·UNIVERSITY OF MYSORE
ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE SERIES No. 137
मैसूरु विश्वविद्यानिलयः
प्राच्यविद्यासंशोधनालयग्रन्थमाला-1३७
487
ANUBHAVA SUTRA
OF
SRI MĀYIDEVA
श्री मा यि दे व वि र चि तम्
अनु भ व सूत्रम्
VERSITY
ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE, MYSORE.
प्राच्यविद्यासंशोधनालयः मैमूर
1983

·First Edition 1983
प्रथमं मुद्रणम्-१९८३
The Oriental Research Institute,
Mysore--1983
सर्वेऽधिकारास्वायत्तीकृता:
प्राच्यविद्यासंशोधनालयः मैसूरु-१९८३
Published by :
The Oriental Research Institute,
University of My:ore, Mysore.
मैसूरु विश्व विद्यानिलयप्राच्यविद्या संशोधनालयद्वारा
प्रकाशितम्
Printed at:
Bhaskara Printers, Geethamandiram Road, Mysore-1.
भास्करमुद्रणालये मुद्रितम्
१९८३

·UNIVERSITY OF MYSORE
ORIENTAL RESEARCH
INSTITUTE SERIES-137
मैसूरु विश्वविद्यानिलयः
प्राच्यविद्यासंशोधनालयग्रन्थमाला-१३७
General Editor :
Vidvan Dr. H. P. Malledevaru, M.A., Ph.D.,
Director :
Oriental Research Institute, Mysore and
'ofessor and Head, Department of P. G. Studies
and Research in Sanskrit, Manasagangotri,
Mysore.
विद्वान्॥ डा०॥ हेच्. पि. मल्लेदेवरु, एम्.ए., पिहेच्.डि.
निदेशक, प्राच्यविद्यासंशोधनालयः
प्राध्यापकः, मुख्यश्च, स्नातकोत्तरसंस्कृताध्ययनसंशोधनविभागः,
मानसगङ्गोत्री, मैसूरुविश्वविद्यानिलयः, मैसूरु
.
ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE, MYSORE.
प्राच्यविद्यासंशोधनालयः, मैसूरु
1983

·University of Mysore
ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE SERIES No. 137
प्राच्यविद्यासंशोधनालयपन्थमालाकः-१३७
ANUBHAVASŪTRA
OF
SRI MĀYIDEVA
श्री मा यिदेवविरचितम्
अनुभव सूत्रम्
Critically Edited by
Vidwan. Dr. H. P. Malledevaru, M.A., Ph.D.
DIRECTOR
Oriental Research Institute, Mysore
संपादक:
विद्वान्। डा०॥ हेच. पि. मल्लेदेवरु, एम् ए पिहेच्.डि
निर्देशकः
प्राच्यविद्यासंशोधनालयः, मैसूरु
ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE
University of Mysore, Mysore
1983

·PREFACE 6 Sanskrit literature is very rich and vast. It has been enriched by the contribution of a good number of authors. Among them, only a few have given their geneology; their number could be counted on fingertips. Fortunately, Fortunately, Māyideva, the author of Anubhavasūtra clearly states his geneology as well as his native place etc., in the beginning of this work. Aipura' (Magge,) which is on the bank of the river Malaprabhā (Malāpahāriņi) in north Karnataka, was his native place. He praises, in a philosophic manner,' the greatness of that village (Aipuri) and also the sanctity of the river. Upamanyu Śivācārya was the first preceptor of this geneology, in whom spiritual knowledge and action are blended harmoniously. Bhīmanātha Prabhu descended from Upamanyu Sivācārya and the former was known for his penance. Mahāgurukāleśvara was Bhimanātha's son and he was well-versed in Šāstras. Boppanātha was the son of Mabāgurukaleśvara and he was deeply versed in Srauta and smārta literature. Boppanātha's son was Nākarājaprabhu and his son was Sangameśvara who had mastery over Indian philosophy in general and Vīraśaiva philosophy in particular. Māyideva himself, the author of the present work, and son of Sangameśvara, gives the etymology of the term “Māyideva ” as synonym to Śiva. 1. Anubhavasutra. I. st. 7-9 2. Anubhavasutra. I. st. 15-18 ·2 According to the statement of Channabasavapurāņa; of Virupākṣa Pandita and also tradition, Māyideva was a contemporary of Devarāya II, King of Vijayanagar (1419–1446 A, D.). Hence he seems to have been a contemporary of Jakkaņņa and Cāmarasa the well known Kannada writer. Therefore, Mayideva's date may be fixed at fifteenth century A.D. Māyideva was a very great scholar and wellversed both in Sanskrit and Kannada. His works clearly reflect that he was proficient in Śruti, Agamas, Upanişad, Gīta, Smộti, Purāņa, Darśanas and so forth. Māyideva is the author of the undermentioned six works. The first three are in Sanskrit and the next three are in Kannada. 1) Anubhavasutra (Śivānubhavasutram) 2) Višeşartha Prakaśika 3) Šatakatrayam 4) Ekottaraśatasthalaşaţpadi 5) Šatakatraya 6) Vacanas (He is said to have composed the Vacanas, but they are not available) The works of Mayideva are very popular because they are replete with scholarship and crystal clear in exposition. Mayideva's profound scholarship and mastery over other branches of Indian philosophy have enabled him to elucidate the Śivadwaita (Viraśaiva philosophy) in an excellent way. His works are indispensable to understand Vīraśaiva philosophy. 3. Channabasavapurana.

·3 Mayideva is greatly extolled with reverence by all the later Virašaiva writers. Anubhavasutra : There are twenty eight Śaivagamas and two hundred and twenty five Upagamas. The twenty eight ſaivagamas commence with Kamika and end with Vatula. Vatula is regarded as the best among the Saivagamas and it consists of two parts; the latter part is termed 5 Pradīpa' or • Śivasiddhantatantra. In that, the philosophy of şațsthala is narrated. Mayideva further expounds that Satsthala Siddhanta is based on Śruti, Śaivāgamas, Smſti, Upanişads, Śivadharma, Puraņas, Gīta, Anubhäva (intuitive knowledge) and Pramaņas etc. The author humbly submits in Anubhavasutra that his intention was to expound the șațsthala philosophy which is the essence of the above-mentioned authoritative works. Anubhavasutra consists of eight parts (Adhikaraņas). In the first adhikarana, the matter narrated above is stated along with the mention of the contents of the remaining seven parts. The Second adhikarana is called Sthalanirdesa In that, the Ultimate Reality (Brahman), is characterized existence (Sat), intelligence (Cit) and bliss (Ananda); it is also termed as Sthala. Māyideva gives a philosophical interpretation of the word “Sthala' 4 by resorting to etymology ; accordingly, “Stha' signifies' Sthana' and ‘ la 'means' laya', because, it is the Absolute, the source and support of the evolution of the entire as 4. Anubhavasutra. II. st. 3-9, ·. 4 universe and of phenomenal existence and because ultimately it is the resting place of all beings and the entire universe. In short · Sthala' is the source of creation, evolution and also of involution. Mayideva frequently uses and expounds terms like Sthala, Linga, Brahman and so forth. These terms, along with others like Tajjalan are used in several Upanişads and philosophical systems. However, in all of them, the conception and spirit behind these terms are more or less one and the same. It is a well established fact that Siva (Sthala) is inseparably associated with Śakti. Owing to agitation in Sakti, Sthala is divided into - (1) Lingasthala and (2) Angasthala. It is to be noted that Siva remaining unchanged in Himself appears in these two forms. Lingasthala is Śiva, the object of Worship (Upasya). Angasthala is the individual soul, the Worshipper (Upasaka). Just as Sthala is divided into two forms, in the same manner Sakti which is integrally associated with Him, is also divided into two forms. In one form, Sakti as associated with Linga is being called Kala ; it is in favour of Pravſtti. Naturally, it leads to entanglement with the world. The other form resorting to Anga is called Bhakti ; it is in favour of Nivſtti. Ultimately Bhakti (devotion) helps the renuion of individual self (Anga) with the universal self (Liñga). In the third adhikaraņa, the division of ingasthala and its characteristics are elucidated.

·5 Linga is derived from two roots, namely, “li' and 'gam'; Gam' to go, to issue forth, so to say the source of creation, and Li' to absorb the object in which all things merge ultimately. Mayideva clearly explains that Linga is responsible for creation, protection and involution Linga-sthala is three-fold viz., (i) Bhavalinga, (ii) Praņalinga and (iii) Iştalinga. These three lingas are again divided into six lingas in all as shown in the diagram below: Lingasthala Bhavalinga Praņalinga Iştalinga Maha- Prasada- Cara Siva- Guru- Acaralinga linga linga linga linga linga These six lirigas, commencing from Mahalinga and ending with Ācaralinga will be operated on by six kinds of Sakti viz., Citsakti, Parasakti, Adiſakti, Icchaśakti, Jñanaśakti, and Kriyaśakti. The fourth Adhikaraṇa narrates the details of Angasthala. Anga denotes the spiritual aspirant soul 'Am' means Ultimate Reality (Brahma) and 'ga' means that soul which moves or goes towards Brahma Hence, Anga means the pure, aspirant individual self Angasthala is of three kinds viz., Yoganga, Bhogariga and Tyaganga. In the first (Yoganga), the individual Self attains the bliss of union with Linga (Śiva); in the second (Bhoganga), the self enjoys along with Siva ; and in the third (Tyaganga), it realises the true nature of this world. Each one of these three Angas ·6 is again divided into two kinds as shown in the following diagram : Yoganga Bhoganga Tyaganga Aikya Sarana Praņa- Prasad- Mahesa Bhakta lingin in The stages from Bhakta to Aikya indicate the stages of development of Bhakti (true devotion) in the aspirant. The progressive development of Bhakti in these six stages, namely Bhakta, Mahesa, Prasadin, Praņalingin, Sarana and Aikya is further indicated, respectively by such terms as Śraddha, Nişthā, Avadhana, Anubhavą, Ananda and Samarasa. The characteristics of Bhakta, Mahesa etc. are also described in detail. The fifth Adhikaraṇa is termed 'Lingañga samyogavidhi'. The union (Samyoga) of individual self (Añga) with the universal self (Liñga) is termed ‘Liñgañgasamyogavidhi'. The Upanişad mahavakya tattvamasi’ is also interpreted as being the same in spirit as “Liñgañgasamyogavidhi'. Further, Dikșa 'initiation into the spiritual path', and the details of Dīkșa which is said to be threefold are narrated in this adhikaraṇa. The sixth adhikarana is termed 'Sarvañga-lingasahityanirupaņa’. In the individual self rendered pure through the three-fold inltiation Dikșa, further transformation of the entire body is effected by way of establishing the different liñgas in the sense-organs of knowledge (Iñanendriyas) and in the sense-organs of ·7 action (Karmendriyas). Thus the complete body is transformed. The seventh adhikaraña deals with Arpaņasadbhava' and it is two-fold viz., Kriyarpaņa and Jnanar paņa, according to which all the objects of the world are to be used only after they are offered to God (Liñga). In the eighth and last adhikaraṇa termed ‘Kriyaviśranti', the best device of offering to God (Liñga) including actions is narrated in detail. In short, Anubhavasutra is also regarded as an abstract of Uttaravatulagama and is considered as a very valuable and authoritative work for understanding Viraśaiva philosophy. The munificent grant by the Government of Karnataka has made it possible to bring out the present edition of Anubhavasūtram' along with nine other publications namely: 1. Nyāyamañjari- Vol. II 2. Descriptive Catalogue-Vol.IX 3 Vātulaśuddhāgama-Vol. I 4, Vātulaśuddhāgama Vol.lt 5. Yoga Sataka 6. Brahmasūtra Bhāşya 7. Mādhavīya Dhātuvștti Vol. I 8. Bodhāyana Guhyasutra 9. Brahmasutra vrthi and with nine works namely: 1. Siddhānta Siddhāñjana 2. Apastamba Gșhyasūtra 3. Anubhāşya with Commentary ·8 4. Descriptive Catalogue No. 10 5. Descriptive Catalogue No. 7 6. Śivatattva Ratnākara 7. Tarka Tāndava 8. Vīrāgama-Vol.1 9. Raghunātha Vijaya in the press. Further owing to the generous grant from the Government of India and Government of Karnataka, the (riental Research Institute is now equipped with the first tier out of the three tier system for preserving manuscripts and also with a fumigation chamber duly installed. Hence our grateful thanks are due to the Government of India and Government of Karnataka in this behalf. I should mention here the good and expeditious work of Sri S. Chandrashekhar, Proprietor of Bhaskara Printers, Mysore. It is a pleasant duty o acknowledge the kind co-operation of the members of the Syndicate, University of Mysore, and ihe Advisory Committee of the Oriental Research Institute in publishing valuable.works. Our beloved Vice-Chancellor Prof. K. S. Hegde and Registrar Sri V. C. Hullur, I.A.S. are extending their timely help and encouragement for the research work and publications of our Institute. I take this opportunity to express our sincere gratitude to them and assure that the Institute will strive hard to bring out many more valuable works. H. P. Malledevaru 1

·अनुभवसूत्राधिकरण विषय सची
अधिकरण विषयाः
अधिकरण संख्या
पुट संख्या
१
1--10
11-16
३
17--24
चतुर्थाधिकरणम्
25-32
पारम्पर्यक्रमाभिधानम् परमाधिकरणम्
२ स्थल निर्देश निरूपणम् द्वितीयाधिकरणम्
लिङ्गस्थल निरूपणम् तृतीयाधिकरणम्
अङ्गस्थल निरूपणम्
५ लिङ्गाङ्ग संयोगविधिः पञ्चभाधिकरणम्
६ सर्वाङ्गलिङ्ग साहित्य निरूपणम् षष्ठाधिकरणम्
अर्पणसद्भावः
सप्तमाधिकरणम्
क्रियाविश्रान्तिः
अष्टमाधिकरणम्
९ अनुभवसूत्रसूची
33-45
46-54
55--66
८
67-82
83-104

·। ओम् ॥ श्रीमाथिदेवविनिर्मित अनुभव सूत्रम् पारम्पर्यक्रमाभिधान प्रथमाधिकरणम् । *शमितविनमदाति षट्स्थलब्रह्ममूर्ति प्रविदितगुरुपारम्पर्यविद्याब्धिपारम् । विमलचरितपुण्यं वीरशैवाग्रगण्यं प्रणम गुरुवरेण्यं पर्वतेन्द्रं शरण्यम् ॥ १ ॥ जयति षडध्वविशुद्धि- जयति श्रीमत्पडक्षरी-विद्या । 2जयति षडङ्गा भक्ति- जयति स्वत एव षट्स्थलब्रह्म ॥ २ ॥ 1 विदा (अ). जयति जयति (अ) I (क्ष) मत्रच- - * “शमित' इत्यादिमं पद्य तावत् 'अ' पुस्तकमात्रे दृश्यते । (शमिद' इति ताळग्रन्थपाठः। 'शमित' इति युक्तः पाठः । अस्य च पवस्व '' पुस्तके टीकायाः (कर्णाटकयाः) उपलभ्यमानत्वात्, इदं पयं मूलकृतो वा बन्यस्य वा भवेत् इत्यनुमिनुमः । .

·अनुभवसूत्र अवाच्यात्मस्वरूपाय शिवभावप्रदायिने । नमस्सद्गुरुनाथाय षस्थलब्रह्ममूर्तये ।। ३ ॥ नमश्शिवाय स्वयमात्तनाम्ने स्वभावसंसिद्धमहामहिम्ने । स्वलीन षट्त्रिंशदखण्ड धाम्ने स्वमायया कल्पितभूतभूम्ने ।। ४ ॥ नमश्शिवाय शिववल्लभायै शिवानुभूतिप्रतिभाकलायै । शिवप्रसादामलविग्रहाय शिवप्रदायै भवता दु'मायै ।। ५ ।। यस्या4 मात्रात्रय नाम व्यत्यस्त प्रणवात्मकम् । बभौ हस्वद्वयं दीर्घ द्विमात्रत्वादुमैव सा ॥ ६ ।। तयोमया साधमुपासितत्वात् शिवस्सदानन्दचिदात्मसंज्ञः । प्रशस्यते सोम इति प्रतीत्या तमैपुराधीश्वरमानतोऽस्मि ।। ७ ॥ एकाक्षराभिधेयोऽभूत् ऐकारेणेश्वरः वयम् । यत्पुरं वपुरैश्व'' परं धाम तदैपुरम् ।। ८ ।। मलपहारिणी नाम गङ्गा त्रिमलनाशिनी । त्रिदीक्षापथगा तीर्थ तत्ती क्षेत्रमैपुरम् ॥ ९ ॥ 1 स्वल्पेन (अ) 2दा (अ) मु (अ, क) *स्य (क) व्यत्यस्थ (अ), (क) 6 दि (म) क) र य (अ, क) 8 रे (अ) (क) री (म. क्ष).

·पारम्पर्यक्रमः प्रथमाधिकरणम् 5 तामैपुरीमहं वन्दे भवाशनिकृन्तनीम् । यस्यां सन्निहितः प्रीत्या सोमस्सोमाधुशेखरः ।। १० ।। विततविविधलोकव्यापिना स्वेन भासा शशिरविशिखिमुख्यान् भासयन् ज्योतिराख्यान् । वसति विमलविद्याजन्मवासे निवासे जयति स खलु योऽपावैपुरीसोमनाथः ।। ११ ।। । तस्य प्रसादेन तपोवलेन ज्ञानक्रिया योग समन्वितेन । विष्णोस्स्वयं देशिक एव जातः साक्षाच्छिवात्मादिगुरूपमन्युः ।। १२ ।। उपमन्युशिवाचार्यनामतः श्रीमदैपुरे । ज.तः प्राथमिकः श्रीमान् उपमन्युमुनीश्वरः ।। १३ ।। यस्स्वेच्छया खैपुरसोमनाथ- पादारविन्दप्रवणैकचेताः । आविबभूवादिगुरूपमन्यु श्रीभीमनाथप्रभुरा’द्य' वेद्यः ।। १४ ।। सं (क) 1 स्य (क) 2 ती (अ, क) न्योः (अ). रय (य, क्ष) 4 था (क) 5 सार (क) 6 * “ वितत' इत्यनन्तरं । व्यापिना' इत्यन्त ' क ' पुस्तके ताळस्य त्रुटितत्वात् सपाठस्तत्पुस्तकमात्रे नष्टः । एवं '' प्रतौ पद्यारम्भकाले मालिनीवृत्तमिति छन्दोनिर्देशश्चास्ति । भत्र अ. पुस्तके इन्द्रवज्रा इति वृत्तनिर्देशो दृश्यते ।

·6 अनुभवसूत्रे अस्य प्रभोरुदभवत्करुणा बलेन विद्या विलासविभवाकृतिपात्रगात्रः । आचार्यलक्षणपरिस्फुटसच्चरित्रः श्रीमन्महागुरुकलेश्वरनामधेयः ।। १५ ।। आचार्यस्य कलेश्वरायमहादेवस्य सूनुर्महान्। श्रौतस्मार्तसमागमप्रथितनिष्ठकप्रतिष्ठापरः । शैवाद्वैतशिरोवताङ्गसमयाचारक्रियादेशिकः साक्षादैपुरमन्दिरः परगुरुः श्रीबोप्पनाथः प्रभुः ।। १६ ।। श्रीमद्देशिकबोप्पनाथपरमेशा नात्मजः सद्गुरुः श्रीसोमेश्वरपालिङ्गभक्तियजनध्यानै कनिष्ठापरः । श्रीवीरव्रतसत्यधर्मनियमश्रद्धाऽधिरूढक्रियः श्रीशैवोत्तरतत्वयोगरसिकः श्रीनाकराजप्रभुः ॥ १७ ॥ श्रीनाकराजपरमेश्वरदेशिकेन्द्र- कारुण्यबन्धुरकटाक्षनिरीक्षणेन । जातः शिवैकगतमानसचारुचेष्टः श्री सङ्गमेश्वरमहाप्रभुरायवयः ॥ १८ ॥ 1 त (य, क्ष) 'क्ष्म (अ, क) * अत्र • शार्दूलविक्रीडितम् ' इति । अ' पुस्तके वृत्तनिदेशः कृतः । एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके त्रुटितताळे नष्टः । एतच्चिह्नान्तर्गतो माग: 'अ' पुस्तके नास्ति । ** 'श्रीनाकराज' इति पद्यात्पूर्व · वसन्ततिलकावृत्तम् ' इति 'अ' पुस्तके वृत्तनिर्देशो दृश्यते ।

·पारम्पर्यक्रमः प्रथमाधिकरणम्
7
एतस्य सङ्गमेशार्यवर्यस्यायं तनूभवः ।
नाम्ना कल्याणदश्श्रीमान् मा यि देव इति स्थितः ।। १९ ॥
कल्याणमिति कैवल्यं धातो दानेदमुच्यते ।)
माहेशानां स्वभक्तानां कल्याणपदकाक्षिणाम् ।। २० ।।
ददाति नित्यकल्याणं तेन कल्याणद शिशव:47।
मायया कथ्यते मायी मायी विष्णुरिति स्मृतः ।
5मायिनो यः परो देवो मायिदेवस्स कथ्यते ।। २१ ।।
तस्मात्कल्याणदश्श्रीमान् मायिदेवः स्वयं शिवः ।।
तस्यास्य परमेशस्य नामाङ्कोऽयं शिवात्मकः ।। २२ ।।
S[कल्याणदाह्वयश्श्रीमान् मायिदेवमहाप्रभुः । ]
सत्यशुद्धशिवाद्वैतविद्यातन्त्रस्वतन्त्रधीः ।। २३ ।।
1 यी (अ)
2 ति: (अ,
4 श्रुतः (य, क्ष).
क) 3 तु (क)
मायिदेवः (अ) क). 6 उच्यते (क) य, क्ष).
( कल्याण मिति' इति धनुर्धचिह्नान्तर्गतः श्लोकार्धभाग: ८ य, क्ष' पुस्तक
गोर्गस्ति ।
+एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः ( अ' पुस्तके नास्ति ।
* अत्र ( शिवस्स्वयं ' इति । य, क्ष ' योः पदविपरिणामो दृश्यते ।
अत्र चतुरश्रचिह्नान्तर्गतो भागः (य' पुस्तके नास्ति ।
कल्याणदेति ' पद्यस्य पूर्वोत्तरार्धयोर्विपरिणामश्च । क, क्ष' यो. दृश्यते ।
अथ च
'

·8
अनुभवसूत्रे
'जयति परमशैवः स्वात्मविद्याधिदैवः
कुमति मतविभेदी षट्स्थलब्रह्मवादी ।
गुरुपदनिजभक्तः केवला नादिमुक्तः
सुचरितशिववा मायिदेवो महात्मा ।। २४ ।।
अयं शिवाद्वैतपरो महात्मा
परम्परापावनसम्प्रदायः ।
शिवेन देव्यै कथित रहस्य
ततान यत् षट्-स्थलनिर्णय तत् ।। २५ ।।
कामिकाद्या वातुलान्ताः शिवेनोक्ता शिवाग'मा: ।
तेषु वातुलसंज्ञोऽयं सर्वोत्कृष्ट महागमः ॥ २६ ।।
वा तुलाख्ये महातन्त्रे पूर्वोत्तरविभेदतः ।
भागद्वयं समाख्यातं तस्मिन्नुत्तरनामनि ।। २७ ।।
तन्त्रोत्तरप्रदीपाख्यं शिवसिद्धान्ततन्त्रकम् ।
अस्ति तत्राह देवेशो देव्यै षट्स्थल निर्णयम् ।। २८ ।।
श्रुतिस्मृतीतिहासैश्च शिवधर्मादिशास्त्रकैः ।
कथ्यते शिवसिद्धान्ततन्त्रं षट्स्थलनिर्णयम् ।। २९ ।।
लो (क्ष)
उक्त (अ, क).
4 मः (अ, क).
इष्टो (अ) क).
त (य, क्ष).
तू (अ) क).
पुस्तके वृत्त.
* जयति' इति पद्यात्पूर्व · मालिनीवृत्तम् ' इति (भ
निर्देशो दृश्यते ।

·पारम्पर्यक्रमः प्रथमाधिकरणम् 9 : शिवागमैश्शिवाद्वैत रहस्यैः पारमार्थि कैः । कथ्यते शिवसिद्धान्ततन्त्रं षट्स्थलनिर्णयम् ।। ३० ।। सर्वैरुपनिषद्वाक्यैः पुगणरुत्तरार्थ कैः । कथ्यते शिवसिद्धान्ततन्त्रं षट्स्थलनिर्णयम् ।। ३१ ।। गीत सारै : समस्तैश्च पुगतनमहामतैः । कथ्यते शिवसिद्धान्ततन्त्रं षट्स्थलनिर्णयम् ।। ३२ ।। गुरूक्त्या स्वानुभूत्या च तर्कतश्च प्रमाणतः । कथ्यते शिवसिद्धान्ततन्त्रं षट्स्थल निर्णयम् ॥ ३३ ।। एतेषामेव सर्वार्थसारमादाय सादरम् । शिवोक्त शिवसिद्धान्ततन्त्रं वक्ष्ये समासतः ।। ३४ ।। यैश्च कैश्चिदपि श्लोक: 848प्रारब्धं समाप्यते । तद्विवक्षा मया कार्या किमन्यैबहुविस्तरैः ।। ३५ ।। तत्र तावदिदं पूर्व पारम्पर्यक्रमाभिधम् । स्थलनिर्देशसंशं तु द्वितीयमत उच्यते ।। ३६ ।। तृतीयमुच्यते साक्षात् *लिङ्गस्थलनिरूपणम् । चतुर्थ कीर्त्यते'* तद्वदङ्गस्थल निरूपणम् ।। ३७ ।। 1 तं (य, क्ष): (अ). सत्या (क). 2 थे (य, अ). क्त (क). 3 ध (क्ष). 4 ता (य, क्ष). 5 समास त (क). " तदेव त्वां (क). 7 8 * एतच्चिबान्तर्गतभागः 'क' पुस्तके ग्रन्थपाताल्लुसः । + एतचिह्नान्तर्गतो भागः 'अ' पुस्तके ग्रन्थपातात् लुप्तः । सन्दर्भानुरोधत: अर्थस्वारस्यप्रकटणाय मुद्रिताभ्यां · य, क्ष' पुस्तकाभ्यां अयं भाग: अद्धत्य सङ्कलितः।

·10 अनुभवसूत्रे पञ्चमं चैव लिङ्गाङ्गसंयोगविधिसंज्ञकम् । सर्वाङ्गलिङ्गसाहित्यं षष्ठाधिकरणं भवेत् ॥ ३८ ।। श्रीलिङ्गार्पणसद्भावसंझं सप्तममिष्यते । क्रियाविश्रान्तिसंज्ञाऽधिकरणं चाष्टमं भवेत् ।। ३९ ।। एवमष्टाधिकरणं शिवसिद्धान्ततन्त्रकम् । एतद्यो वेद सोऽविद्याग्रन्थि विकिरति प्रभुः ॥ ४० ॥ शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं शिवं पदम् ।। ४१ ।। 1इत्यनुभवसूत्र * शिवसिद्धान्त तन्ने* षट्स्थलनिर्णय पारम्पर्यक्रमो नाम प्रथमाधिकरणं सम्पूर्णम् 1 इति शिवानु-(क्ष). 2 तन्त्र-(क). * एतचिह्वान्तर्गतो भागः । य, क्ष' यो न दृश्यते । -- सम्पूर्णम् ' इति 'क्ष' पुस्तकमात्रपाठः।

·श्रीमायिदेवविनिर्मित अनुभव सूत्रम् स्थल निर्देशनिरूपणम् द्वितीयाधिकरणम् तदिदानी प्रवक्ष्यामि स्थलनिर्देशमादितः । यदुक्तं देवदेवेन रहस्यार्थ समासतः ॥ १ ॥ एकमेव परं ब्रह्म सच्चिदानन्दलक्षणम् । शिवतत्त्वं शिवाचार्या: स्थलमित्याहुरादरात् ।। २ ।। सर्वेषां स्थानभूतत्वाल्लयभूतत्वतस्तथा । तत्त्वानां महदादीनां स्थलमित्यभिधीयते ।। ३ ।। यत्रादौ स्थीयते विश्व प्रोक्तं तत्पौरुषं यथा । लीयते पुनरन्ते च स्थलं तत्प्रोच्यते तथा ।। ४ ।। स्थका ५: स्थानवाची स्यात् लकारो लयवाचकः । तयोः कारणभूतं यत् तदेव स्थलमुच्यते ॥ ५॥ 1 2 यः (क). + तु म (अ, क) र (अ, क). 3 तः (अ, क). 5 प्राकृत पौ (य, क्ष). 6 त: (य, क्ष). रत: (य, क्ष). 8 २ (अ) क). एतचिह्नान्तर्गतो भागः (म' पुस्तके ग्रन्थापाताल्लुप्तः ।

·12 अनुभवसूत्रे अधिष्ठानं समस्तस्य स्थावरस्य चरस्य च । जगतो यद्भवेत्तत्वं तिदिव्य स्थलमुच्यते ।। ६ ।। आघा[:]- सर्वशक्तींना ज्योतिषामखिलात्मनाम् । यत्तत्वं भव ते प्राज्ञैः स्थल तत्परिगीयते ।। ७ ॥ आलय: सर्वभूतानां लोकानां लोक सम्पदाम् । यद्भवेत्परमं ब्रह्म स्थलं तत्प्राहुरक्षरम् ।। ८ ।। परनिर्वाणनिष्ठानां यद्भवेत्परमं पदम् । तदाहुः स्थलमद्वैतं शिव योगै कतत्पराः ॥ ९ ॥ स्वशक्तिक्षोभमात्रेण स्थलं तद्विविधं भवेत् । एक लिङ्गस्थलं प्रोक्तं अन्यदङ्गस्थलं स्मृतम् ।। १० ।। लिङ्गाङ्गोपाधिभेदेन द्विधा भिन्न परस्परम् । महान् घटप्रभेदेन यथाकाश: प्रतीयते ।। ११ ।। प्रतीयते तथा चैव स्थलं लिङ्गाङ्गभेदतः । स्थलं नाम परं तत्वं शिवरुद्रादि संज्ञकम् ।। १२ ।। उपास्योपासकत्वेन स्वयमेव द्विधा भवेत् । लिङ्गस्थलमुपास्यं स्यात् अङ्गस्थलमुपासकम् ।। १३ ।। 1 तद्धि वै (य, क्ष). (अ) क, य, क्ष). 3 य (क). 4 सर्व (य, क्ष). रा (म, क) 6 ज्ञान-(य, क्ष). 7 क (अ, क). महद्ध-(य, क्ष). 9 जिम् (अ, क) 8 * 'प्रतीयते' इति 'क' पुस्तके ग्रन्थपाताल्लुस । - एतञ्चिह्नान्तर्गतो भाग• 'क' पुस्तके ताळस्य त्रुटितत्वात् लुप्तः ।

·13 स्थलनिर्देशनिरूपणम् द्वितीयाधिकरणम् उपा*स्यत्वं तथो पासकत्वं च परमश्शिवः ।* अप्रच्युतात्मभावेन स्थितस्सन्नात्मलीलया ।। १४ ।। स्वशक्त्या युगपत्साक्षात् प्राप्त एव स्वयं क्रमात् । नाशिवस्य शिवोपास्तिघटते जन्मकोटिमिः । शिवस्यैव शिवोपास्तिरिति नानाश्रुतिस्मृतिः ।। १५ ।। चिन्मात्रपरमं साक्षात् स्थलं सत्यादिलक्षणम् । लिङ्गाङ्गत्व शिवात्मत्व' भेदेनैव स्वयं स्थितम् ॥ १६ ।। शिवत्वेनात्मरूपेण यथा चिन्मात्रमुच्यते । लिङ्गत्वेनाङ्गरूपेण स्थ100108मात्रं तथोच्यते ।। १७ ।। स्थलं चिन्मात्रमेव स्यात् लिङ्गं स्याच्छिव एव हि । तथा 11 जीव एव स्यात् 2|| इति 12शैवी परा स्थितिः ॥ १८॥ यथा स्थलं द्विधा भूतं तथा शक्तिः। द्विधा भवेत् । शक्तिरप्रतिमा साक्षाच्छिवेन सहधर्मिगी ।। १९ ।। 1 त्वतदो । स्सर्वा (क). (अ) क) 2 भेदे (अ, य, क्ष). + स्थि (अ, या क्ष) 6 स्वं (अ). रवं (अ). (क). स्म (क). 10 लं (अ, क). 11 ग (म, क). 12 इति मे (क). 5 ज (क). 8 श्रितः 9 13 घा (अ). * एतच्चिबान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके ताळस्म त्रुटितत्वात् लुप्तः । + एतञ्चिह्नान्तर्गतो भागः क' पुस्तके त्रुटेजताळे लुप्तः । * एतच्चिद्वान्तर्गतो भागः ' अ ' पुस्तके त्रुटितताळे लुसः । ६ एतचिह्नान्तर्गतो भाग: 'अ' पुस्तके त्रुटितताळे लुप्त। ॥ एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः अ' पुस्तके त्रुटितताळे लुप्तः ।

·14 अनुभवसूत्रे साक्षिणी 'सत्यसम्पूर्ण निर्विकल्पा- महेश्वरी । सा शक्तिश्च द्विधा भूना स्वत्वातन्त्र्यबलेन तु ॥ २० ॥ समानधर्मिणीत्वेन विभक्ता भक्तवत्सला । लिङ्गस्थलाश्रया काचित् काचिदङ्गस्थलाश्रया ।। २१ ।। लिङ्गस्थलाश्रया शक्तिः कलारूपा प्रकीर्तिता । अङ्गस्थलाश्रया शक्तिः भक्तिरूपा भवा पहा ।। २२ ।। यथा महानलज्वाला विभक्ता दीपिकाकृतिः । तथा माहेश्वरी शक्तिः विभक्ता भक्तिरूपिणी ।। २३ ।। ज्वाला तमस्विनी यस्माद्दीपिका सम्प्रकाशिनी । तस्मात्तद्वासनाशक्तिः भक्तिनिर्वासना मता ॥ २४ ॥ भक्तिमहत्तरा शुद्धा सुसूक्ष्मा शोभना परा । सच्चिदानन्दरूपाख्या भुक्तिमुक्ति फलप्रदा ।। २५ ।। शक्तिरेव स्मृता भक्तिः भक्तिरेव हि सा सदा । शक्तिभक्त्योन भेदोऽस्ति परमार्थनिरूपणे10 ।। २६ ।। शक्ति:11 प्रवृत्तिराख्याता निवृत्तिभक्तिरीरिता । शक्ति:12 प्रपञ्चसृष्टिस्स्यात् भक्ति स्तद्वि लयो मतः ।। २७ ॥ 3 क्तिद्विवि 4 5 1 शाश्वती पूर्णा (क), सत्यसम्पूर्णा (य, क्ष). 2 शेषा (क). (क). त्वा (क). या (क). सत्सवा (य, क्ष) म (य, क्ष). $ भक्तिनि (य,क्ष) स्यात् भक्तिमुक्ति (य, क्ष). णम् (अ). 11क्ति (अ, क). 12 क्ति (अ, क). क्तिः (क) 9 10 * एतच्चिान्तर्गतो भागः 'अ' पुस्तके ग्रन्थपाताल्लुप्तः ।

·स्थल निर्देशनिरूपणं द्वितीयाधिकरणम् 15 शक्ति वैचित्र्यतो रू22 नीरूपमपि याति हि । भक्तिवैचित्र्यतो रूपमपि नीरूपतामियात् ॥ २८ ।। प्रपञ्चवृद्धयपेक्षा *हि शक्तेः स्वाभाविको गुणः । प्रपञ्चसङ्घ यापेक्षा भक्तेः स्वाभाविको गुणः ॥ २९ ॥ अधोमुखी भवेच्छक्तिः भक्तिरूर्ध्वमुखी भवेत् । समाया शक्तिराख्याता निर्माया भक्तिरीरिता ॥ ३० ।। अपि तर्कप्रमाणाभ्यां शक्तेभक्तिर्गुणाधिका । उपास्यत्वं भवेच्छक्त्या भक्त्योपासकता भवेत् ॥ ३१ ॥ तस्माल्लिङ्गस्थले शक्तिः भक्तिरङ्गस्थले स्थिता । लिङ्गस्थलं शिवस्साक्षात् जीवात्माऽङ्गस्थलं भवेत् । लिङ्गाङ्गस्थलयो रैक्यं शिवजीवैक्यमेव हि ॥ ३२ ।। 1 भक्ति (अ, य,क्ष 2 पा (क). 3 रूपं निरूपमपि तामियात् (अ), रूपा विरूपामता तापितामपि तामि पात् (क), रूपं निरूपमपि याति हि (य) रूपमपि नीरूपतामियात् (क्ष). 4 चापजया (अ, क). 5वं (अ). 6 रेकं (क). * 'हि' इति ''पुस्तके ग्रन्थपाताल्लुप्त इति ज्ञायते यतष्टीकायाम शान्दो दृश्यते।

·16
अनुभवसूत्रे
एतद्यो वेद सो ऽविद्याग्रन्थि विकिरति प्रभुः ।
शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं परं पदम् ।। ३३ ।।
इत्यनुभवसूत्रे * शिवसिद्धान्ततन्त्रे षट्स्थलनिर्णये
स्थल निर्देशो नाम द्वितीयाधिकरणं
सम्पूर्णम्
(क.
2 शिवं
4 र्णयो (य, क्ष)
1 वेद सा (अ, क), वेत्ति सो (क्ष).
इति शिवा (क्ष).
, य, य).
*
एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः 'क्ष' पुस्तके नास्ति ।
+ एतच्चिह्नान्तर्गतो भाग: ' य, क्ष' पुस्तकयो न दृश्यते ।

·लिङ्गस्थलनिरूपणम्
तृतीयाधिकरणम्
इदानीमथ वक्ष्यामि लिङ्गस्थलनिरूपणम् ।
सङ्केपाद्विस्तरेणापि यथोक्तं शम्भुना पुरा ।। १ ।।
--
शिव एव स्वयं लिङ्गमिति लिङ्गस्य वैभवम् ।
*नान्यच्चिह्नादिकं लिङ्ग तत्सर्वं कृतकं च यत् ।। २ ।।
लीयते गम्यते यत्र येन सर्व चराचरम् ।
तदेतल्लिङ्गमित्युक्त लिङ्गतत्त्वपरायणैः ।। ३ ।।
'लयगत्यर्थयोर्हेतु भूतत्वात्सर्वदेहिनाम् ।
लिङ्गमित्युच्यते साक्षात् शिवस्सकलनिष्कल:* ।। ४ ।।
लिङ्गस्थलं त्रिधा ज्ञेयं तद्भेदो वर्ण्यते क्रमात् ।
प्रथमं भावलिङ्गं स्यात् द्वितीयं प्राणलिङ्गकम् ।। ५ ।।
1 ण हि (क). २ (क)-
पुस्तके ग्रन्थपाताल्लुप्तम्-यतोऽनयो-
* एतचिह्नान्तर्गत भागद्वयं
भर्भागयोस्तन टीका परं श्यते ।

·18
अनुभवसूत्रे
तृतीयमिष्टलिङ्गं स्यात् इत्येतत् त्रिविधं स्मृतम् ।। ६ ।।
निष्कलं भावलिङ्गं स्यात् भावग्राह्य परात्परम् ।
सन्मानं भावलिङ्गं स्यात् इति निष्ठा महात्मनाम् ।। ७ ।।
प्राणलिङ्गं मनोग्र'ह्य भवेत्सकलनिष्कलम् ।
तत्प्राणेष्वन्तर्मनसो लिङ्गमाह' इति श्रुतिः ॥ ८ ।।
सकलं हक्कलाग्राह्य इष्टलिङ्गस्थलं महत् ।
इटावाप्ति करं साक्षात् अनिष्टपरिहारकम् ।। ९ ।।
*इष्टिः पूजा यथा नित्यं इष्टं पूजितमादरात् ।
इष्टलिङ्गमिति प्रोक्तं आचार्यैर्लिङ्गपूजकैः ।।* १० ।।
इष्ट मर्थ 'स्वभक्तानां अनुयच्छति सर्वदा ।
तदिष्ट लेङ्गमित्याह तस्मादार्थर्वणी श्रुतिः ।। ११ ।
सद्रूपं भावलिङ्गं स्यात् चिद्रूपं प्राणलिङ्गकम् ।
आनन्दरूपमाचार्यः इष्टलिङ्गमुदाहृतम् ।। १२ ।।
2
3 चे (क).
7
1झं प्राहुः (क).
स्मृ (अ, क).
4 ष्टसिद्धि (क).
5
त (य, क्ष). 6 मूर्ज (अ, क). स्वभाक्तानामनुयच्छति सर्वदा (अ),
तपसाप्यनुयुज्यति यद्यत: (क). इष्ट (अ), तद्दिष्ट (क).
(अ), त्याहुः (क).
8
१ति प्राह
* ८ इष्टिः पूजा' इत्ययं श्लोकः (अ' ग्रन्थे ग्रन्थपातात् लुप्त:- यतः तत्र
टीकामात्रमस्य श्लोकस्य दृश्यते ।

·लिङ्गस्थलनिरूपणम् तृतीयाधिकरणम् 19 *अस्यों भावलिङ्गं स्यात् त्वमर्थः प्राणलिङ्गकः । तदर्थ स्विटिलिङ्गं स्यात् पदत्रयनिरूपणे* ।। १३ ।। भावलिङ्ग पर तत्त्वं प्राणलिङ्गं तु सूक्ष्मकम् । इष्टलिङ्गं भवेत् स्थूलं एतल्लिङ्गत्रयं स्मृतम् ।। १४ ।। *स्थूलं बाह्यमिति प्रोक्तं सूक्ष्ममाभ्यन्तरं स्मृतम् । सवाह्याभ्यन्तरं यत्तत्परमित्यभिधीयते ।। १५ ।। देहप्राण त्मरूपेण क्रियामंत्रप्रयोगतः । बिन्दुनादकला भे'दाल्लिङ्गत्रयमुदाहृतम् ।। १६ ।। एकमेकं स्थलं भूयो द्विविधं द्विविधं भवेत् । भावलिङ्गस्थलं द्वेधा प्राणलिङ्गस्थलं द्विधा ।। १७ ।। ''इष्टलिङ्गस्थलं चैव द्विधा प्रोक्तं महात्मभिः ।। १८ ।। महालिङ्गं प्रसादा ख्यं लिङ्गमित्युभयस्थलम् । भावलिङ्ग भवत्येव स्वानुभूतिप्रमाणतः ।। १९ ।। तथा च चरलिङ्ग च शिवलिङ्गमिति द्वयम् । प्राणलिङ्ग भवत्येव तात्पर्यार्थोि न सशय:10 ॥ २० ॥ 5 नरस्या 1 स्या (क). 2 त (क). कम् (क, य, य, क्ष). 4 मि (क). 6 बाह्यमा (अ). 'दलि (क). स्य (अ, य, क्ष). 10 थनिरूपणे (क). 6 9 भ (अ). ईदृशचिह्नान्तर्गतं भागद्वयं 'अ' कोशे ग्रन्थपाताल्लुप्तम् । यतस्तत्र हि टीका परमस्य लभ्यते। अस्मिन् अधिकरणे श्लोकार्धमेतत् १८ सयाकत्वेन परिगणितं मुद्रितको- शान्तरेषु दृश्यते । सच क्रमःमत्राप्याइतः।

·20 अनुभवसूत्रे गुरुलिङ्ग तथाचा रलिङ्गमित्युभयस्थलम् । इष्टलिंङ्ग भवत्येव सत्यमुक्तमिदं मया ॥ २१ ।। महालिङ्ग प्रसादाख्यलिङ्ग च चरलिङ्गकम् । शिवलिङ्ग तथा चैव गुरुलिङ्ग ततः परम् ।। २२ ।। आचारलिङ्गमित्येवं षड्विधं लिङ्ग मुच्यते ।। २३ ।। एवं षड्विधं भूतं स्यात् लिङ्ग परमकारणम् । स्वशक्तिवैभवाच्चैव "स्वातन्त्र्या'लीलयाऽपि च ।। २४ ।। शक्तयष्षड्विधा ज्ञेयाः षट्स्थलेषु समाहिताः । शक्तीनामधुना तासां सद्भावो वर्ण्यते क्रमात् ॥ २५ ।। शान्त्यतीतोत्तरा शक्ति: चिन्मात्रानन्तविग्रहा । शिवासन्ना शिवा साक्षात् शिश्वस्यापि शिवकरी ॥ २६ ॥ शान्त्यतीतो नाम चिच्छक्तिरिति कीर्तिता । शान्त्य नीता परा शक्तिः शान्तिरेवादिसंज्ञिता1 ।। २७ ।। इच्छाशक्तिश्च विद्या स्यात् प्रतिष्ठाज्ञानरूपिणी । निवृत्तिस्स्यात् क्रियाशक्तिः इति पर्यायसङ्गतिः ।। २८ ॥ 1 मि (अ). व (अ). 3 व (क). 4 लिङ्ग पद्धविध(क, य, क्ष). 5.हि (य, क्ष). तं लि (य, क्ष). स्वतन्त्रा (क). क्ति (अ). 10 रा चि (अ), रा नाम नामश्चि (क).11 त (अ), त: (क). शै (क). | अयं चाश्लोकः २३ श्लोकत्वेन मुद्रितपुस्तकेषु परिगणितः । सच क्रमः अत्राप्याहतः।

·लिङ्गस्थलनिरूपणम् तृतीयाधिकरणम्
21
चिच्छक्तिश्च परा शक्तिः आदिशक्तिस्तथैव च ।
इच्छ।ज्ञानक्रियारूपा: शक्तयप्पड्विधाः स्मृताः ।। २९ ।।
स्थलानां शक्तियुक्तानां षण्णामेषां पृथक् पृथक् ।
स्वरूपं लक्षणं चैव क्रमशो वर्ण्यतेऽधुना ।। ३० ।।
*
आद्यन्तशून्यममलं परिपूर्णमेकं
सूक्ष्म परात्परमनामयमप्रमेयम् ।
भावैकगम्यमजडं शिवतत्त्वमाहुः
चिच्छक्तिसंस्फुरणरूपमहात्मलिङ्गम् ।। ३१ ।।
ज्योतिः परं2 निजमखण्डमतीन्द्रियार्थ
ज्ञानोपलब्धममृतं परिणामबीजम् ।
सादाख्यतत्त्वमुदितं परया स्वशक्त्या
प्राहुः प्रसादघनलिङ्गमुपाधिहीनम् ।। ३२ ।।
साभ्यन्तरङ्ग वहिरङ्गममूर्ततत्त्वं
ज्योतिर्मयं पुरुषमक्षरतः परा ख्यम् ।
स्वात्मादिशक्तिघटितं मनसैव नित्यं
ध्यातव्य'माप्तमतयश्च लिङ्गमाहुः ।। ३३ ।।
1पा (अ).
2 तिर्मय (य, क्ष)
३ र्थ (क)
ख्यः (क). रूामिति च (क).
4 यो: (क). 5रंस
(अ).
6
*
अत्र 'वसन्ततिल वृत्तं ' इति एतत्पद्यारम्भे वृत्तनिर्देशः कृतः ।

·22 अनुभवम्त्रं विद्याकलाकलितरूपसुशोभमान दिव्यं प्रभापटलमेकमुख प्रशान्तम् । इच्छा स्वशक्तिपरिजृम्भितम् ति तत्वं व्यक्ते ह्यहङ्कृतिपदे शिवतत्त्व माहुः ॥ ३४ ॥ स्वज्ञानशक्तिविभवोत्थितकर्तृतत्त्वं सर्वोपदेशविधितन्त्रकृति प्रतिष्ठम् । तेजोनिधिं परमपारसुखाम्बुराशि बुद्धेः पदे विनिहितं गुरुलिङ्गमाहुः ॥ ३५ ॥ कर्मात्मना सकलतत्त्वनिवासहेतोः आधारभूतमचलं क्रियया स्वशक्तया । चित्तेन धार्यमधिरूढनिवृत्तिमार्ग ह्याचारलिङ्गमिति वेदविदो वदन्ति ॥ ३६ ॥ एवमेव स्वरूपं च लक्षणं परिकीर्तितम् । महालिङ्गस्थलादीनां षडविधानां यथाक्रमम् ॥ ३७ ॥ किन्त्येतेषां स्थलानां तु प्रादुर्भा'वे' प्रदर्शिते । शिव एव स्वचिच्छक्तया महालिङ्गस्थलं भवेत् ॥ ३८ ॥ तदुपासकरूपत्वादैक्यस्थलमभून्महत् । स्फुरण द्वै पराशक्ते:10 महालिङ्गस्थले परे ॥ ३९ ।। 4 तं (अ). व्य (क. य). तु (अ, क). 2 ते (य). क (क). 10 क्तिः (क), 3 लिङ्ग (क) य, क्ष). 7व (क, य, क्ष). 8 इर्य (क, य, क्ष) 9 बभौ (क).

·लिङ्गस्थलनिरूपणम् तृतीयाधिकरणम् 23 प्रस दलिङ्गसंज्ञं तु प्रादुरासीन्महास्थलम् । तदुपासकरूपत्वात् शरणस्थलमावभौ ॥ ४० ॥ *प्रादुर्भूते स्थले तस्मिन् आदिशक्तिप्रभावतः । स्थल च चरलिङ्गाख्यं समुत्पन्नमनुत्तमम् ॥ ४१ ॥ तदुपासकरूपत्वात् प्राणलिङ्ग स्थलं बभौ ॥ स्थलात्ममुत्थितं ज्योतिर्मयं तस्मात्सुशोभनम् । शिवलिङ्गस्थलं साक्षात् इच्छाशक्तिप्रभावतः ॥ ४२ ॥ तदुपासकरूपत्वात् प्रसादि स्थलमुद्बभौ ॥ महालिङ्गप्रसादाख्य लिङ्गं च चरलिङ्गकम् । शिवलिङ्गं तथा चैव गुरु लेझं ततः परम् ॥ ४३ ।। आचारलिङ्गमित्येवं प्रवृत्तिस्मृष्टिमार्गत:* शिव लिङ्गस्थ ले ज्ञानशक्तिस्फुरणयोगतः । उदभूत्कारणत्वेन 'गुरु लिङ्गाभि'ध' स्थलम: ॥ ४४ ॥ तदुपासकरूपत्वा माहेश्वर महास्थलम् । 1 चललिङ्गस्थलं तत्र (क). 2 ङ्गि (य, क्ष). 5 लं (अ). 6 शिव (अ), मधे (अ). चि (अ. क) य), न्महे- 4 8 ले (अ) 9 . गुरु (अ). शस्थलम् (अ). परन्तु कर्णाट- * एतच्चिद्वान्तर्गतो भाग: 'अ. य, क्ष' प्रतिषु नास्ति ; टीकाभूषित ८ अ' प्रतो टीकामानं वर्तते ; 'क' प्रतौ कर्णाटटीकायुतं मूलं च दृश्यते । एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः 'म' प्रती नास्ति । + अत्र प्रसादादिस्थललक्षणनिरूपणावसरे प्रतिरक्षणं अश्लोकः एकैक: निवेशित :ग्रन्थकृता । ते अर्धश्लोकाः च श्लोकसख्यापरिगणने न गणिताः ।

·24 अनुभवसूत्रे गुरुलिङ्गस्थले तस्मिन् क्रियाशक्तिः प्रभावतः । स्थलमाचारलिङ्गाख्यमुदभूदुत्तमोत्तमम् ॥ ४५ ॥ तदुपासकरूपत्वात् भक्तस्थलमजायत । महालिङ्गप्रसादा ख्यं लिङ्गं च चरलिङ्गकम् । शिवलिङ्ग तथा चैव गुरुलिङ्ग ततःपरम् ॥ ४६ ॥ आचारलिङ्गमित्येव प्रवृत्ति स्मृष्टिमार्गतः ।* एवं लिङ्गस्थलं प्रोक्तं षड्विधं तु समासतः । सन्ति भेदोपभेदाश्च प्रत्येक स्थलमत्र हि ।। ४७ ।। एतद्यो वेद 10सोऽ1विद्याग्रन्थि विकिरति प्रभुः । शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं शिव पदम् ।। ४८ ।। इत्यनुभवसूत्रे शिवसिद्धान्ततन्त्र षट्स्थलनिर्णये लिङ्गस्थल निरूपणं नाम तृती12याधिकरणं समाप्तम्12+ 1 ङ्गात् (अ). 2 शक्तिस्फुरणमाक्र्त: (अ). 3 आचारलिङ्गसंज्ञं । 6 (य, क्ष) स्थलं जातं सुशोभनम् (य, क्ष). 4 ङ्ग (अ). ख्य (य, क्ष). सृ (य, क्ष). 11 धा (क). दङ्ग (क). 10 सा (अ, क). शिवा (क्ष), 12 योऽध्यायः (अ). 7 8 9 . * एतच्चिद्वान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके नास्ति । + एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः । यक्ष' पुस्तकयो स्ति । +एतच्चिद्वान्तर्गतो भाम: 'क' पुस्तके नास्ति ।

·अङ्गस्थलनिरूपणम् चतुर्थाधिकरणम् वक्ष्ये सङ्केपमात्रेण पुग शम्भुप्रबोधितम् । रहस्य सारभूतार्थमङ्गस्थलनिरूपणम्।। १ ।। *अनाद्यन्तमज* लिङ्गं तत्पदः परमं प्रति । यद्गच्छति महाभक्त्या तदङ्गमिति निश्चितस् ॥ २ ॥ अं भवेत्परम ब्रह्म तद्तं तत्परायणम् । अङ्गस्थलमिति प्राहुः अङ्गतत्वविशारदाः ॥ ३ ॥ अमिति ब्रह्म सन्मानं गच्छतीति गमुच्यते । रूप्यतेऽङ्गमिति प्राज्ञैः अङ्गतत्वविचित कैः ॥ ४ ॥ 1 चोदि (अ, य, क्ष). ॐ त्य (अ). १ स्य (क). २ (य, क्ष). तत्त्वं (अकक्ष)- , * सर्वप्रतिषु 'अनाद्यनन्तम लिङ्ग' इत्येव पाठो वर्तते । अत्र अना. द्यनन्तं लिङ्गं स्यात् " इति पाठ आदरणीयो भवेत् चेत् स्वस्सस्स्यात् । यत:- लिङ्ग अनादि अनन्तं च । यद्यपि न विद्यते आदि अन्तः यस्य स इति बहुव्रीही कृतायां स एवार्थः प्रतिपद्यते । तथापि तदानी अर्ज इत्यस्य व्यर्थ तैव ... यतस्तदर्थस्य अनाय. नन्तमित्यनेनैवोपपत्तेः ।

·26 अनुभवसूत्र अङ्गस्थलं त्रिधा ज्ञेयं आचार्यैम्सूक्ष्मदर्शिभिः । योगाङ्गं प्रथमं प्रोक्तं भोगाङ्गं तु द्वितीयकम् ॥ त्यागा'झं तु तृतीयं स्यात् एवमेव त्रिधा भवेत् ॥ ५ ॥ शिवयोगसुखावाप्त्या योगाङ्गमिति गीयते । शिवेन सह भोगेन भोगाङ्गमिति कथ्यते ॥ ६ ॥ संसारभ्रान्तिसन्त्यागात् त्यागाङ्गमिति कथ्यते । योगाङ्ग कारणं प्रोक्तं भोगाङ्गं सूक्ष्म मुच्यते । त्याग ङ्ग स्थूलमित्युक्तं एवं भेदोगभेदतः ॥ ७ ॥ सुषुत्ववस्था योगाङ्ग भोगाङ्गं स्वापना भिधा । जाग्रदित्युदितावस्था त्यागाङ्गमिति लक्ष्यते ।। ८ ।। योगाङ्गं प्राज्ञ एव स्यात् भोगाङ्गं तैजसो भवेत् । त्यागाझं विश्व एव स्यात् परमार्थनिरूपणे ।। ९ ।। इत्येवं त्रिप्रकारेण प्रोक्तमङ्गस्थलं 'भवेत् । प्रत्येकं पृथगर्थत्वात् साम्प्रतं प्रोच्यते द्विधा ।। १० ।। योगाङ्गमै क्यं शरणस्थलमित्युभयं भवेत् । प्राणलिङ्गिप्रसादीति द्वयं भोगाङ्गमिष्यते ।। ११ ।। माहेश्वरस्थलं भक्तस्थलमित्युभयं 10भवेत्10 । त्यागःङ्ग च भवत्ये 111 प्रोच्यते 12पा 12(मा13f013कैः ॥ १२ ॥ 1 झं क). 2 वक्ष्य (अ, य, क्ष). 3 स्वप्ना (अ). सा (क). 6 रैस्तत् (य, १). क्रमात् (क, य, क्ष). 9ङ्ग (अ; क). 10 तथा (क) प (क). 4 व (क). 8 क्य (अ). 18 (क) 114 (अ). 12 अत्र अङ्गस्थलादिस्थलभेदतल्लक्षणनिरूपणावसरे प्रतिस्थलं पद्याङ्कानुक्ति भधं अर्ध पद्यं एतत्पूर्वमुद्रितप्रतिषु दृश्यते । स एव क्रम: अत्राप्याहतः ।

·अङ्गस्थलनिरूपणम् चतुर्थाधिकरणम् 27 कारण तु भवेदै क्यं शरणं तु द्वयात्मकम् । सूक्ष्मं स्यात्प्राणलिङ्गीति प्रसादीत्युभयात्मकम् ।। १३ ॥ स्थूल माहेश्वर भक्तमिति स्याद् द्वितयात्मकम् ।। प्राज्ञ एव भवेदै क्यस्थलं च शरणस्थलम् । तैजसः प्राणलिङ्गी' स्यात् प्रसा' दीति' तथैव च ॥ १४ ॥ विश्वो माहेश्वरं भक्तस्थलं चैव भव त्यपि । ऐक्यं तु शरणं नाम प्राणलिङ्गि प्रसादि च । माहेश्वरं भक्तमिति क्रमात् षट्-स्थलमुच्यते ।। १५ ।। स्थिरा यत्र 10परा10 भक्तिः विना संसृतिसङ्गतिः । स्थलं तदेतदित्याहु:12 स्थलशब्दार्थ13 दिनः ।। १५ ।। भक्तिवैचित्र्यसंयोगपरिणामप्रभावतः । नामरूपक्रियाभिन्न षड्विधाङ्गस्थलं भवेत् ।। १७ ।। *सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः । अनन्तशक्तिश्च विभोविधिज्ञा: षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य ।। १८ ।। 1 हि (अ, क). 2 क्य (अ). 3 णेति (अ), ण त (क.). 4 ल (क) स (अ, य). 6ङ्ग (क). पदे च (क). त्युभे (य, क्ष). १ च भक्तश्च (क). 10यदा (क), स्थितर (यक्ष) 11 तिम् (य, क्ष). 12 स्युक्त (क). 19वा (श, य, क्ष). एतच्चिह्नान्तर्गतः श्लोकः । य' पुस्तकमात्रे दृश्यते । .

·28 अनुभवसूत्रे षट्-स्थलेषु प्रविश्यैषा भक्तिः षड्विधरूपिणी । क्रमात्प्रवर्तते तत्तल्लक्षणोपाधिभेदतः ॥ १९ ।। मधुरादिषु यत् षट्सु प्रविश्य सलिलं यथा । तत्तदाकारतो भाति तथा भक्तिः स्थले स्थले ॥ २० ॥ षड्विधा कारतो भिन्ना भक्तिस्स क्षाच्छि वा निका' । घण्णामैक्यादिभक्तान्तस्थलानां वर्तते पदे ।। २१ ।। यथाशक्तिर्महालिङ्गाद्याचारान्तेष्ववस्थिता । तथै वैक्यादिभक्तान्तेष्वियं भक्तिरवस्थिता ।। २२ ।। भक्तिस्समरसा कारा" प्रथमा परिगीयते । आनन्दाकारतो भाति द्वितीया भक्तिरुत्तमा ।। २३ ।। तृतीयःनुभवाकाग भक्तिभवति शाश्वती ।। चतुर्थी परमा भक्तिरवधानात्मिका मता ।। पञ्चमी नैष्ठिकी भक्तिः षष्ठी सद्भक्तिरीरिता ।। २४ ।। * [1°षोढ। 19] भक्तिपमेतानां अङ्गानामनुपूर्वतः । पृथक-लक्षणसद्भावस्थितिरत्र निगद्यते ।। २५ ।। 3 1 क्ति (अ) 6 दै (क). 9ष्टि: (अ) न: (क). स्मकः (क). र (अ). 7 विनाशिनी (क, य, क्ष). षड्धा (अ, क, य, क्ष). 4 हत्संज्ञा ( का (अ, क, य) 6 10 षडाधा' इति अस्वरस: सर्वपुत्तकपाठः परित्यक्तः ।

·अङ्गस्थलनिरूपणम् चतुर्थोधिकरणम् 29 *नाहं त्वमप्रतिमशब्दविभेदवृत्तिः न प्राणदेहमनइन्द्रियभौतिकानि । सर्व नमात्मकमिदं मयि नेति भावा- देक्यस्थलं समरसं सुखरूपमाहुः ।। २६ ।। ज्ञानप्रकाशवलतः स्वयमेव लिङ्ग देहेन्द्रियादि मम रूपमिति प्रबुध्य । युक्ते समस्तविषये सति यद्विशुद्धं तत्प्राहुराग विदः शरणस्थलं हि ॥ २७ ॥. प्राणेन्द्रियादिषु ममाहमिति प्रमोह सम्भ्रान्तिसिद्धमपहाय समस्तमेतत् । लिङ्गे विधाय मनसा यदनुप्रयुक्तं तत्प्राणलिङ्गि सुचरस्थलमाहुरायः ॥ २८ ।। आत्मोपभोगाविषयाणि हि सावधान द्रव्याण्यहकति मितेरखि लै: खवगैः । लिङ्गे समर्म्य बहुशो लभते प्रसाद यत्तत् प्रसादि गदितं गुरुभिः स्थलं स्यात् ॥ २९॥ सक्त (अ), शक्त- पदा (क). 2क्ति (क). 3 ह (क). 4 वि (क). (क), युक्त (क्ष). ग्य (क). रम (क). 8 न (क). 6 म * “नाई" इत्येतस्पद्यारम्भे-" वसन्ततिलकं वृत्तम्" इति । पुस्तके, 'वृत्तम्' इति 'क' पुस्तके च पद्यस्यास्य वृत्तनिर्देशो दर्शितः ।

·30 अनुभवसूत्रे आस्तिक्यबुद्धिनियमव्रतसत्यधर्म- शौचादिलक्षणपरिस्फुटसच्चरित्रम् । लिङ्ग क्यनैष्ठिकतया सह वीरवृत्तं माहेश्वरम्थलमिति प्रवदन्ति सन्तः ॥ ३० ॥ मिथ्यैव सत्यमिव भा-तमिम शरीरं प्राणार्थजात मिति तत्र निवृत्तचित्तम् । भक्तिक्रियाचरणयैव ततो विरक्तं भक्तस्थलं भवविकारविदूरमाहुः ॥ ३१॥ एवमेव क्रमात्प्रोक्तमैक्यादीनां सुवर्चसाम् । षड्विधाश्रमिणामेषां पृथगाचारलक्षणम् ॥ ३२ ॥ आविभूतेर थैतेषां ईषद्भेदः प्रदश्यते । आत्म'नाऽऽकाशम्भूति: आकाशाद्वायुसम्भवः । वायोरग्निसमुत्पत्तिः अग्नेराघ उदाहृतः ॥ ३३ ॥ अद्भयः पृथिव्याः सम्भूतिः लक्षण क्या प्रकार"तः । ऐक्यस्थला दिभक्तान्तस्थलसम्भूतिरीरिता ॥ ३४ ॥ 3 6 शि (अ). 7 न्यान्या 1 कनैष्टि (अ), क्यानिष्टि (क). 2 भातमिदं (अ, य, क्ष), भाति इद (क). ल (क). सदा (अ, य,क्ष). 5 बभूवा (क). (अ), मा (क). 8 ताः (क)य, क्ष). दः पृथ्वि (अ), गयः पृथिवी (क), मद्यस्तु पृथ्वी (य, क्ष). भाव (अ, य, क्ष). 9 10 क (क). 11 S *अद्भयः पृथिव्या सम्भूतिः' इति स्वरस: पाठः युक्तः । एतचिह्नान्तर्गतः पद्यार्धभाग: ' क 'पुस्तके न दृश्यते ।

·अङ्गस्थलनिरूपणम् चतुर्थाधिकरणम् 31 ऐक्यादिभक्तपर्यन्ता श्रमिणां षट्स्थलात्मनाम् । अङ्गानामधुना तेषां अङ्गलक्षणमुच्यते ॥ ३५ ॥ आत्माङ्गमैक्यमेव स्यात् व्योमाझं शरणस्थलम् । वाय्वङ्गं प्राणलिङ्गि स्यात् अनलाङ्ग प्रसादि च ॥ ३६ ॥ +माहेश्वरं जलाङ्गं स्यात् भक्तं भूम्यङ्गमिष्यते । बिन्दुनादकलाभेदात् त्रिविधानि विलोमतः । षट्-स्थलानि विभक्त नि द्वितयं द्वितयं क्रमात् ॥ ३७ ।। * शरीररप्राणजीवानां त्रयाणां भेदतः क्रमात् । विलोमतो विभक्तानि षटस्थलान्युभयोभयम्। ।। ३८।। षट्स्थलानि विभागेन द्विविधानि परस्परम् । ज्ञानात्मकतया त्रीणि क्रियात्मकतया तथा ।। ३९ ।। ज्ञानात्मकस्थलं “क्यं शरणं प्राणलिङ्गि च । क्रियात्मक प्रसादि स्यात् माहेश्वरमथापरम् ।। ४० ।। ऐक्यं तु शरणं नाम प्राणलिङ्गि प्रसादि च । माहेश्वरं भक्तमिति प्रवृत्तिस्सृष्टिमार्गतः ।। ४१ ।। 1 2 3 अ (अ). 4 ऐक्यं (अ), ह्येव (क). न्त (अ). वा (अ). ॐ अकम् (अ, क्ष). 6 च (य, क्ष). एतचिह्नान्तर्गतो भाग: ‘क, य, क्ष' प्रतिषु मात्रमुपलभ्यते । मित्र षट्स्थल विभागवासरे अकानुङ्कितः अर्धश्लोक: मुद्रित प्रतौ दृश्यते । सच क्रम: अत्राप्यादृतः । एतचिहान्तर्गतो भाग: 'य, क्ष' प्रत्योरेव दृश्यते ।

·32
अनुभवसूत्रे
एवमङ्गस्थलं प्रोक्तं षड्विधं तु समासतः ।
इतः परं2 न2 प्रवक्तव्यं शेषोऽन्यो ग्रन्थविस्तरः ।। ४२ ॥
एतद्यो वेद सौ ऽविद्याग्रन्थिं विकिरति प्रभुः ।
शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं शिवं पदम् ।। ४३ ।।
इत्यनुभवसूत्रे * शिवसिद्धान्ततन्त्रे* षट्स्थलनिर्णये
भङ्गस्थलनिरूपणं नाम चतुर्थाधिकरणं
समाप्त
मयाषड्विधरपतः (क, य, क्ष). प्र (अ) क) 3 सा (क). 4 ति वातुलो-
तरतन्त्र शिवा (य, क्ष). । सम्पूर्ण (य, क्ष).
एतचिह्नान्तर्गतो भागः । य, क्ष' पुस्तकयोः न दृश्यते ।

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिः पञ्चमाधिकरणम् *अथेश्वरेणोक्तमतीव गुह्यं देव्या कृतप्रश्नसुनिश्चितार्थम् । गुरूपदेशानुभवप्रसिद्ध लिङ्गाङ्गसंयोगविधि प्रवक्ष्ये ॥ १ ॥ शिव एव भवेल्लिङ्ग आत्मैवाङ्गस्थलं भवेत् । तयोशिशवात्म'नो स्सम्यक् यो गम्स योग एव हि ।। २ ।। आत्मा केवलश्शुद्धः शिवस्यांशस्पदाऽमलः । नित्यो निरञ्जनश्शान्तः तस्मादात्मा स्वयं शिवः ।। ३ ।। सोऽयमात्मा शिवाङ्ग स्यात् शिवेनाङ्गीकृतत्वतः । सर्वज्ञत्वादिभेदै श्च शिवाङ्गमिद मिष्यते ।। ४ ।। स्वयं लि (क). नं भवेत् खलु (अ) क)- द (अ, य). शिवस्वयम् (क). 4 आनन्दे (क. नः (य). गं स (म). मय (म, क). नु (क). 7 9 १ * अत्र अथेति पद्यारम्भात् प्राक् अस्यैव पद्यस्य वृत्त निर्देश:- अर्धसमें इति । भ, क' पुस्तकयोश्यते । वृत्त" 3 ·34 अनुभवसूत्रे सर्वज्ञत्वं च तृप्तित्वं तथानादिप्रबोधतः । स्वतन्त्रतापि चालुप्तशक्तितानन्तशक्तिता ।। ५ ।। इत्येतैर्लक्षणैष्षभिः शिवाङ्ग मिति' लक्ष्यते ।। तस्मादङ्गस्थलं साक्षात् आत्मैवायं न संशयः । लिङ्गस्थलं शिवस्साक्षात् सत्यमेव मयोदितम् ।। ६ ।। यथा लिङ्ग स्थल शक्त्या स्वीयया बहुधा भवेत् । तथा चाङ्गस्थलं भक्त्या10 स्वीयया बहुधा भवेत् ।। ७ ।। यद्यल्लिङ्गस्थलं साक्षात् शिवो भवति शक्तितः । तत्तदङ्गस्थलं साक्षात् आत्मा भवति भक्तिः ॥ ८ ॥ यद्यद्रूपमुपा"स्यत्वात् 12 शिवो 13 भवति शक्तिमान् 13 उपासकत्वताश्चात्मा तत्तदाप्नो14ति भक्तिमान् ।। ९॥ यद्यत्स्वरूपमादत्ते पूज्यत्वेन महेश्वरः । पूजकत्वेन चात्मा"यं तत्तदूपमनुव्रजेत् ।। १० ।। यद्यत्स्वरूपमा दत्ते साध्यत्वात्परमेश्वरः । साधकत्वादसावात्मा तत्तदास्थाय तिष्ठति ।। ११ ।। 6 ल (क). 8 , 2 ता (य, क्ष). 3 मपि (क) ता (य, क्ष). + स्मा (क), बैवहि (य, क्ष). । न हि (क). 7वं सा (क) ले (अ). 11 स्यं स्या (अ). 12 शिवत्वाच्छि (अ), जी (क). 13 व्रजते क्रमात् (अ): 14 स्साक्षात् तत्तद्वज (क) 15 ध (क, य, क्ष). 16 ज (अ, क). 17 यं एतद् (अ) क), नं तत्तद् (क्ष). 18 ध (क य, क्ष). 10 क्तं (क). एतचिहान्तर्गतो भागः अशोकनरोहित: मुद्रिापुस्तके दृश्यते । स एवायं क्रम अत्राप्यादृतः ।

·लिङ्गाहसंयोगाविधिनिरूपणम् पञ्च माधिकरणम् 35 यद्यत्स्वरूपमा दत्ते गुरुत्वेनाम्बिकापतिः । शिष्यत्वेनायमात्मा च तत्त दादाय वर्तते ।। १२ ।। उपास्योपासकौ पूज्यपूजको साध्यसाधको । गुरुशिष्यौ शिवात्मानौ निग’ येते महात्मभिः ।। १३ ।। अथ संयोगसद्भाव उच्यते साम्प्रतं मया ।। सम्यग्योगो हि संयोगो भवल्लिङ्गाङ्गयोस्सदा । संयोग एव सायुज्यरूपा' मुक्तिन संशयः ।। १४ ।। तस्माल्लिङ्गङ्गसंयोगात्परा मुक्तिन विद्यते । मुक्तेः परतरा भक्तिरिते सत्या परा श्रुतिः ।। १५ ।। इतःपरं न वक्तव्यं बहुनोक्तेन किं फलम् । अतो11 लिङ्गाङ्ग संयोगविधिस्त्र प्रदश्यते । विधि:13 कर्तव्यरूपोपदेश इत्येव निश्चितः ।। उपदेशप्रसिध्यर्थमाचार्य भवतारकम् । शिवविद्याप्रदातारमविद्याग्रन्थिभेदकम् ।। १६ ।। शिवसिद्धान्ततन्त्रैककर्तारं परमं 15शिवम् । सदा लिङ्गाङ्गसंयोगपरायणमनामयम् ।। १७ ।। 1 2 3 द्रूपमुपाश्रितः 'त : (भ, क). 6 ज्यं (अ) 7 8 ध (य, क्ष). य (अक). योग (क). प (क, य, क्ष). । क्तिः (अ, क). 10 त्या (अ). 11 था (क), 'कः (अ). 15 पर (अ). चा परा (य, क्ष) . 120 (क्ष). 13 धि (अ). मुद्रिपुस्तकमनुसृत्य एतचिह्नान्तर्गतभागद्वयं भयानुदृष्टितं निक्षिप्तम् ।

·36 अनुभवसूत्रे उपगच्छत्यसौ देही स्वाविद्याविनिवृत्तये ।। सोऽयमात्मा स्वयं साक्षात् शिवस्यांशोऽपि तत्त्वतः । व्यवहारदशायां तु संसारीव प्रकाशते ।। १८ ।। संसारोऽविद्यया चास्य सत्यवत्परिकल्पितः । देहेन्द्रियादिसङ्घातेऽहंममभ्रान्तिरूपतः ।। १९ ।। स्वस्मिन वस्थिताऽविद्यामोहितः पुरुषः स्वकम् । शिवांश त्वं स्वकां शक्तिमविज्ञाय स्वकर्मणा ।। २० ।। सोऽहमित्यब्रवीद्देही गुरुं परमकारणम् ।। गुरुस्तत्त्वमसीत्याह सत्यार्थ करुणानिधिः । *अविद्याकृतकं सर्वमिदं देहेन्द्रियादिकम् ।। २१ ।। असत्यं भ्रान्तिसंसिद्ध सत्यवत्परि वर्तते ।। 'अविद्याकृतक'भ्रान्तिविनाशार्थमहो तव । नित्य लिङ्गाङ्गसंयोगज्ञाननिष्ठत्वमावह ।। २२ ।। लिं वत्पदमाख्यातं अङ्ग त्वम्पदमीरितम् । संयोगोऽसिप10दं प्रोक्त मनयोरङ्गलिङ्गयोः ।। २३ ।। 1 शिवं (अ). 2 रे (क): 3 य (क). “ने (अ, य, क्ष). व (अ). 6 को भ (क). 8 स्वयि (क, य, क्ष). तस्मात्तस्कृतक (अ, य, क्ष) तस्मात्तत्प्रतते (क). 10 दप्रोक्त-(अ, य, भ), दं मृत्यु (क). वि (क). 9 ' अविद्याकृतक' इति २१ श्लोकोत्तरार्धभागः, तदुत्तरस्थाङ्कानुङ्कित- लोकाधभागश्च 'अ' पुस्तके नास्ति । - एतचिह्नान्तर्गताः एतत्पुटस्थाः भागाः, मुद्रितप्रतिषु श्लोकानानुदिताः यथा दृश्यन्ते तथैवात्रपि ते निवेशिताः।

·लिङ्गाङ्गसंयोगविथिनिरूपणम् पञ्चमाधिकरणम्
37
*सन्मात्रं लिङ्गमाख्यातं चिन्मानं त्वङ्गमीरितम् ।
आनन्दमात्रमनयो संयोग इति कीर्तितः ।। २४ ।।
नादो लिङ्ग इति प्रोक्तः बिन्दुग्ङ्गमितीरितः ।
कला संयोग इत्युक्ता तयोलिङ्गाङ्गयोस्तथा ।। २५ ।।
मन्त्रो लिङ्गमिति प्रोक्तः क्रिया त्वङ्गमितीरिता ।
क्रियामन्त्रप्रयोगस्तु संयोगो ह्यङ्गलिङ्गयोः ॥ २६ ।।
अङ्गं प्रकृतिराख्यातं लिङ्ग: पुरुष ईरितः ।
तयोः प्रेरकभावेन संयोगः स्वयमीश्वरः ।। २७ ।।
अकारो लिङ्गमित्युक्त: चोकारोङ्गमितीरितः ।
संयोगोऽयं मकारस्स्यात् प्रणवांशप्रभेदतः ॥ २८ ।।
हस्वस्स्याल्लिङ्गमेवाङ्गं दीर्घः प्लुतमतः परम् ।
तयोस्संयोग इत्येवं ओङ्क रेणाभिधीयते ।। २९ ।।
बागङ्गं लिङ्गमेवार्थः प्रतिपत्तिस्तयोस्सदा ।
संयोग इति विद्वद्भिः प्रोक्तो लिङ्गाङ्गयोगिभिः ।। ३० ।।
ङ्गमि (क, य, क्ष). (क, य, क्ष).
भइ (म, क),
*
सन्माल'मिति पद्यमारभ्य 'अनुभवसूत्रं सूत्रं' इति ३२ तमाद्यान्तं
बावत् 'म' पुस्तके नास्ति ।
+ अकारो लिङ्ग ' इति श्लोकमारभ्य ( अनुभवसूत्रं सून' इति पचान्तं
बाबत् 'क' पुस्तके नास्ति ।

·38 अनुभवस्त्रे छायातपौ जीवशिवावसौ गुरुः शिवोऽस्य शिष्यः खलु जीवसंज्ञिकः । लिङ्ग परं हृदगनं तदङ्गक प्राणानिलोऽयं शिवसूत्रमुच्यते ॥ ३१ ॥ भनुभवसूत्रं सूत्रं शिवसिद्धान्तसज्ञिक तन्त्रम् । लिङ्गं घटस्थलपरमब्रह्मवेत्यत्र धारयेत्सततम् ॥ ३२ ॥ इत्युक्त्वा पुरुषस्यास्य शिकः करुणावलात् । चक्रे दक्षा महाशैवीमविद्या पाशकृन्तनीम् ॥ ३३ ॥ दीयते लिङ्गसम्बन्धः क्षीयते च मलत्रयम् । दीयते क्षीयते यस्मात् सा दीक्षेति निगद्यते ॥ ३४ ॥ सा दीक्षा परमा शैत्री त्रिधा भवति निर्मला । एका वेधात्मिका साक्षादन्या मन्त्रात्मिका मता ॥ ३५ ॥ क्रियात्मिका पग काचित् एवमेव त्रिधा भवेत् । हस्तमस्तकसंयोगात् छ लावधेति गीयते ॥ ३६ ।। गुरुणोदीरिता कर्णे या सा 'मान्त्रीति कथ्यते । शिष्यपाणितले दत्ता या दीक्षा सा क्रि'योच्यते ।। ३७ ॥ पाशानशेषान् कर्तर्या छित्वा लिङ्गं समादिशेत् । कर्तरी शिवदीक्षा स्यात् यथा पाशान् छिनत्यसौ ॥ ३८ ॥ ------ 3 1, (अ). स्यास्सा (अ, क). दा (अ, क): गच्छ (अ, या क्ष) 5 दे (अ). मन्त्रेति (अ, क). 6 मन्त्रेति (अ, क). क्रियात्मजा (अ). 7 क्रियात्मजा (अ). त्र्य (अ).

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिनिरूपणम् पञ्चमाधिकरणम् 39 कृत्वा शेवीं परां दीक्षां दत्वा विद्यां शिवात्मिकाम् । छित्वाऽविद्यामहापाशं कला ध्वानं विचिन्तयेत् ।। ३९ ।। यथा कला तथा भावो यथा भाव स्तथा मनः । यथा मनस्तथा दृष्टिः यथा दृष्टि स्तथा स्थलम् ।। ४० ।। सा कला परमा सूक्ष्मा तत्वानां बोधिनी मता। तामाकृष्य यथान्यायं लिङ्गे समुपवेशयेत् ।। ४१ ।। 'सा' बाह्याभ्यन्तरं साक्षात् लिङ्गं ज्योतिः परं स्वकम् । तिले तेलमिवाभाति ह्यरण्यामिव पावकः ।। ४२ ।। क्षीरे सपिरिव स्रोतस्यम्बुवत् स्थित'मात्मनि । तद्भाव1 लक्षणां भक्ति सुसू मां परमामपि । दर्शयामास शिष्यस्य *देशिक:* परमेश्वरः ॥ ४३ ।। तस्मिन् दृष्टे परे लिङ्गे 12 नेष्काले निरुपाधिके । अस्य जीवस्य कर्माणि क्षीयन्ते सकालानि वै13 ।। १४ ।। अिविद्या हृदयग्रन्थिभिद्यते शतगपि च । संशया बहुसङ्कल्याश्छिद्यन्ते च सहस्रधा ॥ ४५ ।। 1 3 ७ 1 द्या (क) दे (क). ध्या (क). सूक्ष्मा मन्त्राणां (अ). 5 धवी (क). दे (अक). 7 स (अ) नाक्षात् तत्वानां (क). तम (अ, क). 9 त (म, क्ष). 11 श्म परम् (क) 2 निक (अ). 13 लैस्तथा (क), कलानि हि (क्ष). 10 ग (क). . * अयं भाग: 'क' पुस्तके त्रुटेताताळे लुप्तः । एतच्चिह्नान्तर्गतोऽधश्लोकः 'क' पुस्तके नास्ति ।

·40 अनुभवसूत्रे हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छुभ्र ज्योतिषां ज्योतिः तद्यदात्मविदो विदुः ।। ४६ ।। ततस्तल्लिङ्गमस्याङ्गे शिष्यस्यामिततेजसः । गुरुस्संयोजयामास पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ।। ४७ ।। तनुत्रयगतानादिमलत्रयमसौ. गुरुः । दीक्षात्र येण निर्दध्वा लिङ्गत्रयमुपा दिशेत् ।। ४८ ।। यथा पुरत्रयं दग्धं युगपत्पुरवैरिणा । तथा मलत्रयं 4दग्धं युगपद्देशिकात्मना ।। ४९ ।। वेधा मन्त्रक्रियाका रा दीक्षा शैवी शिखा मता । तच्छिखा' लिङ्गमित्युक्तं कर्ममायाणुवासना ।। ५० ।। रूपं कर्पूरमाख्यातं गुन्धं चाङ्गमी रितम् । एतल्लिङ्गाङ्गसंयोगः शिखिक योगवत् ।। ५१ ।। त्रिष्वङ्गवस्य शिष्यस्य लिङ्गत्रयम्यं गुरुः । संयुयोज त्रिधाभूतपरदीक्षाबलेन तु ॥ ५२ ।। योगाङ्गे भावलिङ्गं तु वेधा दीक्षावलेन वै । मन्त्रदीक्षाबलेनैव भोगाङ्गे प्राणलिङ्गकम् ।। ५३ ।। क्रियादीक्षाबलेनायं देशिक स्तस्त्यचिद्धनम् । इष्टलिङ्गं तथा चैव त्यागाङ्गे समयोज12412त् ।। ५४ ।। । . 3 श (क्ष). 1 न (अ). 2 ह्य (अ). +4 (अ). 8 धोङ्गमिती (य, क्ष). र (अ क). 10 स्सत्य (अ, क). 11 नः (अ; क,). 1 ये (य, क्ष). मनु (य, क्ष 9 ग (भ को (क).

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिनिरूपणम् पञ्चमाधिकरणम् 41 योगाङ्गमात्म 'नो'ङ्गत्वात् कारणाङ्गमितीरितम् । भोगाङ्गमन्तरङ्गत्वात् सूक्ष्माङ्गमिति निश्चितम् ।। ५३ ।। त्यागाझं बहिरङ्गत्वात् स्थूलाङ्गमिति कीर्तितम् । * जीवात्मा विश्व एव स्यात् अन्तरात्मा तु तैजस: । परमात्मा भवेत्प्राज्ञः इति तत्वविदो विदुः* ॥५४ ॥ विश्वो जाग्रदवस्थायां स्वप्नाख्यायां तु तैजसः । प्राज्ञः सुषुप्त्यवस्थायां लिङ्गत्रयमुपासते ।। ५५ ॥ एकोऽयं पुरुषो विश्व तेज सप्राज्ञरूपतः । सदा स्वाङ्गेषु' संयुक्त मुपास्ते लिङ्गमद्वयम् ॥ ५६ ॥ उपासनैव सयोगः संयोगो द्वैतसंलयः । द्वैतस्य विलयश्चैव निवृत्तिः परिकीर्तिता ॥ निवृत्तिस्सैव विश्रान्तिर्विश्रान्तिः परमं 'सुग्दम् ।। स्फटिकस्वच्छयोर्दीपप्रभयोः 12करकाम्मसो:12 ॥ ५७ ॥ कर्पूरगन्धयोर्वायु'3-13 मसोर्भागयोगवत् ।। एवं लिङ्गाङ्गसंयोगविधिना स्वात्मनि स्थिता । बीजरू'44114 परा भक्तिः प्ररोहति समन्ततः ॥ ५८ ।। 1 5 सम् (अ). 1 स (अ). 2 संम (क). " यंते (अ). 4 सम् (क). सः (अ, क). ङ्गसु (अ). 11 पदम् (क, य, क्ष) काश्मशाम्भवाः (क). 6षं (क). 7 ते (य). 3 10 क्तो (अ). 12 13 न (अ). प (अ) * एतञ्चिह्नान्तर्गतोऽयं श्लोक : 'म' पुस्तके नास्ति । + एतञ्चिह्नान्तर्गतः सार्धश्लोकद्वयभागः मुद्रितपुस्तकेषु ५७ सड्यात्वेन यथा परिगणितः तथैवात्रापि निविष्टः । .

·- 42 अनुभवसूत्रे 1 आत्मा क्षेत्रं भवेद्भक्तिः बीजं बीजी महेश्वरः । तस्मात् क्षेत्रस्य बीजस्य बीजिग्नश्च कदाचन ॥ ५९॥ वियोगो नेक्ष्यते क्वापि सदा संयोग एव हि । अङ्गमात्मेति निर्णीत लिङ्ग ब्रह्मेति निश्चितम् । अङ्गस्य हृदयं लिङ्ग लिङ्गस्य हृदयं हि तत् ॥ तयोः कथं वियोगस्स्यात् सदा संयोग एव हि । योगेन तु परा भक्तिः इति भक्तस्तु वैभवम् ॥ ६० ।। अ*स्या: स्वरूपमद्भावात् सद्भक्तिरिति कीर्तिता । तद्भक्त्यैव तथा' चा स्या' भक्तस्थलमुपागतम् ।। ६१ ।। आचारलिङ्ग संयुक्तमङ्गं भक्तस्थलं महत् । तत्र स्थिता सती भक्तिः सम्पूर्णा निजनिष्ठया ।। नैष्ठिकी भक्तिरित्येव कीर्तिता भक्तितत्परैः । तया माहेश्वरं नाम स्थलमा स्य स्वरूपतः ।। ६२ ।। *गुरुलिङ्गसमायुक्तमङ्गं माहेश्वरस्थलम् । तत्र सन्निहिता भक्तिः नैष्ठिकी सावधानतः ।। ६३ ।। अवधानात्मिका भक्तिः इति प्रोक्ता महात्मभिः ।। 10 1 स स्म (क). 2 नोऽस्य (क्ष). तु (य, क्ष), 4 स्यां (अ). (अ, क). त्वया (अ), दया (क). स्य (क, य, क्ष). मित्यु (अ) म (अ). स्याः समागतम् (अ), स्य समागतम् (क). 7 S . 9 10 * एतचिह्नान्तर्गतो भाग: 'अ' पुस्तके नास्ति । । एतचिह्नान्तर्गतौः सार्धश्लोकभागो मुद्रितपुस्तकवत् ५ सड्याश्लोकस्वेम तथा ६३ संड्याश्लोकवेन चात्र निदिष्टौ। + एतच्चिह्नान्तर्गतौ श्लोकद्वयभागी एकसंख्यात्वेन यथा मुद्रितपुस्तके निविष्टौ तथात्रापि निविष्टी।

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिनिरूपणम् पञ्चमाधिकरणम्
43
भक्त्या तयास्य जीवस्य प्रसादिस्थलमागतम् ।
शिवलिङ्गसमायुक्तं प्रसादि स्थलमागतम् ।। ६४ ।।
तत्रैव 1सुस्थिता भक्तिः अवधानात्मिका शुभा ।
स्वानुभूतिनिबन्धेन कीर्तिताऽनुभव त्मिका ।। ६५ ।।
प्राणलिङ्गिस्थलं चास्य तया भक्त्या समागतम् ।
अङ्गं च चलिङ्गेन संयुक्तं प्राणलिङ्गि तत् ।। ६६ ।।
तत्र स्वानुभवाकारा भक्तिरानन्दयोगतः ।
प्रताऽनन्दा त्मिका भक्तिः इति वेदान्तवेदिभिः ।। ६७ ।।
अस्यात्मनस्तया भक्त्या शरणस्थलमागतम् ।
प्रसादलिङ्गसंयुक्तं अङ्गं स्याच्छरणस्थलम् ।। ६८ ।।
तत्र प्रतिष्ठिता साक्षात् भक्तिः आनन्दरूपिणी ।
सामरस्यप्रभावेन प्रोक्ता समरसात्मिका ।। ६९ ।।
ऐक्यस्थलं तया चास्य चेतनस्य समागतम् ।
महालिङ्गसमायुक्तमङ्ग मैक्यस्थलं परम् ।। ७० ।।
तित्रैवावस्थिता भकिनः स्वस्मिम् स्वयमवस्थिता ।
षडङ्गयोगमार्गेण साधयत्ययमीश्वरम् ॥ ७१ ।।
युगपत् षट्स्थलावाप्तिः साधकस्याग्य सिध्यति ।
सा (अ, क).
2 य (म, क, क्ष).
3 हि श (य, क्ष).
१
4 सिसा (अ).
एतचित्तह्नान्तर्गतसाधै कल्लोकभागः मुद्रितप्रतिवत् ७२ सड्याकरलोकत्वेन
निर्दिष्टः ।

·44 अनुभवसूत्रे साध्यत्वात् षट् प्रपद्यन्न इत्या चारादिस्थलानि 2 वै । भक्ता दीनि प्रपद्यन्ते साधकत्वात् स्थलानि 44 ।। ७२ ।। साध्यः परशिवः साक्षात् आचारादिषु षट्सु च । भक्तादिषु म्थले ३ मा साधकोऽयं प्रकीर्त्यते ।। ७३ ।। *आचारलिङ्ग गुरुरूपलिङ्गं शिवाख्यलिङ्गं चरनामलिङ्ग । प्रसादलिङ्गं च महात्मलिङ्ग निवृत्तिमार्गेण षड़ाहुरार्याः ।। ७४ ।। भक्तं माहेश्वरं चैव प्रसादि प्राणलिङ्गि च । शरणस्थलमैक्यं हि निवृत्ति लय मार्गतः ।। ७५ ।। ब्रह्मा हरिश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । साक्षात्परशिवश्चेति क्रमशः षट्स्थलात्मः ।। ७६ ।। एवं लिङ्गाङ्गसं घोगविधिरत्र प्रक तितः । अस्माभिरादरेणैव शिवप्रोक्तो' या तथा ।। ७७ ।। 1 षट (क). 4वै (य: आ (अ). त्या (क, य, क्ष). ५ क्ता (अ). तया (य). 7 नाम (भ). क्ष). 8 ल (य, क्ष). 6 स्वा (अ). a १ * एतचिह्नादित 'आचारेति ' पद्यात् पूर्व --'उपजातिवृत्त इन्द्रमाला वा इति वृत्त निर्देशः कृतः। ब्रह्मति पद्यमिदं ' अ, क ' योन दृश्यते ।

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिलिनिरूपणम् पञ्चमाधिकरणम्
45
एतद्यो वेद सोऽविद्याग्रन्थि बिकिरति प्रभुः ।
शिवसिद्धान्तक तन्त्रं शिवाद्वैतं शिव पदम् ।। ७८ ।।
इत्यनुभवसूत्रे *शिवसिद्धान्ततन्त्रे षट्स्थलनिर्णये*
लिङ्गाईसंयोगविधिर्नाम पञ्चमाधिकरणं
समाप्तम्।
.
1 ति सो (अ, क्ष), तिं सा (य).
* 'शिवसिद्धान्ततन्त्र' इति 'य' पुस्तके, (षट्-स्थलनिर्णये' इति । क्ष
पुस्तके च न स्तः ।
। एतचिह्नान्तर्गतो भागः (अ' ग्रन्थे न दृश्यते ।

·सर्वाङ्ग-लिङ्ग-साहित्यनिरूपणम् षष्ठाधिकरणम् अथ श्रीशम्भुना प्रोक्तमनन्तार्थप्रकाशकम् । सर्वाङ्गलिङ्गसाहित्य वक्ष्ये सङ्केपरूपतः ॥ १ ॥ सर्वेप्वङ्गेषु सर्वत्र सर्वदा सर्वतोमुखम् । लिङ्ग गुरूपदेशेन सुप्रतिष्ठितमात्मनि ।। प्रकाशते ततोऽमुष्य 'चेतन स्य निरन्तरम् । सर्वाङ्गलिङ्गसाहित्य प्रोच्यते लिङ्गतत्परैः ॥ २ ॥ एकमेव परं लिङ्गम्ङ्गेऽस्मिन् सुप्रतिष्ठितम् । सर्वतोमुखमाभाति नामरूपक्रियात्मना ॥ ३ ॥ इष्टलिङ्ग तु बाह्याङ्गे प्राणलिङ्ग तथान्तरे । भावलिङ्ग तथैवास्मिन् आत्माले सुप्रतिष्ठितम् ॥ ४ ॥ हृदयाङ्गे महालिङ्ग श्रोत्राओं तु प्रसादकम् । स्वगङ्गे चरलिङ्गे 'तु गङ्ग शिवलिङ्गकम् ॥ ५ ॥ जिहङ्गे गुरुलिङ्गं तु नासिकाङ्गे तथैव च । आचारलिङ्गमश्रान्तं सुप्रतिष्ठितमेव हि ॥ ६ ॥ 1 चैतन्य (क), 2 3 सदैवात्मसोऽस्मिन् अरे ! (भ), व (अ, क): च (म). सदेवास्मिनारमाङ्गेषु (क).

·सवोङ्गलिङ्गसाहित्यनिरूपणन् पष्ठाधिकरण 4 खथा ज्ञ नेन्द्रियाङ्गषु क्रमाल्लि ङ्गप्रतिष्ठितम् । तथा कर्मेन्द्रियाङ्गेषु क्रमाल्लिङ्गं प्रतिष्ठितम् ॥ ७ ॥ श्रोत्रशचोन भेदोऽस्ति शब्दस्य वचनस्य च । स्पर्शादानद्वयोस्तद्वत् भेदो न हि करत्व चो: ॥ ८ ॥ न नेत्रपादयोर्मेदोन जिह्व गुह्य योस्तथा । *4न रसानन्दयोर्भेदो न जिह्वागुह्ययोस्तथा* ॥ ९ ॥ नासिकागुदयो/दो नास्ति गन्धविसर्गयोः । अस्ति चेदप्रमाणं स्यात् श्रुतिस्सत्यार्थवादिनी ॥ १० ॥ श्रोत्रस्य वाच : शब्दस्य विभोयोनस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्यनां इशानाख्यां विदुर्बुधाः ॥ ११ ॥ स्वक्पाणिस्पर्शवायूनां ईश्वरी मूतिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यां विदुः पूर्वे पुराणागमवेदिनः ॥ १२ ।। चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोश'ख्या' मधिष्ठात्री मूर्तिमाहुर्मनीषिणः ।। १३ ।। रसनाया 8 पस्थस्य रसस्यापां तथैव च । ईश्वरी नामदेवाख्यां मूर्ति मुनिवरा विदुः ।। १४ ।। 3 रूपस्य 1 र्शदानद (क), शमादानद्व (य, क्ष). स्वत्करद्वयोः (अ). गमनस्य च (अ, य, क्षा. भेदो नानन्दरसयोः (य, क्ष). ख्य (अ). 4 . 6री (अ) 7 3 तू (क) एतच्चिबान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके न दृश्यते ।

·48
अनुभवसूत्रे
घ्राणास्य चैव पायोश्च गन्धस्य च भुवस्तथा ।
सद्योजाताह'यां मूर्ति ईश्वरी सम्प्रवक्षते ।। १५ ।।
ज्ञानकर्मात्मनां खाना आश्रय हृदयं भवेत् ।
आश्रयत्वात्स्वनैर्मल्यात् ज्ञानकर्मोभयात्मकम् ।। १६ ।।
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां अवकाशप्रदत्वतः ।
हृदयाकाश इत्येव प्रोच्यते मुनिसत्तमैः ।। १७ ।।
स्थूलाङ्गे स्थूलरूपेण सूक्ष्माङ्गै सूक्ष्मरूपतः ।
कारणे कारणत्वेन तिष्ठन्त्येतानि खानि हि ।। १८ ।।
तेष्वेषु खेषु सर्वेषु लिङ्ग सत्यादिलक्षणम् ।
गुरूपदेशसंसिद्ध भासते सर्वतोमुखम् ।। १९ ।।
एतल्लिङ्गमुख यत्र दृश्यते सूक्षदर्शिभिः ।
यदामनन्ति वेदाश्च तपांसि नियमस्तथा ।। २० ।।
हृदयं हृदयस्येति श्रोत्रं श्रोत्रस्य सर्वदा ।
10
वाचो वाक त्वक् त्वचः पाणिः पाणेश्चक्षुश्च चक्षुषः ।। २१ ।।
पादः पादस्य जिह्वा या1 जिह्वा गुह्यस्य गुह्यकम् ।
नासिका नासिकायाश्च पायोः प युरिति स्थितिः ।। २२ ।।
1 यं (क). वक्ष्य (अ).
6 मतिम (य, क्ष):
7 तत्व (क)
3 त्मा (क्ष).
भा (क). 5 यो (क):
छ (अ, क). य (अ). 19 व (क).
7
11 यां (अ)
.

·लिङ्गाङ्गसंयोगविथिनिरूपणम् षष्ठाधिकरणम् 49 तल्लिङ्गमुखमित्याहुः शिवसिद्धान्ततान्त्रिका: । प्रत्येकं लिङ्गमस्यैव मुखं वक्ष्ये पृथक पृथक् ॥ २३ ॥ घ्राणस्य घ्राणमा चालिङ्गस्य मुखमुच्यते । जिह्वायाश्च तथा जिह्वा गुरुलिङ्गमुख भवेत् ।। २४ ।। * चक्षुश्च चक्षुदेश्येतत् शिवलिङ्ग मुखं भवेत् । मुख च शिवलिङ्गस्य नेत्रं नेत्रस्य कथ्यते ॥ २५ ॥ त्वचस्त्वक् चररूपस्य लिङ्गस्य मुखमुच्-ते । मुख प्रसादलिङ्गस्य श्रोत्रं श्रोत्रस्य कथ्यते ।। २६ ।। हृदयं हृदयस्यैव महालिङ्ग मुम्ब भत् । एवं लिङ्गमुख प्रोक्तं सुसिद्धमनन्तरम् । भक्तादिषट्-स्थलानां च हस्तभेदः प्रदर्श्यते ।। २७ ।। वस्तुना भाव उत्पन्न: भावात् ज्ञानसमुद्भवः । ज्ञाना'म' नस्समुत्पन्नं मनसोऽकृतिस्तथा ।। २८ ।। अहङ्कारात्ततो बुद्धिः बुद्धेश्चित्तस्य सम्भवः । एतेषां लक्षणं वक्ष्ये भावादीनामनुक्रमात् ।। २९ ॥ 1 त्रैव (अ), त्रैतत् (क). चक्षुषश्च तथा चक्षुः (अ, य, क्ष). झं (क) *झं च (अ). 5 नो (क्ष). व (अ). स्म (भ). 7 एतचिह्नान्तर्गतः ८ श्लोकार्धभागः 'अ' पुस्तके तिरोहितः । एतचिह्नान्तर्गत २२ श्लोकोत्तरार्धभागः ‘क, य, क्ष' संज्ञितासु प्रतिषु न दृश्यते। 5 ·50 अनुभवसूत्रे अस्तीत्यारभ्यते वस्तु तत्सत्ता भाव उच्यते । ज्ञानं जानाति तन्नित्यं मनस्तन्मनुने सदा ॥ ३० ।। अहं तदित्यहङ्कारो बुद्धिस्तन्निश्चिनोति हि । चित्त स्थैर्यगुणेनैव तदेतद्वस्तुसाधकम् ॥ ३१ ॥ चित्तं भक्तस्य हस्तस्स्थात् बुद्धिर्माहेश्वरस्य च । प्रसादिनस्तथा हस्तो ह्यहङ्कार उदीयते ।। ३२ ।। * मनो हस्तो भवत्येव महतः प्राणलिङ्गिनः । ज्ञान हस्तो भवत्येव शरणस्य महात्मनः ।। ३३ ।। ऐक्यस्य भावो हस्तस्यात् एवमेवोत्तरोत्तरम् ।* आत्माङ्गं भावहस्तं स्यात् महालिङ्गार्चने रतम् । ऐक्यलिङ्गमिति प्राहुः साक्षाद्वेदान्तपारगाः ।। ३४ ।। व्योमाङ्ग ज्ञानहस्तं स्यात् प्रसादार्चनतत्परम् । शरणस्थ लमित्याहुः शिवयोगपरायणाः ।। ३५ ।। अनिलाङ्गं मनोहस्तं चरलिङ्गार्चने रतम् । प्राणलिङ्गि स्थलं साक्षात् इत्याहुः शिवधर्मिकाः ।। ३६ ।। 3 हस्तो भाव, 1 दत्त (अ). 2 र (अ, क). स्ता (अ). *न (अ). (भ, क). 6 च (क). 7 च (अ, क). 8 (अ), 9 ङ्गा च (अ). एतचिहान्तर्गतसाधश्लोकैकभाग : मुद्रितपुस्तकवत् ३३ संख्यावेनात्र ·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिनिरूपणम् षष्ठाधिकरणम् 51 अनलाङ्गम'हा'हस्तं शिवलिङ्गार्चने रतम् । प्रसादिस्थलमित्याहुः आचार्याः शिवशास्त्रिणः ।। ३७ ॥ जलाङ्ग बुद्धिहस्तं च गुरुलिङ्गार्चने रतम् । माहेश्वरस्थलं साक्षात् इति प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३८ ॥ भूम्यङ्गं चित्तहस्तं च सदाचारार्चने रतम् । भक्तस्थलमिति प्राहुः शिवसिद्धान्तवेदिनः ।। ३९ ।। एवमङ्गं च हस्त च लिङ्गं च मुखमत्र च । यथावदा नुपूर्वेण प्रावोचमहमादरात् ।। ४० ।। ततः पञ्चाक्षरी विद्या साहित्यमधुनोच्यते । पञ्चाक्षरी परा विद्या सतारा तु षडक्षरी ।। स्थलसूक्ष्मादिभेदेन स्वयमेवाष्टधा स्थिता । शिवमन्त्राभिधा मन्त्रमातृका लिङ्गरूपिणी ।। ४१ ।। शिवप्रदायिनी नित्यं सर्वाङ्गेषु प्रतिष्ठिता ।* 1 है (य, क्ष). 2 म (क). एवं (क). द (भ, क). रे (क). -- * एतच्चिह्नान्तर्गतसार्धश्लोकद्वयभागः एकयैव संख्यया यथा मुद्रितप्रती गणित: तथावत्रापि परिगणितः । - एतच्चिबान्तर्गतः "शिवमन्त्रामिधा" इत्ययं श्लोकः 'अ' ग्रन्थे नष्टः ग्रन्थपातात् । स च 'य' पुस्तके इत्थं दृश्यते- शिवमन्त्राभिधा सूक्ष्मा सर्वांगेषु प्रतिष्ठिता।" 'क' प्रती तु अर्य श्लोक एव नास्ति ।

·52 अनुभवसूत्रे अङ्ग नमः पदमसौ शिव एव लिङ्ग सम्बन्ध एिषां यदयेति पदं तदुक्तम् । लिङ्गाङ्गमङ्गमपदत्रयबोधनार्थ मन्त्रोऽयामेवमभिधास्यति मन्त्रराजः । ४२ ।। नमः पदं तत् खलु जीववाचि शिवः पदं तत्परमात्मवाचि । अयेति तादात्म्यपदं तदेतत् नमशिवायेति जगाद मन्त्रः ।। ४३ ।। *मूलाधारे नकाराख्या संस्थिता परमेश्वरी । स्वाधिष्ठा'ने मकाराख्या सर्वदा सुप्रतिष्ठिता ।। 1 नमकाराख्या सर्वदा सुप्रतिष्ठिता (अ), नमकाराख्या शाम्भवे पर्यवस्थिता (क), ने मकारस्स्यात् शिकारो मणिपूरके (क्ष). इत्यन्तः उलोक- ' " मन्त्रः " । एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः ' क ' पुस्तके त्रुटितताळे नष्टः । एतच्चिलान्तर्गतः "अंग" इत्यारभ्य द्वयभागः (अ' पुस्तके नास्ति । क' पुस्तके तु “ नमः पदं" इत्यारभ्य इत्यन्तो भागः न दृश्यते । * एतच्चिलान्तर्गत:: “मूलाधारे' इत्यारभ्य समाहिता' इत्यन्तः भागः एकार्थप्रतिपादकत्वात् सार्धश्लोकद्धयत्वेन यथा मुद्रितप्रती तथा एकयैव श्लोक- संख्यात्र परिगणितः ।। 8 एतचिह्नांतर्गत:-" स्वाधिष्ठाने"-इति श्लोकः 'य' पुस्तके नास्ति । क्ष' पुस्तके अस्यैव पद्यस्य उत्तरार्धो न दृश्यते । समग्रस्यास्य श्लोकस्य सत्वे एव-'नमः शिवायेति ' मंत्रार्थ: भक्षरानुपूर्वीवेण 'सङ्गातो भवेत् । अतः अय श्लोकः ताळादुद्धत्यात्र सन्निविष्टः । मुद्रितग्रन्थसम्पादकानां समग्रस्थास्य श्लोक. स्यालाभ एव तेषां , तत्मागकारणं भवेदित्यनुमिनुमः । क्ष' (मुद्रित) प्रती तु मंत्रार्थानुसारेण श्लोका? निक्षिप्तः । तत्र आधारस्तावर न तैः प्रत्येकं विवृतः ।

·लिङ्गाङ्गसंयोगविधिनिरूण पठाधिकरणम् 53 मणि'पूरे महास्थाने शिकाराख्या महेश्वरी । हिते वा काराख्या सदा शैवी व्यवस्थिता ॥ ४४ ॥ विशुद्धौ विमलस्थाने यकाराख्या समाहिता । पाआज्ञा चके महादेवी ताराख्या समुपस्थिता । आचारा ख्यं नकार स्स्यात् मकारो गुरुलिङ्गकम् ।। शिफारः शिवलिङ्ग स्यात् वाकरश्चरलिङ्गकम् । यकारस्स्यात् प्रसादाख्यं ओङ्कारो महदुच्यते।। ।। ४५ ।। * षष्ठं ब्रह्मा भवेत्तारं यकारः पञ्चमं भवेत् । चतुर्थ तु वका रस्स्यात् शिकारस्तु तृतीयकम् ।। द्वितीयं तु मकारस्स्यात् नकारः प्रथमं भवेत् । एवं षडक्षगण्येव ब्रह्मणि क्रमशो विदु:* ।। ४६ ।। ओङ्कः परिपूर्णत्वात् त्वचि सर्वत्र तिष्ठति । नका10010 रुधिरे स्था11ति मकारो मांससञ्च12212 ।। 3 4 5 6 रक-(क). - वसति शोभना (अ), व्यवसिता (क). तु यकाराख्य साक्षाद्विश्वेश्वरी स्थिता (क: य, क्ष). स्थ ने (अ). मव (अ, क). ख्यव (अ), ख्य (क). श्वग्स्स्यान्म (क). राख्यः (क). 'द्वी (य). 10 रे (क), 11 ति सा (क). 12 यः (अ, य) 7 8 एतच्चिह्नान्तर्गत:-"आज्ञाचक्रे' इत्यारभ्य ' महदु'च्यते ' इत्यन्तो भाग एकार्थप्रतिपादकतया मुद्रितकोशवत् एकसंख्यात्वेन परिगणितः । * एतञ्चिद्वान्तर्गत: 'षष्ठं 'इत्यारम्य 'विदुः' इत्यन्तो भागः एकार्थप्रति. पादकत्वेन मुद्रितग्रन्थवत् एकसंख्यया परिगणितः । + ओङ्कारे ' त्यारभ्य 'षडात्मक' इत्यन्ती (४७३लोकः) भागः मुद्रित . कोषवत् एक-श्लोकसङ्ख्यात्वेन ग्रथितः ।

·54 अनुभवसूत्रे शिकारो मेदसि स्थाति वा कारोस्थिषु तिष्ठति । यकारः स्थाति मज्जायां शुक्ने स्थाति षडात्मक:* ॥ ४७ ।। एवं षडक्षरमयं शिवश्वमूर्ति सस्थितम् । देहं ममेति यो ध्यायेत् सोऽहमेव न संशयः ।। ४८ ।। सर्वाङ्गलिङ्गसाहित्यमेवमेव मयोदितम् । शिवप्रणीतवाक्याथै सम्यग्वीक्ष्य समासतः ॥ ४९ ॥ एतद्यो वेद सोऽविद्याग्रन्थि विकिरति प्रभुः । शिवसिद्धान्तकं तंन्त्रं शिवाद्वैतं शिवं पदम् ॥ ५० ॥ इत्यनुभवसूत्रे शिवसिद्धान्ततन्त्रे षट्स्थल निर्णये लिङ्गाङ्गसंयोगविधिर्नाम षष्टाधिकरणं सम्पूर्णम्। 1 ति व (अ), तुमौ (क). मर्मान्त (म, क). 3 थे (अ, क, य). 6 षष्टमा त (क). 5 इति श्री वातुलोत्तरतन्ने शिवा (य), शिवा (क्ष). 4 * एतचिह्नान्तर्गतो भागः 'य, क्ष' यो नास्ति । 8 एतचिह्नान्तर्गतो भागः (क्ष' पुस्तके नास्ति । पा एतचिह्नान्तर्गतो भाग: 'अ, य' पुस्तकयोरेव पाठः ।

·अर्पणसद्भावः सप्तमाधिकरणम् अथ क्रियासु सर्वासु निर्लेपत्वाय चात्मनः । श्रीलिङ्गार्पणसद्भावमीश्वरोक्तमहं ब्रुवे ॥ १ ॥ 3 द्वेधा लिङ्गार्पण वेधिः प्रोच्यते देशिकोत्तमैः । क्रियार्पणमत किञ्चित् किञ्चित् ज्ञानमतार्पणम् ॥ २॥ * यथा कालोचितैव्यैः यदृच्छासम्भवैः स्वयम् । स्वोपभोगाय यत्कार्य त्रिषु लिङ्गेषु सादरम् ॥ ३ ॥ तक्रियार्पणमित्याहुः अर्पणैकविशारदाः ।* षट्मु लिङ्गेषु सर्वत्र सार्वकालिकरूपतः । स्वयमागतवस्तूनि ज्ञात्वा तत्तन्मुखेषु च ॥ ४ ॥ * अनिच्छाविधिना कार्य 'एतज्ज्ञा'नार्पणं विदुः । * 1 दा (अ), त: (क). ' तं मनाक (क, य, क्ष). (अ). 4 मतार्पण (अ, य, क्ष). ज्ञान (क). (अ), एतत्ज्ञा (क). ३ लिशार्पग वेधिध यत्तत् ज्ञा 5 ल (य). 7 , . * एतचिह्नांतर्गत: । यथा इत्यारभ्य विशारदाः । इत्येतो भाग: यथा. मुद्रितप्रति '३' अङ्कस्वेनात्र उदृङ्कितः ; एकवाक्यत्वात् । + एतच्चिांतर्गतोऽर्धश्लोकः श्लोकसङ्ख्यायां भगणित मुद्रिते यथा, तथा- ·30 अनुभवसूत्रे * * क्रियार्पणं विदाम्यत्र' सम्प्रतं द्रव्यशुद्धये ।। या या क्रिया विधातव्या प्रस्तुता जायते पुरा । तां तां कुर्यान्महादेवे समर्पणधिया सुधीः ।। *शिवार्पितानि द्रव्याणि न बन्धाय न मुक्तये । साक्षाच्छिवप्रसादायैवेति शैवी परा स्थितिः ।। शिवार्पणविधानोऽत्र सूक्ष्मासूक्ष्मविभेदतः । विधीयते सदैवास्य स्वोपभोगाय चात्मनः ॥ ५ ॥ आत्मोपभोग'जातानि द्रव्याणि विविधानि च । स्थूलाख्यं प्रविविक्ताख्यं आनन्दात्यमिति त्रिवा ॥ ६ ॥ स्थूलद्रव्यं भवेद्रूपं प्रविविक्त रूचिर्भवेत् । आनन्दस्तु भवेत्तृप्तिः एवमेव पृथक् क्रमात् ।। ७ ।। बहिरङ्गार्पणे रूपमन्तरङ्गार्पणे रुचिः । स्थूलद्रव्यार्पणं वाह्य प्रविविक्तं तथान्तरम् ।। आत्मसङ्गमयं साक्षात् आनन्दार्पणमुच्यते । पाआत्माङ्गार्पणमेवात्र तृप्तिरित्यभिधीयते ।। 3 व (क, य, क्ष). ग्य (अ). 1 प्रवक्ष्यामि (य). 2 दा (अ). 5 त्रि (म, क, य). 6ल (अ). * एतच्चिद्वान्तर्गतः ‘क्रियार्पण' इत्यारभ्य 'चारमनः' इत्यंत इलोकत्रयभागः एकसङ्ख्यात्वेन यथामुद्रितप्रति अत्र विनिवेशितः । * एतञ्चिह्नान्तर्गतो भागः अ, क' पुस्तकयोन दृश्यते । S' स्थूल ' इत्येतस्पद्यं समग्रंक' पुस्तके नास्ति ; परन्तु अस्यैव पद्यस्य पूर्वार्धमानं 'य, क्ष' योनं दृश्यते । एतच्चिह्नान्तर्गतो भाग अ' पुस्तके नास्ति । ..

·अर्पणसद्भावनिरूपणम् सप्तमाधिकरणम् 57 . स्थूल'द्रव्यापको विश्व इष्टलिंगे स्वभावतः । अविविक्ता पंकस्साक्षात् प्राणलिंगे तु तैजसः ।। भावलिंगे सदा प्रज्ञातृप्तिद्रव्यसमर्पकः । 'यपमर्पितं लिंगे तद्रपं भोक्तुमर्हति ॥ ८ ॥ रूपान्तरं न भोक्तव्यं भुक्त चेत्तदनर्पितम् ।। इष्टलिङ्गार्पितं शुद्धं प्राणलिङ्गमुखार्पितम् । सिद्ध ततः प्रसिद्धं हि भावलिङ्गार्पितं विदुः ॥ ९॥ * रुचिद्रव्या (क, य, क्ष). 3 1 रूप (क, य, क्ष). उच्यते (अ, य, क्ष). प्राज्ञः आनन्दापक - एतच्चिांतर्गतः साधैकश्लोकभागः यथा मुद्रणप्रति ८ सङ्ख्यात्वेनात्र निविष्टः । + 'यद्रूप' इति पद्यस्यास्योपष्टम्भकतदर्थोपबृह्मणात्मकः अधः प्रदर्शितो भागविशेषः ‘य, क्ष' पुस्तकयोदृश्यते यथा- यथा भुक्तिक्रिया 'पुंसि क्रमेणानुप्रवर्तते । सुप्रतिष्ठितलिजस्य न यथा पूर्वभावना ॥ तथा शिवप्रसादस्य पूर्वनाम म संस्मरेत । पूजादौ पूजान्ते भवेद प्रपदेपुनरेष हि प्रसादतनुम् ॥ पदार्थकायः पूजायां भक्तो भक्तिप्रभावतः । प्रसादकाख्यः पूजान्ते पुनः पूजाक्रियावधि ॥ यद् पं वस्तु नामार्चाकाले लिङ्गमुखार्पितम् । तद्रूपं पुनरर्चाकालपर्यन्तं प्रसादकम् ॥ लिङ्गस्य पूजावसरे द्रव्यं दत्तं शुभं भवेत् । अनावसरिकं दत्तं अशुभं तदनर्पितम् ॥ लिङ्गस्यावसरे यत्तद्र्व्यं दत्त शुभं भवेत् । मात्मनोवसरे दत्तमशुभं तदनर्पितम् ॥ 'पू (य). 6 ·:- 58 लिङ्गार्पि तत्तदर्पणतो लब्धं प्रसादं तत्तदादरात् । भुङ्क्ते यत्नात्स्वयं विश्वतेज सप्राज्ञरूपतः ॥ १० ॥ जाग्रत्स्वप्नसुषुत्यादि सर्वावस्थासु सर्वदा । लिङ्गार्पितोपभोमेन निलेपोऽयं न संशयः ॥ ११ ॥ त्रिषु धामसु यद्भोग्य भोक्ता भोग्यं च यो भवेत् । त्रिविधं प्रति यो वेद स भुञ्जानो न लिप्यते* ॥ १२ ॥ ज्ञानार्पण मतो वक्ष्ये स्वानुभूत्यैकगोचरम् । सर्वेन्द्रिय मुखागामिद्रव्यदोषनिवृत्तये ।। १३ ।। सोऽयं षटस्थलरूपेण तत्तल्लिङ्गमुखार्पितम् । प्रसादमादरेणैव स्वतसिद्ध स1इनुते ।। १४ ।। घडक्षरात्मके लि" सर्वाङ्गे सुप्रतिष्ठिते । 2अत्रैतदर्पितं सर्वमित्याहुः श्रुतयः 1 किल ।। १५ ।। ओमिति जगदखिलं स्यात् नम इति न ममेदमपि शिवायेति । समर्पकोऽयं मन्त्र: घडक्षरो मन्त्र नायको जयति ।। १६ ।। * देः (क) 7 अभय (य) (अ). " ह्यात्मस्व (अ, की. सः (क). र्लोपो (अ), लिसो (क्ष). 6 यश्च प्रकीर्तितः (अ), भोगश्च यो भवेत् (य, क्ष) 8 भेदस्स (क). तं (क). प्णु (क्ष). ङ्ग (क)- 11 तत्रैव चा (अ). 13 खलु (क, य, क्ष). 9 10 (अ). अत्र “क्रियार्पणम् " इति 'अ, क ' पुस्तकयोदृश्यते । + ओमिति' पद्यमारभ्य न ममेद' इत्येतत्पद्यस्यान्तं यावत् 'अ' पुस्तके नास्ति ।

·अपैणसद्भावनिरूपणम् राधिकरण 59 * न ममेदं जगत्सर्व शिवायेति शिवार्पणम् । अभिधत्ते द्विमन्त्र हो मन्त्रो लुप्त अकारकः ॥ १७ ॥ तस्मादर्पणसद्भावज्ञानमेव सदाभ्यसेत् ।* *अथ गन्धो रसो रूपं स्पर्शः शब्दस्ततःपरम् । परिणाम पदार्था हि षडेते सार्वकालिकाः ।। एकैकस्य पदार्थस्य नानाभेदाः पृथक् पृथक् । गन्धादय इमे मात्राः पृथ्व्यादीनामनुक्रमात् ॥ १८ ॥ एकस्मिन् वस्तुनि रताः ते सर्वे टकरूपतः ।। पाचन्दनादिम यो गन्धः मधुरादिमयो रसः । वैद्युतादिमयं रूपं स्पर्शो मृद्वादितन्मयः ।। स्यान्नादा दिमयश्शब्दः परिणामस्ततः परम् । सुखा दिमय इत्येवं नाना भेदाः प्रकीर्तिताः ।।। १९ ।। एवं रूपेषु सर्वेषु पदार्थेषु निरन्तरम् । लिङ्गार्पणधिया10 ह्यात्मा प्रसादमुखमश्नुते ।। २० ।। 1 20 (अ). सम (अ, य, क्ष). र: (क). 'म (अ). स्वार्थ (भ, क). 6 रकः (क). ' ग (अ). 8षु (अ). 9 ः (क) या क्ष). 10 धिया (अ). " * एतचिह्नांतर्गत: अर्धश्लोकः यथामुद्रितप्रति विशिष्टः पद्याङ्कानुदृङ्कित: स्थापितः। * अथेत्यादि सार्घश्लोकद्वयभागः यथा मुद्रितप्रति १८ पद्यसंख्यात्वेन विनिविष्टः। S· एकैकस्य गन्धादय' इत्येत्श्लोका द्वयं 'क' पुस्तकयो विपरित णतमस्ति । एतचिवह्नान्तर्गत रलोकद्वयभागः थामुद्रितप्रति १९ श्लोकत्वेनपरिगणितः ।

·60
अनुभवसूत्रे
द्रव्याण्येतानि सर्वाणि विभज्य स्वस्वरूपतः ।
लिङ्गार्पणधिया भुक्ते तानि वस्तूनि सर्वदा ।। २१ ।।
भक्तोऽयमात्मा स्वयमेव गन्धं
आचारलिङ्गापितमादरेण ।
भुङ्क्ते सदा सन्निहितस्वभावात्
प्रसादरूपेण समागतं हि ।। २२ ।।
:
महेश्वरोऽयं गुरुलिङ्गमूर्तेः
मुख सदैवार्पितमाकलय्य ।
प्रसादभूतं रसमानुकूल्य
स्वभावतः सादरमेव भुङ्क्ते ॥
रूपं पदार्थ शिवलिङ्गवक्त्रे
समर्पित सन्ततमेव भक्त्या ।
स्वयं समायातमुपाधि योगात्
अयं प्रसादी भजते प्रसाद म् ।। २३ ।।
स्पर्श समादाय बहुप्रका"
समर्पित यच्चलिङ्गवक्त्रे ।
भुङके प्रसादात्मतयोपलब्ध
यः प्राणलिङ्गी स्वयमेवमात्मा ।। २४ ।।
1 सिद्धानि (क).
2.दि (क). ३ भेदा (अ).
*ध (अ). 0 (क),
शः
6
(थ).
रात् (अ).
मतुल्यं इति 'क' पुस्तकपाठः ।

·अर्पणसद्भावनिरूपणम् सप्तमाधिकरणम्
61
य एष नित्यं शरणस्थलात्मा
प्रसादलिङ्गार्पितमेव शब्दम् ।
स्वयं गृहीत्वा विविधो गदष्ट
प्रसादभोगं कुरुते स्वभावात् ।। २५ ।।
ऐक्यात्मकोऽयं परिणामवस्तु
सदा महालिङ्गसमर्पित हि ।
स्वभावसिद्धं निजभक्तियोगात्
निषेवते तृप्तिधनप्रसादम् ।। २६ ।।
१
एवं षडङ्गस्थलरूपतोऽसौ
स्वस्मिन् स्थिते षड्विधलिङ्गतत्त्वे ।
समर्पित षड्विधवस्तु जातं
प्रसादरूपेण सदैव भुते ॥ २७ ।।
आचारायार्पिता पृथ्वी गुरोरापम्पमर्पिताः ।
शिवाय चार्पित तेजः चराय मरुदर्पितः ।। २८ ।।
प्रसादायार्पित व्योन जीवत्मा महतेर्पिऽन; It
आचारे दिव्यलिङ्गे निरूपमनि नभक्तस्थ लाङ्गैक्य भाजि
घ्राणाख्ये चित्तहस्तेन च घनसुखहे'तो' क्रियाशक्तियुक्ते ।
1 प्र (अ). 2 स्वात्म (अ).
क (अ). ण स्थे(म, क).
तु (अ).
मथच असे
एतचिह्नांतर्गतो भागः क 'योः कोरयोने दृश्यते ।
साधलोकैकभागः मुद्रितपुस्तकवत् २४ संख्यात्वेनात्र संयोजितः ।

·62 अनुभवसूत्रे घ्रातव्यं द्रव्यमप्यर्पणविषयविधानोपदिष्टं समर्थ्य प्रायस्सद्भक्तिपूर्ण स्वयमयमिह गन्धप्रसादं भजेत ॥ २९॥ स्वाङ्गे माहेश्वरात्मन्यनुपमसहजज्ञानशक्तिप्रयुक्त जिज्ञास्ये सुप्रसिद्ध परतग्गुरुलिङ्गाभिधे संस्थितेऽस्मिन् । निष्ठाभक्तिप्रभावप्रणिहितसुमहाबुद्धिहस्तेन विद्वान् रस्यं द्रव्यं समर्प्य स्वयममलरसाख्यं प्रसादं भजेत ।। ३० ॥ योऽसौ नित्यं प्रसादिस्थलपरमपदप्राप्तदिव्याङ्गभाजि स्वेच्छाशक्तिप्रयुक्ते दृशि जगति मुखे पाणिनाहकृतेन । साक्षाल्लिङ्गे शिवाख्ये सविनयमबधानात्मताभक्तियुक्तो द्रष्टव्यांशं समर्पिणविनिहितरूपप्रसादं भजेत ।। ३१ ॥ 8 संसक्त' प्राणलिङ्गिस्थलनिहितनिजाङ्गे मन:10 4110 गिना सौ लिङ्गे 11साक्षांचराख्ये त्वचि जगति विमुख ह्या दिशक्तिप्रयुक्ते । 13EXटव्यं चार्पयित्वा स्वयमनुभवभक्तिप्रभावोपपनो नित्यं स्पर्शप्रसादं निरतिशय सुखं तत्त्ववेत्ता भजेत ।। ३२ ।। लिङ्गे साक्षात्प्रसादे14 विमलशरण संज्ञान संस्थापित16ऽस्मिन् श्रोतव्यं श्रोत्रवक्त्रे निखिलमिह पराशक्तियुक्ते समर्थ्य आनन्दाकारभक्तिस्फुटतरपरमज्ञानहस्तेन सोऽयं शब्दाख्यं तत्प्रसादं स्वयमविरतमत्याश्र17417स्थो भजेत ।। ३३ ।। 1 (अ, 2 यमि (अ). *द्ध (अ) श (अ). 8 तौ (क) क) 3 जिह्वास्स (अ), लिङ्गास्ये (य, क्ष). 5 दे (अ), धैः (क). त्य (अ). शक्त (अ), शत्तिा (क). 10 प्रा (क). 11 चास्मिन् स (अ). 12 ग (अ). 19 स्त्र (क). "द (क) 15 स्थे (अ). 16 चा (अ). 17 य (अ). 9

·-
अर्पणसद्भावनिरूपणम् सप्तमाधिकरणम्
ऐक्या है भा जि लिङ्गे महति हृदि मुखे चिन्महाशक्तियुक्ते
नित्यं भावेन हस्तेन च समरसभक्तिप्रसक्तः स्वयं सन् ।
*स्मर्तव्यं चार्पयित्वा विशद मतिरवश्यं सदेवापणीयं
तस्माल्लब्धं विशुद्धं घनतरपरिणामप्रसादं भजेत ।। ३४ ।।
अङ्गं च लिङ्गं च मुखं च हस्तो
भक्तिश्च शक्तिश्च तथार्पणं च ।
प्रसाद इत्यष्टविधस्थलानि
प्रतिस्थलं षट्स्थलसंज्ञितानि ।। ३५ ।।
सवितुः पदमङ्गं स्यातू भर्गपदं लिङ्गमेव सभ्वन्धिः ।
चीमहि पदमित्येषा मायव्याङ्गलिङ्गसम्बन्दिः || ३६ ।।
जीवस्सविता देवः परमो भगस्तदर्थक वरणीयम् ।
अनयोरक्यं धीमहि पदमेषा प्राह जीवपरमैक्यम् ।। ३७ ।।
अङ्गं च लिङ्गं च 'सदेव जात
भक्तिश्च शक्तिश्च तथा चिदेव ।
mammi
हं (क) य, क्ष).
मल (अ).
24 (क)
6 मा (अ).
3 श (अ).
*जाव्य (क, क्ष).
र सदैव जातं (अ).मु च हतो (क),
पिणं च (को.
उपजातिवृत्तम्' इत्येतच्चिङ्गाध तनयोः पद्ययोवृत्तनिर्देश: ''
पुस्तके दृश्यते ।
न्धम् (क्ष). धम् (य),

·64 अनुभवसूत्रे आनन्द एव स्वयमर्पणं च 'प्रसादरूपं च भवेत् त्रितत्वम् ।। ३८ ॥ 'अङ्गं जीवः परमो लिङ्ग सम्बन्ध एव तादात्म्यम् । तद्वत्पदार्थरूपं प्रसाद- रूपं समर्पणं त्रिविधम् ।। ३९ ।। पदार्थरूपो जीवश्च प्रसादः परमो भवेत् । समर्पणं च तादात्म्यं इति शैवी परा स्थितिः ॥४०।।* एकधा च त्रिधा च षड्धा (१) नवधा च प्रवर्तते । स्वयमेव परं लिन ततोन्यच्च किञ्चन ।। ४१ ।। नवलिङ्गान्यविज्ञायतन्मुखान्यर्पणानि च । क्थं निर्लेपतामेति सर्वेष्विन्द्रियकर्मसु । ४२ ।। लेपोऽज्ञं न जहेज्जातु तज्ज्ञं स्पृशति न क्वचित् । सर्पिषा लिप्यते पाणी सना नैव लिप्यते ॥ ४३ ।। यथा कालिकया दृष्टौ सम्पृक्तापि न लिप्यते । पक्ष्मणोरन्तरा तारा तथा सम्यक् शिवात्मवित् ।। ४ ४ ।। 1 आनन्द एवार्पणमुत्तमं च (अ), प्रसाद इत्येव च षट्स्थलानि (क). ' प्रतिस्थल षट्स्थलसंज्ञितानि (क). 3 प्रसाद (य). * एतञ्चिह्नान्तर्गते पद्ये 'य, क्ष' पुस्तकयोरेव दृश्यते । एतच्चिह्नान्तर्गतः श्लोक: • अ, क, य' पुस्तके षु नास्ति । + एतच्चिह्नान्तर्गतौ श्लोको 'म, क ' पुस्तकयोर्न दृश्यते । ..

·निरूपणम् सप्तमाधिकरणम् 65 शरीरादिपदार्थश्च दत्वा दानं समर्पणम् । समर्प्य सोऽहमस्मीति दासोऽहंभाव उच्यते ॥ ४५ ।। इन्द्रियादागतं किञ्चित् यत्सुखं तच्छिवार्पितम् । तत्प्रसादं तु भोक्तव्यं तदिन्द्रियमुखेन च ।। ४६ ।। येन गन्धरसौ रूपस्पर्शशब्दरतिक्रियाः । एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते ।। ४७ ॥ एवं लिङ्गार्पित सर्व इति यो बेत्ति तत्त्वतः । सोऽश्नुते सकलान् भोगान् विपश्चित् ब्रह्मणा सह ।। ४८ ।। * लिङ्गदेही सदात्मायं लिङ्गाचारो न लौकिकः । सर्व लिङ्गमयं रूपं लिङ्गेन सममश्नुते ॥ ४९ ।। सर्वाङ्ग लिङ्गमेव स्यात् अन्नपानाद्यमर्पितम् । प्रसादस्तृप्तिरेव स्यात् सर्व लिङ्गमयत्वतः ।। ५० एतदर्पण सद्भावज्ञानं वेदान्तवाक्य जम् । गुरूपदेश तस्साध्यं नान्यथा शास्त्रकोटिभिः ॥५१ ॥ 1 कामा (अ) क). + एतञ्चिह्नांतर्गतपद्य पूर्वोत्तरार्धयोर्मध्येऽयमध प्रदर्शितः श्लोका? दृश्यते- गन्धादसादपं स्पर्शाच्छब्दात् रतिक्रिया " इति। एतचिह्नान्तर्गतो भागः ( य, क्ष ' पुस्तकयो स्ति । 7 *

·66
अनुभवसूत्रे
श्रीलिङ्गापण सद्भावमश्वोच परमार्थतः ।
अर्पितं च प्रसादं च भोगं निपतां प्रति ।। ५२ ।।
एतद्यो वेद वेद सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति प्रभुः ।
शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं शिवं पदम् ।। ५३ ।।
'इत्य'नुभवसूत्रे शिवसिद्धान्ततन्त्र षट्स्थल निर्णये
अर्पणसद्भावो नाम
सप्तमाधिकरण सम्पूर्णम्।
i
एतद (अ). . थो (क). ३ यो (अ). 2 हति वातुलोत्तरतन्त्र शिवा (य),
शिवा (क्ष).
+ एतचिहान्तर्गतो भाग: 'क्ष' पुस्तके नास्ति ।
8 एतच्चिह्नान्तर्गतो भामः ' अ, क' पुस्तकयो स्ति ।
। एतच्चिह्नान्तर्गतो भाग : 'य, क्ष 'पुस्तकयोनास्ति।

·क्रियाविश्रान्ति: अष्टमाधिकरणम् क्रियाविश्रान्तिमाचक्षे साक्षादीश्वर'भाषिताम् । देव्यै रहस्यरूपेण तामिदानीं समास तः ॥ १ ॥ अस्यात्मनः क्रिया सर्वाः लिङ्गार्पिततया स्थिताः । स्वस्मिन्नेव स्वयं यान्ति विश्रान्ति सुखलक्षणाम् ॥ २ ॥ प्रोच्यते परमार्थः क्रिया विश्रान्तिरित्यतः । क्रियाविश्रान्तिरेवात्र सम्यग्ज्ञानं न संशयः ॥ ३ ॥ सम्यग्ज्ञानमयं साक्षात् शिव एवेति वेदनम् । वेदनेनैव तेनायं आप्तकामः सुखी भवेत् ॥ ४ ॥ आप्तकामस्य सुखिनः कामाचारा बहिर्मुखाः । प्रवृत्ता लौकिकास्सर्वे प्रययुर्नाशमात्मनि ॥५॥ ''णष्टेष्ट्वेषु सर्वेषु स्वेच्छाचारेण यत्कृतम् । तच्छिवार्चन मेव स्यात् यद्भुक्तं तच्छिवार्पितम् ॥ ६ ॥ 2 1 बोधि (क). । धु (क). 4 ता (क). स्वरूप (अ). ज्ञानात (क). प्रा (अ). शक्ति सर्व (क). 8 पण (अ), र्चण (क), 6 ·68 अनुभवसूत्रे शिवरूपतया सर्व यस्य भाति स्वरूपतः । स्वेच्छाचारसमाचारः तस्य चार्चा हि शूलिनः ॥ ७ ॥ एवमर्चनमीशस्य स्वेच्छाचारनिबन्धना । भवत्येव न सन्देहः शिवोऽहमिति वेदनात् ॥ ८ ॥ अहमिति शिव एव सत्यचिद्घनः स्फुरति तदा पृथगस्ति नैव वस्तु । इदमिति वपुषा 3-3 तेन बन्धन न हि शरणस्य विमोचनं हि किञ्चित् ॥ ९ ॥ बन्धमुक्त्योरभावे हि भक्तिरुक्ता निरर्ग'ळा । न बन्धे मोचने चापि न तयोश्च समुच्चये ॥ १० ॥ बन्धे सति विमुक्तिस्स्यात् सत्यां मुक्तौ च बन्धनम् । अन्यस्यापगमादम्य आगमिष्यति केनचित् ॥ ११ ॥ परस्परानुबन्धेन वतेते वन्धमोचने । तस्मात्तयोरभावे तु भक्ति रुक्ता निरङ्कुशा ॥ १२ ॥ न योगो1 न तपो नाईक्रमः कोऽपि न विद्यते । अमाये शिवमार्गेऽस्मिन् भक्तिरेका प्रशस्यते ॥ १३ ॥ 4 1 भाव (भक). 2 स्यासे (अ). 3 च (अ), च (य, क्ष) 6क्त (अ). ळ: (अ). रम (क). पुरुष (क). 8 9त (अ). 04 बद्धो (क). 11 गे (क) . * 'अहमिति ' पद्यारम्भे पद्यस्यास्य 'प, क' ग्रन्थयो: दृश्यते । अधसमवृत्तम्" इति वृत्तनिर्देश:

·क्रियाविश्रान्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरणम् 69 ज्ञानं ब्रूते भक्तिः कुरुते शिवजीवयोः पृथग्भावम् । तेन ज्ञानं पूर्व भक्तिस्तू- त्तरतया विभाति ततः ॥ १४ ॥ पापान्नरकः पुण्यात्स्वर्गः ताभ्यां विनैव कर्मभ्याम् । ज्ञानान्मोक्षस्त्रिभिरेव विना स्यात्प्रसादतो भक्नि:* ।। १५ ॥ प्रसादादेव सा भक्तिः प्रसादो भक्तिसम्भवः । यथैव' कुरते बीजं बीजतो वा यथाङ कुरः ।। १६ ।।। भक्तिस्सत्वगुणस्था रजोगुणाढ्या तमोगुण थिना । स्वातव्येण सलीला प्रवर्तते शिवसमर्पिता शुद्धा ।। १७ ।। सत्वरजस्तमसामप्यतिरिक्ता भक्तिरेभिरुपपन्ना । स्वविशुद्धतया 'तानप्येका कारान् करोति हि त्रिगुणान् ।। १८ ॥ 2 1 (अ, क्ष). सत्वरजस्तामसमप्येवेति का (क). 4 तस्मादे (अ, क). न्मरौति (क). स (क). * एतञ्चिह्नान्तर्गतौ श्लोकौ । २७ ' सङ्ख्याधित शुभं कर्माशुभ कर्म इति पद्यानन्तरस्थश्लोकत्रयस्य भाद्यन्तश्लोकी ‘य क्ष' ग्रन्थयोर्भवतः । एतचिह्लादितं पचं - अ. क' पुस्तकयोनास्ति । + एतरिचहान्तर्गत श्लोकः 'भ' पुस्तके नास्ति ।

·70 अनुभवसूत्रे न राज सो गुण भक्तौ परायां' नैव तामसः । न सात्विकगुणोऽपि स्यात् स्वगुणैरगुणैव सा ।। १९ ॥ *रौप्यं ताम्रमयोधनं त्रितयमे नत्सात्विक राजसं प्रोक्तं तामसमेषु च त्रिषु विलेपं सश्रितेऽपि स्वयम् । 'कुर्या सिद्धरसः स्वनिर्मलतया लोहत्रयं तद्यथा स्वर्ण षोडशवर्णपूर्णमकरोद्भक्ति' स्तथा' त्रीन् गुणान् ।। २० ॥ यथा सिद्धरसो लोह त्रयं चैकप्रकार तः । 'कुर्यात्स्वण तथा भक्तिरतिः10 शैवं गुणत्रयम् ।। २१ ॥ कस्तूरीहिमकुङ्कुमानि "हि तमस्सत्वं रजो वर्णतः कृष्ण शुभ्रमथारुणं यदुपरि प्राप्ता शिवकात्मिका । भक्तिः स्वात्मगुणात्मिका जयति तत्सद्वासनारूपिणी नैर्गुण्ये परमे पदे किमिह वक्ष्ये भक्तियोगस्थिपितिम् ।। २२ ॥ *शिलालेखा स्थली लेखा जललेखा त्रिधा क्रमात् । शुभाशुभात्मिका कर्मज्ञानभक्तिक्रिया मता ।। 1 2 3 2 (क). . नेया (क). सा (य). 6 चैकदा (म, क). (अ) क). 10 तिः (अ). 11 च (अ). त (क). 16 ला (य). णा (अ). स्सदा (अ). 7 4 निल (क) 8 ताप (अ). चक्रे ख क (अ). 13 धि (अ). 12 'रौप्य " इति पद्यस्य शार्दूलविक्रीडितता ' अः क ' पुस्तकयो- निर्दिष्टा । + एनचिह्नान्तर्गतपद्य द्वयं २५ सङ्ख्यासङ्केतित । इन्द्रियाकार इति पद्यानन्तरं य, क्ष पुस्तकयो:वर्तते । अथ च · शिलालेखा' इत्यारम्य लुप्यते ' इत्यन्तं मुद्रितप्रती यथा एक- संख्यात्वेन पद्यद्वय परिगणितं तथात्रापि विशिष्टैकार्थप्रतिपादकतयास्य भागस्य २२ संख्यात्वेन लिर्देशः कृतः।

·क्रियाविश्रान्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरणम् 71 1नव लोप्या शिलालेखा स्थली लेखा च लुप्यते । नादौ लेखायते चान्ते जललेखा न लुप्यते ॥ २३ ॥ अई कर्ता समस्तस्य धर्माधर्मस्य कर्मणः । इत्य ने नाभिमानेन कर्मकाण्डोऽयमुच्यते ॥ नाई कर्तास्य कर्तृत्वं शिवस्साक्षी स्वभावतः । इत्यनेनाभिमानेन ज्ञानकाण्डोऽयमुच्यते ॥ न कर्ताहं न साक्षी च शिव एवेति कर्मणा । द्वयाभिमानराहित्यं 'भक्ति काण्डोऽयमुच्यते ॥ २४ ॥ मैं शुक्तिः कर्मपदं सरोरुहदळं ज्ञानं पदं भाक्तिकं तप्तायोधनमेषु समृति पयोबिन्दुः स्थितस्त क्रमात् ।। - फल्यं विफलत्वमाकृतितया प्रायेण नाशं 11गतो!1 12 नाम्नाप्ये12व शिवात्मिकां परतरां भक्ति किमाचक्ष्महे ॥ २५ ।। 1 सै (अ). 7 * प्य (अ). 3 स्मृति (अ). * ख (अ). " मे (अ) ' णोः तद्भ (क). न्दुस्थिता (अ). 12 सामीप्ये (अ), नाम्नास्य (क) । (य, क्ष) 8 खः (अ). 10 स्थित (अ). 11 ता (अ, क). भत्र · शुक्ति' रिति पद्यस्य शार्दूलविक्रीडितवृत्तता 'अ, क ' पुस्तकयोः निर्दिया ।

·72 * अनुभवसूत्रे स्वच्छन्दाचारवर्तिन्या भक्त्या यत्कृतमर्चनम् । यद्भुक्तमर्पितं लिङ्गे 'मनोवाक्कायकर्मभिः ।। गन्ध पुष्पादिगन्धस्य ग्रहणं यत्तदर्चनम् । षड्सास्वादनं यत्तन्नैवेद्याय प्रकल्पितम् ।। । इन्द्रियाकारमा वन' विषयाकार तम्स्वयम् । क्रीडया देवता भुङ्क्ते स्वत इत्यर्च मतम् ॥ २६ ॥ लिङ्गदेहे शिवात्मायं लिङ्गाचारी न लौ केकः । सर्वलिङ्गमयं रूपं लिङ्गेन स'मम'श्नुते ॥ २७ ।। शुभं कर्माशुभं कर्म ज्ञानकर्म प्रसादकम् । एतच्चतुर्विधं कर्म तत्तत्फलविधायकम् ॥ २८ ॥ आत्मानं च पृथक् कृत्वा प्रेरितारं तथा पृथक् । असौ जुष्टम्ततः तेन ह्यमृतत्वाय कल्पते ॥ २९ ॥ आत्मोपासक ईश्वास्स्वयमुपास्यस्सर्वदैवेत्यसौ भक्तिर्मोकरी करोति शिवमात्मानं च कृत्वा पृथक् । 3 तस्य पूजनम् (अ). 1 सत्यमेव मयोदितम् (अ). सा सा (म). 5 भासन (अ) 8,9, थु (क्ष). तस्य न (अ) ह भ (अ). 4 6 नं (अ, क). 10 एतञ्चिह्नित: श्लोकत्रयभागः यथामुद्रितप्रति २५ श्लोकत्वेनात्र निविष्टः । एतञ्चिबान्तर्गत 'इन्द्रियाकार ' इति पद्यानन्तरं । २२ ' सङ्ख्यैकमात्र- सङ्केतित "शिलालेखा'' तथा नैव लोप्या" इति पद्यद्वयं वर्तते । + एतच्चिबान्तर्गत: लिङ्गदेहे ' इति श्लोक: ‘य, क्ष' पुस्तकयो स्ति । पतच्चिह्नान्तर्गतपद्य “अ, क' ग्रन्थयोनास्ति । एवं एतत्पद्यानन्तरं १५ संख्यात्वेन १६ संख्यात्वेन च संकेतितो पापाबरकः इति श्लोको 'य' क्ष पुस्तकयोदृश्यते । तथा न योगो ·क्रियाविश्रन्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरणम् 73 यत्तत्क्षीरघृतारणी हुतबह स्रोतोम्वत्संयुतं जीवेंशैक्यपदं विभज्य परतोप्यस्यामृतत्वाय हि ॥ १० ॥ नेले च ल्पविलोकिते सति पृथक्त्वं याति बत्तचिरं रूपं वस्तु यदेकमेव पुरुषेणाश्चर्यसंस्पृग्धिया । कृत्वा भूय उभे समे यदि दृशौ तेनेक्षिते सत्यभू रूपं पूर्ववदेव विमलं चैकं स्वभावेन हि ॥ ३१ ॥ * सर्वाङ्ग लिङ्गमेव स्यात् अन्नपानाद्यमर्पितम् । प्रसादस्तृप्तिरेव स्यात् सर्व लिङ्गनयं भवेत्* ॥ ३२ ॥ एवमद्वैतभक्त्यैव प्रमादस्सर्वतोमुखः । प्रसिध्यति ततस्सर्वमात्मरूपेष दृश्यते ॥ ३३ ।। कर्ता कारयिता चेव कारण कार्यमेव च । सर्वमात्मतया भाति प्रसादात्पारमेश्वगत् ॥ ३४ ।। भोक्ता भोजयिता भोगो2 भोगोपकरणानि च । सर्वमात्मतया भाति प्रसादादा रमेश्वगत् ।। ३५ ।। ग्राहकश्च तथा ग्राह्यं ग्रहणं सर्वतोमुखम् । सर्वमात्मतया भाति प्रसादाचार मेश्वरात् ॥ ३६ ।। जीवात्मा परमात्मा च तयोमरश्च भेदकः । सर्वमात्मतया भाति प्रसादात्यारमेश्वरात् ।। ३७ ।। शरीरमिन्द्रियं प्राणा मनोबुद्विाहकृतिः । सर्वमात्मतया भाति प्रसादात्पारमेश्वरात् ।। ३८ ।। 1 ख (क्ष). 'ग्य (अ). दि (क्ष). "प्त (क). स्प (अ). एतचिह्नान्तर्गत पद्यं यक्ष , पुस्तक योर्नास्ति । एतचिह्नान्तार्गत पद्यं 'क' पुस्तके न दृश्यते। * एतच्चिह्नान्तर्गतपद्ये अकयोन स्त: 3 ·74 भनुभवसूत्रे *विधयश्च निषेधाश्च निषिद्धकरणान्यपि । सर्वमात्मतया भाति प्रसादापार मेश्वगत् ॥ ३७ ।। कामक्रोधादयस्सर्वे तथा शान्त्यादयोऽपि च । सर्वमात्मतया भाति प्रसादात्पारमेश्वरात् ।। ३८ ।। तस्मा दद्वैतगां' भक्तिं आश्रयेत्सर्वसिद्धिदाम् । न च द्वैतात्मिकी भक्ति क्लेशहेतुप्रदायिनम् ॥ ३९ ॥ अन्योन्यप्रार्थ द्वैत समसंयोगयोस्तयोः । के के भजति भक्त्या सा भक्तिरद्वैतगा न हि ॥ ४.।। अद्वैतपदाढा या भक्तिद्वैतलक्षणा । सेवाद्वैताभिधा भक्तिः अन्या केवलकलिता ॥ ४१ ।। द्वैतभक्त्या' हि संसारवर्धन भिन्नरूपतः । अभिन्नरूप तो द्वैतभक्त्या संसारनाशनम् ॥ ४२ ।। द्वैतभक्तिः प्रपञ्चाख्या केनचित्कल्पिता मृषा । अद्वैतभक्तिरचला निर्विकल्पा निरञ्जना ॥ 2 8 गा (अ). + कं (म). 1 (भ). ता (म. क). (भ, क). क्ति (अ). का (अ). * विधयश्चेति श्लोकानन्तरं अस्यैवाधिकरणस्य ३२ तमः श्लोकोऽत्र पुनरावृत्त- प्रसादाद्देवताभक्ति: प्रसादो भक्तिसम्भवः । यदेवांकुरतो बीज बीजतो वा यदांकुरः ॥ (अ). कप्रती श्लोकोऽयमत्र नास्ति । कामक्रोधादय' इत्ययं श्लोकः 'अ क' पुस्तकगेर्नास्ति । भन्योन्येत्ययं श्लोकः ‘भ क' पुस्तकयोनास्ति । एतच्चिह्नितभागीयश्लोकवाणि यथामुद्रितप्रति एकश्लोकसंख्यात्वेन परिगणि- . तानि ।

·क्रिया विश्रन्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरण 75 निभक्तिनिवृत्तौ' हि साक्षादद्वैतलक्षणा । भकिनगरीयसी भाति निजनिर्वाणरूपिणी ।। ४४ ।। अद्वैतभक्तियुक्तस्य योगिनः सकला:2 क्रियाः । आस्ते दर पटन्यायात् क्रियामात्रा हि न क्रिया ।। १५ ।। क्रियामात्रा क्रिया नैव प्रतिबन्धाय देहिनाम् । केवला' निर्मला शुद्धा फलकामविवर्जिता' ।। ४६ ।। फलकामप्रयुक्ता हि क्रिया सा प्रतिबध्यते । क्रियामात्रा न बन्धायेत्यत्राश्चर्य किमुच्यताम् ।। ४७ ।। निष्फला निष्फला नैव सफला सफला न हि । कियाद्वैत सिद्धान्तभक्तियोगसमाश्रिता ।। ४८ ।। फलकामतया कर्मकरणं प्रतिबध्यते । पान कर्ममात्रकरण तस्मात्कर्मफलं त्यजेत् ।। ४९ ।। त्यक्ते कर्मफलेऽप्यस्य विलासो नैव बाधत्ते । 1 : द्वैत (क). + हि (क). त्ता (क्ष) ॐ नः (अ, क). 2 ल (म, य, क्ष). लं (म). तः (क). 7 8 प्रयुक्ताः क्रियाः न (क). कर्म (अ, क). -- +फलकामेत्ययं श्लोकः ब, क पुस्तकयोन दृश्यते । * निष्फलेत्ययं श्लोकः क, य, क्ष पुस्तके घु नास्ति । T'न कर्म' इत्येतत्पद्यार्धस्थाने क पुस्तके पाठान्तरं यथा- ‘क्रियामात्मा नुबद्धायेत्यताश्चर्य किमुच्यताम् ।' 8 एतचिह्नान्तर्गतः सार्धेकश्लोकः यथामुद्रितप्रति एकसंङ्ख्यात्वेन परिगणितः ।

·76 अनुभवसूत्रे यथा चित्रपट स्त्रीणां विलासो नैव बाधते । तथाद्वैतक्रियाणां च विलासो नैव बाधते ।। ५० ।। न प्ररोहन्ति बीजानि यथा भ्रटानि भूतले । अद्वैतभक्तियुक्तानि कर्माणि च तथैव च ।। ५१ ।। 'यथा वन्ध्याः स्त्रियो लोके फलाय न कदाचन । तथाद्वैतक्रिया लोके फलाय न कदाचन ।। ५२ ।। अद्वैतभक्तिरूपेण दृश्यन्ते तत्प्रभावतः । नेप्फल्यमिति सम्भ्रान्तिस्साफल्यमिति विभ्र.4: ।। ५३ ।। * वन्ध्या सका मा यदि पुंसि सङ्गमं करोत्यकामापि फलं यथा न हि । भक्तिसदा सङ्गममीश्वरे मुदा करोत्यपि स्यात्फलमेव नेतरत् ।। ५४ ।। न नष्फल्यं न साफल्यं क्रियाणामस्ति वस्तुतः । 1 2 (क्ष). 2त विलांसश्च क्रियाणां (अ, क). हि (अ) . माः (क). 5 त (अ). - * “यथा वन्ध्या " इति पद्यानन्तरं यक्षयोः इमापधम्तनानि पद्यानि दृश्यन्ते- निष्फला निष्फला नैव सफला सफला न हि । कियाद्वैतसिद्धान्तभक्तियोगसमाश्रिताः ॥ 'क' पुस्तके चायमेकश्श्लो दृश्यते यथा- फलं हि प्रतिबन्धस्स्यात् सुखस्य रतिसङ्गमे । तस्मात्पुंसि शिवेनैव वन्ध्याभक्तो फलागमः ॥ रातच्चितान्ततः श्लोकः : अक' योनास्ति । एतचिह्नान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके नास्ति ।

·क्रियाविश्रान्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरणम् 77 समौ निम्नोन्नतौ नाभिकुचौ चित्रपटे नियः । क्रियानैष्फल्यसाफल्ये सत्य द्वैते तथा समे ।। ५४ ।। यथा नानाविधा नद्यो नानाविधजला अपि । स्यन्दमाना' इमास्सा: 4अकूपारं समाश्रिताः ॥ ५५ ।। *तद्रूपेणैव दृश्यन्ते नामरूपे विहाय च । तथाद्वैतं समाश्रित्य क्रिया नानाविधा अपि ।। ५६ ।। अद्वैत भक्तिरूपेण दृश्यन्ते भक्तियोगतः ।* क्रियाकारस्वरूपेण प्रती ताप्ये व सर्वदा । न केवलक्रिया ह्यस्य लीलामात्रस्वभावतः ॥ ५७ ।। अर्चनार्पणरूपेण तत्सर्व तु प्रतीयते । लीलया सकलाकारा स्वयं सा भक्तिदेवता ॥ ५८ ।। क्रीडन्ती स्वात्मनाऽऽत्मानं भुङ्क्ते चैतच्छिवार्पितम् । अनुराग रा भक्तिर्विषयेषु विशुद्धविरागपरा ।। ५९ ।। अनुरागेण विरागेण सन्ततं भक्तिरेव निर्लेपा । अन्तर्लेपबहिर्लेपत्यागग्रहणयोस्समा ।। ६० ।। 1 याः (अ). न (अ). * त्या (अ). तत्व (क). + पारावारं (अ), अकूपारं न त इ (अ). 8था (क, य, क्ष). (क्ष). 5 (अ). 6 * एतञ्चिह्नगतः सार्धश्लोकैकभागः यथामुद्रितप्रति ५३ संख्याकश्लोकत्वेन गणितः। * एतचिह्नान्तर्गत: 'अर्चना' इत्यारम्य 'स्थितिः' इत्यन्तो भाग भ, क पुस्तकयो स्ति । .

·78
अनुभवसूत्रे
विषयाणां विषयिणां अनुरागविरागिणाम् ।
तस्मद्भक्तिन गृह्णाति न जहाति किमप्यसौ ।। ६१ ।।
अनुरागेण यद्वस्तु विरागेणापि शाम्भवी ।
यथा तमःप्रकाशाभ्यां युक्तोऽप्याकाश एतयोः ।। ६२ ।।
निर्लेपतः स शुद्धात्मा तथा ताभ्यां तयोश्च सा ।
तमो ज्योत्स्नाप्रवृत्तिईि रात्रावेव न चाहनि ॥ ६३ ।।
पुण्यपापोभयं कर्ममते भक्तिमते कुतः ।
अहन्यातप एवास्ते तमो ज्योत्स्नाविलक्षणे ।। ६४ ।।
तथा भक्तिपदे शैवं पुण्यपापविलक्षणे ।
अहन्यहस्करो भाति भर्गो भक्तिपदे तयोः ।
प्रभावो ह्यातपस्यैवमित्येतदुभयं मतम् ।। ६५ ।।
ज्ञानकलक्षणं शैवमुष्णलक्षण आतपः ।
तमश्चन्द्रिकयोस्सख्यमुभयोश्चैक्यलक्षणात् ।। ६६ ।।
रात्री व्यवस्थितत्वाच्च तद्वदज्ञानलक्षणात् ।
कर्मण्येव स्थितत्वाच्च सख्यं स्यात्प पपुण्ययोः ।। ६७ ।।
'तिस्म'द्भक्तिपदे पापपुण्ययो:व वर्तते ।
अत एव परायां तु भक्तौ न च शुभाशुभे ।। ६८ ।।
ज्ञान प्रसादादेव स्यादित्येषा शाम्भवी स्थितिः ।
एतचिह्नान्तर्गत: साधैंकरलोकः यथामुद्रितप्रति एकश्लोकसङ्ख्यात्वेन गणितः ।

·क्रियाविश्रान्तिनिरूपणम् अष्टमाधिकरणम्
79
ज्ञानादेव हि मोक्षस्स्यात् मोक्षादुपरि शाम्भवी ।
भक्तिः 1गुरु तरा भाति स्वतन्त्रा निजलीलया ।। ६९ ।।
धर्मादिपुरुषार्थानां चतुर्णा परतः परा ।
पञ्चभ: पुरुषार्थो हि भक्तिश्शवी सनातनी ।। ७० ।।
लोकयोरुभय रैहिकामुष्मिकपदार्थयोः ।
गमा गमौ' विनैवास्ते भक्तिस्सम्पूर्णवैभवा ।। ७१ ।।
'भावानुरूपफलदा स्वाश्रितानां फलैषिणाम् ।
उत्तरोत्तररूपेण भक्तिः पूर्णा निरुत्तरा ॥ ७२ ।।
केचित्प्राणैस्सह शिवपदं केचिदात्मीय कार्यै:
केचिद्दारैर्निजतनुभवैः मन्दिरैर्बन्धुवर्गः ।
ग्रामैर्देशैस्सह परिजनैः केचिदन्ये क्रमेण
त्यक्त्वा चैतत्सकलमपि यान्ति स्वयं चैव भक्ताः ।। ७३ ।।
प्राणादिवस्तुविषयेष्वनुरागयुक्ता
भक्ताः प्रयान्ति कतिभिस्सह तैश्शिवैक्यम् ।
केचिद्विरागनिरता विषयेषु तेषु
त्यक्त्वा च तान् शिवपदं स्वयमेव यान्ति ।। ७४ ।।
| पर (अ, क). रः (अ, क).
2 रः (म, क). ३ मं (अ). * मं (अ, क).
* एतचिह्नान्तर्गत: 'भावानुरूप' इत्यारभ्य 'शिवभावकारिणी' इत्यन्तो
भ, क' पुस्तकयो स्ति ।
.
भागः

·80
अनुभवसूत्रे
भक्तिरेव परमार्थदायिनी
भक्तिरेव परतत्त्ववेदिनी ।
भक्तिरेव भवदोषहारिणी
भक्तिरेव शिवभावकारिणी ।। ७५ ॥
'अतः परं भक्तिविलासवैभव
सदा शिवाद्वैतपरायणः स्वयम् ।
प्रसादमासाद्य निजैक्यसौख्यद
स्वमेव गायन् विचरेत्स्वलीलया ।। ५६ ।।
अतत्वसंसारविनाशने सदा
श्रुतिप्रमाणेन च तर्कवर्मना ।
प्रबोधमानाश्च शिवस्वरूपं
स्वमेव गायन् विचरेत्पुमान् महीम् ।। ७७ ।।
ये रुद्रलोकादवतार्य रुद्रा
मानुष्यमाश्रित्य जगद्धिनाय ।
चरन्ति नानाविध चारुचेष्टाः
तेभ्यो नमस्त्र्यम्बकपूजकेभ्य: ।। ७८ ।।
wome
1वै (य, क्ष).
+ एतचिह्नान्तर्गतो भागः 'क' पुस्तके न दृश्यते ।
एतचिह्नान्तर्गते पद्ये 'अ' पुस्तकमात्रे स्तः ।

·क्रियाविश्रान्ति निरूपणम् अष्टमाधिकरणम् 81 'नाहमनात्मा पश्चात्कोऽहं योऽहं पदस्थ आत्मा साक्षी । सोऽहं तत्पतिशिवदासोऽहं दासोऽहमिति चरेदुपरि परे । ॥ ७९ ।। इति परमरहस्यं वेदवेदान्तसारं हृतभवभय बाध' षट्स्थलब्रह्मबोधम् । गुरुशिवपदभक्त्या प्राप्तविद्याय देयं विरहितघनभक्तिश्रेयसे नैव देयम् ॥ ८० ।। नाशिष्येभ्यशतेभ्यो वा नाभक्तभ्यः काचन । 4व्याहरेदीदृशानर्थान् इति वेदानुशासनम् ॥ ८१ ॥ कियाविश्रान्तिरित्येवं मया संसारनाशिनी । अद्वैतभक्तिनिर्वाणनिष्ठा काष्ठा समीरिता ॥ ८२ ॥ 8 श्रीमदैपुरसोमेशलिङ्गाय लिङ्गरूपिणे । लिङ्गाङ्गैक्यस्वरूपाय नमस्ते लिङ्गमूर्तये ।। ८३ ।। नमश्शब्द उमा साक्षाच्छिवशब्दः शिवस्स्वयम् । अयशब्दस्तयोर्योगः सोमतत्त्वमुपास्महे ।। ८४ ॥ 1 •व्याहारेनी दूरं (अ). 2 श्चते (अ), चैते (य, क्ष). 8 पि (अ). (अ), ग्राह्ये (य, क्ष). तः (क). 5 * नाहमात्मेति पद्यस्यादौ उपजातिवृत्तमिति 'अ' पुस्तके वृत्तनिर्देशः कृतः । 8 एतच्चिह्नान्तर्गतो भागः 'अक' योर्नास्ति । अथापि सिद्धान्तसारनिर्वचन. रूपत्वादस्येह सिद्धपाठत्वेन स्वीकारः कृतः । 10

·82
अनुभवसूत्रम्
अवाच्यात्मस्वरूपाय शिवभावप्रदायिने ।
नमस्सद्गुरुनाथाय षट्स्थलब्रह्ममूर्तये ॥ ८५ ।। 8
स्वानुभूतिविभवावगाहिना
मायिदेवविभुना महात्मना ।
श्रीशिवानुभवसूत्रमुत्तरं
तन्त्रमुक्तमतिशोभनं परम् ।। ८६ ।।
एतद्यो वेद सोऽविद्याग्रन्थि विकिरति प्रभुः ।
शिवसिद्धान्तकं तन्त्रं शिवाद्वैतं शिव पदम् ।। ८७ ।।
'इति श्रीवातुलोत्तरतन्त्रे शिवसिद्धान्ततन्त्रे अनुभवसूत्रे
षट्स्थलनिर्णये क्रियाविश्रान्ति म अष्टमाधिकरणं
सम्पूर्णम्
1 इत्यऽनुभवसूत्रे शिवसिद्धान्ततन्त्रे षट्स्थलनिर्णये (अ, क), इति
वातुलोत्तरतन्त्रे षट्स्थलनिर्णये (य), इति शिवानुभवसूत्रे षट्स्थलनिर्णये
शिवसिद्धान्ततन्त्रं (क्ष).

·अनुभवसूत्रसूची अ अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. ३५ 63 7 7 ३८ 63-64 7 ३९ 64 6 ४२ 52 5 37 4 ३ 25 5 52 en २८ 37 8 सूत्रम् अङ्गं च लिङ्ग च मुखं च अंङ्ग च लिङ्गं च सदेव जातं अङ्गं जीवः परमो लिङ्ग अङ्ग नमः पदमसौ शिव एव अङ्गं प्रकृतिराख्यातं अम्भवेत्परमं ब्रह्म अङ्गमात्मेति निर्णीत अकारो लिङ्गमित्युक्तः अतः परं भक्तिविलासवैभवे अतत्त्वसंसारविनाशने अतो लिङ्गाङ्गसंयोग अथ क्रियासु सर्वासु अथ गन्धो रसो रूपं अथ श्रीशम्भुना प्रोक्त- अथ संयोगसद्भाव- भथेश्वरेणोक्तमतीव गुह्यं अद्भयः पृथिव्या सम्भूतिः अद्वैतपदरूढाया ५६ 80 8 80 5 १६ 35 7 १ 55 7 १८(२) 59 6 १ 46 १४ 35 5 33 4 ३४ 30 8 ४१ 74 (83) ·84 अनुभवसूत्रसूची अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. 8 75 ७५ 8 ५३ 76 2 ६ 12 2 ३० 15 6 ३७ 51 4 २ 25 7 ५(१) 55-56 6 ३ ६ 50 अद्वैतभक्ति युक्तस्य अद्वैतभक्ति रूपेण अधिष्ठानं समस्तस्य अधोमुखी भवेच्छक्तिः अनलाङ्गमहाहस्तं अनाद्यन्तम लिङ्ग अनिच्छाविधिना कार्य: अनिलाङ्गं मनोहस्तं अनुभवसूत्रं सूत्रं अनुगगेण यद्वस्तु अनुरागेण विरागेण अन्योन्यप्रार्थकं द्वैतं अपि तर्कप्रमाणाभ्यां अमिति ब्रह्मसन्मात्र अयं शिवाद्वैत- अर्चनार्पणरूपेण 5 ३२ 38 8 78 aur 8 ६० 77 8 74 2 ३१ 15 4 ४ 25 २५ 8 8 ५८ 77 अवाच्यात्म- ३ 4 8 ८५ 82 5 २२ 36 5 ४५ 39 6 अवाच्यात्मस्वरूपाय अविद्या कृतकभ्रान्ति अविद्याहृदयग्रन्थि अस्तीत्यारभ्यते वस्तु अस्याः स्वरूपसद्भावात् अस्यात्मनः क्रियास्सः अस्यात्मनस्तया भक्त्या ३० 50 5 m ur 42 8 २ 67 5 43 ·अनुभवसूत्रसूची 85 अधिकरण पं. सूत्र-सं. पुट-सं. 3 19. 8 71 अस्यों भावलिङ्गं स्यात् अहं कर्ता समस्तस्य अहङ्कारात्ततो वृद्धिः अहं तदित्यहङ्कारो अहमिति शिव एव १३ २८(१) २९ ३१ 6 49 6 50 8 68 5 ७४ 44 3 20 आ आचारलिज गुरुरूपलिङ्गं आचारलिङ्गमित्येवं (अर्धश्लोकात्मम् ) आचारलिङ्ग संयुक्त- आ चाराय पिता पृथ्वी आचारे दिव्यलिङ्ग २३ ६२ 5 42 7 २८ 61 7 61 २९ १६ 6 आचार्यस्य आज्ञाचक्रे महादेवी 6 ४५(१) 53 7 ८(२) 56 6 ६४ 50 4 ३ 31 5 42 आत्मसंगमयं साक्षात् आत्माङ्गं भावहस्तं स्यात् आत्माङ्गमैक्यमेव स्यात् आत्मक्षेत्रं भवेद्भक्ति- (मार्धकश्लोकात्मकम्) आत्माहं च पृथक्कृत्वा आत्मायं केवलश्शुद्धः आत्मोपभोगजातानि आत्मोपभोगविषयाणि आत्मोपासक ईश्वर 8 २९ 72 5 my 33 7 ६ 56 4 २९ 29 8 ३० 72-73 ·86 अनुभवसूत्रसूची पुट-सं. अधिकरण-सं. सूत्र-सं. 3 ३२ 21 2 12 8 ५ 67 आद्यन्तशून्यममलं आधारम्सर्व- आप्तकामस्य सुखिनः आलयस्सर्वभूतानां आविर्भूतेरथैतेषां आस्तिक्यबुद्धिनियमव्रत- 2 ८ 12 4 ३३ ३ 30 4 ३० ३ 30 Ine 8 72 २६(३) १७ 6 48 7 ४३ 65 3 20 २८ १६ 5 35 3 17 8 81 . इन्द्रियाकारभावेन इन्द्रियाणां तु सर्वेषां इन्द्रियादागतं किञ्चित् इच्छाशक्तिश्च विद्या स्यात् इतः परं न वक्तव्य- इदानीमथ वक्ष्यामि इति परमरहस्यं वेद- इत्युक्त्वा पुरुषस्यास्य इत्येवं त्रिप्रकारेण इष्टमर्थं स्वभक्तानां इष्टलिङ्ग तु बाह्याङ्ग इष्टलिङ्गस्थलं चैव इष्टलिङ्गार्पितं शुद्ध इष्टिः पूजा यथा 5 38 4 ३३ १० ११ 26 ندا 18 6 46 3 १८ 19 7 57 3 18 ·अनुभवसूत्रसूची 87 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. उ 5 36 5 35 १३ 5 5 उपगच्छत्यसो उपदेशप्रसिध्यर्थ- उपमः शिवाचार्य- उपासनैव संयोगः उपास्यत्वं नथोपासकत्वं (सार्धकश्लोकात्मकम् ) उपास्योपासकत्वेन उपास्योपासको ५७ 41 2 13 2 १४ १३ १३ 12 5 35 ए 7 ४२ 64 3 १७ 19 2 २ 11 6 m 46 1 ८ 4 एकधा च त्रिधा षड्धा एकमेकं स्थलं एकमेव परं ब्रह्म एकमेव परं लिङ्गं एकाक्षराभियो एकैकस्य पदार्थस्य (साधैकश्लोकमात्रम्) एकोऽयं पुरुषो विश्व एतदर्पणसद्भाव- एतद्यो वेद सोऽविद्या- 7 २८(३) 59 5 41 7 65 2 ३३ 16 3 24 4 ४३ 32 ·88 अनुभवसूत्रसूची अधिकरण-सं सूत्र-सं पुट-सं 45 एतद्यो देव सोऽविद्या 5 ७८ 6 54 7 ५३ 66 " " 8 82 एतल्लिङ्गमुख यत्र 6 २० 48 1 7 एतस्प सङ्गमेशार्य- १९ - 9 8 ८ 68 7 59 एतेषामेव सर्वार्थ- एवमर्चनमीशस्य एवं रूपेषु सर्वेषु एवं लिङ्गमुखं प्रोक्तं एवं लिङ्गस्थलं प्रोक्तं एवं लिङ्गाङ्गसंयोग- २० २७ 6 49 3 24 5 ५.८ 41 5 ७७ 44 7 ४८ 05 7 २७ 61 6 54 . 3 20 6 51 व लिङ्गार्पितं सर्व एवं षडङ्गस्थलरूपतोऽसौ एवं षडक्षरमयं एवं षड्विधभूतं स्यात् एवमङ्गं च हस्तं च एवमङ्गम्थलं प्रोक्तं एवमद्वैतभक्तयैव एवमष्टाधिकरण- एवमेव क्रमात्प्रोक्त- एवमेव स्वरूपं च 4 ४२ 32 8 ३३ 73 1 10 3 ३२ 30 3 ३७ 22 ·अनुभवसूत्रम्सूची 89 अधिकरण-सं. सूत्र-स. पुट-सं. ऐ ऐक्यं तु शरणं नाम 4 १५ 27 4 ४१ 31 5 43 7 ऐक्यस्थलं तया चास्य ऐक्याङ्गे भाजि लिङ्गे महति ऐक्यात्मकोऽयं परिणामवस्तु ऐक्यादिभक्तपर्यन्ता ४ 63 ३ 7 २६ 61 4 31 ओ 6 ओङ्कारः परिपूर्णत्वात् ओमिति जगदखिलं स्यात् 53 ४७(१) १६ 7 58 क 8 ३४ 73 my 22 3 1 २३ 7 २० 7 8 २२ 70 कर्ता कारयिता चैव कर्मात्मना सकलतत्त्व कल्याणदाय कल्याणमिति कस्तूरी कामक्रोधादयस्सवे कामिकाद्या कारणं तु भवेदैक्यं किन्त्वेतेषां कृत्वा शैवीं परां दीक्षा 11 8 74 8 २६ १३ 4 27 3 ३८ 22 5 ३९ 39 ·90 भनुभवसूत्रसूची पुट-सं. 79 00 77 38 40 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. केचित्प्राणैश्शिवपद क्रियाकारस्वरूपेण 8 क्रियात्मिका परा काचित् 5 क्रियादीक्षाबलेनायं 5 क्रियामात्रा क्रिया नैव क्रियाविश्रान्तिमाचक्षे 8 क्रियाविश्रान्तिरित्येवं 8 ८२ क्रीडन्ती स्वात्मनात्मानं ५९ क्षीरे सर्पिरिव स्रोत- (साधक श्लोकमात्रम् ) 5 ४३ 8 75 १ 67 81 8 77 39 8 72 २६(२) ३२ 9 5 38 3 २१ 20 गन्धपुष्पादिगन्धस्य गीतसारः गुरुणोदीरिता करें गुरुलिङ्ग तथाचार- गुरुलिङ्गसमायुक्तमङ्ग (साधैकश्लोकात्मकम् ) गुरुलिङ्गस्थले तस्मिन् गुरुस्तत्वमसीत्याह गुरूक्तया ग्राहकश्च तथा ग्राह्य 5 ६३ 42 3 ४५ 24 २१ 36 5 1 8 9 ३६ 73 घ 6 49 २४ घ्राणस्य घ्राणमाचार घ्राणस्य चैव पायोश्च 6 १५ 48 ·अनुभवसूत्रसूची 91 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. 7 59 6 48 6 चन्दनादिमयो गन्धो चक्षुश्च चक्षुदेश्येतत् चक्षुषश्चरणस्यापि चित्तं भक्तस्य हस्तस्स्यात् चिच्छक्तिश्च परा शक्तिः चिन्मात्रपरमा १९(१) २५ १३ ३२ २९ 47 6 50 3 21 2 13 छायातपो जीवशिवावसौ 5 ३१ 38 ज ४ 8 1 2 mr 6 ३७ 51 7 58 6 ६ 46 8 73 जयति परमशैवः जयति षडध्व. जलाङ्गं बुद्धिहस्तं च जाग्रत्सुप्तिसुषुप्त्यादि जिहाङ्गे गुरुलिङ्गं तु जीवात्मा परमात्मा च जीवात्मा विश्व एव स्यात् जीवस्सविता देवः ज्ञानं ब्रूते भक्तिः कुरुते ज्ञानकर्मात्मनां खानां ज्ञानप्रकाशवलतः स्वयमेव ज्ञानात्मकं स्थलं ह्येक ३७ ५४ 5 41 7 63 ३७ 8 69 6 48 4 २७ 29 4 31 ·92 अनुभवसूत्रसूची पुट-सं. 79 भधिकरण-सं. सूत्र-सं. 8 ६९ 7 १३ 8 ज्ञानादेव हि मोक्षस्स्यात् ज्ञानार्पणमतो वक्ष्ये ज्ञानकलक्षणं ज्वाला तमस्विनी ज्योतिः परं निजमखण्ड- 58 m w 58 14 २४ ३२ 3 21 त 8 २८ ४२(१) 6 51 5 40 7 58 १० ३६ ६९ ३ 9 5 43 5 43 5 ६५ 43 तन्त्रोत्तर- ततः पञ्चाक्षरी विद्या ततस्तलिङ्गमस्याओं तत्तदर्पणतो लब्धं तत्र तावदिदं तत्र प्रतिष्ठिता साक्षात् तत्र स्वानुभवाकारा तत्रव सुस्थिता भक्तिः तत्रवावस्थिता भक्तिः (सार्धे कश्लोकमात्रम् ) तथा च चरलिङ्गं च तथा भक्तिपदे शैव (साधकश्लोकमात्रम् ) तदिदानी प्रवक्ष्यामि तदुपासकरूपत्वात् तनुत्रयगतानादि- 5 ७ 43 3 २० 19 8 ६५ 78 2 11 3 22 5 ८८ 40 ·अनुभवसूसूची 93 अधिकरण-सं. सूत्र-सं.. पुट सं. 5 ६० 42 4 तयोः कथं वियोगस्स्यात् तयोमया साध. तद्रूपेणैव दृश्यन्ते (साधैकश्लोकमात्रम् ) तल्लिङ्गमुखमित्याहुः 8 77 6 २३ 49 तस्य प्रभो 1 १५ 6 5 1 1 १२ २२ 7 5 ६ 34 8 ३९ 74 7 १८(१) 59 8 78 2 तस्य प्रसादेन तस्मात्कल्याण- तस्मादङ्गस्थलं साक्षा- तस्मादद्वैतगां भक्ति तस्मादर्पणसद्भाव- (अर्धश्लोकमात्रम्) तस्माद्भक्तिपदे पाप- (सार्धकश्लोकमात्रम् ) तस्माल्लिङ्गस्थले (अङ्करहित: अर्घश्लोकः) तस्माल्लिङ्गाङ्गसंयोगात् • तस्मिन् दृष्टे परे लिङ्ग तामैपुरीमहं वन्दे तृतीयमिष्टलिङ्ग (अर्थश्लोकमात्रम्) तृतीयमुच्यते तृतीयानुभवाकारा (साधैकश्लोकमात्रम् ) तेष्वेषु खेषु सर्वेषु 15 5 १५ 35 5 39 5 3 ६ 18 1 ३७ 9 4 २४ 28 6 48 ·94 अनुभवसूत्रसूची पुट-सं. 47 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. 6 १२ 6 २६ 7 १२ 5 ५२ स्वक्पाणिस्पर्शवायूना त्वचस्त्वक्चररूपस्य त्रिषु धामसु यद्योग्य त्रिष्वङ्गेष्वस्य शिष्यस्य 49 58 40 द 1 २१ 7 5 ३१ 38 3 19 60 ददाति नित्य- (साधैकश्लोकमात्रम्) दीयते लिङ्गसम्बन्धः देहप्राणात्मरूपेण द्रव्याण्येतानि सर्वाणि द्वितीयं तु मकारस्स्यात् द्वेधा लिङ्गार्पणविधिः द्वैतभक्तिः प्रपञ्चाख्या द्वैतभक्तिनिवृत्ते हि द्वैतभक्तया हि संसार- 6 53 7 १६ २१ ४६(२) २ ४४(१) ४४(२) ४२ 55 8 74 8 75 8 74 ध धर्मादिपुरुषार्थाना 8 79 न 8 २४(३) 71 6 47 म कहिं न साक्षी च म नेत्रपादयोर्भेदो न नैष्फल्यं न साफल्यं (साधकश्लोकमात्रम् ) 8 ५४ 76-77 ·भनुभवसूसूची 95 भधिकरण-सं. सूत्र-सं. 6 पुट-सं. 51 8 79 ५१ १७ 7 59 8 ८४ 81 4 1 1 4 8 68 8 70 7 १९ ४२ २५ 64 5 37 2 13 8 81 नमः पदं तत्खलु जीववाचि न प्ररोहन्ति बीजानि न ममेदं जगत्सर्व नमश्शब्द उमा साक्षात् नमशिशवाय स्वयमात्त- नमश्शिवाय शिववल्लभायै न योगो न तपो न राज गुरो- नवलिङ्गान्यावेज्ञाय नादो लिङ्ग इति प्रोक्तः नाशिवस्य शिवोपास्ति- नाशिष्येभ्यः शतेभ्यो वा नासिका गुदयोर्भेदों नाहं कर्तास्य कर्तृत्वं नाहं त्वमप्रतिमशब्द- नामनात्मा निर्लेपतः स शुद्धात्मा निवृत्तिस्सैव विश्रान्तिः (साधकश्लोकमात्रम् ) निष्कलं भावलिङ्ग स्यात् निष्फला निष्फला नैव नेत्र चाल्पविलोकिते नैव लोप्या शिलालेखा नैष्ठिकी भक्तिरित्येव 6 १५ ८१ १० २४(२) २६ 47 8 71 29 8 ७९ 81 8 ६३ 78 u 41 3 18 8 75 8 73 ३१ २३ 8 71 5 42 ·96 अनुभवसूत्रसूची अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. प ३७ 10 2 ९ 12 7 64 8 १२ 68 6 48 8 २२ १५ ३८ 69 5 38 8 78 6 २ 46 पञ्चमं चैव लिङ्गाङ्ग- परनिर्वाणनिष्ठाना- पदार्थरूपो जीवश्च परस्परानुबन्धेन पादः पादस्य जिह्वाया पापानरकः पुण्यात्स्वर्ग: पाशानशेषान् कर्तर्या पुण्यपापोभयं कर्म प्रकाशते ततोऽमुष्य प्रणष्टेष्वेषु सर्वेषु प्रतीयते तथा चैव प्रपञ्चवृध्यपेक्षया प्रसादलिङ्गसंज्ञं तु प्रसादादेव सा भक्तिः प्राणलिङ्ग मनो ग्राह्य प्राणलिङ्गस्थलं चास्य प्राणादिवस्तुविषयेष्वनुराग- प्राणेन्द्रियादिषु ममाहमिति प्रादुर्भूते स्थले तस्मिन् 8 ६ 67 9 2 :12 2 15 १२ २९ ४० १६ 3 23 8 69 3 18 5 43 8 79 ७४ २८ 4 29 3 23 । प्राज्ञ एव भवेदैक्यः 4 १४ 59 (साधैकश्लोकमात्रम्) प्रोच्यते परमार्थज्ञैः 8 67 my ·अनुभवसूत्रसूची 97 मधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. 8 ४९ 75 फलकामतया कर्मकरणं फलकामप्रयुक्ता हि 8 ४७ 75 8 68 8 68 बन्धमुक्तयोरभावे हि बन्धे सति विमुक्तिस्स्यात् बहिरङ्गार्पणे रूप- ब्रह्मा हरिश्च रुद्रश्च १० ११ ८(१) 7 56 5 44 भ 5 ७५ 44 8 ७५ 80 2 २६ 14 २५ 14 4 27 8 69 १७ १७ २३ २१ 4 भक्तं महेश्वरं चैव भक्तिरेव परमार्थदायिनी भक्तिरेव स्मृता भक्तिर्महत्परा भक्तिवैचित्र्यसंयोग- भक्तिस्सत्वगुणस्था भक्तिस्समरसाकारा भक्तोऽयमात्मा स्वयमेव भक्त्या तस्यास्य जीवस्य भावलिङ्गं परं तत्त्वं भावलिङ्गे परा प्रज्ञा (साधैकश्लोकात्मकम् ) भावानुरूपफलदा 11 28 7 60 5 43 3 19 7 ८(४) 57 - 8 ७२. 79 ·98 भनुभवसूत्रसूची अधिकरण-सं. सूत्र-सं. 6 पुट-सं. 51 भूम्यङ्गं चित्तइस्तं च भोक्ता भोजयिता भोगो 8 73 म 5 37 २६ २० 28 6 ३ 50 ३३ ४४(२) 6 53 4 ९ 3 19 १९ २२ 3 20 मन्त्रो लिङ्गमिति प्रोक्तः मधुरादिषु यत्षट्सु मनोहस्तो भवत्येव (सार्धकश्लोकैकात्मकम्) मणिपूरे महास्थाने मलपहारिणी महालिङ्ग प्रसादाय महालिङ्गं प्रसादाख्य- महालिङ्ग प्रसादाख्य- (सार्धश्लोककात्मकम् महालिङ्ग प्रसादास्यलिङ्ग (सार्घश्लोकैकात्मकम् ) महेश्वरोऽयं गुरुलिङ्गमः मूलाधारे नकाराख्या महेश्वरं जलाङ्गं स्यात् (साधश्लोकैकात्मकम् ) माहेश्वरस्थलं भक्त- मिथ्यैव सस्यमिव भान्त- 3 ४६ 24 3 ४३ 23 7 60 २३(१) ४४(१) 6 52 4 ३७ 31 4 26 १२ ३१ 4 30 य 7 २५ 61 य एव नित्यं शरणस्थलात्मा यत्रादौ स्थीयते 2 11 ·भनुभवसूसूची 99 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. 5 पुट सं. 39 7 64 7 ३ 55 8 76 6 47 8 ५५ 77 2 २३ 41 5 40 5 34 8 ५२ 76 यथा कला तथा भावः यथा कालिकया दृष्टी यथा कालोचित. (साधश्लोकैकात्मकम् ) यथा चित्रपटं स्त्रीणां यथा ज्ञानेन्द्रियाङ्गेषु यथा नानाविधाना यथा महानलज्वाला यथा पुग्त्रयं दग्धं यथा लिङ्गस्थलं शक्त्या यथा वन्ध्याः स्त्रियो लोके यथा शक्तिर्महालिङ्गा यथा सिद्धासो लोह- यथा स्थलं द्विधाभूतं यद्यत्स्वरूपमादत्ते गुरुत्वेना- यद्यत्स्वरूपमादत्ते पूज्यत्वेन यद्यत्स्वरूपमादत्ते साध्यत्वा- यद्यपमुपास्यत्वात् यद्यल्लिङ्गस्थलं साक्षात् यस्य प्रभो यस्या मातात्रयं यस्स्वेच्छया या या क्रिया विधातव्या 4 28 २२ २१ 8 70 2 13. 5 १२ 35 5 34 5 ११ 34 5 34 5 ८ 34 1 १५ 6 ६ 4 । 5 7 ५(२) 56 येन गन्धरसौ रूप. 7 ४७ 65 ·100 अनुभवसूत्रसूची अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. ३५ 9 4 ७ 26 4 26 ९ 3. 43 यैश्च कैश्चिदपि योगाङ्गं कारणं प्रोक्तं योगाङ्गं प्राज्ञ एव स्यात् योगाङ्गमात्मनोग- (साधैकश्लोकात्मकम् ) योगाङ्गमैक्यशरणस्थल योगाङ्गे भावलिङ्ग तु यो रुद्रलोकादवतार्य रुद्रा योऽसौ नित्यं प्रसादि स्थल. ११ 26 5 40 8 80 7 ३१ 62 र 6 47 00 78 रसनाया उपस्थस्य रात्री व्यवस्थितत्वाच्च रूपं कर्पूरमाख्यातं रूप पदार्थ शिवलिङ्गवक्ते रौप्यं ताम्रमयो धनं 5 40 ६७ ५१ २३(२) २० 7 60 8 70 ल लय गत्यर्थ. 3 17 5 २३ 36 7 ४९ 65 -- 7 २७ 72 लिङ्ग तत्पदमाख्यात लिङ्गदेही सदात्मायं लिङ्गदेहे शिवात्मायं लिङ्गस्थलं त्रिधा ज्ञेयं लिङ्गस्थलं त्रिधा ज्ञेयं (साधकपद्यात्मकम् ) 3 17 4 26 ·"अनुभवसूत्रसूची 101 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुट-सं. 15 2 2 14 12 लिङ्गस्थलं शिवस्साक्षत् लिङ्गस्थलाश्रया शक्तिः लिङ्गाङ्गोपाधि- लिङ्ग साक्षात्प्रसादे लीयते गम्यते यत्र लेपोऽज्ञं न जहेज्जातु लोकयोरुभयोरहिका- ३२ २२ ११ ३३ ३ ४३ 162 7 3 ३ 6 64 8 79 4 १ 25 8 76 6 49 २८ 5 37 اللهم لم 8 २७ ११ 5 वक्ष्ये सङ्क्षपमत्रेण वन्ध्या सकामा यदि वस्तुना भाव उत्पन्न: वागङ्ग लिङ्गमेवार्थः वातुलाख्ये विततविविधलोक- विद्याकलाकलितरूप- विधयश्च निषेधाश्च विधिः कर्तव्यरूपो विश्वो जाग्रदवस्थायां विषयाणां विषयिणां वेधामन्त्रक्रियाकारा व्योमाङ्ग ज्ञानहस्तं स्यात् 3 ३ 22 7 ३७ १६ 5 35 -- 5 41 8 78 5 6 ३४ 50 3 शमितविनमदार्ति शक्तयष्षड्विधा ज्ञेया 3 २५ 20 ·102 अनुभवसूत्रसूची पुट-सं. 14 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. 2 २० 2 २८ 4 ३८ 15 31 8 ngu 73 7 ४५ 65 3. २७ 20 -- 3 20 6 53 6 २६ ४५(२) ४७(२) २३ २ 54 8 70 33 5 3 २ 17 शक्तिः प्रवृत्ति- शक्तिवैचिव्यतो शरीरप्राणजीवानां शरीरमिन्द्रियं प्राणा शरीरादिपदार्थाश्च शान्त्यतीतोत्तग नाम शान्त्यतीतोत्तरा शक्तिः शिकारः शिवलिङ्गं स्यात् शिकारो मेदसि स्थाति शिलालेखा स्थलीलेखा शिव एव भवेल्लिङ्गं शिव एव भवेल्लिङ्ग- शिवत्वेनात्मरूपेण शिवयोगसुखावाप्त्या शिवरूपतया सर्व शिवलिङ्गस्थले ज्ञान- शिवसिद्धान्तक तन्त्रं (अर्धश्लोकमात्रम् ) शिवसिद्धान्ततन्त्रैक- शिवागमै. शिवार्पणविधानोऽत्र शिवार्पितानि द्रव्याणि शुक्तिः कर्मपदं सरोरुह. शुभं कर्माशुभं कर्म 2 १७ 13 4 ६ 26 8 68 3 23 ४१ 10 5 35 १७ ३० 1 9 . 7 56 7 56 ५(३) २५ 8 71 8 २८ 72 ·भनुभवसूसूची 103 पुट-सं. Jan 6 1 8 81 6 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. १८ ८३ १७ ३९ 7 ५२ २९ 6 1 श्रीनाकराज- श्रीमद पुरसोमेश- श्रीमद्देशिक- श्रीलिङ्गार्पण सद्भाव- श्रीलिङ्गार्पणसद्भावमवोच श्रुतिस्मृतीतिहासैक- श्रोत्रत्वचोन भेदोस्ति श्रोत्रस्य वाचश्शब्दस्य 10 66 8 47 6 47 ११ 7 55 4 ३९ 31 28 षट्सु लिङ्गेषु सर्वत्र षट्स्थलाान विभागेन षट्स्थलेषु प्रविश्यैषा षडक्षरात्मके लिने षड्विधाकारतो मित्रा षष्ठ ब्रह्मा भवेत्तारं पोटाभक्तिसमेताना 7 58 4 १९ १५ २१ १६(१) २५ 28 6 53 4 28 7 ३२ 5 १९ 36 संसक्ते प्राणलिङ्गस्थल- संसारोऽविद्यया चास्य सकलं हक्कलाग्राचं सत्वरजस्तमसामप्यतिरिक्ता समानधर्मिणीत्वेन 3 18 8 69 १८ २१ 2 ·104 अनुभवसूत्रसूची पुट-सं. अधिकरण-सं. सूत्र.सं. 8 ४ 67 5 १४ 35 5 २४ 37 3 18 १२ १८ 4 27 सम्यग्ज्ञानमयं साक्षात् सम्यग्योगो हि संयोगो सन्मानं लिङ्गमाख्यातं सद्रूपं भावलिङ्गं स्यात् सर्वज्ञता तृप्तिरना दिबोधः सर्वज्ञत्वं च तृप्तित्वं (सार्धश्लोकैकात्मकम् ) सर्वाङ्ग लिङ्गमेव स्यात् सर्वाङ्ग लिङ्गमेव स्यात् सर्वाङ्गलिङ्गसाहित्य. 5 34 7 65 ५० 8 ३२ 73 6 ४९ 54 सर्वेषां स्थानभूत- 2 ३ ।। 6 46 २ 1 9 ३१ 7 ३६ 63 5 39 2 २० 14 5 ३५ 38 सर्वेष्वङ्गेषु सर्वत्र संवरूपनिषद्वाक्य- सवितुः पदमङ्गं स्यात् सा कला परमा सूक्ष्ना साक्षिणी सत्यसम्पूर्ण सा दीक्षा परमा शैवी साध्यः परशिवस्साक्षात् साध्यत्वात् षट् प्रपद्यन्त सा बाह्याभ्यन्तरं साक्षात् साभ्यन्तरङ्गबहिरङ्ग- सुषुप्त्यवस्थायोगाङ्ग सोऽयं षट्स्थलरूपेण सोऽयमात्मा शिवङ्ग स्त् 5 44 5 ७२ 44 5 ४२. 39 3 ३३ 21 4 26 7 58 5 ४ 33 ·अनुभवसूत्र सूची 105 अधिकरण-सं. सूत्र-सं. पुठ-सं. सोऽयमात्मा स्वयं साक्षात् क 5 36 १८ 2 स्थकार: स्थान- 11 2 13 १८ 3 23 3 ३० 21 4 3 १५ १५ 19 56 7 57 ८(३) ४१(२) 6 51 6 १८ 48 स्थलं चिन्मात्र- स्थलात्समुत्थितं ज्योंतिः (साधकश्लोकैकात्मकम् ) स्थलानां शक्तियुक्तानां बग भक्तिः स्यूलबाह्यमिति प्रोक्त स्थूलद्रव्यं भवेद्रूवं स्थूलद्रव्यात्मको विश्व स्थूलसूक्ष्मादिभेदेन स्थूलाङ्गे स्थूलरूपेण स्पर्श समादाय बहुप्रकारं स्वच्छन्दाचारवर्तिन्या स्वज्ञानशक्ति विभवोत्थित स्वशक्तिक्षोभमात्रेण- स्वस्मिन्नवसिताविद्याभोहितः (साधकश्लोकैकात्मकम् ) स्वानुभूतिविभवावगाहिना स्यान्नादादिमयश्शब्दः स्वाङ्गे माहेश्वरात्मन्यनुपम- 7 २४ 60 8 २६६१) 72 3 22 2 १० 12 5 २० 36 ८६ 82 8 7 7 १९(२) 59 ३० 62

·106
अनुभवसूत्र सूची
अधिकरण-सं. सूत्र-सं-
षुट-सं.
ह
6
२१
48
6
२७
49
हृदयं हृदयस्येति
हृदयं हृदयस्यैव
हृदयाङ्गे महालिङ्ग
हिरण्मये परे कोशे
6
46
5
40
स्विस्स्याल्लिङ्गमेवाङ्ग
5
२९
37
00000