·PRINTED AND PUBLISHED BY MR. J. C. SARKHEI, AT THE CALCUTTA ORIENIAI. PRESS, LTD., 9, PANCHANAN GHOSE LANE, CALCUTTA.

·. मूलसर्वास्तिवाद- विनयवस्तु

·No text on this page.

·CONTENTS
१
...
...
...
५६
पाण्डुलोहितकवस्तु
पुद्गलवस्तु
पारिवासिकवस्तु
पोषधस्थापनवस्तु
.
१०५
...
शयनासनवस्तु
११६
...

·No text on this page.

·INTRODUCTION In the previous volume appeared four vastus (VII-X) while in the present one are published the following four (XI-XIV) and a portion of the fifteenth. Several leaves after this are lost, and so we have preferred to end this part here. In the settlement of readings of the text, the Tibetan translation has been mostly relied on, and the Pāli text has been utilised as far as possible. This part corresponds to the five chapters of the Cullavagga of the Pāli Vinayapitaka. The present text opens with a Vastūddāna (vide p. 1) in which all the chapters of the Cullavagga are enumerated commencing with Pūndulohitaka and ending with the Samghabheda. It seems that the division of the khandhakas into two vaggas as found in Pāli was also adopted in the Vinaya of the Mūla-sarvāstivādins. The correspondence between the present text and the Cullavagga is as follows:- Present text Cullavagga I पाण्डुलोहितकवस्तु I Kammakkhandhakam or “the Principal Disciplinary Measures,” pp. 1-30. III Samuccayakkhandhakam or "Rehabilitation of bhikkhus who have committed a Samghādisesa II CA 91966 offence." Pp. 38-72. III पारिवासिकवस्तु IV पोषधस्थापनवस्तु II Pārivāsikakkbandhakam or "Rules for the conduct of bhikkhus who have committed a Samghādiscsa offence," pp. 31-37. IX Pātimokkhathapanakkhandbakam or "Exclusion of guilty bhikkhus from the Pātimokkha ceremony." VI Senāsanakkhandhakam or "Edifices, Furnitures, Sleeping Places," pp. 146-179. V शयनासनवस्तु ·11 Of the next two vastus, the Adhikaranavastu corresponding to chapter IV (Samathakkhandbakam) of the Cullavagga is wholly lost, so also are the leaves dealing with “Miscellaneous details regarding the daily life of bhikkhus” (chapter V: Khuddakavatthukkhandhakam of the Cullavagga). Some portion of the chapter on Samghabheda (Cullavagga, VII) has been found and will be published in a subsequent volume of this work. There is a general agreement between the Sanskrit and Pāli versions, but the manner of putting the topics is different. In both the versions the ecclesiastical acts are almost identical with slight differences here and there. The only conclusion that can be drawn from this is that both the editors or bodies of editors were working with the same materials. It must, however, be admitted that in divisions into books and chapters, there is a fair agreement between the two versions suggesting that the editors were working with a common text, written or oral. Pandulobitakavastu Both the Sanskrit and Pāli versions open the book with the words: तेन समयेन बद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन पराडलोहितका भिक्खू अत्तना भण्डणकारका कलहकारका विवादकारका #FIFTAT kê afer welcat (cf. p.5.)" The Pāli text introduces further introductory matters before coming to the rule while the Sanskrit goes directly to the rule. In the Sanskrit text there are only five conditions to be fulfilled for a proper tarjanīyakarma while there are thirty-six conditions in Pāli. The list of duties prescribed for a punished monk likewise differs in the two. The Sanskrt text is more elaborate in giving an account of the procedure to be followed for imposing the tarjaniya, while the Pāli I In Cullavagga, there is a supplementary para (1. 4) on offences other than quarrelsomeness, deserving tajjaniyakamma.

·111 in enumerating the offences, in laying down the conditions for proper imposition of the punishment and in prescribing the duties of monk, against whom an ecclesiastical act has been passed. In the two versions, the list of offences, ecclesiastical acts, mode of withdrawal, restrictions placed upon a monk while undergoing a punishment, are almost identical:-- Guilty person Offences Ecclesiastical acts Sans. Pāli पाण्डुलोहितका भिक्षवः do संघे अधिकरण कारकाः do तर्जनीयकर्म Tajjaniyakamma श्रेयकः Sans. Pāli Seyyasako अभीक्ष्णापत्तिकः īpattibahulo gihisamsațilo निगहणीयकर्म Nissayakamma Sans. Pāli कुलदूषकों do अश्वकपुनर्वसुको Assajipunabbasukā (disciples of Sāripurta- Moggallana) प्रवासनीयकर्म Pabbājaniyakamma Sans. Pali STTT: Sudhammo छन्दः Sans. Pali Channo गृहपतेरवस्फ उकः प्रतिसंहरणीयकर्म do Pärisäraniyakamma आपत्तेरदर्शनम् उत्क्षेपणीयकर्म do Ukkhepaniyakamma अप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते do do do Sans. Pāli अरिष्ट do The only remarkable differences are that Nigarhaniya is called Nissaya in Pāli and Pratisamharaniya is Patisāraniya. By Nissaya," the Pāli commentators meant that the monk, for his proneness to repeat offences, should be kept under surveillance of a teacher while I Pāli: Citro gahapati welcomes Sāriputta, Mahamoggallāna, Mahākaccāna. Sans. : चिनो गृहपति invites उपसेनो बलान्तीपुत्रः पञ्चशतपरिवारो। 2 Cf. Early Monastic Buddhism, PP. 300-301.

·5 iv Nigarbaniya means "condemnation' (=Tıb. smad. pu). By Pațisāraniya the Pālists meant 'expiation through reconciliation' while Pratisambaraniya in Sanskrit means 'bringing together, uniting together' the monk and the offended householder. The second part of this chapter (Vastu) deals with qfare?, 40- परिवास, मूलापकर्ष', मानाप्य', श्रावर्हण । Malaya pati kassania of the Culla- - 2 ('0111- ཕྱིར་གྱེད་སྤང་བ ། to make up a disunion. NA I =lit. to change residence. Parivāsa=the state of uncleanliness. A monk who transgresses a Prātinuksa rule, specially a Samghāvaſeșa, is regarded as unclean (asuddha). The period he conceals the transgression is prescribed as the period of his parivāsa. During this period, he is debarred from enjoying certain privileges of the monk is a member of the Sangba. 3 yêqu'i'a 1 =lit. to change residence from the beginning. Müla-parivāsa or Mülāya palikassanā means that the guilly monk on mitting the second offence while undergoing the punishment for the first offence is to recommence his prescribed period of parivāsa. The period passed by him in parivāsa is treated as cancelled, and he reverts to the beginning (müla). 4 ཡང་གཞི་ནས་བསླང་སྟེ་སྦེ་བ ། =lit to life up again from the beginning Mülāpakarșa or Samodbānaparıvāsa mcans that the guilty monk who lvas committed the third offence while undergoing Mülaparıvāsa is to observe an extended period of parivāsa, the period of extension being cakulated by adding up the number of days he had concealed the wiird offence to that of the Malaparivāsa, prescribed before. 5 མགུ་བར་བྱ་བ། = lit. to make content. Mānäpya (=Pāli: Manatta): The period of this punishment is limited iu six days. A guilty monk, on confessing his offcnccs without any concealment or after undergoing parivāsa or mülaparivasa or mūlāpakarsa, is required to continue tu observe the restrictions imposed on him for further six days. Manatta may be derived from the root māna=measured or determined, manatta meaning 'determined period of six days. The Tibetan translators have mistranslated the word by deriving mānāpya from manāpa. 6 5559 1 =lit to expel, to banish (the restrictions). Avarhana (=Pāli: Abbhāna): This is the ecclesiastical act for withdrawing ·vagga corresponds to Mülaparivāsa of the Sanskrit text, while Mulapakarsa corresponds to Samodhānaparivāsa. The two versions may be paralleled thus : Guilty person Ofence Sans. उदायी Concealing Samghāvašeșa offence for a certain number of days. Ecclesiastical punishment परिवास (for the number of days an offence is concealed) Pāli do do do Sans. do मूलपरिवास Committing and concealing another Samghāvasesa offence while undergoing parivāsa Pāli do do Mūlāya patikassanā Sans. do 191199214 Coinmitting and concealing again a third Samghavasesa offence while undergoing mülaparivāsa to Pāli do Samodhānaparivāsa The restrictions imposed on a monk undergoing parivāsa are limited to thirteen in the Sanskrit text (p. 7) while there are several more in Pāli. For the imposition of a punishment, there are five preliminaries to be complied with by the Samgha, viz., alien, FRU, सवस्तुक, प्रतिज्ञा, सम्मुखीकरण (see p. 6). These are common to both the versions. all the restrictions imposed on a monk during the period of his parivāsa. After Å varhana a monk regains his privileges; he is then regarded as osārita.

·vi In the Sanskrit version, the chapter is ended with a discourse on purity and impermanence of the world, and is closed with the stanza: छन्नमेवाभिवर्षति विवृतं नाभिवर्षति तस्माच्छन्नं विवृणूयादेवं तं नाभिवर्षति ॥ In Pāli, there is no corresponding discoursc, but a version of the stanza appears elsewhere (Cullavagga, IX. i. 4. p. 240) thus: - छन्नमतिवस्सति विवटं नातिवस्सति । तस्मा छन्नं विवरेथ एवं तं नातिवस्सति ॥ Pudgalavastu: In Pāli, there is no separate chapter with this title, though a large section of the contents of the chapter appcars in Cullavagga, III, called "Samuccayakklandhakan,” (p. 72). The contents of this Khandhaka are included in the second part of the Pandulohitakavastu (see above). This chapter deals with cases when a monk commits two Samghādisesa offences, confesses both, or conceals one and confesses the other, or the concealment is due to his loss of memory or other causes, or due to his leaving the Samglia temporarily, or due to his temporary insanity. It also deals with cases, when a monk remembers the exact number of days he has concealed an offence, or cannot remeniber the same. The second portion of this chapter deals with cases, in which all or any one or more of the ecclesiastical acts are done without proper procedure. In the Sanskrit text, special names buted to the monks, who had been subject to such improper procedures, viz., Sarvakālaka, Yad bhūyaskālaka, Upārdhakalaka, Ekadeśakālaka, Pradeśakālaka and Apagatakālaka (sce infra). These are not to be found in Pāli as also the last few pages of the chapter dealing with the nature of punishment to be inflicted on monks who have committed both light and grave offences. Pārivāsikavastu: This chapter in the Sanskrit text details the procedure for imposing the parivāsa and the duties to be performed are attri·vii by a pārivāsika. In Pāli, the Pārivāsikukkhandhakam is placed immediately after the Pandulohitaka. In the Sanskrit version, there is an introductory episode, which is wanting in Pāli. The duties of a pārivāsika monk, and the procedure for temporarily laying aside the parivāsa, agree closely with those in Pāli. Posudhasthāpanavastu: This chapter corresponds to Pātiinokkhathapanakkbandhakan of the Cnllavagga. The introductory circumstances stated in the two versions are different. In the Pāli text the incident is as follows:-Ananda solicits Buddha to hold the Pâtimokkha assembly, but Buddha remains silent. So Mahāmoggallāna uses his higher power of knowing others' thoughts and thereby finds out that a member of the assembly is impure. After the impure monk is turned out, the assembly is held. Buddha then delivered his discourse, comparing his dhammavinaya in detail to the ocean, in which all the distinctions of the various rivers like Gangā, Yamunā, Aciravati, Sarabhu and Mahi disappear. Buddha then asked the monks to hold the Uposatha and explained to them the circumstances, in which they may not hold (lit. lay aside) the fortnightly assembly. In the Sanskrit text, on the contrary, use of a higher power like supernatural vision (divyacaksı) is condemned, and Buddha directs that in ascertaining the purity or impurity of a monk, one must not resort to higher powers. This is followed by the enumeration of the ten proper and ten improper occasions for laying down the Poşadha. It is almost identical with that of the Pāli text. In the latter, however, there are a few additional topics, one of which is the proper way of pointing out the offence of a person (codana). ſayanāsanavastu: In Sanskrit, the circumstances that led to the framing of the rule that the oldest ordained monk should receive respects from others junior to him in varşavāsa, followed by the well·vili known story of Kapiñjala bird, hare, monkey and elephant, are related before taking up the topic of the erection of monasteries for the use of monks. In Pāli, however, the arrangenient has been reversed. It opens with the circumstances that led to the sanction by the Teacher of monasteries as suitable residence for nionks, followed by the detailed directions regarding the construction of a monastery, its furnitures. Then appears the direction as to who deserves the respect of others followed by the story of the tittira, nakkata and hatthināga. In the Pāli version, there is the story of Anāthapindika's conversion, but not his earlier life as is found in Sanskrit. The Pāli account appears to be more methodical than the Sanskrit but no definite conclusion can be drawn regarding the comparative antiquity of the two. The verses are almost identical. From the colophon of Chapter III (Samuccayakkhandhakam) of the Cullavagga, which runs as follows: आचरियानं विभजपदानं तम्बपरिणदीपपसादकानम् । महाविहारवासीनं वाचना सद्धम्मद्वितियाति ॥ it seems that the Pāli version went through a thorough editing and revision in Ceylon, and this may partly be responsible for the differences noticed between Pāli and Sanskrit versions. There are clear indications that in Pāli redundant portions have been clipped out and the relevant portions rearranged according to the best judgment of the editors of Ceylon.

·Résumé of the Contents Pandulohitakavastu In the Pândulohitakavastu are described the following two classes of ecclesiastical acts:- Class A: (i) Tarjaniyakarma (ii) Nigarhaniyakarma (act of censure) (act of condemnation) (111) Pravāsaniyakarma (iv) Prutisambaraniyakarma* (act of removal (act of uniting together) from the place (v) Utksepanżyakarma of offence) (act of suspension) Class B: () Parivāsa (i) Mülaparivāsa (11) Mülāpakarsa (iv) Mānāpya (v) Āvarhana. The Tarjaniyakarma was imposed on Pändulohitaka monks for their quarrelsomeness," while Nigarhanīyakarma on Sreyaka for his repeated commission of Sanghāvasesa" offences, the several parivāsas prescribed for Sanghavasesa being of no avail. The Pravāsaniyakarma was imposed on Aśvaka and Punarvasu for their constantly coming into close contact with lay-women, indulging in drinks, collecting flowers, making garlands, singing, dancing, taking part in all sorts of sports, in other words, amusing themselves with things unworthy of a recluse. They annoyed the laity of Kitāgiri so much so that they did not even show courtesy to Ananda when he visited 1 2 In Pāli: Nissayakanıma=act of surveillance, see Sukumar Dutt, Early Buddhist Monachism, p. 170. Sce above, iii. In Pāli: Patisāraniya. Sce above, P. iv. 3 Cf. Early Monastic Buddhism, pp. 300 f. 4 कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका प्राधिकरणिकाः । See p.5. 5 अभीक्ष्मापत्तिकोऽभीक्ष्म संघावशेषामपत्तिमापद्यते । See p. IIf. 6 See P. 11.

·them, not to speak of giving him alms. So it was laid down that pravāsaniyakarma should be imposed on those monks who would be guilty of behaving improperly with the laity' The Pratisambarani yakarma was imposed on the monk Uttara for offending (avasphundana) a lay-supporter of the Sarigha. The occasion is as follows: Uttara, son of a rich man, after the death of his miserly mother, joined the order. He converted a well-to-do householder called Citra, who, on one occasion, while Uttara was out on tour, invited Upasena Balāntiputra along with his 500 disciples to his house for meals. Uttara, on his return, found the people noi found the people noč very attentive to him, so he cast aspersions against Citra and thereby offended him. This was brought to the notice of the Teacher, who therefore enjoined that Pratisambaranīyakarma should be imposed on such monks, and it is only on his becoming repentant and asking for pardon of the offended householder, he would be exculpated from his offence. Uttara became penitent, took the vow of abstaining from talks for about and ultimately attained arhathood. The fifth ecclesiastical act called Utksepaniyakarma was imposed for two kinds of offences; one is when a monk does not admit the transgression of a law though it is pointed out to him, and the other is when a monk refuses to give up his wrong view though it is brought to his notice. The former offence was committed by Chanda and the latter by Aristha. To make the above five ecclesiastical acts valid, the following five conditions had to be complied with:- (1) Codana: The guilty monk should be apprised of the offence committed by him." a year, 1 कुलदूषको पापधर्मसमाचारौ। See p. 19.. 2 ENFITEZÉSRT See p. 28. 3 sfaterace 9799 feta I. See p. 30; cf. Majjhima Nikāya, I, p. 130. 4 Cf. Mabavagga, ix. 5. I.

·xi 2 (2) Smāraņa: He should be asked or helped to remember the offence committed by him. (3) Savastuka: He should be pointed the nature of offences, i.e., the charges brought against him." (4) Pratijñā: The matter should be formally brought to the notice of the Samgha. 6) Sammukhibhūta: He must be brought before the Samgha or any particular person (probably one who accuses him of the offence) or he should be apprised of the doctrine or disciplinary rule transgressed by him." After the formal performance of the ecclesiastical act the monk is debarred from the following privileges of a monk :-- (1) To give the first ordination (pravrajyā) or the second or higher ordination (upasampadā). (2) To administer niśraya' (instructions) to a novice. (3) To take a novice as a servitor. (4) To admonish the nuns, even if he had been already selected for the purpose. 6) To take part in the ecclesiastical acts like (a) codana, smārana (see above), correcting a monk in his failings in morals, views, conduct and means of livelihood, posadba | Cf. Cullavagga, 1. 1. 1: sāretvā āpartim ropetabbā; see also Dasavatthüni in Cullavagga, xii. 1. 2 lbid., āpattim ropelvā vyattena bhikkhunā pațibalena saingho ñāpetabbo. In Cullavagga, iv. 8. 2: patiññātakarana occurs, where it means that the offending monk should admit his offence, on his being asked to do so. 3 Cf. Cullavagga, iv. 14. 33: The explanation is given here in the light of sammukhavinaya. Kin cil tartha sammukhavinayasmim? Samghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā. See also Sukumar Dutt, Early Buddhist Monachism, p. 157. 4. Usually the four nissayas that are first prescribed for a samaņa, viz., living on alms, wearing robes made of rags, living under a trec, and using cow's urine as medicine. See my Early Monastic Buddhism, p. 282 f; Miss D. Bhagvat, Early Buddhist Jurisprudence, pp. 68-71.

·xii (fortnightly assemblies), pravāraņā (the assembly held after the rains) and jñaptikarma (formal announcements in an ecclesiastical function). Besides these, he is expected to be of good behaviour and refrain from various other acts (for enumeration, see text pp. 8-9). The five conditions laid down for the validity of an ecclesiastical act and the disabilities mentioned above were common to all the five ecclesiastical acts, viz., tarjaniya, nigarhaniya, pravāsaniya, pratisamharaniya and utksepaniya. If the monk, upon whom an ecclesiastical punishment is validly imposed, complies with the conditions enumerated above, becomes repentant and promises not to commit the offence again, he should present himself forinally before the Samgha and pray for Osāraņā (removal of the disabilities), and the Samgha, if it thinks fit and proper, will remove it by the ccclesiastical act called Āvarhana. As no period of disability has been fixed for the punishments, it seems that as soon as the monk became repentant and the Samgha thought fit and proper, the disabilities were formally withdrawn. The text now passes on to the second group of ecclesiastical acts, viz., Parivāsa, Mülaparivāsa, Mulāpakarșa, Nlānāpya and Āvurhund. All these relate to Samghāvaseșa offences, particularly to ejaculation of semen deliberately.? (samghāvasesām āpattim samcintya sukravistsțisamutthitām). The circumstances, in which the different punishments were imposed are as follows:- (1) Mānāpya: When a monk commits the offence mentioned above, and discloses it without any loss of time, he is subjected to mānāpya (penance for a fixed period i.e., 6 days only). During these six days the monk is debarred from certain privileges." 1 Cf. Early Monastic Buddbism, p. 302. 2 These are the same as those mentioned in connection with Tarjaniya and and other karmas, see above.

·X111 (ii) Parivāsa: When a monk commits the offence mentioned above, and conceals it for a certain number of days, he has to undergo Parivāsa for the number of days passed between the commission of the offence and its disclosure. After completion of this period, he is subjected to Alānāpya for six days for full purification. (11i) Mülaparivāsa: When a monk commits another Sanghāvašeșa offence (antarāpattim) while undergoing parivāsa, he is subjected to Mülaparivāsa,' i.e. the days already passed by him in parivāsa are treated as cancelled and he has to undergo the original period of parivāsa again from the day of the disclosure of the second offence. The Mülaparivāsa must be finished up with Mānāpya of six days for full purification. (iv) Mülāpakarsa: When a monk commits a third Samghāvaſeșa offence (pratyantarāpattim) while undergoing Mülaparivāsa, he has to undergo not only the original period once more as in Mülaparivāsa but also in addition the number of days he has concealed the third offence. Over and above this, there is the Mānāpya of six days to be observed by him. (v) Avarhana is the ecclesiastical act for the withdrawal of disabilities imposed during pariväsa, mülaparivāsa or mūlāpakarșa. In other words, by this act, all the privileges of the monk are restored. Everyone of the ecclesiastical acts had to be performed in a certain fixed procedure, in which the announcements of the commission of In Pāli Malaya pațikassanā, i.c. le revcrts to the beginning (mala) of the first parivāsa. This corresponds to Pāli: Samodhānaparivāsa. The calculation very probably is as follows:-A monk is prescribed parivāsa, say for 30 days, he commits the second offence when 10 days of parivāsa have elapsed. For Mūlaparivāsa, these 10 days are cancelled and he has to observe 30 days again--this is Mūlaparivāsa. On commission of the third offence say on the 15th day of Mūlaparivāsa, which he conccals, say for 12 days, the period of parivāsa will be again 30+ 12 days=42 days. It seems he has to observe in all 10+30+15+42=97 days +6 days of Mānāpya=103 days. 1 2 ·XIV offences figure largely. After the purificatory procedure, a general discourse is given eulogizing the pure life of a monk, even when the purity is obtained by undergoing the parivāsas. Pudgalavastu This chapter is actually a continuation of the previous one. First, there is a general statenient that parivāsa should be imposed for concealing an offence, while mānāpya for not concealing it. But there may be occasions when a monk commits two offences and he discloses one directly, or after concealing it for some time, or he forgets to disclose one, or he becomes aware of the offence at a Prātimokșa recital, and so forth. Directions are given how to deal with such cases. There again may be some monks, who, after commission of one or more offences, leave the Sangha (vibhrāntah) and seek readmission after some time. Such cases also are discussed and certain directions are given. Then the question of the period of concealment is taken up If the period is known (parimāņavati), then the directions already given would apply but in cases where the period of concealment is not known, the period of parivāsa extends over as many days as have elapsed since the date of his ordination up day of disclosure. It is called Suddhāntikaparivāsa. Now the chapter passes on to a different topic, viz., what would be the position of the guilty monk if the ecclesiastical punishment be imposed on him by an improper procedure. If all the acts' are done improperly the guilty monk is regarded as Sarvakālakapudgala (totally impure person). If only one is done properly and the remaining four improperly, he is called Yadbhūyaskālakapudgala ( a person with some impurities). If only two are done properly and three improperly, he is called Upārdhakālakapudgala to the I Viz., परिवास, मूलपरिवास, मूलापकर्ष, मानाप्य, आवर्हण ।

·XV (half-impure person). If three of the acts are done properly and two improperly, he is called Ekadeśakālaka-pudgala (a person with partial impurity). If four of the acts are done properly but one (viz., āvarhana) done improperly, he is called Pradeśakālaka-pudgala (a person with slight impurity). In any case, each one of these continues to be unclean; it is only when all the five acts (including āvarhana) are done properly, the guilty monk is called Apagatakālakapudgala (a person without impurity). He then becomes fully pure and is restored to the Samgha. The next topic takes up for discussion cases where two monks have committed offences, one of whom discloses his offence and the other does not. The former case comes under the rules already dealt with; for the latter it is enjoined that he should be made to confess his guilt first,' and then the necessary ecclesiastical punishments are to be imposed. Several other cases of irregularity in imposing a punishment are discussed, and the remedies suggested. The chapter is closed with a discussion of cases when offences of different degrees are committed and kept secret for different periods of time. The decision is that the punishment should be commensurate with the worst offence, and the period should be the longest time that any one of the offences have been kept secret. Parivasikavastu This chapter details the procedure of imposing parivāsa, and the duties to be performed by a monk undergoing the punishment. I विनयातिसारिणीदुष्ठुला आपत्ति देशयित्वा । Buddhaghosa in his comment on Pāc. X says that dutthulā āpatti means pārājikā and samghadisesā offences. Here sanghädisesā offences are meant (dutthullan ti kiñcã ..i dinnam apattikkhandhānam etam adhivacanam; idba pana sanghadisesam eva adhippetam). Vinayātisāra means that which goes beyond or trangresses the rules of discipline. Cf. Cullavagga, xii, 2. 8.

·xvi The occasion is related thus : Sonie monks committed offences and were formally punished. They thought that it would be unfair for them to accept respects, courtesies, etc. from their fellow-brethren or to receive gifts, food etc. from the layfolk, for thereby they would go to hell, and that it would be preferable for them to leave the Sangha and become laymen. This brought about thinning of the Samgha; which was noticed by the Teacher, who thereupon directed his disciples to help the defaulting monks to rise up and get the benefits of the religion. Buddha then directed his disciples to imposc parrvāsa, mālaparivāsa etc. on the defaulting monks and prescribed the procedure for same. He then gave an outline of the duties to be performed by a monk while under parivāsa. A pārivāsika monk must not accept respects and courtesies from a monk who is under no disability; nor should he sit with him on the same seat; if he sits at all, it niust be on a seat of a lower level: nor should he walk together with him in the cankramana; if he walks at all, he should walk behind him; nor should he approach the laity; nor should he perform any ecclesiastical act. It will be his duty to clean the monastery, light the lamps, keep water for drinking, clean the drains; he may chant hymns in praise of the Teacher. In summer, he should fan the monks and take his meals only after serving the other monks. He should take care of the stūpas. It will be his duty to apprise the monks of the poșadha days. He must inform all incoming monks, after they have rested for a while, that he is under parivāsa. He should give them hot water, wash their feet, and see to their comforts. He is entitled to a share of the gifts made to the Samgha, but it should be the last share. A body of four monks under no disability can only impose the ecclesiastical punishments like parivāsa.

·xvii A pārivāsika monk must dwell in a monastery where there are other monks, not placed under any disability. Should there be any necessity, a pārivāsika monk may temporarily lay aside his parivāsa by taking forınal permission of the monks, but he will have to make up the period later on. Posadhasthapanavastu The chapter opens with an exchange of hot words between the head of the Samgha and the steward (upadhivārika) on the former's use of supernatural vision for ascertaining whether all the monks were pure or not. Then are enumerated several valid reasons (samülaka) for not holding a Prātimoksa assembly (posadhast hāpana). The reason mainly was that the members attending the Posadha were not thoroughly pure according to the code of ecclesiastical laws. The impurity of any member, however, must be correctly ascertained, and no reliance should be made on hearsay or suspicion. The ways of determining a Pārējikā or any other offence or disclosure of a Pārājikā or any other charges against a monk are given in details, so also are the ways of determining the disregard shown by a monk to the Samgha (Samghapratyākhyāna) or the disclosure of the charges of disregard to the Samgha against a monk (Samghapratyakhyānakathā), and the failings of a monk in his morals, views, conduct, or means of livelihood. The chapter is brought to a close by a description of the five types of members in a Samgha, viz., shameless, dumb, democratic, popular, and excellent. Sayanāsanavastu As pointed out before, this chapter is incomplete. Its object is to give an account of the introduction of the system of erecting ·XV111 monasteries for the residence of monks, the rules of making rooms, providing furnitures, etc. It opens with the discussion as to who, among the monks, de serves the first seat, first food and so forth. Some suggested that the monks hailing from ſākya families deserve the first seat etc. while others suggested those hailing from Brāhmaṇa families, or those hailing from rich families, or those who are the most proficient in the Pitakas, or Dhūtanga practices, and so forth. As they could not come to any agreement, they approached Buddha for solution. Buddha prescribed that monks who have been the longest ordained should receive the first seat, the first food etc. He should be respected by all others. The calculation of seniority should be made by varsā (rainy season) passed by a monk. But in any case, no monk undergoing an ecclesiastical punishment is entitled to any respects or courtesies. This direction led to concord in the Samgha. When this was brought to the notice of Buddha, he related a story of his past life, when he was a Kapiñjala bird. in a forest at Kāśī there lived a Kapiñjala bird, a hare, a monkey and an elephant. They found out that the bird was the oldest among them and so they decided to live under his direction. They observed one after another all the five salas and became so yirtuous that the clouds rained in time and the earth became full of corns. On learning this fact from a hermit, the king also observed the five silas and persuaded his subjects to do so. The story cluded by the discourse that a monk by discharging his duties properly to his fellow-brethren can expect to fulfil the sila, samādbi and prajñā practices and attain emancipation (vimuktijñāna). This is followed by a biography of Anāthapindada. Long ago is coni For details, see my Early Monastic Buddhism, vol. I, p. 203. 2 Ibid., ch. XII.

·Xix At Srāvasti, there was a very rich householder (Śresthi) called Datta. A son was born to him and was given the name Sudatta. This boy, from his very boyhood, was so charitably disposed to the poor that he gave away all his ornaments whenever anybody asked for them. This caused anxiety to his parents, who kept him confined to the house. On one occasion, the boy insisted on going to the river for a bath with his parents, who yielded to his importunities. He dived into the river and brought out therefrom four ironjar-fuls of gold. This caused surprise to the parents. After the death of his parents, Sudatta became the head of the household and had seven sons. He was looking for a bride for his seventh son Sujāta. A friend of his, called Madhuskandha, cffered his services for finding out the bride. He went to Rājagrha and found out the bride, daughter of a Sresthi (treasurer) of the province. Sudatta, alias Anāthapindada, went to Rājagrha and stopped at the Śresthi's house. He found the Śresthi very busy in making preparations for feeding Buddha and his Samgha. On hearing Buddha's name he became anxious to meet him. Towards the end of the night, he went towards the cemetery where Buddha was staying. On the way he was met by his departed friend, Madhuskandha, who had then been reborn as a god. Madhuskandha became instrumental in bringing about the meeting of Buddha and Anāthapindada. Buddha also expected him and by his persuasive discourses was able to convert him to his religion. Anāthapindada became his lay-disciple and promised to erect for him and his Samgha suitable monastery at Śrāvasti. This he did at Jetavana with the assistance of Sariputra. (Our original ms. ends here, the following folios being lost.] NALINAKSHA DUTT

·No text on this page.

·वस्तूद्दानम् ।
पाण्डुलोहितिकानां वस्तु पुद्गलानां तथैव च ।
अथ पारिवासिकानां पोषधस्थापनान च ।
शयनासनमधिकरणं संघभेदश्व पश्चिमम् ॥
དམར་སེར་ཅན་གྱི་གཞི་དང་ནི།
དེ་བཞིན་གང་ཟག་དག་དང་ནི་ །
དེ་ནས་སྤྲོ་བ་བྱ་བ་དང །
གསོ་སྦྱོང་གཞག་པར་བྱ་བ་དང།
གནས་མལ་དང་ནི་རྩོད་པ་དང །
དགེ་འདུན་འབྱེད་པ་ཕྱི་མ་ཡིན།
Tib. 22:05, 1. 5: ཕྱིར་བཅོས་པའི་གཞིའི་སྡོམ་ནི།

·No text on this page.

·पाण्डुलोहितकवस्तु

·No text on this page.

·No text on this page.

·६ पाण्डुलोहितकवस्तु चोदयित्वा कुर्वन्ति । स्मारयित्वा सवस्तुकं प्रतिज्ञया मंमुखी- [भूतस्य] कुर्वन्ति। एवं च पुनः कर्तव्यम्। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डी- माकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षुन समनुयुज्य सर्वसंघे संनिपण्णे संनिपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। इमे पाण्डुलोहितिका भिक्षवः कलह- कारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधि- करणिकाः। त एते अभीक्ष्णं संधे अधिकरणान्युत्पादयन्ति येन संघः कलहजातो विहरति भण्डनजातो विगृहीतो विवादमापन्नः। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात्संघो यत्संघः पांडुलोहित- कानां भिक्षूणां कलहकारकाणां भण्डनकारकाणां विग्रहकारकाणां विवादकारकाणामाधिकरणिकानां तर्जनीयं कर्म कुर्यादिति । एषा ज्ञप्तिः। ततः कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। इमे पांडुलोहितिका भिक्षवः कलह- कारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकर. णिकाः। त एते अभीक्ष्णं संघे अधिकरणान्युत्पादयन्ति येन संघः कलहजातो विहरति । भण्डनजातो विहरति विगृहीतो विवाद- मापन्नः। तत्संघः पांडुलोहितिकानां भिक्षणां कलहकारकाणां भण्डनकारकाणां विग्रहकारकाणां विवादकारकाणामाधिकरणि. कानां तर्जनीयं कर्म करोति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते पाण्डुलोहिति- कानां भिक्षणां पूर्ववद् यावत्तर्जनीयं कर्म कर्तुम् । ते तूष्णीम्। न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया ·पाण्डुलोहितकवस्तु तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। कृतं संघेन पाण्डुलोहितिकानां भिक्षणां पूर्ववद्यावत्तर्जनीयं कर्म । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मा- त्तष्णीमेवमेतद्वारयामि। तर्जनीयकर्मकृतस्याहं भिक्षोरासमुदाचारिकान् धर्मान प्रज्ञपयामि। तर्जनीयकर्मकृतेन भिक्षुणा न प्रव्राजयितव्यम् । नोपसंपादयितव्यम्। न निश्रयो देयः। न श्रमणोदेश उपस्थाप- यितव्यः। न भिक्षुण्यववदितव्या। भिक्षुण्यववादकः संमन्तव्यः। नापि पूर्वसंमतेन भिक्षुण्यववदितव्या। न भिक्षुश्चोद- यितव्यः स्मारयितव्यः शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचार. विपत्त्या आजीवविपत्त्या स्थापयितव्यः। न पोषधो न प्रवारणा न ज्ञप्तिकर्म न ज्ञप्तिचतुर्थं कर्म। तर्जनीयकृतो भिक्षुर्यथा- प्रज्ञप्तानासमुदाचारिकान् धर्मान्न समादाय वर्तते सातिसारो भवति । त] एवं तर्जनीयकर्मकृता उत्कचप्रकचाः संधे रोम पातयन्ति'। निःसरणं प्रवर्तयन्ति। समीचीमुपदर्शयन्ति । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचन्ते। कलहकारकत्वाच्च प्रतिविरमाम इति कथ- यन्ति । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह । ओसारेत यूयं भिक्षवः पाण्डुलोहितिकान भिक्षन कलह[कार]कां- स्तर्जनीयकर्मकृतानिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । पंचभिर्धमैंः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृतो नोसारयितव्यः । कतमैः पंचभिः। नोत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति । न निःसरणं 1 Seep.8.fn. 4. 2 Ms. अन्तःसीमे ·पाण्डुलोहितकवस्तु प्रवर्तयति। न समीचीमुपदर्शयति । नान्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचते। तस्माच्च कलहकारकत्वाच्च न प्रतिविर- मामीति [कथयति] । एभिः पंचभिर्धमै समन्वागतः पूर्ववत् । अपरैरपि पंचभिर्धमः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृतो नोसार. यितव्यः। कतमैः पंचभिः । राजकुलप्रतिसरणो भवति। युक्त- कुलप्रतिसरणः। तीर्थिकप्रतिसरणः। पुद्गलप्रतिसरणः । न संघप्रतिसरणः । एभिः पंचभिर्धमैः समन्वागतः पूर्ववत् । अपरैरपि पंचभिर्धर्मः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृतो नोसारयितव्यः। कतमैः पंचभिः। आगारिकध्वजं धारयति । तीथिका- ध्वजं धारयति । तीर्थ्यान्सेवते पर्युपास्ते। अनध्याचारमाचरते । भिक्षुशिक्षायां [न] शिक्षते । एभिः पंचभिर्धर्मः समन्वागतः पूर्ववत् । अपरैरपि पंचभिर्धमैः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृतो नोसारयि- तव्यः । कतमैः पंचभिः । भिक्षूनाक्रोशति । रोषयति । परिभाषते । संघस्य च अलाभाय अपदाय चेतयति' । एभिः पंचभिर्धर्मः पूर्ववत। पंचभिस्तु धर्मैः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृत ओसारयि- तव्यः। कतमैः पंचभिर्धमः। उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति । - 1 Ms. तीर्थ्यक० 2 Tib. 232b, 1.5: སྤྱད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པ་དང | 3 Tib. 282b, 1. 7 : माला को पडे मारा। Tib. 238a, 1.9: मोक'55 1 मा '5'55 | मो འདུན་སྤུ་ས་ལ་ལྟུང་བ་ལྟ་བུར་བྱེད་པ་དང ། 4 Pālı Vinaya, CV., i. 6: lomam pâtenti uettharam vattanti.

·है भवति। पाण्डुलोहितकवस्तु निःसरणं प्रवर्तयति । समीचीमुपदर्शयति । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचते। कलहकारकत्वाच प्रतिविरमा- मीति वदति। एभिः पंचभिर्धः समन्वागतस्तर्जनीयकर्मकृत ओसारयितव्यः। कतमैः पंचभिः। न राजकुलप्रतिसरणो न युक्तकुलप्रतिसरणः। न न तीथिकप्रतिसरणः । संघप्रतिसरणः । न पुद्गलप्रतिसरणः। एभिः पञ्चभिर्धमैः समन्वागतः पूर्ववत् । अपरैरपि पञ्चभिर्धर्मैः समन्वागतस्तर्जनीय- कर्मकृत ओसारयितव्यः। कतमैः पंचभिः। नागारिकध्वज धारयति। न तीर्थिकध्वजं धारयति । न तीर्थ्यान् सेवते न भजते न पर्युपास्ते । न अध्याचारमाचरते। भिक्षुशिक्षायां शिक्षते । एभिः पञ्चभिर्धमैः पूर्ववत् । अपरैरपि पञ्चभिर्धमैः समन्वागत- स्तर्जनीयकर्मकृत ओसारयितव्यः । कतमैः पञ्चभिः। भिक्षून ना- क्रोशति। न रोषयति। न परिभाषते। संघस्य [च] लाभाय [पदाय]' चेतयते । [एभिः] पञ्चभिर्धमै ः पूर्ववत् । एवं च पुनरोसारयितव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डी- माकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षुन् समनुयुज्य सर्वसंधे संनिषण्णे संनिपतिते पांडुलोहितकैभिक्षुभिर्यथावृद्धिकया समीची कृत्वा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा अंजलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । शृणोतु भदन्तः संघः। वयं पांडुलोहितिका भिक्षवः कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकरणिकाः। ते वयमभीक्ष्णं संधे अधिकरणान्युत्पादयामः । གནས་པའི་ཕྱིར་བཙོན་པ་སྟེ། 1233b, 1.2:

·१० पाण्डुलोहितकवस्तु येन संघः कलहजातो विहरति भण्डनजातो विगृहीतो विवाद- मापन्नः। तेषामस्माकं पाण्डुलोहितकानां भिक्षणां कलहकार- काणां भण्डनकारकाणां विग्रहकारकाणां विवादकारकाणामाधि- करणिकानां संघेन तर्जनीयं कर्म कृतम् । ते वयं तर्जनीयकर्म- कृता' उत्कचप्रकचाः संघे रोम पातयामः । निःसरणं प्रवर्त. यामः। समीचीमुपदर्शयामः । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचामहे। कलहकारकत्वाच्च प्रतिविरमामः। ओसारयत्वस्माकं भदन्तः संघः। पाण्डुलोहितकान् भिक्षन कलहकारकान् विवाद- कारकान् आधिकरणिकांस्तर्जनीयकर्मकृताननुकंपयानुकम्पा'. मुपादाय। एवं द्विरपि त्रिरपि। ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्ति कृत्वा कर्म कर्तव्यम्। शृणोतु भदन्तः संघः। इमे पांडुलोहितिका भिक्षवः कलह- कारका यावदाधिकरणिकाः। एते अभीक्ष्णं संघे अधिकरणा- न्युत्पादयन्ति येन संघः कलहजातो विहरति भण्डनजातो विगृहीतो विवादमापन्नः। तदेषां संघे[न] कलहकारक इति तर्जनीयकर्म कृतम्। त एते तर्जनीयकर्मकृता उत्कचप्रकचाः संघे रोम पातयन्ति । निःसरणं प्रवर्तयन्ति। समीचीमुपदर्शयन्ति। अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचन्ते। कलहकारकत्वाच्च प्रतिविरमाम इति वदन्ति । स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानु- जानीयात्संघो यत्संघः पाण्डुलोहितकान्भिक्षन ओसारयन्ति । निःसरणं प्रवर्तयन्ति । एषा ज्ञप्तिः । ततः कर्म कर्तव्यम् । 1 Ms. ०कृतानि 2 Ms. • कृतो ननुकंपः अनु० ·पाण्डुलोहितकवस्तु ११ शृणीतु भदन्तः संघः। इमे पाण्डुलोहितका भिक्षवः कलहकारका यावदाधिकरणिकाः। त एते अभीक्ष्णं संघे अधि. करणान्युत्पादयन्ति येन संघः कलहजातो विहरति भण्डन. जातो विगृहीतो विवादमापन्नः। तदेतेषां संघेन कलहकारका इति तर्जनीयकर्म कृतम् । त एते तर्जनीयकर्मकृता उत्कचप्रकचाः संधे रोम पातयन्ति। निःसरणं प्रवर्तयन्ति । समीचीमुप. दर्शयन्ति। अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचन्ते । कलह- कारकत्वाच्च प्रतिविरमाम इति वदन्ति। तत्संधः पाण्डुलोहित- कान् भिक्षन्कलहकारकांस्तर्जनीयकर्मकृतानोसारयन्ति। येषामा- युष्मतां क्षमन्ते पाण्डुलोहितकान्भिक्षन्कलहकारकास्तर्जनीयकर्म- कृतानोसारयितुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम्। ओसारिताः संघेन पाण्डुलोहितका भिक्षवः कलहकारकास्तर्जनीयकर्मकृताः । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्वारयामि । बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। तेन खलु समयेन श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिकोऽभीक्ष्णं संघावशेषामापत्तिमापद्यते। तस्य भिक्षवः परिवासं ददन्तो मूल- परिवास मानाप्यमावर्हन्तश्च बहुकृत्या बहुकरणीया' रिञ्चत्यु- देशं पाठं स्वाध्यायं योगं मनसिकारमध्यात्मं चेत्तःशमथम् । एतत् l Ms. अन्तःसीमे 2 Tib. ends here a section thus: 235b, I. 1 : འདུལ་བ་གཞི་བམ་པོ་བདུན་ ་ TV Sce pt. ii, p. 196. 3 Tib. 2350, 1.3: འབྱིན་པས་བྱ་བ་མང་ཞིང་བྱེད་པ་མང་པོར་གྱུར་པ་ ད་པས་ ·१२ - पाण्डुलोहितकवस्तु प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। कुरुत यूयं भिक्षवः श्रेयकस्य भिक्षोरभीक्ष्णापत्तिकस्य [नि]गर्हणीयं कर्म इति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । पंचभिः कारणैनिगर्हणीयं कर्म कृतमधर्मकर्म तदविनयकर्म च संघश्च तेन सातिसारः। कतमैः पंचभिः। अचोदयित्वा कुर्वन्ति। अस्मारयित्वा अवस्तुकमप्रतिज्ञया असंमुखीभूतस्य कुर्वन्ति। पंचभिस्तु कारणैर्निगर्हणीयं कर्म कृतं धर्मकर्म च तद्विनयकर्म च. संघश्च तेन [न] सातिसारः। कतमैः पंचभिः । चोदयित्वा कुर्वन्ति। स्मारयित्वा सवस्तुकं प्रतिज्ञया संमुखी- भूतस्य। एवं च पुनः कर्तव्यम् । शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डी. माकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून समनुयुज्य सर्वसंघे संनिपण्णे संनिपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयं श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिकः अभीक्ष्णं संघावशेषामापत्तिमापद्यते। तदस्य भिक्षवः परिवासं ददन्तो मूलपरिवास मानाप्यमावर्हन्तश्च बहुकृत्या भवन्ति बहु- करणीया रिञ्चत्युद्देशं पाठं स्वाध्यायं योगं मनसिकारमध्यात्म चेतःशमथम् । स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः श्रेयकस्य भिक्षोरभीक्ष्णापत्तिकस्य निगर्हणीयं कर्म कुर्या- दिति। एषा ज्ञप्तिः। एवं च कर्म कर्तव्यम् शृणोतु भदन्तः संघः। अयं श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिकः अभीक्ष्णं संघावशेषामापत्तिमापद्यते। तदस्य भिक्षवः परिवास ·१३ पाण्डुलोहितकवस्तु ददन्तो मूलपरिवासं मानाप्यमावर्हन्तश्च बहुकृत्या भवन्ति बहु- करणीया रिञ्चत्युदेशं पाठं स्वाध्यायं योगं मनसिकारमध्यात्म चेतःशमथम् । तत्संघः श्रेयकस्य भिक्षोरभीक्ष्णापत्तिकस्य निगह- णीयं कर्म करोति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते श्रेयकस्य भिक्षोर. भीक्ष्णापत्तिकस्य निगर्हणीयं कर्म कर्तुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। कृतं संघेन श्रेयकस्य भिक्षोरभीक्ष्णा- पत्तिकस्य निगर्हणीयं कर्म। क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णी- मेवमेतद्वारयामि। निगर्हणीयकर्मकृतस्याहं भिक्षोरासमुदाचारिकान् [धर्मान्] प्रज्ञपयामि। निगर्हणीयकर्मकृतेन भिक्षुणा न प्रवाजयितव्यम् । नोपसंपादयितव्यम् । न निश्रयो देयः । [न] श्रमणोद्देश उपस्थाप- यितव्यः। पूर्ववद्यावतर्जनीयकर्मकृतस्य वक्तव्यम्'। निगर्हणीय- कर्मकृतो भिक्षुर्यथा प्रज्ञप्तानासमुदाचारिकान् धर्मान्न समादाय वर्तते सातिसारो भवति । स एवं निगर्हणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति । पूर्ववद्यावतसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचते। अभीक्ष्णा- पत्तिकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। ओसारयत यूयं भिक्षवः श्रेयकस्य भिक्षोर्निगर्हणीयकर्मकृतमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवं- जातीयः। 1 Sou above, p. 7.

·- पाण्डुलोहितकवस्तु पंचमिधर्मः समन्वागतो निगर्हणीयकर्मकृतः ओसारयितव्यः । कतमैः पंचभिः। उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति । निःसरणं प्रवर्तयति । समीचीमुपदर्शयति । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचते। अभीक्षणापत्तिकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति । एवं च पुनर्वासारयितव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डी- माकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून्समनुयुज्य सर्वसंधे संनिपण्णे संनिपतिते श्रेयकेन भिक्षुणा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा अंजलि प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अहं श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिकः अभीक्ष्णं संघावशेषामापत्तिमापद्ये तन्मे भिक्षवः परिवास ददन्तो मूलपरिवास मानाप्यमावर्हन्तथेति बहुकृत्या भवन्ति बहुकरणीयाः रिञ्चत्युद्देशं पाठं स्वाध्यायं योगं मनसिकारमध्यात्म चेतः शमथम् । मम संघेन निगहणीयं कर्म कृतम्। सोऽहं निगहणीय- कर्मकृत उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयामि । निःसरणं प्रवर्तयामि समीचीमुपदर्शयामि । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचे । अभीक्ष्णापत्तिकत्वाच्च प्रतिविरमामि। ओसारयतु मां भदन्तः संघः श्रेयकं भिक्षुमभीक्ष्णापत्तिक निगर्हणीयकर्मकृतमनुकंपयानु. कंपामुपादाय। एवं द्विरपि निरपि । ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम्। शृणोतु भदन्तः संघः। अयं श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिकः पूर्ववद्यावदध्यात्म चेतःशमथम्। तस्य संघेनाभीक्ष्णापत्तिक इति निगर्हणीयकर्मकृतमोसारयेदिति । एषा ज्ञप्तिः । - ·१५ पाण्डुलोहितकवस्तु एवं च कर्म कर्तव्यम् । निगहणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति। पूर्ववद्यावत् अभीक्ष्णापत्तिकत्वाच्च प्रति- विरमामीति वदति। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः श्रेयक भिक्षुमभीक्ष्णापत्तिकं निगर्हणीयकर्मकृतमोसारये. दिति । एषा ज्ञप्तिः। एवं च कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयं भदन्त श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णा- पत्तिकः अभीक्ष्णं संघावशेषामापत्तिमापद्यते। ददतामि]स्य भिक्षवः परिवासम्। भदन्त पूर्ववद्यावदध्यात्म चेतःशमथम्। तदस्य संघेनाभीक्ष्णापत्तिक इति निगहणीय कर्म कृतम्। सोऽयं श्रेयको भिक्षुरभीक्ष्णापत्तिको निगर्हणीयकर्म कृत उत्कचप्रकचः संघ रोम पातयति। निःसरणं प्रवर्तयति। समीचीमुपदर्शयति । अन्तःसीमायां स्थित्वा ओसारणां याचते। अभीक्ष्णापत्तिकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति। तत्संधः श्रेयकं भिक्षुमभीक्ष्णापत्तिकं निगर्हणीयकर्मकृतमोसारयति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते श्रेयक भिक्षुमभीक्ष्णापत्तिकं निगर्हणीयकर्मकृतमोसारयितुं ते तूष्णीम्। न क्षमन्ते भाषन्ताम्। इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। ओसारितः संघेन श्रेयको भिक्षुर- भीक्ष्णापत्तिको निगहणीयकर्मकृतः । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्वारयामि । बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। तेन खलु समयेन किटागिरीयकावश्वकपुनर्वसुकौ भिक्षु प्रतिवसतः। कुलदूषकौ पापधर्मसमुदाचारौ ताविमान्येवंरूपाण्य-

·१६
पाण्डुलोहितकवस्तु
श्रामणकानि कर्माणि कुरुतः कारयतः। तद्यथा मातृग्रामेण साधू
संजल्पतः। संक्रीडतः संकिलिकिलायते । औदत्यं द्रवं
कायितान्त्यं कुरुतः। अप्येदानीमेकासने निषीदतः। एकपंक्तयां
भुंजाते । एकशरावके विविधानि मद्यपानानि पिवतः। पुष्पाण्यु-
च्चिनुतः उच्चाययतः। माला ग्रथनीतः ग्रथ्नापयतः। अवतंसकान्
बनीतः बनयतः। नृत्यतः नर्तयतः। गायतः गायापयतः। वादतः
वादापयतः। सुनृत्येषु सुगीतेषु सुवादितेषु लालाटिकामनुप्रयच्छतः ।
चीवरकाणि संहृत्य धावतः' द्रवतः प्रद्रवतः । ऊरुपरिवर्तमपि
कुरुतः । बाहुपरिवर्तमपि । रोहितावर्तमपि । जलशिक्य.
कयापि विध्यतः । जलयंत्रक14 जलभेरिकामपि वादयतः।
हस्तिकौंचमपि चतः। अश्व षितमपि हषतः । ऋषभगर्जितमपि
12
7239b, 1.2-3:
1 'Tib. 239a, 1. 5 : F5बेर । » Imid उपर।
3 Ibia सार । 1_10il कोमा मोस।
5_id २शुसार थे। 6_1vid. सुषमादार ऐक ।
གོས་རྣམས་རྗེས་ནས་རྒྱུག་པར་བྱེད །
8 did nळेपर। 9 bid मैं।
རྐང་པ་གཅིག་བསྐམས་ཏེ། སྐོར་བར་ཡང་བྱེད།
ll Ibid मा २ महिषा सके।
12 Tbidy
रोमा।
13 Tib. 239b, 1. 3-4: हुमामालापमा पर 5 ।
14 Ibid कुवामा कार से। 15 bid कुन माम ।
10 Ibid.

·ब पाण्डुलोहितकवस्तु गजतः। मुखदुन्दुभिकामपि वादयतः। मुखशंखं मुखभेरीम् । मयूर विरुतमपि केकायेते कोकिलविरुतमपि विकूजतः । हस्तियुद्ध- मपि कुरुतः । अश्वयुद्धम् ऋषभयुद्धं महिषयुद्धमजयुद्ध पिण्डकयुद्ध स्त्रीयुद्ध पुरुषयुद्ध कुमारकयुद्ध कुमारिकायुद्धं कुक्कुटयुद्ध युद्ध लावकयुद्धं कुरुतः कारयतः। इमानि चान्यानि चाश्रामण- कानि कर्माणि कुरुतः कारयतः। तयोस्तया ईर्यया चर्यया प्रतिपत्त्या किटागिरिमनागताश्च भिक्षवो नागच्छन्ति । आगताश्च नाभिरमन्ते त्यजन्ति किटागिरौ वासम् । किटागिरिनिवासिनश्च ब्राह्मणगृहपतयो नात्तमनसो नाभिराडाः। नैवासिकानामपि चिरानुगतानां कृच्छ्रेण पिण्डकं दातव्यं कर्तव्यं मन्ये। कः पुनर्वाद आगन्तुकानाम् । यशवदपरेण समयेनायुष्मानानन्दः काशीषु जनपदेषु चारिकां चरन् किटागिरिमनुप्राप्तः। किटागिरौ विहरति किटागिरीयके दावे। अथायुष्मानानन्दः पूर्वाह्न निवास्य पात्र- चीवरमादाय किटागिरिं पिण्डाय प्रविष्टः। पात्रेण किटागिरि पिण्डाय प्रविष्टस्तथा धौतेनैव पात्रेण प्रतिनिष्क्रान्तः अलब्ध्वा दानमलब्ध्वा प्रत्याख्यानम् । एकभिक्षामपि। अथायुष्मत आनन्दस्यैतदभवत् । पूर्वे चायं किटागिरि हश्चाभूत स्फीतश्च क्षेमश्च सुभिक्षश्चाकीर्णबहुजन. मनुष्यश्व सुलभाश्चारुपिण्डका याचनकेन । एता प्ययं किटा- गिरिडश्च स्फीतश्च क्षेमश्च सुभिक्षश्चावकीर्णबहुजनमनुष्यश्च । अथ च पुनरहं यथा धौतेनैव पात्रेण प्रविष्टस्तथा धौतेन पात्रेण स यथा धौतेन अन्तत ३ ·पाण्डुलोहितकवस्तु अन्तत प्रतिनिष्क्रान्तः अलब्ध्वा दानमलब्ध्वा प्रत्याख्यानम् । एकभिक्षामपि । मा हैव नु केनचिद् भगवतः श्रावकेण मूढेना- व्यक्तेनाकुशलेनक्लेशवशात्कुलस्त्री वा कुलकुमारी वा आभाषिता वा भविष्यत्यामृष्टा वा परिभाषिता वा। तेन खलु समयेन किटागिरीयकानां ब्राह्मणगृहपतीनां संस्थागारे पंचमात्राणि ब्राह्मणगृहपतिशतानि संनिषण्णानि संनि- पतितानि केनचिदेव करणीयेन। अथायुष्मानानन्दो येन किटा- गिरीयकानां ब्राह्मणगृहपतीनां संस्थागारस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसं- क्रम्य किटागिरीयकान् ब्राह्मणगृहपतीनिदमवोचत् । पूर्वे चायं भदन्त किटागिरिः पूर्ववद्यावदलब्ध्वा एकभिक्षामपि। एवमुक्ताः किटागिरीयका ब्राह्मणगृहपतय इन्द्रियाण्युत्क्षिप्यावस्थिताः। तेन खलु समयेनोदकप्लोतिक उपासकस्तस्यामेव परिषदि संनिषण्णो- ऽभूत् संनिपतितः। अथोदकप्लोतिक उपासक आयुष्मन्तमानन्द बाहु गृहीत्वैकान्ते प्रक्रम्यायुष्मन्तमानन्दमिदमवोचत् । यत् खलु भदन्तानन्द जानीया अस्मिन्किटागिरावश्वकपुनर्वसुकौ भिक्षू प्रतिवसतः कुलदूषको पापधर्मसमुदाचारौ तौ मातृग्रामेण साधं संजल्पतः पूर्ववद्यावत्। आयुष्मन्नानन्द पूर्ववद्यावद् यथा संघावशेषे कुलदूषक- शिक्षापदेऽश्वकपुनर्वसुकयोभिक्ष्वोः प्रवासनीयं कर्म कुरु । एवं च पुनः कर्तव्यम्। अन्तर्मार्गे स्थित्वा चोदको भिक्षुः संमन्तव्यः। पंचभिर्धमैः समन्वागतश्वोदको भिक्षुः पूर्ववद्यावत्कर्म कुर्वन्ति ।

·। तेन पाण्डुलोहितकवस्तु शृणोतु भदन्तः संघः । इमावश्वकपुनर्वसुकौ भिक्षु कुलदूषको पापधर्मसमुदाचारौ। आभ्यां कुलानि दूषितानि दृश्यन्तेऽपि श्रयन्तेऽपि प्रज्ञायन्तेऽपि । पापकश्वानयोः समुदाचारः दृश्यन्तेऽपि श्रयन्तेऽपि प्रज्ञायन्तेऽपि । स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानु. जानीयात्संघो यत्संघः अश्वकपुनर्वसुकयोभिक्ष्वोः कुलदूषकयोः पापधर्मसमुदाचारिणोः प्रवासनीयं कर्म कुर्यादिति । एषा ज्ञप्तिः । एवं च कर्म कर्तव्यं पूर्ववद्यावत् । एवं द्वितीया तृतीया कर्म- वाचना कर्तव्या। बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्ड- दस्यारामे खलु समयेन श्रावस्त्यामन्यतमः श्रेष्ठी प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महाभोगः। तेन सदृशात्कुलात्कलनमानीतम् । स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पत्नी आपन्नसत्त्वा संवृत्ता। सा अष्टानां वा नवानां वा मासानामत्ययादुत्तरे नक्षत्रे प्रसूता। दारको जातः । तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकान्येकविंशतिदिवसान जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थापयन्ति। किं भवतु दारकस्य नामेति। तेषामेतदभवत् । यस्मादयं दारक उत्तरे नक्षत्र जातस्तस्माद् भवतु दारकस्योत्तर इति नामेति। तस्योत्तर इति नामधेयं व्यवस्थापितम्। स उन्नीयते वर्धते. क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेनान्यैश्चोत्तप्तोत्तप्तैरुपकरणविशेषै- राशु वर्धते' ह्रदस्थमिव पंकजम् । स यदा महान्संवृत्तस्तदा 1 Ms. वर्धिते ·२० पाण्डुलोहितकवस्तु लिप्यामुपन्यस्तः। संख्यायां गणनायां मुद्रायामुहारे' न्यासे निक्षेप लिप्याः पारं गतः। उद्घाटको वाचकः पण्डितः पटुप्रचारः अष्टासु परीक्षासु कृतावी संवृत्तः। तद्यथा रत्नपरीक्षायां वस्तु. परीक्षायां वस्त्रपरीक्षायां दारुपरीक्षायां हस्तिपरीक्षायामश्वपरीक्षायां स्त्रीपरीक्षायां पुरुषपरीक्षायां च कृतावी संवृत्तः। यावदस्य पिता कालगतः। उत्तरो गृहस्वामी संवृत्तः। तेनापणः प्रसारितः। क्रीणाति विक्रीणीते। क्रयविक्रयेण जीविकां कल्पयति। सोऽपरेण समयेन भगवतः सकाशमुपसंक्रान्तः। तस्य भगवदर्शनात सद्धर्म- श्रवणाच्च भगवच्छासने प्रसादो जातः। प्रसादजातश्च प्रव्रज्याभि- लाषी संवृत्तः। स मातुः सकाशमुपसंक्रम्य कथयति । अम्ब अनु. जानीहि वाख्याते धर्मविनये प्रव्रजामीति। सा कथयति। त्वं ममैकपुत्रः। यावदहं जीवामि तावन्न प्रव्रजितव्यम् । मृतायां मयि यथेष्टं करिष्यसीति । स कथयति । अम्ब समयेनाहं न प्रव्रजामि। यदि त्वं दिवसे दिवसे संघोद्दिष्टकान्भिर्न्भाजय- सीति। सा कथयति। पुत्र एवं करोमीति। स चोत्तरी यत्किंचिदुपार्जयति तत्सर्वं माने तु प्रयच्छति। अम्बा अनेन श्रमणब्राह्मणान्प्रतिपादयति। सास्य माता मत्सरी कुटकुंचिका आगृहीतपरिष्कारा' काकायापि बलिं न प्रदातुं व्यवस्यति' 2 Tib. 2425, 1. 7 : समायोराज । 3 bid. Nसावमा Gf. Avyut. 127. 50 : कुरुकुचिः, कुटुकुम्चिकः । 4 Tib. 244a, 1. 1: मेवारा B_Ibid. मगर का कामावरम को । 1 Cf. Divya., p. 100.

·पाण्डुलोहितकवस्तु प्रागेव श्रमणब्राह्मणान्प्रतिपादयिष्यति। ये तु श्रमणब्राह्मणाः पिण्डार्थिनस्तं गृहं प्रविशन्ति तान् परिभाषते तर्जयति च । प्रेतोपपन्ना इव यूयं नित्यं परगृहेभ्यो भिक्षामटथ इति' । तं च पुत्रं विप्रलम्भयति अद्य मया इयंतो भिक्षवो भाजिता इयन्तान श्रमणब्राह्मणान्भिक्षा दत्तेति। सा तेन मात्सर्येण सेवितेन भावितेन बहुलीकृतेन कालं कृत्वा प्रेतेपूपपन्ना। उत्तरोऽपि मातृवियोगा- दानानि दत्त्वा पुण्यानि च कृत्वा खाख्याते धर्मविनये प्रव्रजितः। सोऽपरेण समयेन म्रक्षषण्डायां व्यवस्थितः। तमागम्य म्रक्ष- पंडनिवासी चित्रो गृहपतिर्भगवच्छासने प्रसन्नः । सोऽतीव बुद्धधर्म- संघेषु कारान्करोति । म्रक्षषंडो नाम अभ्यागतानां भिक्षूणां प्रति- सरणं संवृत्तः। यावदपरेण समयेनायुष्मत उत्तरस्यान्यतमस्मिन् कर्वटके किंचित्करणीयमुत्पन्नम् । स तत्र गतः। आयुष्मान् चोप- सेनो बलान्तीपुत्रः पंचशतपरिवारो जनपदचारिकां चरन् म्रक्ष- पंडमनुप्राप्तः। अश्रौषीच्चिलो गृहपतिर्यथा उपसेनो बलान्तीपुत्रः पंचशतपरिवारो जनपदचारिकां चरन्निहानुप्राप्त इति । श्रुत्वा च पुनर्येनायुष्मानुपसेनस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्यायुष्मत उप- सेनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णः। एकान्तनिषण्णं चित्रं गृहपतिमायुष्मानुपसेनो धर्म्यया कथया संदर्शयति समादा- 1 Tib. 243a, l. 2: སྐྲུམ་འོང་ངོ་ཞེས་ཁ་ཡང་ཟེར ། ='97-qa-balo In Pali : Macchikāsanda, see 2 Tib. 243a, 1.6: CV.i. 18. : Tib. 9431, 1. 2: मार मामा नर्तकीपुत्र ।

·२२ पाण्डुलोहितकवस्तु पयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति। अनेकपर्यायेण धर्माया कथया संदर्य समादाप्य समुत्तेज्य संग्रहणुं तूप्णीम् । अथ चित्रो गृहपति- रुत्थायासनादेकांसमुत्तरासंगं कृत्वा येनायुष्मानुपसेनस्तेनाञ्जलि प्रणम्यायुष्मन्तमुपसेनमिदमवोचत्। अधिवासयतु मे आर्य उपसेन. श्वान्त हे भक्तेन सार्ध भिक्षुसंघेनेति। अधिवासयति आयुष्मानुप- सेनश्चित्रस्य गृहपतेस्तूष्णीभावेन। अथ चित्रो गृहपतिरायुष्मत उपसेनस्य तूष्णीभावेनाधिवासनां विदित्वा शुचिप्रणीतं खादनीय- भोजनीयं समुदानीय कल्यमेवोत्थायासनानि प्रज्ञपयति । आयुष्मांश्चोत्तरस्तस्मात्कर्बटकादागतो यावत्पश्यति न शयना- सनप्रज्ञप्तिं नाप्याहारमुपान्वाहृतम् । स आरामिकमामन्त्रयते । भवन्तः किमल्पोत्सुकास्तिष्ठथ। नासनप्रज्ञप्तिः क्रियते। नाप्या- हार उपान्वाहियते। किं भिक्षुसंघेन भक्तच्छेदः करणीय इति । ते कथयन्ति। चित्रेण गृहपतिना भिक्षुसंघोऽन्तर्य हे भक्तेनोप- निमन्त्रितः। किं ममागम्यम् । न त्वया मा गम्यम् । अपि तु आर्य उपसेनो बलान्तीपुत्रः पंचशतपरिवारोजनपदचारिकां चरन्निहानु- स श्रुत्वा संजातामर्षः कथयति। अहं तस्य सर्वत्र पूर्व- गमः । कथमसौ मां प्रत्याख्यायायुष्मन्तमुपसेनं बलान्तीपुत्रं भिक्षु- संघमुपनिमन्त्रयति । गच्छामि तावत्पश्यामीति। स येन चित्रो गृहपतिस्तेनोपसंक्रान्तो यावत्पश्यति चित्रं गृहपतिमासनप्रज्ञप्ति प्राप्तः। 1 Tib. 244a, 1.7: ཅི་ཁོ་བོ་ལས་བརྟེན་ཏེ་འམ ། ཁོད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ནི་མཡི་དེ་འོན་ཀྱང་འཕགས་པ། 2 Tib. 244b, 1.1:

·२३ पाण्डुलोहितकवस्तु क्रियमाणम् । स भूयस्या मात्रया पर्यवस्थितः। चित्रेण गृहपतिना- भिहितः। आर्य शोभना आसनप्रज्ञप्तिः। शोभनश्वाहार इति । चित्रो गृहपतिस्तिलपूपालिकावणिगासीत् । उत्तरः कथयति । गृहपते शोभना आहारप्रज्ञप्तिः शोमनचाहारः। किं तु तिलपूपालिका नास्ति। स कथयति। भदन्तोत्तर विज्ञातम् । येन घुपमा तावच्छृणु। उपमया च पुनरिहैके विज्ञपुरुषा भाषि- तस्यार्थमाजानन्ति । भूतपूर्व भदन्तोत्तर संबहुला जाम्बूद्वीपकाः वणिजः सामुद्रं यानपात्रं प्रतिपाद्य काकं कुक्कुटी चादाय महासमुद्रमवतीर्णा धनहारकाः। याबदसौ कुक्कुटी कुक्कुटमल- भमाना काकेन साधू संवासं गता। तयोः संवासात्तस्याः शावको जातः। स काककुक्कुटीकं वाशते । न काको न कुक्कुटः। एवमेव त्वं मोक्षार्थी प्रबजितो मोक्षमार्गमलभमानो यद्वा तद्वा प्रलपसि इति। एवमुक्ते आयुष्मानुत्तरः ताढककुचिकां च तस्य पुरस्तादुत्सृज्य संप्रस्थितः। तेनोक्तः। भदन्तोत्तर कुत्र गच्छसि । श्रावस्तीम् । खचित्तं प्रतिलभस्व । इहैव तिष्ठ। मा गच्छ । स्थानमेतद्विद्यते यत्त्वया पुनराग- 1 Tib. 244b, I. 5: सगरमा मारा गया दादा ཡི་པས་ཆུ་སྡེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། 2 In Pali: Tilasaingulikā. 3_Ms. सकाकृत्तिका वा० Tib. 2A5a, 1. 2: सेमाका हमारा ལས་ཕྲ་གུ་ བྱུང་བ་དེའི་ཁཱའི་སྐད་དང | བྱ་གག་གི་སྐད་གཉིས་ཀ་འབྱིན་པས ། 4 Tib. 245a, I. 4 : पनामा मामा । भने ।

·पाण्डुलोहितकवस्तु - त्याहमेव क्षमयितव्यइति। तस्य वचनमवचनीकृत्य समादाय पात्रचीवरं येन श्रावस्ती तेन चारिका प्रक्रान्तोऽनुपूर्वेण चारिकां चरन् श्रावस्तीमनुप्राप्तः। स भिक्षुभिष्ट उक्तश्च। स्वागतं स्वागतमायुष्मन्नुत्तर। प्रीता वयं त्वदर्शनेन । नो वागमनेन। किं कारणम् । त्वमागम्य चित्रो गृहपतिम्रक्षषण्डायां बुद्धधर्म- संघेषु कारान् करोति । आगन्तुकानां च गमिकानां च म्रक्षषण्डं प्रतिसरणम्। अस्त्येतदेवम् । मया चित्रो गृहपतिरवस्फंडितः । यथाकथं तेन यथावृत्तमारोचितम्। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह । कुरुत यूयं भिक्षवः उत्तरस्य भिक्षोहपतेरवस्फंडकस्य प्रतिसंहरणीयं कर्म इति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। पंचभिः कारणैः प्रतिसंहरणीयं कर्म कृतमधर्मकर्म च भवति। पूर्ववद्यावदसंमुखीभूतस्य कुर्वन्ति । एवं च पुनः कर्तव्यम् । शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षुन्समनुयुज्य सर्वसंधे संनिषण्णे संनिपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अनेनोत्तरेण भिक्षुणा चित्रो गृह- पतिरवस्फंडितः। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः उत्तरस्य भिक्षोहपतेरवस्फंडकस्य प्रतिसंहरणीयं कर्म कुर्यादिति । एषा ज्ञप्तिः। ततः कर्म कर्तव्यम् । དེ་ནི་མད་ན་བདག་གིས་ཁྱིམ་བདག་ནག་བ་ལ་བརྙས་ ཐབས་གྱིསོ ། 1 Tib. 245b, 1.2:

·पाण्डुलोहितकवस्तु शृणोतु भदन्तः संघः। अनेनोत्तरेण भिक्षुणा म्रक्ष- षण्डायां चित्रो गृहपतिरवस्फंडितः। तत्संघ उत्तरस्य भिक्षो- गृहपतेरवस्फंडकस्य प्रतिसंहरणीयं कर्म करोति । येषामा- युष्मतां क्षमन्ते उत्तरस्य भिक्षोहपतेरवस्फंडकस्य प्रति- संहरणीयं कर्म कर्तुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। कृतं संधेनोत्तरस्य भिक्षोहपतेरवस्फंडकस्य प्रतिसंहरणीयं कर्म । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्वारयामि । प्रतिसंहरणीयकर्मकृतस्याहं भिक्षोरासमुदाचारिकान् धर्मान् प्रज्ञपयामि। प्रतिसंहरणीयकर्मकृतेन भिक्षुणा न प्रव्राजयितव्यम् । पूर्ववद्यावत् । स एवं प्रतिसंहरणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति। निःसरणं प्रवर्तयति। समीचीमुपदर्शयति। अन्तः- सीमायां च स्थित्वा ओसारणां याचते। गृहपत्यवस्फंडकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरो- चयन्ति। भगवानाह। ओसारयत यूयं भिक्षव उत्तरं भिक्षु प्रतिसंहरणीयकर्मकृतमिति। यो वा पुनरन्योऽप्ये. वंजातोयः। पंचभिः कारणैः प्रतिसंहरणीयकर्मकृत ओसारयितव्यः । कतमैः पंचभिः। उत्कचप्रकचः पूर्ववद्यावद् गृहपत्यवस्फंडकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति । 1 See above, p. 7. ४ ·पाण्डुलोहितकवस्तु एवं च पुनर्वासारयितव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डी- माकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षुन्समनुयुज्य सर्वसंघे संनिषण्णे संनिपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अनेनोत्तरेण भिक्षुणा म्रक्षषण्डायां चित्रो गृहपतिरवस्फंडितः। तदस्य संघेन गृहपतिरवस्फंडक इति कृत्वा प्रतिसंहरणीयकर्म कृतम्। सोऽयमुत्तरो भिक्षुः प्रति- संहरणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः पूर्ववद्यावद् गृहपत्यवस्फंडकत्वाच्च प्रतिविरमामीति वदति। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीया- संघो यत्संघः उत्तरं भिक्षु प्रतिसंहरणीयकर्मकृतमोसारयेदिति । एषा ज्ञप्तिः। ततो वक्तव्यो गच्छ। तं गृहपतिं क्षमय। ओसारितो भविष्यसीति । स भिक्षुरेवमभिहितो येन म्रक्षषण्डस्तेन' चारिकां प्रक्रान्तोऽनुपूर्वेण चारिका चरन् म्रक्षषण्डमनुप्राप्तः। ततो मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य येन चित्रो गृहपतिस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसं. क्रम्य दक्षिणं बाहुमभिप्रसार्य कथयति। क्षमस्व मम गृहपते । क्षान्तं भदन्तोत्तर यद्येवमिहैव प्रतिवस। गच्छामि तावद्येन ममापराद्धं तस्य निग्रहं करोमि । किं मयापराद्धम्। न तव। येन ममापराद्धम् । अथायुष्मानुत्तरो गङ्गातीरं गत्वा त्रिभिस्तालवृन्तः कुटिका कृत्वा वर्षोपगतः। तेन शवशीर्षापमं पात्रं धारितम्। तस्य 1 Ms म्रक्षशिराड . 2 Ms oवृन्दैः ; Tib. 9ATb, 1. 3 : १८ पानी का माप का सबसे गुहाले। 3 Ibid. 1. 4 : देशा हीदि पिया २5 दिसु र पहा ।

·२७ पाण्डुलोहितकवस्तु नातिदूरे मार्गः। तेन सततं गोपाङ्गना गच्छन्ति। स तासां पात्रं प्रसारयति। तस्मिन्दधि वा क्षीरं वा उदश्विद्वानुप्रयच्छन्ति । तत्परिभुज्य ध्यानसमाधिसमापत्तिसुखानि अभिनामयति। यावद- परेण समयेन द्वे गोपाङ्गने गच्छतो माता दुहिता च। दुहिता मातुः कथयति । अम्ब एष आर्यों मूक इति । सा कथ- यति। पुत्रि नैष मूकः। नूनमनेन कस्यचिद्वाचापराद्धम् । तस्या एष निग्रहं करोतीति। अम्ब किमेतदेवं भविष्यति । पुत्रि श्वोऽहं तव प्रत्यक्षीकरिष्यामीति। यावदपरस्मिन् दिवसे मथितघटं गृहीत्वा दुहितसमेता तं प्रदेशमागता। आयु- ष्मतोत्तरेण पात्रं प्रसारितम् । सा तस्य पात्रं मथितस्य पूर. यितुमारब्धा। आयुष्मानुत्तरः पात्र चालयति। सा ददात्येव । न संतिष्ठते। आयुष्मानुत्तरः कथयति । अलं भगिनि । किमनेन निरर्थकेन केनचिच्छोरितेन। सन्त्यन्ये अस्मद्विधाः प्रतिग्राहका इति । सा कथयति । पुति न त्वं मया पूर्वमुक्ता। नायं मूकः । नूनमनेन कस्यचिद्वाचापराद्धम् । तस्या एष निग्रहं करोतीति । अवोचस्त्वमम्ब इति । तत्रायुष्मता उत्तरेण द्वाभ्यामन्तवर्षाभ्यामेका वाग्भाषिता। तृतीयेऽन्तर्वष इदमेव पञ्चगण्डकं संसारचक्र चला- चलं विदित्वा सर्वसंस्कारगतीः शतनपतनविकिरणविध्वंसनधर्मतया पराहत्य तमःस्कंधः प्रदालितः। अर्हन् संवृत्तः। पूर्ववद्यावत्पूज्यो मान्योऽभिवाद्यश्च संवृत्तः। आयुष्मानुत्तरोऽहत्त्वप्राप्तो विमुक्ति- प्रीतिसुखसंवेदी तस्यां वेलायां गाथा भाषते । - 1 Seo (rilgit Mss., III, pt. ii, p. 130-1

·15
पाण्डुलोहितकवस्तु
विभिर्मया तालवृन्तर्गङ्गातीरे कुटी कृता।
शवशीर्षापमं पात्रं पांसुकुलं च चीवरम् ॥
द्वाभ्यामन्तवर्षाभ्यामेका वाग्भाषिता मया।
तृतीये अन्तर्वर्षे तु तमःस्कंधः प्रदालितः॥
गङ्गातीरनिवासी तु उत्तरः स्थविरो वशी।
विमुक्तचित्तो हि अर्हन्निमा गाथा अभाषत ॥
बुद्धो भगवान् कौशाम्ब्यां विहरति घोषिलारामे तेन
खलु समयेनायुष्मांश्छन्द आपत्तिमापन्नो न पश्यति। एतत्प्रकरणं
भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह । कुरुत यूयं भिक्षव.
श्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरदर्शनायोत्क्षेपणीयं कर्म इति । यो वा
पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
पंचभिः कारणैरापत्तेरदर्शनादुत्क्षेपणीयं कर्म कृतमधर्मकर्म
च तद[विनय] कर्म च संघश्व तेन सातिसारः। कतमैः पंचभिः ।
अचोदयित्वा कुर्वन्ति पूर्ववद्यावदेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म
कर्तव्यम्।
शृणोतु भदन्तः संघः। अयं छन्दो भिक्षुरापत्तिमापन्नो
यथाधर्म न प्रतिकरोति। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानी-
यात् संघो यत्संघश्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरदर्शनायोत्क्षेपणीयं कर्म
कुर्यादिति। एषा ज्ञप्तिः। कर्म कर्तव्यम् ।
शृणोतु भदन्तः संघः। अयं छन्दो भिक्षुरापत्तिमापन्नो
यथाधर्म न प्रतिकरोति। तत्संघश्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरदर्शना-
1 See above p.5

·पाण्डुलोहितकवस्तु योत्क्षेपणीयं कर्म करोति। यथा चायुष्मतां [क्षमन्ते] छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरदर्शनायोत्क्षेपणीयं कर्म कर्तुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। पूर्ववद्यावद्यथा पाण्डु- लोहितिकानामेतदेव निदानम् । आयुष्मांश्छन्द आपत्तिमापन्नो यथाधर्मं न प्रतिकरोति। स सब्रह्मचारिभिरर्थकामैः पूर्ववद्यथा विभङ्गे । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। कुरुत यूयं भिक्षवश्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरप्रतिकर्मायोत्क्षेपणीयं कर्म इति । यो वा पुनर. न्योऽप्येवंजातीयः। पंचभिः कारणरापत्तेरप्रतिकर्मायोत्क्षेपणीयं कर्म कृतमधर्म- कर्म च तदविनयकर्म [च] संघश्च तेन सातिसारः। कतमैः पञ्चभिः। अचोदयित्वा कुर्वन्ति। पूर्ववद्यावदेकेन भिक्षुणा ज्ञप्ति कृत्वा कर्म कर्तव्यम्। शृणोतु भदन्तः संघः। अयं छन्दो भिक्षुरापत्तिमापन्नो यथाधर्मं न प्रतिकरोति। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानु. जानीयात्संघो यत्संघश्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरप्रतिकर्मायोत्क्षेपणीयं कर्म कुर्यादिति। एषा ज्ञप्तिः। कर्म कर्तव्यम् शृणोतु भदन्तः संघः। अयं छन्दो भिक्षुरापत्तिमापन्नो यथाधर्मं न प्रतिकरोति। तत्संघश्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरप्रति- कर्मायोत्क्षेपणीयं कर्म करोति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते च्छन्दस्य भिक्षोरापत्तेरप्रतिकर्मायोत्क्षेपणीयं कर्म कर्तुं ते तूष्णीम् । न 1 Evidently it refers to the Sūtravibhanga.

·३० पाराडुलोहितकवस्तु क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। पूर्ववद्यावत्पांडु- लोहितिकानाम् । बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। तेन खलु समयेनारिष्टस्य भिक्षोरिदमेवंरूपं पापकं दृष्टिगतमुत्पन्नम्। तथाहं भगवतो धर्मं देशितमाजानामि यथा ये आन्तरायिका धर्मा उक्ता भगवता ते च प्रतिसेव्यमाना नालमन्तरायाय इति । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोच- यन्ति। भगवानाह। कुरुत यूयं भिक्षवः अरिष्टस्य भिक्षोर. प्रतिनिसृष्ट पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म इति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। पंचभिः कारणैरप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म कृतमधर्मकर्म च तदविनयकर्म च संघश्च तेन सातिसारः। कतमैः पंचभिः। अचोदयित्वा कुर्वन्ति। पूर्ववद्यावदेकेन भिक्षुणा ज्ञप्ति कृत्वा कर्म कर्तव्यम्। शृणोतु भदन्तः संघः। अस्यारिष्टस्य भिक्षोरिदमेवंरूपं पापकं दृष्टिगतमुत्पन्नम्। तथाहं भगवतो धर्मं देशितमाजानामि यथा ये आन्तरायिका धर्मा उक्ता भगवता पूर्ववद्यावत् संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात्संघो यत्संघः अरिष्टस्य भिक्षोरप्रति- निसृष्ट पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म कुर्यादिति। एषा ज्ञप्तिः। कर्म कर्तव्यम्। 1 Cf. Majjhima Nikaya, I, p. 130%; Vinaya, Cullavagga, p. 27.

·पागडुलोहितकवस्तु शृणोतु भदन्तः संघः । अस्यारिष्टस्य भिक्षोरिदमेवंरूपं पापक' दृष्टिगतमुत्पन्नम्। तथाहं भगवतो धर्मं देशितमाजानामि पूर्ववद्यावत् संघः अरिष्टस्य भिक्षोरप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म करोति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते अरिष्टस्य भिक्षोरप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म कर्तु ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना पूर्व- वद्यावत् पांडुलोहितिकानाम् । स एषः अप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति। पूर्ववद्यावद् दृष्टिगतं प्रति- निसृजामीति वदति । एतत्प्रकरणं भिक्षबो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। ओसारयत यूयं भिक्षवः अरिष्ट भिक्षुमप्रति- निसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृतमिति। यो वा पुन- रन्योऽप्येवंजातीयः। पंचभिः कारणैः प्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्म- कृत ओसारयितव्यः। कतमैः पंचभिः। उत्कचप्रकचः संघे रोम पातयति। पूर्ववद्यावदेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अस्यारिष्टस्य भिक्षोरिदमेवंरूपं पापकं दृष्टिगतमुत्पन्नम् । तथाहं भगवतो धर्म देशितमाजानामि यथा ये आन्तरायिका धर्मा उक्ता भगवता ते प्रतिसेव्यमाना नालमन्तरायाय इति । तदस्य संघेन प्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयं कर्म कृतम् । सोऽयमरिष्टो भिक्षुरप्रतिनिसृष्टे पापके 1 Ms. पापकदृष्टिक ·३२ पाण्डुलोहितकवस्तु दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृत उत्कचप्रकचः पूर्ववद्यावद् दृष्टि- गतं च प्रतिनिसृजामीति वदति। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात्संघो यत्संघः अरिष्टं भिक्षुमप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृतमोसारयेदिति। एषा ज्ञप्तिः। एवं च कर्म कर्तव्यम्। शृणोतु भदन्तः संघः। अस्यारिष्टस्य भिक्षोरिदमेवंरूप पापकं दृष्टिगतमुत्पन्नम्। पूर्ववद्यावत् संघः अरिष्टं भिक्षुम- प्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृतमोसारयति । येषामायुष्मतां क्षमन्ते अरिष्टमप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षेपणीयकर्मकृतमोसारयितुं ते तूण्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना। पूर्ववद्यावत् तूष्णीमेवमेतद्वारयामि । बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। तेन खलु समयेनायुष्मानुदायी संघावशेषामापत्तिमापन्नः संचिन्त्य' शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । स एतत्. प्रकरणं भिक्षुणामारोचयति । अहमायुष्मन्तं संघावशेषामापत्तिमा- पन्नं संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । किं मया करणीयम्। इत्येतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षव उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छ- नाया अर्धमासं परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। 1 In Pali: Sannicca; see Pārājikā 3.

·पाण्डुलोहितकवस्तु एवं च पुनीतव्यः। उदायिना भिक्षुणा शयनासन- प्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून्समनुयुज्य सर्वसंधे संनिषण्णे संनिपतिते उदायिना भिक्षुणा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा अञ्जलिं प्रगृह्य परिवासो याचितव्यः। एवं च पुनर्याचितव्यः। शृणोतु भदन्तः संघः। अहमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य' शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । सोऽहमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवास याचे। ददातु मे भदन्तः संघो ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासमनुकम्पयानुकम्पामुपादाय । ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवास याचते। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात्संघो यत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासं दद्यादिति । एषा ज्ञप्तिः। एवं च कर्म कर्तव्यम् 1 Pali. संचेतनिक 2 Ms. ०कम्पकमनु० ५ ·पाण्डुलोहितकवस्तु शृणोतु भदन्तः संधः। अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा. पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमुदायी भिक्षुः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासं याचते तत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परि- वासं ददाति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास. प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासं दातुं ते तूष्णीम्। न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। दत्तः संघ[न] उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। क्षान्तमनुज्ञातं संघेन [यस्मात्] तूष्णीमेवमेतद्धारयामि। स पारिवासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। स एतत्प्रकरणं भिक्षूणामारोचयति। [अहमस्मि] आयुष्मन्त उदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षीरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः ·पाण्डुलोहितकवस्तु अर्धमासं [परिवासः] । सोऽहं पारिवासिक एव संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । किं मया करणीयमिति । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षव उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेरन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रति]रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । एवं च पुनर्दातव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून्समनुयुज्य सर्वसङ्घ संनिषण्णे संनिपतिते उदायिना भिक्षुणा वृद्धान्ते' उत्कुटुकेन स्थित्वा अञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अहमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । [तेन मया] उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परि- वासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रति- च्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एव संघाव- शेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । सोऽहमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेरन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासं [याचे] । ददातु भदन्तः संघो ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः 1 Pāli: Vuddhānam bhikkhunam pāde vanditvā ·३६ याचितः। पाराडुलोहितकवस्तु आपत्तेरन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरि- वासमनुकंपयानुकम्पामुपादाय'। एवं द्विरपि त्रिरपि। ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयमुदायी भिक्षुः संघाव- शेषामापत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रति- च्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघा- दर्धमासं परिवासो दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थि- ताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारि. वासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्ति- प्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूल- परिवासं याचते। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीया- संघो यत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेर. न्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासं दद्यादिति। एषा ज्ञप्तिः। कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- [मापन्नः] संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषा[या आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं 1 Ms. ० कम्पकमनु० ·पाण्डुलोहितकवस्तु परिवासो याचितः। दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघा- वशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमुदायी भिक्षु- रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासं याचते। तत्संघ उदायिनो भिक्षोरस्याः संघा- वशेषाया आपत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरि- वासं ददाति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया [आपत्तेरन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलपरिवासं दातुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना वक्तव्या । दत्तः संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेरन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरि- वासः। क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्धारयामि । स मूलपारिवासिक एव संवावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्त. रापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । स एतत्प्रकरणं भिक्षूणा. मारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्त उदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघा. दर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षो- रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितायाः ·३८ पाण्डुलोहितकवस्तु अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एव संघावशेषा- मापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षीरस्याः संघावशेषाया अन्तरा. पत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिम् [अन्तरापत्तिप्रति]रूपां प्रतिच्छन्नाम् । किं मया करणीयमिति । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षव उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्ते- रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। एवं च पुनर्दातव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षुन्समनुयुज्य सर्वसंधे सन्निषण्णे सन्निपतिते उदायिना भिक्षुणा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा अञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अहमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघा- दर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षो. रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितायाः ·पाण्डुलोहितकवस्तु अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एवं संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघाव- शेषाया [अन्तरा]पत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संधान्मूलपरिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षो- रस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव संघाव- शेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। सोऽहमस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्त- रापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्ष याचे । ददातु भदन्तः संघो ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षमनु- कम्पयानुकम्पामुपादाय । एवं द्विरपि त्रिरपि। ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परि- वासो याचितः। दत्तः संघनास्योदायिनो भिक्षीरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रति- च्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव संघाव- 1 Ms. ०कम्पकमनु० 2 Ms. .त्तिप्रतिपन्नः ·पाण्डुलोहितकवस्तु शेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्ति प्रतिरूपां] प्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणा स्याः] संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेनोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्ति प्रति]रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः । सोऽयं मूल- पारिवासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरा- पत्तिप्रतिरूपांप्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरा- पत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाःप्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्ष याचते स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षं दद्यादिति। एषा ज्ञप्तिः। कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघा- वशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव संघा. वशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेरन्तरापत्तः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासो याचितः।

·पाण्डुलोहितकवस्तु दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षीरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्त: पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाःप्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽयं मूलपारि- वासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नःप्रत्यन्तरापत्तिमन्तरा]पत्ति- प्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । सोऽयमस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्ते- रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्ष याचते । तत्संघ उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाःप्रत्यन्तरापत्तेरन्तरा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्ष ददाति । येषामायुष्मतां क्षमन्ते उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षं दातुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। दत्तः संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षः। क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्धारयामि । सोऽपरेण समयेन संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पर्युषितमूलपरिवासः प्रत्यन्तरापत्तेर्मलापकर्षपर्युषितो भिक्षूणामारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्त उदायी भिक्षुः संघावशेषा- मापत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रति- च्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासो याचितः । दत्तः संधेन ममोदायिनो भिक्षो. रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितायाः ६ ·४२ -- पाण्डुलोहितकवस्तु अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एव संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूल- परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषा. मापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदयिना भिक्षुणास्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरा- पत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्षों याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोर स्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्त]रापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूला- पकर्षः। सोऽहमस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः । अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितः । प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपाया मूलापकर्षपर्युषितः । किं मया करणीयम् । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षव उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासपर्युषितपरिवासस्यान्तरापत्तेर्मलपरिवास- 1 Ms. मूलपरिवासो ·पाण्डुलोहितकवस्तु पर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेर्मलापकर्षपर्युषितस्य षड्राव मानाप्यमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । एवं च पुनर्दातव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून्समनुयुज्य सर्वसंधे संनिषण्णे संनिपतिते उदायिना भिक्षुणा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा अंजलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम्। शृणोतु भदन्तः संघः । अहमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रतिच्छन्नाम्। तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्ध- मासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरि- वासो याचितः। दत्तः संधेन ममोदायिनो भिक्षीरस्याः संघाव- शेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूल- परिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्ति- मापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरा- 1 Ms. त्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नयाः ।

·४४ पाण्डुलोहितकवस्तु पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकों याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्ते. रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षः । सोऽहमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेर्मलपरिवासपर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेमलापकर्षपर्युषितः संघात् षड्रात मानाप्यं याचे। ददातु भदन्तः संघो ममो- दायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्य अन्तरापत्तेर्मलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेमलापकर्षपर्युषितस्य षड्रात मानाप्यमनुकम्पयानुकम्पामुपादाय। एवं द्विरपि त्रिरपि । ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघा- दर्धमासं परिवासो याचितः । दत्तोऽस्य संघेनोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वा- पत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया ·पाण्डुलोहितकवस्तु मूलपरिवासो याचितः। दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया [मूलपरिवासः। सोऽयं] मूलपारिवासिक एव सन् संघा- वशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तररापत्तिमन्तरापत्ति प्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तेनानेनोदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरा- पत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्षों याचितः। दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षः। सोऽयमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूला- पकर्षपर्युषितः षडावं मानाप्यं याचते। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्त- रापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षड्रालं मानाप्यं दद्यादिति । एषा ज्ञप्तिः। एवं च कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रति]च्छन्नाम्। 1 Ms. भिक्षोरस्यामेव संघावशेषायामन्तरापत्तेः ·४६ पाण्डुलोहितकवस्तु तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमास परिवासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेनोदायिनो भिक्षीरस्याः संघाव. शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्ति प्रतिरूपां] प्रति- च्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरा. पत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः [प्रतिच्छन्नायाः] संघान्मूलपरिवासो याचितः। दत्तः संघेनास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः । सोऽयं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्त. रापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः प्रत्यन्तरापत्ते[रन्तरापत्ति]प्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्षों याचितः। दत्तः संघे. नास्योदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरा- पत्तिप्रतिरूपायाः' प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षः । सोऽयमुदायी भिक्षु- रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्ति. प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितः प्रत्यन्तरापत्ते- रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः षड्रालं मानाप्यं याचते। तत्संघः उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- 1 Ms. •षाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः ·पाण्डुलोहितकवस्तु शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्ति- प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षड्रालं मानाप्यं ददाति। येषामायुष्मतां क्षमन्ते उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्ति- प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षड्रात्रं मानाप्यं दातुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना। एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना वक्तव्या। दत्त संघेनोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्यान्तरापत्त: पर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्य- न्तरापत्त रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षडानं मानाप्यम्। क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेव- मेतद्धारयामि। सोऽपरेण समयेन संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः षड्रात्रं चीणं मानाप्यं भिक्षूणामारोचयति ।

·४८ .. पाण्डुलोहितकवस्तु अहमस्म्यायुष्मन्नुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्तिमापन्न: संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममो. दायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्ते: संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः । सोऽहं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्ते रन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासो याचितः । दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्ति[मन्तरापत्ति प्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। उदायिना भिक्षुणास्याः संघाव- शेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकर्षों याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षो. रस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलापकर्षः। तेन मया उदायिना भिक्षुणा संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासेनान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितेन प्रत्यन्तरापत्ते रन्तरा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितेन संघात् .. तेन मया ·४६ पाण्डुलोहितकवस्तु षडानं मानाप्यं याचितम् । दत्तं संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासस्थान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रति- रूपायाःप्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षड्रालं मानाप्यम्। सोऽ. हमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि- समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः। अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितः । प्रत्यन्तरा- पत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः। षड्रात्रं चरितमानाप्यम्। किं मया करणीयम् । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह ।आवर्हत यूयं भिक्षव उदायिनं भिक्षुमस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासम् । अन्तरापत्तेः पूर्वापत्ति- प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितम् । प्रत्यन्तरापत्ते- रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितम् । षड्रात्रं चरितमानाप्यमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । एवं च पुनरावर्हितव्यः। शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमा- कोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षन्समनुयुज्य सर्वसंघे संनिषण्णे संनि- पतिते उदायिना भिक्षुणा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वा चाञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अहमुदायी भिक्षुः संघावशेषा- मापत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रतिच्छन्नाम् ।

·पाण्डुलोहितकवस्तु तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघा- दर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षो- रस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शु[क]विसृष्टिसमु- त्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽहं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेन मया उदायिना भिक्षुणा- स्याः संघावशेषाया आपत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलपरिवासो याचितः । दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः। सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूला- पकर्षों याचितः। दत्तः संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूला- पकर्षः। तेन मया उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्य- षितपरिवासेनान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितेन प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितेन षडान मानाप्यं याचितम् । दत्तं संघेन ममोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य ·५१ पाण्डुलोहितकवस्तु शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवास- स्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषि- तस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्ष- पर्युषितस्य षड्रात्रं मानाप्यम् । सोऽहमुदायी भिक्षुरस्याः संघा. वशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरा- पत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलापकर्षपर्युषितः षड्रालं चीर्ण- मानाप्यं संघादावहणं याचे। आवहंतु मां भदन्तः संघः उदायिनं भिक्षुमस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमु- त्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः परिवासपर्युषितमन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितं प्रत्यन्तरा- पत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपयु षितं षड्रात्रं चीर्णमानाप्यमनुकम्पयानुकम्पामुपादायेति । एवं द्विरपि विरपि । ततः पश्चादेकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः । अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परिवासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्ध- मासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव ..

·५२ पाण्डुलोहितकवस्तु सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासः । सोऽयं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदा- यिना भिक्षुणास्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्ति- प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मलापकर्षों याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षीरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्ते- रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलापकर्षः। तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासेन अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितेन प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलापकर्षपर्युषितेन संघात् षडानं मानाप्यं याचितम् । दत्तमस्य संघेनोदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया .अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरि- वासस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलपरि- वासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपाया मूलापकर्ष- पर्युषितस्य षड्रानं चीर्णमानाप्यम् । सोऽयमुदायी भिक्षुरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- ·पाण्डुलोहितकवस्तु ५३ प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्ति- प्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः षड्रात्रं चरितमा- नाप्यं संघादावर्हणं याचते। स चेत्संघस्य प्राप्तकालं क्षमतानुजानीयात्संघो यत्संघः उदायिनं भिक्षुमस्याः संघाव- शेषायाः आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रबिसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासमन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितं प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलापकर्षपर्युषितं षड्रात्रं चरितमानाप्य- मावर्हेदिति। एषा ज्ञप्तिः। ततः पश्चादवसादयितव्यः । न साधूदायि[न] कृतम् । न सुष्ठु कृतम्। कथमिदानीं त्वं तस्य भगवतस्तथागतस्याहंतः सम्यक्संबुद्धस्यैवं [धर्मे] रागविरागाय चेतोविमुक्तः। प्रज्ञा- विमुक्ते धर्मे देश्यमाने द्वेषविरागाय मोहविरागाय चेतो. विमुक्तः। प्रज्ञाविमुक्ते धर्मे देश्यमाने इदमेवंरूपमप्रासादिक. मकार्षीः। वरं खलु वरं खलु ते मोहपुरुष आशीविषो घोरविषः कृष्ण. सर्पस्तीक्ष्णविषः उभाभ्यां पाणिभ्यां प्रतिगृहीतोऽभविष्यत् न त्वेवमिदमेवंरूपमप्रासादिकं कृतम् । द्वाविमौ धर्मोल्का निर्वापयतो धर्मालोकं धर्माभां धर्मप्रभास धर्मप्रदीपं धर्मप्रद्योतम् । कतमौ द्वौ। यश्वापत्तिमापद्यते। यश्वापत्ति- འོག་ཏུ་རྨ་དབབ་བར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དེའི་ཆོས་ནི་འདི་ལྟརའདོད་ཆགས་དང། 1268a, I. 6: 2_263a, 1.7:

·पाण्डुलोहितकवस्तु मापन्नो यथाधर्मं न प्रतिकरोति । द्वावधमलं न खनतः प्रतिस्रोतो [न] व्यायच्छतो न सरितां लतां शोषयतो न मारं योधयतो न मारध्वजं पातयतो न धर्मध्वजमुच्छापयतो न तथागतस्य धर्म्य धर्मचक्र प्रवर्तिय]तः [न] तमनुप्रवर्तयतः। कतमौ द्वौ । यश्चापत्ति- मापद्यते। यश्वापत्तिमापन्नो यथाधर्म न प्रतिकरोति । अनया त्वमुदायिन्नापत्त्या अदेशितया अप्रतिदेशितया अभव्योऽनित्यसंज्ञाया' अनित्ये दुःखसंज्ञाया दुःखे अनात्म- संज्ञाया आहारे अप्रतिरूपसंज्ञायाः सर्वलोके अनभिरति- संज्ञाया आदीनवसंज्ञायाः प्रहाणसंज्ञाया विरागसंज्ञाया निरोध- संज्ञाया मरणसंज्ञाया विनीलकसंज्ञाया विपूयकसंज्ञाया व्याध्मा- तकसंज्ञाया विपटुमुकसंज्ञाया विपटुमुकसंज्ञाया विखादितकसंज्ञाया बिलो- हितकसंज्ञाया अस्थिसंज्ञाया विक्षिप्तकसंज्ञायाः शून्यताप्रत्य- वेक्षणसंज्ञायाः। प्रथमस्य द्वितीयस्य तृतीयस्य ध्यानस्य चतुर्थस्य मैत्याः करुणाया मुदिताया उपेक्षाया आकाशानन्त्यायतनस्य विज्ञानानन्त्यायतनस्य आकिंच- न्यायतनस्य नैवसंज्ञानासंज्ञायतनस्य स्रोतआपत्तिफलस्य सकृदा- गामिफलस्य अनागामिफलस्य ऋद्धिविषयस्य दिव्यस्य श्रोत्रस्य चेतःपर्यायस्य पूर्वनिवासस्य च्युत्युपपादस्यास्रवक्षयस्य । अनया ते उदायिन्नापत्त्या अदेशितया अप्रतिदेशितया द्वयोर्गत्यो- रन्यतरान्यतरा गतिः प्रतिकांक्षितव्या। नरका वा तिर्यञ्चो वा। उक्तं भगवता। द्वे प्रतिच्छन्नकर्मान्तस्य गती। नरका वा 1 289a, 1. 6 : सुपेक्षा की मार लै =संज्ञाया भाजनम् अभव्यः ध्यानस्य ·पाण्डुलोहितकवस्तु तिर्यञ्चो वा। ये मे भाषितं न श्रद्धास्यन्ति ते प्रतिच्छादयितव्यं मंस्यन्ते। शृणोतु भदन्तः संघः। अयमुदायी भिक्षुः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः संघादर्धमासं परि- वासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासः। सोऽयं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलपरिवासो याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मलपरिवासः । सोऽयं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्त. रापत्त रन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नायाः संघान्मूलापकों याचितः। दत्तोऽस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषायाः प्रत्यन्तरापत्ते. रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षः। तेनानेन उदायिना भिक्षुणास्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासेन ·पाण्डुलोहितकवस्तु अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितेन प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितेन संघात् षड्रात्रं मानाप्यं याचितम्। दत्तमस्य संघेन उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तः संचिन्त्य शुकविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्य षितपरि- वासस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मल. परिवासपर्युषितस्यान्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितस्य प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितस्य षड्रानं मानाप्यम् । सोऽयमुदायी भिक्षुरस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवास- पर्युषितः प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापतिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः षड्रावं चरितमानाप्यं संघादावर्हणं याचते। तत्संघः उदायिनं भिक्षुमस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरि- वासमन्तरापत्तेः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरि- वासपर्युषितं प्रत्यन्तरापत्त रन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रति- च्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितं षड्रात्र चरितमानाप्यमावर्हति । येषामायुष्मतां क्षमन्ते उदायिनं भिक्षुमस्याः संघावशेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नायाः पर्युषित- परिवासमन्तरापत्तः पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया [मूल- ·.. .. पाण्डुलोहितकवस्तु परिवासपर्युषितं प्रत्यन्तरापत्तेरन्तरापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया] मूलापकर्षपर्युषितं षड्रावं चरितमानाप्यमावहितुं ते तूष्णीम् । न क्षमन्ते भाषन्ताम्। इयं प्रथमा कर्मवाचना। [एवं] द्वितीया तृतीया कर्मवाचना कर्तव्या। आवहितः संघेन उदायी भिक्षुरस्याः संघाव- शेषाया आपत्तेः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिताया अर्धमास- प्रतिच्छन्नायाः पर्युषितपरिवासः अन्तरापत्त : पूर्वापत्तिप्रतिरूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलपरिवासपर्युषितः प्रत्यन्तरापत्ते रन्तरापत्तिप्रति- रूपायाः प्रतिच्छन्नाया मूलापकर्षपर्युषितः षड्रात्रं चरितमानाप्यम् । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन । यस्मात्त ष्णीमेवमेतद्धारयामि । ततः पश्चादुत्साहयितव्यः। साधूदायिन् कृतम्। सुष्ठु कृतम् । द्वौ पण्डितौ द्वौ व्यक्तौ द्वौ सत्पुरुषौ । यश्चापत्तिं नापद्यते यश्चापत्तिमापन्नो यथाधर्म प्रतिकरोति । द्वौ धर्मोल्कां प्रज्वाल. यतो धर्मालोकं धर्माभां धर्मप्रभां धर्मावभासं धर्मप्रदीपं धर्मप्रद्यो- तम् । कतमौ द्वौ। यश्चापत्तिं नापद्यते। यश्चापत्तिमापन्नो यथा- धर्म प्रतिकरोति। द्वावधमूलं खनतः प्रतिस्रोतो व्यायच्छतः सरितां लतां शोषयतो मारं योधयतो मारध्वजं पातयतो धर्मध्वजमुच्छा- पयतः पापीयसः स्रोतः [छेदयतः] तथागतस्य धयं धर्मचक्र प्रवर्तिय]तोऽनुप्रवर्तयतः। कतमौ [द्वौ]। यश्चापत्तिं नापद्यते । यश्चापत्तिमापन्नो यथाधर्म प्रतिकरोति । अनया त्वमुदायिन्नापत्त्या देशितया भव्योऽनित्यसंज्ञाया अनित्ये दुःखसंज्ञाया दुःखे अनात्मसंज्ञाया आहारे अप्रतिकूल- - 5 ·पाण्डुलोहितकवस्तु संज्ञायाः सर्वलोके अनभिरतिसंज्ञाया आदीनवसंज्ञाया प्रहाण- संज्ञाया विरागसंज्ञाया निरोधसंज्ञाया मरणसंज्ञाया अशुभ- संज्ञाया विनीलकसंज्ञाया विपूयकसंज्ञाया विपटुमुकसंज्ञाया व्याध्मातकसंज्ञाया विखादितकसंज्ञाया विलोहितकसंज्ञाया विक्षिप्तकसंज्ञाया अस्थिसंज्ञायाः शून्यताप्रत्यवेक्षणसंज्ञायाः। भव्यः प्रथमस्य ध्यानस्य द्वितीयस्य तृतीयस्य चतुर्थस्य मैत्याः करुणाया मुदिताया उपेक्षाया आकाशानन्त्यायतनस्य विज्ञानानन्यायतनस्य आकिंचन्यायतनस्य नैवसंज्ञानासंज्ञायतनस्य स्रोतआपत्तिफलस्य सकृदागामिफलस्य अनागामिफलस्य ऋद्धिविषयस्य दिव्यस्य श्रोत्रस्य चेतःपर्यायस्य पूर्वनिवासस्य व्युत्युपपादस्यास्रवक्षयस्य । अनया ते उदायिन्नापत्त्या देशितया प्रतिदेशितया द्वयोर्गत्योरन्य- तरान्यतरा गतिः प्रतिकांक्षितव्या। देवा वा मनुष्या वा। उक्तं भगवता । द्वे अप्रतिच्छन्नकर्मान्तस्य गती। देवा [वा] मनुष्या वा। ये मे भाषितमभिश्रद्धास्यन्ति न ते प्रतिच्छादयि- तव्यं मन्यन्त इति । पुनश्वोक्तम् । छन्नमेवाभिवर्षति विवृतं नाभिवर्षति तस्माच्छन्नं विवृणुयादेवं तं नाभिवर्षति ॥ आवहितस्त्वमुदायिन संघेन । अप्रमादेन संपादय । ॥ पाण्डुलोहितकवस्तु समाप्तम् ॥ - --- .

·पुद्गलवस्तु

·No text on this page.

·पिण्डोद्दानम् ।
उदायी समुच्छ्रयः पर्यन्तोऽथापरेण भवति पश्चिमम् ।
उद्दानम् ।
उदायी अन्येन स्मरन्ति लजित
इदानीं जानामि द्वय द्वय कृतम् ।
सुदत्त दुर्दत्त चतुष्कभाषितम्
स्मृतिप्रमोषेण चत्वारः प्रकाशिताः ॥
बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या-
रामे। तेन खलु समयेन उदायी संघावशेषामापत्तिमापन्नः
संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामधमासप्रतिच्छन्नाम्। [ए]तत्प्रकरणं
भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवः
उदायिनो भिक्षोरस्याः संघावशेषाया आपत्तः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टि-
समुत्थिताया अर्धमासप्रतिच्छन्नाया अर्धमासं परिवासमिति । यो
वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् ।
एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। ददत यूयं
भिक्षवोऽस्य पुद्गलस्यास्याः संघावशेषाया आपत्ते रप्रतिच्छन्नायाः
षड्रात्रौं मानाप्यमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः ।
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । स ते द्वे आपत्ती
द्वौ मासौ न जानाति। द्वयोर्मासयोरत्ययाज ज्ञात्वा द्वौ मासौ
I Ms. समुच्चय ; Tib. 272b, 1.4 :
བདུས་པ་
| See p. 65.

·६२ पुद्गलवस्तु प्रतिच्छाद्य एकां भिक्षूणामारोचयति'। [एकां नारोचयति। तस्य] संघेन द्वौ मासौ परिवासो दत्तः। स पारिवासिक एव सन् तामन्या- पत्ति प्रतिजानाति या अनेन संघमध्ये नारोचिता। स एतत्प्र- करणं भिक्षूणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्यापत्तेस्तावेव द्वौ मासौ परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। यथा प्रतिजानात्येवं स्मरति । अथापरः पुद्गलः संघावशेषे द्वे आपत्ती आपन्नः। स ते द्वे आपत्ती द्वौ मासौ न जानाति । द्वयोर्मासयोरत्ययाज़ ज्ञात्वा द्वौ मासौ प्रतिच्छाद्य एका भिक्षुणामारोचयति । एकां नारोचयति । तस्य संघ[न] द्वौ मासौ परिवासो दत्तः। स पारिवासिको लज्जी धर्ममवक्रान्तः। स एतत्प्रकरणं भिक्षूणामारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषे द्वे आपत्ती आपन्नः। सोऽहं ते द्वे आपत्ती द्वौ मासौ न जानामि। द्वयोर्मासयोरत्ययाज ज्ञात्वा द्वौ मासौ प्रतिच्छाद्य एकां भिक्षूणामारोचयामि। तस्य मम संघेन द्वौ मासौ परिवासो दत्तः । सोऽहं पारिवासिको लज्जी धर्म- मवक्रान्तः। तस्य तत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्ते- यथाप्रतिच्छन्नायाः परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। यथा जानात्येवं स्मरति 1 Ms. भिक्षुणामागत्वारोचयति 2 See Tib. 273a, 1.6. 3 Ms. तामध्यापत्ति 4 This sentence means "put smaruti instead of jānāti" in the preceding passage.

·पुद्गलवस्तु अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। स त्वर्ध- मासं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देश उद्दिश्यमाने एवमाह 'इदानीमह- मायुष्मन्तो जाने यथा[यं] धर्मः सूत्रगतः सूत्रपर्यापन्न' इति। तं चेद्भिक्षवो जानीरन् संनिषण्णः पूर्वोऽयमायुष्मान् द्वे त्रीणि वा पोषधकर्माणि कः पुनर्वादो भूय इति। तस्या- युष्मतो नैवाज्ञानान्मुक्तिः। स यां चापत्तिमापन्नस्तां च यथाधर्म कारयितव्यः। उत्तरे च संवेजयितव्यः। यथा जानात्येवं स्मरति । यथा अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। स त्वर्धमासं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देश उद्दिश्यमाने एवमाह 'इदानीमहमायुष्मन्तो जाने यथायं धर्मः सूत्रगतः सूत्रपर्यापन्न' इति। तं चेद्भिक्षवो न जानीरन् संनिषण्णः पूर्वोऽयमायुष्मान् द्वे त्रीणि वा पोषधकर्माणि कः पुनर्वादो भूय इति। तस्यैवायुष्मतो नैवाज्ञानान्मुक्तिः । स [यां] चापत्तिमापन्नस्तां यथाधर्म कारयितव्यः जानात्येवं स्मरति । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। स तां मासं न जानाति । मासस्यात्ययाज ज्ञात्वा मासं प्रतिच्छाद्य भिक्षूणा- मारोचयति । तस्य संघेन द्वौ मासौ परिवासो दत्तः। स पारि- वासिकः सन्नागतागतानां भिक्षणामारोचयति। अहमस्म्या- युष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। सोऽहं तामापत्तिमापन्नो जानामि मासस्यात्ययाज् ज्ञात्वा मासं प्रतिच्छाद्य भिक्षणा- मारोचयामि। तस्य मम संघेन द्वौ मासौ परिवासो दत्तः।

·पुद्गलवस्तु मासमायुष्मन्तः सुदत्तो मासं दुर्दत्तः । तत्कस्य हेतोः। अधर्मत्वात् कोप्यत्वात्कर्मणः । यथा जानात्येवं स्मरति । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। स तामापत्ति मासं न जानाति । मासस्यात्ययाज ज्ञात्वा अप्रतिच्छाद्य भिक्षूणा- मारोचयति । तस्य संघेन मासं परिवासो दत्तः। स आगता- गतानां भिक्षूणामारोचयति। अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामा- पत्तिमापन्नः। सोऽहं तामापत्ति मासं न जानामि । मासस्या- त्ययाज ज्ञात्वा अप्रतिच्छाद्य भिक्षूणामारोचयामि। तस्य मम संघेन मासं परिवासो दत्तः । दुर्दत्तः आयुष्मन्न सुदत्तः। तत्कस्य हेतोः। मानाप्याई आयुष्मन् । यथा जानात्येवं स्मरति । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नां देश- यिष्यामीति न स्मरति । स तामापत्तिं स्मृत्वाप्रतिच्छाद्य भिक्षूणा- मारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेरुभयसंततेः परिवास पूर्विकायाः पश्चिमकाया इति। यो वा पुनरन्योऽप्येवं. जातीयः। 1 Cf.Cullasagga, p. 55. 2 Tib. 224b, 1. 5 : मामा माना। འདུལ་བ་བཞི། 4 Tib. 275a, 1. 3 : भारत देशामा । 3 Tib. marks here 5 See p. 62, fn. 4. . 6 Tbid.1.6: རྒྱུད་གཉིས་ནས ། ·पुद्गलवस्तु अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नां देशयिष्यामीति न स्मरति। स तां स्मृत्वा अप्रतिच्छाद्य भिक्षणा- मारोचयति। भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः पूर्विकायाः संततेः परिवासमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्न[स्ताम]प्रतिच्छन्नां देशयिष्यामीति न स्मरति । स तां स्मृत्वा प्रतिच्छाद्य भिक्षणा- मारोचयति। भिक्षवो भगवतः । भगवानाह । ददत यूयं भिक्षव- स्तस्य पुद्गलस्य [तस्या आपत्तेः पश्चिमकायाः परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापनस्तामप्रतिच्छन्नां देशयिष्यामीति न स्मरति। स तां स्मृत्वा अप्रतिच्छायैव भिक्षणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः षड्रानं मानाप्यमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। . उद्दानम् । समुच्छ्येण षोडश द्वे पञ्च अष्टविंशके 1 Ms. समुच्चय, see above, p.61. 2 Ms. दीर्घिका ; Tib. 275b, 1. 6 : བཅུ་དྲུག་གཉིས་དང ། 3 bid. सामु । ६

·६६
पुद्गलवस्तु
निभिस्त्रिभिरष्टकाभिस्तिसृभिश्चतुश्चितुर] अष्टकाः ।
उत्क्षिप्ता अष्टकास्तिस्रो मुखाः पञ्च समुदिताः ॥
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नां
विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स तामापत्तिं प्रतिच्छा-
चैव भिक्षूणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत
यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः [उभय]संततेः परि.
वासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नां
विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स तामापत्तिमप्रतिच्छाद्य
भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं
भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः पूर्विकायाः संततेः परि.
वासमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
[अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नां
विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स तामापत्तिं प्रतिच्छाद्य
भिषणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः। भगवानाह । ददत यूयं
भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः पश्चिमिकायाः सन्ततः
परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
1 Ms. षष्टिका; Ibid. माशुपमामा मागकर ले।
བཞི་དང་བཞི་ཚན་བརྒྱད་ངག་དང།
2 Ms. समुद्यतः; Ibid. मावावा गुमाशुगर ।
སྒོ་ལྔ་དོག་ནི་སྟན་པ་ཡིན།
3 Tib. 26a, 1. 9 : माहादा वाम !

·पुद्गलवस्तु ६७ अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नां विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः । स तामापत्तिमप्रतिच्छाद्यैव भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः षड्रात्रं मानाप्य- मिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। यथा शुद्धकेन चत्वारि एवं जानतश्चत्वारि। स्मरतश्चत्वारि। वैमतिकेन चत्वारि। अनेनाकारेण अपरापि चतुष्किका। किन्तु पेयालविशेषः । अथापरः [पुद्गलः] एवं पारिवासिक एव वक्तव्यः। यथा पारिवासिकः एवं पर्युषितपरिवासो मानाप्यचारिकश्चरितमानाप्यः शिक्षादत्तकश्चतुष्किकायां योजयितव्याः। यथा विभ्रान्तः एवं श्रमणोद्देशकत्वं प्रतिजानाति । उन्मत्तकत्वं विक्षिप्तवित्तकत्वं वेदनाभिन्नकत्वमदर्शनायोत्क्षेपकत्वमप्रतिकर्मायोत्क्षेपकत्वमs. प्रतिनिसृष्टे च पापके दृष्टिगते उत्क्षेपकत्वमिति विस्तरेण योजयितव्यम् । अथापरः पुद्गलो द्वे संघावशेषे आपत्ती आपन्नः प्रतिच्छन्नां चाप्रतिच्छन्नां च विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स याँ प्रतिच्छाद्य विभ्रान्तस्तां प्रतिच्छायैव भिक्षणामारोचयति । यामप्रतिच्छाद्य [तो प्रतिच्छाद्य] भिक्षणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्योभय- संततेः परिवासम्। एकस्याः पूर्विकाया द्वितीयस्याः पश्चिमकाया इति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । 1 Tib. 276b, 1. 2-3: है गारो हालैका | 2 Afs. वेदनामितन्नकत्व. ; see Mvyut. 280. 45; Tib. 276b, I. 6: ཚོར་བས་ཉེན་པ་ཉིད་དང ། 3 Ibid. ोर की मा -- ·६८ पुद्गलवस्तु .. अथापरः पुद्गलः संघावशेषे द्वे आपत्ती आपन्नः प्रतिच्छन्नां चाप्रतिच्छन्नां च विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स यां प्रतिच्छाद्य विभ्रान्तस्तामप्रतिच्छाद्यैव भिक्षुणामारोचयति । यामप्रतिच्छाद्य तामप्रतिच्छाद्यैव भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्यैकस्या आपत्तेः पूर्विकायाः सन्ततः परिवासम्। एकस्याः पश्चिमिकायाः षड्रातं मानाप्यमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। अथापरः पुद्गलः संघावशेषे द्वे आपत्ती आपन्नः प्रतिच्छन्नां चाप्रतिच्छन्नां च विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स यां प्रतिच्छाद्य विभ्रान्तस्तामप्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति। या त्व. प्रतिच्छाद्य तां प्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्यैकस्या आपत्तेः पूर्विकायाः संततेः परिवासम् । एकस्याः पश्चिमिकायाः [परिवास']- मिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । अथापरः पुद्गलः [संघावशेषे द्वे आपत्ती आपन्नः ] प्रतिच्छन्नां चाप्रतिच्छन्नां च विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। स यां प्रतिच्छाद्य विभ्रान्तस्तामप्रतिच्छाद्य भिक्षूणामारोचयति । यां त्वप्रतिच्छाद्य तामप्रतिच्छाद्यैव भिक्षूणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्यैकस्या 1 Ms. पश्चिमिकायाः षडानं मानाप्यं but see Tib. 277b, Il. 3-4. 2 Ms. संघावशेषामापत्तिमापनः। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः ।

·पुदलवस्तु ६६ आपत्तेः पूर्विकायाः संततेः परिवासम्। एकस्याः पश्चिमिकायाः षडानं मानाप्यमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । अथापरः पुद्गलः एवं पारिवासिकः पर्युषितपरिवासो मानाप्यचारिक- श्वरितमानाप्यः शिक्षादत्तकश्च वक्तव्यः। यथा विभ्रान्तः एवं श्रमणोद्देशकत्वं प्रतिजानाति। उन्मत्तकत्वं प्रतिजानाति। विक्षिप्तचित्तकत्वं वेदनाभिन्न- कत्वमदर्शनायोक्षिप्तकत्वमप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षिप्तकत्वमिति विस्तरेण वाच्यम्। 12 अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । परिमाणवतीः प्रतिच्छन्नाः। स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः। ओसारितः स ता आपत्तीः प्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनां परिमाणवत्य इति कृत्वा उभयसंततेः परिवास पूर्विकायाः पश्चिम- कायाश्चेति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । परिमाणवतीः प्रतिच्छन्नाः। स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः। ओसारितः स ता आपत्तीरप्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनां परिमाणवत्य इति कृत्वा पूर्विकायाः संततेः परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। परिमाणवतीर. प्रतिच्छन्नाः। स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः । ओसारितः स ता आपत्तीः --- - - 1 See above, p.67, fn. 2. 2 Tib. 278a, 1.7: ठंडावा - - 3 Ms. परिवासोऽयमिति ·पुद्गलवस्तु प्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः। भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनां परिमाणवत्य इति कृत्वा पश्चिमिकायाः सन्ततः परिवासमिति । यो वा पुनरन्यो- ऽप्येवंजातीयः । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । परिमाणवती- रप्रतिच्छन्नाः। स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः। ओसारितः स ता आपत्तीरप्रतिच्छाद्य भिक्षुणामारोचयति। भिक्षवो भगवतः । भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनां परिमाणवत्य इति कृत्वा षड्रात्रं मानाप्यमिति । यो वा पुनरन्यो- ऽप्येवं जातीयः। यथा परिमाणवतीरेवमपरिमाणवतीः। यथा अदर्शनायोक्षिप्तकेनाष्टावेवम- प्रतिकर्मायोडिसकेनाष्टावेवमप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षिप्तकेनाष्टौ । पारिवासिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नो विभ्रान्तः । स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरो- चयन्ति । भगवानाह । अपर्युषितपरिवासं [परिवस]तु । पर्युषित- परिवासो भविष्यतीति । यथा विभ्रान्त एवं श्रमणोद्देशकत्वं प्रतिजानाति। उन्मत्तकत्वं विक्षिप्त- चित्तकत्वं वेदनाभिन्नकत्वमदर्शनायोत्क्षिप्तकत्वमप्रतिकर्मायोत्क्षिप्तकत्वम् । पर्युषितपरिवासः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नो विभ्रान्तः । स आगत्य पुनरूपसंपन्नः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरो- ' 1 Ms. adds here अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः परिमाणवतीः प्रतिच्छन्नाः। स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्य ओसारितः। स ता आपत्तीः प्रतिच्छाद्य भिषणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः। भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनां ·पुद्गलवस्तु चयन्ति। भगवानाह । पर्युषितपरिवास एवासौ भिक्षवः पुद्गलः । ददतास्य मानाप्यमिति। यथा विभ्रान्तः[एवं श्रमणोद्देश]कत्वं प्रतिजानाति। पूर्ववदेव पेयालो यावद प्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षिप्तकत्वम् । मानाप्यचारिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नो विभ्रान्तः। स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोच. यन्ति। भगवानाह। अचरितं चरतु। चरितमानाप्यो भविष्य. तीति । यथा विभ्रान्तः पूर्ववत् । एष एव पेयालः। चरितमानाप्यः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नो विभ्रान्तः । स आगत्य पुनरुपसंपन्नः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरो. चयन्ति । भगवानाह। चरितमानाप्य एवासौ भिक्षवः। आवई. तैनमिति । यथा विभ्रान्तः पूर्ववत्। एष एव पेयालः । अदर्शनायोत्क्षिप्तकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्न: अप्रति. च्छन्नाम् । [स] संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः। ओसारितः स तामापत्ति प्रतिच्छाद्य'] भिक्षणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः । भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तस्या आपत्तेः पश्चिमकायाः संततेः परिवासमिति। यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। अदर्शनायोत्क्षिप्तकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रति- च्छन्नाम् । स संघेनादर्शनायोत्क्षिप्तः। ओसारितः स तामापत्तिम. प्रतिच्छाद्य भिक्षणामारोचयति । भिक्षवो भगवतः। भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य षड्रात्रं मानाप्यमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः। 1 See Tib. 280a, 1.1 -

·पुदलवस्तु
यथा शुद्धकेन द्वे एवं जानतो द्वे स्मरतो व वैमतिकेन द्वे। यथादर्शनायो
क्षिप्तकेनाष्टौ एवमप्रतिकर्मायोक्षिप्तकेनाष्टौ अप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिग
उत्क्षिप्तकेनाष्टौ।
उद्दानम् ।
-
तु
पर्यन्तेन द्वादशिका नविकाः सार्वकालिकाः ।
यामिकां नविकां कृत्वा पदानि दश पंच च ।।
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। अपरिमाणवती
प्रतिच्छन्नाः। स तासामापत्तीनामापत्तिपर्यन्तं जानाति नो
रातिपर्यन्तम् । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति ।
भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनाम.
परिमाणवत्य इति कृत्वा शुद्धान्तिकं परिवासमिति । यो वा
पुनरन्योऽप्येवंजातीयः।
अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । अपरिमाणवतीः
प्रतिच्छन्नाः। स तासामापत्तीनां रात्रिपर्यन्तं जानाति नो
त्वापत्तिपर्यन्तम्। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति।
भगवानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनाम.
1 'Tib. 2808, 1. 1: २ बाद मामला।
དགུ་པ་ཐམས་ཅད་ནག་པ་དང །
ཟུག་དགུ་དག་ཏུ་བྱས་པ་དང །
ཚིག་བཅུ་དང་ནི་ལྔ་པའོ །
2 Ibid.
3 Cf. Cullavagga, iii. 26. S.B.E. XVII, p.416 :āpattiparyantam="degree
of offences" and rātriparyantam = "duration of offences."

·पुद्गलवस्तु परिमाणवत्य इति कृत्वा यथा प्रतिच्छन्नानां परिवासमिति । यो वा पुनरन्योऽप्येवंजातीयः । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । [अपरिमाण- वतीः प्रतिच्छन्नाः। स तासां नैवापत्तिपर्यन्तं जानाति न रात्रि- पर्यन्तमिति । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भग- वानाह। ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनामपरि. माणवत्य इति कृत्वा शुद्धान्तिकं परिवासमिति। यो वा पुन- रन्योऽप्येवंजातीयः। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । अपरिमाणवतीः प्रतिच्छन्नाः। स तासामापत्तिपर्यन्तं जानाति रात्रिपर्यन्त- मिति। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह । ददत यूयं भिक्षवस्तस्य पुद्गलस्य तासामापत्तीनामपरिमाणवत्य इति कृत्वा यथा प्रतिच्छन्ना[नां] परिवासमिति । यो वा पुनरन्यो- ऽप्येवंजातीयः। यथा जानतश्चत्वारि एवं स्मरतश्चत्वारि वैमतिकश्चत्वारि । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण ।स ལྟུང་ བ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ བརྩམས་པ་ ཡང་ མི་ ཤེས་ པ། ཞག་གི་ མཐའ་ ཡང་ མི་ ཤེས་ པ། 2 THb. 281a, I. 2: सामावि मशर उछ । 1 Tib. 280b, 1.7: See p. 72 in. 3. 3 Cf. Cullavagga, iii. 35: dhammikena kammena akuppena atthānārahena and iii. 36: adhammiken’eva kammena kuppena thānārahena. Tib.281a. 1.7: ཆོས་ མ་ཡན་ པའི་ ལས་ འཁྲུགས་ པ་ གཞིག་ པར་ འོས་ པས། ·७४ पुदलवस्तु पारिवासिक एव [सन्] संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वा- पत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलापकर्षों दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। मानाप्यमप्यधर्मेण । आत्रीढोऽप्यधर्मेण अयमुच्यते सर्वकालकः पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थितस्तस्या आपत्तेन परिमुच्यते। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छनाम् । तस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रति. रूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षी दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । मानाप्यमप्यध । मानाप्यमप्यधर्मेण । आत्रीढोऽप्य- 1 Ms. दत्त इति 2 Tib. 281b, 1. 3: वसा में। Ms. कालिकः - 555=आवर्हण (Cf. Mryut. 264. 18) = 3 Tib. 281b, I. 3: सुरु expel, banish, withdraw. CF. Mvyut. 265. 948: आव्रीढशल्यम् । From the Tib. rendering of the word, we find that Pali abbhana(= Sans. āvarhana) means "not rehabilitation" or "coming back" as is usually rendered in English but "withdrawal of offences" committed by the monk. The monk was already within the Sangha; he was only debarred from certain privileges. By "abbhāna or avarhana," his offences are excused (lit. banished) by the Saigha and his privileges are restored.

·पुद्गलवस्तु ७५ धर्मेण । अयमुच्यते यद्भूयस्कालकः पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थित- स्तस्या आपत्तेर्न परिमुच्यते । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रति- च्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येना- स्थापनाhण । [स] पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलपरि- वासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण। [स] मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रति- रूपां प्रतिच्छनाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। मानाप्यमप्यधर्मेण । आवीढोऽप्यधर्मेण । अयमुच्यते उपार्धकालकः पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थित[स्तस्या [आपत्तेर्न परि]मुच्यते। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण । स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण। स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषा[मापत्ति]मापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलापकर्षों दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येना- स्थापनाhण। मानाप्य[मप्य]धर्मेण । आत्रीढोऽप्यधर्मेण। अय- मुच्यते एकदेशकालकः पुद्गलः अशुद्धोऽब्युत्थितस्तस्या [आपत्तेर्न परिमुच्यते।

·पुदलवस्तु अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन परिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षों दत्तः [कर्मणा]कोप्येनास्थापनार्हेण। स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रति. रूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षों दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । मानाप्यमपि धर्मेण । आबीढस्त्व- धर्मेण । अयमुच्यते प्रदेशकालकः पुद्गलः अशुद्धोऽव्युत्थितस्तस्या [आपत्तेर्न परिमुच्यते। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वा. पत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषा- मापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षों दत्तः धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । मानाप्यमपि धर्मेण। आत्रीढोऽपि धर्मेण । अयमुच्यते अपगत- काल[क] पुद्गलः शुद्धो व्युत्थितस्तस्या [आ]पत्तेः परिमुच्यते। अथापरः पुद्गलंः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। 1 Ms. repeats here धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण मानाप्यमपि ·पुद्गलवस्तु स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलमानाप्यं दत्त- मधर्मेण कर्मणा [कोप्येन] स्थापनार्हेण। स मूलमानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्ति मन्तरापत्तिप्रति- रूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षमानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। आत्रीढोऽप्यधर्मेण । अयमुच्यते सर्व- कालकः' पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थितस्तस्या [आपत्तेर्न परिमुच्यते । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाष्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरा- पत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूल- मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। स मूल- मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरा- पत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलापकर्ष- मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । आत्रीढोऽप्य - धर्मेण । अयमुच्यते यद्भूयस्कालकः' पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थित- स्तस्या [आपत्तेर्न परिमुच्यते। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलमानाप्यं 1 Ms. .कालिकः 2 Ms. अावीढकोऽप्य० ·पुद्गलवस्तु दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण। स मूलमानाष्यचारिक एवं सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरा[पत्तिमन्तरा]पत्तिप्रति- रूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन[मूलापकर्षमानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थाप]नार्हेण । आत्रीढोऽप्यधर्मेण। अयमुच्यते उपार्ध- कालक:' पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थितस्तस्या [आपत्तेर्न परिमुच्यते। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलमानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण। [स] मूलमानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तस्य संघेन मूलापकर्षमानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणा- कोप्येनास्थापनार्हेण । आत्रीढस्त्वधर्मेण। अयमुच्यते एकदेशकालक: पुद्गलः अशुद्धः अव्युत्थितस्तस्या [आ]पत्तेर्न परिमुच्यते । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः [प्रतिच्छन्नाम्। तस्य संघेन मानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलमानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । स मूलमानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम् । तस्य संघेन मूलापकर्षमानाप्यं दत्तं धर्मेण कर्मणा- 1 Ms. मूलपारिवासिक 2 Ms. ०कालिकः ·पुद्गलवस्तु ७६ कोप्येनास्थापनार्हण । आत्रीढोऽपि धर्मेण । अयमुच्यते अपगत. कालकः पुद्गलः शुद्धो व्युत्थितस्तस्या [आ]पत्तेः परिमुच्यते । द्वौ पुदगलौ संघावशेषामापत्तिमापन्नौ देशयिष्यावो देशयिष्याव इति। तत्रैको देशयति द्वितीयो न देशयति । तत्र योऽसौ न देशयति तं संबहुला विनयातिसारिणीर्दष्ठुला' आपत्तीर्देश- यित्वा पश्चात्परिवासो देयः मूलपरिवासो मानाप्यम् । आवहि- तव्यश्च । द्वौ पुद्गलौ संघावशेषामापत्तिमापन्नौ। तावस्मिन्नेवा- वासे पुद्गलस्यान्तिके देशयिष्यावो देशयिष्याव इति। तत्रैको देशयति द्वितीयो न देशयति । तत्र योऽसौ न देशयति तं संबहुला विनयातिसारिणी?ष्ठुला आपत्तीर्देशयित्वा पश्चात्परिवासो देयः मूलपरिवासो मानाप्यम्। आवर्हितव्यश्च। यथा पुद्गलस्यान्तिके एवं द्वाभ्यां संबहुलानां संघस्य । यथास्मिन्नावासे एवमन्यस्मिन्नावासे । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापना- हेण । [1] स पारिवासिक एव सन्नन्यापत्तिं जानाति यानेन संघमध्ये नारोचिता स तामापत्तिं जानाति । पत्तिं जानाति यानेन संघमध्ये नारोचिता। स भिक्षणा- मारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रति- च्छन्नाम्। तस्य मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। सोऽहं पारिवासिक एव सन्नन्यापत्तिं तामप्या- 1 Of. Pali: dutthulla ·पुदलवस्तु मे जानामि या मे संघमध्ये नारोचिता। सोऽहं तामापत्तिं न जानामि यस्या मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। साधु आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया आपत्तेरपि परिवासं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । अस्याश्व पश्चिमिकायाः। तस्यास्ते भिक्षवः पूर्विकाया आपत्तेः परि. वासं ददति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण तस्यास्तु पश्चिमिकायाः परिवासं ददति अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थाप- नार्हेण । [2] स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्त- रापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपांप्रतिच्छन्नाम्। स तामन्तरापत्तिं जानाति । तामप्यापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। स भिक्षणामारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । सोऽहं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरा- पत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम्। सोऽहं तामन्तरापत्तिं जानामि यस्या मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। साधु मे आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया आपत्तेर्मलपरिवासं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । तस्याश्चान्तरापत्तेर्मलपरिवासमिति। तस्यास्ते भिक्षवः पूर्वि- काया आपत्तेपरिवासं ददति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थाप- नाhण। तस्यास्त्वन्तरापत्तेर्मलपरिवासमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । [3] स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामा- ·पुद्गलवस्तु पत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । स तां प्रत्यन्तरापत्तिं जानाति । तामप्यन्तरापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण स भिक्षणामारोचयति। अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम्। तस्य मम संघेन मूलपरिवासो दत्तः धर्मेण कर्मणा- कोप्येनास्थापनाhण। सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघाव- शेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम् । सोऽहं तां प्रत्यन्तरापत्तिं जानामि। तामप्य- [न्तरा]पत्तिं जानामि' यस्या मम संघेन मूलपरिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। साधु मे आयुष्मन्त- स्तस्या अन्तरापत्तेर्मलपरिवासं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येना- स्थापनाhण। अस्याश्च प्रत्यन्तरापत्तेर्मूलापकर्षमिति। तस्यास्ते भिक्षवः पूर्विकाया आपत्त मूलपरिवासं ददति । तस्यास्तु प्रत्यन्तरापत्ते मलापकर्ष धर्मेण [कर्मणा]कोप्येनास्थापनार्हेण । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापना- हेण । [4] स मानाप्यचारिक एव [सन्] संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । स तामन्तरापत्ति जानाति यस्या अस्य संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा 1 Ms. adds here पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । 2 Tib. 285 b. I. 3 omits the word अप्रतिच्छन्नाम् । ११ ·पुद्गलवस्तु स्थापनार्हेण । साधु मे कोप्येन स्थापनार्हेण । स भिक्षणामारोचयति । अहमरम्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। सोऽहं मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । सोऽहं तामन्तरापत्ति जानामि यस्या मम संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया आपत्ते. र्मानाप्यं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । अस्याश्चा- न्तरापत्त मलमानाप्यमिति। तस्यास्ते भिक्षवः पूर्विकाया आपत्ते- र्मानाप्यं ददति धर्मण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । अस्यास्त्वन्तरा- पत्तेमलमानाप्यमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । [5[ स मूल- मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरा- पत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम्। स तां प्रत्यन्तरापत्ति जानाति। तामप्यन्तरापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन मूल- मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । स भिक्षणा- मारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरा- पत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संघेन मूल- मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण। सोऽहं मूल- मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरा- पत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । सोऽहं तां प्रत्यन्तरापत्ति जानामि। तामप्यन्तरापत्तिं जानामि यस्या मम संघेन मूल- मानाष्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। साध साध मे ·पुद्गलवस्तु आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया अन्तरापत्त मलमानाप्यं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण। अस्याश्च प्रत्यन्तरापत्तेर्मलाप. कर्षमानाप्यमिति । तस्यास्ते भिक्षवः पूर्विकाया अन्तरापत्तर्मल मानाप्यं ददति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण। अस्याश्च प्रत्यन्तरापत्तेर्मलापकर्षमानाप्यम् । यथा जानता पञ्च एवं स्मरता पञ्च वैमतिकेन पञ्च। उद्दानम् । अथापरेण द्वादशिका, वस्तु शोधयित्वा च षट्किकाः। महाभूमि शोधयित्वा पुद्गलवस्तु समुद्यतम् ॥ अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन परिवासो दत्तः अधर्मण कर्मणा कोप्येन स्थापना- हए। [1] स पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरा- पत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । स तामन्तरापत्तिं जानाति । तामप्यापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। स भिक्षणामारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रतिच्छन्नाम्। तस्य मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण । सोऽहं पारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । सोऽहं तामन्तरापत्तिं जानामि । तामप्यापत्तिं जानामि यस्या मम संघेन परिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । साधु मे आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्वि- काया आपत्तेः परिवासं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । 1 Tib.287b. 1.4-5.

·पुद्गलवस्तु तस्याश्चान्तरापत्तेर्मलपरिवासमिति। तस्य ते भिक्षवस्तस्याः पूर्वि- काया आपत्तेः परिवासं ददाति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण। अस्यास्त्वन्तरापत्तेर्मलपरिवासमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । [2] स मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्त- रापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । स तां प्रत्यन्तरापत्ति जानाति।तामप्यन्तरापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन मूलपरिवासो दत्तःअधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हेण । स भिक्षणामारोचयति । अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्ति- प्रतिरूपां प्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संघेन मूलपरिवासो दत्तःअधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण । सोऽहं मूलपारिवासिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपां प्रति- च्छन्नाम् । सोऽहं तां प्रत्यन्तरापत्तिं जानामि । तामप्यन्तरापत्तिं जानामि यस्या मम संघेन मूलपरिवासो दत्तः अधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनार्हण । साध मे आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया अन्तरा. पत्त मलपरिवासं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । अस्याश्च प्रत्यन्तरापत्तमलापकर्षमिति । तस्य ते भिक्षवः पूर्विकाया अन्तरा- पत्तेमलपरिवास ददति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनार्हेण । तस्यास्तु प्रत्यन्तरापत्त ५ लापकर्ष धर्मेण कर्मणाकोप्येना- स्थापना, ण। अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापना- हेण । [3] स मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्ति- ·पुद्गलवस्तु मापन्नः अन्तरापत्ति पूर्वापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । स ता- मन्तरापत्ति जानाति। तामप्यापत्तिं जानाति यस्या अस्य संघेन मानाप्यं दत्तमधMण कर्मणा कोप्येन स्थापनाहेण । स भिक्षुणामारोचयति। अहमस्म्यायुष्मन्तः संघावशेषामापत्ति- मापन्नः अप्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संधेन षड्रात्रं मानाप्यं दत्त- मधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। सोऽहं मानाप्यचारिक एव सन् संघावशेषामापत्तिमापन्नः अन्तरापत्तिं पूर्वापत्तिप्रतिरूपा- मप्रतिच्छन्नाम्। सोऽहं तामन्तरापत्तिं जानामि । तामप्यापत्ति जानामि यस्या मम संघेन मानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापना, ण। साधु मे आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया ·15 पुद्गलवस्तु पत्तिमापन्नः प्रत्यन्तरापत्तिमन्तरापत्तिप्रतिरूपामप्रतिच्छन्नाम् । सोऽहं तां प्रत्यन्तरापत्तिं जानामि । तामप्यन्तरापत्तिं जानामि यस्या मम संघेन मूलमानाप्यं दत्तमधर्मेण कर्मणा कोप्येन स्थापनाhण। साधु मे आयुष्मन्तस्तस्याः पूर्विकाया अन्तरापत्ते- द्लमानाष्यं ददतु धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापनाhण । अस्याश्च प्रत्यन्तरापत्तेर्मूलापकर्षमानाप्यमिति। तस्य ते भिक्षवः पूर्वि- काया आपत्तेमूलमानाप्यं ददति धर्मेण कर्मणाकोप्येनास्थापना. hण। अस्यास्तु प्रत्यन्तरापत्तेमूलापकर्षमानाप्यमिति । यथा जानता चत्वारि एवं स्मरता चत्वारि वैमतिकेन चत्वारि। पारिवासिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। वस्तु शोधयित्वा विनयातिसारिणी [च] दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा पारिवासिक एव सन्। उपार्धपारिवासिकः [पुद्गलः] संघावशेषामापत्तिमापन्नः । एत- प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह । वस्तु शोध- यित्वा विनयातिसारिणी च दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा उपार्ध- पारिवासिक एव सन्। यद्भयपारिवासिक एव पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। वस्तु 1 Tib. 200a, 1. 4-5. मालै मा हार का सुपर २-गा བའི་ ཉེས་ བྱས་ཀྱི་ ལྟུང་བ་ བཤགས་ ན་ སྤྲོ་བ་ སྤྱོད་པ་ཁོ་ ན་ कमें।। सन्, it seems, stands for भवितव्यः।

·पुद्गलवस्तु शोधयित्वा विनयातिसारिणी च दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा यद्- भूयःपारिवासिक एव सन् । मानाप्यचारिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। एत- प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह । वस्तु शोध- यित्वा विनयातिसारिणीं च दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा मानाप्य- चारिक एव सन्। उपार्धमानाप्यचारिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। वस्तु शोधयित्वा विनयातिसारिणी' च दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा उपाधमानाप्यचारिक एव सन् । यद्भूयोमानाप्यचारिकः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। वस्तु शोधयित्वा विनयातिसारिणीं च दुष्ठुलामापत्तिं देशयित्वा यद्- भूयोमानाप्यचारिक एव सन् । अथापरः पुद्गलः संघावशेषामापत्तिमापन्नः संचिन्त्य शुक्र- विसृष्टिसमुत्थितामेकरातिप्रतिच्छन्नाम् । उद्ग्रहसमुत्थितां' द्वि- रात्रिप्रतिच्छन्नाम्। मैथुन[संलाप"]समुत्थितां त्रिरात्रिप्रतिच्छन्नाम्। परिचर्यासमुत्थितां चतूरात्रिप्रतिच्छन्नाम्। सांचरित्रसमुत्थितां पञ्चरात्रिप्रतिच्छन्नाम् । कुटिकासमुत्थितां षड्रातिप्रतिच्छन्नाम् । 1 Tib. 200b. 1. 7 : CITY रे गा II =कायसंस्पशसमुत्थिताम् । 2 Ibid. बीमा या प्रकार या गुरू । 3 Tib. 2018, 1. 1: PE" या गुरू ।

·पुद्गलवस्तु 'महल्लकसमुत्थितां सप्तरात्रिप्रतिच्छन्नाम्। अमूलकसमुत्थितामष्ट. रातिप्रतिच्छन्नाम् । 'लेशिसमुत्थितां नवरात्रिप्रतिच्छन्नाम् । संघ- भेदसमुत्थितां दशरात्रिप्रतिच्छन्नाम्। तस्यानुवर्तितसमुत्थिता- मेकादशरात्रिप्रतिच्छन्नाम् । कुलदूषिकसमुत्थितां द्वादशरात्रि- प्रतिच्छन्नाम् । दौर्वचस्यसमुत्थितां त्रयोदशरात्रिप्रतिच्छन्नाम् । एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह। या आसामापत्तीनां खरतरा च गुरुतरा च तीव्रण चातिनिवे. शेन कृता तस्या वशेन परिवासो दातव्यो मूलपरिवासो मूला- पकर्षो मानाप्यं चावहितव्यश्चेति । पुद्गलवस्तु समाप्तम् ॥ -- 1 Ibid. 1 2 : द व या गुरू 2 Ihid. समा' हा का। འདུལ་ བ་ བའི བམ་པོ་ དོན་ གསུམ་ པ།། 3 Tib. 291a,l. 6:

·वस्तुत्रयस्य पिण्डोद्दानम् ।
अभिवादनं च षष्टिश्च' अशुद्धचोदनाहि च ।
अधार्मिकश्च शाक्यश्च ग्लानकः कलहेन च ॥
མངོན་དུ་ སྨྲས་དང༌ དྲག་དང༌ ན།
མ་དག་ པ་དང༌ གླེང་བ དང༌ །།
ཚོས་མ་ཡིན་ དང༌ ཤག་ཀྱང་ དང །
ནད་པ་ དང༌ ནི་ རྩོད་ པའོ ། །
Tib. 291a, I, 5-7:
1 See above, p. l.
The three vastus are:
पारिवासिक, पोषधस्थापन and शयनासन ।
2 See p. 63.
100.
4 See p. 107.
See p. 121.
Sce p.

·No text on this page.

·पारिवासिकवस्तु

·No text on this page.

·पारिवासिकवस्तूद्दानम् । अभिवादनं चंक्रमणमासनानि कुलानि च । एकच्छदने न संवसेत् न प्रवाजयेदपि । न गच्छेदपि, अभिक्षुकमावासमधोदेशश्च सर्वलाभिकम् ॥ बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। असति बैराग्ये भिक्षवः संघावशेषामापत्तिमापद्यन्ते । ते विप्रतिसारजाताः संलक्षयन्ति । कथमिदानी वयं सापत्तिकाः सन्तः सकौकृत्याः सविलोलाः सकरणीयाः खण्डकारिणः शवलकारिणः कल्मषकारिणः आपत्तिमूलादव्युत्थिताः प्रकृति- स्थकानां भिक्षूणामन्तिकादभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानांजलिसामीची. कर्म खीकरिष्यामः। श्राद्धानां च ब्राह्मणगृहपतीनां सकाशादग्रासनमग्रोदकमग्रपिण्डपातं परिभोक्ष्यामः। अल्पकालि. कस्य च सुखस्यार्थाय बहुकालिकं दुःखमाविशामो नरकतिर्यक्- प्रेतेभ्यः परिभ्रमन्तः। यत्तु वयं शिक्षा प्रत्याख्याय हानायावर्तामह इति ते शिक्षा प्रत्याख्याय हानायावर्तन्ते । प्रव्रज्याभिलषितं च जनं विप्रलम्भयन्ति। भवन्तो दुश्चरं ब्रह्मचर्यमलं प्रव्रज्ययेति । तेषामप्रवजिता[ना]मप्रव्राज[य]तां चाल्पीभृता भिक्षवः। क्षय- 1 rib. 201b, I. 1 : गुज'मी मग कसा पा सर्वपश्चाद्लाभिकम् । ལྟུང་བའི་གཞི་ནས་མ་ལངས་པ། 3 Tib. 291b, I. 6: असा མྱོང་ 2 Ms. आपत्तिपातालाद. Tib. 291b, 1. 4 : ཞིང ། 4 Ibid. 'RI I = Presently. 5 The reasoning is that it is better to remain a householder than to become a bhikṣu committing a Sanghādiseşa offence.

·पारिवासिकवस्तु प्रत्ययः मापन्नश्छिद्रीभूतस्तनुभूतो भिक्षुसंघः। जानकाः पृच्छका बुद्ध' भगवन्त पृच्छन्ति । बुद्धो भगवानायुष्मन्तमानन्दम् । कः आनन्द हेतुः कः येनेतॉल्पीभूता भिक्षवः। क्षयमापन्न- श्छिद्रीभूतस्तनुभूतो भिक्षुसंघ इति। स एतत्प्रकरणं भगवते विस्तरेणारोचयति । अथ भगवत एतदभवत्। यत्त्वहं संघावशेषामापत्ति- मापन्नानां भिक्षूणां 'हस्तोद्धारमनुप्रदद्यामनुग्रहमनेनेति विदित्वा [भिक्षु]संघ संनिपात्य पुरस्ताद्भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः । निषद्य भगवान्भिक्षनामन्त्रयते स्म । श्रुतं मया भिक्षवः संघावशेषामापत्तिमापन्ना विप्रतिसारजाताः शिक्षा प्रत्याख्याय हानायावृत्ता इति । तस्माद्युष्माभिः शासनस्थितये तेषां चानु- कम्पया संघावशेषामापत्तिमापन्नानां भिक्षूणां परिवासो देयो मूलाप- कर्षों मानाप्यं मूलपानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यमावहितव्यश्च । एवं च पुनर्देयः । शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीमाकोट्य पृष्ट- वाचिकया भिक्षून समनुयुज्य सर्वसंघे संनिषण्णे संनिपतिते अप- श्चिमकेन भिक्षुणा परिवासो देयश्वतुर्वर्गमण्डलकेन। संघाव. शेषकेण भिक्षुणा यथावृद्धिकया सामीचों कृत्वा वृद्धान्ते उत्कुटुकेन स्थित्वाञ्जलिं प्रगृह्य परिवासो याचितव्यः। एवं च पुन- चितव्यः। 1 Tib. 292a. p. b: पाय उसका आमा बा 55 2 See above fn. 5.

·पारिवासिकवस्तु ६५ मे भदन्तः संघो शृणोतु भदन्तः संघः। अहमेवंनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा आपत्तीरापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिता- मर्धमासप्रतिच्छन्नाम् । सोऽहमेवनामा भिक्षुस्तासां संबहुलानां संघाव- शेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्धमासप्रति- च्छन्नां संघादर्धमासं परिवासं याचे । ददातु ममैवनाम्नो भिक्षोरासां संबहुलानां संघावशेषाणामपत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामर्धमासप्रतिच्छन्नानामर्धमासं परिवास- मनुकम्पयानुकम्पामुपादाय। एवं द्विरपि तिरपि । ततः पश्चादे- केन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः। अयमेवनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा आपत्तीरापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितामर्ध- मासप्रतिच्छन्नाम्। सोऽयमेवंनामा भिक्षुरासां [स]बहुलानां संघावशेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामधमास- प्रतिच्छन्नानां संघादर्धमासं परिवासं याचते। स चेत्संघस्य प्राप्त- कालं क्षमेतानुजानीयात्संघो यत्संघः एवंनाम्नोभिक्षोरासां संबहु- लानां संघावशेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविमृष्टिसमुत्थितानाम- र्धमासप्रतिच्छन्नानामर्धमासं परिवासं दद्यात् । इत्येषा ज्ञप्तिः । कर्म कर्तव्यम् । शृणोतु भदन्तः संघः अयमेवनामा भिक्षुः संबहुलाः संघावशेषा आपत्तीरापन्नः संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थिता अर्ध. मासप्रतिच्छन्नाः। सोऽयमेवनामा भिक्षुरासां संबहुलानां संघाव- शेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामर्धमास.

·पारिवासिकवस्तु प्रतिच्छन्नानां संघादर्धमासं परिवासं याचते । तत्संघः एवनाम्नोमिक्षोरासां [स]बहुलानां संघावशेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामर्धमासं परिवासं ददाति। एषामा- युष्मतां क्षमन्ते एवंनाम्नोभिक्षोरासां संबहुलानां संघाव- शेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामर्धमासप्रति- च्छन्नानामर्धमासं परिवासं दातु' ते तूष्णीम्। न क्षमन्ते भाषन्ताम् । इयं प्रथमा कर्मवाचना वक्तव्या। दत्तः संघेन एवं. नाम्नोभिक्षोरासां संबहुलानां संघावशेषाणामापत्तीनां संचिन्त्य शुक्रविसृष्टिसमुत्थितानामर्धमासप्रतिच्छन्नानामर्धमासं परिवासः । क्षान्तमनुज्ञातं संघेन यस्मात्तष्णीमेवमेतद्वारयामि । उक्तं भगवता । परिवासो दातव्यो मूलपरिवास इति विस्तरः। षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणामन्तिकादभिवादन-वन्दन-प्रत्यु- स्थानाञ्जलिसामीचीकर्म स्वीकुर्वन्ति। अल्पार्था भिक्षवोऽव- ध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति तदिदं न च्छेकं न प्रतिरूपं यतेदानी पारिवासिकमानाप्यचारिका भिक्षवः प्रकृतिस्थ- कानां भिक्षणामन्तिकादभिवादन-वन्दन-प्रत्युत्थानांजलिसामीची- कर्म स्वीकुर्वन्तीति। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह । पारिवासिकमानाप्यचारिकाणामहं भिक्षवो भिक्षणा- मासमुदाचारिकान्धर्मान्प्रज्ञपयामि। पारिवासिकमानाप्यचारिकै. भिक्षुभिः प्रकृतिस्थकानां भिक्षूणामन्तिकादभिवादन-वन्दन- [प्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म [न] स्वीकर्तव्यम् । नैकासने निषत्त.

·पारिवासिकवस्तु व्यम् । नापि समासते। सचेन्निषीदन्ति नीचतरमासनं गृहीत्वा निषत्तव्यम् । न चंक्रमे युगपच्चंक्रमितव्यम् । नाप्यग्रतः। सचे- च्चंक्रमे चंक्रमन्ति पदपरिहाणिकया' । न ब्राह्मणकुलानि उपसंक्र- मितव्यम् । सचेदुपसंक्रमन्ति पश्वाच्छ्मणन्यायेन। नैकच्छदने वस्तव्यम् । न प्रव्राजयितव्यम् । नोपसंपादयितव्यम् । न निश्रयो देयः। न श्रमणोदेशी उपस्थापयितव्यः। न कर्म कर्तव्यम् । न कर्मकारकः संमन्तव्यः। न भिक्षुण्योऽववदितव्याः। न भिक्षुण्य- ववादकः संमन्तव्यः। न पूर्वसंमतेन भिक्षुण्योऽववदितव्याः। न भिक्षुश्वोदयितव्यः स्मारयितव्यः स्मारयितव्यः शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या। नानेनाववादः स्थापयितव्यः । न पोषधो न प्रवारणा न ज्ञप्तिन ज्ञप्तिद्वितीयं न ज्ञप्तिचतुर्थं कर्म काल्यमेवोत्थाय द्वारं मोक्तव्यम् । 'दीपस्थालक उद्वर्तव्यः । विहारः सेक्तव्यः । समाष्ट्रव्यः । सुकुमारी गोमयकार्षी अनुप्रदातव्या । प्रस्रावोच्चारकुटी धावयितव्या। मृत्तिका उपस्थापयितव्या पात्राणि पानीयं शीतलं वा कालानुरूपतः। प्रणाडिकामुखानि धावयितव्यानि। कालं ज्ञात्वासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा धूपकटच्छुके धूपश्चोपस्थापयितव्यः। स चेत्प्रतिबलो भवति शास्तुर्गुणसंकीर्तनं कर्तुं वयमेव कर्तव्यम् । नोचेद्भाषणकः प्रष्टव्यः। उपान्वा- हारं प्रत्यवेक्ष्योपान्वाहतं चेच्छरणपृष्ठमभिरुह्य गण्डि. .. 1 Tib. 204a, 1. 7 : मग कम रकमा व मग । महो । 2 Ms. द्वीप० ·पारिवासिकवस्तु र्दातव्या'। निदाघकाले भिक्षूणां व्यजनं ग्रहीतव्यम् । ततः सर्वोपसं. पन्नानां चोपरिष्टाच्छान्तेनेर्यापथवर्तिना भिक्षुसंघमुपस्थाप्य भोक्त- व्यम् । कृतभक्तकृत्येन शयनासनं छन्ने गोपयितव्यम् । पात्रा- धिष्ठानं छोरयितव्यम् । कालं ज्ञात्वा तथागतकेशनखस्तूपाः संमा. ष्ट्रव्याः सुकुमारी गोमयकार्षी अनुप्रदातव्या। सामग्रीवेलायां पुनः शयनासनप्रज्ञप्तिः कर्तव्या। धूपकटच्छुकेधूप] उपस्थापयितव्यः। शास्तुर्गुणसंकीर्तनं पूर्ववत् कर्तव्यम्। दिवस आरोचयितव्यः । शृणोतु भदन्तः संघः। अद्य पक्षस्य दशमीत्येवमादि यथा उपधि- वारिका आरोचयन्ति । ततः परिवास आरोचयितव्यः। शृणोतु भदन्तः संघः। अहमेवंनामा भिक्षुरेवंरूपां चैवंरूपां च संघावशेषामा- पत्तिमापन्न इयत्कालप्रतिच्छन्नाम्। तस्य मम संघेन इयत्कालं परिवासो दत्तः। ततो मया इयच्चरितं शिष्ट चरितव्यम् । पारि- वासिकं मां भदन्तः संघो धारयतु मानाप्यचारिकं चेति । उक्तं भगवता। परिवास आरोचयितव्यः । इत्यागन्तुकानां नारोचयति। भगवानाह। आगन्तुकानामारोचयितव्यमिति । उक्तं भगवता। आगन्तुकानामप्यारोचयितव्यमिति । अन्यतमश्च भिक्षुरागन्तुक आगतः। स यावन्न पात्रचीवरं स्थापयति तावत् पारिवासिकोऽस्य पुरतः स्थित्वा कथयति। समन्वाहर मामायुष्म- 1 Tib. 294b, 1. 7: FERT का मामला सामाा मागका ཟིན་ ན་ ཁང་པའི་ སྟེང་དུ་ འཛེགས་ཏེ གཎྜི་ བརྡུངས་ པར་པུའོ ། 2 Tib. 295b, 1. 4: दमाशु मारोध । .

·पारिवासिकवस्तु ६ नहमेवनामा भिक्षुः संघावशेषामापत्तिमापन्नः। पूर्ववद्यावत पारि. वासिकं मामायुष्मान्धारयत्विति । स तस्यान्तिके पर्यवस्थितः कथयति'। अपेहि मम पुर- स्तान्मोहपुरुष मा परिवासो मा त्वमिति । स लज्जापरिगत- हृदयोऽवाङ्मुखो मन्दगतिप्रचारतया तस्य भिक्षोःसकाशात्प्रक्रान्तः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह । आगन्तु- कस्य भिक्षोः पात्रचीवरे अप्रतिशामिते नारोचयितव्यम् । अपि तु न एकैकस्यारोचयितव्यम् । किन्तु सर्वसंधे संनिषण्णे संनिपतित इति । भगवानाह। गण्डयामाकोटितायां यथा संनिहितानामारोचयितव्यम् । न चानेनाभिक्षुकं विहारं गन्तव्यम्। सचेद्गच्छति न तत्र वस्तव्यम् । विकाले भिक्षूणामुष्णेन शीताम्बुना वा यथाकालं पादाः शोचितव्याः। म्रक्षयितव्याः । न चेदिच्छन्ति । स्त्रहलाभोपसंहारः कर्तव्यः। ततः स्मृतिमुपस्थाप्य उत्थानसंज्ञिना शय्या कल्प- यितव्या। पारिवासिकमानाप्यचारिका भिक्षवो यथा प्रज्ञप्तानासमुदा- चारिकान्धर्मान्न समादाय वर्तन्ते सातिसारा भवन्ति । तस्य विहारं नोद्दिशन्ति। लाभं नानुप्रयच्छन्ति । भग- वानाह । सर्वपश्चात्तस्य विहार उद्देष्टव्यः । सर्वपश्वाच्च लाभो देयः। 1 Ibid, 1. 5: गुरु का मौका IN ENT | མི་དགོས=1 3 Ibid. 1. 7: =I do not need you.

·No text on this page.

·१०१
पारिवासिकवस्तु
यथा पारिवासिकैरेवं पर्युषितपरिवारुर्मानाप्यैश्चारितमानाप्यैः शिक्षादत्तकैश्च ।
षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः
पारिवासिकानां भिक्षणामन्तिके परिवासं चरन्ति । एतत्प्रकरणं
भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। न भिक्षुणा चतुणीं
पारिवासिकानामन्तिकात् परिवासश्चरितव्यः। न त्रयाणां पारि.
वासिकानामेकस्य प्रकृतिस्थकस्य । न द्वयोः पारिवासिकयोर्द्वयोः
प्रकृतिस्थ[क]योः। न त्रयाणां प्रकृतिस्थकानामेकस्य पारिवासि-
कस्य । अपि तु सर्वेषां परिशुद्धानां समानदृष्टिकानामन्तिकात्परि-
वासश्वरितव्यः ।
यथा पारिवासिकानामेवं पर्युषितपारिवासिकानां मानाप्यचारिकाणां
चरितमानाप्यानां शिक्षादत्तकानां च ।
यथा परिवासमेवं मूलपरिवासं मूलापकर्ष मानाप्यं
मूलमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यं चरन्ति ।
षड्वर्गिका भिक्षवः पारिवासिकमानाप्यचारिकाः सन्तः
शून्यविहारं गत्वा परिवासं चरन्ति । ते भिक्षुभिदृष्टा उक्ताश्च ।
आयुष्मन्तः किमेष विहारो युष्माभिरावासितः । ते कथयन्ति ।
नायमस्माभिरावासितः'। किंतु परिवासं चराम इति। ते
कथयन्ति। यूयं परिवासं चरथ। किं तर्हि प्रच्छा.
द्यन्ते। तैरभ्याहतास्तूष्णीमवस्थिताः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो
भगवत आरोचयन्ति
। भगवानाह। न भिक्षवः शून्यागारे
परिवासश्चरितव्यो नापि यत्रैको भिक्षुद्रौँ लयो वा। अपि तु यत्र
1 Ms Thiffa: ; Tib. 297b, 1
1: साका' काका

·१२ पारिवासिकवस्तु त्विारो भिक्षवः परिशुद्धाः समानदृष्टयः प्रतिवसन्ति तत्र परि. सश्वरितव्यः। यथा परिवास एवं मूलपरिवासो मूलापकर्षों मानाप्यं लमानाप्यं मूलापकर्षमानाप्यं च । अथायुष्मानुदाली बुद्ध भगवन्तं पृच्छति । यथापि तद्भदन्त आरिवासिकमानाप्यचारिकैः [श्रुतं] भिक्षव आगच्छन्ति कलह- गरका भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिक- णिकाः। तेऽस्मांश्वोदयिष्यन्ति अलज्जितेन वा वैतरिकेण वा ति। तैस्तेषां कथं प्रतिपत्तव्यमिति । भगवानाह। पारि. सिकमानाप्यचारिकैरुदालिन् भिक्षुभिः कलहकारका भिक्षव गच्छन्तीति' श्रुत्वा स परिवासो भिक्षोः पुरस्तात्प्रतिनि- ष्टिव्यः । एवं च पुनः प्रतिनिस्रष्टव्यः । सामीची कृत्वा उत्कुटु- न स्थित्वाञ्जलिं प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम् । समन्वाहरायुष्म- हमेवनामा एवंरूपां चैवंरूपां च संघावशेषामापत्तिमापन्नः यच्चिरकालप्रतिच्छन्नाम् । तस्य मम संघेन इयन्तं कालं रिवासो दत्तः। तेन मया पारिवासिकेन सता श्रुतं भिक्षव नागच्छन्ति कलहकारका भण्डनकारका विग्रहकारका वेवादकारका आधिकरणिकास्ते मां चोदयिष्यन्ति स्मारयि- यन्ति अलज्जितेन वा वैतरिकेण वा। सोऽहमेवंनामा पारि- सिको भिक्षुस्तं परिवासमायुष्मतः पुरस्तात्प्रतिनिसृजामि । इयत्कालं मे चरितमियत्कालं तु चरितव्यम् । प्रकृतिस्थकं 1 Ms. ०कारकान् भिषनागच्छन्ति । 2 Ms. प्रतिनिसृष्टव्यः।

·१०३
पारिवासिकवस्तु
मामायुष्मन्धारयत्विति । ततः पुनरपि गतबेगैर्हतवेगैर्गतप्रत्यर्थिकै'.
स्तथैव प्रकृतिस्थकस्य भिक्षोः पुरस्तात्परिवासः समादातव्यः।
एवं च पुनः समादातव्यः। सामीची कृत्वा उत्कुटुकेन स्थित्वाञ्जलि
प्रगृह्य इदं स्याद्वचनीयम्। समन्वाहरायुष्मन्नहमेवंनामा भिक्षुरेवं.
रूपां चैवंरूपां च संघावशेषामापत्तिमापन्नः इयच्चिरकालप्रति-
च्छन्नाम्। तस्य मम संघेन इयन्तं कालं परिवासो दत्तः।
तेन मया पारिवासिकेन श्रुतं भिक्षव आगच्छन्ति कलहकारका
भण्डनकारका विग्रहकारका विवादकारका आधिकरणिकास्ते
चोदयिष्यन्ति स्मारयिष्यन्ति अलजितेन वैतरिकेणेति ।
तन्मया पारिवासिकवृत्तं भिक्षोः पुरस्तात्प्रतिनिसृष्टम् । सोऽहमेवं.
नामा भिक्षुस्तं परिवासमायुष्मतः पुरस्तात् समाददे। इयत्कालं
मे चरितमियत्कालं मे कर्तव्यं भविष्यति। पारिवासिकं
मामायुष्मन्धारयतु।
यथा परिवास एवं मूलपरिवासो मूलापकर्षों मानाप्यं च ।
पारिवासिकवस्तु समाप्तम् ॥
- -
1 Tib. 298a, 1. 7: सेवा पद' हा विषय को ले. २३ मा
པ་དང༌ བག་ཚ་བ་ མེད་ ནས །

·No text on this page.

·पोषधस्थापनवस्तु

·No text on this page.

·[ पोषधस्थापनवस्तूहानम् । ]
अशुद्धपोषधाद्भिक्षुमौद्गल्यायणेन नाशितः ।
ततः शास्त्राणि विहित्वा संघेन पृष्टः पोषधः ॥
एषा उद्दानगाथा चम्पायां पोषधसूत्रे विस्तरेण ।
तच्च पोषधसूत्र मध्यमागम संगीत-निपाते पठ्यते ॥
॥
उद्दानम् ।
चोदनात्स्मारणाच्चैव अवकाशोऽवचनीयतः ।
अववादः प्रस्थापनं पोषधश्च प्रवारणा ॥
उक्तं भगवता संघस्थविरेण वर्धमासं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देश
उद्देष्टव्य इति। उपधिवारिकः संघस्थविरस्य पुरस्तात् स्थित्वा
कथयति। स्थविर प्रातिमोक्षसूत्रोद्देशमुदिशेति। स कथयति ।
आयुष्मन्न शुद्धा तावद्धिक्षुपर्षत। कोऽत्र स्थविरेणापरिशुद्धो
दृष्टः। त्वमेव तावत्। कथमहं स्थविरेण दृष्टः। दिव्येन
चक्षुषा । हन्तेदानी नष्टाः स्मः। यत्र भिक्षवो दिव्येन चक्षुषा
दृष्टा चोदयन्ति स्मारयन्ति। इत्येतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत
आरोचयन्ति। भगवानाह। असंव्यवहार्य भिक्षवो दिव्यचक्षुः।
तस्मान्न भिक्षुणा दिव्येन चक्षुषा दृष्टा भिक्षुश्वोदयितव्यः
स्मारयितव्यः। भिक्षुर्दिव्येन चक्षुषा दृष्टा भिक्षु चोदयति
स्मारयति सातिसारो भवति ।
यथा दिव्येन चक्षुषा एवं दिव्येन श्रोत्रण।
पुनरप्यसावुपधिवारिकः संघस्थविरस्य पुरतः स्थित्वा
कथयति। स्थविर प्रातिमोक्षसूत्रोदेशमुद्दिशेति । स कथयति ।
1 Tib. 299a, l. 1.
-

·१०८ पोषधस्थापनवस्तु आयुष्मन्नपरिशुद्धा तावद्भिनुपर्षत । स्थविर कोऽत्रापरिशुद्धः । त्वमेव तावत्। स्थविर कथं नाम त्वया संघमध्ये मम शिरसि मुष्टिनिपातिता। अहो वताहं त्वया एकान्ते चोदितः स्यामिति । स तूष्णीमवस्थितः। एतत्प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति। भगवानाह। एकान्ते चोदयितव्यो न संघ- मध्ये । सचेदेकान्ते चोद्यमानो न स्मरति स्मारयितव्यः । स्मारित- श्चेत्कोपमापद्यते। अवकाशः कारयितव्यः। अवकाशं कार्य. माणोऽन्येनान्यं प्रतिसरति'। भगवानाह । अवचनीयः कर्तव्यः अवचनीयः कृतः। तथाप्यन्येनान्यं प्रतिसरति । भगवानाह । अववादोऽस्य स्थापयितव्यः पोषधः प्रवारणा च । एकमधार्मिकं पोषधस्थापनमेकं धार्मिकम् । द्वे अधार्मिके द्वे धार्मिके ] । वीण्यधार्मिकाणि त्रीणि धार्मिकाणि। चत्वार्य- धार्मिकाणि चत्वारि धार्मिकाणि। पंचाधार्मिकाणि पंच धार्मि- काणि। षडधार्मिकाणि षड् धार्मिकाणि। सप्ताधार्मिकाणि सप्त धार्मिकाणि । अष्टावधार्मिकाणि अष्टौ धार्मिकाणि। नवाधार्मि- काणि नव धार्मिकाणि । दशाधार्मिकाणि दश धार्मिकाणि पोषध- स्थापनानि । एकमधार्मिकं पोषधस्थापनमेकं धार्मिकम्। अधार्मिक कतरत् । अमूलकेन कृतेन पोषधं स्थापयति अधार्मिक पोषध- स्थापनम् । धार्मिकं पोषधस्थापनं [कतरत् ।] समूलकेन कृतेन 1 Tib. 299b, 1. 7 : मालक वा का བསྒྱུར་ ནས ། ·१०६ पोषधस्थापनवस्तु पोषधं स्थापयति धार्मिकं पोषधस्थापनम्। इदमेकमधार्मिक पोषधस्थापनमेकं धार्मिकम् । द्वे अधार्मिके पोषधस्थापने द्वे धार्मिके। कतमे। अमूलके. नाकृतेनामूलकेन कृतेन पोषधं स्थापयति अधार्मिक पोषधस्थाप. नम् । समूलकेनाकृतेन समूलकेन कृतेन पोषधं स्थापयति धार्मिकं पोषधस्थापनम् । इमे द्वे अधार्मिके पोषधस्थापने द्वे धार्मिके त्रीण्यधार्मिकाणि त्रीणि धार्मिकाणि पोषघस्थापनानि । कतमानि। अमूलकेन कृतेन अमूलकेनाकृतेन अमूलकेन कृता. कृतेन पोषधं स्थापयति अधार्मिकं पोषधस्थापनम् । समूलकेन कृतेन समूलकेनाकृतेन समूलकेन कृताकृतेन पोषधं स्थापयति धार्मिकं पोषधस्थापनम् । इमानि त्रीण्यधार्मिकाणि पोषधस्थाप- नानि त्रीणि धार्मिकाणि । चत्वार्यधार्मिकाणि चत्वारि धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि । कतमानि । अमूलिकया शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या पोषधं स्थापयत्यधार्मिकं पोषधस्थापनम् । समूलि- कया शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषधस्थापनम् । इमानि चत्वार्य- धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि चत्वारि धार्मिकाणि पंचाधार्मिकाणि पंचधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि । कतमानि। अमूलिकया पाराजिकया संघावशेषया पायन्तिकया प्रतिदेशनि- कया दुष्टतया'. पोषधं स्थापयत्यधार्मिक पोषधस्थापनम् । का शुभा | =दुष्कृतया 1 30la, I. 2:

·११० पोषधस्थापनवस्तु समूलिकया पाराजिकया संघावशेषया पायन्तिकया प्रतिदेश- निकया दुष्कृतया पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषधस्थाप]नम् । इमानि पञ्चाधामिकाणि पोषधस्थापनानि पञ्च धार्मिकाणि षडधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि षड् धार्मिकाणि पोषधस्थाप- नानि । कतमानि। अमूलकेन कृतेन अमूलकेनाकृतेन अमूल- केन कृताकृतेन । अमूलकेन कृतेन सावशेषेण अमूलके नाकृतेन सावशेषेण अमूलकेन कृताकृतेन सावशेषेण पोषधं स्थापयत्य- धार्मिक' पोपधस्थापनम् । समूलकेन कृतेन समूलकेनाकृतेन समूलकेन कृताकृतेन। [समूलकेन कृतेन सावशेषेण ] समूलकेनाकृतेन सावशेषेण समलकेन कृताकृतेन सावशेषेण पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषधस्थापनम् । इमानि षडधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि सप्ताधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि सप्त धार्मिकाणि पोषध- स्थापनानि । कतमानि । अमलिकया शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या [अमूलकेन] दृष्टेन श्रुतेन परि- शंकितेन पोषधं स्थापयत्यधार्मिक पोषधस्थापनम् । समलिकया शीलविपत्त्या दृष्टिविपत्त्या आचारविपत्त्या आजीवविपत्त्या समूलकेन दृष्टेन श्रुतेन परिशंकितेन पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषधस्थापनम्। इमानि सप्ताधार्मिकाणि सप्त धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि। अष्टावधार्मिकाणि अष्टौ धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि । कत- मानि। अमूलिकया पाराजिकया संघावशेषया पायन्तिकया षड् धार्मिकाणि ·पोषधस्थापनवस्तु १११ प्रतिदेशनिकया दुष्टतया' अमलकेन दृष्टेन श्रुतेन परिशंकितेन पोषधं स्थापयत्यधार्मिक पोषधस्थापनम् । समलिकया पारा- जिकया संघावशेषया पायन्तिकया प्रतिदेशनिकया दुष्टतया समूल- केन दृष्टेन श्रुतेन परिशंकितेन पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषध- स्थापनम् । इमान्यष्टावधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि अष्टौ धार्मिकाणि । - नवाधार्मिकाणि नव धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि। कतमानि । अमूलकेन कृतेन अमूलकेनाकृतेन अमूलकेन कृताकृतेन । अमूल- केन कृतेन सावशेषेण अमलकेनाकृतेन सावशेषेण अमलकेन कृता- कृतेन सावशेषेण । अमूलकेन कृतेन निरवशेषेण अमूलकेनाकृतेन निरवशेषेण अमूलकेन कृताकृतेन निरवशेषेण पोषधं स्थापयति अधार्मिक पोषधस्थापनम् । समूलकेन कृतेन समूलकेनाकृतेन समूलकेन कृताकृतेन । समूलकेन कृतेन सावशेषेण समूलकेनाकृतेन सावशेषेण समूलकेन कृताकृतेन सावशेषेण । समूलकेन कृतेन निरवशेषेण समूलकेनाकृतेन निरवशेषेण] समलकेन कृताकृतेन निरवशेषेण पोषधं स्थापयति धार्मिक पोषधस्थापनम् । इमानि नवाधार्मिकाणि पोषधस्थापनानि नव धार्मिकाणि । दशाधार्मिकाणि दश धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि। कत. मानि । पाराजिको न भवति। पाराजिककथा न विप्रकृता भवति । शिक्षा न प्रत्याख्याता भवति । शिक्षाप्रत्याख्यानकथा न - 1 301b, 1. G: TRONI ·११२ पोषधस्थापनवस्तु विप्रकृता भवति। संघो न प्रत्याख्यातो भवति । संघप्रत्याख्यान- कथा न विप्रकृता भवति । शीलविपन्नो [न] भवति न दृष्टिविपन्नो नाचारविपन्नो नाजीवविपन्नः। कथं पाराजिको न भवति। यैराकारैर्लिङ्गैयनिमित्तैः पाराजिकामापत्तिमापद्यते तं च भिक्षुः पश्यति न तैराकारैर्न तैर्लिङ्गैर्न तैनिमित्तैः पाराजिकामापत्तिमापद्यमानम्। स चादृष्ट्वा अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोषधं स्थापयति । अधार्मिक पोषधस्थाप- नम् । एवं पाराजिको न भवति । कथं पाराजिककथा न विप्रकृता भवति । यथापि तत्संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः । सा च कथा न तज्जा भवति न तन्मया न विप्रकृता। ते च भिक्षवः उत्थायासनेभ्यो नाना विप्रक्रामन्ति। स चादृष्ट्वा अश्रुत्वा अपरिशंक्य च पोषधं स्थापयति । अधार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं पाराजिक- कथा न विप्रकृता भवति । कथं शिक्षा न प्रत्याख्याता भवति। यैराकारयलिङ्गैर्ये. निमित्तैः शिक्षाप्रत्याख्यानं क्रियते तं च भिक्षुः पश्यति न तैराकारैर्न तैलिड्न तैनिमित्तैः शिक्षाप्रत्याख्यानं कुर्वाणम् । स चादृष्ट्रा अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोषधं स्थापयति । अधार्मिक पोषधस्थापनम् । एवं शिक्षा प्रत्याख्याता न भवति । कथं शिक्षाप्रत्याख्यानकथा न विप्रकृता भवति । यथापि तत्संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः। सा च कथा न तज्जा भवति न तन्मया न विप्रकृता भवति ।

·पोषधस्थापनवस्तु ११३ ते च भिक्षव उत्थायासनेभ्यो नाना विप्रक्रामन्ति । स चादृष्ट्रा अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोषधं स्थापयति। अधार्मिकं पोषध- स्थापनम् । [एवं शिक्षाप्रत्याख्यानकथा न विप्रकृता भवति । कथं संघो न प्रत्याख्यातो भवति । यैराकारैर्लिङ्गैर्निमित्तैः संघः प्रत्याख्यायते तं च भिक्षुः पश्यति न तैराकारैर्न तैर्लिङ्ग तैर्निमित्तैः संघप्रत्याख्यानं कुर्वन्तम् । स चादृष्ट्या अश्रुत्वा अपरि- शंक्य पोषधं स्थापयति। अधार्मिकं पोषधस्थापनम्। एवं संघो न प्रत्याख्यातो भवति । कथं संघप्रत्याख्यानकथा न विप्रकृता भवति। यथापि तत्संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः सा च कथा न तज्जा भवति न तन्मया न विप्रकृता। ते च भिक्षव उत्थायासनेभ्यो नाना विप्रक्रामन्ति । स चादृष्ट्या अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोषधं स्थापयति । अधार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं संघप्रत्याख्यानकथा न विप्रकृता भवति । कथं न शीलविपन्नो भवति । चतुर्णी पाराजिकानामान्यतमा]- न्यतमामापत्तिमापन्नो भवति । तस्य च भिक्षुरदृष्ट्वा अश्रुत्वा अपरि- शंक्य पोषधं स्थापयति। अधार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं न शीलविपन्नो भवति। कथं न दृष्टिविपन्नोभवति । द्वाषष्ट दृष्टिगतानामन्यतरान्यतरां दृष्टिमनभिनिविष्टो भवति। तस्य च भिक्षुरदृष्ट्रा अश्रुत्वा अपरि- शंक्य पोषधं स्थापयति। अधार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं न दृष्टिविपन्नो भवति। १५ ·११४ । पोषधस्थापनवस्तु कथं नाचारविपन्नो भवति। आनुलोमिकः शिक्षानुकूलै- वचनपथैरुच्यमानः सम्यक् प्रतिपद्यते। तस्य च भिक्षुरदृष्ट्वा अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोषधं स्थापयति। अधार्मिकं पोषधस्थाप- नम् । एवं नाचारविपन्नो भवति । कथं नाजीवविपन्नो भवति । आजीवोऽस्य परिशुद्धो भवति । तस्य च भिक्षुरदृष्टा अश्रुत्वा अपरिशंक्य पोष स्थापयति। अधार्मिकं पोपधस्थापनम् । एवं नाजीवविपन्नो भवति शुक्लपक्षे पाराजिको भवति। पाराजिककथा विप्रकृता भवति । शिक्षा प्रत्याख्याता भवति । शिक्षाप्रत्याख्यानकथा विप्रकृता भवति। संघः प्रत्याख्यातो भवति। संघप्रत्याख्यानकथा विप्र- कृता भवति। शीलविपन्नो भवति दृष्टिविपन्न आचारविपन्न आजीवविपन्नश्च । कथं पाराजिको भवति । यैराकारैर्लिङ्ग निमित्तैः पाराजिकामापत्तिमापद्यते। तं च भिक्षुः पश्यति तैराकारैस्तै- लिङ्गस्तैर्निमित्तै पाराजिकामापत्तिमापद्यमानम् । स दृष्ट्वा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति। धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं पारा- जिको भवति । कथं पाराजिककथा विप्रकृता भवति । यथापि तत्संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः। सा च कथा तज्जा भवति तन्मया विप्रकृता । ते च भिक्षवस्तथा संनिषण्णा 1 Tib. 304a, 1. 8 : 5 मोट माग | ·११५ पोषधस्थापनवस्तु एव । स च दृष्ट्वा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिक पोषधस्थापनम् । एवं पाराजिककथा विप्रकृता भवति । कथं शिक्षा प्रत्याख्याता भवति। यैराकारैयैर्लिङ्ग निमित्तैः शिक्षाप्रत्याख्यानं क्रियते तं च भिक्षुः पश्यति तैराकारैस्तै- लिङ्गस्तैर्निमित्तैः शिक्षाप्रत्याख्यानं कुर्वाणम् । स च दृष्ट्रा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति। धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं शिक्षा प्रत्याख्याता भवति । कथं शिक्षाप्रत्याख्यानकथा विप्रकृता भवति । यथापि तत्- संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः। सा च कथा तज्जा भवति तन्मया विप्रकृता। ते च भिक्षवस्तथा संनिषण्णा एव। स च दृष्टा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिकं पोषधस्थापनम्। एवं शिक्षाप्रत्याख्यानकथा विप्रकृता भवति । कथं संघः प्रत्याख्यातो भवति। वैराकारैलिङ्ग यैर्निमित्तैः संघः प्रत्याख्यायते तं च भिक्षुः पश्यति तैराकारैस्तैर्लिङ्गस्तै- निमित्तैः संघप्रत्याख्यानं कुर्वाणम् । स च दृष्टा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं संघः प्रत्याख्यातो भवति । कथं संघप्रत्याख्यानकथा विप्रकृता भवति । यथापि तत्संबहुला भिक्षवः संनिषण्णा भवन्ति संनिपतिताः। सा च कथा तज्जा भवति तन्मया विप्रकृता । ते च भिक्षवस्तथा [स]निषण्णा एव । स च दृष्टा [श्रुत्वा] परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिकं पोषध- स्थापनम् । एवं संघप्रत्याख्यानकथा विप्रकृता भवति ।

·पोषधस्थापनवस्तु कथं शीलविपन्नो भवति । चतुर्णा पाराजिकानामन्यतमा- न्यतमामापत्तिमापन्नो भवति । तस्य च भिक्षुदृष्ट्रा श्रुत्वा परि. शंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं शीलविपन्नो भवति । कथं दृष्टिविपन्नो भवति। द्वाषष्टेष्टिगतानामन्यतरान्यतरां दृष्टिमभिनिविष्टो भवति। तस्य च भिक्षुदृष्ट्वा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति। धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवं दृष्टिविपन्नो भवति । कथमाचारविपन्नो भवति । आनुलोमिक शिक्षानुकूलैर्वचन. पथैरुच्यमानो न सम्यक प्रतिपद्यते । तस्य [च] भिक्षु ष्ट्रा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिकं पोषधस्थापनम् । एवमाचार- विपन्नो भवति। कथमाजीवविपन्नो भवति। आजीवोऽस्यापरिशुद्धो भवति । तस्य [च] भिक्षु ष्वा श्रुत्वा परिशंक्य पोषधं स्थापयति । धार्मिक पोषधस्थापनम् । एवमाजीवविपन्नो भवति । इमानि दशाधार्मिकाणि दश धार्मिकाणि पोषधस्थापनानि । यथा पोषधस्थापनमेवं प्रवारणास्थापनम् । पंचेमे भिक्षवः संघाः । कतमे पंच । अलजिसंघः एड[म्]क- संघः गणसंघः संवृतिसंघः परमार्थसंघश्च । अलजिसंघः कतमः। यत्र सर्वे भिक्षवो दुःशीला: पाप- धर्माणः । एडमूकसंघः कतमः। यत्र न सूत्रधरो न विनयधरो न मातृकाधरः। गणसंघः कतमः। यत्र गणसंबन्धेन कर्माणि.

·११७
पोषधस्थापनवस्तु
क्रियन्ते। 'संवृतिसंघः कतमः। सर्वे पृथगजनकल्याणकाः ।
परमार्थसंघः कतमः। शैक्षाशैक्षा अष्टौ महापुरुषपुद्गलाः। तत्र
ये पूर्वकास्त्रयः संघाः अलज्जि[नः] संघः एडमूकसंघः गणसंघश्च
लभ्यमेभिरधर्मेण कर्मणा कर्तुम् । योऽयं संवृतिसंघो लभ्यमनेन
धर्मसंज्ञिना अधर्मेण कर्मणा कर्तुम् । यस्त्वयं परमार्थसंघो न
लभ्यमनेनाधर्मेण कर्मणा कर्तुम् ।
पोषधस्थापनवस्तु समाप्तम् ॥
1 Tib. 306a, I. 4:
गुलाम' =vain, spurious.
2 Tib. 306b, 1. 1: सुपर माई । सारा व सर्वस।

·No text on this page.

·शयनासनवस्तु

·No text on this page.

·[ शयनासनवस्तूहानम् । ] शाक्याः पंचकाधश्च साडिकं पौद्गलिकं च वस्तुभङ्गन । कारयेत् प्रतिसंस्तरणभूमिमरण्यं च त्रिचीवरम् । उच्छेद्यमरण्यं भिक्षुस्थविरो लाभयाष्टौ भवति पश्चिमम् ॥ बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्या- रामे। तेन खलु समयेन संबहुलानां भिक्षूणामुपस्थानशालायां संनिषण्णानां संनिपतितानामयमेवंरूपोऽभूदन्तराकथासमुदाहारः। कोऽस्माभिसयुष्मन्तः सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्यः। कस्य चास्माभिरभिवादन-वन्दन-प्रत्युत्थानांजलि. सामीचीकर्म कर्तव्यम्। कोऽस्माकमर्हति अग्रासनमग्रोदकमग्र- पिण्डपातं परिभोक्तुमिति । तत्रैके एवमाहुः शाक्यः प्रबजित इति । अन्ये त्वेवमाहुः यो ब्राह्मणः प्रवजित इति। अपरे यः क्षत्रियः प्रबजितः । अपरे यो वैश्यः प्रवजितः। अपरे यः शूद्रः प्रव्रजितः। I Tib. 306b, il. 1-2 : पूण མིན་ བའི་ ལྔ་ སྡེ་ དང ། མགོ་ མེད་ དགེ འདུན་ གང་ ཟག་ གི 1 དངོས་ པོ་ བཅོམ་ བའི་ ཕྱིར་ དང་ ནི། གཤིབས་ པ་ཡི་ནི་ ས་ དང་ ནི། དགོན་ པ་ ཆོས་ གོས་ སྣུམ་ པ་དང ། དགོན་ པ་ གནས་ པརྟན་ རྙེད་ པ་དང ། བརྒྱད་ པ་ དག་ ནི་ ཕྱི་མ་ ཡིན ། १६ ·१२२ शयनासनवस्तु अपरे उच्चात्कुलात्प्रवजितोऽन्यूनात् । आढ्यात्कुलात्प्रबजितोऽ. दीनात्। अपरे योऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः कल्याण- वाक्यो वाक्करणेनोपेतो ज्ञातो महापुण्यः सूत्रधरो विनयधरो मातृकाधरो बहुश्रुतो धार्मकथिकः स्थविरो राजन्यः आरण्यकः वैचीवरिको नामतिकः पांसुकुलिकः पिण्डपातिकः एकासनिकः खलुपश्चाद्भक्तिको वृक्षमूलिकः इमाशानिकोऽभ्यवकाशिकः नैष. दिको यथासंस्तरिको यो लाभी अनित्यसंज्ञायाः पूर्ववद्यावत् योऽर्हन्नष्टविमोक्षध्यायीति। अपरे एवमाहुः सर्वेषामस्माकमा. युष्मन्तो न समेति यदुत नाना प्रज्ञप्त्या। एते वयं येन भगवां- स्तेनोपसंक्रमामः। उपसंक्रम्य भगवन्तमेतम) परिपृच्छामः । यथास्माकं स भगवान व्याकरिष्यति तथैनं धारयिष्याम इति । अथ संबहुला भिक्षवो येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्ताः। उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा बन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः । एकान्तनिषण्णाः संबहुला भिक्षवो भगवन्तमिदमवोचन् । इहा- स्माकं भदन्त संबहुलानां भिक्षूणामुपस्थानशालायां संनिषण्णानां संनिपतितानामयमेवरूपोऽभूदन्तराकथासमुदाहारः। पूर्ववद्यावत् । यथास्माकं भगवान्व्याकरिष्यति तथैनं धारयिष्याम इति। ते वयं भदन्त भगवन्तमेतमेवार्थं परिपृच्छामः। कोऽस्माभिः .. 1 Of. Digha Nakāya, I, p. 130: भवं हि कूटदन्तो कल्याणवाचो कल्याणवाकरणो। 2 Tib. 307a, 1. 3-4: म रिका 8 Ibid., 1.4: होर उप 56 | Of. Mvryut. 49. 3. 4 lbid., 1. 7 : हो रो समाा ा' को शुरु हाड मोरा हुँ ।

·शयनासनवस्तु सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्यः। पूर्ववद्यावद् अग्रपिण्डपातं परिभोक्तमिति। भगवानाह । वृद्धतरको युष्माभि- भिक्षवः सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्यः । अभिवादन-वन्दन-प्रत्युत्थानांजलिसामीचीकर्म कर्तव्यम् । स च युष्माकमहत्यग्रासनमग्रोदकमग्रपिण्डपातं परिभोक्तुमिति । उक्तं भगवता। वृद्धतरको भिक्षुर्युष्माभिः सत्कर्तव्यः । पूर्ववद्यावदग्रासनं परिभोक्तुमिति। भिक्षवः आगारिकान् वृद्धान् सत्कुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति। श्रुत्वा ब्राह्मणगृह- पतयोऽवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति । आर्या वयं काम. भोगिनः कामपंकनिमग्नाः। कथं यूयमस्माकं सत्कुर्वथ। एत- प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवानाह । प्रव्रजितान् भिक्षवो मया सन्धायोक्तं नो वागारिकानिति । भिक्षवः अन्यतीथिकान्वृद्धान्दृष्टा सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति । भगवानाह । इह धार्मिकान्मया सन्धायोक्तं नो तु बाह्यकानिति। ते श्रामणेरकान्वृद्धप्रव्रजितान्दृष्ट्रा सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति । भगवानाह । उपसंपन्नान्भिक्षवो मया सन्धा- योक्तं नो तु श्रामणेरकानिति । ते नवोपसंपन्नान्वृद्धान्सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूज- यन्ति। भगवानाह। अन्योन्यं वर्षाग्रं पृष्ट्रा वन्दितव्यम् । ते पृष्टाः सन्तो जन्मवर्षाणि कथयन्ति । भगवानाह। उपसंपद्वर्षान प्रष्टव्यमिति। भिक्षवो न जानते [कति वर्षाप्राणीति ।

·१२४ शयनासनवस्तु भगवानाह। सामयिकमारोचयितव्यम्। भिक्षवो न जानते कति सामयिकानीति। भगवानाह । पंचेमे भिक्षवः समयाः। हैमन्तिकं प्रैष्मिकं वार्षिकं मृतवार्षिक दीर्घवार्षिकमिति। तत्र हैमन्तिकं चत्वारो मासाः। ग्रैष्मिक चत्वारो मासाः। [वार्षिक. मेको मासः]। मृतवार्षिकमेकं रात्रिन्दिवसम् । दीर्घवार्षिक रान्यूनास्त्रयो मासाः। इत्येवं सामयिकमारोचयित्वा यः पूर्वोप- संपन्नः स वन्दितव्यः । अपरे भिक्षवश्वत्वारो वन्द्याः। कतमे चत्वारो वन्द्याः। सदेवकस्य तावल्लोकस्य समारकस्य सब्रह्मकस्य सश्रमणब्राह्मणि- काया [प्रजा]याः सदेवमानुषायास्तथागतार्हत्सम्यक्संबुद्धो बन्धः । सर्वेषां गृहिणः प्रव्रजिता वन्द्याः । सर्वेषामुपसंपन्नानां पूर्वोपसंपन्ना वन्द्याः स्थापयित्वा भिक्षुणीम् । तस्या वर्षशतोपसंपन्नाया अपि तदहः उपसंपन्नो भिक्षुर्वन्द्यः सर्वस्योपसंपन्नको वन्द्यः। दशावन्द्याः। कतमे। पारिवासिको मूलपारिवासिकः पर्युषितपरिवासः मानाप्यचारिकश्चरितमानाप्योऽदर्शनायोत्क्षिप्तकः अप्रतिकर्मायोत्क्षिप्तकः अप्रतिनिसृष्टे पापके दृष्टिगते उत्क्षिप्तक: स ची गृही चानुपसंपन्नः। यदा भगवता यथावृद्धिकया प्रज्ञप्तास्तदा भिक्षवोऽन्योन्यं सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति। तेऽन्योन्यं सत्कुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तो वर्धन्ते कुशलैधरुत्पलं वा 1 Tib. 308b, I. 6: 555 शुभ 55 हस्खवार्षिकम् । 2 Cf. Cullavagga, vi,6.

·शयनासनवस्तु १२५ यथोदके। भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः। पश्य भदन्त यदा भगवता यथावृद्धिकया प्रज्ञप्तास्तदा भिक्षवोऽन्योन्यं सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति मानयन्ति पूजयन्ति । तेऽन्योन्यं सत्कुर्वन्तो गुरुकुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तो वर्धन्ते कुशलैर्धमैरुत्पलं वा यथोदके इति । भगवानाह। किमत्र भिक्षवः आश्चर्यं यदिदानी मया विगतरागेण विगतद्वेषेण विगतमोहेन परिमुक्तेन जातिजराव्याधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सर्वज्ञेन सर्वाकारटेन सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन यथावृद्धि. कायां प्रज्ञप्तायां यथावृद्धिकामागम्य भिक्षवोऽन्योन्यं सत्कुर्वन्ति गुरुकुर्वन्ति पूर्ववद्यावदुत्पलं वा यथोदके इति। यत्तु मया सरागेण सद्वेषेण समोहेनापरिमुक्तेन जातिजराव्याधि-मरण- शोक-परिदेव-दुःख-दौर्मनस्योपायासैर्विनिपतितशरीरेण यथावृद्धि- कायां प्रज्ञप्तायां यथावृद्धिकामागम्य सकलो जम्बूद्वीपनिवासी जनकायो यद्भूयसा प्रणीते त्रयस्त्रिंशे देवनिकाये उपपन्न- स्तच्छ्रयताम्। भूतपूर्व भिक्षवः काशीषु जनपदे अन्यतमस्मिन्वनगहने चत्वारः प्राणिनः प्रतिवसन्ति कपिञ्जलः शशो मर्कटो गजाश्वः। ते च परस्परं सख्येनावस्थिताः सहिताः समग्राः संमोदमाना अविवदमाना अशंकिनो यथेष्टविहारतया काल. मतिनामयन्ति। यावदपरेण समयेन तेषां बुद्धिरुत्पन्ना। 1 Cf. Cullavagga, vi, 6.

·१२६ शयनासनवस्तु अस्ति वयं भवन्तः परस्परं सख्येनावस्थिताः सहिताः समग्राः संमोदमाना अविवदमानाः। किन्तु न जानीमः कोऽस्माभिः सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्य इति। यत्तु वयं यथावृद्धिकां प्रज्ञपयेम इति । ते परस्परं संजल्पं कर्तुमारब्धा इति। कोऽस्माकं वृद्ध इति। ततः कपिंजलेन वटवृक्षो दर्शितः। भवन्तः एष वटवृक्षः केन कियत्प्रमाणो दृष्ट इति। हस्ती कथयति। मया यूथेन सहानेन पथा गच्छता अयं दृष्टो मत्प्रमाण एवं उच्चत्वेनेति। मर्कटः कथयति । मया यूथेन सहानेन पथा गच्छता अयं दृष्टो मम तुल्य एवोच्चत्वेनेति । ते कथयन्ति। त्वमस्य वृद्ध इति । शशः कथयति । मयाप्यस्य द्विपत्रकस्य पनेष्वेवावश्यायबिन्दवो जिह्वया निबढा इति । ते कथयन्ति। त्वमप्यनयोवृद्ध इति। कपिञ्जलः कथयति । पश्यत यूयमेनं वटवृक्षं महत्प्रमाणाकारम् । ते कथयन्ति । पश्यामः। एतस्मान्मया फलानि भक्षयित्वास्मिन्प्रदेशे उच्चारः कृतस्तस्मादयं जात इति । ते कथयन्ति। यद्यवं त्वमस्माकं सर्वेषां वृद्ध इति। ततो हस्ती सर्वेषां सत्कर्तुमारब्धः। मर्कटः शशः कपिंजलं च। शशः कपिंजलमेव । ते एवं यथावृद्धि. कया सत्कुर्वन्तस्तस्मिन्वनगहने इतवामुतश्च परिभ्रमन्ति। यदा विषमनिम्नाः प्रदेशा गन्तव्या भवन्ति तदा हस्तिनं मर्कटो- ऽभिरोहति मर्कटं शशः शशमपि कपिंजलः । तेषामेवं प्रवृद्धस्नेहानां सगौरवाणां च बुद्धिरुत्पन्ना। अस्ति वयं भवन्तः प्रवृद्धस्नेहाः सगौरवाश्च । अन्यदपि ।

·शयनासनवस्तु १२७ तावत्किंचित्कुशलं समादाय वर्तमहीति। किं कुर्मः। कपि. जलः कथयति । प्राणातिपातात्पतिविरमामः। कीदृशोऽश्माकं प्राणातिपातः। कपिंजलः कथयति। सन्ति तृणपुष्पफलानि सप्राणकानि सन्ति निष्प्राणकानि। तदस्माभिरद्याग्रेण सप्राण- कानि परित्यज्य निष्प्राणकानि परिभोक्तव्यानि। ते सप्राणकानि परित्यज्य निष्प्राणकानि परिभोक्तुमारब्धाः । तेषामेतदभवत्। अस्ति वयं प्राणातिपातात्प्रतिविरता नो त्वदत्तादानात्प्रतिविरमामः। कीदृशोऽस्माकमदत्तादानम् । कपिंजलः कथयति। सन्ति सपरिग्रहाणि तृणपत्रपुष्पफलानि सन्ति निष्परिग्रहाणि । तदस्माभिरद्यायण सपरिग्रहाणि परित्यज्य निष्परिग्रहाणि परिभोक्तव्यानि। ते सपरिग्रहाणि परित्यज्य निष्परिग्रहाणि [परि]भोक्तुमारब्धाः । तेषामेतदभवत् । अस्ति वयमदत्तादानात्प्रतिविरताः। नो तु काममिथ्याचारात् । यन्नु वयं काममिथ्याचारात प्रतिविर- मामः। कीदृशोऽस्माकं काममिथ्याचारः। कपिंजलः कथयति । वयं गम्या अपि गच्छामः। अगम्या अपि गच्छामः। तद. स्माभिरद्यामेण गम्यैव गन्तव्या नागम्या। ते गम्यां गच्छन्ति नागम्याम्। तेषामेतदभवत् । अस्ति वयं काममिथ्याचारात्प्रतिविरताः। नो तु मृषावादात्। यन्नु वयं मृषावादास्पतिविरमामः । कीदृशो- ऽस्माकं मृषावादः। कपिंजलः कथयति। वयं यद्वा तद्वा विप्रलपामः। तदस्माभिरद्यायण न यद्वा तद्वा विप्रलपितव्यम् ।

·१२८ शयनासनवस्तु विचार्य विचार्य काले वागुदीरयितव्या। ते न यद्वा तद्वा [वि]. प्रलपन्ति किंतु विचार्य विचार्य कालेन वागुदीरयन्ति । तेषामेतदभवत्। अस्ति वयं मृषावादात्प्रतिविरताः। नो तु सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानात्प्रतिविरताः। यन्नु वयं सुरामैरेयमद्य- प्रमादस्थानात्प्रतिविरमामः। कीदृशमस्माकं सुरामैरयमद्यप्रमाद- स्थानम्। कपिंजलः कथयति। सन्ति मादनीयानि फलानि सन्त्यमादनीयानि । तदस्माभिरद्याग्रेण मादनीयानि फलानि परि- त्यज्यामादनीयानि फलानि परिभोक्तव्यानि। ते मादनीयानि फलानि परित्यज्यामादनीयानि फलानि परिभोक्तुमारब्धाः । यदा ते पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापितास्तदा कपिंजलः कथ- यति। अस्ति वयं भवन्तः पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठिताः। यन्नु वयमन्यानपि पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापयामः। तदा कपि- जलः कथयति। अस्ति वयं भवन्तः पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठिताः। यन्नु वयमन्यानपि पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापयामः । ते कथयन्ति। एवं कुर्मः। को युष्माकं प्रतिष्ठापयति। मर्कटः कथयति। अहं सर्वान् शाखामृगान्प्रतिष्ठापयामि। ततः शशः कथयति। अहं सर्वान् शशान लोमशान् मृगांश्च प्रतिष्ठाप- यामि । हस्ती कथयति । अहं सर्वान्हस्तिनः सिंहान् व्याघ्रद्वीपिनश्च प्रतिष्ठापयामि। कपिंजलः कथयति। यद्येवमेतत्तु संक्षेपय युष्माकमविनीया अपदा द्विपदाश्चतुष्पदाः पक्षिणश्व । तानहं सर्वान् पञ्चसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापयामीति। ततस्ते काशीविषये 1 Tib. 312b. 1.6: पाका रुपमा छ । - ·शयनासनवस्तु १२६ .. यावत्तिर्यग्योनिगताः प्राणिनस्ते सर्वे पञ्चसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः । ते अन्योन्यमव्याबाधमानास्तस्मिन्वनषण्डे संप्रजानविहारिणो यथेष्टं विहरन्ति । तेषामनुभावाद्देवः कालवर्षी संवृत्तः । सदा पुष्प- वृक्षाः शस्यवती वसुमती। तैर्मनुष्यदृष्टा अन्योन्य- मव्याबाधमाना विहरन्तः। सदा पुष्पफला वृक्षाः शस्यवती वसुमती। राजा कथयति। अहं धर्मेण राज्यं कारयामि ममैषोऽनुभाव इति। अन्तःपुरं कुमारामात्या भटबलान नैगम- जानपदाश्च । राजा संलक्षयति । सर्व एते कथयन्ति। ममानु- भावो ममानुभाव इति। तन्न ज्ञायते कस्यानुभाव इति । स कुतूहलजातो नैमित्तिकानाहूय पृष्टवान् । तैरपि न ज्ञातम् । यावद्वाराणस्यां नातिदूरे उद्यानम्। तत्र पञ्चाभिज्ञ ऋषिः प्रति- वसति सकलस्य वाराणसीनिवासिनो जनकायस्य पूज्यो मान्योऽ- भिवाद्यश्च । ततो राजा तस्य ऋषेः सकाशमुपसंक्रान्तः पादयोर्निपत्य कथयति। महर्षे मम विजिते यावत्तिर्यग्योनिगताः प्राणिनस्ते सर्वे अन्योन्यमव्याबाधमानाः संप्रजानविहारिणो यथेष्टं विहरन्ति । देवः कालवर्षी सदा पुष्पफला वृक्षाः शस्यवती च वसुमती। तस्मान्ममैतदभवत् । अहं धर्मेण राज्यं कारयामि । ममैषोऽनुभाव इति। अन्तःपुरं कुमारामात्या भटबलान नैगम. जानपदाश्च संलक्षयन्ति । अस्मा[क]मेषोऽनुभाव इति । तन्न ज्ञायते कस्यायमनुभाव इति। कौतुकश्च मे महान् । त्वमर्हसि संशयं छेत्तम् । कस्यायमनुभाव इति । स कथयति । महाराज न तवैषोऽ. नुभावो नान्तःपुरस्य न कुमाराणां नामात्यानां न भटबलाग्रस्य न १७ ·१३० शयनासनवस्तु नैगमजानपदानाम् । तु तव विजिते चत्वारः प्राणिनः प्रति- वसन्ति। तेषामयमनुभाव इति। राजा कथयति। गच्छामि तान् पश्यामीति। ऋषिः कथयति । महाराज किं तव तैदृष्टै- रपि तु यत्ते समादाय वर्तन्ते तत्समादाय वर्तस्वेति। किं ते समादाय वर्तन्ते। पञ्च व्रतपदानि। महर्षे कीदृशानि पञ्च व्रत- पदानि। महाराज ते प्राणिनं जीवितान्न व्यवरोपयन्ति । परस्वं नापहरन्ति। अगम्यागमनं न कुर्वन्ति। मृषावादं न भाषन्ते। मद्यपानं च नाध्याचरन्ति । राजा कथयति। महर्षे यद्येवमहमप्येतानि पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तेम । अथ स राजा पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तितुमारब्धः। राजा पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तत इति देव्योऽपि पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तितुमारब्धाः। कुमारा अमात्या भटबलान नैगमजानपदा अपि पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तितुमारब्धानि। प्रातिसीमैः कोट्ट. राजा ब्रह्मदत्तः पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तते सार्धमन्तःपुरेण कुमारैरमात्यैर्भटबला गमजानपदैरिति श्रुत्वा च पुनस्तेऽपि पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तितुमारब्धाः सार्धमन्तःपुरेण कुमारैरमात्यैर्भटबला गमजानपदैरिति । भूयसा सर्व एव जनकायः पञ्च व्रतपदानि समादाय वर्तितु- मारब्धः। तेन खलु समयेन जम्बूद्वीपे यः कालं करोति स कायस्य भेदात्प्रणीतेषु देवेषु त्रयस्त्रिंशेषूपपद्यते। ततः शक्रो देवेन्द्रः आपूर्यमाणं देवपर्षदं दृष्ट्वा च पुनर्गाथां भाषते । राजभिः श्रुतम् ।

·शयनासनवस्तु १३१ सगौरवाः सप्रतीशा विहरन्ति तयोर्वने कपिञ्जलं ब्रह्मचर्यं पृथग्लोकप्रकाशितम् ॥ इति । भगवानाह। किं मन्यध्चे भिक्षवो योऽसौ कपिञ्जलः अह- मेव सः। तेन कालेन तेन समयेन शशः शारिपुत्रो भिक्षुर्मर्कटो मौद्गल्यायनो भिक्षुर्गज आनन्दः। तदापि मया यथावृद्धिकायां यथाप्रज्ञप्तायां यथावृद्धिकामागम्य सकलो जम्बूद्वीपनिवासी जनकायो भूयसा त्रयस्त्रिंशे देवनिकाये उपपन्नः। एतद्यपि मया यथावृद्धिकायां [यथा प्रज्ञप्तायां यथावृद्धिकामागम्य भिक्षवोऽन्योन्यं सत्कुर्वन्तो गुरुकुर्वन्तो मानयन्तः पूजयन्तो वर्धन्ते कुशलैधमैं- रुत्पलं वा यथोदके। तस्मात्तर्हि भिक्षवः सगौरवा विहरत स- प्रतीशाः सभयवशवर्तिनः सबह्मचारिषु स्थविरेषु मध्येषु नवकेषु । तत्कस्य हेतोः। स तावद्भिक्षवो भिक्षुरगौरवो विहरन्नप्रतीशः अभयवशवर्ती स्थविरेषु मध्येषु नवकेषु आसमुदाचारिकान धर्मान् परिपूरयिष्यति नेदं स्थानं विद्यते । आसमुदाचारिकान धर्मानपरिपूर्य शैक्षान् धर्मान् परिपूरयिष्यति नेदं स्थानं विद्यते । शैक्षान्धर्मानपरिपूर्य शीलस्कन्धं समाधिस्कन्धं प्रज्ञास्कन्धं विमुक्तिस्कन्धं विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धं परिपूरयिष्यति नेदं स्थानं विद्यते। विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धमपरिपूर्यानुपादाय परि. निर्वास्यति नेदं स्थानं विद्यते। स तावद्भिक्षवो भिक्षुः सगौरवो विहरन् सप्रतीशः सभयवशवर्ती सब्रह्मचारिषु स्थविरेषु मध्येषु नवकेषु आसमुदाचारिकान् धर्मान् पूरयिष्यति 1 Tib. 315h, 1.8: २ मा .स २८ साउादाका | ·१३२ शयनासनवस्तु स्थानमेतद्विद्यते। आसमुदाचारिकान् धर्मान् परिपूर्य शैक्षान धर्मान् परिपूरयिष्यति स्थानमेतद्विद्यते। शैक्षान् धर्मान परिपूर्य शीलस्कन्धं समाधिस्कन्धं प्रज्ञास्कन्धं विमुक्तिस्कन्धं विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धं परिपूरयिष्यति स्थानमेतद्विद्यते। विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धं परिपूर्यानुपादाय परिनिर्वास्यति स्थान- मेतद्विद्यते। तस्मात्तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् । यत्सगौरवा विहरिष्यामः सप्रतीशाः सभयवशवर्तिनः [सब्रह्मचारिषु] स्थविरेषु मध्येषु नवकेषु। इत्येवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् । यदा भगवतः पञ्चका विनीतास्ते अरप्ये प्रतिवसन्ति । ते अरण्ये प्रतिवसन्तोऽगम्या भवन्ति सिंहानां व्याघ्रानां द्वीपिनां तरक्षूणाम् । भगवान् संलक्षयति । कुत्र पूर्वकाणां सम्यक्संबुद्धानां श्रावका. वासं कल्पितवन्तः। पश्यति विहारे। देवताभिरप्येवं भगवत आरोचितम् । तेन खलु समयेन वाराणस्यां कल्याणभद्रो नाम गृह- पतिः प्रतिवसति। तस्य कुशलमूलप्रतिबोधितसन्ततरेतदभवत् । अहो बताहं भगवतः श्रावकाणां विहारं कारयेयमिति । स काल्य- मेवोत्थाय येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णः। एकान्तनिषण्णं कल्याणभद्रिक गृहपतिं भगवान्धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समु- तेजयति संप्रहर्षयति। अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्य 1 See Tib.316a, I. 2.

·शयनासनवस्तु समादाप्य संमुत्तेज्य संप्रहर्ण्य तूष्णीम् । अथ कल्याणभद्रिको गृह- पतिरुत्थायासनादेकांसमुत्तरासंगं कृत्वा येन भगवांस्तेनांजलिं प्रणम्य भगवन्तमिदमवोचत् । यदि भगवाननुजानीयादहं भगवतः श्रावकाणां विहारं कारयेयमिति। भगवानाह। तस्माद् गृहपते अनुजानामि कारय इति । स न जानीते कीदृशः कारयितव्य इति। भगवानाह। यदि त्रिलयनं' कारयसि मध्ये गन्धकुटिः कारयितव्या द्वयोः पार्श्वयोर्द्व लयने । एवं त्रिशाले नव लयनानि । चतुःशाले मध्ये द्वारकोष्ठकाभिमुखं गन्धकुटिः। द्वारकोष्ठक. पार्श्वयो₹ लयने । स न जानीते कतिपुराः कर्तव्या इति । भग. वानाह। भिक्षणां पंचपुरा विहाराः कर्तव्याः। सप्तपुरा गन्ध- कुटिः। सप्तपुरा बालाग्रपूतिकाः । भिक्षुणीनां तु त्रिपुरा विहाराः कर्तव्याः। पंचपुरा गन्धकुटिः। पंचपुरा बालाग्रपूतिका इति । तेन खलु समयेन श्रावस्त्यां दत्तो नाम गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधन- समुद्यतो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी । तेन सदृशात्कुलात्कलनमानीतम् । स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति। तस्य क्रीडतो रम- 1 Ms. तृलयन 2 Tib 316b, 1.7 : हा मामा मामी गुरा སུ་ སྒོ་གང་ འདོད་ པར་བྱ་ ཞིང༌ ་གཡོས་ ཕྱོགས་སུ་ གནས་ ཁང་ གཉིས་སོ ། 3 Ibid: डेमा । 4 Tib. 317a, I. 1-2: स मौ माहीम य प न सहेमा ད་ བྱའོ ། ·१३४ शयनासनवस्तु माणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्त्वा संवृत्ता। सा चाष्टानां वा नवानां वा मासानामत्ययात्प्रसूता। दारको जातः। तस्य त्रीणि सप्तकान्येकविंशतिदिवसान्विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते। किं भवतु दारकस्य नामेति। ज्ञातय ऊचुः । अयं दारको दत्तस्य गृहपतेः पुत्रस्तस्माद्भवतु दारकस्य सुदत्त इति नामेति। तस्य सुदत्त इति नामधेयं व्यवस्थापितम् । सुदत्तो दारकोऽष्टाभ्यो धात्रीभ्यो दत्तः। द्वाभ्यामंसधात्रीभ्याम् । द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्याम् । द्वाभ्यां मलधात्रीभ्याम् । द्वाभ्यां क्रीडन- काभ्यां धात्रीभ्याम् । सोऽष्टाभिर्धात्रीभिरुन्नीयते वर्धते क्षीरेण दना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेनान्यैश्चोत्तप्तोत्तप्तैरुपकरणविशेषराशु वर्धते हृदस्थमिव पंकजम् । सोऽपरेण समयेन सर्वालंकारविभूषितो धात्यंसगतो निषण्णो बहिर्निर्गतः। याचनकेनालंकारं प्रार्थितः। कुमाराहमलंकारेणार्थो । प्रयच्छ मे अलङ्कारमिति । तेन प्रमुदित- मनसा असावलंकारो दत्तः। स गृहं प्रविष्टः। पिता चास्य धात्री पृष्टा । कुत्र कुमारस्यालंकार इति । सा कथयति । दत्तः कुमारेण याचनकायेति । सोऽन्येनालंकारेण विभूषितः। सोऽपि दत्तः । भूयोऽप्यलंकृतः । सोऽपि तेन दत्तः । स गृहपतिः पत्नीमामन्त्रयते। भद्रे शोभनोऽस्माकं पुत्रो जातः। नित्यं दानाभिरत इति । सा कथयति आर्यपुत्र यद्येवं नैनं भूयोऽप्यलंकरिष्यामि । स कथयति । भद्रे अस्त्यस्माकं सुवर्णमप्रमेयं रत्नानि च। किन्तु अलंकारघटका न सन्ति । सर्वथा नायं बहिनिष्कासयितव्य इति । सोऽभ्यन्तर एव लाडाते। यावदपरेण समयेन सुदत्तो गृहपतिर्भूत्यजनपरिवृतो .

·शयनासनवस्तु १३५ नदीमजिरवतीं स्नातुं संप्रस्थितः । सुदत्तो दारकः कथयति । तात अहमपि गच्छामीति। स तं विप्रलम्भयितुमारब्धः। पुत्र इहैव शोभनं सलिलम् । नदी ग्राहाकुला । इयं ते धात्री स्नापयिष्यतीति । स रोदितुं प्रवृत्तः। मातास्य कथयति। आर्यपुत्र किमर्थमयं दारको रौतीति। तेन यथावृत्तं समाख्यातम् । सा कथयति । आर्यपुत्र त्वया साधं गच्छतु । कोऽत्र विरोधः। सुतरां गुप्तो भविष्य- तीति । स तमादाय नदीं गतः। स्नापयित्वा कूले स्थापितः कथयति। तात किमर्थं मम रक्षा क्रियते। पुत्र तव दोषोऽस्ति । कथम्। दत्तमलंकारं याचनकेभ्योऽनुप्रयच्छसि । किं तातो द्रव्येणार्थी पुत्रके नार्थी। तात यद्येवमवतारय माम् । स तेना- वतारितः। ततस्तेनोभौ पाणी नद्यामाप्लाव्य सुवर्णपूर्णाश्चत्वारो लोहसंघाटा उद्धृताः। कथयति तात अतस्त्वं यावदाप्तधनेन धनकार्यं कृत्वावशिष्टमत्रैव प्लावय। पुत्र किं त्वं जलगतान्निधीन पश्यसि । तात न केवलं जलगतान् स्थलगतानपि सखामिका- नस्वामिकानपि येऽपि दूरे येऽप्यन्तिके। दत्तो गृहपतिविस्मयो. त्फुल्ललोचनःसंलक्षयति । सत्यमेवंविधेन दानपतिना दानं दातुमिति विदित्वा कथयति। पुत्र यद्येवं देहि दानं यथेष्टमिति। धर्मता ह्येषा। न तावत्पुतो यशस्वी भवति यावदस्य पिता जीवतीति । यावदपरेण समयेन दत्तो गृहपतिः कालगतः। सुदत्तो गृहखामी संवृत्तः। सततमनाथेभ्यः पिण्डकमनुप्रयच्छतीति समन्ताच्छब्दो विश्रुतः। दत्तस्य गृहपतेः पुत्रः सुदत्तो गृहस्वामी संवृत्तः । सोऽनाथेभ्यः पिण्डकमनुप्रयच्छतीति । तस्यानाथपिण्डदो ·शयनासनवस्तु गृहपतिरिति संज्ञा संवृत्ता। ततस्तेन सदृशात्कुलात्कलनमानी- नीतम् । स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति। तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः। एवं यावत्सप्त पुत्रा जाताः। तेन षण्णां निवेशः कृतः। सप्तमः सुजातो नाम्ना। तस्य सदृशं कुलं समन्वेषते। न आरागयति। स करे कपोलं दत्त्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः। तस्य मधुस्कन्धो नाम मानवो वयस्यः। तेनासौ दृष्टस्तथा चिन्तापरः। स कथयति । कस्मात्त्वं गृहपते करे कपोलं दत्त्वा चिन्तापरस्तिष्ठसीति। स कथयति । मया षण्णां पुत्राणां निवेशः कृतः । सप्तमस्य सुजातस्य सदृशकुलं चिन्तयामि कतरतत्कुलं यतोऽस्य निवेशं करिष्यामीति। स कथयति। अल्पोत्सुकस्तिष्ठ अहमस्य सदृशं कुलं गवेषयामि । कतरस्मिन्देशे। स कथयति। मगधविषयं तावद्गच्छामि। एवं कुरु । स राजगृहं गतः। राजगृहे अन्यतमो गृहपतिराढ्यो महा- धनो महाभोगोऽनाथपिण्डदस्य प्रतिरूपः। स तस्य गृहं प्रविष्टो द्वारशालायां स्थित्वा कथयति । खस्ति वस्तीति। तस्य गृह- जनाः कथयन्ति । ब्राह्मण किं प्रार्थयसि । कन्याभिक्षाम् । कस्या- र्थाय । श्रावस्त्यामनाथपिण्डदो गृहपतिस्तस्य पुत्रः सुजातो नाना। ते कथयन्ति। सदृशोऽस्माकं कुलेन । अपि तु प्रभूतमस्माकं कुलशुल्कम् । कियत्प्रभूतम् । शतमश्वानां शतं निष्काणां शतमश्व- तरीरथानां शतं काम्बोजिकानां कन्यानामिति'। मधुस्कधेन 1 Of. Cullavagga, vi. 4: Satam batthi satam asgā satam assatariratha satam kaññāsahassäni āmuttamaņikundala ekassa padavītibārassa kalam nāgghanti solasim.

·शयनासनवस्तु । मानवेनानाथपिण्डदस्य गृहपतेरनेनार्थेन लेखो दत्तः। तेनापि वाचयित्वा प्रतीच्छ सर्वं मया देयमिति। तेन दिवसमुहूर्त- योगेन प्रतीष्टम् । ततस्तैः शुचिना प्रणीतेन प्रभूतेनाहारेण संतर्पितो मानवकः शालां गत्वा वासमुपगतो विषूचितः। अपरिचितो ब्राह्मणः । स तैरशुचिभयावहिनिष्कासयित्वा च्छोरितः। दैवादायुष्मन्तौ शारिपुत्रमोद्गल्यायनौ तं प्रदेशमागतौ। स ताभ्यां दृष्टः । ततस्ताभ्यां वंशविदलिकया निर्लिख्य पाण्डुमृत्तिकया उद्धर्त्य स्नापितः । तस्यैव धर्म देशयित्वा प्रक्रान्तौ। तस्य प्रवाहिका नावतिष्ठते । स तयोरन्तिके चित्तमभिप्रसाद्य कालगतः। चातुर्महा- राजिकेषु देवेषूपपन्नः। स वैश्रवणस्य महाराजस्य सकाशं गत्वा भवनं प्रार्थयते स कथयति । गच्छ तदेव ते शिविकद्वारं भवनमिति। स तत्र गत्वा नैवासिकः संवृत्तः। विदेहराजेन राज्ञो बिंबिसारस्य हैमवतानां नागानां शत- मनुप्रेषितम्। तेन राज्ञा प्रसेनजितः कोसलस्य सन्दिष्टम् । मम विदेहराजेन हैमवतानां नागानां शतमनुप्रेषितम् । यद्यर्थी भवसि प्रेषय इति । अनाथपिण्डदो गृहपतिर्येन राजा प्रसेनजित्कोसलस्तेनोप- संक्रान्तः। उपसंक्रम्य राजानं प्रसेनजितं कोसलमिदमवोचत् । देव मम राजगृहे किंचित्प्रयोजनम्। तत्र गत्वा आगमिष्यामीति । राजा कथयति। शोभनं गच्छ ममापि तस्मात् हस्तिशतमानेयं 1 Cf. Gilgit Mss., Vol. III, pt. 2, p. 129. १८ ·१३८ शयनासनवस्तु तदानेष्यसीति । स कथयति। देव यदि मम तत्र प्रयोजनं भवति ग्रहीष्यामीति । इहागत्य देवस्य चित्तग्राहं करिष्यामीति। राजा कथयति। शोभनमेवं भवत्विति। ततोऽनाथपिण्डदो गृहपतिः प्रभूतं कुलशुल्कमादाय राजगृहं गतः। स यस्य गृहपते हे वासमुपगतः स गृहपतिः सरानमेवोत्थायान्तर्जनमामंत्रयते। उत्तिष्ठार्या उत्तिष्ठ। भद्रमुखाः काष्ठानि पाटयत। समिति प्रज्वालयत । भक्तं पचत। सूपिकं पचत । खाद्यकान्युल्लाट्टयत । प्रतिजाग्रत मण्डलवाटमिति । अथानाथपिण्डदस्य गृहपतेरेतदभवत् । किं पुनरस्य गृहपतेराबाहो वा विवाहो वा भविष्यति। राष्ट्र' वानेन भक्तेनोपनिमंत्रितम् । श्रेणी वा पूगो वा पर्षदो वा राजा बानेन मागधश्रेण्यो बिंबिसारो भक्तेनोपनिमंत्रित इति विदित्वा तं गृहपतिमिदमवोचत् । किं पुनस्ते गृहपते आवाहो वा भविष्यति विवाहो वा राष्ट्र वा त्वया भक्तेनोपनिमंत्रितं श्रेणी वा पूगो वा पर्षदो वा राजा वा ते मागधश्रेण्यो बिंबिसारो भक्ते. नोपनिमंत्रित इति। स कथयति। गृहपते न मे आवाहो भविष्यति न विवाहो वा नापि मया राष्ट्र भक्तेनोपनिमंत्रितम् । न श्रेणी न पूगो न पर्षदो नापि राजा मागधश्रेण्यो बिंबिसारो भक्तेनोपनिमंत्रितः। अपि तु बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो भक्तेनोप- निमंत्रित इति । अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर्बुद्ध इत्यश्रुतपूर्व घोषं श्रुत्वा सर्वरोम- कूपान्याहृष्टानि । स आहृष्टरोमकूपस्तं गृहपतिमिदमवोचत् । क एष गृहपते बुद्धो नाम। अस्ति गृहपते श्रमणो गौतमः शाक्य- ·शयनासनवस्तु १३६ पुत्रः शाक्यकुलात्केशश्मश्रण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्य सम्यगेव श्रद्धया आगारादनागारिकं प्रव्रजितः सोऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुद्धः। स एष गृहपते बुद्धो नाम। क एष गृहपते संघो नाम। सन्ति गृहपते क्षत्रियकुलादपि कुल- पुत्राः केशश्मश्रण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्य सम्यगेव श्रद्धया तमेव भगवन्तं प्रव्रजितमनुप्रवजिताः । ब्राह्मणकुलादपि वैश्यकुलादपि शूद्रकुलादपि कुलपुत्राः केशश्मश्रण्यवतार्य काषा- याणि वस्त्राण्याच्छाद्य सम्यगेव श्रद्धया आगारादनागारिकं तमेव प्रव्रजितमनुप्रव्रजिताः। स एष गृहपते संघो नाम। स मया बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघोऽन्त हे भक्तेनोपनिमन्त्रितः। कुत्र गृहपते स भगवानेतर्हि विहरति । अस्मिन्नेव राजगृहे शीतवने श्मशाने। लभ्यं गृहपते सोऽस्माभिर्भगवान् द्रष्टुम् । तेन हि गृहपते आगमय[ख] तावत्त्वम् । स्थानमेतद्विद्यते यदिहागतं श्वो द्रक्ष्यसि । अनाथपिण्डदो गृहपतिस्तां रात्रिं बुद्धालम्बनया स्मृत्या मिडमवक्रान्तः। सोऽप्रभाते प्रभातसंज्ञी येन शिविकद्वारं तेनोप. संक्रान्तः। तेन खलु समयेन शिविकद्वारं राल्यां द्वौ यामौ विवृतं तिष्ठति पूर्वकं पश्चिमकं चेति । मा हैवागन्तुकानां गमिकानां च दूतानां विनो भविष्यतीति। यावत्पश्यति शिविकद्वारं विवृतमालोकेन च स्फुटं तस्यैतदभवत् । नूनं प्रभाता रजनी। तथापि शिविकद्वारं विवृतं तिष्ठतीति विदित्वा तेनैवालोकेन नगरान्निष्कान्तः। समनन्तरनिष्कान्तस्य चास्य य आलोकः 1 Tib. 321b, 1.7: ।

·१४० शयनासनवस्तु सोऽन्तर्हितोऽन्धकारं प्रादुर्भतम्। तस्माद्भयमभूत् स्तम्भितमभूद् रोमहर्षः। मा हैव कश्चिद्विहेठयेन्मनुष्यो वा अमनुष्यो वा धर्तको वा असंप्राप्त चास्मात्प्रभूतं कुलशुक्लमिति विदित्वा प्रतिनि- वर्तितुकामो मधुस्कन्धस्य देवपुत्रस्य स्थण्डिलं' प्रदक्षिणीकरोति नमस्करोति च । अथ मधुस्कन्धस्य देवपुत्रस्यैतदभवत् । अद्यैवा- नाथपिण्डदेन गृहपतिना सत्यदर्शनं कर्तव्यम् । अद्यैवायं बुद्ध भगवन्तमपास्यान्यदेवता नमस्करिष्यतीति विदित्वा यावच्च शिविकद्वारं यावच्च शीतवनं श्मशानमत्रान्तरादुदारेणावभासेनाव- भास्य अनाथपिंडदं गृहपतिमिदमवोचत् । अभिक्राम गृहपते मा प्रतिक्राम। अभिक्रामतस्ते श्रेयो भविष्यति न प्रतिक्रामतः। तत्कस्य हेतोः । [शतमश्वाः सुवर्णालंकृताश्वाश्वतरीरथाः। शतञ्च वाडवा रथा नानामणिविभूषिताः। पदा विहारस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ अभिक्राम गृहपते मा प्रतिक्राम। अभिक्रामतस्ते श्रेयो भवति न प्रतिक्रामतः। तत् कस्य हेतोः । शतं हैमवता नागाः सुवर्णमणिकल्पिताः। एषा दत्ता महाकाया व्यूढवन्तो महागजाः। पदा विहारस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ 1 Tib. 322a, 1. 5: सुमग माका । 2 The leaves of the original ms. after this (marked 218) are lost. One leaf with number 318 has been found elsewhere but on comparison of its contents with the Tib. translation, it appears that it should have been marked 219. This leaf, however, is damaged, and hardly half of its contents can be deciphered. The gaps have been filled up by restoration from Tibetan and indicated by box brackets.

·शयनासनवस्तु १४१ अभिक्राम गृहपते मा प्रतिकाम। अभिक्रामतस्ते श्रेयो भवति न प्रतिक्रामतः। तत्कस्य हेतोः । शतं काम्बोजिका कन्या आमुक्तमणिकुण्डलाः। सुवर्णकेयूरधरा निष्कग्रीवाः खलंकृताः । पदा विहारस्यैकस्य कलां नाहन्ति षोडशीम् ॥ अभिक्राम गृहपते मा प्रतिकाम। अभिक्रामतस्ते श्रेयो भवति न प्रतिकामतः । अथानाथपिण्डदा गृहपतिर्देवपुत्रमिदमबोचत् । कस्त्वं भद्र- मु]ख । अहमस्मि गृहपते मधुस्कन्धो नाम मानवस्तवैव पुराणो गृहसखा। सोऽहं शारिपुत्रमौद्गल्यायनयोरन्तिके चित्तमभि. प्रसाद्य कालगतः। अतश्चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः इदं शिविकद्वारं च भवनमुपगतः । ततस्त्वमुक्तः। अभिक्राम] गृहपते मा प्रतिक्राम। अभिकामतस्ते श्रेयो भविष्यति न प्रतिकामत इति । अथानाथपिण्डदस्य गृहपतेरितदभवत् अहो बत बुद्धो भगवाननुत्तरः। धर्मोऽप्यनुत्तरः। तस्य देवोऽपि आतापयति आराग]यति विदित्वा येन शीतवनं श्मशानं तेनोपसंक्रान्तः । तेन खलु समयेन भगवान् बहिविहारस्याभ्यवकाशे चंक्रमे चंक्रम्यते यद्भूयसा[नाथपिण्डदस्य गृहपतेरागमनापेक्षया । पिण्डदो दूरतो भगवन्तमपश्यत्। दृष्ट्रा च येन भगवान्] तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्य भगवन्तं प्रतिसंमोदनया प्रति- अथानाथ- 1. Tib. See 322b, I. 6:

·शयनासनवस्तु संमोदते । कच्चिद् भगवन सुखं शायित इति। अथ भगवास्तेिन ममयेन इमां गाथामभाषत । सर्वदा वा सुखं शेते ब्राह्मणः परिनिर्वृतः। यो न लिप्यति कामेषु शीतीभृतो निरुपधिः ॥ छित्त्वेह सर्वमासक्तिं विनीय हृदयज्वरम् । उपशान्तः सुखं शेते शान्तिप्राप्तेन चेतसा ॥ अथ भगवाननाथपिण्डदं गृहपतिं विनीय विहारे निषण्णः । अनाथपिण्डदो गृहपतिर्भगवतः पादौ शिरसा बन्दित्वा] एकान्ते निषण्णः। एकान्ते निषण्णमनाथपिण्डदं भगवान् धर्म्यया कथया सन्दर्शयति समादापयति समुत्तेजयति [संप्रहर्षयति। बुद्धो भगवान् तं धर्म्यकथामानुपूर्विकां कथयति तद्यथा दानकथां शीलकथा] स्वर्गकथां कामानामावादादीनवसंक्लेशव्यवदानं नैष्क्रम्यप्रविवेकानुशंसं व्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाश- यति । यदा चैनं भगवान् प्रजानीते शुद्धचित्तमुदग्रचित्तं विनि- वरणचित्तं कल्यमलं सामुत्कर्षिको] धर्मदेशनामाज्ञातुं तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गश्चत्वार्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति । अथानाथपिण्ड[दस्य गृहपतेधर्माभिसमयोऽभूत । तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गः। तद् यथा शुद्धं वस्त्रमपगतकालक रंजनोपगं रंगे प्रक्षिप्तं सम्यगेव रङ्ग प्रतिगृह्णीयात् एवमेवानाथ- पिण्डदो गृहपतिस्तस्मिन्नेवासने निषण्ण[श्चतुरार्यसत्यमभिसमेति । अथानाथपिण्डदो गृहपतिदृष्टधर्मा प्राप्तधर्मा विदितधर्मा ·१४३ शयनासनवस्तु पयवगाढधर्मा तीर्णकांक्षस्तीर्णविचिकितसोऽपरप्रत्ययोऽनन्यनयः शास्तुः शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्त उत्थायासनादेकां[समुत्तरा- संगं कृत्वा येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमिदमवोचत् । अभिक्रान्तो भदन्त ।] अभिक्रान्तो भदन्त। एषोऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि धर्म च भिक्षुसंघं च। उपासकं मां धारयत्व- द्याग्रण यावज्जीवं प्राणोपेतं शरणगतमभिप्रसन्नम् । अथ भगवाननाथपिण्डदमिदमवोचत् । केन नाम्ना त्वमभि. हितो] गृहपते। अहमस्मि भदन्त सु[दत्तः] । अपि त्वनाथेभ्यः पिण्डकमनुप्रयच्छामि ततो मामनाथपिण्डदो गृहपतिरिति जनः संजानीते। कुतोभूमिकस्त्वं गृहपते। अस्ति भदन्त प्राचीनेषु जन[पदेषु कोशलेषु श्रावस्ती नाम। तत्र मे संवासः । भगवान् श्रावस्ती[मागच्छतु । अहं भगवन्तमु]पस्थास्यामि यावज्जीवं चीवर. पिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसङ्घन । सन्ति गृहपते श्रावस्त्यां विहाराः। नो भदन्त। [गृहपते यत्र विहाराः सन्ति तत्रैव भिक्षणां गन्तव्यं वस्तव्यं मन्यते। किं श्रावस्त्यां भगवान् नागमिष्यति भिक्षवश्व । आगन्तव्यमिति विचिन्त्य तत्र मया विहारो मापेतव्य इति । श्रावस्त्यां विहारा भविष्यन्ति भिक्षवश्वागन्तव्यं वस्तव्यं मन्यन्त इत्यधिवासयति भगवाननाथपिण्डदस्य गृहपतेस्तूष्णीभावेन । [अथानाथपिण्डदो भगवतस्तूष्णींभावेनाधिवासनं विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा] भगवतोऽन्तिकात् प्रक्रान्तः । ततोऽस्य यद्राजगृहे कृत्यं वा करणीयं तत्सर्वं कृत्वा परिप्राप्य ·१४४ शयनासनवस्तु पुनर्येन भगवास्तेनोपसंक्रान्तः । [उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तमिदमवोचत । भगवन् मम सहायकं भिक्षुमेकं प्रयच्छ। तेन सार्धमेव]- महं श्रावस्त्यां भगवतोऽर्थाय विहार कारयामीति । भगवान् संलक्षयति। कतरस्य भिक्षोरनाथपिण्डदं गृहपतिं सपरिवारं [श्रावस्तीनिवासिनं च जनकायं समन्वाहतुं शक्यमिति विचिन्त्य भिक्षु शारिपुत्रमामन्त्र]यते। समन्वाहर शारिपुत्रानाथपिण्डदं गृहपतिं सपरिवारं श्रावस्तीनिवासिनं च जनकायमिति। अधि- वासयत्यायुष्मान् [शारिपुत्रस्तूष्णीभावेन । अथानाथपिण्डद आयुष्मतः शारिपुत्रस्य तूष्णींभावेनाधि- वासनं विदित्वा भगवतः पादौ साञ्जलिः प्रणम्य भगवतोऽन्तिकात् प्रकान्तः। अथ] आयुष्मान् शारिपुत्रस्तस्या एव रालेरत्ययात् पूर्वाह्न निवास्य पात्रचीवरमादाय राजगृहं पिण्डाय प्राविक्षत्। राजगृहं पिण्डाय चरित्वा कृतकरणीयं कृत्वा पश्चाद्भक्तं शयनासनार्थाय पात्रचीवरमादाय प्रकान्तः । अथानाथपिण्डदो गृहपतिः प्रभूतं सम्बलमादाय एकैकरात्रि- दिवसेन श्रावस्तीमनुप्राप्तः। [श्रावस्त्यामप्रविश्य आरामत आराम वनतो वनमुद्यानत उद्यानं · चंक्रमणतश्चंक्रमणं पर्येषणां कृत्वेद- मवोचत्। भगवतोऽर्थाय विहारमेवरूपे] नातिदूरे नात्यासन्न दिवाल्पाकीर्णे राबावल्पशब्दे । 1 Tib 326b.1.1.

·INDEX ६७ १३१ अभयवशवती अभिवादन अभीक्ष्ण अभीक्ष्णापत्तिक अभ्यवकाशिक ८६,६६ ६,१०,११ ११,१२ १२२ अमात्य १२६ अग्र अग्रपिण्डपात अग्रासन अग्रोदक अघमूल अजयुद्ध अजिरवती अदत्तादान अधर्म अधिकरण अधोदेश अर्धमास २० ८८,१०६ १३५. अम्बा १२७ श्रमूलक अमूलिका १ अरिष्ट १०६,११० ५,३०,३१,३२ १०८ श्रवकाश श्रवचनीय ३२,३३ अनध्याचार अववाद ६७,१०७ २५,२५ २४,२५,२६ अनन्त्यायतन अनभिरतिसंज्ञा अन्तराय अन्तरापत्ति अन्तःसीमा १८ अवस्फराडक ५४ अवस्फण्डित ३१ अव्यक्त २५,२१ प्रश्वक ७,६,१०,११ अश्वतरीरथ १२१ अश्वपरीक्षा १८ अश्वयुद्ध १५,१८,१८ १३६ २०,२७ १ १७ २७,२८ अवह षिक १६ १२२ ५,१३५ २७,२८ अन्तराकथा अन्तमार्ग अन्तर्वर्ष अनागामिफल अनात्मसंज्ञा अनाथपिण्डद अनित्यसंज्ञा अपगतकालक अपरिशुद्ध अप्रतिकूलसंज्ञा अप्रतिरूपसंज्ञा अप्रमाद ५४ ५४ ७६ अष्टविमोक्षध्यायी अस्थिसंज्ञा अर्हन् आकाश पाकिश्चन्य आगन्तुक श्रागारिक प्राचारविपत्ति श्राजीवविपत्ति ५४ १०६ १७ १२३ ५८ १६ ·146 INDEX ५४ उपसेन १ श्रादीनवसंज्ञा प्राधिकरणिक १२१ १ . १२३ आनन्द श्रान्तरायिक ८ आपण आपत्ति आपत्तिपर्यन्त प्राभाषित १८ ६४ १६ ५४ १७ आरण्यक श्रारामिक श्रावण आवहितव्य आवास पानीढ़ श्राशीविष प्रासन आसमुदाचारिक आस्रवक्षय ७४ ११६ १२२ ७,८,६,१०,११,१३ उपस्थानशाला १७,६४ उपसंपन्न ३०३१ उपसंहार २० उपार्धपारिवासिक ५३ उपार्धमानाप्यचारिक ७२,७३ उपासक उपेक्षा १२२ उभयसन्तति २२ ऊरुपरिवर्त ५१ ऋद्धिविषय ऋषभगर्जित ६३ ऋषभयुद्ध एकदेशकालक ५३ एडमूकसंघ ६३ एकासनिक ओसारणा औदत्य ५४ कन्याभिक्षा १८ कपिजल २१ कर्म ७,८,१०,११ कर्मकारक ६,१४ कर्मवाचना करुणा १६,२०,२१,२८ कलहकारक २२ कल्याणभद्र १८ कल्याणवाककरणोपेत कर्वटक काममिथ्याचार काम्बोजिका ६१,१०७ कायितान्त्य २० कारा कालवर्षी काशी १३६ १२६ आहार इन्द्रिय इयन्त उत्कचप्रकच १६ ६,७,१३ उत्कुटुक उत्क्षेपक ५४ उत्तर ५,६,६,१० १३२ १२२ २० उत्तरासङ्ग उदकमोतिक उद्घाटक उदायी उदाली उद्दानगाथा उद्धार २१ १२६ उपकरण उपधिवारिक ·147 INDEX ८७ २१,२२ १२,१२,१४ ८६,१०७ ५४ २८ १३१ . किठागिरि कुक्कुटयुद्ध कुटकुश्चिका कुटिका कुमारकयुद्ध कुमारिकायुद्ध कुल कुलदूषक कृच्छ् कृतावी कृष्णसर्प केशनखस्तूप क्लेश कोकिलविरुत कोडराज कोप्य कौशाम्बी कौकृत्य क्रयविक्रय खलुपश्चाद्भक्तिक गणना गणसंघ गण्डक गरडी गति गन्धकुटि १६ १६ १५,१७ चतुःशाल १७ चतुष्क २० चतुष्किका चित चेतःशमथ चेतोविमुक्ति १२२ चोदक १५,१८,१६,१८ चोदना च्युत्युपपाद छन्द ५३ छेक जनपदचारिका १८ जम्बूद्वीप १७ जाम्बूद्वीपक १३० जलभेरिका जलशिक्यका २८ जलयन्त्रक ६३ जेतवन ज्ञप्ति १२२ शक्तिकर्म २० ज्ञप्तिचतुर्थ ११६ तर्जनीय २७ तमःस्कन्ध ६,६,१२ ताढककुञ्चिका तालवृन्तकुटिका १३३ तिर्यञ्च १२७ तिलपूपालिका २७ तीर्थ्य त्रिचीवर निशाल तिलयन ६३ वैचीवरिक १८७ दशमी दारुपरीक्षा ६,१० २७,१८ २६,२८ ५४,५५ २३ गम्या १२१ ६७ गाथा गोपाङ्गना गोमयकार्षी घोरविष चंक्रमण १३३ १३३ १२२ . चम्पा २ ६४ चतुर्वर्गमण्डलक ·148 INDEX ५४ न्यास २० १०७ १२६ ५४ ७६,८६,८७ ११६ १३३ १२८ ११,१२,४१ ५३ २० २० ५,१२ २८,१२२ २० १,५,६ १६ ५३ १३६ १०६,११० १०६,११० ११२ ११४ दिव्यश्रोत्र दिव्यचक्षुः दीपस्थालक दुःखसंज्ञा दुष्ठुला दृष्टिविपत्ति द्रव द्वारकोष्ठक द्वीपी द्वेषविराग घोषिलाराम धर्मकर्म धर्मविषय धर्मप्रद्योत धर्मता धर्मोल्का धार्मकथिक धूपकटच्छुक नक्षत्र नरक नामतिक निग्रह निगर्हणीय निमित्त निश्रय निःसरण निःक्षेप निष्क निरोधसंज्ञा नैगम नैमित्तिक नैवासिक नैवसंज्ञा नासंज्ञा नैषंदिक ६७ पक्ष पञ्चाभिज्ञ पदपरिहाणिका परमार्थसंघ परिषत् परिभाषित परिमाणवती परिवास परीक्षा पटुप्रचार पांसुकुलिक पाण्डुलोहितिक पापक पायन्तिक पाराजिक पाराजिककथा पारिवासिक पापिकादृष्टि पिण्डकयुद्ध पिण्डपातिक पुद्गल पुद्गलवस्तु पुनर्वसुक पुरुषयुद्ध पुरुषपरीक्षा पूर्वनिवास पूर्वापत्ति पृथगजनकल्याणक पृष्टवाचिका पेयाल पोषध पोषधस्थापना पोषधसूत्र १ १६ ५ ५.४ १६ १२२ १२२ १८,६,६१ , ५,१२ ११२ १५,१८,१६ . १०,११ २० २० १३६ ३१,३१ ११७ ५४ १२६ ६,१२ ६५८१ १२६ ५४ १,१०० १२२ १०७ ·INDEX 149 १२१ भटबलान १२६ भण्डनकारक ६३ ६.१२ ५,६,६,१० १३४ भद्रा १०७ २३ ३२,३३ १२८ पौद्गलिक प्रकृतिस्थक प्रज्ञत्ति प्रज्ञाविमुक्त प्रज्ञास्कन्ध प्रणाडिका प्रतिग्राहक प्रतिच्छन्ना प्रतिज्ञा प्रतिदेशनिकया प्रतिदेशित प्रतिवैकारिक प्रतिसरण प्रतिसंस्तरभूमि प्रत्यन्तरापत्ति प्रत्याख्यान प्रदेशकालक ६ १३६ १०७ १०६,११० ५४ २१ ८३ ११७ १२१ ११६ भाषणक भिक्षुण्यववादक भिनुपर्षत भूयस्यामात्रा मद्य मधुस्कन्ध मध्यमागम मरणसंज्ञा महल्लक महाभूमि महापुरुषपुद्गल महिषयुद्ध मातृकाधर मातृग्राम मानाप्य मारध्वज मुखदुन्दुभिका मुदिता मुद्रा मूलपरिवास मूलमानाप्य मूलापकर्ष मुष्टि मृषावाद मैत्री मैथुनसंलाप ३६ १७,१८ ७६ २०,६३ ७,१०७ १६ ११,१२,१३ प्रव्रज्या ५४ ५४ ५४ २० ६३ ११,१२,१३,४१ ३८,४१ २१ प्रवारणा प्रहाणसंज्ञा प्रसावोच्चारकुटी प्राणातिपात प्रातिमोक्षसूत्रोद्देश प्रातिसीम प्रेत बलान्तीपुत्र बहुश्रुत बालाप्रपूतिका बाह्यक ब्रह्मचर्य ब्रह्मदत्त बाहुपरिवर्त ब्राह्मण भक्तच्छेद २१ १२२ १२१ ५४ १३३ १२३ ६३ मैरेय १२८ १३० मोहविराग १६ मौद्गल्यायन १२१ म्रक्षषण्ड निवासी यद्भुयस्कालक २१ ·INDEX 150 यद्भूयः पारिवासिक यद्भयो मानाप्यचारिक यथा वृद्धिका यथा संस्तरिक ५४ ५४ यमिका युक्तकुल रत्न ८,६ ६८ १३२ राजकुल १३२ ८६ विनयातिसारणी विनीलकसंज्ञा ६ विपटुमुकसंज्ञा १२२ विप्रतिसार ७२ विपूयकसंज्ञा विभङ्ग २०,१३५ विभ्रान्त ८,६ विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्ध १२२ विमुक्तिस्कन्ध १२४ विरागसंज्ञा विहार ७,८,१०,११ विलोल विलोहितकमंज्ञा १३३ विवादकारक १६ वैतरिक वैमतिक ११२ वैश्य वृद्धान्त वृक्षमूलिक व्यजन ५४ ५,६,६,१० १०२,१०३ १२२ १४ १२२ १३१ राजन्य रात्रिन्दिवस रात्रिपर्यन्त रोम रोहितावर्त लयन लालटिका लावकयुद्ध लिङ्ग लिपि । लेशि लोमश लोहसंघाट वर्तकयुद्ध वस्तुक वस्तूद्दान वस्त्रपरीक्षा वर्षान वाराणसी वार्षिक(मृत) वार्षिक(दीर्घ) विक्षिप्तकसंज्ञा विखलितकसंज्ञा विज्ञान विनयकर्म विनयधर व्याघ्र व्याध्यात्मकसंज्ञा ५४ ५.६,१२ व्रतपद १ १,६,१२ शयनासन शवशीर्षपात्र २० २६,२८ १२३ शरणपृष्ठ १२६ शय्या ८६ शाक्य १२४ १२८ १२४ शाखामृग . ४,६७ शारिपुत्र ५४ शिक्षा शीलविपत्ति ५,१२ शीलस्कन्ध ११६ शुक्रविष्टि ५४ ७,६७ १३२ ·INDEX 161 शुल्क १३६ १३२ १२५ ७२,७३ १५,१८,१६ १०६ ។ ៩ १०१ १०७ १२१ ५,११,१२ १६ ४,३,१२ ११७ १२१ १२३ ६१ १२८ १३६ ६३ ११६ १८ समधिस्कन्ध सर्वाकारज्ञ समुदाचार सकृदागामिफल सर्पिर्मराड सङ्गीतनिपात सङ्घोद्दिष्टक सामग्रीवेला सातिसार साविक सुदत्त सुरा सुजात सूतगत सूत्रधर स्त्रीयुद्ध स्त्रीपरीक्षा स्थापनाह स्वाध्याय स्वाख्यात स्मारण स्मृति हस्तिक्रौञ्च हस्तियुद्ध हस्तिपरीक्षा हस्तोद्धार हेतु हेतुप्रत्यय हैमन्तिक शुद्धक शुद्धान्तिक शून्यागार शून्यताप्रत्यवेक्षणसंज्ञा शून्यविहार शुद्र श्रेयक श्रेष्ठी शैक्षाशैक्ष श्रमणोद्देशक श्रमणन्याय श्रामणेरक श्रावक श्रावस्ती श्मशानिक षडरात संघ संघभेद संख्या संसारचक्र संस्थागार सङ्घस्थविर समूलिका संवृतिसंघ सर्वज्ञ सर्वलाभिक सर्वज्ञानज्ञ यवशिप्राप्त सम्प्रजानविहारी १२२ २० ११६ १,८८ २० ११,१२,१४ २१ १०७ १८ ६१,६६ १६ १०७ ११० १७ ११६ ६४ १२५ ६३ १२५ ६४ १२६