·(२) धाराशिव के मुप्रसिद्ध साहित्योद्धारक और विद्याव्यासही नवयुवक श्रीयुत सेठ मोर्तालाल हिराचन्द गांधीने इसका मुदर मराठी अनुवाद करके महाराष्ट्रगान्तके अन बन्धुओका बहुत उपकार किया है । यद्यपि माणिकचन्द्र प्रन्थमालाम मूल साकृत प्रारत अन्यही प्रकाशित किये जाते हैं परन्तु श्रीयुत मोतीलाल मोके इस आग्रहलो कि मराठी अनुवाद भी सायमें रहे, हम अस्वी. बार न कर सके । यह अन्य उन्होंने परार्थदृष्टीसेही सम्पादित किया है और इसकी चारसौ प्रतियों अपने ही राचसे प्रन्थमालाको अर्पण कर दी है। इसके दिए, प्रन्थमाल समिति उनके प्रति अपनी हार्दिक कृतज्ञता प्रकाशित करती है। सा २४.१७ मायामप्रेमी मंत्री मा.ग्रं माला ·प्रस्तावना. धर्मामृतमयों वृद्धिकृत्वा भन्येषु निवृत तं पार्श्वताप मूच्छांभूमार्या पर्युपास्महे ।। -पं आशाधर जैन समाजात इ स, च्या सातव्या शतकापासून पधराव्या शतकापर्यंत मोठे मोठे पडित व राजे होऊन गेले असून त्यानीं सस्कृत वाङ्मयात बरीच भर घातली आहे या काळानतरचे वाड्मय मुख्यत्वे करून प्रचलित भाषांतून झालेले आहे व त्या पूर्वी वाय फारसें उपलब्ध नसून जे आहे ते प्राकृत भाषातून आहे पण वर दिलेल्या काळात जैन पडितानी इतकी उत्कृष्ट प्रथरचना करून ठेविली आहे की, त्यानी सकृत वात्मयात वैदिकावरहि ताण केली असें म्हटल्यास भतिशयोक्ति होणार नाही जैन पडिताना या काळात राजाश्रय होता व अशा आनयाशिवायहि केवळ धर्मप्रेमामुळेच काही पडितानी वामय रचना केलेली आहे सरस्वतिपुन आशाधर पडित वरील दोन्ही वर्गात मोडतात पडितजींचा काळ इ स ११८० ते १२५० पर्यंतचा असावा असे त्यानी लिहिलेल्या प्रथावरून वाटते त्याचें जमस्थान मेवाड राज्यातील माढलगड हे होय त्याकाळी या प्रदेशास सणादलक्ष म्हणत या गावाला एक सरोवर होतें त्याचे नाव सावर व एक मडलक नावाचा किल्ला हाता, व गडाचे जागी मड- ला नावाची ही विशाल नगरी होती त्याच्या वडिलाचे नाव सल्लक्षण व मातोश्रीचे नाव धी रत्नाबाई हात सन्त्रक्षण हे राजकारणात बरेच लक्ष घालित ह्यामुळे मेवाडचे राज्य इ स १९९३ मध्ये शाहायुद्दीनघोरीच्या टोळधाडीस बळी पडल्यावर त्याना स्वरक्षणासाठी माळवा प्रांतात येऊन राहावे लागले माळवाप्रातावर परमारवशाचे राजे राज्य करीत होते राजा भोजनतर उदया- दित्य, नरवर्मा, यशोवर्मा, अपवर्मा इतक राजे होऊन गले त्यावेळी अजयवर्मा किंवा विन्ध्यवर्मा राज्य करीत होता विद्वानाचा आश्रयदाता म्हणून भोज- राजाची कीर्ति अजून आहे ती विध्यवर्माचे वेळींहि अखड होती म्हणूनच त्याने सरक्षणसाररया विद्वानाला सन्मानपूर्वक आश्रय दिला माळवाप्रातांची राजधानी धारानगरीत सल्लक्षण येऊन राहिले तेव्हा आशा- ·(२) घराचे वय १०२ वर्षांचे होते. पण त्याना महावीरपंडिताकडे जेप्रमाण घ जैनेंद्रव्याकरणासारखे प्रथ पढण्यास पाठविण्यात आले. महावीरपडित हे मुप्रसिद्ध वादिराजपडित धरसेनाचे शिष्य होते त्यांच्याजवळ एक तपपर्यंत आशाघरानी अध्ययन पेल्यावर त्यानी स्वत. प्रथरचनेस प्रारभ केला. माळवा- धीशाचे पदरों त्यावेळी वादीन्द्रविशालकीर्ति, परराष्ट्रमनी कविराज विल्हण, देवघद, मदनोपाध्याय, केल्हण, उदयसेन वगैरे बरेच विवर्य होते. त्या सर्वांनी आशाधराच्या विद्वत्तेची मुक्त कराने प्रशसा केलेली आहे. विल्हणने त्याना 'सरस्वति पुन' ही पदवी दिली. पडित उदयसेनाने त्याना पलिकालीदास म्हणून सर्वाधिले आहे. मदनार्तियतीनी त्याना प्रज्ञापुज म्हटले आहे. त्याची ही सर्वतोमुखी कीति ऐकून देशात राहून अनेक विद्यार्थी त्याचेकडे निरनिराळ्या शास्त्राच्या अध्यायनार्थ येऊ लागले व इतक्या लहान वयातही सर्वाना आपल्या विषयात त्यानी पारगत करून आपला लौकिक वाढविला.साली दिलेल्या श्लोकांत ह्याच गोष्टीबद्दलचा उल्लेख आहे. योद्राग्व्याकरणाब्धि पारमनयच्छुथपपमाणानकान् पटतीपरमास्त्रमाप्यन यतः प्रत्यर्थित फैक्षिपन् । चेस केऽइस्खलितं न येन जिनवाग्दीपं पार्थिवाहित प्रोत्या काव्यसुधां यतश्च रसिकेवापुःप्रतिष्ठानके। "पडित आशाधराच्या शिष्यापकी अमा कोण आहे की ज्याला त्यानी व्याकरण महोदधीच्या पैलतीरास अल्पावर्धीत पोहोचविलें नाही, अमा कोण आहे की ज्याने पट्दर्शनाचे अमोघ शस्त्र हाती घेऊन प्रतिवादियाना जिंक्लें नाही, असा कोण आहे की आशाधरपडिताच्या तोंइन जिनवाणी ऐकून तो मोक्ष- मार्गी बनला नाही, त्याचप्रमाणे असा कोण आहे की, जो त्याच्या मुखांतील काव्यामृत पिऊन रसिक पुरपात प्रतिश पावला नाही." असा वरील श्लोकाचा मतितार्थ आहे. तात्पर्य है की पडित भाशापराच्या शिष्यवृदात मुनिगण, शास्त्रपटु, शास्त्री व पडित आणि मर्मज्ञ रसिक वगैरे सर्वशास्त्रपारगत माळी होता. महान् वैय्याकरणी देवचद्र, न्यायशास्त्र व पदर्शनाभिज्ञ विशाळशीति भधारक विनयचद व रिकवर मदनोपाध्याय हे त्यांचे शिष्य होत. त्याच्या एकुलत्या एक घाइड नावाच्या पुत्राहि त्याची कीर्ति कायम रागली होती विभ्यवर्मा राजानतर मुमटवमा गादीवर येऊन त्याचेनार अर्जुनवर्मा ·गादीवर बसला हा महान कवि व शास्त्रज्ञ होता. ह्याच्या पदरी बरील सर्व विद्वान् व इतरहि अनेक पडित होते छाडानेंहि आपल्या विद्वत्तेने राजास खूप केले. ह्याचे कारकीर्दीत सल्लक्षण होते ते परराष्ट्रमत्री होते असे दिसून येते. अर्जुनवर्मा निपुनिक बारला तेव्हा त्याच्या चुलत पणनाचा नातु देवपाळ किंवा साहसमल्ल यास गादी मिळाला त्याचेनतर त्याचा मुलगा जयसिंह उर्फ जैतुगिदेव गादी- वर बसला ह्याचे कारकीर्दीतच प आशाधरानी सागरधर्मामृत नावाची टीका लिहिली धारानगरीत असताना त्यानी पाच राजाच्या कारकीर्दी पाहिल्या पडितजी हे नुसते एका शाखेतीलच पडित नव्हते, तर वैद्य, ज्योतिष वैगरे शास्त्रातरि ते पारगत होते त्याशिवाय सम्यक्धर्मावर त्याचे खरेखुरे प्रेम होते अनेक धर्मग्रंथ लिहून जिनवाणीची सेवा करण्याकरिता फेवळ ते धारानगरी सोडून निघाले एवढेच नव्हे तर जवळजवळ प्रपच सोडून धार सस्था- नातील नालछानगरीत येऊन ते राहिले त्याकाळी नाल्छा गावास नलकच्छपूर म्हणन असत हल प्रमाण त्यावेळीहि हैं गाव सधन जैन श्रावकानी महित होते अस दिसते एरव्ही हे गाव आशाधरानी पसत केले नसते " श्रीमदर्जुन भूपाळ राज्ये श्रावकमकुले। जिनधर्मोदयाथै या नलकच्छपुर ऽवसत् अमें म्हटलेलें आहे यावरून नाल्छानगरीच का पसत केली व त्याचा हेतु क्तिी उच्च हे स्पष्ट दिसत धन्य त्या महाभागाची 1 अशा प्रतिगौतमगणाधरामुळेच अजून जिनवाणी प्रयरूपाने टिकून राहिली आह अस म्हणण्यास हरकत नाही धर्माखातर सर्व हाल सहन करून स्वशक्तीनुसार शासन सेवा करण्यास आशाधर पडिताप्रमाण श्रावक जर तयार होतील तर ह्या पडत्या काळातहि निनशासनो द्धार झात्याशिवाय मुळींच राहणार नाही नालछारा ते इ स १२२०-२५ च्या दरम्यान गेले असावे असा अदाज आहे ह्यानतर जवळजवळ २॥ तपाचा काळ त्यानी केवळ अथ लेखनांत धालविला सभ्या आशाधराच मुख्य तीन अथ मुलभ आहेत (१) जिनयज्ञकाप, (२) सागारधर्मामृत ( ३ ) अनागारधर्मामृत या तान्ही प्रथात त्यानी आपली विस्तृत प्रशस्ति लिहिली आह वि सवत् १३०० पर्यंत त्यानी जेवढया प्रथाची रचना केली त्या सर्वांची नावे प्रशस्तीत आहेत ते प्रथ (१)प्रमेयरलाकर--हा न्यायाचा प्रथ पद्यमय आह (२) भरतेश्वराभ्युदय- उत्तम काव्य प्रत्येक सर्गाच्या शेवटी 'सिद्ध , ·(४) ७ शन्द येतो. तो स्वोपनटीसह लिहिला. हा प्रथ सोनागिरांचे मारकाचे मांडारांत आहे. (३) धर्मामृतशास्त्र- हा स्वटीकेसह सुदर लिहिला. (1) अष्टागहृदयोयोतिनी-ही वाग्भटसहितेची टीका होय. (५) मूळाराधना- भगवती आराधनेवरील टीका. नुकतीच उपलब्ध नव्हे प्रसिद्ध झाली आहे. (६) इटोपदेश-- यावरील रोका अमरकोषावर क्रियाकलाप नावाची टीका लिहिली. या प्रथाचा उल्लेख जिनयज्ञकल्पाच्या प्रशस्तीत आहे. हे वि. सवत् १९८५ च्या अगोदर रचले गेले. यानतर स १९२६ पर्यंत सागारधर्मामृताची टीका लिहिपर्यंत खालील प्रथ लिहिले (1) करवीच्या काव्यालबारावरील टीका ही सोनागिरचे भांडारांत आहे. (२) सहस्रनाम स्तोत्र- अरहनदेवाचें. सर्वत्र उपलब्ध (३) जिनयजकल्प--- सटी उपरम्प-प्रसिद्ध. (४) निषष्टिस्मृतिशास्त्र--- सक्षित ६३ शलकापुरुषाचे चरित्र स्वटिप्पासह सध्या प्रसिद्ध करीत आहोत वि. सन १९९६ च्या नतर लिहिलेले ग्रंथ अनगारधर्मामृताच्या टोकन भाढळतात ते (1) राजामताविश्लम नांवाचे सण्डकाव्य स्वोपाटीकेसह अनुपलब्ध (0) अधारमरहस्य- हा वडिलांच्या आज्ञेवरून यांनी लिहिला. योगमार्गावरील शास्त्र (३) रत्नप्रयविधान- रत्नत्रयविधानापूजा व महात्म्याचे पर्णन करणारा प्रय जिनयशाल्प हा प्रय प्रतिष्ठेसबर्षी होय. हा रोडेलवाल घशाचे भूरणप्प अहणचे पुत्र थावधी स्वलीन, मलकापूरचे हिवासी, परोपकारी, देवाना पात्रदान व जिनशासन उपोत करणारे प्रतिष्ठापणी पापागापूरया पारवार आप्र- हाम्न लिहिला तो अश्विन शु. १५ दि. १३.५ त देवपाळाच्या राग्योत नलाच्छर नगरीच्या नेमिनाय चैत्यालयांत पूर्ण झाला.

·सागारधर्मामृत-ही सुदर अष्टाध्यायी टीका पोष व॥ स १२९६ त पूर्ण केली त्यावेळी श्रीमान् जैतुगितदेव माळल्यावर राज्य करीत होते अनागारधर्मामृताची टीका स्वोपाटीका त्यांनी पापासाधूचे पुन बहुदेव व पद्मसिंह पहुदेवाचे पुत्र हरदेव, उदय व स्तभदेव यांपैसें हरदेवाच्या विन- तीवरून व धनवद्राच्या भाप्रहावरून ही टीका लिहिली गेली ही नलकच्छपुरांत मेमिनाय भगवानाचे चैत्यालयात वि स १३०० च्या कार्तिक महिन्यांत पूर्ण झाली याशिवाय नित्यमहोद्योत, भूपोरस्तोत्र प्रथ लिहिले आहेत या १५४२. प्रथामध्ये धर्मशास्त्रपर, तत्वज्ञानपर, वैद्यक, काव्यशास्त्र, भक्ति आणि योगमार्गपर असे बहुविध प्रय आहेत तेव्हा मदनकीर्तियतीनी पाशधराना प्रज्ञापुञ्ज ही पदवी दिली ती किती सार्य आहे हे उघड होत आहे. जिनयज्ञकल्पग्रथांत ते म्हणतात की 'यावत्रिलोक्या जिनमन्दिराची तिष्ठन्ति शाकादिभिरज़माना तावनिनादि प्रतिमाप्रतिष्ठा शिवाधिनाऽनेन विधापयन्तु ।' जोपर्यंत या तीन लोकात मादिकाकडून जिनभगवानाची पूजा होत राहील तोपर्यंत या प्रथाच्या आधाराने कल्याणेच्छु जिनबिंद्याची प्रतिष्ठा करे त त्यांच्या त्या इच्छेप्रमाणे का बरे होणार नाही' अमोलिक प्रय लिहून स्थानी तसे करण्याचा मार्ग मुलम करून दिलेला आहे व त्याचा लाभ श्रावक घेत आहेतच सागरधर्मामृताच्या भव्यकुमुददिकानामक टोक्त लिहितात की- यात्तिटति शासन निनपतच्छदानमन्तस्तमा । यावधानशावरी प्रकुरुत पुसा दशामुत्सवम् । तावतिष्ठतु धर्मसूरिभिरियं ध्यास्यायमानानिशम् । भव्यानो पुस्तोत्र देशावरताचारप्रयोधादुरा ।। जिनशासन जापर्यंत वर्धमान आहे, म्हणजे यावर दिवाकरी थावक घमाचें ज्ञान करून देणारी हा टीका मुनिगणाइन वाचली जावो आशाधर पडितांची ही इछा मुद्रा भावरमडलीकडून पूर्ण करण्यांत आली पाहिजे । पहिल्या लोकांतील प्रतिष्टामहात्मवाची इच्छा काही अशी पूर्ण करण्यात येत आहे. पग दुसऱ्या कोशातील प्रावधमप्रसाराची इच्छा तितक्या प्रमा- गांत पूर्ण करण्यात येत नाही ही दुसाची गोष्ट होय धावक भरपूर असतील ·(६) तर मुनिगण सागरधर्मामृतासारसे प्रथ वाचून दाखवितील त्या रायकाचे मुनाहि असावयास पाहिजेत हे खरे पण श्रावक समुदाय बहुसरयांक व घटुश्रुत असग पाहिने मग मुनीहि चागल्च निघतात नाहीतर हाहीसारसी शोच नीय व लज्जास्पद स्थिति प्राप्त होते जसे श्रावक तमे मुनि! च असल्या श्रावक प्राविका व साधुमादींचा अर्हत्सघ जिनशासनाचे वर्धन पस करणार ! म्हणून श्रावकाची सरया वादविली पाहिजे त्याना सच्छ्रावक मनावले पाहिने व सम्य व्रतधारी मुनींनाच धात्रय दऊन नशासनोद्धाराचे कार्य आपण केले पाहिजे प्रत्येक व्यवीस आत विवा ऋषिऋण असत ते फेडल्याशिवाय मुक्ति नाही ते फेडण्यासाठी पडिन भाशाधरासारख्या धर्मरक्षकाची इच्छा पूर्ण रेली पाहिजे मुसलमानाच्या टोळधाडाच्या काळात जिनवाणीचे रक्षण व वर्धन करून ज्या पडित प्रवरान जिनानुयायांवर महदुपकार करून ठेवले त्याचे ऋण स्वकल्याणा साठीच त्याचे प्रथ वाचन व प्रयोक्त आचरण करून आपण पड वयास नको काय तसे न करणे ही मोटी कृतनता होय, म्हणून तसे करण्याशिवाय गत्य तर नाई आशाघरपडितासारख्याचे प्रथ याचून व स्वतत्र अधरचना कस्न श्रावकगण जिनवाणीचा प्रसार करतील अशआशा आहे असो पडित आघाघराच्या ज्ञातीस ली यधेरवाळ म्हणतात त्याच्या पत्नीचे नाव सरस्व ते त्यांना साहस नामक पुत्र होता हा मुग्गा विशेष विद्वान नव्हना असे दिसते पण आशापराचे अनक शिष्य यरेच विद्वान होते त्यापैकी महदास कवीचें, पुरुदवचम्म मुनिसुव्रत काव्य भव्यजनष्ठाभरण हे म्य प्रसिद्ध आहेत पडत शेव पर्यत गृहस्थच हेते पण त्यांचनवळ अनेक मुनींनी शास्त्राध्ययन केले असून त्यानी धमनभायना बरीच केली आहे ते प्रती धावक होते घर दिलेल्या त्यांच्या प्रयापी ही प्रथ अजून प्रसिद्ध आहत त्यांपकी भाम्ही प्रसिद्ध करीत अमलेला एक प्रथ हाय पिपरमानशास्त्र हा प्रथ ५. पारसी भांडारकर इस्टिटयूट मधून भाशहता याचे मराठी मन्यांतर कम्न तो जनतेरा सादर करण्याचा विचार तेव्हा पासून करीत होता पण तसा यग्य योग येइना काही वरार्थी मूह सस्त प्रथम श्री माणित प्रयमाटून प्रसिद्ध करण्याचे ठरवून श्री प नापरामप्रेमाकरे पटवून दिला हता पण तो अगदी लहान आहे त्याग आपसी एक निनाव नहान प्रय मोटारा पा म्हणजे मग माम्ही छान ५ऊ असे उत्तर आलें तम्हा तो ·(७) तसाच पडून राहिला मध्यतरी जैनज्ञानकोशासाठी आदिपुराण व उत्तरपुराण वाचण्यास हाती घेतले त्यावेळी निपष्टिस्मृतिच्या अनुवादाची कल्पना डोक्यात आली त्याच कल्पनेचे हे मूर्नम्वरूप म्हणजे प्रस्तुतचा अनुवाद होय. हा अनुवाद मूळ श्लोकातील अर्थाला धन पण मागे ल पुढील संदर्प समजावा या दृष्टीन लिहिला आहे. कारण निसरिस्मृति हे शास्त्र अगर्दी हिट व सक्षित आहे. स्यात केवळ ४८ लोकात सष्ट शलाका पुरुपाचेच चरिन गाविले आहे. आजपर्यंत जैनवायकुमुमालेतर्फे मी जैन समाजाची थोडीबहुत सेवा केली आहे पण हा अथ त्या मालेत प्रगट न करता श्री. माणिक्यदायमालेतन प्रसिद्ध करण्याची इच्छा होती अनुवाद पूर्ण होताच पुन्हा प श्रीनाथुरामप्रेमी व मालेचे ट्रस्टी श्री. ठाकरदास भगवानदास याना भेटून त्याची सम्मति घेतली. सम्मतिबद्दल ट्रस्टीवर्य अभिनदनास पात्र आहेत सदर मालेन प्रयप्रकाशनाचे काम बरेच फेल आहे मराठी भाषाजाणणारे जैन बहुसख्याक असल्यामुळे मराठी अनुवादितपय माणिक्चद प्रथमाला' मधन मधुन असेंच प्रसिद्ध करील अशी पूर्ण अपेक्षा बाळगतों मालेची सापत्तिस्थिती सध्या खालावलेली आहे. त्यामुळ आम्ही हा प्रय आमच्या खर्चानींच छपवा मालेतर्फे प्रसिद्ध करीत आहोत असाच हातभार प्रत्येक जैनधर्मप्रेमीयानी मालेला लावून माला अखड, अव्याहतपणे चालू राहील असा प्रयत्न करण त्याचे मुख्य कर्तव्य होय अशा बहुमूल्य प्रथप्रकाशनाचे कार्य करणाऱ्या माला आपणात नाहीत इतराच्या वाङ्मयक्षेत्राकडे पाहिले तर आपले वाह्मयप्रसिद्धीकरणाच क्षेत्र अगदी धुद्र दिसते एवढ्या मोठया जगद्व्यापी जैनधर्माची ही दुस्थिती ।। काळाचा महिमा और आहे !! या प्रयाच्या प्रशस्तीत आशाधर पडित लिहितात 'सोऽहमाशाधर कण्ठमल कर्तुं सधर्मणाम् । पञ्जिकालकृत प्रयमिम पुण्यमरीवम् ॥जा सक्षिप्यताम्पुराणानि नित्यस्वाध्याय सिद्धये ।। इति पण्डितजाजाका द्विज्ञप्ति प्रेरिकानमे ॥९॥ धार्मिकाचे कठ भूपित करण्यासाठीच हा प्रथ मी लिहिला नित्यस्वाध्यायासाठी प्रेमष्ट शलाका पुरुषाचा पुराणेसक्षिप्त करून द्या अशी आकाक्षा पडितानी केलेली प्रेरणाच या प्रथाला कारण आहे या खुलाशावरून उच्च वाड्मयाच्या दृष्टान या प्रथाकडे न पाहता धर्मशील जैनाच्या रोजच्या गर जेच्या पूर्वीचेन दृष्टीने पाहिले पाहिजे चौबीस तीर्थकर, बाराचक्रवर्ती, नम वसुदेव, नऊ बळदेव व नऊ प्रतिवासुदेव मिळून त्रेसष्ट महापुरुषाना जैनलोक ·(८) फार पूज्य मानतात त्यांच्या नामावली व परिने सर्व भाषातून अनेक विद्वा. नांनी लिहिलेली आहेत महापुराण घ उत्तरपुराण है अप त्यामध्ये प्रमुख आहेत. हे प्रय फार प्रचड आहेत रोज पारायण करण्यास मुटसुटीत प्रथ हवा यास्टीने आशाधर पडितानी मुमारे पाचशे श्लोकाचे ४८. श्लोक) निपष्टि स्मृतिशास्त्र लिहून चांगली सोय करून दिली आहे असे म्हणण्यास हरक्त नाही रामायण महाभारतादि प्रधाचेहि असे सक्षितीकरण झालेलें आहेच त्या प्रयापेक्षा हा प्रथ अधिक दुर्बोध आहे हे खरे पण मूळविषयच हिष्ट असल्या- मुळे आशापराचा निरुपाय झाला आहे त्यामुळे महानुभावाच्या सांकेतिक लिपीत लिहिलेल्या प्रयाप्रमाणेच या प्रयाची गत झाली आहे एकदरीत या प्रथाच्या प्रसिद्धीमुळे आशाधर पडिताचा एक गय जनतेपुढे येत आहे माणिकचनप्रथमालेला मराठी प्रथ प्रसिद्धाचे श्रेय मिटत आहे व धर्मशाल जैनाना स्वाध्याय करण्यास एक प्रय मिटत आहे इतके पायदे होत आहेत. हे सर्व साधल्याबद्दल, प्रयाचा अनुवाद करताना मिळाल्या माझ्या परममित्राच्या मदतीबद्दल व मालेतून प्रय प्रकाशित करण्यास दिलेल्या सम्म तिबद्दल त्या मालेच्या चालकाचा व इतर सर्व समाजाचा मी ऋणी आहे प्रथाची १६५ पाने श्री ५ वर्धमानशास्त्री सोलापूर यानी भापन्या कल्याणप्रेसमध्ये छापून वेळेवर दिली याबद्दल त्याचा व श्री हनुमान प्रेसचे माकवचालक श्री कोकाटे यांचा त्यांनी पुस्तकातील निवेदन व इतर मजवर छापून दिल्याबद्दल आभारी आहे अशीच उत्तरोत्तर मजाइन सेवा घडो ही जिनेश चरणी मागणी आहे प. आशारानी हा प्रय पाचणारायर सम्यादी प्रसन्न होवो अशी भरछ। प्रगट केलीच आहे त्यांच्याच सालील लोकाने मी ही प्रस्तायना पुरी करतो शान्ति शंतनुता समस्तजगता सम्पच्छता धार्मिक । धेय थी परियधता नयधुगधुर्यो धरिमापति । सद्विधारसमुद्विरतु पचया नामाच्यघस्यारतु मा । प्राध्य पाश्यिदय पव शिपरधर्मो जयत्यईत ॥ न्यायमागाने प्रतपिाळ करणारा राजा धार्मिकरोकारमा सहाय्याने सर्व विश्वांत शांति, सानिव कल्याण वाचो विचन सविरेचाच प्रचार परोत न पाप नाबालाहि नमोत कन्याणकारी अधर्माचा विजय असो या शिवाय दुसन्या कशाची दया करावी! निशम् आषाढ पौर्णिमा वीर स २४६२ भापला सर्वाचा नम्र पानिवार, धाराशिव २४१९} मोतीरालदिराचदगाधी (मसान ·ॐ नमः सिद्धेभ्यः। आचार्यकल्पाशापरविरचितम् त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । वीरं नत्वेन्द्रभृतिञ्च निपप्टिश्रेष्ठपुंश्रितम् । इतिवृत्तम्बुंवे स्मृत्यै समासेन यथागमम् ॥ १॥ तीर्थकर महानीर, गणधर इद्रभूति याना नमन करून सर्वश्रेष्ठ अशा त्रेसष्ट (चोर्गस तीर्थकर,बारा चक्रवर्ती,नऊ बल्देन, नऊ वासुदेव व नऊ प्रतिवासुदेव ) शराका-पुरुषाचे मी सक्षिप्त चरित्र आगमाला धरून थोडक्यात सागतो. - १ श्रेष्ठपुमास शलाकापुरुषा २ महापुराण ३ विस्तारस्त्वार्षपुराण सारादी द्रष्टव्य ।

·[४] त्रिषष्टिस्मृतिशासम् । मत्री मतिवरः श्रेष्ठी धनमित्रः पुरोहित । आनन्दोऽकम्पनः सेनेड् वज्रस्य श्रीमती मिया ॥६॥ पूर्वविदेह क्षेत्रातील पुष्कलावती देशातील उत्पलखेट नगरीचा राजा वज्रबाहु त्याची भार्या वसुधरा याचे पोटी महाबलाचा जीव ललितागदेव स्वर्गीचें सुख भोगून वज्रजघ नामे जमला. त्याचे मामा चक्रवर्ती वनदत. याची पुत्री श्रीमती त्याची प्रिया झाली. ही श्रीमती लरिताग देनाची सहचरी स्वयप्रभा पूर्वभवात धातकीद्वीपात पूर्वमदरपर्वताच्या पश्चिमेकडील विदेहक्षेत्रात गधिल- देशातील पलालपर्वत नामक गारात देखिल पाटलाची मुलगी होती. त्या भवात तिने समाविगुप्त मुनि ध्यानस्थ असता त्याचे अगार मेलेठे कुठे टाकून त्याचा अपमान केला. पुढे ती पाटलीग्रामात नागदत्त पाण्याची कया होऊन जमली. तेथे पिहितासर मुनि जवळ व्रते घेऊन तिने ती पाळल्यामुळे ऐशान स्वर्गात स्वयप्रभा देवी झाली. प्रीतिपर्धन रानाच्या मुनिदानास अनुमोदन दिल्यामुळे झालेल्या पुण्योपाननाने पुरोहित, सेनापति व मत्री याचा आणि व्याघ्रभातील तपामुळे मतिवर मत्र्याचा समागम झाला. अर्थात् ते व्याघ्रादिक वन नघाचे पुरोहित, मत्री, सेनापति व श्रेष्टी झाले मत्र्याचे नाव मतिर, श्रेष्ठीचे नार धनमित, पुरोहिताचे नाव आनद व सेनापतीचे नार अपन होते. जिजघरानाने दमपर व सागरसेन मुनींना आहार दान दिन्यावर आपल्या चार मित्राची १वजयस्य ।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [५] भवारली विचारली. तिचा मथितार्थ असा–मतिर मत्री पूर्वभवात प्रभाकरी नगरीचा अतिगृद्ध राजा होता. तो फार निषयी अस- ल्यामुळे पकप्रभा नरकात पडला. नरकातून तो वाघाच्या जन्मास गेला. एकदा प्रभाकरी नगरीचा त्यावेळचा राजा प्रतिवर्धन जग- टात गेला असता पिहितारूर मुनि त्याला भेटले. माध्यान्हकाल असल्यामुळे पुरोहिताने त्याना आहारदान करण्याचा राजास सल्ला दिला. राजान तो केल्यामुळे रत्नवृष्टि झाली. मुनि ह्मणाले की जवळच एक नाव तपश्चर्या करीत आहे व तो पुढे भरत चक्र- वर्ती होणार आहे. राजा मुनीसह तो चमत्कार पहाण्यास गेला. अठरा दिवस अनशन कारन सन्यासविधाने तो वाघ मेला न देव- लोकात गेला. तो प्रकार पाहून प्रातिधन राजाचे मत्री, सेना- पति व पुरोहित याना उपरति झाली व मरणानतर ते भोगभूमीत जन्मले. तेथून ऐशान स्वर्गात गेले. स्वगातन ते चाधे वज्रजघ राजाचे मित्र होऊन जन्मले, या सर्वांच्या समागमें राजा सुखी झारा. ती दम्पती मृत। धृमापिदानाददक्कुरा । जाता व्याघ्रकोडकीर्शननकुलाश्च तदितः ॥७॥ द्वितीयकोपादिवद्धायुष्का व्याघादयस्ता बनादेत्य नृपाचासादहिस्तस्थर्भुनीक्षिणः ॥ ८॥ १ उत्तमभोगभूमी उत्पन्नौ २ सूकर. ३ वानर ४ तयोर्मुनि युगल योरिष्टिदर्दानापूजा तत. ऋषिदानानुमोदनात्. ५अप्रत्याख्यान ६ दानकाले, -- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। नीत्वा शतमतिं चक्री तुम्भूयापर्यमांद्यतम् तपो नीत्वा ब्रह्मशक्रीकृतमेत्याहतानतम् ॥ ११ ॥ श्रीधर देवाने शतमतीला सम्यग्दर्शनाचा उपदेश केला तो पटल्यामुळे तो नरकातून निघून पुष्करद्वीपाच्या पूर्वार्धातील पूर्व- विदेवक्षत्रातील मगलानती देशाच्या मध्यभागातील रत्नसचय नगरीचा जो महीधर चरपर्ती त्याच्या मुंदरीदेवीच्या पोटी जयसेन नामें करून जन्मला. पुढे यमधर मुनीजवळ दीक्षा घेऊन समाधीनें मेल्यावर तो ब्रह्मस्वर्गात इद्र झाला. यौ महामतिसम्मिन्नमती मिथ्यात्वदाय॑तः । तौ निगोदास्पदं याती तेनापतः सोऽन्याम्पत् ॥१२॥ महामति र सभिन्नमति नामक दुसरे दोन मत्री निगोदात ह्मणो नरकात खितपत पडले आहेत असें प्रीतिकरमुनिकाडून ऐकून श्रीवरदेव कळवळा. महावत्से सुसीमश स भूत्वा सुविधिः सुते । केशव श्रीमतीजीव स्नेहार्यरतं गृहे ॥१३॥ जबूद्वीपातील निदेहक्षेत्रात महापस देशातील सुमीमा नगरीचा गजा सुदृष्टि व राणी सुदरनदा याच्या पोटी श्रीधरदेव स्वर्गातून येऊन सुनिधि नावाने जन्मला. अभयघोप चक्रवर्तीची १ पुरकराद पूर्वमदरे मगलावत्या रनस्चये महीधराख्यचत्रिणः पुनो जयमेनाख्यो भूत्वा २ विवाहकरणाद्यते ३ स श्रीधरः अभ्यनदत. ४ तेन गुरूणा ५ स महाबलपचर, श्रीधर हा कष्ट कय ताहग्दु खातौ उद्धरयीमति अतरार्द्रतया प्रत्यपद्यत ६ देशसयमसर्वस्वं भक्त्वा आराध्य.

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [९] या मुरगी मनोरमा त्याला देण्यात आग. तिच्यापासून त्याला केशव नामक पुत्र झाग (हा श्रीमतीचाच नाव होता कारण तो स्वगांत देव झाला होता व तोच केशव झाला.) भक्त्वा जातोऽच्युतन्द्राश्श्य तुक्मनीन्दा महान तः । व्याघ्राचार्यामरा राजपुत्राः सामोनिकायत ॥१४॥ बापटकानी श्रासनत पाढन देहयागानतर ते अच्युतेंद्र व प्रती आले व्याघ्रादिकाचे नाव उनघाबरोबर उचर- कुखत नाऊन नमरे तेथून प्रीतिकर चारण मुनीच्या उपदेशा- मुळे ऐशान कल्पात देव झारे तेथून वानराचा जीव चित्रागद, वराहाचा नार राजा नदिपेण याची राणी अनतमतीच्या पोटी वरसेन, व्याघ्राचा त्रार निभीषणरानाच्या प्रियदना देवीच्या पोटी रदत्त र नकुगचा जार प्रशातमदन नाम जमले या सानी अभयघोषचननी बरोबर दीक्षा घेतल्यावर ते मरून सामानिक देव झाले अथेन्द्रः पुष्पलापत्यां वज्रनाभिः स चमभृत् । मामानिमास्तदनुजा पर्नन्द्रिस्तद्गृहे ईणिक् ।। १५ ॥ नतर तो अच्युतेंद्र पुष्पलारती देशातीठ पुडरीरिणी नगरी- चा राजा वनसेन व राणी श्रीकाता याचे पोटी जनाभिनामे करून १ पचाप्यने क्शवेन मह नैनथ्यदीक्षा प्रतिपन्ना । क्शव. प्रन्द्रिोऽभवत् । चत्वारी राजपुत्रासामानिका अभवन् । २ मुविधिचर ३ तस्य चविणो विजयवैजयतजयतापराजित सम्म ४माडागारिक घनदेवाख्या ·| त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१३] राजातिगृधो धार्मोद्री व्याघ्रो देवो दिवाकरः। मन्त्री मतिरोधोऽहमिन्द्रों योऽभूत्सुबाहुकः ॥२४॥ विराट् सर्वार्थसिद्धश्च स जयिाद्भरत पुरोः । आधः पुत्रोऽथ चस्मृत्पोडशो हि मनुर्महान् ॥२५॥ अतिगृध्रराजा, नारकी जीप, वाघ, देव, मतिपरमन्त्री, अह- मिन्द, सुवाइ, वनसेन तीर्थकराचा पुन परदत्तराज, सर्वार्थासद्धि स्वर्गातील देव आदि भर घेऊन भरत झालेला प्रथम तीर्थकराचा प्रथम पुत्र धमवती, सोळारा मनु ( देश विरति २ लोकल्यरहारोपदेशक या अर्थाने ) जयशाली होगे. यो मन्त्री वत्सकावत्यां मीतिवर्द्धनभूपते । प्रभाकरीपुरीहीदयकुना कनाभः ।। २६ ।। आनन्दोग्योऽहमिन्द्रोऽभन्महावाहुरनुत्तरे । मुरर्थान्त्ये स पुरुतुकामो वाहुबलीज्यताम् ॥ २७ ॥ यसकारती देशातील प्रभाकरी नगरीच्या प्रीतिवर्धन राजाचा मंत्री व उत्तर कुरभोगभूमीतील आर्य कनकप्रभ नामक वैमानिक १ धर्माया भवो पार्मा नारकः २ विशिष्ट राजा यासेन वीर्यकरपुनः नगर्यो ४ भूमी ना पुमान् ५ काचनविमानेश ६ माप. सिली. ७ पूरला शिवाभिम ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१७] लोलुप नावाचा जो मिठाईवाला नकुल झाला होता तो पुढे उत्तरकुरुभोगभूमीत जाऊन तेथून प्रभाकर निमानात देव झाला. नतर प्रशातमदन नावाचा राजपुत्र झाला पुढे अध्युतदाचा सामा- निक देव होऊन तो जीव वज्रसेन रानाचा अपराजित नामक पुत्र झाला. नतर सर्वार्थसिद्धि देवरोकातून तो आता सुवीर नामक तीर्थ- करपुत्र झाला संन्यासमृत्युदानानुमोदसदृक्तपोर्जितः । पुण्यस्तेऽभ्युदयान्भुक्त्वा सिद्धा सिद्धि दिशन्तु नः४० सन्यासमरण, दानानुमोदन, वगैरे सारख्या पुण्यकर्मीनी मिळालेले अभ्युदय भोगून जे सिद्ध झाले ते आम्हालाहि सिद्धि देवोत. इत्याशाधरहन्धे त्रिपप्टिस्मृतिनाम्नि महापुरा- णान्तस्तत्वसद्महे श्रीपमतीर्थकर भरतेश्वरादिनिवृतिपुराणप्रथमम् ॥१॥ वत्सादेश मुसीमाप्तः स्वामी विमलयाहनः । चित्राद्वाज्याद्विरज्याच तो वद्ध्वान्त्यनाम र्शम् ॥१॥ वसदशात सुसीमा नगरीचा पति विमलयाहन नामक राजा होता त्याने बराच काळपर्यंत राज्यसुख भोगून याचा त्याग केला व व्रतधारी होऊन तीर्थकर कर्म वापले १ द्वीपेऽस्मिन्निति वर्तते, जबूद्वीपपृवविदेहस्ये २ मुसीमा आसा प्राप्ता येन स ३ गृहीतसयम ४ तीर्थकरत्वनाम सर्वषा तीर्थकृता तद्वयकाल प्रायेणेका दशागश्रुतज्ञान बौद्धव्य ·[१६] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । पूर्वभवात हरिवाहन नामक राजपुत्र असलेला शूकर पुढे उत्तर- कुरु नामक भोगभूमीत आर्य यनला. नदाख्य विमानात माणिकुडली देव होऊन वरसेन राजा झाला. पटें तो जीन सामानिक देव होऊन नतर वग्रसेन राजाचा पुत्र वैजयत नामें झाला. तेथून सर्वार्थसिद्धांत अहमिंद होऊन तो आता अच्युत नागने तीर्थकरपुन झाला आहे. यो वणिग्नागदत्ताख्यः कपिः पूर्ववदार्यका मनोहरामरो राजपुत्रश्चित्राङ्गदति ॥ ३६ ।। जज्ञे सामानिकसुरी जयन्तस्तीर्थतु पुनः । पमेनुत्तरेऽमर्त्यः स वीर पुरनन्दनः ।। ३७ ॥ नागदत नाराचा जो वणिक् वानर झाला होता तो देवगतीत मनोहर नामकदेव होऊन पुढे चित्रागद नामक राजपुत्र झाला. तो जीन सामानिक देव होऊन व बजग्मेन रानाचा जयत नामक पुत्र झारा. नतर पाचव्या स्वगांत अनुत्तर , विमानातील देव होऊन तो आता आदितीर्थकरपुत्र वीर नामे करन झाला आहे. आपिको लोलुपास्यो नकुलो दिव्यमानुपं । मनोरथ पार्थिवतु मशान्तमदनाभिधः ॥ ३८॥ योऽन्युतेन्द्रसमो देवोनिनथुत्रोऽपराजितः । स्वरेचरमचाभूत्मुवारीरय स परिवः ।। ३९ ।। १ नद्यावर्तविमानेश २ नाम राजपु। ३ वग्रसेनतीर्थकरस्य सर्वार्थसिद्धौ ५ कादविका ६ उत्तरकुरुनर ७ प्रभाकरविमानश ८ चित्रमालिनीप्रमजनयो अभियभार्यात्यो। ९ सामानिक १० वनसेनस्य ११सबाथापिदि ·त्रिपटिस्मृतिशाखम् । [१७] लोलप नागाचा जो मिठाईवाग नकुल झाला होता तो पुढे उत्तरकुरुभोगभूमीत जाऊन तेथून प्रमाकर विमानात देष मारा नतर प्रशांतमदन नाराचा राजपुत्र झाला पुढ अध्युतद्राचा सामा निक देव होऊन तो जीव यमसेन रानाचा अपरानित नामक पुन झाला नतर सर्वार्थ सिद्धि देवरोफातून तो आता सुधीर नामक तीर्थ करपुत्र शाला सन्यासमृत्युदानानुमादसइक्तपोऽर्जितः। पुण्यस्तऽभ्युदयान्मुक्त्वा सिद्धा सिद्धि दिशन्नु न ४० सन्यासमरण, दानानुमोदन गरे सारख्या पुण्यकमानी मिळालेले अभ्युदय भोगून जे मिद झारे ते आम्हालाहि सिद्धि देवोत इत्यागाधरहव्धे निपष्टिस्मृतिनाम्नि मरापुरा णान्तस्तत्त्वसमहे श्रीपभतीर्थकर भरतेश्वरादिनिसिपुराणप्रथमम् ॥१॥ वत्सादेश मुसीमाप्त स्वामी विमल्याहन । चिनाठाज्याद्विरज्याचप्रती बद्ध्वान्त्यनामम् ॥१॥ यसददेशात मुसीमा नगरांचा पति विमग्याहन नामक राजा हा । याने बराच कापयत सम्यमुग भोगून याचा यग ये गय व्रतधारी होग्न तीर्थकर कम बार १ हीरेऽस्मिमित वर्तते जी पूपिरहस्थ २ मुसीमा आता माना यन स ३ गतसपम ४ सार्थकरन्यनाम सर्वेचा तीयकृता तद्धकाल प्रायोसांगभुनशान बाद्धय ·[१८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। निर्विश्य विजये भूत्वा साकेत तशात्रवैः। पक्ष्योल्का त्यक्तराज्योऽव्यात्कृततीयोऽत्र नोजितः। तेथून तो विन्यनामक प्रथम अनुत्तर मिानात देव झाला पुढे अयोध्यानगरीत नितारराजा व विजयसेनावा याच्या पोटी तो जीन अनितनाथ तीर्थकर म्हगून जमला उल्कापात पाहून त्याना उपरति झाली व अनितन नानक पुत्राचे हाती राज्यकारभार सोपवून त्यानी दीक्षा घेतली व धर्मप्रसार करून मोक्षास गेले यो वत्सकावीपृथ्वीपुरेशो जयसेनक । रतिपेणसुतेऽतीतं धृतिपेणऽर्पितक्षिति ॥ ३ ॥ जबूपात पूर्व विदेहक्षेत्रात सीतानदीचे तीरी व सकारती ना- वाच्या देशातील पृथ्मापुर नगरीचा राजा जयसेन व राणी जयसेना त्यानां रतिपण व धृतिषण नामक दोन पुत्र होते रतिषेण अकस्मात् वारल्यामुळे विन्न हाऊन जयसेन राजाने धृतिषेणारा गादीवर बसरिलें. महारुतेन ग्यालन सद्द कृत्या तपोऽच्युते । देवी महारलः साभादतरो मणिकेतुफ ॥ ४ ॥ आग मेहुणा मारत याच्यासह यशोधर मुनीजवळ दक्षिा १ भुकमा २ प्रयमानुत्तरविमाने ३ मितशोरपत्य विजयसेनादे व्यामुत्तम ४ स्वय पन्नवाधि सन् त्यत्र अजितसेनपुत्राय दस राम्य पेन । गृहीतसयम कदमुत्पायति तीर्यकरण तपोपपतलम्यत । यसो घरगुरूपदिष् ६ जयसन ७ महास्तचर ·त्रिषष्टिस्मृतिशाखम् । [१९] घेऊन जयसेन राजाने तपश्चर्या केल्यावर तो सोळाव्या स्नगाँत महाबल नामक देव झाला व महारत अच्युत स्वगात मणिकेतु नामक देव झाला. माक्च्युतं बोधयत्वन्य इति ताभ्यां कृता स्थितिः । च्युत्वा महालक्री सगराऽभूजिनाये ॥५॥ त्या दोघा देनामध्ये असा करार झाग की, नो देवगतीतून प्रथम च्युत होईल त्याग राहिलेल्यान समननारे महारलेदेर पास सागरफाल पर्यंत सर्गसुख भोगून पाशल देशातील अये न्यानगरीत इक्ष्वाकुरशाम में समुद्रविनयराना व सुबालाराणी याच्या पोटी सगर नामें करून चक्रवर्ती जमला. चतुर्मुखान्त सख्योक्तो यतीभूय जिनालये। न बुद्धो गोधितो मिीभूय मायास्ततुक सुचिः ॥६॥ सि. मनात चतुर्मुग्व मुनीम फेरर शाा प्राप्त झा यार कल्या णमहोसर परण्यासाठी द्रादि देव जाले असता मगितलहि में १ इत स्वगाप्रयम क्मभूमिभवतीर्ण २ इइरथ स्वगास्थन ३ जयमनचर ४ चटमुखमुन समाप कवलशानक्याण मनु अगतारट्टै सहागता मागे कतुन उत्ता प्रागुक्त स्थिति ५ तत्तारिते जिना नैर पुनुरतः, पुत्रन्यामाहान बुद्ध । ६ पितरमभोजनमतिशया उपरु व गहात निरवा प्रेणादरतेचित्यालपरक्षार्थ कैलास परितो दडरनन गगा पानिमातरता मनिमम्मतन मणिक्तुना गरगीभूय / मागाभस्मीताना तुना परिसदस पुत्राणा शुचि शोक सति तच्छाकाविप सचिव ।तदारया माया धृत्वा सगर प्रतियाधित ।

·[२०] त्रिषष्टिस्मृतिशाखम्। आला होता व त्याने कराराप्रमाणे महाबलाच्या जीवाला झणजे सगर चकवाला आठवण दिली. पण सगर सापध झाला नाही. तेव्हा सुदर तरुण यतीचे रूप घेऊन मणिकेतुदेव पुन्हा आला. त्याला सगराने विचारले असता देहाचा भरवसा नाही म्हणून इत क्या लवकर दीक्षा घेतली असें मणिकेतूने उत्तर दिले तरीहि मायेनें पाडलेला सगर उमगला नाही. पुढे कैलासपर्वतावर वाधलेल्या जिनालया भोवती गगेचा खदक खणण्यास त्याने आपले पुत्र पाठ- विले असता मणिकतने विषसर्प होऊन त्याना दश करून मूछित केलें. तेव्हा सगर चक्रवर्ती शोकाकुल होऊन विप्रवेषधारी मणिकेतु देवाच्या उपदेशाने वैराग्य धारण करता झाला. भगीरये श्रियं न्यस्य स सिद्धस्तपसा सतुर । वरदेशमत पुत्रराज्य सोऽप्यर्चित मुरैः ॥ ७ ॥ नतर मणिकेतूनें देवमाया काढून घेतल्यावर सगरपुत्र शुद्धीवर आले. भगीरथाला गादीवर बसवून इतर पुत्रासह सगराने दीक्षा घेतली, आणि तपश्चर्या करून सिद्धपदाला गेला, हे वृत्त ऐकून भगीरथाने आपला पुत्र वरदत्त, त्याच्या पुत्रास गादीवर बसरिलें व १ पुत्रै सह २ भगीरथत्य घुत्रा वरदत्तो वरदत्तस्य कोऽपि पुनस्तस्मै भगीरथेन राज दत्त । पुत्र राज्य यस्य यस्माद्वा स । भगी रय । ३ भगीरय सम्मेदे सगरस्य मुक्ति श्रुत्वा प्रजन्य गगातटे कायोत्सर्गण स्थित शत्रण क्षीरोदजलक्षालितामिः चिर तप कृत्या सिद्ध तामाबुज प्रवाहमगमात्तदा प्रति गगापि लेक तार्थमभून् । एतदर्चितः मुरेरित्यतो लभ्यते ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [२१] आपणहि दीक्षा घेऊन गगातटाकी कायोसापूर्वक तर आचरिलें तेव्हां इद्राने त्याचे पूजन केल्यामुळे गगोदकहि तीर्य झालें भगी- रथहि सिद्धपदवीस पोहोचला. इति श्री अजितनाथसगरेतिवृत्तोत्तर द्वितीयम् ॥२॥ कच्छक्षिमपुरे याऽभद्राजा विमलवाइनः । स्वयम्मभजिनान्तेऽसी प्रवज्यात्तान्त्यनामकः॥१॥ जबूद्वीपाच्या पूर्वकिनाऱ्यावर विदेहक्षेत्रात सीतानदीच्या तटाकी कच्छ देशातील क्षेमपुरात विमलयाहन राजा राज्य करीत होता त्याने सिमलकांतीचे हातीं राज्यकारभार देऊन स्वयप्रभ जिनेंद्राजवळ दीक्षा घेतली बरीच तपश्चर्या करून यानें तीर्थकर- कर्म बाधले. सुदर्शन विमानेऽभूद्दवो ग्रैवेयकादि । तत स्रावस्तिनगरे दृढराजानाजाऽजनि ॥२॥ समाधिमरणपूर्वक शरीरत्याग केल्यावर तो पहिल्या प्रवेयक स्वर्गात सुदर्शन विमानात अहमिंद्र देव झाला तेथून स्रावस्ती नग रीचा राजा दृढराज च राणी सुषेणेचे पोटीं तो जन्मला सम्भवाख्यः स दृष्ट्वाभ्रविशत्यक्तराज्यकः । माप्याईन्त्य धर्मतीर्थ कृत्वा मुक्तोऽस्तु नाश्रिये ॥३॥ १ लदीपस्य माग्विदेवस्या देश २ सुगागमें ३ विनाश ४ पूर्व यामध्येति सामालम्यते ।

·[२२] त्रिषष्टिस्मृतिश खम्। याचे नाव सभवनाथ, एकदा दा विलयाला जात असलेले पाहन याना पराग्य उपन्न झालें । यानी पुराल गादीवर बसवून दीक्षा घेतरी त्पश्चया करून धर्मतीर्थ प्रार्तत केल व ते मोक्षाला गेले ते आमचे कल्याण करोत इति शम्भवजिनस्य तृतीयम् ॥ ३ ॥ या पडगलारतीरत्नसचयशा महापल । निविण्ण सयम प्राप्य गराविमलवाहनान् ॥ १॥ नयूद्वीपत पूर्व विदेर क्षेत्रात सीतानदीच्या दक्षिणतीरावर मग लपतीनामक देगात रनसचयनामक नगरी होनी तिचा राना महा बल भोगापन गापासून विरक्त होऊन याने निमवाहन मुनीजवळ दीक्षा घेतर्म एमादशाइगभृद्रद्धार्थ कृत्वोऽहमिन्द्रताम् । विजये प्राप्य सास्त स्वयवरसुताऽभवत ॥ २॥ अक्रा भगाचा तो ज्ञानी झाला व सोळा भजना भावून याने तीर्थकर नाम कर्म बंधने सन्यासपूर्वक देयाग केल्यावर तो विजयनामक पहिया अनुत्तर विमानात अहमिंट झाला तेथून तो अयोध्यानगरमा राजा स्वयम व राणी मिताथा याच्या पोटी जमा गर्वनगरवशारज्यात्मजदत्तभू । तीर्थ गवर्त्य मुक्तश्च स नन्यादाभिनन्न ॥ ३ ॥ १ माग्विदहस्था दश २ सिद्धायागर्ने । t ·त्रिषष्टिस्मृतिशालम् । [२३] पुष्कळ वर्षे राज्यसुख भोगल्यावर एकदा त्याने हगाची गधर्म नगरी बिलयाला गेलेली पाहून वैराग्य धारण केले व मुलाला गादी वर बसवून दीक्षा घेतली. तपश्चर्या करून धर्मतीर्थाचे प्रवर्तन केलें व मोक्षाला गेला. तो अभिनदन सदा आनदकारी हे वो. इति श्री अभिनन्दनाहतञ्चतुर्थम् ॥ ४ ॥ प्राता भाग्याताखण्डमेरी मारकलावती । श्रिताया पुण्डरीमिण्यो रतिषणी विरज्य य ॥१॥ अखड धातकी खडात, पूर्वमदराचलाच्या पूर्वेस पुष्कलारती देशातील पुडरीकिणी नगरीत गतिपेण नामक राजा होता. त्यान पुष्कळ सुखें भोगन्यावर त्याला विरक्ति उत्पन्न झाली व अतिरथ नामक पुनाला गादीवर बसवून त्याने अहनदन मुनीजवळ दीक्षा घेतली. निनाईनन्दनाभ्यणे विदित कादगाइगः । पद्धतीर्थकरत्वोऽगनियन्तऽहमिन्द्रताम् ॥२॥ एकादशोगाचे अध्ययन करून त्याने नाथंकरपर्म बापलें व सन्यासपूर्वक देहत्याग केन्यावर तो वैजयत रिमानात अहमिंद्र देव शाला. पुंवो मेघरथायोध्यापतेर्भूत्वात्र राज्यतः । स्वयं चिरज्य चाईन्त्यं प्राप्तस्तं सुमति स्तुमः ॥ ३ ॥ तेथून'अयोध्यानगराचा रजा मेघरथ व राणी मगला यांच्या पोटी' १ पूर्व. २ पूर्व विदेह. ३ वाता. ४ द्विवीयनुत्तरे. .५ 'मगांगना 1 ·[२४] निपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । सुमतिनाथ नामें करून जन्मला. पुष्कळ वर्षे राज्य केल्यास त्याना वैराग्य प्राप्त झालें व दीक्षा घेऊन ज्यानी धर्मतीर्थाचे प्रवर्तन केले स्या मुमतिनाथाची आह्मी स्तुति करतो. इति श्रीसुमतिजिनस्य पश्चमम् ॥५॥ पूर्वद्वीपे मुसीमशो वत्सायां योऽपराजितः । प्रवज्यैकादशाङ्गानि ज्ञात्वाईपिहितास्रवात् ॥ १ ॥ धातकीखड नामक द्वीपात पूर्वनिदेहक्षेत्रात क्सदेशांतील सुसीमा नगरचा राजा अपराजित नामें करून होता. त्याने पिहि- तासर मुनीजवळ दीक्षा घेऊन एकादगागाचे अध्ययन केले, क्वान्स्यनामा देवोऽभूत्पीतिकर विमाननः । ऊर्ववेयके भर्तुःौशाम्या धरणस्य तुफ् ॥२॥ तीर्थकरकर्म पाधून तो ऊपत्रेयक म्वगांत प्रीतिकर नामक विमानात अहमिंद्र देव झाला. तेथून कौशाबीनगरीचा राजा धरण व राणी सुसामा याचे पोटीं तो पमप्रभ नामें करून जमला. भूत्वार पारिवन्धस्यं गजं श्रुत्वात्तसंयम ॥ तीर्थ कृत्वा च निर्वाण पातु पयमभ सन ॥७॥ पुष्कळ वर्षे राम्परमन मोगल्यानतर यावलेल्या इतीस पाडून त्यांना एकाएकी वैराग्य प्राप्त झाले. दीक्षा घेऊन त्यांनी धर्मतीर्थ १ मधातकीखरे, २ पुत्र सुपीमारामंग । - ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [२५] सुरू करून निर्माणपद मिळविले ते पद्मप्रम तीर्थकर आमचे रक्षण करोत इति श्रीप्रमप्रभस्वामिन पष्ठम्॥ ६ ॥ घातकीखण्डपूर्वीः सुकच्छालेमपू पति ॥ मन्दिपेणोऽस्तसङ्गोऽहन्नन्दनाबद्धतीर्थकृत् ॥ १॥ यातको खडाच्या पूर्वनिदेहक्षेत्रात सुकच्छादेशातील क्षेम पुरीत नदिषेण नागाचा राजा होता बरीच वर्षे राज्य केल्यापर त्याला वैराग्य प्राप्त झाले व याने धनपति नामक मुलाला गादी वर बसवून अर्हनदन नामक मुनीरवळ दीक्षा घेतली एकाद शागाचे अध्ययन करून व पोडश भावना भावून त्यान तीर्थकर नामकर्म बावले. माक्श्रुतज्ञ सुभद्राख्ये यो अवेयकमध्यमे । मध्यमेऽभूद्विमानेऽथ मुमतिष्ठनपात्मज ॥२॥ पुढें तो जीव मध्यम अनेयकात सुभद्र नामक मध्यम विमानात अहमिंद्र झाला नतर काशीक्षेत्रात सुप्रतिष्ठ राजा व पृथ्वीपेणा राणांचे पोटी सुपार्श्वनाथ तीर्थकर नामें करून तो जीव जमला काश्यामृतुपरावर्तानिर्विघासाद्य केवलम् । प्रवर्त्य तीर्य मुक्तोऽभूत्स सुपार्थोऽस्तु न श्रियं ॥३॥ ऋतुपरावर्तनाचा विचार केल्यामुळे याना वैराग्य प्राप्त झाले २ एकादशगवित् ३ पृथ्वीषेणागर्भज | ·[२६] त्रिपटिस्मृतिशास्त्रम् । व दीक्षा घेऊन तीर्थप्रवर्तन केल्यावर जे मोक्षाय गेले ते सुपा- र्श्वनाथ तीर्थकर आमचें क्याण करोत इति श्रीसुपार्श्वजिनस्य सप्तमम् ॥ ७॥ प्राकपुष्कराः पाचोत्ये विदेह श्रीपुरै नृपः । मुगन्धिदेशे श्रीपेण श्रीकान्ताऽजनि तलियां ॥१॥ पूर्वपुष्परा द्वीपाच्या मध्यावरील मदराचलाचे पश्चिमेस असले ल्या विदेहक्षेत्रात सुगधिदेशातील श्रीपुरात श्रीपेण नामक राजा होता. त्याची राणी श्रीकाता स्वयं सुताप्तुं निःपुत्रशोको वाचा पुरोधसः । निनाचीः सन्माणस्वर्णविधाप्याष्टाहिकाचनम् ॥ २॥ त्याना पुत्र नसल्यामुळे ते फार चिंताग्रस्त होते. पुरोहिता- च्या सल्लयानुसार त्यानी रनजडित सुवर्ण प्रतिमा करून जिनेश्वराचा अष्टान्हिक पूजा महोसव केला. कृत्वा 'सप्रेयसिर्भक्त्या सस्नी नद्गन्धवाट । तता दर्शितसुस्वम श्रीवर्मासीत्तयो मुत ॥३॥ पूजेच्या गधोदक तीर्थाने त्या दोघानी स्नान केले रात्री श्री- कातेला हत्ती, सिंह, चद् व लक्ष्मी स्वमात दिसली 4 पुढे तिला गर्भ राहून श्रीनर्मा नावाचा मुलगा झाला. १--पश्चिम विदेहे २ श्रीपेणस्य भार्या ३ मायांसहित ४ स्नान * - ·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [२७] पिनाभिषिक्तोऽसा राज्यं कुर्वनिष्ट्वाईती निशि । उपोपितोऽग्रसौषस्था वीक्ष्याल्कापातमापिवान् ॥४॥ मुलासह बरीच वर्षे आनदात घालविल्यावर राजाने श्रीवर्मास गादीवर बसवून दीक्षा घेतली. पुढे श्रीवर्मा एकदा जिनपूजन करू- न उपवासाचे दिवशी रात्री गच्चीवर बसला असता त्याने उल्का- पात पाहिला. निर्वेदं तपसा जज्ञे सौधर्म श्रीधरस्तत । धातकीखण्डपूर्वार्धेऽलकानीति नामनि ।। ५ ।। अयोध्यायां चक्रवर्ती योऽभूदभितसेनक । ततोऽन्युते स तपसा ततस्तापपूर्वत ॥६॥ लगेच त्याला वैराग्य प्रात झा यामुळे त्याने श्रीमात नामक पुत्राला गादीवर बसवून श्रीप्रभमुनीजरळ दाक्षा घेतली. परेच तप आचरून तो साधर्म नामक पहिल्या स्वर्गातील श्रीप्रभविमानात श्रीपर नामक न झाला. तेथून धातकीखडात इप्वाकार पर्वताच्या पूर्वेस अलका देशातील अयोध्या नगरीचा राना अजित जय व राणी अमितसना याच्या पार्टी तो श्रीपर देव अजितसेन नाम जन्मला. तेथून तो सोळाव्या अच्युत नामक स्वर्गात शातिकर विमानात देवेद्र झाला. विजेये मडगलावत्यां नगरे रत्नसश्चये । पमनामी महाराजी जनित्वा श्रीधरान्तिके |॥ ७॥ १ प्राप्तो निर्वेद २ देशे ३ स चासौ टीप. तदीप. जबूदीपपूर्वविदेहे ४क्षेत्र।

·[२८] निपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । दीक्षित्वा नाम बध्वान्त्य वैजयन्तेऽभवचतः । चद्रपुर्या महासेननृपस्यावाप्य पुत्रताम् ॥ ८ ॥ तेथून पूर्वेस धातकीखडात मगलावती देशातील रनसचय नामक नगरात कनकप्रभराना व कनकमाया राणीचे पोटी पमनाम नामें करून मग बरीच वर्षे राज्यभर भोगल्यानतर वैराग्य प्राप्त होऊन याने श्रीपरमुनीजवळ दीक्षा घेतली व पोडश भ वना मावून तीर्थकरकर्म बाधलें नतर तो नयतरिमानात अहामिद झाला पुढ परपुरीचा राना महासेन व राणी लक्ष्मणा याच्या पोटी चद्रप्रभ नामान तो जमला दर्पण वक्त्रविकृति मुक्त्वा दृष्ट्वा श्रिय निन । जनशामभवतीर्थ स नश्चन्द्रप्रभाऽवतात् ॥ ९॥ घरीच पै राज्यमुख भोगन्यानतर एकदा आरशात पादासांना त्याना वैराग्य उपन्न झारें व राज्यभर सोडून यानी दीक्षा घेतली. तीर्थप्रार्तित करून मोक्षाला गेलेले ते चामतीर्थकर आमचे रक्षण कोत श्रीवमा श्रीधरा दवाऽनितसनाऽच्युताधिप । पद्मनाभोऽहमिन्द्राभूषाऽव्याचन्द्रप्रभ स ने ॥ १०॥ श्रीवर्मा, श्रीधरदेव, अजितसेन, अच्युतेंद्र, पदनाम आणि अहमिद भरातून जो चद्रप्रभ झाला तो तीथवर आमचे रक्षण करो. इति श्रीचन्द्रप्रमस्याष्टमम् ॥८॥ १ लक्ष्मणागौं २ जीवन्मुक ३ इद्रपरन्द्रगाशातीयममवत् ४ अस्मान् रक्षत ·त्रिपाटस्मृतिशास्त्रम् । [२९] रान्य पुष्करार्द्धस्य पूर्वाद्ध पुष्कलावत्यलड्त । ईशिता पुण्डरीकिण्या पहापमो जिनाधिपात् ।।१।। पुष्कराध द्वीपाच्या पूर्वेस मदराचराजवळ पूर्णविदेह क्षेत्रात पुष्कलावतीदेशातील पुडरीकिणीनगरीत महापमराजा करीत होता एकदा नरळच्या उद्यानात भूतहित नामक तीर्थकर आले श्रुत्वा भूतहिताल्लबचा तप स तीर्थकृत्त्वभाक ।। य प्राणतेन्द्र सुग्रीवकामन्दीशस्य सोऽज तुक॥२॥ त्याच्या पासून जोर घेऊन त्याने धनद नामक पुत्रास राज्य दिलें व दीक्षा घेऊन तीर्थकरनामकर्म बाधले तेथून तो जीव चौदाव्या प्राणत नामक स्वगात इद्र झाग नतर काकदी नगरीचा राजा सुप्रीव घ जयरामा राणीचे पोटी पुष्पदत नामें करून जमग उल्कापातात्यक्तराज्यस्तपसा माप्तकवल । धर्मतीर्थ व्यधात्तस्मै पुष्पदन्तार्हत नमः ॥ ३॥ पुष्पदत तीर्थकगनी बरीच वर्षे र न केल्यानर उल्कापात पाहून त्याना वैराग्य उत्पन्न झाल व दीक्षा घेऊन यानी ताय प्रय तित कम्न मोक्षपद गाटल त्या पुष्पदर अरिहताना नमस्कार असो इनि श्री पुष्पदन्ताईतो नवमम् ॥९॥ १ पडरीकिण्या २ भूनहितगम्न ३ आध्यामिक ४ मुविनाम्न कादीपुरीपते तुरु पु । जपरामागमें।

·, त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [३१] कन्याभूगोऽवदासीभस्यहमतिलौफसाम् । दानं तेनेऽस्य तीर्थान्ते मुण्डशालायनो द्विजैः॥ ४॥ शीतलनाथ तीर्थकरानतर मलयदेशात भद्रिलपुरींत मेघरप राजा राज्य करीत होता. त्याला मत्री सत्यकीर्ति सम्परा होता. राजाने एकदा कोणते दान श्रेष्ठ ह्मणून विचारले असता जेनशाना- नुमार त्याने सांगितले की, शानदान, अभयदान व अन्नदान असे उत्तम, मध्यम व कनिष्ट असे दानाचे तीन प्रकार आहेत. राजाचे दरबारात भूतिशर्मा ब्राह्मणाचा मिथ्यात्वी पुत्र मुडशालायन नामक होता. तो ह्मणाला की, कन्यादान, गजदान, सुवर्णदान, अश्वदान, दासीदान, गोदान, तिल्दान, पृथ्वीदान, रथदान, व गृहदान अशी दहाप्रकारची दाने आहेत. काळप्रभारानुसार राजाला मिथ्यात्व- मताची ही दहा प्रकारचींच दाने रुचली. ॥ इति श्रीशीतलनाथम्य दशमम् ।। भोचि द्वीपे सुकच्छाख्ये देशे क्षेमपर नृप । नलिनमम इत्यासीत्सोऽनन्तजिनतस्तप ॥१॥ पुष्करद्वीपात मदराचसाजवळ पूर्वनिदेहक्षेत्रातील सुकच्छदेशात क्षेमपुर नागचें नगर होते. तेथे नलिनप्रभ नावाचा राजा राज्य १ शीतलस्य २ मलयदेश भद्रिलपूर मेघरथराजस्ययभाजनन सत्यकीर्तिमान णा शास्त्रादिदानेषु बहुसमर्थितेषु अपि कपोतलेश्यावशादमन्यमानस्य सभाया धन्यादैदानाने मिथ्याशास्त्र प्रदर्य विस्तारयामास । सदैव सद्धर्मनाशादेव अघम्तायादार तरा बनाशचित्यः ॥ ३ पुष्करादिस्य पूर्वाद प्राग्विदछ ।

·[३२] निपाटिस्मृतिशास्त्रम् । करीत होता. एकदा सहसामननात अनतजिनेद्र आले असता त्याची वाणी ऐकून राजाला उपरति झाली त्याने दीक्षा घेतली व तप आचरिलें स्वीकृत्य तार्यक्रमाम बद्ध्वागादच्युतेन्दताम् । पुप्पीचरविमानेऽत पुन सिंहपुरेशित ॥ २ ॥ पोडशभावना भावुन याने तीर्थकरनामकर्माचे वधन केलें व सोळाव्या पुष्पोत्तर विमानात अच्युतेर झाला तेथून तो सिंह- पुरचा राजा विष्णु व राणी नदा याच्या पोटी जमला विष्णोर्भूत्वाचा मुक्तासन्तपरिवर्तनात् । धर्म मणीय निर्वाण स श्रेयान् श्रेयसऽस्तु न ॥३॥ श्रेपासनाथ तीर्थकरानी बरीच वर्षे राय के यानर एकदा वसत ऋतु गेटेला पाहून याना उपरनि झाली व यानी दीक्षा घेऊन तपश्चया केली पुढ धमनीर्थ चालू करून त निर्वाणाला गे? ते श्रेयासनाय आम्हाला कल्याणकारक होत पातो राजगृह दत्त भागया विश्वभूतिना । विशाखभूतर्यवीयान्विश्वनन्दी तदाक्तज* ॥ ४ ॥ रानगृहनगरीचा विधभूति रानान विशापभूति नामक धा कन्या भाराकडे रायकराभार सोपवून दाक्षा घेतली याला नि शाख नदी नामक पुत्र हाता व त्या विश्वभूतीचा पुत्र विश्वनदी १ नदा गभग २ त्यत्तराज्यलप्पी ३तीय कृत्वा ४ रक्षा कुर्वत ५ विश्वभूतोरनुजस्य ६ युवराजा जान । ७ विशाखभूनिपुत्र ।

·त्रिपाटस्मृतिशास्त्रम् । [३३] विशाखनन्दिनः स्वात्तवन भक्त्वानुगृह्य तम् ॥ सपितृव्यस्तपः कुर्वन्मासक्षणपारणे ॥ ५॥ विश्वनदीने उत्तम बगीचा बनविला होता. तो जबरदस्तीने विशाखनदीने घेतला. अर्थात् दोघामध्ये भाडण जुपले. राजाने पुत- ण्याचाच पक्ष घेतला तेव्हा मुलगा पळून गेला त्यामुळे विश्वनदीला उपरति उपन्न झाली व त्याने आपल्या काकासह सभूतमुनीजवळ दीक्षा घेतली. पुढें विश्वनदी महिन्याचे अनशनव्रत आचरून पारणे करण्यासाठी मथुरा नगरीत गेला भविष्टो मथुरां धेन्वा पातितः क सविकमः । इति तेनी पहसितो वेश्यासीधाग्रवर्तिना ॥ ६ ॥ बापाला व चुलत भागाला की जो गादीचा खरा वारस होता अशा दोघाना राज्य सोडून जाण्यास कारणीभूत झाला ह्मणून प्रनेने त्या दुराचारी विशाखनीय आमाय वगैरेनी हकलून दिले होते ता नगरीतच वेश्येच्या घरी होता. विश्वनादमुनि रस्त्यान चाटले असतां गाईचा धक्का लागून खाली पडले ते वेश्येच्या गच्चीवरून विशाखनदीने पाहिले व श्विनदीस ओळखून मणाला, 'कुष्ठ आहे तो तुझा पराक्रम ।' १ स्वभ्या यनपालभ्य आत्त बर दहीत वन यन । स्वपिता विश्व नदिन कामभूपराजमपराध्यत निजतु प्रस्थाप्य वनपालानभिभ्य रहीत नदनोपमतनदवन २ सग्राम तदाश्रयान्स्वयमुत्पटितपित्यवृक्षानाशयित्वा अनुगृह्य त सिलास्तममाश्रित्य स्थित तलपहारण त पातयित्वा विपदत मा भैपीरिति समाश्वारा राज्य तहन च दत्वा प्रवज्या गृहीत्वा ३ पुत्राय राज्य दत्वा प्राजितेन पितृवणसह सभूतगुरुसनिधी तपस्यन् । ४ दुराचारवा दमात्यादिभी राज्यानिांटितेन जनस्य विगतेशीभ्य तत्रागतेन ।

·[३१] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । क्रोधान्निदान तद्धात कृत्वाप सपित्यक ॥ महाशुन ततश्च्युत्वा पादनशः प्रजापते ॥७॥ याने टोचून बोरोले ऐकून निश्वनदिमुनीला राग आला व तेथेच तो मरण पादन महाशुक्रनामक स्वर्गात देव झाला विशा- राभूतिहि याच स्नगार देव नारा होता पोदनपुरचा रानाप्रजा पति राणा मृगानती याना पोटी त्रिपृष्टनाराने विश्वनदी जमला पुत्र पिठव्या विजया यलोऽभूदितरा हरि । त्रिपृष्टो जितसिंहोऽता भव भ्रान्त्वा पुरा रिप ॥८॥ विशाग्यभूतीचा जीन रागननापति व राणी जयवती याच्या पोटी विजय नागने जमला या प्रमाणे चुलत पुतणे सावत्र भाऊ झाले त जातमलकाधीशमश्वग्रीवार्द्धचक्रिणाम् ।। हत्वा स्वयम्भभाहेतोत्रिखण्डाम्भरतावनिम् ॥९॥ भक्त्वागात्सप्तमी सारिवव्हारभपरिग्रह । त्रिपृष्टो भूमिमस्तारि विजय पुनर,माम् ॥१०॥ निशाग्वनदी अश्यापुरीचा राजा अश्वीप याच्या पोटी जन्मला. त्रिपृष्ट व विजय पूर्वी बलभद्रनारायण होते ज्यानी अस्वनीला मारुन विखण्ड की पादानात केली होती. स्वयप्रभाराणी खातर त्रिपृष्टाने १गितासभूति र र वैश्वनदिचर ३ एकदा प्रजोपद्रवकारिण सिंह जिचा स्पित ४ विखनदिन । ५ महासमप्रभानरक भुप ६ अश्वनी वादित ७ मुग्लशणा भूमिमगात् । -- -- ·॥ त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [३५] पुष्कळ पापाचरण फेरे व शेवटी महातम प्रभा नाराच्या सातव्या नरकात गेला. असग्रीवाचा नागरि त्यांच नरकात गेला. विजयाने विरक्त होऊन दीक्षा घेतली व मोक्षास मेला इति श्रीश्रेयस्तीर्थकरावग्रीय प्रतिवासुदेव विज यपलदेव त्रिपृष्टवासुदेवतिवृत्तोतार मेकादम् ॥११॥ माग्दीप वत्सकावत्या यो रत्नपुरपालकः। पोचरोऽभूमणो युगन्धरजिनाश्रयात् ॥ १ ॥ पुष्करार्थद्वीपाच्या पूर्वेस मेस्पताळ सकारती देशातील रत्नपुरात पन्नोत्तर नामर राजा राज्य करीत होता. एकदा मनोहर- पर्वतानर युगधर तीर्थकर आले असता त्यान्यानरळ राजाने दीक्षा घेतली. माप्तान्त्यनामा शंक्रोऽथ महाशुष्य नन्दन । चमुपज्यस्य देशेऽङ्ने चम्पाया सारसयमम् ।।२।। त्याने सोळा भाग्नाचे चिंतन करून व तप आनन्न तीर्थ- परनामकर्म बाधले. तेथून तो महाशुकनामक विमानात इद् झाडा. नतर चपानगरचा राजा सुपु य र गणी तयारती याच्या पोरी तो वासुपूज्यनामे कस्न जन्मला. १ पुषरार्दपूर्वौल प्राग्विदो २ अभूत् ३ जपा निभा यथारख्यातनामानियो ।

·[३६] रियष्टिस्मृतिशाखम् । . कुमार एवं संसार तत्वाद्ध्यानादुपेत्य च । निर्वा तीर्थकटेयात्स श्रियं वामपूज्यताम् ॥ ३ ॥ कुमार असतानाच त्यांना वैराग्य प्राप्त होऊन त्यांनी दीक्षा घेतली. तपश्चर्या करून तीर्थ प्रवर्तित केले व मोक्षाला गेले. विन्ध्यशक्तिनृपो विन्ध्यपुरऽभूदत्र भारत । सुपेणस्याथ कनकपुरेशो गुणमञ्जरीम् ॥ ४॥ या भरत खंडांत मलयदेशांतील विध्यपुरात विंध्यशक्त नामक रांना राज्य करीत होता. त्याचवेळी कनकपुरांत सुपेणराजा राज्य करीत होता. त्याच्याजवळ गुणमजरी नामक नर्तकी होती. नर्तकीरत्नकमाकर्ण्य चराइतेन याचितम् । अददानमवस्कन्य ते जिवाजी तदग्रहीत् ॥ ५ ॥ त्या नर्तकीरत्नाची कीर्ति ऐकून विंध्यशक्तीने तिला आपणाकडे पाठविण्यासाठी सुपेण राजाकडे दून पाठरिला. त्याने तिला पाठ- वैष्याचे नाकारल्यामुळे युद्ध करून दिभ्यशक्तीने नर्तकी आणली. तन्मानभङ्गानिर्विध सुपेणः मुनताजिनान् । महापुरशिना चायुरथेनामाचरत्तपः ॥ ६ ॥ मानभंग शान्यामुळे सुपेणराजा खिम झाला त्यावेळी मुक्त मिनद्राजवळ महापुरच्या यापुरधराजासह दीक्षा घेऊन तपश्चर्या केली. १ प्राप्य २ मुतोऽभूत् ३ यामुपज्यस्यभावः यामुपपता रा वामपून्य सधिनी ४ धायिन्या ५ त पुरेण । ६ महापुरास्यपुरस्वामिना ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [३७] विमानेऽनुत्तर वायुरयोऽ भूत्माते मभुः। निदानिकोन्योऽनुपमे देवो द्वारावतीपतेः ॥७॥ वायुरथमुनि प्राणतस्वगातील अनुत्तरविमानांत इद्र झाला तेथून तो अनुत्तरविमानेश द्वारावतीचा राजा ब्राह्मा व राणी उषा याच्या पोटी द्विपृष्ट नावाने ज मला तुम्बह्मणोऽचलाख्योऽभूत्पूर्वी राम.परो हरिः। द्विपृष्टाख्यो भवे भ्रान्त्वा भौगवर्धनपू पतिम् ॥ ८॥ मुषेणराजाचा जीन राजा ब्रह्म व राणी सुभद्रेच्या पोटी अचल नावाने जमा.हे दोघ बलभद्र व नारायण होते पिंघ्यशक्तीने भोगवर्धननगरचा राजा श्रीधर याचे पोटी तारक नावाने जम घेतला तारकोख्य मतिहरीभूत गन्धेभयाचिनम् । हत्वारिं सोऽयधिस्यान तेनीमागाद्धलाशिवम् ॥ ९॥ तारक प्रतिनारायण होता तारकाने द्विपृष्ट अचल याच्याकडे असलेला प्ररयात हत्ती मागविला तो यानी न पाठविल्यामुळे तारकाने त्यांच्याशी युद्ध केले पण तो त्यात मारला जाऊन सात व्या नरकात गेला द्विपृष्टहि त्याच नरकात गेला अचलने मात्र यामुळे विरक्त होऊन दीक्षा घेतली व तो मोक्षाला गेला. १ स्वर्गे २३ विध्यशक्तिपाते कृत निदान मुषेण मागत स्वर्ग अनुपमे विमाने ४ अणस्तुक पुत्र पूर्वो वायुरपचर ६ पर सुषेण ७ विपत्तिचर ८ द्विपुर ९ सप्पम नरक १० पिणासह ।

·H -- [३८] त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । इत्याशाधरदब्धे त्रिपष्टिस्मृतिनाम्नि महापुराणा- न्तस्तत्वसङ्ग्रहे श्रीवासुपूज्यतारक प्रतिकेगवाचला- ख्ययलद्विपृष्टाख्यकेशवेतिवृत्तांतरं पुराणं द्वादशम् १२ मंतीय धातकीखण्डेमेरुमत्याग्विदेहगे। विपये रम्ययावत्या यो महानगरेऽधिराट् ॥ १॥ धातकी खड़ात मेरु पर्वताच्या पश्चिमेस रम्पकावती देशातील महानगरान असेन नामक राजा राय करीत होता पनसेनस्तपः सर्वगुप्तकेवलिसनिधी गृहीत्वैकादशाइस्तार्थनाम रद्धवान् ॥ २॥ त्याने प्रतिकरसनात सर्वगुतकेनली आले अमता त्यांच्या जरळ दीआ धेनरी एकादशागाचे अध्ययन करून तीर्थकर नाम कर्म बाहिर सहस्रारऽथ शवोऽभूत्ततः काम्पिल्यपत्तने । कृतवर्मनृपस्याभूत्मतो हैमन्तसम्पदाम् ।। ३ ।। तेथून तो सहस्रार नामक बाराव्या स्वगत इद्र झाला पुढे कापिन्य नगरीचा राजा कृतवर्मा व राणी जयश्यामा याच्या पोटी चिमलनाथ नागनें जमा. विरीनां वीक्ष्य निर्गन्धी भूय ध्यानाप्तकेवलः । धर्म प्रणीय सिद्धस्तं स्तुवे विमलवाहनम् ॥४॥ १ पश्चिम १२ जयश्यामागर्मज ! 1 -- ·१ मत्रिवधुवरे २ राष्ट्रनिचालदेवी प्रभूति ३ मेवयमह दीक्षा ग्रही त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [३९] एकदा हेमतऋतूतील सृष्टिशोभा क्षणापति नष्ट झालेली पाहून रिमळनाथाना वैराग्य उपन्न झाले न त्यानी निर्मथ बनून तपश्चर्या केली व धर्मार्थ चालू करुन सिद्भपदाला ते गेले त्या विमलपाइन तीर्थकराची मी स्तुति करतो योऽत्रायरविदेभूच्छ्रीपूरे नन्दिमित्ररा । स सुव्रतव्रतमुने प्राप्त नतोन्त्यानुत्रर गत ॥ ५ ॥ याच भरतखडाच्या पश्चिमविदेहक्षेत्रातील श्रीपुरात मित्रनदी नामक राजा होता. एकदा तो सुव्रतनाथतीर्थंकराच्या दर्शनाम गेला असता त्यांची बोपगाणी ऐकून विरक्त झाला र तप आचरून सर्वार्थसिद्धि नामक स्गातील अनुत्तरी मानात अहमिंद्र झाला भरतेऽस्मिन्कुणालाख्य देश स्रावस्त्यधीश्वरः । सुकेतुर्भोगसक्तोभूग्निपिद्धोऽप्यसद्धितः ॥ ६ ॥ या भरत क्षेत्रातील कुणाट देशात श्रावस्ती नामक नगरीत सुकेतु नामक राजा राज्य करीत होता तो फार भोगासक्त होता त्याचे नातलग, मत्री व प्रजाजन त्याचा फार निषध करीत द्यूत दीन्यन्सवल्यारय हारिताशपवस्तुका सुदर्शनाचार्यवाचातपस्या तपसामुना ॥ ७ ॥ पूतादिव्यसनात त्याचे सर्वाद गमारले तेव्हा पश्चात्ताप पावून साने सुदर्शनाचार्याच्या जवळ दीक्षा घेतली व तप आचारिले च्याभिचेमम न दाया न पतिष्यति । । -- ·[४०] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । सबलायुद्धे इत्यात्तनिदानी लान्तवनातः । तावभूतां मुतौ भटनाम्नो द्वारवतीपतेः॥८॥ या तपाने कला, गुण, चातुर्य व बल प्राप्ती होयो असे निदान बाधून तो लातनस्वांत देव झाला. तेथून द्वारावती नगरीचे राजा रुद्र व राणी पृथ्वी याच्या पोटी तो स्वयभू नानाने जन्मला धर्मस्वयम्भूनामानौ रामविप्पू अथेकदा । मधुर्वलिचरः सोचनी वरपुरेशिना ॥९॥ मित्रनदीराजा अहमिंद्रभवातून रुद्रराजाच्या सुमदाराणांचे पोटी धर्म नामें करून जन्मला. धर्म बलदेव होता व स्वयभू वासुदेव होता ज्याने धूतात सुकेतूला जिंकले होतें तो राजा यावेळी एनपुरचा मधु नामक राजा झाला होता. तो प्रतिवासुदेव होता. केनापि सहित राज्ञा पाभृतं दुर्तेपाततः । स्वयम्मुवा हृतं श्रुत्वा नारादात्तजिघासयो ॥१०॥ मधुराजाकडे दुसन्या राजाकडून काही भेट घेऊन जाणाऱ्या दोन दूताना स्वयंभूने ठार मारून भेट हिरावून घेतली. ते वर्त- मान ऐकून मधु त्या बलदेव व यासुदेवाबरोबर लढण्यास गेला मुक्तचत्रोहतस्तेन सप्तमी भुषमाविशत् । पश्चात्स्वयम्माधर्मादूर्ध्व धर्मः मुनिर्वतः ॥११॥ १ बलात्कारेण युध्य पशामुकेतुना दीक्षा ग्रहीता २ नदिमित्रको द्वी ३ जात ४ द्वयोर्दूती निहत्य ५ तयोःमस्वयभाहन्तुमिच्या ६ मधु. स्वयमुया ८ सप्तमीमाविशत् ९ मोरगत ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशाचम् । [४] त्या युद्धात स्वयभूने सोडलेल्या चक्राने मधुराजा मारला गेला व तो सातव्या नरकात पडला. स्त्रयभूसुद्धा त्याच नरकात गेला. त्यामुळे व्यथित होऊन धर्मबलदेवाने दीक्षा घेऊन मोक्षपद गाठले. मधुसरामदत्तादिभवी मेरुश्चमन्दरः । वारुणीपूर्णचन्द्रादिभवी विमलसद्यपी ॥ १२ ॥ याचकाळात श्रीनिमलतीर्थकराचे मेरु व मदर नामक दोन गणधर होते. त्याची भगारली अशी-कौसल देशातील वृद्ध नामक गावात मृगायण नावाचा एक ब्राह्मण होता त्याच्या बायकोचे नान मधुरा हिचाच जीन पुढे मेरुगणधर झाला. या ब्राम्हण दापयाला वारुणी नामक मुलगी झाली हिचा जीव पुढे मदरगणधर झाला मधुराब्राम्हणी मेल्यानतर रामदत्ता राणी झाली ही सिंहसेन राजाची पनी. हिनेच सुभतिमत्र्याने भद्रनित्र शेठची बळकारलेली रत्नमजूषा मोठ्या युक्तीने शेठला मिळवून दिली ही राणी मेल्यानतर महाशुक्रास्वर्गात देव झाली तेथून ती धरणीतिलकनगरचा राजा मतिरेग घ राणी सुलक्षणा याच्या पोटी श्रीधरानामें करून जमली श्रीधरा पुढे अर्जिका बनली व मेल्यावर आठव्या कापिष्ठ स्थगांत देवी झाली पुढे पृथ्वीतिलक नगरीचा राजा मतिवेग व राणी प्रियाकरिणी याच्या पोटी ती रत्नमाला नामें स्न जमली नतर तो जीर स्वर्गात अच्युत देव झाला. तेथून १ मेरभव २ रामदत्तादिभवो पस्य मेरो स मननायगणघरी जाता।

·[४] त्रिषष्टिस्मृतिश खम् । तो जीव अयोध्यानगरीचा राजा अर्हदास व राणी सुव्रता यांच्या पोटी वीतमय नामें वरून जमा हा बलदेव मेल्यानतर लातर स्वर्गात आदित्याभ नामक देव झाला, हाच देव उत्तरमथुरानगरीचा राजा अनतवीर्य व राणी मेरूमालिनी याचे पोटी मेरु नांगाने ज- मला व विमरनाथ तीर्थकराचा गणधर झाला. मधुराबाह्मणीची मुलगी वारुणी मेल्यानतर तिच्या रामदत्ताभवात तिचा पूर्णचन्द्र नामक मुलगा होऊन जमली. पूर्णचन्द्र दीक्षा घेऊन वारल्यावर वैडूर्यदेव झाला नतर मधुरेच्या श्रीधराभवात तो देव यशोधरा नामें करून जमला तिचे सूर्यानाशी लग्न झाले व त्याना रश्मिवेग नामक मुलगा झाला यशोधरा अर्जिका होऊन मेल्यानतर आठल्या कापिष्ठ स्वर्गात देवी झाली मधुरेच्या रनमालाममातही देवी रना- युधनामक पुत्र होऊन तिला जमली अयोध्येचा राजा अहवास व राणी जिनदत्ता याव्या पोटी पुढे रनायुध मेल्यानतर विभीषण नागने जन्मला हा नारायण मेल्यावर दुसऱ्या नरकात गेला तेथून तो अयो'येचा राजा श्रीवर्मा व राणी मुसीमा याचे पोटी श्रीधाम नागने जमला दीक्षा घेऊन तो मेल्यानतर पाचव्या ब्रह्म नामक स्वगात देव झाला, वीतशाकपुरचा राजा वैजयत व राणी सर्वश्री याच्या पोटीं तो देव जयत नागने जमला पुढें तो धरणेंद्र शाग शेवटी हा धरणेंद्र उत्तरमथुरानगरीचा राजा अनतर्वार्य व राणी आमितमती याच्या पोटी मदर नामें करून जमला व निमलनाय तीर्थकराचा गणधर बनला याप्रमाणे हे दोन गणधर ·त्रिपप्टिस्मृतिशास्त्रम् । [३] मागील भगाप्त सावत्र भाऊच होते. वारुणीचा जीर बारा जन्मान- न्तर मदर झाला आणि म्धुरेचा जोर आठ जन्मानन्तर मेरु गणवर झाला. जाती सूच्येत तद्देस भरतेऽत्र खगायपाक् । आनीय गन्धमालिन्या नदीपञ्चकसङ्गमे ॥ १३ ॥ वैजयतमुनि वनात प्रतिमायोग धारण करून बसले असता विद्युद्दष्ट नामक विद्याधराने पूर्वजन्मीचे वैर स्मरून त्याना भरस- क्षेत्रातील विजयाईपर्वताच्या पूर्वेस गधमालिनीदेशात असलेल्या कुमुमती, हरिपती, सुवर्णगती, गजनती आणि चडयेगा या पाच नद्याच्या संगमातील खोल पाण्यात आणून गकले, शिवा पावरतो विद्यद्दष्टखे टेन मारित । खेटैस्तदीडितश्चान्य सजयन्तः सुधीर्मनिः॥१४॥ त्याला इतर विद्यापरानीहि मदत केली. तत्कल्याणेऽहिराँड्भतो निदानादागतोऽनुज । तस्याङ्गं वीक्ष्य रुष्टोरि सम्बन्धु हन्तुमुंद्यतः ॥१५॥ सजयत मुनीचा माऊ जयत धरणेद्र आपल्या भावाला झालेली पीडा पाहून विद्युद्दष्ट्राला सर्व बाधासह समुद्रात बुडवून मार लागला. १ तयोर्मेहमरदयोः २ नबूद्वीपापरविदेहस्यविजयाई ३ दक्षिणतः सकाशादानीय अपाक् शरोऽत्राव्ययः । ४ श्रीभूतिभवे सिंहपुरे सिंहसेन रा जेन बद्धात् । ५ श्रीभूविचरेग ६ स चामो ईडितस्तदीडित ७ सिंहसेन राज चरः ८ घरद्रत्व प्रामः ९ जयतनामा १० नागपाशेन बद्ध्वा समुद्र शेप्त।

·[४] निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । जाऊन आदित्यामसुरणोक्त्वा सत्यघोपादिवृत्तकम् । योरितो मन्दराग्योऽभूद्गणी मेरुश्च स क्रमात् ॥१६॥ रामदत्तने रनमजूषा भद्रमित्र शेठला परत दिली व अभूिति उर्फ सत्यवोष मत्र्याची लमाडी बाहेर आणल्यारर सिंहसेन राजाने त्याला शिक्षा दिली होती. त्यामुळे तो त्यांचा वैरी बनला होता. मेल्यानतर तो मत्री अगधन नामक सर्प झाला. मेल्यावर तो तिसन्या नरकात गेला. तेथून चमरहरिण झाला. पुढे कुक्कुट- सर्पयोनीत गेला. नतर पुन्हा तिसऱ्या नरकांत अजगरमोनीत जमला. नतर तो मिल्ल झाला. तेथून तो भरतक्षेत्रातील भूतरमन नामक वनात गोशृग तापसी र स्या- ची बायको सखिया याच्या पोटी मृगशृग नावाने जन्मला. त्याने पचाग्नि साधन केलें व विद्याधरभर पाहून ते निदान केले. त्या- मुळे तो वनद्रष्ट्र र विद्युत्यमा या विद्याधर जोडप्यापासून विधुद्दष्ट्र नामेकरून जन्मला. राजा सिंहसन मेल्यानतर अशनिघोषनामक हत्ती झाला. तो मरून नतर श्रीधरदेव, रहिमोग, अर्वप्रम वगैरे जन्म घेऊन चक्रपुरचा राजा चक्रायुध व राणी चित्रमाला याच्या पोटी बनायुधनामें करून जन्मला. अशनिघोप हत्तील रिथुद्दष्टानेच सर्पभानात दश करून मारले होते. राना वायुध मुनि होऊन प्रतिमा योग धारण करून तपश्चर्या करीत असता विद्युद्दष्ट्राने मिल्ल- १ रमदत्ता चरेण २ निषिद्धः ३ आदित्यामसुर मारमूत् पकाराग- यसो मदरोऽभूत् ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [४५] भवात त्याना ठार मारले होते. तेव्हा तो जीव सर्वार्थसिद्धिस्वर्गात अहमिंद्र झाला व नतर सजयत झाला अशा रीतीने सजयतमुनि व विद्युद्दष्ट्राचे मनोमनीचे वैर असल्यामुळे विद्युद्दष्टानें मुनिला वि. नाकारण सगमात बुडरिलें असें धरणेंद्राला आदियादेवाने सय घोष व सिंहसेन भवापासून इत्तीवृत्त सागून समजाविल्यावर तो स्वस्थ झाला इति श्रीविमलनाथधर्मस्वयभूमधुवृत्तगर्भसञ्ज यन्तमेरुमन्दरचरितोत्तरं त्रयोदशम् ॥ १३ ॥ राजा भाग्धातकीखण्डकच्छकावत्यवास्थितः । पुरे पद्मरयोऽरिष्टे य श्रित्वात्स्वयमभात् ॥ १ ॥ घातकाखड द्वपिात मेस्पर्वताजरळ कच्छकायती देशात अ- रिष्ट नामक गारचा राजा पमरथ स्वयत्रभ तीर्थकरानमळ दीक्षा घेऊन याचाच आश्रय करता झाला. तेपो वध्वा तीर्थकृत्व मुक्त्वाच्युतरमाच्युत । साकेते सिंहसेनस्य पुत्रीभूयं विरज्य च ॥ २॥ बरचि तपश्चर्या पुरून त्याने तीथकरनामकर्म बाघले व सोळाव्या अच्युतस्वर्गात पुष्पोत्तर विमानात देव झाला तेथून तो अयोध्येचा राजा सिहसेन व राणी जयश्यामा याच्या पोटी अन तनाथ नामें करुन जमला बरीच वर्षे राय फ्रून त्याने दीक्षा घेतली १ भित्वा आश्रित्य । २ पाडशस्वगजा लक्ष्मी ३ जपरसामाया ।

·[१६] निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । . उल्कापातक्षणाज्जात कैवल्यस्तीर्थकृत्सताम् ॥ माग्योऽनन्तम्पदम्पाप्यात्मनः पायादनन्तजित् ॥शा एकदा उल्कापात पाडून त्याला वराग्य उपन्न झाले व दीक्षा घेऊन त्याने तपश्चर्या केली व सर्वज्ञ बनून सज्जनांत श्रेष्ठ झाला धर्मतीर्थ प्रातित करून जे मोक्षारा गेले ते अनतनाथ तीर्थकर आमचे रक्षण करोत. यमुपेण पौदनेऽस्मिन्नृपो नन्दास्य वल्लभा । तो वीक्ष्य मलयाधीशस्तन्मित्र चण्डशासन ॥ ४ ॥ याच भरत क्षेत्रातील पौदानपुरात राजा बसुपेण र राणी नदा राज्य करीत होती मलयदेशचा राजा चडशासन हा मुपेण- राजाचा मिन होता नदाराणीला पाहन तो मोहित झाला. कामातों ततद्भर्ती शोकातः सन्प्रबोधित ॥ श्रेयोगणं नुत्य कृत्वा सिंहनि क्रीडित तप ॥५॥ वामपीडित झालेल्या चडशासनाने तिला पळवून नेला तेव्हा राजा वसुपेण पार वष्टी झाला पण त्याचा निरुपाय होता ह्मणून त्याने जागे होऊन श्रेय नामक गणधराजवळ दीक्षा घेतली व सिंहनि क्रीडित नामक धार तप त्याने आचरिलें १ सपुष्पाणा मध्य प्राग्ज्येष्ठ । २ वमुष्णम्य मार्या नदा ३ नदा ४ तस्य यसुपणस्य ५ उपारा ता हत्या स्वपुर गत ६ वसुपेण ७ प्रजा जातो यरसा मधित ८ नाया।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [४७] तसो निदानतोऽगच्छत्सहस्सारं परस्थिति ॥ भाग्विदेई नन्दनेऽभूत्पुरे राजा गहायलः ॥ ६ ॥ मी पुढील जमात बलिष्ठ राजा व्हावे असे निदान बाधून वसुपेण मुनि मेल्यावर बाराव्या सहस्रार नामक स्वगांत देव झाला. विदेहक्षेात नदनपुरात राजा महागल राज्य परीत होता. सोऽपि तद्वत्तपः कृत्वा मजापालाईदन्तिक ।। शान्तस्तवं देवोऽभूऽत्ततश्च्युत्त्वाऽभवत्सुतः ॥७॥ प्रजापाल तीर्थकराजवळ दीक्षा घेऊन त्यानेंहि तशीच तप श्चर्या केली व बाराव्या सहस्रार नामक स्वगात देव झाला. द्वारावत्यामभूत्सोमप्रभभूपस्य सुप्रभ । चसुपेणचरोऽस्यासीदनुज पुरुषोत्तम ॥ ८॥ तेथून तो द्वारावती नगरीचा राजा सोमप्रभ व राणी जया- वती याच्या पोटी सुप्रभ नापाने जमला त्याच्या सीताराणीपासून त्याला पुरुषोत्तम नामक मुलगा झाला. ता वसुषेणाचा जीव होय. तच्छूियं नारदाच्छ्रुत्वा काशीशी मधुसूदनः । तौ चण्डशासनभरी तेनैवेभादिककरम् ॥ ९॥ काशीनगरीचा राजा मधुसूदन याने नारदापासून पुरुषोत्तम भवातर लभ्य शासन पातो भ्यामिति सकल्प उत्कृष्ठा स्थिति अष्टदशममुद्रायु ३ जब द्वीपस्थ ४ शातनामा ५ सहसारे ६ द्वारावती च स्यात् । ७ तस्य पुरुषोत्तमस्य ८ चशासनचरः ९ प्रचडाशतरपरौ . भारदेनैवगजरनादिकर । १ २पय ·[४८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। व वसुप्रभ याचे वाढतें सामर्थ्य एकेले. तेव्हा त्याने हत्ती वगैरे कर- भार वसूल करण्यासाठी नारदाला पाठविलें. प्रातिलोम्यं तयो श्रुत्वाकुद्धस्तौ हन्तुमागतः । स हतो विष्णुना सारिक्ष्मांगतान्त्यां पले शिवम्।।१० त्याची उलट उत्तरें ऐकून तो त्याना मारण्यास गेला. तेव्हा पुरुषोत्तमानें त्याला मारले. पुढे पुरुषोत्तम मरून सातव्या नरकात गेला म्हणून सुप्रभला फार दुख झाले. तेव्हा त्याने सोमप्रभ तार्थ- कराजवळ दीक्षा घेऊन कठिण तप केले व तो मोक्षाला गेला. इति श्री अनन्तसुप्रभपुरुषोत्तममधुसूदनेतिवृत्तांतर चतुर्दशम् ।। १४ ॥ यासुसीमापुरे पूर्व धातकीखण्डवत्सगे। नृपो दशरथास्तादिन्दग्रहणदर्शनात् ॥ १॥ धातकीखडाच्या पूर्वस मरेपर्वताजवळ विहिक्षेत्रातील वत्स- देशात सुसीमापुरीत दशरथ नामक राजा राज्य करीत होता त्या ला चद्रग्रहण पाहून वैराग्य उत्पन्न झाले. दीक्षितःस्तीर्घकृत्पुण्यं यध्वासार्थसिद्धिचाम् । भुक्त्वाभानुमहाराज तोकी रत्नपुरेऽजनि ॥ २ ॥ दीक्षा घेऊन त्यान गाडशभाग्नाचे चितवन केले व तधिकर नामकर्म बापले. तेथून तो सत्यासिदि नामक स्वगांत अहमिद १ शुभत्व २ सनमी ३ पश्चात् ४ सुख तुप्रमार्गमे । m- ·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [४९] झाला. पुढे तो रत्नपुरचा राजा भानु व रागी सुप्रभा याच्या पोटी जन्मला. वीक्ष्योल्का यानमारूढः संयमारूढकेवल । प्रेरूढधर्मतीर्थोऽसौ धर्मो धर्म तनोतु नः ॥ ३ ॥ एक्दा उल्कापात पाहून धर्मनाथाना वैराग्य उपन्न झाले व त्यानी दीक्षा घेऊन तप आचरिले धर्मतीर्थ प्ररूढ करून जे मोक्षाला गेले ते धर्मनाथतीर्थकर आमचे रक्षण करोत. मसे प्रत्यगिह द्वीपे वीतशोकापुरीपतिः । नरादिवृपभस्तप्त्वा तपो दमवरान्तिके ॥४॥ मेरु पर्वताच्या पश्चिमेस याच धातकी खड़ातील राजगृह नग रीत नरवृषभ नावाचा राजा होता. त्याने दमपर मुनीजवळ दीक्षा घे ऊन तप आचरिलें. मरणानतर तो सहस्रारनामक स्वांत देव झाला सहस्रार समापास्मिंस्तथा राजगृहे नृप । सुमित्री मल्लतासी रानसिंहन भूभुजा ॥५॥ त्याच राजगृहीचा राजा सुमित चागला मल्ल होता व त्यामुळे त्यारा गर्न झाला होता राजसिह नामक दुसरा एक मल्लराजा राज गृहीस एकदा आया. निनितो दायुधा कृष्णाचायान्ते दुर्धरं तप । कृत्वा मृतो निदानेन माहेन्द्रऽभून्महर्दिक ॥ ६ ॥ १मरूद प्रसिद्ध धर्मतीर्थ यस्य स सिहनि मीडितादिक । + २ पश्चिम ३ मा युद्धन ४ ·[५] त्रिषष्टिस्मृतिश नम्। द्वयुद्धात त्याने सुमित्राला जिंकटे तेव्हा तो पार खटु झाग व कृष्णाचार्याचळ नाऊन त्याने दीक्षा घेतली मिहनिष्क्रीडितादि घोर तपें आचरून त्याने निदान पापले की आपण बलिष्ठ राजा व्हा. मरणा तर तो चौथ्या माहेंद्र नामकस्वांत महद्धिकदेव शाला. आद्योऽथ सिंहसेनस्य सूनुःखगपुरोशिनः । सीरी सुदर्शनोऽज्योऽद्विष्णुःपुरुपसिंहफः॥७॥ खगपुरचा राजा सिंहसेन व राणी विजया याच्या पोटी तर- वृपभाचा जीन स्वांतून सुदर्शन नागानें जमला त्याच रातारा अविकाराणीपासून सुमित्राचा जीव धर्मातून येऊन विष्णु नागाने झाला. राजासहचरो भान्या सेतो हास्तिनपू.पतिः । मधुनीडाभिधी जज्ञे यार्चमानस्तताकरम् ॥ ८॥ राजसिंहमल्लाचा जीव अनेक योनीत जमत हस्तिनपुरचा राना मधुनीड नामें करून झाला व त्याने सुदर्शन व विष्णु पुरप सिंह राजाकडे करभार मागितला केशवेन इतोऽगच्छदवधिस्थानमन्वरि । धर्मतीर्थक्रालब्धवाधिसिद्धिमगादलः ॥९॥ तेव्हा त्या दोघानी करमार नाकारल्यावर तो युद्धास आटाय विष्णूकडून मारला गेला विष्णुहि नतर मेला व सातव्या नरकात गेला त्यामुळे सुदर्शनाला वैराग्य वाटून त्याने १ नरमपमचर २ मुमित्रचर ३ तदनतर ४ दडगमास्यप्रधानमु- सेन कला ५ पुरुषतिमात् ६ पुष्पसिंहेन सह । - - ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [५१] . धर्मनाथतीर्थकराजबळ दीक्षा घेतली व तपश्चर्येनें केरटज्ञान प्राप्त करून घेऊन तो मोक्षाला गेला. रिचिन पुरैराणमध्यवयफमगाचपः । तप्त्वा नरपतिर्वासुपूज्यान्ते कोशलापतेः ॥ १० ॥ मघवा यः सुमित्रस्य पुत्री भूत्वा स चक्रिताम् ॥ भुक्त्वापाभयघोपास्यकेवल्यन्ते परं पदम् ॥ ११ ॥ पिचित्रपुरचा राजा नरपति नामक होता. त्याने तप आचरू- न मध्यम अयेयक नामक स्वर्गात अहमिंद्रपद मिळविले. तेथून तो अयोध्येचा राजा सुमित्र व राणी भद्रा याच्या पोटी मघान नावाने जन्मल्प. तो चक्ररती होता. बरेच वैभर भोगल्यानतर त्याला उपरति झाली व त्याने अभयघोप जिनेद्राची वाणी ऐकून दीक्षा घेतली. बरीच तपश्चर्या करून तो मोक्षाला गेला. अथाच्युतादेत्य सूर्यवंशजोऽनन्तवीर्यजः ॥ चक्री सनत्कुमारोऽभूत्साफेतेऽत्यन्तरूपवान् ॥ १२ ॥ अयोध्येचा सूर्यवंशी राजा अननीर्य व राणी सहदेवी याच्या पोटीं अच्युतनामक सोळाव्या स्वर्गातील देवाने सनत्कुमार नागाने जम घेतला, हा मुलगा रूपवान असून चक्रवर्ती होता. सौधर्मेन्द्रस्तुतं श्रुत्वा तद्रूप वीक्ष्य संसदि । द्वौ देवाचतुस्तं भी चक्रिन् ! श्रुणु यथाश्रुतम् ॥१३॥ . विचित्राख्यनगरस्य नाथो नरपतिनामा । २ सुभित्रस्य । स्यरूप।

·[५२] त्रिशष्टिस्मृतिशास्त्रम् । सौधर्मेन्द्राच्या सभेत सनत्कुमाराच्या रूपाची स्तुति के- लेली ऐकून दोन देव ते प्रत्यक्ष पाहण्यास आले व खूष होऊन लणाले. रूपं तथैव ते हेढयूँनमोक्षणान्मना । श्रुत्तेति चक्री निर्विद्य दीक्षितो वितपैश्वरन् ॥१४॥ हे चक्रवर्ति, तुझें रूप असामान्य आहे. खरे पण आज आली प्रथम पाहिल्या पेक्षा आता ते थोडेसें कमी झाले आहे. ते ऐकून त्याला वैराग्य उत्पम झाले व दीक्षा घेऊन त्याने तपश्चर्या केली. माप्तद्धिः प्रसइन्व्याधीन्सीधर्मेण पुन स्तुतः । वेपीभूयामरैः कचित्तं परासितुमागतः ।। १५ ।। तपश्चर्यंत तो दुख न मानतां अनेक व्याधि सहन करू लागला हणून सौधर्मेन्द्राने त्याची पुन्हा स्तुति झाली. ती देव वैद्याचा वेप घेऊन त्याची परीक्षा करण्यासाठी आला. भी मुने ! हन्मि ते व्याधीनित्युक्तस्तेन सोमदत् ॥ शरीरसमांत्रण पश्य शाम्यन्ति में गदाः ॥ १६ ॥ हे मुने, मी तुझी व्याधि नाहीशी करतो असे देवाने लटरें तेव्हा शरीराला स्वत स्पर्श करून मुनींनी आपले सर्व रोग नाहीसे केले. १ कारण किंतु वर्तते २ इंपत् ३ विशिष्ट ४ सक्श विना सहमान ५ वैधवेर धृत्वा ६ हस्तस्परोंन स्वव्याधि प्रामय्य प्रत्यय उत्पादित । ऐकून एक m ·विरटिस्मृतिशास्त्रम् । [५३ ] हर जन्मजरादीवेदसि वैद्य इतीरितः । तस्तुत्वागास गा सोऽपि हत्वा कर्माण्पकायताम् १७ व ते न्यास झणाले की तू वैद्य आहेस तर जमजरा- दिव्याधीचे निवारण कर तें ऐकून देव स्वर्गाला परत गेला व चक्रवर्ती सर्व कर्माचा उच्छेद करून अशरीरी बनला झणजे मो- क्षाला गेला. इति श्रीधर्मनाथसुदर्शनपुरुपसिंहमधुक्रीडमघव सनत्कुमारचरित पञ्चदशम् ॥१५॥ श्रीषेणो मलये योऽभूदेशे रत्नपुरे नृपः। ईन्द्रोपेन्द्रौ सुतौ सिंहनन्दितानिन्दिताख्ययोः ॥१॥ मलय देशातील रनपुरात श्रीषेण नामक राजा होता. त्याला सिंहनदिता व अनिंदिता नामक दोन राण्या होत्या पहिलीचा मुलगा इन्द्रसेन र दुसरीचा उपद्रसेन पल्यो सोजीजनद्विमस्तत्मियो सत्यभामिका । संपञ्चाश्चर्यमादित्यगत्यरिजयचारणौ ॥ २ ॥ १ कथित २ देव ३ स्वर्गम् ४ चक्री ५ सिद्धत्यमगात् ६ इंद्र इद्रमन सिंहनदितापुन उपेन्द्र उपेन्द्रसेनाऽनिंदितापुत्र ७ फल्यो। र्भार्ययाविषये सुतो अजीजनत् । ८ कपिल । १ मगधदशाचलप्रामवास्त- व्यविप्रधरणीजटसत्कदासीपुत्रस्य कपिलाव्यस्य पत्नी रत्नदृष्टि , पुष्पवृष्टि, सुरदुदभिनि स्वन , सुवात , साधुवादश्चेति दानस्या श्वर्यपचक पचारचर्यसाहित । १० राजा ११ ·[५४ त्रिषष्टिस्मृतिशाखम्। . मगधदेशातील अचलगारचा नाह्मण धरणीनट व ब्राह्मणी अमिला याच्या पोरी इद्रभूति व आमिभूति नामक दोन पुत्र जमले. त्या ब्राम्हणाचा कपिल नामक एक दासीपुत्र होता रनपुरच्या सत्यक ब्राह्मणाने जवू गाह्मणीपासून झालेली सत्यभामा कपिलाला दिली तो श्रीपेण राजाच्या दरबारी काही दिवस होता पण ‘याचे हीनकुल कळल्यावर त्याला हाकटन देण्यात आले रनपुरात एकदा आदित्यगति व अरिंजय नामक चारणमुनि आले याना राजाने आहार दान केल्यामुळे पाच आश्चर्याची वृष्टि शाली ( रनवृष्टि, पुष्पवृष्टि, सुरदुदभीनिनाद, सुगधीवारा, व जयजय कार ही पांच आश्चर्य होत ) सन्तानन सोध्नात्पुण्य तोश्चानुमोद्य तत् । पुत्रावनन्तमतियुद्भग्नाज्ञावनु सोन्पदा ॥ ३ ॥ मुनीला आहारदान केन्यामुळे श्रीपेण राजालाव याला अनुमोदन दिल्यामुळे सिंहनदिता, आनीता व सयभामा या तीरीना उत्तर कुरूभोगभूमीतील आयुष्याचें नधन झालें काशाबीनगरीचा राजा महावल व राणी श्रीमती याची मुलगी श्रीकाता इदसनारा दिली होती तिच्याबरोबर अनतमती नावाची दासी पाठराग्वीण आली होती तिच्याशी उपेंद्रसेनाचा सबध घडला १, रामा २ निस अयनन् ३ दीयमान दान ४ इद्रसेनपल्या भोकाताया किलामिन्यै अनतमनिनाम्य युधि मन्ना आशयकाम्या सानिमची हत्य ·विसर्टिस्मृतिशाखम् । [५५] रंतु गती वने प्रात्वो विर्षपुप्पं मृत समम् । ताभिश्च धातकीखण्डमाइमरूदक्कुरावभूत् ॥४॥ त्यामुळे इद्रसेन चिडला व दोघाचे युद्ध जुपले त्याना आर. रण्यासाठी राजा दोन राण्या व सयभामसह गेला असता त्यांनी एक विपारी र दुगले व ते चौघे तेथे मेले धातकोखंडात मेरू पर्वताजरळ उत्तरपुर नामक भोगभूमीत राजा व सिंहनदिता आणि अनिंदिता व सयभामा या चार जीगची दोन आर्य जोडपी जमली. सिंहनन्दितया भोगान्भुक्त्वा तगार्ययाय स । साधर्मेऽभूत्सत्यभामापलीकोऽनिन्दितोचर ॥ ५ ॥ त्या उत्तरपुरुभोगभूमीत सिंहनादितेसह बराच काळपर्यंत भोग भोगून श्रीरेण सौधर्मस्वगांत देव झाय. अनिर्दितेचा जान आर्य व सयभामेचा जीर आर्या झाला होता. हे जोडपेंहि सौधर्म स्वगीत गेलें आर्योऽपि ती मिय:भीती श्रीपर्णोर्यचरोऽमरः । अनामितादितेजस्का द्विश्रणीतलिपाप्यभूत् ॥ ६ ॥ १ उदारी २ पनीभूतवा ३ अनिदितागरी तत्रयो भूत् सत्यभा मा च तस्य पत्नी । ४.भीरेणधापनरो देव भरिझनामा भानिलये विमान चात धागपनी चरितुव्यमाल्या मिहनदितापाचरी । तथा अनिदिता पंचरो देव विमलप्रमाल्य' विमाने जान । पत्नी व शहरभाषा सत मामापांचरी सिंहनदिताचरी ज्याति प्रभा जाता । सत्यमामाचरी सुतारा मी ५ अस्मिा मरतो विवाददागिण्या रयन् पुरनकवालपुरे ६ीप्रमा।

·[५६] त्रिषष्टिस्मृतिशाधम् । ही आर्य जोडपी परस्परावर फार प्रेम करीत श्रीपेणाया जीव श्रीनिरयविमानात श्रीप्रभनामक देव झाला व सिंहनदिता विद्युप्रभानामक देवी झाली अनिदितेचा जीव विमलप्रभानामक विमानात देव शाय व सयभामेचा जीर सुतारादेवी शाली चक्र यालरथनूपुरचा राजा ज्वलनगदी विद्याधर व राणी वायुवेगा याना स्वयप्रमानामक पुत्री झाली सुरम्यदेशातलि पोदनपुरचा राजा प्रजापति व राणी मृगारती याच्या उदरी त्रिपृष्ट जमला याला स्वयप्रभा दिली त्रिपृष्टविष्णुमनत्य स्वयम्ममावृतत्सुखम् । सुतारा तत्स्वसी श्यालीभूत श्रीविनयाव्यम् ॥७॥ पोदनपुरच्या प्रनापती राजास भद्रागणी पासून विजय जम- त्रिपृष्ट विष्णू स्त्रयप्रभेपासून ज्योतिप्रमा नामक मुलगी झाली र विजयभद्र आणि श्राविजयनामक दोन मुटगे झाले, स्वय प्रभेला अर्ककीर्तिनामक भाऊ होता त्याची पनी ज्योतिर्माला, त्याना अमिततेज नामक पुत्र व सुतारानामक पुती झाली योतिः प्रभा अमिततेजाला देण्यात आली र सुतारा श्रीविजयान देण्यात आली. तो हतां माग्भवप्रेमाऽशानियोपखगेगिना । प्रत्यानीयाहवादेशसयम विजयाति ॥ ८॥ १ मा भूमौ पिया मशगय २ सुरू यथा भवति ३ ममिततेना भगिनी ४ विमरप्रभचर ५ सुतार। ६ सग्राम विधाय गहीवा।

·निषष्टिस्मृतिशाधम् [५७] चमरचचापुरचा राजा इद्राशनि व राणी आसुरिका याध्य पोटी अशनिघोषनामक विद्याधर पुत्र जमला, त्याने सुतोरला पाह-7 ताच तो मोहित होऊन तिला पळवून नेली. एक मायामृग निर्माण करून त्याच्या मागे त्याने श्रीविजयला लावले होते चैतालनिामक रिधेला सुतारेचे खोटें रूप देऊन बसविले होते. श्रीविजय शिका रीडून परत आल्याबरोबर साप चागल्याचे ढोंग करून वैताली मरून पडली सुताराच मेला असें मानून श्रीविजय शोक करीत होता इतक्यात एका विद्याधराने अशनिघोषाशी लहन तिला आणून पोहोंचविली. विजय अरिहताजवळ अशनिघोषाने दीक्षा घेतली. अमिततेज श्रीनिजयाच्या मदतीस आला याहि देशसयम स्वीकारला से गृहीत्वा चिर तप्त्वा मासायुःप्रायतो मृत । कृत्वाष्टाहयह सख्यामानतेऽभूनिर्दोनिनों ॥९॥ देशसयम घेऊन यानी अष्टान्हिक पूजा केली एकम हिना आयुष्य उरले असता याने नदनमुनाजळ दीक्षा घेतली व अमिततेज तेराव्या आनत स्वगात नद्यार्त विमानात मणिचूत नामक देव झाला आणि श्रीनिजयहि त्याच स्वगांत स्वास्तिक विमानात मणिचूलनामक देव झाला, ततीन वत्सकावत्या प्रभाकर्या दलाच्युती । स्त स्मापराजितानन्तवीर्यो स्तमितसागरी ॥१०॥ १ अमिततेजा २ मन्यासात् ३ अष्टान्हिक कृत्वा द्वाविंशतिदिन सन्यासन ४ श्रीविजयेन सह ५ अमरगुरुमुनितो विश्वनदिभवादित त्रि पृटनिय श्रुत्या कृनविष्णुलक्ष्मनिदानेन ६ स्तिमितसागरनूपपुत्रौ ·[५८)' विष्टिस्मृतिशास्त्रम् । जबुद्वीपांत पूर्वविदेहक्षेत्रात वसकावती देशातील प्रभाकरी नगरीत राजा स्तिमितसागर व राणी वसुधरा यांच्या पोटी रविलदेव अपराजित नामें कस्न जमला व त्याच राजाच्या वसुमती राणीस मणिचूलदेव अनतवीर्य नावाने जमला. सिद्धविद्यौ नर्तकीप्सुं दर्मितार्यर्द्धचक्रिणम् । इत्वा तत्र हरि क्ला मही घामोऽहसोजनि ॥११॥ हे दोघे भाऊ परस्परावर प्रेम करीत राज्य करीत. बर्मा व चिलीतिका या दोन नर्तिकाचे नृत्य त्याना फार आरडे शिवमदिर नगराचा राजा दमितारि याला त्या नर्तकीचा मोह पडला, त्याने त्या मागविन्या. पण वरील दोघा भागनी त्याना पाठविले नाही य स्वत च विद्यादेवीच्या साहाय्याने त्या नर्तकीचा वेग घेऊन गेले य रागाला सतुष्ट केले. या वेषधारी दोन नर्तकी जवळ रामकन्या कनकधीला नन शिकण्यास ठेगले. तेव्हा हे दो भाऊ तिला पळवून घेऊन गेल. दमितारीला सई प्रकार कटल्यावर तो प्रभा- करी नगरीवर चाल करून गेला अपराजित व दमितारीची लढाई जुपली. अनतवीर्याने त्याला ठार मारले. अननवीर्यनागयण मरून रनप्रभा नामक पहिल्या नरकात गेला. रामोऽयुतेन्दस्तपसा ततोऽहीन्द्रभुवा दशौ । खंगभूतं तपः प्राप्ये तं निन्य से प्रतीन्द्रताम् ॥१२॥ १ पान धर्माया मात २ अननि ३ उत्पप्रन मम्यस्येन ४ मनेन' बोचर ५ अच्युते ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशाख [५९ त्यामुळे अपराजित बलदेवास फार दुख झाले. त्याने यशो धर मुनीजवळ दीक्षा घेतली. अपविज्ञान उत्पन्न झाल्यावर एक महिनाभर अनशनव्रत आचरून तो अच्युतस्वर्गांत इद्र झाला, स्तिमितसागर मेन्यावर धरणेद्र झाला होता. त्याने अनतवीर्याच्या जीवास बोध केल्यावर पहिल्या नरकातन निघून तो मेघनाद निया- धरं झाला. पुढे मुनि बनून मेल्यानतर अच्युतस्वर्गात प्रतींद्र झाला. च्यत्वेन्द्रो मागलावत्या चक्री वज्रायुधोऽभवत् । युवराजोन्यासहस्रायुध क्षमङ्करीपतेः ॥ १३ ॥ अपराजिताचा जीन स्वर्गातून याच द्वीपात मगलारती देशा तील रनसचयपुरचा राजा क्षेमकर व राणी कनकचित्रा याच्या पोटी वायुध नावाने जमला अनतवीर्याचा जीवहि स्वर्गातून येऊन त्याच राजाला लक्ष्मीमती राणी पासून सहस्रायुधनामें करून झाला शुद्धक्सांवधियत्री तपसापाहमिन्द्रताम् । सानुज पुष्कलावत्यामथासौ पुण्डरीकिणीट् ।। १४ ॥ सम्यादर्शन प्राप्त करून घेऊन पवायुधानें क्षेमकर अरिहता १प्रतीन्द्र २ इशानेंद्रस्तुत दशनविशुद्धिस्तच्छ्वणादायातेन कृन वादेन विचित्रभूतदेवेन पूजितस्तथा विद्यद्दष्ट्रचरखटकतोपसर्ग भुक्त्वा प्रामचक्रप्रीश्च अनुगाम्यवधिमुन । ३ उपरिमवेयकाधोरिमाने सोमन साये ।

·[६०] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । जाळ जाऊन भागमुलासह दीक्षा घेतली व ते दोघे अवेयक स्वगांतील सौमनस नामक विमानात अहमिंद्र झाले. पुष्कलावती देशातील पुडरीकिणी नगरीत राजा धनरथ व राणी मनोहरा याच्या 'पोटीं बजायुध अहमिंद्र मेघरथ नामें कारून जन्मला, जज्ञे पानरयिर्मेधस्थो दृढरयोऽपरः। प्रबोध्य कुपकुदी गृध्रकपोतों चाप्य वन्यताम् ॥१५॥ अहमिंद्र सहस्रायुधहि राजा घनरथालाच मनोरमा राणी. पासून हद्धरथ नामेंकरून झाला, दोन कोंबड्याची झुज दोन दासीनी लावली व कोंबडे मेले त्याची भवापली मेघरथाने अशी सागितली. हे दोन कोंबड़े भद्र व धन्य नामक सख्खे भाऊ होते. आपापसात लढून मेल्यावर श्वेतवर्ण र नामवर्ण नामक हत्ती झाले. तेथें परस्पर लहून मेल्यार ते जीन अयोध्यच्या गळ्याचे घरी रेडे झाले. तेथे झुज वळून मेल्यावर दोन मेंढे झाले व टक्कर खेळून मेले आणि या भगात कोंबरे झाले. मेघरथाच्या आश्रयास एकदा एक कबूतर आठे च पाठोपाठ गृध्रपशीहि आला रे आपण क्षुत्पीडित असल्यामुळे कबूतर खाण्यास या म्हणाला, तेव्हा त्या दोघाची भगारली त्याने सागित्तरी. पूर्वभगत है दोघे धनमित्र घ नदिपेण नामक वाणी होते व लदून मेले आणि गृध्रकपोत आले. गृध्रकपोत मेल्यानर अनुक्रमे सुरूप व अतिरूप नामक ज्यतर देव झाले. १ धनरयाख्यस्तीर्थकर पुत्र र द्वितीय । ' ·विषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [६१] - दत्तीज्यात्रतशीलासपुण्याइपिस्तप श्रित । पितुस्तीर्थकृती बद्धतीर्थकृत्व सहानुन ॥१६॥ मुनीना आहारदान, उपवास, तीर्थंकरपूजन वगैरे व्रतें आचरून मेघरयाने घनरथाजवळ दीक्षा घेतली एकादशागाचे अध्ययन करून त्याने तीर्थकरनामकर्म बाघलें दृढरथानेहि दीक्षा घेतली सर्वार्थसिद्धी प्राप्त श भुक्त्वास्मिन् विश्वसनतुम् । काम. शान्तिरभूच्चक्री तीर्थकृचानुजार्नुजः ॥ १७ ॥ कुरुजागरदेशातील हस्तिनापुरात राजा अजितसेन व राणी प्रियदर्शना याच्या पोटी जमलेला विश्वसेन नामें करुन राजा राज्य करति होता गधारदेशात गधार नगरचा राजा अजितनय व राणी अजिता याची मुलगी ऐरा पियसनास दण्यात आली याच्या पोटी मेघरथ स्वर्गातून येऊन शातिनाथ तीर्थकर जमले दृढरथ चत्रायुद्ध होऊन जमला चत्रायुधा गणेशर्थ जात्वीश स्व विभूपयन् । दृप्वादशे निजच्छायाद्वयमताधिक ॥ १८ ॥ अनिरिताराणी, विमप्रभदव श्रीविजय, देव, अनतीर्य नारायण, नारकी मेघनाद, प्रतींद्र सहसायुध अहमिंद्र दृढरथ, अहमिंद्र इतक्या भवातून आल या तो दृटरथाचा जीर चायुध १ पुण्येन ऋाष राजर्षिजात २ पुत्र ऐरागर्भ ३ पृथमनुज इदानी मपि अनुजश्चक्रायुध ४ भावनि भूतवदुपचार । -- ·त्रिपटिस्मृतिशाधम् । [६३] नगरीत राजा सिंहस्थ राज्य करीत होता. एकदा दिवसा झालेला उल्कापात पाहून त्याला वैराग्य प्राम झाले व वृपभमुनींच्या जवळ दीक्षा घेऊन त्याने तप आचरिले. पोडश भाग्नाचे चिंतन करून त्याने तीर्थकरनामकर्म बापलें. पद्धतीर्थकरत्वोऽगादन्त्यों दिवमतःसुतः । यो भूत्वा सूरसेनस्य कुरुराजस्य हस्तिने ॥२॥ शेवटी समाधिमरण साधून तो सर्वार्थसिद्धि विमानात अह- मिंद्र झाला. तेथून कुरजागल देशातील हस्तिनापुरचा राजा सूर- सेन व राणी श्रीवाता याच्या पोटी तो कुभुनाथ नामेंकरून जमला. माप्य चक्रिश्रियं जातु रन्त्वागच्छन्वनान्मुनिम् । दृष्ट्या तप स्थं भवत्वेन्दचक्रित्वे एप मोक्ष्यते॥३॥ त्याला चकार्तित्र प्राप्त झाले. एकदा तो मत्र्यासह वनकाडा करून येत असता त्याने एक तपस्वी पाहिला, असें तप केलें असता चक्रीचें वमन प्राप्त होते व मोक्षहि मिळतो असें बुगुनायाने सागितले. इत्येव मन्त्रिणा पृष्टो दृष्टपूर्वभवस्तपः । कृत्वाईन्त्य गतश्चक्रे तीर्थ कन्धं नमामि तम् ॥ ४ ॥ मंत्र्याने विचारलेल्या प्रभास वरील उत्तर देऊन कुथुनाधाना पूर्वभगातून केलेल्या तप, स्मरण झाले. नतर दीक्षा घेऊन त्यानी २ सर्वार्थसिद्ध २ कातागर्भ ३ कचिदातपयोगस्य ४ चेत्कदाचि दस्मिन्मवे न मोत्यने तहि हद्रचारित्वे भुक्त्वा मोक्ष यास्यति । - ·[६४] त्रिषष्टिस्मृतिशासम् । तप आचरून केवलज्ञान मिळविलें व धर्मार्थ सुरू करून मोक्षा- ला गेले त्या कुथनाथाना मी नमस्कार करतो. इति श्रीकुन्युनाथस्य सप्तदशम् ॥ १७॥ कन्छालेमपुर तद्वंयोऽभूद्धनपतिपः। नन्दतीर्थकरात्माप्तसंयमोर्निततीर्थकृत् ॥ १ ॥ कच्छ देशातील क्षेमपुरात धनपतिनामक राजा राज्य करीत होता. त्याने नदार्थकराची बोधवाणी ऐकुन दीक्षा घेतली व तप- श्वरण करून तीर्थकर नामकर्म बाघलें, गत्वा जयन्तमागत्य हस्तिनशात्सुदर्शनात् । मासजन्मात्रचक्रीः गरन्मेषक्षयेक्षणात् ।। २ ।। तेथून तो जयत नामक विमानात अहमिंद्र झाला व पुढे हस्तिनापुरचा राजा सुदर्शन व राणी मित्रसेना याच्या पोटी जमा. अरनाथाना चनयतीपद प्रान झाले नरीच वर्षे ऐश्वर्य भोगल्यावर त्याना शरदृतूतील ढग एकदम रियाटा गेलेले पाहून वैराग्य उत्पन्न झालं. आदाय सयम लम्चा केवलं धर्मदेशनात् । विश्वमुद्धृत्य यासिद्ध स्मरामि तमर मभुम् ॥ ३॥ दीक्षा घेत यावर त्याना केवलज्ञान प्रास झारे धर्मतीर्थ प्रर- १ जवटीपन विदहे २ ऊर्जित पाठ अजिनमुपार्जि ३ मित्रमेनागमें चार्यस्य स प्राप्तामा।

·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । तिन करून त्यानी भव्य नीराचा उद्धार केला व मोक्षपद मिळविलें त्या अरनाथाचे मी स्मरण करतों भूपालारयो पोऽनासीजितो युद्धेऽरिभिस्तपः। सम्मत्तान्त स कृत्वागान्महाशुन निदानवान् ॥४॥ याच भरतक्षेत्रांत भूपाल नामक राजा होता एका युद्धात त्याचा पराजय झाल्यामुळे खिन्न होऊन याने सभूतमुनीजत्रळ दीक्षा घेतली व तून पर्या करून याने निदान केल की आपणाला चक्रपतिपद प्राप्त व्हा. समापिमरण सापल्यानतर तो महाशुक ना- मक दहाव्या स्वगांत देव झाला सहरूवाहुरिष्वाकुः साकते ऽ जनि तमिया। जाता चित्रति कन्याकुमरादपारतात्मना ।।। कौशल देशाताल अयोध्यानगरीत इश्या यशाचा महत्रबाहु राना राज्य करीत होता त्याच्या राणीचें नार चित्रमात ती कुन्न देशाच्या पारत नामक रानाचा मुलगा होती तत्पु क्रत्तवीरश लापसस्तत्पितव्यज । जमदनिढग्राहिहरिशर्मचरामरी ॥६॥ त्य ना कृतवीर नामक पुत्र झाला राना सहसबाहूच काका गतबिंदु याना पारत रानाचा बहिण श्रामता दिली होता. १ एकाभूतबहुशभि २ भूया में चक्रित्वमिति ३ परतपस्य पुची चित्रमी ४ सहरूबरूपस्य ५ सहसवाहा पितृव्य इनबिनुनभ्य भार्या श्रीमती सा परतम भगिनी तस्या श्रीमत्या पुष जमदमि ·[६६ त्रिपटिस्मृतिशास्त्रम् । त्याना जमदग्नि नावाचा पुत्र झाला वालपणीच त्याची आई मेन्या- वर त्याने दीक्षा घेतली व तपश्चरण केलें दृढ़ग्राहा राजा व हरि शर्मा या नावाचा ब्राम्हण ह दोधे मित्र होते अपुनस्यै गतिर्नास्तीत्योपैया कीचकाकृती । परिणायितपन्तो त रेणुकी पारतामजाम् ॥७॥ दृढमाहाने निनदीमा घतरी हरिशर्मा तपस्वी होऊन मेन्या नतर ज्योतिषी देव झाग तपस्च्याचे तप अशुद्ध असते व अन मुनींचेंच तप खरे ही गोष्ट नोतिपदेवाला 'दाखवून देण्यासाठी सौधर्मदेगाने दोबानाही चिमणीचे रूप देऊन जमदग्नीध्या दाढी मिशात जाऊन वास्त य केलें निपुत्रिमाग शुभगति नाही असे त्या चिमण्या आपसात बोडू लाग या तें ऐकून नमदग्नि तपश्चर्या सोइन कन्यादु । देशाच्या राजाकडे गेला तो राना त्याचा मामा होता त्याला आपटी लान करण्याची इमदग्नीने सागिती पण कान्यकुब्ज देशाच्या राजाने त्याचा विकार फेला तरी पण अपडी मुलगी रेसा त्याला दिली. हा प्रकार पाहून चिमणरपा ज्योतिपदेशाची खात्री झाली की तप रयांचे तप अशुद्ध अपने. सा कामनुपरशू स्याग्रजरिंजयान्मुनेः । सातागुता लभ ज्ञात्वा यात स्वमाश्रमम् ॥ ८ ॥ १ वो जमदा पारणायितवतो २ पुराणेषु ३ आमासया पडिवि ऐषमिपुनभूितो चित्रमतिभगिनीं । ५ विवे लभ ६ आगत ।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [६७] रेणुकेचा भाऊ अरिंजयमुनि एकदा तिला भेटारमाम आला असता तिने त्याच्यापासून सम्यग्दर्शनासह अणुव्रतें प्राप्त करन घेतली. जाताना त्याने कामधेनु व परशु भेट देऊन तो स्वस्थानी परत गेला. राजो सनाभिःसमुतो भोजितो जमदमिना । तं हवा कामधेनुं तां लात्वायातः फलादिकम् ।।९।। एकदा सहस्रबाहुराजा आपले भाऊबद व कृतवीर नामक मुलासह जमदग्नीच्या आश्रनास आला असता राजावड्यातहि दुनि- ळ असे त्याचे आदरातिथ्य करण्यात आले कामोनू मुळे तो तें करू शक्ला. राजाने ती कामधेनू मागितली. जमदग्नि देईना ह्मणून त्याला ठार मारुन ती घेऊन गेला आहुत्यायानिन्द्रराम सानुजस्तन्सुत धा। हत्ता निःसप्तकृत्वान्यान्क्षत्रियांचाभुनग्युवम् ॥१०॥ जमदग्नीय इदगम व श्वेतराम अस दोन पुरा होते. ते फळे गोळा करण्यास गेले होते. परत आयानर ते दृश्य पादन ते रागा- पले. ते दोघे अयो येत जाऊन सहस्त्रबाहु व कृतपोरानी लढले आणि सहसपाहूस ठार म रून कामधेनु परत घेऊन भाले. त्यानी रागाने एकतीस वेळा पृथ्वी नि क्षत्रिय केली र स्वत पृथ्वीचे नगर राज्य भोगलं -- १ सहस्त्रबाहु २ गत ३ आहृत्य गृहीत्वा ४ जमदागपुत्र पालगा माम ।

·[६८] त्रिषष्टिस्मृतिशतम्। हत्वा तदिधुरे चित्रमति प्राग्देवर्गभिंगीम् । शाण्डिल्यस्तापसोध्यस्य मुरन्धुमुनिसार्नेधों ॥११॥ भूपाळ रानाचा जीर महागुन नामर दहागांतोता तो सहसबाहची राणी चित्रमती इच्या पोटात होता. चित्रमतीचा भाऊ शाडिल्य नामक तपस्याला ही गोष्ट कळताच त्याने तिग मुवधु मुनीजवळ नेऊन ठेगिटी. तदग्ग्रेजः सारयितु जगाम स्वमठी तता। वनदेवीभिरीशलगप्रांत मुतमम्रत सा ।। १ ।। आप या मठाचे रक्षण करण्यासाठा शाडिन्य परत निजून गा. इस्डे चिनमति नाटतीण हारी व वनदेवतानी तो पुर नकारी होणार अम यामुळे त्याचे रक्षण केले. पौडग हार्य भानी चनरीह प्रत्यय श्रुणु । सानिचुलीगतस्थररिलासघृतमयमान् ॥१॥ उष्णानपूपानादाय भक्षयिप्यत्यय शिशु । इति सोऽ सान्त्वयत्पृष्टी निर्ग्रन्यस्ता मुदुःखिताम् १४ सुमधुमुनाना तिने मुलाचे भरिय विचारले असा ते मणाले की सोगो की हा चमरना होणार आहे.याचे रक्षण हे १ रही। २ महसपाडुमरगम ३ भालनरमामामरण गर्भ- नमस्याप्य । चिमनियरधानाजहिल्य ६ बमटममातर- कार्य ८ स्मि भारत विश्वासाचा कटाइ ११ मुबारक ·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् [६०] की, जळन्या चुलीवरील उपळेते तूप असटेन्या कढईतून दाताने पुया काढून घेऊन तो तशाच कढ़त कढत खाईल. मगून निर्धित रहा. असे सागून निध मुनीने त्या दुसित मातेचे सारन केलें. तनःमत्येत्ये शाण्डिल्यस्ता नीत्वा समुता मीम् । सभामनाम्ना शस्तत्मयोगधायुमत्सुतम् १५ ॥ नतर शादियाने परत येऊन मुलामह आपल्या बहिणीला मटात नेले. त्याच नार मुभीम टेऊन शस्त्राचे सप्रयोग शिक्षण त्याला देण्याम सुरवात केली रामो यस्यानतोऽनास्युःक्षनदन्ताःस ते रिपुः । जालो यतस्वहितो निमित्तन निर्ममा ॥ १६ ॥ इप डे परशुरामा निमित्तज्ञाने सागितर की तुही माटेल्या राजाचे दांत “राच्या प्रभावाने जेवात असताना भातामारखे होतील तो तुमचा शत्रु समता. तेव्हा आपल हित इच्छिणा-या परशुरामाने भोनशामा घारली. सा रहिरयोध्यायास्त परिवाजमाकतिम् । तन्नानन्त से निश्चिन्य नवोच्छत्तमुवत ॥ १७ ॥ १पधादागर २ शामना मुनिपादपवित्रा भूमिमालिय जात इति मुम् मी भर । ३ भोनन पुर्वत यस्य पुन ४ करमान्न भाउ स्थानिहनशत्रियदता ६ आमनो हिनवारक ७ निमित्तालापन रामो भगित मन अगदानशा" निष्पादमाम . बिदनियतिवे पधारिण १० म नामो न अभन् त तन्नामत १९ गम १२ मागीत। ८ ·[७०], त्रिषष्टिम्मृतिशास्त्रम् । अयोध्यानगरीच्या बाहेर त्याने घातलेल्या भोजनशाळेत एकदा परित्राजकाच्या पात असरेला सुभौम आग व त्याने भात झालेल ते दात खाल्ले नाहीत परशुरामाला हे वृत्त कळन्यानरोर तो त्याला ठार मारण्यास उद्युक्त झाला तत्कालसिद्धचकेण हतस्तेनेभंवर्तिना। तपसा क्रीतचक्रिश्रीरसास्वादनलम्पट ॥ १८ ॥ तकार तेथें गधवारण हत्ती आला र चकाहे निर्माण झाले त्या हत्तीपर बमून सुभोमाने त्या तपश्चर्येने प्राप्त करून घेतलेल्या चक्रवर्ती पदाचे वैभर भोगण्यास चटारलेल्या पागुरामासह चकानें लढण्यास सुरवात केली व त्याला ठार मारल. स सूपकारमन्यधुदत्तवन्त मुदाम्रिकाम् । रसायनाव्हां तरिकॉपितोऽघातयत्कुधीः ॥ १९ ॥ पुढे एकदा अमृतरसायन नामक आचान्याने रसायन नावाची अम्लिका । एक भोज्य पदार्थ ) सुभामाला ग्वाण्यास दिली असता स्वयपाक्याच्या शनी चिथापियामुळे रागाचे भरात त्याने त्यास ठार केले इमं वध्यासमित्यात्तगल्योऽसौ पुण्यलेशतः । ज्योतिलोकेऽमरो वैरात्कुज्ञानी ज्योतिपोऽजनि।।२०॥ याला मी ठार मारीन असे निदान करून तो आचारी मेला व धोडे पुण्य बाकी असल्यामुळे ज्योतिर्लोकात ज्योतिष देव झाला. १ स चासोकालतत्काल २ गधगजारूदन ३ नाम्नी ४ सूपकारशत्रु ri ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१] दिव्यैःफलैःप्रवेश्याब्धि पोतेनामारयत्स्वय । मारजन्माकृतिमादर्य वैरं चौक्वाक्षिपन्मुने ॥२१॥ ज्योतिषदेन वैश्यरूपाने काही दिवस दिव्य फळे पुढे सुभौमाला आणून देऊ लागला. राजाला त्याची चटक लागली पण आता ती मिळणे शक्य नाही तरी तुली मजरोबर वनात चला ह्मणजे आधिक मिळतील. राजा फ्लाच्या आशेने त्याचेवर विश्वास देवून निगाला जहानातून जात असता आपले पूर्वीचे आचायाचे रूप देवाने दाखवून सुभौमाला ठार मारले. मुतो रामी जामदग्नी रौद्रध्यानादधोऽगमत् । सहस्रबाहुस्तरपुनो लोभात्तिर्यग्यतिं गतौ ॥ २२ ॥ याप्रमाणे जमदग्नि मुनीचे मुलगे इद्रराम व परशुराम रौद्रल्या- नाने नरकात पडले व सहस्रबाहु आपल्या पुत्रासह लोभकषायामुळे तिर्यंच गतींत जमले. राजपुत्रस्तपोऽश्चिकाराशर्यशल्यवान् । मुकतोः प्राप्य सौधर्म च्युतो चरपुरेशिनः ॥ २३ ॥ मुकेतु राजाच्या आश्रयाने पुडलाकाचा जीर निदानपूर्वक तप आचरून सौधर्म नामक पहिल्या स्वर्गात देर झारा व तेथून तो भरतक्षेत्रात चक्रपुरच्या इक्षाकुशाचा राना बरसेन व राणी लक्ष्मीमती याच्या पोटीं पुडीक नागने जन्मला. १ परुषवचोभिस्तिरकुर्वन् २ जमदग्ने पुत्र ३ कृतवीर ४ जबूद्वी पभरत ५चित्ते शल्यवान् ६ मित्रवर्मसुदर्शनचरौ ।

·[७२] निराष्टिस्मृतिशाखम्। श्वाकोवरसेनस्य तावभूता मुताविह । नंदिपेणी बलः पूर्व पुंडलीको हरि परः ॥ २४ ॥ त्याच राजाच्या वैग्यती राणीपासुन नदिषण बलदेव जमला पुइरीक वासुदेर होता पद्मावती मिन्द्रपुराधीपरीपेंद्रसेनजाम् । तमूढवन्तमार्ण्य सुस्तुरचनभृत् ॥ २५ ॥ इद्रपुरचा राना उपेंद्रसेन याने आपली मुलगी पमारती पुरवाला दिसी या लग्नाचे वृन ऐकून सुकेतूला नर जो निशुभ नामें मत चम्पुरचा राना झाग होता, पार सतापला. निशुम्भारयः कुधा युध्यन्हतस्तेना सद्विपन् । हरिस्तमःममा सम.शिरापच्छिदं गतः ॥ २६ ॥ तो पुडरीकाशी डण्यास गेला व त्याच्याकडून मारला जाऊन तम प्रभा नरकात गेला पुष्कळ वर्षे राज्यभर भोगून पुडरीकही स्याच नरकात गेला त्याच्या वियोगामुळे नदिपेणाला वैराग्य प्राप झालें, तो दीभा घेऊन तपश्चरण केल्यानर मोक्षा गेला इनि श्रीअरनाथसुभौमचप्रिनन्दिपणयलपुंडली कविष्णुनच्छदानिशुम्भवृत्तोत्तरमष्टादशम् ॥१८॥ प्राइमेरो करछकावत्या बीतशोकपुरेऽधिराट् । योऽन वैश्रवणों जजेस सुगुप्तगुरोगिरा ॥ १ ॥ १ पुडरीक २ परिणीत ३ अदचकी चकारपोषक ४ युद्ध बुर्वन् सन् • पुडरीकेग ६ सन् ७ पटनरक गत ८ जशूद्वीपपूर्वमदरस्य ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [७३] जबूद्वीपात मेरुपर्वताच्या पूर्वेस कच्छकारती देशातील वीतशो- कपुरात वैश्रवणनामक राना राज्य करीत होता सुगुप्ताचार्याकडून साने अणुनते घेतली होती. उपानाणुनतोऽभ्यस्तरत्ननयविधानक । मातु वर्षागम द्रष्ट वनश्रेणी प्रजन्वटम् ॥ २॥ तो रत्नत्रयान पारी होता एकदा पावसाळ्याचे प्रारम्भी रन शोभा पाहण्यास तो गेला असता त्याने एक वटवृक्ष पाहिला पृथदरोन्नतं दृष्ट्या नानापभिकुलाकुलम् । मशस्याग्रवन गत्वा रन्वागच्छनिरीक्ष्य तम् ॥ ३ ॥ स्यानटवृक्षाय याच विस्तीर्ण पाद्या होया र बुधा फार मोठा होता यावर अनेक नातीच्या पल्याच थो होते नशोभा पात तसाच तो पुढे गेला. परतताना त्याने ते वटवृक्ष पुहा पाहिला. विद्युता भस्मित प्राप्तराग्योऽनुचरंस्तप । श्रीनागयतिसानिय तीर्थकृत्वापायच ॥४॥ पार काज पडून तो छिनर्षिष्ठिर झाला. यामुड याला वैराग्य शाट यारे श्रीनागमुनान दीक्षा घेऊन तपधचरण केलें व तीर्थकर नाम कम वाचलें ६ उपात्त मुगुताचावाचा गृहीत अणुव्रत येन । ७ नमूह स्पात ।

·[७४ ] विषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । माप्तोऽपराजित तस्मारच्युतो मिथिलापते । वड्गे कुम्भस्य पत्रोऽभूदिक्ष्वाको स्वरग्रह ॥ ५ ॥ समाधिमरण साधल्यानतर तो अपराजित नामक अनुत्तर दिमा- नात अहमिंद्र झाला पुढे याच भरतखडात बगदेशात मिथिला नगरीचा इभ्याकुचगाचा राग कुम व राणी प्रजापती याया पोती मल्लिनाथ नामें करून तो त मला पुरापशाभा दृष्टवासौ श्रिय स्मृत्वापराजिताम् । विरक्तस्तपसाईन्त्य प्राप्ता मल्लि पुनातु न ॥६॥ आपल्या लग्नासाठी शृगारखेल नगर पाहन व अपरागित स्वगी ताट वैभन आठवू मल्लिनाथाना वराग्य उपन्न झाले व दाक्षा वेऊ न धर्मत र्थ प्रर्तित कल्यानर यानी अर्हपद मिळमि ते माल्लिनाथ तीर्थकर आमच रक्षण करात श्रीपुरऽभूत्सुकच्छाया प्रजापालोऽत्र सश्रित । उल्कापाताच्छेवगुप्त तपो भुक्त्वान्युन्द्रिताम् ॥७॥ याच जबूपात मुकच्छा देशातील श्रीपुरचा प्रजापाल नामक राजा होता एक्टा उल्कापात पाहून त्याला वैराग्य उपन्न झाले शिरगुप्त जिनरानातरळ सानें दीक्षा घेतली व बरीच तपश्चर्या करून तो अच्युत स्वगांत देव झाला १ भारते २ वगदश ३ प्रजावतगि ४ त्रिभुवनराजक र य विवाह सति । ५ दो ६ शिवगुप्ता चयण प्राक्त देवगुप्त ·विपष्टिस्मृतिशास्त्रम् [७५] काशीश पद्मनाभस्य पुत्रोऽस्य तृतीयेऽजनि । चक्री पद्मोऽद्धविलयान्सयमेच्छु: सुकेतुना ॥ ८॥ तथून तिसरा पम यान काशीचा राना पद्मनाभाचे पोटी पम नाराने घेता तो चक्ररता झाला पुष्कळवर्षे रायवैभव भोगल्या वर एक्दा आलेले ढग एकाएकी नाहीसे झालेले पाहून त्याग वरा ग्य उपन्न झालें तेन्हा सुकेतन याग पुफळ नास्तिक विचार सागून परावृत्त करण्याचा प्रापेला कुलवृद्धेन चारुमतना क्त मराय तम् । सुवेत्वादिनपै सनई तपस्नपे शिवोऽभवत् ॥९॥ पण पद्म चामन चाकादि नास्तिक मताचें सदन करुन समाधिगुप्त नामक निनरामाननळ सुकेतु गरे रानासह दाक्षा घेतली आणि तो बराच तपश्रया करन मुक्त झाग वीरोड योध्याधिपामात्याविरम्यतत्सुताग्मिी । श्रीयोग्णरिति ता त्यक्त्या स्नेहन स्वानुजाय स. १० अयोध्येच्या राजास दोन पुत्र होने पण या यार राना प्रेम नसल्यामुळे त्यान आपल्या भागाला युपरानपदावर सरिने यौवराज्यपद मादात्ततस्ती कुपिता भृशम् । मनिणानेन तनारा निषिद्धावित्यत श्रितौ ॥ १९ ॥ १ कागापस्य २ भवे ३ मा ४ चावात्रमतत्यागानतर सह सिद्धा मुक्तामाभवत् ६ पिनाम्न ।

·[७६] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । शिवगुप्ताद्धमतीयें तप साधर्ममापतु । सवाद्योऽग्निशिखश्वाकाशशिोऽभूत्सुतो बलः ॥१२॥ हे कृत्य आमायाचंच आहे अशी गनपुगाची ठाम समजत होऊन त्यानी त्याच्याशी और बापरे. पुढे त्याग शिरगुप्त मुनि- जवळ दीक्षा घेऊन तपश्चरण आणि समाविमरण साधून सार्म स्वर्गात सुविशार नानर विमान त देव झाले, तेथून का- शीचा राजा आग्निशियाला अपरानिनाराणी पासून एक व केरानी राणी पासून एक अमे दोन पुत्रा झारे. नंदिमित्री हरिदत्त श्रीजन्या मंदिर पुर। मंत्री बद्री बलान्दान्य मोऽक्षीरोदसंज्ञकम् १३ नदमित्र बलदेव झाला व दत्त रासुदेव झाला, आमात्याचा जीर रिजया पर्वतार मदर नामक नगराचा परीदनामक राना झाडा. याचमानी गजं रन्धमहाविंधन मानुलात् । दत्तनागाद्धत सोऽन्त्य वभ्रं सारिनलोऽन्युतिम नदिमगार क्षीरोद नानक हनी होता, तो चटीद्वान मागविला. तुमच्या दोन मु। आम्हारा चार तर हत्ती देण्याचं पाट असे उत्तर गनी पाटावच्यामुळे मी गगाला र तो लढ- ण्याम आग. दत्त वासुदेवाची आई गरनी राणीचा भाऊयेसरी १ श्रीधर्मनाथमतान र आगवनानो पस्य। ३ निर्मायनर ४ दक्षिणश्रेणीसुरय नारपुराधिपात् " मुनि ।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [७७ ७] विक्रम नागराया सुरकाता नगरीचा राना होता. या मामापामृन सिंहवाहिनी व गरुडवाहिनी या दोन विद्या त्याना मिळाल्यार याचे जोरानर दत्ताने त्या नलीदाग ठार मारलें नतर द-हिला व तो मातव्या नरकात गेला. त्य मुळे निन होउन नदिमिनानदि सभूत भगवानारळ दीक्षा घेतली व तपश्चरण करून मोक्षाग गेला. इति श्रीमल्लिनाथनीयकरपाच नंदिमित्ररामदत्ता गन्यकेशवतत्वलींद्रचरितारसानमेकोनविंशम् १९ हरिवर्मान चम्पेश सर्वज्ञानन्तवार्यतः। तचं श्रुत्वास्नसडगोऽभूत्मागतेन्द्रोऽन्त्यनामय क॥१॥ अगदेशातीर चपापति हरिममा नावाचा गना हे ता. अनंतार्य मुनिराजापान जो उन पान की चेनल पोडश- नाचनाचे चिंतन करून त्याने नाथरूर नामकम मारले समाधि मरण सावल्यानतर तो प्राणत नामक चौदाव्या वर्गात झ झाला. हरिवंशे सुमित्राम्य पुगो राजगृहशिनः । स भूत्वा क्षमाभवन् गगर्जितात्र बनस्मृतः ॥ २॥ रानगृह नगरीत हरिचर चा राना सुमिन रा य करीत होता. त्याच्या पराणाचें नार सोमा ति या पोटी मुनिसुतननाथ जमास आले. एकदा मेवाचा गडगडाट सुरू झाला ते जगराचें स्मरण होऊन रानाट्यालि हत्तीन जागपिणे सोडून दिले. १ सोम गमें।

·[७८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । गजं ग्रासमण्डन्त श्रावयित्वा पुराभवम् । आसीतालपुरेशस्त्व नाम्ना नरपतिर्नुपः॥३॥ कुधी कुपात्रदानन जातो हस्ती वन स्मेरेः। न प्रावृत्तमिति प्राप्य श्रावस्त्व विरक्तमान् ॥ ४ ॥ ते वृत्त एएन मुनिसुव्रतनाथ नी पूर्वभावली सागितली हे हत्ती तू तारपुरचा नरपति नामक राना होतास कुपाणी दान दिल्यामुळे या मी गन श लास यनाचे स्मरण तुग होत आहे, पण पूर्व- जम जाणित नाहीस तेहा आता भानसाची बने घे. तेन्हा गताने ती ते घेतली. प्रपय साम्य कैवल्य मा तार्थ व्यधाडसी । मुनिमुनतनगयोनामुनताय प्रसीदतान् ॥ ५ मुनिसुव्रतनाथानाहि हत्तीच्या ताणामुळे पैराग्य प्राप्त झार बरेच तपश्चरण के यावर त्याना केवलज्ञान झाले धर्मनी प्रनित कम्न न मोसाग गेले ते मुनिमुवननाथ सुनतामाठी आमच्या पर प्रसन्न होगात नराभिरामेऽनताहत्तीय नरपुरेश्वरः । सनन्टमार तपसा प्राप्य भोगपुर प्रभो ॥६॥ अनतनाथ तीर्थाराच्या वेळी नररनगरीचा रा असला जीर समानिमरण साधून सनदुमार नामक निमन्या स्वगात सुपि शाल विमानात देव झाला तेथून भागपुरचाराना पमनाम व रागी ऐरा याच्या पोटी तो जीर हरिषेण नागने जमा १ स्मगम २मस्मरमिप्रापयित्वा ४मनार नृतीय स्वग ॥

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [७९] इक्ष्वाको पद्मनाभस्य हरिपेणोऽभवत्सतः। तपित्तानन्तवायशाद्यति सं श्रावकाऽप्यभूत् ॥ ७ ॥ अन तवीर्य भगवान् मनोहर उद्यानात आले असता त्य च्य जवळ पद्मनाभ रानाने दीक्षा घेतली व हरिपेणाने श्रापकातें घेतली. चक्रादीन्यसिधस्तस्य पितुः केवल सम्भवे । तपाार्चितचनोऽसौ चिद्लान्यापसप्त च॥ ८ ॥ पद्मनामाला जेव्हा केवलज्ञान झाले तेव्हा हरिपेण चक्रवर्ती च्या आयु पशाळेत चन, छन, तलनार व दड आणि कोठारात काकिणी, चर्म व माणि अशी एकदर सात अजीरने निर्माण झाली में सात सनरनक्षिप्राप्त झाली, निधीनदीमुखोत्थाच गणपद्धामरापितान् । भुक्तश्रीविसौ राजा कृतनन्दीश्वरार्चनः ॥ ९॥ गणबद्ध नामक देव नदीच्या मुखातील नऊनिधि सपत्ति घेउन आले या सर देणग्याचा स्वीकार करन चकरी पदाचा उपभोग घेतला व नदीश्वराचे पूजन करता झाला अन्तेऽन्हा पोपित सौधतलस्थो ग्रहण विधो । दृष्ट्वात्तदक्ष श्रीनागात्तपसान्त्या दिव गतः। अनशन व्रत करून ग र बसला असता चद्रग्रहण पाहून पाहून त्याला वैराग्य उपन्न झाले. सीमत पर्वतावरील श्रीनागमुनि १ यातरभून् २ हरिषेणचनी ३ सवार्थसिदि।

·[८०] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । जवळ दीक्षा घेऊन तपश्चरण केल्यावर तो सार्थसिद्धि स्वर्गाला गेला. जाती दागरथी रामलक्ष्मणों बलकेशवी । तद्वृत्तं बहुवक्तव्यमित्यतापृथगुच्यते ॥ ११॥ ददारथ राजाला राम व लक्ष्मण नामक बलदेव यवासुदेव झाले. ते वृत्त फार मोठे आहे ह्मणून ते रवनंत्रपणे सांगितले जात आहे. ॥ अथ रामायणम् ॥ जातोऽत्रान्त्यतनो रत्नपुरे राज्ञःप्रमापतेः। तुक्चन्द्रचलस्तन्मित्रं विजयाख्यच, मन्त्रितम् ॥१२॥ याच भरत क्षेत्रांतील मलयदेशांत रत्नपुरचा प्रजापति व राणी गुणकाता पानां चंद्रचूल नामरु मुलगा झाला. त्याचे प्रेम मचिवाच्या विजय नामक पुत्रावर फार होने. विवाद्यमानां कविरचिदिसेनातिमायिनीम् । कुवरदत्तां श्रुत्वासा समित्रो लानु यतः ।। १३ ।। रत्नपुरचा नगरशेट कुबेराने आपली मुलगी हुबेरदत्ता न्याच नगरांतील वैश्रवणोठ व गीतमा याचा मुलगा श्रीदत्त याला देण्याचे ठरविले. ती फार सुंदर असन्यामुळे तिला पळवून अपग्यासाठी विनय नामक मित्रासह चंद्रचूल निघाला. १ चरमशरीरस्य राज्ञः अंत भवा अन्यानन्यस्य सः २ करस्थ - नियुत्री ३ गौतमावैश्रवण पुत्रेण ४ महापापिष्ठ स्मनुचरान् ५ वसापर्ने ।

·विपटिस्मृतिशास्त्रम् । [८१ वणिक्पूत्कारती राज्ञादिष्टेन पुररक्षिणा । जिघांसितः स्वयं हन्तुं तं जित्वा मन्त्रिणी नृपम् १४ वध्यावेवेति संरब्धं महारलगणेशिना । संयमे लान्ततरतीनं तपस्य॑न्पुरुषोत्तमम् ॥ १५ ॥ सर्व चाण्यानीं राजाकडे तगार केल्यावर राजाने ग्रामरक्षकास त्या दोघा युवकाचा वध करण्याची आज्ञा दिली. पण ग्रामरक्षकाने त्याना जिंकून राजाकडे आणले. प्रधानाने त्या दोघा युवकाना महाबल गणराकडे नेले. महावरगणवराकडून ते दोघे मारले गेले अर्थात् त्याना दीक्षा दिली. दीक्षेनतर ते खडतर तपथरण क्रू. लागले. जित्वा दिश स्वनगर विशन्तं वीदय केशवम् । ईडग्भूयामतीष्टश्रीस्तृतीय कल्पमापिवान् ॥ १६ ।। तेल सोमप्रभ नामक रानाला सुदर्शना राणीपासून सुप्रभ व सीताराणापासून पुरषोत्तम अमे पुत्र होते ते दोघे प्रतिनाराय- णाला मारन आले हाते या फेशन पुम्योत्तमारा विनिमय बन्दन येताना पाहून चद्रचूर मुनाने आपणहि अस म्हाने असे निदान बापल मेन्यार ता सनत्कुमारनामक गात कनकप्रभ रिमानात पिनयनामकदेर झाला व विजय मुनि मे वानर त्याच स्वर्गातील माणिप्रभविमानात मणिचूलनामक देव झाला , हनु चारित २ कुमार ३ मारतो गणशिना ४ प्रयत्नानि यथा भरति तथा ५ सम्यम्यमभूमि श्मशान पक्ष सयमभूमि चार प्रति ६ तप कुर्वन् नद्रचूल । ७ अनतीजनती वीर ८ इध श्रीयस्य ।

·[८२] त्रिपष्टिस्मृतिशालम् । ततकाश्या मुबालाया देव्यां दशरथादल । रामोऽभूद्विनयाकोऽन्य कैकय्यां लक्ष्मणो हरि ॥१७ पुढे काशी नगरीचा राजा दशरथ व राणी सुबाला पाया पोटी मत्रिपुत्र विजयचा जोर रामनामें करून जन्मला. त्याच राजाला केकयीराणीपासून राजपुत्राचा जीर लक्ष्मण नागने झाला राम बलदेव होता व लक्ष्मण वासुदेव महाकालासुरीभूतस्तपसा मधुपिङ्गल । जज्ञेऽहन्मुलसांवरात्सामात्य सगरं द्विनः ॥१८॥ पूर्ण चक्रवर्ती हरिपेण तपाने सर्वार्थसिद्धिम ये जम यावर हजार वर्षांनी अयायानगरीत सगर नामें राजा झाला. सुलसा देवीच्या स्वयगम तो गेला असता मधुपिंगल नामक एक सुदर कुमार तेथे आग होता तेहा मसरग्रस्त होऊन त्याला त्याने दूषित लक्षणाचा हारे होते त्यामुळे चिडून मधुपिंगल स्वयारमहपातून चालता झला व याने खटु होऊन दीक्षा घेतली मे यानतर तो महापाल नामक व्यतर देव झाला तो सगराच्या वशाचा अमा यासह नाश करण्यास सज्ज झाला व्यतरदेव ब्राह्मणाचा रेप जन समराकडे येऊन ह्मणाला तुझ्या शचा नाश व्हाना उपयलम्मी वाढावी अशी तुझी इच्छा अमेल तर तू यज्ञ कर में होऊन सगराने या फेडा च नरकात पडला १ तृतीवर चद्रचूल ३ विजयपधारी महाकालापुर स्वयं ब्रहा भूगा परल चर वा घुम्छदलरमानिमित्तय इन्तिम । -- -- - ·त्रिपष्टिरमृतिशास्त्रम् । [८३] अस्मत्पुरी पुरेत्येत्य सतुग्दशस्थोऽवसत् । आयोध्यां भरत देव्यां शत्रुघ्न जात्वजीजनत् ॥१९॥ राजानें काशी सोडून आपल्या यशाच्या अयोध्येत वास्तव्य वेलें त्याला एका राणीपासून भरत नामा पुन झाला व दुसऱ्या एका राणीपासून शत्रुघ्न झाला. भारते धातकीखण्डे प्राचि सारसमुच्चये । देशे नाकपुरे राजा नरदेवो वृपश्रुतेः ॥ २०॥ वातकीखडात भरतक्षेत्रातील सारसमुच्चय देशात नारपुरचा राजा नरदेव नामक होता. त्याने धर्मोपदेश ऐकून अनत गणधराजगळ दीक्षा घेतली प्रमज्योग्न तपः कुन्खिगेट्चपलवंगतः। कृत्वा निदान सौधर्म गत्वाऽतोऽजाने रावण ॥२१॥ त्याने उग्र तप केले पण चपल येग विद्याचराग पाहून त्याचे वैभर आपणाला असारे असे निदान केल व मेल्यानतर सौधर्म स्वगत देव झाला तोच पुढ राण झाला पौलस्त्य सप्रियो रन्तु सोऽगाद्रूप्याद्रिमानने । विद्यासिध्युपता तबालकेशामितवेगनाम् ॥ २२ ॥ जबुद्वीपात भरतक्षेत विजया पर्वताच्या दक्षिणश्रेणीत मेघकूट नामक नगर आहे तेप पिनिमांच्या वातील सहसनीय १ पुरा पूर्व एषा पुरी अस्मनाया इति कारणादेय आगत्य २ पूर्व मदर ३ अनतार यगगशा[४ पुलस्त्यस्य अपय मेनिया।

·त्रिपटिस्मृतिशास्त्रम् । [८५] स्या दुष्ट दशाननाने तिला कोठे तरी नेऊन सोडण्याची भा ज्ञा केली. एका पेटीत पुष्फळ द्रव्य व पत्रासह तिला टेऊन मारी- चान नेटी व मिथिलाग्नात दूर नेऊन ती पेटी पुरती कर्पद्भिस्तद्भवं सौर सौगयानीय दारिताम् ।। उद्धाट्य जनको लेखाज्ज्ञाततत्वो ददा मुदा॥२६॥ देवयोगाने त्याच जागी घर बापण्यासाठी सक जमीन ना- गरू लागले असता त्याना ती पेटी सापडली त्यागी ती जनक राजाग नेऊन दिली पेटी उघडल्यावर पनावरून ननकाला सर्व कळलें सीतारया वसुधादव्य पण्डिता मा पृपाप ताम् ।। सौपि भूगहगा प्रेम्ला गुणयन्ती कला फ्ला ।। २७ ।। याने आमदाने ती मुलगी सुधाराणाच स्वाधीन केली तिचे नार सीता टेऊन तिचे ती सरर्धन कर गलीच या बरोबर ति च्या क्लाहि पाह लागया तां यौवनोल्लासतुङगा याचमानपु भूरिषु । दृष्वमा जनकोऽन्ययःसदस्यूचे चम्पतिम् ॥ २८ ॥ तारण्याच्या उन्हासाने वाढत चालल्या निटा पाइन बरेच जण तिग मागणी घान्द सागटेरे पाहन सभेत राजा दुशलमतीला म्हणाग १ २ आवासनिमित्त ३ मारिचि मत्रिणी मुन्नाट पडिता ५ गया अवमान पेत्ति ६ मनाहरा ७ कुलमति सश।

·[८६] त्रिपष्टिस्मृतिशात्रम् । यज्ञे हुता मारमुलसावाजीभसगरादयः । सदेहा स्पर्ययुरिति श्रूयते तवानियत सः ।। २९ ।। पूर्वी यनांत सगर, सुलसा, हत्ती, घोडे, हृत केले म्हणून ते सदह स्वर्गाला गेले असे ऐकिवात आहे म्हणून तो यज्ञ करारा. तद्रत्वाख्यत्स सावेतकित्वेप विधिरामुर । विहन्यते गगखगव शङ्कान रावणात् ॥ ३० ॥ रानाच बोलण ऐकून कुशलमति म्हणाला हा विचार चागला आहे. हा यज्ञ महारागपुराने सागितला आहे त्याचा नाग, खग वगैरे नमाचे टोर रारण स्थित करील अशी शका आहे. सीता रामाय दास्याम इत्युक्त्वा गमलक्ष्मणां । तक्षार्य तवानेया मिथिलशस्तहानात् ।। ३१ ॥ रामागचा । साता देऊ से सागून रामलक्ष्मणाना यज्ञ रक्षणासाठी भाणार. बुशटमनीचे हे बोलणें उनकाने मान्य केलें. दूतात्तदुक्त श्रुवाप्तः कोशलेगी व्यचारयन् । तेच अयोऽनुगन्धित्वात्तापुर्युभजन्मसम् ॥ ३२ ॥ कोशल देशाला दून आमरणामाठी पाठविण्यात आला. दश- रथ रानान सल्लामसलत केटी सांची समान मिळाल्यानतर त्या- ना पाठविण्याचे ठरलें १ महाकारगर्मुरण मात २ विघ्नते ३ जिनशासनपश्चातीयेनांग खगैनायानुप्रहरमनुनाद ४ चनूनिवाक्यमभ्युपगच्छनिस्म ५ जना सदष्ट ६ पुगनिमनिममुवै सह ७ दशरय ८ आता.. पपलक्ष्मणयार्यशरमार्थ मीयलार्या प्रयाण १० मन्यत स्म. ११ व्याचमुरापांनापविभागेन dan ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् [८] वैराग्यक्षान्त्यनशनै कामक्रोधोदरामिषु । हुतात्मयज्ञ निर्वान्ति वनस्थाश्रमणा इति ॥३३॥ कामग्नि, क्रोधाग्नि व उदराग्नामध्ये वनात राहणारे श्रमण अनुक्रमानें वैराग्य, क्षाति व अनशन या आहुती देऊन आमयज्ञ करतात व मुक्त होतात हा आपयज्ञ होय. आऽनार्पःस यत्राहगणिकेवलिवर्मणाम् । संस्काराग्निषु गन्धादीन्हुत्वा सिध्यन्ति गेहिनः ॥३४ तीर्थकर, गणधर व इतर केपटीच्या शरीराच्या सरकाराचीत गवादिके करून गृहस्थ यज्ञ करून सिद्ध होतात हा अनार्प यज्ञ होय. असे हे यज्ञाचें आप व अनार्प नामक दोन प्रकार आहेत. हिंसायागन्तु सगैरविश्वभ्यादिद्विषां व्यधात् । दुर्गत्यै पर्वतमुनामुरस्तत्स दुप्यताम् ॥३५॥ राजा सगर न त्याचा मत्री विश्वभू वगेरेचा द्वेष्टा महाकाल नामक व्यनरदेवाने त्याना दुर्गति प्राम व्हावी म्हणून पर्वताच्या द्वारे हिसा- स्मक यज्ञ सुरू केले ते दुर्गतिलाच कारण होतात, क्षरिकदव ब्रा- ह्मणाजवळ त्याचा मुलगा पर्वत, नारद नामक परदेशी विद्यार्थी व राजपुत्र वसु विद्यापारगत झाले. पर्वत शद्वाचे अर्थ विपरीत करीत असे त्यामुळे तो टीकेस पात्र होई १ नृलोके सिद्धाः सिद्धयति सेत्स्यान्त. २ तीर्थकरगणधेरैतरसर्वज्ञ शरीराणा हुत्वा विधिवप्रयुज्य सिद्धपति फ्रमेण मुच्यत ३ सगरमनिमदो- दरमिमुख ४ अनदेयतया रामस्योपदिश्यता । -- ·[८८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । अंजोतव्यमित्यत्र नारदन तिरस्कृत । पर्वतोऽमुरतो यज्ञे तीर्थे सोयातयत्पशून् ॥३६॥ तीन वर्षाच्या जुन्या यथान्याने यज्ञ कराना कारण त्या य- याना अकुर फुटत नाहीत व ह्मणून ते हिमेंस कारण होत नाही असा नारदानें अर्थ फेला. अज ह्मणजे पर नमून बरा हाय व होमात त्याचा वळा धागा असा पर्वताने अर्थ पेला व तो यज्ञात पशूचा धान करू लागला त्यामुळे पर्वत सत्राकडुन तिरस्कारला गेला महाकालश्चतुःषष्टिसहस्रामुरराट्ट । 'त कृत्वाध्यापयत्याप्टिमसहसाण्यथर्वणि ॥ ३७॥ महाकाट व्यतरदेवाने अथर्ववेदात मार हतार चा बनवून पर्वताला पढनिन्या. वसुःवभ्रमरच्छागरिति साक्ष्यों सपर्वतः । सर्वार्थमिटि चाहिमाधर्मण नारदोऽगमम् ॥३८॥ वसु रानाने मोहरश होउन पर्वताच्या मतामच रकार दिला. ते सर्व नरकात गेले. अहिंसा धर्मामुळे नारद मान सार्थसिद्धिनामक स्वर्ग गेला. रामोऽथ सर्वसामग्यापिनादिष्टःसलक्ष्मणः। गत्वा विदेहास्तर्नु निष्टाप्य तत्मुताम् ॥ ३९ ॥ १ याबीन च विचारमनमियभिधीयत । तकिरण सत्तचिमुख देवाचन विदुः २ क्षीरपदबागभ्यासशिष्यग दाातरायतन ३ शिष्टमभा परिसमा प्रमागवलेन निगृहीत ।४त पवन पाटयति स्म साक्षेपदोनन ·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [८९] दशरथाच्या आज्ञेवरून सर्व सामग्रासह रामहि ठामणाला बरोबर घेऊन विदेह देशाला गेला. तेथील जनक रानाला यज्ञात मदत करून त्याच्या मुगशी लग्न करुन आला. शिवायोद्धश्रियं प्राप्त सामतं परिणायितः । तातनान्या राजकन्याःमप्त पाडग लक्ष्मण ॥ ४० ॥ लग्नानतर राम अयोध्येला परत आला ते हा वसतकतु सुरु झाला. दशरथाने आणायी सात रन्याशी रामाचे लग्न टाठे य सोळा कन्याशी रमणाचे लग्न रापलें. देवादितोदित कार्य गत्वा कुर्वीत सानुजः। इति गमेण विज्ञप्तोऽमुञ्चयुक्त्योदित पुन ॥ ४१ ॥ रमणासह रामाने शानियोचित देवार्य केले. वाशीत राय स्थापण्यासाठी जाण्यास रामाने परवानगी मागितली असता प्ररम मोहान दारधाने ती नामशररी पण युक्त न समजाविण्यात आर्ट. राज्यऽभिपिन्य सं तातो यावगज्य च लक्ष्मणम् । विभूतत्तापधिष्ठायें कामित्युदिती भृगम् ।। ४२ ॥ दशरथाने रामाय राज्याभिषेक केला रश्मणाटा युपरान- पद दिले. आणि आना याशीत राज्य स्थापा ह्मणून दशरथाने त्याना सागितले. तेथे त्याची अतिशय उन्नति शाटी. गत्वा नन्दनपचिताटाख्य जातु तद्नं । क्रीडित्या प्रेयसीयुक्तौ स्थिताविन्द्रमतीन्द्रवत्।। ४३॥ १ गुरूपरपरायातकार्य २ क्षत्रियमादिसमर्थनारसया ३ तत्तस्मा द्राज्यामिरेकानतर ४ रिस्य कास्यामशिन व्यमनि सकस्य ।

·[९०] त्रिपष्टिरमृतिशालम् । काशीत राज्य स्थापून नदनवना प्रमाणे सुदर चित्रकूटा वनात राण्यामह इद्र व प्रतीद्राप्रमाणे रामलक्ष्मण नीडा करते झाले.. नारदस्ती तथा दृष्ट्वा चरणपी प्राप्य रावणम् । प्रलोभ्य सीतारूपोक्त्या चक्रे तं इमित्मकम् ॥४४॥ कलहप्रिय नारदाने त्याना तसें आनदमन पाहिले व राणाकडे जाऊन सीतेच्या रूपाची त्याच्यापुढे इतकी स्तुति केली की तोलो. भाविष्ट होऊन तिचे हरण करण्यास उत्सुक झाला. मुक्तया मूर्पणखया वृद्धयान्वीक्ष्यंगोधिताम् । सीतां हृतां समारीचःपुप्पणासदत्स खे ॥ ४५ ॥ त्याने मारीचाशी चर्चा केली व शूर्पणखला सीताहरणाचें कानावर पाठदिले. त्या म्हातान्या शूर्पूणग्वेने सतिला शोधून काढली. ती रामावर पूर्ण अनुरक्त अमून शीटपती आहे असे तिनें राणास सागितले. तेव्हा तो सत चिडून पुष्पक विमानात रमून मारीचा- सह निघाग. तेन मारीचंहमणात्ता रामेण वियोजिता । तद्रूपेणाधगतं स्वं नीत्वा शिक्किया धनम् ॥ ४६॥ मारीचाने हेममृगाचे रूप घेउन रामाला सीतेपासून मृगया- मिषाने दूर नेले आणि रावणानं रामाच्या रूपाने येऊन पालखीतून सीतेला नेलें. १मारीचेन सह मनायित्वा पेपितया २ पतिव्रतात्वेन परीश्य संबधितो सीता तद्वचनविरातों।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [९१ ] तवृत्तं श्राविता शोकान्मूच्छितोन्मूर्छर्य लोभितां ॥ खगीभिरुज्झवागुक्तों रामक्षेमवावधि ॥४७॥ ल्केत आल्यावर राबणाने रामरूप सोडले. तेव्हा त्याला पाहून ती मच्छित झली. ती शुद्धीवर आल्यावर विद्याधर स्त्रिया तिची सम- जूत घालू लागल्या. पण रामाचे कुशल फळेपर्यंत मी काही बोल- णार नाही असे म्हणून तिने मौन धारण केले. तदोत्सातोदयादानशासतः पथ्यमाक्षित् । शस्त्रशालां द्विचा नाशासीत्स द्विगुणोदय ||१८|| तेव्हा लकेंत सर्वन उपात होऊ ल गले रावणाच्या आयुध शाळेंत उत्पात करणारे चकरन निर्माण झाले त्या चकाचे फळ त्याला माहीत नव्हते त्या सीतेचा स्वीकार करू इच्छिणा या र वणाला तिला सोडून देणेच पथ्यकर जाहे सणून सुज्ञानी सगितले. गृहीत्ला रोहिणी राही गतेऽभ्राम्यच्छशीत्यहम् । स्वमंद्राक्षनिति प्रश्नावहीन्या जानकी गते ॥ ४९ ।। इकडे मायामृग नाहीसा झान्यार राम चिरस्टननात परत आले व साता तेथे नाही अस पाहून दुखी झाले. त्या रात्री दशरथाला स्वप्न पडले की राहून रोहिणीला नेच्यावर चद्र उगाच १ चतना पाप्य २ प्रराचनावात्यै स्वराज्यादिक प्रतिदर्शितलोभ सा अधोमुखी ३ त्यत्तगीर्जाता मानेन स्थिता ४ अह उना भगमि राम कुशलवात श्रवणानतर अब ब्रुवे ना यया ५ ग्रहण । सीतास्वीकर कययस्य ६ माह । ७ द्वितीय रयाग तस्यात्यातभूत न जानाति स्म।

·[९२)
निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् ।
भटकत होता या स्वमानन जानकीला घेऊन रापण गेला
असे समनले
रापणे राघवो वाराणस्या दिष्टं पुरोधसा ।
पिना प्रस्थापितालेखादाश्वस्त सोऽरुपहिप ।। ५०॥
पुरोहिताने रामा काशीत ते स्वप्न सागितले. रित्याने
उल्लेखिलेल्या समाच्या अर्थापरुन रारणाने सांता नेली हे नक्की
कळल्यामुळे मवर राम सूब रागावला.
अर्थत्य नेमतुः खटीतं तमोऽवदत्तमा ।
सुग्रीवोऽहं सुहृन्मेऽ यं विक्रान्तीमितवेगवाक् ॥५१॥
इतक्यात दोन रियाधानी येऊन रानाग नमस्कार केला.
त्यापेकी एक म्हणाला, हे प्रभो ' मी मुनीर र हा माझा पराक्रमी
मित्र अमितग.
खगायपाकिलकिल रामवाली समाग्रजः।
पुरे क्रमागतायावराज्यातनाहता गतः ।। ५२ ।।
पिनया पर्वताच्या दक्षिणेस असलेल्या किरफिल नामक
नगरात वली विद्यारर राज्य करीत होता. त्यात प्रियगूसुदरी
राणीपामन वाला व नुनीर नामक दोन पुत्र झाले त्याने राज्य
सोडताना सालीला गादीर उसनून मडा युपराजपद दिले पण
वाटीमें तेंहि छिनून धेऊन मला हाकलून दिले
सम्मेद ससरवा मार्य जिना स्तन नारदात् ।
ज्ञात्वा पदाप्ति त्वत्पादत्रागां तत्पतीद भो ॥५३॥

·त्रिपटिम्मृतिशास्त्रम् [९३ ] एकदा मी मित्रासह सम्मेदशिखरास गेलो अमता जिनपूजन केलें. तेथें नारदाकडून कळल की रामचद्रापासून आम्हाला स्वपद- प्राप्त होईल म्हणून आम्ही सेंसाठी हजर झालो आहोत तर महाराज आमच्यापर कृपा करा. प्रेपो मर्मत्यादिशचनं प्रियां में गपय । तदुक्तो हनुमान्लङ्कां गता भूलालिरभ्रमन् ॥५४॥ तर मग मी तुलाला पाठवितो. माझ्या प्रियेचा शोर करा असे रामाने सागितल्यावर हनुमान लकेला गेला व तेथे भृगाच्या रूपाने फिरू लागला. वनेऽथतां शिंशपाधी द्राक्षीदामाक्तलक्षणाम् ।। सप्तमेऽन्हि तदात्रत्व प्रदापे मञ्जरीगिरा ॥ ५० ॥ तेहा त्याने रामान सागितलेल्या रक्षणानी युक्त अशी सीता शिसनीच्या झाडाखाली बसलेली पाहिनी सौतेला आगून मात दिवस झाले होने लणून तिचे मन पालटले की नाही ते पाहण्या साठी रापणाने मगीनामा दामीला सायकाळी पाटबिरें स्वयं चाभ्यार्थिनां सीतामनिन्छन्ती सुधा खगेट् । तां निधामनिपिद्धोऽगान्मन्दोदर्या दुराग्रही ॥५६॥ मनिरीने सतिंग ममताविठ की रानगारा पाच हजार राण्या असून तुला तो चाइतो तो तुना पाराणा करील. आता रामाची १ कशादिना तामिछु । २ स्वस्थान पर ३ संत भमा- म्येनिमहाविष्ट ।

·[९]
विषष्टिस्मृतिशास्त्रम् ।
आशा सोड. तिचे तिने ऐकलें नाहीं मन झुद्ध होऊन गण
स्वतं. आला व ह्मणाला की, तू न मानशील तर तुला मी बटीक
वनवीन व ठार मारीन. तरीहि ती यश होईना. तेव्हा तिला
मारण्याचे ठररिलें. पण मदोदरीने त्याचा निषेध केला. तेव्हा तो
दुराग्रही रावण निघून गेला.
साथी चेतया जनन्या सतीधुर्य प्रसीद माम् ।
भुडव रस वपुःपत्या युडवेत्युक्तपि नावचीत् ५७
हे सतीशिरोमणे माझ्यावर प्रसन्न हो. आपल्या देहाचे रक्षण
करून घे र आहार घे तुझी रामचद्राशी भेट होईल असे पुष्कळ
दिनतिरी ती बोलली नाही. मदोदरीने त्याला तिला रामाकडे
पाठीच असाच सल्ला दिला.
माता त्वेपा ममत्यास्थचिन्तयती भट्टकम् ।
तनान्यप्वपि यातेपु वानरीभूय रक्षकान् ।। ५८ ॥
मदोदरीठा आपल्या मुटीची आठवण झाली व रावणाच्या
मुलावर आलेली ती मुलगीच ही सीता तर नसेउ अमा तिला
सशय आला. ही मठा आईसारखाच वाटते असा विचार करीत
सीता वसली असता व मदोदरी निघून गेल्यावर वानरी वियेनें
वानर बनून व द्वारपारकानां दूर हारट्न हनुमान सीतेनरळ गेला.
दूरीकृत्यायुमानत्वा श्रीवत्सादकारण्डकम् ।
मुरत्वाग्रे कुशली राम इत्यूचे तामदइच्छलम् ॥५९।।
१ मदादा २ रामेगतच्छदीर यो तय ३ परिवारजी ४ अमरे.
गुमागावरणासादतागुमसुम ।

·- त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [९५] सर्व अडथळे दूर करून च नमन करून हनुमानाने श्रीवत्सा- ककरण्डक तिच्यापुढे ठेवला. च रामकुशल आहे असें त्याने सागितलें. न वेत्युद्धाय्य तद्रामनामाङ्को वीक्ष्य मुद्रिकाम् । स्वैकगम्यं च पार्थ निश्चित्यासौ मुदालपत् ॥ ६०॥ हा रूपातर करून आलेला रावण तर नव्हे. अशी सीतेला शका आली. पण रामनामाकितमुद्रिका पाहून व पत्रार्ताल आशय जाणून तिची खात्री झाली व ती ह्मणाली- मे व पितेति सोऽवादीनैवं त्वं स्वामिनी मम । शक्नौम्यचैव नेतुं त्वां परं नाज्ञान मे प्रभो ॥६॥ तू मला वडिलासारखा आहेस. तेव्हा हनुमान सणाला. नाही. तू माझी धनीण आहेस. आज मी तुला नेऊ शकतो. पण रामा- ची मला तशी आज्ञा नाही. हत्वारि नेप्यतांशस्तो तच्छ्यिाभोज्यमम्ब तत् । ॐत्युक्त्वा तया मुर्वेतःपगेद्रात्य स प्रभुम् ।। ६२ ।। तो शत्रुचा नाश करूनच त्याच्या संपत्तीसह सती अशा तुल घेऊन जाईल व त्यामुळे त्याची कीर्ति होईल ह्मणून हे माते ? आहार सेवन कर. तिने त्याचे झणणे मान्य केले व तिचा निरोप घेऊन सकाळी हनुमान रामाकडे आला. १ आत्मनैर शातु योग्य । २ प्रशस्ता ला ३ अगी कृत्य ४ विवर्जित प्रगमभाते । 4 ·[२६] विषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । सीता द्रष्टेति पृच्छन्तं नत्वा इंट्रत्युवाच सः । तस्म सनापत्यमधिराज्यं चन्दतुजे ददी ।। ६३॥ सीना पाहिलीम क य झन रामाने विचारताच होय पाहिली हाणून हनुमानाने उत्तर दिले असर समाचार मागितला. तेव्हा रामानें त्याला आपले सेनापति पद देऊन सुप्रीपाला आपिरान पद दिले. सोऽमुक्त्वागढमत्रत्वं सीतां यान्योऽनुकल्य सः। पिभीपणन भाज्याच सत्युक्त्वा संखगेट भटम् ॥६४ अगद म्हणाला की, सामदामादि मार्गाने प्रथम सीतेला मिळ- विण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. लका विभीषणची आहे. त्याच्याकडून रावणाला समजमिले पाहिजे. ते हा विजय, कुमुद, रनिगति मनोवेग वगेरे सह तो विद्यापर हनुमान रामाकडून पाठविला गेला. गत्वारिम्नन साम्नोक्तो योग्यं पे सोऽगम्यमाम् । स्त्रीरत्नं स्वांचकारतु मां नितन्नत्वितु ॥६५॥ शत्रू पळ जाऊन नो माम्यनातिने याच्याशी बोला. पण गरण सणाला की, हे रस माझ्याच माटा आहे. ह्मणून मी हरण करून आणले आहे. रामाटा मन जिंकूनच निला न्यारे लाग . एरव्ही मी त्याग करण्यास तयार नाही. १.सुप्रीवाय २ अगुमान ३ पुनः प्रति । भवान् रामानुजा कि मपण . लपा भनाभीवा ६ मनावगादि विद्याधरभर चतुष्पयुक्त राषण प्रति गत्वा ७ सय ८ राम महाकावरत्न पाचकर ताई एतु आगच्छतु राम ९ स्वपन्न ।

·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [९७ ध्रुवं श्वी क्षिप्त उत्कुंप्य भेटैर्निर्वासितोऽमुना। मुक्तो विभीपणेनार्या पारयित्वा तदैत्य सः ॥६६॥ हनुमानाने रापणाला यथेच्छ तिरस्कारिले व धिकारिलें. तेव्हा रागावून रावणाने त्यास धके मारित हाकलून दिले. पण विभीप- णाने हनुमानाचे सातपन केले. हनुमानाने मदोदरी तर्फे सीतेला भाहार घेण्याम सारले. मग तो रामाकडे परत आला. तंदण्डेऽद्रढयद्राम प्रस्थायाथ शरद्यसी । निर्मूल्य वालिं नीत्वात्र सुग्रीवं तत्पदै व्यंधात् ॥६॥ हनुमानानी सागितलेले हे वर्तमान ऐकून रावणाचा बीमोड करण्यासाठी रामाने सेना सज केली व शरद्रुतूत तो निघाला सुग्री वाला युवराजपदावरून व हनुमानाला सेनापतिपदावरून काढा. मी तुह्माला सर्व मदत करतो असें थालीचे आलेले 7 अमाय करून रामाने त्याला ठार मारून मुग्रीवाला मादीवर बसरिले. सिद्धप्रज्ञप्तिना सोऽपि भक्तविद्यःखगैर्वत । सजभूखेचरचैयर्योऽष्यः शत्रुमध्यगात् ॥ ६८ ॥ १ हनुमता भेदड़वाग्भिस्तिरस्कृत शुनकवत् र उत्कृष्ट अद्ध्या । ३ सभाया. सगलप्रद नि काशित ४ समावास्य विसृष्ट ५ सीता ६ अष्टमदिने भदौदर्या कृत्वा पारणा वाररित्या ७ दडैकसाध्यो रावण. ८ रामस्य प्रयाण कारयित्वा ९ खदिरवने इत्वा १० बलिराज्ये. ११ तत्काल्साधितप्रति विद्येन सुप्रीवेण १२ तत्भणाराधितपूर्वमिद्धविद्या १३ कोटिचतुरशीति ल्शा सख्य भूगोचर , अष्टकोटिसत्यैश्च खेचले त १४ राम ।

·[९८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । प्रशस्निामक विद्या ज्याला साध्य आहे असा सुप्रीन, निरनिरा- च्या विद्या ज्यानी हस्तगत केल्या आहेत अशा अनेक विद्याधरा- सह आणि पायदळ चार कोटी झ्याशीलक्ष सेना घेऊन रामाबरोबर निघाला व ते स शताळ आले. नानिच्छन्तीम्भजयान्यां स्त्रीमित्येकरतस्य ते । सीता मुताग्रवंशस्य युक्तात्मीया न वांछितम् ॥१९॥ नाखूष असदेल्या परस्त्रीचा मी अगियार करणार नाही असे व्रत असलेल्या तुला हे आपली मुलगी सीता भोगण्याची इच्छा धरणे बरे नव्हे आपल्या मुवशाला हे शोभत नाही असें रावणाला पिभीरण ह्मणाग. नशामायाप्यतां नीत्वेत्याचक्षाणामहत् कुथा । भ्राना निसासितोऽभ्येत्य थिती रामं विभीषिण ७० हाणून तिला रानाकडे उन दे असा त्याने सल्ला दिला. त्यामुळे रागाग रावणाने रिभरणाला हाकलून दिलें. ह्मणून त्यानेहि रामाचा आश्रय घेतला. अधोपार्जिनिविप्टेन राम!नुमतोऽणुमान् । पपिसन्यानं भरत्या दग्ध्वायातो पदिापुरम् ॥७॥ समुद्रानगळ आन्यानतर रामाच्या आज्ञेवरुन हनुमान वानर सेनेकडून बन तोइन व रफा पेटसून आला. १ भाषमाणः २ आना ३ सागरनटे ४ देवाह गती परिमयामीनि हात: ५ बहिरिका स्कोर T- -- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [९९] तत्सुग्रीवास्तविद्यौ तल्लंधिताब्धी बलासतौ । आवास्योपपुरं वीरेण द्विी सिद्धिमास्थताम् ॥७२॥ सुप्रीराकडून प्राम झालेल्या विद्याबलाने समुद्र तरून जाऊन राम व लक्ष्मण शत्रुनगरीजवळ आले. हनुमानामुळे न्याना या कामात यश आलें. ततोऽरिणी कृता सधरणेनेत्याक्षिपधा। चक्रमादाय तन्छी चिच्छेद लक्ष्मणोऽर्नु तत् ॥७३॥ रामलक्ष्मणानी रारणाबरोबर घनघोर युद्ध केले. तेव्हा रावणाने रागाने सोडलेलं चक्रच घेऊन लक्ष्मणाने त्याच्यावर फेकले. न त्याचा शिरच्छेद केला. प्रात्याप्तयोजितो रामः सीतयारिपटे ज्यधात् । विभीषणं मुरागरंभिषिक्तश्च लक्ष्मण ॥ ७४ ।। रामाला त्याची सीता त्याच्या आप्तजनांनी भेटविली. राम- णाच्या राज्यावर बिभीषणाला बसपिलें व लक्ष्मणाला देवानी भिन्न जाधीशपदापर अभिषेक केला. को टिकारव्यशिलोवृत्या तुष्टीदिव्यासिपि सः। स्वानन्दात्सायनो जित्वा दिशोऽयोध्यां श्रितोऽतपत्७५ १ तान्या सुप्रीवहनुमद्या प्राप्तिकतविमानेनावनारितसमुद्रौ रामलक्ष्मणौ ३ सैन्य बहिर्मुक्ता ४ सुभटेन शुणा द्विप हनुमता कृत्या ५ रावणेन ६ क्षिप्त ७ चक्र ८ सुप्रीवत्रिभपिणादिभि ९ गगाजा । १० हर्ष प्राप्तात् ११ सौनदनामान। २ ·[१००] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । कोटिका नामक शिला लश्मणाने उचलला तेव्हा सुनद ना- मक यक्षाने सतुष्ट होऊन सौनद नावाचा खास तलवार लम्मणाला दिली तेथून ते अयोध्येकडे जाऊन राज्य करू लागले एकदा सपरीवार शिरगुप्तजिनादल' । धर्म श्रुत्वा सानुजोऽभूदिष्टिमाप्य प्रभायुत. ॥ ७६ ।। त्यानी मनोहर नामर वनात शिरगुम जिनरानापासून सद्ध मांचे श्ररण केले निनपूतन बदन करून ते तेजस्वी बनले तत कतिपयादान्ते सास्तऽन्योनुनी प्रभू । कृत्वा काशी गता पुत्रपौत्रास्ता ननन्दतुः ।। ७७ ॥ भरत व शनुन या वधूमह अयोध्येत का। य रायीभर मेगन व त्याना राय देऊन रामटरमण काशीला गेले व तेथे पुनपौगासह आनदात राहिले दृष्टस्समरया मृत्वा महारागण रक्ष्मणः । गता रावणवच्छुम तच्छाकान्त प्रबुद्धधी ॥७८ ॥ एकदा रमणारा तीन समें पाली मस्ती आलेल्या हत्तीन मोग वटवृक्ष पाडला हे एक राहूनें प्रासलेगसूर्य रसातलाला गेला हैं दुसरे एका चुनेगची राजया चाचा एक भाग पडग हे तिसरें, । सातामुप्राय दियुत २ राम हटिमान्य प्रमया तजमा युनोऽ भव, ३ भरतामा ४ स्यामिनी सरिनो ६ मत्तम मभरटा, राहुमसन्दी भूपात , प्रामदैकदमगधादन मस्य महारोगण मरण दिनान मोय पिनाश तृतीयन रामप्रा या च पुराहितेन रहस्युन । -- ·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [१०१] 1211 पहिल्या स्वमाचे फल ह्मणून लक्ष्मणाला असाध्य रोग झाला. दुस- या स्वप्नामुळे वैभव नष्ट होईल व तिसऱ्या स्वप्नाचे फल छणून रामचद्र दीक्षा घेईल. त्याप्रमाणेच घडले. रावणाप्रमाणे लक्ष्मण मेश व त्याच्या शोकामुळे प्रगल्भवुद्धीच्या रामाने दाक्षा घेतली. लक्ष्मणौ पृथिवीचन्द्रे राज्यं न्यस्याजितंजये । सीतात्मजेष्टमे यौवराज्यश्च मिथिलइयवत् ।। ७९ ।। लक्ष्मणाचा मुलगा पृथ्वीचन्द्र याला गादीवर बसविण्यात आले सीतेच्या सात लहान अर्जितजय नामक आठव्या पुत्राला युवरान पद देण्यात आले. मिथिलादेशहि त्याच्याच वाट्याला आला. साकेतमेत्य सिद्धार्थवने वित्या रलस्तप । शिवगुप्तजिनात्सिद्धः सम्मैदेणुमहादियुक ।। ८० ॥ नतर रामचद् अयोध्यला गेले व शिरगुप्त जिनराजापासून दीक्षा घेऊन त्यानी खूब तपश्चर्या केली व मम्मटेशिखरावर ते मोक्षाला गेले. हनुमान गैरहि तेथच मुक्त झाल विभीपणादयश्चानुदिश चयस्तपोग्लात् । सीताच्युत गतान्य तु यथाव स्वर्गमासदन् ।।८१ ॥ विभीषण, हनुमान, सुर्मागादि आपआपल्या तपाबलाप्रमाणे १ लक्ष्मणस्य अपत्य लक्ष्मणिस्तस्मिन् २ मिथिलाधिपत्ययुक्त ३ देव्यो राजान कुमाराश्च सह दावता न पुन आवोस्तौ शिवगुप्त जिनेन रामे प्रातबोधिते गृहीतसयमा पृथिवीचद्राजितजयो।

·६१९२] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। . अनुदिश स्वर्गाला गेले. सीता अच्युत नामक स्वगांत गेली व इसहि आपापल्या कर्मानुसार स्वर्गाला गेले, इति श्रीमुनिसुव्रततीर्थकरहरिषेणचाकरामलक्ष्मण रावणचरितोत्तरविंशम् ॥ २० ॥ देशेभूदा कौशम्न्यां सिद्धार्थ थावकोत्तमः । श्रुत्वा स्वतासन्यासं महाबलजिनादसा ।। १ ।। संन्यस्य पध्दवा नामान्त्यं भुक्त्वा शर्मापराजिते । मिथिलेशस्य भूत्वाह विजयाख्यस्य तुम्माम् ॥ २ जम्बूद्वीपात, भरतक्षात, वसदेशातील कौशादी नगरात राजा पार्थिव न राणी सुदरा पोटी सिद्धार्थ नामक राजा होता. तो उनम श्रावक होता. पाथियाने महाबलनिनाजवळ दीक्षा घेवली. व तो समापिमरण साधून मरण पागला हे ऐकून सिद्धार्थ राजान मुनिनर नामक अपविज्ञानी साधूजवळ दीक्षा घेतली व एकादशगारे अध्ययन र घोडश भावनाचें चित्तनन कस्बन तीर्थकरनामर्म बाले आणि तो अपराजित नामक उत्तम अनुत्तरविमानात अहमिद्र झाला. वगदशातील मिथिलानगरीत राजा विजय व राणी थप्पिला याच्या पोटी नमिनाथ तीर्थकर होऊन तो अहमिंद्र जामला भुक्त्वा मेयागमे रन्तुं गजारूढो वनं वजन् । नत्वा साधर्मदेवाभ्यां नमःस्थाभ्यामितीरिनः ॥२॥ १ भरते राजा ३ वगद ४ अह धदस्य अहमिन्द्र एवं ५ चप्पिला गर्ने ६ जन्मनो द्वितीयदिने समवसरण गताम्या । -- ·-- त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् [१०३] त्यानीं बचि वर्षे राज्यभर भोगलें. एकदा वर्षाऋतूच प्रारमी हत्तीवरून ते वनश्री पाहण्यास गेले असता, सौधर्म स्वा- तील दोन देव आले व १दन करून सणाले, आवाभ्यां वत्सकावत्यामिहाहर्दपराजितात् । श्रुत्वाध भावितीर्थेशं देवं त्वां द्रष्टुमागतौ ॥४॥ जबुद्राच्या पूर्वविदेह क्षेत्रातील वत्सकारती देशात सुसीमा नगरीत अपराजित विमानातून अपराजित नामक तीर्थकर उत्पन्न झाले आहेत. त्याच्या दर्शनास सर्व देव गेले होते. तेथें असें ऐकले की, अपराजित स्वगीतूनच मिथिला नगरीत जन्मलेले नमिनाथ भाषी तीर्थंकर आहेत. लणून आम्ही आपल्या बदनास आलो. तच्छ्रुत्वा त्यक्तराज्योऽसौ नपसा भाप केवलम् । तीर्थ प्रवर्तयामास नमिमेनं नमाम्यहम् ॥ ५ ॥ तें ऐकून शहरात परत आल्यावर त्यानी वैराग्ययुक्त होऊन राज्य सोडले व दीक्षा घेऊन तपश्चरण केले. आणि ज्यानी धर्म- तीर्थ मार्तित केले त्या नमिनाथ तीर्थकराना मी नमस्कार करतो द्वीपेऽत्रैरावते जात श्रीपुरेशी वसुन्धरः। पद्मावतीप्रियामृत्यावरवर्मजिनान्ति ॥ ६ ॥ जबुद्वीपाच्या उत्तरेस महारेरास्त क्षेत्रातील श्रीपुरचा राजा वसुधर व राणी पद्मावती याना विनयधर नामक पुत्रा होता. पद्मावती १ जपूद्वीपे स्थितायो ३ देववचन। - %AA- ·[१०४] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । राणी पारल्यामुळे राजा फार कष्टी झाला व त्याने यरपर्म नामक सर्वज्ञदेवाजवळ दीक्षा घेऊन बरीच तपश्चर्या केली. स संयम्य महाशुनं गतः कोशाम्ब्यधीशिन । रिजयस्य सुतो जातो जयसेनी रथोड्गकृत् ॥ ७ ॥ शेवटी समाधीमरण साधून तो महाशुक्रनामक रिमानातील देन झाला. तेथून तो ५सविजय देशातील काशाची नगरीचा गजा विजय व राणी प्रभाकरी याच्या पोटी जयसेन चक्ररता होऊन जमला. साधाग्रस्थ सशद्रोल्कापातं तप्त्वा तपो जिनात् । वरदत्ताजयन्तेऽ भूदेवःप्रायोपवेशन ॥ ८॥ पुष्कळ वर्षे राज्यभर भोगल्यावर एकदां तो गच्चीवर बसला असता मेघ गडगटासह उल्कापात झाला तेव्हा त्याला वैराग्य प्राप्त होऊन घरदत्तनामक फेरलीभगनानाजवळ त्याने दीक्षा घेतली आणि च तपश्चर्या करून सनाधिमरण सापल्यानतर तो जयत नामक अनुत्तर विमानात अमृत पिणारा अहमिद झाला. इनि श्रीनमिनाथजयसेनचकिचरितावसानमेकविंशम् विन्ध्येऽत्र मगधे जातो भिल्लो भार्यास्य वागुरा विमलामलद्धयारयौ चारणी मारयस्तदा ॥१॥ भक्तोऽनयो राजगृहे श्रेष्ठी वृषभदत्तक । तयेत्युक्त्वा निपिद्धोऽसौ जाती तो श्रावकावुभी र १ चक्री २ वीक्ष्य ३ अमृतभाजी । -- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१०५] जबुद्वीपात, भरतक्षेत्रात मगधदेशात, सिंध्यपर्वतार एक मिल्ल रहात होता. त्याच्या बायकोचे नार गुरा होते. विमलबुद्धि व अमलमुद्धि नामक दोन चारण मुनीना त्या भिल्लाने ठार कर- ण्याचा विचार केला पण या चारणमुनीचा वृषभदत्त नामक एक भक्त राजगृहनगरीत आहे असे यागुरेने त्याला सागितले व मुनिरा पासून तिने परावृत्त केले. उपदेशामुळे ते भिल्लदापत्य पश्चत्ताप पावून श्राफ बनले. वल्मीके तुम्बकफलं गृहन्दष्टोऽहिनान्यदा । निदानेन मृतः सोऽभूत्तस्यैर श्रेष्ठिनोऽड्गजः ॥३॥ सापाच्या वारळातील तुवक फल घेत असताना त्या भिल्लाला साप चारला व तो मेला. मरताना शुभीनदान वापल्यामुळे तो त्याच श्रेष्ठीच्या पोटी जमला. ३भ्यफेनुःस फनफममा तन्नृपना भजन् । तट्टतो दत्ततद्राज्यं नाकुक्षिदारा झुंचा ॥ ४ ॥ त्याचें नार इम्यवैतु. रानगृहीच्या स्तिशनु राजाने आपली मुलगी कनकममा त्याला दिली. पुढे राजाने दीक्षा घेऊन राज्यहि त्याला दिले. वागरेचा पती मेन्यामुळे ती कष्टी झाली व साप चा- घून मेली. १ जितमधुनाम्ना राजगह नृपय पुत्री परिणीत २ तया स्वय परीकृत्य कृत. ३ जितशत्रुराजेन प्रजत मगधायिपत्य दत्त मजन् ४ ना उरमीक ५ भतवियागोके वागुरा।

·[१०६] त्रिषष्टिस्मृतिशाजन् । वागराथाहिना दष्टा मृत्वा तत्सचिवोऽभवत् । नयोऽपि तपसा जातास्ते सौधर्मे सुरोत्तमाः ॥ ५॥ वागुरा मेल्यावर इभ्यकेतुची सचिन म्हणून जमली. हे दोघे व श्रेष्ठी मेन्यानतर सौधर्म स्वगांत देव झाले. पुप्कार्षापरे प्रत्यग्गन्धिलायां ततोऽभवत् । खगा युदक्तटे भूर्यप्रभेट् सूर्यप्रभात्मनों ॥६॥ पुष्कराद्वीपात, पश्चिमविदेहक्षेत्रात, गधिलदेशातील सूर्यप्रभ नगराचा राजा सूर्यप्रभ व राणी धारणी याना तीन पुत्र झाले. चिन्तामनश्चपलगत्याख्या वेगपंगे जिताम् । तप श्रिता प्रीतिमतीमनु तेऽथ तपोऽभनन् ॥ ७ ॥ चिंतागति, मनोगति र चपळगति असे ते तीन पुन होत. त्याच गाधिल देशातील अरिंदम नगरीचा राजा अरिजय व राणी अजितसेना याना प्रीतिमती नामाची मुलगी झाला. ती मेरपर्व ताला प्रदक्षिणा घालण्याच्या शर्यतीत चिंतागती तिच्याहून श्रेष्ठ ठरला लणून त्याला परमाळा घाटण्यास तयार झाली पण न्याने ती आपल्या लहान मानाना घालण्यास सागितलें यामुळे तिला खेद होऊन तिने निवृत्तानामक अर्निकैनरळ दाक्षा घेतली तेव्हा १६परतुमत्री २ मदिरस्थीवराचार्या वम श्रुवा गृहीतेन तपसा ३ सूर्यप्रमनगरस्य गना सूर्यप्रमन्नस्य रारा धारिणी तस्या । इम्पकतुकन कममामातिचरा क्रमेण तिगनिमनोगतिचपलगाया जाता ५ मनिहाया सर्वेषु विद्याधरेषु मिनेषु चितागनिनवता जिनांत निमित्तीकृत्य ।

·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१०७] वरील तीन्ही भागानीहि दमपर नामक मुनीजवळ दीक्षा घेऊन तप आचरिलें. सामानिफास्तु माहेन्द्र चिन्तागतिपुरस्सरा । दीपेऽत्रगन्धिलासिंहपुरेड्जातोऽपराजितः ॥ ८॥ तेथून ते चौथ्या स्वाति सामानिक देव झाले पुढे मनोगति व चपलगति, जबुद्वीपात, पूर्व विदेहक्षेत्रात पुष्कलारती देशातील गगनपल्लभ नगरीचा राजा गगनचद्र व राणी गगनसुदरी याच्या पोटी अमि-गति व अमिततेज नागाने जमले चिंतामतिहि सिंहपुरचा राजा अपराजित नारे करून जमला, श्रुत्वान्यदा सम पित्रों सिद्ध विमलवाहनम् । ता तदर्चा वीक्ष्य भोक्ष्ययित्यागू सश्रितो नृपः॥९॥ त्याच्या पापाचें नप अर्हद्दास आईचे नान जिनदत्ता एकदा मनोहर नामक उद्यानात दिममान तीर्थंकर आले असता त्याचा बोर ऐकून त्याने दीक्षा घेतली. पुढे बरीच तपश्चर्या करून तीर्थ- करासह तो मोक्षाला गेला ‘यामुळे अपराजित फार कष्टी झाला व पुहा मला दर्शन दिल्याशिवाय मी अन्न ग्रहण करणार नाही अस व्रत घेऊन तो बसला आठ दिवस उपोषण घडल्यापर यक्षपतीने त्याची कृत्रिम रूपें दाखवून त्याला दशन दिले त्याने त्याचे पूजन करून उपवास सोडला. १ यूय वय च जाता' २ भवान् ३ पाल्गुननदश्विरपर्वणि ४ अहंहासन सह ५ तयोरईदासविमलवोहनयाभूतिम् ।

·[१०८] निपष्टिस्मृतिशास्त्रम्। तता माझया यक्षपतिविमलवाहनम् । तस्य सन्दर्शयामास साक्षात्कृत्वा महाशुभः॥१०॥ नन्दीवरान्हिक कला धर्म स्वान्त पुर बुपन् । चैत्यालयऽनुनसरी खगीभूती तप श्रिता ॥ ११ ॥ नदीश्वरपूनन याने केलें. इतक्यात पाला चयालयात दोन चारण मुनी मिले ते अमितमतिर अमितनेज हाने यानी दीक्षा घेतला होती चारणावागता दृप्वामितादिगतितेजसी । मार्य दृगं युवा कापीत्युक्तपानादिमागणी ॥१२॥ 'या अमितमति व अनिततन चारणमुनीना पाटन व पुजन अपराजित ह्मणाला की, तुम्हारा मी काटे तरी पाहिले आहे तेन्हा अमितमति चरणमुनि हणाले मागात मासमात्रायुस्य साविताहत । इप्टा द्वाविंशतिनिकतमायापमान ॥१३॥ राग, तुझ आयुष्म आग पर महिना 7 आहे आदी पून मीच तुप भाऊच आहान प परिमान्या मयासमरणानतर आली दीभा धतरी तेंका जप निताने आर शिम जिनेश्वर पूनन क र वारीम रिम प्रापोराकरन समा4मरण साधर जाताऽस्यूतन्द्राध्य नृप मुमतिष्ठोऽन हास्तिन । यगाधरपिनासपश्चार्य निम्नप ॥ १४ ॥ १मनागतिनानिचरो। • स्वयमारन्यद्धारका कथित ३ मवान्माममानायु ४गरिता • अर दिलानि जिनान्यूजयि ग । -- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [१०९] तेथून तो राजा सोळाव्या स्वगांत पुष्पोत्तर सिमानात अच्युतेंद्र झाला. पुढे तो कुरजागल देशातील हस्तिनापुरचा राजा श्रीचद व राणी श्रीमती याना सुप्रतिष्ठित नागाने पुत्र झाला. त्याने यशोपरमुनीना आहारदान दिल्यामुळे त्याला पचाश्चर्याची प्राप्ति झाली. सुमन्दिराज्जिनादुल्लापति ख्यांतोन्त्यनामयुक् । मृत्वा समाधिना चाभूज्जयन्त लवसत्तमः ॥१५॥ पुफळ रायवैभव भोगन्यावर एकदा तो गच्चीवर बसला असता उल्कापात पाहून त्यारा बेराग्य उत्पन्न झाले व याने सुमदर नामक तीर्थकराजवळ दीक्षा घेऊन एकादशाग वाचले व पोडश- भाग्नाचे चिंतन केले. त्यामुळे तार्थकरनामकर्म बाधून तो समा- धिमरण साधल्यावर जयत नामक अनुत्तरपिमानात अहमिंद्र झाला. हरिवंशेऽन्धकवृष्णेर्माकण्डेयान्वयेऽग्रतुर्के । समुद्रविजय सूर्यपुरड्नामे सते त्सुतः॥ १६ ॥ भरतक्षत्रात हरिपर्षदेशातील भोगपूरचा राजा प्रभजन व राणी मृकडू याना सिंहकेत नागचा पुत्रा झाला. त्याचे लग्न विद्यु- न्मालेशी झाले. त्याच्या यशात हरिगिरी, हेमगिरी, वसुगिरी वगैरे राजे होऊन गेले. कुशार्थ देशाच्या शौर्यपुरचे राजा सूरसेनाला शूरवीर नामक मुलगा होता. त्याच्या भार्येचे नाव धारिणी. हिच्या- १ सति २ प्रसिद्ध ३ देवात्तम ४ दशाना पुत्राणा आद्या दशाह ५ शिवाद व्यामभूत.

·[११०] निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । पासून त्याला अपकवृष्णि र नरवृष्णि असे दोन पुत्र झाले. जयक- वृष्णीला सुभद्राराणीपासून दहा मुलगे व दोन मुली झाल्या. पहिला मुलगा समुद्रविजय, त्याला शिनातीपासून अपराजिताचा जीन अइमिंद्र, नेमिनाथ तीर्थकर झाला द्वारवत्यामभूत्पाणिग्रहे बुद्धो मृगेक्षणात् । तं प्रवज्याप्तविल्यं कृतीर्थ नुमःशिवम् ।। १७ ॥ द्वारस्ती नगरीत रामाच्या पाणिग्रहणाचे वेळी मासाहाराच्या मेनानीकरिता आणलेले हरिण पाहन नेमिनाथाना पैराग्य उपन झाले. व त्यानी दीक्षा घेऊन आणि पटोर तप करून धर्मार्थ प्रार्तित केलें. नतर जे मोक्षाला गेले न्या कल्याणवारर नेमिनाथ तीर्थकराना आह्मी नमस्कार करतो. भिल्लेभ्यकेतुसौधर्मदवचिन्तागतीप्टमाहेन्द्र । अपरानितोऽयाच्युतेंद्रामप्रतिष्ठो जयन्तनो नेमि ॥१८॥ भिल्ल, इम्यरेतु, सौधर्मदेव, चितागति विद्यापर, चौथ्या स्वगातीलदेव, अपराजित, सोळान्या स्वगांतील अच्युतेद, सुप्रतिष्ठित य जयत विमानातील अहमिंद इतक्या भरास्टींतून नेमिनाथ झाले. ले छायेक्षणाद्वाभ्या नीती भाविपिता तप । सशासनिनामा स्वयम्भूदर्शनात्कृत ॥ १९ ॥ दुरदेशातील पलाशकूट गागत सोमशर्मा नामक एक ब्राह्मण १ माहेंद्रेण स २ नदिनामा दिन ३ विमती स्वयभू नानो वासुदेवस्य दर्शनान् सनिदान | ·निपष्टिरमृतिशास्त्रम् । [१११ ] होता. त्याच्या मुलाचे नार नंदी. त्याला मामाची मुलगी लग्नासा न मिळाल्यामुळे व त्याच्या अशक्ततेबद्दल लोकांत टीका झाल्यामुळे वैतागून त्याने आत्महत्या करण्याचा निश्चय केला. शैलपर्वतावर आत्महत्येसाठी तो गेला पण त्याची छाती होईना. तेथे निर्नामक व शख अशा दोन शिष्यासह द्रुमपेण नामक मुनिराज विहार क- रून आले होते. शंखाने नदीला योग्य बोप करून दीक्षा घेरविली. पुढील दुसऱ्या जन्मात नदीचा जीर शख व निर्नामकाचा बाप होणार असें त्यानी द्रुमपेण मुनिरापासून ऐकलें. निदानस्तपसा प्राप्तो महाशुक्रं ततो वल । पद्म शंखचरः मूर्यपुरेऽभूद्वसुदेवतः ॥ २० ॥ शखाने शुभनिदान बाधले व निर्नाम्याने अशुभनिदान वाधले. नदीसह हे दोघे तपश्चर्येनतर समाधिमरण साधून महाशुक्र विमा- नातील देव झाले. नंदीचा जीव स्वर्गातून च्यवून वसुदेव झाला. सौरीपुरात वसुदेवापासून देवकीला निर्नाम्याचा जीव कृष्ण चक्रवर्ती मण्न झाला व त्यालाच रोहिणीपासून शखाचा जीर बलभद्र नामे करून झाला. गहिण्यां कृष्णो देवक्यां मधुरायां हरिर्वभी। तविडासीजरासन्धो ब्रह्मदत्तोऽय चक्रभृत् ॥ २१॥ कृष्ण व बलराम याचा शत्रु जरासघ अर्थात् तो प्रतिनारायण होता. नऊ नारायणानतर ब्रह्मदत्त नामक चक्रर्ति होऊन गेला.

·१ ११४] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । कौशाम्ब्यामुदतोजातः कुमारोऽन्यतुजो रुजन् । निर्वासितः पत्तियत्या वसुदेवमसेवत ॥ ५॥ कौशांबी नगरांत मंदोदरीने त्याचे पालन पोषण केले. पण तो लोकांच्या मुलांना हापमार करी म्हणून त्याला तिने घराबाहेर घातलें. ते सूरीपूरला गेला व तेथे .वसुदेवाचा नोकर बनला. जरासन्धेन राज्याईतरां जीवद्यशाभिधाम् । दातुं मतां जितवतेजयं सिंहस्थं रिपुम् ॥६॥ पोदनपुरचा राजा सिंहस्थाला जो कोणी जिवंत धरून आणून देईल त्याला अर्धे राज्य व फलिंदसेनपासून मला झालेली जीवद्यशा नामक मुलगी मी देईन असें जरासंधाने जाहीर केले. माँदत्सोमुदेवथ यक्ष्यितांदुष्टलक्षणाम् । जितो मत्पत्तिनानेन स कसेनेति बोधितः ॥७॥ वसुदेवाने पराक्रम गाजयून सिंहरथाला पकडले व जरासंधाच्या साधीन त्याला केले. तेव्हा त्याने अर्थ राज्य व जीवद्यशा त्याला देऊ केली. त्या मुलीची वैधव्य प्राची लक्षणे पाहून कंस नामक या माझ्या नोसर ने सिंहस्थाला धरून आणले आहे ह्मणून त्यालाच ती मुलगी द्या असे वसुदेव ह्मणाला. तेनंमन्दोदरीप्राप्तम-जूषापत्रवाचनात् । ज्ञातवंशाय द्राक्तस्मै स राज्या मुतामदात् ॥८॥ १ परपुत्रान २ चपेटामुष्टिदडाधैः। ३ राज्यादेंन कृत्वा तरा साति- शयां ४ मतिशाता ५ दिग्जयावशेषे आत्मना जेतुमशय ६ पोदनेशं ७ जरामघस्य कन्या दानुमिच्छो सिंहस्थ मर्पयामास ८ बापजातास्य- तिवाधितः बद इत्यर्थः ९जरामधेन । --- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [११५) कंसाच्या कुलाची चौकशी करण्यात आला तेव्हा मदोरीने घंटी पनासह हजर केली. त्यामुळे कुलाचा उलगडा होऊन अगदी खुपीनें जरासधाने आपली मुलगी व अर्धे राज्य कसाला दिले. गृहांत्वा मथुरां वध्वा प्रक्षेपाद्रिक्त वैरतः । पितरी गोपुरे न्यस्य कृत्वा सूर्यरात्मभुम् ॥९॥ मला जमत च माता पियानी यमुनेत सोडले ह्मणून रागारागानें कस तसाच मयुरेला गेला ती आपल्या ताब्यात घेतली व त्याने मातापितराना वेशीवर टागते टागून तो वसुदेवाला। बरोबर घेऊन गेला वसुदेव देवसनी देवमिनुमा निजाम् । स्वीकार्य भूत्याया मुदा-ताशामना दी ॥१०॥ देवसन रानाची मुलगी देवकी, जापली चुलत बहीण वसुदेवाला त्याने दिली व चिाहविधीने तिचा स्वाकार सुदेवाने केला. अतिमुक्तमुनि तु भिक्षार्थ गृहमागत । देवकी तेऽनुना साधो पुणगान वाससा॥ ११॥ एकादा अतिमुक्त मुनि भिक्षेसाठी आले असता जीवद्याशा त्या मुनीला ह्मणाली, ही पहा तुमची वहीण कामभोगवताने तुमच्याकडे अभिलापाने पहात आहे. १ यमुनाया बालक्षेपाधिक्य २ विवाह विधिना माहयित्वा ।

·[१९६] त्रियटिस्मृतिशाखम्। स्वहां व्यनक्त्यनेनेति तत्पन्या नर्मणोदित । तामूऽस्याः मुती रण्डात्यां कर्तेति निशम्य तत् १२ तिने अशी आपली चेष्टा पेटेली ऐकून मुनीनी शाप दिला की, हिचा मुलगा तुला विपना करील, तंत्र छिन्ने तथैतेन कर्ताप्यपित्कामिति । तच्छुत्वामर्दिते पद्भ्यतितेन महीमिमाम् ॥ १३ ॥ तेव्हा तिने रागावून त्या भोगरत्राचे तुकडे तुकडे केले. तेव्हा मुनींनी पुहा शाप दिला की तुझ्या बापालाहि माखन तो तुला जनाय कील. मग तिने ते तुकडेहि पायाखाली तुडरिले तेव्हा मुनि ह्मणाले की, तो देवकीपुरा तुझ्या भावाचेंहि राज्य घेऊन चक्रवर्ती होई . भोक्ता निखण्डामिति तच्छुत्लोकसेन तन्मुखान् । देवक्या स्वगृहे सति याचितोऽमस्त तत्पतिः॥१४॥ तो त्रिखपृथ्वीचा शारता होईल हे मुनिवचन कळल्यावर कसाने देवकी माहेरीच वाळत होऊ दे असें वसुदेवास कळनिलें व त्याने ते मान्य केलं, देवकीवसुदवाभ्यां भोजयित्वान्यदा मुनिः। दीक्षा नी स्यान वैत्युक्त सोऽमोचत्सप्त वां सुता ॥१५॥ १ आत्मचेश २ कस मार्यया ३. देवस्या ४ तस्मिन्वस्ने ५ मुनिवचन शुरवा जायस' ७ घसुदेव ८ आवयो र युक्यो । r ·त्रिप्टिस्मृतिशाखम्। [११७ पुढे एकदा वसुदेव देवकीन अविमुक्त मुनीना आहारदान करून आमीहि दीक्षा घेऊ की नाही ह्मणून विचारले. दा स्यानी उत्तर दिले की तुझाला सात पुत्रा होतील, भवितारो यमांस्तेऽत्र योऽन्यनातिवर्धिताः। सेत्स्यन्ति पविमचार्धचक्री भावीति भावरित ॥१६॥ पहिली सहा तीनदा जुळी होतील व ती दुसरीकडेच वाढतीर शेवटला मात्र अर्थचनी होईल असे भात्ति त्या भविष्यरेन्या मुनी नी मागितलें. अलमाभदिल श्रेष्ठीनियमनगमैपिणा । सद्योजातमृतेरिन्द्रादेशन परिवर्तनात् ॥ १७ ।। भदिल नगरातीर वैश्यपुत्री अरका त्याचोळी पाटत होत जाईल.इदा या प्रेरणेनें नेगमर्पिदेव त्या तुळयाची आदलाबदल करील. त्रीनस्वस्त्रीययमांन्कसाशिलायर्या सोऽवधीत्क्रमात् । सप्तमे मास्यतोऽज्ञात कृष्णोऽथ स्वगृहेऽजनि ॥१८॥ तीन खेपेच्या सहा पुनोना कसाने शालेयर आपटून ठार म रले. चौथ्या वस ती माहेरी बाळत न होता घरी झाली साटा पत्ता न लागाना असा बदोबस्त करण्यात आला. पोष्टुं नन्दगृह कृष्ण हरन्सीरीवरपिता । छत्रं गो ताप्तदेवीशृडगोधन्माणिदीपिका ।। १२ ।। १ युगला २ चित्तशो मुनि ३ नामा दवेन ४ देवक्या अग्र अग सुनान्मृनान्मुक्त्वा देवकीपुत्रान् जयीतोलकामे स्थापनात् । " भगिनीपुत्रान् ६ द्वौ द्वौ पुत्रो जाती सत्य शिलापदेनाधानयन् ७ वृषभाकारण मात ।

·[११८ त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । बटराम आणि वसुजानें कृष्णाला नद गवळ्याच्या घरी जतन करण्याम पाठलाचे असे ठरविलें. रातोरात मुलाला त्यानी पोहोचते केलें. वमुदेवाने त्याचेवर का धरले होत. लदेवाने त्याला हातात धरले. होतें नगरवतेने गायीचे रप घेऊन मणिमय शिंगाना उने- उपाडला होता यान्ती निशीथै तत्पादस्पॉदाटितगोपुरौ । सम्भ्रन्तोक्ततदयाग्रसेनाशीवादमोदिती ॥ २ ॥ मरेच्या पेशी मुलाच्या पादस्पशीन एकदम उघडल्या. उन सेनाला त्याच वेशीवर टागले होते त्याला रात्री दरवाने उघ. उटे पाडून आश्रयं वाटरें त्याग सर्व हकीकत कळल्यावर त्याने त्याला आशीर्मट दिला यमुनादत्तपन्यानी सद्योजातात्मजार्पणम्। नन्ददृष्टम्वाभ्ययान्त पृष्टवाज्ञाततदर्थ का ॥ २१ ॥ यमुनेने दभग होऊन त्याना वाट करून दिली. नुकतीच मलेली कन्या घेऊन नद येत असलेला त्याना वाटेत भेटला. देवतेने मला ही कन्या आज रातोरात आपणाकडे पोहोचविण्यास दिली आहे असे त्याने सागितल्यावर त्याना आशय कळला, तस्मै दत्वा स्वडिम्भ त डिम्मा लात्वागती गृहम । संदित्य कसस्ता वीक्ष्य भुग्नासां व्यधादलात् ॥२२॥ १ अतर्कितापवनगुपुरोद्घाटयाकिटोक्त २ वक्रनासा । .

·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । . [-११९] ती मुलगी घेऊन व आपला मुलमा त्याच्या स्वारीन देउन ते दोघे घरी परत आले. तेव्हा क्स आला न त्याने तिचे नाका दाबून तिला नकटे केलें सा तपःस्था स्थिता विन्ये व्याधजग्धोऽगमदिवम् । हस्ताङ्गुलीनयी तस्या कृत्वाज्ञपिन्ध्यवासिनी ॥२३॥ तिला गुप्त तळघरात बाढविली व मोठी झाल्यावर बाहेर काढ- ले. आपलें विस्त स्वरूप पाहून ती लाजली व सुव्रतानामक अजि केजरळ दीक्षा घेऊन तिने वियपर्वतावर राहून तपश्चर्या चा-विली शेवटी तिला पायाने खाल्ले. तीन बोटे पडलेली होती. ती पाहन तेथील जगली लोकाना जाश्चर्य वाटले व त्यानी विध्यवाली देवी म्हणून त्या बोटाची पूजा सुरू केली. पृष्टो दृष्ट्वा महोत्पातात्कंसेन वरणोऽब्रवीत् । जातस्तरिरिति श्रुत्वा तं ध्यायन्यतनादिमि ॥२४॥ एकदा मथुरेत बरेच उत्पात झाले. तेव्हा वरण नामक ज्योति- प्यानी त्याला सांगितले की, तुझा शत्रु निर्माण झाला आहे. ते ऐ- कून पूतना वगैरे देवताना त्याच्या तपासण्यासाठी त्याने पाठविले. मासिद्धाभिस्तद्भवेष्टफलाभिःसप्ताभि धितः । सं तौदिरो विभडगेर्न तं ज्ञात्वाथ विकृत्यं ताः ॥२५॥ १ उद्भकायोत्सर्गेण स्थिता २ भाक्षिता ३ व्याघजनपदैर्देवतोतिभ- णित्वार्चिता ४ भरिचिंतपक्स. ५ पूर्व जन्म ६ वस ७ क्सवचनेन ८ मिण्यावधिना ९ विक्रिया प्राप्ताः।

·[१२०] निपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । (पार्ने पूर्वीच्या जम्मी प्रसन्न करून घेतलेल्या व या जमात इष्ट फळ देणाऱ्या याच देवता होत. त्या सात देवतानी मायारूप धारण केली. विभगज्ञानाने कृष्णाला माग ओळखलें. मात्रन ककुभद्वन्द्वतालरासभिकार्वताः। जिघांसन्त्यस्वाशक्ति समूचिरे ॥ २६ ॥ या सात देवानी माता, गाडी अर्जुन वृक्षाची जोडी, ताट- वृक्ष, गाढव, व घोडा अशी क्रमाने रूप धारण कम्न कृष्णाला मारण्याचा प्रयन केला. पण त्यात त्या असमर्थ टग्मा.त्यानी सास येऊन तसे सागितले. द्रष्टुं म्पविक्रम हन्तुं राद्रकृष्णपाहत । आयातोऽरिष्टदेवस्य जातु प्रावी यभा सः।। २७ ॥ आपग परामम दागविण्यामाटी अरिष्टदेव पाळ्या पैटाचे रूप घेऊन कृष्णाग मारण्यास आला. पण कृष्णाने त्याची मान मोडून टाकली. तच्या गोमुनीनामांपासज्यनाय तम् । पितरी स्मार्चता सिचवलयांम्बा शरतचाम् ॥२८॥ देवकीर मुदेवानी त्याच्या पराक्रमाच्या गर्ता ऐक्न गोमुनी उपगम केन्याच्या मिपान गरन्याचे घरी ते आले. तेथे स्यानी त्याची १ यशादारूग पिस्तनी मा॥ २ त तुमसामयरमा ३रि पराक्रम ४ परमीशभान ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशाखम् । [ १२१] पूजा केली. तेव्हा देवकीच्या स्तनातून आपोआप दुग्धधारा पडल्या. गोवर्धनमहावृष्टा छत्रीचक्रेऽयदा गवाम् । सोऽहिशय्याधन शरवान्पूर्वदेवेगहनान्स्वयम् ॥२९॥ एकदा अतिवृष्टि झाटी असता कृष्णाने गोरर्धन पर्वताचीच छगी करून गायींचे रक्षण केले. मपुरेतील प्राचीन जिनालयाजव- ळीट प्रामदेवतच्या मदिरात अहिशय्या, धनुष्य 7 शप ही तीन रत्ने कृष्णाला दिसली. दृष्ट्या साध्यान्ददाम्यपां साधयित्रे मुतामिति । कसे तरोपितेऽसी तान्मान्वनोऽसाधयन्महान् ॥३०॥ त्या अहिदाय्येवर चढून जो कोणी धनुष्याला बाण लावील य शख बानगील त्याला मी माझी मुलगी देईन, तेव्हा स्वर्भानु राजाचा मुलगा भानु या । नामाने कृष्णाने त्या तीही गोष्टी केल्या. यानी प्रयक्ष पाहिले होते ते ह्मणू लागले की हे भानूचे काम नसून दुस-या कुमाराचे आहे. तेव्हा कान त्या कुमाराला शोधून आणण्याची आज्ञा केली. तत कसभयान्नष्टे गोष्टे केनाप्यनुद्धतम् । तनोद्धत्य हरिशलस्तंभ लेभे जनाशिप |॥ ३१ ॥ त्या आज्ञेमुळे भिऊन नदगवळी गान सोडून गला ज्यागारी ते जाऊन राहिले तेथे एक दगडी खान होता नो कोणाहि उचलू शकत नव्हते. तो कृष्णाने उचलला व सांची शानासकी मिळविली. १ मथुरास्थापनार्थ जिनालयाते पूदिदिश पुरदवतागृह समुत्पन्नान् । +in ·[ १२२] त्रिपटिस्मृतिशास्त्रम् । प्रत्यागते बजे भक्त्वा महानांग पितागरा ॥ कंसं सहस्रपाणि ससरोजान्युपाहरेत् ॥ ३२ ॥ काही दिससानी नदगरळी स्वग्रामी परत आला. तेव्हा त्याला उळण्यासाठी कालिपसर्प ज्याची राखण करतो तें सहस्रकमळ आणून दे अशी आशा कसाने केरी नदाच्या आज्ञने कृष्ण नागास जिंकून तेहि आणून दिले. अथातो नृपेणामामढनन्दी वजन्मजम् । भक्त्तोत्खातरदात्य कृष्णनोक्तजयो द्युतत् ॥३३॥ आपल्या मल्लामह एका फुस्तीसाठी येण्यास नदगनळ्याला कसाने आज्ञा केली त्याप्रमाणे काही मल्ल व कृष्णासह तो मपुरेत मोश करीत असता त्याच्यार मदो मत्त हत्ती सोडण्यात आला. कृष्णाने त्याला त्याचाच दान उपटून त्या दातनेच मारले. गत्वासमा नियुद्धेऽसी त प्रायुक्त नृपाज्ञया । सोऽपि रद्गं प्रविश्यद्धा चारं फंसमप्यहन् ॥ ३४ महाचे आखाव्यात ते गेले. चाराशी कृष्णाची कुस्ती जुपली. एका क्षणात त्याने त्याला चीत्त केले. तेहा स्वत कस द्वद्वयुद्धास सज झाला. कृष्णाने त्याला कुस्तीत ठार मारून टााले. स नाफैिमुरतपुष्पांघविपाश्य यपित्तरी घर । नवृत प्रीतःस्वश्च सूर्यपुरं ययौ ॥ ३५ ॥ १ कालीयनाग २ नीतवान्दस प्रनि ३ दतेन ४ प्यत हरिति वा ५ नाकिमिदेव ६ बचन दिया ७ स्वजातिभि । 4 ·निपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१२३] सर्व देवानी त्यायावर पुष्पवृष्टि केली. त्याने आपल्या माता- पिताना बधमुक्त करें. अनेक माटरिक राजे व आपल्या नातलगा- सह तो मूर्यपुराम गेला. राजीवद्यशसःश्रुत्वा मुक्तानहन्तुं यदून्सुतान् । ज्ञात्वा चक्री जितान्कालयवन प्राहिणोत्स्वजम् ३६ जीपद्यशेने जरासघाला फसमधाची हकीगत मागितली तेव्दा त्याने अपराजिताय व जापच्या मुलाना भारी सेनेसह पाठगिले पण पराजित झाला अमे ऐकून कायल्पनाला याने पाठविले श्रुत्वायान्तमनग्यं त गत्वाब्धा यादवाःस्तिाः । प्रदीप्याग्निं पृथु वास्थान्मार्ग तत्कुलदेवताः॥३७॥ कालयपन चाट्न येत आहे असें ऐकून सर्व यादव सूरीपुर हस्तिनापुर, मथुरा वगरे गाने सोडून समुद्रकिनारी गेले कालयवन याच्या मागे लागला तेव्हा यादवाच्या बुलदेवतेन मातारीचे रूप घेऊन खूब दाना ल पेटविला आणि ती सातारा नाटतच बसली कालयवनाने हा काय प्रकार आहे ह्मणून विचार यावर तुझ्या भीतीने माझ्या यादयपुत्रानी ग्राम याग करून स्वत ला जाळून घेतले आहे. त्याचा हा दागानळ आहे अस उत्तर दिल वृद्धा मत्पुत्रयदेव प्रविश्याग्निं भयान्मृता इत्युक्तोऽस्तियाहयुर्गत्वा तात तथावदत् ॥ ३८॥ १ कसवाधिक प्रहितान् २ पुत्र ३ वृद्धा आइ मत्पुत्रा यादवाश्च अथवा हे मत्पुत्र हे कालयवन ४ विघटयति स्म ।

·[१२४) त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । हातारीच्या त्या बोलण्यावर विश्वास ठेवून कालयवन परतला च जरासधाला त्याने अभिमानाने आपल्या दराज्याचे वर्तमान सागितले. कृष्णाकृताप्टोपवासो वासायोपाधिनगमम् । आरच्याश्वातिमेनं सिन्धुं सोऽरवण्डयत्सुरेट् ॥३९॥ कृष्णाने समुद्रकाठी आठ दिवसाचे अनगनन्त आचरले तेव्हा नैगमदेवाने येऊन त्याला सागितले की, घोड्याच्या आकाराचा एक देर येईल त्यावर बसून तू समुद्रात बारा योजने जा. तुझ्यासाठी तेथे एक नगरी बनेल. त्याप्रमाणे अश्यरूपी देव आल्यावर कृष्ण त्यावर स्वार होऊन समुद्रातन गेला. त्य मुळे समुद्र दुभगून एक बेट बनले. तत्र शकातया यक्षश्च द्वारवती पुरीम् । वसतस्तत्र कृष्णादीनमिकल्याणिकोर्जितान् ॥४०॥ इद्राच्या आज्ञेनरून कुबेराने त्या भेटायर द्वारकानगरी वसविली. तेथे कृष्णादि यादव रहात असताना नेमिनाथ तीर्थकराची गर्भय जन्म कल्याणि झाली, कुरुवंश हस्तिनशा जाती व्यास पराशरात् । तत्पुत्री धृतराष्ट्रांऽन्यः पाण्डुश्च विदुरोऽपरः ॥४१॥ हस्तिनापुरात कुस्मशाचा शक्ति नामक राना राज्य करीत होता. त्यारा शतकी नामक राणापासून पराशर नामक मुलगा १ सुरस्य सदपचरस्य देवस्य स्वामी हरि २ मत्यवतीगर्ने ।

·त्रिपप्टिस्मृतिशास्त्रम् [१२५] झाला. त्याचा मुलगा व्यास. व्यासाला सुभद्रा नामक स्त्रीशसून धृतराष्ट्र पांडु व विदुर असे तीन पुश झाले. धृतराष्ट्री नरपतिवृष्णिपुञ्यों शत सुतान् । दुर्योधनादीनगान्धाों ख्यातवीर्यानजीजनत् ॥४२॥ वृष्णि राजाची मुलगी माधारीपासून धृतराष्ट्र राजाला दुर्योध- मादि शंभर मुलगे झाले. काममुद्राधर पाण्डी कन्यां कुन्ती गेंते रहः ॥ जातमुंद्धृत्य कालिन्याः कर्ण चम्पाधिपोऽपुपत् ॥४३ पन्नभाली नामक विद्याधर हस्तिनापुराजवळ वनक्रीडा करीत असला आगठी हरवली व ती पाडूला सापडली. पांडूने त्याला ती दिली. तेव्हा ही आंगी जवळ असन्त्री ह्मणजे बाटेल तेव्हा गुप्त होता येते असे विद्याधराने त्याला मागितले. तिचा उ.योग करून कुंतीनामक कुमारीशी पांड अदृश्यपणे सभोग फान आला. मुलगा जन्मल्यावर त्याच्या कानात कुंडल घालून पेटत पत्रासह ठेऊन ती यमुना नदीत सोडून देण्यात आली. चपापुरचा राना आदित्य यास ती पेटी सापडली. त्या बाळकाचे पालनशेपण केलें. युधिष्ठिरादीन्सोऽनूदवा तामवान्धकीपणजाम् । त्रीन्कुन्त्यां मद्यां नकुलासहदेवस्तुजोऽसृजत् ॥ ४४ ॥ १ व्यासस्य पुत्राः सुभद्रागभंजः २ गाधारीनाम्या ३ उप्रेसन- देवसेनमहासेनानुजाया । ४ उपभुक्तवनि ५ कुडलरत्नकवचलेखपत्र युक्त मनाया क्षित कुतीपरिजनैः ६ राधाकर्णग्रहणादादित्येन चंपाधिपन कृत कणे संशं चापुषत् राधाख्यायै स्वपल्यै दत्वाऽपुषत् ७ पुषानेवं पच असृजत् अजीजनत् ।

·[१२६] त्रिषष्टिस्मृतिशासम् । पुढे पंड राजाचा रिमाह त्याच अन्धवृष्णीच्या कुतीनामक मुलीबरो पर झाला. व तिच्यापासून त्याला युधिष्ठिर, अर्जुन व भीम असे तीन आणि कुनीपासून नकुल व सहदेव झाले. दर्योधनाढयो व्याज जरासघमथामजन् । युधिष्टिरादय कृष्णं विपक्षक्षपगोद्यतम् ॥ १५ ॥ दुर्योधनादिकानी कपटी जरासाचा पक्ष घेतलाव युधिष्ठिरा दिकानीं शत्रूचा नाश करण्यास उद्युक्त झाटेल्या कृष्णाचा पक्ष घेतला. मागेधःसन्मणीराजगृहे वक्ष्यांपर्दाकतान् । ते चक्रिणते क प्राप्ता इति पृष्टा जगुःपमा ॥ ४६॥ मगपदेशातील काही पदय समुरमार्गाने व्यापार करीत असता द्वारफेम आले व तेथील पैभर पाहून चकित झाले. तेथे त्यानी रत्नमाणिकाची खरेदी केली व स्वदेशी परत गेले. अरामन्धरा नाला ती रत्ने या व्यापा-यानी दाखविली यही कोण या देशातील आ- हेत असल्याने विचारले असता ते म्हणाले, मध्येऽधिद्वारपत्यास्ने दिव्या यसभठका। तनं वायुवशात्साप्तदृष्टास्माभिरथानिता ॥४७॥ आम्ही नेहमीच्या मार्गाने प्रवास करीत असता यान्याने भलती- कडे नेले गेली. तेव्हा आम्ही द्वारारती बेटास लागलो. हे बेट राजा १ मापदणजे सायानिन. २ यदुना हरिणा सभृतका सनाया। ३अम्यौ।

·निषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । • [१२७] कृष्णाने सनाय केले आहे. ते फार भरभराटीत आहे तेथून आम्ही ही रत्ने आणली. श्रुत्वतत्मभृशं क्रुद्धो युप्मान्प्रत्याह दर्मदान् । इति नारदाचारोक्त्या ज्ञात्वा यातं निपूदितुम् ॥ ४८ यादवाचे नाव ऐकल्यानरोबर जरासघ चिडला व ते वैभव शाली वर्णन एकून भर त्याचा नाश करण्यासाठी एकदम निघाला. नारदग्नी तो चालून येत असल्याचे वर्तमान कृष्णाला समितले. माझ्या जाग्याला मारून पळून जाऊन लपून बसलेले असून वैभ वाचा डौल मिरविणारे मस्तपाल हे यादव आहेत असे जरासर ह्मणान्याचेंहि नारदाने कृष्णाला सागितले यामोऽरिं वं पुरमिता रक्षेति स्वरःस्मृते । • मित्तुक्तवतःस्मित्वा नेमेात्वा जय गितात् ४९ या नगरीवर शत्रु चालून येत आहे. तू तिच रक्षण कर असे श्रीकृष्ण नेमिनाथाना ह्मणाले तेव्हा ते ओम् ह्मणून हसले. त्यान- रून आपणाला-जय मिळणार असें त्याना वाटले कुरुक्षेत्र गत क्षिा वलरपरैररिम् । हत्वा तन्मुक्तचक्रेण जितारिरविशत्पुरीम् ।। ५० ॥ आपले व मित्रराजाच सैन्य एकत्रित करून कृष्ण कुरुक्षा- ला गला. तेथें घनघोर युद्ध झाले. जरासवान सोडलेल्या चक्रानेच १ मजमातर हत्वा प्रपलाय्या मगोपने स्थितत्वान्मिभ्यागार्वण ची इत्याइ रहतु ३ स्वस्पशाने भांत ४ पाडवादिसेन्ये ५ जरासधमुक्तचक्रण ·[१२८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । त्याला कृष्णाने मारले. याप्रमाणे जय-मिळवून त्याने नगरीत प्रनेरा फेला. चन शक्तिगदाशधनुर्दण्डासयो हरेः रक्मिण्याद्यष्टदेवष्टिखीसहस्राणि पोडश ॥ १ ॥ चक्र, शक्ति, गदा, शख, धनुष्य, दड, तल्वार वगैरे श्रीकृष्णा पी दिव्य असे होती ऋक्मिणी त्याची पराणी असून त्याला सोळाहजार स्त्रिया होया. रत्नमालागदासीरमुशलान्यथ सस्मिताः। देव्यश्वासन्यलस्याप्टौ मिथ मीता सुख स्थिती ॥५२ रत्नमाला, गदा, नागर, मुसळ, ही बलदेवाची आयुधे हे ती त्याला आय हतार बिया हो या. ते मुरसाने एकमेकावर प्रेम करीत काळ घालीत होते जावद्धान्ते जलत्रीडामनोहरसरावर । सडनान्तर्याद फ्रि तत्रा निमिभामयोः ॥ ५३ ॥ एकदा सर्व यादव मनोहर सरोवरात जलक्राडा करण्यास गल. तेथ नामिनाथ व सभामा याचा मनोहर सनाद झाला. सल पासेचनादनने लाहीद क्षालयति वाक् । सत्यभामा प्रतिस्नानवस्त्र नाम स्वमक्षिपत् ॥ ५४ ॥ १ अ महादेव्य इटा जिया वा ५ दलमद्रस्याष्टो सहस्त्राणि ३ शरत्काल ४ नामैतत् ५ जोडावसाने ६ उक्त्वा । 1 -- ·[१३० त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। पाण्यप्समक्षणऽन्ययुःस्वराज्ये नाशशङ्कया। मृगानारुय वृत्त्या ता शिक्षायित्वा स रसकान्॥५८ पाणिग्रहणाचे वेळी दुसरे दिवशी कृष्णाला अशी शंका आली की, नेमिनाथ आपल्या राज्याचे वाटकरी होतील. ह्मणून शिवायफहन पुष्कळ पशु मेजवानीच्या मासासाटी त्याने आणवि- ले ही हिंसा पाहन नेमिनाथ मयास घाल अशी त्याला खात्री होती. पशु क्शाग आगठे ह्मणून त्यानी विचारल्यास मारून त्याच्या मासाची उमानिनि मैनपानी देण्यासाठी ते आणले आहेत असे स्पष्ट उत्तर देण्यास कृष्णाने रक्षकाना शिकवून ठपिलें सहिवाहे व्ययाकडे कृष्णनते इति । नः प्रत्यालापयन्नमि यातेमालोक्ति दिशः ।। ५९ ।। दिशागेकनासाठी नेमिनाथ पादरवीत चमून चालले हे हरिण पाहून यानी विचारले २ कृष्णाने शिकविल्याप्रमाणे रक्षकानी उत्तर दिलं ज्ञात्वा तच्छद्म निधि सस्मृत्य स्वपुराभवान् । शोगामयिमामुक्त्वा स सोनमंतिराजकः ॥ ६ ॥ कृष्णाचे कपट नभिनाथानी ओळवले व नैराग्य पावून स्वत या पूर्वजनाचे स्मरण केर. दुखी मानेला उपदेश करून राजी- असता १ दस्तादकप्तचनसमथ २ उनरमकारयत्३ गत सत ४ राजिमत्या राजठरशेग च सहित।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [१३१] मति रडत आहे असे पाहून तिलाहि बरोबर घेतले व हजारो राज- पुत्रासह दीक्षा घेतली. सहसाम्रवन श्रित्वा तप पट् पञ्चवासरान् । नीत्वोर्जयन्ते कैवल्यं माप्य मोहं विहत्य सः ॥६॥ ते सहस्राम्रचनात जाऊन राहिले व पासष्ट दिवस त्यानी अनशन व्रत आचरले. पारणे फेल्यावर त्याना केवल्यज्ञान झाले. यानी मोहाचा नाश केला. प्राप्ती रैवतकोधानं कृष्णं तत्त्वमयबुधव । देवकीसत्यभामाद्या गणीडिष्ट कथा निजाम् ॥१२॥ रैपतकउद्यानात येऊन त्यानी कृष्णारा रत्वोपदेश केला. देवकी, सयभामा वगैरे स्त्रियानाहि येऊन गणधराना त्यानी आपापली भवारली विचारली. प्रद्युम्नादि भवान्पृष्ट्या ज्ञात्वा पृष्टो हर कियत् । राज्यं भावीतितत्ौम्लो सीरिणा नेमिरवीत् ॥६॥ प्रद्युम्नाची भारली विचारून ऐकल्यावर हराच्या प्रेमाने चलदेवानें नेमिनाथाना प्रश्न विचारला की हरीचें राज्यमव किती दिवस टिकेल. तेव्हा ते ह्मणाले. दीपायनस्तपो लात्वा प्रेप्य प्रत्यत्ययक्ष्यति । द्वारका द्वादशान्दान्ते प्रत्तयादवकोपित ॥ ६ ॥ १ गणांसा आविता २ हरिस्नेहेन ३ दशातर गत्वा पक्षादागत्या ·[१३२] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । बारापर्धानतर मद्यपानानें मदोन्मत्त झालेल्या यादवाकडून राज्य नष्ट होईल. दीपायन तप आचरून यादवामुळे प्रोधित होऊन द्वारकानगरी जाळून टाकील. हरिं जरत्समारोऽपि कौशान्नीगहनान्तरे । सुप्त तुपात वनण भ्रान्त्या सद्यो इनिप्यति ॥६५॥ कौशासनळील गाद काननात कृष्ण तान्हेनें व्याकुळ हो- ऊन निजरा अमता जंगली हरिण समजून जरटुमार तात्काळ त्या- ला ठार मारील. एतच्छुत्यामनिर्वेदा विद्वांसः स्वाम्यनुज्ञया । प्रधुन्नरुक्मिणी मुरया मोक्षी दीक्षामशिश्रयन्।।६६ वरील भविष्य ऐकून शहाण्याना वैराग्य उत्पन्न झाले व प्रद्यु- म्नादि मुले २ रस्मिणी वगरे स्त्रियांनी मोक्षपददायी दीक्षा स्वामींच्या ह्मणजे कृष्णाच्या आईने घेतली. सन्भवश्वानिरुद्धश्च तन्नाशं वैक्ष्यि दीक्षिती। प्रद्युम्नथाथ निर्माणा गिरनारीत्रकूटगा ॥ ६७ ॥ द्वारकेचा नाश होणार हे पाहून सभर व अनिरुद्धानेंहि दीक्षा घेतली व प्रयुनासह ते गिरनार पर्वतावर मोक्षाला गेले. समिण्याद्यानुसत्स्यन्ति धोरन्यतास्तपसाऽच्युतः। धर्मातोश्रत्य माहेन्द्राद्वलस्तीर्थ करिष्यति ॥ ६८ ॥ ७ द्वारावतीदाहारिक।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१३३] रुक्मिणी वगैरे स्त्रिया अच्युत नामक स्वर्गातून येऊन, नतर मोक्षास जातील.बलदेव माहेंद्र स्वर्गातून येऊन व कृष्ण प्रथम नरका तून येऊन तप करून येथे तीर्थ वनवितील अर्थात् तीर्थकर होतील, नेमि पुनर्विहत्योर्वी पल्लव देशमास्थितः। अर्थ भारतसंक्षेपो लाक्षावेश्मप्रवेशिता ॥ ६९ ॥ नेमिनाथ पुढे निहार करीत पल्लर देशात गेले. भारत सक्षे- पाने असे आहे. पाडव राक्षागृहात कुरकडून वेरामुळे टारले गेले. कुरुभि सहजारित्वानिर्गत्यातःसुरंगया। सापदानन्तु दोर्पयाः कम्पिल्यायां स्वपवरम् ॥७०॥ पण कपट ओळखून सुरंगाच्या रम् पान पाडव लाक्षागृहातून निसटले व अद्भुत कर्मे करन यानी कपिला नगरीत प्रवेश केल. पविष्टा पाण्डवास्तन बिद्धराधी गुवॉनृप । तत पार्थात्सुभद्रायामभिमन्युरसौत्सुतः ।। ७१ ॥ तेथे त्यानी स्वयपरम उपात प्रदेश केला । अर्जुनाने राधानेर ( मस्यभेद ) करुन द्रोपदी मिळमिती पुढे सुभद्राहरण अर्जुनाने केले व तिच्या पासून त्याला अभिमन्यु नामक मुलगा झाला. द्रौपद्यामिगपुमांनाश्च सूनवोऽन्वभपन्नमात् । देशानिमान्झितिर्गुप्त भ्रान्त्वा दर्शितविक्रमा ॥७२१३ १ दुर्योधनाचै २ हस्तिनागपुरस्थितन विदुरण उद्दालकराम प्रस्थाप्य नगए दहिलाक्षागृहनिर्मापण व्याज्न निर्मापितया उरगया ३ अन्तवर्मणासह. अविष्ट ४ द्रुपदस्प हद्धरयाया पुन्या. ५ अर्जुन. ६ प्रसूने स्म ७ पर प्रमाणा ८ भूमौ प्रच्छन्न यथाभवाने तथा ।

·[१३४] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । अर्जुनापासून द्रौपदीलाहि क्रमाने पाच मुलगे झाले. सर्व देश अज्ञातवासात हिंडून पाच पाडवानी पराक्रम प्रगट केला. धूतं रन्त्वा धर्मपुत्री दुर्योधनमहीमुना । जिला कुरुन्कुरुक्षेत्रे श्रित्वापाग्मधुराम ।। ७३ ॥ दुर्योपन राजा बरोबर धर्मराजा धूत खेळला व हरला ह्मणन तो अज्ञातवास माप्त झाला होता. पण त्यानतर कौरवाना जिंकून त्यानी दक्षिणमथुरेत वास केला. त्यानी पुष्कळ देशातून भ्रमण केलें. श्रुत्वा दारवतीदाहायाप्य निर्वेदमहतै । ज्ञातजन्मान्तरास्ते निग्रन्या शञ्जये स्थितों ॥४॥ द्वारका भस्मसात् झालेली ऐकून त्याना वैराग्य प्राप्त झाले व नेमिनाथाकडून आपली मावली ऐकून ते निग्रंथ मुनि झाले व शत्रुजयारर गेले. द्विट्स्वत्रियोहतास्तालोहभूपा पितेपिरे । कौन्तेयास्तंप्यगुः सिद्धिं माद्रेयौ वंतिमा दिवम् ७५ तेथे ते तपश्चर्या करीत असता दुर्योधनाचा भाचा आला व त्याने तापलेल्या लोखडाची राजभूषणे त्याच्यावर घातली तरी त्यानीं ध्यानावस्या सोडली नाही, त्यामुळे कुतीचे तीन पुन सिद्ध- पदाला गेले व माद्रीचे दोन पुन अनुत्तर पाचच्या सर्वार्थसिद्धि नामक स्वर्गातील विमानात देव झाले. १ दक्षिण मथुरा २ प्रदपति स्मके पाडवा' कि कृत्या देशान्मान्ता. नेमे सभीपात् ४ आतापनयोगेन स्थिता. ५ दुर्योधनभागिनेय कुर्युक्यल. - -- ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् [१३५] कुन्तीमुभद्रादीपोनिर्वास्यत्यच्युताच्च्युता । मारपद्धनरकायुका कृष्णोऽनुमातशुदक् ।। ७६॥ अच्युत स्वगातून आलेले कुती, सुभद्रा, दापदी धगर स्त्रिया चे जीर मोक्षाला जातील. नरकातील आयुकर्म धारलेला कृष्णाच जीर भावापासून म्हणजे नेमिनाथाजनळून शुद्ध समम्यकदृष्टि प्राप्त करून घेता झाला व तीर्थकर नाममांचा बध करुन प्रथम नरकात जन्मला. भ्रातुराप्तान्त्यनामागाच्भ्रं तच्छन्नुरप्यपात् । नेमा सिद्धेऽय सात चुलायां ब्रह्मणो पात् ॥९८ त्याचा शनु जरासध सुद्धा मरून तेथेच गेला.नेमिनाथ सिद्ध- पदाला गेले. नतर अयोध्येत मराजा व चूलाराणांचा मुलगा ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती झाला. स्वर्गादेत्य मुर कश्चिन्द्राह्मदत्त सतोऽभवत् । स भूत्वात्रांतिमयी प्राविक्षत्सप्तमी क्षितिम् ॥९९ तो स्वगीतून येऊन चक्रवर्ती बनला होता व मेन्यानतर सातव्या नरकात गेला. मुभानु प्रारजचित्रागद खेटोऽर्थे तुर्यभूः । शङ्खा महाशुकसुर सीरीयाद्रजी जिने ॥१०० मुभानु पहिल्या स्वगातील देव, चित्रागद विद्याधर, चौथ्या १ नमेरुपदेशात्माससम्यक्ष २ जरासष ३ सौधर्मजा देव ४ स्वर्गचतर्यमाहेंद्रदेव । - ·[१३६] विषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । ज्यातील देव, शखश्रेष्टी, महाशुक्र विमानातील देव इतकी मारली फिरून बलदेव ज्ञाला. आता तो महेद्रस्नगांत आहे. पुढे तीर्थंकर होईल. अमृतरसायनपलपचतृतीय नरकोशवश्चान । यक्षोभर्जिनामा महादिशुमऽच्युतोऽय घामोईन १०१ अमृतरसायन स्वयपाकी, तिमाया नरकातील जीव, यक्ष नापा- चा मनुष्य, निर्नामा, महाशुक्र निमानातील देव अशी भनाली भो- गृन कृष्णाचा जीन नरपात गेला न पुढे तो तीर्थकर होईल. ॥इति श्रीनेमिनाथपभरणजरासन्धमदत्तच- की चारतोत्तरं द्वाविंशम् ॥२२॥ पोदनेजारविन्टस्य राज्ञो मन्त्री परादिन । मरुभूतिरभूद्राज्ञा सहमासागंमधिरा ॥ १ ॥ या जवुद्वीपात दक्षिणभरतक्षेत्रात पोदनपुरच्या रविंद नाम रानाचा मरभूति नामक ब्राह्मण मत्री होता. राजासह त्यानेंहि आगमाचे ज्ञान मिळपिठे होते. फार पूर्वीपासून तो त्याचा मनी होता. रक्त वरुणा ज्यष्टं सभ्राकम सिया मुन्परी भवत्कान्तां त्वदाता भजाति स ॥२॥ १ जवूभरते २ श्रुतिस्मृतिशास्त्रविदित्यर्ष. राजार प्रामागम ३ दावल्पयत ४ कमठभाय, काथन ।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१३७] त्याल. फमठ नामक भाऊ होता. त्याच्या खीचें नांव वरुणा व मरुभूतीच्या भाषेचे नाव वसुंधरी होते. कमठाचे प्रेम वसुंधरीवर होते व तिच्याशी तो रममाण होऊ लागला. तुझा भाऊ तुझ्या भार्येला भोगतो असें वरुणेने मरुभूतीला सागितले. तामावास्यान्यदा छनो दृष्ट्वा तच्चेष्टित स्वयम् । विज्ञाप्येशं विगोप्यासी तं शठं निवासयत् ।। ३ ।। तिला योग्य अश्वासन देऊन मरुभूतीने म्बनः टपून बसून त्याच्या प्रेम चेष्टा पाहिल्या य र जान्न मानन कमशला हद्दपार करविलें. मत्वोपसिंधु पञ्चानितपः कुर्वन्स मोहतः । तेनान्यदा स्वपेशीयाच्याश्रित्य प्रणामिना ॥ ४ ॥ सिंधू जवळील तापसपल्लीत शिवतप-याजवळ जाऊन कमठाने पंचाग्नि साबन केले. मरुभूतीने पुन्हा रागाला विचारल्न कमठाचा आश्रय घेतला. त्याची तो भक्ती करीत से. प्रसाद्यमानस्तं क्रोधाजधान शीलया तत । मलये कुब्जकाल्याने स जावः सल्लकीवन ॥५॥ एकदा मरुभूति त्याचे पुढे नमून प्रार्थना करीन असता पूर्व- वैर स्मरून, मोगादिष्ट होऊन कमटाने त्याच्या दगडाने ठेवून मा- प्रच्छनो मरुभूनिः २ खरापदणोन्धिारापमालागलारापमादिक फारपिस्वा ३ निर्धारित. ४ नदीतीरे तापमपल्ल्या शिवतारससमीपे ५ अशानात् ६ माभूतिना ७ निजनृपस्य कपित्या ८ त कमढ आनित्य ९प्रणामोस्यास्तीति प्रणामी तेन प्रणामिना प्रणतक्ता १० मरुभूति ।

·[१३८] त्रिषष्टिस्मृतिशाखम् । रले. तेव्हां मन्यावर तो मलयपर्वतावरील कुल्जक नामक सल्लको व- नांत हत्ती झाला. बचपोपी गजेन्द्रोऽस्य यशासीहरुणा मिया। सार्थेनामारविन्दश्च यान्तं सम्मंदमर्हतः ॥ ६॥ त्याचे नाय बनघोप होतें. वरुणा मेन्यावर पूर्वप्रेमामुळे हत्तीण बनन त्याच्याजवळ राहिली. श्रावक संघाबरोबर सम्मेदशिखराला यात्रेस जाता जाता अरविंदराजाने मुनि झाल्यावर त्याच वनांत मुकाम केला होता. वन्दितुं तत्सरस्तीरे प्रतिमायोगमास्थितम् । सार्थ भक्त्वा इन्तुकामो वत्स श्रीवत्सलाञ्छनम्॥७॥ त्या वनांतील तळ्याजवळ मुनि झालेला अरविंद राजा प्रति- मायोग धारण करून ध्यानस्थ बसला असतां वनघोर हत्ती. संघ विद्धस्त करून त्याला मारण्यासाठी आटा. तेव्हा त्याला मुनाचे छातीवरील श्रीपसलां न दिसले. तस्य दृष्ट्यांनसा जातिस्मरी स्नहोदभूय सः। तेन पयोधिती धर्म श्रावकवतमग्रहीत् ॥ ८॥ तें चिन्ह पाहून त्याला पूर्वजन्माचे स्मरण झाले व राजभती- मुळे त्याला मारण्याचे विसरून त्याच्यापुढे सोड नमवून तो यसअ. ध्यान उतरल्यानर अरविंदमुनीने त्याला वारकते दिली. स्तिनी २ सयकीनाप ३ बम ४ स्वामिस्नेहन ।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१३९] तदामभ्यत्यघाद्विभ्यद्भग्ना शाखा परदिपैः। शुफाणि तृणपनाणि खादन्विध्वस्तमम्बु च ॥९॥ तेव्हापासून पापभयाने तो हत्ती जलमोडा करीना व वनहि उध्वस्त करीत नसे. इतर हत्तीनी पाडलेला पाला पाचोळा व अ- चित्त पाणी तो पिऊन श्रावकवत पाळीत असे पारणायां पिवन्क्षीणः पातुं वेगवती चिरात् । पकमग्नः समुद्धर्तुं यतमानोऽ प्यशश्नुवन् ॥१०॥ एकदा अनशन व्रत आचरल्यावर पारणे करण्यासाठी तो वेगरती नदीतीरी आला चिखलात स्तला फार अशक्त झाला असल्यामुळे बाहेर निघण्यासाठी खूप धडपड केली तरीहि तो निघू शकला नाहीं मृतो दष्ट कुक्कुटाहीभूतेन कमठेन च । सहस्रारं सुख भुक्त्वा स निलोकोत्तमे पुरेम् ॥११॥ कमठाचा जार मरून कुलकुट सर्प झाला होता त्याने पूर्व वैर स्मरून हत्तीला दश केला यामुळे तो मस्न सहस्रार स्वर्गा- तील देव बनला जातोडा पुष्कलावत्यामनिवेग खगोऽन्यदा । से तपस्यन्हरिगिरेहायां कवलीत ॥ १२ ॥ स्वगातन तो जबूद्वीपात विदेहक्षेत्रात, पुष्कलावती देशात, १ उपलास्कालनाक्षपगजघटनामासुकीभूत र अभिवग ३ के मस्तके वलीकृत चेष्टित गिलित इत्यर्थ । - ·[१४०] रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । विजयापर्वतावरील त्रिलोकोत्तमपुरात विद्याधराचा राजा विद्युद्गति व राणी विद्युन्मारा याच्या पार्टी अग्निग नामें करन जन्मला. त्याने ग्वूर सुखोपभोग भोगल्यावर दीक्षा घेतली. हरी नामक पर्य- तातील गुहेत ती तपस्या करीत असता त्याच्या डोक्याला अजग- राने टाळे घातले. अर्थात गिढिले.

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम्। [१४१] इतस्तेन सुभद्रास्यसे ग्रेवेयकंपञ्चमे । मुक्त्वान्तोभदानन्द ऐश्वाकु मोगलश्वरः ॥१५॥ वजनाभि मुनि समापिनरण साधून सुभद्र नामक मध्यम प्रयक विमानाती अहमिद देर झाग. तेथून तो चंद्वीपात कोशटदेशातील अयोया नगरीचा इ.बावसाचा राजा बनाई व राणा प्रभारी याच्या पोटी आग, नामे करन जमला. कुर्वन्नप्ताहिके चत्ये स सामिदितमन्त्रिण । वाचाभ्यर्च्य जिनेंद्राई पच्छ द्रप्टमागतम् ॥१६॥ एकदा त्याने नदीश्वर पांत च याच्यात अाहिक' महोसर स्वामिहित नामक म याच्या सत्यानमार केला ते तेथे दर्शना साठी आले या मुनाना त्याने विचारल नत्वा विपुलपत्याख्यं गणेश भगन्फलम् ॥ अचेतना निद्रार्चा पाचता किं भवदिति ॥ १७ ॥ निपुटमति मुनींना नमस्कार व खन तो ह्मणा, जिनेंद्राच्य अचेतन अशा मूर्तीचे पूजन केले अमता पूजयाना काय बरें फल मिळतें । सोऽयोचदचिदप्य ईन् सोत्पादजगता ध्रुवम् ॥ न वस्तुतत्परीणामपर पुण्यएज्जत् ॥ १८ ॥ १ मध्यप्रैदेयकनितयमध्यविमाने २ जिनम्ह ३ पूजयता भव्याना गणेशः ५ चेतनारहिताऽपि ६ सह उत्पादेन वतते जगति तथा सोत्पादजगता वस्तुपदार्थ. परिणामनकर्षे कृता पुण्यपुजकृत् किं न भवनि अपि तु भवति । - ·[१४२] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । तच्छुत्वा शुद्धवृत्तैन विश्वाईनहवर्णनम् ।। प्रागम्णि प्रतीयार्कविम्बस्थजिनमन्दिरम् ॥ १९ ॥ ते हणाले की अर्ह विंब जरी अचेतन असले तरी उत्पन्न होणाऱ्या पदार्थावर परिणामाचा प्रकर्ष केला तर ते पदार्थ पुण्य मुगलाचा स्कट बनरियाशिवाय फसा राहाट निन बित्रातील पुण्य पुद्गटाचा समुदाय भन्य जीवाना शुभ परिणाम उपन कर. भ्यास निमित्त होतो. जिनपिंगमुळे निनमदिहि पवित्र ठरते चगैरे उपदेश ऐकून त्या राजाने मूर्यविमानात अमलेल्या जिन- मंदिराची भाषपूजा केली. हम सान्तजिनगृहं फारयित्वार्कमण्डलम् चरे महज्यों सूर्यायोलोकं विशुजिनालयम् ॥२०॥ त्याने राजवाड्यामध्ये नखचित सुवर्णा निनाट्य बाधूवून याताल मूपिमानस्य जिनविंशची महापूजा केली. या महापूजा दणजे चतुर्मुग्य पूजा, रथारर्तपूजा, सरताभद्र पुना गैरे होत सूर्याला अर्थ दिल्यावर ज्यात जिनविदर्शन केले जात नी सूर्या- (लोक पूजा त्याने केली. प्रत्यन्वहं ददे लोकं जिनेज्यायां युनक्ति च । तदापति लोरेस्मिन्नातमापसवनम् ॥२१॥ तो राजा दररोज सूर्णरिरीक पूजा करतो ते पाहून सर्व र स्यविमाने प्रतरिय र राजमदिरमध्य ३ चतुनुस्वस्यासिवनी म्दापाः ४सूधिय आलंकः अपलोकन पत्र।

·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१४३] प्रजाजन सूर्याला अर्घ्य देऊ लागले व तेव्हापासून सूर्योपासना रूढ झाली. समुद्रदत्तात्तवृत्त पलितात्सान्त्यनामभृत् । शयु श्वभ्रादित्य सिंहीभूतेनानतमध्ययत् ॥२२॥ बरीच वर्षे राज्योभन भोगीत असता डोईचा शुभ्र केस पाहून त्याला वैराग्य उत्पन्न झालें व समुद्रदत्त मुनीजवळ त्याने दीक्षा घेउन पोडशमापनाचे चिंतन केले व तीर्थकर नामकर्म बाधले. कमाचा जीप नरकातून सिंहयोनीत जमला होता. पूर्वरैर स्मरून त्याने ध्यानमग्न असता राजाला उपसर्ग केला व मरून तो आनत स्वगांतील प्राणत विमानात देव झाला. ततोऽनत्य सकाशीशविश्वसनतुोऽभवत् । पोडशावया प्राप्तो वनं वभ्रादुपेत्य तम् ॥२३॥ तेथून तो जीव काशीचा राजा विश्वसेन व ब्रह्मादेवी याच्या पोटी पार्श्वनाथ नागने जमला सोळाव्या वर्षी एकदा तो वनात गेला. कमठाचा जीव नरकातून निघून प्रभूच्या मातेचा बाप महीपाल राजा होऊन जमाला आला. महिपालाख्यात्ममाता महीभूत प्रियामृते दीक्षित दारु भिन्दन्तमाप्त तीनायितु जगी ॥ २४॥ १ गुरा २अजगर ३ अधीटे स्म आनतेंदोऽभूदित्यय सिंहन कृत्वा ४ आनतात् ५ साझीदव्या ६ कमठचर ७ प्राप्त स्वय दृष्ट ८ पुनः प्रदी पितु अमित ·६१४८] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । निमंथपणारा हणजे दिगवरताला हे आचारण निंदास्पद आहे. ह्मणून तु वेषातर कर असें देवतानी सा तयार त्याने परिव्राजक वेष धारण केटा. तेनाहतोऽपि सद्धर्म किं तु दत्तमहत् । तपोभि साइयतत्वानि कपिलादीनजिग्रहत् ॥ ६ ॥ रूपमतीर्थकरापासून दीक्षा घेतली असूनहि तो तें व्रत पाळू शकला नाही. सद्धर्म सोडून त्याने साग्व्य मानक मिथ्यात्व- मत गनि सुरु केले व कपिलादि अनेक तपस्वी त्याचे शिष्य झाले. एवं ब्रह्मामर सोऽभूविजोत्र जटिलोऽनय । सौधर्मदेवो य पुप्पमित्रसाधर्मनाकतः ॥ ७ ॥ पुढे तो मन्यानंतर पाचच्या स्वर्गात देर झाला. तेथून अयोध्या नगरीत कपिल ब्राह्मणाप्त कालीपासून जटिल नामक पुत्र झाली. तोहि लवकरच परित्राजक बनला व मेन्यानतर सौधर्म स्वर्गात देव झाला, नंतर स्थूणागार नगरीतील भारद्वाज ब्राह्मणास पुष्पदन्ता स्त्रीपासून तो पुणमित्र नानाने पुत्र जन्मला. त्यानेंहि परि- ब्राजक दीक्षा घेतली । मेल्यावर तो सौधर्म स्वर्गात देव झाला. रिमोऽथानिसहःसानत्कुमारथामिमित्रा । ततो माहेन्द्रनो भूत्वा भारद्वाजोऽथ तद्द्युज ॥८॥ १ आदिनाथमुपसाय दर्पा माओदयात्त सदर्भ लेव सद्धमेंग स्पर्द्धते स्म २ पूर्व तपा माहयित्वा ३ न्यापरहित मिश्याधि, ४ तद्युन माहेंद्र स्वर्गजः । - ·त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । [१४९] तेथून तो सूतिका नगरीतील अग्निभूतिनामक ब्राह्मणास गौतमीपासून अग्निसह नागर्ने पुर झाला परिनानक दीक्षा घेऊन मेल्यावर तोहि सनत्कुमार स्वगांत देव झारा. पुढे मदिर नगरातील गौतम ब्राम्हणास तो कौशाधीपासून अग्निमित्र नागन झाला. व परिव्राजक बनून मेल्यावर माहेंद्र स्वगीतदेव झाला पुढे त्याच नगरीत मालकायन ब्राम्हणास मदिरा स्त्रीपासून भारद्वाज नामक पुन झाला. त्रिदडी दीक्षा घेऊन याने खून तपश्चर्या केली. मेल्यावर तो माहेद्र स्वर्गात देव झाला ततस्त्रसस्थावरेषु सर्वश्वभ्रेषु चौत्क्टम् । कष्ट स्थावरविष सम्माहेद्रं प्राप पूर्ववत् ॥९॥ नतर या जीवान सव स्थावर योनीत अनेक नम घेतल्यानर तो रामगृही नगरीत शाडिल्य ब्राह्मणाम पाराशरीपासून स्थावर नागने मला परिनानक बनून मयानर ताहि माहेंद्र स्वगात देव झाला. विश्वनन्द्यथ नार्पयो भूत्वा निग्रन्थदीक्षया। महाशुन गताऽथाभूलिपृष्टोऽथान्त्यनारक ॥१०॥ पुन्हा मगधदेशात रानगृहीचा राजा विश्वभूति ब राणी जैनी याच्या पोटी विश्वनदी नापान जमला याने दीक्षा घेतली व गायाचा रवा लागून मन्यावर महाभुकम्वगात वैमानिक १ नृपनि पुन ·१५०] त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । देव झाला. तेथून तो पोदनपुरचा राजा प्रजापति व राणी मृगा- वती याच्या पोटी त्रिपृष्ट नाराने जन्मला. सोऽथ सिंहोऽथ घामोऽत सिंहो योऽभूत्स जात्वदन् । फिश्चिन्मृगमवष्टभ्य सहामितगुणेन खे ॥ ११ ॥ यताजितञ्जयनैनं दृष्ट्वं तीर्थनाथतः । स्मृत्वोपत्य तमध्यांस्य शिलामेवमुगाच स ॥ १२ ॥ त्रिपृष्ट अर्थचक्रवर्तीमें बरेंच भर भोगल्यावर मरत्न तो सातव्या नरकात गेला नथून सिहयोनीत जन्मला. पुहा नरकात गेला व पुहा सिंह झाला. तेथे तो एकदा एक हरिण मारून सात असता अजितजय नामक चारण मुनि आले व त्यानी त्याला शिलेवर बसून खूध धर्मबोध केला. तेव्हा सिंहाला पूर्वभवाचे झान झाले. भी मृगेन्द्र! विपृष्ट सन्भुक्त्वा सारयं विकर्मत । माप्त याभ्रञ्च यदु ख तन्न स्मरसि यत्पुनः ॥ १३ ॥ मुनि झणा, हे मृगेंदा, निकृष्ट अर्थचकरी या भगत पापकर्माने तू भोगलेले पियमुग विसरलास काय ? त्या पापामुळे तुला नरकाना दुख भोगावे लागले हेहि रिसरास काय ? दु खायाहन भोः कुर्वन्नीहवर्माग्रपापमृत् । सद्यो जातिस्मरो भूत्वा तत्वश्रयणसीद्धया ।। १४ ॥ ' गच्छना २ सिंह प्रत्युवाच ३ मानि भविष्यति.

·निपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । तेथून तो धातकी बडान हि क्षात, पुष्कलावती देना ताल पुडरीरिणी नगरीचा राना सुमित्र प र णा सुव्रता याचे पोटी प्रियमित्र नागानें तमा चमवर्तीच वभव बराच वप भोगून “याने दीक्षा घेतली व मेल्यावर तो सहबार स्वगात सूर्यप्रभ नामक व झाग छनाकारपुरे भत्वा स नन्दाख्योऽत्र दीक्षित ॥ पौष्ठिलानाम पद्धवान्त्य जात पुप्पात्रेऽच्युते ।।२३।। जवूद्वीपाती7 आपुरचा राना नदिवधन गणी वीरपती याना नर नाराने तो पुन झाग च सुख भाग यावर गाने प्राष्टिल मुनिनवर दोभा घती व सोळा भावन च चिंतन करून तीकर नामस्म बार समाविमरण मन यानतर ता सोळाया स्थगत पुष्प त्तर विमानात इद झाला चुत्वा विदेहनाथस्य सिद्धार्थस्याडगीऽजनि ।। साऽत्र कुण्डपुर गा कृत्वानिपवणादिकम् ॥२४॥ तथून च्यान पाचून ता हि नातील इपुगचा राजा सिद्वाप व राण प्रियकारिणी याच्या पोटी मनावीर नाम परुन जमा इद्रान अभिषमाटि देव । करी वीर श्रीवर्द्धमानश्चत्यस्य नामद्वय व्यधान् ॥ स्वस्याय सशयो यस्माजन्मानन्तरमीक्षितात् ॥२५ १पियकारिणीगर्भ २ अच्युतन्द्र आना मुने ।

·[१५४] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । . वीर र वर्धमान अशी त्याची दोन ना ठेवली गेली. जन्मा नतर त्याना पाहताच जयसेन व निजपनामक दोन चारण मुनींचे संशय दूर झाले. निवृत्तो जयसेनाभचारिणा विजयेन च । तत्त्वेप सन्मतिर्देव इत्पुरत मादांदसौ ॥ २६ ॥ तेव्हा त्याना समति असें नार ठेऊन ते दोघे चारण मुनि आनदान परत गेले. वीर शूरोऽधनेत्युक्ति सराणामिन्द्रसंसदि । श्रुत्वा सड्गमकोऽन्ये धुरागत परीक्षितुम् ॥२७॥ महागीरच हल्ली खरा शूर आहे अशी चर्चा इनसभेत झाले- ती ऐकून तगम नामक कोणी देव त्याची परीक्षा करण्यासाठी गेला. हया नीडन्तमुद्यानेऽगोरुढो नृपात्मजः । कापक्षधरै साध सवयोभिर्महाफणी ॥ २८ ॥ इतर राजकुमारासह वीचामाल झाडावर जापळ राखलेले राजपुत्रासह महावीर खेळत असलेले पाहून तो देव महासर्प बनला. भूत्वा वेष्टितमास्कन्धावस्यात्तद्भयनोऽखिला । विटपिभ्यो निपत्याशु राजपुगःपलायिता ॥ २९ ॥ त्या महासाने झाडाच्या बुच्याला मिळवा धातलेला पाहून भ्यालेले राजकुमार पायावरून उड्या मारून पळून गेले. १गत २ हात् ३ मुराणामुन्नि । वृक्ष ५ स्थिन ६सर्प ७ वृक्षात् ८ भूमौ पतिस्ता ।

·[१५६] त्रिषष्टिस्मृतिशास्त्रम् । विधारलात्मकृत्येप मनो रिशेप्तुमंक्षमः । त्व महतिमहावीरोऽसीत्युक्यास्तान्मदानदत् ॥३॥ या सर्गनी महानीगनसूर उपसर्ग केरे पण तपोनिषेच्या जोरावर महावीरानी आप मन किंचित्तहि पिचरित होऊ दिले नाही. हे पाहून तुभा महतिमहापी आहा अमें ह्मणून स्दाने प्रभूची आनदाने नाचून स्तुति फेला ·पिटिस्मृतिशास्त्रम् । [१५] एना वृपभसनस्य प्रप्यस्यापि स्वयापितः ॥ सोऽपि स्वकान्तसम्पर्कशेतिनी शृङ्खलासिता ॥३७॥ शेठन तिला आपल्या बाकाचा दासी झणून टेबल पण शेटजाचा तिच्या सभाग घडर या भातीन तिने चदनला कड्या घालन केदेंत ठेविट शरावस्थसधान्याम्लोणकोद्रवदित्सया ॥ तामनाधयदन्यवाक्ष्य चयासमागतम् ॥ ३८ ॥ तिला ती मडक्यातून काद्रचा भात पनेंतून खायाला दत असे एकदा त्याच गारी भिसाठी महागीर आले वार प्रत्युद्यती भक्त्या सद्यागलितगृङ्खरा ।। दिव्यभूपाम्परा क्शन्युतपुप्पाश्चितक्षिति ॥ ३९ ॥ महावीर स्वामाचे भक्तीन स्वागत करात असत' तिच्या शृखल तुटल्या तिची वस्त्र दिव्य झाला कस सुशोभित झाल केसातून पुप्पें जमिनार पळून ती सुदर दिसू लागली स्वीकृत्यं शीलमाहात्म्याद्धमीभतशरावगम् ।। क्षीरशाल्यादनीभत तत्स्वमक्तभयोजयत ॥४०॥ शील्माहाम्यामुळे मडक सोयाच झ ल कादूचा भात खीर झाला व त्याचा साकार महागारानी वेग १ साथबाह भृयम वृषभसनाम्न २ नद्रा व्याया अपयत् ३ मद्रा ४ व ५ अभ्युतिश्वती उद्यमबम धी वारसन्मुख गच्छती ६ विविना प्रतिग्रा ।

·। त्रिपष्टिरमृतिशासम्। [१५९] त्याने मडावीगना शका विचारल्या व त्याचे समाधान झाल्यामुळे त्याने दीक्षा तीन पाप कर्माचा नाश करणारे तप आचरिले तेव्हा तो इद्गभूति गणपर झाला मिचिदूनशरविश टुक्त्वाईन्त्यपदःपदम् । परं माप्ती महावीर स दिश्यानः पर पदम् ॥४५|| तीस वर्षाना कार्टी कमी दिवस अहंत पद भोगून जे सिद्ध पदाला गेले ते महावीर आम्हालाहि श्रष्ट पद देगेत. म्ययास मधुत्यागात्सौधर्म स पुरूरवाः । द्यां मरीचिदितीमय पवारान्साइन्व्यता गत ॥४६ पुरुरना भिल्ल मय, मास व मवार "गामुळे साधर्मम्वी प्रत गेला. तेथून मरीचि होऊन दर झाला व सहा वेळा साख्य मताचा ब्राम्हण झाला ततस्त्रसस्थापरेषु क्लिष्टया साख्यो द्विजोऽभवत् । सर्गला विश्वनन्दी सन्नपि निर्ग्रन्यदीक्षया ॥ १७ ॥ नतर अनेक सव स्थावर योनीत जम घेऊन तो साख्य मताचा ब्राम्हण झाला. पुढे स्वगांतील देव होऊन विश्वनदा झाला, निष्टोऽन्त्यश्वभ्रगिझे धर्मभ्य ततःश्वसनं । सिंहाऽथ श्रावकत्वेनाद्यकरपेऽथ ततःसगः ॥ ४८ ॥ नतर देवगतींतन त्रिपृष्ट झाला. पुढे नरकगतीतून सिंह झाग - मग देर होऊन विद्यारर झाला १ विद्यमान ।

·त्रिपष्टिस्मृतिशास्त्रम् । मानव हरिषेण सन्महाशुक्र तताऽभवत् ।। प्रियमित सहस्त्रार नन्द समन्युवेन्द्रताम् ॥ ४९ ॥ दगतींतन व्यवून हरिषेण पाला हा देन होऊन प्रियमिन झाग नतर सहसार स्वांन नाऊन मंद झा व मग अच्युत सागत इद झाला ततरच्युतो विरयातसयम प्राप्य फेवलम् । तड्रिय य सिद्धी महावीर नमामि तम् ॥ ५० ॥ नेथून व्यवन को महागार झाग पवाय पावन दीक्षा धन ल्यारर नपाचरण करन पाग करतान झाव पाने धमतीय प्रतन परन सिद्धपट मिटर यामी नमन करतो गणभृत्पूर्वभृत्सत्यसयमावथिमधिप । विनियश्वरान्नुर्यज्ञानिन सरणा ॥ ५१ ।। वादिनायिका यपा आविसरा श्रापका गण। देवाव्यश्च तिर्यवस्तान्नुमस्तीर्थनायकान् ॥ ५२ ॥ गणधर, चादापूर्वीचे धारक, सामान्यमुनि, अपिज्ञानी, विक्रियाधा क मुनि, मन पर्षयज्ञानी, केरवानी पामध्य आहे अमा सर व ज्याच्या सत्रात वा-पटु मुनि ये आयिका श्रारक व शारिका, देरदेनी व नियंच प्राणी आहेत या तारकराना मी नमा कर ।. इत्यागाधरदब्ध विपष्टि:मृतिनानि महापुराणातस्तत्वसग्रहे श्रीमहावीरपुराण वाशिम् ॥ १शेशक सप विद्यने