·No text on this page.

·NOT DATESLIP P PRAKRIT BHARATI ACEDEMY 4, Main Malviya N धम्मिल कुमार चरित्र. +C- प्रथम भाग. - संस्कृत उपरथी गुजरातीमां नवलकथा रुप भाषांतरकार, श्रीमन् मुनि माणेक. प्रकाशक, श्री जैन मित्रमंडळ तरफथी, लालचंद नागजीभाई शाह. मांडल. (तालुका वीरमगाम.) -- प्रत १०००. प्रथमावृत्ति. संवत १९६९. इ. स. १९१३. अमदावाद: धी " डायमंड ज्युविली" प्रिन्टिंग प्रेसमा परीख देवीदास छगनलाले छाप्यु. मूल्य दश आना.

·No text on this page.

·अर्पण पत्रिका.
श्रीयुत शेठ चीमनलाल वाडीलालनी कंपनी
कलकत्ता.
आप श्री प्राचीन पुस्तकोद्धारनी सारी लागणी धरावी
वारंवार ते कार्यमां सहाय आपता रहो छो, मुनिश्री माणेक
मुनिमहाराजना सदुपदेशथी हयाती पर्यंत यथाशक्ति ते
प्रशस्त कार्यमा सहाय आपवानी आपश्रीए स्तुत्य प्रतिज्ञा
लीधी छे, अने आ पुस्तक पण आपश्रीनी सहायथीज प्रगट
करवा अमो शक्तिवान थया छीये.
आपनी आवी प्रशस्त वृत्ति प्रति हरकोई आकर्षाय तेमां
काइ आश्चर्य नशी अर्थात ते "ज छे अने तेमज अमे पण
आ पुस्तक आपश्रीनेज अर्पण करीये छीये.
अमो छोय.
श्री जैन मित्र मंडळ.
मांडल (ता. वीरमगाम)

·No text on this page.

·प्रस्तावना. ते बाल जीयोने माटे कथानुयोगनां पुस्तको जेटलां रासिक वेटलांन हितावह छे. गळ्या प्रवाहीमां छूपायेलां कटु औषधनां टीपां जेवू काम पुस्तक सारे छे. जेनाथी जीवन ओतप्रोत (तन्मय) थर्बु जोइए तेवां नीति तेमज धर्मनां तत्वोनी समज साथे सहज प्रवर्तनेच्छाने उद्भवावनार कथानुयोग छे. जुदा जुदा पात्रोनां, जुदा जुदा वर्तनना, जुदा जुदां इष्टानिष्ट परिणामो द्वारा धर्माधर्म स्वरुप प्रत्यक्ष सहश कथानुयोगयी दर्शाची शकाय छे. x x x x x तेवाज हेतुथी आज काल तेवां पुस्तको संख्यावंध प्रसिद्ध थाय छे. भिन्न भिन्न रुचिपूर्वक ते वंचाय छे अने किंमत (कदर) पण तथा प्रकारेज थाय छे. आ पुस्तक पण तेवाज हेतुथी प्रगट थयेल छे एटटु जणावी इन्साफ आपवानुं काम विचक्षण वांचकोनेज सोपीये छीये. आ ग्रंथ अचळ गच्छाचार्य श्रीमन् श्री जयशेखर सूरीश्वरजीए संस्कृतमा लखेलो छ, तेनुं नवलकथा रुपे भाषांतर करनार, आ मंड- ळना परम उपकारी मुनि महाराज श्रीमन् माणेक मुनि छ के जेओनी कलम सरलता साथे सचोट असर करनारी छ एम समाजने सिद्ध थयेटु छे. x x x x x . आ मंडळनो आज थोडांक वर्षथी तेवोज (पुस्तक प्रकट करी सस्ती किंमते वांचन फेलाववानो) उत्साह भर्यो प्रयास छे. श्रीमन् माणेक मुनि महाराजश्रीनो आ मंडळ उपर पूर्ण उपकार छ एम फरीथी जणावीये छीये. आज सुधीमां आ मंडळे तेओ श्रीनां लखेलां सातआठ पुरतको प्रकट कर्यां छेजे समाजने हितकर होइरुचिकर यांछे.

·आ पुस्तक पण तेओश्रीनीज कृति छे.
x
x
x
x
४
ने कोइ सद्गृहस्थी अमारा आ उत्तम प्रयासने सहाय करवा
इच्छानुसार द्रव्य मोकलशे तेमनो मंडळ आभार मानशे. याद राखो
के आवा कार्योमाज व्यय करवाथी द्रव्यनी सफलता छ,
x
x
x
x
आ पुस्तक धारवा करतां घणुं मोडुं बहार पडयुं छे ते माटे अमे
पांचटंदनी क्षमा चाहीये छीये. यथाशक्ति सुधारवानी काळजी छतां
पण रही गयेली भूलो माटे पण क्षमा याचना छे. ग्रंथमाथी वांचकवंद
कांइ पण सार ग्रहण करे एटलं इच्छि वीरमीये छीये.
अमो छीये.
अशाढ शुकल पंचमी
श्री जैन मित्र मंडळ.
संवत १९६९ मांडल (तालुका-चरिमगाम).
वा. क. आ बुकनी कीमत रु. ०-८-० राखवामां आवेली पण
घाइन्डींग वीगेरेनु खर्च वधी जवाथी तेनी कीमत रु. ०-१०-०
राखवामां आवी छे.
--

·अमारी ओफीसमांथी मळतां पुस्तको.
....
१ सद्घोष चिंतामणी अने गुणमाळा
रु.०-२-०
२ सकाम निर्जरा अने नारी हितशिक्षा....
क. ०-२-०
स्त्रीओने खास पांचवा लायक उत्तम शेलीथी आ
पुस्तक मुनि माणेकनी कसायली कलमथी लखायल
छे बन्ने साथे लेनारने.
रु.०-३-०
३ सती शीयळवती, आवृत्ति २ जी. (रोयल १६
पेजी पृष्ट २००)....
४ माणेकमाळा....
रु.-१-०
५ विश्वानुभव अने दर्पणशतक
रु. ०-१-६
६ चंपक श्रेष्टी चरित्र.
रु. ०-२-०
७ चरीत्रमाळा....
रू.०-१-६
८ सती नर्मदा चरित्र (रोयल १६ पेनी पृष्ट २२५) रु. ०-४-०
९ धम्मिलकुमार चरित्र (डीमी ८ पेजी पृष्ट १७६) रु. ०.१०.०
उपर लखल पुस्तकमांथी रु. १-०-० नां पुस्तक लेनारने नंबर
७ नी बुक भेट आपवामां आवशे.
जथावंध पुस्तको लेनारने कमीशन आपवामां आवशे.
दरेकर्नु पोष्टखर्च ग्राहकना शीर छे. विशेष खुलासो पत्रव्यवहा-
रथी करवो, नोटपेड पत्र लेवामां आवशे नहि ओर्डर आपो, नफो
ज्ञानखातामां जाय छे, एक पंथ दो काज.
श्री जैन मित्र मंडळ सभा.
मांडळ (ता. वीरमगाम).

·... ... ... ... ... ... ... विषयानुक्रमणिका. विषय पृष्ट. १ १ कुशागपुर.... २ सुरेंददतनो जन्म..... ३ अरिदमन निमंदबुद्धि तथा सुरेंददतनो उपकार. १० ४ प्रश्नोतर परीक्षणथी सुभद्रानी पतिपसंदगी... ५ चितामुक सुभद्रानो पिता.... २४ ६ भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्यंत २७ ७ सुरेंद्र तथा सुभद्रातुं पाणिग्रहण. ८ सुभद्रानी पुत्र चिंता-गुरुवर्यनो उपदेश. ४२ ९ धम्मिल कुमारनो जन्मोत्सव. १० धम्मिलनो ज्ञानाभ्यास. ५२ ११ गोपाल कवितुं द्रष्टांत. १२ धम्मिलनुं फरज्यात लग्न-परिणामे पत्नी यशोमतिनी उपेक्षा.५९ १३ उलंठोनी सोवतनुं मातुं परिणाम ६४ १४ वसंततिलका धेश्यानो समागम-भातपितानो पश्चाताप. ६८. १५ पुत्र दर्शननी चितामांज मातपितार्नु परलोकगमन. ७३ १६ धनहीन सती यशोमतिनो पीयर निवास. १७ अक्काए फेंकी दीधेलो धम्मिल. १८ मृत्युना उपायो पण व्यर्थ... १९ कुलीन वसंततिलकानो मुद्रढ प्रेम-विरह संकट. २० मुनिवर्यनो मेलाप-उपदेश प्रसंगे गुणवर्मानुं द्रष्यंत १०२ २१ ब्रह्मचर्यनी शरतथी गुप्त रीते पति पसंदगी... २२ कनकवतीनुं लग्न... २३ उपकारना बदलामा मळेलुं दिव्य अंजन. २४ ब्रह्मचर्यनी शरतना मेदनी माहिती. १२२ २५ विधकारी विद्याधरनो विनाश. १३० २६ भाईना मृत्यु र लेनार विद्याधर १३४ २७ दुर्जननी चालु दुर्जनता. २८ धर्मोपदेश, दीक्षानी ईच्छा, पुरुषार्थनी मंदता. २९ विधिनी विचित्र कृति-कनकवतीनी भ्रष्टता तथा गुण- वर्मानी दीक्षा. १४६ ३० मुनिवर्यनुं वृत्तांत १५२ ३१ श्री पेणराजानुं वृत्तांत ३२ अगडदचनु चालु वृत्तांत. .." ८७ ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ...

·धम्मिलकुमार चरित्र. le प्रकरण १ लुं. कुशाग्रपुर. -उत्तम भूमिमा धावेलु वी वधारे प्रशंसवा योग्य फळने आपनाएं थाय छे तेम आ देशनी भूमि श्रेष्ट होवाथी सारां अनाज फळ विगेरेने "उत्पन्न करनारी थई हती अने तेनो उपयोग करनारा मनुष्यो पण उत्तम मजाने जन्म आपनारा थया हता तेथी तीर्थंकर चक्रवर्ती पासु- देव बळदेव प्रतिवासुदेव विगेरे आ देशमाज पूर्व उत्पन्न यया छे अने भविष्यमा पण थशे. तेथी ते भूमिने आर्यभूमिना नामी ओळ- खवा लाग्या हता, ते आर्यभूमिने वे वाजु वे खाइओ माफक वे नदीओ आवी रही छे, जे सिंधु तथा गंगा नामथी ओळखाय छे अने "जेनी उत्तर दिशामांउंचा कोट माफक वैताढय पर्वत आची रहेको छ अने दरियाने पण ते भूमिने भेटी पवित्र थवानी इच्छा होवाथी ते तेने दक्षिण दिशामा अवलंबी रह्यो छे अने ते आर्यभूमिमां वघारे तापथी लोको कंटाळी न जाय तेटला माटे ते दरियो, शीतल पवननी लहेरोने वारंवार विस्तारी आर्यभूमिनो पोताने परमउपासक दर्शावी तेमां घणे लांबे सुधी फेलावतो हतो, तेथीज जाणे खुश थइने आ आर्य देशे पोतानी भूमिमा मेघे सूर्यद्वारा चोरी लइने एकठो करेलो दरियाना जळनो जथ्यो थापण मूकवा माफक (आ आर्यभूमिमां) वरसावतो, ते जळने अग्राम गणी ते दरियानी मियाओ जे नदीओ तेनीद्वारा तेनेज पालु मोकलवा तेणे रिवाज राखेलो जणातो हतो तेथी मेघ गमे तेटलो जळनो जथ्यो ते दरियामाथी उचकी जतो हतो तोपण नदीओद्वारा पाछा जता जळथी ते दरियो कदापि पण खालीथयेलो लागतो नहोतो. ३ ·धम्मिलकुमार चरित्र. आवा आर्यभूमिना न्यायी रीवाजयी तेमां उत्पन्न थएला लोको पण न्यायीज हता. अने ज्यां न्याय छे त्यांज बहेवार विशेष थाय छे, अने ज्यां विशेष वहेवार छ त्यां विशेष लक्ष्मीनो निवास थाय छे अने ज्या लोको धनवान त्या लोकपाळ जे राजा तेनो खजानो पण तर होय छे. तेवा समये देशमा दारिद्रता, चोरी, लुटपाट, अकाळ मृत्यु, अन्यायथी धन लेनु, वीजाने कटुवचन कहे तथा वीजानी मूकेली थापण खाई जवी ए वनवुज अशक्य हतुं वेम भोगनी वस्तुनी उत्तमताथी भोग लेनारा थोडामां संतोप पामी जता तेथी परदारादिने भोगववानुं दूपण दुनियामांथी नष्ट थएलुं देखा हतुं. वेपारीओ वेपारमा निपुणता घरावनारा होवाथी धन मेळवq तेमने सहेल होवाथी दान देवामां अने उपभोग करवामां द्रव्यने तेओ तणनी तोले गणनारा हता. आ आर्यभूमिने भरतक्षेत्रना दक्षिणना मध्य भाग तरीके ओळ- खता इता कारण के भरतक्षेत्रमा बच्चोवच्च पूर्व पश्चिम वैताढय पर्वत आवी जवायी वे भाग थया अने गंगा सिंधु उत्तर दिशाए आवेला चुलहिमवंतना पद्मद्रहमांथी नीकळी दक्षिण दिशाना लवणसमुद्रमा ते नदीओ मळती इती तेथी वैतान्यनी उत्तरना त्रण भाग तेम दक्षिण दिशाना त्रण भाग मळी छ भाग भरतक्षेत्रना थया छ तेमां वत्रीस- हजार देश छे; जेमांना दक्षिणना मध्य भागमां साहीपचीस देश आवी रहा हता. ते दक्षिणना मध्य भागना पण मध्य भागमां कुशाग्रपुर नामर्नु नगर रिद्धिवडे भरपूर छे. आ भरतक्षेत्र जंबुद्धीपना विशाळ ललाट तरीके अष्टमीना चंद्र माफक शोभे छ तेमां उपर कहेलुं नगर ललाटमां करेला तीलकसमान लागतुं हतुं. घणा काळ पहेला लोकांघणाज सरळ अने मंदबुद्धिवाळा होवाथी "भोलाना भगवान्" तेनी माफक आ देशमा कल्पवृक्ष एटले ईच्छा प्रमाणे वस्तु आफ्नारां फळबागां झाड हतां तेपायी खावातुं, पीवातुं, ·३ कुशाग्रपुर पहेरवानु, ओढवावें, रहेवार्नु, अंधाएं दूर करवातुं सघढुंसाधन तेमाथीज तेमने मळतुं हतुं पण जेम जेम तेमनामां किंचित् किंचित् बुद्धि वधवा लागी तेम तेम कल्पवृक्षो नष्ट थवा लाग्यो भने छेवट वधारे रसवाळा झाडो पण कमरस आपवा लाग्यां तेथी लोकने ममत्व वधवा लाग्यो. ममत्व वधवाथी लोकमां कुटीलता पण वधवा लागी ते कुटीलताथी बीजाने अन्याय पण करवा लाग्या, तेथी माहोमांहे लढाई पण थवा लागी तेथी एक विशेष बुद्धिवानने न्याय करनारा तरीके नीमवानो रिवाज थयो, तेटलेथी पण संतोषकारक लोकने न्याय न मळवाथी प्रथम जे वचनथी शिक्षा थती ते हवे सामदाम दंडभेदनी नीति चालु थई अने तेने माटे राजा पण नीमायो, अने ते सौमा माननीय थाय माटे तेमने अभिषेक जनसमाज तरफथी करवामां आवतो. ते राजा- ओमां प्रथम राजा तरीके नाभिकुलकरना पुत्र ऋषभदेवने नीमवामा आव्या हता तेज ऋषभदेव पहेला राजा तरीके, पहेला काळना उपदेश करनारा तरीके तथा पहेला धर्मोपदेशक तरीके जाणीता थएला हता, तेमर्नु राज्य हालना अयोध्या देशमा हतु तेमनी राजधानी विनीता नगरी हती, अने तेमां सघळी सामग्री इंद्रना हुकमथी तेना सेवक देवताए पूरी पाडी हती. ते ऋषभदेवे लडवावाळाने क्षत्री एटले तेओए- परथी लडीने पोतानी प्रजानुं पालन कर एवी संज्ञा आपी हती. विद्वानोने धर्मर्नु,(ब्रह्म) आत्मनु, तथा नीतिनुं स्वरुप समजीने प्रजाने धर्म मार्गे दोरववी तेमने ब्राह्मण तरीके ओळखाव्या हता; वेपारमा कुशळता धरावनाराने वैश्य वणिज विगेरे नामथी गणान्या हता अने ते त्रण वर्गने जोईती वस्तु वनावी आपी तेमनी सेवा करवा माटे शूद्रनी नीमणुक करी हती. ते चार वर्णमांथी पछी अनेक वर्णो उत्पन्न थइ हती, छतां पण ते वखते शूद्रमांथी पण उंच अवस्थावाळो उंच धंधो करी ब्राह्मणत्वादि संपादन करी शकतो इतो तेथी ते समये मुख्यत्वे गुणनी प्राधान्यता मनाती हती.

·AC धम्मिलकुमार-चरित्र. लोकोमा हवे मोक्षमार्गनी योग्यता प्राप्त थवानो संभव देखातो हतो. तेथी ऋषभदेवे प्रथमज संसारनो मोह छोडी वैराग्यदशा प्राप्त करी हती अने पहेला साधु तरीके ओळखाया हता. अने ते साधुत्व पोताने प्राप्त थया पछी थोडा वरसमां तदन निस्पृह- रहेबाना कार- णथी संपूर्णज्ञानना अभावनो रहेलो थोडी पण पडदो दूर थवाथी कैवल्यज्ञान प्राप्त करी कैवल्यज्ञानी साकार ईश्वर तरीके तेओ ओळ- खाता हता. तेओए देवोए रचेला समोवसरण (मंडप) मा उपदेश देवा मांडतां पूर्व दिशामांज लोकोने सन्मुखता मळती होवाथी तेमना, भक्तदेवोए त्रण दिशामां तेमना जेवांज रुप स्थापन करवाथी. वेओ चतुमुखी ब्रह्मा तरीके ओळखाया हता. तेमनी वाणी अस्खलित चालु, रहेली होवाथी तेमनी वाणीमां संतुष्ठ पामेली सरस्वती देवी अधिष्टा- यिका बनेली होवाथी ते लौकिकमा अर्थात् अन्य मतिओमां घरेली गणाती हती. तेमणे निरुपद्रवस्थानजे मोक्ष तेने लेवानो पोतानी मेळे उद्यम. करवाथी स्वयंभू तरीके ओळखाया अने तेस्थानमा उपद्रव के अशांति न होवाथी ते शिवपद शिवस्थान गणातुं अने पोते तेवा सांसारीक उपद्रवने हणनार पद मात करवाथी शिव तरीके गणाया. हता. तेओए संसारनो मोह छोडवा जे समता धारण करेली इती ते पर्वतनो बोजो उठगववा करतां पण अधिक कठण होवाथी ते पार्वती तरीके गणाती अने तेओए उपदेशेलो धर्म मोक्षमागर्नु कारण छतां पण ते काळ आवी न पहोंचे त्यां लगी संसार मुख अनासक्त परिणामथी धर्म- वढे भोगवातुं. ते पुण्य तरीके हतुं अने ते सर्वत्रव्यापेर्नु होवाथी पोते विष्णु तरीके मुख आपवाना निमित्ते तथा पालन करनारा तरीके गणाता हता अने ते पुण्यमां वे वस्तु मुख्य लक्ष्मी अने ललना (रुक्ष्मिणी) होवाथी ते तेमने आधिन रहेवाथी तेओ तेने, वरेला गणाता हता छतां पण तेओ तेमा पोते मुंझाया नहोता तथा पोताना सो पुत्रोने पण तेमां नहीं राचवा माटे सख्त उपदेश दीघो. हतो, तथा - ·कुशाग्रपुर. ते अनुपम वस्तुमा पण विशेष गृद्धिपणे राचवाथी अत्यंत विगाड थतो जाणीने तेओए ते आपात रम्य सुंदर भोगोने गृद्धि राखी भोगवनाराने विडमुंक एटले डुकरनी उपमा आपी हती अने तपश्चर्या पोते करी पुत्रो विगेरेने तेम करवा आप्त उपदेश देवाथी तेओ निलेप तरीके गणाता हता. जो के संसारमा रह्या छतां पोते निर्लेप हता तोपण वहेवारथी ते निर्लेप न गणाय अने वहेवार तथा निश्चय नयजैनमा ने माननीय होचाथी पोते अंतरमा पण वैराग्य दशा राखी अने वहार पण राज्यादि कुटुंबनो मोह छोडी जुदा जुदा देशमा फरी केवळज्ञान संप्राप्त करी ते ज्ञानवडे जीवोनी अनुकंपा लावी तेमने उपदेश देई संसार सागरना भ्रमणथी बचाव्या हना अने तेओ पोते पण मोक्षमां गया छे. तेओ प्रथम-साकार ईश्वर अरिहंत तरीके तथा पाछळयी सर्व अर्थ सिद्ध थवाथी सिद्ध तरीके निराकार देव तरीके सर्वे लोकमां माननीय छे. तेओए आपेली दिक्षाने ग्रहण करनारा साधु उपाध्याय अने आचार्य- पद पामता तेथी अरिहंत सिद्ध आचार्य उपाध्याय अने साधु ए पंच परमेष्टिनी स्थापना थइ. तेनी साथे दर्शन ज्ञानचारित्र तप मळवाथी ते गुणी गुण साथे मळी नव पद तरीके पण आराधवा योग्य.गणाय छे. आवीरीते अनादिकाळथी थया अने नवा तीर्थकर थवानो तथा तीर्थ स्थापन करी लोकोने धर्ममा दोरववानो रिवाज चाल्यो आन्यो छे. ते धर्मथी अधिक लाभ थवानो छे एवं लोकोना दिलमां दृष्टावथी सारी रीते समजाय तेना माटे धम्मिलनुं जे चरित्र कहेवार्नु छ तेनी जन्मभूमि आ कुशाग्रपुर नगर वांचकवर्गे जाणी लेवानुं छे. धनवानो दान देवामां मुख्य होय तोज तेनुं धन सफळ थाय छे. अने ते दानमा जिनेश्वरतुं मंदिर तथा तेमा स्थापन करवानी वीतरागादि दशानी मूर्ति मुख्य होवाथी. वे वनाववामां अनर्गल द्रव्यः ·धम्मिलकुमार चरित्र. खरचातुं हतु तेथी आ कुशाग्रपुरनां मंदिरो राजाओना महेलोथी पण अधिक शोभाने पामेला जणातां हता. तेनांशिखरो पहाडना शिखरोनी तुलना करवां हता. तेना उपर थापेला कल्याण (सुवर्ण) कलशो मंदिरमा भक्ति करवाथी कल्याण थवानुं सूचवनारा हता, तेनी उंची ध्वजाओ वायुथी उडीने आकाशमा जइ तेमां रहेला ज्योतिष देवो सूर्य विगेरेने त्यां मंदिरमा आवी वीतराग प्रभुनी भक्ति करी स्थिरपद तथा अभ्यंतर प्रकाश (कैवल्यज्ञान) ने मेळववा आग्रह करनारी थएली लागती हती. ते मंदिरोमां जता लोको पोताना सर्वे अर्थो सिद्ध थएला मानता हवा. अने वीतराग प्रभु पासे जइ तेमनी स्तुति करी पोते एज मागता हता के "हे प्रभो! तारी छायामां रही अमे जेम भवि- ज्यमा मोक्ष पद पामीरों, अने हाल संसारनां मुख विलसीए छीए तेवी रीते अहींनो जे अरिदमन राजकुमार छे ते पोताना पिता माफक न्यायी धर्मी अने संसार मुखथी निर्लेप पोताना पिता माफक प्रजाने पालनारो तमारा प्रतापथी थाओ. कारणके धर्मरक्षक जेम तीर्थकरादि पंचपरमेष्टि छ तेम गृहस्थोना वहेवारर्नु रक्षण करनारो राजा छे. अने तेना पिता आ न्यायी जितशत्रु राजाथीज अमे धर्म अर्थ अने सांसारिक मुख एक वीजाने वाध कर्या विना हाल आदरी शकीए छीए. तेम भविष्यमा पण थाओ. कारणके मजाना आशीर्वादथीज राजार्नु कल्याण थाय छे. अने जेम सिंह चननो रक्षक छे, अने सिंह रसक वन छ तेम राजा अने प्रजानो उभूय संबंध अरसपरस एक- वीजार्नु भलुं चाहवानो छे अने प्रभुनी प्रार्थना करवानो छे." ए जितशत्रु राजा पोते निष्कलंक हतो, तेथी लक्ष्मी सघणे स्थानमा दूपण जाणी तेने वरीने रही हती, तेम तेनी पटराणी धारिणी देवीने अत्युत्तम पात्र जाणी शील अने सुंदरता वळगीरयां इता. आवं नम आत्माने सुमति, चंद्र अने शीतळता, मलयगिरिनो वायु अने 5. सुगंधी, रामने सीताना जे योग्य जोड छतां पण गंभीर समुद्रमाथी ·सुरेंद्रदत्तनो जन्म. उत्पन्न थएला चंद्रमा जेम कलंकनुं दूपण छे, (आ लौकीक दृष्टांत छ) तेम आ जोडाथी उत्पन्न थएला अरिदमन कुमारमां पण रुप विगेरे घणा गुणो छतां पण मंदबुद्धि मोटुं कलंक हतुं. (तेने ठेकाणे लावनार एटले सुबुद्धि वधारी पंडित वनावनार धम्मिलकुमारनो पिताज कारणरुप थशे. आ अरिदमन राजकुमारमा मंदबुद्धि क्यां मुधी हती के लोको सेना पिता उपर अतिशे संतुष्ठ होवाथी तेनामां आ दूषणथी जेटलो राजाने खेद हतो तेथी पण अधिक खेद राज्यभक्त वनेली मजाने हतो. अने तेथी तेओ तेनी मंदबुद्धि दूर थवा माटे पोताना इष्टदेव आगळ निरंतर प्रार्थना करता हता. प्रकरण २ जुं. सुरेंद्रदत्तनो जन्म तेज कुशाग्रपुर नगरमां अनेक श्रेष्टिओ धनवडे धनश (कुवेर)नी उपमा पाम्या हता. तेमा समुद्रदत्त शेठ अग्रपदने पामेलो इतो. जेना घरमां समुद्र माफक कोई जग्याए परवाळां, कोई जग्याए मुक्ताफळ, कोई जग्याए तेवां विविध जातनां रत्न भरेलां देखाता हता. ते भिक्षु- कोना त्रासथी कंटाळेलो नहोतो तेथी तेने योग्य जाणीने लक्ष्मीए ज्यां त्यां फरी कंटाळो खाधेलो होवाथी विश्रांति लेवा तेनुं घरज आश्रय माटे पसंद करेलु हतुं तेने लक्ष्मीनी स्पर्धा करनारी पतिमां एक सरखो प्रेम धरनारी सति सुभद्रा नामे पत्नी हती. ते वनेनुं जोडं दंड अने ध्वजा माफक मंदिरना भूपणरुप हतुं. एक वखत ते सौभा- ग्यवती सुंदरीए स्वममां श्वेतहाथी उपर वेठेला इंद्रने जोयो अने ते कहेतो हतो के हे मनमोहने ! तने थोडा काळमां श्री अने मुमतियुक्त पुत्रनी प्राप्ति थशे. आवी अमृतसमान वाणी सांभळी तुरत जागेली ·धम्मिलकुमार चरित्र. 'पत्नीए ते स्पमने घरोवर याद करी धीमे धीमे पति पासे जई तेमने मधुर वचने जागृत करी स्वमनुं वृतांत कही तथा शुं फायदो थशे ? एवोअन करतां पतिए पोतानी मतिवडे मनमां तेने सारी रीते विचारी 'कयु के हे मुग्धे! आ स्वमयी आपणा कुळना भूषणरुप पुत्रनी तने प्राप्ति यशे! प्रफुल्लित थएली प्रेमदाए पतिना ते वचनने हाथ जोडी माथे चडावी ते प्रमाणे हो! एम वदती पोतानी शय्यामां आची धर्म- जागरणवडे रात्रि पूर्ण करी दिवसो निर्गमन करवा लागी अने ते दिवसथीज जेम शीपमा मेघनुं विदु स्वातिनक्षत्रमा पडेलु मुक्ताफळने जन्म आपनारु थाय छे तेम दिव्य स्वमना प्रभावथी तेणे तेज रात्रे तेजस्वी गर्भने धारण कर्यो अने पूर्ण मासे पूर्णीमाना ('पूर्ण) चंद्र सरखा वदनवाळा पुत्रने जन्म आप्यो. कमळ सरखा कोमळ अंगवाळो अने सूर्यना विच माफक तेजस्वी मुखवाळो बाळ जेम वादळनी छायामांची नोकळेलो सूर्य आनंद आपे तेम ते जनोना नेत्रने आनंद आपनारो थयो हतो. आ वाळनी नामिनी नाळ छेदीने जमीनमा दाटवा माटे खाडो खोदतां तेमाथी धननो भंडारमात थयो तेथी हर्षयी रोमराजी विकस्वर थएला दासो खाडो पडतो मूकी जेमतेम ते वाळनी नाळने ठेकाणे पाडी शेठना आगळ ते वात कहेवा दोड्या. शेठे पण दारिद्ररुपी लाकडाने वाळवा तेजस्वी झगझगाट अनिसमान भंडार जोई संतुष्ठ चिचवाळो थई वोल्यो के पुण्यना प्रभावथीज आची रिद्धिमाप्त थाय छे एम वोली सपळो भंडार खोली जोतां तेमांथी एक मणी मळी आव्यो. आ मणि कई जातिनो छे के तेनो शुं प्रभाव छ, एम विचारतां शेठने तेना संबंधमां लखेलो एक श्लोक पण मळी आन्यो. "आ मणिथी स्पर्श करेलुं पाणी पीनार माणस पशु सरखी जड बुद्धिवाळो पण विद्या मेळववा वडे पंडितोमा पूजनीक थाय छे." आवो महिमावाळो मणि तथा अनर्गळ धननो भंडार वने साये मळेलो जोई शेठ चितववा काग्यो के अहाँ आ चाळकना भाग्यनी ·सुरेंद्रदत्तनो जन्म. तुलना कोनी साथे करी शकाय! खरेखर ! आ बने वस्तुओ स्वप्रमा कहेला इंद्रना वचनने दृढ करे छे!! केटलाक पुत्रो गर्भमांज गळी जाय छे त्यारे केटलाक पिता माताने पत्थरोना आधानरुप दुःख देवडावनारा थाय छे, त्यारे केटलाक गुमडा माफक पोतेज दुःख देनारा थाय छे पण खरेज हुँ भाग्यशाळी छु के मने आवा पुण्यवान पुत्रनी माप्ति थई छे तेथी तेनी माता रत्नगर्भा अने पुत्रनो पिता हुँ रत्नाकरनी उपमाने पामु छु. धनने असार जाणी तथा पुत्रनी तथा पोतानी भविष्यनी मामा- विक स्थिति पुण्यवडे कायम रहेवा माटे नीकळेलुं द्रव्य पुत्र जन्मनी खुशालीमां अर्थिओने मों माग्युं दान आपवामां शेठे वापरी दीधुं. आ अपार द्रव्य जन्ममहोत्सवमा खरचायाथी संतुष्ठ थएला अर्थिओए सर्वत्र तेना गुण गावा मांड्याथी त्यांनी राजा पण आश्चर्य पामी माथु धुणावतो थयो हतो. अनुक्रमे अग्यार दिवस सुधी जन्मसंस्कारनी विधि करी बारमे दिवसे सगांवहालांने जातिमित्रो संबंधीने वोलाची अनेक प्रकारनां मिष्टान्नादिर्नु भोजन करावी संतोष पमाडीने स्वममा सूचवेलु रहस्य कायम रहेवा माटे तेमनी समक्ष ते वाळकतुं नाम मुरेंद्रदत्त पाडयु. (जे धम्मिलकुमारनो पिता तरीके भविष्यमा जणाशे.)

·१० धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ३ जुं. अरिदमननी मंदबुद्धि तथा सुरेंद्रदत्तनो उपकार. वाळक पांच घावमाताथी छेरातो अने मुंदरीओथी हुलरातो वीजना चंद्र माफक वधवा लाग्यो हतो. अनुक्रमे आठ वरसनी उमरनो यतां कळाना सागर एवा विश्वभूति आचार्य पासे विद्याभ्यास माटे तेने मोकलवामां आव्यो कारण के विद्याथीज सर्व गुण शोभाने पामे छे! था आर्य देशमा राजाओना पुत्रो पण सामान्य गृहस्थोना पुत्रो माफक एकज अध्यापक पासे भणता हता. जेथी प्रजाना दरेक वहे- पारथी वाळपणाथीज राजानो पुत्र जाणीतो थतो तथा लघुताने स्वीकारी ते प्रजाना बंधु तरीके बनी भविष्यमां मजाने सुखदायी थतो इतो. पूर्व कहेलो अरिदमन राजकुमार तथा सुरेंद्रदत्त शेठ-पुत्र तथा एक वाळिका साथे अभ्यास करनारां शाळामा मुख्य हता, तेवा वीजा अनेक शिष्यो पण अनेक जातनी कळा शीखवाने ते अध्यापक पासे भणवा आवेला इता. आ अध्यापके एक दिवस पोतानो परिश्रम तेमने भणाववामा केटले दरज्जे सफळ थयो छे ते जाणवा माटे विद्यार्थीओन बोलावी तेओनी अभ्यंतर चातुर्यता जोवा माटे प्रश्न कर्यो के हे मुलक्षणा वाळको सांभळो ! जे कोइ राजाना माथामां वे पग वडे स्पर्श करी आघात करे तेने शुं क ? आवाअंदरना गढ रहस्यने न समजनारा सामान्य बुद्धिवाळा वाळको बोली उठया के ते अधम बुद्धिवाळा निर्भागीने जीवयी मारवो के तेना पग छेदी नाखवा ! आ वखते केटलाक जवाव आपवाने अशक्त होवाथी मौन रह्या हता त्यारे केट- लाके तेवो खोटो उत्तर आप्यो इतो. त्यारे सुरेंद्रदत संभाळथी सौना सांभळतां गंभीरतायी धीमे स्वरे बोल्यो के हे बंधुओ ! तमे शुं गुरुजी ·? दमननी. मंदबुद्धि तथा सुरेंद्रदत्तनो उपकार. महारजना प्रश्ननुं गूढ रहस्य समस्या छो के नहि ? जो समन्या हो तो का विचारता नयी के ले के पगवडे राजाने माथामा आघात कर- नारो पंडितोने अन जगत्ने पूजनीक छे तेने केवी रीते मारशो !आवो कढंगो शेठना पुत्रनो उत्तर सांभळी सर्वे वाळको आश्चर्य पामी पूछवा लाग्या के हे वंधो ! केवी रीते ते वात संभवे ! राजानु अपमान कर- नार पुरुष पंडितो विगेरेथी केवी रीते पूजाय ? आवो सामटो कोला- हल तेओए साथे करी मुकवाथी सुरेंद्रदत्ते धीमेथी समजाव्यु के हे बंधुओ! विचारो तो खरा के सापनामणिने के सिंहना मूछना वाळने के वळती ज्वाळाने चेतनतावाळो कयो आदमी लेवा तैयार थाय! तेमज कयो शाणो माणस एवी मूर्खता करी राजाने दुःख देइ शके ! पण ते राजानो वहालो नानो वाळक ज्यारे राजा पोते तेने रमाडवा हाथमां लेइ माथा तरफ झोका खवडावे के ते वाळकना पगो राजाना माथामा स्पर्श करी आघात करे. हवे आवो राजाना प्राण करतां पण वधारे वहालो पुत्र पंडितोने पूजवा योग्य छे के नहि ? त्यारे तेना पग तमे केवी रीते छेदशो ? के तेने जीवथी मारी नांखशो! सपळा वाळको आ प्रश्नोत्तरथी चकित थई पोवानी मंदबुद्धि माटे अफसोस करवा लाग्या, तेम पंडित पण आवा मंदबुद्धिना शिष्योमा पोतानो करेलो प्रयास निष्फळ थएलो जाणी दीलगीर थयो; पण धीरज लेवा जोग तेने एकज हतुं के आवा अति गूढ रहस्यने पण समजीने यथायोग्य उत्तर आपनार पण सुरेंद्रदत्त जेवो शिष्य पोताने छे तेवो विचार करी काईक संतोष अने काईक खेदवाळो ते नीचे माथु करी वेठेलो हतो. तेने सुरेंद्रदत्त साथे भणवी कुमारिकाए धीरज आपवा तेनी (पंडितनी) आंखमा किंचित् आवेलां आंमुने पोताना वस्त्रना छेडावडे लुसी तेने स्वस्थ कयों. आ आँसुनु मुख्य कारण ए हतुं के एक वाजु आवा मूर्ख शिष्योनो समुदाय, त्यारे वीजी बाजु नररत्ल समान एकज विनयी शिष्य! के जे शिष्ये पोताना पिता तरीके ·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ३ जं. अरिदमननी मंदबुद्धि तथा सुरेंद्रदत्तनो उपकार. वाळक पांच घावमाताथी उछेरातो अने मुंदरीओथी हुलरातो वीजना चंद्र माफक वषवा लाग्यो हतो. अनुक्रमे आठ वरसनी उमरनो थतां कळाना सागर एवा विश्वभूति आचार्य पासे विद्याभ्यास माटे तेने मोकलवामां आव्यो कारण के विद्याथीज सर्वगुण शोभाने पामे छे! मा आर्य देशमा राजाओना पुत्रो पण सामान्य गृहस्थोना पुत्रो माफक एकज अध्यापक पासे भणता हता. जेथी प्रजाना दरेक वहे- वारथी वाळपणाथीज राजानो पुत्र जाणीतो थतो तथा लघुताने स्वीकारी ते प्रजाना बंधु तरीके वनी भविष्यमा प्रजाने मुखदायी थतो हतो. पूर्वे कहेलो अरिदमन राजकुमार तथा सुरेंद्रदत्त शेठ-पुत्र तथा एक वाळिका साथे अभ्यास करनारां शाळामां मुख्य हता, तेवा वीजा अनेक शिष्यो पण अनक जातनी कळा शीखवाने ते अध्यापक पासे मणवा आवेला हता. आ अध्यापके एक दिवस पोतानो परिश्रम तेमने भणाववामां केटले दरजे सफळ थयो छे ते जाणवा माटे विद्यार्थीओन बोलावी तेओनी अभ्यंतर चातुर्यता जोवा माटे प्रश्न कर्यो के हे सुलक्षणा चाळको सांभळो ! जे कोइ राजाना माथामां वे पग बडे स्पर्श करी आघात करे तेने शुं क ? आवाअंदरना गढ रहस्यने न समजनारा सामान्य बुद्धिवाला पाळको वोली उठया के ते अधम बुद्धिवाळा निर्भागीने जीवथी मारवो के तेना पग छेदी नाखवा ! आ वखते केटलाक जवाव आपवाने अशक्त होवाथी मौन रह्या हता त्यारे केट- लाके तेवो खोटो उत्तर आप्यो हतो. त्यारे सुरेंद्रदत संभाळथी सौना सांभळतां गंभीरताथी धीमे स्वरे बोल्यो के हे बंधुओ ! तमे शुं गुरुजी ·E आदिमननी, मंदवांद्रे सुरेंद्रदत्तनो उपकार. ar महारजना प्रश्ननु, गूढ रहस्य समस्या छो के नहि ? जो समन्या हो तो का विचारता नयों के वे के पगवडे राजाने माथामा आघात कर- नारो पंडितोने अन जगत्ने पूजनीक छे तेने केवी रीते मारशो! आवो कढंगो शेठना पुत्रनो उत्तर सांभळी सर्वे वाळको आश्चर्य पामी पूछवा लाग्या के हे वंधो! केवी रीते ते वात संभवे ! राजानुं अपमान कर- नार पुरुष पंडितो विगैरेथी केवी रीते पूजाय ? आवो सामटो कोला- हल तेओए साथे करी मुकवाथी सुरेंद्रदत्ते धीमेथी समजाव्यु के हे वंधुओ ! विचारो तो खरा के सापना मणिने के सिंहना मूछना वाळने वळती ज्वाळाने चेतनतावाळो कयो आदमी लेवा तैयार थाय! तेमज कयो शाणो माणस एची मूर्खता करी राजाने दुःख देइ शके ! पण ते राजानो वहालो नानो वाळक ज्यारे राजा पोते तेने रमाडवा हाथमा लेइ माथा तरफ झोका खवडावे के ते वाळकना पगो राजाना माथामा स्पर्श करी आघात करे. हवे आवो राजाना प्राण करतां पण वघारे वहालो पुत्र पंडितोने पूजवा योग्य छे के नहि ? त्यारे तेना पग तमे केवी रीते छेदशो ? के तेने जीवथी मारी नांखशो! सघळां वाळको आ प्रश्नोत्तरथी चकित थई पोतानी मंदबुद्धि माटे अफसोस करवा लाग्या, तेम पंडित पण आवा मंदबुद्धिना शिष्योमा पोतानो करलो प्रयास निष्फळ थएलो जाणी दीलगीर थयो, पण धीरज लेवा जोग तेने एकज हुतुं के आवा अति गूढ रहस्यने पण समजीने यथायोग्य उत्तर आपनार पण सुरेंद्रदत्त जेवो शिष्य पोताने छे तेवो विचार करी काईक संतोष अने काईक खेदवाळो ते नीचुं माथु करी बेठेलो हतो. तेने सुरेंद्रदत्त साथे भणती कुमारिकाए धीरज आफ्वा तेनी (पंडितनी) आंखमा किंचित् आवेला आंमुने पोताना वस्त्रना छेडावडे लुसी तेने स्वस्थ कर्यो. आ आंसुर्नु मुख्य कारण ए हतुं के एक वाजु आवा मूर्ख शिष्योनो समुदाय, त्यारे वीजी बाजु नररत्न समान एकज विनयी शिष्य! के जे शिष्ये पोताना पिता तरीके ·धम्मिलकुमार चरित्र. ते पंडितने मानीने सर्वदा तेनुं मन संतोष करेलुं हतुं तथा भणाववामा ते अध्यापकने तेणे जरा पण कंटाळो आप्यो नहोतो. हजारो पत्थरो- मांथी एकाद पण रत्न प्राप्त थाय अने ज्यारे तेनी वहु मूल्यता जणाय छे त्यारे उखेडेला पत्थरोनी महेनतनो खेद दूर थई रत्ननी प्राप्तिथी अपूर्व संतोष जेम थाय छे तेम धीमे धीमे पंडितने तेनाथी संतोष थवा मांड्यो तथा तेना उपर अधिक प्रीति पण उत्पन्न थई, अने मनमा अनेक विचार करी तेणे नक्की कयु के आवं शिष्य रत्न मास थर्बु तेमा मारा ईष्टदेवो पण कारणभूत छे माटे ते शिष्य रत्ननु भविष्यमां पण कल्याण थाय अने मारी शोभाने वधारे माटे हुँ फरीथी ईष्टदेवनी पूजा तेना कल्याण माटे कलं. एम विचारी फरी स्नान करी स्वच्छ वस्त्र पहेरी देवोनी पूजा करवा जती वखते तेणे शिष्योने कडं के हे विचक्षण शिष्यो! सुवर्ण पामाळाने लावो. आ समये अध्यापके सौ शिष्योने स्नेहदृष्टिना भावथी कहेलु होवाथी तेम पंडितने तेओए पूर्वे अयोग्य उत्तर आपवा छतां पण तेमनी प्रीति पोताना उपर तेटलीज छे तेमां विशेष वधारो थवा माटे दरेक शिष्य उत्कंगथी ते हुकम वजाववा माटे फुलवाळानी दुकाने दोड्या. ज्यारे पंडित देवतुं जलादिकवडे पूजन करवा लाग्यो हतो अने वीजा शिष्यो फुलनी माळा लाव्या इता, त्यारे पंडितनुं कर्बु अत्यंत मंदबुद्धिवाळा अरिदमन राजकुमारने न समजायाथी तेसुवर्ण वर्णवाळी पनमाळा दासीने पोताना राजमहेलमाथी लई आव्यो हतो. ज्यारे आ राजकुमार दासीने लेई पंडितनी पूजा करवाना स्थान पासे आव्यो, त्यारे पंडित पूजाना समय वखते अमंगळसूचक दासीनुं आवागमन राजपुत्र सहित जोइने आश्चर्य पामी ते राजकुमारने (पंडिते) पूछयु के, आ समये आ दासीने केम लई आव्यो छे ? तेणे खुलासो कों के आपे सुवर्णपद्ममाळा मंगावी ते नामनी आ दासी छे तेने ·१ अरिदमननी मंदबुद्धि तथा सुरेंद्रदत्तनो उपकार. १३ आपे बोलावेली होवाथी हुँ तेडी लाव्यो छु ! ते विचित्र उत्तर तथा तेनी अतिशे मंदबुद्धिथी पंडित खेद पामी विचारमा पही गयो तेथी राजपुत्रे दासीने रवाना करी दीधी पण आ पंडितने पूजन कर तो दूर रहुं पण उलटुं परदेशगमन करवा शुकन जोनारने बिलाडी आडी उतरे तेम आ अमंगळसूचक दासीनुं तेने दर्शन थवाथी ए शेठ पुत्रनुं भविष्यमां वीगाड थवानुं अपशुकन अत्यारथी मने जणाय छे तेवू पंडित मानवा लाग्यो. तथा राजपुत्र उपर काईक क्रोध अने काईक दयानी दृष्टिथी जोई चिंतववा लाग्या के आ कुमार पशुनी हिंसा थती जोई ब्रह्माने दया आववाथी आ पशुने मनुष्यरुपे राजाने त्यां तेना दुर्भाग्यथी ते ब्रह्माए जन्म आपेलो देखाय छे! कारण के आ कम- अकलनो कार्य करे तोपण ठपको खाशे अने कार्य नहि करे तोपण ठपको खाशे! आ निर्भागी राजकुमारनी एटली पण अक्कल न पहोंची के देवपूजन वखते दासीने शुं काम बोलावे? आवा वेवकुफ शिष्य उपर कीधेलो मारो सपळो प्रयास ते अंगारा बुझावतां तेनी राखवढे अंग मलीन करवा जेवो थएल छे! अरेरे! ए दुर्बुद्धिए पूजन वखते दासी.लावीने मारूं तो अमंगळ कर्यु छे पण तेनी साथे महारा रत्न समान शिष्यतुं पण अति अमंगळ कार्य कर्य छे.वळी आधी एम पण जणाय छे के प्रथम देवपूजन सारं थएटु होवाथी ते रिद्धिमा कुवेर जेवो मुखदायी थशे पण दासीना छेवटना दर्शनथी ते कोइ नीच जातिनी स्त्रीनी करेली पीडाथी दुःखी थइ वृद्धावस्थामा दुःखी थइने मरशे ?!! विशेष विचार करे शुं थवानुं छे! वनवा कारण तो बनी चूक्यु छ. एम धीरज आणी दासीना दर्शनथी अपवित्र थएला अंगने अध्या- पक स्वच्छ जळथी स्वच्छ करी पोताना स्थाने वेठो. आ समये सघळा शिष्योए यथायोग्य कार्य करवाथी पंडितने संतोप पमाडयो हतो त्यारे एकला मूर्ख राजकुमारे पंडितने असंतोप ·धम्मिलकुमार चरित्र. पमाडयो हतो अने तेनाथी पंडितने अत्यंत खेद थयो इतो तेवू सघळाओए जाणीने ते राजकुमार तरफ जोइने ते बाळको हसवा लाग्या तथा अनेक प्रकारनी अपमानसूचक चेष्टाओ करवा लाग्या, तेमां पण साये भणनारा युवान कुमारिका जेनुं नाम मुभद्रा हतुं ते वधारे हसीने राज- कुमारने खसीयाणो पाडवा लागी. ते जोइ पोतानी मूर्खताथी पोते प्रयास करवा छतां एक सामान्य ग्रहस्थना पुत्र जेटलं पण भणी नयी शक्यो. एटलुंज नहि पण एक कन्याथी पण अधिक मूर्ख रह्यो छ अने तेना लीघे तेवाओथी पोतार्नु अतिशे अपमान थएडं जाणी राजकुमार नीची दृष्टिए विचारवा लाग्यो के हे प्रभो! में शुं पाप पूर्वे कीयां छ. हुं आवो एक मंदबुद्धिनी वाळिकाथी पण अधिक मूर्ख रह्यो छु ? हे कर्मनुं फळ देनार विधाता! तुं मारा हृदयना वे फाडचा (टुकडा )करी दे के अंदर रहेलो जडतारुपी कादव मुकाइ जाय! हे सरस्वति ! में ब्रह्महत्या, वाळहत्यादि पाप कीयां नथी वेम चंडा- ळनो स्पर्श कीघो नथी छतां तुं हास्यवडे पण शा माटे मारो जरा पण स्पर्श करती नथी. हे माता! जो तने स्त्रीजाति उपर प्रेम होय अने तेथी तुं आ मुभद्रा कन्याने प्रसन्न थइ होय तो पछी मारा आ वीजा पुरुष वंधुओने शा माटे प्रसन्न थइ. छे ! कारण ते पंक्तिभेद करी मने मूर्ख राखवाथी मारे आ संसारमा मोढुं देखाडवानो वखत हवे रह्यो नथी !!! हे रत्नगर्भ हे पृथ्वि ! जो मारो वीजो कोइ स्नेही मने विद्या मेळची आपवामां मदद करनार न होय तो हे माता! तुं हवे मने मार्ग आप के वडीलोनी कीर्तिने मूर्खतावडे लांछन लगाडी कलंकरुप थाउ नहि ! आंखो विनाना अंधाने दुनियानी सुंदर वस्तुओने देखवाना अभावतुं दुःख छे, कान विनाना वहेराने वीजानुं गायेखें मधुर स्वरर्नु • वचन सांभळवा विनानुं दुःख छे. मुंगाने वोली बताववानु, जीभ .

·अरिदमननो मंदबुद्धि तथा सुरेद्रदत्तनो उपकार. १५ विनानाने स्वादनुं अने मारी गएली स्पर्श शक्तिवालाने स्पर्शना सुखना अभावतुं दुःख छ पण जेतुं हृदय शुन्य छे एटले कोइ पण कार्यमां जेनी बुद्धि पहोंचती नथी तेवाने तो सघळा विषयोर्नु मुख दूर थवार्नु अने सर्वत्र अपमान थवानुं मोडं दुःख छ कारणके एक वेत्रण इंद्रिना अभाववाळाने समजाववाना के समजवाना अनेक रस्ता विद्वानोए शोधी काढया छे पण मूर्खनी मंदबुद्धिने सुधारवानो एके उपाय शोधी काढयो नथी. अरेरेरे ! आ दुनियामां मारा सरखो कमभाग्य कोण छ ? आ प्रमाणे शोकसागरमा डुवेला राजकुमारनी दयाथी के तेणे अत्यंत पश्चाताप खरा भावथी करवाथी के पूर्वे कहेली राज्यभक्त प्रजाए ते राजकुमारनी मंदबुद्धि सुधारवानी पोताना ईएदेवो पासे प्रार्थना करवाथी के ते कुमारना प्रवळ पुण्योदयनो उदय थवाथी तेनी पासे उभेला सुरेंद्रदत्तना कोमळ अंत:करणमां दयारुपी अंकुरो उत्पन्न थया; अने ते राजकुमारना हृदयमा उत्पन्न थएली चिंतानी ज्वाळाना धुमाडाथी मलीन थएला मुखने जाई मधुर स्वरे तेन कहेवा लाग्यो के-“हे वंघो! हे राजकुमार! हे सरखी वयना स्नेही! तुं एटलो वधो खेद न कर! दुनियामा दरेक रोगनो के उपाधिनो के व्याधिनो जेम उपाय छे तेम तारी मंदबुद्धि दूर थवानो पण उपाय छे अने ते उपाय पण दिव्य प्रभाववाळो होवाथी थोडा काळमां पूरेपरो फळदायी थाय छ, माटे ले आ, मारा दिव्य प्रभाववाळा मणिवडे पवित्र करेलुं पाणी पी ले." एम कही प्यालामां पवित्र करेलु पाणी तेने आप्यु. राजपुत्रे पण मरण तुल्य दरदीने वचवा माटे जेम पथ्य औषध जेम वैद्य आपे अने ते स्वीकारी ले तेम पोतानी मंदबुद्धि दूर थवा माटे राजकुमारे ग्रहण करी पी लीवु. ज्यारे राज्यपुत्रे पान कर्यु त्यारे स्वयमेव सरस्वती तेने प्रसन्न थई गई अने पोताना हृदयमा थएलो प्रकाश पोताने जणायो तेथी चिंता शांत थवाथी मलीन मुख पण पूर्णिमाना शरदऋतुना चंद्र माफक निर्मळ देखावा लाग्यु. वीजानी किंचित करेली वात पणसारी ·अस्मिलकुमार चरित्र. रीते समजीने उत्तर आपवानी शक्तिने पामेलो पोताने जोई रोमांचित थई ते राज्यकुमारे हर्षयी ते शेठ पुत्रने भेटीने तेनो अत्यंत उपकार मानवा लाग्यो. अने वोल्यो के,- हे श्रेष्टि पुत्र! जे पंडितना प्रवळ प्रयासथी पण न भणायो तेवा पशुथी पण अविवेकी अने नानी बालिकाओने पण हसवा योग्य एवा मने मूर्खने ते बोधवाळो कर्यो तेनो उपकार केवी रीते वाळी शकुं? गळीया वेलने घोरी बनाववो, अंधाने देखतो करवो, अमावास्याने प्रकाशवाळी पूर्णीमा कवी के पत्थरने मणि बनाववो तेवी रीते तें मने मूर्खने पंडित बनान्यो छे! आवा तारा परम उपकारनो हुँ पूरो वदलो वाळीश, ए वोलवू ते तो अयोग्य छ तोपण एटगुं तो मारी वाळचेष्टानी जीभथी वोलाय छे के न्यारे हुँ राज्यपदनी धुसरीने धारण करीश त्यारे सारथी माफक तने हुँ नगरशेउनु पद अर्पण करीश! आ पात थया पछी पाछळ पडी गयेलो राजकुमार उत्कंगथी भणवा मांडयायी तथा मणिना प्रभाववाळा पाणीथी खीलेली बुद्धिवडे अध्यापक पासे थोडा काळमां वधारे भणी पोताना मित्र सुरेंद्रदत्तनी तुलनामां आवी गयो तेम प्रथम कहेली युवान कुमारिका पण सुरेंद्रदत्तनी छाया माफक दरेक अभ्यासमां तेने अनुसरती रही शकी हती. वन्ने मित्रो ते मंत्रवढे अधिष्ठित मणिर्नु पाणी पीवाथी विद्याभ्यास वधारी शक्या हता त्यारे विना पाणी पीधेली कुमारिका तेओनी साये रही सरखो अभ्यास करी शकनारी ते सर्वेने आश्चर्यरुप थई हती. वाळपणाने त्यागी युवावस्थामां आवेला बने मित्रो विद्याभ्या- सवडे अमूल्य कळाओने शीखीपोताना स्थानके गया त्यारे सुभद्रा पण कळामा प्रवीण अने युवावस्थाथी अधिष्ठित थएली युवान पुरुषोना धैर्यने हणनारी पोताना घेर गई.

·प्रश्नोत्तर परीक्षणथी सुभद्रानी पति पसंदगी. प्रकरण ४ थु. प्रश्नोत्तर परीक्षणथी सुभद्रानी पति पसंदगी. एक रमणिक दिवानखानामां एक पाकट चयनो श्रेष्टि पोतानी सुकोमळ गादी उपर वपोरना आराम लेवाना समये चिंता समुद्रमा डुवेलो हतो अने आंख मींचवा छतां पण निद्रा स्पर्श करती न होवायी विचार बमळमां गोयां खातो निम्शासा नाखतो हतो, अने काइक धीमे धीमे मंद स्वरे बोलतो इतो के आ मारी, भर उमरमा आवेली पुत्रीने योग्य कळावान वर क्यारे अने क्याथी मळशे ? पिताने पुत्रनुं जेटलुं दुःख छे तेना करवां अधिक दुःख पुत्रीर्नु होय छे. कारणके पुत्रीने जो पति खराव मळ्यो तो तेना पिताने रात्रदिवस तेनी चिंतामांज रहेवार्नु होय छे. अने घरमा उमरलायक पुत्रीने राख्यायी पण लोकिक अपवादलु कारण छे. हुं शुं करूं ! गरीव होय तो गमे तेने देइ शके पण पोताना सरखो आवरुवान कुळवान मोभावाने श्रीमंतनो पुत्र योग्य उमरवाळो क्याथी मळी शकशे ? कदाच वृद्धने के बाळकने आपवामां आवे तो पुत्रीनो जन्मारो रद थाय, कजोडं थाय, पुत्रीने रंडापो आवे तो शीळव्रतनो भंग करवाना कारणरुप थाय, कुमार्गे दोराय इत्यादि अनेक दूषण उपार्जन करनारी थाय छे. माटे हे प्रभो! मारे शुं कर? आ संसार खरेखर दुःखमयज छे. गरीबो श्रीमंतोने जोइ मनमा तलशे के क्यारे अमे श्रीमंत थइ मुख भोगवीए, पणज्यारे श्रीमंतोनुं दुःख जो तोळीने साये सरखावे तो मोभोरखवाना दुःखने केदखाना करतां पण अधिक मानीने स्वमे पण श्रीमंत थवानी इच्छा करे नहि ? आम केटलोक काळ चिंता कर्याथी तेनुं शरीर दिवसे दिवसे लेवातुं जतुं हतुं. तेथी तेना निस्तेज चहेराने निहाळी वेनी उमर लायक पुत्री तेज समये ओचिंती आवी लागेली ते पोताना ·धम्मिलकुमार चरित्र. पिताने मंजुल स्वरे हाथ जोडीकडेवालागी है पिताजी ! तमे व्याधि- ग्रस्त यया विना पण आवा दुर्बळ केम थइ गया छो! पैसानी के कुटुंवना दुःखनी तमने अत्यारे कइ पण चिंता नयी तेथी हुं जाणंदु के वमे मारा माटेज चिंता समुद्रमा डुवेला छो. अन्न पण परं खाता नयी. रात्रे पण निद्रा लेता नयी त्यारे हवे तमारो शुं विचार निश्चय थयो छे ते कही दो! कारणके मारा माटे आप चिंता करवा करता हुंज पोते समय आवे योग्य पुरुपने शाधी मारा माटे आपने हुंमार्थना करीश. आप जाणो तो छोज के उत्तम फुलने उपभोग करनारा पण उत्तम फुलबाळा उचमफुल सायेज विश्वमा प्रगट थाय छे. आ धैर्य आपनारी पुत्री ते प्रथम निशाळमां भणनारी सुभद्राज इती. हवे ते संसारमा पडवा योग्य थइ हती पण अयोग्य पतिने परण- वायी शं दुःख थाय छे ते सारी रीते जाणिती थएली होवाथी खराव पतिने परणीने जींदगीने दुःखमां गुजारवा करता कुमारी अवस्थामा ब्रह्मचर्य पाळी मातपिवानी सेवा करवानोन विचार धार्यों इतो अने जो योग्य पति मळे तोज संसारमा लपथी जोडाइ निर्वाह करवानो विचार निश्चय करी राख्यो हतो तेथी पिताने अनेक मकारे समजावी वेने शांत कर्यो इतो. अने पोतानो काळ विद्याभ्यास घेर रहीने वधा- रवामां, माताने घरना कार्यमां मदद करवानो तथा नोकर चाकरने संतोषी राखी तेमनी पास योग्य काम लेइ माताने मदद करनारी यह इवी ते सरखी वयनी साहेलीओमा अवकागनो वखत गुजारी चातु- येनां वचनोथी तेमन संतोप पमाडती हती. बरसनी छ ऋतुमा दरेकने पोतपोतार्नु काम करवातुं होय छे, छतां पण वसंतऋतु दरेकने जेबो आनंद आपे छ तेवी वीजी ऋतु आपती नथी बननी अंदर दरेक माडने नवी कुंपळो आवी नवाथी जूनां पांदडां खरी गयां छे, केटलांकने कुंपळो आची मोयं पान थइ तेना उपर मोर पण आवी लाग्यां छे केटलांकने फुल पण आवी ·प्रश्नोत्तर परीक्षणथी सुभद्रानी पति पसंदगी. १९ लाग्यां छे. मोर खाइने प्रफुल्लित चित्तवाळी कोयलो आंवानी डाळोमां टौका करी रही छे अने फुलोना मकरंदनी सुगंधीयी भमरा भमरीओ खेंचाइ आची मधु पीने मधुर स्वरे गुंजारव करी रह्या छ, दूरना पहा- डोमां वरफ पीगळीने शरणरुपे नीचे पडी नानी नहेरोना रुपमा वनमा विखरावाथी वपोरना कांइक कठण तापथी कंटाळेला तथा थाकेला मुसाफरो तेना शीतळ तथा निर्मळ जळने पीवा पोताना वासणो भरी गटगटावा मांडया छे. मलयागिरिनो मुगंधी पवन फुलोना मुगंधने चौतरफ मसरावी तेमनो थाक तथा भस्वेद दूर करे छे. शहेरमा पोताना नाना वगीचामां अनेक प्रकारनी सुंदर वेलो छतां गीच वस्तीना घोंघाटथी कंटाळी तथा महेनतथी थाकी विश्रांति लेवा श्रीमंत तथा सामान्य ग्रहस्थो पण कुटुंब सहित ते वनमा क्रिडा अर्थ आवता हता. तेथी एक दिवस मुभद्रा पण पोतानी सखीओ साथे ते वनमा सुंदरता देखवा तथा दावी राखेला हृदयमा घळता कामना ज्वरने शांत करवा ते शीतळ वनमा आवी हती. तेवा समये सुरेंद्रदत्त पण अचानक तेज वनना बीजा भागमा पोताना मित्रो साये मोज करवा आवी चडयो हतो. वनमा केटलाक शोखीनो वननी सुंद- रताने निहाळी सुंगधी पवनथी आनंद पामी ते वननी तथा पोताना पुण्यनी स्तुति करवारुप मधूर स्वरथी गायनो गाता हता ते सांभळ- नाराने अतिशे आनंद आपता हता. ते सांभळवामां आपणो सुरेंद्रदत्त पण लीन थइ गयो हतो. वीजा मित्रो वीजी जग्याए खेलता हताअने समीपमा रहेलो मित्र पण पासे आवी कानमां कहेवा लाग्यो के मारे तमारं मन संतोष करवा माटे वनना भूषणरुप काइक अलंकार तमने अर्पण करवो जोइए माटे हुँ जाउं छु, एम सर्वेथी एकलो पडेलो सुरे- द्रदत्त काइक विचार करतो हतो तेवामां तेनाथी थोडे दूर पण नजरे मुरेंद्रदत्त न देखाय तेवी रीते दूर रहेली सुभद्रा फुलोने चुंटती हती. किंचित हसवारुप खुला वदनथी तेना दांत खालेली कळी जेवा लागता ·धम्मिलकुमार चरित्र. हता, कानना कुंडळो हीचका खावा माफक डोळता इतां भुजाओ नूतन वेल समान हती, सुगंधी श्वास काढवा बडे ते मलयागिरिना पवनने ववरावनारी हती. रक्तवर्णवाळी आंगळीओ अंकुरो समान लागती हती तेवी साक्षात् नवी वसंतवस्तु समान तेने आवेली तथा तेना हाथ कामदेवना शस्त्ररुप फुलोने एकगं करवामां रोकायला जोइ बधु कार्य विसारीने सुरेंद्रदत्त एक दृष्टिए तेने धारीने जोवा लाग्यो. खरामध्या- न्हे सूर्य माये आव्या छतां पण झाडोनी पत्रळ घटाथी तथा पान, फळफुलना गुच्छाथी झुकी रहेली झाडोनी डाळोथी गीच थएला पनमा तेतुं कीरण प्रवेश करी शक्तुं नहोतुं वेना.बदले केटली जग्याए चारे वाजु भीतो माफक झाडी थवाथी तथा उपर पण छाया होवाथी केट- की जग्याए रमणीओ रमण साथे एकांतमां वेसतां पण न लजवाय तेवू अंधारं व्यापी रघु इतुं. अने पासे जइने जुए तोज नजरे माणस आवे, तेवु खीचोखीच धन हतुं तेथी सखीओ तथा मुभद्रा सुरेंद्रदत्त नजीक होवा छतां तेने जोइ नशकवायी एकांवमा केटलाक दिवसना संघरी राखेली वातोना उभरा खुल्ली पातो करवावडे काढवा लाग्यां हतां अने तेमनी वातोमा रस पडवाथी थोडे दूर बैठेलो सुरेंद्रदत्त अ- दृश्य रही सांभळतो हतो. एक सखी पाली हे सुभद्रे ! तुं आज खुला दिलथी अमने कहे के तुं तारा पिताने तारा लम माटे शा माटे ना पाडे छ ? कारणके आ संसारमा स्त्रीनी सघळी कळाओ, उत्तम कूळ रुप क्रीडा लावण्य विगेरे सघर्छ तेने छतां पण पतिना आश्रय विना ने निर्धनना विला- सनी आशाना तुरंगो माफक सपळु निरर्थक छे, बळी तुं उमरलायक थया छता परणवानी ना पाडती होवाथी पिताना निर्मळ कुळने कलं- कित करवाना कारणरुप थइ पडीश. कारणके वेलो झाडने आश्रय करवाीज विस्तारवाळी उच्च स्थितिने पामी प्रफुलित थाय छे. विजळी मेघनो आश्रय करीनेज वरसादनो जथो परसावनारी थइ दीपे छे.

·. प्रश्नोत्तर परीक्षणथी सुभद्रानी पति पलंदगी. ब्यारे वनस्पति तथा वीजळी पण पतिने आश्रय करवाथी उच्च स्थिति पामे छे तो तारे तारा भला माटे शा माटे पुरुषने परणवामां बांधी नांखवो जोइए ? अने विषयोने विष समान अत्यंत दुःखदायी जाणती होय तो व्रतोने शा माटे ग्रहण करती नथी? पण संसारमा रहे अने कुंवारापणामां काळ गुजारवो ए कुळवान पालिकाओने कोइ पण वाते योग्य नथी ते समये साक्षात सरस्वती रुप सुभद्राए कयु के हे व्हेनो ! तमारं कहेवू युक्त छे. पण हुं एवा पतिने चाहुं हुंके जे प्रेमना विश्रामर्नु धाम होय अने गुणोनी कदरने जाणनारो होय, पण हालतो मंद बुद्धिना माणसोथी विश्व सर्वत्र खीचोखीच भरायेगुं छे. तेवा एकाद अज्ञानीने पसंद करी देने परणवा जतां संसारमा काळ केवी रीते गुजाराय तथा मुखनो लेश स्वममा पण क्याथी पामी शकाय तेवा सदाना दुःखना केदखानामां पडवा करतां पति विनानी पण शीळयी शोभिती सुंदरीने पिताना घरमा रहेवा छतां पण सूर्य सामी धूळ फेंकवा माफक लोकनी निंदा मने शु दुःख देनारी छ, तेम भययी भागता चितवाळाने राज्य प्राप्ति माफक उत्तम व्रतोनी अभिलाषा पण मने क्याथी थाय? जो के माता पिताना हृदयमा हुँ हाल चिता रुप छु. छतां पण योग्य पतिना अभावे हुं शुं कर ? त्यारे फरीने सखीओए पूछयु के तुं केवा वरने पसंद करे छ! त्यारे कामरुपी हाथीने अंकुशमा राखवा समान वचन खुल्ला दिले कही बतायुं के मारा नीचला प्रश्नोनो उत्तर जे कोइ आपचे अने ते उत्तरथी मारा मननुं समाधान थशे तेनेज हुँ घरीश पण वीजाने कदापी परणवानी नथी. ते प्रश्नो:- सुकृत्यनो सार शुं छे ? अने मनुष्य जन्म, विद्या अने मळेला मुखोनो सार शुं छे" आ वातने प्रगटपणे सुरेंद्रदत्त सांभळी तेनुं रहस्य समजी तेनो उचर आपवा तैयार थयो हतो पण एम खुल्ला प्रगट थह खुल्ला शब्दोमां बोली तेमनी वा मां भंग करवा देने योग्य न लागवायी ·२२ धम्मिलकुमार चरित्र. तथा हवे सांजनो वखत थवा आच्याथी त्यां रहेवं योग्य न लागवायी एक कागळमां तेना उत्तर लखी ते सुभद्राने आववाना मार्गमां तेने नजरे पडे तेवी रीते लटकावी दीपो. जे झाडना उंचा भागा पवनयी उडवा घडे नानी पताका (ध्वजा) माफक उडतो देखातो इतो अने धीमे धीमे नीकळी पोताना घेरे चाली गयो. अहीं सुभद्रा पण सखीओना मनतुं समाधान करी तेओनी साथे थोडीवार मुधी बाकी रहेली सुंदर घेलो तथा कुमळा झाडौने निहा- ळवी तथा पक्षीमोना सुंदर अवाजने सांभळती तथा नानी बावडीओना जळनो आस्वाद लेती चारे वाजु फरी थाकीने रस्ता उपरना तेज झाड आगळ आवी पहोंची के ज्या पोताना प्रश्नना उत्तरनो कागळ ध्वजा माफक उडतो जणातो इतो. नेत्रने आनंद आपनार पत्रने जोइ तेनेलेवा आतुरता धराव्याथी सखीओ तेने लावी तेना हाथमा मूकतां ते पण मूख्याने भोजन मळवा माफक उल्लासथी तेने निहाळवा लागी जेमा लख्युं हतुं के, सुकृतनो सार वीजार्नु भलुं क, मनुष्य जन्मनोसार मुकृत्य करवा, विद्यानो सार तत्वज्ञान मेळवतुं अने मुखनो सार संतोष राखवो. आवा अभिलाषित उत्तरोने जोई आश्चर्य पामेली तथा आनंदमा गरकाव थएली मयम चोली शकी पण नहि पण नेत्रोर्नु विकस्वर थएँ, गालो उपर तेजी आववी, वृक्षस्थळ वढे उच्छवास लेवो इत्यादि आनंदनां तेनां चिहाथी प्रथम हर्पना उभरारुप वीणावेणु विगेरे वाजींत्र वागवा विना पण ते नाचवा लागी अने खुल्ला दिले चाचाळ थई सखीओने कहेवा लागी के हे वनो ! मारे माटे पण विधिए योग्य पुरुष पण पुण्यवान् सरजी राख्यो छे!!! आजे पण पंडित विनानुं जगत् नथी तेम सतिओना सत्वनी सिद्धिओ पण विद्यमान छे, पण एक आश्चर्य लागे छे के आ उत्तर आपनार मारा हृदयना गूढ अभिमायने घरना भोयराना भंडार माफक केवी रीते जाणी शक्यो! बळी मारा हृदयना आनंदरुप समुद्रने उल्लु- ·प्रश्नोत्तर परीक्षणथी सुभद्रानी पति पसंदगी. २३ सित करवामां चंद्र समान ते प्रकाशित छतां पण नामठाम विनानाने तेने मारे केवी रीते शोधी काढवो ए हळाहळ विष समान दुःखदायी छे! एम वोलती ने हृदयमा वारंवार मुंझाती ते चीठीना वारंवार अक्षर निहाळीने वांचतां ते अक्षरनो लखनार पण तेना ध्यानमा आवी जवाथी बोली के हे भगिनीओ ! मारी ते पण चिंता दूर थई छे, ते अक्षरना मरोड उपरथी तेना लखनारने पण में शोधी कान्यो छ भने ते वीजो कोईज नहि पण समुद्रदत्तशेठना वंशमां भूषणरुप तेमनो पुत्र मुरेंद्रदत्त छे अने ज्यारे हुं वाळपणामा विश्वभूति अध्यापक पासे कळा- भ्यास शीखती हती त्यारे ते पण त्यां भणता हता तेथी में शोधी काढया छ तेनी बुद्धि केटली तीक्ष्ण छे के देवोनो गुरु ब्रहस्पति तेनी बुद्धियी लज्जायमान थई दाहाडे मोडें देखाडवा अशक्त होवाथी रात्रेज उगेलो आकाशमा देखाय छे. गंभीरतामां समुद्रथी अधिक अने रुपमा कामदेवथी अधिक छ अने तेनी वाणीनी मधुरताथी विद्वानो सुधाने पण मुघा (व्यर्थ) जाणवा लाग्या छे ! पण अरेरे में तेने ओळल्या छता पण हजु एक शंका मारा दिलमा दावानळनो दाह उत्पन्न करे छ, अने ते एज छे के ते मने पसंद करश के नहि? कारण के जेम परीक्षा करीने पनिने परणवा हुं उत्कंठित हती तेम एपण परीक्षा करीने पत्नीने ग्रहण करवा आग्रह धरावताज होवा जोइए अने मारी मंद बुद्धिना प्रश्नोनो उत्तर तो तेओ विचक्षण होवाथी कोई पण रीते समजीने आपी शक्या. पण ते बुद्धिना निधान एवा श्रेष्ट पुरुषना पूछेला प्रश्नोना उत्तर हुँ मंदबुद्धिवाळी मूर्ख स्त्री केवी रीते आपी शकीश ? हे सखीओ! खरे हुँ निर्भागीज छं के पति थवाने योग्य पुरुष मळवा छतां हुं ते पतिने योग्य पत्नी थवाने सरजाई शकी नथी !!! तोपण चिंता करवाथी सयु! दरेक प्राणी, भाग्य पण सायेज लागेलं होय छे अने तेथी ते भाग्यज तेवो संजोग लावी मूकशे. एम कही वाह्य धैर्य आणेली पण अंदरथी शंकाशील कन्या पोतानी सखीओ साथे वनमाथी शहेरमा आववा लागी, ·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ५ मुं. चिंतामुक्त सुभद्रानो पिता. भव्य जीवोना उपकार माटे जिनेश्वर देवर्नु मंदिर मुख्यत्वे शहेरना मध्य भागमाज होय छे के वाळवृद्ध स्त्री पुरुष नाना मोटा रंक अशक्त विगेरे सघळा सहेलाइथी तेमनां दर्शन करी पोताना आत्माने पवित्र करी शके पण केटलाक श्रीमंतो शहेरनी गीच वस्तीथी विशेष प्रकारे विश्रांति लेवा शहेर बहार खुल्ला मेदानमा योग्य स्थळे रसाळभूमिमा वगीचा वांधे छे अने ते वगीचानी वनस्पति आदिकना आरंभथी लोको तेनी प्रशंसा करी आश्रव अंगीकार करे ते करतां घरघणीने पोताने तथा वगीचो जोवा आवनारने जिनेश्वरना दर्शननो अमूल्य लाभ मळतां आत्माने पवित्र करवा साथे खुल्ली हवामां अने कुमुमोनी खुशबोयी तर थएला मगजमां शुभ अध्यवसाय प्रवळ पुण्य उपार्जन करे तेटला माटे शहर वहार पण मंदिरो बंधाय छे, तेवू एक मंदिर शहेरनी बहार पण थोडे दूर रमणीक जग्यामां बांधेठे हतुं अने तेज रस्ते सुभद्राने आववानुं हतुं. ज्यारे सखीओ साथे त्यां आवी त्यारे पूर्वे करेली जिनेश्वरनी भक्ति याद आची अने मनना उल्लासथी पूर्वनी शंका पण दूर थई गई तेथी सखीओ साथे जिनेश्वरना मंदिरमा दर्शन करवा गई. पूर्वे करेला धार्मिक अभ्यासथी जिनेश्वरना अमूल्य गुणोने याद करी कहेवा लागी हे प्रभो तमेज जगदना बंधु छो तमेज जगत्ना गुरु छो तमेज जगतना नाथ छो जगत्ने ध्यान करवा योग्य छो अने पर- मानंदने देवावाळा छो. पळी जेम ठंडे मरताने अमि, रात्रिना अंधका- रमा गोयां खाताने सूर्य, रोगीने वैद आधाररुप छे तेम तमे दुःखी. ओना आधार छो! वळी तमो उपर कईला वंधु विगेरेयी पण ·२५ चिंतामुक्त सुभद्रानो पिता. अधिक छो के वखते वधु विगेरे आपत्तिना समये उभा रहेशे के नहि, पण तमे तो सर्वत्र सर्वदा सहाय करनाराज छो! जन्म मरण व्याधिना मोटा भयोथी जे मुक्त करनार छे तेनी विशेष स्तुति कया वर्णोथी करवी ! कारणके जगत्मा जेटला उपकारी छे ते वधाने माटे अकेक शब्द निर्माण थइ गयो छे त्यारे सर्व उपकारोने करनारा आपने कया नामथी वोलाववा! हे प्रभो तमारा गुणो गावाने इंद्रो पण समर्थ नथी तेम मुनियो पण अशक्त छे अने केवळीओ पण जाणवा छतां संपूर्ण वर्णवी शक्या नथी तेम वीजाने समजाची शकवा अशक्त छे तो मंदबुद्धिनी पालिका केवी रीते यथोक्त गुणोने वर्णवी शकुं पण वाळक जेम मातापिताने पोताना काला घेला वोलोथी अडधुंपडधुं समजावतां विचीक्षण मावापो तेनुं समजीने यथायोग्य पूरुं पाडे छे तेम आ मुग्ध वालिकाना बाळचेष्टाना कोमळ वचनोथी सभजीने प्रार्थना स्वीकारी लेजो. वळी जो हुं तमने हमेशा ध्यावं तेवी मारी बुद्धि कायम रहेतो आपदावाळी स्थितिने पण हर्षवाळी मानुं अने तमने भूली जाउं तो संपदावाळी स्थिति पण भवभ्रमणना कारणरुप होवाथी दुःखदायी मार्नु छ कारणके तमारी प्रसन्नतारुप महेलनी टोचे उभेलीने व्याघ्री रुप आपद केवी रीते व्याघात (दुःख देवाने) करवाने शक्तिचान थाय ! वळी मारा पिताने, बंधुने, मित्रने के अंतरंग स्नेहीना स्थाने तुज छे, तो हे कृपानास्थान! मारा मननी आपदाओ टाळीने मारु पालन करो! हे देव ! सर्वदा हुं तमनेज नमीश, तमारुंज स्तवन करीश ! अने तमनेन अंतरमा धारण करी राखीश के मारुं हृदय निर्मळ थवाथी कदाच मारो भविष्यनो पति प्रश्न करशे तोपण आपनी सहायथी तीक्ष्ण बुद्धिवाळी वनेली तेना उत्तरो सहलथी आपी शकीश. जो के हुँ गुरु सन्मुखे जाणी शकी छु के संसार छकायमां धर्मज साररुप छे अने ते छ जीव निकायनी रक्षारुप विरतिधन छे पण जेम निर्मागीने चिंतामणी रत्ननी अयोग्यता छ पण तेने किंचित आपेठे भोजन महा आनंदने देनाएं छे तेम आ मुग्ध वाळिकाने तेवी विरति ·२६ इच्छा करशे धम्मिलकुमार चरित्र. रुप महा संपदा लेवानी योग्यता नथी अने कदाच लेवा तो पण महान मेरुपर्वत समान ब्रह्मचर्यव्रत पाळवाने अशक्त छे. तृष्णा अने आशामां व्यग्र थइ समुद्रमा जे डुववा माफक गोथां खाय छे तो वेने देश विरति रुप द्वीपमा आशरो आपवा योग्य गणशो तो पधारे सारु छे.एम कही वारंवार वीतरागमभुना चरणमां नमस्कार करती एक राष्टिथी जिनेश्वरने ध्याववा लागी. आवखते तेनुं मन तद्दन प्रभुमय थई रघु हतुं कारण के अनाथनो आधार विश्वमा देव अने गुरुज छे!!! आ प्रमाणे तन्मय थएली मुभद्रानी भक्तिथी संतोष पामेला चैत्यना अधिष्टायक देवो जेओ वीतरागप्रभुनी सेवामा तत्पर हता तेओए अद्रश्यरुपे तेने सहाय करवावाळा थया तेथी पोताना मनमां नवी जागृतदशा थएली जोई पोताने पति जे प्रश्न करशे तेनो उत्तर आपवा समर्थ थएली प्रसन्न थइने देव तरीके वीतरागने अने पति तरीके मुरेंद्रदत्तने हृदयमा धारण करीने सखीओ साथे घेर आवी. जे सुभद्राए पोताना पिताने पोताना पति माटे वारंवार वांघो काढेलो, अने जेना माटे रात्र दिवस तेने खेद थतो लोकोना छूपा अपवाद सांभळवा पडता अने शुं की पुत्रीने केम समजावची, घरनी आवरु केम राखवी, एवा विचार वमळमां गोता खाता सागरशेठने ज्यारे सखीओए वधामणी आपी के तमारी सुभद्रा कन्या अत्यारे परणवा तैयार थई छे अने पोताना पति माटे समुद्रदत्तशेठना पुत्र सुरेंद्रदत्तने पसंद कर्यो छे त्यारे तेने अपूर्व आनंद थयो जेम वेपारीनुं डुवी जवानी तैयारीमा आवेखें वहाण सहिसलामत किनारे आववाथी जेटलो हर्ष तेने थाय तेव॒ प्रफुल्लित हृदय सागरशेठतुं थई गयु. सखीओने अने कुमारी कन्याने आशीर्वाद आपतो पिता योग्य जग्याए पोतानी पुत्रीनो संबंध जोडातो जोइ तेमां काळविलंब करतां कोई पण जातर्नु विघ्न न आवे माटे पोताना चार प्रौढ स्नेहीओने पोलाची सर्वे वातथी वाकेफ करी समुद्र- दत्तने तेमने त्यां मोकल्या.

·भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. २७ प्रकरण ६९. भार्याना भरोंसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. एक युवान पुरुष पोताना पिता साथे कांइ वातचित करतो हतो तेमां पिता आग्रह करतो हतो के "हे पुत्र हवे तुं उमर लायक भणी- गणीने घर चलाववा योग्य थयो छे, मारे तारे हवे नम कर जोइए कारण के पुरुषनी शोभा अने वंशनो वधारो स्त्री साथे लग्न करवाथीज थाय छे, पण जो उम्मर लायक थतां पण परणवानी ना पाडे तो गृह- स्थावासमा रहेला पुरुष उपर कुचाळनो डर होवानो संभव थाय छे, एटलुंज नहि पण तेनी अने तेना वापनी आवरुने धोको पहोंचे के ते पुत्रमा के तेना पितामां के तेना वंशमा कांइक पण लांछन छे जेथी ते उम्मर लायक पुत्रने कन्या मळती नथी." आवा छूपा अपवादो पिताने संभळाता त्यारे केटलाक अंतरंग स्नेहीओ आवीने प्रगटपणे लोकापवादने जाहेर करता तथा पुत्रने पर- णाववानी ताकीद करवा सूचवता हता तथा केटलाक गृहस्थो तेनी कुशळताथी तथा उत्तम गुणोथी वाकेफ हता ते पोतानी उम्मर लायक कुमारिकानो संबंध तेना पुत्र साथे जोडवा वारंवार कहेवडाववा छतां पिताए पुत्रनी सलाह पूछतां तेणे अनेक वहानां काढी पोजार्नु सगपण थतुं अटकाव्यु हतुं. बापे घणाकाळ मुधी धीरज खमी पण समुद्र गंभीर छता पण चंद्रने ज्यारे जुए त्यारे तेनो प्रेम उछळी आवतां मळवा उत्सुक थई पाणीने केटलेक दूर सुधी जमीन उपर मोकले छ तेवी रीते पितानी धीरज पण पुत्रना प्रेमथी हमणा खसी गई हती तेथी न्यारे चार ग्रहस्थो पिता पासे आवी प्रार्थना करवा लाग्या के तमारा कुटुंबनो संबंध अमारा मित्रना कुटुंब साथे जोडाय ते सर्वोत्तम छे ते दुधमा साकर जेवू छे माटे तमे दरेक वातनो विचार करी अमने जवाब आपो.

·२८ धम्मिलकुमार चरित्र. आ चार भावेला ग्रहस्थोने सागरशेठे पोतानी पुत्री मुभद्रानुं सगपण समुद्रदत्तना पुत्र सुरेंद्रदत्त साथे करवा मोकलेला तेज अहीं आवी समुद्रदत्तने प्रार्थना करता हता. पूर्वे आवेली कन्याओ तथा तेमना पितामओनी प्रशंसा जेटली इती तेना करतां आकन्या तथा तेना पितानो वंश सर्व प्रकारे चडतो हतो अने आवी कन्या लग्न पोताना पुत्र साथे थायतो पुत्र तथा पोतार्नु पूर्ण भाग्य खोलेठे जाणीने आजे शेठे खास वोलावीने ते सगपणमा हा पाडवा ते आवेला गृहस्थोनी समक्ष सुरेंद्रदत्त पुत्रने फरज पाडवा जेबो देखाव कर्यो हतो. मुरेंद्रदत्त अत्यार मुधी पितानी आज्ञाने परमेश्वरनी आज्ञा समान मानतो हतो तेमना वचनने उलंघg ए मोडं पाप समजतो हतो उच्च स्वरे कदापि पण बोलतो नहोतो तेमनुं वचन हाथ जोडी माये चडावी कबुल करतो हतो अने तेथीज पूर्वे पिताने पोताना लन माटे ना पाडतां जुदां जुदा वानां काढयां हतां पण ज्यारे आजे पिताए खास खुल्ला शब्दोमां फरज पाडी के "तारे आ लम स्वीकाज जोइए. त्यारे . तेणे विचार कर्यों के जो ना पाहूं तो पितार्नु वचन उल्लंघन थाय छे. हा पाहूं तो मारी जींदगी खराव अथवा गमे तेवी स्त्रीने परीक्षा कयों विना परणीने रद करवा जेई छे हे प्रभो ! हवे शुं करवू तेथी मौन यह गयो. नथी हा पाडतो के नथी ना पाडतो त्यारे पिताए स्नेह लावी कोमळ वचनथी पुत्रने समजाववा मांड्यो के हे प्रज्ञ पुत्र ! तने वघारे अमारे शुं कहेछ ! कारणके पुरुषने उत्तम कुळमां उत्पन्न थएली मुलक्षणी सारा गुणवाळी योग्य वयनी कन्या युवावस्थामां (पुरुषने) धर्मनी आराधन करवावडे पूर्ण भाग्येज प्राप्त थायछे अने आवा सघळा संजोगो मळवा छतां तुं शा माटे ना पाडे छे ! त्यारे पुत्रे पण शरम तोडी हिंमत राखी जवाव दीपो के हे पिताजी! आप कहो छो ते सघर्छ सत्य छे छतां पण जे मुख लेवा माटे स्त्रीने परणीए ते स्त्री जो पाछळ्यी कुमार्या नीकळेतो पछी ते तेवारोजना क्लेशयी लोही वाळवा ·२९ भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. करतां शूळीए चडवू वघारे सारं छे ? जो के मोहने वश थएला युवानो विषयरसमा लुब्ध थइ परणवानुं नाम सांभळीने अति आनंद पामे छ छतां पण हुं ना पाहुं हुं तेनुं कारण एटटुंज छ के स्त्री जो उद्धत स्वेछाचारी अने दुर्वचनने प्रगट करनारी मळीहोय तो महान पुरुषोनी. सभामा पूजातो पंडित पण घरमां कुभारजाना क्लेलशथी कंटाळी विलाडीथी उंदर माफक डरतो रही बुद्धिहीन तथा शक्तिहीन थाय छ. तेटला माटे हे पिताजी मारु बाळकटु कहे एक दृष्टांत आपकदाच जाणता हो तोपण ध्यानमा लेवा फरी संभळा, छु. ज्यां अमूल्य कीमतनां अचेतन रत्नो थाय छे तेना करतां पण अधिक कीमतवाळां सचेतन हाथी घोडा स्त्री विगेरे रत्नो पाके छे तेवा सचेतन अचेतन रत्नोथी वीटायला पुरुषना समूहथी विशाळ नगरी पण संकुचित थएली लागे छे तेवी वनारस नामनी नगरीमां महावल नामनो राजा राज्य करे छे, जेना शत्रुओ तेनो ताप खमीने पोताना राज्यमहेलो तथा सेवा करनारी प्रजाने त्यागीने जंगलना झाडोनी शीतळ छायामा रहे वधारे पसंद करता हता. ते महावळ राजाने अवि माननीय अने धनवडे धनेशनी तुलना करतो यशोधर नामे शेठ इतो ते शेठने मनोरमा नामनी मनने रमणीयता पमाडनारी अर्घागना हती तेना शीलादि अभ्यंतर गुणोथी तथा रतिने तीरस्कार करवा सरखा रुपथी ते शेठ तेनामांज रक्त थई गृहस्थने योग्य ब्रह्मचर्य व्रत पाळवा तैयार थयो हतो, तेमना मुबुद्धि गुणना जोडाथी जेम विवेक पुत्र उत्पन्न थाय तेम तेमने घणो काळ संसारमा निर्वाह करतां पुत्रनी उत्पत्ति थई अने धर्मर्नु आराधन करवाथी ते उत्पन्न थएलो हतो तेटला माटे तेनुं नाम धर्मदत्त पाडयु हतुं अने धर्मदत्तने जेई रुप तेवा गुण माप्त थवा माटे कलाचार्य पासे घणोकाळ राखी सर्व प्रकारनी कळाओ भणावी प्रवीण कर्यो हतो अने युवावस्थामा सुरुषा नामनी सुंदर रुप- वाळी कन्या साथे कम करी आप्युं इतुं. जेनी साथे धर्मदत्त विलास ·धम्मिलकुमार चरित्र. करतां भूमिना देव माफक वापने घरनी चिंता सोपीने निश्चितपणे संसारमा काल सुखथी निर्वाह करतो हतो. एक पखत घोडाना फेण सरखा उज्वळ वस्त्र पहेरी सोनुं मणि माणेक विगेरेयी वनावेला अमूल्य अलंकारोने पहेरी उत्तमजातिना अश्वने रेवालमा चलावी राज्यमार्गे धीमेथी घोडा उपर वेसीने जतो हतो. तेना अंगनी सुगंधीथी आश्चर्य पामेला अने उत्तम वस्त्राभूषणथी अलंकृत थएला देवांशीकुमारने जोइ तेओनी दृष्टि तेना उपर खेंचातां माहोमांहे टोळे मळी तेओवात करवा लाग्या. धीमेथी चालनारा कुमारे पण तेओनी वात उपर लक्ष देवा मांडयु. आ वखत केटलाको जेओ गुणग्राही हता अने धर्मवडे जेओर्नु अंतःकरण कोमळ हतु तेओ वोलता हता के आ पुण्यवान् कुमारे पूर्वे एवं प्रवळ पुण्य वांध्यु छे के संसारमा जे उत्तम मुख कहेवाय ते सघर्छ यौवनरुप शक्ति अने सुंदर स्त्री विगेरे माप्त थयां छे. अने माथे छत्र समान बाप वेठेलो होचाथी निश्चितपणे मनगमता विलासो यथारुचि निरंतर देवकुमार माफक भोगवे छे ते वखते केटलाक जेओ धर्मना रहस्यथी विमुख हता तेओ घोलवा लाग्या के अरे ! भाइओ ! तेनी स्तुति न करो! ते तो महापापी छे के उमर- लायक छतां वापे पेदा करेली लक्ष्मी जे माता समान तेने ते भोगवे छे !!! अने कदाच तमने वखाण करवां होयतो तेना वापनांज करो के आवो मोटो कमावा जेवो पुत्र थया छतां तेनुं ते पोषण करेछे अने हराया ढोर माफक निश्चित फरवा दे छे कारणके चंद्रने पण बुध नामनो कायर पुत्र छे तेने चंद्र नभावी ले छे ! 1(आ लोकिक दंत- कथा छे) आ प्रमाणे तेने केटलाक निंदता हता त्यारे केटलाक तेना पुण्यनी स्तुति करता हता पण माणसने सेंकडो स्तुतिथी जेटलो संतोष लेवाय तेना करता एक पण निदातुं कटाक्ष वचन अत्यंत दुःखदायी काळजाने विधी नांखनारुं थाय छे. तेथी ते पण चकित थइने घोडो खेलाववानुं भूली जइ तेओना कटाक्ष वचन उपर जे विचार करतो ·भार्याना भरोंसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. करतो घेर आव्यो. तेना मनमा क्षणक्षणमां विचारो वदलाता हता. आ लोकोने मारी स्थिति विषे बोलवानो शुं हक छे ? मारुं बूलं वोल- नारने मारे शा माटे शिक्षा न करवी ? अथवा मारे तेमना वोलवा उपर शा माटे लक्ष आप, जोइए ? अथवा तो कोइए कहेला कटुक वचनने पण जो तेमां सत्यता होय अने हितकारी होय तो शा माटे तेना उपर क्रोध लाववो जोइए ! शा माटे पथ्य हितवचनने ग्रहण कर- वामां विलंब करवो जोइए. भले शत्रु के मित्र हो ! पाळक हो के मोटा होय पण सत्य मित अने पथ्य हित करनारा तेना वचनने मारे अवश्य ग्रहण करचुंज जोइए! हुँ सशक्त युदान कळावाळो छतां स्त्रीना मोहमा लुब्ध थई एश- आराममा दिवस गुजारी मारा वापना अमूल्य धनने वापरी ना छ तेने माटे खरेखर मने धिक्कार छे!! हवे माराथी अहीं कांइ पण धंधो थई शकवानो नथी कारण के धन पेदा करवामां अंग कष्ट वेठg, श्रीमंताइनो शोख मूकी देवो अने मोटाइनुमान विसराय तोज लक्ष्मीनो समागम थाय ते अहीं बनवं अशक्य छे, अने विदेशमां ते सघर्छ थई शकशे एम विचारतो ज्यारे घेर आन्यो त्यारे परदेश जवानो निश्चय करी पोताना मातपिताने विनयपूर्वक कहेवा लाग्या के हे माताजी हे पिताजी! आप कृपा करी मने परदेश कमावा जवानी आज्ञा आपो, जेओ क्षणभर वीलो मुकवाने शक्तिवान नहोतां, तेओ परदेश जवानी केवी रीते आज्ञा आपे उलटुं वाळकने समजाववा लाग्यां के, सात पेढी मुधी पण वापरतां धन खूटे तेवू नथी तो शा माटे परदेश जवाना संकटमा पडवू जोइए ? पण जेणे एकज निश्चय करेलो हतो ते पुत्रे तो हठ लइ खावापावातुं पण बंध करवा जेवू करवाथी मावापे रजा आपी अने ज्यारे सघळी तैयारी थई त्यारे सुरुषा स्त्रीए विदेशमा साथे आववा पतिने जणाव्यु अने स्त्रीए पण पोतानो आग्रह न छोडवाथी वेपारनी सामग्री तैयार करी धर्मदत्त स्त्री साथे घेरथी नीकळ्यो. स्त्री साथे आनंदथी ·३२ धम्मिलकुमार चरित्र. दिवसो गुजारता केटलाक दिवस वीत्या पछी मार्गा वररुचि नामनो ब्राह्मण मळ्यो. शेठपुत्र वा नो अने विद्याकळानो शोखीन होवाथी वररुचि ब्राह्मण साथे वार्ता करतां वन्नेवें दील मळी जवाथी मार्ग सहेलाइची कपावा माटे काइ पण रसिक कथा कहेवा वररुचिने विज्ञप्ति करवाथी तेणे उत्तर आप्यो के विलासो अने वातोनो रस लेवामा वित्त वापर्या विना ईष्टसिद्धि थती नथी माटे कंजुसाई मूकीने ५०० पांचसो सोनामोहरो प्रथम भेट कर एटले रसिक वात संभळावू ! कमावानी शक्तिथी द्रव्यने तृणसमान गणता शेठपुत्रे तुर्त पांचसो मोहोर आपवाथी ब्राह्मणे कथा संभळावी के "पोतार्नु हित इच्छता माणसे नीच माणसनी सोवत न करवी" आटलुं कही चूप रहेवाथी शेठपुत्रे कयु के पछी शुं! त्यारे ब्राह्मणे कयु के वात पूरी थई गई, त्यारे ते बोल्यो के वाळकोने पण हसवू आवे तेवू नानकडं वाक्य कही वात संभळाव्या विना पांचसो मोहोर मारी पासेथी छिनवी लीधी छे माटे कंइ पण रसिक बीजी वात कही मारु मन संतोष कर ! ब्राह्मणे कयु के मित अने हित वचनथी अमूल्य लाभ तने थशे तोपण तने जो वीजीज वात रस गळेने ककडा पडे तेवी सांभळवी होय तो हजार पोहोर तुर्त मने आप! कथाना रसिक अने कमावामां समर्थ श्रेष्टिपुत्रे तुर्त अर्पण करी. पछी हजार मोहोर स्वाधिनमा लेइ गवके मोढे ब्राह्मण वोल्यो के “ बुद्धिवान् पुरुपे नारीनो विश्वास न करवो." तेथी साये समजाव्युं के आ पंदरसो सोना मोहोरोथी मेळवेली वे नानकडी शीखामणोथी " तुं खेद पामतो नहि " पण " हरािना हार माफक " तेने " कंठमां मूकी राखने" तो भविष्यमां बहु काम लाग. आ अमूल्य शीखामणो अनुभव विना समजायतेवी न होवाथी वाळबुद्धिनो धर्मदत्त मनमा अफशोष करवां लाग्यो के आ ब्राह्मणना वेशमा कोइ पको धुतारो छे के जेणे वात करवाने बहाने मारी पंदरसो सोनामोहोर ठगी लीधी छे ! अथवा तो ब्राह्मणोज जन्मथीज लोभीया ·भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. अने दरिद्री होय छे तेथी तेओ धनने माटे तथा भोजनने माटे सदा आतुर होवाथी तेवो समय शोधी मारा जेवा भोळाने भरमावी फसा- चाने पोतार्नु कार्य सिद्ध करी ले छे !!! हवे आपलं धन पार्छ मागवा माटे पण मने शरम लागे छ ! खेर वन्यु ते खरं ! तेर्नु परभवतुं देव हशे ते चूकवी आप्यु ! तेटले- थीज मारो छूटकारो थयो. एम विचार करी तेनी साथे बघारे वात न करतां अनेक प्रकाग्ना विर्तको करतां आखरे श्रीपुर नगरनी सर- हदमां तेओ आवी पहोंच्या. त्यारे साथेना माणसोने तथा पोताने शहेर वहार रहे तेणे अनुकुळ जोयाथी मजबुत तंबु नखावी तेमां पोतानो मुकाम राख्यो. त्यारे सोवती वररुचि ब्राह्मण मधुर स्वरे शेठने कहेवा लाग्यो के हे मित्र ! हु तारो अंत:करणनो हितचिंतक छ. आज मारु गाम छे वररुचि मारु नाम छे विदश धन कमाइ वाकीना वख- तमा अहीं मुखथी रही दिवस गुजार छु अने मारी शीखामण हर घडी याद राखजे छतां जो तने प्राण संकटर्नु पण कष्ट आवे तो मने याद करजे माराथी बनता भयले तने मदद करीश ! वळी आपणा स्नेहनी यादगीरी माटे आ मंत्रथी पवित्र करेला यवोंने ग्रहण कर, ते उत्कृष्ठा पुण्यना फळनी माफक भीनी माटीमां वावतां तुर्त उगी नीकळे छे अने तेने अंकुरा पण आवे छे एम कही तेने जव आपी ब्राह्मण गयो. शेठपुत्रे ते यव (जव) स्त्रीने सोंपी दीघा. एक दिवस शुभ मुहुः भेटणुं लेइ राजाने मळवा गयो. पहेरीगरे राजानी परवानगी मागतां राजाए शीघ्र लाववा आज्ञा करवाथी राज- सभामां धर्मदत्त गयो. राजाए तेनो नमस्कार तथा भेटणुं स्वीकारी तेने योग्य आसन बतावतां त्यां कमळमां जेम हंस बेसे तेम वेगे. राजा तथा श्रेष्टिपुत्रने मळता स्वभावथीवातचीत करतां अतिशे आनंद थयो. राजाए तेनी वावोथी तथा भेटणाथी संतोष पामी तेना मालतुं दाण (जकात ) माफ कर्यु तथा मधुर वचने तेने हमेशां आववा आग्रह .

·धम्मिलकुमार चरित्र. कर्यो. तथा तेना जेवो भाग्यवान् वहार रहे ते सारं नहि माटे त्रण माळनो सुंदर महेल शहेरना राजमार्गमां आवेलो रहेवा माटे आव्यो. त्यां रही वेपार करतां धर्मदत्तने करीयाणुं लेवा वेचवा कारणे जता गंगदत्त नामना लफंगा माणसनी सोवत थइ. आ बनेनी सोबत केळ अने बावळ, राहु अने चंद्रमा, अग्नि अने वृक्ष जेवी विपरीत अने दुःख- दायी हती. तेना दुर्गुणो केटलाके तेने कही बताव्या छतां पण जेम समुद्रमाथी नीकळेला विषने महादेव छोडतानथी तेम तेणेतेनी सोवत छोडी नहि. तेम घरमा आवतो अटकाव्यो नहि. राजाओनी सभामा केटलीक पावतो वोलतां खास विचार करवो जोइए, स्त्रीनो भरोसो न करवो जोइए. कुटील माणसनी सोबत नहीं करवी जोइए, कोइ पण जातनी हारजीत न करवी जोइए विगेरे नीतिनी शीखामणो जो दरेक लक्षमा राखी संसारमा वर्चे तो दुःखनो प्रसंगनआवे; पण प्रमादथी, भोळापणाथी पोतानी बहादुरी के उदा- रता घताववाथी घणी वखत हद बहार वतनथा माणस माटा कष्टमा आवी पडे छे. त्यार पछी दुःखी अवस्थामां कायर थएलो पोताना आत्माने निदे छे के में वडीलोनू, नीतिकारतुं अने हितस्वीओर्नु वचन न सांभळ्युं तो आ दुःखमां पडवानो वखत आन्यो छे आ घणाने थाय छे तेम अहीं धर्मदत्तने थवा प्रसंग आव्यो. दुष्ट मित्रने घरमां न पेसवा देवा माटे ब्राह्मणे अमूल्य शीखामण आप्या छतां हितस्वीओए तेनी कुचाल समजाव्या छतां भोळा धर्मदत्तेतेने घरमां आवचा दीपाथी प्रथम धन ठगीने लेतो हतो अने छेवटे एकांत प्रसंग मळतां तेनी रुप- वती भार्याना रुपमा लीन थइ कुकर्म पण करवा लाग्यो अने छेवटे धन तथा ललनानो समूळो मालिक थवा स्त्रीने समजावी पोताना पक्षमा लइ तेने मारवा संकेत करी राख्यो. लोभ ए सघळां पापोर्नु मूळ छे, तेमां ललनानो प्रेम संपादन थयो त्यां शुं वाकी रहे? तेम आ अधम मित्र तथा तेनी मुरुपा सुंदरी तेने कोइ पणरीतेमारवा के ठगवा ·३५ भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. तैयार हतां पण प्रसंग विना शुं करे । तेथी तेवा अवसरनी राह जोता हता ! एक दिवस राजसभामां आश्चर्य दुनियामां जे जोयां होय ते कहो एम वात चालतां ज्यारे श्रेष्टिपुत्रने पूछयुं त्यारे ते बोल्यो के नजर वांधीने मदारी खेल करे के इंद्रजाळनो चमत्कार बतावे ते हुँतो पसंद करतो नथी, पण मारी पासे चित्रवेली जेवा प्रभाविक जव के वावतां तुर्त फळदायी थाय छे. राजा तथा समाए तेथी आ आश्चर्य पामी माथु धुणाव्यु ते वखते लफंगो मित्र जेराजसभामां धर्मदत्त साथे आवेलो ते प्रसंग मळेलो जोइ वोली उठया के महाराज! आप शाणा थइने तथा आवा विद्वान सभ्यो आपनी पासे हाजर छतां आवा बाळ- चेष्टा जेवां गपवाळा वचनने सत्य मानी स्वीकारी लो छो तेने माटे मने घणो अफसोस थाय छे ! तेटलुं वोली बंध रहेतां राजाए श्रेष्ठीपुत्र सामुं जोइ तेनो उत्तर मागतां ते चोल्यो के ते वात सत्य छे त्यारे गंगदत्त वोल्यो के असत्य छे. आम परस्पर वाद थतां बनेए हठ न मूकवाथी गंगदत्त वोली उठयो के हे राजन! हवे वीजें कंइ वधारे कहेवामा सार नथी जो ए कहेला जव लावी आपी समानी खातरी करे तो मारुं धन सर्वस्व हुँ तेने आपी देवा तैयार छ पण जो ते न वतावेतो तेना घरमांथी मारा वे हाथमा माय तेवी वस्तु हुं ग्रहण करी लउं. वने जणा वादपर आवी लाग्याथी धर्मदत्ते पण ते वात स्वीकारी अने सभा बरखास्त थइ पण काले शुं थाय छे ते जोवा सर्वे सभासदो आतुर थइ रह्या हता. भोळा दिलनो धर्मदत्त स्त्रीना भरोसे रही सीघो वेपार माटे वहार गयो त्यारे अधम गंगदत्त तेना घेरे जइ स्त्रीने फोसलावी सर्वे वात कहीने जव लेइ गयो तेना बदले सादा जव स्त्रीए गोठवी दीधा. सांजना घेरे आवीने धर्मदत्ते स्त्रीने राजसभामा वनेली वात कही वतावतां ते कुल- टाए कृत्रिम ढोंग करवा मांड्या के हे स्वामिनाथ ! तमे शाणा छतां वी विना विचारनी प्रतिज्ञा शा माटे करी! ढोंगी धुतारा ब्राह्मणना ·३६ धम्मिलकुमार चरित्र. भरोंसे सादा जवने चमत्कारी जदनी वात राजा आगळ कही अने हठमां आवीने वाद करीने वे हाथमां आवे तवी वस्तु आपवा तेनी साथै शा माटे शरत वकी! खरेखर तमे मोटी भूल कीची छे ! कार- णके तमारो मित्र तमने दगो देइ राजसभामा जीततां वे हाथमां आवे तेवी वस्तुने ग्रहण करवा आवतां मने जो उंचकी ले तो भारा अव- लाना केवा बुरा हाल थशे एम कही रुदन करवा लागी. ते वखते भोळो धर्मदत्त तेने समजाववा लाग्यो के, मने ब्राह्मणना वचन उपर विश्वास छे छतां राजसभामां कदाच हुं हार तोपण मारो मित्र मित्रनी स्त्री जे माता समान तुं तेने कदापि पण वांछे नहि. माटे तुं निःशंसय रहे एम दिलासो आपी तेने शांत करीवीजे दिवसे राजसभा भरावाना समय पहेला तेवी विचित्र वस्तु जोवा सर्वे सभासदो आवी पहाच्या हता. धर्मदते राजाना कहेबाची कोरी माटी मंगावी पलाळी तेमां जवने वाव्या पण सादा जव माफक ते फक्त पलळेळज रह्या पण अंकुरा के फणगानुं तो नाम क्यांयी होय! तथा ते श्रेष्टिपुत्र राजसभामां विलखो पडी गयो त्यारे जीतेलो गंगदत्त मोय खरे राजाने विज्ञप्ति करवा लाग्यो के हे प्रभो! आवा गप ठोकनाराने वीजी शिक्षा तो पछी हो पण मारी शरतमा जीतेली वस्तु मने अपावी दो त्यारे धर्मदत्त वोल्यो के हे राजन! तेमनुं कहेनुं सत्य छे हुँ ब्राह्मणना भरोसे मूल्यो हुँ के मारा कमनशीवनो दोप छे के प्रभाविक जव अप्रभाविक थई गया छतां पण वेपारमा हारेलो हुँ तेनी इच्छित वस्तु शर प्रमाणे आवती काले आपवा तैयार हु. गंगदत्त राजाने तथा समाने प्रार्थना करी के आ- पनी समक्ष प्रतिता यएली होवाथी आपनी समक्षज इच्छित वस्तु लेबा तैयार हूं. सवारमा सौए भेगा यवाना गुकरर करेले वखते वस्तु मागवानुं सूचव्यु, सभा बरखास्त थई त्यार गंगदत्त तो आनंदना रसा डुवेलो मूछपर हाथ फेरची सर्वत्र पोतानी वहादुरी वतावतो हतो त्यारे धर्मदत्त पोतानी स्थिति विचारी दुर्दशानी कुपीमा पोताने पडेलो ·भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. जोइ अत्यंत अफशोष करवा लाग्यो. सर्वे लोको तेना माटे बोलता हता के अधम मित्रनी सोवतर्नु फळ हवे साक्षात भोगवी ले। तेथी कोइने वात करवानो विश्राम पण न होवाथी शोकसमुद्रमा गरकाव थई गयो तेवामां तेना पुण्योदयथी वररुचि ब्राह्मण मित्र तेने सांभळी आव्यो; तेनुं घर शोधी तेने सघळी वात करी. ब्राह्मण तो प्रथमथीन तेना भोळापणाथी ते फांसामा फस्या विना हितनी शीखामण अंगी- कार करवानो नथी माटे ते प्रसंग आवेलो जाणी तेनी खाघेली मोहो- रोनो तथा मित्रताना प्रेमथी उमंग लावी तेने ठपकाने वदल धीरज आपी तेनो उपाय बतान्यो त्यारे धर्मदत्त तेनो मोटो उपकार मानी रजा लेई नीकळ्यो. वीजे दीवसे गंगदत्त राजाने विज्ञप्ति करवा लाग्यो के हे प्रभो! पधारो अने मारी अभिवांछित वस्तु अपायो ! जो के ते मारो मित्र छे तो पण वेपारना बहेवारमा मळेलो नफो सूकी देवो ए कोइ चाते वने तेवू नथी तेवामा धर्मदत्त पण तेडवा आवी राजाने कहेवा लाग्यो के पधारो महाराज ! हुं तेना देवामाथी मुक्त था! एम बने जणानी विज्ञप्तिथी राजा तथा सभासदो तेमना घर तरफ आवे छे त्यारे धर्म- दत्ते ब्राह्मणे आपेली शिखामण प्रमाणे दोडतो दोडतो घेर जइ स्त्रीने सूचव्यु के उठ उठ राजा विगेरे आपणा घेरे आवे छे तेमतुं योग्य सन्मान कर ! स्त्री पण वडा हर्षमा आवी हवी तेणे गंगदत्तने छूपी प्रार्थना करी हती के रखे तुं धननो लोभी थइ आ शेठना हीरामाणे- कना भंडारने हाथ लगाडे ! नहितो मारी पूरी कमबख्ती थशे. गंगदत्ते कबुल करेलु होवाथी इवे थोडा काळमां इच्छित पुरुषनो समागम राजानी समक्ष थशे ते माटे उलटथी मागेली वस्तु शेठना मोढा आगळ स्त्री मुकवा लागी तेवामां शेठे उपरथी गालीचा विगैरे मंगाववा स्त्रीने उपर मोकली अने ते उपरथी पाछी नीचे आवे ते पहेका शेठे नीसरणीने बाजुए मूकी दीधी ते स्त्री ज्यारे नीचे उतरवा उल- ·धम्मिलकुमार चरित्र. भरोसे सादा जवने चमत्कारी जदनी वात राजा आगळ कही अने हठमां आवीने वाद करीने वे हाथमां आवे तेवी वस्तु आपया तेनी साथे शा माटे शरत बकी! खरेखर तमे मोटी भूल कीधी छे ! कार- के तमारो मित्र तमने दगो देइ राजसभामा जीततां बे हाथमां आवे तेवी वस्तुने ग्रहण करवा आवतां मने जो उंचकी लेशे तो मारा अब- ळाना केवा बुरा हाल थशे एम कही रुदन करवा लागी. ते वखते भोळो धर्मदत्त तेने समजाववा लाग्यो के, मने ब्राह्मणना वचन उपर विश्वास छे छतां राजसभामां कदाच हुं हारे तोपण मारो मित्र मित्रनी स्त्री ने माता समान तुं तेने कदापि पण वांछे नहि. माटे तुं निःशंसय रहे एम दिलासो आपी तेने शांत करी वीजे दिवसे राजसभा भरावाना समय पहेला तेवी विचित्र वस्तु जोचा सर्वे सभासदो आवी पहाच्या हता. धर्मदते राजाना कहेवाथी कोरी माटी मंगावी पलाळी मां जवने वाव्या पण सादा जव माफक ते फक्त पलळेळज रह्या पण अंकुरा के फणगातुं तो नाम क्याथी होय ! तथा ते श्रेष्टिपुत्र राजसभामा विलखो पडी गयो त्यारे जीतेलो गंगदत्त मोटा स्वरे राजाने विज्ञप्ति करवा लाग्यो के हे प्रभो! आवा गप ठोकनाराने पीजी शिक्षा तो पछी हो पण मारी शरतमां जीतेली वस्तु मने अपावी दो त्यारे धर्मदत्त बोल्यो के हे राजन! तेमनु कहे सत्य छे हुँ ब्राह्मणना भरोसे मूल्यो छ के मारा कमनशीवनो दोप छे के प्रमाविक जव अप्रभाविक थई गया छतां पण वेपारमा हारेलो हुँ तेनी इच्छित वस्तु शर प्रमाणे आवती काले आपवा तैयार है. गंगदत्ते राजाने तथा सभाने प्रार्थना करी के आ- पनी समक्ष प्रतिज्ञा थएली होवाथी आपनी समक्षज इच्छित वस्तु लेखा तैयार छु. सवारमा सौए भेगा थवाना मुकरर करेले वखते वस्तु मागवानुं सूचव्यु, सभा वरखास्त थई त्यार गंगदत्त तो आनंदना रसमा डुवेलो मूछपर हाथ फेरवी सर्वत्र पोतानी बहादुरी घतावतो हतो त्यारे धर्मदत्त पोतानी स्थिति विचारी दुर्दशानी कुपीमां पोवाने पडेलो ·भार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्यत. जोइ अत्यंत अफशोष करवा लाग्यो. सर्वे लोको तेना माटे बोलता हता के अधम मित्रनी सोवततुं फळ हवे साक्षात भोगवी ले! तेथी कोइने वात करवानो विश्राम पण न होवाथी शोकसमुद्रमा गरकाव थई गयो तेवामां तेना पुण्योदयथी वररुचि ब्राह्मण मित्र तेने सांभळी आन्यो तेनुं घर शोधी तेने सघळी वात करी. ब्राह्मण तो प्रथमथीज तेना भोळापणाथी ते फांसामा फस्या विना हितनी शीखामण अंगी- कार करवानो नथी माटे ते प्रसंग आवलो जाणी तेनी खाधेली मोहो- रोनो तथा मित्रताना प्रेमथी उमंग लावी तेने उपकाने बदल धीरज आपी तेनो उपाय बतान्यो त्यारे धर्मदत्त तेनो मोटो उपकार मानी रजा लेई नीकळ्यो. वीजे दीवसे गंगदत्त राजाने विज्ञप्ति करवा लाग्यो के हे प्रभो! पधारो अने मारी अभिवांछित वस्तु अपायो ! जो के ते मारो मित्र छे तो पण वेपारना वहेवारमा मळेलो नफो सूकी देवो ए कोइ वाते वने तेवू नथी तेवामां धर्मदत्त पण तेडवा आवी राजाने कहेवा लाग्यो के पधारो महाराज ! हुं तेना देवामाथी मुक्त थाउं! एम बने जणानी विज्ञप्तिथी राजा तथा सभासदो तेमना घर तरफ आवे छे त्यारे धर्म- दत्ते ब्राह्मणे आपेली शिखामण प्रमाणे दोडतो दोडतो घेर जइ स्त्रीने सूचव्यु के उठ उठ राजा विगेरे आपणा घेरे आवे छे तेमनुं योग्य सन्मान कर ! स्त्री पण घेवडा हर्षमा आवी हवी तेणे गंगदत्तने छूपी प्रार्थना करी हती के रखे तुं धननो लोभी थइ आ शेठना हीरामाणे- कना भंडारने हाथ लगाडे ! नहितो मारी पूरी कमबख्ती थशे. गंगदत्ते कबुल करेलुं होवाथी हवे थोडा काळमां इच्छित पुरुषनो समागम राजानी समक्ष थशे ते माटे उलटथी मागेली वस्तु शेठना मोढा आगळ स्त्री मुकवा लागी तेवामां शेठे उपरथी गालीचा विगेरे मंगावचा स्त्रीने उपर मोकली अने ते उपरथी पाछी नीचे आवेते पहेला शेठे नीसरणीने बाजुए मूकी दीधी. ते स्त्री ज्यारे नीचे उतरवा उल- ·! ३८ धम्मिलकुमार चरित्र. ट्थी आवे छे के नीसरणी न होवाथी पोताने फसेली जोइ पोकारवा लागी के हे प्राणनाथ ! आम मने अधवच दगो देइ उपर केम लट- कावी दीधी! पण हवे तो ब्राह्मणनी शीखामण हाडोहाड अमृतनी माफक व्यापेली हती तेथी तना शरीरमा संपूर्ण स्थीरता इती मगज ठेकाणे हा हृदय संसारदशाथी विरक्त थएो हतुं तेथी स्त्रीना काला- वालाथी फसाइ कुळने कलंक लगाडवा जेवू करवानी इच्छा न होवाथी पोतानुं वचन पूरुं करवा माटे घरमा जे जे अमूल्य वस्तुओ इती, ते वचा लावी मुकी. अने राजादि घरमा आवतां गंगदत्तने विज्ञप्ति करवा लाग्या के तमारी इच्छामां आवे ते वस्तु वे हाथमां आवे तेटली लो. तेणे तेमा चित्त न राखता स्त्रीने शोषवा मांडी पण ते नजरे न पडवाथी स्त्रीए तेने जाहेर थवा माटे खोखारा करवा मांडया. अधम गंगदत्तं तेने उपरथी लइ आववा नीसरणी गोठववा वे हाथमा तने उचकी गोठववा जेवो जाय छे के गंगदत्तने कहेवा लाग्यो के हेगिंग दत्त ! हवे शा माटे मुके छे इच्छित वस्तु हीरामाणेकने मुकी मोशनी निसरेणा माफक मळेली नीसरणीने मुकी हवे बीजुशामाटे वांच्छे छ। कारणके तारी शरत प्रमाणे ते वे हाथमां नीसरणी उचकी छे. हवे तारो वीजी वस्तु उपर हक नथी सर्वे सभासदो पण तेनी अकल उपर आफरीन थइ तथा मित्रनी स्त्री उपर तेनी कुबुद्धि जोइ गंगदचने धिकारवा साथे वीजी वस्तुने अडकवा पण ना पाडी दीधी. तेम तेनी कुचेष्टाथी कंटाळी तेने हारेलो जाणीने उत्तम माणसोएएने दुष्टने योग्य शिक्षा थएली जोइने हास्य करी ताळीओ पाडी. राजाने ज्यारे धर्मदत्ते पुरतो खुलासो समजवा माटे वररुचिनी साथे वनेली सघळी हकीकत कही वताची त्यारे राजाए ते अधम गंगदत्तने देशनिकाल कर्यो अने क्रोधमा आवेला गजाए रुपमा सुरुपा पण कर्मथी कुलटा ते स्त्रीने नाक कापीने गाममा तेनु दर्शन अमंगळ वीजाने न थाय माटे गाम वहार काढी मूकी 11!

·मार्याना भरोसे भूलनार धर्मदत्तनुं द्रष्टांत. ३९ पोते प्रिय मानेली अर्धांगनानी कुचाल तथा तेने आवी अत्यंत क्रूर शिक्षाथी खेद पामी वररुचि पासे पाछो जतां वररुचि धर्मदत्चने बोध देवा लाग्यो के, निर्मळ बुद्धिवानो पण कुलटाथी लेश पामे छे, अने चंद्र अमावास्यामां जतां कळारहित थाय छे तेम अधम मित्रनी सोबते गुणथी भ्रष्ट थाय छे अने ते निर्मळ जळ क्षारनी भूमिमां जवाथी खारु थाय छे, वळी विषनी वेल तो पासे बेठेलांनेज मारे छे पण कुलटा स्त्रीनुं दूर बेठे पण ध्यान करवाथी आ लोकमां अपमान अने कलंक देवडावे छे त्यारे परभवमां दुर्गति अपावे छे माटे तेनाथी जेओ विरक्त थई तना मोहमांन फसातां तेना नचाव्या नाच्या नथी तेओज खरेखर धन्यवादने योग्य छ ! आ प्रमाणे दीघेली शिक्षाने हृदयमा रुचावी सद्मति माटे सप्तक्षेत्रमा द्रव्य वापरी सुमति गुरु पासे दिक्षा अंगीकार करी अग्यारे अंगोने भणीने तपस्यावडे काया गाळीने तेजस्वी मुखवडे दीपता लोकोने प्रतिवोध देता गुरुवर्यनी आज्ञाथी काशीदेशमा आल्या. त्यां आवेलाने उपदेश देई आरिहंत प्रभुए प्रकाशेला धर्ममां । अनेक भव्य पाणीने स्थिर करतां विदेश गयेला पुत्रनी कांड पण खबर न मळेली होवाथी वृद्ध मातापिता विना तपस्याए काया गाळी नांखी निरंतर अफशाष करतां हता. तेओ ज्ञानी गुरुने पूछचा लाग्या के, हे भगवन् ! अमारा पुत्रनी तमने काइ खवर होय तो कहो! पुत्रे वैराग्य- मय देशनावडे धर्ममा स्थिर करी पोताने तेमना पुत्र तरीके जणान्यो. मुनिराजनुं रुप छतां अंगनां चिह्नोथी ओळखी मावापे आम करवान शुं कारण छे ते पूछतां सर्वे हकीकत समजावी तेओने संसारनी असा- रता 'समजाची व्रत आपीने ते त्रणे जणां तपस्यावडे कर्म इंधन बाळीने मोक्षमांगयां YA ·४० धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ७ मुं. सुरेंद्र तथा सुभद्रानुं पाणिग्रहण. आ बात कही सुरेंद्रदत्ते पिताने कबु के मारी परीक्षा करेली स्त्रीनेज परणवा हुँ खुशी छु माटे आग्रह न करो ! त्यारे तेना पिताए कडं के हे पुत्र ! आवा सागरदत्त शेठनो संबंध तथा मुभद्रा जेवी पुत्र- वधुने हुं फरी केवी रीते मेळवीश माटे तुं अमार कीधुं मानीने हा पाड! आम परस्पर पुत्र पिताने वाद थएलो पराणे लग्न करवामां कई विशेष फायदो नहि जाणीने उठी गया. अने सागरशेठने सघळी वात संभळावी विवाह थवामां बांधो बताव्यो. पण सुभद्राए तेओने शुं वांधो छे! ते पूछवाथी तेना कहेला चार प्रश्नो संभळाव्या. निश्चय स्नेहवाळो कोण छे! निरंतर प्रकाश कयो छे! सर्वोत्तम लाम शुं छे । कयु रुप कायम रही शके छे! गंभीर रहस्यवाळा परमार्थना विषयना प्रश्नोने सांभळी तेना उत्तरो यथायोग्य आपवाने पोताने अशक्त जाणीने ते रडती रडती वोलवा लागी हे सखीओ मारी जे शंका हती ते खरी पडी छे हवे हुँ शुं करीश! हुं तेना उत्तरो केवी रीते आपीश! अने उत्तर आप्या विनानी मूर्ख स्त्रीने वे केची रीते अंगीकार करो. आमशोकमा डुवेळी स्त्रीने पूर्वे वरदान आपला जिनराजना अघिष्टायक देवोएतेने आकाश- वाणीथी संतोप करी कयु के अमे तारा सहायक छीए, रड ना पछी देवोनी सहायथी तेना उत्तरो तेणे लखी आप्या के निश्चळ स्नेहवाळो धर्म छे ! निरंतर प्रकाश ज्ञाननो छ । विद्या सर्वोत्तम लाभ छ । अने कायमतुं रुप शील छे एवा उत्तर सखीना हाथमा आपी पोताना पिता मारफते समुद्रदत्तने ते पत्र पहाँचाडयो. समुद्रदचने पण भावता भोजन माफक पुत्रना परणवानो बांधो दूर थयलो जोवाथी हर्पमा आची ते पत्र सुरेंद्रने आप्यो. अने पत्र साये भविष्यनी पुत्रवधुनी आवी विच- ·पशु कोण छे ? सुरेंद्र तथा सुभद्रातुं पाणिग्रहण. ४१ क्षण बुद्धि जोइ आनंद दर्शाची पुत्रनी इच्छा जाणवा मागी. मळला यथार्थ उचरोने वांची शेठपुत्र पण विचार करवा लाग्यो के आवी बुद्धिवान् कन्याने पण परणवा ना पाडीश तो मारा जेवो वीजो नर अंगितचेष्टाथी तेनी ईच्छा जाणी पुत्रवधु तरीके सुभद्राने स्वीका- रवातुं सागरदत्त शेठने जणाववाथी लम निरधार्यु. वचला दिवसो आंगळीना वेढे गणीने परणवा आतुर थएलां सुरेंद्रदत्त अने मुभद्रा दिवस गुजारवा लाग्यां. बन्नेना घेर लगनी तैयारी थवा लागी, लगना दिवसे उत्तम रीतिए विधिपूर्वक स्नान करी वस्त्रालंकारवडे कायाने शण- गारी सगांवहालांने साथे लई समुद्रदत्तनो पुत्र सागरशेठने त्यां परणवा आज्यो. शहेरना मध्य भागमा आडवरथी वाजतगाजते फरी ज्यां सासराना घर आगळ आव्यो के सखीओथी प्रेरायली पतिने प्रश्न करवा लागी के हे अलबेला स्वामी! अलंकारथी शोभता पुरुपने प्रेमदा चाहे छे माटे उत्तर आपो के क्रूर कोण ? पृथ्वी तथा पाणीमां चाल- नारं कोण ? सुतेला कमळने जगाडनार कोण ? सुरेंद्रे जवाव आप्यो के, अहिमकर साप क्रूर छे! मगर पृथ्वी तथा पाणी वंने जग्याए चाले छ ! कमळने जगाडनार सूर्य छ ! पण साथे मारा प्रश्ननो उत्तर आपो क केवो गुरु संदेहना समूहने दूर करे ? गरम लूथीथाकी गयेला माणसोने सजीवन करनारु औपध कयु छ ? सुभद्राए उत्तर आप्यो के धनागम पार्छ सुभद्राए पूछयु के दीवस छतां पण कमळ शाकारणे संकोचाय छ ! पतिए कयु के सरोवरमा स्नान करती सुंदरीना सुंदर मुखनी प्रभाथी तेने चंद्रोदय मानी कमळ वीडाइ जाय छे. आम प्रथम वंनेए परोक्ष परीक्षा करी लीधेली ते हवे साक्षात् परीक्षा करी अरस्परस निपुण जाणीने वनेनुं मन संतोष थवाथी आति उल्लासथी चंनेए सगां समक्ष विधिपूर्वक लम थतां एकबीजानो हस्त स्वीकार्यों अने ससराए कोटी सुवर्ण धन आप्यु के राजाने प्रजा पासे कर ग्रहण करवाथी पण तेटलुं धन प्राप्त थतुं नहोतुं !

·४२ धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ८ मुं. सुभद्रानी पुत्र चिंता-गुरुवर्यनो उपदेश. वन्नेनां लग्न थया पछी कन्या सासरे आवतां अनेक प्रकारनी वाक्यचातुर्यताथी के कळाथी धणीधणीआणी एकवीजाने रंजन करी दिवसो स्वर्गनां देव देवी माफक दिवस गुजारता हतां ज्यारे सुरेंद्रदत्त भरयौवनावस्थामां आव्यो अने घरनो वोजो उचकवा समर्थ थयो त्यारे वृद्धावस्थाथी जर्जर थएला समुद्रदत्ते पोताना भविष्यना हितने हृदयमा लावी संसारनी असारताने गुरुमुखे सांभळेली तेने वारंवार हृदयमा रुचावी सर्वे जातना अनुकुळ संजोग जोइ संसारपासना फांसामांथी छुटवानो विचार करी मुरेंद्रदत्तने वोलावी तेने घरनो सघळो भार सोपीने शिवसुंदरीनी दूती समान जिनेश्वरनी दिक्षाने अंगीकार करी आ समये पितापुत्रनी संमतिथी दिक्षामहोत्सवमा घj दान देवायुं हतुं. अने ते दान आपीने समुद्रदत्तशेठे सुगुरु पासे त्रण रत्ननुं दान ग्रहण कर्यु हतुं. अने तपश्यावडे अशुभ कर्मोने नाश करी देवलोकमां गयो ज्यारे सुरेंद्रदत्त घरनो मालिक थयो त्यारे अरिदमन राजकुमार पण पोताना पिताना राज्यनो मालिक थयो हतो तेथी पोताना पूर्वना उपकारनी वदलो वाळवा सुरेंद्रदत्तने अरिदमन राजाए श्रेष्टिपद (नगरशेठनी पदवी) आप्युं. आ प्रमाणे मुभद्रादेवी अर्धा- गना, घरनी मिलकतनो अमुल्य अनर्गल द्रव्यनो स्वतंत्र कारभार तथा राज्यनुं सर्वोत्तम मान छतां पण समुद्र जेवा गंभीर समुद्रपुत्रे पोतानी मर्यादा मुकी नहि. तेम लोकोने कोइ पण जातनो त्रास के दुःख आप्यु नहि. पण पोतानाथी बनता परमार्थथी लोकोने सहाय करी सगां. वहालां सर्वेने संतोष आपतो हतो. पण स्त्रीनी तुच्छ जात प्रमाणे सुभद्राए तो चारे वाजुनु मुख आवेठे जाणीने फक्त पांच इंद्रियोना विषय सेववा सिवाय वाकी सर्वे परमार्थनुं कार्य मुकी दीर्घं इतुं.

·सुभद्रानी पुत्र चिंता-गुरुवर्यनो उपदेश. माणसोने ज्यां सुधी कोइ पण प्रकारनी खामी मालुम न पडे त्यां मुधी मळेला मुखमां- गृद्ध थइ अहंकारमा आवी धर्मक्रियाने उंची मूके छे, वीजाने तुच्छ गणे छे मारु सुख निश्चळ छे एवं हृदयमा मानी ले छे, अने ज्यारे पापनो घडो पूर्ण भराय त्यारे एकदम दुःख आवी पडे छे त्यारे कंगाल माफक पोताने तृणथी पण हलको मानी पोकार करवा वेसे छे. अन्न खाता नथी हाय अफशोषमा घरनो धंधो विसारी मूके छे. मळता स्वादिष्ट भोजनने पण कडवां विष समान माने छे आवा सेंकडो दाखला जोइए छीए पण अनुभ- ववा छतां पण मोहदशानी प्रवळताथी मूली जवाय छे. तेम अहीं सुभद्राने पण पापनो उदय थवा मांडयो छे तेथी घरमां खाती नथी घरखें काम छोडी दीवूछे सखीओने उत्तर आपती नथी घरना काम करनारांने पण काम बतावती नयी खावूपी विसारी दीन थइ जाणे कोइ वहालानु अकाळमृत्यु थयु होय तेवो शोक धारण करीने मुंगी थइ सांजना वखते वेठी छे त्यारे सघळां दीनस्वरथी तेने कालावाला करे छे पण कोइर्नु मानती नथी तेम उत्तर पण न आपवाथी सघळां रडे छे तेवा समये भोजन समये दुकानेथी शेठ घेर आवी जुए छे तो शुन्य अरण्य जे पोतार्नु घर जोता तेने धासको पड्यो. धीमे धीमे उपर जइ जोतां करुणाजनक देखावदेखी तेनी आंखमां पण आंसु आवी गया. कोइ पण जवाब आपतुं न होवाथी पोतानी प्रेमदा पासे जइ आ शुं छे आ शुं छे एम अनेकवार प्रश्न करतां पण ते स्त्रीए जवाव न आपवाथी कोमळ वचने शेठ कहेवा लाग्यो के हे प्रिये ! कदी पण ते माराथी जुदाइ राखी नथी तो आजे तारा भयं- कर दुश्खने पण कहीने मने शा माटे तेमां भागीओ करती नथी ? सारु कोइए अपमान कर्यु छे! कोइए काइ सामो जवाब आप्यो छे के अनिष्ट वीजें कार्य थयुं छे! जे थयुं होय ते शीघ्र वोल! मारा प्राण पण तारा दुःखने दर करवा माटे देवा तैयार छु ! माटे विलंब न कर!

·धम्मिलकुमार चरित्र. जवाव दे ! एम अनेकवार प्रार्थना करवाथी धैर्य आणीने सुभद्राए गद् गद् स्वरे कयु के स्वामिनाथ ! संसारमा एक पुत्र विनामने सघळु शुन्य अरण्य जेवु लागे छे ! अरेरे! मारा करतां एक भीख मागनारी स्त्रीने पण धन्यवाद घटे छे के एक वाळकने खंधे साडे छे, बीजाने केडे वेसाडे छ, त्रीजाने आंगळीए दोरे छे अने भीख मागीने पण तेमतुं पूरे करी संतोषथी तेयोनी साथे रहे छ पण हु निर्मागिणी दुनियामां शा माटे उत्पन्न थइ वांझणी रही पशु करतां पण अधिक दुःखी अवस्था गुजार छ! कोइ दिवस आटलो कल्पांत नहि अने पोरे शेठ वहार गया पछी सांजरे आवता सुधीमां आवो ते स्वीना मनमा संताप एकदम केम उत्पन्न थइ गयो ते माटे विचक्षण शेठे तेना तुटक वोलोथी अनु- मान करी लीधु के आजे कोई भिखारणने मागवा आवेली जोइने तथा वच्चा साथे क्रीडानो आनंद देखीतेने आटलो वधो शोक थयो देखाय छे ते पण सत्य के कारणके " पुत्र विना घर मुर्नु" माटे ज्यां सुधी तेवो संजोग मळ्यो नहोतो त्यां सुधी तेने धैर्यताहती पण हवे ते धैर्यता गइ छे अने जो दिलासो नहीं आयें तो ते जरुर हाय अफसोसमां प्राण त्याग करशे माटे चित्तमा स्थिरता लावी कोमळ वचने प्रेमदाने समजावी के हे अर्धागनी मालिक ! आ घर आ पैसो अने सर्वस्व तने अर्पण कर्या छतां तु शा माटे खेद करे छे ! अने तारी जे इच्छा होय ते वोल के ते प्रमाणे करी तारु मन संतोषित कर त्यारे प्रेमदाए कह्यु के मने अत्यारे पुत्र मळ्या विना वीजुं कशुं सुख देखातुं नथी माटे हे नाथ ! तमे कोइ पण उपाय करीने पुत्र थाय तेवो संजोग करो! पतिए ते वात स्वीकारी ने जेटला उपायो लोकोए कह्या ते सधळा कर्या. मंत्रवादी वैद्यो विगेरेने वोलान्या पण ते सघळा उपाय असाध्य रोगनी दवा माफक व्यर्थ गया. असाध्य रोगनी दवा नथी पण मवळ दुःखदायी कर्मने तोडवा ·सुभद्रानी पुत्र चिंता-गुरुवर्यनो उपदेश. ४५ पण धर्म समर्थ छे. पण ते धर्मने विसारी देवाथीज दुःखनी प्राप्ति थाय छे अने तेमां पण वीतराग प्रभु आगळ करेली प्रतिज्ञाने तोडी तेना जेवं मोहें एक पण पाप नथी ए पाप सुभद्राए कयु हतुं अने तेथीज अधिष्ठायक देवोए तेना गर्भने अटकाव्यो हतो. जो के वीत- रागना देवो पण वीतरागभक्त होवाथी वीतरागनी माफक वीतराग- दशाने चहावा छतां पण जेम मावाप पोताना पुत्रने वचन भंग करतो देखे तो तिरस्कारे छे तेम पुत्री समान सुभद्राने अधिष्टायक देवोए गणीने तेने सहाय आपेली अने तेथीज तेनुं लम सुरेंद्रदत्तशेठ साथे थयु हतुं ते उपकारने भूलीने तथा वीतरागप्रमु आगळ पूर्वे निरंतर पूजा करवानी प्रतिज्ञाने संसारना मुखमां पडीने विसारी मूकी हती एटले सुधी के बहारना मंदिरमा पूजाने वदले दर्शन पण विसार्या हतां तेम घरमांना मंदिरमां पण जवानुं मुकी दी, हतुं अने धर्मथी विमुख थएली ने योग्यचानक आपवा माटेज तेनो गर्भ रोकी भिखारणना पुत्रो देखाडी तेनी प्रमादी अवस्थानुं फळ प्रत्यक्ष देखाडयुं हतुं पण बापडी सुभद्रा क्याथी जाणके मारो गर्भाशय शाथी अटक्यो छ। छता पण पति पत्नी बनता उपायो निरंतर करतां हतां पण तेमना करेला उपायो निष्फळज हता तेवामा एक दिवस अतींद्रियज्ञानी गुरु युगंधरना मुनिराज भवसमुद्रमा डुवता जंतुओने झाझसमान पृथ्वीने विहारवडे पवित्र करवा असाध्य कर्मरोगोने पण मधुर उपदेशवडे शांत करता त्यां आवी पहोंच्या अने नजीकना वनमा उता हता. तेमने नमस्कार करवा माटे हजारो माणसो जता जोई सुरेंद्रदत्तशेठ पण भार्यासहित त्यां आवेला हता. गुरुवर्य मनुष्य जन्मनी अमूल्यता पताववा साथे कल्पवृक्ष तुल्य जैन धर्मने सर्व सुखोनु कारण समजावी तेने सम्यक प्रकारे आदरवा उपदेश देवाथी सर्वे लोको यथायोग्य व्रत पञ्चखाण उचरी पोताने रस्ते पज्या त्यार पछी सुरेंद्रदत्ते प्रियानी प्रेरणाथी पोताना दुःखनो उपाय गुरुवर्यने पूछयो, गुरुवर्ये सांसारिक ·धम्मिलकुमार चरित्र विषयोमा साधुने पडवानो अधिकार नथी तेवू समजान्यु तेथी शेठने संतोष न थवाथी फरीथी शेठे विनयपुर्वक कह्यु हे प्रभो! आपना जेवा महान् विद्याना सागर जेवा गुरुथी पण मारू दुःख दूर न थाय तो पछी हद आवी गई ! त्यारे करुणावडे भीजायला आर्द्रहृदयवाळा गुरु बोल्या के हे श्रेष्टिन् जोतुं एमज कहेतो होय तो हुँ तने एज उपदेश आपुं छु के चीतरागभाषित धर्म आराध! कारण के धर्मना प्रभावथी आ लोकमां के परलोकमां कोई एवी वस्तु नथी के ते वस्तु ते धर्मथी प्राप्त न थाय! माटे धर्मनुज सेवन कर अने ते धर्म सामान्य रीते देवपूजन, गुरुभक्ति, नमस्कार मंत्रनो जाप बने प्रकारनो तप गरीवने करुणादान ए पांच प्रकारे आदरेला धर्म दुःखरुपी किल्लाने तोडवा वज्रना मुद्रसमान प्रबळ साधन छे ! आ प्रमाणे मुनिवर्ये उपाय वताव्याथी उल्लासमां आवेलो शेठ तेमने प्रणाम करी तेने सम्यक् प्रकारे आदरवा वधारे उत्कंठित थयो. "देवपूजा" ए गुरुमुखे सांभळतां सुभद्राने पोतानी पूर्वावस्थानुं मान थयुं वीतरागना मंदिरमा करेली प्रतिज्ञा याद आवी पोवानो प्रमाद नजरे आन्यो तेनुं फळ पण प्रत्यक्ष अनिष्ट अनुभववामां आव्यु अने तेथी एकदम पोताना आत्माने निंदती गुरुवर्यने नमस्कार करी उठीने सखीओ साथे ते जिनमंदिरमा जइ पूर्ण भावथी जिनेश्वरने पूजवा लागी आत्माने निंदती आंखोमांना आंसुनी धारावडे हृदयना मेलने दूर करवा लागी सर्वे अघिष्टायक देवोने खमाववा लागी.

·धम्मिलकुमारनो जन्मोत्सव. ४७ प्रकरण ९ मुं. धम्मिलकुमारनो जन्मोत्सव. उत्तम जीवोनो क्रोध अति अल्प होय छे अने तेओनी वृत्ति सर्वे पाणीओd भलु करवानी होय छे कदाच कोइ जीवनुं भटुं करतां तेनाथी मुखमां लीन थवाय अने ते संसारीसुखमा लीन थइ पोताना सुखना वीज समान धर्मने तेनाथी भूली जवानो होयतो तेने किंचित शिक्षा करी पाछां ठेकाणे लावी तेने धर्ममा जोडे छे अने आपणे पण जाणीए छीए के वाळपणामां आपणां मातापिता आपणने अनेक प्रकारे खावापीचार्नु तथा पहेरवाओढवानुं तथा सूवावेसवार्नुआप्या छतां पण आपण जो रमतमां जोडाइ भणवा न जइए के कोइने मारीए के कोइने दुःख दइए तो आपणां माबाप आपणने धमकावीने के थोडी शिक्षा करीने आपणने ठेकाणं लावी पाछां प्यार करतां जोइए छीए. वळी निशाळमां भणावनारा शिक्षको पण पोताना विद्यार्थीओने ठेकाणे लावता मालम पड छे तेम सर्वे माणसोनो रक्षक राजा पण आपणने किंचित् शिक्षा के धाक घतावीने न्यायमां चलावे छे पण मातापिता के शिक्षक राजाओने पोतानी प्रजा उपर अंतरंग देष होतो नथी तेवी रीते वीतरागमभुनी भक्ति करनारा अधिष्टायक देवो पण अत्यंत दयालु होय छे तेओए सुभद्राने शिखामण देवा माटेज तेनो गर्भ रोक्यो हतो तेओए तेने ठेकाणे आवेली जोइ तेना उपर अत्यंत करुणा लावी तेनो गुन्हो माफ करी तेनो गर्भ प्रकट कर्यो, अने गर्भनी मुदत पण लगभग पूरी थतां तेनो चेहेरो प्रभातनी माफक देदीप्यमान देखावा लाग्यो. ज्यारे सुभद्राए गुरुवर्य पासेथी उठीने जिनमंदिरमा जइ वीव- रागप्रमुनी स्तुति करी देवोने खमावी पोतानो गर्भाशय दूर कयों ते गुरुवर्य पासे सुरेंद्रदत्ते धर्मोपदेश सांभळी गुरुवर्यने प्रणाम करी घेर आवी ·४८ धम्मिलकुमार चरित्र. विशेष प्रकारे दान देवा मांडयुं तथा अनाथोने आश्रय, गरीवोने अन्ना- दिनु पोषण, रोगीओने दवा अवाचक अपंग पशुपक्षीनु आश्रम स्थान (पांजरापोळ) जिनमंदिरमा अनेक प्रकारे महोत्सवो करवा मांड्या ते वखते सुभद्रानो चेहेरो विकस्वर तथा तेना गर्भनां प्रकटपणानां चिह्न देखी पोताना वंशर्नु भूषणरुप रत्न पोतानी स्त्रीने माप्त थशे तेथी पोताना हृदयमां पण तेने हर्ष मातो नहोतो. गुरुवर्ये कहेला धर्मनो आवो तात्कालिक फायदो जोइ तेमना दृष्टांतथी घणा जीवो धर्ममा आस्था राखवावाळा थवा लाग्या. पुत्र जन्म ए दुनियामां गृहस्थोने अति आनंदतुं कारण छे. भू- ख्याने भोजन, तरश्याने पाणी, थाकेलांने आरामर्नु स्थळ तापे तपताने सुंदर वीचानो विश्राम सूर्ये तपेलाने शरद्तुना चंद्रनी कौमुदिनी रात्रि मळतां जेम रोमराजी विकस्वर थाय छ, आत्मा शांत थाय छे अने आनंदमां आवी तेमा सहायक थनाराने पोतानी पासे जे होय ते आपी दे छे, तेम पुत्रनो जन्म थतां मातापिता हर्पमा आवी अनेक प्रकारे पोताना धननो सदुपयोग करे छे पण श्रीमंतोना के राजाओना पुत्रना जन्मनी खुशाली तो जुदी तरेहनी होय छे. हजारो तेमना स्नेहीओ यथाशक्ति भेटणुं लावी पुत्रना माता- पिताने आपी पोतानो मित्रभाव दर्शावे छे त्यारे हर्षमा आवेलां माता- पिता ते आवेल द्रव्य करतां असंख्यगणुं द्रव्य पोताना घरमांथी काढी वण माफक गणी मों माग्यु दान गरीवोने आपे छे ते वखते मागतां मूल्यो, अने अवसर चूक्या ते निर्मागीज गणाय छे. जे रंको दमडी पासे न होवाथी हायपीट करी पोताना बच्चानुं पोषण आखो दिवस घणी महेनत करीने पण पूरुं न करी शक्यांथी वच्चांना क्लेशथी दिवस माफक रात्रि पण दुःखमांज उजागरे काढवी पडती तेवा रंको पण राजाओ के श्रीमंतोना पुत्र जन्मनी खुशालीमां मळेला दानथी श्रीमंत ·धम्मिलकुमारनो जन्मोत्सव. थइ राजाओ माफक महेल वनावी वस्त्राभूषणबडे वाळकोने शणगारी अमूल्य कीमतना वाहनोमां वेसी आगळ पाछळ सीपाइओराखी "बडे जाव महेरबान" माफक आगळ चोवदार पासे नेकी पोकरावता वहार नीकळता जे देखीने तेमनां दूरना मळवा आवेलां सगां पण तेमने ओळख्या विना गाममा थाकी थाकीने फरी फरी कंटाळो लावी महा महेनते तेमने मळता. आवो श्रीमंत थवानो प्रसंग कोकज वखत आवतो तेथी पर्वे तेवा वनेला बनावोने वडीलो पासे सांभळी रंक माणसो ते वातने हसी काढता इता अथवा केटलाक श्रद्धा लावी तेवो वखत आववा परमेश्वरनी रोज प्रार्थना करता हता. तेओनी प्रार्थना जाणे के परमेश्वरेज स्वीकारी होय के तेमना पुण्यनो प्रबळ प्रकर्ष ते वखते उदय थयो होय के दुनियामांथी दुःख देनारा दारिद्रना समूहने समूळोज काढी नांखवानो कुदरते विचार कों होय तेम आजे कुशाग्रपुरमां सर्वत्र महोत्सव व्यापी रह्यो हतो !!! सुरेंद्रदत्त मों माग्यु दान पुत्र जन्मनी खुशालीमा जे मागे छे तेने आपे छे, तेवू आखा शहरमां कथन चाली रहेवाथी केटलाको पोतानोज स्वार्थ साधवा सुरेंद्रदत्तशेठना घर तरफ दोडता हता त्यारे केटलाक भेगा पोताना सगार्नु पण दारिद्र दूर करवा बोलावी साये लेइ जवा परगाम तरफ दोडता इता अने हजारोनी संख्यामा प्रथम हुँ दान लडं तेवी रसाकसी ने हरीफाइमां वीजाने इजा न थाय के ते चगदाइ न मरे माटे केटलाक सीपाइओ शेठने राखवा पड्या हता. पहेलो वारो पोतानो क्यारे आवे तेनी राह जोता वारो आवतां दान माँ माग्यु मळतां नीकळीने बहार आवी वीजाए पछ्वाडे वघारे मागेलुं तेने मळेलं जाणीने पाछु लेवा जवानो चाह राखता पण हजारो दीनो लाइनबंध उभेलाने पछवाडेज उसुं रहे पडतुं एम दश दिवस सुधी सुरेंद्रदत्तशेठना घर आगळ दाननी धमाल चाली रही हती. वीजे अनेक स्थळे अनाज देवातुं के कपडांनुं दान देवानुं ते सपळु वीसरी सघळा रंको के सामान्य स्थितिना ·५० धम्मिलकुमार चरित्र माणसो त्यां एकठा थवाथी माणसोनी संख्या एटली वधी वधी गइ हती के आखू शहेर तेना महेलामांज समाइ गयेलु देखातुं हतुं ! कोइने एम लागशे के ते वखते शहेरना वीजा भागोमा शुन्यता थइ हशे पण तेम नहोतुं. सुरेंद्रदत्तना असलथीज धार्मिक स्वभावथी तथा नम्रताना गुणथीज आखा शहेरना के परगामना लोको तेनुं भटुं वांच्छनारा हता ! तेने थएलो पुत्र पोतानोज मानता तेथी सर्वेए पोताना त्यां तोरण बांधवां वाजींत्र वगडाववां गीतो गवडावां, रोशनी करावी, मुकाम रंगावचा, घरनां माणसोने शणगारवां, नोकरचाकरोने वक्षीस आपवी, दासी दासोने गुलामगिरिथी मुक्त करवां एम ज्यारे ते शहे- रमां थयुं हतुं त्यारे सुरेंद्रदत्तना मित्र अरिदमन राजाए पोतानी मंद- बुद्धिने दूर करनारा परमार्थी मित्रना पुत्रनी खुशालीमां महोत्सव कराववा उपरांत हजारो लोकोने तेमना घेरा माफ कर्या. खोटा, दुश्ख देनारा पूर्वी चालता आवेला करो काढी नांख्या. केदीओनो छूटकारो कर्यों. तेटला दिवस कचेरीओ बंध राखी.आम अनेक प्रकारे माणसोने संतोप थाय तेढुं वर्तन तेना राज्यमा थवाथी दूरना लोको पण शांतिवाळा राज्यनी सेवामा प्रजा तरीके रहेवा खुशी दर्शाची आववा लाग्याथी विस्तारवाळां घरो पण संकुचित थएला लागतां इता. दमडीना भावे वेचाती वार जमीन सोनामहोरे पण वेचाती मळवी मुश्कल थइ इती अने सर्वत्र खुशालीना जयनाद सांभळवामां आवता हता. सुरेंद्रदत्ते पोतानां सगाने के मित्रोने पण आ वखते अनेक प्रकारे द्रव्य आपी पोताना जेवा श्रीमंतो वनाची दीधा हता. जिनेश्वरदेवनी पूजाथी अने गुरुवर्यना वचनथीन पोतानो पुत्र थएलो मानतां मुरेंद्र- दत्त तथा सुभद्रा दान देवानुं काम चीजाने सोपी तथा जाते महेनत लइ दीनजनोनुं दारिद्र दूर करवा प्रयत्न करताहता त्यारे जिनेश्वरना मंदिरोने स्वर्गना महेलो माफक शणगार्या हता. देशदेशावरना जीर्ण मंदिरोने जीर्णोद्धार करवानो के न होय त्यां नवोधनाववानों पोताना ·धम्मिलकुमारनो जन्मोत्सव. माणसोने परती मदद करवानो आदेश आपेलो, इतो. बारमे दिवसे सघळी अशुची दूर थया पछी सगांवहालां ज्ञाति मित्रादिकने वोलावी जमण जमादी वस्त्रालंकारवडे सत्कार करी पोताने धर्म आराधन करवाथी पुत्र मळेलो जणावी सर्वेनी समक्ष धम्मिल एवं तेनुं नाम पाडयुं हतुं. आ धम्लिनो जन्म थतां जे दासी वधाइ आपवा तेना पिताना पासे गइ हती ते दासीतो अत्यारे दासपणाथी मुक्त थइ एक राजानी राजपुत्री माफक वस्त्राभूषणथी शणगाराइ हती अने तेनो छूटकारो थया छतां पण धम्मिलनी सेवा करवानुं मुकी देव॒ तेने गम्यु नहोतुं.

·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण १० मुं. धम्मिलनो ज्ञानाभ्यास. गरीबोने पण पुत्र वहालो होय छे तेथी दूर करता नथी तो श्रीम- तोना एकना एक लाडकवाया तेमां पण मोटी उमरे केटलाक महान कष्टने वेठीने मेळवेला वहाला पुत्रने घडीभर वीलो मुकवानुं मन केवी रीते थाय! अने पांच धावपाताथी उछेरातो कोमळवयनो बाळक शिक्षकनी शिक्षा खमवा योग्य केवी रीते थाय! तेथी केटेलांक मावापो पोतानी श्रीमंत स्थिति हमेशा कायम रहेवी जाणीने पोताना पुत्रोने सारी रीते भणाचचा उपर लक्ष आपता नथी तेप कळाचार्य पासे भणवा मुकतां आंचको खाय छे तेथी घणा श्रीमंतना पुत्रो विद्याना अभावे विलासमां राची के अज्ञान रही पोतानी मनुष्यपणानी मळेली अमूल्य जींदगीने रद करे छे पण आ सुरेंद्रदत्त शेठ तथा सुभद्रा शेठाणी बने विद्वान् हता. तेओए पोते सारी रीते ज्ञान लीघेखें होवाथी ज्ञानना फायदा जाणता होवाथी तथा धम्मिलनी बुद्धि अति तीक्ष्ण जाणीने पांच वरसनी उमरेज पुत्र वहालने दवाणमा राखी तेना भविष्यना हित माटे कळाचार्य पासे भणवा मोकल्यो. कळाचार्य तेनो नाममात्रज निमित्त तरीके विद्या शीखववामां सहायकारी हतो पाकी एक वात वतावतां अनेक प्रकारनी वात क्षणवारमा जाणी लेतो इतो. पुरुषनी बोतेर कळा शीखीने पुत्र तैयार थया छतां पण धर्म कळा विना सघळी " कळाओ" एकडा विनानां मीडां समान नकामी होवाथी सरेंद्रदत्चे पूज्य गुरुवर्यों जे संसारी विषयभोगोथी निस्पृही थया छतां पण परमार्थे भव्य जीवोने धर्मोपदेश देवा उपरांत धार्मिक तत्वोर्नु ज्ञान पण अवकाशना वखते शिष्योने भणाववा उपरांत गृह- स्थोना वाळ के युवान के वृद्ध पुरुप जे शीखवाने योग्य होय तेमने ·धम्मिलनो ज्ञानाभ्यास. आपता हता अने मुनिवरोनी संख्या पण विशेष होवाथी जमानाने अनुसार मुनिराजो वनमा विशेष न रहेतां गृहस्थोने पोताने धार्मिक क्रियाओ करवा माटे गृहस्थोए बंधावेली पौषधशाळा जे उपाश्रय नामथी ओळखाय छे तेमां उतरता हवा अने गृहस्थोने पण देवपूजन अने गुरु सेवा कर्या पछीन पोताना सांसारिक कार्यमा जोडावानु होवाथी सुरेंद्रदत्तशेठ हमेशां सद्गुरुने उपाश्रयमा नमस्कार करवा माटे जतो हतो अने तेनी साथे धम्मिल पण उपाश्रयमा जतो होवाथी तेनी दिव्यकांति अद्भुतरुप, मधुरी कोमळ वाणी, अतिशे विनयवाळो अने तेओना समागमनो तेने चाहक जाणीने ते गुरुवर्यनी पासे धार्मिक शिक्षा लेवा माटे तेओना उपदेशथीज सुरेंद्रदत्तशेठे ते धम्मिलने मोकलचा मांडयो. सांसारीक अनेक कळाओ शीखन्या छतां तेमा मुख्यत्वे पांचे इंद्रीओना अनुकुळ विषयोने मेळववा तथा अनुचितने त्यागवानो विषय होवाथी तेने माटे यता झघडा, गुंटफाट, चोरी,बदमासी इर्षा द्वेष इत्यादी हिंसादि अनारे पाप स्थान थतां देखीने तेना मनमा विद्यानो आनंद उत्पन थवा छतां पण ते थतां पापोथी तथा पोताने पण आरंभ परि अहनां मोटा पाप तथा सावध कार्यों करवां पडशे तेथी तेने अपूर्व शांति प्राप्त थती नहोती पण ज्यारे सद्गुरु पासे भणवा मांड्यो त्यारे प्रथम पर- मेष्ठि मंत्रमां नवकारथी शरुआत करी प्रतिक्रमणादि विधि सहित शीख- ववामां आव्युं अने जीवविचारमा जीवोनुं स्वरुप समजावी जीव विनाना अजीव द्रव्योनुं ज्ञान आप्यु तथा संग्रहिणीमा विस्तारथी बतावेलुंत्रण लोकतुं स्वरुप समजाव्यु अने कर्म ग्रंथनी प्रकृति स्थिति रस प्रदेशना बंधन सचानुं उदयतुं उदीरणानुं तथा गुणस्थाननु उपसम्यक्त्व क्षय उपशमिक वेद क्षायिक सास्वादन मिथ्यात्वर्नु स्वरुप समजाव्युं अने मतिज्ञान आदि पांच भेदे ज्ञान तथा त्रण भेदे अज्ञान समजाव्युं तथा उपशम मिश्रक्षायिक उदयिक परिणामिक पांच भावोतुं तथा पांच ·५४ घम्मिलकुमार चरित्र. भावथी उत्पन्न थता सन्निपातिक भावनुं ज्ञान आप्युं त्यारपछी संख्यात असंख्यात अनंतना बधा मळी एकवीश भाग समजाव्या त्यारे तेने धीमे धीमे अंतरमा अपूर्व शांति प्राप्त थवा लागी अने भणवामां एटलो रस पडवा लाग्यो के निशाळमां भणीने थाकनी विश्रांति लेवा बहार फरवा जवानु पण पूर्व सांजसवार मन यतुं हतुं पण हवे तो बे वखत घेरे जमवा आववा सिवाय वीजानी साथे वात करवातुं पण तेने गमतुं नहोतुं एटले मुधी के सगांवहालांने त्यां लममां के जमणमा के मेळामां के नाचमां के तमाशामां के फरवाहरवातुं क तेने गमतुं नहोतुं ! फक्त उंघमां पण उपाश्रय अने गुरुमहाराज सांभरता इता छतां पण आश्चर्य ए हां के तेने धर्मनुं ज्ञान भणतां थाक के कंटाळो के उदासी नता वीलकुल आवती नहोती तेम मोढानो चेहरो अने शरीरमा शक्ति तथा वचनमां कोमळता दिवसे दिवसे वधती जती हती आवी बने प्रकारनी केळवणी लीघेला शाणो पुत्र कोने वहालो नहि लागे ? RS TEN ·गोपाल कवितुं द्रष्टांत. ५५ प्रकरण ११ मुं. गोपाल कवितुं द्रष्टांत. आम मातापिता तथा पुत्रना दिवसो मुखमां गुजरवा छतां पण सांसारिक वहेवार चलाववामां धम्मिल हाल जोडातो न होवाथी तथा पुत्रने परणाव्या विना वंशरद्धि थवी अशक्य होवाथी तथा नहि पर- णावतां वखते कुमार्गे दोराशे तेवा डरथी तथा युवानावस्थामां आवेलो तथा दिव्य कांतिवाळो तथा सारी चालनो तथा मुरेंद्रदत्तना निर्मळ कुळमा संबंध जोडावाने घणा गृहस्थो पोतानी कन्या आपवा तैयार थएका होवाथी अने तेमनी तथा मित्रोनी वारंवार थती प्रेरणाथी सुरें द्रदत्त शेठे पण हवे धम्मिलने परणाववा माटे विचार करी तेने योग्य कन्याओ शोधी तेनी साथे लग्न करवानो प्रथम सगपणनो संबंध जोडवा माटे एक वखत एकांतमा धम्मिलने पासे वेसाडी तेनी संमति मागी. धम्मिलने "स्त्रीनो कर ग्रहण करवो" ए अतिशे हीणपत भरेलु लाग- वाथी पिताने नमीने विनयथी कहेवा लाग्यो के मारूं ला करवा हुँ कोई पण रीते राजी नयी तेम तमे पण मने हाल धर्मशास्त्रना अमृत रसना उदधिमा मुक्यो छे तो तेज हाल तो संपूर्ण रीते मने पान करवा दो कारण के मनुष्य जन्म, जैनधर्म, धर्मपर श्रद्धा अने आदरवानी शक्ति वारंवार ए चारे साथे प्राप्त थतां नथी. ज्यारे पिताए घणो आग्रह करवा मांड्यो त्यारे धम्मिले कयु के हे पिताजी! तमे मारा सुखना माटे जे कन्या परणाववा तैयार थया छो ते तो उलटुं मारी कळा तथा बुद्धि तथा शक्तिने नाश करवाना कारणरुप थशे कारण के स्त्री परण्या पछी तेनु, तेनाथी उत्पन्न थती मजार्नु तथा नोकर चाकरोतुं तथा सगांतुं सघळानु मन संतोष करवा जतां करवी पडती खटपटथी मने आश्रय मकवाने बदले अनाथत्वनी प्राप्ति थशे ·धम्मिलकुमार चरित्र. तथा मारु आलोकनुं तथा परलोक हित विगड.जेना माटे आलौकिक दुःखनी वात प्रचलित छे ते कहुं छु- अरिमर्दन राजा भोगपुर नगरमां राज करतो हतो जे प्रतापवडे एक समये सर्वे दिशामा प्रकाश (अजवालु) करनारो इतो अने लक्ष्मी- वढे इंद्रनी उपमा पामतो हतो, वेना गाममा एक गोवाळीओ गायोने चारवा हमेशां वनमा जतो. कोई एक दिवसे फरतां फरतां वनमां विश्रांति लेवा माटे एक झाडनी अत्यंत शीतळ छायामां बेठो त्यां तेने थोडीवारमा हृदयमा अपूर्व आल्हाद उत्पन्न थयो, पूर्वे कंइ पण पोते भणेलो नहि छतां अंदरना हृदयना प्रकाशथी तेने अपभ्रंश (लोकोमा घोलाती भापा) भाषामा अपूर्व काव्यनी पद्य रचना बनाववानी शक्ति आवी तेथी माणसोने पण पशुपणानी स्थिति पास करावनाएं ढोर चारवातुं तेणे कार्य मुकी देई पोताने मळेली अपूर्व काव्यकळानो लाभ लेवा जवा ते गोपाळ कविए योग्य घायु अने राजसभामां जई राजा. ओना जुना जुना महान् कविओने पण अपरिचित एवा नवा नवा अर्थोना गंभीर रहस्यवाळां काव्यो बनावी ते राजानी स्तुति करीने तेने रंजित कर्यो. आचर्य पामेलो ते राजा पण आवी तेनी अद्- भूत शक्ति जोई तेनुं गोपाळकपणुं विसारी गोपाळ कविराजने वेसवा पोतानी जोडे आसन नंखाव्यु ! कारण के वेलोमां कल्पवेली जेम श्रेष्ट छ तेम सघळी कळामां भाषानी मधुरतानी कळा सर्वोत्तम छ, राजाए पण आदरमानथी आसन आप्यु एटलुंज नहि पण ते गोपाळकविने पोते पिता माफक वडील मानी तेणे तेनी सेवा करवा मांडी अने तेने रहेवा महेल आपी सघळी सगवड करी आपी तेना महेलने रत्नोवडे भरीने रत्नागरसमान तेणे करी दीघो! शुं कवित्व रसर्नु आकर्पण छे! खावापीवानी तथा वेसवा उठवा फरवाहरवानी सघळी सगवडथी तथा निश्चितपणे काम करवा मांडयाथी तेणे निरंतर राजानी स्तुति माटे नवा नवा अर्थवाळी गंभीर रहस्यनी नवी नवी प्राकृत भापामां ·गोपाल कवितुं द्रष्टांत. ५७ पांचसो गाथा वनावी राजाने संभळाववा मांडी. एम दिवसे दिवसे राजाए तेनी कान्यकळामां अतिशे मधुरता जोइने पोतानी सभामां घणा काळ्थी वेसनारा अने वर्षाशन खाता विद्वान् कविराजो उपरथी तेनी प्रसन्नता उतरवा मांडी अने पोतार्नु तनमन धन सपर्छ गोपाळ कविनेज अर्पण करी दीघा जेवू तेणे करी दी! जेथी ते पर्वना विच- क्षण कविराजोए भेगा मळी विचार करवा मांडयो के आवाळीआ मूढे शुं जूलम गुजारवा मांड्यो छे ? राजाने केवो मोहित कर्यों छे के जे आपणा जेवा अनेक वर्षोथी अनेक प्रकारे राजाने रंजित करवा- वाला छतां पण अत्यारे राजा आपणा सामुं प्रेमदृष्टिथी पण जोवाने अशक्ति वतावे छे! खरे पण तेमां शुं आश्चर्य छ ? गोप (गोवाळ) वडे गोप (राजा ) राजी थायज. वळी कामीओने जेम घरमा पदमणी सरखी परणेली स्त्रीमा जेटलुं चित्त होय तेना करतां अधिक प्रेम चाळा करी लटकां मारी मधुर बोली फसावनारी दुराचरणी दासी उप. रज होय छे!!! तेवीज रीते आ राजाने देव वाणीनां उत्तम काव्यो करतां गाम- डीयानी गमार भाषा जेवां नीचनां काव्योमां पधारे रस लागेछे अने तेथीज आपणां घरोमा फक्त दारिद्रे निवास कयों छे, अने हमणां आपणी दीन स्थिति राजाने कहेवा जतां उलटो ते कोपायमान थाय माटे आपणे कंइ एवो उपाय करीए के तेथी राजानी वेना उपर इत- राजी थाय! एम विचारी एक दिवस ज्यारे भरसभामा राजा गोपाळ- कवि उपर प्रसन्न थई तेनी स्तुति करतो हतो त्यारे आ सघळा विद्वानो उमा थई राजाने अनुसरतुंज वोली गोपाळकविनी प्रशंसा करीने एक विज्ञप्ति करी के हे प्रभो! खरेखर आ गोपाळकवि कोई दिव्य शक्ति- वाळा छे के जेनी तुलना करवाने अमे कोई रीते समर्थ नथी! आवी तेनी उत्तमता जोई तेनी दरेक प्रकारे तमे तजवीज करो छो ते सर्व पाते योग्य छे छता पण एक खामी रही छे ते दूर करवा आपे लक्ष ·धम्मिलकुमार चरित्र. तथा मारु आलोकतुं तथा परलोक हित विगडशेजेना माटे आ लौकिक दुःखनी वात प्रचलित छे ते कहुं छु- अरिमर्दन राजा भोगपुर नगरमां राज करतो हतो जे प्रतापवडे एक समये सर्वे दिशामा प्रकाश (अजवालु) करनारो हतो अने लक्ष्मी- बढे इंद्रनी उपमा पामतो हतो, तेना गाममा एक गोवाळीओ गायोने चारवा हमेशां वनमा जतो. कोई एक दिवसे फरतां फरतां वनमा विश्रांति लेवा माटे एक झाडनी अत्यंत शीवळ छायामां वेठो त्यां तेने थोडीवारमा हृदयमा अपूर्व आल्हाद उत्पन्न थयो, पूर्वे कंइ पण पोते भणेलो नहि छतां अंदरना हृदयना प्रकाशयी तेने अपभ्रंश (लोकोमा बोलाती भाषा) भाषामा अपूर्व काव्यनी पद्य रचना बनाववानी शक्ति आवी तेथी माणसोने पण पशुपणानी स्थिति प्राप्त करावनाएं ढोर चारवातुं तेणे कार्य मुकी देई पोताने मळेली अपूर्व काव्यकळानो लाभ लेवा जवानुं ते गोपाळ कविए योग्य धार्यु अने राजसभामा जई राजा. ओना जुना जुना महान् कविओने पण अपरिचित एवा नवा नवा अर्थोना गंभीर रहस्यवाळां काव्यो बनावी ते राजानी स्तुति करीने तेने रंजित कयों. आश्चर्य पामेलो ते राजा पण आवी तेनी अद्- भूत शक्ति जोई तेनुं गोपाळकपणुं विसारी गोपाळ कविराजने सवा पोतानी जोडे आसन नखाव्यु! कारण के वेलोमां कल्पवेली जेम श्रेष्ट छ तेम सघळी कळामां मापानी मधुरतानी कळा सर्वोचम छे, राजाए पण आदरमानथी आसन आप्यु एटलुंज नहि पण ते गोपाळकविने पोते पिता माफक वडील मानी तेणे तेनी सेवा करवा मांडी अने तेने रहेवा महेल आपी सघळी सगवड करी आपी तेना महेलने रत्नोवडे भरीने रत्नागरसमान तेणे करी दीघो! शुं कवित्व रसनु आकर्पण छे! खावापीवानी तथा वेसवा उठवा फरवाहरवानी सघळी सगवडथी तथा निश्चितपणे काम करवा मांडयाथी तेणे निरंतर राजानी स्तुति माटे नवा नवा अर्थवाळी गंभीर रहस्यनी नवी नवी माकृत भाषामां -- ·गोपाल कवितुं द्रष्टांत. पांचसो गाथा चनावी राजाने संभळाववा मांडी. एम दिवसे दिवसे राजाए तेनी काव्यकलामां अतिशे मधुरता जोइने पोतानी सभामा घणा काळथी बेसनारा अने वर्षाशन खाता विद्वान् कविराजो उपरथी तेनी प्रसन्नता उतरवा मांडी अने पोतानुं तनमन धन सघर्छ गोपाळ कविनेज अर्पण करी दीधा जेवू तेणे करी दीधु! जेथी ते पर्वना विच- क्षण कविराजोए भेगा मळी विचार करवा मांडयो के आचाळीआ मूढे शुं जूलम गुजारवा मांडयो छे ? राजाने केवो मोहित कयों छे के जे आपणा जेवा अनेक वर्षोथी अनेक प्रकारे राजाने रंजित करवा- वाळा छतां पण अत्यारे राजा आपणा सामु प्रेमदृष्टिथी पण जोवाने अशक्ति घतावे छे! खरे पण तेमां शुं आश्चर्य छ ? गोप (गोवाळ) वडे गोप (राजा) राजी थायज. वळी कामीओने जेम घरमां पदमणी सरखी परणेली स्त्रीमां जेटलुं चित्त होय तेना करता अधिक प्रेम चाळा करी लटकां मारी मधुर बोली फसावनारी दुराचरणी दासी उप. रज होय छ !!! तेवीज रीते आ राजाने देव वाणीनां उत्तम काव्यो करतां गाम- डीयानी गमार भाषा जेवां नीचनां काव्योमा बधारे रस लागेछ ! अने तेथीज आपणां घरोमां फक्त दारिद्रे निवास कयों छे, अने हमणां आपणी दीनस्थिति राजाने कहेवा जतां उलटो ते कोपायमान थाय छे माटे आपणे कई एवो उपाय करीए के तेथी राजानी तेना उपर इत- राजी थाय! एम विचारी एक दिवस ज्यारे भरसभामां राजा गोपाळ- कवि उपर प्रसन्न थई तेनी स्तुति करतो हतो त्यारे आ सघळा विद्वानो उभा थई राजाने अनुसरतुंज बोली गोपाळकविनी प्रशंसा करीने एक विज्ञप्ति करी के हे प्रभो! खरेखर आ गोपाळकवि कोई दिव्य शक्ति- वाला छे के जेनी तुलना करवाने अमे कोई रीते समर्थ नथी! आवी तेनी उत्तमता जोई तेनी दरेक प्रकारे तमे तजवीज करो छो ते सर्व पाते योग्य छे छतां पण एक खामी रही छे ते दूर करवा आपे लक्ष ।

·धम्मिलकुमार चरित्र. आप जोइए कारण के देवो देवी साथे मनुष्यो मानुषी साथे अने पशु पक्षीओ पण पोतानी मादा साथे आसंसारमा अलौकिक आनंद मेळवे छे छतां आ अमारो मित्र गोपाळ कवि आपनी पूर्ण कृपा छतां पण तेवी आनंदित अवस्थाने प्राप्त थइ शक्यो नथी!!! राजा तथा गोपाळ तेओर्नु आई मार्मिक वोलवूतेमर्नु सरल हृदय होवाथी न समजी शक्याथी एक गृहस्थनी रुपवती कन्या ते गोपाळ साये ते राजाए लग्न करी आप्यु. थोडा दिवस तो तेनी साथे गोपाळे नवी मोजमां गुजार्या तथा तेनुं कवित्व उंचं मुकायुं कारणके विना फुरसदे श्लोक क्यांयी वनावे ! अने धीमे धीमे श्लोक वनाव्या विना राजाए नवु द्रव्य न आपवाथी जुनुं खवाइ जतां घरमा मोभा प्रमाणे स्त्रीनी इच्छा पूरवा अनेक प्रकारनी वस्तु लाववानी खटपटमां पडवाथी चित्तमा उल्लासने वदले चिताए घर करवाथी पछी राजसभामां जवा छता पण काव्य करवानुं तो तेणे विसरवाज मांडयु अनेज्यारे राजाए नवां काव्य वनावचा तेने आग्रह करवा मांड्यो त्यारे चार रस विनानी भाग्येज कविता तेणे वनाववा मांडी अने दिवसे दिवसे अंधा- रियाना चंद्र माफक तेनुं मों उदासीवडे कांतिरहित थवा लाग्यु.ज्यारे तेनी आवी दयाजनक दशा जोइ त्यारे राजाए तेनी दया लावी तेनुं कारण पृछतां तेणे पोतानी दुर्दशानुं खरं कारण स्त्रीनी परणवा पछीनी सघळी स्थितिनुं वर्णन कही वताव्यु जेथी ते राजा पण आश्चर्य पामी गयो पण करे शु? तेनो कंइ उपाय तेनी पासे नहोतो!

·धम्मिलनुं फरज्यात लग्न-परिणामे पत्नी यशोमतिनी उपेक्षा. ५९ प्रकरण १२ मुं. धम्मिलनुं फरज्यात लग्न-परिणामे पत्नी यशोमतिनी उपेक्षा. हे पिताजी ! आq स्त्रीयी दुःख थर्बु जाणीने हुँ केवी रीते पर- णवा इच्छा वतावू ! त्यारे पिताए कह्यु के हे पुत्र ! संसारमा नहि परणनारा उन्मत्त युवानो कुमार्गे चडी जाय छ, अने मावापना निर्मळ वंशने कलंकित करे छे. अने ते गोपाळे अभ्यास न राखवाथी कळा भूली गयो तेमा स्त्रीनो शुं दोष ? वळी सारी स्त्रीथी पुरुष पण विशेष शोभाने पुर्णीमाना चंद्र माफक केम नथी पामतो ! वळी नारी अबळा छ माटे तेना सेंकडो दोषो जोवा सौ तैयार थाय छे पण पुरुषमा शु दोषो नथी होता ? एम तेने वोलतो बंध करी पराणे हा पडावी तेना माटे कन्याओ शोधवा मांडी अने केटलाक श्रीमंत कुलवान् गृहस्थोए पोतानी कन्या सगपण तेनी साथे करवा हा पाडी पण एक बखत धम्मिलने वखत मळतां पोताना मित्रोने पोताना हृदयना विचार खुल्ला जणावी दीधा के पिताना आग्रह छतां पण मारा शास्त्र अभ्यासरुप अमृत उदधिमां पान करतां विन करनारी अपशुकन करनारी बिलाडी- रुप कन्याने हुं कदापि पण गृहण करनार नथी. आ वात प्रगट थतां सघळा श्रीमंतोए पोतानी कन्या वीजा सारा युवानो साथे परणाची दीपी. जाणी जोइने कयो पुरुष पुत्रीने फांसामा नांखे! केटलाक जाणता हशे के आवा एकांत धर्मना अभ्यासमां लीन थएलाने कन्या नहि मळे ! पण जेनो पूर्व संबंध छ अथवा भविष्यनो संबंध थवानुं निर्माण थएलु छे तेनो संबंध कदापि पण छूटतो नथी. तेवीज रीते तेन शहरमां धनवसु नामनो शेठ हतो तेने धनदत्ता नामनी कुलांगनाथी यशोमति नामनी नाम प्रमाणे गुणवाळी पवित्र पुत्री ·धम्मिलकुमार चरित्र. उत्पन्न थइ हती. जेनी उमर परणाववा योग्य हती अने तेनुं पण सग- पण पूर्वे धम्मिल साये थयु इतुं कारणके जेम धम्मिल सर्वे कळामां प्रवीण इतो तेम आ पण तेनां मावापनी काळजीथी स्त्रीनी चौसठ कळामा प्रवीण हती. तेथी तेयोनो संबंध तेमनां वडीलोने वधारे योग्य लागतो इतो पण ज्यारे वीजा शेठोए पोतानी पुत्रीओ वीजे परणावी त्यारे अंदरनी हकीकतथी वाकेफ थएलो यशोमतिनो पिता पण तेने वीजे परणाववा वीचार कर्यों पण यशोमतीए पिताने नमृता- पूर्वक कयु के माग निर्मळ शीलने कोइ पण प्रकारे वाघ न आवे माटे एक वखत जेनी साथे मारो संबंध जोडायो तेज मारो पति थाओ! स्वममा पण हुं अन्य पुरुपने वांच्छती नथी !आवो तेनो खास आग्रह जोइ तेना वापे मुरेंद्रदत्तने समजावी धम्मिलनी साथे यशोमतीनुं लम कयु. जो के वापना आग्रहथी तेणे अवळानो हाथ झाल्यो इतो तो पण तेने सुखदायी न गणतां हाथना भूपणरुप पुस्तकने हृदयमा धारी राख्यु हतुं, तथी धम्मिलने लग्न थया पछी करोडोनुं धन कन्यादानमा तेना ससराए आपवा छतां पण तेनुं चित्त तेथी रंजित थएलुं नहोतुं अने तेथी घेर आवीने मळेलु द्रव्य उपाधिरुप जाणीने याचना करनारा अर्थिओने अर्पण करी दी ! आम लग्न थयु. लोकोने जमवायूँ, वैरांने गावातुं, युवानोने लग्न महोत्सवमां महालबार्नु मळ्यु हतुं अने यशोमती कन्याने पतिने प्रसन्न करी तेनाथी अनेक प्रकारे पोतानी कळा वतावी तेने रंजित करी पोतामां लीन करवानी उमेद इती पण आ तेनी वांच्छना पूर्ण थवाना अंशनो पण सुखनो अभ्यास थयो नहि मनोहर मंदिरमां सुंदर अलंकार तथा वस्त्रोने धारण करवावाळी देवां- गनाने रुपमा हठावनारी यशोमती ज्यारे शयनगृहना स्थळमां दाखल थइ त्यारे पतिए प्रेमथी वोलाववानुं तो दूर रघु पण प्रेमनी दृष्टिथी उंचुं जोवानुं पण दूरस्त धार्यु नहोतुं. कदाच तेने कंइ चिंता हशे तेथी ते रात्रि यशोमतीए विना बोलावेज गुजारी पण वीजे त्रीने चोये दिवसे पण पतिने उपेक्षा करतोज तेणे जोयो हतो.

·धम्मिलनुं फरज्यात लग्न-परिणामे पत्नी यशोमतिनी उपेक्षा. ६१ घेर स्त्री होवाथी रात्र वहार नीकळी उपाश्रये जवाय तेवू नहोतुं तेथी घेर रहेवा छतां पण साथे सुतेली प्रेमदाने वालाववा विनाज पढी रहेतो अने मध्य रात्रे ते सूतेली मालुम पडती के शास्त्रमा सांभळेली देवलो- कना देवोनी विमाननी के नरकना पाथडानी के चारगतिमां असं- ख्यातीवार भ्रमण करतां भमी अनंतोकाळ गुमावी भोगवेला दुःखनो विचार करतो.जागी हिसाव मेळवतो के ज्योतिषदेवोनी चालनुं गणित करतो, गृहोनी तारानी चाल तपासतो रात्रि गुजारतो हतो. केटलाक दिवसो एम धम्मिलने तो मुत्रना अर्थने विचारतां आंख मींचतां वीती गया पण पतिथी उपेक्षा करायेली यशोमतीए अधीरता लावी वीजो कोई उपाय न जोवाथी पोताना पियर जइ माता आगळ पोकेपोक रडी पोताना दुःखनी हकीकत जणावी दीधी. त्यारे तेनी माताए तेन पूर्वे कह्या छतां पण ते कदाग्रह कयों तो तेनां फळ भोगव ! एम कह्या छतां पण पुत्रीना अत्यंत प्रेमथी आकर्षाइ तेनुं दुःख दूर करवा पोते विचार करी तेने धीरज आपी शांत करी तेथी पोते तेना सासरे जइ पोतानी वहेवाण सुभद्रा शेठाणीने केटलांक सामान्य तथा केटलांक कठोर वचन संभळावी ठपको देइ जमाइने ठेकाणे लाववा कोइ पण उपाय लेचा आग्रह करी गइ हती. सुभद्रा पोते भणेली अने गंभीर पेटवाळी छतां पण उमर लायक पुत्रनी विचित्र वर्तणुकथी तथा लोकर्मा अत्यंत अपवाद थतो सांभळी दीलमां घणो खेद लावी पुत्रने ठेकाणे केम लाववो तेना संबंधमां अनेक विचारो करी ज्यारे पोतानो पति घर आव्यो त्यारे सुभद्राए पोताना हृदयना उद्गार जोसमेर तेनी आगळ काढवा मांड्या. हे स्वामिनाथ ! तमे सबै वाते शाणा छतां पुत्रनी आवी वेढंगी चाल सारु शा माटे ध्यान आपता नथी ? ते दुनियाना बहेवारथी तद्दन अजाण्यो रही गयो छे ते शुं तमाराथी अजाण्युं छे! भणवानी वय पण पीती गइ, लग्न पण थइ गयुं. उमरलायक सारा घरनी कुळवान ·६२ धम्मिलकुमार चरित्र. सुंदर वधू पण घेर आवी छतां पण जाणे कोइ अतरायु घरमा रहेतो होय तेम ते घरमां दुकानमा तथा वहेवारमा तथा स्त्रीसाये पण विमु- खन रहे छे. आखो दिवस उपाश्रय अने राने पण धर्मनीज वात ! आते आपणा घरमां केम नभशे ! पुत्र क्यारे वहेवार समजशे ! क्यारे तेनी बहुनी साथे बोलशे. अरेरे मारे आ दुःख शामाटे वेठ जोइए ? मारं कोण माने तेम छ ! सुरेंददत्त धम्मिलनी आवी एकांत धर्मावस्थायी नाराज हतो कारण के गृहस्थने तो धर्म अर्थ अने काम ए त्रणेने वाष न भावे तेम वर्तन करखं जोइतुं हतुं तेम जुवान् अवस्था, नवी परणेली स्त्री घरमा आवेली विगेरे सबळां वहेवारमा पडवार्नु तेने योग्य छतां तेतो तेथी तदन विमुख रहेलो जोइ तेने सुधारवा इच्छा हती पण वखते धर्मने मूकी ते एकला काममा राची कुमार्गे दोराय तो वेवडी हानि जोइने मौनज रहेतो हतो अने स्त्रीने पण ते वात सारीरीते समजावी, छतां पण तेणे ज्यारे आग्रह छोडयो नहीं त्यारे फरी समजाव्युं के हे कल्याणि ! तुं जे कहे छे ते पण सत्य छे पुत्रने वहेवारमा नाखवोज जोइए! पण संसारमा नाखवा जतां कदी ते कुमार्गे दोराशे तो पछी पाछो ठेकाणे लाववो मुश्केल यइ पडशे ए केम भूली जाय छे ? हायाना आगळ मुकेलो पूळो पाछो लेवो मुस्केल छेतेम जो तेने वि- परीत मार्गे वर्तन कराववा अधम उपाय लइशें तो पाछो सारी चाल- मां लाववो अत्यंत दुर्लभ थइ पडशे । माटे धीरज राख । कामनो अभ्यास कोइने शीखवाडवो पडतो नयी तेयी अनादि काळयी मैथुन नामयी एकेंद्रियो वेद लइने आवेळ छे अने ते वेद भयंकर सिंह मा- फक सुतेलोज एक वाते भलो छ कारण के जागेलो सिंह जगाडना- रने पण फांसामांयी छोडतो नयी पण तेना प्राण हरे छे तेम ते ध. म्मिलनो वेद सूतो छे त्यां मुधी ते आपणुं किंचित् पण कीg माने छे पण जोते सिंहरूपी तेनो वेद जागृत थयो तो ते वेद तेने उन्मत ·धम्मिलनुं फरज्यात लग्न-परिणामे पत्नी यशोमतिनी उपेक्षा. ६३ बनावी आपणो पण अविनय करनारो करशे तेतुं शा माटे भूली जाय छे ? मुभद्राए आ वात सारी रीते हृदयमा उतारी पण तेने तेनी बहे- पाणे जे महेणां मारेला हतां तथा तेनी यशोमती स्त्रीनी जे दुःखी अ- वस्था तेणे कही हती ते हृदयमा वारंवार तेने कोतराइ रहेली याद आवती इती, तेथी तेणे विचार करी कर्जा के भले कुमार्गे दोराय पण जो संसारनो बहेवार ते शीख्यो हशे तो कोक दिवस पण पोतानी स्त्रीने बोलावशे पण ते साधु जेवो घरमा बसी रहेनारो के संसारना वहेवारथी तद्दन अजाण्यो वनना वनचर माफक स्त्रीनी पण उपेक्षा करनारो रहे ते कोइ वाते सारं नथी. माटे तमे संसारना वहेवार शीख- बनारा सोवतीओनो तेने मिलाप करी आपो. एज मारी छेक्टनी प्रार्थना छ !!! ७ ·घम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण १३ मुं. उल्लंठोनी सोवतनुं माटुं परिणाम. स्वमे पण जेनो संग न वांच्छे तेवा अधम दुराचारी, रोगोथी सडेला, पैसाथी खुवार थएला, जुगारमां आगेवान, भामा नामथी लोकमां ओळखाता, जनोमां निदाता, मावापे दूर करेला, कोइ पण जातना कृत्यथी नहि डरनारा, तथा सर्वे दुर्गुणोना घर समान एचा लंठ पुरुषोनी सोवतमा धम्मिलने मूकवो ए सुरेंद्रदत्त शेठने कोइ पण वाते योग्य लाग्युं नहि, पण स्त्रीनो रोजनो आग्रह अने धम्मिलनी धर्ममा एकांत निश्चळता जोइ वीजाथी ते कोइ पण प्रकारे मुघरे (संसारमा पडे ) तेम न होवाथी थाकीने आखरे अमृतने बदले भूखमा हलाहल विष खाचा माफक दीलगीर चहेरे सीपाइ मारफते ते अधम दुराचारीओने वोलावी तेमने धम्मिलने सोंपी संसारना वहे- चारमां वाकेफ करवा सूचच्यु. तना माटे कोइ पण रीते संकोच न राखवानी पण तेणे आजा आपी, तथा जोइतुं धन वापरवानो वंदोवस्त को. भावतुं हतुं अने वैदे आजा आपी तेम आ उलंठोने कोइ उभा राखे तेम नहोतं. तेमना दर्शनथी पण लोकोने त्रास थतो. तेवाओने ज्यारे आवा तवंगर नगरशेठे मानपूर्वक वोलावी आमंत्रण आपी पोताना वहाला पुत्रने सोंप्यो त्यारे ते अघमोना हृदयमा हर्पनी सीमा नहोती. तेओए शेठने पक्की खातरी आपी दीधी के शेठजी याद राखो के अमारी सोवतमां आवेलो घम्मिल केवो संसारी कळामां तथा भोग- विलासमा प्रवीण थाय छे, तथा उपाश्रय तथा गुरुनु नाम के विसरी जाय छे ते आप सारी रीते तपासी अमने खुशी करजो. तेओनी सोवतमां सोंपेलो धम्मिल तेमने कोइ पण प्रकारे गांठे तेम नहो, माटे मुग्धाओना मधुर गायनोथी गाजती सुंदर सीनेरी देखाइ- ·उलंठोनी सोवतनुं माहुं परिणाम. ६५ नारी नाटकशाळामां तथानाच मिलावडाओमा मोटा खर्चे तेने लेइ गया. वेश्याओना के कुलटाओना हावभाव के नाटकना कोमळ वयना स्त्रीनां रुप लीधेला वाळकोना लटकामटका कोइ पण वाते ओछा होता नथी तेमां गमे तेवो पाकट बटनो श्रुत भणेलो ब्रह्मचारी साधु पण कडवा नरकादि दुर्गतिना विपाकने जाणनारो छतां पण भोळवाइ जाय. त्यां आ बिचारा मोढे गोखी राखेल मुत्रना अर्थने नवो युवान् कोमळ धम्मिल क्या मुधी आवा साक्षाव स्वर्गनो आभास आपनारां मुखो आगळ धारी राखी शके ? प्रथम दिवसेज नाटकनी मनाह हृदयमा रुचि गई एटले उपाश्रयने बदले नाटकशाळास्थान थयु, साधुने बदले कोमळ वयना बाळको सोबती थया, सुत्रनां वचनोने बदले तेमनां श्रृंगाररसनां गायनोना पाठ हृदयमा रुचवा लाग्या. त्यांथी जुगार खानुं देखडाव्यु के ज्यां विना महेनते हजारो रुपिया कोई कोई आंख मींचतां अने उघाडतां कमाई जता हता. ज्यारे वेपारमा सवाशेर पर- सेवो नीकळे पैसो मळतो हतो! त्यांथी बगीचामां अनेक जातनां झाड तथा पक्षीओ तथा वेलो झाडोनी साथे वीटायेली देखाडी खोलेला कमळवाळी वावडीओ देखाडी. एक वखते वपोरना समये विश्रांति लेवा थाकीने वनस्पति उपर चालवा मांड्या त्यारे तेमां जीव मानता धम्मिलने गुरुनु वचन याद आववाथी पापना डरथी ना पाडी त्यारे पेला दुष्टोए कह्यु अरे! पशुसमान बाळक वहेवारथी अजाण्याने घोळे दहाडे ठगवासमान साधु नामथी पूनाता धुताराओए तने ठग्यो छे के आमां जीव छ, पाणीमां जीव छे के बापडा भोळाओ भरमाई तेनी मनाह लेतां अटकी जाय अने मळेलो मनुष्य जन्म व्यर्थ गुमावी दे पण तुं तो बडो शाणो छे त्यारे का विचारतो नथी के जीव होय तो शामाटे बोले नहि ? तेम शामाटे भागी न जाय तेम एमां जीवनी शु खात्री छे अने पाप छज क्या? ए तो दुनियामां कंगाल, कायरो, कम अकलना तेवू कार्य करी शके नहि त्यारे कही दे के एमां पाप छ, ·धम्मिलकुमार चरित्र. फलाणामां पाप छे पण पाप पुण्य क्या देखाय छे ? पापी \ थोडा सुखी छे ? अन्यतुं धन वथावी पडेला केटला श्रीमंतो गाडी घोडा दोडावे छे. राजाओ पारकार्नु राज्य वथावी पडवा केवा दगावाजी करे छे माटे वेर्बु गांडं बोलबुं रहेवा दे अने गई जींदगी ते गई पण हवे जेटलो यौवननो रस लेवाय ते लेतो रहे. पैसानी तारे परवा कर- वीज नहि. वाप लाख तो वेटा सवालाख तने अमे जेटलुं जोइ एटलं लावी आपीशु? एम समजावी वनस्पतिनी लीली धरो उपर चलान्यो एयी पगने साक्षात् गीतळता थई. अनेक प्रकारनां ताजां सुगंधी फुलो ना गजराहार वनावरावी तेना गळामा पाल्यां तेथी तेना अंगे पण शीतळता अने शांति अदभुद देखावा लागी. त्यांथी आगळ चालता त्रीजा पहोरे वावडीमां क्रीडा करवा उतार्यो अने संध्याकाळे घेर जवा पहेला अनेक सुंदरीओ हीचका खाती देखाडी, एम अनेक दिवसो मुघी जुदी जुदी मजाह देखडावी लीन करीने पाछो उपाश्रय के गुरुतुं नाम न ले तेवो वनावी एक वखत राजसभामा आण्योकारण के ते समये वेश्याने योग्य सघळी कळाओ शीखी राजसभामां लोको समक्ष पास थवा माटे तथा पोतानी चातुर्यता प्रगट करवा माटे राजाने विज्ञप्ति करी वसंततिलका त्यांनाच करी तथा पोतानी कळा वतावी प्रशंसा पत्र लेवानी इच्छा घरावती आवेली इती अने प्रथमथी लोकोने खबर पडेली होवाथी तमाशाने तेहुं न जोइए तेम हजारो माणसो त्या विना खर्चनी मजाह जोवा आव्या इता. राजानी सभा परोवर भराइ सभासदो योग्य स्थाने वेठा मजा एक वाजु गोठवाइ त्यारे वेश्याने सभामंडपमा आववा हुकम थयो वेश्या पण रुपमा रंभाने पण भूलावे तेवी इती अने शणगारने तथा लटकामटकाने तथा एवी चातुर्यताने प्रगट करती हती के आवतांज सभासदो सुद्धा राजा स्तब्ध थइ गयो अने प्रजाना पण तेवा हाल जोइ तेनी परीक्षा कोण करे तेवा खेल जोइ राजाए प्रजा पासे एक ·उलंठोनी सोबतनुं माडं परिणाम. ६७ जणनी परीक्षक तरीके नीमवानी सूचना करी के सौनी दृष्टि एक बाजुए बेठेला धम्मिल उपर गइ तेने सौए पसंद करी परीक्षक तरीके नीम्यो. सघळी कळामा प्रवीण वेश्यानी परीक्षा करनारो घम्मिल पण परीक्षा करवामां उतरे तेवो न होवाथी वेश्याए पण हद बहार चातु- यता तथा गायन तथा अंगर्नु वाळवू बतावी सौने तल्लीन करवा साये धम्मिलने पण आश्चर्यथी डोक्कुं धुणावतो तेथी चाह वाह बोलावतो कों के राजाए तेने पास थएली गणी. रजा आपवा साथे पुष्कळ द्रव्य इनाममा आप्यु हतुं अने तेथी सौ संतोष पामीने पोतपोताने स्थानके गया. आम बन्नेनी प्रथम ओळखाण अने प्रीति तथा अरसपरस हृद- यम कोतरी रखायेलां थतांज तेना अधम मित्रोए तेने योग्य थएलो गणी प्रसंगोपात वेश्याना मोहलामां लइ जवा मांड्यो. ज्यां एक वखत शणगार सजेली वसंततिलका गोखमां वेठेली जोइ के त्यां धम्मिलनुं चित्त खेंचायु बन्नेनी दृष्टि एक थइ त्यां तेना मित्रो तुर्त तेने लइ गया अने तेना बापनो संदेशो कही काम क्रीडानो अनुभव लेवा तेने सोपी दीघो तथा जोइता खर्च माटे तेना बाप पासे मगाववानुं पण साये सूचवी देइ तेने त्यांज छोडी धम्मिलना अधम मित्रो त्यांची नीकळी गया. शेठने तथा शेठाणीने सघळी वात कही त्यां धम्मिलने रहेलो जोइ मुभद्राने संतोष थयो पण शेठ तो मनमां समजतोज हतो के आ परिणाम सारुं देखातुं नथी पण स्त्रीनी हठ आगळ कांइ वोलाय तेवू नहोतुं माटे उपरथी संतोष बतावी पेला अधम मित्रोंने सारी रीते धन आपी संतोष करी रवाना कर्या तथा वेश्याने पण मों माग्यु द्रव्य मोकलवा मांडयुं.

·६८ धम्मिलकुमार चरित्र प्रकरण १४ मुं. वसंततिलका वेश्यानो समागम-मातपित्तानो पश्चात्ताप. स्वर्गनाविमान जेवो तेना घरनो गठ हतो. मोठेथी मीटुं बोल- वामां नोकरो तथा दासीओ चतुर हती आसनोनी खोट नहोती तेम आ वसंततिलका तेने पोतानो राजसभाथी परमउपकारी मानी अंत- रमा चाइनारी हती तेमां पण वेश्यानी जाति तथा आदरसत्कार तथा वोलवाचालवामा सघढुंधम्मिलने आनंददायी थइपडयु. पधारो पधारो आसनने पवित्र करो, मोटी कृपा अमारा जेवा रंको उपर करी अमारा घरने पवित्र कयु, एम कही सर्वे वाते तेने संतोष पमाडी दास दासी खसी गयां के तुर्त वेश्याए तेनी आसनावासना पोताना कोमळ हस्त- बडे एवी सफाइथी करवा मांडी के अत्यार सुधी ब्रह्मचारी रहेलो धम्मिल प्रथमज नरककुंडनी कुपीसमान दुर्गंधिथी भरेली नवे द्वारद्वारा दुर्गधीने वहार काढनारी उपरथी शणगार सजेलीमां आपातरम्य आ- नंद मेळवी पोतानुं सर्वस्व पायमाल करनार नापीमा डुब्यो ! जेने संसारमा अत्यंत सुख कहे छे तेवू पांचे इंद्रीओना विपयनु सुख अत्यारे धम्मिलने प्राप्त थई चूक्यु इतुं. गायनमां नंवर पहेलो, आंखना कटा- क्षयां आगेवान, हास्यरसमा अद्भुत, नाचमा नायिका, अंगनी कोमल- तामां मांखणथी पण अधिक एवी पांचे इंद्रियोना विषयोने अनूकुळ वेश्या तेनी आजानुसार यथाविधि चालनारी मळी जवाथी तेनो दिवस अने रात्रि एफ क्षणवारमा पूरा थई जता हता, तेम वेश्या अंत:करणथी के वहारथी वारंवार तेने एज प्रार्थना करती हती के हे प्राणाधार! जो तमे एक क्षण पण माराथी विमुख यशो तो आ देहमां मारा प्राण नकी रडेवाना नथी एम (समजी लेजो)! नवी नवी जातनी रमतोमा रंजन की नवी नवी चातुर्यतामां रसिक करी नवा नवा ·वसंततिलका वेश्यानो समागम-भातपितानो पश्चात्ताप. ६९ प्रश्नोतरना गुढ रहस्यना मार्मिक वचनोथी मनस्वी वनावी उत्तम जातिना फुलना हार गजराथी तथा सुंदर अलंकारोथी तथा नवी नवी जातना रंगरंगित वस्त्रोथी, दासीओथी शणगाराती वेश्या घम्मिलने पण तेवो मनमोहन बनाची कोमळ वस्त्रोथी तथा कुसुमादिनी सुगंधीथी शोभायमान करेला देदीप्यमान पलंगमां ज्यारे तेओ शयन करता त्यारे साक्षात् देव देवीसमान जोडं जणातां. आम दिवसो, मासो अने वर्षों वीत्यां पण जेम देवलोकमांथी पूर्व भवनां सगांने मळवा जवानी इच्छा छतां पण देवांगनाना मोहथी छूटाय नहि तेम अहीं वसंततिलकाथी धम्मिलनो एटलो गाढ स्नेह थई गयो हतो के एक क्षणपण वन्नेनुं छू? पडवू ते एक वीजाना प्राण जवा जेवं हतुं ! अद्भुत शणगारनुं तथा वेश्याना कुटुंबीओनुं पोषण कर तथा भविष्यना खर्चनुं पण भेगुं खर्च गणी रोज आठहजार सोनामोहोरो अका पासे शेठ तरफथी आवती इती. जो के शेठ चोकस समजतो हतो के मारुधन पवित्र धर्म स्थानोमा धर्मना कार्यमाज खरचाईं जोइए पण मारा प्रवळ पापोदयथी मळेला कुपुत्र तथा कुभार्याना कदागृहथी राखमा घी होमवा माफक असति पोषण श्रावकने वर्जवानो हुकम वीतराग प्रभुए करवा छतां तेने अणचालते करवो पडतो इतो. संसारमा माणसने कोइ पण प्रकारे मुख नथी जेटलां मुख छ ते सघळां मानी लीधेला अने कृत्रिम छे अने तेथी माणसने इष्ट चीजनो जेटलो वियोग थाय तेटटु दुःख मानी हायपीट करे छे अने इष्ट चीजनी प्राप्ति तथा तेनो संयोग कायम रहे त्यां मुधी हर्ष मानी गर्वमा आवे छे भाग्येज कोइ मनुष्य संतोष धारी हर्षशोकना कारणे स्थिर रहेता हशे नहि तो वापडा रांकडा पाणीओ वातवातमां दुःख मानी हायपीट करनाराज नजरे पडता देखाय छे ! कोइ वाइडीतुं दुःख, कोइ पुत्रनुं दुःख, कोइ धननु दुःख, कोइ तेना वियोगर्नु दुःख, मानी निरंतर छती रिद्धिए के पुत्रादिए रडताज रहे छे. तेओने संतोषी ·धम्मिलकुमार चरित्र. के मुखी करवाने काइ समर्थ नथी ! कारणके ज्ञानने तेमां कारणभूत मानी लइए चोपण अहींआं मुभद्रा ज्ञानी छत्तां पण तेने हमणां उपला कारणोथी दुःख प्राप्त थयुं हतुं तेथी एम जणाय छे के ज्यांसुधी आत्मामां अभ्यंतर ज्ञान स्थिर थयुं नथी अने मोहनो फांसो दूर थयो नथी त्यां मुधी सौ दुःखीज रहेवाना देखाय छे !!! जो के सुभद्रानी स्थिति सर्व प्रकारे लोकोने चाहवाजोग हती कुवेर जेटली रिद्धि लोकमा गणाती. पाणथी पण अधिक प्रेम वताव- नारो पति हत्तो. देवकुमार वो पुत्र इतो. नोकर चाकर, शरीरे सुंदरता तथा लोकमां मानपानमा कोइ प्रकारे कमी नहातुं तेना पतिनी तथा तेनी भलमनसाइथी हजारो गरीवो तथा श्रीमंतनां कुटुंगो तेने सर्वे प्रकारे संतोष आपवा उत्सुक हतां छतां तेने दुःख प्रथय तो पुत्रने पत्नी साथे उपेक्षा करनारो जोइ दुःख थतुं पण हवे तो वेश्यानी सुंदरतामां लीन थएलो मावापने मों वताववा जेटली फुरसद लेवाने पण अशक्त थइ पडयो इतो आजे आवशे, काल आवशे, परमे आचशे, पखवाडीए आक्शे, महिने आवशे, छ मासे आवशे वरसे आवशे वारतहेवारे आवशे सगांवहालांना लममा आवशे, नाच तमासा के वीजा कोइ जरुरना प्रसंगे पण एकवार आवशे आवशे ने आवशेन, एम मनमा खात्री धरावती आशामांने आशामा वेसी रहेली मुभद्राने वरसो पीतवा छतां पण पुत्रना दर्शननो लाभ दुर्लभ थइ पडयो हतो तेथी अधीरता अने अत्यंत दुःख हृदयमा सालचा लाग्युं हतुं ! जेथी एक दिवस शरम तोडी सुरेंद्रदत्तशेठने मुभद्रा कहेचा लागी! स्वामिनाथ! तमे कोई दिवस धम्मिलने बोलावा माटे माणस केम मोक- लता नथी ? जो तमने वहालो होय के न होय! तोपण मने तो तेना बिना एटटुं दुःख लागे छे के जो तमे ताकीदे नहि वोलावो तो मारो माण थोडा वखतमां तेना वियोगे नीकळी जशे !! शेठ मनमा ते नहि आवे एवं प्रथमचीज जाणतो इतो छतां पण स्त्रीना भाग्रहथीज अने ·वसंततिलका वेश्यानो समागम-मातपितानो पश्चात्ताप. ७१ तेने संतोष करवा माटेज वोलवामां समजाववामां चतुर एवा नोकरोने धम्मिलने बोलाववा माटे शेठे वसंततिलका वेश्याने त्यां मोकल्या. नि- मकहलाल नोकरो तुरत त्यां जई धम्मिलने एकांतमा बोलावी तेनी माताए तथा पिताए कहेलो संदेशो कहेवा तैयार हता पण वेश्यानो संग छोडवा धम्मिल तैयार नहोतो तेम धम्मिलनो संग न छोडवा माटे क्षणवार बीजा साथे वात करवा देवा वसंततिलला तैयार नहोती ! हवे केवी रीते एकांतमां वात थाय ? तेथी शरम तोडी तेओए धीमेथी धम्मिलने तेना मावापनो संदेशो कही एकवार पण तेमने मळवा सूचव्यु हतुं. तेओ विचारा कालावाला करी कोमळ वचनोथी धम्मिलने प्रार्थना करता हता के हे वंधो! मातपिताथी जगत्मा कोई अधिक नयी तेओ ए तारा जन्म पहेलां पुत्र प्राप्ति माटे केटणु कष्ट वेठयु हतुं ते तथा गर्भमां धारण करी वाळपणमां उछेरी भणावी गणावी तैयार करी सेवा करवा योग्य हवे तने कर्यो छे त्यारे तुं चाकरी करवाने बदले आवो निर्मोही थई तेओने तद्दन विसारी मूके ए कोई पण रीते चाहवा योग्य नथी. तेओ तने वीजें कइ कहेतां नयी पण एक वखत तारो मनोहर चहेरो तेमने वतावी जेम चंद्रप्रकाशी समुद्रने हर्षवाळो करे छे तेम तुं पण (तारा मातपिताने दर्शन आपी) सुखी कर ! तारा वियो. गयी तेओने हृदयमां ग्रीष्मरुतुनो ताप अने आंखमां आंसुधाराथी वर- साद रात्र दिवस वरसी रह्यो छे अने पाणी खुटवाथी लोही वहेवा घखत आवी, तेओ अपंग अनाथ वनी गयां छेमाटे तुं करुणा के भक्ति लावी तेओने दर्शन आप! प्रमाणे घणु समजाव्या छतां पण साथे बेठेली सुंदरीना सौमनस्यमा स्थिर थएला शांत चित्ते साधु माफक मातपिता उपर पण नि:स्नेही थई कहेवा लाग्यो के हुं कई हाल आवी शकुंतेम नथी! छतां पण तेओए आग्रह करवाथी निर्लज थई धम्मिले जणाव्यु के मारा मातापिताने हाथ जोडी विनयथी मारूं कहेलुं वचन संभळावजो के निवृतिस्थान छोडीने खटपटवाळा प्रवृतिस्थानमा कोण ·७२ धम्मिलकुमार चरित्र. आववा इच्छशे? वळी वाळपणामां मातापिताना खोळामां वेसवानो अने युवावस्थामां अर्धांगनानी समीपमा रहेवानो जे क्रम छे ते क्रमर्नु उल्लंघन हुं विवेकी थइने केवी रीते करूं? माटे तमे कहेनो के हवे ते घावतमा आपे संतोषी वनी त्यांज बेठे वेठे मारुं दर्शन मानी लेवु!!! आ संदेशो आववातुं शेठ तो प्रथमथी जाणता हता पण आशा राखी वेठेली मुभद्राने ज्यारे नोकरोए खुल्ला अक्षरे कयुं त्यारे सुभद्रा पोक मुकीने रडवा लागी. महामहेनते तेने धीरज आपी समजाची छतां पण न समजवाथी छेवटे मार्मिक वचनोथी शेठे समजाववा मांडी के जेने कुदरतथी के कोइना कहेवाथी पण विवेकदृष्टि न आवे अने जाणी जोइने तरसनी पीडामा वेवकुफ बनी पाछा नीकळबानो रस्तो शोषवा विना उंडा कुवामां पड़ी दुःख पामे तेमां तेनो अफशोष कोने आवे ? तथा ते दुःखी थाय तेमां आश्चर्य शुं मानवें ! जळथी माछठे छूटे, पक्षी पांजरामाथी उडी जाय, हाथीखाना- माथी सांकळ तोडी हाथी छूटो थाय पण स्त्रीना मोहमा फसेलो युवान् उन्मत्त केवी रीते छूटी शके ! जेओ भविष्यना दुःखनो विचार कर्या विना मोहांध थाय छे ते सोमिल ब्राह्मणनी माफक दुःख पामे छे !!! .

·पुत्रदर्शननी चिंतामांज मातपितार्नु परलोकगमन. ७३ प्रकरण १५ मुं. पुत्रदर्शननी चिंतामांज मातपितार्नु परलोकगमन. कोलाक सनिवेशमां सोमिल नामनो ब्राह्मण मावाप नानपणमां मरी जवाथी अनाथ तरीके लोकोथी उछेरायो हतोतथा जनोइ आदि- नो संस्कार कराइ थोडं घणुं भणतां एक सामान्य स्थितिनी स्त्री साथे लमयी जोडायो हतो पण स्त्री घेर आवता पुत्र पुत्री आदि कुटुंव वध- वाथी संतोपी बनी थोडं घणुं धन पण मास कीg हतुं त्यारे एक वखत विचारवा लाग्यो के मनुष्य जन्म अने जर माप्त थयां छे तो तेनाथी कइ पण परमार्थ साधन करूं तो ठीक ! अने तेथी मारुं नाम पण रहेशे ! तेम धारीने तेणे जात महेनत लइने नानुं पण सुंदर सरो- वर थोडा द्रव्यथी बंधाव्यु अने छायमां लोको विश्राम ले माटे आजु- बाजु झाडो पण रोप्यां अने लोकोने तथा पोताने भक्ति करवा माटे पोतानी इष्टदेवनी मूर्ति पण देरु बनावी स्थापन करी हती. फूलनां झाडोथी उतरेला सुंदर फूलोवडे देवने पूजवा छतां तेने ते पजाथी संतोष न थवाथी हिंसक लोकोनी रुढि अंगीकार करी देवने प्रसन करवा वार्षिक पर्वमा एक एक बकराने वलिदान पण देवा लाग्यो. अज्ञान अने मोहमां अंघ थएलाने जीवनी दया क्याथी होय ? आवा धर्मना बाने पापना करवाथी मरती वखते अशुभ व्यापारथी आर्तध्यानमां मरी रौद्र परिणामे तेज पशु योनिमा वकारापणे अवतार लीघो. विचारा तेना अज्ञान पुत्रो पितानी देखादेखी तेनी चाल प्रमाणे दर वरसे एक एक बकरो होमी पित वृप्ति करता हता. ज्यारे एक वखत वार्षिक तिथिए बकरो शोषवा गया त्यारे तेज हाथमा आव्याथी तेने होमवा ज्यारे दोरडे बांधी घर आगळ लाव्या त्यारे पोतानुं घर देखी उहावो (विशेष विचार) करतां वकराने पूर्वभव देखावाथी पोतानुं मृत्यु देखी कंपीने वलिदानमा नांखवा लेइ जतां ·धम्मिलकुमार चरित्रः रस्तामां वे वे करतो हतो तथा जवाने नाखुश थइ बहु जोरथी तेना गळा दोरडं खेंचातां ते त्रास न खमी शक्याथी वघारे पोकार करी रडवा लाग्यो हतो, ज्यारे तेना अधम पुत्रो अनेक प्रकारे आनंदमां आवी वाजींत्र वगाडता इता अने स्त्रीओ मधुर स्वरे तेना आगळ गीतो गाती हती. वकरानो अतिशे कळकळाट जोइ सौने दया आवे तोपण ब्राह्मणना निर्दय पुत्रो छोडे तेवा नहोता तेथी एक मुनि जेओ अतींद्रिय ज्ञानी होवाथी वकराने संतोष करवा,मधुर स्वरे वोल्या के हे वकरा ! ते हाथे तळाव बंधाव्यु, हाथे देव पधराव्या, हाथे बकरो चडाववानुं वच्चांओने देखाडयुं तो हवे तारो वारो आवतां होममा होमातां रडे छे शाना माटे ? तारो दोष का विचारतो नथी ? आटलुं सांभळी वकरो शांत थई गयो अने सीधो सीधो चालवा लाग्यो तेथी आश्चर्य पामेला ब्राह्मण पुत्रोते मुनिवरनी पासे जई प्रार्थना करवा लाग्या के हे प्रभो! तमे आ वकराने शुं समजाव्यु के जेथी ते वराडा पाडतो वंध थई गयो ? मुनिवर खरी बात कहेता एकदम कोपायमान थएला ब्राह्मणना पुत्रो तेनो तिरस्कार करी कहेवा लाग्या के तेनी खात्री शृं? त्यारे मुनिवरे वकराए पूर्वे ब्राह्मणना भवमा दाटेखें धन छे ते काही आपेथी तमारे सत्य मान, तेथी ते आश्चर्य जोवा होम पडतो मूकी सघळा घेर गया अने वकराने आगळ करवायी तेणे दाटेखें धन काढी आप्यु. आ साक्षात् दाखलाथी पोतानो वाप चकराने जाणी मुकी दई पोतानी तेची अधमस्थिति न थाय माटे ते मुनिवरना चरणकमळने सेवी प्रार्थना करवा लाग्या के हे गुरुवर्य ! अमारा जेवा अज्ञान अंध- कारवडे संसार समुद्रमा आथडी नवां नवां पाप करी भवभ्रमण करीए छीए तेनो तमे उद्धार करो. त्यारे मुनिवरे तेमने जीवदया, सत्यभाषा, चोरी निषेध, ब्रह्मचर्य, परिग्रहवें पचखाण एवो सर्व विरतिनो तथा गृहस्थनो धर्म समजाव्या. यथाशक्ति आदरी तेओ पोताना स्थळे गया.

·पुत्रदर्शननी चिंतामांज मातपितोतुं परलोकगमन. ७५ आ दृष्टांतथी धम्मिलनो पाप तेनी माताने समजाववा लाग्यो के जेम सोमिल ब्राह्मणे अज्ञानताथी होम शरु कर्यों तो पोताने होमावा वखत आव्यो तेम बहुनी दया लावी अज्ञानताथी भविष्यनो विचार न करतां-वहेवार शीखववा अधर्म सोबतीओ-मारफते वेश्याने त्यां मोकल्यो तो हवे ते तेमांज लीन थई त्यां गृद्ध थई तेने दर्शन देवा पण इच्छतो नथी तो सेवानी आशा तो शा माटे राखवी जोइए.? माटे तारां कयाँ तुंज भोगव अने शोक करवो मुकी धर्मध्यान कर के सद्गति मळे !!! सुभद्राने वारंवार शेठ ठपको.आपता तेथी ते एक वखत कहेवा लागी के हे माणप्रिय! तमे कहो छो, ते सत्य छे छतां पण माणसनी बुद्धि काई पण काम करती नथी. वारंवार नशीब आवी माणसने मर्स बनावी वारंवार पश्चात्ताप करावे छे तेना उपर शिव ब्राह्मण- दृष्टांत विचारवा जोग छे!!! सर्वे जातनी औषधिने उत्पन्न करनारा मगध देशमा संग्राम नामे सुंदर गाम हतुं. जेना रहेवासीओधनवडे शहेरना.धनिकोने पण हिसाव- मां गणता नहोता. आवी त्यां रिद्धि सर्वना घरमा हती छतां पूर्वना अशुभ कर्मना उदयथी त्यां शिव नामनो ब्राह्मण अति दुःखी अने दरिद्रताथी-दिवसो गुजारतो हतो. नानपणमां मातापिता मरी जवाथी संघर्छ तेने जातेज कार्य क पडतुं तेथी एक वखत लाकडा लेवा माटे जंगलमां वनचर माफक भमतां कोई योगी मळी आव्यो. योगीनी तेजस्वी मुद्रा जोइ तेना मनमा आल्हाद थयो के आ प्रभाविक पुरुषने जो सेवा करीमसन करूं तो मारं दारिद्रजरुर दूर थई जशे? एम धारीने निरंतर ते ब्राह्मण ते योगीनी पर्युपासना करवा लाग्यो. योगिए पण तेने योग्य जाणी मुवर्ण बनावानी रसकुंपिका बताववी योग्य धारीने कडं के हे शिव! तुं एक पाडा, पूछ लावी तेने निरंतर तेलमा बोळी सूकरवा सूचव्यु. ते प्रमाणे भिक्षा मागी तेवू नीच कार्य पण ते ब्राह्मणे मुवर्णना लोभे कयु, ज्यारे मसाल योग्य ते तैयार थयुं त्यारे योगिए ·७६ धम्मिलकुमार चरित्र. तेना उपर दया लावी कयु के हे वत्स ! तैयार था। हुं वने धनेश जेवो थोडा काळमां धनवान् वनाची द! एम वेने साथे लेइ आवी ओळंगी पहाडनी गुफा शोधी तेमां पसीने चालतां शरीर पत्थर साथे घसडावाथी लोही नीकळवा लाग्यु, पगनी ठोकरो खावा लाग्यो अने कोड कोइ जग्याए अंधारु आवतां साथे राखेली मसाल सळगाची चालता. तेओ जेम माताना उदरमाथी महामहेनते वहार नीकळे तेम साप विगेरे झेरी पशु तथा साप विगेरेनां कष्ट सहीने मेदानमा आव्या जेमा एक सुंदर दीपतुं देरु देखीने तेओ अतिशे आनंद पाम्या. त्यां योगिए ब्राह्मणने कहुं के तुं आ मंदिरमा रहेली सिद्धेश्वरी देवीने प्रसन्न करीने आ रसकुंपिकामाथी रस लेइ तारा मनोर्थने पूर्ण करजे!!! ब्राह्मण पण उल्लासमां आवी नजीकमाथी फल तोडी लावी देवीने पूजीने तेने नवा श्लोकोबडे स्तवीने प्रसन्न करतां साक्षात् देवी प्रगट थई कहेवा लागी के हे विम! हुँ तने प्रसन्न थई छु माटे वस्त्रधर ! तने काइ आधु! चंचळ चित्तवाळा ब्राह्मणे वस्त्रनो छेडो धरतां मूढी- भर जब देवीए नांख्या! आ जोई आटटु कष्ट वेठीने आवेला ब्राह्मणने ब्यारे देवीए फक्त मूठीभर जब आप्या त्यारे तेनी धीरता जती रही अने पोताना जातिस्वभाव प्रमाणे कोपायमान थई जवने पाछा फेंकी देतो वोल्यो के हे देवि! हुं आटयु वधु कष्ट वेठीने अहीं आव्यो अने साक्षात् तुं प्रसन्न थएली छतां फक्त क्रपणनी माफक मूठीभर जव आपी संतोप करवा चाहे छ ? ते करता तो मारी हमेशनी झोळी गाममां मागी फरवानी सारी के जेमा सामान्य लोको पण आखा दिवसतुं अनाज परुं करी आपे छे. माटे कहेवत छे के देव तो दूरथीज रळीयामणा छे ते सत्य जणाय छे माटे रस विनाना लुखा जव तमारी पासेज कायम रहो एम कही फेंकी दीधा तेथी देवी कोपायमान थई तेन हाथमां झाली पत्थरना टुकडा माफक दूर फेंकी दीघो. आंख मींची उघाडे तेटलीवारमा ते ब्राह्मण एक भरजंगलमां आवी पड्यो अने नती देवी के नतो योगी जीवाथी पोतानां कपडां तपासतां केट- ·७७ पुत्रदर्शननी चिंतामांज भातपितार्नु परलोकगम . लाक चोटेला जव जोया. ते उत्तम जातिना सुवर्णना चकचकीत जोई ब्राह्मण तो एकदम पश्चाचाप करवा लाग्यो के अरेरे! हुं केवो कमभाग्य छ के दारिद्रने दहन करवामां उत्तम जातनी ज्वाळा माफक आ मुवर्ण चकचकीत जव मळवा छतां पण में नाहक देवीने निंदी कोपा- यमान करी आवेला धनने फेंकी देई आवा भयंकर अरण्यमां देवीवडे फेंकायो छ माटे मने निर्भागीने मर्णतुं शरण हो एम चिंतवतो चाल्यो त्यां कोस कोदाळाथी खणावानो अवाज थतो जोई ते तरफ गयो. तेमनी वात सांभळी पोते पण कोस कोदाला पासे रहेला सुवर्णना जवथी खरीद करी खोदवा लाग्यो अने केटलाक दिवसे भागे आवेला रत्नोने पोटलीमां बांधी केटलाक सोवतीओ साथे घर तरफ आववा नीकळ्यो. केटलोक रस्तो कापी एक अटवीमा आवतां त्यां निर्भय थई सूतो. ते सूतेला ब्राह्मणनी लाडुनी पोटली जाणी लेई एक वांदरे रस्तो पकडयो. ते समये ब्राह्मण जागृत थई सोबतीने जगाडतो पोकार करवा लाग्यो! त्यारे सोवती जाग्या अने ब्राह्मणनी करुणा लावी सघळा वांदराने पकडवा.दोड्या, पण न मळवाथी रोता ब्राह्मणने तेओए दिलासो आपी आगळ चलान्यो, अने घेर आवतां निर्भागीमा शिरोमणी पोताने मानतो तथा अनिष्ट हत्या करनारा जेवा मलिन मुखवाळो धनी निरंतर हायपीट घेर आवीने करवा लाग्यो तथा गामना घणीने खवर पडतां तेनुं दु:ख दूर करवा रोहिणी गाय तथा उत्तम शालि आप्या. ते ब्राह्मणे तेथी रडवार्नु बंध करी वर्षाऋतुमा सारी जमीनमा शालिने वाव्या. तेमू रोहिणी गाय पण गर्भवाळी थई तेवामा भिक्षा मागवानुं मोटें कोई पर्व आववाथी पोतार्नु छतुं धन छोकरा, छोकरीने सोपीने पोते भिक्षा लेवा नजीकना गामोमां फरवा गयो. अहीं चोखा तैयार थाय ते पहेला नाटकीआओर्नु टोळु आव्यु. तेमणे गामना समूहने प्रसन्न करवाथी तेओए एटटु वधू धन आप्यु के तेओ खुश खुश थई गया. आवी रीते तेमनी धन मेळववानी, खेल करवानी कला जोईन सोमदेव नामनो ते ब्राह्मणनो पुत्र विचार करवा लाग्यो ·७८ धम्मिलकुमार चरित्र. के मारो वाप विचारो फरी फरीने थाक्यो तोपण भिक्षाचतिथी पेटर्नु पण पुरु भाग्येज करी शके छे, तेम लोकने ज्योतिप विगेरे कहीने महा महेनते किचित् द्रव्य एकटुं करे छे ते करतां लाख दरजे आ घंघो सारो छे के, पोवानी कळाथी जरा वारमा लोकोने प्रसन्न करी हजारो रुपिया एकठा करी ले छे माटे जाति उंचथी शुं दहाडो वळ्यो ! निर्धन माणस तृणथी पण हलको छे माटे हवे तो जातिना अहंकार छोडी घयो गीखी धन मेळg. धनवाळा माणसो नीच कुंळना होय, कदरुपा होय, वोलतां पर्णन आवडतुं होय, लखतां न शीख्या होय अने विदेशी के अजाण्या होय तोपण देवोनी माफक राजा तथा विद्वानोथी सेवाय छे माटे जगतमा सर्वे गुण धनमांज समाया छे. एम विचारी पोतार्नु ब्राह्मणपणातुं नाम बदली मधु नाम धारण करीनाटकीआना टोळामा मळी गयो. विचारो शिव ब्राह्मण जे कमोद थोडा वखतमा तैयार थवानी ते छोकराने भरोसे सौंपी धनना लोभे देशनाज नजीकना गामडामा गयो पण अहीं तो वाळबुद्धिना वाळक छता धनने संभाळ विना अछर्नु करी नांख्यु. भाईना गया पछी घरमा कोइ दाव राखनार न होवाथी कोमळ वयनी युवान् वाळिका कोइ कुफंडी (व्यभिचारी) ना सोवतमां कुमार्गे दोरावाथी विषयरसमां गृद्ध थएली खेतरना कामने जेम भाईए तजी दीधु तेम तेणे घरनी संभाळ तथा रोहिणी गर्भवती गायनी संभाळ लेबी मुकी दीधी तेथी गायने घास चारो न मळचाधी तेनो गर्म सुकाइ जवा साथे ते पण मरणने शरण थइ गइ, तेम ते शिव ब्राह्मणनी दीकरी गर्भवाळी थइ. अने खेतर पण नकामा रोपा निंदवा विना गालिनु खेतर तेवा रोपाथी भराइ शालिने कस विनानी करी दीघी. आ प्रमाणे घरनी शून्य अवस्था थया पछी घणे दिवसे धन थोडे एकट्टे करीने शिवब्राह्मण आतुरताथी पोतानुं घर तपासे छ त्यारे घरमां जवाब आपनार पण कोइ न मळवाथी आश्चर्यमां पडेलो ते वारंवार विचारवा लाग्यो तेम पाडोशीने आम थवा कारण पूछतां ·पुत्रदर्शननी चितामांज मातपितार्नु परलोकगमन. तेणे दया लावीने यथास्थित बनेली वात संभळावी, त्यारे शिवब्राह्मणे खेतर गाय पुत्र अने पुत्री सघळु गुम थएलुं जोइ घरमा कोइ दिलासो पण देनार न होवाथी तथा पोतानी मूर्खताथी पाडोशी न हसे माटे जंगलमा जइने पोकेपोक रडवा लाग्यो. एवामां तेना पुण्योदयथी त्यां शांतरसमां मम अने करुणाना सागर एवा भव्यजनोने सदुपदेशवडे तारनारा मुनिराजने जोइ नमस्कार कर्यो, त्यारे मुनिवरे तेर्नु दुःखनुं कारण पूछतां तेणेपोतानी स्थिति जणावी. ते समये ते मुनिराजे सर्व व्याधिने नाश करनारी अमृतसमान वाणी संभळावी के हे' भद्र ! लक्ष्मी कोनी ! पुत्र पुत्री कोनी ! कोर्नु घर! ए तुं सारी रीते विचारी ले ? आ जीवे अनेक जन्म मर्ण करी एवां केटला मेळवी ते मुकीने पोते चाल्यो गयो छे अने चाल्यो जशे ! माटे जन्मारो व्यर्थ न करतां निश्चळ सुखने आपनारा एवा शिवपदने मेळववा जिनराजे भाषेला धर्मर्नु सेवन कर. वांकी अनिश्चित् संबंध धरावनारा लक्ष्मी पुत्रादिमां जे प्रेम धारण करवो ते आकडाने के धंतुराने कल्पवृक्ष मानी तेनाथी इच्छित फळ मागवानी इच्छा राखवा जेवी मूर्खाइ सिवाय वीजु तेमां कंइ देखातुं नथी!!! ज्यां मुधी अज्ञान छे त्यां सुधीज तेवा देखीता रमाणिक पदा- र्थमा मोह उत्पन्न थाय छे अने मोहमा मुंझायलो तेनी तृष्णामां रात्र- दिवस चितवन करे छे अने तेवा अनुकुळ पदार्थों प्राप्त करवा अनेक प्रकारनां योग्य अयोग्य कार्य करे छ, देशावर भटके छ, कुटुंव कवी- लाने छोडे छे तोपण निर्भागीने पूर्वना पुण्य विना लक्ष्मी मळवी दुर्लभन थाय छे अने कदाच कोइ वखत थोडी घणी प्राप्त थाय तो पाछी गमे तेम गुमावी पश्चाताप करावे छे. तेमज लक्ष्मी प्राप्त थवा पछी पण सगांवहालांनो संयोग निरंतर रहेवो ते पण दुर्लभ छे, तेमने कायम राखवा पहोंचाडेली बुद्धि पण निष्फळन जाय छे अने आखरे कर्म आवी उ रहे छे अने तेना माटे आ हाथीनो दृष्टांत हृदयमां विचार, .

·८० अमूल्य धम्मिलकुमार चरित्र. विध्या अटवीमां वसंतऋतुमा अनेक वृक्षोना मुकां पानोना पडेला समुदायथी अवान कर्या विना कोइ मनोहर वर्णनो सफेद हाथी मुखथी निर्भयपणे फरतो हतो पण ते सफेद छतां तेना मस्तक- माथी झरता मदनी सुगंधीथी खेंचाइ आवीने त्यां लीन थतां गुंजारव करता भमरा रंगवेरंगी विचित्र देखाव करता हता. प्रात:काळे उठतां तेणे उंची करेली सुंढ आकाशना ताराने तेणे फलो जाणीने खेंची लेवा जेवो देखाव करेलो लागतो हतो अने मस्तकमां भरेला मोतीना समुदायथी कोइ कृपणना धन संचय करवाना वाहन समान देखातो हतो अने स्थिर उभेलो जोइ तेने खीलेडं वृक्ष छे के वनलक्ष्मीनो मनोहर महेल छे एम तेने जोनारा विद्याधरो तथा पक्षीओ आकाशमा उडतां भ्रममां पडी तेने सारी रीते निहाळवा नीचे उतरवा मांडता हता. एक वखत क्रीडा करवाने माटे जेम कोइ श्रीमंत आडवरयी नीकळे तेम ते हाथी नदी तरफ डोलतो डोलतो चाल्यो हतो तेवामां नदीनी पीजी बाजुएथी एक शिकारी पशुआने इणवा तेज वनमां आवेलो सामे मळ्यो. लक्ष्मीना लोभे आनंदमा आवीने तुर्त ते शिकारीए झेरी बाण चडावीने हाथीने मायु. ते वखत दृष्टि त्यां स्थिर राखवा जतां पृथ्वी उपर ज्यां पग मुक्यो त्यां सापर्नु दर नीचे आवी गयु अने अंदरना सापनी हवा रोका- याथी एकदम कोपमा बहार आवी पगने उस्यो तेथी पग जेवो चम- कीने शिकारी दूर करे छे तेवो साप वहार नीकळतांज चडेला झेरथी शिकारी नीचे पहाडना शीखर माफक पडयो. त्यांज ते साप चगदाइ गयो तेथी एक तरफ हाथी घायल थइ झेर चडवाथी माणरहित थयो त्यारे वीजी बाजु साप तथा शीकारी परस्पर मारनारा थइ प्राणरहित थइ जमीनमां पडया. अने लक्ष्मी तो हाथीना मस्तकमांज पड़ी रही! त्यां आकाशमार्गे जता विद्याधरे आवो विचित्र वनाव बनेली जोइ विचारमां पडेलो ते विधिने धिक्कारवा लाग्यो केहे विषे (नशीव)! हाथीए शुं धार्यु हतुं ? शिकारीए शुं धार्यु हतुं ? सापे शुं धार्यु हतुं ?

·पुत्रदर्शननी चिंतामांज मातपितार्नु परलोकगमन. ८१ छतां ते त्रणेथी विरुद्ध तारंज धारेलुं खरं करी दीधुं छे. अने एकना मनोरथ पूर्ण थवा दीघा नथी माटे तने खरेखर धिकारज छे! आ दृष्टांतथी वैराग्य पामी संसारखें खरं स्वरुप समजी शिवब्राह्मणे शिव- पदतुं खरं मुख प्राप्त करवाने मुनिवरना चरणतुं शरण करी चरण (चारित्र) ने अंगीकार कयु. मुभद्राए आ कथा कहीने पतिने कयु के कहो स्वामिनाथ ! माणसनी अकल शुं काम लागे! ज्यां होय त्यां नशीवज दगो दे छ त्यां कोने उपको आपीए! आ प्रमाणे पाछली अवस्थामां अनेक प्रकारनी संपदाओ छतां पुत्रना वियोगना दुःखथी ते सुखी जोडं पण दुःखी बनीने निरंतर परस्पर दिलासो आपवा नवी नवी वार्ताओ कहाँने दिवस गुजारतां हतां पण अंदरनी पुत्रप्रेमनी चिंताए हृदयना सत्वने चिंतानी अनिए शोसी नांखवाथी ते दवथी घळेला वृक्ष समान देखातां हतां अथवा कीडाए अंदर रहीने कोरी खाघेलाचीभडा समान सत्व रहीत थएला देखाता हता. जेम धुणनो कीडो लाकडाने बहारथी सारु राखी तेपण अंदरथी पोकळ बनावे तेम ते धणीधणीआणी उपरथी लोकलज्जाए धैर्य राखवा छतां पण हृदयना निःशासाथी निरंतर दुःखी रही हाडना खोखां जेवां मांसरहित वनवा मांडयां हता. निरंतर आंसनी धारा वहेनारी तेमनी आंखो हती अने लोकमां तेमना बहु मानथी घणे ठेकाणे शुभ प्रसंगोमा ज पडतुं के घर दुकाननो मोटो वहीवट चला- बतां नोकरचाकर मित्रो कुटुंबीथी बोलतां के गमन आगमन करता ते सघलु बेभानपणे एटले पूर्वना संस्कारथी पूतळांओ जेवी चेष्टा करे तेम करतां इता. आपघातना अत्यंत पापथी डरीने तेओए आयुषनी दोरी टकावी राखी हती छतां अंतरमा जीववानी जरा पण इच्छा नहोती. हमेशां एज उद्गार तेमना अंत:करणमाथी नीकळता इता के हे धम्मिल ! हे वहाला! तुं आव ! आव ! तुं तारा वृद्ध मातापितानी सेवा कर- ·धम्मिलकुमार चरित्र. वातुं तो दूर रहो पण एक वखत तारा चहेराने तो देखाडवा प्रकट था. तुं शहेरमा रह्या छतां पण परदेश गयेला पुत्रथी पण अधिक दूर थइने रह्यो छे! फक्त तार पूर्वभवतुं देव चूकववा माफक तने द्रव्य मोकली आपवा जेटलोज संबंध राखी रह्यो छे! अंधानी आंख अने पक्षीनी पांख समान मारा वहाला वाळुडा ! तुं आवो निष्ठुर निर्मोही केम थइ गयो छे ? आम बोलता ते पतिपत्लिए शोकमांज बाकीना दिवस रातो गुजारी अने आखरे आयुष्य पूर्ण थतां पुत्रना वियोगथी झुरी झुरीने क्षीण थएला देहने सुका लाकडा समान मुकीने तेमणे परलोकगमन करी दीघु तेमनी क्रीया करनार छते पुत्रे निःपुत्र वनी गयेलांनो लोकोएज अग्निदाह कर्यो. अने अनाथ घनेली यशोमती एकली घरमां रही गइ!!! सासु ससरो गयां अने पति घरमा नहोतो तेथी घरनी कारभार करवाने अशक्त बनेली यशोमती पासेथी नोकरचाकरनो परीवार पण ओछो थवा मांडयो वहीवट वंध पडवाथी लेणु डुवी गयुं दई कायम रद्यु. खर्च जेटली पण आवक बंध थइ एक वाजु आम आवक बंध पडी त्यारे वीजी पाजु वेश्यानु घर भरवा रोजनी रकम रोज सोना- मोहोरोनो ढगलो उदास चेहरे यशोमतीने इच्छा विना पण मोकलचो पडतो तेथी धन खूटी गयु अने तेथी विना धने लाचार वनेली यशो- मतीए वेश्याने धन मोकलबुं बंध कयु छतां पण तेना पतिनी आंखो उघडती नहोती अने वेश्याना विलासमां वार वरस मुधी गृद्ध थएलाए रात्रदिवसने पण गएली जाणी नहोती. पण धन आवतुं बंध थवाथी वेश्यानी माताए एक वे दिवस वाट जोइ पोतानी दासीने धम्मिलना नामथी धन लेवा ते धम्मिलना घेरे शीखवीने मोकली हती. ते घणी- वारे घणी शहेरनी शेरीओमां भमीभमीने महामहेनते तेनुं घर शोधी तेमा दाखल थइ हवी; अने घरनी अव्यवस्थाथी ते आश्चर्य पामी स्तंभज थइ गइ,हती!

·धनहीन सती यशोमतिनो पीयर निवास. ८३ प्रकरण १६ मुं. धनहीन सती यशोमतिनो पीयर निवास. सुंदर शहेरना मध्यभागमा हजारो माणसोने निरंतर अपाता दानथी कोलाहल मची रहेला चोकथी राजमहेलनी परोवर शोभता घरमां सेंकडो माणसोनुं ज्यां वेपारना कारणे आवबुंथतुं अने देवमंदिर माफक जुदी जुदी जातना वाजींत्रो वागता अने ते सांभळवालोकोनी ठठ जामती. सगां मित्रो नातिना रोजना शुभ कार्यना महोत्सवना आमंत्रणाथी घर देदीप्यमान लागतुं. प्रसंगोपात धार्मिक क्रियाना उद्यापन (उजमणां) प्रभावना धर्मरात्रि जागरण थतां ज्या लोकोनी पधारे आवजाथी चारे वाजु शहेर करतां अधिक प्रकाश रात्रीए रहेतो. अने विद्वानो पोतानी विद्याकळाने वतावी शेठजीनी हाजरीमा हाजर थता तेमने एक पछी एक मुलाकातनो लाभ केटली महेनते मळता त्यां अरण्य जंगल जेवो उज्जड घरनो शांत भाग अने अंदरथी अव्य- वस्थित भागेलुं तुटेणु सपळु जोइ अंदर पेठेली दासीने हृदयमा अनेक विचार थवा लाग्या के शुं हुं घर भूली हुँ? के लोकोए मारी मश्करी करी घर वीजुं वताव्यु छे के देवताए चमत्कार बताव्यो छे के हुँ उघमा स्वम जोउं . के जे शेठ जगत्मा विख्यात थएलो हतो जेने त्यांथी रकमबंध मोहोरोज मारी मालिक वेश्याने त्यां हजु पण चाली आवे छे तेना घरमां आवो देखाव होयज केम ! माणस पण नथी के कोइने पूछी खुलासो मेळ. आवा अजाण्या भागेला तुटेला घरमा पेसतां कदाच अंदर दवाइतो नहि जाउं! अथवा भूतने भ्रमण कर- वाना स्थानमा पेसवाथी घेली नहीं थइ जाउं अथवावरसादमां पडेला पाणीथी उगेली वेलोथी खाडामां के कुवामां सपडाइ नहि जाउं ? आजुवाजु मोयं पडेला देखातां दरथी वखते कोई उपर पग आवतां साप विगेरेतो नहि करडे ! अंदर कोइ जग्ये भीतोमा उगेला घासने ·धम्मिलकुमार चरित्र. खावाने तथा वाजुमा लोकोए तेने उज्जड जाणीने नांखेली राखमां आळोटवा गडां विगेरे आळोटतां होवाथी रखेने भीत पडतां मारा प्राण पण सायेज जवानो समय आयो छे.माटे घरमा जाउं के पाछी नीकळी जाउं ! औरे पण पेटने वास्ते जेने त्यां छु ते अक्का मारो केडो केम छोडशे ! जवाव शुं आपीश! गया विना कांइ छुटको थयानो नधी. चाल जीवडा हिंमत राख अने घरमा आजुबाजु फरी कोइने शोधी काढ!! घरमां हिंमत राखी धीमे धीमे पग मूकती जेवी अंदर दाखल थइ के तेने मंदस्वरनो अवाज संभळायो. तथा हिंमत राखी उपला माळे चडतां एकांत भागमा वेठेलीदारिद्रताथी छवायली तथा दुःखथी क्षीण थएली यशोमती नजरे पडी. घरना आवा देखावथी तथा तेना अंग उपरना देखावथी तेणे जाणी लीधुं हतुं के घरमा सघळु पायमाल थइ जवाथी तेना तथा घरना आवा वेहाल थया छे तोपण दयाना अंकुरोने दवाणमा राखी अकाना हुकम प्रमाणे धम्मिलना नामे धन माग्यु. तथा तेना कुशळताना समाचार कही तेनी साथे तेना कुश- ळताना समाचार पूछवानुं पण धम्मिल तरफथी दासी भूली नहि. पोतानी कुशळताना समाचार पोताना जीवतां पोतानो पति प्रेम धारीने दूर रहे थके पण पूछावे छे तेथी अत्यंत हर्ष पामेली रोमराजीए विक- स्वर थएलीए तेणे वेन करता. पण अधिक दासीने वहाली मानीने तेनो आदरसत्कार करी आसन आप्यु तथा पतिनी सघळी हकीकत शरीरनी सुखशांति संबंधी पण पूछवा लागी. दासीए पण नेने आनंद उत्पन्न थाय तेg सारी रीते साचुं जुटुं कही बतायुं अने धन माग्यु, तेथी संतोष पामेली यशोमतीए दासीने नमृतापूर्वक कयु के पतिना कप्टथी नष्ट थएलां मातापिताना अभावे एकली पडेली यशोमतीना घरमा वेपारना अभावे अने धननी रक्षा कर्या विना ठेकाणे पडेलु होवाथी अने वाकीतुं पतिए प्रथमथीज ·धनहीन सती यशोमतिनो पीयर निवास. मंगावी लीधेलं होवाथी घरमा खावानुं पण हवे रघु नथी. छतां पण तुं आवी वधामणी लावेली उदास चेहरे पाछी जाय ते करतां आ पति वियोगे अंगना वोजारुप थतां आभूषणो लेती जा! एम कही सौभाग्यना चिन्हरूप यथोचित अल्प अलंकार राखी चाकीना दासीने स्वाधिन करी दीधा. अंगमाथी आभूषण उतारतां पतिना विरहना दुःखथी आंसु पाडती अवळाना करुणाजनक देखावथी दासीनुं पण हैयुं भराइ आव्यु हतुं पण अकाना हुकम अणचालते हृदयमा विचारी धैर्य लावी धनने वदले दागीनाने लेइ वस्त्रमा पोटलुं बांधी आवी तेवी उदास चेहरे धीमे धीमे नीकळी पोताना घेरे आवी अक्काने दागीना अर्पण कर्या !!! अकाए दागीना जोतांज धम्मिलनी निर्धनतानु तथा दुःखी मातापिताना स्वर्गवासन जाणी लीधैं हतुं अने दासीए ज्यारे सघळी हकीकत विस्तारथी कही अने यशोमतीए पतिना नामथी खुरवान थइ दागीना अर्पण कर्यानुं सांभळ्यु के ते अक्का पण तेना श्रेष्ट चरि- थी आश्चय पामी यशोमतीनी स्तुति करवा मंडी! अहो ! जगन्ने विष हजु पण सतिरत्नो विद्यमान छे के जे आवा अधम दुराचारी घरने पायमाल करनार परणेली पत्नीनुं स्वममां पण नाम न लेनार अने पर- णीनेज विमुख थएला एवा पतिना नामथी पण संतोष पामी तेने पोताना भरणपोषण रुप दागीनाने पण निर्माल्य नकामा गणी पतिने मोकली आपे छे धन्य छे ते सतिने ! तेना अने मारामा केटलो फेर छे ! क्यां ते कल्पवेली अने क्या हुं वोरडी! क्यां ते सतिमां शिरो- मणि अने क्या हुं कुलटाओमा कलंकित आ प्रमाणे कठोर हृदयवाळी हुं तेने पण जे पोताना श्रेष्ट वर्तनवडे कोमळ हृदयवाळी वनावे छे ते सति जगत्मा जयवंती वों. आवी सतिना भरणपोषण रूप अलंकारने हुँ केवी रीते अंगी- कार करूं. खरेखर ते सतिना निमाल्यने जो हुं अडीश तो पण महा- ·धम्मिलकुमार चरित्र. पातक मने लागशे माटे बहेतर छे के वेना अलंकारतेनेज पाछा सोपावं. अरेरे पण हुं भूली आवी सतिने अमूल्य रत्नोवडे पण पूजीएतो ओछु छ माटे चाल हुं पण तेवो थोडो लाभ पण कां न ल ! एम विचारी दासीने ते पोटु पार्छ सोपवा साथे धम्मिलनी पूर्वे आवेली सोना- मोहोरोमांथी आठहजार तेना गुजरान माटे यशोमतीने पाछी मोकलाची के जेथी ते सतिने पोतातुं पोषण करवा अंगना अमूल्य दागीनाने निर्माल्य गणीने पति जीवतां वेचवा न पडे! दासीने पण वेश्याना आवा उदार स्वभावथी आश्चर्य साथे अत्यंत आनंद थयो अने पक्षीने पांखो माफक गतिमा वेग मळवायी दासी दोडती दोडती जइ यशो- मतीने नमीने तेना दागीना अक्कानी स्तुति संभळावीने पाछा आप्या. यशोमतीए पण तेने चमत्कारिक जाणीने पाछा ग्रहण करी लीघा. कारणके वेश्याने त्यां गयेटु द्रव्य आ प्रथमज पार्छ आव्युं तुं. दासी दागीना लावी त्यारे प्रथम किंचित् संतोष थयो पण दासीना जवा पछी दागीना पाछा आवतां दासीए खरो खुलासो तेना पतिनी उपेक्षा संबंधी संभळावतां तेने पाछो अत्यंत शोक थयो अने मनमा विचारचा लागी के हे स्वामिनाथ ! में शुं पूर्व पाप कर्या छे के छते पतिए अने शहेरमा विद्यमान छतां पण हुं आई असह्य दुःख दुःखमा रीवाती दीन वनीने सहन करूं छु ! हजु त्या आवीने पण तमने पाछा लाववाने समर्थ छतां पण लाचार छ के लोकलजाने तथा सति धर्मने वाघ लागे माटे आववा अशक्त बनी गइ छ! खरे- खर तेमां तमारो दोष जरा पण नथी कारणके मारा पूर्वना पापना उदयथी छते ज्ञाने पण तमे मारू दुःख जाणवा अशक्त छो ! एम वारंवार विचारती घरमा रहेवाथीविशेष दीलगीरी थवाथी अने पतिनी आववानी आशा हवे निष्फळ थइ जवाथी तुटेला घरने वेचीने संसा- रना मुखनी आशाने सर्वथी मुकीने धम्मिलना वडीलोना नामने घरथी पण रहित करीने पीयरमा चाली गइ अबळानो वाजो आधार शुहोय.

·अक्काए फेकी दीधेलो धम्मिल. प्रकरण १७ मुं. अकाए फेंकी दीधेलो घम्मिल. परणेली प्रेमदा माणांत कष्ट आवे तोपण पति उपरथी प्रेम ओछो करती नथी पण पैसानी ग्राहक एवी वेश्या दाम पहोंचे त्यां मुधीज काम लागे छे पण वेश्यानी जातिनी कुबुद्धि जेने लागी नथी एवी वसंततिलका परणेला पति माफक धम्मिलने खरा भावथी चहाती जोइ अकाने हृदयमां अतिशे संताप थयो. तेणे एक वखते सरळ हृद- यवाळी वसंततिलकाने समजाव्यु के आ धम्मिल धनथी रहित थएल छ माटे तेने कोइ पण प्रकारे अहींथी रस्तो पकडाववो जोइए कारण के कुलांगना (परणेली) पण्यांगना (पैसाथी वेचायली) मां एज तफावत छे के एक तो जीव होय त्यां मुधी धनवान के निर्धनने पति तरीकेज स्वीकारी जींदगी मुधी तेना परणेला पतिनी खरा भावथी चाकरी करे छे अने पण्यांगना तो ज्यांमुधी नाणुं आपे त्यां सुधी पति अने द्रव्य आपतो बंध पडे के " प्रेम न होय रति " तुर्त रस्तो पकडाववो पडे ! तुं हजी दुनियाना रिवाजथी अजाणी छे माटे आवा निर्धन थएला निर्माल्य उपर मेम धारीने गांडी धनी गइ छे. अत्यार मुधी आ विचारी वसंततिलका पोतानी अक्का (माता) तरफथी कदी पण आq कटुं वचन सांभळती नहोती तेम पोते पण विनय साचवी सामु बोलती नहोती पण पोताना प्राण करतां पण अधिक प्रिय अने गुणवान् धम्मिलने जुदो पाडवा फरज पाज्याथी तेणे नमू- ताथी कयु के माता तुं वृद्धावस्थाने लीधे गांडी तो नथी थइ के आवा रुपमा कामदेव, विवेकमां ब्रहस्पति, अने गंभीरतामां समुद्र सरखो अने उदारतामा मेघ सरखा धम्मिलथीमने जुदी पाडवा पांच्छे छे । तेनामां अनेक गुणो छतां गुनाह विना केवी रीने मारे काढी मुकवो? कारण ·८८ धम्मिलकुमार चरित्र. के धन करतां पण गुणो गुणीने पधारे मिय होय छे ! आटलुं करो- डोनुं धन तने आप्या छतां पण शुं तारी तृष्णा मटी नथी अने एटलं धन आपनारने हुं दगो देइ काढी मुंकुं तो पछी कुतरा करता हूं वघारे निमकहराम कहेवा! कारणके कुतरो रोटली आपनारनी पण निमकहलालीयी चाकरी करे छे त्यारे एणे तो पोताना धन साथे सर्वस्व मने अर्पण करी दीधुं छे ! आ प्रमाणे बनेने निरंतर छूपो क्लेश थवा लाग्यो वसंततिलका तेना गुणोथी रंजित थइ राखवा मागती हती त्यारे तेनी अका निर्धनने कोइ पण रीते घरमाथी काढवा तैयार थइ हती अने अकाए तेटला माटे वसंततिलका कइ पण वस्तु जो अका पासे मागे तो शेरडीने वदले कुचा, तलने वदले खोळ, रंगने वदले रस, नीचोवेलां वोयां आपवाथी वसंततिलका खीजाइने माताने ठपको आपचा जतां अका कहेती के निरस पतिने जे अंगीकार करे तेने निरस वस्तु मळवानी अने जो सरस वस्तु जोइए तो सरस (धनवान) पतिने अंगीकार करवो जोइए त्यारे घसंततिलकाए संभ- ळाववा मांडयुं के हे वृद्धा! साठी ने बुद्धि नाठी तेम हवे तारी अकल गुम थवा आवी छ के कुचा जेवी वस्तुमा पण केवो गुण छे ते जो कुचाना खारमाथी साबु माफक कपडां जोचाय छे खोळ ढोरने खव- डाववाथी पशु दूध आपे छे, अने वोयावडे दीवा करवाथी लालरंगनो प्रकाश पडे छे माटे आवी निरस वस्तुनो पण यथायोग्य उपयोग कर- वाथी मोटो लाभ आपे छे माटे मारो निर्धन पति पण तेना बीजा उत्तम गुणोथी मने वधारे काम लागे तेम छ माटे हुं तेने मुकी देवा चाहती नथी ! आ प्रमाणे मातापुत्रीने वारंवार संवाद थवा छतां पण अक्कानी इच्छा पार पडी नहि ! तेम वसंततिलकाए धम्मिलने काढयो नहि ! वेश्याओने कमानारो पुरुष घरमा होतो नथी तेमने वाह्य आडं- वर राखवामां मोड़ खर्च राखवू पडे छे अने धम्मिलना वापे पूर्व ·अक्काए फैकी दीधेलो, धम्मिल. हजारो मोहरो मोकलेली होवाथी वसंततिलका. तथा धम्मिलनो ठाठ बगर राज्ये राणी अने राजा जेवो इतो अने रोज चालु आवक होवाथी अकाए पण तेमने खर्च करवा देवामां बांधो कान्यो नहोतो पण तेथी खर्च दीनपरदीन वधतुं जतुं तुं अने पूर्वे आवेली रकम खरचातां जुज शिलिक बाकी रहेली होवाथी अने हमणां तो फक्त खर्चज कायम हतुं अने पेदाश तो दमडीनी नहोती तेथी अकाए विचार कर्यो के आ मोजी धम्मिलथी जेम तेनुं कुटुंब पायमाल युं तेम आ निर्भागी जो वधारेवार हजु अहीं पड्यो रहे तो मारा घरना पण तेवा हाल थशे! माटे कोई पण उपायथी मारे तेने घरमाथी बहार काढवोज पडशे, नहि तो तेनामां लुब्ध थएली आ मारी अकल विनानी पुत्री तो तेने कदी पण घरमाथी काढशे नहि अने ज्यां मुधी आ निर्भागी घरमांथी नहि नीकळे त्यां मुधी बीजामा वसंततिलकार्नु चित्त पण लागशे नहि. वेश्याना हावभाव अने विलास तथा विभ्रमथी तथा अलंकार तथा वनोथी.मोहांध थएला घरनी कुळवान स्त्रीमां राजी न थांबहार भटकी जींदगी रद करे छे तेमां केटलाकने एवा भयंकर रोगो थाय छे के तेथी तेमनी सघळी काया सत्वरहित थाय छे. मोढा उपर तथा शरीर उपर चागं पडी जाय छे, इन्द्रि सडी जाय छे, पिशाव बहु मुश्केलीथी थाय छ, घरखें धन खराब थई जाय छे तथा नवा नवा घेरे भटकतां सौर्नु मन पूरु करवा जेटलुं धन मेळववा चोरीओ करतां शीखे छे, जुगार खेलतां शीखे छे, धंधामा चित्त लागतुं नथी अने छेक्टे अन्यनी परणेली कुलटा स्त्रीथी पण प्रसंग पडे छे तेथी तेनी कोई आबरु गणतुं नथी. वीर्य एवा खराब मार्गे जवाथी पुत्रादिकनी संतति थती नथी, अनेक रोगोथी सडेलो वैदोनी दवा खावामां हजारो रुपिया नाइक खर्चे छ अने केटलाकने तो बीजानी राखेली स्त्री पासे गमन करवा जतां माणनो भय पण राखवो पड़े छे, केटलाकने नाक कान कपाववां पड़े छे. पुरुष इंद्रियने कपावानो प्रसंग आवे छे अने केटलाक सचा- ·धम्मिलकुमार चरित्र. धीशोनी वेश्या पासे जतां मूल प्रवाहना भागमा लाकडानी खुंटी गेकवा जेवो पण प्रसंग आवे छे. आ प्रमाणे अनेक नुकसान छतां बाळबुद्धिना जीवो कुसोबते चडी तेवी अल्प मजाह लेवा जता घणा खुवार थाय छे तेनां सेंकडो दाखला अहीं नाम मुद्धा नोंधी लइए तोपण नोंघाय तेम छे छता ते वात जाहेर होवाथी विशेष न लखतां हाल धम्मिलनाज हाल जोइए. शहरनुं गंदु पाणी ज्या एकटु यतुं अने आजुबाजु घास, छाण, लाद विगेरेथी भरेली कचरापटीनी गाडीओना कचराना ज्या ढगला थता तेवी उकरडानी गंदी जग्यामां सूर्यना कीरणोने ज्यारे आववानी तैयारी थई हती तेवी प्रभातना समये एक दिवस धम्मिल पोते जागीने जुए छे तो तेने अति आश्चर्य लाग्यु हतुं. क्यां मारी फुलनी कोमळ शय्या? क्यां आ गधेडाने आळोटवा योग्य उकरडानी जग्या? क्या शरीर तथा वस्त्रो उपर छांटवानी उत्तम सुगंधी अने क्या आ नर्कनी कुपीमांथी नीकळवा समान गटरनु खालतुं गंदु पाणी? क्यां चारे वाजु गोठवेला मुगंधी फुलोनो मघमघाट अने क्यां आ सडी गये घास पाळाथी सडीने नीकळेलो पदयो! पण आ कैम थयुं हशे ! कोणे कर्यु हो ! शुं हुं मरीने नर्कमा तो नया उत्पन्न थयो! ना, ना, नर्कमां अने अहीं घणो तफावत देखाय छे. दूर जता आवता माणसो मारा जेवा नारकीना जीवो नथी त्यारे हु अहीं केम आव्यो। शु उंघमां तो चालीने नहि आव्यो होउं अथवा मने कोई उपाडीने त्यां नहीं नांखी गयु होय? पण ते वनेज केम !में कोईर्नु वगाडयु नथी. मारा उपर वेश्या रागवाळीज हती त्यारे मने कोण आम फेंकी दे? शुं मारा कोई दुश्मने तो आई अघटित कार्य नहि कराव्यु होय ! पण आहा मने याद आवे छे के मारा खातर वसंत- तिलकाने तेनी माता साये कजीओ थयानी वात सहेज सहेज मारा काने आवी इती अने ते कजीआनुं कारण पण हवे याद आवे छे के *4 ·अकाए फेंकी दीधेलो धम्मिल. धन आवतुं बंध थई गयु एवं पण काने में सांभळ्यु हतुं ! धन शा माटे बंध थई गयु हो? मारा मातपिता जीवतां होय तो जरुर धन मोकल्या विना रहेज नहि! शुं तेओ मरण पाम्या हशे के निधन थई गया हो गमे तेम हो! पण तेनी तजवीज करवानी मारे शी जरुर छे? मारे तो मारी वसंततिलकाज जोइए छे अने ते पण मने प्राण करतां वधारे चाहे छे माटे चाल वस्त्र ठीकाठीक करी तेने मळु अने अमे बे भेगां थयां के त्रीजानी शुं परवा छे! एम जे वखते चाले छे तेवामा विचार थयो के त्यां गया अने पेसवा नहि दे तो मारी पासे शुं उपाय छे के तेना मकानमा पेसी शकुं? आहाहा! ते अकाए मने गई काले चपोरेज अनेक प्रकारे भोळवी मिजलसमां सामिल कर्यों हतो, मिजलसमां पण कोण! सघळी वेश्याओ! अने मिजलस पण शानी! दारु पीवानी मोज! स्वमे पण जेतुं नाम सांभळ न गमे ते नजरे देख्यो! वार्नु पण ठीक शोधी काढयु. बाकी निर्दोष वसंततिलकाने वेभान करी पोतार्नु इच्छित करवावें! अरेरे पण हुँ निर्भागी केवो के तेणे अनेक प्रशंसाओ दारुनी करी मने ललचान्यो अने हुँ पण ते शंखणीना वचनमां ललचायो! खरेखर में मातपिवाने तयां, गुरुओने तज्या, लोकाचारने तज्यो, स्त्रीने वजी त्यारे एवा अधर्म पासे धर्म तो क्याथी रहे अने ज्या अधर्म पेठो त्यां दारु बिचारो शुं गणतरीमा छे! पण वेनी शिक्षा पण थवीज जोइए. जेणे बीजाओने संताप्या तेने संतापनार दुनियामां बीजो शा माटे न होय! जे गुरुओना प्रतापथी एकेंद्रिय जीवनी पण हिंसा कर वार्नु मन न थ! जे मातापिताओना प्रसादथी देवकुमार जेवो फरतो, जे स्त्रीनी भक्तिथी रात्रदिवस देव माफक सेवा करातो, सारा मित्रोथी सत्कार्य करतो ते धर्ममां आगेवान जेवो हुँ ते कुमित्रोनी सोवतथी निध्वंस परिणामथी अनेक प्रकारनी मोजमजामां मातापिता तथा स्त्रीने दुःख देनारो थयो छु. तेमनुं धन नाश कर्यु छे. सेवा करवाने बदले संताप उपजान्यो छे तेनुं लागेलुं पाप हाल उदय अहीज आव्युं देखाय ·९२ धम्मिलकुमार चरित्र. छे अने तेनी शरुआत थवा मुजबज मने अकाए फेंकी देवडावेलो जणाय छे ! पण हुं भूल्यो ! मने वधारे पाप तो ज्यारे मातापिताए अति आतुरताथी चाकरोने मोकलीने बोलान्यो त्यारे में अधमे तेओने चोख्खी ना पाडी हती ते दुःखथी तेओ जीवतां हशे के मरण तोल हालतमा सडतां हशे? माटे मने तेओनो लागेलो श्राप जो पूरो थशे तो मारु ठेका' क्याय पण नहि थाय ! कदाच निर्दय हठीलो थइने वेश्याना घरमा जइश अने त्या वघारे अपमान अका करो तो मने बचावनार के सहाय करनार कोण छे! अने कदाच वसंततिलका मददे आवशे तो अंदर लई जईने दारुने बदले भोजन विगेरेमा विष खव- डावी देशे तो अकाळमोतथी मरी जईश ? माटे ए आशा तो मुकी दे! जो घेर जई मातापितानां दर्शन करी तेमने संतोष आपीश तो पाछी मारी सारी स्थिति तेमना आशीर्वादथी काइक पण यशे एम कही कोई ओळखी शके नहि तेवा गंदा वेशा उदास चेहरे वारे वरसे परदेशथी आवेलो होय तेम घणी शेरीओ फरी फरीने पगे चालतो पोताने घेर आन्यो, घेर आगळ तपास करता पोतानी कंड पण निशानी न मळवाथी हांफळोफांफळो थइ चारे पाजु निहाळी जोवा लाग्यो त्यां कोई गंभीर चेहराना वृद्ध माणसने जोइ विनयथी पासे जइ . पूछवा लाग्यो के हे काकाजी ! अहींआं पूर्वे सुरेंद्र शेठ अने मुभद्रा शेठाणी रहेता हतां ते क्यां गयां छे! देखावां केम नथी ! तथा तेओनी अपार रिद्धि अने देवप्रसाद माफक शोभितुं मंदिर क्या गयुं. सुरेंद्रदत्त प्रख्यात शेठ हतो, अने धर्मात्मा होवाथी सौना हुद- यमां कोतगयलो हतो तेथी ज्यारे ते मरण पाम्यो हतो त्यारे देश- परदेश सर्वत्र तेना मरणथी कोकोए शोकातुर थइ अनेक रीते धर्म करी तेना आत्माने शांति आपवाने बनता उपायो कर्या हता अने केटलाक दिवस सुधी तेना उत्तम गुणोथी आकर्षायला सज्जनो दिवस इष्ट देव माफक तेना नामनो जाप करता हता. तेवा धमा- रात्र- ·अक्काए फेंकी दीधेलो धम्मिल. माना मरणने पण आ विचारो जाणतो नथी ? तेथी ते वृद्ध माणसे आश्चर्य पामीने तेने करेवा मांडयु के हे वत्स! तुं दूर देशावरची आवेलो अजाण्यो माणस देखाय छे के आवा जगत् विख्यात शेठना मरणथी पण तुं अजाण्यो छे! अरेरे केवो धर्मात्मा सुरेंद्रदत्त शेठ ! के जेणे गरीबोना पोषणने माटे अनेक आश्रयस्थान काढेलो इता. केटला गरीबो तेना लीधे रोटी कमाइ खाता हता. केटलां अनाथ बाळको, वृद्धो, विधवाओ, अपंगो तेनाथी आश्रय पामी रात्रदिवस तेनुं आयुष्य दीर्घ थाओ एवी आशीष आपता हता. गुं तेनी नमृता! शुं तेनी कोमलता, शुं तेनी सरळता, शु तेर्नु निस्पृहीपर्ण, शुं तेनी क्षमा, शुं तेनो शांत चेहरो, जेणे कदापि पण कोइ जीवने संताप्या नथी, कोइर्नु पण अहित चायु नथी, राज्यमां मानीतो शेठ छतां पण गरीबोनी साये केवी मायाळूपणानी वात करी तेमने धीरज आपी तेमर्नु दुःख दूर करवो इतो. ते मरतां पोते तो मुओ नथी. यशकीर्ति- घडे जीवतोज सौना हृदयमा कोतराइ रहेलो छ ! पण तेना मरणथी सुभद्रा शेठाणी पति साथे पतिना दुःखमा भागीयण थवा झुरी झुरीने मुइ. वेपार धंधो बंध पडवाथी आवक बंध थतां सघणे धर्मादा खातां बंध थवाथी हजारो अनाथो जीववा छतां मरेला जेवा बनी परमेश्वर पासे प्रार्थना करी तेवा दातारनी उत्पन थवानी राहा जोता बेठा छ अने प्रभुने विज्ञप्ति करे छे के हे प्रभो! आवा धर्मात्माने मारी अमने निरंतर रीबाता कर्या छे ते करतां तेने अमर करी अमनेज मार्या होत तो वधारे बहेतर हतुं. अरेरे ! तेनो प्रथम धर्ममा लीन थएलो देखातो शत्रुरुप पुत्र क्याथी उत्पन्न थयो के आवा धर्मात्मा शेठने अकाळमृत्युना कारणरुप थयो! जे अधम पुत्रे परणीने पत्नीने दगो देई मावापने तरछोडीने तेमनाथी मोकलायला पैसाथी अंघम वेश्यामां गृद्ध थएलो कोइ दीवसे पण मावपिताने याद को नहीं. एटटुंज नहि पण जेणे मातापिता + ·धम्मिलकुमार चरित्र. तरफथी तेडवा आवेने जवाव दीघो के हु नीतिना वहेवारनु उलं- घन करी युवावस्थामां अर्धांगना (पण्यांगना) ने पीली मुकीने आवथा अशक्त छु आवा कर्णमां शूळ रोग उत्पन्न थवा माफक के तपावेलु सीसुं नाखवा माफक शब्दो काने पडतां मावापने कारीघा वागवाथी संसारना सर्व सुखने वीसारी वैराग्य पामीने हे पुत्र ! हे धम्मिल! हे वहाला! आव! आव! एम करता करता मरणदशाने प्राप्त थयां छे अने तेभोना मरणथी घरमां एकली पडली यशोमती पण पतिनी वेपरवाइथी आशा छोडीजीर्ण थएला भूतना वासा वाघरमा रहेवाथी कंटाळी घर वेचीने पोताना पीयरमा वेठेली परमेश्वानी भक्ति करे छे मांट हे विदेशी बंधो! ए मातपिताने रीवावी रीवावी मारनार अधम पुत्र जयो पुत्र कोइने हशो नहि. अरे पुत्र तरीके तो शुं पण पाडोशी तरीके पण इशो नहीं. परमेश्वर तेवा घातकी पुत्रोने दुनियामाथी लाइ अपरिचित स्थळमां राख के जेमना दर्शनथी पण कोइने अपवित्रता थाय नहि. आत्री रीते कही ते वृद्ध माणस सुरेंद्र शेठना गुणने हृद- यमा लावी हैयुं भराायी बोर बोरजवां आंसु पाडता मौन यइ गयो. पोताना पिता माटे आवी लोकलागणी छे तेवा उत्तम पुरुषना उत्तम कुळमां तेनुं सर्वस्व नाश करवा माटे कर्म महाराजाए मने जोड्यो, अन पोताना मोढे पातानी आवी सत्य निंदा थती जोइ प्रथम तो धम्मिल धीरज राखी सांभळतो हतो. पण वात पूरी थवाना अंतमा पेलो वृद्ध माणस पण सुरेंदरचना मरणथी वोर बार जेवडा आँसु पाडतो वोलती बंध थइ गयो. तेवा धर्मात्मा पितामाताना मर- णी हुँ महा अधम कृतन्त्र थएलो हजु जीवतो रह्यो छु. अने मार पापी मोढुं लोकोने देखडावी अपवित्र करु छ. ते करता मारे आ दुनियामांथी दूर थर्बु एन सारं छे. चाल जीव कर हिंमत ! एम कही चीले मोहे गुपचुप नीकळी गयो !!!

·मृत्युना उपायो पण व्यर्थ. प्रकरण १८ मुं. मृत्युना उपायो पण व्यर्थ. एक भयंकर झाडपानथी रहित अरण्यमां ज्यां फक्त कंटाळभूमि आवेली हती. आंवा, दाढम, नारंगी विगेरे फळबाळां झाड अने सुगंधी पुष्पोनी लताओने बदले ज्या त्यां वोग्डीनां, घावळनां, थुवेरना, फा- फडीयानां नानां झाडो छुटा छवायां देखाता हता. सूर्यना असा तापथी तथा कुवानां पाणी सुकाई जवाथी कादव कीचडथी भरेला अवावर कुषा, तळावनां खावाचीयां आवेला हता. रस्तामां पाणी भने फळदुप झाडनी छायाना अभावने लीधे माणसो तेने रस्तो अति विकट लागवाथी तेओ जता आवता धंध थवाथी त्यां तद्दन शून्य लागतुं हतुं छतां पण त्यां खून करवाने के खून करी तेना पडदाने फेंकवा माटे चोरटाओने दिवसे पण संतावा माटे ते जग्या उपयोगमा लेवाती हती तेथी पडेलां मडदांनो निकाल लाववा माटे गीध कागडा विगेरे पक्षीनो के घोरखोदु विगेरे जंगली शिकारी पशुना दिवसे पण देखाव नजरे पडतो हतो ते अरण्यना वचमांथी हिंमत राखीने धोळे दिवसे पण कोईथी न नीकळाय तवं भयंकर त्या लागतुं हतुं. जमीनमां मोटा मोटा राफडा करीने रहेलां झेरी साप, अजगर, चंदनपो विगैरे त्यां निर्भयपणे फरतां हां तेवामां जानवरथी के वाघ वरुथी काई पण प्राणाथी पोतानो घात थवा माटे एक युवान त्यां त्रीजा पहोर सुधी फरतो हतो पण आश्चर्य ए हां के तेने मारी तेनुं पाप पोताना अंगमा लेवाने दरेक अधम पशु पण नाराज हता. आम पोतार्नु मरण पण वांछेनु न मळवाथी तेणे पोतानी पासे घणा काळथी राखेली नानी तलवार तेजीदार काढीने तेने संबोधी कहेवा लाग्यो के हे मारी व्हाली नानी तलवार! तुं तारा मालिकना गळे घा करवाथी ·धम्मिलकुमार चरित्र. पाछी हठीश नहि. कारण के में पापीए मावापने मारीने अत्यंत पाप वांध्यु छे तेनुं प्रायश्चिन वीजें कईन जगत्मां मने देखातुं नयी अने तेथी मरवाने माटे में अनेक उपाय आज सवारथी ते वपोर मुधी कर्या छे. कुवामां पड्यो तो तुंबडी माफक तरवा लाग्यो जेथी थाकीने उंचा झाड उपरथी पडयो तो फूल शय्यामां मुवा माफक झीलाई गयो! विप प्रयोग करतां पुष्टिकारक थयु. गळे टुंपो खातां दोरडानो फांसो तुटी जाय छे माटे हवे एके उपाय न रहेवाथी छेवटनो आ उपाय बाकी रह्यो छे ते अजमावी तारा जेवा निमकहलाल सोवतीथी छूटो पडवा अने दुनियामां मारा पापी चेहराने अदीठ करवा माटेज अणचालते आत्महत्या करूं छु. तेना दोपनो तुं जरा पण भागी नथी पण जेम वधे मने दगो देह जीवतो राख्यो छे. तेम तुं निमकहराम थतो नहि ! एम कही अति जुस्साथी उश्केराइ तलवारने पोताना गळा उपर फेरवी पण तेतुं धायु मोत ववाने बदले तनी बारीक धार पण बुठी जणाइ अने घाने वदले फूलनी माळा जेटलो पण गळाने आघात थयो नहि जेथी कंटाळेलो त युवान चारे वाजु निहाळी निहाळीने जोवा लाग्यो के मारु मोत लावनार दुनियामां कोई सचेतन के अचेतन वस्तु विद्यमान छे के नहि ! अरेरे में सर्वेनु शुं विगाडयुं छे के अचेतन सचेतन वस्तु पण पातानो स्वभाव मारा प्रत्ये भूली गयां छे. अने मारो अंत आणता नथी. मारा जेवो दुनियामां निर्भागी कोण छे ? के जेने मागेलं मोत पण मनुं नथी. खेर ! चाल ! वीजा छेचटनो उपाय याद आयो छे! अमि सळगावनार घणीने पण छोडती नथी माटे अंत आणवामा ढील शा माटे करची जोइए ! एम धारी चिता सळगावी तेमां पडयो पण नदीना शीतळ जळ माफक ज्वाळानो डाम लागवाने वदले शीत- ळता लागवा मांडी जेथी ते हिंमत हारी आकाश सामे जोतो उभो रह्यो हतो. आवा तेना दीनमुखथी अने अकाळे मोत युवावस्थामां ·मृत्युना उपायो पण व्यर्थ. मागता युवानना करुणाजनक देखावथी शीकारी पशुपक्षीओ पण शांत बनी तेना दुःखने दूर थवानी प्रभु पासे प्रार्थना करवा वो देखाव करनारा लागतां हतां. कंटाळ झाडो पण पवनथी पोताना कांटाना समूहने आम तेम फेंकतां वंध थइ गया हता. ते वखते युवाने मोढेथी बोलवा मांडयु के मारो एवो दिव्य शक्तिवाळो छुपो शत्रु कोण छे के हुँ खुशीथी मरु छ. तेने मरवामां पण विनकर्ता थाय छे! हे प्रभो! शुं मोतना दुःखने पण मेळवी शकवाने अयोग्य छु ! हे देव । हे देवी! जे. कोइ होय ते प्रत्यक्ष थइ मने कहो के शा माटे तमे मने पापीने मरवामां पण अटकाव करो छो! आवी तेनी अत्यंत प्रार्थनाथी कहो के तेना कोमळ अंताकरणथी कहो के तेना पूर्वे करेला पापोना पश्चातापना कारणे कोईए पण तेने अद्रश्य आकाश वाणी संभळावी के हे युवान् ! "मृत्यु साहस मां कर!" आ शब्दो सांभळतां तेने आश्चर्य साथे धैर्यता पण आवी तेथी शांत थई विचारवा लाग्यो के नजरे तो कई देखातुं नथी त्यारे आ बोल- नार कोण इथे ? आहा! पण देवी देवतानी ते पण शक्ति होय छे ! कदाच मारी हितस्वीनी देवीए मारी दया लावी मारुं भविष्यमां भलुं थवार्नु जोई मने मरतां पण तेणे विघ्न नांखी वचाव्यो होय तो शं आश्चर्य छ! अने ते मने जाहेर न देखाय तो पण शुं वगडयुं छे। माटे मरवामां शुं सार छ ? जीवतो नर फरीने घरवार क्यां वसावी नथी शकतो ? मरी जईश तो कुळनी अपकीर्ति मारे माथे कायमज रहे? अने जीवतो रही सत्कार्य करीश तो वडीलोनी आवरुमा विशेष वधारो करनारो पण थईश? चडती पडतीना दिन सौने आवे छ ! झाडनी छाया पण वदलाती रहे छे तो मारो पण सारो दिवस भविष्यमा क्यां नहि आवे! माटे अहाँ हवे वधारे वार रहेवामां पण सारथी एम कही नीकळी गयो! ?

·धम्मिलकुमार चरित्र. पेलो युवान् ते आपणो धम्मिल हतो अने जंगलमां मरवा माटे पण तेज गयो हतो. पण मोत न आववाथी अने देवीना वचनथी पाछो फरेलो इतो ते एक फळदुप गुलझार वनमा उतावळथी चाल्यो आवतो हतो कारणके प्रथम जे मोतने लाववा मोतना मोटामां निर्भय पण शिकारी हिंसक पशुओना कवजामा गयो हतो. ते हवे मोतथी डरतो रखेने तेओ मारी वांसे न पडे माटे झडपथी चालतो लोकोथी वहेवारमा लेवाता मार्गां आवी पहोंची थाकेला अंगने तथा दुःखथी दमायेला चित्तने विश्रांति आपवाने उलटमेर शीतळ सुगंधी पवनथी झुलता फळोना झुमखाथी शोभितां झाडोनी शीतळ छायामां वेसवाने इच्छतो हतो. वनमा पेसतां झडप कमी करी अनुकूळ वेठकवाडं ठंडी छांयतुं झाड जोई त्यां स्थिर थई चारे वाजु बननी सुंदरता जोई मगजने शांत करवा लाग्यो. आ वखते पूर्वनी दशा विसराई जवा लागी हती आशाना तुरंगो समुद्रना मोजा माफक तेना चित्तमां चोतरफ व्यापी रह्या इता पण आशाने आलंबनरुप कोई महान् पुरुषना आ- श्रयनी पण जरुर होवाथी तेने शोधवा आतुर हतो.

·कुलीन वसंततिलकानो मुद्रढ प्रेम-विरह संकट. प्रकरण १९ मुं. कुलीन वसंततिलकानो मुद्रढ प्रेम-विरह संकट, जेम अहीं धम्मिल महान् पुरुषनो आश्रय शोधतो वेठो हतो तेम तेनी बहाली वसंततिलका वेश्यानी पण शुं स्थिति थई हती ते पण जोर्बु जोइए! जे सवारमा धम्मिल उकरडाथी-पोताते-घेर गयो हतो तेन प्र- भातमां दारुनो निशो उतरतां वसंततिलका जागी अने हमेशनी माफक पोते धम्मिलनी शय्यामां तेने उठाडी तेने स्नानादि कराववा माटे ज्यारे तेना सुवाना ओरडामा दाखल थाय छे त्यां शय्या मुनी पडेली जोई घम्मिलने न देखवाथी बेवाकळी बनेली वसंततिलका आश्चर्य पामी तेनी दासीने पूछवा लागी पण कोईए संतोषकारक खुलासो न आपवाथी अकाने पूछयु पण ते तो सामी गळे पडवा लागी के ते अधमनी खबर मने शा माटे पूछे छे ! शुं ते दरेक वात मने पूछीने करतो हतो के हुं तेनी खबर राखवा वेखें ! वळी तेनामां शुं माल इतो के तेना माटे आवी शोकातुर वनी वेठी छे! अने ते निर्धन निर्भागी जतो रहेवाथी तारुं शुं वगडी गयुं छे! कमळ सरखां नेत्रवाळीने तेने भेटवाने मुगंधीने वांच्छनारा भमरानी माफक कयां लक्ष्मीवान रुपाळा गुणवान श्रीमंत पुत्रो तैयार नथी! आवां कटाक्षनां पचनोथी वसंततिलकाए विचारी लीधुं के आ अधम अका, रे! मारी देखीती माता छतां पूर्व भवनी वैरिणीए मारा पतिने क्यांय पण वेभान करीने फेंकावी दीधेलो देखाय'छे के तेनी घात करावी हो ? अने गई काले उत्सव करवातुं तथा सौने दारु पावार्नु पण ते दुष्टाए ते माटेज कयु इ एम वारंवार विचारी ते अक्काने तिरस्कार साथे धमकाववा लागी के हे वहाल वतावनारी माता ·धम्मिलकुमार चरित्र. रुपे वैरिणी शत्र! ते मारा प्राणपतिने शामाटे माराथी दूर करी तेनुं तथा मारुं हित सर्वथा नाश करी दीवू? ते धम्मिले तने आपवामांशु वाकी राख्यु हतुं! तारा घरमां ठाम ठाम मुवर्णना ढगला करनार अने आवी आवाद स्थितिमा लावनार अनेक प्रकारनी उत्तम वस्तुओथी मने, तने तथा आखा घरने गोभावनार एवो कल्पक्ष समान फळदायी धम्मिल मारा हैयानो हार ते शा माटे अने क्या मोकळाची दीघो! हे साप तु पण गर्व मूकी दे, अग्नि तुं पण मान मूकी दे, कारण के तमे तो दूध पानार के मघ के घी होमनारने वाळो छो पण आ मारी अक्काए तो सर्वस्व अर्पण करनारनो पण अंत आणी दुष्टतामा तमा- राथी अधिक दरज्जे चढी छे! क्या ते बुद्धिनी चातुर्यताना विलासना वाक्योना दिवसो अने क्या आ मूर्ख अक्काना दुर्वचन सांभळवाना दिवसो, क्यां ते गुणना सागर धम्मिलनो समागम क्या. आ घरना मूर्खना सरदारो एवा नोकरोनो समागम! पण हजु आ पापिणी अका मने संभळावे छे के ! धम्मिल जेवा निर्धन तुं कहे तो गलीए गलीए भटकनारा सेंकडो लावी आपुं! तेथी मने एम लागे छ के मने वीजा कोई श्रीमंत साथे संबंध जोडवा अने धन प्राप्त कराववा ते उमेद धरावे छे! पण ते फोकट फांफां मारे छे! एक श्रीमंत गुणवान् युवानने सर्व प्रकारे पायमाल करी तेना कुटुंवर्नु निकंदन करावी तेने गमे त्यां फेंकावी हुँ अहीं मुखथी वेठेली छु. अरे मारा माणो तमे मारा अंगयी शामाटे विमुख थता नथी ! में पूर्व महा पाप करी आ अधम कुळनी निर्दय अकाना कुखमां अवतार लेई गुणवानने पण निर्गुण वनाची, धर्मीने अधर्मी वनावी, तेना धनने, आवरुने, सत्यने नाश करनारी थवायी मने केटो पाप आ भवमा लाग्यु छे! हे प्रभो! हुँ ते पापोयी केवी रीते मुक्त थईश! मारू भविष्यमा क्यां गमन थशे! अने हजु पण धनना लोभमां पड़ी जो वीजाने फसावीश तो केव भयंकर पाप वंघाशे!

·कुलीन वसंततिलकानो मुद्रढ प्रेम-विरह संकट. १०१ भले ते परणेलो हो के पोतानी करी माननारो होय! पण मारे तो ते परणेला पति करतां अधिक माननीय, चंदनीय अने चाहावा योग्य छे. जो के ते दुनियामां जीवता छे के मरी गया छे के मरणतोल हालतमा छे पण ते जाण्या विना हुँतेने सहाय केवी रीते करूं ? तेने केवी रीते मळु ! तेनी क्यां शोध करूं! क्या जइने पूछ । पूर्वी तो कोण पत्तो आपशे! मारा रुपथी कोई वधारे संतापनार तथा शीयळ भंग करनार कोई पापी मळी जशे तो मारा पतिव्रतना भंगने दूषण लागशे तेथी अहीं रहुं तो अकाथी अने बहार जाउं तो बीजायी मारा शीळने दूषण लागवानो संभव छे! तेथी ते शीळना रक्षण माटे तथा पतिना दुःखमा अही रहीने पण भागीयण थवा माटे आजयी मांडीने ते पति हैयाना हार माप्त न थाय त्या मुधी मारे दुनियाना सघळा स्वादो तजी देवा जोइए ! तेथी पान खाएं, आभूषणथी अलंकृत थर्बु वेणी बंध बांधवो, के शरीरने शोभावई ते सघळु त्याग करूं छु. अन्य पुरुषतुं कामतिथी मोहुँ जो पण बंध करुं छु. भले जीवते मळो के मुआ पछी मळो पण तेज मारा प्राणोना मालिक छो, स्वपमां पण अन्यनोसंगन थाओ! एम वेश्या छतां पण परणेली माफक सतिवत पाळवा लागी. وال ·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २० मुं. मुनिवर्यनो मेलाप-उपदेश प्रसंगे गुणवर्मानुं दृष्टांत. द्राक्षोना मांडवा द्राक्षोथी देखवा योग्य थइ रह्या हता. केळो केळांना समुदायथी झुकी रही इती. पक्षीओ कलोल करी रहां हां. मधुकरो झंकारव करी रहा हता, युवानो आरामगृहोमां आराम लेता हता, एम सघळणं मुखी वनने विषे देखावा छतां पण आपणो धम्मिल हजु निराश चहेरे झाड तळे वेसीने अनेक तरंगो करी चोतरफ निहा- ळतो हतो. तेवामां तेना प्रबळ पुण्योदयथी रत्नोने पेदा करवामां गेह- णाचळ जेवा अने गुणोना सागर आभवपरभवतुं दुःख दारिद्रने दूर करनार शांत मुद्रावाला दर्शनथी पण व्याधिनो विनाश करनार सर्व विधाना पारंगामी अने धैर्य तथा धर्मना स्थानरुप अने कुकर्मनो नाश करनारा एवा एक मुनिराज जेओ तपश्यावडे कश छे तोपण जेना मोढानो चेहरो तथा ललाट मध्यान्हना सूर्य माफक अतिशे तेज- स्त्री इतो तेमने अशोकक्ष तळे ध्यान करता उभेलाने दूरथी जोया. जे समतावाळा छतां पर उपकार करवामां आतुर हता, पोते धनमा रहीने पण सर्वे प्राणीओर्नु अवन ( रक्षण) करता हता. एकांत शिवरमणीमां रक्त छतां पण अनेकांत वीतरागना मार्गने प्रतिवोध करवामां समर्थ हता. पोते अकिंचन छतां पण अकिंचन (दरिद्री) ने इंद्रनी रिद्धि आपवा समर्थ हता. पोते वीजा उपर धर्म स्नेह राखवा छतां पण पोते रमणीक अरमणीक सर्व वस्तु चराचर उपर निर्मोही गणाता कर्मनुं विवरण करवा छतां पण कर्मना समूहथी तेओ दीनपरदीन छूटा थता हता. आवा अलौकिक परमार्थी पुरुपर्नु सेवन करवू ते सर्वे मुखोने आपवामां मुखनी खाण समान हतुं ! तेमर्नु सेवन तो दूर रहो पण वचन सांभळबुं ते पण सर्वे व्याधिने ·मुनिवर्यनो मेलाप-उपदेश प्रसंगे गुणवानुं दृष्टांत. १०३ शांत करनारु हतुं. कदी वचन न संभळाय अने दूरथी दर्शन थाय तो पण दारिद्र तो दूरज भागी जाय तेम हतुं दर्शन तो दूर रहो पण कदाच तेमनुं नाम पण हृदयमां याद आवे तो हृदयना मेलने काढी नांखवा ते नाम पण समर्थ हतुं ! तेथी ते साधुने दूरथी जोवाथीज तेना मननी चिंताओ मनमांज लीन थवा मांडी. चित्तमां चाहना, अंगमा शक्ति, जीभमां वाचळता अने शीरमां नमनशक्ति आववाथी त्यांथी उठी तेमनी पासे गयो. पूर्वना साधुने वंदनना संस्कारो हृदयमां स्फुरायमान थवा लाग्या तेमने मदक्षिणा करी मस्तकमां अंजली लगाची शीरने साधुजीना चरणमा मूकी मस्तके न वंदामि एम यथायोग्य वंदन करता घम्मिलने ते मुनिवरे धर्म लाभ एवी मेघनी गर्जनारूप वाणीवडे आशीष आपी. उपदेशने योग्य धारी उपदेश देवा मांड्यो ! सर्वे जनोने श्रेष्ट पद अ- पावनारी संपदाओ पास थवी मनुष्यने सुलभ छे. मनोहर लावण्ययी झळकी रहेली कातिवाळी कांताओ प्राप्त थवी सुगम छे, तेम हाथी घोडा रथ अने राज्यनी साहबी मळची पण कोइ वखत सुलभ थाय छे पण बुद्धिवानोनो वहालो जे अमूल्य धर्म ते महा पुण्योदयथी कोइ वीरलानेज प्राप्त थाय छे ! ते धर्म रत्नोमा चिंतामणी सरखो अने वनोना वृक्षोने प्रफुल्लित करनार जेम मेष अने वसंतऋतु छे तेम सर्वे मुखोने आपनार धर्म अने धर्म आराधननी क्रिया छ जो ते विधिपूर्वक समजाने क्रिया करवावडे धर्म आराध्यो होय तो सर्वे भयोथी माण- सने निर्भय वनावे छे अने आ लोक परलोकमां वांछित फळ आपे छे! पण धर्म आराधन करतां इंद्रियोना विषयो धन लेवा जतां जेम व्यंतर के नाग विन करे छे तेम धर्ममा विन करनारा तेमो थाय छे तेथी करीने केटलाक व्रत लेता नथी तेथी मोहमां मुझायेला जीवो अना- चार सेवीने दुर्गतिमां जाय छे अने केटलाक किंचित् हिंमत राखी बत थोडां घणां ले छे तो ज्ञानदर्शन चारित्ररुपी रनोने लुटवा ते ·१०४ धम्मिलकुमार चरित्र. इंद्रियोना विषयरुपी लुटाराओ निरंतर आडा आवे छे माटे जैन धर्ममा कहेला विधिथी एटले निश्चय वहेवारने उलंघोने जेओ प्रवर्तन करे छ तेयो फळीभूत थवा नथी तथा विषयोनेज जेओ श्रेष्ट गणी तेने लेवा प्रयत्न करे छे ते विचारा चिंतामणी रचना भ्रमे काचना टुकडाने ग्रहण करी दुःखी थाय छे! कोयलाना भूकावडे शरीरनी शोभा करवी के भालानी अणीवडे आंखनी खणज खणवी तेवी इंद्रियोना विषयवडे साची मझाह लेवा जेवी छे माटे प्रथम मधुरता अने पछवाडे प्राण हरनार हळाहळ विषसमान जे इंद्रियोना विषयो तेमां कदी पण लल- चावू नहि. माटे दुर्जनना संग माफक ते विषयोना संगथी डरीने तेनाथी दूर रहेता दुर्गतिनो रस्तो दूरज रहे छे अने मुखथी गुणवर्मा माफक सद्गति मेळचे छे! गुणरुपी अलौकिक रत्नोथी अने हीरा माणेक पानां विगैरे लौकिक रलोयी अलंकृत थएला माणसोयी देदिप्यमान थएळा कुरु देशमा हस्तिनापुर नामर्नु नगर देवोना अमरापुर माफक शोभी रहेल छे, त्यां दृढरय राजा अने चंद्रानना नामनी पटराणीथी अद्भुत विक्रमवाको गुणवर्मा नामनो कुमार सिंहस्वम सूचवीने उत्पन्न थएलो होवाथी वाळपणामां पण शत्रुओने कंपारो उपजावतो हतो. तेनी कांति सूर्यना जेवी प्रतापवाळी होवा छतां पण सरळ पुरुषोने चंद्रमा सरखी शीतळ लागती इती. सघळा गुणोथी ते भरेल होवाथी लोकने तेना पूर्ण रुपयी तेने निहाळी जोतां दृष्टि तेना रुपमा लीन थती अने तेओर्नु हृदय तेना गुणोमां रक्त थवाथी तेनो सहवास घडीभर पण छोडवो तेजओने गमतो नहोतो. निशाळे उपाध्याय पासे भणतां थोडा काळमां सघळी विद्याओन स्थिरताथी रहेवानुं ते स्थान थइ पडयो हतो तेने तेना जेवो गुणनो सागर सागर नामनो मंत्रि पुत्र निशाळमां भणतां सोवती मळवाथी बनेने एक वीजा उपर अतिशे प्रेम बंधाइ गयो हतो अने एक वीजाने भणवामां मददगार थइ पड्या हता.

·मुनिवर्यनो मेलाप-उपदेश प्रसंगे गुणवर्मा, इष्टांत. १०५ एक दिवस ज्यारे ते कुमार सर्वे विद्याओ भणीने यौवावस्था पामीने पोवाना पिता पासे राजसभामा वेसीने पोतानी निपुण बुद्धियी सभासदोतुं मन रंजित करतो हतो तेवा समये तेनो पिता तेना माटे सरखा गुणवाळी योग्य कन्या शोधवानी तजवीजमा हतो. ते समयेज सीपाईए आवीने सूचना करी के श्रीपूरनगरना श्रीषणराजानो मंत्रि आपना पासे आववानी ईच्छा घरावतो दरवाजा आगळ उभो छे. राजाए तेने कयु के शीघ्र लावा त्यारे ते मंत्रिए समामां आवी राजाने नमस्कार करी अरसपरस कुशलता पूछी राजाए आपेला आसन उपर बेठो, त्यारे पोतार्नु आववातुं कारण राजाए पूछवाथी मंत्रिए कडं के अमारा स्वामिने कनकवती नामनी कनकसदशी कांतिवाळी अने कळाओना समूहने विलास करवाना स्थानरुप बनेली अने शीळना भूषणे शोभिती एवी यौवावस्थामां आवेली पुत्री छे, एक समये ज्यारे ते पिताने नमस्कार करवा आवेली त्यारे तेना शरीरना अंगोपांग पूर्णपणे निहाळतां तेनी परणवा माटे थएली योग्य उमर चित्तमा चिंतववा लाग्यो आतो परणवा योग्य थई पण एना जेवो कळावान् पति वेना माटे क्यां शोषवा जबो. आमचिंतामां पडेला राजाने मंत्रिए कारण पूछतां तेणे यथास्थित कही बताव्यु. त्यारे मंत्रिओए धीरज आपी के हे प्रभो! तमे चिंता शा माटे करो छो? ज्यारे प्रबळ पुण्यथी तेणे आव॒ रुप अने गुण प्राप्त कर्यां छे, त्यार तेना माटे पति पण ते अपळ पुण्ये कां नहि उपजाव्यो होय? छतां पण अमुक वरने आपो तेवू वचन काढवाने पण अमो अशक्य छीए कारण के योग्यने वदले कदाच ते अयोग्य नीकळे तो अमोए अत्यार सुधी यशकीर्ति मेळवीने वाळने सफेद कर्या छे तेने कलंकरुप काळो डाघ शामाटे लगाडी ! माटे तेना सारु स्वयंवर मंडप रचावो के त्यां आवेला उत्तम पुरुषोमांथी एकाद नररत्नने ते कन्या पुण्यन शोधीने तेने आप. राजाए पण तेमनुं वचन मान्य कयु कारण के राजानां चर्मचक्षु तो अंगनी शोभा- ·१०६ धम्भिलकुमार चरित्र. रुप छे वाकी खरा चक्षु तो देखवा माटे मंत्रीओज चक्षु तरीकेज काम लागे छे!!! ज्यारे राजाने ते वात योग्य लागी त्यारे तेणे सघळी तजवीज करवा दरेक कार्यने योग्य तेना अधिकारीओ नीमी देवप्रसाद जेवो रंगमंडप स्वयंवर माटे तैयार कराव्यो के जेना मथाळे फरकती ध्वजा- ओथी, दूरची चालीने आवेला माणसनो थाक क्षणवारमा क्षय पामी जाय छे. आजुवाजु लगावेली दीपमाळनी दीवालो रत्ननी श्रेणी माफक रात्रे पण दिवस वो प्रकाश करी घणे दूर सुधीर्नु अंधार दूर करे छे. नाचनारी वारांगनाओना अद्भूत नाचथी खेंचाई आवेला युवानोनी दृष्टि त्यां एकदम स्थिर थई जवाथी रुपमा कांतिमां देव सरखा तेओ होवाथी देवकुमारोज जाणे त्यां क्रीडा करवा आकाश- मांथी तरी आन्या होय तेवा देखाता हता. पण विचक्षण माणसोज तेओने जमीन उपर उभेला तथा ताजी फुलनी पहरेली माळाने कर- माती देखीने परिक्षा करीने मनुष्य कुमार तरीके ओळखता हता. तखताओ जडेला होवाथी अंदर एक दीवामाथी अनेक दीवाओ देखाता हता अने स्फाटिक रत्नथी जमीन जडी लीधेली होवाथी दूरथी सरो- वरना पाणीनी सपाटी माफक शोभती हती. स्तंभोमां करेली चित्र रचनाथी तथा उंचे वांधेला चंद्रवाना रंग- वेरंगी जरीना चकचकीत चित्रोथी जमीन उपर विना चित्र चित्ररचना आवेहुव देखाती हती यथायोग्यस्थाने सर्वे राजाओ तथा राजपुत्रोथी वसी शकाय मारे वनाचली श्रेणी उंचपदे चडवाने निश्रेणीरुप लागती हती. अंदर जडेलां रत्नोथी सूर्य, चंद्र, तारानो संपुर्ण देखाव दिवसे तथा रात्रे लागतो हतो. शहेरना तथा वहारना सुवर्णकार, जडीआ, लोहार, सुतार विगैरे सर्वेने एज कार्गमां रोकी दीपायी पोतपोताना हुन्नरनी कळा परस्पर श्रेष्ट बतावबा जना ते स्थान परीक्षास्थान जेवू थई .' पडयुं हतं. एम केटाक दिवस गुधी रात्र दिवस प्रयास करीने राजाए. - ·! मुनिवर्यनो मेलाप-उपदेश प्रसंगे गुणवर्मातुं दृष्टांत. १०७ मंडप तैयार कराव्यो छेतेनी साथेज सर्वे नामांकित राजाओने आमंत्रण आपवा माटे माणसो मोकलवामां आव्याछे, अने आपश्रीने वोलाववा मने मोकल्यो छ, आप त्यां पधारी आपना चरणकमळवडे श्रीनगरनी भूमिने पवित्र करो! आटलुं प्रधाने कह्याथी वृद्ध राजा विचारवा लाग्यो के मारी वय जोता अने शरीर उपर आवेला जमनादुत समान पळी जोता अंतकाळे पण आदरेलो धर्म स्वर्गतुं स्थान तथा शिवपद आपनारो छ तेने सम्यक् प्रकारे सेवीने मळेला मनुष्य जन्मनो ल्हावो लेवा रूप मारे कार्य करवातुं वाकी रह्यु छे तेमांज इवे लीन थq जोइए छे ! पण पाणी ग्रहण कर के पाणी ग्रहणना मंडपमा जई वेस, ते कोइ पण रीते योग्य नथी, पण ते मुंदरी तो युवान् गुणवर्माने योग्य छ तेवो चोकस विचार करीने आवेला प्रधानने संतोष आपीने तेनी साथे शुभ मुहुः पोताना पुत्रने योग्य माणसो सहित मोकल्यो. ज्यारे थोडा वखतमा एक सरखा प्रयाणथी तेओ श्रीपुर नगरनी सर- हदमा आव्या त्यारे श्रीषेण राजाए प्रथमथीज सर्वे राजाओने योग्य सन्मान आपवा माणसोनी तजवीज कर्या छतां पण गुणवर्माना गुणो- स्करथी आकर्षायलो राजा जाते सामे आवीने तेने योग्यस्थाने उतारो आप्यो. आम एक एक राजानो प्रवेश महोत्सवपूर्वक थतो होवाथी रात्रदिवस चाजींनो अने गायनोनो ल्हावो त्यांना शहेरीओने जोईए ते करतां पण अधिक मळतो हतो, छतां पण तेमां अत्यंत मधुरता होषाथी देवोना वैक्रिय शरीर माफक उदारीक शरीरे पण तेओ रसमां लीन थयेला थाकने जाणता नहोता !!!

·१०८ धमिलकुमार चरित्र. प्रकरण २१ मुं. द्रष्टांत पालु-बमचर्यनीशरतथी गुप्तरीते पति पसंदगी. लमनो दिवस नजीक आवतां कन्याए एक राने विचार कर्यों के सारा नरसानी परीक्षा करवाने असमर्थ एवा, राजाए मारा भला माटे सारो वर शोधी काढवा आटलो मोटो प्रयास तन, मन, धन, खर- चीने कर्यो छे अने ते छतां पण जो हुँ योग्य वरने न पाK को मारो जन्मारो रद याय, अने पितानी लीधेली महेनत व्यर्थ जाय. पण जे पिता जाहेर रीते सौने मळी तेमना दरेक कार्यथी वाकेफ थवा तेनी पासे सघळां साधन छतां पण जे पुरुषनी परीक्षा करीने योग्य पर शाधवा पोताने अशक्य मानी मने सोपे छे, त्यारे हुँ निरंतर घरना खुणामां पड़ी रहेली अपरिचित राजाओना गुणोने के दोषोने केवी रीते शोधी काढीने योग्य पुरुष पसंद करीश ? कारणके मने परण- वानी इच्छा राखनारा राजामो तथा राजकुमारो मल्लो जेम विजय- लक्ष्मीने वांच्छी अनेक प्रकारनी चातुयता वताची युद्धमां वीर (लड- वैया) तरीके दीपी उठे छे तेम तेओए अनेक प्रकारनां वस्त्राभूषण पहेरी ठाठमाठथी सिंहासनोनी श्रेणाने स्वयंवरमा शोभावना रहे, तेम पोतानी वाश्चातुरी, हुन्नरकळा, वीरत्वना पोताना भाट चारणो चीरुदावली बोलावता रहेशे त्यारे हुँ त्यां मुगुणी के दुर्गुणीने क्षण- क्षणवारनी परीक्षामां केवी रीते पसंद करीश. माटे बहेतर छे के तेओना निरंतरना गुणदोपोने तपासवा आजे हमणांज एकांतमां वेठे- लाने हुँ जोई लडं तो वघारे सारु कारणके बहार ठाठ वतावनारा एकांतमा पोतानी हमेशनी आदत दूर वरीशकता नथी ! एम विचारी पुरुष वेश धारण करी एक वृद्ध स्त्रीने पण वेश बदलावीने साये लइने राजाओना अभ्यंतर गुणदोप तपासवा नीकळ्या. कारणके माणसनी ·द्रप्टांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतथी गुप्त रीते पति पसंदगी. १०९ उमर देश, रुप, विगेरेनी परीक्षा करवी मुगम छे पण समुद्रना तळीआ माफक तेना अंदरना गुणदोषो तपासवा अति दुर्लभ छे!!! जुदा जुदा उतारामा ब्यारे लेओ भ्रमण करे छे त्यारे केटलाक राजाओनी विचित्र वर्तणुक तेओना जोवामां आवी तेथी वृद्धाने कुमारी एकांतमां कहेवा लागी के आराजा पोतानी अल्पकळा चातु- येथी पण अहंकारमा आवी दारुना नीशामां आवेलानी माफक जेम तेम वोलचामां पाछी पानी करतो नथी ! आ चीजो राजा तो साप जेवो क्रोधी रहीने किंचित् गुनाह करेलो नोकर वारंवार माफी मागवा छता पण वेना उपर लेह घष्टियी जोई शकतो नथी ! आ नीजो राजातो माणसो साथे केवा प्रकारे बोलवू ते पण गामडाना गमार माफक जाणतो नथी! एम कोईमा काई अने कोईमा काई दोष जोती गुण विनाना अनेक जीवोने नीरखीने निराश बनेली कुमारी पोताना दुर्भाग्यने दोष आपती अनुक्रमे फरती फरती गुणवर्मा कुमारना उतारे आवी त्यां राजकुमारने नजरे निहाळतान तेनो थाक तथा चिंता दूर थई गयां, विचारवा लागी के शुं तेनुं रुप, शुं तेनी यौवनवस्था, शुं तेनी वोलवानी पद्धति, शुं माणसोनुं मन संतोष करवानी ढव, शुं कुदरते वघा गुणोने एकत्र करीनेज आ नररत्नने दुनियामां उत्पन्न कयों हो? के मारा पुण्यना उदयथी पृथ्वी उपरना सघळा सदगुणो खेंचाई आवीने तेना शरीरमा स्थिरतायी रह्या इशे! तेनी परीक्षा करवाने कोण समर्थ छे एन मारो थाओ अने तेने परणीनेज हुँ मारो जन्मारो सफळ करी शकीश! एम विचारती ए पोतार्नु चित्त त्यांज तेने अर्पण करी कायाथी पोताना महेलमा आवीने वृद्धा (घावमाता)ने हार तथा संदेशो आपीने गुणवर्माकुमार पासे मोयाकी कुमारे पपईचारतनडे माण- सोने दूर करी बद्ध स्त्रीनो आदरसत्कार करी आगमनतुं कारण पूछयुं?

·. ११० धस्मिलकुमार चरित्र हे नरवर ! मारो कनकवती पुत्रीए तारा उत्तम गुणोनी अभ्यंतर परीक्षा करीने तने पर योग्य जाणीने वरमाळ आरोपवाना चिन्हरूप आहारने अर्पण करे छे अने स्वयंवर मंडपमां पण तनेज वरमाळ आरोपण करते पण ते पहेला तेणे एक विज्ञप्ति जे करी छे ते तो स्वीकारवी पडशे ! कुमारे आतुरतायी जाणवामागतां श्रद्धाए कयु के- " हे स्वामिन् हुँ आपने परण्या पछी केटलाक दिवस मुधी ब्रह्मचर्य पाळीण तो पण मारा उपर किंचित् मात्र पण मारा उपर मंद स्नेह- वाळा थर्बु नहि." जो के अत्यंत स्नेह, अने पूर्ण यौवावस्था प्राप्त थया छतां पण आम शा माटे करवु ? ए जाणवानी आपने आकांक्षा थो तो पण ते कहेवाने अत्यारे हुँ असमर्थ छै पण समय आवे तमे तमारी मेळेज जाणी शो! आटली वात धावमाताए कहेतां तेणे ते पात स्वीकार्याथी निर्मळ झरणना पाणीनी कांतिवालो मुक्ताफळनो हार अर्पण कर्यो भने कुमारे कायु के प्राणथी वहाली मियानुं वचन हुँ कदी पण लोपीश नहि ! आम संपूर्ण खात्री थवाथी संतोप पामेली धावमाता कुमारी पासे आवी पहोंची गुणवर्मा कुमारे पण अनायासे आवी मळेला अपूर्व लामयी हृदयमा संतोष मान्यो के पिताए मोकलवानो तथा मारे आववानो जे उद्यम करायो तथा श्रम लेवायो ते अत्यारे सफळ थवानां चिन्हो देखाई चूक्यां छे । अने कदाच कोई देवदेवादिनी छुपी मानता के प्रतिज्ञानी बंधायली ते ब्रह्मचर्य थोडा दिवस पाळशे तो पण ते दिवसो क्षणवार चीतवा माफक वीती जतां गाढ स्नेहे वंधायलां वने परीक्षा करीने परणेला अमे एक बीजा साये अंतर दूर करी आखी जीदगी आनंदथी गुजारी शकीरों ·द्रष्टांत चालु कनकवतीर्नु लग्न. प्रकरण २२ मुं. द्रष्टांत चालु कनकवतीनुं लग्न. आ बन्नेनी आवी रीते छूपी रीते गोठवण थया छतां पण सघळा राजाओ तथा राजकुमारो पोताने तेवो लाभ मळशे, तेवी उमेदमा वाकीना दिवसो गुजारी लगना दिवस पहेला छेल्ली रात्रिए पोताना नोकरो मारफते दरेक राजाओने अमुक वखते स्वंयवर मंडपमा आव- वार्नु आमंत्रण करेठे होवाथी अमूल्य वस्त्राभूषण अलंकृत थएला तेओ बखतसर आवी पहोंच्या. चारे दिशाना दरवाजे पोतपोतानी योग्यता प्रमाणे हाजर राखेला नोकरोए नामांकित आसन, घतावतां सर्वे राजाओ पोतपोवाना स्थळे विराजेला देवकुमारो माफक शोमवा इता! पण ज्यारे अनुक्रमथी सौ पोतपोताने स्थानके वेठा, त्यारे गुणवर्मा- कुमार पण पोताने आसने बेठो पण प्रथम जे राजाओ सूर्य माफक आडंबरथी तथा तेजस्वी चहेराथी प्रकाशता हता, ते सघळा गुणवर्मा- कुमारनी प्रभा तेमना उपर पडतां तेमने विशेष तेज मळवाने बदले सूर्य उगतां तारा झांखा पडी निस्तेज थाय तेम सघळा झांखा पडी गया अने अंतरमा शोचवा लाग्या के आपणे परणवानी आशा राखवी ते निरर्थक छे! छतां पण आवा अमूल्य नररत्नने जोईनेज तेना दर्शनथी आपणो प्रयास सफल थयो छे तेवू तेो मनमां मानवा लाग्या! थोडीवार पछी कुमारी शणगार करीने ज्यारे पालखीमा बेसीने वरमाळ सखी पासे उपडावी वाजींत्र वाजते तथा गीतो गवाती आवी त्यारे सर्वे राजाओ तेने जोवा आतुर थई गया; अने ज्यारे ते नीचे उतरी एक एक राजा पासे अनुक्रमे आववा लागी त्यारे तो तेओनी दृष्टि तेना, तरफज आकषाई रहेती हती, अने विचारता हता के आते अप्सरा छे के नागकुमारी छे के सरस्वती छे के साक्षात् ·११२ धम्मिलकुमार चरित्र रंभाज के रतिलोकने आकर्षण करवा आवी छे! तेने जोईनेज आ- पणी आंखो मळेली सफळ मानीए छीए!!! वृद्ध प्रतिहारिणी जे घणाखरा राजाओना चरित्रथी वाकेफ हती, ते मधुर स्वरे कुमारीने कहेवा लागी, हे वत्से ! तारा उत्तम गुणोथी आकर्पाइने आवेला सघळा राजाओ तने मेळववा चाहे छे. माटे एक एक राजाना चरित्रने सांभळीने तेना गुणोथी जाणीती थईने एक नररत्नने शोधी ले. जो आ माळवानो महाशाळ नामनो वळवान महाराज बैठेल छे, जे शत्रुरुप झाडोने विपे दावानळ समान छे, अने सेवा करनारा उपर कल्पक्ष माफक चांछित दान आपनार छे. माटे जेम पोतानी वृद्धि, सुंदरता तथा प्रफुल्लितपणु मेळवबा जेम वेल वृक्षने वींटी चळे छे तेम तारा कल्याणने माटे आ महीपतिने वरमाळा आरोपण कर त्यारे कन्याए धीमेथी कयु के जो ए माळचानो महाराज छे तो सौनी आगळ धुरी (वेल) थइने पहेलो केम वेठो छे ! जेथी आगळ चालीने प्रतिहारिणी कहेवा लागी हे कन्ये ! जो आ शत्रुरुप वकराना टोळामा सिंह समान गाजी रहेल सिंह नरेशने परणीने तेनी राजधानी चंपाने अंगदेशना अंग माफक छे तेने अलंकृत कर. कुमारीए कयु के सिंह साथे सिंहण शोभे, पण हुं तो वळ (सत्व) विनानी अवळा छु, तेथी अयोग्य जोडानो संबंध क्यां सुधी टके? पछी मगधदेशना राजग्रही नगरीना महा वळराजने उद्देशीने कहे छे के हे वाले! जो आ (समूह) तो जो के जेना यशने गावाने भाट चा- रणो रात्र दिवस मुखरी वनीने गायांज करे छे अने जे राजाए पोतानी लक्ष्मीने असार जाणीने प्रजानां ग्रहो संपत्तिवडे राजग्रह (राजाना महळ) वां करी मूक्यां छे तेवा अतुल्य संपदाना स्वामिने हृदयमां धारण कर. कन्याए कयुं के तेवा गुणवाळो तो मारो पिता धवाने योग्य छे. पछी काशीना वासी वीरसेज भूपने प्रतिहारिणी वर्णववा ·द्रष्टांत चालु कनकवतार्नु लम. लागी. हे मुग्धे! जेनी कीर्तिज जाणे साक्षात् रुप धारण करीने तेना चरणनी सेवा करवा माटे उज्वळ जळसमूहने धारण करी त्यां गंगा नदी निरंतर बहे छे ते गंगा नदी तथा राजाना अमूल्य गुणो जगत्ने पवित्र करे छ तेना चरणतुं शरण लई तुं पण जगत्ने पवित्र करनारी था! कन्या बोली के हे मात ! ते काळो छतां तेनी कीर्ति घोळी केवी रीते होय? आगळ चाली सोरठना सूरराजाने प्रतिहारिणी वखाणवा लागी के हे.मुंदरि! अभव्योने दुर्लभ एवां शत्रुजय अने गीरनार जेवां पवित्र वियों -जेना राज्यमां स्थान करी स्थिरताथी रो छे तेवा तीर्थोनी निरंतर सेवा करवा मुलभ थवा माटे आ सूरराजाने पसंद कर, कार- के जेने कोशाध्यक्ष (भंडारी)माफक समुद्रवांच्छित संपदाओ तरं: गोना उल्लास साथे अर्पण करे छ । कन्याए कयु के निरंतर समुद्रना खळभळाटना घोंघाटथी निद्रा केवी रीते लेवाय ? आ प्रमाणे अनेक राजाओना अनेक गुणोने अनेक प्रकारे स्तवीने सर्वे राजामोने संतो- पीने प्रतिहारिणी तेमना उपर प्रेम धरवा कन्याने सूचवती इती, पण मेरु पर्वत माफक धीरता धराची कन्याए कोई उपर पण पोतानुं मन ललचाव्युं नहि. त्यारे गुणवमा कुमारनो पारो आवतां वृद्ध स्त्री बालिकाने कहेवा लागी के हे सृष्टि सौन्दर्य! तारा पूर्ण भाग्यना साक्षात् रुपी समूह माफक शोभता आ गुणवर्मा कुमारने जो ! जे धर्ममा ६८, अने कळामा प्रौढ अने निरंतर परोपकारमा जेनी रढ छे तेवाने पर- णीने बुद्धिना निधाननु आश्रय स्थान था. भावतुं हतुं अने वैये कत्यु जेथी तेनी स्तुतिवडे संतोष पामेली ते वाळिकाए गुणवर्मा कुमारने वरमाळा पहेरावी. जे वखते योग्य वरकन्यानुं जोड़े मळवाथी संतोष पामेला आकाशमार्गे जता विद्या- धरोए बहु सारं थयु योग्य वर पसंद कयों. एम गारव करवा मांडयो. आवेला राजमंडळने पण आ योग्य जोडाने जोई अति उल्लास ·११४ धस्मिलकुमार चरित्र. थवाथी तेओए जानैया तरीके भाग लेई तेओनी समक्ष मोटो उत्सव करीने श्रीपेण राजाए ते कन्याने धवळमंगळ गवाते छते वाजींत्रोना नाद मेघगर्जना माफक संभळाते छते तेमर्नु लम कयु अने राजाए जमाइने तथा दीकरीने अमूल्य घोडा, हाथी, रथ, पालखी, हीरा, माणेक विगेरे आपवा साथे दीनोनी दीनताने पण दूर करवामां जरा पण बाकी राख्यं नहि. पछी राजाओने वखत पधारे थवाथी तेमने आदरसत्कारपूर्वक वोळावीने गुणवर्मा कुमारने त्यांज राख्यो हतो छतां पण गुणवर्मा कुमारने पिताने मळवानी अति उत्कंठा होवाथी वारंवार रजा मागवाथी पुत्रीपर अत्यंत स्नेह छतां पण पुत्री सासरे अने हाथी राजदरबारे शोभे तेम जाणीने वोळाववानी सामग्री तैयार करी कडं के हे पुत्री ! तुं सर्वे वाते शाणी छे, मुकुळमा जन्मेली छ, सारा अध्यापक पासे भणेलीछे, गुणवंत सखीओना सहवासमा रहेली छे, अने मातापितानी आज्ञाने पूर्णपणे पाळनारी हती छतां पण तने अमारे कहे पडे छे के हवे तारे वाळपणानी अवस्थाने मातापिताना लाडने, चाकरोनी सेवाने, सखीओनी हांसी मश्करीने भूली जq जो- ईए; कारण के तारे सासरे जतां सर्व वडीलोनी सेवा करीने तेमने संतोप आपीने अमारा कुळनी आवरु वधारवी तारा हायमा छे. पति आवतां उठी उभा थर्बु, नजीक आवतां आसन आप, तेमना सूता पछी सूवं, पहेला उठवू, पतिनी पूर्ण कृपा छतां पण अहंकार लावी कोईनो तिरस्कार के अपभ्राजना न करवी, परपुरुष साथे कारण विना थोडं के घj वोलचु नहि, परघेर भटकवू नहि, सासु ससरानो विनय करवो, सगां, मित्र, जाति, नाति संबंधीन कुदी पण असंतोषी करवां नहि, कारण पडे तो पण क्रोधी के मानी थईने वीजानुं वगा- डीश नहि पण सरळ थई सद्गुणनोज लोभ राखजे. आम अनेक प्रकारे माताए तथा पिताए समजावेली शाणी मु- कुमारी. पति साथे चालतां मातापितादि पाछां वळ्यां अने गुणवर्मा- ·द्रष्टांत चालु कनकवतीर्नु लग्न. कुमार इस्तिनागपुर तरफ पोतानी सेना साथे झपाटबंध प्रयाण करी कुरुदेशनी सीमामां आवी पहोंच्यो. राजाने पण खवर पडतां समुद्र जेम चंद्र सामे उछळे तेम रोमांच उभां थएलो ते राजा सामे आवी अति हर्षथी कुमारने भेव्यो. हजारो माणसो तेमना दर्शने आवेलां वे वरवधूना जोडाने अनेक गुणोथी वर्णवघा लाग्यो. स्त्रीओ कुमारीना भाग्यने वखाणवा लागी के तेने आवो गुणनो सागर स्वामी मळ्यो, त्यारे पुरुषो गुणवर्माना भाग्यने वखाणता के आवी रत्नमाळा तेना संबंधा आची, त्यारे केटलाक विधाताने वखाणवा लाग्या के सुंदर जोडु वनावी पोतानी कळाने सफळ करी दीधी. आडवरथी शहरमा आव्या पछी राजाए कुमारने तथा पुत्रनी वधूने जुदा जुदा रहेवानां रमणीक मन्दिर आप्यां हता. शहेरमा प्रवेश थया पछी स्त्रीना रुपमा गुणवर्माकुमार रक्त छतां पण पोतानी पूर्व प्रतिज्ञा प्रमाणे जरा पण तेना व्रतने पाप लगाडतो नहोतो. , ·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २३ मुं. द्रष्टांत चालु-उपकारना बदलामां मळेलुं दिव्य अंजन. जो के पोतानी धार्मिक क्रिया करी राजकुमार सवारमा ते स्त्रीना महेलमा जतो अने वखते आखो दिवस तेनी साथे वातचीतमां अनेक प्रकारे आनंद मेळवतो छतां पण रात्रे तो तेने परस्त्री माफक गणी सेना आवासमां पण पग देतो नहोतो. आम घणा दिवस थया पछी एक वखत बपोरे पोताना आवासमां मध्याह्ने राजकुमार जमवाने वेसतो इतो तेवामां कोई योगी राखोडी अंगे लगावीने कमंडळ हाथमा घरेलो, वाघचर्मने वस्त्र तरीके ओढेलो प्रेतोना नायक समान (जम) विहामणो वनी आवीने कहेवा लाग्यो के हे राजकुमार! नजीकना चनमा रहेला मारा गुरु भैरवाचार्य तमने याद करे छे तेनुं शुं कारण छे ते तेओन जाणे छे. एम कहीने पाछा फरता योगीनी पछवाडे जईने कुमारे कडं के तेमने कहेजो के हुं सवारमा जरुर आवीश. योगी आटलो उत्तर लई संतोपी थईने पोताना आश्रमे जवा लाग्यो ने कुमार विचारवा लाग्यो के आ भैरवाचार्य कोण? अने मारे तेनो अ॒ संबंध ? तथा शा माटे ते मने वोलावे ? एम करता दिवस अने रात्रि तेना विचारमांज पूर्ण थई गई. प्रभातमा मंगळपाठके विरुदावळी गाई अने वाजींत्र मधुरनाद संभळाव्यो के गजकुमार जाग्यो, अने पोतानी आ- वश्यक क्रिया करी पोतानुं वचन पाळवा वनमां वतावेला स्थानके योगीनी हाजरीमा पहोंच्यो. लाल पीळी जटाने धारण करेला, अने माळावढे जाप करता. अने पद्मासने वेसी लोचनने स्थिर करेला भैर- पाचार्यने चिहावडेज शोधीने तेमना चरणमां नमस्कार करी कुमारे तेमनो आशिर्वाद मेळवी पोताने योग्य आसने तेमणे आपवा जता आचार्यने रोकी पोताना सेवकना उतरासन (खभानुं वन) वीछावी ?

·द्रष्टांत चालु-उपकारना बदलामां मळेलुं दिव्य अंजन. ११७ तेना उपर कुमार बेठो अने पोताने योग्य कार्य बताववा विज्ञप्ति करी त्यारे भैरवाचार्य का के तारी अपूर्व कान्ति अने हृदयनी अत्यंत शान्ति तारी मनोहर मुखमुद्राज कही आपे छे, अने तारी चालचलणज तारा श्रेष्टपणाने प्रगट करे छे, अने मळेली संपदा तथा सत्वने जे पर- मार्यमांन वापरवा उत्साह धरावे छे, तेवा तो गुणोनुं पधारे वर्णन शुं कर वळी परमार्थी पुरुषो छेदेखें चंदन जेम सुगंधी आपे छे तेम परमार्यमां कष्ट आपे छे ते पण परमार्थन प्राण करतां वधारे वहालो गणे छ माटे हे सौम्य! सांभळ, मने सद्गुरुए एक मंत्र आपेल छे तेने साधता आठ वरस थयां छे हवे छेल्ली एक रात्री पर्यंत सत्ववान् पुरुषनी सहायथी तेनी सिद्धि करवी छे पण तेवो सत्ववान् तारा सिवाय बीजो मळवो दुर्लभ छे माटे तने कीर्ति अने मने मंत्रसिद्धि मळे तेवी सहायता (उतर साधकता) करने. कुारे कबु के हे गुरु ! आप मने आम विशेष प्रशंसा अयोग्यने योग्य स्थाने गोठवो छो ते करतां मारा योग्य होय ते कार्य फरमावो के आपनी सेवा बजावीने मारो जन्मारो सफळ कलं, तेथी भैरवाचार्य कयु के-हुँ आवती अ- धारी चौदशना प्रथम महरे त्रण शिष्यो साथे स्मशानमा आवीश ते समये तमारे पण त्यां आववं. आटलं कही गुरु बंध थया के कुमार रजा लई पोताना महलमा आव्यो. आ कार्यमा वडीलो रजा आपशे नहि तथा अन्य जाण तो विन्न करशे वेटला माटे कुमार पोतार्नु वचन पाळवा ठरावेला बखते अंधारी रात्रे एकलोज खड्गने सोबती करीने वेश बदलीने मित्रोने के कोईने कह्या विना गुपचुप महेलमाथी नीकळी स्मशानमा आव्यो. गृहस्थावासमा हिंसा करीने के पाळचेष्टाथी जीदगी रद करी होय अने अंतकाळे किंचित् शुभ अध्यवसाय यवाची मरीने देवगति प्राप्त करी होय पण अल्प पुण्य बांधवाथी व्यंतरजातिमा उत्पन थए- ला ते जीवो देवरुपे छतां पण देवत्वना मुखना भागी न थतां जेम ·११८ धम्मिलकुमार चरित्र. श्रीमंतना पुत्रो व्यभिचारमा के महान् राजाओ शिकारमां के धर्मथी विमुखो मांसमदिरामा जींदगीने रद करेछे तेम ते देवो पण स्मशाना- दिमां अनाथनां मडदाने आमतेम फेंकी मोज मेळवेछे. जो घड हाथमा आवे तो गेडीना बदले काम लागे अने माथु आवे तो दडा तरीके काममा ले. तथा केटलाक तो शुळीए चडावेला रीवाता जीवोनुं मांस खावानी चेष्टा करे छे तथा विचित्र वेष लई वीजाओने डराववा प्रयत्न करे छे तेवां व्यंतर पण व्यंतरनां स्थळ केटलांक झाडोमां तथा अवापर कुवामां के तळावआदिना किनारे होय छे त्यारे केटलांक तो स्मशानमांज भटके छे तेमनुं जोर विशेषे करीने रात्रिएज होय छे ज्यारे कुमार स्मशानमा आव्यो त्यारे उपर कहेला भयंकर देखावथी तथा व्यंतरोए मडदाने उपयोगमा लीधाथी मडदाने भक्षण करनार शियाळीआने भक्ष न मळवाथी रुदन करता होवाथी स्मशान रात्रिनी भयंकर काळाश, शियाळी विगेरेनो पोकार, तथा व्यंतरोना वि- चित्र देखावथी तथा झाडोना मुका पानोनो खडखडाट, तथा हाड, कामांथी नीकळती फोस्फरसनी हवानां वळतां देखीने गमे तेवो छाती- वाळो माणस पण त्यां नतां डरे तेवा स्थळमां पोतार्नु वचन पाळचा कुमार आवी. पहोंच्यो इतो. स्मशानना मध्य भागमा कुमारने आवेलो देखीने गुरुने हर्ष थवाथी उच्च स्वरे आदरसत्कार आपीने कयुं हे वत्स! आव! कुमार पासे आव्यो त्यारे होमनी विधि सघळी तैयार हती तेथी गुरुए गजकुमारने कयु के मारा शिष्यो कार्य करवा घेठा छे पण तेओ. रांकडा होवाथी तारी सहायथीज तेओ टकी रहेश माटे सावचेत रहीने इष्ट सिद्ध करी आपजे. कुमारे हिंमत आपवाथी कार्य शरु थयु कुमार रक्षा माटे उत्तर दिशामां उघाडी तरवारे सावचेत उभो हतो. वीजी त्रण दिशामां शिष्यो उभा अने वचमां गुरुए कुंडाळ करीने मडदाने, गोठव्युं अने तेनुं मोढुं फाडी कुंड माफक तेमां वनतुं सळगान्युं.

·द्रष्टांत चालु-उपकारना बदलामां मळेलुं दिव्य अंजन. ११९ स्यार पछी इच्छित मंत्र उच्चारतो योगी ते वळतामां कणेरना फुल अने गुगलनी गोळीओ होमवा मांडी एटले थोडीवारमांज शाकिनी, डाकिनी, राक्षस, भूत विगेरे आची पहोंचवाथी तेमना भयंकर देखावथी गुरु तथा शिष्योने हालवानी पण हिंमत रही नहि. वळी योगीना मोढा आगळज पृथ्वीने फाडी नांखे तेवो भयंकर वज्रपात समान अवाज थयो तेथी ते चारे गुरु चेलानुं हृदय स्तब्ध थइ गरे अने फाटेली जमीनमाथी चळती ज्वाळा सरखा माथाना वाळवाळो, वीलाडीनी आंख जेवी आंखवाळो, मेरी सरखी नासिकावाळो, मोढामांथी वळ- ताना भडका काढता झुंड जेवी दाढवाळो, भागेला घडाना ठीकरा सरखा गालवालो, अने उंट सरखी स्कंदवाळो, पाणीना वेडा जेवा उदरवाळो, वाढ जेवी उंची मुजावाळो, नदीनी किनारी सरखी केड- वाळो, खांडणी सरखा पगवाळो, अने भयंकर रूप धारण करेलो जेम बीलमाथी साप नीकळे तेम वहार एक वैताळ नीकळी आन्यो. जेने देखता एक कुमार विना बाकी सघळा गुरु तथा चेलाओ विलाडीथी जेम उंदर त्रास पामे तेम त्रास पामी चूप थइ गया. आटलेथी अधुरं होय तेम योगिने मुद्र उचकीने वैताळ धम- काववा मांड्यो. रे योगिन् वोल! तुं कोना वळथी मारी भूमिमां मंत्र साधे छे. मने आराध्या विना वारी मंत्रसिद्धि केवी रीते थशे. मंत्र- सिद्धि थवाने वदले विना परवानगीथी पारकी भूमिमा पेठो छ माटे कुतरानी पेठे अपमान पामीश, तेथी ते योगी तो अत्यंत भय पामीने दीन चहेरे राजकुमार तरफ जोवा लाग्यो. राजकुमार समय ओळखी तलवार काढीने उगामीने वैताळने धमकाववा मांड्यो के रे वैताळ ! आम जो? ते योगीराज महारी सहायथी मंत्र साधे छे. तारा वांसडाना फाटवाथी जे अवाज थाय तेवा अवाजथी हुँ डरवानो नथी. अने जो तुं सरखाथीज युद्ध करवा तैयार होय तो मारी साथे लहवा तैयार था. पण योगी जेवा मिक्षाचरोथी लडतां तने शुं यशः प्राप्त थवानो ·-- १२० धम्मिलकुमार चरित्र. छ. अने वळी आ मारुं खड्ग अंधकाररुपी शत्रुने रविं माफक दूर करवाने तैयार छे. तेथी वैताळे कड्यु, हे वाळ! वाळक उपर मारे वळ शु वताव? माटे तुं मनुष्य जन्मनुं फळ जे राज्य तेने भोगववा लक्ष आपी युद्धनो उत्साह मुकी दे. पारकाने माटे नाहक शामाटे जीव खुए छे ? तेथी कुमारे कयु हे वैताल ! वाळ जाणीने मारी उपेक्षा मत कर. कारण के सिंहनुं नार्नु वाळक शुं हाथीने नयी इरावतुं नानो दीवो अंधाराना समूहने दूर करतो नथी ? नानुं वज्र शुं पर्वतने भेदतुं नथी? माटे नाना मोटानो कई संबंध नथी. फक्त सत्वज काम लागे छे. तेम परमार्थी पुरुषोने परमार्थ तेज छे, स्वार्थ छे छ, स्वार्थ छे कारण के पर मार्थ ते लोकोतर स्वार्थ गणाय छे अने मेघने, सूर्यने, चंद्रने, जगत्ने उपकार करवा सिवाय बीजो कयो स्वार्थ साधवानो छ ? तेम वीर- पुरुषोने पोतार्नु वीरत्व अनाथोर्नु रक्षण करवा माटेज निर्माण थयु छ परने रक्षण अने पोताने यशः प्राप्ति तेथीज थाय छे. माटे विशेष वोलवायी तथा आत्मप्रशंसाथी सयु. पोतानुं वळ इथोआरनो उप- योग करतां पोतानी मेळे प्रगट थशे. आ प्रमाणे ते राक्षसना भयंकर चहेराथी के वचनथी के कृतिथी कुमारने न डरेलो जोवाथी वैताळ पण आश्चर्य पामी गयो तेथी डरामणो चहेरो फेरवी दिव्य रुप धारण करेलो वैताळकुमारने मधुर स्वरे कहेवा लाग्यो के हे वीर ! तारा उपर हुं प्रसन्न थयो छ माटे वर माग ! कुमारे कयुं हे देव ! तमे जो प्रसन्न थया हो तो आ योगिरा- जनी वांच्छा पूर्ण करो. देवे कयु ते तो में क्यारनी तेना इष्ट मंत्रनी सिद्धि करी आपी छे. छतां तारु शुं भलं करुं ते वोल! कारणके देवदर्शन कदापि निष्फळ यतुं नयी. ज्यारे देवे बहु आग्रह कर्यो त्यारे कुमारे कथु के आप अतींद्रियज्ञानी छो तो मारी प्रिया मारा उपर अतिशे प्रेम धरावनारी छतां ते आवी यौवन अवस्थामां शील- व्रत शा माटे पाळे छे ते कहो ! देवे कह्यु के प्रभावनो समय थवा ·द्रष्यंत चालु-उपकारना बदलामा मळेलुं दिव्य अंजन. १२१ आव्यो छे. अने कारण विना देवो दीवसे देखाव देता नथी. माटे ए लांबी वातनुं वधारे विवेचन करवा करतां आ अंजन लइ जा. जे आजवाथी तुं अदृश्य रहीने सर्वे वात जाणी शकीश. एम कही अंजन आपी देवता अदृश्य थइ गयो, पछी योगी कुमारने कहेवा लाग्यो के हे वत्स ! तारी सहायथी मारो मंत्र आठे वरसे आजे सिद्ध थयो छे माटे तारो उपकार नहि भूलं पण तेना बदले तारं शुं भलुं करूं अने बदलो केवी रीते चालु ते बोल ? कुमारे कयु के आपनी कृपा- घष्टि तेज मने निरंतर हो ! वीजु तेथी शुं वधारे छे ? एम अरसपरस आनंद आपता तेओ पोतपोताने स्थाने गया. Res " .

·૨૨ धस्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २४ मुं. द्रष्टांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतना भेदनी माहिती. राजकुमारी शा कारणे ब्रह्मचर्यव्रत पाळे छे ते जाणवाने कुमार बहु आतुर छतां पोते आपला वचनथी पोतानी स्त्रीने पूछी शकतो नहोतो तेम वीजु कोण ते वातनो खुलासो करी शके तेथी राजकुमार हमेशां मुंझातो हतो तेम ते स्त्री पण पोताना पतिने कोई पण कारणे जरा पण खुलासो आपवा शक्तिमान नहोती तेथी ते पण मुंझाती हती. पण वंने जणां आशामा ने आशामांज दिवस काढतां हता. पण राजकुमारने, योगीने परोपकार करतां देवे प्रसन्न थईने आपेला अंजनथी अश्य थवानी शक्ति मळवाथी ते अदृश्य थइने राजकुमा- रीतुं छुपु चरित्र जाणवा त्यार पछी एकदम आतुर थई रह्यो हतो. छता पण राजकुमारीने कोई पण प्रकारनो वम न आवे माटे राज- कुमारे योगी पासेथी प्रभातमां आवीने थोडीवार निंद्रा जरातरा करीने उठीने पोतानी क्रिया करीने हमेशना नियम प्रमाणे तनी साये वातचीत करी तेनुं मन रंजन करी वपोरना घेरे (पोताना स्थाने) आवी सांज पडवानी राह जोतो वेठो एम करता करतां रात्रि पढी कुमार पण अवसर जोई अदृश्य थइ त्यां छूपो रहीने वनेनी चेष्टा तपासवा लाग्यो हतो. पहेलो पहोर वीततां राजकुमारी अगाशीमा चडेली दीवी माफक प्रकाश करवा लागी अने धीमे रही सखीने पूछवा लागी के हे सखि! केटली रात्रि गई हशे? सखीए उत्तर आप्यो शणगार सजो बखत थवा आव्यो छे. तेथी तैयार थवा माटे रात्रिए फरी स्नान करी विशेष प्रकारे वस्त्राभूपण सजी जेम प्रेमदा पतिने प्रसन्न करवा जाय तेम तैयार थएली जोईने कुमारतुं तो लोही उकळी आव्यु. ते विचारवा लाग्यो के आ शुं ? सतिना चाळा आवा कदापि पण होइ शके ?

·द्रष्टांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतना भेदनी माहिती. १२३ पोताना पतिने गमे तेम समजावी छूपी रीते आवां अन्य पुरुषोथी कुकर्म करवा माटे तोफान करे ते स्त्रीना शीळनो भरोसो केवी रीते आवे? मारा सिवाय तेने वीजो कोण वहालो छ के मध्यरात्रिए वेनी पासे शणगार सजीने तैयार थइने त्यां जइने तेनुं मन प्रसन्न करे ? खरेखर ते व्यभिचारिणीज छे. नाहक हमारा गळे जोतरं वळग्यु छे. अरेरे! ते आम मन वांच्छित मजाह भोगवे, अने हुं तेना फांसामा फसेलो ब्रह्मचर्य पाळु पण मारी सरळतानेज ते उपको घटे छे के हुँ आवी रीते अमर्यादशीलना भरोसे रही नाइक दुःख खमुं छु. पण हवे छती आंखे केवी रीते पोतानी प्रेमदाने व्यभिचार करता देखी शकुं ! माटे आ कुलटाने तेना कर्मनो बदलो आ मारी चळकती तल- पारना घा बडे लेवा दो? जेवी तलवार मारवा उगामे छ तेवामा पाछो कुमार विचारवा लाग्यो के आवं साहस शा माटे कलुं जोईए. अने तेने एकलीनेज शामाटे गुनेहगार गणवी जोइए? त्यांज साये मारे पण जई जोईए. अने पूर्ण तपास कर्या पछीज तेनो निवेडो लाववो जोईए. बखते कोइना दवाणथी के देवतादिकना कारणे आम कर पडतुं हो तो तेमां ते अवळानो शुं दोष छ ? व्यभिचार जोया विना, निर्णय कर्या विना नाहक स्त्रीहत्यानु पाप शा माटे लेवें जोईए. एम पाछो शांति पामीने तलवार म्यानमां घाली शुं वने छे ते जोवा आतुर थई रह्यो. तेटलामां आकाशमार्गे विमान आवतुं जोयुं अने ते चंद्रशाळा नजीक आवी उमुं रहेलं अने फरकती ध्वजावडे आमंत्रण करेलु जोतांज राजकुमारी तथा तेनी सखी तेमा संभाळथी वेठां के कुमार पण अदृश्य थइ तेमां चडी वेगे अने विमान झपाटावंध आकाशमा उडयु. उत्तर दिशामां घणे दूर कोई अति रमणीय सरोवर हतुं. तेनी नजीकमा नंदनवनने शोभामां तिरस्कार करे एवं उद्यान आव्यु हतुं. त्यां जिनेश्वरर्नु रत्लोना प्रकाशवडे सूर्य करतां अधिक देदीप्यमान ·धम्मिलकुमार चरित्र. मंदिर पृथ्विना भूषगरुप भव्य प्राणीना उद्धार माटे स्थापन कराएल हतुं, ज्यां आगळ देवो तथा विद्याधरो पण पोताना आत्माना उद्धार माटे आवता इता. आचा मंदिरमा जो विधि प्रमाणे पूजन थाय तोज कल्याण थाय छे. पण जिनेश्वरोए कहेली विधिने अनुसरीने जो न करवामां आवे तो कल्याण थवाने वदले अकल्याणज थाय छे तेटला माटे जिनेश्वर भगवतो पूजन करनारने फरमाव्युं छे के तमारे दर्शन माफक ज्ञान अने चारित्रने पण यथाशक्ति आराघg जोईए कारण के प्रथम ज्ञान अने पछी दया माटे ज्ञान भणवाथीज आवश्यक क्रिया पण सम्यक प्रकारे समजाय छे अने जेटले अंशे समजाई तेटलीज करेली क्रीया संपूर्ण फळ आपनारी थाय छे पण एकला भणवायी के अकला पूजनथीन ईछित वस्तु माप्त थती नथी आ मंदिरमां पण विद्याधरो यथाविधि पूजन करत हता पण कोई विद्याधर जिनेश्वर भगवते कहेली विधि अनुसार न करता पोतानी स्वेछाए जिनेश्वरे रात्रिपूजन निषेध कया छतां जिनेश्वरखें पूजन तथा नृत्यादि त्यां रात्रिए कराववा मांडयु हतुं तेमां केटलीक कुमारी कन्याओने प्रथमथी तेमना मावापथी छानी रीत विद्याथी उपाडी लई जतो इतो अने ते- मनी पासे पराणे रात्रे आ जिनमंदीरमा नाटक करावतो हतो. तेवी घणी कुमारीकाओने पकडी तेमने वचनथी वांधी निरंतर रात्रे विमान मोकली वोलावतो इतो तथा परणेली स्त्रीने पण तेना पति पासे ज. वानुं बंध करी पराणे ब्रह्मचर्य व्रत पळावी रात्रिए त्यां विमान मारफते वोलावतो. आपणी गुणवानी स्त्री कनकवती पण तेवा निशाचर विद्या धरना फांसामां वाळपणाथी फसाई गई हती पोताना पिताना घेरे गोखमां वेठेलीने आ अधम विद्याधर छूपो उपाडी जई निरंतर त्यां नाटक करवा आववानी कबुलातथी तेने पाछी मूकी हती तथा परण्या पछी तेनी परवानगी मेळव्या पछीज पुरुप साये संसार भोगवचा फ- रज पाडी हती.

·द्रष्टांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतना मेदनी माहिती. ૨૨ जे चखते विमान त्यांची उपडयु त्यारे तेमां वे स्त्रीओ 'अने एक पुरुष हतो. ते त्रणे ज्यारे रस्तामा हतां त्यारे विमानमा रत्नोना प्रकाशे चारे वाजु अजवाळु थई रह्यं हतुं ते अजवाळाना लीघे गुणवर्मा कुमारे कइ दिशाए विमान जाय छे ते ध्यान राख्यु हतुं ते पवनना वेगने पण बाजुए मुके तेवा प्रवळ वेगथी झपाटाबंध चाली सेंकडो कोश आवी पहोंच्यु हतुं अने प्रथम कहेला मंदिर नजीक आवीने जमीन उपर स्थिर थतुं हतुं जेई त्यां स्थीर थयुं के तुर्त त्रणे जणां उतरी गयां. प्रथम कनकवती, त्यार पछी तेनी सखी, अने पछी गुणवर्मा कुमार मंदिरमा दाखल थया. हमेशना नियम प्रमाणे प्रथम जिनेश्वरने नमस्कारकरी वहारनामंडपमांज्या विद्याधर नरेश वेठेलो हतो. त्यांआवी पोताना जेवीज पकडायेली कुमारीकाओनी बाजुमा विद्याधरने नम- ‘स्कार करी सन्मुख उभी रही इती. चारेमा मुख्य आ कनकवती होवाथी प्रथम ते अने तेनी पछवाडे त्रण एम चार विद्याधरने पोतान आवागमन जाहेर करी उभी हती त्यारे ते विद्याधर नरेश महावळ राजाए जिनेश्वरोए निषेध कर्या छतां पण पोतानी स्वेच्छानुसार जिनेश्वरतुं पूजन कर्यु जेमा प्रथम स्नान करीने पछी पूजाना सर्वे भेदो बडे पूजन करीने पछी नाटक कराववा तथा नाटकने जोवामा उत्साह मानता महावळ विद्याधर नरेशे पूछ्युं के आजे नृत्य करवानो वारो कोनो छे त्यारे त्रणे कन्याओए कनकवतीने वतावी जेथा वि- द्याधरना हुकमधी तेणे नाच करवा मांडयो जेम ईंद्रनी सभामां रंभा अपसरा नाच करे तेम कनकवती नाच करती हती अने तेनी त्रणे सोबतणो ताळ वेणावीणु यथायोग्य वगाडती उभी रही इती आम- माणे ईंद्र तुल्य पोताने मानी आनंद पामी नाचनारी तथा वगाडना. रीने शाबाशी आपतो आश्चर्यथी डोकुं धुणावतो विद्याधर महावळ नरेश संपुर्ण सुखी पोताने मानतो हतो त्यारे अदृश्य रहेला गुणवर्मा कुमारने दुष्ट महावळनी आवी अघम वर्तणुकथी तथा पोतानीज ·१२६ धम्मिलकुमार चरित्र. पलिने पोताना देखता ईच्छानुसार पराणे नचावी तेमां पोताने संपूर्ण मुखी मानतो देखीने तेनां रवे रुवे ज्वाळा लागी रही हती. ते विचारवा लाग्यो के ते अधमे मारी स्त्रीने नाचनारी वेश्या तरीके बनावी जेतुं मोढुं कुरु देशना राजाओ पण जोवा समर्थ थया नथी तेवी मारी अर्घागनाने नचाववाथी ते राजाने तथा विद्याधरोने उत्सव थाय छे अने जे स्त्रीने हुँ तथा मारा घरवा स्त्रीरत्न तरीके गणी घरनी मालिक जाणीने तेनुं बहु मान करीए तेवी पवित्र प्रेम- दाने पोताना पतिमा सतिपणे रक्त छतां दासी जेवी बनावीने आ विद्याधर पोतानी पापणना इसाराची इच्छानुसार नृत्य करावे छ ? आ अधम विद्याधरे जिनेश्वरनी आज्ञानु उल्लंघन करी लोकनीतिनो त्याग करी अनाचार अंगीकार कयों छे तो तेने हणीने तेनुं प्रायश्चित् पुरेपुरं आप जोईए छतां पण भविष्यमा हजु ते केवां केवां दुष्ट कार्यों करे छे ते जाणवा माटेज हाल मारे तो मारा क्रोधने दवाची देवोर्ज जोइए. एम करी शांत उभो रहो वेवामा नाचतां नाचतां तेना पगना कंदोरामाथी घुघरी नीचे पडी के अवसर जोई कुमारे तुर्त उचकी लीधी ते नाचना रसमां पडेलाने कोईने मालुम पड़ी नहि पण नाची रह्या पछी घुघरी पड़ी गयेली ओछी थवाथी कुमारीने ते कंदोरामां खामी लागवाथी आजुबाजु शोधवा मांडी पण न मळवाथी राजकु- मारीए विद्याधर नरेशने जाहेर कयु पण रात्रि घणी जवाथी निंद्रा आवेली विद्याधर नरेशे जाणीने कडु के वत्स ! तुं हमणां जा? रात्रि घणी गई छे. तारी कींकीणी गमे तेम करीने काल सुधीमा शोधी आ- पीश! एम कही सौ रवाना थया अने सभा घरखास्त थई गई. जो के सौ सौने स्थानके जई निंद्रावश थई गया हता पण गुणवर्माकुमार तो मुवा पछी पण विचार समुद्रमा गोर्या खातो इतो के आ विद्याधर कोण? आ मारी स्त्रीने तेणे वश केवी रीते करी? मारी स्त्री मारा वश उतां विचारी शा कारणे परवश थई गई हशे तेनो उपाय शो करवो?

·प्रांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतना भेदनी माहिती. मारे क्यां सुधी वेसी रहेवू, गमे तेम थाय पण मारे तेनो उपाय करवोज जोईए. आम अनेक विचारो करतां आखी रात्रि पूरी थई सवारमा सूर्योदय थयो के कमळ विकस्वर थयां तेम तेनां नेत्रो पण खुली गयां धार्मिक क्रीया रोजनी माफक करी पाछो स्त्रीने त्यां जवा माटे पो- ताना मित्रने साये लीयो, त्यां जईने अनेक प्रकारनी आनंददायक पातोथी तेने संतोष पमाडी बाजी रमवा वेठां. एक बखत स्त्री जीती तेथी उल्लासमां आवीने स्त्रीए कयु के बीजी रमत रमवी होयतो काई पण शरत पकवी जाईए. फोकट हाथ घसे शुं दहाडो वळे ? कुमारे पण योग्य अवसर आवेलो जोइ गई राने मेळवेली घुघरी पोताना मित्रने प्रथम आपी राखी इती. ते मित्रने को के हे बंधो ! वारी पासे जो कांइ वस्तु होय तो आप के दाव खेलीने आनंद मेळवू ! कुमारीए आतुरताथी जोवा मांडयु तो मित्रे कींकीणी आपेली इती ते पोते गइ रात्रे गुमावेली हती तेज साक्षात् जोईने तेने धासको पडयो, जेथी उदास थवा छतां पण वीजाने ते वात जाणवामां न आवे माटे धीरज राखी वेठी पण कुमारे तेनो चेहेरो पारखी स्त्रीने मार्मिक शब्दोवडे पूछवा मांडयु के हे मुग्ध ! सवारनो वखत आनंददायी छतां मोढुं खीलवाने बदले वींछुए कर- उवा माफक हृदयमां दुःख पामेलीनुं मों कांतिरहित केम थवा मांडयु छ ? स्त्रीए धीरज धरीने कयु के हे स्वामिन् आ कींकीणी मारी छे ते मने आपवाने बदले तेनीज शरत वकवा वेठा छो ते केवी रीते हुं संतोप पामी शकुं? राजकुमारे पण हसीने कड्यु के जेम आ कींकीणी तारी छे तेम मारु राज्य अने हुँशुं तारो नथी के ? अने जो तारु सघळु होय तो पछी शुं शरतमा मूर्छ ? स्त्रीए कयुं स्वामिनाथ ! ते तो हुँ समजी, पण आ घुघरी तमारा हाथमां क्याथी आवी ? कारणके ते कोई पण स्थळे मारा कंदोरामांथाज पड़ेली तमारा मित्रना हाथमा आवेली छे, ·धम्मिलकुमार चरित्र. अने क्यां पडी ते पण हुं जाणती नथी गुमाया पछीज मने मालुम पडयु छे. राजकुमारे कुमारीने धैर्य आपवा कडं के आ ज्योतीपमा प्रवीण अने विद्यामां चमत्कारी मारो मित्र छे तेनुं वचन तीर्थकर वचन माफक प्रमाणभूत गणाय छे. तेने जे पूछ होय ते पूछ. कुमा- रीए पूछतां तेना मित्रे खुलासो कर्यो के ज्योतीपथी जाणीने आवती काले जोईतो खुलासो आपीश, आम स्त्रीने भ्रममा तथा भयमा पाडीने वखत थवाथी वंने मित्रो त्यांथी नीकळी गया.वीजे दिवसे पण सांजरे पोतानुं काम आटोपीने राजकुमार गुपचुप विमानमां बेसी स्त्री साये देवमंदिर रात्रे आची पहोंच्यो हतो. थोडीवार पछी हमेशना रीवाज प्रमाणे नाटक शरु थतां वीजी कुमारीकानो नाचवानो वारो होचाथी कनकवतीने वीणा वगाडवार्नु आव्यु. वीणा वगाडतां एक रसमां लीन थतां पगनो ठणको करतां झांझर नीकळी पडेलु ते पहेला दिवस माफक कुमारे कवजे करी लीधु हतुं. ज्यारे जवानो वखत थयो त्यारे झांझरनी फरीयाद विद्याधर नरेश आगळ करतां रात्री घणी वीती जवाथी तथा विद्याधरो केटलाक वेराई जवाथी क्रोधायमान थएला विद्याधर नरेशे वाकी रहेला माण- सोने धमकावीने कयु के रे विद्याधरो ! अहीं चोर कोण उभो थयो छ ? तपास करो के तमारा विना वीजो अहीं कोण आववा लाग्यो छ देरामा, अने वळी मारी सत्ता छतां पण चोर चोरी करी सुखे जाय ते केवी रीते वनी शके ? हुं तेने मारा कोपरुपी अग्निमां पतंग माफक वाळी नांखीश हे कुमारिका तुं धैर्य घर ! अत्यारेजो ! हुं तेनी शोधमाज छै. बीजे दिवसे हमेशनी माफक राजकुमार मित्रने झांझर आपा तेने साथे लइने राजकुमारी पासे आग्यो अने रमवानुं शरु करी वरावर रस आवतां कुमारीए कई पण शरतमा मुकवानुं कह्यु तथा घुघरीनो खुलासो माग्यो त्यारे कुमारे मित्रने इशारत करता ते वोल्यो के हे मित्रभायें ! तारी घुघरी साथे कोई वीजी वस्तु पण पडी गयेली ·द्रष्टांत चालु-ब्रह्मचर्यनी शरतना मेदनी माहिती. १२९ लममा देखाय छे माटे विचार करी तपासी जो के तारं वीजुं शुं खोवाय छे ? कुमारी आश्चर्य पामी तेना सामु ताकी ताकीने जोवा लागी तथा पूछवा लागी के, कहो देवरजी ! मारूं बीजं शुं खोवाय छे ? त्यारे मित्रे कडं के तारुं झांझर खोवाय छे अने जो ते आ रहुं. एम कही तेना हाथमा आप्यु. राजकुमारीए तेने जाई तपासी पोतार्नु बरोबर ओळखीने कयु के ते मारुंज छ पण मने ते जग्यानुं नाम तमे केम वतावता नयी? त्यारे निमित्तनो डोळ घालनारा मित्रे धीमे धीमे कहेवा मांडयु के हे गौरंगिाते स्थान तेजस्वी अने घणे दूर रहेलु होवाथी सामान्य माणसथी त्यां जवाय तेवू नथी. राजमुताए पार्छ पूछयु के त्यारे तमारा हाथमा क्याथी आव्यां? त्यारे गुणवर्माना मित्रे धीरजथी कह्यु के हे मुग्धे ! जेने आवो गुणनिधान गुणवर्मा जेवो मित्र मळ्यो छे तेने जगतमां शुं दुर्लभ तथा अशक्य छ ? आ सांभळीने लज्जा' पामेली कुमारीका मों नीचु घाली पृथ्वीमा पेसी जवा पृथ्वी पासे जगा मागवा लागी. तेना हृदयमां अनेक प्रकारना तुरंग उठवा मांडया केवे दिवसथी मारी वस्तु केम त्यां पडे छ अने त्यांथी अही केवी रीते आवे छे? माटे जरुर आ मारो स्वामी कोईनी सहायथी कांतो त्यां आवे छ अनेकांतो कोई दैवीक सहायथी अही पेठे त्यांना समाचार जाणी ले छे अने वस्तु स्यां पडेली मने भय पमाडवा माटे तथा आश्चर्यता वताववा माटे अहीं लावीने मने आपे छे, हवे मारो एके उपाय रह्यो नथी हुंझुकलं? क्यां जाउं? अने तेनी निद्राए भरेली आंखो जोतां चोकस थाय छे केते जरुर त्या मंदिरमां आवी मारो तमासो देखे छे अने अहीं आची मने छूपी रीते ईशारत करीने मने सतावे छे, अने आ जोशी बनेलो तेनो मित्र पण तेनी साथे मळी वने दंभ करी मने भोळीने ठगे छे.

·१३० धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २५ मुं. द्रष्टांत चालु-विघ्नकारी विद्याधरनो विनाश. कुमारे तथा स्त्रीए एकवीजाने पोतानो अंतर अभिप्राय खुल्लो न समजावा माटे अनेक वीजी वातो काढी पण बने तो हृदयमा समजी गयां इतां के अरसपरस एकवीजानी चोरी पकडी चूक्यां हतां पण खुल्लु कहेवाय ते न होवाथी स्त्रीनी दीनताथी करुणा आणीने कुमारे तेने मिष्ट वचने संतोष पमाडयो अने मित्र साथे नीकळी पाकीनो दिवस जेम तेम पूरो करी फरी रात्रे विमानमा जवा माटे कुमारीना महेलमा छूपो रह्यो हतो. पण पहेलो पहोरचीती जवा छतां पण कुमारी तैयार न थवाथी रोजनी माफक सखीए तैयार थवार्नु कह्या छतां पण तैयार न थवाथी सखीए तेनुं कारण पूछतां तेणे कयु के हे पेन! मारे हवे आ दुनियामा मोढुं देखाडवानो वखत रह्यो नथी कारणके वे दिवसथी मारो पति छूपी वातथी जाणीतो थयो छे अने मारी खोवायेली वस्तुने मारा आगळ प्रत्यक्ष लावीने, वतावीने मने भय तथा आश्चर्य पमाडे छ. हवे हुँ केवी रीते त्यां आची शकुं? जो त्यां जावं अने वने भेगा थाय तो कांतो विद्याधर नरेशर्नु अनिष्ट थाय के कांतो वीजु अनिष्ट थाय माटे आजे मारे तो नहीं आवळू तेज सारं छ. गमे वे याओ हुँ दुराचरणी नहि छतां पण मने अत्यारे कलंक लाग्युं छे अने मारु दुराचरण जाणतो पति मारु शु करशे ते पण मने सम- जातुं नथी. हे प्रभो ! अत्यारे माराथी आ भयमांथी केवी रीते मुक्त थवाशे ? माटे तुं चाली जा अने पूछे तो कहेजे के तेना शरीरे ठीक नथी. कुमार स्वीनां आवां दीन वचनोथी विचारवा लाग्यो के, मारा जेवो वळवान पति माथे छवां पण परवश पडेली भय पामेली कुमा- रिकानी आवी दयाजनक स्थितिनो अंत मारे शा माटे न लाववो ·३ द्रष्टांत चालु-विनकारी विद्याधरनो विनाश. १३१ जोईए ? जोउ छ थाय छ? एम विचारतो कुमार प्रियवंदा सखीने एकली जती जोईने पछवाडे अदृश्यरूपे वेसी गयो भने देवमंदिरमा आव्यो. प्रियवंदा मोडी आवतां विद्याधर नरेश महा कोपायमान थएलो थाकीने राजकुमारी विनाज प्रभुतुं स्नात्र करीने रंगमंडपमा नाटक करावतो वेठेलो इचो तेणे प्रियवंदाने धमकावया मांडी के, रे मूर्ख ! तारी सखी हजु केम नथी आची ? आवो प्रमाद करवायी तेने शुं नुकशान थशे ते तुं तथा ते जाणती नथी के ? मियवदाए भय पामीने कयु के तेने शरीरे ठीक नयी माटे वाट जोईने हुँ एकली आवी छु, माटे क्षमा करो ! विद्याधरनरेशे तेनी लुच्चाई जाणीने कडं के ते खोटुं बोली. नथी आवी तो तेनी शिक्षा तेने योग्य थशे पण तुं खोटापणामां भाग लेनारी छ तेने तो जरा स्वाद चखाडे एम कही गळेथी पकडी मारवा जतां प्रथम तेने कयु के, तारा इष्टदेवतुं स्मरण कर. तेथी प्रियवंदा भय पामीने प्रार्थना करवा लागी के, हे विद्याधर नरेश ! में तेज धार्यु हतुं अने तेज थयुं छे. अस्तु. पण मने जगत्ने शरण आपवा योग्य एवा जिनेश्वरतुं आ भव अने भवोभव शरण हो ! अने लोकिकमां मारी सखीनो स्वामी जगत्तुं रक्षण करवा एक- लोज समर्थ छे. तेवा गुणवर्मा कुमारतुं चीजें शरण हो ! आगमा तेल होम्या माफक तेने अतिशय क्रोष व्यापतां विद्याधरनो स्वामी मारवा खड्ग उगामी जेवो घा करवा तैयार थाय छे तेटलामा कुमारे प्रगट थई कयु के रे अधम ! अवकाने त्रास आपनारा ! वीकणने वीवडा- बनारा ! दीनोने डरावनारा ! पोताने वीर माननारा ! तारु वीरत्व वीरने बताव. अवळा उपर तारी तलवार जतां तारं सारं थवावें नथी. तेंजो के जिनेश्वरनी पूजार्नु निमित्त वचमा आणी अनाचरण जिनेश्वरना मंदिरमा आदरवा मांडथु छे पण तेनुं फळ हवे साक्षात् अही मळशे. अविधिए खाघेलु औषध पण अमृत जे छतां माण लेना हळाहळ विष समान शरीरमा परिणमी प्राण हरे छे, वाळा- ·धम्मिलकुमार चरित्र, ओने मावापथी छूपी उचकी तेने आवी रीते रात्रे पनववी, तेना भोगमा अंतराय पडाववो, पतिथी छूपां आवां कारस्तान करवां ए शुं तने कोई पण प्रकारे योग्य हतुं के ? माटे तैयार था, सामे आव, अने तारं वीरपणुं मने बतावी दे ? एम कही बने लडवा माटे तैयार थई. अनेक प्रकारे युद्धमा दाव खेली पोतपोतानी कळायी एकवीजाना प्रवळ घा पण चुकावी दीघा, अने घडीकमां पासे आवतो अने घडी. कमां जुदो पडतो उछळतो कुमार एक छतां अनेकरुपे देखावा लाग्यो हतो. आखरे पुण्यमा प्रवळ एवा राजकुमारे तेना अत्यंत अहंकारनो अंत आणवा पापर्नु प्रायश्चित आपवा समान तेनु डोकुं तेना घड उप- रथी दूर करी दीधैं. आ समये कुमारनी युद्धकळाथी तथा न्यायपक्षयी संतुष्ट यएला देवोए तेना उपर पुष्पवृष्टि आकाशमांयी करवा साथे जयनाद गुणवर्मा कुमारना नामथी करवा मांज्यो. स्वामिना मृत्युथी भय पामेला तेना अनुयायीओने गुणवर्मा कुमारे धैर्य आपी छोडी दीपा अने कुमारीकाओने मुक्त करवायी तेथो ते कुमारने पगे लागी उपकार मानी आशीर्वाद आपवा लागी अने रोते रोते कईवा लागी के, तमारी पत्नी माफक आ दुष्ट निशाचरे अमन वचनथी बांधी लई कुमारीपणे राखी हमेशां नचावी वेश्या जेवी पनावी छे, तेम हजु अमारु लम पण थवा दीधु नथी. आज निर्भयपणे अमे तमने वात करी शकीए छीए. कुमारे सौ कन्याओने पोतपोताने स्थाने पहोंचाडी हर्पमेर प्रियवंदा साथे राजकुमारीना महेलमा आन्यो. ज्या प्रियवंदाए सखी आगळ तेना शूरत्वनुं वर्णन करवा मांडयुं हतुं ते पहेला कनक- वत्तीए डायु अंग पोतार्नु फरकवाची तथा पतिनो उल्लासमान चहेरो जोवाथी शुभ समाचारर्नु अनुमान करी दीवू इतुं, अने ज्यारे सखाए बुल्लेखल्लू कहुं त्यारे विशेषआनंदवाळी थईने कहेवा लागी के, सखी तारु पियवंदा जे नाम छे त आज तें सत्य करी पत्ताव्यु छे. आज ·द्रष्टांत चालु-विनकारी विद्याधरनो विनाश. वन्नेए निर्भयपणे वातो करी. सखीए पण समय जोई दूर थवाथी बन्नेए परण्या पछीनी पहेली रात्री आजेज मानीने यथायोग्य आचरणथी मनुष्य जन्मने सफळ मानता इंद्रियोना विषयने सेवता उघी गया इता. माणसना मनमा ज्यां सुधी विघ्न जणाय त्यां सुधी दीनता उत्पन्न थाय अने इच्छित कार्य थवा आनंद पामी निर्भय थाय छे अने मनमा दुःखने बदले मुखना तरंगो थाय छे परंतु एक पण घडी एवी नयी के कर्मधारी माणसो निर्भयपणे एक क्षण पण सुखथी नीति काढी शके ! कारण के माणसो शुं धारे छे त्यारे विधि तेथी उलटुंज करी मूके छे.

·१ धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २६ मुं. द्रष्टांत चालु-भाईना मृत्युनुं वैर लेनार विद्याधर. भयंकर समुद्रमा तणातां अने मोजांना सपाटामां उछळतो एक युवान् पोताना बचाव माटे तरफडीयां मारतो इतो अने तेना भाग्यो- दयथी एक भागेला वहाणर्नु पाटी हाथमा आवतां तेणे तेनी साथे मित्रने भेटवा माफक वाथ भरी लीधी हती अने भूख तरस वेठीने सात दिवस सुधी तेनी मददी तरतो रह्यो हतो.अने मरणतोल थया छतां पण मनोवळथी हिंमत राखी तरीने आठमे दिवसे किनारे आवी पहोंच्यो हतो. जेथी वधारे हिंमत लावी दु:खने विसारी मरवाना भयने दूर थएलो जाणी किनारे आवी चारे वाजु तपासवा लाग्यो हतो त्यां एक बाजु लांवे मुधी समुद्रे देखाव दीपो त्यारे वीजी बाजु गहन धन शुन्य देखातुं हतुं. पण गहनवनमां कोई पण माणस मळशे तेवी उमे- दथी काळजु कठण करी आगळ चाल्यो. एक बाजु वाघना वराडा सांभळवा छतां पण निर्भयपणे तेणे चालता चालतां पाणीनी शोधमां नीकळेला एक हाथमां कमंडळ लीधेला जोगीने जोयो तेथी ते जोगी पासे कुमार जइने आनंद पामीने तेने पूछवा लाग्यो के तमे कोण छो ? अने आ अरण्यमां तमे क्याथी आन्या छो? त्यारे योगीए कड्यं के, बुद्धिमान कुमार!हुँ योगी छ अने तमारा जेवा भूला पडेलाने आश्रय आपी सारे मार्गे चडाववा परमात्मानुं ध्यान करता तापसना समुदाय भेगो हुँ रहुं छु. पण तुं कोण छे ते कहे. कुमारे कयु के हुँ गुणवर्मा नामनो राजपुत्र छ अने कोईए अदृश्यपणे मने न समजाय तेवी रीते मारा महेलमांथी भरऊंघमाथी उपाडीने मने एकदम समुद्रमा फेंकी दीघेलो हतो. ते पाटीउं हाथ आववाथी देवगुरुनी कृपाथी पाछो किनारे आवी तमारा दर्शनार्थे' तमारा सामे आची उभो छु. तेना ·अष्टांत चालु-भाईना मृत्युनुं वैर लेनार विद्याधर. १३५ खिन्न तथा दीन चहेराथी तापसे तेनी भूख, तरस, थाक टाळवा जंगली फळ तथा निर्मळ झरणतुं पाणी तथा विश्रांति स्थळ बताची आराम लीधा पछी कह्यु के, हवे चालो, अमारा आश्रममां. वडील गुरुने मळीने आनंदथी दिवस गुजारो. एम कही तेने साथे तापस आश्र- ममां आव्यो. त्या अनायासे खुणामां एक स्त्री रोती वेठेली जोईने तेने घणुं आश्चर्य लाग्युं अने तापसने तेनु नाममम पूछयु. एक तापसे आनंद पामीने कुमारने पूछयु के हे वत्स! आ वाई तारी स्त्री छे के केम? जो तारी स्त्री होय तो मुखेथी तेनुं वृत्तांत सां- भळ! त्रण दिवस पहेला हुं फळ विगेरे लेचा माटे आ नजीकना वनमा फरतो हतो त्यां लताना झुमखामां एक स्त्री दीन स्वरे पोकार करती इती के हे, वनदेवीओ! हे दिग्पाळो! तमे मारी आ नम्र विज्ञप्ति सांभळो! मारो पति मारा माटे केटला दुःख खमी रह्यो हतो, अने आखरे कोई पण रीते दैवी सहायथी तेणे मारी गुप्त वात जाणीने पोताना सत्वथी मारा भयने टाळ्यो हतो अने घणे दिवसे हुं तेनी सोडमां मुती हती; पण कोई मारा कमभाग्य के पापना अत्यंत अघोर अशुभ प्रकार उदय थवायी कोण जाणे केवी रीते तेने तथा मने जुदेजुदे स्थळे फेंकी दीघां छे के, तेनो पत्तो हजु लागतो नथी अने हुँ पर्वतमा भ्रमण करती केटलेक दिवसे नीचे आवी तेने समुद्रमा फेंक्यार्नु अनु- मान करी तेनी शोधमां भटकती त्रण दिवसथी लागलागट अहीं फरु छ, अने हवे मारी आशा पण नाश थवा मांडी छे. जेथी तमारी सा- क्षीए मारो प्राण त्याग करूं छु. कदाच ते पूछतो जीवतो आवे तो तमे कहेजो के तमारी अर्धांगनाए तमने अत्यंत दुःख आपीने पोताना असा वियोगना दुःखने वधारे वार सहन करवा अशक्त थईने लाचा- रीए वळाकारथी पोताना प्राणोने पतिने परभवमां शोधवा माटे अर्पण कर्या छे. रे उडतां पक्षीओ ! सांभळो मुखमा लीन थएला आ देवो कंदाच मारा पतिने शोध करवा ते आवे छतां पण जवाव न देतां ·धम्मिलकुमार चरित्र. तमे तेने मारी बात याद करावजो. एम बोलती अवळाए पोताना गळामा पोताने हाथे फांसो नांखी माण तजवा उद्यम करचा मांडयो. नेथी में तेना वचनोनी दया आणी तेनी पासे जई वेनो फांसो तोडी मरती अटकावी शांत स्वरे क[.. हे पुत्रि! आई अकृत्य न कर, न कर ! त्यारे अवळा गभराईने कहेवा लागी. हे मुने! मारा पतिने शोधता थाकीने तेमना विना रहेवा अशक्त होवाथी हुँ मरु छु तेने तुं शा माटे अटकाववा चाहे छे? में शुभ चिह्नोथी कयु के हे वत्से ! तुं चिंता न कर, प्रण दीवस पछी तारो पति आज आश्रममा तने मळशे. कुमारे मनमा विचार्य के हजु मारं पुण्य काइक वाकी रह्यु देखाय छे नहि तो आवो अनुकुळ संजोग क्याथी आवत ? माटे चाल आगळ सौ सारु थशे एम मनमा चितवी तापस पासेथी पोतानी स्त्रीने लई तेमनो मोटो उपकार मानी तेमना तपमा तथा धर्मध्यानमा विन न आवे माटे तथा घेर सौ चिंतामां पडयां हशे तेमनी चिंता दूर करवा माटे तापसोतुं मन संतोप करी तेमनी रजा लई थोडेक दूर सुधी तापसे बतावेला वनना रस्ते थई धोरी मार्गे आव्यां अने तापसने पाछो फेरवी बने पगे चालतां सांजना वखते एक नदीना किनारे आव्यां. जो के घ[ संकट तेमणे वेठयुं हां, चालवानी शक्ति नहोती, कोमळ अंग हत्तुं, पगे चालवानो महावरो नहोतो, अनेक प्रकारना स्वा- दिष्ट भोजनना निरंतर स्वाद लेतां हजारो नोकर चाकरो खमा खमा करता, पाणी मागतां दुध मळतुं, ते सघळु वीसरी रेशम अने जरीना गादलामा मुनारां अत्यारे भरजंगलमां नदीना किनारे रेतीमा आळो- टतां पडी आनंदनी वातो करी रात्रि गुजारता थोडीवारमा निद्रावश चयां इतां.

·द्रष्टांत चालु-दुर्जननी चालु दुर्जनता. प्रकरण २७ मुं. द्रष्टांत चालु-दुर्जननी चालु दुर्जनता. बने जणां निर्भयपणे मुतां हता, ते दिवसे सांजना विश्रांति लीघा पछी स्त्रीने संतोष करी पूर्वनो अधिकार गुणवर्माए पूछता स्त्रीए कडं इतुं के हे स्वामिनाथ ! जे अधम विद्याधरे तमने ओचिंता उच- कीने दरियामां फेंक्या हता तेज विद्याधरे पाछळ्थी तुर्त आवी मने उचकीने कहेवा मांडयु के, रे पापिणि ! तारा माटे मारा भाईनो पात तारा पतिए कर्यों छे अने तेना मरणथी तमे हवे मुखथी संसार केवी रीते भोगवी शकशो? माटे जेम में तारा पतिने समुद्रमांनाखीने मगरनो कोळीओ कर्यों छे तेम तने पहाडनी टोच उपर शिकारी पशुनी भक्ष्य वस्तु करीश. जोके हुँ परपुरुषना स्पर्शने पण वाच्छु नहि छतां ते अधमे मने उचकीने मारी दुर्दशा करवा चूरो करवा माफक पत्थरना टुकडा माफक मने फेंकीने ते भागी गयो. कोई पुण्यना प्रभावथी हुँ बची गई अने रान भयंकर भागमाथी धीमे धीमे दृष्टि पहोंचाडी, मैदानमा उतरी तमारी शोधमा दरिया किनारे भटकवा लागी. वाकीनी बावत तो ते पिता समान भला तापसे तमने कही वतावी छे. आ वात सांभळीने केटलोक शोच थया छतां पण बने भेगां थवाथी फळ खाईने त्यां घरनी माफक निर्भयपणे सुतां हता. निद्रा सर्व हितनो विनाश करनारी छतां केटलाको तेने सुखदायिनी गणे छ. जो के दिवसे सारी रीते महेनत लेनारने रात्रे विश्रांति जोईए तेने माटे तद्दन वृद्धने एक पहोर, पाकी वयना युवानने वे पहोर, काची वयना वाळ- कने त्रण पहोरनी अने तद्दन नाना वाळकने चार पहोरनी पण ऊंघ जोईए तो पण वाळक परवश होवाथी तेना मातापिताने तेनी चिंता राखवानी छ, पण जेओ उमर लायक समजणा छे तेओए निद्राने ·धम्मिलकुमार चरित्र घटाडवी जोईए तथा निद्रा लेवा छतां पण एवी निद्रा न होची जोईए के घरमां कोई चोरी जाय के आग लागे के कोई घाटो पाडीने थाके वो पण जागे नहि. आवी केटलाकने खराव निद्रा होय छे तो तेश्रो विचारा वळता घरमां वळी मरे छे, तेमना घरमां चोरो निर्भयपणे चोरी करे छ, केटलाको मोडी रात मुधी नाटक तमासामा भटकी के ना, लखीने जागता रही पछी घोर निद्रामा मुवे छ तेवाओ पछी सवारमा आठ वाग्या सुधी दरिद्री माफक आळोटे छे. तेवाओने घणे मकारे नुकशान छे. खरं जोतां दश वाग्या पछीथी चार वाग्या सुधीनी निद्रा लेवी वधारे सारी छे तेमां पण घोर निद्रा तो नन जोईए. ज्यारे घरमां घोर निद्रा न जोईए तो पछी भरजंगलमा ज्यां चारे वाजु चोरनी, लूटारानो के भयंकर पशु पक्षीनो डर होय त्यां तो केवी रीते निर्भयपणे निद्रा लेवाय? आई छतां पण ते कुमारने हजु दुःख वधारे वेठवार्नु हतुं तेथी वैरिणी निद्राए तेने घेर्यो अने अधम विद्याधरनो लाग फाल्यो, बन्नेने उचक्यां. एकने पाछो दरीयामा फेंक्यो अने पेलीने पहाड उपर फेंकी दीधी अने अधम विद्याधर हर्प पामतो पोताना स्थाने जतो रह्यो. तेमणे स्वममा कष्ट जोयुं नहोतुं, जे एक वखत भयंकर कष्ट सहीने केटलेक श्रमे पोताना नगर नजीक आववानी तैयारीमा हतां तेवामां आ कष्ट आवी पडवाथी सामान्य माणस तो ते अधम विद्याधरना भयथी उचकातांज भाण त्याग करी देतो भयंकर समुद्र- माथी के मगरना भयमांथी के पहाडना शिखरना विहामणा देखाव- मांथी उतरी वाघ विगेरेयी वराडा पडाता जंगलमां केवी रीते वची शके ? पण ना! ज्यां मुधी ते भवमां दुःख सुख भोगववा नक्की थयां होय ते पूरां थया विना केवी रीते मरी जाय? कुदरत तेने वचाववाना संजोगो पण तेवा करी आपेछे, गुणवर्मा समुद्रमा पड्यो, पाटीयुं हाथमां आव्यु, तेने वाझी पडयो, तरतो किनारे आव्यो, पाछो तापसनो आश्रम देखायो त्यां प्रथमनी माफक पाछी अर्धांगना भेगी थई. अने ·द्रष्टांत चालु-दुर्जननी चालु दुर्जनता. १३९ तापसे तेमने प्रथम जती वखते निर्माण कयु इतुं के आ लोकोने पार्छ एक वखत अहीं आव पडशे ते प्रमाणे साक्षात् जोयुं तेथी कुमारने संतोषकारक वचनोथी कर्मनी विचित्रता समजावी शांति उपजावी अने बने पाछां प्रथमनी माफक चाल्या. तेओ केटलेक दिवसे तेज नदीना किनारे सांजना पहोंची रस्तानो थाक उतारवा, अंगनी मलीनताने दूर करवा बने जणे स्नान कयु अने दिवस छतांज वनफळादितुं भोजन करी पाछां त्यां रेतीमांज सुवानो विचार करतां हतां पण उत्तम माण- स तो प्रथमथीज सचेतन होय छे अने मध्यम होय तो ते पण एक वखत ठोकर खाधा पछी सावचेत थाय छे. तेम गुणवर्मा कुमारे विचार कयों के, मारी बुद्धि तथा कला सर्वत्र विजय आपनारी छतां प्रमादने वश यई में पूर्व निद्रा करी तो आटलुं दुःख खम्युं छे तो हवे शा माटे निद्रा लेवी जोईए? पतिना सुवा पछी स्त्रीनो मुवानो धर्म छे अने तेने दिवसनो लागेलो थाक दूर करवा माटे तेनी चरणसेवा करवाने दासी माफक वर्चन करवानो प्रेमदानो धर्म होवाथी अत्यार सुधी वियोगमांज दहाडा गयाथी आज पाछो तेवो समय मळवाथी तेने मुवानी वाट जोती कनकवती बेठी इती पण पतिने तो निद्रा लेवाने बदले जागतोज वेठेलो जोई पत्नीए पूछयु हे नाथ! वातोमां घणो वखत काढया छतां थाकने दूर करवा शा माटे निद्रा लेवा हजु उद्यमवंत थता नथी ? पतिए कयु हे सुंदरी! आ संसारमा में तथा तें पूर्वे शां पाप कयाँ छ के हजु सुधी मुख तो लेश पण देखातुं नथी. वळी जेम मोढा आगळ कोळीओ बतावी मोढामां मूकवा वखत आवे के झुटवी ले तेम आपणी दुर्दशा विधि करावे छे; माटे क्यां मुधी आपणे आवा दुःखथी पीडायला रहीशु. एम कही निसासो नाखतो पाछो विचार समुद्रमा लीन थई गयो. पति माफक प्रेमदाने पण तेवू हृदयमा वारंवार दुःख सालतुं इतुं छतां पण पतिने हिंमत आपवा छाती कठण करी कहेवा लागी के, ·धम्मिलकुमार चरित्र. हे मिय ! तमे विद्याधर जेवा दुष्ट निशाचरने दैवीक शक्तियी शोधीने मने बंधनमुक्त करी अने हजारो राजामां वीरत्वनी छाप पाडी वेओने जानैया वनावी मारी साथे लग्न कीg छे तो हवे किनारे भावी शा माटे पाछा दुःख समुद्रमा डवो छो? दुःख वीजा वीर पुरुषोने नथी आव्यां? अ॒ तेथी तेओ हिंमत हारी गया हताशुं हिंमत राखवाथी पछवाडे अधिक सुखनी प्राप्ति नयी थई! माटे विचार समुद्रमा तर- फडीयां मारवा करतां शांतिथी शयन करो के, हुं पण आपनी चरण सेवा करी विश्रांति लडं? आवां पत्नीनां धैर्यतावानां वचनो सांभळीने तेना मनमा विशेष उत्साह आव्यो, नर्बु जीवन आव्यु, हजारो शत्रु- ओने इराधी दीघा जेटलुं वळ उत्पन्न थयु अने शांत चहेरे स्त्रीने कहेवा लाग्यो के, मुशीले ! तारं कहे योग्यज छे अने हुँ पण तेषां अनेक संकटो आवे तो पण कंटाळनार नथी छतां पण निद्रा लेचा मारी ईच्छा यती नथी. कारण के, एक वखत निद्रा लीधी तो आटलं कष्ट वेव्यु छे. अने पतिनी सेवा करवानो सतिनो धर्म छतां पण आजे तुं विश्रांति के कारण के, पुरुपो तो धैर्यता अने वळने धारण करनारा होवाथी गमे तेवा थाकने गणता नथी पण स्त्रीनां हाड कोमळ होवाथी चालवाने अशक्त छतां मारा वरावर जोसमेर चाली आचेली होवाथी थाकने दूर करवा निद्रा ले अने सुखथी शयन कर, पण अधम विद्या- घर पाछो दगो न दे, माटे मने तो जागतोज रहेवा दे. कारण के, वळवाननुं वळ जागे त्यां सुधीज छे अने मने भय पण लागे के के, तेनी विद्यानो ते खोटो उपयोग करवा रात्रदिवस आपणुं छिद्र शोधतो वेठो रहेतो हशे अने लाग जोई पार्छ दुःख देवानी तैयारी करी अहीं आववानी ईच्छा राखतो हशे. आम घणु कहेवाथी स्त्रीने झोका आव- वाची इच्छा नहि छतां पण निद्रावश थईने पतिना सामे अचेतनपणे पड़ी. त्यारे कुमार सुकेला पांदडांनी शय्यामां स्त्रीने सुतेली मुकीने चारे वाजु निहाळतो विद्याधरनी राह जोतो उभो रह्यो हतो.

·पण द्रष्टांत चालु-दुर्जननी चालु दुर्जनता. जेओ सज्जन छे तेओ स्वना पण बीजार्नु अहित चहाता नथी पण पोताना कर्मनोज दोष नाणीने कर्मने तोडवा प्रवळ प्रयास करे छे अने तेथी तेओ जगत्ने मित्र तरीके गणी कोईनायीपण भय पाम्या विना निश्चितपणे धर्मने आराधीने मनुष्य जन्मने सफळ करे छे. जेओ दुष्ट छे तेओ पोतार्नु कोईए बीगाडयु होय अथवा बीजाए प्रेरणा करी होय तो गमे तेवा उत्तम माणसने पण शत्रु गणीने पोताना दोष जोया विना तेनुं वीगाड करवा चाहे छे पण तेना भवळ पुण्यथी तेनुं बीगाडी शके नहि त्यारे रात्रदिवस मनमा खेद करतो आर्तध्यान करदो रहे छे अने बीजानां छिद्रो शोध्यां करे छे अने वारंवार पोते पीडाई वीजाने पीडे छे. तेवी रीते ते अधम विद्याधरे वे वखत राज- कुमारने तथा तेनी स्त्रीने दुःख दीधा छतां पण तेओ नमरवाथी तेमने मारवातुं चिंतवतो आजे लाग मळवाथी पोतानी विद्यावडे तेमनुं स्थान जाणीने आव्यो इतो. तेना मनमा एमज हतुं के, आजे पण पूर्वनी माफक लाग फावशे. पण ज्यारे ते आवीने जुए छे त्यारे एकली स्त्रीने जोईने आश्चर्य पामीने जेवी स्त्रीने दुःख देवा माटे उचके छ तेवोज कुमारे हाकोटो कर्यों के, जेम सिंहनी त्राडथी वकरं गभराय तेम ते विद्याधर भय पामी गयो अने ज्यारे कुमारे नजीक आवी खुल्ली तलवारनो वीजळी माफक चमकारो देखाडयो के, ते पोतार्नु मोत नजीक आवेलं जाणी वेभान थइ गयो. तेनी विद्याओ पण क्यांय जती रही तेथी ज्यारे कुमारे वेने उद्देशीने कयु के, रे दुष्ट ! रे छळ- शोधक! तने हुं शी शिक्षा करूं ? शिक्षानुं नाम सांभळी ते कालावाला करवा लाग्यो के, हे वीर पुरुष! हुं जाएं छु के मने मारा अपराधथी मोत शिवाय वीजी शी शिक्षा मळे तेम छे ? छतां दीनपर दया कर. एज मारी छेल्ली प्रार्थना छे. राजकुमारे भय पामताने स्थिर करवा तलवार म्यानमा घालीने कोमळ वचने पूछयु. रे निशाचर! आवो तुं सत्वहीन छे त्यारे शा माटे अमारा विरुद्ध आव वर्तन वारंवार करे ·૨૨ धम्मिलकुमार चरित्र. छ ? कारणके, मुखमा सुतेलाने अजाणपणे उपाडी समुद्र तथा पहाड उपर मरवा फेंकी देवा ए अति निंदनीय अने शत्रुने पण आदरणीय नथी? त्यारे ते बोल्यो हे सत्व शालिन् ! हुँ भाग्यहीन छु. मारा दुर्भा- ग्यनी शी वात कहुं ? कारणके, सत्वहीनता मारामां के अने चीरत्व मात्र तारामां छे. आपणा वेनी सरखामणी केवी रीते थाय ? तारा सामे ईंद्र पण टकवाने असमर्थ छे तो तारु अहित करवा स्वममां पण कोण चाहे ? छतां पण भाभीना मेरायला वाळबुद्धिना आ अधमे पोतानी विद्यानो गैरउपयोग करी तमने नाहक दुःख दीधुं छे अने तेना पापना वीजरुप आ मरणयी पण अधिक दुर्दशाने माप्त थयो छ ? अने भविष्यमां मारी शुं गति थशे ते तो प्रभुज जाणे छे. भयथी कंपेला अने हाकोटाथी हथीयाररहित थएलाने मारवो अयोग्य जाणीने अभयदान आपीने फरीथी स्त्रीनी प्रेरणाए न दोरावानी शिखामण आपी छोडी दीधो. ज्यारे आ विद्याधर सिंहना पंजामाथी हरण छूटेलु जीव लईने भागे तेम भागी गयो. त्यार पछी स्त्रीने सुतेलीज रहेवा दईने पाछली रात्र सुधी जागतोज वेसी तेनुं रक्षण कर्ये अने माता- काळे न्यारे स्त्री जागी त्यारे तेने विद्याधरनी वात कही संतोष पमाडी वने जणां स्वदेश तरफ चालतां थयां. عالم ·द्रष्टांत चालु-धर्मोपदेश, दीक्षानी ईच्छा, पुरुषार्थनी मंदता. १४३ प्रकरण २८ मुं. द्रष्टांत चालु-धर्मोपदेश, दीक्षानी ईच्छा,पुरुषार्थनी मंदता. "पाणीने मनुष्य जन्म पूर्वना पुण्यथीज मळे छे तेमां पण धर्मोप- देश देनार गुरुवर्यनो समागम थवो अति दुर्लभ छे अने ए वे कदाच प्राप्त थाय तो पछी धर्मपर श्रद्धा थवी मुश्केल छे. ए त्रणे प्राप्त थना- रने ते आदरवानी शक्ति अतुल्य भाग्योदये प्राप्त थाय छे, अने ए चारे प्राप्त जेओने थयां होय तेओ जो धर्म आराधवामां कदी प्रमाद करे छ तो ते मुग्धजनो महा पुण्ये मळेला चिंतामणी रत्नने व्यर्थ गुमावी देवा माफक आचरण करे छे तथा हे भव्यजनो ! जो तमने जन्म मर्णयी अने अनंत रोगोथी भरेला एवी अनादिकाळना शरीर बंधनथी मुक्त थर्बु होय तो तमे प्रमाद छोडीने, इंद्रियोना विषयोने त्यागीने, आत्मातुं शुद्ध स्वरुप ओळखीने तेमांज लीन थाओ पण आपा तरभ्य एवा अनंतकाळ दुःख देनारा स्वादिष्ट वस्तुओना भोगोपभोगथी विरक्त थाओ. वळी जेम वेपारी विदेशमां भटकीने अल्पभार अने बहु मूल्यवाळा अमूल्य रत्न शोधे छे तेम तमे त्रण रत्नसमान ज्ञान- दर्शन चारित्रनी वांच्छा राखो." आ प्रमाणे सुधासमान मधुर वाणीए उपदेश देता शान्त मुद्रा- वाळा मुनिवर्यने देखीने स्त्रीसहित आवता गुणवर्माकुमारने ते वचनो काना पडतां हृदयमा अति आल्हाद थतां रोमराजी विकस्वर थएलो ते कुमार त्यां जईने गुरुवर्यने पगे लागीने यथोचित स्थाने वेसी शांत चित्ते उपदेश सांभळवा लाग्यो. वळी गुरुए कह्यु, हे मुग्धजनो! जेने तमे तमारा मानीने तेन माटे रात दिवस अनेक प्रकारनां कष्ट सहो छो अने रक्षक तरीके-सहायक तरीके मानी रह्या छो तेवा वहाला पुत्रो, ·१४४ धम्मिलकुमार चरित्र, सुंदर स्त्रीओ ने इंद्रासन जेवू राज्यासन पण तमने भयकाळे रक्षण आपी शकतां नयी, पण तमारो संबंध पूरो था कांतो ते तमने छोडी जशे अथवा तो तमारे तेमने मुकीने पण चालते काळने स्वाधिन थर्बु पडशे. आचां हृदयभेदक परलोकळ हित करनारा वचनोने हृदयमा रुचावीने वैराग्य तरंगमा रंजित थतो कुमार स्त्रीने धीमे रहीने कहेवा लाग्यो, हे प्रिये ! आचो अमूल्य समय फरी फरीने आवतो नथी माटे जो तारी इच्छा होय तो हुं शिवपद प्राप्त करवाने दीक्षा ग्रहण करूं. पोने वश थएला आपणे बनेए कई मोर्छ दुःख खम्युं नथी, अने राजवंशमा जन्म लीधा छतां के अरण्यना वासी भीलभीलडी समान आपणे दुःखज वेठयुं छे. अने ते छतांपण काळ आवीने क्यारे कोळीओ करी जशे ते पण मालुम पडतुं नथी; माटे तपश्यारुपी तल- वारवडे दुःखरुपी बंधनने आपणे बंने दूर करी दईए. त्यारे पत्नीए कवू हे नाथ ! तमे सर्व सत्य कहो छो. सुरेंदना सुखोनेपण वीसरावे एवं शिवपदनुं मुख कोण नथी वांच्छतुं ! पण भयंकर सो जेम अमू- ल्य निधाननी आसपास फरी गृहण करनारने अंतराय करे छे. वेम इंद्रियो उन्मत्त बनीने आपणने तेवा उत्तम पदने प्राप्त करवा विन करी रही छे. वळी आपणुं तारुण्य हजु खोलतुं छे. भोगाकांक्षा पूर्ण थई नथी, तेम भोगोपभोगर्नु मुख आची आवीने दूर थई गयेनुं छे. तेथी थोडो पण काळ जो सांसारिक विषयमुखमा निर्गमन करवामा नहि आवे तो स्थिरताथी चारित्र पाळवार्नु आपणाथी पनी शकवं मुस्केल छे. तेथी हे नाथ ! जो कोई त्रिकाळज्ञानी गुरु बीजी वखत मलगे तो आपणाथी चारित्र पळशे के नहि तेनो निर्णय करी चारित्र गृहण करवू, कारणके व्रत लईने जो पाळवामा प्रमाद करवामां आवे तो महान दोप प्राप्त थाय छे. स्त्रीनां आवां हीनसत्वनांवचनो सांभळी व्रतमा दृढ आदर धरनारा गुणवर्मा कुमारे कयु हे मुग्धे ! भविष्यमा ·द्रष्टांत चालु-धर्मोपदेश, दीक्षानी ईच्छा, पुरुपार्थनी मंदता. १४५ मृत्यु क्यारे आवशे तेनो भरोसो नथी तेम तेना भरोंसे वेसीने व्रत लेई| ए पण अचोकस छे. माटे उत्तम पुरुषो तो ज्यारे वैराग्यदशा अंतरमा स्फुरे छे त्यारेज पोतार्नु आत्महित करी ले छे अने इंद्रिीना प्रवळ समुहने रोकवामां आत्माने समर्थ जाणे छे. वळी ज्ञान तेने सहा- यक थाय छे, अने गुरु सेवामां वेठेला मुशिष्यने मोह पण पराभव करवा शक्तिवान् नथी तो तेनी दासीओ विषय तृष्णाओ शें करी शकवानी छे. छतां पण तारं मन इजु अस्थिर छ माटे थोडो वखत तारी समाधि माटे हजु राह जोईश; एम कही गुरुने नमस्कार करी बन्ने जण नीकळी देश तरफ चाल्यां.

·धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण २९ मुं. द्रष्टांत पूर्णाहुति-विधिनी विचित्र कृत्ति-कनकवतीनी भ्रष्टता तथा गुणवानी दीक्षा. कर्मनी दशा केवी विचित्र छे, मोह नामना दुष्ट राक्षसे जगत्ने घेरीने भला भला समर्थ पुरुषोने कायर बनावी, निर्लज वनावी पाय- माल करी दीधा छ तेओ विचाराओए आखी जींदगी सुधी शीलवत तथा सदाचार पाळी आवरु मेळची होय, पुण्य बांध्यु होय, अशुभ- कर्मने तोड्या होय छतां पण जो मोहनो लाग आवे अने माणस प्रमादी थाय तो कुकर्ममा दोरातां वार लागती नथी अने पूर्वनी शुभ कमाणी जती रही अशुभ कर्मनी मोटी खोट आवे छे. विश्वामित्र जेवा राजपिने मोहे नचावीने व्रत भंग करावी तपस्यानो भंग करावी अप्सरानो उपासक वनावी दीघो छे. इंद्र जेवाने गौतमऋपिनी अह- ल्या स्त्रीनो वांच्छक बनान्यो छे. काळीदास जेवा कविने सुपुत्रीना शील उपर दृष्टि करतो को छे, भर्तृहरी जवानी अति माननीय पिंग- लाने कुमागे दोरी छे जेथी परमार्थ साधनमा जेणे जींदगी गुजारी छ तेवा वीरविक्रमने पण देशनिकाल थर्बु पडयुं छे अने तेनाज पश्चा- तापथी भर्वहरीने राज्य छोडवू पडयु छे. पृथ्वीराज चहुआण, करण- घेलो, माधव विगैरे जेनां दृष्टांत जोईए, तेओ सघळा गुणवान हता, तेओने पण मोहे निर्गुणी वनावी स्वपरना हितनो नाश करनारा कर्या छे. जेओ अहंकार राखे छे के मोह मने शुं करनार छ ? हुँ नीतिथीज चालीश. इंद्रिओ गृहस्थावासमां पण कवज राखीश, तेवाओना अहं- कारने क्षणवारमा क्षीण वनावी आ मोहे पायमाल कर्या छे तेथीज वीरमभुए सर्व जीवोने फरमाव्युं छे के तमे समय मात्र प्रमाद न करो! जो प्रमाद थशे तोज मोहर्नु जोर चालशे अने जेओए प्रमाद कयों छे ·विधिनी विचित्र कृति कनकवतांनी भ्रएता, गुणवानी दीक्षा. १४७ तेओ मोटा चौद पूर्वना पारंगामी महान् विद्वान मुनिराजोने पण संच स्थानथी भ्रष्ट करी अधमगतिए पहोंचाडया छे, तो सामान्य जीवोनुं शुं कहे ? ते प्रमाणे कनकवती सति जेवी सुलक्षणा स्त्रीने पण भोगा- कांक्षामां दृष्टि रही अने व्रत लेवामां प्रमाद कीघो तो आगळ चालता केवा बुरा हाल थाय छे ते आपणे जोईए. एक धन धान्यथी भरपूर एवा नगरने रस्तामां आवेलुं देखीने विना पैसे शहेरमांथी माल तथा स्थान मळवार्नु अशक्य होवाथी अने साथे लइ ठाम गम लोकोना देखता भट- कवू अयोग्य लागवाथी शहेर वहार नजीक जे उद्यान हतुं तेमा एक छायावाणुं शाड जोई तेने त्यां साडी पोते शहरमां गयो. जुगारवडे धन मेळवी खावाना पदार्थों मीगइ फळ विगेरे लेइ ज्यारे पाछो आवे छे ते वखते घणा लोकोने ते शुभ शुकनना कारणरुप थतो हतो तेना देदि- प्यमान चेहेराथी तथा चालवानी खूवीथी तथा हाथमां आवी रीते पदार्थ लई एकलो पगे केम चालतो हशे तेना माटे अनेक प्रश्नो करनारा तथा आदरमान आपनारा तेने घणा मळत तोपण स्त्रीने एकली मूकवी अयोग्य लाग्याथी तुरत ते पोताना स्थाने आव्यो. स्त्रीने प्रथम तृप्त करी पछी पोते भोजन ली, पण ते वखते तेनां केटलांक चिन्होथी मालुम पडयुं हतुं के तेना चहेरा उपर एकदम फीकाश आची हती, तेतुं कारण गुं, एम विचारतां तेना मनमां आव्यु के वखते तेने तेनां सगांवहालां सांभरी आन्यां हशे अने स्त्रीनो स्वभाव कोमळ होवाथी तेने रडवू पण जलदी आची जाय छे, छतां पण तेनी खात्री करी जो ! एम विचारी दिशा जवानुं वार्नु करी वाडना ओठे पोतानी स्त्रीने पोते न जणाय पण पोत तेने जाणी शके तथा तेनी चेष्टा वर्ती शके. स्त्री एकली पड- पाथी जमीनमा पुरुष स्त्रीजें जोडं चीतरी तेने निहाळी निहाळीने जोवा लागी तथा पंचम स्वरना उद्गार कोयल माफक काढवा लागी. थोडीवार पछी वियोगनां चिन्ह वतावी आळस खाती दीर्घ निःशासा मूकवा लागी अने चारे दिशामां धारीने जोवा लागी त्यारे गुणवर्मा ·धम्मिलकुमार चरित्र. कुमारे आ सघळु जोयुं त्यारे तेना मनमा चोकस थयुं के तेनुं प्रेम पात्र वीजु कोइ अही तेने मळी गयेलं होवू जोइए अने तेना माटे आ उदास थइने वेठेली छे अने घडी घडीमां तेनो स्वभाव बदलाय छे. पण इजु तेनी पासे जो हुँ एकदम प्रगट थाउं त्यारे तेनो चेहरो बद- लाइ जशे तो जाणीश के ते जरुर व्यभिचारिणी छे. तेथी एकदम आव्यो त्यारे तेना धारवा मुजव स्त्रीए पोतानो प्रथमनो देखाव गोठवी दीघो हतो अने पूछतां खुलासो आपतां पण गभरायला जेवी दीसती हती, छतां पण पक्को निर्णय कर्या विना तेने कइ पण वधारे कहेवू के मानी लेबु ते अयोग्य धारतो हतो तेथी ते दिवसे त्यांज आश्रम शोधी रह्यां इता. थोडीवार पछी कुमार त्यां एकलो फरतो हतो. तेवामां कोइए तेने पूछयु के हे बंधो! अहीं अमारा राजकुमारने जोया के? त्यारे गुणवर्माए पूछयुं के ते कुमार कोण छ ? त्यारे ते माणसे कयु के शंखपुर नामर्नु आ नगर छे तेमां इशानचंद्र राजा छे, तेने गुणना सागर समान गुणचंद्र नामना कुमार छे पण ते राजानी कीर्तिने कलंक लगाडनारी चालमा फमायलो ते राजकुमार कोई अही नवी आवेली परदेशण स्त्री उपर तेना रुपी मोहित थयेलो छ, अने तेनो मिलाप एकांतमा इच्छी मने कोई कार्यवें वहानु वतावी दूर करी दीधो हतो, ते कार्य करीने अहीं आवतां तेने न जोवाथी तेने शोधुं हुं अने तेने ते स्त्री मळी के केम ते तमे जाणता हो तो कहो ? गुणवाए वातनो निकाल लाववा कयु के तेनुं ईच्छित थवाथी ते तो शहरमां गयो. आ चात सांभळी आची मनोहर मुग्धा एकदम मळी गई तेथी आश्चर्य पामतो ते माणस शहेरमा गयो त्यारे कुमार विचारवा लाग्यो के आ संसारतुं स्वरुप कोई विचित्रन छ, तेनो पार पामवा कोई समर्थ नथी. घडी घडीमां माणसनी चिओ वदलाती जाय छे. एक वस्तुथी वीजी अधिक वस्तु ज्या मुधी प्राप्त थई नथी त्यां सुधी तेने पोतानी मानीने तेना उपर प्रेम थाय छे अने विशेष सुंदर चीजी मळतां पाछा भाव ·विधिनी विचित्र कृति-कनकवतीनी भ्रष्टता, गुणवानी दीक्षा. १४९ वदलाइ जाय छे. एवा अनिश्चित् अनित्य पदार्थपर हरघडी चंचळ थता मनवाळा स्त्री पुरुपर्नु जोडे केवी रीते टकी शके ? खरेखर अनेक प्रकारे संतोष करी कोई पोतानी मानीने संसारमा मोहित थाय तोपण आखरे एनुं चित्त कदापि पण एक थवातुं नथीज, पण हजु ज्या सुधी तेने विशेष कलंक लाग्युं नथी त्यां मुधी हुं तेना मामातुं नजीकमां राज्य छे त्यां तेने मूकीने मारु ईच्छित कार्य जे दिक्षा लेवानुं ते पूर्ण करीश. एम विचारी स्त्रीने साथे लेई तेना मामाना शहेरमां गया. आवा तेमना दयाजनक रंक देखावथी कन्यानो मामो पण आश्चर्य पामी गयो. पछी सघळी कथा सांभळी तेमने दिलासो आपी रहेवा योग्य स्थान आपी त्यां राख्यां. ज्यारे राजकुमारे राजकुमारीने पेला अन्य राजपुत्रनो प्रसंग थया पछी चालवावें कहेटु त्यारे तेनामां रक्त होवाथी शरीर दुःखवानु तथा थाक लागवानां अनेक बहानां काढी त्यां रोकावा ईच्छा करी हती पण कुमार विचक्षण होवाथी तथा तेने मामाने त्यां मुकी संसारना मोहथी छुटवा ईच्छा राख्याथी पोतानी स्त्रीने तेना मामाना सहवासमा राखी तेने कुमार्गे चढवानो अटकाव करी पोते पोताने कृत कृतार्थ थएलो मानीने स्त्रीने जणान्या विनाज दिक्षा लेवाने माटे जेम कारा- गृह (केदखाना)माथी चोर भागे तेम नीकळी गयो अने गुणरत्न नामना गुरुवर्य पासे जई भावशत्रु (क्रोधादि)ने हणवा माटे जिनेश्वरोए कहेली दिक्षाने ग्रहण करी, पोताना आत्मानुं हित करवा पर ज पूर्ण लक्ष आपवा लाग्यो. रात्री पूरी थतां जागेली प्रेमदा पतिने पासे मुतेला न जोवाथी थोडीवार रही पोताना मामाने जाहेर कयुः मामाए पण चारे बाजु माणसो मोकली तपास करावी पण तेनो पत्तो न लागवाथी रोती भाणेजीने धीरज आपी के, अहीं रही धर्मध्यान कर? तेम हुँ पण त्यां मुधी तेनी तजवीज करावी तेनो मिलाप करावी आपीश. अहीं रहेवामां तने घर माफक कोई पण जातनी अडचण नथी.

·धम्मिलकुमार चरित्र. कर्मनी विचित्रतानो पार नथी, रकने राजा अने राजाने रंक वनावे छे, तेम आ विचारी अवळाने कर्मे दगो दीधो हतो अने तेनुं हृदय सतित्वने छोडी असतित्वमा प्रवेश करी गयुं हतुं. तेना मनना विचारो पूर्वे शंखपुरना राजाना कुमारने अत्यंत रुपवान् जोयेलो होवाथी तेमांज दोडया करता हता अने हवे पति जे वचमां विनरुप इतो ते पण नीकळी गयो हतो. तेम तेना मनमा खात्री पण थई हती के तेणे मारुं कोई पण रीते दुष्ट चरित्र जोयु हो तथा तेना वैराग्य रंगमा विशेष वधारो थवाथी मारा दुर्गुणोनी उपेक्षा करीनेज नीकळी गयेलो जणाय छे तो हवे मारे पण मारा मननुं अभिलषित कर जोईए; छतां पण लोकलज्जाए त्रण दिवस सुधी पतिनो शोक करी वाह्यत्तिथी अनेक प्रकारे लोकोना मन उपर पोताना सतित्वनी असर करीने लाग फावतां चोथे दिवसे मध्य रात्रे रस्तो पकड़ी गई इती. यार उपर प्रेम तेनो रथ बन्यो हतो, हृदयनो उत्साह तेनुं भातुं थयु हतुं, भोगनी तृष्णा वळती मसाल वनी हती, चालवानी त्वरा (वेग) तेनी सखी बनी हती, युवावस्थानो मद (उन्माद ) ते शुभसूचक शुकन थयो अने कामदेव तेनो रस्तानो भोमीयो थयो हतो. रंक विचारी अवळा पतिना स्थानथी भ्रष्ट थएली शीलने त्यागी कुरस्ते सेक्षा तैयार थई हती पण तेना नशीवमा मुख मात्र देखवा- रुपज हतुं. पूर्वना पुण्य विना भोगोपभोगो प्राप्त क्याथी थाय? अने थाय तो मुखधी भोगवाय केम ? अने विषयभोगनी तृप्ति बाँच्छे तो क्यांची मळे ? ए तो इंद्रियोने उन्मत्त अश्वनी माफक ज्ञानरुपी लगा- मथी कवजामा राखे तो इच्छित स्थाने पहोंचाडे, अने मोक्षतुं सुख मेळवे; पण आ विचारीने ते सुख अहीतुं पण लख्युं नहोतु तेम पर- लोकतुं पण लख्यु नहोतुं. शंखपुरना राजपुत्र पासे ते निर्भयपणे आवी पहोंची अने राजकुमारे तेने पाणयी पण अधिक वहाली गणीने तेने सर्वे राणीओमा श्रेष्ठपद (पटराणीनुं पद) आप्युं हतुं. पण तेथी ·विधिनी विचित्र कृति-कनकवतीनी भ्रष्टता, गुणवानी दीक्षा. १५१ पूर्वनी राणीओ आवी कोई परभारी नाम ठाम वगरनी वेश्या परे परण्या विना घरमा पेठेलीने महालती जोईने तेओनाथी घडीभर पण सुखे वेसातुं नहोतुं, तेम राजपुत्र पण तेमने गणकारतो नहोतो. तथा ते विचारीओए बीजो कोई उपाय न जोई शक्याथी तेने छूपी रीते झेर आपीने तेनो निकाल आण्यो हतो, अने ते मरतां दुश्चितवन करी दुर्गतिमांन गई. अने सात सागरोपमथी अधिक दुःख भोगववानु, चोथी नारकीर्नु स्थान तेना माटे निर्माण थयु तेनो पति गुणवर्मा कुमार संसारखें तथा कर्मर्नु विचित्र रुप समजीने ज्ञान ध्यानमा चित्त राखी तपश्यावडे अशुभ कर्मनो नाश करी इंद्रियोना विषयोने विषसमान गणी तेनो वीलकुल भरोसो त्यागेलो होवाथी अंतकाळे पण सर्वे जीवो उपर पण मैत्रीभाव भावीने समाधि मरणे देवलोकमा उत्पन्न थयो. त्यांथी सागरोपमनु सुख भोगवी उत्तम कुळमा अवतार लेई वीजा भवमां मोक्ष नशे. माटे हे कुमार ! तुं आ गुणवर्मा कुमारनी कथा सांभळीने इंद्रियोना विषयथी निवृत्त था! त्यारे कुमारे कर्बु हे स्वामिन्! आप कहो छो ते सत्य छे. में पण इंद्रियोना विषयोने वश थवाथी अतिशे दुःख भोगव्यु छे. गुरुए पूछयु हे भद्र ! ते शुं दुःख भोगव्यु छे ते यथास्थित वर्णव ? धम्मिले कह्यु के हे मुनिवर !जेणे दुःख वेठ्युं नथी अने वीजाना दुःखे दुःखी थतो नथी अने दुःखने हणवा समर्थ नथी तेना आगळ दु:ख कहे- वामां शो सार छ ? मुनिवरे कयु के हे वत्स! में दुःख वेठयुं छे तेम दुःख हरवाने समर्थ छु तेम अन्यना दु:खोने सांभळीने करुणाना लीधे मारं हृदय पण मीजाय छे माटे निश्चितपणे तारुं वर्णन कहे, त्यारे धम्मिले पोतातुं पहेलेथी छेल्ले सुधी वर्णन कयु. ते सांभळीने करुणाना सागर एवा ते मुनिवरे तेने धीरज आपवा पोतानुं वृत्तांत केहेवा मांडयु.

·१५२ धम्मिलकुमार चरित्र. प्रकरण ३० मुं. मुनिवर्यतुं वृत्तांत. सघळी संपदाओना भंडाररुप अवंती देशमां उज्जयिनी नामनी नगरी माणसोना मनना मनोरथो धर्म, अर्थ, काम वडे निरंतर पूरे छे ते नगरमां शत्रुने संतापरुप जितशत्रु नामनो राजा मध्यान्हना सूर्य माफक प्रकाशनो हतो. तेने अमोघरय नामनो सारथी क्षत्रीओमां भूषणरुप अर्जुनने कृष्ण माफक मळ्यो हतो, तेने यशोमती नामनी अर्घागनाथी अगलदत्त नामनो तेजस्वी पुत्र उत्पन्न थयो हतो. आ नानो वाळक पोतानी माताना खोळामां निरंतर रमनारो छतां पोतानी वाळ बुद्धियी तेना हृदयर्नु दुःख जाणी शकवाने असमर्थ हतो. पण ज्यारे ते काईक समजणो थयो ते बखते कोई पण कारणे तेनी माताना आंख- माथी चौधार आंस पडतां जोई पूछवा लाग्यो के, हे मात! तने एबुं शुं दुःख छ के तेना लीधे तुं रात्र दिवस रडे छ, दुनियाना रंगथी तदन अजाण्या पोताना पुत्रने जाणीने मातार्नु हैयु विशेष भराय छतां पण धैर्य आणी कहेवा लागी के हे वहाला! तुं दुनियामा जन्म्या छतां पण हजुं वाळ बुद्धिनोज रहेवायी मने निरंतर रडवू आवे छे, जो तारामां काई पण सत्व होत तो तारा पिताना मरणथी अत्यंतकारी घा लागवा छतां पण काईक दिलासो लेत, के मारो सुपुत्र वेना पितार्नु उत्तम पद अने राज्यतुं मान पाछु मेळवशे, पण अत्यारे तेमांनु किंचित् पण चिन्ह देखातुं नयी मुर्ख अबळाओ पविना मर्णयी पोताना वैभव- नो नाश यएलो जाणी रात्र दिवस रडे छे तेर्बु रडवू कोई पण रीते सारु नयी पण घरनो मोभो साचवनार पाणथी वहालो पति निराश्रय मूकीने चाल्यो गयो एज मने वधारे दुःख दे छे. कदाच तुं जो मोटो घाय अने विद्याओ भणीने तारा वापर्नु महत्व प्राप्त करे तो मारा ·मुनिवर्य वृत्तांत- दिलने दिलासो लेवानुं स्थान छे नहि तो पछी आ किंचित् आजी- विका आपणा घरमा छे ते पण खवाइ जतां मारे तथा तार केवी दुःखद अवस्था भोगववी पडशे ? ते तो तने विचार पण क्याथी आ. वे? अरेरे! तारा पिताना मरणना बदले मारु मोत थयु होत तो वधारे सारं थात! कारण के आ घरना महिमानो पराभव तो न थात! अने जराक ते दुःख विसारे पडे छे के पाछो जाणे मने बाळवाने माटेज तारा पितानो प्रतिपक्षी आ रस्तो तेने फरवा जवानो नहि छतां पण वहींथी छल छलाणी जेवो वनी घोडो खेलावतो पोतानी चालाकी बतावतो पारंवार नीकळे छे अने ते तारा पितानीज साहेवी होवाथी मने वारे वारे रडवू आवे छे. माटे हे पुत्र ! जो तुं माताना दु:खने पूछतो होय अने तारामां जो केइ पण समजशक्ति होय तो तुं विद्या भणीने तारा वापना पदने फरी प्राप्त कर. आ समये पुत्रना दिलमां पोतानी माता माटे अतिशय लागी आव्यु इतुं अने पाळक छतां पो. ताना माण सुधां पण माताना दुःखने दूर करवा माटे अर्पण करवा तैयार हतो तेथी कहवा लाग्यो के हे मात! आज्ञा आप के हुँ हमणां ने हमणांज अहीं ज्यां विद्या हुन्नरनी पाठशाळा होय त्यां भणवा चा- ल्यो जाउं ! पुत्रनी आवी हिंमत जोई मातार्नु हैयुं उल्लासमय थई गयु अने बोली के हे वत्स! तने अहीं भणवामां घणां विन छे. प्रथम तो वारा वापनो प्रतिपक्षी तने उमर लायक थयेलो जाणीने हणवा प्रयत्न करशे अने तेमां नहीं फावे तो पछी भणवानुं बंध करावशे अथवा वी- जी रीते तने पीडशे, माटे तुं अहाथी दूर थाय तेमांन हाल तो सारं छ. तारा पितानो परम मित्र दृढ प्रहारी नामनो कोसंबी नगरीमा शास्त्र अने शस्त्रनी नीतिमा निपुण छे तेनो आश्रय लेतोज तारुं भवि- ण्य सुधरे तेम छ. आ प्रमाणे पुत्र माताए त्यांज वात करीने संतोप मान्यो हतो पण माताथी न्यारे पुत्र जरा छुटो पडयो के पोताना भविष्यना कल्याण मादे वेना मनमा अनेक मकारना तुरंगो उठवा ·३५४ धम्मिलकुमार चरित्र. मडिया हता अने ते तरंगोमा उल्लसित थयेलो बीजे दिवसेज माताने पो लागीने तेनो आशीर्वाद लईने सिंहनी माफक वीजानो आश्रय लीधा विना पीतानुं नशीब अजमाववा परदेश नीकळी गयो हतो तेनी उमर जो के तदन नानी नहोती तो पण तेवा एकना एक वाळकने पतिना वियोगे निरंतर दुःख पामती तेनी माता तेने स्वमे पण बहार कांढवा ईच्छे नहि पण अणचालते 'पतिना प्रतिपक्षीने सन्मुख उभो रहेवा जोवाने पुत्रने प्रवीण करवा माटेज काळजुं कठण करीने छूटो पायो हतो. रस्तानां अनेक दुःखोने भोगववा छतां पण शुन्य चित्ते नहि गणकारतो कौसंवी नगरीमा प्रवेश करीने परमेश्वरना नामनी माफक गुरुना नामनो जाप करतो पूछी पूछीने अध्यापक पासे हॉसथी आवी पहोंच्या हतो. वडीलोने विनय करवामां तत्पर एवा आ पाळके ते अध्यापकने कोई पण वखत नहि जोया छता अत्रे फक्त नामनी ओळखाण आप्याथीज सन्मुख रही मस्तके अजळी लगावी भणाम कयों इतो. अध्यापक पण आवा विदेशी नाना पाळकने विना कारणे हैयाना उल्लासथी नमस्कार करतो जोई ज्यां तेनी दिव्य कांति जोईने तेने पोताना पुत्रथी पण अधिक प्रेम तेना उपर थतो हतो जेथी खोळामां वेसाडी माथे हाथ फेरवी स्नेह दृष्टियी दिलासो आपी पूछवा मांडयु. हे वत्स! तुं कोण छे ? कयांथी आवे छे ? तारी शुं वाण छे ? आम मने अजाण्याने शा माटे आटलो वयो प्रणाम करीने वोजा तळे दवावे छे? त्यारे ते वाळके पोतार्नु तथा पोताना पितानुं नाम तथा ठेकाणु आप्यु तथा भणवानी ईच्छा जणावी. आटलुं जाणवाथी ते अध्यापक मोटा विचारमा पडी गयो के आहा!शुं नशीवनी वली- हारी छ के राज्यमा अति माननीय मारा मित्रनो पुत्र आवो एकाकी अनीयनी माफक पगे चालीने मारे त्यां आवे! जेने खमाखमा कहे- नारा सेंकडो माणस होय, जेन वेसवाने माटे अनेक वाहन होय, जेने पहेरवा ओढवा माटे अनेक प्रकारनां वस्त्राभूषण होय, जेनुं लालन ·मुनिवर्यनु-वृत्तांत. पालन करवाने केटलीक धाव माताओ होय, ते वाळकना एक रंक वाळक जेवा हाल! अरेरे तेनी. मावाए तेने शा माटे एकलो मूक्यो हशे! तेना वापनी स्थितिमां केवो फेरफार थयो हो! एम विचारी पछी पार्छ पछयु, हे वत्स ! तारी आवी दुर्दशा एकदम कम थई ? तुं छूपो नासी आव्यो छे, के तारा वापनी राज्य रिद्धि नष्ट थई छे, के तेना उपर राज्यनी इतराजी थई छ, के तने काई वीजें थयुं छे? अरेरे हुँ केवो निर्भागी के मारा मित्रनी में घणा परसथी कई पण खवर पूछावी नथी ! त्यारे तेजस्वी पाळके माताए कहेली वार्वा पोताना पिता संवं- धी सघळी ते पिताना मित्रने जणावी. कोमळ वचनोथी कहेता पाळ- कना एक एक वचनयी वींधाता काळजाथी ते अध्यापक मित्रनी दुर्द- शाथी पोतानी मोटी उमरने पण विसारी नाना वाळक माफक पोके पोके रहवा काग्यो अने ज्यारे हैयुं भरायलं खाली थयुं त्यारे रडतो बंध थई मित्रना पुत्रने छाती सरसो चौपी कयु के, हे वत्स! तारे कई पण ओछु लगाडवू नहि, हुं तने मारा पुत्र तरीके भणावीश, पण कहे वारे कई विद्या शीखवी छे? तेणे धनुर्विद्या शीखवा ईच्छा जणाव्याथी वीजी विद्याओने गौणपणे शीखवी. राजाओने अति प्रिय एवी वीरत्व- दर्शक धनुर्विद्या तेने मुख्यपणे शीखववा मांडी. योग्य गुरु अने बिनयी बुद्धिवान् शिष्य मळी जवाथी गुरुए तेने शीखववामां जरा पण भेद- भाव राख्यो नहीं तेथी ते शिष्य पण उल्लासथी भणवा मांडयाथी दिवसे दिवसे उत्तम गुणोथी वधारे प्रिय थवा मांडयो हतो अन तेथी तेने धनुर्विद्यानो अनुभव मेळववा माटे गुरुनाघरना पछवाडे मोडं मेदान हतुं तेमां जवा लाग्यो. प्रात:काळे विद्या अध्ययन वधारे श्रेष्ट थतुं हो. वाथी सवारनो वखत ते त्यां गुजारतो हतो, तेवामां नजीकना घरनी बारीमाथी कोई युवान वालिकाए वेने अभ्यास करतां जोयो. आ अभ्यास करनार जने आपणे पूर्व वालक अवस्थामा जोयेलो ते हवे विद्यामा दीनपरदीनवधारोकरवा साथे उमरमां पण वधतां वधतां युवा- ·धम्मिलकुमार चरित्र. वस्थामा आवी लाग्यो हतो तेथी तेजस्वी कांति साथै शरीरनो देखाच पण युवतीओनां काळजां विधवा समान थतां हां ! विद्यार्थीने वहालुं ज्ञानज होचाथी ते युवक पोतानी भणवानी वस्तु सिवाय बीजे क्यांय पण नजर फेंकतो न होवायी केटलाक दीवस मुधी ते स्त्रीना कटालना फांसामां आव्यो नहोतो पण एक वखत स्त्रीए पोतानी लज्जा छोडीने तेने पोतानो मेम खुल्ली रीते जाहेर करवा माटे जेम आकाश- माथी प्रसन्न थएली देवी पुष्प दृष्टि करे तेम तेणीए खीलेला गुलाब कमळ विगैरेनी दृष्टि करी तथा तेनु काळजें विशेष प्रकारे वींधवा तेनी छातीमा पुष्पनो सुगंधी दडो अतिशय उत्साहथी फेंक्यो. जेवी आ स्त्री भरयौवन अवस्थामा हती तेवो आ इतो, छतां पण पोताना अभ्यासने खामी न लागे तेम गुरुना मनने जरा पण अंदेशो न आवे माटे तेणे स्वीनां सघळां कृत्य उपर उपेक्षा करवानुज योग्य घायु हतुं. इंद्रियोने कवजामा विद्यार्थीए अवश्य राखवीज जोईए ते आ युवक सारी रीते जाणतो हतो, तथा गुरुनी आज्ञा पूर्ण रीते पाळवा तत्पर हतो छतां पण ते मुंदरीतुं पूर्णचंद्र जे, अमृत वरसावनारं मुख खोलेली पद्मलता माफक विकसित अंगोपांगवाळी मनोहर मुग्धा वखतो वखत तेना हृदयमां याद आन्या करती हती! तो पण हाथीने जेम अंकुश चढे महावत कबजामा राखी शके छ तेम ते राखतो इतो, छतां पण ते सुंदरीए तेना वारंवारनी उपेक्षाने दूर करवा अशोक वृक्षनी डाळी पकडीने सन्मुख उभीरहीने एक दिवसे प्रकट शब्दोमा पोताना मनोभाव जणावती हती तेथी तेना शरीरमां सुतेलो मदोन्मत काम प्रकट थवाथी शरमने कोरे मुकीने अगडदत्त स्त्रीने पूछवा लाग्यो, हे मुग्धे ! तुं कोण छ ? अने मने अजाण्याने पो- तानो प्रेम दर्शवीने शा माटे विद्याकळाना अभ्यासमा विघ्न करे छ ? खीए कोमळ अने मधुर वचनेथी धीमे धीमे कयुं के, हुंआ घरना मा- लिक पमदत शेठनी श्यामदत्ता नामनी पुत्री छु अने तारा सौंदर्य अने ·मुनिवर्यतुं वृत्तांत.. कांतिथी आकर्षायली गोखमां बेसीने निरंतर तारी राहा जोया करूं ई. क्षुधातुरने जेम दुधपाकने देखीने जमवानी ईच्छा थाय छे, वेलडी जेम वृक्षने चींटावा ईच्छा करे छ तेम हुँ कामथी हणाई अनाथ बनेली तारा आश्रय नीचे रहेवा ईच्छु छ माटे हे दीनोना उद्धारक ! कोई पण रीते तुं मारो उद्धार कर!हजपणअगडदत्त तेना तरफ जोइए तेवू लक्ष आपतो नहोतो तेथी नीचे उतरी एकांत जोई तेना पगमा पडी. दूरथी पण चंद्र शीतळ मुधा वरसावे छे, दूर रहेळु खीलेटु कमळ मुगंधीना रजकणो आपे छे, दूरथी पण वागेलुं वार्जीत्र कानमां मधुर शब्दो मोकली आपे छे. चीतरेली पाणी दूरथी पण माणसना नेत्रने स्थिर करे छ, स्थंभ साये स्थिर रहेली पुतळी देवांगनानो देखाव आपी माणसोना मनने मोहित करे छ तो आ साक्षात् सघळा गुण धरावनारी सामे आवीने उभी रहीने प्रार्थना करती लीलावती कोने मोहित न करे ! अने तेथी अगडदत्त पण पोतानी स्थिरताथी विमुख थइ चंचळ बनी गयो पण गुरुनो दाब माथा उपर सज्जड होवाथी ते स्त्रीने कहेवा काग्यो के हे तन्वंत्रि ! तारं कहे सत्य छ ! अने हुं वीर पुत्र होवाथी तारं रक्षण करवा योग्य छु छतां पण गुरुना घरमा गयेलो सूर (सूर्य ब्रहस्पतिना घरमां जाय त्यारे) पण सारां कार्य करवाने अयोग्य थाय छे तेम हुँ हजु गुरुना कबजामा होवाथी तेनुं मन दुःखावीने विद्यामां विघ्न पाडीने वने गृहण करवातुं हुं हाल कोई पण रीते योग्य धारतो नथी. आवां तेनां वचनोथी कंटाळेली मुग्धाए कयु के, रे सत्वशालिन् ! आ तारं वीरत्व के के साक्षात् प्रेमदा मार्थना करे छे छतां पण वचमां गुरुनो भय राखे छे! जाणतो नथी के कळाना रसिक एवा चंद्र गुरुनी स्त्री अहल्या सायेज भोग भोगववा भविष्य कलंक लागनारं जाणवा छतां पण आतुर थयो हतो. (आ लौकिक कथा छे) आम वचन चातुरीथी तेने वोलतो पण मुंदरीए पंथ करवायी ते नम्र थएको अगडदत्त कहेवा लाग्यो, हे ·૨૮ धम्मिलकुमार चरित्र स्त्री ! तारं कहे सत्य छ छतां पण तुं धीरज राख, हुँ अवसर मळे तारं इच्छित करीश. तेने आवां वचनोथी पण संतोष न थवाथी अगडदत्ते सोगन खाधा के ज्यारे हुं अवंती जइश त्यारे तने जरुर साथे लेतो जश. मातानामनने संतुष्ट करवा, वापनो अधिकार पाछो मेळववा अने भविष्यमां पोतानी प्रतिष्ठा कायम रहे तेवी विद्याकळा प्राप्त कर- वामां तेणे तन मन अर्पण कर्या छतां पण ते कमळ मुखीए तेतुं हृदय जीती लीपाथी एकज हृदयमा विद्या अने ललना वे शोको समान हो- पाथी, एक वीजीने वनतुं न होवाथी वे स्त्रीनो भरतार जेम कलेश पामे तेम ते पण कंटाळवा मांडयो तेथी तेने संपूर्ण विद्याकळानो पारंगामी वनावी गुरु रजा आपे ते पहेलांज पोते अगडदते अधीराई बतावी. पोताने विद्याकळा जोईएएटली जणावी पोतानी परीक्षा कराववा राजा सन्मुख लई जवानुं गुरुने समजाव्यु. गुरुए पण तेनुं मन जोई तथा उमर लायक तथा माताना वियोगथी दुःखी थतो जाणीने तेनी परीक्षा कराववा पोते आगळ अने अगडदत्त पाछळ एम बने राजसभामा आ- व्या. गुरुनी आज्ञाथी शिष्ये राजाने नमस्कार को त्यारे राजाए शिष्य- नी जोडे उभा रहेला गुरुने तेनो अधिकार पूछयो के हालना काळमां सौथी अधिक तेजस्वी एवो आ पुण्यवान् कोण छे ? गुरुए पण संक्षिप्त चरित्र तेनु कही संभळाव्यु. पछी राजाने संतोष करवा गुरुए आज्ञा करेंलो अगडदत्त धनुषपर वाण चडावी बह्मांड गजाची दूर रहेला इच्छित पदार्थने तोडीने नीचे पाडवा लाग्यो. चकचकीत तरवार फेरवीने दीवसे पण विना बरसादे वीजळीना चमकारा वताववा लाग्यो. हाथमा चक्र धारण करी जुदी जुदी रीते फेरवीने साक्षात् नजीकमा सर्वेने फरतुं ज्योतिष चक्र वतावी दीधू लोखंडनो मुद्गर फेरवीने मोटा मोटा वीरोने पण क्षोभ करवा मांज्या अने ज्यारे छेवटे महान दंड हाथमा लई फेरन्यो के सघळा समांसदोने ते साक्षात जम पोते दंड लईने सघळाने साधन हणवा ·मुनिवर्यनुं वृत्तांत. १५९ उत्सुक थईने आच्यो होय तेम देखावाथी कंपवा लाग्यो तेथी राजाना सुभटोना पण मद गळवा लाग्या. मल्लोने पण कीडा जवा निःसत्व वनाची दीधा. हजारो सुभटोथी पण जे हाथी कवनामा न आवे तेवा हाथीने जरावारमां गाय जेवो वनावी दीपाथी सघळा सभासदो तेने वखाणता माथु धुणाववा लाग्या. आवी आवी अनेक कळाओ वता- चका छतां पण सभासदोनी साथे राजा मळतो थयो नहोतो अने राजा ज्या सुधी पास न करे त्या मुधी अगडदत्तनु कार्य सिद्ध थाय तेवु नहोतुं, तेथी लागेला श्रमने विसारी वारंवार जुदी जुदी जातनी हुन्नर कळाओ वतावी राजाने खुशी थएलो देखवा तेना तरफ जोवा लाग्यो छतां पण राजाए मौन धारण कर्याथी अगडदत्तने कंटाळेलो देखीराजाए पोताना मननो अभिप्राय तेने खुल्ला शब्दोमा संभळान्यो के हे भद्र ! तारी आवी कळाओथी मारुं मन आश्चर्य पामतुं नथी; कार- णके पेट भरवाने माटे आवी आवी अनेक कळाओ शीखेला मनुष्यो दुनियामां घणा मळी आवे छे पण तेनाथी आवी कळाओवडे तेनुं के वीजा कोईवें कंइ पण आत्महित यतुं नथी माटे तेवी कळामा हुँ हमेशां उपेक्षाज करु छ, छतां पण हुं जैनधर्म पाळतो होवाथी जैनधर्म प्रमाणे कोई पण जनने निराश न करवानुहोवायी वारी इच्छा प्रमाणे धन आपवा तैयार छु. माटे हे वत्स वोल, तने शी यांच्छा छ ? अगः डदचे कयु हे नरेंद्र ! हुँ भिक्षुक नथी के तमारी पासे धननी याचना कलं. मान्त पुरुपो धनराशीने पण तृण समान गणे छे. फक्त वमारी तरफथी सावाशी मळे तेज मने घणु के. वळी जेना वचनमां पण ते (मीठगश) नथी तो छाया आपवाने अशक्त एवा वृक्ष पासे फळनी शुं वाच्छा राखवी? अने कदाच अमृत दृष्टि विना इच्छित धन आपे तो पण शुं? आदर आपीने सादा अन्ननुं आपेठे भोजन पण अमृत सहश पुष्टि करनारु थाय छे अने अपमान करीने के उपेक्षा करीने खवा- डेलो दुधपाक पण हृदयना लोहीने वाळनारो थाय छे.

·१६०
धम्मिलकुमार चरित्र.
राजाए तेने आ प्रमाणे दुःखी थएलो जाणी करुणा भाववाथी
कलु हे वत्स ! जे कळाथी अंजाण छ तेने वीजानी कळायी आश्चर्य
लागे छ पण जेवो ते सघळी कळानो जाण होय तेने वीजानी थोडी
कळाथी केम आश्चर्य थाय ! छतां पण आजीवीकानी आधारभूत
आवी अनेक कळाओ छतां पण धर्मकन्गविना बाकी सघळी कळाओ
शुन्य छे अने ते खरा वखते कई पण हीत करनारी थती नथी माटे
हे वत्स! तुं मारा चांत उपरथी सारी रीते समजी शकशे माटे ध्यान
दइने सांभळ.

·श्रीषेण पजानुं वृत्तांत. OM प्रकरण ३१ मुं. श्रीषेण राजार्नु वृत्तांत. कौसंवी नगरीमा हरिषेण राजाने त्यां कृप्णनी लक्ष्मी माफक धारिणी नामनी अर्धागना हती. तेने सुबुद्धि नामनो मंत्री मतिने रहे- वाना मंडप समान हतो. तेने सुधा वाणी बहेवडावनारी सिंहला नामनी सुभाया इती, तेने आनंद आपनारो आनंद नामनो पुत्र थयो हतो, पण युवावस्थामां आवे ते पहेला तेने कोढना रोगे दयाजनक स्थितिमा आणी मुवर्णवर्णनी चामडीने कोहली केरी माफक दुर्गध उपजाववा जोग गंधाती अने पर लोही वहेती करी मुकी हती. तेनी दुर्गंधी तेने अने वीजाने एटली पीडाकारक हती के तेनी पासे फक्त माखी सिवाय वीजु कोई जवा के उभु रहेवा इच्छा करतुं नहोतुं. राजाना मानीता मंत्रीए मोहारने कोडी माफक गणीने अनेक वैदोने बोलावीने तेनी चिकित्सा कराव्या छतां पण ते मूर्ख शिष्य जेम विद्याने प्राप्त करवा अशक्त नीवडे तेम तेनाथी निरोगता दूरज रही हती. विचारो ते युवान अवस्थामां आव्या छतां पण अपंग माफक घरनो खुणो छोडी शकवामां अशक्त थयो हतो. खाटलाथी नीचे उतरखं तेने पहाड उपरथी नीचे कुदवा माफक मुश्केल हतुं. तेयी ते विचारो मनुष्यपणामां पण नारकीनां दुःख अंग अनुभवतो हतो अने तेनां मावाप उपाय विना विचारां अशक्त वनी तेना सामे रडीनेज उभा रहेवामां संतोष मानतां इता. एक वखत ते राजानी सभामां यवन देशथी कोई बुद्धिवान दूत काई कारणे आवेलो अने ज्यारे तेणे पोतार्नु कार्य करीने पार्छ जवा मांडयुं सारे तेनी बोल- चाल उपरथी मंत्रिए तेने बुद्धिवान जाणीने पोताने घेर लई जईने तेनुं एटलुं वधु सन्मान कयु के ते विदेशी छतां पण सगा वंधु माफक मंत्री साथ बातचीत करवा लाग्यो.

·धम्मिलकुमार चरित्र. ज्यारे मंत्री तथा विदेशी दूतनी वात चालती हती ते वखते मंत्रीतुं मोढुं उदास तथा दुःखथी तरफडता कुवाना देडका माफक थामतेम शय्यामां उछळतो अने हजारो माखीओथी वीटायेलो अने अंधारा ओरडामां दुर्गंधी मारतो तेनो पुत्र पडेलो जोईने दूते मंत्रीने पूछयु के, आ कोण तरफडे छे तथा तमारं वदन निस्तेज केम छे ? मंत्रीए गदगद स्वरे एकना एक पुत्रनुं युवावस्थामा पुत्रनी वथा पोतानी जींदगी घगडवार्नु सघळु वर्णन तेने कही बताव्यु, तेम अनेक वैदोना अनेक उपायो करेका ते निष्फळ थएला कही बताव्या. त्यारे आ विद्वान के जे पृथ्वीमा घणी जग्याए राज्यना कार्य माटे गयेलो अने अनेक निपुण पुरुषोयी समागम थतां अनेक औषध शीखेलो हो बेणे ते पुत्रनो रोग टाळवा मंत्रीने औषध वताव्यु. मंत्रीनी पण ते औषध विषे खात्री यवायी वे दूतनो उपकार मानी तेने रजा आपीने ते उपाय कयों, पण ए उपाय तेना आखा कुटुंवर्नु निकंदन करवारुप ययो हतो अने तेथी जो के लोहीना कूहमा डुवेलो कुमार बोल्या चाल्या विना पडी रहेलो होवाथी चचीगयो हतो. वाकी सघळुसत्या- नाश पळी जवाथी ज्यारे राज्यना माणसो सघळू लूटीने, तोडीने, फाडीने गया त्यारे ा विचारो रोगी जोयाज करतो हतो पण ज्यारे तेनी चोकस खात्री थई के हवे अहीं कोई नथी त्यारे ते लोहीना कुंडमांथी नीकळी गयो अने अंधारी रात्रे लोहीथी खरडायलोज धीमे थीम पाणीना स्थान आगळ आव्यो त्यां ज्यारे नाखो त्यारे तेनी काया तद्दन निर्मळ अने देदिप्यमान देखावा लागी. आ मंत्रिपुत्र विचारतो इतो के हु केवो निर्भागी छै के मावापने महेनत आपीने मोटो थयो, अने मोटो थईने रोगने पामीने तेमने रात्रदिवस पीडा उपजावी अने तेमनी सेवानो पदको आपवाने तेमना माण लीधा. अरे ते करता ए उपाय न कों होत अने हुंज रीवायां कों होत तो वधारे बहेतर तुं. हे मसु ते करता मारु मोत थयु होत तो ई E ·श्रोषेण राजार्नु वृत्तांत. मावापर्नु अने तेमनी रिदिनुं निकंदन करवारुप तो न थात. हे पिताजी ! तमे महा बुद्धिवान् छतां मारा पुत्र प्रेमना मोहमा मुंझाई के अकृत्य कीg. जे राजाए पोतानो चडवानो युवान अश्व पुत्रा- दिकथी पण छूपो राखी अमूल्य थापण माफक तमने योग्य धारीने राखवा आप्यो तेनेज हण्यो.शुं दुनियामां चीजो जुवान घोडो न मळत? एक पंचेद्री जीवनी हत्या करीने मने पापीने शा माटे बचान्यो ? अरेरे स्वार्थी के मोहमा मुंझायलो भविष्यनो विचार भूली जाय छे. साहस कर्म करनार क्याथी मुखी थाय ? ना ना, पण मारा पिताना मनमां एवो विचार पण क्याथी आवे के आवो हृष्टपुष्ट अश्व थोडं लोही नीकळवाथी मरी ज? अने दूर आवो उत्तम अश्व लेवा जता विलंब थां वखते पुत्रनो नाश थई जशे तो हुँ रखडी मरीश. अहाहा! हे पिता! तमारो मारा उपर केटलो वधो प्यार? तमारे माटे रों करूं? राजा पण केवो दुष्ट? जे मंत्रीए रात्रदिवस राजानी सेवा खरी निमकहलालीथी वजावी तेवा राज्यना स्थंभ समान मंत्रीने एकाद छिद्रशोधक शत्रुना कहेवाथी क्रोधमा आवी एक युवान घोडा माटे मंत्रीने तथा मंत्रीना आखा कुटुंवने पायमाल करी नख्युिं. अरेरे क्रोधी माणस पण आगळ पाछळ क° देखतो नयी! मारा पिताजा- णता हो के पुत्रने नवडावचा जेटलुं लोही नीकळशे के गमे तेम करी ते घोडानी नाडी बंध करी लोही वहेतु अटकावी दईश अने तेने योग्य दवा करी पाछु खवरावी पीवराची पुष्ट करी दईश अने त्या सुधी मारा घरनी छुपी वात बीजो कोण जाणनार छे! जे नस कपाई ते कपाई, उपाय सघळा व्यर्थ विचारो घोडो पण लोही धडाका बंध नीसरी जवाथी निस्तेज चहेरे तरफडीने घोडा काळमा मुओ. छिद्र शोधक चाडीआए पोतार्नु वैर लीधु, राजाने जेम तेम समजाव्यु अने राजाए पण काईपण जोया विना घर चार मुटावी कीधु, आखा कुटुंबने धुरा हाले मार्य, छतां पण जेना माटे आ सपर्छ ·१६४ धम्मिलकुमार चरित्र. निकंदन थयुं ते पापी इजु दुनियामां जीवतो रह्यो छे! रे चेतन ! हवे शु करुं ? क्यां जाउं ?.मारे कोनो आश्रय लेवो? राजा जाणशे तो पाण लीघा विना रहेनार नथी, तेम हुं नाठेलो होवाथी रीवी-रीवीने मारशे, माटे चाल हु अहींथी बीजे शहर. कोई पण प्रभुनो लाल मळी जशे एम कही आगळ चालतां तेने कोई दयालु दीलना शेठे जोयो तेणे पण तेने पिता माफक गणी पोतानी सपळी दुर्दशानी हकीकत कही बतावी. शेठे पण वधारे धांधल न करतां छूपी रीते ते पुत्रनी माफक घरमा राखी लीयो तो पण ते मंत्री पुत्र राजाथी डरीने बील- कुल वहार नीकळवा हिंमत करतो नहोतो. एक वखत तेना पुण्य योगे धर्मरथना धोरी वळद समान तथा दुर्गतिमा पडता जीवने अट- काववामां वारणाना कमाड समान पापथी निर्मुक्त अने तपश्चर्यामा रक्त एवा वे मुनिराजो तेना घरमां आहार लेवा माटे आव्या. तेओए तेने उदास जोई कयु के हे वत्स! तुं उदास केम रहे छ ? त्यारे पछी तेणे पोतानुं सघळु दुःख रोते रोते जणाव्युं, करुणाथी भीजायला मुनिराजोए पण कयु के, आ भवारण्यमां भटकनाराने झांझवानापाणी. ना देखाव समान जरा पण साचुं मुख नथी, माटे हे वत्स! तेवा आ- पातरम्य इंद्रियोना मुखोमां ललचावा करतां तारा किंचित् सुखना माटे आ लोकमां पण तारा कुटुंवे केटो दुःख वेठयु-छे ? ते हृदयमा विचारीने भवोभव वैरनी संतति वधारनारु जे विषय मुख छ तेने परिणामे दुःख आपनारूं मानीने तेनाथी निवृत थई सामु मुख आप- नार एवा धर्मने अंगीकार कर अने ते धर्म वीतराग प्रभुए साधु अने गृहस्थने यथायोग्य सर्व वीरवि अने अने देश वीरतिना भेदोथी वर्णव्यो छे, तेमां साधुने सर्वे जीवाने अभयदान आपवा माटे छकायनी हिंसानो त्याग, असत्य वचन, पर द्रव्य, स्त्री अने परि- ग्रहनो त्याग ए पंच महाव्रत पाळवातुं छे ते सर्व वीरति कहेवाय छे. तेवी शक्ति न होय तो, गृहस्थने योग्य त्रस जीवनी हिंसानो त्याग, वीजाने नुकसान थाय तेवा जुठनो त्याग, चोरीनो त्याग एटले जेथी केदमांजर्बु पडे तथा लोकमां आवरु जाय तेवी चोरी न करवी, परस्त्रीनो ·श्रीपेण राजानुं वृत्तांत. १६५ त्याग, स्वपरणेली स्त्रीमाज संतोष अने द्रव्य विगेरेनुं परिमाण कखं. साधुनां महावतो श्रेष्ट छतां पण ते युवकने तेवी शक्ति न होवाथी गृहस्थनां व्रत अंगीकार की मुनिराजो पण योग्यने योग्य व्रत आपी आनंद पामीने विहार करी गया. आ युवके सारी रीते व्रत पाळी अंत- काळे व्रतना अतिचार आलोचीने भद्रक परिणामथी मनुष्य आयु वां- धेलु होवाथी मरीने हरिषेण राजानो पुत्र थयो. हे अगडदत्त ! युवक जेणे गृहस्थनां व्रत पाळी श्रीषेणना पुत्र थयो ते हुंज हाल आ राज्य भोगq छु. थोडा काळ पहेलो ज्यारे हुँ गोखमां बैठेलो त्यारे वे मुनि- राजोने शहरमा वीचरता जोईने मने वधारे विचार करता करता जाति स्मरण ज्ञान थवाथी पूर्वभव देखवा लाग्यो तेथी हुँ मारा पूर्व पितानी स्थिति विचारी ते सर्वे कळामां धर्म कळानेज मुख्य गणुं छु. वळी माणसने तो महेनत करीने कळा शीखवी पड़े छे पण क्षुद्र जंतु जे करोळीयो छे तेनामां घर बांधवानी कळा छ, मुग्री- माळो वांधवामा निपुण छे, इस गतिमां अने पोपट मधुर बोलवामा चतुर छे, जळतरण कळा माछलीमा छ हुडल्डवानी कळामां गधेडं तथा कुकडो वखत जाणवामां आने मोरमा नाचवानी कळा छे तेम गावामां कोयल छे. आची रीते पशु पक्षीमा पण केळवणी लीधा विना कळाओ देखाय छे तो मनुष्ये श्रम मेळवीने कळा मेळवी होय तो तेथी शुं विशेष छे ? पण ते कळाओथी परमार्थ साधन तेमणे करेलु देखातुं नथी, तेथी माथा विनाना धड माफक धर्मकळा विना वाकीनी सघळी कळाओ शुन्यरुप छे. आ प्रमाणे राजाए पोतानो अनुभव कही देखा- ड्याथी तथा पोतानी कळाओ जे महा महेनते पोते शीखेलो तेनी कदर अहीं,थाय तेवू नहोवाथी अगडदत्त घणी चिंता पामीने दुःखना सागरमा डववा काग्यो इतो तेवामां तेना पुण्योदयथी एक आश्चर्य कारक बनाव बनी गयो के जेमा तेनी कळानी कीमत राजाने तथा प्रजान पण जणाई आवी तेथी तेने मान तथा अपूर्व धननी प्राप्ति थई गई.

·धम्मिलकुमार चरित्र प्रकरण ३२ मुं. अगडदत्तन चाल वृत्तांत. ज्यारे श्रीमंतो अनेक कष्ट सहन करीने घरनो पैसो रोकीने घणी महेनते द्रव्य पेदा करे छे त्यारे तेमना धनना विनाश्रमे मालिक थवा चोरोने पसंद पडे छे पण ते धन जाहेर रीते के दिवसे लेबु अशक्य होवाथी केटलाक लूटाराओ के तेना साग्रीतो (मळतीआ) घोळे दिवसे बजारमा शाहुकारना वेशे फरीने श्रीमंतोतुं धन क्यों रहे छे, तेना परमां केटला माणसो छ, राज्यनो चंदोवस्त केवो छे, अमलदार लांचीया छे के नहि इत्यादि सबलु दिवसे जाते देखीने के सोबती पासे सांभळीने राने चोरी करे छे ते चोरटा ज्यारे चोरी करता होय त्यारे ते धनना मालिको तथा तेना राखेला के सरकारी रक्षको नि- द्रामा झोका खाता होय छे तेम ते चोरटाओ जुदी जुदी जग्याए चोरी करता रहेवाथी तथा वेश बदलीने दिवसे फरनार होवाथी ज्या विशेष चंदोवस्त होय त्यां न जतां वीजे स्थळे चोरी करे छे अथवा विलंब फरी जाय छे तेथी लोको निर्मय थाय के पाछा धाड पाडे छे तेथी करीने श्रीमंतोने वा चोरोथी घणुं दुःख सहन करखं पडे छे अने जो राजा तेवाओथी रक्षण करवा समर्थ होय तो ते विज्ञप्ति करे छे नहि तो वीजा राज्यमा रहेवा जाय छे. ने वखते अगडदत्त अने राजानी वातचीत चालती हवी त्यारे राजा धर्मकळाने मुख्य गणतो इतो अने अगडदचा ते कळा न होवाथी नाराज थता इता, तेवामा ते शहेरना मोटा मोटा नामांकित शेठीआओ मोर्ड भेटणं लावीने राजाने बहु नमृताथी प्रार्थना करवा लाग्या इता के, हे प्रभो! तमारा जेवो अमारे माथे पवळ नाय छतां अमने अनाथ गणीने चोरो अमारं धन चीरी जईने विना ईच्छाए ·अगडदत्तनुं चालु वृत्तांत. १६७ परिग्रह (द्रव्य) रहित अकिंचन वनवा मांड्या छीए. अमारी रुपवती दीकरीओ अने स्त्रीओनी हरघडी चिंता रहे छे के ते दुष्टो वाघनी माफक गरीबडी गायो उपर क्यारे छापो मारी तेमने लूटशे के तेमना शीळनो भंग करशे. अमारा कोमळ वाळकोना दागीनानी लालचे तेमने क्यारे उचकी जशे के तेमनां खून करी क्यांय अवावर कुवामा फेंकी देशे. आखा शहेरमा ते चोरोना नामथी बाहे बाहे थई रही छे, कोई सुखे सुई शकतुं नथी छतां पण ते चोरनो के चोरीना मालनी कशो पण पत्तो लागतो नथी. वळी विचारा केटकाक टूटावायी तहन दिगंवर साधु जेवा पनी गया छे के तेमने वहार नीकळवू पण दुर्लभ थई पडयुं छे. शहेरना तथा राज्यना स्तंभ जेवा नामांकित वृद्ध अने आवरुदार श्रीमंतो ज्यारे आवी रीते त्रास पामीने पोकार करे अने ते चोरोनो पचो न लागे अने पोतानी मजा तद्दन पायमाल थई जाय. ए राजाने,ते दुःखीओनो अकेक शब्द कानमा गरम सीमु नाखवा माफक दुःखदायी थतो हतो तेथी ज्यारे ते श्रीमंतो वात करी रहा के तुरत राजाए भयंकर दृष्टि करी शहेर रक्षको (कोटचालो)ने पूछयु के आ वात खरी छे के केम ? अने तमे दिवसना सूर्य माफक रात्रे पण शहेरमा प्रकाश करवावाळा छतां पण चोरो केची रीते मारी प्रजाने पीडे छे ? तमारामां आटलो वधो प्रमाद केम आवी गयो ? अरे कोटवालो ! सात दिवसमां ते चोरोने धन साथे पकडी लावो नहि तो तमेज चोर छो एम मनाशे; कारण के चोरनी खाणो कई होती नथी. ज्यारे राजाए आ प्रमाणे निमकहलाल रक्षकोने धमकाव्या त्यारे ते विचाराओ अनेक रीते चोरोने पकडवा मथ्या छतां पकडी न शक्याथी निराधार हता तेवामां राजाए आई कलंक मुकीने चोर तरीके गण्या त्यारे तो तेओ नीचं मोढुं घाली पृथ्वी पासे जमीनमा पेसवा मार्ग मागता हता. राड पडे रजपूत छुपे नहि " आ कहेवत प्रमाणे ज्यारे सघळा मुभटो वे चोरने पकडवा असमर्थ थया त्यारे अगडदचना ·१६८ धम्मिलकुमार चरित्र. हृदयनो पित्तो उछळी आव्यो अने एकदम उभो थई राजाने नम- स्कार करीने कहेवा लाग्यो. हे प्रभो! आ रंकोने मुकी दो हुँ तेमना बदले तैयार थयो छु अने सर्वे सभासदोनी समक्ष प्रतिज्ञा करुं हुं के सात दिवसनी अंदर ते चोरोने माल सीखे पकडी आपीश. राजाए पण तेनी चातुर्यता जोवा माटे अने पोतानी प्रजार्नु दुःख दूर करवा माटे उत्कंठित थयेलो होवाथी तथा पोताना मुभटोथी ते कार्य थq दुष्कर होवाथी तुरत तेने रजा आपी. उल्लासमा आवेलो अगडदत्त पोताना अध्यापकनो आशीर्वाद लई पोतार्नु तेज प्रकाशवा माटे जेम पूर्व दिशामां प्रकट थाय तेम ते प्रकट थई ज्या ज्यां चोरोने रहेवाना स्थानो होय ते शोधवा मांड्या तेवा स्थानकोमाथी पत्तो न लागवाथी साधु, संन्यासी, वैरागी, बावा, अतीत, गोसाई विगेरे वेषधारीओनी संगत करी तेमना उपासक थई तेमनां लक्षण तपासी चोर पकडवा माटे अनेक प्रकारना उपाय दिवस तथा राने करवा मांड्या हता. मुखशांतिने उंचा मुक्या हता. छ दिवस अने रात्र निद्राने तथा आरामने उंचा मुकी चोरने पकडवानी पेरवीमां भटकवा छतां पण चोरनो पत्तो लागतो नहोतो जाणे के आकाशमाथी आवी अदृश्य रही चोरी करी लोकोने संता- पी भागी जतोज न होय ! आवा चोरने पकडवा कोण समर्थ थाय, अने जो ते चोर नहि पकडाय तो मारी प्रतिज्ञा भंग थशे, अने प्रतिज्ञा भंग धया पछी मारे मोढुं कोने वतावg, मारी कळाओ शुं काम कागशे, कदाच आपघात करें तो पछी माताने कोनो नाशरो! अरेरे, मोढामांथी जो तेवी प्रतिज्ञा न करी होत तो शुं वगडी जवातुं हतुं, सापे छछंदर गळ्या जेवू थयु,न तो मराय न तो मोहूँ देखाडाया त्यारे हवे शुं करवं! हे प्रभो ! मारी लज्जा कम रहेश दिवस तो आंख मी- चतां ने उघाडतां क्षणवारमां वीती जाय छे, कार्य क ययुं नथी ? पोरनो पत्तो नथी, नाम नथी, वाम नथी, कोने पूछ, एम विचार ·अगडदत्तनुं चालु वृत्तांत. १६९ समुद्रमा गोयां खाचा लाग्यो. पण ना, हजु तेनुं पुण्य नाश पाम्यु नहोतुं तेथी तेना मनमा विचार वदलावा लाग्या. रे चेतन ! हिंमत शा माटे हारे छ ? पुण्य क्यां मदद नथी करतुं? अकलनो शा माटे उपयोग न करवो? नशीव पण उद्यमीज फळे छ, चोरनी कळा चोरज जाणे. आ कहेवत प्रमाणे छेल्ले दिवसे तेणे विचार्य के आजे सातमो दिवस छ, दिवस तो चाल्यो गयो छे, एक रात्रिमांवq कार्य करवानुं छेआ पार के पेले पार ! एम करी तेणे पण वेश बदल्यो हतो. संध्याकाळे शहेर बहार थोडे दूर ज्यां सीम हती त्यां एक आंवाना वृक्ष नीचे एक रांकडाना वेशमा उदास थईने पृथ्वीमा मोडं घाली पेठो हतो. तेवामां जरा अजवालु रहेबाथी थोडे दूर एक विचित्र वेष धारेलो यमना दूत सरखो परिव्राजक आवतो जोयो. आ परिवा- जकनी कंथा भोळा मनुष्यरुपी माछलाने पकडवाने जाळ सरखी इती. तेनो जाडो दंड जमदूतना दंडने वीसरावे तेवो हतो. चोरविद्याने जपवा माटेज जाणेहोठ फरफडावतो हतो, तेना भयंकर वेपथी काचो- पोचो तो त्यांज जमना घरनो परोणोथाय तेम हतुं, पण आ तो तेना जेवा छपनसोने पुरो पडे तेवो होवाथी छाती स्थिरकरीने तेनी चेष्टा जोवा माटेज तथा धन चोरेलुलेवा माटेज वेगे हतो. बाकी तेना लक्षण उपर- थीन ते अगडदत्त तेने चोर तरीके ओळखी लईने गुपचुप बेसी रह्यो हतो. जरा अंधारु थवाथी आजुबाजु नजीकमां कोईने न जोवाथी पोतानी उपाधि आंबाना झाडे लटकावी, जेवो ते चोर नजीक आवे छे तेवाज तेणे वचमा आ रांकडाने घेठेलो जोयो, अने तेना उपर दया लावी कहेवा लाग्यो, रेवत्स! तुं आम उदास थई केम वेगे छे? तारो देखावज दरिद्रवाने प्रकट करे छ, पैसाने माटे कया कया देशोमां ते भ्रमण कयु छ ? तारं आजे दारिद्र दूर थयेठे समजी ले, विश्वास राखीने सत्य होय ते कही दे. अगडदत्ते पण तेने पगे लागाने कहां, हे प्रभो ! हु उज्जयिनीनो रहेवासी अने वाळपणमाथीज वडीलोथी तजाई अनाथ वनेलो छु अने लक्ष्मीनोतो स्वमे पण समागम मने थयो ·१७० धम्मिलकुमार चरित्र नथी; छतां पण मारां भाग्यनो उदय आजे थयेलो जोड छु के आपना जेवा पवित्र पुरुपनो समागम थयो छे. जेना दर्शनथी पण हृदयमा आह्लाद थाय छे. तेनी कृपादृष्टि थतां शुं वाकी रहेशे ? एम कही वारंवार स्तुति करतो नमस्कार करवा लाग्यो. चोर पण प्रसन्न थई कहेवा लाग्यो, हे वत्स! तारं दारिद्र आजे खरेखर दूर थयेटु छ, तारी धारणा पण सत्य छे. जेनापर हूं तुष्टमान हुं तेने जगत्मा कई रिदिनी वाकी रहे छ ?! चोर तेने आम विश्वासमा लई पोते आगळ हथीयार लईने चाल्यो, जेनी पछवाडे अगडदत्त पण चालतो हतो.कोई श्रीमंतना घरमां द्रव्यनो भंडार हतो ने प्रथमथी तजवीज करीने राखेलो होवाथी बने जणा शहेरमा पेसीने चोरे ते जग्याए खातर पाब्युं अने तेने त्यां वेसाडी पोते अंदर पेठो. अनेक रत्ननी पेटीओ घरमांथी वहार काढीन अगडदत्तने कर्जा के हे वत्स! अहीं ध्यान राख, हुं भारवाहको (मजुरीया)ने बोलावं. आ समये मध्यरात्रि होवाथी सघळा निरांते सुता इतातेथी शहेरमां सघळु शांत हतं, तेथी न्यां भीखारीओ रंको पड़ी रहेता हता त्यां ते- मने धननी मोटी लालच आपीने उठाडी लाव्यो अने सघळुधन उपडावी जेम करंडीयामांथी साप नीकळी जाय तेम ते गुपचुप मजुरो तथा माल साये नीकळी गयो.अगडदत्त पण तेना पछवाडे पछवाडे चालतो हतो. शहेर वहार वधा आव्या, पणरात्रि घणी होवाथी तथा तेओ भर जंगलमा आवेला होवाथी निर्भयपणे तेणे सर्वेने का रे भाईओ! हजुतो घणी रात्री छे अने आंखो वळे छ माटे थोडीवार सुई जाओ के शरीर न वगडे. पछी मुखेथी धन बहेंची लइशं. ऊंघ सर्वत्र वैरिणी छे तेमां पण लुच्चाओना मधुर बोलवा उपर पण विश्वास शृं? माटे जे भोळा मजुरो आ वदमासथी अजाण्या हता ते तो तेना मिष्ट वचनयी लोभाई तेने भरोसे मुई गया हता, कारण के चोरे तेमने मुवातुं का साथे पोते पण सुई गयो इतो. छतां पण अगडदत्त तो जागतो रहेलोज. चोरने अविश्वास न आवे माटे जरा आडो पड़ी पछी ·अगडदचढं चालु वृत्तांत. १७१ चोरने जेम मालुम न पडे तेम खसीने एक मजवुत लाकडं लावी पथा- रीमा मुकी तेना उपर कपडं ओढाडी दूर खसी वडनी छायामां अंधा- रामा उभो रही पोते तमासो देखवा लाग्यो हतो. वदमास चोरे पोतानी धारणा प्रगाणे मजुरोने मुतेला जोइने ते सघळाने पोतानी तीक्ष्ण तलवारनी धार वडे जमराजाने त्यां पहोंचाही दीपा अने त्यार- पछी अगडदत्तनी शय्यामां तलवारनो घा कों पण तलवारने को- मळताने बदले कठण पदार्थनो घा लागवाथी ते पण विस्मय पाम्यो अने अगडदत्तनी चातुरी जाणी तेने मारवा माटे तलवार नचावतो घोषवा लाग्यो, ते समये अगडदचे सामे आवी तेने कयु रे अधम ! वो मार्ग ते मजुरोने वतान्यो छे तेवोज मार्ग हुँ तने वतावु . वन्ने जणा लडवामी वीर होवाथी घणीवार सुधी एक वीजाने इंफावी पा चुकववा लाग्या. पण पापना भारे भरायला चोरनो पा एक खाली जता लाग आव्याथी अगडदत्ते तेने कारी घा करी कपा- यली केळनी माफक नीचे पाडयो मरतां मरतां पण ते चोर तेने मारवा- ना विचारथी तेने वखाणवालाग्यो के,रे वीर! अनेक वीरोने पण में, वीरत्वथी भ्रष्ट करी दीघा छे छतां पण मारा सत्वने नाश करनार तारा जेवो वीरोमां शिरोमणि मने प्राप्त थयो छे तो पछी शा माटे प्रशंसवा योग्य न होय ! जेथी मारी संपत्ति तथा एवी मारी छेवटनी प्रार्थना छे मारी भगिनीनुं तुं सुखेथी पाणी ग्रहण कर वळी मारी भगिनीने पुर्ण खात्री थाय ते माटे आ तलवारनो स्वीकार कर. पछीथी आ स्मशाननी पश्चिम दिशामां जता जे घर देखाय तेमां रहेली मारी भगिनीने हाक मारजे, ते तने आ तलवारनी निशानी जोईने आदर- सत्कार आपी घरमा प्रवेश करावशे अने तेथी वंश परंपरा खवाय तेलुं धन अने अनुपम मुंदरी तने प्राप्त थता तारी इच्छा होय तो त्यां रहेजे, नहि तो तारा स्थानके तेने लई जजे. चोरनी संपदा जोवानी इच्छाथी तेणे पण ते वात कबुल करी तेथी बनेना मनना अभिमाय प्रमाणे बने संतोष पाम्या चारने मनमा ·१७२ धम्मिलकुमार चरित्र. मरती वखते पण तेने मराववोज इतो. त्यारे अगडदत्तने तो तेनी संपदा ग्रहण करी राजानी समक्ष जेनी तेने अर्पण करी यश मेळचवो इतो. तेणे सावचेतरही रस्तो जोई जोईने चालतां अंधारे पण निशानी- वाळु घर शोषी काढीने हांक मारी के चोरनी वेन चतुरा चोरटीए तुर्तज घरनो दरवाजो उघाडयो. ज्यारे तेनु रुप जोयुं त्यारे आ अगडदत्त युवक होवाथी मोहदशाथी पोतानी क्षणवार अवस्थाने भूली तेना रुपनी प्रशंसा करवा लाग्यो के, आ शुं कोई मानुषी छ, के पृथ्वी भेदीने मने भ्रमित करवा नागकन्या आवी छ ? जे तेनुं रुप तेवांज तेनां स्नेहयुक्त मधुर वचन सांभळीने अगडदत्त पाणी पाणी थईने तेनी साये निर्भयपणे भोयरामा गयो अने अंदर नईने भाईनी वात पुछतां तेणे यथायोग्य समाचार कहेतां ते कन्याद् हृदय भेदाई गयु, पण ते चतुर होवाथी तेने पोतानो शोक जणाव्या विना आवा उत्तम पतिथी मारो संबंध थयो. एम पोताने तथा पतिने प्रशंसती तेने वेसवा आसन आप्यु. पछी निर्मळ पाणीयी तेना पग धोई साफ करी तेने त्यां साडी घरना एक खुणामां मनोहर पलंग धीछावी कहवा लागी हे नाथ ! मारो भाई तेना दुष्ट कृत्योथी मरण पाभ्यो छ तेमां तमारो नराए दोप नथी अने आजथी आ लक्ष्मी तथा हुं पोते-सघळु तमारे स्वाधीन छे माटे यथारचि जेम योग्य लागे तेम तेनो उपभोग करो. पण हे स्वामिन् ! तमारां नेत्रो घेरायला जोवायी तमने निद्रानी जरुर छे, आपणी वातो तो पछी पण थशे माटे रात्रिनो याक दूर करवा जरा विश्रांति लो! तमारे माटे आ शय्या तैयार करी छ. एम कहेवायी ते मुतो त्यारे ते स्त्री, पतिना थाकने विश्रांति आपवा माटे काईक विलेपन लाववानुं व्हार्नु करी जरा नीचे उतरी के चोरनी चतुराईने जाणनार अगडदत्ते विचार्य के सापनी भगिनी सापणमा निर्विपता क्यायी होय! वळी शत्रुना घरमा सुबुं पण निर्भय क्याथीन होय ! एम विचारी शय्याने शूळी समान गणी उठी दूर जईने उभो रदो अने थोडीचारमा मोटो धडाको थयो. शय्या उपर ओंचीती ·अगडदत्तनुं चालु वृत्तांत. शीला नाखीने शय्यानो चूरेचूरो करी नाख्यो. पछी पोतानी निपूणता वतावती ते.स्त्री ताळी पाडती उपर आवी ने वोलवा लागी के मारा वंधुनो घात करनार क्याथी सुखे मुई शके ? ज्यारे आम वोलीने ते। आम तेम नाचवा कुदवा लागी त्यारे एकदम अगडदत्ते उछळीने तेनो चोटलो पकडी धमकाववा मांडी के, रे ! गायना मुखवाळी वाघण! विचारती नथी के जगवर्नु रक्षण करवाने हुं समर्थ छ तो माहं केम रक्षण नहि करी शकुं? ज्यारे स्त्रीए पोताना मस्तक उपर वीजळीना अवकारा देखाडती तलवार जोई त्यारे तेणे पोतातुं आवी बनेटु धार्य अने पगे लागीने कालावाला करती कहेवा लागी हे देव! तमेज मारे शरण करवा योग्य छो. स्त्रीने मारवी ए निंदनीक तथा ते शरणे आ- घेली ने मारवान कई पण प्रयोजन न होवाथी पोतानी घात चितवनारीने पण अवळा जाणी दया आणी क्षमा धारीने मुकी दीधी.सवारमा तेणे स्त्रीसहित राज्यसभामा जई सघळो वृत्तांत कही वताज्यो. राजा पण आश्चर्य पामी पोतानी प्रजाने तेनाथी रक्षण मळेलु जाणी वारंवार तेनी स्तुति करवा लाग्यो त्यारे पोवानी वधारे प्रशंसायी नीचु जोता आडदत्ते ते स्त्रीने भगिनी गणीने मुकी दइ ते चोरतुं घर जोवा माटे राजाने लई आव्यो. राजाना भंडारथी पण अधिक रत्नोनो तथा अमुल्य वस्तु- ओनो हारबंध ढगलो करेलो जोई राजा कहेवा लाग्यो के,आ निर्भागी चोरे पोवानी बुद्धिनो गेरउपयोग करी लोकोने त्रास पमाडी पोते दुःख वेठीने नाहक आटलं धन अहीं भेगुं करी मुक्यु छे. जेमांनी केटलीक वस्तुने तो स्पर्श पण कर्यो नहोतो. राजाए मालधणीओने वोलावी सौ सौनो माल ओळखीने लई जवा सुचना करवाथी हजारो माणसोनो त्यां जमाव थइ गयो. जेनो माल मळ्यो तेओए तथा राजाए वार- चार सेवेलो तथा नाणांथी पूजाएलो एक मोटा गृहस्थ परोणानी माफक राजाने त्या उत्सवां दिवस गुजारतो हतो, पण ते सुखना वखतमां माताने तथा श्यामदतानी साथे प्रेम बंधायलो हतो तेने पण वीसरी गयो हतो. पति तरीके मानती ते तरुणी पोताने सुखना दिवसो ·१७४ धम्मिलकुमार चरित्र. आववानी राह पाणीनी माफक जोती हती तेवामां तेनी प्रशंसा सौने गाता जोइ तेने वधारे आनंद थयो अने पोतार्नु पण नशीब उघडशे तेवो तेने भास थयो इतो, पण ज्यारे ते पतिए उत्सवमाज दिवस गुनारीने तेणीने समुळगी विसारी मुकी त्यारे तेणे पोतानी सखीने पोताना समाचार जणाववा मोकली. ज्यारे अगडदत्त एक वखत एका- तमा वेगे हतो त्यारे ते सखीए आवीने कयु के, जेणे आंसु वरसाववा वडे सघळां सुखने जलांजलि आपी छे, पतिना वियोगे तथा तेनी उपेक्षाथी उपेक्षित थती श्यामदत्ता श्याम मुखवाळी नहि छतां श्याम मुख- वाळी देखावा लागी छ, निरंतर वियोगथी वळेली, शोणितथी रहित थई दुकाळना झाडो माफक सुकाई गई छे. जेणे पतिना प्रेमना अभावे पान खाई तज्युं छे, शणगार सजवा पिसार्या छ, अन्नने पण अरुचिपणे खावा मांडयुं छे अने शय्या आसन विगेरे घरनो सघळो सामान तो तेने शत्रु समान थई पडयो छे. आ प्रमाणे वियोगदशाथी विपरीतपणाने पामेली भारी सखीने तारी अर्धांगना करी तारा स्पर्शनी शीतळतावडे तेना विरहानळने शांत कर. वळी अंतमा तेणे कयु छ के हे नाथ ! तमे छते राजाए अनाथ वनेला नगरने चोरनो उपद्रव टाळी सनाथ वनाव्युं छे त्यारे आ एक तमारी शरणे आवेली प्रियतमाने शा माटे चरणनी सेवामा दासी तरीके स्वीकारवामां विलंब करो छो? अगडदत्त युवान अने रसीलीना रसास्वादथी अजाण्यो न होवाथी सखीने कयु के रे मुग्धे! आई तुं शा माटे वचन बोले छे ? तेने तो में मारा अंताकरणमा क्यारनीए स्वीकारी लीधी छे, तेने अर्धांगना करवाने वदले मार आखं शरीरज सोपी दीधुं छे, कंठे जेम मुक्ताफळनी माळा शोभे तेम ते हृदयमा रमणता करी रहेली छे. माटे हे शाणि ! तुं शीघ्रजा, तेने कहे के तैयार थइने प्रातःकाळे रथमां सीने उज्जयिनीना दरवाजे आवी उभी रहे. हुं पण तैयार थएलो सवारमा त्यांन मळी जईश. ते सखी पण हपभेर गई. ने जणां माताका भेगां थतां पति मेमदा ·अगडदचढं चालु वृत्तांत. १७५ नहि छतां ते प्रमाणे लग्न कर्या विनाज अगडदत्ते तेने अर्धांगना तरीके स्वीकारी लीधी. एक शेठनी नाजुक पुत्री, जेनो पति हतो के नहि, के लग्न थयु हतुं के नहि, के तेनां मातपिता आ वात जाणतां हतां के नहि, तेम आ लम शास्त्रपणे थयु के नहि तेनो कशा पण विचार कर्या विना युवानीना मदमां कळाकौशल्यमां निपुण एवा अगडदत्ते रुपया रंगित थईने जोके तेणे आगळ पाछळनो कशो विचार नहि करता स्वीकारी लीधी हती छतां पण छूपी रीते लइ जाय तो पोताना वीरत्वने लोको पछवाडेथी नींद तो मेळवेली आवरु जती रहेगे, एवा डरथीज ढरीने तेणे प्रगट थवा तथा पोताने लागती एवने दूर करवा मोटा अवाजयी सर्वे लोको सांभळे तेम दरवाजे उभा रहीने बूम पाडी के हे गर्ववडे तेजस्वी चित्तवाला राज्य तथा राज्यनी प्रजाना रक्षको चित्त दइने सांभळो "हुँअगडदत्त सूर्य, सोम, यमकाळ, देवो विगैरेनी साक्षीथी श्यामदत्ता नामनी शेठनी पुत्रीने जवरजस्तीथी लइ जाउंछ, माटे जेनी भुजामां वळ होय तेवताववा अथवा नवो जन्म लई नवी मातानुं दुध पीवा इच्छता होय ते सामे आची पोतानुं शौर्य प्रगट करी ते मुग्धाने लइ जतां अटकावो." जेणे महान चोरने मारी पोतानुं सत्व साक्षात् वताव्युं तुं अने जेना लीधे पोतानां मोढा याम थतां अटक्यां हता, जेणे मजानुं गये धन पैए पै पार्छ मेळवी आप्युं हतुं अने राजा प्रजाथी एक सरखं मान पामेलो तेवा निस्पृही अने वीरत्व घरावनार पुरुप सामे जई नाहक शा माटे मर ? एम धारी सर्वेए तेनी उपेक्षा करी इती, तेम हजारो सुभटोथी पण जे न रोकायो अने राजा जे अग्रपद आप छ तेवा वीर पुरुष साथे ते युवती गई छे एम तेना मावापे जाणवा छतां पण तेनी संभाळ न लीधी होय के वीजा कोइ पण कारणे तेने अटकाव न थवाथी पोताना पवनवेगी घोडाने एकदम दोडाची मूक्या.

·१७६ धम्मिलकुमार चरित्र. जोके मेमनी खातर नवा पुरुषने पति तरीके श्यामदचाए स्वीकारी साहस कृत्य करी अगडदत्त साथे नीकळी गइ हती, छतां पण मावाप तथा भाई विगेरेनो स्नेह हृदयमाथी खस्यो नहोतो. जेमनी दृष्टि हर वखत सामे रहेती तेनाथी तहन जुदी पडी, एक विदेशी साथे कंइ पण कह्या विनाज नीकळी गइ तेथी आखे रस्ते उदासीमां ते गुम थइ गइ. तेनी आ सघळी चेष्टा अगडदचना जाणवामां आवी गइ हती पण प्रसंग विना वधारे वोल→ काम लागे तेवून होवाथी अने ते वने जणज रथमां होवाथी झपाटावंघ रथ दोडावी मुक्यो. प्रात:काळनी गुलाबी ठंडीमां वनमा एकांत भागमा चालता घोडाने पण एकदम उत्साह वधी गयो हतो जेथी घणो रस्तो कपायो अने पोताने, स्त्रीने तथा घोडाने योग्य खोराक आपवा विश्रांतिनी जग्या आवतां तळावना किनारे घोडा छोडी चारो नांखी पाणी पाइ थोडी- वार छुटा मुक्या अने स्त्रीने वातोना विनोदमां लीन करी पूर्वनो शोक वीसरावी शांतिथी भोजन कराव्यु. वपोरनो तडको गाळी पाछ स्वार थई रथने एकदम दोडाव्यो के थोडीवारमा घणे दूर आवी पहोंच्या. ज्यां दशार्ण देशनी नजीकमा एक गामनी सीम हती, त्या घणा माणसोनो समुदाय एकठो थएलो देखातो हतो. ते समुदायमांथी आवता वे जणाए अगडदत्तने पुछयुं के हे बंधो ! तुं कोण छे अने क्यां जाय छे ? पेलाए उज्जयिनी जवानुं नाम दीपाथी वे जणा हर्पमा आवी कडेवा लाग्या, हे वीर पुरुष ! जो तुं आज्ञा आपे वो अमारो वयो समुदाय तने नायक वनावे अमे तारी पछवाडे चालीए, कारणके उज्जयिनीनो मार्ग उन्मत्त हाथी, दृष्टि विष साप, तोफानी दीपडो, अने अर्जुन चोर दुःख देनारा होवाथी वंध थइ गयो छ प्रथम भाग समाप्त.

·No text on this page.