute यत् B Dal D1-3080 यत्वं, D व तु (for या त्व) Ks ga (for gə) - ) 46 5. missing ( CE = 1 39) Before 46, Dai K38 तऍम् , Dn. If a : ईर्युम्, T इष्टम्; Gi GIR 105 वैगपायन टवाच -°) Dna S (except ईर्याम्, G2 : इमम् , B: ईय॑म् (for ईयुंम्) Dm JI..) जनमानसा ( for 'चेतस ) -') Si Ko : चात्यस T G1 कारिण (for 'भानिनम्) Ś KO. भृशमतप्ता, K. Do: 'मुद्विग्ना, Ks corrupt (for -") Ds दुर्मतिं शूरमानिन खिते ( for दुप्कृतं). दुरी 'सविना) Ks -4) Dna Ta Gar (for चापि) त मन्यते भाशतश्चापि जीविते (510) - Alter 46, D3 ins 67* followed by the repetition of 4495 3 *) T G1 दुप्कृत, Ca d facer (09 in text) Colophop missing in $. KIDSom Sub Ka : Ni D3 8 0 5 चैव ( for वैर ) Si K (except partan Ko :-5 Na B Da DI 3 1680s स्त्री K) B Do Di : 1-88T G3 पुरुप for K. also स्त्रीविरापपर्व - Adhy name K. Dn2 -') Ks कयमात्मकृता दोपे --4) S1 इहेईसि, Ki गारीशाप, Gs गाधार्या कृष्णम्य शाप', वासु इहाई सि Da om च्छसि Ko मय्यादातुमिहाहसि, 01 31-1 गाघारीमापे वासुदेवशाप' (also मय्यारोपयलेना गांधारीप्रलाप [12 'प]) Adhy no (figures, Fords or both ) K. 26, Ni D3 0 17 , Do 16, 4 .) D5 मृते, G1 भूत ( for मृत) -:) DS T G: 3M 25 (as in text), G: 23 यातीतम् Gi अनुशोचते Kss यो सायमनुशरेचते -) 51 लपते ( for लभते) - ) Ti ne (for 26 अनयों) Ki प्रतिपद्यते (hypermetric), K प्रपश्यते A This adhy is missing in 5. (cfr1 11 ( for प्रपद्यते) Ks द्वावनाय पश्यते, G: अनर्थ प्रतिपद्यते [99] - पल्प) देवशाप, 2533) ·11. 26.4] महाभारते [खीपर्वणि दुःखेन लभते दुःखं द्वावनौँ प्रपद्यते ॥ ४ जीवतां परिमाणज्ञः सैन्यानामसि पाण्डव । तपोर्थीयं ब्राह्मणी धत्त गर्म हतानां यदि जानीपे परिमाणं वदस्य मे ॥ ८ गौर्वोढारं धावितारं तुरंगी। युधिष्ठिर उवाच । शूद्रा दासं पशुपालं तु वैश्या दशायुतानामयुतं सहस्राणि च विंशतिः । वधार्थीयं त्वद्विधा राजपुत्री ॥ ५ कोट्यः पष्टिश्च पदैव येऽसिन्राजमृधे हताः ।।९ वैशंपायन उवाच । अलक्ष्याणां तु वीराणां सहस्राणि चतुर्दश । तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य पुनरुक्तं वचोऽप्रियम् । दश चान्यानि राजेन्द्र शतं पष्टिय पञ्च च ।।१० तूष्णीं बभूव गान्धारी शोफव्याकुललोचना ॥ ६ धृतराष्ट्रस्तु राजपिनिगृह्यावुद्धिजं तमः । युधिष्ठिर गति का ते गताः पुरुषसत्तमाः । पर्यपृच्छत धर्मात्मा धर्मराज युधिष्ठिरम् ॥ ७ आचक्ष्व मे महाबाहो सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥११ धृतराष्ट्र उवाच । K पाढव, TI 5 .) K. D2 तपोय, D: तपोधय (510), GI 'णज्ञा ( for 'ज्ञ') -')61 K1-3 Bs Dn Di : तपो दिव्य , G8 तपोर्थिन , AM तपस्विय Ca तपो 0 8 0 Th सैन्यानामपि: K: 'मिह, 1 योधानामसि; र्थिज; Cd तपोस्वीय $i Ko 4 गर्भमाधाद् , K: गर्भ 2-4 योधानामपि ( for सैन्यानामसि) KID पांडव मिच्छेद, Ñ , सूत गर्भ: DAL G: धत्ते गर्भ, पति -')M गताना Bs भारत (for पाण्डव) गर्भ (10), MB + धत्ति गर्भ, Ca धातुगर्भ , cd as (for हतानां) DD1 D8 मपि ( for यदि) -d) MS in text ") K गोर्योढार B. गौर्वोचार; Dna परिणाम ( for 'माण) Dna T. Gf ब्रवीहि TI गौगर (for गौर्वोढार) Ko धावमान (for धाचितार) ब्रवीपि ( for पदव) तुरग, G: कुरगी (for तुरगी) -) Kas 9 .) B। शत शतानामयुत, Dn: S दशायुतसहस्राणि शुद्री: Tu शूदो ( for शूद्रा) Sa Ko-2. Da दास्य ) K : सहस्राणा: Ma lagano Doi om (for दास) Si Ko 2-5 D: पाशुपाल्प; Ki D3 Ala Ks Ma विंशति -.) K पोय ( for कोट्या) M. 8 पशुपाल्य (for पशुपाल) Ko- 21 पाशुपाल पष्ठे च , TG पध्यश्च ; T: पष्टीच, M पप्टीच, M. B- Dn1 D1-68 9 1 च, K नु ( for तु) KI पष्टि च ( for पष्टिश्च) KI : Ds द्वे वे, Kss द्वौ च वैश्य; Ks वैशी; M2 वर्गात् ( for वैश्या) -d) 31 (for चैव) Cn सप्तत्या (for पट् चैव) -') K : Ko-34s युद्धार्थीय; Ks युन्धार्थाय ,_G1 वधाविय, Ni Da हरिमन्; Bi A1 योस्मिन्; Ba Dn1 T G Ms G: B यथार्थिनीय ( for वधार्थीय) K1. DB MI यस्मिन् , Ds तस्मिन् (for येऽसिन्) Ko grl Ni क्षत्रिया ( for त्वद्विधा) B Dn D1 8-30T G: 8 1 3 । राजन्मृधे (K: 'ते), Cd 'मृधे (as in test) Dn1 रुवा, D3 स्थिता ( for 6 DI: A om the ref - ) K: त, (hypermetric) G: 8 राजपुत्रत्या Mi laouns for वासुदेवस्य) -') Ds पुनरुक्त ( for 'रक्त). -) 10 ") K: B2 T Cad भालक्षाणा, Ks Bi AF मा K : transp तूपणी and बभूव M1 on गान्धारी लक्ष्याणा, Ko DI1-08 G1 अलक्षाणां, B. भालक्षांत, -4) K: BE-- 2 चेतना (for 'लोचना) Dai D8 Do ममलाक्षाणा (hypermetric), G: कुललक्ष्य (for पुत्रशोकपरिप्लुता भलक्ष्याणां) Ko Ba Dn2 च, K12 D. S हि (for 1) Doa & (for atzo) Ñ TESETT 7 ) Ko 8 ॥ धृतराष्ट्रश्च , Ks 'राष्ट्रस्य ( for 'राष्ट्र तन्न वीराणा -) K13 चतुर्दश -")Ga चान्येन, K: रानपैर , Ks Dn राजर्षि ( for राजपिर) Ms [मन्यानि च, Ca धान्यानि (tor चान्यानि) -1) -') Ko : विगृह्य ( for निगृश) Ko बुद्धिज ( for Ca cites गत Si Ko + पट् चैव, KI D. पष्टि च; [M]वु') G निगृयावस्थित मन -') K Ni Da K. T G1 12 षष्टिं च ( for पष्टिश्च ) Dua T, G धर्मज्ञो (for धर्मात्मा) T: भारत (for पञ्च च) 8 ) K. जीवंता Ba Ko परिमाणज्ञ, Ga 11) G गति ( for गता'). D00 पुरुषसत्तम [ 100] Ds राजपुत्र D9 एतच् दता) M भारत, ·श्राद्धपर्व ] स्त्रीपर्व [11. 26. 18 युधिष्ठिर उवाच । यैर्युतानि शरीराणि हृष्टैः परमसंयुगे । देवराजसमाल्लोकानातास्ते सत्यविक्रमाः ।। १२ ये त्वष्टेन मनसा मर्तव्यमिति भारत । युध्यमाना हताः संख्ये ते गन्धर्वैः समागताः ॥ १३ ये तु संग्रामभूमिष्ठा याचमानाः पराअसाः । शस्त्रेण निधनं प्राप्ता गतास्ते गुह्यकान्प्रति ॥ १४ पीध्यमानाः परयं तु हीयमाना निरायुधाः । हीनिषेधा महात्मानः पराननिमुखा रणे ॥ १५ छिद्यमानाः शितैः शस्त्रैः क्षत्रधर्मपरायणाः । गतास्ते ब्रह्मसदनं हता वीराः सुवर्चसः ।।१६ ये तत्र निहता राजन्नन्तरायोधनं प्रति । यथाकथंचित्ते राजन्संप्राप्ता उत्तरान्कुरून् । १७ धृतराष्ट्र उवाच । केन ज्ञानवलेनैवं पुत्र पश्यसि सिद्धवत् । तन्मे वद महाबाहो श्रोतव्यं यदि वै मया ॥ १८ More CH 173 K 116 माना , तु) 3 -1)GI गता, - Tor 11, K3 : subst 69+ क्षत्रधर्मेण निहतास्ते गता परमा गतिम् । 68* केपु केषु च लोकेषु गता होते नरोत्तमा । 15 TM om 15-16 -°) BI DI:- 8 0 पास्य युध्यमाना हता सस्ये ये चैवावापरामुग्या। G वध्य' (for पीड्य') Ka नु, Ds & ( for -°) G1 हीनमाना Kss परैयुधि, D. निरायुधै [ (L 2) K. परादमुना ( for [अ]रा') ] ( for 'चुधा) -') B D1 8-8 हीनिषेधा, Cad -') DDI D3 महामान, Ds 'भाग ( for 'याहो) 'पेधा ( as in text) -d) B. G: अभिमुखान् -2) T सर्वतो, M: सर्वज्ञा ( for शो) Mad (for मे) G सर्यतोहमि धर्मत 16 Tal om 16 (cfr ! 15) Śc damaged -°) K. D. : भीमाना', DG भिय' (for 12 Doi om the ref. - ") G: र ( for पैर ) छिद्य') Ni शरैस्तीक्ष्णै', Dna Ga, शितैर्वाण Gi K. G1 हानि, D3 ठानि; T G: हतानि G: पर्याण' (for शित शौ') -') G1 हतास् (for शरीराणा -) K: हष्टी, Ds हटे। T: तस्मिन् गवास्) Si Ko ब्राह्ममुवन; Ks-5 'भवन (for हटे) TIGM परमयकुले -') Ds गवा G: हत (for हता) K12 D : न मेत्रास्ति ल्लोकान् , T G1 1 समास्ते तु, G: समा लोकान् ( for विचारणा, 1 हतवीरा स्ववर्चस समाल्लोकान्) -4) K: 5 सत्यविनाम (Ks 'म') T G1 M देवराजेन पूजिता 17 ) B1 3 D1 3 5 0 0 स्वत्र ( for तत्र) -') Ki: 5 नरा आयोधन प्रति, K: उत्तरा', Dr Gas 13 TM:-1 om 130 - ") K: च हटेन, K: विमुक्का' -') K. यदा, Ds कय (for वतुष्टेन, K3 G: परऐन, G स्वर' -') KG यथा ) K1 - Das T 1 पुरुषा(K1 'प) ( for ते फर्वव्यम् ( for मर्त') B3 भावित ( for -d) K: D2 8 ते गतास् , G1.8 प्राप्तास्ते ( for भारत) -') K1 सख्य, K: सरें, B: शुरा, Gi सप्राप्ता) Ka (corrupt), Kas ते (for सस्ये) T G1 M गधर्वलोके पूज्यते -4) Ni B Dn D1 3 4 0 8 0 G: सप्राप्ताश्चोत्तमाकुरून्, T Ka : transp a and गन्धर्व K. T: सम गतr ( for I वे गता पु(T: तास्तू )चमा गति समागतr) KI.: D. गधर्व सह लगता B: Gi गध समता गता After the Gi (also) क्षत्रधर्मेण पार्थिवा 18 T MI ! ! om (hapl ) 18-20 ref , D. reads 190° repeating it in its proper place 14 ) K: B | Dni DL. 36080 च, Ks नु - ") Dn: G M3 येन ( for केन) Si Ko - [ए] तान् , (for तु) 51 Ko + B3 Dn D1 1- 8 0 भूयिष्ठा Ks स्व, G2 3 [ए]व ( for [ए]व) -') K: सिद्धि (D: 'ट), K1-3 : D2 भूमिस्था, B1 : शिरसि, B: वत्, Ks : तत्वत ( for सिद्धवत्) -') B DIL DI- शिरसो (for भृमिटा) -') K: याच्यमाना। MI मन्यसे, G1 तन्मया (for वै मया) भ्राजमाना ( for याच') - . ) DAAG शस्त्रैश्च (GE 'मेण) निहवा सस्ये (G3 'खे) -d) T G MA 19 T 2 4 om 19 (cf. v ] 18) Do reads transp गतास and ते Gs गुखकान्प्रति ते गता 1986 after the ref in 18 ~4) Ks Dna Gs निर्दे After 14, TM ins शाद् Cad निदे (as in text) -') K. विचरतो [101] Dn1 यया 81. भारत, राजन् ) -- K: D3 5 तूत्तरान् - , ·11. 26. 19] महाभारते [स्त्रीपर्वणि युधिष्ठिर उवाच । निदेशाद्भवतः पूर्व वने विचरता मया । तीर्थयात्राप्रसझेन संप्राप्तोऽयमनुग्रहः ॥ १९ देवपिलोमशो दृष्टस्ततः प्राप्तोऽस्म्यनुस्मृतिम् । दिव्यं चक्षुरपि प्राप्त ज्ञानयोगेन चै पुरा ।। २० धृतराष्ट्र उवाच । येनानाथा जनस्यास्य सनाथा ये च भारत । कचित्तेपां शरीराणि धक्ष्यन्ति विधिपूर्वकम् ॥ २१ न येषां सन्ति कर्तारो न च येनाहितामयः । वयं च कस्य कुर्यामो बहुत्वात्तात कर्मणः ॥ २२ यान्सुपर्णाश्च गृधाश्च विकर्षन्ति ततस्ततः । तेषां तु कर्मणा लोका भविष्यन्ति युधिष्ठिर ।। २३ वैशंपायन उवाच । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। आदिदेश सुधर्माणं धौम्यं सूतं च संजयम् ॥ २४ विदुरं च महाधुद्धिं युयुत्सुं चैव कौरवम् । ऽयम्) -) Gs om Mi यरसु Dna D3 शूद्राश्च G: 8 जनानां च, K8 Gas Als 'रित (for 'रता). -") K6 माम् ( for first time after 21 -)E: D तस्य (for कस्य) K: कुर्वामो ( for कुर्यामो) T वय तु तेषा कुमोद्य, 20 T M1 2 4 om 20 (of vl 18) G1 घय च कर्म कुर्मोध, M2 + न शक्य तात य( Aft a) Ko - महर्पिर, Ks देवर्षि (for देवपिर) M3 हष्टस् स्कर्तु, H: (both times) 3 वय तु तस्य कुर्वामो ( Ma [ first time ] कुर्मो चै) t) G1 तेन, 1 अथ, (for दष्टस्) -')K : तत्र ( for तत) KI-EN BI Dn2 च (for [भ]नु) -') Ko Ni B1 B1: (first time) 1 an ( for ara) स्म्यनु Di 8 4 089G 118 6 (for epiq) Dns at (for D. S T कर्मणा (for कर्मण) G 3 बहु त्वां न ( GB प्राप्त). -1) D3 ज्ञाने योगेन Ka मया ( for पुरा) मा) तु कर्मणा - ") 1 Ko . 23 Do om 23abo (cfr 1 22) 21 Dn2 om 2100 - ") K1-8 Ni Da अनाथानां, K. Ds पेनानाथ (Ds 'र्थ); Ks Dn1 यत्र (Dn1 चद्गपर्णाश्च Ks argqui (submetrio), पर्णाश्च Bi lacuna, Ds पृष्टीश्व 'त्रा) नाथा, B3 4 ये च (B3 घा) नाथा, Ti M1-8 यथा ( for गृध्राश्च ) -') B I Dni D1 3 4 0 8 यतस्तत (T1 'दा)नाथा, Ta M ये तु (M: चा ) नाथा, Ni Da (marg ) (for तत) ये कु(GB स्व)नाथा ( for येऽत्रानाथा) -') : के, B1 : च ( for तु) Ko चै कतमा, Ks तु (K. नु) कतमा, Dni Ds TM जनास्तात ( for जनस्यास्य) G1 ये स्वना -') 1 Ko-1N1 D2 सनाथाना, थजनास्तात तु कर्मणा, Dn: G28 तु सुकृता (Gs 'ता) (for तु कर्मणा) Ga लोको ( for लोका) K1 पा चैक तमो Ds T GM18 4 नाथवतश्च अकृतेनां ( for सनाथा ये) लोके; K. D. तपा वै कृ( Ds क)तमो लोको, D: पां पांडव (Ds M1 'चा), M2 नाधवश्चापपाडव (810) Ks चैकतमा लोके, TGI AM तेपा सकर्पणा लो( M. 3 'णाल्लो) om from भारत up to धक्ष्यन्ति (in 214) का dyKi Ga भविष्यसि K: D1 युधिष्ठिर, Ko 4 क. स्वित्, K: कचित् , Ta केचित् : कश्चित् Dny Gas तथा कुरु, T G न सशय (for (for कश्चित् ) --4) Si Ko - Ds धक्ष्यते, K18 DI धक्ष्यसे, K. धक्षसे, B1 2 दद्यति, Dna G धक्ष्यते; युधिष्टिर) D. वक्ष्यति (for धक्ष्यन्ति) - After 21, M: reads 24 Dia om the ref °) D2 एवमुक्ता, Ti (with v l. ) 226t, repeating it in its proper place G1 M एवमुक्त्वा ( for 'मुक्तो) K12D2 महाराज, DD2 तथा प्राज्ञ', D महाप्राज्ञ, Maa 22 Before 22, Ka T G1 111-3_ins युधिष्ठिर 'प्राज्ञ ( for 'प्राज्ञ') Ks ततो युधिष्ठिरो राजा -') उवाच Mi repeats 2248 after 22 a) Doi De SK Dne D2E Kss श्रुत्वा वाक्य सहीपवे हारो; D3 करो ( for कारो) 'M व्यादिदेश ( for भादि) K. स धर्माण, Ds सुवर्णाना, Cad सु न येपामस्ति (D2 'सि) सत्क(K. DD Ds सस्क), धर्माण (as in text) -") K. सौम्य ( for धौम्य) T G1 M न (M चै)पा शांविकारो, Ge 8 न येपा M धौम्यंस्तत च सज्ञय (corrupt) तन्त्र (GB मन ) सस्कर्ता, - Do om 220-230 ') MA (second time) तु (for च) T Gı M (Mi first 25 ") K: D: युयुत्सं T1GI AM चापि (for चैव) time) ते हि (for येऽन्न) Gन च सेनाहि मानवा, - ") K2 मुखाश्चापि, K: DI मुख(Ks 'खा)श्चैव, G3 नयतेन हि मानव - M. reads 22cd for the T G1 M मुखान्मृत्यान् (for मुखाश्चैव). -4) T GI [ 102] -') K. 'प्रज्ञ, ·श्राद्धपर्व] स्त्रीपर्व [11 26 33 इन्द्रसेनमुखांश्चैव भृत्यान्सूतांश्च सर्वशः ॥ २५ भवन्तः कारयन्त्वेषां प्रेतकार्याणि सर्वशः। यथा चानाथवत्किचिच्छरीर न विनश्यति ॥ २६ शासनाद्धर्मराजस्य क्षत्ता सूतश्च संजयः । सुधर्मा धौम्यसहित इन्द्रसेनादयस्तथा ॥ २७ चन्दनागुरुकाष्ठानि तथा कालीयकान्युत । घृतं तैल च गन्यांश्च क्षौमाणि वसनानि च ॥ २८ समाहृत्य महार्हाणि दारूणां चैव संचयान् । रथांश्च मृदितांस्तत्र नानाप्रहरणानि च ॥ २९ चिताः कृत्वा प्रयत्नेन यथामुख्यानराधिपान् । दाहयामासुरव्यग्रा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥३० दुर्योधनं च राजानं भ्रातॄश्वास्य शताधिकान् । शल्यं शलं च राजानं भूरिश्रवसमेव च ॥ ३१ जयद्रथं च राजानमभिमन्युं च भारत । दौःशासनि लक्ष्मणं च धृष्टकेतुं च पार्थिवम् ॥ ३२ वृहन्तं सोमदत्तं च सृञ्जयांश्च शताधिकान् । C11 789 B112633 K.11263 1 येपा ( for - - Ds 8 सजय -") Ga 31 सूताश्चैव च सर्वश 3 4 0 8 0 सूदि( Dna सहि )तांस्, T मृदिताम् । स्मृतिमास् (for मृदितास्) Ka : चैव ( for तत्र) 26 ") M: कारयतु ( for 'यन्तु) 2 [ए] ( for [ए]पा) -') K: प्रेतकर्माणि K1-38 Ba Dn: D2 30 ) K1 1 D. आह(K1 'हा)रति, Ks Dna T [भशेपत Ni BL. 2 DnDI 840 8 0 [भ] नेका, D G: चितां कृत्वा, Ba समाहत्या GB हतारवा ( for [भ] मेपत (for सर्वशः) -') 1 एपा, चिता कृत्वा) Ko प्रसगेन (for प्रयत्नेन) -") 31 (for यथा) K1 घानायवत्, Ks च नो भवेत् , Da Ks-5 Ni Dna D3 G: 8 मुख्य, . दुख सनाथवत्, TG1 AM नायवतां (for चानायवत् ) Ni मुख्यान्) Ks नराधिप, 1 नराधिप, D1 नराधिपा', यथा याताय वा किंचित् -C) K: च यिनश्यति , Ti DD: G: 3 च पार्थिवान् (for नराधिपान्) Ks om G1 न विनश्यते, Ga नैव दृश्यते, 1 अविनश्यते ( for 301 -4) K1-3 D28 शा(K. शस्त्रदृष्टेन: Dna न विनश्यति) G: 8 विधियुक्केन ( for 'सृष्टेन). - After 30, the 27 Before 27, Kss Ba S (except Gaa Als) sequence in Si Ko is 3109, 331, 34, 3501, 31", ins वैशपायन -") K. शसनाद् ( for शासनाद् ) 32, 3340,35d -') D. सता (for क्षत्ता) Gi सूरास्य 31 damaged .) Ks om च 1. क्षत्ता तश्च **य -') G1 सुधर्मो Ko Ds Ko- G: भ्राश्चापि; K शर्तृश्चापि ( for भ्रातृश्वास्य) T1 धौम्यसहिता ~4) K1 इद्रसेनोदयस् (for 'सेना ) T G1 M महारयान् (for शवाधिकान् ) - ) K115 T1 तदा (for तथा) D. : शल्य ( for शल) 28 ) K1 3 D2 Ti Gl : f चदनागरु (for 'गुरु) T GI काठाना (for काष्ठानि) - ) B3 च, Dai 32 For the sequence in Si Ko ., of v 1 30 K12 D2 G. om ვეთა [म]पि (for []) Ko 3 s Dna S (Gs य)या - ") : जयभूतं ( for कालेय(Ks I 'ळेय , G: 'लेधि)कान्यपि (G2 3 'न्युत), 'द्रय) ') G3 सिंधुपौवीरनायक - Gi Ma om 32cd Das द्रव्याणि (Ki Ds 'नि) विविधानि च • ) T1 दु शासनि, D दो शासन -') S1 T2 घृततेल च , Bz Gs घृतवेलानि लक्षण (for लक्ष्मण) K1 दौ शासनिलक्ष्मण च, Doi D1-3 0 3 0 घृत तेला( Dr Da 'ला)श्च Ds दु( Ds दो शासन च राजान -4) 31 Ko च KI D2 : गघाश्च (for गन्धाश्च) D. घृत तैलानि पार्पत, Kss T_M3.4 भारत (for पार्थिवम् ) शाणाश्च -d) 31 Ko 8-5 Daa क्षौमानि K8 5 Ga 33 For the sequence in Si Ko 4, cfr ] 30 विविधानि, Dna G: शयनानि (for वस') -") Dna T G1 M:- बृहद्धल सोमदत्त, f lacuna []त (for च) - ) D• सजयांश्च ( for सञ्जयांश्च ) 29 ) K: सुमहांति ( for समाहृत्य ) 81 M-4 महा (for शताधिकान्) TG सजय च महारथ। हानि in -) D. दारूणाशू (for दारूणा) सुजय च महायल After सायाश्च, B1_1ng Ka Dna Da . G: 3 सचय -') K3 GB रथाव , marg शतस्य पूरणेनाध्यारुह्यमानान् एकोनशवमिन्यर्थ G रथास्ते Ks मुदिताशू; Dn DI, (sic) -")D सोमधन्वान, D क्षोम / for क्षेस), [ 103] K12 Mat KB , Si Ko गध SKo. M1 महारथान् K1 सचय, Ta M2 रथाच, ·11 26 83] महाभारते [स्त्रीपर्वणि राजानं क्षेमधन्वानं विराटद्रुपदौ तथा ॥ ३३ शिखण्डिनं च पाश्चाल्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् । युधामन्युं च विक्रान्तमुत्तमौजसमेव च ॥ ३४ कौसल्यं द्रौपदेयांश्च शकुनि चापि सौवलम् । अचलं वृपकं चैव भगदत्तं च पार्थिवम् ॥ ३५ कर्ण वैकर्तनं चैव सहपुत्रममर्पणम् । केकयांश्च महेष्वासांस्निगांश्च महारथान् ॥ ३६ घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं वकनातरमेव च । अलम्बुसं च राजानं जलसंधं च पार्थिवम् ॥ ३७ अन्यांश्च पार्थिवानाजशतशोऽथ सहस्रशः । घृतधाराहुतैर्दीप्तैः पावकैः समदाहयन् ॥ ३८ पितृमेधाश्च केषांचिदवर्तन्त महात्मनाम् । सामभिश्चाप्यगायन्त तेऽन्वशोच्यन्त चापरैः ॥ ३९ सानामृचां च नादेन स्त्रीणां च रुदितस्वनैः । - . यथा विधि -- Mss -') G2 प्राव -") KI Ma laoune ( for तथा) SH Ko . G1 सदा, K : Das एताश्चान्याश्च सुयहून् (Ds यहव'). Dn1 विराट दु(Ks द्रौ )पद तथा om 38 -) K1 D E पार्थिवान (for शतशोऽथ) • After 384", K1-3 5 D2 8 ins 34 For the sequence in Ś1 Eo 4, cf y 1 30 -) D5 पांचाल्य TI G1 पाचाल, M: पाचाल्या 70* चिता कृत्वा महेष्वासान्सर्वानेतान्यथाविधि । (for पाञ्चाल्य) Ds om 34". - ") B1 K. [Ks चिता Ks : विधानेन ( for महेष्वामान्) Ks सृष्टकेतु (for 'धुम्न) L1 पार्षित, TG1 भारत (for सर्वाश्चैतान् K2 K. सर्वाश्च समदाहयर (for पार्वतम् ) - ") M: युधामन्युश T G1 दुर्धर्षम् (for the post half) ] विक्रान्तम् ) Koom 38d - ' ) Ds धृतराष्ट्रकृतैदीप्ता (sic) 35 For the sequence in Śı Ko 4, of v 1 30 -") 31 Ga कौसल्य , KI B1 s Dna Da-1 कौशल्य 39 ) K (except Ka) B1-3 D8 G2 3 पितृ Ds कौशल्यां; 11 कौसल, Ma कौसला मेधाश्थ, Th 'मेधश्च , TO GhM 'मेध च (for 'मेधाश्न) फोसल ( for कौसल्व). K8 द्रौपदेयांश्च विझावान् , T N1 पितृमेधविधानेन Ca d onte पितृमेधान् S G1 कोसलेय (T2 'लेंद्र) द्रौपदेयाम् -') K: राजान , Ko G1 अकुर्वत; K: मावर्तत, K3-5 Dn2 GB अकुर्वत; M: शकुनिश ( for शकुनि) Ñ. B1-3 Doi D1.8 1 0 N1 ग्रामणानां; D3 भावर्तते; T पार्थिवानां, 8. T चैव: G1 स च (for चापि) -) K8 मचक, तंत, M:-- भवर्तत (for मवर्तन्त) -') KI : Bas Dns भावत्यं, G: टावल (for अचल) Mi om from सामगेशू, TG सामानि ( for सामभिश्) SK Gaa घुषक up to कर्ण (in 36 ) चोप( K12 चैव)गीयते; Ba Dn DI 3 4 0 3 0 चाप्यगा (G1 'ल), M (sup in as in text) तृपत (for Dn D. 'गी)यते; D. 5 चैव गायत (Ds धीयस); Ti GB मलबुस वृक चैव चान्वदीयते; Ta G1 M चान्वगी( Ma 'गा)यत ( M2 'ते) (for चाप्यगा) -) K: Mi om से 31 [5]व 36 Ds om ( hapl ) 36-37 Mi om कर्ण (of शास्यत, Ko [s]नुशासत; K [s]शाम्यत, BR DAI 71 35) -") 1 वृषसेन च -') K. Bi | DAI D8 [s]aritozi( B8 'ala, BA 011 6 [s]rauitat; Dna फैकेयांश; Ks Ba Dna D1 3 4 08 0 कैकयार, BB Gs [s]वशस्यत, T G1 [s]न्वशासत, Ga [s]न्वशंस्थत , कैकैयाशू, M: केकयाश ( for केकयाश). K12 D M अभिशसत (for ऽन्वशोच्यन्त) D पार्थिवै', T फार्णेयमभिमन्यु च ---4)K 2D2 सृजयां(K. 'या)श, G1 8 1 4 चापरे ( for चापर) K12 तैस्तुते (KI T: भागताश (for निगाश) 'ती) शतधा परै , Ks • उपसाम तथा परे, 37 Ds om 37 (of v 1 36) ").K1 राक्षसेंद्र शसत चापरे, Ma corrupt • D3 om 37" ") G3 बक भारतमेव च ..) 40 K not collated .a) K , उच्चावचाना। K. भलवूस Ki B DIA 6. 'धुप, Dn1 'घुशं; D साम्ना मृदग, Ds उचावचारु M. Do 'बुक ( for 'धुस) Śi Dna Bli Tea, B Dai सारनामृचा च) K: साम्नामृता च देनोन (sio) -') D1 4 68 0 राक्षस G1 च क्षेत्र (for च राजान) K: साम्नां (for स्त्रीणा) B. रुदितनिस्वमै (for च -) K3 जळसध (for जलसध) G1 M. पार्थिव रदितस्वनै ) -.) f. कर्मल (for कश्मल) 4) 38 ") 2 अन्याश्च। Ti G1 शूरान् ( for राजनू) Dनिशाना, TG1 तदानीम् । तदा च (for नि [ 104] T1 वृपळं। T: G1 पुष्कळ यूपक) Dn1 महारथा D. TFT साम्नामृत च ( for - .

·पादपर्व] स्त्रीपर्व [11. 27.2 - कश्मलं सर्वभूतानां निशायां समपद्यत ।। ४० ते विधूमाः प्रदीप्ताश्च दीप्यमानाश्च पावकाः । नभसीवान्वदृश्यन्त ग्रहास्तन्वभ्रसंवृताः ॥ ४१ ये चाप्यनाथास्तत्रासन्नानादेशसमागताः । तांश्च सर्वान्समानाय्य राशीन्कृत्वा सहस्रशः ।। ४२ चित्वा दारुमिरव्यग्रः प्रभूतैः स्नेहतापितैः । दाहयामास विदुरो धर्मराजस्य शासनात् ॥ ४३ कारयित्वा क्रियास्तेषां कुरुराजो युधिष्ठिरः। धृतराष्ट्र पुरस्कृत्य गङ्गामभिमुखोऽगमत् ॥ ४४ इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि पड्विंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥ वैशंपायन उवाच । ते समासाद्य गगां तु शिवां पुण्यजनोचिताम् । ह्रदिनीं वप्रसंपन्नां महानूपां महावनाम् ॥ १ भूपणान्युत्तरीयाणि वेष्टनान्यवमुच्य च । C.11001 .17 KU 272 N1 पाढ a. -d) शायां) K: समपद्यते, Ni B1. A DI DI SL 9 DD G1 मत्युग्रं T मत्युग्रा, M: : मस्युबै ( for समजायत, TG1 मन्वपद्यत (for समपद्यत) व्यग्र) - ° ) K. प्रवृत्ता, Dna GB प्रदीप्त , TGi प्रभूत (f 'वा) (for प्रभूते) B स्नेहमिधित 41 ) D1.4 0 3 से विधूम , T G1 हुताड तत् । M DI Ds 'पाचित D1 'पाविते, D, 'दापित वीतधूमा' (for वे विधूमा) K. om from up to Ds 'पातिसे , Do 'प्लाविते; Ti G1 M 'मूर्छिसै ( for खत्रासन् (in 420) - . ) Ks Di पावक, 'सापित) G: प्रदीप्यतेह तापि -') K1 D. सवा A. पावके (for पावका) -Ki D2 8 om स्तान् । K: सर्वास्तान् (for विदुरो) -") K. D. 4led -')Ko एव (for इव) Ko [अन्वपद्यता विदुरो राजशासनात् Kss Dni Ds [भ]नु( Da 'न्व)दृश्यंते, Du: G प्रहश्यते (for [मन्वदृश्यन्त) K. तन्वत्र (sio), M 44 Do repeats 44 on marg -") क्रिया तन्वमि (for तन्वन ) Do 'सभृता' ( for सवृता) (for क्रियास) K1.2 D. 8 एव (Ds वने) प्रवृत्ते धर्मज्ञो K: विद्युल्लेखा इवाचिता', Ks दीप्तास्तारागणा इव, G: -') Ki : Da Ma 3 धर्मराजो (for कुरु ) प्रहा कातिभिरावृता', G: महा स्तब्धाभ्रसवृता 11 अभिमुखे (for 'मुसो). Sa Ko a [s]भवत् (for गमत् ) 42 K: om up to खत्रासन (cf v ] 41) D: Colophon om In Nisa missing --Sub-parvan om ( hapl ) 42ad -) M. एव (for ये च) Dna SK B Dn D1-08 08 स्त्री -Adhy name Ko G: 8 शतशो (for तन्नासन् ) - ") 2 नानादेश्या (for 'देश) सर्वशूरदाह , Ki.. राज्ञां शरीरसस्कार', Do: प्रेताग्नि Kसमागतां (for 'गता) - Do S 42-43 DS : राज्ञा शरीरसस्कार: -') Ks ताश्च (for तांच) दाहाध्याय, Ti सकलशव Ko + Dna G2 3 समादा($ 'घा)य; Ki उपानास्य , दहन, GB सर्वक्षत्रियदाह', M सकळक्षत्रशिरदाह; Ma 8 M सर्वक्षनशरीरदाह Adhy no (figur K: समानास्य, क्षत्रदाह', D: उपानाय्य: T G1 es, words or both) K123, K: 27, Dss 183 -d) Ko M समानीय (T 'य्य) (for समानाय्य) Do 17, T. GB 26 (as in text), G. 25 8- Ta G2 3 राशी , Ki : D. -- राशी (for राशीन्) 27 43 Doom 430 (cf v 1 42 ) -.) KI- Br D E F Gif चिता, Dn2 G2 3 दीप्ठ (for 1 $. missing up to fo in 2' (cfr h. 11 25 चिस्वा) Si Ko | मव्यग्रा', K: G2 अग्यग्र, Ni 38) - ") K नु (for r) -') D. शिवा, B. Dn1 D1 3 4 5 : M भव्य , B1 2 + 11 मत्युप्रै', M. शिव Ko Ni B DAL D1 3 10 8 9 पुण्यजरो 14 [105] om K: उपन्याय्य, M1 राशि -- -- ·[स्त्रीपर्वणि 11. 27.21 महाभारते ततः पितृणां पौत्राणां भ्रातृणां स्वजनस्य च ॥ २ वीरपत्नीमिराकीणे गद्गातीरमशोभत ।। ५ पुत्राणामार्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः । ततः कुन्ती महाराज सहसा शोककर्शिता । उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः । रुदती मन्दया वाचा पुत्रान्वचनमब्रवीत् ॥ ६ सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाः ॥३ यः स शूरो महेष्वासो रथयूथपथपः । उदके क्रियमाणे तु वीराणां वीरपत्निभिः । अर्जुनेन हतः संख्ये वीरलक्षणलक्षितः ।। सूपतीर्थाभवद्गगा भूयो विप्रससार च ॥ ४ यं सूतपुत्रं मन्यचं राधेयमिति पाण्डवाः । तन्महोदधिसंकाशं निरानन्दमनुत्सवम् । यो व्यराजच्चमूमध्ये दिवाकर इव प्रभुः ॥ ८ - - Do चितां, Ki पुराणजनोचिता (hypermetrio); T3 पुण्य सुढदश् (for सुदी) DD1 धर्म', D. [भ]धर्ममा' जला सृता Ta G1 MIn 8 'जलान्विता; 'जला -Ko सलिला (for सलिल ). IT फियो ( for सिता ') K: 3 5 M. 3 दि( M2 3 'द )नी, K. मिया) हादिनी, T हादिनी (for है') 3 Ko । वप्रसंताना (Ki 'न), K1. D8 घ प्रसपत्नां Ka s B विप्र' 4 ) MI केपीचित्; उदक (for उदके) DD: फियमाने Ds च प्रशंपना, K नु (for तु) Dn1 DB रूप -.) 81 पती D. च प्रसन्नाच, T. वज्रसंपना, T: सुप्रससा च, GIM संप्रसना च; वाव (sic), 3 सपतीव, K. यूपतीर्था, K: प्रवीपगा, Dn2 सदादिनी च प्र Ks रूपती, G. सुप्रती Ma चप्रसपना (for वप्रसपा) Gi qHd gf Dai màu ( for [ Ka -4) Dna G: [s]पि (for यि) भवद) पलास, -d) GB सहादिनी चा(Gs च)प्रपतन् Ni वै प्रससार, Dn1 निप्रससार, Dn1 निप्रससार, D न प्र K8 B महारूपा, DB 'वप्रा विप्रसार Gs 'नीपो, M. 'रूप ससार, M1 विप्रचचाल Mi + E (for च) (for 'नूपा) K: महावरां, B1 2 + DI08 'मला; Bi ( marg ) धना ( for 'चनाम् ) K, > Doi DAO 5 .) . तन्महोरगसफाश .. ) T: मनुस्सह, महारूपां महाबलां (K. 'ल), Ni Bs M. महारू( BH Gs निरूसव ( for अनुरसवम् ) SKo - राजभि परि 'नृपां महाधनां, Dna Ga 8 ततो भूपा महायला, वारित (K: 'तो वृत), Ks निरानदमहोत्सव -') सर्वलोकस्य मातरं DD1 भारतीण, M: माकीणों (for भाकीणं). -) 2 Senissing up to पि in 3° (of v l 1) M: अशोचत (for भशोभत) damaged -") K12 s DDI [उत्तरीयानि -.) 6 Before 6, Ta_ins वैशपायन -a) म K: चेष्टतानि, K8 वेष्टणानि (for घेष्टनानि) Ko.. हीपाल: 1 महापाल (for महाराज) -)T Af Ni Ba D: [भ]वमुच्यत (Ni B3 'ते), Kss []प रुदती, G1 M1-3 रदती (for सहसा) Ś KO. मुच्यते After 240, K: Bi S 108 B (except B2 ) DI DI 3-680 शोकमर्पिता, K: 71* कवचानि विचित्राणि गगामवजगाहिरे । 'फर्शिता -) K1-35 Dn: DB • G: 8 रुदती, D: [ Ks एव , T. इय, 1 अनु (for अव.) ] रुदती, Ti G1 नीळया, TM वीकिता (for रुदती) K1 D2 नदया ( for मन्दया) -d) Kas पुत्रं (for ') Ko T G1 पुत्राणां, Ks पौराणां, Bi D1 4 0 8 0 भ्राणां (for पौत्राणा) I पुत्राणां च पि d) B1 2 4 DIA00 पौत्राणां तृणां च T GI 7 Before 7, Ti ins कुती - ") 5 Ko- + Bl M गुरूणा (for भ्रातृणा) KI : D2 : सुहृदांव(K: Dn: D E G: स पीरो, K3 सवंगो, Ks सर्वांगो, Ds 'दा तथा ( for स्वजनस्य च) G3 सुवीरो (for स शूरो) -')KI (for 'T) sa reads 7ed on mnrg -.) D3 रथ (sio) 331 partly damaged ")S (except G: B) ( for हत) T: Gs Mi-1 सखे, 1 सघे (for श्रावणाम् ( for पुत्राणाम् ) Ko 5 B1 2 Dna DIA: सपये). -d) Gs राजलक्षण D. लक्षिण T: मार्यकानां (for 'काणा) -') GEM 8 कुलस्त्रिय' ( for कुरु') -d) 31 रुदत्यो, K. हृदत्यो; Ma B 8 ") K1. D. ते (K. D. त) ज्येष्ठमति , Ks यं क्रदत्यो ( for रुदन्त्यो) -') Ko. सुहदाश Dnt सूत' पुत्रं (sic), Ds त ज्येष्ठमिति (for यं सूतपुत्रं ). [ 106] - . पुग्नान्) यूथप - ·थाद्धपर्व] स्त्रीपर्व [11 27 14 प्रत्ययुध्यत यः सर्वान्पुरा वः सपदानुगान् । दुर्योधनवलं सर्व यः प्रकर्षन्व्यरोचत ॥ ९ यस्य नास्ति समो वीर्य पृथिव्यामपि कश्चन । सत्यसंघस्य शूरस्य संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १० कुरुध्वमुदकं तस्य भ्रातुरक्लिष्टकर्मणः । स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान्मय्यजायत । कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः ॥ ११ श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर्वचनमप्रियम् । कर्णमेवानुशोचन्त भूयश्चार्ततराभवन् ।। १२ ततः स पुरुषव्याघ्रः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । उवाच मातरं वीरो निःश्वसन्निव पन्नगः ॥ १३ यस्येषुपातमासाद्य नान्यस्तिष्ठेद्धनंजयात् । C1315 B112716 K 127 17 - व B. कुरव . Bप्रवर, BI परा स्व, - •°) Dna --') Dil राधेयमति , Dna Ta G: राधेय इति, Ma कृतज्ञ सत्यवादी च महारयमहारथ । राधेयमिव : पाढव -') Kयोघयाराज (sio), अभिमानी विनीतारमा सुन्दर प्रियदर्शन । 1 सोय कर्णश, . य विराजा, G. योस्य राजन् । एकपत्नीरत' श्रीमाश्चित्यमूर्जितशासन । MI यो घरश्य, M योरश्यत ( for यो व्यराजन् ) राजा सर्वस्य राष्ट्रस्य दुर्योधनहिते रत' । [5] K. च भूमध्ये, T1 समा' ( for चमू) D. योध्यराजनु- मम प्रियकरो नित्य पुत्राणा रक्षकच ह । मूमध्ये (corrupt). -") Dna Di : प्रभा (for 'मु ) a दिवाकरसमप्रम 12 Before 12, T M3-4 1ns वैशपायन -.) K A त धुस्वा ( for भुस्वा तु) श्रुस्वानु। K: पांडव 9 .) B. समयुध्यंत, D3 न प्रपद्यत , Ti Gia (for पाण्डवा) K14 ÑDoi De 8 s G प्रत्यपद्यत (for 'युध्यत) .) अग्रवीत् ( for भप्रियम् ) -') D3 कर्णायैव ( for कर्णमेव) Ki... D. M. Ks न' (for य) -") K1-101 DE [M]नुशोचतो (D. 'त्यो), Dna Di : Get [भ]न्वशो T G1 M पुरा या चत, TG1 [स]भ्य' (for [स]नु) Ba तमर्थमनुशोचतो। G. य' पुरा (for पुरा व.) --") Ko विरो 1. स्त्रिय कर्णमशोचतो -")K1. B D E लांततरा, चत (for यरो) K. या प्रकपन्न्यरोषत, Ds य' DB वासरवा, TG1 धात्यातुरा M. चासंपरा प्रकर्षस्य रोवत Cad oite प्रकर्षन् (as in text) After 9, R ins 13 ") Do om स Ds पुरुषव्याघ्र 72* य स वीरो मद्देवासो महायलपराक्रम । Ga: वचन (for मातर) K: धीमान् (for वीरो) 10 ") DB TG लोके (for वीर्य) - ") Kas -4) K1-1 B. Dna GB निश्वसन् (for नि श्वसन् ) अधि, K: इति, After 13, M इह (for अपि) Ki पार्थिव, (except Gas) भारत (for पजग ) Ś K Ñ B DA D1-08. G 108 K. D2 पार्थिव' (for कश्चन) Atter 100°, all M88 (except Kı, a D: M ) 108 75* यशरोमिर्ध्वजावो महाभुजमहाग्रह । 73* योवृणीत यश' शूर' प्राणैरपि सदा भुवि । सलशन्दप्रणुदितो महारथमहाहदः । [ K: G: यो घृणीते, B3 स प्रगीत , B स प्रणीत , T यो पृणीय (for योवृणीत) T तब (for यश ) B4 [(L1) Ko-3 5 Dn D. GB य शरोमि ; Bs 4 रथ गो DDI -ध्वजावतो ( for 'तो) B1, 2 HETET (for प्राणेभ्योपि, D प्राणीत (for प्राणैरपि) 8 Ko - Dna Ds परिग्रह ( for महा) G: धनैरपि (for सदा मुवि) ] -(43) Ka तळ ( for तल ) K18 8G: 8 प्रण -.) Ki : D2 : कर्णम्य सत्यसधस्य -') K: b समा दितो, B1 , Dna अनुदितो, B. प्रमु', Dn1 DB प्रन मेत्य( K'मेय)पलायिन' ( for प्रणु ) Ka Bs D1 4-63 तलशम्दानुनदितो, 11 ) Ks has a laouna for प्रातुरक्लिष्ट -') D, तलशम्देन प्रणदितो, Gl तलशन्द प्ररुदितो ( for the K, Do G1 तारापथ ( for महारथ ) K12 भवतां (for स हि व') G1 स पुत्र सहजो माता prior half) Ds d) M भास्करस्यौरस सुत' परिग्रह', B, महाद्रुम', महाग्रह ( for महाहद ) -TGM repeat Si Ko DI. 4.0 8 0 महाहदमहारथ (for the post 11" after 14 -')M जातो (for शूरो) -) halk) ] Doi प्रमु (for प्रम) Atter 11, Ds ins 74* दातानिश प्राह्मणानां पूजक' शीलरक्षक' । 14 ") K: यातम् , Do: बलम् । G1 पथम् ( for [ 107 ] . B सदा प्रमु। भुज) .

·11. 27.14] महाभारते [स्त्रीपर्वणि कथं पुत्रो भवत्यां स देवगर्भः पुराभवत् ॥ १४ यस्य बाहुप्रतापेन तापिताः सर्वतो वयम् । तमनिमिव वस्त्रेण कथं छादितवत्यसि । यस्य बाहुवलं घोरं धार्तराष्ट्ररुपासितम् ॥ १५ नान्यः कुन्तीसुतात्कर्णादगृहाद्रथिनां रथी । स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः । अमृत तं भवत्यग्रे कथमद्भुतविक्रमम् ॥ १६ अहो भवत्या मन्त्रस्य पिधानेन वयं हताः । निधनेन हि कर्णस्य पीडिताः स्म सवान्धवाः ॥ १७ अभिमन्योर्विनाशेन द्रौपदेयवधेन च । पाञ्चालानां च नाशेन कुरूणां पतनेन च ।। १८ ततः शतगुणं दुःखमिदं मामस्पृशदृशम् । Ñ मसूत त) Ks भव. 1. युधा as lacuna for पुरा. तेना Ša वनं हता तांना Ks 'ताश्च B, 'तान', - पातम्) K: भासायस् (for भासाध) वैकर्त G8 (f in ) शोमनेग्रे ( for भवत्यने) .") K : नान्यतिठेर (K2 '), T GI ® ca हेतु च भवती असूत, नमासाद्य. Cd है उग्रे भवती कोन्यस्तिष्ठेद् ( for नान्यस्तिष्ठेद्) - • ) Sa Da Ga भव मसूत। * -') K: स तम् (for कथम् ) Da विक्रम त्या स; Kor: Bs D3 6 G1 भवत्या स; ( for विक्रमम्) स्याश्च , Dna Ga भवत्यासौ; T भवेत्तस्य; 17 ") K1 2 D प्रभावो ( for भवत्या) S (orig श्रेष्ठो (for भवत्या स) Ni Bf कय स पुत्रो भवत्या, in text, sup len by corr in Deranāgarl) B1 D1 DI.4 8 0 भवत्या स कथ पुत्री -d) Ki K. गूढेन, Dn सगस्य, T G मन्त्रेण, Ga मनेस्य After 14, T Gi di repeat 11" (for मनस्य) - ") K. पित्रानेन: Ko Ni B:-1 15 .)S (except Ga 8 MI) प्रभावेन ( for 'प्रता Da Di 8 10 8 O DI Ki : Da Gaura, K8 6 पेन) -') Ma पातिता' (for तापिता) K: 5 Ds Gs विधानेन, B1 गृहाण न, T1 गृहीवेन; T: गूहि M 24 सर्वशो वय: Da Dn1 सर्वतोपम T G1 वैरममा G3 (infin) ग्रहाणेन (for पिधानेन) स्वरोचयत् -) -") Ka पीडि एव (for इव) K: शस्रण -') M च ( for हि) (for वस्त्रेण) Ds 'तास्तु ( for T G1 सुयोधनस्तु त ज्येष्ठ -") Ki : "ता सस) Ni DD हपांडवा (for सबान्धवा) T D. छादितवानसि; Ti G1 नोदितवत्यसि -') B Da Dni D1-+ 0.8 0 नित्यं , Mi 4 सखे ( for घोर) TGi G पीढिता सह(G: 8 सर्व )वाधवा तथा कर्ण महेष्वास. -') Ks उपासित G3 उपस्थित 18 ") विनाशादि (for 'शेन) -Mom 18" (for उपासितम्) After 15, Ś K Ñ B Dn - ") T G M1 84 वधादपि (for वधेन च) Dna DI-889 G: 8 ins पुत्राणां न तथाभवत् वत् -') Ka laouna for नां च नाशेन 76° उपासित यथास्माभिर्यल गाण्डीवधन्वन । Ki : Ni B D. विनाशेन, T G! वधाचापि, 2 3 विनाशाद्धि (for च नाशेन) Dnx घटोत्कचविनाशाद्धि, भूमिपाना च सर्वेप बल यलयता वर । M18 + पाडवाना विनाशादि -d) Ka : D3 शूराणा [( L. 1) K1 8 आयुधायैर् , K. अयुधीयैर्, Ks अयो (for कुरूणा) Dna घावनेन च, T घातनादपि, G ध्याचे, B1-8 उपायैस्तु; Dna Ca d आयोधने, D: 5 M1 8 + प( 1 8 पा)नादपि (for पतनेन च) आयुधीयर् , G 3 आर्योपायैर् (for उपासित) N1 लम्ध (for 19 °) T1 इदमापतितं बलात्, आयोधाधेरथास्माभिर् (for the prior half) T: इद पतित महत् चल) KIDA गांजीवधन्वन', (submetric), Gi M इदमापतित महत् -') Ko 4 Ks Ga गांडीवधन्व(Ks 'वि)ना -Ñ 1 om line 2 एतद् ( for कर्णम् ) K Ni Dnx D3 3 5 T G [भ]नु -(L2) Ga 7 ( for D वर, Ds वर ( for वर') ] शोचामि; M1 'शोचानि (for 'शोचन्हि) B1.3 कर्ण मेव हि शोचन्हि ( B हि शोचामि) ') : ददामि। 16 K. D. om (hapl ) 16aded नान्यत्, K8 : दीपि, B1 3 D1 0 8 9 स(DO Ko M8 FRI, K1 AF4 (for aire ) S facute (for सदह्ये हि BB + दह्ये हि Dn1 सन्नति कर्णाद् ) Dne अजीगलगणे यो चै ..) G1 निहन्याद् ( for दयामि) Ko [मर्दित', K: [मा] वृत', Dng (for भगृहाद्) K. रथिनौ, N1 प्रथितो; D3 रथिना, माहुति (for [मा]दित) D3 सत्रत्येनाविवाहित (510), Ds रथिनो; Ms. रथिन (for रथिना) TG1 1 दग्धाममा( G1 'ग्धमन्ना ; G: 'ग्धमाना)विवाहुति (for रथी) Dn: सर्वशस्त्रभृतां घर -') K. सद्य (T1 'ति'', Gs दहत्यग्नाविधाहत After 19, Bi (for सन) -') K प्रसूता य, Ds अभूत त ( for [ 108 ] - 8 Ko वल) 0) K1 दह्याम्, G3 टहति Ko G: वर - Ins ·पादपर्व ] स्त्रीपर्व [11 27.24 कर्णमेवानुशोचन्हि दह्याम्यग्नाविवाहितः ॥ १९ न हि स किंचिदप्राप्यं भवेदपि दिवि स्थितम् । न च स वैशसं घोर कौरवान्तकरं भवेत् ॥ २० एवं विलप्य बहुलं धर्मराजो युधिष्ठिरः । विनदशनकै राजश्वकारास्सोदकं प्रभुः ॥ २१ ततो विनेदुः सहसा स्त्रीपुंसास्तत्र सर्वशः। अभितो ये स्थितास्तत्र तस्मिन्नुदककर्मणि ।। २२ तत आनाययामास कर्णस्य सपरिच्छदम् । स्त्रियः कुरुपति/मान्धातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः ।। २३ स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यमनन्तरम् । कृत्वोत्ततार गङ्गायाः सलिलादाकुलेन्द्रियः ॥ २४ -- C1820 BI12730 K112713 इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥ समाप्त श्राद्धपर्व ॥ ॥ समाप्तं स्त्रीपर्व ॥ T: नवमे; G: नम M1 D: न चास्य Ds a 77* कर्णार्जुनसहायोऽह जयेयमपि वासवम् । B1 विपेदु', Ba (first time) निपेदु', 11 निनेदु (for विनेदु) M1 स्त्रीसघा (for सहसा) -') 20 ") Ki Dna नेह मे, K: 3 : D. I न हि मे, Si Ko : स्त्रीपुमास्तत्र; K12 स्त्रीपुमासोप्यन, Ks 6 स्त्रीपु Ki lacano, Bi : 4 Ds a RE 77 B: Dai Di : 4 सोय, Ni Ds स्त्रीपुमासश्च , B1-3 4 ( second time) ss नेह स; T: G: न च मे, Dn1 DI. I0. स्त्रिया खलु, B: (first time) स्मा (for न हिस्स) Kमप्राप्त , Ds मप्राप्य, M. D. : स्त्रीपुमासोथ, T Gi 12 8 स्त्रिय' पुसश्च , मस्त्राप्य (610) -') Ko . भवत्या( 'त्य)पि; सारस्य इव (for स्त्रीपुमाखन) -°) K. B Dn1 DI-3. K1- D:: भवेदिति, K: भवदेति, Dam D3 स 03 0T Gr 11 4 या', Dna M. य, D या ( for ये) चेदपि (for भवेदपि) Ko दिवस्थित, K1. हदे स्थित, B1 : स्त्रियस् (for स्थितास्) -4) कर्मणे KB D, हदि स्थित, G: दित स्थिर (810) (for दिवि त्यितम् ) -') K1-3 B D E G: 8 न चेद, 23 ) Dna G भामाययामासु BI सतस्ता मान DDI D3 तव स्म, G1 न चास ( for यामाप्त, T G1 M वत' समान(Ta 'य)यामास, G: न च स्स) 1 सशय ( for वैशस) 3 K: न च देव ततस्वमानयामास -Ko om 23°0 -') K1 परि श.., . न च देवसम लोके, Ko न च देवशस च्छद, KB 6 स परिच्छदान , Ki स परिवृत; Ni B:-- घोर, DO न चेदविशत घोर M. नवस्पर्शशस घोर Dn1 DI. 3 4 0 8 स परिच्छदा। B1 D परिच्छदा; Ty 4) TG कौरवाणां कृत (for कौरवान्तकर) G च परिच्छद ( for सपरि ) Dna कर्णस्यैव तु योपित सत् (for भवेत् ) -') T G! श्रीमान (for धीमान् ) Dn: चकार प्रेत फर्माणि S. K: भ्रातुस्तस्य; Ko 21 Before 21, Mi ins 1979T -°) Do 'रय, K12 D. भ्रातु' श्रेष्ठो, Dr1 म्रातु प्रेम्ला, T: विलाप (for विलप्य) 8 करुण ( for यहुल) 5. विलप्य Gi प्रेम्णा भ्रातु' (by transp), Ma प्रेम्णा राजा MI यहुल तत्र, B3 एवं बहु विलप्याथ -") M2 कुतीपुत्रो .. प्रेम्णा तु भ्रातुरच्युत After 23, Ga ins 79* (for धर्मराजो) si Ks-s विरुदन् , Sa (orig in text, sup lin ) K. D. व्यनुदत्, 24 G. om 2400 Ti damaged ) Dai प्र(B. प्रास्दन् , D3 विलपन्, Ds व्यरुदत् , TG1 सभाभि (for स ताभि) G1 सर्वारमा ( for धर्मात्मा) पदन्स, G सह स्स, MI वदरसा, M2-1 • ) i Ko : Ta Gif प्रेतकार्यम्। Ka प्रैतकृत्यम् । विनदन्) Ni Bi : Dna Di 3 46:" दुखिसो ( Ni K पुत्रकृत्यम् After 2400, Ki Das ins 'ते) (for नक) Das वदश्च दानकै स्मशानकैर्दुःख -4) K. [मस्यौदक प्रभु', Ba G: 8 78* महो भवस्या मघ्रस्य गोपनेन वय हता। [स्पोदकक्रिया विभु (for प्रभु) पापेनासौ मया ज्येष्ठो नाताज्ञानानिपातितः । 22 Bs repeats 22nd on marg - ") K6 विनेदु : [(1 1) = (var ) 1740 -(L3) - (var ) [ 109 ] 4) भ्रातु ** - as Bs 4 रुदन्स (for - - राजा, Ga वह ·11.27.24 ] महाभारते [स्त्रीपर्वणि - line 2 of 80* Ds माननिपातित ] - After the colophou, Ś Ko a conclude with मत परं शांतिपर्व भविष्यति । य( तस्यायमाय -While, TG18 M ins after 24ab Ga after 23 (K: प्रतिसधि ) श्लोकः । 79* सर्व चकार कर्णस्य विधिवभूरिदक्षिणम् । वैशपायन । स राजा धृतराष्ट्रश्च कृत्वा जलमतन्द्रितः । कृत्वोदक तु सर्वेषां सुहृदा पाण्डुनन्दना । [1 1) GB M1.8 : दक्षिण ( for -दक्षिणम्) -(L 3) Ti Gi, कृत्वांजलिम् G1 अतद्रित ] विदुरो ध्वराष्ट्रश्न सर्वाश्च भरतस्त्रिय । [S. कृत्वोदके 81 K: सर्वेषा सुहृदा (by transp.) On the other hand, after 2400, Bom ed ins Si damaged. a पाडुनदन' ] 80* चकार विधिवद्धीमान्धर्मराजो युधिष्ठिर । स्त्रीपर्वण्यमी वृत्ताता । तराष्ट्रविशोककरणम् । सजयवाक्य । पापेनासौ मया श्रेष्ठो भ्राता ज्ञातिनिपातित । विदुरवाक्यम् । निर्याण । कृपादिदर्शन । पाण्डवसमागम । भतो मनसि यद्गुन स्त्रीणां तन्न भविष्यति । मआयसभीमसेनमग' । व्यासदर्शनं । भायोधनगमन । स्त्रीविलाप [(21)-(var ) 79*, line 1 -(L2)=(var ) (K. 'विलास') । गाधारीकोप । वासुदेववाक्य । युद्धहत 78', line 2 For line 3, of 13 6 10.] सस्कार । गगाभिगमन । कर्णप्रख्यापन । उदकदान चेति शिवम् । (Ko om शिवम् ) - ") Ki : D. 5 इरयुक्रवा स तु गंगाया -d) KA D. उत्तताराकुलेंद्विय', Ds उत्तरानाकुलेंद्रिय एवंदेकादश प्रोक्त पतिकरुण महत् । सप्तविंशतिरध्याया पर्वण्य मिन्प्रकीर्तिता । - For 2464 8 subst श्लोका सप्तशत चैव पंचसप्ततिरुच्यते । 81* समुत्ततार गङ्गाया मार्यया सह भारत । प्रणीत सजनमनोवैक्लन्यास्रप्रवर्तकम् । [M1 गगाया M, माया ( for भार्यया) ] [(L 2) Si Ko 'सिन्नुदाहता -(L4) प्रणी After 24, Ki : D: io Bom ed ins 82* भातृभि सहित सबैंगेहातीरमुपाविशत् । -S1 cont ॐ नमो भगवते श्रीवासुदेवाय । [Ds सहिता सर्वे K1 गगातीरे Ds 'विशन् ] -Si cont समाप्तमिद स्त्रीपर्व । - While after 24, Dnr ins शुभमस्तु सर्वजगता परहितनिरता भवन्तु भूतगणा' । 83* य इद शृणुयाद्धीमाम्श्रद्धाभक्तिसमन्वित । दोषा प्रयान्त शान्ति सर्वत्र सुखीभवन्तु लोका । तस्य नारायणो देव प्रददाति समीहितम् । After a few lines not connected with the parvan मानसं वाचिक चैव कायिक यश दुप्कृतम् । - भग्न सवत्सर वसुशरसल्ये माश्वयुजमासे सितेतरपक्षे तियों पुराणज्ञ पूजयित्वा ब्रह्म हत्या विमुच्यते । प्रतिपर्धा गुरुवासारान्वितायाम् ॥ सवत् ५८ भव वति १ गुरौ। पुत्रपौने परिवृत इह लोके सुख लभेत् । [5] अत्र श्रेप्रे दिहामटे निवसमानै पण्डिस औसारकपुत्रपौत्र पण्डित- लालपण्डितश्रीकण्ठपण्डित[ग]ङ्गकपुत्रपण्डितनरामिधै महाभार- मुक्रवा च सकलाल्लोकानिन्द्रलोके महीयते । नपुस्तकद्वय मादिपर्वम् आरभ्य मारण्यपर्व तावत् एकं पुस्तकं कर्ण- [पर्वम् भारभ्य भाश्रमपर्व तावत् द्वितीय पुस्तकम् इदं महामार- Colophon om in Ks Sub-parvan Ś K0-9 साक्ष्य इतिहासपुस्तकद्वय मया पण्डितलालकेन वा पण्डिसश्री- SENI B Dn D1- 98 स्त्री Adhy name कण्ठेन वा पण्डितगङ्गाधरपुत्रेण पण्डितनरकेन पण्डित औतारक Ko : प्रख्यापनमुदकदानं च, Ki : D उदकप्रदानिक', पुत्रेण दी सहमपञ्चचत्वारिंशकमूल्येन गुरुवरानन्दपादानां विक्री- B3 उदकदानिक, Ds जलप्रदानिक T उदकप्रदान, सम् भके दी सहस्र ४५०० (sic) भन्न साक्षिण [ब्रह्मविष्णु- G1 सर्वेपामुदकप्रदान, G. उदकप्रदानप्रशसा, GB कर्ण महेश्वरा लिखित मया तकडे महापरकेनेति शुभम् ।। साक्षी पं घोधन नाम उदकदान, M जन्मावबोधन -Adhy no केशवक माक्षी पंकेशके [Sten, JRAS, 1900, 188-89 ) (figures, words or both ) 62 TG: 27 (as in Ko cont ॥ शुभ शुभ शुभम् । text), K1 24, Dn1 18, D8 6 16, G. 26 - After the above, all MSS (except K., 8 Do) फलामूलामिधे क्षेत्रे कष्मीर्यामादिजे शुभे । ins समाप्तमिद सीपर्व । खरेजात्या कृपालेन लिखित मुक्तिकाम्यया । [110] - तकम् ] - - ·जलप्रटानिकपर्व ] स्त्रीपर्व 1 11 27 24 । - - मध्ये सुपवास । शारिकाया' समे[मी]पे तु लिसित तु मया शुभम् । शुभमस्तु कल्यानमस्तु । श्रीरामचद्राय नम 1 श्रीगोविंदाय य पठेरस विशुद्धारमा स्वर्गलोके महीयते । नम । मत पर शांतिपर्व । तत्र राजधर्मापद्धर्ममोक्षधर्मावति । तत्रादौ राजधर्म निरूप्यते । शुभ । श्रीगुरुचरणकमरेभ्यो नम ॥ रामाय नम' । हराय नमः । - Di & conclude with कृष्णाय नम । परमेश्वराय नमः । नमो नारायणाय । नमो नम । नमो भगवते वासुदेवाय नमः । श्रीगणाधिपतये नम । सस्यानतर राजधर्मस्यायमाय' श्लोक' । -K: cont शुभ भवतु लेखकपाठकश्रोत्रनुमन्तृप्रोत्साहक जनस्येति शिव । कृतोदकास्ते सुहृदा सर्वेपा पाण्डुनन्दना' । विदुरो ध्वराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरवत्रिय । K. concludes with - D1 cont शुभमस्तु । सवत् १६६४ समये ज्येष्टवादि एका शुम भवतु कल्याणमस्तु । मय शातिपर्व भविष्यति । श्री. दशि रविवासरे लिखित वनमालिना काशीनगरे । श्रीरामजय । Ñi concludes with श्रीकृष्णजय । श्री। Do cont शुभमस्तु लेखकपाठकयो ॥ स ६३२ मार्गशिवे (२१) श्रीकृष्णार्पणमस्तु । - De conclades with - Bi concludes rith शाके मातंदलक्षितिपरिगणिते पादपद्मग्रवारे (sic) सवत् १८२८ वर्षे मिती ज्येष्ठ कृष्ण ७ चद्रवामरे शुभमस्तु लिपिकृत भगवानवासी भाभानेरीको पुस्तक लियो भरथपुर ब्रह्मायैवंदनीय मुनिगणनिकरैचिंतनीय विचिंत्य । श्रीमल्लदम्याश्च नारायण इदमलिसच्छौरिपादकवित्त -Ds concludes with शेपार्यमपचकाना दितमनसा पर्वणा क्षिप्रमेपाम् ॥ पक्षीशासाधिरूढा। नजममल एत्य हत्पकजे शुभमस्तु लक्ष्मीदस्वाम्बुजारायमर्यात गगन यल्लक्षणा मानव । - D. concludes with लक्ष्मीनारायणाग्येन हि युगरजनीशोदधिक्ष्मामिवान्दे भस्यानतर राजधर्मस्यायमाथ' श्लोक' । पर्वतच्चाप्यरेखि प्रमुदितमनसा शल्यपचाभिधर्मः ॥ कृतोदकास्ते सुहृदा सर्वेषां पाण्डुनन्दना । श्रीगुरवे नम । शुभमस्तु शकान्दा १७१२ सन ११६० शाल विदुरो पृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रिय' । तारिख १५ भादस्य पचदशदिवसे शनिवासरे इत्यवातु ॥ शुभमस्तु । श्रीरामचन्द्र । सख्या ५५० । B: concludes with -Da concludes with शकाव्दा १६६९ कार्तिकस्य द्वादशाशे बुधवासरे समाप्तोर्य अस्यानतर राजधर्मस्यायमाद्यश्लोक । ग्रथ । श्रीरमानाय देवशर्मण पुस्तकमिति ! कृतोदकास्ते सुहृदा सर्वेपां पाण्डुनन्दना । - B3 i concludes with विदुरो सृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरवलिया । मस्यानतर शातिपर्व भविष्यति । तस्यायमाय' श्लोकः । श्री । शके १६१५ धीमुसनामसवरसरे उत्तरायणे प्रीप्मसी वैशपायन उवाच । ज्येटवदि दशमी मदवासरे इद स्त्रीपर्व कटभटेन लिखितं ॥धी ।। कृतोदकास्ते सुहृदा सर्वेपा पाण्डुनन्दना । - Do conclades rith विदुरो ध्वराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रिय । अस्यानतर शातिपर्वणि राजधर्म भविष्यति । श्रीरामचद्राय नम । सव १७४६ के लीपा। - Bz oont समाप्तवाय अथ श्रीरामनिधिशर्मण स्वाक्षर मिति । -T, concludes with Bi cont श्रीकालीशकरशर्मण चित्तविक्षेपदोपण भावित प्राय॑ते मया। स्वाक्षर पुस्तक च । परमात्मने नम । मों तरसस्परमात्मने नम । ओं तत्मत्परमा यारशी पुस्तक दृष्ट्वा वाश लिखित मया । त्मने नमः । ओं तरसत् । मों कारी । भयद्ध वा सुवद वा क्षन्तुमर्हन्तु सजना' । -Dnm concludes with शालिवाहन शक १७९४ मागिरम नाम सवस्मर कार्तिकयहुळ [111] - ·11.27. 24 ] महाभारते [स्त्रीपर्वणि दशमी इंदुवासरे काश्यपगोत्रोत्पन्नकुप्याचार्यवर्यपुत्रेण रामेणेद स्त्रीपर्व पुस्तक लिखितमिति ज्ञेयम् । शुभमस्तु । M: conclades with - Th conoludes with श्रीगुरुभ्यो नम' कोल्लं १०१४ मत धनुमास ४ (वारीख) मूल्वु प्रतिपदवु तिङ्गळाचयुकूटियदिवसएछ (५) तीस अन्य शुभ। - श्रीरुक्मिणीसत्यभामासमेतश्रीराजगोपालार्पणमस्तु । स्त्रीपर्व समाप्त। Gi conclades with श्रीकृष्णाय परब्रह्मणे नमः । हरि भों। स्त्रीपर्व समाप्त । श्रीमते रामानुजाय नमः । श्रीमते निगमातमहादेशिकाय नमः । श्रीमद पर्यास्वमहादेशिकाय नमः । असद्गुरुपरंपराभ्यो नमः । Gs concludes with. भविघ्नमस्तु । शुभमस्तु गुरुभ्यो नमः । ८५६ वर्ष ते मासं ३ त दि (मकरमासस्य ३ दिन ) कटैयु भग्रहभिलिरुफुकुञ्जिपोसोम- याजिपुत्र न महागणपतिस्वहस्तलिखित । श्रीमहागणपतये - -Ms (orig in Malayalam ) conoludes with श्रीदक्षिणामूर्ति' प्रीयताम् । श्रीरामचन्द्र प्रीयतां । सांबशिव मूर्ति' प्रीयता। श्रीसूर्यादिनवग्रहम्यो नमः । श्रीमद्गुरुचरणारविं दाभ्यां नमः । श्रीमहात्रिपुरसुदर्यै नम । मगळानि भवतु । कोल्लवर्षे १००३ तुलामासे ८ दिने मंगळवासरे पूर्वपक्षे तृतीया- या अनुराधानक्षत्रसहितदिने सायकाले नरस्य छायाया प्रमाणं यदा पञ्चदशपादपरिमित तदा मांकावुग्रामे वायुकोणे सापि स्थले लिखित चेवायूर लेखकग्रामनाम । नाणु लेखकनाम । शल्यप्रभृतिस्त्रीपर्वातं पर्वचतुष्टय । भय ग्रंथ सामूदरिराजकुहु- म्बस्य पश्चिमशाखासबंधि॥ । नमः । Mi conoludes with ० [ 112] ·APPENDIX I This Appendix gives the additional passage found in certain MSS which was too long for being included in the footnotes to the constituted text The variants cited below the passage are of the same order as those cited below the additional (star) passages, excluding corrupt readings and discrepant readings of single M88, while minor variants are generally ignored and obvious scribal errors silently corrected The variants in references are also ignored [15] After 11 9 1, Ś K Ñ B Dn D3-6 8 o Cd ins वयैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामना । कृपप्रभृतयत्रैव किमक्वंत ते ग्रय । भवत्याम्न श्रुत कर्म शापान्योन्यकारित । वृचान्तमुत्तर धूहि यदभापत सजय । वैशपायन उवाच । इते दुर्योधने चैव इते सैन्ये च सर्वश । [5] संजयो विगतप्रजो पृतराष्ट्रमुपस्थित । मजय उवाच । भागम्य नानादेशेम्यो नानाजनपदेश्वरा । पितृलोक गठा राजन्सर्वे तव सुवै सह । याच्यमानेन सतत तव पुत्रेण भारत । पातिता पृथिवी सर्वा वैरस्थान्त विधित्सता । [10] पुत्राणामय पौयाणा पिदणा च महीपते । मानुपूर्येण सर्वेपा प्रेतकार्याणि कारय । वैशपायन उवाच । तच्छुत्वा वचन घोर सजयस्य महीपति । गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतस्पृथिवीतले । त शयानमुपागम्य पृयिन्या पृथिवीपतिम् । विदुर सर्वधर्मज्ञ इद वचनमब्रवीत् । उत्तिष्ठ राजन्कि शेपे मा शुचो भरतर्षभ । एपा वै सर्वसत्त्वाना लोकेश्वर परा गति । अमावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत । अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना । न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नर । एव सासिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि । अयुध्यमानो नियते युध्यमानश्च जीवति । काल प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते । काल कर्पति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत । न कालस्य प्रिय कश्चिन द्वेप्य कुरुसचम । [20]] [25] (L.1) K. रामन् (for राजा) -(L 2) S3 Ki-21 (L_17) K: शोपे ( for शेपे) K: शोच ( for शुचो) D2 : अकुपैन Kl. a Da om lines 3-4 -(L_3) -(L 18) K11 एप (for एपा) Ka-s भूताना, D 8 Ko.. D कृत (for भुत) -(L_4) सजय -तस्वानां (for -स) DIN 03 नरेश्वर (for लोके') - -(L. 5) K इतमैन्ये Ki. D मर्वत (for 'श) reads lines 19-28 on marg -(L 19)d अम्य. -(L_6) 8 Ko + [s]धिगतप्रायो, K12 विगत(K: Tirala Taifa (for the prior half ) K भव्यभावानि 'तो)शनो - (L.T) Ni writes the ret. and om भारत (for the post half ) -(L_20) K. का तत्र ( hapl ) from आगम्य up to वेशपायन उवाच (in line ( by transp ) K. D. परिवेदना, Ba Ds परिदेवता 13) Dr आगस्य (for 'म्य) -(L8) Ka Ki ann an sacar (for the post half) -(L. 21) पिठोके -(L9) B1 Dna प्रोच्यमानेन , B. योत्स्य 81 damaged (by corr ) K. B1 मृत्यु(Bi 'त) D सहितास् (for सतत) - (L 10 ) Dn gaat मभ्येति, 3 (before corr ) Ko-1 D. मृत्युमत्येति; Kas ( for पा) (L 11) KE भावृणां (for पि') नि(K: मृ)यसे होके, DI त तमन्वेति ( for मृत) Daug - (L. 12 ) K1-3 Dna आनुपूर्वेण -(L 13) Ni स्वा K: नाशोचन्मयते नर (for the post. half) d (for तच्छुत्वा) -(L_14 ) Ks Ds पृथिवीपते; Ni (L. 23) Bi damaged K. बुध्यमान, K. 'पति (for 'तटे) -N1 om ( hapl ) line 16 युध्य ) K1-1 , तु (for च) -(L.24) DI इति। -(L 16 ) Dia (for) B. DL पृथिवीपते. D. परि-(for भति ) -(226) K० देप (for देभ्य ). 15 [118] Ds मृयो युद्ध (for ·Appendix I, No. I ] महाभारते [30] [40] यथा वायुस्तृणामाणि सवर्तयति सर्वत । वथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षम । एकसार्थप्रयातानां सर्वेषा तत्र गामिनाम् । यस्य काल प्रयात्यने वर का परिदेवना। याश्चापि निहतान्युद्ध राजस्वमनुशोचसि । भशोच्या हि महारमान सर्वे ते त्रिदिव गता । न यक्षिणावजिन वपोमिर्न विद्यया । तथा स्वर्गमुपायान्ति यया शूरातनुत्यज । सर्वे घेदविद शूरा सर्वे च चरितग्रता । सर्वे चामिमुखा क्षीणाखन का परिदेवना। शरीराप्तिपु शूराणां शुहुदुस्ते शराहुतीः । हूयमानाम्शराव सेहुरुत्तमपूरुषा । एव राजस्तवाचसे खग्य पन्थानमुत्तमम् । न युद्धादधिक किंचिरक्षत्रियस्येह वियते । क्षनियास्ते महात्मान शूरा समितिशोभना । माशिष परमा प्राप्ता न शोच्या सर्व एव हि । मात्मनात्मानमावास्य मा शुच. पुरुषर्षभ । नाय शोकामिभूतस्त्वं कार्यमुस्रष्टुमईसि । [35] Colophon D. एकथानुः B Ks य' आशिप , -K. om line 27 -(L_27) K1 संवर्तयिष्यति; Cd 'यनि (as above) 3. सर्वदा, Ki BF B1 3 Dna Das 'श (for 'त) -(L29) K. एकमर्थ-, B1 एकशार्य , - ( 30 ) 81 Ko 4 यथा, स, K: य (for यस्य) $1 Ko 8-6 Ñ Bi : # (for Ki : D. 8 यस्( Ds स्त्वे )कस्त्वरितो याति ( for the prior half) K. B s D: परिवेदना -Breads line 31 on marg -(L 31 ) Ko Jana Ki af तान्युद्ध, K. निहतान्यमान् Ks ( for अनु ) -(L32) SK N. न शोच्यास्त, BL. DO Ds अशो- च्यारते, B. Das न शोच्या हि Dng ते स (by transp) --(L_35) Ki Na B. Dnu D. B F (for च) (L_36) Ka-s D. 8 परिवेदना ( L 37 ) S Ko 8-5 Ni Dn शरीरेषु च ( for 'राग्निपु) SKo . धीराणां (tor शू') K6 जुहुरतेस्य (for 'चुस्ते) DH शराहुति -(L_38) Ko हूयमाना, Ks Ds 'मान (for 'मानाम्) K16 पुरुषा , K. -पो -(L 39 ) K1 2 Ds [आ]ख्यात , Kss [मा ](Ks 'द)ये Si K. 4 स्वर्ग, Ko. 8 Dna Ds स्वर्ग-, K सगै ( for स्वय) - (L_40) Ko 8 युदानधिक B, क्षत्रियस्य तु, Dna Di . . . . 'याणां च; Dna 'यस्य हि -(L 41) Dns Ds महाराज ( for 'त्मान ) (L42)Ki Ka : अशेष, Cd आशिप (as above) S Ko 8.3 परम ( for 'मां) D3 से ( for हि) -(L 43 ) $i Ko.86 मारमानमात्मना (by transp), K. आत्मनामात्मना Si Ki Dn D. [आवस्य Ko परमपम ( for पुरुष ) -(L 4) Ka.s महा- K: नान्य; Dr न स (for नाथ) Kas शोकाभितप्त- K1 कायम् ( for कार्यम् ). 3 मईति ( For 'सि) Kat, 33 सर्वे हि - Colophon Adhy namo K. D. विदुरवाश्य Adhy no (figures, words or both ) $. K Ds 9, Dna Da (860 m): 1 Sloka Kus 43, Da 44. [114] ·CRITICAL NOTES 1 - lathon, stanza sbould be formed of the present 22e and 23ad The reference to Sõjaya receiving consola- 2) The better attested reading is way, and tion from the sages is to be found in 7 App I it is possible to regard 5947 as an improrement (No 8) The line nemt at 37 eto refers to Jama While the general rule is to prefer the harder read dagnya's Dambhodbharopākhyāda (5 94), the sage ing to the simpler one, in the case of grammatical Kanva's Mátalyapakhyāna (5 95--103) and Närada's forms the rule, I think, should be to give the bene Gâlaracorita ( 5 104-121), all are found in the fit of doubt to the sothor, and to regard the mis- Udsogaparvan and were intended to cure Duryotske as a scribal one, anless there is overwhelming dhoda of bis insolence proof to the contrary It is a strange but well 23) TT - (P p as a neater noun, mean attested fact that a man born to a language has a ing mri)+7, Ta occars in st 29, and both mean blanter sense of grammar thod one who has learnt excessire lore' it through grammar, and bence side by side with difficult forms like fir18a (11 10 14"), farat 26 ") नित्य युद्धमिति ब्रुवन् is an instance of snaco (10 16° ), 7995 (20 18"), NETT ( 21 14"), but may be jastified by Panini with the Bhåşta and the Kasih# on 3 2 124 FTETTI ( 24 14') and Fight (27 22') and correct forms like fs (16 47), the epic writer uses 28 ) युज्यते - for the use युज्यते ब्रह्मचारी योगम्, forms like तथ्यानि (1 13'), अनुश्यति (2 220), देहानि cf Blahabbassa on Pån 3 1 99, var 0 so that a (3 5), i (3 8"), acte (3 109), Jigfer Mod will not join remorse on to a past action.' (6 5*), H (11 17*), Graficat (1 33* ), Fazgat (16 59' ), 1,5 (176°), and sathdhis like Talat 29 ) x is an adverb ŠK and 8 sapport the reading (4 7"), 4695 (11 17'). 6) 877971, Pån. 4 2 3, vårt 1, also Ram 30 This refers obviously to the well known parable मधु पश्यति समोहाप्रपात नानुपश्यति (5 62 2704) 10 ) Te is an improvement of S for the 34 ') I wonld ohange 'Rh' to 'th' ag better harder भवि' दुख is adrerb to विचरन् । attested, and as also better in sense 13 The test as it stands would make ont J&mg 36 ) I have preferred the harder reading a dagoga as the only friend, while there are other Onig of D, supported slightly by Ks s Advisers like Narado, Kring-Draip yang, Krana and ÑO, S bore to suggest a different variant esch Bbi me, cf. i anty in the speeoh of Sanjaya, ot, 23° 2 15 ") Bath I not form of the first fature, 2 6* is the reading of the Central and the It is a great which always goreras the 800. The Southern groups of MBS os against the Kashmirian epio writer has used the stat in other places like version, and conld have been adopted into the text, TM 730, 19 10% and 16 36 - [ Crit. App, line 4 ing ") before K3-4 6 ] 16 ") 347777F to go with qy in 16' 16 ") Fr99 affecting the whole community 19") 991 $ ftat, the instrumental gives the One may suffer privations and get that com non meaning of ' as compared with', cf Rām. 1 19 evil may not be averted' 20, 23, 55 17 [ Crit. App, line 7 semicolon after 22 The stanza should close with 22d and a fresh anaa, line 9 om Cd cites नापेति ] [115] 2469 रमाय महायता $ 60-, 108 ·Cutical Notes ] महाभारते 19 ) agaitafe as in 168 ( 76, 'fa) MSS authority is equally divided between tafe and itafa, after the reading 'ataft, there is an abrupt return to the subjeot 'one', as in 16 -º) 'It is by no means the case that he does not miss the objeot to be achieved' 7 20 ") 27726at 'ever-changing -) शेपिका oharaoterised by pre eminence or distinotion > 22 CE Ait, Br आस्ते भग आसीनस्य eto 3 13 [ Crit App, line 18 read Di 8-40 for DI 8-7 ] 14 Beforc verse 14, there are 9 lines in the Central and Southern group, which are omitted bere by the $ K group, of 19* We are concerned with line 9 of 17* प्रत्यक्ष च परोक्ष च यो निशम्य छति Panthi which is really a substitatc line for 1498 in ſi B: D. 8, B1: Da D1, 8-7 having both, while Ś. K0-1 D. have oply 1498 The word ya in line 0 mcons, as elsewhere in Blbh and in the Rāmāyana, a maxim or & wise saging, of Dibh. I 1807, 220 14 Rám II 29 17ed, 106 13, पौविकी शुति , 14 18 28 We cannot say it positively, but there is a greater likelihood of the 8 K group consisting of 6 MSS, suppressing 8 than the much bigger group of Ñ B D S soppressing अधुवे' Hence the wavy line The gila would refer to verses 2'-134, if we do not admit lines 1-8 of 17* -d) For the omission of Ħ, cf 1 32 where 4 18 omitted Bbd where आसन् 15 dropped, also 1 26", 4 10%, 7 16 5 groups after 3 4 in the 8 4 After 34 and 4 13, 12* and 17* appear in several manuscripts T'he first of these passages in a group of six lines occors in the $ K Ñ, BD They are missing in this place group These lines are clearly out of place and unauthentio here, but they occor as 17* after 4 13 with four additional lines in the TG M group and in Ñı, B and D (minus Do) as repetitions of the sıx lines constituting 12*, with an addition of four lines One might argue that if they were unauthentio in the last place, they may be authentio here The passage was probably derived from an older source and was added here as an amplification of what precedes 5 d) The verb that is to be supplied 7 तेषां and ते are to be referred to सिंहव्याघ्रगजा कारा' in 44 14 ° ) altaf (from afara created), sobjeot to 13 ) 015116, 'the circular masonry on the top of the latys governing created beings' Devabodha & well', hat, 'the circular edge' explains it elsewhere by स्वाभाविक 20 The instrumentals are connected with 74 4 in verse 21 6 2°) , '& shapeless mass' 3) The reading adopted 18 a blend of read 3 ") arki019 is an improvement for ott ings मांस is attested by Southern MSS and प्रकल्प- 7 to by 8. Ko Dai Di 4 o -) HTË 'in a month after (the fifth month)' is a similar blend, 3 Tor the predioato in of 1. 18. 7.) प्राप्तोत्तरे, an arregular double sathdhi of प्राप्त 7) The ~ I are meant to avoid the team of o and उत्तरे on 2000ant of the following | 10 An obscure verae The sense is he looks 1496-16 K1, invert the order of 1798 and with even greater indifference on his self, being 16ed The order followed in the text is that of reduoed to bondage by his own acooput (atmanā) Śi and some K, D and B 288 - [ Crit. App than do & dumb man on the good or evil done to below 23*, line 3 after 16a6, ino (which 19 prehis mouthfa has to be supplied after 100 ceded by 16cd) ) [ 116 ] ·स्त्रीपर्व Critical Notes F 10 164 in it 00 15 ) याम्य 15 not from यम, but from J यम् and over an impropriety or ambiguity As regards the means 'which must be controlled' reference of the pronoun , it is not clear even refers to (मूद) दुध understood from दुधा 10 154 with the additional lune, the ro may refer at the - [ Crit. App, line 13 read Di e for Di ] most to 4 finaal, which is after all only implicit It can as well refer to ATU646a implicit in 17 ) ja, 'begetting a craving', cf Amara मरण यदु मन्यने In st 8 That the epic-writer is not II 10 43 always cxact or complete in his phraseology, is & 19 Dr H Ray Choudbani (I E Q) regards the patent fact (cf 1 16%, 2648, 32, 26, 4 14, two lines engraved on Besdagar Garuda pillar of 5 5) and that itself is often a temptation for the Heliodoras containing a reference to the same tried improving band of a later generation of Damn, Tsiga and Apramida as being derived 16 ") परमिको गतिम् , cf परमिकासिद्ध in I 2 230 from our Mbb passare here How far thc Blbb bos The Ford is found in the epic as an epithet solocaced Boddhistic works and, intersels, bow for of धर्म, चिन्ना, आति, सखा, गुरु etc the present bh shows Buddbistic influences and wherber the present rerse in the StrIparran is a 20-26 The ITETITUT of the Earth (of Mbh 1 part of the pre Buddhutic Ybb are probably pro- 58, 37, 46 ) and the coprersation between the Earth blems incapable of resolution in our present state of and Vüsadera (cf B 13 34 21–29) belong to a toowledge much later period of Indian history of also abb 3 45 21, 27, B 16 8, Haryana 2894-96, Dorsodhana is mentioned as an incarnation of a fraction of Kali in the Arãratarana, I 61 80 1 There is incongruity between the description 43 [Crit App, line 7 read my facra (for 740 of Dhrtarastra and the statements in 21, 31,71 ferra) ] 9 28* rans tbus सस्यान नाषिगच्छामि भने प्राणविषय- 44 ") gal jai yields a better sense, the border 9931 It appears in , K1-1, B, Do Dinge while पुरशोकम appears in both extreme versions Ś: Kı at is absent from $i, Ko & and T GJI D:, G: 3 311.8 and old Ts, and hence has been ceding line runs adopted नदिद न्यमन प्राप्त मया भाग्यविपययार । 9 and the following line is atare TEC Trh sa P27- 341 Its absence from trelre JISS of foar diffe 2 Practically a whole adby after st 1 is missing rent groups would ordinarily have been considciog in the Southern version, which is guilty of fewer inproof of its odaathenticity, but there is a possibility sertions in the case of the Stri than D B Ñ and $K and hence these verses have been omitted from the of haplographs and, secondly, if we drop the line, the refercoce of the propond to in the subsequent text have been, on account of their large number, line is not clear Against the possibility of haploformed into App I The first stanza of adby 9 graphy I borc to argc that the field of haplography in these NISS runs as विदुरस्य तु तदाक्य श्रुत्वा तु पुरुप cannot be so extensive, there is a remote chance 9** i gatal quality mar ga777411, while st 2 in of twelve different scribes bailing from all over the constituted text, not having any speech of India, committing a blander an identical The Vidura preceding it, is worded differently Secondly, the argument of haplography question whether the Visoka is a late insertion and is ralid in cases where the omission results in the whether the Stri should start from adby 9 with a text being left without sense, its validity is proshort version of Vidura's advice has been discussed blematic when the text withoat the omitted passage in the Introduction (P XIV) एतच्छुत्वा really yields good sense, or of the omitted passage is of a resumes the contents of the preceding adly and superfluous nature or yields a meading inconsistent inrolres a repetition of st 45, which is the usual with the remaining text or is an attempt to gloss manner of the epic writer Adbys 1-9 are in [ 117 ] The pre 10 фаодст ·Critical Notes ] महाभारते answer to the question of Janamejaya in l l and nance and differ considerably among themselves and adhy 10 is in answer to 1 2 -°) योजय probably therefore they each go back to a difierent original was intelligible without the complementary 14 and Thus the probability of the same acoidental omission the proximity of Sailijaya would make the sense from cach of those originals severally 18 consi Clear derably attenuated Thirdly, if tbs omission does dot materially affect the sense of the passage as a 5 17 19 dropped, of 1 32 whole, there is an additional ground for giving 14 ") e was metrically poggible but no M8 weight to the omission That 797 bas no qualifying gives it, S substitutes नदन्त्यश्व, in 170, several MISS Ford before it such as F# or 0919 and that there. give the correct form, fore the passage is nccessary cats both Fays The Blight ambiguity itself might have motivated in 10 sertion We have besides here the usual accompaniments of a later addition, ie, self contra- 15°) 97 at is an old idiom for ' to trade footdiction and repetition steps or whereabouts', of 99159 cti a fare समर्थ सन् goes against पाण्ड- यान् अधियाआनन् in 3°, while त्व तु गजन्न तत्कृथा is alfta A V 11 2 13 superfluous by the side of नाकापावचन तदा Da and 17 ") From adv or adj 'ending with death' K1, 2 Ds omit line 5, the former together with some letters from 38 and K1 Ds repeat 3e which are all 11 indications of a marginal addition in the originals before them, in copying which confusion sometimes 13 °) gei, an attributive or a predicative was a result epithet of Dhịtarăştra 1 Preferably the latter, since thus it will mean the same thing as 29237195 (st 5 The verse is obscure as it stands, the obsca 244 ), and the desoription of ot 21 and the epithet rity 18 removed by repeating aista both after ira and after fiat (=relative merit), this bas been 87971 there will be adequate Elsewhere also in the Bible the charaoter of Daftarästra presents an secured by Ks T2 G1 To by adding a enigma 13 17 4 ) 34* explains the purpose 10 After 10, all MSS except the original $: 299, 30% 47, proper or what is proper There 18 (the lines are added margipally on it), Kı: 8 and no difficulty as regards the first passage, but in De read 38*, which is omitted from the constituted regard to the second there are the variants gat, text on account of the incongruity of the lines in the शम and क्षम A vas a harder reading, but well context The argument runs thus Vyasa asks attested and appropriate in the context, of 99 0474 Gandhårt to check her rising abger, & symptom of 3 9 12° ragas, she has always insisted on Dharma before, she has been clairvoyant and has ever uttered trath 12 ful words He appeals to her in the nome of Dharma and Truth to curb her anger The additio 1) The 919 is necessary after shedding tears, nal passage introdaces the following argument the cf the proposed explanation of organ in the Pandoras hare ron and therefore it is Dharma that Introduction, P xxvi triumphs But the a dharma of the Pandavas 18 3 320 एवं विदान्महाप्राश नाकापर्विचन तदा । what Gandhari complains aboat ( 17 16'), whilo Between 34 and 38 all MSS except & Ko é read 35* she herself has ever insisted upon Dharma (176) The question is whether this can be treated as an The two additional lines therefore could not have acoidental omission in the four M8S concerned been written by the writer of this part of the Mbh The omission, in the first place, is not haplographical Incongruity and self contradiction oan become rele- Secondly, $i, Kot, although faithful representa pant arguments then a substantial group of 1188 tives of a sipgle tradition, are of different prove favours the probability of an insertion, ( 118 ) runs ·स्त्रीपर्व [ Critical Notes 14 22 16 This stanze refers to the defeat of Makula 5 ) The alternative reading satte occars fre br Trsuseda (8 62 ) in the Kornsparton, which quently and would appear to be better as & patroimmediately precedes the fight between Bhima and Dymic, but of Ś B 12 9 3 3, and here as else Dakfasuna. where in the constituted text of the Dibh the form प्रातिपीय has been adopted 15 23 6 ?) $ko sand S (except T: G) sapport y 377, usoal epic epithet, is unmeaning 20") 96417 The form may be justified by - [Cnt App, line ? read) for ") ] Pin. (चानशु) 16 23 Ci 6 103 1) 77, & hard reading, is supported, 41 ) arte, chanted 10 subdued voices by S. K. T and 3: 2, and also by the fa and Ft 42 ) The uparila 13 Forn on the left (H) of other USS shoolder on all auspicious occasions, cf. Käty: Śr S 258 10 3 ) Gires an afterthought, which is, howerer, The piling ap of faderal fael is naturally done with an apasadya sopported by all USS 41 ) 7hit, 'ith complimentary expressions' 24 49 ) 5 ' in indiscriminate beaps' 1, 5 The son of Somadatta here mentioned is 51°) ( matcbing ) apper piece, cf the Bhurifravas, called also Yúpadhvaja from the Patr पर अवर emblem upon his banner indicating the sacrifices he performed 18 2 Somadatta was killed in the Dronaparven 12) anfar, the border reading of Ñ 23-1, is 7 137 33 indirectly supported by $ Ko - Ji and Ti G : , 17 Thu disclosure of most intimate secrets of the meaning of T7A us to be seco in ETIS sexual love heightens the pathos Mammata cf V 16 ") si is wrong for sot, bat occurs corrently 45 and VII 65 अग्र पूर्वावम्यास्मरण शहाराहमपि करुणं in the Bibh., cf 3 264 25. Ti The passage 61* preceding (and in & 19 few cases following) st. 17 can make the omission of 17" a case of haplography, rather than an omision 15 [ Crit App, line 10 ins after semicolod, due to oesthetic or paritanic considerations, and in Bom ed 979 57 after 1257 ) & lile mander one can regard 61* also a case of hapl. omission What ultimately should prevail is 18 [Crit. App, line 8 after the evidence of MSS, following which st 17 is ed बघा वायोपित' ] taken into the text, and passage 61* as an addition 20 25 31 ) 5717 15 not merely a hard reading, but an 1 Thus Kamboja king's name is Sadakşina in the obscure one, but it has to be adopted and so also many places where it occurs, the description given fara वपु has to be taken to mean beauty here and in other places would make him out to 32 al) Ottors, Abhimanyu and Laksmana were be & grown up map There is, on the other hand, boys, but not Sadaksins of Kamboja. Is the great B younger brother of his mentioned as slain in 8 Homer noddiog? CE. note on 25 1 40 105, also & son of the Kambojarája is men. ( 119 ) ins, Bom ·Critical Notes ] महामारते tioncd nt 7 07 69, but Sudaksina is certainly no 41-42 These happenings are desoribed in the boy as made out in 20 32 Dinasala Porinn 8 [ Crit App , lincs (-G after "), read K: 26 मन इतिहरा, Ti अतिर्गनोरा (for मन छतिदरो) Cd as in text. ] | The speech of Kygn is a continuation of stanza 13 63* This is ngain a case of a probablc haplo 35 of the last chapter, so that crocs 36-4G mraoudt graphical omission from six MSS, five of them to an insertion, but as It belongs to the problsborg included in the Critical Apparatus and one (with of the Mibh ac arc pot here concerned with st symbol T:) not included in it, and here again 3 ") 27974 is betler sapported, vol it is oo acathctio consideratious harc motivated their crcla casier reading sion from the text. The hoplography itself oon be based on the senseless repetition of 13 syllables of 4 [Crit App, line 1 ins, at the beginning 1345 Dronn in these lines is described ns killing 12 317 91 babies who have necklaces of gold ( 63*, 11), 5 ") तप व अभ+३५, so also यभापीय which is inconsistent with their being described as bcaring armours of gold 14 ") समामभूमिष्ठा and not मग्रामभूयिष्ठा is wanted by the context, and there is ampic BISS authority 26 Vinda and Adurioda arc princes of Aranli, for it and different from the king whose death has been mentioncd at 22 1 15, 16 bare been omitted by Ti : add 311-4, ic, the anme six MISS mhosc omission of 75* and 344-35° In the case of four passages, viz 25 also 76* hans bech shorn ag a ground of their 344-35°, 26 15-16, 15-23 and 320d there is diſucxclusion from the text Some of tbc argumcots culty in the contrary scose to that pointed out in the case of the Addl. passages I have not fclt a cmployed there can be employed here also There is a violation of logical sequcncc inasmach as the compelling reason to reject them when by reason of Brahanloka and the marriors cotitied to it comc in the procedure adopted in the case of thc pine pas between the rorld of Gods, and Gnadharras and sages mentioned above they should have been omit- Yahşas and the Uttarkare region and those ca ted I shall deal with them in their places 25 titled to it, who are naturalls infcrior to the former 344-35º has been omitted by $1,-63, Ko and Ki, class The perseg bare been omitted by to the same act of NSS that have omitted the ad different lingastic groups of MSS And get there ditional passage 35*, there is no hoplography 18 a circumstance which is definitely 30 faroor of present and there 18 no break to the continuity of the retention of the verses in the text. Afler st 14 the sepse We lugve, however, to distinguish this all thcsc MISS have a line TODDing thus paggage from 35*, where there is an obvious expla tion of the jasertion, and rbere the loserting band क्षत्रण निहतास्ते गता परमा गनिम् । has left the mark of redundancy and self contradic. This lioc comes after a description of warriors who tion This passage can be distinguished from 36*, bore turned their backs on the encmy and bare pot which is omitted by MISS belonging to the same met rith death while begging for mercy, and there group, but which contains a glaring contradiction to fore it is not possible to say of them ibat they are gbother contiguous portion of the paryan, also from 94891 fm , and surely they do not deserve the 61*, which has a certain impropriety about it and is highest world' after death, The line क्षत्रधर्मण omitted by M8S belonging to three linguistio fatear is therefore the remnant of a passage bich groups, whilc the accidental omission here is within describes a higher death and a bigher porld than the same group having the closest affinity and shar those described in the preceding verscs, and thereing innumerable secondary features, and cannot be fore of a verse or rerses of the sanc tenor as the rebutted by an explanation of insertion or the verses in the text Here then re bare a case of a existene of self-contradiotions or impropriety substituted tert which has come down in a garbled [120] ·स्त्रीपर्व [ Critical Notes sense form, 1345 bas been similarly omitted from the sine JISS with the exception of Mi, which has it and the remaining line of 13 does not yield any As regards the argument of logical descre pancy, it can be shown that there is a logical order eren in tlic text as it stands The categories of warriors in st 12 and 14 bare been arranged in the descending order, but they all form one class as against the warriors described in st. 15 who have met a glorious death Dasmach as they had to fight against odds, barassed, deserted, disarmed as they bre, tbes fight facing the enemy, bowing no other ioccolire than their sense of sbane Thule stanzas 12-16 refer to death on the battlefield, st 17 refers to death on the pos to the battlefield 20 Lomata, ander orders of Indrs, accompanied the Pandavas on their pilgrimage, cf. 3 45 36-37 24 ) Sadbarman acc to Cn was the priest of Dorsodbads 25 ) Yuyatsa #As & son of Dbrtaráştra by a Vaibga komad He joined the Påndavas in the war -) Indrasena Fas Yudhisthira's chorioteer 28 ) 148149, a rich variety of sandlewood, cf. Mlbb 3 175 10%, Rām. VI 96 8 1 33 ) S reads 7, a better known Farrior, for & Kuru warrior, brother of Ksemadhūrti, #bose death is mentioned in 8 5 35 ") scale and Vrsaka, like Šakoni, Fere brothers of Gåndbåri 27 18-20, omitted by Ti. a and N:, are introduced by the reference TTTĘ 3917, dod at the end, before st 21, there is a similar reſercace, and this may therefore be regarded as a good case of boplographs 4 ) aitai, 'with an easy descent (alf from ) for spproach (उप)' विप्रस, recede to a distance ( 121 )

·No text on this page.

·No text on this page.