·उपोद्घातः समादीयतां शेमुपीधनरुपदीक्रियमाणमिदं श्रीश्रीपालचरित्रं, करिश्चास्य घृगच्छाधिपानां श्रीमतां वनसेनसूरिपट्टपूर्वाचलप्रमाफराग्यां श्रीहेमतिलकसूरीणामन्तिपदः श्रीमन्तो रत्नशेखरसूरयः, प्रस्तुतमन्थकृतिविहितश्च गुणस्थानकमारोहः स्योपक्षवृत्तियुतः यो मुद्रित एतलोरागतद्र- व्येण प्राक्, तथाविध एव च क्षेत्रसमासाख्योऽपरः परोऽयो मुद्रित आत्मानन्दास्यया संसदा, नृतीयश्चछन्दोग्नावशीनामा छन्दोमन्यः प्रशारपि प्रमुद्रितः, परमत्रावचूर्णिर्या मुद्रिता सा श्रीप्तमाकल्याणकैविहितेतिप्रपोपः, परं सामान्येन सूत्राणामर्यप्रकटने पवीतिमुद्रिना।रिपयभास्य प्रन्यग्ल- स्यावालं प्रतिवर्षे चैत्राश्विनयोःश्रीमहोपाध्यायविनयविजयगणिभिरेतचरित्रावलम्बनेनैव विहितस्य रासकस्य अरणान् प्रसिद्ध एव, भर शिवानों नवानां पदानां श्रीमतामहदादीनां तत्त्वत्रये समावेश एवं विधेयः, आदिपदयोरर्हत्सिद्धयोदेवतत्वे भाचार्योपाध्यायसाधुमायानां ययाणां पदानां गुरुतत्त्वे दर्शनज्ञानचारित्रतपसां चान्त्यानां चतुर्यो पदानां धर्मतत्त्वे, एवं समावेशः सुखोनेय इति नेतद्विषयस्य नूतनता, एतदासम्पनेनैव हि कृपाविनयमुनिना श्रीपालचतुष्पदिका उदयरत्नेन लघू रासकः श्रीमजिर्नयविमोहचरितं संस्कृतभाषया प्रकृतमस्थयैर मुद्रितं विहितं, एतर प्रस्तुतचरित्रस्योपयुक्ततमत्वे प्रबलं साधनं । अत्र गाथानां त्रयोदशशती द्वाचत्वारिंशदधिका, रचनाकालभ वैमीय: पथदारानानीयः 'चमम अट्ठावीसे' इतिवाक्यवत्योपान्त्यगाथया निस्सन्दिग्ध एव । प्रयतन्तां च धीधनाः कृपामाधाय शोधनादौ सपनायां च स्वमनाया इत्यर्थयन्ते आनन्दसागरा: १६७६ आश्विनकृष्णचतुर्थी ॥

·No text on this page.

·श्रेष्ठी देवचंद लालभाई जहवेरी.
जन्म १९०९ वैक्रमादे
निर्याणम् १९६२ वैक्रमादे
कार्तिक शुक्लैकादश्यां, सूर्यपूरे | पौषकृप्णतृतीयायाम, मुन्वय्यार.
The Late Sheth Devchand Lalbhai Javeri.
Born 1853A.D Surat,
Died 13th January 1906 A. D. Bombay,
10000-1-21.

·गाथाऽ. विषय. पत्रातः १५० कर्मवादिन्या मदनायाः कुष्ठिने दानं १६२ दमितारिसुरसुन्दर्विवाहः १८६ मदनायाः निश्चयशीलता चैत्यगमनं जिनस्तुतिः फलग्रहः श्रीमुनिचन्द्राचार्यदेशना २३ २४८ सिद्धचक्रयन्त्रोद्धार आराधनाविधिः साधर्मिक- थाऽ. विषय. पत्राङ्कः १ मङ्गलाभिधेयादि 8 मगधदेशश्रेणिकनृपादिवर्णनम् १५ श्रीगौतमस्यागमनादि दानादिविषया देशना २३ भावे च नवपदीध्यानोपदेशः ३३ नवपदीस्वरूपम् ४ ६८ श्रीपालदृष्टान्ते मालवस्य उज्जयिन्या नृपस्य देव्योः तत्पुत्र्योश्च स्वरूपं . ७७ राजपुत्र्योः परिषद्यागमः समस्याया अर्पणं पूरणं च नृपरोषश्च १. ८७ कुरुजगलराज्यधानीशवपुर्यपराभिधानाहिच्छ- बाधीशदमितारये सुरसुन्दरदिानम् कृता भक्तिः २६३ श्रीपालजनन्या आगमनं वृत्तान्तोदितिः ३२ ३१६ रूप्यसुदर्या आगमनं कुमारमात्रुदितो वृत्तान्तः प्रजापालकृता भक्तिः ३३४ नृपमीलनं ज्ञाते पश्चात्तापः मदनाकृत उपदेशः भवने आनयनं च ४१ ·८६ यात्रारम्भश्च गाथाऽङ्कः विपय पत्राङ्क: ३६१ प्राम्यवाक्यश्रवणमुद्वेगः परदेशजिगमिषा सर्वेषां स्थापनं गमनं च ४३ ३७८ विद्यासिद्धिः सुवर्णसिद्धिरौषधिद्विकप्राप्तिश्च ४२३ कौशाम्बीकधवलवर्णनं पोतस्तम्भः श्रीपालग्रहो युद्धं विज्ञप्तिः पोतमुक्तिः भृत्यत्वानङ्गीकारः ५० ४७४ समुद्रे लोककार्याणि बर्बरकूलागमः महाकाला- गमः धवलपराजयः श्रीपालजयः पुत्रीदानं यौतकं ५५ ६०१ रत्नद्वीपे गमनं जिनचैत्यद्वारपिधानवृत्तान्तः कुमा- रेणोद्घाटनं जिनस्तुतिः चारणमुनिदेशना नव- पदीवर्णनं पुत्रीदानं धवलबन्धमाक्षी निर्गमश्च ५६ ७५७ कामलोभौ कुमित्रसमागमः समुद्रे क्षेपः स्थानपुरे उत्तारः परिणयनं समुद्रे चक्रेश्वर्या आगमनं कुबु- गाथाङ्क: विषयः पत्राङ्कः द्विवधः पुनः कामग्रहो नारीरूपेणागमनमन्धत्वं प्रतीहारोत्तोवृत्तान्तो गायकपणं दुम्वत्वं कुमा- रीवचनेन संवादः धवलवन्धमोतो धवलमरणं ७६६ सार्थागमो वीणाप्रतिज्ञोदितिः विमलेश्वरागमो वामनरूपेण कन्यावरणं ८३८ कुन्जरूपेण पुत्तलकेन समस्यापूरणं विवाहः ८७१ शृङ्गारसुन्दर्यादिमनोगतसमस्यापूरणं ८६२ राधावेधेन जयसुन्दर्याः पाणिग्रहणं ६३२ मातुलनृपादिमीलनं पत्नीनामाहानं महा गमनं मोपारके सर्पदष्टकन्योजीवनं पाणिग्रहणं महा- राष्ट्रादिदेशमाधनमुजयिनीरोधश्च १०९ ६५७ गुप्तं गृहगमनं मातृवधूप्रभोत्तरश्रवणं उभे गृहीत्वा शिबिरागमनं मालवनृपस्य सेशये प्रागमनम् १०८ ·गाथाऽङ्क: विषय: पत्रा गाथाङ्क: विषयः पत्राङ्क: ६८६ सुरसुन्दरीनटी आत्मकथा सम्यक्त्वमदनाप्रशंसा १३०२ नवपद्या उद्यापनं मण्डलपूरणं संघतिलकमाले अरिदमनानयनं सप्तशतकुष्ठिनां नृपत्वम् नवपदीनमस्कारः श्रीपालस्यर्द्धिविस्तारः नव- २०७० पितृव्याय दूतो रणोत्साहो रणः श्रीपालजयः पदीस्तुतिः तन्मयत्वेनाराधना नवमः कल्पः अजितसेनदीक्षा मुनिस्तुतिः पट्टाभिषेकः वि- तन्मात्रादयोऽपि तत्र नवमे भवे सर्वेषां सिद्धिः १४७ मलाय श्रेष्ठिता चैत्यादिकरणम् १३३८ गणधरकथितो नवपदमहिमा अहंदादिषु प्रत्ये- १६५ अवधिज्ञानिनोऽजितसेनस्यागमनं शान्त्यादि- कपदान्मुक्तिः श्रीवीरागमः समवसरणं देशना दशविधधर्माहेदादिनवपददेशना श्रीपालादेः पूर्व- आत्मनो नवपदीमयत्वं विहार भवो नवपद्याराधनं मुनिविहारश्च १३४२ प्रशस्तिः १५२ ॥ इतिश्रीश्रीपालचरित्रस्य विषयानुकमः ॥

·No text on this page.

·अहम्.
श्रेष्ठि देवचन्द लालभाई-जैनपुस्तकोद्धार-ग्रन्थाङ्के-
सिरिरयणसेहरसूरिहिं संकलिया (
(रत्नशेखरसूरिसंकलिता) तस्सीसहेमचंदेण साहुणा लिहिया-
सिरिसिरिवालकहा ॥
ध्यात्वा नवपदी भक्त्या, श्रीश्रीपालमहीभुजः । चरित्रं कीर्तयिष्यामि, रम्यं संस्कृतभापया ॥१॥
अरिहाइनवपयाई, झाइत्ता हिअयकमलमज्झमि । सिरिसिद्धचकमाहप्पमुत्तमं किंपि जंपेमि ॥१॥
अत्थित्य जंबुदीवे, दाहिणभरहद्धमज्झिमे खंडे । बहुधणधन्नसमिद्दो, मगहादेसो जयपसिद्धो॥२॥
जत्थुप्पन्नं सिरिवीरनाहतित्थं जयंमि वित्थरियं । तं देसं सविसेसं, तित्थं भासंति गीयत्था ॥ ३॥
अर्हदादिनवपदानि हृदयकमलमध्ये ध्यात्वा उत्तमं श्रीसिद्धचक्रस्य-यन्त्रराजस्य माहात्म्यं किमपि जल्पामि-कथयामि ॥१॥
अस्मिन् जम्बूद्वीपे दक्षिणभरताद्धेस्य मध्यमे खण्डे बहुधनधान्यसमृद्धो जगत्प्रसिद्धो मगधाख्यो देशोऽस्ति ॥ २॥ यत्र मगधाख्ये
देशे उत्पन्नं श्रीवीरनाथस्य तीर्थ जगति विस्तृत-विस्तारं प्राप्तम् , तं देशं गीतार्थाः सविशेष तीर्थं भाषन्ते-चदन्ति ॥ ३ ॥

·।
तत्य य मगहादेसे, रायगिहं नाम पुरवरं अस्थि । वेभारविउलगिरिवरसमलंकियपरिसरपएसं ॥४॥
तत्य य सेणियराओ, रज्वं पालेइ तिजयविक्खाओ। वीरजिणचलणभत्तो, विहिअज्जियतित्ययरगुत्तो॥५॥
जस्सत्यि पढमपत्ती, नंदा नामेण जीइ वरपुत्तो । अभयकुमारो बहुगुणसारो चउबुद्धिभंडारो ॥ ६ ॥
चेडयनरिंदधूया, बीया जस्सत्थि चिल्लणा देवी । जीए असोगचंदो पुत्तो हल्लो विहल्लो अ॥ ७ ॥
अन्नाउ अणेगाओ धारणीपमुहाउ जस्स देवीओ । मेहाइणो अणेगे, पुत्ता पियमाइपयभत्ता ॥ ८॥
तस्मिन् मगधाख्ये देशे राजगृहं नाम पुरवरं अस्ति, कीदृशं तत् ?-वैभारविपुलाख्यगिरिवराभ्यां समलती परिसरप्रदेशा-
पार्श्वभागौ यस्य तत् एवंविधं पुरं वर्त्तते ॥४॥ तत्र चनगरे श्रेणिको नाम राजा राज्यं पालयति, कीदृशः राजा?-विजगद्विख्यातः,
पुनः? वीरजिनचरणभक्तः, तथा विधिनार्जित-उपार्जितं तीर्थकरनामकर्म येन सः एवंविधः॥५॥यस्प-णिकराजस्व प्रथमपत्नी-
प्रथमराज्ञी नन्दा नानास्ति, यस्या-नन्दायाः प्रधानपुत्रोऽभयकुमारनामास्ति, कीदृशः बहुभिर्गुणः सार:-श्रेष्ठः, पुनः?
चतुर्बुद्धिभाण्डागारम् ॥ ६॥ यस्य श्रेणिकस्य द्वितीया देवी या देवी-राज्ञी चेटकनरेन्द्रस्य पुत्री चेलणा नाम्नी अस्ति, यस्या
चेल्लणायाः प्रथमपुत्रोऽशोकचन्द्रः-कूणिक इत्यर्थः, द्वितीयो हल्लः तृतीयो विहल्लच ॥७॥ अन्या अपि अनेका रहयो धारपी-::
प्रमुखा यस्य रालो देव्यः सन्ति, तत्कुक्षिसम्भवा मेघकुमारादयोऽनेके पुत्राः सन्ति, कीदृशाः ?-पितुर्मातुश्च पदयोः-चरणयोः
भक्ताः ॥ ८॥

·सौं सेणियनरनाहो, अभयकुमारेण विहियउच्छाहो । तिहुयणपयडपयावो, पालइ रज्जं च धम्मं च ॥ ९॥
एयंमि पुणो समए, सुरमहिओ वडमाणतित्थयरो । विहरंतो संपत्तो, रायगिहासन्ननयरंमि ॥ १० ॥
पेसेइ पढमसीसं, जिटुं गणहारिणं गुणगरिष्टुं । सिरिगोयमं मुणिंदं, रायगिहलोयलाभत्थं ॥ ११ ॥
सो लद्धजिणाएसो, संपत्तो रायगिहपुरोज्जाणे । कइवयमुणिपरियरिओ, गोयमसामी समोसरिओ ॥ १२ ।।
तस्सागमणं सोउं, सयलो नरनाहपमुहपुरलोओ। नियनियरिडिसमेओ, समागओ झत्ति उजाणे ॥ १३ ॥
स श्रेणिकनरनाथः अभयकुमारेण विहितः कृत उत्साहो यस्य सः, पुनः ?-त्रिभुवने प्रकटः प्रतापो यस्य स एवंनिमः
सन् राज्यं च धर्म च पालयति ॥ ९॥ एतस्मिन् समये-अवसरे पुनः सुरैः-देवैः महितः-पूजितः श्रीवर्द्धमानतीर्थङ्करः पिपरन्
राजगृहनगरस्य आसन्ने -समीपस्थे कस्मिंश्चिन्नगरे सम्प्राप्तः॥१०॥ ततो भगवान् स्वकीयं प्रथमशिष्यं ज्येष्ठं-वृद्धं गणधारि
गणधर, पुनः१ गुणैगरिष्ठं ईदृशं श्रीगौतमं मुनीन्द्रं राजगृहनगरलोकस्य लाभार्थे प्रेषयति ॥११॥ स गौतमस्वामी लब्धः-गामः
जिनादेशो-जिनाज्ञा येन सः एवंविधः सन् राजगृहपुरोधाने सम्प्राप्तः, कतिपयैः-कियद्भिर्मुनिभिः परिकरितः परिवृतः ना
नमवसृतः ॥ १२ ॥ तस्य-गौतमखामिन आगमनं श्रुत्वा सकल: समस्तः नरनाथप्रमुखो-राजादिर्लोकः निजनिजाइना
नमेत:-संयुक्तः झटिति-शीघ्र उद्याने समागतः ॥१३॥

·पंचविहं अभिगमणं, काउं तिपयाहिणाउ दाऊणं । पणमिय गोयमचलणे, उबविट्टो उचियभूमीए ।। १४ ॥
भयवंपि सजलजलहर-गंभीरसरेण कहिउमाढत्तो । धम्मसरूवं सम्म, परोवयारिकतल्लिच्छो ॥१५॥
भो भो महाणुभागा ! दुलहं लहिऊण माणुसं जंमं । खित्तकुलाइपहाणं, गुरुसामग्गिं च पुण्णवसा ॥ १६ ॥
पंचविहंपि पमायं, गुरुयावायं विवजिउं झत्ति । सद्धम्मकम्मविसए, समुज्जमो होइ कायव्यो ||१७|| युग्मम् ।।
सो धम्मो चउभेओ, उवइट्टो सयलजिणवरिंदेहिं । दाणं सीलं च तवो, भावोऽवि अ तस्सिमे भेवा ॥ १८ ॥
ततः पञ्चविधं अभिगमनं-सचित्तद्रव्यव्युत्सर्जनादिकं कृत्वा पुनस्तिस्रः प्रदक्षिणाः दत्त्वा गौतमस्वामिनरणी प्रगम्य
उचिताया-स्वस्खयोग्यायां भूमौ उपविष्टः ॥१४॥ भगवान् गौतमोऽपि सजलो यो जलधरो-मेघः तद्वद्गम्भीरवरेण सम्बन्ध स्वरूपं
कथयितुं आढत्तोत्ति-आरब्धः-प्रारम्भं कृतवान् , कीदृशो भगवान् ?-परोपकारे एकासा एव लिप्सा यस्य स तथा परोपकारकतत्पर
इत्यर्थः ।। १५ ।। अहो महानुभावाः! पुण्यवशात् दुर्लभं मानुष्यं जन्म लब्ध्वा पुनः प्रधानं क्षेत्रकुलादि-आर्यक्षेत्रार्यकुलादिक
लब्ध्वा च पुनः गुरुसामग्री-सद्गुरुसंयोगं लब्ध्वा प्राप्य ॥१६॥ मजं विसयकसायेत्यादिकं पञ्चविधं-पत्रभेदं पुनः गुरुकोमायः-
कष्ट यसात् स तं महाकप्टकारणमित्यर्थः, एवंविधं प्रमादं झटिति-शीघ्रं विवर्य-चर्जयित्वा सद्धर्मकर्मविपये-सम्यग्धर्मकार्यविषये
इत्यर्थः, सं-सम्यकप्रकारेण उद्यमः कर्त्तव्यो भवति, कर्तुं योग्योऽस्तीत्यर्थः ॥१७॥ स धर्मश्चतुर्भेद:-चतुष्पकारः, सकलजिनवरेन्द्रः
उपदिष्टः कथितः, तानेव भेदानाह-दानं १ शीलं २ तपः ३ भावः ४, अपिचेति समुच्चये,स्य धर्मस्य इमे चत्वारो मेदाः॥१८॥

·लोके तत्यवि भावेण विणा, दाणं नहु सिद्धिसाहणं होई । सीलंपि भाववियलं, विहले चिय होइ लोगंमि ॥ १९॥ भावं विणा तवोविहु, भवोहवित्थारकारणं चेव । तम्हा नियभावुच्चिय, सुविसुद्धो होइ कायव्वो ॥ २० ॥ भावोवि मणोविसओ, मणं च अइदुजयं निरालंबं । तो तस्स नियमणत्थं, कहियं सालंबणं झाणं ॥ २१॥ आलंबणाणि जइविहु, बहुप्पयाराणि संति सत्थेसु । तहविहु नवपयझाणं, सुपहाणं विति जगगुरुणो ॥ २२ ॥ अरिहंसिद्धायरिया, उज्झाया साहुणो अ सम्मत्तं । नाणं चरणं च तवो, इय पयनवगं मुणेयव्वं ॥ २३॥ तत्रापि भावेन विना दानं सिद्धिसाधकं-मोक्षदायकं न भवति, हुः-निश्चये शीलमपि भावविकलं-भावरहित सत् विफलं-निष्फलमेव भवति, चियेत्यवधारणे ॥१९॥ भावं विना तपोऽपि भवौघस्य-भवसमूहस्य-भवप्रवाहस्य वा यो विस्तार तस्य कारणमेवास्ति, एतावता भवभ्रमणकारणं न तु मुक्तिकारणमित्यर्थः, तस्मात्कारणात् निजभाव एव सुतरां विशुद्धो-निर्मलः कर्तव्यो भवति, कत्तुं योग्योऽस्ति ॥ २० ॥ भावोऽपि मनोविषयो-मनोगोचरोऽस्ति, मनश्च निरालम्ब आलम्बनरहितं सत् अतिदुर्जयं- अतिशयेन दुर्जेयं विद्यते, ततस्तस्मात् कारणात् तस्य मनसो नियमनार्थ-वशीकरणाथै सालम्बनं-आलम्बनसहितं ध्यानं कथितम् ॥ २१ ॥ यद्यपि आलम्बनानि शास्त्रेषु बहुप्रकाराणि संति, तथापि हु इति निश्चयेन जगद्गुरवः-श्रीजिनेन्द्रा नवपदध्यानं सुतरां प्रधानं आलम्बनं ध्रुवंति ॥ २२ ॥ अथ नवपदनामान्याह-अर्हन्तः१ सिद्धा २ आचार्या ३ उपाध्यायाः ४ साधवश्व ५ सम्यक्त्वं ६ ज्ञानं ७ चारित्रं ८ तपः ९ इति पदनवकं ज्ञातव्यम् ।। २३ ।।

·तत्थऽरिहंतेऽद्वारसदोसविमुक्के विसुद्धनाणमए । पयडियतत्ते नयसुरराए झाएह निच्चपि ॥ २४ ॥
पनरसभेयपसिद्धे, सिद्धे घणकम्मबंधणविमुक्के । सिद्धाणंतचउक्के, झायह तम्मयमणा सययं ॥ २५ ॥
पंचायारपवित्ते, विसुद्धसिद्धंतदेसणुज्जुत्ते । परउवयारिकपरे, निच्चं झाएह सुरिवरे ॥ २६ ॥
तत्र-तस्मिन् पदनवके प्रथमपदे नित्यमपि अहंतो ध्यायत, यूयमिति शेषः, कीदृशान् अहंतः?-अष्टादादोपविमुक्तान् पुन-
विशुद्धं-निर्मलं यत् ज्ञानं तत्स्वरूपमयानिति, पुनः प्रकटितानि तत्वानि यः ते तान्, पुनर्नताः मुरराजा-इद्रा येभ्यस्ले तान्
॥२४॥ भो भव्या यूयं तन्मयमनसः सन्तः जिनाजिनादिपञ्चदशभेदैः प्रसिद्धान् सततं-निरन्तरं ध्यायत, तन्मयं-सिद्मयं मनो
येषां ते इति समासः, कीदृशान् सिद्धान् ?-घनानि-निविडानि यानि कर्मवन्धनानि तेभ्यो विमुक्तान्, पुनः सिद्धं-निप्पन
अनन्तचतुष्कं अनन्तज्ञानदर्शनसम्यक्त्वाकरणवीर्यरूपं (चतुष्कं) येषां ते तान् ॥२५॥ भो भव्या यूयं नित्यं त्रिवरान्-आचार्यान्
ध्यायत, कीदृशान् सरिवरान् ?-ज्ञानाचारादिपञ्चाचारैः पवित्रान्-निर्मलान् , पुनर्विशुद्धा-निर्मला ये सिद्धान्ता-जिनागमाः
तेषां देशना-उपदेशस्तत्र उद्यता-उद्यमवन्तः तान् , पुनः ?-परोपकार एव एकं-प्रधानं येषां ते तान् परोपकारकरणकतत्परा-
नित्यर्थः ॥ २६ ॥

·गणतित्तीसु निउत्ते, सुत्तत्थज्झावणमि उज्जुत्ते । सज्झाए लीणमणे, सम्म झाएह उज्झाए ॥ २७ ॥
सव्वासु कम्मभूमिसुं, विहरते गुणगणेहि संजुत्ते । गुत्ते मुत्ते झायह, मुणिराए निहियकसाए ॥ २८ ॥
सव्वन्नुपणीयागमपयडियतत्तत्थसदहणरूवं । दसणरयणपईवं, निचं धारेह मणभवणे ॥२९॥
जीवाजीवाइपयत्थसत्थतत्तावबोहरूवं च । नाणं सव्वगुणाणं, मूलं सिक्खेह विणएणं ॥ ३० ॥
भो भव्या यूयं सम्यक् यथा स्यात्तथा उपाध्यायान् ध्यायत, कीदृशान् उपाध्यायान् ?-गणस्य-गच्छस्य तप्तिपु-सारणादिए
नियुक्तास्तान् अधिकारिण इत्यर्थः, पुन: ?-सूत्रार्थाध्यापने उद्यतान्-उद्यमवत इत्यर्थः, स्वाध्याये लीनं-मनं मनो येषां ते तान
॥२७॥ भो भव्या युयं सर्वासु कर्मभूमिपु-भरतादिपञ्चदशक्षेत्रेषु विचरतो मुनिराजान-साधून ध्यायत, कीदृशान् मुनिराजान् ?-
गुणानां गणैः-समूहैः संयुक्तान्, पुनः?-गुप्तान गुप्तित्रययुक्तान्, पुनः?-मुक्तान् सर्वसङ्गवर्जितान्,पुनः?-निष्ठिता-अन्तं प्राप्ताः कपाया
येषां ते तान् ॥ २८ ॥ भो भव्याः । सर्वज्ञैः प्रणीता-उक्ताः ये आगमाः-सिद्धान्तास्तेषु प्रकटिताः-प्रकटीकृता ये तत्त्वार्थाः तद्रूपा
अर्थास्तेषां यत् श्रद्धानं तद्रपं दर्शनरत्नप्रदीप-सम्यक्त्वरूपरत्नप्रदीपकं नित्यं सर्वदा मनोभवने-मनोमन्दिरे धारयत ॥ २९ ॥ भो
भव्याः! जीवाजीवादयो ये पदार्थास्तेषां सार्थः-समूहस्तस्य यस्तत्त्वावबोधः-तत्त्वज्ञानं खरूपं यस तत् एवंविधं च-पुनः ज्ञानं
विनयेन-विनयं कृत्वा यूयं शिक्षत, कीदृशं ज्ञानं ?-सर्चगुणानां मूलं-मूलकारणम् ॥ ३० ॥

·Reat app waste TV
।
असुहकिरियाण चाओ, सुहासु किरियासु जो य अपमाओ । तं चारित्तं उत्तमगुणजुत्तं पालह निरुत्तं ॥३१॥
घणकम्मतमोभरहरणभाणुभूयं दुवालसंगधरं । नवरमकसायतावं, चरेह सम्मं तवोकम्मं ॥ ३२ ॥
एयाइं नवपयाई, जिणवरधम्ममि सारभूयाइं । कल्लाणकारणाइं, विहिणा आराहियव्याइं ॥ ३३ ॥
अन्नं च-एएहिं नवपएहि, सिद्धं सिरिसिद्धचकमाउत्तो । आराहंतो संतो, सिरिसिरिपालुव्व लहइ सुहं॥३४॥
यः अशुभक्रियाणां-पापच्यापाराणां त्यागश्च पुनः शुभासु क्रियासु-निरवद्यच्यापारेषु अप्रमादः-अप्रमत्तता तचारित्रं यूयं
पालयत, कीदृशं तत्?-उत्तमगुणैर्युक्तम्, पुनः कीदृशं?-निरुक्तम्-पदभजनेन निप्पन्नं, तथाहि-चयः कर्मसत्रयो रिक्तो भवति
अनेनेति चारित्रं (बाहुलकात् साधु ) ॥३१॥ भो भव्याः! यूयं सम्यक् तपःकर्म-तपःक्रियां चरत-आचरत, कीदृशं तपःकर्म?-
घनानि-निविडानि यानि कर्माणि-ज्ञानावरणादीनि तान्येव तमांसि-अन्धकाराणि तेषां भरः-समूहः तस हरणे भानुभूतं-सूर्यनुन्यं,
पुनः कीदृशं तपः?-द्वादशाङ्गधरं तपसो द्वादशभेदत्वात्, सूर्यपक्षे लोके द्वादशसूर्याणां रूढत्वात् , नवरं इति विशेषः सूर्यस्तापकारको
भवति इदं तपस्तु अकपायतापं न विद्यते कपायरूपस्तापो यस्मिंस्तत्, एतावता कपायरहितमेव तपः सेन्यमित्यर्थः ॥ ३२ ॥
एतानि नवपदानि जिनवरधर्मे-श्रीजिनोक्तधर्मविषये सारभूतानि अत एव कल्याणकारकाणि सन्ति, तस्माद्विधिना आराध्यानि
भवद्धिरिति शेषः ॥ ३३ ॥ अन्यच्च-अन्यदपि शृणुत एतैर्नवभिः पदैः सिद्धं-निप्पन्नं श्रीसिद्धचक्रं आयुक्त-उद्यमयुक्त आराधयन्
सह श्रीश्रीपालनामा राजा इव सुखं लभते मनाम इति शेषः ॥ ३४ ॥

·तौ पुच्छइ मगहेसो, को एसो मुणिवरिंदै ! सिरिपालो ?। कह तेण सिद्धचक्कं, आराहिय पावियं सुक्खं ?॥३५॥ तो भणइ मुणी निसुणसु, नरवर ! अक्खाणयं इमं रम्मं । सिरिसिद्धचक्कमाहप्पसुंदरं परमचुजकरं ॥ ३६ ॥ तथाहि--इत्येव भरहखित्ते, दाहिणखंडंमि अत्थि सुपसिद्धो। सव्वड्डिकयपवेसो, मालवनामेण वरदेसो॥३॥ सो य केरिसो ?-पए पए जत्थ सुगुत्तिगुत्ता, जोगप्पवेसा इव संनिवेसा । पए पए जत्थ अगंजणीया, कुडुंबमेला इव तुंगसेला ॥ ३८ ॥ ततो गौतमस्वाम्युपदेशानन्तरं मगधेशः-श्रेणिकः पृच्छति हे मुनिवरेन्द्र ! एप श्रीपालः कः? तेन श्रीपालेन राज्ञा श्रीसिदन आराध्य कथं सुखं प्राप्त लब्धम् ? ॥३५॥ ततो मुनिः-गौतमो भणति, हे नरवर! हे श्रेणिकराजन् ! इदं श्रीपालनृपसम्बन्धिरम- मनोज्ञं आख्यानकं-कथानकं त्वं शृणु, कीदृशं आख्यानकम् ?-श्रीसिद्धचक्रस्य यत् माहात्म्यं तेन सुन्दरं-रमणीयं अत एव परमानन· करम् ॥३६॥ तदेव दर्शयति, अत्रैव भरतक्षेत्रे दक्षिणखण्डे-दक्षिणार्द्ध मालवनाम्ना सुप्रसिद्धो वरदेशोऽस्ति, कीदृशो मालवदेशः? सर्वध्या कृतः प्रवेशो यस्मिन् स ईदृशः ॥३७॥ च पुनः स कीदृशः?-यत्र मालवदेशे पदे पदे संनिवेशा-ग्रामाः सन्ति, कीदृशाः? सुगुप्तिभिः सम्यग्वृत्तिभिर्गुप्ता-रक्षिता वेष्टिता इतियावत् , संनिवेशाः के इव ?-योगप्रवेशा इव योगे प्रवेशो येषां ते तशोगा योगिन इवेत्यर्थः, यतः योगिनोऽपि सुगुप्तिभिमनोगुप्त्यादिभिर्गुप्ता भवन्ति, पुनः यत्र देशे पदे पदे तुङ्गा उच्चस्तराः शैला:-गांगाः सन्ति. कीदृशाः?-अगंजनीयाः-जनानां अलंघनीयाः,के इव कुटुम्बमेला इव ?-यतः तेपि लोकानामगजनीया भवन्ति ॥ ३८ ॥ -

·पए पए जत्थ रसाउलाओ, पणंगणाओव्व तरंगिणीओ।
पए पए जत्थ सुहंकराओ, गुणावलीओव्व वणावलीओ ॥ ३९ ॥
पए पए जत्थ सवाणियाणि, महापुराणीव महासराणी। पए पए जत्य सगोरसाणि,सुहीमुहाणीव मुगोउलाणिपाद॥
तत्थ य मालवदेसे, अकयपवेसे दुकालडमरेहिं । अत्थि पुरी पोराणा, उज्वेणी नाम मुपहाणा ॥ ४२ ॥
पुनः यत्र देशे पदे पदे रसाकुला-जलभृताः तरङ्गिण्यो- नद्यः सन्ति, का इव?-पणागना इव-वेश्या हस, पतन्ना अपि
रसाकुलाः शृङ्गाररस्य (सेन) च्याप्ता भवन्ति, पुनयंत्र देशे पदे पदे सुसङ्कराः-मुसकारिण्यः बनावलयो बनानां पयः मन्ति, का
इव ?-गुणानामावलयः-श्रेण्य इव, यतस्ता अपि सुखङ्करा भवन्ति ॥ ३९ ।। पुनर्यत्र देशे पदे पदे मपानीयानि-पानीयमहिनानि
जलभृतानीति यावत् महान्ति सरांसि सन्ति, कानीव ?-महापुराणीव, यतः तान्यपि सह वाणिजः-चणिन्भिचिन्ने इति मग-
णिजानि भवन्ति, पुनर्यत्र देशे पदे पदे सुष्ठु-शोभनानि गोकुलानि सन्ति, कीदृशानि ?-सह गोरसेन-दधिदुग्यादिना वर्तन्ते इति
सगोरसानि, तानि कानि इव ?-सुधियां-पण्डितानां मुखानि इव, यतस्तान्यपि गोः-याण्या रसोगोरमः तेन सहितानि भान्ति ॥४०॥
तत्र च-तस्मिन् मालवदेशे पुराणा-जीर्णा "उज्जयिनी" नाम सुतरां प्रधाना पुरी अस्ति, कीदृशे मालबदेशे ?-दुष्कालेत्यादि, दुष्कातो-
दुर्भिक्षः डमरो-विप्लवः बलात् परद्रव्यापहरणा लुण्टिकोपद्रव इतियावत् , दुष्कालव डमरश्च दुष्कालडमरी ताभ्यां अकृतः प्रदेशो
शस्मिन् स तस्मिन् ॥४१॥

·सा य केरिसा?--अगसो जत्थ पयावईओ, नरुत्तमाणं च न जत्थ संखा।
महेसरा जत्थ तिहे गिहेसु, सुचीवरा जत्थ समग्गलोया ॥ ४२ ॥
घरे घरे जत्य रमंति गोरी-गणा सिरीओ अ पए पए अ।वणे वणे यावि अणेगरंभा, रई अपीईविय ठाणठाणे ॥४३॥
सा च उज्जयिनीपुरी कीदृशी? इत्याह-यत्र-यस्यां नगर्या अनेकशः प्रजानां पतयः सन्ति, लोके तु एक एव प्रजापतिः ब्रह्मा
प्रसिद्धोऽस्ति, तत्र तु अनेके प्रजानां सन्ततीनां पतयः-स्वामिनः सन्तीत्यर्थः, पुनः यत्र नगर्या नरोत्तमानां-पुरुषोत्तमानां
सल्या नास्ति, लोके तु एक एव पुरुषोत्तमः-श्रीकृष्णः प्रसिद्धोऽस्ति, तत्र तु बहवः पुरुपोत्तमाः सन्तीत्यर्थः, पुनः यत्र नगर्या
गृहे गृहे महेश्वराः-महर्द्धिकाः सन्ति, लोके तु एक इव महेश्वरः प्रसिद्धोऽस्ति, एकादश वा, तत्र तु गृहे गृहे इभ्याः सन्तीत्यर्थः,
घुनः यत्र नगर्या समग्रलोकाः-सर्वलोकाः सचीवराः सन्ति, लोके तु एक एव शच्या-इन्द्राण्या वरः शचीवर-इन्द्रः प्रसिद्धोऽस्ति,
तत्र तु सर्वेऽपि लोकाः सह चीवरैः-वस्त्रैर्वर्तन्ते इति सचीवराः सन्तीत्यर्थः॥४२॥ यत्र नगर्या गृहे गृहे गौर्य:-अदृष्टरजसः कन्याः
तासां गणाः-समूहा रमन्ते क्रीडन्ति, लोके तु कैलासे रममाणा एकैव गौरी-पार्वती प्रसिद्वास्ति, तत्र तु गृहे गृहे गौर्यः सन्तीत्यर्थः,
लोके तु एकैव श्रीः-कृष्णभार्याऽस्ति, यत्र पदे पदे श्रियो-लक्ष्म्यः सन्ति, लोके तु एकैच रम्भा-देवाङ्गना प्रसिद्धास्ति, यस्यां
नगर्या तु वने वनेऽपि अनेका रम्भाः-कदल्यः सन्ति, पुनः यत्र रतिश्च प्रीतिरपि च स्थाने स्थाने अस्ति, लोके तु रतिः-कामस्त्री
सा एकैवास्ति, प्रीतिरपि देवाङ्गना एकवास्ति, तत्र तु स्थाने साने रतिः-परस्पररागः प्रीतिवास्ति ॥ ४३ ॥

·पए पए जत्थ रसाउलाओ, पणंगणाओव्य तरंगिणीओ। पए पए जत्थ सुहंकराओ, गुणावलीओव्य वणावलीओ ॥ ३९ ॥ पए पए जत्थ सवाणियाणि, महापुराणीव महासराणी। पए पए जत्य सगोरसाणि,सुहीमुहाणीव मुगोउलाणि|||" तत्थ य मालवदेसे, अकयपवेसे दुकालडमरेहिं । अत्थि पुरी पोराणा, उज्वेणी नाम मुपहाणा ॥११॥ पुनः यत्र देशे पदे पदे रसाकुला-जलभृताः तरङ्गिण्यो-नद्यः सन्ति, का ?-पणागना इव-वैश्या इत्र, यतना अपि रसाकुलाः शृङ्गाररस्य (सेन) व्याप्ता भवन्ति, पुनयंत्र देशे पदे पदे सुखङ्कराः-मुखकारिण्यः वनावलयो-पनानां पयः मन्ति, का इव :-गुणानामावलयः-श्रेण्य इव, यतस्ता अपि सुखङ्करा भवन्ति ॥ ३९ ॥ पुनर्यत्र देशे पदे पदे मपानीयानि-पानीयमहिनानि जलभृतानीति यावत् महान्ति सरांसि सन्ति, कानीव ?-महापुराणीव, यतः तान्यपि सह वाणिजः-पणिम्भिवन्ने इति मना- णिजानि भवन्ति, पुनर्यत्र देशे पदे पदे सुष्टु-शोभनानि गोकुलानि सन्ति, कीदृशानि?-सह गोरसेन-दधिदुग्धादिना वरन्ने इति सगोरसानि, तानि कानि इव:-सुधियां-पण्डितानां मुखानि इव, यतस्तान्यपि गोः-वाण्यारसो गोरसः तेन सहितानि भवन्ति ॥४०॥ तत्र च-तस्मिन् मालवदेशे पुराणा-जीर्णा "उज्जयिनी" नाम सुतरांप्रधाना पुरी अस्ति, कीदृशे मालवदेशे?-दुप्कालेत्यादि, दुष्कालो- दुर्भिक्षः डमरो-विप्लवः बलात् परद्रव्यापहरणा लुण्टिकोपद्रव इतियावत् , दुष्कालश्च डमरत्र दुप्कालडमरौ ताभ्यां अकृतः प्रवेशो गस्मिन् स तस्मिन् ॥ ४१॥ +

·पढमा माहेसरकुलसंभूया तेण मिच्छदिवित्ति । बीया सावगधूया तेणं सा सन्मदिट्टित्ति ॥ ४८ ॥
ताओ सरिसवयाओ, समसोहग्गाउ सरिसरूवाओ। सावत्तेवि हु पायं, परुप्परं पीतिकलियाओ ॥ ४९ ॥
नवरं ताणमणहियधम्मसरूवं वियारयंताणं। दूरेण विसंवाओ, विसपीऊसेहि सारिच्छो ॥५०॥
ताओ अ रमंतीओ, नवनवलीलाहिं नरवरेण समं । थोवंतरंमि समए, दोवि सगम्भाउ जायाओ ॥ ५१॥
तत्र प्रथमा सौभाग्यसुन्दरी माहेश्वरकुले सम्भूता-उत्पन्नास्ति तेन कारणेन मिथ्या-विपरीता दृष्टियस्याः सा मिथ्यादृष्टि-
रिति आसीत्, द्वितीया श्रावकपुत्री अस्ति, तेन कारणेन सा रूपसुन्दरी समीचीना-सत्या दृष्टिर्यस्याः सा सम्यग्दृष्टिः इत्यासीत् ॥४८॥
ते द्वे राज्यौ कीदृशौ स्तः इत्याह-सदृशं वयो-यौवनावस्था ययोस्ते सदृशवयसौ पुनः सम-सदृशं सौभाग्यं ययोः ते समसौभाग्ये
पुनः सदृशं रूपं सौन्दर्य ययोस्ते समरूपे पुनः सापत्नोभल्याभावः सापत्न तस्मिन् सापत्नेऽपि सति हु इति-निश्चितं प्रायो-बाहु
ल्येन परस्परं प्रीत्या कलिते युक्ते-स्तः ॥ ४९ ।। नवरं इति विशेषः स्वमनःस्थितधर्मस्वरूपं विचारयन्त्योस्तयोः द्वयोः राज्योः
दूरेण-अत्यर्थ विसॅव्वादो-विवाद आसीत्, कीदृशो विसँव्वादः!-विपपीयूपैः-विपामृतैः सदृक्षः परस्परविरुद्धत्वादिति भावः ॥५०॥
ते च द्वे अपि राज्यौ नरवरेण राज्ञा सम-साई नवनवलीलामिः-अपूर्वापूर्वक्रीडाभिः रममाणे-क्रीडन्त्यौ स्तोकश्वासावन्तर इति
तस्मिन् समये-काले सगर्भ-गर्भवत्यौ जाते ॥५१॥

·तीसे पुरीई सुरवरपुरीई अहियाइ वण्णणं काउं । जइ निउणबुद्धिकलिओ, सक्कगुरू चेव सफेद ॥ १४ ॥
तत्यत्थि पुहविपालो, पयपालो नामओ अ गुणओ अ । जस्स पयावो सोमो, भीमो विय सिदुद्रुजणे ॥४५॥
तस्सवरोहे बहुदेहसोहअवहरियगोरिगव्वेवि। अञ्चतं मणहरणे, निउणाओ दुन्नि देवीओ ॥ ४६ ॥
सोहग्गलडहदेहा, एगा सोहग्गसुंदरीनामा । बीया अ रूवसुंदरि, नामा स्वेण रइतुल्ला ॥४७॥
सुरवरपुर्या-इन्द्रपुर्या अधिकायाः तस्या उज्जयिनीपुर्या वर्णनं कर्तुम् यदि निपुणबुद्धया कलितो-युक्तः कथित् शक्नोति
तर्हि शक्रगुरु:-बृहस्पतिरेव शक्नोति-समर्थो भवति नान्य इति भावः, लोकोक्त्या वृहस्पतिः शक्रगुरुरुच्यते ॥ १४ ॥
तत्र नगयों प्रजापालो नाम पृथिवीपालो-राजास्ति, स च नामतश्च गुणतच प्रजापाल एव, प्रजाः पालयतीति व्युत्पत्तेः,
स कीदृशः? इत्याह—यस्य प्रतापः शिष्टेषु दुष्टेषु च सौम्यो मनोहरो भीमो-भयकरथापि क्रमेण विद्यते, शिष्टेषु-सत्पुरुषेषु
सौम्या दुष्टेषु भीम इत्यर्थः॥४५॥ तस्य राज्ञो-अवरोधेऽन्तःपुरे द्वे देव्यौ-राझ्यौ मनोहरणे-पत्युमनोरञ्जने अत्यन्तं निपुणे स्तः, कीडशेड
वरोधे?-बहुदेहशोभाऽपहृतगौरीगङ्केपि-बही या देहस्य-शरीरस्य शोभा तया अपहृतो गौर्याः-पार्वत्या गर्वो-अहङ्कारो येन
स तस्मिन् एतादृशेऽपि अन्तःपुरे द्वे देव्यौ विशेषतः सौभाग्यवत्यौ स्त इत्यर्थः ॥ ४६॥ ते द्वे एव नामत आह-तयोर्मध्ये एका
सौभाग्यसुन्दरी नामा द्वितीया च रूपसुन्दरी नामा, तत्राद्या कीदृशी?-सौभाग्यलडहदेहा-सौभाग्येन मनोहरो देहो यस्याः
सा तथा, द्वितीया रूपेण रतितल्या ॥४७॥

·अन्नाइंपि कुंडलविटलाई करलाघवाइक-माइं । सत्थाई सिक्खियाइं, तीइ चमुक्कारजणयाइं ॥ ५७ ॥ . सा कावि कला तं किंपि, कोसलं तं च नत्थि विन्नाणं । जं सिक्खियं न तीए, पन्नाअभिओगजोगेणं ॥५॥ सविसेसं गीयाइसु, निउणा वीणाविणोयलीणा सा । सुरसुंदरी वियवा, जाया पत्ता य तारुन्नं ॥ ५९ ॥ जारिसओ होइ गुरू, तारिसओ होइ सीसगुणजोगी। इत्तुच्चिय सा मिच्छ-दिट्ठी उक्किदप्पाअ॥६०॥ तह मयणसुंदरीवि हु, एया उ कलाओ लीलमित्तेण । सिक्खेइ विमलपन्ना, धन्ना विणएण संपन्ना ॥ ६१ ॥ तथा सुरसुन्दर्या अन्यान्यपि कुण्टलविण्टलानि-कार्मणवशीकरणादीनि शिक्षितानि, पुनः करलाघवादीनि-हस्तचापलादीनि कर्माणि-क्रियाविशेषाः शिक्षितानि, तथा अन्यान्यपि चमत्कारजनकानि-जनानां चित्तेपु चमत्कारोत्पादकानि शास्त्राणि शिक्षितानि ॥५७|| सा कापि कला नास्ति तत् किमपि कौशल्यं-निपुणत्वं नास्ति, च पुनस्तत् विज्ञानं-चातुर्य नास्ति, यत्तया सुरसुन्दयो न शिक्षितं, केनेत्याह-प्रज्ञा-बुद्धिरभियोगः-उद्यमस्तयोर्योगेन ॥५८॥ सविशेपं गीतादिपु निपुणा-दक्षा पुनर्वीणाविनोदे लीना-मग्ना सा सुरसुन्दरी-विदग्धा छेका जाता तारुण्यंच-यौवनं प्राप्ता ॥५९।। यादृशको गुरुर्भवति तादृशक एव प्रायः शिष्ये गुणयोगो-गुणसम्बन्धो भवति, इतः-अस्मात्कारणादेव सा सुरसुन्दरी मिथ्यादृष्टिः उत्कृष्टदप्पोच आसीत् , मिथ्या दृष्टियस्याःसा उत्कृष्टो दर्पो-मानो यस्याः सा इति समासः ॥६०॥ तथा मदनसुन्दरी अपि एता प्रागुक्ता लेखनाद्याः लीलामात्रेण शिक्षति, कीदृशी मदनसुन्दरी?-विमला- निर्मला प्रज्ञा-बुद्धिर्यस्याः सा विमलप्रज्ञा तथा धन्या-धर्मधनं लब्धी तथा विनयेन सम्पन्ना-युक्ता ।। ६१ ॥

·समयंमि पसूयाओ, जायाओ कन्नगाउ दोहिंपि । नरनाहोवि सहरिसो, वरावणयं करावेई ॥ ५२ ॥ सोहग्गसुंदरी नंदणाइ सुरसुंदरित्ति वरनाम । बीयाइ मयणसुंदरि, नामं च ठवेइ नरनाहो ॥ ५३ ॥ समये समप्पियाओ, ताओ सिवधम्मजिणमयविऊणं । अज्झावयाण रन्ना, सिवभूतिसुबुद्धिनामाणं॥ ५ ॥ सुरसुंदरी अ सिक्खइ, लिहियं गणियं च लक्खणं छंदं । कव्वमलंकारजुयं, तवं च पुराणसमिईओ ॥ ५५ ॥ सिक्खेइ भरहसत्थं, गीयं नट्टं च जोइसतिगिच्छं । विजं मंतं तंतं, हरमेहलचित्तकम्माइं ॥५६॥ द्वाभ्यामपि राशीभ्यां समये-पूर्णकाले कन्यके जाते-प्रस्ते नरनाथो-राजापि सहर्पः मन् वपन कारयति ॥५२॥ : नरनाथो-राजा सौभाग्यसुन्दर्या या नन्दान्दान नाम पुत्री तस्याः सुरसुन्दरीति वरं-प्रधानं नाम म्यापपति, च पुनः द्वितीपापा रूप्यसुन्दरीपुत्र्या मदनसुन्दरीति नाम स्थापयति ॥५३॥ समयेऽध्ययनकाले ते द्वे अपि कन्यके शिवधर्मजिनमतविदो:- शिवधर्मजिनधर्मज्ञायकयोः शिवभूतिसुबुद्धिनाम्नोः अध्यापकयोः-पाठकयो राज्ञा समर्पिते अध्ययनार्थ दने इत्यर्थः ॥५४ ।। सुरसुन्दरीच प्रथमं लिखित-लेखनकलां शिक्षति च पुनर्गणित-गणनकलां शिक्षति, ततो वस्तूनां लक्षणं शिक्षति तथा छन्द शास्त्र तथालङ्कारैर्युतं काव्यशास्त्रं तथा पुराणानि स्मृतिश्च शिक्षति ।। ५५ ।। पुनर्भरतशास्त्रं-नाट्यशासं शिक्षति, नया गीत-गानं च पुनर्नाटय नर्तित शिक्षति, तथा ज्योतिश्शास्त्र रोगचिकित्साशास्त्रं च शिक्षति, पुनर्विधा मन्त्रं च शिक्षति, तथा हरमेखलपित्र- लमाणि-कलाविशेषान् शिक्षति ।। ५६ ।। F ·अन्नाइंपि कुंडलविटलाइं करलाघवाइकमाइं । सत्थाई सिक्खियाई, तीइ चमुक्कारजणयाइं ॥ ५७ ॥ सा कावि कला तं किंपि, कोसलं तं च नत्थि विन्नाणं । जं सिक्खियं नतीए, पन्नाअभिओगजोगेणं ॥५॥ सविसेसं गीयाइसु, निउणा वीणाविणोयलीणा सा । सुरसुंदरी वियवा,-जाया पत्ता य तारुन्नं ॥ ५९ ॥ जारिसओ होइ गुरू, तारिसओ होइ सीसगुणजोगो। इत्तुच्चिय सा मिच्छ-दिट्टी उक्किटुदप्पाअ ॥६०॥ तह मयणसुंदरीवि हु, एया उ कलाओ लीलमित्तेण । सिक्खेइ विमलपन्ना, धन्ना विणएण संपन्ना ॥ ६१ ॥ तथा सुरसुन्दर्या अन्यान्यपि कुण्टलविण्टलानि-कार्मणवशीकरणादीनि शिक्षितानि, पुनः करलाघवादीनि-हस्तचापला दीगि कर्माणि-क्रियाविशेषाः शिक्षितानि, तथा अन्यान्यपि चमत्कारजनकानि-जनानां चित्तेपु चमत्कारोत्पादकानि शास्त्राणि शिशिनागि ॥५७|| सा कापि कला नास्ति तत् किमपि कौशल्यं-निपुणत्वं नास्ति, च पुनस्तत् विज्ञानं-चातुर्य नास्ति, यत्तया सुरसुन्दना न शिक्षितं, केनेत्याह-प्रज्ञा-घुद्धिरभियोगः-उद्यमस्तयोर्योगेन ।।५८॥ सविशेपं गीतादिषु निपुणा-दक्षा पुनर्वाणाविनोदे लीना-गमा ना सुरसुन्दरी-विदग्धा छेका जाता तारुण्यंच-यौवनं प्राप्ता ।।५९॥ यादृशको गुरुर्भवति तादृशक एव प्रायः शिष्ये गुणयोगो-गुणसम्मन्नो भवति, इतः-अस्मात्कारणादेव सा सुरसुन्दरी मिथ्यादृष्टिः उत्कृष्टदा च आसीत् , मिथ्या दृष्टिर्यस्याःसा उत्कृष्टो दर्पो-मानो गन्नाः सा इति समासः ॥६०॥ तथा मदनसुन्दरी अपि एता प्रागुक्ता लेखनाद्याः लीलामात्रेण शिक्षति, कीदृशी मदनसुन्दरी?-विमला- निमेला प्रज्ञा-बुद्धियेस्याः सा विमलप्रज्ञा तथा धन्या-धर्मधनं लब्धी तथा विनयेन सम्पन्ना-युक्ता ॥६१।।

·V" 4 समयंमि पसूयाओ, जायाओ कन्नगाउ दोहिंपि । नरनाहोवि सहरिसो, वद्धावणयं कगवेई ॥ ५२ ।। सोहग्गसुंदरी नंदणाइ सुरसुंदरित्ति वरनामं । बीयाइ मयणसुंदरि, नामं च ठवेइ नरनाहो ॥ १३ ॥ समये समप्पियाओ, ताओ सिवधम्मजिणमयविऊणं । अझावयाण रन्ना, सिवभूतिमुवुद्धिनानाणं ॥ ५ ॥ सुरसुंदरी अ सिक्खइ, लिहियं गणियं च लक्खणं छंदं । कव्वमलंकारजुयं, तथं च पुगणसमिईओ॥५॥ सिक्खेइ भरहसत्थं, गीयं नटुं च जोइसतिगिच्छं। विजं मंतं तंतं, हरमेहलचित्तकम्माई ॥ ५६ ॥ द्वाभ्यामपि राज्ञीभ्यां समये-पूर्णकाले कन्यके जाते-प्रसते नरनायो-राजापि सहर्षः मन् पापन कारपति ॥५२॥ नरनाथो-राजा सौभाग्यसुन्दर्या या नन्दान्दान नाम पुत्री तस्याः सुरसुन्दरीति परं-प्रधानं नाम म्यापपति, च पुनः द्वितीपाया रूप्यसुन्दरीपुत्र्या मदनसुन्दरीति नाम स्थापयति ॥५३ ।। समयेऽध्ययनकाले ते द्वे अपि कन्यके शिवमंजिनमतविदोः- शिवधर्मजिनधर्मज्ञायकयोः शिवभूतिसुबुद्धिनाम्नोः अध्यापकयोः-पाठकयो राजा समर्पिते अध्ययनार्थ दत्ते इत्यर्थः ॥५४॥ सुरसुन्दरी च प्रथमं लिखितं-लेखनकलां शिक्षति च पुनर्गणितं-गणनकलां शिक्षति, ततो वस्तूनां लक्षणं शिवति तया छन्द- शास्त्रं तथाऽलङ्कारैर्युतं काव्यशास्त्रं तथा पुराणानि स्मृतिश्च शिक्षति ॥ ५५ ॥ पुनर्भरतशास्त्रं-नाट्यशासं शिवति, तथा गीत-गानं च पुनर्नाटय-नतिं शिक्षति, तथा ज्योतिश्शाचं रोगचिकित्साशाखं च शिक्षति, पुनर्विधा मन्त्रं च शिक्षति, तथा हरमेखलचित्र- रुमाणि-कलाविशेषान् शिक्षति ।। ५६ ।।

·अन्नाइंपि कुंडलविटलाइं करलाघवाइकमाइं । सत्थाई सिक्खियाई, तीइ चमुक्कारजणयाइं ॥ ५७ ॥
सा कावि कला तं किंपि, कोसलं तं च नत्थि विन्नाणं । जं सिक्खियं न तीए, पन्नाअभिओगजोगेणं ॥४॥
सविसेसं गीयाइसु, निउणा वीणाविणोयलीणा सा । सुरसुंदरी वियवा,-जाया पत्ता य तारुन्नं ॥ ५९ ॥
जारिसओ होइ गुरू, तारिसओ होइ सीसगुणजोगी। इत्तुच्चिय सा मिच्छ-दिट्टी उक्किदप्पा अ॥६०॥
तह मयणसुंदरीवि हु, एया उ कलाओ लीलमित्तेण । सिक्खेइ विमलपन्ना, धन्ना विणएण संपन्ना ॥ ११ ॥
तथा सुरसुन्दर्या अन्यान्यपि कुण्टलविण्टलानि-कार्मणवशीकरणादीनि शिक्षितानि, पुनः करलाघवादीनि-हस्तचापलादीनि
कमोणि-क्रियाविशेषाः शिक्षितानि, तथा अन्यान्यपि चमत्कारजनकानि-जनानां चित्तेषु चमत्कारोत्पादकानि शास्त्राणि मिलिगानि
॥५७॥ सा कापि कला नास्ति तत् किमपि कौशल्यं-निपुणत्वं नास्ति, च पुनस्तत् विज्ञानं-चातुर्य नास्ति, यत्तया सुरगननो न
शिक्षितं, केनेत्याह-प्रज्ञा-बुद्धिरभियोगः-उद्यमस्तयोर्योगेन ।।५८॥ सविशेष गीतादिपु निपुणा-दक्षा पुनर्वीणाविनोदे लीना ना ना
सुरसुन्दरी-विदग्धा छेका जाता तारुण्यंच-यौवनं प्राप्ता ।।५९।। यादृशको गुरुभवति तादृशक एव प्रायः शिष्ये गुणयोगो-गुणगम्मन्नो
भवति, इतः-अस्मात्कारणादेव सा सुरसुन्दरी मिथ्यादृष्टिः उत्कृष्टदाच आसीत् , मिथ्या दृष्टिर्यस्याःसा उत्कृष्टो दर्पो-मानो नग्माः।
सा इति समासः ॥६०॥ तथा मदनसुन्दरी अपि एता प्रागुक्ता लेखनाद्याः लीलामात्रेण शिक्षति, कीदृशी मदनसुन्दरी-निमला
निर्मला प्रज्ञा-बुद्धिर्यस्याः सा विमलप्रज्ञा तथा धन्या-धर्मधनं लब्धी तथा विनयेन सम्पन्ना-युक्ता ॥ ६१ ॥

·। जिणमयनिउणेणज्झावएण सा मयणसुंदरीबाला । तह सिक्खविया जह जिणमयंमि कुसलत्तणं पत्ता ॥ ६२॥ एगा सत्ता दुविहो नओ य कालत्तयं गइचउकं । पंचेव अत्यिकाया, दव्वछकं च सत्त नया ॥ ६३०॥ अट्रेव य कम्माई नवतत्ताई च दसविहो धम्मो । एगारस पडिमाओ वारस वयाई गिहीणं च ॥ ६४ ॥ इच्चाइ वियाराचारसारकुसलत्तणं च संपत्ता । अन्ने सुहुमवियारेवि मुणइ सा निययनामं व ॥ ६५ ॥ जिनमतविपये निपुणेन अध्यापकेन-पाठकेन सा मदनसुन्दरीकन्या तथा शिक्षिता-शिक्षा ग्राहिता यथा जिनमते कुशललं प्राप्ता ॥ ६२ ॥ सतो भावः सत्तास्तित्वमित्यथः, सा सर्वेष्वपि पदार्थेपु एकैव वर्त्तते, च पुनर्द्विविधो नयः द्रव्यपर्यायादिवरूपः तथा कालत्रयं गतिचतुष्कं पञ्चैव अस्तिकाया-धर्माधर्माकाशपुद्गलजीवस्वरूपाः सन्ति, च पुनद्रव्याणां-धर्मास्तिकायादीनां कालद्रव्ययुक्तानां पदकमस्ति तथा नैगमाद्याः सप्त नयाः सन्ति ।। ६३ ।। ज्ञानावरणीयादीनि अटैच कर्माणि सन्ति, च पुनर्जीवादीनि नव तत्त्वानि सन्ति, तथा क्षान्त्यादिको दशविधो यतिधर्मो विद्यते, एकादश एकादश दर्शनाद्याः श्रावकातिमाः सन्ति, च पुनहिणां स्थूलप्राणातिपातविरमणादीनि द्वादश व्रतानि सन्ति ।। ६४ ॥ सा मदनसुन्दरी इत्यादयो ये विनाराचारयोः - सारांरहस्यभूतपदार्थाः तेषु कुशलत्वं-निपुणत्वं सम्प्राप्ता । च पुनः सान्यान्-एतद्वयतिरिक्ता मूक्ष्मविचारानपि निजकनामवद् शति-जानाति ।। ६५ ।।

·कम्माणं मूलुत्तरपयडीओ गणइ मुणइ कम्मठिई । जाणइ कम्मविवागं, बंदयदीरणं संतं ॥ ६६ ॥
जीसे सो उज्झाओ, संतो दंतो जिइंदिओ धीरो । जिणमयरओ सुबुद्धी, सा कि नहु होइ तस्सीला? ॥६७ ॥
सयलकलागमकुसुला, निम्मलसम्मत्तसीलगुणकलिया । लज्जासज्जा सा मयणसुन्दरी जुव्वणं पत्ता॥ ६८ ॥
अन्नदिणे अभितरसहानिविदेण नरवरिंदेण । अज्झावयसहियाओ, अणाविआओ कुमारीओ ॥ ६९ ॥
अष्टौ मूलप्रकृती-पुनः सा कर्मणां मूलभेदान् तथाऽष्टपञ्चाशदधिकशतमुत्तरप्रकृतीर्गणयति, तथा-कर्मणां स्थिति त्रिंशत्कोटी-
कोटीसागरोपमादिकां जानाति, पुनः कर्मणां विपाकं शुभाशुभानुभवस्वरूपं जानाति, तथा कर्मणां वन्धोदयोदीरणया (णा) सत्ता-
स्वरूपं जानाति ।। ६६ ।। यस्याः सुयुद्धिनाम श्रावक उपाध्यायः-पाठकः सा मदनसुन्दरी तच्छीला-गुरुतुल्यस्वभावा किं नहि
भवति ? भवत्येवेत्यर्थः, कीदृशः स? इत्याह-शान्तः क्षमायुक्तः, तथा दान्तो-मानसदमयुक्तः, पुनर्जितेन्द्रियस्तथा, धीरो-धैर्यवान् .
युद्धिमान् वा पुनर्जिनमते रक्तः ईदृशो यस्याः गुरुः सा तादृशगुणवती कयं न भवेत् १, सा मदनसुन्दरी यौवनं प्राप्ता, कीदृशी सा?
इत्याह-सकलकलागमेपु-समस्तकलाशास्त्रेषु कुशला-निपुणा पुनर्निर्मला ये सम्यक्त्वशीलगुणास्तैः कलिता-युक्ता तथा लजायां
सज्जा-परिपूर्णा प्रगुणा इतियावत् एवंविधा मदनसुन्दरीकन्या बाल्यावस्थामतिक्रम्य यौवनावस्थां प्राप्तवतीत्यर्थः ॥ ६८॥
अन्यस्मिन् दिने अभ्यन्तरसभायां निविष्टेन-उपविष्टेन नरवरेन्द्रेन-राज्ञा अध्यापकाभ्यां सहिते द्वे अपि कुमारों आनायिते स्वपार्वे
इति शेपः ॥ ६९ ॥

·विणओणयाउ ताओ, सरूवलावन्नखोहिअसहाओ । विणिवेसिआउ रन्ना, नेहेणं उभयपार्मनु || .॥ हरिसवसेणं राया, तासि बुद्धिपरिक्खणनिमित्तं । एगं देइ समस्सा-पयं दुविन्द्वंपि ममघालं ॥१॥ यथा पुन्निहि लब्भइएहु,"तोतकालं अइचंचलाइ,अचंतगव्वगहिलापणामुग्मुंदरीइ मनियं, मिनिममेदार यथा-धणजुब्वण सुवियट्ठपण, रोगरहिअ निअ देहु । मण वल्लह मेलावडउ , पुलिहि लग्भः पद तं सुणिय निवो तुट्टो, पसंसए साहु साहु उज्झाओ। जेणेसा सिस्पविया, परिनाति भणेद मनि ॥ ७ ॥ विनयेन अवनते-नने तथा स्वरूपलावण्येन क्षोभिता-चमत्कारं प्रापिता, ममापाभ्यां ने एस्पि ने रुन्चे गा ग्नेन स्वस्य उभयोः पार्श्वयोः विनिवेशिते-स्थापिते उपवेशिते इतियावत् ।।७०॥ राजा हरिशेन नपोरदिपरीक्षानिमिनं नामांद्वान्यामा कन्याभ्यां समकालं एकं समस्यापदं ददाति ॥७१।। एतत् समस्यापदं राजा दन, नतनदनन्तरं नका मुग्गुन्दयों मामा हो गई एतां समस्यां पूरयामि, यूयं शृणुत, कीदृश्या सुरसुन्दयो? अतिचञ्चलयातिगयेन चपलया पुनरत्पन्न गर्नेगापिलमा ।। ७२ ।। धनयौवनं सुविदग्धत्वं छेकत्वमित्यर्थः तथा रोगरहितो निजदेहः-सशरीरं तथा मनमो ग्लभा-प्रियो यः पुलादिनन माई मेलः-सम्बन्धः एतद्वस्तुवृन्दं पुण्यैर्लभ्यते॥ ७३ ॥ तर सुरसुन्दरीवाक्यं श्रुत्वा नृपो-राजा तुष्टः मन् प्रशंसने-इत्यं प्रशमां करोति म कथमित्याह-उपाध्यायोऽस्याः पाठको गुरुः साधुः-समीचीन इत्यर्थः, येनपा पुत्री इत्थं शिक्षिता-पाठिना, तदा पर्षदपि मनति- महाराज! इदं सत्य-अत्र किमपि मृपा नास्तीत्यर्थः ॥ ७४ ॥ .

·तो रन्ना आइछा, मयणा वि हु पूरए संभस्सं तं । जिणवयणरया संता दंता संसंहावसारिच्छं ॥ ७५ ॥ यथा-विणयविवेयपसण्णमणु सीलसुनिम्मलदेहु । परमप्पहमेलावडउ, पुण्णेहि लब्भइ एहु ॥ ७६ ।। तो तीए उवझाओ, मायावि अ हरिसिआ न उण सेसा । जेण तत्तोवएसो न कुणइ हरिसं कुदिट्ठीणं ॥ ७७ ॥ इओ अ-कुरुजंगलंमि देसे, संखपुरीनाम पुरवरी अत्थि । जा पच्छा विक्खाया, जाया अहिछत्तनामेणं ॥ ७८ ॥ ततो राज्ञा आदिष्टाअनुज्ञाता सती मदनसुन्दर्यपि तां समस्यां पूरयति, कीदृशी मदनसुन्दरी?-जिनवचनेषु रता-रक्ता पुनः शान्ता-उपशमयुक्ता तथा दान्ता-इन्द्रियादिदमवती कीदृशीं समस्या-स्वस्वभावेन सदृक्षा-सदृशीम् ।। ७५ ।। विनय:- पूज्यादिपु वन्दननमस्कारादिरूपः विवेको-वस्तूनां भेदपरिज्ञानं सदसद्विवेचनमित्यर्थः, तथा शीलेन-ब्रह्मचर्येण सुनिर्मल-: त्युज्ज्वलो देहः, तथा परमउत्कृष्टः पन्था-मार्गः परमपथः मोक्षमार्ग इत्यर्थः तेन सह मेल-सम्बन्धः एतद्वस्तुवृन्दं पुण्यैर्लभ्यते ॥७६॥ ततस्तदनन्तरं तस्या मदनसुन्दर्या उपाध्यायो-हर्पितः-स्तुष्टश्च पुनर्मातापि हर्पिता न पुनः शेषा राजादयो लोकाः ते हर्ष न प्राप्ता इत्यर्थः, कुतइत्याह-येन कारणेन त चोपदेशः कुदृष्टीनां मिथ्यात्विलोकानां हर्षे न करोति, अयं भावः तस्या वाक्यं तत्त्वोपदेशरूपं राजादयस्तु कुदृष्टयः तेन तत् श्रुत्वा ते हर्ष न प्राप्ता इति, उक्तं च-गुणिनि गुणज्ञो रमतेइत्यादि ॥७७॥ इतच अतः परं यज्जातं तदाह-कुरुजङ्गलदेशे शङ्खपेरीनाम प्रधानपुरी आस्ति, या पुरी पश्चात्-कियत्कालानन्तरं अहिच्छत्रानाम्ना विख्याता-प्रसिद्धा जाता ।। ७८॥

·।
विणओणयाउ ताओ, सरूवलावन्नखोहिअसहाओ । विणिवेसिआउ रन्ना, नेहेणं उभयपासेसु ॥ ७० ॥
हरिसवसेणं राया, तासिं बुद्धिपरिक्खणनिमित्तं । एगं देइ समस्सा-पयं दुविन्हपि समकालं ॥ ७१॥
यथा “पुन्निहि लब्भइएहु,"तोतकालं अइचंचलाइ,अचंतगव्वगहिलाए।सुरसुंदरीइ भणियं,हुं हुं पूरेमि निसुणेह७२
यथा-धणजुव्वण सुवियद्वपण, रोगरहिअ निअ देहु । मण वल्लह मेलावडउ , पुन्निहि लव्भइ एहु ॥७३॥
तं सुणिय निवो तुट्ठो, पसंसए साहु साहु उज्झाओ । जेणेसा सिक्खविया, परिसावि भणेइ सच्चमिणं ॥ ७ ॥
विनयेन अवनते-नने तथा स्वरूपलावण्येन क्षोभिता-चमत्कारं प्रापिता, सभायाभ्यां ते एवंविषे ते द्वे कन्ये राना स्नेहेन
स्वस्य उभयोः पार्श्वयोः विनिवेशिते-स्थापिते उपवेशिते इतियावत् ॥७०।। राजा हर्षवशेन तयोधिपरीक्षानिमित्तं ताभ्यां द्वाभ्यामपि
कन्याभ्यां समकालं एक समस्यापदं ददाति ।। ७१॥ एतत् समस्यापदं राज्ञा दत्त, ततस्तदनन्तरं तत्कालं मुरसुन्दयो भणितं, अहो अहं
एतां समस्यां पूरयामि, यूयं शृणुत, कीदृश्या सुरसुन्दयो?-अतिचञ्चलयाअतिशयेन चपलया पुनरत्यन्त गणनधिलया ॥७२॥
धनयौवनं सुविदग्धत्वं छेकत्वमित्यर्थः तथा रोगरहितो निजदेहः-स्वशरीरं तथा मनसो वल्लभः-प्रियो यः पुरुषादिस्तेन साई
मेलः-सम्बन्धः एतद्वस्तुवृन्दं पुण्यैर्लभ्यते॥ ७३ ॥ तब सुरसुन्दरीवाक्यं श्रुत्वा नृपो-राजा तुष्टः सन् प्रशंसते-इत्यं प्रशंसां करोति स,
कथमित्याह-उपाध्यायोऽस्याः पाठको-गुरुः साधुः-समीचीन इत्यर्थः, येनपा पुत्री इत्थं शिक्षिता-पाठिता, तदा पर्षदपि भणति-
महाराज! इदं सत्सं-अत्र किमपि मृषा नास्तीत्यर्थः ॥ ७४॥

·तौ रन्ना आइछा, मयणा विहु पूरए समस्सं तं । जिणवयणरया संता दंता संसहावसारिच्छं ॥ ७५ ॥
यथा-विणयविवेयपसण्णमणु सीलसुनिम्मलदेहु । परमप्पहमेलावडउ, पुण्णेहि लब्भइ एहु ॥ ७६ ॥
तो तीए उवझाओ, मायावि अ हरिसिआ न उण सेसा । जेण तत्तोवएसो न कुणइ हरिसं कुदिट्टीणं ॥ ७७ ॥
इओ अ-कुरुजंगलंमि देसे, संखपुरीनाम पुरवरी अत्थि । जा पच्छा विक्खाया, जाया अहिछत्तनामेणं ॥ ७८ ॥
ततो राज्ञा आदिष्टाअनुज्ञाता सती मदनसुन्दर्यपि तां समस्यां पूरयति, कीदृशी मदनसुन्दरी ?-जिनवचनेषु रता-रक्ता
पुनः शान्ता-उपशमयुक्ता तथा दान्ता-इन्द्रियादिदमवती कीदृशीं समस्यां -स्वस्वभावेन सदृक्षा-सदृशीम् ।। ७५ ॥ विनयः-
पूज्यादिपु वन्दननमस्कारादिरूपः विवेको-वस्तूनां भेदपरिज्ञानं सदसद्विवेचनमित्यर्थः, तथा शीलेन-ब्रह्मचर्येण सुनिर्मल-:
त्युज्ज्वलो देहः, तथा परमउत्कृष्टः पन्था-मार्गः परमपथः मोक्षमार्ग इत्यर्थः तेन सह मेल;-सम्बन्धः एतद्वस्तुवृन्दं पुण्यैलभ्यते
॥७६॥ ततस्तदनन्तरं तस्या मदनसुन्दर्या उपाध्यायो-हर्पितः-स्तुष्टश्च पुनर्मातापि हर्पिता न पुनः शेषा राजादयो लोकाः ते हर्षे न
प्राप्ता इत्यर्थः, कुतइत्याह-येन कारणेन तत्वोपदेशः कुदृष्टीनां मिथ्यात्विलोकानां हर्षे न करोति, अयं भावः तस्या वाक्यं
तत्त्वोपदेशरूपं राजादयस्तु कुदृष्टयः तेन तत् श्रुत्वा ते हर्ष न प्राप्ता इति, उक्तं च-गुणिनि गुणज्ञो रमतेइत्यादि ॥७७|| इतथ
अतः परं यज्जातं तदाह-कुरुजङ्गलदेशे शङ्खपेरीनाम प्रधानपुरी आस्ति, या पुरी पश्चात्-कियत्कालानन्तरं अहिच्छत्रानाम्ना
विख्याता-प्रसिद्धा जाता ॥ ७८॥

·तत्थत्थि महीपालो कालो इव वेरिआण दमिआरी । पइवरिसं सो गच्छइ, उज्जेणिनिवस्स सेवाए ॥ ७९ ॥ अन्नदिणे तप्पुत्तो, अरिदमनो नाम तारतारुन्नो । संपत्तो पिअठाणे, उज्जेणिं रायसेवाए ॥ ८॥ तं च निवपणमणत्थं, समागयं तत्थ दिव्वरूरधरं । सुरसुंदरी निरिक्खइ, तिक्खकडक्खेहि ताडंती ॥ ८१ ॥ तत्थेव थिरनिवेसिअदिट्ठी दिवा निवेण सा बाला । भणिया य कहसु वच्छे ! तुज्झ वरो केरिसो होउ ?॥all तो तीए हिट्ठाए, धिटाए मुक्कलोअलज्जाए । भणियं तायपसाया, जइ लव्भइ मग्गियं कहवि ॥ ८३ ॥ तत्र-तस्यां नग- वैरिणां काल इव-कालसदृशो दमितारिर्नाम महीपालो राजास्ति, स राजा वर्ष वर्ष प्रति प्रतिवर्ष उजा- यिन्या नगर्याः-उज्जयिन्या नगर्या नृपस्य-राज्ञः सेवायै-सेवार्थ गच्छति ॥ ७९ ॥ अन्यस्मिन् दिने तत्पुत्रो अरिदमनो नाम कुमारो राज्ञः सेवार्थ पितृस्थाने स्वयं उज्जयिनी सम्प्राप्तः, कीदृशो अरिदमनः-तारम्उद्भटं तारुण्यं यौवनं यस्यसतारत रुम्यः॥८॥ तदा नृपस्य प्रणमनार्थ नमस्कारार्थ-तत्र समागतं दिव्यरूपधर-अद्भुतसौन्दयेधारक तं अरिदमनकुमारं मुरसुन्दरी नृपान्या तीक्षाः । कटाक्षः-नेत्रप्रान्तैस्ताडयंती निरीक्षते-विलोकयतीति ।। ८१॥ तत्र-तस्मिन्नेव कुमार स्थिरं-निचलं यथा स्यातथा निवेशितास्थापित दृष्टिर्यया सा एवविधा सा सुन्दरी-चाला नृपेण दृष्टा भणिता-उक्ता च हे वत्से! त्वं कथयस्व तयवरोभर्चा कीदृशो भवतु ।।८२|| ततः-तदनन्तरं हृष्टया हर्प प्राप्तया पुनधृष्टया धृष्टत्वयुक्तया तथा मुक्ता लोकलज्जा यया सा तया मुक्तलोकलजाया तया मुरसुन्दना भणित-उक्तम्, किमुक्तमित्याह-तातस्य-पितः प्रसादात् यदि कथमपि मार्गितं लभ्यते ॥ ८31] --

·गों सव्वकलाकुसलो, तरुणोवररूवपुणलायन्नो । एरिसओ होउ वरो, अहंवा ताओचिअ पमाणं ॥ ८४॥
जेणं ताय तुम चिय, सेवयजणमणसमीहियत्थाणं । पूरणपवणो दीससि, पञ्चक्खो कप्परूक्खव्व ।। ८५ ॥
जो तुटो नरनाहो, दिविनिवेसेण नायतीइमणा । पभणेइ होउ वच्छे ! एसऽरिदमणो वरो तुज्झ ॥ ८६ ॥
नो सयलसभालोओ, पभणइ नरनाह! एस संजोगो । अइसोहणोऽहिवल्लीपूगतरूणं व निभतं ॥ ८७ ॥
अह मयणसुंदरीवि हु, रन्ना नेहेण पुच्छिया वच्छे !। केरिसओ तुम्झ वरो, कीरउ ? मह कहसु अविलंब ॥ ८८ ॥
तहि सर्वकलासु कुशलाचतुरः पुनस्तरुणो-यौवनवयःस्थस्तथा वररूपेण-प्रधानाकृत्या पुण्य-पवित्रं लावण्यं-सौन्दर्य यस्य स वर-
ईष्टको योऽयं पुमान् पुरोवर्ती स वरो भवतु, अथवा तात एव प्रमाणं तातो यं ददाति स एव वरोस्तु इत्यर्थः ।।८४॥ अथ सा निजेष्टसिद्धयर
पितरं स्तौति, हे तात! येन कारणेन त्वमेव सेवकजनस्य मनःसमीहितार्थानां मनोवास्छितकार्याणां पूरणे प्रवणः-स्तत्परो दृश्यसे
इव -प्रत्यक्षः कल्यवृक्ष इव ॥८५।। ततो नरनाथो राजा तद्वचनश्रवणात्तुष्टः सन् प्रभणति वक्ति, किं-वक्ति ? इत्याह-हे वत्से । एपान
रिदमनः कुमारः तव वरोऽस्तु, कीदृशो नरनाथ:-दृष्टिनिवेशेन-कुमारे दृष्टिस्थापनेन ज्ञातं तस्या मनो येन सः॥८६॥ततः- सकल:-
समस्तः सभालोकः प्रभणति-हे नरनाथ ! एपोऽनयोः संयोगो निर्धान्त-निस्सन्देहं अतिशोभनः सञ्जात इति शेषः, कयोरिव ? अहिवती
पूगर्वोरिव-नागवल्लीकुमुकवृक्षयोरिव यथा तयोः संयोगो अतिशोभनोस्ति तथाऽनयोरपीत्यर्थः ॥ ८७ ॥ अथानन्तरं राज्ञा मदन-
सुन्दर्यपि स्नेहेन पृष्टा-हे वत्से ! तवकीदृशको वरोमा मया क्रियतां १ ममाग्रेऽविलम्बं यथास्यात्तथाशीघ्रमित्यर्थः कथयस्व ॥८॥

·सा पुण जिणवयणवियारसारसंजणियनिम्मलविवेआ। लज्जागुणिकसज्जा, अहोमुही जा न जंपेइ ।। ८९ ॥
ताव नरिंदेण पुणो, पुट्ठा सा भणइ ईसि हसिऊणं । ताय ! विवेयसमेओ, मं पुच्छसि तसि किमजुत्तं ॥ ९ ॥
जेण कुलबालिआओ, न कहंति हवेउ एस मज्झ वरो । जो किर पिऊहिं दिन्नो, सो चेव पमाणियन्बुत्ति।।९१॥
अम्मापिउणोवि निमित्तमित्तमेवेह वरपयाणंमि । पायं पुन्वनिवडो, संबंधो होइ जीवाणं ॥ १२॥
जं जेण जया जारिसमुवज्जियं होइ कम्म सुहमसुहं । तं तारिसं तया से, संपञ्जइ दोरियनिवदं ॥ ९३ ॥
जिनवचनानां यो विचारसारस्तेन सञ्जनितः-समुत्पादितो निर्मलो विवेको यस्याः साप्त एव लजागुणे एकसज्जा अद्वितीय-
तत्परा सा पुनर्मदनसुन्दरीअधोमुखी सती यावन (नुत्तर)ददाति ।।८९॥ तावन्नरेन्द्रेण पुनः पृष्टा सा ईपद्धसिला भगति, राजानं प्रति
कथयति-हे तात! त्वं विवेकसमेतो-विवेकयुक्तोऽसि, मां प्रति अयुक्तं किं पृच्छसि ? विवेककलितस्य भवतो मां प्रति एतत्यन्टनम-
युक्तमिति भावः।।९०॥ कुत इत्याह-येन कारणेन कुलबालिका:-सुकुलोत्पन्नाः कन्याः एवंन कथयन्ति, मम एप बरो भवतु, किन्तु यः
किल मातापितृभ्यां दत्तः स एव वरः-प्रमाणयितव्यः प्रमाणीकर्तव्यः ।।९१॥ इह-संसारेवरप्रदाने-कन्याया भर्तृप्रदानविषय मातापित-
रावपि निमित्तमात्रमेव न पुनस्ताविककारणमिति भावः, प्रायो-बाहुल्येन जीवानां पूर्वस्मिन् भवे निवदो रचितः सम्बन्धो न
भवति, प्रायः येन सह सम्बन्धो रचितो भवेत् तेनैव सह इह सम्बन्धो भवतीत्यर्थः ॥ ९२ ॥ येन प्राणिना यदा यस्मिन् काले
यत्-यादृशं शुभमशुभं कर्म उपाजितं भवति तस्य प्राणिनस्तदा तस्मिन्काले-तत्तादृशं कर्म सम्पचते-उदयमायाति, कीशं तत् ।
रिकयानिबद्धमिव दोरिकानिबद्धम् ॥ ९३ ॥

·जा कन्ना बहुपुन्ना, दिन्ना कुकुलेवि सा हवइ सुहिया । जा होइ हीणपुन्ना, सुकुले दिन्नावि सा दुहिया ॥९॥
ता ताय ! नायतत्तस्स, तुज्झनो जुज्जए इमो गव्यो । जं मज्झ कयपसयापसायओ सुहदुहे लोए ॥ ९५ ॥
जो होइ पुन्नबलिओ, तस्स तुमं ताय! लहु पसीएसि । जो पुण पुण्णविहूणो, तस्स तुमं नो पसीएसि ॥ ९६ ॥
भवियव्वया सहावो, दवाइया सहाइणो वावि । पायं पुवोवज्जियकम्माणुगया फलं दिति ॥ ९७ ॥
तो दुम्मिओय राया, भणेइ रे तंसि मह पसाएण । वत्थालंकाराइ, पहिरंती कीसिमं भणसि ? ॥ ९८ ॥
या कन्या बहुपुण्या भवेत्, सा कुकुले-दरिद्रादिगृहे दत्तापि सुखिता-सुखिनी भवति, या तु हीनपुण्या भवति सा
सुकुलेपि दत्ता दुःखिता भवति।।९४ातस्मात्कारणात् हे तात ! ज्ञातं तत्वं येन स ज्ञाततत्वः तस्य तत्त्वज्ञस्य त गर्यो न युज्यते,
यन्मम कृतप्रसादाप्रसादतो लोके सुखदुःखे भवतः, मत्कृतप्रसादतः सुखं मत्कृतात्प्रसादतो दुःखं भवतीत्यर्थः अयं गर्वस्तव न
युक्तः॥९५॥ यः पुमान् पुण्यवलिक:-पुण्येन बलवान् भवति, तस्योपरि हे तात ! त्वं लघु-शीघं प्रसीदसि-प्रसन्नो भवसि, यः
पुनः पुण्यहीनो भवेत् तस्योपरि त्वं न प्रसीदसि ॥ ९६ ॥ भवितव्यता १ स्वभावो२ वा पुनद्रव्याद्या-द्रव्यक्षेत्रकालभावादयः
साहाय्यकारिणोपि पूर्वस्मिन् भवे उपार्जितानि यानि कर्माणि तानि अनुगताः-तत्सम्मिलिता एव फलं ददति, न तु तद्वयतिरिक्ताः
॥ ९७ ।। ततश्च तद्वचनश्रवणानन्तरं च राजा दुर्मनस्की भूतः सन् भणति, पुत्री प्रति कथयति, रे! त्वं मत्प्रसादेन वस्त्रालङ्कारादि
विविधाद्भुतनेपथ्याभूपणादि परिधानासि, इदं प्रागुक्तं, पुनः कथं भणसि? ॥ ९८ ॥

·। हसिऊण भणइ मयणा, कयसुकयवसेण तुज्झ गेहमि । उप्पन्ना ताय! अहं, तेणं माणेमि सुक्खाइं ॥१९॥ पुवकयं सुकयं चिअ, जीवाणं सुक्खकारणं होइ । दुकयं च कयं दुक्खाण, कारणं होइ निव्मतं ॥ १० ॥ न सुरासुरेहिं, नो नरवरेहि, नो बुद्धिबलसमिद्धेहिं । कहवि खलिज्जइ इंतो, सुहासुहो कम्पपरिणामो ॥१०१॥ रुटो नरनाहो, अहो अहो अप्पपुन्निआ एसा । मझ कयं किंपि गुणं, नो मन्नइ दुब्बियट्ठाय ॥ १०२॥ तदा मदनसुन्दरी हसित्वा भणति, हे तात कृतसुकृतवशेन प्राग्भवोपार्जित पुण्यबलात् अहं तत्र गृहे उत्सनास्मि तेन सुखानि मानयामि अनुभवामि ॥ ९९ ॥ हे तात जीवानां पुर्वकृतं प्राम्भवोपार्जितं सुकृतं पुण्यमेव सुखस्य कारणं हेतुर्भवति, च पुनः दुष्कृतं पापं प्राग्भवेकृतं सत निभ्रान्तं निस्सन्देहं दुःखानां कारणं भवति ।। १०० ॥ इन्तोति आयन् उदयमागच्छन् शुभाशुभः कर्मणां परिणामः कथमपि केनापि प्रकारेण सुरासुरैर्देवदानवैर्न स्खल्यते, न निरक्रियते नो नरखरै भूपतिमिः स्वत्यते, न पुनर्बुद्धिबलसमृद्धः स्खलति, बुद्धिसमृद्धाः महायुद्धयोवलसमृद्धाः महाबलवन्तस्तैरपि न दूरीक्रियते इत्यर्थः ॥ १०१. ॥ ततस्त- द्वचनश्रवणानन्तरं नरनाथो राजा रुष्टः कुपितः सन् इत्युवाचेति शेषः, अहो अहो लोका एपा कन्या अल्पपुयिका हीनपुष्पा च पुनदुर्विदग्धा चातुय्यरहितास्ति, अतएव मत्कृतं किमपि गुणं न मन्यते ॥ १०२।। Pakistan divyatara

·पक्षणेइ सहालोओ, सामिय ! किमियं झुणेइ मुद्धमई ? । तं चेव कप्परुक्खो तुलो रुग्लो कयंतो य ॥ १०३ ॥
मयणा भणेइ घिद्धी, धणलवमित्तत्थिणो इमे सव्वे । जाणतावि हु अलिअं, मुहप्पियं चेव जपंति ॥ १०४ ।।
जइ ताय! तुह पसाया, सेवयलोआ हवंति सव्वेवि । सुहिया ता समसेवानिरया किं दुक्खिया एगे?॥१०५॥
तम्हा जो तुम्हाणं, रुच्चइ सो ताय ! मज्झ होउ वरो। जइ अस्थि मज्झ पुन्नं, ता होही निग्गुणोवि गुणी॥१०६॥
जइ पुण पुन्नविहीणा, ताय ! अहं ताव सुंदरोवि वरो । होही असुंदरुच्चिय, नूणं मह कम्मदोसेणं ॥ १०७ ॥
अथ सभालोकः प्रभणति कथयति स, हे स्वामिन्-इयं मुग्धमतिर्मूढवुद्धिर्वाला किं जानाति?, त्वमेव तुष्टः सन् कल्पवृक्षोऽसि
वांछितार्थदायकत्वात्, च पुनः रुष्टः सन् कृतान्तो यमतुल्योऽसि सद्योनिग्रहकरणात् ।। १०३ ॥ एतत्सभालोकवचः श्रुत्वा मदन
सुन्दरी भणति, एतान् धिर धिम् अस्तु इमे सर्वे लोकाधनस्य लवमानंअर्थयन्तेऽभिलपन्तीत्येवंशीलाधनलवमात्रार्थिनःजानन्तोशी
हु निश्चितम् अलीकं-मिथ्यावचनं मुखप्रियं-मुखमिष्टमेव जल्पन्ति ॥ १०४ ॥हे तात ! यदि तव प्रसादात् सर्वेऽपि सेवकलोकाः
सुखिनो भवन्ति तत्तर्हि समा-तुल्या या सेवा तस्यां निरता-तत्परा एके केचित्सेवकलोका दुःखिताः कथं; सर्वेऽपि सुखिन एन
युज्यन्ते इति भावः ॥१०५ ।। तस्मात् हे तात ! यो युष्मभ्यं रोचते स एव मम वरो भवतु, यदि मम पुण्यमस्ति तर्हि भवद्दत्तो
निगुणोऽपि बरो गुणी-गुणवान् भविष्यति ॥१०६॥ यदि पुनर्हे तात ! अहं पुण्यविहीनास्मि तर्हि सुन्दरोऽपि वरो नूनं-निश्चितं मग
कर्मदोपेण-मदीयदुष्कर्मदोपात् असुन्दर एव भविष्यति ॥ १० ॥

·तो गाढयरं राया, रुटो चिंतेइ दुवियड्डाए । एयाइ कओ लहुओ, अहं तओ वेरिणी एसा ॥ १०८ ॥ रोसेण वियडभिउडीभीसणवयणं पलोइऊण निवं । दक्खो भणेइ मंती, सामिय ! रइवाडियासमओ॥१०९॥ रोसेण धमधमंतो, नरनाहो तुरयरयणमारूढो । सामंतमंतिसहिओ, विणिग्गओ रायवाडीए ॥११॥ जाव पुराओ बाहिं , निग्गच्छइ नरवरो सपरिवारो । ता पुरओ जणवंदं, पिच्छइ साडंबरमियंतं ॥ ११ ॥ तो विम्हिएण रन्ना, पुट्ठो मंती स नायवुत्तंतो । विन्नवइ देव निसुणह, कहेमि जणवंदपरमत्यं ॥ ११२ ।। ततस्तदनन्तरं राजा गाढतरं-अत्यर्थ रुटः सन् चिन्तयति, किं चिन्तयतीत्याह-दुर्विदग्धया-अनानवत्या पतपा पुत्र्या लघुकः कृतस्ततस्तस्मात्कारणात् एपा मम वैरिणी वर्त्तते नतु पुत्रीतिभावः ॥ १०८ ॥ रोपेण-कोपेन विकटा-विकगला या भृकुटी तया भीपणं-भयानकं वदनं-मुखं यस्य स तं तथाविधं नृपं प्रलोक्य-दृष्ट्वा दक्षमतुरो मन्त्री भगति, म्वामिन राजवाटिकागमनसमयो वर्त्तते ॥ १०९ ॥ तदा रोपेण धमधमायमानो नरनाथः तुरगरनं-प्रवराध मारूदः मामन्तमन्विभिम सहितः सन् राजवाटिकायां निर्गतः ॥ ११० ॥ यावन्नरवरो-राजा सपरिवारः-परिवारसहितः पुगदहिनिगन्छनि, तावत् पुरतोऽग्रतः साडम्बरं-आडम्बरसहितं आयान्तं जनवृन्द-मनुष्यसमूह प्रेक्षते-पश्यति ॥ १११ ॥ ततो जातो वृतान्तो पदार्थ-भावार्थ कथयामि ॥११२॥ येन स ज्ञातवृत्तान्तः स मन्त्री अमात्यो विस्मितेन राज्ञा पृष्टः सन् विज्ञपयति, हे देव ! हे महाराज यूयं निगृणुन अहं जनवृन्दस्य ..

·FARMER
सोमिय ! सरूवपुरिसा, सत्तसया नवक्यौ ससोंडीरा । दुटकुटुभिभूया, सव्वे एगत्थ संमिलिया ॥ ११३ ॥
एगोय ताण वालो, मिलिओ उंबरयवाहिगहियंगो। सो तेहिं परिगहिओ, उंबरराणुत्ति कयनामो ॥११४॥
वरवेसरिमारूढो, तयदोसी छत्तधारओ तस्स । गयनासा चमरधरा, घिणिघिणिसदा य अग्गपहा ॥ ११५॥
गयकन्ना घंटकरा, मंडलवइ अंगरक्खगा तस्स । ददुल थइआइत्तो, गलीअंगुलि नामओ मंती ॥ ११६ ।।
हे स्वामिन् ! सप्त शतानि-सप्तशतसङ्ख्याका नवं वयो येषां ते नववयसो युवान इत्यर्थः, सशौण्डीर्याः-पराक्रमवन्तः
सरूपा-रूपवन्तः पुरुपा दुष्टकुष्ठरोगेण अभिभूताः-पीडिताः एते सर्वे एकत्र सम्मिलिताः सन्ति ॥ ११३ ॥ च पुनस्तेपा
कुष्ठिपुरुषाणां एको पालो मिलितोऽस्ति, कीदृशो वाल: ?-उम्बरकव्याधिना-कुष्ठरोगविशेपेण गृहीतमहं यस्य न
तथोक्तः स वालस्तैः कुष्ठिपुरुषः परिगृहीत:-सगृहीतः कीदृशः-उम्बरराणउ-इति कृतं नाम यस्य स तथोक्तः ।। ११४ ।।
स पालो वरां-प्रधानां वेसरीमश्वतरी आरूढोऽस्ति, त्वग्दोपी-श्वेतकुष्ठी पुमान् तस्य उम्बरराजस्य छत्रधारकोऽस्ति, गतनासा
गलितनासिकौ पुरुषो चामरधरौ स्तः, तथा रोगवशात् घिणि घिणि इत्येवंशब्दो येषां ते एवंविधा नराः तस्याग्रपथाः सन्ति असे
पन्था येषां ते अग्रगामिन इत्यर्थः ।।११५|| गतौ-गलितौ को येषां ते एवंविधा नराः तस्य घण्टाकरा घण्टावादिनः सन्तीत्यर्थः.
रक्तमण्डलरोगवन्तः पुरुषास्तस्य अङ्गरक्षकाः सन्ति, (दहुल)त्ति दर्ग्युरोगी पुमान् “थइयाइत्तोति" स्थगीधरस्ताम्बूलधरोऽस्तीत्यर्थः.
तथा-गलिताङ्गुलिनामको मन्त्री अस्ति ॥ ११६ ॥

·केवि पसूइयवाया, कच्छादब्भेहिं केवि विकराला । केवि विउंचिअपामासमन्निया सेवगा तस्स ।। ११७ ॥ एवं सो कुट्टिअपेडएण परिवेढिओ महीवीडे । रायकुलेसु भमंतो, पंजिअदाणं पगिण्हेइ ॥ ११८ ॥ सो एसो आगच्छइ, नरवर ! आडंबरेण संजुत्तो । ता मग्गमिणं मुत्तुं, गच्छह अन्नं दिसं तुम्भे ॥ ११९ ।। तो वलिओ नरनाहो, अन्नाइ दिसाइ जाव ताव पुरो। तो पेडयंपि तीए, दिसाइ वलियं तुरिअ तुरितं ॥१२०॥ राया भणेइ मंति, पुरओ गंतूणिमे निवारेसु । मुहमग्गियपि दाउं, जेणेसिं दंसणं न सुहं ॥ १२१ ॥ तस्य उम्बरराजस्य केऽपि सेवकाः प्रसूतिकवातरोगयुक्ताः सन्ति, कैपि फच्छुदर्भभि-विकरालाः मन्ति, फनी विचर्चिकापामासमन्विताः सन्ति, विचर्चिकाजातीया या पामा तया सँयुक्ताः सन्तीत्यर्थः ॥ ११७ ॥ एवममुना प्रसारण स उम्बरराजः कुष्ठिकानां पेटकेन-समूहेन परिवेष्टितः-समन्तात्परिवृतो महीपीठे-पृथ्वीतले अमन् राजकुलपु-जागा गृहेषु 'पब्जियत्ति' मुखमार्गितं दानं प्रगृह्णाति ॥ ११८ ॥ हे नरवर ! हे महाराज! स एप उम्बरराज आडगारेन संयुक्त आगच्छति, तत्तस्मादिम मार्ग मुक्त्वा-त्यक्त्वा यूयं अन्यां दिशं गच्छत ॥ ११९ ॥ ततो नरनायो-राजा i: यावदन्यस्यां दिशि वलितस्तावत्पुरोग्रे ततः कुष्ठिपेटकमपि त्वरितं त्वरितं तस्यां दिशि वलितम् ॥ १२० ।। तदा राजा मनिन प्रति भणति, त्वं पुरतो-अग्रतो गत्वा इमान् निवारयख, किं कृत्वा ?-मुखमागितमपि दत्त्वा येन कारणेन एपां कुष्ठिनां दमन शुभं नास्ति ॥१२१॥ *.

·मत करेइ मंती, गलिअंगुलिनामओ दुयं ताव । नरवर पुरओ ठाउं, एवं भणिउं समाढत्तो ॥ १२२ ।।
सामिअ ! अम्हाण पहू, उंबरनामेण राणओ एसो । सव्वत्थ वि मन्निजइ, गरुएहिं दाणमाणेहिं ॥ १२३ ।।
तेणऽम्हाणं धणकणयचीरपमुहेहिं कीरइ न किंपि । एतस्स पसायेणं, अम्हे सव्वेवि अइसुहिणो ॥ १२४ ॥
किंच-एगो नाह! समत्थि, अम्ह मणचिंतिओ विअप्पुत्ति। जइ लहइ राणओ राणियंति ता सुंदरं होई ॥१२॥
ता नरनाह ! पसायं, काऊणं देहि कन्नगं एगं । अवरेण कणगकप्पडदाणेणं तुम्ह पज्जत्तं ॥ १२६ ॥
यावत्तन्नृपभणितं वचनं मन्त्री करोति, तावद्गलिताङ्गुलिनामको मन्त्री द्रुतं-शीघ्रं नरवरस्य-राज्ञः पुरतोऽग्रतः स्थिता पर
भणितुं-कथयितुं समारब्धः-प्रारम्भं कृतवान् ।। १२२ ।। हे स्वामिन् ! एपोऽस्माकं प्रभुः-स्वामी उम्बरनाम्ना राजा सबंशी
गुरुकैर्महद्भिर्दानमानैर्मान्यते-नृपादिभिः सक्रियते इत्यर्थः ॥१२३ ॥ तेन
सक्रियते इत्यर्थः ॥१२३ ॥ तेन कारणेन अस्माभिर्धनकनकचीरम्मनः
किमपि न क्रियते, धनस्वर्णवस्त्रादिभिरस्माकं किमपि कार्य नास्तीत्यर्थः, एतस्य-उम्बरराज्ञः प्रसादेन
सर्वेऽपि अतिशयेन सुखिनः स्मः ॥ १२४ ।। परं हे नाथ! एकोऽस्माकं मनश्चिन्तित इत्येवंस्वरूपो विकतो
विचारोऽस्ति, यदि अस्माकं राजा इत्येवंस्वरूपां स्वोचितामित्यर्थः, राज्ञी लभते तत्तर्हि सुन्दरं भवति-शोभनं ग्लान
॥ १२५ ॥ तत्तस्मात् हे नरनाथ ! हे राजन् ! प्रसादं कृत्वा एकां कन्यकां देहि अपरेण-अन्येन युष्माकं कनकवस्त्रादिदानेन पलाम
सृतं अपरेण नास्माकं कायमित्यर्थः ॥ १२६ ॥

·तो भणइ रायमंती, अहो अजुत्तं विमग्गिअं तुमए । को देइ नियं धूयं, कुटकिलिगुस्स जाणतो ? ॥ १२७ ॥ गलिअंगुलिणा भणियं, अम्हेहिं सुया निवस्सिमा कित्ती । जं किर मालवराया, करेइ नो पत्यणाभंग ॥१२८]] तो सा निम्मलकित्ती, हारिजउ अज नरवरिंदस्स । अहवा दिजउ काबिहु, धूया कुकुलेवि संभूया ॥ १२९ ।। पभणेइ नरवरिंदो, दाहिस्सइ तुम्ह कन्नगा एगा । को किर हारइ कित्ति, इत्तियमित्तेण कम्जेण ? ॥ १३० ।। चिंतेइ मणे राया, कोवानलजलियनिम्मलविवेगो । नियधूयं अरिभूयं, तं दाहिस्सामि एयरस ॥ १३१ ।। ततो राजमन्त्री भणति, अहो ! त्वयाऽयुक्तं विमागितं कुष्ठरोगेण लिहाय-रलेशयुक्ताप पुत्राय जानन् सन् कः पुमान् निजां पुत्रीं ददाति ? अपि तु न कोऽपि ददातीत्यर्थः ॥ १२७ ॥ एतन्नृपमन्त्रिवचः श्रुत्वा गलिताह- लिमन्त्रिणा भणितम्-अस्माभिर्नृपस्य इयं कीर्तिः श्रुताऽभूत् यत् किल मालवदेशस्य राजा प्राथनामहं न करोति, य: कोऽपि यद्वस्तु याचते तस्मै तद्ददातीत्यर्थः ॥ १२८ ॥ ततस्तस्मात्कारणात् अप नखरेन्द्रस्य मा निर्मलकीर्तिहाप- ताम् , अथवा कापि कुकुलेऽपि सम्भूता-कुत्सितकुलेऽप्युत्पन्ना कन्या दीयताम् ।। १२९ ।। तदा नरवरेन्द्रो राजा प्रमगति-कथ- यति स्म युष्मभ्यं एका कन्यकाऽस्माभिर्दास्यते, किल निश्चितं एतावन्माण कार्येण का स्वकीयां कीनिं हारपनि? ।। १३० ॥ कोपानलेन-क्रोधागिना ज्युलितो निर्मलो विवेको यस्य स एवंविधः सन् राजा मनसि चिन्तयति, किमिलाह-अईनां अरिभूता- तुल्यां निजकन्यां एतस्मै कुष्ठिने दास्यामि १३१ ।।

·सहसा वलिऊण तओ, नियआवासंमि आगओ राया । बुल्लावइ तं मयणासुंदारनाम निय धूय ॥ १२२ ।। अजवि जइ मन्नसि, मज्झ पसायस्स संभवं सुक्खं । ता उत्तमं वरं ते, परिणाविय देमि भूरि धणं ॥१३३॥ जइ पुण नियकम्मं चिय, मन्नसि ता तुज्झ कम्मणाणीओ । एसो कुटिअराणो, होउ वरो किं वियप्पेण ? ॥१३४! हसिऊण भणइ बाला, आणीओ मज्झ कम्मणा जो उ । सो चेव मह पमाणं, राओ वा रंकजाओ वा॥१३५।। कोवंधेणं रन्ना, सो उंबरराणओ समाहूओ। भणिओ य तुममिमीए, कम्माणीओसि होसु वरो ॥ १३६ ॥ सहसाऽकस्मात्ततस्तस्मात् स्थानात् वलित्वा राजा निजावासे-स्वमन्दिरे आगतः, आगत्य च तां मदनसुन्दरीनाम्नी निजां पुत्री आहयति ॥ १३२ ॥ आहूय च किं कथयतीत्याह-हुँ इत्यनादरे अरे! त्वं अद्यापि यदि मम प्रसादसम्भवं मत्प्रसादोत्पन्नं सुखं मन्यसे तचर्हि ते-तुभ्यं उत्तम प्रधानं वरं-भत्तारं परिणाय्य भूरि-प्रचुरं धनं दमि (दामि)-प्रयच्छामि ॥ १३३ ॥ यदि पुनर्निजकम्मैव त्वं मन्यसे तचर्हि तव कर्मणा आनीत एप कुष्टिकराजो वरो भवतु, किं विकल्पेन ?. इह विकल्पस्य-विचारस्य किमपि कार्य नास्तीत्यर्थः ॥ १३४ ॥ एतन्नृपवचः श्रुत्वा मदनसुन्दरीवाला हसित्वा भगति. यो मम कर्मणा आनीतः स एव वरो मम प्रमाणं राजा वा भवतु रकजातो-रङ्कपुत्रो वा भवतु ॥ १३५ ।। एतत्कन्यावचः श्रुत्वा कोपान्धेन राज्ञा स उम्बरराजः समाहूतः-खसमीपदेशे आकारितो भणितश्च । किं भणित इत्याह-वं अस्याः कर्मणा आनीतोसि तेन त्वं अस्या वरो भव ॥ १३६ ॥ भ

·रे
।
तेणुत्तं नो जुत्तं, नरवर ! वुत्तुंपि तुज्झ इय वयणं । को कणयरयणमालं, बंधइ कागस्स कंठमि ? ॥ १३७ ॥
एगमहं पुव्वकयं, कम्मं भुंजेमि एरिसमणज्जं । अवरं च कहमिमीए, जम्मं बोलेमि जाणतो? ॥ १३८ ॥
ता भो नरवर! जइ देसि कावि ता देसु मज्झ अणुरूवं । दासिविलासिणिधूयं,नो वा ते होउ कल्लाणं ॥१३९||
तो भणइ नरवरिंदो, भो भो महनंदणी इमा किंपि । नो मज्झकयं मन्नइ, नियकम्मं चेव मन्नेइ ॥१०॥
तेणं चिअ कम्मेणं, आणीओतंसि चेव जीइ वरो । जइ सा निअकम्मफलं, पावइ ता अम्ह को दोसो ? ॥११॥
एतन्नृपवचः श्रुत्वा तेन उम्बरराजेनोक्तं हे नरवर! हे राजन् ! तव इत्येतद्वचनं वक्तुमपि न युक्तम् । कयामित्याह-काकस्य-
निन्धपक्षिणः कण्ठे-गले कनकरत्नमालां-वर्णमणिमालां को बध्नाति? न-कोपीत्यर्थः । एतावताहं काकतुल्य इयं वर्णमालातुल्या अनो
नेयं मद्योग्येतिभावः ॥ १३७ ।। एकं तु अहं ईदृशं अनार्य अशुभं पूर्वकृतं कर्म भुखामि, अपरं च अन्यत् पुनर्जानन् मन् अहं-
अस्या उत्तमकन्याया जन्म कथं घोडयामि, ममैतत्कार्य कर्तुमयुक्तमितिभावः ।। १३८ ॥ ततस्तसात् भो नरवर ! हे राजन् ! यदि
कामपि कन्यां ददासि तत्चर्हि-ममाऽनुरूपां-मम योग्यां दास्या विलासिन्या वा पुत्री दत्स्व-देहि, वाज्यवाईदृशी कापि न भवेनहि
ते-तव कल्याणं भवतु मम सृतमित्यर्थः ॥१३९।। ततो नरवरेन्द्रो राजा भणति, भो भो उम्बरराज ! इवं मम पुत्री मतं किमपि
न मन्यते, केवलं निजकमैच मन्यते, स्वकृतं कम्मैव प्रमाणीकरोतीत्यर्थः ॥१४०॥ तेनैव कर्मणा त्वमेव अस्या बरो-भी
आनीतोऽसि साम्प्रतमिह प्रापितोऽसि, यदि सा इयं मत्पुत्री निजकर्मणः फलं प्राप्नोति तूतहि अस्माकं को दोपः ? ॥ १४१॥

·तं सोऊणं बाला, उद्वित्ता झत्ति उंबरसे करं । गिण्हइ निययकरेणं, विवाह गंव साहंती ॥ १४२ ॥
सामंतमंतिअंतेउरीउ वारंति तहवि सा बाला। सरयससिसरिसवयणा, भणइ सई सुचिअपमाणं ॥ १४३ ॥
एगत्तो माउलओ, एगत्तो रुप्पसुंदरी माया। एगत्तो परिवारो, रुयइ अहो केरिसमजुत्तं ? ॥ १४४ ॥
तहवि न नियकोवाओ, वलेइ राया अईव कढिणमणो । मयणावि मुणियतत्ता, निअसत्ताओन पचलेइ॥१४५॥
तन्नृपवचः श्रुत्वा मदनसुन्दरीवाला कन्या तु उत्थाय झटिति-शीघ्रं निजकरण-स्वहस्तेन उम्बरराजस्य करं गृह्णाति, विं.
कुर्वतीव ? विवाहलग्नं साधयन्तीव ॥ १४२ ॥ सामन्ताः-मन्त्रिणः अन्तःपुर्योऽन्तःपुरनार्यच वारयन्ति, तथापि सा
बाला शरच्छशिसदृशवदना-शरचन्द्रतुल्यमुखी सती भणति, मम एप एव परः प्रमाणं नान्येन कार्यमित्यर्थः ॥ १४३ ॥
तस्मिन्नवसरे एकतः-एकस्यां दिशि मदनसुन्दा मातुलो-मातुर्धाता पुण्यपालो रोदिति, एकस्यां दिशि रूप्यसुन्दरीमाता रोदिति.
तथा एकतः परिवारस्तत्परिकरो रोदिति, अहो ! इदं कीदृशमयुक्तं कार्य जातमिति चिन्तयन्तस्ते सर्वे रुदन्तीत्यर्थः ॥ १४४ ॥
तथापि राजा निजकोपात्-स्वकृतक्रोधान्न वलते-न निवर्तते इत्यर्थः, कीदृशो राजा? अतीव-अत्यन्तं कठिनं-कठोरं मनो।
यस्य स कठिनमनाः, मदनसुन्दर्यपि च निजसत्त्वात्स्वधैर्यान्न प्रचलति । कीदृशी सा? मुणितं-ज्ञातं तत्त्वं यया सा
मुणिततत्वा ॥ १४५॥

·- तं वेसरिमारोविअ, जा चलिओ उंबरो निअयठाणं । ता भणइ नयरलोओ, अहो अजुत्तं अजुत्तंति ॥ १४६ ॥ एगे भणंति घिद्धी, रायाणं जेणिमं कयमजुत्तं । अन्ने भणंति घिद्धी, एयं अइदुव्विणीयति ॥ १४७ ॥ केवि निंदंति जणाणं, तीए निंदंति केवि उवझायं । केवि निदंति दिव्वं, जिणधम्म केवि निदंति ॥ १८ ॥ तहवि हु वियसियवयणा, मयणा तेणुंबरेण सह जंति । न कुणइ मणे विसायं, सम्मं धम्मं बियाणंती ॥१९॥ उंबरपरिवारेणं, मिलिएणं हरिसनिब्भरंगेणं । निअपहुणो भत्तेणं, विवाहकिचाई विहियाई ॥ १५ ॥ तदनन्तरं स उम्बरो राजा तां कुमारी वेसरीमश्वतरीमारोप्य यावनिजकं स्थानं प्रति चलितः, तावन् नगग्लोक इति इत्थं भणति, किं इत्याह-अहो अयुक्तं अयुक्तं इदं कार्यमिति शेपः ॥ १४६ ॥ तस्मिन्नवसरे एके केचिल्लोका भगन्ति राजानं धिर धिक्-धिकारोऽस्तु इत्यर्थः। राज्ञा इदं अयुक्त कार्य कृतम् , अन्ये पुनर्लोका इति भणन्ति,एनां अतिदुर्दिनीनां कन्यां धिरुधिरु यया पितुर्वचनं नाङ्गीकृतमित्यर्थः ॥.१४७ !! पुनस्तदा केपि लोकास्तस्याः कन्याया जननी मातरं निन्दन्ति, केपि नस्या उपाध्यायं पाठकं निन्दन्ति, केपि दैवं भाग्यं निन्दन्ति, केपि पुनर्जिनधर्म निन्दन्ति ॥ १४८ ।। 'हु' इनि निर्थित नयापि * मदनसुन्दरी कन्या विकसितं-विकस्वरं वदनं मुखं यस्याः सा एवम्भूता सती तेन उम्मरेण मह यान्ती-गच्छन्ती, मनमि विपादन करोति, अत्र हेतुगर्भ विशेषणमाह-कीदृशी सा ? यतः सम्यक धर्म विजानन्ती ॥ १४९ ॥ ततो मितितेन उम्बरपरिवारण विवाहकृत्यानि-विवाहकार्याणि विहितानि-कृतानि कीदृशेन उम्बरपरिवारेण-हनिर्भराङ्गेन हर्पण निर्भरान निभर-भृतं अगं ३ गका स तेन, पुनः कीदृशेन ? निजप्रभोः-स्वामिनो भक्तेन ॥ १५० ।। .

·इदो-रन्ना सुरसुंदरीइ वीवाहणत्थमुज्झाओ । पुट्ठो सोहणलग्गं, सो पभणइ शय ! निसुणेसु ॥ १५१ ॥ अजं चिय दिणसुद्धी, अत्थि परं सोहणं गयं लग्गं । तइया जइया मयणाइ, तीइ कुटिअकरो गहिओ॥१५२॥ राया भणेइ हुं हुं, नाओ लग्गस्स तस्स परमत्थो । अहुणाविहु निअधूयं, एयं परिणावइस्सामि ॥ १५३ ॥ रायाएसेण तओ, खणमित्तेणावि विहिअसामगि । मंतीहिं पहियेहिं, विवाहपव्वं समाढत्तं ॥ १५४ ॥ तं च केरिसं ऊसिअतोरणपयडपडायं, वज्जिरतूरगहीरनिनायं । नचिरचारुविलासिणिघट्ट, जयजयसद्दकरंतसुभर्से ॥ १५५ ॥ इतः परं राज्ञा सुरसुन्दर्या द्वितीयपुत्र्या विवाहकरणार्थ उपाध्यायोऽध्यापकःशुभलग्नं पृष्टस्तदा स प्रभणति-वदति, हे राजन् | त्वं भृणु ॥ १५१ ॥ अद्यैव दिनशुद्धिरस्ति, इदं सम्पूर्णमपि दिन शुद्धमस्तीत्यर्थः, परं केवलं शोभनं लग्नं तु तदा गतं यदा तया मदनसुन्द- कुष्ठिकस्य उम्बरराजस्य करो गृहीतः ॥ १५२॥ हुं हुं इत्यनादरे । ततो राजाऽनादरेण भणति, ज्ञातस्तस्य लमस्य परमार्थो यत्तया कुष्ठी परिणीत इति भावः, अधुनापि च-साम्प्रतमपि च एतां निजपुत्री परिणापयिष्यामि ॥ १५३ ॥ ततस्तद- नन्तरं राजादेशेन नृपाज्ञया प्रहृष्टैपूरितैर्मन्त्रिभिरमात्यैः विवाहपर्व-विवाहोत्सवः समारब्धं-प्रारब्धं, कीदृशं विवाहपर्व ? क्षण- मात्रेणापि विहिता-कृता सामग्री यस्य तत् विहितसामनि ॥ १५४ ॥ तच विवाहपर्व कीदृशं ?-तदाह-उच्छ्रितेपु-ऊध्वीकृतेषु तोरणेषु प्रवृत्ताः पताका-ध्वजा यत्र तत् तथोक्तं, पुनर्वाद्यमानानि यानि तूरा(यो)णि-वादित्राणि तेषां गम्भीरो निनादो-ध्वनियंत्र

·पट्टसुयघडओलिज्जमालं, कूरकपूरतंबोलविसालं ।
धवलदिअंतसुवासिणिवग्गं, वुड्डपुरंधिकहिअविहिमग्गं ॥ १५६ ॥
मग्गणजणदिजंतसुदान, सयणसुवासिणिकयसम्माणं ।
मदलवायचउप्फललोयं, जणजणवयमणि जणियपमोयं ।। १५७ ।।
तत्तथोक्तं, तथा नृत्यन्-नृत्यं कुर्वन् चारु-मनोज्ञा (नाम्) विलासिनीनां-विलासवत्स्त्रीणां वेश्यादीनां घट्टत्ति समुदायो यत्र तत्तयोक्तं,
पुनजेयजयशब्दं कुर्वन्तः सुष्टु-शोभना भट्टा-भद्दलोका यत्र तत्तथोक्तं ॥ १५५ ॥ तथा-पट्टांशुकविविधव!त्तमयबरन्वितो मण्डपो
यत्र तत् तथा, कूरमन्नादि तन्दोजनोपरि दीयमानानि कपूरेण-घनसारेण युक्तानि यानि ताम्बूलानि-नागवल्हीपत्राणि नानि
विशालानि-विस्तीर्णानि यत्र तत् तथा, धवलं ददानो-मङ्गलगानं गायन् सुवासिनीनां-वधूटीनां वर्गः-समूहो यत्र नन्
तथोक्तं, तथा वृद्धाः-पुरन्ध्यः पुत्रदुहित्रादिपरिवारयुक्ताः साध्व्यः स्त्रियस्तामिः कथितो विधिमाग्र्गो-विवाहविधानमार्गा यत्र तत्
तथोक्तम् ॥ १५६ ॥ तथा मार्गणजनेभ्यो- याचकलोकेभ्यो दीयमानं सुष्टु-शोभनं दानं यत्र तद , पुनः स्वजनानां-स्वकीय-
सम्बन्धिलोकानां सुवासिनीनां च कृतः सन्मानो-बहुमानो यत्र तत् तथा, मार्दलानां-मृदङ्गानां वादो-वादनं तेन चतुर्गुणा
लोका यत्र तत् तथा, जनानां-पौरलोकानां जनपदानां च देशवासिलोकानां मनसि-चित्ते जनित-उत्पादितः प्रमोदो-हों
पेन्द्र-तत् तथा ॥ १५७॥

·W
कारिअसुरसुंदरिसिणगार, सिंगारिअअरिदमणकुमारं ।
हथलेवइ मंडलविहिचंगं, करमोयणकरिदाणसुरंगं ॥ १५८ ॥
एवं विहिअविवाहो, अरिदमणो लद्धहयगयसणाहो । सुरसुंदरीसमेओ, जा निग्गच्छइ पुरवरीओ ॥ १५९ ॥
ता भणइ सयललोओ, अहोऽणुरूवो इमाण संजोगो । धन्ना एसा सुरसुं-दरी य जीए वरो एसो ॥ १६० ॥
केवि पसंसंति निवं, केवि वरं केवि सुंदार कन्नं । केवि तीएँ उज्झायं, केवि पसंसंति सिवधम्मं ॥ १६१॥
तथा कारितः सुरसुन्दाः कन्यायाः शृङ्गारो यत्र तत्,पुनः शृङ्गारितोरिद्मनकुमारो यत्र तत् ,पुनः पाणिग्रहणसमये बाल-
णेन क्रियमाणो यो मण्डलविधिोकप्रसिद्धस्तेन चङ्गं-रम्यं, तथा करमोचने-हस्तमोचनसमये राज्ञा कृतं हस्त्यश्वादिदानं तेन सुरङ्गग
॥१५८|| एवमुक्तप्रकारेण विहितः-कृतो विवाहो यस्य स तथा, लब्धाः-प्राप्ताये हया-अधा गजाश्च-हस्तिनस्तैः सनाथः-सहितः,
पुनः सुरसुन्दा-निजस्त्रिया समेतो-युक्तोरिदमनकुमारो वर्या पुर्या यावदुज्जयिनीतो निर्गच्छति ॥१५९॥ तावत् सकलोऽपि
नगरलोको भणति, अहो ? इति आश्चर्येऽनयो:-कुमारकन्ययोरनुरुपो-योग्यः संयोगः-सम्बन्धः सञ्जात इति शेपः, च पुनः
एपा सुरसुन्दरीकन्या धन्यास्ति यस्या एपोरिदमनकुमारो वरो-भर्चा जातः ।। १६० ॥ पुनः तदवसरे केपि लोकाः
राजानं प्रशंसन्ति, केऽपि वरं-कुमारं प्रशंसन्ति, केऽपि सुरसुन्दरीं कन्यां प्रशंसन्ति, केपि लोकास्तस्याः-कन्याया उपाध्यायं-गु-
प्रशंसन्ति, केपि पुनः शिवधर्म प्रशंसन्ति ॥ १६१॥

·अमावस्या-पूर्णिमातिथिषु पर्युषणापर्वणि कल्याणकतिथिषु च सति सामर्थ्य सत्यवकाशे पौपधः कार्यः शङ्खादिवत् , तद- भावेऽपि न कर्त्तव्योऽपि शतकादिवत् , परमेता अष्टम्यादितिथयः पौपधकर्त्तव्यतायां सन्ति, न अन्याः। ननु-यदि पर्वदिवसेषु एव पौषधकरणं न अन्येषु, तदा नन्दमणिकारेण श्रीज्ञाताधर्मकथायां, उदायनभूपेन श्रीभगव- त्यां कथं पर्वान्यदिवसेषु अपि पौषधो व्यधायि ? । तथा च तत्पाठः-(पृष्ठम् १७८) "वएणं नंदमणिआरसेट्ठी अण्णया गिम्हकालसमयंसि जेट्ठामूलमासम्मि अट्ठमभत्तं परिगिण्हंति परिगिण्हित्ता पोसह- सालाए जाव विहरति" इति । श्रीज्ञाताधर्मकथायां त्रयोदशाध्ययने । भगवत्यामुदायनपाठो यथा-(पृष्ठम् ६१८) "तएणं से उदायणे राया अण्णयाकयाइ जेणेव पोसहसाला पोसहिए एगे अवीए पक्खिरं पोसह पडिजागरमाणे विहरति ।" इति। उच्यते-यद्यपि अत्र उभयत्र आलापकेषु पर्वपदं नास्ति, तथापि अशीत्यधिकैकादशशत ११८० प्रमितवर्षे वर्तमाने श्रीविजयसिंहाचार्यकृतायां श्रीश्रावकप्रतिक्रमणचूर्णी नन्दमणिकारस्य अधिकारे पर्वपदप्ररूपितमस्ति । तथाहि- "पदिहयम्मि कम्मि, अट्ठमभत्तं पगिण्हइ नंदो। पोसहसालं पविसइ, पोसहमादाय वट्टइ अ॥" इति ॥ १॥ तथा उदायनभूपाधिकारेऽपि श्रीउत्तराध्ययनवृत्तौ (पृष्ठम् ६१८) 'पक्खिों पोसह मिति पाठेन पक्षिकायां पर्वभूतायां पौषधकरणं सूचितं, तथा च तत्पाठः- ·कारे, तथाहि-"जाव निअमं पजवासई" इति, नियमश्च जघन्यतो मुहूर्त्तमानः, उत्कृष्टतोऽहोरात्रमानकाल इति, पौपधश्च शाचे त्रिधा व्याख्यातः, तथाहि-'पडिपुन्नं पोसह सम्म अणुपालेमाणेत्ति, प्रतिपूर्णमहोरात्रं यावत्तृतीयाणे तृतीयाश्वासाधि- कारे (पृष्ठम् २३७) अन्यत्रापि ग्रन्थे 'पडिपुण्ण पदव्याख्याने अयमेवार्थो व्याख्यातोऽस्ति, ततोऽयमहोरात्रमान उत्कृष्टः पीपधः १, तथा-'पोसहं दुहओ पक्ख एगरायं न हायए।' इत्यत्र रात्रिग्रहणं दिवाव्याकुलतया कर्तुमशक्नुवन् रात्रावपि पौषधं कुर्यादिति श्रीउत्तराध्ययनवृत्ती व्याख्यानात् रात्रिपौपधोऽपि द्वितीयः २, सर्वगच्छीयगीतार्थाचरणया साम्प्रतं क्रियमाणो देवसिकपौषधस्तृतीयः ३, ननु-भवतु नाम सुवाहोरधिकारेऽपि पर्वान्यदिवसेषु पौपधप्रतिषेधः, परं अभयकुमारेण पर्वदि- नानि विनापि पौपधत्रयं व्यधायि । तत्र का वात्तों ?, तथा च श्रीज्ञातासूत्रे (३० पत्रे) तत्पाठः- "अस्थि णं मज्झ सोहम्मकप्पवासी पुबसंगतिए देवे महिड्डीए जाव महासोक्खे, तं सेयं खलु मम पोसहसालाए पोसहि यस्स बंभचारिस उम्मुक्कमणिसुवन्नस्स ववगयमालावन्नगविलेवणस्स निक्खित्तसत्थमुसलस्स एगस्स अवीयस्स दम्भसं- थारोवगयस्स अट्ठमभत्तं परिगिण्हित्ता पुवसंगतियं देवं मणसि करेमाणस्स विहरित्तए, तते णं पुवसंगतिए देवें मम चुल्ल- माउयाए धारिणीए देवीए अयमेयारूवे अकालमेहेसु डोहलं विणेहिति, एवं संपेहेति संपेहित्ता जेणेव पोसहसाला तेणा- मेव उवागच्छति उवागच्छित्ता पोसहसालं पमजति, पमजित्ता उच्चारपासवणभूमि पडिलेहेइ पडिलेहिता दन्भसंथारगं पडिलेहेइ पडिलेहिचा दम्भसंधारगं दुरूहइ दुरूहित्ता अट्ठमभत्तं परिगिण्हइ परिगिण्हित्ता पोसहसालाए पोसहिए बंभयारी जाव पुवसंगतियं देवं मणति करेमाणे करेमाणे चिट्ठई" इत्यत्र । उच्यते-अत्र 'अट्ठमभत्तं'इतिं पाठात् अभयकुमारेणापि, ·तस्मात् हेतोः पर्वणि एव तस्य पौषधव्रतस्य निष्ठा अपि परिपूर्णत्वं समभूत् , तथा च नन्दस्य पर्वणि एव पौपधग्रहणनिष्ठे समुपदिष्टे । अथवा सन्देहदोलावलीबृहद्वृत्तौ तु श्रीजिनपालोपाध्यायाः ज्येष्ठपूर्णिमायां पौपधव्रतनिष्ठत्वं प्राहुः (पत्रं ५८) तथाहि-"जेट्टा-मूलंसि मासंसी" इति, ज्येष्ठपूर्णिमायां अष्टमें भके तृतीयदिवसे पर्वणि एव त्रिदेवसिके प्रतिमान्त्यरात्री कार्योत्सर्गवत् पौषधस्य संभवात् , कथं नन्दमणिकारदृष्टान्तेन पौपधत्य अपर्वानुष्ठानता? इति, अत्र एकत्रनिष्ठाकालः च- तुर्दश्याम् अन्यत्र तु पञ्चदश्या, ततः कथं न विरोधः? उच्यते-भवतु नाम चतुर्दशी वा पूर्णिमा वा निष्ठाकाले, परंउभयत्राऽपि पर्वदिनत्वं तु वर्तते एप, अस्माकं न अत्र विचारः । ननु विपाकसूत्रे प्रथमाध्ययने (पृष्ठम् ९३) "तते णं से सुबाहुकुमारे अन्नया कयाई चाउद्दसट्ठमुद्दिद्वपुण्णमासिणीसु जेणेव पोसहसाला तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता पोसहसालं पमजति, पमजिचा उच्चारपासवणभूमि पडिलेहति, पडिलेहित्ता दन्भसंथारगं संथरति, संथरित्ता दव्भसंधारं दुरूहइ, दुरुहित्ता अह- ममत्तं पगिण्हइ, पगिण्हित्ता पोसहसालाए पोसहितें अट्ठमभत्तिए पोसह पडिजागरमाणे विहरति” इति ।। सुबाहुकुमारस्य अष्टमः प्रतिपादितः तत्र किं समाधान ? उच्यते श्रूयतां नन्दमणिकारोदायनवत् सुवाहोरपि अष्टमस्य संभवात् न दोषः, सुबाहुः अन्यदा कस्मिंश्चित् काले अष्टमेन उपवासत्रयेण युतः सन् ‘चतुर्दशी-अष्टमी-उद्दिष्टा-पौर्णमासी-रूपपर्वदिवसेषु पौषधवतं अकापीत् । पर्वदिनतः प्रागुपवासद्वयं कृतं, चतुर्दश्यादिपर्वदिने तु पौषधवतं, न तु चतुर्दश्यादिपर्वदिनं आदितः कृत्वा एकदिनकृतं पौषधं दिनत्रयोऽपि अनुवर्त्तयति, सर्वगच्छीयगीतार्थानां अनभिमतत्वात् , यतः-पोषधस्तु सामायि- काऽवियुतः सामायिककालस्तु उत्कृष्टतोऽपि अष्टमाहरिका, यदुर्क-श्रीश्रीचन्द्रसूरिभिः प्रतिक्रमणसूत्रवृत्तौ सामायिकाषि-

·प्रतिलाभितः तहिने तस्याः दिनत्रयं अभक्कार्थत्वात् अष्टमोऽभूत् । ३ ननु-भवतु नाम श्रीअभयकुमारस्य सावद्ययोगप्रवृ-
त्तत्वेन अष्टमे पौषधव्रतत्वाभावः, परं श्रीविजयेन राज्ञा सप्तदिवसानि यावत् पौपधः पालितः श्रूयते, तत्र किं कर्तव्यं ?, तद-
धिकारः श्रीवसुदेवहिण्डौ एकोनविंशतिलम्भे (पत्रं ३१६) यथा “चउत्थेण भणियं-माहणेण आइट्ठो पोयणाहिवस्स अस-
णिघाओ, न सिरिविजयस्स रण्णो, तं सेयं णे सत्तर अण्णं रायं ठावेउं ति, ततो निमित्तिणा भणियं, 'साहु भो महामंती !
सि, एयं कायवं, रण्णो जीवियपरिरक्खणनिमित्तं अहमवि आगओ, नियमजुत्तो राया नित्थरिहिति उवसगं, निमित्तिव-
यणं च परिग्गहेजणं राया जिणायतणमागतो सउरोहो, मंतीहि वि से वेसमणपडिमा पगइसमग्गेहिं अहिसित्ता सेविजए
राओवयारेण, सिरिविजयो वि दब्भसंथारोवगतो सत्तरत्तं परिचत्तारंभपिरग्गहो वंभयारी संविग्गो पोसह पालेइ, सत्तमे
य दिवसे समंततो मेहा पाउन्भूया सलिलभारग(रु)या पवणवेगपवित्थरमाणा विजुजोइयपासा भयजणणनिद्रगजियऽ-
सणा, ततो मज्झण्हकाले महयासहेण पासादं वेसमणपडिमं च चुण्णयंती इंदासणी पडिया, राया अभिनंदिओ पगतीहिं
'नमोअरिहंताणं' ति निग्गतो पोसहसालाओ त्ति, "दिट्ठो य तुद्वेण परियणेण" इति। अत्र उच्यते-श्रीविजयेन सप्ताहं पौपधो
गृहीतः, स च इहलोकार्थ विद्युत्पातलक्षणोपद्रवटालनवुझ्या प्रवृत्तत्वात् परं न मोक्षार्थ, तत्राऽपि न स पौषधो व्रतरूपः
सोच्चारः तस्य, यतस्तेन मध्याह्ने एव विद्युत्पातानन्तरं 'नमोऽर्हद्भ्यः' इत्युक्त्या पौषधं पारयित्वा तदैव पौपधागारान्निर्ग-|
मनं व्यधायि, पौषधपारणविधेस्तु भिन्नत्वात् , अहोरात्रावसाने च पौषधपारणसमणयत्वाच्च न व्रतरूपः पौषधः, तेन सप्ताह
पौषधविधानेनाऽपि न दूपणावकाशः॥४॥

·'अष्टमभत्त' अष्टमभक्तशब्दवाच्यम् उपवासत्रयमेव व्यधायि, न पौफ्धव्रतत्रयम् , कुतः ?, पौपधनते तु "तम्मिकए पढइ पोत्ययं या वाएइ, धम्मज्झाणं वा झीआयइ, जहा एए साधुगुणा अहं मंदभग्गो न सम्मत्थो धारेउं एवमाइ विभासेति ।" श्रीआवश्यकचूर्णिपाठात् (पृष्ठम् ३०४) धर्मध्यानं ध्यातव्यम् । अनेन तु अकालमेघवृष्ट्याशंसारूपसावधव्यापारचिंतनेन आर्तध्यानं घ्यातम् । ततो नेदं व्रतरूपपौपधत्रयं, तदङ्गीकारे तु श्रीज्ञातायां पोडशाध्ययने (पत्रं २१४ ) "ततेणं से पउ- मनामे राया कच्छुलनारयस्स अंतिए एयमढे सोच्चा निसम्म दोवईए देवीए रूवे य मुच्छिए दोवईए अज्झोपवन्ने जेणेव "पोसहसाला तेणेव उवागच्छई उवागच्छित्ता पोसहसालं जाव पुवसंगइअं देवं"इत्यादिपाठात् पद्मनाभकृतपौषधस्यापि पीपध प्रतत्वापत्तिः, सा च न कस्यापि इष्टा, जिनधर्मवासनाया अपि तस्मित् अभावात् । एवं ठाणावृत्तौ-"समयम्मि तओ कण्हो, पोसहसालाए अट्ठमं भत्तं । हरिणेगमेसिदेवं, मणम्मि काउं पगिण्हेइ ॥१॥ उम्मुक्कमणिसुवण्णो, ववगयमाला विलेवणो तत्य । तणसंधारनिसण्णो, चिट्ठाइ जा अट्ठमं पुण्णं ॥२॥” इति वाक्यात् श्रीकृष्णस्य पौपधशब्दवाचकत्वमष्टमं मात्रैव दर्शितम् ; अपि वा सो जनाभावे प्रत्याख्यानमन्तरेणाऽपि तृतीयदिने अष्टमः स्यादेव, यदुक्तं-श्रीहरिभद्रसूरिभिः श्रीआवश्य- कबृहद्वृत्तौ (पत्रं २२२); तथाहि-"तत्थ सामी पोसबहुलपाडिवए इमं एयाणुरूवं अभिग्गहं अभिगिण्हइ चउविहं दखओ १ खित्तओ २ कालओ ३ भावओ ४ दवओ कुम्मासे सुप्पकोणेणं, खित्तओ एलुयं विक्खंभइत्ता, कालओ नियत्तेसु भिक्खा- यरेसु, भावओ जहा रायधुया दासत्तणं पत्ता, नियडबद्धा, मुंडियसिरा, रोयमागी, अट्ठमभत्तिया एवं कप्पति सेसं न कप्पति" अत्र चन्दनया न स्वयं अष्टमप्रत्याख्यानं कृतं,१ नाऽपि कस्याऽपि समीपे प्रत्याख्यातं, २ किन्तु यहिने भगवान् ·सूत्रकृताङ्गवृत्ती 'उद्दिष्टा'शब्दव्याख्याने कल्याणकदिवसेषु पौषधो दर्शितः ॥३॥ सर्वगच्छीयगीतार्थाचरणया च उप- धानतपोवहने पौपधग्रहणं लिखितम् ॥ ४॥ एवमेतैः सूत्रवृत्त्याद्यक्षरैः इमाभिः पूर्वोक्तयुक्तिभिः अनेन च गुरुसम्प्रदायेन पौपधग्रहणनिरूपणं लिखितम् । पुनर्यद्भगवदुक्कं तत्प्रमाणमिति ।। ॥ इति पर्वदिने एव पौपधाचरणाधिकारः॥२॥ ननु-श्रीमहावीरदेवस्य कैश्चित् कल्याणकपञ्चकमेव प्रोच्यते, श्रीखरतरगच्छे तु कल्याणकपटूं, तत्र किं सिद्धान्तादिसा- क्ष्यम् ? उच्यते--सर्वत्र-सूत्र-चूर्णि-वृत्तिस्वपरगच्छीयप्रकरणादौ कल्याणकपकस्य एव प्ररूपणात् कल्याणकपट्कमेव । यदुक्तं-श्रीआचाराङ्गद्वितीयश्रुतस्कन्धे भावनाऽध्ययने-(पत्रं ३८७) तथाहि- "तेणं कालेणं तेणं समएणं समणे भगवं महावीरे पंचहत्थुत्तरे यावि होत्था, तंजहा-हत्थुत्तराहिं चुए चइत्ता गम्भं वर्फते १ हत्युत्तराहिं गन्भाओ गम्भं साहरिए २ हत्थुत्तराहिं जाए ३ हत्थुत्तराहिं मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारियं पवइए ४ हत्थुत्तराहिं कसिणे पडिपुण्णे निवाघाए निरावरणे अणंते अणुत्तरे केवलवरनाणदंसणे समुप्पण्णे ५ साइणा भगवं परिनिवुडे० ६।” इति सूत्रम् । तद्वृत्तिरियम्-'तेणं कालेण'मित्यादि 'तेन कालेनेति दुःपमसुपमादिना 'तेन सम- येन'इति विवक्षितेन विशिष्टेन कालेन सता उत्पत्त्यादिकमभूदिति सम्बन्धः। तत्र "पंचहत्थुत्तरे आऽवि होत्या" इत्येवमा- दिना "आरोग्गारोग्गं पसूया" इत्येवमन्तेन ग्रन्थेन भगवतो श्रीवर्द्धमानस्वामिनो विमानच्यवनं ब्राह्मणीगर्भाधानम् १ ततः शक्रादेशात् त्रिशलागर्भसंहरण २ मुत्पत्ति ३ श्चाभिहिताः, 'तत्थ पंचहत्थुत्तरे होत्य'त्ति, हस्त उत्तरो यासामुत्तरफाल्गु- ·ननु-यदि पर्वदिवस १ कल्याणक २ पर्युषणापर्व ३ तिथिर्विना पौपधग्रहणं निषेधश्चके । तर्हि उपधानतपोवाहनमध्ये किमिति पौपधग्रहणं सदा कार्यते ? उच्यते-तत्र यद्यपि महानिशीथादौ उपधाने सदा. पौपधग्रहणं नोक्तं, तथापि मर्वगी- तार्थैः सर्वगच्छीयगीतार्थसम्मततया सर्वेष्वपि सुविहितगच्छेषु नियततया स्वस्वोपधानदिनप्रमाणविधितया स्वस्वतपो- योगविधिप्रकरणेषु निवद्धं दृश्यते, तथैव च तद्च्छीयोपासकैः क्रियते च । तथाहि-श्रावकश्राविकाणां तु एकस्मिनुप- धानेऽगूढेऽपि गुज्ञिया अनुज्ञानन्दी विधीयमाना दृश्यते, परमेतैरहोरात्रपौपधदिनानि पश्चादपि शीघ्र सविशेपं पूरणी- यानि, इति श्रीचन्द्रगच्छीय-श्रीअजितसूरयः त्रिसप्तत्यधिकद्वादशशत १२७३ वर्पकृते योगविधिप्रकरणे प्रोचुः ।। पुनरपि पौषधग्रहणपुरस्सरं उपधानतपो विधेयमिति उपधानविधिरुच्यते, इति श्रीअभयदेवसूरिशिष्यपरमानन्दसूरिकृत- सामाचारीग्रन्थे ।२। तथाहि "पौषधक्रिया तु यद्यपि महानिशीथे साक्षानोक्ता तथापि यथा साधोयोगेषु अतिशायि क्रियावत्त्वं सर्वप्रतीतम् , तथा श्राद्धानामपि उपधानेषु विलोक्यते” इति श्रीतपागच्छीयश्रीरत्नशेखरसूरिकृते श्रीआचारप्रदीपे (पत्रे १९) । ३ । एवं श्रीबृहद्गच्छीयसामाचार्याम् । ४ । श्रीमानदेवसूरिकृते कुलके । ५ । श्रीखरतरगच्छीय-श्रीजिनपतिसूरिकृतद्वाद- शकुलकवृत्तौ । ६ । श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपायाम् । ७ । अन्येष्वपि सामाचारीग्रन्थेषु, आचरणया उपधाने पौषधग्रहणं प्रमाणीकृतमस्ति, अत्राऽयं भावार्थः,-श्रीस्थानाङ्ग १ सूत्रकृताङ्ग २ श्रीउत्तराध्ययनलघुबृहद्वृत्ति ३ योगशास्त्रवृत्ति ४ श्री औपपातिकवृत्ति ५ ठाणावृत्ति ६ प्रमुखग्रन्थेषु पर्वदिवसेषु पौषधः प्रतिपादितः ॥ १॥ तथा आवश्यकबृहद्वृत्ति १ श्रावकम- ज्ञप्तिवृत्ति २ पञ्चाशकचूर्णिवृत्ति ३ प्रमुखग्रन्थेषु पर्वान्यदिवसेषु पौषधनिषेधः प्रत्यपादि ॥२॥ तथा शीलानाचार्यकृत- ·ननु-अत्र पूर्वलिखितालापकेषु क्वापि स्थानपटूमुक्तं, कापि च वस्तु पद्धं, परं वापि च्यवनगर्भापहारादीनां नामग्राहं कल्याणकशब्दाभिधेयत्वं स्पष्टमुद्दिष्टमस्ति ?, उच्यते-अनेकशः तत्प्रतिपादनात् , यदुक्तं-श्रीचन्द्रकुलाम्बरतरणि-श्रीशी- लभद्रसूरिः तच्छिष्यशाकम्भरीयनृपप्रतिबोधकश्रीधर्मघोपसूरिः-तच्छिप्यः श्रीयशोभद्रसूरिः तच्छिष्यः श्रीदेवसेनगणिः तच्छिष्यः श्रीपृथ्वीचन्द्रसूरिः तद्विरचिते श्रीपर्युषणाकल्पटिप्पनके। तथाहि-"हस्त उत्तरो यासां ताः, वहुवचनं बहुकल्याण- कापेक्ष” इति॥१॥पुनरपि श्रीपर्युपणाकल्पाध्ययननिरुते श्रीविक्रमात्तत्त्वगुणेन्दुवर्षे १३२५ निर्मिते श्रीविनयेन्दुसरयोऽप्य- योचन् । तथाहि-"तेणं कालेणं" इति तस्मिन् काले यः पूर्वतीर्थङ्करैः श्रीवीरस्य च्यवनादिहेतुतिः कथितश्च, यस्मिन् समये तीर्थङ्करच्यवनं स एव समय उच्यते, समयः-कालनिर्धारणार्थः, यतः-कालो वर्णोऽपि, तथा "हस्त उत्तरो यासां ता हस्तोत्तरा उत्तराफाल्गुन्यः, बहुवचनं वहुकल्याणकापेक्षं, तस्यां हि विभोश्यवनम् १, गर्भाद्र्भसङ्क्रान्तिः २, जन्म ३, व्रतं ४, केवलं ५, चाऽभवत्, निर्वृतिस्तु स्वातौ ६, ॥२॥ एवं श्रीजिनप्रभसूरयोऽपि सन्देहविषौपध्यां कल्याणक- शब्द प्रोचुः (पत्रं २), तथाहि- "पञ्चसु च्यवन १ गर्भापहार २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञान ५ कल्याणकेपु हस्तोत्तरा यस्य स तथा, च्यवनादीनि पञ्च उत्तर- फाल्गुनिषु जातानि, निर्वाणस्य स्वातौ संभूतत्वादिति भावः" ॥ ३ ॥ एवं श्रीसङ्घपट्टकबृहद्वृत्तौ (पत्रं ५९६) चैत्र कूटीयप्र- शस्तिसककाव्यव्याख्यानावसरे । तथाहि-"क्षुद्राणां लिङ्गिनां आचीर्णानि सिद्धान्तोक्कमपि श्रीमहावीरस्य पठं गर्भापहारक- ल्याणकं लज्जनीयत्वात् न कर्त्तव्यमित्यादिका आचरणाः" ॥४॥पुनरेतत्सम्मतिप्रतिपादिकं गुणचन्द्रकृतप्राकृतवीरचरित्रम्

·नीनां ता हस्तोत्तराः ताश्च पञ्चसु स्थानेषु गर्भाधान १ संहरण २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञानोत्पत्ति ५ रूपेषु संवृत्ताः, अतः पय-
हस्तोत्तरो भगवानभूदिति ॥१॥
एवं-श्रीस्थानाङ्गसूत्रवृत्तौ पञ्चमस्थानप्रथमोद्देशकेऽपि (पत्रं ३०७), तथाहि-"समणे भगवं महावीरे पंचहत्यु-
त्तरे होत्या, तं जहा-हत्थुत्तराहिं चुए चइत्ता गम्भं वकंते १ हत्थुत्तराहिं गम्भाओ गन्भं साहरिए २ हत्युत्तराहिं जाए ३
हत्युत्तराहिं मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारिश्र पवइए ४ हत्थुत्तराहिं अणंते अणुत्तरे जाय केवटवरनाणदंसणे समु-
प्पन्ने । ५ । साइणा भगवं परिनिबुडे । ६।" वृत्तिर्यथा-"समणे"इत्यादि, हस्तोपलक्षिता उत्तरा हस्तोत्तरा, हस्तो वा
उत्तरोयासां ता हस्तोत्तराः-उत्तराफाल्गुन्यः, पञ्चसु च्यवनगर्भापहरणादिषु हस्तोत्तरा यस्य स तथा 'गर्भात्, गर्भस्थानात्,
गर्भ'न्ति गर्भे गर्भस्थानान्तरे, संहृतो नीतः, निवृत्तस्तु स्वातिनक्षत्रे कात्र्तिकामावास्यायामिति ॥२॥
इत्यमेव दशाश्रुतस्कन्धचूर्णावपि अष्टमाध्ययने कल्याणकपटूमेवाभाणि । तथाहि-
"तेणं कालेणं तेणं समएणं जो भगवता उसभसामिणा सेसतित्थंकरेहि य भगवओ वद्धमाणसामिणो षवणादीणं छण्हं
वत्यूणं कालो णाओ दिवो वागरिओ अ।"
"तेणं कालेणं तेणं समएणं"ति कालान्तर्गतः समयः, समयादिश्च कालः सामण्णंकालओ एस विसेसकालो, समओ
हत्यस्स उत्तराओ जाओ हत्थुत्तराओ गगणं च पडुच्च हत्थुत्तरो जासिं तातो हत्थुत्तराओ उत्तरफग्गुणीओ छडी अहोर-
तस्स रत्तीए पुवरत्तावरत्तंसि" ॥३॥

·मनु-अत्र पूर्वलिखितालापकेषु कापि स्थानपटूमुक्तं, कापि च वस्तु पढूं, परं क्वापि च्यवनगर्भापहारादीनां नामग्रार्ह कल्याणकशब्दाभिधेयत्वं स्पष्टमुद्दिष्टमस्ति ?, उच्यते-अनेकशः तत्प्रतिपादनात् , यदुक्तं-श्रीचन्द्रकुलाम्वरतरणि-श्रीशी- लभद्रसूरिः तच्छिष्यशाकम्भरीयनृपप्रतिबोधकश्रीधर्मघोपसूरिः-तच्छिष्यः श्रीयशोभद्रसूरिः तच्छिष्यः श्रीदेवसेनगणिः तच्छिष्यः श्रीपृथ्वीचन्द्रसूरि तद्विरचिते श्रीपर्युषणाकल्पटिप्पनके। तथाहि-"हस्त उत्तरो यासां ताः, बहुवचनं बहुकल्याण- कापेक्ष” इति ॥१॥ पुनरपि श्रीपर्युपणाकल्पाध्ययननिरुते श्रीविक्रमात्तत्त्वगुणेन्दुवर्षे १३२५ निर्मिते श्रीविनयेन्दुसूरयोऽप्य- योचन् । तथाहि-"तेणं कालेणं” इति तस्मिन् काले यः पूर्वतीर्थङ्करैः श्रीवीरस्य च्यवनादिहेतुर्ज्ञातः कथितश्च, यस्मिन् समये तीर्थङ्करच्यवनं स एव समय उच्यते, समयः-कालनिर्धारणार्थः, यतः-कालो वर्णोऽपि, तथा "हस्त उत्तरो यासां ता हस्तोत्तरा उत्तराफाल्गुन्यः, वहुवचनं बहुकल्याणकापेक्षं, तस्यां हि विभोश्यवनम् १, गर्भाद्र्भसङ्क्रान्तिः २, जन्म ३, प्रतं ४, केवलं ५, चाऽभवत्, निवृतिस्तु स्वातौ ६, ॥२॥ एवं श्रीजिनप्रभसूरयोऽपि सन्देहविपीपध्यां कल्याणक- शब्दं प्रोचुः (पत्रं २), तथाहि- "पञ्चसु च्यवन १ गर्भापहार २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञान ५ कल्याणकेपु हस्तोत्तरा यस्य स तथा, च्यवनादीनि पञ्च उत्तर- फाल्गुनिषु जातानि, निर्वाणस्य स्वातौ संभूतत्वादिति भावः” ॥ ३ ॥ एवं श्रीसङ्घपट्टकबृहद्वृत्तौ (पत्रं ५९६) चैत्र कूटीयम- शस्तिसत्ककाव्यव्याख्यानावसरे । तथाहि-"क्षुद्राणां लिङ्गिनां आचीर्णानि सिद्धान्तोकमपि श्रीमहावीरस्य पठं गर्भापहारक- ल्याणक लजनीयत्वात् न कर्त्तव्यमित्यादिका आचरणाः" ॥४॥ पुनरेतत्सम्मतिप्रतिपादिकं गुणचन्द्रकृतम्राकृतधीरचरित्रम्

·नीनां ता हस्तोत्तराः ताश्च पञ्चसु स्थानेषु गर्भाधान १ संहरण २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञानोत्पत्ति ५ रूपेषु संवृत्ताः, अतः पञ्च-
हस्तोत्तरो भगवानभूदिति ॥१॥
एवं-श्रीस्थानाङ्गसूत्रवृत्तौ पञ्चमस्थानप्रथमोद्देशकेऽपि (पत्रं ३०७), तथाहि-"समणे भगवं महावीरे पंचहत्यु-
त्तरे होत्या, तं जहा-हत्थुत्तराहिं चुए चइत्ता गम्भं वकते १ हत्थुत्तराहिं गन्भाओ गभं साहरिए २ हत्युत्तराहिं जाए ३
हत्युत्तराहिं मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारिअं पवइए ४ हत्थुत्तराहिं अणंते अणुत्तरे जाव केवलवरनाणदंसणे समु-
प्पन्ने । ५ । साइणा भगवं परिनिबुडे । ६।" वृचिर्यथा-"समणे"इत्यादि, हस्तोपलक्षिता उत्तरा हस्तोत्तरा, हस्तो वा
उत्तरोयासां ता हस्तोत्तराः-उत्तराफाल्गुन्यः, पञ्चसु च्यवनगर्भापहरणादिषु हस्तोत्तरा यस्य स तथा 'गर्भात्, गर्भस्थानात्,
गर्भ'न्ति गर्भ-गर्भस्थानान्तरे, संहृतो-नीतः, निवृत्तस्तु स्वातिनक्षत्रे कार्तिकामावास्यायामिति ॥२॥
इत्थमेव दशाश्रुतस्कन्धचूर्णावपि अष्टमाध्ययने कल्याणकपट्मेवाभाणि । तथाहि-
"तेणं कालेणं तेणं समएणं जो भगवता उसभसामिणा सेसतित्थंकरेहि य भगवओ वद्धमाणसामिणो चवणादीणं छह
वत्यूणं कालो णाओ दिवो वागरिओ अ।"
"तेणं कालेणं तेणं समएणं"ति कालान्तर्गतः समयः, समयादिश्च कालः सामण्णंकालओ एस विसेसकालो, समओ
हत्थस्स उत्तराओ जाओ हत्थुत्तराओ गगणं च पडुच्च हत्थुत्तरो जासिं तातो हत्थुत्तराओ उत्तरफग्गुणीओ छट्ठी अहोर-
तस्स रत्तीए पुवरत्तावरत्तंसि" ॥३॥

·ननु-अत्र पूर्वलिखितालापकेषु कापि स्थानपटमुक्तं, क्वापि च वस्तु पटुं, परं क्वापि च्यवनगर्भापहारादीनां नामग्रार्ह कल्याणकशब्दाभिधेयत्वं स्पष्टमुद्दिष्टमस्ति ?, उच्यते-अनेकशः तत्प्रतिपादनात् , यदुक्तं श्रीचन्द्रकुलाम्बरतरणि-श्रीशी- लभद्रसूरिः तच्छिप्यशाकम्भरीयनृपप्रतिवोधकनीधर्मघोपसूरिः-तच्छिष्यः श्रीयशोभद्रसूरिः तच्छिप्यः श्रीदेवसेनगणिः तच्छिष्यः श्रीपृथ्वीचन्द्रसूरिः तद्विरचिते श्रीपर्युपणाकल्पटिप्पनी तथाहि-"हस्त उत्तरो यासां ताः, वहुवचनं वहुकल्याण- कापेक्ष” इति ॥१॥पुनरपि श्रीपर्युपणाकल्पाध्ययननिरुक्ते श्रीविक्रमात्तत्त्वगुणेन्दुवर्षे १३२५ निर्मिते श्रीविनयेन्दुसूरयोऽप्य- योचन । तथाहि-"तेणं कालेणं" इति तस्मिन् काले यः पूर्वतीर्थङ्करैः श्रीवीरस्य च्यवनादिहेतुर्ज्ञातः कथितच, यस्मिन् समये तीर्थकरच्यवनं स एव समय उच्यते, समयः-कालनिर्धारणार्थः, यतः कालो वर्णोऽपि, तथा "हस्त उत्तरो यासां ता हस्तोत्तरा उत्तराफाल्गुन्यः, बहुवचनं बहुकल्याणकापेक्षं, तस्यां हि विभोश्यवनम् १, गर्भाद्गर्भसङ्क्रान्तिः २, जन्म ३, व्रतं ४, केवलं ५, चाऽभवत् , निवृतिस्तु स्वातौ ६, ॥२॥ एवं श्रीजिनप्रभसूरयोऽपि सन्देहविषौपध्यां कल्याणक-| शब्दं प्रोचुः (पत्रं २), तथाहि- "पञ्चसु च्यवन १ गर्भापहार २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञान ५ कल्याणकेषु हस्तोत्तरा यस्य स तथा, च्यवनादीनि पञ्च उत्तर- फाल्गुनिषु जातानि, निर्वाणस्य स्वातौ संभूतत्वादिति भावः" ।। ३ ।। एवं श्रीसङ्घपट्टकबृहद्वृत्तौ (पत्रं ५९६) चैत्र कूटीयम- शस्तिसत्ककाव्यव्याख्यानावसरे । तथाहि-"क्षुद्राणां लिङ्गिनां आचीणोनि सिद्धान्तोक्तमपि श्रीमहावीरस्य पष्ठं गोपहारक- ल्याणकं लज्जनीयत्वात् न कर्त्तव्यमित्यादिका आचरणाः" ॥४॥ पुनरेतत्सम्मतिप्रतिपादिकं गुणचन्द्रकृतप्राकृतवीर चरित्रम्

·नीनां ता हस्तोत्तराः ताश्च पञ्चसु स्थानेषु गर्भाधान १ संहरण २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञानोत्पत्ति ५ रूपेषु संवृत्ताः, अतः पञ्च-
हस्तोत्तरो भगवानभूदिति ॥१॥
एवं-श्रीस्थानाङ्गसूत्रवृत्तौ पञ्चमस्थानप्रथमोद्देशकेपि (पत्रं ३०७), तथाहि-"समणे भगवं महावीरे पंचहत्यु-
त्तरे होत्या, तं जहा-हत्थुचराहिं चुए चइत्ता गम्भं वक्रते १ हत्थुत्तराहिं गन्भाओ गन्भं साहरिए २ हत्युत्तराहिं जाए ३
हत्युत्तराहिं मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारिश्र पवइए ४ हत्थुत्तराहिं अणंते अणुत्तरे जाव केवलवरनाणदंसणे समु-
पन्ने । ५ । साइणा भगवं परिनिवुडे । ६।" वृत्तिर्यथा--"समणे"इत्यादि, हस्तोपलक्षिता उत्तरा हस्तोत्तरा, हस्तो वा
उत्तरो यासां ता हस्तोत्तराः-उत्तराफाल्गुन्यः, पञ्चसु च्यवनगर्भापहरणादिषु हस्तोत्तरा यस्य स तथा 'गर्भात्, गर्भस्थानात्,
गर्भ'न्ति गर्भे गर्भस्थानान्तरे, संहृतो नीतः, निवृत्तस्तु स्वातिनक्षत्रे कार्तिकामावास्यायामिति ॥ २॥
इत्यमेव दशाश्रुतस्कन्धचूर्णावपि अष्टमाध्ययने कल्याणकपटूमेवाभाणि । तथाहि-
"तेणं कालेणं तेणं समएणं जो भगवता उसभसामिणा सेसतित्थंकरेहि य भगवओ पद्धमाणसामिणो चवणादीणं छण्हं
वत्यूणं कालो णाओ दिवो वागरिओ अ॥"
"तेणं कालेणं तेणं समएणं”ति कालान्तर्गतः समयः, समयादिश्च कालः सामण्णंकालओ एस विसेसकालो, समओ
हत्थस्स उत्तराओ जाओ हत्थुत्तराओ गगणं च पडुच्च हत्थुत्तरो जासिं तातो हत्थुत्तराओ उत्तरफग्गुणीओ छट्ठी अहोर-
त्तस्स रत्तीए पुबरत्तावरत्तंसि ॥३॥

·ननु-अत्र पूर्वलिखितालापकेषु क्वापि स्थानपटूमुक्तं, क्वापि च वस्तु पढूं, परं क्वापि च्यवनगर्भापहारादीनां नामग्राह कल्याणकशब्दाभिधेयत्वं स्पष्टमुद्दिष्टमस्ति ?, उच्यते-अनेकशः तत्प्रतिपादनात् , यदुक्तं-श्रीचन्द्रकुलाम्वरतरणि-श्रीशी- लभद्रसूरिः तच्छिष्यशाकम्भरीयनृपप्रतिबोधकश्रीधर्मघोषसूरिः-तच्छिप्यः श्रीयशोभद्रसूरिः तच्छिप्यः श्रीदेवसेनगणिः तच्छिष्यःश्रीपृथ्वीचन्द्रसूरिः तद्विरचिते श्रीपर्युषणाकल्पटिप्पनके। तथाहि-"हस्त उत्तरो यासां ताः, बहुवचनं बहुकल्याण- कापेक्ष” इति ॥१॥ पुनरपि श्रीपर्युपणाकल्पाध्ययननिरुक्ते श्रीविक्रमात्तत्त्वगुणेन्दुवर्षे १३२५ निर्मिते श्रीविनयेन्दुसरयोऽप्य- वोचन् । तथाहि-"तेणं कालेणं” इति तस्मिन् काले यः पूर्वतीर्थङ्करैः श्रीवीरस्य च्यवनादिहेतुतिः कवितश्च, यस्मिन् समये तीर्थङ्करच्यवनं स एव समय उच्यते, समयः-कालनिर्धारणार्थः, यतः कालो वर्णोऽपि, तथा “हस्त उत्तरो यासां| ता हस्तोत्तरा उत्तराफाल्गुन्यः, बहुवचनं वहुकल्याणकापेक्षं, तस्यां हि विभोश्च्यवनम् १, गर्भाद्र्भसङ्क्रान्तिः २, जन्म ३, व्रतं ४, केवलं ५, चाऽभवत् , निर्वृतिस्तु स्वातौ ६, ॥२॥ एवं श्रीजिनप्रभसूरयोऽपि सन्देहविपौपध्यां कल्याणक- शब्दं प्रोचुः (पत्रं २), तथाहि- "पञ्चसु च्यवन १ गर्भापहार २ जन्म ३ दीक्षा ४ ज्ञान ५ कल्याणकेपु हस्तोत्तरा यस्य स तथा, च्यवनादीनि पञ्च उत्तर- फाल्गुनिषु जातानि, निर्वाणस्य स्वातौ संभूतत्वादिति भावः” ॥ ३ ॥ एवं श्रीसङ्घपट्टकबृहद्वृत्तौ (पत्रं ५९६) चैत्र कूटीयप्र- शस्तिसत्ककाव्यव्याख्यानावसरे । तथाहि-"क्षुद्राणां लिङ्गिनां आचीर्णानि सिद्धान्तोक्कमपि श्रीमहावीरस्य पठं गोपहारक- ल्याणकं लज्जनीयत्वात् न कर्त्तव्यमित्यादिका आचरणाः" ॥४॥ पुनरेतत्सम्मतिप्रतिपादिकं गुणचन्द्रकृतप्राकृतवीरचरित्रम् ·॥ ५॥ प्रवचनसारोद्धार ॥ ६॥ श्रीआवश्यकसूत्रवृत्ति ॥ ७॥ प्रमुखग्रन्या वहवः सन्ति, तदर्थना ते विलोकनीयाः। अथ च श्रीपञ्चाशकसूत्रे श्रीहरिभद्रसूरिकृते (पत्रं १५८) "इय ते दिणा पसत्या" इत्यादिगाया त्रिके श्रीमहावीरस्य कल्याणकपञ्चकमेवोक्तम् , श्रीअभयदेवसूरिणाऽपि तत्तथैव व्याख्यातम्, न तु नास्तीति निषेधपरं वचनं, तदनिमायं तु त एव बहुश्रुता वा जानन्ति । अत्र प्रवादीत कोऽपि प्रतिवादी-ननु च्यवनादीनां चतुर्णा कल्याणकत्वं भवतु, परं गर्भापहारस्य नेति । मैषम्यतः, उक्तपूर्ववक्ष्यमाणसूत्र-वृत्ति-चूर्णि-प्रकरणादिपु कुत्रापि एवं विवेचनं पूर्वसूरिभिः पापभीरुमिनोंक, यदुत श्रीमहावीरस्य च्यवनादीनां कल्याणकत्वं गर्भापहारस्य नेति, तर्हि स्वचित्तविकल्पितकुविकल्पेन केन उत्सूत्रवादिना ? उच्यते-चपिच च्यवनाद्यन्तर्वर्त्तिनो गर्भापहारस्य कल्याणकत्वे तत्समुदायाद् अपनीयमाने च्यवनादीनापि अकल्याणकत्वापत्तिरापयेत । तया च हैमन्यायसूत्रम्-'सन्नियोगशिष्टानामेकापायेऽन्यतरस्याप्यपायः।' अतो हेतोः पञ्चहस्तोत्तरो भगवानभूत् इत्यु- कत्वाञ्च (च्यवन )भवनक्रियायाः सर्वत्र समानत्वात् । यदि च्यवनादीनि चत्वारि कल्याणकानि, तर्हि गर्भापहारस्य कल्या- पकत्वं निराकर्तुं साक्षादिन्द्राणामपि अशक्यं, न च वाच्यं गर्भापहारस्य आश्चर्यभूतत्वाद् अनाराध्यत्वम्, एवं चेताह मल्लिजिनस्यापि स्त्रीत्वे तीर्थङ्करस्य आश्चर्यभूतत्वेन अमान्यत्वं भावि । तथा च सति श्वेताम्बरधर्मेऽपि दिगम्बरधर्मत्वा- भ्युपगमः स्यादिति १ । पुनरपि एकसमये ऋषभाद्यष्टोत्तरशतं सिद्धं, तस्यापि उत्कृष्टावगाहनायां सिखत्वेन आर्यभूः तत्वात् अनाराध्यत्वेन अवन्द्यत्वापत्तिः स्यात् २ ततश्चयवनादिवत् गर्भापहारस्यापि कल्याणकरवं आराध्यत्वं युकिमत ·तथैव श्रीआगमिकगच्छीय-श्रीजयतिलकसूरयोऽपि सम्यक्त्वसम्भवनाम्नि महाकाव्ये सुलसाचरित्रे (पत्रं ८६) सप्तश- तश्लोकग्रन्थाग्रे सम्यक्त्वपरीक्षणनाम्नि पठे सर्गे अम्बडमुनिकृतवर्द्धमानस्वामिपटुकल्याणकस्त वनाधिकारे पट्कल्याणका- नां आराध्यत्वेन स्तुतिश्चक्रिरे । तथाहि- "देवानन्दोदरे श्रीमान्, श्वेतपठ्यां सदा शुचिः। अवतीर्णोऽसि मासस्यापा-ऽऽढस्य शुचिता ततः॥१॥ त्रिशला सर्व- सिद्धेच्छा, त्रयोदश्यामभूद्यतः। तवावतारस्तेनैपा, सर्वसिद्धा त्रयोदशी ॥२॥ शुक्लत्रयोदश्यां यश्चाऽचलं मेरुं प्रचालयन् । चित्रं कृतवाँस्तद्योगाच्, चैत्रमासोऽपि कथ्यते ॥ ३॥ यस्याद्यदशम्यां दुर्ग-मोक्षमार्गस्य शीर्षकम् । चारित्रमादृतं युक्ता, मासोऽस्य मार्गशीर्पता ॥४॥ दशम्यां यस्य शुक्लायां, केवल श्रीरहो त्वया । ह्यादत्ता तेन मासोऽस्य, युक्ता माधवता प्रभो! ॥५॥ तव निर्वाणकल्याणं, यदिन आगमिष्यति । ततो न वेझि नाथोऽहं, मादृशोऽध्यक्षवेदिनः॥ ६ ॥ सिद्धार्थराजा- गजदेवराज !, कल्याणकैः पद्भिरिति स्तुतस्त्वम् । तथाविधे यन्तरवैरिपदं, यथा जयाम्याशु तवप्रसादात् ॥ ७ ॥ इति |स्तुत्वा जिनाधीश, त्रिः प्रणम्याऽम्बडो मुनिः । विस्मितास्यः सभासीनोऽश्रीपीच्च धर्मदेशनाम् ॥८॥” इति ॥१॥ तथा कोटिमितसमवायाङ्गसूत्रे (पत्रं १०५) श्रीअभयदेवसूरिकृततट्टीकायां च श्रीमहावीरस्य. गर्भापहारस्य पोट्टिलभ- वात् पञ्चमभवत्वेन प्रमाणीकृतत्वात् । तथाहि-"समणे भगवं महावीरे तित्थगरभवग्गहणाओ छटे पोट्टिलभवग्गहणे एगं वासकोडिं सामण्णपरिआगं पाउणित्ता सहस्सारे कप्पे सबढे विमाणे देवत्ताए उववण्णे।" वृत्तिर्यथा-'समणे'त्यादि,यतो भगवान् पोटिलाभिधानो राजपुत्रो बभूव, तत्र च वर्षकोटिं प्रवज्या पालितवान् इत्येको भवः

·। १ ततो देवोऽभूदिति द्वितीयः।२। ततो नन्दनाभिधानो राजसूनुः 'छत्राम'नगर्या जज्ञे इति तृतीयः । तत्र भवे
वर्पलक्षं सर्वदा मासक्षपणेन तपस्तत्वा दशमे देवलोके पुष्पोत्तर-प्रवरविजयपुण्डरीकाभिधाने विमाने देवोऽभवदिति चतुर्पः
।४। ततो ब्राह्मणकुण्डग्रामे ऋषभदत्तस्य ब्राह्मणस्य भार्याया देवानन्दाऽभिधानायाः कुक्षौ उत्पन्न इति पञ्चमः। ५। ततः
त्र्यशीतितमे दिवसे क्षत्रियकुण्डग्रामे नगरे सिद्धार्थमहाराजस्य त्रिशलाभिधानभार्यायाः कुक्षौ इन्द्रवचनकारिणा हरिणेगमेपि-
नाम्ना देवेन संहृतः, तीर्थकरतया जात इति पष्ठः। ६ । उक्तभवग्रहणं विना हि नान्यद्भवग्रहणं पष्ठं धूयते भगवत
इति, एतदेव पठभवग्रहणतया व्याख्यातं, यस्माच्च भवग्रहणादिदं पठं तदपि एतस्मात् पष्ठमेव इति सुप्ठ उच्यते, तीर्थकर-
भवग्रहणात्सप्ठे पोट्टिलभवग्रहणे इति ॥२॥
ननु-तपागच्छीवप्राकनसरिकृतग्रन्थेऽपि क्वापि गर्भापहारस्य कल्याणकता प्रतिपादिताऽस्ति ? उच्यते-तपागच्छीय-
श्रीकुलमण्डनरिणा कल्पसूत्रावचूरौ स्पष्टं तद्भणनात्। तथाहि-"पंच हत्थुत्तरे होत्यत्ति” हस्तादुत्तरस्यां दिशि वर्तमानत्वात्
हस्तोत्तरा हस्त उत्तरो यासां ता हस्तोत्तरा-उत्तराफाल्गुन्यः, बहुवचनं बहुकल्याणकापेक्षं पञ्चसु च्यवन १गर्भापहार २ जन्म ३
दीक्षा ४ ज्ञान ५ कल्याणकेषु हस्तोत्तरा यस्य सः, तथा निर्वाणस्य स्वाती जातत्वादिति ६ ॥३॥
पुनः श्रीकुलमण्डनसूरिकृतटिप्पनकेऽपि, तथाहि-
पञ्चहस्तोत्तर आसीत् , हस्त उत्तरोऽग्रेसरो यासां ता उत्तरफाल्गुन्यः, बहुवचन बहुकल्याणकापेक्षं, तस्यां हि विभो.
श्यवनम् १, गर्भाद्र्भसङ्क्रान्तिः २ जन्म ३ व्रतं ४ केवलं ५ चाभवत् निर्वतिस्तु स्वातौ ६॥४॥

·ननु-तर्हि कथं तपागच्छीया गुरवो गर्भापहारस्य कल्याणकत्वं न श्रद्दधन्ति ? उच्यते-ते एव जानन्ति-तेषामेव च जिनवचनलोपस्य निजगुरुपारम्पर्यलोपत्य च दोषो भावी, का हानिः अस्माकं इति ॥ ॥ इति श्रीमहावीरदेवस्य पट्कल्याणकाधिकारः॥३॥ ननु-केऽपि परविघ्नसन्तोपिणः प्रलपन्ति यदुत नवाङ्गीवृत्तिकारकः श्रीस्तम्भनकपार्श्वनाथप्रकटकः श्रीअभयदेवसूरिः श्रीखरतरगच्छे न बभूव, किन्तु अन्यगच्छे इति, तत्र केषां ग्रन्थानां सम्मत्या एतादृशः प्रभावकः श्रीअभयदेवसूरिः श्रीखरतरगच्छे एव वभूवेति निश्चीयते ?, उच्यते-येषां गच्छे श्रीअभयदेवसूरीणां गुरुशिष्यपरम्परा मिलति तेपामेव गच्छे श्रीअभयदेवसूरिजर्जात इति, सा तु तस्य परम्परा श्रीखरतरगच्छे एव, नाऽन्यगच्छेषु । यदुक्तं गुणचन्द्रगणिना एकोनचत्वारिंशदधिकैकादशशतवर्ष ११३९ निर्मितस्य पञ्चविंशत्यधिकद्वादशसहन १२०२५ प्रमाणस्य श्रीवीरचरि- त्रस्य प्रशस्तौ, (३३९ पत्रे ) तथाहि- इय सुक्कझाणाणल-निदह्रघणघातिकम्मदारुस्स । गोयमपहुस्स सहसा, उप्पन्नं केवलं नाणं ॥१॥ वारसवासाणि वि- वो-हिऊणभवे सिवं गए तंमि । भयवं सुहम्मसामी, निवाणपहं पयासेइ ॥२॥ तम्मि वि चिरकालं विहरिऊण सिरिजंयु- सामिणो दाउं । गच्छगणाणमणुन्नं, संपत्ते सिद्धिवासम्मि ॥ ३॥ एवं विजाहरसुरनर-सुरिंदसंदोहवंदणिज्जेसु । सम- इकतेसु महापरसु सेजंभवाईसु ॥४॥ अइसयगुणरयणनिही मिच्छत्ततमंधलोयदिणनाहो । दूरुच्छारिअवइरो, वइर- स्सामी समुप्पन्नो ॥ ५॥ साहाइ तस्स चंदेकुलम्मि निप्पडिमपसमकुलभवणं । आसि सिरिवद्धमाणो, मुणिनाहो. संजमनि ·हिय ॥ ६ ॥ वहलकलिकालतमपस-रपूरिआसेसविसमसमभागो । दीवेणं व मुणीणं, पयासिओ जेण मुत्तिपहो ॥७॥ मुणिवइणो तस्स हरि-दहाससिअजसपसाहिआसरस । आसि दुवे वरसीसा, जयपयडा सूरससिणोप ॥८॥ भवजलहिवी- इसंभ-तभविअसंताणतारणसमत्थो। बोहित्थोब महत्थो, सिरिसूरिजिणेसरो पढमो ॥९॥गुरुसाराओ धवलाओ, 'मुविहिआ' खेरयसाहुसंतई जाया। हिमवंताओ गंग-व निग्गया सयलजणपुजा ॥ १०॥ अण्णो अ पुण्णिमाचं-दसुंदरो बुद्धिसागरो सूरी । निम्मविअपवरवागरण-छंदसत्थो पसत्थमई ॥११॥ एगंतवायविलसिर-परवाइकुरंगभंगसीहाणं । तेसिं सीसो जिणचं-दसूरिनामा समुप्पण्णो ॥ १२ ॥ संवेगरंगसाला, न केवलं कवविरइणा जेण । भपजणविम्हयकरी, विहिया संजमपवित्तीऽवि ॥ १३ ॥ ससमयपरसमयन्नू, विसुद्धसिद्धतदेसणाकुसलो । सयलमहिवलयवित्तो अन्नोऽभयदेवसूरित्ति ॥ १४ ॥ जेणालंकारधरा, सलक्खणा वरपया पसन्ना य । नवंगवित्तिरयणे-ण भारई कामणिध कया ॥ १५॥ तेसिं अत्यि विणेओ, समत्थसत्वत्थयोहकुसलमई । सूरी पसण्णचंदो, चंदो इव जणमणाणंदो ॥ १६ ॥ तवयणेणं सिरिसुम-इवाइ- गाणं विणेअलेसेण । गणिणा गुणचंदेणं, रइअं सिरिवीरचरिअमिमं ॥ १७ ॥ अग्रे २३ पद्यानि सन्ति-नंद सिहिरुद्द- संखे, ११३९ वोकंते विकमाउ कालम्मि । जेहरस सुद्धतइआ, तिहिम्मि सोमे समत्तमिमं ॥ ५० ॥-अत्रेयं गुरुशिष्य- परम्परा-चान्द्रे कुले श्रीवर्धमानसूरिर्वभूव, तस्य शिष्यद्वयम् , प्रथमः श्रीजिनेश्वरसूरिः, द्वितीयो बुद्धिसागरच, तयोः । देवचन्द-लालभाई-जैनसंस्थाद्वारा मुद्रितपुस्तके तु 'खरयसाहुसंतई जाया' इत्यत्र 'मुविहिया (निम्मका पु.) साहुसंवई जाया' इति परिवर्तितपाठा लम्पते, किं तु स चासमीचीनः, डॉ. पी. पीटर्सन रिपोर्टस्य ३०५ पृष्ठेऽपि उपरिस्थमूलपाठ एव पठितवात ।

·शिष्यद्वयं श्रीजिनचन्द्रसूरिः नवाङ्गीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिश्च, तयोः शिष्यः श्रीप्रसन्नचन्द्राचायः तद्वचनन श्रासु- मतिवाचकशिष्येण पं० गुणचन्द्रगणिना इदं श्रीवीरचरित्रं रचितम् इति ॥ १॥ पुनरपि श्रीअभयदेवसूरीणामेव शिष्याः वर्द्धमानसूरयः पट्यधिकैकादशशत ११६० वर्षकृतैकादशसहन्न ११००० प्रमिते श्रीआदिनाथचरित्रे प्रशस्तौ प्रोचुः, तथाहि-"खमदमसंजमगुणरोहणो विजिअदुज्जयाणंगो । आसी सिरिवद्धमाणो, सूरी सवत्थसुपसिद्धो ॥१॥ सूरिजिणेसरसि रिबुद्धिसागरा सागरोब गंभीरा । सुरगुरुसुक्कसरित्था, सहोअरा तस्स दो सीसा ॥ २॥ वागरणछंदनिघंटु-कवनाडयपमाणसमएसु । अणिवारिअप्पारा, जाणमईसयसत्थेसु ॥३॥ ताण विणेओ सिरिअभ-यदेवसूरित्ति नाम विक्खाओ । विजयक्खो पञ्चक्खो, कयविक्कयसंगहो धम्मे ॥४॥ जिणमयभवणभंतर- गूढपयत्थाण पयडणे जस्स । दीवयसिहिव विमला, विसुद्धबुद्धी पवित्थरिआ ॥५॥ ठाणाइनवंगाणं, पंचासयपमुह- पगरणाणं च । विवरणकरणेण कओ, उवयारो जेण संघरस ॥ ६॥ इकोव दोव तिन्निव, कहवि तु लग्गेण जइगुणा हुति । कलिकाले जंमि पुणो, वुच्छं स सवेहि वि गुणेहिं ॥७॥ सीसेहिँ तस्स रइअं, चरिअमिणं वद्धमाणसूरीहिं । होउ पढंत सुणंता-ण कारणं मोक्खसुक्खस्स ॥ ८॥ विकमनिवकालाउ, सएसु एफारसेसु सटेसु । सिरिजयसिंहनरिंदे, रजं परिपालयंतम्मि ॥ ९॥ खंभाइत्थठिएहिं, सियपक्खे चित्तविजयदसमीए । पुस्सेणं सुरगुरुणो, समस्थियं चरियमियं ति ॥ १० ॥ लोगुत्तमचरियमिणं, काऊण जमज्जियं सुहं कि पि । उत्तमगुणाणुराओ, भवे भवे तेण मह होज ॥११॥ पुवा- १ पत्तनस्थमाच्यजैनभाण्डागारीयग्रन्थसूच्या प्रथमायां (३५० पने) ·हिप ॥ ६ ॥ वहलकलिकालतमपस-रपूरिआसेसविसमसमभागो । दीवेणं व मुणीणं, पयासिओ जेण मुत्तिपहो ॥७॥ मुणिवइणो तस्स हरि-हहाससिअजसपसाहिआसस्स । आसि दुवे वरसीसा, जयपयडा सूरससिणोव ॥ ८॥ भवजलहिवी- इसंभ-तभविअसंताणतारणसमत्थो। चोहित्थोष महत्थो, सिरिसूरिजिणेसरो पढमो ॥९॥गुरुसाराओ धवलाओ, 'सुविहिआ' खैरयसाहुसंतई जाया । हिमवंताओ गंग-व निग्गया सयलजणपुज्जा ॥ १० ॥ अण्णो अ पुणिमाचं-दसुंदरो बुद्धिसागरो सूरी। निम्मविअपवरवागरण-छंदसत्थो पसत्थमई ॥ ११ ॥ एगंतवायविलसिर-परवाइकुरंगभंगसीहाणं । तेसिं सीसो जिणचंन्दसूरिनामा समुप्पण्णो ॥१२॥ संवेगरंगसाला, न केवलं कवविरइणा जेण । भवजणविम्हयकरी, विहिया संजमपवित्तीऽवि ॥ १३ ॥ ससमयपरसमयन्नू, विसुद्धसिद्धंतदेसणाकुसलो । सयलमहिवलयवित्तो अन्नोऽभयदेवसूरित्ति ॥ १४ ॥ जेणालंकारधरा, सलक्खणा वरपया पसन्ना य । नबंगवित्तिरयणे-ण भारई कामणिव कया ॥ १५॥ तेसिं अस्थि विणेजो, समत्थसत्थत्थवोहकुसलमई । सूरी पसण्णचंदो, चंदो इव जणमणाणंदो ॥ १६ ॥ तवयणेणं सिरिसुम-इवाइ- गाणं विणेअलेसेण । गणिणा गुणचंदेणं, रइअं सिरिवीरचरिअमिमं ॥१७॥ अग्रे २३ पद्यानि सन्ति-नंद सिहिरुद्द- संखे, ११३९ वोफते विक्कमाउ कालम्मि । जे?रस सुद्धतइआ, तिहिम्मि सोमे समत्तमिमं ॥ ५० ॥-अत्रेयं गुरुशिष्य- परम्परा-चान्द्रे कुले श्रीवर्धमानसूरिर्वभूव, तस्य शिष्यद्वयम् , प्रथमः श्रीजिनेश्वरसूरिः, द्वितीयो बुद्धिसागरश्च, तयोः । देवचन्द-लाळमाई-जैनसंस्थाद्वारा मुद्रितपुस्तके तु 'खरयसाहुसंतई जाया' इत्यत्र 'सुविहिया (लिम्मला पु.) साहुसंवा जागा' इति परिवर्तितपाठः लम्पते, किं तु स चासमीचीनः, डॉ. पी. पीटर्सन् रिपोर्टस्य ३०५ पृष्ठेऽपि उपरिस्थमूलपाठ एव पठितत्वात् । 1 ·शिष्यद्वयं श्रीजिनचन्द्रसूरिः नवाङ्गीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिश्च, तयोः शिष्यः श्रीप्रसन्नचन्द्राचार्यः तद्वचनेन श्रीसु- मतिवाचकशिष्येण पं० गुणचन्द्रगणिना इदं श्रीवीरचरित्रं रचितम् इति ॥१॥ पुनरपि श्रीअभयदेवसूरीणामेव शिष्याः वर्द्धमानसूरयः षष्ट्यधिकैकादशशत ११६० वर्पकृतैकादशसहस्र ११००० प्रमिते श्रीआदिनाथचरित्रे प्रशस्तौ प्रोचुः, तथाहि-"खमदमसंजमगुणरोहणो विजिअदुजयाणंगो । आसी सिरिवद्धमाणो, सूरी सवत्थसुपसिद्धो ॥१॥ सूरिजिणेसरसिरिबु-द्धिसागरा सागरोध गंभीरा । सुरगुरुसुक्कसरित्था, सहोअरा तस्स दो सीसा ॥ २॥ वागरणछंदनिघंटु-कनाडयपमाणसमएसु । अणिवारिअप्पआरा, जाणमईसबसत्थेसु ॥ ३ ॥ ताण विणेओ सिरिअभ-यदेवसूरित्ति नाम विक्खाओ । विजयक्खो पच्चक्खो, कयविक्कयसंगहो धम्मे ॥४॥ जिणमयभवणभंतर- गूढपयत्थाण पयडणे जस्स । दीवयसिहिब विमला, विसुद्धबुद्धी पवित्थरिआ ॥ ५ ॥ ठाणाइनवंगाणं, पंचासयपमुह- पगरणाणं च । विवरणकरणेण कओ, उवयारो जेण संघस्स ॥ ६ ॥ इक्कोव दोव तिन्निव, कहवि तु लग्गेण जइगुणा हुति । कलिकाले जंमि पुणो, वुच्छं स सबेहि वि गुणेहिं ॥ ७॥ सीसेहिँ तस्स रइअं, चरिअमिणं बद्धमाणसूरीहिं । होउ पढंत सुणता-ण कारणं मोक्खसुक्खस्स ॥ ८॥ विक्कमनिवकालाउ, सएसु एकारसेसु सट्टेसु । सिरिजयसिंहनरिंदे, रजं परिपालयंतम्मि ॥ ९॥ खंभाइत्थठिएहिं, सियपक्खे चित्तविजयदसमीए । पुस्सेणं सुरगुरुणो, समत्थियं चरियमियं ति ॥१०॥ लोगुत्तमचरियमिणं, काऊण जमज्जियं सुहं किं पि । उत्तमगुणाणुराओ, भवे भवे तेण मह होज ॥११॥ पुवा- १ पत्तनस्थमाच्यजैनभाण्डागारीयग्रन्थसूच्या प्रथमायां ( ३५० पन्ने) ·वरेण गणिय-स्स सवसंखा इमस्स गंथस्स । एकारस उ सहस्सा, सलोगसंखाइ नायवा ॥ १२॥ अनाऽपि गुरुशिष्य- पारम्पर्य इदं-चान्द्रे कुले श्रीवर्धमानसूरिः बभूव, तस्य शिष्यौ श्रीजिनेश्वरसूरि-श्रीवुद्धिसागरौ, तयोः विनेयः स्थानाङ्गादि- नवादीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवरिः, तस्य शिष्यैः श्रीवर्धमानाचार्यैः इदं श्रीआदिनाथचरित्रं रचितमिति ॥२॥ तथा तथैव गुरुशिष्यपारम्पर्य, श्रीछत्रापल्लीयश्रीविवुधप्रभसूरिशिष्य-श्रीपद्मप्रभसूरिभिरपि चतुर्नवत्यधिकद्वादशशत- वर्ष १२९४ विनिर्मिते श्रीमुनिसुव्रतस्वामिचरित्रे भवत्रयनिवद्धे पर्वत्रितयप्रमाणे पञ्चदशप्रस्तावे स्पष्टीकृतं; तथाहि-"पूर्व चान्द्रकुले बभूव विपुले श्रीवर्धमानप्रभुः, सूरिर्मगलभाजनं सुमनसां सेव्यः सुवृत्तास्पदम् । शिष्यस्तस्य जिनेश्वरः समजनि स्याद्वादिनामग्रणीः, बन्धुस्तस्य च बुद्धिसागर इति त्रैवेद्यपारङ्गमः ॥१॥ सूरिः श्रीजिनचन्द्रो-ऽभयदेवगुरुनवाङ्गवृत्तिकरः श्रीजिनभद्रमुनीन्द्रो, जिनेश्वरविभोस्त्रयः शिष्याः॥२॥ चक्रे श्रीजिनचन्द्रसूरिगुरुभिधुर्युः प्रसन्नाभिध-स्तेन ग्रन्थच- तुष्टयीस्फुटमतिः श्रीदेवभद्रप्रभुः। देवानन्दमुनीश्वरोऽभवदतश्चारित्रिणां ग्रामणीः, संसाराम्बुधिपारगामिजनताकामेषु कामं सखा ॥ ३ ॥ यन्मुखावासवास्तव्या, व्यवस्यति सरस्वती । गन्तुं नाऽन्यत्र स न्यायः, श्रीमान् देवप्रभः प्रभुः॥४॥ मुकु- रतुलामंकुरयति, वस्तुप्रतिविम्बविशदमतिवृत्तम् । श्रीविबुधप्रभचित्तं, न विधत्ते वैपरीत्यं तु ॥५॥ तत्पदपद्मभ्रमर-श्चक्रे पद्मप्रभश्चरितमेतत् । विक्रमतोऽतिक्रान्ते, वेदग्रहरवि १२९४ मिते समये ॥ ६॥ इत्यादि ॥ अत्राऽपि चान्द्रे कुले श्रीव- 1 जैसलमेरभाण्डागारीयग्रन्थानां सूच्या (३० पत्रे)।

·र्धमानसूरिः वभूष, तस्य द्वौ शिष्यो-श्रीजिनेश्वरसूरिः श्रीबुद्धिसागरश्च, श्रीजिनेश्वरसूरेः त्रयः शिष्या:-श्रीजिनचन्द्रसरिः, नवाङ्गवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसरिः, श्रीजिनभद्रसूरिश्च इत्यादि ॥ ३ ॥ एवमेव गुरुपरम्परायां श्रीरुद्रपल्लीयखरतरत्रीसङ्घतिलकाचार्या अपि सप्तविंशत्यधिकचतुर्दशशत १४२७ वर्षे कृतायां सम्यक्त्वसप्ततिकावृत्ती ( २३७ पत्रे) प्रोचिवांसः, तथाहि- 'श्रीवीरशासनमहोदधितः प्रसूतः, प्रोद्यत्कलाभिरभितः प्रथितः पृथिव्याम् । माद्यन्महाप्रसरनाशिततामसोऽस्ति, श्री- चन्द्रगच्छ इति चन्द्र इवाऽद्भुतश्रीः ॥१॥ तत्राऽऽसीद्धरणेन्द्रवन्धचरणः श्रीवर्धमानो गुरु-स्तत्पट्टे च जिनेश्वरः सुविहि- तश्रेणीशिरःशेखरः । तच्छिष्योऽभयदेवसूरिरभवद्रगन्नवाङ्गीमहा-वृत्तिस्तम्भनपार्श्वनाथजिनराइमूर्तिप्रकाशैककृत् ॥२॥ तत्पट्टपूर्वाचलचूलिकायां, भास्वानिव श्रीजिनवल्लभाख्यः । सच्चक्रसम्बोधनसावधान-बुद्धिः प्रसिद्धो गुरुमुख्य आसीत् ॥३॥ तच्छिष्यो जिनशेखरो गणधरो जज्ञेऽतिविज्ञाग्रणीस्तत्पादाम्बुजराजहंससदृशः श्रीपद्मचन्द्रः प्रभुः । तत्पट्टाम्बु- धिवर्धने कुवलयप्रोद्यत्प्रवोधैकधीः, श्रीमान् श्रीविजयेन्दुरिन्दुवदभूच्छश्वत् कलालङ्कृतः ।। ४ ॥ पट्टे तदीयेऽभयदेवसूरि-रा- सीद्वितीयोऽपि गुणाद्वितीयः । जातो यतोऽयं जयतीह रुद्र-पल्लीयगच्छः सुतरामतुच्छः ॥ ५॥ तत्पादाम्भोजभृशोऽजनि जिनसमयाम्भोजपाथोधिजन्मा, सूरीन्द्रो देवभद्रोऽनुपमशमरमाराममेयोपमानः । तस्याऽन्तेवासिमुख्यः कुमतमतितम- श्चण्डमार्तण्डकल्पः, कल्पगुः कल्पितार्थप्रवितरणविधौ श्रीप्रभानन्दसूरिः ॥ ६॥ ज्योतिस्तोमैरमानैः प्रतिहतजगतीवर्तिते- जस्वितेज-स्फूर्तीतत्पट्टपूर्वाचलविमललसन्मौलिमौलीयमानौ । श्रीमान् श्रीचन्द्रसूरिविमलशशिगुरुश्चाऽप्रमेयप्रभावौ, जाती ·श्रीराजहंसाविव भविकजनव्यूहबोधैकदक्षौ ॥ ७ ॥ आकाश्मीरमरीणचारुधिषणान् वादीन्द्रवृन्दारकान्, माद्यद् वादविधौ विजित्य जगति प्राप्तप्रतिष्ठोदयाः ॥ सूरीन्द्रा गुणशेखराः स्मयहराः शृंगारचन्द्रक्षमाधीशा-भ्यर्च्यपदाम्बुजाः समभयंस्तत्पट्ट- शृंगारिणः ॥ ८॥ श्रीसंघतिलकाचार्या-स्तत्पदाम्भोजरेणवः ॥ सम्यक्त्वसप्ततेवृत्ति, विदधुस्तत्त्वकौमुदीम् ॥९॥ अस्म- च्छिप्यवरस्य सोमतिलकाचार्यानुजस्याधुना, श्रीदेवेन्द्रमुनीश्वरस्य वचसा सम्यक्त्वसत्सप्ततेः॥ श्रीमद्विक्रमवत्सरे दिनयना. म्भोधिक्षपाकृत(१४२२)प्रमे,श्रीसारस्वतपत्तने विरचिता दीपोत्सवे वृत्तिका॥१०॥सासोमकलशवाचक-वरानुजैरत्र विहित- सा-हाय्यैः॥ प्रथमाऽऽदर्श लिखितो-पाध्यायैः श्रीयशःकलशैः॥११॥ मेधामान्धात्प्रमादाच्च, यदवद्यमिहाजनि ॥ तत्पसद्य महाविद्याः, शोधयन्तु विशारदाः ॥ १२ ॥ द्वादशात्मेव सद्वारै-दिशात्मेव बोधकृत् ॥ इयं सम्यक्त्वतत्त्वानां, कौमुदी द्योततां भुवि ॥ १३ ॥ इत्यादि ॥ ४ ॥ पुनः श्रीरुद्रपल्लीयखरतरकृतप्रवन्धे एषा एव परम्परा । तथाहि-चान्द्रे कुलेऽस्मिन्नमलश्चरित्रैः, प्रभुर्वभूवाऽभयदेव- सूरिः । नवाझवृत्तिच्छलतो यदीय-मद्यापि जागर्ति यशःशरीरम् ॥१॥ तस्मान्मुनीन्दुर्जिनवल्लभो यस्तथा प्रमामाप निजैर्गुणौधैः । विपश्चितां संयमिनां च वर्षे धुरीणता तस्य यथाऽधुनाऽपि ॥२॥ तेषामन्वयमण्डनं समभवत् संजीवनं दुःसमा-मूलस्य (१) मुनिव्रतस्य भवनं निःसीमपुण्यश्रियः। श्रीमन्तोऽभयदेवसूरिगुरवस्ते यद्वियुक्तैर्गुणैः, दृष्टं तादृश-माह- शान्तरमहो दिक्चक्रमाक्रम्यते ॥३॥ यतिपतिरथ देवभद्रनामा, समजनि तस्य पदावतंसदेश्यः । दधुरधरितभाव- रोगयोगा-जगति रसायनता यदीयवाचः॥४॥ तदीयपट्टे प्रतिभासमुद्रः, श्रीमान् प्रभानन्दमुनीश्वरोऽभूत् । स वीतराग-

·स्तवनेष्वमीपु, विनिर्ममे दुर्गपदप्रकाशम् ॥५॥ एवं सपादशतयुत-विंशतिशतपरिमितप्रवन्धोऽयम् । लिखितः प्रथमादर्श,
गणिना हन्दुना शमिना' ॥६॥ अत्राऽपि शिष्यपरम्परा एवं-चन्द्रकुले नवाङ्गीवृत्तिकारकाः श्रीअभयदेवसूरयोऽभूवन्,
तेषां शिप्यः श्रीजिनवल्लभसूरिः, तदन्वयेऽभयदेवसूरिः, तत्पट्टे श्रीदेवभद्रसूरिः, तत्पट्टे प्रभानन्दसूरिः, इत्यादि इति ॥ ५॥
तथा श्रीजिनपतिसूरिविनिर्मितपञ्चलिङ्गीविवरणप्रशस्तौ (पत्रे १८६ ) अपि च इत्यमेव गुरुशिष्यपरम्परा अस्ति, तथा-
हि-'न रजनिकृतसाफल्यं, सदा न नक्षत्रबुधपरिगृहीतम् । अस्ति कुलं चान्द्रमहो, न तमो हत्या येन प्रथितम् ॥१॥ तत्र
न वियति प्रसितो, बुधो नवीनो न सूर्यसहचरितः । अनिशापतितनयः श्री-जिनेश्वरः सूरिरजनिष्ट ॥ २॥ यस्मिन् गोष्ठयां
कलयति कलां हेलया जल्पकेली, कण्डूलानामपि निरवधिस्वेदधाराप्रवाहम् । शङ्के सारस्वतरसरयं क्षोभतापानुपना-
दङ्गान्यन्तःप्लवनशुभगं वादिनामुद्वमन्ति ॥ ३ ॥ संप्रासेऽनुविधेयतापदमिति चौलुक्यमाणिक्यतां, श्रीमहुर्लभराजि जल्प-
कथया वल्गद्विकल्पस्पृशा । प्रत्याख्यायत देवदैवकुलिकान् दर्पान्नमत्कन्धरान्, संविनवतिनां विहारपदवीं श्रुत्या समा-
धत्त यः ॥ ४॥ शिष्यौ वभूवतुरमुष्य मनुष्यमौलेईिफूलमुद्हयशःप्रवहमवन्धौ । आयस्तयोः प्रतिकलं स्वनिवेशसिद्धयै,
विद्याप्रसादवदनो जिनचन्द्रसूरिः ॥ ५॥ नर्तयितुं संवेगं, पुनर्नृणां लुप्तनृत्यमिव कलिना । संवेगरङ्गशाला, येन विशाला
व्यरचि रुचिरा ॥ ६॥ द्वितीयः प्रज्ञातोऽभवदभयदेवो मुनिपति-विविक्तादेयायारत्वरितमपनीयान्तरपटीम् । अकापी यो
गुह्यस्वरसरससंवेदनकृते, नवाझ्यास्तन्वयास्तनुविवरणं कामुक इव' ॥७॥ इत्यादि ॥ ६ ॥

·इत्थमेव श्रीरुद्रपालीयखरतरगच्छमण्डनश्रीतिलकोपाध्यायविरचितगौतमपृच्छाप्रकरणप्रशस्तौ गुरुपरम्परा दर्शिताऽस्ति ।
तवाहि-'श्रीवर्धमान इति चन्द्रकुलाम्बरार्क-स्तस्माजिनेश्वरमुनीश्वर एव जज्ञे । रङ्गन्नवाझविवृतिप्रथनप्रसिद्ध-माहात्म्य-
भूरभयदेवगुरुस्ततश्च ॥ १॥ सूरिर्वभूव जिनवल्लभनामधेय-स्तत्पादपद्ममधुकृजिनशेखराख्यः । पद्मेन्दुरिन्दुनिभकीर्ति-
भरो वभूव, सूरिस्ततो यतिपतिर्विजयेन्दुनामा ॥ २॥ तस्माद्वभूवाऽभयदेवसूरि-र्विध्वस्तविस्तारिकुवादिगर्वः । श्रीदेवभ-
द्रोऽध कृतोरुभद्र-स्ततः प्रभानन्दमुनीश्वरश्च ॥३॥ श्रीचन्द्रसूरिः सुगुरुस्तदीये, पट्टावतंसप्रतिमोऽधुनाऽस्ति । अस्य
द्वितीयस्तु धियाऽद्वितीयो, जज्ञे मुनीन्द्रो विमलेन्दुनामा ॥४॥ आचार्यधुर्यत्वमवापिताः श्री-श्रीचन्द्रसूरिप्रवरैखयोऽमी।
श्रीचारुचन्द्रो जिनभद्रसूरि-र्गुणाम्बुधिः श्रीगुणशेखरश्च ॥ ५॥ एतैरेव वितीर्णो-पाध्यायपदो मुनीश्वरोचनैः। श्रीदेव-
भद्रयतिपति-शिष्यः श्री-श्रीतिलकनामा ॥ ६॥ गौतमपृच्छाप्रकरण-विवरणमिदमल्पवुद्धिविभवोऽपि । भव्यजनोपकृति-
कृते, कृतवानभ्यर्थितः कृतिभिः ॥ ७॥ छन्दोलङ्कृतिलक्षण-दोपै?ष्टमस्ति किमपीह । तदखिलमपि मदनुग्रह-बुझा
शोध्यं विमलधीभिः ॥ गगनतले परिखेलति० ॥९॥ कल्याणाचलभूर्विका०॥ १०॥ इत्यादिद्वादशपद्यानि, अत्राऽपि
गुरुपरम्परा इयं-चन्द्रे कुले वर्धमानसरिः बभूव, तत्पट्टे श्रीजिनेश्वरसूरिः, तस्य शिष्यो नवाङ्गीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेव-
सूरिः तत्पट्टे श्रीजिनवल्लभसूरिः इत्यादि ॥७॥

·अपि च रुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीअभयदेवसूरयोऽपि अष्टसप्तत्यधिकद्वादशशत १२७८ वर्षकृतद्वाविंशति- शतश्लोकमानजयन्तविजयकाव्यप्रशस्तौ (१३८ पत्रे) अमुमेव परम्परां कथयामासुः । तथाहि- “आसीच्चन्द्रकुलाम्बराम्बरमणिः श्रीवर्धमानप्रभोः, पादाम्भोरुहचञ्चरीकचरितश्चारित्रिणामग्रणीः। स श्रीसूरिजिनेश्व- रत्रिपथगापाथःप्रवाहैरिव, स्वैरं यस्य यशोभरैस्त्रिजगतः पावित्र्यमासूत्रितम् ॥ १॥ अभवंदर्भयदेवः सूरिरस्मात् स यस्य, प्रभुरभजत तोपं स्तम्भने पार्श्वनाथः । प्रकटितविकटार्थी सङ्घसाम्राज्यवृद्धयै, व्यधित निधिसमानां यश्च वृत्तिं नवा- झ्याः ॥२॥ तच्छिष्यो जिनवल्लभः प्रभुरभूद्विश्वम्भराभामिनी-भास्वद्भालललामकोमलयशःस्तोमः शमारामभूः। यस्य श्री- नरवर्मभूपतिशिरःकोटीररत्नाकुर-ज्योतिर्जालजलैरपुष्यत सदा पादारविन्दद्वयी ॥ ३ ॥ अत्रापि सूरिगुरुपरंपरायामेव चन्द्र- कुले श्रीवर्द्धमानसूरिर्वभूव, तच्छिष्यः श्रीजिनेश्वरसूरिः तस्य शिष्यः श्रीस्तंभनपार्श्वनाथमूर्तिप्रकटको नवांगीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिः, 'वच्छिष्या श्रीजिनवल्लभसूरिः' इत्यादिनवपद्यानि ॥८॥ पुनः श्रीरुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीदेवेन्द्रसूरयोऽपि गुरुशिष्यक्रम तथैवाऽऽहुः श्रीप्रश्नोत्तररत्नमालावृत्तौ एको- नत्रिंशदधिकचतुर्दशशत १४२९ वर्षकृतायां (पत्रं ५६७ ); तथाहि-"श्रीवर्धमानजिनशासनमेरुभूपा-भूते सुधर्मगणना- यकभद्रशाले । श्रीकोटिकाख्यगणकल्पतरौ सुवन-शाखेऽत्र गुच्छ इव राजति चन्द्रगच्छः ॥ १॥ तस्मिन् महोज्वलफलो- पमितिं दधानः, श्रीवर्धमान इति सूरिवरो बभूव । यस्याऽग्रतः समगृणोद्धरणोरगेन्द्रः, सूरीन्द्रमन्त्रविविधोपनिपत्प्रका- रान् ॥२॥ ततोऽस्तदोपो नियतं विवस्वान् , जिनेश्वरः सूरिवरः समासीत् । नो चेत्कथं श्रीधनपालचित्ता-महातम-

·इस्थमेव श्रीरुद्रपल्लीयखरतरगच्छमण्डनीतिलकोपाध्यायविरचितगीतमपृच्छामरणपती गुहारमरा शिनाभि
तथाहि-'श्रीवर्धमान इति चन्द्रकुलाम्बरार्क-स्तस्माजिनेश्वरमुनीश्वर एवं जज्ञे । रासपाहगितिपयननिर-मादाम
भूभयदेवगुरुस्ततश्च ॥ १॥ सूरिर्वभूव जिनवल्लभनामधेय-स्तत्पादपद्ममधुकृभिनशेषराख्यः । पमेन्गुरिन्गुनिमधील
भसे वभूव, सूरिस्ततो यतिपतिर्विजयेन्दुनामा ॥ २॥ तस्माद्वभूनाऽभयदेवरि-सिंध्यत्तरिम्नारिकुवादिगः । श्रीदेवम-
द्रोऽध कृतोरुभद्र-स्ततः प्रभानन्दमुनीश्वरश्च ॥ ३॥ श्रीचन्द्रसूरिः मुगुरुस्तदीये, पट्टारतमप्रतिमोभुनाऽसि । मस्स
द्वितीयस्तु धियाऽद्वितीयो, जज्ञे मुनीन्द्रो विमलेन्दुनामा ॥४॥ आचार्यधुर्यत्वमयापिताः श्री-श्रीचन्द्ररिमपरखयोऽभी।
श्रीचारुचन्द्रो जिनभद्रसूरि-र्गुणाम्बुधिः श्रीगुणशेखरश्च ॥५॥ एतैरेव वितीर्णो-पाध्यायपदो मुनीश्वरोसैः । श्रीदेव-
भद्रयतिपति-शिष्यः श्री-श्रीतिलकनामा ॥ ६॥ गौतमपृच्छाप्रकरण-विवरणमिदमल्पबुद्धिविभयोऽपि । भव्यजनोपति-
कृते, कृतवानभ्यर्थितः कृतिभिः ॥७॥ छन्दोलङ्कृतिलक्षण-दोपै?ष्टमस्ति किमपीह । तदखिलमपि मदनुप्रह-चुला
दोध्यं विमलधीभिः॥ गगनतले परिखेलति० ॥९॥ कल्याणाचलभूर्विका० ॥ १०॥ इत्यादिद्वादशपद्यानि, अत्राऽपि
गुरुपरम्परा इयं-चन्द्रे कुले वर्धमानहरिः बभूव, तत्पट्टे श्रीजिनेश्वरसूरिः, तस्य शिष्यो नवाणीवृत्तिकारका श्रीअभयदेव-
सूरिः तत्पट्टे श्रीजिनवल्लभसूरिः इत्यादि ॥७॥

·- अपि च रुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीअभयदेवसूरयोऽपि अष्टसप्तत्यधिकद्वादशशत १२७८ वर्षकृतद्वाविंशति- शतश्लोकमानजयन्तविजयकाव्यप्रशस्तौ (१३८ पत्रे) अमुमेव परम्परां कथयामासुः । तथाहि- "आसीञ्चन्द्रकुलाम्बराम्बरमणिः श्रीवर्धमानप्रभोः, पादाम्भोरुहचञ्चरीकचरितश्चारित्रिणामग्रणीः। स श्रीसूरिजिनेश्व- रत्रिपथगापाथःप्रवाहैरिव, स्वैरं यस्य यशोभरैत्रिजगतः पावित्र्यमासूत्रितम् ॥ १॥ अभवदर्भयदेवः सूरिरस्मात् स यस्य, प्रभुरभजत तोपं स्तम्भने पार्श्वनाथः । प्रकटितविकटार्थी सङ्घसाम्राज्यवृद्ध्यै, व्यधित निधिसमानां यश्च वृत्तिं नवा- गयाः ॥२॥ तच्छिष्यो जिनवल्लभः प्रभुरभूद्विश्वम्भराभामिनी-भास्वद्भालललामकोमलयशास्तोमः शमारामभूः। यस्य श्री- नरवर्मभूपतिशिरःकोटीररत्नाङ्कुर-ज्योतिर्जालजलैरपुष्यत सदा पादारविन्दद्वयी ॥ ३ ॥ अत्रापि सूरिगुरुपरंपरायामेव चन्द्र- कुले श्रीवर्द्धमानसूरिर्वभूव, तच्छिष्यः श्रीजिनेश्वरसूरिः तस्य शिष्यः श्रीस्तंभनपार्श्वनाथमूर्तिप्रकटको नवांगीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिः, 'तच्छिष्या श्रीजिनर्वल्लभसूरिः' इत्यादिनवपद्यानि ॥८॥ पुनः श्रीरुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीदेवेन्द्रसूरयोऽपि गुरुशिष्यक्रम तथैवाऽऽहुः श्रीप्रश्नोत्तररत्नमालावृत्ती एको- नत्रिंशदधिकचतुर्दशशत १४२९ वर्षकृतायां (पत्रं ५६७ ); तथाहि-"श्रीवर्धमानजिनशासनमरुभूषा-भूते सुधर्मगणना- यकभद्रशाले। श्रीकोटिकाख्यगणकल्पतरौ सुवज्र-शाखेऽत्र गुच्छ इव राजति चन्द्रगच्छः ॥१॥ तस्मिन् महोज्वलफलो- पमितिं दधानः, श्रीवर्धमान इति सूरिवरो बभूव । यस्याऽग्रतः समगृणोद्धरणोरगेन्द्रः, सूरीन्द्रमन्त्रविविधोपनिपत्प्रका- रान् ॥ २॥ ततोऽस्तदोपो नियतं विवस्वान् , जिनेश्वरः सूरिवरः समासीत् । नो चेत्कथं श्रीधनपालचित्ता-न्महातम-

·इत्थमेव श्रीरुद्रपल्लीयखरतरगच्छमण्डनश्रीतिलकोपाध्यायविरचितगौतमपृच्छाप्रकरणप्रशस्तौ गुरुपरम्परा दर्शिताऽस्ति ।
तथाहि-'श्रीवर्धमान इति चन्द्रकुलाम्बरार्क-स्तस्माजिनेश्वरमुनीश्वर एव जज्ञे। रशन्नवाझविवृतिप्रवनप्रसिद्ध-माहात्म्य-
भूरभयदेवगुरुस्ततश्च ॥ १ ॥ सूरिर्वभूव जिनवल्लभनामधेय-स्तत्पादपद्ममधुकृजिनशेखराख्यः । पनेन्दुरिन्दुनिमकीर्ति-
भरो बभूव, सूरिस्ततो यतिपतिर्विजयेन्दुनामा ॥ २॥ तस्माद्वभूवाऽभयदेवरि-विध्वस्तविस्तारिकुवादिगवः । श्रीदेवभ-
द्रोऽध कृतोरुभद्र-स्ततः प्रभानन्दमुनीश्वरश्च ॥३॥ श्रीचन्द्रसूरिः सुगुरुस्तदीये, पट्टावतंसप्रतिमोऽधुनाऽस्ति । अस्य
द्वितीयस्तु धियाऽद्वितीयो, जज्ञे मुनीन्द्रो विमलेन्दुनामा ॥४॥ आचार्यधुर्यत्वमवापिताः श्री-श्रीचन्द्रसूरिप्रवरैखयोग्मी।
श्रीचारुचन्द्रो जिनभद्रसूरि-र्गुणाम्बुधिः श्रीगुणशेखरश्च ॥ ५॥ एतैरेव वितीर्णो-पाध्यायपदो मुनीश्वरोत्सैः। श्रीदेव-
भद्रयतिपति-शिष्यः श्री-श्रीतिलकनामा ॥ ६॥ गौतमपृच्छाप्रकरण-विवरणमिदमल्पबुद्धिविभवोऽपि । भव्यजनोपकृति-
कृते, कृतवानभ्यर्थितः कृतिभिः ॥ ७॥ छन्दोलङ्कृतिलक्षण-दोपै?ष्टमस्ति किमपीह । तदखिलमपि मदनुग्रह-वृक्षा
शोध्यं विमलधीभिः ॥ गगनतले परिखेलति० ॥९॥ कल्याणाचलभूर्विका० ॥ १०॥ इत्यादिद्वादशपद्यानि, अत्राऽपि
गुरुपरम्परा इयं चन्दे कुले वर्धमानमरिः बभूव, तत्पट्टे श्रीजिनेश्वरसूरिः, तस्य शिष्यो नवाङ्गीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेव-
सूरिः तत्पट्टे श्रीजिनवल्लभसरिः इत्यादि ॥७॥

·अपि च रुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीअभयदेवसूरयोऽपि अष्टसप्तत्यधिकद्वादशशत १२७८ वर्षकृतद्वाविंशति- शतश्लोकमानजयन्तविजयकाव्यप्रशस्तौ (१३८ पत्रे) अमुमेव परम्परां कथयामासुः। तथाहि- "आसीच्चन्द्रकुलाम्बराम्बरमणिः श्रीवर्धमानप्रभोः, पादाम्भोरुहचञ्चरीकचरितश्चारित्रिणामग्रणीः। स श्रीसूरिजिनेश्व- रत्रिपथगापाथःप्रवाहैरिव, स्वैरं यस्य यशोभरैस्त्रिजगतः पावित्र्यमासूत्रितम् ॥ १॥ अभवंदर्भयदेवः सूरिरस्मात् स यस्य, प्रभुरभजत तोपं स्तम्भने पार्श्वनाथः । प्रकटितविकटार्थी सङ्घसाम्राज्यवृद्ध्यै, व्यधित निधिसमानां यश्च वृत्तिं नवा- गयाः ॥२॥ तच्छिष्यो जिनवल्लभः प्रभुरभूद्विश्वम्भराभामिनी-भास्वहालललामकोमलयशःस्तोमः शमारामभूः। यस्य श्री- नरवर्मभूपतिशिरःकोटीररत्नाङ्कुर-ज्योतिर्जालजलैरपुष्यत सदा पादारविन्दद्वयी ॥ ३ ॥ अत्रापि सूरिगुरुपरंपरायामेव चन्द्र- कुले श्रीवर्द्धमानसूरिर्वभूव, तच्छिष्यः श्रीजिनेश्वरसूरिः तस्य शिष्यः श्रीस्तंभनपार्श्वनाथमूर्तिप्रकटको नवांगीवृत्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिः, 'तच्छिष्या श्रीजिनवल्लभसूरिः' इत्यादिनवपद्यानि ॥८॥ पुनः श्रीरुद्रपल्लीयखरतरगच्छाधिपति-श्रीदेवेन्द्रसूरयोऽपि गुरुशिष्यक्रम तथैवाऽऽहुः श्रीप्रश्नोत्तररत्नमालावृत्ती एको- नत्रिंशदधिकचतुर्दशशत १४२९ वर्षकृतायां (पत्रं ५६७ ); तथाहि-"श्रीवर्धमानजिनशासनमेरुभूपा-भूते सुधर्मगणना- यकभद्रशाले। श्रीकोटिकाख्यगणकल्पतरौ सुवन-शाखेऽत्र गुच्छ इव राजति चन्द्रगच्छः ॥ १॥ तस्मिन् महोज्वलफलो- पमितिं दधानः, श्रीवर्धमान इति सूरिवरो वभूव । यस्याऽग्रतः समगृणोद्धरणोरगेन्द्रः, सूरीन्द्रमन्त्रविविधोपनिषत्प्रका- रान् ॥२॥ ततोऽस्तदोषो नियतं विवस्वान् , जिनेश्वरः सूरिवरः समासीत् । नो चेत्कथं श्रीधनपालचित्ता-न्महातम- ·स्तोममपाकरोद्राक् ॥ ३॥ तस्माद्वभूवाऽभयदेवसूरि-यः स्तम्भने पार्वजिनेन्द्रमूर्तिम् । प्रकाश्य दास्याच नवावृत्तीः कृत्वा कृतार्थ स्वजनुस्ततान ॥ ४ ॥ तदनु जिनवल्लभाख्यः, प्रख्यातः समयकनककपपट्टः। यत्पतिवोधनपटहो,-ऽधुनाऽपि दन्भ्वन्यते जगति" ॥५॥ इत्यादित्रयस्त्रिंशत्पद्यानि सन्ति ॥९॥ एवं पुनः श्रीदशगणधरसंवन्धगर्भित-श्रीपार्श्वनाथचरित्रे १२१६७ श्लोकमिते वसुरसरुद्र ११६८ वर्षे श्रीदेवभद्राचार्यः अपि प्रशस्तौ प्रोक्तं । तथाहि- "तित्थंमि वह(त)ते तस्स, भगवओ तियसवंदणिज्जमि । चंदकुलंमि पसिद्धो, विउलाए वइरसाहाए ॥ १॥ सिरिवद्ध- माणसूरी-अहेसि तवनाणचरणरयणनिही । जस्सवि सुमरंतो, लोगो रोमं च मुवहइ ॥ २ ॥ तस्साऽसि दोनि सीसा, जयविक्खाया दिवायरससिव । आयरिअजिणेसरवुद्धिसागरायरिअनामाणो॥३॥ तेसिं च पुणो जाया, सीसा दो महियलंमि सुपसिद्धा । जिणचंदसूरिनामो, बीओऽभयदेवसूरित्ति ॥४॥ सिद्धतवित्तिविरयण-पगरणउवयरियभवलो- याण । को ताण गुणलवं पि हु, होज समत्थो पवित्थरि ॥५॥ तेसिंविणेअस्स पसन्नचंदसूरिस्स सवगुणनिहिणो । पयपउमसेवगेहि, सुमइउवज्झायसिस्सेहिं ॥ ६॥ संवेगरंगसाला-राहणसत्यं जगंमि वित्थरि । रइअं च वीरचरिअं, जहि कहारयणकोसो(सा)य ॥७॥ सोवन्निंडियमंडिअ-मुणिसुषयवीरभवणरमणीए । भरुअच्छे तेहिं ठिए, सुमंदिरे १ डॉ. पिटर्सन रिपोर्ट नं. ३ पत्रं ६४ ।

·आमदत्तस्स ॥ ८॥ सिरिदेवभद्दसूरिहिं, विरइ पासनाहचरिअमिमं । लिहियं पढमिल्लुय पोत्थयंमि गणिअमलचंदेणं" ॥९॥ इत्यादि ॥ १०॥ एवं श्रीअर्बुदाचले श्रीवस्तुपालवसतौ देवकुलिकाप्रशस्तौ अपि लिखितमस्ति ॥ स्वस्ति श्रीनृपविक्रमसं० १२९३ मिति वैशाखशुक्ल १५ दिने शनौ, अद्येह श्रीअर्बुदाचलमहातीर्थे अणहिल्लपुरवास्त- व्यप्राग्वाड्ज्ञातीय-श्रीचन्द्र० इत्यादिवहुनामानि सन्ति, ततः श्रीशान्तिनाथविम्ब कारितं, प्रतिष्ठितं च नवाशीवृत्तिकारक- श्रीअभयदेवसूरिसन्तानीयैः श्रीधर्मघोपसूरिभिः इत्यादि। अत्र मधुकरश्रीखरतरगच्छीय-श्रीधर्मघोपसूरयो ज्ञेयाः॥११॥ एवमेव श्रीद्वीपासन्न-श्रीउनानगरे भूमिगृहान्ततिप्रतिमाप्रशस्तौ अपि लिखितमस्ति, यथा “नवाङ्गीवृत्तिकारकश्रीअ- भयदेवसूरिसन्तानीयैः श्रीधर्मघोपसूरिभिः प्रतिष्ठितं" ॥१२॥ एवं श्रीवीजापुरनगरे खरतरश्रावकहम्मीरपुरनरेश्वरमन्त्रिविजयपालपुत्रमन्त्रिदेवाकारितदेवगृहपट्टिकायां वहनि प्रशस्ति- काव्यानि लिखितानि सन्ति, तत्र श्रीवर्धमानसूरित आरभ्य लघुजिनेश्वरसूरिं यावत् एकैकेन काव्येन श्रीवर्धमानसूरि १ श्रीदुर्लभराजपर्पत् खरतरविरुदप्रापक-श्रीजिनेश्वरसूरि २ श्रीजिनचन्द्रसूरि ३ नवाङ्गीवृत्तिकारक-श्रीअभयदेवसूरि ४ श्रीजिनवल्लभसूरि ५ श्रीजिनदत्तसूरि ६ प्रमुखा वर्णिताः सन्ति, सा पट्टिका श्यामवर्णा सांप्रतं वीजापुरे संयतशालामध्ये भित्तौ स्थापिताऽस्ति स्वयं मया दृष्टा च, पुनः कौतुकिना तत्र गत्वा द्रष्टव्या ॥ १३ ॥ १ श्रीमद्बुद्धिसागरसूरिकृतविजापुरबृहद्वृत्तान्तमन्थस्य प्रस्तावनायां ५ पन्ने, ९२' श्लोकात् ११५ श्लोकपर्यन्तम् ।

·ननु-श्रीअभयदेवसूरिभिरपि स्वयं क्वापि ग्रन्थे पूर्वोक्तगुरुशिष्यपरम्परा प्रोकाऽस्ति ? उच्यते-बहुशो यतः श्रीस्थाना-
नवृत्तौ विंशत्यधिकैकादशशतवर्ष ११२० कृतायां द्विशतद्विपञ्चाशदधिकचतुर्दशसहन १४२५२ प्रमाणायां प्रान्ते
(पत्रं ५२७) उक्तम्, तथाहि-"श्रीस्थानाङ्गस्य महानिधानस्य इव उन्मुद्रणमिव 'अनुयोगः प्रारभ्यते इति । तच्चन्द्र-
कुलीनप्रवचनप्रणीता प्रतिवद्धविहारहारिचरित्र-श्रीवर्द्धमानमुनीन्द्रपादोपसेविनः. प्रमाणादिव्युत्पादनमवणप्रकरणप्रवन्ध-
प्रणायिनः प्रबुद्धप्रतिबन्धकप्रवक्तृप्रवीणाप्रतिहतप्रवचनार्थप्रधानवाक्प्रसरस्य सुविहितमुनिजनमुख्यस्य श्रीजिनेश्वराचा-
यस्य तदनुजस्य च व्याकरणादिशास्त्रकर्तुः श्रीबुद्धिसागराचार्यस्य चरणकमलचञ्चरीककल्पेन श्रीमदभयदेवसूरिनाना
मया महावीरजिनराजसन्तानवर्तिना महाराजवंशजन्मनेव संविग्नमुनिवर्गप्रवरश्रीमदजितसिंहाचार्यान्तेवासि-यशोदेवग.
णिनामधेयसाधोः उत्तरसाधकस्य इव विद्याक्रियाप्रधानस्य साहाय्येन समर्थितम् ॥ १४॥ एवमेव श्रीसमवायाङ्गसूत्रवृत्तिप्र-
शस्तौ (१६० पत्रे) अपि पट्टानुक्रमोऽस्ति, तदथिनाते ग्रन्था विलोकनीयाः॥ १५॥ एवमेव श्रीभगवतीवृत्तिप्र-
शस्तौ (९८० पत्रे) अपि ॥ १६ ॥ एवमेव श्रीज्ञाताधर्मकथावृत्तिप्रशस्तौ ( २५४ पत्रे) अपि ॥ १७ ॥ एवमेव श्रीअनु-
त्तरोपपातिकदशावृत्तिप्रशस्तौ (८ पत्रे) अपि ॥ १८ ॥ एवमेव श्रीप्रश्नव्याकरणवृत्तिप्रशस्तौ (१६५ पत्रे) अपि ॥१९॥
एवमेव श्रीपञ्चाशकवृत्तौ (३०१ पत्रेऽपि) सा एव गुरुपरम्परा, तथाहि-"यस्मिन्नतीते श्रुतसंयमश्रिया-वप्राप्नु-
वत्यावपरं तथाविधम् । स्वस्या(स्था) श्रयं संवसतोऽतिदुःस्थिते, श्रीवर्धमानः स यतीश्वरोऽभवत् ॥ १॥ शिष्योऽभव-
तस्य जिनेश्वराख्यः, सूरिः कृतानिन्द्यविचित्रशास्त्रः । सदा निरालम्वविहारवर्ती, चन्द्रोपमश्चन्द्रकुलाम्बरस्य ॥२॥

·अन्योऽपि वित्तो भुवि बुद्धिसागरः पाण्डित्यचारित्रगुणैरनो(नू)पमैः । शब्दादिलक्ष्मप्रतिपादकानघ-ग्रन्थप्रणता प्रवर. क्षमावताम् ॥ ३ तयोरिमां शिष्यवरस्य वाक्याद्, वृत्तिं व्यधात् श्रीजिनचन्द्रसूरेः । शिष्यस्तयोरेव विमुग्धवुद्धि-ग्रन्धार्थ- वोधेऽभयदेवसूरिः॥४॥ बोधो न शास्त्रार्थगतोऽस्ति तादृशो, न तादृशी वाक्पटुतास्ति मे तथा । न चास्ति टीकेह न वृद्धनिर्मिता, हेतुः परं मेऽत्र कृतौ विभोर्वचः॥ ५॥ यदिह किमपि दृब्धं बुद्धिमान्धाद्विरुद्धं, मयि विहितकृपास्तद्धी- धनाः शोधयन्तु । निपुणमतिमतोऽपि प्रायशः सावृतेः स्यात् , न हि न मतिविमोहः किं पुनर्मादृशस्य॥६॥ चतुरधिकर्वि- शातियुते, वर्षसहने शते च सिद्धेयम् । धवलक्कपुरे वसतौ, धनपत्योर्वकुलवंदिकयोः॥७॥ अणहिलपाटकनगरे, संघवरैर्वर्त- मानवुधमुख्यैः। श्रीद्रोणाचार्यै-विद्वद्भिः शोधिता चेति" ॥ ८॥ इत्यादि । एवं एपा एव गुरुपरम्परा श्रीअभयदेवसूरिमिः स्वकृतानेकग्रन्थप्रशस्तौ लिखिताऽस्ति, जिज्ञासुभिः ते ग्रन्था विलोकनीयाः॥२०॥ ननु-अन्यगच्छीयसूरिभिः अपि इदमेव गुरुशिष्यपारम्पर्य श्रीअभयदेवसूरीणां वापि ग्रन्थे लिखितमस्ति ? उच्यते- अनेकेषु ग्रन्थेषु अनेकैः लिखितं वरीवति । तथाहि- "जिणवल्लहगणिलिहियं, सुहुमत्थवियारउवमिणं सुयणा । निसुणंतु मुणंतु सयं, परे वि वोहिंतु सोहिंतु ॥ १५२॥" व्याख्या-'जिनवलहगणित्ति श्रीजिनवल्लभगणिनामकेन मतिमता सकलार्थसमाहिस्थानाशाद्यङ्गोपाङ्गपञ्चाशकादिशास्त्र- वृत्तिविधानावातावदातकीर्ति-सुधाधवलितधरामण्डलानां श्रीमदभयदेवसूरीणां शिष्येण लिखितं कर्मप्रकृत्यादिगंभीर- ·शास्त्रेभ्यः समुद्धृत्य दृब्धं जिनवल्लभगणिलिखितम् । इति सार्द्धशतकवृत्त्यां (९९ पत्रे) एकसप्तत्यधिकैकादशशतवर्ष ११७१ कृतायां श्रीचित्रावालगच्छीय-श्रीधनेश्वरसूरयः प्राहुः ॥२१॥ ननु-तपागच्छीयसूरिभिः अपि श्रीअभयदेवसूरीणां पूर्वोक्ता गुरुशिष्यपरम्परा क्वापि प्रोक्ताऽस्ति ? उच्यते-श्रीकल्पा- न्तर्वाच्ये तपागच्छीयनीहेमहंससूरिभिः भिन्नभिन्नगच्छप्रभावकाधिकारे तथैव प्रतिपादिताऽस्ति, तथाहि-श्रीउपकेशवंशे श्रीरत्नप्रभसूरि हुया, जियै कोरंटै नगरई अनई ओसिंए समकालै एकसमै एकलग्नै प्रतिष्ठा कीधी १ चित्रावालगच्छीय- श्रीवादिदेवसूरि हुआ। जीए हेमराज अनातणे, आस्थानिं गुणचन्द्र दिगम्बर जीतौ २। नवाशीवृत्तिकारक श्रीअभय- देवसूरि जिणे थंभणै सेढी नदी. उपर्कठि श्रीपार्श्वनाथतणी स्तुति करी, धरणेन्द्रसाहाय्यै श्रीपार्थविम्वप्रत्यक्ष कीघो, शरीरतणौ कोढरोग उपसमाव्यौ, तच्छिष्य श्रीजिनवल्लभरि हुआ, चारित्रनिर्मल अनेक ग्रन्थ तणी निर्माण कीधौ । इणै अनुक्रमई श्रीखरतरपक्षई सूरिवर अनेक हुआ सातिशय' इत्यादि ॥ २२॥ पुनः तपागच्छनायक-श्रीसोमसुन्दरशिष्यमहोपाध्याय-श्रीचारित्रगणिविनेय पं० श्रीसोमधर्मगणिविरचितायां (सं० १५०३ वर्षे) श्रीउपदेशसप्ततिकायां निष्पन्नायां द्वितीयाधिकारे सप्तमोपदेशे (पत्रं ४३), तथाहि- "जयत्यसौ स्तम्भनपार्श्वनाथः, प्रभावपूरैः परितः सनाथः । स्फुटीचकाराभयदेवसूरि-र्या भूमिमध्यस्थितमूर्तिमिद्धम् ॥१॥ पुरा श्रीपत्तने राज्य, कुर्वाणे भीमभूपतौ । अभूवन भूतले ख्याताः, श्रीजिनेश्वरसूरयः ॥२॥ सूरयोऽभयदेवा- ख्या-स्तेषां पट्टे दिदीपिरे । येभ्यः प्रतिष्ठामापन्नो, गच्छा खरतराभिधः ॥३॥” इत्यादि ॥२३॥ - ·पुनः उपदेशतरङ्गिण्यां श्रीमुनिसुन्दरसूरयोऽपि प्रोचुः । तथाहि-"व्याख्याताभयदेवसूरिरमलप्रज्ञो नवाझ्याः पुन-में- व्यानां जिनदत्तसूरिरददाद्दीक्षां सहस्रस्य तु । प्रौढः श्रीजिनवल्लभो गुरुरभूद् ज्ञानादिलक्ष्म्या पुनर्ग्रन्थान् श्रीतिलकश्चकार विविधाँश्चन्द्रप्रभाचार्यवत् ॥१॥” इति ॥ २४ ॥ एवं श्रीअणहिल्लपत्तने सं० १६१७ मिते युगप्रधानश्रीजिनचन्द्रसूरिभिः समं श्रीअभयदेवसूरि आश्रित्य तपागच्छी- यधर्मसागरेण विवादे प्रारब्धेऽनेकग्रन्थदर्शनपूर्व चतुरशीतिगच्छाचार्यैः एकीभूय धर्मपक्षं कक्षीकृत्य-अङ्गीकृत्य च सर्व- गच्छीयसङ्घसमक्षं साक्ष्यं प्रदत्तं स्वहस्ताक्षरैः मतानि लिखितानि । यदुत श्रीस्तम्भनकपार्श्वनाथमूर्तिप्रकटको नवाङ्गी- त्तिकारकः श्रीअभयदेवसूरिः श्रीखरतरगच्छे एव नाऽन्यत्र गच्छे बभूव इति । इयं वार्ता आबालगोपालं प्रसिद्धा अस्ति, पुनस्तदर्थिना इदं मतपत्रं द्रष्टव्यम्- अत्र मतपत्रमिदम्- "सं० १६१७ मिते कार्तिक सुदि ७ दिने शुक्रवारे श्रीपाटणनगरे श्रीखरतरगच्छनायकवादिकन्दकुद्दालभट्टारक-श्री- जिनचन्द्रसूरि चौमासी कीधी । तिवारइ ऋषीमती धर्मसागरै कुडी चरचा मांडी, ज उ अभयदेवसूरि नवाङ्गीवृत्तिको श्रीयंभणापार्श्वनाथप्रकटको, ते खरतरगच्छे न हुआ। एहवी वात सांभली तिवारै श्रीजिनचन्द्रसूरि समस्तदर्शन एकठा कीधा, पछै समस्त दर्शन नइ पूछयो, जे श्रीअभयदेवसूरि नवाङ्गीवृत्तिकर्ता थंभणपार्श्वनाथप्रकटकर्ता किसै गच्छइ हुआ ? तिवारे समस्त दर्शन मिली अनै घणा ग्रन्थ जोया । पछै इम कह्यो-जे श्रीअभयदेवसूरि खरतरगच्छे ·इवा सही, सत्यं समस्त दर्शन घणा ग्रंथ जोई नई सही कीधी,• सही वार १०८ ॥ अत्र साखिभट्टारककर्मसुन्दरस्-ि मतं १, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीथिरचन्द्रसूरिमतं २, जावडीयागच्छे श्रीहर्पविनयमतम् ३, नीगमीया-तपागच्छे श्रीकल्याणरत्नसूरिमतं ४, बृहत्तपागच्छे श्रीसिद्धसूरिमतम् ५, विवंदणीक वारे जिया-खडखडता-तपागच्छे श्रीपरमानन्द- सूरिमतं ६, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीमहीसागरसूरिमतम् , ७ काछेला-पुनमीयागच्छे उदयरलसूरिमतम् ८, पीपलिया- गच्छे विमलचन्द्रसूरिमतम् ९, त्रांठाडीआ-पूनमिआगच्छे श्रीविद्याप्रभसूरिमतं १०, ढंदेरिया-पुनमीयागच्छे श्रीसंयम. सागरसूरिमतम् ११, कुतवपुरा-तपागच्छे श्रीविनयतिलकसूरिमतम् १२, वोकडियागच्छे देवानन्दसूरिमतं १३, सिद्धा. न्तीयागच्छे पंन्यासप्रमोदहंसमतम् १४, पाल्हणपुरागच्छे वादिनयकीर्तिमतम् १५, पाल्हणपुरीशाखातपागच्छे वा० रंग- निधानमतं १६, अंचलगच्छे पं० भावरलमतं १७, छापरियापुनमीयागच्छे पं० उदयराजमतं १८, साधुपुनमीयागच्छे पं० या० नगामतं १९, मलधारीगच्छे पं० गुणतिलकमतं २०, ओसवालगच्छे पं० रत्नहर्पमतं २१, धवलप- याच लीयागच्छे पंन्यास रंगामतं २२, चित्रावालगच्छे वा० क्षेमामतं २३, चिन्तामणीया पाडा वा० गुणमाणिक्यगणि- मतं २४, आगमीया उपाध्यायसुमतिशेखरमतम् २५, वेगडाखरंतर पं० पद्ममाणिक्यमतं २६, बृहत्खरतर वा० मुनि- रक्षमतम् २७, चित्रावालजोगीवाडई पं० राजामतं २८, कोरण्टवालगच्छे चेला-हासामतं २९, विवंदणीक-खिरालुआमतं ३०, आगमीया मोकलमतं ३१, खरतर-उपाध्याय श्रीजयलाभमतं ३२, कार्तिकसुदि ७ शुक्रवारे सर्वदर्शनी मिली, मब- लस कीधी, धर्मसागर ऋषिमती तेडाव्यौ, पुणि धर्मसागर दर्शनमांहि न आव्यड, वार तीन मजलस करी डाव्यो, पछ ·छिपी रह्यो, पण न आवे, तिवारे काती सुदि १३ दिने सर्वदर्शन मिली चरचाये पोटो जाणीने निह्नव थाप्यो, जिन- दर्शन वाहिर कीधौ सही । सही १०८ । सर्वदर्शनसम्मत श्रीअभयदेवसूरि नवाङ्गीवृत्तिकर्ता थंभणा पार्श्वनाथ प्रकट- कर्त्ता ते खरतर गच्छइ हुआ, पत्तनीयसमस्तदर्शनिभिः विचार्य मतं लिखितम्" । अथ ग्रन्थसाक्ष्यं लिख्यते-श्रीतपागच्छीय-हेमहंससूरिकृतकल्पान्तर्वाच्ये १, भावहडाकृत-गुरुपर्वप्रभावकग्रन्थे २, तपा- लघुशाखालघुपट्टावल्यां ३, तपाकृते आचारप्रदीपे ४, सन्देहदोलावलीखरतरग्रन्थप्रामाण्यसाधके ५, कुमरगिरिस्थिततपा- सामग्रीसाधुपट्टावल्यां ६, श्रीजिनवल्लभसूरिकृत-सार्द्धशतककर्मग्रन्थमध्ये ७, श्रीचित्रावालगच्छीयश्रीधनेश्वरसूरिकृत-वृत्ति- परम्परासाधके ६, तपाकल्याणरत्नसूरिचिरन्तनटिप्पनकद्वये ९, छापरीया-पुनमीया-पट्टावल्या १०, साधुपुनमीयापट्टा- वल्यां ११, गुर्वावलीग्रन्थे १२, प्रभावकचरित्रे चन्द्रप्रभसूरिप्रणीते १३, सर्गे (१६१ पत्रे ) श्रीअभयदेवसूरिचरित्रे १३, पल्लीवालगच्छीय भ० श्रीआमदेवसूरिकृतप्रभावकचरित्रे १४, पीपलीया-उदयरत्नप्रारम्भेण जीवानुशासने १५, तथा तपा-श्रीसोमसुन्दरसूरिराज्ये कृतोपदेशसप्ततिग्रन्थे १६, किंबहुना ४१ ग्रन्थमध्ये । हुंडी-श्रीअभयदेवसूरिः नवाङ्गीवृत्ति- कर्ता श्रीस्तम्भनकपार्श्वनाथप्रकटकर्ता खरतरगच्छे वभूव-सर्वदर्शनिमतोपेतं मूलपत्रं अणहिल्लपत्तनभाण्डागारे मुक्कं अस्ति, तद् आलोक्य एतल्लिखितं अस्ति, ये च न मन्यन्ते ते निवाः। अथ स्तम्भतीर्थमतानि लिख्यन्ते-स्वस्ति श्रीस्तम्भनाधीशं नत्वा श्रीस्तम्भतीर्थमध्ये. समस्तदर्शनिभिलिखितम् । श्री- अभयदेवसूरि श्रीथंभणपार्श्वनाथ प्रकटकारक नवाङ्गीवृत्तिकारक खरतरगच्छे हुआ, केई एक इम नथी सरदहिता, राग- ·हुवा सही, सत्यं समस्त दर्शन घणा ग्रंथ जोई नई सही कीधी, सही वार १०८॥ अत्र साखिभट्टारककर्मसुन्दरहि- मतं १, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीथिरचन्द्रसूरिम २, जावडीयागच्छे श्रीहर्पविनयमतम् ३, नीगमीया-तपागच्छे श्रीकल्याणरत्नसूरिमतं ४, बृहत्तपागच्छे श्रीसिद्धसूरिमतम् ५, विवंदणीक वारे जिया-खडखडता-तपागच्छे श्रीपरमानन्द- सूरिमतं ६, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीमहीसागरसूरिमतम् , ७ काछेला-पुनमीयागच्छे उदयरलसूरिमतम् ८, पीपलिया- गच्छे विमलचन्द्रसूरिमतम् ९, त्रांठाडीआ-पूनमिआगच्छे श्रीविद्याप्रभसूरिमतं १०, ढंढेरिया-पुनमीयागच्छे श्रीसंयम- सागरसूरिमतम् ११, कुतवपुरा-तपागच्छे श्रीविनयतिलकसूरिमतम् १२, वोकडियागच्छे देवानन्दसूरिमतं १३, सिद्धा. न्तीयागच्छे पंन्यासप्रमोदहंसमतम् १४, पाल्हणपुरागच्छे वादिनयकीर्तिमतम् १५, पाल्हणपुरीशाखातपागच्छे वा० रंग- निधानमतं १६, अंचलगच्छे पं० भावरत्नमतं १७, छापरियापुनमीयागच्छे पं० उदयराजमतं १८, साधुपुनमीयागच्छे पं० वा. नगामतं १९, मलधारीगच्छे पं० गुणतिलकमतं २०, ओसवालगच्छे पं० रत्नहर्षमतं २१, धवलपर्वीयामांच. लीयागच्छे पंन्यास रंगामतं २२, चित्रावालगच्छे वा० क्षेमामतं २३, चिन्तामणीया पाडा वा० गुणमाणिक्यगणि- मतं २४, आगमीया उपाध्यायसुमतिशेखरमतम् २५, वेगडाखरतर पं० पद्ममाणिक्यमतं २६, बृहत्तरतर वा० मुनि- रतमतम् २७, चित्रावालजोगीवाडई पं० राजामतं २८, कोरण्टवालगच्छे चेला-हासामतं २९, विवंदणीक-खिरालुआमतं ३०, आगमीया मोकलमतं ३१, खरतर-उपाध्याय श्रीजयलाभमतं ३२, कार्तिकसुदि ७ शुक्रवारे सर्वदर्शनी मिली, मन लस कीधी, धर्मसागर ऋषिमती तेडाव्यौ, पुणि धर्मसागर दर्शनमांहि न आव्यउ, चार तीन मजल करीडाम्यो, पके ·छिपी रह्यो, पण न आवे, तिवारै काती सुदि १३ दिने सर्वदर्शन मिली चरचाये पोटो जाणीने निह्नव थाप्यौ, जिन- दर्शन वाहिर कीधौ सही । सही १०८ । सर्वदर्शनसम्मत श्रीअभयदेवसूरि नवाङ्गीवृत्तिकर्ता थंभणा पार्श्वनाथ प्रकट- कर्त्ता ते खरतर गच्छइ हुआ, पत्तनीयसमस्तदर्शनिभिः विचार्य मतं लिखितम्" । अथ ग्रन्थसाक्ष्य लिख्यते-श्रीतपागच्छीय-हेमहंससूरिकृतकल्पान्तर्वाच्ये १, भावहडाकृत-गुरुपर्वप्रभावकग्रन्धे.२, तपा- लघुशाखालघुपट्टावल्यां ३, तपाकृते आचारप्रदीपे ४, सन्देहदोलावलीखरतरग्रन्धप्रामाण्यसाधके ५, कुमरगिरिस्थिततपा- सामग्रीसाधुपदावल्यां ६,श्रीजिनवल्लभसूरिकृत-सार्द्धशतककर्मग्रन्थमध्ये ७, श्रीचित्रावालगच्छीयश्रीधनेन्धरसूरिकृत-वृत्ति- परम्परासाधके ८, तपाकल्याणरत्नसूरिचिरन्तनटिप्पनकद्वये ९, छापरीया-पुनमीया-पट्टावल्यां १०, साधुपुनमीयापट्टा- वल्यां ११, गुर्वावलीग्रन्थे १२, प्रभावकचरित्रे चन्द्रप्रभसूरिमणीते १३, सर्गे (१६१ पत्रे ) श्रीअभयदेवसूरिचरित्रे १३, पल्लीवालगच्छीय भ० श्रीआमदेवसूरिकृतप्रभावकचरित्रे १४, पीपलीया-उदयरत्नपारम्भेण जीवानुशासने १५, तथा तपा-श्रीसोमसुन्दरसूरिराज्ये कृवोपदेशसप्ततिग्रन्थे १६, किं वहुना ४१ ग्रन्थमध्ये । हुंडी-श्रीअभयदेवसूरिः नवाङ्गीवृत्ति- कर्ता श्रीस्तम्भनकपार्श्वनाथप्रकटकर्ता खरतरगच्छे वभूव-सर्वदर्शनिमतोपेतं मूलपत्रं अणहिल्लपत्तनभाण्डागारे मुक्कं अस्ति, तद् आलोक्य एतल्लिखितं अस्ति, ये च न मन्यन्ते ते निवाः । अथ स्तम्भतीर्थमतानि लिख्यन्ते-स्वस्ति श्रीस्तम्भनाधीशं नत्वा श्रीस्तम्भतीर्घमध्ये. समस्तदनिभिलिखितम् । श्री- अभयदेवसूरि श्रीधभणपार्श्वनाथ प्रकटकारक नवाशीवृत्तिकारक खरतरगच्छे हुआ, केई एक इम नयी सरदहिता, राग- ·हूवा सही, सत्यं समस्त दर्शन घणा ग्रंथ जोई नई सही कीधी, सही चार १०८ ॥ अत्र सासिभहारकझममुन्दरक्रि- मतं १, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीविरचन्द्रसूरिमतं २, जावडीयागच्छे श्रीहर्पविनयमवम् ३, नीगमीया-तपागच्छे श्रीकल्याणरत्नसूरिमतं ४, बृहत्तपागच्छे श्रीसिद्धसूरिमतम् ५, विवंदणीक वारे जिया-सडखडता-तपागच्छे श्रीपरमानन्द- सूरिमतं ६, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीमहीसागरसूरिमतम् , ७ काछेला-पुनमीयागच्छे उदयरलसूरिमतम् ८, पीपलिया- गच्छे विमलचन्द्रसूरिमतम् ९, त्रांठाडीआ-पूनमिआगच्छे श्रीविद्याप्रभसूरिमतं १०, ढंदेरिया-पुनमीयागच्छे श्रीसंयम- सागरसूरिमतम् ११, कुतवपुरा-तपागच्छे श्रीविनयतिलकसूरिमतम् १२, वोकडियागच्छे देवानन्दसूरिमतं १३, सिद्धा- न्तीयागच्छे पंन्यासप्रमोदहंसमतम् १४, पाल्हणपुरागच्छे वादिनयकीर्तिमतम् १५, पाल्हणपुरीशासातपागच्छे वा० रंग- निधानमतं १६, अंचलगच्छे पं० भावरत्नमतं १७, छापरियापुनमीयागच्छे पं० उदयराजमतं १८, साधुपुनमीयागच्छे पं० वा० नगामतं १९, मलधारीगच्छे पं० गुणतिलकमतं २०, ओसवालगच्छे पं० रत्नहर्पमतं २१, धवलपर्वीयायांच- लीयागच्छे पन्यास रंगामत २२, चित्रावालगच्छे वा० क्षेमामतं २३, चिन्तामणीया पाडा वा० गुणमाणिक्यगणि- मतं २४, आगमीया उपाध्यायसुमतिशेखरमतम् २५, वेगडाखरतर पं० पद्ममाणिक्यमतं २६, बृहत्खरतर वा० मुनि: रनमतम् २७, चित्रावालजोगीवाडई पं० राजामतं २८, कोरण्टवालगच्छे चेला-हासामतं २९, विवंदणीक-खिरालुआमतं ३०, आगमीया मोकलमतं ३१, खरतर-उपाध्याय श्रीजयलाभमतं ३२, कार्तिकसुदि ७ शुक्रवारे सर्वदर्शनी मिली, मन- लस कीधी, धर्मसागर ऋषिमती तेडाव्यौ, पुणि धर्मसागर दर्शनमांहि न आव्यउ, वार तीन मजलस करी वेडाव्यो. पाठ 2 ·लघुशाखालघुपट्टावल्यां ३ , तपाकृते आचारप्रदीपे ४ , सन्देहदोलावलीखरतरग्रन्थप्रामाण्यसाधके ५ , कुमरगिरिस्थिततपा -1 छिपी रह्यो, पण न आवे, तिवारै काती सृदि १३ दिने सर्वदर्शन मिली चरचाये पोटो जाणीने निहव थाप्यौ, जिन- का ते खरतर गच्छइ हुआ, पत्तनीयसमस्तदर्शनिभिः विचार्य मतं लिखितम् । दर्शन वाहिर कीधौ सही। सही १०८ । सर्वदर्शनसम्मत श्रीअभयदेवसूरि नवाङ्गीत्तिकर्ता थंभणा पार्श्वनाथ प्रकट- सामग्रीसाधुपट्टावल्या ६, श्रीजिनवल्लभसूरिकृत-सार्धशतककर्मग्रन्थमध्ये ७, श्रीचित्रावालगच्छीयश्रीधनेश्वरसूरिफत-गृत्ति- परम्परासाधके ६, तपाकल्याणरत्नसूरिचिरन्तनटिप्पनकद्वये ९, छापरीया पुनमीया-पट्टायल्यां १०, साधुपुनमीयापा- वल्या ११, गुर्वावलीग्रन्थे १२, प्रभावकचरित्रे चन्द्रप्रभसूरिप्रणीते १३, सर्गे (१६१ पत्रे ) श्रीअभयदेयसूरिचरित्रे १३, पत्नीवालगच्छीय भ० श्रीआमदेवसूरिकृतप्रभावकचरित्रे १४, पीपलीया-उदयरतपारम्भेण जीयानुशासने १५, तथा तपा-श्रीसोमसुन्दरसूरिराज्ये कृतोपदेशसप्ततिग्रन्थे १६, किंबहुना ४१ ग्रन्थमध्ये । हुंडी-श्रीमभयदेवसूरिः नयाशीगृत्ति- कर्ता श्रीस्तम्भनकपार्श्वनाथप्रकटकर्ता खरतरगच्छे बभूव-सर्वदर्शनिमतोपेतं मूलपत्रं अणहिरुपत्तनभाण्डागारे मुझं गलि, तद् आलोक्य एतल्लिखितं अस्ति, ये च न मन्यन्ते ते निहवाः । अध स्तम्भतीर्थमतानि लिख्यन्ते-स्वस्ति श्रीस्तम्भनाधीशं नत्वा श्रीस्तम्भतीर्यमध्ये समस्तदर्शनिभिलिखितम् । श्री- अभयदेवसूरि श्रीधभणपार्श्वनाथ प्रकटकारक नवाङ्गीचिकारक सरतरगच्छे हमा, केई एक इम नयी सरदहिता, राग- ·हूवा सही, सत्यं समस्त दर्शन घणा ग्रंथ जोई नई सही कीधी, सही वार १०८ ॥ अत्र साखिभट्टारककर्मसुन्दरर्टि- मतं १, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीथिरचन्द्रसूरिमतं २, जावडीयागच्छे श्रीहर्पविनयमवम् ३, नीगमीया-तपागच्छे श्रीकल्याणरतसूरिमतं ४, बृहत्तपागच्छे श्रीसिद्धसूरिमतम् ५, विवंदणीक बारे जिया-खडखडता-तपागच्छे श्रीपरमानन्द- सूरिमतं ६, सिद्धान्तीया-वडगच्छा-श्रीमहीसागरसूरिमतम् , ७ काछेला-पुनमीयागच्छे उदयरलसूरिमतम् ८, पीपलिया- गच्छे विमलचन्द्रसूरिमतम् ९, त्रांठाडीआ-पूनमिआगच्छे श्रीविद्याप्रभसूरिमतं १०, ढंटेरिया-पुनमीयागच्छे श्रीसंयम- सागरसूरिमतम् ११, कुतवपुरा-तपागच्छे श्रीविनयतिलकसूरिमतम् १२, वोकडियागच्छे देवानन्दसूरिमतं १३, सिद्धा- न्तीयागच्छे पंन्यासप्रमोदहंसमतम् १४, पाल्हणपुरागच्छे वादिनयकीर्तिमतम् १५, पाल्हणपुरीशाखातपागच्छे वा० रंग- निधानमतं १६, अंचलगच्छे पं० भावरत्नमतं १७, छापरियापुनमीयागच्छे पं० उदयराजमतं १८, साधुपुनमीयागच्छे पं० वा० नगामतं १९, मलधारीगच्छे पं० गुणतिलकमतं २०, ओसवालगच्छे पं० रत्तहर्षमतं २१, धवलपर्वीयायांच- लीयागच्छे पंन्यास रंगामतं २२, चित्रावालगच्छे वा० क्षेमामतं २३, चिन्तामणीया पाडा वा० गुणमाणिक्यगणि- मतं २४, आगमीया उपाध्यायसुमतिशेखरमतम् २५, वेगडाखरतर पं० पद्ममाणिक्यमतं २६, बृहत्तरतर वा० मुनि- रत्नमतम् २७, चित्रावालजोगीवाडई पं० राजामतं २८, कोरण्टवालगच्छे चेला-हासामतं २९, विवंदणीक-खिरालुआमतं ३०, आगमीया मोकलम ३१, खरतर-उपाध्याय श्रीजयलाभमतं ३२, कार्तिकसुदि ७ शुक्रवारे सर्वदर्शनी मिली, मन- लस कीधी, धर्मसागर ऋषिमती तेडाव्यौ, पुणि धर्मसागर दर्शनमांहि न आव्यउ, वार तीन मजलस करी तेडाग्यो, पाठे ·पट्टे दिदीपिरे । येभ्यः प्रतिष्ठामापन्नो, गच्छः खरतराभिधः ॥ ३ ॥ तेपामाचार्यवर्याणां, मान्यानां भूभृतामपि । कुष्ठव्या- घिरभूइहे, प्राच्यकर्माऽनुभावतः ॥ ४ ॥ ततः श्रीगुर्जरत्रायां संभाणकपुरं प्रति । शक्त्यल्पत्वेऽपि ते चक्रुर्विहारं मुनिपुङ्ग- वाः ॥५॥ रोगग्रस्ततयाऽत्यन्तं, सम्भाव्य स्वायुपः क्षयम् । मिथ्यादुष्कृतदानार्थ, सर्व सङ्घ समाह्वयत् ॥ ६॥ तस्यामेव निशीथिन्यां, स्वमे शासनदेवता । प्रभो ! स्वपिपि जागर्पि, किं ? वेत्याह गुरुं प्रति ॥७॥रोगेण कास्ति ? मे निद्रे-त्युक्ते देवी गुरुं जगौ । उन्मोटयत तर्खेताः सूत्रस्य नव कुर्कुटीः (कुत्कुटीः१) ॥ ८॥ शरभावात्किं कुर्वे ?, साऽऽह मैवं वचो वद । त्वमद्यापि नवाझ्या यद्-वृत्तिः स्फीताः करिष्यसि ॥ ९॥ श्रीसुधर्मकृतग्रन्थान् , कथमर्थापयाम्यहम् । पझोः प्रत्येति को नाम?, मेर्वारोहणकौशलम् ॥ १०॥ देव्याह यत्र सन्देहाः, स्मर्त्तव्याऽहं त्वया तदा । यथा भिनद्मि तान् सर्वान् , पृष्ट्वा सीमन्धरं जिनम् ॥ ११ ॥ रोगग्रस्तः कथं मातः!, करोमि विवृतीरहम् ? । माऽवादीस्तत्प्रतीकारे, किन्तूपायमिमं शृणु ॥ १२॥ अस्ति स्तम्भनकमामे, सेढीनाममहानदी। तस्यां श्रीपार्श्वनाथस्य, प्रतिमाऽस्त्यतिशायिनी ॥ १३ ॥ यत्र च क्षरति क्षीरं, प्रत्यहं कपिलेति गौः। तत्खुरोत्खातभूमौ च, द्रक्ष्यसि प्रतिमामुखम् ॥ १४ ॥ तदेवं समभावं तद्-विम्बं वंदस्व भावतः। यथा त्वं स्वस्थदेहः स्याः, इति प्रोच्य गता सुरी ॥ १५ ॥ प्रातर्जागरितास्तेऽथ, स्वप्नार्थमवबुध्य च । सम समग्रसद्धेन, चेलुः स्तम्भनकं प्रति ॥ १६ ॥ तत्र गत्वा यथा स्थाने, प्रेक्ष्य पार्श्वजिनेश्वरम् । उल्लसत्सर्वरोमाञ्चा, एवं ते तुष्टु- धुर्मुदा ॥१७॥ "जय तिहुयणमरकप्परक्ख जय जिणधन्नंतरि, जय तिहुयणकल्लाणकोस दुरिअकरिकेसरि।तिहुयणजणअवि- लंधियाण भुवणत्तयसामिय, कुणसु सुहाई जिणेसपास थंभणयपुरद्विय ॥१॥" वृत्ते तु पोडशे साऽर्चा, सर्वाङ्गं प्रकटाऽभ- ·द्वेपना वाह्या कुबुद्धि वाह्या, ते वापडा दुखीहुस्से सही १०८, सिद्धान्तनमेलि नवांगीवृत्तिनै युद्ध सम्प्रदायने मेडि, नेह न मानई ते घणा कूडा पडे छ । समस्त दर्शन वैसी श्रीनवांगीप्रशस्ति जोई वृद्धसम्प्रदाय जोईन सही कीधी, जे श्री- अभयदेवरि खरतरगच्छे हुआ । अत्र साखि-ओसवालगच्छे पं० सौहामतं १ अंचलगच्छे पं० लक्ष्मीनिधानमतं २ वृद्ध- शालीयतपागच्छे श्रीसौभाग्यरत्नसूरिमतं ३ वडागच्छे उ० विनयकुशलमतं ४ कोरंटवालगच्छे पं० पद्मशेसरमतं ५ पूर्णिमा गच्छे पं० रत्नधीरमतं ६ वडगच्छातपागच्छे पं० रत्नसागरमतं ७ मलधारीगच्छे क्षमासुन्दरमतं ८ अंचलीवागच्छे पूर्ण- चन्द्रमतं ९ सांडेरा-समयरत्नमतं १० आगमीयागच्छे ऋषिराममतम् ११ सुधर्मपोपगच्छे ऋपिरलसागरमतं १२ कट्ट- आमती-पोमसीमतं १३ श्रीखरतरगच्छे श्रीअभयदेवसूरि सं० ११११ श्रीयंभणो पार्श्वनाथ प्रगट कीधी, सं० ११२० श्रीन- वाङ्गीत्ति कीधी, सं० १२०४ श्रीरुद्रपल्लीगच्छे अभयदेवसूरि वीजा हुआ न माने ते अभागीया, खोटुं बोलीने चारित्र गमाडे छै । तथा के इक कदाग्रही इम कहै-जे श्रीअभयदेवसूरि नवानीवृत्तिकर्ता श्रीयंभणपार्थनाथप्रकटकारक सर- तरगच्छे न हुआ, ते महाउत्सूत्रवादी जाणिवा, जिणे कारणे तपागच्छनायक श्रीसोमसुन्दर सूरिना शिप्यनी कीधी उपदेशसत्तरी ग्रन्थ तेमांहि १२ मई उपदेशे (४३ पत्रे ) ते कालना गीतार्थ संवेगी हुआ। तिणे खरतरगच्छे कह्या छै ते हुंडी लिखी जई छै ॥ जयत्यसौ स्तम्भनपार्श्वनाथः, प्रभावपूरैः परितः सनाथः । स्फुटीचकाराभयदेवसूरि-या भूमिमध्यस्थितमूर्तिमिद्धम् ॥१॥ पुरा श्रीपत्तने राज्यं, कुर्वाणे भीमभूपतौ । अभूवन भूतले ख्याताः, श्रीजिनेश्वरसूरयः ॥२॥ सूरयोऽभयदेवाख्या-स्तेषां ·३४ श्रीसर्वदेवसूरि ३५ श्रीअजितदेवसूरि ३६ श्रीविजयसिंहसूरि ३७ श्रीसोमप्रभसूरि ३८ श्रीमुनिचन्द्रसूरि ३९ श्रीअ- जितसिंहसूरि ४० श्रीविजयसेनसूरि ४१ श्रीमणिरत्नसूरि ४२ श्रीजगच्चन्द्रसूरि ४३ श्रीदेवेन्द्रसूरि ४४ श्रीधर्मघोपसूरि ४५ श्रीसोमप्रभमूरि ४६ श्रीसोमतिलकसरि ४७ श्रीजयानन्दसूरि ४८ श्रीदेवसुन्दसूरि ४९ श्रीज्ञानसागरसूरि ५० श्रीकुलमण्डन- सूरि ५१ श्रीसोमसुन्दरसूरि ५२ श्रीजयचन्द्रसूरि ५३ श्रीमुनिसुन्दरसूरि ५४ श्रीरत्नशेखरसूरि ५५श्रीलक्ष्मीसागरसूरि ५६ श्री- सुमतिसाधुसूरि ५७ श्रीहेमविमलसूरि ५८ श्रीआनन्दविमलसूरि ५९ श्रीविजयदानसूरि ६० श्रीहीरविजयसूरि.६१ श्रीविज- यसेनसूरि ६२ श्रीविजयदेवसूरिप्रमुखाः ६३ । एवमन्येषु अपि आगमिक १ पूर्णिमापक्षीय २ विधिपक्षीयादि ३ गच्छेपु पट्टा- वल्यां एतादृशप्रभावक-श्रीअभयदेवसरिनाम नक्काऽपि लिखितमस्ति, ततो यस्य पितामहगुरुः श्रीवर्धमानसूरिः गुरुश्च श्री- जिनेश्वरसूरिः सतीर्थ्यश्च श्रीजिनचन्द्रसरिः शिष्यो यस्य श्रीजिनवल्लभसूरिः प्रशिष्यश्च श्रीजिनदत्तसूरिः स्वयं च श्रीस्तम्भ- नकपार्श्वनाथमूर्तिमटको नवाङ्गीवृत्तिकारकश्च, एतादृशः प्रभावकःश्रीअभयदेवसूरिः श्रीखरतरगच्छे एव जातः, नाऽन्यत्र । ॥ इति श्रीअभयदेवसूरेः खरतरगच्छेशत्वाधिकारः॥४॥ ननु-आत्मीयगच्छे प्रतिक्रमणान्ताः साधवः-"आयरिय उवज्झाए"त्ति, गाथा त्रिकं कथं न पठन्ति ? उच्यते-आव- श्यकादिपु साधूनां नामग्राहं तस्य अनुक्कत्वात् । ननु-तर्हि श्रावकाः कथं कथयन्ति ? सत्यं, श्रीजिनवल्लभसूरिभिः निज- सामाचार्या उक्तत्वात् , तथाहि-"दाऊण वंदणं तो, पणगाइसु जइसु खामए तिन्नि । किइकर्म किरिअ ठिओ सड्डो गाहा तिगं पढई ॥१६॥” अत्र आह परः-ननु-श्रीप्रवचनसारोद्धारबृहद्वृत्तौ रात्रिप्रतिक्रमणाधिकारे (४० पत्रे ) "वंदणयं गा- ·वत् । अत एवाऽग्रवृत्ते तैः, पञ्चक्खेति पदं कृतम् ॥ १८ ॥ “फणिफणफारफुरंतरयणकररंजियनहयल, फलिणीकंदलदल. तमालनीलुप्पलसामल । कमठासुरउवसग्गवग्गसंसग्गअगंजिय, जय पञ्चक्खजिणेसपास थंभणयपुरविय ॥२८॥" एवं द्वात्रिंशता वृत्तः, तुष्टुवुः पार्वतीर्थपम् ।श्रीसङ्घोऽपि महापूजाद्युत्सवास्तत्र निर्ममे ॥१९॥ अन्त्यं वृत्तद्वयं तत्र त्यक्त्वा देव्युप- रोधतः । चक्रिरे त्रिंशता वृत्तः, स प्रभावं स्तवं हि ते॥२०॥तत्कालरोगनिर्मुक्ताः, सूरयस्तेऽपि जज्ञिरे। नन्यकारितचैत्ये च, प्रतिमा सा निवेशिता ॥ २१ ॥ स्थानाङ्गादिनवाङ्गानां, चक्रुस्ते विवृतीः क्रमात् । देवतावचनं न स्यात् , कल्पान्तेऽपि हि निष्फलम् ॥ २२॥ इत्यादि समस्तवृत्तान्तजाणी करी जे संवेगी गीतार्थ छै ते समस्तसिधा कहिल्यै, उत्सूत्रयी वीहता धका वीजाई पूर्वाचार्य अनैरै गच्छि हुआ तेहिं इम कह्या जे श्रीअभयदेवसूरि नवाङ्गीवृत्तिकर्ता थंभणापार्श्वनाथ प्रकटणहार "जयतिहुयण बत्तीसी" कारक श्रीखरतरगच्छि हुआसही सन्देह नहीं ।। न च वाच्यं एतादृशः प्रभावकः श्रीअभयदेवसूरिः तपागच्छे न वभूव, कथं तत्पट्टावल्यां तन्नाम अभवत् ? । तत्पट्टानुक्रमस्तु अयम्-"श्रीवर्धमान १ श्रीसुधर्म २ जम्बू ३ प्रभव ४ श्रीसिजंभव ५ श्रीयशोभद्र ६ श्रीसम्भूतिविजय ७ श्रीस्थूलभद्र ८ श्रीस्वहस्ति ९.श्रीसु- स्थित १० श्रीइन्द्रदिन्न ११ श्रीदिन्नसूरि १२ श्रीसिंहगिरि १३ श्रीवनस्वामि १४ श्रीवज्रसेन १५ श्रीचन्द्रसूरि १६ श्री- सामन्तभद्रसूरि १७ श्रीदेवसूरि १८ श्रीप्रद्योतनसूरि १९ श्रीवादिदेवसूरि २० श्रीमानतुङ्गसूरि २१ श्रीवीरसूरि २२ श्रीज- यदेवसूरि २३ श्रीदेवानन्दसूरि २४ श्रीविक्रमसूरि २५ श्रीनरसिंहसूरि २६ श्रीसमुद्रसूरि २७ श्रीमान् देवसूरि २८ श्री- विबुधप्रभसूरि २९ श्रीजयानन्दसूरि ३० श्रीरविप्रभसूरि ३१ श्रीयशोभद्रसूरि ३२ श्रीविमलचन्द्रसूरि ३३ श्रीज्योतनसूरि ·चित्तां शोकेन १ हप्तचित्तां हर्पण २ यक्षाविष्टां-देवताधिष्ठितां ३ उन्मादप्राप्तां वातादिना ४ उपसर्गप्राप्तां तियेङ्मनुप्या- दिना नीयमानां ५ साधिकरणां कलहयन्तीं ६, पद्भिः स्थानः वक्ष्यमाणैः निर्ग्रन्थाः-साधवो निन्थ्याः च साध्व्यः तथाविध- निर्ग्रन्धाभावे मिश्नाः सन्तः साधर्मिकं समानधर्मयुक्तं साधु इत्यर्थः, 'समायरमाणे त्ति समाद्रियमाणा:-साधर्मिक प्रति आदरं कुर्वाणाः समाचरन्तो वा उत्पाटनादिव्यवहारविषयीकुर्वन्तो, न अतिक्रामन्ति आज्ञा स्त्रीभिः सह विहार १-स्वा- ध्याया २-वस्थानादि न कार्य इत्यादिरूपां, पुष्टालम्बनत्वात् इति 'अंतोहिंतो वत्ति गृहादेः मध्याद्' वहिर्नयन्तो वाशब्दा विकल्पार्थाः, वाहिहिंतो वत्ति गृहादेः बहिस्तात् निर्वहिः-अत्यन्तवहिः वहिस्तात्तरां नयन्तः, 'उपेक्षमाणा' इति उपेक्षा द्विवि- धा-व्यापारोपेक्षा अव्यापारोपेक्षा च, तत्र व्यापारोपेक्षया तं उपेक्षमाणाः तद्विपयायां छेदनवन्धनादिकायां समयप्रसिद्ध- क्रियायां व्याप्रियमाणा इत्यर्थः, अव्यापारोपेक्षया च मृतकस्वजनादिभिः तं सक्रियमाणं उपेक्षमाणाः तत्र उदासीना इत्यर्थः, तथा 'उवासमाण'त्ति पाठान्तरेण 'भयमाण'त्ति वा रात्रिजागरणात् तदुपासनां विदधानाः, 'उवसामेमाणा'त्ति पाठान्तरे तं क्षुद्रव्यन्तराधिष्ठितं समयप्रसिद्धविधिनोपशमयन्त इति, तथा 'अणुन्नवेमाण'त्ति तत्स्वजनादीन् तत्परिठा- पनाय अनुज्ञापयन्तः, 'तुसिणीए'त्ति तूष्णींभावेन संप्रवजन्तः तत्परिष्ठापनार्थ आगमानुज्ञातत्वात् सर्व इदं आज्ञाऽतिक्र- माय न भवति इति ।” अत्र स्पष्टमेव साधूनां साध्वीभिः समं विहारो न्यपेधि ॥१॥ तथा पुनर्निषेधमाह-"जे भिक्खू आगंतागारे जाव परिआवहेसु वा एगो एगिथिए सद्धिं विहारं वा करेज सज्झायं दावा करेज असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं वा आहारेज उच्चारपासवणं वा परिहवेइ, अण्णयरं वा (अणारिअं) आणा- ·चिन्मते न पठति च” इति श्रीभावदेवसूरिकृतयतिदिनचर्यायां (८३ पत्रे)। अथ पञ्चवस्तुकसूत्रे साधुप्रतिक्रमणा- धिकारे (७७ पत्रे) आयरिय उवज्झाएँ इत्यादि गाथानिकं भणितमस्ति, तत्रापि तद्गच्छीयसामाचारी एवं प्रमाणम् ॥ अथवा 'तत्त्वं पुनः केवलिनो विदन्ति' यथाऽस्ति तथा प्रमाणं, नाऽस्माकं कोऽपि अभिनिवेशः, अस्मद्गच्छसामाचारी चेयम् , यत्साधवः, 'आयरिय उवज्झाए चि गाथानिकं न पठन्तीति ॥ ॥ इति आयरिय उवज्झाए श्रावकपठनाधिकारः ॥५॥ ननु-केपांचिद्गच्छे साम्प्रतं साधूनां साध्वीभिः समं विहारो दृश्यते,आत्मगच्छे तु तन्निपेधः, तत् कथम् ? अत्रोच्यते, सूत्रवृत्त्यादौ साधूनां स्त्रीभिः सह विहारः १ स्वाध्यायः २ अवस्थानादेः ३ निषेधात्, यदुक्तं स्थानाङ्गसूत्रे पष्ठस्थानके प्रथमोद्देशके (३५२ पत्रे), तथाहि- "छहिं ठाणेहिं निग्गंथे निग्गंथीं गिण्हमाणे वा अवलंमाणे वा नाइक्कमति, तं जहा-खित्तचित्तं १ दित्तचित्त २ जक्ता इ8 ई उम्मायपत्तं ४ उवसग्गपत्तं ५'साहिकरणं ६॥ छहिं ठाणेहिं निग्गंथा निग्गंधीओ अ साहम्मि कालगयं समायर- माणा नाइक्कमति, तंजहा-अंतोहिंतो वा वाहिं णीणेमाणा वा १ वाहिं हिंतो वा निवाहिं जीणेमाणा २ उवेहमाणा वा ३ उवा- समाणा चा ४ अणुन्नवेमाणा वा ५ तुसिणीते वा संपवयमाणा ६ ॥ तट्टीका-अनन्तरं गणधरगुणा उक्ता, गणधरकृत- मर्यादया च वर्तमानो निर्ग्रन्थो न आज्ञा अतिक्रामति इति एतत् सूत्रद्वयेनाऽऽह-तत्र प्रथम पश्चमस्थानके व्याख्यातमेव, तथापि किंचिदुच्यते गृह्णन् श्रीवादौ अवलम्बयन् , हस्तवस्खाश्चलादौ गृहीत्वा न अतिकामति आज्ञामिति गम्यते । क्षिप्त- ·चित्तां शोकेन १ दृप्तचित्तां हर्षेण २ यक्षाविष्टां देवताधिष्ठितां ३ उन्मादप्राप्तां वातादिना ४ उपसर्गप्राप्तां तियेडूमनुप्या- दिना नीयमानां ५ साधिकरणां कलयन्ती ६, पद्भिः स्थानः वक्ष्यमाणैः निर्ग्रन्थाः-साधवो निर्यन्थ्याः च साध्व्यः तथाविध- निर्ग्रन्थाभावे मिनाः सन्तः साधर्मिक-समानधर्मयुक्तं साधु इत्यर्थः, 'समायरमाणे त्ति समाद्रियमाणा:-साधर्मिक प्रति आदरं कुर्वाणाः समाचरन्तो वा उत्पाटनादिव्यवहारविषयीकुर्वन्तो, न अतिकामन्ति आज्ञा स्त्रीभिः सह विहार १-स्वा- ध्याया २-वस्थानादि न कार्य इत्यादिरूपा, पुष्टालम्बनत्वात् इति 'अंतोहिंतो वत्ति गृहादेः मध्याद् वहिर्नयन्तो वाशब्दा विकल्पार्थाः, वाहिहिंतो वत्ति गृहादेः वहिस्तात् निर्वहिः-अत्यन्तवहिः वहिस्तात्तरांनयन्तः, 'उपेक्षमाणा' इति उपेक्षा द्विवि- धा-व्यापारोपेक्षा अव्यापारोपेक्षा च, तत्र व्यापारोपेक्षया तं उपेक्षमाणाः तद्विपयायां छेदनवन्धनादिकायां समयप्रसिद्ध- क्रियायां व्याप्रियमाणा इत्यर्थः, अव्यापारोपेक्षया च मृतकस्वजनादिभिः तं सक्रियमाणं उपेक्षमाणाः तत्र उदासीना इत्यर्थः, तथा 'उवासमाण'त्ति पाठान्तरेण 'भयमाण'त्ति वा रानिजागरणात् तदुपासनां विदधानाः, 'उवसामेमाणा'त्ति पाठान्तरे तं क्षुद्रव्यन्तराधिष्ठितं समयप्रसिद्धविधिनोपशमयन्त इति, तथा 'अणुन्नवेमाण'त्ति तत्स्वजनादीन् तत्परिष्ठा- पनाय अनुज्ञापयन्तः, 'तुसिणीए'त्ति तूष्णींभावेन संपवजन्तः तत्परिठापनार्थ आगमानुज्ञातत्वात् सर्व इदं आज्ञाऽतिक- माय न भवति इति ।" अन स्पष्टमेव साधूनां साध्वीभिः समं विहारो न्यपेधि ॥१॥ तथा पुनर्निपेधमाह-"जे मिक्खू आगंतागारे जाव परिआवहेसु वा एगो एगिथिए सद्धिं विहारं वा करेज सज्झायं वा करेज असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं वा आहारेज उच्चारपासवणं वा परिहवेइ, अण्णयरं वा (अणारि) आणा- ·. चिन्मते न पठंति च" इति श्रीभावदेवसूरिकृतयतिदिनचर्यायां (८३ पत्रे )। अथ पञ्चवस्तुकसूत्रे साधुप्रतिक्रमणा- धिकारे (७७ पत्रे) 'आयरिय उवज्झाए' इत्यादि गाथात्रिकं भणितमस्ति, तत्रापि तद्गच्छीयसामाचारी एवं प्रमाणम् ॥ अथवा 'तत्त्वं पुनः केवलिनो विदन्ति' यथाऽस्ति तथा प्रमाणं, नाऽस्माकं कोऽपि अभिनिवेशः, अस्मद्गच्छसामाचारी चेयम् , यत्साधवः, 'आयरिय उवज्झाए'त्ति गाथात्रिकं न पठन्तीति ॥ ॥ इति आयरिय उवज्झाए श्रावकपठनाधिकारः॥५॥ ननु-केपांचिद्गच्छे साम्प्रतं साधूनां साध्वीभिः समं विहारो दृश्यते,आत्मगच्छे तु तन्निपेधः, तत् कथम् ? अत्रोच्यते, सूत्रवृत्त्यादौ साधूनां स्त्रीभिः सह विहारः १ स्वाध्यायः २ अवस्थानादेः ३ निषेधात्, यदुवं स्थानाङ्गसूत्रे पष्ठस्थानके प्रथमोद्देशके ( ३५२ पत्रे ), तथाहि- "छहिं ठाणेहिं निग्गंथे निग्गंथीं गिण्हमाणे वा अवलंमाणे वा नाइकमति, तं जहा-खित्तचित्तं १ दित्तचित्तं २ जक्खा इ8 ३ उम्मायपत्तं ४ उवसग्गपत्तं ५ साहिकरणं ६॥ छहिं ठाणेहिं निग्गंथा निग्गंथीओ अ साहम्मिश्र कालगयं समायर- माणा नाइकमंति, तंजहा-अंतोहिंतो वा बाहिं णीणेमाणा वा १ वाहिं हिंतो वा निवाहिं णीणेमाणा २ उवेहमाणा वा ३ उवा- समाणा वा ४ अणुन्नवेमाणा वा ५ तुसिणीते वा संपवयमाणा ६ ॥ तट्टीका-अनन्तरं गणधरगुणा उकार, गणधरकृत- मर्यादया च वर्तमानो निम्रन्थो न आज्ञा अतिक्रामति इति एतत् सूत्रद्वयेनाऽऽह-तत्र प्रथमं पञ्चमस्थानके व्याख्यातमेव, तथापि किंचिदुच्यते गृह्णन्-ग्रीवादौ अवलम्बयन, हस्तवस्त्राश्चलादौ गृहीत्वा न अतिक्रामति आज्ञामिति गम्यते । क्षिष्ठ- ·चित्तां शोकेन १ दृप्तचित्तां हर्पण २ यक्षाविष्टा देवताधिष्ठितां ३ उन्मादप्राप्तां वातादिना ४ उपसर्गप्राप्तां तिर्यङ्मनुष्या- दिना नीयमानां ५ साधिकरणां कलहयन्ती ६, पद्भिः स्थानः वक्ष्यमाणैः निर्ग्रन्थाः-साधवो निर्ग्रन्थ्याः च साध्व्यः तथाविध- निर्ग्रन्थाभावे मिश्राः सन्तः साधर्मिक-समानधर्मयुक्तं साधु इत्यर्थः, 'समायरमाणे'त्ति समाद्रियमाणा:-साधर्मिकं प्रति आदरं कुर्वाणाः समाचरन्तो वा उत्पाटनादिव्यवहारविषयीकुर्वन्तो, न अतिक्रामन्ति आज्ञा स्त्रीभिः सह विहार १-स्वा: ध्याया २-वस्थानादि न कार्य इत्यादिरूपां, पुष्टालम्बनत्वात् इति 'अंतोहिंतो वत्ति गृहादेः मध्याद् वहिर्नयन्तो वाशब्दा विकल्पार्थाः, वाहिहिंतो वत्ति गृहादेः वहिस्तात् निर्वहिः-अत्यन्तबहिः बहिस्तात्तरां नयन्तः, 'उपेक्षमाणा' इति उपेक्षा द्विवि- धा-व्यापारोपेक्षा अव्यापारोपेक्षा च, तत्र व्यापारोपेक्षया तं उपेक्षमाणाः तद्विपयायां छेदनवन्धनादिकायां समयप्रसिद्ध- क्रियायां व्याप्रियमाणा इत्यर्थः, अव्यापारोपेक्षया च मृतकस्वजनादिभिः तं सक्रियमाणं उपेक्षमाणाः तत्र उदासीना इत्यर्थः, तथा 'उवासमाण'त्ति पाठान्तरेण 'भयमाण'त्ति वा रात्रिजागरणात् तदुपासनां विदधानाः, 'उवसामेमाणा'त्ति पाठान्तरे तं क्षुद्रव्यन्तराधिष्ठितं समयप्रसिद्धविधिनोपशमयन्त इति, तथा 'अणुन्नवेमाण'त्ति तत्स्वजनादीन् तत्परिष्ठा- पनाय अनुज्ञापयन्तः, 'तुसिणीए'त्ति तूष्णींभावेन संप्रव्रजन्तः तत्परिठापनार्थ आगमानुज्ञातत्वात् सर्व इदं आज्ञाऽतिक- माय न भवति इति ।" अत्र सष्टमेव साधूनां साध्वीभिः सम विहारो न्यपेधि ॥१॥ तथा पुनर्निपेधमाह-"जे भिक्खू आगंतागारे जाव परिआवहेसु वा एगो एगित्थिए सद्धि विहारं वा करेज सज्झायं वा करेज असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं वा आहारेज उच्चारपासवणं वा परिहवेइ, अण्णयरं वा (अणारि) आणा- ·रिअं निगुरं असमणपाउग्गं कहं कहेइ कहतं वा साहिजति तं सेवमाणे आवजइ चाउम्मासियं परिहारट्ठाणं अणुग्याइयं" इत्यादि इति श्रीनिशीथेऽष्टमोद्देशके ॥ उक्तः सप्तमः, इदानीं अष्टमः "तस्स इमो संबंधो कहितो"- "कहिया खलु आगारा, ते उ कहिं ? कतिविहा? य विन्नेया । अगंतागारादीसुं, सविगारविहारमादीया ॥१॥" सचममत्न अंतसुत्ते(इ)त्थी पुरिसागारा कहिता, ते कहिं हवेज ? अगंतागारादिसु, ते आगंतागारादी इहं समति कतिविहा गाने अगारा निण्णेया ? इह अपुवरूवियाणि- व्याख्या-एगो साहू एगाए इथिआए सद्धिं समाणं गामाओ गामंतरं विहारो अहवा गयागयं चंकमणं सम्झायं करेइ, असणादि वा आहारेति उच्चारं पासवणं वा परिठवेइ, एगो एगत्थिआए सद्धिं विहारभूमि गच्छति, अणारिमा कामकहा' निरन्तर वा अप्पियं कह कहेति, काम निहुरकहाओ एता चेव असमणपाउग्गा, अथवा देसभत्तकहादी जा संजमोक्का- रिका ण भवति, सा सवा असमणपाउग्गा ॥ "आगंतगारे आरामागारे कुलावसत्थे। पुरिसिथिएगऽणेगे चउक्कभयणा, दुयक्खेऽवि ॥२॥" एगो एगित्थिए सर्वि, एगो अणेगित्यीए सद्धिं, अणेगा एगिथिए सद्धिं, अणेगा अणेगिथिए सद्धिं, जा कामकहा सा उ होइ अणारिया तत्य लोइया णरवाहणदधिकथा लोगुत्तरिया तरंगवती मलयवती मगधसेणादी, चउत्तरिया निझुरभलीकहणं भागवयदोसखामणया॥२॥ "अवि मायरं पि सद्धिं, कहावि एगाणियस्स पडिसिद्धा । किं पुण? अगारिगादी, तरुणित्यीणं सहगयस्स ॥४॥"

·"अण्णावि अप्पसत्थासु थीसु कहा किमु अणारिय असन्म चंकमणपाणभोअणे उचारेसु तु सविसमा माइभगिणिमादीहिं अगमित्थीहिं सद्धिं एगागिअस्स धम्मकहावि कार्ड ण वट्टइ, किं पुण अण्णाहिँ ताणत्याह सा. "भयणपयाण चउण्हं, अण्णयजुत्ते अ संजए संते । जे भिक्खू विहरेजा, अहया करेज सज्झाय ॥६॥" भयणपया चउभगो पुव्युत्तो। असणादि वा आहारे उच्चारे उच्चारिं च आचरिजाहि निहुरमसा(ह) जहुत्तं । अन्नयरं कहं जो कहेइ, सोमा अणवत्थं, मिछत्तविराहणं तहा दुविह, पावति जम्हा तेणं एए पया विवज्बेजा। दिवे संका भोगादि जम्हा एए दोसाता नापति विहाराइ कार्ड, कारणे पुण करेज्जावि ॥ ९॥ वितियपदमणप्पज्झे, गेलण्णुवसग्गरोहगिदाणे । संभमभयवासामु य, खंति खमादीण निक्खमणे ॥ १॥ दारगाहा-अण्णच अण्णप्पझो सो सयाणि पिहारादीणि फरेवा, इआणि गेला उद्देसंमि चउत्थे गेलण्णे जो विही समक्खाओ सो चेव य वितिअपए गिलण्णे अट्ठसमुदसे ॥ १० ॥ कंठा । इयाण उपसोगेत्ति तत्थिमं उदाहरणं-कुलवंसमि पहीणे, ससगभसगेहिं होइ आहरणं । सुकुमालिअपयजा, सपचयापार फासेणे ॥ ११॥ इत्यादि निशीधभाष्यचूयौं अष्टमोद्देशके-फिंच यत्र संयत्यो भवन्ति तत्र क्षेत्रे अपि गनास्थान साधूनां आस्तां विहारादि ॥ २॥ तथा चोक बृहत्कल्पसूत्रभाष्यवृत्तिः द्वितीयसण्डे-से गामंसि या जाप राय, हाणीसि वा एगगवडाए एगदुवाराए एगनिक्खमणपवेसाए नो कप्पइ निग्गंधाण य निग्गयीण य एगराइ यत्यए" || अथाऽत्य सूत्रस्य का सम्बन्धः ? इत्याह-गामनगराइएसु तेसु अ खेत्तेसु कत्य यसिंगपं ? जत्य न पगंति समीर- ·म्भासे निग्गमपहे वा, ग्रामनगरादिषु तेषु पूर्वसूत्रोकेषु क्षेत्रेषु कुत्र वस्तव्यं इति चिन्तायां अनेन सूत्रण यत्र "अभ्यासे” प्रतिश्रयासन्ने “निर्गमपथे वा" निर्गमनद्वारे श्रमण्यो न वसति भवन्ति तत्र वस्तव्यं इति ।+++ "जहा तस्स रायपुत्तस्स वेजेहिं अंबगा अपस्थित्ति काउं पडिसिद्धा, तहा भगवयाऽवि साहूणं अभपडिसेवा इह परत्यय अपस्थिति काउं पडिसिद्धा, तप्परिहरणे वा ओअ इत्थीपसुपंडगसंसत्ताए वसहीए संजयखेत्ते अ ण ठायवं ॥" एता- वता साधुभिः साध्वीभिः समं न विहर्त्तव्यम् , यत्र च साधवः साध्वीः प्रतिक्षेत्रान्तरं नयन्ति, तत्राऽपि अमी एव न- यन्ति, नाऽन्ये । यदुक्तं, पश्चाना-आचार्योपाध्यायप्रवर्तकस्थविरगणावच्छेदकानां एकतरः संयतीः नयति, ताश्च स्त्रीसा- र्थेन समं संविग्नेन परिणतवयसा नेतव्या । इति बृहत्कल्पभाष्ये चतुर्थोद्देशके ॥ ३ ॥ गणधरस्य एव साध्वीनां क्षेत्रान्तरनयने अधिकारः, तत्प्रकारश्च निशीथभाष्यचूणौ अष्टमोद्देशके जीतकल्पे च प्रोत:-"जया खेत्ताओ खेत्तं संजतीओ संचारिजंति तदा निन्भए निरावाहे साहू पुरओ ठिआ, ताओ मग्गओ पट्ठिआ आगच्छंति, भयाइ कारणे पुण साधूनां पुरओ मग्गओसंजतीतो संचारिजति, तया निव्भए निराधाहे साहू पुरओ ठिआताओयमग्गओ पट्ठिा आगच्छति, भयाइकारणे पुण साधूणं पुरओ मग्गओ पक्खापक्खियं वा समंतओ वा ठिआगच्छंति, "णिपञ्चगाहा"संजतीणं संबंधिणोजे संजया तेहिं सहिओगणधरो अप्पवितिओ अप्पतितिओ वा निपचवाए णेति सपच्चवाए सत्येण समं णेति, जो वा संजओ सहरसजोधाती सत्थे वा कयकरणो तेण सहिओ णेति, "उभयवा० गाहा" एगे आयरिआभणंति पुरओ वि ठिआ संयतीतो गच्छंति, किं कारणम् ? आह, काइअसण्णाणिवेवसंजयं मा वइणीए लहिति सोववइणि तम्हा पुरओ गच्छंतु तं ण ·जुज्जति कम्हा ? तासिं अविणओ भण्णति 'लोगविरुद्धं च तम्हा उभयं जयणाए कारेजा, का जयणा ? जत्थ एगा काइ- असणं वोसिरति, तत्थ सवेपि चिट्ठति, ततो ( संजइओ) वि चिट्ठते दटुं मग्गतो चेव चिट्ठति, ताओ वि पिट्ठओ सरी- रचिंतं करेंति एवं दोसा न भवंति" इत्यादि। साध्वीनां क्षेत्रान्तरनेता गणधरश्च ईदृग् इष्यते- "पिअधम्मे दढधम्मे, संविग्गेऽवजओअतेजस्सी । संगहुवग्गह कुसलो, सुत्तत्थविऊ गणाहिवई ॥१॥" व्याख्या-"पिअधम्मो०" प्रिय इष्टो धर्मः श्रुतचारित्ररूपो यस्य स प्रियधर्मः, यस्तु तस्मिन् एव धर्मे दृढो द्रव्यक्षेत्रा- द्यापदुदयेऽपि निश्चलः स दृढधर्मो राजदन्तादिवत् दृढशब्दस्य पूर्वनिपातः, संविग्नो द्विधा-द्रव्यतो भावतश्च, तत्र द्रव्यतो मृगः सदैव वस्तमानसत्वात् , भावतो यः संसारभयोद्विग्नः पूर्वरात्रापररात्रकाले संप्रेक्षते-'किं मया कृतं?, किंवा कर्तव्य- शेपं?, किं वा शक्यमपि तपःकर्मादिकं किं अहं न करोमि ?” इत्यादि, “वजित्ति” अकारप्रश्लेपाद् अवयं-पापं, सूचनात् सूत्र इति कृत्वा तद्भीरुः अवद्यमीरुः, ओजः तेजश्च उभयमपि वक्ष्यमाणलक्षणं तद् विद्यते यस्य स ओजस्वी तेजस्वी चेति, 'संग्रहो' द्रव्यतो वस्त्रादिभिः भावतः सूत्रार्थाभ्यां, 'उपग्रहों' द्रव्यत औषधादिभिः, भावतो ज्ञानादिभिः, एतयोः संयति- विषययोः संग्रहोपग्रहयोः कुशलः, तथा 'सूत्रार्थविद्' गीतार्थः, एप एवंविधो गणधराधिपतिः आर्यिकाणां गणधरः स्थाप- नीयः। अथ ओजस्वी इति व्याचष्टे- ·'जे भिक्खू सगणच्चिआए परगणच्चियाए निग्गंथीए समं गामाणुगाम दूइजमाणे पुरओ गच्छमाणे पिट्ठओ रीअमाणे ओहयमणसंकप्पे चिंतासोगसागरं संपविट्ठो करयलपल्हत्यमुहे अट्टल्झाणोवगए विहारं करेइ जाव करेंतं वा साइजति जाव त सेवमाणे आवजति चाउम्मासिस परिहारहाणं' अणुग्घइयं" इति ।। ६ ॥ अनेदं तात्पर्यम्-श्रीस्थानाङ्गवृत्त्यभिपायेण साधूनां स्त्रीभिः समं विहारो निपिद्धा, तथा निशीथभाष्याभिप्रायेण साधूनां स्त्रीभिः समं चतुर्भजयाऽपि विहारो न्यपेधि, करणे तु वहवो दोपाः प्रतिपादिताः, ग्लानादिनिमित्ते ताभिः समं विहारविधिः उक्तः, स तु कारणिका, अपवादपदं उत्सर्गपदे स्थाप्यमानं तु उत्सूत्राय भवतीति । तथा श्रीबृहत्कल्पभाष्यवचनप्रामा- ण्यात्तु-श्रीआचार्योपाध्यायप्रवर्तकस्थविरगणावच्छेदकानां बहुश्रुतानां परिणतवयस्कानां संविग्नानां अन्यतरः कोऽपि स्त्रीस- म्वन्धिसार्थयोगेन साध्वी क्षेत्रान्तरे नयति, तत्रापि आचार्यैः संवेगी निर्विकारो भ्रात्रादिः सहस्रयोधिशस्त्रकलाकुशलो द्विस्त्रिसाधुसमन्वितो विलोक्यते नाऽन्यः, एतादृशः पूर्वोक्तनिशीथभाष्यवृहत्कल्पविधिना साध्वी क्षेत्रान्तरे प्रापयति न याह. शः तादृशः, अतोऽत्र इदं आकूतम्-सामान्यसाधूनां तुसाध्वीनां क्षेत्रान्तरे प्रापणं निषिद्धं, आचार्यादिपञ्चकं प्रापयति तत्र तु कारण उकं, तथा पुनः साध्वीभिः समं विहारनिषेधसूत्रं तु स्पष्टमेव पूर्व उपदिष्टमस्ति, तथा लोकविरुद्धश्वायम्-ताभिः समं विहारः ये केऽपि पश्यन्ति तेऽपि निन्दन्ति-अहो ब्रह्मचर्यधारिणोऽमी योगियोगिनीवत् ये वनिताभिः विरहिता दिनमपि स्थातुं न शक्नुवन्ति । अपरं च तेषामपि मध्ये केचिद्भुक्तभोगाः, केचिदभुक्तभोगाः, केचिद्युवानः, ततस्तेषां ता दृष्ट्वा कथं चेतोवृत्तौ कलाकेलिकेलयो जलधिजलवेला इव प्रसरन्त्यो वारयन्ते, तदनिवारणेन कदाचित्कथंचित् ·शीलवतभङ्गे द्वयोरपि वोधिवीजनाशः स्यात् । यदुक्तम्-"चेइयदबविणासे, १ रिसिघाए पवयणस्स उड्डाहे । संजइ च उत्थभंगे, मूलग्गीवोहिलाभस्स ॥१॥” इत्यादि, न च सर्वेऽपि साम्प्रतीकाः साधवः श्रीस्थूलभद्रस्वामिसधर्माणः सन्ति, तत्समयेऽपि तत्समतां न केऽपि सिंहगुहावासितत्सतीर्थ्यसाधुप्रमुखा लेभिरे, ततः सम्प्रति तथाविधाः कथं भवेयुः ?, तत- स्तासां सङ्गतिः एव असङ्गता ओतोः इवाऽऽखूनाम् । यदुक्तं श्रीउत्तराध्ययनसूत्रे ३२ अध्ययने ( ६२५ पत्रे) "जहा विरालावसहस्स मूले, न मूसगाणं वसही पसत्था । एमेव इत्थीनिलयस्स मज्झे, न वंभयारिस्स खमो निवासो" ॥ १३ ॥ इत्यादि ॥७॥ तत आधुनिकसाधुभिः साध्वीभिः समं विशेषतो विहारो न कार्यः, जिनाज्ञाभङ्गात् । तत्प्रसङ्गेन महाननकोटिप्रादुर्भावाच्च । ननु-तपागच्छे साम्प्रतं किमिति साध्वीभिः समं साधवो विहारं कुर्वन्ति ? उच्यते-सिद्धान्तादिपु निष्कारणं प्रकटं निषेधे अपि, तपागच्छीयश्रीविजयचन्द्रसूरिणा एकादशनवीनाऽऽचरणासु साध्वीभिः समं साधूनां विहारस्य स्थापि- तत्वात्, यदुक्कं तपागच्छीयप्रवन्धे, तथाहि- "श्रीजगच्चन्द्रसूरिणा वीजापुरे सं० १२८५ 'तपा' इति नाम लब्धं द्वादशवर्षाचामलकरणेन, तच्छिष्यो श्रीदेवेन्द्र- सूरि १ श्रीविजयचन्द्रसूरी २ तत्र प्रथमो देवेन्द्रसूरिः तत्पट्टे स्थापितः, द्वितीयस्तु आचार्यत्वेन गच्छपवर्तकः तदनु॥ श्रीदेवेन्द्रसूरौ मालवकं गते, गूर्जरधरित्र्यां विजयचन्द्रसूरिणा सर्वगच्छावर्जनार्थ निर्विकृतिकप्रत्याख्याने निर्विकृतिकग्रह- णम् १, साधुभिः समं साध्वीविहारस्थापनं २, तत्कालीनोष्णोदकग्रहणं ३, साधुसाध्वीनां वस्त्रपोटिकाप्रदानम् ४, हरितफल- ·सशब्दद्वितीयव्याख्याने, वहुदिवससम्भृतगोधूममण्डकं व्याख्यातं, ततः पर्युषितद्विदलंपर्युपितगोधूममण्डकयोः द्वयो- रपि ग्रहणं स्वयं अङ्गीकरणेन भगवता साधूनामपि अनुज्ञातम् । एवमाचारागचूणीं अपि, तथाहि-सुचिते णाम कुसणि तं असूचितं भक्त, सीतपिंडो-वासी ततकूरो पुराणकुम्मासो वि पन्जुसिअकुम्मासो अदु वफसं पुलागं या उद्धे पिंडे अठद्धए दविए, एकतो पुराणधण्णवक्कसं पुराणसतुगा च पुराणगोरसो वा पुराणगोधूममण्डको वा, पुलागं णाम अवयवो निप्फा. वादि, लद्धेवि पजत्ते, दविओ नाम न रागं गच्छति" इत्यादि, अनाऽपि पर्युपितद्विदलगोधूमयोः ग्रहणं व्याख्यातं ॥२॥ न च वाच्यं, श्रीमहावीरदेवस्य लोकातीतमार्गत्वात् भवतु नाम पर्युपितद्विदलादिग्रहणं, परं विधिवादेन साधुमिः अपि कुत्राऽपि तद्हणं व्यधायि ? उच्यते-श्रीऔपपातिकप्रथमोपाङ्गे (३९ पत्रे ) वाह्यतपोऽधिकारे श्रीमहावीरशिष्यसाधुभिः तम्रहणं कृतं, तथाहि- 'तेणं कालेणं इत्यादि, तावत्, अन्नगिलायए' ततश्च-"अरसाहारे विरसाहारे अंताहारे पंताहारे लुहाहारे सेतं रस परिच्चाए' इत्यादि ॥" व्याख्या-'अन्नगिलायत्ति अन्नं-भोजनं विना ग्लायति, अन्नग्लायकः, स च अमिग्रहविशेषात् प्रातरेव दोपात् न "अर- साहारे ति भुगिति इत्यादि, "अरसो' हिंग्वादिभिः असंस्कृतः आहारो यस्य स तथा, "विरसाहारे"त्ति विगतरसः पुरा: णधान्यौदनादिः "अंताहारे"त्ति, अन्ते भवं अन्त्य-जघन्यधान्यं वल्लादि “पंताहारे"त्ति, प्रकर्षेण अन्त्यं वल्लायेव भुक्तावशेष पर्युषितं वा 'लूहाहारेत्ति रूक्ष-रुक्षस्वभाव', इत्यादि, अत्रापि पंताहारव्याख्याने पर्युषितवल्लादिग्रहणं साधूनामपि अनुज्ञात- .

·मेव ॥३॥ एवं सूत्रकृताङ्गेऽपि क्रियास्थानकाधिकारे साधुवर्णके (३३३ पत्रे), तथाहि-"अदुत्तरं च णं उक्खित्तचरगाxxअत- चरगा पंतचरगा x x अंताहारा पंताहारा अरसाहारा विरसाहारा लूहाहारा तुच्छाहारा अंतजीवी पंतजीवी" इत्यादि ॥४॥ तथा स्थानाङ्गेऽपि पञ्चमस्थानके प्रथमोद्देशके साधूनां अभिग्रहाधिकारे (२९६ पत्रे ), तथाहि- "पंच ठाणाई समणाणं जाव अब्भणुन्नायाई भवंति, तं जहा उक्खित्तचरते निक्खित्तचरते अंतचरते पंतचरते लूहच- रते" व्याख्या-इतश्च साधुधर्मभेदस्य वाह्यतपोविशेपस्य वृत्तिसंक्षेपाभिधानस्य भेदाः 'उक्खित्तचरए' इत्यादिना अभिधीयन्ते, तत्र उत्क्षिप्तं स्वप्रयोजनाय पाकभाजनात् उद्धृतं तदर्थ अभिग्रहविशेषात् चरति-तद्गवेपणाय गच्छति इति उत्क्षिप्तचरकः १, एवं सर्वत्र, नवरं निक्षिप्त अनुद्धृतं २, अन्ते भवं आन्तं भुक्तावशेष वल्लादि ३, प्रकृष्टं आन्तं प्रान्तं तदेव पर्युपितं ४, रूक्ष-निःस्नेहं इति ५, इह च भावप्रत्ययप्रधानत्वेन उत्क्षिप्तचरकत्वं इत्यादि द्रष्टव्यं, एवं उत्तरत्राऽपि भावप्रधानता दृश्या, इह च आद्यौ भावाभिग्रहौ इतरे द्रव्याभिग्रहाः, अत्राऽपि प्रान्तशब्देन पर्युपितवल्लादि व्याख्यातम् ॥५॥ पुनरपि श्रीस्थानाङ्गे चतुर्थस्थानके द्वितीयोदेशके (२१९ पत्रे ); तथाहि- "चउविहे आहारे पन्नत्ते तंजहा-उवक्खरसंपन्ने १, उवक्खडसंपन्ने २, सभावसंपन्ने ३, परिजुसियसंपन्ने ४" व्याख्या- उपस्क्रियते अनेन इति उपस्करो हिग्वादिः, तेन संपन्नो युक्तः उपस्करसंपन्नः तथा उपस्करणं उपस्कृतं पाक इत्यर्थः, तेन |संपन्न ओदनमण्डकादिः उपस्कृतसंपन्नः पाठान्तरेण नो उपस्करसंपन्नो-हिड्वादिभिः असंस्कृत ओदनादिः, स्वभावेन- पाकं विना संपन्नः-सिद्धो द्राक्षादिः स्वभावसंपन्नः, 'परिजुसिय'त्ति पर्युषितं रात्रिपरिवसनं तेन संपन्नः पर्युपितसंपन्नः ·सशब्दद्वितीयव्याख्याने, बहुदिवससम्भृतगोधूममण्डकं व्याख्यातं, ततः पर्युपितद्विदलपयुपितगोधूममण्डकयोः सुयो. रपि ग्रहणं स्वयं अङ्गीकरणेन भगवता साधूनामपि अनुज्ञातम् । एवमाचाराद्गचूणीं अपि, तथाहि-'मुचिते णाम कुमणि तं असूचितं भक्तं, सीतपिंडो-वासी ततकूरो पुराणकुम्मासो वि पजुसिअकुम्मासो अदु वफसं पुलागं वा लद्धे पिंडे मउद्धए दविए, एकतो पुराणधण्णवक्कसं पुराणसतुगा च पुराणगोरसो वा पुराणगोधूममण्डको या, पुलागं णाम अवययो निष्फा• वादि, लद्धेवि पजत्ते, दविओ नाम न रागं गच्छति" इत्यादि, अत्राऽपि पर्युपितद्विदलगोधूमयोः ग्रहणं व्याख्यातं ॥२॥ न च वाच्यं, श्रीमहावीरदेवस्य लोकातीतमार्गत्वात् भवतु नाम पर्युपितद्विदलादिग्रहणं, परं विधिवादेन साधुमिः अपि कुत्राऽपि तद्हणं व्यधायि ? उच्यते-श्रीऔपपातिकप्रथमोपाङ्गे (३९ पत्रे ) वाह्यतपोऽधिकारे श्रीमहावीरशिष्यसाधुभिः तद्रहणं कृतं, तथाहि- 'तेणं कालेणे इत्यादि, तावत्, अन्नगिलायए' ततश्च-"अरसाहारे विरसाहारे अंताहारे पंताहारे लुहाहारे सेतं रस परिच्चाए' इत्यादि ॥" व्याख्या-'अन्नगिलाय'त्ति अन्नं-भोजनं विना ग्लायति, अन्नग्लायकः, स च अमिग्रहविशेषात् प्रातरेव दीपाद न "अर- साहारे"ति भुगिति इत्यादि, "अरसो" हिंग्वादिभिः असंस्कृतः आहारो यस्य स तथा, "विरसाहारे"त्ति विगतरसः पुरा: णधान्यौदनादिः "अंताहारे"त्ति, अन्ते भवं अन्त्य-जघन्यधान्यं वल्लादि "पंताहारे"त्ति, प्रकण अन्त्यं वल्लायेव भुकावशेष पर्यषितं वा 'लहाहारेत्ति रूक्षं-रूक्षस्वभाव', इत्यादि, अत्रापि पंताहारव्याख्याने पर्युषितवल्लादिग्रहणं साधूनामपि अनुज्ञात- ·मेव ॥३॥ एवं सूत्रकृताङ्गेऽपि क्रियास्थानकाधिकारे साधुवर्णके (३३३ पने), तथाहि-"अदुत्तरं च णं उक्खित्तचरगाx xअत- चरगा पंतचरगा x x अंताहारा पंताहारा अरसाहारा विरसाहारा लूहाहारा तुच्छाहारा अंतजीवी पंतजीवी" इत्यादि ॥४॥ तथा स्थानाङ्गेऽपि पञ्चमस्थानके प्रथमोद्देशके साधूनां अभिग्रहाधिकारे (२९६ पत्रे ), तथाहि- "पंच ठाणाई समणाणं जाव अन्भणुन्नायाई भवंति, तं जहा उक्खित्तचरते निक्खित्तचरते अंतचरते पंतचरते लूहच- रते" व्याख्या-इतश्च साधुधर्मभेदस्य वाह्यतपोविशेपस्य वृत्तिसंक्षेपाभिधानस्य भेदाः 'उक्खित्तचरए' इत्यादिना अभिधीयन्ते, तत्र उत्क्षिप्तं स्वप्रयोजनाय पाकभाजनात् उद्धृतं तदर्थ अभिग्रहविशेषात् चरति-तगवेपणाय गच्छति इति उत्क्षिप्तचरकः १, एवं सर्वत्र, नवरं निक्षिप्त अनुद्धृतं २, अन्ते भवं आन्तं भुक्तावशेपं वल्लादि ३, प्रकृष्टं आन्तं प्रान्तं तदेव पयुपितं ४, रूक्ष-निःस्नेहं इति ५, इह च भावप्रत्ययप्रधानत्वेन उत्क्षिप्तचरकत्वं इत्यादि द्रष्टव्यं, एवं उत्तरत्राऽपि भावप्रधानता दृश्या, इह च आद्यौ भावाभिग्रही इतरे द्रव्याभिग्रहाः, अत्राऽपि प्रान्तशब्देन पर्युपितवल्लादि व्याख्यातम् ॥ ५ ॥ पुनरपि श्रीस्थानाङ्गे चतुर्थस्थानके द्वितीयोद्देशके (२१९ पत्रे ); तथाहि- "चउविहे आहारे पन्नते तंजहा-उवक्खरसंपन्ने १, उवक्खडसंपन्ने २, सभावसंपन्ने ३, परिजुसियसंपन्ने ४" व्याख्या- उपस्क्रियते अनेन इति उपस्करो हिङ्ग्यादिः, तेन संपन्नो युक्तः उपस्करसंपन्नः तथा उपस्करणं उपस्कृत-पाक इत्यर्थः, तेन संपन्न ओदनमण्डकादिः उपस्कृतसंपन्नः पाठान्तरेण नो उपस्करसंपन्नो-हिङ्ग्वादिभिः असंस्कृत ओदनादिः, स्वभावेन- पाकं विना संपन्नः-सिद्धो द्राक्षादिः स्वभावसंपन्नः, 'परिजुसिय'त्ति पर्युपितं-रात्रिपरिवसनं तेन संपन्नः पर्युपितसंपन्नः ·इडरिकादिः, यतः ताः पर्युपितकलनीकृताः अम्लरसाः भवन्ति, आरनालस्थितात्रफलादिः या इति, अत्राऽपि पितशब्दस्य तथैव अर्थव्याख्यानात् ॥ ६॥ एवं ओघनियुक्तिसूत्रवृत्त्योः अपि ( ६७ पत्रे ), तथाहि- "खितं तिहा करेत्ता, दोसीणे नीणिअंमि अ वयंति । अन्नो लद्धो बहुओ, थोवं दे मा य रूसेज्ञा ॥१४५॥ अहम ण दोसीणं चिय, जायामो देहि दहि घयं खीरं। खीरे घयगुडपेजा, थोवं थोवं च सपत्य ।।१४६॥" व्याख्या-क्षेत्र विधा कृल्या त्रिभिः भागः विभज्य एको विभागः प्रत्युपसि एव हिण्ड्यते, अपरो मध्याह्ने हिण्ड्यते, अपरो (अन्त्यो) अपराहे, एवं ते भिक्षा अटन्ति, 'दोसीणे नीणियमि उ वयंति' 'दोसीगे' पर्युपिते आहारे निस्सारिते सति वदन्ति-'अण्णो लद्धो बहुओ' अन्य आहारो लब्धः प्रचुरः ततश्च 'थोवं देत्ति स्तोकं ददस्व-स्वल्पं प्रयच्छ, 'मा य रूसेजत्ति मा वा रोपं ग्रहीष्यसि अनादरजनितम्, एतच्चाऽसौ परीक्षार्थ करोति, किं अयं लोको दानशीलो न वा इति, अत्राऽपि 'दोसीण पदव्याख्याने पर्यु- पिताहारग्रहणं अनुमतं ॥७॥ पुनरपि ओघनियुक्ति तत्र वृत्तिपाठः पर्युपितद्विदला-ऽऽहारग्रहणसंसूचकः (१८७ पत्रे) तयाहि- "अंततं भोक्खामि-त्ति वेसए भुंजए य तह चेव । एस ससारणिविट्ठो, ससारओ उढिओ साहू ॥ ५७१॥" व्याख्या- इदानी ससारः कदाचिद् भोजनार्थ उपविशन् भवति कदाचिद् उपविष्टः कदाचिद् उत्थितः, एतत् प्रदर्शनाय आई- 'अंत' अन्त्य-अत्यवरं वल्लचणकादि तदपि अन्त्यं पर्युषितं चणकादि अन्त्यं अपि अन्त्यं अन्त्यान्त्यं भक्षयिष्यामि इति, एवंविधेन परिणामेन उपविष्टो मण्डल्यां भुते यः तथैव एष साधुः शुभपरिणामत्वात् ससार उपविष्टः ससार उत्थितः तस्य शुभपरिणामस्य अप्रतिपतित्तत्वात् , एवमेव भङ्गत्रितयं योजनीयं, तत्र प्रथमो भङ्गः ससारो निविट्ठो ससारो उडिओ १

·ससारो निविट्ठो असारो उढिओ विइओ भंगो२ असारो निविट्ठो ससारो उडिओ तइओ भंगो ३ असारो निविट्ठो असारो
उद्विओ एस चउत्थो भंगो ४ सारश्चान्त्र ज्ञानादिर, आदिग्रहणाद् दर्शनं चारित्रं चेति तेन ज्ञानादिना सहितो यः साधुः
स ससारो भण्यते इत्यादि ॥८॥
एवं प्रश्नव्याकरणे प्रथमसंवरद्वारे (१०० पत्रे) "अंतचरपहि" इत्यादि-व्याख्या-अन्त बालचणकादि, प्रान्तं-
तदेव भुक्तावशेष पर्युपितं वा ॥९॥
ननु-यथा विधिवादेन पर्युपितद्विदलादिकग्रहणं दृश्यते तथा चरितानुवादेनाऽपि काऽपि अस्ति? उच्यते-अस्तीति,
श्रीभगवतीसूत्रे नवमशतके त्रयस्त्रिंशत्तमोद्देशके (४८४ पत्रे ), तथाहि-जमालिना पर्युषितद्विदलवालचणकादिग्रहणात्
तथाहि-"तते णं तस्स जमालिस्स अणगारस्स तेहिं अरसेहि" इत्यादि । “अरसेहि अ"त्ति हिड्न्यादिभिः संस्कृतत्वात्
अविद्यमानरसैः, 'विरसेहि यत्ति-पुराणत्वात् विगतरसैः, 'अंतेहि यत्ति अरसतया सर्वधान्यान्तपर्तिभिः पहचणकादिभिः,
'पंतेहित्ति तैरेव भुक्तावशेषत्वेन पर्युषितत्वेन वा प्रकर्षण अन्तर्वर्तित्वात् प्रान्तः, ॥१०॥ तथैव ज्ञाताधर्मकथायां पय.
माध्ययने (१११ पत्रे) सेलकाचार्यैरपि शैविल्यावस्थायाः प्रागपि तब्रहणात् तथाहि-"तते णं तस्स सेलगरस रायरि-
सिस्स तेहिं अंतेहि य पंतेहि य तुच्छेहि य” इत्यादि-व्याख्या-'अंतेहि यत्ति इत्यादि अन्तैःयाणकादिभिः,
प्रान्तैः-तैरेव मुक्तावशेषैः पर्युपितैः वा इत्यादि ॥ ११ ॥

·ननु-तपागच्छीया आधुनिकाः पर्युपितवल्लचणकपूपिकादीनां ग्रहणं श्रीआचाराङ्ग-सूत्रकृताङ्ग-स्थानाङ्ग-भगवती-जा- ताधर्मकथा-औपपातिक-ओपनियुक्त्यादिसूत्रवृत्तिषु साक्षाद्भगवताऽनुज्ञातमपि निषेधयन्तो दृश्यन्ते, परं तद्गच्छीयमाक- नसूरिकृतग्रन्थेऽपि निषेधोऽस्ति न वा ? उच्यते-निपेधो दूरे तिष्ठतु, प्रत्युत तद्र्ण अनुज्ञातमस्ति, यदुकं तपागच्छीयरत- शेखरसूरिभिः पडधिकपञ्चदशशतवर्षे १५०६ कृतायां श्रीश्राद्धप्रतिक्रमणवृत्तौ विधिकौमुदीनाम्यां चतुर्मासिकाभिग्रहाधिकारे श्रावकानधिकृत्य पर्युपितद्विदलपूपिकापर्पटवटकादि-शुष्कशीततन्दुलीयकादि-पत्रशाकटुप्परकखादिरिकखर्जूरद्राक्षाखण्ड- शुण्ठ्यादीनां फुल्लिकुन्थ्वीलिकादिसंसक्तिसम्भवात् त्यागः, औपधादिविशेपकार्ये तु सम्यक् शोधनादियतनया एव तेषां ग्रहणमित्यादि, एतावता चातुर्मासिके पर्युषितद्विदलादीनां निषेधं वदता च आचार्येण शीतकालादौ तद् अप्रतिषेधात् तहणं उक्तमेव । पुनर्विधिकौमुद्यामेव तपागच्छनायक-श्रीरलशेखरसूरिणा पर्युषितपूपिकानां निषेधो न कृतः, किन्तु पर्युपितद्विदलपूपिकानिषेधः १ काकोक्तिः इयं । तथाहि- पर्युषितद्विदलपूपिकादि १ केवलजलराद्धकूरादि २ तथाऽन्यदपि सर्व कुथितान्ने पर्युपितौदनपक्वान्नादि वा अभक्ष्यत्वेन वर्जनीयमिति, तनिषेधश्च अस्माभिरपि सः क्रियते एव, को नाम कुथितान्नपर्युपितद्विदलपूपिकाः स्वीकरोति ? इति । ननु-ये च तपागच्छीयाः पर्युषितवल्लचणकमाषादिद्विदलानां पर्युपितगोधूममण्डकपूपिकादीनां च ग्रहणनिषेधं कुर्वन्ति, ते ? किं सूत्राक्षराणि दर्शयन्ति, किंवा स्वगच्छवृद्धपरम्परां वदन्ति ?, उच्यते-स्वगच्छपरम्परामेव, यदुक्कं तपागच्छाचार्य-ही- रविजयसूरिप्रसादीकृतप्रश्नोत्तरसमुच्चये नवमप्रश्ने (३९ पत्रे ), तथाहि- ·"औपपातिकसूत्रे साधुवर्णनाधिकारे 'पंताहारे' इत्यस्य वृत्ती पर्युपितं वल्लचणकादीनि इति व्याख्यातमस्ति, तथा च पर्युपितपूपिकाभक्षणादराणां खाद्यादीनां तद्विपये दोपोट्टनं कथं युक्तिमत् ? इति प्रश्नः, तत्रोत्तरं तत्र-"निप्पावचणकमाई अंत पंतं घ होइ वावन्ने” इति वृहत्कल्पभाप्ये जिनकल्पिकाधिकारे, एतद्वृत्ती च 'चावन्न'शब्देन विनष्टमिति व्याख्या- तमस्ति, तत्त्वं तु तत्त्वविद्वेद्यम्, आत्मनां तु पर्युपिताग्रहणेऽविच्छिन्नवृद्धपरम्पराराधनं संसक्तिसावे तद्दोपवर्जनं च गुणाय एव इति बोध्यं ॥९॥” इत्याद्यक्षरैः श्रीहीरविजयसूरिभिरपि स्वगच्छीयसर्वगीतार्थसम्मततया वृद्धपरम्परैव प्रमाणीकृता नाऊ- न्यत् किमपि, तथा पुनस्तपागच्छीय-श्रीमुनिसुन्दरसूरिकृतपडावश्यकवालाववोधेऽपि "मजे महुम्मि मंसम्मि नवणीयम्मि" इत्यादि गाथायां अभक्ष्यव्याख्यानाधिकारे चलितरसशब्देन कुथितानमेव व्याख्यातं, न पर्युषितान्नं । तथा च तत्पाठः- "चलितरस जे कुहिउअन्न १ चउवीस पहुररओ ओदनादिक २ सोलपहुर उपरुं दही ३" इत्यादि । पुनरप्याह कश्चित्-ननु-रात्रिरक्षितं प्रातल्लचणकमापादिद्विदलं गोधूममण्डकं च विनश्यति, ततश्चलितरसत्वेन अभ- श्यं भवेत्, कथंकारं सुविहितसाधुभिः गृह्यते ? उच्यते-सत्यं, अनाऽयं परमार्थः, यदा यच्चलितरसं ज्ञायते तदा तन्न ग्राह्य- मेव, तत्राऽपि अयं निश्चयो नाऽस्ति, यद् रात्रिरक्षितं प्रातल्लचणकादि गोधूममण्डकादि विनश्यते एव, तद्दिनसत्कं नेति, उभयथापि विरोधदर्शनात् कथं कदाचिच्छीतकालादौ रात्रिरक्षितमपि न विनश्यति ? कदाचित्तु उष्णकालादौ तद्दिन- सत्कवहादि गोधूममण्डकादि तत्कालमपि कस्यापि संयोगे विनश्यत् दृश्यते । तत आत्मनां गच्छे एपा सिद्धान्ताद्यक्ष- ·ननु-तपागच्छीया आधुनिकाः पर्युपितवल्लचणकपूपिकादीनां ग्रहणं श्रीआचाराग-सूत्रकृताङ्ग-स्थानाङ्ग-भगवती-ज्ञा- ताधर्मकथा-औपपातिक-ओघनिर्युक्त्यादिसूत्रवृत्तिपु साक्षाद्भगवताऽनुज्ञातमपि निषेधयन्तो दृश्यन्ते, परं तद्गच्छीयप्राक- नसूरिकृतग्रन्थेऽपि निषेधोऽस्ति न वा ? उच्यते-निषेधो दूरे तिष्ठतु, प्रत्युत तग्रहणं अनुज्ञातमस्ति, यदुक्तं तपागच्छीयरल- शेखरसूरिभिः पडधिकपञ्चदशशतवर्षे १५०६ कृतायां श्रीश्राद्धप्रतिक्रमणवृत्तौ विधिकौमुदीनान्यां चतुर्मासिकाभिग्रहाधिकारे श्रावकानधिकृत्य पर्युपितद्विदलपूपिकापर्पटवटकादि-शुष्कशीततन्दुलीयकादि-पत्रशाकटुप्परकखादिरिकखजूरद्राक्षाखण्ड- शुण्ठ्यादीनां फुल्लिकुन्थ्वीलिकादिसंसक्तिसम्भवात् त्यागः, औषधादिविशेषकार्ये तु सम्यक् शोधनादियतनया एव तेषां ग्रहणमित्यादि, एतावता चातुर्मासिके पर्युपितद्विदलादीनां निषेधं वदता च आचार्येण शीतकालादौ तद् अप्रतिपेधात् तद्रहणं उकमेव । पुनर्विधिकौमुद्यामेव तपागच्छनायक-श्रीरत्नशेखरसूरिणा पर्युषितपूपिकानां निषेधो न कृतः, किन्तु पयुपितद्विदलपूपिकानिपेधः? काकोक्तिः इयं । तथाहि- पर्युपितद्विदलपूपिकादि १ केवलजलराद्धकूरादि २ तथाऽन्यदपि सर्व कुथितान्नं पर्युपितौदनपक्वान्नादि वा अभक्ष्यत्वेन वर्जनीयमिति, तन्निपेधश्च अस्माभिरपि सर्वैः क्रियते एव, को नाम कुथितान्नपर्युपितद्विदलपूपिकाः स्वीकरोति ? इति । ननु-ये च तपागच्छीयाः पर्युषितवल्लचणकमाषादिद्विदलानां पर्युपितगोधूममण्डकपूपिकादीनां च ग्रहणनिषेधं कुर्वन्ति, ते ? किं सूत्राक्षराणि दर्शयन्ति, किंवा स्वगच्छवृद्धपरम्परां वदन्ति ?, उच्यते-स्वगच्छपरम्परामेव, यदुक्तं तपागच्छाचार्य-ही- रविजयसूरिप्रसादीकृतप्रश्नोत्तरसमुच्चये नवमप्रश्ने (३९ पत्रे), तथाहि- ·सहा जागा । अट्ठमी पन्नरसीसुंय, निअमेण हविज पोसहिओ ॥१॥" पुनः तत्रैव "चउद्दसिअट्ठमि- पुण्णमासिणीसु पडिपुन्नं पोसहं सम्म अणुपालइ” इति ॥१५॥ कल्पसूत्रे (३५ पत्रे), यथा “नवमल्लई नवलेच्छई कासीको- सलगा अट्ठारस वि गणरायाणो अमावसाए पाराभोयं पोसहोववासं पट्टविसु" इति, पुनरपि श्रीवृहद्गच्छाधीश्वरश्रीसर्वदेव- सूरिशिष्यविनयचन्द्रोपाध्यायशिष्यमुनिचन्द्रेण अब्धिमुनिरुद्र ११७४ वर्षे विरचितायां श्रीउपदेशपदवृत्त्यां (५३ पत्रे) कृष्णपक्षो अमावास्यापर्यन्तः शुक्लपक्षश्च पौर्णमासीपर्यन्तः प्रोक्तः, तथाहि- "इह चन्द्रमासस्य द्वौ पक्षौ-तत्र आद्यः कृष्णो द्वितीयश्च शुक्लः, तत्र च कृष्णपक्षो अमावास्यापर्यन्तः शुक्लश्च पौर्णमासी परिनिष्ठितः । एवं च अमावास्या पक्षसंधितया व्यवहियते । पौर्णमासी च माससन्धितया, ततो अमावास्या इव संधिः अमावास्यासन्धिः, अग्रेतनपक्षात्यन्तसन्निधानलक्षणः तस्मिन् संप्राप्त इति योगः ॥ १७ ॥ इत्यादिसिद्धान्ताक्षरैः पञ्चदश्यां एव पक्षस्य पूर्तिप्रतिपादनात् पञ्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्रमणं युक्तं, प्रयोगश्च पञ्चदश्यां एव पाक्षिकमतिक्रमणं सम्पूर्ण पक्षत्वात् , यत्र न सम्पूर्ण पक्षः, तत्र न पाक्षिकप्रतिक्रमणं, यथा द्वादश्यां संपूर्णपक्षो न भवति, न अयं अनुष्णं तेजोऽव- यवी इत्यादिवत् प्रत्यक्षविरुद्धः, पञ्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्रमणस्य आगमे दृश्यमानत्वात् नाऽस्ति सर्वज्ञ इत्यादिवत् पञ्चदश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं; अयं पक्षः आगमविरुद्धः नाऽस्ति इति उक्ते कोऽपि प्राह-अहो ! आगमविरुद्धोऽयं पक्षः, यतः-आगमे चतुर्दश्यां पाक्षिकशब्दस्य प्ररूपणात्, यतः श्रीव्यवहारवृत्तिकारः श्रीमलयगिरिः-पाक्षिकं कृष्णचतुर्दशीरूपं ·लप्रमाणः चान्द्रो मास, एकपौर्णमासीपरावर्तनः चान्द्रो मास इति यावत् ॥ १० ॥ अथवा चन्द्रचारनिप्पनत्याद् उपचारतो मासोऽपि चान्द्रः २, चः समुच्चये, दीर्घत्वं आर्पत्वात् , इत्थमेव श्रीसूर्यप्रज्ञायां अपि चान्द्रमासमरूपणा ॥१॥ किं च पाक्षि कक्षामणकावसरे त्रिःकृत्वः कल्याणोदन्तप्रश्नेन पाक्षिकप्रतिक्रमणं पञ्चदश्यां एव सूचितं, तदेवाऽऽह-"दिवसो पोसहो पत्तो वइकतो अन्नो भे! कल्लाणेण" इति, एतञ्चूर्णिः-"पोसहो अट्ठमीचउद्दसीसु उववासकरणं" वृत्तिश्च (यशोदेवकृता- वृ.७३ पत्रे) दिवसो-दिनः, किंविधः? पौपधः-पर्वरूपः, तथा पक्षोऽर्धमासरूपो व्यतिक्रान्तोऽतिलहितः, अन्यच्च पक्षः इति वर्तते, 'भे' भवतां शुभेन-कल्याणेन युक्त इति गम्यते ॥१२॥ अत्राह कोऽपि स्थूलमतिः। ननु-उपवासादि पाक्षिककृत्यं चतुर्दश्यामेव उक्तं, तद्वलेन च पाक्षिकप्रतिक्रमणमपि चतुर्दश्यामेव युज्यते ? मैवम् , तदभिप्रायापरिज्ञानात्, यतो दशा- श्रुतस्कन्धसूत्रे पञ्चदशायाम् , तौ च पाक्षिकशब्दस्य चतुर्दशीतः पार्थक्येन भणनात् , तथाहि- 'पक्खिअपोसहिएसु समाहि पत्ताणं ति' सूत्रं । चूर्णियथा-"पक्खि पक्खिअमेव पक्खिए पोसहो पक्खिअपोसहो वा चाउद्दसी अट्ठमीसु वा समाहिपत्ताणं" । अत्र यदि पक्खि'शब्देन चतुर्दशी गृहीता अभविष्यत् तदा पार्थक्येन चतु. दशीग्रहणं नाऽकारिष्यत् व्यर्थत्वात् , तस्मात् 'पक्खि'शब्देन पञ्चदश्येव, तत्र पाक्षिके पौषध उपवासश्चतुर्दश्यामष्टम्यां चेति ॥ १३ ॥ पुनर्व्यवहारसूत्रदशमोद्देशके, (४३ पत्रे) तथाहि-"पक्खिअपोसहिएसं कारयति तवं सयं, करोति च । भिक्खायरिए तहा निसृजति परं सयं वा वी ॥ ३०८ ॥ व्याख्या-पाक्षिके अर्धमासपर्वणि पौषधिके च अष्टम्यादिषु पर्वसु परं तपः कारयति स्वयमपि करोति च॥१४॥ एवं आवश्यकचूर्णी अपि, (उत्त० ३०४ पत्रे) तथाहि-"सधेसु कालप- ·घेसु पसत्यो जिणमए तहा जोगो । अट्ठमी पन्नरसीसुंय, निअमेण हविज पोसहिओ ॥१॥" पुनः तत्रैव "चउद्दसिअट्ठमि- पुषणमासिणीसु पडिपुन्नं पोसहं सम्म अणुपालइ" इति ॥१५॥ कल्पसूत्रे (३५ पने), यथा “नवमल्लई नवलेच्छई कासीको- सलगा अट्ठारस वि गणरायाणो अमावसाए पाराभोयं पोसहोववासं पट्टविंसु" इति, पुनरपि श्रीवृहद्गच्छाधीश्वरश्रीसर्वदेव- सूरिशिष्यविनयचन्द्रोपाध्यायशिष्यमुनिचन्द्रेण अब्धिमुनिरुद्र ११७४ वर्षे विरचितायां श्रीउपदेशपदवृत्त्यां (५३ पत्रे) कृष्णपक्षो अमावास्यापर्यन्तः शुक्लपक्षश्च पौर्णमासीपर्यन्तः प्रोक्तः, तथाहि- "इह चन्द्रमासस्य द्वौ पक्षौ-तत्र आद्यः कृष्णो द्वितीयश्च शुक्ला, तत्र च कृष्णपक्षो अमावास्यापर्यन्तः शुक्लश्च पौर्णमासी परिनिष्ठितः। एवं च अमावास्या पक्षसंधितया व्यवहियते । पौर्णमासी च माससन्धितया, ततो अमावास्या इव संधिः अमावास्यासन्धिः, अग्रेतनपक्षात्यन्तसन्निधानलक्षणः तस्मिन् संप्राप्त इति योगः ॥ १७ ॥ इत्यादिसिद्धान्ताक्षरैः पञ्चदश्यां एव पक्षस्य पूर्तिप्रतिपादनात् पश्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्रमणं युक्तं, प्रयोगश्च पश्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्रमणं सम्पूर्ण पक्षत्वात् , यत्र न सम्पूर्ण पक्षः, तत्र न पाक्षिकप्रतिक्रमणं, यथा द्वादश्यां संपूर्णपक्षो न भवति, न अयं अनुष्णं तेजोऽव- यवी इत्यादिवत् प्रत्यक्षविरुद्धः, पञ्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्रमणस्य आगमे दृश्यमानत्वात् नाऽस्ति सर्वज्ञ इत्यादिवत् पश्चदश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं; अयं पक्षः आगमविरुद्धः नाऽस्ति इति उक्ते कोऽपि प्राह-अहो ! आगमविरुद्धोऽयं पक्षः, यतः-आगमे चतुर्दश्यां पाक्षिकशब्दस्य प्ररूपणात्, यतः श्रीव्यवहारवृत्तिकारः श्रीमलयगिरिः-पाक्षिकं कृष्णचतुर्दशीरूपं ·॥ प्रोफवान्, नैवं, सम्यग् परिज्ञानाभावात्, तथाहि-न तत्र पाक्षिकप्रतिक्रमणाधिकारः किन्नु विद्यासाधनविचार पर, तथाहि-(पष्ठविभागे ४५ पत्रे) "विजाणं परिवाडी, पवे प य दिति (देंति ) आयरिया।मासद्धमासिआणं, पर्य पुण होइ मज्झं तु ॥२५॥ पक्तस्न अट्ठमी खलु, मासस्सयपक्खिरं मुणेयधं । अन्नपि होइ पवं, उवराओ चंदसूराण ॥२५२।।" व्याख्या-आचार्याः पर्वणि पाणि विद्यानां परिपाटीः ददति,विद्याः परावर्तन्ते इति भावः, अथ पर्व किमुच्यते ? तत् आह-मासार्धमासयोःमध्यं पुनःपर्व भवति, एतदेवाऽऽह-अर्धमासस्य पक्षात्मकस्य मध्यं अष्टमी सा खलु पर्व,मासस्य मध्यं पाक्षिकं पक्षेण निवृत्तं ज्ञातव्यं, तच्च कृष्णच. तुर्दशीरूपं अवसातव्यं, तत्र प्रायो विद्यासाधनोपचारभावात् “बहुलादिका मासा" इति वचनाच, न केवलं एतदेव पर्व किन्तु अन्यदपि पर्व भवति, यत्र उपरागो ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः, एतेषु च पर्वसु विद्यासाधनप्रवृत्तेः॥२५१॥२५२॥१८॥ अत्र सूत्र- कारेण चतुर्दश्या नामाऽपि न गृहीतं । चूर्णिकारेण-कण्हपक्सस चव्हसीए विजासाणोक्यारो।' इत्यादिभिः अक्षरैः तच्च 'कृष्णचतुर्दशीरूप' इत्याद्यक्षरैः वृत्तिकारेणाऽपि विद्यासाधनं उक्त, न पाक्षिकप्रतिक्रमणं, तच्च पाक्षिकं कृष्णचतुर्दशी- रूमं प्रोकं मलयगिरिणा तदभिप्रायं न जानीमः, ततः कथं आगमविरोधः ? अथ यदि कृष्णचतुर्दश्यां एव पाक्षिकं तदा एकस्यां चतुर्दश्यां पक्षो द्वितीयचतुर्दश्यां मासः, एवं च कृते मासस्य मध्यं पाक्षिकं भवति, परन्तु पूर्वोक्तपक्षस्य मध्ये अष्टमी न भवति 'बहुलादिका मासा' इत्यपि विरुध्येत, किंच विशेषणं व्यवच्छेदकं इति कृत्वा तच्च कृष्णचतुर्दशील्प, एतद्बलेन चतुर्दश्यां पाक्षिकं कुर्वाणेन मासे मासे पाक्षिकप्रतिक्रमणं कर्तव्य भाद्रपदशक्लपञ्चम्यां एव पर्युषणापतिक्रमण- ·वत् , यथा पर्युपणाप्रतिक्रमणस्य सांवत्सरिक नाम तथा पाक्षिकप्रतिक्रमणस्याऽपि मासिकं इति नाम युफै परन्तु तथा न दृश्यते, तेन चतुर्दश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं इति वदतां स्थाने स्थाने महान विरोधः, तेन च पञ्चदश्यां एव पाक्षिकप्रतिक्र- मणं प्रतिपत्तव्यं, येन न सिद्धान्तादिशास्त्रैः समं विरोधः, अन्यथा पदे पदे विरोधो भावी, तथा आलोचनाऽपि च पञ्च- दश्यां न निपिद्धा, यदुक्तं व्यवहारभाष्ये-(द्वितीयविभागे ४० पत्रे) “पडिकुटेलगदिवसे, वजेजा अट्ठमि च नवमि चाहिँ च चउत्थिं च चारसिं दुण्णपि पक्खाणं ॥भा० १२६॥" एतेन ये वदन्ति अमावस्यां न आलोचना दीयते तदपास्तं, तथा कोऽपि पाह-अमावास्यां आलोचना निपिद्धा, कथं अगृहीतालोच- नानां तत्र पाक्षिकप्रतिक्रमणं घटते ? इति चेत् तर्हि चतुर्दश्यां अपि आलोचना निषिद्धा, यदुक्तं श्रीआवश्यके-(४७१पत्रे) "चाउद्दसिं पण्णरसिं च वजिज्जा अट्टमिं च नवमि च ।छढि च चउत्यि वारसिं च दुण्हपिपक्खाणं ॥१॥" परं एतदालोचना- न्तरं अपेक्ष्य भविष्यति, यदुक्तं श्रीपर्युपणाकल्पे-'पक्खि आआरोवणा' पक्षे पक्षे आलोचना ग्राह्या, तेन पञ्चदश्यामेव आलो- चना आदाय तत्रैव प्रतिक्रमणं विधेयं नाऽत्र कोऽपि दोपः, आवश्यकचूणों (११३ पत्रे) तथा "ततो सागरचंदो कमलामेला य सामिसगासे धम्म सोऊण गहिआणुवयाणि सावगाणि संवृत्ताणि, तओ सागरचंदो अट्ठमीचउद्दसीसु सुण्णघरे सुसाणेसु वा एगराइ पडिमं ठाइ" इत्याद्यनेकालापकैः नानासिद्धान्तोः अष्टम्यां चतुर्दश्यां उपवासादि कृत्यं उक्तमस्ति, यदि तपा- क्षिककृत्यं इति कृत्वा चतुर्दश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं स्थाप्यन्ते तथा अष्टम्यां अपि पाक्षिकप्रतिक्रमणं कर्तव्यं स्यात्, प्रयोगश्च अष्टम्यादि अपि पाक्षिकप्रतिक्रमणं तत्रापि पाक्षिककृत्यत्य क्रियमाणत्वात् यत्र यत्र पाक्षिककृत्यं क्रियते तत्र तत्र पाक्षिक- ·प्रोतवान् , नैवं, सम्यग् परिज्ञानाभावात्, तथाहि-न तत्र पाक्षिकप्रतिक्रमणाघिसरः फिन्नु विद्यानापनविपार पर, तथाहि-(पष्ठविभागे ४५ पत्रे) "विजाणं परिवाडी, पवे पवे य दिति (देति) आयरिया।मासद्धमासिआणं, पपं पुण होइ मशं तु ॥२५॥ पवन अट्ठमी खलु, मासस्स य पक्खिों मुणेयवं। अन्नपि होइ पर्व,उवराओ चंदसूराणं ॥२५२॥" च्यारया-आचार्याः पणि पाणि विद्यानां परिपाटीः ददति,विद्याः परावर्तन्ते इति भावः, अथ पर्व किमुच्यते? तत् आह-मामाघमासयोःमध्यं पुनः पर्व भपति, एतदेवाऽऽह-अर्धमासस्य पक्षात्मकस्य मध्यं अष्टमी सा खलु पर्व,मासस्य मध्यं पाक्षिक परेण निवृत्तं ज्ञातव्यं, तच कृष्णप. तुर्दशीरूपं अवसातव्यं, तत्र प्रायो विद्यासाधनोपचारभावात् “बहुलादिका मासा" इति वचनाच, न केवलं एतदेव पर्व किन्तु अन्यदपि पर्व भवति, यत्र उपरागो ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः, एतेषु च पर्वसु विद्यासाधनप्रवृत्तेः।।२५१॥२५२॥१८॥अब सून. कारेण चतुर्दश्या नामाऽपि न गृहीतं । चूर्णिकारेण 'कण्हपक्खस्स चउद्दसीए विजासाहणोक्यारो।' इत्यादिभिः अक्षरैः तच्च 'कृष्णचतुर्दशीरूप' इत्याद्यक्षरैः वृत्तिकारेणाऽपि विद्यासाधनं उकं, न पाक्षिकप्रतिक्रमणं, तच्च पाक्षिकं कृष्णचतुर्दशी- रूपं प्रोक्तं मलयगिरिणा तदभिप्रायं न जानीमः, ततः कथं आगमविरोधः १ अथ यदि कृष्णचतुर्दश्यां एवं पाक्षिकं तदा एकस्यां चतुर्दश्यां पक्षो द्वितीयचतुर्दश्यां मासः, एवं च कृते मासस्य मध्यं पाक्षिकं भवति, परन्तु पूर्वोक्तपक्षस्य मध्य अष्टमी न भवति 'बहुलादिका मासा' इत्यपि विरुध्येत, किंच विशेषणं व्यवच्छेदकं इति कृत्वा तच कृष्णचतुर्दशीरूप, एतद्लेन चतुर्दश्यां पाक्षिकं कुर्वाणेन मासे मासे पाक्षिकप्रतिक्रमणं कर्तव्य भाद्रपदशुक्लपञ्चम्यां एवं पर्युषणाप्रतिक्रमण- ·पूआ तओ नाम, पयट्ठो तत्थ ऊसवो” ॥ ८३॥ इति । पुनः-'नयरम्मि धरावासे' इत्यादि कालिकाचार्यकथायां पट्प- श्वाशत्प्रमाणगाथायां अङ्काष्टयक्ष १३८९ वर्षे श्रीधर्मप्रभसूरिकृतायां तथाहि- "आयरेणा वि हु पजो-सविअब तो निवो भणइ तुट्ठो। भयवं! अणुगाहिर है, जं महे अंतेउरीणं तु ॥ ४२ ॥ "पक्खोववासपारण-दिवसंमि भत्तमेसणासुद्धं । साहूणुत्तरपारण-दिवसंमि भविस्सए बहुअं॥४३॥” इति ॥ ननु-यदि पञ्चदश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं आसीत् , तदा कथं साम्प्रतं चतुर्दश्यां विधीयते ? उच्यते-श्रीकालिकाचायः आचीर्णत्वात् , यदुक्तं ठाणावृत्तौ श्रीहेमाचार्यगुरुश्रीदेवचन्द्रसूरिभिः । तथाहि- "एवं च कारणे णं कालगायरिएहिं चउत्थीए पजोसवणं पवत्तिअं, समत्यसंघेण य अणुमनि, तबसेण य पक्खिअईणि चउद्दसीए आयरियाणि, अन्नहा आगमुत्ताणि पुणिमाए'त्ति ।" एवं श्रीकालिकाचार्यकथायां अतिजीर्णायां ३६९ श्लोक- मितायां अपि उक्तं, तथाहि- "राइणा भणिअं-जइ एवं तो चउत्थीए भवतु, सूरिहिं भणिअं-एवं होउ नत्थि अणत्यो सो भणिअमागमे “आ- यरेणा वि पज्जोसविअध"मिति तओ हरिसवसुफुल्ललोअणेणं जपि राइणा भयवं। महापसाओ महतो अम्हाणम- गुग्गहो जओ मम अंतेउरिआणं पक्खोववासपारणए साहूर्ण उत्तरपारणयं भविस्सइ, तओ गिहे गंतूण समाइविवाओ अंतेउरिआओ तुम्हाण ममावसाए उववासो होही पारणेअ साहूर्ण उत्तरपारणयं भविस्सइ, ता तत्थ अहा पवत्तेहि भत्तपाणेहिं साहुणो पडिलाभेह, जओ भणिअमागमे-"पहसंतगिलाणमि अ, आगमगहणे अ लोअकरणे अ । उत्तर- ·प्रतिक्रमणं, यथा चतुर्दश्यां तथा यथा अष्टम्यां न भवति तथा चतुर्दश्यां अपि मा भवतु, किंच चतुर्दश्यां पाक्षिरुमति- क्रमणं अङ्गीकुर्वता सूत्रोक्तां पूर्णिमां विहाय चतुर्मासिकं अपि तत्र एव प्रतिक्रमणीयं, यतः चतुर्मासिके अष्टी पक्षा भवन्ति ते च तन्मते चतुर्दश्यां एव पूर्णतां अगच्छन् , पाक्षिकस्य तत्र एव करणत्वात् , अथ चतुर्मासिकसंवन्धी पक्षः प्रतिपदः आरभ्यते पाक्षिकसंबन्धी तु अन्यत एव इति चेत् तहि कोऽयं अर्धजरतीन्यायः ? तथा च सति महान् सूत्रविरोधः तत्र ईदृग् अर्थस्य अदर्शनात् न युक्तं एव, ततश्च कृष्णचतुर्दशीरूपं इति चेत् तर्हि सकलमपि पूर्वोकं दूपणकदम्बकं तत्पधा- लग्नं अनुधावति, किंच एवं चतुर्दश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं कुर्वतां पूर्णमास्यां चतुर्मासिकं आचरतां चतुर्मासिकसंवन्धि तपो वाध्यते स्थानाऽनवाप्ते पाक्षिकचतुर्मासिकयोः मध्यं दिनाभावात् , ननु किमर्थ तदिनं ईक्षते ? उच्यते-पाक्षिके चतुर्घस्य करणात् , चतुर्मासिके पष्ठसंभवात् मध्यं दिन अन्तरेण तच्च न घटते, तस्मात् युक्त्याऽपि पाक्षिकं पञ्चदश्यां एव युज्यते, पुनरपि प्रयोगो न चतुर्दश्यां पाक्षिकप्रतिक्रमणं अपूर्णपक्षत्वात्, यत्र यत्र असंपूर्ण पक्षत्वं तत्र तत्र न पाक्षिकप्रतिक्रमणं यथा दशम्यां, किंच श्रीकालिकाचार्यकथायां शतगाथाप्रमाणायां श्रीभावदेवसूरिकृतायां पक्षोपवासपारणे साधूनां अष्ट- मोत्तरपारणस्य प्रोकत्वात् पाक्षिकं पर्व पञ्चदश्यां एवं आगतं, तथाहि- "मम अंतेउरी पक्खोववासपारणए जओ । साहूणं फासुहं भत्तं, होही उत्तरवारणे ॥ ८१॥ एवं पर्व चउत्थीए, कयं कालगसूरिणा । एवं पजोसवणाकप्पं, सबसंघेण मन्निों ॥ ८२ ॥ साहू पूआरओ लोओ, जाजो तप्पभिई तओ। साहू

·सारोद्धारसूत्रवृत्त्योः पत्रिंशदुत्तरशततमद्वारे ( २५५ पत्रे ) स्वकायपरकायशस्त्रोपहतं मासुकं जलं साधूनां ग्रहणोचितं
प्रत्यपादि, तथाहि-
"उसिणोदगं तिदंडु-कलिअं फासुअजलं च जइ कप्पं।नवरि गिलाणाइकए, पहरतिगोवरिवि धरिअबं ॥ ८८१॥
जायइ सचित्तया से, गिम्हम्मि पहरपंचगस्सुवरि ।। चउपहरुवरि ससिरे, वासासु पुणो तिपहरुवरि ।। ८८२ ॥
त्रिभिर्दण्डैः-उत्कालैः उत्कलितं-आवृत्तं यदुष्णोदकं, तथा यत् प्रासुकं स्वकायपरकायशस्त्रोपहतत्वेनाऽचित्तीभूतं
जलं तदेव यतीनां कल्प्यं-ग्रहीतुं उचितं, इह किल प्रथमे दण्डे जायमाने कश्चित् परिणमति कश्चिन्न इति मिश्रः १,
द्वितीये प्रभूतः परिणमति स्तोकोऽवतिष्ठते २, तृतीये तु सर्वोऽपि अपकायोचित्ती भवतीति दण्डत्रयग्रहणं, इदं च
सर्वमपि प्रहरत्रयमध्ये एव उपभोक्तव्यं, प्रहरत्रयादूर्द्ध पुनः कालातिक्रान्तदोपसम्भवेन उपभोगानहत्वात् न धारणीयं, नवरं
केवलं ग्लानादिकृते ग्लानवृद्धानां अर्थाय प्रहरत्रिकादपि ऊर्दू धर्त्तव्यं,-॥ ८८१ ॥ 'जायई' इत्यादि गाहा । जायते भवति
सचित्तता 'से'त्ति, तस्य उष्णोदकस्य प्रासुकजलस्य वा ग्लानाद्यर्थं धृतस्य 'ग्रीष्मे' उष्णकाले प्रहरपञ्चकस्योपरि-प्रहरपञ्च-
कादूई कालस्याऽतिरूक्षत्वात् चिरेण एवं जीवसंसक्तिसद्भावात् , तथा शिशिरे-शीतकाले कालस्य स्निग्धत्वात् प्रहरचतु:
टयार्ध्व सचित्तता भवति, “वर्षासु" वर्षाकाले पुनः कालस्याऽतिस्निग्धत्वात् प्रासुकीभूतमपि जलं भूयः प्रहरत्रयादूई
सचित्तीभवति, तदूर्द्धमपि यदि ध्रियते तदा क्षारः प्रक्षेपणीयः-सर्जिकादिकं क्षेतव्यं, येन भूयः सचित्तं न भवतीति
॥८८२ ।। इति ॥४॥

·पोपध्यां (१४४ पन्ने ) श्रीजिनप्रभसूरिभिः 'सुद्धविअड'त्ति, शुद्धविकटं उष्णोदकं १ वर्णान्तरादिप्राप्तं शुद्धजलं २ चेति, वर्णान्तरादिप्राप्तजलस्य ग्राह्यत्वेन उक्तत्वात् । न च वाच्यं श्रीजिनप्रभसूरिभिः कस्य ग्रन्थस्य सम्मत्या व्याख्येयं व्यधा- यीति । श्रीकुलमण्डनसूरिकृतायां श्रीकल्पसूत्रावचूर्णौ तथैव व्याख्यानात् , तथाहि- "वासावासं पज्जोसविअस्स अट्ठमभत्तिअस्स भिक्खुस्स कप्पंति तओ पाणगाई पडिगाहित्तए, तं जहा-आयामे वा १सो- वीरे वा २ सुद्धविअडे वा ३ । अत्र 'सुद्धविअडत्ति, शुद्धविकटं उष्णोदकं १ वर्णान्तरादिप्राप्तं शुद्धजलं २ चेत्यादि ॥१॥ एवमेव श्रीयतिदिनचर्यासूत्रवृत्त्योरपि (६५ पत्रे)। तथाहि- "गिहिज आरनालं आंविलधोवणतिदंडउक्कलिअं। वण्णंतराइपत्तं, फासुअसलिलंपि तदभावे॥ १०२॥ व्याख्या-पि- ण्डग्रहणसमये साधुः आरनालं=अवश्नावणं गृह्णीयात् १ आम्मिलं काञ्जिकं २ तन्दुलादिधावनजलं ३ त्रिदण्डोत्कलितं उष्णोदकं ४ वर्णान्तरादिप्राप्तं अन्यत् प्रासुकजलमपि ५ गृह्णीयादिति योगः, परं तदभावे-तस्य उष्णोदकस्याप्राप्ती यदाहुः,-"उस्सेइम १ संसेइम २ तंदुल ३ तिल ४ तुस ५ जवोदगा ६ ऽऽयामं ।सोवीर ८ सुद्धविअडं ९ अंबड १० अंबा- डय ११ कविढे १२॥१॥ माउलिंग १३ दक्खा १४ दाडिम १५ खजूर १६ नालियर १७ कयर १८ वयरफलं १९ । आमलयं २० चिंचापाणगाई २१ पढमंगभणिआई ॥२॥ पुनः श्रीआचाराङ्गवृत्ती शस्त्रपरिज्ञाऽध्ययने तृतीयोदेशके (४२ पत्रे), तथाहि- अतो यद्वाह्यशस्त्रसम्पर्कात् परिणामान्तरापन्नं वर्णादिभिः तत् अचित्तं साधुपरिभोगाय कल्पते इति ॥३॥ एवं प्रवचन- ·पुनः निशीथभाष्यचूर्णियथा-'फासुअमुदगं'ति जं वुत्तं तस्स इमा वक्खा '-"तुवरे फले अ पत्ते रुक्खसिलो तुप्पमद्दणा- ईसु।" इत्यादि । तुबरसदो रुक्खसद्दे संबद्धो तुवरः-वृक्षा, सो अ समूलपत्तपुप्फफलो जम्मि उदगे पडिओ तेण परिणा- मिअं घिप्पइ, अहवा तुबरफला हरीतक्यादयः तुवरपत्राः पलाशपत्रादयः 'रुक्ख'त्ति-रुक्खकोटरे कटुफलपत्तपरिणा- मिश्र घिप्पई सिल'त्ति, क्वचिच्छिलायां अनन्तरं रुक्खछल्ली कुट्टिआ तम्मि जं संठिअं उदगं तं परिणामि पिप्पइ जत्थ वा सिलाए तुप्परिणामिअं उदगं तं पिप्पड़, "तुप्पो” पुण मयगकलेवरवसा भण्णइ, “मद्दणाइमुं" हस्त्यादिमदितं आदिसद्दो हस्त्यादिकमर्दने इत्यादि । एवं पिण्डनियुक्तिवृत्त्योरपि । तथाहि- "दवओ परिणओ तिल्लतूवराईहिं दबेहिं ।” विभीतकादिकपायद्रव्यैः अपि मिश्रोदकानि वर्णा(दी)नि परिणतानि प्रासुकानि, अत्र आदिशब्दाद् यथासम्भवं वर्णादिपरिणामहेतूनि गोमयरक्षादिद्रव्याणि सर्वाणि शेयानि, । पुनः गोष- नियुक्ती (१३१ पत्रे), तथाहि- "सीउण्हखारखत्ते, अग्गी लोणूसअंविले नेहे । वर्फतजोणिएणं, पमओयणं तेणिमं होति ।। १४६ ।। एतद्वृत्तिः-"सीउण्हा"-पसिद्धा, "खारों"-तिलकरीरसाराई, सत्तं-उफरडिमा कयवरो, मग्गीलोणा पसिनामो गो पंसुखारदलं, अविलं-सोवीराई, 'नेहो'-तिल्लययवसाई. एएहिं जो परिणो' इति । पुनः निशीयभाये यथा- "सीएअरफासु चउहा, दवे संसट्ठमीसगं खित्तं । काले पोरसि परओ, यण्णाई परिणयं भा॥१॥"पति, परफमेल- ·पुनरपि सुविहितसाधूनां पानीयत्रिकग्रहणे कपायद्रव्यमिश्रितपानीयस्य ग्रहीतुं कल्पत्वेन उकत्वात् , तथाहि- "अनजलं १ उण्हं वा २ कसायदयेहिं मीसि पावि ३।कप्पइ जईण नऽणं, सुविहिअ कप्पट्ठिआणं च ॥२॥" इति ॥५॥ पुनः वर्णगन्धरसस्पर्शः परिणतं पानीयं प्रासुकं संयतो गृह्णीयाद् इति विधिवादेनाऽपि प्रोकत्वात् , तथाहि- “वण्णरस-धएणं, परिणयं फरसेण वा । अजीवं फासुअं नञ्चा, पडिगाहेज संजए ॥१॥” इति ॥६॥ ननु-वर्णान्तरप्राप्तपानीयं साधूनां योग्यं च सम्मत्या दर्शितं तत्तथैव, परं कैः द्रव्यैः केन च विधिना मासुकं तद स्यात्, केषु च ग्रन्थेषु प्रोक्तम् ? इत्याह-श्रीबृहत्कल्पभाष्ये; तथाहि- "वण्णरसगंधफासा, जह दवे जम्मि उक्कडा हुंति । तह तह चिरं न चिट्ठइ, असुभेसु सुमेसु कालेणं ॥१॥" व्याख्या यस्मिन् द्रव्ये यथा वर्णरसगन्धस्पर्शा उत्कटा-उत्कटतरा भवन्ति, तथा तथा तेन तेन द्रव्येण सह मिश्रितं उदकं चिरं न तिष्ठति, क्षिपंक्षिप्रतरं परिणमति, किं अविशेषेण? न इत्याह-येऽशुभा वर्णादय उत्कटाः तेषु एव क्षिप्रं परिण- मति, ये तु शुभा वर्णादयः तेषु उत्कटेषु कालेन परिणमते चिरादित्यर्थः, अत्रैव निदर्शनमाह-"जो चंदणे कटुरसो, संसहज- लेण दूसणा जाओ। सो खलु दगरस सत्थं, फासो उ उवग्गहं कुणइ ॥१॥" व्याख्या-इह तन्दुलोदकं चन्दनेन काऽपि मिश्रितं तत्र चन्दनस्य यः कटुको रसः स तन्दुलोदकस्य शस्त्रं, परं यः स्पर्शः शीतलः स जलस्योपग्रहं करोति इति कृत्वाऽचिरेण तत्परिणमति, एवं संसृष्टजलस्यापि या दूषणा आम्लरसता सा उदकस्य शस्त्रं, स्पर्शस्तु शीतलत्वाद् उपग्र- हकारी अतः चिरेण परिणमति, इति ।।

·श्राद्धाः प्राय उष्णोदक न पिवन्ति, तत्रापि त्रिदण्डोत्कलितमेव कल्पते, नाऽन्यथा, तादृशं तु प्रायशो दुलर्भ साधूनुद्दिश्य क्रियमाणं तु आधाकर्मदोपभाक् भवति, सति च तस्मिन् द्वयोरपि दातृग्रहीत्रोः अहिताय अल्पायुष्याय च भवंति, कसे- लकपासुकनीरं तु आत्मनां गच्छे श्राद्धा विशेषतः श्राद्धिकाश्च पिवन्ति, तैस्तु तत् स्वार्थ क्रियमाणमस्ति, तन्मध्ये साधु- भिरपि यतनया गृह्यमाणं न दोपाय स्यात्, ततः सिद्धान्तमूलत्वेन गच्छपरम्परया च कसेल्लकमासुकपानीयं गृह्यते इति ॥९॥ ॥ इति कसेल्लकपानीयविचारः ( अधिकारः)॥९॥ ननु-श्रीखरतरगच्छीयाः श्राद्धा आचाम्ले द्रव्यद्वयं गृह्णन्ति, नाऽधिकं, तत्किम् ? उच्यते-श्रीमजिनवल्लभसूरिशिष्य- श्रीजिनदत्तसूरिभिः सन्देहदोलावलीसूत्रे (११६ पत्रे) द्रव्यद्वयस्य एव प्रतिपादितत्वात् , तथाहि- "गिहिणो इह विहि आयं-विलस्स कप्पति दुन्नि दबाई । एगं समुचिअमन्नं, वीअं पुण फासुअं नीरं ॥१०४॥” इति ॥ अत्र उचितं अपि नीरमेव, न तु काञ्जिका १ अवस्रवण २ तक्रे ३ धुरसादीनि ४ तेषां हि पानकाहारत्वेऽपि शुद्ध्य- हेतुत्वेन आचमनादिकार्यस्य अनर्हत्वात्, अत एव प्रत्याख्यानचूर्णावपि जलमेव उक्तं । तथाहि- "जावइअं उवजुज्जइ, तावइअं भायणे गहेऊणं । जलविव्वुडं काउं, भुत्तवं एस इत्थ विही ॥१॥ एवं द्रव्यद्वयातिरिक्तद्रव्यनिषेधः श्रीजिनपतिसूरिभिरपि सामाचारीमध्ये २५ लिखितः॥१॥ तथाहि- "आयविले पप्पड १घुग्घरिआर वेढमिआ ३ इड्डरिआ ४तकाइ ५ निसेहो त्ति ॥२॥ पुनः जीर्णपुस्तकेषु अपि आचाम्ल- प्रत्याख्यानपाठे-"सूरे उग्गए पुरिमटुं पञ्चक्खामि तिविहं चउविहं पि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्यणाभोगेणं ·कपानीयं प्रासुकत्वेन तपागच्छेशहीरविजयसूरि-प्रसादीकृतप्रश्रोत्तरसमुच्चये तच्छिष्य पं० कीर्तिविजयगणिसमुचिते पं० जगमालगणिकृतत्रयोदशप्रश्नेऽपि (३६ पत्रे) प्रोकं, तथाहि- वर्णान्तरमाप्तं कसेल्लकनीरं प्रासुकं भवति न वा ? तत्रोत्तरं-वर्णान्तरप्राप्तं कसेल्लकनीरं प्रासुकं भवति परं आत्मीयवृद्धः अनाचीर्ण इति ज्ञेयं, एवं पुनस्तत्रैव ग्रन्थे द्वीपवन्दरसङ्घकृत १५ प्रश्नेऽपि (८४ पत्रे ); तथाहि-मतान्तरीयस्य कदा- चिदुपयासादिप्रत्याख्यानं कार्यते, तत्र ‘पाणसे'स्युच्चारणमाश्रित्य किं विधेयं ?, यतस्तस्य कसेल्लकादिपानीयपाने कथं तत्पा- लनं भवतीति ? तत्रोत्तरम् अत्र मतान्तरीयस्य प्रत्याख्यानकरणे 'पाणस्से'त्युचारणे स यदि कसेल्लकादिपानीयं पिवति तदा प्रत्याख्यानभङ्गो ज्ञातो नाऽस्ति,यतः कसेलकक्षेपेऽपि पानीयं प्रासुकं भवति, परं आत्मनां आचरणा नास्तीति नो गृह्यते इति । ननु-त्रिविधाहारप्रत्याख्याने कसेलकस्य स्वादिमत्वात् कथं न प्रत्याख्यानभङ्गः १, उपवासप्रत्याख्याने च कथं न द्रव्यद्वयापत्तिभवेद् ? उच्यते-कसेल्लकस्वादो हि तथा नीरेण समं तदात्मना परिणतो यथा न नीरात्पृथग्भूतो ज्ञायते, अतो न प्रत्याख्यानभङ्गो नाऽपि च द्रव्यद्वयापत्तिः, एवं येषां सम्प्रदाये त्रिफलापानीयं पीयमानमस्ति तैरपि यद्यपि हरी- तकीविभीतके स्वादिमे आमलकाश्च अशने, तथापि तन्मिश्रितोदकपानेन त्रिविधाहारप्रत्याख्यानभङ्गो मन्यते, नापि उपवासमत्याख्याने द्रव्यत्रयगणना, अन्यथा प्रत्याख्यानभङ्गः सम्पयेत इति । ननु-पूर्वमुष्णोदकाभावे वर्णान्तरप्राप्तपानीयग्रहणं उपदिष्टं, साम्प्रतं तु वर्णान्तरमाप्तमेव मासुकोदकं गृह्यते सति मिति ? उच्यते-नाऽस्माभिः एकान्तेन कसेल्लकमासुकपानीयमेव गृह्यते, किन्तु उष्णोदकमपि गृह्यते, परं साम्प्रतं ·श्राद्धाः प्राय उष्णोदकं न पिवन्ति, तत्रापि निदण्डोत्कलितमेव कल्पते, नाऽन्यथा, तादृशं तु मायशो गुलं साधुनुदिश्य क्रियमाणं तु आधाकर्मदोपभाक् भवति, सति च तस्मिन् द्वयोरपि दातृमाहीनोः अदिताय अल्पागुष्माय न भवति, फसे- तकमासुकनोरं तु आत्मनां गच्छे श्राद्धा विशेषतः श्राद्धिकाच पियन्ति, तैस्तु तत् स्वार्थ फियमाणमसि, तन्मध्ये साधु- भिरपि यतनया गृह्यमाणं न दोपाय स्यात्, ततः सिद्धान्तमूलत्वेन गच्छपरम्परया पफरोतकमासुफपानीयं गणते पति॥९॥ ॥ इति कसेलकपानीयविचारः (अधिकार)॥९॥ ननु-श्रीखरतरगच्छीयाः श्राद्धा आचाम्ले द्रव्यद्वयं गृहन्ति, नाऽधिक, तकिम् ? उच्यते-श्रीगजानपामसूरिशिग- श्रीजिनदत्तसूरिभिः सन्देहदोलावलीसूत्रे (११६ पत्रे ) द्रव्यद्वयस्य एप प्रतिपावितरणात, राधानि- "गिहिणो इह विहि आयं-विलरस कप्पति दुनि दयाई । एगं समुचिरागतं, पीगं गुण फारार्थ नीरं ॥ १०॥॥" पति ।। अत्र उचितं अपि नीरमेव, न तु कालिका १ अवस्रवण २ तमे ए धुरसादीनि । रोप हि पानातामारलेऽपि पाय- तुत्वेन आचमनादिकार्यस्य अनर्हत्वात्, अत एव प्रत्याख्यानचूर्णायपि जरभेग उफ। राधादि- "जावइअं उवजुज्जइ, तावइ भायणे गहेऊणं । जलविव्वुड काउं, भुत पराशय विती ॥१॥ एवं द्रव्यद्वयातिरिकद्रव्यनिषेधः श्रीजिनपतिसूरिभिरपि सामाचारीमध्ये २५ जिसिता ॥१॥ रामावि- "आयंपिले पप्पड १ घुग्धरिभा २ वेढमिया ३ इडरिया ४ तफाइ ५ निरोपोनि ॥२॥ पुनः जी पुगए अपि आगा. ख्यानपाठे-"सूरे उग्गए पुरिमहं पञ्चक्खामि तियिहं पउपिएं पि गापार मराण पाणं सामं साग लामो ·सहसागारेणं पच्छन्नकालेणं दिसामोहेणं साहुवयणेणं महत्तरागारेणं सबसमायित्तियागारेणं आयंबिलं पचक्यामि अन्नत्य- णाभोगेणं सहसागारेणं लेवालेणं उक्खित्तविवेगेणं गिहत्यसंसटेणं पारिद्वारणियागारेणं महत्तरागारेणं सबसमाहियत्तिया- गारेणं एकासणं पञ्चक्खामि तिविहंपि आहार" इत्यादि, दवविसए सबनिअमा अन्नत्यणाभोगेणं सहसागारेणं महत्तरागा- रेणं सघसमाहिवत्तियागारेणं वोसिरामि" अयं पाठः श्रीजेसलमेरुभाण्डागारे सं० १२१५ लिखितपुस्तिकायां अस्ति ॥३॥ ननु-मूलगन्धे काऽपि द्वन्यद्वयं प्रतिपादितं अस्ति ? उच्यते-महानिशीथसूत्रे तचूर्णौ च "दोहिं दयेहिं आयंबिलेहिं" ॥ ४ ॥ एवं श्रीआवश्यकबृहद्वृत्तौ, तथाहि-"एवं जहन्ने मज्झिमे उक्कोसेऽवि आयंबिले दवदुगेण सवत्य भणिअ" । पुनः अत्राऽर्थे सूक्ष्मधिया श्रीहरिभद्रसूरिकृतावश्यकबृहद्वृत्तिः विचारणीया, तत्पाठस्तु (८५५ पत्रे) अयम्- "एत्थ आयंविलं च भवति आयंबिलपाउग्गं च, तत्थोदणे आयंविलं आयंबिलपाउग्गं च, आयंबिला सकूरा, जाणि फरविहाणाणि आयविलपाउग्गं, तंदुलकणिआउ कुडंतो पीटुं पिहुगा पिट्ठपोवलियाओ रालगा मंडगादि कुम्मासा पुर्व पाणिएण कडिअंति, पच्छा.उखलीए पीसंति, ते तिविहा-सहा मज्झिमा थूला, एते आयंविलं आयंविठपाउग्गाणि, पुण जे तस्स तुसमीसा कणिआउ कंकडुगा य एवमादि, सत्तुआ जवाणं गोधूमाणं विहिआणं या, पाउग्गं पुण गोधूम- भुजिया पिचुगाला य जाव भुजिजा जे अ जंतएण ण तीरंति पीसितुं, तस्सेव णिहारे कणिक्कादि वा, एयाणि आर्य- बिलपाउग्गाणि, तं तिविहं पि आयंविलं तिविहं उकोसं १ मज्झिम २ जहणं ३ च, दवओ कलमसालिकूरो उकोसे जं वा जस्स पत्यं रुचइ वा रालगो सामागो या जहण्णो, सेसा मज्झिमा, जो सो' कलमसालिकूरो सो रसं पडुन तिविधो ·उफोर्स ३ तं चेव तिविधं पि आयंबिलं णिज्जरागुणं पडुच्च तिविधं उक्कोसो णिजरागुणो, मज्झिमो जहणोत्ति, कलम- सालिकूरो दवतो उक्कोस, दवं चउत्थरसिएण समुद्दिसति, रसओ वि उकोसं तस्सच्चएणऽवि आयामेण उफोसं रसओ, गुणतो जहण्णं थोवा णिज्जरति भणितं भवति, सो चेव कलमोदणो जदा अन्नेहिं आयामेहिं तदा दवतो उफोसो, रसतो मज्झिमो, गुणतो वि मज्झिमो वेव, सो चेव जदा उण्होदएण तदा दवतो उफोसं, रसतो जहणं, गुणो मज्झिमं चेव, जेण दवओ उकोसं न रसओ, इआणि जे मज्झिमा ते चाउलोदणा तेन दवओ मज्झिमा आयंपिलेण रसओ उक्कोसा गुणओ मज्झिमा तहेव च उण्होदएण दवओ मज्झं, रसओ जहण्णं, गुणओ मज्झं, मझिमं दति काऊणं, रालगतणकूरा दवओ जहण्णं, आयविलेण रसओ उकोसं, गुणओ मझं ते चेव आयामेण दधओ जहण्णं, रसओ मझं, गुणओ मज्झं, ते चेव उण्होदएण दबओ जहण्णं, रसओ जहण्णं, गुणओ उकोसं बहुणिजरत्ति भणितं होति, अहवा उक्कोसे तिषिण विभासा-उक्कोसउकोसं उक्कोसमज्झिमं उकोसजहणं कंजियआयामउण्होदएहिं जहण्णा मज्झिमा उक्कोसा णिज्जरा, एवं तिसु विभासितवं ॥५॥ एवं श्रीहरिभद्रसूरिकृतश्रावकधर्मप्रज्ञप्तिवृत्ती अपि एतादृश एव पाठोऽस्ति ॥६॥ तथा-द्वाविंशत्यभ्यधिकै कादशवत्सरशतैस्तु विक्रमतः। अकृतैनां नमिसाधुः, शिष्यः श्रीशालिसूरीणाम् ॥१॥ इति प्रशस्तिसद्भावेन ११२२ वर्षे नमिसाधुकृतपडावश्यकवृत्तौ विशेपो यथा विशेषस्तु कलमशालिचतुर्परसकाद्युत्कृष्टः शेषकूरः चतुर्थरसकादिश्च मध्यमः उष्णोदकादिश्च जघन्यो गुणतश्च वही निर्जरा उत्कृष्टे मध्यमा मध्यमेऽल्पा च जघन्ये चेति, एवं च स्थिते कलमशालिकूरः कलमशालिकञ्जिकेन उत्कृष्टः, उत्कृष्टेन यदा भुज्यते तदा जघन्या-निर्जरा अल्पे- ·सहसागारेणं पच्छन्नकालेणं दिसामोहेणं साहुवयणेणं महत्तरागारेणं सबसमाहिवत्तियागारेणं आयंबिलं पञ्चक्खामि अन्नत्य- णाभोगेणं सहसागारेणं लेवालेवेणं उक्खित्तविवेगेणं निहत्थसंसटेणं पारिट्ठावणियागारेणं महत्तरागारेणं सबसमाहिवत्तिया- गारेणं एकासणं पञ्चक्खामि तिविहंपि आहारं" इत्यादि, दवविसए सवनिअमा अन्नत्थणाभोगेणं सहसागारेणं महत्तरागा- रेणं सवसमाहिवत्तियागारेणं वोसिरामि" अयं पाठः श्रीजेसलमेरुभाण्डागारे सं० १२१५ लिखितपुस्तिकायां अस्ति ॥३॥ ननु-मूलग्रन्थे काऽपि द्वव्यद्वयं प्रतिपादितं अस्ति ? उच्यते-महानिशीथसूत्रे तौँ च "दोहिं दवेहिं आयंबिलेहिं' ॥४॥ एवं श्रीआवश्यकबृहद्वृत्तौ, तथाहि-"एवं जहन्ने मज्झिमे उक्कोसेऽवि आयंबिले दवदुगेण सवत्थ भणिअबं"। पुनः अत्राऽर्थे सूक्ष्मधिया श्रीहरिभद्रसूरिकृतावश्यकबृहद्वृत्तिः विचारणीया, तत्पाठस्तु (८५५ पत्रे ) अयम्- "एत्य आयंबिलं च भवति आयंविलपाउग्गं च, तत्थोदणे आयंविलं आयंबिलपाउग्गं च, आयंबिला सकूरा, जाणि कूरविहाणाणि आयंविलपाउग्गं, तंदुलकणिआउ कुडतो पीढं पिहुगा पिट्ठपोवलियाओ रालगा मंडगादि कुम्मासा पुर्व पाणिएण कड्डिअंति, पच्छा उखलीए पीसंति, ते तिविहा-सहा मज्झिमा थूला, एते आयंबिलं आयंविलपाउग्गाणि, पुण जे तस्स तुसमीसा कणिआउ कंकडुगा य एवमादि, सत्तुआ जवाणं गोधूमाणं विहिआणं वा, पाउग्गं पुण गोधूम. भुजिया पिचुगाला य जाव भुंजिज्जा जे अ जंतएण ण तीरंति पीसितुं, तस्सेव णिहारे कणिकादि वा, एयाणि आर्य- बिलपाउग्गाणि, तं तिविहं पि आयंबिलं तिविहं उक्कोसं १ मज्झिमं २ जपणं ३ च, दवओ कलमसालिकूरो उक्कोसं जं वा जस्स पत्थं रुचइ वा रालगो सामागो वा जहण्णो, सेसा मज्झिमा, जो सो कलमसालिकूरो सो. रसं पडुच्च' तिविधो ·उफोसं ३ तं चेव तिविध पि आयंबिलं णिज्जरागुणं पडुच्च तिविधं उकोसो णिज्जरागुणो, मज्झिमो जहण्णोत्ति, कलम- सालिकूरो दषतो उकोसं, दवं चउत्थरसिएण समुद्दिसति, रसो वि उकोसं तस्सच्चएणऽवि आयामेण उफोसं रसओ, गुणतो जहणं थोवा णिज्जरति भणितं भवति, सो चेव कलमोदणो जदा अनेहिं आयामेहिं तदा दयतो उफोसो, रसतो मज्झिमो, गुणतो वि मज्झिमो चेव, सो चेव जदा उण्होदएण तदा दवतो उफोसं, रसतो जहण्णं, गुणओ मशिमं चेव, जेण दपओ उफोसं न रसओ, इआणि जे मज्झिमा ते चाउलोदणा तेन दवओ मज्झिमा आयंबिलेण रसओ उफोसा गुणओ मज्झिमा तहेव च उण्होदएण दपओ मज्झं, रसओ जहण्णं, गुणओ मज्झं, मज्झिमं दति काऊणं, रालगतणकूरा दवओ जहण्णं, आयंविलेण रसओ उफोसं, गुणओ मज्झं ते चेव आयामेण दवो जहणं, रसओ मज्झं, गुणओ मज्झं, ते चेव उण्होदएण दवो जहण्णं, रसओ जहण्णं, गुणो उकोसं वहुणिजरत्ति भणितं होति, अहवा उफोसे तिणि विभासा-उकोसउफोसं उफोसमझिमं उकोसजहण्णं कंजियआयामउण्होदएहिं जहण्णा मज्झिमा उफोसा णिजरा, एवं तिसु विभासितवं ॥५॥ एवं श्रीहरिभद्रसूरिकृतश्नावकधर्मप्रज्ञप्तिवृत्ती अपि एतादृश एव पाठोऽस्ति ॥६॥ तथा-द्वाविंशत्यभ्यधिकै-कादशवत्सरशतैस्तु विक्रमतः। अकृतैनां नमिसाधुः, शिष्यः श्रीशालिसूरीणाम् ॥१॥ इति प्रशस्तिसमावेन ११२२ वर्षे नमिसाधुकृतपडावश्यकवृत्तौ विशेषो यथा विशेपस्तु कलमशालिचतुर्थरसकाद्युत्कृष्टः शेपकूरः चतुर्घरसकादिश्च मध्यमः उष्णोदकादिश्च जघन्यो गुणतश्च वही निर्जरा उत्कृष्टे मध्यमा मध्यमेऽल्पा च जघन्ये चेति, एवं च स्थिते कलमशालिकूरः कलमशालिकजिकेन उत्कृष्टः, उत्कृप्टेन यदा भुज्यते तदा जघन्या-निर्जरा अल्पे- ·त्यर्थः, तथा उत्कृष्टं द्रव्यं जघन्यरसेन भुज्यते, तदा मध्यमो निर्जरा गुण इत्यादिभङ्गका द्रष्टन्या इति, अयमयों द्रव्य- रसयोः द्वयोः उत्कृष्टत्वे जघन्या निर्जरा एकैकोत्कृष्टत्वे मध्यमा द्वयोर्जघन्यत्वे उत्कृष्टा निर्जरा इति, अपि चात्र सर्वेप्वपि पूर्वोकेषु भङ्गाकेपु जघन्य १ मध्यमो २ स्कृष्टरूपेषु ३ शालिप्रभृतीनां अन्नानां मध्यादेकतरत् अन्नं, अथ च कालिका- भृतीनां नीराणां च मध्यात् एकतरन्नीरं आचाम्लमध्ये ग्राह्यत्वेन प्रोक्तं, परंन कुत्राऽपि एवंरूपो भगको लिखितो, यदुत-एकस्मिन् आचाम्ले शालिप्रभृत्यन्नानां मध्यात् अन्नद्वयं तत्रयं वा अथ च काञ्जिकप्रभृतिनीरमध्यात् नीरद्वयं तत्रयं वा ग्राह्यमिति ॥७॥ ननु द्रव्यद्वयस्य एव ग्रहणे नियमिते कथं दन्तशोधनं विना. मुखशुद्धिः?-तत्राऽर्थे सन्देहदो- लावली गाथा (११७ पत्रे ) यथा- जो पुण सिलिआई विणा, मुहसुद्धिं काउमित्थमसमत्थो । सो कडुअकसायरसं, सिलिअंगिण्हइ न से भंगो ॥१०६॥ अनाहारत्वात् ॥८॥ यदुक्तं-'निवाईणं' गाहा, अतो वहुनिर्जराहेतुत्वेन उत्कृष्टाऽऽचाम्ले द्रव्यद्वयग्रहणं युक्तं, पुनः अत्रार्थे वृद्ध परंपरागतसामाचार्येव प्रमाणं, किमेतत्प्रामाण्यात् निर्विकृतिकाऽऽचाम्लोपवासादिपु सचित्तनियममेव न कुर्वन्ति श्राद्धाः किश्च उपवासे एकमेव द्रव्यं न गृह्णन्ति, ततो यथा सूत्राक्षरादर्शनेऽपि अत्र अवश्यंतया सचित्तनियमः क्रियते, एवं इयधिक- द्रव्यनियमोऽपि इति सन्देहदोलावलिबृहद्वृत्तिवचनप्रामाण्यात् वृद्धपरम्परागतसामाचार्या उत्कृष्टाऽऽचाम्लत्वेन द्रव्यद्वयमेव आचाम्ले गृह्यते, ततो यद्भगवत्केवलिभाषितं तत्प्रमाणं नाऽत्राऽस्माकं कोऽप्यभिनिवेशः इति ॥ ॥ इति आचाम्ले द्रव्यद्वयग्रहणाधिकारः॥१०॥ - ·ननु-केचिद्वदन्ति अपक्कदुग्धेन समं द्विदलभक्षणं अभक्ष्यदोपभाक्, तत् किम् ? उच्यते-न चैतत् सङ्गतिमङ्गति, क्वाऽपि तद्दोपस्याऽनुक्तत्वाद् इति, आह परः, उच्यते- ननु-भो ! “आमगोरससम्पृक्त-द्विदलादिषु जन्तवः । दृष्टाः केवलिभिः सूक्ष्मा-स्तस्मात् तानि विवर्जयेत् ॥७१॥", इति श्रीहेमाचार्यकृतश्रीयोगशास्त्र(१७१ पत्रे )वचनप्रामाण्याद् आमगोरससम्पृक्तद्विदले सूक्ष्मजन्तूत्पत्तिसद्भावेन तद्व- र्जनस्य सुतरां प्रोक्तत्वात् तदुष्टता एव समागता । न च वाच्यं गोरसशब्देन दधितके । परं दुग्धं न ?, उच्यते- श्रीहेमाचार्यैः गोरसशब्देनाऽभिधानचिन्तामणौ (१६७ पत्रे) दधि १ दुग्ध २ घोल ३ रूपार्थत्रयस्य प्रोक्तत्वात्, तथाहि-“दुग्धं तु सोमज, गोरसः क्षीरमूधस्य, स्तन्यं पुंसवनं पयः॥ ६८॥ १ तथा (१६८ पत्रे ) "क्षीरज-दधि गोरसश्च २" पुनः (१६९ पत्रे) "दण्डाहते कालशेय-घोलारिष्टानि गोरसः रसायनं ३" इति । तत आमगोर- सेन समं द्विदलभक्षणे स्पष्टं अभक्ष्यदोषः?, सत्यं, यद्यपि आमगोरसशब्देन अपक्कदुग्धमपि समायातं, परं द्विदलदोपाधि- कारे आमगोरसशब्दस्य प्रवृत्तिः अनुत्कालितदधितक्रयोः एव विषये, तयोः द्वयोः एव ग्रन्थादौ व्याख्यातत्वाद्, यदुक्तं "श्रीतपागणसरोजरविश्रीदेवसुन्दरगणेन्द्रविनेयः, श्राद्धवर्गविहिताग्रहतः श्रीसोमसुन्दरगुरु कुरुतेऽदः॥१॥” इति ग्रन्थादौ सद्भावेन तपागच्छनायकत्रीसोमसुन्दरसूरिभिः श्रीयोगशास्त्रवालाववोधे; तथाहि- "आमगोरससंपृक्तं, द्विदलं पुष्पितौदनम् । दध्यहर्द्धितयातीतं, कथितान्नं विवर्जयेत्”-॥७॥ सामा०९ ·व्याख्या-"आम गोरस-अणऊकाल्या दूध दही छासि ते मांहि मिल्यौ विदल कठउल अने वासीकउल अने आदि शब्द लगे फूल्यो जे रान्ध्यो उदन १ ढुंढणादिक २ तथा विदिहडो-सोल पहुर ऊपहरा दहीमाहि ३ अनइं वासीयकठउलादिक कुहिआ अन्न ४ एतलां सवि हि माहि दृष्टा केवलज्ञानीय सूक्ष्मजीव उपजता दीठा, ते भणी ए सगला ही प्रावके वर्जिया इति ।"अत्रार्थे योगशास्त्रावचूर्णिरपि विलोकनीया, "तत्राऽऽमगोरसशब्देन अनुत्कालितदधि-तक्रवस्तुद्वयस्य एव व्याख्या- नात्", तथा विहाय एकं कंचिद् गच्छं, अन्येषु गच्छेषु आमदुग्धमध्ये द्विदलग्रहणनिषेधो नाऽस्ति, प्रत्युत प्रवृत्तिः वर्तते, अय काऽपि ग्रन्थेऽपक्कदुग्धमध्ये द्विदलनिषेधः प्रोको भवेत् , तदा स ग्रन्थो विचार्येत, परं स ग्रन्थो नास्तीति सम्भाव्यते इति । ॥ इति अपक्कदुग्धमध्ये द्विदलग्रहणाधिकारः॥ ११ ॥ ननु-आत्मनां गच्छे मुगादीनामिव सङ्गरादीनामपि द्विदलत्वं गण्यते, केपांचिद्गच्छे तु न इति, तत्र को विचारः उच्य- ते,-श्रीजिनदत्तसूरियुगप्रधानैः उत्सूत्रपदोट्टने सशरादीनां द्विदलत्वे अमन्यमाने उत्सूत्रस्य प्ररूपितत्वं उक्तमस्ति, तथाहि- "कंडुअसंगरियाओ न हुंति विदलंति विरूहगाऽणतं इति उत्सूत्रं", ॥१॥ एवमेव श्रीजिनप्रभसूरिभिः विधिप्रपायां सम्यक्त्वारोपणविधी प्रत्यपादि, तथाहि- संगरफलिआमुग्गमउठमासमसूरकलायचणयचवलवलकुलत्थमिस्थिआ, कंडुअगोआरमाइ विदलाई गोरसेण सह न जिमेअवाई एएसिं राइत्तिअंन काय" इति ॥२॥ इत्यमेव चैत्यवन्दनकुलकेऽपि, (९७ पत्रे ) तथा हि-

·ता
"संगरफलिमुग्गमुहट्टमासकंडूअपमुक्खबिदलाई। सह गोरसेण न जिमेए य रायत्ति न करे ॥ १८॥
जम्मि य पीलिजंते, मणयं पि न नेहनिग्गमो हुज्जा । दुन्निअदलाइ दीसंति मिथिगाईण जह लोए ॥ १९ ॥" ॥३॥
एवं श्रीजिनपतिसूरिभिरपि निजसामाचारीग्रन्थे ८ प्रत्यपादि, तथाहि-"संगरं कडूअगोयराइ विदलं" इति ३।
ननु-पूर्वाचार्यग्रन्थेऽपि क्वाऽपि सङ्गरादीनां द्विदलत्वसम्मतिः अस्ति ? उच्यते-यद्यपि साम्प्रतं प्रवर्त्तमाना श्रीसिद्धसे-
नसूरिकृता श्रीप्रवचनसारोद्धारवृत्तिः तत्र सा नाऽस्ति, परं श्रीआनन्दसूरिभिः श्रीप्रवचनसारोद्धारगाथाद्वितीयार्द्ध व्या-
ख्यानयद्भिः स्ववृत्तौ तथैवोक्तं, तथाहि-
"दहिए विगयगयाई, घोलवडाँ घोलसिहरिणि करंवो । लवणकणदहिअमहिअं संगरगाइम्मि अप्पडिए ॥१॥"
व्याख्या-लवणकणैः जीरकलवणलेशैः युक्तं दधि हस्तेन मथितं वस्त्रेण गालितं तदपि राज्युपितं सत् कल्पते, निर्विकृति-
कप्रत्याख्यानवतां, वाऽपि देशे सगराद्यपि तत्र प्रक्षिप्यते, इत्याशझ्याऽऽह, परं सङ्गरादौ अपतिते सति, तत्र तु द्विदलदो
पसम्भवात् न कल्पते इत्यर्थः ॥४॥ एवं यतिदिनचर्यायां अपि, तथा हि-"फलियावग्गे तह संगर वल्ला चवला य होला
येति” ॥ ५॥ ननु-सङ्गरादीनां मुद्गादीनामिव द्विदलत्वसाधकं लक्षणमस्ति न वा ? उच्यते-बाढं अस्तीति ब्रूमः, तथा हि-
न य संगरवीयाओ तिल्लुप्पत्तिं कयाइवि संभवइ । दलिए दुन्नि दलाई मुग्गाईणं च दीसंति ॥ १॥ इत्यादि ॥ ६॥
पुनः केवलिना दृष्टं सत्यमिति ॥
॥ इति सगरप्रमुखाणां द्विदलत्वाधिकारः ॥ १२॥

·ननु-केपांचित् गच्छे श्राद्धानपि साधूनिव "पाणस्स लेवाडेण वा" इत्यादिपानपडागारा उच्चारयन्ति, आत्मनां गच्छे तु न इति, तत्र किं निदानम् ? उच्यते- शास्त्रे निषिद्धत्वात् , वृद्धानां असंमतत्वात् , युक्तियुक्तत्वाच्च, यतः श्राद्धानां पानकागारपकनिषेधं श्रीजिनदत्तसू- रयः उत्सूत्रपदोद्धट्टने प्रोचिवांसः, तथाहि- "अजिअजलाहारगिही पाणागारे समुच्चरई” तदुत्सूत्रमिति ॥१॥ एवं श्रीजिनपतिसूरयोऽपि निजसामाचार्या १२ लिखन्ति स्म; तथाहि-"सावयाणं पाणस्स लेवाडेण वा इच्चाइ पाणगागार अणुच्चारणं" इति ॥२॥ ननु-पूर्वसूरि- भिरपि काऽपि ग्रन्थे तन्निपेधो भणितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीबृहद्भाष्ये; तथा हि-“ए ए छ आगारा साहूणं, न पुण सहाणं" इति ॥ ३॥ एवं श्रीप्रत्याख्यानभाष्ये त्र्यशीत्यधिकैकादश ११८३ शतवर्षे निर्मितायां तद्वृत्ती च, तथा. हि-"एते पानकागारा यतीनामेव, न तु श्राद्धानां, न खलु श्राद्धाः सर्वविरतयः इति" ॥४॥ ननु-वृद्धानां असंमतत्वं युक्तियुक्तत्वं च कथं ? इत्याह-श्रूयतां सावधानीभूय विचार्यतां च चक्षुपी निमील्य, अत्र अयं परमार्थः--यतीनां एकाश- नादिप्रत्याख्यानवतां भिक्षावृत्तित्वेन यथालव्धसर्वपानकानि गृह्णतां पिवतां च तदपवादभूताः, "पाणस्स लेवाडेण वा" इत्यादि पडागारा अपि उच्चारयितुं कल्पन्ते एव, परं सचित्तपरिहारिणां गृहस्थानां एकाशनादिप्रत्याख्यानवतां आत्म- वशित्वेन पानकापवादसेवार्थ पडागारान् उच्चारयितुं न घटामाटीकते । न च वाच्यं गृहस्थानां अपि भिक्षावृत्तिः अस्तु, ·ile को दोपो गृहस्थानां एकादशप्रतिमाया अर्वाक् भिक्षावृत्तेः अष्टकग्रन्थादौ पौरुपनीत्वेन निषिद्धत्वात् । अथ यतिन इव गृहस्था अपि पानकपडागारान् उच्चरिप्यन्ति, तदा गृहस्था अपि यतिन इव उपवासादित्रिविधाहारप्रत्याख्यानमध्ये-सौवीरा- वश्रावणादिपानीयानि अपि पास्यन्ति, न च एपा सौवीरादिपानीयपानप्रवृत्तिः, केपांचिदपि गच्छे दृश्यते । तदपाने च तदपवादागाराणां अपि समुच्चारणे स्पष्टं असंगतिरेव, नहि विशेष्याभावे विशेषणसंभवः, प्रत्युत पानकपडागारोच्चारणं अन्तरेणाऽपि सर्वगच्छेषु सञ्चित्तपरिहारिणः श्राद्धाः सन्ध्यायां द्विविधत्रिविधाहारदिवसचरिमप्रत्याख्यानकरणानन्तरं रात्रौ प्रासुकपानीयं पिवन्तो दृश्यन्ते । अपि च यथा दिवसचरिमप्रत्याख्याने अनुच्चारितेषु अपि पानकागारेषु रात्री गृहस्थाः शुद्धोदकं पिवन्ति, तथा अन्येषु अपि देवसिकप्रत्याख्यानेपु पानकोच्चारं विनाऽपि पानीयं पिबन्तु, का विचारणा ? उभयत्र समानत्वात् , किं च खजूर-तिल-तन्दुलधावना-ऽवश्रावणादीनि पानकानि, यथा रात्रौ गृहिणां अपेयानि तथा दिवा अपि अपेयानि एव, तत्पानस्य धर्मे अभिमुखानां अप्रतिपत्तिहेतुत्वेन अप्रतिपन्नधर्माणां, विपरिणामहेतुत्वेन वैधर्मिकाणां, जिनधर्मस्य निन्दाकृती प्रेरकत्वेन च महादोपत्वात् तेन पानकोच्चारणं अनर्थक एव, आह परः-न तु तद् अनर्थक, यतो यद्यपि फोगरग-दाडिमछल्यादिभिः प्रासुकीकृतं जलं त्रिविधाहारेण पातुं कल्पते एव, तेषां कपायवृक्षफलछल्लीचूर्णत्वेन अनाहारकत्वात् , तथापि विभीतकादिना प्रासुकीकृतं न कल्पते एव, तस्य च स्वादिमाहारत्वादिति । तदर्थ पानकागा- रान् उच्चरन्तु गृहस्थाः इति चेत् ?न, वस्तुगत्या विभीतकादेः अपि कटुफलत्वेन अनाहारकत्वात् , न च वाच्यं पानभङ्गभिया ·तेणं । जत्तेण होइअचं, सुहाणुवंधप्पहाणेणं ॥ ४ ॥ संभवइ अकाले वि हु, कुसुमं महिलाण तेण देवाणं । पूवाए अहि गारो, नओ हो होइ सुत्तुत्तो ॥ ५॥ लोगुत्तमदेवाणं समुच्चणे समुविओ इह नेगो सुइगुण जिद्वत्तणओ, लोए लोउत्तरे पुरिसो॥ ६ ॥न छिवंति जहा देहं, ओसरणे भावजिणवरिंदाणं । तह तप्पडिमं पि सयं, पूति न जुवनारीओ ॥७॥" इत्यादि, अत्र इदं रहस्यम्-श्रीजिनदत्तसूरिभिः इदं निषिद्धं, यदुत तरुणस्त्रीः मूलप्रतिमा स्वकरेण चन्दनादिविलेपनेन पूजयेदिति न अन्यत् किमपि । ननु-तर्हि या वाला वृद्धा च सा अन्यगच्छीयवालवृद्धस्त्रीवत् प्रतिमापूजां कुर्वती कथं न दृश्यते ? उच्यते-तथाविधाया रूढेः दुर्वार्यत्वात् , कुर्वन्तु ताः, प्रतिमापूजां को निवारकः?, कुर्वन्ति अपि च ताः वालाः वृद्धाश्च काश्चन स्त्रियः कुत्रचित् ।। ॥ इति तरुणस्त्रियाः मूलप्रतिमापूजानिषेधाधिकारः ॥ १४ ॥ ननु-आत्मीयो गच्छः सुविहितः तर्हि सांप्रतं श्राद्धाः “दंसण १ वय २ सामाइय ३ पोसह ४ पडिमा य ५ बंभ ६ सच्चित्ते ७ । आरंभ ८ पेस ९ उद्दिढ १०, वजए समणभूए अ॥१॥" इत्येवंरूपा एकादश प्रतिमाः कथं न वहति ? उच्यते-संप्रति काले दुःपमकालानुभावेन संहनन-साहस-वलधैर्याभावात् , निरतिचारसम्यक्त्वादि पालयितुं न शक्यते, पुनः कायोत्सर्गप्रतिमायां पञ्चमासी यावत् शून्यग्रहे श्मशाने वा चतुरः प्रहरान् कायोत्सर्ग कृत्वा पौषधिकीरात्रिः अति- वाहयितुं अशक्या । पुनः भूत-प्रेतव्यन्तरादिदुष्टानिष्टदेवतादिकृतोपसर्गे सति प्रादुर्भूतप्रभूतभीत्या च मनोधैर्य क्षणमपि न तिष्ठति, प्रत्युत अपायापत्तिश्च स्यादिति तद्वहन निषेधो युक्तिमान् । ननु-कैः तद्वहननिषेधोऽकारि? उच्यते-युगप्रधान- ·श्रीजिनदत्तसूरिप्रमुखैः । कथं ? कस्मिन् ग्रन्थे ? इत्याह-"पुरिसित्थीओ पडिमा, वहति तत्थाइमा चउरो.॥ ६॥" तदुत्सूत्रं इति श्रीजिनदत्तसूरिकृतोत्सूत्रपदोद्धट्टनकुलके पष्ठगाथायां ॥ १॥ एवं श्रीजिनपतिसूरिभिरपि निजसामाचार्या तनिषेधो लिलिखे, तथाहि-"संपइ काले सावयपडिमाओ न वहिजंते॥२॥" ननु-ततःप्राक्तनग्रन्थेऽपि वाऽपि प्रतिमाव- हननिषेधो दृश्यते ? उच्यते-तीर्थोद्धारप्रकीर्णके तद्व्यवच्छेदस्य प्रतिपादना, तथाहि- साहूणऽग्गोयरओ बुच्छिन्नो दूसमाणुभावाओ । अजाणं पणवीसं सावयधम्मो अवुच्छिन्नो ॥१॥ एतद्गाथार्थस्तु अयं तथाहि-साधूनां महात्मनां पूर्व प्रमादाल्पत्वेन 'अग्गोऽयरओ' ति अग्रवेत्तारः (अग्रावतारः) परिधानविशेषः साधुजनप्रतीतः आसीत् , स संप्रति व्युच्छिन्नः, कटिपट्टकस्य अन्यथा करणात् कस्माद् दुःपमानुभावात् १ तथा आर्यि- काणां साध्वीनां पञ्चविंशत्युपकरणानां आसन् , संप्रति तानि अपि व्यवच्छिन्नानि २ तथा श्रावकधर्मः श्रावकैकादशप्रतिमारूपो धर्मोऽपि व्यवच्छिन्नः ३न च वाच्यं श्रावकधर्मशब्देन सम्यक्त्वमूलस्थूलद्वादशव्रतरूपोधर्मो व्यवच्छिन्नः, एतद्वचनस्य द्वाद- शव्रतरूपश्रावकधर्मस्य प्रत्यक्षं क्रियमाणत्वेन अघटमानत्वात् , तद्व्यवच्छेदस्य तु साधुधर्मव्यवच्छेदेन सहभावित्वाच्च, साधु- धर्मस्तु आदुःप्रसहसूरि स्थास्यति, ततः तत्सहभावित्वेन श्रावकधर्मोऽपि द्वादशव्रतरूपः तावन्तं कालं स्थाता। ननु-तीर्थोद्धा- रप्रकीर्णकगाथातुर्यपदस्य केन अर्थों व्याख्यातः १ यदुत 'एकादशप्रतिमारूपो धर्मो व्यवच्छिन्नः' १ उच्यते-तरुणप्रभसूरिणा स्वकृतपडावश्यकवालाववोधे इत्थमेव प्रतिपादितत्वात् , तथाहि- "साहूणंऽगोअरओ, वुच्छिन्नो दूसमाणुभावाओ । अजाणं पणवीसं, सावयधम्मो अ वुच्छिन्नो ॥१॥” अत्र साधु- ·गाहित्तए तं० तिलोदगं वा तुसोदगं वा जवोदगं वा । वासावासं पज्जोसविअस्स अट्ठमभत्तियस्स भिक्खुस्स कप्पंति, तओ पाणगाई पडिगाहित्तए तं० आयामे वा सोवीरे वा सुद्धविअडे वा इत्यादि" श्रीदशाश्रुतस्कन्धाष्टमाध्ययनादिषु (कल्प- सूत्रे सामाचार्या ) चतुर्थपष्ठाप्टमांदिप्रत्याख्यानस्य स्पष्टं नामश्रवणात् । कथङ्कारं नो उपलंभः १, सत्यं, श्रूयतां श्रुती दत्त्वा, विचार्यतां च क्षणं चक्षुपी निमील्य । अत्र इदं रहस्यं-एतानि चतुर्थ-पष्ठाप्टमादीनि प्रत्याख्यानकारापणक्षणे नामग्राहं न उच्चार्यते किन्तु केनाऽपि एकोपवासः कृतः तस्य उपवासस्य चतुर्थ इति संज्ञा १, एवं उपवासद्वयस्य पष्ठं इति संज्ञा २, उपवासत्रयस्य अष्टम इति संज्ञा ३, यावत् पोडशोपवासानां चतुस्त्रिंशत्तमं इति संज्ञा वर्तते, तथैव श्रीस्थानाङ्गवृत्तौ अपि तृतीयस्थाने चतुर्थस्य अर्थ एकोपवासः, एवं पष्ठस्य अर्थ उपवासद्वयं, अष्टमस्य अर्थ उपवासत्रयं इत्यादि व्याख्यात- मस्ति । तथा च तद्वृत्तिपाठः (१४७ पत्रे )-चउत्थेत्यादिसूत्राणि चतुर्दश व्यक्तानि, केवलं एकं पूर्वदिने, द्वे उपवासदिने, चतुर्घपारणकदिने भक्त भोजनं परिहरति यत्र तपसि तत् चतुर्थ भक्तं, तदस्य अस्ति स .चतुर्षभक्तिकः तस्य एवं अन्य- त्राऽपि, शब्दव्युत्पत्तिमात्रं एतत् प्रवृत्तिस्तु चतुर्थभक्तादिशब्दानां एकाद्युपवासादिषु इति । अथ च श्रीआवश्यकसूत्रेऽपि उपवासपाठस्तु अयं ( ८५३ पत्रे) तथाहि-"सूरे उग्गए अन्भत्तटुं पञ्चक्खाइ"" इत्यादि, परं न तु एवं यदुत 'सूरे उग्गए चउत्थं पञ्चक्खाइ' एवं छट्ठभत्तं अट्ठमभत्तं यावत् चउतीसभत्तं । अथ यदि पुनः प्रथमदिने एव पष्ठविधायिनः पष्ठसंज्ञा स्यात् तदा पष्ठभक्तिकमुनेः प्रथमदिनेऽपि पूर्वोक्तानि तिल-तुष-जवोदकानि द्वितीयदिने कल्पनीयानि उपादेयानि स्युः पष्ठभक्तिकत्वात् , परं न च चतुर्थप्रायोग्यपानीयानि, न च एवं प्रवृत्तिः कुत्राऽपि, एवं अष्टमभक्तिकस्याऽपि साधोः ·प्रथमदिने तृतीयदिनप्रायोग्याणि आयाम-सौवीर-शुद्धविकटानि त्रीणि पानकानि ग्राह्याणि स्युः अष्टमभक्तिकत्वात्, परं न चतुर्थपष्टप्रायोग्याणि पानकानि, एवं विकृष्टभक्तिकस्याऽपि महामुनेः प्रथमदिने एव उष्णविकटमेव पानीयं उपादेयं स्यात् न उत्स्वेदिमादिकं, असंगतं च एतत् , यतः तृतीयदिनात् उपर्येव तच्छरीरं देवताधिष्ठितं इति, प्रथमद्वितीयतृतीय- दिनेषु विकृष्टभक्तिकस्य शेपपानकानां अस्वीकारे भगवदाज्ञाभङ्गः स्यात्, यतो विकृष्टभक्तिकस्य एक उष्णं विकटमेव पानकं अनुज्ञातं, यदाह-श्रीभद्रबाहुस्वामी श्रीकल्पसूत्रे साधुसामाचार्या, तथाहि- 'विकट्ठभत्तिअस्त भिक्खुस्स कप्पति एगे उसिण वियडे' इति, किं च युगपत् अष्टमप्रत्याख्याने प्रथमदिने चतुर्विधा- हारपरिहारिणः अग्रिमदिनद्वये पानकाहारकर्तुः अष्टमप्रत्याख्यातुः प्रारदिने कथं प्रत्याख्यानं संगति अङ्गति ? । तथा अष्टमप्रत्याख्यानकृत् , उपासकः पाण्मासिकतपश्चिन्तनावसरे आद्यदिने अष्टमं कर्तुं शक्नोमि इति उक्तौ सत्यां, द्विती- यदिने किं तपः कर्तुं शक्नोमि इति ब्रूयात् ? एवं तृतीयेऽपि दिने किं ब्रूयात् ? न च वाच्यं दिनत्रयेऽपि अष्टमं कर्तु शक्नोमि इति वक्तव्यं अनवस्थाप्राप्तेः, कथं तृतीयदिनेऽपि ? यदि अष्टमप्रत्याख्यानं करोति तदा पुनः उपवासद्वयं अग्रेऽपि कर्तव्यं स्यात्, तदकरणे च अष्टमशब्दप्रतिज्ञाभङ्गः स्यात् , तथा अष्टाहिकां कर्तुकामस्य श्राद्धादेः प्रथमदिने एवं अष्टादशभक्तयुगपत्प्रत्याख्याने एकस्य कस्याऽपि कथंचित् उपवासस्य भङ्गे अष्टाहिकाया अपि भङ्ग आपद्येत, पुनरपि केनाऽपि उपवासद्वयं कृतं आसीत् , पश्चात् अकस्मात् तृतीयोपवासः कृतः तस्य अष्टमं कथ्यते न वा ? । अथ यदि पष्ठाटमादीनां उच्चाररूपता स्यात् , तदा अभक्तार्थादिवत् तेपामपि आकारयत्वापत्तिः स्यात् न च सा काऽपि दृष्टा सामा०१० ·गाहित्तए तं० तिलोदगं वा तुसोदगं वा जवोदगं वा । वासावासं पज्जोसविअस्स अट्ठमभत्तियरस भिक्खुस्स कप्पंति, तओ पाणगाई पडिगाहित्तए तं० आयामे वा सोवीरे वा सुद्धविअडे वा इत्यादि" श्रीदशाश्रुतस्कन्धाष्टमाध्ययनादिपु (कल्प- सूत्रे सामाचार्या ) चतुर्धपष्ठाप्टमादिप्रत्याख्यानस्य स्पष्टं नामभवणात् । कथङ्कारं नो उपलंभः १, सत्यं, श्रूयतां श्रुती दत्त्वा, विचार्यतां च क्षणं चक्षुपी निमील्य । अत्र इदं रहस्य-एतानि चतुर्थ-पष्ठाप्टमादीनि प्रत्याख्यानकारापणक्षणे नाममा न उच्चार्यते किन्तु केनाऽपि एकोपवासः कृतः तस्य उपवासस्य चतुर्थ इति संज्ञा १, एवं उपवासद्वयस्य पाठ इति संज्ञा २, उपवासत्रयस्य अष्टमं इति संज्ञा ३, यावत् पोडशोपवासानां चतुस्त्रिंशत्तमं इति संज्ञा वर्तते, तथैव श्रीस्थानाङ्गवृत्तौ अपि तृतीयस्थाने चतुर्षस्य अर्थ एकोपवासः, एवं पष्ठस्य अर्थ उपवासद्वयं, अष्टमस्य अर्थ उपवासत्रयं इत्यादि व्याख्यात- मस्ति । तथा च तद्वृत्तिपाठः (१४७ पत्रे )-चउत्थेत्यादिसूत्राणि चतुर्दश व्यकानि, केवलं एक पूर्वदिने, द्वे उपवासदिने, चतुर्थपारणकदिने भकं भोजनं परिहरति यत्र तपसि तत् चतुर्थ भक, तदस्य अस्ति स चतुर्थभक्तिकः तस्य एवं अन्य- त्राऽपि, शब्दव्युत्पत्तिमात्रं एतत् प्रवृत्तिस्तु चतुर्थभक्तादिशब्दानां एकाद्युपवासादिषु इति । अथ च श्रीआवश्यकसूत्रेऽपि उपवासपाठस्तु अयं ( ८५३ पत्रे) तथाहि-"सूरे उग्गए अदभत्तहँ पञ्चक्खाई" इत्यादि, परं न तु एवं यदुत 'सूरे उग्गए चउत्थं पञ्चक्खाई' एवं छट्ठभत्तं अट्ठमभत्तं यावत् चउतीसभत्तं । अथ यदि पुनः प्रथमदिने एव पष्ठविधायिनः पष्ठसंज्ञा स्यात् तदा पष्ठभक्तिकमुनेः प्रथमदिनेऽपि पूर्वोक्तानि तिल-तुप-जवोदकानि द्वितीयदिने कल्पनीयानि उपादेयानि स्युः पष्ठभक्तिकत्वात् , परं न च चतुर्थप्रायोग्यपानीयानि, न च एवं प्रवृत्तिः कुत्राऽपि, एवं अष्टमभक्तिकस्याऽपि साधोः ·प्रथमदिने तृतीयदिनप्रायोग्याणि आयाम-सौवीर-शुद्धविकटानि त्रीणि पानकानि ग्राह्याणि स्युः अष्टमभकिकत्वात्, परं न चतुर्थपष्ठप्रायोग्याणि पानकानि, एवं विकृष्टभक्तिकस्यापि महामुनेः प्रथमदिने एव उष्णविकटमेव पानीयं उपादेय स्थात् न उत्स्वेदिमादिकं, असंगतं च एतत् , यतः तृतीयदिनात् उपर्येव तच्छरीरं देवताधिष्ठितं इति, प्रथमद्वितीयतृतीय- दिनेषु विकृष्टभकिकस्य शेपपानकानां अस्वीकारे भगवदाज्ञाभङ्गः स्यात् , यतो विकृष्टभक्तिकस्य एकं उणं विकटमेव पानकं अनुज्ञातं, यदाह-श्रीभद्रवाहुस्वामी श्रीकल्पसूत्रे साधुसामाचार्या, तथाहि- 'विकट्ठभत्तिअस्स भिक्खुस्स कप्पति एगे उसिण वियडे' इति, किं च युगपत् अष्टमप्रत्याख्याने प्रथमदिने चतुर्विधा- हारपरिहारिणः अग्रिमदिनद्वये पानकाहारकर्तुः अष्टमप्रत्याख्यातुः प्रारदिने कथं प्रत्याख्यानं संगति अङ्गति । तथा अष्टमप्रत्याख्यानकृत् , उपासकः पाण्मासिकतपश्चिन्तनावसरे आद्यदिने अष्टमं कर्तुं शक्नोमि इति उक्को सत्यां, द्विती- यदिने किं तपः कर्तुं शक्नोमि इति ब्रूयात् ? एवं तृतीयेऽपि दिने किं ब्रूयात् ? न च वाच्यं दिनत्रयेऽपि अष्टमं कर्तुं शक्नोमि इति वक्तव्यं अनवस्थाप्राप्तेः, कथं तृतीयदिनेऽपि ? यदि अष्टमप्रत्याख्यानं करोति तदा पुनः उपवासद्वयं अग्रेऽपि कर्तव्यं स्थात्, तदकरणे च अष्टमशब्दप्रतिज्ञाभङ्गः स्यात्, तथा अष्टाहिकां कर्तुकामस्य श्राद्धादेः प्रथमदिने एव अष्टादशभक्तयुगपत्प्रत्याख्याने एकस्य कस्याऽपि कथंचित् उपवासस्य भङ्गे अष्टाहिकाया अपि भङ्ग आपद्येत, पुनरपि केनाऽपि उपवासद्वयं कृतं आसीत्, पश्चात् अकस्मात् तृतीयोपवासः कृतः तस्य अष्टमं कथ्यते न था ? । अथ यदि पछाटमादीनों उच्चाररूपता स्यात् , तदा अभकार्थादिवत् तेपामपि आकारयत्वापत्तिः स्यात् न च सा वाऽपि दृष्टा सामा०१० ·श्रुता च, ततः श्राद्धादिः चतुर्थ-पष्ठं-अष्टमं वा यावत् चतुस्त्रिंशत्तमं वा करोतु परं प्रत्यहं प्रत्याख्यानं एकोपवासत्य एव कार्यते न तु पष्ठाष्टमादीनां तेषां संज्ञामात्रत्वात् । अत्राऽऽह परः-ननु-प्रथमदिने अष्टमकर्तुः अष्टमकर्तृत्वं न उच्यते, तदा तृतीयदिने तस्य कुतो अष्टमकर्तृत्वं अभ्यागतम् ? उच्यते-आगमादेव, कः आगमः? इत्याह श्रीभ- गवतीसूत्रे सप्तमशतके नवमोद्देशके (३२० पत्रे), तथाहि- 'तते णं से वरुणे नागनत्तुए अण्णया कयाइ रायाभिओगेणं गणाभिओगेणं वलाभिओगेणं रहमुसले संगामे आणत्ते समाणे छट्ठभत्तिए अट्ठमभत्तं अणुवटेति अट्ठमभत्तं अणुवर्दृत्तां कोडंविअपुरिसे सहावेइ सदावेइत्ता' इत्यादि । पुनः श्रीपञ्चमाङ्गे एव तृतीयशतके (१७१ पत्रे) तथाहि-"ते णं काले णं ते णं समएणं अहं गोयमा ! छउमत्थकालिआए एकारसवासपरिआए छटुं छट्टेणं अणिक्ति- तेणं तवो कम्मेणं संजमेणं तवसा अप्पाणं भावेमाणे पुवाणुपुर्वि चरमाणे गामाणुगामं दूइज्जमाणे जेणेव सुसमारपुरे नगरे, जेणेव असोअवणसंडे उज्जाणे, जेणेव असोअवरपायवे, जेणेव पुढविसीलावट्टओ तेणेव उवागच्छामि उवागच्छित्ता असो. गवरपायवस्स हेट्ठा पुढविसीलापट्टयंमि अट्ठमभत्तं परिगिण्हामि, दोवि पाए साहटु-वग्यारिअपाणी एगपोग्गलनिविट्ठदिट्ठी अणिमिसनयणे ईसिंपन्भारगएणं कारणं अहापणिहिएहिं गत्तेहिं सबिंदिएहिं गुत्तेहिं एगराइयं महापडिमं उवसंपजित्ताणं विहरामि” इति, अत्र उभयवरुण १ श्रीमहावीरयोचितीयदिने पष्ठभक्तिकनामत्वे सति तृतीयदिने अष्टमभक्तिकत्वं जातं, परं प्रथमद्वितीयदिनयोन अभूत् इति, तथा "अण्णे भणंति एवं चिंतेअ-कि मए पच्चक्खात ? जइ आवरसगमादि- ·आणं जोगाणं सकेति संधरणं काउं तो अन्भत्तटुं ववसति, असकेंतो पुरिमहायंबिलेगहाणं, असफेतो निधीयं असफेंतो पोरिसमाइ विभासा, अह चउत्थभत्तिओ छ8 ववसइ छट्ठभत्तिओ अट्ठममिच्चादि विभासा" इति श्रीआवश्यकचूर्णी (२६४ पत्रे ) अत्राऽपि चतुर्थभक्तिको अभूत् प्रथमदिने, अथ च द्वितीयदिने तपश्चिन्तनावसरे पष्ठमनोरयो जातः, ततः पष्ठः कृतः ततो विचारयन्तु, तस्य पष्ठकर्तुः प्रथमदिवसे चतुर्थभक्तिकत्वं कथितं, न पठभकिकत्वं, एवं छट्ठभत्तिओ अट्ठमं ववसइ, अत्राऽपि अष्टमकर्तुरपि द्वितीयदिने पष्ठभक्तिकत्वेन प्रोक्तमिति । इति प्रत्यहं प्रत्याख्यानं एकोपचासत्य एव कार्यते न पष्ठाष्टमादीनां इति ॥ १६ ॥ ॥ इति अनेकोपवासप्रत्याख्याननिपेधाधिकारः॥ १६ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छीयाः श्राद्धाः सामायिकदण्डकोच्चार वारत्रयं कुर्वन्ति, तत्स्वगच्छपरम्परया किंवा ग्रन्थानुसारेण ? उच्यते-ग्रन्थानुसारेण एव, कथं ? इत्याह-श्रीजिनपतिसूरिभिः खकृतसामाचार्या सामायिकदण्डकोच्चारस्य वारत्रयं पठ- नोपदेशात् , तथाहि-"पडिकमणाइसु सामाइदंडगो नवकारो अवारतिगंभणिज्जइ १" एवं श्रीजिनप्रभसूरिभिरपि अभाणि, तथाहि-"नमुक्कारतिगपुर्व करेमि भंते ! सामाइयं इञ्चाइ दंडगं वोसिरामि पजंतं वारतिगं कहि समासमणेण इरियं पडिकमिअ" इत्यादि २ इत्थमेव श्रीतरुणप्रभसूरिभिरपि स्वकृतवालाववोधे प्रोचे, तथाहि-"मुहपत्ती पडिलेही एक खमा० सामाइयं संदिसावेमि, वीय ख० सामाइयं ठाएमि ती० ख० देइकरी अर्धावनतगात्र हुँ तउ तिण्ह नमस्कार कही त्रिणि वार करेमि भंते० इसउं सामायिक सूत्र त्रिणि वार कहइ” इत्यादि ३ । ननु-क्वाऽपि जीर्णग्रन्येऽपि सामायिकदण्डकोचार येकदण्डक ·पाठो चारत्रयं पठितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीव्यवहारभाष्ये चतुर्थोद्देशके यतीनां दीक्षाग्रहणे (५८ पत्रे ) प्रोकत्वात् , तथाहि- "अण्णो वा घिरहत्थो, सामाइअतिगुणमट्ठगहणं च । तिगुणं पादक्खिणं, नित्थारग गुरुगुणविवडी ॥ ३०९॥” तट्टीका- कारैः मलयगिरिभिरपि त्रिकृत्वः सामायिकोच्चारणं व्याख्यातमस्ति ४, पुनर्व्यवहारभाप्यटीकायां तत्रैव लिखितं “यतीनां व्रतोच्चारे कार्यमाणे सति एकैकं व्रतं गुरुर्यदि वारत्रयं नोच्चारयति तदा गुरोश्चतुर्लघुनामप्रायश्चित्तापत्तिः स्यात्", तथाहि- (५८ पत्रे ) "अप्पत्ते अकहित्ते अणहिगय अपरिच्छ अइक्कमे पासे । एकेको चउगुरुगा, चोअगसुत्तं तु कारणिकं ॥३११॥" तत्र अतिक्रमे एकैकस्य व्रतस्य वारत्रयं अनुच्चारणे एतेषु सर्वेषु प्रत्येकं एकैकस्मिन् प्रायश्चित्तं चत्वारो गुरुकाः।४। ननु-इदं सामायिकदण्डकोच्चारणं वारत्रयं तु यतीनां दीक्षाग्रहणादौ प्रतिपादित, न श्रावकाणां नामग्राहं ? सत्यं, यद्यपि श्रावकाणां नामग्राहं न उक्तं, तथापि श्रावकाणामपि सामायिकनवमव्रतोच्चारे कथं वारत्रयं न उच्चार्यते ? व्रतोच्चारविधिः सर्वेषां सर्वत्र समानत्वात् श्रावकाणां साध्वनुगामिक्रियाकरणत्वोपदेशत्वाच्च । न च वाच्यं खरतरगच्छे एव वारत्रयं दण्डकोच्चारणं, अन्येष्वपि बहुपु गच्छेषु सम्यक्त्वत्रतशीलवताद्युच्चारे वारत्रयं तदुच्चारस्य पठ्यमानत्वात् । ननु-आवश्यकचूर्णि १ तट्टीका २ पञ्चाशकवृत्ति ३ नवपदप्रकरणविवरण ४ पौषधविधिप्रकरणादिपु ५ कथं सामायिकोचा- रस्य वहुत्वं न दर्शितम् ? उच्यते-तत्रापि सामान्यतया उक्तौ अपि जासैकवचन मिति न्यायेन बहुत्वं ज्ञेयं । यतो यथा ओघनियुक्तौ "सामाइय उभयकाल पडिलेहा" इति पाठे सामान्यतया सामायिकशब्द उक्तः, तथापि तद्वृत्तिकृता श्रीद्रो- णाचार्येण 'सामाइअंति' सामायिकं वारत्रयमाकृष्य स्वपितीति व्याख्यातं एवं उत्तराध्ययनेष्वपि पड़िशाध्ययने प्रतिक्रमणा- ·ध्ययनाधिकारे (५४४ पत्रे) "काउस्सग्गं तओ कुजा" अयं पाठः सामान्यतः कायोत्सर्गाभिधायी अपि टीकाकृता “कायो- त्सर्ग-चारित्र १ दर्शन २ श्रुतज्ञान ३ शुद्धिनिमित्तं कायोत्सर्गत्रयलक्षणं जातौ एकवचनं, ततो गुरुवन्दनाद् अनन्तरं कुर्याद्” इति व्याख्यातं, एवं अत्राऽपि आवश्यकचूादिषु सामान्यतः सामायिकाभिधानेऽपि अन्यग्रन्थसम्मत्या संप्रदा- याच तत् त्रयं अवसेयम् । ननु-रात्रिपौषधिकानां शयनावसरे सामायिकदण्डकत्रयं तु साक्षात् दर्शितं तत्सत्यं-परं अन्यत्र अन्यदा सामायिकग्रहणसमये न तत् त्रित्वं दर्शितं ?, सत्यं, यदि शयनसमयेऽपि तत्रयं अभ्यनुज्ञातं तदा सामायिकवतं उच्चरद्भिः सद्भिः विशेषतः तत् त्रित्वं वाच्यम् । तथा निशीथचूर्णी अपि सामायिकदण्डकत्रयोच्चारणं स्पष्टं उद्दिष्टं अस्ति, तथाहि-“एवं जहा जायं दायं वामपासे वि अस्स आयरिओ भणइ इमस्स साहुस्स सामाइअस्स आरुहावणं करेमि काउ- स्सग्गं, अन्ने भणति उच्चारावणं करेमि काउस्सग्गं', उभयथाऽपि अविरुद्धे “अन्नत्थ ऊससिएणं जाव वोसिरामित्ति, लो- गस्स उज्जोयगरे चिंतेता वा नमो अरिहंताणं पढित्ता पच्छा पचावणजेण सेहो सामाइयं तिक्खुत्तो कहुई" इत्यादि । ननु-यदि भवतां गच्छे सामायिकग्रहणाधिकारे वारत्रयं सामायिकदण्डकोच्चारः, तदा भवत्पूर्वजैः श्रीजिनवल्लभसू- रिभिः पौपधविधिप्रकरणे । सामायिकोच्चाराधिकारे किमिति वारत्रयं सामायिकदण्डकोच्चारो न प्रतिपादितः ? उच्यते- सत्यं, यद्यपि श्रीजिनवल्लभसूरिभिः आवश्यकवृत्तिचूर्ण्यनुसारेण (३२ पत्रे) "पंचमंगलं कड्डित्ता भणइ करेमि भंते? सामा- इयं” इत्यादिपाठः सामान्यतया एव लिखितः, तथापि तेपां अभिप्रायः तच्छिष्य-प्रशिष्यैः एव ज्ञायते न अपरैः, अत एव तत्पट्टपरम्परागतैः श्रीजिनप्रभसूरि १ श्रीजिनपतिसूरि २ श्रीतरुणप्रभसूरिभिः ३ तदभिप्रायं जानद्भिः विधिप्रपा १ .

·पाठो चारत्रयं पठितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीव्यवहारभाष्ये चतुर्थोद्देशके यतीनां दीक्षाग्रहणे (५८ पत्रे) प्रोकत्वात् , तथाहि- "अण्णो वा विरहत्थो, सामाइअतिगुणमट्ठगहणं च । तिगुणं पादक्खिण्णं, नित्थारग गुरुगुणविवडी ॥ ३०९॥" तट्टीका- कारैः मलयगिरिभिरपि त्रिःकृत्वः सामायिकोच्चारणं व्याख्यातमस्ति ४, पुनर्व्यवहारभाप्यटीकायां तत्रैव लिखितं "यतीनां व्रतोच्चारे कार्यमाणे सति एकैकं व्रतं गुरुयदि वारत्रयं नोच्चारयति तदा गुरोश्चतुर्लघुनामप्रायश्चित्तापत्तिः स्यात्", तथाहि-(५८ पत्रे ) "अप्पत्ते अकहिचे अणहिगय अपरिच्छ अइक्कमे पासे । एकेको चउगुरुगा, चोअगसुत्तं तु कारणिअं॥३११॥ तत्र अतिक्रमे एकैकस्य व्रतस्य वारत्रयं अनुच्चारणे एतेषु सर्वेषु प्रत्येक एकैकस्मिन् प्रायश्चित्तं चत्वारो गुरुकाः। ४ । ननु-इदं सामायिकदण्डकोच्चारणं वारत्रयं तु यतीनां दीक्षाग्रहणादौ प्रतिपादितं, न श्रावकाणां नामग्राहं ? सत्यं, यद्यपि श्रावकाणां नामग्राहं न उक्तं, तथापि श्रावकाणामपि सामायिकनवमव्रतोच्चारे कथं वारत्रयं न उच्चार्यते ? व्रतोचारविधिः सर्वेषां सर्वत्र समानत्वात् श्रावकाणां साध्वनुगामिक्रियाकरणत्वोपदेशत्वाच्च । न च वाच्यं खरतरगच्छे एव वारत्रयं दण्डकोच्चारणं, अन्येष्वपि वहुषु गच्छेषु सम्यक्त्वव्रतशीलव्रतायुच्चारे वारत्रयं तदुच्चारस्य पठ्यमानत्वात् । ननु-आवश्यकचूर्णि १ तट्टीका २ पञ्चाशकवृत्ति ३ नवपदप्रकरणविवरण ४ पौपधविधिप्रकरणादिषु ५ कथं सामायिकोचा. रस्य बहुत्वं न दर्शितम् ? उच्यते-तत्राऽपि सामान्यतया उत्कौ अपि जासैकवचनमिति न्यायेन बहुत्वं ज्ञेयं । यतो यथा ओघनियुक्तौ "सामाइय उभयकाल पडिलेहा" इति पाठे सामान्यतया सामायिकशब्द उक्तः, तथापि तद्वृत्तिकृता श्रीद्रो- णाचार्येण 'सामाइअंति' सामायिकं वारत्रयमाकृष्य स्वपितीति व्याख्यातं एवं उत्तराध्ययनेष्वपि पड़िशाध्ययने प्रतिक्रमणा- ·चलवलइ करी प्रमार्जिवाज कार्ज करइ, पणि महात्मानी परि मुख आगइ धरइ नहीं, तिहां आचरणाज प्रमाण इत्यादि" एवं तपागच्छाधिराजश्रीरत्नशेखरसूरिणाऽपि स्वकृतश्राद्धविधिविनिश्चये लिखितमस्ति, कायोत्सर्गकरणावसरे वन्दनकदानावसरे च "रजोहरणं चरणपार्थे मोक्तव्यमिति भणितमस्ति" ननु-तपागच्छीयसूरिप्रमुखैः साधुवत् रजो- हरणधरणं निपिद्धं वर्तते तर्हि कथं तपागच्छीयनाद्धाः क्रियां कुर्वन्तः साधुवत् रजोहरणं विभ्रति ? उच्यते-तत्राऽर्थे तद्गुरव एव प्रष्टव्याः, न वयं कांश्चन निन्दामः ॥१८॥ ॥ इति श्रावकाणां चलवलकं नैश्चयिकं न भवतीति विचारः॥ १८ ॥ ननु-आत्मीयगच्छे पौपधिकाः सत्यपि सामायिकवते पुनरपि रात्रिपश्चिमाहरे सामायिकं नवीनं गृह्णन्ति, तत्कथं ? उच्यते-युक्तियुक्तत्वात् , का युक्तिः ? इत्याह-श्रूयतां, सामायिकस्य जघन्यो मुहूर्तमेकं, उत्कृष्टश्च अष्टौ यामाः कालो, ध्यानशतकेऽभ्यधायि, ततो गतराने मुहूर्त्तशेपे सामायिकं गृहीतं आसीत्, पुनरग्रिमरारपि मुहूर्ते शेपे अष्टौ यामाः संपूर्णा वभूवुः, तत्संपूर्णताभवनेन सामायिककालोऽपि अष्टप्रहररूप उत्कृष्टः संपूर्णोऽजनिष्ट, पौषधश्च सामायिकानुगतोऽतः सामायिक नवीनं अवश्यं ग्राह्यमेव ।। ननु-नवीनसामायिकग्रहणे शास्त्राक्षराणि अपि सन्ति ? उच्यते-सन्तीति, कानीत्याह-श्रीजिनवल्लभसूरिभिः पौपध- विधिप्रकरणे ( ३८ पत्रे) उक्तत्वादिति तथाहि-"तओ राईए चरमे जामे उद्देऊण इरियावहि पडिक्कमिअ सकथएण ·पुनः समाचारवृत्तौ तपागच्छीयश्रीधर्मकी[पाध्यायेनाऽपि “खेलिणकविट्ठ दुगं पुण, अगीयसे हाइयाण संभाव । संभवइ गिहत्याण वि, कयाइ एगत्तभावंमि ॥१॥" इत्युक्तत्वात्, खेलिणकविट्ठकायोत्सर्गदूपणद्वयं, अगीतार्थशिष्याणां लगत् प्रोकं, गृहस्थस्य तु एतदूषणद्वयं, कदाचित् एकत्वभावं गतस्य भवदुक्तं परं न सर्वदा, एकत्वभावश्च गृहस्थस्य एकादशप्रतिमायामेव न अर्वात् । अत्र इदं रहस्यम्,-कदाचित् यतनानिमित्तं श्राद्धो रजोहरणं विभर्ति तथापि क्रियां कुर्वन् साधुवत् न मुखाग्रादौ रक्षति, यतः श्रीअनुयोगद्वारसूत्रवृत्त्योः (३० पत्रे) अपि रजोहरणादीनां यथोचितव्या- पारनियोगे अर्पितत्वेन युक्तत्वभणनात्, तथाहि- "से किं तं लोगुत्तरिअं भावावस्सयं जण्णं इमे समणे वा समणी वा सावओ वा साविआ वा तञ्चित्ते तम्मणे तल्लसे तदझवसिए तत्तिवझवसाणे तदट्ठोवउत्ते तदप्पिअकरणे तभावणाभाविए (एगमणे अविमाणजिणययणधम्मरागर- तमणे) अण्णत्थ कत्थइ मणं अकरेमाणे उभओकालं आवस्सयं करेंति । से तं लोगुत्तरिमं भावावस्सयं", अत्र "तद- प्पिअकरणे” इति पदस्य वृत्तिर्यथा तदर्पितकरणः करणानि तत्साधकतमानि, देह-रजोहरणमुखवत्रिकादीनि तस्मिन् आवश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि-नियुक्तानि येन स तथा सम्यक् यथास्थानन्यस्तोपकरण इत्यर्थः। पुनरपि तपागच्छनायकत्रीसोमसुन्दरसूरि-श्रीजयचन्द्रसरि-श्रीविशालराजसूरि-श्रीरत्नशेखरसूरि-श्रीउदयनन्दसूरिपद- कमलसेविना शिष्यहेमहंसगणिना श्राद्धवराभ्यर्थनया कृते श्रीषडावश्यकवालावबोधेऽपि लिखितमस्ति यथा-"श्रावको वन्दनं ददन चलवलकेन प्रमार्जनस्य एव कार्य करोति न तु महात्मवत् मुखाग्रे रक्षति, तथाहि-"चांदणा देतउ श्रावक ·चलवलइ करी प्रमार्जिवाज कार्ज करइ, पणि महात्मानी परि मुख आगइ धरइ नही, तिहां आचरणाज प्रमाण इत्यादि" एवं तपागच्छाधिराजश्रीरत्नशेखरसूरिणाऽपि स्वकृतश्राद्धविधिविनिश्चये लिखितमस्ति, कायोत्सर्गकरणावसरे वन्दनकदानावसरे च “रजोहरणं चरणपाचे मोक्तव्यमिति भणितमस्ति" ननु-तपागच्छीयसूरिप्रमुखैः सोधुवत् रजो- हरणधरणं निषिद्धं वर्तते तर्हि कथं तपागच्छीयश्राद्धाः क्रियां कुर्वन्तः साधुवत् रजोहरणं विभ्रति ? उच्यते-तत्राऽर्थे तद्गुरव एव प्रष्टव्याः, न वयं कांश्चन निन्दामः ॥१८॥ ॥ इति श्रावकाणां चलवलकं नैश्चयिकं न भवतीति विचारः॥ १८॥ ननु-आत्मीयगच्छे पौपधिकाः सत्यपि सामायिकवते पुनरपि रात्रिपश्चिममहरे सामायिकं नवीनं गृह्णन्ति, तत्कथं ? उच्यते-युक्तियुक्तत्वात् , का युक्तिः ? इत्याह-श्रूयता, सामायिकस्य जघन्यो मुहूर्तमेकं, उत्कृष्टश्च अष्टौ यामाः कालो, ध्यानशतकेऽभ्यधायि, ततो गतरात्रे मुहूर्तशेपे सामायिकं गृहीतं आसीत्, पुनरग्रिमरात्रेरपि मुहूर्ते शेपे अप्टौ यामाः संपूर्णा वभूवुः, तत्संपूर्णताभवनेन सामायिककालोऽपि अष्टप्रहररूप उत्कृष्टः संपूर्णोऽजनिष्ट, पौषधश्च सामायिकानुगतोऽतः सामायिकं नवीनं अवश्यं ग्राह्यमेव ॥ ननु-नवीनसामायिकग्रहणे शास्त्राक्षराणि अपि सन्ति ? उच्यते-सन्तीति, कानीत्याह-श्रीजिनवल्लभसूरिभिः पौषध- विधिप्रकरणे (३८ पत्रे) उक्तत्वादिति तथाहि-"तओ राईए चरमे जामे उट्ठेऊण इरियावहि पडिकमिअ सकथएण ·पुनः सदाचारवृत्तौ तपागच्छीयश्रीधर्मकी[पाध्यायेनाऽपि “खेलिणकविट्ठ दुगं पुण, अगीयसे हाइयाण संभाव । संभवइ गिहत्याण वि, कयाइ एगत्तभावंमि ॥१॥” इत्युक्तत्वात् , खेलिणकविट्ठकायोत्सर्गदूपणद्वयं, अगीतार्थशिष्याणां लगत् मोक्तं, गृहस्थस्य तु एतदूषणद्वयं, कदाचित् एकत्वभावं गतस्य भवदुक्तं परं न सर्वदा, एकत्वभावश्च गृहस्थस्य एकादशप्रतिमायामेव न अवाक् । अत्र इदं रहस्यम्, कदाचित् यतनानिमित्तं श्राद्धो रजोहरणं विभर्ति तथापि क्रियां कुर्वन् साधुवत् न मुखाग्रादौ रक्षति, यतः श्रीअनुयोगद्वारसूत्रवृत्त्योः (३० पत्रे) अपि रजोहरणादीनां यथोचितन्या- पारनियोगे अर्पितत्वेन युक्तत्वभणनात् , तथाहि- "से किं तं लोगुत्तरि भावावस्सयं जण्णं इमे समणे वा समणी वा सावओ वा साविआ वा तचित्ते तम्मणे तल्लसे तदग्झवसिए तत्तिवझवसाणे तदट्ठोवउत्ते तदप्पिअकरणे तव्भावणाभाविए (एगमणे अविमाणजिणवयणधम्मरागर- त्तमणे) अण्णत्थ कत्थइ मणं अकरेमाणे उभओकालं आवस्सयं करेंति । से तं लोगुत्तरि# भावावस्सयं", अत्र "तद- प्पिअकरणे" इति पदस्य वृत्तिर्यथा तदप्तिकरणः करणानि तत्साधकतमानि, देह-रजोहरणमुखवस्त्रिकादीनि तस्मिन् आवश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि-नियुक्तानि येन स तथा सम्यक् यथास्थानन्यस्तोपकरण इत्यर्थः । पुनरपि तपागच्छनायकश्रीसोमसुन्दरसूरि-श्रीजयचन्द्रसूरि-श्रीविशालराजसूरि-श्रीरत्नशेखरसूरि-श्रीउदयनन्दसूरिपद- कमलसेविना शिष्यहेमहंसगणिना श्राद्धवराभ्यर्थनया कृते श्रीषडावश्यकवालावबोधेऽपि लिखितमस्ति यथा-"श्रावको वन्दनं ददन् चलवलकेन प्रमार्जनस्य एव कार्य करोति न तु महात्मवत् मुखाये रक्षति, तथाहि-"चांदणा देतव श्रावक

·No text on this page.

·-- चेइए वंदिअ पुर्व व पुत्ति पहिअ नमुक्कारपुर्व सामाइअसुत्तं कहिअ संदिसाविस सज्झायं कुणइ जार पडिकमणवेता, तओ पुपविहिणा पडिक्कमि पडिलेहणाइझ करेइ" । १ । एवं श्रीजिनप्रभसूरिभिरपि विधिप्रपायां अभाणि- "तो पच्छिमरयणीए उद्विअ इरियावहिलं पडिकमिअ कुसुमिणदुस्सुमिणकाउसग्गं सय उस्सासं, मेहुणसुमिणे अदुचरस- यउस्सासं करिअ सकत्थयं भणि पुवुत्तविहिए सामाइयं काउं सज्झायं संदिसाविअ ताव करेइ जाव पडिफमणवेला" |२|| एवमेव श्रीतरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकबालावबोधेऽपि ज्ञेयं ॥३॥ ननु-जीर्णग्रन्यस्याऽपि एतत्सम्मतिरति ? उच्यते, श्रीपथाशकचूणों तथैव प्रोक्कत्वात् तथाहि-"तओ राइए चरमजामे उट्ठिऊण इरियावहि पडिकमिस पुपि प पोचिं पेहिम नमुक्कारपुर्व सामाइयसुत्तं कड्डिअ संदिसाविअ सज्झायं कुणइ" ॥ ४ ॥ इति ।। १९ ।। ॥ इति पौषधिकानां पश्चिमरात्रौ नवीनसामायिकग्रहणाधिकारः॥१९॥ ननु तपागच्छप्रमुखगच्छेषु साधवः पादोनमहरे प्रतिलेखनासमये "उग्घाडा पोरिसी" इति न भणन्ति किन्नु "बहु- पडिपुन्ना पोरिसी” इति, आत्मनां गच्छे तु "उग्घाडा पोरिसी" इति भणन्ति तत्र किं गच्छाचारःप्रमाणं?, कि या शास्त्रो- तिः ? उच्यते-शास्त्रोतिरेव, का शास्त्रोक्तिः ? इत्याह-श्रीविधिप्रपायां (१४ पत्रे) श्रीजिनप्रभसूरिभिः तथैव भणनात्, तथाहि-" तत्थ देवसिंअ पडिक्कम रयणिपढमपहरं जाव सुज्झइ, राइयं पुण आवस्सयचुण्णिअभिप्पायेणं उग्याडापोरिसि जाव, ववहाराभिप्पारण पुण पुरिमर्दु जाव सुज्झइ" इत्यादि । १। एवमेव श्रीतरुणप्रभसूरिविनिर्मितश्रीपडावश्यकवालावबोधेऽपि । २। ननु-प्राक्तनपूर्वाचार्यविरचितप्रन्येष्वपि एत- ·सम्मतिरस्ति ? उच्यते-अस्तीति, कथं ? इत्याह-श्रीप्रवचनसारोद्धारसूत्रे (१६६ पत्रे) ५९२ गाथाशकले तथैव उक्तत्वात्, तथाहि-"उवगरणचउद्दसर्ग, पडिलेहिज्जइ दिणस्स पहरतिगे। उग्घाडपोरिसीए उ पत्तनिजोगपडिलेदा ॥ ५९२ ॥" पुनस्तत्रैव ग्रन्थे (४८ पत्रे) १०६ गाथाव्याख्याने “साधुवचनं-उद्धाटा पौरुपी” इत्यादिकं विभ्र- मकारणम् ॥ ४ । पुनः श्रीहरिभद्रसूरिविरचितावश्यकबृहद्वृत्तौ (८५२ पत्रे ) प्रत्याख्यानाधिकारेऽपि, तथाहि-“साहुणो भणति-उग्घाडापोरुसी ताव सो पजिमितो, परित्ता मिणति अण्णो वा मिणति, तेणं से भुजंतस्स कहितं ण पुरितंति ताधे ठाइदषं इति” । ५ । एवमेव श्रीआवश्यकलघुवृत्तावपि तिलकाचार्यकृतायां । ६ । पुनः श्रीआवश्यकवृत्ती हारि- भधां श्रोशीतलाचार्यसंबन्धिवन्दनाधिकारे (५१२ पने ), तथाहि-"जे तुझं भाइणिज्जा ते आगया वियालोत्तिन पविठ्ठा, तेणं कहिअं, तुडो, इमेसि पि रत्तिं सुहेण अज्झवसाणेण चउण्हवि केवलणाणं समुप्पन्नं, पभाए आयरिया दिसाउ पलोएइ, पत्ताह मुहुत्तेणं एहिति, पोरिसित्ति सुत्तं मण्णे करेंति अच्छंति, उग्घाडाए अत्थपोरिसिति अतिचिरा- पिएच ते देवकुलिशं गया, ते वीजरागाणा न आढयंति, दंडजोऽणेण ठविणो पडिफंतो, आलोइए भणति-को वंदामि ! भगति-जओ भे पडिहायति सो चिंतेति-अहो दुट्ठसेहा निराजति"।७। इत्यमेव श्रीगावश्यकचूर्णावपि "उन्धाडाए जत्य पोरिसिंति, अतिविराविए देवकुरिलं गया ते स वीजरागाणा ठायंति, दंडगो ठवि परिपंतो" इत्या- दि।। ननु तपागच्छीयरिकतेऽपि अन्ये काप उघाडा पोरिती भणिताऽस्ति ? उच्यते-अनेकेषु ग्रन्थेषु तथा पोई तनापकभीरतरोतरतुरिणा सभासविधिकौमुधां ( ५२० पत्रे ), तथाहि-"तच प्रतिक्रमणं पचभेदं ·देवसिक रात्रिक पाक्षिकं चातुर्मासिकं सांवत्सरिकं चेति । एषां कालस्तु उत्सर्गेण एवं उक्तः, "अद्ध निबुढे विवे, सुत्तं कहति गीअत्या। इअवयणपमाणेण, देवसि आवस्सए कालो॥१॥” रात्रिकस्य चैवं आवस्सगस्स समए, निद्दामुई चयंति आयरिआ। तह तं कुणंति जह वस-पडिलेहाणंतरं सूरो ॥२॥" अपवादस्तु देवसिकं दिवसतृतीयप्रहरादर्वाक् अर्ध- रात्रं यावत् । योगशास्त्रवृत्तौ तु मध्याह्नादारभ्य अर्धरात्रं यावत् इत्युक्तं, रात्रिकं अर्धरात्रादारभ्य मध्याहं यावत् । उक्तं च- "उग्घाडपोरिसिं जा, सइ अवस्सयस्सचुन्नीए । ववहाराभिप्पाया, भणंति पुण जाव पुरिमहूं ॥२॥" पाक्षिक- चातुर्मासिकसांवत्सरिकाणि तु पक्षाद्यन्तेषु च स्युः । १। पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचितश्रीश्राद्धदिनकृत्यवृत्ती अपि अभाणि, तथाहि-'साधुवचनं उग्घाडा पोरिसी इत्यादि विभ्रमकारणं । १०।" पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिकृतप्रत्याख्यान- भाप्येऽपि तथाहि-"साहुवयणं उग्घाडा पोरिसी तणुसुच्छया समाहित्ति” इत्यादि २५ गाथायाम् । ११ । ॥ इति उग्घाडा पोरिसी भणनाधिकारः॥२०॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे पुत्रादिजन्मनि तन्मरणे च जातमृतकं सूतकं गण्यते, तनाऽपि पुत्रस्य एकादशदिनानि पुज्याश्च द्वादशदिनानि यावत् तद्गृहे खरतरसाधवो भिक्षां न गृह्णन्ति, तपागच्छादिगच्छेषु तु केपुचित् न सूतकशङ्काशङ्क, तत्र मूलतः काऽपि शास्त्रे सूतकगृहवर्जनं समुपदिष्टं वर्तते न वा ? उच्यते-श्रीजिनपतिसूरिभिः निजसामाचार्या प्रोक्तत्वात्, तथाहि-"संघवइसूरिपयकुलेसु वि दसाहं सुअसूअगकुलाणं च एगारसाहं पुत्तिआ सूअगं वारसाहं मयगकुलाणं च वजणं ॥ २१ ॥” एवं तरुणप्रभसूरिकृतश्रीपडावश्यकबालावबोधे २ पुनरन्यग्रन्थीयगाथावालाववोधव्याख्यानेऽपि यथा- ·' "छफायदयार्यतो यि, मंजओ कुणा हाई वोटिं। आहारे नीहारे, चुगंखिए, सिंहगार ॥१॥" पत्र भूगलिग पिंउगहणे अ सूतक मृतफ रजर्फ पण कर प्रतिफ ने छह गुगंछिन मिदिन छ नि पिद भगन-पान-गादिम-वादिम- झप तणार ग्रहणि मुनय पति मंबंध करिबट । ३ । ननु-फायपि मूलग-माध्य-णि त्यादी अणि anim नि? उच्यते-सन्तीति, श्रीसूत्रकदमूत्रयोः (१८१ पत्रे), नर्थय उपायान, नाहि-मार्गमयनिरिण, परिणायनमा अ। मागारिमं च पिदंघ, यि परिमाणिमा ।।१६।।" दयालयादेशा-गागारिक अध्यापक, नदि , पदि या सागारिकपिण्डं मति मृगफगृहपिपलं नगुणित प्रणीपमपि या, HERE ARE Tirant परिज्ञाय प्रत्याख्यानपरिशया प गरिष्ठरेदिति" अध्ययन १३ गाथायाम ॥ ४॥ श्रीमालागी fruithiy प्रथमाध्ययने चतुर्थदिवशका (३०५ गणे), तथा हि-"भिमागा नामेगे एमाग गमाणा या याममाणा या गामाणगा am मा समान मंनिम्नाप नो महान्टा गे ईना नारी पादिरगाणि गामाजिमिदमारमा पर | Triangir uथा.. 'यममाना' मामकन्यविहारिणः ने एयंभूना, प्रापूर्ण'फान, गमायागान, प्रामानुपा पानात, महy Plan 'यथा शुधकोयं ग्रामः अपगृहभिक्षायी या, नथा गनिमा:-कादिना, नी महान र माया नार्थ, अतिशयेन शुलक इत्यर्थः, नगी पन्न ! ति आमन्त्रण, गुणं भयमः या परिपांग, शिपाय पान येवं ग्रूयात" इति । ५। पुनः श्रीनिशीथमायपूर्णी यथा “ir farm, Twin, KARE-A--- 7 ·देवसिकं रात्रिक पाक्षिकं चातुर्मासिकं सांवत्सरिकं चेति । एषां कालस्तु उत्सर्गेण एवं उक्तः, "अद्ध निवुढे विवे, सुत्तं कहंति गीअत्था । इअवयणपमाणेण, देवसि आवस्सए कालो ॥१॥” रात्रिकस्य चैवं आवस्सगस्स समए, निद्दामुई चयंति आयरिमा । तह तं कुणंति जह वस-पडिलेहाणंतरं सूरो ॥२॥" अपवादस्तु दैवसिकं दिवसतृतीयप्रहरादर्वाक् अर्ध- रात्रं यावत्। योगशास्त्रवृत्तौ तु मध्याह्नादारभ्य अर्धरात्रं यावत् इत्युक्तं, रात्रिकं अर्धरात्रादारभ्य मध्याहं यावत् । उकंच- "उग्घाडपोरिसिं जा, सइ अवस्सयस्सचुन्नीए । ववहाराभिप्पाया, भणंति पुण जाव पुरिमहूं ॥२॥" पाक्षिक- चातुर्मासिकसांवत्सरिकाणि तु पक्षाद्यन्तेषु च स्युः । ९ । पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचितश्रीश्राद्धदिनकृत्यवृत्ती अपि अभाणि, तथाहि-"साधुवचनं उग्घाडा पोरिसी इत्यादि विभ्रमकारणं । १०।" पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिकृतप्रत्याख्यान- भाप्येऽपि तथाहि-“साहुवयणं उग्घाडा पोरिसी तणुसुच्छया समाहित्ति" इत्यादि २५ गाथायाम् । ११ ॥ ॥ इति उग्घाडा पोरिसी भणनाधिकारः॥२०॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे पुत्रादिजन्मनि तन्मरणे च जातमृतकं सूतकं गण्यते, तत्रापि पुत्रस्य एकादशदिनानि पुच्याच द्वादशदिनानि यावत् तद्गृहे खरतरसाधवो भिक्षां न गृह्णन्ति, तपागच्छादिगच्छेषु तु केचित् न सूतकशङ्काशङ्खः, तत्र मूलतः क्वाऽपि शास्त्रे सूतकगृहवर्जनं समुपदिष्टं वर्तते न वा ? उच्यते-श्रीजिनपतिसूरिभिः निजसामाचार्या प्रोकत्वात् , तथाहि-"संघवइसूरिपयकुलेसु वि दसाहं सुअसूअगकुलाणं च एगारसाहं पुत्तिआ सूअगं वारसाहं मयगकुलाणं च वजर्ण ॥ २१ ॥” एवं तरुणप्रभसूरिकृतश्रीषडावश्यकबालाववोधे २ पुनरन्यग्रन्यीयगाधावालाववोधव्याख्यानेऽपि यथा- ·"छक्कायदयावंतो वि, संजओ कुणइ दुलहं बोहिं । आहारे नीहारे, दुगंछिए पिंडगहणे अ ॥१॥” इत्यत्र दुगंछिए पिंडगहणे अ सूतक मृतक रजकै वणकर प्रभृतिक जे छइ दुगंछित निंदित कुल तिहां पिंड असन-पान-खादिम-स्वादिम- रूप तणइ ग्रहणि हुंनइ इति संबंध करिवउ । ३ । ननु-काऽपि मूलसूत्र-भाष्य-चूर्णि-वृत्त्यादौ अपि अक्षराणि सन्ति ? उच्यते-सन्तीति, श्रीसूत्रकृदङ्गसूत्रवृत्त्योः (१८० पत्रे ), तथैव उक्तत्वात् , तथाहि-"संपसारी कयकिरिए, पसिणायतणाणि अ । सागारिअं च पिंडं च, तं विजं परिजाणिआ ॥१६॥" व्याख्यालेशः-सागारिका-शय्यातरः, तस्य पिण्डं आहारं, यदि वा सागारिकपिण्डं इति सूतकगृहपिण्डं जुगुप्सितं वर्णापसदपिण्डं वा, चशब्दः समुच्चये । एतत्सर्व विद्वान-ज्ञपरिज्ञया परिज्ञाय प्रत्याख्यानपरिजया च परिहरेदिति” ९ अध्ययने १६ गाथायाम् ॥ ४॥ पुनः श्रीआचाराङ्गे द्वितीयश्रुतस्कन्धे प्रथमाध्ययने चतुर्थोद्देशके ( ३०५ पत्रे), तथा हि-"भिक्खागा नामेगे एवमासु समाणा वा वसमाणा वा गामाणुगाम दूइज्जमाणे खुड्डाए खलु अयं गामे संनिरुद्धाए नो महालए से हंता भयंतारो वाहिरगाणि गामाणि भिक्खायरिआए वयह' इति । वृत्त्येकदेशो यथा- 'वसमानाः' मासकल्पविहारिणः ते एवंभूताः, प्राघूर्णकान् समायातान् ग्रामानुग्राम दूयमानान् गच्छतः एवं ऊचुः- 'यथा क्षुल्लकोऽयं ग्रामः अल्पगृहभिक्षादो वा, तथा संनिरुद्धः-सूतकादिना, नो महान्' इति पुनर्वचनं आदरख्या- पनार्थ, अतिशयेन क्षुल्लक इत्यर्थः, ततो हन्त ! इति आमन्त्रणं, यूयं भवन्तः पूज्याः वहिामेषु भिक्षाचर्यार्थ बजत इत्येवं ब्रूयात्" इति । ५। पुनः श्नीनिशीथभाष्यचूर्णी यथा “जे भिक्खू दुगंछिअकुलेसु असणाइ-वत्थाइ-वसहि- ·देव सिकं रात्रिक पाक्षिकं चातुर्मासिकं सांवत्सरिकं चेति । एषां कालस्तु उत्सर्गेण एवं उक्तः, "अद्ध निवुढे विवे, सुत्तं कढुति गीअत्या। इअवयणपमाणेण, देवसि आवस्सए कालो॥१॥” रात्रिकस्य चैवं आवस्सगस्त समए, निद्दामुदं चयंति आयरिआ । तह तं कुणंति जह वस-पडिलेहाणंतरं सूरो ॥२॥" अपवादस्तु देवसिकं दिवसतृतीयप्रहरादर्शक अर्ध- रात्रं यावत्। योगशाखवृत्तौ तु मध्याह्नादारभ्य अर्धरात्रं यावत् इत्युक्तं, रात्रिकं अर्धरात्रादारभ्य मध्याहं यावत् । उकंच- "उग्घाडपोरिसिं जा, सइ अवस्सयस्सचुन्नीए । क्वहाराभिप्पाया, भणंति पुण जाव पुरिमहूं ॥२॥" पाक्षिक- चातुर्मासिकसांवत्सरिकाणि तु पक्षाद्यन्तेषु च स्युः ।९। पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचितश्रीश्राद्धदिनकृत्यवृत्तौ अपि अभाणि, तथाहि-"साधुवचनं उग्घाडा पोरिसी इत्यादि विभ्रमकारणं । १०।" पुनरपि श्रीदेवेन्द्रसूरिकृतप्रत्याख्यान- भाष्येऽपि तथाहि-“साहुवयणं उग्घाडा पोरिसी तणुसुच्छया समाहित्ति” इत्यादि २५ गाथायाम् । ११ । ॥ इति उग्घाडा पोरिसी भणनाधिकारः॥२०॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे पुत्रादिजन्मनि तन्मरणे च जातमृतकं सूतकं गण्यते, तत्राऽपि पुत्रस्य एकादशदिनानि पुत्र्याश्च द्वादशदिनानि यावत् तद्गृहे खरतरसाधवो भिक्षा न गृह्णन्ति, तपागच्छादिगच्छेषु तु केषुचित् न सूतकशङ्काशङ्कुः, तत्र मूलतः क्वापि शास्त्रे सूतकगृहवर्जनं समुपदिष्टं वर्तते न वा ? उच्यते-श्रीजिनपतिसूरिभिः निजसामाचार्या प्रोकत्वात्, तथाहि-"संघवइरिपयकुलेसु वि दसाहं सुअसूअगकुलाणं च एगारसाहं पुत्तिआ सूअगं वारसाहं मयगकुलाणं च चजणं ॥ २१॥” एवं तरुणप्रभसूरिकृतश्रीपडावश्यकबालावबोधे २ पुनरन्यग्रन्थीयगाथावालाववोधव्याख्यानेऽपि यथा- ·• "छकायदयावंतो वि, संजओ कुमाइ दुल्लहं वोहिं । आहारे नीहारे, दुगंछिए पिंडगहणे अ ॥१॥” इत्यत्र दुगंछिए पिंडगहणे अ सूतक मृतक रजक वणकर प्रभृतिक जे छइ दुगंछित निंदित कुल तिहां पिंड असन-पान-खादिम-स्वादिम- रूप तणइ ग्रहणि हुंतइ इति संबंध करिवउ । ३ । ननु-काऽपि मूलसूत्र-भाष्य-चूर्णि-वृत्त्यादौ अपि अक्षराणि सन्ति ? उच्यते--सन्तीति, श्रीसूत्रकृदङ्गसूत्रवृत्त्योः (१८० पत्रे ), तथैव उक्तत्वात् , तथाहि-"संपसारी कयकिरिए, पसिणायतणाणि अ । सागारिअं च पिंडं च, तं विजं परिजाणिआ ॥१६॥" व्याख्यालेशः-सागारिका शय्यातरः, तस्य पिण्डं-आहार, यदि वा सागारिकपिण्डं इति सूतकगृहपिण्डं जुगुप्सितं वर्णापसदपिण्डं वा, चशब्दः समुच्चये । एतत्सर्वं विद्वान-जपरिजया परिज्ञाय प्रत्याख्यानपरिज्ञया च परिहरेदिति” ९ अध्ययने १६ गाथायाम् ॥ ४॥ पुनः श्रीआचाराङ्गे द्वितीयश्रुतस्कन्धे प्रथमाध्ययने चतुर्थोद्देशके (३०५ पत्रे ), तथा हि-"भिक्खागा नामेगे एवमाहंसु समाणा वा वसमाणा वा गामाणुगामं दूइज्जमाणे खुडाए खलु अयं गामे संनिरुद्धाए नो महालए से हंता भयंतारो वाहिरगाणि गामाणि भिक्खायरिआए चयह' इति । वृत्त्येकदेशो यथा- 'वसमानाः' मासकल्पविहारिणः ते एवंभूताः, प्राघूर्णकान् समायातान् ग्रामानुग्राम दूयमानान् गच्छतः एवं ऊचुः- 'यथा क्षुल्लकोऽयं ग्रामः अल्पगृहभिक्षादो वा, तथा संनिरुद्धः-सूतकादिना, नो महान्' इति पुनर्वचनं आदरख्या- पनार्थ, अतिशयेन क्षुल्लक इत्यर्थः, ततो हन्त ! इति आमन्त्रणं, यूयं भवन्तः पूज्याः वहिामेषु भिक्षाचर्यार्थ ब्रजत इत्येवं ब्रूयात्” इति । ५। पुनः श्रीनिशीथभाप्यचूर्णी यथा “जे भिक्खू दुगंछिअकुलेसु असणाइ-वत्थाइ-चसहि- ·पि सज्झायं वा करेइ" इत्यादि चउलहुअं तेसिं एसो मे दोसरूवं चउबिहा गाहा इत्तरिअत्ति सूअगगाहा निजूढा ज ठप्पा । कया सिलागा पडिअत्ति, आपकहिआ जे जत्थ वीसए जादि जुंगिआ जहा दक्खिणापहे लोहगार कलाला टाडेसु, नड-वरुडचम्मकारादि एए आवकहिआ ६" पुनः श्रीनिशीथचूणौँ “जे भिक्खू ठवणा कुलाई" इत्यादि ठपणा गाहा, समासो संखेवे, लोइअ दुविहा इत्तिा १ आवकहिआ २ इमे इत्तिरिआ सूअगगाहा कालावहीए जे उप्पाकया ते निड्ढा जेत्ति कुला जत्थ विसए जुंगिआ अभोज्या इत्यर्थः । कम्मेण वा सिप्पेण वा जाइए वा कम्मे एहा वि आसाधिका मोरपोसगा सिप्पेहिट्ठा एहाविआ तेरिमापतकरा निलेवा जातीए पाणा दुवा मोरुत्तिआय, खलुशन्दो अवधारणे, ते व अन्नस्थ जुंगिआ जहा सिंधूए निल्लेवगा इत्यादि । ७ । पुनरेवमेव श्रीनिशीथपोडशोदेशकभाप्यचूर्णिपु अपि तथाहि- "दुविहा दुगंछिआ खलु, इत्तरिआ हुँति आवकहिआ य । एएसिं नाणतं, वुच्छामि आणुपुवीए ॥१॥ सूअगम- यकुलाई, इत्तरिआ जे हवंति निजूढा जे जत्थ जुंगिआ खलु, ते हुंती आवकहिआ उ ॥२॥ तेसु असण यत्वाई, वसही विप्परिणामो तहेव कुच्छिया । तेसि पि होइ संका, सन्चे एआरिसा मन्ने ॥ ३ ॥” इति भाष्यम् । अत्र चूर्णिव्याख्या- सूअगगाहा कालावहीए जे वप्पाकया ते निजूढा, भकपानग्रहणादौ निषिद्धाः १ जे कुला जत्य विसए मुंगिआ दुर्ग- छिआ अभोज्या इत्यर्थः, कम्मेण १ सिप्पेण वा २ जाइए वा ३, कम्मे न्हावियाइणो १ सिप्पे वि ठार न्हाविआइणो २ हि- द्वान्हाविया तेरिमाजाइए पाणाइणो ३, पुनरपि श्रीदशवैकालिकसूत्रे पश्चमाध्ययने श्रीहरिभद्रसूरिकृतायां तद्वृत्ती (१६६ पत्रे ) सूतकादिकुले प्रवेशस्य वर्जनीयत्वेन उक्तत्वात् , तथाहि- ·'पडिकुटकुलं न पविसे, मामगं परिवजए । अचियत्तकुलं न पविसे, चित्तं पविसे कुलं ॥१७॥ व्याख्या-प्रतिकुष्टं कुलं द्विविधम्-इत्वरं यावत्कथिक च, इत्वरं सूतकयुक्तं, यावत्काथिकं अभोज्यं, एतन्न प्रविशेत् शासनलघुत्यप्रसंगात् । अत्राऽर्थे प्रशमरतिसूत्रवृत्ती अपि (४० पत्रे), तथा- "लोकः खल्वाधारः, सर्वेषां ब्रह्मचारिणां यस्मात् । तस्मालोकविरुद्धं, धर्मविरुद्धं च संत्याग्यम् ॥ १३१ ॥ व्याख्या- लोको जनपदः, खलुशब्दो अवधारणे, लोक एवं आधारः सर्वेषां ब्रह्मचारिणां, यस्मात् ब्राह्म-संयमः सप्तदशभेदः, तद्यो- गात् संयमिनः तेषां सर्वेपामिति गच्छवासिनां गच्छनिर्गतानां च, तस्मात् लोके यद्विरुद्धं जात-मृतक-सूतक समूह- निराकृतादिगृहेषु भिक्षादिग्रहणं अभोज्येषु च परिहार्य, तथा घाss- "जे जहिं दुरांछिआ खलु, पवावणवसहिभत्तपाणेसु । जिणवयणे पडिकुट्ठा, बजेअया पयत्तेण ॥१॥" यच्च लोकै- कदेशे विरुद्धं मद्य-मांस-लशुन-वीजानन्तकायादि धर्मसाधनविरुद्धं अनेकं तदपि परिहार्यमिति ॥ १३१ ।। इतश्च लोक- कवार्तान्वेपणं श्रेयोहेतुः इति दर्शयति । ननु-दशदिनादिमानं अपि कुत्राऽपि प्रोतमस्ति ?, उच्यते-श्रीव्यवहारभाष्यवृत्ती श्रीमलयगिरिसूरिभिः दशदिनमानं उक्तं अस्ति, तथाहि-"जातसूतकं नाम जन्मानन्तरं दशाऽहानि यावत् , मृतकसूतक मृतानन्तरं दश दिवसान यावत् । १ । पुनरपि व्यवहारभाष्यवृत्ती प्रथमोद्देशके; तथाहि-“लौकिकं द्विधा, इत्वरं यावरक- थिकं च, तत्र इत्वरं मृतकसूतकादि; तथाहि-लोकैः सुतकादि दश दिवसान यावत् वय॑ते इति, यावत्कधिकं वरुड-छिम्प- क-चर्मकार-डुम्बादि एते हि यावनीवं शिष्टैः संभोगादिना वय॑न्ते इति । २। पुनः निशीधचूर्णी परिहारनिक्षेपाधिकारे ·"लोइओ दुविहो इत्तरिओ आवकहिओ अ, इत्तरिओ सूयगादिसु दसादिदिवसपरिवजणं, आवकहिओ जहा नट्ट-बरुड- छिपग-चम्मार डुवा य, लोउत्तरिओ सेज्जादाण-अभिगमसहादि आवकहिओ रायपिंडो इति ३ । पद्मपुराणेऽपि उक्तम्- "मृते स्वजनमात्रेऽपि, सूतकं जायते किल । अस्तंगते दिवानाथे, भोजनं क्रियते कथम् ? ॥१॥" तथा लौकिकसूत- कमपि एवं, तथाहि-"सूतकं वृद्धिहानिभ्यां, दिनानि त्रीणि द्वादश । प्रसूतिस्थानमासैकं, वासराः पञ्च गोत्रिणाम् ॥१॥ प्रसूतिं च मृते वाले, देशान्तरमृते रणे । सन्ताने मरणं चैव, दिनैकं सूतकं मतम् ॥ २॥ यद्दिने सूतके जाते, गते द्वादशके दिने । जिनाभिपेकपूजायां, पात्रदानेन शुद्ध्यति ॥ ३॥ पञ्चहा सूतकं क्षत्रे, शूद्रे पक्षकसूतकम् । दशहा ब्राह्मणे विद्धि, द्वादशहा वैश्यमाचरेत् ॥ ४ ॥ सतीसूतकं हत्या च, पापं पाण्मासिकं भवेत् । अन्येपामात्महत्यानां, यथापापं च कल्पयेत् ॥५॥ अश्वी-चेटिका-महिपी-गोप्रसूतिहाङ्गणे । सूतकं दिनमेकं स्यात्, गृहवाह्ये न सूतकम् ॥ ६॥ दासी दासस्तथा कन्या, जायते म्रियते यदि । त्रिरात्रं सूतकं ज्ञेयं, गृहमध्येऽतिदूपितम् ॥ ७॥ यदि गर्भविपत्तिः स्यात्, श्रवणे वाऽपि योपिताम् । यावन्मासं स्थितो गर्भ-स्तावद्दिनानि सूतकम् ॥८॥ महिपीपक्षकं क्षीरं, गोक्षीरं च दिना दश । अष्टकं च अजाक्षीरं, पश्चात् क्षीरं प्रवर्तकम् ॥ ९॥ इत्यादिस्वशासनपरशासनसम्मत्या समर्थितं सूतकवर्जनम् ॥ २१ ॥ ॥ इति जातमृतकसूतकपिण्डनिपेधाधिकारः ॥ २१ ॥ ननु-खरतरगच्छीयाः श्राद्धाः प्रतिक्रमणसूत्रान्ते उत्तिष्ठन्तः "तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्से ति" वाक्यं न कथयन्ति, वाचा अनुच्चरन्तो मनस्येव तदर्थ ध्यायन्तीति, अन काऽपि ग्रन्थसम्मतिरस्ति ? उच्यते-अस्तीति, श्रीजिनपतिसूरिभिः ·सामाचार्या स्पष्टं उक्तत्वात् । तथाहि-"सावया पडिकमणसुत्तंते तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्सेति. न भणंति", इति ॥१॥ पुनरपि श्रीतरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकवालाववोधेऽपि, तथाहि-"तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स" इसउ पद श्रावकः प्रति- क्रमणप्रांति आम्नायतणा अभावइ तओ केइएक पढइ नही, केइएक पुणि पढई, तथापि हि "अभुट्ठिओमि आराहणाए विरओमि वराहणाए" ए पद जुगलु तिहांजि संबंधियु छई, तिण कारणि मतिवर्तमानु जाणिवू (१५२ पत्रे)॥२॥ एवं श्रीचन्द्रसूरिकृतप्रतिक्रमणवृत्तौ अपि तथैव उत्कम् , तथाहि-"तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स" इत्यादि द्वादशाक्षरी वाचा अनुच्चरन् श्राद्ध उत्तिष्ठतीति ॥ ३ ॥ एवं श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपायामपि "तस्स धम्मरस केवलिपन्नत्तस्सेति" वाक्यं न लिखितमस्ति, तथाहि-तत्पाठः-"तओ पुत्तीए कट्ठासणं पाउंछणं वा पडिलेहिअ, वामं जाणुं हिट्ठा दाहिणं च उहूं काउं करजुअगहिअपुत्ती सम्म पडिकमणसुत्तं भणइ, तओ दवभावुडिओ अन्भुडिओमि इच्चाइ दंडगं पठित्ता वंदणं दाउं", इत्यादि ॥४॥२२॥ ॥ इति तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स कथननिषेधाधिकारः॥२२॥ ननु-आत्मनां गच्छे श्रावणस्य वृद्धौ द्वितीयश्रावणद्वितीयपक्षे, भाद्रपदवृद्धौ प्रथमभाद्रपदद्वितीयपक्षे श्रीपर्युपणा- पर्वकरणात् आपाढचातुर्मासकात् पञ्चाशता दिनरेव यत्पर्युपणापर्व क्रियते, तत्कुत्र तदक्षराणि सन्ति ? उच्यते-श्रीजिन- पतिसूरिभिः निजसामाचार्या ११ तथैव उक्तत्वात्, तथाहि-"सावणे भद्दवए वा अहिगमासे चउम्मासाओ पण्णासइमे दिणे पज्जोसवणा कायद्या न असीइमे" इति॥ ११॥ ननु-यैः आपाढचातुर्मासकात् अशीत्या दिनैः श्रीपर्युपणापर्व विधी. - ·कारयेदिति । पुनः श्रीपर्युषणाकल्पटिप्पणकेऽपि उक्तं "नो से कप्पइ तं रयणि ति” भाद्रपदशुक्लपञ्चमी अतिक्रमितुं इत्यादि, एवं सर्वत्र पर्युपणाकर्तव्यस्य भाद्रपद शुक्लपञ्चम्यामेव प्रोक्तत्वात् , न वाऽपि श्रावणे तत्कर्तव्यता दृश्यते इति यकव्यं, कथं ? इत्याह-मूलपक्षे आपाढवृद्धौ "नो तं रयणिं उवायणावित्तए ति" सामान्यसूत्रापेक्षया "अभिवड्डिअंमि वीसेति" विशेषसूत्रस्य बलीयस्त्वात् , श्रावणेऽपि पर्युषणासत्कसर्वकर्तव्यकरणात् , ततोऽस्माकं लौकिकटिप्पणकानुसारेण श्रावणवृद्धौ आपाढवृद्धौ इव श्रावणेऽपि पर्युषणापर्वकुर्वतां सिद्धान्तपक्षिकरणात् को दोपः ?, पुनरपि कार्तिकचातुर्मास- काधिकारे तु चन्द्रसंवत्सरापेक्षया पर्युषणातो दिनैः सप्तत्या एव तस्य जैनाम्नायेन अवर्धितवर्षेऽपि सप्तत्या दिनः तस्य संभवः पौषापाढयोः एव वृद्धेः, लौकिकटिप्पणकानुसारेण तु भाद्रपदाश्वयुजवृद्धौ दिनशतसंभवः स्यात्, दीपमालिकाऽनन्त- रमेव चतुर्मासकसंभवात्, शेलकज्ञाते कार्तिकपूर्णिमायां चतुर्मासकप्रतिक्रमणस्य उक्तत्वादिति, न च असंक्रान्तिमासोऽधि- कमासः स्फुटं स्यादिति भास्कराचार्योक्तत्वात्, असंक्रान्तिमासे कथं पर्युषणा ? इति वाच्यं, तस्मिन् लग्नकार्यस्य एव निषि- द्धत्वात् , दीक्षा-स्थापना-प्रतिष्ठालक्षणं नाऽन्यत् धर्मकर्म, यत उक्तं नारचन्द्रीयद्वितीयप्रकरणे (१४५ पत्रे ), तथाहि- "रविक्षेत्रगते जीवे, जीवक्षेत्रगते रवौ । दीक्षामुपस्थापनां चाऽपि, प्रतिष्ठां च न कारयेत् ॥ ४५ ॥ वर्षशुद्धिः-हरि- शयनेऽधिकमासे, गुरुशुकास्ते न लग्नमन्वेष्यं, लग्नेशांशाधिपयोर्नीचाऽस्तमने च न शुभं स्याद् ॥४६ ॥" ततो असंक्रान्ति- मासे पर्युषणाकरणप्रतिषेधो न घटते, इत्यलं विस्तरेण ॥ तत इदं स्थितं श्रावणवृद्धौ द्वितीयश्रावणशुक्लचतुर्था, भाद्रपद- ·वृद्धौ प्रथमभाद्रपदशुक्लचतुर्थ्यां पर्युषणापर्व कर्तव्यं न अशीत्या दिनैः, इदं च स्थलं बहुगम्भीरार्थ, मया तु पूर्वगीतार्थप्रति- पादितसिद्धान्ताक्षरयुक्त्यनुसारेण लिखितं अस्ति, न स्वगल्लकल्पितं, पुनर्यथाऽस्ति तथा बहुश्रुता विदन्ति ॥ २३ ॥ ॥ इति श्रावणभाद्रपदयोः वृद्धौ ५० पञ्चाशदिनैः पर्युपणा कार्या इत्यधिकारः ॥ २३ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे कदाचित् कुत्रचित् कल्पसूत्रं गीतार्था नव वाचनानि वाचयन्ति, कदापि वापि एकादशवाचना- भिः, कदापि कुत्राऽपि त्रयोदशवाचनाभिः वाचयन्ति, तपागच्छीयादिगीतार्थास्तु नवभिरेव वाचनाभिः नाऽधिकन्यूनाभिः, तत्र किमपि नियामकं वर्तते न वा ? उच्यते-सत्यं, भोः! पूर्वी मूलविधिः कल्पसूत्रनवणस्य श्रूयतां, तथाहि-"तहा गिह- स्थाणं अन्नतिथिआणं गिहत्थीणं अन्नतिथीणीणं उसणाणं संजईणं च अग्गओ पजोसवणाकप्पो न कड्डिअवो, सम्मी- सवाससंकाइदोसप्पसंगाओ, पजोसवणाकप्पो दिवसओ कड्डिगं न चेव कप्पइ, जत्थ वि खेत्तं पडुच्च कडिजइ, जहा दिवस- ओ, आणंदपुरे मूलचेश्यहरे सवजणसमक्खं कड्डिजइ, तत्थ वि साहू नो कड्डइ, पासत्थो कड्डइ, तं साहू सुणिज्जा न दोसो, आणंदपुरं नाम संपइ वडनगर महागणं भण्णइ, पासत्थाण कड्ढगस्स असइ दंडगेण वा अन्भत्थिओ सड्ढेहिं वा साहू ताहे दिवसो सभाए सयं कड्डइ, पजोसवणाकप्पे य कड्डणे इमा सामायारी । अप्पणो उवस्सए पादोसिए आवस्सए कए कालं घेत्तुं काले सुद्धे वा असुद्धे वा पट्टवित्ता कड्डिजइ एगो कडइ सेसा उद्धद्विआ सुणंति, एवं चउसु वि राईसु पजोसवणा- राईए पुण कहिए सधे ( साहवो) साहू कप्पसमप्पावणिों काउस्सग्गं ( करेंति ) करिता पज्जोसवणाकप्पस्स समप्पावणिों करेमि काउस्सग्गं जं खंडिअं जं विराहिअंजं न पडिपूरिअं तस्स उत्तरीकरणेणं जाव चोसिरामित्ति सबो दंडओ कड्डिअवो ·जाय योसरामित्ति लोगस्स उज्जोअगरं चिंतिऊण उस्सारित्ता पुणो लोगस्स उज्जोअगरं कहित्ता सवे साहुणो निसीअंति, जेण कडिओ सो ताहे कालस्स पडिक्कमइ, ताधे वरिसाकाल ठवणा उविजइ, एसो विधि भणियो जइ उ कहिजते गिहत्या अण्णतिथिआ उसण्णा च आगच्छिज्जा तो विण विजा इत्यादि" इति श्रीनिशीथचूर्णौ दशमोद्देशके, इत्यमेव श्रीदगाश्रुत. स्कन्धचूणीं अपि, एवमेव श्रीसन्देहविपौषधिवृत्तिप्रान्तेऽपि, एतद्न्यानुसारेण पूर्व पञ्चरात्रं प्रतिक्रमणानन्तरं पाक्षिक- त्रपाठवत् साधूनां कल्पसूत्रश्रवणं उपलभ्यते, परं अयं विधिः व्यवच्छिन्नः। सांप्रतं तु श्रीवीरनिवृतेः नवसु वर्षशतेषु अशी. त्यधिकेषु गतेषु आनन्दपुरे पुत्रमरणार्तध्रुवसेननृपसन्तोपनिमित्तं सभासमक्षं कल्पो वाचयितुं प्रारब्धः, यदुक्कं श्रीकल. सूत्रावचूरौ, तथाहि-केचित्तु इदं आहुः यत् "इयत्कालातिक्रमे भुवसेननृपस्य पुनमरणातस्य समाधये आनन्दपुरे सभायां अयं ग्रन्यो वाचयितुं प्रारब्ध इति" अन्यत्र तु सर्वसम्मतचिरन्तनग्रन्थेषु कुत्रापि वाचनानियमो न कृतः, पूर्वसूरिभिः प्रत्युत निशीथचूाँ प्रोक्तमस्ति “ये नववाचनाभिः कल्पं वाचयन्ति ते पार्श्वस्था इति" अत एव ऐदंयुगीना-गीतार्याः प्रतिगच्छं स्वपरम्परया यथारुचि वाचना विदधानाः सन्ति, न च वाच्यं वयं मूलविध्यनुसारेण पञ्च दिनानि कल्पं वाव- यन्तो नववाचनानियमः कुर्वाणाः स्मः, कथं तद्विधिलेशस्याऽपि अभावात् , कथं तदनुसारिता ? कथं इत्याह-मूलविधौ रात्रौ पार्श्वस्थपार्श्वश्रवणं, सांप्रतं तु दिवसे, पूर्व तु गृहस्थादीनां असमक्षं, संप्रति तु तत्समक्षं, पूर्व तु एकवारं, अधुना तु दिवसमध्येऽपि वारद्वयं वाचनं, अथ ये नववाचनातो अधिकवाचनावाचने जिनाज्ञावाह्यत्वं वदन्ति तेषामपि इदं अज्ञा. नविजम्भितं, यतोऽत्र सूत्रोक्तविधिविपरीतत्वेन गीतार्थाचरणतो गच्छपरम्परा वर्तते । पुनः श्रीहीरविजयसूरिप्रसादीकृत.

·प्रश्नोत्तरसमुच्चये (५२ पत्रे) तच्छिष्य पं० कीर्तिविजयगणिसमुच्चिते ग्रन्ये पं० लापिगणिकृतप्रश्वाधिकारे प्रथमप्र- श्रेऽपि प्रोक्तं, तथाहि-"नवक्षणैः कल्पसूत्रं वाच्यते, कैश्चिदधिकैरपि वाच्यते, तदक्षराणि क सन्ति? इति, तत्रोत्तरम्-कल्प- सूत्रं नवक्षणैः वाच्यते परम्परातः १ अन्तर्वाच्यमध्ये नवक्षणविधानाक्षरसद्भावाचेति २ अनाऽपि नववाचनावाचने गच्छ- परम्परा एव, प्रत्युत्तरिता न तदक्षराणि दर्शितानि, अन्तर्वाच्यं तु तत्कृतं आधुनिकं च, तत इदं रहस्यं आगतम्-मूलपक्षः कोऽपि नाऽस्ति काऽपि, पश्चात् येषां नववाचनानां गच्छपरम्परा ते नववाचनाभिः वाचयन्तु, अथ च येपां गच्छे नवा- धिकवाचनानां परम्परा ते तदेकादशकं तत्रयोदशकं वा कुर्वन्तु, न कस्याऽपि निन्दा कार्या धार्थिभिः गच्छपरम्पराया व्यवस्थायाश्च स्वरुच्यनुयायित्वात् ॥ २४॥ ॥ इति कल्पसूत्रवाचने नववाचनानियमाभावविचारः॥ २४ ॥ ननु-"करेमि भंते ! पोसह आहारपोसहं देसओ सघओ च" इत्यादिपाठसद्भावात् पौषधो द्विविधो देशतः सर्वतश्च सर्वत्र प्रतिपादितः, ततो यथा देशतः पौषधोच्चारे श्रावकाः पानीयं पियन्ति तथा एकाशनादिकरणेन भोजनमपि कथं न कुर्वन्तु ? देशत इति पाठस्य अत्राऽपि भङ्गाभावात् , उच्यते-सत्यं, परं उपधानं विना पौषधे विधाहारप्रत्याख्यानस्य चतु: हारप्रत्याख्यानस्य वा उपवासस्य एव घटमानत्वात् पौपधोपवासरूपशब्दव्याख्यानस्याऽपि श्रीतत्त्वार्यभाष्यवृत्ती (९२ पत्रे ) तथैव उक्तत्वाच, तथाहि- पौषधोपचासो नाम इत्यादिना पौषधस्वरूपं निरूपयति, रूढ्या पौषधशब्दः पर्वसु वर्तते, पर्वाणि च अष्टम्यादि- ·तिथयः पूरणात् पर्व धर्मोपचयहेतुत्वात् , तत्र-पौपधे पर्वणि उपवासः पौषधोपवास: त्रिविधस्य चतुर्विधस्य वाऽऽहारस्य छेदः इत्यादि, एवमेव श्रीसमवायाङ्गसूत्रवृत्तौ श्रीअभयवदेवसूरिभिः व्याख्यानात् (१९ पत्रे), तथाहि-"पोप, पर्व- दिनं अष्टम्यादिः तत्रोपवासोऽभक्तार्थः पौषधोपवास इति इयं व्युत्पत्तिरेव, प्रवृत्तिस्तु अस्य शब्दस्य आहारशरीरसत्का- रब्रह्मचर्यव्यापारपरिवर्जनेषु इति ध्येयमिति" । ननु-तर्हि श्रीजिनवल्लभसूरिभिः श्रीपौपधविधिप्रकरणे (३५ पत्रे) कथं पौषधमध्ये भोजनं प्रतिपादितम् ? तथाहि- "जो पुण आहारपोसही देसओ सो पुण्णे पञ्चक्खाणे तीरिए अ खमासमणदुगेण मुहपत्रिं पडिलेहिअ खमासमणेण वंदिअ भणइ-इच्छाकारेण संदिसह पारावह पोरिसी पुरिमटुं चउविहाहार एगासणं निबीय आयंविलं वा कयं, जा का- वि वेला तीए पारावेमि, तओ सकस्थएण चेइए वंदिअ सज्झायं सोलस वीसं वा सिलोगे कार्ड जहासंभवममितिहिसं- विभागं दाउं मुहं हत्थपाए पडिलेहिअ नवकारपुवमरत्तदुट्ठो भुंजई", इति । अत्रोत्तरं-यद्यपि अत्र पौपधमध्ये भोजनं उक्तं, परं एतदुपधानं आश्रित्य अभ्यधायि, येषां पुनः गच्छे पौपधमध्ये भोजनं अनुज्ञातं तेषां अपि अपवादतः एव न उत्सर्गतः । तथा चोकं तपागच्छीयसोमसुन्दरसूरिशिष्यहेमहंसगणिकृतपडावश्यकवालाववोधेऽपि, तथाहि- "तृतीयशिक्षाव्रतं पौपधोपवासः, स च पर्वतिथिषु अहोरात्रं यावत् चतुर्विधाहारपरित्यागेन, तथा न शक्नोति चेत् तदा त्रिविधाहारपरित्यागेन, एवमपि अशक्ती अपवादतः आचाम्लादि समुच्चार्य भोजनं क्रियते इत्यादि" न च अपवाद- पदं उत्सर्गपदे क्षेप्तव्यं, तस्य पड्भङ्गयां भिन्नत्वेन अभिधानात् ; उपधानविचारस्तु अयम्-उपधानानि श्रीमहानिशीथसूत्रे ·सामान्यतया प्रोक्तानि, परं यद्यपि तत्र उपधानतपसि पौषधवतं न उक्तं, तथापि समस्तगच्छीयगीतार्थसम्मततया सर्वेषु अपि धर्मगच्छेषु नियतं यथा स्वस्वोपधानादिप्रमाणतया तत्र स्वस्वतपोयोगविधिप्रकरणेपु गीतार्थैः 'निवद्धं दृश्यते, तैः कार्यमाणं च उपासकैः उपलभ्यते । तत्र श्रीअभयदेवसूरिशिष्यपरमानन्दकृतयोगविधिग्रन्थे चतुश्चत्वारिंशदधिकद्वादश- शतवर्षे १२४४ लिखिते यथा “पौषधग्रहणपुरस्सरं उपधानतपो विधेयमिति अत · उपधानविधिः उच्यते इति १" पुनः श्रीचन्द्रगच्छीय-श्रीअजितदेवसूरिकृतयोगविधौ त्रिसप्तत्यधिकद्वादशशतव १२७३ कृते यथा “श्रावकश्राविकाणांतु एकस्मिन् उपधाने अव्यूढेऽपि गुर्वाज्ञया अनुज्ञानन्दी विधीयमाना दृश्यते, परं एतैः अहोरात्रपौपधदिनानि पश्चादपि शीघं सविशेष पूरणीयानि २" पुनरपि-तपागच्छीय-श्रीरलशेखरसूरिकृते श्रीआचारप्रदीपे (१९ पत्रे ), यथा- पौपधग्रहणक्रिया तु यद्यपि श्रीमहानिशीथे साक्षात् नोक्ता, तथाऽपि यथा साधोः योगेपु अतिशायि क्रियावत्वं सर्वप्रतीतं तथा श्राद्धानां अपि उपधानेषु विलोक्यते ३" पुनरपि श्रीखरतरगच्छाधिपति-श्रीजिनपतिसूरिकृतद्वादशकुलकवृत्तिः- वडगच्छीयजीर्णसामाचारी-श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपा-श्रीमान्देवसूरिकृतकुलकप्रमुखग्रन्था विलोकनीयाः॥ ननु-श्रीविधिप्रपायां "मुहपत्तिं पडिलेहिअ वंदिअ भणइ भगवन् ! भातपाणी पारावेह, उवहाणवाही भणइ-नवकार- सहिअं चउविहाहारं, इअरो भणइ-पोरिसिं पुरिमर्दु वा तिविहाहारं चउविहाहारं वा एगासणं निविइअं आयंबिलं वा जा काइ वेलातीए भत्तपाणं पारावेमि त्ति", श्रीजिनप्रभसूरिभिः 'उवहाणवाही भणइ इअरो भणई' इति भेदद्वयोक्त्या पौषध- मध्ये उपधानं विनाऽपि कथं भोजनं अनुज्ञातम् ? उच्यते--तत्परमार्थ लघुखरतरगच्छीयाः श्रीजिनप्रभसूरय एव जानन्ति, ·सूरेः हि श्रीपभदेवशिष्यत्वं न व्यभिचरति शिंशपत्वे वृक्षत्ववत् । तथा तपागच्छीयग्रन्येऽपि सूरिप्रतिष्ठा एव स्थाने स्थाने दृश्यते, यदुफ-तपाश्रीसोमसुन्दरसूरि-तच्छिप्यमहोपाध्याय-श्रीचारित्रगणितद्विनेय-पं० सोमधर्मगणिविरचितायां उप- देशसप्ततिकायां द्वितीयाधिकारे अष्टमोपदेशे (३८ पत्रे), तथाहि-"निर्मापितं पासिलसंज्ञकेन, श्रद्धावता श्राद्धवरेण चैत्यम् । आरासणे श्रीगुरुदेवसूरि-प्रतिष्ठितं तीर्थमभूत् क्रमेण ॥ १॥" पुनः अत्रैव सम्बन्धप्रान्ते ( ४० पत्रे)- "गोगाकस्य सुतेन मन्दिरमिदं श्रीनेमिनाथप्रभो-स्तुङ्गं पासिलसंज्ञितेन सुधिया श्रद्धावता मन्त्रिणा। शिष्यैः श्रीमुनिचन्द्र- सूरिसुगुरोनिम्रन्थचूडामणे-र्वादीन्द्रः प्रभुदेवसूरिगुरुभिर्नेमेः प्रतिष्ठा कृता ॥ १॥" एतदक्षरानुसारेण सूरिः एव प्रतिष्ठाकृत संभाव्यते, पुनः यथार्थता यथार्थवेदिगम्या इति ॥२६॥ ॥ इति सूरेः प्रतिष्ठाधिकारः॥२६॥ ननु-आत्मनां गच्छे चतुर्दशीहानौ चतुर्दशीकृत्यं पौषधग्रहणपाक्षिकातिचारालोचनादिकं पूर्णिमायां क्रियते, अन्यग. च्छेषु तु केचित् त्रयोदश्यां विधीयते तत्कथं ? उच्यते-पूर्णिमायाः पर्वतिथित्वेन मूलपमे सिद्धान्ते प्रत्याख्यातत्वात् पूर्णिमायां एव तत्सङ्गति अङ्गति ?, अपि च पर्वभूतां पूर्णिमां अमावास्यां वा विहाय अपर्वभूतायां त्रयोदश्यां कथं पाक्षिक- कृत्यं क्रियेत ?, को नाम विज्ञंमन्यो निकटवर्तिनीबृहत्प्रवाहां गङ्गां तीर्थभूतां विहाय अतीर्यभूते कूपे स्नानं समाचरेत् १, पुनः त्रयोदश्यां तिथ्यां तत्करणे तु आगमाचरणयोः द्वयोः मध्ये एकस्याऽपि पक्षस्य अनाराधितत्वं स्यात् । यदुक्तं श्रीजि- नप्रभसूरिभिः विधिप्रपायां, तथाहि- ·"नवरं चाउम्मासिए तह चउद्दसीहासे पुण्णिमा जुजइ, तेरसीगहणे आगमआयरणाणं अन्नतरंपि न आराहि होजा" इति, ननु-एतदर्थसंवादिका जीर्णग्रन्थे सम्मतिः अपि अस्ति ? उच्यते-अस्त्येव, कथं ? इत्याह-श्रीहरिभद्रसूरिभिः स्वकृ- ततत्त्वविचारसारग्रन्थे तथैव उक्तत्वात् , तथाहि-"भवइ जहिं तिहिहाणी, पुवतिही विद्धिआ य सा किरइ । पक्खी न तेरसीए, कुजा सा पुण्णिमासीए ॥१॥ इति", । एवमेव श्रीउमास्वातिवाचका अपि स्वकृतायां आचारवल्लभायां मोचुः, तथाहि-"तिहिपडणे पुवतिही, कायवा जुत्ताधम्मकज्जेसु । चाउद्दसी विलोवे, पुण्णिमिअं पक्खिपडिकमणं ॥१॥” इति, इत्थमेव श्रीज्योतिप्करण्डेऽपि अकथि, तथाहि-"छट्ठिसहिआ न अट्ठमि, तेरसिसहितं न पक्खि होइ । पडिवयसहि न कया वि, इअ भणिअं वीअरागेहिं ॥१॥" ? इति, ननु-यथा चतुर्दशीहानी अग्रिमतिथिपूर्णिमायां अमावास्यां वा पाक्षिकं कर्तव्यं क्रियते, तथा अष्टमीहानौ नवमीतिथौ अष्टमीफर्तव्यं क्रियता, परं सप्तम्यां कथं क्रियते ? उच्यते-सत्यं, भो यौक्तिक ! श्रूयतां, पूर्णिमायास्तु पर्वतिथित्वेन तत्र पाक्षिककृत्यं घटां आटीकते, परं नवमी तु अपर्वतिथिः, ततो नव- मीतिथेः अपर्वतिथित्वेन सप्तम्या साम्येऽपि अष्टमीसत्कभोगबहुलत्वेन वरं सप्तम्यां एव अष्टमी कृत्यं, यदुक्तं श्रीजिनप्रभ- सूरिभिः विधिप्रपाग्रन्थे, तथाहि- "जया य पक्खिआइपवतिही पडइ तया पुवतिही चेव तब्भुत्तिबहुला पचक्खाणपूआइसु घिप्पड़, न उत्तरा तब्भो- गगंधस्स वि अभावाओ इति", एतदर्थसंवादिका गाथा अपि च श्रीसूर्यप्रज्ञप्तौ श्रूयते । तथाहि-"पजुसणे चउमासे, पक्खिअपवट्ठमीसु कायवा । जाए उदए सूरो, ताओ तिहिओ न अन्नाओ॥१॥” इति, न च क्षये पूर्वी तिथिः ग्राह्या' इति ·सूरेः हि श्रीऋपभदेवशिष्यत्वं न व्यभिचरति शिंशपत्वे वृक्षत्ववत् । तथा तपागच्छीयग्रन्येऽपि सूरिप्रतिष्ठा एव स्थाने स्थाने दृश्यते, यदुक्तं-तपाश्रीसोमसुन्दरसूरि-तच्छिष्यमहोपाध्याय-श्रीचारित्रगणितद्विनेय-पं० सोमधर्मगणिविरचितायां उप- देशसप्ततिकायां द्वितीयाधिकारे अष्टमोपदेशे (३८ पत्रे), तथाहि-"निर्मापितं पासिलसंज्ञकेन, श्रद्धावता श्राद्धवरेण चैत्यम् । आरासणे श्रीगुरुदेवसूरि-प्रतिष्ठितं तीर्थमभूत् क्रमेण ॥१॥" पुनः अत्रैव सम्बन्धप्रान्ते ( ४० पत्रे)- "गोगाकस्य सुतेन मन्दिरमिदं श्रीनेमिनाथप्रभो-स्तुङ्गं पासिलसंज्ञितेन सुधिया श्रद्धावता मन्त्रिणा। शिष्यैः श्रीमुनिचन्द्र- सूरिसुगुरोर्निर्गन्धचूडामणेर्वादीन्द्रैः प्रभुदेवसूरिगुरुभिर्नेमेः प्रतिष्ठा कृता ॥ १॥” एतदक्षरानुसारेण सूरिः एव प्रतिष्ठाकृत संभाव्यते, पुनः यथार्थता यथार्थवेदिगम्या इति ॥२६॥ ॥ इति सूरेः प्रतिष्ठाधिकारः ॥ २६ ॥ ननु-आत्मनां गच्छे चतुर्दशीहानौ चतुर्दशीकृत्यं पौषधग्रहणपाक्षिकातिचारालोचनादिकं पूर्णिमायां क्रियते, अन्यग- च्छेषु तु केचित् त्रयोदश्यां विधीयते तत्कथं ? उच्यते-पूर्णिमायाः पर्वतिथित्वेन मूलपक्षे सिद्धान्ते प्रत्याख्यातत्वात् पूर्णिमायां एव तत्सङ्गति अङ्गति ?, अपि च पर्वभूतां पूर्णिमां अमावास्यां वा विहाय अपर्वभूतायां त्रयोदश्यां कथं पाक्षिक- कृत्यं क्रियेत ?, को नाम विज्ञमन्यो निकटवर्तिनीबृहत्प्रवाहां गङ्गां तीर्थभूतां विहाय अतीर्यभूते कूपे स्नानं समाचरेत् ।, पुनः त्रयोदश्यां तिथ्यां तत्करणे तु आगमाचरणयोः द्वयोः मध्ये एकस्याऽपि पक्षस्य अनाराधितत्वं स्यात् । यदुक्तं श्रीजि- नप्रभसूरिभिः विधिप्रपायां, तथाहि- ·पौपधं पर्वदिनानुष्ठानं, तच्च द्वेधा-इष्टजनभोजनदानादिरूपं, आहारादिपौपधरूपं च, तत्र शङ्खः इष्टजनभोजनदानरूपं पौषधं कर्तुकामः सन् यदुक्तवान् तदर्शयत-इदं उक्तं इति, अथ यदि शतकादिश्रावकैः भोजनानन्तरं पौपधो गृहीतो अभविष्यत् तदा तत्र पौपधपारणप्रस्तावोऽपि प्रोको अभविष्यत् , परं न उक्तः इति नो गृहीतः, न च वक्तव्यं यथा तथा पौषधकरणं भव्यं एव, एवं चेत्तर्हि प्रभाते भुक्त्वा पौषधः कर्तव्यः, ततः पुनरपि सन्ध्यायां पौपधमध्ये भुक्त्वा पौपधकरणं पौषधस्य आराधनं कर्तव्यं, न च अयं पौषधो लाभाय भवेत्, यदि अतिप्रसङ्गनिवारणार्थ भोजनद्वयी पौपधो गीताथैः निपिद्धः, तदा अस्माकीनगीतार्थैः अपि अतिप्रसङ्गनिवारणार्थ पौषधमध्ये भोजनं निषिद्धं अस्ति, पुनः सिद्धान्तवचनं प्रमाणं, न अस्माकं कोऽपि पक्षपातः ॥ २९ ॥ ॥ इति भोजनानन्तरं पौषधग्रहणनिपेधाधिकारः ॥ २९॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे यदि चतुष्पी कल्याणकादितिथिं च विना पौपधग्रहणं निराकृतं, तर्हि उपधानमध्ये कथं श्राद्धानां सदा पौपधग्रहणं कार्यते ? उच्यते-सत्यं, यद्यपि उपधानाधिकारे श्राद्धानां श्रीमहानिशीथसूत्रे पौपधग्रहणं न अलेखि, तथापि समस्तगच्छीयगीतार्थसम्मततया सर्वेषु अपि धर्मगच्छेपु गीतार्थैः स्वस्वोपधानदिनप्रमाणतया तत्र स्वस्वतपोयोग- विधिप्रकरणेषु निवद्धं, ततो अस्मद्गीतार्धवृद्धः अपि अन्यगीतार्थसम्मत्या आचरणया उपधानमध्ये पौपधग्रहणं प्रमा- णीकृतं, उपधानमध्ये पौषधग्रहणपारणादिसर्वविधिः श्रीखरतरगच्छाधिपतिश्रीजिनवल्लभसूरिभिः श्रीपौषधविधिप्रकरणे प्रोक्तोऽस्ति, तथैव श्रीजिनपतिसूरिभिः द्वादशकुलकवृत्ती, पुनः श्रीजिनप्रभसूरिभिः विधिप्रपायां, अपि च श्रीअभयदेव- ·मेण जुत्ताओ । ता अवरविद्धअवरा, वि हुज न हु पुवतविट्ठा ॥४॥” इति, "क्षये पूर्वा तिथिग्राह्या, वृद्धौ ग्राह्या तयो- तरा" इदमपि वाक्यं श्रीरतशेखरसूरिणा विधिकौमुदीग्रन्थे उमास्वातिवचनपरिघोपतया लिखितं अस्ति ॥ २८ ॥ ॥ इति तिथिवृद्धौ प्रथमा तिथिः मान्या इत्यधिकारः ॥२८॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे श्रावकाः भुक्त्वा पौषधं कथं न गृह्णन्ति तपागच्छीयश्रावकवत् ? उच्यते,-भुक्त्वा पौपधग्रहणं जीर्णग्रन्थेषु सर्वसम्मतेषु केपुचित् अपि दृष्टं श्रुतं वा नाऽस्ति, न च श्रीभगवतीसूत्रे द्वादशशतकप्रथमोद्देशके शङ्ख- श्रावकाधिकारे-(५५२ पत्रे)॥ "तए णं से संखे समणोवासए ते समणोवासए एवं वयासी-तुब्भे णं देवाणुप्पिआ ! विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेह, तए णं अम्हे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा विसाएमाणा परिभुजेमाणा परिभाएमाणा पक्खि पोसहं पडिजागरमाणा विहरिस्सामो” इति अक्षरदर्शनात् वक्तव्यं, अत्र भोजनानन्तरं पौपधग्रहणं प्रतिपादितं अस्ति तदभिप्रायापरिज्ञानात्, अतोऽत्र पौषधशब्देन व्यापारपौषधो व्याख्यातोऽस्ति, न तु आहारपरित्यागरूपः । यदुकं एतदालापकवृत्तौ (५५५ पत्रे ) तथाहि- "पक्खिों पोसह पडिजागरमाणा विहरिस्सामो त्ति" पक्षे अर्धमासि भवं पाक्षिकं पोप, अव्यापारपौषधं प्रतिजाग्र- तोऽनुपालयन्तो विहरिष्यामः स्थास्यामः, यच्च इह अतीतकालीनप्रत्ययान्तत्वेऽपि वार्तमानिकमत्ययोपादानं तदोजना- नन्तरं एव अक्षेपेण पौपधाभ्युपगमप्रदर्शनार्थ, एवं उत्तरत्राऽपि गमनिका कार्या इत्येके, अन्ये तु.व्याचक्षते-इह किल ·पोप, पर्वदिनानुष्ठानं, तच्च द्वेधा-इष्टजनभोजनदानादिरूपं, आहारादिपौपधरूपं च, तत्र शङ्खः इष्टजनभोजनदानरूपं पौषधं कर्तुकामः सन् यदुक्तवान् तदर्शयत-इदं उकं इति, अथ यदि शतकादिश्रावकैः भोजनानन्तरं पौपधो गृहीतो अभविष्यत् तदा तत्र पौपधपारणप्रस्तावोऽपि प्रोको अभविष्यत् , परं न उकः इति नो गृहीतः, न च वक्तव्यं यथा तथा पौषधकरणं भव्यं एव, एवं चेत्तर्हि प्रभाते भुक्त्वा पौपधः कर्तव्यः, ततः पुनरपि सन्ध्यायां पौषधमध्ये भुक्त्वा पौपधकरणं पौषधस्य आराधनं कर्तव्यं, न च अयं पौपधो लाभाय भवेत् , यदि अतिप्रसङ्गनिवारणार्थ भोजनद्वयी पौपधो गीताथैः निपिद्धः, तदा अस्माकीनगीतार्थैः अपि अतिप्रसङ्गनिवारणार्थ पौषधमध्ये भोजनं निपिद्धं अस्ति, पुनः सिद्धान्तवचनं प्रमाणं, न अस्माकं कोऽपि पक्षपातः॥२९॥ ॥ इति भोजनानन्तरं पौपधग्रहणनिषेधाधिकारः ॥ २९॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे यदि चतुष्पवर्वी कल्याणकादितिथिं च विना पौपधग्रहणं निराकृतं, तर्हि उपधानमध्ये कथं श्राद्धानां सदा पौपधग्रहणं कार्यते ? उच्यते-सत्यं, यद्यपि उपधानाधिकारे श्राद्धानां श्रीमहानिशीथसूत्रे पौषधग्रहणं न अलेखि, तथापि समस्तगच्छीयगीतार्थसम्मततया सर्वेषु अपि धर्मगच्छेषु गीतार्थैः स्वस्वोपधानदिनप्रमाणतया तत्र स्वस्वतपोयोग- विधिप्रकरणेपु निवद्धं, ततो अस्मद्गीतार्थवृद्धः अपि अन्यगीतार्थसम्मत्या आचरणया उपधानमध्ये पौषधग्रहणं प्रमा- णीकृतं, उपधानमध्ये पौषधग्रहणपारणादिसर्वविधिः श्रीखरतरगच्छाधिपतिश्रीजिनवल्लभसूरिभिः श्रीपौपधविधिप्रकरणे प्रोक्तोऽस्ति, तथैव श्रीजिनपतिसूरिभिः द्वादशकुलकवृत्ती, पुनः श्रीजिनप्रभसूरिभिः विधिप्रपायां, अपि च श्रीअभयदेव- ·मेण जुत्ताओ । ता अवरविद्धअवरा, वि हुन नहु पुर्वतविट्ठा ॥ ४ ॥” इति, "क्षये पूर्वा तिथिह्या, वृद्धौ ग्राह्या तथो- त्तरा" इदमपि वाक्यं श्रीरत्नशेखरसूरिणा विधिकौमुदीग्रन्ये उमास्वातिवचनपरिघोषतया लिखितं अस्ति ॥ २८ ॥ ॥ इति तिथिवृद्धौ प्रथमा तिथिः मान्या इत्यधिकारः ।। २८ ।। ननु-श्रीखरतरगच्छे श्रावकाः भुक्त्वा पौषधं कथं न गृह्णन्ति तपागच्छीयश्रावकवत् ? उच्यते,-भुक्त्वा पौपधग्रहणं जीर्णग्रन्थेषु सर्वसम्मतेषु केपुचित् अपि दृष्टं श्रुतं वा नाऽस्ति, न च श्रीभगवतीसूत्रे द्वादशशतकप्रथमोद्देशके शङ्ख- श्रावकाधिकारे-(५५२ पत्रे)। "तए णं से संखे समणोवासए ते समणोवासए एवं वयासी-तुन्भे णं देवाणुप्पिआ ! विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेह, तए णं अम्हे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा विसाएमाणा परिभुंजेमाणा परिभाएमाणा पक्खिों पोसह पडिजागरमाणा विहरिस्सामो” इति अक्षरदर्शनात् वक्तव्यं, अन भोजनानन्तरं पौपधग्रहणं प्रतिपादितं अस्ति तदभिप्रायापरिज्ञानात्, अतोऽत्र पौषधशब्देन व्यापारपौषधो व्याख्यातोऽस्ति, न तु आहारपरित्यागरूपः । यदुकं एतदालापकवृत्तौ (५५५ पत्रे) तथाहि- "पक्खिों पोसहं पडिजागरमाणा विहरिस्सामो त्ति" पक्षे अर्धमासि भवं पाक्षिकं पौपधं अव्यापारपौपधं प्रतिजाम- तोऽनुपालयन्तो विहरिप्यामः स्थास्यामः, यच्च इह अतीतकालीनप्रत्ययान्तत्वेऽपि चार्तमानिकमत्ययोपादानं तदोजना- नन्तरं एव अक्षेपेण पौषधाभ्युपगमप्रदर्शनार्थ, एवं उत्तरत्राऽपि गमनिका कार्या इत्येके, अन्ये तु.व्याचक्षते-इह किल ·उत्सर्गतः प्रावरणग्रहणं नाऽस्ति, परं अपवादतः श्रीजिनदत्तसूरियुगप्रधानैः सन्देहदोलावल्यां ( ६८ पत्रे ) काष्ठदाहशीता- दिकारणं आश्रित्य प्रावरणत्रयं उफ अस्ति, तथाहि- "उस्सग्गनएणं सावगस्स परिहाण साडगादवरं । कप्पइ पाउरणाई, न सेसमववायओ तिणि ॥ ४६॥" ननु-मूलग्रन्थे तु न वाऽपि श्रावकाणां प्रावरणं दृश्यते ? सत्यं, परं सामायिकस्थः श्रावको यतितुल्यः सर्वत्र प्रति- पादितः । यतीनां तु शीताद्यपवादे कल्पत्रयस्य क्रमेण प्रावरणं उक्तं, तथाहि ओघनियुक्तिभाष्यं-'जाहे तह वी न तरे, ताहे निविद्वेग पाउणे खोमं । तेण वि असंथरंतो, दो खोमी पाउणा ताहे॥१॥"तहवी असंथरं तो तइआणं ओणि पाउणे" इति' ततः "पांगुरणं संदिसावेमि पांगुरणं पडिघाएमि" इति क्षमाश्रमणद्वयं दत्त्वा, गुरोः पार्थे आदेशं लात्वा, प्रावरणं गृह्णतां सांप्रतीनां शक्त्यभावे अपवादपदं अङ्गीकुर्वतां न दोपभाक्त्वम् । ननु-केपांचित् गच्छे गुरोः पार्थे "पांगुरणं संदिसावेमि पांगुरणं पडिघाएमि" इति क्षमाश्रमणद्वयं अदत्त्वा एव पांगुरणं गृह्यते तत्कथम् ? उच्यते-दोप एव तेषां संभाव्यते, तत्राऽर्थे ते एव प्रष्टव्याः, तत्क्षमाश्रमणद्वयं कुत्राऽन्तर्भवतीति वा ॥ ३४ ॥ ॥ इति सामायिकादौ उत्सर्गतः प्रावरणनिपेधाधिकारः॥ ३४॥ ननु-प्रतिक्रमणस्थापने आत्मनां गच्छे क्षमाश्नमणचतुष्कं दीयते, तत्कुत्र प्रतिपादितं अस्ति? उच्यते--"वंदित्तु चेइआई, दाउं चउराई खमासमणे । भूनिहिअसिरो सयला-इयारमिच्छुक्कडं देई ॥१॥” इति श्रीजिनवल्लभसूरिकृत प्रति- ·. ननु-श्रीखरतरगच्छीयाः श्राद्धाः प्राभातिकसामायिकग्रहणे पूर्व चइसणं संदिसाएमि चइसणं ठाएमि, पश्चात् सम्झायं संदिसाएमि समायं करेमि इति वदन्ति, सायन्तनसामायिकग्रहणे तु पूर्व सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि, पद्यात् वइसणं संदिसावेमि धइसणं ठाएमि इति ब्रुवते, तत्र किं व्यत्ययकथने कारणम् ? सामायिकविधेःतुल्यत्वात् उभयत्र, उच्च- ते-सत्यं, परं श्रीजिनवल्लभसूरिकृतपौपधविधिप्रकरणे श्रीजिनप्रभसूरिविरचितश्रीविधिप्रपामन्ये श्रीपञ्चाशकौँ च रात्रिपौषधिकश्रावकस्य सामायिकग्रहणावसरे प्रातः वइसणाक्षमाश्रमणद्वयदानात् अनु स्वाध्यायक्षमाश्रमणद्वयदानं प्रोकं, पुनः तत्रैव पञ्चाशकचूादौ पौषधिकस्य सायं प्रथमं स्वाध्यायक्षमाश्रमणद्वयदानं, तदनु वइसणाक्षमाश्रमणद्व- यदानं उक्तं, यथा पौषधे तथा सामायिकेऽपि उभयत्राऽपि क्रियायाः तुल्यत्वात् , तथा श्रीमावश्यकचूर्णां प्राभातिकसा- मायिकमहणे "उवविट्ठो पढई" इत्यादिपाठप्रामाण्यात् , 'उपविट्ठ'शब्देन वइसणा क्षमाश्रमणे, 'पढईशब्देन स्वाध्याय- क्षमाश्रमणे, सायन्तनसामायिकग्रहणे तु सर्वेष्वपि स्वाध्यायक्षमाश्रमणाभ्यां, अनु वइसणाक्षमाश्रमणदानं सम्मतं एव इति किं विचार्य अत्र पौषधविधिप्रकरण-विधिप्रपा-पञ्चाशकचूर्णि-आवश्यकंचूर्णि-पाठस्तु तत्तदन्यविलोकनेन ज्ञातव्यः॥ ॥ इति सामायिकग्रहणे प्रभाते पूर्व बइसणं ततः स्वाध्यायम् इति अधिकारः ॥ ३३ ॥ ननु-"पावरणं पमुत्तूणं गिण्हत्ता मुहपत्तिअं । वत्थकायविसुद्धीए करेइ पोसहा इअं॥१॥” इति व्यवहारचूर्णिवच- नाद, तथा "सो अ किर सामाइझं करितो मउडं अवणेइ कुंडलाणि नाममुई तंबोलपावारगमाइ वोसिरइ" इति आव- श्यकचूर्णिपाठप्रामाण्याच, प्रावरणनिषेधे सति किमिति सामायिकपौषधादौ श्रावकः प्रावरणं गृह्यते ? उच्यते यद्यपि ·उत्सर्गतः प्रावरणग्रहणं नाऽस्ति, परं अपवादतः श्रीजिनदत्तसूरियुगप्रधानैः सन्देहदोलावल्यां ( ६८ पत्रे ) काष्ठदाहशीता- दिकारणं आश्रित्य प्रावरणत्रयं उक्तं अस्ति, तथाहि- "उस्सग्गनएणं सावगस्स परिहाण साडगादवरं । कप्पइ पाउरणाई, न सेसमववायओ तिणि ॥ ४६॥" ननु-मूलग्रन्थे तु न काऽपि श्रावकाणां प्रावरणं दृश्यते ? सत्यं, परं सामायिकस्थः श्रावको यतितुल्यः सर्वत्र प्रति- पादितः । यतीनां तु शीताद्यपवादे कल्पत्रयस्य क्रमेण प्रावरणं उक्तं, तथाहि ओघनियुक्तिभाष्यं-'जाहे तह वी न तरे, ताहे निविद्वेग पाउणे खोमं । तेण वि असंथरंतो, दो खोमी पाउणा ताहे॥१॥"तहवी असंथरं तो तइआणं ओणि पाउणे" इति' ततः “पांगुरणं संदिसावेमि पांगुरणं पडिघाएमि' इति क्षमाश्रमणद्वयं दत्त्वा, गुरोः पार्थे आदेशं लात्वा, प्रावरणं गृह्णतां सांप्रतीनां शक्त्यभावे अपवादपदं अङ्गीकुर्वतां न दोपभाक्त्वम् । ननु-केपांचित् गच्छे गुरोः पार्थे "पांगुरणं संदिसावेमि पांगुरणं पडिघाएमि" इति क्षमाश्रमणद्वयं अदत्त्वा एव पांगुरणं गृह्यते तत्कथम् ? उच्यते-दोप एव तेषां संभाव्यते, तत्राऽर्थे ते एव प्रष्टव्याः, तत्क्षमाश्रमणद्वयं कुत्राऽन्तर्भवतीति वा ॥ ३४ ॥ ॥ इति सामायिकादौ उत्सर्गतः प्रावरणनिषेधाधिकारः॥ ३४ ॥ ननु-प्रतिक्रमणस्थापने आत्मनां गच्छे क्षमाश्रमणचतुष्कं दीयते, तत्कुत्र प्रतिपादितं अस्ति? उच्यते-“वंदित्तु चेइआई, दाउं चउराई खमासमणे । भूनिहिअसिरो सयला-इयारमिच्छुक्कडं देई ॥१॥” इति श्रीजिनवल्लभसूरिकृत प्रति- ·क्रमणसामाचारी' पाठसद्भावात् । पुनः "इरिया कुसुमिणुसग्गो, सक्कस्थय साहुनमण सज्झायं । चउरो वि समासमणा, सपस्स वि दंडओ चेव ॥१०॥” इत्यादि भावदेवसूरिकृत( ८ पत्रे )यतिदिनचर्याग्रन्थसम्मत्या च क्षमाश्रमणचतुर्क एव सङ्गति अङ्गति, एवं तरुणप्रभसूरिकृतबालाववोधे अपि, तथाहि-"देववन्दना अनन्तरं तओ पाछइ एक समासमणि आचार्यमिन चांदीयइ १ वीअ खमासमणि उपाध्यायमिन वांदीयइ २ तओ पाछइ एक खमासमणि भगवंत वर्तमान- गुरु वांदीयइ ३ चउथी खमासमणि सर्वसाधु वांदीयइ ४ इसी परे चउरादि खमासमण देइ करी गोडिलियां होइ, माया मुंइ लिगाडी, मुहपत्ति मुंहि दीधा हुँति हाथ जोडिए "सबस्स वि देवसिअ" इत्यादि कहीये छेहिं, “इच्छाकारेण संदि- स्सह" इसुं पद न कहियइ, तरस मिच्छामि दुक्कडं कही करी उभा थइ करेमि भंते ! इत्यादि, एवमेव रानिप्रतिक्र- मणस्थापनासमयेऽपि क्षमाश्रमणचतुष्कं लिखितं अस्ति, एवं श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपायां अपि क्षमात्रमणचतुष्क एव, तथाहि "चेइआई वंदित्तु चउराई खमासमणेहिं आयरियाई वंदिअ भूनिहिअसिरो “सवरस वि देवसिअ" इच्चाइ दंड- गेण सयलाइयारमिच्छामि दुक्कडं दाउँ” इत्यादि। ननु-तपागच्छीयगीतार्थैः अपि काऽपि प्रतिक्रमणप्रारम्भ धमाश्रमणचतु- प्यं उक्कं अस्ति ? उच्यते-तपागच्छीय-श्रीजयचन्द्रसूरिभिः प्रतिक्रमणहेतुगर्भग्रन्ये स्पष्टं तस्य प्रतिपादनात्, तथाहि- "चतुरादिक्षमाश्रमणैः श्रीगुरून् वन्दते” इत्यादि । ननु-तर्हि साम्प्रतीनाः तपागच्छीयाः साध्यादयः "भगवन् ! देवसिम पडिकमj ठाउँ" इत्येवरूपं पञ्चमं क्षमाश्रमणं अनुक्तं अपि कथं ददते ? उच्यते-तत्राऽर्थे ते एष प्रष्टच्याः, पुनः तपा.

·गच्छीयाः प्रथमक्षमाश्रमणे श्रीभगवन् वाद् इति वदन्ति, तत्र भगवच्छब्देन किं देवो वा गुरुः वा ?, न देवः, तस्य च देववन्दनाधिकारे पूर्व वन्दितत्वेन पुनरुक्तदोषसंभवात् , नाऽपि गुरुः, गुरुवन्दने आचार्यवन्दनस्य पृथक्क्षमाश्रमणेन प्रतिपादितत्वात् , नाऽपि आचार्यात् अधिको गुरुः कोऽपि संभाव्यते, अत्र वहु विचार्यमपि तेपाम् ॥ ॥ इति ॥ ३५ ॥ ॥ इति प्रतिक्रमणस्थापने क्षमाश्रमणचतुष्कं एव न तत्पञ्चकम् ॥ ३५ ॥ ननु-लौकिकटिप्पणकानुसारेण कार्तिकवृद्धौ कस्मिन् कार्तिके चतुर्मासिकप्रतिक्रान्त्यादिकृत्यं क्रियमाणं अस्ति ? उच्यते- प्रथमकार्तिके एव, यदुक्तं श्रीखरतरगच्छीयसामाचारीपत्रे, तथाहि-"काती वधइ तउ पहिलीइ काती चउमासउ की- जइ । १।" इत्थमेव श्रीजिनपतिसूरिसामाचार्या अपि, तथाहि-"कत्तिअवुड्डीए पढमकत्तिए चेव चाउम्मासि पडिकमि- जइ, सेसमासवुढीए पंचसु मासेसु चउमासं कीरई" इति १४ सामाचारी ।२। ननु-यथा श्रीखरतरगच्छे कार्ति- कवृद्धौ प्रथमकार्तिके एव चतुर्मासिकप्रतिक्रान्त्यादिकृत्यं क्रियते, तथा अन्यगच्छेषु अपि वाऽपि एवं वर्तते न वा ? उच्यते-श्रीतपागच्छीयपट्टावल्यां अवदातवर्णनाधिकारे, श्रीसोमप्रभसूरयः प्रथमकार्तिके एव प्रतिक्रम्य विहृताः सन्ति, तथाहि तत्पदावलीप्रवन्धः-"सं० १३१० वर्षे श्रीसोमप्रभसूरिणां जन्म २१ दीक्षा ३२ रिपदं, श्रीगुरुदत्तमन्त्र- पुस्तिका "चारित्रं मे प्रयच्छत मन्त्रपुस्तिका न" इत्युक्त्वा न गृहीता, अपरयोग्याभावात् गुरुभिः जले बोलिता सा, श्रीसोमप्रभसूरिणां एकादशाङ्गानां सूत्रार्थों कण्ठस्थौ, भीमपयां चतुर्मासी अवस्थिताः, एकादशसु अपरेषु आचा- ·क्रमणसामाचारी' पाठसद्भावात् । पुनः "इरिया कुसुमिणुसग्गो, सकस्थय साहुनमण सज्झायं । चउरो वि समासमणा, सपस्स वि दंडओ चेव ॥ १० ॥” इत्यादि भावदेवसूरिकृत( ८ पत्रे )यतिदिनचर्याग्रन्थसम्मत्या च क्षमाश्रमणचतुकं एव सङ्गति अङ्गति, एवं तरुणप्रभसूरिकृतवालाववोधे अपि, तथाहि-"देववन्दना अनन्तरं तओ पाछइ एक खमासमणि आचार्यमिन वांदीयइ १ वीअ खमासमणि उपाध्यायमिश्र वांदीयइ २ तओ पाछइ एक खमासमणि भगवंत वर्तमान- गुरु वांदीयइ ३ चउथी खमासमणि सर्वसाधु वांदीयइ ४ इसी परे चउरादि खमासमण देइ करी गोडिलियां होइ, मायउ भुंइ लिगाडी, मुहपत्ति मुंहि दीधा हुंति हाथ जोडिए "सबस्स वि देवसिम" इत्यादि कहीये छेहिं, "इच्छाकारेण संदि- स्सह" इखं पद न कहियइ, तस्स मिच्छामि दुकडं कही करी उभा थइ करेमि भंते ! इत्यादि, एवमेव रात्रिमतिक- मणस्थापनासमयेऽपि क्षमाश्रमणचतुष्कं लिखितं अस्ति, एवं श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपायां अपि क्षमात्रमणचतुक एव, तथाहि “चेइआई वंदित्तु चउराई खमासमणेहिं आयरियाई वंदिअ भूनिहिअसिरो "सवरस वि देवसिअ" इचाइ दंड- गेण सयलाइयारमिच्छामि दुक्कडं दाउं" इत्यादि। ननु-तपागच्छीयगीतार्थेः अपि क्वाऽपि प्रतिक्रमणप्रारम्भ क्षमाश्रमणचतु- प्यं उक्त अस्ति । उच्यते-तपागच्छीय-श्रीजयचन्द्रसूरिभिः प्रतिक्रमणहेतुगर्भग्रन्थे स्पष्टं तस्य प्रतिपादनात् , तथाहि- "चतुरादिक्षमाश्रमणैः श्रीगुरून् वन्दते” इत्यादि । ननु-तर्हि साम्प्रतीनाः तपागच्छीयाः साध्यादयः "भगवन् ! देवसिम पडिकमणुं वार्ड" इत्येवंरूपं पञ्चमं क्षमाश्रमणं अनुक्तं अपि कथं ददते ? उच्यते-तत्राऽर्थे ते एव प्रष्टव्या, पुनः तपा-

·सागा, मुग्गगयं आमगोरसुम्मीसं । संसजए अ इयरा, तहवि हु, नियमा दु दोसायत्ति ॥१॥” इति आत्मसंयमविराध-
नारूपो द्वौ दोपौ इत्यर्थः ॥ पुनरपि तथैव श्रीकुमारपालभूपालशुश्रूपितश्रीहेमचन्द्रसूरिभिः अपि उक्तं, तथाहि-
"आमगोरससंपृक्त-द्विदलादिषु जन्तवः। दृष्टाः केवलिभिः सूक्ष्मा-स्तस्मात् तानि विवर्जयेत् ॥१॥" अत्र इदं रहस्य-अत्र
सर्वत्र एवं प्रतिपादितं यदुत अनुत्कालितगोरसेन समं मीलिते द्विदलान्ने संमूर्च्छत्सूक्ष्मत्रसजीवविराधनादोपो भवति। ननु-मुखे
यदा आमगोरसद्विदलान्नयोःसंयोगो भवति, तदा सूक्ष्मत्रसजीवाः संमूर्च्छन्ति इति वहवो लोकाः प्रतिपादयन्ति तत्र किं उत्त-
रम् ? उच्यते-तयोः मुखसंयोगे तदुत्पत्त्यक्षराणि न दृष्टानि, प्रत्युत निषेधो दृश्यते। यदुक्तं श्रीजिनभद्रसूरिपट्टालङ्कारश्री-
जिनचन्द्रसूरिविजयराज्ये श्रीमेरुसुन्दरनामोपाध्यायैः स्वकृतसाधिकशतप्रश्नोत्तरग्रन्थे, तथाहि-"विदल किम जीव उपजइ
तत्रार्थे श्रीवडाकल्पना भाष्यमांहे गाहा कही जइ-"जइ मुग्गमासपमुहं, विदलं कञ्चमि गोरसे पडइ । ता तसजीवुप्पत्ति,
भणंति दहिए वि तिदिणुवरिं ॥१॥" अत्र काचा गोरसमांहि विदलान्न पडइ तिवारइ त्रसजीव उपजइ, पणि कंठतालुया
नइ योगइ नही कह्या, वलि जिणदिहाडइ विदल जिमइ छइ तिणदिहाडइ गोरस केइ नही जिमता, ते स्युं कारण ?
तत्रार्थे ते वात अयुक्ता, जे भणी विदलान्न जेतलइ जिमउ तेतलइ उदराग्नियोगि ते परिपक्क हुयउ, ते भणी तिवारइ
तक्रादि लीजइ तउ दोष न हुवइ, तेह तक्रादिक उदराग्नि मुखि पडतां सामानि परिपक्क थायइ तेहभणी एह दोप नहीं,
यतो "विदलं कचंमि गोरसे पडई" इतिवचनात्, इति ६४ प्रश्ने" ॥ ३७॥
॥ इति अनुत्कालितगोरसेन समं मीलिते द्विदलान्ने दोपाधिकारः॥ ३७॥

·येषु वारयत्सु अपि कार्तिकद्वये प्रथमे कार्तिके मते, न तु पक्षः, ते आचार्याः चतुर्मासके प्रतिक्रम्य विहृताः" इत्यादि । ॥ इति कार्तिकवृद्धौ प्रथमकार्तिके चतुर्मासिकप्रतिक्रमणाधिकारः ॥ ३६॥ ननु-आमगोरसेन समं द्विदलान्नं भुञ्जानानां दोपः प्रतिपादितः सर्वत्र, ततु सङ्गतिं अङ्गति, परं स दोपः किं स्या- ल्यादिभोजनादिभाजनस्थितेन आमगोरसेन समं मीलिते द्विदले भवति १ किं वा मुखे प्रक्षिप्ते २ किं वा गिलनान- न्तरं ३ ? उच्यते-आद्य विकल्पे द्विदलदोषो भवति, परं न मुखे प्रक्षिप्ते, नाऽपि गिलनानन्तरं, यतः श्रीसन्देहदोला- वलीसूत्रवृत्त्योः (९३ पत्रे ) आमगोरसमध्ये द्विदले पतिते दोपो भवति, इत्थमेव उक्तत्वात् , तथाहि- "उकालिअंमि तके, विदलक्खेवे वि नस्थि तद्दोसो। अतत्तगोरसंमि य, पडिअं संसप्पए विदलं ॥ ६६ ॥" व्याख्या-'उत्कालिते' अग्नितापात् अत्युष्णीभूते, 'तक्रे' गोरसे तक्रं गोरसभेदानां दध्यादीनां उपलक्षणं, द्वे दले यस्य तद्विदलं-मुद्गादि, तस्य 'क्षेपे'ऽपि न्यासेऽपि, किं पुनः द्विदलकवलगिलनानन्तरं उत्कालिततकाद्यात्मकप्रवले अवलेहादि- पाने, इति अपेः अर्थः, 'नास्ति' न भवति तद्दोषो-द्विदलदोपो जीवविराधनालक्षणः । अत्र हेतु आह-यत इति अध्या- हार्य, यतः कारणात् 'अतप्तगोरसे' आमगोरसे 'पतितं' संगतं 'द्विदलं' पालक्यालट्टशाकमुद्गादि संसर्पति-संसजति संमूर्च्छत्सूक्ष्मत्रसजीवयुक्तं भवति इत्यर्थः॥ इत्थमेव श्रीदुर्लभराजसभालब्धजयवादश्रीजिनेश्वरसूरिभिः अपि उक्कम्, तथा- हि-"जइ मुग्गमासपमुह, विदलं आमंमि गोरसे पडइ । ता तसजीवुप्पत्ती, भणंति दहिअंमि तिदिणुवरि ॥१॥" ननु-पूर्वाचार्यग्रन्थेषु अपि इत्थं प्रतिपादितं अस्ति न वा ? उच्यते-श्रीकल्पभाष्ये तथैव प्रतिपादना, तथाहि-"पालकलट्ट- ·॥ अथ द्वितीयः प्रकाशः॥ ॥श्रीमत्पार्श्वनाथाय नमः॥ ननु-श्रीजिनशासने संप्रति कति आगमाः सन्ति ? उच्यते-पञ्चचत्वारिंशत् , यदुक्तं-"इकारस अंगाई ११, वारसउवं- गाइ २३ दस पइण्णा ३३ य । छ च्छेअ ३९ मूलचउरो४३, नंदी ४४ अणुयोगदाराई ४५ ॥ १॥" पृथक् पृथक् नामानि अपि इत्थं-श्रीआचाराङ्गं १ सूत्रकृताङ्गं २ स्थानाझं३ समवायाझं ४ भगवती ५ ज्ञाताधर्मकथा ६ उपासकदशाङ्गं ७ अन्तकृद्दशाङ्गं ८ अनुत्तरोपपातिकदशाङ्गं ९ प्रश्नव्याकरणं १० विपाकश्रुतं ११ चेति एकादश अङ्गानि । औपपातिकं १ राजप्रश्नीयं २ जीवाभिगमं ३ प्रज्ञापना ४ सूर्यप्रज्ञप्तिः ५ जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तिः ६ चन्द्रप्रज्ञप्तिः ७ निरयावली ८ कल्पावतं- सिका ९ पुष्पिका १० पुष्पचूलिका ११ वह्निदशोपाझं १२ चेति द्वादश उपाङ्गानि पूर्वमीलने २३ । चतुःशरणप्रकीर्णकं १ चन्द्राध्यकः २ आतुरप्रत्याख्यानं ३ महाप्रत्याख्यानं ४ भक्तमत्याख्यानं ५ तन्दुलवैकालिक ६ गणिविद्या ७ मरणस- माधिः ८ देवेन्द्रस्तवः ९ संस्तारकप्रकीर्णकं १० चेति दश प्रकीर्णकानि पूर्वमीलने ३३ । निशीथः १ महानिशीथः २ व्यवहारः ३ बृहत्कल्पः ४ जीतकल्पः ५ दशाश्रुतस्कन्धः ६ चेति पद छेदग्रन्थाः पूर्वमीलने ३९ । ओघनियुक्तिः १ पिण्ड- नियुक्तिः २ दशवकालिकं ३ उत्तराध्ययनं ४ चेति चत्वारि मूलसूत्राणि । काऽपि विचारामृतसंग्रहादौ ओपनियुक्तिस्थाने ·खरतरगच्छाधीशा, जिनचन्द्रयुगप्रधानगुरुराजाः। श्रीपातसाहिमान्याः, समभूवन भूमिविख्याताः ॥१॥ श्रीपूज्यमुख्यशिष्याः, दक्षाः श्रीसकलचन्द्रनामानः । मद्गुरवो गुणगुरव-स्तेपामेप प्रसादो मे ।। २।। सप्तत्रिंशन्मितैरेवं, पूर्ण प्रश्नोत्तरैः स्फुटम् । प्रकाशं प्रथम चक्रे, गणिः समयसुन्दरः॥३॥ इति श्रीसामाचारीशतके पश्चप्रकाशे श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते प्रथमः प्रकाशः सम्पूर्णः ॥१॥ इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते सामाचारी- शतके प्रथमः प्रकाशः समाप्तः॥ ISISESSESS@ease ·महानिशीथ २ दशप्रकीर्णक १२ अनुयोग (द्वाराणि) १३ एते त्रयोदश, तेपां पूर्वाचार्यछद्मस्थप्रणीतत्वात् , मम मनस्तु गणधरदेवभापितं एव प्रीतिं जनयति न अन्यत् , अत्रार्थे रे मनोमतिशिष्य ! शृणु निश्चलमनोदानेन गणधरदेवभापिता तु द्वादशाङ्गी अभूत् मूलतः, तत्राऽपि दृष्टिवादः सूत्राभ्यां व्यवच्छिन्नः, सांप्रतं एकादश अङ्गानि गणधरभापितानि, अन्यागमाः सर्वेऽपि छद्मस्थैः पूर्वाचार्यैः अङ्गेभ्यः उद्धृताः सन्ति, यथा प्रज्ञापना श्रीश्यामाचार्येण कृता, यदुक्तं प्रज्ञापना प्रथमपादे (५ पत्रे ) अन्यकृतं गाथाद्वयं इदम् , तथाहि-वायगवरवंसाओ, तेवीसइमेण धीरपुरिसेणं । दुद्धरधरेण मुणिणा, पुवसुयसमिद्धबुद्धीणं ॥१॥ सुयसागरा विणेऊ-ण जेणं सुअरयणमुत्तमं दिन्नं । सीसगणस्स भगवओ, तस्स नमो अज- सामस्स ॥२॥ एतट्टीकायां एतद्गाथाद्वयव्याख्यानं अपि अस्ति, श्रीऋपिमण्डलसूत्रेऽपि १९१ गाथायाम, यथा-'निजूढा जेण तया, पन्नवणा सवभावपन्नवणा । तेवीसइमो पुरिसो, जाओ सामजनामुत्ति ॥ १॥ स च श्रीश्यामाचार्यः श्रीमहा- वीरात् ३३५ वर्षे जातो, यदुक्तं विचारसारे-“सिरिवीराउ गएK, पणतीसहिएसु तिसयवरिसेसुं । पढमो कालिगसूरी, जओ सामजनामुत्ति ॥१॥"॥१॥ तथा दशाश्रुतस्कन्धस्तु श्रीभद्रबाहुस्वामिना चतुर्दशपूर्वधरेण श्रीमहावीरदेवतः सप्तत्यधिकशत १७० वर्षे जाते तेन विनिर्मितः ॥२॥ श्रीदशवैकालिकसूत्रमपि श्रीसुधर्मस्वामिनः चतुर्थपट्टधरेण श्रीशय्यं- भवसूरिणा विहितम् ॥ ३॥ श्रीउत्तराध्ययनसूत्रं तु श्रीपाक्षिकवृत्तौ "ऋषिभाषितानि उत्तराध्ययनानि" इति व्याख्यातत्वात् ऋपिभाषितं ॥ ४॥ एवं अन्येऽपि आगमाः छेदग्रन्थादिका अवशिष्टाः सर्वेऽपि पूर्वाचार्यकृता एव सन्ति, ततः त्वं एका- दश अङ्गानि एव मन्यस्व न द्वात्रिंशत् आगमान् । अथ यदि उपाङ्गादीन् द्वात्रिंशद् आगमान् मानयिष्यसि तदा ·आवश्यकनियुक्तिः अस्ति पूर्वमीलने ४३ नन्दीसूत्रं ४४ अनुयोगद्वारं ४५ इति ४५ आगमाः। एतानि एव आगमनामानि श्रीजिनप्रभसूरिभिः अपि स्वकृतसिद्धान्तस्तवे प्रोक्तानि, तथाहि- "सिरिवीरजिणं सुयरय-ण रोहणं पणमिऊणं । भत्तीए कित्तेमि तप्पणीअं सिद्धांतमहं जगप्पईवं ॥१॥ पढम आयारंग १, सूअगडं २ ठाणगं ३ समवायं ४ । भगवइअंग ५ नाया-धम्मकहो ६ वासगदसा ७ य ॥२॥ अंतग. उदसा ८ गुत्तर-वाइदसा ९ पण्हवागरणनामं १० । सुहदुक्खविवागसुअं ११, दिट्टीवायं १२ च अंगाणि ॥३॥ उपवाई १ रायपसे-णि २ तह जीवाभिगमं ३ पन्नवणा ४ । जंवुप्पन्नत्ती ५ चं-द ६ सूरपन्नत्ति ७ नामाओ॥४॥ निरयावलिआ ८ कप्पा-वयंसि ९ पुष्फिया १० पुप्फचूला य ११ । वहीदसा १२ य एए, वारसुवंगाण नामाणि ॥५॥ चउसरण १ चंदविजग २, आउर ३ महपुवपञ्चक्खाणं ४ च । भत्तपइण्णा ५ तंदुल-वेयालीयं ६ च- गणिविजा ७ ॥६॥ मरणसमाही ८ देवि-दथओ ९ संथार १० इय दस पइण्णा । वीरत्थय गच्छाया-रपमुह चउ दससहस्त पुरा ॥ ७॥ दसवेआलिअ १ तह ओ-घ २ पिंडनिजुत्ति ३ उत्तरज्झयणा ४ । चत्वारि मूलगंधा, नंदी १ अणुयोगदाराई २ ॥८॥ निस्सीह १ कप्पववहा-र २ पंचकप्पो ३ दसासुअक्खंधो ४। तह महनिसीह ५ एए, छ-छेआ जीअकप्पो ६ अ ॥९॥ पंचपरमिट्ठसामा-इयाई आवस्सयं च छ-च्छेअं । निजुत्तिचुण्णिवित्ती, विसे- सआवस्सयाइजुअं ॥१०॥ इस जिणपहेण गुरुणा, रेइ सिद्धंतनाममेगत्तं । पणयालीसपमाणं, निमनिअनामेण नायवं ॥११॥" अत्र आह कोऽपि मनोमतिशिष्या-नु-अहं द्वात्रिंशत् एव आगमात ATM ·महानिशीथ र दशप्रकीर्णक १२ अनुयोग (द्वाराणि) १३ एते त्रयोदश, तेषां पूर्वाचार्यछद्मस्थप्रणीतत्वात्, मम मनस्तु गणधरदेवभापितं एव प्रीतिं जनयति न अन्यत् , अनार्थे रे मनोमतिशिष्य ! शृणु निश्चलमनोदानेन गणधरदेवभापिता तु द्वादशाङ्गी अभूत् मूलतः, तत्रापि दृष्टिवादः सूत्रार्थाभ्यां व्यवच्छिन्नः, सांप्रतं एकादश अङ्गानि गणधरभापितानि, अन्यागमाः सर्वेऽपि छद्मस्थैः पूर्वाचार्यैः अङ्गेभ्यः उद्धृताः सन्ति, यथा प्रज्ञापना श्रीश्यामाचार्येण कृता, यदुक्तं प्रज्ञापना प्रथमपादे (५ पत्रे ) अन्यकृतं गाथाद्वयं इदम् , तथाहि-'वायगवरवंसाओ, तेवीसइमेण धीरपुरिसेणं । दुद्धरधरेण मुणिणा, पुवसुयसमिद्धबुद्धीणं ॥१॥ सुयसागरा विणेऊ-ण जेणं सुअरयणमुत्तमं दिन्नं । सीसगणस्स भगवओ, तस्स नमो अज- सामस्स ॥ २॥ एतट्टीकायां एतद्गाथाद्वयव्याख्यानं अपि अस्ति, श्रीऋषिमण्डलसूत्रेऽपि १९१ गाथायाम् , यथा-'निजूढा जेण तया, पन्नवणा सबभावपन्नवणा । तेवीसइमो पुरिसो, जाओ सामजनामुत्ति ॥ १॥ स च श्रीश्यामाचार्यः श्रीमहा- वीरात् ३३५ वर्षे जातो, यदुक्तं विचारसारे-"सिरिवीराउ गएसुं, पणतीसहिएसु तिसयवरिसेसुं। पढमो कालिगसूरी, जओ सामन्जनामुत्ति ॥१॥"॥१॥ तथा दशाश्रुतस्कन्धस्तु श्रीभद्रबाहुस्वामिना चतुर्दशपूर्वधरेण श्रीमहावीरदेवतः सप्तत्यधिकशत १७० वर्षे जाते तेन विनिर्मितः॥२॥ श्रीदशवैकालिकसूत्रमपि श्रीसुधर्मस्वामिनः चतुर्थपट्टधरेण श्रीशय्यं- भवसूरिणा विहितम् ॥ ३॥ श्रीउत्तराध्ययनसूत्रं तु श्रीपाक्षिकवृत्तौ "ऋपिभाषितानि उत्तराध्ययनानि” इति व्याख्यातत्वात् | ऋषिभापितं ॥ ४॥ एवं अन्येऽपि आगमाः छेदग्रन्थादिका अवशिष्टाः सर्वेऽपि पूर्वाचार्यकृता एव सन्ति, ततः त्वं एका- दश अङ्गानि एव मन्यस्व न द्वात्रिंशत् आगमान् । अथ यदि उपाङ्गादीन् द्वात्रिंशद् आगमान् मानयिष्यसि तदा ·मारितः इति कथं न विरोधः १ ॥१॥ अपि च श्रीज्ञाताधर्मकथायां (२०६ पत्रे) "तए णं सा सूमालिआ अजा अणों- हडिआ अनिवारिआ सच्छंदमई अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवेइ जाव चेएति, तत्यवि अ णं पासत्या पासत्वविहारी, ओसन्ना ओसन्नविहारी कुसीला कुसीलविहारी संसत्ता संसत्तविहारी वहूणि वासाणि सामण्णपरिआगं पाउणति अद्धमासिआए संलेहणाए तस्स ठाणस्स अणालोइअ अपडिकंता कालमासे कालं किच्चा ईसाणे कप्पे अण्णयरंसि विमाणंसि देवगणि अत्ताए उपन्ना, तत्वेगइआणं देवीण नवपलिओवमाइं ठिई पन्नत्ता, तत्थणं सूमालिआए देवीए नव पलियमाई ठिई पन्नत्ता" अपि च श्रीज्ञाताधर्मकथायां विराधितसंयमा सुकुमारिकाऽऽयो ईशाने कल्पे देवगणिकात्वेन उत्पन्ना इत्यादि प्रोकं अस्ति, एतत् सूत्रविसंवादि च इदं श्रीभगवतीसूत्रं (४९ पत्रे ), यथा “विराहिअसंजमाणं कहिं उववाओ? गोयमा ! जहनेणं भवणवासु, उक्कोसेणं सोहम्मे कप्पे" इति। अत्र इदं रहस्य-ज्ञातायां विराधितसंयमाया अपि सुकुमारिकाया ईशाने देवलोके उत्पाद उक्तः, भगवत्यां तु उत्कर्पण अपि विराधितसंयमस्य सौधर्म एव उत्पादः, तर्हि कथं न विसंवादः? ॥२॥ पुनः श्री- जीवाभिगमसूत्रे (३७ पत्रे ) "से किं तं घलयरपरिसप्पसमुच्छिमा? २ दुविहा पत्नत्ता, तं जहा-उरगपरिसप्पसंमुच्छिमा, भुयगपरिसप्पसंमुच्छिमा। से किं तं उरगपरिसप्पसंमुच्छिमा ? २ चउविहा पन्नत्ता, तं जहा-अही १ अयगरा २ आसा- लिआ ३ महोरगा ४ । से किं तं अही? अही दुविहा पन्नत्ता, तं जहा-दवीकरा मजलिणो अ, से किं तं दवीकरा दबी. करा अणेगविहा पन्नत्ता, तं जहा-आसीविसा जाव से तं दवीकरा । से किं तं मउलिणो ? मउलिणो अणेगविहा पन्नत्ता, तंजहा-दिवा गोणसा जाव से तं मउलिणो, से तं अही।से कि तं अयगरा ? अयगरा एगागारा पन्नता, से तं अयगरा।

·से कितं आसालिआ १ आसालिआ २जहा पन्नवणाए।से तं आसालिआ।से किं तं महोरगा? महोरगा जहा पत्रवणाए, से तं महोरगा । जे यावण्णे तहप्पगारा ते समासओ दुविहा पन्नत्ता,तं जहा-पजत्ता य, अपजत्ता य तं चेव, नवरि सरीरो गाइणा जहन्नेणं अंगुलस्सऽसंखेजभागं उक्कोसेणं जोयणपुहुत्तं” एतत्सूत्रविरोधितु इदं श्रीप्रज्ञापनासूत्रं (४६ पत्रे), तथाहि- कहिणं भंते ! आसालिआ संमुच्छंति ? गोयमा! अंतोमणुस्सखित्ते अट्ठाइजेसु दीवेसु निवाघाएणं पनरससु कम्म- भूमिसु वाघायं पडुच्च पंचसु महाविदेहेसु चक्कवट्टिखंधावारेसु वलदेवखंधावारेसु वासुदेवखंधावारेसु मंडलिअखंधावारेसु महामंडलिअखंधावारेसु गामनिवेसेसु निगमनिवेसेसु खेडनिवेसेसु नगरनिवेसेसु कब्बडनिवेसेसु मडंवनिवेसेसु दोणमुहनिवेसेसु पट्टणनिवेसेसु आगरनिवेसेसु आसमनिवेसेसु संवाहनिवेसेसु रायहाणीनिवेसेसु एएसिणं चेव विणासेसु एत्थ णं आसालिआ संमुच्छति । जहन्नेणं अंगुलस्स असंखेजइभागमित्ताए ओगाहणाए उकोसेणं वारसजोयणाई तयणुरूवं च णं विक्खंभ- बाहल्लेणं भूमि दालित्ता णं समुढेइ, असन्नी मिच्छदिट्ठी अन्नाणी पंचींदी अंतोमुहुत्तऽद्धाउया चेव कालं करेइ, अत्र अयं विरोधः-पुनः जीवाभिगमसूत्रे संमूछिमोर परिसर्पभेदेषु आसालिकसान आश्रित्य शरीरावगाहना जघन्येन अङ्गुलासंख्य- भागा उत्कृष्टा अवगाहना च योजनपृथक्त्वं इति उक्त, प्रज्ञापनासूत्रे तु द्वादश योजनानि इति । ३ । अपि च श्रीस्थानाङ्गे सूत्रे (३९८ पत्रे) "जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे अतीताए उसप्पिणीए सत्त कुलगरा होत्था,तं जहा-मिचदामे १ सुदामे अ २. सुपासे अ ३ सयंपभे ४ । विमलघोसे ५ सुघोसे त ६, महाघोसे ७ अ सत्तमे ॥शा" एतद्विसंवादि च श्रीस्थानाङ्गस्य एव दशमं स्थानम् तथाहि-(५१८ पत्रे) जंबुद्दीवे २ दीवे भारहे वासे अतीताए उसप्पिणीए दस कुलगरा होत्या, तं जहा-सय.

·मारितः इति कथं न विरोधः १ ॥१॥ अपि च श्रीज्ञाताधर्मकथायां (२०६ पत्रे) "तए णं सा सूमालिआ अजा अणो- हटिआ अनिवारिआ सच्छंदमई अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवेइ जाव चेएति, तत्यवि अणं पासत्या पासत्वविहारी, ओसन्ना ओसन्नविहारी कुसीला कुसीलविहारी संसत्ता संसत्तविहारी बहूणि वासाणि सामण्णपरिआगं पाउणति अद्धमासिआए संलेहणाए तस्स ठाणस्स अणालोइअ अपडिकंता कालमासे कालं किच्चा ईसाणे कप्पे अण्णयरंसि विमाणंसि देवगणिअत्ताए उपन्ना, तत्थेगइआण देवीण नवपलिओवमाई ठिई पन्नत्ता, तत्थणं सूमालिआए देवीए नव पलिवमाई ठिई पत्नत्ता" अपि च श्रीज्ञाताधर्मकथायां विराधितसंयमा सुकुमारिकाऽऽर्या ईशाने कल्पे देवगणिकात्वेन उत्पन्ना इत्यादि मोकं अस्ति, एतत् सूत्रविसंवादि च इदं श्रीभगवतीसूत्रं (४९ पत्रे ), यथा “विराहिअसंजमाणं कहिं उववाओ ? गोयमा ! जहलेणं भवणवासु, उक्कोसेणं सोहम्मे कप्पे” इति। अत्र इदं रहस्यं-ज्ञातायां विराधितसंयमाया अपि सुकुमारिकाया ईशाने देवलोके उत्पाद उक्तः, भगवत्यां तु उत्कर्षेण अपि विराधितसंयमस्य सौधर्म एव उत्पादः,तर्हि कयं न विसंवादः? ॥२॥ पुनः श्री. जीवाभिगमसूत्रे ( ३७ पत्रे ) “से किं तं धलयरपरिसप्पसमुच्छिमा १२ दुविहा पनत्ता, तं जहा-उरगपरिमप्पसमुच्छिमा, भुयगपरिसप्पसंमुच्छिमा । से किं तं उरगपरिसप्पसंमुच्छिमा ? २ चउबिहा पन्नत्ता, तं जहा-अही १ अयगरा २ आसा- लिआ ३ महोरगा ४ । से किं तं अही? अही दुविहा पन्नत्ता, तं जहा-दवीकरा मउलिणो अ, से किं तं दबीकरा? दवी. करा अणेगविहा पन्नत्ता, तं जहा-आसीविसा जाव से तं दधीकरा । से किं तं मउलिणो? मउलिणो अणेगविहा पन्नत्ता, तंजहा-दिवा गोणसा जाव से तं मउलिणो, से तं अही। से किं तं अयगरा ? अयगरा एगागारा पन्नत्ता, से तं अयगरा ।

·दस अज्झयणा पन्नत्ता, तं जहा-उवमा १ संखा २ इसिभासिआई ३ आयरिअभासिआई ४ महावीरभासिआई५ खोमग-
पसिणाई ६ कोमलपसिणाई ७ अद्धा[हागपसिणाई ८ अंगुट्ठपसिणाई ९ वाहुपसिणाई १०” इति अत्र अयं विरोधः-अत्र
उक्त 'एतानि दश अध्ययनानि श्रीप्रश्नव्याकरणे सन्ति,' तानि कानि ? न एतादृशानि नामानि काऽपि सन्ति, नाऽपि
अर्थवक्तव्यता सङ्गतिः, सांप्रतं तु पञ्च आश्रवद्धाराणि पञ्च संवरद्वाराणि च सन्ति ॥७॥
एवं श्रीजीवाभिगमसूत्रे नारकाणां संहननं न उक्तं, अथ च उत्तराध्ययनसूत्रे एकोनत्रिंशदध्ययने मांसं नारकाणां
उक्तम् ॥ ८॥ तथा श्रीआचारागसूत्रं द्वितीयश्रुतस्कन्धे पिण्डैपणाऽध्ययने चतुर्थोदेशके परसनवविकृतिग्रहणं अनगाराणां
उक्त, श्रीस्थानाङ्गे भगवत्यां च मांसनिपेधःप्रत्यपादि, दशवैकालिके मद्यनिषेधः॥९॥ तथा दशवैकालिकादौ उक्तम्-साधवः
पड्डीवनिकायरक्षकाः सच्चित्तपृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पत्यादिसंघट्टे आहारं अपि न गृह्णन्ति । पुनः श्रीआचाराङ्गे श्रीकल्पसूत्रे
च साधूनां नदीलङ्घनं नद्युत्तरणं वर्षति अपि मेघे आहारार्थ गमनं च समनुज्ञातम् ॥१०॥ श्रीभगवत्यादौ श्रावकाणां पय-
दश कर्मादानानि निवारितानि ॥ उपासकदशासूत्रे आनन्दकामदेवादीनां पञ्चशतहलवाहनेऽपि श्रावकत्वं श्लाषितम् ॥११॥
तथा प्रथमोपाङ्गे तापसानां उत्कृष्टा गतिः ज्योतिप्केषु मोक्ता ।। भगवत्यां तु तामलितापस ईशानकल्पे समुत्पन्नः ॥ १२ ॥
तथा सूत्रकृताङ्गे साधोः स्त्रीसङ्गतौ त्रिविधं त्रिविधेन परिहारः प्रत्यपादि । श्रीस्थानाझे तु साधुः प्रपतन्ती साध्वी स्वहस्तेन
अवलम्बयेत् इति उक्तम् ॥ १३ ॥ ज्ञातायां श्रीकृष्णवासुदेवस्य अन्तःपुर्यो द्वात्रिंशत्सहस्राः लिखिताः, अन्तकृते च पोडश-
सहस्राः ।। १४ ॥ तथा अप्टमाङ्गे श्रीकृष्णो द्वादशमो जिनो भावी इति निगदितं, समवायाङ्गे तु त्रयोदशम इति ॥१५॥

·जले १ सयाऊ य२ अणंतसेणे अ ३ अमितसेणे अतकसेणे अ५ भीमसेणे अ६ महामीमसेणे सत्तमे ७॥२॥दढरहे ८ दसरहे ९ सयरहे १०" इयं विघटना यदुत-अतीतोत्सपिण्यां एकस्मिन् एव स्थानाङ्गे सप्तमस्थाने सप्त, दशमस्थाने दश कुलकरा उक्ताः॥ ४॥ तथा पुनः श्रीस्थानाङ्गे ( ३९८ पत्रे ) "जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे आगमिस्माए उमप्पिणीए सत्त कुलकरा भविसति, तं जहा-मित्तवाहणे १ सुभोमे अ २, सुप्पमे अ ३ सयंपमे ४ । दत्ते ५ सुहुमे ६ [मुहे मुल्यै य] सुवंधू अ ७ आगमेस्सिण होक्खई ॥१॥" एतत्सूत्रविसंवादि च दशमं स्थानं ( ५१८ पत्रे), तथाहि-जंबुद्दीचे २ दीवे भारहे चासे आगमिस्साए उसप्पिणीए दस कुलगरा भविस्संति, तं जहा-सीमंकरे १ खेमंधरे २ सीमकरे ३ खेमंघरे ४ विम- लवाहणे ५ संमुती ६ पडिसुए ७ दढधणू ८ दसधणू ९ सतधणू १०" अत्राऽपि सप्तानां दशभिः समं कुलकरसंख्यया विरोधः ॥५॥ तथा श्रीस्थानाङ्गसूत्रे ( ३९८ पत्रे )वर्तमानावसर्पिण्यां सप्त कुलकरा उकार तथाहि- जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे इमीसे ओसप्पिणीए सत्त कुलगरा होत्या, तं जहा-"पढमित्व विमलयाहण १ चम्सुम २ जसमं ३ चउत्यमभिचंदे ४ । तत्तो य पसेणइ ५ पुण, मरुदेवे चेव ६ नामी य७॥१॥" इति, जम्बूद्वीपप्रज्ञस्यां (१३२ पत्रे ) तु पश्चदश उत्ताः, तथाहि-"तीसेणं समाए पच्छिमे तिभागे पलिओवमट्ठभागावसेसे एत्यणं इमे पण्णरस कुलगरा समुप्पज्जित्था, तं जहा-सुमई १ पडिस्सुई २ सीमंकरे ३ सीमंधरे ४ खेमंकरे ५ खेमंधरे ६ विमटवाहणे ७ चक्खुमं ८ जसमं ९ अभिचंदे १० चंदामे ११ पसेणई १२मरुदेवे १३ नामी १४ उसमे त्ति १५" इति, सतकुलकराणां पञ्चदशकुलकरसंख्यया समं विसंवादः ६ । तथा श्रीस्थानाने दशमस्थाने (५०६ पत्रे ) एवं प्रत्यपादि 'पण्हावागरणदसाणं ·तव्यं इति १३ पत्रे । ततः पञ्चचत्वारिंशदपि आगमाः एकसमानकर्तृकाः, छद्मस्यैः एकसमानवुझ्या माननीयाः, न अन शङ्काशङ्खः हृदि रक्षणीयो विचक्षणैः॥ ३८॥ ॥ इति ४५ आगमस्थापनाधिकारः ॥ ३८॥ ननु-केषु केषु आगमेषु जिनप्रतिमा अस्ति, केन केन च सा पूजिता वन्दिता चाऽस्ति ? तदर्शयन्तु, उच्यते-श्रीज्ञा- ताधर्मकथायां पोडशाध्ययने (२१० पत्रे) द्रौपद्या जिनप्रतिमा पूजिताऽस्ति, तथाहि-"तएणं सा दोबई रायवरकन्ना जेणेव मजणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता मजणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता न्हाया कयवलिकम्मा कयकोउ- अमंगलपायच्छित्ता सुद्धप्पावेसाई मंगल्लाई वत्थाई पवराई परिहिआ, मजणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव जिणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जिणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता जिणपडिमाणं आलोए पणामं करेइ, पणामं करित्ता लोमहत्थयं परामुसइ, एवं जहा सूरिआभो जिणपडिमाओ अच्चेइ, अच्चेइत्ता तहेव भाणिअब जाव धूवं डहइ धूर्व डहित्ता वामं जाणुं अंचेइ दाहिणं जाणुं धरणियलंसि निवेसेइ, निवेसित्ता तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणियलंसि नमेइ, नमेइत्ता ईसिं पञ्चुण्णमइ करयल जाव कटु एवं वयासी “नमोत्थु णं अरिहंताणं भगवंताणं जाव ठाणं संपत्ताणं" वंदइ नमसइ, नमंसित्ता जिणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव अंतेउरे तेणेव उवागच्छइ" इत्यादि, अत्र इदं रहस्यम्-द्रौपदीश्राविकया प्रतिमा पूजिता, पुनः अत्राऽर्थे श्रूयतां अत्र “जेणेव जिणघरे तेणेव उवागच्छइ” इति उकं, इदं जिनगृहणं शाश्वतं अशाश्वतं का? न आद्यपक्षो दक्षः, एतत्स्थाने शाश्वतचैत्यस्य सिद्धान्ते अनभिधानेन ·तथा चतुर्दशपूर्विणो जघन्यतोऽपि लान्तके गच्छन्ति, कार्तिकस्तु चतुर्दशपूर्वधरोऽपि सौधर्मे समुत्पन्नः ॥ १६ ॥ एवं प्रत्यागमं शतशो विसंवादाः सन्ति किं क्रियते ? ननु-यदि एक एव श्रीदेवद्धिंगणिक्षमाश्रमणः पञ्चचत्वारिंशतोऽपि आगमानां संकलनां कृतवान् तर्हि कथं एतावन्तो विसंवादा लिखिता तेन ? उच्यते-एकं तु कारणं इदं, यथा यथा यस्मिन् यस्मिन् आगमे मृतावशिष्टसाधुभिः यद् यद् उकं तथा तथा तस्मिन् तस्मिन् आगमे श्रीदेवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणेन अपि पुस्तकारूढीकृतं, नहि पापभीरवो महान्त इदं सत्यं, इदं तु असत्यं इति एकान्तेन प्ररूपयन्ति इति, द्वितीयं तु कारणं इदं, यथा वल्लभ्यां यस्मिन् काले देवद्धिंगणिक्षमाश्रमणतो वाचना प्रवृत्ता, तथा तस्मिन् एव काले मथुरानगर्या अपि स्कन्दिलाचार्यतोऽपि द्वितीया वाचना प्रवृत्ता, तदा तत्कालीनमृतावशिष्टछद्मस्थसाधुमुखविनिर्गतागमालापकेषु संकठ- नायां विस्मृतत्वादिदोष एव वाचनाविसंवादकारको जातः । यदुकं श्रीज्योतिप्करण्डकवृत्ती, तथाहि-"इह स्कन्दिठाचा. र्यप्रवृत्तौ दुःपमानुभावतो दुर्भिक्षप्रवृत्त्या साधूनां पठनगणनादिकं सर्व अपि अनश्यद, ततो दुर्भिक्षातिक्रमे सुभिवम. वृत्तौ द्वयोः सहयोः मेलापको अभूत् , तद् यथा, एको बल्लम्यां, एको मथुरायां, तत्र सूत्रसंघट्टने वाचनामेदो जाता, विस्मृतयोः हि सूत्रार्थयोः स्मृत्वा स्मृत्वा संघट्टने भवति अवश्य वाचनाभेदः, न कदाचिद् अनुपपत्तिः, तत्र अनुयोग- द्वारादिकं इदानीं वर्तमानं माधुरीवाचनानुगतं, ज्योतिष्करण्डकसूत्रकर्ता च आचार्यो वालभ्यः, तत इदं संख्यास्थानमा तिपादनवाल्लभ्यवाचनानुगतं, इति न अस्य अनुयोगद्वारप्रतिपादितैः संख्यास्थानैः सह विसदृशत्वं उपलभ्य विचिकिस्सि- ·। तव्यं इति १३ पत्रे । ततः पञ्चचत्वारिंशदपि आगमाः एकसमानकर्तृकाः, छद्मस्थैः एकसमानवुझ्या माननीयाः, न अत्र शङ्काशनुः हृदि रक्षणीयो विचक्षणैः॥ ३८॥ ॥ इति ४५ आगमस्थापनाधिकारः॥ ३८ ॥ ननु-केषु केषु आगमेषु जिनप्रतिमा अस्ति, केन केन च सा पूजिता वन्दिता चाऽस्ति ? तदर्शयन्तु, उच्यते-श्रीज्ञा- ताधर्मकथायां पोडशाध्ययने (२१० पत्रे) द्रौपद्या जिनप्रतिमा पूजिताऽस्ति, तथाहि-"तएणं सा दोबई रायवरकन्ना जेणेव मजणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता मजणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता न्हाया कयवलिकम्मा कयकोउ- अमंगलपायच्छित्ता सुद्धप्पावेसाई मंगलाई वत्थाई पवराई परिहिआ, मजणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव जिणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जिणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता जिणपडिमाणं आलोए पणामं करेइ, पणाम करित्ता लोमहत्थयं परामुसइ, एवं जहा सूरिआभो जिणपडिमाओ अच्चेइ, अच्चेइत्ता तहेव भाणिअब जाव धूवं डहइ धूवं डहित्ता वामं जाणुं अंचेइ दाहिणं जाणुं धरणियलंसि निवेसेइ, निवेसित्ता तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणियलंसि नमेइ, नमेइत्ता ईसिं पचण्णमइ करयल जाव कट्टु एवं वयासी “नमोत्थु णं अरिहंताणं भगवंताणं जाव ठाणं संपत्ताणं" वंदइ नमसइ, नमंसित्ता जिणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव अंतेउरे तेणेव उवागच्छई" इत्यादि, अत्र इदं रहस्यम्-द्रौपदीश्राविकया प्रतिमा पूजिता, पुनः अत्राऽर्थे श्रूयतां अत्र "जेणेव जिणघरे तेणेव उवागच्छई" इति उकं, इदं जिनगृहणं शाश्वतं अशाश्वतं वा न आद्यपक्षो दक्षः, एतत्स्थाने शाश्वतचैत्यस्य सिद्धान्ते अनभिधानेन ·तथा चतुर्दशपूर्विणो जघन्यतोऽपि लान्तके गच्छन्ति, कार्तिकस्तु चतुर्दशपूर्वधरोऽपि सौधर्मे समुत्पन्नः ॥ १६ ॥ एवं प्रत्यागमं शतशो विसंवादाः सन्ति किं क्रियते ? ननु-यदि एक एव श्रीदेवद्धिंगणिक्षमाश्रमणः पञ्चचत्वारिंशतोऽपि आगमानां संकलनां कृतवान् तर्हि कथं एतावन्तो विसंवादा लिखिता तेन ? उच्यते-एकं तु कारणं इदं, यथा यथा यस्मिन् यस्मिन् आगमे मृतावशिष्टसाधुभिः यद् यद् उक्तं तथा तथा तस्मिन् तस्मिन् आगमे श्रीदेवद्धिंगणिक्षमाश्रमणेन अपि पुस्तकारूढीकृतं, नहि पापभीरवो महान्त इदं सत्यं, इदं तु असत्यं इति एकान्तेन प्ररूपयन्ति इति, द्वितीयं तु कारणं इदं, यथा वल्लभ्यां यस्मिन् काले देवद्धिंगणिक्षमाश्रमणतो वाचना प्रवृत्ता, तथा तस्मिन् एव काले मथुरानगर्या अपि स्कन्दिलाचार्यतोऽपि द्वितीया वाचना प्रवृत्ता, तदा तत्कालीनमृतावशिष्टछद्मस्थसाधुमुखविनिर्गतागमालापकेषु संकल- नायां विस्मृतत्वादिदोप एव वाचनाविसंवादकारको जातः । यदुक्तं श्रीज्योतिप्करण्डकवृत्ता, तथाहि-"इह स्कन्दिलाचा. यमवृत्तौ दुःपमानुभावतो दुर्भिक्षप्रवृत्त्या साधूनां पठनगणनादिकं सर्व अपि अनश्यद, ततो दुर्भिक्षातिकमे सुभिक्षप्र. वृत्ती द्वयोः सङ्घयोः मेलापको अभूत् , तद् यथा, एको बल्लभ्यां, एको मथुरायां, तत्र सूत्रसंघहने वाचनामेदो जाता, विस्मृतयोः हि सूत्रार्थयोः स्मृत्वा स्मृत्वा संघटने भवति अवश्यं वाचनाभेदः, न कदाचिद् अनुपपत्तिः, तत्र अनुयोग- द्वारादिकं इदानीं वर्तमानं माथुरीवाचनानुगतं, ज्योतिष्करण्डकसूत्रकर्ता च आचार्यों वाल्लभ्यः, तत इदं संख्यास्थानप्र. तिपादनवाल्लभ्यवाचनानुगतं, इति न अस्य अनुयोगद्वारप्रतिपादितः संख्यास्थानः सह विसदृशत्वं उपलभ्य विचिकिस्सि- ·तव्यं इति १३ पत्रे । ततः पञ्चचत्वारिंशदपि आगमाः एकसमानकर्तृकाः, छद्मस्थैः एकसमानबुद्ध्या माननीयाः, न अत्र शङ्काशङ्कु हृदि रक्षणीयो विचक्षणैः॥ ३८॥ ॥ इति ४५ आगमस्थापनाधिकारः॥ ३८॥ ननु-केषु केषु आगमेषु जिनप्रतिमा अस्ति, केन केन च सा पूजिता वन्दिता चाऽस्ति १ तदर्शयन्तु, उच्यते-श्रीज्ञा- ताधर्मकथायां पोडशाध्ययने (२१० पत्रे) द्रौपद्या जिनप्रतिमा पूजिताऽस्ति, तथाहि-"तएणं सा दोवई रायवरकन्ना जेणेव मजणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता मज्जणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता न्हाया कयवलिकम्मा कयकोउ- अमंगलपायच्छित्ता सुद्धप्पावेसाई मंगलाई वत्थाई पवराई परिहिआ, मजणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव जिणघरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जिणघरं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता जिणपडिमाणं आलोए पणाम करेइ, पणामं करित्ता लोमहत्थयं परामुसइ, एवं जहा सूरिआभो जिणपडिमाओ अच्चेइ, अच्चेइत्ता तहेव भाणिअब जाव धूर्व डहइ धूवं डहित्ता वामं जाणुं अंचेइ दाहिणं जाणुं धरणियलंसि निवेसेइ, निवेसित्ता तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणियलंसि नमेइ, नमेइत्ता ईसिं पञ्चुण्णमइ करयल जाव कटु एवं वयासी “नमोत्थु णं अरिहंताणं भगवंताणं जाव ठाणं संपचाणं" वंदइ नमसइ, नमंसित्ता जिणघराओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव अंतेउरे तेणेव उवागच्छई" इत्यादि, अत्र इदं रहस्यम्-द्रौपदीश्राविकया प्रतिमा पूजिता, पुनः अत्राऽर्थे श्रूयतां अत्र “जेणेच जिणधरे तेणेव उवागच्छइ" इति उकं, इदं जिनगृहणं शाश्वतं अशाश्वतं वा न आद्यपक्षो दक्षः, एतत्स्थाने शाश्वतचैत्यस्य सिद्धान्ते अनभिधानेन ·तथा चतुर्दशपूर्विणो जघन्यतोऽपि लान्तके गच्छन्ति, कार्तिकस्तु चतुर्दशपूर्वधरोऽपि सौधर्म समुत्पनः ॥ १६ ॥ प्रत्यागमं शतशो विसंवादाः सन्ति किं क्रियते । ननु-यदि एक एव श्रीदेवर्द्धिगणिक्षमात्रमणः पञ्चचत्वारिंशतोऽपि आगमानां संकलनां कृतवान् तहिं कथं एतावन्तो विसंवादा लिखिता तेन ? उच्यते-एकं तु कारणं इदं, यथा यया यस्मिन् यस्मिन् आगमे मृतावशिष्टसाधुभिः यद् यद् उक्तं तथा तथा तस्मिन् तस्मिन् आगमे श्रीदेवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणेन अपि पुस्तकारूढीकृतं, नहि पापभीरवो महान्त इदं सत्य, इदं तु असत्यं इति एकान्तेन प्ररूपयन्ति इति, द्वितीयं तु कारणं इदं, यथा बहम्यां यस्मिन् काले देवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणतो वाचना प्रवृत्ता, तथा तस्मिन् एव काले मयुरानगर्या अपि स्कन्दिलाचार्यतोऽपि द्वितीया वाचना प्रवृत्ता, तदा तत्कालीनमृतावशिष्टछमस्थसाधुमुखविनिर्गतागमालापकेषु संकल- नायां विस्मृतत्वादिदोष एव वाचनाविसंवादकारको जातः । यदुकं श्रीज्योतिप्करण्डकवृी, तथाहि-"इह स्कन्दिाचा. यमवृत्तौ दुःपमानुभावतो दुर्भिक्षप्रवृत्त्या साधूनां पठनगणनादिकं सर्व अपि अनश्यत् , ततो दुर्भिक्षातिक्रमे सुमिवर. वृत्ती द्वयोः सङ्घयोः मेलापको अभूत , तद् यथा, एको वतम्यां, एको मथुरायां, तत्र सूत्रसंघटने वाचनामेदो जाता, विस्मृतयोः हि स्त्रार्थयोः स्मृत्वा स्मृत्वा संघट्टने भवति अवश्यं वाचनामेदा, न कदाचिद् अनुपपत्तिः, तत्र अनुयोग- बारादिकं इदानी वर्तमान माथुरीवाचनानुगतं, ज्योतिष्करण्डकसूत्रकर्ता च आचार्यों वाल्लभ्यः, तत इदं संख्यास्थान:- तिपादनबालम्यवाचनानुगतं, इति न अस्स अनुयोगद्वारप्रतिपादितैः संख्यास्यानैः सह विसहसत्वं उपलभ्य विचिकिसि.

·मान्यत्वेन यौवनादिमदोत्कटतया नारदस्य न उत्थानादि चक्रे इति, यतः सूत्रे गणधरदेवोक्तं अनुत्थानादौ असंयतावि- रतादिकं हेतुं मुक्त्वा नवीनस्वगल्लकल्पितहेतुं वदतः तव महोत्सुत्रदोपापत्तिः भविष्यति इति, अपि च यदि द्रौपदी श्रा- विका न अभविष्यत् तदा नमोत्थु णं कथं अकथयिष्यत् , नहि श्रावकधर्म विना कोऽपि नमोत्थु णं पठति जिनप्रतिमाये कथयति वा । पुनः प्राह मनोमतिशिष्यः ननु-द्रौपद्या जिनप्रतिमा पूजिता परं धर्मार्थ न, किन्तु विवाहसमयत्वात् संसा- रार्थ, तत्राऽर्थे शृणु रे मूर्ख ! यदि कोऽपि विद्यमानं तीर्थङ्करं पूर्व वन्दयित्वा वा साधु वा पूर्व प्रतिलाभयित्वा सामा- यिक वा पूर्व लात्वा पश्चात् भोजनं कुरुते, तर्हि किं विद्यमानतीर्थकरवन्दनादिपुण्यं संसारार्थे किं पतिष्यति ? प्रत्युत एवं प्रशंसा कर्तव्या तस्याः "अहो ! धन्या एपा द्रौपदी, अहो ! दृढं अस्याः सम्यक्त्वं, अहो ! शस्य॑ अस्याः श्राविकात्वं, यदुत विवाहादिकर्तव्यव्यग्रतायां अपि जिनप्रतिमां पूजितवती" इति । न च वाच्यं अनया तु पूर्वजन्मनि निदानं व्यधायि, तेन तस्मिन् सति कथं तस्याः सम्यक्त्ववत्त्वं श्राविकात्वं चेति ? द्रौपदीकृतनिदानस्य "निव १ धणि २ नारी ३ नर ४ सुर ५ अप्पप्पविहार ६ आयविआरत्तं ७ सद्वृत्त ८ दरिदत्त ९ चइज नवनिआणाइ ॥१॥” इति निदाननवके न अन्तर्भावात् निदानता एव न भवति, यथा कथंचित् चतुर्थनिदानमध्ये अन्तर्भावेऽपि अध्यवसायविशेपेण तस्य निदानताया अभावात् तस्याः श्राविकात्वं न व्याहन्यते, अपि च तादृशनिदानसद्भावे ब्रह्मदत्तचक्रवर्तिवत् न विरतिः उदयं एति, द्रौपदी तु प्रत्र- जिता अतो न तस्याः निदानता १ तथा श्रीभगवतीसूत्रे २० शतके नवमोदेशके (७९३ पत्रे), यथा विद्याचारणजङ्घाचा- रणसाधुभिः शाश्वतानि नन्दीश्वरादिसत्कानि अशाश्वतानि च, भरतक्षेत्रसत्कानि चैत्यानि वन्दितानि सन्ति, तानि श्रूयतां- ·तदुक्तौ स्फुटं उत्सूत्रदोषापत्तेः, अथ यदि अशाश्वतं तर्हि केनचित् कारितं एव भविष्यति, न च मिष्याविनां तत् साने अधिकारः, ततः कैश्चित् श्रावकैः एव तत् जिनगृहं कारितं इति निश्चयः, न प वक्तव्यं द्रौपदी तु मन पापिकान मा, किं तु राजवरकन्या कथिता इति, यतो राजवरकन्या इति उक्तौ श्राविकात्वं न ब्याहन्यते, यया श्रीउत्तराध्ययने जागि तितमे अध्ययने (४९२ पत्रे ) राजीमती राजवरकन्या प्रोक्ता, तर्हि न सम्यक्त्यधारिणी न धाविका ? तो यया- "सोऊण रायकन्ना, पचज सा जिणस्स उ । णीहासा उ निराणंदा, सोगेण य समुच्छिा ॥ २८ ॥ रामई चिनिनेर, धिगत्यु [घिरत्यु] मम जीविरं । जाऽहं तेणं परिचत्ता, सेअं पवइउं मम ॥ २९ ॥ अह सा भमरमंमिभे, फुयफगर. साहिए । सयमेव लुचई केसे, धिइमंती ववस्सिआ ॥ ३०॥ वासुदेवो अणं भणइ, लुत्तकेसि जिइंदिरं । संसारमागरं पोरं, तर कन्ने ? लहुं लहुं ॥ ३१ ॥ अह सा रायवरकन्ना, सुद्विआ नियमपए । जाई फुलं च सीलं न, रानमाणी तयं वदे ॥ ४० ॥” इति, तथा पुनः श्रीज्ञातायां (१३५ पत्रे ) मल्लिकुमारी अपि राजयरकन्या प्रोफाऽस्ति, तथाहि-तए कुंभए तेसिं संजत्तगाणं जाव पडिच्छइ, पडिच्छित्ता मल्हीं विदेहवररायकन्नं सहावेइ, सदायित्ता तं दिवं कुंडलनुमठ मडीए विदेहवररायकन्नगाए पिणद्धत्ति, पिणद्धित्ता पडिविसज्जई" इति, अपि च रे मनोमते शिप्य! चक्षुपी क्षणं निर्मात्य विचारय, यतो द्रोपदी श्राविका, तत एव नारदस्य असंयताऽविरताऽप्रतिहतप्रत्याख्यातपापकर्मणो न उरधानादिभक्ति कृतवती, तत्पाठो ज्ञातासत्को यथा (२१३ पत्रे ) "तते पं सा दोवई कच्छुल्लनारयं अस्संजयं अविरयं अपडिपपच- क्खायपावकम्मं तिकटु नो आढाति नो परिआणइ नो अब्भुद्वेइ नो पजुवासई" इति, न च वाच्यं द्रौपदी पत्र भर्नु ·आराहणा (सूत्रं ६८३), से केणटेणं भंते ! एवं वुच्चइ जंघाचारणे ? जंघाचारणे गोयमा! तस्स णं अट्ठमं अट्ठमेणं अणि- क्खित्तेणं तवोकम्मेणं अप्पाणं भावेमाणस्स जंघाचारणलद्धीनामं लद्धी समुप्पजइ, से तेणटेणं जाव एवं वुच्चइ जंघाचारणे, जंघाचारणरस णं भंते ! कहं सीहा गति कहं सीहे गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! अयन्नं जंबुद्दीवे दीवे एवं जहेव विजा- चारणरस, गवरं तिसत्तक्खुत्तो अणुपरिअट्टित्ताणं हवमागच्छेजा, जंघाचारणस्स णं गोयमा! तहा सीहा गई तहा सीहे गतिविसए पन्नत्ते सेसं तं चेव । जंघाचारणस्स णं भंते ! तिरिअं केवतिए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इतो एगेणं उप्पाएणं रुअगवरे दीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआइ वंदति, वंदित्ता ततो पडिनिअत्तमाणे वितिएणं उप्पाएणं नंदीसरवरदीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ वंदित्ता इहमागच्छइ, आगच्छित्ता इहं चेइआई चंदइ, जंघाचारणस्स णं गोयमा! तिरिअं एवतिए गइविसए पन्नत्ते, । जंघाचारणस्स णं भंते ! उ8 केवतिए गइविसए पत्नत्ते ? गोयमा ! से णं इतो एगेणं उप्पादणं पंडगवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई बंदइ, वंदित्ता तओ पडिनिअत्तमाणे वितिएणं उप्पारणं नंदणवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता इहमागच्छइ, आग च्छित्ता इह चेइआइं वंदइ, जंघाचारणस्स णं गोयमा उडे एवतिए गइविसेए पन्नते, सेणं तस्स ठाणस अणालोइअ- अपडिकते कालं करेइ नत्थि तस्स आराहणा,से णं तस्स ठाणस्स आलोइअपडिकते कालं करेइ अस्थि तस्स आराहणा, सेवं भंते ! सेवं भंते ! जाव विहरति (सूत्र ६८४ )" ॥ इति विंशतितमशतके नवमोद्देशकः सम्पूर्णः॥ इह विद्याचारणेन तिर्यग्लोके मानुषोत्तरपर्वते नन्दीश्वरपर्वते च चैत्यानि वन्दितानि, ऊर्ध्वलोके च नन्दनवने पाण्डु- ·"कइविहा णं भंते ! चारणा पन्नत्ता ? गोयमा! चारणा दुविहा पन्नत्ता, तं जहा-विजाचारपा य जंघाचारणा य, से केणढे णं भंते ! एवं वुच्चइ विजाचारणा ? विजाचारणा गोयमा! तस्स णं छदैछट्टेणं अणिक्खित्वेणं तवोकम्मेणं विजाए उत्तरगुणलद्धिं खममाणस्स विजाचारणलद्धीनाम लद्धी समुप्पजइ, से तेणटेणं जाव विजाचारणा०, विजा- चारणस्स णं भंते ! कह सीहा गई कह सीहे गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा! अयन्नं जंबुद्दीवे दीवे जाव किंचिविसेसा- हिए परिक्खेवेणं देवे णं महड्डीए जाव महेसक्खे जाव इणामेवत्तिकडु, केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं तिहिं अच्छरानिवाएहिं तिक्खुत्तो अणुपरिअद्वित्ता णं हबमागच्छेजा, विजाचारणस्स णं गोयमा तहा सीहा गई तहा सीहे गईविसए पन्नत्ते । विजाचारणस्स णं भंते ! तिरिअं केवतियं गतिविसए पन्नते? गोयमा ! से णं इओ एगेणं उप्पारणं माणुसुत्तरे पथए समोसरणं करेइ, समोसरणं करिता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता वितिएणं उप्पारणं नंदीसरवरे दीवे समोसरणं करेइ, समोसरणं करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता ततो पडिनिअत्तति २ इहमागच्छइ, आगच्छित्ता इह चेइआई वंदर विजाचारणस्स णं गोयमा! तिरिसं एवतिए गतिविसए पन्नत्ते । विजाचारणस्स णं भंते । उहूं केवतिए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इओ एगेणं उप्पाएणं नंदणवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ वंदिचा, वितिएणं उपाएणं पंडगवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता तओ पडिनियचति तमो २ इहमागच्छा, आग- च्छित्ता इहं.चेइआई वंदइ, वंदित्ता विजाचारणम्स णं गोयमा ! उढे एवतिए गइविसए पन्नचे । से णं तस्स ठाणस्स अणा- लोइअपडिकंते कालं करेह, नत्थि तस्स आराहणा, सेणं वस्स ठाणस्स आलोइअपडिकते कालं करेइ अस्थि वस्स ·44. तस्स णं अट्ठमं अट्ठमेणं अणि- gणं जाव एवं वुच्चइ जंघाचारणे, जंबुद्दीवे दीवे एवं जहेव विजा- चारणस्स, णवर out । गोयमा ! तहा सीहा गई तहा सीहे गतिविसए पन्नत्ते सेसं तं चेव । जघापात भत! तिरिम कवातए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इतो एगेणं उप्पाएणं रुअगवरे दीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआइ वंदति, वंदित्ता ततो पडिनिअत्तमाणे वितिएणं , उप्पारणं नंदीसरवरदीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ वंदित्ता इहमागच्छइ, आगच्छित्ता इहं चेइआई वंदइ, जंघाचारणस्स णं गोयमा ! तिरि एवतिए गइविसए पन्नत्ते, । जंघाचारणस्स णं भंते ! उडे केवतिए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इतो एगेणं उप्पाएणं पंडगवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता तओ पडिनिअत्तमाणे वितिएणं उप्पाएणं नंदणवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता इहमागच्छइ, आग- च्छित्ता इह चेइआइं वंदइ, जंघाचारणस्स गं गोयमा ! उडे एवतिए गइविसेए पन्नत्ते, से णं तस्स ठाणस्स अणालोइअ- अपडिकते कालं करेइ नत्थि तस्स आराहणा,से णं तस्स ठाणस्स आलोइअपडिकंते कालं करेइ अस्थि तस्स आराहणा, सेवं सेवं भंते ! जाव विहरति (सूत्रं ६८४)” ॥ इति विंशतितमशतके नवमोद्देशकः सम्पूर्णः॥ विद्याचारणेन तिर्यग्लोके मानुपोत्तरपर्वते नन्दीश्वरपर्वते च चैत्यानि वन्दितानि, अप्रलोके च नन्दनवने पाण्डु- ·• "कइविहा णं भंते ! चारणा पन्नत्ता ? गोयमा! चारणा दुविहा पन्नत्ता, तं जहा--विज्जाचारणा य.जंघाचारणा य, से केणढे णं भंते । एवं वुच्चइ विजाचारणा ? विजाचारणा गोयमा! तस्स णं छटुंछ?णं अणिक्खित्तेणं तवोकम्मेणं विजाए उत्तरगुणलद्धिं खममाणस्स विजाचारणलद्धीनामं लद्धी समुप्पजइ, से तेणडेणं जाव विजाचारणा०, विजा- चारणस्स णं भंते ! कहं सीहा गई कह सीहे गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा! अयन्नं जंबुद्दीवे दीवे जाव किंचिविसेसा- हिए परिक्खेवेणं देवे णं महड्डीए जाव महेसक्खे जाव इणामेवत्तिकडु, केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं तिहिं अच्छरानिवाएहिं तिक्खुत्तो अणुपरिअट्टित्ता णं हवमागच्छेज्जा, विजाचारणस्स णं गोयमा! तहा सीहा गई तहा सीहे गईविसर पन्नते। विजाचारणस्स णं भंते ! तिरिअं केवतियं गतिविसए पन्नत्ते? गोयमा ! से णं इओ एगेणं उप्पाएणं माणुसुत्तरे पचए समोसरणं करेइ, समोसरणं करिता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता वितिएणं उप्पाएणं नंदीसरवरे दीवे समोसरणं करेइ, समोसरणं करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता ततो पडिनिअत्तति २ इहमागच्छइ, आगच्छित्ता इह चेइआई वंदइ। विज्जाचारणस्स णं गोयमा! तिरिअं एवतिए गतिविसए पन्नत्ते । विजाचारणस्स णं भंते । उखु केवतिए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इओ एगेणं उप्पाएणं नंदणवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ वंदित्चा, वितिएणं उप्पाएणं पंडगवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता तओ पडिनियत्तति तओ २ इहमागच्छइ, आग- च्छित्ता इहं.चेइआई वंदइ, वंदित्ता विजाचारणस्स णं गोयमा ! उहूं एवतिए गइविसए पन्नचे । से णं तस्स ठाणस्स अणा- लोइअपडिकते कालं करेइ, नत्थि तस्स आराहणा, सेणं तस्स ठाणस्स आलोइअपडिकंते कालं करेइ अस्थि तस्स ·सा आराहणा ( सूत्रं ६८३), से केणद्वेणं भंते ! एवं वुच्चइ जंघाचारणे ? जंघाचारणे गोयमा! तस्स णं अट्ठमं अट्ठमेणं अणि- क्खित्तेणं तवोकम्मेणं अप्पाणं भावेमाणस्स जंघाचारणलद्धीनाम लद्धी समुप्पजइ, से तेणडेणं जाव एवं वुच्चइ जंघाचारणे, जंघाचारणस्स णं भंते ! कहं सीहा गति कहं सीहे गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! अयन्नं जंबुद्दीवे दीवे एवं जहेव विजा- चारणस्स, णवरं तिसत्तक्खुत्तो अणुपरिअट्टित्ताणं हवमागच्छेजा, जंघाचारणस्स णं गोयमा ! तहा सीहा गई तहा सीहे। गतिविसए पन्नत्ते सेसं तं चेव । जंघाचारणस्स णं भंते ! तिरिअं केवतिए गइविसए पन्नत्ते ? गोयमा ! से णं इतो एगेणं उप्पाएणं रुअगवरे दीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआइ वंदति, वंदित्ता ततो पडिनिअत्तमाणे वितिएणं उप्पारणं नंदीसरवरदीवे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ वंदित्ता इहमागच्छह, आगच्छित्ता इह चेइआई चंदइ, जंघाचारणरस णं गोयमा ! तिरिअं एवतिए गइविसए पन्नत्ते, । जंघाचारणस्स णं भंते ! उडे केवतिए गइविसए पन्नते ? गोयमा । से णं इतो एगेणं उप्पाएणं पंडगवणे समोसरणं करेइ, करिता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता तओ पडिनिअत्तमाणे वितिएणं उप्पारणं नंदणवणे समोसरणं करेइ, करित्ता तहिं चेइआई वंदइ, वंदित्ता इहमागच्छइ, आग- च्छित्ता इह चेइआई चंदइ, जंघाचारणस्स णं गोयमा । उहुं एवतिए गइविसेए पन्नत्ते, से णं तस्स ठाणस्स अणालोइअ- अपडिकते कालं करेइ नत्थि तस्स आराहणा, से णं तस्स ठाणस्स आलोइअपडिकते कालं करेइ अस्थि तस्स आराहणा, सेवं भंते ! सेवं भंते । जाव विहरति (सूत्रं ६८४)” ॥ इति विंशतितमशतके नवमोद्देशकः सम्पूर्णः॥ इह विद्याचारणेन तिर्यग्लोके मानुपोत्तरपर्वते नन्दीश्वरपर्वते च चैत्यानि वन्दितानि, ऊर्ध्वलोके च नन्दनवने पाण्डु- ·कवने च चैत्यानि वन्दितानि, तानि च स्थानकचतुष्केऽपि शाश्वतचैत्यानि पानि, गरमागत प पारद : चैत्यानि वन्दितानि, एवं जट्टाचारणेन अपि रुचके नन्दीश्वरे प तियन्लोफे पादुकाने गदनाने के स्थानचतुप्फे शाश्वतचैत्यवन्दना अकारि, अत्राऽऽगमने वारद्वयं न ममासमन्येषु शाकारिता यदना तिथे, अत्राऽऽह मनोमतिशिष्यः ननु-विद्याचारणा जहाचारणाच पैत्यपन्दनापंगतानाः परं गाठोधिनाय पिगपाः प्रोकाः, अरे अत्राऽर्थे गणधराभिप्रायं शृणु, एभिः लब्धिः प्रयुक्ता, तेन न्युपपीपित्येन प्रमादन्यानं मागीत, गा प्रमादस्थानं गुरुसमीपं आगत्य अवश्यं आलोचयितव्यं, अन्यया विराधार भारत, परं पत्यान्दनापा गाओपने तत्र गमन एव न घटा आटीकते, गमनागमनालोचना तु सद्गति अगति एव, यदि हलशतापरि गम्यते तदा प्रति आगतेन गमनागमनं गुरुसमक्षं आलोचयितव्य एव, किं वाच्यं नन्दी परद्वीपरपाद्धीपगमनागमनपोः?, या श्रीआवश्यकनियुक्तो- “हत्थसयादागंतुं, गंतुं च मुहुत्तगं जहिं चिढे । पंथे या वचंते, नइसंतरणे पडिकमणं ॥ १॥" पुनः श्रीदशरे- कालिकसूत्रे पञ्चमाध्ययनेऽपि ( १७८ पत्रे ) आलोचनाविधिः, तथाहि- "विणणं पविसित्ता, सगासे गुरुणो मुणी । इरियावहियमायाय, आगओ अ पडिक्कमे ॥४८॥ आभोइत्ताण नीसेस, आईआरं च जहक्कम । गमणागमणे चेव, भत्तपाणे व संजए ॥ ९ ॥ उजुप्पन्नो अणुपिग्गो, अपक्खित्तेण चेतसा । आलोए गुरुसगासे, जं जहा गहिरं भवे ॥९॥ न सम्ममालोइअं हुज्जा, पुधि पच्छा व जं कडं । पुणो पडिक्कमे ·तस्स, वोसट्ठो चिंतए इमं ॥ ९१ ॥ अहो जिणेहिं असावजा, वित्ती साहूण देसिआ। मुक्खसाहणहेउस्स, साहुदेहस्स धारणा ॥ ९२ ॥ नमुक्कारेण पारिता, करित्ता जिणसंथवं । सज्झायं पढवित्ता णं, वीसमेज खणं मुणी ।। ९३ ।। पुनः श्रीगौतमस्वामिना श्रीउपासकदशासूत्रे (२१ पत्रे ) गमनागमनं आलोचितं अस्ति, तथाहि- "तते णं से भयवं गोयमे आणंदएणं समणोवासएणं एवंवुत्ते समाणे, संकिए कंखिए वितिगिच्छिए भेदसमा- वन्ने आणंदस्स समणोवासगस्स अंतियाओ पडिनिक्खमइ पडिनिक्खमित्ता जेणेव दुइपलासे चेइए, जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूरसामंते गमणागमणे पडिक- मइ, पडिक्कमित्ता एसणमणेसणं आलोएइ, आलोइत्ता भत्तपाणं पडिदंसेइ, पडिदंसित्ता समणं भगवं महावीरं वंदइ नमसइ" इत्यादि, एवं स्थाने स्थाने साधुभिः आहाराद्यर्थ गत्वा आगत्य गुरुपाचे गमनागमनं आलोचितं अस्ति । पुनरपि आह मनोमतिः ननु-यदि विद्याचारणा जपाचारणाश्च अन्तराले कदाचित् कालं कुर्युः तदा कुत्र यान्ति ? उच्यते-गतिः तेषां सूत्रे न लिखिताऽस्ति परं त्वमपि विद, आहारार्थ विद्यमानतीर्थङ्करवन्दनार्थ वा गत्वा कदा. चित् साधुः घियते तदा कुत्र गच्छेत् ? अत्र इदं रहस्य जानीहि-अत्र भावस्य एवं प्रधानत्वं ज्ञेयं, यथा संविग्नगी- तार्थसमीपे साधुः आलोचनाग्रहणार्थ गच्छन् अन्तराले एव कालं कुर्वन् शुद्धभावत्वेन सुगतिमेव गच्छेत् तथा विद्या- चारणा जडाचारणा अपि सुगतिमाज एव । अपि च मनुष्यक्षेत्राद् पहिः न केऽपि वियन्ते मनुष्यक्षेत्रान्तरं अपि "दु- समुद्दे तिन्नि सेस जले” इति उक्तत्वात् , लवणसमुद्रादौ सिद्धान्ते उक्ताः; अथ च पञ्चचत्वारिंशलक्षयोजनप्रमिते क्षेत्रे ·“यत्र एकः सिद्धः तत्र अनन्ताः सिद्धाः” इत्येवंप्रकारेण सर्वमपि सिद्धक्षेत्रं सिद्धजीवव्याप्तं तदा एव जातं यदा तदधः पश्चचत्वारिंशल्लक्षयोजनप्रमिते मनुष्यक्षेत्रेऽपि समश्रेण्या सर्वत्र अनन्ताः सिद्धाः, ततो मनुष्यक्षेत्रान्तःसमुद्रेऽपि अनन्ताः सिद्धाः सन्ति ते के ? तान् विचारय, विचारय । तथा श्रीऔपपातिकसूत्रे (९७ पत्रे) अम्बडश्रावकाधिकारो यया- 'अंबडस्स णं नो कप्पइ अण्णउत्थिए वा अण्णउत्थियदेवयाणि वा अण्णउत्थियपरिग्गहिआणि वा अरिहंतचेइआणि पंदिचए वा नमंसित्तए वा जाव पजुवासित्तए वा, नन्नत्थ अरिहंते वा अरिहंतचेइआणि वा" इत्यादि, अत्र अर्ह- चैत्यादिजिनप्रतिमा इति ॥ ३॥ एवं श्रीउपासकदशासूत्रे ( १४ पत्रे ) आनन्दश्रावकाधिकारेऽपि, तथाहि-"नो खलु मे भंते ? कप्पइ अजप्पभिई अन्नउथिए वा अन्नउस्थिअदेवयाणि वा अन्नउस्थिअपरिग्गहिआणि अरिहंतइआणि या पंदितए वा नमंसित्तए वा" अत्राऽपि चैत्यानि अर्हत्प्रतिमालक्षणानि यथा भौतपरिगृहीतानि वीरभद्र १ महाकाला. दीनि ॥ ४॥ तथा श्रीप्रश्नव्याकरणसूत्रे तृतीयसंवरद्वारे (१२२ पत्रे) चैत्यवैयावृत्तिकरणे कर्मनिर्जरा प्रोक्ता, तथाहि- "अह केरिसए पुणाई आराइए वयमिणं ? जे से उवहि-भत्त-पाण संगहण-दाणकुसले अचंतनाल-दुन्धठ-गि- लाण-बुढखमके पवत्ति-आयरिय-उवज्झाए सेहे साहम्मिए तवस्सीकुल-गण-संघ-वेइअढे अ निजरही वेयायचं अणि- स्सिों दसविहं बहुविहं करेइ" व्याख्याऽपि यथा ( १२६ पत्रे) 'जे से' इत्यादि योऽसौ उपधेः भकपानानां च दानं च संग्रहणं च तयोः कुशलो विधिज्ञो यः स तथा, बालश्च दुर्बलश्च इत्यादि समाहारद्वन्दः, ततो अत्यन्तं यदाल-दुर्बल- ·ग्लान-वृद्ध-क्षपकं तत् तथा, तत्र विपये वैयावृत्यं करोति इति योगः, तथा प्रवृत्त्याचार्योपाध्याये इह द्वन्द्वैकत्वात् प्रवृत्त्यादिपु, तत्र प्रवृत्तिलक्षणं इदं- "तवसंजमजोगेसुं, जो जोगो तत्थ तं पवत्तेइ । असहुं च निअत्तेइ, गणतत्तिल्लो पवित्ती उ ॥१॥ इतरौ प्रतीतौ तथा 'सेहे'त्ति शैक्षे-अभिनवप्रव्रजिते साधर्मिके समानधर्मके लिङ्गप्रवचनाभ्यां तपस्विनि-चतुर्थभक्तादिकारिणि, तथा कुलंगच्छसमुदायरूपं चन्द्रादिकं, गणः कुलसमुदायः कोटिकादिकः, सङ्घ तत्समुदायरूपः, चैत्यानि जिनप्रतिमा, एतासां योऽर्थः-प्रयोजनं स तथा, तत्र च निर्जरार्थी-कर्मक्षयकामः वैयावृत्य-व्यावृत्तकर्मरूपं उपष्टम्भनं इत्यर्थः, अनिश्रितं-की- ादिनिरपेक्षं दशविधं-दशप्रकारं आह च- "वेयावच्चं वावड-भावो इह धम्मसाहणनिमित्तं । अन्नाइयाण विहिणा, संपायणमेस भावत्थो ॥१॥ आयरिय उवज्झाए, धेरै तवस्सी गिलोण सेहाणं । साहम्मिअ कुर्ल गणे सं-प संगयं तमिह काययं ॥२॥" इति, बहुविधं भक्तपानादिदानभेदेन अनेकप्रकारं करोति इति ॥ अवाऽऽह मनोमतिशिष्यः।। ननु-प्रश्नव्याकरणे आश्रवद्वारे (१२ पने) निगदितं अस्ति "ये विहार प्रासाद-चैत्य-देवकुलादीनां अर्थे पृथि- वीजीवान् हिंसन्ति ते मन्दबुद्धिकाः" ततोऽहं कथं प्रासाद-चैत्यदेवकुलानि मानयामि ? तत्पाठोऽपि (८ पत्रे ) यथा- 'किं ते ? करिसाणपोक्खरणी-वावि-विप्पिणी-कूव-सर-तलाग-चिति-वेति-खाति अ-आराम-विहार-थूभ-पागार- दार-गोपुर-अट्टालग-चरिआ-सेतु-संकम-पासाय-विकप्प-भवण-घर-सरण-लेण-आवण-चेइअ-देवकुल-चित्तसभा- ·. पवा-आयतण-आवसह-भूमिघर-मंडवाण य कए भायण-भंडोवगरणरस विविहस्स य अट्ठाए पुढवि हिंसंति मंद- बुद्धिया" अत्र उच्यते, रे पूर्वापराविचारक ? अत्र विहारो-बौद्धाद्याश्रयः, प्रासादो-नरेन्द्राश्रयः, जिनमासादस्य तु प्रायो जिनगृहं सिद्धायतनं च इति संज्ञात्वात् , चैत्यानि व्यन्तरादिदेवप्रतिमाः, देवकुलानि च सशिखरलौकिकहरि- हरादिदेवप्रासादा, अयं अर्थों ज्ञेयः, अन्यथा “चेइअढे निजरट्ठी" इति संवरद्वारे चैत्यवैयावृत्तिकारको निर्जराभागी कथं उक्तः ?, नहि गणधरदेववचनं पूर्वापरविसंवादि स्यात्, अपि च राजप्रश्नीयोपाङ्गादौ (१७ पत्रे) प्रोफ-"एयं में पेचा हिआए सुहाए खमाए निस्सेसाए आणुगामियत्ताए भविस्सतित्तिकद्दु एवं संपेहेई" इति, मोक्षपर्यन्तं पूजाफलं विघ- टेत, न च वाच्यं चैत्यशब्दस्य अन्यार्थः कोऽपि भविता (भाव्यते) इति, चैत्यशब्दस्य कुत्राऽपि वृक्षाद्यर्थ वाचकत्वेऽपि तद्वैयावृत्तिकरणे निर्जराभागित्वासंभवात् ॥ ४॥ एवं श्रीऔपपातिकोपाङ्गे (२ पत्रे ) चम्पानगरीवर्णनेऽपि अर्हचैत्यानि प्रतिपादितानि सन्ति, पाठान्तरे तथाहि- "अरिहंतचेईअजणवय-विसंण्णिविट्ठबहुलेत्ति" व्याख्या यथा-अर्हचैत्यानां १ जनानां २ वतिनां च ३ विविधानि यानि संनिविष्टानि-पाटकाः तैः बहुलेति विग्रहः ॥ ५॥ तथा श्रीभगवत्यां चमरोद्देशके चमरेन्द्रेणाऽपि सौधर्म गच्छता अर्हचैत्यनिश्रा गृहीताऽस्ति, ( १७० पत्रे) तथाहि- "किं निस्साए गं भंते ! असुरकुमारा देवा उहूं उप्पयंति जाव सोहम्मो कप्पो ? गोयमा ! से जहानामए-इह सवरा इवा बब्बरा इ वा टंकणा इ वा भुत्तुया इ वा पल्हया इ वा पुलंदाइ वा एगं महं गर्ल्ड वा खड्डु या दुग्गं वा- ·दरि चा विसमं वा पवयं वा नीसाए सुमहल्लमवि आसवलं वा हत्थिवलं वा जोहवलं वा घणुवलं चा आगलेंति एवा- मेव असुरकुमारा वि देवा णण्णत्व अरिहंते वा अरिहंतचेइआणि वा अणगारे वा भाविअप्पणो निस्साए उई उप्पयंति जाव सोहम्मो कप्पो । xxx (१७५ पत्रे) तते णं तस्स सकस्स देविंदस्स देवरन्नो इमेयारूवे अज्झथिए ४ जाय समु- पज्जित्था-णो खलु पहू चमरे असुरिंदे असुरराया नो खलु समत्थे चमरे असुरिंदे असुरराया, णो खलु विसए चम- रस्स असुरिंदस्स असुररण्णो अपणो निस्साए उहुं उप्पइत्ता जाव सोहम्मो कप्पो, णण्णत्व अरिहंते वा अरिहंतचेइ. आणि वा अणगारे वा भाविअप्पणो णीसाए उडे उप्पयति जाव सोहम्मो कप्पो" इत्यादि ॥६॥ पुनः श्रीराजप्रश्नीयो- पाङ्गे ( १०४ पत्रे ) सूर्याभदेवेन यथा जिनप्रतिमापूजा विस्तरेण विहिताऽस्ति, तथा श्रूयतां, तथाहि-"तए णं से सूरि- याभे देवे पोत्थयरयणं गिण्हति, गिण्हित्ता पोत्थयरयणं मुयइ, मुयइत्ता पोत्ययरयणं विहाडेइ, विहाडित्ता पोत्थयरयणं वाएइ, पोत्थयरयणं वाएत्ता धम्मिअं ववसायं गिण्हइ, गिण्हित्ता पोत्थयरयणं पडिनिक्खिवति, पडिनिक्खिवित्ता सीहासणागो अब्भुट्टेइ, अन्भुद्वित्ता ववसायसभाओ पुरच्छिमिल्लेणं दारेणं पडिनिक्खमइ, पडिनिक्समित्ता जेणेव नंदापुक्खरणी तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता गंदापुक्खरणिं पुरच्छिमिल्लेणं तोरणेणं पुरच्छिमिलेणं तिसोवाणपडिरूवएणं पच्चोरुहइ, पच्चो- रुहित्ता हत्थपायं पक्खालेइ, पक्खालित्ता आयंते चोक्खे परमसुइभूए एगं महं सेअं रययामयं विमलं सलिलपुण्णं मत्त- गयमुहागितिकुंभसमाणं भिंगारं पगिण्हइ, पगिण्हित्ता जाई तत्थ उप्पलाई जाव सतसहस्तपत्ताई ताई गिण्हइ, गिणिहत्ता णंदातो पुक्खरणीतो पचोरुहति, पञ्चोरुहित्ता जेणेव सिद्धायतणे तेणेव पहारेत्य गमणाए ( सूत्रं ४३ ) (१०५ पत्रे) ·तते णं तं सूरिआभं देवं वहवे आभिओगिआदेवाय देवीओ अ अप्पेगइआ कलसहत्थगया जाव अप्पेगइआ धूवकडुच्छुय हत्थगया हद्वतुट्ठ जाव सूरियाभं देवं पिट्ठओ पिट्ठओ समणुगच्छति तए णं से सूरिआभे देवे चाहिं सामाणिअसाह- स्सीहिं जाव अण्णेहिं य वहहिं य सूरियाभ जाव देवेहिं य देवीहिं य सद्धिं संपरिवुडे,सबड्डीए सववलेहिं जाव णातियरवेणं जेणेच सिद्धायतणे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सिद्धायतणं पुरच्छिमिल्लेणं दारेणं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता जेणेच देवच्छंदए जेणेव जिणपडिमाओ तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जिणपडिमाणं आलोए जिणपडिमाण पणामं करेइ, पणाम करिता लोमहत्थगं गिण्हइ, गिण्हित्ता जिणपडिमाणं लोमहत्थेणं पमज्जइ, पमजित्ता जिणपडिमाओ सुरभिणागंधो- दएणं हाणेइ, हाणिवा सरसेणं गोसीसचंदणेणं गायाई अणुलिंपइ, अणुलिंपइत्ता सुरभिगंधकासाइएणं गायाई लूहेति- लहिता जिणपडिमाण अहयाई देवदूसजूयलाई नियंसेइ, नियंसित्ता पुप्फारुहणं मल्लारुहणं गधारहणं चुण्णारुहणं वन्ना, रुहणं वत्थारुहणं आभरणारुहणं करेइ, करित्ता आसत्तोसत्तविउलवट्टवग्धारिअ मल्लदामकलावं करेइ, करित्ता कयग्गहग- हियकरयलपन्भट्ठविप्पमुकेणं दसद्धवन्नेणं कुसुमेणं मुक्कपुप्फपुंजोवयारकलिअं करेइ, करित्ता जिणपडिमाणं पुरओ अच्छेहिं सण्हेहिं श्ययामएहिं अच्छरसातंदुलेहिं अट्ठमंगले आलिहइ,तं जहा-सोथिअजाय दप्पणं, तयाणंतरं च णं चंदप्पभरयण- वइरवेरुलिअविमलदंड कंचणमणिरयणभत्तिचित्तं कालागुरुपवरकुंदुरुक्कतुरुकडझंतमघमघंतगंधुडुआभिरामं च गंधवाहि धुववाह विणिम्मुअंतं वेरुलिअमयं कडुच्छुयं पग्गहिअ पयत्तेणं धूवं दाऊण जिणवराणं अट्ठसयविसुद्धगंध(गन्त्य)जुत्तेहिं अत्यजुत्तेहिं अपुणरुत्तेहिं महावित्तेहिं संथुणइ, संथुणित्ता पच्छा सत्तट्ठपयाई पच्चोसकइ, पच्चोसकित्ता वामं जाएं अंचेइ, ·अंचित्ता दाहिणं जाणुं धरणितलंसि निह१ तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणितलंसि निवाडेइ, निवाडित्ता एगसाडिअंउत्तरासंगं करेइ, करित्ता ईसिं पचुण्णमइ, पञ्चुण्णमित्ता करयलपरिग्गहिअं दसनहं सिरसावत्तं मत्थए अंजलिं कटु एवं वयासी-"नमुत्थुणं अरहताणं जाव ठाणं संपत्ताणं" इति । अत्राऽऽह मनोमतिशिष्यः- ननु-सूर्याभदेवेन प्रतिमावत्' स्तम्भादीनि अपि अनेकवस्तूनि पूजितानि सन्ति, कथं तर्हि सम्यक्त्वधारी ? उच्य- ते, अहो ! विमृश स्तम्भादीनि पूजितानि, परं जिनप्रतिमां विना कस्याऽग्रे नमुत्थुणं कथितं स्यात् । तदा दर्शय, अथ च स्तम्भादीनां पूजा यदि व्यधायि तदा सम्यक्त्वस्य किं ? यदि श्रीआदिनाथपुत्रेण श्रीभरतचक्रवर्तिना चक्ररलं पूजितं, किं तर्हि तस्य सम्यक्त्वं गतं ? चक्ररत्नपूजाक्षराणि श्रीजम्बूद्वीपप्रज्ञप्त्यां( १८४ पत्रे ) यथा- "तते णं से भरहे राया तस्स आउद्घरिअरस अंतिए एयमहूँ सोच्चा निसम्म हट्ट जाव सोमणस्सिए विकसि- तवरकमलनयणवयणे पयलिअवरकडगतुडिअकेऊरमउडकुंडलहारविरायंतरइअवच्छे पालंवपलंबमाणघोलंतभूसणधरे ससं- भमं तुरिअं चवलं नरिंदे सीहासणाओ अब्भुट्टेइ, अन्भुद्वित्ता पायपीढाओ पच्चोरुहइ, पच्चोरुहित्ता पाउयाओ ओमु- अति, ओमुइत्ता एगसाडियं उत्तरासंगं करेइ, करित्ता अंजलिमउलिअग्गहत्थे चकरयणाभिमुहे सत्तट्ठपयाई अणु- गच्छइ, अणुगच्छित्ता वामं जाणुं अंचेइ, अंचित्ता दाहिणं जाणुं धरणितलंसि निह१ करयल जाव अंजलिं कट्ठ चकरयणस्स पणामं करेइ” इति, पुनः श्रीअभयकुमारेण पूर्वसंगतिकं देवं मनसि कृत्वा निजलघुमातृदोहदपूरणनि- मित्तं अष्टमभकं अकारि, तर्हि किं सम्यक्त्वधारी न? तदक्षराणि अपि श्रीज्ञाताधर्मकथासत्कानि ( ३० पत्रे) "तए णं ·तते णं तं सूरिआभं देवं वहवे आभिओगिआदेवाय देवीओ अ अप्पेगइआ कलसहत्थगया जाव अप्पेगइआ धूवकडुच्छुय हत्यगया हद्वतुट्ठ जाव सूरियाभं देवं पिट्ठओ पिट्ठओ समणुगच्छति तए णं से सूरिआमे देवे चउहि सामाणिअसाह- स्सीहिं जाव अण्णेहिं य वहहिं य सूरियाभ जाव देवेहिं य देवीहिं य सद्धिं संपरिबुडे, सवड्डीए सबवलेहिं जाव णातियरवेणं जेणेव सिद्धायतणे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सिद्धायतणं पुरच्छिमिल्लेणं दारेणं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता जेणेव देवच्छंदए जेणेच जिणपडिमाओ तेणेव उवागच्छइ, जवागच्छित्ता जिणपडिमाणं आलोए जिणपडिमाण पणामं करेइ, पणाम करित्ता लोमहत्थगं गिण्हइ, गिणिहत्ता जिणपडिमाणं लोमहत्थेणं पमज्जइ, पमजित्ता जिणपडिमाओ सुरभिणागंधो- दएणं ण्हाणेइ, हाणित्ता सरसेणं गोसीसचंदणेणं गायाई अणुलिंपइ, अणुलिंपइत्ता सुरभिगंधकासाइएणं गायाइं लूहेति- लूहिचा जिणपडिमाणं अहयाई देवदूसयलाई नियंसेइ, नियंसित्ता पुकारहणं मल्लारुहणं गधारुहणं चुण्णारुहणं वन्ना, रुहणं वत्थारुहणं आभरणारुहणं करेइ, करित्ता आसत्तोसत्तविउलयदृवग्धारिअ मल्लदामकलावं करेइ, करित्ता कयग्गहग- हियकरयलपन्भट्ठविप्पमुकेणं दसद्धवन्नेणं कुसुमेणं मुक्कपुप्फपुंजोवयारकलिअं करेइ, करित्ता जिणपडिमाणं पुरो अच्छेहिं सण्हेहिं रययामएहिं अच्छरसादुलेहिं अट्ठमंगले आलिहइ,तं जहा-सोस्थिअजाच दप्पण, तयाणंतरंच णं चंदप्पभरयण- वइरवेरुलिअविमलदंड कंचणमणिरयणभत्तिचित्तं कालागुरुपवरकुंदुरुक्कतुरुक्कडझंतमघमघतगंधुद्धआभिरामं च गंधवादि धुवाद विणिम्मुअंतं वेरुलिअमयं कडुच्छुयं पग्गहिअ पयत्तेणं धूर्व दाऊण जिणवराणं अट्ठसयविसुद्धगंध(गन्त्य)जुत्तेहिं अत्यजुत्तेहिं अपुणरुत्तेहिं महावित्तेहिं संथुणइ, संथुणित्ता पच्छा सत्तट्ठपयाई -पच्चीसकइ, पच्चीसकित्ता वार्म जाणु अंचेइ, ·जहारिहं एवं वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिआ! सबरयणामए महइमहालए तओ चेइअथूभे करेह, एगं भगवओ तित्थगरस्स चिइगाए, एगं गणहरचिइगाए, एग अवसेसाणं अणगाराणं चिइगाए, तते णं ते वहवे जाव करिति, तते णं ते वहवे भवणवइ जाव वेमाणिआ देवा तित्थगरस्स परिनिवाणमहिमं करेइ, करित्ता जेणेव नंदीसरवरे दीवे तेणेव उवागच्छति तते णं से सके देविंदे देवराया पुरच्छिमिल्ले अंजणगपवए अट्ठाहि महामहिमं करेंति, तए णं सकस्स देविंदस्स चत्तारि लोगपाला चउसु दहिमुहगपवएसु अट्ठाहियं महामहिमं करेंति, ईसाणे देविंदे देवराया उत्त- रिल्ले अंजणगे अट्ठाहिअं, तस्स लोगपाला चउसु दहिमुहपबगेसु अट्ठाहि, चमरो अ दाहिणिले अंजणगे तस्स लोग- पाला दहिमुहगपवएसु, बली पञ्चत्थिमिल्ले अंजणगे, तस्स लोगपाला दहिमुहगपवएसु, तते गं ते वहवे भवणवइवा. णमंतर जाव अट्ठाहिआओ महामहिमाओ करेंति, करिता तेणेव साइं साई विमाणाई जेणेव साइं साइं भवणाई जेणेव साओ साओ सभाओ सुहम्माओ, जेणेव सगा सगा माणवगा चेइअखंभा तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता वइरामएसु गोलवट्टसमुग्गएसु जिणसकहाओ पक्खिवंति, पक्खिवित्ता अग्गेहिं वरेहिं गंधेहिं अमल्लेहिं अ अचंति, अञ्चित्ता विउलाई भोगभोगाई भुंजमाणा विहरंति" इति ॥ ८॥ एवं जीवाभिगमसूत्रे ( २४९ पने ) विजयदेवेनाऽपि यथा जिनप्रतिमापूजा व्यधायि, तथा श्रूयतां- "तते णं तस्स विजयरस देवस्स आभियोगिया देवा पोत्थयरयणं उवणेति, तए णं से विजये देवे पोत्थयरयणं गिण्हइ, गिण्हित्ता पोत्ययरयणं अंके मुअइ पोत्ययरयणं मुइत्ता पोत्ययरयणं विहाडेइ, पोत्थयरयणं विहाडेत्ता पुण पोत्य- ·तस्स अभयकुमारस्स अयमेयारूवे अन्भत्थिए जाव समुप्पजित्था-नो खलु सका माणुस्सएणं उवाएणं मम चुल्हमार. याए धारिणीए देवीए अकालडोहलमणोरहसंपत्तिं करेत्तए, णपणत्य दिवेणं उवाएणं, अत्यि णं मज्झ सोहम्मकप्पवासी पुषसंगतिए देवे महिहिए जाव महासोक्खे, तं सेअं खलु मम पोसहसालाए पोसहियस्स बंभयारिस्स उम्मुफमणिमुवष्णस्स ववगयमालावन्नगविलेवणस्स निक्खित्तसत्थमुसलस्स एगरस अवीअस्स दन्भसंधारोवगयस्स अट्ठमभत्तं परिगिमिहत्ता पुषसंगतिकं देवं मणसि करेमाणस्स विहरित्तए, तते णं पुवसंगतिए देवे मम चुल्लमाउयाए धारिणीए देवीए अयमेयारूपे अकालमेहेसु डोहलं विणेहित्ति, एवं संपेहेइ, संपेहिता जेणेव पोसहसाला तेणामेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता पोसहसालं पमज्जति, पमजित्ता उच्चारपासवणभूमि पडिलेहेइ, पडिलेहित्ता डव्भसंथारगं पडिलेहेइ, पडिलेहित्ता डन्भसंधारगं दुरूहइ, दुरुहित्ता अट्ठमभत्तं परिगिण्हइ, परिगिण्हित्ता पोसहसालाए पोसहिए वंभयारी जाव पुषसंगतियं देवं मणसि करेमाणे करेमाणे चिट्ठति" इत्यादि ॥ ७ ॥ तथा पुनः यदि शकादयो देवेन्द्राः जिनदंष्ट्रा अपि पूजयन्ति, तदा जिनप्रतिमायां कि वाच्यम् । तत्राऽर्थे जम्बूद्वीपप्रज्ञप्त्यां (१५८ पत्रे ) यदुक्तं तत् श्रोतव्यं, तथाहि- तते णं से सक्के देविंदे देवराया भगवओ तित्थगरस्स उवरिलं दाहिणं सकहं गेण्हइ, ईसाणे देविंदे देवराया उवरिलं वामं सकहं गेण्हइ, चमरे असुरिंदे असुरराया हिट्ठिलं दाहिणं सकहं गेण्हइ, वली वइरोमणिंदे वइरोअणराया हिटिलं वाम सकहं गेण्हइ, अवसेसा भवणवइ जाव वेमाणिया देवा'जहारिहं अवसेसाई अंगमंगाई, केई जिणभत्तीए, केई जितमेयंतिकट्ठ केई धम्मोत्ति कटु गेहंति, तते णं से सके देविंदे देवराया वहवे भवणवइ जाव वेमाणिए देये ·सुरभिणा गंधोदएणं ण्हाणेइ, पहाणित्ता दिवाए सुरभिगंधकासाइए गाताई लूहेइ, लूहित्ता सरसेणं गोसीसचंदणेणं गाताणि अणुलिंपइ, गाताणि अणुलिंपेत्ता जिणपडिमाणं अहयाइं सेआई दिवाई देवदूसजुअलाइं नियंसेइ, निअंसित्ता अग्गेहिं वरेहिं अ गंधेहिं अ मल्लेहिं अ अच्चेइ, अच्चित्ता पुप्फारुहणं मल्लारुहणं गंधारुहणं वन्नारुहणं चुन्नारुहणं आभरणा- रहणं करेति, करित्ता आसत्तोसत्तविउलवट्टवग्धारिअमलदामकलावं करेइ, करित्ता अच्छेहि सण्हेहिं [सेएहिं] रययामएहिं अच्छरसातंदुलेहिं जिणपडिमाणं पुरओ अट्ठमंगलए आलिहति, तं जहा-सोथिअ सिरिवच्छ जाव दप्पण अट्ठमंगलगे आलिहति, आलिहित्ता कयग्गाहग्गहिअकरयलपन्भट्ठविप्पमुक्केणं दसद्धवन्नेणं कुसुमेणं मुक्कपुप्फपुंजोवयारकलिअं करेइ, करित्ता चंदप्पभवइरवेरुलिअविमलदंडं कंचणमणिरयणभत्तिचित्तं कालागुरुपवरकंदुरुकतुरुकधूवगंधुत्तमाणुविद्धं धूमवट्टी विणिम्मुअंतं वेरुलिआमयं कडुच्छुयं पग्गहित्तु पयत्तेणं धूवं दाऊण जिणवराणं अट्ठसयविसुद्धगत्थजुत्तेहिं महावित्तेहिं अत्थ- जुत्तेहिं अपुणरुत्तेहिं संथुणइ, संथुणित्ता सत्तट्ठ पयाई ओसरइ, ओसरित्ता वामं जाणुं अंचेइ, अंचेइत्ता दाहिणं जाणुं धर- णितलंसि निवाडेइ तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणितलंसि नमेइ, नमित्ता ईसिं पञ्चुण्णमति, पचुण्णमित्ता कडगतुडिअथंभिआओ भुयाओ पडिसाहरइ, पडिसाहरित्ता करयलपरिग्गाहिअं सिरसावत्तं मत्थए अंजलिं कट्टु एम [एवं] वयासी-नमोत्थुणं अरिहं- ताणं भगवंताणं जाव सिद्धिगइनामधेयं ठाणं संपत्ताणं त्तिकट्ठ वंदइ नमसइ” इत्यादि, पुनः अत्रैव अग्रे पत्रान्तरे विजय- देवेन जिनसत्कानि अपि पूजितानि सन्ति, तत्पाठो यथा ( २५१ पने ) "जेणेव सुहम्मा सभा तेणेव पहारेत्थ गमणाए, तए णं तस्स विजयदेवस्स चत्तारि सामाणिअसाहस्सीओ एअप्पभिई जाव सविड्डीए जाव नाइयरवेणं जेणेव सुहम्मा सभा ·यरयणं वाएइ पोत्थयरयणं वाएत्ता धम्मिअं ववसायं पगिण्हइ, धम्मियं ववसायं पगिण्हित्ता पोत्ययरयणं पडिनि- क्खियइ, पडिनिक्खिवित्ता सीहासणाओ अब्भुढेइ, अन्भुद्वित्ता ववसायसभाओ पुरथिमिल्लेणं दारेणं पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव नंदा पुक्खरिणी तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता नंदां पुक्खरिणी अणुप्पयाहिणीकरेमाणे पुरथिमिल्लेणं दारेणं अणुप्पविसइ, अणुप्पविसिवा पुरथिमिल्लेणं तिसोपाणपडिरूवगएणं पच्चोरुहइ, पच्चोरुहित्ता हत्यं पायं पक्खालेइ, पक्खालित्ता एगं महं सेअं रयतामयं विमलसलिलपुणं मत्तगयमहामुहाकितिसमाणं भिंगारं पगिण्हइ, भिंगारं पगिण्हित्ता जाई तत्थ उप्पलाई पउमाई जाव सयसहस्सपत्ताई ताई गिण्हइ, गिण्हित्ता नंदाओ पुक्सरि- णीओ पञ्चुत्तरेइ, पञ्चत्तरित्ता जेणेव सिद्धायतणे तेणेव पहारेत्थ गमणाए । तए णं तस्स विजयस्स देवस्स चत्तारि सामाणिअसाहस्सीओ जाव अन्ने अ वहवे वाणमंतरा देवा य देवीओ अ अप्पेगइआ उप्पलहत्थगया जाच हत्य- गया विजयं देवं पिट्ठओ पिट्ठओ अणुगच्छंति । तए णं तस्स विजयस्स देवस्स वहवे आभिओगिया देवा देवीओ अ कलसहत्यगया जाय धूवकडुच्छयहत्थगया विजयं देवं पिट्ठओ पिट्टओ अणुगच्छंति । तए णं से विजए देवे चउहिं सामाणिअसहस्सीहिं जाव अन्नेहिं य बहुहिं वाणमंतेरहिं देवेहि य देवीहिं अ सद्धिं संपरिबुडे सबिड्डीए सबजुईए जाव निग्घोसणाइअरवेणं जेणेव सिद्धाययणे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सिद्धायतणं अणुप्पयाहिणी करेमाणे करेमाणे पुर- थिमिल्लेणं दारेणं अणुप्पविसइ, अणुप्पविसित्ता जेणेव देवच्छंदेए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता आलोए जिणपडिमाणं पणामं करेइ, पणामं करित्ता लोमहत्वगं गिण्हइ, लोमहत्थगं गिण्हित्ता जिणपडिमाओ लोमहत्थएणं पमज्जइ, पमजिचा ·घया पन्नत्ता, तं जहा-पुरथिमिल्ले अंजणगपवए १ दाहिणिल्ले अंजणगपबर २ पञ्चस्थिमिल्ले अंजणगपचए ३ उत्तरिल्ले अंज- णगपधए ४, ते णं अंजणगपवया चउरासीति जोयणसहस्साइं उडं उच्चत्तेणं एगं जोयणसहस्सं उबेहेणं मूले दसजोय- णसहस्साई विक्खंभेणं, तदणंतरं च णं मायाए मायाए परिहायेमाणा परिहायमाणा उवरिमेगं जोयणसहस्सं विक्खंभेणं पन्नत्ता, मूले इक्कतीसंजोयणसहस्साइंछच्च तेवीसे जोयणसए परिक्खेवेणं, उवरि तिन्नि तिनि जोयणसहस्साई एगं च छावट्ठ जोयणसयं परिक्खेवेणं, मूले वित्थिन्ना (विच्छिन्ना) मझे सं खित्ता उप्तिणुआ० गोपुच्छसंठाणसंठिआ सवअंजणमया अच्छा सण्हा लण्हा घट्टा मट्ठा नीरया निप्पंका निकंकडच्छाया सप्पभा समिरीया सउजोया पासाईया दरिसणीया अभिरूवा पडिरूवा, तेसि णं अंजणगपवयाणं उवरि बहुसमरमणिजभूमिभागा पन्नत्ता, तेसि णं वहुसमरमणिजभूमिभागाणं बहु- मज्झदेसभागे चत्तारि सिद्धायतणा पन्नत्ता, ते णं सिद्धाययणा एग जोयणसयं आयामेणं पन्नत्ता, पन्नासं जोयणाई विक्खंभेणं, वावत्तरि जोयणाई उडे उच्चत्तेणं, तेसिं सिद्धाययणाणं चउद्दिसिं चत्तारि दारा पन्नत्ता, तं जहा-देवदारे १ असु- रदारे २ नागदारे ३ सुवण्णदारे ४, तेसु णं दारेसु चउबिहा देवा परिवति, तं जहा-देवा १ असुरा २ नागा ३ सुवण्णा ४, तेसि णं दाराणं पुरओ चत्तारि मुहमंडवा पन्नत्ता, तेसि णं मुहमंडवाणं पुरओ चत्तारि पेच्छाघरमंडवा पन्नत्ता, तेसि णं पेच्छाघरमंडवाणं वहुमज्झदेसभागे चत्तारि वइरामया अक्खाडगा पन्नत्ता, तेसि णं वइरामयाणं अक्खाडगाणं वहुमज्झ- देसभागे चत्तारि मणिपीढिआओ पन्नत्ता, तासाणं मणिपीढिआणं उवरिं चत्तारि सीहासणा पन्नत्ता, तेसि णं सीहासणाणं उवरिं चत्तारि विजयदूसा पन्नत्ता, तेसि णं विजयदूसगाणं बहुमज्झसभागे चत्तारि वइरामया अंकुसा पन्नत्ता, तेसु णं वइ- ·तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता तं णं सभं सुधम्म अणुप्पयाहिणी करेमाणे करेमाणे पुरथिमिटणं अणुपयिमह, गगुपि- सित्ता आलोए जिणसकहाणं पणामं करेइ, करित्ता जेणेव मणिपेढिआ जेणेव माणवचेइअखंभे जेणेव यइरामया गोलयहम. मुग्गका तेणेव उयागच्छइ, उवागच्छित्ता लोमहत्थयं गिण्हइ, गिण्हित्ता वइरामए गोठयट्टसमुग्गए लोमहत्यएण पमनाइ, पमजित्ता वइरामए गोलवट्टसमुग्गए विहाडेइ, विहाडित्ता जिणसकहाओ लोमहत्वएणं पमइ, पमसित्ता मुरभिणा गंपो. दएणं तिसत्तखुत्तो जिणसकहाओ पक्खालेइ, पक्खालित्ता सरसेणं गोसीसचंदणेणं अणुलिंपइ, अणुलिपेत्ता अग्गोहिं यरेटिं गंधेहिं मल्लेहिं अ अञ्चिणइ, अच्चिणिचा धूवं दलयइ, दलित्ता वइरामएसु गोलवट्टसमुग्गएमुपडिनिक्सियति, परिनिक्लिपित्ता माणवकं चेइयखंभं लोमहत्थएणं पमज्जइ, पमजिचा दिवाए उदगधाराए अन्मुक्खेइ, अन्मुक्षेइत्ता सरसेणं गोमीमचंदणेगं चच्चए दलयति, दलित्ता पुप्फारुहणं जाव आसत्तोसत्त० कयग्गाह० धूर्व दलयति, धूवं दलित्ता जेणेव सभाए मुदन्माए पर मझदेसभाए तं चेव दारच्चणिआ" इत्यादि॥८॥पुनः श्रीजीवाभिगमे चन्द्रविमाने चन्द्रवतव्यतायां (३८३पत्रे) तथाहि- " चंदरस णं जोतिसिंदस्स जोतिसरण्णो चंदवडेंसए विमाणे सभाए सुहम्माए माणगंसि चेइयखंभंसि यइरामएन गोलवट्टसमुग्गएसु वहुआओ जिणसकहाओ सन्निक्खित्ताओ चिट्ठति, जाओ णं चंदरस जोइसिंदस्स जोइसरप्णो भन्नेमिच बहूणं जोइसिआणं देवाण य देवीण य अच्चणिज्जाओ जाव पजुवासणिजाओ" इत्यादि ॥९॥ अथ श्रीस्थानासूत्रे चतु- यस्थानके द्वितीयोद्देशके (२२९ पत्रे ) शाश्वतजिनप्रतिमाने अष्टाहिकामहोत्सवं देवाः कुर्वन्ति, तथा निशम्यतां, तथाहि- "[अथ-नन्दीश्वरविचारः] नंदीसरवरस्स ण-दीवस्स चकवालविक्खभस्स बहुमग्झदेसभागे पउहिसिं चत्तारि अंजणगप- ·गाणं एवं आयंसगाणं थालाणं पातीणं सुपतिट्ठकाणं मणगुलिआणं वातकरगाणं चित्ताणं रयणकरंडगाणं” इत्यादि ॥१०॥ तथा चमरेन्द्रादयोऽपि ईशानान्ता इन्द्रा निजनिजसौधर्मादिसभायां स्थिताः, तत्रवर्तिन्यो जिनदंष्ट्राः पूजनीया अर्चनी- याश्चेति ज्ञात्वा तत्समक्ष अप्सरोभिः समं मैथुनमपि न सेवन्ते । यदुक्तं श्रीभगवतीसूत्रे दशमशतके पञ्चमोद्देशके (५०३ पत्रे), तथाहि- "चमरस्स णं भंते! असुरिंदस्स असुरकुमाररण्णो कति अग्गमहिसीओ पन्नत्ताओ ? अजो! पंच अग्गमहिसीओ पन्नत्ताओ तंजहा-काली १ रायी २ रयणी ३ विजु ४ मोहा ५ तत्थणं एगमेगाए देवीए अट्ठट्ठ देवीसहस्सा परिवारो पन्नत्तो, पभू णं भंते!ताओ एगमेगा देवी अण्णाई अठ्ठदेवी सहस्साई परिवार विउवितए ? एवामेव सपुवावरेणं चत्तालीसं देवी- सहस्सा, से तं तुडिए, पभू णं भंते! चमरे असुरिंदे असुरकुमारराया चमरचंचाए रायहाणीए सभाए चमरंसि सीहासणंसि तुडिएणं सद्धिं दिवाई भोगभोगाई भुंजमाणे विहरित्तए?, णो तिणढे समढे, से केणढे णं भंते! एवं वुच्चइ? णो पहू चमरे असुरिंदे चमरचंचाए रायहाणीए जाव विहरित्ताए ? अजो चमरस्स णं असुरिंदस्स असुरकुमाररण्णो चमरचंचाए राय- हाणीए सभाए सुहम्माए माणवए चेइयखंभे वइरामएसु गोलवट्टसमुग्गएसु बहूओ जिणसकहाओ संनिक्खित्ताओ चिटुंति, जाओ णं चमरस्स असुरिंदस्स असुरकुमाररपणो अण्णेसिं च बहूणं असुरकुमाराणं देवाण य देवीण य अच्चणिजाओ वंद- णिज्जाओ नर्मसणिजाओ पूणिज्जाओ सकारणिज्जाओ सम्माणणिज्जाओ कल्लाणं मंगलं देवयं चेइअं पजुवासणिज्जाओ भवंति तेसिं पणिहाए नो पभू, से तेणद्वेणं अजो! एवं वुच्चति-णो पहू चमरे असुरिंदे जाव राया चमरचंचाए जाव विहरित्तए ·रामएसु अंकुसेसु चत्तारि कुंभिआ मुत्तादामा पन्नत्ता, ते णं कुंभिआ मुत्तादामा पत्तेयं पत्तेयं अन्नेहिं तदद्धउच्चत्तपमाणमि- तेहिं चउहिं अद्धकुंभिकेहिं मुत्तादामेहिं सवाओ समंता संपरिक्खित्ता, तेसिणं पेच्छाघरमंडवाणं पुरओ चत्तारि मणिपीढि- आओ पन्नत्ताओ, तासि णं मणिपीढिआणं उवार चत्तारि चत्तारि चेतितथूभा पन्नत्ता,तासि णं चेतितथूभाणं पत्तेयं पचेयं चउहिसिं चत्तारि मणिपीढिआओ पन्नत्ता,तासि णं मणिपीढिआणं उवरिं चत्तारि जिणपडिमाओ सपरयणामईओ संपलि- अंक निसन्नाओ थूभाभिमुहाओ चिटुंति, तं जहा-रिसहा १ वद्धमाणा २ चंदाणणा ३ वारिसेणा ४" इत्यादि ॥९॥ पुनः श्रीजीवाभिगमसूत्रे (२३३ पत्रे) शाश्वतजिनप्रतिमापूजाधिकारः, तथाहि- "तासि णं जिणपडिमाणं पिट्ठओ पत्तेअं पत्ते छत्तधारपडिमाओ पन्नत्ताओ, ताओ णं छत्तधारपडिमाओ हिमर- ययकुंदेंदुसप्पकासाई सकोरेंटमल्लदामधवलाई आतपत्ताई सलीलं ओहारेमाणीओ चिट्ठति । तासि णं जिणपडिमाणं उभओ पासिं पत्ते पत्ते चामरधारपडिमाओ पन्नत्ताओ, ताओ णं चामरधारपडिमाओ चंदप्पहवइरवेरुलियनाणामणिक- णगरयणविमलमहरिहतवणिजुजलविचित्तदंडाओ चिल्लिआओ संखककुंददगरययमतमधितफेणपुंजसण्णिकासाओ सुहु- मरयतदीहवालाओ धवलाओ चामराओ सलील ओहारेमाणीओ चिट्ठति । तासि णं जिणपडिमाणं पुरओ दो दो नागपडिमाओ, दो दो जक्खपडिमाओ, दो दो भूतपडिमाओ, दो दो कुंडधारपडिमाओ विणओणयाओ पायवडिआओ पंजलिउडाओ सन्निक्खित्ताओ चिट्ठति, सबरयणामतीओ अच्छाओ सहाओ लण्हाओ घटाओ मट्ठामओ नीरयामो निप्पंकाओ जाव पडिरूवाओ । तासि णं जिणपडिमाणं पुरओ अट्ठसयं घंटाणं अट्ठसयं चंदणकलसाणं एवं अट्ठसय भिंगार- ·गाणं एवं आयंसगाणं थालाणं पातीणं सुपतिट्ठकाणं मणगुलिआणं वातकरगाणं चित्ताणं रयणकरंडगाणं" इत्यादि ॥१०॥ तथा चमरेन्द्रादयोऽपि ईशानान्ता इन्द्रा निजनिजसौधर्मादिसभायां स्थिताः, तत्रवर्तिन्यो जिनदंष्ट्राः पूजनीया अर्चनी- याश्चेति ज्ञात्वा तत्समक्ष अप्सरोभिः समं मैथुनमपि न सेवन्ते । यदुक्तं श्रीभगवतीसूत्रे दशमशतके पञ्चमोद्देशके (५०३ पत्रे), तथाहि- "चमरस्स णं भंते! असुरिंदस्स असुरकुमाररण्णो कति अग्गमहिसीओ पन्नत्ताओ ? अजो! पंच अग्गमहिसीओ पन्नत्ताओ तंजहा-काली १ रायी २ रयणी ३ विजु ४ मोहा ५ तत्थणं एगमेगाए देवीए अट्ठट्ठ देवीसहस्सा परिवारो पन्नत्तो, पभू णं भंते ! ताओ एगमेगा देवी अण्णाई अट्ठदेवी सहस्साई परिवारं विउवितए ? एवामेव सपुवावरेणं चत्तालीसं देवी- सहस्सा, से तं तुडिए, पभू णं भंते! चमरे असुरिंदे असुरकुमारराया चमरचंचाए रायहाणीए सभाए चमरंसि सीहासणंसि तुडिएणं सद्धिं दिवाई भोगभोगाइं भुंजमाणे विहरित्तए, णो तिणढे समढे, से केणढे णं भंते! एवं वुच्चइ ? णो पहू चमरे असुरिंदे चमरचंचाए रायहाणीए जाव विहरित्ताए ? अज्जो चमरस्स णं असुरिंदस्स असुरकुमाररण्णो चमरचंचाए राय- हाणीए सभाए सुहम्माए माणवए चेइयखंभे वइरामएसु गोलवट्टसमुग्गएसु वहूओ जिणसकहाओ संनिक्खित्ताओ चिट्ठति, जाओ णं चमरस्स असुरिंदस्स असुरकुमाररण्णो अण्णेसिं च बहूणं असुरकुमाराणं देवाण य देवीण य अच्चणिज्जाओ वंद- णिजाओ नमसणिजाओ पूयणिज्जाओ सकारणिज्जाओ सम्माणणिजाओ कल्लाणं मंगलं देवयं चेइअं पजुवासणिजाओ भवंति तेसिं पणिहाए नो पभू, से तेणद्वेणं अजो! एवं वुच्चति-णो पहू चमरे असुरिंदे जाव राया चमरचंचाए जाव विहरित्तए ·, पर णं अजो चमरे असुरिंदे असुरकुमारराया चमरचंचाए रायहाणीए सभाए सुहम्माए चमरंसि सीहासणंसि पर- सट्ठीए सामाणियसाहस्सीहिं तायत्तीसाए जाव अण्णेहिं य बहुहिं असुरकुमारेहिं देवेहिं अ देवीहिं य सद्धिं संपरिबुढे महयाहय जाव मुंजमाणे विहरित्तए०, केवलं परियारिड्डीए णो चेव णं मेहुणवत्तिअं (सूत्रं ४०५)" इत्यादि, अत्र तेपां देवानां स्त्रीशब्दश्रवणरूपदर्शनप्रमुखा भोग उक्तः, न मैथुनसेवा, एवं तेषां लोकपालानामपि आलापका ज्ञेयाः ॥११॥ पुनः मरणसमाधिप्रकीर्णकमध्येऽपि (९७ पत्रे) चैत्यभक्तिः प्रोक्ताऽस्ति, तथाहि-"अरिहंतसिद्धचेइम-गुरुसु अयचम्म- साहुबग्गे अ । आयरिअउवज्झाए, पवयणे सवसंघे अ॥१९॥ एएसु भत्तिजुत्ता, पूअंता अहरई अणण्णमणा।सम्मत्तमणुस- रिन्ता, परित्तसंसारिआ हुंति ॥ २०॥ सुविहिअ! इमं पइण्णं, असद्दहंतेहिं णेगजीवेहिं । वालमरणाणि तीए, मयाई काले अणंताई ॥२१॥" ॥१२॥ पुनरपि नामस्तवे "कित्तिअवंदिअमहिआ" तत्र कीर्तिताः नामादिभिः, वन्दिताः मनोवाकायैः, महिताः पूष्पादिभिः, “सबलोए अरिहंतचेइआणं करेमि काउस्सग्गं वंदणवत्तिाए पूअणवत्तिआए" इत्यादि । १३ । पुनः "जावंति चेइआइँ, उड्ढे अ अहे अतिरिअ लोए अ । सबाइँ ताई वंदे, इह संतो तत्व संताई ॥१॥" ॥ १४ ॥ एवं श्रीआवश्यकनियुक्तौ (१६९ पत्रे) अपि श्रीअष्टापदतीर्थे भरतकारितजिनप्रतिमादिवर्णनं, तथाहि- "थूभसय भाउगाणं, चउवीसं चेव जिणहरे कासी । सबजिणाणं पडिमा, वण्णपमाणेहिं निअएहिं ॥४५॥ (मू० भा०) आयंसघरपवेसो, भरहे पडणं च अंगुलीअस्स । सेसाणं उम्मुअणं, संवेगो नाण दिक्खा अ ॥ ४३६ ॥" न प वाच्य-आवश्यकनियुक्तेः पञ्चचत्वारिंशदागमेभ्योऽतिरिक्तत्वेन न तद्वचनं प्रमाणमिति-आवश्यकनियुकेः चतुर्दशपूर्वधर- ·श्रीभद्रबाहुस्वामिप्रणीतत्वात् श्रीकल्पसूत्रस्य इव सुतरां मान्यत्वात्, नहि समानैककर्तृकग्रन्थेषु एको मान्योऽन्ये तु अमान्या इति ॥ १५॥ तथा श्रीजम्बूद्वीपप्रज्ञप्तौ पुनः भणितं, तथाहि-"तित्थयरगुणा पडिमा-सु नत्थि निस्संसयं वियाणंतो। तित्थयरत्ति नमंतो, सो पावइ निजरं विउलं ॥१॥"॥ १६ ॥ पुनः श्रीआवश्यकनियुक्तौ (४९३ पत्रे) वंदनाध्ययने यथा- "अकसिणपवत्तगाणं, विरयाविरयाण एस खलु जुत्तो । संसारपयणुकरणो, दवथए कूवदिलुतो ॥१॥" ॥१९४॥ (भा०) श्रीमहानिशीथसूत्रेऽपि यथा- "काउं पि जिणायतने-हिँ मंडिअं सबमेइणीपिढे । दाणाइचउक्केणं, सुटु वि गच्छिज्ज अञ्चयं न पुरओ॥१॥" ॥१८॥ गणिविद्याप्रकीर्णकेऽपि (७३ पत्रे ) यथा-"घणिट्ठा सयभिसा सई, सवणो अ पुणवसू । एएसु गुरुसुस्सूसं, चेइआणं च पूअणं ॥ ३८॥” इति, ॥ १९ ॥ एवं देवेन्द्रस्तवेऽपि भवनपत्यधिकारे पूजाधिकारो यथा- "कणगमणिरयणथूभिअ-रम्माई चेइआइ भवणाई । एएसिं दाहिणओ, सेसाणं उत्तरे पासे ॥१॥" ॥२०॥ पुनः देवेन्द्रस्तवे व्यन्तराधिकारेऽपि (८१ पत्रे ) यथा-"मणिकणगरयणथूभिअ-जंबूणय[चे]वेइआई भवणाई । एएसि दाहिणओ, सेसाणं उत्तरे पासे ॥ ७८ ॥ तथा च ( ९२ पत्रे) "तत्य विमाणा वहुविहा, पासायपगइवेइयारम्मा । वेरु- लिअथूभिआगा, रयणामयदामलंकारा ॥ २४२ ॥” ॥ २२ ॥ तथा अनार्यदेशोत्पन्नोऽपि आर्द्रकुमारः श्रीअभयकुमारमु- तजिनप्रतिमादर्शनेन जातिस्मरणज्ञानेन प्रतिवोधं अवाप्य आर्यदेशे समागत्य दीक्षा गृहीतवान्, नाऽपि प्रतिमादर्शनं

·विना तस्य प्रतियोधकारणं क्वाऽपि दृष्टं श्रुतं वा, तदक्षराणि तु श्रीद्वितीयाङ्गनियुक्ती (३८६ पत्रे) श्रीभद्रबाहुस्वा-
मिकृतायां, तथाहि-
"गामे वसंतपुरए, सामइओ घरणिसहिअ [ओ] निक्खंतो। भिक्खायरिआदिट्ठा, ओहासिअभत्तवेहासं ॥ १९१॥
संवेगसमावन्नो, माई भत्तं चइत्तु दिअलोए । चइऊणं अद्दपुरे, अहसुओ अद्दओ जाओ ॥ १९२ ॥ पीती अ दोण्ह दूओ,
पुच्छणमभयस्स पट्ठवे सोऽवि । तेणावि सम्मद्दिहि-त्ति होज पडिमा रहमि गया ॥ १९३ ॥” इति ॥ २३ ॥ तथा
श्रीबृहत्कल्पेऽपि तीर्थकर १ सामान्यकेवलि २ चतुर्दशपूर्वधर ३ संपूर्णपूर्वधर ४ संविग्नशुद्धचारित्रि ५ असंविग्नचा-
रित्रि ६ साधुसदृशवेषमात्रधारि ७ द्वादशव्रतधारिश्रावक ८ निष्केवलसम्यक्त्वधारि ९ जिनप्रतिमानां १० दशानां
दर्शनेन भव्यजीवानां भावग्राममोक्षज्ञानादिलाभो जायमानो निगदितोऽस्ति, तथाहि-"तित्थयरा १ जिण २ चउदस ३,
भिन्ने ४ संविग्ग ५ तह य असंविग्गो ६ । सारूविअ ७ वय ८ देसण ९-पडिमाओ १० भावगामाओ॥१॥" इति
॥ २४ ॥ पुनः श्रीबृहत्कल्पच्छेदग्रन्थे साधोः प्रायश्चित्ताधिकारे एवं प्रोक्तं अस्ति, कोऽपि महात्मा काऽपि ग्रामादौ जिन-
प्रासादं दृष्ट्वा चैत्यं नमस्कर्तु मध्ये गतः, तत्र कथंचिद् असंमार्यमाणे चैत्ये भगवत्प्रतिमाया उपरिष्टात् लूताकौलिकजाल-
कभ्रमरीगृहादिकं दृष्ट्वा च यदि उपेक्षां कुर्यात् , कोऽर्थो यदि स्वयं तत् न दूरीकुर्यात् , तदा गुरुप्रायश्चित्तं प्राप्नोति, तत्क-
रणे तु लघुप्रायश्चित्तम् , तत्राऽर्थे तत्रत्या गाथा यथा-
"लुआ कोलिगजालिग-कोत्थलहारी अ उवरिगेहे अ! साडतमसाडते, लहुगा गुरुगा य भत्तीए ॥१॥” इति ॥२५॥

·पुनः श्रीतीर्थोगालिप्रकीर्णकेऽपि श्रेणिकजीवपद्मनाभतीर्थङ्करदीक्षाधिकारे जलजस्थलजकुसुमैः भगवतः पूजा प्रतिपा. दिताऽस्ति, तथाहि-"चंदप्पहाइ सीआ, अविरहिआजम्ममरणमुकरस । आसत्तमलदामा, जलयथलयदीवकुसुमेहिं ॥१॥" इति ॥ २६ ॥ इत्थं चैत्यस्तवेऽपि पूजा “पूअणवत्तिआए” इति ॥ २७॥ श्रीउत्तराध्ययननिर्युक्तौ ( ३२१ पत्रे ) अपि गौतमेन जिनप्रतिमा वन्दिताऽस्ति, तथाहि- "सोऊण तं भगवओ, गच्छइ तहि गोअमो पहिअकित्ती । आरुहइ तं नगवरं, पडिमाओ चंदइ जिणाणं ॥ २९१॥" पुनः श्रीआवश्यकनियुक्तौ (२१० पत्रे ) यथा- "तत्तो अ पुरिमताले, वग्गुर ईसाण अच्चए पडिमा । मल्लीजिणायण पडिमा, उण्णाए वंसि बहुगोट्ठी ॥ ४९०॥" पुनः श्रीआवश्यकचूर्णी ( २९५ पत्रे) तत्सम्बन्धलेशोऽपि यथा-"तेणं कालेणं तेणं समएणं ईसाणे देविंदे देवराया जहा अभिसेगे जाव जाणमाणेणं सविड्डीए सामी तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं काऊणं वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता, जाव पंजलिकडे भगवओ चरिअं आगायमाणे सामिमि दिनदिट्ठीए पज्जुवासेमाणे चिट्ठइ, वग्गुरो य सेट्ठी तं कालं हाओ ओल्लपडसाडओ सपरिजणो महया इड्डीए विविहकुसुमहत्थगतो तं आयतणं अच्चओ जाति, तं च वितिवयमाणं ईसाणिदो पासइ, भणति य भो वग्गुरा ! तुभं पञ्चक्खतित्थगरस्स महिमं ण करेसि, तो पडिमं अञ्चतो जासि, जा एस महइमहावीरवद्धमाणसामी जगनाहेति लोगपूजेति, सो आगओ मिच्छादुक्कडं काउं खमेति महिमं करेइ” इति ॥ ३० ॥ श्रीसमवायाङ्गसूत्रे ( ६० पत्रे ) जलज-१ स्थलज-२ वैक्रिय-३ पुष्पैः उपचारकरणं देवानां यथा-"चोत्तीसं बुद्धाइसेसा

·विना तस्य प्रतिवोधकारण क्वाऽपि दृष्टं श्रुतं वा, तदक्षराणि तु श्रीद्वितीयाङ्गनिर्युक्तौ (३८६ पत्रे ) श्रीभद्रबाहुस्वा-
मिकृतायां, तथाहि-
"गामे वसंतपुरए, सामइओ घरणिसहिअ [ओ] निक्खंतो। भिक्खायरिआदिट्ठा, ओहासिअभत्तवेहासं ॥ १९१॥
संवेगसमावन्नो, माई भत्तं चइत्तु दिअलोए । चइऊणं अद्दपुरे, अद्दसुओ अद्दओ जाओ ॥ १९२ ॥ पीती अ दोण्ह दूओ,
पुच्छणमभयस्स पट्ठवे सोऽवि । तेणावि सम्मदिद्वि-त्ति होज पडिमा रहमि गया ॥ १९३ ॥” इति ॥ २३ ॥ तथा
श्रीवृहत्कल्पेऽपि तीर्थङ्कर १ सामान्यकेवलि २ चतुर्दशपूर्वधर ३ संपूर्णपूर्वधर ४ संविग्नशुद्धचारित्रि ५ असंविग्नचा-
रित्रि ६ साधुसदृशवेपमात्रधारि ७ द्वादशव्रतधारिश्रावक ८ निष्केवलसम्यक्त्वधारि ९ जिनप्रतिमानां १० दशानां
दर्शनेन भव्यजीवानां भावग्राममोक्षज्ञानादिलाभो जायमानो निगदितोऽस्ति, तथाहि-"तित्थयरा १ जिण २ चउदस ३,
भिन्ने ४ संविग्ग ५ तह य असंविग्गो ६ । सारूविअ ७ वय ८ देसण ९-पडिमाओ १० भावगामाओ॥१॥" इति
॥ २४ ॥ पुनः श्रीबृहत्कल्पच्छेदग्रन्थे साधोः प्रायश्चित्ताधिकारे एवं प्रोक्तं अस्ति, कोऽपि महात्मा काऽपि ग्रामादौ जिन-
प्रासादं दृष्ट्वा चैत्य नमस्कर्तु मध्ये गतः, तत्र कथंचिद् असंमार्यमाणे चैत्ये भगवत्पतिमाया उपरिष्टात् लूताकौलिकजाल-
कभ्रमरीगृहादिकं दृष्ट्वा च यदि उपेक्षां कुर्यात् , कोऽर्थों यदि स्वयं तत् न दूरीकुर्यात् , तदा गुरुप्रायश्चित्तं प्रामोति, तत्क-
रणे तु लघुप्रायश्चित्तम् , तत्राऽर्थे तत्रत्या गाथा यथा-
"लूआ कोलिगजालिग-कोत्थलहारी अ उवरिगेहे अ | साईतमसाडते, लहगा गुरुगा य भत्तीए ॥१॥” इति ॥२५॥

·उदायनस्य राज्ञः प्रभावत्याः देव्याः सत्का देवदत्ताऽभिधाना दासी अभूत् , सा च देवनिर्मितां गोशीपचन्दनमयीं श्रीमन्महा- वीरप्रतिमा राजमन्दिरान्तर्वर्तिचैत्यभवनव्यवस्थितां प्रतिचरति स्म, तद्वन्दनार्थ च श्रावकः कोऽपि देशान् संचरन् समायातः, तत्र च आगतोऽसौ रोगेण अपटुशरीरो जातः, तया च सम्यक् परिचरितः, तुष्टेन च तेन सर्वकामिक आराधितदेवतावितीर्ण गुटिकाशतं अदायि, तया च “अहं कुजा विरूपा सुरूपा भूयासं" इति मनसि विभाव्य एका गुटिका भक्षिता, तत्प्रभावात् सा सुवर्णवर्णा जाता, इति सुवर्णगुलिका इति नाम्ना प्रसिद्धिं उपगता, ततोऽसौ चिन्तितवती-“जाता मे रूपसंपदा एतया च किं भर्तृविहीनया ? तत्र तावद् अयं राजा पितृतुल्यो न कामयितव्यः, शेपास्तु पुरुषमात्रं अतः किं तैः ?" ततः उज्जयिन्याः पतिं चण्डप्रद्योतराज मनसि आधाय गुटिका भक्षिता, ततोऽसौ देवतानुभावात् तां विज्ञाय तदानयनाय हस्तिरत्नं आरुह्य तत्राऽऽयातः, आकारिता च तेन सा, तया उक्तं आगच्छामि यदि प्रतिमा नयसि, तेन उक्त-"तर्हि श्यो नेष्यामि ।" ततोऽसौ स्वनगरी गत्वा तद्रूपां प्रतिमा कारयित्वा तां आदाय तथैव रात्री आयातः, स्वकीयप्रतिमां देवता- निर्मितप्रतिमास्थाने विमुच्य तां सुवर्णगुलिकां च गृहीत्वा गतः, प्रभाते चण्डप्रद्योतगन्धहस्तिविमुक्तमूत्रपुरीपगन्धेन विम- दान स्वहस्तिनो विज्ञाय ज्ञातचण्डप्रद्योतागमोऽवगतप्रतिमासुवर्णगुलिकानयनोऽसौ उदायनराजा परं कोपं उपगतो दशभिः महावले राजभिः सह उज्जयिनी प्रति प्रस्थितः, अन्तरा पिपासावाधितसैन्यः त्रिपुष्करकरणेन देवतया निस्तारितसैन्यः अक्षेपेण उज्जयिन्याः वहिः प्राप्तो रथारूढश्च धनुर्वेदकुशलतया सन्नद्धहस्तिरत्तारूढं चण्डप्रद्योतं प्रजिहीर्घः मण्डल्या ·पन्नत्ता तं जहा-"अवहिए" इत्यादि + + + तत्र जलथलयभासुरपभूएणं विंट्ठाइणा दसद्धवन्नेणं कुसुमेणं जाणुस्सेहप्पमा- णमिचे पुष्फोवयारे किजई" इति ॥ ३१॥ पुनः आवश्यकचूणिः (२५७ पत्रे) यथा “सबलोए अरिहंतचेइआई यंदणयत्ति- आए" इत्यादि, अस्य व्याख्या-"न केवलं चउवीसाए (जेवि) जाव सबलोए सिद्धादी अरिहंता चेइआणि अ तेसिं चेव प्रतिकृतिलक्षणानि, 'चिती संज्ञाने', संज्ञानं उत्पद्यते काष्ठकर्मादिपु प्रतिकृति दृष्टा यथा अरिहंतपडिमा एसा इति, अपणे भणंति अरहता-तित्थगरा तेसिं चेइआणि अरहंतचेइआणि आईत्प्रतिमा इत्यर्थः, तेसिं वन्दनादिप्रत्ययं 'ठामि काउस्सग्ग' इति योगः, तत्र वन्द्यत्वात् तेषां वन्दनार्थ कायोत्सर्ग करोमि" इत्यादि ।। ३२ ॥ श्रीदशावतस्कन्धनियुक्ती २४२ पत्रेऽपि यथा-"वोहिण पडिमा उदयण-पभावई उप्पायदेवदत्तः । मरणुववायतावस-नयणं तह मीसणा समणी ॥ १ ॥ गंधारगिरी-देवय-पडिमा गुलिआगिलाण पडिअरणे । पजोअहरणपुक्खर-करणं गहणामओ सयणा ॥२॥” इति ॥ ३३ ॥ पुनः श्रूयतां ( श्रीप्रश्नव्याकरणसूत्रे ८५ पत्रे )- "विपुलमोहाभिभूअसन्ना, मेहुणमूलं च सुवए तत्थ तत्थ वत्तपुवा संगामा जणक्खयकरा सीमाए १ दोपईए २ कर रुप्पिणीए ३ पउमावईए ४ ताराए ५ कंचणाए ६ रत्तसुभद्दाए ७ अहिल्लिआए ८ सुवण्णगुलिआए ९ किन्नरीए १० सुरू- यविजुमईए ११ रोहिणीए १२ य, अन्नेसु अ एवमाइएसु वहवो महिलाकएसु सुवंति" इति श्रीप्रश्नव्याकरणसूत्रसदा- यात्, प्रभावत्याः दास्याः देवदत्ताभिधानायाः सुवर्णगोलका इति नाम जातं, तत्र प्रतिमाव्यतिकर एव पूर्वदशाश्रुतस्कन्ध- नियुकिलिखितो हेतुः, नाऽन्यः, तत्सम्बन्धः तद्वृत्तिगतो (८९ पत्रे) विस्तरेण यथा-"सिन्धुसौवीरेषु जनपदेषु विदर्भकनगरे ·. यथा श्रीउपदेशमालासूत्रे प्रकरणे]-"गाहाणं सधंगं, पंचसया चेव चालीसा" इति उक्तं, परं प्रान्त्यगाथा तद्व्यतिरिकाऽस्ति एवं अनापि ज्ञेयं ॥ ३९ ॥ ॥ इति जिनप्रतिमापूजाधिकारः ॥ ३९॥ ननु-पूजनीया जगति ज्ञानादयो गुणाः, तद्योगात् तद्वानपि विद्यमानतीर्थङ्करवत्, परं जिनप्रतिमा तु काष्ठपापाणा- दिमयी अचेतना च, ततो ज्ञानादिगुणराहित्येन कथङ्कारं पूजाऱ्या जिनप्रतिमा काष्ठादिपुत्तलकवत् ? अत्र उच्यते-सत्यं, परं श्रूयतां परमार्थ:- "नामजिणा जिणनामा १, ठवणजिणा जिणवरिंदपडिमाओ२। दवजिणा जिणजीवा ३, भावजिणा समवसरणा स्था] ४ ॥१॥ इति श्रीआवश्यकनियुक्तौ श्रीभद्रवाहुस्वामीवचनात् जिनप्रतिमास्थापनाजिनः, तदर्शने च सति समवसरणादिस्थो भावजिनः स्मृतिं आयाति, तत्स्मृतौ च तद्गुणचिन्तने चाऽनन्तो लाभः संप्रतिपद्यते, सद्यः दुर्गतिनाशः सुगतिप्राप्ति- श्चाऽपि भवेतामिति, अत्राऽर्थे दृष्टान्तो यथा-भगवता उक्तं-भोः साधो! त्वं चित्रलिखितनारी मा द्राक्षी, तदर्शने नारी स्मृति आयास्यति, तत्स्वरूपचिन्तने च दुर्गतौ पातः स्यात्, यदुक्तं श्रीदशवैकालिकसूत्रे (२३६ पत्रे)- "चित्तमित्तिं न निज्झाए, नारिं वा सुअलंकिअं । भक्खरं पिव दगुणं, दिढि पडिसमाहरे ॥ ५५ ॥” इति । ततो यथा चित्रनारीदर्शने अशुभपरिणामः प्रादुर्भवति तथा जिनप्रतिमादर्शने शुभपरिणामो जायते समानयुक्तित्वात् संगति अङ्गति च एतत् , पुनरपि श्रूयतां उपासकदशादौ (१२पत्रे), "अन्नउत्थियदेवयाणि वा" इत्यादि उक्तत्वात् , हरिहरप्रमुखमिथ्यात्विदेव- ·भ्रमन्तं चलनतलशरव्यथितहस्तिनो भुवि निपातनेन वशीकृतवान् , 'दासीपतिः' इति ललाटपट्टे मयूरपिच्छेन अङ्कितवान् इत्यादि ॥ ३४॥ पुनः भक्तप्रतिज्ञाप्रकीर्णके (२१ पत्रे ) जिनभवनजिनविम्वप्रतिष्ठा प्रतिपादिताऽस्ति, तथाहि- "अनियाणोदारमणो, हरिसवसविसट्टकंचुयकरालो । पूएइ गुरुं संघ, साहम्मिअमाइ भत्तीए ॥३०॥ निअदबम- पुपजिणि-दभवणजिणवियरपइट्ठासु । विअरइ पसत्थपोत्थय-सुतित्थतित्थयरपूआसु ॥ ३१॥" न च इदं वक्तव्यं अत्र- अहो ! (३१ पत्रे) "सत्तरिसयं जिणाणं, व गाहाणं समयखित्तपन्नत्तं। आराहतो विहिणा, सासयसुक्खं लहइ मुक्खं ॥१॥" इति उक्तत्वेन अत्र प्रकीर्णके सप्ततिगाथासंख्या उक्ताऽस्ति, अनिआणेत्यादिगाथाद्वये सति द्वासप्ततिगाथा भवन्ति, तत इदं गाथाद्वयं केनाऽपि नव्यं कृत्वा मध्ये क्षिप्ठं अस्तीति न मानयामि इति, युक्तियुक्तत्वात् , कथं इत्याह-अरे! शृणु, इदं गाथाद्वयं प्रतिमोत्थापकमतप्रादुर्भावात् पूर्व कृतं पश्चाद्वा? न तावत्पूर्व, प्रयोजनमन्तरेण पूर्व तत्करणस्य असंगतत्वात् नाऽपि पश्चात् , यतः प्रतिमोत्थापकमतं त्रिंशदधिकपञ्चदशशत १५३० वर्षे प्रादुर्भूतं, तन्मतसंवत्माक्लिखितासु भक्त- प्रतिज्ञाप्रकीर्णकप्रतिषु ( २४ पत्रे ) सर्वत्र तद्गाथाद्वयत्य दर्शनात्, अपि चाऽस्मिन्नेव भकप्रज्ञाप्रकीर्णके- "अरिहंतसिद्धचेइअ-पवयणआयरिअसवसासुं। तिबं] तित्थंकरेसु भत्ति, तिगरणसुद्धेण भावेण ॥१॥” इति गाथा वर्तते, तस्याः का वाता ? अत्राऽपि चत्यभक्तिः प्रतिपादिताऽस्ति, पुनः संख्यासंकलनविचारः श्रूयतां-अत्र गाथा- द्वयवर्धनेऽपि न संख्या विघटेत, यतः प्रथमान्त्यगाथयोः तद्विचाराभावात् , तद्विचारप्रतिपादिका गाथाः सप्ततिः एव, ·. यथा श्रीउपदेशमालासूत्रे प्रकरणे]-"गाहाणं सवंग, पंचसया चेव चालीसा" इति उक्तं, परं प्रान्त्यगाथा तद्व्यतिरिक्ताऽस्ति एवं अत्रापि ज्ञेयं ॥ ३९ ॥ ॥ इति जिनप्रतिमापूजाधिकारः॥ ३९ ॥ ननु-पूजनीया जगति ज्ञानादयो गुणाः, तद्योगात् तद्वानपि विद्यमानतीर्थङ्करवत्, परं जिनप्रतिमा तु काष्ठपापाणा- दिमयी अचेतना च, ततो ज्ञानादिगुणराहित्येन कथङ्कारं पूजार्हा जिनप्रतिमा काठादिपुत्तलकवत् ? अत्र उच्यते-सत्यं, परं श्रूयतां परमार्थ:- "नामजिणा जिणनामा १, ठवणजिणा जिणवरिंदपडिमाओ२ । दबजिणा जिणजीवा ३, भावजिणा समवसरणट्ठा[त्था] ४ ॥१॥ इति श्रीआवश्यकनियुक्तौ श्रीभद्रवाहुस्वामीवचनात् जिनप्रतिमास्थापनाजिनः, तद्दर्शने च सति समवसरणादिस्थो |भावजिनः स्मृतिं आयाति, तत्स्मृतौ च तद्गुणचिन्तने चाऽनन्तो लाभः संप्रतिपद्यते, सद्यः दुर्गतिनाशः सुगतिप्राप्ति- चाऽपि भवेतामिति, अत्राऽर्थे दृष्टान्तो यथा-भगवता उक्त-भोः साधो! त्वं चित्रलिखितनारी मा द्राक्षीः, तदर्शने नारी स्मृतिं आयास्यति, तत्स्वरूपचिन्तने च दुर्गतौ पातः स्यात्, यदुक्तं श्रीदशवैकालिकसूत्रे (२३६ पत्रे)- "चित्तमित्तिं न निज्झाए, नारिं वा सुअलंकिअं । भक्खरं पिव दणं, दिहि पडिसमाहरे ॥ ५५ ॥” इति । ततो यथा चित्रनारीदर्शने अशुभपरिणामः प्रादुर्भवति तथा जिनप्रतिमादर्शने शुभपरिणामो जायते समानयुक्तित्वात् संगति अङ्गति च एतत् , पुनरपि श्रूयतां उपासकदशादौ (१२ पत्रे),"अन्नउत्थियदेवयाणि वा" इत्यादि उक्तत्वात् , हरिहरप्रमुखमिथ्यात्विदेव- ·भ्रमन्तं चलनतलशरन्यथितहस्तिनो भुवि निपातनेन वशीकृतवान् , 'दासीपतिः' इति ललाटपट्टे मयूरपिच्छेन अङ्कितवान् इत्यादि ॥ ३४ ॥ पुनः भक्तप्रतिज्ञाप्रकीर्णके (२१ पत्रे) जिनभवनजिनविम्वप्रतिष्ठा प्रतिपादिताऽस्ति, तथाहि- "अनियाणोदारमणो, हरिसवसविसट्टकंचुयकरालो । पूएइ गुरुं संघ, साहम्मिअमाइ भत्तीए ॥ ३०॥ निअदवम- पुपजिणि-दभवणजिणविवरपइट्ठासु । विअरइ पसत्थपोत्थय-सुतित्थतित्थयरपूआसु ॥ ३१॥" न च इदं वक्तव्यं अत्र- अहो ! (३१ पत्रे) "सत्तरिसयं जिणाणं, व गाहाणं समयखित्तपन्नत्तं। आराहतो विहिणा, सासयसुक्खं लहइ मुक्खं ॥१॥" इति उक्तत्वेन अत्र प्रकीर्णके सप्ततिगाथासंख्या उक्ताऽस्ति, अनिआणेत्यादिगाथाद्वये सति द्वासप्ततिगाथा भवन्ति, तत इदं गाथाद्वयं केनापि नव्यं कृत्वा मध्ये क्षिप्तं अस्तीति न मानयामि इति, युक्तियुक्तत्वात् , कथं इत्याह-अरे ! शृणु, इदं गाथाद्वयं प्रतिमोत्थापकमतप्रादुर्भावात् पूर्व कृतं पश्चाद्वा? न तावत्पूर्व, प्रयोजनमन्तरेण पूर्व तत्करणस्य असंगतत्वात् नाऽपि पश्चात् , यतः प्रतिमोत्थापकमतं त्रिंशदधिकपञ्चदशशत १५३० वर्षे प्रादुर्भूतं, तन्मतसंवत्माक्लिखितासु भक्त- प्रतिज्ञाप्रकीर्णकप्रतिषु (२४ पत्रे ) सर्वत्र तद्गाथाद्वयस्य दर्शनात्, अपि चाऽस्मिन्नेव भतप्रज्ञाप्रकीर्णके- "अरिहंतसिद्धचेइअ-पवयणआयरिअसवसाहूसुं। [तिबं] तित्थंकरेसु भत्तिं, तिगरणसुद्धेण भावेण ॥१॥" इति गाथा वर्तते, तस्याः का वार्ता ? अत्राऽपि चत्यभक्तिः प्रतिपादिताऽस्ति, पुनः संख्यासंकलनविचारः श्रूयतां-अत्र गाथा- द्वयवर्धनेऽपि न संख्या विघटेत, यतः प्रथमान्त्यगाथयोः तद्विचाराभावात् , तद्विचारप्रतिपादिका गाथाः सप्ततिः एक, ·यथा श्रीउपदेशमालासूत्रे प्रकरणे]-"गाहाणं सधंगं, पंचसया चेव चालीसा" इति उक्तं, परं प्रान्त्यगाथा तद्व्यतिरिक्ताऽस्ति एवं अनापि ज्ञेयं ॥ ३९॥ ॥ इति जिनप्रतिमापूजाधिकारः ॥ ३९ ॥ ननु-पूजनीया जगति ज्ञानादयो गुणाः, तद्योगात् तद्वानपि विद्यमानतीर्थकरवत्, परं जिनप्रतिमा तु काठपापाणा- दिमयी अचेतना च, ततो ज्ञानादिगुणराहित्येन कथङ्कारं पूजार्हा जिनप्रतिमा काष्ठादिपुत्तलकवत् ? अत्र उच्यते-सत्यं, परं श्रूयतां परमार्थः- "नामजिणा जिणनामा १, ठवणजिणा जिणवरिंदपडिमाओ२ । दवजिणा जिणजीवा ३, भावजिणा समवसरणहात्थिा] ४ ॥१॥ इति श्रीआवश्यकनियुक्तौ श्रीभद्रवाहुस्वामीवचनात् जिनप्रतिमास्थापनाजिनः, तदर्शने च सति समवसरणादिस्थो भावजिनः स्मृति आयाति, तत्स्मृतौ च तद्गुणचिन्तने चाऽनन्तो लाभः संप्रतिपद्यते, सद्यः दुर्गतिनाशः सुगतिप्राप्ति- श्वाऽपि भवेतामिति, अत्राऽर्थे दृष्टान्तो यथा-भगवता उक्तं-'भोः साधो! त्वं चित्रलिखितनारी मा द्राक्षीः, तदर्शने नारी स्मृतिं आयास्यति, तत्स्वरूपचिन्तने च दुर्गतौ पातः स्यात् , यदुक्तं श्रीदशवैकालिकसूत्रे (२३६ पत्रे)- "चित्तभित्तिं न निज्झाए, नारिं वा सुअलंकिअं । भक्खरं पिव दद्गुणं, दिदि पडिसमाहरे ॥ ५५ ॥” इति ।' ततो यथा चित्रनारीदर्शने अशुभपरिणामः प्रादुर्भवति तथा जिनप्रतिमादर्शने शुभपरिणामो जायते समानयुक्तित्वात् संगति अङ्गति च एतत् , पुनरपि श्रूयतां उपासकदशादौ (१२ पत्रे), "अन्नउत्थियदेवयाणि वा” इत्यादि उक्तत्वात्, हरिहरप्रमुखमिथ्यात्विदेव- ·प्रयच्छन्ति, तृपितस्य पानीयं पाययन्ति, न च साधवः, तेषां भगवता निवारितत्वात् । अन्यन् हरे निशान की पारी वदति "भोः साधो ! यदि त्वं मम रोटिकां (अपूपिका )ददासि तदाऽदं मत्स्यनाट मुशामि" या मापुःना तन्मोचयेत् , अपि च पुष्पादिभिः साधनः पूजां न कुर्वन्ति, सचित्तस्पर्शने तेषां अनधिकारात्, परं पुपातिभिः भारत यत् पुण्यं जायते तद् इच्छन्ति, यदुक्तं "वंदणवत्तिआए पूअणवत्तिआए सफारयत्तिमाए मम्मानयमिगार" इत्यादि तथा पुनः श्रीआचाराङ्गद्वितीयश्रुतस्कन्धे प्रान्ते तृतीयचूलायां ( ३८५ पत्रे ) भगवता मदतां गहनां जन्मानिस्थान भुवोऽपि वन्द्यत्वेन उक्ताः सन्ति, तथाहि- "जम्माभिसेअनिक्खम-ण चरणनाणुप्पया य निवाणे । दिअलोअभवणमंदर-नंदीसरभोमनगरेमुं॥ ३३४ ।। HT: वयमुजिते, गयग्गपयए अ धम्मचक्के अ । पासरहावत्तनगं, चमरुप्पाय व चंदामि ॥ ३३५ ॥" पाल्पा-"तीयकता जन्मभूमिपु तथा निष्क्रमण-चरण-ज्ञानोत्पत्तिनिर्वाणभूमिषु तथा देवलोकभवनेषु मन्दरेए तया नदीपादीपादो भौमेषु च पातालभवनेषु यानि शाश्वतानि चैत्यानि तानि वन्देऽहं इति द्वितीयगाधायां गन्ते क्रिया इति, एवं अष्टापदे तथा श्रीमदुजयन्तगिरौं, गजायपदे दशार्णकूटवर्तिनि तथा तक्षशिलायां धर्मचक्रे, तथा अहिच्छत्रायां पार्श्वनाथस्य पर णेन्दमहिमास्थाने, एवं रथावर्ते पर्वते वैरस्वामिना यत्र पादोपगमनं कृतं, यत्र च श्रीमद्वर्धमानं आश्रित्य चमरेन्द्रण उत्प- तनं कृतं, एतेषु स्थानेषु यथासंभवं अभिगमनवन्दनपूजनोत्कीर्तनादिकाः क्रियाः कुर्वतो दर्शनशुद्धिः भवति इति” । यथा भगवतीसूत्रे ( ३ पत्रे ) आदौ एव श्रीसुधर्मस्वामिगणधरदेवेन अचेतनाया अपि ब्राझीलिपेः प्रणामः कृतोऽस्ति, ·तथाहि-"नमो अरिहंताणं नमो सिद्धाणं नमो आयरियाणं नमो उवज्झायाणं नमो लोए सबसाहूणं (५ पत्रे) णमो वंभीए लिवीए" इति, अर्थोऽपि अयं श्रीअभयदेवसूरिकृतवृत्तिगतः-लिपिः पुस्तकादौ अक्षरविन्यासः, सा च. अष्टादश- प्रकाराऽपि श्रीमन्नाभेयजिनेन स्वसुताया ब्राह्मीनामिकाया दर्शिता, ततो ब्राह्मी इति अभिधीयते, आह च-"लेहं लिवी- विहाणं, जिणेण बंभीइ दाहिण करेणं” इति, अतो 'ब्राह्मी' इति स्वरूपविशेषणं लिपेः इति, तदाऽत्र ब्राह्मीलिपेः यो वेत्ता तस्मै नमस्कारो भविष्यति इति अर्थान्तरं कार्य, तस्य सर्वथाविरुद्धत्वात् , कथं ? इत्याह-श्रूयतां, नमो ब्राह्मीलिपेः यो वेत्ता तस्मै इति अर्थे क्रियमाणे दूषणत्रयं, कथं? एकं तु वेत्तीति पदं सूत्रे नाऽस्ति, अर्थकरणे कुतः आनीतं? १, द्वितीयं तु व्याकरणादिषु असंगतिः २, तृतीयं तु तस्याः वेत्ता का साधुः श्रावको वा ? नाऽऽद्यः पक्षः, यतः तस्य अर्हदादिपञ्च- कान्यतरत्वेन पूर्व उक्तत्वात् पुनरुक्तदोषपोपत्य प्रसंगात्, नाऽपि श्रावकः, तस्य नमस्कारकरणे सुधर्मस्वामिनोऽनुचि- तत्वेन असंभवात् , तत उभयथाऽपि विरुद्धत्वात् इदं नमस्कारकरणं न श्रेयस्करं इति । पुनः 'नमो बंभीए' इति वाक्यस्य अर्थे व्यक्तिः, श्रीसमवायाङ्गसूत्रतो ज्ञेया। पुनः श्रीभद्रवाहुस्वामिना दशधा स्थापना श्रीओघनियुक्तिसूत्रे ( १२८ पत्रे ) प्रोक्ताऽस्ति, तत्र गाथा- 'अक्खे १ वराडए वा २ कढे ३ पोत्थे ४ व चित्तकम्मे वा ५ । सन्भावमसम्भावा, ठवणापिंडं विआणाहि ॥३३४ ॥ व्याख्या स्थापना द्विविधा-सद्भावस्थापना असद्भावस्थापना चेति, तत्र अक्षविषया सद्भावस्थापना अस- भावस्थापना.च भवति । कथं ? यदा एक एव अक्षः पिण्डकल्पनया वुझ्या कल्प्यते तदा. असद्भावस्थापना, यत्र पुनः ·ते एव अक्षाः त्रिप्रभृतय एकत्र स्थाप्यन्ते तदा सद्भावस्थापना, एवं वराटकेपु १ कपर्दकपु २ तथा काठकमणि ३ वा इति । यदा एक एव काष्ठं पिण्डः एप इत्येवं कल्प्यते तदा असद्भावस्थापना, यदा तु एकत्र बहूनि मिलि. तानि पिण्डत्वेन कल्प्यन्ते तदा सद्भावस्थापना, एवं 'पुस्ते' [धीउल्लिकादौ ] पुत्तलिकादिषु अपि, एवं चित्रकर्मणि अपि, यदा एकचित्रकर्मणि पुत्तलपिण्ड इति स्थाप्यते तदा असद्भावपिण्डस्थापना, यदा त्रिप्रभृतिपिण्डवुझ्या कल्प्यते तदा सद्भावस्थापना, एवं सद्भावपिण्डं असद्भावपिण्डं च जानीहि । इत्यादि स्थापनापिण्डाधिकारे । पुनः श्रीअनुयोगद्वारसूत्रे (१२ पत्रे ) स्थापनावश्यकं यथा ॥ "से किं तं ठवणावस्सयं? उवणावस्सयं २ जणं कट्ठकम्मे वा १ चित्तकम्मे वा २ पोत्यकम्मे वा ३ लेप्पकम्मे वा ४ गंथिमे वा ५ वेढिमे वा ६ पूरिमे वा ७ संघाइमे वा अक्खे वा ९ वराडए वा १० एगो वा अणेगो वा सम्भाव- ठवणा वा असन्भावठवणा वा आवस्सएत्ति ठवणा ठविजइ से तं ठवणावस्सयं ( सूत्रं १०)" इति, एतद्व्यास्या-एत- दृत्तितो ज्ञेया, पुनः विचार्यतां मनोमते रे ! तव नूतनम् मतं त्रिंशदधिकपञ्चदशशतवर्षे १५३० प्रवर्तितं, परं काऽपि तीर्थे श्रूयते जीवत्स्वामिप्रतिमा, पुनः घाणीनामग्रामे सांप्रतमेव भूमिगृहाद् वढ्यो पुरातन्यो जिनप्रतिमाः प्रकटीबभूवुः ता अतिपुरातनाः सन्ति, तत्र तत्र लिखितप्रशस्तिसंवद् एव प्रतिभूः । पुना रामसैन्यग्रामे अपि अतिजीर्णा श्रीऋषभदेव- प्रतिमा प्रादुर्भूताऽस्ति, एवं शतशः स्थाने स्थाने शतशः प्रतिमा इति । पुनः श्रीदशाश्रुतस्कन्धे स्थविरावल्यां श्रीभद्रबाहु. स्वामिना देवर्द्धिगणिक्षमाश्रमणपर्यन्ता भाविनः साधवो वन्दिताः सन्ति, यस्मिन् अवसरे वन्दिताः तदवसरे ते साधुजीवाः ·चतुर्गतिवर्तमानाः । ननु-भावश्रमणाः क्वाऽभूवन् ? ततो भाविजिना अपि द्रव्यजिना इति हेतोः नमस्काराहाः, तथा स्थापनायाः रूपाहत्वात् भावार्हद्वत् जिनप्रतिमाऽपि पूजनीया इति रहस्यं, पुनरपि पिण्डनियुक्तौ तद्वृत्तौ च (६ पत्रे) पिण्डस्थापनाया एवं स्वरूपं, तथाहि-"ठवणापिंडं अतो वोच्छं” तत्समर्थयमानः स एव आह- "अक्खे १ वराडए वा २, कढे ३ पोत्थे ४ व चित्तकम्मे वा ५। सम्भाव ६ मसम्भावं ७, ठवणापिंडं विआणाहि ॥७॥” व्याख्या-सत इव-विद्यमानस्य इव भावः सत्ता-सद्भावः, किं उक्तं भवति ?-स्थाप्यमानस्य इन्द्रादेः अनुरूपागो- पाङ्गचिह्नवाहनाहरणादिपरिकररूपो य आकारविशेषो यदर्शनात् साक्षाद् विद्यमान इव इन्द्रादिः लक्ष्यते स सद्भावः, तदभावो असद्भावः, तत्र सद्भावं असावं च आश्रित्य अक्षे-चन्दनके वराटके-कपर्दके, वाशब्दोऽङ्गुलीयकादिसमु- चयार्थः, उभयत्रापि च जातौ एकवचनं, तथा काठे-दारुणि पुस्ते-ढिउल्लिकादौ, वाशब्दो लेप्यपापाणसमुच्चये, चित्रकर्मणि वा या पिण्डस्य स्थापना साऽक्षादिः, काष्ठादिषु आकारविशेपो वा पिण्डत्वेन स्थाप्यमानः स्थापनापिण्डः, इयं अत्र भावना-यदा काठे लेप्ये उपले चित्रकर्मणि वा प्रभूतद्रव्यसंश्लेपरूपः पिण्डाकारः साक्षाद् विद्यमान इव आलिख्यते, यद्वा अक्षाः कपर्दकाः अङ्गुलीयकादयो वा एकत्र संश्लेष्यपिण्डत्वेन स्थाप्यन्ते यथा एप पिण्डः स्थापित इति, तदा तत्र पिण्डाकारस्य उपलभ्यमानत्वात् सद्भावतः पिण्डस्थापना, यदा तु एकस्मिन् अक्षे वराटके अहुलीयके वा पिण्डत्वेन स्थापना एप पिण्डो मया स्थापित इति, तदा तत्र पिण्डाकारस्य अनुपलभ्यमानत्वात् , अक्षादिगतपरमाणुसङ्घातस्य च अविवक्षणाद् असद्भावतः पिण्डस्थापना, चित्रकर्मणि अपि यदा एकविन्द्वालिखनेन पिण्डस्थापना, यथा एप पिण्ड

·आलिखित इति विवक्षा तदा प्रभूतद्रव्यसंश्लेपाकारादर्शनाद् असद्भावपिण्डस्थापना, यदा पुनः एकविन्द्वालिखनेऽपि
एप मया.गुडपिण्डः ओदनपिण्डः सक्तुपिण्डो वा आलिखित इति विवक्षा तदा सद्भावतः पिण्डस्थापना ॥ अमुं एव सद्भा-
वासद्भावस्थापनाविभागं भाष्यकृद् उपदर्शयति-
"इको उ असम्भावे, तिण्हं ठवणा उ होइ सम्भावे । चित्तेसु असम्भावे, दारुअलेप्पोवले सियरो ॥७॥"
व्याख्या-एकोऽक्षो वराटकोंऽगुलीयकादिः वा यदा पिण्डत्वेन स्थाप्यते तदा सा पिण्डस्थापना, 'असद्भावे' असद्भाव-
विपया, असद्भाविकी इत्यर्थः॥
तत्र पिण्डाकृतेः अनुपलभ्यमानत्वात् , अक्षादिगतपरमाणुसङ्घातस्य च अविवक्षणात् । यदा तु त्रयाणां अक्षाणां
वराटकानां अङ्गुलीयकादीनां वा परस्परं एकत्र संश्लेपकरणेन पिण्डत्वेन स्थापना तदा सा पिण्डस्थापना, 'सद्भावे' सद्भा-
विकी, तब पिण्डाकृतेः उपलभ्यमानत्वात् , त्रयाणां चेति उपलक्षणं, तेन द्वयोः अपि बहूनां च इत्यपि द्रष्टव्यं । तथा
'चित्रेषु'-चित्रकर्मसु यदा एकविन्द्रालिखनेन पिण्डस्थापना तदा साऽपि असद्भावे, यदा तु चित्रकर्मसु अपि अनेकविन्दु-
संश्लेपालिखनेन प्रभूतद्रव्यसङ्घातात्मकपिण्डस्थापना तदा सा सद्भावस्थापना, पिण्डाकृतेः तत्र दर्शनात् । तथा दारुक-
लेप्योपलेषु पिण्डाकृतिसंपादनेन या पिण्डस्य स्थापना स 'इतरः' सद्भावस्थापनापिण्डः, तत्र पिण्डाकारस्य दर्शनात् ।।
तद् एवं उक्तः स्थापनापिण्डः इति ॥४०॥
॥ इति जिनप्रतिमास्थापना-जिन-इत्यधिकारः॥४०॥

·ननु-जिनप्रतिमापूजायाः फलं किं? का च जिनप्रतिमापूजकस्य गतिः ?, तद् आगमाक्षरैः दर्शयतु, उच्यते-यदेव विद्य- मानतीर्थङ्करस्य वन्दनपूजादिफलं तदेव जिनप्रतिमापूजाया अपि फलं सा एव गतिश्चापि, श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे (१७ पत्रे) विद्यमानतीर्थङ्करस्य वन्दनादिफलं यथा “तं महाफलं खलु देवाणुप्पियाणं तहारूवाणं अरहताणं भगवंताणं 'नामगो- अस्स वि सवणयाए ? किमंग ! पुण अभिगमणवंदणनमंसणपडिपुच्छणपज्जुवासंणयाए ! तं सेयं खलु एगस्स वि आयरिअस्स धम्मिअस्स सुवयणस्स सवणयाए किमंग ! पुण विउलस्स अट्ठस्स गहणयाए ? तं गच्छामि [ गच्छामो ] णं देवाणुप्पिय समणं भगवं महावीरं वदामि नमसामि सक्कारेमि सम्माणेमि कल्लाणं मंगलं चेइयं देवयं पजुवा- सामि, एअं मे पिच्चा हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामियत्ताए भविस्सति त्तिकट्ठ एवं संपेहेइ'. इत्यादि ॥१॥ एवमेव श्रीविपाकसूत्रे चम्पानगर्या श्रीमहावीरसमवसरणे श्रीमहावीरदेवस्य वन्दनादिफलं, तथाहि-"एतेणं पेच्चभवे हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामिअत्ताए भविस्सति तिकट्ठ" इत्यादि ॥२॥ इत्यमेव श्रीभगवती- सूत्रादौ सर्वत्र ज्ञेयं । अथ जिनप्रतिमापूजायाः फलं श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे (९८ पत्रे) प्रोक्तं तन्निशम्यतां, तथाहि- "तए णं तस्स सूरिआभस्स देवस्स पंचविहाए पजत्तीए पजत्तीभावं गयस्स समाणस्स इमेयारूवे [ अज्झथिए । अब्भत्थिए चिंतिए पत्थिए मणोगए संकप्पे समुपजित्था-किं में पुर्वि करणिजं? किं मे पच्छा करणिजं? कि मे पुर्वि सेयं ? किं मे पच्छा सेयं ? किं मे पुर्वि पि पच्छावि करणिज ? किं मे पुर्वि पि पच्छा वि हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामिअत्ताए भविस्सइ ? तए णं तस्स सूरिआभस्स देवस्स सामाणिअपरिसोववण्णगा देवा सूरिआभस्स ·आलिखित इति विवक्षा तदा प्रभूतद्रव्यसंश्लेपाकारादर्शनाद् असद्भावपिण्डस्थापना, यदा पुनः एकविन्द्वालिखनेऽपि एप मया.गुडपिण्डः ओदनपिण्डः सक्नुपिण्डो वा आलिखित इति विवक्षा तदा सद्भावतः पिण्डस्थापना ॥ अमुं एव सद्भा- वासद्भावस्थापनाविभागं भाष्यकृद् उपदर्शयति- "इको उ असम्भावे, तिण्हं ठवणा उ होइ सम्भावे । चित्तेसु असम्भावे, दारुअलेप्पोवले सियरो ॥७॥" व्याख्या-एकोऽक्षो वराटकोंऽगुलीयकादिः वा यदा पिण्डत्वेन स्थाप्यते तदा सा पिण्डस्थापना, 'असद्भावे' असद्भाव- विषया, असभाविकी इत्यर्थः॥ तत्र पिण्डाकृतेः अनुपलभ्यमानत्वात्, अक्षादिगतपरमाणुसङ्घातस्य च अविवक्षणोत् । यदा तु त्रयाणां अक्षाणां वराटकानां अङ्गुलीयकादीनां वा परस्परं एकत्र संश्लेपकरणेन पिण्डत्वेन स्थापना तदा सा पिण्डस्थापना, 'सद्भावे' सद्भा- विकी, तत्र पिण्डाकृतेः उपलभ्यमानत्वात् , त्रयाणां चेति उपलक्षणं, तेन द्वयोः अपि वहूनां च इत्यपि द्रष्टव्यं । तथा 'चित्रेषु'-चित्रकर्मसु यदा एकविन्द्वालिखनेन पिण्डस्थापना तदा साऽपि असद्भावे, यदा तु चित्रकर्मसु अपि अनेकविन्दु- संश्लेषालिखनेन प्रभूतद्रव्यसङ्घातात्मकपिण्डस्थापना तदा सा सद्भावस्थापना, पिण्डाकृतेः तत्र दर्शनात् । तथा दारुक- लेप्योपलेषु पिण्डाकृतिसंपादनेन या पिण्डस्य स्थापना स 'इतरः' सद्भावस्थापनापिण्डः, तत्र पिण्डाकारस्य दर्शनात् ॥' तद् एवं उक्त स्थापनापिण्डः इति ॥ ४०॥ ॥ इति जिनप्रतिमास्थापना-जिन-इत्यधिकारः॥४०॥ .

·ननु-जिनप्रतिमापूजायाः फलं किं? का च जिनप्रतिमापूजकस्य गतिः, तद् आगमाक्षरैः दर्शयतु, उच्यते-यदेव विद्य- मानतीर्घङ्करस्य वन्दनपूजादिफलं तदेव जिनप्रतिमापूजाया अपि फलं सा एव गतिश्चाऽपि,श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे (१७ पने) विद्यमानतीर्थङ्करस्य वन्दनादिफलं यथा "तं महाफलं खलु देवाणुप्पियाणं तहारूवाणं अरहंताणं भगवंताणं नामगो- अस्स वि सवणयाए ? किमंग! पुण अभिगमणवंदणनमंसणपडिपुच्छणपज्जुवासणयाए ! तं सेयं खलु एगस्स वि आयरिअस्स धम्मिअस्स सुवयणस्स सवणयाए किमंग! पुण विउलस्स अट्ठस्स गहणयाए ? तं गच्छामि [ गच्छामो] पं देवाणुप्पिय समणं भगवं महावीरं वंदामि नमंसामि सकारेमि सम्मामि कल्लाणं मंगलं चेइयं देवयं पज्जुवा- सामि, एअं मे पिच्चा हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामियत्ताए भविस्सति त्तिकट्ठ एवं संपेहेई' इत्यादि ॥१॥ एवमेव श्रीविपाकसूत्रे चम्पानगर्या श्रीमहावीरसमवसरणे श्रीमहावीरदेवस्य वन्दनादिफलं, तथाहि-"एतेणं पेञ्चभवे हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामिअत्ताए भविस्सति त्तिकद्दु" इत्यादि ॥२॥ इत्थमेव श्रीभगवती- सूत्रादौ सर्वत्र ज्ञेयं । अथ जिनप्रतिमापूजायाः फलं श्रीराजप्रश्नीयोपाने ( ९८ पने) प्रोक्तं तनिशम्यतां, तथाहि- "तए णं तस्स सूरिआभस्स देवस्स पंचविहाए पज्जत्तीए पजत्तीभावं गयस्स समाणस्स इमेयाख्वे [अज्झथिए ] अब्भस्थिए चिंतिए पत्थिए मणोगए संकप्पे समुपज्जित्था-किं मे पुर्वि करणिज्जं? किं मे पच्छा करणिजं? किं मे पुर्वि सेयं ? किं मे पच्छा सेयं ? किं मे पुर्वि पि पच्छावि करणिज्ज ? किं मे पुर्वि पि पच्छा वि हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामिअत्ताए भविस्सइ ? तए णं तस्स सूरिआभस्स देवस्स सामाणिअपरिसोववण्णगा देवा सूरिआभस्स ·देवस्स इमेआख्यमन्भत्थिरं जाव समुप्पन्नं समभिजाणित्ता जेणेव सूरिआभे देवे तेणेव उवागच्छंति, सूरिआमं देवं करयलपरिग्गहिमं सिरसावत्तं मत्थए अंजलिं कट्टु जएणं विजएणं वद्धाविति, वद्धावित्ता एवं वयासी-एवं खलु देवाणु- पिआणं सूरिआमे विमाणे सिद्धायतणंसि जिणपडिमाणं जिणुस्सेहपमाणमित्ताणं अट्ठसयं संनिखित्तं चिट्ठति, सभाए णं सुहम्माए माणवए चेइए खंभे वइरामएसु गोलवट्टसमुग्गएसु बहूओ जिणसकहाओ सन्निसित्ताओ चिट्ठति, ताओ णं देगणुप्पिआणं अण्णेसिं च वहूर्ण वेमाणियाणं देवाण य देवीण य अच्चणिज्जाओ जाव पञ्जुवासणिजाओ, तं एवं ण देवाणुप्पिआणं पुषि करणिज्ज, तं एयं णं देवाणुप्पिआणं पच्छा करणिज तं एयं णं देवाणुप्पियाणं पुषि सेयं, तं एवं णं देवाणुप्पियाणं पच्छा सेयं, तं एवं णं देवाणुप्पिआणं पुर्वि पि पच्छा वि हिआए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामिअ. ताए भविरसति" । पुनः श्रूयतां देवपूजाफलं साधोः पञ्चमहाव्रतपालनस्य श्रीस्थानाङ्गे तृतीयस्थाने चतुर्थोद्देशके ( १७६ पत्रे) मोतं, तदेव फलं जिनप्रतिमापूजनस्याऽपि प्रोक्तं, तथाहि- "तओठाणा अववसितस्स अहिताते असुभाते अखमाते अणिस्सेसावे अणाणुगामिअत्ताते भवंति, तं-से णं मुंडे भवित्ता अगारातो अणगारिअं पवतिते निग्गंथे पावयणे संकिते कंखिते वितिगिच्छिते भेदसमावन्ने कलुससमावने निगं पावयणं णो सद्दहति णो पत्तियति णो रोएति, तं परिस्सहा अभिमुंजिअ अभिमुंजिअ अभिभवंति, नो से परिस्सहे अभिजुंजिअ अभिजुंजिअ अभिभवति" से णं मुंडे भवित्ता अगारातो अणगारितं परतिते पंचहिं महबपहि संकित जाव कलुससमावने पंचमहवताई नो सदहति जाव णो से परिस्सहे. अभिमुंजिअ अभिमुंजिअ अभिभवति ।

·से णं मुंडे भवित्ता आगारातो अणगारि पवतिते छहिं जीवनिकाएहिं निस्संकए [ किते ] जाव परिसहे अभिजुजिअ
अभिर्जुजिअ अभिभवति । णोतं परिसहा अभिभवति ३॥"
व्याख्याऽपि यथा-अनन्तरं मरणमुक्तं, मृतस्य तु जन्मान्तरे यथाविधस्य यद्वस्तु त्रयं यस्मै संपद्यते तस्य तत्तस्मै दर्शयितु-
माह-'तओ ठाणा इत्यादि' त्रीणि स्थानानि-प्रवचनमहावतजीवनिकायलक्षणानि अव्यवसितस्य-अनिश्चयवतोऽपराक्रमवतो
वाऽहिताय अपथ्याय-असुखाय-दुःखाय अक्षमाय-असंगतत्वाय अनिःश्रेयसाय-अमोक्षाय अननुगामिकत्वाय-अशुभानुवं.
धाय भवन्ति। 'से णं'ति यस्य त्रीणि स्थानानि अहितादित्वाय भवन्ति । स शंकितो-देशतः सर्वतो वा संशयवान्, कांक्षितस्त-
थैव मतान्तरस्यापि साधुत्वेन मन्ता विचिकित्सितः-फलं प्रति शङ्कोपेतः अत एव भेदसमापनो-द्वैधीभावमापन्न एवमिदं न
चैवमितिमतिकः, कलुपसमापन्नो-नैतदेवमितिप्रतिपत्तिकः । ततश्च निर्ग्रन्थानामिदं नैर्ग्रन्थकं, प्रशस्तं प्रगतं प्रथमं वा वच-
नमिति प्रवचन-आगमो दीर्घत्वं प्राकृतत्वात् , न श्रद्धत्ते सामान्यतो न प्रत्येति-न प्रतीतिविषयी करोति न रोचयति-न
चिकीविषयी करोति 'त'मिति य एवंभूतस्तं प्रव्रजिताभासं परिसह्यन्ते इति परीपहा:-क्षुधादयः अभियुज्य अभि-
युज्य-सम्बन्धमुपगत्य प्रतिस्पर्ध्य वा अभिभवन्ति-न्यकुर्वन्ति इति, शेष सुगमं । उक्तविपर्ययसूत्रं प्राग्वत्, किन्तु हितं-
अदोपकर इह परत्र च आत्मनः परेषां च पथ्यान्नभोजनवत् , सुखं आनन्दः तृपितस्य शीतलपानमिय, क्षमं उचितं
तथाविधव्याधिव्याघातकौषधपानमिव, निःश्रेयसं निश्चितं श्रेयः-प्रशस्य भावतः पंचनमस्कारकरणमिव अनुगामिक अनु-
गमनशीलं भास्वरद्रव्यजनितच्छायेवेति ॥ ४॥

·म पुनः श्रीपाक्षिकसूत्रेऽपि, तथाहि-"एस खलु पाणाइवायरस वेरमणे हिए सुहे खमे निस्सेयसिए आणुगामिए" इत्यत्र इदं रहस्यं-पंचमहाव्रतपालनस्य यत् "हिआए सुहाए खमाए निस्सेसिआए आणुगामिआए” इत्यनेन फलमुक्तं तदेव जिन- प्रतिमापूजाया अपि फलमुक्तं, पुनश्चैत्यस्य जिनप्रतिमारूपस्य वैयावृत्तिकरणे कर्म निर्जरारूपं फलं श्रीप्रश्नव्याकरणे संव- रद्वारे ( १२२ पत्रे ) प्रोक्तं, तथाहि- "अञ्चंत-चाल-दुवल-गिलाण बुडखमके पवत्ति-आयरिअ-उवज्झाए सेहे. साहम्मिए तवस्सी कुलगण संघ चेइअढे अ निजरही वेयावच्चं अणिस्सियं दसविहं बहुविहं करेइ अ" अथ जिनप्रतिमापूजकस्य सूर्याभदेवस्य श्रीराजप्रश्नीयोपाङ्गे ( ४४ पत्रे ) श्रीमहावीरदेवेन या गतिरुक्ता ता श्रूयतां, तथाहि- "तए णं से सूरिआभे देवे समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतिए धम्म सोचा निसम्म हट्ठतुट्ठ जाव यहियए उहाए उद्वेति, उद्वित्ता समण भगवं महावीरं बंदइ, नर्मसइ वैदित्ता नमसित्ता एवं वयासी-अह नं भंते ! सूरिआमे देवे किं भवसिद्धिए कि अभवसिद्धिए १ सम्मदिही मिच्छदिट्ठी ? २ परित्तसंसारिए अणंतसंसारिए ? ३ सुलभचोहिए दुल्ल- भवोहिए ! ४ आराहए विराहए ? ५ चरिमे अचरिमे ? ६ तए णं समणे भगवं महावीरे सूरिआर्म देवं एवं वयासी- रिआमा! तुम णं भवसिद्धिए नो अभवसिद्धिए १ सम्मदिट्ठी नो मिच्छदिट्ठी २ परित्तसंसारी नो अणंतसंसारी ३ सुलभवोही नो दुल्लभबोही ४ आराहए नो विराहए ५ चरिमे नो अचरिमे ६ । तए णं से सूरिआमे देवे समणेणं भगव- ·या महावीरेणं एवं वुत्ते समाणे 'हट्टतुट्ठचित्तमाणदिए परमसोमणसे" इत्यादि । पुनः श्रीबृहत्कल्पे जिनप्रतिमादर्श- नात् ज्ञानदर्शनचारित्रलाभरूपो भावग्रामः कथितोऽस्ति, तथाहि- "तित्थयरा १ जिन २ चउदस ३ भिन्ने ४ संविग्गं ५ तह य असंविग्गे ६ सारूविय ७ वय ८दसण ९ पडिमाओ १० भावगामाओ ११ ॥४१॥" ॥ इति जिनप्रतिमापूजाफलाधिकारः ॥४१॥ ननु-प्रतिमायाः पूजने पट्कायवधेन महानारम्भो जायते, कथं ? पूर्व पापाणादिघटने सचित्तपापाणच्छेदादिना पृथ्वी- कायवधः १ प्रतिमायाः स्नानकारापणे एकस्मिन् जलविन्दौ केवलिनाऽसंख्याता जीवा दृष्टाः प्रतिपादिताश्चेति हेतोरप्का- यवधः २ धूपोत्क्षेपे दीपप्रज्वालने चाऽग्निकायवधः ३ शङ्खादिवाद्यवादने वायुकायवधः ४ कुसुममालादीनां कण्ठादिपरि- धापने वनस्पतिकायवधः ५ दीपादौ पतङ्गादिजीवमरणेन त्रसकायवधः ६ इति । जैनधर्मस्तु जीवदयामयः, तत्कथं मानयामि जिनप्रतिमापूजाम् ?, इत्यत्र उच्यते-ननु-जिनधर्मों नि:केवलं जीवदयारूपो वाऽऽज्ञासहितदयारूपो वा ? नाऽऽद्यः पक्षः कक्षीकार्यः, भगवदुक्तागमपक्षेण समं प्रत्यक्षं विरोधस्य लक्ष्यमाणत्वात् । कथं यदि श्रीवीतरागदेवेन नि:केवलं जीवदयारूपो धर्मः प्ररूपितोऽभविष्यत् तदा साधूनां नदीलवनादिकं कर्तव्यं भगवान् नाऽकथयिष्यत् ?, तत्रापि पृथिव्यादिजीवानां वधस्य प्रत्यक्षं जायमानत्वात् । नदीलङ्घनं च श्रीस्थानाङ्गसूत्रे पञ्चमस्थाने द्वितीयोदेशके प्रथ- मालापके ( ३०८ पत्रे ), तथाहि-“नो कप्पइ निग्गंथाण वा निग्गंथीण वा इमाओ उद्दिट्ठाओ गणिआओ वितंजिता- ·॥ तो पंच महण्णवातो महानदीओ अंतो मासस्स दुक्खुत्तो वा तिक्खुत्तो वा उत्तरित्तए वा संतरित्तए वा, तं जहा-गंगा १ जउणा २ सरऊ ३ एरावती ४ मही, ५ पंचहिं ठाणेहिं कप्पति, तं जहा-भतंसि वा १ दुन्भिक्वंसि वा २ परहेजवणे कोई ३ दओघंसि वा एजमाणंसि महता वा ४ अणारितेसु य" इत्यादि । पुनः श्रीआचारागसूत्रे द्वितीय श्रुतस्कन्धे तृतीयाध्ययने ईर्यायाः प्रथमोद्देशके (३४६ पत्रे ) “से भिक्खू वा भिक्खुणी वा पुषामेव तिरिच्छसंपातिमं नावं जाणिजार जाणित्ता से तमायाए एगंतमवक्कमिज्जा २ भंडगं पडिलेहिजा २ एगओ भोअणभंडगं करिता २ ससी-सोपरिमं कार्य पाए पमजिजा २ सागार भत्तं पञ्चक्खाइजा, एगं पायं जले किच्चा एगं पायं थले किच्चा ततो संजयामेव नावं दुरूहिना (सूत्रं ३४१) । से भिक्खू वा भिक्खुणी वा नावं दुरूहमाणे नो नावाओ पुरतो दुरूहिजा, नो नायामओ मग्गो हिज्जा, नो नावाओ मज्झओ दुरूहिजा, नो बाहाओ पगिझिय २ अंगुलिआए उद्दिसिम २ ओणमिअ २ उन्नमिम २ निज्झाइजा । से णं परो नावागओ नावागयं वइन्ना-आउसंतो! समणा! एवं ता तुमं नावं उकसाहिला या बुक साहि वा खिवाहि वा रजूआए वा गहाय आकसाहि, नो से तं परिन्नं परिजाणिज्जा, तुसिणीओ उवेहिजा । से गं परो नावागओ नावाग० वइजा आउसंतो ? समणा ! नो संचाएसि तुम नावं उकसित्तए वा वुकसित्तए चा खिसए वा रजूयाए वा गहाय आकसित्तए वा, आहर, एयं नावाए रजूझ सयं चेव णं वयं नावं उकसिस्सामो । वा जाव रबूप या-गहाय आकसिरसामो, णो से तं प० तुसिणीओ वइजा, सेणं परो नावागओ नावा गयं वइजा । आउसंतो। समणा ! एअंता तुमं नावं आलितेण वा पीढएण वा सेण वा बलएण वा अवलुपण वा वाहेहि, नो से तं ५० तुतिः ।

·से णं परो० एयं ता तुम नावाए उदयं हत्थेण वा पाएण वा मत्तेण वा पडिग्गहेण वा नावाउस्सिंचणेण वा उस्सिंचाहि, णो से तं । सेणं परो आउसंतो! समणा ! एवं तुम नावाए उत्तिंगं हत्येण वा पाएण वा वाहुणा वा ऊरुण वा उदरेण वा सीसेण वा कारण वा उस्सिंचणेण वा चेलेण वा मट्टियाए वा कुसपत्तएण वा कुविंदएण वा पिहेहि, नो से तं । से भिक्खू वा भिक्खुणी वा नावाए उत्तिंगेण उदयं आसवमाणं पेहाए उवरुवरि नावं कज्जवावेमाणि पेहाए नो परं उवसं- कमित्तु एवं बूया-आउसंतो ! गाहावई एवं ते नावाए उदयं उत्तिंगेण आसवइ उवरुवरि नावा वा कजलावेइ, एयप्प- गारं मणं वा वायं वा नो पुरओ कट्टु विहरिज्जा, अप्पुस्सुए अवहिल्लेसे एगंतगएण अप्पाणं विउसेजा समाहीए, तओ० सं०, नावासंतारिमे य उदए आहारियं रीइज्जा, एयं खलु सया जइज्जासित्तिवेमि xxxx से णं परो णावा० आउ. संतो ! समणा ! एवं ता तुमं छत्तगं वा जाव चम्मछेयणगं वा गिहाहि, एआणि तुमं विरूवरूवाणि सत्थजायाणि धारेहि, एवं ता तुमं दारगं वा दारिगं वा पजेहि णो से तं xxxx से णं परो नावागए नायागयं वएज्जा-आउसंतो! एस णं समणे नावाए भंडभारिए भवति, से णं वाहाए गहाय नावाओ उदगंसि पक्खिविज्जा, एयप्पगारं निग्धोसं सुच्चा निसम्म से अचीवरधारी सिया खिप्पामेव चीवराणि उबेढिज्ज वा निवेढिज वा उप्फेसं वा करिजा, अह पुण एवं जाणिज्जा अभिकंतकूरकम्मा खलु वाला वाहाहिं गहाय नावाओ उदगंसि पक्खिविज्जा से पुषामेव वइज्जा-आउसंतो! गाहावती मा मेत्तो वाहाए गहाय नावओ उदगंसि पक्खिवह, सयं चेव णं अहं नावाओ उदगंसि ओगाहिस्सामि से णेवं वयंतं परो सहसा बलसा वाहाहिंग० नावाओ उदगंसि पक्खिविजा, तं णो सुमणे सिआ, नो दुम्मणे सिआ, नो ·उच्चावयं मणं नियंछिन्ना, णो तेसिं वालाणं घयाए वहाए समुट्ठिज्जा, अप्पुस्सुए जाव समहीए तो संजयामेव उदगंसि पविजा xxxx से भिक्खू वा भिक्खुणी वा उदगंसि पवमाणे नो हत्येण हत्थं पाएण पायं कारण कार्य आसाइजा, से अणासायणाए अणासायमाणे तओ संजयामेव उदगंसि पविज्जा । से भिक्खू वा भिक्खुणी वा उदगंसि परमाणे नो उम्मुग्गनिमुग्गिरं करिज्जा, मामेयं उदगं कन्नेसु वा अच्छीसु वा नकसि या मुहंसि वा परिआवजिजा, तओ, संज- यामेव उदगंसि पविजा । से भिक्खू वा उदगंसि पवमाणे दुब्बलिअं पाणिजा, खिप्पामेव उवहिं विगिंचिज वा विसो- हिज या, नो णेवणं साइजिज्जा, अह पुण जाणिज्जा पारए सिआ उदगाओ तीरं पाउणित्तए, तओ संजयामेव उद- उडेण वा ससिणद्धेण वा कारण उदगतीरे चिद्विजा । से भिक्खू वा भिक्खुणी वा उदउलं वा कार्य वा ससिणद्धं या कार्य नो आमजिज्जा वा, णो पमजिजा वा संलिहिजा वा निल्लिहिज्जा वा उपलिज्जा वा उवहिजा वा आयाविज वा पयाविज वा अह पुण एव जाणिज्जा विगओदओ मे काए छिन्नसिणेहे काए तहप्पगारं कायं आमजिज वा पयाविज था, तो संजयामेव गामाणुगाम दूइज्जमाणे णो परेहि सद्धिं परिजविअ २ गामाणुगामं दूइजिजा।" पुनरत्रैव तृती- याऽध्ययनस्य द्वितीयोद्देशके ( ३४९ पत्रे ) एवं जङ्घाप्रमाणनदीजललनविधिमाह, तथाहि-"से भिक्खू वा भिक्खुणी या गामाणुगाम दूइजमाणे अंतरा से जंघासंतारिमे उदगं [गे] सिआ, से पुवामेव ससीसोवरियं कायं पाए य पमजिजा २ एगं पायं जले किचा एग पायं थले किच्चा ततो संजयामेव जंघासंतारिमे उदगंसि आहारिरीएजा" इत्यादि ।। पुनः श्रीकल्पसूत्रेऽपि तृतीयसामाचार्या (२५३ पत्रे) नदीलङ्घनं उक्तं आहारार्थे, तथाहि-"वासावासं पज्जोसवियाणं ·कप्पइ निग्गंधाण वा निग्गंथीण वा सर्वओ समंता सकोसं जोयणं भिक्खायरिआए गंतुं, पडिनियत्तए xxxx एरावई कुणालाए जत्थ चक्किआ सिआ, एगं पायं जले किच्चा, एगं पायं थले किच्चा, एवं चक्किआ, एवं णं कप्पइ सवओं समंता सकोसं जोयणं भिक्खायरियाए गंतुं पडिनियत्तए" इत्यादि । तथा पुनरपि श्रीकल्पे त्रयोदशसामाचार्या (२६३ पत्रे) अल्पवृष्टी जायमानायामपि निग्रन्थानां निग्रन्थीनां च भक्तपानार्थ गमनं अनुज्ञातं श्रीमहावीरदेवेन, तथाहि- "वासावासं पजोसविअस्स पडिग्गहधारिस्स भिक्खुस्स नो कप्पइ वग्धारिअवुट्टिकायंसि गाहावइकुलं भत्ताए वा पाणाए वा निक्खमित्तए वा पविसित्तए वा । कप्पइ से अप्पवुद्विकार्यसि संतरुत्तरंसि गाहावइकुलं भत्ताए वा पाणाए वा निक्खमित्तए वा पविसित्तए वा" इति वर्षत्यपि मेघे अनस्तमिते सूर्ये साधोः वसतो आगमने एव आराधकत्वं उक्त, तत्र स्थितौ तु विराधकत्वं, अन आज्ञा एव प्रमाणं । निष्केवलं जीवदयापक्षे तु अनागमनं श्रेयस्करं, आगमनादिना जाताया अप्कायविराधनायाः तत्राऽभावात् , तत्सामाचारीपाठोऽपि तत्रैव यथा- "वासावासं पजोसविअस्स निग्गंधस्स निग्गंधीए वा गाहावइकुलं पिंडवायपडिआए अणुपविट्ठस्स निगिज्झिय निगि- ज्झिय बुटिकाए निवइजा, कप्पइ से अहे आरामंसि वा अहे उवस्सयंसि वा, अहे विअडगिहंसि वा अहे रुक्खमूलंसि वा उवागच्छित्तए", (पुनः २६४ पत्रे ) "नो से कप्पइ पुवगहिएणं भत्तपाणेणं वेलं उवायणावित्तए, कप्पइ से पुवामेव विअडगं भुच्चा पिच्चा पडिग्गहगं संलिहिअ संलिहिअ संपमजिय संपमन्जिय एगाययं भंडगं कटु सावसेसे सूरे जेणेव उवस्सए तेणेव उवागच्छित्तए, नो से कप्पइ तं रयणिं तत्थेव उवायणावित्तए" इति । पुनः श्रूयतां-श्रावकाणां साधूनां ·उच्चावयं मणं नियंछिजा, णो तेसिं वालाणं घयाए वहाए समुट्ठिजा, अप्पुस्सुए जाव समहीए तओ संजयामेव उदगंसि पविजा x xxx से भिक्खू वा भिक्खुणी वा उदगंसि पवमाणे नो हत्येण हत्थं पाएण पायं कारण कार्य आसाइजा, से अणासायणाए अणासायमाणे तओ संजयामेव उदगंसि पविजा । से भिक्खू वा भिक्खुणी या उदगंसि पत्रमाणे नो उम्मुग्गनिमुग्गिों करिजा, मामेयं उदर्ग कन्नेसु वा अच्छीसु वा नकसि वा मुहंसि वा परिआवजिजा, तओ, संज- यामेव उदगंसि पविजा । से भिक्खू वा उदगंसि पवमाणे दुबलिअं पाउणिज्जा, खिप्पामेव उवहिं विगिचिज वा विसो. हिज या, नो णेवणं साइजिज्जा, अह पुण जाणिज्जा पारए सिआ उदगाओ तीरं पाउणित्तए, तओ संजयामेव उद- उहेण वा ससिणद्धेण वा कारण उदगतीरे चिट्ठिजा । से भिक्खू वा भिक्खुणी वा उदउल्लं वा कार्य वा ससिणद्धं वा कायं नो आमजिजा वा, णो पमजिजा वा संलिहिता वा निल्लिहिजा वा उवलिज्जा वा उघहिज्जा वा आयाविज वा पयाविज या अह पुण एव जाणिज्जा विगओदओ मे काए छिन्नसिणेहे काए तहप्पगारं कायं आमजिज्ज चा पयाविज वा, तओ संजयामेव गामाणुगाम दूइज्जमाणे णो परेहि सद्धिं परिजविअ २ गामाणुगामं दूइजिजा।" पुनरत्रैव तृती- याऽध्ययनस्य द्वितीयोद्देशके (३४९ पत्रे ) एवं जवाप्रमाणनदीजललवनविधिमाह, तथाहि-"से भिक्खू वा भिक्खुणी वा गामाणुगाम दूइज्जमाणे अंतरा से जंघासंतारिमे उदगं [गे] सिआ, से पुवामेव ससीसोवरियं कायं पाए य पमजिज्जा २ एगं पायं जले किच्चा एणं पायं थले किच्चा ततो संजयामेव जंघासंतारिमे उदगंसि आहारिरीएजा" इत्यादि । पुनः श्रीकल्पसूत्रेऽपि तृतीयसामाचायाँ (२५३ पत्रे) नदीलङ्घनं उकं आहारार्थे, तथाहि-"वासावासं पजोसवियाणं ·महावीरं वदति नमसंति वंदित्ता नमंसित्ता पसिणाई पुच्छति पर्सिणाई पुच्छित्ता अट्ठाई परिआदिति अ० २ उठाए उद्वेति उ० २ सभणस्स भ० महा० अंतियाओ कोट्ठयाओ चेइयाओ पडिनि०प० २ जेणेव सावत्यी नगरी तेणेव पहा- रेत्थ गमणाए । तए णं से संखे समणोवासए ते समणोवासए एवं ययासी-तुझे णं देवाणुप्पिया ! विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेह, तए णं अम्हे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा विसाएमाणा परिभुजेमाणा परि- भाएमाणा पक्खियं पोसह पडिजागरमाणा विहरिस्सामो, तए णं ते समणोवासगा संखस्स समणोवासगस्स एअमढे विणएणं पडिसुणंति, तए णं तस्त संखस्स सभणोवासगस्स अयमेयारूवे अन्भत्थिंए जाय समुप्पजित्या-नो खलु मे सेयं तं विउलं असणं पाणं जाव साइमं आताएमाणस्स जाव ४ पक्खिअं पोसहं पडिजागरमाणस्स विहरित्तए, से खलु ने पोतहतालाए पोसहिजत्त भचारिस उम्मुकमणिसुवन्नरस ववगयमालावन्नगविलेवणस्स निक्सित्तसत्यमुसलस्स त अविश्पत्त दमाचारोवायत्त पत्तिों पोतहं पडिजागरमाणस्स विहरित्तए तिकटु एवं संपेहेति २ जेणेव सावी नारी क्षेत्र र हि देव इपलासमणोवातिआ तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता उप्पलं समणोवासियं बाद, अशिक्षा देने पोहा तेव स्वागच्छइ, ज्यागच्छित्ता पोसहसालं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता पोसह- का पलडइनर स्वारसानी पडिलहेइ. ३० पडि० २ दन्भसंधारगं संघरति, दम्भ० सं० २ दम्भसंधारगं दुलहा दु.२ पोहहहयारी बार पत्ति पोसहं पडिजागरमाणे विहरइ । तए गं ते समणोवासगा बेणेव सारथी नारी देश बाहिटलमागति, नागच्छित्ता विलं असणं पाणं.खाइम साइमं उपकरा- ·च सर्वधर्मकर्तव्यं पृथिव्याद्यारम्भपूर्वकमेव दृश्यते, यतो वद त्वं श्रेणिककोणिकतुङ्गिकानगरीवास्तव्यश्रावकादीनां. भग- पद्वन्दनार्थ गमनाऽऽगमने पृथिव्यप्वनस्पतिकुन्थुपिपीलिकादिजीवानां उपमर्दनं जातं न या? जातमेव, न च वतन्यं जीवोपमर्दै तेषां पुण्यमपि जातं न भविष्यतीति । तेषां हि- "आए सुहाए खमाए निस्सेअसाए अणुगामिअत्ताए भविस्सई" इति फलस्योक्तत्वात् । अपि च पुष्कलिग्रावण पाक्षिकपर्वषयपि साधर्मिकाणां भोजनादिना साधर्मिकवात्सल्यं चक्रे, तत्र तस्यारम्भो लग्नो न वा? न च वाच्यं तस्याऽऽरम्भ एप लगा, न शुभं फलं भावि इति । यतस्तत्रैव तस्य पुण्यपुष्टेः फलस्योकत्वात् । यदुक्तं श्रीभगवतीसूत्रे द्वादशशतके प्रथ- मोद्देशके (५५२ पत्रे ) तथाहि- "तेणं कालेणं तेणं समएणं सावत्थी नाम नगरी होत्था, वन्नओ कोट्ठए चेइए वन्नओ, तत्य णं सवयीए नगरीए पहवे संखप्पामोक्खा समणोवासगा परिवसंति, अड्डा जाव अपरिभूया .अभिगयजीवाजीवा -जाव विहरंति, तस्स णं संखस्स समणोवासगस्स उप्पलानाम भारिआ होत्था, सुकुमाल जाव सुरूवा समणोवासिया अभिगयजीवाजीवा जाप विहरति । तत्थ णं सावत्थीए नगरीए पोक्खलीनाम समणोवासए परिवसइ अड्डे अभिगयजाव विहरइ, तेणं कालेणं तेणं समएणं सामी समोसढे परिसा निग्गया जाव पर्जुवासंति, तए णं ते समणोवासगा इमीसे जहां आलभि- याए जाव पजुवासइ, तएणं समणे भगवं महावीरे तेसिं समणोवासगाणं तीसे य महति. धम्मकहा जाव परिसा पडिगया, वएं णं ते समणोवासगा समणस्स भगवओं महावीरस्स अंतियं धम्म सोचा निसम्म हट तुटुं.. समर्ण भगवं ·महावीरं वदंति नमसंति वंदित्ता नमंसित्ता पसिणाई पुच्छंति पर्सिणाई पुच्छित्ता अट्ठाई परिआदिअति अ० २ उट्ठाए उद्वेति उ० २ समणस्स भ० महा० अंतियाओ कोट्टयाओ चेइयाओ पडिनि०प० २ जेणेव सावत्यी नगरी तेणेव पहा- रेत्थ गमणाए । तए णं से संखे समणोवासए ते समणोवासए एवं वयासी-तुज्झे णं देवाणुप्पिया ! विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेह, तए णं अम्हे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा विसाएमाणा परिभुंजेमाणा परि- भाएमाणा पक्खियं पोसहं पडिजागरमाणा विहरिस्सामो, तए णं ते समणोवासगा संखस्स समणोवासगस्स एअमट्ठ विणएणं पडिसुणंति, तए णं तस्स संखस्स समणोवासगस्स अयमेयारूवे अन्भत्थिंए जाव समुप्पज्जित्या-नो खलु मे सेयं तं विउलं असणं पाणं जाव साइमं आसाएमाणस्स जाव ४ पक्खिरं पोसहं पडिजागरमाणस्स विहरित्तए, सेअं खलु मे पोसहसालाए पोसहिअस्स बंभचारिस उम्मुक्कमणिसुवन्नरस ववगयमालावन्नगविलेवणस्स निक्सित्तसत्यमुसलस्स एगस्स अविइयरस दब्भसंथारोवगयस्स पक्खिों पोसहं पडिजागरमाणस्स विहरित्तए तिकट्ठ एवं संपेहेति २ जेणेच सावत्थी नगरी जेणेव सए गिहे जेणेव उप्पलासमणोवासिआ तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता उप्पलं समणोवासियं आपुच्छइ, आपुच्छित्ता जेणेव पोसहसाला तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता पोसहसालं अणुपविसइ, अणुपविसित्ता पोमह- साल पमज्जइ, पो०५२ उच्चारपासवणभूमी पडिलेहेइ, उ० पडि० २ दन्भसंधारगं संघरति, दन्भ० सं० २ दन्भसंथारगं दुरूहइ, दु० २ पोसहसालाए पोसहिए वंभयारी जाव पक्खि पोसह पडिजागरमाणे विहरद । तए णं ते समणोवामगा जेणेव सावत्थी नयरी जेणेव सयाई गिहाई तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता विउलं असणं पाणं साइमं साइमं उयारा- ·डाति उ० २ अण्णमण्णे सद्दावेंति अ० स०२ एवं वयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! अम्हेहिं से विउले असणपाणखा- इमसाइमे उवक्खडाविए, संखे य णं समणोवासए नो हबमागच्छइ, तं सेयं खलु देवाणुप्पिया ! अम्ह संखं समणोवा- सगं सहावेत्तए । तए णं से पोक्खली समणोवासए ते समणोवासए एवं वयासी-अच्छह णं तुझे देवाणुप्पिया ! सुणिवुया वीसत्या अहन्नं संखं समणोवासगं सदावेमित्तिक? तेसिं समणोवासगाणं अंतिआओ पडिनिक्खमइ प०२ सावत्याए नगरीए मझमझेणं जेणेव संखस्स समणोवासगस्स गिहे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता संखस्स समणो वासगस्स गिहं अणुपविढे । तए णं सा उप्पला समणोवासिआ पोक्खलिं समणोवासगं एजमाणं पासइ पासित्ता हतुट्ठ० आसणाओ अन्भुढेइ, अभुद्वित्ता सत्तट्ठ पयाइं अणुगच्छइ अणुगच्छित्ता पोक्खलिं समणोवासगं वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता आसणेणं उवनिमंतेइ, आ० २ एवं वयासी-संदिसंतुणं देवाणुप्पिया! किमागमणप्पयोअणं? तए णं से पोक्खली समणोवासए उप्पलं समणोवासियं एवं वयासी-कहिन्नं देवाणुप्पिये? संखे समणोवासए? तए णं सा उप्पला समणोवासिआ पोक्खलं समणोवासगं एवं वयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! संखे समणोवासए पोसहसालाए पोसहिए बंभयारी जाव विहरइ । तए णं से पोक्खली समणोवासए जेणेव पोसहसाला जेणेव संखे समणोवासए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता गमणागमणाए पडिक्कमइ, ग०२ संखं समणोवासगं वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं चयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया। अम्हेहिं से विउले असंण जाव साइमे उवक्खडाविए तं गच्छामोणं देवाणुप्पिया ! तं विउलं असणं जाव साइमं आसाए- माणा जाव पडिजागरमाणा विहरामो । तए णं से संखे समणोवासए पोक्खलिं समणोवासगं एवं वयासी-नो खलु कप्पति ·देवाणुपिया ! तं विउलं असणं पाणं खाइम साइम आसाएमाणस्स जाव पडिजागरमाणस्स विहरित्तए, कप्पई मे पोसह- सालाए पोसहिअस्स जाव विहरित्तए, तं छंदेणं देवाणुप्पिया! तुम्भे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा जाव- विहरह, तए णं से पोक्खली समणोमासए संखस्स समणोवासगरस अंतियाओ पोसहसालाओ पडिनिक्खमति, पडिनिक्ख- मित्ता। सावत्थिं नगरि मझमज्झेणं जेणेव ते समणोवासगा तेणेव उवागच्छइ” इत्यादि । अपि च श्राद्धानां साधुवन्दनार्थ सामायिकपोपधग्रहणार्थ धर्मशालायां गमनागमने, तथा क्षुधितस्य भोजनप्रदाने, तृषितस्य पानीयपाने आरंभो जायते न वा? तथा साधवे अन्नं दानं] ददतां उष्णधान्यस्थाल्युद्धाटने उष्णवाप्पादिना वायुकायस्य सर्वत्र भ्रमत्सूक्ष्मत्रसजीवानां च घातो भवति न वा ? । तथा कडिच्छिकाझाटने वादरवायुकायादिवधो भवति न वा? | तथा धान्यादिना सदिजीवमोचने आरम्भो जायते न वा । सर्वत्र भवत्येव इति रहस्य, तस्य प्रत्यक्षं दृश्यमानत्वेन अपलपितुं अशक्यत्वात् । पुनर्वद सामायिकपौपधादिकधर्मकर्तव्यकरणार्थ धर्मशाला कार्यते तत्र तु प्रकटं पट्टायोपमर्दो दरीदृश्यते, तेतस्तद्धर्मशाला- कारापणे पुण्यं पापं वा जायते । न च पुण्यमिति वक्तव्यं, स्वपक्षक्षतेः । नाऽपि पापं, न च धर्मार्थं पापं कर्तव्यमिति भवन्मतं, तदा कुत्र यास्यति । पुनः पापं चेत्, तदा धर्मशालानामस्थाने पापशालेति कथ्यताम् । तत उभयथाऽपि तव संकटे पातो जात इतो व्याघ्र इतस्तटी । एवं साधूनामपि गोचरी(या)भ्रमणे १ गुरुवन्दनार्थ गमने २ विहारकरणे ३ वस्त्र- पात्रादिप्रतिलेखनादिक्रियाकरणे ४ प्रतिक्रमणादौ क्षमाश्रमणं दाने ५ च सर्वत्र पदे पदे आरम्भपूर्विकैच धर्मप्रवृत्तिः दृश्यते । अत्राऽऽह मनोमतिः शिष्यः, ननु यदि आरम्भपूर्विका प्रवृत्तिः एषा, तर्हि आरम्भस्य अशुभगतिहेतुत्वेन ·डावेंति उ० २ अण्णमण्णे सद्दावेंति अ० स० २ एवं वयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! अम्हेहिं से विउले असणपाणखा- इमसाइमे उवक्खडाविए, संखे य णं समणोवासए नो हवमागच्छइ, तं सेयं खलु देवाणुप्पिया! अम्ह संखं समणोवा- सगं सहावेत्तए । तए णं से पोक्खली समणोवासए ते समणोवासए एवं वयासी-अच्छह णं तुझे देवाणुप्पिया ! सुणिबुया वीसत्था अहन्नं संखं समणोवासगं सहावेमित्तिकट्टु तेसिं समणोवासगाणं अंतिआओ पडिनिक्खमइ प०२ सावत्थीए नगरीए मझमज्झेणं जेणेव संखस्स समणोवासगरस गिहे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता संखस्स समणो वासगस्स गिहं अणुपविढे । तए णं सा उप्पला समणोवासिआ पोक्खलिं समणोवासगं एजमाणं पासइ पासित्ता हट्ठतुट्ठ० आसणाओ अन्भुढेइ, अभुद्वित्ता सत्तट्ठ पयाइं अणुगच्छइ अणुगच्छित्ता पोक्खलिं समणोवासगं वंदति नमंसति, वंदित्ता नमंसित्ता आसणेणं उवनिमंतेइ, आ० २ एवं वयासी-संदिसंतुणं देवाणुप्पिया ! किमागमणप्पयोअणं? तए णं से पोक्खली समणोवासए उप्पलं समणोवासियं एवं वयासी-कहिन्नं देवाणुप्पिये। संखे समणोवासए? तए णं सा उप्पला समणोवासिआ पोक्खलं समणोवासगं एवं वयासी-एवं खलु देवाणुष्पिया ! संखे समणोवासए पोसहसालाए पोसहिए वंभयारी जाव विहरइ । तए णं से पोक्सली समणोवासए जेणेव पोसहसाला जेणेव संखे समणोवासए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता गमणागमणाए पडिकमइ, ग०२ संखं समणोवासगं वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! अम्हेहिं से विउले असण जाव साइमे उवक्खडाविए तं गच्छामोणं देवाणुप्पिया ! तं विउलं असणं जाव साइमं आसाए- माणा जाव पडिजागरमाणा विहरामो । तए णं से संखे समणोवासए पोक्खलिं समणोवासगं एवं वयासी-नो खलु कप्पति ·देवाणुप्पिया! तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणस्स जाव पडिजागरमाणस्स विहरित्तए, कंप्पई मे पोसह- सालाए पोसहिअस्स जाव विहरित्तए, तं छंदेणं देवाणुप्पिया! तुन्भे तं विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं आसाएमाणा जाव- विहरह, तए णं से पोक्खली समणोमासए संखस्स समणोवासगस्स अंतियाओ पोसहसालाओ पडिनिक्खमति, पडिनिक्ख- मित्ता। सावत्थिं नगरिं मझमझेणं जेणेव ते समणोवासगा तेणेव उवागच्छई" इत्यादि। अपि च श्राद्धानां साधुवन्दनार्थ सामायिकपोपधग्रहणार्थ धर्मशालायां गमनागमने, तथा क्षुधितस्य भोजनप्रदाने, तृपितस्य पानीयपाने आरंभो जायते न वा? तथा साधवे अन्नं दानं ददतां उष्णधान्यस्थाल्युद्धादने उष्णवाप्पादिना वायुकायस्य सर्वत्र भ्रमत्सूक्ष्मत्रसजीवानां च घातो भवति न वा? । तथा कडिच्छिकाझाटने वादरवायुकायादिवधो भवति न वा? | तथा धान्यादिना सादिजीवमोचने आरम्भो जायते न वा । सर्वत्र भवत्येव इति रहस्यं, तस्य प्रत्यक्षं दृश्यमानत्वेन अपलपितुं अशक्यत्वात् । पुनर्वद सामायिकपौपधादिकधर्मकर्तव्यकरणार्थ धर्मशाला कार्यते तत्र तु प्रकटं पट्टायोपमर्दो दरीदृश्यते, ततस्तद्धर्मशाला- कारापणे पुण्यं पापं वा जायते ? । न च पुण्यमिति वक्तव्यं, स्वपक्षक्षतेः । नाऽपि पापं, न च धर्मार्थ पापं कर्तव्यमिति भवन्मतं, तदा कुन यास्यति ? । पुनः पापं चेत्, तदा धर्मशालानामस्थाने पापशालेति कथ्यताम् । तत उभयथाऽपि तव संकटे पातो जात इतो व्याघ्र इतस्तटी । एवं साधूनामपि गोचरी(यो)भ्रमणे १ गुरुवन्दनार्थ गमने २ विहारकरणे ३ वस्त्र- पात्रादिप्रतिलेखनादिक्रियाकरणे ४ प्रतिक्रमणादौ क्षमाश्रमणं दाने ५ च सर्वत्र पदे पदे आरम्भपूर्विकैव धर्मप्रवृत्तिः दृश्यते । अत्राऽऽह मनोमतिः शिष्यः, ननु यदि आरम्भपूर्विका प्रवृत्तिः एपा, तर्हि आरम्भस्य अशुभगतिहेतुत्वेन ·किमर्थ धर्माधिभिः सा क्रियते ? उच्यते-तीर्थङ्करदेवस्य आज्ञात्वात् , सा च निर्वाणफलेति । ततो निर्वाणसुखफलार्थिमिः अवश्यं कर्तव्या इति । अत्रार्थे श्रीस्थानांगवृत्तिगतं गाथाद्वयं (११० पत्रे) यथा- "भण्णइ जिणपूआए, कायवहो जइवि होइ उ कहिंचि । तहवि तई परिसुद्धा, गिहीण कूवाहरणजोगा ॥१॥ असदारंभपवत्ता, जं च गिही तेण तेसिं विन्नेआ । तन्निवित्तिफलच्चिअ, एसा परिभावणीअमिदं ॥ २॥" ननु-तर्हि.सर्वत्र धर्मकर्तव्ये आरम्भकरणे सत्यपि किं पापं न लगति ? उच्यते-सत्यं, सत्यारम्मेऽपि पृथिव्यादिवस- जीयानामुपरि तेपा मारणाध्यवसायो नास्ति, किं तु रक्षणाध्यवसायः । पापं तु दुष्टमनसि आध्याते भवेंद्, यदुक्कं श्रीपि- ण्डनियुको (१७८ पत्रे)- "जा जयमाणस्स भवे, विराहणा सुत्तविहिसमग्गस्स । सा होइ निजरफला, 'अज्झत्यविसोहिजुत्तस्स ॥ ६७१॥" पुनरत्रार्थे श्रीभगवतीसूत्रं प्रतिभूः, तथाहिं-(२८८ पत्रे) "समणोवासगस्स णं भंते पुवामेव तसपाणसमारंभे पच्चक्खाए भवति पुढविसमारंभे अपञ्चक्खाहे भवति से अ पुढविं खणमाणे अण्णयरं तसं पाणं विहिंसेजा से णं भंते ? तं वयं अतिचरति गो० नो तिणडे समढे णो खलु से तस्स अइवा. याए आउट्टति ।" पुनस्तत्रैवोक्त- "समणोवासगस्स णं पुबामेव वणस्सइसमारंभे पच्चक्खाए से 'अ पुढविं खणमाणे अण्णयरस्सं रुक्खस्स मूलं छिदेजा- से णं भंते ? तं वयं अतिचरति ? नो तिणढे समझे णो खलु से तस्स अइवायाए आउद्दति इति।" एवमेव यद्यपि पूजांकरणे ·11 जलाग्निपुष्पादीनां उपमर्दो जायते परं पूजीकर्तुस्तेषां जलाग्निपुष्पादीनां उपमर्दै मनो नाऽस्ति, प्रत्युत तद्रक्षणे यतना क्रियमाणा अस्ति, मनस्तु निष्केवलं भगवद्भक्तिविशिष्टं वर्तते, तदिदं आगत-सत्यपि आरम्भे यत्तीर्घङ्करदेवेन अनुज्ञातं तत्सत्यमेव । तत आज्ञासहितो जीवदयारूपो, न तु निष्केवलं जीवदयारूपोऽपि आज्ञारहित इति ॥ ॥ इति आज्ञासहितदयाधर्माधिकारः ॥ ४२ ॥ ननु-श्रीभगवतीसूत्रे देवा अधर्मिण उक्तास्तहि क्वाऽऽगमे जिनप्रतिमापूजायाः फलं ? उच्यते-रे मनोमतिन् ! शास्त्रमत्या विचारय, 'अधर्मिण' इति कोऽर्थः ? तथाविधया कयाचिद् भवस्थित्या विरतिरूपो धर्मों नाऽस्ति तेपा, परं अन्यो धर्मो विरतिव्यतिरिक्तः सर्वोऽप्यस्ति, तथाहि-सर्व सूर्याभदेवाधिकारे पश्य विमुक्तं "धम्मिों ववसायंमि गिण्हई" कोऽर्थः ? सूर्याभदेवेन धर्म कर्तुं इच्छता पूर्व जिनप्रतिमापूजा व्यधायि, एवं विजयदेवादिभिरपि विदघे, तथा देवाः केऽपि सम्यक्त्वधर्ममपि पालयन्ति तत् सम्यक्त्वं संवरमध्ये प्रोक्तं, यदुक्तं श्रीस्थानांगे पंचमस्थाने द्वितीयोद्देशके संवराधि- कारे (३१६ पत्रे ), तथाहि- "पंच आसवदारा पन्नत्ता, तं जहा-मिच्छत्तं अविरती पमादे कसाया जोगा ५। पंच संवरदारा पन्नत्ता, तं जहा सम्मत्तं विरती अपमादो अकसातित्तमजोगित्तं' इत्यत्र । इदं रहस्यं-ये देवाः सम्यक्त्ववन्तस्ते संवरवन्त उकाः, ततः कथं अधर्मिणः ? १ । पुनः श्रोतव्यं-देवाः शाश्वतरलादिमयपुस्तकवाचनपूर्व परस्परं देवगुरुधर्मसम्बन्धिनं विचारं कुर्वन्ति स धर्मो न वा?२॥ तथा जिनानां पंचकल्याणकेषु मनुष्यक्षेत्रे समागत्य तीर्थङ्कराणां भक्ति वितन्वते, स धर्मो न वा ? ३ । MET ·किमर्थ धर्माथिभिः सा क्रियते ? उच्यते-तीर्थङ्करदेवस्य आज्ञात्वात् , सा च निर्वाणफलेति । ततो निर्वाणसुखफलार्थिमिः अवश्यं कर्तव्या इति । अत्रार्थे श्रीस्थानांगवृत्तिगतं गाथाद्वयं (११० पत्रे) यथा- "भण्णइ जिणपूआए, कायवहो जइवि होइ उ कहिंचि । तहवि तई परिसुद्धा, गिहीण कृयाहरणजोगा ॥१॥ असदारंभपवत्ता, जं च गिही तेण तेसिं विन्नेआ। तन्निवित्तिफलचिज, एसा परिभावणीअमिदं ॥२॥" ननु-तर्हि.सर्वत्र धर्मकर्तव्ये आरम्भकरणे सत्यपि किं पापं न लगति ? उच्यते-सत्यं, सत्यारम्मेऽपि पृथिव्यादिवस. जीवानामुपरि तेषां मारणाध्यवसायो नास्ति, किं तु रक्षणाध्यवसायः । पापं तु दुष्टमनसि आध्याते भवेद् , यदुक्तं श्रीपि- ण्डनियुको ( १७८ पत्रे )- "जा जयमाणस्स भवे, विराहणा सुत्तविहिसमग्गरस । सा होइ" निजरफला, 'अज्झत्यविसोहिजुत्तस्स ॥६७१ ॥" पुनरत्रार्थे श्रीभगवतीसूत्रं पतिभूः, तथाहिं- ( २८८ पत्रे) "समणोवासगस्स णं भंते पुवामेव तसपाणसमारंभे पच्चक्खाए भवति पुढविसमारंभे अपञ्चक्खाहे भवति से अ पुढार्वि खणमाणे अण्णयरं तसं पाणं विहिंसेजा से णं भंते । तं वयं अतिचरति गो० नो तिणढे सम? णो खल्लु से तस्स अहवा- याए आउदृति ।" पुनस्तत्रैवोकं- "समणीवासगस्स णं पुवामेव वणस्सइसमारंभे पच्चक्खाए से 'अ पुढाविं खणमाणे अण्णयरस्सं रुक्खस्स मूलं छिदेना- से गं भंते ? तं वयं अतिचरति ? नो तिणडे समटे णो खलु से तस्स अईवायाए आउद्रति इति।" एवमेव यद्यपि पारणे ·ठिते धम्म चेव उपसंपजित्ताणं विहरति, असंयतजाव पावकम्मे अधम्मे ठिए अधम्मं चेव उवसंपजिवाणं विहरइ, संजयासंजए धमाधम्मे ठिते ! धम्माधम्म उवसंपज्जित्ताणं विहरति, से तेणद्वेणं जाव ठिए ॥ जीवा णं भंते ! किं धम्मे ठिआ अधम्मे ठिआ धम्माधम्मे ठिआ गोयमा! जीवा धम्मेवि ठिआ अधम्मेवि ठिआ धम्माधम्मेवि ठिआ, नेरइआणं पुच्छा ! गोयमा ! नेरइआ नो धम्मे ठिआ अधम्मेठिआ नो धम्माधम्मे ठिआ, एवं जाव चरिंदियाणं, पंचिंदियतिरिक्खजोणियाणं पुच्छा, गोयमा ! पंचिंदियतिरिक्खजोणिआ नो धम्मे ठिआ अधम्मे ठिआ धम्माधम्मेवि ठिआ, मणुस्सा जहा जीवा, वाणमंतरजोइसिअवेमाणिया जहा नेरइया xxxx अन्नउत्थिया णं भंते ! एवं आइ- क्खंति जाव परूवेति-एवं खलु समणा पंडिआ समणोवासया वालपंडिआ जस्स णं एगपाणाएवि दंडे अणिक्खित्ते से णं एगंतवालेत्ति वत्तवं सिआ, से कहमेयं भंते ! एवं गोयमा ! जण्णं ते अण्णउत्थिया एवं आइक्खंति जाव वत्त सिआ, जे ते एवमाहंसु मिच्छं ते एवमाहंसु, अहं पुण गोयमा ! एवमाइक्खामि जाव परूवेमि एवं खलु समणा पंडिआ समणोवासगा वालपंडिआ जस्स णं एग पाणाएवि दंडे निक्खित्ते से णं नो एगंतवालेति वत्तवं सिआ । जीवा णं भंते ! किं वाला पंडिआ वालपंडिआ ? गोयमा ? जीवा वालावि पंडिआ वि वालपंडिआ वि, नेरइयाणं पुच्छा, गोयमा! नेरइया बाला नो पंडिआ नो वालपंडिआ, एवं जाव चरिंदियाणं । पंचिंदिअतिरिक्खजोणिया पुच्छा गोयमा ? पंचिं- दियतिरिक्खजोणिया वाला नो पंडिआ बालपंडिआ वि, मणुस्सा जहा जीवा, वाणमंतरजोइसियवेमाणिया जहा नेरड्या" अनाऽयं परमार्थः-देवानां असंयतत्वं १ अविरतत्वं २ अप्रत्याख्यानपापकर्मकत्वं ३ च प्रतिपादितं, तेन चारित्रमानित्य ·पुनस्तीर्यङ्कराणां साधूनां च वन्दनां कुर्वन्ति, तदने व्याख्यानं च शृण्वन्ति, स धर्मो न वा ४ । पुनर्नन्दीश्वरादी अष्टा- हिकामहिमा देयाः कुर्वन्ति स धर्मो न वा ? ५ । अयमेवाऽर्थः सिद्धान्तालापकैः अग्रे प्रपञ्चयिप्यते । पुनर्देवानां राज- प्रश्नीयोपाङ्गे (२६ पत्रे) धर्मत्वं उक्तमस्ति । तथाहि- "तए णं ते सूरिआभविमाणवासिणो वहवे वेमाणिया देवा देवीओ य पायत्ताणिआहिवइस्स देवस्स अंतिए एअमटुं सोच्चा निसम्म हट्ठतुट्ठ जाव हियया अप्पेगइआ वंदणवत्तिया अप्पेगइया पूयणवत्तियाए अप्पेगइया सफारवत्तियाए एवं संमाणवत्तियाए अप्पेगइया कोउहलवत्तियाए अप्पेगइया असुआई सुणिस्सामो, सुआई अट्ठाई हेऊई पसिणाई कार- णाई यागरणाई पुच्छिस्सामो अप्पेगइया सूरियाभस्स देवरस वयण-मणुअत्तमाणा अप्पेगइया अन्नमन्नमणुअचमाणा अप्पेगइया जिणभत्तिरागेणं अप्पेगइआ धम्मोत्ति अप्पेगइया जीअमेअंति कट्ठ" इत्यादि । अत्रालापके अप्पेगइआ जिण- भत्तीए अप्पेगइआ धम्मो इति पदद्वयेऽपि प्रोकं । केचिद्देवा धर्मनिमित्तं, केचिद्देवा जिनभकिनिमित्तं वीतरागदेवान् वन्दन्ति, तर्हि कथं न धर्मिणः ? । पुनः श्रीभगवतीसूत्रे सप्तदशशतके द्वितीयोदेशके [७२२ पत्रे ], तथाहि- "से णूणं भंते। संजयविरयपडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे धम्मे ठिए असंजयअविरयअपडिहयअपञ्चक्खायपावकम्मे अहम्मे ठिए संजयासंजए धम्माधम्मे ठिते। हंता गोयमा ! संजयविरयजाव धम्माधम्मे ठिए, एतेसि णं भंते ! धम्मसि वा अधम्मंसि वा धम्माधम्मंसि वा चक्किआ केइ आसइत्तए वा जाव तुअद्वित्तए वा गोयमा ! णो तिणढे समटे, से केणं खाइ अद्वेणं भंते ! एवं बुच्चति जाव धम्माधम्मे ठिए ? गोयमा ! संजतविरतजाव पावकम्मे धम्मे ·ठिते धम्मं चेव उवसंपजित्ताणं विहरति, असंयतजाव पावकम्मे. अधम्मे ठिए अधम्मं चेव उवसंपज्जित्ताणं विहरई, संजयासंजए धम्माधम्मे ठिते ! धम्माधर्म उवसंपजिवाणं विहरति, से तेणद्वेणं जाव ठिए ॥ जीवा णं भंते ! कि धंम्मे ठिआ अधम्मे ठिआ धम्माधम्मे ठिआ गोयमा! जीवा धम्मेवि ठिआ अधम्मेवि ठिआ धम्माधम्मेवि ठिआ, नेरइआणं पुच्छा ! गोयमा ! नेरइआ नो धम्मे ठिआ अधम्मेठिआ नो धमाधम्मे ठिआ, एवं जाव चरिंदियाणं, पंचिंदियतिरिक्खजोणियाणं पुच्छा, गोयमा ! पंचिंदियतिरिक्खजोणिआ नो धम्मे ठिआ अधम्मे ठिआ धम्माधम्मेवि ठिआ, मणुस्सा जहा जीवा, वाणमंतरजोइसिअवेमाणिया जहा नेरइया xxxx अन्नउत्थिया णं भंते । एवं आइ- क्खंति जाव परूवेति-एवं खलु समणा पंडिआ समणोवासया बालपंडिआ जस्स णं एगपाणाएवि दंडे अणिक्खित्ते से णं एगंतवालेत्ति वत्त सिआ, से कहमेयं भंते ! एवं गोयमा ! जण्णं ते अण्णउत्थिया एवं आइक्खंति जाव वत्त सिआ, जे ते एवमाहंसु मिच्छं ते एवमाहंसु, अहं पुण गोयमा! एवमाइक्खामि जाव पख्वेमि एवं खलु समणा पंडिआ समणोवासगा बालपंडिआ जस्स णं एग पाणाएवि दंडे निक्खित्ते से णं नो एगंतवालेति वत्तवं सिआ ॥ जीवा णं भंते ! किं वाला पंडिआ बालपंडिआ ? गोयमा ? जीवा वालावि पंडिआ वि वालपंडिआ वि, नेरइयाणं पुच्छा, गोयमा ! नेरइया बाला नो पंडिआ नो बालपंडिआ, एवं जाव चरिंदियाणं । पंचिंदिअतिरिक्खजोणिया पुच्छा गोयमा ? पंचिं- दियतिरिक्खजोणिया वाला नो पंडिआ बालपंडिआ वि, मणुस्सा जहा जीवा, वाणमंतरजोइसियवेमाणिया जहा नेरइया" अनाऽयं परमार्थः-देवानां असंयतत्वं.१ अविरतत्वं २ अप्रत्याख्यानपापकर्मकत्वं ३ च प्रतिपादितं, तेन चारित्रमाश्रित्य ·पुनस्तीर्थङ्कराणां साधूनां च वन्दनां कुर्वन्ति, तदने व्याख्यानं च शृण्वन्ति, स धर्मो न वा ४ । पुनर्नन्दीश्वरादौ अष्टा- हिफामहिमां देवाः कुर्वन्ति स धर्मो न वा १५ । अयमेवाऽर्थः सिद्धान्तालापकैः अग्रे प्रपञ्चयिप्यते । पुनर्देवानां राज- मश्नीयोपाङ्गे (२६ पत्रे) धर्मत्वं उक्तमस्ति । तथाहि- "तए णं ते सूरिआभविमाणवासिणो वहवे वेमाणिया देवा देवीओ य पायत्ताणिआहिवइस्स देवस्स अंतिए एअमटुं सोचा निसम्म हट्टतुट्ठ जाव हियया अप्पेगइआ वंदणवत्तिया अप्पेगइया पूयणवत्तियाए अप्पेगइया सकारवत्तियाए एवं संमाणवत्तियाए अप्पेगइया कोउहलवत्तियाए अप्पेगइया असुआई सुणिस्सामो, सुआई अट्ठाई हेऊई पसिणाई कार- णाई वागरणाई पुच्छिस्सामो अप्पेगइया सूरियाभस्स देवस्स वयण-मणुअत्तमाणा अप्पेगइया अन्नमन्नमणुअत्तमाणा अप्पेगइया जिणभत्तिरागेणं अप्पेगइआ धम्मोत्ति अप्पेगझ्या जीअमेअंति कटु" इत्यादि । अत्रालापके अप्पेगइआ जिण- भत्तीए अप्पेगइआ धम्मो इति पदद्वयेऽपि प्रोक्तं । केचिद्देवा धर्मनिमित्तं, केचिदेवा जिनभकिनिमित्तं वीतरागदेवान् चन्दन्ति, तर्हि कथं न धर्मिणः ? । पुनः श्रीभगवतीसूत्रे सप्तदशशतके द्वितीयोदेशके [७२२ पत्रे ], तथाहि- "से पूर्ण भंते ! संजयविरयपडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे धम्मे ठिए असंजयअविरयअपडिहयअपञ्चक्खायपावकम्मे अहम्मे ठिए संजयासंजए धम्माधम्मे ठिते? हंता गोयमा ! संजयविरयजाव धम्माधम्मे ठिए, एतेसि णं भंते! धम्मसि वा अधम्मंसि वा धम्माधम्मसि वा चकिआ केइ आसइत्तए वा जाव तुअद्वित्तए वा गोयमा ! णो तिणडे समहे, से केणं खाइ अटेणं भंते ? एवं वुच्चति जाव धम्माधम्मे ठिए ? गोयमा ! संजतविरतजाव पावकम्मे धम्मे ·असुरिंदे असुरकुमारराया चमरचंचाए रायहाणीए सभाए पमरंसि सीहाराणारी तुनिए Hi ... भुंजमाणे विहरित्तए , नो तिणद्वे समझे , से फेणणं भंते ! एवं सुधर गोप नगरे अगरि भमरनार रायादा विहरित्तए ,? अजो चमरस्स णं असुरिंदर असुरगुल्गाररसो नगरनार रागणी सभा ससम्मार माण रदस्स असुरकुमाररक्षो अमेसिंग पाणं असुररुमाराण देगा जीण माणिणालो मणिगालो मार- अखंभे वइरामएसु गोलयहसमुग्गएर पाजो निणरामवाणो शनिमामो पिल , जागो नगर आर -1 [ णिणामो नमंसणिजागो सफारणिणागो सम्माणणिसागोकशाणेगा नेपये पगाराणिग्णासो गर्मति नेता समक्ष मैथुनसेवामपि तदाशातनाभीत्या न कुर्वन्तीति र तमा माग पाव सन पर णं गयो ! पमरे मशाद समारdar name मार मार IN Om सगास गउसडीए सामाणियसाद merowine amarita ME सपरि मदयाहप जाप भुजाण RAMAIR AIRTAN लोणतिm nirmr बारे पतीमानके उतीगोदेशक ( Parinititi irriar, तो it wirat am कति समापी विशेषतो पनिर, वास मा aहि गति देने परितपेमाA NEE-Tant it to like tta guruitm. . ५१मा परातधम विना सर्व धमाः॥४३॥ " ५४ १९ ।

·चा- । अधर्मत्वं समागतं, परं "ज्ञानदर्शनचारित्राणि मोक्षमार्गः" इत्युक्तत्वात्, न तु मोक्षमार्गमाश्रित्य । पुनः श्रीस्यानांगे नृतीय- स्थाने चतुर्थोद्देशके (१५९ पत्रे ), तथाहि- "तिविहा आराहणा पन्नत्ता, तं जहा नाणाराहणा दंसणाराहणा चरित्ताराहणा" इत्युक्तत्वात् देवेषु ज्ञानारापना दर्शनाराधना २ चेति आराधनाद्वयं विद्यते ततः कथमधर्मित्वम् ११॥ पुनः श्रूयतां-श्रीस्थानांगतृतीयस्थानके चतुर्थोद्देशके (१७३ पत्रे), "तिविहे धम्मे भगाया पटते, जहा मुमपि. ज्झिते सुज्झातिते सुतवस्सिते, जया सुअधिज्झितं भवति तदा सुज्झातितं भवति, जया मुझातिभं भवति तदा मुनर स्मिभं भवति, से सुअधिज्झिते सुज्झातिते सुतवस्सिए सुतक्खाते णं भगवया धम्मे पन्नत्ते," इत्युफत्पादेवानां वीतराग. पन्दनादिशुभध्यानवतां धमित्वमेव । पुनः श्रीजम्बूद्वीपप्रज्ञयां (१५८ पत्रे ) प्रोक्तं, केऽपि देवा जिनभत्तया केऽपि देवा धर्म इति कृत्वा जिनदंष्ट्रा गृह्णन्ति, तेषु धर्म एवाऽऽस्ते, तत्पाठो यथा- "तए णं से सक्के देविंदे देवराया भगवओ तित्थगरस्त उवरिलं दाहिणं सकहं गेण्हइ, इंसाणे देविंदे देवराया उपरिलं वाम सकहं गिहति, चमरे असुरिंदे असुरराया हिडिल्लं दाहिणं सकह गिण्हति, बली वइरोमणिंदे वारो अणराया हिडिल्लं वामं सकह गिण्हति, अवसेसा भवणवइ जाव वेमाणिआ देवा जहारिहं अवसेसाई [अंगमंगाई अंगुवंगाई, केई जिणभत्तीए केई जिअमेअंतिकट्ठ केई धम्मोत्ति कटु गिण्हंति ।" पुनः श्रीभगवतीने दाम शतके चतुर्थोद्देशके (५०३ पत्रे), चमरेन्द्रादय ईशानेन्द्रान्ता देवा माणवकरस्यस्थितसमुन्नकान्तरवर्तिजिनस ·"पंचहि ठाणेहिं जीवा दुल्लभवोधि-अत्ताए कम्मं पकरेंति, तं जहा-अरहंताणं अवणं वयमाणे १ अरहंतपन्नत्तस्स धम्मस्स अवणं वयमाणे २ आयरिअउवज्झायाण अवण्णं वयमाणे ३ चाउवन्नस्स संघस्स अवण्णं वयमाणे ४ विवकतव वंभचेराणं देवाणं अवणं वयमाणे ५" । पुनरपि तादृशानां धर्मवतां देवानां श्लाघां कुर्वन्तस्तु निजं वोघिवीजं सुलभ कुर्वन्ति यदुक्तं तत्रैव, तथाहि-"पंचहिं ठाणेहिं जीवा सुलभवोधियत्ताए कम्मं पकरेंति, तं जहा-अरिहंताणं वण्णं वय- माणे १ अरिहंतपन्नत्तस्स धम्मस्स वणं वयमाणे २ आयरिअ-उवज्झायाण-वणं वयमाणे ३ चाउवण्णस्स संघस्स वषणं वयमाणे ४ विवक्तववंभराणं देवाणं वणं वयमाणे ५” इति। पुनः श्रीजीवाभिगमसूत्रे नन्दीश्वरद्वीपवक्तव्यतायां चतु- रञ्जनपर्वताधिकारे ( ३५७ पत्रे ) प्रोक्तमस्ति भवनपत्यादयो देवाश्चातुर्मासिकसांवत्सरिकदिनेषु अष्टाहिका प्रमुदितमनस्काः सन्तोऽष्टौ दिवसान यावत्कुर्वन्ति, अहो तेपां दृढो धर्मरागो वीतरागोपरि, तस्मात् कथं न ते धर्मवन्तः ?, तत्पाठो यथा- "तत्थ णं बहवे भवणवइवाणमंतरजोइसियवेमाणिया देवा चाउमासियापडिवएसु संवच्छरिएसु वा अण्णेसु बहूसु जिणजम्म[ग]-निक्खमण-नाणुप्पत्ति-परिनिघाणमाइएसु य देवकजेसु य देवसमुदएसु य देवसमिईसु य देवसमवाएसु य देवपओअणेसु य एगंतओ सहिता समुवागता समाणा पमुइअपक्कीलिआ अट्ठाहितारुवाओ महामहिमाओ करेमाणा पालेमाणा सुहंसुहेणं विहरंति" इत्यादि । अतो विरतिरूपधर्ममन्तरेण सम्यक्त्वधारका देवाः- स्वभावतोऽपि धर्मव- न्तोऽपि जिनप्रतिमापूजाया विशेषतो धर्मभाजो ज्ञेयाः ॥ ४३ ॥ ॥ इति देवानां विरतिधर्म विना सर्व धर्माः॥४३॥ ..

·क्संसि आयरिअउवज्झाएहिं विजमाणेहिं कल्लसरीरेणं णो वहुए सुए अहीए?, अहो णं मते इहलोकपडिवद्धेणं परलो- गपरंमुहेणं विसयतिसिएणं णो दीहे सामनपरिआए अणुपालिए २ अहो णं मए इड्डिरससायगरुएणं भोगामिसगिद्धेणं जो विसुद्धे चरित्ते फासिए ३" इति । पुनर्देवानां धर्मित्वप्रतिपादकं औपपातिकसूत्रे (४३ पत्रे), तथाहि- "धम्मज्झाणे चउबिहे चउप्पडोआरे पन्नत्ते, तं जहा आणाविजए १ अवायविजए २ विवागविजए ३ संठाणविजए ४, धम्मस्स णं झाणस्स चत्वारि लक्खणा पन्नत्ता, तं जहा-आणारुई १ निसग्गरुई २ उवदेसरुई ३ सुत्तरुई ४, धम्मस्स णं झागस्स चत्तारि आलंवणा पन्नत्ता, तं जहा-चायणा १ पुच्छणा २ परिअहणा ३ धम्मकहा ४, धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पन्नत्ताओ संजहा-अणिचाणुप्पेहा १ असरणाणुप्पेहा २ एगत्ताणुप्पेहा ३ संसाराणुप्पेहा ४", इत्यत्र आलापकचतुष्टये ये आज्ञारुच्युपदेशरुचिप्रमुखा धर्मध्यानप्रकारा धर्मलक्षणानि धर्मानुप्रेक्ष्याश्चेति, तत्सर्व देवेषु वेविद्यते ततो धर्मभाजस्ते इह च आतरौद्रे परिहार्यतया साधुविशेषणे धर्मशुक्त तु आसेव्यतया इति “चउप्पडोयारे"त्ति चतुर्पु. भेदलक्षणालम्बनानुप्रेक्षालक्षणेषु पदार्थेषु प्रत्यवतारः-समवतारो वक्ष्यमाणस्वरूपो यस्य तच्चतुष्प्रत्यवतारमिति, 'आणा- विजए'त्ति आज्ञा-जिनप्रवचनं तस्या विचयो-निर्णयो यत्र तदाज्ञाविचयं, प्राकृतत्वात् आणाविजयं आज्ञागुणानुचिन्तनं इत्यर्थः, एवं शेषपदानि अपि, नवरं अपायाः-रागद्वेपादिजन्या अनर्थाः, विपाका-कर्मफलं, संस्थानानि-लोकद्वीपसमु- द्राद्याकृतयः । पुनरेतादृशेषु धर्मिषु देवेषु सत्सु ये देवा अधर्मिण इति पूत्कुर्वन्ति ते स्वकीयं वोधिबीजं दुर्लभं कुर्वन्तीति ज्ञेयं, यदुकं श्रीस्थानाङ्गसूत्रे पञ्चमस्थाने द्वितीयोद्देशके (३२१ पत्रे ), तथाहि- ·"पंचहिं ठाणेहिं जीवा दुल्लभवोधि-अत्ताए कम्मं पकरेंति, तं जहा-अरहताणं अवण्णं वयमाणे १ अरहंतपन्नत्तरस धम्मस्स अवण्णं वयमाणे २ आयरिअउवज्झायाण अवणं वयमाणे ३ चाउवन्नस्स संघस्स अवणं वयमाणे ४ विवकतव वंभचेराणं देवाणं अवण्णं वयमाणे ५" । पुनरपि तादृशानां धर्मवतां देवानां श्लाघां कुर्वन्तस्तु निजं बोधिवीज़ सुलभं कुर्वन्ति यदुक्तं तत्रैव, तथाहि-"पंचहिं ठाणेहिं जीवा सुलभवोधियत्ताए कम्मं पकरेंति, तं जहा-अरिहंताणं वण्णं वय- माणे १ अरिहंतपन्नत्तस्स धम्मस्स वणं वयमाणे २ आयरिअ-उवज्झायाण-वण्णं वयमाणे ३ चाउवण्णस्स संघस्स वणं वयमाणे ४ विवक्कतवबंभचेराणं देवाणं वणं वयमाणे ५” इति। पुनः श्रीजीवाभिगमसूत्रे नन्दीश्वरद्वीपवक्तव्यतायां चतु: रञ्जनपर्वताधिकारे ( ३५७ पत्रे ) प्रोक्तमस्ति भवनपत्यादयो देवाश्चातुर्मासिकसांवत्सरिकदिनेषु अष्टाहिका प्रमुदितमनस्काः सन्तोऽष्टौ दिवसान् यावत्कुर्वन्ति, अहो तेपो दृढो धर्मरागो वीतरागोपरि, तस्मात् कथं न ते धर्मवन्तः १, तत्पाठो यथा- "तत्थ णं वहवे भवणवइवाणमंतरजोइसियवेमाणिया देवा चाउमासियापडिवएसु संवच्छरिएसु वा अण्णेसु बहूसु जिणजम्मण]-निक्खमण-नाणुप्पत्ति-परिनिवाणमाइएसु य देवकजेसु य देवसमुदएसु य देवसमिईसु य देवसमवाएसु य देवपओअणेसु य एगंतओ सहिता समुवागता समाणा पमुइअपक्कीलिआ अट्ठाहितारुवाओ महामहिमाओ करेमाणा पालेमाणा सुहंसुहेणं विहरंति" इत्यादि । अतो विरतिरूपधर्ममन्तरेण सम्यक्त्वधारका देवाः स्वभावतोऽपि धर्मव- न्तोऽपि जिनप्रतिमापूजाया विशेषतो धर्मभाजो ज्ञेयाः॥ ४३ ॥ ॥ इति देवानां विरतिधर्म विना सर्वे धर्माः॥४३॥ ..

·क्खंसि आयरिअउवज्झाएहिं विजमाणेहिं कल्लसरीरेणं णो बहुए सुए अहीए, अहो णं मते इहलोकपडिबद्धणं परलो. गपरंमुहेणं विसयतिसिएणं णो दीहे सामनपरिआए अणुपालिए २ अहो णं मए इड्डिरससायगरुएणं भोगामिसगिद्धेणं णो विसुद्धे चरित्ते फासिए ३" इति । पुनर्देवानां धर्मित्वप्रतिपादकं औपपातिकसूत्रे (४३ पत्रे ), तथाहि- "धम्मज्झाणे चउविहे चउप्पडोआरे पन्नत्ते, तं जहा आणाविजए १ अवायविजए २ विवागविजए ३ संठाणविजए ४, धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि लक्खणा पन्नत्ता, तं जहा-आणारुई १ निसग्गरुई २ उवदेसरुई ३ सुत्तरुई ४, धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि आलंवणा पन्नत्ता, तं जहा-चायणा १ पुच्छणा २ परिअट्टणा ३ धम्मकहा ४, धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पंन्नत्ताओ तंजहा-अणिच्चाणुप्पेहा १ असरणाणुप्पेहा २ एगत्ताणुप्पेहा ३ संसाराणुप्पेहा ४", इत्यत्र आलापकचतुष्टये ये आज्ञारुच्युपदेशरुचिप्रमुखा धर्मध्यानप्रकारा धर्मलक्षणानि धर्मानुप्रेक्ष्याश्चेति, तत्सर्व देवेपु वेविद्यते ततो धर्मभाजस्ते इह च आतरौद्रे परिहार्यतया साधुविशेषणे धर्मशुक्ले तु आसेव्यतया इति "चउप्पडोयारे"त्ति चतुर्यु- भेदलक्षणालम्बनानुप्रेक्षालक्षणेषु पदार्थेषु प्रत्यवतारः-समवतारो वक्ष्यमाणस्वरूपो यस्य तच्चतुष्प्रत्यवतारमिति, 'आणा- विजए'त्ति आज्ञा-जिनप्रवचनं तस्या विचयो-निर्णयो यत्र तदाज्ञाविचर्य, प्राकृतत्वात् आणाविजयं आज्ञागुणानुचिन्तनं इत्यर्थः, एवं शेषपदानि अपि, नवरं अपायाः-रागद्वेपादिजन्या अनर्थाः, विपाका-कर्मफलं, संस्थानानि-लोकद्वीपसमु- द्राधाकृतयः । पुनरेतादृशेषु धर्मिषु देवेषु सत्सु ये देवा अधर्मिण इति पूरकुर्वन्ति ते स्वकीयं वोधिवीजं दुर्लभं कुर्वन्तीति जेय, यदक्तंशीस्थानाजसो परमाने निती ·'चारस्से'ति द्वादशवार्षिकस्य तथा कालपर्यायेण अरुणोपपातादीनि पंचाध्ययनानि, तद्यथा अरुणोववाए १ वरुणो- ववाए २ गहलोववाए ३ वेलंधरोववाए ४ वेसमणोववाए ५, । त्रयोदशवार्पिकस्य तथोत्थानश्रुतादीनि चत्वारि, तद्यथा- उठाणसुअं१ समुट्ठाणसुअं २ देवेंदोवववाओ ३ नागपरिआवणिआओ ति ४ गाथार्थः ॥ ८५ ॥ 'चउ' चतुर्दशवर्पस्य तथा पर्यायेण आशीविपभावनां जिना ब्रुवते, नारतः, पंचदशवर्पस्य तु पर्यायेणैव दृष्टिविषभावनां तथैव ब्रुवते इति गाथार्थः ॥ ८६ ॥ 'सोलसेति' पोडशवर्षादिषु च पर्यायेपु एकोत्तरवर्धितेषु 'यथासंख्य' यथाक्रमं चारणभावना १ महा. स्वप्नभावना २ तेजोनिसर्ग ३ इत्येतानि त्रीणि भवन्तीति गाथार्थः ॥ ८७ ॥ 'एगू' एकोनविंशतिकस्य तु पर्यायेण दृष्टि- वादो द्वादशमंग, अत एव शेषलाभो ज्ञेयः इति, संपूर्ण विंशतिवर्षपर्यायेणाऽनुपातौ योग्यः सर्वस्य सूत्रस्य विन्दुसा- रादेरिति गाथार्थः ॥ ८८ ॥ उवहाणं पुण आयं-विलाइ जं जस्स वन्नि सुत्ते । तं तेणेव उदेअं, इहरा आणाइआ दोसा ॥ ५८९ ॥ एवं दशाश्रुतस्कन्धेऽपि, तथाहि- "तिवासपरिआयस्स निग्गंथस्स कप्पइ आयारकप्पं नामज्झयणं, चउवासपरिआयस्स कप्पइ सूअगडं नामज्झयणं, दसकप्पववहारा संवच्छरपणगदिक्खिअस्से वा कप्पंति, ठाणं समवायंगे अ अडवासपरिआयस्स, दसवासपरिआयस्स विवाहो कप्पइ, एवं जाव संपुन्नवीसवरिसपरिआओ सबसुत्तस्स अणुवाई हवई" इति । तथा श्रावकाणां तु श्रीसूत्रकृ- ताङ्गनवमाध्ययने (१८५ पत्रे) श्रुतज्ञानलाभाभावः प्रोक्तोऽस्ति, तर्हि कुतः सिद्धान्तभणनं ?, तत् पाठो यथा- "गिहे दीवमपासंता, पुरिसादणिआ नरा । ते वीरा वंधणुम्मुक्का, नावकखंति जीविअं ॥ ३४ ॥" व्याख्या-'गृहे'

·"काल कमेण पत्तं, संवच्छरमाइणा उजं जंमि । त तम्मि चेव धीरो, वाएज सो अ कालोऽयं ॥ ५८१ ॥ तिवरि-
सपरिआगस्त उ, आयारपकप्पनाममज्झयणं । चउवरिसस्स उ सम्मं, सूअगडं नाम अंगति ॥५८२ ॥ अत्राऽऽचा-
रप्रकल्पो निशीथाभिधानमध्ययनं-"दसकप्पषवहारा, संवच्छरपणगदिक्खिअस्सेव ठाणं समवाओत्ति अ अंगेए अट्ठ-
वासस्स ॥ ५८३ ॥ दसवासस्स विआहो, एकारसवासयस्स य इमे उ । खुड्डिअविमाणमाई, अज्झायणा पंच नायचा
॥ ५८४ ॥ चारसवासस्स तहा, अरुणुववायाइ पंच अज्झयणा । तेरसवासस्स तहा, उट्ठाणसुआइआ चउरो ॥ ५८५ ॥
चोद्दसवासस्स तहा, आसीविसभावणं जिणा विति । पन्नरसवासगस्स य, दिठ्ठीविसभावणं तह य ॥ ५८६ ॥ सोल.
सवासाईसु अ, इकुत्तरवहिएमु जहसंखं । चारणभावण महसुवि-णभावणा तेअगनिसग्गा ॥५८७ ॥ एगृणवीस-
गस्स उ दिट्ठीवाओ दुवालसममंगं । संपुण्णवीसवरिसो, अणुवाई सबसुत्तस्स ॥ ५८८ ॥” पंचवस्तुकवृत्तौ ( ९५ पत्रे )
श्रीहरिभद्रसूरिभिः एता एव गाथा व्याख्याताः सन्ति । तथाहि-'ति.' त्रिवर्षपर्यायस्यैव नारतः आचारप्रकल्पनाम निशी-
थाऽभिधानमध्ययनं वाच्यते इति क्रिया योजनीया, चतुर्वर्पस्य तु सम्यगस्खलितस्य 'सूत्रकृतं'-नामांगं द्वितीयमिति
गाधार्यः ॥ ४२ ॥दसेति' दशाश्रुतकल्पव्यवहाराः वयोऽपि पंचसंवत्सरदीक्षितस्यैव, स्थानं समवाय इति च अंगे एते द्वे
अपि अष्टवर्पस्येति गाथार्थः ॥ ८३ ॥ 'दशे' दशवर्पस्य व्याख्येति व्याख्या-प्रज्ञप्तिर्भगवती, एकादशवार्षिकस्य वाऽमूनि
इति हृदयस्थो निर्देशः, क्षुल्लिकाविमानादीनि अध्ययनानि कालयोग्यतामंगीकृत्य पंच ज्ञातव्यानि, तद्यथा खुड्डिआविमाण
गतिशती १ महलिया-विमाणपविभत्ती २ · अंगचूलिआ. ३ वंगचूलिआ ४ विवाहचूलिय त्ति ५ इति गाथार्थः ॥ ८४ ॥

·'चारसेति द्वादशवार्षिकस्य तथा कालपर्यायेण अरुणोपपातादीनि पंचाध्ययनानि, तद्यथा अरुणोववाए १ वरुणो. ववाए २ गरुलोववाए ३ वेलंधरोववाए ४ वेसमणोववाए ५, । त्रयोदशवार्पिकस्य तथोत्थानश्रुतादीनि चत्वारि, तद्यथा- उढाणसुअं१ समुट्ठाणसुअं २ देवेंदोवववाओ ३ नागपरिआवणिआओ त्ति ४ गाथार्थः ॥ ८५ ॥ 'चउ' चतुर्दशवर्षस्य तथा पर्यायेण आशीविषभावनां जिना ब्रुवते, नारतः, पंचदशवर्षस्य तु पर्यायेणैव दृष्टिविषभावनां तथैव ब्रुवते इति गाथार्थः ॥ ८६ ॥ 'सोलसेति' पोडशवर्षादिषु च पर्यायेषु एकोत्तरवर्धितेषु 'यथासंख्य' यथाक्रमं चारणभावना १ महा- स्वप्नभावना २ तेजोनिसर्ग ३ इत्येतानि त्रीणि भवन्तीति गाथार्थः ॥ ८७ ॥ 'एगू' एकोनविंशतिकस्य तु पर्यायेण दृष्टि- वादो द्वादशमंगं, अत एव शेपलाभो ज्ञेयः इति, संपूर्ण विंशतिवर्षपर्यायेणाऽनुपातौ योग्यः सर्वस्य सूत्रस्य विन्दुसा- रादेरिति गाथार्थः ॥ ८८ ॥ उवहाणं पुण आयं-विलाइ जं जस्स वन्नि सुत्ते । तं तेणेव उदेअं, इहरा आणाइआ दोसा ॥ ५८९ ॥ एवं दशाश्रुतस्कन्धेऽपि, तथाहि- "तिवासपरिआयस्स निग्गंथस्स कप्पइ आयारकप्पं नामज्झयणं, चउवासपरिआयस्स कप्पइ सूअगडं नामज्झयणं, दसकप्पववहारा संवच्छरपणगदिक्खिअस्से वा कप्पंति, ठाणं समवायंगे अ अडवासपरिआयस्स, दसवासपरिआयस्स विवाहो कप्पइ, एवं जाव संपुन्नवीसवरिसपरिआओ सबसुत्तस्स अणुवाई हवई" इति । तथा श्रावकाणां तु श्रीसूत्रकृ- ताङ्गनवमाध्ययने (१८५ पने) श्रुतज्ञानलाभाभावः प्रोक्तोऽस्ति, तर्हि कुतः सिद्धान्तभणनं ?, तत् पाठो यथा- "गिहे दीवमपासंता, पुरिसादणिआ नरा । ते वीरा बंधणुम्मुक्का, नावकखंति जीविअं॥ ३४ ॥" व्याख्या-'गृहे' ·इत्ताण अस्थिताणं वायावेइ तत्थत्यवेत्ति अप्पाणए वा गच्छे ठितया गिलाणइ ताण व गच्छे वायावेइ अह तेसिं आयरि- याणं मोनुं अन्नो नत्थि वायणसमत्थो ते अ अघाडजोगवाही ताहे भणइ, कालं सोहेजह जत्तिआणि दिवसाणि दिणाणि कालो सोहिमो तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकालो एगदिवसेण उद्दिस्सिस्सामो जत्तिआणि दिवसाणि पमाओ कालग्ग- हणे कओ, तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकाला नो उद्दिसिज्जंति, जे पुण अणागाढइ ता तेर्सि निक्खिप्पई” तथा समवा- यानसूत्रेऽपि उपासकदशाङ्गस्वरूपप्ररूपणाधिकारे साक्षादेव श्रावकाणां उपधानानि उक्तानि, तथाहि-"उवासगाणं च सीलवयवेरमणपञ्चक्खाणपोसहोववासपडिवजणयाओ सुअपरिग्गहो तवोवहाणाई पडिमाओ" इति । अत्र वृत्त्येकदेशो यथा-श्रुतं-परिग्रहः, तप-उपधानानि प्रतीतानि उपलक्षणाद् व्यवहारवृत्तौ अपि यथाश्रुतग्रहण उपधानं कार्यमिति ॥ ॥ इति योगोपधानवहनाधिकारः॥४५॥ ननु-दण्डकः कुत्राप्यस्ति ?, किं वा एवमेव गृह्यते ? उच्यते-श्रीप्रश्नव्याकरणसूत्रे (१२२ पत्रे) एतस्य प्रकटं प्रतिपा- दनाद् युक्तमेव साधुना तद् ग्रहणं, तथाहि-"न य अचिअत्तभत्तपाणं अचियत्तपीढफलगसेज्जासंधारगवत्थपत्तकंबल- दंडगरयहरणनिसेजचोलपट्टगमुहपोत्तियपायपुंछणाइ भायणभंडोवहिउवगरणं ॥" व्याख्या- (१२६ पत्रे) 'न च' नैव च 'अचिअत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणो गृहं प्रविशति, न च-नैव च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणः सत्कं गृह्णाति भक्त- पानं, न च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकर्तुः सेवते-भजते, पीठफलकशय्यासंस्तारकवस्त्रपात्रकम्बलदण्डकरजोहरणनि- पद्याचोलपट्टकमुखपोतिकापादपोञ्छनादिभाजनभाण्डोपध्युपकरण" इति श्रीप्रश्नव्याकरणे तृतीयसंवरद्वारे । पुनः ·, श्रीप्रश्नव्याकरणप्रथमसंवरद्वारे पञ्चमभावनाद्वारे (१०१ पत्रे) साधो रजोहरणादिवत् दण्डकस्याऽपि संयमोपकर- णत्वेन प्रोक्तत्वात् , तथाहि "पंचमं आयाणनिक्खेवण समिई, पीढ १ फलग २ सिज्जा ३ संथारग ४ वत्थ ५ पत्त ६ कंवल ७ दंडग ८ रयहरण ९ चोलपट्टग १० मुहपोत्तिग ११ पायपुंछणादी १२ दुवालसविहं एयंपि संजमस्स उववूह- गट्ठयाए वातातवदंसमसगसीअपरिरक्खणट्ठाए उवगरणं रागदोसरहिअं परिहरित", व्याख्या-(११२ पत्रे )-'पंचमति पंचमं भावनावस्तु आदाननिक्षेपसमितिलक्षणं, एतदेवाह-पीठादि द्वादशविधं उपकरणं प्रसिद्धं, 'एयंपीति एतदपि अनन्तरोदितं उपकरणं, अपिशब्दादन्यदपि संयमस्य उपबृंहणार्यतया-संयमपोषणाय तथा वाताऽऽतपदंशमशकशीत- परिरक्षणार्थतया, उपकरणं-उपकारकं उपधि रागद्वेपरहितं क्रियाविशेषणमिदं 'परिहरिअ'ति परिभोकव्यं, न विभू- पादिनिमित्तमिति भावना । एवं श्रीदशवैकालिकसूत्रेऽपि (१५५ पत्रे ) “से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडि- ह्यपचक्खायपावकम्मे दिआ वा राओ वा एगओ वा परिसागओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा से कीड वा पर्यगंवा कुंथु वा पिपीलियं वा हत्थंसि वा पायंसि वा वाहुंसि वा ऊरुसि वा उदरंसि वा सीसंसि वा पत्थंसि वा पडिग्गहंसि वा कंवलंसि वा पायपुंछणंसि वा रयहरणंसि वा गोच्छगंसि वा उंडगंसि वा दंडगंसि वा पीढगंसि वा फलगंसि वा सेजंसि बा संथारगसि वा अन्नयरंसि वा तहप्पगारे उवगरणयाए तओ संजयामेव पडिलेहिअ पडिलेहिअ पमजिअ पमजिअ एगंत- मवणेजा नोणं संघायमावजेज्जा ॥७॥ एवं श्रीभगवतीसूत्रेऽपि दण्डग्रहणं साधूनामुपदिष्टं । इत्थमेव श्रीओध- नियुक्तिसूत्रवृत्तावपि, (८७ पत्रे ) "भत्तहिअ आवस्सग, सोहेउं तो अइंति अवरण्हे । अब्भुट्ठाणं दंडा-इआण गहणेक- ·इत्ताण अत्थिताणं वायावेइ तत्थत्थवेत्ति अप्पाणए वा गच्छे ठितया गिलाणइ ताण व गच्छे वायावेइ अह तेर्सि आयरि- याणं मोनुं अन्नो नस्थि वायणसमत्थो ते अ अघाडजोगवाही ताहे भणइ, कालं सोहेज्जह जत्तिआणि दिवसाणि दिणाणि कालो सोहिओ तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकालो एगदिवसेण उद्दिस्सिस्सामो जत्तिआणि दिवसाणि पमाओ कालग्ग- हणे कओ, तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकाला नो उद्दिसिज्जंति, जे पुण अणागाढइ ता तेसिं निक्खिप्पई” तथा समवा- यागसूत्रेऽपि उपासकदशाङ्गस्वरूपप्ररूपणाधिकारे साक्षादेव श्रावकाणां उपधानानि उक्तानि, तथाहि-"उवासगाणं च सीलवयवेरमणपञ्चक्खाणपोसहोववासपडिवज्जणयाओ सुअपरिग्गहो तवोवहाणाई पडिमाओ" इति । अत्र वृत्त्येकदेशो यथा-श्रुतं-परिग्रहः, तप-उपधानानि प्रतीतानि उपलक्षणाद् व्यवहारवृत्तौ अपि यथाश्रुतग्रहण उपधानं कार्यमिति ॥ ॥ इति योगोपधानवहनाधिकारः॥४५॥ ननु-दण्डकः कुत्राप्यस्ति ?, किं वा एवमेव गृह्यते ? उच्यते-श्रीप्रश्नच्याकरणसूत्रे (१२२ पत्रे) एतस्य प्रकटं प्रतिपा- दनाद् युक्तमेव साधुना तद् ग्रहणं, तथाहि-“न य अचिअत्तभत्तपाणं अचियत्तपीढफलगसेज्जासंथारगवत्थपत्तकंबल- दंडगरयहरणनिसेजचोलपट्टगमुहपोत्तियपायपुंछणाइ भायणभंडोवहिउवगरणं ॥" व्याख्या- (१२६ पत्रे) 'न च' नैव च 'अचिअत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणो गृहं प्रविशति, न च-नैव च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणः सत्तं गृहाति भक्त- पानं, न च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकर्तुः सेवते-भजते, पीठफलकशय्यासंस्तारकवस्त्रपात्रकम्बलदण्डकरजोहरणनि- पद्याचोलपट्टकमुखपोतिकापादप्रोञ्छनादिभाजनभाण्डोपध्युपकरणं" इति श्रीप्रश्नव्याकरणे तृतीयसंवरद्वारे । पुनः ·श्रीप्रश्नव्याकरणप्रथमसंवरद्वारे पञ्चमभावनाद्वारे (१०१ पत्रे) साधो रजोहरणादिवत् दण्डकस्याऽपि संयमोपकर- णत्वेन मोक्तत्वात् , तथाहि "पंचमं आयाणनिक्खेवण समिई, पीढ १ फलग २ सिज्जा ३ संथारग ४ वत्थ ५ पत्त ६ कंवल ७ दंडग ८ रयहरण ९ चोलपट्टग १० मुहपोत्तिग ११ पायपुंछणादी १२ दुवालसविहं एयपि संजमस्स उववूह- गट्ठयाए वातातवदंसमसगसीअपरिरक्खणवाए उवगरण रागदोसरहिअं परिहरितवं", व्याख्या-(११२ पत्रे )-'पंचमति पंचमं भावनावस्तु आदाननिक्षेपसमितिलक्षणं, एतदेवाह-पीठादि द्वादशविधं उपकरणं प्रसिद्धं, 'एयंपी'ति एतदपि अनन्तरोदितं उपकरणं, अपिशब्दादन्यदपि संयमस्य उपबृंहणार्थतया-संयमपोषणाय तथा वाताऽऽतपदंशमशकशीत- परिरक्षणार्थतया, उपकरणं-उपकारकं उपछि रागद्वेपरहितं क्रियाविशेषणमिदं 'परिहरिअवंति परिभोक्तव्यं, न विभू- पादिनिमित्तमिति भावना । एवं श्रीदशवकालिकसूत्रेऽपि ( १५५ पत्रे ) “से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडि- ह्यपच्चक्खायपावकम्मे दिआ वा राओ वा एगओ वा परिसागओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा से कीड वा पर्यगं वा कुंथु वा पिपीलियं वा हत्थंसि वा पायंसि वा बाहुंसि वा अरुसि वा उदरंसि वा सीसंसि वा वत्थंसि वा पडिग्गहंसि वा कंवलंसि वा पायपुंछणंसि वा रयहरणंसि वा गोच्छगंसि वा उंडगंसि वा दंडगंसि वा पीढगंसि वा फलगंसि वा सेजंसि वा संथारगंसि वा अन्नयरंसि वा तहप्पगारे उवगरणयाए तओ संजयामेव पडिले हिअ पडिलेहिअ पमजिअ पमजिअ एगंत- मवणेज्जा नो णं संघायमावजेज्जा ॥७॥ एवं श्रीभगवतीसूत्रेऽपि दण्डग्रहणं साधूनामुपदिष्टं । इत्थमेव श्रीओघ- नियुक्तिसूत्रवृत्तावपि, (८७ पत्रे ) "भत्तविअ आवस्सग, सोहेउं तो अइंति अवरण्हे । अब्भुट्ठाणं दंडा-इआण गहणेक- ·इत्ताण अत्थिताणं वायावेइ तत्थत्यवेत्ति अप्पाणए वा गच्छे ठितया गिलाणइ ताण व गच्छे वायावेइ अह तेसिं आयरि- याणं मोतुं अन्नो नत्थि वायणसमत्यो ते अ अघाडजोगवाही ताहे भणइ, कालं सोहेजह जत्तिआणि दिवसाणि दिणाणि कालो सोहिओ तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकालो एगदिवसेण उद्दिस्सिस्सामो जत्तिआणि दिवसाणि पमाओ कालग्ग- हणे कओ, तत्तिआणि दिवसाणि उद्देसणकाला नो उद्दिसिज्जंति, जे पुण अणागाढइ ता तेसिं निक्खिप्पई" तथा समवा- यानसूत्रेऽपि उपासकदशाङ्गस्वरूपप्ररूपणाधिकारे साक्षादेव श्रावकाणां उपधानानि उक्कानि, तथाहि-"उवासगाणं च सीलवयवेरमणपञ्चक्खाणपोसहोववासपडिवजणयाओ सुअपरिग्गहो तवोवहाणाई पडिमाओ” इति । अत्र वृत्त्येकदेशो यथा-श्रुतं-परिग्रहः, तप-उपधानानि प्रतीतानि उपलक्षणाद् व्यवहारवृत्तौ अपि यथाश्रुतग्रहण उपधान कार्यमिति ॥ ।। इति योगोपधानवहनाधिकारः॥४५॥ ननु-दण्डकः कुत्राप्यस्ति ?, किं वा एवमेव गृह्यते ? उच्यते-श्रीप्रश्नव्याकरणसूत्रे (१२२ पत्रे) एतस्य प्रकटं प्रतिपा- दनाद् युक्तमेव साधुना तद् ग्रहणं, तथाहि-"न य अचिअत्तभत्तपाणं अचियत्तपीढफलगसेज्जासंथारगवत्थपत्तकंवल- दंडगरयहरणनिसेजचोलपट्टगमुहपोत्तियपायपुंछणाइ भायणभंडोवहिउवगरणं ॥" व्याख्या- (१२६ पत्रे) 'न च' नैव च. 'अचिअत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणो गृहं प्रविशति, न च-नैव च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकारिणः सत्कं गृह्णाति भक. पानं, न च 'अचियत्तस्स'त्ति अप्रीतिकर्तुः सेवते-भजते, पीठफलकशय्यासंस्तारकवस्त्रपात्रकम्बलदण्डकरजोहरणनि- पद्याचोलपट्टकमुखपोतिकापादपोञ्छनादिभाजनभाण्डोपध्युपकरणं" इति श्रीप्रश्नन्याकरणे तृतीयसंवरद्वारे । पुनः ·श्रीप्रश्नव्याकरणप्रथमसंवरद्वारे पञ्चमभावनाद्वारे (१०१ पत्रे ) साधो रजोहरणादिवत् दण्डकस्याऽपि संयमोपकर- णत्वेन प्रोक्तत्वात् , तथाहि "पंचमं आयाणनिक्खेवण समिई, पीढ १ फलग २ सिज्जा ३ संधारग ४ वत्थ ५ पत्त ६ कंवल ७ दंडग ८ रयहरण ९ चोलपट्टग १० मुहपोत्तिग ११ पायपुंछणादी १२ दुवालसविहं एयंपि संजमस्स उववूह- णट्ठयाए वातातवदंसमसगसीअपरिरक्खणट्ठाए उवगरणं रागदोसरहि परिहरितवं", व्याख्या-(११२ पत्रे)-'पंचमति पंचम भावनावस्तु आदाननिक्षेपसमितिलक्षणं, एतदेवाह-पीठादि द्वादशविधं उपकरणं प्रसिद्धं, 'एयंपी'ति एतदपि अनन्तरोदितं उपकरणं, अपिशब्दादन्यदपि संयमस्य उपबृंहणार्थतया-संयमपोषणाय तथा वाताऽऽतपदंशमशकशीत- परिरक्षणार्थतया, उपकरणं-उपकारकं उपधिं रागद्वेपरहितं क्रियाविशेषणमिदं 'परिहरिअवंति परिभोक्तव्यं, न विभू- पादिनिमित्तमिति भावना । एवं श्रीदशवैकालिकसूत्रेऽपि ( १५५ पत्रे ) “से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडि- हयपच्चक्खायपावकम्मे दिआ वा राओ वा एगओ वा परिसागओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा से कीड वा पयंगं वा कुंथु वा पिपीलियं वा हत्थंसि वा पायंसि वा वाहुंसि था ऊरुसि वा उदरंसि वा सीसंसि वा वत्यंसि वा पडिग्गहंसि वा कंवलंसि वा पायपुंछणंसि वा रयहरणंसि वा गोच्छगंसि वा उंडगंसि वा दंडगंसि वा पीढगंसि वा फलगंसि वा सेजंसि वा संथारगंसि वा अन्नयरंसि वा तहप्पगारे उवगरणयाए तओ संजयामेव पडिलेहिअ पडिलेहिअ पमजिअ पमजिअ एगंत- मवणेजा नोणं संघायमावज्जेजा ॥७॥ एवं श्रीभगवतीसूत्रेऽपि दण्डग्रहणं साधूनामुपदिष्टं । इत्थमेव श्रीओघ- नियुक्तिसूत्रवृत्तावपि, (८७ पत्रे ) "भत्तद्विअ आवस्सग, सोहेउं तो अइंति अवरण्हे । अन्भुट्ठाणं दंडा-इआण गहणेक- ·॥ वयणेणं ॥ २११॥ व्याख्या-इदानीं ते साधर्मिकसमीपे प्रविशन्तः, 'भत्तट्टिअ त्ति' भुक्त्वा तथा 'आवस्सग सोहेति आवश्यकं च-कायिकोच्चारादि 'शोधयित्वा' कृत्वेत्यर्थः, अतो अपराह्नसमये आगच्छन्ति, येन वास्तव्यानां भिक्षा- टनाद्याकुलत्वं न भवति, वास्तव्या अपि कुर्वन्ति, किं इत्यत आह 'अब्भुट्ठाण'ति तेषां प्रविशतां अभ्युत्थानादि कुर्वन्ति, 'दंडादिताण-गहणति दण्डकादीनां ग्रहणं कुर्वन्ति, कथं ? 'एगवयणेणं'ति एकेनैव वचनेन उक्ताः सन्तः पात्रकादीन् समर्पयन्ति, वास्तव्येनोक्के मुश्चस्वेति ततश्च मुञ्चन्ति, अथ न मुञ्चति एकवचनेन ततो न गृह्यन्ते, मा भूत् प्रमादः इति । श्रीआवश्यकबृहद्वृत्तौ हारिभद्यामपि ( ५१२ पत्रे ) यथा- "जे तुझं भाइणिज्जा ते आगया विआलोत्ति न पविट्ठा, तेणं कहिअं तुट्ठो, इमेसिपि रतिं सुभेण अज्झवसाणेण चउण्हवि केवलनाणं समुप्पन्नं । पभाए आयरिआ दिसाउ पलोएइ एत्ताहे मुहुत्तेणं एहिंति, पोरिसिसुतं मण्णे करेंति अच्छंति, उग्घाडाए अत्थपोरिसित्ति, अतिचिराविते य ते देवकुलिअं गया, ते वीअराया न आढायंति, दंडओ अणेण उविओ पडिकतो आलोइए भणति-कओ वंदामि ? भणंति-जओ भे पडिहायति, सो चिंतेइ-अहो दुट्ठसेहा निलबत्ति" इत्यादि । एवं श्रीआवश्यकचूर्णावपि, तथाहि-उग्घाडाए अत्थ पोरसिं तं अतिचरावि ते देउलिअं गया ते वीयरागाणा ढायंति दंडउ ठविओ पडिकतो” इत्यादि। एवमेव श्रीदशाश्रुतस्कन्धचूर्णावपि भिक्षुप्रतिमाऽधिकारे, तथाहि- एगस्स आयरियस्स सयासे एगो सेट्ठिसुओ पवइओ, सेहो पंचण्हं संजयसयाणं जो जो साहू एति तस्स दंडगं गहाय ठवेइ, एवं तस्स उदितिगस्स अच्छंतस्स अन्नो एति अन्नो जाति, तहावि सो भयवं! अतुरिअं अचवलं उवरि दिट्ठा य

·पमजित्ता ठवेइ, एवं बहुएणं वि कालेणं न परितप्पई" इति आदान-निक्षेपणासमिती दृष्टान्तः। इत्यमेव व्यवहारचूर्णी अष्ट-
मोद्देशकेऽपि यथा-दंडगगाहा सुत्तपयाणि गहिआणि थेरो नाम जराए जिणो अट्टावणानिमित्तं छण्हा परितावणा पत्रा-
णार्थ छत्तयं गिण्हति दंडस्स कारणं पुण वत्तंति दंडादीणं गहणकारणं निसीहे कप्पे अ भणि, सो पुणकारणं उवगरणं
ठवेइ एसा पुच्छा उच्यते सो दीहो दंडओ थूगेरो अ सो तं दुग्गोवग्घाइवारणा निमित्तं परिवहति सेसाउ गाहा उ कंठा"
इत्यादि । पुनर्विस्तरार्थिना श्रीनिशीथश्रीअनुयोगद्वारश्रीप्रवचनसारोद्धारादयो ग्रन्था द्रष्टव्याः । ननु साधूनां चतुर्द-
शोपकरणानि प्रतिपादितानि, तन्मध्ये दण्डकस्तु नाऽस्ति किमिति गृह्यते ? सत्यं, यद्यपि तु उपधिश्चतुर्दशधा एव परं औप-
ग्रहीकोपधिः वहुधाऽस्ति, तत्र दण्डकस्य प्रतिपादनात् । यदुक्तं श्रीपंचवस्तुकस्वोपज्ञवृत्ती (१२८ पत्रे) श्रीहरिभद्रसूरिभिः
तथाहि-उक्त ओघोपधिः औपग्रहिकमाह-“पीढग निसज्ज दंडग, पमज्जणी घट्टए डगलमाई । पिप्पलग सूई नहरणि,
सोहणगदुर्ग जहण्णो उ ॥ ८३४ ॥” व्याख्या-पीठक काठछगणात्मकं लोकसिद्धमानं, त्रेहवत्यां वसतो वर्षाकाले वा ध्रियते
इति औपग्रहिकं, संयतीनां तु आगताभ्यागतसाधुनिमित्तमिति, निपद्या पादपुन्छनं प्रसिद्धप्रमाणं, जिनकल्पिकादीनां न
भवति, निपीदनाभावात्, दण्डकोऽप्येवमेव, नवरं निवारणाऽभावात् एपः, प्रमार्जनी वसतेर्दण्डकपुञ्छनाभिधाना एव,
'घट्टक' पात्रमुखादिकरणाय लोहमयः, 'सूची' शीवनादिनिमित्तं वेण्यादिमया, नखरदनी प्रतीता लोहमय्येव, शोधनकद्वयं
कर्णशोधनकदन्तशोधनकाभिधानं लोहमयादि, जघन्यस्तु अयं जघन्यः औपग्रहिकः खलु उपधिरिति गाथार्यः इति वृत्ती॥
॥ इति साधूनां दण्डकग्रहणाधिकारः ॥ ४६॥

·चयणेणं ॥ २११॥ व्याख्या-इदानीं ते साधर्मिकसमीपे प्रविशन्तः, 'भत्तद्विअत्ति' भुक्त्वा तथा 'आवस्सग सोहेति आवश्यकं च-कायिकोच्चारादि 'शोधयित्वा' कृत्वेत्यर्थः, अतो अपराह्नसमये आगच्छन्ति, येन वास्तव्यानां भिक्षा- टनाद्याकुलत्वं न भवति, वास्तव्या अपि कुर्वन्ति, किं इत्यत आह 'अन्भुट्ठाणति तेषां प्रविशतां अभ्युत्थानादि कुर्वन्ति, 'दंडादिताण-गहणति दण्डकादीनां ग्रहणं कुर्वन्ति, कथं ? 'एगवयणेणंति एकेनैव वचनेन उक्ताः सन्तः पात्रकादीन समर्पयन्ति, वास्तव्येनोके मुश्चस्वेति ततश्च मुश्चन्ति, अथ न मुञ्चति एकवचनेन ततो न गृह्यन्ते, मा भूत प्रमादः इति । श्रीआवश्यकबृहद्वृत्तौ हारिभद्यामपि (५१२ पत्रे ) यथा- "जे तुझं भाइणिज्जा ते आगया विआलोत्ति न पविट्ठा, तेणं कहिअं तुट्ठो, इमेसिपि रत्तिं सुमेण अज्झवसाणेण चउपहयि केवलनाणं समुप्पन्नं । पभाए आयरिआ दिसाउ पलोएइ एत्ताहे मुहुत्तेणं एहिंति, पोरिसिसुत्तं मपणे करेंति अच्छति, उग्घाडाए अत्थपोरिसित्ति, अतिचिराविते य ते देवकुलिअं गया, ते वीअराया न आढायंति, दंडओ अणेण उविओ पडिकतो आलोइए भणति-कओ वंदामि ? भणंति-जओ मे पडिहायति, सो चिंतेइ-अहो दुट्ठसेहा निजत्ति" इत्यादि । एवं श्रीआवश्यकचूर्णावपि, तथाहि-उग्घाडाए अत्थ पोरसिं तं अतिचरावि ते देउलिअं गया ते वीयरागाणा ढायंति दंड ठविओ पडिकतो" इत्यादि। एवमेव श्रीदशाश्रुतस्कन्धचूर्णावपि भिक्षुप्रतिमाऽधिकारे, तथाहि- एपस्स आयरियस्स सयासे एगो सेद्विसुओ पवइओ, सेहो पंचहं संजयसयाणं जो जो साहू एति तस्स दंडगं गहाय ठवेइ, एवं तस्त उटुिंतिगस्स अच्छंतस्स अन्नो एति अन्नो जाति, तहावि सो भयवं ! अतुरिअं अचवलं उवरि दिट्ठा य ·जिनप्रतिमावन्दनपूजादीनां श्रावकाणां प्रत्याख्यानं कार्यते तत् कस्मिन् ? । २४ । चैत्राश्विनमासयोः अस्वाध्यायो गण्यते सूत्रपठनादौ तत् कस्मिन् ? । २५ । निन्द्यनिपिद्धकुले साधुभिः आहारो गृह्यते तत् कस्मिन् १।२६। श्रावका एकादश- प्रतिमा विना भिक्षा याचन्ते तत् कस्मिन् ? । २७ । श्रावकाः प्रतिक्रमणादि कुर्वन्तः प्रथममीर्यापथिकी प्रतिक्रान्ति तत् कस्मिन् ? । २८ । श्रावकैः करेमि भन्ते! इत्यादि दण्डकोच्चारणं क्रियते तत् कस्मिन् १।२९। ईर्यापथिकी तस्सोत्तरी- लोकस्योक्ष्योतकरवन्दनकप्रभृतीनां पाठः कथ्यते तत् कस्मिन् १।३० । प्रत्याख्याने आकाराः कथ्यन्ते तत् कस्मिन् ? । ३१ । श्रावकैः वंदित्तुसूत्रं प्रतिक्रमणे कथ्यते तत् कस्मिन् १।३२ । प्रतिक्रमणादिक्रियां कुर्वद्भिः श्रावकैः उपवेशनोत्था- नादिकायचेष्टा क्रियते तत् कस्मिन् ? । ३३ । उच्छिष्टान्नं गृह्यते तत् कस्मिन् ? । ३४ । श्रावकैश्चोलपट्टको ध्रियते तत् कस्मिन् ? । ३५ । शेषकाले पीठफलकपट्टिकादिपरिभोगः क्रियते तत् कस्मिन् ?। ३६। साधुश्राद्धानां आलोचनादि प्राय- श्चित्तं च प्रदीयते तत् कस्मिन् १।३७। पौपधादिग्रहणपारणविधिः साम्प्रतं विधीयते तत् कस्मिन् ।३८ । सामायिक- दण्डके दुविहं तिविहेणमित्येवाऽस्ति सिद्धान्ते, न तु मणेणमित्यादियुक्तिः परं साम्प्रतं क्रियते तत् कस्मिन् १।३९ । काय- मुखवत्रिकादीनां पंचविंशतिः २५ प्रतिलेखनाः क्रियते तत् कस्मिन् ? । ४० । साधर्मिकाणां हस्ते गृहे वा खण्डपुटकाः प्रदीयन्ते द्रम्मादीनां वा लम्भनिका क्रियते तत् कस्मिन् ? । ४१। श्रीपर्युषणापर्वणि लोकसमक्षं छेदग्रन्थरूपं श्रीकल्प- सूत्रं वाच्यते तत् कस्मिन् ? । ४२। लौकिकटिप्पनकोपरि दीक्षादिमुहूर्त गण्यते, द्वादशमासवृद्ध्या पर्युषणापर्व क्रियते तत् कस्मिन् ? ॥४३॥ नव्योपानयाः कार्यते तत् कस्मिन्० ११४४। अन्यगच्छाद् उग्राह्य यदाऽऽत्मीयः श्रावकः क्रियते तदा २२०

·ननु-ये एकत्रिंशद् द्वात्रिंशद्वा सिद्धान्तान् मानयन्ति, न पञ्चचत्वारिंशत् ते स्वमानितसिद्धान्ताऽनुकान्यपि कर्त-
व्यानि कुर्वन्ति न वा? उच्यते-शतशः कुर्वन्ति, ततस्तेषां प्रत्यक्षं वचनोको विरोधः, तत्रार्थे ते प्रष्टव्या इत्थं-भोः श्रावका
नमस्कारान् गुणयन्ति तत् कस्मिन् सिद्धान्ते प्रोक्तमस्ति ? । १। श्रावकाणां सांप्रतं क्रियमाणप्रतिक्रमणादिविध्यनुक्रमः
क्रियते तत् कस्मिन् । २ । श्रावकैर्मुखवस्त्रिका गृह्यते तत् कस्मिन् ?। ३ साधुभिः पुस्तकादीनि रक्ष्यन्ते तत् कस्मिन् ?
। ४ । ओघ १ कल्प २ चोलपट्टक ३ मुखवस्त्रिका ४ मानं क्रियते तत् कस्मिन् ? । ५। पात्रकाणां लेपनं क्रियते तत्
कस्मिन्०। ६ । अलसेलरोगानादिकूपिका रक्ष्यते तत् कस्मिन्०१।७। त्रिपणे दवरको दीयते तत् कस्मिन् ?। ८।
झोलिकायां ग्रन्थिः प्रदीयते तत् कस्मिन् । ९। गोचरीगमने वामवाही झोलिका स्थाप्यते तत् कस्मिन् ? । १०।
साधादिभिर्मुखयस्त्रिका पाशकदवरकाभ्यां कर्णयोर्धार्यते तत् कस्मिन् ? । ११ । श्रावका यदा वन्दन्ते तदा साधु-
भिक्षुद्वारः क्रियते तत् कस्मिन् ? । १२ । पटीप्रावरणे वामस्कन्धे आद्रियते, दक्षिण उद्घाटितो रक्ष्यते तत् कस्मिन् ?
। १३ । ओघे ऊर्णादिदशिका वध्यन्ते तत् कस्मिन् ? । १४ । त्रिपणे कण्ठको वध्यते तत् कस्मिन्०। १५ । कटौ साधु-
भिर्दवरको वध्यते तत् कस्मिन् । १६ । मपीभाजनं रक्ष्यते तत् कस्मिन् । १७ । गोचरी कुर्वतां [ पर्यटतां ] साधूनां
पश्चाद् गृहस्था भ्रमन्ति तत् कस्मिन्० १ । १८ । आयोः साधून आपृच्छय विहरणार्थ यान्ति तत् कस्मिन् ? । १९ ।
आर्याणामुपकरणानि मानोपेतानि क्रियन्ते तत् कस्मिन्०१ । २० । पानीयं प्रासुकं कियत् कालं तिष्ठति तत् कस्मिन् ?
। २१ । पक्वान्नं कियत्कालमविनष्टं सत्तिष्ठति तत् कस्मिन् ? ।२२। छिम्पकादिधौतवस्त्रधावनं गृह्यते तत् कस्मिन् ? ॥२३॥

·जिनप्रतिमावन्दनपूजादीनां श्रावकाणां प्रत्याख्यानं कार्यते तत् कस्मिन् ? । २४ । चैत्राश्विनमासयोः अस्वाध्यायो गण्यते सूत्रपठनादौ तत् कस्मिन् ? । २५ ! निन्द्यनिपिद्धकुले साधुभिः आहारो गृह्यते तत् कस्मिन् ? ॥२६॥ श्रावका एकादश- प्रतिमा विना भिक्षां याचन्ते तत् कस्मिन् ? । २७ । श्रावकाः प्रतिक्रमणादि कुर्वन्तः प्रथममीर्यापथिकी प्रतिक्रमन्ति तत् कस्मिन् ? । २८ । श्रावकैः करेमि भन्ते! इत्यादि दण्डकोच्चारणं क्रियते तत् कस्मिन् ? ॥२९॥ ईर्यापथिकी तस्सोत्तरी- लोकस्योयोतकरवन्दनकप्रभृतीनां पाठः कथ्यते तत् कस्मिन् ? । ३० । प्रत्याख्याने आकाराः कथ्यन्ते तत् कस्मिन् ? । ३१ । श्रावकैः वंदित्तुसूत्रं प्रतिक्रमणे कथ्यते तत् कस्मिन्० १ ॥३२ । प्रतिक्रमणादिक्रियां कुर्वद्भिः श्रावकैः उपवेशनोत्था- नादिकायचेष्टा क्रियते तत् कस्मिन् ? । ३३ । उच्छिष्टान्नं गृह्यते तत् कस्मिन् ? । ३४ । श्रावकैश्चोलपट्टको ध्रियते तत् कस्मिन् ? । ३५ । शेषकाले पीठफलकपट्टिकादिपरिभोगः क्रियते तत् कस्मिन्०१।३६। साधुश्राद्धानां आलोचनादि प्राय- श्चित्तं च प्रदीयते तत् कस्मिन्० १ ॥३७॥ पौपधादिग्रहणपारणविधिः साम्प्रतं विधीयते तत् कस्मिन् ? ।३८ । सामायिक- दण्डके दुविहं तिविहेणमित्येवाऽस्ति सिद्धान्ते, न तु मणेणमित्यांदियुक्तिः परं साम्प्रतं क्रियते तत् कस्मिन् ? ।३९ । काय- मुखवत्रिकादीनां पंचविंशतिः २५ प्रतिलेखनाः क्रियते तत् कस्मिन् ? । ४० । साधर्मिकाणां हस्ते गृहे वा खण्डपुटकाः प्रदीयन्ते द्रम्मादीनां वा लम्भनिका क्रियते तत् कस्मिन् । ४१ । श्रीपर्युपणापर्वणि लोकसमक्षं छेदग्रन्थरूपं श्रीकल्प- सूत्रं वाच्यते तत् कस्मिन्०१ । ४२ । लौकिकटिप्पनकोपरि दीक्षादिमुहूर्त गण्यते, द्वादशमासवृद्ध्या पर्युषणापर्व क्रियते तत् कस्मिन् ? ॥४३॥ नव्योपाश्रयाः कार्यते तत् कस्मिन्०।४४। अन्यगच्छाद् उद्ग्राह्य यदाऽऽत्मीयः श्नावकः क्रियते तदा ·पूर्व देवपूजाशत्रुजयादियात्राकरणस्य मिथ्यांदुष्कृतं दाप्यते तत् कस्मिन्० १ ४५ । तैलचूर्णादिमध्ये वखादि मलिनानि कियन्ते तत् कस्मिन्० ११४६। एवं शतशः कर्तव्यानि क्रियमाणानि दृश्यन्ते, अत्रेदं रहस्यम्-येषु आगमेषु एतानि सन्ति ते आगमास्तैर्न मन्यन्ते, मन्यमानागमेषु न सन्ति तानि, ततो यदि एतानि तैः क्रियन्ते, तदा एतद्दर्भिता आगमा अपि माननीयाः, नो चेदेतानि कार्याणि न करणीयानि, तथा यानि दुष्टाचरणानि क्रियन्ते तानि कस्मिन् ग्रन्ये मोकानि सन्ति। ॥ इति पञ्चचत्वारिंशदागममाननाधिकारः॥४७॥ ननु वार्तमानिकेषु गच्छेषु [अजातेषु] निर्विरोधैः आत्मगवेषकैः पापभीरुभिः पूर्वरिभिः प्राकनग्रन्येषु जिनप्रतिमा- पूजा तत्फलादिकं च प्रतिपादिनमस्ति ?, उच्यते-शतशः स्थानेषु तन्निरूपितमस्ति, तत्रार्थ-श्रीमहानिशीयसूत्रे द्रव्यपूजा. फलं यथा-"काउं पि जिणायतणेहिं मंडिअं सबमेइणीपीठं दाणाइ चउक्केणं सुगु वि गच्छिन अचुमं न पुरमो॥१॥" तथा श्रीपञ्चचैत्ये गाथात्रयं चैत्यभेदपञ्चकनिरूपकं यथा- "भत्ती १ मंगलचेइझ २ निस्सकड ३ अनिस्सचेईए वावि ४। सासयचे ५ पंचम-मुवइ8 जिणवरिदेहि ॥१॥ गिह जिणपडिमाभत्ती, चेईअं १ उत्तरंगघडिअंमि । जिणवेि मंगलचेईयंति २ समयनुणो विति ॥२॥ निस्स- कडंगच्छरस य निस्सिो ३ तदिअरं अनिस्सकर्ड ४ सिद्धाययणं च इमं ५ चेइअपणगं विणिहिटुं ॥३॥ इति । पुनः-श्रीनिशीथमध्यखण्डे १५ उद्देशे धूपकुसुमबलिपूजा यथा-"तो विहिणा न्हाओ परमसुरभियपोत्तियजुगल- - ·परिहिओ । सुसुराईसु अणुगम्ममाणेसु महयाधूवकुसुमबलिगंधोवहारेसु कालागुरुपवरधूवसुस्सरादेअजगीअवाइअरवेणं अल्लो जिणाययणं"ति, तथा आवश्यकचूर्णी (३९६ पत्रे) श्रीवज्रस्वामिभिरपि दशपूर्वधरैः स्वयं आकाशमुत्पत्य हुताशनात् पुष्पाणि आनीय श्रावकाणां दत्त्वा जिनप्रतिमायाः पूजा पर्युषणापर्वणि कारिता, तथाहि-"एवं पच्छा उप्पइओ भगवं, पत्तो पुरियं नयरिं, तत्थ सुभिक्खं तत्थ य सावगा वहुगा, एवं तत्थ उल्लाहा, तत्य य राया तच्च- निअसहो, तत्य य अम्हच्चयाणं सड्डाणं तेसिं च वरुट्ठएण मल्लारभणाणि वटुंति, सपत्थ तच्चन्नियसहा पराजी- यंती, ताहे तेहिं राया पुप्फाणि वाराविओ, पज्जोसवणाए सड्डा अद्दण्णा, जतो पज्जोसवणाए पुप्फाणि नस्थित्ति, ताहे सवालवुड्ढा वयरसामि उवद्विआ, तुन्भे जाणह जइ तुम्भेहिं जाणएहिं पवयणं ओहामिज्जइ, एवं बहुप्पगारं भणिए ताहे उप्पइओ माहेसरिं गओ, तत्य य हुयासणगिहं नाम वाणमंतरं, तत्थ कुंभो पुप्फाण उडेइ, तत्य भगवओ पितुमित्तो तडितु, तत्थ गतो, सो संभंतो भणइ-किमागमणपयोअणं ?, भगवता भणितं-पुप्फेहिं पयोअणं, सो भणइ अणुग्गहो, ता तुम्भे गहेह जाव एमि, पच्छा चुलहिमवंते सिरिसगासं गओ, सिरीए चेइअअच्चणिया-निमित्तं पउमं छिण्णगं, ताहे सिरीए वंदित्ता निमंतिओ, तं गहाय अग्गिहरं एति, तत्थ कुंभ पुप्फाण छोदण अण्णाणि तु सारियाणि, एवं जंभगग- णप[रि]वुडो दिवेण गीअगंधवनिनाएणं आगतो आगासेणं, तस्स य पउमस्स वेटे वइरसामी, तत्य तच्चणिया भणंति- अहं एतं पाडिहेरं, अग्धं गहाय निग्गया, तं विहारं वोलेत्ता अरिहंतघरं गया, तत्य देवेहिं महिमा कया, तत्य लोगस्स ·पूर्व देवपूजाशजयादियात्राकरणस्य मिथ्यांदुष्कृतं दाप्यते तत् कस्मिन् ॥ ४५ ॥ तैलचूर्णादिमध्ये वखादि मलिनानि कियन्ते तत् कस्मिन्०१॥४६॥ एवं शतशः कर्तव्यानि क्रियमाणानि दृश्यन्ते, अत्रेदं रहस्यम्-येषु आगमेषु एतानि सन्ति ते आगमास्तैर्न मन्यन्ते, मन्यमानागमेषु न सन्ति तानि, ततो यदि एतानि तैः क्रियन्ते, तदा एतद्गर्भिता आगमा अपि माननीयाः, नो चेदेतानि कार्याणि न करणीयानि, तथा यानि दुष्टाचरणानि क्रियन्ते तानि कमिन् ग्रन्ये प्रोकानि सन्ति। ॥ इति पञ्चचत्वारिंशदागममाननाधिकारः॥४७॥ ननु-वार्तमानिकेषु गच्छेषु [अजातेषु] निर्विरोधैः आत्मगवेपकैः पापमीरुभिः पूर्वसूरिभिः माकनग्रन्येषु जिनप्रतिमा. पूजा तत्फलादिकं च प्रतिपादितमस्ति ?, उच्यते-शतशः स्थानेषु तन्निरूपितमस्ति, तत्रार्थे-श्रीमहानिशीयसूत्रे द्रव्यपूजा- फलं यथा-"काउं पि जिणायतणेहिं मंडिअं सबमेइणीपीठं दाणाइ चउक्केणं सुगु वि गच्छिन्न अनुभं न पुरमो॥१॥" तथा श्रीपश्चचैत्ये गाथात्रयं चैत्यभेदपञ्चकनिरूपकं यथा- "भत्ती १ मंगलचेअ २ निस्सकड ३ अनिस्सचेईए वावि ४ । सासयचे ५ पंचम-मुवइ8 जिणवरिंदेहिं ॥१॥ गिह जिणपडिमाभत्ती, चेईअं १ उत्तरंगघडिअंमि । जिणविवे मंगलचेईयंति २ समयनुणो विति ॥ २॥ निस्स- कडंगच्छरस य निस्सिनं ३ तदिअरं अनिस्सकडं ४ सिद्धाययणं च इमं ५ चेइअपणगं विणिदिदं ॥३॥ इति । पुनः-श्रीनिशीथमध्यखण्डे १५ उद्देशे धूपकुसुमबलिपूजा यथा-"तो विहिणा न्हाओ परमसुरभियपोसियजुगल-

·"सिजभवं गणहरं, जिणपडिमादसणेण पडिबुद्धं । सिरिमणगपिअं दसकालियरस निजूहगं वंदे ॥१॥ इति ।" श्रीऋषिम-
ण्डलसूत्रे तथा आवश्यकचूर्णावपि (२२३ पत्रे) अष्टापदप्रासादाधिकारे यथा “भरहो य तत्य चेइयघरं करेइ बहुइरयणेणं
जोअणायाम तिगाउतुस्सेहं सीहनिसादि सिद्धायतणपलिभागं अणेगखभसयसंनिविलु। एवं जहा वेयद्दसिद्धायतणं जंबूद्दीव-
पन्नत्तीए जाव झायाई" इत्यादि । पुनः श्रीआचारागाहवृत्तौ (८२ पत्रे), तथाहि "अहत्सिद्धचैत्यतपःश्रुतगुरुसाधु-
सङ्घमत्यनीकतया दर्शनमोहनीयं कर्म बन्नाति, येन चाऽसौ अनन्तसंसारसमुद्रान्तःपात्या इवाऽवतिष्ठते।" औपपाति-
कसूत्रे (२५) उचितमदानं यथा “तए णं कोणीए राया तस्स पवत्तिवाइ[]यस्स अट्ठत्तरसयसहस्सं पिइदाणं दलई" इति ।
निरयावलिकाश्रुतस्कन्धे पुष्पिकायां चतुर्थाध्ययने वहुपुत्रिकाऽग्रिमभवे साधर्मिकभोजनाधिकारो यथा “तए णं रहकूडे-
विउलअसण-पाण-खाइमसा-इमं ज्वक्खडावेइ, उवक्खडावित्ता तहेव जाव पुषभवे सुभहा जाव अजा जाया" इति ।
अत्रेदं रहस्यम्-पूर्वोक्तपूर्वाचायः निजपूर्वप्रतिपादितशास्त्रेषु जिनप्रतिमापूजा-जिनप्रतिमाप्रतिधा-जिनभवनकारापणसप्त-
दशभेदपूजा-दीपपूजौचित्यदानसाधर्मिकवात्सल्यादयो धर्माः प्ररूपिताः । पुनः श्रीपादलिखाचार्य-श्रीउमास्वातिवाचका-
दिभिः प्रतिष्ठाकल्पाः कृताः सन्ति, स्वयं तु ते संविग्ना महानुभावाः शुद्धप्ररूपकाश्चासन्, ततस्तेषामपि ग्रन्थसम्मति:
मान्याः, कदाग्रहं अपास्य धर्मार्थिभिरिति ।। ४८॥
॥ इति जिनप्रतिमापूजाया जिनप्रतिमापूजाफलस्य-चाऽधिकारः ॥४८॥

·अतीय बहुमाणो जाओ रायावि आउंट्टावितो समणोवासगो जाओ” इति । श्री आवश्यकवृत्तौ हारिभद्रयां एवमेव सम्बन्धो, नन्दीवृत्तौ अपि। इत्थमेव श्रीआवश्यकचूर्णावपि अर्हत्प्रतिमाधिकारे यथा-"चिती संज्ञाने" संज्ञानं उत्पद्यते काष्ठ- कर्मादिषु प्रकृतिं दृष्ट्वा "जहा अरिहंतपडिमाएसु इति, अरिहंता तित्थगरा तेर्सि च तेसिं चेइआणि अरिहंत चेइआणि" अरिहंतप्रतिमा इत्यर्थः । तथा क्षेत्रविचारप्रकरणे-साधर्मिकभक्ति १ जिनविम्वप्रतिष्ठा २ पुस्तकभक्ति ३ तीर्थयात्रादिकं ४ सर्व प्रकटतयाऽस्ति, तथाहि "अह हुज देसविरओ, सम्मत्तरओ रओ अ जिणवयणे। तस्स वि अणुवयाई, आरोविजंति सुद्धाई ॥ २९ ॥ अनिआणोदारमणो, हरिसवसविसटकंचुयकरालो । पूएइ गुरुं संघ, साहम्मियमाइ भचीए ॥३०॥ निअदधमपुष जिणिंदभवणं, जिनबिंबवरपइट्ठासु । विअरइ पसस्थपोत्थयसुतित्थतित्थयरजत्तासु.॥३१॥ अरिहंतसिद्धचेइ- अपवयणआयरिअसवसाहूसु । निच्चं करेइ भत्तिं, तिगरणसुद्धेण भावेण ॥७०॥” तथा पुनः श्रीउत्तराध्ययनणी पुष्पपूजा, तथाहि "तित्थयरो अरिहंतो तस्स चेव भत्ती कोयबा, सा च पूआवंदणाईहिं हवइ, पूअं च पुप्फामिसंथुइ-पडिवत्तिमे- एणं चउविहं पि जहासत्तीए कुजा इति, जो सो सोचा धम्मं पवयति सो आयरिएण भगइ-संदिसह किं मए काय ? आयरिआ तस्सं सारं नाउणं भणइ-चेइआणं विउलंपूअं करेहि, समणसंघस्स य णं घयगुउणारसिं पूअं करेहि", इत्यादि। एवं कल्पचूर्णौ चैत्यपूजासाधर्मिकभक्तिः प्रतिपादिता, तथाहि "भण्णइ जिणपूआए, कायवहो जइवि होइ उ कहिंवि । तहवि भत्तीतिई] परिसुद्धा, 'गिहीण कूवाहरणयोगा ॥१॥ असदारंभपवित्ता जं च गिही तेण तेसिं विनेया। तन्निवित्ति फलच्चिअ एसा परिभावणायमिमं ॥२॥” इति गाथाद्वयं श्रीस्थानाङ्गवृत्तौ (११० पत्रे ) श्रीअभयदेवसूरिभिः प्रोचे ।

·"से किं तं लोगुत्तरिअं भावावस्सयं ? भावावस्सयं जपणं 'इमे समणे वा समगी वा सावओ वा साविआ वा तच्चित्ते तम्मणे तल्लेसे तदज्झवसिए तत्तिबज्झवसाणे तदट्ठोवउत्ते तदप्पियकरणे तव्भावणाभाविए अन्नत्य कत्थइ मणं अकरेमाणे उभओकालं आवस्सयं करेंति" इत्येतद् वृत्येकदेशो यथा 'तदर्पितकरणः' करणानि-तत्साधक- तमानि देहरजोहरणमुखवस्त्रिकादीनि, तस्मिन्नावश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि-नियुक्तानि तानि येन स तथा, सम्यक् यथास्थानन्यस्तोपकरण इत्यर्थः। एकार्थिकानि वा विशेषणानि एतानि प्रस्तुतोपयोगप्रकर्षप्रतिपादन- पराणि, अमूनि च लिङ्गविपरिणामतः श्रमणीश्राविकयोरपि योज्यानि, तस्मात् तच्चित्तादिविशेषणविशिष्टाः श्रमणा- दयः 'उभयकालं' उभयसन्ध्यं यदावश्यकं कुर्वन्ति तल्लोकोत्तरिकं, भावमाश्रित्य भावश्चासौ आवश्यकं चेति वा भावावश्यकं, अत्राऽपि अवश्यकरणादावश्यकत्वं तदुपयोगपरिणामस्य च सद्भावाद् भावत्वं मुखवत्रिकाप्रत्युपेक्षणर- जोहरणव्यापारादिक्रियालक्षणदेशस्य अनागमत्वात् नोआगमत्वं भावनीय" इति । पुनः श्रीअनुयोगद्वारवृत्तौ श्रीवी- रनिर्वाणात् सहस्रवर्षसमयसंजातैः श्रीहरिभद्रसूरिभिः कृतायां २० पत्रे । एवं श्रीअनुयोगद्वारचूर्णावपि (१४ पत्रे तथाहि "तस्साहणे जाणि सरीररजोहरमुहणंतगादि यानि दवाणि ताणि किरिआकरणतणतो अप्पिआणि" इति, तथैव मल्लधारि-हेमचन्द्रसूरिकृतायां अनुयोगद्वारवृत्तावपि (३९ पत्रे ), तथाहि "तदर्पित करणः” करणानि-तत्साधकतमानि देहरजोहरणमुखवस्त्रिकादीनि तस्मिन्नावश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि नियुक्तानि करणानि येन स तथा, अमूनि च तच्चित्तादिविशेषणानि लिङ्गविपरिणामतः श्रमणीभावकयोरपि योज्यानि । अत्र वृत्तिद्वये चूर्णौ च तदप्तिकरण ·"वासत्ताणावरिया, निकारण ठंति कजि जयणाए । हत्यच्छत्थिं] गुलिसन्ना, पुत्तावरिआ व भासंति ॥ १३३० ॥” इति । पृत्तिर्यथा-निष्कारणे-कारणाभावे वर्षात्राणं कम्बलमयः कल्पः, तेन सौत्रिककल्पान्तरितेन सर्वात्मना आवृताः तिष्ठन्ति, न कामपि लेशतोऽपि चेष्टां कुर्वन्ति, कार्ये तु समापतिते यतनया हस्तसंज्ञया अक्षिसंज्ञया अङ्गुलिसंज्ञया वा व्यवहरन्ति, 'पोत्तापरिआ' वा भापन्ते, ग्लानादिप्रयोजने वर्षाकल्पावृता गच्छन्ति इति ॥ श्रीव्यवहारभाष्यवृत्तौ सप्तमोद्देशे ( १९० पत्रे) "पुनरिह प्रमार्जनं शय्यादेः आसेवनकाले वस्त्रोपान्तादिना आवश्यकवृत्ती अत्र पोतशब्देन मुखवत्रिका प्योच्यते नतु वस्त्रं । तथैव श्रीहरिभद्रसूरिभिर्व्याख्यातत्वात् इति विचारसारग्रन्थे लिखितमस्ति । पुनर्विवाहचूलिकायां "दपच्चणे पवित्तिं, करेइ जह काउ वत्थतणुसुद्धी । भावच्चणपि कुजा, तह इरिआए विमलचित्ता ॥१॥ दवहि कुसुम- सेहर-मुज्झइ दवाहिगारमझमि । ठवणायरियं ठविउं, पोसहसालाइ सो सीसो॥२॥ उम्मुक्कभूसणो सो, इरिआ य पुरस्सरं च मुहपत्ति । पडिलेहिऊण तत्तो, चउविहं पोसहं कुणइ ॥ ३॥ पुनर्व्यवहारचूणों यथा विस्ते] “वसुअणुवसुवा वि, पुत्ति पेहण पुषयं । सामाइअं करेमाणो भणिओ कम्म निजरी ॥१॥ पापारंभ पमुत्तर्ण, पित्तूर्ण मुहणंतरं । वत्थकायविसुद्धीए, सीहो गिण्हइ पोसहं ॥२॥” इत्येवं । वन्दनकभाष्येऽपि, तथाहि-“वामकरगिहिअ पोती, एगइसेण वामकन्नाओ। आरं- भिऊण निडालपमजिज्जा दाहिणो कन्नो ॥१॥ तह विच्छिन्नं वामंगजाणुं निसिऊण तत्थ । मुहपत्ति रयहरणमझभागंमि ठावए पुजपायजुगं ॥२॥ एवं सुसावओ वि हुँ दुवालसावत्तवंदणं दिन्नो । मुहपत्ति मज्झभागमि ठावए पुजपाय- जुगं ॥३॥" पुनरत्रार्थे श्रीअनुयोगद्वारसूत्रे (३० पत्रे), तथाहि- ·"से किं तं लोगुत्तरिअं भावावस्सयं ? भावावस्सयं जणं 'इमे समणे वा समगी वा सावओ वा साविआ वा तच्चित्ते तम्मणे तल्लेसे तदज्झवसिए तत्तिवज्झवसाणे तदह्रोवउत्ते तदप्पियकरणे तव्भावणाभाविए अन्नत्थ कत्थइ मणं अकरेमाणे उभओकालं आवस्सयं करेंति" इत्येतंद् वृत्येकदेशो यथा 'तदर्पितकरणः' करणानि-तत्साधक- तमानि देहरजोहरणमुखवस्त्रिकादीनि, तस्मिन्नावश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि-नियुक्कानि तानि येन स तथा, सम्यक् यथास्थानन्यस्तोपकरण इत्यर्थः । एकार्थिकानि वा विशेपणानि एतानि प्रस्तुतोपयोगप्रकर्पप्रतिपादन- पराणि, अमूनि च लिङ्गविपरिणामतः श्रमणीश्राविकयोरपि योज्यानि, तस्मात् तच्चित्तादिविशेषणविशिष्टाः श्रमणा- दयः 'उभयकालं' उभयसन्ध्यं यदावश्यकं कुर्वन्ति तल्लोकोत्तरिक, भावमाश्रित्य भावश्चासौ आवश्यकं चेति वा भावावश्यक, अनाऽपि अवश्यकरणादावश्यकत्वं तदुपयोगपरिणामस्य च सद्भावाद् भावत्वं मुखवस्त्रिकाप्रत्युपेक्षणर- जोहरणब्यापारादिक्रियालक्षणदेशस्य अनागमत्वात् नोआगमत्वं भावनीयं” इति । पुनः श्रीअनुयोगद्वारवृत्ती श्रीवी- रनिर्वाणात् सहस्रवर्षसमयसंजातैः श्रीहरिभद्रसूरिभिः कृतायां २० पत्रे । एवं श्रीअनुयोगद्वारचूर्णावपि (१४ पत्रे) तथाहि "तस्साहणे जाणि सरीररजोहरमुहणंतगादि यानि दवाणि ताणि किरिआकरणतणतो अप्पिआणि" इति, तथैव मल्लधारि-हेमचन्द्रसूरिकृतायां अनुयोगद्वारवृत्तावपि (३९ पत्रे ), तथाहि "तदर्पितकरणः" करणानि-तत्साधकतमानि देहरजोहरणमुखवत्रिकादीनि तस्मिन्नावश्यके यथोचितव्यापारनियोगेन अर्पितानि नियुक्तानि करणानि येन स तथा, अमूनि च तच्चित्तादिविशेषणानि लिङ्गविपरिणामतः श्रमणीश्रावकयोरपि योज्यानि । अत्र वृत्तिद्वये चूर्णौ च तदप्तिकरण ·इति विशेषणस्य श्रमणश्रावकादिसम्बन्धिनः सदृशमेव व्याख्यानं कृतं त्रिभिरपि अन्यकृभिः। स्त्रे च करणशदस रजोहरणं मुखवखिकादिरूप एवाऽर्थः प्रदर्शितः । पुनः श्रीआवश्यके वन्दननियुक्तौ (५४३ पत्रे), तयाहि- "अवणामा दुन्नहाजायं, आवत्ता वारसेव उ । सीसा चत्तारि गुत्तीओ, तिन्नि दो अ पवेसणा।। १२०३ ॥ एग निक्खमणं चेव, पणवीसं विआहिआ । आवस्सगेहिं परिसुद्धं, किइकम्मं जेहि कीरई ॥ १२०४।। किइकम्मपि करितो, न होइ किइकम्मनिजराभागी। पणवीसामन्नयरं, साहू ठाणं विराहिंतो ॥ १२०५॥" इह आवश्यकचूणों (४२ पत्रे यथा-"दुओणतं जाए वेलाइ पढमं बंदइ वहेव निप्फेडिऊणं पुणो दइ जहाजाते मामले जोणिनिक्खिमणे अ सामन्ने रयहरणं मुहपोत्तिया चोलपट्टो अजोणिनिक्खमणे अंजठी सीसे कारण णीति।" एवं श्रीमनुयो. गद्वारेषु षड्विधा आवश्यकक्रिया मुखवस्त्रिका-रजोहरणादिव्यापारपुर्विका प्रोका । वन्दननिर्युको घ इह ययाजातापपर्क रजोहरणमुखवस्त्रिकाऽविनाभूतं दर्शितं, तच्च साधूनां श्रावकाणां च शेपचतुर्विशत्यावश्यकवत् प्रायः समानमेय युज्यते । श्रादान एव केवलानाश्रित्य वन्दनकविधेः वाऽपि सिद्धान्तेऽनुपलम्भात्। नन्वे श्रावकाणां चोलपट्टोऽपि प्रसश्यते, इतिन पाच्यं, यतो यथाजातावश्यक सामान्येन उक्तमपि पूर्वाचार्यसम्प्रदायात् किंचिद्विशेषणमेव ज्ञेयं । अन्यया अमण्या अपि मुखवस्त्रिकावत् चोलपट्टः अपि प्रसज्येत । कश्चिदाह श्रावकाणां सर्वानुष्ठानेषु उत्तरासङ्गमुद्रा एव इति, तद्युकं, आगमे सम्प्रदाये च तथाऽनुपलम्भात् , तथाहि- "तुंगियाए नयरीए मझ मज्झेणं निगच्छंति, निगच्छित्ता जेणेव पुष्फवईए बेहए तेणेव उवागछति, रवाग• ·च्छित्ता धेरे भगवंते पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छंति, तं जहा-सचित्ताणं दवाणं विउसरणयाए १ अचित्ताणं दवाणं अविउसरणयाए २ एगसाडिएणं उत्तरासंगकरणेणं ३ चक्खुप्फासे अंजलिप्परगहेणं ४ मणसो एगत्तीकरणेणं ५ जेणेव थेरा भगवंतो तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेइ, करित्ता जाव तिविहाए पञ्जुवासणाए पजुवासंति" इति श्रीभगवतीसूने द्वितीयशतके पंचमोद्देशके (१३७ पत्रे )- अभिसेक्काओ हत्थिरयणाओ पच्चोरुहति, पच्चोरुहिता अवहट्टु पंच रायककुहाई, तं जहा-खग्गं१छत्तं २ उप्फेसं ३ वाह- गाओ ४ वालवीअणं ५, जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता समणं भगवं महावीरं पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छति, तं जहा-सचित्ताणं दवाण विउसरणयाए १ अचित्ताणं दवाणं अविउसरणयाए २ एगसाडियं उत्तरासंगकरणेणं ३ चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं ४ मणसो एगत्तभावकरणेणं ५ समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आया- हिणं पयाहिणं करेइ, करित्ता वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता तिविहाए पज्जुवासणाए पजुवासति, तं जहा-काइआए वाइआए माणसिआए, इति श्रीऔपपातिके ( १४१ पत्रे), इत्यादि ग्रन्थेषु श्रावकाणां साधुपाश्रयादिप्रवेशे उत्तरासंगः साक्षादुक्तोऽस्ति । ननु नामग्राहं प्रवेशानन्तरविधेयकृत्येषु श्राविकाणां तु प्रवेशेऽपि उत्तरासंगो नाऽस्ति, यदुकं श्रीभगव- तीसूत्रे नवमशतके ३३ उद्देशे (४५७ पने)- "तए णं सा देवाणंदा माहणी धम्मिआओ जाणप्पवराओ पञ्चोरुहति २ वहहिं खुजाहिं जाय महत्तरगवंदपरि- क्खित्ता समणं भगवं महावीरं पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छति, तं जहा-सचित्ताणं दवाणं विसरणयाए, अचि- ·ताणं दधाणं अविमोअणयाए वियोणयाए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं मणस्स एगत्तीभावकरणेणं जेणेव समणं भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेइ, करिता चंदति नमसति" इति ।। पुनः-श्रीऔपपातिकसूत्रे (१४५ पत्रे ) कोणिकभार्याः सुभद्राप्रमुखाः, तथाहि "समणं भगवं महावीरं पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छंति, तं जहा-सञ्चित्ताणं दवाणं विउसरणयाए, अचित्ताणं दवाणं अविउसरणयाए, विणोणताए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं मणसो एगत्तकरणेणं समणं भगवं महावीर तिखुतो आयाहिणं पयाहिणं करेंति, करिता वंदंति नमसंति" इत्यादि । अत्रेदं रहस्यम्-श्रावकाणां साधूपाश्रयादिप्रवेशे उत्तरासंगः प्रतिपादितोऽस्ति, श्रावि- काणां तु तत्रापि तदभावः, ततः कथं सामायिकादिक्रियायां उत्तरासंगः ?, प्रत्युत सामायिकादी उत्तरासंगोत्तारणं सर्वत्र प्रतिपादितमस्ति । यदुक्तं उपासकदशायां पष्ठाध्ययने ( ३७ पत्रे ), तथाहि "तए णं से कुंडकोलिए समणोवासए अन्नया कयाइ पुधावरणहकालसमयंसि जेणेव असोगवणिआ जेणेव पुढविसिलापट्टए तेगेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता. नाममुद्दगं च उत्तरिजगं च पुढविसिलापट्टए ठवेइ, ठवित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतियं धम्मपन्नत्तिं उपसंपजित्ता णं विहरइ” 'धम्मपन्नचीति' श्रुतधर्मप्ररूपणादर्शनगतसिद्धान्त इत्यर्थः, इति श्रीउपासकवृत्तौ पठाध्ययने । पुनरत्रैवाऽधि- कारे .(३७ पत्रे) देवपरीक्षाऽनन्तरं “तेणं कालेणं तेणं समएणं सामी समोसढे, तए णं से कुंडकोलिए समणो- वासए इमीसे काहाए लढे समाणे हट्ट जहा कामदेवो तहा निग्गच्छइ जाच पंजुवासई"॥ इति श्रीपासकदशायां ·पष्ठाध्ययने । कामदेवश्चाऽत्रैव द्वितीयाध्ययने (२७ पत्रे ) एवं निर्गतो यथा "तए णं से कामदेवे समणोवासए इमीसे कहाए जाव लट्ठ समाणे एवं खलु समणो भगवं महावीरे जाव विहरति तं सेअं खलु मम समणं भगवं महावीर वंदित्ता नमंसित्ता तो पडिनियत्तस्स पोसहं पारित्तएत्तिकट्ठ एवं संपेहेइ” इत्यादि । इह कुण्डकोलिकेन तदैव अन्यदा वा प्रतिपन्नपौपधेन परिमुक्तोत्तरीयेण श्रुतधर्मप्ररूपणारूपानुष्ठानं कृतं । तथा-"एवं सामाइअं काउं पडिकंतो वंदित्ता पुच्छइ, सो अ किर सामाइ करितो मउडं अवणेइ, कुंडलाणि नाममुदं पुप्फतंबोलं पावारणगमादी वोसिरति" इत्या- वश्यकवृत्तौ पष्ठाध्ययने (८३२ पत्रे ) प्रावारशब्दश्च सलोमपटोत्तरासंगवाचकत्वात् द्यर्थः, तथाहि- "पण्हवि १ कोयव २ पवार ३ नवतए ४ तहय दाढिगाली ५ य । दुप्पडिलेहिअदूसे, एवं वितिअं भवे पणगं ॥१॥" इति, निशीथभाष्ये १२ उद्देशके- "खरडो तह पूरट्ठी, सलोमपडओ तहा हवइ जीणं । सदसं वत्थं पल्हविमाईणमिमे उ पज्जाया ॥१॥” इति प्रव- चनसारोद्धारे, 'वैकक्ष्ये प्रावारोत्तरासंगो बृहतिकाऽपि च', इति श्रीहेमनाममालायां, एवं प्रावारशब्दस्य अर्थद्वये सति य एव वृत्तिगतप्रावरणे मादीयतिपाठानुकूलः, बहुश्रुतैराचीर्णः स एव आचरणीयतया प्रमाणं, आदिशब्दाच, सलोम- पटादीनां परिहारो भविष्यति, इत्याद्यनेकेपु स्थानेषु श्रावकाणां मुखवस्त्रिका भणिताऽस्ति, अचलेन वन्दनं न वाऽपि दृश्यते, यश्च कृष्णवासुदेवदृष्टान्तः कैश्चित्कथ्यते तत्राऽपि यथा मुखवनिकया वन्दनं न भणितं, तथा अञ्चलेनाऽपि नोकं । 'यत्तू असइ पुत्तस्स अंतेणं ति' आवश्यकचूर्ण्यक्षराणि दृष्ट्वा पुत्तशब्देन भ्रान्ताः सन्तस्ते अश्यलेन वन्दनं वन्दन्ति, - ·ताणं दवाणं अविमोअणयाए विणयोणयाए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपागहेगं मणस्स एगत्तीभावकरणेणं जेणेव समणं भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेइ, करिता वंदति नमंसति" इति ॥ पुनः-श्रीऔपपातिकसूत्रे (१४५ पत्रे) कोणिकभार्याः सुभद्राप्रमुखाः, तथाहि "समणं भगवं महावीरं पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छंति, तं जहा-सच्चित्ताणं दवाणं विउसरणयाए, अचित्ताणं दवाणं अविउसरणयाए, विणोणताए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं मणसो एगत्तकरणेणं समणं भगवं महावीरं तिम्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेंति, करिता वंदति नमसंति" इत्यादि । अत्रेदं रहस्यम्-श्रावकाणां साधूपाश्रयादिप्रवेशे उत्तरासंगः प्रतिपादितोऽस्ति, आवि- काणां तु तत्रापि तदभावः, ततः कथं सामायिकादिक्रियायां उत्तरासंगः ?, प्रत्युत सामायिकादो उत्तरासंगोत्तारणं सर्वत्र प्रतिपादितमस्ति । यदुक्तं उपासकदशायां पष्ठाध्ययने ( ३७ पत्रे ), तथाहि “तए णं से कुंडकोलिए समणोवासए अन्नया कयाइ पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव असोगवणिआ जेणेव पुढविसिलापट्टए तेगेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता, नाममुद्दगं च उत्तरिजंगं च पुढविसिलापट्टए ठवेइ, उवित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतियं धम्मपन्नत्ति उपसंपजित्ता णं विहरइ” 'धम्मपन्नत्तीति' श्रुतधर्मग्ररूपणादर्शनगतसिद्धान्त इत्यर्थः, इति श्रीउपासकवृत्तौ पठाध्ययने । पुनरत्रैवाऽधि- कारे .(३७ पत्रे) देवपरीक्षाऽनन्तरं “तेणं कालेणं तेणं समएणं सामी समोसढे, तए णं से कुंडकोलिए समणो- वासए इमीसे काहाए लद्धढे समाणे हट्ट'जहा कामदेवो तहा निग्गच्छइ जाव पंजुवासई" ॥ इति श्रीउपासकदशायां ·पष्ठाध्ययने । कामदेवश्चाऽत्रैव द्वितीयाध्ययने (२७ पत्रे) एवं निर्गतो यथा "तए णं से कामदेवे समणोवासए इमीसे कहाए जाव लढे समाणे एवं खलु समणो भगवं महावीरे जाव विहरति तं सेअंखलु मम समणं भगवं महावीर वंदित्ता नमंसित्ता तओ पडिनियत्तस्स पोसहं पारित्तएत्तिक? एवं संपेहेइ” इत्यादि । इह कुण्डकोलिकेन तदैव अन्यदा वा प्रतिपन्नपौपधेन परिमुक्तोत्तरीयेण श्रुतधर्मप्ररूपणारूपानुष्ठानं कृतं । तथा-"एवं सामाइअं काउं पडिकतो वंदित्ता पुच्छइ, सो अकिर सामाइअं करितो मउडं अवणेइ, कुंडलाणि नाममुदं पुप्फतंबोलं पावारणगमादी वोसिरति" इत्या- वश्यकवृत्तौ पष्ठाध्ययने (८३२ पत्रे ) प्रावारशब्दश्च सलोमपटोत्तरासंगवाचकत्वात् व्यर्थः, तथाहि- "पण्हषि १ कोयव २ पवार ३ नवतए ४ तहय दाढिगाली ५ य । दुप्पडिलेहिअदूसे, एयं वितिअं भवे पणगं ॥ १ ॥ इति, निशीथभाष्ये १२ उद्देशके- "खरडो तह पूरट्ठी, सलोमपडओ तहा हवइ जीणं । सदसं वत्थं पल्हविमाईणमिमे उ पज्जाया ॥१॥" इति प्रव. चनसारोद्धारे, 'वैकक्ष्ये प्रावारोत्तरासंगो बृहतिकाऽपि च', इति श्रीहेमनाममालायां, एवं भावारशब्दस्य अर्थद्वये सति य एव वृत्तिगतप्रावरणे मादीयतिपाठानुकूलः, बहुश्रुतैराचीर्णः स एव आचरणीयतया प्रमाणं, आदिशब्दाच्च, सलोम- पटादीनां परिहारो भविष्यति, इत्याद्यनेकेषु स्थानेषु श्रावकाणां मुखवस्त्रिका भणिताऽस्ति, अञ्चलेन वन्दनं न वाऽपि दृश्यते, यश्च कृष्णवासुदेवदृष्टान्तः कैश्चित्कथ्यते तत्रापि यथा मुखवस्त्रिकया वन्दनं न भणितं, तथा अञ्चलेनाऽपि नोकं । 'यत्तू असइ पुत्तस्स अंतेणं ति' आवश्यकचूर्ण्यक्षराणि दृष्ट्वा पुत्तशब्देन भ्रान्ताः सन्तस्ते अञ्चलेन वन्दनं वन्दन्ति, ·ताणं दवाणं अविमोअणयाए विणयोणयाए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं मणस्स एगत्तीभावकरणेणं जेणेव समणं भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेइ, करिता वंदति नमंसति" इति ।। पुनः-श्रीऔपपातिकसूत्रे (१४५ पत्रे) कोणिकभार्याः सुभद्राप्रमुखाः, तथाहि “समणं भगवं महावीरं पंचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छंति, तं जहा-सञ्चित्ताणं दवाणं विउसरणंयाए, अचित्ताणं दवाणं अविउसरणयाए, विणोणताए गायलट्ठीए चक्खुफासे अंजलिपग्गहेणं मणसो एगत्तकरणेणं समणं भगवं महावीर तिखुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेंति, करित्ता वंदति नमसंति" इत्यादि । अत्रेदं रहस्यम्-श्रावकाणां साधूपाश्रयादिप्रवेशे उत्तरासंगः प्रतिपादितोऽस्ति, श्रावि- काणां तु तत्रापि तदभावः, ततः कथं सामायिकादिक्रियायां उत्तरासंगः ?, प्रत्युत सामायिकादो उत्तरासंगोत्तारणं सर्वत्र प्रतिपादितमस्ति । यदुकं उपासकदशायां पठाध्ययने ( ३७ पत्रे ), तथाहि "तए णं से कुंडकोलिए समणोवासए अन्नया कयाइ पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव असोगवणिआ जेणेव पुढविसिलापट्टए तेगेर उवागच्छइ, उवागच्छित्ता नाममुहगं च उत्तरिजंगं च पुढविसिलापट्टए ठवेइ, ठवित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतियं धम्मपन्नत्तिं उपसंपजित्ता णं विहरई" 'धम्मपन्नत्तीति' श्रुतधर्मप्ररूपणादर्शनगतसिद्धान्त इत्यर्थः, इति श्रीउपासकवृत्तौ पठाध्ययने । पुनरत्रैवाऽधि- कारे :(३७ पत्रे) देवपरीक्षाऽनन्तरं "तेणं कालेणं तेणं समएणं सामी समोसदे, तए णं से कुंडकोलिए समणो. चासए इमीसे काहाए लढे समाणे हट्ट जहा कामदेवो तहा निग्गच्छइ जाव पजुवासई" ॥ इति श्रीउपासकदशायां ·. ननु-केपांचिद् गच्छे “होइ मंगल" इति पठति, आत्मनां गच्छे तु "हवई मंगलं” इति तत्कथम् ? उच्यते-सत्यं, यद्यपि 'हबई' 'होइ' इत्येतयोः पाठयोः अत्रार्थ प्रति न कश्चिद्विशेषः, होइ मंगलमिति च पाठे प्रत्युत श्लोको नाऽधिकाक्षरो भवति, तथापि हवइ मंगलमित्येव पठनीयं महानिशीथाद्यनेकागमेषु अस्यैव पाठस्य प्रतिपादितत्वात् , नमस्कारपटलन- मस्कारपंजिकादिषु ग्रन्थेषु च इत्थमेव श्रेयोहेतुत्वेन समर्थितत्वात् , बहुश्रुतैः आइतत्वाच्च प्रयोगः। होइ मंगलमिति पाठो मिथ्या विसंवादवत्त्वाद् यथा शुक्तिकाशकले च रजतज्ञानं । ननु-आवश्यके नमस्कारनिर्युक्तौ 'पढम होइ मंगलं' इति पाठेन संवादसद्भावात् , विसंवादवत्त्वादिति असिद्धं, सत्यं, किन्तु अयं नमस्कारनियुक्तिपाठो न नमस्कारपाठनियामकोऽव्य- भिचारात् , तथाहि-तत्रैव 'वीअं हवइ मंगलं' इत्युकं । ननु-'पढम हवइ मंगलं' इति पाठो न उक्तः छन्दोभंगहेतुत्वात्, छन्दो ह्यत्र श्लोकः, स चाऽष्टाक्षरप्रमाणपाद एव भवति नाऽन्यथा । अयं च नवाक्षरपाद इति चेत्, सत्यं, किन्तु आप- श्लोकेषु बहुशो नवाक्षरस्याऽपि पादस्य दर्शनात् , तथाहि-दशवैकालिके 'भमरो आवियइ रसं १ तथा 'न य कोइ उव- हम्मई'२ 'छत्तस्स य धारणट्ठाए' ३ तथा 'अहं च भोगरायस्स तं चसि अंधगवण्हिणो' ४ तथैव श्रीउत्तराध्ययने (३४८ पत्रे ) एकादशाध्ययनेऽपि, तथाहि- "जहा से कंवोयाणं, आइन्ने कथए सिया । आसे जवेण पवरे, एवं हवइ बहुस्सुए ॥ १६ इत्यादि पूर्वश्रुतधरव- चनानुयायित्वात् , 'हवइ मंगलं' इति अयमेव पाठः सतामुपादेय इति स्थितम् । एवं विचारामृतसंग्रहेऽपि (७७ पत्रे) हवइ मंगलमिति पाठः समर्थितस्तथा च तत्पाठलेशः । अपरं च-आवश्यकादर्शपु 'हवई'.'होई' इति पाठद्वयमपि दृश्यते, ·नकुलाणि या खत्तियकुलाणि वा इक्खागकुलाणि वा हरिवंसकुलाणि वा एसिअकुलाणि वा वेसिअकुलाणि वा गंडागकुलाणि या कोडागकुलाणि वा गामरक्खकुलाणि वा बुक्कासकुलाणि वा अण्णयरेसु वा तहप्पगारेसु वा कुलेसु वा अदुगुछिएसु अगर- हिएसु असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं वा फासुअंजाव पडिग्गाहिज्जा" । व्याख्या-स भिक्षुर्भिक्षार्थ प्रवेष्टुकामो यानि पुनरेवंभूतानि कुलानि जानीयात् तेषु प्रविशेदिति सम्बन्धः, तद्यथा-उग्रा-आरक्षिकाः १ भोगा-राज्ञः पूज्यस्थानीयाः २ राजन्याः सखिस्थानीयाः३ क्षत्रिया-राष्ट्रकूटादयः ४ इक्ष्वाकवः-ऋषभस्वामिवंशिकाः ५ हरिवंशा-हरिवंशजा अरिष्टनेमि- वंशस्थानीयाः ६ 'एसित्ति गोष्ठाः ७ वैश्या-वणिजः ८ गंडको-नापितो यो हि ग्रामे उद्घोपयति ९ कोडागाः काष्ठ- तक्षका वर्धकिन इत्यर्थः १० वोकशालियाः तन्तुवायाः ११ कियन्तो या वक्ष्यन्ते इत्युपसंहरति, अन्यतरेषु वा तथाप्रका- रेषु अजुगुप्सितेषु कुलेषु नानादेशविनेयसुखप्रतिपत्त्यर्थ पर्यायान्तरेण दर्शयति, अगयेषु यदि वा जुगुप्सितानि-धर्मका- रकुलादीनि गाणि-दास्यादिकुलानि, एतद्विपर्ययभूतेषु कुलेषु, लभ्यमानमाहारादिकं प्रासुकमेपणीयमिति मन्यमानो गृह्णी- यादिति ।" पुनर्निशीथचूर्णी भकपानग्रहणादौ एते निषिद्धाः, तथाहि-"कालावहीए जे ठप्पा कया ते निजूढा" भकपान- ग्रहणादौ निषिद्धाः, "जे कुला जत्थ विसए वि जुंगिआ ते दुगंछिआ! अभोज्या: इत्यर्थः, कम्मेण १ सिप्पेण वा २.जाइए वा ३ कम्मे न्हाविआइणो १ सप्पे वि हारन्हाविआइणो हिट्ठान्हाविआ तेरिमाजाइए पाणाइणो ३ । पुनरत्रार्थे जातमृत- कसुतकपिण्डनिषेधाऽधिकाररूपं एकविंशतितमं प्रश्नोत्तरं विलोक्यम् ॥ ५१ ॥ ॥ इति साधूनां भक्तपानग्रहणाय योग्यायोग्याधिकारः॥५१॥ :

·मंगलमहासुअखंधस्स वक्खाणं तं महया य पबंधेणं 'अणंतगमपज्जवेहिं सुत्तस्स पिहुन्भूयाहिं निजुत्तिभासंचूण्णीहिं जहेव अर्थतनाणदसणधरेहिं तित्थयरेहिं वक्खाणिअं तहेव समासओ वक्खाणिज्जतं आसि, अहऽन्नया कालपरिहाणि दोसेण तओ निजत्तिभासचूण्णीओ वुच्छिन्नाओ, इओ अ वच्चंतेणं कालेणं तेणं समएणं महड्डीपत्ते पयाणुसारी वइरसामी नाम [ दुवालसंग सुअहरे ] पुषदसंगसुअहरो समुप्पन्नो, तेणेसो पंचमंगलमहासुअखंधस्स उद्धारो मूलसुत्तस्स मज्झे लिहिओ" इति महानिशीथे । तथा नमस्कारपंजिका-सिद्धचक्रादौ "पंचपयाणं पणतीस वपण चूलाइ घण्ण तित्तीसं । एवं इमो समप्पति फुडमक्खरमट्ठसट्ठीए ॥१॥ तथा अष्टप्रकाश्यां आग्नेयादिविदिग्व्यवस्थितेषु दलेपु पादचतुष्कं "एसो पंच नमुकारो, सबपावप्पणासणो । मंगलाणं च सवेसि, पढमं हवइ मंगलं" ॥१॥ इति ध्यायेत् , तथा बृहन्नमस्कारफले "सत्त पण सत्त सत्त य, नवक्खर पमाण पयडपंचपयं । तित्तीसक्खरमूलं, सुमरह नवकारवरमंतं ॥१॥” इत्याद्यने- कानि स्थानानि अष्टपष्टिवर्णात्मकनमस्कारदर्शकानि । इति नमस्कारस्याऽष्टपष्ट्यक्षरप्रमाणत्वं, एवं श्रीसंघाचारबृहद्वृत्ती (२१० पत्रे ) श्रीदेवेन्द्रसूरिभिरपि हवइ मंगलमेव पाठः समर्थितः। तथा च तत्पाठः-सिद्धान्तेऽपि स्फुटाक्षरैः हवइ मंगलमिति भणितं, तथाहि महानिशीथचतुर्थाध्ययनसूत्रं-"तहेव तदवत्थाणुगमिअंइक्कारसपयपरिच्छिन्नं तिआलावगं तित्ती- सक्खरपरिमाणं एसो पंचनमुक्कारो, संघपावप्पणासणो । मंगलाणं च सबेसि, पढमं हवइ मंगलं ॥१॥" इअं चूलति अहि- जंतीति प्रकृतं । तदैव हवइ मंगलमित्यस्य साक्षादागमे भणितत्वात् प्रभुश्रीवज्रस्वामिप्रभृति सुबहुश्रुतसुविहितसंविग्न- पूर्वाचार्यसंमतत्वाच्च पढम हवइ मंगलमिति पाठेन अष्टपट्याक्षरप्रमाण एव नमस्कारः पठनीयः । तथा च महानिशीथे- ·तयां उपांगछेद-ग्रन्थकर्म-ग्रन्थाद्यनेकागमानुयोगसूत्रधरैः श्रीमलयगिरिभिः आवश्यकं विवृणद्धिः, "अरिहंतनमु- कारो" इत्यादिका "एसो पंचे"ति पर्यन्ताः पगाथाः "हवइ मंगल"मिति पाठत एव लिखिताः सन्ति, एवं प्रवचन- सारोद्धारवृत्ती अपि हवइ मंगलमिति पाठः समर्थितोऽस्ति, तथाहि-यद्यप्यत्र 'हवई' 'होई' इत्यनयोः पाठयोरा न कश्चिद्विशेषः; तथापि अष्टपट्यक्षरार्थ नवकारे हवइ इति पठितव्यं, ततो नमस्कारावलिकादिग्रन्येषु यन्त्रपझे उत्तमस्ति, विशेषकार्योत्पत्तौ चूलिकाध्यानं यदा क्रियते तदा द्वात्रिंशद्दलकमले द्वात्रिंशद्दलेषु द्वात्रिंशदक्षराणि स्थापयित्वा त्रयस्त्रिंशत्तम अक्षरं मध्यकर्णिकायां स्थाप्यते, ततो ध्यानं क्रियते, ततो 'होई' पाठे द्वात्रिंशनिरक्षरैः द्वात्रिंशत्कमलदलान्येव पूर्यन्ते परं मध्यकर्णिका शून्यैव तिष्ठति, ततो हवइ मंगलमिति पाठो युक्तः, तथा चैतत्संवादि पूर्वाचार्यकृतप्रकरणवचनं "अड- सहि अक्सरपरमाणू, जिणसासननवकारपहाणू । अंतिमचूला तिन्नि पसिद्धा, सोलसअट्ठनवकार सिद्ध ॥१॥" न च वाच्यं नमस्कारसूत्रे नमस्कारस्य सप्तपट्यक्षरवत्त्वं प्रोक्तमस्ति, यतः 'एसो पंचनमुक्कारों' इत्यादिगाथाऽपि नमस्कारसूत्रसम्ब न्धिनी नाऽस्ति, किं तु नियुक्तिसत्का, ततो "ग्रामो नाऽस्ति, कुतः सीमा ?" इति न्यायात् कथं सप्तपट्याक्षरवत्त्वं नमस्का- रस्य ? मूलसूत्र नियुक्तिभाष्यचूर्णिवृत्तिटिप्पनकादिषु काऽपि निर्दिष्ट न दृश्यते न श्रूयते च । अष्टपट्यक्षरप्रमाणत्वं च महानिशीथादिषु स्पष्टमेव उद्दिष्टं, तथाहि- "तहेव तदवत्थाणुगमिभं इकारसपयपरिच्छिन्नं तिआलावर्ग तित्तीसक्खरपरिमाणं एसो पंचनमुकारो, सबपावप्प- णासणो । मंगलाणं च सवेसिं, पढमं हवइ मंगलं इयचूलं ति “अहिजंति" महानिशीथे तथा 'एअं तुजं पंच- ·अचिंतचिंतामणिकप्पभू-अस्स पंचमंगलमहासुअखंधस्स णं सुत्तत्थं पत्नत्तं । तं जहा-जे णं पंचमंगलमहासुअखंधे से णं सयलागमतरोववत्ती तिलतिल्ल १ कमलमयरंद २ सबलोगपंचत्थिकायमिव ३ जहत्य किरियाणुवायसन्भूय गुणुक्कित्तणे जहि- च्छियफलपसाहगे चेव परमथुइवाए सा य परमथुई केसिं कायवा सवजगुत्तमाणं सबजगुत्तमे अजे केइ भूए जे केइ भवंति जे केइ भविस्संति, ते सवेवि, अरिहंतादओ चेव, नो णं अन्नेति, ते अपंचहा-अरिहंते १ सिद्धे २ आयरिए ३ उवज्झाए ४ साहुणो अ५, तत्थ एएसिं चेव गच्छस्स सन्भाओ इमो, तं जहा-सनरामरासुरस्स णं सबस्स चेव जगस्स अट्ठमहापा- डिहेराइपूआइउवलक्खियं अण्णन्नसरिसमचिंतमप्पमेअं केवलाहिद्विअं, पवरुत्तमतत्तं अरिहंति त्ति अरहंता अरिहंता ११॥ एवं अंतए एएसिं नमुकारो 'एसो पंचनमुक्कारों' किं करिज्जा ? सवं पावं नाणावरणीआइकम्मं निस्सेसं तं पयरिसेणं दिसो दिसि नासइ 'सबपावप्पणासणो' एस चूलाए पढमो उद्देसो "एसो पंचनमुक्कारो, सबपावप्पणासणो" किंविहो ऊं? मग्गे निवाणसुहसाहणिकखमो सम्मदंसणाइआराहओ, अहिंसालक्खणो धम्मोतं मे लाइजति मंगलं ममं भवाओ संसाराओ गमिज्जाओ तारिज वा मंगलं २ वद्धपुट्ठनिद्धत्तनिकाइअट्ठपयारं कम्मरासि मे गालिजा विजविजत्ति मंगलं, १ एएसि सबेसि अन्नेसिं च मंगलाणं किं! पढमं आइए अरिहंताईणं थुई चेव मंगलंत्ति समासत्थुत्ति” संघाचारवृत्तौ (२१८ पने)॥ ॥ इति "होइ मंगलं" इति पाठनिपेधाधिकारः ॥ ५२ ॥ ननु-अशन-पान-खादिम-स्वादिमानां आहाराणां विवेचनं कथं ज्ञायते ? । उच्यते-शास्त्रसम्मत्या तदववोधात्, का शास्त्रसम्मतिः?, इत्याह-श्रीमत्खरतरगच्छाधिराज-श्रीजिनभद्रसूरिपट्टपूर्वाचलप्रभाकरश्रीजिनचन्द्रसूरिशिष्य-श्रीमेरुसु- ·"एवं तु जं पंचमंगलमहासुअखंधस्स वक्खाणं तं महया पर्वधेणं अणंतगमपज्जवेहिं सुत्तस्स यपि हु भूआहिं निजुत्ति- भासचूण्णीहिं जहेव अणतनाणदंसणधरेहिं तित्थयरेहिं वक्खाणितं तहेव समासओ वक्खाणिजंतं आसि, अह अन्नया कालपरिहाणिदोसेण ताओ नित्तिभासचूण्णीओ बुच्छिन्नाओ, इओ अ वचंतेणं कालसमएणं महड्डीपत्ते पयाणुसारी पइरसामी नाम दुवालसंगसुअहरे समुप्पन्ने, तेणसो पंचमंगलसुयखंधस्स उद्धारो मूलसुत्तस्स मज्झे लिहिओ, मूल- सुत्तं पुण सुत्तत्ताए गणहरेहिं अत्थत्ताए अरिहंतेहिं भगवंतेहिं धम्मतित्थयरेहिं तिलोयमहिएहिं वीरजिणिदेहिं पन्नवि- अंति २। एस बुहसंपयाओ, इत्थ जत्थ जत्थ पयं पएणाणुलग्गं सुत्तालावगं न संवज्झइ तत्थ तत्थ सुअहरेहिं कुलिहिअदोसो न दायघो किं तु जो सो एअरस अचिंतचिंतामणिकप्पभूअस्स महानिसीहसुअखंधस्स पुवायरिसो आसि, तहिं चैव खंडाखंडीए उद्देहिआएहिं हेउहिं वहवे पत्तगा परिसाडिआ तहावि अच्चंतसुमहत्वाइसयं इमं महानिसीहसुअखंधं कसि- णपवयणस्स परमसारभूयं, परं तत्तं महत्थंतिकलिऊणं पवयणवच्छल्लत्तणेणं तहा भवसत्तोवयारअं च काउं, 'तहा य आयहिट्ठआए आयरिअहरिभद्देणं जं तत्थायरिसे दि8 तं सर्व समईए सोहिउण लहिअंति, अन्नेहिं पि सिद्धसेणदिवायर- वुहवाईजक्खसेणदेवगुत्तजसवद्धणखमासमणसीसरविगुत्तनेमिचंदजिणदासगणिखमगसचसिरिपमुहेहिं जुगप्पहाणसुअहरेहि वहुमनिअमणं ति" । अत्र सूत्रं व्याख्यायते, अस्य व्याख्यानं-यदेव श्रीवज्रस्वामिना छेदग्रन्थमध्ये लिखितं तदेव भकिवहुमानातिशयतो विशेषतश्च बहुभव्यसत्त्वोपकारकमिति कृत्वा दयते । तथाहि- "से भयवं किमअस्स अचिंतचिंतामणिकप्पभूअस्स पंचमंगलमहासुअखंधस्स सुत्तत्थं पन्नत्तं ? गोयमा! इय एयस्स ·अचिंतचिंतामणिकप्पभू-अस्स पंचमंगलमहासुअखंधस्स णं सुत्तत्थं पन्नत्तं । तं जहा-जे णं पंचमंगलमहासुअखंधे से णं सयलागमतरोववत्ती तिलतिल्ल १ कमलमयरंद २ सबलोगपंचत्थिकायमिव ३ जहत्थ किरियाणुवायसन्भूय गुणुकित्तणे जहि- च्छियफलपसाहगे चेव परमथुइवाए सा य परमथुई केसिं कायवा सबजगुत्तमाणं सबजगुत्तमे अजे केइ भूए जे केइ भवंति जे केइ भविस्संति, ते सवेवि, अरिहंतादओ चेव, नो णं अन्नेति, ते अपंचहा-अरिहंते १ सिद्धे २ आयरिए ३ उवज्झाए ४ साहुणो अ५, तत्थ एएसिं चेव गच्छस्स सन्भाओ इमो, तं जहा-सनरामरासुरस्स णं सबस्स चेव जगस्स अट्ठमहापा- डिहेराइपूआइउवलक्खियं अण्णन्नसरिसमचिंतमप्पमेअं केवलाहिट्ठिअं, पवरुत्तमतत्तं अरिहंति त्ति अरहंता अरिहंता ११॥ एवं अंतए एएसि नमुकारो 'एसो पंचनमुक्कारों' किं करिज्जा ? सर्व पावं नाणावरणीआइकम्मं निस्सेसं तं पयरिसेणं दिसो दिसिं नासइ 'सवपावप्पणासणो' एस चूलाए पढमो उद्देसो “एसो पंचनमुक्कारो, सवपावप्पणासणो" किंविहो ऊं? मग्गे निवाणसुहसाहणिकखमो सम्मदंसणाइआराहओ, अहिंसालक्खणो धम्मोतं मे लाइजति मंगलं ममं भवाओ संसाराओ गमिज्जाओ तारिज वा मंगलं २ वद्धपुट्ठनिद्धत्तनिकाइअट्ठपयारं कम्मरासि मे गालिजा विजविजत्ति मंगलं, १ एएसि सबेसि अन्नेसि च मंगलाणं किं! पढमं आइए अरिहंताईणं थुई चेव मंगलंत्ति समासत्थुत्ति" संघाचारवृत्तौ (२१८ पत्रे)॥ ॥ इति "होइ मंगलं" इति पाठनिषेधाधिकारः ॥ ५२ ॥ ननु-अशन-पान-खादिम-स्वादिमानां आहाराणां विवेचनं कथं ज्ञायते ? । उच्यते-शास्त्रसम्मत्या तदववोधात्, का शास्त्रसम्मतिः?, इत्याह-श्रीमत्खरतरगच्छाधिराज-श्रीजिनभद्रसूरिपट्टपूर्वाचलप्रभाकरश्रीजिनचन्द्रसूरिशिष्य-श्रीमेरुसु- ·"एअं तुजं पंचमंगलमहासुअखंधरस वक्खाणं तं महया पर्वधेणं अणंतगमपज्जवेहि सुत्तस्स यपि हु भूआहिं निजुत्ति- भासचूण्णीहिं जहेव अणंतनाणदंसणधरेहिं तित्थयरेहिं वक्खाणितं तहेव समासओ वक्खाणिजंतं आसि, अह अन्नया कालपरिहाणिदोसेण ताओ नित्तिभासचूण्णीओ वुच्छिन्नाओ, इओ अ वचंतेणं कालसमएणं महड्डीपत्ते पयाणुसारी पइरसामी नाम दुवालसंगसुअहरे समुप्पन्ने, तेणसो पंचमंगलसुयखंधस्स उद्धारो मूलसुत्तस्स मज्झे लिहिओ, मूल- सुतं पुण सुत्तत्ताए गणहरेहिं अत्थत्ताए अरिहंतेहिं भगवंतेहिं धम्मतित्थयरेहिं तिलोयमहिएहिं वीरजिणिदेहिं पन्नवि- अंति २। एस बुहसंपयाओ, इत्थ जत्थ जत्थ पयं पएणाणुलग्गं सुत्तालावगं न संवज्झइ तत्थ तत्थ सुबहरेहिं कुलिहिअदोसो न दायवो किं तु जो सो एअस्स अचिंतचिंतामणिकप्पभूअस्स महानिसीहसुअखंधस्स पुवायरिसो आसि, तहिं चेव खंडाखंडीए उद्देहिआएहिं हेउहिं वहवे पत्तगा परिसाडिआ तहावि अचंतसुमहत्थाइसयं इम महानिसीहसुअखंघ कसि- णपययणस्स परमसारभूयं, परं तत्तं महत्थंतिकलिऊणं पवयणवच्छल्लत्तणेणं तहा भवसत्तोवयारअं च काउं, तहा य आयहिट्ठआए आयरिअहरिभद्देणं जं तत्थायरिसे दि8 तं सर्व समईए सोहिउण लहिअंति, अन्नेहिं पि सिद्धसेणदिवायर- बुड्ढवाईजक्खसेणदेवगुत्तजसवद्धणखमासमणसीसरविगुत्तनेमिचंदजिणदासगणिखमगसचसिरिपमुहेहिं जुगप्पहाणसुअहरेहि बहुमन्निअमणं ति" । अत्र सूत्रं व्याख्यायते, अस्य व्याख्यानं-यदेव श्रीववस्वामिना छेदग्रन्धमध्ये लिखितं तदेव भक्तिवहुमानातिशयतो विशेषतश्च बहुभव्यसत्त्वोपकारकमिति कृत्वा दयते । तथाहि- "से भयवं किमअस्स अचिंतचिंतामणिकपभूअरस पंचमंगलमहासुअखंधरस सुत्तत्थं पनत्तं ? गोयमा! इय एयस्स ·नभेद दूग्ध दधि सूरणा मंडकादिक जाणवो, तथा च भणितं-"असणं भोअण सत्तूग, मुंगाजगराइखज्जग विहीय । खीरणाई सूरणाई, मंडग पभिई अ विन्नेअं॥ १॥” आछण जवोदक तुपोदक तंदुलोदक उष्णोदक शुद्धविकट अप्काय समग्र पनक जाणवू, तद्यथा-"पाणं सोवीरजयो-दगाइ चित्तं सुराइअं चेव । आउकाओ सबो, ककडगज- लाइअंच तहा ॥ २ ॥ अत्र चित्तं सुराइअमिति चित्र नानाप्रकार काष्ठ पिष्टजातिभेदभिन्न सुरामधु आदिशब्दतो द्राक्षा शर्करा पानकादि अप्काय सगलउ कर्कटी चिर्भटी प्रमुखनो जल तथा कालिंग जलादिक सगलं जाणवू ॥२॥ नालिकेर खर्जूर द्राक्षा भृष्टधान्यादिक आधफल रंभाफल कर्कटी फणसादिक पलुसुपुणि सगलो खादिम जाणवू,' तथा च भणितं च "भत्तो संदंताई, खजूरं नालिकेरदक्खाई। कक्कडअंबगपणसाइ, बहुविहं खाइमं नेयं ॥१॥ दंतवणं तंबोलं, सुंठि पिप्पली मिरच हरितकी विभीतकतुलसी प्रमुख स्वादिम जाणवू, तथा च भणितं-“दंतवणं तंबोलं, चित्तं तुलसी वहेडमाई अ । महु पिप्पली सुंठाई, अणेगहा साइमं नेयं ॥१॥" एवं तपागच्छनायकश्नीसोमसुन्दरसूरिपपूर्वाचल- भास्करश्रीमुनिसुन्दरसूरिकृतपडावश्यकवालावबोधेऽपि, तथाहि- चिहुं प्रकारे आहारस्युं असणं वा पाणं वा खाइ वा साइमं वा अशन कहता-शालि ज्वारि वरटी प्रमुख सर्व ओदन मुद्गादिक सर्व कठउल सातुयादिक सर्व लोट पेयादिक सर्व तिमज मोदकादिक सर्व पकवान सूर- णादिक सर्वकंद मंडकादिक सर्व केलवी वस्तु ए सर्व अशन कहिउ, वली वेसण विरहाली आमला सैंधव कउठिपत्र लीवुइ लूण हींग ए अशन मांहि आवइ १ । पान कहतां पाणी कांजिक जव गोधूम ज्वारि चोखा काकडी आदि- ·न्दरोपाध्यायविनिर्मितश्रीपडावश्यकवालाववोघे पश्चानामपि निर्णयप्रतिपादनात्, तथाहि-असन कहतां अन्न-चोसा ज्यारि परटी मुंग प्रमुख सर्वधान, सात सत्तु गिहुं [ आदि ]ना सर्व लोट सर्वराव सालणा लाडु प्रमुस सर्व पकान, सुरणादि सर्व कंद दूध दही मंडादिक सर्वकेलधी वस्तु, हींग वेसण विरयाली लूण सैंधवादिक ए सर्व असन मांहि जाणि ।। हिवे पानक कहतां आछण जयोदक तुषोदक तंदुलोदक उप्णोदक शुद्धोदक कहतां वर्णाड्य प्रमुखमभएकाय पानक जाणिवा, अथवा काष्ठज पिष्टज सुरादि द्राखनापाणी साकर आंविलपाणी इक्षुरसादि काकडी चीभडा कालिंगना जल इत्यादि सर्व पानक जाणवा । २। हिवे खादिम कहतां सुखडी नालेर खजूर दाख विदाम सेक्यु धान जांचा फेला फाफडी अखोड खारेक प्रमुख सर्व मेवो इत्यादिक खादिम ॥ ३॥ हिवे स्वादिम कहतां तंगोल मुंठ मिरी पिंपल हरडे पहे तुलसी कसेलो काथो जेठीमध तमालपत्र एलची लवींग वीडंग काठी अजमो अजमोद कुलिंजण चोणीकरोया करो कांटासेलीयो मोथ हरडे कुंभठउ पान सोपारी पोकरमूल जवासामूल बावची वालउछाली घपछालि सयरसार पेजडछाडि ए सर्व स्वादिम ।। ४ ।। हिवे निंबके-छाल मूलपान सिली गोमूत्र गिलोइ कडूकिरियातउ अतिविप कुडर सूफडिगस रोहणी पीपलामूल वज धमासउ नाहिं रींगणी एलीयो चिणोठी कयर वोरनामूल कंधारियउ कुंवारि इत्यादि अणाहार ॥५॥ पिणि ए अणाहार जउ इच्छा पाखइ अनिष्ट पणइ लीजे तो, अने जउ भावता लीजे तो आहारमाही पडइ इति । श्रीतरुणप्रभसूरिकृतवालावबोधे तु एवं, तथाहि- चतुर्विध आहार अशन पान खादिम खादिम तत्र अशन-ओदन संध्या चोखा सत्तु मुंग राब खंडखाद्यादि पक्का- ·नभेद दूग्ध दधि सूरणा मंडकादिक जाणवो, तथा च भणितं-"असणं भोअण सत्तूग, मुंगाजगराइसज्जंग विहीय। खीरणाई सूरणाई, मंडग पभिई अ विन्नेअं॥ १॥" आछण जवोदक तुपोदक तंदुलोदक उष्णोदक शुद्धविकट अकाय समग्र पनक जाणवू, तद्यथा-"पाणं सोवीरजवो-दगाइ चित्तं सुराइ चेव । आउफाओ सपो, कफडगज- लाइअंच तहा ॥२॥ अत्र चित्तं सुराइअमिति चित्र नानाप्रकार काष्ठ पिष्टजातिमेदभिन्न सुरामधु आदिशब्दतो द्राक्षा शर्करा पानकादि अप्काय सगलउ कर्कटी चिर्भटी प्रमुखनो जल तथा कालिंग जलादिक सगलं जाणवू ॥२॥ नालिकेर खजूर द्राक्षा भृष्टधान्यादिक आवफल रंभाफल कर्कटी फणसादिक पलुसुपुणि सगलो खादिम जाणवू,' तथा च भणितं च "भत्तो संदंताई, खरं नालिकेरदक्खाई। ककडअंगपणसाइ, बहुविहं खाइमं नेयं ॥ १॥ दंतवणं तंबोलं, सुंठि पिप्पली मिरच हरितकी विभीतकतुलसी प्रमुख स्वादिम जाणवू, तथा च भणितं-“दंतवणं तंबोलं, चित्तं तुलसी बहेडमाई अ। महु पिप्पली सुंठाई, अणेगहा साइमं नेयं ॥१॥" एवं तपागच्छनायकनीसोमसुन्दरसूरिपरपूर्याचल- भास्करश्रीमुनिसुन्दरसूरिकृतपडावश्यकवालाववोघेऽपि, तथाहि- चिहुं प्रकारे आहारस्युं असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं या अशन कहतां-शालि ज्यारि घरटी प्रमुख सर्व ओदन मुद्गादिक सर्व कठउल सात्यादिक सर्व लोट पेयादिक सर्व तिमज मोदकादिक सर्व पफयान सूर- णादिक सर्वकंद मंडकादिक सर्व केलवी वस्तु ए सर्व अशन कहिउ, वली वेसण विरहाली गामला संधय कठिपत्र लीवुइ लूण हींग ए अशन मांहि आवइ १ । पान कहतां पाणी कांजिक जय गोधूम ज्यारि घोसा काकडी आदि- ·फर्नु धोवण, अनइ सर्व जलाशय तणो अप्काय, ए पान कहिजइ, साकरपाणी दाखपाणी आंवलपाणी इधर- सपाणी प्रमुख सर्व सरस पाणी पान कहतां आवइ, पिणि व्यवहारइ अशन, जिनुं जिनुं साइमं स्वादिम कहिजइ सुखडी सेक्यु धान सर्व खारिक टोपरां द्राक्षा बिदाम अखोड खजूर प्रमुख सर्व मेवो, काकडी आय फलसादिक सर्व फल स्वादिम कहिजइ, स्वादिम कहतां सुंठि हरडइ पीपरी मिरी अजमउ कायफल कसेल कायो सयरसार जेठीमध वज तमालपत्र एलची लवंग विडंग काठी विडलवण अजमोद कुलिंजन पीपलीमूल चीणीकवाला कचूर मोथ कंटासेरीयो कपुर संचल हरडा वहेडा आमला कुमठउ पान पुगी हिंगुलाटक हींग त्रेवीसउ पुष्करमूल जवामा. मूल यावची बाउल छालि खेजडछालि ए स्वादिम कहिजइ, गुडस्वादिम कहिजइ, पिणि व्यवहारइ अशन, जीकुंकुनीर साकर वासिउ सुंठनो पाणी हरडेनो पाणी ए लीजे नीतारनइ गल्यो हुवे तो, न गल्यो हुइ तो नहि, तिपिहार पय- क्साणि जे सूझइ इहाइ स्वादिमजि, जीरो प्रवचनसारोद्धारमांहि स्वादिम कहां छइ, अनइ श्रीकल्पवृत्ती सादिम कयु छइ, ए चार आहारनो विचार नींवनी छालि मूलानां पांदडां सीली गोमूत्र गिलो कडूकिरियातुं अतिविष फागो सुफडराख हलद्रा रोहणि उपलोट धज त्रिफला पंचमूलनिव धमासउ नाहि आसगंधि रींगणी एलीयो गूगल हरमा सावि वउणमूल वोरीमूल कथारीमूल कयरडा मूल पुंमाडी आठी मजीठ बोल वीयुत्वं कुंवारी इत्यादिक धीशुई जे अनिष्ट पर इच्छा पाखा लीजइ ते चिहुं आहारमांहि एकइ भांगइ नहि, अणाहार जाणयो। विचारमंये अनाहारगाथा यथा- "अभयक्ख फलामलए भूनिवाकडु अगिलोअ रखाई। जोगोनिंबाइणं तयांइ पत्ताणि अणाहारो ॥१॥" इति, गोवि.

·शेपकल्पचूर्णौ पञ्चमोद्देशकेऽपि यथा-"अणाहार गाहीमो” अंकाइअं छल्ला निवाईणं मूलं पंचमूलादिफलं अंदामलय हरी- तंगवहेडगादि से संति, अणाहार मुक्त्वा जं अणंतं आहारमिति । पुनर्भणितं-अणाहारो मोअछल्ली मूलं च फलं च होई अणाहारो पूर्वाधं, 'मोकं' कायकी, 'छली" निवादित्वक् 'मूलं' च पंचमूलादिकं 'फलं' च आमलकविभीतकादिक एतत् सर्व अनाहारो भवतीति चूर्णिः। निशीथचूर्णौ तु या, निंबादीनां छल्लिः-त्वक्, यच्च तेपामेव निंबोलिकादिफलं, यच्च तेषामेव मूलं एवमादिकं सर्वमनाहार इति । अत्र श्रीमेरुसुन्दरोपाध्यायकृत-चालाववोधात् श्रीमुनिसुन्दरसूरिकृतवालाववोधे स्वादिममध्ये एतानि नव ९ वस्तूनि अधिकानि सन्ति, तथाहि-"कायफल १ विडलवण २ पीपलीमूल ३ कपूर ४ संचल ५ बहेडा ६ आमला ७ हिंगुलाप्टक ८ हिंगुलीनेविसउ ९ । पुनरेतस्माद् एतस्मिन् अनाहारकमध्येऽप्यय ११ विशेष: तथाहि-"हलद १ उपलोट २ त्रिफला ३ आसगंध ४ गूगल ५ हरडेछालि ६ वउणिमूलि ७ पुंमाड ८ आंछीमजीठ.९ वोल १० वीयउ ११ । तथा श्रीमेरुसुन्दरसूरिकृत-वालाववोधे पीपलीमूलं अनाहारमध्ये प्रोकमस्तिं । श्रीमुनिसुन्दरसूरि- कृत-वालावबोधे पीपलीमूलं स्वादिममध्ये प्रोतमस्ति । तथा तपागच्छीयरत्नशेखरसूरिणाऽपि श्राद्धविधिकौमुदीग्रन्थे अश- नादीनामेवं विवेचनं लिखितमस्ति, तथाहि-अशनादिविभागश्चेत्थं-"अन्न-पक्वान्न-मंडक-सक्तुकादि-क्षुधोपशमनसमर्थम् अशनं १ तक्रोदक-मद्यादि पानं २ फलेषुपृथुकसुखभक्षिकादि खाद्यं ३ स्वायं शुंठी हरितकी-पिप्पली मरिच-जीरक-अज- मक जातिफल-जावंत्री-कसेल्लक-कच्छकखदिरवटिका-ज्येष्ठीमधु-तज-तमालपत्र-एलची-लवंग-काठी-विंडंग-विडलवण-अंजक- ।

·अजमोद-कुलिंजण-पिप्पलीमूल-चिणीक-बाला-कचूरक-मुस्ता-कटासेलियो कर्पूर-संचल-हरडां-विमीतक कुंभटा-वसूलपर खदिर-खेजडादिछल्लीपत्र-पूग-हिंगुलाष्टक-हिंगत्रेवीसो-पंचमूल-पुष्करमूल-जवासकमूल-पावची-तुलसी-कपूरी-कंदादिकं जारफ स्वभाप्यं ४ । प्रवचनसारोद्धाराभिप्रायेण खाद्य, कल्पवृत्त्यभिप्रायेण तु स्वायं, अजमकं साथमिति, केपित सर्व स्वायं एला-कर्पूरादिजलवत् तत् द्विविधाहारप्रत्याख्याने कल्पन्ते । वेसण-विरयाली-सोया-फारसी-गामणगांदी- आवागोली-कउठीय लीवूई-पत्र-प्रमुखखाद्यत्वादिना द्विविधाहारे न कल्पते, त्रिविधाबारे तु जलमेर करपते, गरि हुंकानीरं साकरी-कपूर-एला-कच्छक-खदिरचूर्ण-कसेल्लक-पाडलादिजलं च नीतरितं गाजित या नाऽन्यया, गाउ मधु-गुडशर्करा-खंडाद्यपि खाद्यतया, द्राक्षा-शर्करादिजलं तकादि च पानकतया उकं, परं द्विविधाहारानी न कसढे । उकं च तन्नागपुरीयगच्छप्रत्याख्यानभाष्ये- "दक्खापाणाईअं, पाणं तह साइमं गुडाईअं । पढिअं सुअंमि तहवि हु, तित्तीजणगति नापरिपं ॥१॥" खिया संभोगे चतुर्विधाहारो न भज्यते, बालादीनां ओष्ठादिचुम्बने तु भज्यते । द्विविधाहारे तु तदपि कसते, प्रत्याख्यानं हि कावलिकाहारविषयमेव, न तु लोमाद्याहारविषयमपि । अन्यथा उपवासापाम्गदे वरम्पत गाकरम्बा बन्धनादिनाऽपि भङ्गप्रसङ्गाव, न चैवं व्यवहारो ठोमाहारस्य निरन्तरं संभवेन प्रत्याख्यानाभाराममंगाद ५ अना हारतया व्यवहियमाणानि यथा-पंचांग निव १ मूल २ गडूची ३ कडू ४ किरिआता ५ अतिषि - ·पाड र सूफडी ९ रक्षा १० हरिद्रा ११ रोहिणी १२ उपलोट १३ वज १४ त्रिफला १५ बाउलछडी १६ इति, अन्ये धमासउ १७ नाहि १८ आसगंधि १९ रीगणी २० एलियो २१ गूगल २२ हरडादालि २३ वउणि २४ पदरी २५ कथेरि २६ करीरंमूल २७ पुमाड २८ वोधरी २९ आछीमजीठ ३० चोल ३१ वीयउ ३२ कूयारी ३३ चित्रक ३४ कंदुरु ३५ प्रभृति अनिष्टस्वादं रोगाद्यापदि चतुर्विधाहारेऽप्येतानि कल्पन्ते ॥ ५३ ॥ ॥ इति अशनादिनिर्णयाधिकारः॥ ५३॥ ननु केचित् शृंगाटकानां अभक्ष्यत्वं अनन्तकायत्वं च प्रतिपादयन्ति तत्सत्यं असत्यं वा उच्यते-ये तेपां अभ- क्ष्यत्वं अनन्तकायत्वं च प्रतिपादयन्ति ते सर्वे सिद्धान्तानभिज्ञा एव, यत उकं श्रीखरतरगच्छाधिराज-श्रीजिनभद्र- सूरिपट्टालङ्कार-श्रीजिनचन्द्रसूरिविजयराज्ये श्रीमुनिमेरुसुन्दरोपाध्यायैः संघाभ्यर्थनया कृतवार्तिकसार्धशतकप्रश्नोत्तरे ४९ प्रश्ने, तथाहि- सिंघोडादिजीवा वनस्पतिसत्तरीमांहि कह्या छइ अनै अभक्ष्य अनन्तकाय कहै ते किम ? तत्रार्थे सिंघोडा अभक्ष्य अनन्तकाय न हुवे, जे अभक्ष्य अनन्तकाय कहै ते सिद्धान्तना जाण नहीं, यतः प्रज्ञापनासूत्रे (३४ पत्रे)- "सिंघाडगरस गुच्छो, अणेगजीवो उ होइ नाययो। पत्ता पत्तेअजीवा, दुन्नि य जीवा फले भणिआ॥५१॥" इणि कारणि विहुं जीवनो फल साधारण अनन्तकाय न थायइ, जेह भणी प्रज्ञापना वृत्तिमांहि कयो छई, “साधारणस्तु नियमादन- ·अजमोद-कुलिंजण-पिप्पलीमूल-चिणीक-बाला-कचूरक-मुस्ता-कंटासेलियो-कर्पूर-संचल-हरडां-विमीतक-कुंभटर-वधूलधर- खदिर-खेजडादिछल्लीपत्र-पूग-हिंगुलाष्टक-हिंगत्रेवीसो-पंचमूल-पुष्करमूल-जवासकमूल-चावची-तुलसी-कपूरी-कंदादिकं जीरकं स्वभाप्यं ४ । प्रवचनसारोद्धाराभिप्रायेण खाद्य, कल्पवृत्त्यभिप्रायेण तु स्वाद्यं, अजमकं साद्यमिति, केचित् सर्व स्वायं एला-कर्पूरादिजलवत् तत् द्विविधाहारप्रत्याख्याने कल्पन्ते । वेसण-विरयाली-सोया-कउठवडी-आमगगांटी- आंधागोली-कउठीय लीवूई-पत्र-प्रमुखखाद्यत्वादिना द्विविधाहारे न कल्पते, विविधाहारे तु जलमेव कल्पते, तवापि हुंकानीरं साकरी-कपूर-एला-कच्छक-खदिरचूर्ण-कसेल्लक-पाडलादिजलं च नीतरितं गालितं या नाऽन्यया, शाखा मधु-गुडशर्करा-खंडाद्यपि खाद्यतया, द्राक्षा-शर्करादिजलं तनादि च पानकतया उक्त, परं द्विविधाहारादीन कसते। उक्कं च तन्नागपुरीयगच्छप्रत्याख्यानभाध्ये- "दक्खापाणाईअं, पाणं तह साइमं गुडाईअं । पढिरं सुअंमि तहवि हु, तित्तीजणगंति नायरियं ॥१॥" स्त्रिया संभोगे चतुर्विधाहारो न भज्यते, बालादीनां ओठादिचुम्बने तु भज्यते । द्विविधाहारे तु तदपि कल्पते, प्रत्याख्यानं हि कावलिकाहारविषयमेव, न तु लोमाद्याहारविषयमपि । अन्यथा उपवासाचाम्लादेः वपुरम्य-गडकरम्प- वन्धनादिनाऽपि भङ्गप्रसङ्गात, न चैवं व्यवहारो लोमाहारस्य निरन्तरं संभवेन प्रत्याख्यानाभावप्रसंगात् ४ अना- हारतया व्यवाहियमाणानि यथा-पंचांग निंब १ मूल २ गडूची ३ कडू ४. फिरिआतउ ५ अतिविष ६ कुर ·श्रीचन्द्राचार्यैरपि स्वकृतयोगविधौ सम्यक्त्वारोपणानन्तरं श्रावकवर्जनीयद्वाविंशत्यभक्ष्यप्रतिपादकं गाथाद्वयं प्रत्यंपादि, तथाहि "पंचुंवर चउविगई, अनायफल कुसुमहीमविसकरगे। मज राईभोयण, घोलवडा रींगणी चेव ॥१॥ पपो- टय संघाडय, वायंगण काइवणे य तह चेव । वावीसं दवाणि, अभक्खणीयानि सहाणं ॥२॥" एवं श्रीजिनपतिसूरि- शिष्य-श्रीपूर्णभद्रकृते श्रीकृतपुण्यकचरित्रेऽपि शृङ्गाटकानामभक्ष्यत्वं, तथाहि-"मयं १ मांसं २ नवनीतं ३, मधू ४ दुम्बर- पञ्चकम् ९ । अनन्तकाय १० मज्ञात-फलं ११ रात्रौ च भोजनम् १२ ॥ १॥ आमगोरससंपृक्तं, द्विदलं १३ पुष्पितीद- नम् १४ । दध्यहतियातीतं १५, सन्धानं १६ कुचितान्नकम् १७ ॥२॥ वहुवीजं यच्च फलं १८,,शंगाटकान् १९. सर्व- मृत्तिका २० करकान् २१ । हिम २२ विष २३ वृन्ताकीफल २४, घोलबंटान् २५ वर्जयेत् शश्वत् ॥ ३॥' अत्राऽयं पर- मार्थः-श्रीप्रवचनसारोद्धारादौ शृंगाटकानि द्वाविंशत्यभक्ष्यमध्ये नाऽऽनीतानि, परं श्रीचन्द्रसूरिकृत-योगविधिग्रन्थे, श्रीपूर्णभद्रकृत-श्रीकृतपुण्यकचरित्रे च प्रोक्तत्वात् १ मोहोदयकारित्वात् २ जीवद्वययुक्तत्वात् ३ विकटमांसतुल्यत्वेन गणि- तत्वात् ४ धार्थिनां श्राद्धादीनां अभक्ष्याणि अग्राह्याणि ज्ञेयानि ॥५४॥ ॥ इति शृङ्गाटकानामभक्ष्यत्वाधिकारः ॥ ५४॥ ननु-लवण १ हरिताल २ मनःशिला ३ पीप्पली ४ खजूर ५ द्राक्षा ६ हुरीतकी ७ पत्र ८ पुष्प ९ फल १० प्रम- तीनां मासुकत्वं भवति न वा?; उच्यते-भवति, कथमित्याह-श्रीबृहत्कल्पसूत्रवृत्तिषु योजनातागमनादिकारण तेपाम- ·न्तकाय एवेति, कामदीपकद्रव्य भणी जउ टालइ तो जिम दूध नल्यै प्रवाहै, तिमतेही न ल्यौ पणि अभक्ष्य अनन्तकाय नहीं इति।ननु-तहि तद्भक्षणेन दोपः? न एतद्वक्तुं युक्तं, धर्मार्थिनां श्रावकादीनां तेषां अभक्ष्यत्वेन अग्राह्यत्वेन प्रतिपादनात् । यदुक्तं श्रीजिनवल्लभेसूरिभिः श्राद्धकुलके श्रावकाणां अभक्ष्यनियमाधिकारे, तथाहि “महु १ 'मक्खण २. संघाडग ३ गोरसजुअविदल ४ जाणिअमणतं ५ । अणायफलं ६ वयंगण ७ पंचुंबरि ८ मवि न भुंजंतिति ॥१॥" तथा "कहं नु फुजा सामन्नं, जो कामे न निवारए।” इति पदद्वयस्य व्याख्यां कुर्वद्भिः श्रीहरिभद्रसूरिभिरपि (८५ पत्रे) शृंगाटकानां द्रव्यकामत्वं विकटमांसतुल्यत्वं च प्रतिपादितमस्ति, तथाहि “शब्दरूपरसगंधस्पर्शाः मोहोदयाभिभूतैः सत्त्वैः काम्यन्त इति कामाः, मोहोदयकारीणि च यानि द्रव्याणि शृंगाटकविकटमांसादीनि तान्यपि मदनकामाख्यभावकामहेतुत्वाद्रव्य कामा इति" । एवं श्रीप्रज्ञापनासूत्रवृत्त्योरपि प्रथमपदे-तथाहि-शृङ्गाटकफले जीवद्वयं प्रत्यपादि, तथाहि- "सिंघाडगस्स गुच्छो, अणेगजीवो उ होइ नायबो । पत्ता पत्ते अजिआ, दोन्नि य जीवा फले भणिआ॥५१॥" व्याख्या-"सिंघाडगस्से"त्यादि शृङ्गाटकस्य यो गुच्छः सोऽनेकजीवो भवति ज्ञातव्यः, त्वक्शाखादीनां अने- कजीवात्मकत्वात् , केवलं तत्रापि यानि पत्राणि तानि प्रत्येकजीवानि, फले पुनः प्रत्येकं एकैकस्मिन् द्वौ द्वौ जीवौ भणितौ इति । पुनः "दुनिजिआ सिंघाडग-फलंमि जे केइ नालिआ वद्धा । पुप्फा संखिजजिआ, थोहरि- माईणणंतजिआ ॥ १ ॥” इत्यादि गाथाचतुष्टयं दर्शनसप्ततिकायामस्ति । एवमेव वनस्पतिसप्ततिकायामपि । तथैवं ·अथ कालत आह- निषीदन्ति, तेषां गवादीनां च यः कोऽपि पृष्ठादिगात्रोष्मा तेन वा परिणामो भवति, तथा यो यस्य भौमादिका पृथिव्यादिकः आहारस्तद्व्यवच्छेदे तस्य परिणाम उपक्रमः शस्त्रं, "उपक्रम्यते जीवादीनां आयूंषि अनेन" इति व्युत्पत्तेः, तच्च शस्त्रं त्रेधा, स्वकायशस्त्रं परकायशस्त्रं तदुभयशस्त्रं चेति, तत्र स्वकायशस्त्रं यथा-लवणोदकं मधुरो- दकस्य, कृष्णभौमं वा पांडुरा भौमस्येति, परकायशस्त्रं यथा-अग्निः उदकस्य, उदकं चाऽग्नेरिति २ तदुभयशस्त्रं यथा- उदकमृत्तिका शुद्धोदकस्येत्यादि । एवमादीनि सचित्तवस्तुनां परिणमनकारणानि मन्तव्यानि, गतं क्षेत्रतो लक्षणम् । "उप्पलपउमाई पुण, उण्हे दिन्नाइ जाम न धरती । मुग्गरगजूहिआओ, उण्हे छूढा चिरं हुंति ॥१॥ मगदंतीपुप्फाई, उदए छूढाइ जाम न धरती । उप्पलपउमाई पुण, उदए छूढा चिरं हुंति ॥२॥" उत्पलानि पद्मानि च उदकयोनिकत्वात् , उष्णे आतपे दत्तानि याम-प्रहरमात्रं कालं न ध्रियन्ते न अवतिष्ठन्ते, किंतु प्रहरादर्वागेव अचित्तीभवन्ति, मुद्राणि मगदंतिपुष्पाणि-यूधिकापुष्पाणि च उष्णयोनिकत्वात् , उणे क्षिप्तानि चिरमपि कालं भवन्ति सचित्तानि एव तिष्ठन्तीति भावः । मगदन्तिकापुष्पाणि उष्णे [उष्णोदके ] क्षिप्तानि याम-प्रहरमात्रमपि न ध्रियन्ते, उत्पलपद्मानि पुनः उदके क्षिप्तानि चिरमपि भवन्ति, गतं कालतो लक्षणम् ।। अथ भावत आह,-"पत्ताणं पुप्फाणं, सरडुफलाणं तहेव हरिआणं । विट्ठमि मिलाणंमि,नायचं जीवविप्पजढं ॥१॥" पत्राणां पुष्पाणां सरडुफलानां अवद्धास्थिकफलानां तथैव हरितानां वा स्थूलादीनां सामान्यतः तरुणवनस्पतीनां वा ·॥ चित्तत्वं प्रतिपादनात् , तथाहि-अथ क्षेत्रतस्तु आह-"जोयणसयं तु गंता अणहारेणं तु भंडसंकंती । वायागणिघूमेण य, विद्धत्य होइ लोणाई ॥१॥" लवणादिकं वस्तु स्वस्वस्थानाद् गच्छत् प्रतिदिनं बहुवहुतरादिक्रमेण विघस्यमानं योज- नशतात् परतो गत्या सर्वथैव विध्वस्तं-अचित्तं भवति । अहो ! शस्त्राभावे योजनशतगमनमात्रेणैव कथं अचित्तीभवति? इत्याह-"अनहारेण" यस्य यदुत्पत्तिदेशादिकं साधारणं ततो व्यवच्छिन्नं, स्वोपष्टंभकाहारविच्छेदात् विघ्नस्यते, तच्च लव- णादिकं भाण्डसंक्रान्त्या पूर्वस्मात् भाजनाद् अपरभाजनेषु यद्वा पूर्वस्या भण्डशालाया अपरस्यां भण्डशालायां चंक्रम्य- माणं विधस्यते, तथा वातेन वा अग्निना वा महानसादौ धूमेन वा लवणादिकं विध्वस्तं भवति । "लोणाई" इत्यत्र आदि- शब्दात् अमी द्रष्टव्याः । स्थानागसूत्रे (५४ पत्रे)- "हरियाल १ मणोसिल २ पिप्पली य ३ खजूर ४ मुद्दिआ ५ अभया ६।आइण्णमणाइण्णा तेऽवि हु एमेव नायवा ॥१॥ व्याख्या-हरिताल-मनःशिला-पिप्पली-खजुरा-एते प्रतीताः, मुद्रिका-द्राक्षा, अभया हरीतकी, एतेऽप्येवमेव टपण- यत् योजनशतगमनादिभिः कारणैः अचित्तीभवन्तो द्रष्टच्याः, परं एके अन आचीणाः अपरे अनाचीर्णाः, तत्र पिप्पलीहरीतकीप्रभृतय आचीर्णा इति कृत्वा गृह्यन्ते, खजुरमुद्रिकादयः पुनरनाचीर्णा इति न गृह्यन्ते, अत्र सर्वेषां सामान्येन परिणमनकारणमाह- "आरुहणे, ओरुहणे निसिअण गोणाइणं च गाउम्हा । भुमाहारच्छेए, उवक्कमेणेव परिणामो ॥१३॥" शकटे गवादिपृष्ठे च लवणादीनां यद्भूयोभूय आरोहणमवरोहणं च तथा यत्तस्मिन् शकटादौ लवणादिभारोपरि मनुप्यो ·एवं श्रीनिशीथचूर्णिपञ्चदशोद्देशकेऽपि, तथाहि-चोअग आह इन्धनाभावे कथमचित्तं भवति ? आचार्य आह-"अणा- हारेणंति जस्स जं साधारणं, तं ततो दुच्छिन्नं आहारविच्छेद् विध्वंसं आगच्छति । जहा पुढवी उ वुच्छिन्नं लोणाई च लोणाइ, जोयणसयमगयंपि सठाणे, अन्तरे वा विद्धंसइ, जोयणसया उ परेण अचित्तं सबहा भवइ, भंडसंकंतीए पुव- भायणाओ अन्नं पि भायणं संकामिजइ, भंडसालाओ वा अन्नं भंडं संकामइ, वातेण आतवेण भत्तघरे वा अगणिनिरोहण धूमेण आइसद्दाओ, इमा हरिआल गाहा-हरिताल मणोसिला जहा लोणं अभयत्ति, हरियडे पिप्पलीमाइणो जोयणस- तातो आगयादि, जे हरितकीमाइणो आइण्णा ता घेप्पति, खजूरादयो अण्णाइण्णत्ति न घेप्पंति, इमं सबेसि सामेण्णं परिणामकारणं । आरुहणे गाहा इति ॥ लवणं १ हरिताल २ मनःशिला ३ पिप्पली ४ खर्जुर ५ द्राक्षा ६ हरितकी ७ प्रमुखाणां प्रासुकविचारः॥ ५५ ॥ ॥ इति लवणादिसप्तानां प्रासुकाधिकारः ॥ ५५ ॥ ननु-चूर्णस्य सचित्तत्वं १ अचित्तत्वं २ ग्राह्यत्वं ३ अग्राह्यत्वं च ४ कथं ज्ञेयम् ? उच्यते-विचारसारग्रन्थोकगाथाभिः स्पष्टं तदववोधात् , तथाहि-"पण पहुर माह फरगुणि, पहुरा चत्तारि चित्त वेसा हे । जिट्ठासाढे तिणि य तेण परं होइ सचित्तो ॥१॥ पणदिणमी सो लुट्टो, अचालिओ सावणे अभद्दवए । चउदिण आसोए कत्तिय-मिगसर-पोसेंसु तिणि दिणा ॥२॥" .

·यन्ते मूलनाले म्लाने सति ज्ञातव्यं यथा जीवर्विप्रमुक्तमेतद् पत्रादिकं, उक्तं भावलक्षणम् । तदुक्तौ च समर्थितं चतुर्विधं सचित्ताचित्तज्ञानद्वारं इति । एवमेव श्रीस्थानाङ्गे द्वितीयस्थानके प्रथमोद्देशके (५३ पत्रे ), तथाहि- "दुविहा पुढविकाइया पन्नत्ता, तं जहा सुहुमा चेव वायरा चेव १, एवं जाव दुविहा वणस्सइकाइया पन्नत्ता, तं जहा सुहमा चेव वायरा चेव ५ दुविहा पुढविकाइया मन्नत्ता, तं जहा पज्जत्तगा चेव अपज्जत्तगा चेव ९ एवं जाव वणस्सई. फाइआ १० दुविहा पुढविकाइया पन्नत्ता, तं जहा परिणया चेव अपरिणया चेव ११ ॥ दुविहा पुढवी इत्यादिपसूत्री- परिणताः, स्वकायपरकायशस्त्रादिना परिणामान्तरं आपादिताः-अचित्तीभूता इत्यर्थः । तत्र द्रव्यतः क्षेत्रादिना' मिश्रेण द्रव्येण, कालतः पौरुप्यादिना [ मिश्रेण] कालेन भावतो वर्णगन्धरसस्पर्शान्यथात्वेन' परिणताः, क्षेत्रतस्तु :"जोयणसयं तु गंता अणहारेण तु भंडसंकंती । वायागणिधूमेणय, विद्धत्थं होइ लोणाइ ॥१॥ हरिआल मणोंसिल पिप्पली अ खजूर मुदिआ अभया । आइन्नमणाइन्ना, तेऽवि हु एमेव नायथा ॥ २॥ आरुहणे ओरुहणे, निसिअण गोणाइणं च गाउम्हा । भूमाहारच्छेदे, उवक्कमेणेव परिणामो ॥ ३ ॥" 'अणहारेण ति स्वदेशजाहाराभावेन' इति, 'भंडसंकंतीति भाजनाद् भांजनान्तरसंक्रान्त्या खरादयोऽनाचरिताः, अभयादयस्तु आचरिता इति, परिणामान्तरेऽपि पृथिवीकायिका एव ते, केवलं अचेतंना इति, कथं अन्यथा अचेतन- पृथिवीकायपिण्डप्रयोजनामिधानमिदं स्यात् ।, यथा “घट्टंगडगलगलेवो एमादि' पयोयणं बहुहा" इति 'एवं' इत्यादि प्रागिव, तदेवं पञ्चैतानि सूत्राणि ॥

·श्रीजिनभद्रसूरिपट्टालङ्कारश्रीजिनचन्द्रसूरिविजयराज्ये श्रीमेरुसुन्दरोपाध्यायकृतवार्तिकप्रश्नोत्तरशतके, तथाहि-वडां वासी अग्राह्य कहई छई ते किम? तत्रार्थे पहिलू कोरां वडां जे घणो राखिजइ तिहां लालापातादिक दोप प्रत्यक्ष दीसे छे, ते भणी उकाली छाशि-मांहि तत्काल जे मुक्यां हुवइ वडां ते वासी लेता दोष नहिं, ए अक्षर श्रीआचारांगने छेहडइ छे तिहांथी जो ज्यो ६२ प्रश्ने इति । दिनद्वयानन्तरं अभक्ष्यं दधि । तत्रार्थे श्रीहेमचन्द्रसूरयोऽपि स्वोपज्ञयोगशास्त्रवृह- वृत्तौ (१७१ पत्रे) प्रोचुः, तथाहि- "आमगोरससंपृक्त-द्विदलादिषु जन्तवः। दृष्टाः केवलिभिः सूक्ष्मा-स्तस्मात् तानि विवर्जयेत् ॥ ७१ ॥” इह हि इयं स्थितिः केचिद्भावा हेतुगम्याः, केचित्तु आगमगम्याः, तत्र ये यथा हेत्वादिगम्यास्ते तथैव प्रवचनधरैः प्रतिपादनीयाः, आगमगम्येषु हेतून् , हेतुगम्येषु तु आगममात्रं प्रतिपादयन् आज्ञाविराधकः स्याद्, यदाह- "जो हेउवायपक्खंमि हेउओ आगमे अ आगमिओ। सो ससमयपन्न[व]वाओ, सिद्धांतविराहओ अन्नो ॥१॥” इति आगोरससंपृक्तद्विदलादौ न हेतुगम्यो जीवसद्भावः, किन्तु आगमगम्य एव, तथाहि-आमगोरससंपृक्के द्विदले आदि- शब्दात् पुष्पितौदने, अहर्द्वितीयातीते दधि, क्वथितान्ने च, ये जन्तवः ते केवलज्ञानिभिर्दृष्टा इति, जन्तुमिश्र गोरसमिश्र- द्विदलादिभोजनं वर्जयेत्, तद्भोजनाद्धि प्राणातिपातलक्षणो दोपः, न च केवलिनां निर्दोपत्वेन आतानां च तानि वच- नानि विपरियन्ति, ननु पक्वान्नस्य ग्राह्यत्वे कियदिनानि ?, इत्याह- - २३ ·लिकसूत्रे, तथाहि-"वण्णरसगंधएणं, परिणय फरसेण वा । अजीवं फासुयं नच्चा, पंडिगाहेज संजए ॥१॥" इति, पुन- स्तौँपि ( २४ पत्रे ) तथाहि-तत्तानिवुडभोइ'त्ति, तत्तं पाणीयं पुणो सीतलीभूतं अनिपुर्ड भण्णइ, तं च गिन्हे रत्ति- पञ्जुवसियं सचित्तीभवति, हेमंतवासासु पुवण्हे कयं अवराण्हे सचित्तीभवति, एवं सचित्तं जो मुंजइ सो तत्तानिपुर- भोइ भवति, अथवा तत्तमपि जाहे तिन्निवाराओ तत्तं भवति ताहे तं अनिघुडं सचित्तं निवुत्तं भवति, तं जो अपरिणयं भुंजइ सो तत्तानिचुडभोइति" इति ॥ ५७ ॥ ॥ इति प्रासुकमपि पानीयं इयता कालेन सचित्तं भवतीति विचारः ॥ ५७ ॥ ननु-जर्गरी १ घृष्टि २ तक ३ करम्बको ४ दन ५ दधि ६ प्रभृतीनां कति महरान यांवद् ग्राह्यत्वं ?. कियत्महरा- नन्तरं च तेषां अभक्ष्यं अग्राह्यत्वं च ? उच्यते-जगरेति गाथायाः प्रवर्तमानायाः सकाशाद्विज्ञेयं, तथाहि- "जगरा व वार पहरा, वीसं घिसितक करंवको गिण्हइ । पच्छा.निगोअजंतू, उपज्जइ सपदेसेसु ॥१॥” इति ओदनस्य चतुर्विशतिप्रहरानन्तरं अग्राह्यत्वं, दनस्तु पोडशाहरानन्तरं अग्राह्यत्वं, दभस्तु पोडशमहरानन्तरं अग्राह्यत्वं यदुक्तं तत् तपागच्छीय श्रीमुनिसुन्दरसूरिकृत-श्रीपडावश्यकंवालावबोधे । श्राद्धप्रतिक्रमणसूत्रे “मजंमि य मंसंमि य" इत्यादिगाया- व्याख्यानाधिकारे, तथाहि-चलितरस जे कुह्यो अन्न १ चउवीस पहुर उपरुं ओदनादिक २ सोलपहुर उपहाँ दही ३ इत्यादि अभक्ष्य तेहमांहि जीव उपजे ते भणी इति । पर्युपित' घोलवडा अभक्ष्यमांहि,. यदुक्कं-श्रीखरतरगच्छीय- ·आवश्यकचूर्णिकारोऽप्याह-प्रहरदिवसोऽर्धरात्रप्रहरं यावत् दिवसो वइ०, रात्रिमहरार्धदिवसप्रहरं यावत् राइ अव०, पादो- सिए जाव पोरिसी न उग्घाडेति ताव देवसि भण्णइ, पुषण्हे जाव पोरिसी न उग्घाडेइ ताव राइअंति।" एवं विचारसार- ग्रन्थेऽपि, तथाहि "देवसिअपडिक्कमणं, सुज्झइ रयणीइ जाव पढम पहरं । राइअमह उग्घाडा-पोरिसिमुच जाय पुरिमलैं ॥१॥” इत्यादि । एवमेव ओघनियुक्तिसूत्रवृत्तौ ॥ ॥ इति दैवसिकरात्रिकप्रतिक्रमणं कियत् कालं यावच्छध्यतीति [अधिकारः] विचारः ॥ ५९॥ ननु-पञ्चम्याः पर्वत्वं क्क प्रोक्तमस्ति ?, येन तत्र विशेषतः पुण्यकर्तव्यानि क्रियमाणानि सन्ति, उच्यते-पर्युपणाचूणी तस्याः पर्वत्वेनोक्तत्वात्, तथाहि-"इस्थ उ पणगं पणगं, कारणिअं जा सवीसईमासो । सुद्धदसमीठिआणं व आसाढी पुणिमोसरणं ॥ १॥ आसाढपुणिमाए, ठिआणं जदि डगलाईणि गहियाणि पज्जोसवणाकप्पो अ कहिओ तो सावणवहुलपं चमीए पज्जोसवंति । असति खित्ते सावणवहुलदसमीए, असति खित्ते सावणवहुलस्य पन्नरसीए । एवं पंच पंच ओसारि तेणं जाव असति भद्दवयसुद्धपंचमीए, अओ परेणं न वट्टइ। अइकमेउं आसाढपुण्णिमाओ आढत्तं मग्गंताणं जाव भदव- यजोण्हस्स पंचमीए । इत्थंतरे जइ न लद्धं ताहे जइ रुक्खाहे ठितो तोऽवि पज्जोसवेअबं । एएसु पसु जहा लेंभे पजोसवे- अर्घ अप्पधे न वट्टइ, कारणिआ चउत्थीवि अजकालमायरिएहिं पवत्तिआ।" इति ( ३२ पत्रे ) एवं श्रीनिशीथचूर्णी दशमोद्देशके ३१७ पत्रेऽपि, तथाहि- ·॥ "यासासु पनरदिवस, सिउण्हकालेसु मास-वीसदिणा। ओगाहिम जहीणं, कप्पइ आरम्भ पढमदिणं ॥१॥" ॥ इति जर्गरी १ घृष्टि २ तक्र ३ करम्बक ४ ओदन ५ दधि । पकानप्रमुसाणां ग्राह्याग्राह्यत्वविचारः॥ ५८॥ ननु-दैवसिकं रात्रिकं च प्रतिक्रमणं केनाऽपि प्रमादेन कार्यव्यग्रत्वादिना कारणेन वा कालवेलायां न चळं, तर्हि काट- वेलातोऽग्रतः कति प्रहरान् यावत् कृतं शुध्यति ?, उच्यते-अपवादतो दैवसिकं प्रतिक्रमणं दिवसतृतीयमदरादारभ्य अर्धरात्रं यावत् , रात्रिकं प्रतिक्रमणं तु अर्धरात्रादारभ्य मध्याहं यावत् शुध्यते १ । यदुकं तपागच्छोय-औरतशेखरसूति- कृत-श्राद्धविधिकौमुद्यां, तथाहि-"तच्च प्रतिक्रमणं पञ्चभेद-दैवसिकं १ रात्रिकं २ पाक्षिक ३ चातुर्मासिकं ४ सांपत्सरिकं ५ चेति ।" एतेषां कालस्तु उत्सर्गेण एवमुक्तः, "अद्धनिबुड्डे विवे, सुत्तं कटुंति गीअत्या । इयचयण-पमाणेणं, देवसिमारत्मए कालो ॥ १॥ रात्रिकस्य चैव-आवस्सयस समये निहामुई चयंति आयरिया। तह तं कुणंति जह दस (दिसि) पडिहा- गंतरं सूरो॥२॥” अपवादतस्तु दैवसिकं दिवसतृतीयप्रहरादर्वाक् अर्धरात्रं यावत् इति-उफ, योगशास्त्रवृत्तौ तु मध्याहा- दारभ्य अर्धरात्रं यावत् इति उक्त, रात्रिकं चार्धरात्रादारभ्य मध्याहं यावत् इति, उक्तं च "उग्घाडपोरिसं जाव राइयमा. वरसयस चुन्नीए चेव । ववहाराभिप्पाया, भणंति पुण जाव पुरिमहूं ॥१॥" पाक्षिकचातुर्मासिकसांवत्सरिकानि तु पक्षाचन्ते च स्युः, एवं श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रपायामपि, तथाहि-"तस्थ देवसियपडिक्कमणं रयणीपटमपहरं जाव मुमद, राइप पुण आवस्सयचुनिअभिप्पाएणं उग्घाडापोरिसि जाव, ववहाराभिप्पाएण पुण पुरिमह जाय सुझई" इति (५१ पत्रे) ·छट्ठहमे न करिजा तो पायच्छित्तं इति", ननु-एवं सति पञ्चमी १ अष्टमी २ पूर्णिमा ३ अमावास्या २ अन्यतरा चेति गणनायां पक्षमध्ये त्रिप: स्यात्, चतुःपर्वी-पञ्चपावपि च ग्रन्थान्तरे प्रोच्येते, एवमत्र पर्वणामनियतत्वात् त्रिपवीं १ चतुःपर्वी २ पञ्चपर्वी ३ वाक्यात् तपःशीलादिना आराध्यते ? इति चेदुच्यते-स्वशक्त्यपेक्षं सर्वा द्वे एका वा, तामाराधयतां न कश्चिद्दोपः । पुनः पञ्चम्याः पर्वत्वप्रतिपादकाः एकोनविंशतिपञ्चाशकवृत्त्यादि-अनेकग्रन्थाः सन्तीति तदर्थना ते विलोकनीयाः ॥ ६०॥ ॥ इति पञ्चम्याः पर्वत्वम् ॥ ६०॥ ननु-"सवीसए राइमासे वइकते पजोसवंती"ति श्रीकल्पसूत्रवचनात् “जाव भद्दवयसुद्धपंचमीए अओ परेणं न वट्टइ अइकमिउं आसाढपुन्निमाओ आढत्तं, मग्गंताणं जाव भहवयजोण्हस्स पंचमीए" इति श्रीपर्युपणाचूर्णिवचनाच्च भाद्रपदसुदिपञ्चम्यामेव श्रीपर्युषणापर्वकरणमुचितम् । अन्यगच्छेष्वपि केपुचित् साम्प्रतं भाद्रपदसुदिपश्चम्यामेव पर्यु- पणापर्व क्रियमाणं दृश्यते, परम्-आत्मीयगच्छे भाद्रपदसुदिचतुझं तत् क्रियते तत्कथम् ? इति, उच्यते-सत्यं भो शिष्य! | पूर्वमेवं आसीत् , परं श्रीवीरात् त्रिनवत्यधिकेषु नवशतवर्षेषु (९९३ ) गतेषु सत्सु श्रीशालिवाहनराजाग्रहात् श्रीकालि- काचार्यैः, "अंतरावि अ से कप्पई" इति श्रीकल्पसूत्राक्षरदर्शनबलेन पञ्चमीतः चतुर्था श्रीपर्युपणापर्व प्रवर्तिते, तद्वशेन च चातुर्मासमपि चतुर्दश्यां जातं, अन्यथा आगमोक्तं पञ्चदश्यामासीत्, तत् इदानींतनसमस्तसंघेनाऽपि प्रमाणीकृतं, ·"इत्य उ पणगं पणगं, 'कारणिअं जा सवीसईमासो । सुद्धदसमीठिआण व आसाढी पुषिणमोसरणं ॥१॥ तयाच- आसाढपुण्णिमाए पविट्ठा डगलाइ गिण्हंति पजोसवणकप्पं कहिंति, पंचदिणा ताहे सावणवहुलपंचमीए पजोसर्वति, सित्ताऽभावे कारणेण पणगे संवुढे दसमीए पजोसवंति, एवं पन्नरसीए, एवं पणगवुहि ताव कज्जति जान सवीसतिमासो पुनो इत्यादि सवीसइराए मासे पुन्ने जदि वासखित्तं न लब्भइ तो रुक्खहेठेवि पजोसविअयं । तं च पुणिमाए पंचमीए दसमीए, एवमादिएसु पवेसु पज्जोसविअब नो अपचेसु । सीसो पुच्छइ-इआणि कहिं च चउत्थीए अपचे पजोसविजत्ति। आयरिओ भणइ-कारणिआ चउत्थी अन्जकालगायरिएहिं पवत्तिआ" इति । अत्र पूर्वर्णिद्वयेऽपि "एतेसु पधेसु जहालंभ पज्जोसवेअचं अपवे न वट्टइ, इत्यनेन पुण्णिमाए १पंचमीए २ दसमीए ३ एवमाइएसु पयेसु पजोसवेअपं नो अपधेसु।" इत्यनेन वचनेन पूर्णिमावत् पञ्चम्याः पर्वत्वं सिद्धम् । अत्राऽऽह कोऽपि कोपितमायः चर्चाचशुर्विपश्चित्-ननु एतैरतरैर्द- शम्या अपि पर्वत्वं पञ्चमीवन्माननीयं स्यात् ? इति चेदुच्यते-सिद्धान्ताक्षरसिद्धेऽर्थे का नाम विचारणा ?। नन्येवं दशम्यां तपोऽपि विधीयते !, इति चेदुच्यते-पञ्चम्याः पर्वत्वं तावत् सिद्धान्ताक्षरैः सिद्धं, अथ केवलं दशमीतपोविषये विवा- दोऽवतिष्ठते, तत्र चेदमुत्तरम्-दशम्याः पर्वत्वे सत्यपि पूर्वाचार्यपरम्परायां महानिशीथे च दशम्यां तपसः करणस्य अद- र्शनात् । तत्र तपो न क्रियते इति महानिशीथ-भाष्यपाठो यथा- "संते बलवीरिअपुरिसायारपरक्कमे अट्ठमि १ चउद्दसी २ नाणपंचमी ३ पजोसवणाओ ४ चाउम्मासिएसु चउत्य, ·छट्ठहमे न करिजा तो पायच्छित्तं इति", ननु-एवं सति पञ्चमी १ अष्टमी २ पूर्णिमा ३ अमावास्या २ अन्यतरा चेति गणनायां पक्षमध्ये त्रिपवीं स्यात्, चतुःपर्वी-पञ्चपावपि च ग्रन्थान्तरे प्रोच्येते, एवमत्र पर्वणामनियतत्वात् त्रिपवीं १ चतुःपर्वी २ पञ्चपर्वी ३ वाक्यात् तपःशीलादिना आराध्यते ? इति चेदुच्यते-स्वशक्त्यपेक्षं सर्वा द्वे एका वा, तामाराधयतां न कश्चिद्दोपः । पुनः पञ्चम्याः पर्वत्वप्रतिपादकाः एकोनविंशतिपश्चाशकवृत्त्यादि-अनेकग्रन्थाः सन्तीति तदर्थना ते विलोकनीयाः॥६॥ ॥ इति पञ्चम्याः पर्वत्वम् ॥ ६०॥ ननु-"सवीसए राइमासे वइकंते पज्जोसवंती"ति श्रीकल्पसूत्रवचनात् “जाव भद्दवयसुद्धपंचमीए अओ परेणं न वट्टइ अइकमिउं आसाढपुन्निमाओ आढतं, मग्गंताणं जाव भद्दवयजोण्हस्स पंचमीए" इति श्रीपर्युषणाचूर्णिवचनाच्च भाद्रपदसुदिपञ्चम्यामेव श्रीपर्युषणापर्वकरणमुचितम् । अन्यगच्छेष्वपि केपुचित् साम्प्रतं भाद्रपदसुदिपञ्चम्यामेव पर्यु- पणापर्व क्रियमाणं दृश्यते, परम्-आत्मीयगच्छे भाद्रपदसुदिचतुझं तत् क्रियते तत्कथम् ? इति, उच्यते-सत्यं भो शिष्य ! पूर्वमेवं आसीत् , परं श्रीवीरात् त्रिनवत्यधिकेषु नवशतवर्षेषु (९९३ ) गतेषु सत्सु श्रीशालिवाहनराजाग्रहात् श्रीकालि- काचार्यैः, “अंतरावि अ से कप्पइ" इति श्रीकल्पसूत्राक्षरदर्शनवलेन पञ्चमीतः चतुर्था श्रीपर्युपणापर्व प्रवर्तितं, तद्वशेन च चातुर्मासमपि चतुर्दश्यां जातं, अन्यथा आगमोक्तं पञ्चदश्यामासीत् , तत् इदानींतनसमस्तसंघेनाऽपि प्रमाणीकृतं, ·॥ यदुक्तं श्रीतीर्थोद्गालिप्रकीर्णके, तथाहि-"तेणउयनवसएहिं (९९३), समइफतेहिं वद्धमाणाओ । पोसवा उत्पी, कालगसूरिहिं तो ठविआ॥१॥ वीसहिं दिणेहिं कप्पो, १ पंचगहाणीय कप्पठवणा य । नवसयवेणउपहि, पुच्छिमा संघआणाए ॥ २॥ सालाहणेण रन्ना, संघाएसेण कारिओ भयवं!। पजोसवणचउत्यी, चाउम्मासं चलिए ॥ ३ ॥ चउमासयपडिकमणं, पक्खियदिवसंमि चउविहो संघो । नवसयतेणउएहिं, आयरणं तं पमाणंति ॥४॥" पुनरपि श्रीस्थानाङ्गवृत्तावपि तथैव प्रत्यपादि, तथाहि-"एवं च कारणेणं अजकालगायरिएहि पत्याए पनोनयन पवत्तियं सम्मत्तं संघेण य अणुमन्नि तवसेण य पक्खिआईणि वि चउद्दसीए आयरिआणि, अमहा आगमुत्तानि पुगिनाए त्ति", एवं पर्युपणाचूर्णावपि, तथाहि-'कारणिया चउत्थी वि अजकालएहिं पवत्तिम'त्ति।पुनरेवमेव निशीयपूर्णिदशमोदिशा- केपि, तथाहि-"सिसो पुच्छइ इयाणिं कहं च चउत्थीए अपधे पजोसविजत्ति?आयरिओ भणइ-कारणिया पात्यी मा. कालगायरिएहिं पत्ति इति । न च वाच्यं तस्मिन्नेव वर्षे शालिवाहनजीवनावधि या तत्पर्युपणापर्य चतुरयां कृतं, पथात् पुनरपि पञ्चम्यामेव जातं भविष्यतीति, तदनन्तरमपि चतुर्यामेव क्रियमाणमासीत् , यदुक्तं श्रीनिशीथी दामो- देशके, तथाहि-"इआणि कहं अपवे चउत्थीए पज्जोसविजइ ?" इति शिप्यपृच्छायां गुरुवचनावसरे-"एयं च जुगप्पा. णेहिं चउत्थी कारणे पवत्तिआ, सच्चेव अणुमया सबसावर्ण" इति । ततः श्रीकालिकाचार्यानन्तरं पथात् कियत्का- लभावी निशीथचूर्णिकारः-उत्कवचनप्रामाण्यात् ज्ञायते श्रीकालिकाचार्यात् पश्चादपि श्रीपर्युषणापर्व भाद्रपदचतुर्पामेव

·4
क्रियमाणमासीत्, ततस्तत्परम्पराऽऽयातैः अस्माभिरपि चतुर्थ्यामेव श्रीपर्युपणापर्व विधीयते इति न दोपः कोऽपि॥
मनु-यदि एवं च-“एव च कारणेणं अज्जकालगेहिं चउत्थीए पज्जोसवणं पयत्ति समत्तसंघेण य अणुमन्नि",
इति स्थानाङ्गवृत्तौ भणितं । तदा समस्तसंघेन चतुर्था तस्याऽङ्गीकरणात् । सांप्रतं केपुचिद्गच्छेपु पञ्चम्यां तत्करणं कुतः ?
उच्यते-श्रीकालिकाचार्य परम्परां न ते मन्यन्ते इति संभाव्यते । ननु तर्हि असढेण समाइन्नं' इत्याद्युक्तत्वेन कथं न
ते दोपभाजः॥
उच्यते-तत्रार्थे त एव प्रष्टव्याः, वयं च न कांश्चिदपि निन्दामः।ननु-आत्मगच्छे पञ्चम्यां केवलं श्रीकल्पसूत्रं पाठमात्रतः
श्रीसंघाग्रे वाच्यते न वा ? न वाच्यम्-इति उत्तरं, यतः सांवत्सरिकप्रतिक्रमणानन्तरिककल्याटमाध्ययनपाठगदनु-"कप्पस-
मप्पावणियं करेमि काउसग्ग" इति वाक्येन कल्पसमाप्तिनैमित्तिककायोत्सर्गस्य तादी प्रल्पणात् , सांवत्सरिकपति-
क्रमणस्य चतुर्थ्यामेवाचरितत्वात् , चतुर्थ्यामेव तद्वचनं यौक्तिकं, न पश्चम्यां, अतश्चतुर्या सांवत्सरिककृत्यसमाप्तिकार-
काणां पञ्चमी षष्ठीवदोषकृत ज्ञेया। पुनर्यथा श्रीकल्पसूत्र-"नो से कप्पइ तं रयणि उवाइणा वित्तए" इति पञ्चमीमा-
नित्य प्रोक्तं, तथा चतुर्थीमानकानां चतुर्थीमाश्रित्यापि ज्ञेयं, ततश्चतुर्थीमानकानां पञ्चम्यां श्रीकल्पसूत्रस्य संघसमक्ष पाठ-
वाचनेऽपि महान् दोषः । इति चतुर्था श्रीपर्युपणापर्वकरणम् ॥ ६१ ॥
॥ इति चतुर्या श्रीपर्युपणापर्वकरणम् ॥ ६१ ॥

·खरतरगच्छाधीशा, जिनचन्द्रयुगप्रधानगुरुराजाः। श्रीपातिशाहिमान्याः, समभूवन भूमिविख्याताः ॥१॥
श्रीपूज्यमुख्यशिप्याः, दक्षाः श्रीसकलचन्द्रनामानः । मद्गुरवो गुणगुरव-स्तेपामेप प्रसादो मे ॥२॥
त्रयोदशभिरित्येवं, पूर्ण प्रश्नोत्तरैय॑धात् । तृतीयकं प्रकाशं श्री-समयादिमसुन्दरः ।।३।।
इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते श्रीसामाचारीशतके पञ्चमप्रकाशे तृतीयः प्रकाशः सम्पूर्णः ॥ ३॥
इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते सामाचारीशतके
पञ्चमप्रकाशे तृतीयः प्रकाशः समाप्तः।॥३॥

·॥ अथ चतुर्थः प्रकाशः॥ ॥श्रीमत्स्थभणपार्श्वनाथाय नमः। ननु-श्रीजिनवल्लभसूरीणां परमसंविग्नानां कठोरसत्क्रियापात्राणां का सामाचारी प्रवर्तते ?, यदुपरि सर्वोऽपि श्रीखरत- रगच्छसंघः प्रतिक्रमणादिक्रियां कुर्वाणोऽस्ति ? उच्यते-श्रूयताम् , एपा चत्वारिंशद्गाथारूपा तेषां सामाचारी, तथाहि- "सम्म नमिउं देवं, देविंदवंदिअपयं महावीरं । पडिकमणसमाचारी, भणामि जह संभरामि अहं ॥१॥ पंचवि- हायारविसु-द्धिहेउमिह साहू सावगो वावि । पडिकमणं सह गुरुणा, गुरुविरहे कुणइ इको वि॥२॥ वंदित्त चेइआइं, दाउं चउराइए खमासमणे । भूनिहियसिरो सयला-ऽइआरमिच्छुक्कडं देइ ॥३॥ सामाइअपुषमिच्छा-मि ठाइउं काउ- सग्गमिच्चाई । सुत्तं भणिअ पलंविअभूयकुप्परधरिअपहिरणओ ॥ ४ ॥ संजइ १ कविट्ठ २ घण ३ लय ४ लंबुत्तर ५ खलिण ६ सवरि ७ वहु ८ पेहा ९ । वारुणि १० भमुहं ११ गुलि १२ सीस १३ मूअ १४ हय १५ काय १६ निहलु १७ द्धी १८ ॥५॥ थंभाइ १९ [घोडगमाई] दोसरहियं, तो कुणइ दुहसिओ तणुस्सग्गं । नाभिअहो जाणुद्धं, चतुरंगुलठविभ- कडिपट्टो ॥ ६ ॥ तत्थ य धरेइ हिअए, जहकमं दिणकए अईआरे । पारेत्तु नमुक्कारेण पढइ चउवीसथयदंड ॥ ७॥ संडा- सगे पमजिय, उवविसिय अलग्गविअयवाहुजुओ। मुहणंतगं च कार्य, पेहए पंचवीसइहा ॥ ८॥ उट्ठियट्ठिओ सविणयं, ·विहिणा गुरुणो करेइ किइकम्मं । वत्तीसदोसरहियं, पणवीसावस्सगविसुद्धं ॥९॥ यद्ध १ पविद्ध २ मणादिग ३ परि- पिंडिग ४ मंकुसं ५ ससुबत्तं ६ । कच्छवरिंगिअ ७ टोलगइ-८ ढहरं ९ चेइ-आवद्धं १० ॥१०॥ मणदुइ ११ रुढ १२ तजिय १३ सढ १४ हीलिअ१५ तिणिअ १६ भंडणीअंच १७ । दिट्ठमदिट्ठ १८ संगं १९ कर २० मोगण २१ मूण २२ मूसंच २३ ॥ ११॥ भय २४ मित्ती २५ गारव २६ कारणेहिं २७ पलिओयि। [चि] २८ भयंतं च २९ । गाजिर ३० मणालिद्धं ३१ चूलिअ ३२ चुडुलित्ति बत्तीसा ॥ १२ ॥ उपवेसमहाजायं, दुहोणयं पयडयारसावत्तं । एगनिरामणतिगुत्तं, घउसिर न मणंति पणवीसा ॥ १३ ॥ अह सम्ममवणअंगो, करजुअविहिधरिअपोत्तिरयहरणो। परिचिंतिय गइगारे, जहकमं गुरुपुरो विअडे ॥ १४ ॥ अह उवविसित्तु सुत्त, सामाइअमाइअं पढीअ पयओ। अन्मुट्ठियगो मि श्या- पदर दुह उडिओ विहिणा ॥ १५ ॥-दाऊण वंदणं तो, पणगाइसु जइसु खामए तिन्ति । किइकम्म फिरियाठिगो, नहो गाहा. तिगं भणई ॥ १६ ॥ अह [इय] सामाइअउस्सग्गसुत्तमुच्चरिअ काउसग्गठिमो । चिंतइ उजोयदुर्ग, चरिचममारमुद्धि- कए ॥ १७॥ विहिणा पारिअ सम्म-त्तसुद्धिहेउं च पढिअ उजो। तह सपलोयअरिहं-तचेइमारोष्णुरसणं ॥१८॥ काउं उज्जोयगरं, चिंतिय पारेइ सुद्धसम्मत्तो । पुक्खरवरदीवडं, कहइ सुयसोहणनिमित्तं ॥ १९॥ पुण पणवीसोस्सासां उस्सग्गं कुणइ पारए विहिणा । तो सयलकुसलकिरिआ, फलाण सिद्धाण पदइ थयं ॥ २० ॥ अह मुअसमिदिहेज, मुय देवीए करेइ उस्सगं । चिंतेइ नमुक्कारं, सुणइ वदेइ व तीइ थुई ॥२१॥ एवं खेत्तसुरीए, उस्सग्गं कुणइ मुणइ देर धुएं पढिनं च पंचमंगलं उवविसइ पमज संडासे ॥ २२ ॥ पुषविहिणेब पेहिअ, पुत्तिं दाऊण वंदणं गुरुणो । पछामो अणु- ·सद्धि,-ति भणिअ जाणूहिंतो ठाइ ॥२३॥ गुरुथुइगहणे थुइ तिन्नि, वद्धमाणक्खरस्सरो पढइसकत्ययं थयं पढिअ कुणइ पच्छित्तउस्सग्गं ॥ २४ ॥ एवं ता देवसिअं, राइअमवि एवमेव नवरि तहिं । पढमं दाउं मिच्छा-मि दुक्कडं पढइ सकस्थवं ॥२५॥ उद्विय करेइ विहिणा, उस्सग्गं चिंतए अ उज्जोयं । वीअं दंसणसुद्धीए चिंतए तत्थ इममेव ॥ २६ ॥ तइए निसाअइयारे, जहकम्मं चिंतिऊण पारेइ । सिद्धत्वयं पढित्ता, पमज संडासमुवविसइ ॥ २७ ॥ पुर्व च पोत्तिपेहण-वंदण- मालोयसुत्तपढणं च । वंदणखामणवंदण-गाहातिगपढणमुस्सग्गो ॥ २८ ॥ तत्थ वि चिंतए संयम-योगाण न जेण होइ मे हाणी । तं पडिवजामि तवं, छम्मासं ता न काउमलं ॥ २९ ॥ एगाइगुणतीसूणयं अंपि न सहो न पंचमासमवि । एवं चउ ति दुमासं, न समत्थो एगमासं पि ॥ ३० ॥ जा तं पि तेरसूणं, चउतीसइमाइ दुहाणीए । जाव चउत्थं तो आयं- विलाइजा पोरसि नमो वा ॥ ३१॥ जो सकं तं हिअए, धरि पारेत्तु पेहए पोतिं । दाऊ वंदणमसढो, तं चिअ पच्चक्खए विहिणा ॥ ३२ ॥ इच्छामो अणुसहि, ति भणइ उववसिअ पढइ तिन्नि । थुई मिउसद्देण सकत्थयाइ तो चेइए वंदे ॥ ३३ ॥ अह पक्खियं चउद्दसि-दिणंमि पुवं व तत्थ देवसि । सुत्ततं पडिक्कमिडं, तो सम्ममिमं कम कुणइ ॥ ३४ ॥ मुहपोत्तिय वंदणयं, संबुद्धाखामणं तहालोए । वंदण पत्तेयखामणाणि च वंदणयमह सुत्तं च ॥ ३५ ॥ सुत्तं अन्भु- द्वाणं, उस्सग्गो पोत्ति वंदणं तह य । पतिअखामणं, तह चउरो थोभवंदणया ॥ ३६॥ पुवविहिणेव सवं, देवसियं चंदणाइ तो कुणइ । सिजसुरी उस्सग्गे, भेओ संतित्थयपढणे अ॥ ३७॥ एवं चि अ चउमासे, वरिसे अ जहकम्म विहि णेयो । पक्खचउमास-वरिसेसु नवरि नामंमि नाणत्तं ॥ ३८॥ तह उस्सग्गोजोया, वारस वीसा सम्मं गलिगचत्ता।

·संयुद्धाखामगं ति-पण सत्त साहूण जहसंखं ॥ ३९ ॥ इअ जिणवल्लहगणिणा, लिहिअंजं सुमरिअं च मइणावि । उत्सु- त्तमणाइन्नं, जं मिच्छामि दुकडं तस्स ॥ ४०॥" ॥ इति श्रीजिनवल्लभसूरिसामाचार्यधिकारः ॥ ६२ ॥ ननु-श्रीजिनदत्तसूरीणां युगप्रधानगुरूणामपि अनायतनचैत्य-स्त्रीकृतमूलप्रतिमापूजा-प्रमुखनिषेधकवाक्यानि सामा- चारीरूपाणि क्वाऽपि संकलितानि सन्ति ? सन्तीति ब्रूमः, स्वकृतोत्सूत्रपदोद्घाटनकुलके तैः सविस्तरं प्ररूपितत्वात् तथाहि, तत्कुलकं- "लिंगी जत्थ गिहिव देवनिलए निच्चं निवासी तयं, सुत्तेऽणायतणं न तत्व उजओ नाणाइवुट्ठी भवे । निस्सानिरस- जिणिंदमंदिरदुर्ग तल्लाभ हेउं तयं, सिद्धतंमि पसिद्धमेव तहवी खिंसंति ही चालिसा ॥१॥ चेइअमढेसु जइवेसधारया निच्चमेव निवसति । तमणाययणं जइसावगेहिं खलु वञ्जणिज्जति ॥२॥ उस्सुत्तदेसणाकारएहिं केहिं तु वसइबासीहिं । पडि. घोहिअसावयचेइयं पुणो होइऽणाययणं ॥३॥ एयंमि हुस्सुत्तं पुण, जुवइपवेसो निसाइ चेइहरे । रयणीइ जिणपट्टा, न्हाणं नेवेजदाणं च ॥ ४ ॥ पूएइ मूलपडिमंपि साविआ चिइनिवसिसम्मत्तं । गम्भापहारकल्लाणं पि न हु होइ वीरस्त ॥५॥ कीरइ मासविहारोऽहुणाऽवि साहहिं नस्थि किर दोसो । पुरिसित्थीओ पडिमा, वहंति तत्था-इमा चउरों ॥ ६॥ कंडुअसंगरिआओ, न हुंति विदलंति विरुहगाऽणतं । न य सिंचियवेराइ, सञ्चित्तं सिंधवो दक्खा ॥७॥ इरियावहियं पडिकमिअ जो जीणाईण पूअणाइ पुणो। कुज्जा इरियं पडिकमिअ कुणइ कि[य] कम्मदाणाई ॥८॥ विहि- ·चेइअ नाम पि हु न जुत्तमे जमागमेणुत्तं । निस्साकडाइ जिणचेइआई, लिंगीहि विजुआई ॥९॥ तित्तियमित्तं कुजा, जित्तियमित्तं जलाइ अँजिज्जा । अजियजलाहारगिही, पाणागारे समुच्चरइ ॥ १० ॥ उग्गय[ए]सूरे सूरुग्गमे अ भणि- अंमि नत्थि किर दोसो। एगजुगे जुगपवरा, दस पंच हवंति न हु एगो॥११॥ बत्तीसं देविंदा, चउसट्ठी नेअ हुंति जिण- पयडा । पूआ अट्ठविअप्पा, पाससुपासा न नव ति फणा ॥ १२॥ खीरघएहिं पहाणं, जिणपडिमाणं न काउ जुत्तमिणं । दवत्थओत्ति काउं, गिहीणमुचिआ जिणपइट्ठा ॥ १३ ॥ कत्तियमावासाए, पच्छिमरयणी वीरपडिमाए । कीरइ न्हाणं पूआ, वाइअ महनगीअं च ॥ १४ ॥ लउडारसो वि दिजइ, विहि-जिणभवणंमि सावएहिं पि । सासणसुराणमंदो-लणं च तत्थेव जलकीलं ॥१५॥ माहे मालारोवण-मिह कीरंतं च साहए सिद्धिं । मालग्गहणे न्हाणे, जिणाण रयणीइ [एको दोसो ? ॥ १६ ॥ न्हवणयरसिहावंधो, मुद्दाकलसेसु वासखेवाइ । सूरी विणा पइई, कुणइ अ उस्सुत्तमाईअं॥ १७ ॥ गिहिणोऽवि दिसाबंधो, कीरंतो धम्मसाहगो होइ । चेइवसहिनिवासीवि साहुवेसहिया पुजा ॥ १८॥ जिणविवमणा- ययणं, न होइ निवसंति ते जहिं स मढो । सो सुविहियसाहहिं, परिहरिणिज्जो न य गिहीहिं ॥ १९॥ मेरुगिरिमि तिअसा हि-हिं जिणजम्मन्हाणमवि किरियं । आरत्तिअमुत्तारिय, मंगलदीवं कयं नढें ॥ २०॥ आरत्तिअमेगजिर्णि-दपडिम- पुरओ कयं न निम्मल्लं । परिहाविजइ जेणं, वत्थेणं तमवि निम्मलं ॥ २१ ॥ आरत्तियमुवरिजलं, भामिअइ तह पयत्तओ पूअं । तंमि अ जमुत्तरंते, तदुवरि कुसुमंजलिक्खेवो ॥ २२ ॥ आरत्तियं धरिजइ, जयंतराले वि उत्तरंतं तु । कीरइ नई गी, वाइअमुअगीअ न च ॥२३ ॥ जिणपुरओऽवि फलक्खय-पमुहं जं ढोइअं तु पूअट्ठा । तमवि न कप्पइ २४ ·पडिकमणाइ मोणेणं कुणंति ॥३०॥ गोयमपडिग्गह १ मुक्खदंडग २ मउडसत्तमी माणिकपत्यारिआइ तव अकरणं ॥३१॥ संपइकाले साययपडिमाओ न वहिजंति ॥३२॥ देवस्स गाम १ गोउल २ आराम ३ कूबाइ ४ न कीरइ ॥३३॥ चेइमहराइसु अडुडंचय पडिसेहो ॥३४॥ राईमई विरहगीआई परिहारो ॥३५॥ जहन्नओ वि पारुत्ययं विणा न न्हवणं ॥ ३६॥ रयणीए नंदि १ वलि २ पइट्ठा ३ रहजत्ता ४ न्हवणाई ५ समणा १ समणी २ सावय ३ साविआणं ४ चेइअ पवेसो न मंगलदीवस्स न भामणं ॥ ३७॥ न य आरत्तिए विसेस पूआ ॥ ३८ ॥ लवणस्स जलस्स य उत्तारिअ जलणे खिवणं ॥३८॥नय थालं विणा आरति अ मंगलदीवा ॥ ४०॥न घेईए वेसा नवणं ॥४१॥ न य लउडारसदाणं ॥४२॥ लोण १ जल २ आरत्तिआइ ३ जिणस्स सक्केण न कयं किंतु गीयस्थेहिं आइण्णं संहारेण य संजुत्तं ॥ ४३ ॥ अवाहिआओ तहा आरं- भिअधाओ जहा सत्चमी अट्ठमी नवमीओ अट्टाहिआ मज्झे इति ॥४४॥ परिग्गहष्यमाणदिप्पणए मूलगुरूपासे इम गहिति लिहिज्जइ न उण अन्नेहिं वि आयरिय उवज्झाय चायणायरिएहि दिन्ने परिग्गहप्पमाणे स नाम लिहिअयं ॥ ४५ ॥ मूलगुरूपत्याणं काउं जाव विवक्खियं ठाणं न संपत्तो ताव धोवणीया सबठाणेसु साइहिं न कायथा ॥ ४६॥ कंधक- वलियाए असमप्पिआए दंडगो न अप्पेअबो आयरियउवज्झायाणं गियर्हतेहिं पढम दंडओ घेतको पच्छा कंधकंव लिआ १४७ ॥ आयरिय-उवज्झायाणे कंधकंबली विहारभूमिए वेयावच्चगरेण घेतवा न पुण वायणायरिअस्स ॥४८॥ चउरो तिप्पाओ घेतबा न पुण तिनि ॥ ४९ ॥ अपडिकम्मत वंदणदायारो सावया जहा पभाए तहा संझाए वि दोहिं

·छंदणेहि कमेण आलोयणं खामणं पञ्चक्खाणं करेंति, न पुण संझाए पढमं छंदणदुगेण पञ्चक्खाणं ततो दो दो छंदणेहि
| आलोयण खामणया ॥ ५० ॥ सावय-पडिक्कमणसुत्तंते तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्सत्ति न भणंति ॥५१॥ पडिक्कमणे
साहूणो सावया य काउस्सग्गे आइआरं मुक्कलं चिंतंति न पुण गाहारूवं ॥५२॥ वक्खाणवायणेवि रागझुणी न काययो
॥ ५३॥ सामाइअदंडगं मुहपोत्तिआ पडिलेहणपुतं भणिअ तओ इरिआवहिआ पडिक्कमिजइ न पुण इरिअं पडिक्क.
मित्ता तओ सामाइअग्गहणं ॥५४॥ पक्खियपडिक्कमणे पुढोकय आलोयणं मुत्तुं परोप्परं एगमंडलीए न छंदणा
दोसो अओ मुहपोत्ति पडिलेहिजइ ॥ ५५ ॥ अट्ठमीचउद्दसीसु उववासकरणं सइ सामत्थे वीआपंचमीएग्गारसीसु
निविगयं अन्नया एगभत्तमर्विजण जाय खुड्डिय गिलाणाइ मोतुं ॥ ५६ ॥ पइदिणं संपुण्णचियवंदणा देवालए ॥ ५७ ॥
रत्तिए गुरुणो सोअत्थं टुप्परिआए जलोलिय चीवरखंडठावणं अइसाराइसु लूहणयाइ धोवणं भंडए धारेअदं ॥ ५८॥
चउमासिया धोवणी ॥ ५९ ॥ वासा चउमासए सूरिणं दुकंवला निसिज्झा उवज्झायस्स एग कंवला वायणायरिअस्स
य ॥ ६०॥ जेट्ठउवज्झाया मह-उवज्झाया इति भणंति न पुण अन्ने ॥ ११॥ आयरिय नाम लेहाइसु अमुग आयरिय
इय लिहिअब न पुण सूरित्ति ॥ १२॥ संघाडयवाहिरे मए तस्स अंतिय वत्थ पत्त पुत्थआइ पडआसण कंवलसहिअं
मूलगुरुणो दिजइ ॥ ६३ ॥ साहूसु कणिट्ठो भोयणमंडलिं समुद्धरइ ॥ ६४ ॥ ओमरायणीआ जलं विहरंति सो सा
भत्ताइअं ॥ ६५ ॥ वीसओसिरिमाल-ओसवाल-पोरवाड-कुलसंभूओ चेव आयरिओ ठाविजइ उवज्झाओवि तहेव न
पुण दसाजातिओ महुत्तीयाणो ठाविजइ, वायणागुरू जो वा सो वा ठाविजइ महत्तरी सिरिमाला चेव ठाविजइ ॥६६॥

·पडिकमणाइ मोणेणं कुणंति ॥३०॥ गोयमपडिग्गह १ मुक्खदंडग २ मउडसत्तमी माणिक्कपत्यारिआइ तव अकरणं ॥३१॥ संपइकाले सावयपडिमाओ न वहिज्जति ॥३२॥ देवस्स गाम १ गोउल २ आराम ३ कूवाइ ४ न कीरइ ॥३३॥ चेइमहरांइसु अद्भुडंचय पडिसेहो ॥३४॥ राईमई विरहगीआई परिहारो॥३५॥ जहन्नओ वि पारुत्ययं विणा न न्हवणं ॥ ३६॥ रयणीए नंदि १ वलि २ पइट्ठा ३ रहजत्वा ४ न्हवणाई ५ समणा १ समणी २ सावय ३ साविआणं ४ चेइअ पवेसो न मंगलदीवस्स न भामणं ॥ ३७॥ न य आरत्तिए विसेस पूआ ॥ ३८ ॥ लवणस्स जलस्स य उत्तारिअ जलणे खिवणं ॥ ३८॥ न य थालं विणा आरचि अ मंगलदीवा ॥ ४०॥न चेईए वेसा नञ्चणं ॥४१॥ न य लउडारसदाणं ॥४२॥ लोण १ जल २ आरत्तिाइ ३ जिणस्स सक्केण न कयं किंतु गीयत्थेहिं आइण्णं संहारेण य संजुत्तं ।। ४३ ॥ अट्ठाहिआओ तहा आरं- भिअवाओ जहा,सत्तमी अट्ठमी नवमीओ अट्ठाहिआ मज्झे इंति ॥४४॥ परिग्गहप्पमाणटिप्पणए मूलगुरूपासे इमं गहिति लिहिज्जइ न उण अन्नेहिं वि आयरिय उवज्झाय वायणायरिएहि दिन्ने परिग्गहप्पमाणे स नाम लिहिअयं ॥ ४५ ॥ मूलगुरूपत्याणं काउं जाव विवक्खियं ठाणं न संपत्तो ताव धोवणीया सघठाणेसु साहहिं न कायषा ॥ ४६ ।। कंधक- बलियाए असमप्पिआए दंडगो न. अप्पेअबो आयरियउवज्झायाणं गिण्हंतेहिं पढम दंडओ घेतको पच्छा कंधकंत्र लिआ ॥ ४७ ॥ आयरिय-उवज्झायाणं कंधकंबली विहारभूमिए वेयावनगरेण घेतवा न पुण वायणायरिअस्स ॥४८॥ चउरो तिप्पाओ घेतवा. न पुण तिन्नि ।। ४९ ।। अपडिकम्मंत वंदणदायारो सावया जहा पभाए तहा संझाए वि दोहिं

·छंदणेहिं कमेण आलोयणं खामणं पञ्चक्खाणं करेंति, न पुण संझाए पढम छंदणदुगेण पञ्चक्खाणं ततो दो दो छंदणेहिं
आलोयण खामणया॥ ५० ॥ सावय-पडिक्कमणसुत्तंते तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्सत्ति न भणति ॥५१॥ पडिकमणे
साहूणो साक्या य काउस्सग्गे आइआरं मुक्कलं चिंतंति न पुण गाहारूवं ॥५२॥ वक्खाणवायणेवि रागझुणी न काययो
॥ ५३ ॥ सामाइअदंडगं मुहपोत्तिा पडिलेहणपुर्व भणिअ तओ इरिआवहिआ पडिक्कमिजइ न पुण इरिअं पडिक्क.
मित्ता तओ सामाइअग्गहणं ॥५४॥ पक्खियपडिक्कमणे पुढोकय आलोयणं मुत्तुं परोप्परं एगमंडलीए न छंदणा
दोसो अओ मुहपोत्ति पडिलेहिजइ ॥ ५५ ॥ अट्ठमीचउद्दसीसु उववासकरणं सइ सामत्थे वीआपंचमीएग्गारसीसु
निविगयं अन्नया एगभत्तमविजण जाय खुड्डिय गिलाणाइ मोतुं ॥५६ ॥ पइदिणं संपुण्णचियवंदणा देवालए ॥ ५७ ॥
रत्तिए गुरुणो सोअत्थं टुप्परिआए जलोलिय चीवरखंडठावणं अइसाराइसु लूहणयाइ धोवणं भंडए धारेअदं ॥ ५८॥
चउमासिया धोवणी ॥ ५९॥ वासा चउमासए सूरिणं दुकंवला निसिज्झा उवज्झायस्स एगं कंवला वायणायरिअस्स
य॥ ६०॥ जेट्ठउवज्झाया मह-उवज्झाया इति भणंति न पुण अन्ने ॥ ११॥ आयरिय नाम लेहाइसु अमुग आयरिय
इय लिहिअब न पुण सूरित्ति ।। ६२ ।। संघाडयबाहिरे मए तस्स अंतिय वत्थ पत्त पुत्थआइ पडआसण कंबलसहिअं
मूलगुरुणो दिजइ ॥ ६३ ॥ साहूसु कणिट्ठो भोयणमंडलिं समुद्धरइ ॥ ६४ ॥ ओमरायणीआ जलं विहरंति सो सा
भत्ताइ ।। ६५॥ वीसओसिरिमाल-ओसवाल-पोरवाड-कुलसंभूओ चेव आयरिओ ठाविज्जइ उवज्झाओवि तहेव न
पुण दसाजातिओ महुत्तीयाणो ठाविजइ, वायणागुरू जो वा सो वा ठाविजइ महत्तरी सिरिमाला चेव ठाविजइ ॥६६॥

·पडिकमणाइ मोणेणं कुणंति ॥३०॥ गोयमपडिग्गह १ मुक्खदंडग २ मउडसत्तमी माणिकपत्यारिआइ तव अकरणं ॥३१॥ संपइकाले सावयपडिमाओ न वहिजंति ॥३२॥ देवस्स गाम १ गोउल २ आराम ३ कूवाइ ४ न कीरइ ॥३३॥ चेइअहरांइसु अद्भुडंचय पडिसेहो ॥३४॥ राईमई विरहगीआई परिहारो॥३५॥ जहन्नओ वि पारुत्थयं विणा न न्हवणं ।। ३६ ।। रयणीए नंदि १ वलि २ पइट्ठा ३ रहजत्ता ४ न्हवणाई ५ समणा १ समणी २ सावय ३ साविआणं ४ चे पवेसो न मंगलदीवस्स न भामणं ॥३७॥ न य आरत्तिए विसेस पूआ ॥ ३८ ॥ लवणस्स जलस्स य उत्तारिअ जलणे खिवणं ॥ ३८॥ न य थालं विणा आरत्ति अ मंगलदीवा ॥ ४०॥ न चेईए वेसा नच्चणं ॥४१॥ न य लउडारसदाणं ॥४२॥ लोण १ जल २ आरत्तिआइ ३ जिणस्स सक्केण न कयं किंतु गीयत्थेहिं आइण्णं संहारेण य संजुत्तं ॥ ४३ ॥ अट्ठाहिआओ तहा आरं- भिअधाओ जहा.सत्तमी अट्ठमी नवमीओ अट्ठाहिआं मज्झे इति ॥४४॥ परिगहप्पमाणटिप्पणए मूलगुरूपासे इम गहिति लिहिज्जइ न उण अन्नेहिं वि आयरिय उवज्झाय वायणायरिएहि दिन्ने परिग्गहप्पमाणे स नाम लिहिअपं ॥ ४५ ॥ मूलगुरूपत्थाणं काउं जाव विवक्खियं ठाणं न संपत्तो ताव धोवणीया सबठाणेसु साहहिं न कायया ॥ ४६ ।। कंधक- बलियाए असमप्पिआए दंडगो न अप्पेअबो आयरियउवज्झायाणं गिण्हंतेहिं पढमं दंडओ घेतवो पच्छा कंधकंत्र लिआ ॥ ४७ ॥ आयरिय-उवज्झायाणं कंधकंबली विहारभूमिए वेयायचगरेण घेतवा न पुण वायणायरिअस्स ॥४८॥ चउरो तिप्पाओ घेतवा न पुण तिन्नि ॥ ४९ ॥ अपडिक्कम्मंत वंदणदायारो सावया जहा पभाए तहा संझाए वि दोहिं ·किमपि न आनाग्यं किं तु संघाटकं प्रति पृष्ट्वा । ८1विंशति वर्षपयोय विना यागपट्टााद न प्राय । सानापार वर्जनं । १० । संस्तारके सामान्यतपोधनस्य कम्बलिका निषिद्धा ग्लानवर्ज । ११ । कीतादिना वस्त्रादि अपूर्व न आनाय्यं । १२ । सागारिकसमक्षं गाढकलहे आचाम्लं अज्ञाते निर्विकृतिकं । १३ । सागारिकेभ्यो याचकेभ्यश्च निजान्नपानादि न देयं । १४ । उपाध्यायवाचनाचार्ययोः मण्यक्षपूजानिषेधः । १५ । गुरोराज्ञया विहारों गमनागमनादिकं । १६ । उपाध्यायवाचनाचार्याणां प्रावृतानामेव उपयोगकरणं आचार्यवत् । १७ । उपाध्यायवाचनाचार्याणां आरात्रिकावतारणं न । १८ । प्रथमदिने आचार्योपाध्यायवाचनाचार्यैः यथाज्येष्ठं रात्रिकं पादशौचं कार्य । १९ । उपाध्यायवाचनाचार्याणां पुष्पड़े कम्बरं वसं च नाऽस्ति । २० । भोजनकाले आचार्योपाध्यायाने पट्टकं धार्य, न वाचनाचार्यागे । २१ । व्याख्या- नारम्भे गच्छाधिपतेः नमस्कारकथनं प्रतिक्रमणे तनाम कथनं च । २२। दीक्षादानं मूलगुरोस्तदाज्ञया आचार्याणां च । २३ । सागारिकदृष्टौ उच्छोञ्छनाभ्यंगनिषेधोऽन्यत्र हस्तपादमुखशौचात् ।२४। वर्षाचतुर्मास्यां एका विकृतिः वीरक- वाम प पाउलानवर्ज । २५ । राद्धकाचरनिषेधः।२६। देवस्वं ज्ञानस्वं च न काऽपि व्यापार्य देवकार्यादन्यत्र । २७ । पूर्णिमाऽमावालोः नन्दी परदेववन्दनं । २८ । कार्तिकचातुर्मासिकं पारणं बहिर्विधेयं यतनया । २९ । गुरुरूपद्रव्यमपि देवल-शानरूवत् । ३० । अकाले संज्ञायां यथा उपवासः प्रवेश्यः । ३१ । अष्टमीचतुर्दश्योः पादशौचयर्ज उच्छोलना- शिश करणे उपजातः । ३२ । उत्सगेण दुग्धनिषेधः यः कश्चित् लंघयिप्यति तस्याज्ञाभंगः इति ॥ ३३ ॥ ॥ इति व्यवस्थापत्राधिकारः॥६५॥ 1964 ·पंये सइजाय दुष्पडिलेंहण गोअरचरिअभंगेत्ति जहा-जेह्र साहूणो विस्सामिा विस्सामिअ सुह विहारो पुरिउमडो ॥३७॥ साहुणं पढमो-वहाणे वुढे उत्तरम्झयणाइ जोगा वोढवा ॥ ६८ ॥ वीरस छ कल्लाणा | ॥ १९॥" ॥ इति श्रीजिनपतिसूरिसामाचार्यधिकारः ॥ ६४ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे एतत्सामाचारीत्रयातिरिक्त व्यवस्थापनमपि किमपि वर्तते न वा? उच्यते-चते एव साधूनां शिक्षारूपं, तथाहि- सर्व वसपारादि विहत्य मूलगुरुभ्यो निवेदनीयं । १ । प्राभृतकादिपरिष्ठापने आचारलं, अम्पर चातुर्मासिक-सांवत्स- रिकपारणात् । २ । पात्रक्षालने कल्पपरिठाने निर्विकृतिक । ३। गुरुणासह संस्तारक-मुसवस्त्रिकाऽमतिलेसने निविद्र- तिक मार्गश्रमग्लानत्वादिकारणं विना । ४ । गुरोरनापृच्छया साधुभ्यो वस्त्रादिदानं न कार्यम् । अन्यत्र पृथह संघाटकान पापात्र पणक घटभंगे आचाम्लं । ६ । चेतणी ढांकणी प्रभृतिभंगे निर्विकृतिक । ७। आत्मरुच्या गृहस्थपाश्र्थात् । गच्छपतिः पञ्चनदीः साधयति । सूरिमन्नं आरायति । प्रत्यहं द्विशवनिमत्रजपं करोति । तरतरावरहे मामले पर- प्राय सदा शिवटी २००० गुणनीया । श्रादैः खगृहे मासमध्ये आचाम्सद्वयं कार्य । सति सामर्षे सरतरमाधुभिः एमनं ते सह पा मीनिनदनपुरीणां पाई योगिनीमागिताः । योगिनीदत्ताः तु एते। प्रतिमाम एका श्राद्धो दोसः । प्रायसः सरवरभादो निधनों का करतरमार: मानेन जिनदतपुरीणां सस वराः योगिनीदत्ता; इति जीपा-पने प्रियते । साम्बी खीधौ न । खरतरभादं शाकिनी न छलति । जिनदत्तसूरिनाना विद्युमयं न । खरतरभादः सिन्धुरेसो गत्वा भाभवान् भविष्यति ।

·ननु-श्राविका श्रावको वा यदा मुखवस्त्रिकोपरि वन्दनकं ददते तदा एकपट्टाया मुखवस्त्रिकाया उपरि तत् दानं घटामाटीकते ?, किंवा द्विपट्टाया उपरि ? उच्यते-एकपट्टायाः, न द्विपट्टायाः, यतो वन्दनकावसरे पूज्यपादयुग्मकल्पना मुखवस्त्रिकाया मध्यभागे कथिताऽस्ति । द्विपट्टायास्तस्या उपरि वन्दनकदाने मुखवस्त्रिकाया मध्यभागो न भवति किन्तु चतुर्थभागः, स तु विरुद्धो ग्रन्थेऽप्रतिपादनात्, तस्या मध्यभागे वन्दनकदानं तु श्रीअभयदेवसूरिकृतवन्दनकभाष्ये प्रोक्तमस्ति, तथाहि- "तह वि छिनं वामयजाणुं नमिऊण तत्थ मुहपुत्तिं । रयहरणमज्झभागंमि ठावऍ पुजपायजुगं ॥१॥ एवं सुसावओ वि हु दुवालसावत्तवंदणं दित्तो । मुहपुत्तिमज्झभागंमि ठावऍ पुजपायजुगं ॥ २ ॥ ॥ इत्येकपट्टमुखवस्त्रिकोपरि वन्दनकदानाधिकारः ॥ ६८ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे पदस्थानां व्यवस्थाविधिः कोऽपि प्राकनोऽस्ति न वा ? उच्यते-अस्तीति । तथाहि- श्रीयुगप्रधानाचार्यस्य गच्छाधिपतेः पाञ्चजन्यशब्दवादनादिना प्रवेशः क्रियते, निउंछनं च क्रियते, मगलकलशः सम्मुखमागच्छति [ आनीयते ], व्याख्याने कृते सति श्राविका गीतं गायन्ति, इति संक्षेपेण श्रीयुगप्रधानाचार्यस्य प्रतिपतिः॥१॥ द्वितीयस्थानीय-सामान्याचार्यस्य नगरप्रवेशे चतुर्विधसंघः सम्मुखं आगच्छति, शङ्खो वाद्यते, श्राविकाच गीतं

·ननु-देवयन्दनाऽनन्तरं श्रीआचार्यमिश्न-इत्यादि क्षमाश्रमणचतुष्टयादारभ्य क्षेत्रदेवतास्तुतिपूर्वकवन्दनद्वयदानेन
नमोऽईसिद्धा इत्यादिपर्यन्तं आन्तरणीनामक छन्दनादोपः प्रतिपादितोऽस्ति, अतः पाक्षिकप्रतिक्रमणे क्षामणाकाले परस्पर
आंतरणीदोपो न गण्यमानोऽस्ति, तत् वाऽपि प्रतिपादितमस्ति न वा ? उच्यते-श्रीजिनपतिसूरिसामाचार्या स्पष्टं तदक्ष-
राणि सन्ति, तथाहि-"पक्खियपडिकमणे पुढोकय आलोयणं मोत्तुं परोप्परं एग मंडलीए न छंदणा दोसो अओ मुह-
पत्ति पडिलेहिजइ" १ एवं श्रीजिनप्रभसूरिकृतविधिप्रयायामपि, तथाहि-"पक्खियपडिकमणे पत्तेअखामणकुणताणं पुढो
कय आलोयणं मोत्तुं नत्थि छंदणादोसो अओ चेव अम्ह सामाचारीए मुहपत्तिआ पत्ते खामणानन्तरं पडिलेहिज इत्ति २
एवं तरुणप्रभसूरिकृत-वालावबोधेऽपि ज्ञेयम् ३॥
॥ इति पाक्षिकप्रतिक्रमणे क्षामणायां न आन्तरीणानामकः छन्दना-दोपाधिकारः ॥६६॥
ननु-देवसियं वइकतं कियन्तं कालं कथ्यते ?, कियन्तं कालं च राइयं वइफंतं पठ्यते? उच्यते-पादोपिके प्रतिक्रमणे
रात्रिप्रथमं प्रहरं यावत् देवसियं कथ्यते, पूर्वाहे तु दिवसप्रथमप्रहरं यावत् राइयं कथ्यते, यदुक्तं श्रीआवश्यकचूर्णी (५१ पत्रे)
तृतीयाध्ययने, तथाहि-"एवं देवसिओ वंदणग विहाणं भणियं । रत्तिमाइसुवि जेसु ठाणेसु दिवसग्गहणं तत्य राई
गादी वि भाणियबा । पादोसिए जाव पोरसी न उग्घाडेइ ताव देवसि भण्णइ, पुवण्हे जाव पोरिसी न उग्घाडेइ ताप
राइयों" इत्यादि ॥ ६७॥
।। इति देवसि राइयं पाठकालाधिकारः ॥ ६७ ॥

·ननु-श्राविका श्रावको वा यदा मुखवस्त्रिकोपरि वन्दनकं ददते तदा एकपट्टाया मुखवस्त्रिकाया उपरि तत् दानं घटामाटीकते ?, किंवा द्विपट्टाया उपरि ? उच्यते-एकपट्टायाः, न द्विपट्टायाः, यतो वन्दनकावसरे पूज्यपादयुग्मकल्पना मुखवत्रिकाया मध्यभागे कथिताऽस्ति । द्विपट्टायास्तस्या उपरि वन्दनकदाने मुखवत्रिकाया मध्यभागो न भवति किन्तु चतुर्थभागः, स तु विरुद्धो ग्रन्थेऽप्रतिपादनात्, तस्या मध्यभागे वन्दनकदानं तु श्रीअभयदेवसूरिकृतवन्दनकभाष्ये प्रोक्तमस्ति, तथाहि- "तह वि छिनं वामयजाणुं नमिऊण तत्थ मुहपुत्तिं । रयहरणमझभागमि ठावऍ पुजपायजुगं ॥१॥ एवं सुसावओ वि हु दुवालसावत्तवंदणं दित्तो । मुहपुत्तिमज्झभागंमि ठावऍ पुजपायजुगं ॥२॥ ॥ इत्येकपट्टमुखवस्त्रिकोपरि वन्दनकदानाधिकारः ॥ ६८ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छे पदस्थानां व्यवस्थाविधिः कोऽपि प्राकनोऽस्ति न वा ? उच्यते-~-अस्तीति । तथाहि- श्रीयुगप्रधानाचार्यस्य गच्छाधिपतेः पाश्चजन्यशब्दवादनादिना प्रवेशः क्रियते, निउंछनं च क्रियते, मङ्गलकलश: सम्मुखमागच्छति [ आनीयते ], व्याख्याने कृते सति श्राविका गीतं गायन्ति, इति संक्षेपेण श्रीयुगप्रधानाचार्यस्य प्रतिपतिः॥१॥ द्वितीयस्थानीय-सामान्याचार्यस्य नगरप्रवेशे चतुर्विधसंघः सम्मुखं आगच्छति, शङ्खो वाद्यते, नाविकाच गीतं ४॥

·४॥ अनुयोगपडिग्गहणत्थं करेमि काउरसग्गं" इत्यादि भणित्वा कायोत्सर्गः क्रियते, लोगस्स उजोअगरे एको चिन्त्यते पायते च लोगस्स १ कथ्यते, यदा उद्देशका अध्ययनानि च परिपूर्णानि भवन्ति, तदा चन्दनकद्वयं दीयते, समाप्ती प्रारम्भ घ वन्दनकद्वयं दीयते । इत्यनुयोगविधिः, उद्देशो वाचनासूत्रप्रदानमित्यर्थः १, समुद्देशो व्याख्याया अर्थप्रदानमिति २, अनुज्ञा सूत्रार्ययोः अन्यप्रदानं प्रति अनुमननं ३, मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दीयते, पश्चात् वमाश्रमणदान- पूर्वमनुयोग विससर्जः । अनुयोगविसजनार्थ काउस्सर्ग करेह । अनुयोगविसर्जनार्थ करेमि काउत्सग्गमित्यादि भणित्या कयोत्सर्गे नमस्कार एकश्चिन्त्यते पार्यतेऽपि एकः कथ्यते पश्चाद् विश्रामण्यं कृत्वा मिथ्या दुष्कृतं दीयते ॥ ७ ॥ ॥ इत्यनुयोगदानविसर्जनविधिरधिकारः ॥ ७० ॥ ननु-पाक्षिक चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे यथा भवनदेवतायाः कायोत्सर्गः स्तुतिश्च कथ्यते-तथा सांवत्सरिकप्रतिक्रमणेऽपि कश्यते न वा ? उच्यते पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे भवनदेवता थुई अधिकी कहिजइ इति श्रीतरुणप्रभ- सूरिकृतवालाववोधवचनप्रामाण्यात् कथ्यते एव, यत्तु श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः प्रोक्तं "सांवछरिए भवन- देवता काउस्सग्गो न कीरइ, न य थुई असंज्झायकाउस्सग्गोवि न कीरइ" इति तत्परमार्थ तु त एव जाणन्ति । ननु । श्रीतरुणप्रभसूरिवचनोक्तिसम्मतिः कुत्राऽप्यस्ति जीर्णग्रन्थे ? उच्यते-हेतुगर्ने तथैव प्रतिपादनात् , तथाहि-भुतदेवतायाः प्रत्यहं स्मृत्त्या तु आराध्यत्वेन . तद्दिने . तत्कायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः, क्षेत्रदेवतायाः प्रत्यहं. स्मृती - भवनस्य ·क्षेत्रान्तर्गतत्वात् भवनदेव्या अपि स्मृतिः कृतैव, तथापि पर्वदिने तस्या अपि बहुमानार्हत्वात् कायोत्सर्गः साक्षात् क्रियते, स्तवस्थाने अजितशान्तिस्तव पाठश्च । उक्तं च- "पुवं विहिणेव सर्व, देवसिअं वंदणाइतो कुणइ । सिज्झसुरी उस्सग्गो, भेओ संतिथयपढणे य ॥१॥" इत्यादि पाक्षिकप्रतिक्रमणविधिः । चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणयोरपि क्रम एष एव, नवरं नाम्नि विशेषः, कायोत्सर्गे च चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे चतुर्विशतिस्तवविंशतिः चिन्तनं । सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे च चत्वारिंशच्चतुर्विंशतिस्तवः, तदन्ते एको नमस्कारश्च चिन्त्यते । क्षामणकं च पाक्षिकचातुर्मासिकयोः पञ्चानां, सांवत्सरिके च सवानां, श्रीगुर्वादीनां यदि द्वौ शेपौ तिष्ठतः॥ उक्त च- "एवं चिअ चउम्मासे, वरिसे अ जहफमं विही नेओ। पक्खियचउमासवरिसे-सु नवरि नामंमि नाणत्तं ॥१॥ तह उस्सग्गो जोया, वारस वीसा समं गलिगचत्ता । संबुद्धखामणं ति-पण-सत्त साहूण जह संखं ॥२॥" इत्थमेव श्रीप्रवचनसारोद्धारवृत्ती, तथाहि- "पाक्षिकादिषु त्रिषु श्रुतदेवताकायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः क्रियते" इत्यादि । एवं श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचित- पडावश्यकवन्दारकवृत्तावपि (८५ पत्रे) पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिक-प्रतिक्रमणत्रयेऽपि भवनदेवताकायोत्सर्गः प्रति- पादितोऽस्ति, तथाहि-तथा पाक्षिकादीनि- २५ ·॥ अनुयोगपडिग्गंहणथं करेमि काउस्सग्ग" इत्यादि भणित्या कायोत्सर्गः क्रियते, ठोगस्न मोमगर एको पिता च लोगस्स १ कथ्यते, यदा उद्देशका अध्ययनानि च परिपूर्णानि भवन्ति, तदा पन्दन दीपन, गगालो मार वन्दनकद्वयं दीयते । इत्यनुयोगविधिः, उद्देशो याचनासूत्रप्रदानमित्यर्थः १, ममुदयो ज्यानपापा समदानी, अनुज्ञा सूत्रार्घयोः अन्यादानं प्रति अनुमननं ३, मुखपत्रिका प्रतिलेख्य यन्दनरूद्धपं दीपने, पचार TARI. पूर्वमनुयोगं विससर्जः । अनुयोगविसजनार्थ काउस्सगं करेह । अनुयोगविमानार्य करेगि फाारमाणमियादि ममिया कयोत्सर्गे नमस्कार एकश्चिन्त्यते पार्यतेऽपि एकः कथ्यते पश्चाद् विश्रामण्यं कृत्वा मिष्या पलं दीपते ।। ॥ इत्यनुयोगदानविसर्जन विधिरधिकारः ॥ ७० ॥ ननु-पाक्षिक-चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे यथा भवनदेवतायाः कायोत्सर्गः स्तुतिश्च कप्यते-तया गांगरगारपतिकानि कथ्यते न वा ? उच्यते पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे भवनदेवता भुई अपिकी कदिाद इति शीतगभ सूरिकृतवालावबोधवचनप्रामाण्यात् कथ्यते एव, यत्तु श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः प्रोनं " गए भवन देवता काउस्सग्गो न कीरइ, न य थुई असज्झायकाउस्सग्गोवि न कीरइ" इति तत्परमार्थ तु त एय भागन्ति । ननु श्रीतरुणप्रभसूरिवचनोक्तिसम्मतिः कुत्राऽप्यस्ति जीर्णग्रन्ये ? उच्यते-हेतुगर्भ तथैव प्रतिपादनात् , तथाहि-श्रुतदेवतापाः प्रत्यहं स्मृत्या तु आराध्यत्येन तद्दिने - तत्कायोत्सर्गस्थाने भवनदेयताकायोत्सर्गः, क्षेत्रदेवतायाः प्रत्यहं रमृती भवनस्य ·क्षेत्रान्तर्गतत्वात् भवनदेव्या अपि स्मृतिः कृतैव, तथापि पर्वदिने तस्या अपि बहुमानार्हत्वात् कायोत्सर्गः साक्षात् क्रियते, स्तवस्थाने अजितशान्तिस्तव पाठश्च । उक्तं च- "पुर्व विहिणेव सवं, देवसिअं वंदणाइतो कुणइ । सिज्झसुरी उस्सग्गो, भेओ संतिथयपढणे य ॥१॥" इत्यादि पाक्षिकप्रतिक्रमणविधिः । चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणयोरपि क्रम एष एव, नवरं नाम्नि विशेषः, कायोत्सर्गे च चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे चतुर्विंशतिस्तवविंशतिः चिन्तनं । सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे च चत्वारिंशच्चतुर्विंशतिस्तवः, तदन्ते एको नमस्कारश्च चिन्त्यते । क्षामणकं च पाक्षिकचातुर्मासिकयोः पश्चानां, सांवत्सरिके च सताना, श्रीगुर्वादीनां यदि द्वौ शेपौ तिष्ठतः। उकं च- "एवं चिअ चउम्मासे, वरिसे अ जहकमं विही नेओ। पक्खियचउमासवरिसे-सु नवरि नामंमि नाणत्तं ॥१॥ तह उस्सग्गो जोया, वारस वीसा समं गलिगचत्ता । संबुद्धखामणं ति-पण-सत्त साहूण जह संखं ॥२॥" इत्थमेव श्रीप्रवचनसारोद्धारवृत्ती, तथाहि- "पाक्षिकादिषु त्रिषु श्रुतदेवताकायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः क्रियते" इत्यादि । एवं श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचित- पडावश्यकवन्दारकवृत्तावपि (८५ पत्रे) पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिक-प्रतिक्रमणत्रयेऽपि भवनदेवताकायोत्सर्गः प्रति- पादितोऽस्ति, तथाहि-तथा पाक्षिकादीनि- ·अनुयोगपडिग्गहणत्थं करेमि काउस्सग्गं" इत्यादि भणित्वा कायोत्सर्गः क्रियते, लोगस्स उज्जोअगरे एको चिन्त्यते पार्यते च लोगरस १ कथ्यते, यदा उद्देशका अध्ययनानि च परिपूर्णानि भवन्ति, तदा वन्दनकद्वयं दीयते, समाप्ती प्रारम्मे च वन्दनकद्वयं दीयते । इत्यनुयोगविधिः, उद्देशो वाचनासूत्रप्रदानमित्यर्थः १, समुद्देशो व्याख्याया अर्थप्रदानमिति २, अनुज्ञा सूत्रार्थयोः अन्यप्रदानं प्रति अनुमननं ३, मुखवत्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दीयते, पश्चात् समात्रमणदान- पूर्वमनुयोगं विससर्जः । अनुयोगविसजनार्थ काउस्सगं करेह । अनुयोगविसर्जनार्थ करेमि काउस्सग्गमित्यादि भणित्वा कयोत्सर्गे नमस्कार एकश्चिन्त्यते पार्यतेऽपि एकः कथ्यते पश्चाद् विश्रामण्यं कृत्वा मिथ्या दुष्कृतं दीयते ॥ ७० ॥ ॥ इत्यनुयोगदानविसर्जनविधिरधिकारः॥७॥ ननु-पाक्षिक-चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे यथा भवनदेवतायाः कायोत्सर्गः स्तुतिश्च कथ्यते-तथा सांवत्सरिकप्रतिक्रमणेऽपि कश्यते न वा ? उच्यते पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे भवनदेवता थुई अधिकी कहिजइ इति श्रीतरुणप्रभ- सुरिकृतवालाववोधवचनप्रामाण्यात् कथ्यते एव, यत्तु श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः प्रोक्तं "सांयच्छरिए भवन- देवता काउस्सग्गो न कीरइ, न य थुई असज्झायकाउस्सग्गोवि न कीरई" इति तत्परमार्थ तु त एव जाणन्ति । ननु श्रीतरुणप्रभसूरिवचनोक्तिसम्मतिः कुत्राऽप्यस्ति जीर्णग्रन्थे ? उच्यते-हेतुगर्भे तथैव प्रतिपादनात् , तथाहि-श्रुतदेवतायाः प्रत्यहं स्मृत्या तु आराध्यत्वेन . तद्दिने .. तत्कायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः, क्षेत्रदेवतायाः प्रत्यहं स्मृती - भवनस्य ·क्षेत्रान्तर्गतत्वात् भवनदेव्या अपि स्मृतिः कृतैव, तथापि पर्वदिने तस्या अपि वहुमानार्हत्वात् कायोत्सर्गः साक्षात् क्रियते, स्तवस्थाने अजितशान्तिस्तव पाठश्च । उक्तं च- "पुर्व विहिणेव सर्व, देवसिअं वंदणाइतो कुणइ । सिज्झसुरी उस्सग्गो, भेओ संतिधयपढणे य ॥१॥" इत्यादि पाक्षिकप्रतिक्रमणविधिः । चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणयोरपि क्रम एप एव, नवरं नाम्नि विशेषः, कायोत्सर्गे च चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे चतुर्विशतिस्तवविंशतिः चिन्तनं । सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे च चत्वारिंशच्चतुर्विंशतिस्तवः, तदन्ते एको नमस्कारश्च चिन्त्यते । क्षामणकं च पाक्षिकचातुर्मासिकयोः पश्चानां, सांवत्सरिके च सपानां, श्रीगुर्वादीनां यदि द्वौ शेपौ तिष्ठतः॥ उक्कं च- "एवं चिअ चउम्मासे, वरिसे अ जहकमं विही नेओ। पक्खियचउमासवरिसे-सुनवरि नामंमि नाणत्तं ॥१॥ तह उस्सग्गो जोया, बारस वीसा समं गलिगचत्ता । संबुद्धखामणं ति-पण-सत्त साहूण जह संखं ॥ २ ॥" इत्थमेव श्रीप्रवचनसारोद्धारवृत्तौ, तथाहि- "पाक्षिकादिषु त्रिषु श्रुतदेवताकायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः क्रियते” इत्यादि । एवं श्रीदेवेन्द्रसूरिविरचित- पडावश्यकवन्दारकवृत्तावपि (८५ पत्रे) पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिक-प्रतिक्रमणत्रयेऽपि भवनदेवताकायोत्सर्गः प्रति- पादितोऽस्ति, तथाहि-तथा पाक्षिकादीनि:- ·अनुयोगपडिग्गहणत्थं करेमि काउस्सगं" इत्यादि भणित्वा कायोत्सर्गः क्रियते, लोगस्स उज्जोअगरे एको चिन्त्यते पार्यते च लोगस्स १ कथ्यते, यदा उद्देशका अध्ययनानि च परिपूर्णानि भवन्ति, तदा वन्दनकद्वयं दीयते, समाप्ती प्रारम्भ च चन्दनकद्वयं दीयते । इत्यनुयोगविधिः, उद्देशो वाचनासूत्रप्रदानमित्यर्थः १, समुद्देशो व्याख्याया अर्थप्रदानमिति २, अनुज्ञा सूत्रार्ययोः अन्यप्रदानं प्रति अनुमननं ३, मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दीयते, पश्चात् समानमणदान- पूर्वमनुयोग विससर्जः । अनुयोगविसजनार्थ काउस्सगं करेह । अनुयोगविसर्जनार्थ करेमि काउस्सग्गमित्यादि भणित्वा कयोत्सर्गे नमस्कार एकश्चिन्त्यते पार्यतेऽपि एकः कथ्यते पश्चाद् विश्रामण्यं कृत्वा मिथ्या दुष्कृतं दीयते ॥ ७० ॥ ॥ इत्यनुयोगदानविसर्जनविधिरधिकारः ॥७॥ ननु-पाक्षिक-चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे यथा भवनदेवतायाः कायोत्सर्गः स्तुतिश्च कथ्यते तथा सांवत्सरिकप्रतिक्रमणेऽपि कथ्यते न वा ? उच्यते पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे भवनदेवता थुई अधिकी कहिजइ इति श्रीतरुणप्रभ- सूरिकृतवालावबोधवचनप्रामाण्यात् कथ्यते एव, यत्तु श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः प्रोक्तं "सांवच्छरिए भवन- देवता काउस्सग्गो न कीरइ, न य थुई असंज्झायकाउस्सग्गोवि न कीरइ" इति तत्परमार्थ तु त एव जाणन्ति । ननु श्रीतरुणप्रभसूरिवचनोक्तिसम्मतिः कुत्राऽप्यस्ति जीर्णग्रन्थे ? उच्यते-हेतुगर्भे तथैव प्रतिपादनात् , तथाहि-श्रुतदेवतायाः प्रत्यहं स्मृत्या तु आराध्यत्वेन तदिने - तत्कायोत्सर्गस्थाने भवनदेवताकायोत्सर्गः, क्षेत्रदेवतायाः प्रत्यहं स्मृतौ · भवनस्य ·पच्छिम छवि चउद्दसि, सत्तमि पडिपुव वायवे कूणे । दसमी विइजा उत्तर, अट्ठमि अमावसाइ ईसाणे ॥२॥ इइ गाह- कमेण जोगिणि उ वामे पिद्विउ वा काउं,बुहसोमवारेसु चंदवलाइ भावे सुकगुरुसु वि, पुस्स १ पुण्णवसु २ रेवइ ३ चित्ता४ सवण ५ धनिट्ठा ६ मिअसिर ७ अस्सिणि ८ हत्थेसु ९ कित्तिआ १ विसाहा २ महा ३ भरणी ४ वजेसु । अन्नेसु वा रिक्खेसु उववसिअ सम्ममहिआ संतो लोअं कारिअ लोअगारवाहुं विस्सामि । इरिअं पडिकमिअ सक्कषयं भणिअ गुरु समीवमागरस खमासमण दुगेण मुहपोतिं पडिलेहिअ, दुवाल सावत्तवंदणं दाउं, पढमखमासमणेभणइ इच्छाकारेण संदिसह लो पवेएमि, गुरू भणइ पवेह, वीए खमासमणे संदिसह किं भणामो, गुरू भणइ वंदित्ता पावेअह, तइएख० केसा मे पज्जुवासिआ तओ दुक्कर कयं, अंगिणी साहियत्ति गुरुणा वुत्ते, इच्छामो अणुसट्ठति भणइ, चतुत्थे तुम्हाणं पवेइ संदि- सह साहणं, पवेएमि पंचमे नमुकारं भणइ, छटे तुम्हाणं पवेइ साहूणं पवेइ संदिसह काउस्सग्गं करेमि, सत्तमे केसेसु पज्जुवासिज्जमाणेसु सम्म जं न अहिजासि कुइअं कफराइअं छीअं जंभाइ तस्स उहडावणिभं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूससिएणमिच्चाइणा, सत्तावीसूस्सासं काउस्सग्गं करेइ, चउवीसत्थयं भणित्ता जहारायणियं साहू वंदइ पाइअ विस्सा- मेइ । जो पुण सयं चिय लोअं करेइ सो संदिसावण पवेयणाइ न करेइ ॥ ७३ ॥ ॥ इति लोचकारापणविधिरधिकारः॥७३॥ ननु-श्रावका अतिचारकायोत्सर्गे कथं कांश्च अतिचारान् आलोचयन्ति ? उच्यते-श्रीतरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकवाला-

·आरो कओ" इत्यादि कही करी तस्सुत्तरी कही, शक्तिसंभवइ सवह काउस्सग्ग कीजइ । एक श्रावक श्रीआचार्यमित्र
आगे आवी एक खमासमण देइ करी भणइ, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सुत्तं संदिसाहुं ? गुरु संदिसावेह इसु भणियइ
हुंचद, बीजुं खमासमण देई करी भगवन् सुत्तं कहूं? इसु भणइ, गुरु भणइ कढ इस्यु 'की, छतइ इच्छं इसु भणी करी
उभउधकउ-हात जोडिकरि मुहे मुहपत्ती देइ तिण्ह नमुक्कार कही मधुरखर व्यकाक्षर सावधानचित्त सूत्रार्थ मनचिंत-
प तउ हुंतउ पडिकमणासुत्त गुणइ, वीजा काउस्सग्गे वर्तमान सावधान थका सांभलइ । साधुसरसा पडिकमतां हुंता
तिण्हसंयसाठि पक्खियसूत्रं सांभलइ शक्ति अभावे बइठा सांभलइ सूत्रं प्रति सपे काउस्सग्गं करेइ संपूर्णसूत्रं भणियइ
नमुकारेण पारित्ता उभां थकां तिण्ह नवकार कही घेसी करी इत्यादि ॥ ७२ ॥
॥ इति पाक्षिकसूत्रमणने श्रुतौ च पूर्वपाठक्रमाधिकारः ॥७२॥
ननु-लोचकारापणविधिः कस्मिन् ग्रन्थे निवेदितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः समीचीनतया
भणितोऽस्ति, तथाहि-
पञ्चईएण लोओ काययो अओ तविही भण्णइ, गुरुसमीवे खमासमण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ, दुवालसावत्तवंदणं दाउं
पढमखमासमणेण इच्छाकारेण संदिसह भगवन् लोअं संदिसावेमि, बीए लोअं करेमि, तईए उच्चासणं संदिसावेमि
चउत्थए उचासणं गमि, तो लोअगारं खमासमणपुर्व भणइ इच्छकार लोअं करेह, मत्थया रक्खधारिणो य इच्छाकारं
देइ तो "युवं पडिवय नवमी, तइआ इक्कारसीइ अग्गीए । दाहिण पंचमी तेरसि, बारसि चउत्यीए नेरईए ॥१॥

·पच्छिम छढि चउद्दसि, सत्तमि पडिपुव वायवे कूणे । दसमी विइजा उत्तर, अट्ठमि अमावसाइ ईसाणे ॥२॥ इइ गाह- कमेण जोगिणि उ वामे पिट्ठिउ वा काउं, वुहसोमवारेसु चंदवलाइ भावे सुकगुरुसु वि, पुस्स १ पुण्णवसु २ रेवइ ३ चित्ता४ सवण ५ धनिट्ठा ६ मिअसिर ७ अस्सिणि ८ हत्थेसु ९ कित्तिआ १ विसाहा २ महा ३ भरणी ४ वजेसु । अन्नेसु वा रिक्खेसु उववसिअ सम्ममहिआ संतो लोअं कारिअ लोअगारवाहुं विस्सामिअ । इरिअं पडिक्कमिअ सक्कथयं भणिअ गुरु समीवमागस्स खमासमण दुगेण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ, दुवालसावत्तवंदणं दाउं, पढमखमासमणे भणइ इच्छाकारेण संदिसह लोकं पवेएमि, गुरू भणइ पवेह, वीए खमासमणे संदिसह किं भणामो, गुरू भणइ वंदित्ता पावेअह, तइएख० केसा मे पजुवासिआ तओ दुक्करं कयं, अंगिणी साहियत्ति गुरुणा वुत्ते, इच्छामो अणुसटुंति भणइ, चतुत्थे तुम्हाणं पवेइअं संदि- सह साहूर्ण, पवेएमि पंचमे नमुक्कारं भणइ, छठे तुम्हाणं पवेइ साहूणं पवेइअं संदिसह काउस्सग्गं करेमि, सत्तमे केसेसु पज्जुवासिज्जमाणेसु सम्मं जं न अहिजासि कुइअं ककराइअं छीअं जंभाइ तस्स उहडावणि करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूससिएणमिच्चाइणा, सत्तावीसूरसासं काउस्सग्गं करेइ, चउवीसत्ययं भणित्ता जहारायणियं साहू वंदइ पाइअ विस्सा- मेइ । जो पुण सयं चिय लोअं करेइ सो संदिसावण पवेयणाइ न करेइ ॥७३ ॥ ॥ इति लोचकारापणविधिरधिकारः॥ ७३ ॥ ननु-श्रावका अतिचारकायोत्सर्गे कथं कांश्च अतिचारान् आलोचयन्ति ? उच्यते-श्रीतरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकवाला-

·आरो कओ" इत्यादि कही करी तस्सुत्तरी कही, शक्तिसंभवइ सबह काउस्सग्ग कीजइ । एक श्रावक श्रीआचार्यमित्र
आगे आयी एक खमासमण देइ करी भणइ, इच्छाकारेण संदिसह भगवन सुत्तं संदिसाहुं ? गुरु संदिसावेह इसुं भणियइ
हुंतइ, वीजुं खमासमण देई करी भगवन् सुत्तं कहूँ? इसुं भणइ, गुरु भणइ कढ इस्युं की, छतइ इच्छं इसु भणी करी
उभउधकउ-हात जोडिकरि मुहे मुहपत्ती देइ तिण्ह नमुक्कार कही मधुरखर व्यकाक्षर सावधानचित्त सूत्रार्थ मनचिंत-
व तउ हुंतउ पडिकमणासुत्त गुणइ, वीजा काउस्सग्गे वर्तमान सावधान थका सांभलइ । साधुसरसा पडिकमतां हुंता
तिण्ड्सयसाठि पक्खियसूत्रं सांभलइ शक्ति अभावे बइठा सांभलइ सूत्रं प्रति सचे काउस्सग्गं करेइ संपूर्णसूत्रं भणियइ
नमुकारेण पारिता उभा धकां तिण्ह नवकार कही चेसी करी इत्यादि ।। ७२ ॥
॥ इति पाक्षिकसूत्रभणने श्रुतौ च पूर्वपाठक्रमाधिकारः॥७२॥
ननु-लोचकारापणविधिः कस्मिन् ग्रन्थे निवेदितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीविधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिभिः समीचीनतया
भणितोऽस्ति, तथाहि-
पञ्चईएण लोओ कायबो अओ तविही भण्णइ, गुरुसमीचे खमासमण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ, दुवालसावत्ववंदणं दाउं
पढमखमासमणेण इच्छाकारेण संदिसह भगवन लोअं संदिसावेमि, वीए लोअं करेमि, तईए उच्चासणं संदिसावेमि
चउत्थए उच्चासणं ठामि, तओ लोअगारं खमासमणपुर्व भणइ इच्छकार लोअं करेह, मत्थया रक्खधारिणो य इच्छाकार
देइ तो "पुर्व पडिवय नवमी, तइआ इक्कारसीइ अग्गीए । दाहिण पंचमी तेरसि, वारसि चउत्थीए नेरईए ॥१॥

·पच्छिम छट्टि चउद्दसि, सत्तमि पडिपुब वायवे कूणे । दसमी विइज्जा उत्तर, अट्ठमि अमावसाइ ईसाणे ॥२॥ इइ गाह- कमेण जोगिणि उ वामे पिट्ठिउ वा काउं,बुहसोमवारेसु चंदवलाइ भावे सुक्कगुरुसु वि, पुस्स १ पुण्णवसु २ रेवइ ३ चित्ता४ सवण ५ धनिट्ठा ६ मिअसिर ७ अस्सिणि ८ हत्थेसु ९ कित्तिआ १ विसाहा २ महा ३ भरणी ४ वजेसु । अन्नेसु वा रिक्खेसु उववसिअ सम्ममहिआ संतो लोअं कारिअ लोअगारवाई विस्सामि। इरिअं पडिक्कमिअ सकथयं भणिअ गुरु समीवमागरस खमासमण दुगेण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ, दुवाल सावत्तवंदणं दाउं, पढमखमासमणेभणइ इच्छाकारेण संदिसह लोअं पवेएमि, गुरू भणइ पवेह, वीए खमासमणे संदिसह किं भणामो, गुरू भणइ वंदित्ता पावेअह, तइएख० केसा मे पज्जुवासिआ तओ दुक्करं कयं, अंगिणी साहियत्ति गुरुणा वुत्ते, इच्छामो अणुसटुंति भणइ, चतुत्थे तुम्हाणं पवेइअं संदि- सह साहूणं, पवेएमि पंचमे नमुकारं भणइ, छटे तुम्हाणं पवेइ साहूणं पवेइअं संदिसह काउस्सगं करेमि, सत्तमे केसेसु पजुवासिन्जमाणेसु सम्मं जं न अहिजासि कुइअं ककराइअं छीअं जंभाइ तस्स उहडावणिों करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूससिएणमिच्चाइणा, सत्तावीसूस्सासं काउस्सग्गं करेइ, चउवीसत्थयं भणित्ता जहारायणियं साहू वंदइ पाइअ विस्सा- मेइ । जो पुण सयं चिय लोअं करेइ सो संदिसावण पवेयणाइ न करेइ ॥ ७३ ॥ ॥ इति लोचकारापणविधिरधिकारः॥७३॥ ननु-श्रावका अतिचारकायोत्सर्गे कथं कांश्च अतिचारान् आलोचयन्ति ? उच्यते-श्रीतरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकवाला- ·स्तोकामपि मंडली लंघते तदा किं तद्दोषनिवारणकर्तव्यं ? अत्रोच्यते-अत्रार्थे विधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिवाक्यं प्रमाणं, तथाहि तत्पाठ:-"जया य मजारिआ छिंदइ तया जा-सा कालीकब्बडी । अक्खहिकक्कडियारि मंडलमांहि संचरी हय पडिहय मजारित्ति ॥१॥ चउत्थपयं वारतिगं भणिआ खुद्दोपदवउहडावणत्थं काउस्सग्गो काययो, सिरिसंतिनाह नमो. कारो घोसेअबो इति प्रतिक्रमणविधिः ?" छुटकपत्रे तु वार्तिकरूपेऽयमनुक्रमः । देवसिकादिप्रतिक्रमणपश्चकेऽपि यदि मार्जारीमंडली स्तोकामपिलंघते तदा अपशकुनादि कायोत्सर्गत्रयं पूर्ववत्मतिक्रमणकरणानन्तरं क्रियते, ततो "जासा कालीति" गाथा वारत्रयं पठ्यते, वामपादेन वारत्रयं भूमिराहन्यते च ॥ ७७ ॥ ॥ इति मार्जारीमंडलीप्रवेशनदोपनिवारणविधिरधिकारः॥ ७७॥ ननु-सामायिकग्रहणक्रियायां श्राद्धानां कति क्षमाश्रमणानि ? उच्यते-तत्रार्थे श्रीविधिप्रपापाठःप्रमाणं, तथाहि- अंगीकय सामाइएण य उभयसंझं सामाइयं गहेअवं, तस्स एसो विहि-पोसहसालाए साहू समीवे गिहे वा एगदेसे वा, खमास- मणदुगपुर्व सामाइय मुहपोत्तिं पडिलेहिअ २ पढमखमासमणेण सामाइयं संदिस्सावेमि ३ वीअखमासमणेण सामाइयं ठाएमित्ति ४ भणिऊण पुणो वंदिअ ५ अ नवगात्र हुतो नमुक्कारतिगपुर्व करेमि भंते सामाइअं इच्चाइ दंडगं वोसिरामि पज्जतं वारतिगं कढिअ, खमासमणेण इरियावहियं पडिक्कमिअ ६ खमासमणदुगेणं वासासु कट्ठासणं उउबद्धे पाउंछणं ८, खमासमणदुर्गणं सल्झायं च संदिस्साविअ सज्झायं करेमि १० पुणो वंदिअ नवकारद्वगं भणइ ११ तओ सीअकाले पंगुरणं संदिसावेइ पंगुरणं पडिग्गहेमि १३ सज्झायाणंतरं कट्ठासणं संदिसावेइ त्ति । एवं तरुणप्रभसूरिकृतषडावश्यकबालाव.

·वोधेऽपि, तथाहि-इच्छामीत्यादि भणी एक खमासमणुं देइ १ सामायिक मुहपत्तिं पडिलेइमि इसुं कही ऊभा थइ
इच्छामि खमासमणो भणी खमासमणुं देइ करी २ उतडूथको वेदिकामां हि वाहुकरी मुहूंपत्ति पडिलेही एकखमा-
समणे सामाइयं संदिसावेमि ३ इसु भणी वीअखमासमणे सामाइअं ठाएमि ४ इसो भणी तइअ खमासमण देइ करी ५
अर्धावनतगात्र हुँतो तिण्ह नमस्कार कही तिन्नवार करेमि भंते इसुं सामायिकसूत्र तिन्न वार कहइ गुरुवचनतणी अनु-
भाषणा करतउ हुंतो सामाइकारोपण विधि नंदी सिद्धान्तमांहे तिण्ह नमस्कारभणनपूर्वक सामायिक दंडकरहइ
भणनइ तो पाछइ इरियावही पडिकमीयइ । आवश्यकचूर्णीवृत्तिमाही इम भणियइ छइ यथा-"करेमि भंते सामाइअं
सा० जाव साहू पञ्जुवासेमि त्ति काऊण पच्छा इरियावहियं पडिक्कमइ” तओ पाछइ विस्तरतो द्वादशावर्तवंदनक देइ करी
प्रत्याख्यान कीजइ, संखेपइ, तओ खमासमण वंदणापूर्वक प्रत्याख्यान कीजइ तो पाछइ एक खमासमण सज्झा० ७
वीज खमासमण सज्झायकरुं कही ८ सज्झाय, तइअ खमासमण दानपूर्वकं ९ आठ नमस्कार कही पाछइ एक खमा-
समणे कट्ठासणं संदिसावेमि १० कही वीअ खमासमणे कट्ठासणं पडिगाहेमि कही ११ तइअ खमासमणे पांगुरणं संदि-
सावेमि १२ कही, चउत्थ खमासमणे पांगुरणं पडिगाहेमि १३ कही करी वइसइ, अत्राऽयं विशेषः-प्रभाते सामायिक-
ग्रहणे त्रयोदशक्षमाश्रमणानि, अथ च सायन्तनसामायिकग्रहणे यदि मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकानि दत्त्वा
प्रत्याख्यानं करोति तदा चतुर्दश, अन्यथा तु त्रयोदशैव ॥ ७८ ॥
॥ इति सामायिकग्रहणे त्रयोदश-क्षमाश्रमणाधिकारः॥७८॥

·-- ननु-कदा कियत्कालं अस्वाध्यायो भवति ? उच्यते-सूक्ष्म रज आकाशात् यावत्पतति तावद् अस्वाध्यायः ।। तथा धूमरी यावत्कालं पतति तावद् अस्वाध्यायः । यस्माद्भूमरीपाते सकलक्षेत्रं अकायमयं स्यात् , तदा साधुः कम्बल- प्रावृतसर्वाङ्गोपाङ्गोऽअपवरकमध्ये स्थितो भवति, मुखमपि नोद्घाटयति, किमप्योपाझं न इतस्ततो विक्षिपति, एवं जीवदयापालनाय धूमर्या निवृत्तायां समस्तक्रिया कार्या । २। तथा आकाशे गन्धर्वनगरं देवताकृतं दृश्यते, तथा उल्कापातो भवति, तथा कणकाः पतन्ति, तत्रोल्कापाते रेखा भवति उड्योतच, यत्र च रेसा उधोतच न भवति, स कणकः । तथा दिग्दाहो दशदिशा उज्ज्वलन्त्यो दृश्यते, चतुर्दिशा रकत्वं पहिसदृशं स्याद्, एतेषु सत्सु विद्युलाते च अस्वाध्यायनिवर्ति तेषु प्रहरमेकमस्वाध्यायः । तत्र वर्षों सप्त कणकाः, शीतकाले पय ५ उष्णकाले त्रयः ३ कणका:- पतंति तदाऽस्वाध्यायः प्रहरमेकं यावत्, तदा अस्वाध्यायो निर्वृते-तेषु प्रहरद्वयं यावत् अस्वाध्यायः । ४। अंकाल गर्जिते प्रहरद्वयं यावदस्वाध्यायः । ५। अकालविद्युज्झात्कारे प्रहरमेकं यावदस्वाध्यायः । ६। आपादकार्तिकचा- तुर्मासिकप्रतिक्रमणानन्तरं अध्ययन प्रतिपदं यावत्, द्वितीयायां शुध्यते, श्रीस्थानाङ्गे चतुर्यस्थाने द्वितीयोदेश- केऽप्युक्त (२१३ पत्रे)-"नो कप्पइ निग्गंथाण वा निग्गंथीण वा चउहिं ' महापडिवएहिं सझायं करिसए से जहा-आसाढपाडिवए १ इंदमहपाडिवए २ कत्तियपाडिवए ३ सुगिम्हपाडिवए" ४ इति । ६। आश्विनगृहपञ्चमी. मध्याह्नादारभ्य कार्तिककृष्णप्रतिपदं यावत् अस्वाध्यायकाल उपरि शुध्यते। ७। चत्रशुक्लपञ्चमीमध्याहादारभ्य वैशाख. कृष्णप्रतिपदं यावदस्वाध्यायः, परं अवाऽयं विशेषः-चैत्र शुक्कैकादशीत आरभ्य मध्ये पूर्णिमाया यद् दिनत्रयं 'अपित्तरज ·उहडावणियं करेमि काउस्सग्ग' लोगस्स ४ चिंत्यते, यदि एकादशीदिने न स्मर्यते तदा द्वादशीत्रयोदशीदिनेषु कायोत्सर्गः क्रियते, यदि द्वादशीदिने न स्मर्यते, तदा त्रयोदशी चतुर्दशी पूर्णिमाया यावत् कायोत्सर्गः क्रियते, यदि त्रयोदशीदि- नेऽपि नो मर्यते, तदाऽऽगामिनं चैत्रं यावद्भलिनॊड्डीयते तावदस्वाध्यायः । अयमर्थश्च एवं शुक्लैकादशीदिनात् "सचि- त्तरज उहडावणत्थं करेमि काउस्सग्गं" इत्यादिना दिनत्रयं यावत् कायोत्सर्गः क्रियते । विस्मृते तु पूर्णिमां यावदन्यथा वर्षमप्यस्वाध्यायः । ८ । द्वयो राज्ञोः कलहे म्लेच्छादिभये उपाश्रयासन्नवासिस्त्रीपुरुपयुद्धे होलक्या भस्मोडयने चैतानि यावन्तं कालं वर्तन्ते तावदस्वाध्यायः । ९ । राज्ञो मृत्युकाले जाते यावत् नवीनो राजा पट्टे नोपविशति तावदस्वाध्यायः, स्थापितेऽपि राज्ञि यावदसमञ्जसं न निवर्तते तावदस्वाध्यायः । १० । नगरप्रधानपुरुपे मृते प्रहराष्टकं यावदस्वाध्यायः । ११ । उपाश्रयात् सप्तगृहमध्ये कोऽपि प्रसिद्धपुरुषो नियते तदाऽहोरात्रं यावदस्वाध्यायः । १२ । तथाऽनाथसामान्य- पुरुषमरणे कलेवरोत्थानानन्तरं शुध्यते, एवं तिर्यमरणेऽपि । १३ । अथाऽऽचार्य १ महर्द्धिक २ कृतानशनमहातपस्वि ३ बहुस्वजनवल्लभ ४ मरणे दिनत्रयमस्वाध्यायः एकदिनमुपवासः, अन्येषां मरणे इयमपि न । १४ । तिर्यग् रुधिरे पतिते अण्डके स्फुटिते, गवि च प्रसूतायां, जरायुपतने शतहस्तमध्ये प्रहरत्रयं यावदस्वाध्यायः । अण्डके पतिते तिलकाचार्यक- तावश्यकवृत्तौ अयं विशेपः-वसतेरन्तर्बहिर्वा अण्डकं भिन्नमुज्झितं वा यतिकल्पोपरि तदा हस्तपष्टेः परतः त्यक्त्वा कल्पं क्षालयन्ति, ततः शुद्धं, भूमौ तु भिन्नेन भूमि खनन्ति यतस्तां खनित्वाऽपि छर्दितेन शुध्यति, केवलं पौरुपीत्रयं परिहि- यते । १५ । मनुष्यरुधिरे पतिते उद्धृतानन्तरमपि अहोरात्रमस्वाध्यायः, तथा बहुवृष्टिपतनेन भूमिः सिक्का जायते ·तहि स्वल्पवेलयाऽपि शुध्यति, घटिमात्ररात्रिशेपे मनुष्यसम्बन्धि रुधिरं पतितमुद्धृतं च ततः सूर्योद्गमे शुद्धिः । १६ । तथा मनुप्यास्थि निपतिते द्वादशवर्षाणि अस्वाध्यायः । १७ । तथा दन्तो वा दंष्ट्रा वा पतिता बहायासेन विलोकिताऽपि पेन लब्धा, "तदा दंत उहडावणिों करेमि काउस्सग्गं" इत्युक्त्वा कायोत्सर्गः क्रियते, तत्र नमस्कार एकश्चिन्त्यते पारा- यित्या कथ्यते च, तदनन्तरं अस्वाध्यायो न भवति ।१८।तथा यदि मार्जारी जीवितं मूपकं गृहीत्या याति तदा नाऽस्वघ्यायः, अथ विनाश्य नयति तदाऽहोरात्रमस्वाध्यायः । १९ । तिर्यगवयवाः तद्रुधिरं च पष्टिहस्तमध्येनाऽस्वाध्यायं कुर्वन्ति । २० । मनुप्यावयव रुधिरपाते हस्तशतमध्येऽस्वाध्यायो, यद्यन्तरे उभयदिग्गामी शकटस्य मार्गो न भवति । २१ । तथा स्त्रिया मासि मासि ऋतुधर्मः समायाति, तदनन्तरं दिवसत्रयं यावदस्वाध्यायः। तथा कस्याश्चित्मदररोगोदयादिवसत्रिकस्योपर्यपि रुधिरं पतति तदा 'असल्झाय उहडावणिय' कायोत्सर्ग कृते पश्चात् शुध्यति । २२ । तथा आनक्षत्रादारभ्य स्वातिनक्ष- अपर्यन्तगर्जितं विद्युत्पातश्च न स्वाध्यायं उपहन्ति । तारकादर्शनमपि यावत् खातिनक्षत्रे आदित्यस्य गमनं भवति, शेषकाले पुनरवश्यं तारकादिकदर्शने शुध्यते, अथ केषांचित् साधूनां तथाविधनक्षत्रपरिज्ञानं न भवति, तत आपादचातुर्मासि- कादारभ्य कार्तिकचातुर्मासिकं यावद् विद्युद्गजितेष्वपि नाऽस्वाध्यायः, उल्का तु सदाऽपि स्वाध्यायमुपहन्ति प्रहरं यावत् । २३ । तथा सशब्दो धडहडशब्दरहितो भूकम्पः तयोर्जातयोः प्रहराष्टकं यावदस्वाध्यायः । २४ । तथा प्रदीपने लग्ने यावन्नोपशमः तावदस्वाध्यायः । २५ । तथा वर्षाकालं बुद्धवृष्टिः अहोरात्रोपरि यावद्वर्षति तावदस्वाध्यायः १२६ । विधिप्रपायां २५ पत्रे एवं पाठ:- ·"संपयवुट्ठी असज्झाओ वारससु वि मासेसु बुब्बुअवरिसे अहोरत्ताओ उ8पि जइ वरिसइ तो असज्झाओ, बुब्बुअ वज्जवरिसे दोण्हमहोरत्ताणमुवरि जाव पडइ ताव असज्झाओ"त्ति बुद्दुदवर्ज वर्ष वर्षति द्वाभ्यामहोरात्राभ्याम् उपरिष्टाद् यावद्वपति तावदस्वाध्यायः । २७ । फुसारमात्रवर्षणे सप्ताहोरात्रोपरि यावद्वपति तावदस्वाध्यायः २८ । सूर्येऽनुद्गते, मध्याह्न २ सन्ध्यायां ३ अर्धरात्रे च ४ सन्ध्याचतुष्टयेऽप्यस्वाध्यायः । २९ । पुत्रे जाते शतहस्तमध्ये दिनसप्तकं यावद- स्वाध्यायः, पुत्र्यां जातायां तु दिनाष्टकमस्वाध्यायः, स्त्रियारक्तोत्कटत्वात् । ३० । शुक्लपक्षे प्रतिपदाया द्वितीयाया तृतीयाया वा आरभ्य दिनत्रयं यावत् यूपकनामाऽस्वाध्यायो भवति, रात्रिप्रथमप्रहरं यावत् तत्र प्रादोपिककालो न शुध्यति, एवं पाक्षिकदिनेऽपि, श्रीतिलकाचार्यकृत-आवश्यकवृत्तौ यूपकनिरूपणमेवं, तथाहि-"जुअओ सुकदिण तिन्नि" सन्ध्याप्रभा चन्द्रप्रभा च युगपद् भवतः स युगपद्भावः, शुक्लपक्षे हि दिनत्रयं सन्ध्याप्रभायाः चन्द्रप्रभावृतत्वात् सन्ध्या- छेदोन ज्ञायते, तत्र शुक्लप्रतिपदा-द्वितीया-तृतीयासु कालवेलानववोधात् , प्रादोषिककालाऽग्रहणे सूत्रपौरुपि अकरणं, तथा "केसिं च होइ मोहाओ जूवओ ताव होइ आइच्चो । जेसिं तु अणाइन्ना, तेसिं किर पोरिसी तिन्नि ॥२॥":व्याख्या- केपांचिद्भवति अमोहात्-अमूढत्वात् यूपकं-दुर्दिनं पुष्योपरागमुदये अस्ति एव, आदित्य-आतावः कृष्णः श्यासः शक- टोद्धिसंस्थितो वा जगतामुत्पातरूपः तावत् तत्र पौरुषीं अनध्यायत्वेन आचीर्णः। उत्तरार्ध स्पष्टं नवरं “पोरिसि. तिन्नि''. पौरुपीत्रयं अनध्यायः। ३१ । अथ चन्द्रग्रहणास्वाध्यायो लिख्यते-चन्द्रग्रहणस्योत्कृष्टतो द्वादश प्रहरान् अस्वाध्यायः, कथमित्याह-कदापि काले उत्पा- २६ ·तहि स्वल्पवेलयाऽपि शुध्यति, घटिमात्ररात्रिशेपे मनुष्यसम्बन्धि रुधिरं पतितमुद्धृतं च ततः सूर्योद्गमे शुद्धिः । १६ । तथा मनुष्यास्थि निपतिते द्वादशवर्षाणि अस्वाध्यायः । १७ । तथा दन्तो वा दंष्ट्रा वा पतिता वह्वायासेन विलोकिताऽपि घेन उन्धा, "तदा दंत उहडावणिों करेमि काउस्सग्गं" इत्युक्त्वा कायोत्सर्गः क्रियते, तत्र नमस्कार एकश्चिन्त्यते पारा- यित्या कथ्यते च, तदनन्तरं अस्वाध्यायो न भवति ।१८।तथा यदि मार्जारी जीवितं मूपकं गृहीत्वा याति तदा नाऽस्वध्यायः, अथ विनाश्य नयति तदाऽहोरात्रमस्वाध्यायः । १९ । तिर्यगवयवाः तद्रुधिरं च पप्टिहस्तमध्येनाऽस्वाध्यायं कुर्वन्ति । २०॥ मनुप्यावयवरुधिरपाते हस्तशतमध्येऽस्वाध्यायो, यद्यन्तरे उभयदिग्गामी शकटस्य मार्गों न भवति । २१ । तथा स्त्रिया मासि मासि ऋतुधर्मः समायाति, तदनन्तरं दिवसत्रयं यावदस्वाध्यायः। तथा कस्याश्चित्मदररोगोदयादिवसत्रिकस्योपर्यपि रुधिरं पतति तदा 'असज्झाय उहडावणिय' कायोत्सर्ग कृते पश्चात् शुध्यति । २२ । तथा आनक्षत्रादारभ्य स्वातिनक्ष- वपर्यन्तगर्जितं विद्युत्पातश्च न स्वाध्यायं उपहन्ति । तारकादर्शनमपि यावत् स्वातिनक्षत्रे आदित्यस्य गमनं भवति, शेषकाले पुनरवश्यं तारकादिकदर्शने शुध्यते, अथ केषांचित् साधूनां तथाविधनक्षत्रपरिज्ञानं न भवति, तत आपाढचातुर्मासि- कादारभ्य कार्तिकचातुर्मासिकं यावद् विद्युद्गर्जितेष्वपि नाऽस्वाध्यायः, उल्का तु सदाऽपि स्वाध्यायमुपहन्ति प्रहरं यावत् । २३ । तथा सशब्दो धडहडशब्दरहितो भूकम्पः तयोर्जातयोः प्रहराष्टकं यावदस्वाध्यायः ।२४। तथा प्रदीपने लग्ने यावन्नोपशमः तावदस्वाध्यायः । २५ । तथा वर्षाकालं बुदुदवृष्टिः अहोरात्रोपरि यावद्वपति तावदस्वाध्यायः । २६ । विधिप्रपायां २५ पत्रे एवं पाठ:- ·- "संपयवुट्ठी असज्झाओ वारससु वि मासेसु बुन्युअवरिसे अहोरत्ताओ उहुंपि जइ वरिसइ तो असज्झाओ, बुब्बुअ यजवरिसे दोण्हमहोरत्ताणमुवरि जाव पडइ वाव असज्झाओ"त्ति बुद्दवर्ज वर्ष वर्पति द्वाभ्यामहोरात्राभ्याम् उपरिष्टाद् यावद्वर्पति तावदस्वाध्यायः । २७ । फुसारमात्रवर्पणे सप्ताहोरानोपरि यावद्वपति तावदस्वाध्यायः २८ । सूर्येऽनुद्गते, मध्याह्न २ सन्ध्यायां ३ अर्धरात्रे च ४ सन्ध्याचतुष्टयेऽप्यस्वाध्यायः । २९ । पुत्रे जाते शतहस्तमध्ये दिनसप्तकं यावद- स्वाध्यायः, पुध्यां जातायां तु दिनाष्टकमस्वाध्यायः, स्त्रियारक्तोत्कटत्वात् । ३० । शुक्लपक्षे प्रतिपदाया द्वितीयाया तृतीयाया वा आरभ्य दिनत्रयं यावत् यूपकनामाऽस्वाध्यायो भवति, रात्रिप्रथमप्रहरं यावत् तत्र प्रादोपिककालो न शुध्यति, एवं पाक्षिकदिनेऽपि, श्रीतिलकाचार्यकृत-आवश्यकवृत्तौ यूपकनिरूपणमेवं, तथाहि-"जुअओ सुकदिण तिनि" सन्ध्याप्रभा चन्द्रप्रभा च युगपद् भवतः स युगपद्भावः, शुक्लपक्षे हि दिनत्रयं सन्ध्याप्रभायाः चन्द्रप्रभावृतत्वात् सन्ध्या- छेदो न ज्ञायते, तत्र शुक्लप्रतिपदा-द्वितीया-तृतीयासु कालवेलानववोधात्, प्रादोपिककालाऽग्रहणे सूत्रपौरुपि अकरणं, तथा "केसि च होइ मोहाओ जूवओ ताव होइ आइच्चो । जेसिं तु अणाइन्ना, तेर्सि किर पोरिसी तिन्नि ॥२॥", व्याख्या- केपांचिद्भवति अमोहात्-अमूढत्वात् यूपकं-दुर्दिनं पुष्योपरागमुदये अस्ति एव, आदित्य-आताम्रः कृष्णः श्यामः शक- टोद्धिसंस्थितो वा जगतामुत्पातरूपः तावत् तत्र पौरुपी अनध्यायत्वेन आचीर्णः । उत्तरार्ध स्पष्टं नवरं "पोरिसि. तिन्नि'. पौरुपीत्रयं अनध्यायः । ३१ । अथ चन्द्रग्रहणास्वाध्यायो लिख्यते-चन्द्रग्रहणस्योत्कृष्टतो द्वादश प्रहरान् अस्वाध्यायः, कथमित्याह-कदापि काले उत्पा- ·स्तबभणनं, ततो दशनमस्कार-कथनानन्तरं श्रीशत्रुञ्जयपुण्डरीकाराधनार्थ “करेमिकाउस्सग्ग"मित्यादि विधिपूर्व कायोत्सर्ग- स्तन दालोगरस चिन्त्यते पारिते लो० १ दशगाथाप्रमाणं स्तोत्रं च, एवमेका पूजा जाता १ इत्यमेव द्वितीया २ तृती- या ३ चतुर्थी ४ पञ्चमी च ५ पूजा कार्या, विशेषतस्तु तत्र अयम्-द्वितीया पूजा जाता २ तस्यां द्वितीयपूजायां विंशति- नमस्काराः विंशतिपुष्पमाला विंशतिवस्तुढौकनं च कार्य, पूर्वविधिना कायोत्सर्गकरणं लोगस्स २०चिन्तनं पारितेच एकर लोग विंशति २० गाधास्तोत्रं चेति द्वितीया पूजा जाता २। तृतीयपूजायां त्रिंशत् नमस्काराः३० त्रिंशत् ३० पुष्पाणि ३० त्रिंशद्वस्तु ढौकनं त्रिंशलोगस्स ३० कायोत्सर्गः पूर्ववत्रिंशद्गाथास्तोत्रं ३० चेति तृतीयपूजा जाता ३ । चतुर्षपूजायां चत्वारिंशत् नमस्काराः, चत्वारिंशत् पुष्पाणि, चत्वारिंशद् वस्तुढौकनं कायोत्सर्गे चत्वारिंशत् लोगरस चिन्तनं पारिते एफलोगस्स चत्वारिंशद्गाधास्तोत्रं इति चतुर्थीपूजा जाता ४ । पञ्चमपूजायां पञ्चाशन्नमस्काराः ५० पन्नाशत्पुष्पाणि ५० पश्चाशद्वस्तु ५० दौकनं पञ्चाशल्लोगस्स ५० कायोत्सर्गः पारिते एक १ लोगस्स पञ्चाशद्गाथास्तोत्रं ५० चेति पश्चमीपूजा जाता ५। पूजायां पूजायां प्रान्ते क्वाऽपि देशैः कैरपि दशादित्कृतयोऽपि कार्यन्ते तथा पूजा पथकानन्तरं एकैकपूजान- न्तरं वा यथाशक्ति यथासंभवं महाध्वजारोपः संघाधिपेन कार्यः, तत्राऽऽरात्रिक १ मङ्गलप्रदीप २ गुरुभक्ति ३ संघभकि४ साधर्मिकवात्सल्य ५ संघपतितिलक ६ कर्तव्यानि कार्याणि, प्रान्ते धर्मोपदेशे शत्रुञ्जयमाहात्म्यवर्णनं ।। ॥ इति चैत्रपूर्णिमादेववन्दनविधिरधिकारः ॥८॥ ननु-गुरूणां स्तूपस्य प्रतिमायाश्च प्रतिष्ठा क्रियते, तत्र को विधिः प्रतिपादितोऽस्ति ? उच्यते-अत्र गुरुपरम्परागत- ·४ पत्रलिखितविधिः प्रमाणं, स चाऽयं शुभदिने शुभनक्षत्रे शुभवेलायां च गुरूणां स्तूप-प्रतिमाप्रतिष्ठा क्रियते, तत्र रात्रिजा- गरणमहोत्सवपूर्वकं प्रातः संघसमक्षं सपुत्रकलनाः पवित्राः कृतस्नानाः परिहितधौतवस्त्राः चत्वारः श्रावकाः समागच्छन्ति, तत्करेषु चतुरडलाः श्राविकाः सधवाः कङ्कणं बघ्नन्ति, तद्भाले च कुङ्कुमतिलकं कुर्वन्ति, अथ ते चत्वारोऽपि पुरुषाः उत्कृष्टतोऽष्टोत्तरशततीर्थजलौपधीभृतान् तदभावे एकविंशतितिलकतीर्थजलौषधीभृतान् कलशान् लात्वा ऊ भूय तिष्ठन्ति, ततो दशदिक्पालस्थापना क्रियते, सा चैवं कार्या, ओं हाँ इन्द्राय सायुधाय सवाहनाय सपरिजनाय अस्मिन् जंबुद्वीपे दक्षिणभरताद्धक्षेत्रे अमुकनगरे, अमुकजिनचैत्ये इह प्रतिष्ठायां आगच्छ आगच्छ वलिं गृहाण वलिं गृहाण उदयं अभ्युदयं च कुरु कुरु स्वाहा १ एवं अग्नये २ यमाय ३ नैर्ऋताय ४ वरुणाय ५ वायवे ६ कुवेराय ७ ईशानाय ८ ब्रह्मणे ९ नागाय १० इति । एवं ९ नव ग्रहस्थापनाऽपि कार्या, सर्वत्रोपरि वलिवाकुललपनश्रीमोचनं वासक्षेपश्च कार्याः, ततो दशदिक्षु वलिवाकुलोच्छालनं कार्य, ततस्तेषु पुरुषाः पादुके पश्चामृतेन स्पयन्ति, ततः स्तूपपूजा कार्या, ततः सधवा स्त्री कुङ्कुमहस्तौ ददाति, ततः कर्पूरकस्तूरीमिश्रितकेसरचन्दनाभ्यां पादुकापूजा कार्या, ततो “वर्धमानविद्यया" वासक्षेपः कार्यः, ततस्तदने अक्षतपुजनयं कार्य, तदुपरि पूगीफलत्रयं मोच्यं, चतुर्दिक्षु नालिकेरचतुष्टयं भक्त्वा सर्वेपां देयं, ततो धूपः कार्यः, ततः सधवाः स्त्रियो गायन्ति, वादित्राणि वाद्यन्ते, दानं च दीयते, गुरुभक्तिश्च क्रियते साधर्मि- कवात्सल्यं च विस्तरेण कार्य, ततो गीतगानवाद्यवादनपुरस्सरं श्रीसंघेन समं धर्मशालायां आगत्य श्रीगुरुपार्थे प्रति- ·स्तवमणनं, ततो दशनमस्कार-कथनानन्तरं श्रीशत्रुञ्जयपुण्डरीकाराधनार्थ "करेमि काउस्सग्ग"मित्यादि विधिपूर्व कायोत्सर्ग- स्तत्र दशलोगरस चिन्त्यते पारिते लो० १ दशगाथाप्रमाणं स्तोत्रं च, एवमेका पूजा जाता १ इत्यमेव द्वितीया २ तृती- या ३ चतुर्थी ४ पञ्चमी च ५ पूजा कार्या, विशेषतस्तु तत्र अयम्-द्वितीया पूजा जाता २ तस्यां द्वितीयपूजायां विंशति- नमस्काराः विंशतिपुष्पमाला विंशतिवस्तुढौकनं च कार्य, पूर्वविधिना कायोत्सर्गकरणंलोगस्स २० चिन्तनं पारितेचएक? लोग० विंशति २० गाधास्तोत्रं चेति द्वितीया पूजा जाता२। तृतीयपूजायां त्रिंशत् नमस्काराः ३० त्रिंशत् ३० पुष्पाणि ३० त्रिंशद्वस्तु ढौकनं त्रिंशलोगस्स ३० कायोत्सर्गः पूर्ववत्रिंशद्गाथास्तोत्रं ३० चेति तृतीयपूजा जाता ३ । चतुर्षपूजायां चत्वारिंशत् नमस्काराः, चत्वारिंशत् पुष्पाणि, चत्वारिंशद् वस्तुढौकनं कायोत्सर्गे चत्वारिंशत् लोगस्त चिन्तनं पारिते एकलोगस्स चत्वारिंशद्गाथास्तोत्रं इति चतुर्थीपूजा जाता ४ । पञ्चमपूजायां पञ्चाशनमस्काराः ५० पश्चाशपुष्पाणि ५० पश्चाशद्वस्तु ५० दौकनं पञ्चाशल्लोगस्स ५० कायोत्सर्गः पारिते एक १ लोगस्स पञ्चाशद्गाथास्तोत्रं ५० चेति पचमीपूजा जाता। पूजायां पूजायां प्रान्ते-क्वाऽपि देशैः कैरपि दशादित्कृतयोऽपि कार्यन्ते तथा पूजा पथकानन्तरं एकैकपूजान- न्तरं वा यथाशक्ति यथासंभवं महाध्वजारोपः संघाधिपेन कार्यः, तत्राऽऽरात्रिक १ मङ्गलप्रदीप २ गुरुभक्ति ३ संघभफि४ साधर्मिकवात्सल्य ५ संघपतितिलक ६ कर्तव्यानि कार्याणि, प्रान्ते धर्मोपदेशे शत्रुञ्जयमाहात्म्यवर्णनं ॥ ॥ इति चैत्रपूर्णिमादेववन्दनविधिरधिकारः॥८॥ ननु-गुरूणां स्तूपस्य प्रतिमायाश्च प्रतिष्ठा क्रियते, तत्र को विधिः प्रतिपादितोऽस्ति ? उच्यते-अत्र गुरुपरम्परागत- ·कुवसनैर्नाभेरधो यद्धृतम् । स्पृष्टं दुष्टजनैर्घनैरभिहतं यत् दूपितं कीटकै-रत्याज्यं तत् कुसुमं दलं फलमयो भक्तर्जिनप्रीतये ॥१२॥ नैकं पुष्पं द्विधा कुर्या-न छिन्द्यात् कलिकामपि । चम्पको दलभेदेन, यतिहत्यासमं भवेत् ॥ १३ ॥ गन्ध- धूपाक्षतैः स्रग्भिः, प्रदीपैलवारिभिः । प्रधानैश्च फलैः पूजा, विधेया श्रीजिनेशितुः ॥१४॥ शान्तौ श्वेतं जये श्याम, भद्रे रक्तं भये हरित् । पीतं धान्यादिके लाभे, पञ्चवर्ण तु सिद्धये ॥ १५ ॥ खण्डिते सन्धिते छिन्ने, रके रौद्रे च वाससि । दानं पूजा तथा होमः, स्वाध्यायो निष्फलं भवेत् ॥१६॥ वर्जयेदर्हतः पृष्ठ-मग्रतः शिवसूर्ययोः । पार्थातो ब्रह्म- विष्णोश्च, खण्डी सर्वत्र वर्जयेत् ॥ १७ ॥ गणं नाडी तथा राशि, तारा राशिं शमेव च । योनिवर्गे रिपुलम्ये, प्रति- मायां विलोकयेत् ॥ १८॥ ॥ इति प्रतिमाऽधिकारः॥ अतीताब्दशतं यच्च, यच्च स्थापितमुत्तमैः । सद्व्यंगमपि पूज्यं स्याद्, विम्वं तन्निष्फलं नहि ॥१॥ आरभ्यैकाङ्गुलाद्- द्वयं, यावदेकादशाङ्गुलम् । गृहेषु विम्बं तत्पूज्यं, प्रासादाहं तदूर्ध्वकम् ॥२॥ एकं गुणे भवेत् श्रेष्ठं, व्यङ्गुलं धननाश- नम् । व्यङ्गुलेन भवेत् सिद्धि-वर्जयेञ्चतुरङ्गुलम् ॥ ३ ॥ पञ्चाङ्गुलं भवेद्वित्त-मुद्वेगं तु पडङ्गुलम् । सप्ताङ्गुलेन गोवृद्धि-स्त्य- जेदष्टाङ्गुलं सदा ॥ ४ ॥ नवाङ्गुलं तु पुत्राय, द्रव्यहानिर्दशाङ्गुलम् । एकादशाङ्गुलं विम्ब, सर्वकामार्थसिद्धिदम् ॥ ५॥ ऊर्ध्वग् द्रव्यनाशाय, तिर्यग्दृग् भोगदा जये। श्रेयस्करी समदृष्टिः, कुलनाशे त्वधोमुखी ॥ ६ ॥ पद्मासनसमासीनो, नासाग्रन्यस्तलोचनः । मौनी वस्त्रावृतास्योऽयं, पूजां कुर्याजिनेशितुः ॥ ७ ॥ स्नानं १ विलेपन २ विभूषण ३ पुष्प ४ ·छालाभोपदेशं च श्रुत्वा सर्वेऽपि स्वस्थानं व्रजन्ति, ततो दिनदशकं यावत् स्तूपपूजा कार्या नैवेद्यो मुच्यते, भोगचो. क्षिप्यते, प्रतिष्ठाकारकश्च दशदिनानि एकाशनं करोति, शीलवतं च पालयति ॥ ८१॥ ॥ इति गुरुस्तूपप्रतिष्ठाविधिरधिकारः ॥ ८१॥ ननु-श्रावकाणां गृहे देवतासरः कुत्र स्थाप्यते?, केन विधिना श्रावकाः पूजां कुर्वन्ति ? उच्यते-तत्राऽर्थे श्रीउमास्वाति- वाचककृतं पूजाप्रकरणमेव प्रमाणं, तच्चेदं-"स्नानं पूर्वोन्मुखीभूय, प्रतीच्यां दन्तशोधनम् । उदीच्यां श्वेतवस्राणि, पूजा पूर्वोत्तरामुखी ॥ १ ॥ गृहे प्रविशतां वाम-भागे स्वल्पविवर्जिते । देवतावसरं कुर्यात्, सार्धहस्तोभूमिके ॥२॥ नीचे भूमिस्थितिं कुर्याद्, देवतावसरं यदि । नीचैनींचैस्ततोऽवश्यं, सन्तत्याऽपि समं भवेत् ॥३॥ तथाऽर्चकः स्यात्पूर्वस्या, उत्तरस्या च संमुखम् । दक्षिणस्या दिशो वर्जी, विदिग्वर्जक एव च ॥ ४॥ पश्चिमाभिमुखः कुर्यात्, पूजां च जिनमूर्तये तदा स्यात् सन्ततिच्छेदो, दक्षिणस्यामसन्ततिः ॥ ५॥ आग्नेय्यां तु यदा पूजा, धनहानिर्दिने दिने । वायव्यां सन्ततिनैव नैर्ऋत्यां च कुलक्षयः ॥ ६ ॥ ऐशान्यां संमुखः किंचित्, सन्तति व जायते । अग्रिजानुकरांसेपु, मूभि पूजा यथाक- मम् ॥७॥ भाले कण्ठे हृदम्भोजे, उदरे तिलकं तथा । [तथा] नवभिस्तिलकैः पूजा, करणीया निरन्तरम् ॥८॥ श्रीचन्दनं विना नैव, पूजां कुर्यात् कदाचन । प्रभाते प्रथमं वास-पूजा कार्या विचक्षणैः ॥ ९॥ मध्याहे कुसुमैः पूजा, सन्ध्यायां दीपधूपयुक् । वामाझे धूपदाहः स्या-दग्रपूजाऽत्र संमुखी ॥ १० ॥ अहंतो दक्षिणे भागे, दीपस्य च निवेशनम् । ज्यान तु दक्षिणे भागे, चैत्यानां वन्दनं तथा ॥ ११॥ हस्तात्मस्खलितं क्षितौ निपतितं लग्नं कचित् पादयो-य॑न्मोर्ध्वगतं पूर्व ·कुवसनै भेरधो यद्धृतम् । स्पृष्टं दुष्टजनघनैरभिहतं यत् दूपितं कीटकै-स्त्याज्यं तत् कुसुमं दलं फलमथो भक्तैर्जिनप्रीतये ॥ १२ ॥ नैकं पुष्पं द्विधा कुर्या-न छिन्द्यात् कलिकामपि । चम्पको दलभेदेन, यतिहत्यासमं भवेत् ॥ १३ ॥ गन्ध- धूपाक्षतैः अग्भिः, प्रदीपैलवारिभिः । प्रधानैश्च फलैः पूजा, विधेया श्रीजिनेशितुः॥१४॥ शान्तौ श्वेतं जये श्याम, भद्रे रक्कं भये हरित् । पीतं धान्यादिके लाभे, पञ्चवर्ण तु सिद्धये ॥ १५ ॥ खण्डिते सन्धिते छिन्ने, रके रौद्रे च वाससि । दानं पूजा तथा होमः, स्वाध्यायो निष्फलं भवेत् ॥१६॥ वर्जयेदर्हतः पृष्ठ-मग्रतः शिवसूर्ययोः । पार्श्वतो ब्रह्म- विष्णोश्च, खण्डी सर्वत्र वर्जयेत् ॥ १७॥ गणं नाडी तथा राशि, तारां राशिं शमेव च । योनिवर्गे रिपुलभ्ये, प्रति- मायां विलोकयेत् ॥ १८॥ ॥ इति प्रतिमाऽधिकारः॥ अतीताब्दशतं यच्च, यच्च स्थापितमुत्तमैः । सद्व्यंगमपि पूज्यं स्याद्, विम्वं तन्निष्फलं नहि ॥१॥ आरभ्यैकाङ्गुलाद्- द्वयं, यावदेकादशाङ्गुलम् । गृहेषु विम्वं तत्पूज्यं, प्रासादाहं तदूर्ध्वकम् ॥२॥ एकं गुणे भवेत् श्रेष्ठं, व्यङ्गुलं धननाश- नम् । व्यङ्गुलेन भवेत् सिद्धि-वर्जयेच्चतुरङ्गुलम् ॥ ३ ॥ पञ्चाङ्गुलं भवेद्वित्त-मुद्वेगं तु पडङ्गुलम् । सप्ताङ्गुलेन गोवृद्धि-स्त्य- जेदष्टामुलं सदा ॥ ४ ॥ नवाङ्गुलं तु पुत्राय, द्रव्यहानिर्देशाङ्गुलम् । एकादशाङ्गुलं विम्बं, सर्वकामार्थसिद्धिदम् ॥५॥ ऊर्ध्वग् द्रव्यनाशाय, तिर्यग्दर भोगदा जये । श्रेयस्करी समदृष्टिः, कुलनाशे त्वधोमुखी ॥६॥ पद्मासनसमासीनो, नासाग्रन्यस्तलोचनः । मौनी वस्त्रावृतात्योऽयं, पूजां कुर्याजिनेशितुः ॥ ७ ॥ स्नानं १ विलेपन २ विभूषपा ३ पुष्प ४ ·वास ५, धूप ६ प्रदीप ७ फल ८ तन्दुल ९ वस्त्र १० पूर्णः ११ । नैवेद्य १२ वारि १३ वसनै १४ चमरा १५ तपत्र, १६ यादिन १७ गीत १८ नटन १९ स्तुति २० कोपवृद्ध्या २१॥ ८॥ इत्येकविंशतिविधा जिनराजपूजा, ख्याता मुरासुर- गणैश्च कृता सदैव । खण्डीकृता कुमतिभिः कलिकालयोगाद्, यद्यत् प्रियं तदिह भाववशेन योज्यम् ॥९॥" ॥ इति श्रावकाणां देवतावसरस्थापनापूजाविधिरधिकारः॥८२॥ ननु-कल्पत्रेपोत्तारणं किमर्थ प्रतिपादितमस्ति ?, कुत्र च तद्विधिः? उच्यते-कल्पत्रेपस्य आसेवनाशिक्षारूपत्वात् उकं तद्विधानं यदुक्कं- "सा पुण दुविहा सिक्खा, गहणे आसेवणे य नायवा । गहणे सुत्ताहिज्जण, आसेवण कप्पतिप्पाई ॥१॥ इति" पुनरपि 'कयकप्पतिप्पकरिय'त्ति वचनं च ततः सति शास्त्रोक्त कल्पत्रेपविधौ श्रीजिनप्रभसूरिविनिर्मितविधिप्रपोकानु- क्रमेण कर्तव्यतापाठो लिख्यते, तथाहि-"जोगा य कप्पतिप्पं विणा न पहिज्जति, कयकप्पतिप्पकरिय ति वयणाओ अओ संपयं कप्पति पविहि भण्णइ, तत्थ-वइसाह-कत्तियवहुलपाडिवयाणंतरं पसत्यदिणे चउवाइअरिक्खे गुरुसोमवारे सुनिमित्तोवउत्तेहिं सदसवत्थवेढिअगिहत्थभायणेणं कप्पवाणिय माणित्ता जोइणीओ पिट्ठउ वामउ वा का मुहहत्यपाय उल्ले काऊण अहारायणियाए छम्मासिअ कप्पो उत्तारिजइ, पविस्समाणस्स आसंदसिआइय कय आउत्तजलेणं पढमं चउरो तिप्पाउ मुहे धिप्पति तओ पाएसु इत्थ हत्थ विण्णासो संपदाया नेतयो छम्मासिअकप्पे परदिनाउ चेव तिप्पाउ घेप्पंति इयरकप्पे दसिआ पुत्वं चलकोप्परेहिं परदिन्नाउ वा, तहा छम्मासिअ कप्पुत्तारणे उद्धट्ठिअस्स उद्धडिओ तिप्पाउ दिजा, ·उवविद्वरस उवविट्ठो सामन्न कप्पे नत्थि नियमो तओ वसहीभंडुवगरण च नाणोवगरणवजं सबंपि ते पिजइ नवरं मंडलिट्ठाणं गोमयलेवेकए ति पिजइ, कप्पमझे वा वरिअं पत्तभंड मल्लग उद्धरणी च्छाइ पमजणिआ तलिया लोहरत्थाइ जलेण कप्पिओ तिप्पिज्जइ, एवं कप्पे उत्तारिए वसहि सोहितु हडकेसाइ परिविअ इरिअं पडिकमिय पढम गुरुणा सज्झाए उक्खिविए मुहपोत्तिं पडिलेहिअ दुवालसावत्तवंदणं दाई खमासमणेण भणंति, सज्झायं उक्खिवामो वीज समासमणेण सज्झाय उक्खिवणत्थं काउस्सग्गं करेमि तओ अन्नत्थूससीएणमिच्चाइ पढिअ नवकारं चउवीसत्थयं वा विचिंतिम मुहेण तं भणिअ काउस्सग्गतिगं कुणंति, पढमं असल्झाइअ अणाउत्तउहडावणिअं, वीअं खुद्दोवद्दवउहडा- वणिअं, तइयं सक्काइवेयावञ्चगरआराहणत्थं तिसु वि चउरुज्जोअ चिंतणं उज्जोअ भणणं च तओ खमासमणदुगेण सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि इति भणिअ जाणुठिएहिं पंचमंगलपुर्व धम्मो मंगलाइअमज्झयणतिअ सज्झाओ कीर- इत्ति सज्झाय उक्खिवणविही ॥ ८३ ॥ ॥ इति कल्पनेपोत्तारणविधिरधिकारः॥८३॥ ननु-श्रीबृहत्खरतरगच्छे कोऽनुक्रमः प्रतिक्रमणविधेः ?, कुत्र च सविधिः प्रतिपादितोऽस्ति ? उच्यते-अत्रानुक्रमः कोऽपि श्रीविधिप्रपा १ श्रीतरुणप्रभसूरिकृत-पडावश्यकवालाववोध २ श्रीजिनवल्लभसूरिकृत-सामाचारी ३ श्रीयोगशास्त्रतृती- यप्रकाशवृत्ति ४ श्रीप्रतिक्रमणहेतुगर्भ ५ प्रमुखग्रन्थानुसारेणाऽपि च स्वगच्छीयपरम्परातो ज्ञेयः, तत्र प्रथम साधुर्गोचरी प्रतिक्रम्य श्रावको वा सामायिकं लात्वा, गुर्वादे शेन 'जयति हुयणनमस्कारं' कथयित्वा सर्वैः समं “जयमहायसेत्यादि" ·वास ५, धूप ६ प्रदीप ७ फल ८ तन्दुल ९ वस्त्र १० पूगैः ११ । नैवेद्य १२ वारि १३ वसनै १४ श्चमरा १५ तपत्र, १६ वादिन १७ गीत १८ नटन १९ स्तुति २० कोपवृद्धया २१॥ ८॥ इत्येकविंशतिविधा जिनराजपूजा, ख्याता सुरासुर- गणैश्च कृता सदैव । खण्डीकृता कुमतिभिः कलिकालयोगाद्, यद्यत् प्रियं तदिह भाववशेन योज्यम् ॥९॥" ॥ इति श्रावकाणां देवतावसरस्थापनापूजाविधिरधिकारः ॥ ८२॥ ननु-कल्पनेपोत्तारणं किमर्थ प्रतिपादितमस्ति ?, कुत्र च तद्विधिः? उच्यते-कल्पत्रेपत्य आसेवनाशिक्षारूपत्वात् उक्तं तद्विधानं यदुक्तं- "सा पुण दुविहा सिक्खा, गहणे आसेवणे य नायवा । गहणे सुत्ताहिजण, आसेवण कप्पतिप्पाई ॥१॥ इति" पुनरपि 'कयकप्पतिप्पकरियत्ति वचनं च ततः सति शास्त्रोक्त कल्पत्रेपविधी श्रीजिनप्रभसूरिविनिर्मितविधिप्रपोकानु- क्रमेण कर्तव्यतापाठो लिख्यते, तथाहि-"जोगा य कप्पतिप्पं विणा न पहिज्जति, कयकप्पतिप्पकरिय त्ति वयणाओ अओ संपयं कप्पतिप्पविहि भण्णइ, तत्थ-वइसाह-कत्तियवहुलपाडिवयाणंतरं पसत्यदिणे चउवाइअरिक्खे गुरुसोमवारे सुनिमित्तोवउत्तेहिं सदसवत्थवेढिअगिहत्थभायणेणं कप्पवाणिय माणित्ता जोइणीओ पिट्ठउ वामउ या काउं मुहहत्वपाय उल्ले काऊण अहारायणियाए छम्मासिअ कप्पो उत्तारिजइ, पविस्समाणस्स आसंदसिआइय कय आउत्तजलेणं पढमं चउरो तिप्पाउ मुहे धिप्पंति तो पाएसु इत्थ हत्थ विण्णासो संपदाया नेतबो छम्मासिअकप्पे परदिन्नाउ चेव तिप्पाउ घेप्पंति इयरकप्पे दसिआ पुत्तं चलकोप्परेहिं परदिन्नाउ वा, तहा छम्मासिस कप्पुत्तारणे उद्धटिअस्स उद्धडिओ तिप्पाउ दिजा, ·श्रमणेन श्रीआचार्यमिन १ द्वि० श्रीउपाध्यायमिश्र २ तृती. भट्टारकवर्तमान अमुकसूरि ३ चतुर्थ० सर्वसाधुवन्दना.४ पश्चात् भून्यस्तमस्तको मुखवस्त्रिका मुखे दत्त्वा करद्वयं योजयित्वा "सबस्सवि देवसिअ" इत्यादि पठति, परं इच्छाकारेण संदिसहेति पदं न पठति, इदं च सकलातिचारवीजकभूतं अन्यत्राऽपि च ग्रन्यादौ वीजकस्य दर्शनात् 'जय जंतु कप्पपायवे' इत्यादाविय, अनाऽवसरे श्राद्धस्तु साधुरिव पूर्ववत् क्षमाश्रमणचतुष्टयेन श्रीआचार्यादीन वन्दित्वा इच्छकारि- समस्तश्रावका वांदु इति भणति, श्रीहेतुगर्भ इत्थमेव भणनात् । अत्राऽऽह शिष्यः, ननु-प्रतिक्रमणप्रारम्भे प्रथमं कथं श्रीआचार्यादि वन्दनं विहितं ? उच्यते-प्रधानादि स्थानीयानां श्रीआचार्यादीनां वहुमाननेन स्वसमीहितसिद्धिर्भवतीति हेतोः यदुक्तं श्रीहेतुगर्भे लोकेऽपि हि-राज्ञः प्रधानादीनां च बहुमाननादिना स्वसमीहितकार्यसिद्धिर्भवति । अत्र राज- स्थानीयः तीर्थङ्कराः प्रधानादिस्थानीयाः श्रीआचार्योदय इति, तत उत्थाय द्रव्यतो वपुपा भावतश्च शुद्धपरिणामेन चारि- त्राचारविशुद्ध्यर्थ "करेमि भंते सामाइयं" इत्यादि सूत्रं पठित्वा प्रलम्बितभुजः कूर्परधृतनाभ्यधोवति जानूव॑चतुरङ्गुलं- स्थापितकटिपट्टः "संजय खलिणे य वायस कविदेत्यादि" १९ दोपरहितं कायोत्सर्ग कुर्यात् । यदुक्तं हेतुगर्भे-सामाइअ- पुवमिच्छामि काउस्सग्गमिच्चाइ सुत्तं भणिअ पलंविअभुअ कुप्परधरिअ परिहणओ ॥१॥ इत्यस्मिन् कायोत्सर्गे च प्रातस्तत प्रतिलेखनायाःप्रभृति दिवसातिचारान् चिन्तयति, मनसा प्रधारयेच्च “सयणासण्णपाने" त्यादिगाथां अचिन्तयताश्राद्धस्तु आजुका चउप्रहर दिवसमांहि जिके जीव विराध्या हुवई" इत्यादि अतिचारान् श्रीतरुणप्रभसूरिलिखितान चिन्तयति । तदनागमने गच्छप्रवृत्त्या अष्टौ नमस्कारांश्चिन्तयति, एतदतिचारचिन्तनं मनसा संकथनं च श्रीगुरुसमक्षमालोचनार्थ ·गाथां पठति, ततः शक्रस्तवं जावंति चेइआइंति गाथाद्विकवर्ज कथयित्वा देवान् वन्दते, अन्यगच्छे तु जयति दुयणस्थाने नमस्कारा एव कथ्यन्ते, श्रीखरतरगच्छे तु नवाङ्गीवृत्तिकारकस्तम्भनकपार्धनाथप्रकटक-श्रीमभयदेवरिखगन्छीपन तत्कृतैस्तु तेषां सातिशयत्वाच्च सुतरां प्रतिक्रमणप्रारम्भे आदेयता, अत्र च आवश्यकमारम्मे साधुः प्रावकश्चादी देर. गुरुवन्दनं विदधे, यतः सर्वमप्यनुष्ठानं श्रीदेवगुरुवन्दनविनयवहुमानादिभक्तिपूर्वकं सफलं भवतीत्याह च- "विणया हीणा विजा, दीति फलं इह परे अ लोगंमि । न फलंति विणयहीणा, सस्साणिव तो अहीणाणि ॥१॥ भत्तीइ जिनवराणं , खिजंति पुवसंचिों कम्मं । आयरिय नमुक्कारेण विज्जमंता य सिझंति ॥२॥" अतः पूर्व देवान्दने द्वादशाधिकारा ज्ञेयाः । यदुक्तं श्रीचैत्यवन्दनकभाष्ये (४ पत्रे)-"पढमहिगारे वंदे भावजिणे १ बीमए य दक्षिण २ इगचेइअ ठवणजिणे तइय ३ चउत्थंमि नामजिणे ४ ॥१॥ तिहुअणठवणजिणे पुण, पंचमए ५ विहरमाणजिण छ। सत्तमए सुअनाणं ७ अट्ठमए सबसिद्धथुई ८ ॥२॥ तित्थाहिववीरथुई नवमे ९ दसमे उजयंतयुई १० अद्यावय पुर इगदिसि ११, सुदिहि-सुरसमरणा चरमे ॥१२॥३॥ अथाऽधिकारप्रधमपदानि द्वादश यथा- "नमु १ जे अइ २ अरिहं ३ लोगे ४ सब ५ पुक्ख ६ तम ७ सिद्ध ८ जो देवा ९ उजिं १० पत्ता ११ वेावधग १२ अहिगार पढमपया ॥ १ इति ततो वंदित्तु चेइआई, दाउं चउराइए खमासमणो । भूनिहिअसिरो सयला- आरमिप्यु देइ ॥ १॥” इति श्रीजिनवल्लभसूरिवचनात् चतुरादिक्षमाश्रमणः श्रीगुरुं वन्दते, इति हेतुगर्भसम्मत्या र ममाममण- प्टयेन प्रतिक्रमणं स्थापयन्ति, क्षमाश्रमणचतुष्टयदानानुक्रमश्च श्रीतरुणप्रभसूरिकृतघालावबोधे एवं तथाहि-प्रथमक्षमा- ·इअ मुहणतंगपडिलेहणाइ कमसो विचिंतिजा ॥ २॥ हासो १ रई अ२ अरई ३, भय ४ सोग५ दुर्गछाय ६ वज्जिज्जा। भुअजुअलं पेहंतो, सीसो सुपसत्थलेसतिगं ९ ॥३॥ गारवतिगं च वयणे १२, उरिसल्लतिगं १५ कसायचउपिट्टे (खंधे) १९ । पयजुगिछज्जीववहं २५, तणुपेहाए विजाणमिणं ॥ ४॥ जइ वि पडिलेहणाए, हेऊ जिअरक्खणं जिणा- णाय । तहवि इमं मणमकडनिजं तणत्थं मुणी विति ॥५॥" इत्यत्र सामायिके “साविआ पुण पिट्टि ४ सिर ७ हियय १० वजं पनरस कुणइ” इति विधिप्रपायां श्रीजिनप्रभसूरिवचनात् श्राविका देहस्य पञ्चदशैव प्रतिलेखनाः करोति, तदनु वन्दनके दद्यात् वन्दनकं च द्वात्रिंशद्दोपरहितं पञ्चविंशत्यावश्यकविशुद्धं च विधेयं, एतद् वन्दनकं च कायोत्सर्गाति- चारालोचनार्थ एवं विधिना वन्दनं प्रदाय, सम्यगवनताङ्गः पूर्व कायोत्सर्गे स्वमनोवधारितान् दैवसिकातिचारान् इच्छाकारेण "संदिसह भगवन् देवसिअं आलोएमि" इत्यादि सूत्रं चारित्रविशुद्धिहेतुकं उच्चारयन् श्रीगुरुसमक्षमालोचयेत् , आह च- श्रीजिनवल्लभसूरिभिः तथैव उक्तत्वात् ।। "अह सम्ममवणयंगो करजुअविहिधरिअपोत्तिरयहरणो । परिचिंतिय अइआरे, जहकर्म गुरुपुरो विअडे ।। १४॥" ततः तरुणप्रभसूरिवचनात् 'ठाणेकमणे त्यादि कथयति साधुः, पौषधमध्ये श्रावकोऽप्येवं देवसिकातिचारालोचनानन्तरं मनोवचनकायसकलातिचारसंग्राहकं “सवस्सवि देवसिए"त्यादि पठेत् इच्छाकारेण संदिसह इत्यनेन अन्तरालोचितातिचार प्रायश्चित्तं च मार्गयेत् गुरुवचश्च "पडिकमह"इति प्रतिक्रमणरूपं प्रायश्चित्तमुपदिशन्ति, इदं च- "आलोयण १ पडिकमणे २, मिस ३ विवेगे ४ तहा वि उस्सग्गे ५। तव ६ छेअ ७ मूल ८ अणवट्ठाया अ ९पार ·अन्यथा तत् सम्यक् न स्यात् , लोकेऽपि हि राजादीनां किमपि विज्ञाप्यं मनसा संप्रधार्य कागदादौ लिखित्वा विज्ञप्यते, ततश्च नमस्कारपूर्व कायोत्सर्ग पारयित्वा चतुर्विंशतिस्तवं पठेत् आह च- "काउस्सग्गंमि ठिओ, नीरेयकाओ निरुद्धवयपसरो । जाणइ सुहमेगमणो, [मुणि ] पुण देवसिआइ अइयारं ॥१॥ परिजाणिऊण य तो, सम्मं गुरुजणपगासणेणं तु । सो होइ अप्पगंसो, जम्हा य जिणेहिं सो भणिउ ॥२॥ काउस्सगं मुक्खपह देसि जाणिऊण तो धीरो। दिवसाइआर जाणण, ठाए ठायंति उस्सग्गो ॥३॥ सयणासणन्नपाणे, चेइन जइसज्झकायउच्चारे । समिई भावणगुत्ती, वि तहायरणे अ अइयारो ॥ ४ ॥ गोसमुहणंतगाई, आलोए देसिए अइ- यारे । सपे समाणइत्ताहि अणदोसे ठविजाहि ॥ ५॥ काउं हि अएदोसे, जहकमं जानता व पारिति । ताच सुहुमाण पाणूं, धम्म सुफ च झाइज्जा ॥ ६॥ इति हेतुगर्भ । ननु-ज्ञानादिषु सत्सु प्रथमं चारित्राचारकायोत्सर्गः कथं क्रियते ? उच्यते-ज्ञानादेश्चारित्रस्य गरिष्ठत्वज्ञापनार्थ आह च-"जम्हा दंसणनाणा, संपुन्नफलं न दिति पत्तेअं । चारित्तजुआ दिति, अविस्सिस्सए तेण चारित्तं ॥१॥ इति ततश्च जानुपाश्चात्यभागपिण्डिकादि प्रमृज्य उपविश्य च श्रीगुरूणां वन्द- नकदानार्थं मुखवस्त्रिकां कायं च द्वावपि प्रत्येकं पञ्चविंशतिधा प्रतिलिखेत् । यदाह-"संडासगे पमजिय, उववसिम अलग्गविंअअवाहु जुओ। मुहर्णतयं च कायं, च पेहए पंचवीस इह ॥ १॥” इति मुखवस्त्रिकाकायप्रतिलेखनायां मनसः स्थिरीकरणार्यमेवं चिन्तयेत् , यदुक्तं हेतुगर्भ-"सुत्तत्थतत्तदिट्ठी १, दसणमोहतिअगं च ४ रागतिगं ७ । देवाइ तत्तति अगं १०, तहा अदेवाइ तत्ततिगं १३ ॥ १॥ नाणाइ तिगं १६ तह तविरहणा १९ तिन्निगुत्ति २२ दंडतिसं २५ ।

·चारविशुद्धिहेतुं कायोत्सर्ग च पारयित्वा दर्शनाचारविशुद्ध्यर्थ चतुर्विंशतिस्तवं पठेत् , ततः “सबलोए अरिहंतचेइआणं" इत्यादि सूत्रं च पठित्वा तदर्थमेव कायोत्सर्गमेकचतुर्विंशतिस्तवचिन्तनरूपं कुर्यात् ,तं च तथैव पारयित्वा श्रुतंज्ञानाचारवि- शुद्ध्यर्थ 'पुक्खरवरदीव' इत्यादि सूत्रं "सुअरस भगवओ करेमि काउस्सग्गं" इत्यादि च पठित्वा एकचतुर्विंशतिस्तवचिन्त- नरूपं कायोत्सर्ग कुर्यात् , पारयित्वा च ज्ञान-दर्शन-चारित्राचारनिरतिचरणसमाचरणफलभूतानां सिद्धानां, "सिद्धाणं बुद्धाण" इति सिद्धस्तवं पठति । आह च- "विहिणा पारिअ सम्मत्तसुद्धिहेउं च पढिअउज्जोअं । तह सबलोअअरिहं-तचेइआरोहणुस्सग्गं ॥ १८॥ काउं उज्जोयगरं, चिंतिय पारेइ सुद्धसम्मत्तो । पुक्खरवरदीवहूं, कहुइ मुयसोहणनिमित्तं ॥ १९ ॥ पुण पणवीसोस्सासं, उस्सागं कुणइ पारए विहिणा । तो सयलकुसलकिरिआ, फलाणसिद्धाण पढइ थयं ॥ २०॥" इह चतुर्विंशतिस्तवद्वय- चिन्तनरूपो द्वितीयश्चारित्रविशुद्धिहेतुकः कायोत्सर्ग अस्मिंश्च पूर्वोक्तयुक्त्या चारित्राचारस्य ज्ञानाद्याचारेभ्यो वैशिष्ट्या- दिना चतुर्विंशतिस्तवद्वयचिन्तनं संभाव्यते, नाऽयेतनयोः तृतीयो दर्शनाचारविशुद्धिहेतुकः चतुर्थो ज्ञानाचारविशुद्धि- हेतुः । आह च- "नमुकार चउवीसग, किड़कम्मालोयणं पडिक्कमणं । किइकम्मपुरा लोइअ, दुप्पडिकंते अ उस्सग्गो ॥१॥ एस चरितुस्सग्गो, दसणसुद्धीइ तइअओ होई । सुअनाणस्स चउत्थो, सिद्धाणथुई अ किइकम्मं ॥२॥" दिवसातिचार- चिन्तनार्थः प्रथमश्चारित्राचारहेतुः कायोत्सर्गो द्वितीयोऽपि चतुर्विंशतिस्तवद्वयचिन्तनरूपः तद्धतुरेव कायोत्सर्गः ।

·यात् प्रतिक्रमणमनुकुर्वन्निव पश्चास्पदैः अवग्रहात् वहिनिःसृत्य 'आयरिय उवज्झाए' सूत्रं पठति, अन्यगच्छेयु केपुचिद् 'आय- रिय उपग्झाए' इत्यादि गाथात्रिकं साधवोऽपि पठन्ति, न चैतत् संगतिमङ्गति, श्रीयोगशास्रवृत्ती-हेतुगर्भ-श्रीजिनवल्लभ- सूरि-श्रीजिनपतिसूरिप्रमुखनिर्मितग्रन्थेषु सर्वत्र ‘सडो गाहातिगं पढई' इत्येवं नाभग्राहं श्राद्धस्यैव एतत् पठनमुक्तत्वात न साधो, न च वाच्यं श्राद्ध इति कोऽर्थः?, श्रद्धावानिति व्युत्पत्त्या द्वयोरपि ग्रहणं काऽपि ग्रन्ये, अत्राधिकारे एतदर्य- करणाऽदर्शनात्, नाऽपि च सर्वोऽपि प्रतिक्रमणसूत्रपाठो द्वयोरपि समान इति । सामायिकसूत्र-प्रतिक्रमणसूत्रादिपु द्वयोरपि भिन्नभिन्नपाठात् । विस्तरवार्तार्थिना अस्मिन्नेव ग्रन्थे पञ्चमं प्रश्नोत्तरं द्रष्टव्यं, कायोत्सर्गे च चारित्राचारविशु- सर्थ चतुर्विंशतिस्तवद्वयं चिन्तयति, आह च- "इय सामाइयउस्सग्गसुत्तमुच्चरिअ काउसग्गठिओ। चिंतइ उज्जोअदुगं, चरित्तअइयार शुद्धीए कए ॥ १७॥ इह चाह ननु-करेमि भंते सामाइयमिति सूत्रमादौ प्रतिक्रमणसूत्रकथनक्षणे द्वितीयं तृतीयं पुनरिह तदुच्चारणं किमर्थ ? उच्यते-सर्वमपि धर्मानुष्ठानं समतापरिणामे स्थितस्य सफलं भवतीति, प्रतिक्रमणस्यादी मध्येऽवसाने च पुनः पुनस्तस्य स्मृत्यर्थ तदुच्चारणं, आह च- "आइमकाउस्सग्गे, पडिक्कमंतो य काउ सामइयं । तो किं करेइ वीअं, तइअं च पुणोवि उस्सग्गो॥१॥ समभावंमि ठिअप्पा, उस्सग्गं करिअ तो पडिकमई । एमेव य. समभावे, ठिअस्स तइअं पि उस्सग्गो ॥२॥ सज्झाय १ झाण २ तव ३ ओसहेसु ४ उवएस ५ थुइपयाणेसुं ६ । संतगुणकित्तणेसुं य ७, न हुंति पुणरुत्तदोसा उ ॥३॥” इति चारित्रा- ·मग्रे दास्यते, इत्यनेन देवसिकप्रतिक्रमणं संपूर्ण जातं । अत्र प्रतिक्रमणे 'जयतिहुयण' कथने गच्छाचारेण आन्तरणीदोपो गण्यते, देववन्दनं विना कायोत्सर्ग तहोपो न भवति, ततः 'सवस्सवि देवसिअ' कथनादारभ्य 'इच्छामो अणुसहि' याव- दान्तरणीदोपो भवेत् ततः परं न स्यात् , सर्वमपि धर्मानुष्ठानं श्रीदेवगुरुभक्तिवहुमाननादिपुरःसरं सफलं भवतीति, प्रति- क्रमणस्य प्रारम्भे संपूर्णीभवने च श्रीदेवगुरुवन्दनं इति । आद्यन्तग्रहणेन मध्यस्याऽपि ग्रहणमिति न्यायेन तद्भक्तिः सार्वत्रिकी ज्ञेया, यथा शकस्तये नमुत्थुणमित्यादौ, नमो जिणाणमिति अन्ते च नमो इत्यस्य स्थापनेन शक्रस्तवे प्रतिपदं तत्पाठज्ञापनं, ततः 'कुणइ पच्छित्तउस्सग्गमिति' श्रीजिनवल्लभसूरिविरचितप्रतिक्रमणसामाचारीवचनप्रामाण्यात् चतुर्थ- क्षमाश्रमणदानपूर्व इच्छाकारेण संदिसह भगवन् 'देवसिअपायच्छित्तविसोहणत्थे' करेमि काउस्सग्गमिति, श्रीतरुणप्रभ- सूरिवचसा अन्नत्थूसस्सिएणमि त्यादि भणित्वा कायोत्सर्ग कुर्यात् , तन्मध्ये चतुश्चतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं कुर्यात् , पारिते चै चतुर्विंशतिस्तवं मङ्गलार्थ पठेत् , हेतुगर्भेऽप्युक्तं, पूर्व प्रतिक्रमणे चारित्रदर्शनज्ञानाचारशुद्ध्यर्थ कायोत्सर्गेषु कृतेष्वपि पुनरिह 'द्विर्षद्धं सुबद्धं' भवतीति न्यायेन प्राणातिपातादिविरमणातिचारविशुद्ध्यर्थ चतुर्थ चतुश्चतुर्विंशतिस्तवचिन्तनरूपं देवसिकप्रायश्चित्तविशुद्ध्यर्थ कायोत्सर्ग कुरुते, उक्तं च- "गुरुथुइगहणे थुइ तिन्नि वद्धमाणक्खरस्सरो पढइँ । सकत्थयं यं पढिअ कुणइ पच्छित्तउस्सग्गं ॥ २४ ॥ पाणवह मुसावाए, अदत्तमेहूणपरिग्गह चेव । सयमे गंतु अणूणं, उस्सासाणं हविज्जाहिं ॥२॥" अयं च कायोत्सर्गः कैश्चित् सामाचारीवशेन प्रतिक्रमणस्य अन्ते क्रियते । कैश्चित्तु आदी एव क्रियते, श्रीखरतरगच्छी- ·है "बालस्त्रीमन्दमूर्खाणां, नृणां चारित्रकाक्षिणाम् । अनुग्रहार्थ तत्त्वज्ञैः, सिद्धान्तः प्राकृतः कृतः ॥१॥" इत्याधुक्तिभिः स्त्रीणां संस्कृतेऽनधिकारित्वसूचनात्, नाटकादिष्वपि प्रायः स्यालापानां प्राकृतादिभापयैव दर्शनात् साध्व्यः श्राविकाच नमोऽर्हत्सिद्धेत्यादि सूत्रं न पठन्ति, नमोऽस्तु वर्धमानेत्यादिस्थाने 'संसारदावानले' त्यादिरूपं स्तुतित्रयं च पठन्ति, यश्च श्रीगुरुकथनावसरे प्रतिस्तुतिप्रान्ते नमो खमासमणाणमिति गुरुनमस्कारः साधुसाव्यादिभिर्भण्यते । तत् नृपाद्या लाल्येषु प्रतिवार्ता प्रान्तं जीवेत्यादि भणनवत् श्रीगुरुवचःमतीच्छादिरूपं संभाव्यते, इदं नमो समासमणाणमिति पदं विधिप्रपा-तरुणप्रभवालाववोधादौ नाऽस्ति, परं हेतुगर्भेऽस्ति, तथेदं श्रीवर्धमानस्वामिनस्तीर्थ तस्याऽज्ञया चेदं प्रतिक- मणादिकरणं निर्विघ्नं च तत्संपूर्णीभवने हर्षेण मङ्गलार्थ च श्रीवर्धमानस्तुतिपाठोऽयं कृतज्ञानां व्यवहारो यत्स्वसमीहित- शुभकार्यनिर्विघ्नभवने श्रीगुरुदेवबहुमाननादिवर्धमानस्वरेण स्तुतित्रयपाठश्च होतिरेकादयं च न्यायो लोकेऽपि दृश्यते, यथा राज्ञः शत्रुजयादौ विवाहादौ वा हर्षेण विचित्रवादित्रवादनोच्चैःस्वरगीतगाननृपपूजनादिः, स्तुतित्रयपाठानन्तरं शक स्तवपाठः, ततो गुर्वाज्ञया एकः श्राद्धो यतिर्वा इच्छाकारेण संदिसह भगवन् स्तोत्रभणुं ? इति क्षमाश्रमणदानपूर्वकमधु- रस्वरेण सद्भूतगुणगर्भितश्लोकाचैकादशकादारभ्य अष्टोत्तरशतं यावत् श्रीवीतरागस्य बृहत्स्तवनं पठति, अन्ये तु जानुभ्यां स्थित्वा सावधानमनसः कृताञ्जलिपुटाः शृण्वन्ति । ततः संपूर्णस्तोत्रकथनानन्तरं चतुर्भिः क्षमाश्रमणैः श्रीगुर्वा- दीन् वन्दते इति श्रीहेतुगर्भवचनप्रामाण्यात्, क्षमाश्रमणचतुष्टयं दत्ते श्रीतरुणप्रभसूरिवालाववोधानुक्रमेण स चाऽयं प्रथम० क्ष० श्रीआचार्यमिश्र १ द्वितीयक्षमाश्रमण श्रीउपाध्यायमित्र २ तृतीयक्षमाश्रमण सर्वसाधु ३ चतुर्थक्षमाश्रमण- ·- भवनवशात् देवा न वन्दिताः तदाऽपवादमार्गेण बृहत्स्तोत्रकथनसमये स वन्दते इति स्वगच्छप्रवृत्तिदृश्यते, पर विचार्यमाणा न तादृक् । ननु-प्रतिक्रमणं पथविधाचारशुद्धिनिमित्तं मियते, यदुक्तं- "पंचविहायारविसुद्धिहेउमिह साहु सावगो वा वि । पडिफामणं सह गुरुणा, गुरुबिरहे पुणः पोयि ॥१॥" तत्र पञ्चविधाचारे कस्याऽऽचारस्य प्रतिक्रमणे केन सूत्रेण शुविक खात्? शति, उच्यते-प्रतिमामणशय गावश्यफपिशे- पवाच्यपि अन सामान्ये आवश्यके रूढत्वाचाऽऽवश्यर्फ पउध्ययनात्मकं सानि पाऽमूनि "सामागं पउगीरोराउ गवणयं पंडिकमणं काउसग्गो पञ्चसाणंति" एतेषां प पी अधिकारा गगी गमाकमग- सावजजोगविरइ, १ उकत्तिण २ गुणवजो-अपडिपति शससिमरा निंषणा गविगि" गुणगारणा ॥१॥ तत्र सामायिकेन चारित्राचारस्य शुद्धिः क्रियते १ पतुर्विशतिलोन पर्शनापारण २ गगन ज्ञानापागाराणा प्रतिक्रमणेन तेषामतिचाराऽपनयनरूपा ४ प्रतिक्रमणेनालानो तातिमाराणो कागोराण भागारलगा. ख्यानेन ६ वीर्याचारस्य एभिः सर्वैरपि । उर्फ प- "चरित्तस्स विसोही, कीरइ सामाइयेण फिर इससे । सामणे मारणोगाणलणा रोगण १॥"रामाशी. सोही, चउवीसाइत्थ एण किसइ ज । भवन्सयगुणकित्तण, रूपेण विणारिमाण ॥२॥माणाईमा Ut. पडिवत्तिकरणाओ। वंदणएणं विहिणा, कीरइ सोही स तेसिं तु ॥९॥ सरिसरस व सेसिं गुणो, शिविणा Nr.

·यैस्तु प्रतिक्रमणप्रान्ते क्रियते, तथा श्रीजिनवल्लभसूरिणा प्रतिक्रमणसामाचार्या श्रीजिनप्रभसूरिणा च विपिप्रपायां देवसिकप्रतिक्रमणं देवसिकप्रायश्चित्तकायोत्सर्गपर्यन्तमेव लिखितं, तदानीं तत्प्रमाणस्य एव करणात् । अय श्रीतम प्रभसूरिकृतपडावश्यकवालावबोधे प्रान्ततोऽग्रेतनः प्रतिक्रमणानुक्रमेण अनुक्रमो लिख्यते, तथाहि-ततो गीतार्याऽऽपा. रणावशेन "इच्छाकारेण संदिसह भगवन् खुद्दोवद्दवओहडावणत्यं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्यूसस्सिएणं" इत्यादि भणिया कायोत्सर्ग करोति, तत्र चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयचिन्तनं पारिते चैकं चतुर्विंशतिस्तवं पठेत्, ततो जानुभ्यां सिवा सापुः पौषधकः श्रावकश्च "सज्झायं संदिस्सावेमि सज्झायं करेमि" इति भणित्या नमस्काराणां त्रयं पच चा कययेत् । ततः श्रीपार्श्वनाथसंवन्धि स्तोत्रं कथयेत् , ततः शक्रस्तवः "जावंति चेइआई" इत्यादि भणित्या क्षमात्रमणदानपूर्व 'जायंत केपि साहू नमोऽर्हत सिद्धे'त्यादिकथनपूर्वक श्रीपार्श्वनाथलघुस्तवनं भणित्वा जयवीरायेति पठति, ततो भूतउन्यस्तमसको मुखे मुखवत्रिकां दत्त्वा "सिरि-थंभणयद्वियपाससामिणो” इत्यादि गाथायुगलं 'वंदणयत्तिमाएं' इत्याद्युतिपूर्व कायोत्सर्ग कुर्याद, तन्मध्ये चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयचिन्तनं पारिते चैकश्चतुर्विशतिस्तयः । ततः क्षमाश्रमणदानेन "भट्टारकीजिन- दत्तसूरि-आराधनानिमित्त करेमि काउस्सगं" इत्याद्युक्तिपूर्व चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयकायोत्सर्ग करोति, पारिते चेक, अस्मिन् दैवसिकप्रतिक्रमणं. विना पदस्थसाधु सर्वैरेकीभूय प्रतिक्रमणं स्थापनीयं । अथ कदापि कोऽपि श्राद्धादिः पश्चादापतति, तदा, न'शुद्ध्यति तस्य तैः सम प्रतिक्रमणकरणं किंतु स तेभ्यः पृथग भूत्वा करोति, प्रतिक्रमणं अथ मुख्यसाधुर्यदि वाचनाचार्यादिपदस्थो भवति, तदा आप्रतिक्रमणसूत्रं यावत् पश्चादप्यापतति । अथ केनाऽपि उत्सूरता ·भवनवशात् देवा न वन्दिताः तदाऽपवादमार्गेण बृहत्स्तोत्रकथनसमये स वन्दते इति स्वगच्छप्रवृत्तिदृश्यते, पर विचार्यमाणा न तादृक् । ननु-प्रतिक्रमणं पञ्चविधाचारशुद्धिनिमित्तं क्रियते, यदुक्तं- "पंचविहायारविसुद्धिहेउमिह साहु सावगो वा वि । पडिक्कमणं सह गुरुणा, गुरुविरहे कुणइ इक्कोवि ॥१॥" तत्र पञ्चविधाचारे कस्याऽऽचारस्य प्रतिक्रमणे केन सूत्रेण शुद्धिः स्यात् ? इति, उच्यते-प्रतिक्रमणशब्द आवश्यकविशे- पवाच्यपि अत्र सामान्ये आवश्यके रूढत्वाचाऽऽवश्यकं पडध्ययनात्मकं तानि चाऽमूनि “सामाइयं चउवीसत्थउ वंदणयं पंडिकमणं काउस्सग्गो पच्चखाणंति” एतेषां च पडा अधिकारा अमी यथाक्रमम्- सावजजोगविरइ, १ उक्कत्तिण २ गुणवओ-अपडिवत्ति ३। खलिअस्स निंदणा ४ य विगिच्छा ५ गुणधारणा ६ चेव ॥१॥ तत्र सामायिकेन चारित्राचारस्य शुद्धिः क्रियते १ चतुर्विंशतिस्तवेन दर्शनाचारस्य २ वन्दनकेन ज्ञानाद्याचाराणां ३ प्रतिक्रमणेन तेपामतिचाराऽपनयनरूपा ४ प्रतिक्रमणेनाऽशुद्धानां तदतिचाराणां कायोत्सर्गेण ५ तप आचारस्य प्रत्या- ख्यानेन ६ वीर्याचारस्य एमिः सर्वैरपि । उक्तं च- "चरित्तस्स विसोही, कीरइ सामाइयेण किल इह यं । साक्जे आरजोगाण वज्जणा सेवणत्तणउ ॥१॥" दसणयारवि- सोही, चउवीसाइत्थ एण किजइ अ । अचुज्झयगुणकित्तण, रूवेणं जिणवरिंदाणं ॥२॥ नाणाईआ उ गुणा, तस्स प्पन्न- पडिवत्तिकरणाओ । वंदणएणं विहिणा, कीरइ सोही अ तेसिं तु ॥ ३ ॥ खलिअस्स य तेर्सि पुणो, विहिणा जं निंद- ·यस्तु प्रतिक्रमणप्रान्ते क्रियते, तथा श्रीजिनवल्लभसूरिणा प्रतिक्रमणसामाचार्या श्रीजिनप्रभसूरिणा च विधिप्रपायां देवसिकप्रतिक्रमणं देवसिकप्रायश्चित्तकायोत्सर्गपर्यन्तमेव लिखितं, तदानीं तत्प्रमाणस्य एव करणात् । अथ श्रीतरुण- प्रभसूरिकृतषडावश्यकवालावबोधे प्रान्ततोऽग्रेतनः प्रतिक्रमणानुक्रमेण अनुक्रमो लिख्यते, तथाहि-ततो गीतार्थाऽऽचा- रणावशेन “इच्छाकारेण संदिसह भगवन् खुद्दोवद्दवओहडावणत्यं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्यूसस्सिएणं" इत्यादि भणित्या कायोत्सर्ग करोति, तत्र चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयचिन्तनं पारिते चैकं चतुर्विंशतिस्तवं पठेत् , ततो जानुभ्यां स्थित्या साधुः पौपधकः श्रावकश्च "सज्झायं संदिस्सावेमि सज्झायं करेमि" इति भणित्या नमस्काराणां त्रयं पञ्चकं वा कवयेत् । ततः श्रीपार्श्वनाथसंबन्धि स्तोत्रं कथयेत् , ततः शक्रस्तवः "जावंति चेइआई” इत्यादि भणित्वा क्षमाश्रमणदानपूर्व 'जावंत केवि साहू नमोऽहंत सिद्धे'त्यादिकथनपूर्वकं श्रीपार्श्वनाथलघुस्तवनं भणित्वा जयवीरायेति पठति, ततो भूतलन्यस्तमस्तको मुखे मुखवस्त्रिका दत्त्वा "सिरि-थंभणयट्ठियपाससामिणो" इत्यादि गाथायुगलं 'वंदणवत्तिआए' इत्याद्युक्तिपूर्व कायोत्सर्ग कुर्यात्, तन्मध्ये चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयचिन्तनं पारिते चैकश्चतुर्विंशतिस्तवः । ततः क्षमाश्रमणदानेन "भट्टारकश्रीजिन- दत्तमूरि-आराधनानिमित्तं करेमि काउंस्सग्गं" इत्याद्युक्तिपूर्व चतुर्विंशतिस्तवचतुष्टयकायोत्सर्ग करोति, पारिते चक, अस्मिन् दैवसिकप्रतिक्रमण' विना पदस्थसाधु' सर्वैरेकीभूय प्रतिक्रमणं स्थापनीयं । अथ कदापि कोऽपि श्राद्धादिः पश्चादापतति, तदा न शुद्ध्यति तस्य तैः सम प्रतिक्रमणकरणं किंतु स तेभ्यः पृथग भूत्वा करोति, प्रतिक्रमणं अथ मुख्यसाधुर्यदि वाचनाचार्यादिपदस्थो भवति, तदा आपतिक्रमणसूत्रं यावत् पश्चादप्यापतति । अथ केनाऽपि उत्सूरता ·दर्शनज्ञानातिचारविशुद्ध्यर्थं कायोत्सर्गत्रयं करोति, प्रथमकायोत्सर्गे एक चतुर्विंशतिस्तवं चिन्तयति, द्वितीयेऽप्य 'साय सयं गोसद्धं ति' वचनात् चिन्तयति, 'सायेति अत्र अनुस्वारलोपः प्राकृतत्वात् कृतः । ततः सायं-सम्ध्यायां, प्रतिक्रमणे शतं पादानां, तत्र श्लोकस्य चतुष्पादरूपत्वात् पञ्चविंशतिश्लोकानां चतुर्भिर्गुणने शतं पादानां भवति । 'गोसे' ति प्राभातिकोद्योतकरद्वये अर्ध शतस्य भवति, पादानां पञ्चाशदित्यर्थः । इति श्रीप्रवचनसारोद्धारे (४३ पत्रे) १८५ गाथावृत्तौ। तृतीये तु निशातिचारान् चिन्तयति, इह पूर्वोक्तयुक्त्या चारित्रातिचारस्य ज्ञानाद्याचारेभ्यो वैशिष्टयेऽपि यदेकस्यैव चतुर्विंशतिस्तवनचिन्तनं तद्रात्रौ प्रायोऽल्पव्यापारत्वेन चारित्रातिचाराणां स्वल्पत्वादिना संभाव्यते । ततः कायोत्सर्ग पारयित्वा सिद्धस्तवं पठित्वा संडासकप्रमार्जनपूर्व उपविशति, उकं च- "उट्ठिय करेइ विहिणा, उस्सग्गं चिंतए अ उज्जो। वीअं दंसणसुद्धीए चिंतए तत्ववि तमेव ॥ २६ ॥ तइए वि निसाइआरे, जहक्कम चिंतिऊण पारेइ । सिद्धत्थयं पढित्ता, पमज संडासमुवविसइ ॥२७॥" ननु-प्रथमे चारित्राचारविशुद्धिकायोत्सर्गे निशातिचारचिन्तनं कस्मान्न क्रियते ? उच्यते-निहामत्तो न सरई' इत्यादि हेतुभिः, उक्कं च- "एत्थ पढमो चरित्ते, दसणसुद्धीए वीअओ होइ।सुअनाणस्स अ तइओ, नवरं चिंतंति अ तत्थ इमं ॥१५२६॥” तइए निसाइयारं" इत्यादि ततः पूर्व च मुखवस्त्रिकादिप्रतिलेखनापूर्व वन्दनकदानादिविधि विधत्ते तावत् यावत् प्रतिक्रमणसू- त्रानन्तरः कायोत्सर्गः । उक्तं च-"पुर्व च पोत्तिपेहण, वंदणमालो अ सुत्तपढणं च । वंदणखामणवंदण, गाहातिगपढणमु- मा०२८ ·श्राव तिक वि पि 4 पाइ पडिकमणं । तेण पडिक्कमणेणं, तेसि पि कीरई सोही ॥४॥ चरणाइआयाणं, जइक्कम वणविगच्छरूवेणं । पडि- कमणा सुद्धाणं, सोही तह काउसग्गेणं ॥५॥ गुणधारणरूवेणं, पच्चक्खाणेण तवइआरस्स । विरियायारस्स पुणों, सपे हि वि कीरए सोही ॥६॥” इति दैवसिकं प्रतिक्रमणं सहेतुकं स्वसामाचारीकं संपूर्ण ॥ १॥ इदानी रात्रिप्रतिक्रमणानुक्रमः कोऽप्युच्यते, तथाहि-पाश्चात्यनिशायामे निद्रां परित्यज्य ईोपथिकी प्रतिक्रम्य क्षमा- श्रमणदानपूर्व "कुसुमिण दुसुमिण राइपायच्छित्तविसोहणत्यं करेमि काउस्सग्गमि"त्यादि भणित्वा चतुर्विंशतिस्तव- चतुष्कचिन्तनरूपं कायोत्सर्ग कुर्यात्, श्रावकस्तु सामायिकोचारपूर्वकं कायोत्सर्ग करोति, एप च कायोत्सर्गो देवसिकमा- यश्चित्तविशोधनार्थं च संभाव्यते । इह च सर्व श्रीदेवगुरुवन्दनपूर्व सफलमिति चैत्यवन्दनां विधाय स्वाध्यायकायोत्सर्गादि- धर्मव्यापार विधत्ते,यावत्प्राभातिकप्रतिक्रमणवेला, तदनु चतुरादिक्षमाश्रमणैः प्रतिक्रमणं स्थापयति, क्षमाश्रमणचतुष्टयं श्रीत- रुणप्रभसूरिवचनप्रामाण्याद्, एवं प्रथमक्षमाश्रमणेन श्रीआचार्यमिश्र१द्वितीय क्ष० श्रीउपाध्यायमिश्र २ तृतीय क्ष० वर्तमा. नगुरु श्रीअमुकसूरि ३ चतुर्थ क्षः सर्वसाधु, ततो भूतलन्यस्तमस्तको मुखे मुखवस्त्रिकां दत्त्वा 'सबस्सवि राइये'त्यादिसूत्रं सकलरात्रिकालाचारवीजकभूतं भणति, अत्राधिकारे 'इच्छाकारेण संदिसहेति पदंन वाच्यं, ततः शक्रस्तवं पठति, उक्तंच- "एवं ता देवसि, राइअमवि एवमेव नवरि तहिं । पढमं दाऊ मिच्छामि दुकडं पढइ सक्कथयं ॥१॥" इह च शक्रस्तवपाठेन संक्षेपदेववन्दनं पूर्व कृतवन्दनत्वेऽपि श्रीदेवभक्तिः सर्वत्र कार्या इति स्मरणार्थ इत्यादि कार- गानि यथाऽवगमं स्वयं भाव्यानि, ततो द्रव्यतो भावतश्च उत्थाय 'करेमि भंते सामाइयमि' त्यादि सूत्रपाठपूर्व चारित्र- ·॥४८॥ पडिक्कमित्तु निस्सल्लो, वंदित्ताण तओ गुरुं । काउस्सग्गं तओ कुजा, सबदुक्खविमुक्खणं ॥४९॥ किं तवं पडिवज्जामि ?, एवं तत्थ विचिंतए । काउस्सग्गं तु पारित्ता, करिज्जा जिणसंधवं ॥ ५० ॥ पारियकाउस्सग्गो, वंदित्ताण तओ गुरुं । तवं संपडिवजित्ता, करिज सिद्धाण संथवं ॥५१॥ पारिअकाउस्सग्गो वंदिताण । तओ गुरूं संप- डिवजित्ता करिज सिद्धाण संथवं ॥५१॥” इति ॥ अथ पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिक-प्रतिक्रमणानुक्रमः कथ्यते, तत्र पाक्षिकप्रतिक्रमणमाचरणा चतुर्दश्यां-तन साधवः सूक्ष्मवादरातिचारजातस्य विशोधनार्थ सदा दिवसनिशावसानेषु प्रतिक्रमणं विदधाना अपि पक्षचतुर्माससंवत्स- रेषु विशेषेण प्रतिक्रमणं कुर्वन्ति, उत्तरकरणविधानार्थ, तथाहि-यथा कश्चित् तैलादिभिः कृतवपुःसंस्कारोऽपि धूपविलेप- नभूपणादिभिः उत्तरकरणं विधत्ते, तथा साधवोऽपि शुद्धिविशेष कुर्वन्तीति । किं वा “जह गेहं पइदिवस, पि सोहिओ तह वि पक्खसंधीसु । सोहिजइ सविसेसं, एवं इहयं पि नायचं ॥१॥” तथा नित्यप्रतिक्रमणे कश्चिदतिचारो विस्मृतः स्यात् स्मृतो वा भयादिना गुरुसमक्षं न प्रतिक्रान्तः स्यात् परिणाममान्द्याद असम्यक् प्रतिक्रान्तोच्चारणाद् अतः पाक्षिकादिषु तं प्रतिक्रामन्ति । तत्र पाक्षिके पूर्ववत् दैवसिकं प्रतिक्रमणसूत्रान्तं श्रीतरुणप्रभसूरिवचनेन “वंदामि जिणे चउवीसमि" ति पर्यन्तं भणित्वा प्रथमक्षमाश्रमणेन इच्छाकारेण “संदिसह भगवन् पक्खियमुहपत्तिं पडिलेहेमि, चतुर्मासिके चउमासी मु०, संवच्छरिए संवच्छरिय मु०" इत्युक्त्वा द्वितीयक्षमाश्रमणं दत्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकं दत्ते । अत्रान्तरे वृद्धसाधुः वक्ति-"पुण्यवन्तो देवसिने" स्थानके पाक्षिक-चातुर्मासिक-सांवत्सरिक भणिज्यो छींक राखज्यो ·तमेऽध्ययने कोऽपि स्वल्पः प्रतिक्रमणानुक्रमः (५४० पत्रे) प्रतिपादितो नाऽन्यत्र काऽपि, तबाऽपि माधुमुद्दिश्य न श्राद्धं । सांप्रतं क्रियमाणप्रतिक्रमणानुक्रम इयान् विस्तरः-कोऽपि पूर्वधरादिप्राकनसूरिविनिर्मितग्रन्यानुसारी कोऽपि न स्वगच्छसंप्रदायगम्यः । श्रीउत्तराध्ययने प्रतिक्रमणानुसारेण क्रम एवं, तथाहि- "पोरसिए चउम्भागे, वंदित्ता ण तओ गुरुं । पडिक्कमित्ता कालस्स, सिजं तु पडिलेहए ॥ ३७॥ पासवणुचारभूग्नि च, पडिले हिज जयं जई। काउस्सरगं तओ कुजा, सबदुक्खविमुक्खणं ॥ ३८॥ देसियं च अईयारं, चिंतिज अणुपु- घसो । नाणंमि दंसणे चेव, चरित्तमि तहेव य ॥ ३९ ॥ पारियकाउस्सग्गो, वंदित्ता य तमो गुरुं । देसि तु अईयारं, आलोइज्ज जहक्कम ॥ ४० ॥ पडिक्कमित्ताण निस्सलो, पंदिताण तओ गुरुं । काउस्सगं तो कुना, सपा- खविमुक्खणं ॥ ४१ ॥ सिद्धाणं संथवं किच्चा, वंदित्ताण तओ गुरुं । धुईमंगलं च काऊणं, कालं संपडिलेहए ॥४२॥" इति दैवसिकप्रतिक्रमणानुक्रमः। "पढमं पोरिसिं सज्झायं, बीअं झाणं झियायई । तईयाए निदमुक्खं तु, चउत्थी भुजोवि सम्झायं ॥ ४३ ॥ पोरि- सीए घउत्थीए, कालं तु पडिलेहए । सज्झायं तु तओ कुजा, अबोहंतो असंजए ॥ ४४ ॥ पोरिसीए चम्भाए, बंदिता ण तओ गुरुं । पडिक्कमित्तु कालस्स, कालं तु पडिलेहए ॥ ४५ ॥ आगए कायवुस्सग्गे, सबदुक्ख विमुक्खणे । कार- स्सगं तओ कुजा, सबदुक्खविमुक्खणं ॥४६ ॥ राईयं च अईयारं, चिंतिज अणुपुषसो। नाणंमि दंसणंमि अ, चरित्तमि तवंमि अ ॥४७॥ पारिअकाउस्सग्गो, बंदिवाण तओ गुरुं । राईयं तु अईयारं, आलोइज बहकर्म ·मणेणं अब्भुडिओमि अभितर पक्खियं-चउम्मासिअं-संवच्छरिअं वा खामेमि" इत्यादि, ततो वन्दनकद्वयं ददाति, ततो "देवसि आलोइ पडिकंतं पक्खिअं-चाउम्मासि-संवच्छरिअं वा पडिफमावेह" गुरु—ते "सम्म पडिकमह त्ति" तत इच्छमिति भणित्वा यः पाक्षिकसूत्रं भणति स सामायिकसूत्रं "इच्छामि पडिकमिजं जो मे पक्खिओ चउम्मासिओ संवच्छरिओ अइयारो कओ" इत्यादि सूत्रं भणित्वा एकक्षमाश्रमणेन “पक्षियसुत्तं संदिसावेमि द्वि० क्षमा० पक्षियसुत् कडेमि त्ति" भणित्वा नमस्कारत्रयं पठित्वा पाक्षिकसूत्रं पठति । ये च साधुश्रावकाः शृण्वन्ति ते तदा किं कुर्युरित्याह- सामायिकसूत्रं उत्सर्गसूत्रं तस्सुत्तरीसूत्रं च पठित्वा कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, कायोत्सर्गकरणशत्त्यभावे उपविष्टा अपि शृण्वन्ति, परं प्रान्ते सर्वेऽप्युत्थाय कायोत्सर्ग कुर्वन्ति । यदुक्तं श्रीविधिप्रपायां, तथाहि-"चंदणं दाऊं भणइ देवसि आलो- इअं पडिकंतं पक्खियं पडिकमावेह, तओ गुरुणा सम्म पडिकमहेति भणिय सामाइयसुत्तं उस्सग्गमुत्तं च भणिय रामासमा गेण पक्खियसुत्तं संदिसावेमि पुणो खमासमणेण पक्षियसुत्तं कडेमि त्ति भणित्या नमुफारतिगं कहिय पक्खियमुत्तं भणर जे य मुत्तं सुगंति ते उस्सग्गसुत्ताणतरं तस्सुत्तरीकरणेणं ति दंडगं कट्ठिय काउस्तग्गे ठंति" इति । तरुणप्रभसूरिकृत- बालावबोधे तु ये कायोत्सर्ग कृत्वा शृण्वन्ति तेपामयमेवाऽनुक्रमः प्रोक्तोऽस्ति, अब च यः सूत्रं भणति तस्य कर्तव्य- ताऽनुक्रमो न उक्तोऽस्ति । अथ ये श्राद्धाः श्रीगुरुं विना प्रतिक्रामन्ति ते तु एवं कुर्वन्ति, तथाहि-एकः श्रावका श्रीस्था- पनाचार्याग्रे समागत्य एकक्षमाश्नमणदानेन वक्ति इच्छाकारेण "संदिसह भगवन् सूत्रं संदिसाहुं" गुरुर्वक्ति "संदिसावेह" पुनर्द्वि० क्ष० भगवन् सूत्रं कढुं, गुरुर्वक्ति भणहे ति, तत इच्छमिति भणित्वा ऊ भूय हस्तद्वयं संयोज्य मुसे मुसवत्रिका ·मधुरस्वरे पडिकमज्यो, अन्ये भणन्ति तहत्ति, इदं वार्तिकवाक्यं गच्छमवृत्त्या कप्यमानमति, परं विधिमपातसुगममरि- वालावबोधादौ लिखितं नाऽस्ति । ततः संबुद्धान् श्रीगुर्वादीन् क्षमयितुं नमानधानं च सर्वमनुष्यानं मफलमिति झापपिj "संयुद्धा खामणेणं अन्भुडिओहं अभितरपक्खियं खामेमि" चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे "पाउम्मासि मामेमि" नांपत्मारिक- मतिक्रमणे "संवच्छरिअं सामेमि” इति पाठमूर्ध्वस्थित एव मस्तके हस्तद्वयं निवेशयन् कययित्वा ततो जानुभ्यां स्थित्या भूतलन्यस्तमस्तको मुखे मुखवत्रिकां दत्त्वा पाक्षिकप्रतिक्रमणे “पन्नरसण्हं राईण"मित्यादि, चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे "पाहं मांसाण"मित्यादि, सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे "दुवालसण्हं मासाण"मित्यादिपाठेन श्रीगुर्वादीन क्षमयति। तत्र पाक्षिके बीन्, चातुर्मासिके पञ्च, सांवत्सरिके सप्त क्षामणकाणि कार्याणि, परं त्रिपु अपि स्थानेषु साधुद्वयं शेपं रक्षणीयं । मन श्रीगा. वश्यकबृहद्वृत्तिः (७९४ पत्रे )- "एवं सेसाणवि साहूणं खामणावंदणं करेंति, अह विआलो वाघाओ वा ताहे सत्तण्हं पंचण्हं तिण्हं या, पच्छा देवसिगं पडिकमंति" इति, तत उत्थाय इच्छाकारेण “संदिसह भगवन् पक्खियं चउम्मासि संवच्छरिअं या आलोएमिइच्छं आठो. एमि जो मे पक्खिओ जो मे चउमासिओ जो मे संवच्छरिओ वा" इत्यादि सूत्रं भणित्या संक्षेपेण विस्तरेण या पाक्षिकान् चातुमासिकान् सांवत्सरिकान् वाऽतिचारा नालोचयति "सबस्स वि पक्खिय चउम्मासिअ संवच्छरिम" इत्यादि भणित्वा उपवासादिरूपं प्रायश्चित्तं प्रतिपद्यते, अत्र गच्छप्रवृत्त्या गुरुर्वक्ति-"चउत्षेण छटेणं अट्ठीण वा पडिक्कमह" इति ततो वन्दनकदानपूर्वकं प्रत्येकं क्षामणकानि कुरुते, तत्पाठस्तरुणप्रभसूरिणोक्तो यथा-"देवसिअलोइअ पडिकंतं प्रत्येकखा- ·मणेणं अन्भुद्विओमि अभितर पक्खियं-चउम्मासि-संवच्छरिअं वा खामेमि" इत्यादि, ततो वन्दनकद्वयं ददाति, ततो "देवसि आलोइअं पडिकंतं पक्खिअं-चाउम्मासिअं-संवच्छरिअं वा पडिकमावेह" गुरुते “सम्म पडिकमह त्ति ।" तत इच्छमिति भणित्वा यः पाक्षिकसूत्रं भणति स सामायिकसूत्रं "इच्छामि पडिकमिङ जों मे पक्खिओ चउम्मासिओ संवच्छरिओ अइयारो कओ" इत्यादि सूत्रं भणित्वा एकक्षमाश्रमणेन "पक्खियसुत्तं संदिसावेमि द्वि० क्षमा० पक्खियसुत्तं कड्डेमि ति" भणित्वा नमस्कारत्रयं पठित्वा पाक्षिकसूत्रं पठति । ये च साधुश्रावकाः शृण्वन्ति ते तदा किं कुर्युरित्याह- सामायिकसूत्रं उत्सर्गसूत्रं तस्सुत्तरीसूत्रं च पठित्वा कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, कायोत्सर्गकरणशक्त्यभावे उपविष्टा अपि शृण्वन्ति, परं प्रान्ते सर्वेऽप्युत्थाय कायोत्सर्ग कुर्वन्ति । यदुक्तं श्रीविधिप्रपायां, तथाहि-"वंदणं दाऊं भणइ देवसिअंआलो- इअंपडिकंतं पक्खियं पडिकमावेह, तओ गुरुणा सम्म पडिक्कमहेति भणिय सामाइयसुत्तं उस्सग्गसुत्तं च भणिय समासम- णेण पक्खियसुत्तं संदिसामि पुणो खमासमणेण पक्खियसुत्तं कडेमि त्ति भणित्वा नमुकारतिगं कविय पक्खियसुत्तं भणइ जे य मुत्तं सुणति ते उस्सग्गसुत्ताणंतरं तस्सुत्तरीकरणेणं ति दंडगं कट्ठिय काउस्तग्गे ठंति" इति । तरुणप्रभसूरिकृत- वालाववोधे तु ये कायोत्सर्ग कृत्वा शृण्वन्ति तेषामयमेवाऽनुक्रमः प्रोक्तोऽस्ति, अथ च यः सूत्रं भणति तस्य कर्तव्य- ताऽनुक्रमो न उक्कोऽस्ति । अथ ये श्राद्धाः श्रीगुरुं विना प्रतिकामन्ति ते तु एवं कुर्वन्ति, तथाहि-एकः पावकः श्रीस्था- पनाचार्याने समागत्य एकक्षमाश्रमणदानेन वक्ति इच्छाकारेण “संदिसह भगवन् सूत्रं संदिसाहुँ” गुरुर्वक्कि “संदिसावेह" पुनर्द्वि० क्ष० भगवन् सूत्रं कढुं, गुरुर्वक्ति भणहे ति, तत इच्छमिति भणित्वा ऊवीभूय हस्तद्वयं संयोज्य मुखे मुखवस्त्रिका ·दत्त्वा नमस्कारत्रयं कथयित्वा मधुरस्वरेण व्यक्ताक्षरं सावधानचित्तः सूत्रार्थ मनसि चिन्तयन् वंदितुसूत्रं गुणयति श्रोता- रश्च पूर्वोक्तविधिना कायोत्सर्ग कृत्वा शृण्वन्ति । ततः सूत्रसमाप्तौ नमस्कारेण पारयित्वा सर्वेऽप्यूर्ध्व स्थित्वैव नमस्कारत्रयं पठित्वा उपविश्य नमस्कारत्रय-सामायिकसूत्रत्रयपूर्व, “इच्छामि पडिकमि जो मे पक्खिो अइयारो को" इत्यादि- दंडकं पठित्या, साधुः साधुप्रतिक्रमणसूत्रं, श्राद्धः श्राद्धप्रतिक्रमणसूत्रं भणति । श्रावकस्तु एको गुर्वादेशेन कथयति अन्ये शृण्वन्तीति गच्छप्रवृत्तिः, तत उत्थाय "अन्भुट्टिओमि आराहणाएत्ति दंडकं पठित्वा क्षमाश्रमणदानेन कथयति "इच्छाका- रेण संदिसह भगवन् मूलगुण-उत्तरगुणातिचारविशुद्धिनिमित्तं करेमि काउस्सग्गं", गुरुबूते “करेह तत इच्छं करेमि भंते इच्छामि ठामि काउस्सगं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादि भणित्वाप्रतिक्रमणेन नशुद्धानां अतिचाराणां विशुद्ध्यर्थ द्वादशचतुर्वि- शतिस्तवचिन्तनरूपं कायोत्सर्ग कुर्यात् । चातुर्मासिके कायोत्सर्गे विंशतिचतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं कुर्यात् , तथा सांवत्सरिके कायोत्सर्गे च चत्वारिंशच्चतुर्विशतिस्तवान् नमस्कारमेकमधिकं च चिन्तयेत् , ततः पारयित्या चतुर्विंशतिस्तवमेकं कवयित्वा । उपविश्य मुखयस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् समत्तखामणेणं अन्भुडिओमि अभि- तर पक्खियं चउमासियं संवच्छरियं खामेउं इत्यादिना समातक्षामणकं विधत्ते, अत्र गच्छप्रवृत्त्या गुरुर्वक्ति पुण्यवन्त त्रीणि त्रीणि. नमस्कार कही च्यार खमासमण देइ पक्खिय चउमासिय संवच्छरिय खामणां खामह, ततः साधवः क्षामणासूत्रालापकैः वारचतुष्टयं क्षामयन्ति । श्राद्धस्तु चतुर्भिश्छोभवन्दनः भूतलन्यस्तमस्तको वारचतुष्टयं त्रीन् जीन् नमस्कारान् भणति, उक्तं च हेतुगर्भ- ·"सुत्तं अन्भुट्ठाणं, उस्सग्गो पुत्तिवंदणं तह य । पजते अ खामणयं, तह चउरो छोभवंदणया ॥१॥" तदन्ते गुरवो भणन्ति नित्थारगपारगाहोह'त्ति ततः सर्वे भणन्ति 'इच्छं इच्छामो अणुसहि' इति हेतुगर्भे । तरुणप्रभ- सूरिवालावबोधे तु पूर्व सर्वेऽपि 'इच्छामो अणुसहि मिति भणन्ति, ततो गुरुबूते 'नित्थारगपारगाहोह'त्ति । अत्रान्तरे इदं 'पाखीनइ लेखई' इत्यादिकं वाक्यं श्रीतरुणप्रभसूरिवालावबोधविधिप्रपादौ लिखितं नाऽस्ति, तथापि आचारदिन- करे लिखितमस्ति, तथाहि-"पाखिनइ एक उपवासु अथवा वी आंबिल अथवा तिण्ह नीवी च्यार एकासणां अथवा वीस- हस्ससज्झाय एतलइ तपश्चर्याणि करी यथा शक्तिं पक्षदिवसमाहे प्रवेश करिज्यो, ततो गुरुबूते पुण्यवन्तो पाखिने लेखइ एक उपवास वी-ऑविल तिहि नीवी च्यार एकासणां अथवा वीसहस्रसज्झाय करी एक उपवासनउ पूरपूरिज्यो, पाखिनइं थानके देवसिक भणिज्यो, ततः सर्वेऽपि भणन्ति तहत्ति । चातुर्मासिकप्रतिक्रमणे एतत्सर्व द्विगुणं वाच्यं, सांवत्सरिकप्रतिक्रमणे त्रिगुणं वाच्यं, परमेतद्वार्तिकविधिः तरुणप्रभसूरिकृतवालावबोधादौ लिखितो नाऽस्ति, ततो वन्दनकं दत्त्वा देवसिकप्रतिक्रमणं पूर्ववत्कार्य, नवरं भवनदेवतास्तुतिरधिका कथ्यते, तत्र हेतुगर्ने हेतुर्यथा-क्षेत्र- देवतायाः प्रत्यहं स्मृतौ भवनस्य क्षेत्रान्तरगतत्वेन भवनदेव्या अपि स्मृतिः कृतैव, तथापि पर्वदिने तस्या अपि बहु- मानार्हत्वात् कायोत्सर्गः साक्षात् क्रियते, पाक्षिकादिपर्वत्रयेऽपि । विधिप्रपायां तु प्रोक्तं "संवच्छरिए भवणदेवया काउस्सग्गो न कीरइ न य थुई, असज्झाइ काउस्सग्गो वि न कीरइ" इति । पर्वत्रयेऽपि गुरुणा वर्धमानस्तुतित्रये कथिते चाऽन्ये वर्धमानस्तुति भणन्ति । श्रीखरतरगच्छे सति तद्गोत्रीयादिश्रावके जयतिहुयणनमस्कारं बोहित्थरागोत्रीयः ·दत्या नमस्कारत्रयं कथयित्वा मधुरस्वरेण व्यक्ताक्षरं सावधानचित्तः सूत्रार्थ मनसि चिन्तयन् चंदिनुसूत्रं गुणयति श्रोता- रश्च पूर्वोक्तविधिना कायोत्सर्ग कृत्या शृण्वन्ति । ततः सूत्रसमाप्तौ नमस्कारेण पारयित्वा सर्वेऽप्यूल स्थित्वैय नमस्कारत्रय पठित्वा उपविश्य नमस्कारत्रय-सामायिकसूत्रत्रयपूर्व, "इच्छामि पडिक्कमिउं जो मे पक्खिजो अइयारो को" इत्यादि- दंडकं पठित्या, साधुः साधुप्रतिक्रमणसूत्रं, श्राद्धः श्राद्धपतिक्रमणसूत्र भणति । श्रावकस्तु एको गुर्वादेशेन कथयति अन्ये शृण्वन्तीति गच्छप्रवृत्तिः, तत उत्थाय "अन्भुडिओमि आराहणाएत्ति" दंडकं पठित्वा क्षमाश्रमणदानेन कथयति "इच्छाका- रेण संदिसह भगवन् मूलगुण-उत्तरगुणातिचारविशुद्धिनिमित्तं करेमि काउस्सग्ग", गुरुबूते “करेह तत इच्छं करेमि भंते इच्छामि ठामि काउस्सगं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादि भणित्वा प्रतिक्रमणेन नशुद्धानां अतिचाराणां विशुद्ध्यर्थ द्वादशचतुर्वि- शतिस्तवचिन्तनरूपं कायोत्सर्ग कुर्यात् । चातुर्मासिके कायोत्सर्गे विंशतिचतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं कुर्यात् , तथा सांवत्सरिके कायोत्सर्गे च चत्वारिंशचतुर्विंशतिस्तवान् नमस्कारमेकमधिकं च चिन्तयेत् , ततः पारयित्या चतुर्विशतिस्तवमेकं कथयित्वा उपविश्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् समत्तखामणेणं अन्भुडिओमि अभि- तर पक्खियं चउमासियं संवच्छरियं खामेउं इत्यादिना समाप्तक्षामणकं विधत्ते, अत्र गच्छप्रवृत्त्या गुरुर्वक्ति पुण्यवन्त त्रीणि त्रीणि. नमस्कार कही च्यार ख़मासमण देइ पक्खिय चउमासिय संवच्छरिय खामणां खामह, ततः साधवः क्षामणासूत्रालापकैः यारचतुष्टयं क्षामयन्ति । श्राद्धस्तु चतुर्भिइछोभवन्दनैः भूतलन्यस्तमस्तको वारचतुष्टयं त्रीन् त्रीन नमस्कारान् भणति, उक्तं च हेतुगर्भ- ·545 दुग्गइ आवस्सियं करिअ साहुब उवउत्तो निजीवथंडिले गंतुं अणुजाणह-जस्सावग्गहोत्ति भणिऊण दिसिपवणगामसूरियाए समयविहिणा उच्चारपासवणे वोसिरिअ फासुअजलेण आयमिय पोसहसालाए आगंतूण निसिहीआइ पुर्व पविसिअ इरि- यावहियं पडिक्कमिअ खमासमणपुर्व भणति, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् गमणागमणं आलोयह इच्छं आवस्सिअं करिअ अवरदक्षिणप्पमुहदिसाए गच्छिअ दिसालोअं करिअ संडासए थंडिलं च पडिलेहिअ उच्चारपासवणं वोसिरिअ निसीहि करिअ पोसहसालं पविट्ठा आवंततेहिं जं खंडिअं जं विराहिअं तस्स मिच्छामि दुक्कडं", तओ सज्झायं ताव करेइ जाव पच्छिमपहरो जाए अ, तम्मि खमासमणपुर्व पडिलेहणं करेमि, पुणो पोसहसालं पमज्जेमि त्ति पुर्व च अंग पडिलेहणं काऊ पोसहसालं दंडपुच्छणेण पमजिअ कज्जेअ उद्धरिअ परिट्ठविअ इरियं पडिकमिअ ठवणायरिअं पडिलेहि ठवेइ । तओ गुरुसमीवे ठवणायरीय समीवे वा खमासमणदुगेण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ पढमखमासमणे इच्छाकारेण संदि- सह भगवन् सज्झायं संदिसावेमि वीअ, खमासमणे सज्झायं करेमि त्ति भणिअ सज्झायं वंदणयं दाऊण गुरुसक्खियं पञ्च- क्खाई, तओ खमासमणदुगेण उवहि थंडिलपडिलेहण संदिसावीय उवहि पडिलेहणं करेमि खमासमणदुगेण वइसणं संदि: सावेमि वइसणं ठाएमि त्ति भणिय वत्थकंबलाई पडिलेहेइ । इत्थ जो अभत्तट्ठी स सबोवहि पडिलेहाणंतरं कडिपट्टयं पडिलेहेइ, जो पुण भत्तट्ठी सो कडिपट्टयं पडिलेहिअ, उवहिं पडिलेहि इति विसेसो । तओ सज्झायं ताव करेइ जाव कालवेला, जायाए अतीए उच्चारपासवणं थंडिले चउवीसं पडिलेहिअ, जइ तम्मि दिणे चउद्दसीए पक्खियं चाउम्मासं ·. तउ भवसिन्धुकुलगुरुपादमूले द्वादशावर्तवन्दना दियइ, शक्तिसंभवइ चविहार उपवास प्रत्याख्यान करइ, शक्ति असं- भवइ सुगुरूपदिष्टतिविहारोपवास प्रत्याख्यान करइ, पछै एक खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् चहुवेलं संदिसा- वेमि भणी । वीय खमासमणे भगवन् बहुवेलं करेमि पाछइ एक खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सज्झायं संदि- सावेमि ३ चउत्थ खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सज्झायं करेमि इसुं भणि ४ पांचमइ खमासमणे इच्छा० सं० भ० वइसणं संदिसावेमि ५ छहइ खमासमणे इच्छा० सं०, भ० वइसणं ठाएमि इसु भणइ ६ पछई उपधान तप तणउ द्वादशावर्त वांदणा देइ करी मुहपत्ति मुखे देइ करी मधुरस्वरइ सज्झाय करइ इति । तओ जायाए 'पऊण पोरिसिए खमासमणदुगेण पडिलेहणं संदिसाविअ मुहपत्तिं य पडिलेहिय भोयणपाणभायणाइ पडिलेहइ, तो पुणो सज्झायं करेइ जाव कालवेला ताहे आवस्सिआइ पुर्व चेइहरे गंतुं देवे वंदेइ, उवहाणवाही पुण पंचहिं सकत्यएहिं देवे वंदेइ तओ जइ पारणाइ तओ पञ्चक्खाणे पुन्ने खमासमणदुगपुवं मुहपत्तिं पडिलेहिअ भणइ भातपाणी पारावेह उवहाणी नवकार- सहिओ चउबिहारो इयरो भणइ पोरिसो पुरिमड्डो वा तिविहाहारं चविहाहारं वा एकासणं नीवी आंविलं वा जाव काइवेलातीए भत्तपाणं परावेमित्ति, तओ सकस्थयं भणिय खर्ण सज्झायं च काऊं जहा संभवं अतिहिसंविभागं काऊं मुह हत्ये पडिलेहिअ नमुक्कारपुवं अरत्त दुट्ठो असुरसुरं अचवचवं अद्भुअम विलंविअं अपरिसाडिअं जेमेइ, तं पुण निअ- घरे अहाप्पवत्तं फासुअंति पोसहसालाए वा पुबसंदिट्ठसयणोवणीयं न य भिक्खं हिंडइ, तओ आसणाओ अचलिओ चेव दिवसचरिमं पञ्चक्खइ तओ इरियावहियं पडिक्कमिअ सकत्थयं भणइ, जइ पुण सरीरचिंताए अट्ठो तो नियमा ·दुग्गइ आवस्सियं करिअ साहुव उपउत्तो निजीवथंडिले गंतुं अणुजाणह-जस्सावग्गहोत्ति भणिऊण दिसिपवणगामसूरियाए समयविहिणा उच्चारपासवणे बोसिरिअ फासुअजलेण आयमिय पोसहसालाए आगंतूण निसिहीआइ पुर्व पविसिअ इरि- यावहियं पडिक्कमिअ खमासमणपुवं भणति, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् गमणागमणं आलोयह इच्छं आवस्सिों करिअ अवरदक्षिणप्पमुहदिसाए गच्छिअ दिसालोअं करिअ संडासए थंडिलं च पडिलेहिअ उच्चारपासवणं वोसिरिअ निसीहि करिअ पोसहसालं पविट्ठा आवंततेहिं जं खंडिअंजं विराहिअं तस्स मिच्छामि दुक्कडं", तओ सज्झायं ताव करेइ जाव पच्छिमपहरो जाए अ, तम्मि खमासमणपुर्व पडिलेहणं करेमि, पुणो पोसहसालं पमज्जेमि ति पुर्व च अंग पडिलेहणं काऊ पोसहसालं दंडपुच्छणेण पमजिअ कजेअ उद्धरिअ परिदुविअ इरियं पडिकमिअ ठवणायरि पडिलेहिम ठवेइ । तओ गुरुसमीवे ठवणायरीय समीवे वा खमासमणदुगेण मुहपोतिं पडिलेहिअ पढमखमासमणे इच्छाकारेण संदि- सह भगवन् सज्झायं संदिसावेमि वीअ, खमासमणे सज्झायं करेमि त्ति भणि सज्झायं चंदणयं दाऊण गुरुसक्खियं पञ्च- क्खाई, तओ खमासमणदुगेण उवहि थंडिलपडिलेहण संदिसावीय उवहि पडिलेहणं करेमि खमासमणदुगेण वइसणं संदि: सावेमि बइसणं ठाएमि त्ति भणिय वत्थकंबलाई पडिलेहेइ । इत्थ जो अभत्तही स सबोवहि पडिलेहाणंतरं कडिपवयं पडिलेहेइ, जो पुण भत्तट्ठी सो कडिपट्टयं पडिलेहिअ, उवहिं पडिलेहि इति विसेसो । तओ सज्झायं ताव करेइ जाव कालवेला, जायाए अतीए उच्चारपासवर्ण थंडिले चउवीसं पडिलेहिअ, जइ तम्मि दिणे चउद्दसीए पक्खियं चाउम्मासं ·तउ भवसिन्धुकुलगुरुपादमूले द्वादशावर्तवन्दना दियइ, शक्तिसंभवइ चउविहार उपवास प्रत्याख्यान करइ, शक्ति असं- भवइ सुगुरूपदिष्टतिविहारोपवास प्रत्याख्यान करइ, पछै एक खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् बहुवेलं संदिसा- वेमि भणी । वीय खमासमणे भगवन् बहुवेलं करेमि पाछइ एक खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सज्झायं संदि- सावेमि ३ चउत्थ खमासमणे इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सज्झायं करेमि इसुं भणि ४ पांचमइ खमासमणे इच्छा० सं० भ० वइसणं संदिसावेमि ५ छहइ खमासमणे इच्छा० सं०, भ० वइसणं ठाएमि इसु भणइ ६ पछई उपधान तप तणउ द्वादशावर्त वांदणा देइ करी मुहपत्ति मुखे देइ करी मधुरस्वरइ सज्झाय करइ इति । तो जायाए पऊण पोरिसिए खमासमणदुगेण पडिलेहणं संदिसाविअ मुहपत्तिं य पडिलेहिय भोयणपाणभायणाइ पडिलेहइ, तो पुणो सज्झायं करेइ जाय कालवेला ताहे आवस्सिआइ पुवं चेइहरे गंतुं देवे वंदेइ, उवहाणवाही पुण पंचहिं सक्कथएहिं देवे वंदेइ तओ जइ पारणाइ तओ पञ्चक्खाणे पुन्ने खमासमणदुगपुर्व मुहपत्ति पडिलेहिअ भणइ भातपाणी पारावेह उवहाणी नवकार- सहिओ चउबिहारो इयरो भणइ पोरिसो पुरिमडो वा तिविहाहारं चउविहाहारं वा एकासणं नीवी ऑविलं वा जाव काइवेलातीए भत्तपाणं परावेमित्ति, तओ सकस्थयं भणिय खणं सज्झायं च काऊं जहा संभवं अतिहिसंविभागं काऊं मुह हत्ये पडिलेहिअ नमुक्कारपुर्व अरत्त दुट्ठो असुरसुरं अचवचवं अद्भुअम विलंबिअं अपरिसाडि जेमेइ, तं पुण नि:- घरे अहाप्पवत्तं फासुअंति पोसहसालाए वा पुबसंदिट्ठसयणोवणीयं न य भिक्खं हिंडइ, तओ आसणाओ अचलिओ चेव दिवसचरिमं पञ्चक्खइ तओ इरियावहियं पडिक्कमिअ सक्कत्ययं भणइ, जइ पुण सरीरचिंताए अट्ठो तो नियमा ·दुग्गइ आवस्सियं करिअ साहुब उवउत्तो निजीवथंडिले गंतुं अणुजाणह-जस्सावग्गहोत्ति भणिऊण दिसिपवणगामसूरियाए समयविहिणा उच्चारपासवणे वोसिरिअ फासुअजलेण आयमिय पोसहसालाए आगंतूण निसिहीआइ पुर्व पविसिअ इरि- यावहियं पडिक्कमिअ खमासमणपुवं भणति, इच्छाकारेण संदिसह भगवन् गमणागमणं आलोयह इच्छं आवस्सिों करिअ अवरदक्षिणप्पमुहदिसाए गच्छिअ दिसालोअं करिअ संडासए थंडिलं च पडिलेहिअ उच्चारपासवणं वोसिरिअ निसीहि करिअ पोसहसालं पविट्ठा आवंतजंतेहिं जं खंडिअं जं विराहिअं तस्स मिच्छामि दुक्कडं", तओ सज्झायं ताव करेइ जाव पच्छिमपहरो जाए अ, तम्मि खमासमणपुर्व पडिलेहणं करेमि, पुणो पोसहसालं पमजेमि त्ति पुवं च अंग पडिलेहणं काऊ पोसहसालं दंडपुच्छणेण पमजिअ कज्जेअ उद्धरिअ परिढविअ इरियं पडिकमिअ ठवणायरिअं पडिलेहि ठवेइ । तओ गुरुसमीवे ठवणायरीय समीवे वा खमासमणदुगेण मुहपोत्तिं पडिलेहिअ पढमखमासमणे इच्छाकारेण संदि- सह भगवन् सज्झायं संदिसावेमि वीअ, खमासमणे सज्झायं करेमि त्ति भणि सज्झायं वंदणयं दाऊण गुरुसक्खियं पच्च- क्खाई, तओ खमासमणदुगेण उवहि थंडिलपडिलेहण संदिसावीय उवहि पडिलेहणं करेमि खमासमणदुगेण वइसणं संदि, सावेमि वइसणं ठाएमि त्ति भणिय वत्थकंवलाई पडिलेहेइ । इत्थ जो अभत्तट्ठी स सबोवहि पडिलेहाणंतरं कडिपट्ट्यं पडिलेहेइ, जो पुण भत्तट्ठी सो कडिपट्टयं पडिलेहिअ, उवहिं पडिलेहि इति विसेसो । तओ सज्झायं ताव करेइ जाव कालवेला, जायाए अतीए उच्चारपासवणं थंडिले चउवीसं पडिलेहिअ, जइ तम्मि दिणे चउद्दसीए पक्खियं चाउम्मासं ·प्रपंचः श्रीजिनवल्लभसूरिविरचितपौषधविधिप्रकरणादवसेयः। तथा अत्र श्रीतरुणप्रभसूरिवालाववोघे पूर्व परिधान प्रति- लेख्यः पश्चात् स्थापनाचार्य प्रतिलेखयतीत्युक्तं, अत्र च विधिप्रपायां स्थापनाचार्य प्रतिलेख्य पश्चात् परिधानं प्रतिलेस- यतीत्युक्तं १ तथा 'इयरो भणइ' इत्यत्र उपधानपौपधं विना पौषधमध्ये भक्तपानीयपारणविधिरुकः २ तथा तृतीय- प्रहरप्रतिलेखनायां स्थापनाचार्यप्रतिलेखनानन्तरं श्रावकैस्तु साधुवत् स्वाध्यायकरणं उपदिष्टं ३ पुनः तत्रैव स्वाध्याया- नन्तरं प्रत्याख्याननिमित्तं वन्दनकदानं पौपधिकस्य प्रतिपादितं ४ तथा तरुणप्रभसूरिवालावरोघे प्रोक्तमिदं, यदुत बायको गोदोहनवेलायां साधुसमीपे समागत्य १ अंगप्रतिलेखनां १ वस्त्रप्रतिलेखनां २ उच्चारभूमिप्रतिलेखनां ३ च कृत्वा ईर्यापयिकी प्रतिक्रम्य पश्चात् पौषधं करोति इति, तत्र रात्री कथं तेषां त्रयाणां प्रतिलेखना शुद्ध्यति ? तथा प्रवृत्तिरपि नो दृश्यते ५ तथा सायमप्रतिलेखितोऽपकरणैः पाश्चात्यरात्रौ पौषधकरणं निगदितम् ६ इति । शब्दपदं विसंवादि- प्रायं दृश्यते, गच्छप्रवृत्त्या समं, पुनः तदभिप्राय ग्रन्थकर्तारोऽन्येऽपि च बहुश्रुता विदन्तीति नाऽस्माकमभिनिवेशो, यथाऽस्ति तथा प्रमाणम् ॥ ८५॥ ॥ इति पौपधकरणानुक्रमाधिकारः॥ ८५॥ ननु-दीक्षा-दानविधिः कुत्र प्रतिपादितोऽस्ति ? उच्यते--श्रीविधिप्रपायां, अत्र शिष्याणां सुखावबोधार्थ स एव पाठः संस्कृतीकृत्य लिख्यते, श्रावकः कदाचित् चारित्रमोहनीयकर्मक्षयोपशमेन प्रव्रज्यापरिणामे जाते दीक्षां प्रतिपद्यते, अतः .

·तस्या , विधिर्भण्यते, प्रव्रज्यादिनात् पूर्वदिने सन्ध्यासमये व्रतग्राहिसत्त्वो यथा विभूत्या मङ्गलतुर्यसहितो रजोहरणादि- वेपसंगत-च्छब्यकेन सधवाशुचिनारीशिरसि न्यस्तेन समं समागत्य गुरुवसत्यां समवसरणादि पूजासत्कारा-क्षतावर्तनालि- केरसहितो कृत्वा गुरूणां पादौ वन्दते, ततो गुरुर्वासचन्दनाक्षतानभिमत्र्य शिष्यशिरसि वासक्षेपं कुर्याद्, वर्धमानविद्या- दिभिः । अट्टा [आट्टी] अधिवास्य कुसुम्भरक्तदशिकाया उदाहयति चन्दनमक्षतांश्च शिरसि ददाति, ततो रजोहरणादिवेप- मधिवास्य तस्य मध्ये पूगीफलानि पञ्च सप्त नव पञ्चविंशतिर्वा प्रक्षेपयति, भूतिपोट्टिकां च, ततो वेपछब्बकेन सधवानारी- शिरोन्यस्तेन समं उभयपार्श्वस्थितयोः हस्तगृहीतनिष्कोशखड्गयोः द्वयोः पुरुपयोः सतोहं गत्वा जिनविम्बानि पूजयित्वा तेषां पुरस्तात् शासनदेवताया वा पुरस्तात् छब्बकं स्थापयित्वा रात्रिजागरणं कुर्वन्ति श्रावकाः, भाविकाश्च देवगुरूणां चतुर्विधसंघस्य च गीतानि गायन्त्यस्तिष्ठन्ति यावत् प्रभातवेला । ततः प्रभाते गुरूणां चतुर्विधसंघसहितानां गृहमाग- तानां पूजां कृत्वा अमारिघोषणपूर्व दानं ददाति यथोचितं स्वजनादिवर्ग सन्मानयति, ततः तस्य मातृपितृवन्धुवर्गो गुरूणां पादौ वन्दयित्वा भणति-"इच्छाकारेण सचित्तं भिक्खं पडिग्गहेह” गुरुर्भणति-"इच्छामो वट्टमाणजोगेण" ततो संघसहि- तेन यानादिपु समारूढो मङ्गलतुर्यरवेण स्वयमेव दानं ददन् जिनभवनं समागच्छति, लग्नादिकारणे पश्चादलितो जिनानां पूजां करोति, ततोऽक्षतैर्नालिकेरसहितैः अञ्जलिं भृत्वा नमस्कारपूर्व प्रदक्षिणात्रयं ददाति, ततः पूर्वोक्तविधिना पुष्पाणि अक्षताश्च क्षिपति दीक्षानिमित्तं, ततः पश्चात् ईर्यापयिकी प्रतिक्रम्य क्षमाश्रमणपूर्वं पूर्वप्रतिपन्नसम्यक्त्वादिगुणः शिष्यो ·प्रपंचः श्रीजिनवल्लभसूरिविरचितपौपधविधिप्रकरणादवसेयः। तथा अत्र श्रीतरुणप्रभसूरियालाययोघे पूर्व परिपानं प्रति. लेख्यः पश्चात् स्थापनाचार्य प्रतिलेखयतीत्युक्तं, अत्र च विधिप्रपायां स्थापनाचार्य प्रतिलेख्य पश्चात् परिधान प्रतिलेग. यतीत्युकं १ तथा 'इयरो भणई' इत्यत्र उपधानपीपधं विना पौषधमध्ये भरूपानीयपारणविधिरुफः २ तथा तृतीय. प्रहरप्रतिलेखनायां स्थापनाचार्यप्रतिलेखनानन्तरं श्रावकैस्तु साधुवत् स्वाध्यायकरणं उपदिष्टं ३ पुनः तत्रैव स्वाप्याया- नन्तरं प्रत्याख्याननिमित्तं चन्दनकदानं पौषधिकस्य प्रतिपादितं ४ तथा तरुणप्रभसूरियालाययोघे प्रोफमिदं, यदुत भारको गोदोहनवेलायां साधुसमीपे समागत्य १ अंगप्रतिलेखनां १ वस्त्रप्रतिलेखनां २ उच्चारभूमिप्रतिलेखनां ३ प फला ईर्यापयिकी प्रतिक्रम्य पश्चात् पौपधं करोति इति, तत्र रात्रौ कथं तेपां त्रयाणां प्रतिलेसना शुझति ? तथा मात्तिरपि नो दृश्यते ५ तथा सायमप्रतिलेखितोऽपकरणैः पाश्चात्यरात्री पौपधकरणं निगदितम् ६ इति । शब्दार्टी पिनरादि- प्राय दृश्यते, गच्छप्रवृत्त्या समं, पुनः तदभिप्राय ग्रन्थकारोऽन्येऽपि च बहुश्रुता विदन्तीति नाऽस्मारुमभिनिवेशो, यथाऽस्ति तथा प्रमाणम् ॥ ८५॥ ॥ इति पौपधकरणानुक्रमाधिकारः ॥ ८५॥ ननु-दीक्षा-दानविधिः कुत्र प्रतिपादितोऽस्ति ? उच्यते-श्रीविधिप्रपायां, अत्र शिष्याणां सुसावयोधार्थ स एव पाठः संस्कृतीकृत्य लिख्यते, श्रावकः कदाचित् चारित्रमोहनीयकर्मक्षयोपशमेन प्रव्रज्यापरिणामे जाते दीक्षां प्रतिपद्यते, अतः ·तस्या . विधिर्भण्यते, प्रमज्यादिनात् पूर्वदिने सन्ध्यासमये व्रतग्राहिसत्त्वो यथा विभूत्या मङ्गलतुर्यसंहितो रजोहरणादि- वेपसंगत-च्छब्बकेन सधवाशुचिनारीशिरसि न्यस्तेन समं समागत्य गुरुवसत्यां समवसरणादि पूजासत्कारा-क्षतावर्तनालि- केरसहितो कृत्वा गुरूणां पादौ वन्दते, ततो गुरुर्वासचन्दनाक्षतानभिमत्र्य शिष्यशिरसि वासक्षेपं कुर्याद्, वर्धमानविद्या- दिभिः । अट्टा [आही] अधिवास्य कुसुम्भरक्तदशिकाया उदाहयति चन्दनमक्षतांश्च शिरसि ददाति, ततो रजोहरणादिवेप- मधिवास्य तस्य मध्ये पूगीफलानि पञ्च सप्त नव पञ्चविंशतिर्वा प्रक्षेपयति, भूतिपोट्टिकां च, ततो वेपछब्बकेन सधवानारी- शिरोन्यस्तेन समं उभयपार्थस्थितयोः हस्तगृहीतनिष्कोशखगयोः द्वयोः पुरुपयोः सतोहं गत्वा जिनविश्वानि पूजयित्वा तेषां पुरस्तात् शासनदेवताया वा पुरस्तात् छब्बकं स्थापयित्वा रात्रिजागरणं कुर्वन्ति श्रावकाः, श्राविकाश्च देवगुरूणां चतुर्विधसंघस्य च गीतानि गायन्त्यस्तिष्ठन्ति यावत् प्रभातवेला । ततः प्रभाते गुरूणां चतुर्विधसंघसहितानां गृहमाग- तानां पूजां कृत्वा अमारिघोपणपूर्व दानं ददाति यथोचितं स्वजनादिवर्ग सन्मानयति, ततः तस्य मातृपितृवन्धुवर्गो गुरूणां पादौ वन्दयित्वा भणति-"इच्छाकारेण सचित्तं भिक्खं पडिग्गहेह" गुरुर्भणति-"इच्छामो वट्टमाणजोगेण" ततो संघसहि- तेन यानादिपु समारूढो मङ्गलतुर्यरवेण स्वयमेव दानं ददन् जिनभवनं समागच्छति, लग्नादिकारणे पश्चादलितो जिनानां पूजां करोति, ततोऽक्षतैर्नालिकेरसहितैः अञ्जलिं भृत्वा नमस्कारपूर्व प्रदक्षिणात्रयं ददाति, ततः पूर्वोक्तविधिना पुष्पाणि अक्षताश्च क्षिपति दीक्षानिमित्तं, ततः पश्चात् ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य क्षमाश्रमणपूर्वं पूर्वप्रतिपन्नसम्यक्त्वादिगुणः शिष्यो ·भणति "इच्छाकारेण तुम्भे अम्हं सवविरइसामाइय आरोवणत्यं चेइआई वंदावेह", यः पुनः पूर्वाऽप्रतिपन्नसम्यक्त्वादि- गुणः स "सम्मत्तसामाइय १ सुअसामाइय २ सबविरइसामाइय३ आरोवणत्यं ति” भणति, गुरुराह "वंदामो" पुनरपि क्षमाश्रमणं दत्त्वा गुरुपुरतो जानुभ्यां तिष्ठति गुरुरपि तस्य शीर्षे वासं क्षिपति, ततो गुरुणा सह चैत्यानि वन्दते, गुरुरपि स्वयमेव शान्तिनाथ-शान्तिदेवतादिस्तुतीर्ददाति शासनदेवताकायोत्सर्गे उद्द्योतकरचतुष्कं चंदेसुनिम्मलयरा पजंतं चिन्तयति, गुरुरपि पारयित्वा स्तुतिर्ददाति, शेपाः कायोत्सर्गस्थिताः शृण्वन्ति, पश्चात् सर्वेऽपि उद्योतकरं पठन्ति, ततो नमस्कारत्रिकं कथयन्ति, ततो जानुभ्यां स्थित्वा शकस्तवं पञ्चपरमेष्ठिस्तवं च भणन्ति, ततो गुरुपं अभिमन्त्रयति पश्चात् क्षमाश्रमणं दत्त्वा शिष्यो भणति “इच्छाकारेण संदिसह [भगवन्] तुन्भे अम्हं रयहरणाइ वेसं समप्पेह", ततो नमस्कारपूर्व सुगृहीतं करेहत्ति भणन् शिष्यो दक्षिणवाहुसंमुखं रजोहरणदसिकाः कुर्वन् पूर्वाभिमुख उत्तराभिमुखो वा वेपं समर्पयति, पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा रजोहरणादिवेषं गृहीत्वा ईशानदिशि गत्वा आभरणाद्यलङ्कारं उन्मुञ्चति वेपं च परिदधाति, प्रदक्षिणावर्त चतुरङ्गुलोपरि कर्तितकेशो गुरुपार्थमागत्य क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति “इच्छाकारेण तुम्हे अम्हं अटुं गिण्हह" पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा ऊर्ध्वस्थितस्य ईपद् अवनतकायस्य नमस्कारत्रिकं उच्चरयित्वा ऊर्ध्वस्थितो गुरुः प्रावायां लग्न- वेलायां समकालनाडीद्विकप्रवाहवर्ज अभ्यन्तरं प्रविश्य श्वासं अस्खलितं अट्टात्रिकं गृहाति, तत् समीपस्थितसाधुः सदश- वस्त्रेण अट्टाः प्रतीच्छति, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा शिष्यो भणति “इच्छाकारेण तुब्भे अम्हं सबविरइसामाइयआरोवणथं ·काउस्सग्गं करावेह, समासमणपुर्व सबविरइसामाइय आरोवणत्थं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादि पठित्वा उत्द्योतकरं सागरवरगंभीरा पर्यन्तं शिष्यो गुरुश्च द्वावपि चिन्तयतः पारयित्वा उद्योतकर भणतः, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा शिष्यो भणति, इच्छाकारेण तुम्भे अम्हं सवविरंइसामाइयसुत्तं उच्चरावेह, गुरुराह, उच्चरावेमो । पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा ईपदवनतकायो गुरुवचनं अनुवदन नमस्कारत्रिकपूर्व सबविरइसामाइयसूत्रं वारत्रिकं उच्चरति, ततो गुरुमन्त्रोच्चारपूर्व प्रणाम कृत्वा लोकोत्तमानां पादेपु वासंक्षिपति, अक्षतानभिमन्य संघाय ददाति। ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा शिष्यो भणति “संदिसह- किं भणामो” गुरुर्भणति “वंदित्ता पवेयह", पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति “इच्छाकारेण तुम्हे अम्हं सबविरइसामा- इअं आरोवेह गुरुर्वासक्षेपपूर्व भणति" आरोवियं ३ खमासमणेण हत्थेणं सुत्तेणं तदुभएणं सम्म धारणीयं चिरं पालनीयं नित्थारगपारगाहोहि, गुरुगुणेहिं बुड्ढाहिं, सीसो, इच्छामो अणुसहित्ति भणित्वा क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति तुम्हाणं पवेइयं संदिसह साहूणं पवेएमि, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा नमस्कारमुच्चरन् प्रदक्षिणां ददाति, वारत्रयं संघश्च तच्छिरसि अक्षत- निक्षेपं करोति, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति "तुम्हाणं पवेइयं साहूणं पवेइयं संदिसह काउस्सग्गं करेमि", गुरुर्भणति करेह । पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा “सबविरइ आरोवणत्थं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादि पठित्वा सागरवरगंभी- रा पर्यन्तं उद्योतकरं चिन्तयित्वा पारयित्वा उद्योतकरं पठति, ततः क्षमाश्रमणपूर्व भणति "इच्छाकारेण तुम्भे अम्हं सवविरइ सामाइयथिरीकरणकाउस्सग्गं करावेह, सधविरइसामाइयथिरीकरणत्थं करेमि काउस्सग्गं" तत्र सागरवरगंभी- ·रापर्यन्तं उद्योतकरं चिन्तयित्वा पारयित्वा उद्योतकरं पठति । ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा "इच्छाकारेण तुम्मे अम्हं नाम- ठवणं करेह गुरुर्भणति "करेमो।" ततो वासं क्षिप्यन् रविशशिगुरुसोमगोचरशुद्ध्या यथोचितं नाम करोति, ततः कृत- नामा शिष्यः सर्वसाधून वन्दते, आर्यिकाः श्रायकाः श्राविका अपि तं वन्दन्ते । ततः क्षमाश्रमणपूर्व शिष्यो गुरुं भणति "तुन्भे अम्हं धम्मोवएसं देह" "पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा जानुभ्यां स्थितः शिष्यः शृणोति गुरुर्भणति" "चत्तारि परमंगाणि इत्याद्युत्तराध्ययनानां तृतीयमध्ययनं "पवजा विहाणं वा जयं चरे जयं चिट्टे” इत्यादि वा सोऽपि च संवेगातिशयतस्तथा पुणोति यथाऽन्योऽपि कोऽपि पवजति, अत्र संग्रहगाथा- "चिइबंदणवेसप्पण-संमंचउरंगुलग्ग अट्ट[ट्टी]गहो । सामाइअ तिअकडण-तिपयाहिण वास उस्सग्गो ॥१॥" ॥ इति दीक्षादानविधिरधिकारः॥८६॥ ननु-सप्तसु उपधानेषु श्राद्धानां कस्मिन् उपधाने कति उपवासाः?,१ कति पौपधाः१, २ किं नाम?, ३ क उपधानप्रवेश- विधिः?, ४ का प्रभाते क्रिया ?, ५ का तृतीयपहरे क्रिया ?, ६ को वाचनाकरणविधिः?, ७ क उत्क्षेपविधिः?, ८ को निक्षे पविधिः, ९ का कर्तव्यता नित्यं ? १० का च पडिपुन्नाविगइपारणा कर्तव्यता?,११ ? अत्रोच्यते-एतेषां एकादशप्रश्नानां उत्तरस्वरूपं किंचिद्विधिप्रपा-तरुणप्रभसूरिवालाववोधानुसारेण किंचित् संप्रदायानुसारेण, किंचिच्च सांप्रतं श्रावकक्रियमाण- क्रियानुसारेण शिष्यसुखाववोधार्थ प्राकृत-संस्कृत-वार्तिकरूपतया लिख्यते । तत्र प्रथमं प्रत्युपंधानं उपवाससंख्या १ पौष.

·धसंख्या २ नामानि ३ चाऽऽह-पंचमंगलमहासुअखंधे पढम 'दुवालसं तओ पंचण्हं अज्झयणाणं नमोअरिहंताणं इत्यत आरभ्य नमो लोए सवसाहूणं यावत् एगा वायणा दिज्जइ १। इत्थ पुण अज्झयणा अट्ठ तओ आयंविल अडगं अट्ठमं च ३ तो तिण्हं अज्झयणाणं एसो पंच नमुक्कारो इत्यत आरभ्य हवइ मंगलं यावत् वीया वायणा दिजइ २ अनोपवासाः सार्धद्वादश, पौषधाविंशतिः, विधिना वहनेतु उपवासा द्वादश पौपधाश्च पोडश, इदं पंचमंगलमहासुअखंध नमुक्कारतपः विसडेति नाम इदं प्रथमोपधानं । १। इरियावहिआ-सुअखंधे वि अट्ठ अज्झयणा तिणि चरमाणि चूला भिन्नई, तत्थ दुवा- लसमे तवे पुण्णे "इच्छाकारेण संदिसह" इत्यत आरभ्य जे मे जीवा विराहिया "यावत्" पढमा वायणा दिजइ १ तओ आयंविल अट्ठमे अट्ठमे च कए एगिदिया इत्यत आरभ्य ठामि काउस्सग्गं यावत् वीआ वायणा दिजइ २ अनाऽपि उप- वासाः सार्धद्वादश पौषधाविंशतिविधिना वहने तु उपवासा द्वादश पौषधाः पोडश, इदं इरियावहियातपः विसडेति नाम इदं द्वितीयमुपधानं । २ । “भावारिहंतत्थए पढमं अट्ठमं तओ नमुत्थुणं" इत्यत आरभ्य "गंधहत्थीण" यावत् पढमा वायणा दिजइ १ "तओ सोलसएहिं अंबिलेहिं गएहिं लोगुत्तमाणं" इत्यत आरभ्य धम्मवरचाउरंतचक्कपट्टीणं यावत् वीया वायणा दिजइ २ "पुणो तओ सोलसहिं अंविलेहिं गएहिं अप्पडिहयवरनाणदंसणधराणं इत्यत आरभ्य सचे तिविहेण वंदामि यावत् तइया वायणा दिज्जइ ३ अनोपवासा द्वाविंशतिः पौपधाः पञ्चत्रिंशत् , विधिना वहने तु उपवासा एकोनविंशतिः पौषधाः पञ्चत्रिंशदेव ३५ इदं नमुत्थुणं तपः पांत्रीसडेति नाम तृतीयमुपधानं । ३। “ठवणारिहंतत्थए पुर्वि चउत्थं तओ ·रापर्यन्तं उद्योतकरं चिन्तयित्वा पारयित्वा उद्योतकरं पठति । ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा "इच्छाकारेण तुन्भे अम्हं नाम- ठवणं करेह गुरुर्भणति "करेमो।" ततो वासं क्षिप्यन् रविशशिगुरुसोमगोचरशुद्धया यथोचितं नाम करोति, ततः कृत- नामा शिप्यः सर्वसाधून वन्दते, आर्यिकाः श्रायकाः श्राविका अपि तं वन्दन्ते । ततः क्षमाश्रमणपूर्व शिष्यो गुरुं भणति "तुम्भे अम्हं धम्मोवएसं देह" "पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा जानुभ्यां स्थितः शिष्यः शृणोति गुरुर्भणति" "चत्तारि परमंगाणि इत्याद्युत्तराध्ययनानां तृतीयमध्ययनं "पवजा विहाणं वा जयं चरे जयं चिट्टे" इत्यादि वा सोऽपि च संवेगातिशयतस्तथा पुणोति यथाऽन्योऽपि कोऽपि पवज्जति, अत्र संग्रहगाथा- "चिइवंदणवेसप्पण-संमंचउरंगुलग्ग अट्ट[ट्टी]गहो । सामाइअ तिअकडण-तिपयाहिण वास उस्सग्गो ॥१॥" ॥ इति दीक्षादानविधिरधिकारः॥८६॥ ननु-सप्तसु उपधानेषु श्राद्धानां कस्मिन् उपधाने कति उपवासाः, १ कति पौपधाः,२ किं नाम?, ३ क उपधानप्रवेश- विधिः!, ४ का प्रभाते क्रिया ?, ५ का तृतीयप्रहरे क्रिया ?, ६ को वाचनाकरणविधिः?, ७ क उत्क्षेपविधिः?, ८ को निक्षे पविधिः?, ९ का कर्तव्यता नित्यं ? १० का च पडिपुन्नाविगइपारणा कर्तव्यता?,११ ? अत्रोच्यते-एतेषां एकादशप्रश्नानां उत्तरस्वरूपं किंचिद्विधिप्रपा-तरुणप्रभसूरिवालाववोधानुसारेण किंचित् संप्रदायानुसारेण, किंचिच्च सांप्रतं श्रावकक्रियमाण- क्रियानुसारेण शिष्यसुखाववोधार्थ प्राकृत-संस्कृत-बार्तिकरूपतया लिख्यते । तत्र प्रथमं प्रत्युपंधानं उपवाससंख्या १ पौष- ·अमुग उवहाणतवे पवेसह गुरुर्भणति पवेसेमो नवकारसी करिज्यो, अंगपडिलेहण संदिसावजो, उवहाणवाहा भणात तहत्ति, तृतीयाद्युपधानप्रवेशे कालवेला पौपधग्रहणे तु नवकारसी करिज्यो, अंगपडिलेहण संदिसावज्यो उपधानवाही भणति तहत्ति, अत्र क्षमाश्रमणदानानन्तरं चतुर्विधाहारं करोतु पानीयं वा पिवतु भोजनं वा करोतु विचारो व्यवस्था वा नास्ति, अथ केनाऽपि कारणेन सन्ध्यायां क्षमाश्रमणं न दत्तं, तदा पाश्चात्यरात्रौ अपि प्रतिक्रमणवेलातः प्राक् पूर्व- रीत्या क्षमाश्रमणदानं कार्य, कालवेलायां प्रतिक्रमणं कार्य नवकारसीप्रत्याख्यानं च मालिकपा कार्य । ततो वाच- कादिपदस्थसमीपे समागन्तव्यं १ तन यदि प्रथमोपधानद्वयं भवेत् तदाऽवश्यं नन्दी कर्तव्या, नन्दीमध्ये एव च तदुपधानस्य उत्क्षेपो विधेयो अथ यदि शेपोपधानानि तदा नन्दीनियमो नाऽस्ति । ततः प्रातः प्रथमं तदुतक्षेपः कार्यः, ततः पौपधसामायिकयोहणं ततो वन्दनकषट्कदानपूर्व सुखतपोवन्दनकं, ततः सुखतपःपृच्छा च इति उपधानप्रवेशनविधिः ।४। अथोपधानवाहिनः प्राभातिकक्रियामाह, उपधानवाही प्रातः पदस्थसमीपे समागत्य, गुर्वादेशेन ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्या आगमनं आलोच्य पौपधं सामायिकं च गृहीत्वा क्षमाश्रमणद्वयदानपूर्व प्रतिलेखनां करोति, ततः क्षमाश्र- मणद्वयदानपूर्व अङ्गप्रतिलेखनां करोति, ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य प्रथमक्षमाश्रमणेन ओहि पडिलेहणं संदिसावेमि द्वितीयक्षमाश्रमणेन ओहि पडिलेहणं करेमि इति भणति, ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य पदस्थपदे वन्दनपर्दू ददाति, ततो गुरुर्वदति “पवेयणं पवेयह" उपधानवाही च क्षमाश्रमणं दत्त्वा अर्धावनतकायः शृणोति, गुरुर्भणति 'अमुगउवहाण- ·चा रात- ३३॥ तिन्नि अंविलाणी तो तिण्हं अज्झयणाणं अरिहंतचेइयाणं" इत्यत आरभ्य वोसिरामि यावत् एगा बायणा दिजइ १ अत्रोपगसाः साधों द्वौ पौपधः चत्वारः इदं अरिहंतचेइआणं तपः चउकडेति नाम चतुर्थमुपधानं। ४ । “नामारिहंत चउ- वीसत्यए पढम अट्ठमं तओ लोगरस उज्जोअगरे' इत्यत आरभ्य चउवीसंपि केवली इति यावत् पढमा वाचणा दिजइ १ "पुणो वारसहिं आयंविलेहिं गएहिं उसभमजिअंच वंदे" इत्यत आरभ्य वद्धमाणं चेति यावत् चीा यायणा दिनइ २ "पुणो तेरसहिं आयंबिलेहिं एगहिं “एवं मए” इत्यत आरभ्य प्रान्तं यावत् तइया वायणा दिअइ ३ अनोपवासाः सार्ध- सप्तदश, पौपधा अष्टाविंशतिः, विधिना वहने तु उपवासाः सार्धपश्चदश पौपधास्तु अष्टाविंशतिरेव, इदं चउवीसत्ययतपः अट्ठावीसडेति नाम पञ्चममुफ्धानं ।५। "दवारिहंतत्थए पढमं चउत्यं तओ पंच आयंविलाणि अंते पुक्लरवरदीव?" इत्यत आरभ्य सुअरस भगवओ इति यावत् एगा वायणा दिजइ, अत्र उपवासाः सार्धत्रयः पौषधाः पद्, इदं पुस्वर वरदीवढे तपः छक्कडेति नाम पष्ठं उपधानं ॥६॥ सिद्धत्थय-सुयखंघे "सिद्धाणं युद्धाणं" इत्यत आरभ्य तारेइ नरं वा नारि वा इति यावत् एगा वायणा दिजइ, अत्र उपवासः एकः स च चतुर्विधाहार एव पौषधोऽपि एकः, इदं सिद्धाणं युद्धाणं तपोमालेति नाम सप्तमं उपधानं ॥७॥ ३ अथोपधानप्रवेशनविधिः प्राह-यदि वहवः श्रावकाः प्राविकाच उपधाने प्रवि. शन्ति तदा संघनाना चन्द्रबलं ग्राह्य, संघस्य कुम्भराशिः ज्ञेयः, तदभावे यो या वा प्रविशति तमामा चन्द्रपलं प्रामं १ तथा उपधानवाही सन्ध्यायां वाचकादिपदस्थसमीपे समागत्य ईयोपथिकी प्रतिक्रमति, ततः क्षमाश्रमण रवा भणति.

·पहिलेहणं करेमि २ सज्झायं सं० ३ सज्झायं क० ४ वइसणं सं०५ वइसणं क० ६ पांगुरणं सं०७ पांगुरणं पडिग्गहेमि ८ कट्ठासणं संदि० ९ कट्ठासणं पडिग्गहेमि १० पुनर्मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा सुखतपेति पृच्छा, उपधानवाहि भणति तुम्हारइ प्रसादइ । ततः सर्वोपकरणानि प्रतिलिखति मात्रकादिकमपि सर्व प्रतिलिख्यते । तथा यस्मिन् दिने भुक्तं तस्मिन् दिने पउणपहरप्रतिलेखनायां स्थालीकच्चोलादिकं सर्वमपि भुज्यमानं प्रतिलिखति, उपवासदिने तु न, इति उपधाने तृतीयमहरसंवन्धी विधिः। ६ । अथ वाचनाविधिलिख्यते-सन्ध्यायां प्रथमं चतुर्विधाहारं कृत्वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवत्रिका प्रतिलिख्य वन्द- नकद्वयं दत्त्वा पहिलइ उपधानि पंचमंगलमहासुअखंधस्स पढमवायणापडिगहणत्थं काउस्सग्गं करावेमो, पहिलइ उप, धानि पंचमंगलमहासुयखंधपढमवायणानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू० इत्यादि भणनपूर्व कायोत्सर्गे सागरवर- गंभीरा यावत् लोगस्स १ चिन्त्यते, पारिते च संपूर्ण लो० भणित्वा, ततः क्षमाश्रमणपूर्व इच्छाकारेण पंचमंगलमहासु- यखंधस्स पढमवायणा पडिगहणत्थं चेइआई वंदावेह गुरुर्भणति वंदावेमो, वासक्षेपं करावेह गुरुर्भणति करावेमो ततो वास- क्षेपः कार्यः, ततश्चैत्यवन्दनं ततः क्षमाश्रमणपूर्व इच्छाकारेण संदिसह भगवन् चायणं संदिसावेमि वीये खमासमणे वायणं पडिगहेमि, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा उपधानवाहिनः करद्वयगृहीतमुखवस्त्रिकाच्छादितमुखस्य अर्धावनतगात्रस्य नम- स्कारत्रयपूर्व गुरुवारत्रयं तत्तत्सूत्रालापकस्य वाचनां ददाति, ततो वायणामांहि मिच्छामि दुकडमिति वाक्यं प्रान्ते, एवं इरियावहियसुअखंधादिनामोद्देशेन सर्वेषां उपधानानां वाचनाविधिः कार्य इति वाचनाविधिः।७।

·पचा- ४॥ निरुद्धनिमित्तं वा तव करइ इत्युक्त्वा उपवास, आयविलं, एगासणं वा, प्रत्याख्यानं कारयति, उपसमे आयविले नियत्ति वक्तव्यं, एकाशने निर्विकृतिके च निमित्तेति वक्तव्यं । ततः प्रथमक्षमाश्रमणेन बहुवेलं संदिसामि द्वितीयक्षमायमगेन बहुवेलं करेमि तृ० क्ष० वइसणं संदिसावेमि च० क्ष० वइसणं ठाएमि पं० २० सम्झायं संदिसायमि प०१० मसायं करेमि सप्त० क्ष० पांगुरणं संदिसावेमि अष्टम० क्ष० पांगुरणं पडिगाहेमि नवम०३० कट्ठासणं संदिमायेमि दमम० ० कट्ठासणं पडिग्गहेमि । ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं ददाति, गुरुर्वदति सुसतप उपपानवाही पदति नन्दा- रइ प्रसादइ इति प्रभातसंबन्धी उपधानविधिः।५। अथ उपधाने तृतीय-प्रहर-संबंधिविधिलिख्यते, तथाहि-तृतीयमहरस्य प्रतिलेखनायां जातायां स्थापनाने माठि. कादेशेन ईर्यापयिकी प्रतिक्रम्य प्रथमक्षमाश्रमणेन पडिलेहणं करेमि द्वितीय क्ष० पोसहसालं पमजेमि, इत्युक्त्या मुख• पत्रिका प्रतिलिखति, एवं क्षमाश्रमणद्वयदानपूर्व अङ्गप्रतिलेखनां मुखवस्त्रिका प्रतिलिखति, ततो वसतिः प्रमार्जयति तत्र यदि तस्मिन् दिने भोजनं कृतं भवति, तदा पदस्थसमीपे क्रियाकरणादाक् परिधानवेषं एक प्रतिलिखति न शेषय. खाणि, अथ यदि तस्मिन् दिने उपवासो भवति, तदैकं वेपमपि न प्रतिलिखति, ततः पदस्थसमीपे समागत्य इपिपिकी प्रतिक्रम्य प्रतिलेखनां अङ्गप्रतिलेखनां च पुनर्गुरुसमक्षं करोति, ततो मुखवत्रिका प्रतिलिस्य चन्दनकपटुं ददाति त श्चतुर्विधाहारं त्रिविधाहारं वा प्रत्याख्यानं कृत्वा, क्षमाश्रमणदशकं ददाति, तथा-ओहि पहिले ·पडिलेहणं करेमि २ सज्झायं सं० ३ सज्झायं क० ४ वइसणं सं०५ वइसणं क० ६ पांगुरणं सं०७ पांगुरणं पडिग्गहेमि | कट्ठासणं संदि० ९ कट्ठासणं पडिग्गहेमि १० पुनर्मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा सुखतपेति पृच्छा, उपधानवाहि भणति तुम्हारइ प्रसादइ । ततः सर्वोपकरणानि प्रतिलिखति मात्रकादिकमपि सर्व प्रतिलिख्यते । तथा यस्मिन् दिने भुक्तं तस्मिन् दिने पउणपहरप्रतिलेखनायां स्थालीकच्चोलादिकं सर्वमपि भुज्यमानं प्रतिलिखति, उपवासदिने तु न, इति उपधाने तृतीयप्रहरसंवन्धी विधिः। ६ । अथ वाचनाविधिलिख्यते-सन्ध्यायां प्रथमं चतुर्विधाहारं कृत्वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्द- नकद्वयं दत्त्वा पहिलइ उपधानि पंचमंगलमहासुअखंधस्स पढमवायणापडिगहणत्थं काउस्सग्गं करावेमो, पहिलइ उप, धानि पंचमंगलमहासुयखंधपढमवायणानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू० इत्यादि भणनपूर्व कायोत्सर्गे सागरवर- गंभीरा यावत् लोगस्स १ चिन्त्यते, पारिते च संपूर्ण लो० भणित्वा, ततः क्षमाश्रमणपूर्व इच्छाकारेण पंचमंगलमहासु- यखंधस्स पढमवायणा पडिगहणत्थं चेइआई वंदावेह गुरुर्भणति वंदावेमो, वासक्षेपं करावेह गुरुर्भणति करावेमो ततो वास- क्षेपः कार्यः, ततश्चैत्यवन्दनं ततः क्षमाश्रमणपूर्व इच्छाकारेण संदिसह भगवन् वायणं संदिसावेमि वीये खमासमणे वायणं पडिगहेमि, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा उपधानवाहिनः करद्वयगृहीतमुखवस्त्रिकाच्छादितमुखस्य अर्धावनतगात्रस्य नम- स्कारनयपूर्व गुरुवारनयं तत्तत्सूत्रालापकस्य वाचनां ददाति, ततो चायणामांहि मिच्छामि दुक्कडमिति वाक्यं प्रान्ते, एवं इरियावहियसुअखंधादिनामोद्देशेन सर्वेषां उपधानानां वाचनाविधिः कार्य इति वाचनाविधिः । ७।

·निरुद्धनिमित्तं या तव करइ इत्युक्त्वा उपवासं, आयविलं, एगासणं वा; प्रत्याख्यानं कारयति, उपवासे आयंविले निरुद्धत्ति यकन्यं, एकाशने निर्विकृतिके च निमित्तेति वक्तव्यं । ततः प्रथमक्षमाश्रमणेन बहुवेलं संदिसावेमि द्वितीयक्षमाश्रमणेन बहुवेलं करेमि तृ० क्ष० वइसणं संदिसावेमि च० क्ष० वइसणं ठाएमि पं० क्ष० सज्झायं संदिसावेमि प० क्ष० सज्झायं फरेमि सप्तक्ष० पांगुरणं संदिसावेमि अष्टम०क्ष पांगुरणं पडिगाहेमि नवम० क्ष० कट्ठासणं संदिसावेमि दसम० क्ष० कट्ठासणं पडिग्गहेमि । ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं ददाति, गुरुर्वदति सुखतप उपधानवाही वदति तुम्हा- रइ प्रसादइ इति प्रभातसंवन्धी उपधानविधिः । ५। अध उपधाने तृतीय-प्रहर-संबंधिविधिलिख्यते, तथाहि-तृतीयमहरस्य प्रतिलेखनायां जातायां स्थापनाने मालि- कादेशेन ईपिथिकी प्रतिक्रम्य प्रथमक्षमाश्रमणेन पडिलेहणं करेमि द्वितीय क्ष० पोसहसालं पमजेमि, इत्युक्त्वा मुख- पत्रिका प्रतिलिखति, एवं क्षमाश्रमणद्वयदानपूर्व अङ्गप्रतिलेखनां मुखवस्त्रिका प्रतिलिखति, ततो वसतिः प्रमार्जयति तर यदि तस्मिन् दिने भोजनं कृतं भवति, तदा पदस्थसमीपे क्रियाकरणादाक् परिधानवेपं एकं प्रतिलिखति न शेषव- स्राणि, अध यदि तस्मिन् दिने उपवासो भवति, तदैकं वेपमपि न प्रतिलिखति, ततः पदस्थसमीपे समागत्य ईर्यापथिकीं प्रतिक्रम्य प्रतिलेखनां अङ्गप्रतिलेखनां च पुनर्गुरुसमक्षं करोति, ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकपटुं ददाति तत- श्चतुर्विधाहारं त्रिविधाहारं चा प्रत्याख्यानं कृत्वा, क्षमाश्रमणदशकं ददाति, तथा-ओहि पडिलेहणं संदिसावेमि १ ओहि ·पडिलेहणं करेमि २ सज्झायं सं० ३ सज्झायं क० ४ वइसणं सं०५ वइसणं क० ६ पागुरणं सं०७ पांगुरणं पडिग्गहेमि ८ कट्ठासणं संदि०९ कट्ठासणं पडिग्गहेमि १० पुनर्मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा सुखतपेति पृच्छा, उपधानवाहि | भणति तुम्हारइ प्रसादइ । ततः सर्वोपकरणानि प्रतिलिखति मात्रकादिकमपि सर्व प्रतिलिख्यते । तथा यस्मिन् दिने भुक्तं तस्मिन् दिने पउणपहरप्रतिलेखनायां स्थालीकच्चोलादिकं सर्वमपि भुज्यमानं प्रतिलिखति, उपवासदिने तु न, इति उपधाने तृतीयप्रहरसंबन्धी विधिः । ६। अथ वाचनाविधिलिख्यते-सन्ध्यायां प्रथमं चतुर्विधाहारं कृत्वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवत्रिका प्रतिलिख्य वन्द- नकद्वयं दत्त्वा पहिलइ उपधानि पंचमंगलमहासुअखंधस्स पढमवायणापडिगहणत्थं काउस्सग करावेमो, पहिलइ उप, धानि पंचमंगलमहासुयखंधपढमवायणानिमित्तं करेमि काउस्सगं अन्नत्थू० इत्यादि भणनपूर्व कायोत्सर्गे सागरवर- गंभीरा यावत् लोगस्स १ चिन्त्यते, पारिते च संपूर्ण लो० भणित्वा, ततः क्षमाश्नमणपूर्व इच्छाकारेण पंचमंगलमहासु- यखंधस्स पढमवायणा पडिगहणत्थं चेइआई वंदावेह गुरुर्भणति वंदावेमो, वासक्षेपं करावेह गुरुर्भणति करावेमो ततो वास- क्षेपः कार्यः, ततश्चैत्यवन्दनं ततः क्षमाश्रमणपूर्व इच्छाकारेण संदिसह भगवन् वायणं संदिसावेमि वीये खमासमणे वायणं पडिगहेमि, ततः क्षमाश्रमणं दत्त्वा उपधानवाहिनः करद्वयगृहीतमुखवस्त्रिकाच्छादितमुखस्य अर्धावनतगात्रस्य नम- स्कारत्रयपूर्व गुरुवारत्रयं तत्तत्सूत्रालापकस्य वाचनां ददाति, ततो वायणामांहि मिच्छामि दुकडमिति वाक्यं प्रान्ते, एवं इरियावहियसुअखंधादिनामोद्देशेन सर्वेषां उपधानानां वाचनाविधिः कार्य इति वाचनाविधिः । ७।

·॥ अथ उत्क्षेपविधिमाह-प्रथमं ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा क्षमाश्रमणपूर्व उपधान- याही भणति-"पहिलइ उपधानि पंचमंगलमहासुअखंधतवं उक्खिवह" गुरुर्भणति-उक्खिवामो, पहिलइ उपधानि पंचमंगल महासुअसंध उक्खेवावणि अं नंदिपवेसावणीयं करेमि काउरसग्गं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादि पूर्व कायोत्सर्गे चंदेसु निम्मल- यरापर्यन्तं चतुर्विंशतिस्तवमेकं चिन्तयित्वा पारिते च संपूर्ण कथयित्वा, क्षमाश्रमणदानपूर्व भणति, पहिलइ उपधानि पंचमं. गलमहासुअखंध-उक्खिवावणीयं चेइआई वंदावेह, गुरुर्भणति वंदावेमोवासक्षेप करावेह गुरुर्भणति करावेमो, ततो वास- क्षेपपूर्व संपूर्ण चैत्यवन्दनं क्रियते । एवं सर्वत्रोपधानेषु उत्क्षेपो ज्ञेयो, नवरं प्रथमोपधानद्वये नंदिमध्ये कार्यते उत्क्षेपः। दोपोफ्धानेषु तु न नन्दिमध्ये कार्यते । अथ यहिने न नन्दि तदा प्रातः प्रवेशदिने उत्क्षेपः कार्यते, परं निजनिजोपधा- ननामादिभिः आलापेन कार्यः इति उत्क्षेपविधिः । ८। अथ निक्षेपविधिमाह- तपोऽयसानदिने सन्ध्यायां कृतचतुर्विधाहारः प्रातर्वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवत्रिका प्रतिलिख्य चन्दनकद्वयं दत्त्वा उपधानतपोवाही भणति "इच्छाकारेण संदिसह भगवन् अमुगतवं निक्खिवेह" गुरुर्भणति “निक्खिवामो", तत इच्छं ति भणित्या क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति "इच्छाकारेण संदिसह भगवन् अमुगतवनिक्खिवणत्यं काउस्सग्गं करा- वेह" गुरुर्भणति “करावेमो, इच्छामि खमासमणो० अमुगतवनिक्खिवणत्थं करेमि काउस्सगं अन्नत्थू” इत्यादि भणित्वा कायोत्सर्गे नमस्कारमेकं चिन्तयित्वा पारितेऽपि नमस्कारमेकं कथयित्वा क्षमाश्रमणं दत्त्वा "अमुगतवनिक्खिवणत्यं चेह- आई वंदावेह" गुरुर्भणति “वंदावेमो" ततः संपूर्णा चैत्यवन्दनां करोतीति निक्षेपविधिः । ९।

·अथ नित्यकर्तव्यतामाह-सा नित्यकर्तव्यता काऽपि शास्त्रोक्ता काऽपि सांप्रतं दृश्यमानपरम्परागम्या, तथाहि-उपधाने श्रावकैविकृतिमध्ये एकं घृतमेव ग्राह्यं नाऽन्या काऽपि विकृतिः १ । उपधाने त्रिंशन्निविकृतिकानां मध्ये एकमपि निर्षि- कृतिकं न ग्राह्यं, तथाविधकारणे तु सति खण्डादिग्रहणं यतनया कार्य । उत्कटद्रव्याणि अपि न ग्राह्याणि ३। आर्द्रहरित- शाकोऽपि न ग्राह्यः ४ । घृततैलादि व्याधारितशाकोऽपि न ग्राह्यो, धूमितस्तु ग्राह्यः ५। तलितपर्पटसीरावटिकादिकमपि न ग्राह्यं ६ । अन्नादिपरिवेषिका खी कृतरानिप्रायश्चित्ता शुद्धपति नाऽन्यथा ७ । अन्नादिपरिवेपिकाया वस्त्राणि दण्डित- खण्डितादिकानि न शुद्ध्यन्ति ८ । जेमनादिभूमिस्थानमपि कृतरात्रिप्रायश्चित्तया दण्डितखण्डितादिवस्त्ररहितया प्रमा- जिंतं शुद्धयति ९ । यावन्ति च वस्त्राद्युपकरणानि तपःप्रवेशप्रथमदिने गृहीतानि भवन्ति तानि सर्वाण्यपि भोग्याभोग्यानि उभयकालं प्रतिलेख्यानि १० । जेमनस्थालीकच्चोलकादीनि तु जेमनदिने पादोनप्रहरप्रतिलेखनासमये प्रतिलेखनीयानि नाऽन्यदा भोजनाभावाच्च ११ । कदाचित् हारकुण्डलादिकं गृहीतं स्वदेहादुत्तार्य स्वगृहादी मोच्यं भवेत् तदा विना उपधानं यया स्त्रिया अहोरात्रपौपधो गृहीतोऽभवेत् तस्या हस्ते रात्रौ, न तु दिने उपधानवाहिन्या देयं, सा च प्रातः तदुक्तस्थाने मुञ्चति १२ । उपधाने सर्वाणि वस्त्राणि स्वयं वा मालिकया वा प्रतिलेखितानि शुद्धयन्ति १३ । सर्व क्रियानु छानं आदेशनिर्देशादिकं मालिकादेशेन शुद्ध्यति १४ । क्रियानुष्ठानकारिका मालिकाऽप्युभयकालं प्रतिक्रमणं करोति, रात्रि- प्रायश्चित्तं करोति, सप्तवारांश्च देवान् वन्दते तदा शुद्ध्यते नाऽन्यथा १५। रजस्वला दिनत्रयं तपसि न पतति १६ । महाअ- ·स्वाध्यायसत्कं ७८९ सप्तम्यादिदिनत्रयं तपसि न पतति १७ । प्रतिक्रमणमध्ये प्रभाते नमस्कारप्रत्याख्यानमेव कार्य, ततो गुरुसमीपे क्रियावसरे उपवासं आचाम्लं निर्विकृतिकं एकाशनं वा कार्य १८ । प्रत्याख्यानपारणसमये पूर्व नमस्कार- प्रत्याख्यानं पारयति, ततः उपवासादिकं १९ । प्रथमोपधानद्वयप्रवेशदिने मालादिने च यदि नन्द्याडम्बरेण उत्सूरता भवति पीपधादि कर्तुं न शक्यते, तदा तृतीयप्रहरप्रतिलेखनानंतरं सर्वोपकरणानि प्रतिलिख्य रात्रिपौपधोऽवश्यं ग्राह्यः २० । प्रातरुपधानवाही गुरुसमीपे समागत्य ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य पौपधं सामायिकं च लात्वा प्रतिलेखना जामतिलेखनां च करोति, ततो मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य उवहि पडिलेहणं संदिसावेमि उवहि पडिलेहणं करेमीति क्षमाश्र- मणद्वयं ददाति, ततो वन्दनकपदानानन्तरं क्षमाश्रमणदशकं ददाति, तत्क्रमश्चाऽयं-बहुवेलं संदि० १ बहुवेलं करेमि०२ पइसणं सं० ३ वइसणं ठाएमि ४ सज्झायं संदि०५ सज्झायं क० ६ पांगुरणं संदि०७ पांगुरणं पडिग्गहेमि ८ कट्ठा- सणं संदि०९ कट्ठासणं पडिग्गहेमि १० । ततो वन्दनकद्वयदानपूर्व सुखतपःपृच्छा २१ । सन्ध्यायामपि एवमेव क्रिया- फरणं, नवरं पूर्व प्रतिलेखनां अङ्गप्रतिलेखनां च करोति, न उवहि प्रतिलेखनां । ततो गुरोर्वन्दनकपद्धदानानन्तरं क्षमाश्रमणदशकदानमिदं उवहि पडिलेहणं संदि० उवहि पडिलेहणं करेमि २ सज्झायं संदि० ३ सज्झायं क० ४ वइ- सणं सं० ५ वइसणं ठा० ६ शेपं पूर्ववत् १०।२२। पृथक् प्रतिक्रमणसद्भावतः पाक्षिकवन्दनकानि सुखतपःपृच्छा- पर्यन्तां क्रियां सर्वामपि कृत्वा देयानि २३ । मालापरिधाने सन्ध्यायां माला अभिमत्रयित्वा स्वगृहे रात्रिजागरणं कृत्वा ·प्रातर्गच्छाधिपतिपार्थे माला परिधातव्या, तदनु तत् दिनात् दिनदशकं दशाहिका कार्या, तत्र पौपधग्रहणाभावेऽपि त्रिवि- धाहारमेकाशनं कुर्वन् उपधानवाही च निरारम्भस्तिष्ठति २४ । सवाण्यपि उपधानानि उत्कृष्टविधिना वहनीयानि तद- भावे श्रावकैः एकान्तरोपवासैः, साधुभिस्तु उपवासाचाम्लनिर्विकृतिकैकाशनैः कृत्वा तावन्त उपवासाः पूरणीया न दिनसंख्या नियमोऽस्ति २५ । इति नित्यकर्तव्यता ॥१०॥ अथ पडिपुन्ना विगइ पारणाविधिमाह-प्रातर्गुरोः समीपे समागत्य पृथक् प्रतिक्रमणे कृते च मुखवत्रिका प्रति- लिख्य वन्दनकपद्रं ददाति, गुरुभिः समं प्रतिक्रमणे कृते वन्दनकद्वयमेव ददाति, ततो गुरुर्भणति "पवेयणं पवेयह" इति भणित्वा भणति पडिपुन्नाविगइपारणं करेहत्ति, ततः किंचित् स्वेप्सितं प्रत्याख्यानं करोति, ततो भणति-गुरुसमक्षं समग्र उपधानमांहे अभक्ति आशातना कीधी हुवे ते मिच्छामि दुकडं । इति पडिपुन्नाविगइपारणाविधिः। ११ । ॥ ८७॥ ॥ इति सप्तोपधानक्रिया-विधिरधिकारः ॥ ८७॥ ननु श्रावक-श्राविकाणां निर्विकृतिकप्रत्याख्यानेन उत्कटद्रव्याणि यानि त्याज्यानि सन्ति तानि कानि? उच्यन्ते- "खीरी खंडं खजूर सकरादक्खदाडिमाई य । तिलचट्टी वडिवाई, करंवओ चूरिमं च तहा ॥ ९६ ॥ नालिअरं मोईअं, मंडिअ संतलिय भजियाचणए । आसुरिअंविलिआ, पणगाइ किल्लाडियाई तहा ॥ ९७ ॥ तंदुलकडिअ दुद्धं, घोलं एयाई भूरिभेयाई । उकोसगदवाई, वजिज्जा निविगइअंमि ॥ ९८॥" इति श्रीसन्देहदोलावली (पत्रे ११०) सूत्रगाथात्रयवृत्त्यनुसारेण क्रियते- ·तन्नामानि शृणु क्षैरेयी १ दुग्धराद्धसेविका २ खण्डः ३ खजूरः ४ शर्करा५ द्राक्षा ६ दाडिमकुलिका ७ सहकार ८ राजा- दन ९ कदलीफल १० नागरङ्गजातिफलानि ११ द्राक्षादीनि नागरङ्गादिफलपर्यन्तानि सञ्चित्तान्यपि उपायेन प्रामुकीकृ- तानि अत्र ज्ञेयानि, अन्यथा तभक्षणासंभवः, गुडपर्पटिका १२ गुडधाना १३ कर्करीयकः १४ फाणितं १५ इक्षुरसः १६ कंसार १७ वर्पोपलाः १८ शर्करातिलकाखण्डकतलीपर्यायाः १९ अमृतिका २० तिलकुट्टीः २१ साऽपि सञ्चित्ततिलानां चेत्तदा पर्युषिता अग्नितापतप्ता तदा सद्यस्काऽपि अचित्तानां तदापि सद्यस्काऽपि कल्पते, चटकानि काञ्जिकमिन्नानि अभिन्नानां पक्वान्नविकृतित्वेन घोलभिन्नानां जीवसंसक्तिमत्त्वेन निर्विकृतिके अभक्ष्यत्वात् २२ करम्बो-दधिकृतो दुग्धकृतो वा ज्ञेयः, नतु तक्रकृतः तस्य वदरचूर्णवत् नीरसत्वेनाऽनुत्कृष्टत्वात् २३ चूरिमं धृतखण्डादि[गुडामिश्रितं मोदकादिचूर्ण २४ स्नेहर्चिः २५ तथाकुग २६ कुल्लरि २७ सिद्धपंडिका २८ घृततैलायैकतरवक्षितमण्डका २९ रोट्टिका ३० आस्तानक ३१ आम्लिका ३२ व्याघारिते डुरिका ३३ पूरणादि तेमनानि ३४ व्याघारित रावप्रहेलिका ३५ नालिकेरगरिका ३६ मोदकामण्डितस्नेहमिश्रिता कणिक्कानिप्पन्ना ३७ अग्नितापगलितपुटद्वयान्तय॑स्तगुडमिश्रा रोट्टिका घृताद्यतिमृक्षितरोट्टिका वा ३८ भर्जिका वत्थुलादिशाकः, सापि उत्कालिते घृते तैले चा पक्का ज्ञेया ३९ अपक्कचणकाः तेऽपि धृते तैले वा पक्का ग्राह्याः ४० अन्यान्यपि छमकितशालनकानि४१ आसुरिका-राजिका संस्कृतघोलदध्याद्यन्तर्निक्षिप्तखण्डीकृतसर्पपशाकादिः इयं च सिन्धादिदेशे आहुरिति नाम्ना, जालन्धरे आसुरमिति नाम्ना, अन्यत्र राजिका तिक्तमिति नाम्ना च प्रसिद्धा एषा

·च दधिकृता कृता ज्ञेया। यदुक्तं योगविधौ–'तद्दिवसकया दहीकया आसुरी न कप्पइ जोगवाहीणमिति' अतः काञ्जिकवट-
कपानीयभक्षणेऽपि न दोपः ४२ आम्लिकापानकं चिंचापानकं तद् आदिः यस्य तद् तथा, आदिशब्दात् ४३ द्राक्षापा-
नकं ४४ नालिकेरपानकं ४५ खजूरपानकं ४६ गुडपानकं ४७ किलाटिका फेदहडिनामिका ४८ दुग्धसिद्धद्राक्षा ४९ खुडु-
हुडी ५० खारिक ५१ मख ५२ वटकादिव्यञ्जनानि ५३ तन्दुलक्वयितं दुग्धं पेया इत्यर्थः। अल्पैः पष्टिकादितन्दुलैः समं पक्कमि
त्यर्थः । इदं तु तलस्थितसहपक्वं तन्दुलादीनामुपरि चत्वारि अङ्गुलानि यावत् वृद्धं ज्ञेयं, तदूर्घ वर्धमानं विकृतिरेव, क्षरेयी तु
सान्द्रा भवर्तीति न तया पौनरुक्त्यं ५४ हस्तविलोडितो निर्जलो दधिघोलः, स तु विकृतिरेव, परं यो हस्तविलोडितः सजलो
दधिघोलः स उत्कृष्टद्रव्यं ५५ गुडमाधुरा ५६ शिखरणी ५७ निर्भञ्जनानि ५८ इत्यादीनि ज्ञेयानि । अत्र पूर्व नामग्राहं अनेकानि
उत्कृष्टद्रव्याणि उक्तानि । अथ एपामेव विकृतिनिप्पन्नानां नानादेशजत्वेन दुर्लक्षाणां सुखाववोधार्थ व्यापकलक्षणमाह-
"विगई दवेण हया, जातं उकोसिअं भवे दवं।" 'विकृतिः' क्षीरादिका द्रव्येण तन्दुलादिना हता भन्ना, मोरिता निर्वीयीं-
कृतेति यावत् , या काचन पायसादि उत्कर्पितं उत्कर्पितसंज्ञं भवेत् ॥ 'द्रव्यम्' उत्पन्नरसवीर्यविपाकान्तरत्वात् यथा मथितं
खण्डादिरसेन हतं शिखरणी १ घृतं कणिक्कादिना मिश्रितं कूलरिः, चूरिमं वा २ पटकादि पक्वान्नं काञ्जिकादिनोपहतं
काञ्जिकवटिकादीनि, पर्पटसुकुमारिकादिरसेणोपहतं तैलं घृतं वा निर्भजनं ४ शुण्ठीचूर्णरसेन हतो गुडपाको गुडपर्पटिका ५
इत्यर्थः । पुनरुत्कटद्रव्यविस्तराधिकारमिच्छता सन्देहदोलावली-सूत्रवृत्तिप्रमुखाः ग्रन्थाः द्रष्टव्याः॥ ८८ ॥
॥ इति उत्कटद्रव्याधिकारः ॥ ८८ ॥

·खरतरगच्छाधीशा, जिनचन्द्रयुगप्रधानगुरुराजा श्रीपातिसाहिमान्याः, समभूवन् भूमिविख्याताः ॥१॥ श्रीपूज्यमुख्यशिष्याः, दक्षाः श्रीसकलचन्द्रनामानः । मद्गुरवो गुणगुरव-स्तेपामेप प्रसादो मे ॥२॥ इत्येवं सप्तदशभि-स्तुर्य प्रश्नोत्तरैः स्फुटम् । प्रकाशं कृतवान् पूर्ण, गणिः समयसुन्दरः॥३॥ इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते सामाचारीशतके पञ्चमप्रकाशे चतुर्थः प्रकाशः समाप्तः ॥४॥ సంయయం ·॥ अथ पञ्चमः प्रकाशः॥ ॥श्रीमत्स्थभणपार्श्वनाथाय नमः। ननु-साध्वीभिर्दशाश्रुतस्कन्धादिच्छेदग्रन्था वाच्यन्ते न वा ? उच्यते-स्वत एव परं न सभावन्धेन, निपिद्धत्वात् , स्वतो वाचनं तु संगतिमङ्गति । यतः तत्तपोवहनं तासां निर्दिष्टमस्ति, अन्यथा तत् तपोवहनं अपार्यकं स्यात् अपि च 'अन्नेसिं च पवेयणीअमि ति' ता न भणन्ति, अत एव स्वतो वाच्यते, न वाचना अनुज्ञाता तासाम् ॥ ८९॥ ॥ इति साध्वीनां स्वतः कल्पसूत्रादिवाचनाधिकारः ॥ ८९ ॥ ननु-प्रतिक्रमणद्वयं करणे पडावश्यकानां कुत्र कुत्र आद्यन्तो व्यवस्थापितो? उच्यते-अत्र वृद्धसंप्रदाय एव, तत्र सायन्तनप्रतिक्रमणे 'करेमि भंते' इत्यत आरभ्य अतिचारकायोत्सर्गपारणं यावत् सामायिकावश्यकं प्रथमं १ ततश्चतुर्विं- शतिस्तवप्रान्ते चतुर्विंशतिस्तवआवश्यकं द्वितीयं २ । ततो मुखवत्रिकाप्रतिलेखनपूर्व वन्दनकं आदितः कृत्वाऽऽलोचना- सूत्रं यावत् तृतीयं चन्दनावश्यकं ३ । ततः प्रतिक्रमणसूत्रत आरभ्य क्षामणावन्दनपूर्व आयरियउवज्झाए गाथात्रयप्रान्तं यावत् चतुर्थ प्रतिक्रमणावश्यकं ४ । ततः चारित्रदर्शनज्ञानानां कायोत्सर्गत्रयकरणेन पञ्चमं कायोत्सर्गावश्यकं ५ । पष्ठं तु प्रत्याख्यानरूपं आवश्यकं ६ पूर्व कृतमिति । प्राभातिकप्रतिक्रमणे तु पडावश्यकानि अनुक्रमेण भवन्ति, तथाहि करेमि भंते ·इत्यत आरभ्य चारित्रदर्शनज्ञानकायोत्सर्गपर्यन्तं प्रथम सामायिक आवश्यकं १ । ततो लोकोद्योतकरसंपूर्णभणनल्पं द्वितीयं चतुर्विशतिस्तवावश्यकं २। ततो वन्दनालोचनपर्यन्तं तृतीयं वन्द नावश्यकं ३ । ततः प्रतिक्रमणसूत्रमारभ्य आयरिय उपग्झाए गाथात्रयपर्यन्तं यावत् चतुर्थ प्रतिक्रमणावश्यकं ४ । ततः कायोत्सर्गकरणपूर्व लोकोद्योतकरभणनपर्यतं पद्यम कायोत्सर्गावश्यकं ५। ततो वन्दनकदानपूर्व प्रत्याख्यानं क्रियते तत् प्रत्याख्यानावश्यकं पष्ठं ६ ॥९० ।। ॥ इति पडावश्यकानां आद्यन्तव्यवस्थाधिकारः ॥९॥ ननु-विंशतिस्थानकतपसः का गाथा ?, तत् तपसि च किं गुणनं ? तत्रोच्यते- "अरिहंत-सिद्ध [ चेइय ] पवयण-गुरु-थेर-वहुस्सुए तबस्सीसु।वच्छल्लया य तेसिं, अभिक्ख नाणोवओगे य॥१॥ दसण-विणए आवस्सए अ सीलबए निरइयारं । खणलव-तव-च्चिआए, वेयावचे समाही अ॥२॥ अपुषनाणग्गहणे, सुअभत्ती पवयणे पभावणया। एएहि कारणेहिं, तित्थयरत्तं लहइ जीवो।। ३॥" गुणनं इदं प्रथमस्थानके तपसि नमो अरिहंताणं २००० गुणनं अर्हतां अष्टप्रकारपूजा क्रियते १। द्वितीयस्थानके नमो सिद्धाणं २००० गुणनं पुण्डरीकादिसिद्धभक्तिः क्रियते २॥ तृतीये नमो पत्रयणस्स २००० गुणनं संघस्स पुस्तकस्य वा भक्तिः क्रियते ३ । चतुर्थे नमो आयरियाणं २००० गुणनं वन्दनादिगुरूणां भक्तिः क्रियते ४ । पञ्चमे नमो राणं २००० गुणनं वृद्धस्थविराणां विश्रामणादि भक्तिः क्रियते ५। षष्ठे नमो उवज्झायाणं २००० गुणनं बहुश्रुतानां भक्तिः क्रियते ६ । सप्तमे नमो लोए सबसाहूणं २००० गुणनं तपस्विनां भक्तिः क्रियते ७ । अष्टमे नमो नाणस्स २००० ·गुणनं पूर्वपठितपाठो गुण्यते ८ । नवमे नमो दसणस्स २००० गुणनं निरतिचारं शुद्धं सम्यक्त्वं पाल्यते ९ । दशमे नमो विणयसंपन्नाणं २००० गुणनं देवगुरुवृद्धानां विनयभक्तिः क्रियते १०। एकादशे नमो चारित्तस्स २००० गुणनं कालवे- लायां प्रतिक्रमणद्वयं क्रियते ११। द्वादशे नमो वंभवयधारिणं २००० गुणनं द्वादशव्रतपालनं विशेषतः क्रियते १२॥ त्रयो- दशे नमो किरिआणं २००० गुणनं सामायिकादिक्रियायां प्रमादो न क्रियते १३ । चतुर्दशे नमो तवस्सीणं २००० गुणनं विशेषतस्तपः क्रियते १४ । पञ्चदशे नमो गोयमस्स २००० गुणनं सुपात्राय दानं दीयते १५ । पोडशे नमो जिणाणं २००० गुणनं देवानां वृद्धानां च वैयावृत्यं क्रियते १६। सप्तदशे नमो चारित्तधारिणं २००० गुणनं पौपधपूर्व मनःसमाधिना स्थात- व्यं १७ । अष्टादशे नमो नाणस्स २००० गुणनं नवीन श्रुताभ्यासः क्रियते १८ । एकोनविंशे नमो सुअस्स २००० गुणनं वेष्टनकदवरकादिना पुस्तकपूजा क्रियते १९ विशे नमो पवयणस्स २००० गुणनं जिनशासनोन्नति प्रभावना क्रियते २० सर्वत्र स्थानकेषु उत्कृष्टतः त्रिकालदेववन्दनं १ भूमिसंस्तारके शयनं २ त्रिकालं देवपूजनं ३ उभयकालं प्रतिक्रमण कर्तव्यं ४, एतत्सर्व संयोगाभावेऽपि च पञ्चशक्रस्तवैः देववन्दनं कर्तव्यमेव, तपःपूर्ती च विंशतिमोदकादिसर्वपक्वान्नढोक- नपूर्व देवगृहे स्नानं विधाय संघभक्तिः क्रियते ॥ ९१॥ ॥ इति विंशतिस्थानकतपोविधिरधिकारः ॥९१॥ ननु-भोजनानन्तरं संवरणे वन्दनकानि दीयन्ते-क्रियते तानि कि भुक्तैः अभुक्कैर्वा दीयन्ते ? उच्यते-भुकैरेव नाऽभुक्कैः यवो वन्दनकचूर्णी अभुक्तानां नियतानि चतुर्दशवन्दनानि अहोरात्रमध्ये प्रोकानि, भुक्तानां तु पञ्चदशेति तथा च- ·वत्साठः-एआणि पुवण्हे सत्त एवं अवरण्हे वि सत्त भवन्ति, अणुपणा वंदणगानि सज्झायवंदणगेसु पविसंति ति काऊं सज्झायवंदणगाणि तिन्नि पडिक्कमणवंदणगाणि चत्तारि पसिद्धाणि चेवत्ति सत्त एवं चउद्दस हवंति अन्भत्तद्विमस्त, भत्तट्ठिअस्स पुण पच्चक्खाणवंदणगेण सहिआणि पणरसं भवंति त्ति १ एवं श्रीप्रवचनसारोद्धारे पञ्चसप्ततिद्वारेऽपि (१८४ पत्रे) तथाहि- "चत्तारि पडिकमणे, किइकम्मा तिणि हुंति सज्झाए । पुवढे अवरहे, किइकम्मा चउदस हवंति ॥ ६४८॥" व्याख्या-चत्वारि प्रतिक्रमणे कृतिकर्माणि-वन्दनकानि भवन्ति, तत्र आलोचनवन्दनकं प्रथमं १ क्षामणकवन्दन द्वितीयं २ आचार्यप्रभृति-सर्वसंघस्य क्षमणपूर्वमाश्रयणाय वन्दनकं तृतीयं ३ प्रत्याख्यानवन्दनकं चतुर्थ ४ तथा स्वाध्याये त्रीणि वन्दनकानि, तत्र स्वाध्यायप्रस्थापने एक वन्दनकं १ स्वाध्यायप्रवेदने द्वितीयं २ स्वाध्यायकरणानन्तरं च तृतीयं ३ एवं पूर्वाह्न-प्रत्युपसि सप्तवन्दनकानि, अपराहे अपि एतानि एव सप्त, कालग्रहणोद्देश १ समुद्देशा २ अनु- ज्ञादि ३ वन्दनकानां स्वाध्यायवन्दनेषु एव अन्तर्भावात् , तदेवं एतानि ध्रुवाणि कृतिकर्माणि प्रतिदिवसं चतुर्दश भव. न्ति १, अभक्तार्थिकस्य । भक्तार्थिकस्य तु अपराह्ने प्रत्याख्यानवन्दनकेनाऽभ्यधिकानि इति पञ्चदश भवन्तीति २॥ एवं श्रीआवश्यकचूर्णावपि (४० पत्रे) पभाए पुव संझाए चत्तारि-पडिक्कमणे वंदित्ता अलोएंति एकं, वितिअंजं अब्भुत्थितावसाणे मज्झे वदंति, मजा- वंदणए कति वंदितवा?, जपणेणं तिणि मज्झिमेणं पंच वा सत्त वा उक्कोसेणं सोवि, जदि वाउला वक्खेयो वा तो ·एगेण ऊणगो दोहिं तिहिं जाव तिणि अवस्स वंदितबा, एवं देवसिए वि । पक्खिए पंच अवस्सं, चातुम्मासिए संवत्सरिए य सत्त अवस्सं, ते वंदितूण जं आयरिअस्स अल्लिविजति तं ततिअं किइकम्म, पञ्चक्खाणे चउत्थं किइ- कम्मं । तिणि सज्झाए-वंदित्ता पट्ठवेति पढमं, पट्टविते पवेयंतस्स वितियं, पच्छा पढति, ततो जाहे चउभागावसेसा, पोरिसी ताहे पादे पडिलेहिति, जदि न पढति तो वंदति, अह पढति तो अवंदित्ता पातं पडिलेहेतूणं पच्छा पढति, काल- वेलाए वंदितुं पडिकमति, अह उग्घाडकालिन पढति ताहे वंदितुं पादे पडिलेहिति, एतं ततियं, एवं पुषहे सत्त अवरण्हे वि एते चेव सत्त, एताणि अन्भत्तट्ठिअस्स नियमा, भत्तढिअस्स पच्चक्खाणं अभहिअं एताणि अवस्सं चोइस, इत्यादि ३ इत्थमेव श्रीबृहत्कल्पभाष्ये तद्वृत्तौ (तृतीये उद्देशे) च तथाहि- "दुगसत्तगकिइकम्मरस अकरणे होइ मासियं लहुगं । आवासगविवरीए, ऊणऽहिए चेव लहुओ उत्ति] ॥ ४४६९॥ वृत्तिः-'दुगसत्तग'त्ति द्वे सप्तके चतुर्दश भवन्तीति कृत्वा पूर्वाह्नाऽपराह्नयोः चतुर्दश वन्दनकानि भवन्ति, कथमिति | चेदुच्यते-इह रात्रि-प्रतिक्रमणे चत्वारि वन्दनकानि, तत्रैकं आलोचनायां १, द्वितीयं क्षामणके २, तृतीयं पाण्मासिक- तपश्चिन्तनकायोत्सर्गार्थ ३, चतुर्थ प्रत्याख्यानग्रहणार्थ इति ४ तथा स्वाध्याये त्रीणि वन्दनकानि, तत्र वृद्धसंप्रदायः, सज्झाए वंदित्ता पट्टवेइ, एयं पढमं १, पवेयं तस्स वीइयं २, पच्छा उद्दिढ समुदिढ पढइ, उद्देस-समुद्देस-वंदणाण-मिहेवं तब्भावो तओ जाहे चउभागावसेसा पोरिसी ताहे पाए पडिलेहेइ जइ न पढिउकामो तो वंदइ अह पढिउकामो ताहे अवंदित्ता पाए पडिलेहेइ, पडिलेहित्ता पच्छा पढइ, कालवेलाए वंदिउं पाए [पडिलेहण पडिकम] एयं तइयं ३। एवं पूर्वोहे ·समवन्दनकानि, अपराहेऽपि एवमेव सप्त भवन्ति । तत्र चत्वारि देवसिकप्रतिक्रमणे, त्रीणि स्वाध्याये अनुज्ञावन्दनानां स्वाध्यायवन्दनेषु अन्तर्भावादिति सर्वसंख्यया चतुर्दश वन्दनकानि भवन्ति, एतच्चाऽभकार्थिक अङ्गीकृत्योकं,यस्तु मत्कार्थि- कस्तस्य भोजनानन्तरभाविप्रत्याख्यानवन्दनकसहितानि पञ्चदश भवन्ति इति, एतेषां मध्यात् एकतरस्यापि कृतिकर्मणोड- करणे मासकं लघुकं प्रायश्चित्तं भवति ॥ ४४६९ ॥ एवं आचारदिनकरेऽपि नवाङ्गीवृत्तिकारक-श्रीअभयदेवसूरिसन्तानीयैः श्रीरुद्रपल्लीगच्छीयैः श्रीवर्धमानसूरिभिः प्रोक्तं, तथाहि-तत्र यः किलाऽऽहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति, यो नाऽऽहारग्राही तस्य नेति, इत्यादिग्रन्थानुसारेणाऽभक्तार्थिकस्य चतुर्दश वन्दनकानि भवन्ति, भकार्षिकस्य च पञ्चदश वन्दनकानि ज्ञेयानि, पश्चात् गच्छरीतिरपि प्रमाणमिति संवरणे भुक्तैरेव वन्दनकानि देयानि नाऽभुक्कैरिति ॥ ९२॥ ॥ भोजनानन्तरं संवरणे वन्दनकानां अधिकारः-॥ ९२॥ ननु-चैत्राश्विनमासयोः अस्वाध्यायमेलनऽस्वाध्यायोचारणविधिः कः? उच्यते-चैत्राश्विनमासयोः द्वितीयपक्षे प्रतिपदि द्वितीयां वा मुख्यविहारिसाधोः चन्द्रादिवले मुहूर्ते च शुभे सति कल्पत्रेपमेलनं क्रियते, तत्राऽयं विधिः-स्थापनाचार्याने समागत्य ईयोपथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा "इच्छामि क्षमाश्रमण” इत्यादि क्षमाश्रमणपूर्व "सग्झाय निक्खिविउँ" द्वितीयक्षमाश्रमणेन "सज्झायनिक्खिवणत्थं काउस्सग्ग करु", तृतीयक्षमाश्रमणेन “समाय निक्खिव- णत्वं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादिपाठपूर्व कायोत्सर्ग, तत्र नमस्कारं एकं चिन्तयित्वा पुनर्नमस्कारं एवं कथयित्वा अणुजाणिज्यो इति कथनं अथोत्तारणविधिः यथाहि, वैशाख-कार्तिकमासयोः प्रथमपक्षे द्वितीयातः पादयोग- ·वारे बृहस्पतिवारे वा भरण्यादिवर्जिते चतुष्पादके नक्षत्रे मुख्यविहारिसाधोः चन्द्रादिवले सिद्धियोगे सति कल्पत्रेपोचारणा- नन्तरं मध्याह्नात् परतः सायंतनप्रतिक्रमणानन्तरं वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं च दत्त्वा प्रथमक्षमाश्रमणेन "सज्झायं उक्खिवऊं" द्वितीयक्षमाश्रमणेन "सज्झायं उक्खिवणत्यं काउस्सग्गं करु इच्छं सज्झायं उक्खिव- णत्थं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ०" इत्यादि कथनपूर्व कायोत्सर्ग कृत्वा तत्र सागरवरगंभीरापर्यन्तं लोकोद्योतकरं चिन्त- यित्वा पारिते च संपूर्णः कथ्यते १। पुनः क्षमाश्रमणदानपूर्व "असज्झाय-उहडावणत्यं" कायोत्सर्गः क्रियते, तत्र लोको- द्योतकरचतुष्टयं चिन्त्यते, पारिते च संपूर्णः२ । पुनः क्षमाश्नमणपूर्व "खुद्दोवद्दवउहडावणत्यं" कायोत्सर्ग कृत्या लोको- योतकरचतुष्टयं चिन्तयित्वा पारिते संपूर्णः ३। पुनः क्षमाश्रमणदानपूर्व शकादिसमस्तवेयावञ्चगरदेवतानिमित्तं कायोत्सर्गः क्रियते तत्राऽपि लोकोद्योतकरचतुष्टयं चिन्तयित्वा पारिते संपूर्णमेकं कथयित्वा, क्षमाश्रमणदानपूर्व "सम्झायं संदिसा- वेमि सज्झायं करेमि निसीहिआए मत्थएण वंदामि" इत्युक्ते पूर्वमुपविश्य स्वाध्यायः क्रियते, तत्र नमस्कारवयपूर्व "धम्मो- मंगलमुक्किट्ठमि"त्यादि पनीवनिकायाध्ययनं यावत् मधुरस्वरेण स्वाध्यायः कर्तव्यः । ततोऽनुज्येष्ठं साधुभिः प्रत्येकं बन्दना कर्तव्या, मुख्यविहारिणा वाच्यं च "सिद्धांत भणओ भणावगो तप वहओ यहडावओ" इत्यादि ॥ ९३ ॥ ॥ इति अस्वाध्यायमेलनाऽस्वाध्यायोत्तारणविधिरधिकारः॥ ९३ ॥ ननु-द्वितीया-पञ्चम्यष्टम्येकादशी-चतुर्दशीरूपाः पञ्चतिथयो या विद्यन्ते तामु धर्मार्थिनो विशेषेणैकाशन-विकृतिप्रत्या- ·सप्तवन्दनकानि, अपराहेऽपि एवमेव सप्त भवन्ति । तत्र चत्वारि देवसिकप्रतिक्रमणे, त्रीणि स्वाध्याये अनुज्ञावन्दनानां स्वाध्यायवन्दनेषु अन्तर्भावादिति सर्वसंख्यया चतुर्दश वन्दनकानि भवन्ति, एतच्चाऽभकार्थिक अङ्गीकृत्योकं, यस्तु भकार्यि- फस्तस्य भोजनानन्तरभाविप्रत्याख्यानवन्दनकसहितानि पञ्चदश भवन्ति इति, एतेषां मध्यात् एकतरस्याऽपि कृतिकर्मणोs- फरणे मासकं लघुकं प्रायश्चित्तं भवति ॥ ४४६९ ॥ एवं आचारदिनकरेऽपि नवाङ्गीवृत्तिकारक-श्रीअभयदेवसूरिसन्तानीयैः श्रीरुद्रपाठीगच्छीयैः श्रीवर्धमानसूरिभिः प्रोकं, तथाहि-तत्र यः किलाऽऽहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति, यो नाऽऽहारग्राही तस्य नेति, इत्यादिग्रन्थानुसारेणाऽभक्तार्थिकस्य चतुर्दश वन्दनकानि भवन्ति, भकार्थिकस्य च पञ्चदश पन्दनकानि ज्ञेयानि, पश्चात् गच्छरीतिरपि प्रमाणमिति संवरणे भुक्तैरेव वन्दनकानि देयानि नाऽभुक्तैरिति ॥ ९२॥ ॥ भोजनानन्तरं संवरणे वन्दनकानां अधिकारः॥९२॥ ननु-चैत्राश्विनमासयोः अस्वाध्यायमेलनऽस्वाध्यायोत्तारणविधिः कः? उच्यते-चैत्राश्विनमासयोः द्वितीयपक्षे प्रतिपदि द्वितीयां या मुख्यविहारिसाधोः चन्द्रादिवले मुहूर्ते च शुभे सति कल्पत्रेपमेलनं क्रियते, तत्राऽयं विधिः-स्थापनाचार्याने समागत्य ईर्यापयिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं दत्त्वा “इच्छामि क्षमाश्रमण” इत्यादि क्षमाश्रमणपूर्व "सग्झाय निक्खिविउँ" द्वितीयक्षमाश्रमणेन "सज्झायनिक्खिवणत्थं काउस्सग्ग करूं", तृतीयक्षमाश्रमणेन "सज्झाय निक्खिव- गत्यं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थूसस्सिएण"मित्यादिपाठपूर्व कायोत्सर्ग, तत्र नमस्कारं एकं चिन्तयित्वा पुनर्नमस्कारं एकं कययित्वा अणुजाणिज्यो इति कथनं । अथोत्तारणविधिः यथाहि, वैशाख-कार्तिकमासयोः प्रथमपक्षे द्वितीयातः पचात् सोम- ·वारे बृहस्पतिवारे वा भरण्यादिवर्जिते चतुष्पादके नक्षत्रे मुख्यविहारिसाधोः चन्द्रादिवले सिद्धियोगे सति कल्पत्रेपोचारणा- नन्तरं मध्याह्नात् परतः सायंतनप्रतिक्रमणानन्तरं वा ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकद्वयं च दत्त्वा प्रथमक्षमाश्रमणेन "सज्झायं उक्खिवऊं" द्वितीयक्षमाश्रमणेन "सज्झायं उक्खिवणत्थं काउस्सग्गं करूं इच्छं सज्झायं उक्खिय- णत्थं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ०" इत्यादि कथनपूर्व कायोत्सर्ग कृत्वा तत्र सागरवरगंभीरापर्यन्तं लोकोद्योतकरं चिन्त- यित्वा पारिते च संपूर्णः कथ्यते १। पुनः क्षमाश्रमणदानपूर्व "असज्झाय-उहडावणत्थं” कायोत्सर्गः क्रियते, तत्र लोको- द्योतकरचतुष्टयं चिन्त्यते, पारिते च संपूर्णः२ । पुनः क्षमाश्रमणपूर्व "खुद्दोबद्दवउहडावणत्थं" कायोत्सर्ग कृत्वा लोको- द्योतकरचतुष्टयं चिन्तयित्वा पारिते संपूर्णः ३। पुनः क्षमाश्रमणदानपूर्व शक्रादिसमस्तवेयावच्चगरदेवतानिमित्तं कायोत्सर्गः क्रियते तत्राऽपि लोकोद्योतकरचतुष्टयं चिन्तयित्वा पारिते संपूर्णमेकं कथयित्वा, क्षमाश्रमणदानपूर्व "सज्झायं संदिसा- वेमि सज्झायं करेमि निसीहिआए मत्थएण वंदामि” इत्युक्ते पूर्वमुपविश्य स्वाध्यायः क्रियते, तत्र नमस्कारत्रयपूर्व “धम्मो- मंगलमुकिट्ठमि"त्यादि षड्जीवनिकायाध्ययनं यावत् मधुरस्वरेण स्वाध्यायः कर्तव्यः । ततोऽनुज्येष्ठं साधुभिः प्रत्येकं वन्दना कर्तव्या, मुख्यविहारिणा वाच्यं च "सिद्धांत भणओ भणावओ तप वहओ वहडावो" इत्यादि ॥ ९३ ॥ ॥ इति अस्वाध्यायमेलनाऽस्वाध्यायोत्तारणविधिरधिकारः॥९३ ॥ ननु-द्वितीया-पञ्चम्यष्टम्येकादशी-चतुर्दशीरूपाः पञ्चतिथयो या विद्यन्ते धर्मार्थिनो विशेषेणैकाशन-विकृतिप्रत्या- तासु ·ख्यानादिकं प्रत्याख्यानं कुर्वन्तो दृश्यन्ते । तत्राऽष्टमी-चतुर्दश्योः तपोनियमः क्रियमाणः संगच्छते, तयोः पुण्यति- वित्वेन लोके प्रसिद्धत्वात् , पर्वत्वेन आगमेषु उक्तत्वाच्च, पर्वणि च तपो बहुगुणमेव भवति, यदुक्कं- "उत्तरकरणं एगग्गया य आलोय-चेइवंदणया । मंगलधम्मकहा वि अ, पवेसु तवो गुणा हुँति ॥१॥" न पुनर्द्वितीयादिषु तद्विपरीतत्वाद् अथवा सत्कृत्यत्वाद् असौ अविशेपेण पञ्चदशस्वपि तिथिषु युज्यते, न पुनः प्रतिनियतासु तासां अनागमिकत्वेन मिथ्यात्वहेतुत्वात् , इति चेत् सत्यं, यद्यपि एताः पुण्यदिनत्वेन लोके न प्रसिद्धा, नाऽपि पर्वत्वेनाऽऽगमेऽपि उक्का दृश्यन्ते, तथापि केनाऽपि कारणेन बहुश्रुतैः आदृताः, तथाहि-श्रावकविधौ पण्डितराजपर- माईतधनपालेनोक्तम्- "पंचविहविसयसुखं, उवभुंजइ परमिएसु दिवसेसु । तीवाभिलासविरओ, परिहरओ पंचसु तिहिसु ॥१॥" इत्येता एव पञ्च तिथयः पञ्चदशीसहिताः पड् भवन्ति ता अपि श्रुतधरैः आदृताः, तथाहि दिनकृसे (७ पत्रे)- "छण्हं तिहीण मझमि का तिही अन्ज वासरे। किं वा कल्लाणगं अज-लोगनाहाण[मंतियं] संति यं ॥२१॥" इति । ननु सामान्योक्ती कथं ज्ञायते तैः एता एव विवक्षिता वाऽन्या ? इति चेदुच्यते-वृद्धव्यवहारात् तेषामेव ग्रन्थान्तरे उक्तत्वाच, तथाहि तन्वन्धः-"उद्दिढ १ दृमि २ चउद्दसीसुं ३ च पुन्निम ४ बी एगारसि ५ पंचमी ६ दोगासणादि तवं १ इति आगमिकवद्वहुमाननीयाः श्रुतधरवचनस्य प्रायः श्रुतमूलत्वादिति श्रीसन्देहदोलावलीबृहद्वृत्तौ चतुश्चत्वारि ·शगाथा ४४ व्याख्याने । पुनर्महानिशीथे सप्तमाध्ययने, “अट्ठमी १ चउद्दसी २ नाणपंचमी ३ पज्जोसवण ४ चाउमा- सिए ५ चउत्थाट्ठमछट्टे न करिज्जा खवण"मिति ॥ ९४ ॥ ॥ इति पञ्चतिथीनां नामाधिकारः ॥ १४ ॥ ननु-प्राभातिक प्रतिक्रमणं कुत्र स्थाने पूर्णीभूतं कस्मात् स्थानात् छन्दनादोपो न भवति ? उच्यते-देववन्दनानन्तरं श्रीआचार्यादिवन्दनाक्षमाश्रमणत्रये दत्ते सति रात्रिकप्रतिक्रमणं संपूर्ण, ततः परं आन्तरणीदोपो न भवति, तथैव प्रति- क्रमणं प्रान्तता, श्रीजिनप्रभसूरिभिः श्रीविधिप्रपायां लिखिता, तथाहि-“अरिहंतचेइआई इच्चाइ पढिय थुइचउकेणं चेइए वंदेइ, जावंति चेइआई इचाइ गाहादुगथुत्त पणिहाणगाहाओ न भणेइ, तओ आयरियाई वंदेइ तओ वेलाए पडिलेहणाइ करेइ"त्ति । एवमेव तरुणप्रभसूरिकृतपडावश्यकवालाववोधेऽपि, तथाहि-“एगखमासमणि आचार्यमिश्र वांदीयइ, वीजै खमासमणि उपाध्यायमिन वांदीयइ, त्रीजै खमासमणि सर्वसाधु वांदीयइ एतलै रात्रिप्रतिक्रमण संपूर्ण थयु, तउ पछै कम्मभूमि पढमसंघयणि इत्यादि नमस्कार श्रीऋपभवर्धमानक इत्यादि स्तवनप्रतिलेखनाकुलकादिक 'अट्ठा- वयंमि उसभो' इत्यादि प्रभातमांगलिक्य भावनाकुलकसज्झाय करइ ।। ९५ ॥ ।। इति प्राभातिकप्रतिक्रमणप्रान्तताधिकारः ॥ ९५॥ ननु-सामायिकस्थः श्रावक उत्तरीयं प्रावरणं प्रावृणोति किं वा केवलपरिधानशाटक एव तिष्ठति ? उच्यते-नोत्तरीय- प्रावरणं प्रावृणोति, तस्य सतोऽपि सामायिकग्रहणसमये व्युत्सर्जनत्वोक्तत्वात् , यदुक्तं श्रीआवश्यकचूर्णी, तथाहि-“सो भ ·किर सामाइझं करितो मउड अपणेइ १ कुंडलाणि २ नाममुई ३ तंबोल ४ पावारगमाइ वोसरई" इति । ततः सामायि- कस्य उत्सर्गतः अप्रावरण एव तिष्ठति, तदानीं तस्य यतिभूतत्वात् , यदुक्तं 'हेमंतेसु अवाउडे ति, समणो इव सावो हवइ जम्हा' इति वचनाच्च, अपवादतस्तु काष्ठदाहशीतादिकारणमाश्रित्य त्रीणि उत्तरीयाणि प्रावरितुं कल्पन्ते नाऽधिकानि, तान्यपि कालपतिलेखितानि तस्य यतिवृत्तित्वात् यतीनां च शीताद्यपवादे कल्पत्रयस्य क्रमेण प्रावरणानां ग्रहणमुकं, तथैव च ओपनियुक्तिभाष्ये भणितं, तथाहि-"जाहे तह वि न तरे ताहे निविद्वेग पाउणे खोमं । तेण वि असंघरंतो दो खोमि पाउणे ताहे ॥१॥" तहवि असंथरंतो तईअंओणि पाउणे" इत्येवमेव श्रीसन्देहदोलावलीसूत्रे ( ६८ पत्रे ) प्रोफ, तथाहि- "उस्सग्गनयेणं सावगस्स परिहाण साडगादवरं । कप्पइ पाउरणाई, न सेसमववायओ तिन्नि ॥ ४६॥" यत एवं प्रावरणपरिभोगः अपवादिकोऽत एव असौ परिधानाद् अन्यवत्रं शीतदंशमशकादिकारणतः प्रतिसेवितुकाम एव सामायिकग्रहणक्षणे प्रावरणं संदेशयति नाऽन्यथा यथा उष्णकालादौ इति भावः । ननु-कृतसामायिकायाः श्रावि- काया उत्सर्गतः कति वस्त्राणि प्रतिपादितानि सन्ति ? उच्यते-परिधानशाटिका १ कञ्चुकं २ उपरितनांशुकं चेति ३ वख- त्रयं स्वदेहे यथास्थानोपयुक्तं सत् कल्पते । अयमभिप्रायो यद्यपि सामायिकग्रहणवेलायां परिधानादन्यः सर्वोऽपि परिग्रहः सावधव्यापारहेतुत्वात् व्युत्सृज्यतया उक्तः, इति अप्रतिलेख्यत्वात् अडुनवत् कंचुलिकागुणितशाटिके न सामायिके परिभोलु अहेतः, तथाऽपि स्वस्याऽन्येषां च अशुभभावहेतुः दशनस्तननेत्रजघनायगावयवाच्छादकतया बहुगुणा, कञ्चु. लिका शाटिका प्रच्छदपटा इत्येतान् सामायिकेऽपि न व्युत्सृजन्ति, जिनवचनबहुमानात् महासत्यः श्राविकाः ततः ·कथं अन्यदा व्युत्सृजन्ति, तथा च या गृहिण्यो नीरोगा अपि सम्यक्त्वप्रतिपत्त्यनन्तरं स्वदेशानुरोधाद्वा १ धमोदि- कारणाद्वा २ वस्त्रमालिन्यादि भयाद्वा ३ यूकापातादिशङ्कया वा ४ वैधव्यस्थित्या वा ५ अपरिहितकञ्चका अस्थानविदी- परिधाना अस्थगितशिरसः परिधानाऽञ्चलस्थगितशिरसो वा स्त्रीवृन्दमध्येऽपि चिरं तिष्ठन्ति । किं पुनः पुरुषा-लोके ता विराधका एव बोद्धव्याः प्रवचनलाघवहेतुत्वादिति, एवमेव कृतसामायिकायाः श्राविकाया उत्सर्गतो वस्नत्रयस्यैव ग्रहणं श्रीसन्देहदोलावलीसूत्रे (६९ पत्रे ) युगप्रधानश्रीजिनदत्तसूरिभिलिखितमस्ति, तथाहि- "एवं कयसामइया, वि साविगा पढमनयमएणेह । कडिसाडगकंचुयमु-त्तरीज-वत्थाणि धारेइ ॥ ४७ ॥" गाथा । ननु-कृतसामायिकश्राविकाया यद् वस्त्रत्रयं उत्सर्गतः प्रतिपादितं तत् ज्ञातं, परं अपवादतः सा कियन्ति वस्त्राणि विभृयात् ? उच्यते-शीतादिकारणे सति प्रागुक्तपरिधानशाटक-कञ्चकोत्तरीयरूपाणां औत्सर्गिकवस्त्राणामुपरि पुनः प्राव- रणवस्त्रत्रयेण अङ्गानि आच्छादयति, अत एव शरीरलग्नवस्त्रत्रयादधिकं एकं द्वे वा त्रीणि वा च वस्त्राणि प्रावरीतुका- माऽपि असौ प्रावरणं संदिशति एव प्रावृणोति नाऽन्यथा । प्रतिक्रमणे तु पोढाऽऽवश्यककरणवेलायां पुनस्त्रिपदं शीता- धवाधाद्यपवादपरिगृहीतं प्रावरणरूपं वस्त्रस्थानत्रयं परिहरति, स्वस्थानोपयुक्तैकशाटिकाकञ्चुकोत्तरीयेभ्योऽन्यत् प्रतिक- मणकाले श्राविकाया न कल्पते इत्यर्थः । इत्थमेव कृतसामायिकायाः श्राविकायाः अपवादपदेन श्रीजिनदत्तसूरियुगप्रधा- नैरपि सन्देहदोलावलीसूत्रे ( ६९ पन्ने ) प्रतिपादितमस्ति । तथाहि- ·"वीअपएणं तिण्हुवरि तिहिं तु वत्थेहिं पाउजंगी उ । सामाइअवयं पालइ, तिपयं परिहरइ पडिकमणे ॥४८॥" ननु-अपवादे निम्रन्थानां कल्पसप्तकं अनुज्ञातमस्ति, तथाहि कल्पभाष्ये तृतीयोद्देशे- "अप्पा असंथरंतो, निवारिओ होइ तिही वत्थेहिं । गिण्हति गुरूविदिण्णे, पगासपडिलेहणे सत्त ॥ ३९८५ ।। तिन्नि कसिणे जहन्ने, पंच य पडिदुब्बलाई गेण्हेजा । सत्त य पडिजुन्नाई, एवं उक्कोसगं गहणं ॥ ३९८६ ॥” इति, 'निवारितो होइ'त्ति अग्न्यादिविराधनातो निवारितो भवतीत्यर्थः। तत्कथं सामायिकस्थत्वेन निर्मन्यतुल्यस्याऽपि श्राद्धस्य अपवादतः त्रीणि एव उक्तानि, कथं वा सामायिकस्थत्वेन निर्ग्रन्थीसमानायाः श्राविकाया अपि त्रीपयेव उक्तानि ? इति चेत् उच्यते-यतीनां यावत् जीविकवतत्वेन विकृष्टतपःकारितत्वेन शीतलाहारभोजित्वेन अनम्यङ्गशरीरत्वेन प्रायो मलिन- जीर्णवस्त्रत्वेन अनिवातोपाश्रयत्वेन रूक्षवृत्तित्वेन च शीतं प्रचुरं लगति, तेन च सोढेन अल्पसंहननत्वेन ते धनं आवा- ध्यन्ते इति तेषां सप्त उपदिष्टानि, श्राद्धास्तु मुहूर्त्तमात्रपाल्यसामायिकवतत्वादिना तद्विपरीता इति तेषां कियतापि शीतेन सोढेनाऽपि न कदाचिद् आवाधा भवतीति त्रीणि एव उक्तानि, एवं श्राविकाणामपि भाव्यं, अत्यन्तापवादे तु एवं "जहा समाहिं बहूणि वि कडाई पाउणइ” इति वचनात् साधूनामिव द्वयानामपि एषां बहूनि अपि पावरीतुं कल्यन्ते । यदि वा विकृष्टतपःप्रतिपत्तिवशात् यदा एष सामायिके चिरकालं तिष्ठति, यथोपधानतपोवाही, तदा अस्य गृहस्थस्याऽपि तावन्ति प्रावरणानि कल्पन्ते, यावद्भिः प्रावृतैः शीतधर्मादिना न आक्रम्यते, यद्यपि उपधानतपोवाही पौषधस्थ एवोच्यते न सामायिकस्थः, तथापि पीपधे सति अवश्यमेव सामायिक भवतीति, तदीया एव सर्वाऽपि उपसर्गापवादादिव्यवस्था ·तत्र भवति, केवलं शयासंस्तारकादिविधिः एवाऽत्राऽधिकः । तन्मूलस्य शयनविधेः पौषधे एव उक्तत्वादिति । 'पुर्व जाहे तह वि' इत्याद्योधनियुक्तिभाष्येण कल्पत्रयस्य प्रावरणमेव अपवादिकं साधोः उक्कं । नतु ग्रहणं, यतः औधिको- पकरणान्तर्गतत्वेन उत्सर्गेण साधुः कल्पत्रयं गृह्णाति यदुक्तं चतुर्दशउपकरणसंख्यायां, 'तिनेव य पच्छादगा' इति केवलमिदं संवर्तितमेव सत् उत्सर्गेण वामस्कन्धेन वहति शीतवातादिकारणेन पुनः प्रावृणोति, अत्र तु 'गिण्हई गुरुव दिन्ने' इत्यादिना कल्पभाष्येण कल्पसप्तकस्य ग्रहणमेव अपवादिकं उक्तं, ततो यतिः उत्सर्गेण तिनः प्रच्छादकाः संगृह्णाति अपवादतस्तु सप्त प्रावृणोति च, तिस्रोऽपि सप्ताऽपि अपवादतः एवेति न पूर्वापरविरोध इत्यर्थः, पुनरत्राऽर्थे विस्तरार्थना युगप्रधानश्रीजिनदत्तसूरिविरचितं सन्देहदोलावलीसूत्रं तवृत्तिश्च द्रष्टव्ये ॥ इति साधूनां उत्सर्गे वस्त्राणामेकं, अपवादे त्रयं, अत्यन्तापवादे सप्तकं । कृतसामायिकश्राद्धानां उत्सर्गे एकं, अपवादे त्रयं, श्राविकाणां उत्सर्गे त्रयं अपवादे पढे इत्यधिकारः॥९६ ॥ ननु-"गुरुविरहंमि अठवणा" इति वचनप्रामाण्यात् काष्ठादिस्थापना स्थाप्यते तत् युक्तं,परं सा स्थापना गुरोः वा अर्हतो वा यदि गुरोः तदा प्रतिक्रमणादौ क्रियमाणे शक्रस्तवपाठः तदने न युक्तः, अथ यदि अर्हतः स्थापना तदा 'गुरुविरहमि अ ठवणा' इति वाक्यं हृदि निधाय तत् स्थापनं असंगतं इव स्यात्, ततः किं तत्त्वं तत्रोच्यते-एका काष्ठादिस्थापना पञ्चानामपि परमेष्ठिनां अस्ति, अत्र पश्चाऽपि परमेष्ठिनः स्थापिताः सन्ति । अथ कश्चित् प्रेरयिष्यति श्राविकाभिः गुरूणां संघट्टो रक्षणीयः, तर्हि कथं आयिंकाः स्थापनाचार्य स्थापयन्ति ? अथ निजमहत्तरां कल्प्यते इति चेत् तत्र स्थापनाचार्य ·पश्चपरमेष्ठिनः स्थाप्यन्ते न साध्व्यः तथा च स्थापनायां संघहो भवतीति अचेतनत्वात् तीर्वकरस्थापनावत् यथा प्रावि- काणां तीर्थकरप्रतिमासंघटो न भवति एवं स्थापनाचार्यस्याऽपि । यदुकं श्रीव्यवहारभाप्ये दशमोद्देशके, तथाहि- "दसविहवेयावच्चं, इमं समासेण होइ नायब [ विनेयं ] । आयरिय-उवज्झाए, येरे अ तयस्मि सेहे य॥ १२३॥ अंतरंतकुलगणे य संघे साहम्मि वेयावचे अ। एएसिं तु दसण्हं, काय तेरसपएहिं ॥ १२४ ॥” इति । परः प्राह-नन्वत्र आचार्यस्य वैयावृत्यं उक्तं न तु अर्हतः ? उच्यते-अत्र 'आयरिये' ति पदेन तीपंकरो व्याख्या- तोऽस्ति, यदुक्तम्- "तित्थयरवेयावचं न भणियमित्थं तु किं न कायब । किं वा न होइ निजर, तहि अह चेइआयरिओ ॥१॥ "आयरियग्गहणेणं, तित्थगरो तत्थ होइ गहिओ उ । किं वा न होआयरिओ, आयरं उवदिसंते अ॥ १३२॥" तत एकस्यामेव स्थापनायां आवश्यकादिकरणकाले स्थापनाचार्य इति ध्यपदिश्यते, चैत्यवन्दनवेलायां तु स्थापनाई. निति, "जिणविरहमि अ जिणबिंब ठावणे" ति वचनात् । न वाच्यं एकत्रैव अर्हद्व्यपदेश आचार्यव्यपदेश विरुभ्येत, तन्निबन्धयोः अर्हत्त्व-गुरुत्वयोः एकत्वसद्भावस्य आगमे संस्थापितत्वात् , तच्च प्राग्व्यवहारभाष्यगाथायां आयरियपदेन द्वयमपि दर्शितं, तीर्थङ्करस्य च आचार्यत्वं सर्वत्र सिद्धान्तादिषु प्रतिपादितमस्ति । तत्र श्रीभगवत्यां ( ११४ पत्रे) श्रीगो. तमस्वामिना श्रीमहावीरदेवस्य धर्माचार्यत्वं उक्तमस्ति, तथाहि- "तए णं से भगवं गोयमे खंदयं कश्चायणस्सगोतं एवं क्यासी एवं खलु खंदयां ! मम पम्मायरिए मम ·समणे भगवं महावीरे उप्पन्ननाणदंसणधरे अरहा जिणे केवली तियपचुप्पन्नमणागयवियाणए” इत्यादि । पुनः श्रीभगवत्या कोणिकसंग्रामे गाढप्रहारजर्जरिताको नागपौत्रो वरुणनामा पर्यन्ताराधनाऽभिमुखः प्राह “नमुत्थुणं समणस्स भगवओ महा- वीररस आइगरस्स जाव संपाविउकामस्स मम धम्मायरियस्स ति", पुनः श्रीविशेषावश्यकगाथायामपि धर्माचार्यत्वे- "ठवणा वि य निअगुरुणो, सुत्ते भंते त्ति जेण गणहारी । आमंतइ तित्थयरं, सेसा य अप्पणो य गुरुं॥१॥” इति। पुनः श्रीउपदेशमालासूत्रे श्रीधर्मदासगणिनाऽपि प्रोक्तं- "आयरिय[भत्ति] धम्मरागो, कस्स सुनक्खत्तमहरिसीसरिसो। अवि जीविअंववसिअं, न चेव गुरुपरिभवो सहिओ॥१०॥" पुनः श्रीपञ्चमाझे सिंहानगारेण रेवत्यग्रेऽपि श्रीमहावीरदेवस्य अर्हतो धर्माचार्यत्वं प्रोक्तमस्ति, एवमनेकेषु स्थानेषु अर्हतो धर्माचार्यत्वं निगदितमस्ति, अतो न कश्चिद्विरोधः । ननु-भवतु नाम एकस्यामेव अवस्थायां स्थापनाचार्यो वा स्थापनाईन् वा, परमसौ स्थाप्यप्रमाणमेव कर्तुमुचितो न लघुतरो महत्तरो वा, तावत्प्रमाणे हि तस्मिन् दृष्टे सोऽयं इति अध्यवसन्ति तद्भताः, किं नाऽध्यवसितः कृतपुण्यप्रतिनिधिः कृतपुण्य इति तत्पुत्रैः इति वाच्यं । स्थापनाकल्पस्य आगमे अनियत- मानस्यैव प्रतिपादितत्वात् तथाहि आवश्यके- "अक्खे वराडए वा, कढे पोत्थे य चित्तकम्मे अ । सन्भावमसम्भावं, ठवणाकप्पं विआणाहि ॥१॥" इति । अथवराटकानां स्वभावतो एव लघुत्वात् काठानां च यादृच्छिकत्वेन अनियतत्वात् , किं च स्थाप्यप्रमाणा एव स्थापना यदि अभविष्यत् तदाऽर्हत्स्थापनाऽपि तादृशेवाऽकारयिष्यत् अहेश्च उत्कृष्टतः पञ्चशतधनु-प्रमाणं एव, जघन्यतस्तु ·. सप्त हस्तमान एव भवति, तथा च सति तन्मानतो लघुतरार्हत्प्रतिमाः सर्वा अपि अप्रमाणतां प्राप्त्यन्ति, सांप्रतं तु अर्हत् प्रतिमाः लघुतराः प्रतिग्राम प्रतिनगरं प्रतिदेवगृहं दृश्यन्ते, ततः तासां समाराधनं अफलमेव स्यात् न च तदफलं भवति संविग्नश्रुतधरैः आदृतत्वात् । तस्मात् यथा स्थाप्यमानात लक्ष्न्योः लघुतरा-लघुतमाऽपि तीर्घकृत्पतिमा आराध्यन्ते तथा स्थापनाचार्योऽपि, तथा शीतलाचार्येणाऽपि श्रीआवश्यके गुरुस्थापना स्थाने दण्डकः स्थापितोऽस्ति । पुनर्विस्तरार्थना श्रीसन्देहदोलावलीबृहद्वृत्तिः द्रष्टच्या ॥ ९७ ॥ ॥ इति स्थापनायां पञ्चाऽपि परमेष्ठिन इत्यधिकारः॥ ९७ ॥ ननु-श्रुतदेवतादीनां कायोत्सर्गः प्रतिक्रमणे क्रियते, स सिद्धान्तोक्त्या आचरणया या क्रियते ? उच्यते-आचरणया, यदुक्तं श्रीहरिभद्रसूरिभिः श्रीपञ्चवस्तुंकवृत्तौ (८० पत्रे), तथाहि- "पम्हंट्ठमेरसारण, विणओ उ ण फेडिओ हवइ एवं । आयरणा सुयदेवय-माईणं होइ उस्सग्गो ॥ ४९१॥" वृत्तिः-आचरणया श्रुतदेवतादीनां भवति कायोत्सर्गः, आदिशब्दात् क्षेत्रभवनदेवतापरिग्रह इति । ननु इयं आचरणा कदा जाता ? उच्यते-पूर्वधरकाले संभाव्यते-यतः श्रीवीरनिर्वाणाद्वर्षसहस्रे गते पूर्वश्रुतं व्यरिछन्नं, अथ च श्रीह- रिभद्रसूरिस्तु वीरनिर्वाणात् पञ्चपञ्चाशदधिकवर्षसहस्र व्यतीते दिवं गतः, यदुक्तं-"चउसयतिपन्नवरिसे ४५३, काल- गगुरुणा सरिस्सई गहिआ। चउसयसत्तरिवरिसे ४७०, वीराओ विक्कमो जाओ ॥ ११॥ ततः-"पंचसए पणतीए, विकमकालाओ झत्ति अत्थमिओ। हरिभद्दसूरिसूरो, निबुओ' दिसओ सिवसुलं ॥ १० ॥” इति । श्रीहरिभरिका ·तु पञ्चवस्तुके आचरणया श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं लिखितं, ततः सा आचरणा 'श्रीहरिभद्रसूरितः प्राक् पूर्व- धरकाले एव जातेति॥ ननु-भवतु नाम श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं पूर्वधरकालेऽपि तस्य दृश्यमानत्वात् , परं श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं सम्यग्दृशां न युज्यते इति यत् कस्यचिद्वचनं, तद् अयुकं, आगमे तस्य उपदिष्टत्वात् , तथाहि-(८० पत्रे) चाउमासिय वरिसे, उस्सग्गो खित्तदेवयाए उ । पक्खिय सिज्जसुराए, करिति चउमासिए वेगे ॥ ४९२ ॥ इति श्रीआ- वश्यककायोत्सर्गनियुक्तौ (पत्रे ७९४) पुनः 'चाउम्मासिअ संवच्छरिएसु सवेऽवि मूलउत्तरगुणाणां आलोयणं दाऊणं पडि- कमंति, खेत्तदेवयाए उस्सग्गं करेंति, केई पुण चाउम्मासिगे सिजदेवयाएवि काउस्सग्गं करिति, इति श्रीआवश्यकवृत्तौ । पुनरपि चाउम्मासिए एगो उवस्सयदेवयाए काउस्सग्गो कीरइ, संवच्छरिए खित्तदेवयाएवि कीरइ अन्भहिओ इति श्रीआ- वश्यकचूणौं । तथा श्रुतदेवतायाश्च आगमे महती प्रतिष्ठा दृश्यते, तथाहि- सुयदेवयाए असायणाए सुतदेवताजाए सुयमहिट्ठिअंतीए आसायणा, नथिसा, अकिंचित्करी वा एवमादिश्रीवश्यकचूर्णी- "जो दिद्विदाणमित्तेण देइ पणयाण नरसुरसमिद्धिं । सिवपुररज आणारयणा देवीइ तीइ नमो ॥१॥" श्रीआराधनापताकायाम्-- “यत्प्रभावादवाप्यन्ते, पदार्थाः कल्पनां विना । सा देवी संवेदे नस्तादस्तकल्पलतोपमा ॥३॥" इति । श्रीउत्तराध्ययनबृहद्वृत्तौ- 94 ·सप्त हस्तमान एव भवति, तथा च सति तन्मानतो लघुतरार्हत्प्रतिमाः सर्वा अपि अप्रमाणतां प्राप्स्यन्ति, सांप्रतं तु अर्हत् प्रतिमाः लघुतराः प्रतिग्राम प्रतिनगरं प्रतिदेवगृहं दृश्यन्ते, ततः तासां समाराधनं अफलमेव स्यात् न च तदफलं भवति संविग्नश्रुतधरैः आइतत्वात् । तस्मात् यथा स्थाप्यमानात लव्योः लघुतरा-लघुतमाऽपि तीर्घकृत्प्रतिमा आराध्यन्ते तथा स्थापनाचार्योऽपि, तथा शीतलाचार्येणाऽपि श्रीआवश्यके गुरुस्थापना स्थाने दण्डकः स्थापितोऽस्ति । पुनर्विस्तरार्थिना श्रीसन्देहदोलावलीवृहद्वृत्तिः द्रष्टव्या॥ ९७ ॥ ॥ इति स्थापनायां पञ्चाऽपि परमेष्ठिन इत्यधिकारः॥ ९७॥ ननु-श्रुतदेवतादीनां कायोत्सर्गः प्रतिक्रमणे क्रियते, स सिद्धान्तोक्त्या आचरणया वा क्रियते ? उच्यते-आचरणया, यदुकं श्रीहरिभद्रसूरिभिः श्रीपञ्चवस्तुकवृत्तौ (८० पत्रे ), तथाहि- "पम्हट्ठमेरसारण, विणओ उ ण फेडिओ हवइ एवं । आयरणा सुयदेवय-माईणं होइ उस्सग्गो ॥ ४९१॥" वृत्तिः-आचरणया श्रुतदेवतादीनां भवति कायोत्सर्गः, आदिशब्दात् क्षेत्रभवनदेवतापरिग्रह इति । ननु इयं आचरणा कदा जाता ? उच्यते-पूर्वधरकाले संभाव्यते-यतः श्रीवीरनिर्वाणाद्वर्षसहने गते पूर्वश्रुतं व्यच्छिन्नं, अथ च श्रीह- रिभद्रसूरिस्तु वीरनिर्वाणात् पञ्चपञ्चाशदधिकवर्षसहने व्यतीते दिवं गतः, यदुक्तं-"चउसयतिपन्नवरिसे ४५३, काल- गगुरुणा सरिस्सई गहिआ। चउसयसत्तरिवरिसे ४७०, वीराओ विक्कमो जाओ ॥११॥ तद्रः-"पंचसए पणतीए, विक्कमकालाओ झत्ति अत्थमिओ। हरिभद्दसूरिसूरो, निधुओ दिसओ सिवसुखं ॥ १००॥" "इति । श्रीहरिभद्रसूरिणा ·तुं पञ्चवस्तुके आचरणया श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं लिखितं, ततः सा आचरणा श्रीहरिभद्रसूरितः प्राक् पूर्व- धरकाले एव जातेति ॥ ननु-भवतु नाम श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं पूर्वधरकालेऽपि तस्य दृश्यमानत्वात् , परं श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गकरणं सम्यग्दृशां न युज्यते इति यत् कस्यचिद्वचनं, तद् अयुक्तं, आगमे तस्य उपदिष्टत्वात्, तथाहि-(८० पत्रे) चाउमासिय वरिसे, उस्सग्गो खित्तदेवयाए उ । पक्खिय सिज्जसुराए, करिति चउमासिए वेगे ॥ ४९२ ॥ इति श्रीआ- वश्यककायोत्सर्गनियुक्तौ (पत्रे ७९४) पुनः चाउम्मासिअ संवच्छरिएसु सवेऽवि मूलउत्तरगुणाणां आलोयणं दाऊणं पडि- कमंति, खेतदेवयाए उस्सग्गं करेंति, केई पुण चाउम्मासिगे सिज्जदेवयाएवि काउस्सग्गं करिंति, इति श्रीआवश्यकवृत्तौ। पुनरपि चाउम्मासिए एगो अवस्सयदेवयाए काउस्सग्गो कीरइ, संवच्छरिए खित्तदेवयाएवि कीरइ अब्भहिओ इति श्रीआ- वश्यकचूर्णौ । तथा श्रुतदेवतायाश्च आगमे महती प्रतिष्ठा दृश्यते, तथाहि- सुयदेवयाए असायणाए सुतदेवताजाए सुयमहिडिअंतीए आसायणा, नस्थि सा, अकिंचित्करी वा एवमादिश्रीआवश्यकचूर्णी- "जो दिद्विदाणमित्तेण देइ पणयाण नरसुरसमिद्धिं । सिवपुररजं आणारयणा देवीइ तीइ नमो ॥१॥" श्रीआराधनापताकायाम्- “यत्प्रभावादवाप्यन्ते, पदार्थाः कल्पनां विना । सा देवी संवेदे नस्तादस्तकल्पलतोपमा ॥३॥" इति । श्रीउत्तराध्ययनबृहद्वृत्ती- ·. सप्त हस्तमान एव भवति, तथा च सति तन्मानतो लघुतरार्हत्प्रतिमाः सर्वा अपि अप्रमाणतां प्राप्स्यन्ति, सांप्रतं तु अईत् प्रतिमाः लघुतराः प्रतिग्राम प्रतिनगरं प्रतिदेवगृहं दृश्यन्ते, ततः तासां समाराधनं अफलमेव स्यात् न च तदफलं भवति संविग्नश्रुतधरैः आइतत्वात् । तस्मात् यथा स्थाप्यमानात लघ्व्योः लघुतरा-लघुतमाऽपि तीर्थकृत्पतिमा आराध्यन्ते तथा स्थापनाचार्योऽपि, तथा शीतलाचार्येणाऽपि श्रीआवश्यके गुरुस्थापना स्थाने दण्डकः स्थापितोऽस्ति । पुनर्विस्तरार्थिना श्रीसन्देहदोलावलीबृहद्वृत्तिः द्रष्टव्या ॥९७ ॥ ॥ इति स्थापनायां पञ्चाऽपि परमेष्ठिन इत्यधिकारः॥ ९७॥ ननु-श्रुतदेवतादीनां कायोत्सर्गः प्रतिक्रमणे क्रियते, स सिद्धान्तोक्त्या आचरणया चा क्रियते ? उच्यते-आचरणया, यदुक्कं श्रीहरिभद्रसूरिभिः श्रीपञ्चवस्तुकवृत्तौ (८० पत्रे), तथाहि- "पम्हढमेरसारण, विणओ उ ण फेडिओ हवइ एवं । आयरणा सुयदेवय-माईणं होइ उस्सग्गो॥ ४९१॥" वृत्तिः-आचरणया श्रुतदेवतादीनां भवति कायोत्सर्गः, आदिशब्दात् क्षेत्रभवनदेवतापरिग्रह इति । ननु इयं आचरणा कदा जाता ? उच्यते-पूर्वधरकाले संभाव्यते यतः श्रीवीरनिर्वाणाद्वर्षसहने गते पूर्वश्रुतं व्यच्छिन्नं, अथ च श्रीह- रिभद्रसूरिस्तु वीरनिर्वाणात् पञ्चपञ्चाशदधिक्रवर्षसहने व्यतीते दिवं गतः, यदुक्तं-"चउसयतिपन्नवरिसे ४५३, काल- गगुरुणा सरिस्सई गहिआ। चउसयसत्तरिवरिसे ४७०, वीराओ विक्कमो जाओ ॥११॥ दृतः-"पंचसए पणतीए, विकमकालाओ झत्ति अत्थमिओ। हरिभद्दसूरिसूरो, निघुओ दिसओ सिवसुखं ॥ १००॥ इति । श्रीहरिभद्रपरिणा ·सिजसुरी उस्सग्गे, नेओ संतिथयस्स पढणे य ॥ ३१॥ एवं चिअ चउम्मासे, वरिसे अ जहक्कम विही णेओ। पक्खिय- चउमासवरिसेसु, नवरि नामस्स नाणत्तं ॥ ३२ ॥ इति योगशास्त्रतृतीयप्रकाशवृत्तौ ( २४८ पत्रे), एवं पाक्षिकवृत्तावपि श्रुतदेवतास्तुतिः, तथाहि-"सुअदेवया-भगवई०" श्रुताधिष्ठात्री देवता भवति च श्रुताधिष्ठात्री देवता, यदुक्तं कल्पभाष्ये- "सवं च लक्खणोवेयं, समाहिं दिति देवया । सुत्तं व लक्खणोवेयं, जिणसवन्नुभासियं ॥१॥" भगवतीपूजा ज्ञानाव० इत्यादि, ननु-कथं श्रुताधिष्ठातृदेव्या व्यन्तरादिप्रकारायाः कर्मक्षपणे सामर्थ्य ? उच्यते-तद्गोचरशुभध्यानस्याऽपि स्मर्तुः कर्मक्षयहेतुत्वेन अभिहितत्वादिति । एवं निशीथभाष्यचूर्णी पोडशोदेशकेऽपि [भव] वनदेवतादीनां कायोत्सर्गकरणं लिखितमस्ति, तथाहि- "ताहे दिसाभागं अमुणता सवालवुड्डगच्छस्स रक्खणट्ठा वणदेवयाए उस्सगं करिति सा आकपिआ दिसभागं पंथं वा कहेज, सम्मदिट्ठिदेवया अण्णववएसओ वइ आएतावि उचति ते साधू तं, वइयं पासित्ता आसासिया ते साहू ता ते देवयाए गोउलपरंपरएणं ता वाणीया जाव जणवदं पत्ता ताहे सा देवता अंतिमवइयाए उवगरणं विंटियं विस्सरावेइ, तीए अट्ठा साहुणो निउत्ता गोउलं न पेच्छंति, वेंटियं घेत्तुं पडिगया गुरुणो कहंति नत्थि सा वइयत्ति, नायं जहा देवयाए कयमिति । एत्थ सुद्धोचेव नत्थि पच्छित्तं" इत्यादि । एवमेव श्रीदेवेन्द्रसूरिभिरपि श्रीसंघाचारवृहद्वृत्ती ( ३७० पत्रे ) सम्यग्दृष्टिदेवदेवीनां स्मरणीयत्वादिना व्यवस्थापनं व्यधायि, तथाहि-"इह सुरा य सरणिजत्ति" इहशब्दः पूर्वद्वारे संयोजितोऽपि डमरुकमणिन्यायेन अत्राऽपि संवध्यते । ततश्च इहेति संपूर्णचैत्यवन्दनायां क्रियमाणायां सुराश्च ·"यस्याः प्रसादमतुलं, संप्राप्य भवन्ति भव्यजननिवहाः । अनुयोगवेदिनस्तां, प्रयतः श्रुतदेवतां वन्दे ॥१॥" इति । श्रीअनुयोगद्वारवृत्तौ तथा- "पंचविहायारविसुद्धिहेउमिह साहु सावगो वावि । पडिकमणं सह गुरुणा, गुरुविरहे कुणइ इक्कोऽवि ॥ १॥ वंदित्तु चेइयाई, दाउं चउरादिए खमासमणे । भूनिहियसिरो सयलाइयारमिच्छुकडं देइ ॥२॥ सामाइअपुचमिच्छामि ठाइड काउस्सग्गमिच्चाइ इत्यादि १३ पुण पणवीसुस्सासं, उस्सग्गं कुणइ पारए विहिणा । तो सयलकुसलकिरिआ-फलाण सिद्धाण पढइ थयं ॥ १४ ॥ अह सुअसमिद्धिहेर्ज, सुअदेवीए करेइ उस्सग्गं । चिंतेइ नमुक्कारं, सुणइ य देइ य तीइ थुई ॥ १५ ॥ एवं खित्तसुरीए, उस्सग्गं कुणइ सुणइ देह थुई । पढिऊण पंचमंगल-मुवविसइ पमज संडासे ॥ १६ ॥ पुव- विहिणेय पेहिअ, पुत्तिं दाऊणवंदणं गुरुणो । इच्छामो अणुसद्धिं, ति भणिय जाणूर्हि तो ठाइ ॥ १७॥ गुरुथुइगहणे धुइ तिग्नि वद्धमाणक्खरस्सरो पढइ । सक्कथयं थवं पढिअ कुणइ पच्छित्तउस्सग्गं ॥ १८॥ एवं ता देवसिअं, राइअमवि एवमेव नवरि तहिं । पढमं दाउं मिच्छामि दुक्कडं पढइ सक्कथयं ॥ १९ ॥ उट्ठिय करेइ विहिणा, उस्सग्गं इत्यादि गाथा ।। २६ ।। इच्छामो अणुसडिं, ति भणिय उवविसि पढइ तिणि थुई। मिउसद्देणं सक-स्थयाइ तो चेइए वंदे ॥ २७ ॥ अह पक्खियं चउद्दसि-दिणमि पुर्व च तत्थ देवसि । सुत्तंतं पडिकमिउं, तो सम्ममिमं कम कुणइ॥२८॥ मुह- पोत्ती बंदणय, संबुद्धाखामणं तहाऽऽलोए । वंदण पत्तेअं खामणं च वंदणयमह सुत्तं ॥ २९ ॥ सुत्तं अब्भुट्ठाण, उस्सग्गो पुत्ति वंदणय तहय । पतियखामणयं, तह चउरो छोभवंदणया ॥ ३०॥ पुत्रविहिणेव सर्व, देवसिअं वंदणाइ तो कुणइ ।।

·कायोत्सर्गादिकं पारयिष्यामि इत्यादिना सुदर्शनप्रियामनोरमाया इव तत्र तत्र संघकृत्ये प्रवर्तयितव्याः।अत्र चायं निशीथ- चूयुको विधिः "पुर्व अणुसिट्ठी किजइ थुइत्ति भणियं होइ, अणुसिट्ठी थुइति एगटेत्ति"भाष्यवचनात् “साहु कयं ते एवं, बुच्चइ, जहा चंपाए सुभद्दा । नागरजणेण अणुसिट्ठा धन्ना सपुन्ना सत्ति ॥ १॥ तेओ उवालंभो, दिजइ साणुण । ओव एसपयाणं, कीरइ त्ति वुत्तं भवति ॥२॥ पच्छा सो उवग्गहो किजइ ३ भणियं च-दाणे दवावणे करणे अ, करणेय कयम- गुण्णाए । उवहिअमणुवहिअं वा, जाणहि उवग्गहं एअं॥३॥ एवमेव तत्रैव ग्रन्थे (३९४) पत्रेऽपि तथा च तत्पाठ:-चतु- थीं स्तुतिः पुनर्वैयावृत्त्यकराणां-यक्षाम्बाप्रभृतीनां सम्यग्दृष्टिदेवतानां, किमर्थमित्याह-उपयोगार्थ स्वकृत्येपु तेषां सावधानता- निमित्तं भवति च गुणोपबृंहणतः तत्तद्भाववृद्धिः । ततश्च स्वकार्यकारित्वोपयुक्तत्वाजगत् प्रसिद्धं एतद् यत्प्रशंसातः सोत्साहं सर्वकार्यकरणादर इति ।'तु' शब्दो विशेषकः तेन याः श्रुताङ्गीशासनदेवतादिविषयाः स्तुतयः ताः सर्वो अपि चतु- भ्रस्तुतौ निपतन्ति, गुणोपबृंहणद्वारेण तासामपि उपयुक्ततादिफलत्वादिति । स्तुति[युगलेपु] युगन्तेषु तथा निवन्धनात्, गुणोत्कीर्तनस्य द्वितीयस्तुतिरूपत्वात् , तथाहि-जिनज्ञानस्तुतिर्वन्दनाद्यात्मकत्वाद् एका गण्यते, वैयावृत्यकरादिस्तुतयस्तु द्वितीया गुणोत्कीर्तनादिरूपत्वात् , एवमेव युगलत्वसिद्धेः, भावितं चैतत् पंचमे वन्दनाद्वारे अत एव क्वचिद्युगले चतुर्था- स्तुतिः सर्वे यक्षाम्बिकेत्यादि वैयावृत्यकराणां, काऽपि च भूयासुः । सर्वदा देवा देवीभिरित्यादि सामान्यतः सर्वदेवतानां कुत्राऽपि “गौरी सैरिभेति" विद्यादेवतानां अन्यत्र 'निष्पङ्कव्योमनीले' ति देवविशेषविषया एकत्र विकटदर्शने ति देव्या एव, कुत्रचिद् च "आमूलालोलधूली"त्यादिश्रुतदेवतायाः इत्यादिपरिभावनीयं । इदं सूक्ष्मधिया कुग्रहादिपरिहारेण । कायोत्सर्ग- ·सूर्यश्चेति 'पुरुषस्त्रियो'ऽपि एकशेष सुराः ते चात्र यक्षाम्बामभृतयः सम्यग्दृष्टिदेवता ज्ञातव्याः, न तु अर्हन्तः, तेषां प्राग चन्दनीयत्वेन अभिहितत्वात् अनुशासकत्वात् स्मारकत्वाच्च, एते च किं इत्याह-'सरणिजति' स्मरणीयास्तु तद्गुणानुचिन्त. नोत्कीर्तनादिनोपबृंहणीयाः, स्तवनीया इत्यर्थः । श्लाघ्यश्च जिनप्रवचनस्थः स्वल्पगुणोऽपि, सम्यग्दृष्टिप्रशंमाया: कर्मक्षय- कारणत्वात् । उक्कं च-"गुणपगरिसबहुमाणो, कम्मक्खयकारणं जेण ति" । नैवं चेत्तदा उत्तरोचरसंयमस्थानपतिभिः साधुभिः जघन्यजघन्यतरादिसंयमस्थानवर्तिनः साधयोऽप्यनुपबृंहणीयाः स्युः, तैश्च नियमादिसु दृदाः श्रायकाः।नच एतदागमे दृष्टं इष्टं वा, यत् गुणिनां गुणा न प्रशस्याः, दर्शनमालिन्याद्यवाप्सेः । आह च "नो खलु अप्परिवडिए निच्छ. यओऽमइलिए व सम्मत्ते । होइ तओ परिणामो जत्तो अणुववूहणाईय ति" ॥१॥ देशविरतानां वा अविरतानां वाऽविरतसम्यग्दृष्टयः श्राद्धाः सत्काराद्यहाँ न स्युः, तथा च सति- तम्हा सवपयत्तेणं, जो नमुक्कारधारओ। सावओ सोऽवि दिट्टबो, जहा परमबंधवो ॥१॥ इत्यादि अपार्थकं स्याद् एवं च सकलागमव्यवहारलोपात् विमर्शनीयं इदं सूक्ष्मधिया इति । यद्वा स्मरणीयाः-स्मारणादिड प्रेरणाऽहोः, तत्र “पमुढे गाहा" अयमर्थः-वैयावृत्त्यादिकारका गीयन्ते, तत्रचाऽनादरवतां भवतां तत् किं स्वकृत्यमपि विस्मू- तीन युक्तमत्र प्रमादयितुं, दुर्लभा हि पुनरियं सामग्री २, दुःखदः प्रमादारिः ३ दुरितोभवोदधिविनिपातः४स्वनामैव सत्या- पयति इत्यादि व्यङ्गार्थगर्भितविशेषणद्वारेण स्मारणादि क्रियते, अथवा स्मरणीयाः संघादिकृत्ये वैयावृत्यप्रभावनादौ उभय- लोकसखावढे प्रेरणा तत्तकरणशक्तियक्तत्वाने । उक्तं भवति-यदाऽमकसंघे प्रभावनादि करिष्यथ तदाऽहं अमकं

·शुभदिने शुभवेलायां शुभमुहर्ते संघस्य कारकस्य वा चन्द्रवले सति गुरूपदेशेन संघस्य समुदाय सर्व मेलयित्वा देवगृहे
समेत्य स्नात्रकरणानन्तरं देवाग्रतः धौतं पवित्रं निश्चलं पट्टकं स्थापयित्वा तदुपरि केशरादितिलकपूर्व ज्ञान-दर्शन-चारित्राणां
अनुक्रमेण तन्दुलपुञ्जिकारूपा स्थापना क्रियते, ततो मूलनायकस्य दक्षिणाङ्गे इन्द्र १ अग्नि २ यम ३ नैत ४ वरुण ५
वायु ६ कुवेर ७ ईशान ८ ब्रह्म ९ नागानां १० दशदिक्पालानां पूर्ववत् स्थापना क्रियते, ततो मूलनायकवामाङ्गे
आदित्य १ सोम २ मंगल ३ बुध ४ बृहस्पति ५ शुक्र ६ शनैश्चर ७ राहु ८ केतु ९ नवग्रहस्थापना क्रियते ततः तद्दिश्येव
चैत्यदेवता १ क्षेत्रदेवता २ देशदेवता ३ स्थापनात्रयं क्रियते, एवं २५ पुञ्जिकानां स्थापना कार्या । तदनु सर्वासां पुञ्जि-
कानामुपरि वलिपुष्पधूपनैवेद्यवासादिप्रक्षेपः कार्यः । ततः-
पुञ्जिकासु च ये देवा, देव्योऽपि गुरुणोदिताः। बलिपूजां प्रतीच्छन्तु, सन्तु संघस्य शान्तये ॥१॥
अनेन श्लोकेन सर्वासामुपरि अखण्डजलधारादानं कार्य, ततः सर्व गृहागते पर्पटादिमिश्रभाजनं बृहत्तरं भृत्वा एकस्य
हस्ते दत्त्वा पूर्वदिक्संमुखं भूत्वा जलधारादानपूर्व पूर्वदिशि वलिः प्रक्षिप्यते, तत्र-श्लोकश्वाऽयम्-
ऐरावतसमारूढः, शक्रः पूर्वदिशि स्थितः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥१॥
एवमानेय्यां दिशि-आग्नेय्याविदिशः स्वामी, श्रीवहिश्छागवाहनः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥ २॥
एवं दक्षिणस्यां दिशि-दक्षिणस्या दिशः स्वामी, यमो महिपवाहनः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥ ३ ॥
एवं नैर्ऋतदिशि-याम्यऽपांतरालेऽसौ, नैतिः शववाहनः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥४॥

·विषयेऽपि बहु विमर्शनीय, यतो दैवसिकावश्यकमध्ये सामान्यतो वैयावृत्यकरान् विमुच्य केवल श्रुतदेवतादेः कायोत्सर्गकरणं, पाक्षिकादौ तु भवनदेव्याः, दीक्षादौ तु शासनदेव्यादीनामपि, अलं प्रसंगेन, तत्त्वं तु परमर्पयो विदन्ति ॥ ९८॥ ॥ इति श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गस्थापनाधिकारः॥ ९८॥ ननु-श्रीखरतरगच्छीयसाधुसाध्व्यः सुविहितनामविभ्राणा अपि मृत्तिकाघटकेन पानीयं विहरन्ति तत्र रक्षन्ति तत् किं तत्र जीवसंसक्तिसद्भावात् ? उच्यते, श्रीस्थानाङ्गे (१३८ पत्रे ) तृतीयस्थाने तृतीयोद्देशके पानीयघटस्य साधुसायीनां उक्तत्वात् तथाहि-“कप्पइ निग्गंधाण वा निग्गंथीण वा तओ पायाई धारित्तते वा परिहरित्तते वातं० लाउयपादे वा दार- पादे वा मट्टियापादे वा” (सूत्रं १७०)व्याख्या-अलावुपात्रकं-तुम्बकं दारुपात्रं-काष्ठमयं मृत्तिकापात्रं-मृण्मयं शराववाघ- टिकादि, शेपं सुगम, अत्र वार्घटिकाशब्देन पानीयलघुघटिकाः प्रोकाः। जीवोत्पत्तिपर्यन्तं तु यतनावन्तः साधयो रक्षन्त्येव न कथंचित् रक्षणे तु तत्रोत्पन्नपूतरकजीवपानीयं ग्रन्थोक्तविधिना गृहस्थादिभ्यः प्रयच्छन्ति, प्रत्युत काष्ठलोष्टिकादिधारणे तु क्रीतदोषस्य साक्षात् दृश्यमानत्वात् बहुमूलत्वाच्च । न तद्धारणनियमो विचार्यमाणः संयमसुखावहो मृत्तिकापानीयलघु- घटिकाः तु अल्पमूल्यत्वात् सुखेन शुद्धत्वेन मिलनत्वात् संयमोपष्टम्भकारिणो भवतीति युक्तमेव तद्धारणम् ॥ ९९॥ ॥ इति मृत्तिकापानीयघटिकारक्षणाधिकारः॥९९॥ ननु-संघादीनां विघ्नोपद्रवशात्यै शान्तिविधिः क्रियते स शान्तिविधिः कः?,कुत्र प्रतिपादितश्च ? उच्यते-स विधिः कोऽपि प्राक्तनलिखितानुसारेण, कोऽपि च महेवादौ [उत्सवे] विधिज्ञश्रावकक्रियमाणानुक्रमस्य स्वयं दर्शनेन च लिख्यते, तथाहि-

·-
शुभदिने शुभवेलायां शुभमुहूर्ते संघस्य कारकस्य वा चन्द्रबले सति गुरूपदेशेन संघस्य समुदायं सर्व मेलयित्वा देवगृहे
समेत्य स्नात्रकरणानन्तरं देवाग्रतः धौतं पवित्रं निश्चलं पट्टकं स्थापयित्वा तदुपरि केशरादितिलकपूर्व ज्ञान-दर्शन-चारित्राणां
अनुक्रमेण तन्दुलपुझिकारूपा स्थापना क्रियते, ततो मूलनायकस्य दक्षिणाङ्गे इन्द्र १ अग्नि २ यम ३ नैऋत ४ वरुण ५
वायु ६ कुवेर ७ ईशान ८ ब्रह्म ९ नागानां १० दशदिक्पालानां पूर्ववत् स्थापना क्रियते, ततो मूलनायकवामाङ्गे
आदित्य १ सोम २ मंगल ३ वुध ४ बृहस्पति ५ शुक्र ६ शनैश्चर ७ राहु ८ केतु ९ नवग्रहस्थापना क्रियते, ततः तद्दिश्येव
चैत्यदेवता १ क्षेत्रदेवता २ देशदेवता ३ स्थापनात्रयं क्रियते, एवं २५ पुञ्जिकानां स्थापना कार्या । तदनु सर्वासां पुञ्जि-
कानामुपरि बलिपुष्पधूपनैवेद्यवासादिप्रक्षेपः कार्यः। ततः-
पुञ्जिकासु च ये देवा, देव्योऽपि गुरुणोदिताः। वलिपूजां प्रतीच्छन्तु, सन्तु संघस्य शान्तये ॥१॥
अनेन श्लोकेन सर्वासामुपरि अखण्डजलधारादानं कार्य, ततः सर्व गृहागते पर्पटादिमिश्रभाजनं बृहत्तरं भृत्वा एकस्य
हस्ते दत्त्वा पूर्वदिक्संमुखं भूत्वा जलधारादानपूर्व पूर्वदिशि वलिः प्रक्षिप्यते, तत्र-श्लोकश्चाऽयम्-
ऐरावतसमारूढः, शक्रः पूर्वदिशि स्थितः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥१॥
एषमाग्नेय्यां दिशि-आग्नेय्याविदिशः स्वामी, श्रीवह्निमछागवाहनः । संघत्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥२॥
एवं दक्षिणत्यां दिशि-दक्षिणस्या दिशः स्वामी, यमो महिपवाहनः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥ ३ ॥
एवं नैर्ऋतदिशि-याम्यऽपांतरालेऽसौ, नैऋतिः शववाहनः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥४॥

·विपयेऽपि बहु विमर्शनीयं, यतो दैवसिकावश्यकमध्ये सामान्यतो वैयावृत्यकरान् विमुच्य केवल श्रुतदेवतादेः कायोत्सर्गकरणं, पाक्षिकादौ तु भवनदेव्याः, दीक्षादौ तु शासनदेव्यादीनामपि, अलं प्रसंगेन, तत्त्वं तु परमर्पयो विदन्ति ।। ९८॥ ॥ इति श्रुतदेवतादिकायोत्सर्गस्थापनाधिकारः॥९८ ॥ ननु-श्रीखरतरगच्छीयसाधुसाध्व्यः सुविहितनामविभ्राणा अपि मृत्तिकाघटकेन पानीयं विहरन्ति तत्र रक्षन्ति तत् किं तत्र जीवसंसक्तिसद्भावात् ? उच्यते, श्रीस्थानाङ्गे (१३८ पत्रे) तृतीयस्थाने तृतीयोद्देशके पानीयघटस्य साधुसाग्रीनां उक्तत्वात् तथाहि-"कप्पइ निग्गंधाण वा निग्गयीण वा तओ पायाई धारित्तते वा परिहरित्तते वा तं० लाउयपादे वा दारु- पादे वा मट्टियापादे वा” (सूत्रं १७०) व्याख्या-अलावुपात्रक-तुम्बकं दारुपात्रं-काष्ठमयं मृत्तिकापात्रं-मृण्मयं शराबवार्घ- टिकादि,.शेष सुगम, अत्र वार्घटिकाशब्देन पानीयलघुघटिकाः प्रोक्ताः। जीवोत्पत्तिपर्यन्तं तु यतनावन्तः साधवो रक्षन्त्येव न कचित् रक्षणे तु तत्रोत्पन्नपूतरकजीवपानीयं ग्रन्थोक्तविधिना गृहस्थादिभ्यः प्रयच्छन्ति, प्रत्युत काष्ठलोष्टिकादिधारणे तु कीतदोषस्य साक्षात् दृश्यमानत्वात् बहुमूलत्वाच्च । न तद्धारणनियमो विचार्यमाणः संयमसुखावहो मृत्तिकापानीयलघु- घटिकाः तु अल्पमूल्यत्वात् सुखेन शुद्धत्वेन मिलनत्वात् संयमोपष्टम्भकारिणो भवतीति युक्तमेव तद्धारणम् ॥ ९९ ॥ ॥ इति मृत्तिकापानीयघटिकारक्षणाधिकारः॥९९॥ ननु-संघादीनां विघ्नोपद्रवशात्यै शान्तिविधिः क्रियते स शान्तिविधिः कः?, कुत्र प्रतिपादितश्च ? उच्यते-स विधिः कोऽपि प्राक्तनलिखितानुसारेण, कोऽपि च महेवादौ [उत्सवे] विधिज्ञनावकक्रियमाणानुक्रमस्य स्वयं दर्शन च लिख्यते, तथाहि- ·क्रियन्ते, मङ्गलप्रदीपश्च घृतमयः कसुम्भलवृत्तिकश्च तादृग्विधेयो यथा एकयैव वृत्त्या प्रज्वलन संपूर्णशान्तिघोषणादिकृत्यं यावत् न विध्याति [संपूर्ण]। पश्चात् चतुर्विधसंघसहितो गुरुः ईर्यापथिकी प्रतिक्रम्य शक्रस्तवं आदितः कृत्वा अष्टादशभिः स्तुतिभिर्देवादीन वन्दते, आन्तरणीदोषो न कर्तु देयः, देवतायाश्च स्तुतय इमाः-यदंधिनमनादेव, देहिनः सन्ति सुस्थिताः । वस्मै नमोऽस्तु वीराय, सर्वविघ्नविघातिने ॥१॥ सुरपतिनतचरणयुगा-नाभेयजिनादिजिनपतीन् नौमि । यद्वचनपालन- परा, जलाञ्जलिं ददतु दुःखेभ्यः॥ २॥ वन्दन्ति वन्दारुगणाग्रतो जिनाः, सदर्थतो यद्रचयन्ति सूत्रतः । गणाधिपास्तीर्थ- समर्थनक्षणे, तदङ्गानामऽस्तु मतं नु मुक्तये ॥३॥ शकः सुरासुरवरैः सहदेवताभिः, सर्वज्ञशासनसुखाय समुद्यताभिः । श्रीवर्धमानजिनदत्तमतप्रवृत्तान्, भव्यान् जनानवतु नित्यममङ्गलेभ्यः ॥४॥ ततः श्रीशान्तिनाथदेवाधिदेवाराधनार्थ करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । रोगशोकादिभिर्योपै-रजिताय जितारये । नमः श्रीशान्तये तस्मै, विहितानत- शान्तये ॥ ५॥ ततः श्रीशान्तिदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । श्रीशान्तिजिनभकाय, भव्याय सुख- सम्पदम् । श्रीशान्तिदेवता देया-दशान्तिमपनीय [ते] मे ॥ ६ ॥ ततः। श्रीश्रुतदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । सुवर्णशालिनी देयाद्, द्वादशाङ्गी जिनोद्भवा । श्रुतदेवी सदा मह्य-मशेपश्रुतसम्पदम् ॥ ७॥ ततः श्रीभवन- देवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । चतुर्वर्णाय संघाय, देवीभवनवासिनी । निहत्य दुरितान्येपा, करोतु सुखमक्षतम् ॥ ८॥ ततः क्षेत्रदेवतानिमित्तकं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । यासां क्षेत्रगताः सन्ति, साधयः श्रावकादयः । जिनाज्ञां साधयन्तस्ता, रक्षन्तु क्षेत्रदेवताः ॥९॥ ततः श्रीअम्बिकादेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्यू ·एवं पश्चिमदिशि-या प्रतीच्या दिशो नाथो, वरुणो मकरस्थितः। संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥ ५॥ एवं वायव्यदिशि-हरिणो वाहनं यस्य, वायव्याधिपतिः स्मरः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥ ६॥ एवमुत्तरदिशि-निधाननवकारूढ, उत्तरस्या दिशः प्रभुः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ।। ७ ।। एव. मीशानदिशि-सिते वृपेऽधिरूढः स-नीशानो विदितः प्रभुः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥८॥ एवमधोदिशि-पातालाधिपतिर्योऽस्ति, सर्वदा पद्मवाहनः। संघस्य शान्तये सोऽस्तु, वलिपूजां प्रतीच्छतु ॥९॥ एवमू- दिशि-ब्रह्मलोकविभुर्योऽस्तु, राजहंससमाश्रितः । संघस्य शान्तये सोऽस्तु, बलिपूजां प्रतीच्छतु ॥१०॥ एवं दशस्वपि दिक्षु जलधारादानेन स्वस्वदिक्स्वामि श्लोकप्रतिपादेन च बलिः प्रक्षिप्यते, प्रथमं प्रान्ते च श्लोकादौ नमोऽहंद सिद्धति कथ्यते । एतस्मिन् विधौ कृतेऽत्र प्रस्तावे यदि संघसामुदायिकः शान्तिः तदा देवगृहसत्कः कलशो गृह्यते, यदि एकः कोऽपि कारयति तदा शान्तिकारकगृहात् चतुरश्चलसधवसुन्दरीशिरसि आरोप्य बहुगीतगानतानमानदानपाव जन्यशब्दादिवादित्रे वाद्यमाने अन्तर्धवलितः पञ्चरत्नोपेतः मुखवेष्टितमुहलीसूत्र उपरि समाच्छादितकसुम्भलवस्त्रः कलशः समानीय पूर्वकृतस्वस्तिकोपरि स्थाप्यते कलशमध्ये श्रीशान्तिनाथप्रतिमा निश्चला सुसजिता कृत्वा मोच्या, कलशोपरि- यात् ऊर्ध्व तणीचतुष्कमध्ये उपर्युपरि प्रोतखाजिलीपक्वान्नं बध्यते, तणीमध्यतो महुलीदवरको लम्बमानस्तथा बध्यते यथा कलशोपरि मुखमध्यभागे तिष्ठति, तत्र च संघसमुदायको महुलीकन्दुको बध्यते, कलशस्य पुष्पचन्दनपूजा कार्या । गुरुरपि वासक्षेपं करोति । ततः कलशाने कुसुमाञ्जलि १ लवणपानीय २ परिधापनिका ३ आरात्रिका ४ मङ्गलप्रदीपाः ·अस्मिन् कायोत्सर्गे लोगस्स ४ पारिते लोगस्स १ तत उपविश्य नमस्कारशक्रस्तवादि कथनपूर्व जयवीयरायपर्यन्तं वाच्यं । ततः संपूर्णाङ्गोपाङ्गाः सभार्याः सुशीलाः सपुत्राः समृद्धा बद्धहस्तमहुलीदवरका गुणनभणनविचक्षणा अष्टौ इन्द्र- स्थानीयाः परिहितधौतिका आकार्यन्ते, तत्र द्वौ हस्तयोः कलशं गृहीत्वा तिष्ठत, एको धूपं ददाति, एकः कुसुमचन्दन- कासक्षेपं करोति, अन्ये चत्वारो मधुरस्वरेण शान्तिपूर्वकं सप्तस्मरणादि गुणयन्ति । तथा द्वौ कलशधारको कुण्डिकातः कलशान् भृत्वा सप्तनमस्कारपूर्व सप्तजलधारा दत्तः पश्चात् नमोऽर्हत्सिद्धाचार्योपाध्यायेति पूर्व अजितशान्तिस्तवः पठ्यते, पदे पदे जलधारादानं एवमवेतनस्सरणे अपि, भक्तामरशान्तिद्वयादीन्यपि । एवमन्योऽपि सर्वसंघः सप्तस्मरणादि गुण- यति पश्चाद् भृते मूलकलशे पूर्व रक्षित श्रीपार्श्वनाथप्रक्षालनपानीयमपि कलशमध्ये क्षिप्यते, ततो मङ्गलप्रदीपं भ्रामयित्वा- चेलोत्क्षेपैः पुष्पधूपादिदानैः, सम्मान्यश्रीदिक्पतीनां विसर्गम् । कृत्वा शेपान शेषदिव्यावतारान् , प्राप्तानारात् प्रेपयेत् स्वाधिवासान् ॥१॥ अर्हदभिषेकदर्शित-सान्निध्यनिरस्तकल्मषोल्लाघाः । गच्छन्ति यथास्थाने, ये केचिदुपागता देवाः ॥२॥ शकाद्या लोकपाला दिशि विदिशि गताः शुद्धसद्धर्मसकाः, आयाताः स्नात्रकाले कलशहतिकृते तीर्थनाथस्य भक्त्या । न्यस्ता शेषाऽऽपदाद्या विहितशिवसुखाः स्वास्पदं सांप्रत ते, स्मात्रे पूजामवाप्य स्वमपि कृतमुदो यान्तु कल्याणभाजः॥ ३ ॥ अनेन पद्यत्रयेण दिपालविसर्जनं क्रियते, पश्चात् सर्वोऽपि संघो देवगृहे निकरादानपूर्व शान्तिजलं केन्दुकसत्क- महुलीसूत्रं च लाति, महुलीसून हस्तादौ वध्यते, कलशमध्याच्छान्तिजलं गृहीत्वा सर्वत्र गृहादौ प्रक्षिप्यते, ततः संघ-

·इत्यादि । अम्वा निहितडिम्बा मे, सिद्धबुद्धश्रुतान्विता । सिते सिंहे स्थिता गौरी, वितनोतु समीहितम् ॥ १०॥ ततः
श्रीपद्मावतीदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । धराधिपतिपत्नीया, देवी पद्मावती सदा। शुद्रोपद्रवतःसा
मां, पातु फुल्लत्फणावलीः ॥ ११॥ ततः श्रीचक्रेश्वरीदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्यू इत्यादि । चनचकारा
चारु-प्रवालदलसन्निभा । चिरं चक्रेश्वरी देवी, नन्दतादवताच माम् ॥ १२॥ ततः श्रीअच्छुतादेवतानिमित्तं करेमि
काउस्सग्गं अन्नत्यू इत्यादि । खड्गखेटककोदण्ड-चाणपाणितडिद्युतिः । तुरङ्गगमनाऽच्छुधा, कल्याणानि करोतु मे
॥ १३ ॥ ततः श्रीकुबेरादेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । मथुरापुरि सुपार्थ-श्रीपार्श्वस्तूपरक्षिका ।
श्रीकुवेरा नरारूढा, सुताङ्काऽवतु वो भयात् ॥ १४॥ ततः श्रीब्रह्मशान्तिदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सगं अन्नत्यू
इत्यादि । ब्रह्मशान्तिः स मां पाया-दपायाद्वीरसेवकः । श्रीमत्सत्यपुरे सत्या, येन कीर्तिः कृता निजा ॥ १५॥ ततः
श्रीगोत्रदेवतानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । या गोत्रं पालयत्येव, सकलाऽपायतः सदा । श्रीगोत्रदेवता रक्षा,
सा करोतु नताऽङ्गिनाम् ॥ १६ ॥ ततः श्रीशक्रादिसमस्तदेवतानिमितं करेमि काउस्सगं अन्नत्यू इत्यादि । श्रीशक-
प्रमुखा यक्षाः, जिनशासनसंस्थिताः । देवदेव्यस्तदन्येऽपि, संघं रक्षत्वपायतः॥ १७॥ ततः सिद्धायिका-श्रीशासनदेव-
तानिमित्तं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थू इत्यादि । श्रीमद्विमानमारूढा, यक्षमातङ्गसेविता । सा मां सिद्धायिका पातु, पक्र-
चापेषु धारिणी ॥१८॥

·अस्मिन् कायोत्सर्गे लोगस्स ४ पारिते लोगस्स १ तत उपविश्य नमस्कारशकस्तवादिकथनपूर्व जयवीयरायपर्यन्तं वाच्यं । ततः संपूर्णाङ्गोपाङ्गाः सभार्याः सुशीलाः सपुत्राः समृद्धा बद्धहस्तमहुलीदवरका गुणनभणनविचक्षणा अष्टौ इन्द्र- स्थानीयाः परिहितधौतिका आकार्यन्ते, तत्र द्वौ हस्तयोः कलशं गृहीत्वा तिष्ठत, एको धूपं ददाति, एकः कुसुमचन्दन- वासक्षेपं करोति, अन्ये चत्वारो मधुरस्वरेण शान्तिपूर्वकं सप्तस्मरणादि गुणयन्ति । तथा द्वौ कलशधारको कुण्डिकातः कलशान् भृत्वा सप्तनमस्कारपूर्व सप्तजलधारा दत्तः पश्चात् नमोऽर्हत्सिद्धाचार्योपाध्यायेति पूर्व अजितशान्तिस्तवः पठ्यते, पदे पदे जलधारादानं एवमग्रेतनस्मरणे अपि, भकामरशान्तिद्वयादीन्यपि । एवमन्योऽपि सर्वसंघः सप्तस्मरणादि गुण- यति पश्चाद् भृते मूलकलशे पूर्व रक्षित श्रीपार्श्वनाथप्रक्षालनपानीयमपि कलशमध्ये क्षिप्यते, ततो मङ्गलप्रदीपं भ्रामयित्वा- चेलोरक्षेपैः पुष्पधूपादिदानैः, सम्मान्यश्रीदिपतीनां विसर्गम् । कृत्वा शेषान् शेषदिव्यावतारान् , प्राप्तानारात् प्रेपयेत् स्वाधिवासान् ॥१॥ अर्हदभिषेकदर्शित-सान्निध्यनिरस्तकल्मषोल्लाघाः । गच्छन्ति यथास्थाने, ये केचिदुपागता देवाः॥२॥ शकाद्या लोकपाला दिशि विदिशि गताः शुद्धसद्धर्मसकाः, आयाताः स्नात्रकाले कलशहृतिकृते तीर्थनाथस्य भक्त्या। न्यस्ता शेपाऽऽपदाद्या विहितशिवसुखाः स्वास्पदं सांप्रतं ते, स्नात्रे पूजामवाप्य स्वमपि कृतमुदो यान्तु कल्याणभाजः॥ ३ ॥ अनेन पद्यत्रयेण दिक्पालविसर्जनं क्रियते, पश्चात् सर्वोऽपि संघो देवगृहे निकरादानपूर्व शान्तिजलं केन्दुकसत्क- महुलीसूत्रं च लाति, महुलीसूत्र हस्तादौ वध्यते, कलशमध्याच्छान्तिजलं गृहीत्वा सर्वत्र गृहादौ प्रक्षिप्यते, ततः संघः R

·मध्ये नगरमध्ये देशमध्ये सर्वत्र शान्तिर्भवति, ऋद्धिसमृद्धिवृद्धिसिद्धिसंपदो भवन्ति, आधिव्यापिरोगधोकसुद्रो-
पद्रवाश्च द्रुतं दूरतो यान्ति ॥ १०॥
॥ इति श्रीशान्तिकविधिरधिकारः संपूर्णः ॥ १०॥
खरतरगच्छाधीशा, जिनचन्द्रयुगप्रधानगुरुराजाः । श्रीपातिसाहिमान्याः, समभूवन् भूमिविस्याताः॥१॥
श्रीपूज्यमुख्यशिष्याः, दक्षाः श्रीसकलचन्द्रनामानः । मद्गुरवो गुणगुरव-स्तेषामेप प्रसादो मे ॥२॥
एवं द्वादशभिः सम्यक्-पूर्ण प्रश्नोत्तरैः स्फुटम् । प्रकाशं पञ्चमं चक्रे, गणिः समयसुन्दरः॥३॥
+
॥ इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते पञ्चप्रकाशे श्रीसामा-
चारीशतके पञ्चमः प्रकाशः संपूर्णः॥५॥

·॥ ग्रन्थकृत्प्रशस्तिः॥ सामाचारीशतकमिदमासूत्रितं सूत्रगत्या, किंचित् वृत्तिप्रकरणवशात् संप्रदायाच्च किंचित् । चेद् ग्रन्थेऽस्मिन् भवति किमपि श्रीजिनाज्ञाविरुद्धं, संघाध्यक्षं मम जडधियो दुष्कृतं स्याच्च [तस्य मिथ्या ॥१॥ जैना गच्छा जगति बहवो भिन्नभिन्नाभिधाना, भिन्नाचारा निजनिजमतं स्थापयन्ति प्रमाणम् । गच्छाधीशाः श्रुतनिगदितां संमति दर्शयन्ति, [तव्यामोहो] तस्या मोहो न भवति कथं ? यज्जिनाइव सत्या ॥२॥ प्रारब्धं किल सिन्धुदेशविपये श्रीसिद्धपुर्यामिदं, मूलत्राणपुरे कियद्विरचितं वर्पत्रयात् प्राग्मया। संपूर्ण विदधे पुरे सुखकरे श्रीमेडतानामके, श्रीमद्विक्रमसंवति द्वि-मुंनि-प-प्रालेयरोचिर्मिते १६७२ ॥ ३ ॥ प्रवर्तमाने जिनवीरशासने, परम्परायां गणभृत्सुधर्मणः। श्रीवज्रशाखा सुकुले च चान्द्रे, गणे स्फुटे कौटिकनामधेये ४ श्रीपातिसाहिमान्ये, युगप्रधाने प्रधानसौभाग्ये । खरतरगच्छाधीशे, विजयि जिनसिंहसूरिगुरौ ॥५॥ अकव्वरसाहिस्तुमान्यः, श्रीमजिनचन्द्रसूरिगुरुराजाः । जाता युगप्रधाना-स्तच्छिप्यः सकलचन्द्रगणिः ॥ ६ ॥ तच्छिष्यसमयसुन्दर-सदुपाध्याया अकार्परिदमेवम् । सामाचारीशतकं, सततं स्वपरोपकाराय ।। ७ ।। सुशिष्यो वाचनाचार्य,-स्तव्याकरणादिवित् । हर्पनन्दनवादीन्द्रो, मम साहाय्यदायकः॥८॥ इति श्रीसमयसुन्दरोपाध्यायविरचिते पञ्चमप्रकाशे श्रीसामाचारीशतकं संपूर्णम् ॥

·लेखक-प्रशस्तिः॥ श्रीमद्विक्रमतो धराङ्कगगनपालेयरोचिमिते, वर्षे लोद्रपुरे वरे यदुकुले भाटीसुगोत्रेऽभवत् । राजा श्रीसगरः प्रजासुखकरस्तत्सुन्दरी श्रीमती, सौख्यं भुक्तवतोस्तयोः समभयन्नेकादशेहाऽऽत्मजाः ॥ १॥ अष्टौ तेषु मृताश्च मारिवशतो दुर्दैवतोऽनुक्रमे, दुःखात्ती पितरौ वियोगविधुरौ जाती च तस्मिन् क्षणे। 'कुर्वाणा विहतिक्रमात् क्षितितले श्रीवर्धमानप्रभोः, शिप्याः सूरिजिनेश्वराः खरतराः श्रीलोद्रपुर्या गताः॥२॥ राजाद्याः सपरिग्रहाः प्रमुदिता नन्तुं गताः सद्गुरून्, श्रुत्वा श्रीजिनधर्ममम सकलं सन्तोपमापुस्तराम् । विज्ञप्ति विदधे नृपः करयुगं संयोज्य राज्ञाऽन्वितः, स्वामिन्नष्ट ममाऽङ्गजा मृतिमगुजींवत्यथो ते त्रयः॥३॥ तत्कार्य च यथा परोपकृतिभिर्जीवेत् सुतानां त्रयं, लाभो वो भविता स को नृपतिना प्रोकं तदा मत्पदे । राजाऽयं भविता सुतः कुलधरः श्रीजैनधर्मी पुनः, पुत्री श्रीधरनामराजधरको शुद्धास्तिको भाविनी ॥४॥ ज्ञात्वा लाभममुं तथैव गुरुभी रक्षाकृताम्नायतो, वासक्षेपवशेन तो नृपसुतौ श्राद्धौ कृतौ भ्रातरौ । ताभ्यां लोद्रपुरे जिनेन्द्रभवनं प्रोचैस्तरं कारितं, तद्गोत्रं भणशालिनाम समभूदाण्डादिशालावशात् ॥५॥ श्रीधरभावकस्याऽऽसन् , पञ्च पुत्रा अनुक्रमात् । खीमसी १ भीमसीनामा २, जगसी ३ रूपसी ४ तथा। देवसी ५ च यथा ख्याताः, पाण्डवाः पण्डुभूपतेः ।। ६ ।।

·खीमसीश्रावकस्याऽऽसीत्, कुलचन्द्रस्तनूरुहः तत्पुत्री रामदेनामा, धनपालस्तदङ्गजः ॥७॥ साधारणाख्यस्तत्पुनः पुण्यपालस्तदङ्गजः । तत्सूः सजूस्ततोदेदू-स्तत्पुत्रस्तस्य गजकः ॥ ८॥ ज्येताख्यो नन्दनस्तस्य, खेतानामा तदङ्गभूः। आसकर्णश्च तत्पुत्र-स्तत्पुत्रो वस्तुपालकः ॥९॥ पुञ्जानामा च तत्पुत्रः, श्रीयशोधवलस्ततः । तत्पुत्रः पुन्नसीनामा, श्रीमल्लस्तस्य नन्दनः ॥ १० ॥ श्रीमल्लाङ्गजथाहरूः सुरतरुर्दानप्रदानेऽधिको, यो भाण्डारमवीभरन्नवनवैः शास्त्रैः स्वयं लिखितैः। अर्हच्छासनमेकविंशतिसहस्राणीह वर्तिष्यते, तत्तु प्रोज्ज्वलपुस्तकेष्वधिगतं बुद्ध्या विचार्येति च ॥ ११ ॥ आपाढाश्विनचैत्रभाद्रपदमासाष्टाह्निकापर्वणि, श्रीमजेसलमेरुदुर्गनगरे चैत्येषु सप्तस्वपि । काश्मीराभिधकेशरेण भगवद्विम्वानि यः पूजयेत् , सद्भक्त्या शतशः सृजन स्वपरयोः सम्यक्त्वमत्युज्यलम् ॥१२॥ गुप्तं दानमपि प्रयच्छति मुदा सद्धर्मिणां सीदतां, दीनानां च ददाति सुन्दरतरां सो वर्डका नामतः । चातुर्मासिकपाक्षिकाब्दिकमहाप्टम्यादिके पर्वणि, प्रातः पारणकं ददाति सततं यः पौपधाख्यं कृताम् ॥ १३ ॥ यः श्रीलोद्रपुरे पुराणनगरे भूयिष्ठद्रव्यव्ययात् , चैत्योद्धारमुदारचित्तपरिणामोऽकारयत् सादरम् । श्रीचिन्तामणिपार्श्वमूर्तियुगलं तत्रैव चाऽस्थापयत् , सोल्लासं जिनराजसूरिगुरुभिहस्तप्रतिष्ठापितम् ॥ १४ ॥ यः कुण्डलाकृतिभृतां जयलब्धिकानां, कृत्वा च पुञ्जमतुलं मनुजाव'पि ।

·लेखक-प्रशस्तिः॥
श्रीमद्विक्रमतो धराङ्कगगनप्रालेयरोचिमिते, व लोद्रपुरे वरे यदुकुले भाटीसुगोत्रेऽभवत् ।
राजा श्रीसगरः प्रजासुखकरस्तत्सुन्दरी श्रीमती, सौख्यं भुक्तवतोस्तयोः समभवन्ने कादशहाऽऽत्मजाः ॥१॥
अष्टौ तेषु मृताश्च मारिवशतो दुर्दैवतोऽनुक्रमे, दुःखात्तौ पितरौ वियोगविधुरी जाती च तस्मिन् क्षणे।
कुर्वाणा विहृतिक्रमात् क्षितितले श्रीवर्धमानप्रभोः, शिप्याः सूरिजिनेश्वराः खरतराः श्रीलोद्रपुर्या गताः॥२॥
राजाद्याः सपरिग्रहाः प्रमुदिता नन्तुं गताः सद्गुरून् , श्रुत्वा श्रीजिनधर्ममर्म सकलं सन्तोषमापुम्तराम् ।
विज्ञप्तिं विदधे नृपः करयुगं संयोज्य राज्ञाऽन्वितः, स्वामिन्नष्ट ममाऽङ्गजा मृतिमगुजींवत्ययो ते त्रयः ॥ ३ ॥
तत्कार्य च यथा परोपकृतिभिर्जीवेत् सुतानां त्रयं, लाभो वो भविता स की नृपतिना प्रोकं तदा मत्पदे ।
राजाऽयं भविता सुतः कुलधरः श्रीजैनधर्मी पुनः, पुत्री श्रीधरनामराजधरको शुद्धास्तिको भाविनी ॥४॥
ज्ञात्वा लाभममुं तथैव गुरुमी रक्षाकृताम्नायतो, वासक्षेपवशेन तौ नृपसुती श्राद्धी कृतौ भ्रातरौ ।
ताभ्यां लोद्रपुरे जिनेन्द्रभवनं प्रोचेस्तरं कारितं, तद्गोत्रं भणशालिनाम समभूदाण्डादिशालावशात् ॥५॥
श्रीधरश्रावकस्याऽऽसन् , पञ्च पुत्रा अनुक्रमात् । खीमसी १ भीमसीनामा २, जगसी ३ रूपसी ४ तथा ।
देवसी ५ च यथा ख्याताः, पाण्डवाः पण्डुभूपतेः॥६॥

·खीमसीश्रावकस्याऽऽसीत्, कुलचन्द्रस्तनूरुहः तत्पुत्रो रामदेनामा, धनपालस्तदङ्गजः ॥७॥ साधारणाख्यस्तत्पुत्रः पुण्यपालस्तदङ्गजः । तत्सूः सजूस्ततोदेदू-स्तत्पुत्रस्तस्य गजकः ॥८॥ ज्येताख्यो नन्दनस्तस्य, खेतानामा तदङ्गभूः। आसकर्णश्च तत्पुत्र-स्तत्पुत्रो वस्तुपालकः ॥९॥ पुञ्जानामा च तत्पुत्रः, श्रीयशोधवलस्ततः । तत्पुत्रः पुन्नसीनामा, श्रीमल्लस्तस्य नन्दनः ॥१०॥ श्रीमल्लाङ्गजथाहरू: सुरतरुर्दानप्रदानेऽधिको, यो भाण्डारमवीभरनवनवैः शास्त्रैः स्वयं लिखितैः। अर्हच्छासनमेकविंशतिसहस्राणीह वर्तिप्यते, तत्तु प्रोज्वलपुस्तकेष्वधिगतं वुद्ध्या विचार्येति च ॥११॥ आपाढाश्विनचैत्रभाद्रपदमासाष्टाह्निकापर्वणि, श्रीमजेसलमेरुदुर्गनगरे चैत्येषु सप्तस्वपि । काश्मीराभिधकेशरेण भगवद्विम्बानि यः पूजयेत् , सद्भक्त्या शतशः सृजन् स्वपरयोः सम्यक्त्वमत्युज्वलम् ॥१२॥ गुप्तं दानमपि प्रयच्छति मुदा सद्धर्मिणां सीदतां, दीनानां च ददाति सुन्दरतरां सो वर्डकां नामतः । चातुर्मासिकपाक्षिकाव्दिकमहाप्टम्यादिके पर्वणि, प्रातः पारणकं ददाति सततं यः पौपधाख्यं कृताम् ॥ १३ ॥ यः श्रीलोद्रपुरे पुराणनगरे भूयिष्ठद्रव्यव्ययात् , चैत्योद्धारमुदारचित्तपरिणामोऽकारयत् सादरम् । श्रीचिन्तामणिपार्श्वमूर्तियुगलं तत्रैव चाऽस्थापयत् , सोल्लासं जिनराजसूरिगुरुभिर्हस्तप्रतिष्ठापितम् ॥ १४ ॥ यः कुण्डलाकृतिभृतां जयलब्धिकानां, कृत्वा च पुञ्जमतुलं मनुजावपुंपि ।

·लेखक-प्रशस्तिः॥
श्रीमद्विक्रमतो धराङ्कगगनपालेयरोचिर्मिते, व लोद्रपुरे वरे यदुकुले भाटीसुगोत्रेऽभवत् ।
राजा श्रीसगरः प्रजासुखकरस्तत्सुन्दरी श्रीमती, सौख्यं भुकवतोस्तयोः समभवनेकादशेहाऽऽत्मजाः ॥१॥
अष्टौ तेषु मृताश्च मारिवशतो दुर्दैवतोऽनुक्रमे, दुःखात्तौ पितरौ वियोगविधुरी जाती च तस्मिन् क्षणे।
कुर्वाणा विहतिक्रमात् क्षितितले श्रीवर्धमानप्रभोः, शिप्याः सूरिजिनेश्वराः खरतराः श्रीलोद्रपुर्या गताः॥२॥
राजाद्याः सपरिग्रहाः प्रमुदिता नन्तुं गताः सद्गुरून् , श्रुत्वा श्रीजिनधर्ममर्म सकलं सन्तोषमापुस्तराम्।
विज्ञप्तिं विदधे नृपः करयुगं संयोज्य राज्ञाऽन्वितः, स्वामिन्नष्ट ममाऽङ्गजा मृतिमगुर्जीवत्ययो ते त्रयः॥३॥
तत्कार्य च यथा परोपकृतिभिजीवेत् सुतानां त्रयं, लाभो वो भविता स कौ नृपतिना प्रोकं तदा मत्पदे ।
राजाऽयं भविता सुतः कुलधरः श्रीजैनधर्मी पुनः, पुत्री श्रीधरनामराजधरको शुद्धास्तिको भाविनी ॥ ४ ॥
ज्ञात्वा लाभममुं तथैव गुरुभी रक्षाकृताम्नायतो, वासक्षेपवशेन तौ नृपसुती श्राद्धी कृतौ भ्रातरौ ।
ताभ्यां लोद्रपुरे जिनेन्द्रभवनं प्रोचैस्तरं कारितं, तद्गोत्रं भणशालिनाम समभूदाण्डादिशालावशात् ॥५॥
श्रीधरश्रावकस्याऽऽसन् , पञ्च पुत्रा अनुक्रमात् । खीमसी १ भीमसीनामा २, जगसी ३ रूपसी ४ तथा।
देवसी ५ च यथा ख्याताः, पाण्डवाः पण्डुभूपतेः ॥ ६॥

·पुण्यकर्तव्यता काऽपि, प्रत्यक्षं ददृशे मया । काऽपि श्रुता सतां वनात्, प्रशस्तिलिखिताऽस्ति तत् ॥ २३ ॥ सामाचारीशतकममुना थाहरूशाहनाम्ना, पञ्चादर्शप्वमलमतिना लेखितं पूर्वमेव । यावच्छ्रीमत्खरतरगणप्रोल्लसन्नाम तावन् , नन्दत्वेतच्चिरमनुपमं सर्वकल्याणकारि ॥ २४ ॥ ॥ इति श्रीसामाचारीशतकं संपूर्ण ॥ सूरीश्वरो विजयते सुकृपादिचन्द्रः, शिष्योऽस्ति तस्य सुखसागरपाठकस्तु । तस्याऽऽज्ञया लिखितवान् पुरि मोहमय्यां, सुश्रावको विजयचन्द्र इमां प्रति तु ॥ १ ॥ Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the Nirnaya Sagar Press, 26-28, Kolbhat Street, Bombay. Published by Jaweri Mulchand Hirachand Bhagat, Jinadattasuri Jain Bhandar, Mahavir Swami's Temple, Pydhuni, Bombay.

·ताभिभृशं प्रवरभक्तिभृतस्तथा यत् , सा विस्मरिष्यति कदापि न किंवदन्ती ॥ १५॥
प्रासादेपु त्रिभुवनगुरोरष्टसंख्येषु सम्यक्, दादास्तूपे मुखमलकथीपादिचयपताकाः।
कीयुल्लासादिशि दिशि समारोपयामास भक्त्या, यः श्रीदेवायसरजयिनं शंभवं पूजयित्वा ॥ १६ ॥
यः सौवर्ण वरमशरफीनाणकं भक्तितोऽदात्, पूर्व केनाऽपि न वितरितं सर्वसाधर्मिकाणाम् ।
नित्यं दत्ते सकलयतिनां वस्त्रपात्रान्नपानं, कुर्वन् सामायिकजिनवचः श्रुत्यमावश्यकादीन् ॥ १७ ॥
श्रीभाले तिलकं पुनः श्रवणयोः सौवर्णसत्कुण्डले, ग्रीवायां मणिमौक्तिकादिजटितं प्रवेयकं भूषणम् ।
हस्ते श्रीफलमद्भुतं शिववधूवि[वै] वाहनैमित्तिकं, मन्ये सर्वमिदं चकार सुकृती श्रीपार्श्वनाथस्य यः॥ १८ ॥
तद्भार्या निजभर्तृभक्तिकरणे दक्षा सुपक्षद्वया, शुद्धाचारवती सती गुणवती युक्ता विवेकश्रिया ।
बाह्याभ्यन्तरभूपणाऽस्ति कनकादेवी प्रसिद्धाऽभिधा, यत्पुत्री हरिराज उत्तमगुणः श्रीमेघराजस्तथा ॥१९॥
यः पूर्व भरतादिवच्च तिलकं कारापयित्वा गृहे, भूत्वा संघपतिर्वभूव पुरतः कृत्या रथं सत्वरम् ।
रुक्माणां निकरं वरं प्रतिपुरं वर्पन यशोऽप्यर्जयन् , श्रीशत्रुञ्जयतीर्थराजविलसद्यात्रां पवित्रां व्यधात् ॥२०॥
वत्संघे जिनराजसूरिगुरवो गच्छाधिराजेश्वरा, आचार्या जिनसागरा मुनिवरवातेन संशोभिताः।
मुख्यः संघपतिः शिवाख्य इतरे श्राद्धाः पुनर्गोचराः, अन्येऽपि व्यवहारिणो मरुधराः सत्कां सुयात्रां व्यधुः॥२१॥
विधु-वसु-रस-शंशि-वर्षे १६८१, राउलकल्याणदासनृपराज्ये । श्रीशत्रुञ्जयसंघो, विनिर्ममे थाहरूकेन ॥२२॥

·पुण्यकर्तव्यता काऽपि, प्रत्यक्षं ददृशे मया । काऽपि श्रुता सतां वनात्, प्रशस्तिलिखिताऽस्ति तत् ॥ २३ ॥ सामाचारीशतकममुना थाहरूशाहनाम्ना, पञ्चादर्शवमलमतिना लेखितं पूर्वमेव । यावच्छ्रीमत्खरतरगणप्रोल्लसन्नाम तावन् , नन्दत्वेतच्चिरमनुपमं सर्वकल्याणकारि ॥ २४ ॥ A ॥ इति श्रीसामाचारीशतकं संपूर्ण ॥ सूरीश्वरो विजयते सुकृपादिचन्द्रः, शिष्योऽस्ति तस्य सुखसागरपाठकस्तु । तस्याऽऽज्ञया लिखितवान् पुरि मोहमय्यां, सुश्रावको विजयचन्द्र इमां प्रति तु ॥ १ ॥ Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the Nirnaya Sagar Press, 26-28, Kolbhat Street, Bombay. Published by Jaweri Mulchand Hirachand Bhagat, Jinadattasuri Jain Bhandar, Mahavir Swami's Temple, Pydhuni, Bombay.

·ताभिभृशं प्रवरभक्तिभृतस्तथा यत्, सा विस्मरिष्यति कदापि न किंवदन्ती ॥ १५ ॥
प्रासादेषु त्रिभुवनगुरोरष्टसंख्येषु सम्यक्, दादास्तूपे मुखमलकथीपादिचश्चत्पताकाः।
कीर्युलासादिशि दिशि समारोपयामास भक्त्या, यः श्रीदेवायसरजयिनं शंभवं पूजयित्वा ॥ १६ ॥
यः सौवर्ण वरमशरफीनाणकं भक्तितोऽदात्, पूर्व केनाऽपि न वितरितं सर्वसाधर्मिकाणाम् ।
नित्यं दत्ते सकलयतिनां वस्त्रपात्रान्नपानं, कुर्वन् सामायिकजिनवचः श्रुत्यमावश्यकादीन् ॥ १७॥
श्रीभाले तिलकं पुनः श्रवणयोः सौवर्णसत्कुण्डले, ग्रीवायां मणिमौक्तिकादिजटितं अवेयकं भूपणम् ।
हस्ते श्रीफलमद्भुतं शिववधूवि[वै]वाहनैमित्तिकं, मन्ये सर्वमिदं चकार सुकृती श्रीपार्श्वनाथस्य यः ॥१८॥
तदायों निजभर्तृभक्तिकरणे दक्षा सुपक्षद्वया, शुद्धाचारवती सती गुणवती युक्ता विवेकश्रिया।
वाह्याभ्यन्तरभूपणाऽस्ति कनकादेवी प्रसिद्धाऽभिधा, यत्पुत्रौ हरिराज उत्तमगुणः श्रीमेघराजस्तथा ।। १९ ।।
यः पूर्व भरतादिवच्च तिलकं कारापयित्वा गृहे, भूत्वा संघपतिर्वभूव पुरतः कृत्वा रथं सत्वरम् ।
रुक्माणां निकर वरं प्रतिपुरं वर्षन् यशोऽप्यर्जयन् , श्रीशत्रुञ्जयतीर्थराजविलसद्यात्रां पवित्रां व्यधात् ॥ २० ॥
यत्संघे जिनराजसूरिगुरवो गच्छाधिराजेश्वरा, आचार्या जिनसागरा मुनिवरवातेन संशोभिताः।
मुख्यः संघपतिः शिवाख्य इतरे श्राद्धाः पुनर्गोचराः, अन्येऽपि व्यवहारिणो मरुधराः सत्कां सुयात्रां व्यधुः॥२१॥
विधु-वसु-रस-शशि-वर्षे १६८१, राउलकल्याणदासनृपराज्ये । श्रीशत्रुञ्जयसंघो, विनिर्ममे थाहरूकेन ॥ २२॥

·पुण्यकर्तव्यता काऽपि, प्रत्यक्षं ददृशे मया । काऽपि श्रुता सतां वनात्, प्रशस्तिलिखिताऽस्ति तत् ॥ २३ ॥ सामाचारीशतकममुना थाहरूशाहनाम्ना, पश्चादर्शवमलमतिना लेखितं पूर्वमेव । यावच्छ्रीमत्खरतरगणप्रोल्लसन्नाम तावन् , नन्दत्वेतच्चिरमनुपम सर्वकल्याणकारि ॥ २४ ॥ ॥ इति श्रीसामाचारीशतकं संपूर्ण ॥ HODailyHORupx सूरीश्वरो विजयते सुकृपादिचन्द्रः, शिष्योऽस्ति तस्य सुखसागरपाठकस्तु । तस्याऽऽज्ञया लिखितवान पुरि मोहमय्यां, सुश्रावको विजयचन्द्र इमां प्रति तु ॥ १ ॥ Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the Nirnaya Sagar Press, 26-28, Kolbhat Street, Bombay. Published by Jaweri Mulchand Hirachand Bhagat, Jinadattasuri Jain Bhandar, Mahavir Swami's Temple, Pydhuni, Bombay.

·॥ समाप्तमिदं सामाचारीशतकम् ॥

·आचार- दिनकरः 1२९६॥ तया बालतया मूढलेन शिशुलेन वा मोहतया मिथ्यात्वादिमोहेन भण्डतया रागपरादिपारवश्येन क्लिष्ट- तया क्लेशकर्मत्वेन त्रिगौरवगुरुतया ऋद्धिरससातगौरवेण एतैः प्रकारैः अस्य धर्मत्य अतीचारैरिति योजना । कथंभूतेन मयेत्याह-चतुःकषायोपगतेन पञ्चेन्द्रियवशातेन परिपूर्णतया सातासौख्यमनुपालयता तथा मया अस्य धर्मस्य अज्ञानतया अस्मिन्वा भवे वर्तमानजन्मनि अन्येषु वा भवग्रहणेषु अतीतानागतेषु प्राणाति- पातः कृतो वा कारितो वा क्रियमाणो वा परैः समनुज्ञातः तं निन्दामि गर्दै त्रिविधं त्रिविधेन मनसा वाचा कायेन अतीतं निन्दामि प्रत्युत्पन्न वर्तमान संवृणोमि अनागतं प्रत्याख्यामि सर्व प्राणातिपातं यावजीवम- निश्रितोऽहं निश्रारहितो विप्रमुक्त इत्यर्थः । नैव स्वयं प्राणान् अतिपातयेत् नैव अन्यैः प्राणान् अतिपात- येत् प्राणानतिपातयतोऽन्यान्न समनुजानीयात् । तद्यथा । अर्हत्साक्षिक सिद्धसाक्षिकं साधुसाक्षिकं देवसा- क्षिकं गुरुसाक्षिकं । केचिदाहुः आत्मसाक्ष्यकं । अत्र अर्हत्सिद्धसाधुदेवात्मसाक्ष्यत्वे यन्निषिद्धं तदकरणीय- | मेरेत्यर्थः । केवलावधिज्ञानेन्द्रियादीनां सर्वप्रत्यक्षत्वात् एवं भवति । अहमितिकथने कः पालक इत्याह । भि- क्षुर्वा भिक्षुकी वा साधुर्वा साध्वी वा संयतविरतप्रतिहत्तप्रत्याख्यातपापकर्मासंयतं नियमितं विरतं निवृत्तं प्रतिहतं शुभकर्मभिर्घातितं प्रत्याख्यातं निराकृतं । कदा कर्मत्याह । दिवा वा रात्रौ वा । कीदृशो भिक्षुर्भि- क्षुकी च । एकको वा पर्षदि गतो वा स्वप्तो या जाग्रद्वा एतत्खलु प्राणातिपातस्य विरमणं हितं श्रुतं क्षम तारणसमथै निशेषितं संपूर्ण पालितं आत्मानुगामि आत्मसेवनीयं परानुगामि परप्रतिपादनीयं । पुनः क- ·थंभूतम् । एताभियुक्तिभिर्महार्थम् । काभिरित्याह । सर्वेषां प्राणानां सर्वेषां भूतानां पूर्वोक्तानां सर्वेषां जीवानां पूर्वोक्तानां सर्वेषां सत्वानां पूर्वोक्तानां अदुःखकरणतया अशपनया अजीर्णनया अखण्डनेन अती- व्रतया संतोपकरणेन अपीडनया अपरितापनया अनुपद्रवनया महार्थं महागुणं महानुभावं महापुरुषानुचीर्ण परमर्पिदेशितं प्रशस्तं तत्माणातिपातात् विरमणं । दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय बोधिलाभाय संसारोत्तारणाय निकृत्वा त्रिकरणशुद्ध्या त्रिवेलं वा उपसंयुज्य उपसंपद्य वा व्रतेन संघटित्वा । णं इति वाक्यालंकारे । विचरामि तिष्ठामि प्रथमे भदन्त महाव्रते उपस्थितोस्मि सर्वस्मात्प्राणातिपाताद्विरमणं ॥१॥ अहावरे दुच्चे भंते महबए मुसावायाओ वेरमणं सवं भंते मुसावायं पञ्चक्खामि । से कोहा वा लोहा वा भया वा हासा वा नेव सयं मुसं वइज्जा । नेवन्नेहिं मुसं वयाविजा मुसंवयंतेवि अन्ने न समणुजाणामि जाव० शेषं पूर्ववत् । से मुसावाए चउबिहे पन्नत्ते । तं जहा । दवओ खित्तओ कालओ भावओ दवओणं मुसावाए सबदवेसु खित्तओणं मुसावाए लोए वा अलोए वा कालओणं मुसावाए दिया वा राओ वा भावओणं मुसा- वाए रागेण वा दोसेण वा जं पि० शेष. मुसावाओ भासिओ वा भासाविओ वा भासिजंतो वा परेहिं समणुनाओ तं नि० गरिहामि शेषं पूर्ववत् । सबं मुसावायं जाव शेषं० । नेव सयं मुसं वाइजा नेवन्नेहिं मुसं वायाविना मुसं वयंतेवि अन्ने न समणुजाणिज्जा । तंजहा । शेषं० । एस खलु मुसावायरस वेरमणे शेपं० । दुचे भंते महबए उवहिओमि सबाओ मुसावायाओ वेरमणं ॥२॥ अथ अपरसिन् द्वितीये भदन्त महा- ·. तया चालत्तया मूढत्वेन शिशुत्वेन वा मोहतया मिथ्यात्वादिमोहेन भण्डतया रागपरादिपारवश्येन क्लिष्ट- तया क्लेशकर्मत्वेन त्रिगौरवगुरुतया ऋद्धिरससातगौरवेण एतैः प्रकारैः अस्य धर्मत्य अतीचारैरिति योजना। कथंभूतेन मयेत्याह-चतुःकषायोपगतेन पञ्चेन्द्रियवशार्तेन परिपूर्णतया सातासौख्यमनुपालयता तथा मया अस्य धर्मस्य अज्ञानतया अस्मिन्वा भवे वर्तमानजन्मनि अन्येषु वा भवग्रहणेषु अतीतानागतेषु प्राणाति- पातः कृतो वा कारितो वा क्रियमाणो वा परैः समनुज्ञातः तं निन्दामि गर्दै त्रिविधं त्रिविधेन मनसा वाचा कायेन अतीतं निन्दामि प्रत्युत्पन्नं वर्तमानं संवृणोमि अनागतं प्रत्याख्यामि सर्व प्राणातिपातं यावज्जीवम- निश्रितोऽहं निश्रारहितो विप्रमुक्त इत्यर्थः । नैव खयं प्राणान् अतिपातयेत् नैव अन्यैः प्राणान् अतिपात- येत् प्राणानतिपातयतोऽन्यान्न समनुजानीयात् । तद्यथा । अर्हत्साक्षिकं सिद्धसाक्षिकं साधुसाक्षिकं देवसा- क्षिकं गुरुसाक्षिकं । केचिदाहुः आत्मसाक्ष्यकं । अत्र अर्हत्सिद्धसाधुदेवात्मसाक्ष्यत्वे यन्निषिद्धं तद्करणीय- मेरेत्यर्थः । केवलावधिज्ञानेन्द्रियादीनां सर्वप्रत्यक्षत्वात् एवं भवति । अहमितिकथने का पालक इत्याह । भि- क्षुर्वा भिक्षुकी वा साधुर्वा साध्वी वा संयतविरतप्रतिहतप्रत्याख्यातपापकर्मासंयतं नियमितं विरतं निवृत्तं प्रतिहतं शुभकर्मभिर्धातितं प्रत्याख्यातं निराकृतं । कदा कर्मत्याह । दिवा वा रात्री वा । कीदृशो भिक्षुर्भि- क्षुकी च । एकको वा पर्षदि गतो वा खप्तो बा जाग्रदा एतत्खलु प्राणातिपातस्य विरमणं हितं श्रुतं क्षम तारणसमर्थं निःशेषितं संपूर्ण पालितं आत्मानुगामि आत्मसेवनीयं परानुगामि परप्रतिपादनीयं । पुनः क- ·थंभूतम् । एताभियुक्तिभिर्महार्थम् । काभिरित्याह । सर्वेषां प्राणानां सर्वेषां भूतानां पूर्वोक्तानां सर्वेषां जीवानां पूर्वोक्तानां सर्वेषां सत्वानां पूर्वोक्तानां अदुःखकरणतया अशपनया अजीर्णनया अखण्डनेन अती- व्रतया संतोपकरणेन अपीडनया अपरितापनया अनुपद्रवनया महाथ महागुणं महानुभावं महापुरुषानुचीर्ण परमर्पिदेशितं प्रशस्तं तत्प्राणातिपातात् विरमणं । दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय बोधिलाभाय संसारोत्तारणाय त्रिकृत्वा त्रिकरणशुद्ध्या त्रिवेलं वा उपसंयुज्य उपसंपद्य वा व्रतेन संघटित्वा । णं इति वाक्यालंकारे। विचरामि तिष्ठामि प्रथमे भदन्त महाव्रते उपस्थितोस्मि सर्वस्मात्प्राणातिपाताद्विरमणं ॥१॥ अहावरे दुच्चे भंते महबए मुसावायाओ वेरमणं सचं भंते मुसावायं पञ्चक्खामि । से कोहा वा लोहा वा भया वा हासा वा नेव सयं मुसं वइजा । नेवन्नेहिं मुसं वयाविजा मुसंवयंतेवि अन्ने न समणुजाणामि जाव० शेषं पूर्ववत् । से मुसावाए चउबिहे पन्नत्ते । तं जहा । दवओ खित्तओ कालओ भावओ दवओणं मुसावाए सबदबेसु खित्तओणं मुसावाए लोए वा अलोए वा कालओणं मुसावाए दिया वा राओ वा भावओणं मुसा- वाए रागेण वा दोसेण वा जं पि० शेषं० मुसावाओ भासिओ वा भासाविओ वा भासिजंतो वा परेहि समणुन्नाओ तं नि० गरिहामि शेषं पूर्ववत् । सवं मुसावायं जावं शेषं० । नेव सयं मुसं वाइबा नेवन्नेहिं मुसं वायाविजा मुसं वयंतेवि अन्ने न समणुजाणिज्जा । तंजहा । शेपं० । एस खलु मुसावायरस वेरमणे शेपं० । दुच्चे भंते महबए उवडिओमि सबाओ मुसावायाओ वेरमणं ॥२॥ अथ अपरमिन् द्वितीये भदन्त महा- ·शेपं० । तन्मैथुनं चतुर्विधं प्रज्ञप्तं शेष० । द्रव्यतो रूपेषु वा आकृतिमयेषु रूपसुभगेषु वा रूपलावण्यादियु- क्तेपु क्षेत्रतः ऊर्ध्वलोके वा अधोलोके वा तिर्यग्लोके वा शेष० । मैथुनं सेवितं वा सेवयितं वा सेव्यमानं वा परैः न समनुजानीयात् शेषं० । एतत् खलु मैथुनस्य विरमणं शेषं० चतुर्थे शेपं० । मैथुनाद्विरमणं ॥४॥ अहावरे पंचमे भंते महबए परिग्गहाओ वेरमणं सघं भंते परिग्रहं पचक्खामि से अप्पं वा पहुंचा अणुं वा थूलं वा चित्तमंतं वा अचित्तमंतं वा णेव सयं परिग्रहं परिगिज्जा णेवणेहिं परिग्गहं परिगिहाविजा परिग्गहं परिगिहतेवि अन्ने न समणुजाणामि० शेपं० । से परिग्गहे च० शेपं० । दवओणं परिग्रहे सचित्ता- चित्तमिस्सेसु दधेसु खित्तओणं परिग्गहे गामे वा नयरे वा अरपणे वा० शेपं०।परिग्गहो गहिओ वा गाहा- विओ वा धिप्पंतो वा परेहिं समणुन्नाओ० शेषं। सवं परिग्गहं शेषं० । नेव सयं परिग्गहं परिगिहिज्जा नेवण्णेहिं परिग्गहं परिगिलाविजा परिग्गहं परिगिलंतेवि अन्ने न समणुजाणिवा० शेष । एस खलु परि- ग्गहस्स विरमणं शेषं० पंचमे भंते. शेषं० परिग्गहाओ वेरमणं ॥५॥ अथापरे पंचमे भदन्त महाव्रते प्रथ- मान्तपदानि वा । परिग्रहाद्विरमणं सर्व भदन्त परिग्रहं प्रत्याख्यामि तत् अल्पं वा बहुं वा अणुं वा स्थूलं वा चित्तमद्वा अचित्तमद्वा नैव स्वयं परिग्रहं परिगृह्णीयात् नैवान्यैः परिग्रहं परिग्राहयेत् परिग्रहं परिगृ- इन्तमन्यं न समनुजानामि शेषं० स परिग्रहः शेषं० । द्रव्यतः सचित्ताचित्तमिश्रितेषु द्रव्येषु क्षेत्रतो ग्रामे वा नगरे वा अरण्ये वा शेषं० परिग्रहो गृहीतो वा ग्राहितो वा गृह्यमाणो वा परैः समनुज्ञातः शेष. सर्व .

·परिग्रहं शेष। नैव स्वयं परिग्रहं परिगृह्णीयात् नैवान्यैः परिग्रहं परिग्राहयेत् परिग्रहं परिगृहंतमन्यं न सम- नुजानीयात् शेपं० एतत् खलु परिग्रहाद्विरमणं शेष पञ्चमे भदन्त शेष० परिग्रहाद्विरमणं ॥५॥ अहा- वरे छट्टे भंते वए राइभोयणाओ वेरमणं सवं भंते राइभोयणं पचक्खामि से असणं वा पाणं वा खाइम वा साइमं वा णेव सयं राई भुंजिजा णेवण्णेहिं राई भुंजाइजा राई यं भुंजतेवि अन्ने न समणुजाणामि शेपं० । से राइभोयणे चउवि० शेषं० दबओणं राइभोयणे असणे वा पाणे वा खाइमे वा साइमे वा खित्त- ओणं राइभोयणे समेयखित्तेसु कालओणं दिवा वा राइभोयणे रतिं । भावओणं राइभोयणे तित्ते वा क- हुए वा कसाइले वा अंबिले वा महुरे वा लवणे वा जंपि० शेषं० । राइभोयणं भुंजियं वा भुंजावियं वा भुंजिर्जतं वा परेहिं समणुन्नायं शेषं० सर्व राइभोयणं० शेष । नेव सयं राइयं भुंजिना नेवन्नेहिं राई मुंजा- विना । राइं भुजंतेवि अन्ने न समणुजाणिज्जा. शेषं० । एस खलु राइभोयणस्स वेरमणे शेषं० छठे भंते. शेपं० राइभोयणाओ वेरमणं ॥६॥ अथापरे षष्ठे भदन्त व्रते प्रथमान्तपदानि वा । रात्रिभोजनाद्विरमणं सर्व भदन्त रात्रिभोजनं प्रत्याख्यामि तत् अशनं वा पानं वा खादिम वा खादिमं वा नैव स्वयं रात्री भुञ्जीत नैवान्यै रात्री भोजयेत् रात्रौ भुनानमन्यं न समनुजानामि शेषं। तात्रिभोजनं चतुर्विधं प्रज्ञप्तं० शेषं। द्रव्यतः अशनं वा पानं वा खादिम वा खादिमं वा क्षेत्रतः समयक्षेत्रेषु कालोचितभूमिपु कालतः रात्रौ भा. वतः तिक्तं वा कटु वा कपायं वा अम्लं वा लवणं वा मधुरं वा० शेषं पू०। रात्रिभोजनं भुक्तं वा भोजितं वा ·शेपं० । तन्मैथुनं चतुर्विधं प्रज्ञप्तं शेष० । द्रव्यतो रूपेषु वा आकृतिमयेपु रूपसुभगेपु वा रूपलावण्यादियु- तेपु क्षेत्रतः ऊर्ध्वलोके वा अधोलोके वा तिर्यग्लोके वा शेषं । मैथुनं सेवितं वा सेवयितं वा सेव्यमानं वा पर न समनुजानीयात् शेषं । एतत् खलु मैथुनस्य विरमणं शेषं० चतुर्थे शेषं० । मैथुनाद्विरमणं ॥४॥ अहावरे पंचमे भंते महबए परिग्गहाओ रमणं सवं भंते परिग्रहं पचक्खामि से अप्पं वा पहुं वा अj वा थूलं वा चित्तमंतं वा अचित्तमंतं वा णेव सयं परिग्रहं परिगिढेजा जेवणेहिं परिग्गहं परिगिहावित्रा परिग्गहं परिगिलंतेवि अन्ने न समणुजाणामि० शेषं० । से परिग्गहे च० शेषं० । दवओणं परिग्रहे सचित्ता- चित्तमिस्सेसु दचेसु खित्तओणं परिग्गहे गामे वा नयरे वा अरपणे वा० शेषं० । परिग्गहो गहिओ वा गाहा. विओ वा घिपंतो वा परेहिं समणुन्नाओ० शेषं० । सर्व परिग्गरं शेषं० । नेव सयं परिग्गहं परिगिहिबा नेवण्णेहिं परिग्गहं परिगिहाविजा परिग्गहं परिगिलंतेवि अन्ने न समणुजाणिजा. शेषं० । एस खलु परि- ग्गहस्स विरमणं शेपं० पंचमे भंते. शेषं० परिग्गहाओ वेरमणं ॥५॥ अथापरे पंचमे भदन्त महाव्रते प्रथ- मान्तपदानि वा । परिग्रहाद्विरमणं सर्व भदन्त परिग्रहं प्रत्याख्यामि तत् अल्पं वा बहुं वा अणुं वा स्थूलं वा चित्तमदा अचित्तमा नैव खयं परिग्रहं परिगृह्णीयात् नैवान्यैः परिग्रहं परिग्राहयेत् परिग्रहं परिग- हन्तमन्यं न समनुजानामि शेषं स परिग्रहः शेषं । द्रव्यतः सचित्ताचित्तमिश्रितेषु द्रव्येषु क्षेत्रतो प्रामे वा नगरे वा अरण्ये वा शेषं० परिग्रहो गृहीतो वा ग्राहितो वा गृह्यमाणो वा परैः समनुज्ञातः शेषं० सर्व

·रसगन्धस्पर्शानां मविचारणं शुभाशुभादिचिन्तनं मैथुनस्य वि०॥४॥ इच्छा था
प्राहिता सर्यसंग्रहबुद्धिः काला परधनग्रहणधुद्धिः प्रदोपच दारुणः इदं ग्रहीष्यामीति हठः परिग्राहस्य वि०
॥ अतिमात्र आहार निशि क्षुद्भयेन दिवय मटुभोजनं सूर्यास्तक्षि शालितं सूर्णास्ति नपेति चिन्ता
॥ अथालापद्वादशकेन महानतोचारणं द्विहसणनाणशरिरी नपिरा.
हिता ठिओ मसणधम्मे । पढम पयमणरक्खे पिरियामो पाणाझ्यागायो॥१॥ मणमाणपरिणामी
यमरक्खे पिरियामो मुसायायाओ ॥२॥दसण तप० पिरिमामो भारिपायाणागो ॥३॥ वंगण..
- घमणरक्से पिरियामो मेष्टणाजो ॥ ॥सण० गमपपमणरपर विरिणाम परिगणाला ॥५॥
Tergo राभोयणा ॥६॥'दर्शनशानगारियाणाभिराभ्योपनियत: Aunti muvi mi
रक्षानि पिरलोभि पिरमामि या प्राणानिपाता ॥१॥र्शनशाभारिumanrn vulani
द्वितीय पामगरक्षाभि पिरमाभिषापार " ॥५॥iummentumnim
900 HAMTरसामि मिरा भार immuni multantn intenter
शेष ॥५॥antit eatuitar ॥ ॥1
भयो यो unanimal simurtiment
• सुसायापालोaamsuir titilantatute.
.....सन सत्यापतः वाचा वचासत्येन कायेन करणसत्येन त्रिविधेनापि सत्यापितः पंचमहाव्रतानि र-
क्षामि।चतस्रो दुःखशय्याः चतुरः कषायान् क्रोधमानमायालोभरूपान् चतस्रः संज्ञा आहारभयमैथुनपरिग्रह-
रात्रिभोजनस्य वि०॥६॥

·भुज्यमानं वा परैः समनुज्ञातं शेषं० सर्व रात्रिभोजनं शेपं० नैव स्वयं रानी मुनीत नयाप राम्रो भो राघौ भुनानानन्यान्न समनुजानीयात् शेपं० एतत्खलु रात्रिभोजनाद्विरमणं शेपं० पट भदन्न ग्रने उपम्भि तोस्मि शेपं० रात्रिभोजनाद्विरमणं ॥ ६ ॥ अथ सर्वेपां व्रतानां समकालोपारमाद । इपाई पारपाई राइभोयणवेरमणछहाई अहिअयाए उवसंपजित्ताणं विहरामि । इत्येतानि पश महासतानि रात्रिभोजन- विरमणपठानि आत्महितार्थ उपसंपद्य सम्यक प्रतिपद्य विचरामि ।। अथ प्रकारान्तरेण महाव्रतव्युत्पत्तिमाह-अप्पसत्या य जे जोगा परिणामा प दारुणा । माणायापरम वेरमणे एस वुत्ते अइक्कमे ॥ १॥ तिवरागा य जा भासा तिवदोसा ताहच य । मुसायापरस परम पम पुरी अइक्कमे ॥ २॥ उग्गहं च अजाइत्ता अवदिले य उग्गहे । अदिण्णादाणस्स घे० ॥३॥ सदा रूपा रसा गंधा फासाणं ववियारणे । मेहुणस्स० ॥ ४॥ इच्छा मुच्छा य गेहे य कखपओप दारणे । परिन्गहस्स पे० ॥५॥ अइमित्ते अ आहारे सूरे खित्ते य संकिए। राइभत्तस्स वे०॥६॥ अप्रशस्ता द्रोहपैशुन्यादिफराः परिणा- माच दारुणा: हिंसाव्यवच्छेदादिकरा ये योगा मनोवाकायाः कर्मविशेपा वा प्राणातिपातस्प विरमणे एपो. तिक्रमोऽतिचार उक्तः ॥ १॥ तीव्ररागाय प्रचुरानुरागवन्धना या भाषा तथैव च तीनपा या भाषा सपा वादस्य विरमणे एषोऽतिक्रमोऽतिचार उक्तः ॥ २॥ अवग्रहे गुर्वाधाज्ञाविशेषे दत्तेपि पूर्व प्रतयोगेन यदी- तोपि कार्यकाले तस्य गुरोरवग्रहं अयाचित्वा कार्यकरणमिति शेषः । अदत्तावानख वि०॥३॥बाबरूप ·रयं यम्भपि य छविहं तवोकम्मं उव०१३ ॥ ६॥ सत्त भयंहाणाई सत्तविहं चेव नाणविन्भंगं । परि० १४ ॥ पिण्डेसण पाणेसण उग्गहसत्तकिया महन्भयणा । उव०१५॥७॥ अट्ट भयहाणाई अय कम्माई तेसिं बंधं च । परि० १६ । अट्टय पवयणमाया दिहा अट्टविहणिहिअट्टेहिं । उव० १७॥८॥ नवविहदसणवरणं नवइ नियाणाइ अप्पसत्थाइ । परि० १८ । नवयंभचेरगुत्तो दुनवविहं बंभचेरपरिसुद्धं । उव० १९ ॥९॥ उवधायं च दसविहं असंवरं तय संकिलेसं च । परि० २०॥ दस चित्तसमाहिठाणा दस चेव दसाउ समणधम्म च । उव० २१ ॥ १०॥ आसायणं च सवं तिगुणएगारसविहं विवजंतो । परि० २२ । एवं तिदंडविरओ तिगुत्तिगुत्तो तिसल्लनिसलो । तिविहेण पडिकंतो रक्खामि० २३ ॥११॥ व्याख्या-विविधेन मनोवाका- ययोगेन अप्रमत्तः प्रमादरहितः पञ्चमहाव्रतानि रक्षामि परिपालयामि । एकं सावद्ययोगं एक मिथ्यात्वं एक अज्ञानं परिवर्जयन् गुप्तः त्रिगुप्तिगुप्तः पञ्चमहाव्रतानि रक्षामि । एकं अनवद्ययोगं एकं सम्यक्त्वं एकं ज्ञानं उपसंपन्नः संप्राप्तः युक्तः संयमयोगयुक्तः पञ्चमहाव्रतानि रक्षामि १। द्वौ चैव रागद्वेषौ द्वे ध्याने आतरौद्रे च परिवर्जयन्० शेपं० । द्विविधं चारित्रधर्म यतिबगार्हस्थ्यरूपं द्वे धर्मशुक्ले ध्याने उपसंपन्नः शेपं०२। कृष्णां नीलांकापोतां तिस्रो लेश्या अप्रशस्ताः परि० शेषं। तेजःपद्मशुक्लास्तिस्रो लेश्याः सुप्रशस्ताः उप० शेषं० ३। मनसामनासत्येन सत्यापितःवाचा वचासत्येन कायेन करणसत्येन त्रिविधेनापि सत्यापितः पंचमहाव्रतानि र- क्षामि।चतस्रोदुःखशय्याः चतुरः कपायान् क्रोधमानमायालोभरूपान् चतस्रःसंज्ञा आहारभयमैथुनपरिग्रह- ·णाओ॥ ४॥ आल० पंचमं वय० परिग्गहाओ॥५॥ आल० छ8 वयमणुरक्खे विरमामो राइभोयणाओ ॥ ६॥ प्रथमं व्रतमनुरक्षामि विरमामि प्राणातिपातात आलयविहारसमितः आलयः स्थितिः विहारो गमनं तत्र समितः पञ्चसमितियुक्त युक्तः संयमयोगभृत् गुसस्त्रिगुप्तिगुप्तः उपस्थितः श्रमणधर्म ॥१॥ द्वितीयं ब्र- तम० मृपावादात् शेषं० ॥२॥ तृतीयं व्रतम० अदत्तादानात् शेषं० ॥ ३॥ चतुर्थं व्रतम० मैथुनात् शेपं० ॥४॥ पंचमं व्रतम० परिग्रहात् शेषं ॥५॥ षष्ठं व्रतमनुरक्षामि विरमामि रात्रिभोजनात् शेपं० ॥६॥॥ अथैकायेकादशान्तहेयोपादेयत्यागग्रहणद्वारेण पौनःपुन्येन महाव्रतरक्षणमाह-'तिविहेण अप्पमत्तो रक्खामि महबए पंच । सावन्नाजोगमेगं मित्थत्तं एगमेव अन्नाणं । परिवजंतो गुत्तो रक्खामि महबए पंच ॥१॥ अ- णवजजोगमेगं संमत्तं एगमेव नाणंओ। उवसंपन्नो जुत्तो रक्खामि महबए पंच ॥२॥ दो चेव रागदोसे दोषिणय झाणाई अहरुद्दाइं । परि०॥३॥ दुविहं चरित्तधम्मं दोणिय झाणाइ धम्मशुक्काई । उव०॥४॥ किला नीला काऊ तिणियलेसाउ अप्पसत्थाओ । परि०५॥ तेओ पह्मासुक्का तिणिय लेसाउ सुप्पस- त्याओ। उव०६॥३॥ मणसा मणसवविओ वायासच्चेण करणसचेण। तिविहेणवि सबधिर । उव०७॥३॥ चत्तारि य दुहसिज्जा चउरो सन्ना तहा कसायाउ । परि०८। चत्तारि य सुहसिजा चउविहं संवरं समाहिं च । उक०९॥४॥ पंचेव य कामगुणे पंचेव य निहवे महादोसे १० । पंचिंदिय संवरणं तत्तो पंचविहमेव सज्झायं । उव० ११॥५॥छज्जीवनिकायविहं छबिहभासाउ अप्पसस्थाओ। परि०१२ । छबिह मझित- ·W रवर्धमानस्वामिने नमोस्तु तुभ्यमहते । नमोस्तु तुभ्यं भगवते । एवं भगवन्तं नमस्कृत्य तद्ग्रत एव कथितव- क्ष्यमाणख्यापनमाह । निकृत्वत्रिवेलं खलु महाव्रतोचारणा कृता । महत्वयउच्चारणा पंचविहा पन्नत्ता इत्या- |रभ्य इच्चेझ्याइं पंचमहत्वयाई इतिपर्यन्तं एकवेलं अप्पसत्थाय जे जोगा इत्यारभ्य आलयविहारसमिओ जुत्तो गुत्तो उवडिओ समणधम्मे इतिपर्यन्तं द्विवेलं । तिविहेणं अप्पमत्तो इत्यारभ्य एवं तिदण्डविरओ इतिपर्यन्तं त्रिवेलं ॥ अथ इच्छामः सूत्रकीर्तनं कर्तुं श्रुताधाराणां मुनीनां नमस्कारद्वारेण श्रुतनामकीर्तनमाह ॥ नमो तेसिं खमासमणाणं जेहिं इमं वाइयं छविहमावस्सयं भगवन्तं । तंजहा । सामाइयं चउवीसच्छओ वंदणं पडिक्कमणं काउसग्गो पच्चक्खाणं सवेसिपि एवंमि । छबिहे आवस्सए भगवंते समुत्ते सअत्थे सग्गंथे सणिजुत्तिए ससंगहणिए जे गुणा वा भावा वा अरहंतेहिं भगवंतेहिं पन्नत्ता वा परूविया वा ते भावे सद्द- हामो पत्तियामो रोएमो फासेमो पालेमो अनुपालेमो ते भावे सद्दहंतेणं पत्तियंतेणं रोयंतेणं फासि० तेणं पा- लिंतेणं अणुपालितेणं अंतोपक्खस्स जं वाइयं पढियं परियट्टियं पुच्छियं अणुपेहियं अणुपालियं तं दुक्खक्ख- याए कम्मक्खयाए चोहिलाभाए संसारुत्तारणाए तिकटु उवसंपजित्ताणं विहरामि अंतोपक्खस्स जं न वा- इयं न पढियं न पुच्छियं न परियहियं नाणुपालियं नाणुपहियं संते बले संते वीरिए संते पुरिसकारपडिक्कमे । तस्स आलोएमो पडिकमामो निंदामो गरिहामो विउद्देमो विसोहेमो अकरणयाए अन्भुट्टेमो । अहारिहं तबोकम्मं पायच्छित्तं पडिवज्जामो तस्स मिच्छामि दुकडं ॥ नमो तेसिं खमासमणाणं जिहिं इमं वायाई (वा- ·. ॥ महबयउच्चारणा कया । कायथिरत्तं सल्लद्धरणं घिडवलं वचसाओ। पडागाहरणं णिजूहणाराहणा गुणाणं संव- रजोगो पसत्यज्झाणोवगतता जुत्ततावन्नाणे परमट्टे उत्तमद्धे अ। एस खलु तित्थंकरहिं रयरागदेसमहणेहिं देसिओ पवयणस्स सारो छज्जीवनिकायसंजमो उबइसिओ तिल्लक्कस्स कयं ठाणं । अन्भुवगया नमुत्थु ते सिद्धवुद्धमुत्तनीरयनिस्संगनिस्सल्लमाणमूरण गुणरयणसायरमणं तमहप्पमेय नमुत्थुते समणस्स भगवओ महइ महावीरवद्धमाणसामिस्स नमुत्युते अरहओ नमुत्थुते भगवओ त्तिक? एसा खलु महषयउच्चारणा कया इच्छामो सुतकित्तणं काउं ॥ व्याख्या-इत्येषा खलु महाव्रतोचारणा कृता का प्रभावो महावताना- मित्याह । कायस्थिरत्वं धर्मशरीरस्य स्थैर्य, शल्योद्धरणं मायामिथ्यात्वनिदानशल्यापगमः, धृतिवलं धीवलं वा, व्यवसायो विगतविषादान्तःसंयमोपक्रमो चा, पताकाहरणं संयमयशसोरुद्भावनास्थापनाराधनागुणानां संवरयोगः प्रसिद्धः प्रशस्तध्यानोपगतताशुभध्यानस्थितिरूपसंपच प्रसिद्धा, युक्ततावज्ञाने परमार्थ उत्तमा- र्थश्च प्रसिद्धपर्यायाः । एतत् खलु तीर्थकरैः रजोरागद्वेपमधनैः देशितं प्रवचनस्य सारं पड्जीवनिकायसंयम उपदिष्टः । पञ्चमहाव्रतपालनेपि परमार्थतः षड्जीवनिकायरक्षवेत्यर्थः । त्रैलोक्यस्य कृतं स्थानं सुखं स्थिति- हितहेतुत्वात् । अतएव तान् जिनान् नमस्करोति । तत्रापि वर्तमानतीर्थत्वात् भगवंतं श्रीवर्धमानवामिनं नमस्करोति । यथा नमोस्तु तुभ्यं अरहन्त भगवन्त संसारतीर्ण सिद्धबुद्धमुक्तनीरजोनिस्सङ्गनिःशल्यमानह. रण गुणरत्नसागर अनन्ताप्रमेय । एतेषां पर्यायाः प्रसिद्धाः । नमोस्तु तुभ्यं श्रमणाय भगवते महते महावी.

·रवर्धमानखामिने नमोस्तु तुभ्यमहंते । नमोस्तु तुभ्यं भगवते । एवं भगवन्त नमस्कृत्य तदग्रत ५५ कायत क्ष्यमाणख्यापनमाह । विकृत्वस्त्रिवेलं खलु महाव्रतोचारणा कृता । महचयउच्चारणा पंचविहा पन्नत्ता इत्या- रभ्य इन्चेझ्याई पंचमहद्ययाइं इतिपर्यन्तं एकचेलं अप्पसत्थाय जे जोगा इत्यारभ्य आलयविहारसमिओ जुत्तो गुत्तो उवडिओ समणधम्मे इतिपर्यन्तं द्विवेलं । तिविहेणं अप्पमत्तो इत्यारभ्य एवं तिदण्डविरओ इतिपर्यन्तं त्रिवेलं ॥ अथ इच्छामः सूत्रकीर्तनं कर्तुं श्रुताधाराणांमुनीनां नमस्कारद्वारेण श्रुतनामकीर्तनमाह ॥ नमो तेसिं खमासमणाणं जेहिं इमं वाइयं छधिहमावस्सयं भगवन्तं । तंजहा । सामाइयं चउवीसच्छओ चंदणं पडिफमणं काउसग्गो पचक्खाणं सवेसिपि एवंमि । छविहे आवस्सए भगवंते समुत्ते सअत्थे सग्गंथे सणिनुत्तिए ससंगहणिए जे गुणा वा भावा वा अरहंतेहिं भगवंतेहिं पन्नत्ता वा परूविया वा ते भावे सद्द- हामो पत्तियामो रोएमो फासेमो पालेमो अनुपालेमो ते भावे सद्दहतेणं पत्तियंतेणं रोयंतेणं फासि० तेणं पा- लिंतेणं अणुपातेिणं अंतोपक्खस्स जं वाइयं पढियं परियहियं पुच्छियं अणुपेहियं अणुपालियं तं दुक्खक्ख- याए कम्मक्खयाए योहिलाभाए संसारुत्तारणाए तिकट्ठ उपसंपजित्ताणं विहरामि अंतोपक्खस्स जं न वा- इयं न पढियं न पुच्छियं न परियहियं नाणुपालियं नाणुपेहियं संते बले संते वीरिए संते पुरिसकारपडिक्कमे । तस्स आलोएमो पडिफमामो निंदामो गरिहामो विउद्देमो विसोहेमो अकरणयाए अन्भुटेमो । अहारिहं तचोकम्मं पायच्छित्तं पडिवजामो तस्स मिच्छामि दुक्कडं ॥ नमो तेसिं खमासमणाणं जिहिं इमं वायाई (वा- ·वि आ अनुप्रेक्षितं उक्तानुक्तदुरुक्तचिन्तनैः शोधितं उक्तसिद्धान्तमध्यादित्यर्थः । तत् दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय बोधि- लाभाय संसारोत्तारणाय त्रिकृत्वः उपसंयुज्य संधार्य उपसंपद्य वा। णं इति वाक्यालंकारे । विचरामि अंतपक्षस्य चातुर्मासिकस्य सांवत्सरिकस्य यन्न वाचितं न पठितं न परिनिष्ठितं न पृष्टं न प्रेक्षितं नानुपा- लितं नानुप्रेक्षितं सति बले सति वीर्ये सति पुरुषाकारपराक्रमे बलं देहसंभवं वीर्यमुत्साहसंभवं पुरुपाका- रपराक्रमो धैर्यगाम्भीर्यरूपः तस्य अवाचनादिरूपस्य पापस्य आलोचयामः प्रतिक्रमामः आलोचनाप्रतिक्र- माहप्रायश्चित्तात् निन्दामो गहीमहे पूर्ववत् वर्तयामः पुण्येन पापं हन्मः विशोधयामः तच्छुद्धिं कुर्मः अक- रणतया अकारित्वेन अभ्युत्तिष्ठामः तदुपक्रम कुर्मः यथाहत्तपःकर्मप्रायश्चित्तं तद्योग्यतपोवृत्तिशोधनार्ह प्राय- चित्तं प्रतिपद्यामहे । तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं पूर्ववत् । पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्ग- पायं । उत्कालिकं भगवता अङ्गबाह्यं द्वादशाझ्या अतिरिक्तं उत्कालिकं योगेषु कालग्रहणसंघादिवर्जितं भगवत इति पूर्ववत् । तद्यथा । दशवैकालिकं १ कल्पाकल्पिकं २ क्षुल्लककल्पश्रुतं ३ महाकल्पश्रुतं ४ उपपा- तिकं ५ राजप्रश्रेणिकं ६ जीवाभिगमः ७ प्रज्ञापना ८ महाप्रज्ञापना ९ नन्दी १० अनुयोगद्वाराणि ११ देवे- न्द्रस्तवः १२ तन्दुलवैकल्पिकं १३ चन्द्रविर्वजः १४ प्रमादप्रमाथः १५ पौरुषीमण्डलं १६ मण्डलीप्रवेशः १७ गणिविद्या १८ विद्याचरणविनिश्चयः १९ आत्मविशुद्धिः २० मरणविशुद्धिः ध्यानविवृद्धिः २१ मरणविवृद्धिः २२ संलेखनाश्रुतं २३ वीतरागश्रुतं २४ विहारकल्पः २५ चरणविधिः २६ आतुरप्रत्याख्यानं २७ महाप्रत्या- ·repeat ar--- manoran-p- ख्या २८ सर्वस्मिन् अङ्गवाद्ये उत्कालिके शेषं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्गवाचं कालिकं कालग्रहणसंघट्योगसहितं भगवन् ज्ञानमाहात्म्यमयं । तद्यथा । उत्तराध्ययनानि दशाः कल्पः व्यवहारः ऋपिभाषितानि निशीथो महानिशीथः जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तिः चन्द्रप्रज्ञसिः सूर्यप्रज्ञप्तिः द्वीपसागरप्रज्ञप्तिः क्षुल्लकीविमानप्रज्ञप्तिः महतीविमानप्रज्ञप्तिः अङ्गचूलिकाः व्यङ्गचूलिकाः व्यवहारचूलिकाः अरुणोपपातः गरु- डोपपातः वरुणोपपातः धरणोपपातः वेलंधरोपपातः देवेन्द्रोपपातः वैश्रमणोपपातः उत्थानश्रुतं समुत्थानश्रुतं नागपर्यावलिकाः निरयावलिकाः काल्पिकाः कल्पावतंसिकाः पुष्पिकाः पुष्पचूलिकाः वह्निदशाः आशीविप- भावनाः दृष्टिविपभावनाः चारणभावनाः महाश्रमणभावनाः तेजोग्निविसर्गाः सर्वस्मिन्नप्येतस्मिन्नवाये कालिके भगवति । शेपं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं । कालिकमित्यनुवर्तते । द्वादशाङ्गं गणिपिटकं भगवन् । तद्यथा। आचारः सूत्रकृतं स्थानं समवायः विवाहमज्ञप्तिः ज्ञाताधर्मकथाः उपासक- दशाः अन्तकृद्दशाः अनुत्तरोपपातिकदशाः प्रश्नव्याकरणं विपाकश्रुतं दृष्टिवादः सर्वस्मिन्नप्येतस्मिन्द्वादशाङ्गे गणिपिटके भगवति । शेपं० । एतेषां सर्वेपां सिद्धान्तानां अन्तः कथितं नामग्रहणमेव कथितं । एतेषां भेदाः शास्त्राध्ययनोद्देशप्रमाणानि ग्रन्थविस्तरभयानोदितानि महाशास्त्रेभ्योऽवसेयानि ॥ पुनरपि सिद्धान्तप्रधान- त्वात् प्रान्ते द्वादशाङ्गीनमस्कारमाह। नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं द्वादशाङ्गं गणिपिटकं भगवन् । भगवतीसूत्र।

·अनुमेक्षितं उक्तानुक्तदुरुक्तचिन्तनैः शोधितं उक्तसिद्धान्तमध्यादित्यर्थः । तत् दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय बोधि- लाभाय संसारोत्तारणाय त्रिःकृत्वः उपसंयुज्य संधार्य उपसंपद्य वा । णं इति वाक्यालंकारे । विचरामि अंतपक्षस्य चातुर्मासिकस्य सांवत्सरिकस्य यन्न वाचितं न पठितं न परिनिष्ठितं न पृष्टं न प्रेक्षितं नानुपा- लितं नानुप्रेक्षितं सति बले सति वीर्ये सति पुरुषाकारपराक्रमे वलं देहसंभवं वीर्यमुत्साहसंभवं पुरुषाका- रपराक्रमो धैर्यगाम्भीर्यरूपः तस्य अवाचनादिरूपस्य पापस्य आलोचयामः प्रतिक्रमामः आलोचनाप्रतिक- माहप्रायश्चित्तात् निन्दामो गर्दामहे पूर्ववत् वर्तयामः पुण्येन पापं हन्मः विशोधयामः तच्छुद्धिं कुर्मः अक- रणतया अकारित्वेन अभ्युत्तिष्ठामः तदुपक्रमं कुर्मः यथाहत्तपाकर्मप्रायश्चित्तं तद्योग्यतपोवृत्तिशोधनाहं प्राय- चित्तं प्रतिपद्यामहे । तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं पूर्ववत् । पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्ग- बाह्यं । उत्कालिकं भगवता अङ्गबाह्य द्वादशाङ्गया अतिरिक्तं उत्कालिकं योगेषु कालग्रहणसंघादिवर्जितं भगवत इति पूर्ववत् । तद्यथा । दशवैकालिकं १ कल्पाकल्पिकं २ क्षुल्लककल्पश्रुतं ३ महाकल्पश्रुतं ४ उपपा- तिकं ५ राजप्रश्रेणिकं ६ जीवाभिगमः ७ प्रज्ञापना ८ महाप्रज्ञापना ९ नन्दी १० अनुयोगद्वाराणि ११ देवे- न्द्रस्तवः १२ तन्दुलवैकल्पिकं १३ चन्द्रविर्ध्वजः १४ प्रमादप्रमाथः १५ पौरुषीमण्डलं १६ मण्डलीप्रवेशः १७ गणिविद्या १८ विद्याचरणविनिश्चयः १९ आत्मविशुद्धिः २० मरणविशुद्धिः ध्यानविवृद्धिः २१ मरणविवृद्धिः २२ संलेखनाश्रुतं २३ वीतरागश्रुतं २४.विहारकल्पः २५ चरणविधिः २६ आतुरप्रत्याख्यानं २७ महाप्रत्या- ·ख्या २८ सर्वस्मिन् अङ्गवाये उत्कालिके शेपं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्गवाचं कालिक कालग्रहणसंघट्योगसहित भगवन् ज्ञानमाहात्म्यमयं । तद्यथा । उत्तराध्ययनानि दशाः कल्प: व्यवहारः ऋपिभाषितानि निशीथो महानिशीथः जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तिः चन्द्रप्रज्ञप्तिः सूर्यप्रज्ञप्तिः द्वीपसागरप्रज्ञप्तिः क्षुल्लकीविमानप्रज्ञप्सिः महतीविमानप्रज्ञप्तिः अङ्गलिकाः व्यङ्गचूलिकाः व्यवहारचूलिकाः अरुणोपपातः गरु- डोपपातः वरुणोपपातः धरणोपपातः वेलंधरोपपातः देवेन्द्रोपपातः वैश्रमणोपपात: उत्थानश्रुतं समुत्थानश्रुतं नागपर्यावलिकाः निरयावलिकाः काल्पिकाः कल्पाचतंसिकाः पुष्पिका: पुष्पचूलिकाः वह्निदशा: आशीविष- भावनाः दृष्टिविपभावनाः चारणभावनाः महाश्रमणभावनाः तेजोनिविसर्गाः सर्वस्मिन्नप्येतस्मिन्नङ्गबाये कालिके भगवति । शेपं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं । कालिकमित्यनुवर्तते । द्वादशाङ्गं गणिपिटकं भगवन् । तद्यथा । आचारः सूत्रकृतं स्थानं समवायः विवाहप्रज्ञप्तिः ज्ञाताधर्मकथाः उपासक- दशाः अन्तकृदशाः अनुत्तरोपपातिकदशाः प्रश्नव्याकरणं विपाकश्रुतं दृष्टिवादः सर्वस्मिन्नप्पेतस्मिन्द्वादशाङ्गे गणिपिटके भगवति । शेपं० । एतेषां सर्वेपां सिद्धान्तानां अन्तः कथितं नामग्रहणमेव कथितं । एतेषां भेदाः शास्त्राध्ययनोद्देशप्रमाणानि ग्रन्धविस्तरभयानोदितानि महाशास्त्रेभ्योऽवसेयानि ॥ पुनरपि सिद्धान्तप्रधान- त्वात् प्रान्ते द्वादशाङ्गीनमस्कारमाह। नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं द्वादशाहं गणिपिटकं भगवन् । . भगवतीसूम।

·अनुप्रेक्षितं उक्तानुक्तदुरुक्तचिन्तनैः शोधितं उक्तसिद्धान्तमध्यादित्यर्थः । तत् दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय योधि- लाभाय संसारोत्तारणाय त्रिकृत्वः उपसंयुज्य संधार्य उपसंपद्य वा । णं इति वाक्यालंकारे । विचरामि अंतपक्षस्य चातुर्मासिकस्य सांवत्सरिकस्य यन्न वाचितं न पठितं न परिनिष्ठितं न पृष्टं न प्रेक्षितं नानुपा- लितं नानुपेक्षितं सति बले सति वीर्ये सति पुरुषाकारपराक्रमे पलं देहसंभवं वीर्यमुत्साहसंभवं पुरुपाका- रपराक्रमो धैर्यगाम्भीर्यरूपः तस्य अवाचनादिरूपस्य पापस्य आलोचयामः प्रतिक्रमामः आलोचनाप्रतिक्र- माहप्रायश्चित्तात् निन्दामो गर्दामहे पूर्ववत् वर्तयामः पुण्येन पापं हन्मः विशोधयामः तच्छुद्धिं कुर्मः अक- रणतया अकारित्वेन अभ्युत्तिष्ठामः तदुपक्रम कुर्मः यथाहत्तपाकर्मप्रायश्चित्तं तद्योग्यतपोवृत्तिशोधनाहं प्राय- चित्तं प्रतिपद्यामहे । तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं पूर्ववत् । पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्ग- बायं । उत्कालिकं भगवता अङ्गबाह्यं द्वादशाङ्गया अतिरिक्तं उत्कालिकं योगेपु कालग्रहणसंघादिवर्जितं भगवत इति पूर्ववत् । तद्यथा । दशवैकालिकं १ कल्पाकल्पिकं २ क्षुल्लककल्पश्रुतं ३ महाकल्पश्रुतं ४ उपपा- तिकं ५ राजप्रश्रेणिकं ६ जीवाभिगमः ७ प्रज्ञापना ८ महाप्रज्ञापना ९ नन्दी १० अनुयोगद्वाराणि ११ देवे- न्द्रस्तवः १२ तन्दुलवैकल्पिकं १३ चन्द्रविर्ध्वजः १४ प्रमादप्रमाथ: १५ पौरुषीमण्डलं १६ मण्डलीप्रवेशः १७ गणिविद्या १८ विद्याचरणविनिश्चयः १९ आत्मविशुद्धिः २० मरणविशुद्धिः ध्यानविद्धिः २१ मरणविधिः २२ संलेखनाश्रुतं २३ वीतरागश्रुतं २४ विहारकल्पः २५ चरणविधिः २६ आतुरप्रत्याख्यानं २७ महाप्रत्या- ·० ख्यामं २८ सर्वस्मिन् अङ्गबाह्ये उत्कालिके शेषं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्गवाचं कालिकं कालग्रहणसंघहयोगसहितं भगवन् ज्ञानमाहात्म्यमयं । तद्यथा । उत्तराध्ययनानि दशाः कल्प: व्यवहारः ऋपिभाषितानि निशीथो महानिशीथः जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तिः चन्द्रप्रज्ञप्तिः सूर्यप्रज्ञप्तिः द्वीपसागरप्रज्ञप्तिः क्षुल्लकीविमानप्रज्ञप्तिः महतीविमानप्रज्ञप्तिः अङ्गचूलिकाः व्यङ्गचूलिकाः व्यवहारचूलिकाः अरुणोपपातः गरु- डोपपातः वरुणोपपातः धरणोपपातः वेलंधरोपपात: देवेन्द्रोपपातः वैश्रमणोपपातः उत्थानश्रुतं समुत्थानश्रुतं नागपर्यावलिकाः निरयावलिकाः काल्पिकाः कल्पावतंसिकाः पुष्पिकाः पुष्पचूलिकाः वह्निदशाः आशीविष- भावनाः दृष्टिविषभावनाः चारणभावनाः महाश्रमणभावनाः तेजोनिविसर्गाः सर्वस्मिन्नप्येतस्मिन्नङ्गबाह्ये कालिके भगवति । शेपं० ॥ पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं । कालिकमित्यनुवर्तते । द्वादशाङ्गं गणिपिटकं भगवन् । तद्यथा । आचारः सूत्रकृतं स्थानं समवायः विवाहप्रज्ञप्तिः ज्ञाताधर्मकथाः उपासक- दशाः अन्तकृद्दशाः अनुत्तरोपपातिकदशाः प्रश्नव्याकरणं विपाकश्रुतं दृष्टिवादः सर्वस्मिन्नप्येतस्मिन्द्वादशाङ्गे गणिपिटके भगवति । शेष। एतेषां सर्वेपां सिद्धान्तानां अन्तः कथितं नामग्रहणमेव कथितं । एतेषां भेदाः शास्त्राध्ययनोद्देशप्रमाणानि ग्रन्थविस्तरभयान्नोदितानि महाशास्त्रेभ्योऽवसेयानि ॥ पुनरपि सिद्धान्तप्रधान- त्वात् प्रान्ते द्वादशाङ्गीनमस्कारमाह। नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं द्वादशाङ्गं गणिपिटकं भगवन् । भगवतीसूम।

·॥ ॥ अनुप्रेक्षितं उक्तानुक्तदुरुक्तचिन्तनैः शोधितं उक्तसिद्धान्तमध्यादित्यर्थः । तत् दुःखक्षयाय कर्मक्षयाय बोधि- लाभाय संसारोत्तारणाय विकृत्वः उपसंयुज्य संधार्य उपसंपद्य वा। णं इति वाक्यालंकारे । विचरामि अंतपक्षस्य चातुर्मासिकस्य सांवत्सरिकस्य यन्न वाचितं न पठितं न परिनिष्ठितं न पृष्टं न प्रेक्षितं नानुपा- लितं नानुप्रेक्षितं सति बले सति वीर्ये सति पुरुषाकारपराक्रमे बलं देहसंभवं वीर्यमुत्साहसंभवं पुरुषाका- रपराक्रमो धैर्यगाम्भीर्यरूपः तस्य अवाचनादिरूपस्य पापस्य आलोचयामः प्रतिक्रमामः आलोचनाप्रतिक्र- माईमायश्चित्तात् निन्दामो गर्हामहे पूर्ववत् वर्तयामः पुण्येन पापं हन्मः विशोधयामः तच्छुद्धिं कुर्मः अक- रणतया अकारित्वेन अभ्युत्तिष्ठामः तदुपक्रम कुर्मः यथाहत्तपाकर्मप्रायश्चित्तं तद्योग्यतपोवृत्तिशोधनार्ह प्राय- चित्तं प्रतिपद्यामहे । तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं पूर्ववत् । पुनर्नमस्तेभ्यः क्षमाश्रमणेभ्यो यैरिदं वाचितं अङ्ग- याधं । उत्कालिकं भगवता अङ्गबाह्यं द्वादशाङ्गया अतिरिक्तं उत्कालिकं योगेषु कालग्रहणसंघादिवर्जितं भगवत इति पूर्ववत् । तद्यथा । दशवैकालिकं १ कल्पाकल्पिकं २ क्षुल्लककल्पश्रुतं ३ महाकल्पश्रुतं ४ उपपा- तिकं ५ राजप्रश्रेणिक ६ जीवाभिगमः ७ प्रज्ञापना ८ महाप्रज्ञापना ९ नन्दी १. अनुयोगद्वाराणि ११ देवे- न्द्रस्तवः १२ तन्दुलवैकल्पिकं १३ चन्द्रविर्ध्वजः १४ प्रमादप्रमाथः १५ पौरुषीमण्डलं १६ मण्डलीप्रवेशः १७ गणिविया १८ विद्याचरणविनिश्चयः १९ आत्मविशुद्धिः २० मरणविशुद्धिः ध्यानविद्धिः २१ मरणविवृद्धिः । २२ संलेखनाश्रुतं २३ वीतरागश्रुतं २४ विहारकल्पः २५ चरणविधिः २६ आतुरप्रत्याख्यानं २७ महाप्रत्या- ·लीकवचनविरतेः कन्यागोभूम्यलीकन्यासापहारकूटसाक्ष्यावरातरूपायाः आतचारत राय ख्यानं अश्रुतादृष्टपरविरूपकथनं । रहस्स इति परगुह्यभाषणं । दारेति परस्य विश्वासेन निवेदितस्य प्रका- शनं । मृपोपदेशः ज्ञात्वाऽज्ञात्वा वा भेषजमन्त्रादीनां कूटकथनं । कूटलेखोऽसत्यवार्तालिखनं द्वितीयव्रतस्या- तिचारे शेपं० ॥ १२ ॥ 'तइए अणुवयंमी थूलगपरपहरणविरईओ । आयरियमप्पसत्थे इत्थपमायप्पसंगण ॥ १३ ॥ तेनाहडप्पओगे तप्पडिस्वे य विरुद्धगमणे य । कूडतुलकूडमाणे पडि० ॥१४॥' तृतीये अणुव्रते स्थूलपरद्रव्यहरणविरतेः राजनिग्रहकरचौरनामकरादत्तादानवर्जनात् अतिचरितं शेपं० । तेनाहृतवस्तुग्रहणं मूल्येनापि । प्रयोगः चौर्या परप्रेरणं तत्प्रतिरूपं वस्तुसदृशवस्तुमीलनं विरुद्धगमनं नृपतिनिषिद्धदेशग- मनं । कूटतुलकूटमानं प्रसिद्ध प्रतिक्रमामि शेपं० ॥ १४ ॥'चउत्थे अणुवयंमी णिचं परदारगमणविरईओ। आयरियमप्प० ॥ १५ ॥ अपरिग्गहिया इत्तर अणंगवीवाह तिवअणुरागे । चउत्थवयस्स अइयारे पडि. ॥ १६ ॥' गाथाद्वयन संवन्धः । चतुर्थे अणुव्रते नित्यं परदारगमनविरतेः अतिचरितं शेपं पू०। अत्र परदारग- मनविरती वेश्याविधवोपेक्षितागमने निर्दोषता तथाप्यतिचारमाह । अपरिगृहीतागमनं वेश्याविधवादेर- खीकृताया अभिगमः । इत्वरा केनापि या स्तोककालं द्रव्यादिना वेश्याविधवा खीकृता तस्याभिगमः । अ- नङ्गक्रीडा पुरुपस्य पुरुपादिसंगो हस्तकर्मादि वा । विधाहोऽन्यकन्यापुनविवाहकारिता । तीबानुरागः काम- फ्रीडादिकामशास्त्रोचितं कर्म चतुर्थस्य व्रतस्यातिचारान् शेषं० ॥ १६ ॥ 'इत्तो अणुपये पंचमंमि आयरिय- ·कायसमारम्भे पविधजीवनिकायघातिन्यारम्भे तेषां षटकायानां पचने पाचने वा पतने पातने वा आत्मार्थ वा उभयार्थ वा ये दोपाः तानिन्दामि ॥७ ।। 'पंचह्नअणुधयाणं गुणधयाणं च तिल मइयारे । सिक्खाणं च चउहं पडिक्कमे देवसियं सर्व ॥ ८॥ पञ्चानां अणुव्रतानां त्रयाणांगुणव्रतानां चतुर्णा शिक्षावतानां च अति- चारान्प्रतिक्रमामि ॥ ८॥ तानेवाह । 'पढमे अणुवयंमी थूलगपाणाइवायविरईओ। आयरिउमप्पसत्थे इत्य पमायप्पसंगणं ॥९॥ वहवंधविच्छेए अइयारे भत्तपाणवुच्छेए । पढमवयस्स अइयारे पडिक्कमे देवसियं सवं ॥ १० ॥' गाथाद्वयेन संबन्धः । प्रथमे अणुव्रते स्थूलप्राणातिपातविरती आचीर्ण अप्रशस्ते । अत्र प्रमा- दमसंगेन अणुव्रतमिति यत्युचितमहाव्रतापेक्षया स्थूलप्राणातिपातविरतिरिति । स्थूलप्राणानां द्वीन्द्रिया- दीनां हिंसननिवृत्तिः । अथवा वधबन्धविच्छेदादिरूपाणां स्थूलप्राणातिपातानां विरतिः अतिचरितमिति अतिचारो नियमातिक्रमकृतः । अप्रशस्ते क्रोधादिकषायवैषम्ये पश्चेन्द्रियातौं वा । अत्र व्रते प्रमादप्रसङ्गेन मद्यादिप्रमादोपनयेन अतिचारानाह । वधो द्विपदचतुःपदादीनां निर्दयताडनं, वन्धो द्विपदादीनां रज्वा- दिभिः, छविच्छेदः चर्मनाशादि कर्णादिकर्तनं, अतिभारः प्राणिनां शत्यनपेक्षया बहुभारदानं भक्तपानव्य- वच्छेदः प्राणिनामाहारजलादिनिषेधः । प्रथमव्रतस्यातिचारे प्रतिक्रमामि शेषं०॥१०॥ यीए अणुवयंमी परिथूलगअलियवयणविरईओ । आयरियमप्पसत्थे इत्थ पमायप्पसंगेण ॥ ११ ॥ सहसा रहस्स दारे मोसु- वएसे अ कूटलेहे अ । वीयवयस्स इयारे पडि० ॥ १२॥ गाथाद्वयेन संबन्धः । द्वितीये अणुव्रते परिस्थूला.

·लीकवचनविरतेः कन्यागोभूम्यलीकन्यासापहारकूटसाक्ष्यविरतिरूपायाः अतिचरितं शेपं० । सहसाभ्या- ख्यानं अश्रुतादृष्टपरविरूपकथनं । रहस्स इति परगुह्यभाषणं । दारेति परस्य विश्वासेन निवेदितस्य प्रका- शनं । मृपोपदेशः ज्ञात्वाऽज्ञात्वा वा भेषजमन्त्रादीनां कूटकथनं । कूटलेखोऽसत्यवार्तालिखनं द्वितीयत्तस्या- तिचारे शेपं० ॥ १२ ॥ 'तइए अणुवयंमी थूलगपरद्दधहरणविरईओ। आयरियमप्पसत्थे इत्थपमायप्पसंगण |॥१३॥ तेनाहडप्पओगे तप्पडिरूवे य विरुद्धगमणे य । कूडतुलकूडमाणे पडि०॥ १४॥ तृतीये अणुव्रते स्थूलपरद्रव्यहरणविरतेः राजनिग्रहकरचौरनामकरादत्तादानवर्जनात् अतिचरितं शेषं । तेनाहृतवस्तुग्रहणं मूल्येनापि । प्रयोगः चौर्यार्थ परप्रेरणं तत्प्रतिरूपं वस्तुसदृशवस्तुमीलनं विरुद्धगमनं नृपतिनिषिद्धदेशग- मनं । कूटतुलकूटमानं प्रसिद्धं प्रतिक्रमामि शेपं० ॥१४॥ 'चउत्थे अणुवयंमी णिचं परदारगमणविरईओ। आयरियमप्प० ॥ १५ ॥ अपरिग्गहिया इत्तर अणंगवीवाह तिवअणुरागे । चउत्थवयस्स अइयारे पडि. ॥१६॥ गाथाद्वयेन संबन्धः। चतुर्थे अणुव्रते नित्यं परदारगमनविरतेः अतिचरितं शेपं पूछ। अत्र परदारग- मनविरतो वेश्याविधचोपेक्षितागमने निर्दोषता तथाप्यतिचारमाह । अपरिगृहीतागमनं वेश्याविधवादेर- |स्वीकृताया अभिगमः । इत्वरा केनापि या स्तोककालं द्रव्यादिना वेश्याविधवा स्वीकृता तस्याभिगमः । अ- नङ्गक्रीडा पुरुपस्य पुरुपादिसंगो हस्तकर्मादि वा । विवाहोऽन्यकन्यापुनविवाहकारिता । तीबानुरागः काम- क्रीडादिकामशास्त्रोचितं कर्म चतुर्थस्य व्रतस्यातिचारान् शेपं० ॥ १६ ॥ 'इत्तो अणुचये पंचमंमि आयरिय- ·गकेदारद्रहादिशोपणं १४, असतीपोपः वित्तनिमित्तं दास्यादिपोपणं सारिकाशुकमार्जारकुक्कुटमयूरवान- पालनरूपं १५, एतत्कर्मादानपञ्चदशकं द्वितीयान्तं कृत्वा वर्जयेदिति शेषः ॥ २३ ॥ ॥ अथानर्थदण्डं गाथा- नयेणाह । “सत्यग्गि मुसल जंतग तणकंठे मंतमूलभेसज्जे । दिन्ने दवाविये वा पडिकमे देवसियं सधं ॥२४॥ न्हाणवट्टण वन्नग विलेवणे सद्दरूवरसगन्धे । वत्थासण आभरणे पडि० ॥ २५ ॥ कंदप्पे कुकुइए मोहरिअ- हिगरिणभोग अइरित्ते । दंडंमि अणहाए तइयंमि गुणवए निंदे ॥ २६॥ शस्त्रे अग्नौ मुसले यन्त्रे तृणे काष्ठे मन्ने मूले भेषजे दत्ते दापिते वा प्रतिक्रमामि शेषः । इति हिंसोपकारिदानहिंसोपदेशदानविरमणेनान- र्थदण्डविरमणमुक्त्वा प्रमादविरमणेन तद्विरमणमाह । सानोद्वर्तनवर्णकविलेपनादौ अतिमाने कृते अन्य- स्मात्कारिते वा अनर्थदण्डः । शब्द रूपे रसे गन्धे अतिमात्रे अविधिकृते व्यसनरूपे वस्त्रे आसने आभरणे अतिमात्रे प्रतिक्रमामि शेपं० ॥ अतिचारानाह । कंदर्पः परोपहासः, कौत्कुच्यं कुटिलालापसव्याहतार्थव- चनं, मौखर्यमतिवावदूकतया परस्तुतिनिन्दे, अधिकरणातिरेकः उलूखलमुसलादिपापोपकरणाधिक्यं संयु- क्तता वा, भोगातिरेकः कामशास्त्रभवणदोलान्दोलनमहामैथुनरूपा, अनर्थदण्डे तृतीयगुणवते अतिचारानि- न्दामि ॥ २६॥ ॥ अथ सामायिकातिचारानाह । 'तिविहे दुप्पणिहाणे अणवहाणे तहासपविहीणे । सा- माइए वितहकहे पढमे सिक्खावए निन्दे ॥ २७ ॥' त्रिविधे दुःमणिधाने मनोवाकायानां दुष्टस्थितिरूपे अन- वस्थाने स्मृतिभ्रंशे तथा आशयविहीने अनादरकृते सामायिके वितथकृते सातिचारनिर्मिती प्रथमशिष्या- ·व्रते अतिचारान्निन्दामि ॥ २७ ॥ 'आणवणे पेसवणे सद्दे रूवे य पुग्गलक्खेवे । देसावगासियम्मा पाए स- ) पखावए निंदे ॥ २८ ॥' देशावकाशिकनियमे गृहीते अवग्रहबहिर्भागात् वस्तुनो जीवादेवी आनयनं प्रेपणं तत्रैव मनुष्यादेः प्रेपणं शब्दस्तहिर्गतस्याकारणरूपं तद्वहिर्गतस्य स्वरूपं दर्शयित्वा संज्ञादिकरणं पुद्गल- क्षेपः तद्वहिर्मत्खण्डादिक्षेपः देशाधकाशिके नियमे द्वितीये शिष्याव्रते अतिचारान्निन्दामि ॥ २८॥ ॥ पौ- • पधातिचारमाह 'संथारुचारविही पमाय तह चेव भोयणाभोए। पोसहविहिविवरीए तइए सिक्खावए निंदे ॥२९॥ संस्तारकविधिः उचारविधिद्वये अप्यविधिना कृते प्रमादः प्रसिद्धः । तथा चैव भवत्यनाभोगो वि- स्मरणं पौषधविधिविपरीतान्पौपधभङ्गकारिणः तृतीये शिक्षाव्रते अतिचारानिन्दामि ॥ २९ ॥ ॥ अतिथि- संविभागवतातिचारानाह । 'सचित्ते निक्खिवणे पिहणे ववएंस मच्छरे चेव । कालाइकमदाणे चउत्थे सि- क्खावए निंदे ॥३०॥' सचित्ते निक्षेपः सचित्तेन पिधानं व्यपदेशोऽपरकीयवस्तुख्यापनं । मत्सरोऽन्यदाना- सूययादानं कालातिक्रमदानं चतुर्थशिष्यावते अतिचारान्निन्दामि ॥ ३०॥ ॥ अथ मिथ्यात्वप्रतिक्रमणं प्रकारान्तरेणाह । 'सुहिएसु य दुहिएसु य जा मे असंजएसु अणुकंपा । रागेण व दोसेण व तं निंदे तं च गरिहामि ॥ ३१ ॥ सुखितेषु वा दुःखितेपु वा गृहिलिङ्गि-कुलिङ्गि-द्रव्यलिङ्गियु रागेण वा दोपेण वा या मे अनुकम्पा तां च निन्दामि तां च गर्हे ॥ ३१॥ ॥ सम्यक्त्वभङ्गमतिक्रमणं प्रकारान्तरेणाह । 'साहसु संवि- भागोन को तवचरणकरणजुत्तेसु । संते फायदाणे तं निंदे तं च गरिहामि ॥ ३२॥' यन्मया सत्यपि ·गकेदारद्रहादिशोषणं १४, असतीपोषः वित्तनिमित्तं दास्यादिपोपणं सारिकाशुकमार्जारकुक्कुटमयूरश्चान- पालनरूपं १५, एतत्कर्मादानपञ्चदशकं द्वितीयान्तं कृत्वा वर्जयेदिति शेषः ॥ २३ ॥ ॥ अथानर्थदण्डं गाधा- त्रयेणाह । “सत्थग्गि मुसल जंतग तणकंठे मंतमूलभेसजे । दिन्ने दवाविये वा पडिकमे देवसियं सवं ॥२४॥ न्हाणुवट्ठण वन्नग विलेवणे सद्दरूवरसगन्धे । वत्थासण आभरणे पडि० ॥ २५ ॥ कंदप्पे कुकुइए मोहरिज- हिगरिणभोग अइरित्ते । दंडंमि अणहाए तइयंमि गुणधए निंदे ॥ २६ ॥ शस्त्रे अग्नौ मुसले यन्त्रे तृणे काष्ठे मन्ने मूले भेषजे दत्ते दापिते वा प्रतिक्रमामि शेपं० । इति हिंसोपकारिदानहिंसोपदेशदानविरमणेनान- र्थदण्डविरमणमुक्त्वा प्रमादविरमणेन तद्विरमणमाह । लानोद्वर्तनवर्णकविलेपनादौ अतिमात्रे कृते अन्य- मात्कारिते वा अनर्थदण्डः । शब्दे रूपे रसे गन्धे अतिमात्रे अविधिकृते व्यसनरूपे वस्त्रे आसने आभरणे अतिमात्रे प्रतिक्रमामि शेष० ॥ अतिचारानाह । कंदर्पः परोपहासः, कौत्कुच्यं कुटिलालापसव्याहतार्थव. चनं, मौखर्यमतिवावदूकतया परस्तुतिनिन्दे, अधिकरणातिरेकः उलूखलमुसलादिपापोपकरणाधिक्यं संयु- क्तता वा, भोगातिरेकः कामशास्त्रश्रवणदोलान्दोलनमहामैथुनरूपः, अनर्थदण्डे तृतीयगुणव्रते अतिचारानि- न्दामि ॥२६॥ ॥ अथ सामायिकातिचारानाह । 'तिविहे दुप्पणिहाणे अणवहाणे तहासयविहीणे । सा- माइए वितहकहे पढमे सिक्खावए निन्दे ॥ २७ ॥' त्रिविधे दुःप्रणिधाने मनोवाकायानां दुष्टस्थितिरूपे अन- वस्थाने स्मृतिभ्रंशे तथा आशयविहीने अनादरकृते सामायिके वितथकृते सातिचारनिर्मिती प्रथमशिष्या- ·व्रते अतिचारान्निन्दामि ॥ २७ ॥'आणवणे पेसवणे सद्दे ख्वे य पुग्गलक्खव । दसावगाासयम्मा पाए ।स- ? क्खावए निंदे ॥ २८॥ देशावकाशिकनियमे गृहीते अवग्रहबहिर्भागात् वस्तुनो जीवादेवी आनयनं प्रेषणं तत्रैव मनुष्यादेः प्रेपणं शब्दस्तद्वहिर्गतस्याकारणरूपं तद्वहिर्गतस्य स्वरूपं दर्शयित्वा संज्ञादिकरणं पुद्गल- क्षेपः तद्वहिर्मत्खण्डादिक्षेपः देशाधकाशिके नियमे द्वितीये शिष्याव्रते अतिचारान्निन्दामि ॥ २८॥ ॥ पौ- पधातिचारमाह 'संथारुचारविही पमाय तह चेव भोयणाभोए। पोसहविहिविवरीए तइए सिक्खावए निंदे ॥ २९ ॥' संस्तारकविधिः उचारविधिद्वये अप्यविधिना कृते प्रमादः प्रसिद्धः । तथा चैव भवत्यनाभोगो वि- मरणं पौपधविधिविपरीतान्पोपधभङ्गकारिणः तृतीये शिक्षावते अतिचारानिन्दामि ॥ २९॥ ॥ अतिथि- ) संविभागवतातिचारानाह । 'सचित्ते निक्खिवणे पिहणे ववएस मच्छरे चेच । कालाइकमदाणे चउत्थे सि- क्खावए निंदे ॥ ३०॥' सचित्ते निक्षेपः सचित्तेन पिधानं व्यपदेशोऽपरकीयवस्तुख्यापनं । मत्सरोऽन्यदाना- सूययादानं कालातिक्रमदानं चतुर्थशिष्यानते अतिचारान्निन्दामि ॥ ३०॥ ॥ अथ मिथ्यात्वप्रतिक्रमणं प्रकारान्तरेणाह । 'सुहिएसु य दुहिएसु य जा मे असंजएसु अणुकंपा । रागेण व दोसेण व तं निंदे तं च गरिहामि ।। ३१ ॥ सुखितेषु वा दुःखितेषु वा गृहिलिङ्गि-कुलिङ्गि-द्रव्यलिङ्गिघु रागेण वा दोषेण वा या मे अनुकम्पा तां च निन्दामि तां च गहें ॥ ३१ ॥ ॥ सम्यक्त्वभङ्गप्रतिक्रमणं प्रकारान्तरेणाह । 'साहसु संवि- भागो न कओ तवचरणकरणजुत्तेसु । संते फायदाणे तं निंदे तं च गरिहामि ॥ ३२॥ यन्मया सत्यपि ·वि आ تلا यथा भारवाहः अपहृतभरः सन् अतिरेकलघुर्भवति इति शेपं० ॥ ४०॥ ॥ अधावश्यकफरमाए । 'आय- स्सएण एएण सावओ जइवि बहुरो होइ । दुक्खाणमंतकिरियं काही अचिरेण कालेण ॥४१॥ प्रावको यद्यपि बहुरजा बहुपापमलो भवति तथापि एतेनावश्यकेन पशिधेन अचिरेण कालेन दुःखानामन्तक्रिया कर्ता ॥४१॥ ॥ विस्मृतातिचारप्रतिक्रमणमाह । 'आलोयणा यहुविदा नय संभरिया पटिकमणकाले। मूलगुणउत्तरगुणे तं निंदे तं च गरिहामि ॥ ४२ ॥ मूलगुणे पश्चाणुव्रतरूपे उत्तरगुणे गुणवतशिक्षातरूपे बहुविधा आलोचना प्रतिक्रमणकाले न संस्मृता तां निन्दामि तां च गर्दै ॥ ४२ ॥ ॥ अधोवीभूप धर्मनि- श्चयकथनं ॥ तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स अन्भुट्टिओमि आराहणाए विरओमि विराहणाए य । तिषि- हेण पडिकतो वंदामि जिणे चउवीसं ॥४३॥ तस्य धर्मस्य केवलिप्रज्ञप्तस्य अभ्युद्यतोमि आराधनायां विर- तोमि विराधनायां त्रिविधेन प्रतिक्रान्तश्चतुर्विंशतिजिनान्वन्दे ॥४३॥ ॥ अथ चैत्यवन्दनं साधुवन्दनं । 'जावंति चेइआई० जावंति के०' इति गाथाद्वयव्याख्यानं पूर्ववत् ॥४४॥४५॥ ॥अथ कर्मक्षयहेतुं मनोरथमाह। 'चिरसंचियपावपणासणीए भवसयसहस्समहणीए । चउवीसजिणविणिग्गय कहाए वोलंतु मे दियहा ॥४॥ चिरसंचितपापप्रणाशिन्या भवशतसहस्रमाथिन्या संसारतारिण्येत्यर्थः । चतुर्विशतिजिनविनिर्गतकथया मम दिवसा व्यपलीयन्तां अतिक्रमन्तु ॥ ४६॥ ॥ अथ प्रतिक्रमणानन्तरं खस्येहामुन्न च मङ्गलपाचनमाह। 'मम मंगलमरिहंता सिद्धा साहू मुयं च धम्मो य । सम्मदिट्टी देवा दिंतु समाहिच मोहिं च ॥४७॥' भ.

·पा७कम गरस५९ प्रतिकम कारणमाह पाडासद्धाण करणाकचाण वणाए य ॥४८॥ प्रतिपिद्धानां हिंसादीनां करणे कृत्यानां यतनावश्यकानां अकरणे प्रतिक्रमणं । अत्र किल प्रायश्चित्तविधी यत्पतिक्रमणशोधनीयं पापं तत्र प्रतिक्रमणमित्यर्थः॥४८॥ ॥ अथ क्षामणमाह । 'खामेमि सब० एवमहमालो' इत्यादिगाथाद्वयं यतिप्रतिक्रमणसूत्रवद्याख्येयम् ॥ इति श्राद्धप्रतिक्रमणसूत्र- छायार्थः ॥ अत्र सर्वत्र यतिश्राद्धप्रतिक्रमणछायार्थ उक्तः । चालनादिव्याख्या न कृता अन्धविस्तरभयात् । इत्यावश्यक प्रतिक्रमणम् ॥ अथ कायोत्सर्गः । कायस्य निश्चेष्टवादिना उत्सर्जनं कायोत्सर्गः । तस्येयं व्याख्या । तत्र पूर्व पापकर्म- निर्घातना) पापविशुद्ध्यर्थं वा विघ्नोपशमा वा कस्यचिदपि देवादेराराधनार्थ वा कायोत्सर्गकरणं । तत्र करेमि काउस्सग्गं अथवा ठामि काउस्सग्गं अन्नत्थ उससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं उहुएणं घायनिसग्गेणं भमलिए पित्तमुच्छाए सुहुमेहिं अंगसंचालहिं सुहुमेहिं खेलसंचालहिं सुहुमेहिं दि- हिसंचालेहिं एवमाइएहिं आगारोहिं अभग्गो अविराहिओ हुन मे काउसग्गो जाव अरिहंताणं भगवंताणं नमुफारेणं न पारेमि तावकायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं वोसिरामि । व्याख्या । करोमि कायोत्सर्ग तिष्ठामि वा अन्यत्र अनन्तरोक्तचेष्टासमागमे अभग्नत्वे सतीत्यर्थः । अन्यत्रशब्दः सर्वत्र योज्यः । उच्छसि- ·वि यथा भारवाहः अपहृतभरः सन् अतिरेकलघुर्भवति इति शेषं० ॥४०॥ ।। अधावश्यकफलमाह । 'आव- स्सएण एएण सावओ जइवि यहुरो होइ । दुक्खाणमंतकिरियं काही अचिरेण कालेण ॥४१॥ श्रावको यद्यपि बहुरजा वहुपापमलो भवति तथापि एतेनावश्यकेन पनिधेन अचिरेण कालेन दुःखानामन्तक्रिया- कर्ता ।। ४१ ॥ ॥ विस्मृतातिचारप्रतिक्रमणमाह । 'आलोयणा यहुविहा नय संभरिया पडिकमणकाले । मूलगुणउत्तरगुणे तं निदे तं च गरिहामि ॥ ४२ ॥' मूलगुणे पञ्चाणुव्रतरूपे उत्तरगुणे गुणवतशिक्षाव्रतरूपे पहुविधा आलोचना प्रतिक्रमणकाले न संस्मृता तां निन्दामि तां च गहें ॥ ४२ ॥ ॥ अधोवीभूय धर्मनि- श्वयकथनं ॥ 'तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स अभुट्टिओमि आराहणाए विरोमि विराहणाए य । तिवि- हेण पडिकतो बंदामि जिणे चउचीसं ॥४३॥ तस्य धर्मस्य केवलिप्रज्ञप्तस्य अभ्युद्यतोस्मि आराधनायां विर- तोमि विराधनायां त्रिविधेन प्रतिक्रान्तश्चतुर्विंशतिजिनान्वन्दे ॥४३॥ ॥ अथ चैत्यवन्दनं साधुवन्दनं । 'जावंति चेइआई० जावंति के०' इति गाथाद्वयव्याख्यानं पूर्ववत्॥४४॥४५॥ ॥अथ कर्मक्षयहेतुं मनोरथमाह । 'चिरसंचियपावपणासणीए भवसयसहस्समहणीए । चउवीसजिणविणिग्गय कहाए चोलंतु मे दियहा ॥४॥ चिरसंचितपापप्रणाशिन्या भवशतसहस्रमाथिन्या संसारतारिण्येत्यर्थः । चतुर्विशतिजिनविनिर्गतकथया मम दिवसा व्यपलीयन्तां अतिक्रमन्तु ॥ ४६॥ ॥ अथ प्रतिक्रमणानन्तरं खस्येहामुत्र च मङ्गलयाचनमाह। 'मम मंगलमरिहंता सिद्धा साहू सुयं च धम्मो य । सम्मदिट्टी देषा दितु समाहिं च बोहिं च ॥ ४७॥' अ- ॥

·रिहन्तः सिद्धाः साधवः श्रुतं च धर्मश्च सम्यग्दृष्टयो देवाः मम मङ्गलं समाधि बोधि च ददतु ॥४७॥ ॥ प्रतिक्रमणकारणमाह । 'पडिसिद्धाणं करणे किचाणं अकरणे पडिक्कमणं । अस्सद्दहणे य तहा विवरीयपरू- वणाए य॥४८॥ प्रतिपिद्धानां हिंसादीनां करणे कृत्यानां यतनावश्यकानां अकरणे प्रतिक्रमणं । अत्र किल प्रायश्चित्तविधौ यत्पतिक्रमणशोधनीयं पापं तत्र प्रतिक्रमणमित्यर्थः ॥४८॥ ॥ अथ क्षामणमाह । 'खामेमि सब० एवमहमालो' इत्यादिगाथाद्वयं यतिप्रतिक्रमणसूत्रवयाख्येयम् ॥ इति श्राद्धप्रतिक्रमणसूत्र- छायार्थः । अत्र सर्वत्र यतिश्राद्धपतिक्रमणछायार्थ उक्तः । चालनादिव्याख्या न कृता ग्रन्थविस्तरभयात् । इत्यावश्यके प्रतिक्रमणम् ॥ अथ कायोत्सर्गः । कायस्य निश्चेष्टत्वादिना उत्सर्जनं कायोत्सर्गः । तस्येयं व्याख्या । तत्र पूर्व पापकर्म- निर्घातनार्थं पापविशुद्ध्यर्थ वा विघ्नोपशमार्थ वा कस्यचिदपि देवादेराराधनार्थ वा कायोत्सर्गकरणं । तत्र करेमि काउस्सग्गं अथवा ठामि काउस्सग्गं अन्नत्थ उससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं उडुएणं वायनिसग्गेणं भमलिए पित्तमुच्छाए सुहुमेहिं अंगसंचालहिं सुहुमेहिं खेलसंचालहिं सुहुमेहिं दि- हिसंचालेहिं एवमाइएहिं आगारोहिं अभग्गो अविराहिओ हुन्ज मे काउसग्गो जाव अरिहंताणं भगवंताणं नमुक्कारेणं न पारेमि तावकायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं वोसिरामि । व्याख्या । करोमि कायोत्सर्ग तिष्ठामि वा अन्यत्र अनन्तरोक्तचेष्टासमागमे अभग्नत्वे सतीत्यर्थः । अन्यत्रशब्दः सर्वत्र योज्यः । उच्चसि- ·वि- यथा भारवाहः अपहृतभरः सन् अतिरेकलघुर्भवति इति शेपं० ॥४०॥ ॥ अथावश्यकफलमाह । 'आप- स्सएण एएण सावओ जइवि बहुरओ होइ । दुक्खाणमंतकिरियं काही अचिरेण कालेण ॥४१॥ श्रावको यद्यपि बहुरजा बहुपापमलो भवति तथापि एतेनावश्यकेन पदिधेन अचिरेण कालेन दुःखानामन्तक्रिया- कर्ता ॥४१॥ ॥ विस्मृतातिचारप्रतिक्रमणमाह । 'आलोयणा बहुविहा नय संभरिया पडिक्कमणकाले । मूलगुणउत्तरगुणे तं निदे तं च गरिहामि ॥ ४२ ॥ मूलगुणे पञ्चाणुव्रतरूपे उत्तरगुणे गुणवतशिक्षाव्रतरूपे बहुविधा आलोचना प्रतिक्रमणकाले न संस्मृता तां निन्दामि तां च गहें ॥ ४२ ॥ ॥ अधोवीभूय धर्मनि- भयकथनं ॥ 'तस्स धम्मस्स केवलिपन्नत्तस्स अन्भुट्टिओमि आराहणाए विरओमि विराहणाए य । तिवि- हेण पडिकतो वंदामि जिणे चउवीसं ॥४३॥ तस्य धर्मस्य केवलिप्रज्ञप्तस्य अभ्युद्यतोमि आराधनायां विर- तोमि विराधनायां त्रिविधेन प्रतिक्रान्तश्चतुर्विशतिजिनान्वन्दे ॥४३॥ ॥ अथ चैत्यवन्दनं साधुवन्दनं । 'जावंति चेइआई० जावंति के' इति गाथाद्वयव्याख्यानं पूर्ववत्॥४४॥४५॥ ॥अथ कर्मक्षयहेतुं मनोरथमाह। 'चिरसंचियपावपणासणीए भवसयसहस्समहणीए । चउवीसजिणविणिग्गय कहाए वोलंतु मे दियहा ॥४॥ चिरसंचितपापप्रणाशिन्या भवशतसहस्रमाथिन्या संसारतारिण्येत्यर्थः । चतुर्विंशतिजिनविनिर्गतकथया मम दिवसा व्यपलीयन्तां अतिक्रमन्तु ॥ ४६ ॥ ॥ अथ प्रतिक्रमणानन्तरं खस्येहामुन्न च मङ्गलयाचनमाह । 'मम मंगलमरिहंता सिद्धा साहू सुयं च धम्मो य । सम्मदिट्टी देवा दितु समाहिं च बोहिं च ॥४७॥' अ- ·अतिक्रान्ते पर्वणि यदालोचनादितपः क्रियते तदतिक्रान्तं २, एकस्य तपसः समाप्तौ द्वितीयतपस आरम्भे तदिन एव प्रत्याख्यानेन कोटिद्वयमीलनं कोटिसहितं ३, मासे मासे इयन्ति दिनानि अष्टमादिविधेयमेव ग्लानत्वेपि सति तन्नियन्त्रितं ४, एतच प्रथमसंघननेन सह व्यवच्छिन्नं सहसाकारमहत्तरादेवचस इति सा- कारं ५, आकारैर्वर्जितमनाकारं ६, यत्र दत्तिकवलसंख्यादि तत्परिमाणकृतं ७, सर्वचतुर्विधाहारकृतपरित्या- गानिरवशेपं ८, अङ्गुष्ठमुष्टिग्रन्थादिचिह्नोपलक्षितं संकेतनं ९, अद्धा कालस्तदुपलक्षितं अद्धापत्याख्यानं १०॥ एतद्दशधा यथा । 'नवकार १ पोरिसीए २ पुरिमढि ३ इक्कासणे ४ गट्टाणेअ५ । आयंबिल ६ अभत्तहे ७ चरमेय ८ अभिग्गहे ९ विगइ १० ॥१॥ नमस्कारसहितं दिनोदये घटीद्वयपर्यन्तं १, पौरुषी पुरुषप्रमाण- च्छायया प्रहरमात्रादिनोदये २, पूर्वार्धमध्याह्नपर्यन्तं ३ एकासनं एकेनासनेन एकवेलं भोजनं.४, एकस्थानं आकुश्चितप्रसारितादिवर्जितमेकासनं ५, आचाम्लं एकवेलमेकानजलभोजनं ६, अभक्तार्थ उपवासः त्रिवि- धाहाररहितो वा ७, चरम दिवसचरम भवचरमपर्यन्तं प्रत्याख्यानं ८, अभिग्रहो ग्रन्धिमुष्टिपर्यन्तं प्रत्या- ख्यानं ९, विकृतिः विकृतीनां सर्वथा त्यागः संख्या वा १०॥ अथैषामागारसंख्या । 'दो चेव नमुकारे आ- गारा छच पोरसीए उ । सत्तेव य पुरिमड्ढे एगासणम्मि अटेव ॥१॥ सत्तेगट्टाणस्स उ अट्टेव य अंविलम्मि आगारा । पंचेव य अभत्तढे छप्पाणे चरमचत्तारि ॥२॥ पंच चउरो अभिग्गहो निबीए अट्टनवय आगारा। अप्पावरणे पंचउ हवंति सेसेसु चत्तारि ॥ ३॥ नमस्कारसहिते द्वावेवाकारौ यथा । 'उग्गए सूरे नवकार- ·वि करयलत्ति दक्षिणोत्तरपाणिभ्यां मुखवस्त्रिकारजोहरणः । कुप्परत्ति कूपराभ्यां चोलपट्टश्च धारणीयः । उस्सा- रिय पारियमि थुइत्ति उत्सारिते पूरिते कायोत्सर्गे नमस्कारेण पारिते जिनस्तुतिणनीया पाठान्तरं च। गायोत्तरार्धे एगूणवीसदोसा काउत्स्सग्गे विवजिज्बा सर्वत्र कार्योत्सर्गे चतुविशतिस्तवचिन्तने चन्दे सुनि- म्मलयरापर्यन्तं चिन्तनं । नमस्कारचिन्तने नवपदपरिपूर्णचिन्तनं सर्वत्र कायोत्सर्गपारणे नमो अरिहंताणं इति पदं ततः स्तुतिपाठादि यथायोग्यं । इत्यावश्यक कायोत्सर्गः ।। अथ प्रत्याख्यानम् । तच द्विधा । मूलगुणप्रत्याख्यानं उत्तरगुणप्रत्याख्यानं च। मूलगुणप्रत्याख्यानं द्विधा । देशसर्वभेदात्सर्वमूलगुणप्रत्याख्यानं साधूनां पञ्चमहानतानि देशमूलगुणप्रत्याख्यानं आद्वानां पञ्चाणुव्र- तानि । उत्तरगुणप्रत्याख्यानमपि द्विधा । देशसर्वभेदात् । साधूनां सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानमनेकधा । यथा । 'पिंडस्स जा विसोही समिईओ भावणा तओ दुविहा । पडिमा अभिग्गहावि य उत्तरगुणमो वियाणाहि ॥१॥ श्राद्धानां देशोत्तरगुणप्रत्याख्यानं त्रीणि गुणव्रतानि चत्वारि शिष्याव्रतानि । उभयोरपि सर्वोत्तर- गुणप्रत्याख्यानमनागतादिभेदाद्दशविधं । यथा । 'अणागय १ महकतं २ कोडीसहियं ३ नियंटियं व ४। सागार ५ सणागारं ६ परिमाणकडं ७.निरवसेसं ८॥ १॥ संकिय ९ भविअट्टाए १० पञ्चक्खाणं तु दसविषं होइ । सयमेव अणुपालणीयं दाणुवएसे जहसमाही ॥२॥ व्याख्या । तत्र पर्युषणादौ ग्लानखवैयावृत्यक- रणव्यमस्वेन पूर्वमपि यदष्टमाद्यालोचनतपः क्रियते तदनागतं १, पर्युषणचतुर्मासकादिषु अशक्तौ वैयावृत्ये ·अतिक्रान्ते पर्वणि यदालोचनादितपः क्रियते तदतिक्रान्तं २, एकस्य तपसः समाप्तौ द्वितीयतपस आरम्भे तदिन एव प्रत्याख्यानेन कोटिद्वयमीलनं कोटिसहितं ३, मासे मासे इयंन्ति दिनानि अष्टमांदिविधेयमेव ग्लानत्वेपि सति तन्नियन्त्रितं ४, एतच प्रथमसंघननेन सह व्यवच्छिन्नं सहसाकारैमहत्तरादेर्वचस इति सा- कारं ५, आकारैवर्जितमनाकारं ६, यत्र दत्तिकवलसंख्यादि तत्परिमाणकृतं ७, सर्वचतुर्विधाहारकृतपरित्या- गानिरवशेपं ८, अङ्गुष्ठमुष्टिगन्धादिचिहोपलक्षितं संकेतनं ९, अद्धा कालस्तदुपलक्षितं अद्धाप्रत्याख्यानं १०॥ एतद्दशधा यथा । 'नवकार १ पोरिसीए २ पुरिमढि ३ इक्कासणे ४ गहाणेअ५ । आयंबिल ६ अभत्तढे ७ चरमेय ८ अभिग्गहे ९ विगह १०॥१॥ नमस्कारसहितं दिनोदये घटीद्वयपर्यन्तं १, पौरुषी पुरुषप्रमाण- च्छायया प्रहरमात्रादिनोदये २, पूर्वार्धमध्याह्नपर्यन्तं ३ एकासनं एकेनासनेन एकवेलं भोजनं ४, एकस्थान आकुश्चितप्रसारितादिवर्जितमेकासनं ५, आचाम्लं एकवेलमेकान्नजलभोजनं ६, अभक्तार्थ उपवासः त्रिवि- पाहाररहितो चा ७, चरम दिवसचरम भवचरमपर्यन्तं प्रत्याख्यानं ८, अभिग्रहो अन्धिमुष्टिपर्यन्तं प्रत्या- ख्यानं ९, विकृतिः विकृतीनां सर्वथा त्यागः संख्या वा १०॥ अथैषामागारसंख्या । 'दो चेव नमुकारे आ. गारा छच्च पोरसीए उ । सत्तेव य पुरिमद्वे एगासणम्मि अट्टेव ॥१॥ सत्तेगहाणस्स उ अट्टेव य अंविलम्मि आगारा । पंचेव य अभत्तट्टे छप्पाणे चरमचत्तारि ॥२॥पंच चउरो अभिग्गही निधीए अट्टनवय आगारा। अप्पावरणे पंचउ हवंति सेसेसु चत्तारि ॥३॥ नमस्कारसहिते द्वावेवाकारौ यथा । 'उग्गए सूरे नवकार- ·करयलत्ति दक्षिणोत्तरपाणिभ्यां मुखवस्त्रिकारजोहरणः । कुप्परत्ति कूपराभ्यां चोलपदृश्च धारणीयः । उस्सा- रिय पारियमि थुइत्ति उत्सारिते पूरिते कायोत्सर्गे नमस्कारेण पारिते जिनस्तुतिणनीया पाठान्तरं च । गायोत्तरार्धे एगूणवीसदोसा काउत्स्सग्गे विवजिन्ना सर्वत्र कार्योत्सर्गे चतुविशतिस्तवचिन्तने चन्दे सुनि- म्मलयरापर्यन्तं चिन्तनं । नमस्कारचिन्तने नवपदपरिपूर्णचिन्तनं सर्वत्र कायोत्सर्गपारणे नमो अरिहंताणं इति पदं ततः स्तुतिपाठादि यथायोग्यं । इत्यावश्यक कायोत्सर्गः ॥ अथ प्रत्याख्यानम् । तच द्विधा । मूलगुणप्रत्याख्यानं उत्तरगुणप्रत्याख्यानं च। मूलगुणमत्याख्यान द्विधा । देशसर्वभेदात्सर्वमूलगुणप्रत्याख्यानं साधूनां पञ्चमहानतानि देशमूलगुणप्रत्याख्यानं श्राद्धानां पञ्चाणुव्र- तानि । उत्तरगुणप्रत्याख्यानमपि द्विधा । देशसर्वभेदात् । साधूनां सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानमनेकधा । यथा । 'पिंडस्स जा विसोही समिईओ भावणा तओ दुविहा । पडिमा अभिग्गहावि य उत्तरगुणमो वियाणाहि ॥१॥ श्राद्धानां देशोत्तरगुणप्रत्याख्यानं त्रीणि गुणवतानि चत्वारि शिष्याव्रतानि । उभयोरपि सर्वोत्तर- गुणप्रत्याख्यानमनागतादिभेदादशविधं । यथा । 'अणागय १ महकंतं २ कोडीसहियं ३ नियंटियं चेव ४। सागार ५ सणागारं ६ परिमाणकडं ७ निरवसेसं ८॥ १॥ संकिय ९ मविअट्ठाए १० पञ्चस्खाणं तु दसविधं होइ । सयमेव अणुपालणीयं दाणुवएसे जहसमाही ॥२॥ व्याख्या । तत्र पर्युषणादौ ग्लानखवैयावृत्त्यक- रणव्यसवेन पूर्वमपि यदष्टमाद्यालोचनतपः क्रियते तदनागतं १, पर्युषणचतुर्मासकादिषु अशक्ती वैयावृश्ये ·अतिक्रान्ते पर्वणि यदालोचनादितपः क्रियते तदतिक्रान्तं २, एकस्य तपसः समाप्तौ द्वितीयतपस आरम्भ तदिन एव अत्याख्यानेन कोटिद्वयमीलनं कोटिसहित ३, मासे मासे इयंन्ति दिनानि अष्टमांदिविधेयमेव ग्लानत्वेपि सति तन्नियन्त्रितं ४, एतच प्रथमसंघननेन सह व्यवच्छिन्नं सहसाकारैर्महत्तरादेर्वचस इति सा कारं ५, आकारैवर्जितमनाकारं ६, यत्र दत्तिकवलसंख्यादि तत्परिमाणकृतं ७, सर्वचतुर्विधाहारकृतपरित्या गानिरवशेष ८, अङ्गुष्ठमुष्टिग्रन्धादिचिह्नोपलक्षितं संकेतनं ९, अद्धा कालस्तदुपलक्षितं अद्धाप्रत्याख्यानं १०, एतद्दशधा यथा । 'नवकार १ पोरिसीए २ पुरिमढि ३ इक्कासणे ४ गहाणेअ५ । आयंबिल ६ अभत्तो चरमेय ८ अभिग्गहे ९ विगइ १०॥१॥ नमस्कारसहितं दिनोदये घटीद्वयपर्यन्तं १, पौरुषी पुरुषप्रमाण च्छायया प्रहरमात्रादिनोदये २, पूर्वार्धमध्याह्नपर्यन्तं ३ एकासनं एकेनासनेन एकवेलं भोजनं-४, एकस्थान आकुचितप्रसारितादिवर्जितमेकासनं ५, आचाम्लं एकवेलमेकान्नजलभोजनं ६, अभक्तार्थ उपवासः त्रिवि धाहाररहितो था ७, चरम दिवसचरम भवचरमपर्यन्तं प्रत्याख्यानं ८, अभिग्रहो ग्रन्थिमुष्टिपर्यन्तं प्रत्या ख्यानं ९, विकृतिः विकृतीनां सर्वथा त्यागः संख्या वा १०॥ अथैषामागारसंख्या । 'दो चेव नमुक्कारे आ गारा छच्च पोरसीए उ । सत्तेव य पुरिमढे एगासणम्मि अहेव ॥ १॥ सत्तेगहाणस्स उं अहेव य अंविलम्मि आगारा । पंचेव य अभत्तट्टे छप्पाणे चरमचत्तारि ॥२॥ पंच चउरो अभिग्गहो निबीए अट्ठनवय आगारा अप्पाचरणे पंचउ हवंति सेसेसु चत्तारि ॥३॥ नमस्कारसहिते द्वावेवाकारौ यथा । 'उग्गए सूरे नवकार ·करयलत्ति दक्षिणोत्तरपाणिभ्यां मुखवस्त्रिकारजोहरणः । कुप्परत्ति कूपराभ्यां चोलपदृश्व धारणीयः । उस्सा- रिय पारियंमि थुइत्ति उत्सारिते पूरिते कायोत्सर्गे नमस्कारेण पारिते जिनस्तुतिर्भणनीया पाठान्तरं च । गायोत्तरार्धे एगूणवीसदोसा काउत्स्सग्गे विवजिन्ना सर्वत्र कार्योत्सर्गे चतुविशतिस्तवचिन्तने चन्दे सुनि- म्मलयरापर्यन्तं चिन्तनं । नमस्कारचिन्तने नवपदपरिपूर्णचिन्तनं सर्वत्र कायोत्सर्गपारणे नमो अरिहंताणं इति पदं ततः स्तुतिपाठादि यथायोग्यं । इत्यावश्यक कायोत्सर्गः ।। अथ प्रत्याख्यानम् । तच द्विधा । मूलगुणप्रत्याख्यानं उत्तरगुणप्रत्याख्यानं च। मूलगुणप्रत्याख्यानं द्विधा । देशसभेदात्सर्वमूलगुणप्रत्याख्यानं साधूनां पञ्चमहाव्रतानि देशमूलगुणप्रत्याख्यानं श्राद्धानां पञ्चाणुन- तानि । उत्तरगुणप्रत्याख्यानमपि द्विधा । देशसर्वभेदात् । साधूनां सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानमनेकधा । यथा । 'पिंडस्स जा विसोही समिईओ भावणा तओ दुविहा । पडिमा अभिग्गहावि य उत्तरगुणमो वियाणाहि ॥१॥श्राद्धानां देशोत्तरगुणप्रत्याख्यान त्रीणि गुणव्रतानि चत्वारि शिष्याव्रतानि । उभयोरपि सर्वोत्तर- गुणप्रत्याख्यानमनागतादिभेदाद्दशविधं । यथा । 'अणागय १ महकतं २ कोडीसहियं ३ नियंटियं चेव ४ । सागार ५ मणागारं ६ परिमाणकडं ७ निरवसेसं ८॥१॥ संकिय ९ मविअट्टाए १० पञ्चक्खाणं तु दसविषं होइ । सयमेव अणुपालणीयं दाणुवएसे जहसमाही ॥२॥ व्याख्या । तत्र पर्युषणादौ ग्लानखवैयावश्यक- रणव्यनत्वेन पूर्वमपि यदष्टमाद्यालोचनतपः क्रियते तदनागतं १, पर्युषणचतुर्मासकादिषु अशक्ती वैयावृश्ये ·कुहेडगाईयं । महुत्तपिप्पलि सुंठाई अणेगहा साइमं होई ॥१॥ दन्तवणं दन्तधावनं प्रसिद्ध । ताल ता- म्बूल पञ्चसौगन्धिकं । चित्तं चित्रं नानाप्रकारं । तुलसीकुहेडकादि तुलसीग्रहणेन सर्वाण्यपि सुरभिकपाय- दूमपत्राणि । कुहेटकग्रहणे भर्भर्यकादि । मधु मधुयष्टी । पिप्पली पिंपली। सुंठाई शुण्ठ्यादि प्रसिद्ध । आदिशब्दात् त्रिफलात्रिकटुपूगलवङ्लाजातीफलप्रभृति सर्वमपि अपुष्टिकरं शुष्कं पुष्पपत्रफलादि । अणे- गहा साइमं होइ अनेकधा स्वादिमं भवति खाद्यते वक्रसौरभप्रमोदार्थिभिरिति खादिमं । अन्नत्थणाभोगेणं सहसागारेणं । अत्र आकारग्रहणं नियमभङ्गेपि अदोपार्थं । अनाभोगात् अन्यत्र सहसाकारात् अन्यत्र प्र- त्याख्यामीति शेपः । आभोगः खचित्तावधानेन कर्तव्यकरणं । अनाभोगो वैपरीत्येन विस्मृत्यान्यकार्यव्याक्षे- पेण कार्यकरणं तस्मात् । सहसाकार इति सहसौत्सुक्येन कार्यकरणं, अथवा खयमेव कार्योत्पत्तिः यथा पवनाद्याहतं किंचिन्मुखे निपतति इति सहकारस्तस्मात् । पोरसियं पञ्चक्खाहि पौरुषी यावत्प्रत्याख्याहि प्रहरं यावदित्यर्थः । प्रत्याख्यामि उद्गतेसूर्ये सूर्योदयादारभ्येत्यर्थः । चतुर्विधमप्याहारं अशनं ४ पूर्ववत् अन्न सह पूर्ववत् । प्रच्छन्नकालेणं प्रच्छन्नकालात् अनरजश्छन्नसूर्यसंयोंगे प्रच्छन्नकालः तत्र दिनप्रमाणं न ज्ञायते तस्मात् । दिसामोहेणं दिमोहात् पूर्वदक्षिणपश्चिमादिदिशामज्ञाने रविस्थितावज्ञातायां न कालपरिमाण- ज्ञानं । साहुवयणेणं साधुवचनात् यथा साधवः पादोनेपि प्रहरे अतिक्रान्ते 'भयवं बहुपडिपुन्ना पोरिसी सा- हयो उवत्ता होह' इति वचनात् । सबसमाहिवत्तियागारेणं सर्वसमाधिवर्तिताकारेण सर्वेषां साधुसाध्वीश्रा- ·खायकविधिर्नानापकान्नानि । खीराइ क्षीरादि क्षीरदधितक्रघृतादि । सूरणाई सूरणादिसर्वाप्या कन्द- जातिः। मंडगपभिईइ-मण्डकप्रभृतिग्रहणात् पूपपोलिकाकृसरापभृति विन्नेयं विज्ञेयं । पाणं यथा । 'पाणं सोवीर जवोदगाइ-चित्तं सुराइयं चेव । आउकाओ सबो ककडिगजलाइयं च तहा॥१॥ पीयते तृष्णातें- दहातैर्वा इति पानं । तत्किमित्याह । सोवीर सौवीरं कानिकं जवोदगाइ यवोदकादि यवोदकतिलोदकतु- षोदकप्रभृति । चित्तं चित्रं नानाप्रकारं । सुराइयं चेव सुरादिकं चैव । सुराग्रहणेन काष्टपिष्टपुष्पफलरसक्षौ- द्रनिष्पन्नं मयं यदपुष्टिकरमतृप्तिकरं । ततः सर्वपानं आउकाओ सहो । सर्वोप्यप्कायः हिमकरकशुद्धोदकप्र- भृतिः ककडिगजलाइयं च तहा कर्कटिकाजलादिकं तथा । कर्कटिकाजलग्रहणेन इक्षुरसवर्जितः पुष्टिकरणर- हितः सर्वोपि पुष्पफलरसः । खाइमं खादिमं यथा । 'भत्तोसं दंताई खजूरं नालिकेर दक्खाई । ककडिअं- वगफणसाइ बहुविहं खाइमं होइ ॥१॥' भत्तोसं भक्तोषं येन भुक्तेन भक्तभोजनवत् तृतिर्भवति तद्भक्तोष गुडक्षौद्रविकारादि । दंताई दन्त्यादि दन्तसरिप्रभृतिवृक्षनिर्यासाः सर्वेपि आराद्धाः शाकाश्च । खजूरं नालि- करदक्खाइ खजूरनारिकेलद्राक्षाः प्रसिद्धाः आदिशब्दात् वातामप्रभृतयः । ककडिअंबफणसाइ कर्कव्यादि कर्कटीग्रहणेन विम्बीफलादिसुखादमवलकरं फलं । आमग्रहणेन नारिणजम्बीरपीजपूरादिषसफलं । पन- सग्रहणेन कदलीफलथोदिकादिप्रभृति बृंहणं मधुररसफलं । बहुविहं खाइमं होई इत्यादि । बहुविधं खादिमं भवति खाद्यते पुष्टिसुखखादार्थिभिरिति खादिमं । साइमं खादिमं यथा । 'दंतवणं तंबोलं 'चित्तं तुलसी ·० कुहेडगाईयं । महत्तपिप्पलि सुंठाई अणेगहा साइमं होई ॥१॥ दन्तवण दन्तधावन प्रसिद्ध । तपा म्बूलं पञ्चसौगन्धिकं । चित्तं चित्रं नानाप्रकारं । तुलसीकुहेडकादि तुलसीग्रहणेन सर्वाण्यपि सुरभिकपाय- दुमपत्राणि । कुहेटकग्रहणे भर्भार्यकादि । मधु मधुयष्टी । पिप्पली पिंपली। सुंठाई शुण्ठ्यादि प्रसिद्ध । आदिशब्दात् त्रिफलात्रिकटुपूगलवङ्लाजातीफलप्रभृति सर्वमपि अपुष्टिकरं शुष्कं पुष्पपत्रफलादि । अणे- गहा साइमं होइ अनेकधा खादिमं भवति खाद्यते वक्रसौरभप्रमोदार्थिभिरिति खादिमं । अन्नत्थणाभोगेणं सहसागारेणं । अन आकारग्रहणं नियमभङ्गेपि अदोपार्थं । अनाभोगात् अन्यत्र सहसाकारात् अन्यत्र प्र. त्याख्यामीति शेषः । आभोगः खचित्तावधानेन कर्तव्यकरणं । अनाभोगो वैपरीत्येन विस्मृत्यान्यकार्यव्याक्षे- पेण कार्यकरणं तस्मात् । सहसाकार इति सहसौत्सुक्येन कार्यकरणं, अथवा स्वयमेव कार्योत्पत्तिः यथा पवनाद्याहतं किंचिन्मुखे निपतति इति सहकारस्तस्मात् । पोरसियं पञ्चक्खाहि पौरुषी यावत्प्रत्याख्याहि प्रहरं यावदित्यर्थः । प्रत्याख्यामि उद्गतेसूर्ये सूर्योदयादारभ्येत्यर्थः । चतुर्विधमप्याहारं अशनं ४ पूर्ववत् अन्न सह० पूर्ववत् । प्रच्छन्नकालेणं प्रच्छन्नकालात् अनरजश्छन्नसूर्यसंयोगे प्रच्छन्नकालः तत्र दिनप्रमाणं न ज्ञायते तमात् । दिसामोहेणं दिमोहात् पूर्वदक्षिणपश्चिमादिदिशामज्ञाने रविस्थितावज्ञातायां न कालपरिमाण- ज्ञानं । साहुचयणेणं साधुवचनात् यथा साधवः पादोनेपि प्रहरे अतिक्रान्ते 'भयवं बहुपडिपुन्ना पोरिसी सा- हवो उवत्ता होह' इति वचनात् । सबसमाहिवत्तियागारेणं सर्वसमाधिवर्तिताकारेण सर्वेषां साधुसाध्वीश्रा- ·दयान्तमित्यर्थः । भवचरिमं आयुःपूर्णतापर्यन्तं प्रत्याख्याहि । त्रिविधं चतुर्विधं वा आहारं अशनं खादिम खादिम ३ अशनं ४ अन्न सह मह० सघ० पूर्ववत् । गंठिसहितं मुष्टिसहितं अङ्गुष्ठसहितं इत्यादि प्रत्या- ख्याहि चतुर्वि० अशनं पानं ४ अन्न सह पारि० मह सब पूर्ववत् ॥ निविगइयं विगईयो सेसिआओ वा पञ्च० निर्विकृतिकं गृहीतशेषा वा विकृतीः प्रत्याख्याहि अन्न० सह० लेवा० गिह० उक्खि० पूर्ववत् । पडुचमक्खिएणं प्रत्युतपुरस्कारेण म्रक्षितात् घृततैलादिनाभ्यक्तात् परि० मह० स० पूर्ववत् । यत्रोक्तं अष्ट नव च आकारा अत्र च नवणीओगाहिमए इति वचनात् अद्रवविकृतिस्पर्शात् उक्खित्तविवेगेणं कथनं द्रवविकृतिस्पर्शात् न इत्यष्ट नव चाकाराः । अत्र विकृतय इति मनोवाकायानां कामाद्याश्लेपकारकत्वात् विकारिसद्भावात् विकृतय उच्यन्ते । ताश्च सूत्रोक्ताश्च दशधा । यथा । 'दुद्धं १ दहि २ धप ३ तिल्लं ४ गुडं ५ तहोगाहिम ६ छ भक्खाओ । महु ७ मज्झ ८ मंस ९ मक्खण १० चत्तारि अभक्खविगईओ ॥१॥' दुग्धं गोमहिपीछागीमेष्युष्ट्रिकाभवं दधि नवनीतं घृतं तासामेव । उष्ट्रीणां ध्याद्यभावात् । तैलं तिलात. सीलदासर्पपोद्भवं चतुर्धा । गुडः पिण्डद्रवभेदो द्विधा । उत्कथितं अवगाहितं वा घृततैलाभ्यां केवलाभ्यां पकं । पकान्नं पट् भक्ष्या विकृतयः । चतस्रोऽभक्ष्याः मधुमद्यमांसनवनीतरूपाः । अथ कटाहिकायां घृततै- लादिपूर्णायां चलाचलं खाद्यकादि पच्यते तेनैव लेहेन द्वितीयं तृतीयं च तद्विकृतिः। ततः परं पकं योगवा- हिनां निर्विकृतिकात्याख्यानेपि आगाढकारणे कल्पते । एवं शेषाण्यपि विकृतिगतानि निर्विकृतिकप्रत्या.

·पच.य ख्याने कल्पन्ते । तानि कथ्यन्ते यथा । 'अह पेआ १ दुद्धंट्टी २ दुद्धवलेही य ३ दुद्धसाडा य ४ विगयगयाई दुद्धम्मि य खोरिसहियाई ५॥१॥'क्षीरेयीपेये प्रसिद्ध । त्रयं च व्याख्यायते । 'अंविललेयम्मि दुद्धे दुट्ठी दक्खमीसदुद्धमि । पइसाडी तह तंदुल चुन्नय सिद्धम्मि अवलेही ॥१॥ इति दुग्धविकृतिग- तानि ॥ अथ दधिविकृतिगतानि यथा । 'दहिए विगयगयाइं घोलवडा १ घोल २ सिहिरिणि ३ करंवो ४। लवणकणदहियमहियं ५ संगरिगायम्मि अप्पडिए ॥१॥' घृतविकृतिगतानि यथा । 'पकघिअं१ घयकिट्टी २ पक्कोसहिउवरितरियसपि च ३। निझंजण ४ वीसंदण ६ गाईघि विगइ विगइगया ॥१॥ तैलवि- कृतिगतानि यथा । 'तिल्लमली १ तिलकुट्टी २ दढतिल्लं ३ तहो सहुचरियं ४ । लक्खाइदवपकं तिल्लंतिल्लंमि पंचेव ॥१॥ गुडविकृतिगतानि यथा । अद्धकडिइक्खुरसो १ गुलवाणीयं व २ सकरा ३ खंड ४। पायगुलं ५ गुलविगई ६ विगयगया हुँति पंचेव ॥१॥' अथ अवगाहितविकृतिगतानि यथा । 'एगं एगं सुवरि १ तिहेवरि बीयगं च ज पकं । तुप्पेणं तेणं चिय २ तइयं गुलहाणिआ पभिई ३॥१॥ चउत्थं जलेण सिद्धा लप्पसिआ४ पंचमं तु पूयलिया। चुपडियतावियाए परिपका ५ तीसमिलिएसु ॥२॥' एवं पट्सु भक्ष्य- विकृतिपु त्रिंशत् विकृतिगतानि निर्विकृतिकेषु भक्ष्याणि । अभक्ष्यविकृतयस्तु मधु पौतिकमाक्षिकभ्रामरभे- दान्त्रिविधं । मद्यं काष्ठपिष्टभेदात् द्विधा । मांसं जलचरस्थलचरखचरभेदात्रिधा । नवनीतं चतुर्धा पूर्वमे- तिलंमि पंचेव विगइगया।

·दयान्तमित्यर्थः । भवचरिमं आयुःपूर्णतापर्यन्तं प्रत्याख्याहि । त्रिविधं चतुर्विधं वा आहारं अशनं खादिम खादिमं ३ अशनं ४ अन्न सह मह० सघ० पूर्ववत् । गठिसहितं मुष्टिसहितं अङ्गुष्ठसहितं इत्यादि प्रत्या- ख्याहि चतुर्वि० अशनं पानं ४ अन्न सह० पारि० मह सब पूर्ववत् ।। निविगइयं विगईयो सेसिआओ वा पञ्च० निर्विकृतिकं गृहीतशेषा वा विकृतीः प्रत्याख्याहि अन्न० सह० लेवा० गिह. उक्खि० पूर्ववत् । पडुच्चमक्खिएणं प्रत्युतपुरस्कारेण प्रक्षितात् पृततैलादिनाभ्यक्तात् परि० मह० सबं० पूर्ववत् । यत्रोक्तं अष्ट नव च आकारा अत्र च नवणीओगाहिमए इति वचनात् अद्रवविकृतिस्पर्शात् उक्खित्तविवेगेणं कथनं द्रवविकृतिस्पर्शात् न इत्यष्ट नव चाकाराः । अत्र विकृतय इति मनोवाकायानां कामाद्याश्लेपकारकत्वात् विकारिसद्भावात् विकृतय उच्यन्ते । ताश्च सूत्रोक्ताश्च दशधा । यथा । 'दुद्धं १ दहि २ घय ३ तिल्लं ४ गुडं ५ तहोगाहिमं ६ छ भक्खाओ । महु ७ मज्झ ८ मंस ९ मक्खण १० चत्तारि अभक्खविगईओ॥१॥' दुग्धं गोमहिपीछागीमेष्युष्टिकाभवं दधि नवनीतं घृतं तासामेव । उष्ट्रीणां ध्याद्यभावात् । तैलं तिलात- सीलदासर्पपोद्भवं चतुर्धा । गुडः पिण्डद्रवभेदो द्विधा । उत्कथितं अवगाहितं वा घृततैलाभ्यां केवलाभ्यां पकं । पकानं पट् भक्ष्या विकृतयः । चतस्रोऽभक्ष्याः मधुमद्यमांसनवनीतरूपाः । अथ कटाहिकायां घृतते- लादिपूर्णायां चलाचलं खाद्यकादि पच्यते तेनैव लेहेन द्वितीयं तृतीयं च तद्विकृतिः । ततः परं पकं योगचा- हिनां निर्विकृतिकप्रत्याख्यानेपि आगाढकारणे कल्पते । एवं शेषाण्यपि विकृतिगतानि निर्विकृतिकप्रत्या- ·चय ख्याने कल्पन्ते । तानि कथ्यन्ते यथा । 'अह पेआ १ दुईट्ठी २ दुद्धवलेही य ३ दुद्धसाडा य विगयगयाई दुद्धम्मि य खोरिसहियाई ५॥१॥'क्षीरेयीपेये प्रसिद्धे । त्रयं च व्याख्यायते । 'अंबिललेयम्मि दुद्ध दुट्टी दक्खमीसदुद्धमि । पइसाडी तह तंदुल चुन्नय सिद्धम्मि अवलेही ॥१॥ इति दुग्धविकृतिग- तानि ॥ अथ दधिविकृतिगतानि यथा । 'दहिए विगयगयाइं घोलवडा १ घोल २ सिहिरिणि ३ करंवो ४। लवणकणदहियमहियं ५ संगरिगायम्मि अप्पडिए ॥१॥' घृतविकृतिगतानि यथा । 'पकघिअं१ घयकिट्टी २ पक्कोसहिउवरितरियसपि च ३ । निझंजण ४ वीसंदण ५ गाईघि विगइ विगइगया ॥१॥ तैलवि- कृतिगतानि यथा । 'तिल्लमली १ तिलकुट्टी २ ढतिल्लं ३ तहो सहुचरियं ४ । लक्खाइदचपकं तिल्लंतिलंमि पंचेव ॥१॥ गुडविकृतिगतानि यथा । अद्धक्कडिइक्खुरसो १ गुलवाणीयं व २ सकरा ३ खंड ४। पायगुलं ५ गुलविगई ६ विगयगया हुंति पंचेव ॥१॥' अथ अवगाहितविकृतिगतानि यथा । 'एगं एगं सुवरि १ तिहेवरि वीयगं च जं पकं । तुप्पेणं तेणं चिय २ तइयं गुलहाणिआ पभिई ३॥१॥ चउत्थं जलेण सिद्धा लप्पसिआ४ पंचमं तु पूयलिया। चुपडियतावियाए परिपक्का ५ तीसमिलिएसु ॥२॥' एवं पट्सु भक्ष्य- विकृतिपु त्रिंशत् विकृतिगतानि निर्विकृतिकेषु भक्ष्याणि । अभक्ष्यविकृतयस्तु मधु पौतिकमाक्षिकभ्रामरभे- दात्रिविधं । मयं काष्ठपिष्टभेदात् द्विधा । मांसं जलचरस्थलचरखचरभेदात्रिधा । नवनीतं चतुर्धा पूर्वमे- १ तिहंमि पंचेव विगइगया।

·द्यान्तमित्यर्थः । भवचरिमं आयुःपूर्णतापर्यन्तं प्रत्याख्याहि । त्रिविधं चतुर्विधं वा आहारं अशनं खादिमं खादिमं ३ अशनं ४ अन्न० सह मह० सब० पूर्ववत् । गंठिसहितं मुष्टिसहितं अङ्गुष्ठसहितं इत्यादि प्रत्या- ख्याहि चतुर्चि० अशनं पानं ४ अन्न सह पारि० मह. सध० पूर्ववत् || निविगइयं विगईयो सेसिआओ वा पञ्च० निर्विकृतिकं गृहीतशेषा वा विकृतीः प्रत्याख्याहि अन्न सह० लेवा० गिह उक्खि० पूर्ववत् । पडुचमक्खिएणं प्रत्युतपुरस्कारेण म्रक्षितात् घृततैलादिनाभ्यक्तात् परि० मह० सवं० पूर्ववत् । यत्रोक्तं अष्ट नव.च आकारा अत्र च नवणीओगाहिमए इति वचनात् अद्रवविकृतिस्पर्शात् उक्खित्तविवेगेणं कथन द्रवविकृतिस्पर्शात् न इत्यष्ट नव चाकाराः । अत्र विकृतय इति मनोवाकायानां कामाद्याश्लेपकारकत्वात् विकारिसद्भावात् विकृतय उच्यन्ते । ताश्च सूत्रोक्ताश्च दशधा । यथा । 'दुदं १ दहि २ घय ३ तिल्लं ४ गुडं ५तहोगाहिम ६छ भक्खाओ। महु ७ मज्झ ८ मंस ९ मक्खण १० चत्तारि अभक्खविगईओ ॥१॥ दुग्धं गोमहिपीछागीमेष्युष्ट्रिकाभवं दधि नवनीतं घृतं तासामेव । उष्ट्रीणां ध्याद्यभावात् । तैलं तिलात- सीलदासर्पपोद्भवं चतुर्धा । गुडः पिण्डद्रवभेदो द्विधा । उत्कथितं अवगाहितं वा घृततैलाभ्यां केवलाभ्यां पकं । पकानं षट् भक्ष्या विकृतयः । चतस्रोऽभक्ष्याः मधुमद्यमांसनवनीतरूपाः । अथ कटाहिकायां घृततै- लादिपूर्णायां चलाचलं खाद्यकादि पच्यते तेनैव लेहेन द्वितीयं तृतीयं च तद्विकृतिः । ततः परं पक्कं योगवा- हिना निर्विकृतिकप्रत्याख्यानेपि आगाढकारणे कल्पते । एवं शेषाण्यपि विकृतिगतानि निर्विकृतिकात्या- ·ख्याने कल्पन्ते । तानि कथ्यन्ते यथा । 'अह पेआ १ दुद्धट्ठी २ दुद्धवलेही य ३ दुद्धसाडा-य विगयगयाई दुद्धम्मि य खोरिसहियाई ५॥१॥' क्षीरेयीपेये प्रसिद्ध । त्रयं च व्याख्यायते । 'अंपिललेयम्मि दुधे दुट्टी दक्खमीसदुद्धमि । पइसाडी तह तंदुल चुन्नय सिद्धम्मि अवलेही ॥१॥ इति दुग्धविकृतिग- तानि ॥ अथ दधिविकृतिगतानि यथा । 'दहिए विगयगयाइं घोलवडा १ घोल २ सिहिरिणि ३ करंवो ४ । लवणकणदहियमहियं ५ संगरिगायम्मि अप्पडिए ॥१॥' घृतविकृतिगतानि यथा । 'पकधि १ घयकिट्टी २ पकोसहिउवरितरियसपि च ३ । निझंजण ४ वीसंदण ५ गाईघि विगइ विगइगया ॥१॥' तैलवि- कृतिगतानि यथा । 'तिल्लमली १ तिलकुट्टी २ दढतिल्लं ३ तहो सहुचरियं ४ । लक्खाइदवपकं तिल्लंतिल्लंमि पंचेच ॥१॥ गुडविकृतिगतानि यथा । अद्धकडिइक्खुरसो १ गुलवाणीयं व २ सकरा ३ खंड ४। पायगुलं ५ गुलविगई ६ विगयगया हुंति पंचेव ॥१॥' अथ अवगाहितविकृतिगतानि यथा । 'एगं एगं सुवरि १ तिहेवरि धीयगं च जं पक्कं । तुप्पेणं तेणं चिय २ तइयं गुलहाणिआ पभिई ३॥१॥चउत्थं जलेण सिद्धा लप्पसिआ ४ पंचमं तु पूयलिया। चुपडियतावियाए परिपका ५ तीसमिलिएसु ॥२॥' एवं पट्सु भक्ष्य- विकृतिपु त्रिंशत् विकृतिगतानि निर्विकृतिकेषु भक्ष्याणि । अभक्ष्यविकृतयस्तु मधु पौतिकमाक्षिकभ्रामरभे- दाग्निविधं । मद्यं काष्ठपिष्टभेदात् द्विधा । मांस जलचरस्थलचरखचरभेदात्रिधा । नवनीतं चतुर्धा पूर्वमे- तिमि पंचेव विगइगया।

·दयान्तमित्यर्थः । भवचरिमं आयुःपूर्णतापर्यन्तं प्रत्याख्याहि । त्रिविधं चतुर्विधं वा आहारं अशनं खादिम खादिम ३ अशनं ४ अन्न० सह मह० सघ० पूर्ववत् । गंठिसहितं मुष्टिसहितं अङ्गुष्ठसहितं इत्यादि प्रत्या- ख्याहि चतुर्वि० अशनं पानं ४ अन्न सह. पारि० मह० सव० पूर्ववत् ॥ निविगइयं विगईयो सेसिआओ या पञ्च० निर्विकृतिकं गृहीतशेषा वा विकृतीः प्रत्याख्याहि अन्न सह लेवा० गिह० उक्खि० पूर्ववत् । पडुचमक्खिएणं प्रत्युतपुरस्कारेण प्रक्षितात् घृततैलादिनाभ्यक्तात् परि० मह० सई० पूर्ववत् । यत्रोक्तं अष्ट नव-च आकारा अत्र च नवणीओगाहिमए इति वचनात् अद्रवविकृतिस्पर्शात् उक्खित्तविवेगेणं कथनं द्रवविकृतिस्पर्शात् न इत्यष्ट नव चाकाराः । अत्र विकृतय इति मनोवाकायानां कामाद्यालेपकारकत्वात् विकारिसद्भावात् विकृतय उच्यन्ते । ताश्च सूत्रोक्ताश्च दशधा । यथा । 'दुद्धं १ दहि २ घय ३ तिल्लं ४ गुडं ५ तहोगाहिमं ६ छ भक्खाओ । महु ७ मज्झ ८ मंस ९ मक्खण १० चत्तारि अभक्खचिगईओ॥१॥ दुग्धं गोमहिपीछागीमेष्युष्ट्रिकाभवं दधि नवनीतं घृतं तासामेव । उष्ट्रीणां ध्याधभावात् । तैलं तिलात- सीलदासर्पपोद्भवं चतुर्धा । गुडः पिण्डद्वभेदो द्विधा । उत्कथितं अवगाहितं वा घृततैलाभ्यां केवलाभ्यां पक्कं । पानं पट् भक्ष्या विकृतयः । चतस्रोऽभक्ष्याः मधुमद्यमांसनवनीतरूपाः । अथ कटाहिकायां धृतते- लादिपूर्णायां चलाचलं खाद्यकादि पच्यते तेनैव लेहेन द्वितीय तृतीयं च तद्विकृतिः। ततः परं पकं योगवा- हिनां निर्विकृतिकप्रत्याख्यानेपि आगाढकारणे कल्पते । एवं शेपाण्यपि विकृतिगतानि निर्विकृतिकात्या- ·३ ३ २ २ २ १ १ ३ or ३ २ का० कार० अनु० ९ एवं ४० ॥ नवमकोष्टकत्रयस्य भङ्गा नव यथा । म० क० १।म० कार० २। म० अनु० ३। व० करो० ४। व० कार०५१ व० अनु० ६ । का० करो०७। का० कार०८ । क० अनु० ९ एवं सर्व- मीलने भङ्गका० ४९ । एवं सर्वमीलने एकत्रित्रित्रिनवनवत्रिनवनवभङ्गोत्पादने एकोनपञ्चाशद्भङ्गाः । एते च नाकाप न करोमि न कारयिष्यामीति कालत्रयमाने त्रिगुणीकृते सप्तचत्वारिंशदधिकं शतं भङ्गानां भवति । इत्यावश्यके प्रत्याख्यानं संपूर्ण ॥ इत्युक्तं पड़िधमावश्यकं क्रमेण सामायिक १ चतुर्विंशतिस्तव २ चन्दन ३ प्रतिक्रमण ४ कायोत्सर्ग ५ प्रत्याख्यान ६ रूपं संक्षेपतः । अवश्यं ३२ क्रियते इत्यावश्यकं । तन्नित्यमेव करणीयं साधूनां श्रावकाणां च । १९३९ । ९ तच न योजनां विना करणीयानुष्ठानमुपयाति तदर्थं योजना क- थ्यते । प्रथमं सामायिकस्य योजना यथा । सर्वविरतिसामायिकं प्रव्रज्याग्रहणविधेरवसितं । श्रुतसम्यक्त्व- देशविरतिसामायिकानि श्राद्धव्रताधिरोपाधिकारादवसितानि। अधुना च आवश्यकसामायिकं यदवश्यं श्राद्धैरनुष्ठीयते । सर्वकारम्भे पूर्व परमेष्ठिमनपाठः किं पुनरा- वश्यके । अतः पूर्वं नमस्कारं पठेत् । 'मुहपत्ति नमुकारं दंडग मिरियासणस्स पडिलेहा । सज्झायपच्चक्खाणे गुरुमुणिसट्टाश्य पणामो ॥१॥' पूर्व श्राद्धः पुरोधृतासनो गुरुं नत्वा इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सामाइ- यमुहपुत्तियं पडिलेहेमि इत्युक्त्वोपविश्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । तत जीभूय नमस्कारं त्रिरेकवेलं ३ ३ ३ ·सलत्ति ॥३॥ प्रथमकोष्टकत्रये मनसा वचसा कायेन न करोमि न कारयामि नतु जानामि १ इति एको भदः। द्वितीयकोष्टकत्रये भङ्गत्रयं यथा । मनसा वचसा कायेन न करोमि न कारयामि १, मनसा वचसा कायेन न करोमि नानुजानामि २, मनसा वचसा कायेन न कारयामि नानुजानामि ३, एवं ४ ॥ अथ तृतीयकोष्टके भङ्गत्रयं मनसा वचसा कायेन न करोमि १, मनसा वचसा कायेन न कारयामि २, मनसा वचसा कायेन नानुजानामि ३, एवं ७ ॥ अथ चतुर्थकोप्टकत्रये भङ्गनयं यथा । म० व० नक० नका० नानु० १, मन० व० का० नक० नानु० २, व० का० नक० नका० नानु० ३ एवं १० । अथ पञ्चमकोष्टत्रये भङ्गनवकं यथा। म०व० करोमि० कारयामि १ । म० व० करोमि अनुजानामि २। म० व० कारयामि अनु०३। म० काये० करो० कार०४ म० का० करो० अनु०५।म० का० कार० अनु० ६। व० का० करो० कार०७। व० का० करो० अनु०८।व० का० कार० अनु०९ एवं १९॥ अथ पष्ठकोप्टकत्रयस्य भङ्गा यथा । म० नक०१०म० का नक०२० का० नक०३ म०व० नका ४। म० का० नका०५ । व० का० नका० ६ । म०३० नानु०७। म० का० नानु० ८ व० का० नानु० ९ एवं २८ ॥ अथ सप्तमकोष्टकत्रयस्य भङ्गत्रयं यथा । म० नक० नका० नानु०१।२० नक० नका० नानु० २। का० नक० नका० नअ०३ एवं ॥३१॥ अष्टमकोष्टत्रयस्य भङ्गनवकं यथा । म० करो० कार०१।म० करो० अनु० २। म० कार० अनु० ३ । वच० करो० कार० ४। व० करो० अनु० ५।व० कार० अनु०६ । का० करो० कार०७ । का० करो० अनु० ८।

·३ ३ ३ २ २ २ १ ३ २ १ ३ २ १ ३ २ का० कार० अनु०९ एवं ४० ॥ नवमकोष्टकत्रयस्य भङ्गा नव यथा । म० क० ११ म० कार०२। म० अनु० ३। व० करो०४।व० कार०५।व० अनु०६।का० करो०७। का० कार०८ । क० अनु० ९ एवं सर्व- मीलने भङ्गका०४९ । एवं सर्वमीलने एकत्रित्रित्रिनवनवत्रिनवनवभङ्गोत्पादने एकोनपञ्चाशद्भङ्गाः । एते च नाकापं न करोमि न कारयिष्यामीति कालत्रयमाने त्रिगुणीकृते सप्तचत्वारिंशदधिकं शतं भङ्गानां भवति। इत्यावश्यके प्रत्याख्यानं संपूर्ण ॥ इत्युक्तं षद्धिधमावश्यकं क्रमेण सामायिक १ चतुर्विशतिस्तव २ वन्दन ३ प्रतिक्रमण ४ कायोत्सर्ग ५ प्रत्याख्यान ६ रूपं संक्षेपतः । अवश्यं क्रियते इत्यावश्यक । तन्नित्यमेव करणीयं साधूनां श्रावकाणां च । ९ तच्च न योजनां विना करणीयानुष्ठानमुपयाति तदर्थं योजना क- ध्यते । प्रथम सामायिकस्य योजना यथा । सर्वविरतिसामायिक प्रव्रज्याग्रहणविधेरवसितं । श्रुतसम्यक्त्व- देशविरतिसामायिकानि श्राद्धव्रताधिरोपाधिकारावसितानि । अधुना च आवश्यकसामायिकं यदवश्यं श्राद्धरनुष्ठीयते । सर्वकर्मारम्भे पूर्व परमेष्ठिमनपाठः किं पुनरा- वश्यके । अतः पूर्व नमस्कारं पठेत् । 'मुहपत्ति नमुकारं दंडग मिरियासणस्स पडिलेहा । सज्झायपच्चक्खाणे गुरुमुणिसवाइय पणामो॥१॥ पूर्व श्राद्धः पुरोधृतासनो गुरुं नत्वा इच्छाकारेण संदिसह भगवन् सामाइ- यमुहपुत्तियं पडिलेहेमि इत्युक्त्वोपविश्य मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । तत ऊर्थीभूय नमस्कारं त्रिरेकवेलं ३ ३ ३ ९ ९ ३ ९ ·सलसि ॥३॥ प्रथमकोप्टकत्रये मनसा वचसा कायेन न करोमि न कारयामि नतु जानामि १ इति एको भङ्गः। द्वितीयकोष्टकत्रये भङ्गत्रयं यथा । मनसा वचसा कायेन न करोमि न कारयामि १, मनसा वचसा कायेन न करोमि नानुजानामि २, मनसा वचसा कायेन न कारयामि नानुजानामि ३, एवं ४॥ अथ तृतीयकोष्टके भङ्गत्रयं मनसा वचसा कायेन न करोमि १, मनसा वचसा कायेन न कारयामि २, मनसा वचसा कायेन नानुजानामि ३, एवं ७॥ अथ चतुर्थकोष्टकत्रये भगन्नयं यथा । म० व० नक० नका० नानु० १, मन० २० का० नक० नानु० २, व० का० नक० नका० नानु० ३ एवं १० । अथ पञ्चमकोष्टत्रये भङ्गनवर्क यथा। म०३० करोमि० कारयामि १ । म०व० करोमि अनुजानामि २। म०व० कारयामि अनु०३०म० काये० करो० कार० ४ म० का० करो० अनु०५।म० का० कार० अनु०६।२० का० करो० कार०७। व० का० करो० अनु० ८।३० का० कार० अनु०९ एवं १९ ।। अथ पष्ठकोष्टकत्रयस्य भङ्गा यथा । म० नक०१० म० का नक०२।व० का० नक०३।म०व० नका ४ म० का० नका०५। व० का० नका. ६। म० २० नानु०७१ म० का० नानु०८ २० का० नानु०९ एवं २८ ॥ अथ सप्तमकोप्टकत्रयस्य भङ्गत्रयं यथा । म० नक० नका० नानु०१। व० नक० नका० नानु० २। का० नक० नका० नअ० ३ एवं ॥३१॥ अष्टमकोष्टत्रयस्य भङ्गनवकं यथा । म० करो० कार० १।म० करो० अनु० २।म० कार० अनु० ३ । वच० करो कार० ४। व० करो० अनु० ५। व० कार० अनु०६। का० करो० कार०७ । का० करो० अनु० ८।

·भगवन् , उपधिसंदिसावउं उपधिपडिलेहउं इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनाकाले वस्त्रं पौपधागाराद्यप्रतिले- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन् , वसतिसंदिसावउँ वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमात्रकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अप्रतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डप्रों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पञ्चक्खाण करावट। ततो गुरुयदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौषधे प्रातहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुच्चारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसहियं पञ्च० चउ० ४ अन्न सह० वोसिरइ । स्वाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादित्रिविधाहारं उपवासं वा दद्यात्। संध्याकृते रात्रिपौषधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न० सह मह. सब० बोसिरह । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रग्राही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपधं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौषधं गृह्णाति । अतीतसंख्याप्रतिलेखितोपधिव- सतिः । ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति । तदन्ते क्षमा० द्वयपूर्व बहुवेलं संदि- सावेमि बहुवेलं करेमि इत्युक्त्वा आचार्योपाध्यायसर्वसाधून वन्दते । ततो जाते प्रतिलेखनाकाले क्षमा० दूयेन भणति भग० पडिलेहणं संदिसावेमि पडिलेहणं करेमि इत्युक्त्वा मुखवत्रिका प्रतिलेखयति । ततः ·. ततः श्राद्ध जीभूय नमस्कारं त्रिरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वग्रे कथयति । भगवन्, पोसहदंडकं उच्चरा- वउ । ततो गुरुस्त्रिरेकवेलं वा पौषधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो. सहं आहारपोसहं सबओ सरीरसकारपोसहं सवओ अबावारपोसहं सबओ वंभचेरपोसहं सबओ चउबिहे पोसहे ठामि जाव दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पज्जवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अत्र च यः किल दिव- सपौपधे अहोरात्र्यौषधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेषं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्तिं पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवत्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय परमेष्ठिमन्त्रं त्रिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन्, सामाइकदंडकं उचरावउ । ततो गुरुस्त्रिरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुच्चारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावन जोगं पचक्खामि जाव पो. सहं पञ्जुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१॥ ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कट्टासणं संदिसावामि । कट्ठासणं पडिलेहेमि । शेपाष्टमा- सेपु पाउंछणउं सदिसावेमि । पाउछणउं पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पदकं पादपोंछनं वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन् , सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तत ऊवीभूय नमस्कारत्रयं पठित्वा । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशतिं वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति ·भगवन् , उपधिसंदिसावउँ उपधिपडिलेहउं इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनांकाले वस्त्रं पौपधागाराद्यपतिले- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन्, वसतिसंदिसावउँ वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमात्रकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अप्रतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डनों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पञ्चक्खाण करावट। ततो गुरुयदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौषधे प्रातर्गृहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुच्चारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसहियं पच० चउ० ४ अन्न० सह० वोसिरह । स्वाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादित्रिविधाहारं उपवासं वा दद्यात्। संध्याकृते रात्रिपौषधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न० सह० मह. सब० वोसिरह । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रमाही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपधं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौपधं गृह्णाति । अतीतसंख्यापतिलेखितोपधिव- सतिः। ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति। तदन्ते क्षमा० द्वयपूर्व बहुवेलं संदि- सामि बहुवेलं करेमि इत्युक्त्वा आचार्योपाध्यायसर्वसाधून वन्दते । ततो जाते प्रतिलेखनाकाले क्षमा० द्वयेन भणति भग० पडिलेहणं संदिसावेमि पडिलेहणं करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः ·ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय नमस्कारं निरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वने कथयति । भगवन्, पोसहदंडकं उचरा- वउ ततो गुरुतिरेकवेलं वा पौपधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो- सहं आहारपोसहं सवओ सरीरसकारपोसहं सवओ अबावारपोसहं सदओ वंभचेरपोसहं सघओ चउबिहे पोसहे ठामि जाव दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पजवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं पायाए फाएणं न करेमि न कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अन च यः किल दिव- सपोपधे अहोरात्र्यौपधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेपं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्तिं पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय परमेष्टिमन्त्रं त्रिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन् , सामाइकदंडकं पचराव । ततो गुरुतिरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुचारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावजं जोगं पचक्खामि जाव पो- सहं पजुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१॥ ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कहासणं संदिसावामि । कहासणं पडिलेहेमि । शेपाष्टमा- सेपु पाउंछण सदिसावेमि । पाउछण पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पदकं पादपोंछनं वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन् , सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तंत अभूिय नमस्कारत्रयं पठित्वा । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशति वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति .

·भगवन् , उपधिसंदिसावउं उपधिपडिलेहउं इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनाकाले वस्त्रं पौषधागाराद्यमतिले- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन् , वसतिसंदिसावळ वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमानकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अमतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डप्रों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पचक्खाण करावउ। ततो गुरुर्यदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौषधे प्रातहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुचारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसहियं पञ्च० चउ० ४ अन्न० सह० वोसिरह । खाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादित्रिविधाहारं उपवासं वा दद्यात्। संध्याकृते रात्रिपौपधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न सह० मह० सव० बोसिरह । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रग्राही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपधं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौपधं गृह्णाति । अतीतसंख्याप्रतिलेखितोपधिव- सतिः। ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति । तदन्ते क्षमा ·ततः श्राद्ध जीभूय नमस्कार विरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वने कथयति । भगवन् , पोसहदंडकं उचरा- वउ । ततो गुरुतिरेकवेलं वा पौषधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो- सहं आहारपोसहं सबओ सरीरसकारपोसहं सवओ अबावारपोसहं सवओ वंभरपोसहं सघओ चउबिहे पोसहे ठामि जाच दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पज्जवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करेमि न कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अन च यः किल दिव- सपोपधे अहोरात्र्यौपधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेपं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्ति पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध अर्चीभूय परमेष्टिमनं त्रिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन् , सामाइकदंडकं पचरावउ । ततो गुरुस्त्रिरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुच्चारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावज जोगं पचक्खामि जाव पो. सहं पञ्जुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१॥ ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कहासणं संदिसावामि । कट्टासणं पडिलेहेमि । शेपाटमा- सेषु पाउंछणउंसदिसावेमि । पाउछणउं पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पदकं पादपोंछनं वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन् , सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तंत जीभूय नमस्कारप्रयं पठिला । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशति वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति ·भगवन् , उपधिसंदिसावउं उपधिपडिलेहउँ इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनाकाले वस्त्रं पौषधागाराद्यप्रतिले- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन् , वसतिसंदिसावर्ड वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमात्रकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अप्रतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डप्रों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पचक्खाण करावउ । ततो गुरुयदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौषधे प्रातहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुच्चारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसयिं पञ्च० चउ० ४ अन्न सह० वोसिरह । खाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादित्रिविधाहारं उपवासं वा दद्यात्। संध्याकृते रात्रिपौषधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न सह मह सब वोसिरह । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रग्राही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपचं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौपधं गृह्णाति । अतीतसंख्यापतिलेखितोपधिव- सतिः। ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति । तदन्ते क्षमा० द्वयपूर्व बहुवेलं संदि- सावेमि बहुवेलं करेमि इत्युक्खा आचार्योपाध्यायसर्वसाधून वन्दते । ततो जाते प्रतिलेखनाकाले क्षमा० द्वयेन भणति भग० पडिलेहणं संदिसावेमि पडिलेहणं करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः ·ततः श्राद्ध जीभूय नमस्कारं त्रिरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वग्रे कथयति । भगवन्, पोसहदंडकं उच्चरा- घउ । ततो गुरुस्विरेकवेलं चा पौषधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो- सहं आहारपोसहं सवओ सरीरसकारपोसहं सवओ अधावारपोसहं सबओ वंभचेरपोसहं सघओ चउबिहे पोसहे ठामि जाव दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पन्जवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न फरेमि न कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अत्र च यः किल दिव- सपोपधे अहोरान्यौषधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेपं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्तिं पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय परमेष्ठिमन त्रिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन्, सामाइकदंडकं उचरावउ । ततो गुरुस्विरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुच्चारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावजं जोगं पचक्खामि जाव पो- सहं पजुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१॥ ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कट्ठासणं संदिसावामि । कट्टासणं पडिलेहेमि । शेपाटमा- ।) सेपु पाउंछणउं सदिसावेमि । पाउछणउं पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पदकं पादपोंछनं वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन् , सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तंत अवभूिय नमस्कारत्रयं }) पठित्वा । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशति वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति ·भगवन् , उपधिसंदिसावउं उपधिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनाकाले वस्त्र पापधागाराद्यप्रातल- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन् , वसतिसंदिसाव वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमात्रकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अप्रतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डनों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पञ्चक्खाण करावउ । ततो गुरुयदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौपधे प्रातहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुच्चारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसहियं पञ्च० चउ० ४ अन्न सह० चोसिरह । खाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादित्रिविधाहारं उपवासं वा दद्यात् । संध्याकृते रात्रिपौषधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न० सह मह० सध० वोसिरइ । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रग्राही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपधं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौपधं गृह्णाति । अतीतसंख्याप्रतिलेखितोपधिव- सतिः। ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति । तदन्ते क्षमा० द्वयपूर्व बहुवेलं संदि- सावेमि पहुवेलं करेमि इत्युक्त्वा आचार्योपाध्यायसर्वसाधून वन्दते । ततो जाते प्रतिलेखनाकाले क्षमा० दूयेन भणति भग० पडिलेहणं संदिसावेमि पडिलेहणं करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः ·ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय नमस्कार निरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वग्रे कथयति । भगवन् , पासहदक प. वउ । ततो गुरुतिरेकवेलं वा पौषधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो- सहं आहारपोसहं सबओ सरीरसकारपोसहं सवओ अबावारपोसहं सबओ वंभचेरपोसहं सबओ चउबिहे पोसहे ठामि जाव दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पजवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करमिन कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अत्र च यः किल दिव- सपोपधे अहोरात्र्यौपधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेपं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्तिं पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध अवीभूय परमेष्ठिमन्त्रं त्रिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन् , सामाइकदंडकं उचरावउ । ततो गुरुस्त्रिरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुच्चारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावज जोगं पञ्चक्खामि जाव पो. सहं पजुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१। ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कहासणं संदिसावामि । कहासणं पडिलेहेमि । शेपाष्टमा- सेषु पाउंछणउं सदिसावेमि । पाउछणउं पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पट्टकं पादपोंछनं वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन्, सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तत ऊवाभूय नमस्कारत्रयं पठित्वा । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशतिं वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति ·भगवन् , उपधिसंदिसावउ उपधिपडिलेहउं इत्युक्त्वा यदि पूर्व प्रतिलेखनाकाले वस्त्रं पौपधागाराद्यप्रतिले- खितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । यदि प्रतिलेखितं स्यात् तदा क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । ततः क्षमाश्रमणद्वय- पूर्व भणति भगवन् , वसतिसंदिसावर्ड वसतिपडिलेहर्ड इत्युक्त्वा यदि वसतिमात्रकादि पूर्व प्रतिलेखना- काले अप्रतिलेखितं स्यात् तदा प्रतिलेखयेत् । प्रतिलेखितेपि क्षमाश्रमणेनैव पूरयेत् । वसतिप्रमार्जनं दण्डनों- छनेन । ततः पुनः गुरुसमीपमागत्य क्षमाश्रमणपूर्वमिति वदेत् भगवन् , पसाउकरी पञ्चक्खाण करावउ । ततो गुरुयदि श्राद्ध आहारार्थी भवति तदा दिवसपौपधे प्रातर्गृहीते नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानमुच्चारयेत् यथा । उग्गए सूरे नवकारसहियं पञ्च० चउ०४ अन्न सह० वोसिरह । खाध्यायकाले पुनराचाम्लैकभक्त- निर्विकृतिकादिनिविधाहारं उपवासं वा दद्यात्। संध्याकृते रात्रिपौषधे तु दिवसचरिमं पञ्च० चउ० ४ अन्न० सह० मह० सब० बोसिरह । तत्र यः किल आहारग्राही भवति तदा स वन्दनकद्वयं ददाति । यो न आहा- रग्राही तस्य न आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । अयं च सामान्यपौषधग्रहणविधिः । यत्किल अहोरात्रिक पौपचं गृह्णाति तस्येयं चर्या । ब्राह्म मुहूर्ते पूर्वोक्तविधिना पौपधं गृह्णाति । अतीतसंख्यापतिलेखितोपधिव- सतिः। ततो जातायां प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकप्रतिक्रमणं करोति। तदन्ते क्षमा० द्वयपूर्व बहुवेलं संदि- सावेमि पहुचेलं करेमि इत्युक्त्वा आचार्योपाध्यायसर्वसाधून वन्दते । ततो जाते प्रतिलेखनाकाले क्षमा० दूयेन भणति भग० पडिलेहणं संदिसावेमि पडिलेहणं करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति ।ततः ·ततः श्राद्ध जीभूय नमस्कारं त्रिरेकवेलं वा पठति । ततो गुर्वने कथयति । भगवन् , पासह या वउ । ततो गुरुस्त्रिरेकवेलं वा पौषधदण्डकं वदति श्राद्धोपि तमनु वदति । दण्डको यथा । 'करेमि भंते पो- सहं आहारपोसहं सबओ सरीरसकारपोसहं सघओ अबावारपोसहं सबओ वंभचेरपोसहं सघओ चउविहे पोसह ठामि जाव दिवसं वा रत्तिं वा अहोरत्तं वा पन्जवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करमिन कारवेमि तस्स भंते पडिकमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि १ अन्न च यः किल दिव- सपोपधे अहोराग्यौषधे वा आहारार्थी तस्य आहारपोसहं देसओ इत्युचारः शेषं तथैव । तत उपविश्य इच्छाकारेण संदिसह भगवन् , सामाइकमुहपत्तिं पडिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति । ततः श्राद्ध ऊर्वीभूय परमेष्ठिमनं बिरेकवेलं वा पठित्वा पुनः कथयति भगवन्, सामाइकदंडकं उचरावउ । ततो गुरुनिरेकवेलं वा सामायिकदंडकमुच्चारयति यथा करेमि भंते सामाइयं सावज जोगं पचक्खामि जाव पो- सहं पजुवासामि दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्सभं ॥१॥१॥ ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति । वर्षाकाले भगवन् , कट्ठासणं संदिसावामि । कट्टासणं पडिलेहेमि । शेपाटमा- सेषु पाउंछणउं सदिसावेमि । पाउछणउं पडिलेहेमि । इत्युक्त्वा पट्टकं पादपोंछन वा प्रतिलेखयेत् । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा भणति भगवन् , सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि । तत ऊवीभूय नमस्कारत्रयं पठित्वा । जयइ जगजीवजोणी इत्यादिगाथापञ्चकं पञ्चविंशतिं वा पठेत् । ततः पुनः क्षमाश्रमणपूर्व भणति ·णदुस्सुमिणराईपायच्छित्तं चित्तविशोधनार्थ कायोत्सर्ग करोति शुक्रस्तवं च पठति । ततो मुखस्त्रिका प्रतिलिख्य सामायिकदण्डकमुच्चार्य खाध्यायपर्यन्तं करोति । पुनः शुभध्यानेन रात्रिशेषमतिवायति । ततः प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिकं प्रतिक्रमणं करोति । ततः पूर्ववत्सर्व प्राभातिकं कर्म विध्यात् । जाते पौषध- पारणावसरे इच्छा० भगवन् पोसहपारणमुहपत्तिं पडिलेहेमि । मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य क्षमा० द्वयपूर्वकं भणति भगवन् पोसहं पारउ भग पोसहं पारियउ। मुखवस्त्रिकापिहितवदनो भून्यस्तशीपः पौपधपारण- गाथाः पठति यथा-'सागरचंदो कामो चंदवडिसो सुदंसणो धन्नो । जेहिं पोसहपडिमा न खंडिया जीवि- यंतेवि ॥१॥ जो गम्भवासभीओ तादुल्ललिओ महामुणी अभओ । उम्मुक्कमणिसुवन्नो पडिपुन्नं पोसहं 5 कुणइ ॥२॥ पोसइसुहे भावे असुहाइ खवेइ नत्थि संदेहो । छिंदइ नरतिरियगई इह भणियं पोसहं कुणइ ॥ ३ ॥ पोसहसामाझ्यसंठियस्स जीवस्स जाइ जो कालो । सो सफलो बोधवो सेसो संसारफलहोई ॥४॥ 2 चकवहित्तमिदत्तं मुक्खो कालओ विक्खिओ। इच्चेअं पोसहस्सेव फलं चिंति महेसिणो ॥५॥ ततो नम- 5 स्कारं भणित्वा सामायिकपारणमुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य पूर्ववत्सामायिक पारयति । ततः पोपधपारणके साधुपु सत्सु नियतमतिथिसंविभागो विधेय एव । इत्याहोरात्रिकपोषधविधिः ॥ सामायिकं च द्विधव्यंन्तं नमस्कारजापप्रतिक्रमणादिभिः पूरयेत् । केचित्स्थूलमतयः परमेष्ठिमन्त्रपञ्चशतीजपान्तं ब्रुवते । तदनन्तरं तत्पारयित्वा पुनः सामायिकं गृह्णीयादिति रुढिः । इत्यावश्यक सामायिकयोजना संपूर्णा ॥

·ओहीथंडिल्ले पडिलेहेमि । ततो वस्त्रकम्बलादि प्रतिलिख्य पुनः शुभध्यानेन तिष्ठति । संप्राप्तायां कालवे- लायां चतुर्विशतिस्थण्डिलानि प्रतिलेखयति उच्चारप्रस्रवणार्थं । ततस्तद्दिवसानुसारेण सांवत्सरिक चातुर्मा- सिकं पाक्षिकं वा दैवसिकं वा प्रतिक्रमणं करोति । तदनन्तरं साधुविश्रामणां करोति । ततः स्वाध्यायेन निशाप्रथमपहरमतिवायति । ततः शरीरचिन्तां कृत्वा ऐर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य क्ष- मा० द्वयपूर्व भणति भग० राईसंथारए संदिसावेमि राईसंथारए ठाएमि इत्युक्त्वा शक्रस्तवं पठति । ततः संस्तारकं शरीरं च प्रमृज्य जानूपरि संस्तारकोत्तरपदं मीलयित्वा भूमौ संस्थाप्य । अणुजाणह निस्सीही नमो खमासमणाणं इत्युत्वा संस्तारकोपरि उपविशति । तत्र नमस्कारत्रयं भणित्वा त्रिवेलं चतुःशरणं च पठित्वा गाथात्रयं त्रिः पठति यथा । 'अणुजाणह परमगुरू गुरुगुणरयणेहि भूसिपशरीरा। बहुपडिपुन्ना पो. रसि राईसंधारए हाएमि ॥१॥ अणुजाणह संथारं वाहुवहाणेण वामपासेण । कुकुडपायपसारण अतरंतु पमन्जए भूमि ॥२॥ संकोडियसंडासा उवदंते य कायपडिलेहा । दवाईअणुओगं ऊसासनिरंभणा लोए ॥३॥ इति त्रिः पठित्वा संकोचितपाणिर्वामवाहूपधानो वामपार्श्वन शेते । याद्वर्तनां करोति तदा संस्ता- रकं शरीरं च प्रतिलेखयेत् ॥ अथ शरीरचिन्तार्थमुत्तिष्ठति तदा शरीरचिन्तां कृत्वा ऐयापथिकी प्रतिक्रम्य एकवेलं अणुजाण प० इत्यादिगाथात्रयं पठति । पुनः शेते । सुप्तस्य चेन्निद्रा नायांति तदा शुभध्यानेन धर्मजागाँ करोति । ततो रजन्याः पश्चिममहरे उत्थाय देहचिन्तादिविधाय ऐर्यापथिर्की प्रतिक्रम्य कुसुमि- ·णदुस्सुमिणराईपायच्छित्तं चित्तविशोधनार्थं कायोत्सर्ग करोति शक्रस्तवं च पठति । ततो मुखवस्त्रिकां प्रतिलिख्य सामायिकदण्डकमुच्चार्य खाध्यायपर्यन्तं करोति । पुनः शुभध्यानेन रात्रिशेपमतिवाहयति । ततः प्रतिक्रमणवेलायां प्राभातिक प्रतिक्रमणं करोति । ततः पूर्ववत्सर्व प्राभातिकं कर्म विद्ध्यात् । जाते पौपध- पारणावसरे इच्छा० भगवन् पोसहपारणमुहपत्तिं पडिलेहेमि । मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य क्षमा० द्वयपूर्वक भणति भगवन् पोसहं पारउ भग० पोसहं पारियउ। मुखवस्त्रिकापिहितवदनो भून्यस्तशीर्षः पौपधपारण- गाथाः पठति यथा-'सागरचंदो कामो चंदवडिसो सुदंसणो धन्नो। जेहिं पोसहपडिमा न खंडिया जीवि- यंतेवि ॥ १॥ जो गम्भवासभीओ तादुल्ललिओ महामुणी अभओ । उम्मुक्कमणिसुवन्नो पडिपुन्नं पोसहं कुणइ ॥ २॥ पोसइसुहे भावे असुहाइ खवेइ नत्थि संदेहो । छिंदइ नरतिरियगई इहं भणियं पोसहं कुणइ ॥३॥ पोसहसामाइयसंठियस्स जीवस्स जाइ जो कालो । सो सफलो बोधयो सेसो संसारफलहोई ॥४॥ चकवहित्तमिदत्तं मुक्खो कालओ विक्खिओ। इच्चेअं पोसहस्सेव फलं चिंति महेसिणो ॥५॥ ततो नम- स्कारं भणित्वा सामायिकपारणमुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य पूर्ववत्सामायिकं पारयति । ततः पोषधपारणके साधुपु सत्सु नियतमतिथिसंविभागो विधेय एव । इत्याहोरात्रिकपौषधविधिः ॥ सामायिकं च द्विघट्यन्तं नमस्कारजापप्रतिक्रमणादिभिः पूरयेत् । केचित्स्थूलमतयः परमेष्ठिमन्त्रपञ्चशतीजपान्तं ब्रुवते । तदनन्तरं तत्पारयित्वा पुनः सामायिकं गृह्णीयादिति रूढिः । इत्यावश्यक सामायिकयोजना संपूर्णा ॥

·ओही,डिल्ले पडिलेहेमि । ततो वस्त्रकम्यलादि प्रतिलिख्य पुनः शुभध्यानेन तिष्ठति । संप्राप्तायां कालवे- लायां चतुर्विंशतिस्थण्डिलानि प्रतिलेखयति उच्चारप्रस्रवणार्थे । ततस्तदिवसानुसारेण सांवत्सरिक चातुर्मा- सिकं पाक्षिकं वा दैवसिकं वा प्रतिक्रमणं करोति । तदनन्तरं साधुविश्रामणां करोति । ततः खाध्यायेन निशाप्रथमप्रहरमतिवाहयति । ततः शरीरचिन्तां कृत्वा ऐर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवत्रिका प्रतिलिख्य क्ष- मा द्वयपूर्व भणति भग० राईसंथारए संदिसावेमि राईसंथारए ठाएमि इत्युक्त्वा शक्रस्तवं पठति । ततः संस्तारकं शरीरं च प्रमृज्य जानूपरि संस्तारकोत्तरपदं मीलयित्वा भूमौ संस्थाप्य । अणुजाणह निस्सीही नमो खमासमणाणं इत्युत्वा संस्तारकोपरि उपविशति । तत्र नमस्कारत्रयं भणिवा त्रिवेलं चतुःशरणं च पठित्वा गाथात्रयं त्रिः पठति यथा । 'अणुजाणह परमगुरू गुरुगुणरयणेहि भूसियशरीरा। बहुपडिपुन्ना पो- रसि राईसंथारए हाएमि॥१॥ अणुजाणह संथारं वाहुवहाणेण वामपासेण । कुकुडपायपसारण अतरंतु पमज्जए भूमि ॥२॥ संकोडियसंडासा उचदंते य कायपडिलेहा । दवाईअणुओगं सासनिरंभणा लोए ॥३॥ इति त्रिः पठित्वा संकोचितपाणिर्वामबाहपधानो वामपार्धन शेते । याद्वर्तनां करोति तदा संस्ता- रकं शरीरं च प्रतिलेखयेत् ॥ अथ शरीरचिन्तार्थमुत्तिष्ठति तदा शरीरचिन्तां कृत्वा ऐयोपधिकी प्रतिक्रम्य एकवेलं अणुजाणह प० इत्यादिगाथात्रयं पठति । पुनः शेते । सुतस्य चेन्निद्रा नायाति तदा शुभध्यानेन धर्मजागयों करोति । ततो रजन्याः पश्चिमाहरे उत्थाय देहचिन्तादिविधाय ऐर्यापथिकी प्रतिक्रम्य कुसुमि- ·ततः प्रतिक्रमणमध्ये यथायुक्त्या वन्दनकानि । स्वाध्यायकरणेपि वन्दनकं कायोत्सर्गे च क्षामणे आलोचने गुरूपासनायां सर्वेष्वपि उत्तमार्थेषु चन्दनकदानं । एकमुखवस्त्रिकाप्रतिलेखनेन बिबादशावर्तवन्दनकं भ- वति । एकवेलं दादशावर्तवन्दनकदाने आलोचनं क्षामणं प्रत्याख्यानं क्रमेण विध्यात् । वन्दनकादौ सर्वत्र ऐयोपथिकी प्रतिक्रमेत् । इत्यावश्यके वन्दनकयोजना संपूर्णा ॥ अथ प्रतिक्रमणम् ॥ यथा । गुर्वग्रे स्थापनाचार्याग्रे वा क्षमाश्रमणपूर्व कथयति इच्छा० भग० इरियावहियं पडिकमामि यावत् अप्पाणं वोसिरामि । चतुर्विशतिस्तवचिन्तनं पारयित्वा मुखेन चतुर्विंशतिस्तवनं । 'चि- इवंदर्णमि तह बंदणमि पडिकमणयंमि सज्झाए । पडिलेहणाई आहारसंगहे तहय आलोए ॥१॥ आगम- पढणारंभे लोए मलमुत्तमाइ उस्सग्गे । गमणागमणे भिक्खारियाइ आलोअणाकाले ॥ २॥ वसई उवहि- जाणे आरंभे लेवमाइए विहिए । कालग्गहणे सज्झायमाइपट्ठाणकालेय ॥३॥ अप्पडिलेहियमग्गं निसि- संचरणे य वीसधणुगमणे । इरियावहिया साहहिं फासियचेवमाईहिं ॥४॥ इति इर्यापथिकी ॥ ॥ अथ चैत्यवन्दनवन्दनक्षामण आलोचनकायोत्सर्गप्रत्याख्यानादिभिर्मिलितैः प्रतिक्रमणयुक्तिर्भण्यते । यथा । पूर्व प्राभातिकप्रतिक्रमणं यथा । 'इरियावहिया कुसमिण काउस्सग्गो गुरूणनमणं च । पडिकमणगयणं चिय सकच्छय कहण मह उवरि ॥१॥ सामाइयदंडयकाउस्सग्गा चउवीसथयंमि उस्सग्गो । सुयथयउस्सग्गो विय सिद्धत्थय कहण मुहपत्ती ॥२॥ वंदणयं आलोयण संथारुचरण सुत्तकहणाई । वंदणय खामणं चिय ·वि- आ क्वा वरकनकआर्या पठेत् । ततः शक्रस्तवं पठित्वा । अरहंत चेइयाणं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ. यावत् अप्पाणं चोसिरामि । ततो नमस्कारं विचिन्त्य नमो अरिहंताणं इति पारयित्वा नमोहत्सिद्धाः इति कथयित्वा प्रस्तुतजिनस्तुतिमेकां पठेत् । पुनश्चतुर्विंशति भणित्वा सबलोए अरिहंत. चंदणवत्तियाए जाव अप्पाणं० पूर्ववत् । नमस्कारं विचिन्त्य नमस्कारेण पारयित्वा सर्वजिनस्तुतिभणनं । ततः श्रुतस्तवं पठित्वा सुअस्स भगवओ करेमि काउ० वंदणव० जाव अप्पाणं वो० पूर्ववचिन्तनं श्रुतस्तुतिभणनं। ततः सिद्धस्तवपठनं ततो घेयावचगराणं संतिगराणं समदिद्विसमाहिगराणं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ ऊ. यावदप्पाणं वो पूर्ववचि- न्तनं नमस्कारेण पारयित्वा नमोहत्सिद्ध० पूर्वकं वैयावृत्यकरस्तुतिपाठः । पुनरुपविश्य शक्रस्तवपाठः । तत- श्चैत्यगाथासाधुगाथापाठः ततो नमोर्हत्सिद्धा० कथनपूर्व प्रस्तुतजिनस्तोत्रपाठः ततः जयवीयरायगाथापठनं तत आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । इत्युत्कृष्टचैत्यवन्दना । इत्यावश्यके शक्रस्तवचतुर्विशतिस्तवयोजना ॥ अथ वन्दनकयोजना ॥ यथा । तत्र वन्दनकं द्वादशावर्त । तदुक्तं पूर्व । 'पडिक्कमणे सज्झाए काउस्सग्गा वराहपाहुणए । आलोअणपडिसुणणे उत्तम अद्वेय बंदणयं ॥१॥ तत्र सामान्यवन्दनकं उत्कृष्टचैत्यव- न्दनां विधाय मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य द्वादशावर्तवंदनं दद्यात् । ततः इच्छा० भगव० देवसियं आलोएमि० पुनः द्वादशावर्तवन्दनकं दत्वा इच्छा. भग० देवसियं खामेमि० इति क्षामणं पुनः द्वादशावर्तयन्दनं दस्खा प्रत्याख्यानोचारं कुर्यात् । तत आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं चैत्यवन्दनाभावेपि गुरुभक्त्यर्थं वन्दनकं दत्वा । .

·2 ततः प्रतिक्रमणमध्ये यथायुक्त्या चन्दनकानि । खाध्यायकरणेपि वन्दनकं कायोत्सर्गे च क्षामणे आलोचने गुरूपासनायां सर्वेष्वपि उत्तमार्थपु वन्दनकदानं । एकमुखवस्त्रिकाप्रतिलेखनेन बिादशावर्तवन्दनकं भ- वति । एकवेलं द्वादशावर्तवन्दनकदाने आलोचनं क्षामणं प्रत्याख्यानं क्रमेण विध्यात् । वन्दनकादौ सर्वत्र ऐोपथिकी प्रतिक्रमेत् । इत्यावश्यके वन्दनकयोजना संपूर्णा ॥ अथ प्रतिक्रमणम् ॥ यथा । गुर्वग्रे स्थापनाचार्याने वा क्षमाश्रमणपूर्व कथयति इच्छा० भग० इरियावहियं पडिफमामि यावत् अप्पाणं वोसिरामि । चतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं पारयित्वा मुखेन चतुर्विशतिस्तवनं । 'चि- इवंदणंमि तह वंदणंमि पडिक्कमणयंमि सज्झाए । पडिलेहणाई आहारसंगहे तहय आलोए ॥१॥ आगम- पढणारंभे लोए मलमुत्तमाइ उस्सग्गे । गमणागमणे भिक्खारियाइ आलोअणाकाले ॥२॥ वसई उवहि- जाणे आरंभे लेचमाइए विहिए । कालग्गहणे सज्झायमाइपट्टाणकालेय ॥ ३ ॥ अप्पडिलेहियमग्गं निसि- संचरणे य वीसधणुगमणे । इरियावहिया साहहिं फासियचेवमाईहिं ॥ ४॥ इति इर्यापथिकी ॥ चैत्यवन्दनवन्दनक्षामण आलोचनकायोत्सर्गप्रत्याख्यानादिभिर्मिलितैः प्रतिक्रमणयुक्तिर्भण्यते । यथा । पूर्व प्राभातिकप्रतिक्रमणं यथा । 'इरियावहिया कुसमिण काउस्सग्गो गुरूणनमणं च । पडिकमणगयणं चिय सकच्छय कहण मह उवरि ॥१॥ साभाइयदंडयकाउस्सग्गा चउवीसथयंमि उस्सग्गो । सुयथयउस्सग्गो विय सिद्धत्थय कहण मुहपत्ती ॥२॥ वंदणयं आलोयण संथारुचरण सुत्तकहणाई । चंदणय खामणं चिय ·वित्र आ क्वा वरकनकआयौं पठेत् । ततः शक्रस्तवं पठित्वा । अरहंत चेइयाणं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ. यावत् अप्पाणं वोसिरामि । ततो नमस्कारं विचिन्त्य नमो अरिहंताणं इति पारयित्वा नमोहत्सिद्धाः इति कथयित्वा प्रस्तुतजिनस्तुतिमेकां पठेत् । पुनश्चतुर्विंशति भणित्वा सबलोए अरिहंत० वंदणवत्तियाए जाव अप्पाणं० पूर्ववत् । नमस्कारं विचिन्त्य नमस्कारेण पारयित्वा सर्वजिनस्तुतिभणनं । ततः श्रुतस्तवं पठित्वा सुअस्स भगवओ करेमि काउ० वंदणव० जाव अप्पाणं चो० पूर्ववचिन्तनं श्रुतस्तुतिभणनं । ततः सिद्धस्तवपठनं ततो वेयावचगराणं संतिगराणं समदिद्विसमाहिगराणं करेमि काउस्सग्गं अन्नत्थ ऊ. यावदप्पाणं चो० पूर्ववचि- न्तनं नमस्कारेण पारयित्वा नमोहत्सिद्ध० पूर्वकं वैयावृत्यकरस्तुतिपाठः । पुनरुपविश्य शक्रस्तवपाठः । तत- श्वैत्यगाधासाधुगाथापाठः ततो नमोर्हत्सिद्धा० कथनपूर्व प्रस्तुतजिनस्तोत्रपाठः ततः जयवीयरायगाधापठनं तत आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं । इत्युत्कृष्टचैत्यवन्दना । इत्यावश्यक शक्रस्तवचतुर्विंशतिस्तवयोजना ॥ अथ वन्दनकयोजना ॥ यथा । तत्र चन्दनकं द्वादशावत । तदुक्तं पूर्व । 'पडिक्कमणे सज्झाए काउस्सग्गा वराहपाहुणए.। आलोअणपडिसुणणे उत्तम अडेय वंदणयं ॥१॥ तत्र सामान्यवन्दनकं उत्कृष्टचैत्यव- न्दनां विधाय मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य द्वादशावर्तवंदनं दद्यात् । ततः इच्छा० भगव० देवसियं आलोएमि० पुनः द्वादशावर्तवन्दनकं दत्वा इच्छा० भग० देवसियं खामेमि० इति क्षामणं पुनः द्वादशावर्तवन्दनं दवा प्रत्याख्यानोचारं कुर्यात् । तत आचार्योपाध्यायगुरुसाधुवन्दनं चैत्यवन्दनाभावेपि गुरुभत्त्यर्थं वन्दनकं दवा।

·ततः प्रतिक्रमणमध्ये यथायुत्त्या वन्दनकानि । खाध्यायकरणेपि वन्दनकं कायोत्सर्गे च क्षामणे आलोचने गुरुपासनायां सर्वप्यपि उत्तमार्थपु वन्दनकदानं । एकमुखवस्त्रिकाप्रतिलेखनेन निर्द्वादशावर्तवन्दनकं भ- पति । एकवेलं यादशावर्तचन्दनकदाने आलोचनं क्षामणं प्रत्याख्यानं क्रमेण विदध्यात् । चन्दनकादौ सर्वत्र पर्यापथिकी प्रतिक्रमेत् । इत्यावश्यके वन्दनकयोजना संपूर्णा ॥ अथ प्रतिक्रमणम् ॥ यथा । गुर्वग्रे स्थापनाचार्याग्रे वा क्षमाश्रमणपूर्व कथयति इच्छा० भग० इरियावहियं परियामामि यावत् अप्पाणं चोसिरामि । चतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं पारयित्वा मुखेन चतुर्विंशतिस्तवनं । 'चि- इवंदणंमि तह चंदणंमि पडिफमणयंमि सज्झाए । पडिलेहणाइं आहारसंगहे तहय आलोए ॥१॥ आगम- पढणारंभे लोए मलमुत्तमाइ उस्सग्गे । गमणागमणे भिक्खारियाइ आलोअणाकाले ॥२॥ वसई उचहि- जाणे आरंभे लेखमाइए विहिए । फालग्गहणे सज्झायमाइपट्टाणकालेय ॥ ३ ॥ अप्पडिलेहियमगं निसि- संचरणे य पीसधणुगमणे । इरियावहिया साहहिं फासियचेवमाईहिं ॥ ४॥ इति इर्यापथिकी ॥ ॥ अथ चत्यवन्दनवन्दनक्षामण आलोचनकायोत्सर्गप्रत्याख्यानादिभिर्मिलितैः प्रतिक्रमणयुक्तिर्भण्यते । यथा । पूर्व माभातिकप्रतिक्रमणं यथा । 'इरियावहिया कुसमिण काउस्सग्गो गुरूणनमणं च । पडिकमणगयणं चिय उपाच्य फहण मह उपरि ॥१॥ सामाइयदंडयकाउस्सग्गा चउवीसथयंमि उस्सग्गो । सुयथयउस्सग्गो पेय सिद्धत्थय फहण मुहपत्ती ॥२॥ वंदणयं आलोयण संधारुचरण सुत्तकहणाई । वंदणय खामणं चिय ·आ पडिलेहणं संदिसावेमि पडि० करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयत् । अत्र-मुह तिगं तहय चेव रयहरणं । संथारुत्तरपट्टो दसपोहा उग्गए सूरे ॥१॥ बहुवेलं पडिलेहण अंगोवहिवसहि इरियसज्झायं । उपओगकाउसग्गो मुनिगुरुवयणं च गुरुनमणं ॥२॥ ततो मुखवस्त्रिकाप्रतिलेखनानन्तरं क्षमा द्वयपूर्वकं वदेत् भग० अंगपडिलेहणं संदि० अंगप० करेमि । ततः स्थापनाचार्य चोलप कल्पवयं रजोहरणं प्रतिलेखयेत् । एतेषां प्रतिलेखनं साधुप्रतिलेखनाचेष्टितादवसेयं । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा इच्छा० भगव० उपधिमुहपतिं पडिलेहेमि । ततः क्षमा० द्वयपूर्वकं कथयेत् इच्छा० भग० उपधि संदिसावर उपधि पडिलेहउं इत्युक्त्वा संस्तारकोत्तरच्छदादिप्रतिलेखयेत् । क्षमा० द्वयपूर्व भणति भग० वसति संदिसावउँ वसति पडिलेखउं इत्युक्त्वा वसतिमानकप्रभृति दंडप्रोञ्छनेन मार्जयेत् । तत ऐयापथिकी प्रतिक्रम्य गुर्वग्रे क्षमा० द्वयपूर्व वदेत् इच्छा० भग० सज्झायं संदिसावेमि । नमस्कारं पठित्वा दशवकालिकादिमाध्ययनद्वयं एकमध्ययनं वा । अथवा जयइ जगजी० गाथापंचविंशतिं गाथापञ्चकं वा उपविष्टः पठेत् । ततः क्षमा० पूर्व भणति भग० उपयोगं करेमि उपयोगस्स करावणत्थं करेमि काउस्सग्गं० अन्नत्य यावत् अप्पाणं वोसि० कायोत्सर्गः नमस्कारचिन्तनं पारयित्वा नमस्कारभणनं ततः इच्छाकारेण संदिसह साधुभिरित्युक्ते गुरुः कथयति लाभु । पुनः साधवः कथयन्ति भग० कहलेसह गुरु० जह गहियं पुवसाहहिं । पुनः साधुः कथयति इच्छं आवस्सियाए जस्स विजुग्गत्ति । ततः क्रमेण साधुवन्दनं ततो धर्मव्याख्यानं पठनपाठनकर्म साधवः ·कुर्वन्ति । संप्राप्ते पादोनप्रहरे पुनः प्रतिलेखना तस्याः कालसूचनं यथा सर्वत्र प्राग्वत् विशेपस्तूच्यते । पु- रुपः प्रमाणमस्याः सा पौरुपी छाया । कथं कर्कसंक्रान्तः पूर्वाहे अपराहे वा यदा शरीरममाणा छाया भवति तदा सर्वदिनेषु पौरुपी यथा । पुरुपस्योर्ध्वस्य दक्षिणकर्णनिवेशितार्कविम्बस्य दक्षिणायनाद्यदिने । यदा तु छाया द्विपदी भवति तदा पौरुषी यथा । 'आसाढे मासे दुपया पोसे मासे चउप्पया चित्ता । सोएसु मा. सेस तिपया हवइ पोरसी ॥१॥' हानिवृद्धित्वे एवं । अंगुलं सत्तरत्तेण पक्खेणं तु दुरंगुलं । वहुए हावए वावि मासेणं चतुरंगुलं ॥२॥ साहुवयणेणमित्यत्र पादोनप्रहरेणाप्यधिकारोऽतस्तत्र पौरुपीछायोपरि प्रख्येयं 'जिह्वामूले आसाढसावणे छहिं अंगुलेहिं पडिलेहा । अहाहि वीयतयंमी तइए दस अट्टहिं चउत्थे ॥१॥' सार्धपौरुषत्वे एवं । 'पोसे तणुछायाए नवहिं एएहिं तु पोरसी सड्डा । ताविकिकाहाणी जावा साढे पया तिनि॥१॥ पूर्वार्ध अग्रे वक्ष्यमाणोपि प्रमाणविशेषप्रस्तावादेवं विज्ञेयं । 'पोसेवि हत्थछाया वारस अंगु- लपमाण पुरिमहे । मासि दुअंगुलहाणी आसाढे निहिआ सवा ॥१॥ सुखाववोधार्थ स्थापना चैषां । द्वाद- शारयन्त्रकन्यासः ॥ तदनन्तरं क्षमा० पूर्व साधकः कथयन्ति । भयवं बहुपडिपुन्नापोरसी साहवो उय जहा होह । इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेख्य सर्वं मृनारिकेलकाष्ठालावुमयं पात्रनिचयं प्रतिलेखयेत् । ततश्चैत्यं परिपाटीप्रभृतिकर्म विधाय ऐयोपथिकी प्रतिक्रम्य पारणा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयेत् । तत इति कथयेत् । भस्याकृतिरस्सिन्मयेऽन्यत्र योजितास्ति ।

·पडिलेहणं संदिसावेमि पडि० करेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयेत् । अत्र-मुहपत्ति चोलपट्टो कप्प- तिगं तहय चेव रयहरणं । संथारुत्तरपट्टो दसपोहा उग्गए सूरे ॥१॥ बहुवेलं पडिलेहण अंगोवहिवसहि इरियसज्झायं । उपओगकाउसग्गो मुनिगुरुवयणं च गुरुनमणं ॥२॥ ततो मुखवत्रिकाप्रतिलेखनानन्तरं क्षमा द्वयपूर्वकं वदेत् भग० अंगपडिलेहणं संदि० अंगप० करोमि । ततः स्थापनाचार्य चोलपट्ट कल्पत्रयं रजोहरणं प्रतिलेखपेत् । एतेषां प्रतिलेखनं साधुप्रतिलेखनाचेष्टितादवसेयं । ततः क्षमाश्रमणं दत्वा इच्छा० भगव० उपधिमुहपत्तिं पडिलेहेमि । ततः क्षमा० द्वयपूर्वकं कथयेत् इच्छा० भग० उपधि संदिसावर्ड उपघि पडिलेह इत्युक्त्वा संस्तारकोत्तरच्छदादिप्रतिलेखयेत् । क्षमा० द्वयपूर्व भणति भग० वसति संदिसावउँ वसति पडिलेखउं इत्युक्त्वा वसतिमात्रकमभृति दंडमोन्छनेन मार्जयेत् । तत ऐयोपथिकी प्रतिक्रम्य गुर्वग्ने क्षमा० द्वयपूर्व वदेत् इच्छा. भग० सज्झायं संदिसावेमि । नमस्कारं पठित्वा दशवकालिकादिमाध्ययनद्वयं एकमध्ययनं वा । अथवा जयइ जगजी० गाथापंचविंशति गाथापञ्चकं वा उपविष्टः पठेत् । ततः क्षमा० पूर्व भणति भग० उपयोग करेमि उपयोगस्स करावणत्थं करेमि काउस्सरगं० अन्नत्थ० यावत् अप्पाणं वोसि० कायोत्सर्गः नमस्कारचिन्तनं पारयित्वा नमस्कारभणनं ततः इच्छाकारेण संदिसह साधुभिरित्युक्ते गुरुः कथयति लाभु । पुनः साधवः कथयन्ति भग० कहलेसह गुरु० जह गहियं पुचसाहहिं । पुनः साधुः कथयति इच्छं आवस्सियाए जस्स विजुग्गत्ति । ततः क्रमेण साधुवन्दनं ततो धर्मव्याख्यानं पठनपाठनकर्म साधवः ·कुर्वन्ति । संप्राप्ते पादोनप्रहरे पुनः प्रतिलेखना तस्याः कालसूचनं यथा सर्वत्र प्राग्वत् विशेषस्तूच्यते । पु- रुपः प्रमाणमस्याः सा पौरुषी छाया । कथं कर्कसंक्रान्तेः पूर्वाहे अपराहे वा यदा शरीरममाणा छाया भवति तदा सर्वदिनेषु पौरुपी यथा । पुरुषस्योर्ध्वस्य दक्षिणकर्णनिवेशितार्कविम्बस्य दक्षिणायनाद्यदिने । यदा तु छाया द्विपदी भवति तदा पौरुषी यथा । 'आसाढे मासे दुपया पोसे मासे चउप्पया चित्ता । सोएसु मा- सेस तिपया हवइ पोरसी ॥१॥' हानिवृद्धित्वे एवं । अंगुलं सत्तरत्तेण पक्खेणं तु दुरंगुलं । वहुए हावए वावि मासेणं चतुरंगुलं ॥२॥ साहुवयणेणमित्यत्र पादोनप्रहरेणाप्यधिकारोऽतस्तत्र पौरुपीछायोपरि प्रख्येयं । । 'जिह्वामूले आसाढसावणे छहिं अंगुलेहिं पडिलेहा । अहाहि वीयतयंमी तइए दस अहहिं चउत्थे ॥१॥ सार्धपौरुषत्वे एवं । 'पोसे तणुछायाए नवहिं एएहिं तु पोरसी सहा । ताविकिकाहाणी जावा साढे पया तिति ॥१॥ पूर्वार्ध अग्रे वक्ष्यमाणोपि प्रमाणविशेषप्रस्तावादेवं विज्ञेयं । 'पोसेवि हुत्थछाया वारस अंगु- लपमाण पुरिमढे । मासि दुअंगुलहाणी आसाढे निहिआ सवा ॥१॥ सुखाववोधार्थ स्थापना चैपां। द्वाद- शारयन्नकन्यासः ॥ तदनन्तरं क्षमा० पूर्व साधवः कथयन्ति । भयवं बहुपडिपुन्नापोरसी साहवो उय जहा होह । इत्युक्त्वा मुखवत्रिका प्रतिलेख्य सर्वं मृनारिकेलकाष्ठालावुमयं पात्रनिचयं प्रतिलेखयेत् । ततश्चैत्यं परिपाटीप्रभृतिकर्म विधाय ऐर्यापथिकी प्रतिक्रम्य पारणा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयेत् । तत इति कथयेत् । , भसाकृतिरलिन्नोऽन्यन्न योजितालि।

·वता वैरोट्याप्रभृतीनां कायोत्सर्गस्तुतयः । ततो नमस्कारपूर्व मुखवस्त्रिकाप्रतिलेखनं वंदनकं । तत इच्छामो- सानिमोहत्सिद्धा. पूर्वकं । 'नमोस्तु वर्धमानाय स्पर्धमानाय कर्मणा । तज्जयावाप्तमोक्षाय परोक्षाय कुती- बिना ॥१॥ येषां विकचारविन्दराज्याज्यायः क्रमकमलावलिं दधत्या। सदृशैरिति संगतं प्रशस्यं कथितं सन्तु शिवाय ते जिनेन्द्राः॥२॥ कषायतापार्जितजन्तुनिवृतिं करोतु यो जैनमुखाम्बुदोद्गतः । स शुक्रमासो- अववृष्टिसंनिभो दधातु तुष्टिं मयि विस्तरो गिरां ॥ ३॥' इति स्तुतित्रयपाठः । शकस्तवपाठः । स्तोत्रकथनं आचार्योपाध्यायगुरुसाधुनमनं दैवसिकप्रायश्चित्तविशोधनाकायोत्सर्गः चतु० चतुष्टयचिन्तनं चतु० भणनं क्षमा द्वयपूर्व भणति भग० सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि इत्युक्त्वा नमस्कारत्रयपाठः । ततः क्षुद्रोपद्रवोपशमनार्थ कायोत्सर्गः चतुष्टयचिन्तनं मुखेन चतु. भणनं । ततः प्रव्रज्याविधानपाठः । इति देवसिकप्रतिक्रमणविधिः॥ अथ पाक्षिके तु । 'मुहपत्ती वंदणयं संवुद्धाखामणं तहा लोए । वंदणपत्तेयं खामणाणि वंदणय सुत्तं च ॥१॥ सुत्तं उन्भट्ठाणं उस्सग्गो पुत्तिवंदणं तहय । पनंतिय खामणय तह चउरो त्योभवंदणयं ॥२॥' प्रति- क्रमणसूत्रकथनं यावत् दैवसिकप्रतिक्रमणवत् । ततः क्षमा० पूर्वकं इति वदेत् भग० पक्खियमुहपत्तियं प. डिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयेत् । ततो वंदनकं । ततः इच्छा० भग० संवुद्धाखामणेणं अन्भुट्टि- ओमि अभितरपक्खियं खामेमि । इत्थं खामेमि पक्खियं जंकिंचि अपत्तियं पर० इत्यादि यावत् तस्स ।

·मिच्छामि दुक्कडं । तत ऊर्चीभूय भग० पक्खि आलोएमि इत्थं आलोएमि पक्खियं जो मे० इत्यादि। तदनन्तरं गुरुः कथयति चउत्थेणं पडिकमह इच्छाकारि जीणिआलोयउ तेहरिहि एकउपवास लेखइ तपश्चरणु एकु उपवासु । अथवा विआंबिल अथवा ३ निवी अथवा ४ एकासणा अथवा २ सहस्र सज्झायए तलइ तपश्चरणि करी । यथाशक्ति पक्षदिवसमाहिं प्रवेश करिजउ । पुनर्वन्दनकं । तत ऊर्वीभूय इति वदेत् देव- सियं आलोइयं वइयांतं प्रत्येकखामणेणं अब्भुहिओमि अभितरपक्खियं खामेमि इत्युक्त्वा पूर्व गुरुः स्था- पनाचार्य क्षामपति इच्छा भग० पक्खियं खामेमि इत्थं खामेमि पक्खियं जं किंचि इति दण्डकमुक्त्वा पुनः क्षमा० पूर्वं भग० सुखतपु । पुनः क्षमाश्रमणेन भग० सुखपाक्षिकु । पुनः क्षमाश्रमणेन भग० पक्षदि- वसमांहि अभक्तिआसातना मनवचनकायखण्डनाविराधना कीधी हुइए तस्स० । ततः शिष्याः गुरुं ज्ये- ठादिअनुक्रमेण क्षमयन्ति । शिष्यो यदा भणति भग० पक्खियं खामेमि तदा गुरुः क. अहमधि खामेमि तुभे । शिष्यः क्षामणदण्डकं कथयति तदा गुरुक० जंकिंचि अपत्तियं परपत्तियं अविणया सारिया वारिया चोइया पडिचोइया तस्स० । यदा शिष्यः क्षमा० पूर्व सुखत० पाक्षिकइतिक० तदा गुरु क० देवगुरुप्रसादेन । यदा शिष्यः क्षमाश्रमणेन भग० पक्षदिवसमाहि अभक्तिआसातना इत्यादिक० तदा गुरुः क. पक्षदिव- समाहि अप्रत्यउअ समाधान उपजाव्या तस्सा एवं ज्येष्ठकनिष्ठानुक्रमेण यतिश्राद्धानां क्षमितिक्षामणा। ततो गुरुः कथयति इच्छाकारेण चउरासीलक्खजीवयोनिमध्ये पृथ्वीकायअप्कायतेजस्कायवायुकायवनस्प- ·वता वैरोट्यामभृतीनां कायोत्सर्गस्तुतयः । ततो नमस्कारपूर्व मुखवत्रिकाप्रतिलेखनं वंदनकं । तत इच्छामो- णुसट्टियं नमोहत्सिद्धा पूर्वकं । 'नमोस्तु वर्धमानाय स्पर्धमानाय कर्मणा। तज्जयावाप्तमोक्षाय परोक्षाय कुती- नां ॥१॥ येषां विकचारविन्दराज्याज्यायः क्रमकमलावलिं दधत्या। सदृशैरिति संगतं प्रशस्यं कथितं सन्तु शिवाय ते जिनेन्द्राः॥२॥ कपायतापार्जितजन्तुनिवृतिं करोतु यो जैनमुखाम्बुदोगतः । स शुक्रमासो- देववृष्टिसंनिभो धातु तुष्टिं मयि विस्तरो गिरां ॥३॥ इति स्तुतित्रयपाठः । शकस्तवपाठः । स्तोत्रकथनं आचार्योपाध्यायगुरुसाधुनमनं देवसिकप्रायश्चित्तविशोधनाकायोत्सर्गः चतु० चतुष्टयचिन्तनं चतु० भणनं क्षमा० द्वयपूर्व भणति भग० सज्झायं संदिसावेमि सज्झायं करेमि इत्युक्त्वा नमस्कारबयपाठः । ततः क्षुद्रोपद्रवोपशमनार्थ कायोत्सर्गः चतुष्टयचिन्तनं मुखेन चतु० भणनं । ततः प्रव्रज्याविधानपाठः । इति देवसिकप्रतिक्रमणविधिः॥ अथ पाक्षिके तु । 'मुहपत्ती वंदणयं संवुद्धाखामणं तहा लोए । वंदणपत्तेयं खामणाणि वंदणय सुत्तं च ॥१॥ सुत्तं उन्भट्ठाणं उस्सग्गो पुत्तिवंदणं तहय । पचंतिय खामणयं तह चउरो त्योभवंदणयं ॥२॥'प्रति- क्रमणसूत्रकथनं यावत् दैवसिकप्रतिक्रमणवत् । ततः क्षमा० पूर्वकं इति वदेत् भग० पक्खियमुहपत्तियं प. डिलेहेमि इत्युक्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयेत् । ततो वंदनकं । ततः इच्छा० भग० संवुद्धाखामणेणं अन्भुटि- ओमि अभितरपक्खियं खामेमि । इत्थं खामेमि पक्खियं किंचि अपत्तियं पर० इत्यादि यावत् तस्स ·मिच्छामि दुकडं । तत जीभूय भग० पक्खि आलोएमि इत्थं आलोएमि पक्खियं जो मे० इत्यादि । तदनन्तरं गुरुः कथयति चउत्थेणं पडिकमह इच्छाकारि जीणिआलोयउ तेहरिहि एकउपवास लेखइ तपश्चरणु एकु उपवासु । अथवा विआंबिल अथवा ३ निवी अथवा ४ एकासणा अथवा २ सहस्र सज्झायए तलइ तपश्चरणि करी। यथाशक्ति पक्षदिवसमाहिं प्रवेश करिजउ । पुनर्वन्दनकं । तत ऊर्वीभूय इति वदेत् देव- सियं आलोइयं वइयतं प्रत्येकखामणेणं अभुडिओमि अभितरपक्खियं खामेमि इत्युक्त्वा पूर्व गुरु स्था- पनाचार्य क्षामयति इच्छा भग० पक्खियं खामेमि इत्थं खामेमि पक्खियं जं किंचि इति दण्डकमुक्त्वा पुनः क्षमा० पूर्व भग० सुखतपु । पुनः क्षमाश्रमणेन भग० सुखपाक्षिक । पुनः क्षमाश्रमणेन भग० पक्षदि- वसमांहि अभक्तिआसातना मनवचनकायखण्डनाविराधना कीधी हुइए तस्स० । ततः शिष्याः गुरुं ज्ये- धादिअनुक्रमेण क्षमयन्ति । शिष्यो यदा भणति भग० पक्खियं खामेमि तदा गुरुः क० अहमवि खामेमि तुन्भे। शिष्यः क्षामणदण्डकं कथयति तदा गुरुःक० किंचि अपत्तियं परपत्तियं अविणया सारिया वारिया चोझ्या पडिचोइया तत्स।यदा शिष्यः क्षमा पूर्व सुखत पाक्षिकइतिक तदा गुरुः क० देघगुरुप्रसादेन । पना शिष्यः क्षमाधमणेन भग पक्षदिवसमाहि अभक्तिआसातना इत्यादिक० तदा गुरुः क० पक्षदिव- माहि अमलज्ज तमाधान उपजाव्यउ तस्सा एवं ज्येष्ठकनिष्ठानुक्रमेण यतिभादानां क्षमितिक्षामणा। से उस कपपति इच्छाकारेण चरासीलक्खजीवयोनिमध्ये पृथ्वीकायअप्कायतेजस्कायवायुकायवनस्प- ·AD प्रथमे यामे साधुः कथयति भग० यहुपडिपुन्ना पोरसी राइसंथारए ठामि । मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य शक्रस्तवं पठेत् । मध्यरीत्या चैत्यवन्दनकं ॥ ॥ श्राद्धानां व्यग्रत्वे कदाचिन्न प्रतिक्रमणसामग्री भवति तदा प्रभातसं- ध्ययोः श्राद्धाः ऐर्यापथिकी प्रतिक्रम्य उत्कृष्टचैत्यवन्दनेन देववन्दनं विधाय गुरोरग्रे मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनमालोचनं प्रत्याख्यानं कुर्वन्ति ज्ञानपूजारात्रिकमङ्गलप्रदीपान्ते श्रुतकायोत्सर्ग यथा । तमतिमिरपडल- विद्धसणस्स इत्यादिश्रुतस्तवं पठित्वा पूर्ववत् श्रुतकायोत्सर्गः नमस्कारं स्मृत्वा पारयित्वा श्रुतस्तुतिकथनं । ततः 'निव्वुइपसासणयं जयइ सया सवभावदेसणयं । कुसमयमयनासणयं जिणंदवरवीरसासणयं ॥१॥ इत्यावश्यकोक्तप्रतिक्रमणयोजना ॥ ॥ अथ कायोत्सर्गयोजना । तत्र कायोत्सर्गः जिनचैत्यश्रुततीर्थज्ञान- दर्शनचारित्रसमस्तपूजाराधनार्थ क्रियमाणः कायोत्सर्गः वंदणवत्तिया इत्यादिपूर्वकं करणीयः । प्रायश्चित्तवि- शोधनार्थ उपद्रवनिवारणार्थ श्रुतदेवताराधनार्थ समस्तचतुर्णिकायदेवताराधनार्थं चंदणवत्तियाए इत्यादि न करणीयं किंतु अन्नत्थ० इत्यायेव वाच्यं । तथाच ऐर्यापथिकी कायोत्सर्गः सर्वत्रापि एकचतुर्विशतिस्तवमयः प्रायश्चित्तविशोधनार्थं क्षुद्रोपद्रवोपशमनार्थं चतुर्णिकायदेवताराधनार्थ इष्टाहत्प्रणमनार्थ कायोत्सर्गास्ते चतु- श्चतु० मयाः कायोत्सर्गे चतु० चिन्तनं । वन्दे सुनिम्मलयरा इतिपर्यन्तं ये च उत्कृष्टदेववन्दने श्रुतदेवता- द्याराधने सत्युत्तराः कायोत्सर्गाः ये च खाध्यायोपगतास्ते सर्वे एकनमस्कारचिन्तनरूपाः प्रतिक्रमणमध्य- गताः कायोत्सर्गास्तत्रैव निवेदिताः। अन्ये च ये अभिग्रहैः साधुभिः कायोत्सर्गाः क्रियन्ते खमनीषितचतु० ·नमस्काराभिग्रहचिन्तनरूपाः । तथा सम्यक्त्वारोपणनन्दीयोगोद्वहनोद्देशादिपु ये कायोत्सर्गास्ते एकचतु० चिन्तनरूपाः । इत्यावश्यक कायोत्सर्गयोजना ॥ ॥ अथ प्रत्याख्यानं । तत्र दशविधप्रत्याख्यानानि । जग्गए सूरे नवकारसहियं पञ्चक्खाहि चउबिहंपि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्थणाभोगेणं सहसागा- रेणं विगइसेसिआओ पञ्चक्खाहि अन्न० सह लेचालेवेणं गिहत्यसंसहेणं उक्खित्तविचेगेणं पढच्चमक्खेणं पारिहावणियागारेणं महत्तरागारेणं सबसमाहिवत्तियागारेणं विआसणं पञ्चक्खा दुविहंपि आहारं असणं खाइमं अन्नत्य. सह. सागारियागारेणं आउंटणपसारणेणं गुरुन्भुटाणेणं पारि० मह० सव० द्रव्यसचि- त्तदेसावगासिय भोगं परिभोग पञ्च० अन्न सह० मह सब चोसिरह २ पोरसियं पञ्च० उग्गए सूरे चड० अ० पा० खा० सा० अन्न० सह० पच्छन्नकालेणं दिसामोहेणं साहुवयणेणं सब० विगइसेसियाउ पच्च० अ- न० सह लेवा०गिहत्य उक्खि० पडुचमक्खिएणं पारि० मह सबसमा० एकासणं पञ्च० विविइंपि आ- हारं असणं खाइमं साइमं अन्नत्य. सह. सागा० आउं० गुरु० पारि० मह० सब. द्रव्यसचित्तदेसायगा- सियं भोगपरिभोगं पचक्खाहि अन्न सह महः सव० चोसिरामि ४ साढपोरसहियं पञ्च० गए सूरे चउ० असणं ४ अन्नत्थ० सह० पच्छ० दिसा० साहु सब निविगइयं पच्च० अ० सहसा० लेवा गिहत्या उरिखत्त० पहु० पारि० मह० सव० एकासणं पञ्च० त्रिविहं० अ० खा० सा० अन्न० सह० सागा आउं० गुरु० पारि० मह० सब द्रव्यसचित्तनियमु० देसा० भोग० अन्न सह० मह सब० चोसिरह ६ सूरेडग्गे ·प्रथमे यामे साधुः कथयति भग० बहुपडिपुन्ना पोरसी राइसंथारए ठामि । मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य शक्रस्तवं पठेत । मध्यरीत्या चैत्यवन्दनकं ॥ ॥श्राद्धानां व्यग्रत्वे कदाचिन्न प्रतिक्रमणसामग्री भवति तदा प्रभातसं- ध्ययोः पाद्धाः ऐयोपथिकी प्रतिक्रम्य उत्कृष्टचैत्यवन्दनेन देवचन्दनं विधाय गुरोरने मुखवत्रिका प्रतिलिख्य वन्दनमालोचनं प्रत्याख्यानं कुर्वन्ति ज्ञानपूजारात्रिकमङ्गलप्रदीपान्ते श्रुतकायोत्सर्ग यथा । तमतिमिरपडल- विद्धसणस इत्यादिश्रुतस्तवं पठित्वा पूर्ववत् श्रुतकायोत्सर्गः नमस्कारं स्मृत्वा पारयित्वा श्रुतस्तुतिकथनं । ततः 'निव्वुइपसासणयं जयइ सया सवभावदेसणयं । कुसमयमयनासणयं जिणंदवरवीरसासणयं ॥१॥' इत्यावश्यकोक्तप्रतिक्रमणयोजना ॥ ॥ अथ कायोत्सर्गयोजना । तत्र कायोत्सर्गः जिनचैत्यश्रुततीर्थज्ञान- दर्शनचारित्रसमस्तपूजाराधनार्थ क्रियमाणः कायोत्सर्गः वंदणवत्तिया इत्यादिपूर्वकं करणीयः । प्रायश्चित्तवि- शोधनार्थं उपद्रवनिवारणार्थ श्रुतदेवताराधनार्थ समस्तचतुर्णिकायदेवताराधनार्धं वंदणवत्तियाए इत्यादि न करणीयं किंतु अन्नत्थ० इत्याद्येव वाच्यं । तथाच ऐपिथिकी कायोत्सर्गः सर्वत्रापि एकचतुर्विशतिस्तवमयः प्रायश्चित्तविशोधनार्थ क्षुद्रोपद्रवोपशमनार्थ चतुर्णिकायदेवताराधना) इष्टाहत्मणमनाथू कायोत्सर्गास्ते चतु- चतु० मयाः कायोत्सर्गे चतु० चिन्तनं । वन्दे सुनिम्मलयरा इतिपर्यन्तं ये च उत्कृष्टदेववन्दने श्रुतदेवता. चाराधने सत्युत्तराः कापोत्सर्गाः ये च खाध्यायोपगतास्ते सर्वे एकनमस्कारचिन्तनरूपाः प्रतिक्रमणमध्य- गता कायोत्सर्गास्तत्रैव निवेदिताः । अन्ये च ये अभिग्रहैः साधुभिः कायोत्सर्गाः क्रियन्ते स्वमनीषितचतु० ·नमस्काराभिग्रहचिन्तनरूपाः । तथा सम्यक्त्वारोपणनन्दीयोगोद्वहनोद्देशादिषु ये कायोत्सर्गास्ते एकचतु० चिन्तनरूपाः । इत्यावश्यके कायोत्सर्गयोजना ॥ ॥ अथ प्रत्याख्यानं । तत्र दशविधप्रत्याख्यानानि । उग्गए सूरे नवकारसहियं पचक्खाहि चउविहपि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्थणाभोगेणं सहसागा- रेणं विगइसेसिआओ पञ्चक्खाहि अन्न० सह० लेवालेवेणं गिहत्थसंसट्टेणं उक्खित्तविवेगेणं पडुच्चमक्खेणं पारिवावणियागारेणं महत्तरागारेणं सबसमाहिवत्तियागारेणं विआसणं पञ्चक्खा० दुविहंपि आहारं असणं खाइमं अन्नत्थ० सह० सागारियागारेणं आउंटणपसारणेणं गुरुअन्भुट्टाणेणं पारि० मह० सब० द्रव्यसचि- त्तदेसावगासियं भोगं परिभोगं पच० अन्न० सह० मह० सब० वोसिरह २ पोरसियं पञ्च० उग्गए सूरे चउ० अ० पा० खा० सा० अन्न सह० पच्छन्नकालेणं दिसामोहेणं साहुवयणेणं सब० विगइसेसियाउ पच्च० अ- न० सह० लेवा० गिहत्थ० उक्खि० पडुच्चमक्खिएणं पारि० मह० सबसमा० एकासणं पञ्च० त्रिविहंपि आ- हारं असणं खाइमं साइमं अन्नत्थ० सह. सागा० आउं० गुरु० पारि० मह० सब० द्रव्यसचित्तदेसावगा- सियं भोगपरिभोगं पञ्चक्खाहि अन्न सह मह० सव० वोसिरामि ४ साढपोरसहियं पञ्च० उग्गए सूरे चउ० असणं ४ अन्नत्थ० सह० पच्छ० दिसा० साहु० सव० निविगइयं पञ्च० अ० सहसा० लेवा० गिहत्थ० उक्खित्त० पड्ड० पारि० मह० सव० एकासणं पञ्च० निविहं० अ० खा० सा० अन्न० सह० सागा० आउं० गुरु० पारि० मह० सब० द्रव्यसचित्तनियमु० देसा० भोग० अन्न० सह. मह० सब० वोसिरइ ६ सूरेउग्गे ·प्रथमे यामे साधुः कथयति भग० बहुपडिपुन्ना पोरसी राइसंथारए ठामि । मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य शक्रस्त पठेतामध्यरीत्या चैत्यवन्दनकं ॥ ॥ श्राद्धानां व्यग्रत्वे कदाचिन्न प्रतिक्रमणसामग्री भवति तदा प्रभातसं- ध्ययोः श्राद्धाः ऐपिथिकी प्रतिक्रम्य उत्कृष्टचैत्यवन्दनेन देववन्दनं विधाय गुरोरग्रे मुखवत्रिका प्रतिलिख्य चन्दनमालोचनं प्रत्याख्यानं कुर्वन्ति ज्ञानपूजारात्रिकमङ्गलप्रदीपान्ते श्रुतकायोत्सर्ग यथा । तमतिमिरपडल- विद्धसणस्स इत्यादिश्रुतस्तवं पठित्वा पूर्ववत् श्रुतकायोत्सर्गः नमस्कारं स्मृत्वा पारयित्वा श्रुतस्तुतिकथनं । ततः 'निव्वुइपसासणयं जयइ सया सवभावदेसणयं । कुसमयमयनासणयं जिणंदवरचीरसासणयं ॥१॥' इत्यावश्यकोक्तप्रतिक्रमणयोजना ॥ ॥ अथ कायोत्सर्गयोजना । तत्र कायोत्सर्गः जिनचैत्यश्रुततीर्थज्ञान- दर्शनचारित्रसमस्तपूजाराधनाथ क्रियमाणः कायोत्सर्गः बंदणवत्तिया इत्यादिपूर्वकं करणीयः । प्रायश्चित्तवि- शोधनार्थ उपद्रवनिवारणार्थ श्रुतदेवताराधनार्थं समस्तचतुर्णिकायदेवताराधनार्थ बंदणवत्तियाए इत्यादि न करणीयं किंतु अन्नत्य इत्याद्येव वाच्यं । तथाच ऐपिथिकी कायोत्सर्गः सर्वत्रापि एकचतुर्विशतिस्तवमयः मायश्चित्तविशोधनार्थ क्षुद्रोपद्रवोपशमनार्थ चतुर्णिकायदेवताराधनार्थ इप्टाहत्मणमनार्धं कायोत्सर्गास्ते चतु- श्वतु. मयाः कायोत्सर्गे चतु० चिन्तनं । वन्दे सुनिम्मलयरा इतिपर्यन्तं ये च उत्कृष्टदेववन्दने श्रुतदेवता. चाराधने सत्युत्तराः कायोत्सर्गाः ये च स्वाध्यायोपगतास्ते सर्वे एकनमस्कारचिन्तनरूपाः प्रतिक्रमणमध्य- गता कायोत्सर्गास्तत्रैव निवेदिताः। अन्ये च ये अभिग्रहैः साधुभिः कायोत्सर्गाः क्रियन्ते खमनीषितचतु० ·यथा । 'सचित्त १ दर २ विगई ३ वाहण ४ तंवोल ५ वत्थ ६ कुसमेसु ७। आसण ८ सयण ९विलेवण १० भं ११ दिसि १२ न्हाण १३ भत्तेसु १४ ॥१॥ सचित्तानि अप्रासुकभक्ष्याणि १ द्रव्याणि प्रासुकभक्ष्याणि २ विकृतयः पूर्वोक्ता दश ३ वाहनानि अभ्वादीनि ४ ताम्बूलं क्रमुकपत्रादि ५ वस्त्राणि आच्छादनानि ६ कुसुमानि माल्यानि ७ आसनानि वेत्रासनपप्रभृतीनि ८ शयनानि खटातूलिकादीनि ९ विलेपनानि चन्द- नकस्तृरिकादीनि १० ब्रह्मव्रतं ११ दिक्षु देशावकासिकं १२ लानं लेहोद्वर्तनजलमयं १३ भक्तं अन्नं १४ एतेषां गृहिणो यथाशक्ति प्रतिदिनं संख्यां कुर्वन्ति । वोसिरामि वोसिरह व्युत्सृजामि व्युत्सृज इति परि- त्यागवाचकं पदं । इत्यावश्यके प्रत्याख्यानयोजना ॥ नृपादीनां नियोगिनां परसेवकानां बहुव्यवसायानां च कृते आवश्यकविधिर्यथा । सर्ववस्त्रालंकारसहि- तोपि शुचिर्भूत्वा देवाग्रे शुचिस्थाने वा पूर्वोदझुखः कृतोत्तरासङ्गः उपविष्टः सन् पूर्व परमेष्ठिमन्त्रं पठेत् । ततः। 'पंचमहचयजुत्तो पंचविहायारपालणसमत्थो। पञ्चसमिओ तिगुत्तो छत्तीसगुणो गुरू मज्झा' ॥१॥ ततः इच्छाका० भग० इरियावहियं इत्यारभ्य यावत्तस्स मिच्छामि दुक्कडं इतिपर्यन्तं ऐर्यापथिकीं पठेत् । ततः करेमि भंते सामाइयं सावज्जं जोगं पचक्खामि जाव आवस्सयं पञ्जवासामि दुविहं० शेपो दण्डका पूर्ववत् तदनन्तरं शक्रस्तवं सोसि तेसिं पुणो तिविहेण तिदंडवीरियाणं इतिपर्यन्तं पठेत् । चतुर्विंशतिस्तवं सिद्धा सिद्धिं मम दिसन्तु इतिपर्यन्तं, श्रुतस्तवं धम्मुत्तरं चढउ इतिपर्यन्तं, सिद्धस्तवं सिद्धा सिद्धिं मस दिसंतु ·उक्खित्त पडु० पारि मह सब एकासणं एकलहाणं पच० त्रिवि० ज० वा. सा. आर० सादर गारि० गुरु० पारि० मह० सब० द्र० स०नि० देसा० भोग० अन्न सह० माह सप० पोसिरद । एकटा. णापञ्चक्खाणं । गठि० चउ० असणं ४ अन्न० सह० मह सह. विगइसेसि० अस० सह. रोपा० गिद उक्खि० पडु० पारि० मह सब० एकासणं अहकवलं पच वियि०३० सा० सा० अ० सह सागा. आउ० गुरु० पारि० मह० सब० द्र० स०नि० देसावगासियं भोगपरिमोगं पयस्वादि । अस साह माह सब० चोसिरई अट्ठकवलं ।। इति पिण्डितपचक्खाणानि ॥ ॥'पचक्खादि परस्पति परम्पामि तथात्मनः । पाणस्सेति च साधूनां द्रव्यादि गृहिणां पुनः ॥ १॥ यथा साधूनां पाणस्स लेघालेपेण या अलेपालयेण या अत्थेण वा बहुलेण वा ससित्षेण वा असित्थेण वा चोसिरह । इति साधूनां पाक्यं फर. नीयं ॥ ॥ गृहिणां यथा । द्रव्यसचित्तनियमेति । नवकारपोरसीए पुरिम फासणे अभत्तहे । उप्पो० सा० सू० सू० सू० नेया पढमक्खरा कमसो॥१॥' सार्धपौरुषी अपार्धपारुपी पूर्वार्षपोरन्तर्दघेते तयोराकारादि तद्वत् ॥ ॥ अभिग्रहास्तु मनाकल्पिताः यथा । 'अङ्गुटमुहिगंठी घरसे उस्सास घिभुगजोहफ्ते । भणिपं संकियमेयं धीरेहिं अणंतनाणीहिं ॥१॥ तथाच मुनयः प्रत्याख्यानान्ते पाणस्स लेवालेवेण पाइलादि प्र. याख्याति । श्राद्धास्तु द्रव्यसचित्तदेसावगामियं इति । तत्रागार चतुष्कं पूर्वमेवोक्तं यथा । इति सेसेस चत्तारि इति वचनात् । तथाच श्राद्धाः प्राभातिकपतिक्रमणमध्ये प्रत्याख्यानादी सचित्ताविसंख्यां कुर्वन्ति ·यथा । 'सचित्त १ दछ २ विगई ३ वाहण ४ तंयोल ५ वत्थ ६ कुसमेसु ७।आसण ८ सयण ९विलवण १० भं ११ दिसि १२ न्हाण १३ भत्तेसु १४ ॥१॥ सचित्तानि अप्रासुकभक्ष्याणि १ द्रव्याणि प्रासुकभक्ष्याणि २ विकृतयः पूर्वोक्ता दश ३ वाहनानि अश्चादीनि ४ ताम्बूलं क्रमुकपत्रादि ५ वस्त्राणि आच्छादनानि ६ कुसुमानि माल्यानि ७ आसनानि वेत्रासनपट्टप्रभृतीनि ८ शयनानि खटातूलिकादीनि ९ विलेपनानि चन्द- नकस्तूरिकादीनि १० ब्रह्मव्रतं ११ दिक्षु देशावकासिकं १२ लानं लेहोद्वर्तनजलमयं १३ भक्तं अन्नं १४ एतेषां गृहिणो यथाशक्ति प्रतिदिनं संख्यां कुर्वन्ति । वोसिरामि वोसिरह व्युत्सृजामि व्युत्सृज इति परि- त्यागवाचकं पदं । इत्यावश्यके प्रत्याख्यानयोजना ॥ नृपादीनां नियोगिनां परसेवकानां बहुव्यवसायानां च कृते आवश्यकविधियथा । सर्ववस्त्रालंकारसहि- तोपि शुचिर्भूत्वा देवाग्रे शुचिस्थाने वा पूर्वोदझुखः कृतोत्तरासङ्गः उपविष्टः सन् पूर्व परमेष्ठिमन्त्रं पठेत् । ततः । 'पंचमहत्वयजुत्तो पंचविहायारपालणसमत्थो। पञ्चसमिओ तिगुत्तो छत्तीसगुणो गुरू मज्झा' ॥१॥ ततः इच्छाका० भग० इरियावहियं इत्यारभ्य यावत्तस्स मिच्छामि दुकडं इतिपर्यन्तं ऐयापथिकी पठेत् । ततः फरेमि भंते सामाइयं सावज्जं जोगं पचक्खामि जाव आवस्सयं पज्जवासामि दुविहं० शेषो दण्डका पूर्ववत् । तदनन्तरं शक्रस्तवं सोसि तेसिं पुणो तिविहेण तिदंशवीरियाणं इतिपर्यन्तं पठेत् । चतुर्विंशतिस्तवं सिद्धा सिदि मम दिसन्तु इतिपर्यन्तं, श्रुतस्तवं धम्मुत्तरं वढउ इतिपर्यन्तं, सिद्धस्तवं सिद्धा सिद्धिं मम दिसंतु ·इतिपर्यन्तं । ततः। 'अज्ञानतिमिरान्धानां ज्ञानाञ्जनशलाकया। नेत्रमुन्मीलितं येन तनो श्रीगुरव नमः ॥३॥ इति पठित्वा आयरिउ उवज्झाए इति गाथात्रयं पठेत् । ततो ये मया कोपमानमापालोमाः फपापाः शन- रूपरसगन्धस्पर्शलालसतया कृताः तेपां मिध्या मे दुष्कृतं । यदेवस्य प्रतिमादि दुस्सापनतच्यासनलननि- न्दनोपहासादि कृतं तद्भगवन्तोऽर्हन्तः क्षम्यन्तां । यच गुरूणां प्रपत्रिंशदाशातनारूपं अविनयं कृतं सहरयः क्षम्यन्तां । यच्च मिथ्यात्वहिंसान्तस्तेयमैथुनपरिग्रहातरौद्रः धर्मलनं कृतं तद्भगवान् धर्मः क्षन्पनां । पत्यु. स्तकादिदुःस्थापनेन अदेशकालादिपाठेन ज्ञानाशातनं कृतं तद्भगवानागमः क्षम्यतां । पय शहायिधिः मि. ध्यात्वपोषणेन दर्शनलङ्घनं कृतं तद्भगवदर्शनं क्षम्यतां । यावद्वन्धच्छविच्छेदाप्पतिभाराहारापानरोधः प्राणातिपाताणुव्रतलङ्घनं तस्य मिथ्या मे दुप्कृतं १ मिथ्योपदेशाभ्याख्यानपूतलेखोखोक्तिमप्रभः गृपापा. दाणुव्रतलङ्घनं कृतं तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं २ स्तेयानुज्ञातस्तदादानराज्यलहनमतिरूपकरणफूटमानादिनिः यददत्तादानाणुव्रत० ३ इत्वराना गमपरविवाहनातिरागानङ्गक्रीडाभिः यन्मधुनाणुव्रत० ४ धनधान्यरूप्प. कुप्यक्षेत्रवास्तुद्विपदचतुष्पदसंख्यालइनेन यत्परिग्रहाणुव्रत० ५ ऊर्वाधस्तिर्यरम्पतिक्रमस्मृस्वभावक्षेत्र, द्धिभिर्यदिग्विरतिगुणवत० ६ सचित्ततत्संबद्धतत्संमिश्रसंधानदुःपकाहारः अहारवनशकरभारकस्फोटजी- विकाभिः दन्तलाक्षारसकेशविपवाणिज्यैर्यश्रपीडानिर्लान्छनासतीपोषपदवदानसशोषैः खरकर्मभिर्पयो गोपभोगमानगुणवत० ७ संयुक्ताधिकरणोपभोगातिरेकमौखर्यकन्दर्पकौस्कुष्पर्यवनपदण्डविरतिगुणवत.

·मनोवाकायदुःमणिधानानादरस्मृत्यनुपस्थानः सामायिकशिष्यावत. ९ प्रयोगानयनपुद्गलक्षेपशब्दरूपानुपा- तैर्यद्देशावकाशिकशिक्षाव्रत० १० अनादरस्मृत्यनुपस्थापनअदृष्टाप्रमार्जितोत्सर्गादानसंस्तरणैर्यत्पौपधगुण- व्रत०११ सचित्तक्षेपविधानकालातिक्रममत्सरान्यापदेशैर्यतिथिसंविभागगुणवतलनं कृतं तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं १२। सर्वमपि दिवारात्रौ यदुश्चरितं (दुश्चिन्तितं) दुर्भापितं दुश्चेष्टितं तस्य मिथ्या मे दुष्कृतं इति पठित्वा । ततः चत्तारिमङ्गलं अरिहन्तामङ्गलं सिद्धामङ्गलं साहूमङ्गलं केवलिपन्नत्तो धम्मो मङ्गलं १ | चत्तारिलोगुत्तमा अरिहन्तालोगुत्तमा सिद्धालोगुत्तमा साइलोगुत्तमा केवलिपन्नत्तो धम्मो लोगुत्तमो २ चत्तारिसरणं पवजामि अरिहंते सरणं पवजामि ३ इति पठेत् । तदनन्तरं जिनस्तोत्रपाठः । ततः। शिव- मस्तु सर्वजगतः परहितनिरता भवन्तु भूतगणाः । दोपाः प्रयान्तु नाशं सर्वत्र सुखी भवतु लोकः ॥१॥ इति कथनं । ततः परमेष्ठिमन्त्रं पठित्वा । मनोवाकाययोगानां शुभसंस्थापनान्मया। शुभावश्यककार्येण पूर्ण सामायिकं कृतं ॥ १॥ अतीचारैरभग्नं मे सामायिकमनुत्तरं । अहद्गुरुप्रसादेन पुनरस्तु क्षणे क्षणे ॥२॥ पुनः पुनरस्तु सामायिकं इति सामायिकपारणश्लोकः । ततः प्रत्यक्षतया वा मनसा वा गुरुवन्दनं । इति नृपति- योगिकार्यव्याक्षिप्तानां गृहिणां संक्षेपतः प्रतिक्रमणविधिः संपूर्णः॥ ॥ कदाचित्कस्यचित्मज्ञामान्येन सा- मायिकप्रत्याख्यानदण्डकं मुखपाठेन नायाति तेन चित्ताभिग्रहेणैव सामायिकप्रत्याख्याने करणीये परं चायं विशेषः दण्डकोचारणेनादृतं सामायिकं प्रत्याख्यानं च । अतीचारागमनैरभग्नं भवति तन्मध्याकारोचारणव- ·शात् मनस्याहते तु दण्डकोचारवाजेत सामायक प्रत्याख्यान भग्न भवता त मायावसापाय .. प्रायश्चित्तमाचरणीयं । तथा च । 'जिनार्चनगुरोः पूजा सिद्धान्तपठनं तथा । वैयावृत्यं मुनीनां च विम्बपुस्त- कयोरपि ॥१॥धर्मोपदेशश्रवणं व्याख्यानं धर्मशास्त्रकं । प्रमार्जनादि वा कार्य प्रतिपत्तिगुरोरपि ॥२॥ परमेष्ठिमन्त्रजापः स्तोत्रपाठोहतामपि । इत्यादिधर्मवैययं सर्वमावश्यकं विदुः॥३॥ मध्याहान्मध्यरात्रं च यावद्दवसिकं विदुः । मध्यरात्राच मध्याहं यावत्कर्म च रात्रिकं ॥४॥' इत्याचार्यश्रीवर्धमानसूरिकृते आ- चारदिनकर उभयधर्मस्तम्भे पड्डिधावश्यककीर्तनो नामाष्टत्रिंशत्तम उदयः ॥ ३८॥ ग्रन्यानं २५०० ॥ एकोनत्रिंशत्तम उदयः। अथ तपोविधिरुच्यते ॥ सचायं । यहूरं यदुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥१॥ ततः शिवकुमारवचरति मन्दिरस्थोपि यः स देवपरिषद्यपि द्युतिमहत्त्वविस्फूर्तिभृत् । भिर्द्विविधलब्धिकृनिश्चितं गृहे पुरि च दुर्भरोप्पंहह वन्दिपेणो द्विजः । व्रते शमतपःपरः सुरनरैकवन्यो भने द्रविज्वलनतापितः श्रयति दीप्तिमायो घटः ॥३॥ यस्तपोविधिरानातो जिनगीतार्थसाधुभिः। तं तथा कुर्वतां सन्तु मनोवाञ्छितसिद्धयः॥४॥ असत्यां दानशक्तौ च देहशक्तिमवेक्ष्य च । अनुष्ठेयं पुण्यवमिस्त. h ANणक काञ्चनं सुधातुपु विशिष्टतां नृपतिमौलितामेति च ॥२॥ ततः सकलकर्म- ·पाकर्म सुदृष्करं ॥५॥ तद्धि द्वादशरूपं स्याद्वाह्याभ्यन्तरभेदतः । संयोज्य पद्धिधं वाह्यमुपवासादिकर्मभिः । ॥६॥ तपोविधिः श्रेणियुक्त्या प्रोक्तोऽर्हद्भिश्च साधुभिः । कश्चित्केवलिसंदिष्टः कश्चिद्गीतार्थभाषितः ॥७॥ कश्चित्फलादिभिश्चीर्णस्त्रिविधः स तपोविधिः। योगोपधानमुख्यो यः स विधिः केवलीरितः॥८॥ कल्याणा- दिपुण्डरीकतपोमुख्यो मुनीरितः। रोहिणीकल्पवृक्षादिविधिः फलतपोमयः॥९॥ एवं संमील्य विद्वद्भिस्तपः- श्रेणिः प्रदर्शिता । कार्य न साधुसाध्वीभिः प्रतिमावाद्युपासकैः ॥१०॥ कृतोपधानः सम्यक्त्वधारिभिः फलदं तपः । नोह्या योगा गृहस्थैश्च शेष सर्व तपोपि हि ॥११॥ विधेयं श्रावकैः शान्तः श्राविकाभिस्तथाविधं । शा- न्तोऽल्पनिद्रोऽल्पाहारो निष्कामो निकपायकः ॥ १२ ॥ धीरोऽन्यनिन्दारहितो गुरुशुश्रूपणे रतः । कर्मक्ष- यार्थी प्रायेण रागद्वेषविवर्जितः ॥१३॥ दयालुर्विनयापेक्षी प्रेत्येहफलनिःस्पृहः । क्षमी नीरुक् निरुत्सेको जी- वस्तपसि योज्यते ॥१४॥ पाण्मासिके वार्षिके च मासोय तपसि स्फुटे । त्यक्तं प्रतिष्ठादीक्षासु कालं तस्मि- नपि त्यजेत् ॥ १५ ॥ शुभे मुहूर्ते प्रारब्धे काण्डान्यायान्तु यान्तु वा । पक्षमासदिनान्दानि न पश्येत्तत्र दूषणं ॥१६॥ मृध्रुवचरक्षिप्रैवारैभौम शनि विना । आद्याटनतपोनन्द्यालोचनादिषु भं शुभं ॥ १७ ॥ क्रियमाणे तपस्यन्तस्तपः पुण्यतिथौ यदि । आयाति नियमात्कार्य दुर्लयो नियमः सतां ॥ १८ ॥ प्रवर्धमानः संस्थाप्य पश्चात्तत्क्रियतां तपः। तपोमध्ये तपः कार्य गरिष्ठं तप आचरेत् ॥ १९॥ अवशेषं लघु तपः कार्य पश्चात्त- तोपि हि । अनाभोगादिभिर्भग्ने तपाकर्मणि मध्यतः ॥ २०॥ आलोचनीयं तत्तत्र कार्य पश्चात्तपोऽथवा ।

·शात मनस्याहते तु दण्डकोचारवर्जिते सामायिके प्रत्याख्याने भग्ने भवतः तद्भले प्रायश्चित्तविधिपक्रमोक्त प्रायश्चित्तमाचरणीयं । तथा च । 'जिनार्चनगुरोः पूजा सिद्धान्तपठनं तथा । चैयावृत्यं मुनीनां च पिम्यपुस्त- कयोरपि ॥१॥धर्मोपदेशश्रवणं व्याख्यानं धर्मशास्त्रकं । प्रमार्जनादि वा कार्य प्रतिपत्तिगुरोरपि ॥२॥ परमेष्ठिमन्त्रजापः स्तोत्रपाठोहतामपि । इत्यादिधर्मवैययं सर्वमावश्यकं विदुः ॥३॥ मध्याहान्मध्यरात्रं च यावदेवसिकं विदुः । मध्यरात्राच मध्याहं यावत्कर्म च रात्रिकं ॥४॥' इत्याचार्यश्रीवर्धमानसूरिकृते मा. चारदिनकरे उभयधर्मस्तम्भे पड्डिधावश्यककीर्तनो नामाष्टत्रिंशत्तम उदयः ॥ ३८ ॥ ग्रन्यानं २५०० ॥ एकोनत्रिंशत्तम उदयः। अथ तपोविधिरुच्यते ॥ सचायं । यहूरं यदुराराध्यं यच दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥१॥ ततः शिवकुमारवचरति मन्दिरस्थोपि यः स देवपरिपयपि द्युतिमहत्त्वविस्फूर्तिसूत् कृशत्वकृशतापनोल्लसितकर्णकं काञ्चनं सुधातुपु विशिष्टतां नृपतिमौलितामेति च ॥२॥ ततः सकलकर्म- भिर्द्विविधलब्धिकृनिश्चितं गृहे पुरि च दुर्भरोप्यहह वन्दिषेणो द्विजः। व्रते शमतपःपरः सुरनरैकवन्यो भवे- द्रविज्वलनतापितः श्रयति दीप्तिमाद्यो घटः ॥३॥ यस्तपोविधिराम्नातो जिनैर्गीतार्थसाधुभिः। तं तथा कुर्वतां सन्तु मनोवाञ्छितसिद्धयः ॥ ४ ॥ असत्यां दानशक्तौ च देहशक्तिमवेक्ष्य च । अनुष्ठेयं पुण्यवदिस्त- ·पाकर्म सुदुष्करं ॥५॥ तद्धि द्वादशरूपं स्याद्वाद्याभ्यन्तरभेदतः। संयोज्य पनि, बाह्यमुपवासादिकर्मभिः । ॥६॥ तपोविधिः श्रेणियुक्त्या प्रोक्तोऽर्हद्भिश्च साधुभिः । कश्चित्केवलिसंदिष्टः कश्चिद्गीतार्थभाषितः ॥७॥ कश्चित्फलादिभिश्चीस्त्रिविधः स तपोनिधिः। योगोपधानमुख्यो यः स विधिः केवलीरितः॥८॥ कल्याणा- दिपुण्डरीकतपोमुख्यो मुनीरितः। रोहिणीकल्पवृक्षादिविधिः फलतपोमयः॥ ९॥ एवं संमील्य विद्वद्भिस्तपः- श्रेणिः प्रदर्शिता । कार्य न साधुसाध्वीभिः प्रतिमावाद्युपासकैः ॥१०॥ कृतोपधानः सम्यक्त्वधारिभिः फलदं तपः। नोया योगा गृहस्थैश्च शेषं सर्व तपोपि हि ॥११॥ विधेयं श्रावकैः शान्तः श्राविकाभिस्तथाविधं । शा- न्तोऽल्पनिद्रोऽल्पाहारो निष्कामो निःकपायकः ॥ १२॥ धीरोऽन्यनिन्दारहितो गुरुशुश्रूपणे रतः । कर्मक्ष- यार्थी प्रायेण रागद्वेषविवर्जितः ॥ १३ ॥ दयालुर्विनयापेक्षी प्रेत्येहफलनिःस्पृहः । क्षमी नीरुक् निरुत्सेको जी- वस्तपसि योज्यते ॥१४॥ पाण्मासिके वार्षिके च मासोर्ध्व तपसि स्फुटे । त्यक्तं प्रतिष्ठादीक्षासु कालं तमि- नपि त्यजेत् ॥ १५ ॥ शुभे मुहूर्ते प्रारब्धे काण्डान्यायान्तु यान्तु वा । पक्षमासदिनाव्दानि न पश्येत्तत्र दूषणं ॥ १६ ॥ मृभुवचरक्षिप्रैर्वारैभीमं शनि विना । आयाटनतपोनन्द्यालोचनादिपु भं शुभं ॥ १७ ॥ क्रियमाणे तपस्यन्तस्तपः पुण्यतिथौ यदि । आयाति नियमात्कार्य दुर्लङ्यो नियमः सतां ॥ १८॥ प्रवर्धमानः संस्थाप्य पश्चात्तत्क्रियतां तपः । तपोमध्ये तपः कार्य गरिष्ठं तप आचरेत् ॥ १९ ॥ अवशेष लघु तपः कार्य पश्चात्त- तोपि हि । अनाभोगादिभिर्भग्ने तपाकर्मणि मध्यतः ॥ २०॥ आलोचनीयं तत्तत्र कार्य पश्चात्तपोऽथवा ।

·क्रमजे तपसि प्रायो न गणेयस्तिथिक्रमः ॥ २१ ॥ तिथिजे तपसि श्रेष्ठा सूर्योदयगता तिथिः । तियः पात पूर्वस्मिन्नहि वृद्धौ परत्र वा ॥ २२ ॥ कार्ये तिथितपःकर्म प्राहेति भगवान् जिनः । फालदरसत्यागावृत्तिसं- क्षेपतस्तथा ॥ २३ ॥ ऊनोदर्यमनशनं कायक्लेशान्तरेषु च । अधिकं यत्तपस्तनु पं वृद्धोत्तरोत्तरं ॥ २४॥ मौहर्तिकं प्राहरिकं सार्धप्राहरिकं तथा । मध्याह्नमापराहं च तपः कालोत्तरोत्तरं ॥ २५ ॥ संन्यायिनि पेप तथा नैर्विकृतं पुनः । आचाम्लमेकसिक्थं च रसत्यागोत्तरोत्तरं ॥ २६ ॥ द्विभरकमेकमतं घमंगपायलद. त्तिक । उपवासमनीरं च वृत्तिसंक्षेपणोत्तरं ॥ २७ ॥ तपामारम्भणे कार्यमष्टया जिनपूजनं । तपोनिसि- झ्यर्थं पौष्टिकं विधिसंयुतं ॥ २८ ॥ ग्रहदिक्पालयक्षाणां मुद्रानवेद्यसत्फलैः । यदर्षनं गुरु कुर्यात्तत्पौष्टिक मुदाहृतं ॥ २९ ॥ पुस्तकाम्बरपात्रानाशनं शुदगुरुष्वपि । संघार्चनं क्षेत्रदेवीपुरदेवतपूजनं ॥३०॥ योगोप- धानप्रतिमासु नन्दयः कार्या मुनीन्द्रैर्विधिसन्निवेदिताः। शेपे तपाकर्मणि शक्रसंस्तयेरावश्पकादिर्घतपापना. विधिः ॥ ३१ ॥ शुद्धं तपः केवलमप्युदारं सोद्यापनस्यास्य पुनस्तुमः किं । हयं पयो धनुगुणेन तत्तु द्राक्षासि. ताक्षोदयुतं सुधैव ॥ ३२ ॥ वृक्षो यथा दोहदपूरणेन कायो यथा सद्रसभोजनेन । विशेषशोमांसमो पयो- क्नोद्यापनेनैव तथा तपोपि ॥ ३३ ॥ उपधानानि सर्वाणि द्वादशप्रतिमा यतेः । एकादश गृहस्थस्य योगा: सैद्धान्तिकाः क्रमात् ॥ ३४ ॥ इन्द्रियाणां जयश्चैव कषायजय एव च । योगशुदिर्धर्मचक्र तथैवाष्टाहिकानूपं ॥ ३५ ॥ कर्मसूदुनमन्तानि जिनोक्तानि तपांसि वै। वियोगानि गृहस्थस्य सर्वाष्पहाणि यतः ।। ३६ ॥ ।

·स उपधानतपः १ श्राद्धप्रतिमातपः २ यतिप्रतिमातपः ३ योगतपः४ इन्द्रियजयतपः५ कषायजयतपः ६ योगशु- द्धितपः.७ धर्मचक्रतपः ८ अष्टाह्निकातपोद्वयं ९।१० कर्मसूदनतपः ११ इति जिनोक्तानि तपांसि.॥ ॥ कल्याणकानि ज्ञानं च दर्शनं चरणं तथा । चान्द्रायणं वर्धमानं ततः परमभूषणं ॥१॥ दीक्षा च ज्ञाननिर्वाणे तथोनोदरिकातपः । संलेखना सर्ववीरं तथा च कनकावली ॥२॥ मुक्तावली रत्नमाला सिंहनिःक्रीडितद्वयं । भद्रं चैव महाभद्रं ततो भद्रोत्तरं पुनः॥३॥ ततश्च सर्वतोभद्रं गुणरत्नमथाङ्गकं। सांवत्सरं नन्दिसरः पुण्ड- रीकं तथैव च ॥ ४ ॥ माणिक्यप्रस्तारी पद्मोत्तरसमवसरणयुगलानि । गणधरमशोकवृक्षं सप्ततिशतकं नम- स्कारं ॥५॥ पूर्वचतुर्दशकमथो एकावलिका च दशविधो धर्मः । पञ्चपरमेष्ठिसंज्ञा पञ्चम्याद्वितयमथ संघः ॥ ६॥ आधीयते च मनुजैः सर्गादिफलार्थिभिर्विमलवृत्तैः । तस्माद्धनं महाघनमथ वर्गश्रेणिमेरुतपः ॥७॥ द्वात्रिंशत्कल्याणकमघच्यवनजन्मलोकनालीनि । कल्याणाष्टाहिकमथ सूर्यायनमन्तरा वज्रं ॥ ८॥ आचाम्लं वर्धमानं ततस्तपः स्यान्महावीरं । माघश्रेणिर्लक्षप्रतिपद्गीतार्थकथिततपः ॥९॥ साधुसाध्वीश्रावकाणां श्रा- विकाणां महात्मनां । तपास्याचरणीयानि गीतार्थकथितानि वै ॥१०॥ कल्याणकतपः १ ज्ञानतपः २ दर्श- नतपः ३ चारित्रतपः ४ चान्द्रायणतपः ५ वर्धमानतपः ६ परमभूपणतपः ७ दीक्षातपः ८ ज्ञानतपः ९ निर्वा- णतपः १० जनोदरीतपः ११ संलेखनातपः १२ सर्वसंख्याश्रीमहावीरतपः १३ कनकावलीतपः १४ मुक्तावली- तपः १५ रत्नावलीतपः १६ लघुसिंहनिःक्रीडिततपः १७ बृहत्सिहनिाक्रीडिततपः .१८ भद्रतपः १९ महाभद्र- ·तपः २० भद्रोत्तरतपः २१ सर्वतोभद्रतपः २२ गुणरत्नसंवत्सरतपः २३ अङ्गतपः २४ संवत्सरतपः २५ नन्दी. श्वरतपः २६ पुण्डरीकतपः २७ ॥ माणिक्यप्रस्तारिकातपः २८ पद्मोत्तरतपः २९ समवसरणतपः ३० द्वितीय- समवसरणतपः ३१ गणधरतपः ३२ अशोकवृक्षतपः ३३ सप्ततिशततपः ३४ नमस्कारतपः ३५ चतुर्दशपूर्व- तपः३६ एकावलीतपः ३७ दशविधयतिधर्मतपः ३८ पञ्चपरमेष्ठितपः ३९ लघुपञ्चमीतपः४० बृहत्पञ्चमीतपः ४१ चतुर्विधसंघतपः ४२ घनतपः ४३ महाघनतपः ४४ वर्गतपः ४५ श्रेणितपः ४६ मेरुतपः ४७ द्वात्रिंशत्क- ल्याणकतपः ४८ च्यवनतपः ४९ जन्मतपः ५० लोकनालितपः ५१ कल्याणकाष्टाहिकातपः ५२ सूर्यायनतपः ५३ आचाम्लवर्धमानतपः ५४ महावीरतपः ५५ माघमालातपः ५६ लक्षप्रतिपत्तपः ५७ इति गीतार्थाचीर्णानि तपांसि ॥ ॥'सर्वाङ्गसुन्दरतपो १ निरुजशिखं २ सुभगता त्रिदशवृक्षं ३ । दमयन्त्या ४ यतिजनकं ५ सा- क्षयनिधि ६ मुकुटससमी ७ च तपः ॥ १॥ अंवा ८ श्रुतदेवी ९ रोहिणी १० च माउरितपश्च ११ सुखसंपत् १२ । अष्टापदसोपानं १३ निवृतिदण्डं १४ त्वदुःखदर्शियुगं १५ ॥२॥ गौतमपानं १६ निर्वाण १७ दीपक १८ तदनु चामृताष्टमिका १९ । तस्मादखण्डदशमी २० परत्रपालिश्च २१ सोपानं २२ ॥ ३ ॥ कर्मचतुर्थ २३ परमेष्ठिफल २४ मवैधव्यदशमिका २५ चैव । नन्द्यावर्तयुगं २६।२७ पुनरेतत्फलतप इति रुपातं ॥ ४॥ दम- 5 यन्त्यादेदृष्टान्तदर्शनाद्रोहिणीगुणश्रवणात् । कार्य फलार्थिभिरिदं गृहिभिः फलतप इति ख्यातं ॥५॥ सर्वा- ङ्गसुन्दरतफः १ निरुजशिखतपः२ सौभाग्यकल्पवृक्षतपः ३ दमयन्तीतपः ४ आयतिजनकतपः ५ अक्षयनि- ·धित्तपः ६ मुकुटसप्तमीतपः ७ अम्बातपः ८ श्रुतदेवीतपः ९ रोहिणीतपः१० मारतपः११ सवसुखसपात्ततपः १२ अष्टापदपावडीतपः १३ मोक्षदण्डतपः १४ अदुःखदर्शितपोद्वयं १६ गौतमपडिगहातपः १७ निर्वाणदीप- तपः १८ अमृताष्टमीतपः १९ अखण्डदशमीतपः २० परतपालितपः २१ पावडीतपः २२ कर्मचतुर्थतपः २३ नवकारफलतपः २४ अविधवादशमीतपः २५ बृहन्नन्द्यावर्ततपः २६ लघुनन्द्यावर्ततपः २७ इति सप्तविंशति- फलतपांसि ॥ तत्र उपधानतपो व्रतारोपाधिकारादवसेयं १ गृहस्थस्यैकादशप्रतिमानतारोपसंस्कारादवसेयाः २ यतेादशप्रतिमातपो यतिधर्मोत्तरायणात्प्रतिमाधिकाराद्वसेयं ३ सैद्धान्तिकायोगायोगोद्वहनाधिकाराद- वसेयाः ४॥ ॥ अथावशेपा व्याख्यायन्ते चत्वारि व्याख्यातानि। तेषु पूर्व जिनोकानां कथनं। पश्चममिन्द्रिय- जयतपः । 'पूर्वार्धमेकभक्तं च विरसाम्ले उपोषितं । प्रत्येकमिन्द्रियजयः पञ्चविंशतिवासरैः॥१॥ इन्द्रियाणां ५ इन्द्रियजयतप आगाढदिन २५ | स्पर्शनरसनघाणचक्षुःश्रोत्ररूपाणां जयार्थं तप इन्द्रियजयतपः। तत्र एकमे- स्पर्श || एनि: उप कमिन्द्रियं प्रति क्रमेण पूर्वाध १ एकभक्त २ निर्विकृतिक ३ आचाम्ल ४ उ- रसपुए. नि. 0 उप पवास ५ रूपाणि । एवं पञ्चपञ्च प्रत्याख्यानानि पञ्चविंशत्या दिनैः पर्यन्ते ता. माण पु. एक नि: उप वद्भूमिशयनं ब्रह्मचर्य यन्त्रकन्यासः । उद्यापने जिनाग्रतः सर्वपकान्नभक्ष्यफ- पक्षु पु. ए. नि : आंउप लप्रकारान्तराणां पञ्चविंशतिसंख्यया ढौकनं । एतत्संख्यया साधुभ्योपि प्रोग्र १ पनि 0 उप दानं । एतत्करणे सर्वेन्द्रियाणां दुःप्रवृत्तिनिषेधः फलं । इति यतिश्राद्धकर- ·तपः २० भदोत्तरतपः २१ सर्वतोभद्रतपः २२ गुणरत्नसंवत्सरतपः २३ अङ्गतपः २४ संवत्सरतपः २५ मन्दी- श्वरतपः २६ पुण्डरीकतपः २७ ॥ माणिक्यप्रस्तारिकातपः २८ पद्मोत्तरतपः २९ समवसरणतपः ३० द्वितीय- समवसरणतपः ३१ गणधरतपः ३२ अशोकवृक्षतपः ३३ सप्ततिशततपः ३४ नमस्कारतपः ३५ चतुर्दशपूर्व- तपः ३६ एकावलीतपः ३७ दशविधयतिधर्मतपः ३८ पञ्चपरमेष्ठितपः ३९ लघुपञ्चमीतपः४० बृहत्पश्चमीतपः ४१ चतुर्विधसंघतपः ४२ घनतपः ४३ महाघनतपः ४४ वर्गतपः ४५ श्रेणितपः ४६ मेरुनपः ४७ द्वात्रिंशत्क- ल्याणकतपः ४८ च्यवनतपः ४९ जन्मतपः ५० लोकनालितपः ५१ कल्याणकाप्टाहिकातपः ५२ सूर्यायनतपः ५३ आचाम्लवर्धमानतपः ५४ महावीरतपः ५५ माघमालातपः ५६ लक्षप्रतिपत्तपः ५७ इति गीतार्थाचीर्णानि तपांसि ॥ ॥'सर्वाङ्गसुन्दरतपो १ निरुजशिखं २ सुभगता त्रिदशवृक्षं ३ । दमयन्या ४ यतिजनकं ५ सा- क्षयनिधि ६ मुकुटससमी ७ च तपः ॥ १॥ अंबा ८ श्रुतदेवी ९ रोहिणी १० च माउरितपश्च ११ सुखसंपत् १२। अष्टापदसोपानं १३ निवृतिदण्डं १४ त्वदुःखदर्शियुगं १५॥२॥ गौतमपानं १६ निर्वाण १७ दीपक १८ तदनु चामृताष्टमिका १९ । तस्मादखण्डदशमी २० परत्रपालिश्च २१ सोपानं २२ ॥३॥ कर्मचतुर्थ २३ परमेष्ठिफल २४ मवैधव्यदशमिका २५ चैव । नन्द्यावर्तयुगं २६।२७ पुनरेतत्फलतप इति ख्यातं ॥ ४ ॥ दम- यन्त्यादेदृष्टान्तदर्शनाद्रोहिणीगुणश्रवणात् । कार्य फलार्थिभिरिदं गृहिभिः फलतप इति ख्यातं ॥५॥ सर्वा- सुन्दरतपः १ निरुजशिखतपा २ सौभाग्यकल्पवृक्षतपः ३ दमयन्तीतः ४ आयतिजनकत: ५ अक्षयनि- ·धितपः ६ मुकुटसप्तमीतपः ७ अम्बातपः ८ श्रुतदेवीतपः ९ रोहिणीतपः१० माउारतपः११ सवसुखसपात्ततपः १२ अष्टापदपावडीतपः १३ मोक्षदण्डतपः १४ अदुःखदर्शितपोद्वयं १६ गौतमपडिगहातपः १७ निर्वाणदीप- तपः १८ अमृताष्टमीतपः १९ अखण्डदशमीतपः २० परतपालितपः २१ पावडीतपः २२ कर्मचतुर्थतपः २३ नवकारफलतपः २४ अविधवादशमीतपः २५ बृहन्नन्द्यावर्ततपः २६ लघुनन्द्यावर्ततपः २७ इति सप्तविंशति- फलतपांसि ॥ तत्र उपधानतपो व्रतारोपाधिकारादवसेयं १ गृहस्थस्यैकादशप्रतिमावतारोपसंस्कारादवसेयाः २ यतेद्वादशप्रतिमातपो यतिधर्मोत्तरायणात्पतिमाधिकारादवसेयं ३ सैद्धान्तिकायोगायोगोद्वहनाधिकाराद- वसेयाः ४॥ ॥ अथावशेषा व्याख्यायन्ते चत्वारि व्याख्यातानि। तेषु पूर्व जिनोक्तानां कथनं। पञ्चममिन्द्रिय- जयतपः । 'पूर्वार्धमेकभक्तं च विरसाम्ले उपोषितं । प्रत्येकमिन्द्रियजयः पञ्चविंशतिवासरैः ॥१॥ इन्द्रियाणां ५ इन्द्रियजयतप आगाढदिन २५ | स्पर्शनरसनघाणचक्षुःश्रोत्ररूपाणां जयार्थ तप इन्द्रियजयतपः। तत्र एकमे- ए । | नि: 0 उप : कमिन्द्रियं प्रति क्रमेण पूर्वाध १ एकभक्त २ निर्विकृतिक ३ आचाम्ल ४ उ. पु. ए १ नि आ3 उप पवास ५ रूपाणि । एवं पञ्चपञ्च प्रत्याख्यानानि पञ्चविंशत्या दिनैः पर्यन्ते प्राण पु. ए. नि . भा. उप : वद्भूमिशयनं ब्रह्मचर्य यन्त्रकन्यासः । उद्यापने जिनाग्रतः सर्वपकान्नभक्ष्यफ- ए: नि: 02 उप लप्रकारान्तराणां पञ्चविंशतिसंख्यया ढोकनं । एतत्संख्यया साधुभ्योपि | भोष पु। ए.नि. उपदानं । एतत्करणे सर्वेन्द्रियाणां दुःप्रवृत्तिनिषेधः फलं । इति यतिश्राद्धकर- स्पर्श पुल ·णीयमागाढमिन्द्रियजयतपः॥५॥ ॥अथ कपायजतपः । 'एकभक्तं निर्विकृति सजलानशन तथा । फपाप. ६ कपायजयतपआगाढं १६ जय एकस्मिन्कपायेऽन्येप्वपीदृशं ॥ १ ॥' पायाणां पोयमानमापालोमानां क्रोध ए । नि : आ १ | उप : जयाथै तपः कपायजयतपः । तथैकमेकं फपापं प्रति एकमतं निर्विगृति६.२ मान ए : नि आ । उप : आचाम्लो ३ पवासौ ४ रूपं प्रत्याख्यानचतुष्कं दिनचतुष्टयं । शेपेप्यप्पेयं पोष्ट- माया एक नि : आं ३) उप : शभिर्दिनैः पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने पोटशसंख्यसर्वफलजातिपफासपह: | लोभ एनि | १ उप । विकृतिढौकनं देवाग्रे । यतिभ्योप्येतद्वस्तुदानं । एतत्फलं सर्वपापविनाशः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं कषायजतपः॥६॥ ॥ अथ योगशुद्धितपः। 'योगे प्रत्येकमरसमाचाम्लं याप्यु- ७ योगशुद्धतपआगा ९) पोषितं । एवं नवदिनर्योगशुद्धिः संपूर्यते ततः ॥१॥' योगानां मनोवाफापानां शुदि. मन | नि : आउ १ कारित्वाद्योगशुद्धिः । तत्र मनाप्रति प्रथमेहि निर्विकृतिकं १ । द्वितीये आचाम्लं २ वधन नि : आं : उतीये उपवासः ३ एवं वचःकायौ प्रत्यपि । एवं नवभिर्दिनः पूर्यते । यश्रन्यासः । उपापने काया नि 9 ) 03 उ जिनाने पविकृतिढीकनं । साधुभ्यस्तदानं । एतत्फलं मनोवाकायानां शुद्धता भवति इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं योगशुद्धितपः ॥७॥ ॥ अथ धर्मचक्रतपः। विधाय प्रथमं षष्ठं पष्टिमेकान्तरं तथा । उपवासं धर्मचक्रे कुर्याद्वयर्कवासरः॥१॥' धर्मस्य चक्रं समूहः । अथवा भगवतोऽहतोऽतिशपरूपं धर्मचक्रं तत्प्राप्तिहेतुत्वाद्धर्मचक्र । तत्र पूर्व षष्ठतपः ततोऽनन्तरं षष्टिरुपवासा एकान्तरिताः। एवं विंशत्यु- ·पा उ पा उ पा पा पा उ पा पा पा पा पा पा पा 4बाब पा पा पा पा पा पा पा (444444 44444 44444 444444 1444444 1444444 FFFFFF पा पा पा पा पा पा उ पा उ पा पा उ पा पा उ ८ धर्मचक्रतप आपाढदिन १२३ पूर्यते त्तरशतदिनैः पूर्यन्ते । यत्रक- पान्यासः । उद्यापने स्वर्णमयं पा रुप्यमयं वा रत्नजडितं धर्म- पाचक्र निर्माय महापूजापूर्वक पा जिनाग्रे ढोकयेत् । तदनन्तरं पा यथाशक्ति संघपूजा । एत. उपात्फलं निरतिचारवोधिप्राप्तिः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं धर्मचक्रतपः ॥ ८॥ ॥अथ लघुअष्टाहिकातपः। अष्टमीभ्यां समारभ्य शुक्ला- श्वयुजचैत्रयोः । राकां यावत्सप्तवर्ष खशक्त्याष्टाहिकातपः॥१॥ सदैव पुण्यानां अप्टानामह्नां समाहारो- ९१० चैत्रशुक्लाष्टम्यादि दिन ८१७ आसोजशुक्लाष्टम्यादि ८ छाहिका । आश्वयुजशुक्लचैत्रशुक्ला- १०/११/१२/१३/१४/१५) ति८ ११] १२/१३ | १४ | १५) टमीमारभ्य पूर्णिमायावदष्टदिनानि थिए नि | आं| उ थिए नि | आं| उ ए| नि | आउ खशक्त्या एकभक्तनिर्विकृतिकाचा- म्लोपवासः प्रत्याख्यानानि विधेयानि । तत्र बृहत्लानविधिना जिनलानं यावत्तेपु दिनेषु सप्तवर्ष विद- ध्यात् । यत्रकन्यासः । उद्यापने षट्पञ्चाशत्संख्यया पुष्पफलनैवेद्यपकान्नैर्जिनपूजा साधुभ्यस्तद्दानं च । यथा- ति ८ ९ १० ए नि आउ ·१ णीयमागाडमिन्द्रियजयतपः॥५॥ ॥अथ कपायजतपः । 'एकभक्तं निर्विकृति सजलानशने तथा । फपाप- ६ कपायजयतपआगाढं १६ जय एकस्मिन्कपायेऽन्येष्वपीदृशं ॥१॥' पायाणां पोपमानमापालोमानां क्रोध ए : | नि 1 0 1 उप : जया तपः कपायजयतपः । तधैकमेकं कपापं प्रति एफमतं १ निर्विकृतिफ.२ मान र ३ नि : ओ उप : आचाम्लो ३ पचासौ ४ रूपं प्रत्याख्यानचतुष्कं दिनचतुष्टयं । शेपेप्पप्पेयं पोट- माया ए। नि: उप । शभिर्दिनैः पूर्यते । यत्रकन्यासः । उद्यापने पोटशसंख्पसर्वफलजातिपशासपड | लोभ ए १ नि 3 |ओं १ उप विकृतिढौकनं देवाग्रे । यतिभ्योप्येतद्वस्तुदानं । एतत्फलं सर्पकपापविनाशः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं कपायजतपः॥६॥ ॥ अथ योगशुद्धितपः। 'योगे प्रत्येकमरसमाचाम्सं याप्यु- ७ योगशुद्धतपआगा ९ पोषितं । एवं नवदिनोगशुद्धिः संपूर्यते ततः ॥१॥' योगानां मनोवाफापानां शुदि- मन | नि : | | उ. कारिवाद्योगशुद्धिः। तत्र मनाप्रति प्रथमेहि निर्विकृतिकं १ । द्वितीपे आचाम्नं २त वचन नि ! | आं 3 उ तीये उपवासः ३ एवं वचःकायौ प्रत्यपि । एवं नवभिर्दिनः पूर्यते । यत्रन्यासः । उपापने काया नि । ओ . उ । जिनाने पविकृतिढीकनं । साधुभ्यस्तद्दानं । एतत्फलं मनोवाकायानां शुद्ता भवति! इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं योगशुद्धितपः ॥७॥ ॥ अथ धर्मचक्रतपः। विधाप प्रथमं षष्ठं पप्टिमेकान्तरं तथा । उपवासं धर्मचक्रे कुर्याद्वयर्कवासरैः ॥१॥ धर्मस्य चक्रं समूहः । अथवा भगवतोईतोऽतिशपरूपं धर्मचक्रं तत्माप्तिहेतुत्वाद्धर्मचक्र । तत्र पूर्व षष्ठतपः ततोऽनन्तरं षष्टिरुपवासा एकान्तरिताः। एवं विंशत्यु- ·धेयं यत्तदागाढं जगौ जिनः ॥२॥ इति जिनोक्तानि तपांसि ॥ ॥ अथ गीतार्थाचीर्णानि तपांस्यभिधी- यन्ते । यथा । तत्र प्रथमं कल्याणकतपः । उपजातिः-'यस्मिन्दिने तीर्थकरस्य गर्भावतारजन्मवतकेवलानि । मोक्षो बभूवात्र दिने तपो यत्कल्याणकं तत्समुदाहरन्ति ॥१॥ कल्याणक एकस्मिन्नेकाशनमेतयोर्द्वये वि- रसं । आचाम्लं त्रितयेपि हि चतुष्टयेप्यनशनं प्राहुः ॥२॥ एवं कृत्वा प्रतिवर्ष पूर्यते वर्षसप्तकात् । कल्या- णतप एतद्धि तदिनान्यागमावदेत् ॥३॥-सम्मं नमिऊण जिणे चउवीसं तेसि चेव पत्तेयं । वुच्छं चुइजम्म- णदिक्खानाणनिधाणकल्लाणे ॥ १॥ कत्तियघहुले पंचमि संभवनाणं दुवालसीएज । नेमि चुइ पउमजम्मो तेरसि पउमप्पहे दिक्खा ॥२॥ पनरसि मुक्खो वीरे सिअवारसि तइअ अरसुविहिनाणं । मग्गसिरक- सिणपंचमि जम्मो सुविहिस्स छट्ठवयं ॥ ३ ॥ दसमीइ वीरदिक्खा इक्कारसि पउमनाहनिवाणो । सिअद- समि जम्म मुक्खो अरस्स इकारसीइ पुणो ॥ ४॥ अरदिक्खा नमिनाणं मल्लिजिणे जम्मदिक्खनाणाई। चउद्दसि जम्मो पुन्निम निक्खमणं संभवजिणस्स ॥५॥ पोसाइदसमिगारसि पासे वारसीतेरसीससिणो। जहसंखं जम्मवया सीयलनाणं चउद्दसीए॥६॥ सुद्धेलट्ठी विमले नवमी संतिस्सि कारसी अजिए। अभि- नन्दणे चउद्दसि पुन्निमधम्मे अ नाणाई ॥७॥ माहाइछट्टि पउमचुइ वारसी सीअलस्स जम्मवया । तेरसि मुक्खाउसभे सिजंसेऽमावसा नाणं ॥ ८॥ सियवीयनाणजम्मा वसुपुज्जभिनंदणाण अह जम्मो । तइआई विमलधम्माण चउत्थि दिक्खाइ विमलस्स ॥९॥ अहमि जम्मो अजिए नवमीवारसीतेरसीसु वयं । अजि- ·ज्ञानाउ दर्शना/उ एसी वेद /उ एद नि | आं० शक्तिसंघपूजा । एतत्फलं दुर्गतेरभावः । इति यतिश्राद्धविधेयं आगाढं लघुअष्टाहिकातपोद्वयं ॥ १०॥ ॥ अध कर्मसूदनतपः । 'प्रत्याख्यानान्यष्टौ प्रत्येकं कर्मणां विघाताय । इति कर्मसूदनतपः पूर्ण स्थाागरस ६४ ११ कर्मसूदनतपः आगाढं दिन ६४ मिताहोभिः॥१॥ उपवास १ मेकभक्तं २ तथैकसिक्थै ३ कसं- ए । सी | गुग | एद | नि ) आं | अट्ट स्थिती ४ दत्तिं ५। निर्विकृतिक ६ माचाम्लं ७ चाप्टग्रासं ८ क्रमा- कुर्यात् ॥२॥' कर्माणि ज्ञानावरण १ दर्शनावरण २ वेदनीय ३ ए/सी/ एग एद नि | 0 अ. मोहनीय ४ आयु ५ नाम ६ गोत्र ७ अन्तराय ८ रूपाणि सूदयति | मोह एसी | एग एद नि | आं अ०सर्वथा छिनत्तीति कर्मसूदनं। तत्रैकं कर्म१प्रति उपवासं २एकसिक्थं ए सी | एग एद नि | आं अ ०३ एकस्थानं ४ एकदति ५ निर्विकृतिक ६ आचाम्ल ७ अष्टकवल ८ ए सी एग एद नि आं अ० रूपं । दिनाष्टके प्रत्याख्यानाष्टकं कुर्यात् । एवं कर्माप्टकेपि । एवं च- गोत्र उ ए सी एग एद नि आँ ४० तुःषष्ट्या दिन पूर्यन्ते । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने रूप्यमयं वृक्षं स्वर्ण- ए | सी | एग एद | नि | आं अ० मयं कुठारं मोदकचतुःपष्टिं पुस्तकाने ढोकयेत् । वृहत्लानविधिना जिनलानं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयः । इति यतिश्राद्धविधेयमागाढं कर्मसूदनतपः ॥११॥ इत्येवं यति- श्राद्धकरणीयानि जिनोक्तान्येकादशतपांसि संपूर्णानि ॥ ॥ 'उद्यापने च गृहिभिः कार्य कर्म यथोदितं । काराप्यं यतिभिः श्राद्धात्तदभावे च मानसं ॥१॥ यद्दिनान्तरितं कार्य तदनागादमुच्यते । एकण्यां वि. आयु 3 नामाउ भंत उ ·धेयं यत्तदागाढं जगौ जिनः ॥२॥' इति जिनोक्तानि तपांसि ॥ ॥ अथ गीतार्थाचीर्णानि तपांस्यभिधी- यन्ते । यथा । तत्र प्रथमं कल्याणकतपः । उपजाति:-'यस्मिन्दिने तीर्थकरस्य गांवतारजन्मवतकेवलानि । मोक्षो बभूवान दिने तपो यत्कल्याणकं तत्समुदाहरन्ति ॥१॥ कल्याणक एकस्मिन्नेकाशनमेतयोर्द्वये वि- रसं । आचाम्लं त्रितयेपि हि चतुष्टयेप्यनशनं प्राहुः ॥ २॥ एवं कृत्वा प्रतिवर्प पूर्यते वर्षसप्तकात् । कल्या- णतप एतद्धि तद्दिनान्यागमावदेत् ॥३॥-सम्म नमिऊण जिणे चउवीसं तेसि चेव पत्तेयं । चुच्छं चुइजम्म- णदिक्खानाणनिधाणकल्लाणे ॥१॥ कत्तियवहुले पंचमि संभवनाणं दुवालसीएऊ । नेमि चुइ पउमजम्मो तेरसि पउमप्पहे दिक्खा ॥२॥ पनरसि मुक्खो वीरे सिअवारसि तइअ अरसुविहिनाणं । मग्गसिरक- सिणपंचमि जम्मो सुविहिस्स छट्टवयं ॥३॥ दसमीइ चीरदिक्खा इकारसि पउमनाहनिवाणो । सिअद- समि जम्म मुक्खो अरस्स इकारसीइ पुणो ॥ ४॥ अरदिक्खा नमिनाणं मल्लिजिणे जम्मदिक्खनाणाई । चउद्दसि जम्मो पुन्निम निक्खमणं संभवजिणस्स ॥५॥ पोसाइदसमिगारसि पासे बारसीतेरसीससिणो। जहसंखं जम्मवया सीयलनाणं चउद्दसीए ॥ ६॥ सुद्धलट्ठी विमले नवमी संतिस्सि कारसी अजिए। अभि- नन्दणे चउद्दसि पुन्निमधम्मे अ नाणाई ॥७॥ माहाइछट्टि पउमचुइ बारसी सीअलस्स जम्मवया । तेरसि मुक्खाउसभे सिजंसेऽमावसा नाणं ॥ ८॥ सियवीयनाणजम्मा वसुपुजभिनंदणाण अह जम्मो । तइआई विमलधम्माण चउत्थि दिक्खाइ विमलस्स ॥ ९॥ अहमि जम्मो अजिए नवमीवारसीतेरसीसु वयं । अजि- ·ज्ञाना| उ वेद | उ शक्तिसंघपूजा । एतत्फलं दुर्गतेरभावः । इति यतिश्राद्धविधेयं आगाढं लघुअष्टाहिकातपोद्वय ॥१०॥ ॥ अथ कर्मसदनतपः । 'प्रत्याख्यानान्यष्टौ प्रत्येकं कर्मणां विघाताय । इति कर्मसूदनतपः पूर्ण स्थाागरस ६४ ११ कर्मसूदनतपः आगाढं दिन ६४ मिताहोभिः॥१॥ उपवास १ मेकभक्तं २ तथैकसिक्थै ३ कसं- ए । सी / एग | एद | नि ! भां | अट्ट स्थिती ४.दत्तिं ५। निर्विकृतिक ६ माचाम्लं ७ चाप्टग्रासं ८ क्रमा- दर्शना उसी एग एद नि आं भ० कुर्यात् ॥२॥' कर्माणि ज्ञानावरण १ दर्शनावरण २ वेदनीय ३ एसी एग एद नि | आंअ मोहनीय ४ आयु ५ नाम ६ गोत्र ७ अन्तराय ८ रूपाणि सूदयति मोह| उ ए सी एग एद नि | आं भ० सर्वथा छिनत्तीति कर्मसूदनं। तत्रैकं कर्म१प्रति उपवासं २एकसिक्थं ए सी एग एद नि | आं अ०/३ एकस्थानं ४ एकदति ५ निर्विकृतिक ६ आचाम्ल ७ अष्टकवल ८ नाम उ ए सी | एग एद | नि ओ अ० रूपं । दिनाष्टके प्रत्याख्यानाष्टकं कुर्यात् । एवं कर्माष्टकेपि । एवं च- गोत्र उ ए सी एग | एद नि | आं | अ० तुःषष्ट्या दिनैः पूर्यन्ते । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने रूप्यमयं वृक्षं वर्ण- ए सी | एग | एद | नि | आं अ० मयं कुठारं मोदकचतुःषष्टिं पुस्तकाने ढोकयेत् । वृहत्लाविधिना जिनलानं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयः । इति यतिश्राद्धविधेयमागाढं कर्मसूदनतपः ॥११॥ इत्येवं यति- श्राद्धकरणीयानि जिनोक्तान्येकादशतपांसि संपूर्णानि ॥ ॥'उद्यापने च गृहिभिः कार्य कर्म यथोदितं । काराप्यं यतिभिः श्राद्धात्तदुभावे च मानसं ॥१॥ यदिनान्तरितं कार्य तदनागाढमुच्यते । एकण्यां वि- | आयु। उ अंत | 3 ·धेयं यत्तदागाढं जगौ जिनः ॥२॥' इति जिनोक्तानि तपांसि ॥ ॥ अथ गीतार्थाचीर्णानि तपांस्यभिधी- यन्ते । यथा । तत्र प्रथमं कल्याणकतपः । उपजातिः-'यस्मिन्दिने तीर्थकरस्य गर्भावतारजन्मवतकेवलानि । मोक्षो बभूवात्र दिने तपो यत्कल्याणकं तत्समुदाहरन्ति ॥१॥ कल्याणक एकस्मिन्नेकाशनमेतयोईये वि- रसं । आचाम्लं त्रितयेपि हि चतुष्टयेप्यनशनं प्राहुः ॥२॥ एवं कृत्वा प्रतिवर्ष पूर्यते वर्षसप्तकात् । कल्या- णतप एतद्धि तद्दिनान्यागमावदेत् ॥ ३॥-सम्म नमिऊण जिणे चउवीसं तेसि चेव पत्तेयं । वुच्छं चुइजम्म- णदिक्खानाणनिधाणकल्लाणे ॥१॥ कत्तियवहुले पंचमि संभवनाणं दुवालसीएऊ । नेमि चुइ पउमजम्मो तेरसि पउमप्पहे दिक्खा ॥२॥ पनरसि मुक्खो वीरे सिअवारसि तइअ अरसुविहिनाणं । मग्गसिरक- सिणपंचमि जम्मो सुविहिस्स छट्टवयं ॥ ३॥ दसमीइ वीरदिक्खा इकारसि पउमनाहनिवाणो । सिअद- समि जम्म मुक्खो अरस्स इक्कारसीइ पुणो ॥४॥ अरदिक्खा नमिनाणं मल्लिजिणे जम्मदिक्खनाणाई। चउद्दसि जम्मो पुन्निम निक्खमणं संभवजिणस्स ॥५॥ पोसाइदसमिगारसि पासे वारसीतेरसीससिणो । जहसंखं जम्मवया सीयलनाणं चउद्दसीए ॥६॥ सुद्धेलट्ठी विमले नवमी संतिस्सि कारसी अजिए। अभि- नन्दणे चउद्दसि पुन्निमधम्मे अ नाणाई॥७॥माहाइछट्टि पउमचुइ चारसी सीअलस्स जम्मवया । तेरसि मुक्खाउसभे सिज्जंसेऽभावसा नाणं ॥ ८॥ सियवीयनाणजम्मा वसुपुञ्जभिनंदणाण अह जम्मो । तइआई विमलधम्माण चउत्थि दिक्खाइ विमलस्स ॥ ९॥ अहमि जम्मो अजिए नवमीवारसीतेरसीसु वयं । अजि- ·ज्ञानाउ एसी एग एद नि | आ (अ. वेद मोह| उ शक्तिसंघपूजा । एतत्फलं दुर्गतेरभावः । इति यतिश्राद्धविधेयं आगाढं लघुअष्टाह्निकातपोद्वयं ॥१०॥ अध कर्मसदनतपः । 'प्रत्याख्यानान्यष्टौ प्रत्येकं कर्मणां विघाताय । इति कर्मसूदनतपः पूर्ण स्थाागरस ६४ ११ कर्मसूदनतपः आगाढं दिन ६४ मिताहोभिः॥१॥ उपवास १ मेकभक्तं २ तथैकसिक्थै ३ कसं- एसी | एग| एद | नि ) आं | अह स्थिती ४ दत्तिं ५। निर्विकृतिक ६ माचाम्लं ७ चाप्टग्रासं ८ क्रमा- दर्शना उ ए सी एग एद नि आं अ० कुर्यात् ॥२॥' कर्माणि ज्ञानावरण १ दर्शनावरण २ वेदनीय ३ नि आ अ० मोहनीय ४ आयु ५ नाम ६ गोत्र ७ अन्तराय ८ रूपाणि सूदयति ए सी एग एद नि | आं अ० सर्वथा छिनत्तीति कर्मसूदनं। तत्रैकं कर्मप्रति उपवासं २एकसिक्थं ए सी एग एद नि | आं अ ०३ एकस्थानं ४ एकदति ५ निर्विकृतिक ६ आचाम्ल ७ अष्टकवल ८ नाम उ ए सी एग एद | नि आं अ० रूपं दिनाष्टके प्रत्याख्यानाष्टकं कुर्यात् । एवं कर्माप्टकेपि । एवं च- गोत्र | उ ए सी एग एद नि आं अ० तुःषष्ट्या दिनः पूर्यन्ते । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने रूप्यमयं वृक्षं वर्ण- ए सी एग | एद | नि | भी अ० मयं कुठारं मोदकचतुःपष्टिं पुस्तकाने ढोकयेत् । वृहत्लाविधिना जिनलानं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयः । इति यतिश्राद्धविधेयमागाढं कर्मसूदनतपः ॥११॥ इत्येवं यति- श्राद्धकरणीयानि जिनोक्तान्येकादशतपांसि संपूर्णानि ॥ ॥'उद्यापने च गृहिभिः कार्य कर्म यथोदितं । काराप्यं यतिभिः श्राद्धात्तदुभावे च मानसं॥१॥ यदिनान्तरितं कार्य तदनागाढमुच्यते । एकश्रेण्यां वि. आयु/उ भत ·अहमि नमिजम्मु नवमि कुंथुचुई। सिअवीअ चुओ सुमई पंचमि छट्टि नेमिजम्मवया ॥ २४ ॥ पासस्सट्टमि मुक्खो सुच्चयचुइ पुन्निमाइ भद्दवए। संतिससि चवणमुक्खो सत्तमि अहमि सुपासचुई ॥ २५॥ सियनवमि सुविहिमुक्खो नेमिस्सा सोअवमावसानाणं । पुन्निम चुनअनमिजिनवल्लहं पयंदेसु पणयाणं ॥ २६ ॥ नार- काणामपि मुहूर्तप्रमोदकारिवाद्विश्वत्रयस्य कल्याणकराणीति कल्याणकानि।तानिच शुभदिने कल्याणकदिने प्रारभ्यन्ते । यस्यां यस्यां तिथौ आगमवचनेन जिनानां कल्याणकमायाति तच च्यवनजन्मदीक्षाज्ञाननि- hणलक्षणं । तद्दिने एकस्मिन्कल्याणके एकभक्तं द्वयोनिवृत्तिकं त्रिष्वाचाम्लं चतुर्पूपवासः । पञ्चकल्याणक- संगमे प्रथमदिने उपवासो द्वितीयदिने एकभक्तं ॥ एग उववासो दो अंविलाई निविआई तेरस हवंति । एगासणाई चुलसी कल्लाणतपस्स परिमाणं ॥१॥ एवं वर्ष संपूर्य वर्षसप्तकमेवमेव कुर्यात् । तदन्ते उद्यापने जिनाग्रतश्चतुर्विंशतिसंख्यया स्लानपदृस्नात्रकलशवन्दनपानधूपदहनपात्रपरिधापनिकानैवेद्यपात्रकुम्पिकामभृ- तिपूजोपकरणानां बृहत्लाविधिना जिनलानं चतुर्विंशतिसंख्यया सर्वपक्कान्नजातिफलजातिढौकनं चतुर्विंश- तिवर्णमयरत्नजटिततिलकदानं साधुभ्यो वस्त्रान्नपात्रदानं संघवात्सल्यं संघपूजाच । अथवा जिनानां च्यवन- जन्मदिनेषु प्रत्येकमेकैकोपवासः । दीक्षाज्ञाननिर्वाणेषु येन तीर्थकरेण यादृक् तपो रचितं तादृगेवैकान्तरोपवा- सरीत्या विधीयते । इयं द्वितीया कल्याणकतपोरीतिः ॥ यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं पूर्ववत् । एतत्फलं तीर्थंकर- २ उपवास एकना चार एकासणा ४ आचाम्ल एकना व्रण गणतां ६ निविना बेगणतां २६-८४ एकासणा सर्व मळीने १२० एकासणानि ।

·अभिनंदणधम्माण फग्गुणे कसिणछट्ठीए ॥ १०॥ नाणसुपासे सत्तमि सुपासमुक्खो ससित्स नाणं च । सुविहिचुईनवमीए इक्कारसि नाणमुसभस्स ॥ ११ ॥ सिजंसजम्मसुधयं नाणं पारसहिदिक्खसेअंसे । तरसि चउदसि जम्मो पनरसि दिक्खाइ वसुपुज्जे ॥ १२॥ सियवीय चउत्विअहमि चवणं अरमल्लिसंभवजिणाणं। यारसि मुक्खो मल्लिस्स जयइ मुणिसुवयवयं च ॥१३॥ चित्ताइचउत्वि पास चवणं नाणं च पंचमी पवणं । ससिणो उसभे अट्ठमि जन्मवया सुद्धतइयाए ॥१४॥ कुंधूनाणं पंचमि सिद्धीसंभव अणंताजियाणं। नवमिहिं मुक्खो सुविहस्स नाण मिक्कारसीए उ ॥ १५ ॥ तेरसिजम्मो चीरे पुन्निमपउमस्स नाणमद पटुले । वइसाहपडिववीआ कुंथु तह सीअले मुक्खो ॥ १६ ॥ पंचमीहिं कुंथुदिक्खा सीअलघुइ हि दसमि नमि- मुक्खो । तेरसि जम्मो चउदसि दिक्खा नाणं अणंतस्स ॥१७॥ उदसि जाओ कुंथु सिअचउत्वियुओभि- नंदणो जयइ । सत्तमि धम्मोवि चुओ अट्ठमि अभिनंदणो सिद्धो ॥ १८॥ जम्महमि नवमियपं जिणे दसमि केवलं वीरे । वारसि तेरसि चुअ विमल अजिय अह जिट्टयहुलंमि ॥ १९॥ छहि थुई सेअंसे सुक्षय- जम्मट्ठमी नवमिमुक्खो । तेरसि जम्म मुक्खो चउदसि दिक्खा य संतिस्स ॥२०॥ सिअपंचमी य मुक्यो धम्मे नवमीइ वासपुज्जचुई । बारसि सुपासजम्मो तेरसि दिक्खा सुपासस्स ॥२१॥ आषाढाइचउत्थी उसमर्थ सत्तमी विमलमुक्खो। नमिदिक्खा नवमीए सिअछट्टिहिं वीरजिणचवणं ॥ २२ ॥ अहमि सिदो नेमी वसुपुज्जो निव्वुओ चउदसीए । सावणबहुले.तहआ सिद्धिगओ जयह सेअंसो ॥ २३ ॥ सत्तमि पवणमणते ·अट्टमि नमिजम्मु नवमि कुंथुचुई । सिअधीअ चुओ सुमई पंचमि छट्टि नेमिजम्मवया ॥ २४ ॥ पासस्सट्टाम मुक्खो सुचयचुइ पुन्निमाइ भद्दवए । संतिससि चवणमुक्खो सत्तमि अहमि सुपासचुई ॥ २५ ॥ सियनवमि सुविहिमुक्खो नेमिस्सा सोअवमावसानाणं । पुन्निम चुनअनमिजिनवल्लहं पयंदेसु पणयाणं ॥ २६ ॥ नार- काणामपि मुहूर्तप्रमोदकारिवाद्विश्वत्रयस्य कल्याणकराणीति कल्याणकानि। तानिच शुभदिने कल्याणकदिने प्रारभ्यन्ते । यस्यां यस्यां तिथौ आगमवचनेन जिनानां कल्याणकमायाति तच च्यवनजन्मदीक्षाज्ञाननि- ाणलक्षणं । तद्दिने एकस्मिन्कल्याणके एकभक्तं द्वयोनिवृत्तिकं त्रिष्वाचाम्लं चतुर्पूपवासः । पञ्चकल्याणक- संगमे प्रथमदिने उपवासो द्वितीयदिने एकभक्तं ॥ एग उववासो दो अंविलाई निविआई तेरस हवंति । एगासणाई चुलसी कल्लाणतपस्स परिमाणं ॥१॥ एवं वर्ष संपूर्य वर्पसप्तकमेवमेव कुर्यात् । तदन्ते उद्यापने जिनाग्रतश्चतुर्विशतिसंख्यया लानपदृस्नानकलशवन्दनपानधूपदहनपात्रपरिधापनिकानैवेद्यपात्रकुम्पिकाप्रभृ- तिपूजोपकरणानां बृहत्वात्रविधिना जिनस्नात्रं चतुर्विशतिसंख्यया सर्वपक्कान्नजातिफलजातिढौकनं चतुर्विंश- तिवर्णमयरत्नजटिततिलकदानं साधुभ्यो वस्त्रान्नपात्रदान संघवात्सल्य संघपूजा च । अथवा जिनानां च्यवन- जन्मदिनेषु प्रत्येकमेकैकोपवासः । दीक्षाज्ञाननिर्वाणेषु येन तीर्थकरेण यादृक् तपो रचितं तादृगेवैकान्तरोपवा- सरीत्या विधीयते । इयं द्वितीया कल्याणकतपोरीतिः॥ यन्त्रकन्यासः। उद्यापनं पूर्ववत् । एतत्फलं तीर्थंकर- ५ उपवास एकना चार एकासणा ४ आचाम्ल एकना त्रण गणतां ६ निविना बेगणतां २६-८४ एकासणा सर्व मळीने १२० एकासणानि ।

·पा पा अघाउ उ उ ज्ञानउ उ पा उ अघाउ उ अघउ पा पा नामकर्मयन्धः । इति यतिश्राद्धविधेयमागाढं कल्याणकतपः ॥ १॥ ॥ अथ ज्ञानतपः । एकान्तरापासच त्रिभिर्वापि निरन्तरैः । कार्य ज्ञानतपश्चोद्यापने ज्ञानस्य ४ज्ञानादिनीणि तपांसि आगाढानि ३ पा पूजनं ॥१॥ ज्ञानाराधनार्थ तपः ज्ञानतपः। तत्रोपवासत्रयं दर्श । उ पा| एकान्तरं निरन्तरं वा यथाशक्ति विधीयते। उद्यापने सा- पारि उ पा] धुभ्यः वनान्नपात्रदानं । इति श्राद्धकरणीयमागाढं ज्ञान- तपः ॥२॥ ॥ दर्शनतपोपि ज्ञानवत् । नवरं उद्यापने वृहत्लाविधिना लानं जिनप्रतिमा पड्कृितिढौकनं साधुभ्यो वस्त्रानपात्रदान सम्यक्त्वोद्भावनाश्रवणं । एतत्फलं विमलयोधिप्राप्तिः । इति यतिनाद्धकरणीय- मागाढं दर्शनतपः ॥३॥ ॥ चारित्रतपोपि ज्ञानवत् ॥ यन्त्रकन्यासः। नवरं उद्यापने यतिभ्यः पड्कृितिव- स्वान्नपात्रदानं । एतत्फलं विमलचारित्रमाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं चारित्रतपः॥४॥ ॥ अथ चान्द्रायणतपः॥ चान्द्रायणं च द्विविधं प्रथमं यवमध्यमं । द्वितीयं यजमध्यं तु तयोश्चर्या विधीयते॥१॥ यव- मध्ये प्रतिपदं शुक्लामारभ्य वृद्धितः । एकैकयोसिदत्यो राकां यावत्समानयेत् ॥ २॥ ततः कृष्णप्रतिपद- मारभ्यैकैकहानितः । अमावास्यां तदेकत्वे यवमध्यं च पूर्यते ॥ ३॥ वज्रमध्ये कृष्णपक्षमारभ्य प्रतिपत्तिथिः । कार्या पञ्चदशग्रासदत्तिभ्यां हानिरेकतः ॥ ४॥ अमावास्याश्च परतो ग्रासदत्ती विवर्धयेत् । यावत्पञ्चदशैव स्युः पूर्णमास्यां च मासतः॥५॥ एवं मासद्वयन स्यात्पूर्ण च यववनक। चान्द्रायणं यतेर्दत्तेः संख्या ग्रासस्य ·अथ चाद्रायणतप. १मास ६ कार्तिकवदि ५ नाणं संभव जिणस्स नि १२/चवणं नेमिजिणस्स १२ जम्मो पउमपहस्स ए १३ दिक्खा पउमपहस्स ए १५ मुक्खो वीरजिणस्स उप २ उप १ उप १ उप २ उप २ मार्गसिरसुदि नि १० जम्मो अरजिणस्स १० मुक्खो अरजिणस्स ११) दिक्खा अरजिणस्स ११) नाणं नमिजिणस्स ११) जम्मो मल्लिजिणस्स ११ दिक्खा मल्लिजिणस्स ११) नाणं मल्लिजिणस्स १४ जम्मो संभवजिणस्स १५ दिक्खा संभव जिणस्स २ બ બ બ બ બ બ બ બ બ. AAAAA م ه س ل م س م م س पोपसुदि ६ नाणं विमलजिणस्स ९] नाणं संतिजिणस्स ए ११ नाणं भजियजिणस्स १४ | नाणं अमिनंदणस्स १५ नाणं धम्मनाहस्स 44444 २ २ कार्तिकसुदि ३ नाणं सुविहिजिणस्स ए १२ नाणं भरनाहस्स ६ १ उप २ १ 44444 २ ४मास माधवदि चवणं पउमप्पहस्स नि १२ | जम्मो सीअलजिणस्स १२ दिक्खा सीमलजिणस्स ए १३ मुक्खो रिसहजिणस्स १५) नाणं सेयंसजिणस्स माघसुदि २ नाणं वासुपुजस्स २ जम्मो अभिणंदणस्स २ २मास मार्गसिरवदि ५। जम्मो सुविहिनाहस्स ६ | दिक्खा सुविहिनाहस्स ए १० दिक्खा वीरजिणस्स ए मुक्खो पउमप्पहस्स ए 4444 ३मास पौपवदि १० जम्मो पासजिणस्स ए ११ | दिक्खा पासजिणस्स ए १२ जम्मो चंदप्पहस्स ए १३ दिक्खा चंदप्पहस्स १४ नाणं सीयलजिणस्स १ २ २ બ બ બ બ બ. ३ १ नि १ 44 २ १ ·पा अघाउ ज्ञानउ उ अघाउ पा पा उ उ पा नामकर्मवन्धः । इति यतिश्राविधेयमागाद कल्याणकतपः॥१॥ ॥ अथ ज्ञानतपः । एकान्तरोपवासैश्च ४ ज्ञानादित्रीणि तपांसि आगाढानि ३ त्रिभिर्वापि निरन्तरैः । कार्य ज्ञानतपश्चोद्यापने ज्ञानस्य पा| पूजनं ॥१॥ ज्ञानाराधनार्थ तपः ज्ञानतपः। तत्रोपवासत्रयं दर्श | उ पाएकान्तरं निरन्तरं वा यथाशक्ति विधीयते । उद्यापने सा- चारि। उ अघउ | पा उ पा धुभ्यः वस्त्रान्नपात्रदानं । इति श्राद्धकरणीयमागादं ज्ञान- तपः ॥२॥ ॥ दर्शनतपोपि ज्ञानवत् । नवरं उद्यापने वृहत्लानविधिना लानं जिनप्रतिमाग्रे पद्धिकृतिढौकनं साधुभ्यो वस्त्रान्नपात्रदानं सम्यक्त्वोद्भावनाश्रवणं । एतत्फलं विमलयोधिप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीय- मागाढं दर्शनतपः ॥३॥ ॥ चारित्रतपोपि ज्ञानवत् ॥ यन्त्रकन्यासः । नवरं उद्यापने यतिभ्यः पडिकृतिव- सान्नपात्रदानं । एतत्फलं विमलचारित्रप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं चारित्रतपः॥४॥ ॥ अथ चान्द्रायणतपः॥ चान्द्रायणं च द्विविधं प्रथमं यवमध्यम द्वितीयं वज्रमध्यं तु तयोश्चर्या विधीयते ॥१॥ यव- मध्ये प्रतिपदं शुक्लामारभ्य वृद्धितः । एकैकयोसिदत्यो राकां यावत्समानयेत् ॥ २॥ ततः कृष्णप्रतिपद- मारभ्यैकैकहानितः । अमावास्यां तदेकत्वे यवमध्यं च पूर्यते ॥ ३ ॥ वज्रमध्ये कृष्णपक्षमारभ्य प्रतिपत्तिथिः । कार्या पञ्चदशग्रासदत्तिभ्यां हानिरेकतः॥४॥ अमावास्याश्च परतो ग्रासदत्ती विवर्धयेत् । यावत्पञ्चदशैव स्युः पूर्णमास्यां च मासतः ॥५॥ एवं मासद्वयेन स्यात्पूर्ण च यववज्रकं । चान्द्रायणं यतेर्दत्त संख्या मासस्य ·. १ १ p.प. १०मास धावणादे ए ३ मुस्खो सेयंसस्स ए ७१चवणं अणंतस्स ए ८/जम्मो नमिनाहस्स प ९चवणं कुंथुनाहरूस ज्येष्ठसुदि ५ मुक्खो धम्मनाहस्स ९ चवणं वासुपुजस्स ए १२ जम्मो सुपासस्स ए १३ | दिक्खा सुपासस्स १ બુ બ બ वैशाखसुदि ४/चवणं भमिनंदनस्स चवणं धम्मस्सजिनस्स मुक्खो अभिनंदनस्स | जम्मो सुमइजिणस्स ५ दिक्खा सुमइ. ए १० नाणं वीरजिस्स ए १२/चवणं विमलजिणस्स ए १३ चवणं भजियजिणस्स 444 १ १ १ २ १ ८ १ 44444444 " १ २ १ १ ९मास आषाढवदि श्रावणसुदि २ चवगं सुमति. ५ जम्मो नेमिः ६ दिक्खा नेमि० ८/मुक्सो पास ए २५ / च० मुनिसु. AAAAA 444 여여 444 ०० ०० D ४चवणं रिसहस्स ७ | मुक्खो विमलस्स ९/दिक्खा नमिनाहस्स ज्येष्ठवादि ८मास २ १ ९ ६चवणं सेयंसस्स ए ८ जम्मो मुणिसुव्वय ९ /मुक्खो मुणिसुब्धय नि १३ | जम्मो संतिना० १३ मुक्खो संतिना० ए १५ दिक्खा संतिना० 444444 १ उ ३० १ ११मास भाद्रवावदि ७चवणं संतिस्स ७ मु. चंदपभस्स १ १ आषाढसुदि ६चवणं वीरजिणस्स ८ | मुक्खो नेमिजिणस्स १४) मुक्खो वासुपुजस्स 444 ए ए 444 or २ चवणं सुपासस्स १ ·उ र. उ २ जम्मो विमलस्स जम्मो धम्मनाहस्स ४ दिक्खा विमलस्स जम्मो भजिभजिणस्स ९/दिक्खा अजिअजिणस्स १२ / दिक्खा अभिनंदडस्स ए १३ दिक्खा धम्मस्स फागुणसुदि ए २चवणं अरजिणस्स ४/चवणं मल्लिजिणस्स ए ८चवणं संभवजिणस्स नि १२ मुक्खो मलिजिणस्स १२ | दिक्खा मुणिसुम्वयस्स १ ५) मुग्मो भगवविनास ५ मुसो भरिपबिगरस ९/गु• मुमानिस ए "मानं मुमानिनाम ए सम्मो महापासस १५नानं परमप्पारस 44444 1 १ २ २ 44 ए ६मास चैत्रवदि ७मास पशापयदि ए नि १ ए ५मास फागुणवदि ६ नाणं सुपासस्स नमुक्खो सुपासस्स ७. नाणं चंदप्पहस्स ए ९/चवणं सुविहिस्स १ १/नाणं रिसहस्स नि १२/जम्मो सेअंसस्स १२ नाणं सुन्वयजिणस्स |ए ३ दिक्खा सेयंसस्स ए १४ जम्मो वासुपुजस्स ए १५ दिक्खा वासुपुजस्स १ ४ाचवणं पासजिणस्स ४ नाणं पासजिणस्स ५/चवणं चंदप्पहस्स जम्मो रिसहजिणस्स ८ दिक्खा रिसहजिणस्स 4444444444 4444 १ سو س مو سم م ه ه م م नि २ ए मुपसो कुंथुनाइरस २ मुश्खो सीपसजिणास ५ दिया धुनाहस्स ए यणं सीमसत्रिमरस ५ . मुगको नमिनिमरस ए जम्मो अणंतविणस्स एओ५ दिखा भणंतरिमस्स १४ नाणं भतनिणरस 10 जम्मो इंधुनिणरस 444444444 चैत्रसुदि ३ नाणं कुंथुजिणस्स मां ५ मुक्खो संभवजिणस्स 이 연 ३ r ·१ १ ४ १०मास धावणवदि ३ मुस्खो सेयंसस्स ७) चवणं अणंतस्स ८ जम्मो नमिनाहस्स प्र चवर्ण कुंथुनाहस्स ज्येष्ठसुदि ५ मुक्खो धम्मनाहस्स ९चवणं वासुपुज्जरस ए १२ जम्मो सुपासस्स ए १३ दिक्खा सुपासस्स ए ए १ 4444 १ १ १ २ 44 १ वैशाखसुदि चवणं भमिनंदनस्स ७/चवणं धम्मस्सजिनस्ल नि मुक्खो अभिनंदनस्स जम्मो सुमइजिगरस ए ९ दिक्खा सुमह. १० नाणं वीरजिणस्स ए १२/चवणं विमलजिणस्स ए ३/चवणं भजियजिगस्स १ 44444444 १ १ " २ १ आषाढवादि ९भास १ १ १ धावणसुदि २चवणं सुमति ए जम्मो नेमि० ६ / दिक्सा नेमि० मुक्खो पास ए २५ च० मुनिसु. ५ उ २ ए ए पु ४चवणं रिसहस्स ७ मुक्खो विमलस्स ९/दिक्खा नमिनाहस्स 444 उ ३० ज्येष्वदि १ ८मास १ P..44 ६ चवणं सेयंसस्स जम्मो मुणिसुन्वय ९ मुक्खो मुणिसुब्धय नि३/जम्मो संतिना १३/मुक्खो संतिना ए १५/दिक्खा संतिना० 4444444 १ १ उ ११मास भाद्यावदि चवणं संतिरस ७) मु. चंदपभस्स चवणं सुपासस्स १ आषाढसुदि ६/चवणं वीरजिणस्स ८ मुक्खो नेमिजिस्स ए १४ मुक्खो वासुपुज्जरस 444 १ ए २ उ ३० ·व ए उ देहिनाम् ॥६॥ चन्द्रस्य अयनं हानिवृद्धिभिस्तद्भवं तच्चान्द्रायण । यव- भाद्वासुदि वन्मध्यं स्थूलमाद्यन्तहीनं मध्यं यस्य तद्यवमध्यं । वज्रवन्मध्यं सूक्ष्म- ९/मु० सुविहि माद्यन्तस्थूले मध्यं यस्य तद्वज्रमध्यं । अत्र स्थूलहीनते दत्तिग्रासबहु- १२मास आश्विनवदि स्वस्तोकत्वप्रतिवद्धे । पूर्व यवमध्यचान्द्रायणे शुक्ल प्रतिपदमारभ्य एक- ए १३ / ना. गर्भापहारस्स ३] कग्रासदत्तिवृद्ध्या पूर्णिमायावत्पञ्चदशसंख्ये कवलदत्ती जायेते श्राद्ध- ए १५/ना० नेमिजिणस्स ३ यत्योः । ततः कृष्णप्रतिपदमारभ्यैकैकहान्या यावदमावास्यां श्राद्धय- आश्विनसुदि त्योरेकैकग्रासदत्ती जायेते । इति यवमध्यचान्द्रायणं ॥ वज़मध्ये तु कृष्णप्रतिपदमारभ्य पञ्चदशसंख्यग्रासदत्तिभ्यामेकैकहान्या श्रादयत्यो- ए १५ चवणं नमिनाहस्स रमावास्यामेकैकग्रासदत्ती जायते । ततः शुक्लप्रतिपदमारभ्यैकैकग्रासद- यवमध्यचान्द्रायणतपः शुक्लपक्षेवृद्धिः यवमध्यचान्द्रयणतपः कृष्णपक्षेहानिः। शुक्ला १/३/४/५/६ ७/८/९/२०११/१२/१३/१४/७५/१५/१४/१३/१२/११/20/९/८/७/६/५/४/३/२ तिथि ककक ककक कककक ककककक ककक ककककककक ककककक कृष्णपक्षः चनमध्यचान्द्रायणतपः कृष्णपक्षेहानिः वज्रमध्यचान्द्रायणतपः शुक्लपक्षेवृद्धिः कृष्ण(१५/१४/१३१२/११/१०/९/८७.६५४३/२११ तिथि ककककक ककककककक ककक ककक कककककककाकाकाकाकाक १ .. १२३४५६७८९१०१११२१३/१४/१५ ·त्तिवृद्धया श्राद्धयत्योः पूर्णिमां यावत्पञ्चदशग्रासदत्ती भवतः । एवं वज्रमध्यचान्द्रायणमपि मासेन पूर्यत । यन्त्रन्यासः । एवं मासद्वयं पूरयित्वा उद्यापने बृहत्लाविधिना लानं विधाय पडिकृतिनैवेद्यसहितं मयं चन्द्रं सुवर्णमयं वज्रं सुवर्णमयांश्च पष्टिकावत्कवलसंख्यया मोदकांश्चाशीत्यधिकचतुःशतसंख्यानि ४८० जिनप्रतिमागे ढोकयेत् । साधुभ्यो वस्त्रान्नपात्रदानं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वपापापगमः पुण्यवृद्धिश्च । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाउँ द्विविधं चान्द्रायणतपः॥५॥ ॥ अथ वर्धमानतपः । 'ऋपभादेर्जिनसंख्यावृद्ध्या ६ वर्धमानतपदिन ६२५ अथैकैकं जिनंप्रति संख्यादि ६२५ आगाईदिन २५ चं । सु । शी | श्रे वा वि शां। कुं रुपभ अ सं अ प सु ध म मु ने न पावर्ष १ ४ ८ ९ ११ १२ १३ १४ १५ २० २ ए ३ ए ६ ए ए ए २२ २३ २४ ए सं अ वर्ध| पा न मु कुं | शां| ध अ वि वा श्रे | शी | सु चं सु । प सु म |AG|SAGE ३ ४ ६ ७ ९ १० १२ १३ १९ २० २२ २३ २४ १४ ए १६ ए २१ ए ए ए ए ऋप अ प चं सु शी श्रे वा | वि अ ध शां| कुं म ने पावर्द्ध २५ २५ २५ २५ २५ ए ए ए २५ २५ ए ए २५ २५ ए २५) २५, २५, २५, २५ ए ए ए २५ ए २५/२५ २५ ए ए २५/२५/२५ ए ए ·१२मास 44 भादवासुदि देहिनाम् ॥ ६॥ चन्द्रस्य अधन हाधिा वन्मध्यं स्थूलमाद्यन्तहीनं मध्यं यस्य तद्यवमध्यं । वज्रवन्मध्यं सूक्ष्म- ९/मु० सुविहि माद्यन्तस्थूलं मध्यं यस्य तद्वनमध्यं । अत्र स्थूलहीनते दत्तिग्रासबहु आश्विनवदि त्वस्तोकत्वप्रतिबद्धे । पूर्व यवमध्यचान्द्रायणे शुक्ल प्रतिपदमारभ्य एकै- ए १३ ना. गर्भापहारस्स ३/ कग्रासदत्तिवृद्ध्या पूर्णिमायावत्पञ्चदशसंये कवलदत्ती जायेते श्राद्ध- ए १५ ना. नेमिजिणस्स ३ यत्योः । ततः कृष्णप्रतिपदमारभ्यैकैकहान्या यावदमावास्यां श्राद्धय- आश्विनसुदि त्योरेकैकग्रासदत्ती जायते । इति यवमध्यचान्द्रायणं ॥ वज्रमध्ये तु ए १५ चवण नमिनाहस्स कृष्णप्रतिपदभारभ्य पञ्चदशसंख्यग्रासदत्तिभ्यामेकैकहान्या श्राद्धयत्यो- रमावास्यामेकैकग्रासदत्ती जायते । ततः शुक्लपतिपदमारभ्यैकैकग्रासद- यचमध्यचान्द्रायणतपः शुक्लपक्षेवृद्धिः यवमध्यचान्द्रयणतपः कृष्णपक्षेहानिः। 3 १ ८/९/२०११/१२/१३/१४/१५/१५/१४/१३/१२/११/१०/९/८७६/५/४/३/२" तिथि कक कककक कककक ककककककककककककककककककाकाक कृष्णपक्षः वज्रमध्यचान्द्रायणतपः कृष्णपक्षेहानिः वज्रमध्यचान्द्रायणतपः शुक्लपक्षेवृद्धिः कृष्ण१५/१४/१३/१२/११/१०/९/०७/६/५/४/३/२|११|२|३४/५/६७/८/९/१०/११/१२/१३/१४/१५ तिथि ककककककक काकाकाकाकाकाकाकाकाकाकाकाका काका काकाकाकाकाकाक ·त्तिवृद्ध्या श्राद्धयत्योः पूर्णिमां यावत्पञ्चदशग्रासदत्ती भवतः । एवं वज्रमध्यचान्द्रायणमपि मासेन पूर्यते । यन्त्रन्यासः । एवं मासद्वयं पूरयित्वा उद्यापने वृहत्लाबविधिना लात्रं विधाय पड्कृितिनैवेद्यसहितं रूप्य- मयं चन्द्रं सुवर्णमयं वनं सुवर्णमयांश्च षष्टिकावत्कवलसंख्यया मोदकांचाशीत्यधिकचतुःशतसंख्यानि ४८० जिनप्रतिमाने ढोकयेत् । साधुभ्यो वस्त्रान्नपात्रदानं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वपापापगमः पुण्यवृद्धिश्च । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं द्विविधं चान्द्रायणतपः ॥५॥ ॥ अथ वर्धमानतपः । 'ऋपभादेर्जिनसंख्यावृद्ध्या ६ वर्धमानतपदिन ६२५ अथैकैकं जिनंप्रति संख्यादि ६२५ आगाढंदिन २५ शीशे शां | कुं एए कुं । शोध प। सु सु वा | वि ने अ ध अ मु पा |वर्ध २ ८ ९ १४ ४ ए ६ ए १९ ए २० ए २२, २३/२४ ए ए ए वि या धेशी सु चं प अ स अ 12. Amiram . ए ए ए ए १२ ६५ ए ए ए ए ए ए ए वि ध शां कुं (५ २५ २५ २५ २५ २५/२५ २५२५] २५२५, २५ ए ए अ ने 1444A पा पर्व २५, २५, २५ ए २५/ २५, २५, २५ ए ए पु ·तावन्ति चैकभक्तानि । वीरादेरप्येवं पलमानं वर्धमानतपः ॥ १॥ अथवैकैफमात प्रत्येकाशनकानि पापभ. विंशतिसंख्यानि षट्शताहेन पूर्यते ॥२॥ वर्धते तद्वर्धमानं । तत्र पमनापरफमेफाम अतिनत्य एवं क्रमेण यावच्छ्रीवर्धमानस्य चतुर्विंशतिः पुनवलमानरीत्या श्रीवर्षमानस्यैफैफमतं पार्श्वनाथस्य पायप- भस्य पश्चानुपू- पश्चविंशतिः इतिपरिवर्तनद्वायनका रीतिः । अधवैकै जिनमति पविशतिसंगपान्फ- भक्तानि विधेयानि । इयं द्वितीया रीतिः । रीतिद्वयमपि पट्शताहात्पञ्चविंशत्युत्तरात् १२५ समाप्पते । तपःकाक्षिणा द्वयोर्मध्यादेका रीतिः पट्शताहेन पञ्चविंशत्युत्तरेण समाप्या । यत्रफन्पासः । उद्यापने पतु- विशतिजिनानां बृहत्लाविधिना लानं चतुर्विशतिसंख्यपुप्पफलपफान्नजातिटीफन । संघयात्सल्पं संघ- पूजा च । एतत्फलं तीर्थकरनामकर्मवन्धः । इति श्राद्धकरणीयमानादं वर्धमानतपः ॥ ६ ॥ ॥ अथ परमभूषण- तपः । शुद्धद्वात्रिंशदाचाम्लैरेकभक्तैस्तदन्तरे वासराणांचतुप्पट्या तपः परमभूपणं ॥१॥ परमाणि भूषणानि ७ परमभूषणतपः आगाढं दिनसंख्या ४ आं आं आं ए आं आं आं आं भा ए मां आं प ए आ ए आं मो ए प आं आं ए आं ए प आं ए आं ए । श्री ए रे ·ज्ञानदर्शनचारित्रादीनि यस्मात्तत्परमभूषणं । अत्रैकाशनैकान्तरितानि द्वात्रिंशदाचाम्लानि कुर्यात् । चतु:- पष्टिदिनैः पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लानविधिपूर्वकं जिनप्रतिमायां सुवर्णमयरत्नजटितसर्वाङ्गी- णाभरणदानं द्वात्रिंशत्संख्यया सर्वपक्कानफलढौकनं । एतत्फलं परमसंपदगुणप्राप्तिः ॥ दीक्षातपसि चाह- ८ दीक्षातप अनागाढं दिन ७२ शां| कुं पीर से LAL शी/ या वि अ ध अ म न पा उएउ/एउ,एउ'एउए उम/3/ए/उएउ/ए/उएउएउ/ए/उ/ए/उ/ए/3/एउ/एउ/ए । १ . जियदेव तपतांबतं । जगृहे तत्तथा कार्यमेकान्तरितयुक्तितः ॥१॥ तद्यथा । सुमइत्थ निच्चभत्तेण वासु- जो जियो पात्रेण । सो मल्लीवि अ अट्ठामेणं सेसा उ छट्टेणं ॥ १॥ अहंतां दीक्षयानुकरणीयं तपः दी. सासम तुमतिनित्यभक्तन दीक्षां जगृहे तत्रैकभक्तं कार्य । वासुपूज्यो जिनोपि चतुर्थेन पार्को मल्लिर- विशेष पन एवोकान्तरितैकभक्तैरुपवासा विधीयन्ते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने एकभक्तं वृहत्स्ना- वित जिवला अष्टमझारपूजा षड्कृितिढौकनं । एतत्फलं विमलवतावाप्तिः। इति यतिश्राद्धकरणीय- महान॥ ॥जय ज्ञानतपः। 'येन तीर्थकृता येन तपसा ज्ञानमाप्यते । तत्तत्तथा विधेयं ·९ केवलज्ञानतपः अनागाढं दिन ७५/९ सु शी ) वा वि ध | शा भ अ म धीर मु ने चं स म प सु उउउ/ए/उ//8/31/3/एउए उ एउए उ एउएउएउएउप3/4/3/323/ एए3238/3//3/ए १/२/११/२/३१२१३/२/१२१२.१/२/१२/१२/१२/१/२/१२/१/२/१/२/२/२/१२/१२/२/३१२/१२१/३/१३/१२ स्यादेकान्तरितवृत्तितः ॥ १॥ यथा । अहमभत्तवसणे पासो सह मल्लिरिनेमीणं । वासुपुलचउत्थेणं छह- भत्तेणं सेसाणं ॥१॥ ज्ञानेनोपलक्षितं तपो ज्ञानतपः तत्र श्रीऋपभमल्लिनेमिपावानामष्टमेन वासुपूज्यस्य चतुर्थेन शेपाणां षष्ठेन एवं मनुष्येणाप्येकान्तरितोपवासकभक्तः कार्य । यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं दीक्षावत् । एतत्फलं विशुद्धिज्ञानावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमनागाढं केवलज्ञानतपः ॥९॥ ॥ अथ निर्वाणतपः। १० निर्वाणतपः अनागाढं दिन ६९।२ सुशी। श्रेया पीर भर अ सं अ प चं वि S. क अ ने प उएउ8/31/उए/उ एउए उए उ(एउएउए उ एउएउएउएउएउए/3ए उउउउउउ.५ ६.२ ३०१ ३०१३०९१३०३ ३०१ ३०१ ३०१ ३०६१ ३०२ ३०११३०२३०१ ३०१३० १३०१ ३०१ ३०२/३०/१३०१२/१३१३०११२ .

·'येन तीर्थकृता येन तपसा मुक्तिराप्यते । तत्तत्तथा विधेयं स्यादेकान्तरितवृत्तितः ॥१॥ यथा-निर्वाणमंत- किरिया सा चउदसमेण पढमनाहस्स । सेसाणं मासिएणं चीरजिणंदस्स छट्टणं ॥१॥ निर्वाणेनोपलक्षित तपः प्रथमजिनेन्द्रस्य चतुर्दशमभक्तेन शेषाणां मासोपवासेन धीरस्य पठेन एवमेकान्तरिकैकभक्तर्विधेयानि । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने वृहत्लानपूर्व चतुविशतिसंख्यया सर्च फलनैवेद्यपकानढोकनं साध्वर्चनं संघपूजा च । एतत्फलं भवाष्टकान्तोक्षप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं निर्वाणतपः ॥ अत्र दीक्षाज्ञाननिर्वा- णतपसां कल्याणकतपस्यप्यन्तर्भावोस्ति । परत्वेप विशेप: कल्याणकतपसां आगाढतया कल्याणकदिनानां प्रत्याख्यानस्पर्शेन संपद्यते । एतानि यथायोगमनागाढतया तत्कृततपासंख्यया यथायोगेन संपद्यन्ते । एकस्मि- न्दिने च्यवनादिकल्याणकद्वये एकैकस्य जिनस्य वा दिनद्वयस्य वा आराधनं कृत्वा भोक्तव्यं पारणकं कर्त- व्यमित्यर्थे नियमो नास्ति । परं दीक्षाज्ञाननिर्वाणकल्याणकत्रयेपि दिनत्रयस्याराधनं कृत्वा ततः पारणं विधेयं । एकस्याराधनं कृत्वा न करणीयं । एतानि तपांस्येकान्तरोपवासैः कर्तव्यानि ॥१०॥ ॥ अथ ऊनोदर्यतपः। तच पञ्चविधमागमे । यथा । अप्पाहार १ अवडा २ दुभाग ३ पत्ता ४ तहेव देसूणा ५। अह ८ दुवालस १२ सोलस १६ चउवीस २४ तहिकतीसाय ३१ ॥१॥ ऊनोदरस्य भाव ऊनोदर्य १। अथ यथासंख्यसम्बन्धः। स यथा । एकादिभिरष्टान्तैः कवलैरल्पाहारा १ नवादिभिवादशान्तः कवलैरपार्धा २ त्रयोदशादिभिः पोड- शान्तैर्द्विभागा ३ ससदशादिभिश्चतुर्विंशत्यन्तः प्राप्ता ४ पञ्चविंशत्यादिभिरेकत्रिंशदन्तः किंचिदूना ५ । इयं ·९ केवलज्ञानतपः अनागाढं दिन ७५९ सु शी ) वा धश कुं न ने चं पा 5 वि मु सं अ पीर सु प स उ उएउ/ए/उए/3/ए/ए/उ एउ/ए/उए उ ए/उए उ एउएउएउएउएउएउ/ए/ए/3/ए/3/ए|उ/९/३/एउ १२/१२/१२/१२/१२/१२/११२१११२१११२११२१११२१२/१२/२१२१११२१११२११४२२४३१११२११२११४३३१३१२१२१ यादेकान्तरितवृत्तितः ॥ १॥ यथा । अहमभत्तवसणे पासो सह मल्लिरिहनेमीणं । वासुपुजचउत्थेणं छह- भत्तेणं सेसाणं ॥१॥ ज्ञानेनोपलक्षितं तपो ज्ञानतपः तन्न श्रीकपभमल्लिनेमिपाङनामष्टमेन वासुपूज्यस्य चतुर्थेन शेषाणां पप्ठेन एवं मनुष्येणाप्येकान्तरितोपवासकभक्तः कार्य । यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं दीक्षावत् । एतत्फलं विशुद्धिज्ञानावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमनागाढं केवलज्ञानतपः॥९॥ ॥ अथ निर्वाणतपः। १० निर्वाणतपः अनागाढं दिन ६९।२ सुशी श्रे वा कुं ने म क सं क कर भ ध शा म म मु धीर उ/ए/उएउएउए उ एउ(एउएउएउए उएउएउउउ एउएउएउपाए उए/3/एउएउपाउदाउ ६.१३०३ ३०५/३०/१३०२३०/१३०९१३०१३०१३०२३०/१३०/१३०११३०२ ३०१३०१३० १३० १३०२३०१/२/२/३/१ ·॥ गा५ .. शतिग्रासा उत्कृष्टा ५१ पञ्चदशभिर्दिनः पूर्यत । यनकन्यासः । एपा द्रव्यानादारका ५ ११पुरुपस्योनोदरिका जघन्यमध्यमो लोकप्रवाहोनोद- स्त्रियंप्रत्यूनोदर्यतपः आगाद तप भागाद ग्रा. रीतपः ज.म.उ. ग्रासः लोकप्रवा स्त्रियां होनोदरी ८ प्रथम-कवल अल्पा १॥२॥३४॥जम २।३।१५ ३४५।३। कवल प्रथमदिने १२।३।४।५।६७ अल्पा ज १२। म दिने हारा ५/६७1८ उ६७८ उपा |द्वितीय- कव- १1१०1११ ज ९ म १०१११ कव- द्वितीयदिने ८1९1१०1११ उपा। ज८म९ उ० १०.११ र्धा १२ दिने । ३३ द्विभा १३३९४११५ ज१३। म ११ १५) कच- तृतीय- कव. तृतीयदिने १२।१३।१४ द्विभा ज १२ म १३ उ०१४ ल१६ दिने छ१४ १७११८१९ कव- चतुर्थ- कव- ज १७/१८म१९॥२०॥ (१५/१६।१७११८११९] म१७/१८११९) प्राप्ता/२०१२१२२ चतुर्थदिने ल२४ प्राप्ता] ज १५११६ दिने २११२२ उ२३।२४ २०१२१ उ२०१२१ २३।२४ २५/२६।२७ किचि-२८१२९।३० ज २५।२६। म २७ पंचमदिने कव. २२१२३१२४६२५१ किचिज २२।२३। म २४१२५उ. पञ्चम कव- दूना २८।२९ उ ३०॥३॥ ल३१ २६।२७ २६।२७ दिने ल२७ ·च पञ्चविधाप्यूनोदरिका प्रत्येक त्रिभेदा भावनीया । सा यथा । एकादिभिः कवलर्जघन्या यादिभिर्मध्यमा अष्टादिभिरुत्कृष्टा । एवं पञ्चविधापि तत्तद्भागकवलैस्त्रिविधा ज्ञेया । तत्राल्पाहारा एकग्रासेन जघन्या द्वि- त्रिचतुःपञ्चग्रासमध्यमा षट्सप्ताप्टग्रासैरुत्कृष्टा १ । उपार्धा नवग्रासैर्जघन्या दशैकादशग्रासमध्यमा द्वादश- भिरुत्कृष्टाश द्विभागात्रयोदशभिर्मासैर्जघन्या चतुर्दशपञ्चदशभिर्मध्यमा पोडशभिरुत्कृष्टा प्राप्ता ससद- शाष्टादशभिसर्जघन्या एकोनविंशतिविंशत्येकविंशतिद्वाविंशतिभिर्मध्यमा प्रयोविंशतिचतुर्विशतिभिरु- स्कृष्टा ४ । किंचिदूना पञ्चविंशतिषड्रिंशतिग्रासैर्जघन्या।सप्तविंशत्यष्टाविंशत्येकोनत्रिंशद्भिर्मध्यमा । विशदे- कत्रिंशद्भिरुत्कृष्टापा एवंद्वात्रिंशत्कवलसंख्यया पुरुपस्यैवमूनोदरिका पञ्चदशदिनैः पूर्यते । नियास्तु सप्तर्वि- शतिकवलानुसारेण तत्तद्भागैः पञ्चविधाप्यूनोदरिका । सा यथा । एकादिसप्तान्तरल्पाहारा १। अष्टायेका- दशान्तैरुपार्धा २ । द्वादशादिचतुर्दशान्तैर्द्विभागा३ । पञ्चदशाद्यकविंशत्यन्तैः प्राप्ता ४ । द्वाविंशत्यादिसप्त- विंशत्यन्तैः किंचिदूना ५ । एभिरपि जघन्यमध्यमोत्तमभागैः प्रत्येक विधा । यथा । अल्पाहारा एकद्विप्रासा जधन्या त्रिचतुःपञ्चग्रासा मध्यमा षट्सप्तपासा उत्कृष्टा १ । उपार्धा अष्टमासा जघन्या नवनासा मध्यमा दशैकादशग्रासा उत्कृष्टाः। द्विभागा द्वादशग्रासैर्जघन्या त्रयोदशभिर्मध्यमा चतुर्दशभिरुस्कृष्टा ३ । प्राता पञ्चदशषोडशभिसर्जघन्या सप्तदशाष्टादशैकोनविंशतिग्रासैमध्यमा विंशतिएकविंशतिमासा उत्कृष्टा ४। किंचिवूना द्वाविंशतित्रयोविंशतिनासा जघन्या चतुर्विशतिपञ्चविंशतिमासा मध्यमा पशितिससर्वि- ·शतिनासा उत्कृष्टा ५ । पञ्चदशभिर्दिनैः पूर्यते । यत्रकन्यासः । एपा द्रव्योनोदरिका ॥ ॥भावोनोदरिका जघन्यमध्यमो १पुरुपयोनोदरिका तप भागाढ ग्रा. लोकप्रवाहोनोद- रीतपः स्वियंमत्यूनोदर्यतपः भागादं स्त्रियां ज.स.उ. ग्रासः लोकप्रवा, होनोदरी ८ प्रथम ३१५/३॥ कवल कवल अल्पा-१।३४ ज म २३६४१५ प्रथमदिने १२।३।४।५।६७ अस्पा ज १२।स दिने हारा ५/६/७1८ उ६७1८ उपा द्वितीय- कव. ९1१०1११ कध. ज९म१०१११ द्वितीयदिने ८1९1१०1११ उपा। ज८म९ उ०१०/११ धी ल१२ दिने द्विमा (१३११४११५ ज१३१ १४१४ १५॥ कव. तृतीय-, फव. तृतीयदिने १२।१३।१४ द्विभा ज १२ म १३] उ०१४ दिने छ१५ गा कव- १७/१८/१९ चतुर्थ- कव. ज १७११८म१९/२० (म१७११८११९ (१५११६११७११८११९ चतुर्थदिने । ल२४ दिने प्राप्ता] ज १५/१६ प्राप्ता २०/२२२ ल२१ उ२०/२१ २०१२१ २३१२४ २११२२ उ २३।२४ २५/२६।२७ किंचि- २०१२९।३० ज २५।२६] म २७॥ पंचमदिने २८१२९ उ ३०॥३१॥ कव. २२१२३।२४१२५ किंचि ज २२२२३। म २०२५उ. पञ्चम- २६.२७ दिने कच- ल२७ ·19676 पुनरागमे यथा । कोहाईण निरोहो चाओ जिणवयणभावणाओ अ। भावेनोणोदरिआ पत्नत्ता चीयराएहि ॥१॥ लोकवाहोनोदरी पुनः प्रथमदिने ग्रासानामष्टकं ८ द्वितीये दिने द्वादशकं १२ तृतीये पोडशकं १६ चतुर्थे चतुर्विशतिकं २४ पञ्चमे एकत्रिंशतिकं ३१ स्त्रियां पुनः प्रथमदिने ग्रासानां सप्तकं ७ द्वितीये एकाद- शकं ११ तृतीये चतुर्दशकं १४ चतुर्थे एकविंशतिकं २१ पञ्चमे सप्तविंशतिकं २७ पञ्चभिर्दिनः पूर्यते ॥ ज्ञाना- दित्रिकस्योनोदरिकाप्रमाणमागमोक्तं यथा । नवचउसट्टीपणवीससोलनवछसयसहि तह सोल । चउसही- १२ संलेखनातप आगाढं एतानि तपांसि यथोक्तैकान्तरितानि वर्ष १२ चउसट्टी तीसा चउसयअसीअहिआ वर्ष ४ यवत् उ २॥ ए। उ ३॥ ए । उ । ए । उ ५ए । उ । ए उपाए।उ ३०ए।पूरणीयौ ॥१॥ अडयालइकवण्णा छसयाअडस- वर्ष ४ यावत् उ २ नि । उ ३ नि । उ ४ नि । उ ५ नि । उ ६॥ नि । उ १५ नि । उ ३०नि | महिया पंच । नाणतिगाई ऊणोदरं तु त- वर्ष २ यावत् उ २ नि । आं । नि । इत्यादिपूरणीया वदिणपमाणमिणं ॥२॥ उद्यापने जिन- स्थाष्टविधपूजा संघवात्सल्यं संघपूजा मास ६। यावत् उ आँ। उ ।। उ ३ मां । पूरणीया च। एतत्फलं विशिष्टभोगमोक्षमाप्तिः । मास ६ यावत् उ ४ मा । उभा । पूरणीया इतिश्रीपतिश्राद्धकरणीयमागाढमौनोद- वर्ष १ यावत् । भाचाम्लानि कर्तव्यानि येतपः॥११॥ ॥ अथ संलेखनतपः।- त्तारि विचित्ताई विगइनिजूहियाइं चत्तारि। संवच्छराई दुन्नि उ एगंतरियं च आयामं ॥ १ ॥ नाइविगिहो । A ·अ तवो छम्मासे परिमियं तु आयाम। अवरे वि अट्टमासे होइ विगिटुं तवोकम्मं ॥२॥ वासं कोडीस- हियं आयामायं तु आणुपुवीए । एसो बारसवरिसाई होइ संलेहणाई तवो ॥३॥ संलिखितसर्वभावकृतं १३ सर्वसंख्याश्रीमहावीरतपः अनागाढं m 10 A मास पक्ष उप उप १२० उप १२० ३६० " १ १२ - 20 ४५ १२० " ४५ १२० " ७५ " ९० " १८० " " " ६० १२० ॥ अथ सर्व पापं विशोधयतीति संलेखना। एतयाख्यानं यतिधर्मान्त्या- १७५ एवं दिन ४५ धिकारादवसेयं । एतत्फलं सद्गतिः। यत्रन्यासः॥ इति यति- १५ वर्ष १२ श्राद्धकरणीयमागाढं संलेखनातपः ॥ १२॥ ३६ १५ एकान्तरैः संख्याश्रीमहावीरतपः । महावीरेण कृतं तपो महावीरतपः। तचेदं । नवकिरचाउम्मासे छकिरदोमासिए उवासी अ । वारस य मासिआई धावत्तरिअद्धमासाई ॥१॥ इक किर छम्मासं दो किर तेमासिए उवासीय । अट्ठाइजाई दुवे दो चेव दुविडमासाई ॥२॥ भदं च महाभदं पडिमं " १२० ६० १२० ३४९ पूर्यते इति ·र- ॥ तत्तो असओ भई । दोचत्तारिदसेव य दिवसे ठासी अ अणुवद्धं ॥ ३॥ गोअरमभिग्गजु खमण छम्मासियं च कासी य । पंचदिवसेहिं ऊणं अवहिओ वच्छनयरीऐ ॥ ४॥ दसदोअकिरमहप्पा छाइमुणी- एगराइ पडिमा । अट्ठमभत्तेण जई इकिकं चरमरयणीयं ॥५॥ दो चेव य छट्टसए अउणातीस ज्वासिओ भयवं । कायाइ निश्चभत्तं चउत्थभत्तं च से आसि ॥६॥ तिण्णिसए दिवसाणं अउणापण्णे उ पारणा. कालो। उक्कुडुअरिसिम्भाणं पि अ पडिमाणं सए बहुए ॥७॥ सबंपि तवोकम्मं अप्पाणयं आसि वीरना- हस्स । पञ्चजाए दिवसे पढमे खित्तमि सबमिणं ॥८॥ यारस चेव य वासा मासा ग्चेव अदमासो अ। चीरवरस्स भगवओ एसो छउमत्थपरियाओ॥९॥ यावत्तरिअदमासा यारमासिअ दुदिवट्टय दोअहाइ य छद्विमासा दुति नवचउमासि अंदो छम्मासा पंचदिनऊण छठदोस यगुणतीस य पारठम पारणाप तिसप एगुणपंचास य इह खिवसु सोल पडिमा दिवस वयदिवसेण सिउ मेलविओ पक्सहिअसहबारस वरिस. अंति वीरकेवलिलहिओ ॥१॥ भगवान् श्रीमहावीरो द्वासप्ततिपक्षक्षपणानि द्वादशमासक्षपणानि ट्रे साथ- मासक्षपणे द्वे सार्धद्विमासक्षपणे षट् द्विमासक्षपणाति द्वे त्रिमासक्षपणे नष चतुर्मासक्षपणानि एकं पण्मा सक्षपणं द्वितीयं च षण्मासक्षपणं पञ्चदिवसोनं कौशाम्न्यां एकोनत्रिंशदधिकं षट्शतपं द्वादशाहमानि एकोनपञ्चाशदधिकं पारणादिनशतत्रयं षोडश प्रतिमादिनानि ब्रतग्रहणं दिवसं च अकापीत् । पहाव. शवर्षाणि त्रयोदशपक्षाः श्रीमहावीरस्य छनस्थले तपांसि । एतानि यथाशक्ति एकान्तरितोपवासः परजी- ·यानि । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने श्रीमहावीरस्य बृहत्लान विधिना' लानं पड्कृितिफलंढौकनं "संघवात्सल्य संघपूजा च । सर्वतपसोऽशक्तित्वे एकमपि किंचित्तपः खशक्तिकालानुसारेण विधीयते । उद्यापनं च पूर्व- वत् । एतत्फलं तीर्थकरनामकर्मवन्धः । इति यतिश्राद्धकरणीयमनागाढं सर्वसंख्याश्रीमहावीरतपः ॥ १३ ॥ ॥ अथ कनकावलीतपः। तपसः कनकावल्याः काहलादाडिमे अपि । लता च पदकं चान्यलता दाडिमका- हले ॥१॥ एक १ द्वि २ न्यु ३ पवासतः प्रगुणितं संपूरिते काहले तत्राष्टाष्टमितैश्च पष्ठकरणैस्संपादयेद्दा- डिमे । एकाद्यैः खलु पोडशांशगणितैः श्रेणी उभे युक्तितः पप्ठैस्तैः कनकावलौ किल चतुस्त्रिंशन्मितैर्नायकः काहली ruaryFFIFFIFIFFBIEFFFFFIBIBI २ FIFFir २ mir r १३ ८ O- MY m २ १४ । ६० कनकावलीतपसि दिन ३८४ पारणकदिन ८८ आगाढं २)२/२/२/२/२/२) २२|२२२ Y २ - M M २ m/ Pinjr 86 N - काहीक Irriapornhob.hbvbh||| पारणांतरित पा ·॥ तत्तो अ सबओ भई । दोचत्तारिदसेव य दिवसे ठासी अ अणुपद्धं ॥३॥ गोअरमभिग्गहजुरं समर्ण छम्मासियं च कासी य । पंचदिवसेहिं ऊणं अवहिओ यच्छनयरीऐ॥ ४॥ दसदोअकिरमहप्पा छाइमुणी- एगराइ पडिमा । अट्ठमभत्तेण जई इकिकं चरमरयणीयं ॥५॥ दो चेव य उट्टसए अउणातीस ज्यासिओ भयवं । कायाइ निश्चभत्तं चउत्थभत्तं च से आसि ॥६॥ तिण्णिसए दिवसाणं अउणापण्णे उपारणा- कालो । उकुडुअरिसिन्भाणं पि अ पडिमाणं सए बहुए ॥७॥ सर्वपि तवोकम्मं अप्पाणपं आसि वीरना- हस्स । पवजाए दिवसे पढमे खित्तंमि सबमिणं ॥ ८॥ पारस घेव य वासा मासा उचेव अदमासो अ। वीरवरस्स भगवूओ एसो छउमत्थपरियाओ॥९॥ यावत्तरिअद्धमासा पारमासि दुदिवय दोअहाइ य छद्विमासा दुति. नवचउमासि अदो छम्मासा पंचदिनऊण छठदोस यगुणतीस य पारठम पारणाप तिसप एगुणपंचास य इह खिवसु सोल पडिमा दिवस वयदिवसेण सिउ मेलविओ पक्खहिअसहयारस वरिस. अंति वीरकेवलिलहिओ॥१॥ भगवान् श्रीमहावीरो द्वासप्ततिपक्षक्षपणानि द्वादशमासक्षपणानि सार्व- मासक्षपणे द्वे साद्विमासक्षपणे षट् द्विमासक्षपणानि वे निमासक्षपणे नष चतुर्मासक्षपणानि एकं पण्मा- सक्षपणं द्वितीयं च षण्मासक्षपणं पञ्चदिवसोनं कौशाम्न्यां एकोनत्रिंशदधिकं पशतदूपं द्वादशाहमामि एकोनपञ्चाशदधिकं पारणादिनशतत्रयं षोडश प्रतिमादिनानि ब्रतपणं दिषसंच अकाचीत् । एथेद्वार- शवर्षाणि ब्रयोदशपक्षाः श्रीमहावीरस्य छनस्थले तपांसि । एलानि पपाशक्ति एकान्तरितोपवास कारणी ·ar m . - M P - - o वलीतपः । मुक्तावल्यां चतुर्थादिषोडशाधावलीद्वयं। पूर्वानुपूापश्चानुपूव्योज्ञेय यथाक्रम ॥१६॥ एकाकगुण- कवेदवसुधापाणैकषड्भूमितिः सप्तकाष्टमहीनवैकदशभिर्भूरुद्रभूभानुभिः । भूविश्वेशशिमन्विलातिथिधरा- विद्याशुरीभिर्मतैरेतयुत्क्रमणोपवासगणितैर्मुक्तावली जायते ॥२॥ तपस्विनां कण्ठाभरणत्वे निर्मला मुक्ता- चलीवमुक्तावली । तत्र पूर्व चतुर्थ तपापारणकं । पुनः षष्ठं कृत्वा पारणकं पुनश्चतुर्थं कृत्वा पारणकं पुनश्च अष्टम F1F1F1F1F1F1F1F1F1F1F{5}F}}} कृत्वा पारणकं पुनश्चतुर्थं कृत्वा पा- रणकं पुनर्दशमं पुनः पारणकं । पुन- ६१५ मुक्तावलीतपः दिन ३०० पार. दि. ६० आ० सर्वदिनसंख्या ३६० ७७ चतुर्थ पुनः पारणकं पुनदशकं पुनः पारणकं पुनश्चतुथै पुनः पारणकं पु- bhboo नश्चतुर्दशमकं पुनः पारणकं पुनश्च- यतः द्वितीयदाडिमकस्साष्टाष्टमानि विधेयानि । पुनर्दिनिब्येकोपवासैः पूर्ववत् द्वितीयादाडिमकाहलिका पूर्या इति तपोदिनानि चतुःशतानि चतुस्त्रिंशदधिकानि ४३७ तुर्थ पुनः पारणकं पुनः सप्तोपवासा: पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पु- नरप्टोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थे पुनः पारणकं पुनर्नवोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनर्दशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पुनरेकादश उपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पुनादशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनस्त्रयोदशोपचासाः पुनः पारणकं पुन- 9 . 7 P "0" "" " । . " ·॥२॥ तपखिना हृदयभूषणकारित्वात्कनकावली । तस्यां प्रथमं चतुर्थं कृत्वा पारणं ततः पष्ठं कृत्वा पारणं ततः अष्टमं कृत्वा पारणं इत्येका काहलिका पूर्यते । ततोप्टौ पष्ठानि कुर्यात् । इत्येकं दाडिमकं पूर्यते । तत एकमुपवासं कृत्वा पारयेत् । ततो द्वावुपवासौ कृत्वा पारयेत् ततस्त्रीन् ततश्चतुरः पञ्च पट् सप्त अष्टौ नव दश एकादश द्वादश त्रयोदश चतुर्दश पञ्चदश पोडशोपवासान् क्रमेण कृत्वा पारयेत् । इत्येका लता पू- यते । ततश्चतुस्त्रिंशत्यष्टानि विदध्यात् । एतावता पदकं पूर्यते । ततः पोडशोपवासान्कृत्वा पारयेत् । ततः पञ्चदशचतुर्दशत्रयोदशद्वादशएकादशदशनवअष्टसप्तपट्पञ्चचतुरस्त्रीन्द्वौएकं उपवासान्कृत्वा पारयेत् इत्येवं द्वितीया लता पूर्यते । ततोष्टौ षष्ठानि विदध्यात् । इति द्वितीयं दाडिमकं पूर्यते । ततोऽष्टमं ततः पष्ठं तत- चतुर्थं कुर्यात् । इति द्वितीया काहलिका पूर्यते ॥ एककालिकादाडिमकलतासमाप्तौ पदकं कृत्वा ततः प्रति. लोमगत्या लतादाडिमककाहला विधीयन्ते । एते चोपवासाः चतुर्थाष्टमषष्ठाचाअपि उक्तमाप्तपारणकाः निर- न्तरा एव विधेयाः । एतन्मध्ये पारणका अष्टाशीतिः उपवासाश्चतुरशीत्युत्तराणि त्रीणि शतानि सर्वाग्रेण एकोनवर्षेण त्रिभिर्मासैः द्वाविंशत्यादिनः पूर्यते । एतन्मध्ये पारणकं चतुर्धा सर्वकामिताहारैर्वा निर्विकृति- केन वा अलेपद्रव्येण वा आचाम्लेन वा । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने उपवाससंख्यया सुवर्णटंकावलिमालया बृहत्लानविधि विधाय प्रतिमाकण्ठं भूषयेत् । षड्कृितिढौकनं यतिभ्यो वसानपात्रदानं संघवात्सल्यं संघ- पूजा च । एतत्फलं वर्गभोगमोक्षप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं कनकावलीतपः ॥ १४॥ ॥ अथ मुक्ता- ·० 9 . . r - m . ७७ वलीतपः । मुक्तावल्यां चतुर्थादिषोडशाचावलीद्वयं । पूर्वानुपूव्यापश्चानुपूव्योज्ञेयं यथाक्रम ॥१॥ एकट्यकगुण- कवेदवसुधावाणकषड्भूमितिः सप्तैकाष्टमहीनवैकदशभिर्भूरुद्रभूभानुभिः । भूविश्वेशशिमन्विलातिथिधरा- विद्याशुरीभिर्मतैरेतब्युत्क्रमणोपवासगणितैर्मुक्तावली जायते ॥२॥ तपस्विनां कण्ठाभरणत्वे निर्मला भुक्ता- वलीवमुक्तावली। तत्र पूर्व चतुर्थं तपःपारणकं। पुनः षष्ठं कृत्वा पारणकं पुनश्चतुर्थ कृत्वा पारणकं पुनश्च अष्टमं FFFFFFFFFFFFFFE कृत्वा पारणकं पुनश्चतुर्थं कृत्वा पा- रणकं पुनर्दशमं पुनः पारणकं । पुन- ६१५ मुक्कावलीतपः दिन ३०० पार. दि. ६० आ० सर्वदिनसंख्या ३६० श्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनादशकं पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पु- नश्चतुर्दशमकं पुनः पारणकं पुनश्च- यतः द्वितीयदाडिमकस्याष्टाष्टमानि विधेयानि । पुनििखयेकोपवासैः पूर्ववत् द्वितीयादाडिमकाहलिका पूर्या इति तपोदिनानि चतुःशतानि चतुर्विंशदधिकानि ४३७ तुर्थं पुनः पारणकं पुनः सप्तोपचासा: पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पु- नरप्टोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनर्नवोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनर्दशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनरेकादश उपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनर्द्वादशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पुनस्त्रयोदशोपवासाः पुनः पारणकं पुन- ० m w 0. . - - 9 MIN vv " । । । । । ve N " ·चतुर्थं पुनः पारणकं पुनश्चतुर्दशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनः पञ्चदशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनः षोडशोपवासाः पुनः पारणकं । एतदेव प्रतिलोमगत्या द्वितीयश्रेण्या क्रियते । यथा षोडशोपवासाः पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पुनः पञ्चदशोपवासाः पुनः पारणकं इत्या- दियावचतुर्थं पुनः पारणकं । इति मुक्तावलीतपोन विधिपूर्वकं जिनप्रतिमायाः स्थूलमुक्तावलीरोपणं संघवा- त्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विविधगुणसंतानावाप्तिः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं मुक्तावलीतपः ॥१५॥ ॥ अथ रत्नावलीतपः। काहलिका दाडिमकं लता तरल एव च । अन्या लता दाडिमकं काहली चेति च क्र- मात् ॥ १॥ एकद्विन्युपवासैः स्तः काहल्यौ दाडिमे पुनः । तरलश्चाष्टममधो रनावल्यां तले न्यसेत् ॥२॥ FFIF/mormarFFFFFFFFFFFFFFF लता २ m/m OLI OF . ६ mm १५ - काहलादाडिमौ ॥१६॥ रत्नावलीतपसि दिन ४३४ पारणक ८८ आगाढं IN m m १ १५ """"RinmNRNibhn"लता !

·एकद्विच्युपवासती धुंभ इमे संपादिते काहले अष्टाष्टाष्टमसंपदा विरचयेत् युक्त्या पुनर्दाडिमे । एकाद्यः खलु पोडशान्तगणितैः श्रेणीद्वयं च क्रमात् पूर्यं स्यात्तरलोष्टमैरपि चतुस्त्रिंशन्मितैर्निर्मलैः॥३॥ रत्नानां गुणमयानामावली रत्नावली। तत्र प्रथमकाहलिकायां एक उपवासः ततः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं । ततो दाडिमके अष्टाष्टमानि कुर्यात् । ततो लतायां एक उपवासः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एवं क्रमेण पारणकान्तरिताः पोडशपर्यन्ता निरन्तरा उपवासाः । ततः पदके चतुस्त्रिंशदष्टमानि ततो विलोमतया पोडशाधेकान्त उपवासाः पारणान्तरिता निरन्तराः इति द्वितीया लता पूर्यते । पारणक- दिनानि अष्टाशीतिः ८८ । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने बृहत्वात्रविधिपूर्वकं बहुमूल्यनिनासनिर्मलनानाप्रकार- रत्नजातिमयी रत्नमाला जिनप्रतिमाकण्ठे समारोप्या संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विविधसंतानल- क्ष्मीप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं रत्नावलीतपः॥१६॥ ॥ अथ लघुसिंहनिःक्रीडिततपः । गच्छन्सिहो यथा नित्यं पश्चाद्भागं विलोकयेत् । सिंहनिःक्रीडिताख्यं च तथा तप उदाहृतं ॥१॥ एकट्यकत्रियुग्मयुगगु- णविशिखैवेदषट्पञ्चताक्ष्यैः पदकुंभ्यश्वैर्निधानाष्टनिधिहयगजैः पट्हयैः पञ्चषभिः । वेदैर्याणैर्युगद्वित्रिश- शिभुजकुभिश्चोपवासैश्च मध्ये कुर्वाणानां समन्तादशन मिति तपः सिंहनिाक्रीडितं स्यात् ॥२॥ सिंहवनिः- क्रीडितं पश्चादवलोकन तथैव तपसा परिवृत्तोपवासकरणं सिंहनिःक्रीडितं । तत्र प्रथममेकोपवासः पुनः पारणकं द्वौ उपचासौ पारणकं पुनरेकोपवास: पारणकं ब्रय उपवासाः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं चत्वार ·चतुर्थं पुनः पारणकं पुनश्चतुर्दशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनः पञ्चदशोपवासाः पुनः पारणकं पुनश्चतुर्थं पुनः पारणकं पुनः षोडशोपवासाः पुनः पारणकं । एतदेव प्रतिलोमगत्या द्वितीयभेण्या क्रियते । यथा पोडशोपवासाः पारणकं पुनश्चतुर्थ पुनः पारणकं पुनः पञ्चदशोपवासाः पुनः पारणकं इत्या- दियावचतुर्थं पुनः पारणकं । इति मुक्तावलीतपोऽत्र विधिपूर्वकं जिनप्रतिमायाः स्थूलमुक्तावलीरोपणं संघवा- त्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विविधगुणसंतानावाप्तिः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं मुक्तावलीतपः॥१५॥ ॥ अथ रत्नावलीतपः । काहलिका दाडिमकं लता तरल एव च । अन्या लता दाडिमकं काहली चेति च - मात् ॥१॥ एकद्विन्युपवासैः स्तः काहल्यौ दाडिमे पुनः । तरलश्चाष्टममधो रत्नावल्यां तले न्यसेत् ॥ २॥ BFFor| mrror/FBBBBBBBBBBBFFIFIलता २ mmm IN . mmm - - M M काहलादाडिमौ ॥१६॥ रत्नावलीतपसि दिन ४३४ पारणक ८८ आगाट R M - A R A -NP R , ८ 0 १२ १५ - - - M" hthiteninhibPl" " A ·लजातिनैवेद्यढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाद लघुसिंहनिःक्रीडितं तपः ॥ १७॥ ॥ अथ बृहत्सिहनिःक्रीडितं तपः । एकत्येककृपीटयोनियमलैर्वेदत्रिवी- णाधिभिः पट्पञ्चाश्च रसाष्टसप्तनवभिनांगैश्च दिन्नन्दकैः । रुद्राशारविरुद्रविश्वविबुधैर्तिण्डमन्वन्वितैर्विश्वे- 3FFBEFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF r १३|| 20 bur Y 10 m] O - r9 V -- १८ बृहत्सिहनिःक्रीडिततपोदिन ४९७ पारणकदिन ६१ सर्व दिन ५५७ आगाढं - Morore m3120/IT १/ur IN . wr m -- - - P 2017HD2bhbhihhhhh देवतिथिप्रमाणमनुभिश्चाष्टिप्रतिथ्यान्वितैः ॥१॥ कलामनुतिथित्रयोदशचतुर्दशाकान्वितैस्त्रयोदशशिवांशु- भिर्दशगिरीशनन्दैरपि । दशाष्टनवसप्तभिर्गजरसाश्च बाणे रसैश्चतुर्विशिखवहिभिर्युगभुजत्रिभू-दुभिः ॥२॥ उपवासैः क्रमात्कार्याः पारणा अन्तरान्तराः । सिंहनिःक्रीडितं नाम वृहत्संजायते तपः ॥ ३॥ अन बृहत्सि- हनिःक्रीडिते एकोपवासः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एकोपवासः पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं द्वौ उपचासौ पारणकं चत्वार उपवासाः पारण त्रय उपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः ·10.10.170010101001 10010101010111 .01.blob. ForFatmFFEMBB015-1BB00013 १७ लघुसिंहनि मीडिततपोदिन १५४ पारणकदिन ३३ आगाढं । सर्वदिन १८७ -F/7FNrFB OFFFFFFFFFFFFE .00000000/y 901201010 Dho •ob onlo . उपवासाः पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं पञ्च उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं पट् उपवासाः पारणकं पुनः पञ्चोपवासाः पारणकं ससोपवासाः पारणकं पुनः पडुपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणाकं पुनः ससोपवासाः पारणकं नव उपवासाः पारणकं पुनरप्टोपवासाः पारपाक एतावता गतिमध्यं । पुनर्द्वितीया गतिविलोमतथा यथा। नवोपचासाः पारणकं सप्तोपचासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं पट् उपवासाः पारणकं ससोपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं षट् उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं पश्यो- पवासाः पवाणकं त्रय उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं एकोपवास: पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एकोपवासः पारणकं इति उपवासाचतुःपञ्चाशदुसरं शतं १५४ पारणकदिनानि त्रयस्त्रिंशत् । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लाविधिपूर्वकं उपवाससंख्यया पुष्पफ- ·लजातिनैवेद्यढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं लघुसिंहनिःक्रीडितं तपः ।। १७ ॥ ॥ अथ वृहत्सिंहनिःक्रीडितं तपः । एकळ्येककृपीटयोनियमलैवेदत्रिवी- गान्धिभिः षट्पञ्चाश्च रसाष्ठसप्तनवभिन गैश्च दिन्नन्दकैः । रुद्राशारविरुद्रविश्वविबुधैर्मार्तण्डमन्वन्वितैर्विश्वे- FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF51 m . o LO W m - - o Y mY1010 or9 १८ बृहत्सिहनिःक्रीडिततपोदिन ४९७ पारणकदिन ६१ सर्वदिन ५५७ आगाढं minolm 19ri.9 000 - NNY 2010/ur . - 8612 पा/१५ |bynonjh jby bhibha | boy notybppintyhotybotohtony देवतिथिप्रमाणभनुभिश्चाष्टिप्रतिथ्यान्वितैः ॥ १॥ कलामनुतिथित्रयोदशचतुर्दशाकान्वितैस्त्रयोदशशिवांशु- भिर्दशगिरीशनन्दैरपि । दशाष्टनवसप्तभिर्गजरसाश्च बाणै रसैश्चतुर्विशिखबहिभिर्युगभुजत्रिभू-दुभिः ॥२॥ उपवासैः क्रमाकार्याः पारणा अन्तरान्तराः । सिंहनिःक्रीडितं नाम बृहत्संजायते तपः ॥ ३॥ अत्र वृहत्सि- हनिःक्रीडिते एकोपवासः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एकोपवासः पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं द्वौ उपचासौ पारणकं चत्वार उपवासाः पारण त्रय उपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः ·.10/2017 02/0/2017 onloo ० . b oll o lo . boob. - FFFFFFFFFFFFFFF000 १७ लघुसिंहनिःक्रीडिततपोदिन १५४ पारणकदिन ३३ आगाढं । सर्वदिन १८७ FFFFFFFFFFFFFF0001 IF oho.ooo o m . ool ob ohibioo . उपवासाः पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं पञ्च उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं पट् उपवासाः पारणकं पुनः पञ्चोपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं पुनः पडुपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं पुनः सप्तोपवासाः पारणकं नव उपवासाः पारणकं पुनरप्टोपवासाः पारणकं एतावता गतिमध्यं । पुनर्द्वितीया गतिविलोमतथा यथा । नवोपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं पट् उपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं षट् उपवासाः पारणकं चस्वार उपवासाः पारणकं पश्चो- पवासाः पवाणकं त्रय उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं त्रय उपवासाः पारण एकोपवासः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एकोपवासः पारणकं इति उपवासाश्चतुःपञ्चाशदुत्तरं शतं १५४ पारणकदिनानि त्रयस्त्रिंशत् । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने वृहल्लाप्रविधिपूर्वकं उपवाससंख्यया पुष्पफ- ·पा पा । उ २ उ३ पा पा पा पा पा पा पा पा पा पा उ२ पा पा उ४ पा पा उ३ पा पा पा पा वात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं उपशमणिप्रातिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं बृहत्सिहनिकोडित तपः ॥ १८ ॥ ॥ अथ भद्रतपः । एकद्वित्रिचतुःपञ्चत्रिचतुःपञ्चभूद्वयैः। पश्चैकद्वित्रिवेदैश्च द्वित्रिवेदेपुभूमिभिः १९ भद्रतप आगाढं दिन १०० ॥१॥ पञ्चैकद्वित्रिभिश्योपवासकैः श्रेणिपञ्चक । भद्रे तपसि मध्यस्थपारणाश्रेणिसंयुतं ॥२॥ भद्रकारित्वा- द्भद्रं । तत्र प्रथमश्रेणी क्रमात् एकद्वित्रिचतुःपञ्चोपवा- सैनिरन्तरैः पारणकानि द्वितीयश्रेणी त्रिचतुःपञ्चकन्यु- पवासैनिरन्तरैः पारणकानि । तृतीयश्रेणी पश्चैकद्वित्रि- चतुरुपवासैनिरन्तरैः पारणकानि चतुर्थश्रेणौ द्वित्रिच- तुःपश्चैकोपवासैनिरन्तरैः पारणकानि पञ्चमश्रेणी चतुःपश्चैकद्वित्रिरुपवासैनिरन्तरैः पारणकानि एवं उप- चासाः पञ्चसप्ततिः ७५ पारणकदिनानि पञ्चविंशतिः २५ सर्वसंख्या शतं । यन्त्रन्यासः। उद्यापने जिनलात्रं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं कल्याणं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं भद्रतपः ॥१९॥ ॥ अथ महाभद्रतपः । एकद्वित्रिचतुःपञ्चषट्सप्तनिरुपोपणैः । निरन्तरैः पारणकमाद्यश्रेणी मजायते ॥१॥ द्वितीय- पाल्यां वेदेषुपट्ससैकद्विवहिभिः । तृतीयपाल्यां सप्तैकद्वित्रिवेदशरै रसैः ॥२॥ चतुर्थपाल्यां त्रिचतुःपञ्चप- इसप्तभूभुजैः । पञ्चम्यां रससप्तैकद्वित्रिवेदशिलीमुखैः ॥ ३॥ षष्ठ्यां द्वित्रिचतुःपञ्चपट्सप्तैकैरुपोपणैः । सप्तम्यां पा पा पा ·पारणकं पडुपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं पडुपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं नवोपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं दशोपवासाः पारणकं नवोप. वासाः पारणकं एकादशोपवासाः पारणकं दशोपवासाः पारणकं द्वादशोपवासाः पारणकं एकादशोपवासाः पारणकं त्रयोदशोपवासाः पारणकं द्वादशोपवासाः पारणकं चतुर्दशोपवासाः पारणकं त्रयोदशोपवासाः पारणकं पञ्चदशोपवासाः पारणकं चतुर्दशोपवासाः पारणकं पोडशोपवासाः पारणकं पञ्चदशोपवासाः पार- णक एतावता मध्ये पुनर्द्वितीया गतिर्विलोमतया पोडशोपवासाः पारणकं चतुर्दशोपवासाः पारणकं पञ्चद्- शोपवासाः पारणकं त्रयोदशोपवासाः पारणकं चतुर्दशोपवासाः पारणकं द्वादशोपवासाः पारणकं त्रयोद- शोपवासाः पारणकं एकादशोपवासाः पारणकं द्वादशोपवासाः पारणकं दशोपचासाः पारणकं दशोपवासाः पारणकं एकादशोपवासाः पारणकं नवोपवासाः पारणकं दशोपवासाः पारणकं अष्टोपवासाः पारणकं नवो- पवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं अष्टोपबासाः पारणकं पडुपवासाः पारणकं सप्तोपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं पडुपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं पञ्चोपवासाः पारणकं प्रय उपवासाः पारणकं चत्वार उपवासाः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं त्रय उपवासाः पारणकं एक उपवासः पारणकं हो उपवासौ पारणकं एक उपवासः पारणकं । एवमुपवासानां सप्तनवत्युत्तरा चतुःशती ४९७ पारणादिनान्ये. कषष्टिः ६१ । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लात्रविधिपूर्वकं उपवाससंख्यया पुष्पफलनैवेचमुद्रारोकनं संघ- ·पा पा पा उ ७ पा उ ८ पा पा पा पा पा पा पा तपो भवेत् ॥ ३॥ अत्र उपवासाः पञ्चसमत्युत्तरं शतं १७५ पारणकदिनानि पञ्चविंशतिः २५ । यन्त्र कन्यासः। उद्यापनं भद्रवत् । एतत्फलं वांछितप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाई भद्रोत्तरतपः॥ २१ ॥ ॥ अथ सर्वतोभद्रतपः। आधाः पञ्चपडश्वनागनवनिर्दिगशंभुभिः श्रेणिका नागैनन्दककुपशिवाशररसरश्वद्वितीया च सा। रुदैवाणरसाश्वना- २२ सर्वतोभद्रतप आगाढं उ० ३९२ पा० ४९ स०४४१ गनवनिर्दिग्भिस्तृतीयाभ- पावेत्तुर्या सप्तगजैश्च नन्दद- शभिः श्रीकण्ठयाणे रसैः ॥१॥ काटारुद्रशरैरसैह- यगजैनन्दान्वितैः पञ्चमी पष्ठी पट्तुरगेभनन्दद- शभिः श्रीकण्ठबाणः परं । नन्दाशाशिवबाणषट्रय- गजैः पूर्णावलिः सप्तमी ते वै पारणकान्तरा निगदिता नित्योपवासा वुधैः ॥२॥ सर्वतो भद्रकारित्वात्सर्व- तोभद्रं । एवं सर्वतोभद्रतपसि उपवासानां द्विनवत्युत्तरा त्रिशती ३९२ पारणकदिनान्येकोनपञ्चाशत् ४९ । पा पा पा पा पा पा पा पा पा पा उ१० । उ११ पा पा पा पा पा पा पा उ ९ पा पा पा उ१० पा पा उ११ पा पा पा पा पा ·उपा उ२ पा उ४ पा पाउ७ उ२ उ७ पाउ पा [उ पर उ३ पा उ४ पा उ उपा उ४ उ५ पा उ६ पा पाउ पाउ२ पा उपा पाउ१ पा पाउ५ २ पाउ३ पा पा पा उ६ पा पा 'पञ्चपट्सप्तभूयुग्मत्रिचतुष्टयोः ॥ ४ ॥ एवं २० महाभद्रतप आगाढं उपवासाः १९६ पारणानि ४९ सर्व २४५ उ३/ पाउ४ उ५/ पा | उ ६] पा |ट ७ | पा | संपूर्यते सप्तश्रेणिभिर्मध्यपारणैः। महाभद्रं उपा उ३ पा तपः सप्तमस्तारपरिवारितं ॥५॥ महाभद्र- पा | कारित्वान्महाभद्रं । यत्रकन्यासः । अत्रोप- वासाः पण्णवत्युत्तरं शतं १९६ पारणक- उ२ पाउ३ पा पा | दिनान्येकोनपञ्चाशत् ४१ । उद्यापने वृह- पा | लानविधिना जिनपूजा संघवात्सल्यं सं- उपा पा। घपूजा च । एतत्फलं सर्वविघ्नविनाशः पु- २१ भद्रोत्तरतप आगाढं दिन २०० ण्यप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीपमागादं महाभद्रतपः ॥२०॥ उ ९! पा ॥ अथ भद्रोत्तरतपः । भद्रेण कल्याणेन उत्तरं भद्रोत्तरं । आ. उपा उ.पा उपपा उ६ पा द्यश्रेणौ पञ्चषभिः सप्ताष्टनवभिस्तथा। द्वितीयायां च सप्ता- उ० पा उपाटनववाणरसैरपि ॥ १ ॥ तृतीयायां नन्दयाणषट्सप्ताष्टभिरु- पाउ५ पा त्तमैः । चतुर्थी रससप्ताप्टनवषाणमितः क्रमात् ॥ २॥ पश. उ ८! पा उ ९/ पाउ५ पा उप पाउ | पा म्यामष्टनन्देषुषट्सप्तभिरुपोषणः । निरन्तरं पारणामिभद्रोत्तर- उ५/ पा |उ६ पा पा उ२ पा पा पा उ पाउ पा उ८ पा पा उ९ पा पा ६. पा पा उ८ पा

·१
१
१
१
१
१
१
२३ गुणरत्नसंवत्सरतपः मास १६ आगाढं
१ मास उपा/उपा उपा उपा उपाउ पाउपा उपापा उपा उपा उपाउपर उपा उपा/उपा
पा
१
२ मास २/
पापा २ पा २ पापापा/२पा २ पापा २ पाउ २० पा १० सर्व ३०
३ मास ३,पा ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा३ पाउ २४ पा ८ सर्य ३२
४ मास ५ पा ४/पा ४ पापा ४/पाउ २५ पा ६ सर्व ३०
५ मास ५ पा ५ पा ५ पा५पा ५ पाउ २५ पा ५ सर्य ३०
६ मास/६पा ६ पा६ पापा उ२४ पा ४ सर्व २८
७ मास ७/
पापा ७/पाउ२१ पा३ सर्व २४
८ मास ८पापा पाउ२५ पा ३ सर्व २७
९ मास ९/पा ९ पा ९/पाउ २७ पा ३ सर्य ३०
110 मास १०/पा/१०/पा/१०/पा। उ३० पा ३ सर्व ३३ ।
११ मास ११/पा११/
पापा उ ३३ पा ३ सर्व ३६
१२ मास १२/पा/१२/पा उ२५पा २ सर्व २६
१३ मास १३ पा १३/पाउ २६ पा २ सर्व २८
१४ मास १४पा १४पा उ २८ पा२ सर्व ३०
१५ मास १५/पा १५पाउ ३० पा २ सर्व ३२
१६ मास १६/पा/१६/पाउ ३२ पा २ सर्व ३४

·२॥ यन्त्रकन्यासः । उद्यापन भद्रवत् । कश्चिदेतेषां चतुर्णामप्युद्यापने उपवाससंख्यया पुष्पफलपकानादिढोकनं जिनाग्ने उदीयते । एतत्फलं सर्वशान्तिः कर्मक्षयान्मोक्षावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं सर्वतोभद्र- तपः ॥ २२॥ ॥ अथ गुणरत्नसंवत्सरतपः। गुणरत्नं पोडशभिर्मासैस्संपूर्यते पुनस्तन । मासे मासे चैकादि- पोडशान्ताः स्युरुपवासाः ॥ १॥ गुणरत्नानां प्राप्तिहेतुत्वाद्गुणरत्नं तच्च पोडशमासैः पूर्यते । तत्र प्रथममासे एकैकेनोपवासेन पारणकानि तत्रोपवासाः पञ्चदश पारणकानि पञ्चदश सर्वदिनानि त्रिंशत् । द्वितीयमासे उपवासद्वयान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासा विंशतिः पारणकानि दश सर्वदिनानि त्रिंशत् । तृती. यमासे उपवासत्रयान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकान्यष्टौ सर्वदिनानि द्वात्रिंशत् । चतुर्धमासे चतुरुपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकानि पट् सर्वदिनानि त्रि- शत् । पञ्चममासे पञ्चोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाः पञ्चविंशतिः पारणकानि पञ्च सर्वदिनानि त्रिंशत् । षष्ठमासे पडुपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकानि चत्वारि सर्वदि- नान्यष्टाविंशतिः । सप्तममासे सप्तोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासा एकविंशतिः पारणकानि श्रीणि सर्वदिनानि चतुर्विंशतिः । अष्टममासे अष्टोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाचतुर्विशतिः पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि सप्तविंशतिः। नवमे मासे नवोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाः सप्तविंशतिः पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि त्रिंशत् । दशममासे दशोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रो-

·१
१
२६ गुणरत्नसंवत्सरतपः मास १६ आगाढं
1 मास पापा उपापा 5 पापा पार पाडापाड पाडापाड पापा
२ मास २/पा २/
पापा पापापा २ पापा २ पापा उ २० पा १० सर्य ३०
३ मास ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा ३ पा उ २५ पा ८ सर्व ३२
४ मास ४,
पापा ४ पापा पाउ २४ पा ६ सर्व ३०
५ मास/५ पा ५/पा ५ पा ५/पा ५पाउ २५ पा ५ सर्व ३०
६ मास ६ ।पा ६)पा ६ पा६ पा उ २४ पा ४ सर्व ०८
७ मास पा ७/पा ७/पाउ २१ पा ३ सर्व २४
८ मास |८ पा 4 पापा उ२४ पा ३ सर्व २७
९ मास/९ पा ९पा/९/पा उ२७ पा ३ सर्य ३०
१. मास १० पा १०पा/१०/पा। उ ३० पा ३ सर्व ३३ ।
११ मास ११ पापा ११/पा। उ ३३ पा ३ सर्व ३६
१२ मास १२ पर १२/पाउ२४ पा२ सर्प २६
१३ मास १३ पा १३.पा उ२६ पा २ सर्व २८
१४ मास |१४पा १४ पाउ २८ पा २ सर्व ३०
१५ मास १५पा १५/पाउ३० पा २ सर्व ३२
१६ मास १६/पा १६पाउ ३२ पा २ सर्व ३४

·यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं भद्रवत् । कश्चिदेतेषां चतुर्णामप्युद्यापने उपवाससंख्यया पुष्पफलपकान्नादिढीकनं जिनाग्रे उदीयते । एतत्फलं सर्वशान्तिः कर्मक्षयान्मोक्षावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं सर्वतोभद्र- तपः ॥ २२ ॥ ॥ अथ गुणरत्नसंवत्सरतपः । गुणरत्नं पोडशभिर्मासैस्संपूर्यते पुनस्तत्र । मासे मासे चैकादि- पोडशान्ताः स्युरुपवासाः ॥ १॥ गुणरत्नानां प्राप्तिहेतुत्वाद्गुणरत्नं तच्च पोडशमासैः पूर्यते । तत्र प्रथममासे एककेनोपवासेन पारणकानि तत्रोपवासाः पञ्चदश पारणकानि पञ्चदश सर्वदिनानि त्रिंशत् । द्वितीयमासे उपवासयान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासा विंशतिः पारणकानि दश सर्वदिनानि त्रिंशत् । तृती. यमासे उपचासत्रयान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकान्यष्टौ सर्वदिनानि द्वात्रिंशत् । चतुर्धमासे चतुरुपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकानि पट् सर्वदिनानि त्रिं- शत् । पश्चममासे पञ्चोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाः पञ्चविंशतिः पारणकानि पञ्च सर्वदिनानि त्रिंशत् । पष्ठमासे पडपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणकानि चत्वारि सर्वदि- नान्यष्टाविंशतिः । सप्तममासे सप्तोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासा एकविंशतिः पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि चतुर्विशतिः । अष्टममासे अष्टोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाचतुर्विशतिः पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि सप्तविंशतिः। नवमे मासे नवोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाः। सप्तविंशतिः पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि त्रिंशत् । दशममासे दशोपवासान्तरितानि पारणकानि तनो- ·व . ० ० . . ० यथाशक्ति पूर्यतेऽङ्गतपः स्फुटं ॥१॥ अङ्गानां आचारादीनामेकादशानां तपः अङ्गतपः । तत्र शुभे मासे चन्द्र- घले शुक्लकादश्यां यथाशक्ति एकाशननिर्विकृतिकाचाम्लोरवालतप आरभेन । पक्षे पक्षे एकादश्यां तदेव तपः कुर्वीत यादेकादशमासः पूर्यते । उद्यापनं ज्ञानपञ्चमीवत् । यत्रकन्यासः । एतत्फलं आगमावाप्तिः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढमगतपः ॥ २४ ॥ ॥ अथ संवत्सरतपः । सांवत्सरंतपः सांवत्सरिके पाक्षि- केपिच । चातुर्मासे कृतलोचे क्रियते तदु- २५संवत्सरतपः अनागाढं २६ नन्दीश्वरं तप आगाढं वर्ष ७ दीर्यते ॥ १ ॥ संवत्सरे निश्चयेन कृते १व। उ10 पक्ष २४ वर्षमध्ये उ २४ | सांवत्सरं तत्र पाक्षिकालोचनं । प्रत्येकमे- २ वर्षे कार्तिकचतुर्मासे कैकोपवासकरणे उपवासाश्चतुर्विशतिः । ३ वर्षे उ. चातुर्मासिकालोचने प्रत्येकं द्वयोपवास ४ वर्षे उ फागणचतुर्मासे करणे उपवासाः षट् संवत्सरालोचने उ- ५ वर्षे उ आपाढचतुर्मासे पवासत्रयं एवं वत्सरे उपवासास्त्रयस्त्रिं- ६ वर्षे उ. शत् । यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं पूर्ववत् । ७ वर्षे उ. प!पणपर्वणि एतत्फलं संवत्सरकृतपापक्षयः । इति य- तिश्राद्धकरणीयमनागाढं सांवत्सरतपः ॥ २५ ॥ ॥ अथ नन्दीश्वरतपः । नन्दीश्वरतपो दीपोत्सवदर्शादी- ० . . ।1०1०1०1०1००० ००००० . ००० . | ०/० ० ०/० ०/०| ( ००० ००० ...1.. ००००० ० . . . . o . . . . ० . . .

·प्रथमेमा उ शु ११ कृ 64 पवासात्रिंशत् पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि त्रयस्त्रिंशत् । एकादशमासे एकादशोपवासान्तरितानि पार- कानि तत्रोपवासात्रयस्त्रिंशत् पारणकानि त्रीणि सर्वदिनानि पत्रिंशत् । द्वादशममासे द्वादशोपवा. २४ मास ११ एकादशी २२ आगाढं सान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासाश्चतुर्विंशतिः पारणके द्वे सर्वदि- नानि पडिशतिः। त्रयोदशममासे प्रयोदशोपवासान्तरितानि पारण- | द्वितीये उ कानि तत्रोपवासाः पड्रिंशतिः पारणे द्वे सर्वदिनान्यष्टाविंशतिः । चतु- तृतीये| उ देशममासे चतुर्दशोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासा अष्टा- चतुर्थे | उ विंशतिः पारणे द्वे सर्वदिनानि त्रिंशत् । पञ्चदशममासे पश्चदशोपवा- पंचमे| उ सान्तरितानि पारणकानि तत्रोपवासास्त्रिंशत् पारणे द्वे सर्वदिनानि द्वात्रिंशत् । पोडशमासे पोडशोपवासान्तरितानि पारणकानि तत्रो. सप्तमे उ पवासा द्वात्रिंशत् पारणे द्वे सर्वदिनानि चतुस्त्रिंशत् । एतत्तपः समत्रु- ३१ ति टितवृद्धिदिनैः षोडशमासैरेव पूर्यते। उद्यापने वृहत्लाविधिपूर्वकं जिन- १५/१६ ति पूजा संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं गुणस्थानारोहः। यत्रक- दशमे | उ न्यासः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं गुणरतसंवत्सरतपः ॥ २३ ॥ एकादशे उ ॥ अथाङ्गतपः । एकादश्यां समारब्धं शुक्लायां रुद्रसंख्यया। मासैस्तपो ११/ति ११ ति ११ ति ११ ति ११ ति ११ क पटेमा उ ११/ति ११] ति अष्टमेउ नवमे| उ कृ ११ति ११ ति ·नान्हपुत्र्याः पुरुषः पुत्र्या अगणितमण्डकर्भोजनं दद्यात् । पश्चात्तस्या हरिद्रारागं कौसुम्भवस्त्रयुगल ताम्बूल कङ्कणनूपुरादि दद्यात् । साधुसाध्वीनां रजोहरणमुखवस्त्रिकावस्त्रपात्राद्यगणितमण्डकदानं सप्तसु श्राद्धगृहेषु अगणितमण्डकैर्लोभनं । एतत्फलं सिद्धिप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं पुण्डरीकतपः ॥ २७ ॥ ॥ अथ माणिक्यप्रस्तारिकातपः । माणिक्यप्रस्तारी चाश्विन शुक्लस्य पक्षसंयोगे । आरश्यैकादशिकां राकां यावद्विद- ध्याच ॥१॥ माणिक्यवत्तपसः प्रस्तारो यस्याः सा माणिक्यप्रस्तारी । तत्र आश्विन शुक्लैकादश्यामुपवासः द्वादश्यामेकभक्तं त्रयोदश्यां निर्विकृतिक चतुर्दश्यामाचाम्लं २८ माणिक्यप्रस्तारिकातप आगाढं १ वर्षे | ११७ / १२ए | १३नि। १४ परि | आशोशु पूर्णिमास्यां द्विभुक्तं । अथवा एकादश्यामुपवास द्वादश्यामा- २ वर्षे | ११ १२ए| १३नि १४|१५द्वि श्वशु चाम्लं त्रयोदश्यां निर्विकृतिकं चतुर्दश्यामेकभक्तं पूर्णिमायां ३ वर्षे ११ १२ए १३नि १४ १५द्वि| ऽश्वशु द्विभक्तं । परं प्रभाते सूर्ये अनुदिते पञ्चस्खपि दिनेपु लानपू- ११उ। १२ए | १३नि १४ | १५द्वि | ऽश्वशु वक अविधवायाः सुभगाया मुखमण्डनं उद्वर्तनं च कुर्यात् । ततः स्वयमपि शुचिभव्यवस्त्राणि कौसुम्भवस्त्रयुगुलं वा परिधाय यथासंपत्ति भूपणानि च धृत्वा अखण्डा- क्षताञ्जलिं भृत्वा उपरि जातीफलमेकं न्यस्य मङ्गलाचारपूर्वकं चैत्यस्य प्रदक्षिणां दत्वा जिनाग्रे न्यसेत् । द्वि- तीयप्रदक्षिणायां नालिकेरं तृतीयप्रदक्षिणायां सपत्रं सवृन्तं बीजपूरं अक्षताञ्जलिमुपरिकरणं पूगीफलं देवाग्रे स्थापयेत् । चतुर्थप्रदक्षिणायां अक्षताञ्जलिमुपरि न्यस्य स्थालं देवाने स्थापयेत् । चतुर्थप्रदक्षिणां दत्वा ततः ३ वर्षे ·२. रितः। सप्तवाणि वर्ष वा क्रियते च तदर्चने ॥१॥ नन्दीश्वरचैत्यानामाराधनार्थ तपो नन्दीश्वरतपः। तत्र दीपोत्सवोमावास्यां पटलिखितं नन्दीश्वरं पूरयित्वा उपवासैर्वा वशक्तित आचाम्लैकभक्तनिर्विकृतिका तप आरभ्यते । अमावास्याममावास्यां समागतायां तदेव तपः क्रियते यावत्सप्तवाणि । सांप्रतं प्रवाहा- देकवर्प वा। यत्रकन्यासः । उद्यापने वृहत्वात्रविधिना जिनपूजां कृत्वा स्वर्णमयकारितनन्दीवराग्रे द्विप- चाशत्संख्यया द्वापञ्चाशत् फलजातयः द्वापञ्चाशत् पकानजातयः द्वापञ्चाशत्संख्यया पुष्पजातयो ढोक्यन्ते । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं भवाष्टकान्ते मोक्षः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं नन्दीश्वरतपः॥२६॥ २७ पुंडरीकतप आगाढं वर्ष ७ चैत्रादारभ्यते ॥ अथ पुण्डरीकतपः । सप्तवर्षाणि वर्ष वा पूर्णमास्यां यथावलं । २ वर्षे| उ । ५/५/५/५/५// प्!प । / कुर्वतां पुण्डरीकाख्यं तपस्तत्संज्ञयोच्यते ॥ १॥ पुण्डरीकस्य श्रीऋषभप्रथमगणधरस्य आराधनार्थं तपः पुण्डरीकतपः । स २ वर्षे उ.पू. पू. पू. पू. पू. पू पू/पू ३ वर्षे उ| पू. पूपू च चैत्रपूर्णिमास्यां श्रीविमलाद्रौ सिद्धस्तदिने श्रीपुण्डरीकप्रतिमा- पूजापूर्वकं यथाशक्ति एकाशनादिभिस्तपः प्रारभ्यते । पुण्डरीक- न पूजा तु कुसुम्भरक्तपरिधापनिकया कुसुम्भरक्तपव्या च नेत्रास- ५ ५ ५ च नेन सुरभिहरिद्रारागेण । ततः पूर्णिमायां यथाशक्ति तपो विद- ध्यात्। एवं सप्तवर्षान्ते वर्षान्ते वा । यत्रकन्यासः। उपापने स्त्रीन- पू। व। उपू पू पू| पूपू ५व उपू पू ७दप उप्पू पूपू ·विदध्यात् । पोडशदिनानि नित्यं समवसरणपूजा । एवं वर्षचतुष्टयं संपूर्य उद्यापने समवसरणस्य बृहत्ला- प्रविधिपूर्वकं स्थालचतुष्टये षडिकृतिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । यन्त्रकन्यासः । एतत्फलं साक्षादह- दर्शनं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं समवसरणतपः ॥ ३०॥ ॥ अथ द्वितीयं समवसरणतपः । भाद्रपद- कृष्णचतुर्थीमारभ्य शुक्लचतुर्थी यावत् यथाशक्ति तपो विधीयते । शेषं पूर्ववत् ॥ इति समवसरणतपोद्वयं ॥३१॥ ॥ अथ एकादशगणधरतपः । चरमजिनस्यैकादश शिष्या गणधारिणस्तदर्थं च । प्रत्येकमनशनान्यथा ३२ एकादशगणधरतपः आगाढं उ०११ पा०११ चाम्लान्यथा विदध्याच ॥१॥ गणधराराध- | इंद्रभूति | उ पा अग्निभूति | उ पा | वायुभूति | नार्थ तपो गणधरतपः। आराधनार्थ प्रत्येक- | अकंपित उपा अचलभूति उ. पा मैतार्य उपा प्रभास उपा मेकादशोपवासानेकान्तरान् आचाम्लानि सुधर्मा | पा| मौर्यपुत्र उ वा विदधीत । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने गणधरमूर्तिपूजनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं केवलावासिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं गणधर- तपः ॥ ३२ ॥ ॥ अथ अशोकवृक्षतपः । आश्विन शुक्लपतिपदमारभ्य तिथिश्च पञ्चजिनशक्त्या । कुर्यात्तपसा सहिताः पञ्चसमा इदमशोकतपः॥ १॥ अशोकवृक्षचन्मङ्गलरूपमशोकवृक्षतफः। तत्र आश्विन शुक्लपतिपदमा- रभ्य पश्चमी यावत् पञ्च दिनानि अशोकद्रुमसहितजिनपूजापूर्वकं यथाशक्ति तपो विदधीत यावत्पञ्च वर्षाणि। पा| श्रीव्यक्त/उ. पा पा| मंडिक ·सप्तधान्यानि लवणं च । अष्टोत्तरशतहस्तप्रमाणं वस्त्रं रक्तगुना अष्टोत्तरशतं कौसुम्भवस्त्रं देवाग्रे दौकयेत् । एवं वर्पचतुष्टयं कुर्यात् । उद्यापने अष्टोत्तरशतप्रमाणं सुकुमारिका पूर्णकुम्भप्रदीपादेया एक रूप्यमयं दीपं स्वर्णवर्तिसहितं च दद्यात् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विमलगुणावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणी- यमागादं माणिक्यप्रस्तारिकातपः ॥ २८ ॥ ॥ अथ पद्मोत्तरतपः । प्रत्येक नवपद्मेष्वष्टाष्टमत्येकसंख्यया । उप- वासा मीलिताः स्युर्दासप्ततिरनुत्तराः॥१॥ पद्मवत् श्रिया उत्तरं उत्कृष्टं पद्मोत्तरं । तत्र नव पनानि तेपु प्रत्येकमष्टावष्टौ दलानि तत्संख्यथा द्वासप्तत्युपवासा एकान्तरा विधीयन्ते॥ यन्त्रकन्यासः। उद्यापने वृहत्ला- प्रविधिपूर्वक अष्टदलखर्णमयकमलनवकं ढोकनीयं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्कलं महालक्ष्मीप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं पद्मोत्तरतपः ॥ २९॥ ॥ अथ समवसरणतपः। श्रावणमथ भाद्रपदं कृष्णप्र- ३० समवसरणतप आगाढं भाद्रपदैकार्थश्रावण तिपदमिहादितां नीत्वा । पोडशदिनानि कार्य वर्पचतुष्कं स्वशक्तिसपः ॥१॥ समव- १२/२४५६७१८९/१०/११/१२/१३१४,१५॥ श्वमा उ. | तिक |२३|४/५/६/७/८/९/१०/११/१२/१३१४ १५ शु सरणस्य आराधनार्थ तपः समवसरणतपः। ३वभा| उ ति १२.३४५/६/७ तत्र श्रावणकृष्णप्रतिपदं भाद्रपदकृष्णप्रति- विभा) 3१ [ति १ /२/३/४/५.६७ ८९/२०११|१२|१३,१४१५ शुरु पदं वा प्रारभ्य खशत्या द्विभत्तैकमक्तादि १ पनोत्तरतपः २९ अस्थाकृतिरमिन्मन्थेऽन्यत्र योनितास्ति । विमा| उति - १ ८९(१०७१/१२/१३/१४१५ शु ·ण ए ५ १४ न्यष्टपष्टिः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने रूप्यमयपदिकायां सुवर्णलेखिन्या पञ्चपरमेष्ठिमनं लिखित्वा ज्ञानपूजा विदध्यात् । अष्टषष्टिसंख्यया फलपुष्पमुद्रापकानढोकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वसुख- प्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाई नमस्कारतपः ॥ ३५॥ ॥ अथ चतुर्दशपूर्वतपः । शुक्लपक्षे तपः कार्य ३५ नमस्कारतपः आगाढं तपोदिन ६८ ३६ चतुर्दशपूर्वतप आगाढं। १ पदेऽक्ष १७ नमो | अहिरवा धतुर्दशी २ अप्रायपीय २ पदेऽक्षर नमो सिबर ए उत्पाद अखिमवाद ४ ३ पदेऽक्षर यरियाणं ए७ धीर्यप्रवाद ३ सत्यमयाद६ ४ पदेऽक्षर ७ नमो ज्ञानप्रवाद५ कर्ममयाद ८ ५पदेऽक्षर ९नमोलो। ए व्व साहूर्ण आत्मवाद १४ विद्याप्रयाद १० ६ पदेऽक्षर ८ए/सोपं मुका रो ५८ ७ पदेऽक्षर सणो ५८ लोकपिदुसार ८ पदेऽक्षर व्व सिंए ए । क्रियाविशा ३ ए इ । मं! ग लिए AAA ए नमो आ णं। प वज्झा या प्राणावाय१२ ~ ए प्रत्याख्यान ९ णा प्प ए कल्याणनाम"१४ व ८सावापा ४ मंग व ·वशु./२/३/४/५/ति/उ २ ऽश्वशु11/२/३/४/५ ति/उ ॥ ५ ऽनशु/१/३/३/४/५/ति उ ३३ अशोकवृक्षतपः आगाढं | यन्त्रकन्यासः । उद्यापने अशोकवृक्षसहितं नव्यं जिनपिम्यं कारयित्वा विपिना प्रतिष्ठाप्य पविकृतिपूगफलादिभिः पूजयेत् । संघयात्सल्यं संघपूजा पा एत. त्फलं सर्वसुखप्राप्तिः । इति यतिमाद्धकरणीयमागादं अशोकक्षतपः ।। ३३ ॥ ३ SAY OR३५ तिर ॥ ॥ अथ ससत्युत्तरशततपः । सप्ततिशतं जिनानामु- सत्सतिशतवप সনা विदिश्यैकैकमेकभक्तं च । कुर्वाणानामुद्यापनात्तपः पूर्यते ५ अशु! ||२३||ति उ सम्यक् ॥१॥ सप्ततिशतजिनानामाराधना तपः सप्त- तिशततमः । तत्र सप्ततिशतजिनानुद्दिश्य सप्ततिशतमेकभक्तानि कुर्यादेकण्यां अथवा विंशत्येकभक्तानि कृत्वा पारणकानि। यत्रन्यासः । उद्यापने वृहत्लाप्रविधि विधाय सप्ततिशतसंख्यया सर्वपक्कानपुष्पफलढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा । एतत्फलं आर्यदेशजन्म । इति यतिश्राद्धकरणीयमनागा ससतिशततपः ॥३॥ ॥ ॥ अथ नमस्कारतपः । नमस्कारतपश्चाष्टषष्टिसंख्यकभक्तकैः । विधीयते च तत्पाद- संख्यायाश्च प्रमाणतः ॥१॥ नमस्कार आराधनार्थ तपः नमस्कारतपः । तत्र प्रथम- पदे वर्णसंख्यासप्तैकभक्तानि द्वितीयपदे पञ्च तृतीये सप्त चतुर्षे सप्त पत्रमे नव- अष्टौ ससमेष्टौ अष्टमेऽष्टौ नवमे नव वाष्टौ वा गुर्वान्नायविशेषात् । एवं 1 पारमा ·न्यष्टषष्टिः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने रूप्यमयपट्टिकायां सुवर्णलेखिन्या पञ्चपरमेष्ठिमनं लिखित्वा ज्ञानपूजा विध्यात् । अष्टषष्टिसंख्यया फलपुष्पमुद्रापकानढोकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वसुख- प्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं नमस्कारतपः ॥ ३५॥ ॥ अथ चतुर्दशपूर्वतपः। शुक्लपक्षे तपः कार्य १४ %3D [. ३५ नमस्कारतपः आगाढं तपोदिन ६८ पदेऽक्ष नामो अरिह ता ण २ पदेऽक्षर नमोसिडा ३ पदेऽक्षर नमो आ रिया ए७ ४ पदेऽक्षर ७ नमो व/ग्झा या ५पदेऽक्षर ९नमोलो।एस ब्वसाहिए ९ ६ पदेऽक्षर ८ एसोपं न मुका/ रोए पदेऽक्षर पा प्प णा सणो ए८ ८ पदेऽक्षर ८मंग ण च च) सिं/ए ९ पदेऽक्षर ९८ पान मं मं गलंए९ ३६ चतुर्दशपूर्वतप भागाद। चतुर्दशी १४ २भमायणीय ए उत्पाद १४ अखिप्रवाद ४ पीर्यप्रवाद ३ १५ सस्यप्रयाद ६ ज्ञानमवाद५ कर्मप्रवाद ए भारमध्याद १५ विधाप्रपाद १० ए प्रत्याख्यान ९ प्राणावाय.२ कल्याणनाम / लोकपिंदुसार ए । क्रियाविशा३/१५ ए ७ व ए ·चतुर्दशचतुर्दशीः । चतुर्दशानां पूर्वाणां तपस्तेन समाप्यते ॥ १॥ चतुर्दशानां पूर्वाणामाराधनाधैं तपः चतु- देशपूर्वतपः । तत्र शुभसंयोगे । शुक्लचतुर्दशी प्रारभ्य चतुर्दशमासेषु शुक्लचतुर्दशीपु यथाशक्ति एकाश- नादि तपो विधेयं । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने ज्ञानपञ्चमीवत् चतुर्दशसंख्यैः पुस्तकादिभिर्ज्ञानपूजा संघवा- त्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सम्यकश्रुतज्ञानावासिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं चतुर्दशपूर्वतपः॥३६॥ ॥ अथ एकावलीतपः । एकद्वित्र्युपवासैः काहलके द्वे तथा च दाडिमके । वसुसंस्पैश्च चतुर्थैः श्रेणी कनकाव- मावली २ FFFFFFFFFFFIFIFIBIFIFI FIEF- पदक - . . W । mm MIm120 . [r 30 . P - Girlm. - . - काहलो दाडिमौ ६० । ३७। एकावलीतपसि दिन ३३४ पारणा ८८ आगाढं . 4 Amr W . - १ MmFri.५ १३ . - . . 6 MIMIN - - - - -|||||||||||||" भावली. पारणीतर लीवच्च ॥ १॥ चतुस्त्रिंशचतुर्थेश्च पूर्यते तरलः पुनः। समाप्तिमेति साधूनामेवमेकावलीतपः ॥२॥ एकावली- वदुपवासैस्तप एकावलीतपः । तत्र प्रथमकाहलिकायां एकद्वित्र्युपवासैनिरन्तरैः क्रमापारणकानि । ततो ·दाडिमकस्याप्टमचतुर्थानि पारणान्तरितानि । तत एकद्विन्यादिभिः पोडशान्तः पारणकान्तरानरन्तररुप- वासरेका आवलिका पूर्यते । ततः पदकस्य चतुस्त्रिंशचतुर्थानि पारणान्तरितानि । ततो विलोमक्रमेण पोड- शादिभिरेकान्तः पारणान्तरितैर्निरन्तरोपवासर्द्वितीयावलिका पूर्यते । पुनरष्टचतुर्थैः पारणान्तरैर्द्वितीयदा- डिमकं पूर्यते । ततस्त्रिोकोपवासैर्द्वितीयां काहलिकां पूरयेत् । अत्रोपवासानां त्रिशती चतुस्त्रिंशदुत्तरा ३३४ पारणकदिनान्यष्टाशीतिः ८८ । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने बृहत्वात्रविधिना पूजां विधाय प्रतिमायां बृहन्मुक्ता- वल्येकावलीहारं समारोपयेत् संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विमलगुणावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकर- णीयमागाढमेकावलीतपः॥ ३७॥ ॥ अथ दशविधयतिधर्मतपः। संयमादौ दशविधे धर्म एकान्तरा अपि । क्रियन्त उपवासा यत्तत्तपः पूर्यते हि तैः ॥१॥ ३८ यतिधर्मतपः आगाढं दशविधस्य यतिधर्मस्याराधनार्थ तपः दशवि- शौच धयतिधर्मतपः । तत्र त्रयोदशोपवासा एका- पा (मार्दवं उ पा मुक्ति उ न्तरिता विधेयाः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने |आकिंचन्यं उ वृहत्लाबविधिपूर्वकं कुर्यात् संघवात्सल्यं सं- घपूजा च । एतत्फलं विशुद्धधर्मप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागादं यतिधर्मतपः ॥३८॥ ॥ अथ पञ्चपर- मेष्ठितपः । उपवासैकस्थाने आचाम्लैकाशने च निर्विकृतिः। प्रतिपरमेष्ठि च पदं प्रत्याख्यानस्य भवतीदं ॥१॥ सयमा उ१ पा पासूनृत/उ मा उ१ पा पा क्षांति उ. पा ऋजुता पा ·चतुर्दशचतुर्दशीः। चतुर्दशानां पूर्वाणां तपस्तेन समाप्यते ॥ १ ॥ चतुर्दशानां पूर्वाणामाराधनाधैं तपः चतु- देशपूर्वतपः । तत्र शुभसंयोगे । शुक्लचतुर्दशी प्रारभ्य चतुर्दशमासेषु शुक्लचतुर्दशीपु यथाशक्ति एकाश- नादि तपो विधेयं । यत्रकन्यासः । उद्यापने ज्ञानपञ्चमीवत् चतुर्दशसंख्यः पुस्तकादिभिर्ज्ञानपूजा संघवा- त्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सम्यकश्रुतज्ञानावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं चतुर्दशपूर्वतपः ॥३६॥ ॥ अथ एकावलीतपः । एकद्विन्युपवासैः काहलके द्वे तथा च दाडिमके । वसुसंख्यैश्च चतुर्पः श्रेणी कनकाव- भावठी २ । पदक FIFIFFFFFFFFFFFFIFIF 13813/-- BF - orm][[r ७ ७ orm101 -IN m]-10 - - - - - - काहलो दाडिमौ ६० । ३७। एकावलीतपसि दिन ३३४ पारणा ८८ आगाढं -- Fool - m] १३ A6 - Pho भावली. पारणांतर . -PrabhmirjRIMIRMDbini - लीवच ॥ १ ॥ चतुस्त्रिंशचतुर्थेश्च पूर्यते तरल पुनः। समाप्तिमेति साधूनामेवमेकावलीतपः ॥ २॥ एकावली- वदुपवासैस्तप एकावलीतपः । तत्र प्रथमकाहलिकायां एकद्विश्युपवासैनिरन्तरैः क्रमास्पारणकानि । ततो ·कुसुमादिचर्चः शुभतन्दुलैः पूरिततद्ग्रः चारुखस्तिकोपरिधृतपरिपूर्णपदीपितपञ्चवर्तिप्रदीपः फलादियलिवि- धानपूर्व शिरपक्षिपितगन्धाक्षतचन्दनः गुरुसमीपे शुक्लपञ्चमी प्रारभ्य तथा पञ्चमासी शुक्लपञ्चमीपु द्विभ- तानि पञ्चमासी एकभक्तानि पञ्चमासी निर्विकृतिकानि पञ्चमासीमाचाम्लानि पश्चमासीमुपवासाः एवं मा. सपंचविंशत्या पूर्यते । केष्वपि गच्छान्तरेषु मासपञ्चविंशत्यामपि एकमेव यथारब्धं द्विभक्तमेकभक्तं वा नि- विकृतिक वा आचाम्लं वा उपवासो वा विधीयते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने जिनस्य वृहत्लानविधिः पञ्च- संख्यया विविधपकानफलमुद्राढौकनं पुस्तकाने पुस्तकस्थं च वर्तिकादोरक उत्तरीयक वेष्टनक पिंछिका नि:- क्षपण जपमाला वासकुंपक लेखिनी मषीभाजन मुखवस्त्रिका छुरी कर्तरी नखहन्त्री दण्डनोंछनक कमली ठव- णीदोरी पाटुला दावडी दीवी अंगलूहणाश्रीखण्डीवासपुडी वीजणीप्रभृति ज्ञानोपकरणं । अष्टप्रकारपूजापू- चकं पथपश्चसंख्यढोकनीयं । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं ज्ञानलाभः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाद लघुपश्चमीतपः॥ ४०॥ ॥ अथ बृहत्पश्चमीतपः । एवमेव तपो वर्षपञ्चकं कुर्वतां नृणां । बृहत्पञ्चमिकायास्तु तपः संपूर्यतेऽखिलं ॥१॥ समात्यारम्भौ लघुपञ्चमीवत् शुक्ल २ पञ्चमीपु वर्षमेकं यशनानि वर्पमेकमेकभ- क्तानि वर्षमेकं निर्विकृतिकानि वर्षमेकमाचाम्लानि वर्षमेकमुपवासाः शुक्लपञ्चमीपु एवं पञ्चसंवत्सराः पूर्यन्ते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने लघुपञ्चमीवत् परं वस्तुसंख्या पञ्चविंशतिपश्चविंशतिरूपा। एतत्फलं महा- ज्ञानावाप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं बृहज्ज्ञानपञ्चमीतपः॥४१॥ ॥ अथ चतुर्विधसंघतपः । उपवा- .

·र. स पञ्चानां परमेष्टिनामाराधनार्थं तपः परमेष्ठितपः । तत्र प्रथमपरमेष्ठिनं प्रति प्रथममुपवासः । तत एकाशनं तत आचाम्लं तत एकाशनं ततो निर्विकृतिकं ततोपि पूर्वाध अष्टपासं । एवं परेषां चतुर्णामपि परमेष्टिनां इति पञ्चत्रिंशदिनैः पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने ज्ञानपञ्चमीवत् पञ्चभिः पञ्चभिः पुस्तकादिभिर्विधिर्वि- धेयः । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वविघ्नोपशमः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं पञ्चपरमेष्ठितपः ॥३९॥ ॥ अथ लघुपञ्चमीतपः । लघुपञ्चम्यां यशनादिपञ्चमासोत्तरं तपः कृत्वा । तत्पश्चविषसमासौ स. . मास ५ मास ५ मास ५ ६०।३९। पञ्चपरमेष्ठितपः आगाढं ३० लघुपञ्चमीतप आगा०४१वृहत्पञ्चमीतपमा० नमोअरि ए । आंए नि | पु | अठकव द्विमकं हि नमोसिद्धा० उ आंए नि पुअठक० एकमकं वर्ष | नमोआय उ ए आं नि | पु |अठक. निभक्तं म नमोउवज्झाउ आंए नि | पुअठक. मोविल नमोलोएस० ए आं ए नि | पु भठक. माप्यते मासपञ्चविंशत्या ॥१॥ पञ्चम्यां तपः तत्र धतुर्मासी श्रावणभाद्रपदाधिनकार्तिकपीपीबाप- पिस्वा पुरुषो महिला वा जिनभवने जास्यादिपुष्पैर्विरचितजिनपूजा तबद्ध चिनिवेश्य पुस्तकं स चिकित- मास ५ मास ५ उपवास उ ·कुसुमादिचर्चः शुभतन्दुलैः पूरिततदनः चारुखस्तिकोपरिधृतपरिपूर्णप्रदीपितपश्चवतिपदापः फलादिमालाब- धानपूर्व शिरम्पक्षिपितगन्धाक्षतचन्दनः गुरुसमीपे शुक्लपञ्चमी प्रारभ्य तथा पश्यमासीं शुरूपयमी विभ- तानि पथमासी एकभक्तानि पश्चमासी निर्षिकृतिकानि पथमासीमाचाम्लानि पचमासीमपपासाः एमा. सपंचविंशत्या पूर्यते । फेष्वपि गच्छान्तरेषु मासपशिल्यामपि एकमेष यथारम्भ निभातमेकमा विकृतिकं वा आचाम्लं वा उपवासो पा विधीयते । पपन्यासः। ज्यापने जिन परमापमिभिः RI संख्यया पिपिधपफारफलममाटोकनं पुस्तकाचे पुस्तकारप प पनितातोरा जारी InHR FAMI POE क्षपण जपमाला पासकुंपफ लेखिनी मषीभाजन मुलपत्रिका पुरी तरी पाएको समयमा गीबोरी पावापी दीदी बगएणासीलकीपासपुची पीrusla गोपा। NICITY Rasuी संभमास जा पात पतिशासगाव Pawanireeutename तपो Ranismt Huntinue MANTRA INTwently ashi munita unlimint HTRA TARE MATHEMATRAunty urinrel 8. PRANKINNARRESTERIOTHEATREnemaniawtions amil ·पा पा.उपा पा पाउ पा पाउ पा पाउ१ पाउ सद्वयं कृत्वा ततोवत्सर ६० संख्यया । एकान्तरोपवासश्च पूर्ण ४२ चतुर्विधसंघतप आगाढं दिन १२२ संघतपो भवेत् ॥१॥ चतुर्विधस्य संघस्याराधनार्थ तपश्चतु- उपा उपाधिसंघतपः। तत्र उपवासद्वयं निरन्तरं विधाय पारणं कृत्वा पापष्टिरुपवासा एकान्तरा विधेयाः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने उ.पा उ.पा उ.पा उ.पा उ.पा संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं तीर्थंकरनामकर्म । इति पा यतिश्राद्धकरणीयमागाढं चतुर्विधसंघतपः ॥४२॥ ॥ अथ उ.पा उ.पा उ.पा उ.पा उ.पा घनतपः । एक कोकयुग्मशशिसंख्ययोपवासैश्च । पारणका- उ.पा उ.पा उ.पा उ.पा उ. पान्तरितैरपि निरन्तरैः पूर्यतेऽत्र धनं ॥१॥ अङ्कानां धनयुत्तया तपो घनतपः। तत्र एकोपवासः पारणकं द्वौ उपवासौ पारणकं एकोपवासः पार- ४३ घनतप आगाद णकं द्वौ उपवासौ पारणकं पुनः द्वौ उप- वासौ पारणकं एकोपवास: पारणकं द्वी उपवासौ पारणकं एकोपवासः पारणकं २ पा एवं उपवासाः द्वादश पारणकान्यष्टौ । पर पा पा पा उ.पाउ पा पाउ पाउ पा पा पा उ२ पाउ१ उपा पा पा पा पा पा पा पा उ१ पा पा पा उ२ पा पा ·उ पा उ २ पा उ३ पा उ२ पा उ ३ पा पा उ३ पा १ पा उ२ यन्त्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लाविधिपूर्वकं उपवाससंख्यया फलपुष्पपकानजातिढौकनं संघवात्सल्यं संघ- पूजा च । एतत्फलं महालक्ष्मीः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं घनतपः॥४३॥ ॥ अथ महाघनतपः। महाघनतपः श्रेष्ठमेकद्वित्रिभिरेव हि । उपवासैनवकृत्वः पृथश्रेणिमु- ४४ महाघनतप आगाढं पागतः ॥ १ ॥ धनाङ्कयाहुल्यान्महाघनं । तत्र प्रथमश्रेणौ एकद्वित्रि उपवासा निरन्तराः पारणान्तरिताः द्वितीयश्रेणी द्विन्येकोपवासाः। तृतीयायां त्र्येकद्वयोपवासाः चतुर्थी द्वित्र्येकोपवासाः पञ्चम्यां त्र्येकद- योपवासाः पष्ठ्यामेकद्वित्रिउपवासाः सप्तम्यां द्वित्र्येकोपवासाः अष्टम्यां पा एकद्वयोपवासाः नवम्यां द्वित्र्येकोपवासाः एवं उपवासाश्चतुःपञ्चाशत् पारणकानि सप्तविंशतिः सर्वदिनान्येकाशीतिः। यन्त्रकन्यासः । उद्या- पने बृहत्तानविधिपूर्वकमेकाशीतिसंख्यया पकानफलजातिढीकनं संघ- वात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सार्वभूमर्द्धिप्राप्तिः । इति यतिश्राद्धक- रणीयमागाढं महाघनतपः॥४४॥ ॥ अथ वर्गतपः । एकत्येककयुग्म- भूमियमलैरेकद्विभूमिद्विकर्येकद्वीन्दुयुगेकयुग्मधरणीयुग्मेन्दुयुग्मैककैः । एकत्येकभुजद्विचन्द्रधरणीयुग्मैकयुग्मे- उपा ३ पा पा उपा १ पा 444444 पा २ पा पा उ२ पा ३ पा पा पा १ पा उ२ पा उ पा ३ पा उ ·39 पा२ पा। पा २ पा १ पा २ पा १ पा [२ उ१ पा २ पा२ पा or पा २ पा १ पा २ पा १ उ/२ पा १ पा २ पा १ पा १ पा २ पा १ पा २ उ/२ पा १ पा २ पा १ पा २ पा १ पा उ१ पा २ १ पा २ न्दुभिर्येकळ्येकयुगैर्युगेन्दुधरणीयुग्मैकयुग्मेन्दुभिः ॥ १ ॥ द्विद्ध्येकद्विमहीद्विभूमियुगलय्याय्याद्विभूमिद्वयैा. ४५ वर्गतपः आगाढं दिनसंख्या १६० कोकमहीद्विचन्द्रयुगलैः श्रेण्यष्टकत्वं गतः । वर्गाख्यं तप उच्यते यनशनमध्योल्लसत्पारणैः सर्वत्रापि निरन्तरैरपि दिनान्यस्मिन्खपमू- मयः ॥ २॥ वर्गाकैस्तपः वर्गतपः । तत्र एक- २ द्विएकद्विएकद्विएकद्विएकउपवासैनिरन्तरपा- पा २ रणान्तरितैः प्रथमा श्रेणिः । एकद्विदिएक- पा, द्विएकदिएकउपवासैर्द्वितीया श्रेणिः । द्विएक- पा, द्विएकएकद्विएकद्विउपवासैस्तृतीया श्रेणिः । . द्विएकएकद्विएकद्विएकद्विउपवासमतुर्थी श्रे. णिः । एकद्विएकद्विद्विएकएकद्विउपवासैः पञ्चमी श्रेणिः । एकद्विएकद्विद्विएकद्विएकउपवासैः षष्ठी श्रेणिः । द्विएकद्विएकएकद्विद्विएकउपवासैः सप्तमीश्रेणिः। द्विएकद्विएकद्विएकदिएकउपवासैरष्टमी श्रेणिः । एवं श्रेण्य- टकेन षण्णवतिउपवासैः पूर्यते । पारणकानि चतुःषष्टिः । सर्वदिनानि षष्ट्युत्तरं शतं । उद्यापने महत्वात्रषि- धिपूर्वकं पश्युत्तरशतसंख्यया पक्कानफलादिढोकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्कर्ष महर्षयः। पत्र- पा२ १ उ पा २ पा १ पा २ पा २ पा १ पा २ उ|२ पा १ पा|२ पा १ पा २ पा २ पा १ पा २ पा १ पा २ पा २ पा ·पा उ३ पा उ पा पा उ२ पा ३ पा ४ पा २ ४ पा पा ३ पा ५ पा पा पा२ पा ३ पा ४ पा ६ पा न्यासः। इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं वर्गतपः॥४५॥ ॥ अथ श्रेणितपः। श्रणा षट्र प्रणयः प्राक्ता एका द्वौ प्रथमे क्षणे। द्वितीयादिषु चैकाङ्कक्रमवृद्ध्या- ४६ श्रेणितप आगाढं उ०८३ पा० २७ दिन ११० भिजायते ॥१॥ श्रेण्यङ्कस्तपः श्रेणितपः । तत्र प्रथमश्रेणी एकद्विउपवासा निरन्तराः पारणान्त. रिताः। द्वितीयायां एकद्वित्रिउपवासाः तृतीयायां एकद्वित्रिचतुरुपवासाः चतुर्थी एकद्वित्रिचतु:- पञ्चोपवासाः । पञ्चम्यां एकद्वित्रिचतुःपञ्चपडुप- ४७ पञ्चमेस्तप आगाढं वासाः एवं पडुपवासाः षष्ठ्यां एकद्वित्रिचतुःपञ्चपट्सप्तोपवासाः एवं त्र्यशी- त्युपवासैः सप्तविंशतिपारणैर्दशोत्तरशतदिनैः षड्भिः श्रेणिभिः पूर्यते । प्रथममेरुतपः | द्वितीयमेरुतप०/उ यन्त्रकन्यासः । उद्यापने दशोत्तरशतसंख्यया पक्कान्नफलजातिढीकनं बृहत्लान- | तृतीयमेरुत. विधिः । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं क्षपणकश्रेणिः । इति यतिश्राद्ध- | चतुर्थमेरुत. करणीयमागाढं श्रेणितपः॥४६॥ ॥ अथ मेरुतपः । प्रत्येकं पञ्चमेरूणामुपो- पञ्चममेरुत०. पणकपञ्चकं । एकान्तरं मेरुतपस्तेन संजायते शुभं ॥१॥ मेरुसंख्यया तपः पापा पा३ ४ पा ५ पा ६ पा पा पा पा ५ ५ पा उ पा उ पा ·41 उ पा २ पा १ पा२ पा पा [२ पा १ पा २ उ पा २ पा २ पा १ पा|२ पा १ पा २ उ/२ पा or पा २ पा 19 पा पा २ पा पा |२ उ/२ पा पा पा २ पा पा २ पा २ न्दुभियंकयेकयुगैर्युगेन्दुधरणीयुग्मैकयुग्मेन्दुभिः ॥ १ ॥ द्विवेकद्विमहीद्विभूमियुगलय्याय्याद्विभूमिद्वयों- ४५ वर्गतपः आगाढं दिनसंख्या १६० कोकमहीद्विचन्द्रयुगलैः श्रेण्यष्टकत्वं गतः। वर्गाख्यं तप उच्यते धनशनमध्योल्लसत्पारणे: पात सर्वत्रापि निरन्तरैरपि दिनान्यस्मिन्खपभू- मयः ॥२॥ वर्गाङ्कस्तपः वर्गतपः । तत्र एक- पा २, द्विएकद्विएकदिएकद्विएकउपवासैनिरन्तरपा- पा २ रणान्तरितैः प्रथमा श्रेणिः । एकद्विद्विएक- पा द्विएकदिएकउपवासैर्द्वितीया श्रेणिः । द्विएक- पा द्विएकएकद्विएकद्विउपवासैस्तृतीया श्रेणिः । द्विएकएकद्विएकदिएकद्विउपवासमतुर्थी श्रे- णिः । एकदिएकद्विद्विएकएकद्विउपवासैः पञ्चमी श्रेणिः । एकदिएकद्विद्विएकदिएकउपवासैः षष्ठी श्रेणिः। द्विएकदिएकएकद्विद्विएकउपवासैः सप्तमीश्रेणिः। द्विएकद्विएकदिएकदिएकउपवासैरटमी श्रेणिः। एवं श्रेण्य- ष्टकेन षण्णवतिउपवासैः पूर्यते । पारणकानि चतुःषष्टिः । सर्वदिनानि षट्युत्तरं शतं । उद्यापने बरखानवि-* धिपूर्वकं षट्युत्तरशतसंख्यया पक्कानफलादिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा। एतत्फलं महर्षयः। पक- पा पा २ पा २ पा पा उ पा २ पा १ पा/२ पा २ पा १ पा २ उ/२ पा १ पा २ पा पा १ पा २ पा २ उा२ पा १ पा २ पा १ पा[२ पा [१ पा २ पा ·पा पा उसु पा उप उ, अ पा उ उका पा उ१श्र पा उचा पा उ१ अ पा उ १ पा पा पा पा उपापा पा पा तितीर्थकरानुद्दिश्य तदिनानि- ५० च्यवनजन्मतपोद्वयं अनागाढं एकैवाकृतिः विनापि यथाशक्ति एकान्तरा- उ १ संपा श्वतुर्विशत्युपवासा विधीयन्ते । उसु पा उ १६ | पा उसु | पा उशी पा उद्यापने वृहत्लाविधिपूर्वक उ.वि पा उशां पा उ १ व | पा | जिनाग्रे पतुर्विंशतिसंख्यया प- कानफलजातिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सद्गतिः । जन्मतपोप्येवमेव । पत्रकन्यासः । इति यतिश्राद्धकरणीयमनागाढं च्यवनजन्मतपोद्वयं ॥५०॥ ॥ अथ सूरायणतपः। सूरवदयनं हानिवृद्ध्या यस्य ५१ यवमध्ये सूरायणतपः कृष्णपक्षे हानिः २ यवमध्ये सूरायणतपः शुक्लपक्षे वृद्धिः कृष्ण १५१४/१३/१२/११/१०९८७.६ ५४१३१२११ शुक्ल १२३४५६७ ९/१०/११/१२/१३/१४/१५/ | तिथि या ग्राग्रा ग्रा ग्रामा ग्राग्रा ग्राग्रा ग्राग्रा ग्रा या ग्रा तिथि मा मा ग्रा ग्रा मा या या या या या या या या या या ५१ वज्रमध्ये सूरायणतपः कृष्णपक्षे हानिः वनमध्ये सूरायणतपः शुक्लपक्षे वृद्धिः२ कृष्ण १५/१४/१३/१२/११/१०/९/८/७/६/५/४/३/२/१ शुक्ल ८1९/१०/११/१२/१३/१४/१५ तिथि मा मा या या या या या 'ग्रामा प्रा डा ग्राग्रा या ग्रा तिथि मा प्रामा ग्रामा ग्रामा ग्रा ग्रामा प्राग्रा प्रा प्रामा तत्सूरायनं । तत्र सूरायणतपो वनमध्ययवमध्यचांद्रायणवत् । नवरं कृष्णप्रतिपदि प्रारम्भः । यन्त्रकन्यासः । ८

·उ१
उपा
पा
पा
उपा
मेरुतपः । तत्र पञ्चमेस्नुद्दिश्य पञ्चविंशत्युपवासा एकान्तरा विधीयन्ते । यनकन्यासः । उद्यापने वृहत्लान-
विधिपूर्वकं स्वर्णमयपञ्चमेरुढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं उत्तमप्राप्तिः । इति यतिपादकरणी.
यमनागाढं पञ्चमेरुतपः ॥४७॥ ॥अथ द्वात्रिंशत्कल्याणकतपः । उपवासत्रयं कृत्वा द्वात्रिंशदुपवासकाः।
एकभक्तान्तरास्तमानुपवासत्रयं वदेत् ॥१॥ द्वात्रिंशदुपवासरुप.
४८द्वात्रिंशत्कल्याणकतपआगाढं
लक्षितानि कल्याणकानि द्वात्रिंशत्कल्याणकानि । तत्र प्रथमं नि-
रन्तरं उपवासत्रयं तत एकाशनं ततो द्वात्रिंशदुपवासाः गकाशना-
न्तरिताः ततो निरन्तरं उपवासत्रयं ततः पारणकं एवमुपवासा
उपा अष्टत्रिंशत् पारणकानि चतुत्रिंशत् सर्वदिनानि द्वासप्ततिः । यत्र-
पा कन्यासः । उद्यापने बृहत्लाप्रविधिपूर्वकं द्वात्रिंशत्संख्यया पकान-
उ. पा फलजातिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं तीर्थकरना-
उ: पा_मकर्म । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाई द्वात्रिंशत्कल्पाणकतपः
॥ अथ च्यवनतपः। चतुर्विशतितीशानुदिश्य
च्यवनात्मकं । विना कल्याणकदिनैः कार्यानशनपद्धतिः ॥१॥ च्यवनार्थ तपश्यवनतपः । तत्र पतुषिश-
पा
उपा
पा
उपा
उपा
3483994
a|a|a|a|a|a|a|a|
पा
उ१] पा
उपा
उ
पा
पा
पा
॥४८॥

·नपभस्या चव० ए मपभस्या ज० देवाग्रे पुरुषप्रमाणतण्डलपुञोपरि ढौकनीयः नानाविधपक्कान्नं च संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं परमं ज्ञानं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाद लोकनालितपः ॥५२॥ ॥ अथ कल्याणकाष्टाहिकातपः । नवभक्ता- टकं कार्यमहत्कल्याणपञ्चके । प्रत्येकं पूर्यते तच वृह- ५३ अष्टाहिकातप अनागाढं एकस्य जिनस्य दष्टाहिकातपः॥१॥ कल्याणकैश्च नवजन्मवतकेव- अन्यजिनानामपि एपैच युक्तिः कल्प्या लज्ञाननिर्वाणरूपैः संयुक्तानि अटाटावहानि कल्या- ए. ए. ए. णाप्ताहिका । तत्र ऋपभायेकस्यैकस्याहत एकैकं क- ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए ल्याणकं प्रति अष्टाष्टावकभक्तानि चत्वारिंशदेक- ए. ए. एक भक्तरेकस्याहतः कल्याणकानि पूर्यन्ते । एवं परेपा- ए १। ए। ए. ए. मपि पष्ट्यधिकनवशतदिनैः पूर्यते । कदाचिदिना- ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए. न्तरविच्छेदेन निजान्तरतपसि क्रियमाणे न दोपः। उद्यापने जिनाग्रे विंशत्युत्तरशतसंख्यया सर्वफलजातिसर्वपकानजातिढौकनं बृहत्लान विधिपूर्वकं यतिभ्यो वस्त्रानपात्रपानदानं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं तीर्थकरनामकर्मबन्धः। यन्त्रकन्यासः । इति यति- श्राद्धकरणीयमनागाढं कल्याणकाष्टाहिकातपः॥५३॥ ॥ अथ आचाम्लवर्धमानतपः। उपवासान्तरितानि १ एकभक्ताष्टकमिति पाठः। अपभस्यान ऋपभस्य | ज्ञा० ए| ए| ए" पभस्य नि० ·उद्यापने चन्द्रस्थाने सूर्यः । शेषं तथैव । एतत्फलं महाराज्यप्राप्तिः। इति यतिमादकरणीयमागाई चरायण- तपः ॥५१॥ ॥ अथ लोकनालितपः ॥ सप्त पृथ्व्यो मध्यलोक कल्पा चेयका अपि । अनुत्तरा मोक्षशिला H मुक्तिशिला सर्वार्थसिद्धि अपराजित वैजयत पचाणुत्तर जयत विजय सुदर्शन सुप्रतिबन्ध मनोरम सर्वतोभद्र सुविशाल सौम्यग्रे समनस प्रीतिकर यक आदित्य द्वादशकल्पा अच्युत भारण माणत आणा मदमार एक शुक्र নামা मादद प्रदा ५२ लोकनालितपः RAM للغلا तग:ममा मगरका पागा ON आ १ आ१ आ १ आ Moriololvload lriddlm MEMEEEEEE 24 पर लोकनालिरितीर्यते ॥ १॥ एकभक्तान्युपवास एकभक्तानि नीरसाः। आचाम्लान्युपवासाश्र क्रमात्तेपु तपः स्मृतं ॥ २॥ लोकनालिक्रमेण तपः लोकनालितपः । तत्र रनप्रभादिसप्तपृथ्वीरुद्दिश्य निरन्तराणि सकभ. क्तानि ततो मध्यलोकमुद्दिश्य उपवासः । ततो द्वादशकल्पानुद्दिश्य द्वादशैकभक्तानि । ततो नवमेवेपका- नुत्तरानुद्दिश्य नव निर्विकृतिकानि । पश्चानुत्तरानुद्दिश्य पत्राम्लानि । ततो मुक्तिशिलामुदिइय एकोपवासः एवं पञ्चविंशतिदिनैः पूर्यते । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लाप्रविधिपूर्वक रूप्यमयससप्रधिष्पः सुवर्णमयो मध्यलोक नानामणिमयाः कल्पौधेयकानुत्सराः स्फटिकमयी मुक्तिशिला तदुपरि काबगरखन्यासःसि।

·ऋपभस्य| चव० ए देवाग्रे पुरुषप्रमाणतण्डलपुञोपरि ढौकनीयः नानाविधपकानं च संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं परम ज्ञानं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढ लोकनालितपः ॥५२॥ ॥ अथ कल्याणकाष्टाहिकातपः । नवभक्ता- प्टकं कार्यमहत्कल्याणपञ्चके । प्रत्येकं पूर्यते तच्च बृह- ५३ अशाहिकातप अनागाढं एकस्य जिनस्य दष्टाहिकातपः॥१॥ कल्याणकैश्च नवजन्मवतकेव- अन्यजिनानामपि एषैव युक्तिः कल्प्या लज्ञाननिर्वाणरूपैः संयुक्तानि अष्टाप्टावहानि कल्या- ए. ए. ए. णाप्टाहिका । तत्र ऋषभायेकस्यैकस्याहत एकैकं क- अपभस्य ज० ए ए ए ए ए ए ए ए ल्याणकं प्रति अष्टाष्टावकभक्तानि चत्वारिंशदेक- ए। ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए. भक्तरेकस्याहतः कल्याणकानि पूर्यन्ते । एवं परेपा- ऋपभस्य ज्ञा० ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए. ए मपि पष्टयधिकनवशतदिनैः पूर्यते । कदाचिद्दिना- अपभस्य नि० ए ए ए ए ए ए ए ए न्तरविच्छेदेन निजान्तरतपसि क्रियमाणे न दोपः। उद्यापने जिनाग्रे विंशत्युत्तरशतसंख्यया सर्वफलजातिसर्वपकानजातिढौकनं बृहत्लानविधिपूर्वकं यतिभ्यो वस्त्रान्नपात्रपानदानं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं तीर्थकरनामकर्मबन्धः। यत्रकन्यासः । इति यति- श्राद्धकरणीयमनागाढं कल्याणकाप्टाहिकातपः॥५३॥ ॥ अथ आचाम्लवर्धमानतपः । उपवासान्तरितानि १ एकभकाष्टकमिति पाठः। ऋपभस्या न ·१ १ २ ४ १ ६ १ १ ८ ९ ११ १ १२ १ १३ १५ १ १६ १ १ १८ १.२० १ १ २२ १०२३ १ १ २५ १ १ २८ २९ १ ३० १३२ १ १ १ ४२ च शतपर्यन्तं तथैकमारस्य। ५४ आचाम्लवर्धमानतपः आगाढं वर्ष १४ मास ३ दिन २० पूर्यते वृद्ध्या निरन्तरतया भवति आ | उ आं [उ आ उआ /उ आं |3| आं उभा (उ0 (3|ां उमा [3 तदाचाम्लवर्धमानं च ॥१॥ जाचान्लवमानं आचान्ल. वर्षमानं तत्रैकमाचाम्लं उप- वासः द्वे आचाम्ले उपवासः ३४ /१३५ || ३६ || ३७१ एवं शतमाचाम्लानां एका. नादिवृद्ध्या उपवासान्तरितंदि- ७० विधेयं चतुर्दशभिर्वत्रिभिर्मा- जनैर्विशत्यादिनैः पूर्यते । तन्म- मध्ये पारणकं । यत्रकन्यास: १०० उद्यापने बृहत्लाप्रविधिपू- र्वकं चतुर्विंशतिजिनपूजा संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं तीर्थकरनामकर्मयन्धः । इति यतिश्राद्धकर- णीयमनागादमाचाम्लवर्धमानतपः ॥ ५४॥ ॥ अथ माघमालातपः । आरभ्य पौषदशमीपर्यन्ते माघशुक्ल- १ ४३ १ ४४ १ १ ४७ १ १८ १ १ ५२ ५४ १ ५९ १ ६० ६२ | १ १ १ ६९ ७१ १ ७२ १ १ ७४ ७५ १ १ १ १ ८० ८१ १ ८२ १ ८३ १ ८४ ८५ १ १ ८७ ८८ ८९ १ ९० १ १ ९४ १ १ ९८ १ ९९ १ ·४ ६ ७ ८ ९ १० ५५माघमालातप आगाढं प्रथम वर्षे पोषवदिदशमी १० ए ११/१२/ ए १३ ए १४/ए. माहसुदि पडिया ए का ११ ए|१२| ए १३ ए १४ ए १५ ए एवं द्वितीयव तृतीयचतुर्थपि एवमेव तिथयः पूर्णायाः । स्नात्वार्हन्तं संपूज्य चैकभक्तं विदध्याच ॥१॥ माघमासे मालारूपं करणीयं माघमाला । तत्र पौ- पकृष्णदशमीमारभ्य माघपूर्णिमापर्यन्तं लात्वा जिनार्चनं एकभक्तं च कुर्यात् । एवं वर्षचतुष्टयं कृत्वा उद्या- पने बृहत्लाविधिपूर्वकं जिनाग्रे घृतमयं मेरुं सुवर्णमणिगर्भितं ढौकयेत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एत- त्फलं परमसुखप्राप्तिः । यन्त्रकन्यासः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं माघमालातपः॥ ५५॥ ॥ अथ महावीर- ५६ महावीरतप आगाढं प्रथमवर्ष उ १० तपः । महावीरतपो ज्ञेयं वाणि द्वादशैव च । त्रयोदशैव पक्षांश्च पञ्चकल्याणपारणे ॥१॥ महावीरस्य छद्मस्थकालतपःमहावीरतपः । तत्र पा द्वादशवपत्रयोदशपक्षपर्यन्तं निर- न्तरं दशोपवासान्तरितानि पारणकानि। यन्त्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्नानविधिपूर्वकं श्रीमहावीरप्रतिमाने वर्णमयं न्यग्रोधतरं टोकयेत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मक्षयः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं पा पा पा पा उ१०/पा/१०/पा १० पा/१०/पा/१०पा पा पा पा पा/१०/पा १० पा/१०/पा/१०/पा पा पा पा १० १० पा/१०/पा १० पा/१०/पा/१०/पा १० पा पा १० पा १० पा १० पा/१०/पा १० पा/१०/ पापा पा पा पा १० ·M र. । ॥ महावीरतपः ॥५६॥ ॥ अथ लक्षप्रतिपत्तपः । शुक्लप्रतिपदः सूर्यसंख्या एकाशनादिभिः । समर्थनीयास्त- पसि लक्षपतिपदास्यके ॥१॥ शुक्लपतिपदमारभ्य प्रतिपत् १२ वर्षमेकं यावद्यधाशत्येकाशनादितपः लक्ष- प्रतिपच्छ्रावकाविकाभिः कार्या । उद्यापने पूजापूर्व लक्षधान्यं दौकनीयं । लक्षसंख्याधान्यानां नियन्यो यथा । चोषामाणा ५ पाइली १ मुगसेइ १ पाइली २ मोठसेइ १ पाइली २ जवसेइ २ तिलपाइ ७ गोधूमसेद ८ चउलासेइ ३ चणासेइ १ कांगुमाणा ३ कोद्रवमाणा ३ उडदमाणा ५ तूवरिसेइ ४ जुवारिमाणा ५। एत- स्फलं अगण्यलक्ष्मीप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं लक्षप्रतिपत्तपः॥ ५७ ॥ इति तपोधिकारे गीताधों- तानि तपांसि संपूर्णानि ॥ अथ फलतपांसि । यथा । तत्र प्रथमं सर्वाङ्गसुन्दरतपः । शुक्लपक्षेप्टोपवासा आचाम्लान्तरिताः क्रमात् । १ सर्वांगसुन्दरतपः आगाढं दिन १५ पारणकं प्रतिपदायां विधीयन्ते तेन तपोभ- वेत्सर्वासुन्दरं ॥ १॥ शुक्ल] १२ द्वि! ३ ४ ४ च | ५५ ६५ ९ न १० ६/७१ ५ १२ द्वा१३ १४ च १५५ सर्वाङ्गाणि सुन्दराणि जायन्ते यस्मात्सस्सर्वाङ्ग सुन्दरं । तत्र शुक्लपक्षे प्रतिपापवासं विधाय अष्टोपवासाः सप्ताचाम्लान्तरिता विधेया यथाशकि संपमा- . दिशविघधर्मपालनं कषायपरिहारोपि पूर्णिमायां उद्यापयेत् । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहस्लाअधिर्षि बि. ७स ८ तिथि उ आं आं आं आं उ भां आं भो ·९५ ८ आं आं उ आं तिथि उ आं उ आं आं धाय जिनाग्रे स्वर्णमयपुरुषं रत्नजटितं ढौकयेत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सवाङ्गसुन्दरता । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं सर्वाङ्गसुन्दरतपः॥१॥ ॥ अथ निरुजशिखतपः । तपो निरुजशिष्याख्यं विधेयं तद्वदेव हि । नवरं कृष्ण- २ निरुजशिखातपः आगाढं दिन १५ कृष्णपक्षप्रतिपदातः पक्षे तु करणं तस्य श- कृष्ण | १२ द्वि ३ | ४ च ९न १० ८ ११ ए१२ वा ३३ व १४ च १५५ स्यते ॥ १॥ निरुजा रो- आं उ गरहिता शिखा चूला यस्य तन्निरुजशिखं । तत्र कृष्णपक्षे सर्वाङ्गसुन्दरवद्विधिः । यन्त्रकन्यासः । एतत्फलं आरोग्यं । इति यति- श्राद्धकरणीयमागाढं निरुजशिखतपः॥२॥ ॥ अथ सौभाग्यकल्पवृक्षतपः । सौभाग्यकल्पवृक्षस्तु चैत्रेऽ- ३ सौभाग्यकल्पवृक्षतप आगाढं चैत्रशुक्लप्रतिपदातः नशनसंचयैः। एकान्तरः परं कार्यास्तिथी चन्द्रा- च. शु दिके शुभे ॥ १ ॥ सौ- भाग्यस्य दाने कल्पवृक्ष इव सौभाग्यकल्पवृक्षः। तत्र चैत्रमासे सर्वस्मिन् एकान्तरोपवासा विधेयाः । यन्त्रकन्यास्तः । उद्यापने वृह- त्लानविधिपूर्वकं सुवर्णरूप्यमयसाङ्गोपाङ्गकल्पवृक्षढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सौभाग्य- पा पा उ पा पा पा उ पा उ क उ पा पा उ पा पा ·महावीरतपः ॥५६॥ ॥ अथ लक्षप्रतिपत्तपः । शुक्लप्रतिपदः सूर्यसंख्या एकाशनादिभिः । समर्थनीयास्त- पसि लक्षप्रतिपदाख्यके ॥१॥ शुक्लमतिपदमारभ्य प्रतिपत् १२ वर्पमेकं यावद्यधाशत्त्येकाशनादितपः लक्ष- प्रतिपच्छ्रावकभाविकाभिः कार्या । उद्यापने पूजापूर्व लक्षधान्यं दौकनीयं । लक्षसंख्याधान्यानां नियन्यो यथा । चोपामाणा ५ पाइली १ मुगसेइ १ पाइली २ मोठसेइ १ पाइली २ जवसेइ २ तिलपाइ ७ गोधूमसेइ ८ चउलासेइ ३ चणासेइ १ कांगुमाणा ३ कोद्रवमाणा ३ उडदमाणा ५ तूवरिसेइ ४ जुवारिमाणा५। एत- त्फलं अगण्यलक्ष्मीप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं लक्षप्रतिपत्तपः ॥ १७ ॥ इति तपोधिकारे गीतार्थी- तानि तपांसि संपूर्णानि ॥ अथ फलतपांसि । यथा । तत्र प्रथमं सर्वाङ्गसुन्दरतपः । शुक्लपक्षेप्टोपवासा आचाम्लान्तरिताः क्रमात् । १ सर्वांगसुन्दरतपः आगाढं दिन १५ पारणकं प्रतिपदायां विधीयन्ते तेन तपोभ- वेत्सर्वाङ्गसुन्दरं ॥१॥ शुक्ल १२ द्वि ३ | ४ च सर्वाङ्गाणि सुन्दराणि जायन्ते यस्मात्सस्सोंग- सुन्दरं । तत्र शुक्लपक्षे प्रतिपयुपवासं विधाय अष्टोपवासाः सप्ताचाम्लान्तरिता विधेया यथाशक्ति संयमा- दिदशविधधर्मपालनं कषायपरिहारोपि पूर्णिमायां उद्यापयेत् । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहस्लाविर्षि वि. ५५६प तिथि | उ] आं ७स ८अ ९न १०द ११ए१२वा १३ १४च १५पू आं आं उ मां आं आं ·६प ८अ आं आं आं उ | आं आं उ धाय जिनाने स्वर्णमयपुरुषं रत्नजटितं दौकयेत् । संघवात्सल्य सघपूजा च । एता यतिश्राद्धकरणीयमागादं सर्वाङ्गसुन्दरतपः॥१॥ ॥ अथ निरुजशिखतपः । तपो निरुजशिष्याख्यं विधेयं तद्वदेव हि । नवरं कृष्ण- २ निरुजशिखातपः आगाढं दिन १५ कृष्णपक्षप्रतिपदातः पक्षे तु करणं तस्य श- कृष्ण | १/२ द्वि ३ तृ| ४ च ९५ ९ न | २० द. ११ ए१२ वा १३ व १४ च | १५ पू स्यते॥१॥ निरुजा रो- तिथि | उ आं आं गरहिता शिखा चूला यस्य तन्निरुजशिखं । तत्र कृष्णपक्षे सर्वाङ्गसुन्दरवद्विधिः । यन्त्रकन्यासः । एतत्फलं आरोग्यं । इति यति- श्राद्धकरणीयमागाढं निरुजशिखतपः॥२॥ ॥ अथ सौभाग्यकल्पवृक्षतपः । सौभाग्यकल्पवृक्षस्तु चैत्रेड- नशनसंचयः । एकान्तरः ३ सौभाग्यकल्पवृक्षतप आगाढंचैत्रशुक्ल प्रतिपदातः परं कार्यास्तिथी चन्द्रा- दिके शुभे॥१॥ सौ- भाग्यस्य दाने कल्पवृक्ष इव सौभाग्यकल्पवृक्षः । तत्र चैत्रमासे सर्वस्मिन् एकान्तरोपवासा विधेयाः । यन्त्रकन्यास्तः । उद्यापने बृह- लाविधिपूर्वकं सुवर्णरूप्यमयसाङ्गोपाङ्गकल्पवृक्षढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सौभाग्य- उ पा उ पा पा पा च. शु उ उ पा पा उ पा पा पा पा उ पा पा ·प्राप्तिः । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं सौभाग्यकल्पवृक्षतपः ॥॥ ॥ अथ दमयन्तीतपः। दमयन्त्या प्रति- ४ दमयन्तीतप आगाढं अन्येपामपि जिनानामेवं विधिः आं२१ पा.त. पा. आं 0 आं! आं आं आं आं | आं आ मां आंआं भां भां आं भां मां रूपभस्य AAD आं १ १ १ १ १ १ १ १ १ १ १ १ १ १ जिनमाचाम्लान्येकविंशतिः। कृतानि सन्ततान्येवं दमयन्तीतपो हि तत् ॥१॥ दमयन्या नलवियुक्तया कृतं तपः दमयन्तीतपः । तत्र जिनंजिनंप्रति विंशतिविंशतिराचाम्लानि एकैकं शासनदेवतायाः एवं निर- न्तरतया विधीयन्ते । शक्त्यनुसारेण एकैकजिनस्याचाम्लपूरणे पारणकान्यपि भवन्ति सांप्रतिककालापे- क्षया। यनकन्यासः । उद्यापने सर्वसंख्यया चतुरुत्तरा पञ्चशती फलपकानजातिमुद्राढौकनं बृहत्लात्रवि- |धिपूर्वक आचाम्लानां सर्वसंख्यया चतुरुत्तरा पञ्चशती। संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं आपद्विगमः। इति श्राद्धकरणीयमनागाढं दमयन्तीतपः॥४॥ ॥ अधायतिजनकतपः। कार्य द्वात्रिंशदाचाम्लैः स्वसत्वेन ५ आयतिजनकतप आगाढं । तत्र द्वात्रिंशदाचाम्लानि निरन्तराणि एकश्रेण्या करणीयानि मां आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ आ ५ १ १ १ १ १ १ १ १ ·चतु . प ए स ए ए . ए च नए तृ ए निरन्तरः । एवं स्यादायतिशुभं तप उद्यापनान्वितं ॥१॥ आयति उत्तरकालं शुभं जनयति आयतिजनक । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लाविधिपूर्वकं चतुर्विंशतिसंख्यया पुष्पफलपकानढौकनं संघवात्सल्यं संघ- पूजा च । एतत्फलं उत्तरकाले शुभं । इति श्राद्धकरणीयमागाढं आयतिजनकतपः॥५॥ ॥ अधाक्षयनि- ६ अक्षयनिधितप आगाढं भाद्रवावदि धितपः । घटं संस्थाप्य ए। न ए| इग्याए । द्वा देवाने गन्धपुष्पादिपू- भाद्रसुदिए द्वि | ए ए | सा | जितं । तपो विधीयते पक्षं तदक्षयनिधि स्फुटं ॥ १॥ अक्षयनिधिवदक्षयनिधि । तत्र भाद्रपदकृष्णचतुर्थी जिनबिम्बाग्रे गोमय- लेपनं विधाय स्थापनकोपरि चित्रितं गन्धपुष्पपूजितं वर्णमणिमुद्राफल क्रमुकादिगर्भितं घट स्थापयेत् । पक्षं यावत्तस्य नित्यपूजनं जिनस्य प्रदक्षिणात्रयपूर्वकं अक्षताञ्जलिक्षेपः नैवेद्यढौकनं यथाशक्ति द्विभक्तकभक्ता- दिप्रत्याख्यानं नृत्यगीतोत्सवादि । एवं पर्युपणापर्यन्तं वर्षचतुष्टयं विधेयं । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने वृहद्वि- धिपूर्वकं नानापकानयलिढौकनं संघबात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वसंपत् । अथवा अक्षतमुष्टिं प्रति- दिनं घटे निक्षिपेत् यावत्स घटः पूर्यते तावद्दिनानि प्रतिदिनमेकाशनानि विदध्यात् । इति श्राद्धकरणीय- मागाढं अक्षयनिधितपः॥६॥ ॥ अथ मुकुटसप्तमीतपः । आपाढादि च पौपान्तं सप्तमासान् शितिष्वपि । सप्तमीपूपवासाश्च विधेयाः सप्त निश्चितं ॥१॥ मुकुटोद्यापनेन उपलक्षिता सप्तमी मुकुटसप्तमी। तत्र आ- ·उ ७ ७ ७ ७ मुकुटसप्तमीतप आगाढं षाढश्रावणभाद्रपदआश्विनकार्तिकमार्गशीर्पपीपकृष्णसप्तमीपूपवासाः। तालु क्रमेण विमलनाथ १ अनन्तनाथ २ चन्द्रप्रभशान्ति ३ नेमि ४ ऋषभ ५ आपदवदि विमलनाथ महावीर ६ पार्श्वनाथ ७ तीर्थकृतां वृहत्लाविधिना पूजा । यन्त्रकन्यासः। श्रावणयदि अनन्तनाथ भाद्रपदवदि चन्द्रप्रभशान्ति उद्यापने बृहत्लानविधिपूर्वकं रूप्यमयलोकनालेरुपरि संस्थितं सुवर्णमयं आश्विनयदि | नेमिनाथ उ रत्नजडितं मुकुट ढोकयेत् । सप्तसंख्यया पकानफलजातिं च संघवात्सल्य कार्तिकवाद आदिनाथ उ | संघपूजा च । एतत्फलं वाञ्छितप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागादं मुकृट- मार्गशिरवदि महावीर उ सप्तमीतपः ॥७॥ ॥ अथ अम्बातपः । शुक्लादिपञ्चमीप्वेव पञ्चमासेपु वै पौपवाद पार्श्वनाथ तपः । एकभक्तादि वै कार्यमम्बापूजनपूर्वकं ॥१॥ ८ अंवातप आगादंमास अम्याराधनार्थं तपः अन्यातपः । तत्र पञ्चसु शुक्लपञ्चमीपु नेमिजिनाम्यापूजनपूर्वकं यथाशक्ति तपो विधेयं । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने विमलधातुभिर्यथोक्तं अम्बामूर्ति- विधापनं तत्प्रतिष्ठापनं कल्पोक्तविधिना नित्यं तत्पूजनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । तत्फलं अम्बावरप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अम्बातपः॥८॥ ॥ अथ श्रुत- देवतातपः । एकादशेषु शुक्लेषु पक्षेष्वेकादशेषु च । यथाशक्ति तपः कार्य वाग्देव्यर्च- ७ 14.JA.14.4.14. 414144 शुष्क्ष ·उप उप उप उप ९ श्रुतदेवीतप आगाद नपूर्वकं ॥१॥ श्रुतदेव्याराधनार्थ तपः श्रुतदेवीतपः । तत्र एकादशीपु शुक्लका- दशीषु श्रुतदेवीपूजापूर्वकं यथाशक्ति तपो विधेयं । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने श्रु- श्रुतदेवता श्रुतदेवता तदेवीमूर्तिनिर्मापणं तत्प्रतिष्ठापनं विधिना पूजा संघवात्सल्यं संघपूजा च । श्रुतदेवता एतत्फलं श्रुतप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं श्रुतदेवीतपः ॥९॥ ॥ अथ श्रुतदेवता | श्रुतदेवता | रोहिणीतपः । रोहिण्यां च तपः कार्य वासुपूज्यार्चनायुतं । सप्तव सतमासीमु. श्रुतदेवता पवासादिभिः परं ॥१॥ रोहिणीनक्षत्रे तपः रोहिणीतपः । तत्राक्ष(य)ततृती- शुतदेवता उप यासन्नरोहिण्यां वासुपूज्यजिनपूजापूर्वकं तत्प्रारम्भः । श्रुतदेवता :- १० रोहिणीतप आगाढं श्रुतदेवता ततो रोहिणीनक्षत्रे समागते सप्तवर्षाणि सप्तमासानि श्रुतदेवता रो चर्प मास ७/उपता यावदुपवासाचाम्लानि निर्विकृतिकादि यथारब्धं तपो विधेयं । यद्येकापि रोहिणी विस्मरति तदा तपसः पुनः प्रारम्भः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने श्रीवासुपूज्यप्र- तिमाग्रे बृहत्लानविधिपूर्वकं स्वर्णमयमशोकवृक्षं ढौफयेत् संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं अवैधव्य- सौभाग्यसुखप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाद रोहिणीतपः॥१०॥ ॥ अथ मातरतपः। भाद्रस्य शुक्ल. पक्षे तु प्रारभ्य सप्तमी तिथिं । त्रयोदश्यन्तमाधेयं तपो मातरिसंज्ञकं ॥१॥मानाराधनार्थं तपः मातरतपः । उप - ·उ ७ उ ७ ७ ७ मुकुटसप्तमीतप आगाढं पाढश्रावणभाद्रपदआश्विनकार्तिकमार्गशीर्पपीपकृष्णसप्तमीपूपवासाः। तालु क्रमेण विमलनाथ १ अनन्तनाथ २ चन्द्रप्रभशान्ति ३ नेमि ४ पभ ५ आपढवदि विमलनाथ महावीर ६ पार्श्वनाथ ७ तीर्थकृतां वृहत्लात्रविधिना पूजा । यन्नकन्यासः। धावणवदि अनन्तनाथ भाद्रपदवदि चन्द्रप्रभशान्ति उ उद्यापने बृहत्लानविधिपूर्वकं रूप्यमयलोकनालेपरि संस्थितं सुवर्णमयं आश्विनयदि नेमिनाथ उ रत्नजडितं मुकुटं दौकयेत् । सप्तसंख्यया पकानफलजातिं च संघवात्सल्यं कार्तिकवाद | आदिनाथ उसंघपूजा च । एतत्फलं वाञ्छितमाप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागादं मुकुट- मार्गशिरवदि , महावीर उ सप्तमीतपः ॥ ७॥ ॥ अथ अम्बातपः । शुक्लादिपञ्चमीप्वेव पञ्चमासेपु वै पोपवाद पार्श्वनाथ उ | तपः । एकभक्तादि वै कार्यमम्बापूजनपूर्वकं ॥१॥ ८ अंबातप आगादं मास अम्बाराधनार्थं तपः अम्बातपः । तत्र पञ्चसु शुक्लपञ्चमीपु नेमिजिनाम्यापूजनपूर्वक यथाशक्ति तपो विधेयं । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने विमलधातुभिर्यथोक्तं अम्यामूर्ति- विधापनं तत्प्रतिष्ठापनं कल्पोक्तविधिना नित्यं तत्पूजनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । तत्फलं अम्बावरप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाई अम्बातपः॥८॥ ॥ अथ श्रुत- देवतातपः । एकादशेषु शुक्लेषु पक्षेष्वेकादशेषु च । यथाशक्ति तपः कार्य वाग्देव्यर्च- ७ शुक्ल उ उ 14.12.A.A.|| उ ·वसु८१९१० ११ १२ १३१४१५/ए य२/ऽधसु८/९/१० ११ १२ १३/१४/१५ च३/ऽधसु/८/९/१० ११ १२/१३/१४/१५ तिथिषु तप एकाशनादिकं । विधेयं सर्वसंपत्ति सुखे तपसि निश्चितं ॥ १॥ सर्वसुखसंपत्तिहेतुत्वात्सर्वसु- खसंपत्ति । तत्र प्रतिपत्सत्तभकभक्तं द्वितीयायां द्वे एवं वृद्ध्या यावत्पूर्णिमायाः पञ्चदश । पर यदि कापि तिथिर्विस्मरति तदा सा पुनरादितो विधेया । एवं विंशत्युत्तरशतदिनैः पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने वृहत्लानविधिपूर्वकं विंशत्युत्तरशतसंख्यया फलपकान्नजातिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सुखमाप्तिः। इति श्राद्धकरणीयमागाढं सर्वसुखसंपत्तितपः ॥ १२॥ ॥ अथाष्टापदपावडीतपः। आश्विना- टाहिकाखेव यथाशक्तितपाक्रमैः । विधेयमष्टवर्षाणि तप अष्टापदः १३ अष्टापदपावडीतप आगाढं परं॥१॥ अष्टापदारोहार्थ तपः अष्टापदपावडीतपः । तत्र आश्वि- नाष्टाहिकासु यथाशक्ति तपो विधेयं । देवाने स्वर्णमयं सोपानं सं- स्थाप्य अष्टप्रकारपूजाभिः पूजयेत् । एवं अश्वपाण्यष्टसोपानानि वश्वसु 48Raate विद्ध्यात् । यन्नकन्यासः। उद्यापने चतुर्विंशतिसंख्यया पकानफ- घ ५ श्वसु ०९/२०१२३३१६५९ लजातीनां बृहत्लान विधिपूर्वकं दौकनं । संघवात्सल्य संघपूजा च। यक वसु DR३ एतत्फलं दुर्लभप्राप्तिः ॥ इति श्राद्धकरणीयमागाढं अष्टापदपावडी- य७ वसु ०९१० २१३१४१५तपः ॥ १३॥ ॥ अथ मोक्षदण्डतपः । यावन्मुष्टिप्रमाणं स्याद्गुरुद्- घ श्वसु २011 २२/१२/१५/१५ प ण्डस्य तावतः । विदधीतकान्तराग्थोपवासान्सुसमाहितः ॥१॥मोक्ष- ·१ व भाद्रशुक्ल २व भाद्रशुक्ल ३ व भाद्रशुक्ल ४ व भाद्रशुक्ल ५व भाद्रशुक्ल ६व भाद्रशुक्ल ७ व भाद्रशुक्ल ७/८1९1१०19/१२।१३ ए ७/८/९1१०1991१२।१३ ७1८1९/१०११११२११३ ७८।९।११।२।१३ ७/८/९/१०/११/१२।१३ ७८।९।१०।११।१२।१३ तत्र भाद्रपदशुक्लसप्तमीमारभ्य त्रयोदशीपर्यन्तं दुग्धदधिघृतक- ११ मातरतप आगाढं स० आन० ६० ए० द्वा० अ० । रम्बपायसलपनश्रीघृतपूरैर्जिनमातृकां पूजयित्वा यथाशक्ति ए. कभक्तादितपो विधेयं । तच्च सप्तवर्षपर्यन्तं । परं वर्पद्वये वर्पद्वये ए उद्यापनं अनया रीत्या विधेयं । भाद्रपदशुक्लचतुर्दश्यां चतुर्वि- ए शतिसंख्ययापूपकादाडिमादिफलजाति क्षिप्रचढीपात्राणि जिन- मावणामग्रे ढौकयेत् । सपुत्रश्राविकायाश्च वस्त्रागराग-ताम्बू- एलादि देयं । सप्तमचर्पोद्यापने च जिनमाणामने सप्तम्यां तैल- दौकनं अष्टम्यां घृतढौकनं नवम्यां पक्कानढोकनं दशम्यां गोदुग्ध ढोकनं एकादश्यां दघिटोकनं द्वादश्यां गुडढौकनं त्रयोदश्यां क्षिप्रचटी कणिकाहरीतकी धान्याका मेधी गुंद अंजन शलाका सससंख्यगतप. चक्रमुकढीकनं सपुत्रश्राविकाया नालिकेरदानं संघcaree वात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं पुत्रप्राप्तिः । यन- कन्यासः । इति श्राद्धकरणीयमागादं मातरतपः addeases ॥११॥ ॥ अथ सर्वसुखसंपत्सितपः । एकादिवृख्या १ mor/201||, 6 | H १२ सर्पसुखसंपत्ति. तप आगाढं प ल 19 AE ति ति ·तिथिपु तप एकाशनादिकं । विधेयं सर्वसंपत्ति सुखे तपसि निश्चितं ॥ १॥ सर्वसुखसंपत्तिहेतुत्वात्सर्वसु- खसंपत्ति । तत्र प्रतिपत्सक्तमेकभक्तं द्वितीयायां द्वे एवं वृद्ध्या यावत्पूर्णिमायाः पञ्चदश । परं यदि कापि तिथिर्विस्मरति तदा सा पुनरादितो विधेया । एवं विंशत्युत्तरशतदिनैः पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लाविधिपूर्वकं विंशत्युत्तरशतसंख्यया फलपकान्नजातिढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सुखप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं सर्वसुखसंपत्तितपः ॥ १२॥ ॥ अथाष्टापदपावडीतपः। आश्विना- १३ अप्टापदपावडीतप आगाढं टाहिकाखेव यथाशक्तितपाक्रमैः । विधेयमष्टवाणि तप अष्टापदः परं ॥१॥ अष्टापदारोहाथै तपः अष्टापदपावडीतपः । तत्र आश्वि- नाष्टाहिकासु यथाशक्ति तपो विधेयं । देवाग्ने खर्णमयं सोपानं सं- य ३ श्वसु ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ स्थाप्य अष्टप्रकारपूजाभिः पूजयेत् । एवं अष्टवण्यष्टसोपानानि विध्यात् । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने चतुर्विंशतिसंख्यया पफानफ- व ५ अश्वसु ८३० ११ १२ १३ १४ १५ ए लजातीनां बृहत्लाविधिपूर्वकं दौकनं । संघवात्सल्यं संघपूजा च । ११ १२ १३ १४ १५ ए एतत्फलं दुर्लभप्रासिः ॥ इति श्राद्धकरणीयमागाढं अष्टापदपावडी- घ ७ श्वसु ०९३० ३१ १२/१३/१४/१५२ तपः॥ १३ ॥ ॥ अथ मोक्षदण्डतपः । यावन्मुष्टिप्रमाणं स्थाद्गुरुद- ११ १२१३/१४/१५ ए पडस्य तावतः । विदधीतकान्तराश्चोपवासान्सुसमाहितः ॥१॥मोक्ष- बैं|श्वसु/८/९/१० ११ १२/१३/१४/१५/ए ३२. श्वसु/८/९/१०१११२/१३/१४/१५/ए वश्वसु ८/९/१० ११ १२/१३/७४/०५/ए व ६/ऽश्वसु. ८/९/१० घ८/श्वसु|८|९/१० ·१य | भाद्रशुक्ल २व भाद्रशुक्ल ३ व भाद्रशुक्ल ४च भाद्रशुक्ल ५व भाद्रशुक्ल ६च भाद्रशुक्ल ७व | भाद्रशुक्ल स० आन० द० ए०द्वा०३० ७।८।९।२०७१।१२।१३ ७1८1९११०१११११२११३ ७१८1९1१०1990१२।१३ ७८९।१०।११।१२।१३ ७1८1९1१०1११११२११३ ७/८1९1१०1991१२।१३ ए ११ मातरतप आगाढं तत्र भाद्रपदशुक्लसप्तमीमारभ्य त्रयोदशीपर्यन्तं दुग्धदधिकृतक- | रम्बपायसलपनश्रीघृतपूरैर्जिनमातृका पूजयित्वा यथाशक्ति ए- कभक्तादितपो विधेयं तच सप्तवर्षपर्यन्तं । परं वर्पद्वये चर्पद्वये ए उद्यापन अनया रीत्या विधेयं । भाद्रपदशुल्लचतुर्दश्यां चतुर्वि- ए शतिसंख्ययापूपकादाडिमादिफलजाति क्षिप्रचढीपात्राणि जिन- मातृणामग्रे ढोकयेत् । सपुत्राचिकायाश्च चलाइराग-ताम्बू- एलादि देयं । सप्तमवोद्यापने च जिनमातॄणामने ससम्यां तैल- ढोकनं अष्टम्यां घृतढौकनं नवम्यां पकानढोकनं दशम्यां गोदुग्ध दौफनं एकादश्यां दधिढौकनं द्वादश्यां गुडढौकनं त्रयोदश्यां क्षिप्रचटी कणिकाहरीतकी धान्याका मेथी गुंद अंजन शलाका सप्तसंख्यगतप. क्रमुकढौकनं सपुत्रश्राविकाया नालिकेरदानं संघ. वात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं पुत्रप्राप्तिः । यत्र- कन्यासः । इति श्राद्धकरणीयमागाई मातरतपः ॥ ११ ॥ ॥ अथ सर्वसुखसंपत्सितपः । एकादिकृया 6 rlor]015\u090010 IP . ए । १५ INEEMBER १२ सर्वसुखसंपत्ति. तप आगाढं ९ १३ R FEEEEEE ति ति ति A ·वश्वसु८९/१० ११ १२/१३/१४/१५ए ९/१० ११ १२/१३/१४/१५/ए तिथिषु तप एकाशनादिकं । विधेयं सर्वसंपत्ति सुखे तपसि निश्चितं ॥ १॥ सर्वसुखसंपत्तिहेतुत्वात्सर्वसु- खसंपत्ति । तत्र प्रतिपत्सक्तमेकभक्तं द्वितीयायां द्वे एवं वृद्ध्या यावत्पूर्णिमायाः पञ्चदश । परं यदि कापि तिथिर्विस्मरति तदा सा पुनरादितो विधेया । एवं विंशत्युत्तरशतदिनैः पूर्यते । यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लानविधिपूर्वकं विंशत्युत्तरशतसंख्यया फलपकान्नजातिढीकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सुखप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागादं सर्वसुखसंपत्तितपः ॥ १२॥ ॥ अथाष्टापदपावडीतपः। आश्विना- टाहिकाखेच यथाशक्तितपाक्रमैः । विधेयमष्टवाणि तप अष्टापदः १३ अप्टापदपाचडीतप आगाद परं ॥१॥ अष्टापदारोहाथ तपः अष्टापदपावडीतपः । तत्र आश्वि- नाष्टाहिकासु यथाशक्ति तपो विधेयं । देवाग्रे वर्णमयं सोपानं सं- व ३ श्वसु ब २३ स्थाप्य अष्टप्रकारपूजाभिः पूजयेत् । एवं अष्टवण्यष्टसोपानानि य४ अवसु २० २१ २२१३१४ विध्यात् । यन्त्रकन्यासः। उद्यापने चतुर्विंशतिसंख्यया पकानफ- व ५ श्वसु २०२० २१३ लजातीनां बृहत्लाविधिपूर्वकं ढौकनं । संघवात्सल्यं संघपूजा च । य ६ ऽश्वसु २00२३7 एतत्फलं दुर्लभप्राप्तिः ॥ इति श्राद्धकरणीयमागाढं अष्टापदपावडी- घ ७ श्वसु २०१२/१३/१४/१५ ए तपः ॥ १३॥ ॥ अथ मोक्षदण्डतपः । यावन्मुष्टियमाणं स्याद्गुरुद- १८ धस २०२२/१३/१४/१५ एण्डस्य तावतः । विदधीतकान्तरायोपवासान्तुसमाहितः ॥१॥ मोक्ष- घ२Jश्वसु८ ·. . Donlolor दण्डस्य तपः मोक्षदण्डतपः । तत्र १४ मोक्षदण्डतप आगाढं यावन्मुष्टिप्रमाणो गुरुदण्डो भवति IMIRRRRIDDMMMMMMMMIDNIMIn तावत उपवासानेकान्तरान्विध्या- MEE FIEEE FEE EFFFFFFFFFFFFFFiFE| त् । पर्यन्तोपवासे गुरुदण्डस्य चन्द- नचर्चितस्य परिधापनिकादानं नालिकेराक्षतदानं । यावन्मुष्टिप्रमाणता तावत्संख्यया फलमुद्रापकान्नरतजा- १५ अदुःखदर्शितप आगाढं १६ द्वितीयं अदुःखदर्शितप आगाढं तिदानं संघवात्सल्यं संघपूजा 31 अष्टमेमासे शुक्ल च । यत्रकन्यासः । एतत्फलं द्वितीयमासे शुक्ल २ |उ | नवमेमासे शुक्ल विपद्भङ्गः । इति श्राद्धकरणी- द्वि तृतीयमासे शुक्ल| ३ || दशमेमासे शुक्ल १० यमागाढं मोक्षदण्डतपः॥१४॥ द उ एकादशेमासेशुक्ल ११ ए ॥ अथ अदुःखदर्शितपः । शुल- ५ उद्वादशेमासे शुक्ल| १२ पं पक्षेषु कर्तव्याः क्रमात्पश्चदश- ६ उ त्रयोदशेमासेशुक्ल १३ खपि । उपवासास्तिथिष्वेवं पू. उचतुर्दशेमासे शुक्ल १४ येते विधिनैव तत् ॥ १ ॥न उपंचदशेमासे शुक्ल १५ उपा] दुःखानि द्रष्टुं शीलमस्थ तददु:- प्रथममासे शुक्ल १ १ अ पा ९ १ पा न पा तृ पा पा पा पा चतुर्थमासे शुक्ल पञ्चममासे शुक्ल पष्ठमासे शुक्ल सतममासे शुक्ल 444444 104444444 1444444/4/ब पा द्वा पा १ प त्र ७ च पा ८ उ १ ० . IA ·उ १ पू पू पू पू १ शुक्ल शुक्ल उ १ १७ गौतमपडिगहातपः खदर्शि । तत्र एकस्यां शुक्ल प्रतिपद्युपवासः। द्वितीयमासे शुक्लद्वितीयायामुपवासः। एवं पञ्चदशसु मासेषु शुक्लपक्षेषु यावत्पूर्णिमायां उपवासाः पञ्चदश संख्यया भवन्ति। यद्यकापि तिथिविस्मरति तदा पुनरपि तिथिरारभ्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने श्रीपभदेवस्य पूजनं रूप्यमयवृक्षः तच्छाखायां सुवर्णमयपालनकं पदसूत्रग्रन्धित । पदृसूत्रमयतूलिका तदुपरि सुवर्णमयपुत्तलिका पञ्चदशसंख्यया पकानफलजाति- ढौकनं । परं तिथौ तिथौ नवं नवं नैवेद्यं फलं च ढौकनीयं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं सर्वदुःखप्रणाशः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अदुःखदर्शितपः॥ १५॥ ॥ । द्वितीयादुःखदर्शितपसि पञ्चदशोपवासा एकान्तरिताः तिथिंविनापि विधेयाः शेष तथैव । इति द्वितीयं अदुःखदर्शितप आगाढं ॥ १६ ॥ ॥ अथ गौतमपडिगहातपः। - एकासु पञ्चदशसु खशक्तेरनुसारतः। तपः कार्य गौतमस्य पूजाकरणपूर्वकं ॥१॥ गौतमपात्रोपलक्षितं तपः गौतमपात्रतपः । तत्र पञ्चदशपूर्णिमा यावत् श्रीगौतम- मूर्तिपूर्वकं यथाशक्ति प्रत्याख्यानं विधेयं । उद्यापने श्रीगौतमस्य श्रीमहावीरस्य च 1 बृहत्तात्रविधिपूजा । रूप्यमयपात्रं काष्ठमयं च द्वे पायसपूरिते गुरवे दद्यात् वेष्टनकझोलिकासहिते । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं विविधलब्धयः । यन्त्रकन्यासः इति مو مو مو مو مو مو مو مو مو | १ 44444444 १ शुक्ल १ शुक्ल उ १ पू 14 १ ·१४.० १४.० उ श्राद्धकरणीयमागाउँ गौतमपडिगहातपः ॥ १७॥ ॥ अथ निर्वाणदीपतपः । वर्षत्रयं दीपमाला पूर्व मुख्य दिनद्वये । उपवासद्वयं कार्य दीपप्रस्तारपूर्वकं ॥१॥ निर्वाणमार्गे दीप इच १८ निर्वाणदीपतप आगाद निर्वाणदीपः । तत्र दीपमालिकायाश्चचतुर्दश्यमावास्ययोः उपवासदयं वि- १ वर्षे | कार्तिकवादि २ वर्षे ) कार्तिकवादि धेयं । तत्र हि रात्रद्वयेपि श्रीमहावीराने अखण्डाक्षतदीपदानं । यत्रक- ३ वर्षे | कार्तिकवदि न्यासः । उद्यापने वर्षत्रयान्ते वृहत्लानविधिपूर्वकं महावीरपूजा दीपस- हस्रदानं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं मोक्षमार्गप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं निर्वाणदीपतपः ॥ १८॥ ॥ अथामृताष्टदीपतपः । शुक्लाष्टमीषु चाप्टासु आचाम्लादितपांसि च । विदधीत स्वशत्या च १९ अमृताष्टमीतप आगाढं ततस्तत्पूरणं भवेत् ॥१॥ अमृताभिषेकेणोपलक्षिता अष्टमी अ- मृताप्टमी । तत्र अष्टसु शुक्लाष्टमीषु आचाम्लान्येव विधेयानि । उ यत्रकन्यासः । उद्यापने बृहत्लात्रविधिपूर्वकं घृतदुग्धभृतं कलशं वउमाणकमात्रमोदकसहितं दौकयेत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं आरोग्यं । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अमृताष्टमीतपः ॥ १९॥ ॥ अथ खण्डदशमीतपः। शुक्लासु दशसंख्यासु निजशक्त्या तपोविधि । विदधीत ततः पूर्तिस्तस्य संपद्यते क्रमात् ॥१॥ अखण्डायां दशम्यां ८ ८ ८ ८ ·शुरु१०/ उशुल १०१ २० अखण्डदशमीतप आगाढं तपः अखण्डदशमीतपः । तत्र दशसु शुक्लदशमाषु यथ यन्त्रकन्यासः । उद्यापने दशसंख्यया अन्नपकानफलजातिढौकनं अखण्डिताक्ष- तैनैवेद्यं अखण्डपद्देन परिधापनिका अखण्डघृतधारात्रयदानं चैत्यपरिधौ । संघ- शुक्ल शुक्क उ वात्सल्य संघपूजा च । एतत्फलं अखण्डसुखं । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अख- शुक्ल २० शुक्ल १०उण्डदशमीतपः ॥ २०॥ ॥ अथ परत्रपालितपः । पञ्चवर्षाणि वीरस्य कल्याणि- शुक्ल १० 31 शुक्ल २० 31 कसमाप्सितः । उपवासत्रयं कृत्वा द्वात्रिंशदरसांश्चरेत् ॥ १॥ परलोके पालिरिव २१ परत्रपालितप आगाढं दिन ३५ परत्रपालिः । तत्र दीपोत्सवादारभ्य निरन्तरं तप उपवासत्रयं कृत्वा उ ३ नि १ नि ? | नि : नि : नि: नि चिनोपवासान्येकान्तराण्याहुः । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने प्रतिवर्ष निरन्तराणि द्वात्रिंशनिर्विकृतिकानि विध्यात् । एवं पञ्चवर्षाणि । के- नि । नि । नि : नि नि नि नि । सेईसत्कलपनश्रीपालिं स्थाले विधाय सुरभिघृतेनापूरयेत् । चरमोद्या- पने बृहत्लानविधिः संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं परत्र स- द्गतिः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं परत्रपालितपः ॥ २१ ॥ सोपान(पावडी)तपः । ससाष्टनवदशभिस्तद्गुणैस्तिथिसंक्रमः । दत्तिभिः पूर्यते चैव सोपानतप उत्तमं ॥१॥ ॥अथ नि/ निनिनि १ नि नि १ नि १ निनिनिनि/ निवि निनिनिनिनिनि १ ·१४.० उ १४.० श्राद्धकरणीयमागाढं गौतमपडिगहातपः ॥ १७॥ ॥ अथ निर्वाणदीपतपः । वर्षत्रयं दीपमाला पूर्व मुख्य २८ निर्वाणदीपतप आगाद दिनद्वये । उपवासद्वयं कार्य दीपप्रस्तारपूर्वकं ॥१॥ निर्वाणमार्गे दीप इव निर्वाणदीपः । तत्र दीपमालिकायाश्चचतुर्दश्यमावास्ययोः उपवासद्वयं वि. १ वर्षे | कार्तिकवदि २ च कार्तिकवाद धेयं । तत्र हि रात्रद्वयेपि श्रीमहावीराने अखण्डाक्षतदीपदानं । यत्रक- ३ वर्षे । कार्तिकवाद न्यासः । उद्यापने वर्पत्रयान्ते वृहत्लानविधिपूर्वकं महावीरपूजा दीपस- हस्रदानं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं मोक्षमार्गप्राप्तिः । इति श्राद्धकरणीयमागादं निर्वाणदीपतपः ॥१८॥ ॥ अथामृताप्टदीपतपः । शुक्लाष्टमीपु चाष्टासु आचाम्लादितपांसि च । विदधीत सशक्त्या च १९ अमृताष्टमीतप आगाढं ततस्तत्पूरणं भवेत् ॥ १॥ अमृताभिषेकेणोपलक्षिता अष्टमी अ- मृताष्टमी । तत्र अष्टसु शुक्लाष्टमीषु आचाम्लान्येव विधेयानि । उ | यनकन्यासः । उद्यापने बृहत्लात्रविधिपूर्वकं घृतदुग्धभृतं कलशं वउमाणकमात्रमोदकसहितं ढोकयेत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं आरोग्यं । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अमृताष्टमीतपः ॥ १९॥ ॥ अथ खण्डदशमीतपः। शुक्लासु दशसंख्यासु निजशक्त्या तपोविधि । विदधीत ततः पूर्तिस्तस्य संपद्यते क्रमात् ॥१॥ अखण्डायां दशम्यां ८ ८ ८ ८ ८ ८ ·१ १ १ १ १ १ ។ १ १ १ २ २ २ २ २ २ यते । द्वितीयाष्टके द्वे एवमेकैकदत्तिवृद्ध्या नेयं । यावदष्टमेऽष्टके प्रतिदिनमष्टौ दत्तयो गृह्यन्ते । तृतीया नवनवमिकाया नवनवकान्विधीयते । एकाशीतिदिनानीत्यर्थः । अत्रापि प्रथमनवके प्रतिदिनमेकादत्तिः एकै- कवृद्ध्या च नवके प्रतिदिनं नव दत्तयः चतुर्थी दशदशमिका दशदशकान् यावक्रियते शतं दिनानीत्यर्थः । २२ सोपानतप आगाढं दशदशमिका २२ सोपानतप आगाढं नवनवमिका १ नवके | दत्ति | १ दशके दत्ति | दि १० २ नवके । दत्ति | २ २ दि ९ २ दशके दत्ति २/२/२/२/२/२/२/२/२ दि १० ३ नवके | दत्ति ३ ३ / दि ९ ३ दशके दत्ति| ३/३/३) ४ नवके दत्ति ४ ४ दशके दत्ति | ४४४४दि १० ५ दशके दत्ति ५ ५दि १० ५ नवके । दत्ति | ५ ६ दशके दत्ति | ६ ६दि १० ६ नवके दत्ति ६ ७ दशके दत्ति | ७ ७दि १० ७ नवके दत्ति ७ ७ दि ९ ८ दशके, दत्ति दि १० ८ नवके दृत्ति ८ ८.दि १ ९ दशके दत्ति ९९९९ ९दि १० ९ नवके | दत्ति | ९ ९ दि ९ १० दशके दत्ति १०/१०/१०/१०/१०/१०/१०/१०/१०दि १० ३ ३ ३ ४ १ ४ ४ ४ ४ ४ سا امام ५ ५ ५ ६ ६६ GIM ६ ६ ७ ७ ७ द द ८ ८ ८ २ ८ ८ ८ ८ ९ ९ ९ ९ ९ ·मोक्षारोहे सोपानमिव सोपानतपः । तत्र सप्तमिकाद्याश्चतस्रः प्रतिमाः प्रतिपाद्यन्ते यथा सप्तसप्तमिका अ. टाटमिका नवनवमिका दशदशमिका चेति । अत्राद्या सप्तसप्तमिका एकोनपञ्चाशदिनानीत्यर्थः। तत्राद्यस- सके प्रतिदिनमेकैका दत्तिह्यते । द्वितीयसप्तके प्रतिदिनं दत्तिद्वयं । तृतीयसप्तके प्रतिदिनं दत्तित्रिकं । च. तुर्थे प्रतिदिनं दत्तिचतुष्टयं । एवमेकैकदत्तिवृद्ध्या ज्ञेयं । यावत्सप्तमसप्तके प्रत्यहं दत्तिससकं ग्राह्यं । द्विती. याष्टाप्टमिका अष्टौ अष्टकान् क्रियते । चतुःपष्टिदिनानीत्यर्थः । अनापि प्रथमाष्टके प्रतिदिनमेकैका दत्तिर्ग- १ २२ सोपानतप आगाढं सप्तसप्तमिका तपः १ सप्तके दत्ति |10|1||दि. २ सप्तके | दत्ति |२/२/२/२/२|२|२|दि ७ ३ सप्तके दत्ति |३|३|३|३|३|३/३ दि ७ ४ सप्तके | दत्ति ४ ५ सप्तके | दत्ति ५/५/५/५/५/५/५ दि ६ सप्तके | दत्ति ६६ ७ सप्तके | दत्ति ७१७७ ७ दि २२ सोपानतप आगाढं अटाएमिकातपः १ भष्टके दत्ति २ अष्टके दत्ति |२/२/२/२/२/२/२/२/दि ३ अष्टके दत्ति ३३ ४ अष्टके दति ५ अष्टके दत्ति५.५ ६ अष्टके दन्ति | ६ ७ अष्टके दक्ति ८ अटके दति ७ ७ . ७ ७ ७ ८ ·२४ नवकारफलतपः उ १ वर्षे ए १ नमस्कारफलतपः । कृत्वा नवकभक्तानि तदुद्यापनमेव च । शक्तिहीनर्विधेयं च पूर्ववत्तत्समापनं ॥१॥ नमस्कारफलदायितपः नमस्कारफलतपः। तत्र अष्टपष्ट्यैकाशनेष्वसमर्थः पदसंख्यया नवैकाशनानि विद- ध्यात् ! यन्त्रकन्यासः । उद्यापनं च पूर्ववत् । २५ अविधवादशमी तप आगाढं एतत्फलं पूर्ववत् । इति श्राद्धकरणीयमागाढं न- भाद्रपदसुदि नमोअरिहंताणं मस्कारफलतपः ॥ २४॥ ॥ अथ अविधवाद- २ वर्षे भाद्रपदसुदि नमोसिद्धाणं २ शमीतपः। भाद्रपदशुक्लदशमी दिन एकाशन- ३ वर्षे भाद्रपदसुदि १० नमोआयरियाणं ३ मथो निशायां च । अम्यापूजनजागरणकर्मणी ४ वर्षे | भाद्रपदसुदि । १० नमोउवज्झायाणं ४ सुविधिना कुर्यात् ॥ १ ॥ अवैधव्याथै दशमी वर्ष भाद्रपदसुदि नमोलोएसव्वसाहूणं ५ अविधवादशमी । तत्र भाद्रपदशुक्लदशम्यामे- ६ वर्षे भाद्रपदसुदि एसोपंचनमुक्कागे ६ कभक्तं विदध्यात् निशि जागरणं अम्बापूजनं ७ वर्षे भाद्रपदसुदि सन्वपातप्पणासणो७ नालिकेरादि फलवानी १० पकानवानी १० ढौ- ८ वर्षे मंगलाणंचरासव्येसिं भाद्रपदसुदि कनं एवं तावत्कर्तव्यं यावद्दशवाणि । उद्या- वर्षे पढमहवइमंगलं ९ भाद्रपदसुदि पने इन्द्राणीपूजा संघवात्सल्यं संघपूजा च । १०वर्षे भाद्रपदसुदि एतत्फलं अवैधव्यं । यन्त्रकन्यासः । इति श्राद्धकरणीयमागाढं अविधवादशमीतपः ॥ २५॥ ॥ अथ बृहन्न- १० 444444444 १० १० ·उ३ पाउ एउ१ ए ए ए 4 ए ए उ ए उ अत्रापि प्रथमदशके प्रति दिनमेका दत्तिः । ततश्चैकैकदत्तिवृद्ध्या दशमदशके प्रतिदिनं दशदत्तयः । यत्र- काणि यथा । एवं नवभिर्मासैश्चतुर्विशत्यादिनैश्चतस्रोपि प्रतिमा समर्थ्यन्ते । उद्यापने वृहत्लाविधिपूर्वक नानापकानफलढौकनं संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं मोक्षमार्गः । इति श्राद्धकरणीयमागादं सोपान- तपः ॥ २२ ॥ ॥ अथ कर्मचतुर्थ तपः। उप- २३ कर्मचतुर्थतप आगाढं वासत्रयं कुर्यादादावन्ते निरन्तरं । मध्ये ५ पष्टिमितान्कुर्यादुपवासांश्च सान्तरान् ॥१॥ ए कर्मणां चतुर्थं खण्डनरूपं कर्मचतुर्थ । तत्र ए पूर्व निरन्तरमुपवासत्रयं ततः पष्टिरुपवासा ए| एकाशनान्तरिताः पुनरूपवासत्रयं निर- एन्तरं । उद्यापने बृहत्लाविधिपूर्वकं रूप्य- उ ए मयं वृक्षं वर्णकुठारं च दौकयेत् । यत्रक- न्यासः । उद्यापने संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं कर्मच्छेदः। इति श्राद्धकरणी- यमागाढं कर्मचतुर्थतपः ॥ २३ ॥ ॥ अथ |4| ए ए ब ए ए उ ए उ ए ए ए ए ए ए उ बबबबबबबब ए 14444444 |4|| 44444444 44444 444444444 ए 1444444444 बिबबबबबबब ए ए ए ए उ ए ए ए ए ए . न ·वत् ॥ १॥ तत्र प्रथमं नन्द्यावर्ताराधनार्थमुपवासः । ततो धरणेन्द्राम्बिका श्रुतदेवीश्रीगौतमाराधनाथ आचा- म्लचतुष्टयं । ततः परमेष्ठिरत्नत्रयाराधनाथ आचाम्लाष्टकं । ततः पोडशविद्यादेव्याराधनार्थ पोडशैकम- तानि । ततश्चतुर्विंशतिशासनयक्षिण्याराधनार्थ चतुर्विंशत्येकभक्तानि । ततो दशदिक्पालाराधनार्थ दशै । कभक्तानि । ततो ग्रहक्षेत्रपालाराधनार्थ दशैकभक्तानि । ततश्चतुर्णिकायदेवताराधनार्थ चत्वार्येकभक्तानि- ततः सर्वाराधनार्थमुपवासः एवमुपवासद्वयं द्वादशाचाम्लानि चतुःषष्ट्येकभक्तानि सर्वदिनान्यष्टाविंशतिः। उद्यापने चैत्ये बृहत्लानविधिः । धर्मागारे लघुनन्यावर्तपूजनं पूर्ववत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं परत्र तीर्थकरनामगोत्रं इह च सर्वदेवसान्निध्यं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं लघुनन्द्यावर्ततपः ॥ २७॥ इति फलतपांसि सप्तविंशतिः। इति त्रिविधान्यपि तपांसि संपूर्णानि ॥ अथ विंशतिस्थानकानि । अर्हत्पूजा १ सिद्धपूजा २ प्रवचनपूजा ३ गुरुपूजा ४ स्थविरपूजा ५ बहुश्रुत- पूजा ६ तपखिपूजा ७ ज्ञानोपयोग ८ सम्यक्त्वपालनं ९ विनयकरणं १० आवश्यककरणं ११ ब्रह्मचर्य १२ धर्मध्यानं १३ यथाशक्तितपः १४ वैयावृत्यं १५ समाधिः १६ अपूर्वज्ञानपाठः १७ श्रुतभक्तिः १८ ज्ञानपूजा १९ संघपूजादिकरणं २० इति विंशतिस्थानकाराधनं ॥ एतेषु तपाकरणस्य न निश्चयः किंत्वेषा मुक्तानां आ- राधनमेव करणीयं ॥ अरहंत १ सिद्ध २ पवयण ३ गुरु ४ थेर ५ पहुस्सु ए ६ तवस्सी ७ य । वत्सलया य एसि अभिक्खनाणोवउऽगे ८ य ॥१॥दसण ९ विणए १० आवस्सए ११ य सील पए १२ निरइयारो।

·। न्यावर्ततपः । बृहन्नन्द्यावर्तविधिसंख्ययैकाशनादिभिः । पूरणीयं तपश्चोद्यापने तत्पूजनं महत् ॥१॥ नन्या- वाराधनार्थ तप नन्द्यावर्ततपः । तत्र प्रथममुपवासो नन्द्यावर्ताराधनाय । ततः सौधर्मेन्द्रईशानेन्द्रभुतदे- वतानामाचाम्लत्रयं । ततोऽहंदादि अष्टकानां आराधना) अष्टाचाम्लानि । ततश्चतुर्विशतिजिनमात्राराघ- नार्थ चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततः षोडशविद्यादेव्याराधनार्थ पोडशैकभक्तानि । ततश्चतुर्विशतिलोका- न्तिकाराधनार्थं चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततश्चतुःपष्टीन्द्राराधनार्थं चतुःपष्टिरेकभक्तानि । ततश्चतुप्पटीन्द्र- देव्याराधनाथ चतुष्पष्टिरेकभक्तानि । ततश्चतुर्विशतिशासनयक्षाराधनार्धं चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततश्च- तुर्विशतिशासनयक्षिण्याराधनार्थ चतुर्विंशतिरेकभक्तानि । ततो दशदिक्पालाराधनार्थ दशैकभक्तानि । ततो ग्रहक्षेत्रपालाराधना) दशैकभक्तानि । ततश्चतुर्णिकायदेवताराधनाथ चत्वार्यकभक्तानि । ततः सर्वा- राधनार्थमुपवासः । अत्रोपवासद्वयं एकादशाचाम्लानि द्विशती चतुःपयुत्तरा एकभक्तानां । एवं सप्तसत- त्यधिकेन दिनशतद्वयेन पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने चैत्ये बृहत्लाविधिः धर्मागारे नन्यावर्तपूजा प्रति- प्राविधिवत् । संघपूजा संघवात्सल्यं । एतत्फलं परलोके तीर्थकरनामकर्म इहलोके सर्वर्द्धयः सर्वदेवतसा- निध्य । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं बृहन्नन्द्यावर्ततपः ॥ २६ ॥ ॥ अथ लघुनन्याषर्ततपः। नन्यावतोरा- पनार्थ तपः नन्द्यावर्ततपः । लघोश्च नन्द्यावर्तस्य तपः कार्य विशेषतः । तदाराधनसंख्यामिरुयापनमिहादि- १ पद्मोत्तरतपः २९ अस्थाकृतिरस्सिन्मन्थेऽन्यत्र योजितास्ति । २ भस्साकृतिरप्यम्यत्र योजिताखि।

·वत् ॥ १॥ तत्र प्रथमं नन्द्यावर्ताराधनार्थमुपवासः । ततो धरणेन्द्राम्बिका श्रुतदेवीश्रीगौतमाराधनाथे आचा- म्लचतुष्टयं । ततः परमेष्ठिरत्नत्रयाराधनार्थ आचाम्लाष्टकं । ततः पोडशविद्यादेव्याराधनार्थ षोडशैकम- तानि । ततश्चतुर्विंशतिशासनयक्षिण्याराधनार्थ चतुर्विंशत्येकभक्तानि । ततो दशदिक्पालाराधनार्थं दशै । कभक्तानि । ततो ग्रहक्षेत्रपालाराधनार्थ दशैकभक्तानि । ततश्चतुर्णिकायदेवताराधनार्थ चत्वार्येकभक्तानि- ततः सर्वाराधनार्थमुपवासः एवमुपवासद्वयं द्वादशाचाम्लानि चतुःपष्ट्येकभक्तानि सर्वदिनान्यष्टाविंशतिः। उद्यापने चैत्ये बृहत्लानविधिः । धर्मागारे लघुनन्द्यावर्तपूजनं पूर्ववत् । संघवात्सल्यं संघपूजा च । एतत्फलं परत्र तीर्थकरनामगोत्रं इह च सर्वदेवसान्निध्यं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं लघुनन्द्यावर्ततपः ॥ २७ ॥ इति फलतपसि सप्तविंशतिः। इति विविधान्यपि तपांसि संपूर्णानि ॥ अथ विंशतिस्थानकानि । अर्हत्पूजा १ सिद्धपूजा २ प्रवचनपूजा ३ गुरुपूजा ४ स्थविरपूजा ५ बहुश्रुत- पूजा ६ तपखिपूजा ७ ज्ञानोपयोग ८ सम्यक्त्वपालनं ९ विनयकरणं १० आवश्यककरणं ११ ब्रह्मचर्य १२ धर्मध्यानं १३ यथाशक्तितपः १४ वैयावृत्यं १५ समाधिः १६ अपूर्वज्ञानपाठः १७ श्रुतभक्तिः १८ ज्ञानपूजा १९ संघपूजादिकरणं २० इति विंशतिस्थानकाराधनं ॥ एतेषु तपाकरणस्य न निश्चयः किंत्वेपा भुक्तानां आ- राधनमेव करणीयं ॥ अरहंत १ सिद्ध २ पवयण ३ गुरु ४ थेर ५ बहुस्सु ए ६ तवस्सी ७ य । वत्सलया य एसिं अभिक्खनाणोवउगे ८ य॥१॥दसण ९ विणए १० आवस्सए ११ य सील पए १२ निरइयारो।

·न्यावर्ततपः । बृहन्नन्यावर्तविधिसंख्ययैकाशनादिभिः । पूरणीयं तपश्चोद्यापने तत्पूजनं महत् ॥ १॥ नन्या- वाराधना) तपः नन्द्यावर्ततपः । तत्र प्रथममुपवासो नन्द्यावर्ताराधनाय । ततः सौधर्मेन्द्रईशानेन्द्र श्रुतदे- वतानामाचाम्लत्रयं । ततोऽहंदादि अष्टकानां आराधनार्थ अष्टाचाम्लानि । ततश्चतुर्विंशतिजिनमात्राराध- नार्थ चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततः पोडशविद्यादेव्याराधनार्थ पोडशैकभक्तानि । ततश्चतुर्विशतिलोका- न्तिकाराधनार्थं चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततश्चतुःपष्टीन्द्राराधनार्थ चतुःपष्टिरेकभक्तानि । ततश्चतुप्पष्टीन्द्र- देव्याराधनाथ चतुष्पष्टिरेकभक्तानि । ततश्चतुर्विंशतिशासनयक्षाराधनार्थ चतुर्विशतिरेकभक्तानि । ततमः तुर्विशतिशासनयक्षिण्याराधनार्थ चतुर्विंशतिरेकभक्तानि । ततो दशदिक्पालाराधना) दशैकभक्तानि । ततो ग्रहक्षेत्रपालाराधना) दशैकभक्तानि । ततश्चतुर्णिकायदेवताराधनार्थ चत्वार्यकभक्तानि । ततः सर्वा- राधनार्थमुपवासः। अत्रोपवासद्वयं एकादशाचाम्लानि द्विशती चतुःपयुत्तरा एकभक्तानां । एवं सप्तसत- त्यधिकेन दिनशतद्वयेन पूर्यते । यन्त्रकन्यासः । उद्यापने चैत्ये बृहत्लाप्रविधिः धर्मागारे नन्यावर्तपूजा प्रति- छाविधिवत् । संघपूजा संघवात्सल्यं । एतत्फलं परलोके तीर्थकरनामकर्म इहलोके सर्वयः सर्वदेवतसा- निध्यं । इति यतिश्राद्धकरणीयमागाढं बृहन्नन्द्यावर्ततपः ॥ २६ ॥ ॥ अथ लघुनन्यावर्ततपः। नन्यावतारा- धनार्थ तपः नन्द्यावर्ततपः । लघोश्च नन्द्यावर्तस्य तपः कार्य विशेषतः । तदाराधनसंख्याभिरुयापनमिहादि- १ पद्मोचरतपः २९ अस्साकृतिरस्मिन्मन्थेऽन्यत्र योजितास्ति । २ अस्याकृतिरप्यन्यत्र योजितारिख ।

·आचार्यपदोचितलग्ने खगुरुरन्यो वा कश्चिद्वयोवृद्धो ज्ञानवृद्धो गीतार्थाचार्यः पूर्ववद्वासाभिमन्नणं विधाय वासक्षेपं कृत्वा गणधरविद्यया तिलकं करोति तदन्वये आचार्योपाध्यायसाधुसाध्वीश्रावकश्राविका अपि परमेष्ठिमन्त्रपाठपूर्व तथैव श्रीखण्डेन तिलकं कुर्वन्ति । ततो वृद्धगुरुः पूर्ववदभिमन्त्रितवासाक्षतदानं साधु- श्राद्धेभ्यः करोति । ततो वृद्धाचार्य:-क्षमासमणाणं सुत्तेणं अत्थेणं तदुभयेणं गुरुगुणेहिं वुड्ढाहि नित्थारग- पारगो होहि इत्युक्ते सर्वेपि वासाक्षतक्षेपं कुर्वन्ति । ततो वन्दनकविधिः पूर्ववत् । अन्येपामुपाध्यायसाध्वा- दीनां गणानुज्ञा गणमुख्यत्वकथनं वाचनानुज्ञाधिकारादवसेयं । इति पदारोपाधिकारे यतिपदारोपविधिः॥ ॥ अथ विप्राणां । तेषां च आचार्योपाध्यायस्थानपतिकर्माधिकारिभेदाचतुर्धा पदक्रमः । तत्राचार्याः शुद्धस- म्यग्दृष्टयो द्वादशंवतधरा अन्यदैवतलिङ्गिप्रणामसंभाषणसंस्तवविवर्जितास्त्यक्तसावद्याः दुष्प्रतिग्रहरहिता नित्यं कृतप्रत्याख्याना भवन्ति । तद्यथा-वभावादल्पसंतुष्टा अल्पभाषणतत्पराः । जिनागमात्परं नैव प- ठन्ति श्रुतमादरात् ॥१॥ नित्यं धौतवस्त्रभाजो द्वादशव्रतधारिणः । सम्यगभ्यस्ततत्त्वार्थाः प्रमाणग्रन्यवेदिनः ॥२॥ प्रायः सायद्यविरता मिथ्याक्सङ्गवर्जिताः । धीराः शान्ता गुणोपेताः सर्वशास्त्रविदस्तथा ॥३॥ प्रतिष्ठादिसर्वकर्मकरणाभ्यासशालिनः।प्रत्याख्यानरताः प्रायःप्रायःप्राशुकभोजिनः॥४॥ नित्यस्नानरता दान्ता वाग्मिनो मन्नवेदिनः । षट्कर्मसाधनाव्यग्रहृदयास्ते द्विधैव हि ॥५॥ साधूपास्तिपरा नित्यं शुद्धवंशसमु- शद्भवाः। प्रायः कनकहस्ताश्च दुष्प्रतिग्रहवर्जिताः ॥ ६॥ प्राणात्ययेपि शूद्रान्नभोजनेऽतिपराङ्मुखाः । वार्ताकमू- ·मूलपट्टाभिसेओ कओ तर्हि मयणसुंदरीएवि । सेसाणं अट्ठएहं कओ अ लहुपट्टाभिसेओ।१०६५॥ मइसायरो अ इको तिन्नेव य धवलसिद्विणो मित्ता। एए चउरोऽवि तया रन्ना निअमंतिणो ठविआ। कोसंवीनयरीमो अणाविओ धवलनंदणो विमलो। सो कणयपट्टपुव्वं सिट्ठी संठाविमो रन्ना ॥१०६७॥ अट्टाहियाउ चेहरेसु काराविऊण विहिपुव्वं । सिरिसिद्धचक्कपूमं च कारए परमभत्तीए ॥ १०६८॥ ठाणे ठाणे चेईहराई कारेइ तुंगसिहराई । घोसावेइ अमारि दाणं दीणाण दावेइ ॥ १०६९ ।। तत्र मदनसुन्दा अपि मूलपट्टाभिषेकः, सा मूलपट्टराज्ञीपदे स्थापितेत्यर्थः, च पुनः शेषाणां भष्टानां राशीनां लघुपट्टाभिषेकः कृतः ॥ १०६५ ॥ तदा एकश्च मतिसागरः त्रीएयेव च धवलश्रेष्ठिनो मित्राणि एते चत्वारोऽपि राज्ञा श्री- पालेन निजमन्त्रिणः स्थापिताः ॥१०६६ ॥ तथा कोशाम्बीनगरीतो विमलो नाम धवलनन्दनो-धवलश्रेष्टिपुत्र मानायितः, स विमलो राज्ञा श्रीपालेन कनकपट्टपूर्व-सौवर्णपट्टबन्धकपूर्वक श्रेष्ठी सं-सम्यक् प्रकारेण स्थापित ।। १०६७॥ तथा श्रीपा- लचैत्यगृहेपु-जिनमन्दिरेषु अष्टाहिकामहोत्सवान् कारयित्वा विधिपूर्व परमभक्त्या श्रीसिद्धचक्रपूजां च कारयति ॥१०६ स्थाने स्थाने तुङ्गानि उच्चानि शिखराणि येषां तानि तुशिखराणि चैत्यगृहाणि कारयति, तथाऽमारि-सर्वजन्तुभ्योऽभय- दानं घोषयति, पुनः दीनेभ्यो दानं दापयति, इत्थं पुण्यकृत्यानि करोतीत्यर्थः ।। १०६६ ॥ " ·नारमग्गेण रज्जं पालतो पियअमाहिं संजुत्तो। सिरिसिरिपालनरिंदो इंदुब्ब करेइ लीलाओ। अह अजिअसेणनामा रायरिसी सो विसुद्धचारित्तो । उप्पन्नावहिनाणो समागओ तत्थ नयरीए । तरसागमणं सोऊण नरवरो पुलइओ पमोएणं । मापियाहिं समेओ संपत्तो वंदनिमित्तं ॥ तिपयाहिणितु सग्मं तं मुणिनाहं नमित्तु नरनाहो । पुरओ अ संनिविट्ठो सपरिवारोअविणयपरो॥ सोऽवि सिरिअजिससेणो मुणिराओ रायरोसपरिमुक्को । करुणिकपरो परमं धम्मसरूवं कह एवं । न्यायमाग्नेंण राज्यं पालयन् प्रियतमाभिः-वल्लभाभिः संयुक्तः-सहितः श्रीश्रीपालनरेन्द्र इन्द्र इव लीला:-क्रीडाः रोति ॥ १०७० ॥ अथ स श्रीअजितसेननामा राजस्तित्र नगर्या-चम्पायां समागतः, कीदृशः सः १-विशुद्ध-निर्मलं चारित्रं यस्य स तथाऽत एव उत्पन्नं भवधिज्ञानं यस्य स तथाभूतः॥१८७१ ॥ तस्य-राजरागमनं श्रुत्वा नरवरो-राजा श्रीपालः प्रमोदेन-हण पुलक्ति:-सातरोमोद्गमः सन् मात्रा-जनन्या प्रियाभिश्च-वल्लभाभिः समेत:-सहितो वन्दननि- मित्तं-मुनेः बन्दनार्थ सम्प्राप्तः ॥ १८७२ ॥ नरनाथो-राजा श्रीपालस्त-मुनिनाथं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य पुनः सम्यग् नत्वा- प्रणम्य पुरतः-'अग्रतश्च सनिविष्टः, कीदृशो नरनाथः १-सपरिवार:-परिवारसहितश्च पुनर्विनयपरः ॥१ ७३। सः श्रीअजित. सेनोऽपि मुनिराजो रागरोपपरिमुवतो रागद्वेपाभ्यां समन्ताद्रहितः, पुनः करुणा परा-प्रकृष्टा यस्य स तथाभूतः सन् एवं- वक्ष्यमाणप्रकारेण परमं-प्रधान धर्मस्य खरूपं कथयति ।। १०७४ ।। - १५ ·। मूलपट्टाभिसेओ कओ तहिं मयाणसुंदरीएवि । सेसाणं अट्ठएहं कओ अ लहुपट्टअभिसेओ॥१०६५॥ मसायरो अइको तिन्नेव य धवलसिद्विणो मित्ता। एए चउरोऽवि तया रन्ना निअमंतिणो ठविआ। कोसंवीनयरीओ अणाविओ धवलनंदणो विमलो।सो कणयपट्टपुत्रं सिट्ठी संठाविमो रन्ना ।।१०६७॥ अट्टाहियाउ चेहरेसु काराविऊण विहिपुव्वं । सिरिसिद्धचकपूभं च कारए परमभचीए ॥ १०६८ ठाणे ठाणे चेईहराई कारेइ तुंगसिहराई । घोसावेइ अमारि दाणं दीणाण दावेइ ॥ १०६९ ॥ तत्र मदनसुन्दा अपि मूलपट्टाभिपेकः, सा मूलपट्टराज्ञीपदे स्थापितेत्यर्थः, च पुनः शेषाणां भष्टानां राजीनां लघुपट्टाभिषेकः कृतः ॥ १०६५ ॥ तदा एकश्च मतिसागरः त्रीएयेव च धवलश्रेष्ठिनो मित्राणिं एते चत्वारोऽपि राजा श्री- पालेन निजमन्त्रिणः स्थापिताः ॥ १८६६ ॥ तथा कोशाम्बीनगरीतो विमलो नाम धवलनन्दनो-धवलश्रेष्टिपुत्र भानायितः, स विमलो राज्ञा श्रीपालेन कनकपट्टपूर्व-सौवर्णपट्टबन्धकपूर्वक श्रेष्ठी स-सम्यक् प्रकारेण स्थापित ॥ १०६७॥ तथा श्रीपा- लचैत्यगृहेषु-जिनमन्दिरेषु अष्टाहिकामहोत्सवान् कारयित्वा विधिपूर्व परमभक्त्या श्रीसिद्धचक्रपूजां च कारयति ।।१०६८॥ स्थाने स्थाने तुङ्गानि उच्चानि शिखराणि येषां तानि तुङ्गशिखराणि चैत्यगृहाणि कारयति, तथाऽमारि-सर्वजन्तुभ्योऽभय- दानं घोषयति, पुनः दीनेभ्यो दानं दापयति, इत्थं पुण्यकृत्यानि करोतीत्यर्थः ।। १०६६ ॥

·मईतेणं च पुन्नेणं, जाएवि गुरुसंगमे । आलस्साहिं रुद्धाणं, दुबह गुरुदंसगं ॥ १०८० ॥
कह कहपि जीवाणं, जाएऽवि गुरुदंसणे । वुग्गाहियाण धुत्तेहि, उहं पन्जुवासणं ॥ १०८१ ॥
गुरुपासेऽवि पत्ताणं, दुबहा आगमस्सुई। जं निदा विगहाओ अ, दुजाओ सयाइवि ॥ १०७२ ॥
संपत्ताए सुईएवि, तत्तबुद्धी सुदुल्लहा । जं सिंगारकहाईसु, सावहाणमणो जणो ॥ १०८३ ॥
उवइटेऽवि तत्तमि, सद्धा अचंतदुवहा । जं तत्तरुइणो जीवा, दीसंति विरला जए ॥ १०८४ ॥
कदाचित् महता पुण्येन च गुरुसङ्गमे जातेऽपि आलस्यादिभिः त्रयोदशतस्करै रुद्धानां प्राणिनां गुरुदर्शनं दुर्लभं, ते
चामी "पालस्समोहवन्ना थंभा कोहा पमाय किवणचा भयसोगा अन्नाणा, वक्खेव कुऊहलारमणा॥ ॥ इति ॥१०८०॥
जीवानां कथंकथमपि-केन केनापि प्रकारेण गुरुदर्शने जातेऽपि धूर्तऍग्राहितानां भ्रान्तचित्तीकृतानां पर्युपासन--गुरुसेवनं
दुर्लभम् ॥ १०८१ ॥ गुरुपाद्ये प्राप्तानामपि भागमस्य--सिद्धान्तस्य श्रुतिः-श्रवणं दुर्लभा, यत्-यस्मात्कारणात् निद्रा विक-
थाच सदापि दुर्जयाः सन्ति, तत्प्रसङ्गात् श्रवणं दुर्लभमपीत्यर्थः ।। १०८२ ॥ श्रुती-आगमश्रवणे सम्प्राप्तायामपि तत्व-
बुद्धिः सुदुर्लभा, यत्-यस्मात्कारणात् जनो-लोकः भृङ्गारकथादिपु-शृङ्गारहास्यादिकथासु सावधान-ऐकाय्ययुक्तं
मनो यस्य स तथा बहुद्देश्यन्ते इति शेषः । गुरुभिस्तत्त्वे उपदिष्टेऽपि श्रद्धा--आस्तिक्यं अत्यन्तदुर्लभा, यद्-यस्मात् कारणा-
तचेपु-जिनोक्तपदार्थेषु रुचिर्येषां ते तत्वरुचयो जीग जगति-लोके विरला दृश्यन्ते ॥ १०८४ ॥

·CR भो भो भव्वा! भवोहामे, दुराहो माणुलो भयो। चुल्लगाईहिनापहि,आगमंमि विमहिमओ ॥१०७५॥ लद्धमि माणुसे जम्मे, दुल्लहं खित्तमारि। जं दीसंति इहाणेगे, मिच्छा मिला पुलिंदया॥१०७६॥ आरिएसु अ खित्तेसु, दुल्लहं कुलमुत्तमं । जं वाहसुणियाईणं, कुले जायाण को गुणो ? ॥ १०७७॥ कुले लद्धेऽवि दुभं, रूवमारुग्गमाउअं । विगला वाहिआऽकालमया दीतंति जंजणा ।। १०७८ ।। तेसु सम्बेसु लद्धेसु, दुबहो गुरुसंगमो । जं सया सम्बखितेसु, पाविनंति न साहुणो ॥ १०७९ ॥ भो ! भो ! भव्या भवौधे-भवसमूहे मानुपो-मनुष्यसम्बन्धी भयो-जन्म आगमे-सिद्धान्ते चुनकादिभिः चुनगासग- धन्ने इत्यादिभिः दृष्टान्तैः दुर्लभो-दुष्प्रापो व्याख्यात्-उक्तः ॥ १०७५ ॥ कदाचित् मानुपे जन्मनि लन्धे सति भार क्षेत्रं दुर्लभं यद्-यस्माकारणाद इह भरते अनार्यवेत्रेषु अनेके-बहनो म्लेच्छा मिला पुलिन्दाथ म्लेच्छ भेदा एव दृश्यन्ते- विलोक्यन्ते ।। १.७६ ।। आर्येषु च क्षेत्रेषु उत्तम कुलं दुर्लभं यद्-यस्मात्कारणात् व्याघसौनिकादीनां-लुन्धकखाटकादीनां कुलेषु जातानां-उत्पन्नानां को गुणः १, न कोऽपीत्यर्थः ॥ १०७७॥ कुले लन्धेऽपि रूपं--परिपूर्णेन्द्रियपत्र तया भारोग्यं- नीरोगता तथा आयुष्क-महदायुः एतत्रयं दुभम् , यद्-यस्मात्कारणात् जना-उत्तमकुलोद्भवा अपिबहनो लोका विकला-दक्षि- तेन्द्रियास्तथा व्याधिता-रोगिणस्तथाऽकाले मृता दृश्यन्ते ।। १०७८ ॥ तेषु रूपादिषु सर्वेषु लम्वेषपि गुरुसामः सद्गु- रोः समो दुर्लभः, यद्-यस्मात्कारणात सर्वत्रेषु सदा साधवो न प्राप्यन्ते ॥ १०७६ ॥ " ·तत्तबुद्धी सुदुल्लहा महंतेणं च पुन्नेणं, जाएवि गुरुसंगमे । आलस्साईहिं रुद्धाणं, दुलहं गुरुदंसगं ॥ १०८० ॥ कहं कहपि जीवाणं, जाएऽवि गुरुदंसणे । वुग्गाहियाण धुत्तेहिं, उन्हं पज्जुवासणं ॥ १०८१ ॥ गुरुपासेऽवि पत्ताणं, दुबहा आगमस्सुई । जं निदा विगहाओ अ, दुजाओ सयांइवि ॥ १०८२ ॥ संपत्ताए सुईएवि, । जं सिंगारकहाईसु, सावहाणमणो जणो ॥ १०८३ ॥ उवइटेऽपि तत्तंमि, सद्धा अञ्चंतदुलहा । जं तत्तरुइणो जीवा, दीसंति विरला जए ॥ १०८४ ॥ कदाचित् महता पुण्येन च गुरुसङ्गमे जातेऽपि आलस्यादिभिः त्रयोदशतस्करै रुद्धानां प्राणिनां गुरुदर्शनं दुर्लभं, ते चामी "पालस्समोहवना थंभा कोहा पमाय किवणत्ता । भयसोगा अन्नाणा, चक्खेव कुऊहला रमणा ॥१॥ ॥ इति ॥१०००। जीवानां कथंकथमपि-केन केनापि प्रकारेण गुरुदर्शने जातेऽपि धूर्तऍग्राहितानां-भ्रान्तचिचीकृवानां पर्युपासनं-गुरुसेवनं । दुर्लभम् ॥ १०८१॥ गुरुपाद्ये प्राप्तानामपि भागमस्य-सिद्धान्तस्य श्रुतिः-श्रवणं दुर्लभा, यत्-यस्मात्कारणात् निद्रा विक- धाश्च सदापि दुर्जयाः सन्ति, तत्प्रसङ्गात् श्रवणं दुर्लभमपीत्यर्थः ॥ १०८२ ॥ श्रुतौ-आगमश्रवणे सम्प्राप्तायामपि तत्व- घुद्धिः सुदुर्लभा, यत्-यस्मात्कारणात् जनो-लोकः शृङ्गारकथादिपु-शृङ्गारहास्यादिकथासु सावधान-ऐकाययुक्तं मनो यस्य स तथा पहुद्देश्यन्ते इति शेषः । गुरुभिस्तत्चे उपदिष्टेऽपि श्रहा-आस्तिक्यं अत्यन्तदुर्लभा, यद्-यसात् कारणा- तत्वेपु-जिनोक्तपदार्थेषु रुचिर्येपां ते तत्रुचयो जीया जगति-लोके विरला दृश्यन्ते ॥ १०८४ ।। - ·जायाए तत्तसद्धाए, तत्तबोहो सुदुलहो । आसन्नसिवा केई, तरं घुझंति जंतुणो ॥ १०८५ ॥ तत्तं दसविहो धम्मो, खंती मदव अज्जवं । मुची तवो दया सचं, सोयं वंभमकिंचणं ॥ १०८६ ॥ खंतीनाममकोहत्तं, महवं माणवजणं । अज्जवं सरलो भावो, मुत्ती निग्गंथया दुहा ॥ १०८७ ।। तको इच्छानिरोहो अ, दया जीवाण पालणं । सञ्चं वकमसावज, सोयं निम्मलचिचया ॥ १०८८॥ बंभमटारभेअस्स, मेहुणस्स विवजणं । अकिंचणं न मे कजं, केणाविस्थितिऽणीहया ॥ १०८९ ।। तत्वश्रद्धायां-तत्त्वप्रतीतौ जातायामपि तत्त्वबोध:-तत्त्वज्ञानं सुदुर्लमः, यद्-यसात्कारणात्कचित् प्रासन--निकटं शिवं- मुक्तिर्येषां ते यासन्नशिवा एव जन्तवो-जीवाः तत्वं युध्यन्ते, न सर्वेऽपीत्यर्थः ।। १९८५ ॥ तचं किमित्याह-तचं दरा विधो धर्मस्तथाहि-क्षान्तिः१ मार्दवर आर्जवं मुक्तिः४ तपः५ दया६ सत्यं७ शांचं ब्रह्म भाकिश्चन्यं२०॥ १०८६॥ अर्थषामर्थानाह-शान्तिर्नाम अक्रोधत्व-क्रोधाभावः१ मार्दवं-मानवर्जनम्२ आर्जवम्--सरलो भाषः-अभिप्रायः३ मुक्तिद्विधा निग्रन्थता-निर्लोभता, द्रव्यतो भावतश्च परिग्रहरहितत्वमित्यर्थः ॥ १०८७ ।। इच्छाया निरोधच तप उच्यते५ जीवानां पालन-रक्षणं या उच्यते६ असावा-निदोपं वाक्यं सत्यमुच्यते७ निर्मलचित्तता शौचमुच्यते ॥ १०८ । भष्टादशमे- दस्य मैथुनस्य विवर्जनं ब्रह्म उच्यते, तत्र औदारिकवैक्रियभेदाद् द्विविधं-मैथुनं, तक कमपि मनोवाफायः करणंकारणानुमति- भेदानवविधं, द्वयोमिलने अष्टादशविधमितिल, केनापि वस्तुना मम कार्य न-नास्ति इत्येवं याऽनीहता--नि:स्पृहता व भाकि- अन्यमुच्यते१० ॥ १०८९॥ ।

·एसो दसविहोदेसो, धम्मो कप्पदुमोवमो । जीवाणं पुण्णपुण्णाणं, सव्वसुक्खाण दायगो ॥१०९०॥
धम्मो चिंतामणी रम्मो, चिंतिअत्याण दायगो । निम्मलो केवलालोअलच्छिविच्छिड्डिकारओ ॥
कल्लाणिक्कमओ वित्तरूवो मेरूवमो इमो । सुमणाणं मणोतुढेि, देइ धम्मो महोदओ ॥ १०९२ ॥
दशविधा--दशप्रकारा उद्देशा-भवयवा नामोच्चारणानि वा यस्य स तथाभूत एप धर्मः कल्पद्रुमोपमः- कल्पवृक्षसदृशः
पूर्णपुण्येभ्यो जीवेभ्यः सर्वसौख्यानां दायकोऽस्ति, पूर्ण पुण्यं येपो ते पूर्ण पुण्यास्तेभ्यः, कल्पवृक्षाणामपि दशविधत्वात्त-
दुपमो धर्म उक्तः ॥ १०६० ॥ धर्मश्चिन्तामणिरिव रम्यो-मनोज्ञश्चिन्तिताथानां--वाञ्छितार्थानां दायको- दाताऽस्ति,
कीदृशो धर्मो -निर्मलो-निर्दोपो अत एव केवलालोका केवलज्ञानरूपप्रकाशः सा एव लक्ष्मीः--सम्पत् तस्या विच्छिडित्ति-*
विस्तारस्तस्कारकः ।। १०६१ ॥ कल्याणं-मङ्गलं मेरुपक्षे कल्याणम्--सुवर्ण तदेव एक स्वरूपमस्येति कल्याणैकमयः पुन-
पित्त- प्रसिद्धं रूपं--स्वरूपं यस्य स तथा द्वयोस्तुल्यं विशेषणमिदं, यद्वा मेरुपक्षे वृत्तं--पर्नुलं रूपम्-प्राकृतिर्यस्य स तथा, पुनर्म-
हान् उदयो यसात् स महोदयः, मेरुपक्षे महानुदय-उन्नत्यं यस्य स तथाऽत एव मेरुणा गिरिराजेन उपमा यस्य स मेरू-
पमोऽयं धर्मः, सुमनसां-शोभनमनोवृत्तीनां जनानां मेरुपक्षे देवानां मनसि तुष्टि-तोपं ददाति ॥ १०९२ ॥

·जायाए तत्तसद्धाए, तत्तबोहो सुदुःखहो । जं आसन्नसिवा केई, तवं पुज्झति जंतुणो ॥ १०८५ ॥ तत्तं दसविहो धम्मो, खंती महव अजवं । मुची तवो दया सच्चं, सोयं बंभमकिंचणं ॥ १०८६ ॥ खंतीनाममकोहत्तं, महवं माणवजणं । अज्जवं सरलो भावो, मुत्ती निग्गंथया दुहा ॥ १०८७ ।। तको इच्छानिरोहो अ, दया जीवाण पालणं । सच्चं वकमसावज, सोयं निमलचित्तया ॥ १०८८ ॥ बंभमट्ठारभेअस्स, मेहुणस्स विवजणं । अकिंचणं न मे कजं, केणाविस्थितिऽणीहया ॥ १०८९ ॥ तत्वश्रद्धायां-तत्त्वप्रतीतौ जातायामपि तत्त्वबोधः-तत्त्वज्ञानं सुदुर्लमः, यद्-यसात्कारणात्कचित् श्रासन-निकटं शिव- मुक्तिर्येषां ते थानशिवा एव जन्तयो-जीवाः तत्वं युध्यन्ते, न सर्वेऽपीत्यर्थः ।। १८८५ ॥ तचं किमित्याह-तचं दश: विषो धर्मस्तथाहि--चान्ति:१ मार्दवर आर्जवं मुक्तिः४ तपः५ दया सत्यं७ शांचं ८ ब्रह्म ह भाकिश्चन्यं१०॥ १०८६ ।। अर्थपामर्थानाह-शान्ति म अक्रोधत्व-क्रोधाभावः१ मार्दवं-मानवर्जनम्र आर्जवम्-सरलो भाष:-अभिप्रायः३ मुक्तिदिया निग्रन्थता-निलोभता, द्रव्यतो भावतश्च परिग्रहरहितत्वमित्यर्थः ॥१०८७ ।। इच्छाया निरोघय सप उच्यते। जीवानां पालन-रक्षणं या उच्यते६ असायचं-निर्दोष वाक्यं सत्यमुच्यते७ निर्मलचित्तता शौचमुच्यते ॥ १०८ !! अष्टादशम- दस्य मैथुनस्य विवर्जनं ब्रह्म उच्यते, तत्र औदारिकवैफियभेदाद् द्विविघं मधुनं, तदेककमपि मनोवाकार्यः करणं कारणानुमति- भेदानवविध, द्वयोमिलने अष्टादश विधमिति, केनापि वस्तुना मम कार्य न-नास्ति इत्येवं यानीहता--नि:स्पृहता व भाकि अन्यमुच्यते१० ०॥ १०८१ ॥ , ·। एमस्सेवावयोहणं, तत्तं नाणंपि निच्छयं। एअस्साराहणावं, तत्तं चारित्तमव य ॥ १०९७ ।। इत्तो जा निजरा तीए, रूवं तत्तं तवोऽवि अ । एवमेआई सव्वाई, पयाई तत्तमुत्तमं ॥ १०९८ ॥ तत्तो नवपइ एसा, तत्तभूआ विसेसओ । सव्वेहिं भव्वसत्तेहि, नेआ झेआ य निचसो.॥ १०९९ ।। एयं नवपयं भव्वा!, झायंता सुद्धमाणसा । अप्पणो चेव अप्पंमि, सक्खं पिक्खंति अप्पयं ॥११००॥ अप्पमि पिक्खिए जं च, खणे खिज्जइ कम्मयं । न तं तवेण तिव्वेण, जम्मकोडीहिं खिज्जए॥११०१॥ एतस्य धर्मस्यैव अवबोधेन-सम्यग्ज्ञानेन निश्चयं-निश्चयात्मकं वस्तुनिर्णयजनक ज्ञानमपि तत्त्वं, च पुनरेतस्य धर्मस्य पाराधनारूपं चारित्रमपि तत्त्वं, एक्शब्दोऽप्यर्थे ॥ १०६७ ॥ इत:-असाचारित्रात् या कर्मणां निर्जरा तस्या रूपं-स्वरूप तपोऽपि च तचमस्ति, एवम्-अमुना प्रकारेण एतानि सर्वाणि पदानि उत्तम-सर्वोत्कृष्टं तचमस्ति, अत्र जातावेकवचनम् ॥ १०९८ ॥ ततः-तस्मात्कारणात् एपा-अनन्तरोक्ता नवानां पदानां समाहारो नवपदी सर्वैभव्यसत्त्वैः-भव्यप्राणिभिर्विशेषन- स्तचभूता शेया नित्यशो ध्येया-ध्यातव्या च ॥ १०६६ ।। एतां नवपदी ज्ञात्वा शुद्धं मानसं-मनो येषां ते शुद्धमानसाः सन्तो ध्यायन्तो नरा श्रात्मना-स्वयमेव आत्मनि-स्वस्मिन् साक्षात्-प्रत्यक्षं आत्मानं प्रेक्षन्ते-पश्यन्ति ॥११००॥ आत्मनि प्रेक्षिते-दृष्टे सति क्षणे-क्षणमात्रे यच्च कर्म क्षीयते तत्कर्म तीवेण तपसा जन्मकोटिभिरपि न क्षीयते ॥ ११०१ ।। ANASKHE TERRESTERSITEST2000 ·। 9885RASHRS3886 सुगुत्तसत्तखित्तीए, सव्वस्सव य सोहिओ । धम्मो जयइ संवितो, जंबूदीवोवमो इमो ॥ १०९३ ॥ एसो अ जेहिं पन्नत्तो, तेऽवि तत्तं जिणुत्तमा। एअस्स फलनूआ य, सिद्धा तत्तं न संसमो॥१०९॥ दसंता एयमायारं, तत्तमायरिआवि हु । सिक्खयंता इमं सीसे. तचमुझावयादि अ॥ १०९५ ॥ साहयंता इमं सम्म, तत्तरूवा सुसाहुणो । एअस्स सदहाणेणं, सुतचं दंसणंपि हु ॥ १०९६ ॥ सर्वस्ववत्-सर्वगृहसारवत् सुगुप्ता-मुष्टु रक्षिता या सप्तक्षेत्री 'जिणभवणविम्ब पुत्ययेत्यादिका जम्द्वीपपदे भरतरारत. विदेहहैमवतहरण्यवतहरिवपरम्यकाख्या तया शोभितो-विराजितः, पुनः सं-सम्पर पृचम्-भाचारो यत्र स जम्न्दीपपपे संवृत्तः-सम्यग् वर्तुलोऽत एव जम्बूद्वीपेन उपमा यस्य स तथाभूतोऽयं धर्मो जयति, सर्वोकण पते इत्यर्थः ।। १०६३॥ एष धर्मों यः प्रज्ञप्तः-प्रदर्शितस्ते जिनोत्तमा-जिनेन्द्रा अपि तत्त्वं, एतस्य धर्मस्य फलभूताः सिद्धाय वन संशपः, भय सन्देहो नास्तीत्यर्थः ।। २०६४ ॥ एतं धर्मरूपमाचारं दर्शयन्न भाचार्या अपि तच, तथा शि-यान् इमं धर्म शिवपन्तोऽ- ध्यापका-उपाध्याया अपि च तत्त्वम् ।। १०९५ ॥ इमं धर्म सम्यक् साधयन्तः सुमाधवस्तचरूपाः सन्ति, एतस्य धर्मस्य श्रद्धानेन दर्शन-सम्यक्त्वमपि सुष्टु- -शोभनं तत्त्वम् ।। १०६६ ॥

·एभस्सेवावयोहेणं, तत्तं नाणेपि निच्छयं। एअस्साराहणारूवं, तत्तं चारित्तमेव च ॥ १०९७ ॥ इत्तो जा निजरा तीए, रूवं तत्तं तवोऽवि अ । एवमेआई सव्वाइं, पयाई तत्तमुत्तमं ॥ १०९८ ॥ तत्तो नवपइ एसा, तत्तभूआ विसेसओ । सव्वेहिं भव्वसत्तेहि, नेआ झेा य निचसो ॥ १०९९ ।। एयं नवपयं भव्वा!, झायंता सुद्धमाणसा । अप्पणो चेव अप्पंमि, सक्खं पिक्खंति अप्पयं ॥११००॥ अप्पंमि पिक्खिए जं च, खणे खिजइ कम्मयं । न तं तवेण तिव्वेण, जम्मकोडीहिं खिजए॥११०१॥ एतस्य धर्मस्यैव अवयोधन-सम्यग्ज्ञानेन निश्चयं-निश्चयात्मकं वस्तुनिर्णयजनक ज्ञानमपि तत्चं, च पुनरेतस्य धर्मस्य आराधनारूपं चारित्रमपि तत्चं, एवशब्दोऽप्यर्थे ॥ १०६७ ।। इतः-अस्माचारित्रात् या कर्मणां निर्जरा तस्या रूप-स्वरूपं तपोऽपि च तत्वमस्ति, एवम्-अमुना प्रकारेण एतानि सर्वाणि पदानि उत्तम-सर्वोत्कृष्टं तचमस्ति, अत्र जातावेकवचनम् ॥ १०६८ ॥ ततः-तस्मात्कारणात् एपा-अनन्तरोक्ता नवानां पदानां समाहारो नवपदी सर्वैभव्य सत्त्वैः-भव्यप्राणिभिर्विशेषत- स्तत्वभूता ज्ञेया नित्यशो ध्येया-ध्यातव्या च ॥ १०६६ ॥ एतां नवपदी ज्ञात्वा शुद्धं मानसं-मनो येषां ते शुद्धमानसाः सन्तो ध्यायन्तो नरां यात्मना-स्वयमेव आत्मनि-स्वस्मिन् साक्षात्-प्रत्यक्ष पात्मानं प्रेक्षन्ते-पश्यन्ति ॥११००॥ आत्मनि प्रेक्षिते-दृष्टे सति क्षण-क्षणमात्रे यच्च कर्म क्षीयते तत्कर्म तीत्रेण तपसा जन्मकोटिभिरपि नक्षीयते ।। ११०१ ।। N ·ता तुझे भो महाभागा!, नाऊणं तत्तमुत्तमं । सम्मं झाएह जं सिग्छ, पावेहाणंदसंपयं ॥ ११०२॥ एवं सो मुणिराओ काऊणं देसणं ठिओ जाव । ताव सिरिपालराया विणयपरो जंपए एवं॥११०३।। नाणमहोयहि !भयवं केण कुकम्मेण तारिसो रोगो।वालत्ते मह जाओ? केण सुकम्मेण समिओअ? केणं च कम्मरणाऽहं ठाणे ठाणे अ परिसिं रिद्धि । संपत्तो? तह केणं कुकम्मणा सायरे पडिओ?॥ तह केण नीअकम्मेण चेव डुंवत्तणं महाघोरं । पत्तोऽहं ? तं सव्वं कहेह काऊण सुपसायं ॥११०६।। ततः-तस्मात्कारणात् भो ! महाभागा-अहो ! महाभाग्यवन्तो यूयमिदं उत्तमं वचं झात्वा सम्पम् यया स्याचा ध्यायत, यत्-यतः शीघ्रं भानन्दसम्पदं-परमाहादरूपसम्पत्ति प्राप्नुत ।।११०२॥सोऽजितसेनो मुनिराज एवम्-उक्तनकारण देशनां कृत्वा यावत् स्थितस्तावत् श्रीपालो राजा विनयपरः सन् एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण जन्पति-पदति ॥ ११.३॥हे ज्ञानमहोदधे-हे ज्ञानसमुद्र ! हे भगवन् ! केन कुकर्मणा मम पालत्वे वादृशो रोगो जात-उत्पन्नः १ च पुनः केन मुक मणा शान्तो-नाशम्प्राप्तः १ ॥११०४|| च पुनः केन कर्मणाऽहं स्थाने स्थाने ईदृशी शुद्धि सम्प्रात: सपा केन-कर्मपानं सागरे-समुद्रे पतितः ॥ ११०५ ॥ तथा केन नीचकर्मणा एवाहं महापोरं-महादारुणं डम्बत्वं प्राप्तः तत्सर्व मुतरामविरापेन प्रसादं कृत्वा कथय ।। ११०६॥

·तो भणइ मुणिवरिंदो नरवर! जीवाण इत्य संसारे । पुव्वकयकम्मवसओ हवंति सुक्खाईदुक्खाई॥
इत्येव भरहवासे हिरनउरनामयंमि वरनयरे । सिरिकंतो नाम निवो पावड्डिपसत्तओ अस्थि ॥
तस्सऽस्थि सिरिसमाणा सरीरसोहाइ सिरिमई देवी। जिणधम्मनिउणबुद्धी विसुद्धसंमत्तसीलजुआ॥
तीए अ नरवरिंदो भणिओ तुह नाह ! जुज्जइ न एअं। पावड्डिमहावसणं निबंधणं नरय दुक्खाणं॥
भीसणसस्थकरोहिं तुरयारूढेहि जं हणिज्नति । नासंतावि हु ससया सो किर को खत्तिआयारो ? ॥
ततः-तदनन्तरं मुनिवरेन्द्रो मणति हे नरवर- हे राजन् ! अत्र-अस्मिन संसारे जीवानां पूर्वकृतकर्मणां वशात् सुखानि
दुःखानि च भवन्ति ॥ ११०७ ॥ अत्रैव भरतक्षेत्रे हिरण्यपुरनामके प्रधाननगरे पापौ-आखेटके प्रसक्त-आसक्तः श्रीका-
न्तो नाम नृपो-राजाऽस्ति-पासीदित्यर्थः ॥ ११०८ ॥ तस्य राज्ञः शरीरशोभया श्रीसमाना-लक्ष्मीतुल्या श्रीमतीनाम देवी-
पट्टराज्ञी अस्ति, कीदृशी ?-जिनधर्मे निपुणा-दक्षा बुद्धिर्यस्याः सा तथा, पुनर्विशुद्ध-निर्मले ये सम्यक्त्वशीले-सम्यग्दर्शन-
ब्रह्मचर्ये वाभ्यां युवा-सहिता ॥११०६ तया च श्रीमत्या नरवरेन्द्रो भणितः, कथमित्याह-हे नाथ-हे स्वामिन् ! एतत्-
पापर्द्धिमहाव्यसनं तब न युज्यते, कीदृशमेतत् १- नरकदुःखानां निवन्धनं-कारणम् ॥ १११० ॥ भीपणानि-भयङ्कराणि
शस्त्राणि करेपु-हस्तेषु येषां ते भीषणशस्त्रकरास्तैस्तुरगारूदैः-प्रश्वासनरैर्यत्रश्यन्तोऽपि शशका-जन्तुविशेपा हन्यन्ते-मा-
र्यन्ते स किल कः क्षत्रियाणां आचारः, न कोऽपीत्यर्थः ॥ ११११ ॥

·ता तुज्झे भो महाभागा!, नाऊणं तत्तमुत्तमं । सम्मं झाएह जं सिग्धं, पाहाणंदसंपयं ॥ ११०२ ॥ एवं सो मुणिराओ काऊणं देसणं ठिओ जाव । ताव सिरिपालराया विणयपरो जंपए एवं॥११०३।। नाणमहोयहि!भयवं केण कुकम्मेण तारिसो रोगो।वालते मह जायो? केण सुकम्मेण समिओ अ? ॥ केणं च कम्मरणाऽहं ठाणे ठाणे अ एरिसिं रिद्धिं । संपत्तो? तह केणं कुकम्मणा सायरे पडिओ?॥ तह केण नीअकम्मेण चेव कुंवत्तणं महाघोरं । पत्तोऽहं ? तं सव्वं कहेह काऊण सुपसायं ॥११०६॥ ततः-तस्मात्कारणात् भो ! महाभागा-अहो ! महाभाग्यवन्तो यूयमिदं उत्तमं तचं ज्ञात्वा सम्यग् यया स्याचधा ध्यायत, यत्-यतः शीघ्रं श्रानन्दसम्पदं-परमाहादरूपसम्पत्तिं प्राप्नुत ॥११०२॥ सोऽजितसेनो मुनिराज एवम्-उक्तप्रकारण देशनां कृत्वा यावत् स्थितस्तावत् श्रीपालो राजा विनयपरः सन् एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण बन्पति-वदति ॥ ११०३ ॥ हे ज्ञानमहोदधे-हे ज्ञानसमुद्र ! हे भगवन् ! केन कुकर्मणा मम चालत्वे तादृशो रोगो जात-उत्पमः १ च पुनः केन मुक- मणा शान्तो-नाशम्प्राप्तः १ ॥११०४॥ च पुनः केन कर्मणाऽहं स्थाने स्थाने ईदृशी ऋद्धि सम्प्राप्तः तथा केन-कर्ममा सागरे-समुद्रे पतितः ॥ ११०५ ॥ तथा केन नीचकर्मणा एवाहं महाघोरं-महादारुणं उम्पत्वं प्राप्तः तत्सर्व मुतरामविरायन प्रसादं कृत्वा कथय ।।११०६॥..

·a ORRIOUSERENS तं चेव भणंतेहिं तेहिं बैठेहिं दुटुचित्तेहिं । उवसग्गिओ मुणिंदो खापरो लिट्ठलट्ठीहि ॥ १११७ ॥ जह जह ताङति मुणिं ते दुट्ठा तह तहा समुल्लसइ । हासरसो नरनाहे मुणिनाहे उवसमरसो भ॥ ते कयमुणिउवसग्गा निभग्गा हणि अभूरिमयवग्गा । नरवइपुट्टिविलग्गा पत्ता निअयंमि नयरंमि ॥ अन्नदिणे सो पुणरवि राया मिगयागो निसिन्नं । मुत्तूण हरिणपुट्ठी धाविओ इक्कगो चेव ।। नश्तडवणे निलुक्को सो हरिणो नरवरो तओ चुक्को । जा पिच्छ ता पासइ नवकंठे ठिअंसाहुं । तदेव-नृपोक्तमेव वचनं भणद्भिः-जल्पद्भिस्तैर्दुष्टचित्तैः पन्छ(एठैः)र्मुनीन्द्रो लेष्टुभिः--लोष्टैर्यष्टिभिः-लकुटैः उपस- गित-उपद्रुतः, कीदृशो मुनीन्द्रः १-क्षमापरः-आमाप्रधानः ।। १११७ ।। ते दुष्टा वएठा यथा यथा मुनि ताडयन्ति तथा : तथा नरनाथे-नृपे हास्यरसः समुल्लसति, मुनिनाथे-मुनीश्वरे च उपशमरसः-शान्तरसः समुल्लसति ॥ ११११८ ॥ कृतो मुने- रुपसर्गो यैस्ते तथाऽत एव निर्भाग्या-भाग्यहीनाः पुनर्हता भूरयो-बहवो मृगवर्गा-मृगसमूहा यैस्ते तथा, ते वएठा नरपते- राज्ञः पृष्ठौ विलग्नाः सन्तो निजके-स्वकीये नगरे प्राप्ताः ॥ १.१६॥ अन्यसिन्दिने स-नाजा पुनरपि मृगयायां गतो निज सैन्यं मुक्त्वा-त्यक्त्या एकका-एकाकी एव हरिणस्य पृष्ठौ धावितः ।। ११२०॥ स हरिणो नद्यास्तटे यद्वनं तत्र 'निलुको'- नि धनवृक्षायाच्छादितत्वाददृश्यतां गतस्तदा नरवरो-राजा ततो मृगाच्च्युतः सन् यावत्प्रेक्षते-विलोकयति तावन्नया उप- कराठे-समीपे स्थितं साधु पश्यति ॥ ११२१ ॥ 80888888 .

·॥ । जत्य अकयावराहा मया वराहाइणोऽवि निन्नाहा । मारिजति वराया सा सामिप्र! करिती नाई हतूण परप्पाणं अप्पाणं जे कुणंति सप्पाणं । अप्पाणं दिवसाणं कए म नासंति अप्पाणं ॥१११३॥ इच्चाइजिणिंदागमउवएससएहि वोहयंताए । तीए न सकिओ सो निवारिउं पाववसणामो ॥ अन्नदिणे सो सत्तहिं सएहिं उल्लंठदुट्ठवंठेहिं । मइआसत्तो पचो कत्थवि एगमि वणगहणे||१११५॥ दण तत्थ एगं धम्मज्झयसंजुझं मुणिवरिंदं । राया भणे एसो चमरकरो कुटिओ कोऽवि ॥१११६।। यत्र नीतिमार्गे न कृतोऽपराधो यैस्तेऽकृतापराधा मृगा-हरिणा वराहादयः-शूकरादयोऽपि निर्माया-मनाया पराका- दुर्बला जीवा सायन्ते सा स्वामिन् ! कीदृशी नीतिः ॥१११२॥ परालान-परजीवं हत्वा ये जीवास्तन्मांसमवयेन मारमानं सप्राणं-सबलं कुर्वन्ति ते दुष्टा अल्पानां-स्तोकानां दिवसानां कृते च-निमिचं प्रात्मानं नाशयन्ति ।। ११९३ ॥ इत्यादि. भिर्जिनेन्द्रागमसम्बन्धिभिरुपदेशानां शतैर्बोधयन्त्या तया राझ्या स राजा पापव्यसनामिवारयितुं न शस्योऽभूत् ॥१११४॥ अन्यसन्दिने स श्रीकान्तो राजा सप्तभिः शतैः उल्लण्ठदुष्टवएटः पुरुषः सह मृगयायां-पापड़ी पासरतः सन् बाप्पेकस्मिन् वनगहने-दुरवगाहवने प्राप्तः ॥ १११५ ।। तत्र वने एक धर्मध्वजेन-रजोहरलेन संयुतं-सहितं मुनिवरेन्दं दृता राजा मवति मचिकापनयनार्थ चामरं करे यस्य स चामरकर एष कोऽपि इष्ठिकोऽस्ति ॥ ११९६ ॥ ।

·888888888888
तं चेव भणंतेहिं तेहिं वठेहिं दुट्ठचित्तेहिं । उक्सग्गिओ मुणिंदो खमापरो लिट्ठलट्ठीहि ॥ १११७॥
जह जह ताडंति मुणिं ते दुट्ठा तह तहा समुल्लसइ । हासरसो नरनाहे मुणिनाहे उवसमरसो भ॥
ते कयमुणिउवसग्गा निभग्गा हणिअभूरिमयवग्गा । नरवइपुटिविलग्गा पत्ता नियंमि नयरंमि ॥
अन्नदिणे सो पुणरवि राया मिगयागओ निसिन्नं । मुत्तूण हरिणपुट्ठी धाविओ इकगो चेव ।।
नइतडवणे निलुको सो हरिणो नरवरो तओ चुक्को । जा पिच्छ ता पासइ नश्वकंठे ठिअंसाहुं ।
तदेव-नृपोक्तमेव वचनं भणभिः-जल्पद्भिस्तैर्दुष्टचित्तैः पञ्छै(एठैः)र्मुनीन्द्रो लेष्टुभिः-लोष्टैर्यष्टिभिः-लकुटैः उपस-
गित-उपद्रुतः, कीदृशो मुनीन्द्रः १-क्षमापरः-क्षमाप्रधानः ॥ १११७ ॥ ते दुष्टा वएठा यथा यथा मुनि ताडयन्ति तथा • .
तथा नरनाधे-नृपे हास्यरसः समुल सति, मुनिनाथे-मुनीश्वरे च उपशमरसः-शान्तरसः समुल्लसति ॥ ११११८ ।। कृतो मुने-
रुपसर्गो यैस्ते तथाऽत एच निर्भाग्या-भाग्यहीनाः पुनर्हता भूरयो-बहवो मृगवर्गा-मृगसमूहा यैस्ते तथा, ते वएठा नरपते-
राज्ञः पृष्ठौ विलग्नाः सन्तो निजके-स्वकीये नगरे प्राप्ताः ॥१.१६॥ अन्यसिन्दिने स-राजा पुनरपि मृगयायां गतो निजे
सैन्यं मुक्त्वा-त्यक्त्वा एककः-एकाकी एव हरिणस्य पृष्ठौ धावितः ॥ ११२०॥ स हरिणो नद्यास्तटे यद्वनं तत्र 'निलुको-
चि घनवृक्षाद्याच्छादितत्वाददृश्यतां गतस्तदा नरवरो-राजा ततो मृगाच्च्युतः सन् यावत्प्रेक्षते-विलोकयति तावन्नया उप-
कराठे-समीप स्थितं साधु पश्यति ॥ ११२१ ॥

·तं दट्टणं पावेण तेण तह पिल्लिभो मुणिवरिंदो । सहसत्ति जहा पडिओ नजले तो पुणो तेण ॥
संजायकिंपिकरुणाभावेणं कड्डिऊण सो मुक्को । को जाणइ जीवाणं भावपरावचमइविसमं? ॥
गिहमागएण तेणं निझावयामओ निवेओ सहसा । सिरिमइदेवीपुरओ तीए अनिवो इमं भणियो।
अन्नेसिपि जीआणं पीडाकरणं हवेइ कडुअफलं । जं.पुण मुणिजणपीडाकरणं तं दारुणविवागं ॥
तं साधुं दृष्ट्वा तेन पापेन क्रूरेण राज्ञा तथा-तेन प्रकारेण कराभ्यां प्रेरितो यथा मुनिवरेन्द्रः सहसेवि-मकस्मात् नदी
जले पतितः तदनन्तरम् ॥ ११२२ ।। पुनस्तेन राज्ञा सातः-समुत्पमः किमपि करुणाभावो-दयापरिणामो यस्य स देन
तधाभूतेन सता स मुनीन्द्रः 'कड्डिऊण ' ति जलमध्यानिष्कास्य नदीतटे मुक्तः, कथमेतआवमित्याह-जीवानां भविधि-
पमं भावपरावर्तन)-परिणामविपर्ययं को जानाति ? अतिशयितहानिनं विना , न कोऽपीत्यर्थः, युग्ममेठत् ॥ ११२३ ।।
गृहमागतेन तेन राज्ञा सहसा-सद्यः श्रीमत्या-देव्याः पुरतः अग्रतो निजावदातः-सकीयनिर्मलभारो निवेदितो-ज्ञापितः,
तदा तया नृप इदं-वक्ष्यमाणं भणितः, नृपायेदमुक्तमित्यर्थः ॥ ११२४ ॥ अन्येषामपि जीवानो पीडाकरसं कदर फलं
यस्य तद कटुकफलं भवति, यत्पुनर्मुनिजनस्य पीडाकरणं तदारुषो विपाको यस्य तदारुखविपाक, मतिमयरफलमद
-मित्यर्थः ॥ ११२५ ॥

·जओ-साहणं हीलाए हाणी हासेण रोयणं होइ । निंदाइ वहो बंधो ताडणया वाहिमरणाई ॥११२६॥ मुणिमारणेण जीवाणऽणंतसंसारिमाण वोहीवि। दुलहा चित्र होइ धुवंभणिमिणं आगमेऽविजओ। चेइअव्वविणासे इसिघाए पवयणस्स उड्डाहे । संजइचउत्थभंगे मूलग्गी वोहिलाभस्स ॥११२८॥ तं सोऊण नरिंदो किंपि समुल्लसिअधम्मपरिणामो। पभणेइ अहं पुणरवि न करिस्सं एरिसमकज्ज। यत उक्तं शास्त्रे, साधूनां हीलया हानिर्भवति, साधूनां हास्येन-हसनेन रोदनं भवति, साधूनां निन्दया बन्धो वधश्च भवति, साधूनां ताडनया व्याधिमरणादिः-रोगप्राणवियोगादिर्भवति ॥ ११२६ ॥ मुनिमारणेन अनन्तः संसारोऽस्त्येषा. मित्यनन्तसंसारिकास्तेषां जीवानां चोधिः-जिनधर्मप्राप्तिरपि ध्रुवं-निश्चितं दुर्लभैव भवति, यत आगमे-सिद्धान्तेऽपि इदं भणितं-उक्तमस्ति ॥ ११२७ ॥ किमित्याह-चैत्यद्रव्यं-जिनगृहसम्बन्धि द्रव्यं तस्स विनाशे-भक्षणोपेक्षणादिना मूलतो धंसे तथा पिघाते-साधुमारणे तथा प्रवचनस्य-चतुर्विधसङ्घस्य उड्डाहे-कलङ्कदानादिनाऽपवादकरणे तथा संयत्या:- साध्याश्चतुर्थप्रतस्य ब्रह्मचर्यस्य भङ्गे बोधिलाभस्य--अर्हद्धर्मावाप्तेर्मूलेऽग्निर्दत्तः, एतावता एतत्कनुः पुनः सद्धर्मलाभो दुर्लभ एवेति [यावश्यकनियुक्तौ ॥११२८।। तत् राजीवचनं श्रुत्वा नरेन्द्रो-राजा प्रभणति, कीदृशी नरेन्द्रः १-किमपि समुल्लसितो धर्मपरिणामो यस्य स तथा, कि कथयतीत्याह-अहं पुनरपि ईदृशं अकार्य-अकृत्यं न करिष्यामि ॥ ११२६ ।। .

·दि
तं दणं पावेण तेण तह पिल्लिभो मुणिवरिंदो।सहसत्ति जहा पडिओ नजले तो पुणो तेण ॥
संजायकिंपिकरुणाभावेणं कड्डिऊण सो मुक्को । को जाणइ जीवाणं भावपरावचमइविसमं ?॥
गिहमागएण तेणं निसावयामो निवेओ सहसा। सिरिमइदेवीपुरओ तीए अनिवो इमं भणियो।
अन्नेसिपि जीआणं पीडाकरणं हवेइ कडुअफलं । जं.पुण मुणिजणपीडाकरणं तं दारुणविवागं ॥
तं साधुं दृष्ट्वा तेन पापेन क्रूरेण राज्ञा तथा-तेन प्रकारेण कराभ्यां प्रेरितो यथा मुनिवरेन्द्रः सहसेति-मकस्मात् नदी-
जले पतितः तदनन्तरम् ॥ ११२२ ।। पुनस्तेन राज्ञा सातः-समुत्पन्नः किमपि करुणाभावो-दयापरिणामो यस्य स देन
वयाभूतेन सता स मुनीन्द्रः 'कड्डिऊण ' चि जलमध्यानिष्कास्य नदीतटे मुक्तः, कथमेतलातमित्याह-जीवानां प्रतिषि-
पमं भावपरावर्त(न)-परिणामविपर्ययं को जानाति १ प्रतिशयितज्ञानिनं विना , न कोऽपीत्यर्थः, पुग्ममेतद् ॥ १॥२३ ।।
गृहमागतेन तेन राज्ञा सहसा-सद्यः श्रीमत्या-देव्याः पुरतः-अग्रतो निजावदातः-सकीयनिर्मलभावो निवेदितो-शापितः,
तदा तया नृप इदं-वक्ष्यमाणं भणितः, नृपायेदमुक्तमित्यर्थः ।। ११२४ ।। अन्येषामपि जीवानां पीडाकरवं कलकं फलं
यस्य तत् कटुकफलं भवति, यत्पुनर्मुनिजनस्स पीडाकरणं तदारुणो विपाको यस्य तदास्यविपाकं, मतिभयरफलप्रद
मित्यर्थः ॥ ११२५ ॥

·सो मुणिनाहो रन्ना तत्तो आणाविओ निआवासं । नमिओ अ पूइऔं खामियो अतं नियमवराह॥ पुट्टो अतिरिमईए भयत्र ! अन्नाणभावओ रना । साहूणं उवसग्गं काऊण कयं महापावं ॥११३६॥ तप्पावधायणत्थं किंपि उवायं कहेह पसिऊण । जेण कएणं एसो पावाओ छुइ नरेसो ॥११३७॥ तो भणइ मुणिवरिंदो भद्दे ! पावं कयं अणेण घणं । जं गुणिणो उपघाए सव्वगुणाणंपिउवघाओ। तहवि कयदुक्कयाणवि जियाण जइ होइ भावउल्लासो । ता होइ दुक्याणं नासो सवाणवि खणेणं ॥ ततः-तदनन्तरं राज्ञा स मुनिनाथो निज-स्वकीयं आवासं गृहं आनायितश्च पुनर्नतो-नमस्कृतः पूजितो वस्त्रादिना च पुनस्तं निजकमपराध क्षामितः ॥ ११३५ ॥ श्रीमत्या पृष्टश्च-हे भगवन् ! राज्ञाज्ञानभावतः साधूनां उपसर्ग कृत्वा महापापं कृतं- उपार्जितं ।। ११३६ ॥ तस्य पापस्य घातनार्थ-विनाशार्थ प्रसद्य-प्रसन्नीभूय कमपि उपायं कथय, येन उपायेन कृतेन एप नरेशो-राजा पापात् छुटति ।। ११३७ ॥ ततो मुनिवरेन्द्रो भणति-हे भद्रे ! अनेन-राज्ञा घन-सान्द्रं पापं कृतम्, कथ- मित्याह-यद्-यसात्कारणात् गुणिनो-गुणवत पुरुषस्य उपघाते-विनाशे कृते मति सापामपि गुणानां उपघातो भपत्ति ॥ ११३८ । तथापि कृतं दुष्कृतं-पापं यैस्ते कृतदुष्कृतास्तेपामपि जीवानां यदि भाषोल्लास:-शुभपरिणामविवृद्धिर्भवति तत्-तहि सर्वेषामपि दुष्कृतानां क्षणेन नाशो भवति ।। ११३६ ।।

·SORSCRISIS
कश्चयदिगेसु पुगरवि तेण गवक पट्ठिएण कोविमुणी। दिहो मलमलिणतणू गोमाचरिमं परिभमंतो
तत्तो सहसा वीसारिऊण तं सिरिमई सिक्खंपि । सो राया दुट्टमणो निभवंठे परमाइस ॥
रे रे एअं डुंब नयर विद्यालयंतमम्हाणं । कंठे चित्तूण पुरं निस्सारह नयरमज्झाओ ॥ ११३२ ॥
तेहि नरेहि तहच्चिन कड्डिजतो पुराउ सो साहू । निअयगवक्खठिआए दिट्टो तीए तिरिमईए ॥
तो कुविनाए तीए राया निभच्छिो कडुगिराए । तो सोऽवि लजियोभणइ देवि! मे खममुअबराहा
कतिपयदिनेषु-कियदिवसेपु गतेषु पुनरपि गावस्थिवेन वेन राना कोऽपि मुनिरः, फीग्रो ?-मलेन-द.
समुद्भवेन मलिना तनुः-कायो यस्य स तथा, पुनः कीदृशः-गोचरचर्या परिभ्रमन् ॥११३०॥ ततो-मुनिदर्शनानन्तरं स राजा
दुष्टं मनो यस्य स दुष्टमनाः सन् सहसा-सद्यः श्रीमत्याः शिक्षा पिसार्य निजयएठान् एवं परमाणप्रकारेण भादिशति-
आज्ञां ददाति ।। ११३१ ॥ रेरे सेवकाः ! अस्माकं नगरं 'विद्यालपन्त'न्ति अशुदं कुर्वन्त एवं एम्ब कण्ठे गृहीत्वा दुतं-शीघ्र
नगरमध्यान निस्सारयत-निष्कासयत ॥ ११३२ ॥ एवं राज्ञा उक्ते सवि तैर्वएटनरस्वयय पुरामिकास्पमानः स साधु.
निजगवाक्षस्थितया-स्वगवावस्थया तया श्रीमत्या देव्यादृष्टः ॥११३३॥ ततः कुपितया-बुद्धया तपा राया कदुगिरा-तुक
वाण्या राजा निर्मितः, ततः स राजापि लजितः सन् भवति-हे देवि ! ममापराधं चमस्व, पुनर्नवं कारिप्पा-
मीतिभावः ॥११३४॥

·सो मुणिनाहो रन्ना तत्तो आणाविओ निआवासं । नमिओ अपूइऔं खामिओ अ त नियमवराह।। पुठ्ठो अतिरिमईए भयव ! अन्नाणभाव रन्ना । साहूणं उवसग्गं काऊण कयं महापावं ॥११३६॥ तप्पावघायणथं किंपि उवायं कहेह पसिऊण । जेण कएणं एसो पावाओ छुट्टइ नरेसो ॥११३७॥ तो भणइ मुणिवरिंदो भद्दे ! पावं कयं अणेण घणं । जं गुणिणो उघाए सव्वगुणाणंपि उवधाओ। तहवि कयदुकयाणवि जियाण जइ होइ भावउल्लासो । ता होइ दुक्याणं नासो सव्वाणवि खणेणं । ततः-तदनन्तरं राज्ञा स मुनिनाथो निज-स्वकीय आवासं-गृहं पानायितश्च पुनर्नतो-नमस्कृतः पूजितो वस्त्रादिना च पुनस्तं निजकमपराधं क्षामितः ॥ ११३५ ॥ श्रीमत्या पृष्टश्च-हे भगवन् ! राज्ञाऽज्ञानभावतः साधूनां उपसर्ग कृत्वा महापापं कृतं- उपार्जितं ॥ ११३६ ।। तस्य पापस्य घातनार्थ-विनाशार्थ प्रसद्य-प्रसन्नीभूय कमपि उपायं कथय, येन उपायेन कृतेन एप नरेशो-राजा पापात् छुटति ॥ ११३७ ॥ ततो मुनिवरेन्द्रो भणति-हे भद्रे ! अनेन-राज्ञा धन-सान्द्रं पापं कृतम्, कथ- मित्याह-यद्-यस्मात्कारणात् गुणिनो-गुणवतः पुरुपस्य उपघाते-विनाशे कृते सति सर्वेपामपि गुणानां उपघातो भवति ।। ११३८ ॥ तथापि कृतं दुष्कृतं-पापं यैस्ते कृतदुष्कृतास्तेपामपि जीवानां यदि भावोल्लास:-शुभपरिणामविवृद्धिर्भवति तत्-तहि सर्वेपामाप दुष्कृतानां क्षणेन नाशो भवति ।। ११३६ ॥

·कश्वयदिगेसु पुगरवि तेण गवक वट्ठिएण कोविमुणी। दिटो मलमलिणतण गोमाचरिमं परिभमंतो॥ तत्तो सहसा वीसारिऊण तं सिरिमई सिक्खंपि । सो राया दुट्टमणो निअवंटे एकमाइस ॥ रेरे एअं डुंबं नयर विद्यालयंतमम्हाणं । कंठे चित्तूण मुझं निस्सारह नयरमझाओ ॥ ११३२ ॥ तेहि नरेहि तहच्चिन कड्डिजंतो पुराउ सो साहू । निअयगवक्खाठिआए दिट्टो तीए सिरिमईए । तो कुविधाएतीए राया निभच्छिो कडुगिराए । तो सोऽवि लजियोभणइ देवि! मे खमसुअपराहा। कतिपयदिनेषु-कियदिवसेषु गतेपु पुनरपि गयावस्थिवेन तेन राजा कोऽपि मुनिः, कीट्यो ?-मलेन-राप्रसंद- समुद्भवेन मलिना तनुः-कायो यस्य स तथा, पुनः कीदृशः-गोचरचर्या परिभ्रमन् ॥२१३०॥ ततो-मुनिदर्शनानन्तरं स राजा दुष्टं मनो यस्य स दुष्मनाः सन् सहसा-सद्यः श्रीमत्याः शिक्षा पिसार्य निजयएठान् एवं-उत्पमापप्रकारय मादिशति- आज्ञां ददाति ॥ ११३१ ॥ रे रे सेवकाः ! अस्माकं नगरं 'विद्यालयन्त न्ति मशुदं कुर्वन्तं एतं सम्बं फराठे गृहीत्या द्रुतं-शीनं नगरमध्यात् निस्सारयत-निष्कासयत ॥ ११३२ ॥ एवं राज्ञा उक्ते सवि एंटनर स्वयंव पुरामिकास्पमानः स साधु. निजगवाक्षस्थितया-स्वगवाक्षस्थया तया श्रीमत्या देव्या दृष्टः ॥११३३॥ ततः कुपितया-मुदया तपा राक्ष्या कटुगिरा-दुक- वाण्या राजा निर्सितः, ततः स राजापि लजिनः सन् भणति-हे देवि ! ममापराधं घमस्व, पुनर्नवं करिष्मा. मीतिभावः ।। ११३४॥

·ते अन्नदिणे रायाएसेणं सीहनामनरवइणो। हणिऊण गाममिकं जा वलिया गोधणं गहिउं॥ ता पुट्ठि पत्तो सीहो वहुबलकलिओ पयंडनुअदंडो । तेण कुविएण सव्वे धाडयपुरिसा हया तत्थ ॥ तेऽवि मरिऊण खत्तिअपुत्ता होऊण तरुणभावेऽवि । साहुवसग्गपावप्पसायओ कुट्ठिणो जाया ॥ जो सिरकतो राया पुन्नपभावेण सो तुम जाओ । सिरिमइजीवो मयणासुंदरि एसा मुणिमतत्ता ॥ जं पुब्बंपि हु धम्मुज्जमपरा तुहहिइक्कतल्लिच्छा । आसि इमा तं जाया एसा तुह मूलपहमि ॥ अन्यस्मिन्दिने ते सप्तशवपुरुषा राज्ञ आदेशेन-प्राज्ञया सिंहनाम्नो नरपतेः-नृपस्य एकं ग्रामं हत्वा गोधनं गृहीत्वा याव- त्पश्चाद्वलिताः ॥ ११४५ ॥ तावदहुबलकलितो-बहुसैन्ययुक्तः पुनः प्रचण्डौ भुजदण्डौ यस्य स तथाभूतः सिंहो राजा तेपां पृष्ठे प्राप्तः, तेन सिंहेन कुपितेन सता तत्र प्रदेशे सर्वे घाटकपुरुषा हताः-मारिता इत्यर्थः ॥११४६।। तेऽपि सप्तशतनृपसेवका मृत्वा क्षत्रियाणां पुत्रा भूत्या तरुणभावेऽपि-यौवनेऽपि साधूपसर्गपापप्रसादात् फुष्ठिनो जाताः, साधूनामुपसर्गाः साधूपसर्गा- स्ते एव पापहेतुत्वात्पापं तस्य प्रसादात् कुष्ठोत्पत्तिरभूदित्यर्थः ॥११४७॥ यः श्रीकान्तो राजा से पुण्यप्रभावेण त्वं जातः, - श्रीमत्या जीव एषा मदनसुंदरी जाता, कीदृशी एपा?-मुणितं-ज्ञातं तत्त्वं यया सा तथा ॥ ११४८ ॥ हु इति निश्चितं इयं यद्-यस्मात् कारणात् पूर्वमपि धर्मे य उद्यमः स एव पर:-प्रधानः यस्याः सा धर्मोद्यमपरा, पुनस्तव यत् हितं तत्र एका सा एव लिप्सा यस्याः सा एवम्भूता श्रासीत् तत्-तस्मात्कारणात् एपा तव मूलपट्टे जाता, मूलपट्टराज्ञी मभूदित्यर्थः ॥ ११४६ ॥ . 80EATRE

·भावस्सुल्लासकए अरिहाइपसिद्धसिद्धचकस्स । आराहणं मुणीहिं उबइट्ट भन्नजीवाणं ॥ १११०॥
ता जप करेइ सम्म एयस्साराहणं नरवरोऽवि । तो छुट सयलाणं पावाणं नत्यि संदेहो ॥११॥
तो सिक्खिऊण पूआतवोविहाणाइअं विहिं राया। भतीइ सिधचकं भाराहइ सिरिमइसमेओ ॥
पुन्ने अ तवोकम्मे रन्ना मंडाविए अ उज्जमणे।सिरिमश्सहीहि अट्टहि विहिआ अणुमोमणा तस्स॥
सत्तहिं सएहिं तेहिं सेवयपुरिसेहिं तस्स नरवइणो । दद्रूण धम्मकरणं पसंसिवि.पि खणमित्रं ॥
388888
भावस्य उल्लासकृते-विवृद्धिनिमित्तं अईदादिभिःपदैःप्रसिद्धसिद्धचक्रस्य भाराधनं भव्यजीवेभ्यो मुनिभिः उपदिष्टम्।।११४०।।
वत्-तस्मात्कारणात् नरवरोऽपि-राजापि यदि सम्यक् एतस्य-श्रीसिद्धचक्रस्य भाराधनं फरोति वन-वहिं सकलभ्यः-सभ्यः
पापेभ्यश्छुटति, अत्र सन्देहो नास्ति ॥ १६४१ ॥ ततो राजा पूजायास्तपसच यद्विधान-करणं तदादिक विधि शिवपित्ला
श्रीमत्या राश्या समेत:-सहितो भक्त्या सिद्धचक्र आराधयति ।।११४२।। च पुनस्तपःकर्मणि-उपःक्रिया पूरों सति रात्र
उद्यापने च मण्डिते सति अष्टभिः श्रीमत्याः सखीभिस्तस्य-उद्यापनयुक्ततपसोऽनुमोदना-प्रशंसा विदिता-कता ॥११४३॥
तैः सप्तभिः शतैः सेवकपुरुषैः तस्य नरपतेः राज्ञो धर्मकरणं-प्रागुक्तनीत्या धर्मकार्यकरणं दृष्ट्या क्षणमा किमपि प्रशंसितम्-
अस्माकं स्वामी सम्यकार्य कुरुते इत्यादिका प्रशंसा कृतेत्यर्थः ॥ ११४४ ॥

·ते अन्नदिणे रायाएसेणं सीहनामनरवइणो। हणिऊण गाममिकं जा वलिया गोधणं गहिडं। ता पुट्ठि पत्तो सीहो बहुबलकलिओ पयंडनुअदंडो । तेण कुविएण सव्वे धाडयपुरिसा हया तत्थ ॥ तेऽवि मरिऊण खत्तिअपुत्ता होऊण तरुणभावेऽवि । साहूक्सग्गपावप्पसायो कुट्ठिणो जाया ॥ जो सिरिकतो राया पुन्नपभावेण सो तुम जाओ। सिरिमइजीवो मयणासुंदरि एसा मुणितत्ता ॥ जं पुबपि हु धम्मुज्जमपरा तुहहिइक्कतल्लिच्छा । आसि इमा तं जाया एसा तुह मूलपट्टमि ॥ अन्यस्मिन्दिने ते सप्तशतपुरुषा राज्ञ आदेशेन-प्राज्ञया सिंहनाम्नो नरपतेः-नृपस्य एकं ग्रामं हत्वा गोधनं गृहीत्वा याव- त्पशाद्वलिताः ॥ ११४५ ।। तावदहुबलकलितो-बहुसैन्ययुक्तः पुनः प्रचण्डौ भुजदण्डौ यस्य स तथाभूतः सिंहो राजा तेपा पृष्ठे प्राप्तः, तेन सिंहेन कुपितेन सता तत्र प्रदेशे सर्वे धाटकपुरुषा हताः-मारिता इत्यर्थः ॥११४६।। तेऽपि सप्तशतनृपसेवका मृत्वा चत्रियाणां पुत्रा भूत्वा तरुणभावेऽपि-यौवनेऽपि साधूपसर्गपापप्रसादात् कुष्ठिनो जाताः, साधूनामुपसर्गाः साधूपसर्गा- स्ते एव पापहेतुत्वात्पापं तस्य प्रसादात् कुष्ठोत्पत्तिरभूदित्यर्थः ॥ ११४७ ॥ यः श्रीकान्तो राजा से पुण्यप्रभावेण त्वं जातः, श्रीमत्या जीव एपा मदनसुंदरी जाता, कीदृशी एपा?-मुणितं-ज्ञातं तत्त्वं यया सा तथा ॥११४८॥ हु इति निश्चितं इयं यद्-यस्मात् कारणात् पूर्वमपि धर्मे य उद्यमः स एव पर:-प्रधानः यस्याः सा धर्मोद्यमपरा, पुनस्तव यत् हितं तत्र एका सा एव लिप्सा यस्याः सा एवम्भूता आसीत् तद-तस्मात्कारणात् एषा तब मूलपट्टे जाता, मूलपट्टराज्ञी अभूदित्यर्थः ॥ ११४६ ।। "

·ॐTHE
भावस्सुल्लासकए अरिहाइपसिद्धसिद्धचकस्स । आराहणं मुणीहि उवइटुं भवजीवाणं ॥ १११० ॥
ता जइ करेइ सम्मं एयस्साराहणं नरवरोऽवि । तो छुट्टश सयलाणं पावाणं नत्यि संदेहो ॥११११॥
तो सिक्खिऊण पूआतवोविहाणाइ विहिं राया। भत्तीइ सिद्धचकं माराहइ सिरिमसमेओ ॥
पुन्ने अ तवोकम्मे रन्ना मंडाविए अ उज्जमणे।सिरिमासहीहि अट्टहि चिहिआ अणुमोअणा तस्स।
सत्तहिं सएहिं तेहिं सेवयपुरिसेहिं तस्स नरवइणो । ददृण धम्मकरणं पसंसिबिपि खणमित्तं ॥
भावस्य उल्लासकृते-विवृद्धिनिमित्तं अदादिभिःपदैःप्रसिद्धसिद्धचक्रस्प माराधनं भव्यजीवभ्यो मुनिभिः उपरिटम्।।१११०॥
तत्-तस्मात्कारणात् नरवरोऽपि-राजापि यदि सम्यक् एतस्य-श्रीसिद्धचक्रस्य भाराधनं फरोति नन्-तहि सकतेभ्यः-सपः
पापेभ्यछुटति, अत्र सन्देहो नास्ति ॥ ११४१ ॥ ततो राजा पूजायास्तपसच यद्विधानं-फरणं तदादिकं विधि शिवपित्या
श्रीमत्या राज्या समेत:-सहितो भक्त्या सिद्धचक्र आराधयति ॥११४२।। च पुनस्तपःकर्मणि-तपःक्रियायां पूरों सति राज
उद्यापने च मण्डिते सति अष्टभिः श्रीमत्याः सखीभिस्तस्य-उद्यापनयुक्ततपसोऽनुमोदना-प्रशंसा विहिता-कृता ।।११४३।।
तैः सप्तभिः शतैः सेवकहरुपैः तस्य नरपतेः राज्ञो धर्मकरणं-प्रागुक्तनीत्या धर्मकार्यकरणं दृष्ट्या चणमानं किमपि प्रशंसितम्--
अस्माकं स्वामी सम्यकार्य कुरुते इत्यादिका प्रशंसा कृतेत्यर्थः ॥ ११४४ ॥

·ते अन्नदिणे रायाएसेणं सीहनामनरवइणो। हणिऊण गाममिकं जा वलिया गोधणं गहिडं।
ता पुट्ठि पत्तो सीहो वहुबलकलिओ पयंडनुअदंडो । तेण कुविएण सव्वे धाडयपुरिसा हया तत्थ ॥
तेऽवि मरिऊण खत्तिअपुत्ता होऊण तरुणभावेऽवि । साहूवसग्गपावप्पसायो कुट्ठिणो जाया ॥
जो सिरिकतो राया पुन्नपभावेण सो तुम जाओ । सिरिमइजीवो मयणासुंदरि एसा मुणितत्ता ॥
जं पुबंपि हु धम्मुज्जमपरा तुहहिइकतल्लिच्छा । आसि इमा तं जाया एसा तुह मूलपट्टमि ॥
अन्यस्मिन्दिने ते सप्तशतपुरुषा राज्ञ आदेशेन-आज्ञया सिंहनाम्नो नरपतेः-नृपस्य एकं ग्रामं हत्वा गोधनं गृहीत्वा याव-
त्पथाद्वलिताः ॥ ११४५ ॥ तावद्धहुवलकलितो-बहुसैन्ययुक्तः पुनः प्रचण्डौ भुजदण्डौ यस्य स तथाभूतः सिंहो राजा तेषां
पृष्ठे प्राप्तः, तेन सिंहेन कुपितेन सता तत्र प्रदेशे सर्वे धाटकपुरुषा हताः-मारिता इत्यर्थः ॥११४६॥ तेऽपि सप्तशतनृपसेवका
मृत्वा क्षत्रियाणां पुत्रा भूत्या तरुणभावेऽपि-यौवनेऽपि साधूपसर्गपापप्रसादात् कुष्ठिनो जाताः, साधूनामुपसर्गाः साधूपसर्गा-
स्ते एव पापहेतुत्वात्पापं तस्य प्रसादात् कुष्ठोत्पत्तिरभूदित्यर्थः ॥ ११४७ ॥ यः श्रीकान्तो राजा से पुण्यप्रभावेण त्वं जातः,
श्रीमत्या जीव एपा मदनसुंदरी जाता, कीदृशी एपा?-मुणितं-ज्ञातं तवं यया सा तथा ॥ ११४८ ।। हु इति निश्चितं इयं
यद्-यस्मात् कारणात् पूर्वमपि धर्मे य उद्यमः स एव पर:-प्रधानः यस्याः सा धर्मोद्यमपरा, पुनस्तव यत् हितं तत्र एका सा एव
लिप्सा यस्याः सा एवम्भूता आसीत् तत्-तस्मात्कारणात् एपा तव मूलपट्टे जाता, मूलपट्टराज्ञी अभूदित्यर्थः ॥ ११४६ ॥

·भावस्सुल्लासकए अरिहाइपसिद्धसिद्धचकस्स । आराहणं मुणीहिं उबइष्टुं भव्यजीवाणं ॥ १११० ॥
ता जइ करेइ सम्म एयस्साराहणं नरवरोऽवि । तो छुट्टश सयलाणं पावाणं नस्थि संदेहो ॥११॥
तो सिक्खिऊण पृतवोविहाणाइ विहिं राया। भत्तीइ सिद्धचकं भाराहइ सिरिमसमेओ ।
पुन्ने अ तवोकम्मे रन्ना मंडाविए अ उज्जमणे।सिरिमश्सहीहि अट्टहि पिहिआ अणुमोअणा तस्स॥
सत्तहिं सएहि तेहिं सेवयपुरिसेहिं तस्स नरवइणो । दण धम्मकरणं पसंसिकिपि खणमि ॥
भावस्य उल्लासकृते-विवृद्धिनिमित्तं अईदादिभिःपदैः प्रसिद्धसिद्धचक्रस्य भाराधनं भव्यजीवेभ्यो मुनिभिः उपदिष्टम्।।११४०॥
तत्-तस्मात्कारणात् नरवरोऽपि-राजापि यदि सम्यक् एतस्य-श्रीसिद्धचक्रस्य आराधनं करोति तत्-तहि सकलेभ्यः-सर्वेभ्यः
पापेभ्य छुटति, अत्र सन्देही नास्ति ॥ १६४१॥ ततो राजा पूजायास्तपसच यद्विधान-करणं वदादिक विधि शिवपित्वा
श्रीमत्या राज्या समेत:-सहितो भक्त्या सिद्धचक्र आराधयति ॥११४२।। च पुनस्तपःकर्मणि-तपःक्रियायां पूणे सति राज
उद्यापने च मण्डिते सति अष्टभिः श्रीमत्याः सखीभिस्तस्य-उद्यापनयुक्ततपसोऽनुमोदना-प्रशंसा पिहिता-कृता ॥११४३।।
तैः सप्तभिः शतैः सेवकपुरुपैः तस्थ नरपतेः-राज्ञो धर्मकरणं-प्रागुक्तनीत्या धर्मकार्यकरणं दृष्ट्या क्षणमात्रं किमपि प्रशंसितम्-
अस्माकं स्वामी सम्यकार्य कुरुते इत्यादिका प्रशंसा कृतेत्यर्थः ॥ ११४४ ॥

·सीहो य घायविहुरो पालित्ता मासमणसणं दिक्खं । जाओऽहमजिअसेणो वालत्ते तुज्झ रजहरो ॥ तेणं चिअ वरेणं वद्धोऽहं राणएहिं एएहिं । पुवकयन्भासेणं जाओ मे चरणपरिणामो ॥ ११५७ ॥ सुहपरिणामेण मए जाइं सरिऊण संजमो गहिओ । सोऽहं उप्पन्नावहिनाणो नरनाह ! इह पत्तो ॥ एवं जं जेण जहा जारिस कम्म कयं सुहं असुहं । तं तस्स तहा तारिसमुवट्टि मुणसुत्थ भवे ॥ तं सोउ.णं सिरिपालनरवरो चिंतए सचित्तमि । अहह अहो फेरिसयं एअं भवनाडयसरूवं ? ॥ सिंहश्च नृपो घातः-प्रहारबिधुरः-पीडितः सन् एकं मासं यावत् अनशना-अनशनयुक्तां दीक्षां पालित्वाऽहं अजित- सेनी जातोऽस्मि, कीदृशोऽहं ?-चालत्वे तय राज्यहरः ॥ ११५६ ॥ तेनैव वैरेण एतै राणाख्यैः अहं बद्धो-निगडितः, पूर्व कृतो योऽभ्यासो-दीक्षाभ्यासस्तेन मे-मम चरणपरिणामः-चारित्रपरिणामो जातः ॥ ११५७ ॥ मया शुभपरिणामेन जाति-- पूर्वजन्म स्मृत्वा संयमो गृहीतः, हे नरनाथ ! हे राजन् ! उत्पन्नमवधिज्ञानं यस्य स तथाभूतः सोऽहं इह प्राप्तः ॥ ११५८ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण येन प्राणिना यत् शुभं अशुभं यादृशं कर्म यथा कृतं तस्य प्राणिनस्तत्तादृशं कर्म अत्र-अस्मिन् भवे तथा- तेन प्रकारेण उपस्थितं-समीपस्थं मुण-जानीहि ॥ ११५६ ॥ श्रीपालो नाम नरवरो-राजा तन्मुनिवचनं श्रुत्वा स्वचित्ते चिन्तयति-अहहेतिखेदे अहो इत्याश्चर्ये एतद्भवनाटकस्य स्वरूपं कीदृशं वर्तते ?, अतिविपमामितिभावः ॥ ११६० ।।

·तुमए जहा मुणाण बाहेमा आसायणा तहा चव । काट्टत्त जलमजणमाव डुवत्त च सपत्त ।। जं च तए तीए सिरिमई वयणेण सिद्धचकस्त । आराहणा कया तं मयणावयणा सुहं पत्तो ।। जो एसो वित्थारो रिद्धिविसेसस्त तुज्झ संजाओ । सो सयलोऽवि पसाओ नायव्बो सिद्धचकरस ॥ सिरिमइसहीहिं जाहं विहिआअणुमोभणा तया तुम्हें । ताओ इमाओजायाओ तुझ लहुपदेवीओ एआसु अट्ठमीए ससवत्तीसंमुहं कहियमासी । खजसु सप्पेण तुमंति तेण कम्मेण सा दट्टा ॥ धम्मपसंसाकरणेण तत्थ सत्तहिं सएहिं सुहकम्मं । जं विहि तेण इमे गयरोगा राणया जाया ॥ त्यया यथा-येन प्रकारेण मुनीनां पाशातना-विराधना विहिता-कृता तथैव-तेनैव प्रकारेण त्वया इद्दभत्र कृप्टित्वंतती जलमअन-समुद्रजले पतनं च पुनः डुम्बत्वमपि सम्प्राप्तम् ॥११५०॥ च पुनर्यचया तस्याः श्रीमत्या पचनेन सिद्धचमस्या- राधना कृता तन्मदनसुन्दरीवचनात् इह सुखं प्राप्तः ॥१६५१॥ य एप तव द्धिविशेपस्य विस्तारः सजातः स सकलोपि- समस्तोऽपि सिद्धचक्रस्य प्रसादः-अनुग्रहो ज्ञातव्यः ॥११५२॥ याभिः श्रीमत्याः सखीभिस्तदायुयोरनुमोदना विहिवा-कता ता इमास्तव लघुपट्टदेव्यो जाताः ।। ११५३ ।। एतासु अष्टसु मध्ये अष्टम्या राड्या प्राग्भवे स्वमपन्याः सम्मुखं सर्पस त्वं खाद्यस्वेति कथितमासीत् तेन कर्मणा इह सा सप्पेण दष्टा ॥ ११५४ ॥ धर्मस्य प्रशंसाकरणेन तत्र-प्राग्भये सप्तभिः शरैः सेवकैयेत् शुभकर्म विहितं तेन शुभकर्मणा गतो रोगो येषां ते गतरोगा इमे राणाख्या जाताः ।। ११५५ ।।

·8888SHTAS सिरिपालोऽवि हु राया भत्तीए पिअयमाहिं संजुत्तो। पुबुत्तविहाणेणं आराहइ सिद्धवरचक्क ॥११६६ अह मयणसुंदरी भणइ नाह!जइआ तए कया पुट्विं । सिरिसिद्धचकपूआ तश्या नोआसिरिधणं॥ इहि च तुम्ह एसा रजसिरी अस्थि वित्थरसमेआ । ता कुणह वित्थरेणं नवपयपूअं जहिच्छाए । तं सोऊणं अइगरुअभत्तिसत्तीहि संजुओ राया। अरिहंताश्पयाणं करेइ आराहणं एवं ॥ ११६९ ॥ नव चेईहरपडिमा जिन्नद्धाराइ विहिविहाणेणं । नाणाविहपूाहिं अरिहंताराहणं कुणई ॥११७०॥ श्रीपालोऽपि राजा प्रियतमाभिः-नवराज्ञीभिः संयुक्तः-सहितो भक्त्या पूर्वोक्तविधानेन-पूर्वभणितविधिना सिद्धवर- चक्रं पाराधयति ।। १२६६ ॥ अथ मदनसुन्दरी नृपं भणति-हे नाथ ! यदा त्वया पूर्व श्रीसिद्धचक्रस्य पूजा कृता तदा भूरि-प्रचुरं धनं नो आसीत् ॥ ११६७ ।। इदानी च-साम्प्रतं पुनर्युष्माकं एपा राज्यश्रीः-राज्यलक्ष्मीविस्तारेण समेता- युक्ता अस्ति, तत्-तस्मात् कारणात् यथेच्छया विस्तारेण नवपदपूजां कुरुत ॥ ११६८ ।। तद्राज्ञीवचनं श्रुत्वाऽतिगुरुके - अतिमहत्यौ ये भक्तिशक्ति (क्ती) ताभ्यां संयुतः-सहितो राजा एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण अहंदादिपदानां आराधनां करोति ॥ ११६६ ॥ तथाहि-नव चैत्यगृहाणि-नवसङ्ख्यानि जिनगृहाणिं नव प्रतिमाः नव जीर्णोद्धारा इत्यादिना विधिना विधान-निर्मापणं तेन, तथा नानाविधा-अनेकप्रकारा याः पुंजास्ताभिरहतः- अर्हत्पदस्याराधनां करोति ।।११७० ॥

·रि.
॥
पभणेइ अ मे भयवं! संपइ चरणस्स नत्थि सामत्थं । तो काऊण पसायं मह उचिअंदिसह करणिय
तो भणइ मुणिवरिंदो नरवर! जाणेसु निच्छयं एयं । भोगफलकम्मवसओ इत्थभवे नस्थि तुह चरण
किंतु तुम एआई अरिहंताई नवावि सुपयाई । आराहतो सम्म नवमं सग्गपि पाविहिसि ॥११६३॥
तत्तोवि उत्तरुत्तरनरसुरसुक्खाई अणुहवंतो अ । नवमे भवंमि मुक्खं सासयंसुक्खं धुवं लहसि ।।
तं सोऊणं राया साणंदो निअगिहमि संपत्तो । मुणिनाहोऽवि अ तत्तो पत्ती अन्नत्य विहरंतो ॥.
च पुनः नृपः प्रभणति-कथयति, हे-भगवन् ! सम्प्रति-अधुना मे-मम चरणस्प-चारित्रस्य सामध्यं नाति, तत्-तस्मा-
कारणात् प्रसादं कृत्वा ममोचितं-मम योग्यं करणीयं-कर्तव्यं दिश-कथय ।।११६१॥ ततो मुनिवरेन्द्रो भयति-हे नरंवर! एवं
निश्चयं जानीव भोगः फलं-येपो तानि भोगफलानि यानि कर्माणि तेषां वशतोऽन-मस्मिन् भवे तव चरणं-चारित्रं नास्ति
॥ ११६२ । किन्तु त्वं एतानि अहंदादीनि नवापि सुष्टु शोभनानि पदानि सम्यक् आराधयन् नवमं वर्ग-मानतारख्यमपि
प्राप्स्यसि ।।११६३।। च पुनः ततः-तस्मादपि देवलोकात् उत्तरोत्तराणि-अधिकाधिकानि नरसुरसुखानि अनुभवन्-मानस्त्वं
नवमे भवे ध्रुवं-निश्चितं मोच लभसे-प्राप्स्यसीत्यर्थः, कीदृशं मोदं ?-शाश्वतं-नित्यं सौख्यं यत्र स तथा तं ।। ११६४ ॥
तन्मुनिवचनं श्रुत्वा राजा श्रीपालः सानन्दः-मानन्दसहितः सन् निजगृहे सम्प्रातः, ततः-तदनन्तरं मुनिनायो-मुनीन्द्रोऽपि
विचरन् अन्यत्र-अन्यस्मिन्नगरादौ प्राप्तः ॥ ११६५.॥

·सिरिपालोऽवि हु राया भत्तीए पिअयमाहिं संजुत्तो। पुव्वुत्तविहाणेणं आराहरु सिद्धवरचक ॥११६६ अह मयणसुंदरी भण नाह!जइआ तए कया पुद्धि । सिरिसिद्धचकपूभा तश्या नोआसि नूरिधणं॥ इपिंह च तुम्ह एसा रजसिरी अत्थि वित्थरसमेआ। ता कुणह वित्थरेणं नवपयपूअं जहिच्छाए । तं सोऊणं अइगरुअभत्तिसत्तीहि संजुओ राया। अरिहंताइपयाणं करेइ आराहणं एवं ॥ ११६९ ॥ नव चेईहरपडिमा जिन्नुद्धाराइ विहिविहाणेणं । नाणाविहपूाहिं अरिहंताराहणं कुणई ॥११७०॥ श्रीपालोऽपि राजा प्रियतमाभिः-नवराज्ञीभिः संयुक्तः-सहितो भक्त्या पूर्वोक्तविधानेन-पूर्वभणितविधिना सिद्धवर- चक्रं भाराधयति ।। १२६६ ।। अथ मदनसुन्दरी नृपं भणति-हे नाथ ! यदा त्वया पूर्व श्रीसिद्धचक्रस्य पूजा कृता तदा भूरि-प्रचुरं धनं नो पासीत् ॥ ११६७ ॥ इदानीं च-साम्प्रतं पुनर्युष्माकं एपा राज्यश्रीः-राज्यलक्ष्मीविस्तारेण समेता- युक्ता अस्ति, तत्-तस्मात् कारणात् यथेच्छया विस्तारेण नवपदपूजां कुरुत ॥ ११६८ ॥ तद्राज्ञीवचनं श्रुत्वाऽतिगुरुके - अतिमहत्यौ ये भक्तिशक्ति (क्ती) ताभ्यां संयुतः-सहितो राजा एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण अर्हदादिपदानां आराधनां करोति ॥ ११६६ ॥ तथाहि-नव चैत्यगृहाणि-नवसङ्ख्यानि जिनगृहाणिं नव प्रतिमाः नव जीर्णोद्धारा इत्यादिना विधिना विधान-निर्मापणं तेन, तथा नानाविधा-अनेकप्रकारा याः पुंजास्ताभिरर्हतः- अहत्पदस्याराधनां करोति ।।११७० ।।

·पभणेइ अ मे भयवं! संपइ चरणस्स नत्थि सामत्थं । तो काऊण पसायं मह उचिअंदिसह करणि तो भणइ मुणिवरिंदो नरवर! जाणेसु निच्छयं एयं । भोगफलकम्मवसओ इत्थभवे नस्थितुह चरण किंतु तुम एआई अरिहंताई नवावि सुपयाई। आराहंतो सम्म नवमं सग्गंपि पाविहिसि ॥११६३।। तत्तोवि उत्तरुत्तरनरसुरसुक्खाई अणुहवंतो अ । नवमे भवंमि मुक्खं सासयंसुक्खं धुवं लहसि ।। तं सोऊणं राया साणंदो निअगिहमि संपत्तो । मुणिनाहोऽवि अ तत्तो पत्तो अन्नत्य विहरंतो ॥ च पुनः नृपः प्रभणति-कथयति, हे-भगवन् ! सम्प्रति-अधुना मे-मम चरणस्प-चारित्रस्य सामध्यं नास्ति, वत्-तस्मा- कारणात् प्रसादं कृत्वा ममोचितं-मम योग्यं करणीयं-कर्त्तव्यं दिश-कथय ।।११६१॥ ततो मुनिवरेन्द्रो भणति-हे नरंवर एवं निश्चयं जानीय भोगः फलं येषां तानि भोगफलानि यानि कर्माणि तेषां यशतोऽत्र-मस्मिन् भवे तव चरणं-चारित्रं नास्ति ॥ ११६२ । किन्तु त्वं एतानि अहंदादीनि नवापि सुष्ठु शोभनानि पदानि सम्यक् पाराधयन् नवमं खर्ग-मानताख्यमपि प्राप्स्यसि ॥११६३६ च पुनः ततः-तस्मादपि देवलोकात् उत्तरोत्तराणि-प्रधिकाधिकानि नरसुरसुखानि अनुभवन्-मानस्त्वं नवमे भवे ध्रुवं-निश्रितं मोक्षं लभसे प्राप्स्यसीत्यर्थः, कीदृशं मोवं ?-शाश्वतं-नित्यं सौख्यं यत्र स तथा तं ।। ११६४ ॥ तन्मुनिवचनं श्रुत्वा राजा श्रीपालः सानन्दः-भानन्दसहितः सन् निजगृहे सम्प्राप्तः, ततः-तदनन्तरं मुनिनायो-मुनीन्द्रोऽपि विचरन् अन्यत्र-अत्यस्मिन्नगरादौ प्राप्तः ।। ११६५ ॥ , ·। सिरिपालोऽवि हु राया भत्तीए पिअयमाहिं संजुत्तो। पुव्वुत्तविहाणेणं आराह सिद्धवरचक ॥११६६ अह मयणसुंदरी भण नाह!जइआ तए कया पुद्धि। सिरिसिद्धचकपूआ तश्यानोआसिनूरिधणं। इहि च तुम्ह एसा रजसिरी अस्थि वित्थरसमेआ। ता कुणह वित्थरेणं नवपयनं जहिच्छाए । तं सोऊणं अइगरुअभत्तिसत्तीहि संजुओ राया। अरिहंताइपयाणं करेइ आराहणं एवं ॥ ११६९ ॥ नव चेईहरपडिमा जिन्नुद्वाराइ विहिविहाणेणं । नाणाविहपूाहिं अरिहंताराहणं कुणई ॥११७०॥ श्रीपालोऽपि राजा प्रियतमाभिः-नवराज्ञीभिः संयुक्तः-सहितो भक्त्या पूर्वोक्तविधानेन-पूर्वभणितविधिना सिद्धवर- चक्र आराधयति ॥ १२६६ ॥ अथ मदनसुन्दरी नपं भणति-हे नाथ! यदा त्वया पूर्व श्रीसिद्धचक्रस्य पूजा कृता तदा भूरि-प्रचुरं धनं नो आसीत् ॥ ११६७ ॥ इदानी च-साम्प्रतं पुनर्युष्माकं एपा राज्यश्री:-राज्यलक्ष्मीविस्तारेण समेता- युक्ता अस्ति, तत्-तस्मात् कारणात् यथेच्छया विस्तारेण नवपदपूजां कुरुत ॥ ११६८ ।। तद्राज्ञीवचनं श्रुत्वाऽतिगुरुके - अतिमहत्यौ ये भक्तिशक्ति (क्ती) ताभ्यां संयुतः-सहितो राजा एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण अहंदादिपदानां आराधनां करोति ॥ ११६६ ।। तथाहि-नव चैत्यगृहाणि-नवसङ्ख्यानि जिनगृहाणिं नव प्रतिमाः नव जीर्णोद्धारा इत्यादिना विधिना विधान-निर्मापणं तेन, तथा नानाविधा-अनेकप्रकारा याः पुंजास्ताभिरर्हतः-अहत्पदस्याराधनां करोति ।। ११७० ॥

·पभणेइ अ मे भयवं! संपइ चरणस्स नत्थि सामत्थं । तोकाऊण पसायं मह उचिअंदिसह करणिज्जा तो भणइ मुणिवरिंदो नरवर! जाणेसु निच्छयं एयं । भोगफलकम्मवसओ इत्थभवे नस्थितुह चरण किंतु तुम एआई अरिहंताई नवावि सुपयाई । आराहतो सम्म नवमं सग्गंपि पाविहिसि ॥११६३।। तत्तोवि उत्तरुत्तरनरसुरसुक्खाई अणुहवंतो अ । नवमे भवंमि मुक्खं सासयंसुक्खं धुवं लहसि ॥ तं सोऊणं राया साणंदो निअगिहमि संपत्तो । मुणिनाहोऽवि अ तत्तो पत्ती अन्नत्य विहरंतो ॥ च पुनः नृपः प्रभणति-कथयति, हे-भगवन् ! सम्प्रति-अधुना मे-मम चरणस्प-चारित्रस्य सामर्थ्य नास्ति, नन्-तस्मा- कारणात् प्रसादं कृत्वा ममोचितं-मम योग्यं करणीयं-कर्त्तव्यं दिश-कथय ।।११६१।। ततो मुनिवरेन्द्रो भणति है नरंवर! एवं निश्चयं जानीय भोगः फलं येषां तानि भोगफलानि यानि कर्माणि तेषां वशतोऽन-अस्मिन् भवे तव चरणं-चारित्रं नास्ति ११६२ । किन्तु त्वं एतानि अहंदादीनि नवापि सुष्टु शोभनानि पदानि सम्यक् पाराधयन् नवमं वर्ग-मानताख्यमपि प्राप्स्यसि ॥११६३॥ च पुनः ततः-तस्मादपि देवलोकात् उत्तरोत्तराणि-अधिकाधिकानि नरमुरमुखानि अनुभवन्-भुयानस्त्वं नवमे भवे ध्रुवं-निश्चितं मोक्ष लभसे प्राप्स्यसीत्यर्थः, कीदृशं मोचं ?-शाश्वतं-नित्यं सौख्यं यत्र स तथा तं ॥ ११६४ ॥ तन्मुनिवचनं श्रुत्वा राजा श्रीपालः सानन्दः-आनन्दसहितः सन् निजगृहे सम्प्राप्तः, ततः-तदनन्तरं मुनिनायो-मुनीन्द्रोऽपि विचरन् अन्यत्र-अत्यस्मिन्नगरादौ प्राप्तः ॥ ११६५ ॥ " ·। सिद्धंतसत्यपुत्थयकाररावणरक्खणचणाहिं । सज्झायभावण इहिं नाणपयाराहणं कुणइ ॥ ११७६ ॥ वयनिअमपालणेणं विरइकपराण भत्तिकरणेणं । जइधम्मणुरागेणं चारित्ताराहणं कुणइ ॥११७७ ॥ आसंसाविरहिअं वाहिरभितरं तवोकम्मं । जहसत्तीइ कुणंतो सुखतवाराहणं कुण ॥ ११७८ ।। एमेयाई उत्तमपयाई सो दव्वभावभत्तीए । आराहतो सिरिसिद्धचक्रमच्चेइ निच्चपि ॥ ११७९ ॥ सिद्धान्तशास्त्राणां ये पुस्तकास्तेषां कारणं-निर्मापणं पुनर्यत्नतो रक्षणं तथाऽर्चनं-धूपचन्दनवस्त्रादिभिः पूजनं इत्यादि- स्तथा स्वाध्यायेन-वाचनादिपञ्चप्रकारेण तथा भावनाभिर्ज्ञानस्वरूपचिन्तनरूपाभिर्ज्ञानपदस्याराधनां करोति ॥ ११७६ ।। प्रतानां-अणुव्रतानां नियमानां-अभिग्रहादीनां पालनेन तथा विरतिः-सावधव्यापारनिवृत्तिः सा एव एका परा-प्रकृष्टा येषां ते तेषां पिरत्येकपराणां साध्वादीनां भक्तिकरणेन तथा यतिधर्मे-दशविधसाधुधर्मेऽनुरागेण चारित्रपदस्याराधनां करोति ॥ ११७७ ।। प्राशंसा-इहपरभवसुखादिवाञ्छा तया विशेपेण रहितं याचं उपवासादि श्राभ्यन्तरं च प्रायश्चित्तादि तपःकर्म यथाशक्ति-स्वशक्त्यनुमारेण कुर्वन् शुद्धतपसो-निर्मलतपस आराधनां करोति ॥ ११७८ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण स श्रीपाल एतानि उत्तमपदानि द्रव्यभावभक्त्या धाराधयन् नित्य-निरन्तरमपि श्रीसिद्धचक्रमर्चयति-पूजयति ॥ ११७६ ।।

·सिद्धाणवि पडिमाणं कारावणपूअणापणामेहिं । तग्गयमणझाणेणं सिद्धपयाराहणं कुणइ ॥११७१॥
भत्तिवहुमाणदणवेआवच्चाकज्जमुज्जुत्तो । सुस्सूसणविहिनिउणो आयरिआराहणं कुणइ॥ ११७२ ॥
ठाणासणवसणाई पढंतपाढंतयाण पूरंतो । दुविहभत्तिं कुणंतो उवझायाराहणं कुणइ ॥ ११७३ ।।
अभिगमणवंदणनमंसणेहिं असणाइवसहिदाणेहिं । वेयावच्चाईहि अ साहुपयाराहणं कुणई ॥
रहजत्ताकरणेणं सुतित्थजत्ताहिं संघपूआहिं । सासणपभावणाहिं सुदंसणाराहणं कुणइ ॥११७५।।
सिद्धानामपि याः प्रतिमाः तासां कारणं-निर्मापणं पूजना-अर्चना प्रणामो-नमस्कारस्तस्तथा वहन-तेषु
सिडेपु प्राप्तेन मनसा यत् ध्यानं तेन सिद्धपदस्याराधनां करोति ।।११७१।। भक्तिः-मनसि निर्भरा प्रातिदुमानो-पागमति-
पत्तिर्वन्दनवैयावृत्ये प्रसिद्धे इत्यादिकार्येषु युक्त-उद्यतस्तथा शुश्रूषणस्य-सेवनस्य यो विधिस्तत्र निपुणो-दव एवम्भूतः सन्
आचार्यपदाराधनां करोति ॥११७२॥ पठतां पाठयतां च साध्वादीनां स्थानाशनवसनादि-निवाससानभोजनवसादि पूरपन्
द्रव्यभावभेदतो द्विविधा भक्तिं कुर्वन् उपाध्यायपदाराधनां करोति ।।११७३|| अभिगमनं-सम्मुखगमनं बन्दनं-स्तुतिःनमस्सनं-
नमस्कारकरणं तैस्तथा अशनादीनां वसतेश्च दानश्च पुनर्वयावृत्यादिभिः साधुपदाराधनां करोति ।।११७४। रथयात्राकरसेन
सुतीर्थयात्रादिभिः पुनः सङ्घपूजाभिस्तथा शासनस्य प्रभावनाभिः सुदर्शन-सम्यग्दर्शनं तस्याराधनां करोति ॥ ११७५ ॥

·सिद्धंतसत्यपुत्थयकारावणरक्खणचणाहि । सज्झायभावण.इहिं नाणपयाराहणं कुणइ ॥ ११७६ ॥ वयनिअमपालणेणं विरइकपराण भत्तिकरणेणं । जइधम्मणुरागेणं चारिताराहणं कुणइ ॥११७७ ॥ आसंसाविरहि वाहिरम्भितरं तवोकम्मं । जहसत्तीइ कुणंतो सुखतवाराहणं कुण ॥ ११७८ ॥ एमेयाई उत्तमपयाई सो दव्वभावभत्तीए । आराहतो सिरिसिद्धचक्कमच्चेइ निच्चपि ॥ ११७९ ॥ सिद्धान्तशास्त्राणां ये पुस्तकास्तेषां कारणं-निर्मापणं पुनर्यत्नतो रक्षणं तथार्चनं-धूपचन्दनवखादिभिः पूजनं इत्यादि- स्तथा खाध्यायेन-वाचनादिपञ्चप्रकारेण तथा भावनाभिर्ज्ञानस्वरूपचिन्तनरूपाभिर्ज्ञानपदस्याराधनां करोति ॥ ११७६ ॥ व्रतानां-अणुव्रतानां नियमानां-अभिग्रहादीनां पालनेन तथा विरतिः-सावधव्यापारनिवृत्तिः सा एव एका परा-प्रकृष्टा येषां ते तेषां विरत्येकपराणां साध्यादीनां भक्तिकरणेन तथा यतिधर्मे-दशविधसाधुधर्मेऽनुरागेण चारित्रपदस्याराधनां करोति ॥११७७ ॥ आशंसा-इहपरभवसुखादिवाञ्छा तया विशेपेण रहितं पाह्यं उपवासादि आभ्यन्तर च प्रायश्चित्तादि तपःकर्म यथाशक्ति-स्वशक्त्यनुसारेण कुर्वन शुद्धतपसो-निर्मलतपस आराधनां करोति ॥ ११७८ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण स श्रीपाल एतानि उत्तमपदानि द्रव्यभावभक्त्या आराधयन् नित्य-निरन्तरमपि श्रीसिद्धचक्रमर्चयति-पूजयति ॥ ११७६ ।।

·एवं सिरिपालनिवरस सिषचक्कचणं कुणंतस्स । अधपंचमवरिसेहिं जा पुग्नं तं तवोकम्मं ॥ १९८०॥ तत्तो रन्ना निअरज्जलच्छिवित्थारगरुअसतीए । गुरुभत्तीए कारिउमारखं तस्स उज्जमणं ॥ ११८१ ॥ कस्थवि विच्छिन्ने जिणहरंमि काउंतिवेइमं पीढं । विच्छिएणं वरकुहिमधवलं नवरंग- कयचित्तं ॥ १९८२ ॥ सालिपमुहेहिं धन्नेहिं पंचवन्नेहि मंतपूएहिं । रइऊण सिद्धचकं संपुन्नं चित्तचुनकरं ॥ ११८३ ॥ एवं-अभुना प्रकारेण सिद्धचक्रस्य अर्चनं-पूजनं कुर्वतः श्रीपालनृपस्य अर्द्धपश्चमवः-सातुभिः संवत्सरवित्तत्तपः- कर्म पूर्ण-पूर्णीभूतं, अई पञ्चमं येषु तानि अर्द्धपश्चमानि २ यानि वर्षाणि तैरिति विग्रहः ॥२१८०॥ ततः तदनन्तरं राझा- श्रीपालेन निजराज्यलक्ष्म्या यो विस्तारस्तेन या गुरुका-महती शक्तिस्तया पुनर्गुा-महत्या भक्त्या तस्य तपस उद्यापन कारयितुमारब्धम् ॥ ११८१ ॥ कुत्रापि विस्तीर्णे जिनगृहे तिस्रो वैदिका यत्र तत्रिवेदिकं विस्तीर्ण वरकट्टिमेन-प्रधानपद्ध- भूम्या धवलं-उज्ज्वलं पुनर्नवरङ्ग-नवीनरञ्जकद्रव्यैः कृतानि चित्राणि-मालेख्यानि यत्र तत्तथाभूतं पीठं कृत्वा ॥११८२॥ मन्त्रैः पूतानि-पवित्राणि मन्त्रपूतानि वैः पञ्चवर्णैः शालिप्रमुखैर्धान्यः चित्तचोजकरं सम्पूर्ण सिद्धचक्र रचपित्वति सम्पन्धः, पश्यतां जनानां चित्ते चोजं-पाश्चयं करोतीति विग्रहः ॥ ११८३

·HERE
तत्थ य अरिहंतासु नवसु पएँसु ससप्पिखंडाई। नालियरगालयाइ सामन्नण ठावजात ॥११८
तेण पुणो नरवइणा मयणासहिएण वरविवेएण । ताइपि गोलयाई विसेससहियाइं ठवियाई ॥
जहा-अरिहंतपए धवले चंदणकप्पूरलेवसिअवन्नं । अडककेअणचउतीसहीरयं गोलयं ठविअं ॥
सिद्धपए पुण रचे इगतीसपवालमहमाणिकं । नवरंगघुसिणविहिअप्पलेवगुरुगोलयं ठविअं ॥
त्र-सिडचक्रेऽहंदादिषु नवसु पदेषु सामान्येन सर्पिः-घृतं खण्डश्च-मधुधूलिस्ताभ्यां सहितानि भूतानि ससर्पिःखएडा
नारिकेलफलानि स्थाप्यन्ते ॥११८४॥ तेन पुनर्नरपतिना-राज्ञा श्रीपालेन मदनसुन्दरीसहितेन तान्यपि गोलकानि विशेष-
वस्तुयुक्तानि स्थापितानि, कीदृशेन तेन ?-वर:-प्रशस्तो विवेको यस्य स तेन ।।११८५॥ कथमित्याह-यथा-धवले-धवल-
वर्णतया व्यस्थापितेर्हत्पदे चन्दनकर्पूरयोर्लेपनेन सितः-श्वेतो वर्णो यस्य तत्तथा पुनरप्टौ कर्केतनानि-श्वेतरत्नविशेपाश्चतुस्त्रिंशच
हीरका यस्मिंस्तत्तथाभूतं गोलकं स्थापितं, अत्रायं भावः-अष्टप्रातिहार्यापेक्षयाऽष्टौ कर्केतनानि चतुस्त्रिंशदतिशयांपेक्षया
तावन्तो हीरका इति ।। १९८६ ॥ रक्ते-रक्तवर्णतया व्यवस्थापिते सिद्धपदे, पुनः एकत्रिंशत् प्रथाला-विद्रुमा यत्र तत्तथा
पुनरष्टौ माणिक्यानि यत्र तत्तथा, पुनर्नवरङ्ग-नवीनरक्तत्वयुक्तं यद् घुसूर्ण-कुङ्कुमं तेन विहितः प्रलेपः-प्रकृष्टलेपो यस्य तत्
तथाभूतं गुरु-महव गोलकं स्थापित, अष्टकर्मक्षयोपनाष्टगुणापेक्षयाऽटौ माणिक्यानि एकत्रिंशद्गुणापेक्षया तावन्तः प्रवाला
इति ॥ १९८७ ॥

·। एवं सिरिपालनिवस्स सिषचक्कच्चणं कुणंतस्स । अधपंचमवरिसेहिं जा पुन्नं तं तवोकम्मं ॥ १९८०॥ तत्तो रना निअरजलच्छिवित्थारगरुअसतीए । गुरुभत्तीए कारिउमारद्धं तस्त उज्जमणं ।। १९८१ ॥ कत्थवि विच्छिन्ने जिणहरंमि काउंतिवेइअं पीढं । विच्छिएणं वरकुहिमधवलं नवरंग- कचित्तं ॥ १९८२ ॥ सालिपमुहेहिं धन्नेहि पंचवन्नेहि मंतपूएदि । रइऊण सिद्धचकं संपुन्नं चित्तचुजकरं ॥ ११८३ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण सिद्धचक्रस्य अर्चन-पूजनं कुर्वतः श्रीपालनृपस्य अर्द्धपञ्चमयः-साधतुर्भिः संवत्सरवित्तवपः- कर्म पूर्ण-पूर्णीभूतं, अर्ड पञ्चमं येषु तानि अर्द्धपश्चमानि २ यानि वर्षाणि तैरिति विग्रहः ।।११८०॥ ततः-तदनन्तरं राजा- श्रीपालेन निजराज्यलक्ष्म्या यो विस्तारस्तेन या गुरुका-महती शक्तिस्तया पुनर्गुा-महत्या भक्त्या तस्य तपस उद्यापन कारयितुमारब्धम् ॥ ११८१ ॥ कुत्रापि विस्तीर्णे जिनगृहे तिस्रो वेदिका यत्र तत्रिवेदिकं विस्तीर्ण परकट्टिमेन-प्रधानपद- भूम्या धवलं-उज्ज्वलं पुनर्नवरङ्गः-नवीनरक्षकद्रव्यैः कृतानि चित्राणि-मालेख्यानि यत्र तत्तथाभूतं पीठं कृत्वा ॥११८२॥ मन्त्रैः पूतानि-पवित्राणि मन्त्रपूतानि वैः पञ्चवर्णैः शालिप्रमुखैर्धान्यः चित्तचोजकरं सम्पूर्ण सिद्धचक्रं रचयित्वति सम्बन्धः, पश्यतां जनानां चित्ते चोजं-आश्चर्य करोतीति विग्रहः ॥११८३

·३
सेलेसु सिअपएसुं चंदणसिअगोलए ठवइ राया। सगसटुिगवन्नसारेपन्नमुत्ताहलसमए ॥११५॥
अन्नं च नवरयाणं उद्देसेणं नरेसरो तत्थ । तत्तव्यन्नाई सुमेरुमालाचीराई मंडेइ ॥ ११९२ ॥
सोलस अणाहएसु अ गरुआई सकराई लिंगाई। मंडावेइ नरिंदो नागामणिरयण.
चित्ताई ॥ ११९३ ॥
.
शेपेषु दर्शनादिपु चतुर्पु सितपदेपु-श्वेततया व्यवस्थापितेषु पदेषु राजा श्रीपालः चन्दनेन सितानि-धवलानि गोल-
कानि स्थापयति, कीदृशानि गोलकानि ?-सप्तपष्ट्या ६७ एकपञ्चाशता ५१ सप्तत्या ७० पञ्चाशता ५. च मुक्ताफलैः समे-
तानि-भृतानि, अपं भावः-दर्शनादिपदेषु भेदापेक्षया क्रमेणैतापन्ति मुक्ताफलानि गोलकेपु-भृतानि, यतः सम्पदर्शनस्थ
चउसदहण तिलिङ्गमित्यादिकाः सप्तपष्टिर्भेदाः, ज्ञानस्य सर्शनेन्द्रियव्यञ्जनावग्रहमातिज्ञानमित्यादिका ५१ भेदाः, चारित्रस्य
चयसमणधम्मसञ्जमेन्यादिकाः सप्ततिर्भेदाः ७० तपस इत्वरानशनतप इत्यादिकाः ५० भेदाः ॥११६१ ॥ अन्यच्च
नरेश्वरो-राजा श्रीपालो नवपदानां उद्देशेन-नवपदानि उद्दिश्य-आश्रित्येत्यर्थः, तत्र-तस्मिन्पीठे तत्तद्वर्णानि सुमेरुमाला-
चीराणि मण्डयति ।। ११६२॥ च पुनः पोडशसु अनाहतेषु फेडशैव गुरुकाणि-महान्ति शर्कराया:-सितोपलाया लिङ्गानि
नाना-पहुप्रकारैर्मणिरत्नश्चित्राणि-विचित्राणि नरेन्द्रो-राजा श्रीपालो मण्डयति ॥ ११९३ ॥

·कणयाभे सूरिपए गोलं गोमेअपंचरयणजुअं। छत्तीसकणयकुसुमं चंदणघुसिणंकियं ठविरं ॥ उज्झायपए नीले अहिलयदलनीलगोलयं ठविअं। चउरिंदनीलकलिभं मरगयपणवीसपयगजुयं ॥ साहुपए पुण सामे समयमयं पंचरायपट्टकं । सगवीसइरिटमणिं भत्तीए गोलयं ठविसं ॥११९०॥ कनक-सुवर्ण तद्वत् आभा-प्रभा यस्य तद् कनकामं, तस्मिन् सरिपदे-पाचार्यपदे गोमेदाख्यानि यानि पञ्चरत्नानि तपतं पत्रिंशत्कनककुसुमानि-स्वर्णपुप्पाणि यसिंस्तत्तथा, पुनश्चन्दनघुमणाभ्यां याचिन-लितं ईदृशं गोलकं स्थापिठं, ज्ञानादि- पश्चाचारयुक्तत्वात् पञ्च गोमेदरनानि पत्रिंशद्गुणोपेतत्वाचावन्ति स्वर्थपुप्पायीति ॥ १८॥ नीले-नीलरपतया व्यर- स्थापित उपाध्यायपदे हिलता-नागवल्ली तस्या दलैः-पौल-नालवणं गोल स्यापितम् , कीररांगोजा-पानिरिट्र नीलैः-नीलमणिभिः कलितं-युक्त, पुनःमरकतानां-हरिमणीनांपश्चविंशतिरेव ममापिदकं तेन पुत-युस्संद्रमानुरोगादि. चतुरनुयोगयुक्तत्वाचत्वार इन्द्रनीलाः पञ्चविंशतिगुणयुक्वत्वाचावन्तो मरकतमणय इति ॥ १९८६॥ पामे-श्यामल. वया व्यवस्थापिते साधुपदे पुनः सह मृगमदेनेति समृगमदं-कस्तूर्या लिप्तमित्यर्थः, पुनः पमिः राजप:-वैराटरत्नरो-भा पस्य तत्तथा, यद्वा पञ्च राजपट्टा अङ्के-उत्सङ्गे अर्यान्मध्ये यस्य तत्तया, पुनः सप्तविंशतिः रिहमणपा-सामरत्नविशेष यस्मिस्त- जथाभूतं गोलकं भक्त्या स्थापितम्, पञ्चमहावताऽपेवया पञ्च राजपट्टाः सप्तविंशतिगुवावया ताबन्दो रिष्ठमय इति - ॥११३०.11 ·सेतु सिअपएसुं चंदणसिअगोलए ठवइ राया । सगसट्टिगवन्नसपरिपन्नमुत्ताहलसमए ॥११९१।। अन्नं च नवरयाणं उद्देसेणं नरेसरो तत्थ । तत्तव्यन्नाई सुमेरुमालाचीराई मंडेइ ॥ ११९२ ।। सोलस अणाहएसु अ गहआई सक्कराई लिंगाई। मंडावेइ नरिंदो नागामणिरयण. चित्ताई ॥ ११९३ ॥ शेपेषु दर्शनादिपु चतुर्पु सितपदेपु-श्वेततया व्यवस्थापितेषु पदेषु राजा श्रीपालः चन्दनेन सितानि-धवलानि गोल- कानि स्थापयति, कीरशानि गोलकानि ?-सप्तपष्ट्या ६७ एकपञ्चाशता ५१ सप्तत्या ७० पञ्चाशता ५० च मुक्ताफलैः समे- तानि-भृतानि, अयं भावः-दर्शनादिपदेषु भेदापेक्षया क्रमेणैतापन्ति मुक्ताफलानि गोलकेषु-भृतानि, यतः सम्पदर्शनस्य चउसदहण तिलिङ्गमित्यादिकाः सप्तपष्टिर्भेदाः, ज्ञानस्य सर्शनेन्द्रियव्यज्जनावग्रहमातिज्ञानमित्यादिका ५१ भेदाः, चारित्रस्य वयसमणधम्ममञ्जमेन्यादिकाः सप्ततिर्भेदाः ७० तपस इत्वरानशनतप इत्यादिकाः ५० भेदाः ॥ ११६१ ॥ अन्यच्च नरेश्वरो-राजा श्रीपालो नवपदाना उद्देशेन-नवपदानि उद्दिश्य-याश्रित्येत्यर्थः, तत्र-तस्मिन्पीठे तचद्वर्णानि सुमेरुमाला- चीराणि मण्डयति ॥ ११६२ ॥ च पुनः पोडशसु अनाहतेषु पोडशैव गुरुकाणि-महान्ति शर्कराया:-सितोपलाया लिङ्गानि नाना-बहुप्रकारमणिरश्चित्राणि-विचित्राणि नरेन्द्रो-राजा श्रीपालो भएडयति ।। ११६३ ।।

·PASSES . -रि कणयाभे सूरिपए गोलं गोमेअपंचरयणजु। छत्तीसकणयकृतुमं चंदणघुसिणंकि ठपि । उज्झायपए नीले अहिलयदलनीलगोलयं ठविरं । चरिंदनीलकलिभं मरगयपणवीसरयाजुयं ॥ २॥ साहुपए पुण सामे समयमयं पंचरायपट्टकं । सगवीसइरिटमणि भत्तीए गोलयं टशिमं ॥११९०॥ कनक-सुवर्ण तद्वत् आभा-प्रभा यस्य तत् कनकामं, तस्मिन् सरिपदे-यापार्यरदे गोमेदारशानि यानि पसरत्नानि सेर पद्विशत्कनककुसुमानि-स्वर्णपुष्पाणि यसिंस्तत्तथा, पुनश्चन्दनघुमणाभ्यां याश्नि-लितं ईदृशं गोतकं स्थापित, शानादि- पश्चाचारयुक्तत्वात् पञ्च गोमेदरत्नानि पत्रिंशद्गुणोपेतत्वाचावन्ति वर्षपुप्पाणीति ।। ११८८ ॥ नीले-नीतर्षतया पर. स्थापित उपाध्यायपदेऽहिलता-नागवल्ली तस्या दलैः-पत्रैल-नीलवर्ण गोलर स्थापितम् , फोटरां गोतार-पानिरिन्द्र. नीलैः-नीलमणिभिः कलितं-युक्त, पुनः मरकतानां हरिमणीनां पश्चविंशतिरेव मध्यरर्तिपदक देन पु- युद्रमानुरोगादि। चतुरनुयोगयुक्तत्वाचत्वार इन्द्रनीलाः पञ्चविंशतिगुणयुक्वत्वाचावन्तो मरकतमय इति ॥१॥ श्यामे-रयामा तया व्यवस्थापिते साधुपदे पुनः सह मृगमदेनेति समृगमदं-कस्तूर्या लिप्तमित्यर्थः, पुनः पत्रभिः राजपई:-वैराटरत्नरश-भूषा यस्य तचथा, यद्वा पञ्च राजपट्टाअङ्के-उत्सङ्गे अर्यान्मध्ये यस्य तत्तया, पुन: सप्तविंशतिःरिष्ठमणप:-सामरत्नविशेष परिमस्त- तथाभूतं गोलकंभक्त्या स्थापितम्, पञ्चमहात्रताऽपेक्षया पंच राजपाः सप्तविंशतिगुलावा वावन्तो रिटमवर इति ॥ ११३०.11. -

·सेसेसु सिअपएसुं चंदणसिअगोलए ठवइ राया। सगसटिगवन्नसयरिपन्नमुत्ताहलसमेए ॥११९१॥
अन्नं च नवरयाणं उद्देसेणं नरेसरो तत्थ । तत्तव्वन्नाइं सुमेरुमालाचीराइं मंडेइ ॥ ११९२ ॥
सोलस अणाहएसु अ गहआई सक्कराई लिंगाई । मंडावेइ नरिंदो नाणामणिरयण-
चित्ताई ॥ ११९३ ॥
शेपेषु दर्शनादिपु चतुर्पु सितपदेपु-श्वेततया व्यवस्थापितेषु पदेषु राजा श्रीपालः चन्दनेन सितानि-धवलानि गोल-
कानि स्थापयति, कीदृशानि गोलकानि ?-सप्तषष्ट्या ६७ एकपञ्चाशता ५१ सप्तत्या ७० पञ्चाशता ५. च मुस्ताफलैः समे-
तानि-भृतानि, अयं भावः-दर्शनादिपदेषु भेदापेक्षया क्रमेणैतावन्ति मुक्ताफलानि गोलकेपु-भृतानि, यतः सम्यदर्शनस्य
चउसद्दहण तिलिङ्गमित्यादिकाः सप्तपष्टिर्भेदाः, ज्ञानस्य सर्शनेन्द्रियव्यञ्जनावग्रहमातिज्ञानमित्यादिका ५१ भेदाः, चारित्रस्य
वयसमणधम्मसञ्जमेन्यादिकाः सप्ततिर्भेदाः ७० तपस इत्वरानशनतप इत्यादिकाः ५० भेदाः ॥११६१ ॥ अन्यच्च
नरेश्वरो-राजा श्रीपालो नवपदाना उद्देशेन-नवपदानि उद्दिश्य-आश्रित्येत्यर्थः, तत्र-तस्मिन्पीठे तचद्वर्णानि सुमेरुमाला-
चीराणि मण्डयति ॥ ११६२॥ च पुनः पोडशसु अनाहतेषु पोडशैव गुरुकाणि-महान्ति शर्कराया:-सितोपलाया लिङ्गानि
नाना-पहुप्रकारमणिरत्नैश्चित्राणि-विचित्राणि नरेन्द्रो-राजा श्रीपालो मण्डयति ॥ ११९३ ॥

·SHREENSE कणयाभे सूरिपए गोलं गोमेअपंचरयणजुअं। छत्तीसकणयकुसुमं चंदणघुतिणकियं ठपि । उज्झायपए नीले अहिलयदलनीलगोलयं ठविअं। चउरिंदनीलकलिभं मरगयपणवीसरयगजुयं ॥ साहुपए पुण सामे समयमयं पंचरायपट्टकं । सगवीसइरिटमणि भचीए गोलयं टरिमं ॥११९०॥ कनक-सुवर्ण तद्वत् आभा-प्रभा यस्य तत् कनकाभ, वस्मिन् सरिपदे-भाचार्यरदे गोमेदारमानि यानि पक्ष रत्नानि त पत्रिंशत्कनककुसुमानि-स्वर्णपुप्पाणि यसिंस्तत्था, पुनश्चन्दनपुरणाभां अश्वि-लिप्तं ईरां गोचकं स्थापित, शानादि- पञ्चाचारयुक्तत्वात् पञ्च गोमेदरत्नानि पत्रिंशद्गुणोपेतत्वाचावन्ति स्वर्णपुप्पाणीति ॥ ११८८ || नीले-नीतर्यवमा पर. स्थापिते उपाध्यायपदेऽहिलता-नागवल्ली तस्या दलैः-पीले-नीलवणं गोल स्थापितम् , फोरगं गोजरू-शुभिरिन्द्र. नीलैः-नीलमणिभिः कलितं-युक्त, पुनः मरकतानां-हरिमणीनांपश्चविंशतिरेव मपार्विपदकं तेन पु-युस्संद्रमानुरोगादि- चतुरनुयोगयुक्तत्वाच्चत्वार इन्द्रनीलाः पञ्चविंशतिगुणयुक्तत्वाचावन्तो मरकतमणय इति ॥ १६॥ रपाने-सामवं. तया व्यवस्थापिते साधुपदे पुनः सह मृगमदेनेति समृगमदं-कस्तूर्या लिप्तमित्यर्थः, पुनः पथमिः राजा-वराटरत्नरो-भा यस्य तत्तथा, यद्वा पञ्च राजपट्टा अङ्के-उत्सङ्गे अर्थान्मध्ये यस्य तत्तया, पुनः सतविंशतिः रिष्ठमणप:-सामरत्नविशेष परिमस्व- तथाभूतं गोलकं भक्त्या स्थापितम्, पञ्चमहावताऽपेक्षया पंच राजपट्टाः सप्तविंशविगुलावया वावन्तो रिष्ठमयर इति ॥ १९६०॥.

·सेसेसु सिअपएसुं चंदणसिअगोलए ठवइ राया। सगसहिगवन्नसपरिपन्नमुत्ताहलसमेए ॥११९१॥ अन्नं च नवग्याणं उद्देसेणं नरेसरो तत्थ । तत्तव्यन्नाई सुमेरुमालाचीराई मंडेइ ॥ ११९२ ॥ सोलस अणाहएसु अ गहआई सकराई लिंगाई। मंडावेइ नरिंदो नाणामणिरयण. चित्ताई ॥ ११९३ ॥ शेपेषु दर्शनादिप चतुर्पु सितपदेपु-श्वेततया व्यवस्थापितेषु पदेषु राजा श्रीपालः चन्दनेन सितानि-धवलानि गोल- कानि स्थापयति, कीरशानि गोलकानि ?-सप्तषष्ट्या ६७ एकपञ्चाशता ५१ सप्तत्या ७० पश्चाशता ५. च मुस्ताफलैः समे- तानि-भृतानि, श्रयं भावः-दर्शनादिपदेषु भेदापेक्षया क्रमेणैतावन्ति मुक्ताफलानि गोलकेषु-भृतानि, यतः सम्यदर्शनस्य चउसदहण तिलिङ्गमित्यादिकाः सप्तपष्टिर्भेदाः, ज्ञानस्य सर्शनेन्द्रियव्यञ्जनावग्रहमातिज्ञानमित्यादिका ५१ भेदाः, चारित्रस्य वयसमणधम्मसञ्जमेन्यादिकाः सप्ततिर्भेदाः ७० तपस इत्वरानशनतप इत्यादिकाः ५० भेदाः ॥११६१ ॥ अन्यच्च नरेश्वरो-राजा श्रीपालो नवपदाना उद्देशेन-नवपदानि उद्दिश्य-प्राश्रित्येत्यर्थः, तत्र-तस्मिन्पीठे तत्तद्वनि सुमेरुमाला- चीराणि मण्डयति ॥ ११६२॥ च पुनः पोडशसु अनाहतेषु पोडशैव गुरुकाणि-महान्ति शर्कराया:-सितोपलाया लिङ्गानि नाना-बहुप्रकारैर्मणिरत्नैचित्राणि-विचित्राणि नरेन्द्रो-राजा श्रीपालो मण्डयति ॥ ११६३।।

·रित
गसोलसपंचसु सीइ दोसु चउसटि सरसदक्खाओ । कणयकचोलिआई मंडावर
अट्ठवग्गेसु ॥ ११९४ ॥
मणिकणगनिम्मिआई नरनाहो अह बीअपूराई । वगंतर गयपढमे परमिटिपयंमि ठावेइ ॥
खारिकपुंजयाई ठाव अडयाललद्धिठाणेसु । गुरुपाउआसु अहसु नाणाविहदाडिमफलाणि ॥
नारिंगाइफलाइं जयाइठाणेसु अट्ठसु ठवेइ । चत्वारि उ कोहलए चकाहिट्टायगपएसु ॥११९७ ॥
अष्टसु वर्षेषु एकस्मिन्प्रथम वर्ग अवर्गाख्य षोडश सरसदादाः ततः पञ्चसु वर्गपु प्रत्येकं पोडश पोडश विन्यासादशीति-
द्राक्षाः तयोर्द्वयोर्वर्गयोः-यवर्गशवर्गयोः प्रत्येकं द्वात्रिंशद्वात्रिंशद्विन्यासात् चतुष्पष्टिः सरसद्रचाः कनककचोलिकाभिमएडयति
।। ११६४ ॥ नरनाथो-राजा श्रीपालो मणिकनकाभ्यां निर्मितानि-रचितानि अष्टौ वीजपूरकफलानि वर्गायांमन्तरेषु मध्येषु
गते-प्राप्ते प्रथमे-आये परमेष्ठिपदे 'नमो अरिहंताण' मित्याकारके स्थापयति ॥ ११६५ ॥ भष्टचत्वारिंशदलन्धिस्थानेषु
खारिकफलपुञ्जानि स्थापयति, तथा अष्टसु गुरुपादुकासु नानाविधानि-बहुप्रकाराणि दाडिमफलानि स्थापयति ॥११६६॥
तथाऽसु जयादिस्थानेषु नारङ्गादिफलानि स्थापयति, च पुनः चक्रस्य-सिद्धचक्रस्य अधिष्ठाय रूपदेषु विमलस्वामिवक्रेचरी-
चेत्रपालादिषु चत्वारि कूष्माण्डकफलानि स्थापयति ॥११६७॥

·SUBHADANI
आसन्नसेवयाणं देवीणं बारस यं वयंगाई । विजसुरिजक्खजविखणि चउसद्रुिपएसु पूगाई ॥११९८॥
पीअवलीकूडाइं चत्तारि दुवारपालगपएसु । कसिणवलीकूडाई चउवीरपएसु ठविआई॥ ११९९ ॥
नवनिहिपएसु कंचणकलसाइं विचित्तरयणपुन्नाई । गहदिसिवालपएसु अ फलफुल्लाई
सवन्नाई ॥ १२०० ॥
इच्चाइगुरुअवित्थरसहि मंडाविऊणमुज्जमणं । ण्हवणूसवं नरिंदो कारावइ वित्थरविहीए ॥१२०१॥
तथा-आसन्नसेवकानां-निकटसेवाकारिकाणां द्वादशदेवीनां द्वादश च वयङ्गानि-फलविशेपान् स्थापयति, चतुर्थाधिष्ठाय-
कस्य द्वादशदेवीनां च नामानि न ज्ञायन्ते, तथाविधसम्प्रदायाभावात्, तथा 'विजसुरि' ति विद्यादेव्यः पोडश यक्षा-
चतुर्विशतिः शासनसुराः यक्षिण्यश्चतुर्विशतिरेव शासनदेव्यः एवमेतेषु चतुष्पष्टिपदेषु पूगानि-क्रमुकफलानि स्थापयति
॥ ११६८ ॥ चतुर्पु द्वारपालकपदेपु कुमुदादिषु चत्वारि पीतस्य-पीतवर्णस्य बलेः-पकानादेः कूटानि-पुजानि स्थापितानि,
तथा चतुर्पु वीरपदेषु-माणिभद्रादिषु कृष्णवर्णस्य चले:-पकानादेः कटानि स्थापितानि || ११६४ ॥ नवनिधिपदेषु विचित्र
रत्नैः पूर्णानि-भृतानि काश्चनस-सुवर्णस्य कलशानि स्थापितानि, तथा ग्रहपदेषु दिक्पालपदेषु च स्वखवर्णानि फलपुष्पाणि
स्थापितानि ॥ १२०० ॥ इत्यादिना गुरुकेण-महता विस्तारेण सहित उद्यापनं मण्डयित्वा नरेन्द्रो राजा.श्रीपालो विस्तार-
विधिना सपनोत्सव-स्नात्रमहोत्सवं कारयति ॥ १२०१॥

·सेरि. गसोलसपंचसु सीइ दोसु चउसट्टि सरसदक्खाओ । कणयकचोलिआई मंडाव अट्ठवग्गेसु ॥ ११६४ ॥ ४॥ मणिकणगनिम्मिआई नरनाहो अह बीअपूराई । वग्गंतर गयपढमे परमिटिपयंमि ठावे ॥ खारिकपुंजयाई टावर अडयाललद्धिठाणेसु । गुरुपाउआसु असु नाणाविहदाडिमफलाणि ॥ नारिंगाइफलाई जयाइठाणेसु अट्ठसु ठवेइ । चत्वारि उ कोहलए चक्काहिट्टायगपएसु ॥११९७ ॥ अष्टसु वर्षेषु एकस्मिन्प्रथमे वर्गे अवख्य पोडश सरसदाचाः ततः पञ्चसु वर्गपु प्रत्येक पोडश पोडश विन्यासादशीति- द्राक्षाः तयोर्द्वयोर्बर्गयो:-यवर्गशवर्गयोः प्रत्येकं द्वात्रिंशद्वात्रिंशद्विन्यासात् चतुष्पष्टिः सरसद्रचाः कनककञ्चालिकाभिर्मण्डपति ।। ११६४ || नरनाथो-राजा श्रीपालो मणिकनकाभ्यां निर्मितानि-रचितानि अष्टौ वीजपुरकफलानि वयांभन्तरेपु-मध्येषु गते-प्राप्त प्रथमे-आये परमेष्ठिपदे 'नमो अरिहंताण' मित्याकारके स्थापयति ॥ ११६५ ॥ अष्टचत्वारिंशदलब्धिस्थान खारिकफलपुञ्जानि स्थापयति, तथा अष्टसु गुरुपादुकासु नानाविधानि-बहुप्रकाराणि दाडिमफलानि स्थापयति ॥११६६ ॥ तथाऽटसु जयादिस्थानेषु नारङ्गादिफलानि स्थापयति, च पुनः चक्रस्य-सिद्धचक्रस्य अधिष्ठायपदेषु विमलस्वामिचक्रेश्वरी- क्षेत्रपालादिषु चत्वारि कूष्माण्डकफलानि स्थापयति ॥११६७॥ . , ·उष्पन्नसन्नाणमहोमयाणं, सपाडिहेरासणसैठिआणं । सद्देसणाणंदियसजणाणं, नमो नमो होउ सया जिणाणं ।। १२०५ ॥ सिद्धाणमाणंदरमालयाणं, नमो नमोऽयंतचउकयाणं । सूरीण दूरीकयकुग्गहाणं, नमो नमो सूरसमप्पभाणं ॥ १२०६ ॥ तथाहि-उत्पन्नं यत्सज्ज्ञानं केवलज्ञानं तदेव महः-तेजस्तत्स्वरूपमेपामिति उत्पन्नसज्ज्ञानमहोमयास्तेभ्यः, पुनः प्राति- हा:-छत्रचामरादिभिः सह वर्तते यत्तत्सप्रातिहार्य ईदृशं यत् श्रासन-सिंहासनं तत्र सं-सम्यक् प्रकारेण स्थितेभ्यः, पुनः सदेशनया-सद्धर्मोपदेशेन आनंदिताः सअना:-सत्पुरुषा यैस्ते तथा तेभ्यः, ईदृशेभ्यो जिनेभ्यः-अर्हद्भ्यः सदा नमो नमो भवतु, नित्यं पुनः पुनर्नमस्कारोऽस्तु इत्यर्थः । १२०५॥ आनन्दरमा-परमानन्दलक्ष्मीस्तस्या आलया-निवासास्तेभ्यः पुनरनन्तं चतुष्क ज्ञानदर्शनसम्यक्त्वाकरणवीर्यचतुष्टयं येपी ते तथा तेभ्यः सिद्धेभ्यो नमो नमोऽस्तु, तथा दूरीकृतः कुग्रहः-कुत्सिताभिनिवेशो यस्तै दूरीकृतकुग्रहास्तेभ्यः पुनः सूरः-सूर्यस्तेन समा-तुल्या प्रभा-ज्योतिर्येषां ते तथा तेभ्यः सूरिभ्य:-प्राचार्येभ्यो नमो नमोऽस्तु ।। १२०६ ॥

·।
।
'विहिमाए पूआए अटुपयारा मंगलावसरे । संघेण तिलयमाला मंगलकरणं कयं रनो॥१२०२।।
तओ-जो धुरि सिरि अरिहंतमूलदढपीढपट्टिओ। सिद्धमूरिउजाय साहु चउताहगरिट्ठिभो॥
दसणनाणचरित्ततबहिं पडिसाहहिं सुंदरु। तत्तक्खरसरवग्गलद्धि,गुरुग्यदलवरू। दिसिवालजस्त.
जक्खिणि-पमुहसुरकुसुमेहिं अलंकिओ।स सिद्धचक गुरुकप्पतरुअम्हहमणछिम दिअऔ॥१२०३॥
श्चाइ नमुकारे भणिऊण नरेसरो गहीरसरं । सकत्थयं भणित्ता नवपपपवणं कृगइ एवं ॥१२७१ ॥
अष्टप्रकारायां पूजायां विहितायां-कृत्तायां सत्यां मङ्गलस्य अवसरे सप्टेन राश:-श्रीपालस्प विलकमाउयोः मातार
कृतम् ।। १२०२ ।। ततश्चैत्यवन्दनं करोति, तत्रादौ नमस्कारमाह-यः श्रीसिद्धचक्ररूपो गुरुः-महान् करतः-त्पादो
धुरि-आदौ अर्हन्नेव यन्मूलदृढपीढं (तत्र ) प्रतिष्ठितः, कीदृशो?-यः सिद्धसुर्यपाध्यायसाधन एव चतसः शासास्वामिरिय:-
अतिमहान् , पुनदर्शनज्ञानचारित्रतपोरूपाभिः प्रतिशाखाभिः सुन्दरः, पुनातचादराणि भोकारादीनि स्वरा भादियः वर्गा.
अवर्गकवर्गादयः लन्धिपदानि अष्टचत्वारिंशद् गुरुपदनि-मईत्पादुकादीनि तान्येव दलाना-पायांमाउमरो यस स वा
पुनः दिपालयक्षयक्षिणीप्रमुखैः मुरकसुमैः अलङ्कत:-शोभितः स सिद्धचक्रगुरुकल्पतरुः भस्मभ्यं मनोराञ्छित फलं ददात
।। १२०३॥ इत्यादि नमस्कारान् भणित्वा नरेश्वरों-राजा श्रीपालो गम्भीरः । स्वरो यन्त्र कर्मणि या स्माद क्या शबस्तर
भणित्वा एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण नवपदानां संस्तवनं करोति ॥१२०४ ॥

·इअ नवपयसिद्धं लद्धिविनासमिद्धं, पयडिअसरवणं हीतिरेहासमग्गं । दिसिवइसुरसारं खोणिपीढावयारं, तिजयविजयचकं सिद्धचकं नमामि ॥ १२१०॥ वज्जतपहिं मंगलतुरेहि सारुणं पभावंतो। साहम्मिअवच्छल्लं करे वरसंघपूरं च ॥ १२११ ॥ एवं सो नरनाहो साहिओ ताहिं च पट्टदेवीहिं । अन्नेहिवि वहुएहिं आराहइ सिद्धवरचकं ॥१२१२।। अह तस्स मयणसुंदरिपमुहाहिं राणियाहिं संजाया । नव निरुवमगुणजुत्ता तिहुअणपालाइणो पुत्ता। इति-अमुना प्रकारेण नवपदैः सिद्धं-निष्पन्नं पुनर्लन्धिभिः-लब्धिपदैः विद्याभिः-विद्यादेवी भिश्च समृद्धं-समृद्धियुक्तं, पुनः प्रकाटता:-प्रकटीकृताः स्वरा वर्गाश्च यस्मिस्तत्तथा, पुनः ही इत्यक्षरस्य समन्ताद यास्तिस्रो रेखास्ताभिः, समग्र-सम्पूर्ण, पुनः दिक्पतिभिः-दिकपालैः सुरैश्च-शेपसुरैः सार-प्रधान, पुनः क्षोणिपीठे-पृथ्वीपीठे अवतारः-अवतरणं यस्य तत्तथा, पुनखिजगतः-त्रिभुवनस्य विजये-विजयार्थ चक्रमिव त्रिजगद्विजयचक्रं, ईदृशं सिद्धचक्रं अहं नमामि ॥१२१०॥ इति श्रीसिद्ध- चक्रस्तवः । मङ्गलतूरैः मङ्गलवाद्यैर्वाद्यमानैः शासन-जिनमतं प्रभावयन्-उद्दीपयन् राजा श्रीपाल सामिकवात्सल्यं च पुनर्वरां- प्रधानां सङ्घपूजा करात ॥ १२११ ।। एवं-अमुना प्रकारेण स नरनाथो-राजा श्रीपालस्ताभिश्च पट्टदेवीभिः सहितो अन्यैरपि बहुभिलोक सहितः सिद्धवरचक्र आराधयति ॥१२१२॥ अथ-अनन्तरं तस्य राज्ञो मदनसुन्दरीप्रमुखाभिः राज्ञीभिर्निरुपमगुणे- युक्तासिभुवनपालादयो नव पुत्राः साताः ॥ १२१३ ।।

·। सुत्तत्थीवत्थारणतप्पराणं, नमो नमो वायगकुंजराणं । साहूण संसाहिअसंजमाणं, नमो नमो सुद्धदयादमाणं ॥ १२०७ ।।. जिणुत्ततत्ते रुइलवखणस्स, नमो नमो निम्मलदसणस्त । अन्नाणसम्मोहतमोहरस्स, नमो नमो नाणदिवायरस्त ॥ १२०८ ॥ आराहिआऽखंडिअसकियस्स, नमो नमो संजमवीरियस्स । कम्मद्दमुम्मूलणकुंजरस्स, नमो नमो तिब्बतबोभरस्स ॥ १२०९ ॥ सूत्रार्थयोनिस्तारणे तत्परेभ्यः वाचका-उपाध्यायाः कुञ्जरास्ते-हस्तिन इव गणशोभाकारित्वात् समर्घत्वाच वाचक- रास्तेभ्यो नमो नमोऽस्तु, तथा सं-सम्यक्प्रकारेण साधितः संयमो यस्ते तथा तेभ्यः, पुनः दया च दमश्च दयादमी शुद्धी यादमौ येषां ते तथा तेभ्यः साधुभ्यो नमो नमोऽस्तु ॥ १२०७ ॥ जिनोक्ततत्त्वे या रुचिः सा लवणं यस्य स तथा तस निर्मलदर्शनाय-उज्ज्वलसम्यग्दर्शनाय नमो नमोऽस्तु, तथाऽज्ञानेन यः सम्मोहो-मतिभ्रमः स एव तमः-अन्धकारंत हरवीति अज्ञानसंमोहतमोहरस्तस्मै ज्ञानदिवाकराय-ज्ञानसूर्याय नमो नमोऽस्तु ॥ १२०८ ॥ तथा संयमे-संयमविपये यदीय-पराक्रम- स्तस्मै नमो नमोऽस्तु, कीदृशाय संयमवीर्याय ?-आराधिताऽसण्डिता सरिक्रया-साध्वाचाररूपा यस्माचत् तथा तस्मै, तथा कर्मा एयेव द्रुमा वृधास्तेषां यदुन्मूलनं-उत्खननं तत्र अरो-हस्ती इव कर्मट्ठमोन्मूलनअरस्तसै तीव्रतपोभराय नमो नमोऽस्तु।।१२०६ ।

·इस नवपयसिद्धं लद्धिविजासमिद्धं, पयडिअसरवणं हीतिरेहासमग्गं । दिसिवइसुरसारं
खोणिपीढावयारं, तिजयविजयचकं सिद्धचकं नमामि ॥ १२१०॥
वजतपहिं मंगलतुरेहिं सासणं पभावंतो। साहम्मिअवच्छल्लं करेश वरसंघपूरं च ॥ १२११ ॥
एवं सो नरनाहो सहिओ ताहिं च पट्टदेवीहि । अन्नेहिवि बहुपहिं आरादह सिद्धवरचकं ॥१२१२॥
अह तस्स भयणसुंदरिपमुहाहिं राणियाहिं संजाया। नव निरुवमगुणजुत्ता तिहुअणपालाइणो पुत्ता।
इति-अमुना प्रकारण नवपदः सिद्धं-निष्पन्नं पुनर्लब्धिभिः-लब्धिपदैः विद्याभि:-विद्यादेवी भिश्च समृद्धं-समृद्धियुक्तं,
पुनः प्रकारिताः-प्रकटीकृताः स्वरा वर्गाश्च यस्मिस्तत्तथा, पुनः ही इत्यक्षरस्य समन्ताद यास्तिस्रो रेखास्ताभिः, समय-सम्पूर्ण,
पुनः दिक्पतिभिः-दिक्पालः सुरैश्व-शेपसुरैः सारं-प्रधान, पुनः क्षोणिपीठे-पृथ्वीपीठे अवतार:-अवतरणं यस्य तत्तथा,
पुनस्त्रिजगत:-त्रिभुवनस्य विजये-विजयार्थ चक्रमिव त्रिजगद्विजयचक्रं, ईदृशं सिद्धचक्रं अहं नमामि ।। १२१०॥ इति श्रीसिद्ध-
चक्रस्तवः । मङ्गलतूरैः मङ्गलवायु द्यमानैः शासन-जिनमतं प्रभावयन्-उद्दीपयन राजा श्रीपाल साधम्मकवात्सल्यं च पुनर्वरां-
प्रधानां सङ्घपूजा कराते ।। १२११ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण स नरनाथो-राजा श्रीपालस्ताभिश्च पट्टदेवीभिः सहितो अन्यैरपि
बहुभिलोक सहितः सिद्धवरचक्र आराधयति ॥१२१२।। अथ-अनन्तरं तस्य राज्ञो मदनसुन्दरीप्रमुखाभिः राज्ञीभिर्निरुपमगुणै-
युक्तास्त्रिभुवनपालादयो नव पुत्राः साताः ॥ १२१३ ॥

·। गयरहसहस्सनवगं नव लक्खाइं च जच्चतुरयाणं । पत्तीणं नवकोडी तस्स नरिंदस्त रजमि ॥१२१॥ एवं नवनवलीलाहिं चेव सुक्खाणि अणुहवंतो सो। धम्मनिईइ पालइ रजं निकंटयं निचं ॥ रज्जं च तस्स पालंतयस्स सिरिपालनरवरिंदस्त । जायाई जाब सम्म नव वाससयाई पुनाई ॥ ' ताव निवो तं तिहुअणपालं रज्जमि ठावश्चाणं । सिरिसिद्ध चक्कनवपयलीणमणो संयुगइ एवं ॥ सेप्ततिभवेहिं मणुएहिं जेहिं विहियारिहाइठाणेहिं । अजिज जिणगुत्तं ते अरिहंते पणियामि ।। तस्य श्रीपालस्य नरेन्द्रस्य-राज्ञो गजानां-हस्तिनां स्थानां च प्रत्येकं सहस्रनवकमासीद, नव सहस्राणि गजाः नर सहसा. एयेव स्थाचासनित्यर्थः, च पुनः जात्यतुरगाणा-सुलक्षणाश्वानां नव लक्षाणि आसन् , पचीनां-पदावीना नपकोटय भासन् ॥ १२४॥ एवम्-अनुना प्रकारेण नवनवलीलामि:-नवनवकीडाभिरेव सुखानि अनुभवन् स श्रीपालो धर्मनीत्या-धर्मन्यापेन नित्यं निष्कपटकं राज्यं पालयति ॥१२१शा राज्यं पालयतस्तस्य च श्रीपालनरवरेन्द्रस्य यावमरवर्षशवानि सम्या पूर्वानि जातानि ॥ १२१६ ।। तावन्नृपः श्रीपालस्तं पूर्वोक्तं त्रिभुवनपालं-स्वज्येष्ठपुत्र राज्य स्थापयित्वा श्रीसिरचके यानि नवपदानि । तेषु लीनं-लग्नं मनो यस्य स सिद्धचक्रनवपदलीनमनाः सन् एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण संस्तौति ।। १२१७॥ शेषाः-मशि- टाखयो भवा येषां ते पुनर्विहितानि-कृतानि सेवितानीतियावत् भईदादिस्थानानि-विंशतिस्थानकानि यस्ते तथा तक, एवंभूवै. यर्जिनगोत्र-जिननामक्रम अयंत-उपाय॑ते तान् मईतोऽहं प्रसिपतामि-नमस्कर्वे ॥ १२१८ ।।

·जे एगभवंतरिया रायकुले उत्तमे अवयरंति । महसुमिणसूइअगुणा ते अरिहंते पणिक्यामे ॥ जेसिं जम्ममि महिमं दिसाकुमारीओ सुरवरिंदा य । कुवंति पहिटुमणा ते अरिहंते पणिवयामि आजम्मंपिहु जेसिं देहे चत्तारि अइसया हुँति । लोगच्छेत्यभूया ते अरिहंते पणिवयामि ॥१२२१॥ जे तिहुनाणसमग्गा खीणं नाऊण भोगफलकम्मं । पडिवज्जति चरित्रं ते अरिहंते पणिवयामि ॥ उवउत्ता अपमत्ता सिअझाणा खवगणिहयमोहा । पावंति केवलं जे ते अरिहंते पणिवयामि ॥ ये एकभवान्तरिता उत्तमे राजकुले अवतरन्ति, कीदृशा ये ?-महास्वप्नश्चतुर्दशभिः सूचिता-ज्ञापिता गुणा येषां ते तथा वानर्हतः प्रणिपतामि-प्रणमामि ॥ १२१६ ॥ येषां जन्मनि महिमां महिमानं वा दिकुमार्यः पदपश्चाशत् सुरवरेन्द्राश्च चतुष्पष्टिः प्रहृष्ट-प्रकर्षण हर्पितं मनो येषां ते प्रहृष्टमनसः सन्तः कुर्वन्ति, तार्हतः प्राणपतामीति पूर्ववत् ॥ १२२० ।। हु इति निचितं, येषां देहे-शरीरे आजन्मापि-जन्मत आरभ्भापि लोके आश्चर्यभूताश्चत्वारोऽतिराया भान्ति, 'तेपां च देहोऽद्भुतरूपगन्ध' इत्यादयस्तानहतः प्रणिप तामि ॥ १२२१ ॥ ये त्रिभिर्ज्ञान:-मतिश्रुतावाधिभिः समग्राः सम्पूर्णाः सन्तो भोगः फलं यस्य तद्भोगफलं कर्म क्षीणं ज्ञात्वा चारित्रं प्रतिपद्यन्वे अङ्गीकुर्वन्ति तानतः प्रणिपवामि ॥ १२२२ ।। ये उप- युक्ता-उपयोगयुवाः पुनरप्रमचा:-प्रमादरहिताः पुनः सितं-शुक्लं ध्यानं येा ते सितध्यानाः अतएव पकएपाहतोमोहो यैस्ते तथा, ईदृशाः सन्तः केवलज्ञानं प्राप्नुवन्ति, तानहतः प्रविपतामि ।। ११२३ ॥

·रि.. गयरहसहस्सनवर्ग नव लक्खाइं च जच्चतुरयाणं । पचीणं नवकोडी तस्स नरिंदस्त रजमि ॥१२१।। एवं नवनवलीलाहिं चेव सुक्खाणि अणुहवंतो सो। धम्मनिईई पालइ रजं निटथं निचं ॥ रजं च तस्स पालंतयस्स सिरिपालनरवरिंदस्त । जायाइं जाव सम्मं नव वातसयाई पुनाइं ॥ ताव निको तं तिहुअणपालं रज्जमि ठावश्त्ताणं । सिरिसिद्धचकनवपयलीणमणो संयुगइ एवं ॥ सेसतिभवेहिं मणुएहिं जेहिं विहियारिहाइठाणेहिं । अजिज जिणगुतं ते अरिहंते पणियामि ॥ तस्य श्रीपालस्य नरेन्द्रस्य-राज्ञो गजाना-हस्तिनां स्थानां च प्रत्येकं सहसनवकमासीत् , नप सहस्राणि गडाः नर सहसा एयेव स्थावासनित्यर्थः, च पुनः जात्यतुरगाणा-सुलक्षणाश्वाना नव लक्षाणि यासन्, पचीना-पदातीनां नवकोटय भासन् ।। १२१४॥ एवम्-अनुना प्रकारेण नवनवलीलामिः-नवनवकीडाभिरेव सुखानि अनुभवन् स श्रीपालो धर्मनीत्या-धर्मन्यापन नित्यं निष्कपटकं राज्यं पालयति ॥१२१शा राज्यं पालयतस्तस्य च श्रीपालनरपरेन्द्रस्य यावभश्वपशवानि सम्यग् पूर्वानि जातानि ।। १२१६ ।।. तावन्नृपः श्रीपालस्तं पूर्वोक्तं त्रिभुवनपालं-स्वज्येष्ठपुत्र राज्य स्थापयित्वा श्रीसिरचके यानि नवपदानि तेषु लीन-लग्नं मनो यस्य स सिद्धचक्रनवपदलीनमनाः सन् एवं-वक्ष्यमाणप्रकारेण संस्तीति ।। १२१७॥ शेषाः-भवशि- शास्त्रयो भवा येषां ते पुनर्विहितानि-कृतानि सेवितानीतियावत् अहंदादिस्थानानि-विंशतिसानकानि यस्ते तया तः, एवंभूत- जिनगोत्र-जिननामक्रम अर्यत-उपार्जीते तान् अर्हतोऽहं प्रणिपतामि-नमस्कुर्वे ॥ १२१८ ।। " ·जे एगभवंतरिया रायकुले उत्तमे अवयरंति । महसुमिणसूइअगुणा ते अरिहंते पणिवयामि ॥ जेसिं जम्माम महिमं दिसाकुमारीओ सुरवरिंदा य । कुवंति पहिटुमणा ते अरिहंते पणिवयामि आजम्मंपिहु जेसिं देहे चत्तारि अइसया हुँति । लोगच्छेत्यभूया ते अरिहंते पणिवयामि ॥१२२१॥ जे तिहुनाणसमग्गा खीणं नाऊण भोगफलकम्मं । पडिवनंति चरित्तं ते अरिहंते पणिवयामि ॥ उवउत्ता अपमत्ता सिअझाणा खवगणिहयमोहा । पावंति केवलं जे ते अरिहंते पणिवयामि ॥ ये एकभवान्तरिता उत्तमे राजकुले अवतरन्ति, कीदृशा ये ?-महास्वप्नश्चतुर्दशभिः सूचिता-ज्ञापिता गुणा येषां ते तथा वानर्हतः प्रणिपतामि-प्रणमामि ॥ १२१६ ॥ येषां जन्मनि महिमां महिमानं वा दिकुमार्यः पाश्चाशत् सुरवरेन्द्राश्च चतुष्पष्टिः प्रहृष्ट-प्रपेण हर्पितं मनो येषां ते प्रहृष्टमनसः सन्तः कुर्वन्ति, तानहतः प्राणपतामीति पूर्ववत् ॥ १२२० ॥ हु इति निधितं, येषां देहे-शरीरे आजन्मापि-जन्मत आरभ्यापि लोके आश्चर्यभूताश्चत्वारोऽतिराया भान्ति, 'तेषां च देहोऽद्धवरूपगन्ध' इत्यादयस्तानहतः प्रणिप तामि ॥ १२२१ ॥ ये त्रिभिानैः-मतिश्रुतावाधिभिः समग्राः-सम्पूर्णाः सन्तो भोगः फलं यस्य तद्भोगफलं कर्म हीणं ज्ञात्वा चारित्रं प्रतिपद्यन्ते-अङ्गीकुर्वन्ति तानतः प्रणिपवामि ॥ १२२२ ॥ ये उप- युक्ता-उपयोगयुवाः पुनरप्रमत्ताः-प्रमादरहिताः पुनः सितं-शुक्लं ध्यानं येषां वे सितध्यानाः अाएत पाश्रेण्या हतो मोहो यैस्ते तथा, ईदृशाः सन्त केवलज्ञानं प्राप्नुवन्ति, तानहतः प्रणिपतामि ॥ २१२३ ।।

·.. कम्मवखश्या तह जे अटुपाडिहारहि सोहिआ सेविया सुरिहि । विहरंति सया वालं ते अरिहंते पणिवयामि ॥ पणतीसरणगिराए जे अविबोहं कुर्णति भव्वाणं । महिपाढे विहरता ते अरिहंते परिणवयामि ॥ अरहंता वा सामन्नकेवला अकयकयसमुग्घाया। सेलेसीकरणणं होऊणमयोगिकेवलियो ॥ १२२७ ॥ जे दुचरिमंमि समए दुसयरिपयडीओ तेरस अ चरमे । खविऊण सिवं पत्ता ते सिद्धा दितुमेसिद्धि) चः पुनः येषां कर्मक्षयजा:-कर्मक्षयोत्पन्ना एकादश अतिशया भवन्ति, तथा मुरैः-देवैः कवाय एकोनविंशतिरतिशमा भवन्ति, तानईतः प्रणिपवामि ।। १२२४ ।। ये 'अष्टप्रातिहा: अशोकतादिभिः शोभिताः पुनः सुरेन्द्रःसेविताः सदाकालं विचरन्ति, वानर्हतः प्रणियतामि ॥ १२२५॥ पश्चत्रिंशद्गुणाः यस्यां सा पञ्चविंशगुणा या गी: वाणी तया ये च मूल्यानां विवोध-विशिष्टज्ञानं कुर्वन्ति, कीदृशाः सन्तः ?--महीपीठ-पृथ्वीपीठे विचरन्तस्वानईः प्राणि पतामि । १२२६ ॥ भईन्त:- तीर्घकरा वा अथवा सामान्य वालिनः प्रकृतः कृतो या समुद्घीता केवलिसमुद्घातो यस्ते तया एवम्भूता ये योगीन्द्राःशैलेशी- करणेन-आत्मप्रदेशस्थिरीकरणरूपेण अयोगिकवलिनो भूत्वा ॥ १२२७ ॥ द्विचरमे-मायुःषयसमयात् प्राक्तने समये द्वासमति ७२ .प्रकृतीन माधघातिकर्मोचरप्रकृतीः चपयित्वाचः पुनश्वरमे समये त्रयोदश प्रकृती: प्रपयित्वा शिवं-मोपं प्राप्ताः, ते सिद्धा मे-मचं मुक्तिं ददतु ।। १२२८ ।। . I ·चरमंगतिभागोणावगाहणा जे अ एगसमयमि । संपत्ता लोगग्गं ते सिद्धा दिंतु मे सिद्धिं ॥१२२९॥ पुव्वपलोग असंगा बंधणछेया सहावतो वावि । जेसिं उड्डा हु गई ते सिद्धा दितु मे सिद्धिं ॥ ईसीपभाराए उवरिं खलु जोयणमि लोगते । जेसिं ठिई पसिद्धा ते सिद्धा दितु मे सिद्धिं ॥१२३१॥ जे अ अणंता अपुरणभवा य असरीरया अणावाहा । दसणनाणुवउत्ता ते सिद्धा दितु मे सिद्धिं ॥ चरमा-अन्तिमा अङ्गस्य-शरीरस्य त्रिभागेन ऊनावगाहना-देहमानं येषां ते तथा, ये च ईदृशाः सन्तः एकस्मिन्समये लोकाग्रं सम्प्राप्तास्ते सिद्धा मे सिद्धिं ददतु ॥ १२२६ ॥ पूर्वप्रयोगतो धनुर्मुक्तबाणवत्, तथाऽसङ्गाव-निःसङ्गतया कर्ममला- पगमेन अलावुद्रव्यवत् , तथा बन्धनच्छेदात्-कर्मबन्धनच्छेदनेन एरण्डफलवत् , तथा स्वभावतो वापि धूमवत् , येषां ऊर्जा गतिः प्रवर्त्तते ते सिद्धा मे सिद्धिं ददतु ॥ १२३० ॥ ईपत्प्राग्भारायाः-सिद्धिशिलाया उपरि खलु-निश्चयेन एकस्मिन् योजने लोकान्तोऽस्ति, तत्र येषां स्थितिः-अवस्थानं प्रसिद्धमस्ति ते सिद्धा मे सिद्धिं ददतु ॥ १२३१ ॥ चः पुनः येऽनन्ताः, पुनरपुनर्भवा:-न विद्यते पुनर्भयो येषां ते तथा, पुनरशरीरका-न विद्यते शरीरं येषां ते, तथा पुनरनावाधा-न विद्यते श्रावाधा-पीडा येषां वे तथा, पुनदर्शनं च ज्ञानं च दर्शनज्ञाने तयोरुपयुक्ता दर्शनज्ञानोपयुक्ताः, येषां प्रथमसमये ज्ञानो- पयोगो द्वितीयसमय दर्शनोपयोगोऽस्ति, ते सिद्धा मे सिद्धिं ददतु ॥ १२३२ ॥ SORRENESH

·रि. जेऽणतगुणा विगुणा इगतीसगुणा अ अहव अट्ठगुणा । सिद्धाणतचउक्का ते सिद्धा दितु मे सिदि।
जह नगरगुणे मिच्छो जाणतोऽवि हु कहेउमसमत्थो। तह जेसि गुणे नाणी ते सिद्धा दितु मे सिद्धि।
जे अ अणंतमणुत्तरमणोवमं सासयं सयाणंदं । सिद्धिसुहं संपत्ता ते सिद्धा दितु मे सिद्धिं ॥
जे पंचविहायारं आयरमाणा सया पयासंति । लोयाणणुग्गहत्थं ते आयरिए नमसामि ॥१२३६॥
ये सिद्धा अनन्तगुणा-अनन्ता ज्ञानादयो येपु ते तथा, पुनर्विगुणा-विगता वर्णादयो गुणा येभ्यस्ते तया, प पुनरकत्रि-
शत् संस्थानवर्णादिप्रतिपेपरूषा एव गुणा येपु ते तथा, अधवाऽटगुणा-अष्टकर्मवयसमुद्भवा मष्टा गुपा येपु दे क्या, पुनः
सिद्ध-निष्पन्नम् अनन्तचतुष्क -प्रागुक्तलक्षणं येषां ते तथा, ते सिद्धा मे सिद्धिं ददतु ॥ १२३३ ॥ यथा-म्लेच्छो नगर-
गुणान-प्रासादनिवासमधुररसभोजनादीन् जानन्नपि अन्येपा म्लेच्छानां पुरस्तात् कवयितुं असमर्थः-समर्थो न भवति, तथा-
तेन प्रकारेण येषां सिद्धानां गुणान् जाननपि ज्ञानी कथयितुं न समर्थो भवति, ते सिदा मे सिद्धिं ददत् ॥ १२३४ ।।
ये च सिद्धिसुख-मुक्तिसुखं सम्प्राप्तास्ते सिद्धा मे-मद्य सिद्धि ददतु, कीदृशं सिद्धिमुखम् १-मनंतं' न विद्यते भन्तो-नाशो
यस्य तत्तथा, पुनः 'अनुत्तरं ' न विद्यते उत्तरम्-उत्कृष्टं यसातत्तथा, पुनः अनुपम-न विद्यते उपमा यस्य तत्तधापुनः
'सदानन्द' सदा-सर्वसिन्काले आनन्दो यत्र तत्तथा ।। १२३५ ।। ये ज्ञानादिपञ्चविधाचारम् भाचरन्तो लोकानामनुवार्य
सदा प्रकाशयन्ति-प्रकटीकुर्वन्ति तान आचार्यान अहं नमम्यामि-मनोति ॥१२॥

·TERRCENE
देसकुल जाइयाइएहिँ बहुगुणगणेहिं संजुत्ता । जे हुंति जुगे पवरा ते आयरिए नमसामि ॥
जे निच्चमप्पमत्ता विगहविरत्ता कसायपरिचत्ता । धम्मोवएससत्ता ते आयरिए नमसामि ॥१२३८॥
जे सारणवारणचोयणाहिं पडिचायणाहिं निच्चपि । सारंति नियं गच्छं ते आयरिए नमंसामि ॥
जे मुणियसुत्तसारा परोवयारिकतप्परा दिति । तत्तोवएसदाणं ते आयरिए नमसामि ॥ १२४० ॥
ये देशकुलजातिरूपादिकैर्बहुभिर्गुणानां गणैः-समूहै। संयुक्ताः-सहिताः सन्तः युगे प्रवरा-मुख्या भवन्ति, तानाचार्यान्
अहं नमस्यामि ॥ १२३७ ॥ ये नित्यम् अप्रमत्ताः-प्रमादरहिताः, पुनः विकथा--राजकथादिकास्ताभ्यो विरक्ताः, पुनः
परित्यक्ताः कपाया:-क्रोधादयो यैस्ते तथा, पुनर्धर्मोपदेशे सक्ता-लग्नाः यद्वा शक्ताः-समर्थास्तानाचार्यान्नमस्यामि
॥ १२३८ ॥ ये आचार्याः स्मारणावारणाचोदनादिभिः पुनः प्रतिचोदनादिभिनित्यमपि निजं गच्छं सारयन्ति, तत्र
विस्मृतस्य स्मारणं स्मारणा अशुद्धं पठतो चारणं वारणा, अध्ययनाद्यर्थ प्रेरणं चोदना, कठोरवचनैः प्रेरणं प्रतिचोदना,
इत्थं स्मारणादिभिर्ये स्वगच्छस्य रक्षणं कुर्वन्ति तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२३६ ॥ मुणितो-ज्ञातः सूत्राणां सारो यैस्ते
तथा, अत एव परोपकारे एवैकस्मिन् तत्पराः सन्तो ये तत्च्योपदेशदानं ददति, तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२४० ॥

·स जेऽणतगुणा विगुणा इगतीसगुणा अ अहव अट्ठगुणा । सिद्धाणंतचउक्का ते सिद्धा दिनु मे सिदि। जह नगरगुणे मिच्छो जाणतोऽवि हु कहेउमसमत्थो। तह जेसि गुणे नाणी ते सिद्धा दितुमे सिद्धिा जे अ अणंतमणुत्तरमणोवमं सासयं सयागंदं । सिद्धिसुहं संपत्ता ते सिद्धा दितु मे सिद्धिं ॥ जे पंचविहायारं आयरमाणा सया पयासंति । लोयाणणुग्गहत्थं ते आयरिए नमसामि ॥१२३६॥ ये सिद्धा अनन्तगुणा-अनन्ता ज्ञानादयो येषु ते तथा, पुनर्विगुणा-विगता वर्णादयो गुणा येभ्यस्ने वथा, प पुनरकत्रि- शत् संस्थानवर्णादिप्रतिपेपरूपा एप गुणा येपु ते तथा, अथवाऽष्टगुणा-अष्टकर्मवयसमुद्भया मष्टा गुपा मेषु ते वया, पुनः सिद्ध-निष्पन्नम् अनन्तचतुष्कं -प्रागुक्तलक्षणं येपो ते तथा, ते सिद्धा मे सिद्धिं ददत ॥ १२३३ ॥ पधा-म्लेच्छो नपर. गुणान्-प्रासादनिवासमधुररसभोजनादीन् जाननपि अन्येषां म्लेच्छानां पुरस्तात् कवयितुं भसमर्थः-समों न भवति, नपा- तेन प्रकारेण येषां सिद्धानां गुणान् जाननपि ज्ञानी कथयितुं न समर्थों भवति, वे सिदा मे सिद्धिं ददत् ॥ १२३४ ॥ ये च सिद्धिसुख-मुक्तिसुखं सम्प्राप्तास्ते सिद्धा मे-मां सिद्धिं ददत, कीदृशं सिद्धिसुखम् -'अनंत' न विद्यते मन्ती-नाशो यस्य तत्तथा, पुनः 'अनुत्तरं ' न विद्यते उत्तरम्-उत्कृष्टं यसातत्तथा, पुनः अनुपम-न विद्यते उपमा यस्य ततथा पुनः 'सदानन्द' सदा-सर्वसिन्काले आनन्दो यत्र तत्तथा ॥ १२३५ ॥ ये ज्ञानादिपञ्चविधाचारम् भाचरन्तो लोकानामनुप्रा सदा प्रकाशयन्ति-प्रकटीकुर्वन्ति तान् आचार्यान् अहं नमस्यामि-नमस्करोमि ॥ १२३६ ॥ -

·देसकुल जाइवाइपहिँ बहुगुणगणेहिं संजुत्ता । जे हुंति जुगे पवरा ते आयरिए नमसामि ॥
जे निच्चमप्पमत्ता विगहविरत्ता कसायपरिचत्ता । धम्मोवएससत्ता ते आयरिए नमसामि ॥१२३८॥
जे सारणवारणचोयणाहिं पडिचायणाहिं निचंपि । सारांति नियं गच्छं ते आयरिए नमसामि ॥
जे मुणियसुत्तसारा परोक्यारिकतप्परा दिति । तत्तोवएसदाणं ते आयरिए नमसामि ॥ १२४० ॥
ये देशकुलजातिरूपादिकैबहुभिर्गुणानां गणैः-समूहै। संयुक्ताः-सहिताः सन्तः युगे प्रवरा-मुख्या भवन्ति, तानाचार्यान्
अहं नमस्यामि ॥ १२३७ ॥ ये नित्यम् अप्रमत्ताः-प्रमादरहिताः, पुनः विकथा--राजकथादिकास्ताभ्यो विरक्ताः, पुनः
परित्यक्ताः कपाया:-क्रोधादयो यैस्ते तथा, पुनर्धर्मोपदेशे सक्ता-लग्नाः यद्वा शक्ताः-समस्तानाचार्यान्नमस्यामि
॥ १२३८ ॥ ये आचार्याः स्मारणावारणाचोदनादिभिः पुनः प्रतिचोदनादिभिनित्यमपि निजं गच्छं सारयन्ति, तत्र
विस्मृतस्य स्मारणं स्मारणा अशुद्धं पठतो वारणं वारणा, अध्ययनाद्यर्थ प्रेरणं चोदना, कठोरवचनैः प्रेरणं प्रतिचोदना,
इत्थं स्मारणादिभिर्ये स्वगच्छस्य रक्षणं कुर्वन्ति तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२३६ ॥ मुणितो-ज्ञातः सूत्राणां सारो यैस्ते
तथा, अत एव परोपकारे एवैकस्मिन् तत्पराः सन्तो ये तत्त्वोपदेशदानं ददति, तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२४० ॥

·अत्थमिए जिणसूरे केवलिचंदेऽवि जे पईवुव्व । पयडंति इह पयत्थे ते आयरिए नमसामि ॥ १२४१ ॥ जे पावभरकते निवडते भवमहंधकूमि । नित्थारयति जीए ते आयरिए नमसामि ॥ १२४२ ॥ जे मायतायबांधवपमुहेहितोऽवि इत्थ जीवाणं । साहति हि कजं ते आयरिए नमसामि ॥ जे बहुलद्धिसमिद्धा साइसया सासणं पभावंति । रायसमा निचिंता ते मायरिए नमसामि ॥ जिनः-अर्हन्नेव सूरः-सूर्यस्तसिन् । अस्तमिते । अस्तं गते सति पुनः केवली-सामान्यकेवली स एप चन्द्रस्तसिन्नपि अस्तमिते सति प्रदीप इव ये इह-लोके पदार्थान् प्रकटयन्ति-प्रकटीकुर्वन्ति, तानाचार्याभमस्यामि ॥ १२४१ ॥ पापस्य यो भर:-अतिशयस्तेन आक्रान्तान् अत एव भवः-संसार एव यो महानन्धकूपस्तस्मिन् निप- ततो जीवान् ये निस्तारयन्ति तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२४२ ॥ अत्र-अस्मिन्संसारे ये आचार्या जीवानां मालवावरान्धवप्र- मुखेभ्यो-जननीजनकभ्रात्रादिभ्योऽपि अधिक कार्य साधयन्ति, तानाचार्याभमस्यामि ॥ १२४३ ॥ बदुमिर्लन्धिमिः समृद्धाः-समृद्धिमन्तः, अत एव सह अतिशयैर्वर्तन्ते इति सातिशयाः सन्तो ये शासन-जिनमतं प्रभावयन्ति-दीपयन्ति, कीदृशा :-ये राजसमा-नृपतुल्याः, अत एव निर्गता चिन्ता येभ्यस्ते निश्चिन्तास्तानाचार्याममस्यामि ॥ १२४४ ॥ T , ·जे बारसंगसज्झायपारगा धारगा तयत्थाणं । तदुभयवित्थाररया तेऽहं झाएमि उज्झाए ॥१२४५॥ पाहाणसमाणेऽवि हु कुणंति जे सुत्तधारया सीसे । सयलजणपूणिजे तेऽहं झाएमि उज्झाए । मोहाहिदवनढप्पनाणजीवाण चेयणं दिति । जे केऽवि नरिंदा इव तेऽहं झाएमि उज्झाए ॥ अन्नाणवाहिविहुराण पाणिणं सुअरसायणं सारं। जे दिति महाविज्जा तेऽहं झाएमि उज्झाए । गुणवणभंजणमणगयदमणकुससरिसनाणदाणं जे । दिति सया भवियाणं तेऽहं झाएमि उज्झाए । ये द्वादशाङ्गस्वाध्यायस्य पारगाः-पारगामिनः पुनः तदर्थानां-द्वादशाझ्या अर्थानां धारकाः, पुनः तदुभयस्य-स्त्रार्थ- रूपस्य विस्तारे रता-रक्तास्तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२४५ ।। ये गुरवो हु-इति निश्चितं पापाणसमानान्-प्रस्तर तुज्यानपि शिष्यान् सूत्रधारया-सूत्ररूपतीक्ष्णशस्त्रधारया सकलजनानां सर्वलोकानां पूजनीयान् कुर्वन्ति, तानुपाध्यायान महं ध्यायामि ॥ १२४६ ॥ मोह एवं अहिः-सर्पस्तेन दष्टा, अत एव नष्टमात्मज्ञानं येषां ते नष्टात्मज्ञानाः, एवम्भूता ये जीवास्तेभ्यो ये केऽपि गुरवःचेतना-चैतन्यं ददति, के इव ?-नरेन्द्रा इष-विपवैद्या इव, तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२४७ ॥ अज्ञानमेव व्याधिः-रोगस्तेन चिधुराः-पीडितास्तेभ्यः प्राणिभ्यः सारं-प्रधानं श्रुतमेव रसायनं-महारोगनाश- कौपधं ये महाद्या इच गुरवो ददति तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२४८ ।। गुणा एव वनानि तानि भञ्जन्तीति गुणवन- भजना ये मदा-जातिमदादयोऽष्टौ ते एव गजा-हस्तिनस्तेषां दमने-वशीकरणे अङ्कुशसदृशं यद् ज्ञानं तस्य दानं ये गुरवो भव्येभ्यः सदा ददति तानुपाध्यायान् अहं ध्यायामि ।। १२४६ ।। -- ·अत्थमिए जिणसूरे केवलिचंदेऽवि जे पईवुन्ध । पयडंति इह पयत्थे ते आयरिए नमसामि ॥ १२४१ ॥ जे पावभरकते निवडते भवमहंधकूमि । नित्थारयति जीए ते आयरिए नमसामि ॥ १२४२ ।। जे मायतायबांधवपमुहेहितोऽवि इत्थ जीवाणं । साहंति हिअं कजं ते आयरिए नमसामि ॥ जे बहुलद्धिसमिद्धा साइसया सासणं पभावति । रायसमा निचिंता ते आयरिए नमसामि ॥ जिनः-अर्हन्नेव सूरः-सूर्यस्तसिन् । अस्तमिते ' अस्तं गते सति पुनः केवली-सामान्यकेवली स एप चन्द्रस्तसिन्नपि अस्तमिते सति प्रदीप इव ये इह-लोके पदार्थान् प्रकटयन्ति-प्रकटीकुर्वन्ति, तानाचार्याबमस्यामि ॥ १२४१ ॥ पापस्य यो भर:-अतिशयस्तेन आक्रान्तान् अत एव भवः-संसार एव यो महानन्धरूपस्वस्मिन् निप. ततो जीवान् ये निस्तारयन्ति तानाचार्यान्नमस्यामि ।। १२४२ ॥भत्र-अस्मिन्संसारे ये प्राचार्या जीवानां मातवातवान्धवप्र- मुखेभ्यो-जननीजनकमात्रादिभ्योऽपि अधिक कार्य साधयन्ति, तानाचार्यान्नमस्यामि ॥ १२४३ ॥ बहुभिलब्धिमिः समृद्धाः-समृद्धिमन्तः, अत एव सह अतिशयर्वर्तन्ते इति सातिशयाः सन्तो ये शासन-जिनमतं प्रभावयन्ति-दीपयन्ति, कीदृशा :-ये राजसमा-नृपतुल्याः, अत एव निर्गता चिन्ता येभ्यस्ते निश्चिन्तास्तानाचार्याममस्यामि ॥ १२४४ ॥ .

·1 3STAINA जे दंसणनाणचरित्तरूवरयणत्तएण पक्केण । साहति मुक्खमग्गं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुविह सिक्खं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ गुत्तित्तएण गुत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचत्ता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे ये दर्शनशानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन त्रयेण ?-' एकेन ' एकीभावं गतेन--सम्मि- लितेनेत्यर्थः, त्रयाणामेकत्वं विना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं वन्दे ॥ १२५४ ॥ गते द्विविधे- द्विप्रकारे दुष्टध्याने मात द्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्तो ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, वान् सर्वान् साधून वन्दे ।। १२५५ ॥ गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुप्तिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्तः पुननिभिः शल्यै:--मायाशल्यादिभिः रहिता-चर्जितास्तथा विभिगौरवैः-ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-शानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं चन्दे ॥ १२५६ ॥ चतुर्विधाभ्यः-चतुष्प्रकाराभ्यः चिक- थाभ्यो-राजकथादिभ्यो विरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुबन्ध्यादिभेदाचतुष्प्रकारा ये चत्वारः कपाया:-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता यस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाचतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारधर्म दिशन्ति-प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नहं वन्दे ।।१२५७॥

·॥ दिणमासजीवियंताई सेसदाणाइ मुणिउं जे नाणं । मुर्तितं दिति सया तेऽहं झाएमि उझाए॥ अन्नाणंधे लोयाण लोयणे जे पसत्थसत्थमुहा । उग्वाडयंति सम्मं तेऽहं झाएमि उम्झाए ॥१२५१॥ वावन्नवण्णचंदणरसेण जे लोयपावतावाई। उवसामयंति सहसा तेऽहं झाएमि उज्झाए ॥१२५२॥ जे रायकुमरतुल्ला गणतत्तिपरा अ सूरिपयजुग्गा । वायंति सीसवग्गं तेऽहं झाएमि उज्झाए ॥१२५३॥ शेपदानानि दिनमासजीवितान्तानि 'मुणित्वा' ज्ञात्वा ये गुरवः सदा मुक्त्यन्तं शानं ददति, तान् उपाध्या- यानहं ध्यायामि, दिनं च मासश्च जीवितं च-दिनमासजीवितानि तेषु अन्तो येपो तानि शेपदानानि सन्ति इति माता मुक्तौ अन्तो यस्य तत् मुक्त्यन्तं ज्ञान-श्रुतज्ञानदानं ये ददति तानहं ध्यायामीतिभावः ।। १२५० ॥ ये गुरवा ज्ञानेन भ धानि(नां) लोकाना लोचनानि-नेत्राणि' प्रशस्तशास्त्रमुखात् लोचनपने प्रशस्तशस्नमुखाद सम्यक् उद्घाटयन्ति, वानुपा- ध्यायान् अहं ध्यायामि ।। १२५१ ॥ द्वापञ्चाशद्वर्णा एव चन्दनरमः तेन ये गुरवः सहसा-भासा लोकानां पापता. पान् उपशामयन्ति, तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२५२ ॥ ये राजकुमारतुन्याः, चः पुनः गणताप्तिपरा-गखसमाधान- करणतत्पराः तथा सरिपदस्य-याचायेपदस्य योग्याः शिष्यवर्ग वाचयन्ति-शिष्यवर्गाय वाचनां ददति, तानुपाध्यायान - ·जे दंसणनाणचरित्तरूवरयणत्तएण पक्केण । साहति मुक्खमग्गं ते सावे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुदिह सिक्खं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ गुत्तित्तएण गुत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयंति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचत्ता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे॥ ये दर्शनज्ञानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन त्रयेण ?-' एकेन ' एकीभावं गतेन-सम्मि- लितेनेत्यर्थः, त्रयाणामेकत्वं विना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं वन्दे ॥ १२५४ ॥ गते द्विविधे- द्विप्रकारे दुष्टध्याने-मार्चरौद्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्ता ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, तान् सर्वान् साधून वन्दे ॥ १२५५ || गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुप्तिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्तः पुनखिभिः शन्यैः--मायाशल्यादिभिः रहिता-वर्जितास्तथा विभिगौरवैः--ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ॥ १२५६ ।। चतुर्विधाभ्यः-चतुष्प्रकाराभ्यः विक- थाभ्यो-राजकथादिभ्यो विरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुबन्ध्यादिभेदाचतुष्प्रकारा ये चत्वारः कपाया:-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता यस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाचतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारैधर्म दिशन्ति प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नहं वन्दे ।। १२५७।।

·दिणमासजीवियंताई सेसदाणाइ मुणिउं जे नाणं । मुर्तितं दिति सया तेऽहं शापमि उन्झाए। अन्नाणंधे लोयाण लोयणे जे पसत्थसत्यमुहा । उग्वाडयंति सम्मं तेऽहं झाएमि उम्झाए ।।१२५१॥ वावन्नवण्णचंदणरसेण जे लोयपावतावाई। उवसामयंति सहसा तेऽहं झाएमि उम्झाए ॥१९५२।। जे रायकुमरतुल्ला गणतत्तिपरा अ सूरिपयजुग्गा । वायंति सीसवग्गं तेऽई झापमि उम्झाए ॥१२५३॥ शेपदानानि दिनमासजीवितान्तानि 'मुणित्वा' ज्ञात्वा ये गुरवः सदा मुफ्त्पन्तं शानं ददति, तान उपाया. यानहं ध्यायामि, दिनं च मासश्च जीवितं च-दिनमासजीविवानि तेषु अन्वो येपो दानि शेपदानानि सन्ति इनिशाना मुक्तौ अन्तो यस्य तत् मुक्त्यन्त ज्ञान-श्रुतज्ञानदानं ये ददति तानहं ध्यायामीतिभावः ॥ १२५० ।। ये गुरखा जानन म धानि(ना) लोकानां लोचनानि-नेत्राणि प्रशस्तशास्त्रमुखात् लोचनपचे प्रशस्तशस्नमुखान् सम्यर उद्घाटयन्ति, नानुपा. ध्यायान् अहं ध्यायामि || १२५१ ॥ द्वापञ्चाशद्वर्णा एव चन्दनरमः तेन ये गुरवः सहसा-मसात् लोकानां पापवा- पान् उपशामयन्ति, तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२५२ ॥ ये राजकुमारतुल्याः, चः पुनः गवतप्तिपरा-गवसमाधान- करणतत्पराः तथा सरिपदस्य-श्राचार्यपदस्य योग्याः शिष्यवर्ग वाचयन्ति-शिष्यवर्गाय वाचनां ददति, तानुपाध्यामान ध्यायामि ॥ १२५३ ।।

·KARIES जे दसणनाणचरित्तरूवरयणत्तएण इक्केण । साहति मुक्खमग्गं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुविह सिक्खं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ गुत्तित्तएण गुत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयंति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचत्ता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे॥ ये दर्शनज्ञानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन त्रयेण ?-' एकेन ' एकीभावं गतेन-सम्मि- लितेनेत्यर्थः, प्रयाणामेकत्वं यिना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं वन्दे ॥ १२५४ ॥ गते द्विविधे- दिप्रकारे दुष्टध्याने-मातरौद्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्तो ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, तान् सर्वान् साधून वन्दे ॥ १२५५ ॥ गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुप्तिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्तः पुनखिभिः शन्यैः--मायाशल्यादिभिः रहिता-वर्जितास्तथा विभिगौरवैः--ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ॥ १२५६ ॥ चतुर्विधाभ्यः- चतुष्प्रकाराभ्यः विक थाभ्यो-राजकथादिभ्यो विरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुबन्ध्यादिभेदाच्चतुष्प्रकारा ये चत्वारः कपाया:-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता यस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाचतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारैधर्म दिशन्ति-प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नहं वन्दे ॥ १२५७॥ - ·। दिणमासजीवियंताई सेसदाणाइ मुणिउं जे नाणं । मुर्तितं दिति सया नेऽहं शाएमि उम्झाए। अन्नाणंधे लोयाण लोयणे जे पसत्थसत्थमुहा । उग्वाडयंति सम्मं तेऽहं झापनि उम्झाए ॥१२५१॥ वावन्नवण्णचंदणरसेण जे लोयपावतावाई । उवसामयंति सहसा तेऽहं झापमि उम्झाए ॥१२५२। जे रायकुमरतुल्ला गणतत्तिपरा अ सूरिपयजुग्गा । वायंति सीसवग्गं तेऽहं झापनि उज्याए ॥१३५३॥ शेपदानानि दिनमासजीवितान्तानि - मुणित्वा' ज्ञात्वा ये गुरवः सदा मुफ्त्यन्त मानं ददति, वान् उपाया. यानहं ध्यायामि, दिनं च मासश्च जीवितं च-दिनमासजीवितानि तेषु अन्तो येपो तानि शेपदानानि सन्ति इति नामा मुक्तौ अन्तो यस्य तत् मुक्त्यन्तं ज्ञान-श्रुतज्ञानदानं ये ददति तानहं ध्यायामीतिभावः ॥ १२५० ॥ ये गुरवा ज्ञानेन में धानि(नां) लोकानां लोचनानि-नेत्राणि प्रशस्तशास्त्रमुखाद लोचनपचे प्रशस्तशत्रपुषात् सम्यक् उद्घाटपन्ति, नानुपा. ध्यायान् अहं ध्यायामि ।। १२५१ ॥ द्वापश्चाशद्वर्णा एव चन्दनरमः तेन ये गुरवः सहसा-मामात् लोकानां पापता- पान् उपशामयन्ति, तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२५२ ॥ ये राजकुमारतुन्याः, चः पुनः गवतप्तिपरा-गबसमाधान करणतत्पराः तथा सूरिपदस्य-याचार्यपदस्य योग्याः शिष्यवर्ग वाचयन्ति-शिष्यवर्गाय वाचनां ददति, तानुपायापान ध्यायामि ॥ १२५३॥ - ·जे दसणनाणचरित्तरूवरयणत्तएण पक्केण । साहंति मुक्खमग्गं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुविह सिक्खं ते सव्वे साहुणो वंदे गुत्तित्तएण गुत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयंति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचत्ता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे॥ ये दर्शनज्ञानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन त्रयेण ?- एकेन ' एकीभावं गतेन-सम्मि- लितेनेत्यर्थः, त्रयाणामेकत्वं विना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं वन्दे ॥ १२५४ ॥ गते द्विविधे- दिप्रकारे दुष्टध्याने-मानरौद्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्तां ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, तान् सर्वान् साधून वन्दे ॥ १२५५ ।। गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुप्तिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्तः पुनखिभिः शल्यैः- मायाशल्यादिभिः रहिता-वर्जितास्तथा त्रिभिगौरवैः--ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ।। १२५६ ॥ चतुर्विधाभ्यः- चतुष्प्रकाराभ्यः विक- थाभ्यो-राजकथादिभ्यो विरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुवन्ध्यादिभेदाचतुष्प्रकारा ये चत्वारः कषायाः-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता यैस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाचतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारैधर्म दिशन्ति-प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नहं वन्दे ।। १२५७ ॥

·२. दिणमासजीवियंताई सेसदाणाइ मुणिउं जे नाणं । मुचितं दिति सया तेऽहं शाएमि उम्झाए।
अन्नाणंधे लोयाण लोयणे जे पसत्थसत्थमुहा । उग्वाडयंति सम्मं तेऽहं झापनि उम्झाए ॥१२५१॥
वावन्नवण्णचंदणरसेण जे लोयपावताबाई । उवसामयंति सहसा नेऽहं झाएमि उम्झाए ॥१२५२॥
जे रायकुमरतुल्ला गणतत्तिपरा अ सूरिपयजुग्गा । वायंति सीसवग्गं तेऽई झापमि उज्झाए ॥१२५३॥
शेपदानानि दिनमासजीवितान्तानि 'मुणित्वा' ज्ञात्या ये गुरवः सदा मुस्त्यन्त प्रानं ददति, नान उमामा.
यानहं ध्यायामि, दिनं च मासश्च जीवितं च-दिनमासजीवितानि तेषु अन्तो येपो तानि पदानानि सन्ति इति शामा
मुक्तौ अन्तो यस्य तत् मुक्त्यन्तं ज्ञानं-श्रुतज्ञानदानं ये ददति तानई ध्यायामीतिभावः ॥ १२५० ॥ ये गुरवा ज्ञानेन में
न्धानि(नां) लोकानां लोचनानि-नेत्राणि प्रशस्तशास्त्रमुखात् लोचनपवे प्रशस्तशसपुसा सम्पर उत्पाटपन्ति, तानुपा.
ध्यायान् अहं ध्यायामि ॥ १२५१ ॥ द्वापञ्चाशद्वर्णा एव चन्दनरमः तेन ये गुरवः सहसा-मासात् लोकानां पापवा.
पान् उपशामयन्ति, तानुपाध्यायानहं ध्यायामि ॥ १२५२ ॥ ये राजकुमारतुन्याः, चः पुनः गतप्तिपरा-गबसमाधान
करणतत्पराः तथा रिपदस्य-याचार्यपदस्य योग्याः शिष्यवर्ग वाचयन्ति-शिष्यवर्गाय वाचनां ददति, तानुपाध्यायान
ध्यायामि ॥ १२५३ ॥

·जे देसणनाणवरित्तरूवरयणतएण पक्केण । साहति मुक्खमग्गं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुविह सिक्खं ते सव्वे साहुणो वंदे ।। गुत्तित्तएण गुत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयंति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचत्ता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे। ये दर्शनज्ञानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन० त्रयेण १-' एकेन ' एकीभावं गतेन-सम्मि- लितेनेत्यर्थः, त्रयाणामेकत्वं विना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं पन्दे ॥ १२५४ ॥ गते द्विविधे- दिप्रकारे दुष्टध्याने-मार्चरौद्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्ता ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, तान् सर्वान् साधुन् वन्दे ।। १२५५ ॥ गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुसिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्तः पुनस्त्रिभिः शन्यैः--मायाशल्यादिभिः रहिता-वर्जितास्तथा विभिगौरवैः ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान साधूनहं वन्दे ॥ १२५६ ॥ चतुर्विधाभ्यः- चतुष्प्रकाराभ्यः पिक- थाभ्यो-राजकथादिभ्यो विरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुबन्ध्यादिभेदाचतुष्प्रकारा ये चत्वारः कपाया:-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता यैस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाच्चतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारैधर्म दिशन्ति-प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नई बन्दे ।। १२५७ ॥ 38885602TISRO .

·दिणमासजीवियंताई सेसदाणाइ मुणिउं जे नाणं । मुर्तितं दिति सया तेऽहं शाएमि उम्झाए ।
अन्नाणंधे लोयाण लोयणे जे पसत्थसस्थमुहा । उग्वाडयंति सम्मं तेऽहं झापनि उम्झाए ॥१२५१1.
वावन्नवण्णचंदणरसेण जे लोयपावतावाइं । उवसामयंति सहसा तेऽहं झाएमि उम्झाए ॥१२५२।।
जे
रायकुमरतुल्ला गणतत्तिपरा अ सूरिपयजुग्गा । वायंति सीसवगं तेऽहं झाएमि उम्झाए ॥१२५३।।
शेषदानानि दिनमासजीवितान्तानि ' मुणित्वा' ज्ञात्वा ये गुरवः सदा मुक्त्पन्तं पानं ददति, वान उपाया.
यानहं ध्यायामि, दिनं च मासश्च जीवितं च-दिनमासजीवितानि तेषु अन्तो येा तानि शेपदानानि सन्ति इति भाग
मुक्तौ अन्तो यस्य तत् मुक्त्यन्तं ज्ञान-श्रुतन्नानदानं ये ददति तानई ध्यायामीतिभावः ॥ १२५० ।। ये गुरवो जानन म
धानि(ना) लोकानां लोचनानि-नेत्राणि प्रशस्तशास्त्रमुखात् लोचनपने प्रशस्तशखपुसात् सम्पर उद्घाटपन्ति, तानुपा-
ध्यायान् अहं ध्यायामि ॥ १२५१ ॥ द्वापश्चाशद्वर्णा एव चन्दनरमः तेन ये गुरवः सहसा मसात् लोकानां पापता-
पान् उपशामयन्ति, तानुपाध्यायानदं ध्यायामि ॥ १२५२ ॥ ये राजकुमारतुन्या, चः पुनः गवतप्तिपरा-गवसमाधान.
करणतत्पराः तथा मूरिपदस्य-आचार्यपदस्य योग्याः शिष्यवर्ग वाचयन्ति-शिष्यवर्गाय वाचनां ददति, तानुपाध्यायान
ध्यायामि ॥ १२५३ ॥

·SSXI । जे दसणनाणचरित्तरूवरयणत्तएण इक्केण । साहति मुक्खमग्गं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ १२५४ ॥ गयदुविहदुटुझाणा जे झाइअधम्मसुक्कझाणा य । सिक्खंति दुविह सिक्वं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ गुत्तित्तएण युत्ता तिसबरहिया तिगारवविमुक्का । जे पालयंति तिपई ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ चउविहविगहविरत्ता जे चउविहचउकसायपरिचता । चउहा दिसंति धम्मं ते सव्वे साहुणो वंदे॥ ये दर्शनज्ञानचारित्ररूपरत्नत्रयेण मोक्षमार्ग साधयन्ति, कीदृशेन दर्शन० त्रयेण ?- एकेन ' एकीभावं गतेन-सम्मि- लितेनेत्यर्थः, त्रयाणामेकत्व विना मोक्षमार्गो न सिद्ध्यतीतिभावः, तान् सर्वान् साधून अहं वन्दे ।। १२५४ ॥ गते द्विविधे- द्विप्रकारे दुष्टध्याने-मातरौद्राख्ये येभ्यस्ते गतद्विविधदुष्टध्यानाः, च पुनः ध्याते धर्मशुक्लध्याने यैस्ते तथाभूताः सन्तो ये द्विविधशिक्षा--ग्रहणासेवनारूपां शिक्षन्ते, तान् सर्वान् साधून वन्दे ॥ १२५५ ॥ गुप्तित्रयेण-मनोवाकायगुप्तिलक्षणेन गुप्ता- गुप्तिमन्त. पुनखिभिः शन्यैः--मायाशल्यादिभिः रहिता-वर्जितास्तथा विभिगौरवैः--ऋद्धिगौरवादिभिर्विमुक्ताः सन्तो ये त्रिपदी-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपां पालयन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ॥ १२५६ ॥ चतुर्विधाभ्यः- चतुष्प्रकाराभ्यः विक- थाभ्यो-राजकथादिभ्यो पिरक्ताः, पुनः चतुर्विधा-अनन्तानुवन्ध्यादिभेदाचतुष्प्रकारा ये चत्वारः कषायाः-क्रोधादयस्ते परित्यक्ता पैस्ते तथा, ईदृशाः सन्तो ये दानादिभेदाचतुर्दा-चतुर्भिः प्रकारैधर्म दिशन्ति-प्ररूपयन्ति, तान् सर्वान् साधू- नहं वन्दे ।। १२५७॥ 86098845888KSHEESERECTREPRENE ·उझिअपंचपमाया निजिअपंचिंदिया य पालेंति । पंचेव समिईओ ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५८॥ छज्जीवकायरक्रुणनिउणा हासाइछक्कमुक्का जे । धारंति अ वयछकं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५९॥ जे जियसत्तभया गयअट्टमया नवावि बंभगुत्तीओ । पालंति अप्पमत्ता ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ दसविहधम्मं तह बारसेन पडिमाओ जे अ कुव्वंति । वारसविहं तवोवि अ ते सव्वे साहुणो वंदे। उज्झिता:- त्यक्ताः पश्च प्रमादा-मद्यादयो यैस्ते तथा, च पुनः निर्जितानि पञ्चन्द्रियाणि यस्ते निर्जितपश्चेन्द्रियाः सन्तः पश्चैव समितीः पालयन्ति, तान् सर्वान् साधून वन्दे, च पादपूरणे ।। १२५८ ॥ पड्जीवकायाना-पृधिव्यादीनां रक्षणे निपुणा-दक्षाः, च पुनः हास्यादिपट्कात् मुक्ता-रहिताः सन्तो ये व्रतपदक-प्राणातिपातविरमणादिरात्रिभोजन- पर्यन्तं धारयन्ति, तानित्यादि प्राग्वत् ॥ १२५६ ॥ जितानि इहलोकभयादीनि सप्त भयानि यस्ते तथा, गता भष्टौ मदा- जातिमदादयो येभ्यस्ते गताप्टमदाः, पुनः अनमत्ता:-प्रमादरहिताः सन्तो ये नवापि ब्रह्मगुप्तीः पालयन्ति, तान् सर्यान् साधून वन्दे ।। १२६० ।। च पुनः ये दशविधं-दशप्रकारं धम्म-दान्त्यादिकं, वधा द्वादशेष प्रतिमाः-साधुसम्बन्धिनीः कुर्वन्ति-धारयन्ति, च पुनः द्वादशविधं तपोऽपि-अनशनादिकं कुर्वन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ॥ १२६१ ।।

·10888 जे सतरसंजमंगा उ-बूढाट्टारसहससीलंगा । विहरंति कम्मभूमिसु ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२६॥ जं सुद्धदेवगुरुधम्मतत्तसंपत्तिसद्दहणरूवं । वणिज सम्मत्तं तं सम्मदसणं नमिमो ॥ १२६३ ॥ जावेगकोडाकोडीसागरसेसा न होइ कम्मठिई । ताव न जं पाविज तं सम्मइंसणं नमिमो ॥ भव्वाणमद्धपुग्गलपरियदृवसेसभवनिवासाणं । जे होइ गंठिभेए तं सम्मइंसणं नमिमो ॥१२६५॥ जं च तिहा उवसमिअं खओवसमियं च खाइयं चेव। भणियं जिणिंदसमए तं सम्मदसणं नमिमो॥ सप्तदशभेदः संयमः अङ्गे-शरीरे येषां ते तथा, पुनरुधुढानि-उत्कर्षण धृतानि अष्टादशसहस्रशीलाङ्गानि यैस्ते तथा, एवम्भूतास्सन्तो ये फर्मभूमिपु पञ्चदशसु विहरन्ति-विचरन्ति, तान् साधून अहं चन्दे ॥ १२६२ ॥ शुद्धा-निर्दोपाः, देव- गुरुधर्मा एतत्तत्वसंपत्ति:-तत्त्वसम्पत् तस्याः श्रद्धानं रूप-स्वरूपं यस्य तेत्तथाभूतं यत् सम्यक्तं सूत्रे वर्ण्यते तत्सम्यदर्शनं गुणं वयं नमामः ॥ १२६३ ।। यावत् एककोटाकोटिसागरोपमाणि शेपाणि यस्यां सा तथाभूता कर्मस्थितिर्न भवति तावत् यन प्राप्यते तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६४ ॥ अर्द्धपुद्गलपरावर्त्तप्रमाणोऽवशेपो भवनिवासः-संसारवासो येपां ते तथा, तेषां भध्यानां ग्रन्थे।-धनरागद्वेपपरिणामरूपस्य भेदे सति यत्सम्यक्त्वं भवति, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः || १२६५ ॥ च पुनः यत्सम्यक्त्वं जिनेन्द्राणाम्-अर्हतां समये-सिद्धान्ते विधा-त्रिभिः प्रकारणित-कथितं, तथाहि-औपशमिकम् अन्तर्मुहुर्त- स्थितिक१, क्षायोपशमिक पट्पष्टिसागरोपमस्थितिक२, च पुनः क्षायिकं त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमस्थितिकं३, तत्र मध्यमं पौद्ग- लिकं अन्यद्वयमपौरालिक, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६६ ॥ .

·र । उज्झिअपंचपमाया निजिअपंचिंदिया य पालेंति । पंचेव समिईओ ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५८॥ छज्जीवकायरक्खणनिउणा हासाइछकमुक्का जे । धारंति अ वयछकं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५९॥ जे जियसत्तभया गयअट्ठमया नवावि बंभगुत्तीओ। पालंति अप्पमत्ता ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ दसविहधम्मं तह बारसेन पडिमाओ जे अ कुव्वंति । बारसविहं तवोवि अ ते सव्वे साहुणो वंदे॥ उज्झिताः- त्यक्ताः पञ्च प्रमादा-मद्यादयो यैस्ते तथा, च पुनः निर्जितानि पञ्चन्द्रियाणि यस्तै निर्जितपश्चेन्द्रिया: सन्तः पश्चैव समितीः पालयन्ति, तान् सर्वान् साधून वन्दे, च पादपूरणे ॥ १२५८ ॥ पड्जीवकायाना-पृधिव्यादीनां रक्षणे निपुणा-दक्षाः, च पुनः हास्यादिषट्कात् मुक्ता-रहिताः सन्तो ये व्रतपदकं-प्राणातिपातीवरमणादिरात्रिभोजन- पर्यन्तं धारयन्ति, तानित्यादि प्राग्वत् ॥ १२५६ ॥ जितानि इहलोकभयादीनि सप्त भयानि यस्ते तया, गता मष्टा मदा- जातिमदादयो येभ्यस्ते गताटमदाः, पुनः अप्रमत्ता:-प्रमादरहिताः सन्तो ये नयापि ब्रह्मगुप्तीः पालयन्ति, तान् सर्वान साधून वन्दे ॥ १२६० ॥ च पुनः ये दशविधंदशप्रकारं धर्म-शान्त्यादिकं, तथा द्वादशव प्रतिमाः-साधुसम्बन्धिनीः कुर्वन्ति-धारयन्ति, च पुनः द्वादशविधं तपोऽपि-अनशनादिकं कुर्वन्ति, तान् सर्वान् साधूनहं वन्दे ॥ १२६१ ।।

·जे सतरसंजमंगा उबूढाहारसहससीलंगा । विहरंति कम्मभूमिसु ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२६॥ जं सुद्धदेवगुरुधम्मतत्तसंपत्तिसदहणरूवं । वणिजइ सम्मत्तं तं सम्मईसणं नमिमो ॥ १२६३ ॥ जावेगकोडाकोडीसागरसेसा न होइ कम्मठिई । ताव न जं पाविज्जा तं सम्मईसणं नमिमो ॥ भव्वाणमद्धपुग्गलपरियहवसेसभवनिवासाणं । जे होइ गंठिभेए तं सम्मइंसणं नमिमो ॥१२६॥ जं च तिहा उपसमिअं खओवसमियं च खाइयं चेव। भणियंजिणिंदसमए तं सम्मदसणं नमिमो॥ सप्तदशभेदः संयमः अङ्गे-शरीरे येषां ते तथा, पुनरुबूढानि-उत्कर्पण धृतानि अष्टादशसहस्रशीलाङ्गानि यैस्ते तथा, एवम्भूतास्सन्तो ये कर्मभूमिषु पञ्चदशसु विहरन्ति-विचरन्ति, वान् साधून अहं वन्दे ॥ १२६२ ॥ शुद्धा-निर्दोषाः, देव- गुरुधर्मा एतत्तत्त्वसंपत्ति:-तच्चसम्पत् तस्याः श्रद्धानं रूपं-स्वरूपं यस्य तत्तथाभूतं यत् सम्यक्तं सूत्रे वर्ण्यते तत्सम्यदर्शनं गुणं वयं नमामः ॥ १२६३ ॥ यावत् एककोटाकोटिसागरोपमाणि शेपाणि यस्यां सा तथाभूता कर्मस्थितिन भवति तावत् यन प्राप्यते तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६४ ।। अर्द्धपुद्गलपरावर्चप्रमाणोऽवशेपो भवनिवास:-संसारवासो येषां ते तथा, तेषां भव्यानां ग्रन्थेः-धनरागद्वेपपरिणामरूपस्य भेदे सति यत्सम्यक्त्वं भवति, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६५ ॥ च पुनः यत्सम्यक्त्वं जिनेन्द्राणाम्-अर्हता समये-सिद्धान्ते विधा-त्रिभिः प्रकारैर्भणित-कथितं, तथाहि-औपशमिकम् अन्तर्मुहुर्त- स्थितिक१, क्षायोपशामिक पद्पष्टिसागरोपमस्थितिकर, च पुनः क्षायिकं त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमस्थितिकं३, तन मध्यमं पौद्ग- लिकं अन्यद्वयमपोद्गलिक, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः॥ १२६६ ।। " ·उज्झिमपंचपमाया निजिअपंचिंदिया य पालेंति । पंचैव समिईओ ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५८॥ छज्जीवकायरक्रणनिउणा हासाइछक्कमुक्का जे । धारंति अ वयछकं ते सव्वे साहुणो वंदे ॥१२५९॥ जे जियसत्तभया गयअट्ठमया नवावि वंभयुत्तीओ । पालंति अप्पमत्ता ते सव्वे साहुणो वंदे ॥ दसविहधम्म तह वारसेन पडिमाओ जे अ कुव्वंति । वारसविहं तवोवि अ ते सव्वे साहुणो वंदे। उज्झिताः- त्यक्ताः पञ्च प्रमादा-मधादयो यैस्ते तथा, च पुनः निर्जितानि पञ्चन्द्रियाणि यस्ते निर्जितपश्चेन्द्रियाः * - गमिनीः पालयन्ति, तान् सर्वान् साधून वन्द, च पादपूरणे ॥ १२५८ ॥ पजीपकायाना-पृथिव्यादीनां गादिषट्कात् मुक्ता-रहिताः सन्तो ये व्रतपद्कं-प्राणातिपातविरमणादिरात्रिभोजन- • . लोकभयादीनि सप्त भयानि यस्ते तथा, गता अष्टौ मदा- ----- पालयन्ति, तान् सर्वान् ·सबन्नुपीयागमभणियाण जहट्टियाण तत्ताणं । जो सुद्धो अवबोहो तं सन्नाणं मह पमाणं ॥ जेणं भक्खाभक्खं पिज्जापिजं अगम्ममवि गम्मं । किच्चाकिच्चं नजइ तं सन्नाणं मह पमाणं ॥१२७३॥ सयलकिरिआण मूलं सद्धा लोअंनि तीइ सद्धाए । जं किर हवेइ मूलं तं सन्नाणं मह पमाणं ॥ जं मझ्सुअओहिमयं मणपज्जवरूवकेवलमयं च । पंचविहं सुपसिद्धं तं सन्नाणं मह पमाणं ॥ सर्व-अहद्भिः प्रणीताः-प्रज्ञप्ता ये आगमाः-सिद्धान्तास्तेपु भणितानां प्रोक्तानां यथास्थिताना-सद्भतानां तत्त्वा- नाम्-जीवादिपदार्थानां यः शुद्धोऽवयोधो-ज्ञानं तत् सत्तानं मम प्रमाणमस्तीति शेपः ।। १२७२ ॥ येन ज्ञानेन भक्ष्यं व अभक्ष्यं च ज्ञायते, तथा पेयं च अपेयं च ज्ञायते, अगम्यं गम्यमपि च वस्तु ज्ञायते, कृत्यं च अकृत्यं च ज्ञायते, तत् सत्ज्ञानं मम प्रमाणम्, अत्राय भावः-भक्ष्य-अन्नादि, अभक्ष्यं-मांसादि, पेयं-वस्त्रपूतजलादि, अपेयं-सुरादि, गम्यं-स्वस्त्रयादि, भगम्य-परस्त्रीभगन्यादि, कृत्य-अहिंसादि, अकृत्य-हिंसादीति, ज्ञानं विना एतद्विवेको न भवतीत्यर्थः ॥ १२७३ ।। लोके सकलक्रियाणां-सर्वशुभानुष्ठानानां मूलं श्रद्धाऽस्ति, तस्याः श्रद्धाया मूलं किलेति-निश्चयेन यद् ज्ञानं भवति, तत् सज्ज्ञानं मम प्रमाणम् ॥ १२७४ ॥ यद् ज्ञानं पञ्चविधं--पश्चप्रकारं सुप्रसिद्धं, तदेव पञ्चविधत्वं विशे- पंणद्वारेणाह-कीदृशम् ?-मति१ श्रुता२ऽवधया३ स्वरूपमस्येति--मतिश्रुतावधिमयं, च पुन: मनःपर्यव४ केवल स्वरूपम- स्येति मनापर्यवकेवलमयं तत्सज्ज्ञानं मम प्रमाणम् ॥ १२७५ ॥ + ·पण वारा उवप्लमिअं खओवसमियं असंखसो होइ । जं खाइमं च इफसि तं सम्मईसणं नमिमी जं धम्मदुममूलं भाविज्जइ धम्मपुरप्पवेसं च । धम्मभवणपीढं वा तं सम्मईसणं नमिमो ॥१६॥ जं धम्मजयाहारं उवसमरसभायणं च जं विति । मुणिणो गुणरयणनिहिं तं सम्मस नमिनी। जेण विणा नाणंपिहु अपमाणं निष्फलं च चारितं । मुक्खोऽवि नेवलन्भइ तं सम्मईसएं मिमी जं सद्दहाणलक्खणसणपमुहहिं बहुअभेएहिं । वणिज समयंमी तं सम्मईसणं नमिमी ॥ यत् औपशमिकम् आसंसारं पञ्च वारान् भवति, वधा क्षायोपरामिकम् असरूपवारान् भरति, प पुनः चापिकम एकशः-एकवारं भवति, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६७ ।। यत् सम्यक्त्वं धर्मदुमस-धर्मरूपएस गुलं-मजमिन मा. व्यते, च पुनः धर्मरूपपुरस्य प्रवेश-प्रवेशद्वारमिव भाव्यते, तथा धर्मरूपं यद्भवन-मन्दिरं तस्य पीटपा-पाटमिन मान्यते, तत्सम्यग्दर्शनं नमामः ।। १२६८ ॥ तथा यत्सम्यक्त्वं धर्मरूपस्य जगत भाषारमिवाधारं मुनमो अवन्ति-कमपन्ति, प पुनः यत्सम्यक्त्वमुपशमरूपरसस्य भाजनम्-पात्रमिव भाजनं त्रुवन्ति, तधा-गुणा एव रत्लानि देष निधिरिव निधि यत्सम्यक्त्वं ब्रुवन्ति, तत् सम्यग्दर्शनं नमामः ॥ १२६६ ॥ येन सम्यस्त्वेन विना ज्ञानमपि भप्रमाणे, च पुनारियं निपातं, तथा मोक्षोऽपि नैव लभ्यते, तत् सम्यग्दर्शनं नमामः ||१२७०॥ बहवो भेदा येषां ते तथा तः, अजा लपक्ष भूषण- प्रमुखैर्यत्सम्यक्त्वं समये-सिद्धान्ते वयेते, तत्सम्यग्दर्शनं वयं नमामः । परमार्थसंस्तवादीनि चत्वारि अदानानि, शमसंबेगा. दीनि पत्र लक्षणानि, जिनशासने कौशलमित्यादीनि पञ्च भूषणानि ॥ १२७१ ।। - , ·। । जं देसविरइरुवं सब्वविरइरूवयं च अणुकमसो। होइ गिहाण जण त पार नाणेपि दंसपि अ संपुरणफलं फलंति जीवाणं । जेणं चिअ परिअरिया तं चारितंजए जयइ ।। जं च जईण जहुत्तरफलं सुसामाइयाइ पंचविहं । सुपसिद्धं जिणसमए तं चारित्तं जए जयइ ॥ जं पडिवन्नं परिपालियं च सम्म परूवियं दिन्नं । अन्नेसि च जिणेहिवि तं चारित्तं जए जय ॥ छक्खंडाणमखंडं रजसिर चइस चकवट्टीहि । ज सम्म पडिवन्नं तं चारित्तं जए जयइ ॥१२८५॥ यचारित्रं देशविरतिरूपं च पुनः सर्वविरतिरूपकं अनुक्रमेण 'गृहिणां' गृहस्थानां ' यतीनां ' साधूनां भवति, गृहिणी देशविरविरूपं यत्तीनां सर्वविरतिरूपमित्यर्थः, तच्चारित्रं जगति जयति, सर्वोत्कर्षेण वर्तते इत्यर्थः ॥१२८१॥ ज्ञानमपि दर्श- नमपि च उभे अपि येन चारित्रेण ' परिकरिते ' परिवृते एव जीवानां सम्पूर्णफलं यथा स्यात्तथा 'फलतः' फलं दत्तः, सम्पूर्ण निफलानि यत्र कर्मणि तत्तथेतिक्रियाविशेषणं, तचारित्रं जगति जयति ॥ १२८२ ॥ च पुनर्यचारित्रं 'जिनसमये जिनसिद्धान्ते । यतीनां साधूनां सुष्टु-शोभनं सामायिकादि पंचविधं ' पंचप्रकार सुतराम्-अतिशयेन प्रसिद्ध वर्तते । 'यथोचरं ' उत्तरोत्तराधिकं फलं यस्य तत्तथा, तच्चारित्रं जगति जयति ॥ १२८३ ॥ जिनैरपि यचारित्रं प्रतिपन्नं' अङ्गी- कृतं पुनः परिपालितं पुनः सम्पन प्ररूपितं-उपदिएं अन्येभ्यो दत्तं च तच्चारित्रं जगति जयति ॥ १२८४॥ चक्रवर्तिमिश्रिखण्ड परणां खण्डानां राज्यश्रियं-राज्यलक्ष्मीं त्यक्त्वा यचारित्रं सम्यक् प्रतिपन्नं-अगीकृतं, तचारित्रं जगति जयति ॥१२८५ ॥ " - . KARTIME

·केवलमणोहिणंपि हु वयणं लोयाण कुणइ उवयारं । जं सुयमइरूवेणं तं सन्नाणं मह पमाणं ॥
सुयनाणं चेव दुवालसंगरूवं परूवि जत्य । लोयाणुवयारकरं तं सन्नाणं मह पमाणं ॥ १२७७ ॥
तत्तुच्चिय जं भव्वा पढंति पाढंति दिति निसुणंति । पूर्वति लिहावंति अ तं सन्नाणं मह पमाणं ॥
जस्त बलेणं अजवि नजइ तियलोयगोयरवियारो । करगहियामलोपव तं सन्नाणं मह पमाणं ॥
जस्स पसाएण जणा हवंति लोयंमि पुच्छणिज्जा य । पूजा य वएणणिज्जा तं सन्नाणं मह पमाणं ॥
केवलमनःपर्यायावधीनामर्थात् केवलादिज्ञानत्रयधारिणामपि, पचनं यत् श्रुतमतिज्ञानरूपेण लोकानां भव्यजन्तूनां
उपकार करोति तत्--तस्मात्कारणात् सत् ज्ञानम्-मतिश्रुवरूपं मम प्रमाणम् ॥१२७६॥ लोकानामुपकारकम् आचारादिद्वाद-
शाशरूपं श्रुतज्ञानमेव यत्र प्ररूपितं तत् सज्ज्ञानं मम प्रमाणम् ॥ १२७७ ॥ ततः-तस्मात्कारणादेव भव्या यत् थुतज्ञानं
पठन्ति पाठयन्ति ददति निभृण्वन्ति-आकर्णयन्ति पूजयन्ति लेखयन्ति च व सदज्ञानं मम प्रमाणम् ॥ १२७८ ॥ यस्य
श्रुतज्ञानस्य बलेन अद्यापि त्रैलोक्यगोचरः-त्रिभुवन विषयो विचारः, करे-हस्तवले गृहीतम् , भामलक-पार्द्रामलकफल-
मिव ज्ञायते तत् सज्ज्ञानं मम प्रमाणम् ॥ १२७६ ॥ यस्य-श्रुतज्ञानस्य प्रसादेन जना-लोकाः लोके-लोकमध्ये प्रच्छ-
नीयाः-प्रष्टुं योग्याः च पुनः पूज्या:-पूजनीयाः च पुनः वर्णनीया-वर्णयितुं योग्या भवन्ति, तत्सम्ज्ञानं मम
प्रमाणम् ॥ १२८० ॥

·माया य मयणसुंदरिपमुहाओ राणियाओ समयंमि । सुहझाणा मारऊणं तत्थैव य सुरवरा जा तत्तो चविऊण इमे मणुअभवं पाविऊण कयधम्मा । होहिंति पुणो देवा एवं चत्तारि वाराओ ॥ सिरिपालभवाउ नवमे भवंमि संपाविऊण मणुयत्तं । खविऊण कम्मरासिं संपाविस्संति परमपयं एवं भो मगहेसर ! कहियं सिरिपालनरवरचरितं । सिरिसिद्धचकमाहप्पसंजुरं चित्तचुजकरं ॥ माता-कमलप्रभा च पुनः मदनसुन्दरीप्रमुखा राझ्यः स्वायुपोऽवसानसमये शुभध्यानान्मृत्वा तत्रैव च-नवमे देव- लोके सुरवरा जाताः ॥ १३०० ॥ ततः-तस्माद्देवलोकाच्च्युत्वा इमे-सर्वेऽपि श्रीपालादिजीवा मनुजभवं प्राप्य कृतो धर्मो यस्ते कृतधर्माणः सन्तः पुनः देवा भविष्यन्ति, एवं चतुरो वारान् मनुष्या देवाश्च भविष्यन्ति ॥ १३०१ ॥ श्रीपालभवा- अवमे भये मनुजत्वं-मनुष्यत्वं सम्प्राप्य कर्मणां राशि-समूह क्षपयित्वा परमपदं-मोक्षं सम्प्राप्स्यन्ति ॥ १३०२ ॥ श्रीगौत- मस्वामी श्रेणिकनृपं वक्ति 'भो मगधेश्वर' मगधाभिधदेशस्वामिन् ! एवम्-अमुना प्रकारेण श्रीपालनाम्नो नरवरस्य- राज्ञः चरित्रं कथितं, कीदृशं ?-श्रीसिद्धचक्रस्य यन्माहात्म्यं तेन संयुतं-युक्तं, पुनः लोकानां चित्तेपु चोद्यम्-आश्चर्य करो- तीति चित्तचोधकरम् ॥ १३०३ ।। , ·रि. ॥ कप्पतरुस्स व जस्सेरिसाउ सुरनरवराण रिखीओ । कुसुमाइँ फलं च सिवं तं तवपयमेस बंदामि ॥ अञ्चतमसज्झाई लीलाइवि सबलोयकज्जाई। सिज्झति झति जेणं तं तवपयमेस बंदामि ॥ दहिदुब्वियाइमंगलपयत्थसत्यमि मंगलं पढमं । जं वन्निजइ लोए तं तवपपमेस वंदामि ॥ एवं च संथुरांतो सो जाओ नवपएसु लीणमणो । तह कहवि जहा पिक्खा अप्पाणं तमयं च ।। एयमि समयकाले सहसा पुरणं च आउयं तस्स । मरिऊणं सिरिपालो नवमे कप्पमि संपतो ॥ कल्पतरोः-कन्पवृक्षस्य इव यस्य तपस ईदृशः सुरवराणां नवरायो प प्राद्धयः-सम्पदः मुमानि-पुमाथि सन्ति, च-पुनः शिवं-मोक्षं फलं वर्चते, तत्तपःपदमेपोऽहं वन्दे ॥१२६५ ॥ अत्यन्त मसाप्यानि-सापपितमरापयानि सर्वाणि लोकानां कार्याणि येन तपसा लीलयाऽपि-हेलया एव पटिति-शीघ्र सिध्यन्ति तत्तपःपदमेपो पन्दे ।।१२६६ लाई दधिदुर्विकादिमङ्गलपदार्थानां सार्थे-समूहे यत्तपः प्रथमं मङ्गलं वएर्यते, तस्य भावमालरूपत्वात् , तत्तपःपदमपोऽहं पन्द- स्तवीमि ॥ १२६७ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण च संस्तुवन्-सम्यक् स्तुति कुर्वन् स श्रीपालः तथा कथमपि नरपदेषु तीन- लग्नं मनो यस्य स लीनमना जातः, तथा प्रात्मानं [तन्मानं ] तन्मयं-नवपदमयमेव प्रेषते-पश्यति ॥ १२६॥ एत. स्मिन् समयरूपे काले सहसा-अकस्मात् तस्य-श्रीपालस्य भायुश्च पूर्ण, तदा श्रीपालो मृत्या नवमे कल्पे-मानवदेवलोक

·साहुपयविराहणया आराहणया थे दुक्खसुक्खाई। रुप्पिणिरोहिणीजीवेहिं किं नहु
पत्ताई गुरुयाइं ॥ १३०९॥
दसरणपयं विसुद्धं परिपालंती निश्चलमणाए । नारीइवि सुलसाए जिणराओ कुण सुपसंसं ॥
नाणपयस्स विराहणफलंमि नाओ हवेइ मासतुसो। आराहणाफलंमी आहरणं होइ सीलमई ॥
चारित्तपयं तह भावओवि आराहियं सिवभवंमि । जेणं जंबुकुमारो जाओ कयजणचमुकारो ॥
वीरमईए तह कहवि तवपयमाराहियं सुरतरुव्व । जह दमयंतीइ भवे फलियं तं तारिसफलेहिं ॥
साधुपदस्य विराधनया आराधनया च क्रमेण रुक्मिणीरोहिणीजीवाभ्यां गुरुकाणि-महान्ति दुःखानि सुखानि च किं न हि
प्राप्तानि , प्रामान्येवेत्यर्थः ॥ १३०६ ॥ विशुद्धं-निर्मलं सम्यग्दर्शनपदं परि-सामस्त्येन पालयन्त्याः, पुनः निश्चलं मनो
यस्याः सा तथा तस्या नार्या अपि सुलसाया-नागपत्न्या जिनराजो-वर्द्धमानः सुतरां प्रशंसां करोति ॥ १३१० । ज्ञानपद-
स्य विराधनाफले मापतुपः साधुआतो-दृष्टान्तो भवति, विद्यते आराधनाफले शीलवतीनाम सती आहरणं-दृष्टान्तो भवति
॥ १३११ ॥ शिवकुमारभवे भावतोऽपि चारित्रपदं तथा-तेन प्रकारेण भाराधितं येन जम्बूकुमारो जातः, कीदृशः १-कृतो
जनाना-लोकानां चमत्कारो येन स तथा ॥ १३१२ ।। वीरमत्या-नृपराज्या तथा-तेन प्रकारेण कथमपि तपःपदमाराधितं,
यथा दमयन्त्या-नलनरेन्द्रपट्टराझ्या भवे तत्तपः सुरतरुरिव-कल्पवृक्ष इव तादृशैः फलैः फलितम् ॥ १३१३ ॥

·तं सोऊणं सेणियराओ नवपयसमुसियभावो। पभणेइ अहह केरिसमेयाण पयाण माहप्पं ? ॥ तो भण गणी नरवर ! पत्तं अरिहंतपयपसाएणं । देवपालेण र सफत्तं कत्तिएणापि ॥ १३०५॥ सिद्धपयं झायता के के सिवसंपयं न संपत्ता । सिरिपुंडरीयपंडवपउममुणिंदाइणो लोए ॥१३०६॥ नाहियवायसमजिअपार्वभरोऽवि हु पएसिनरनाहो । जं पावइ सुररिदिभापरियप्पपप्पताओ सो॥ लहुयंपि गुरुवश्टुं आराहतेहिं वयरमज्झायं । पत्तो सुसाहुवाओ सीसेहिं सीहगिरीयरुणो ॥ १३०८ । तत् श्रीपालचरित्रं श्रुत्वा श्रेणिकराजो नवपदेपु समुनसितो भायो यस्य स तयाभूतः सन् : मरुप भएति-करपति, 'महहे ' ति आश्चर्ये । एतेषां पदानां कीदृशं माहात्म्यं वर्तते ?, अचिन्त्यमित्यर्थः ।। १३०४ ॥ तवः-तदनन्तरं गोड. स्यास्तीति गणी-गणभृगौतमो भणति, हे नरवर-हे राजन् ! महत्पदस्य प्रसादेन देवपालेन-घोष्ठिसकन राज्य प्रा. का. निकेन श्रेष्ठिनापि शक्रत्वम्-इन्द्रत्वं प्राप्तम् ॥ १३०५ ॥ सिद्धपदं ध्यायन्तो लोके श्रीपुएडरीरुपाएटवपमानीन्द्रादयः के के शिवसम्पद-मुक्तिसमृद्धिं न सम्प्राप्ताः ?, बहवः सम्प्राप्ता इत्यर्थः, पद्मो-रामचन्द्रः।। १३०६ ॥ नास्तिकवान सम- र्जितः-सश्चितः पापोत्कर्षो येन स तथाभूतोऽपि प्रदेशिनरनाथ:-प्रदेशिनामा नृपो यत् मुरचदि-दवाई प्राप्नोति, स आचार्यपदस्य प्रसादः ।। १३०७॥ गुरुणा-सिंहगिरिणा उपदिष्ट-निवेदितं लघुवयसमपि वहा(ज)-वाज)नाम उपा- ध्याय-वाचनाचार्य आराधयद्भि सुसाधुवादः सम्यग्विनीताः शिप्या इत्येवरूपः प्राप्तः ॥ १३०८ ।।

·। तं. सोऊणं सेणिअनरनाहो पमुईओ सचित्तमि । रोमंचकवचिअत' वद्धावणियं च से देई ॥ इत्यंतरंमि तिहुयणभाणू सिरिवद्धमाणजिणनाहो । अइसयसिरीसणाहो समागओ तत्थ उजाणे ॥ देवेहिं समवसरणं रइयं अच्चंतसुंदरं सारं । सिरिवद्धमाणसामी उवविटो तत्थ तिजयपहू ॥१३२१॥ । गोयमपमुहेसु गणीसरेसु सकाइएसु देवेसु । सेणिअपमुह निवेसु अ तहिं निविडेसु सव्वेसु ॥ सेणिअमुद्दिस्स पहू पभणइ नरनाह ! तुज्झ चित्तमि । नवपयमाहप्पमिणं अइगुरुयं कुण अच्छरियं॥ तद्वचनं श्रुत्वा श्रेणिकनरनाथः स्वचित्ते प्रमुदितो-हर्पितः, पुनः रोमाञ्चैः-रोमोद्गमैः कवचिता-कवचयुक्ता तनु:- शरीरं यस्य स तथाभूतः सन् ' से ' ति सस्य-वस्मै इत्यर्थः, वर्दापनिकां ददाति-यथोचितं द्रव्यं ददातीत्यर्थः ॥ १३१६ ।। अत्रान्तरे-अस्मिन्नवसरे त्रिभुवनभानुः त्रैलोक्यसूर्यः श्रीपर्द्धमानजिननाथः अतिशयश्रिया-प्रातीहार्यायतिशयलक्ष्म्या सना- थः-सहितस्तत्रोद्याने समागतः ।। १३०२ ॥ देवैः अत्यन्तसुन्दरं सारं-प्रधानं समवसरणं रचितं, तत्र-तस्मिन् समवसरणे विजगत्प्रभुः श्रीवर्द्धमानस्वामी उपविष्टः ॥ १३२१ ॥ गौतमप्रमुखेषु गणीश्वरेपु-गणभृद्वरेषु शकादिकपु-सौधर्मेन्द्रादिपु देवेषु चः पुनः श्रेणिकप्रमुखेषु नृपेषु-राजसु सर्वेपु तत्र समवसरणे निविष्टेषु-उपविष्टेषु सत्सु ॥ १३२२ ॥ श्रेणिकमुद्दिश्य- श्रेणिकनृपस्य नामोच्चारं कृत्वा प्रभुः-श्रीवर्द्धमानस्वामी प्रभणति-प्रकर्षण कथयति, हे नरनाथ-हे राजन् ! इदं नवपदमा- हात्म्यं तव चित्ते अतिगुरुक-महत्तरं आश्चर्य करोति ॥ १३२३ ।। .

·किं बहुणा मगहेसर ! एयाण पयाण भत्तिभावेणं । तं आगमेसि होहिसि तित्थयरो नत्थि संदेहो ॥ तम्हा एयाई पयाई चेव जिणसासणस्स सव्वस्सं । नाऊणं भो भविया ! आराहह सुद्धभावेण ॥ एयाइं च पयाई आराहताण भव्वसत्ताणं । हुंतु सयावि हु मंगलकछाणातमिद्धिविधीयो ॥ एवं तिकालगोअरनाणे सिरिगोयमंमि गणनाहे । कहिऊण ठिए सेणियरामोजानमवि मुणिनाहं ।। उद्वेइ तओ हरिसियचित्तो ता तत्थ कोवि नरनाहं । विन्नवइ देव ! वद्धाविजासि वीरागमेण तुमं ॥ हे मगधेश्वर ! किंबहुना कथनेन ?, एतेषां पदानां भक्तिभावेन-भक्तिपरिणामेन त्वं श्रागमिप्यद्भवे तीर्थरो भवि- ध्यसि, अत्रार्थे नास्ति सन्देहः ॥ १३१४ ॥ तस्मात् एतानि पदान्येय जिनशासनस्य सर्वस्वं झात्या मो भपिका ! मो भव्या वा शुद्धभावेन यूयं आराधयत ।। १३१५॥ एतानि च पदानि आराधयतां मन्यसचानां-भव्यजीवानां सदापि हु इति- निश्चितं मङ्गलकल्याणसमृद्धिवृद्धयो भवन्तु, मङ्गलं-विपदुपशमरूपं, कन्याएं-सम्पदुत्कर्परूपं, समृदिपद्धयः-- परिवारादिवृद्धिरूपा भवन्तु इत्यर्थः ॥ १३१६ ॥ एवं-अमुना प्रकारेण त्रिकालगोचरं-त्रिकालविपर्य झानं यस्य स वधा, तस्मिन् गौतमे गणनाथे-गणेश्वरे कथयित्वा स्थिते सति श्रेणिकराजो मुनिनाथं नत्वा यावत् ॥ १३१७ ।। तवा स्थानाव उत्तिष्ठति, तावत् हर्षितं चित्तं यस्य स तथाभूतः कोऽपि पुरुषः तत्र प्रदेशे नरना-राजानं विज्ञपयति, 'हे देव' हे- । महाराज! वीरस्य प्रभोरागमेन-अत्रागमनेन त्वं बर्दाप्यसे ॥ १३१८॥ - -

·रूवाईअसहावो केवलसन्नाणदसणाणंदो । जो चेव य परमप्पी सा
पंचप्पत्थाणमयायरियमहामंतझाणलीलमणो । पंचविहायारमओ आयच्चिअ होश आयरिओ ॥
महपाणज्झायदुवालसंगसुत्तत्थतदुभयरहस्सो । सज्झायतप्परप्पा एसप्पा चेव उवज्झाओ ॥१३३०॥
रूपं पौद्गलिक, रूपं अतीतः अतिक्रान्तः स्वभावो यस्य स तथा, अत एव केवला: परिपूर्णाः सज्ज्ञानदर्शनानन्दा
यस्य स तथाभूतो य एव परात्मा स सिद्धात्मा उच्यते, नात्र सन्देहः ॥ १३२८ ॥ पञ्चप्रस्थानमयो यः प्राचार्यसम्बन्धी
महामन्त्रः-प्रधानमंत्रस्तस्य ध्याने लीनं मनो यस्य स तथा, पुनः पञ्चविधो यः श्राचारः स प्रधानं यस्य सः तथाभूतः
प्रात्मा एव प्राचार्यो भवति, पञ्च प्रस्थानानि च विद्यापीठ१ सौभाग्यपीठ२ लक्ष्मीपीठ३ मन्त्रयोगराजपीठ४ सुमेरुपीठ५-
नामानि, एषामर्थस्तु सुरिमन्त्रकल्पात् ज्ञेयः, भावध्यानमालाप्रकरणे तु अन्यथा पञ्च प्रस्थानान्युक्तानि, तथाहि-अभयप्रस्था-
नं१ अकरणप्रस्थानर अहमिन्द्रप्रस्थानं३ तुल्यप्रस्थानं४ कल्पप्रस्थानं५ चेति, एपां पश्चानां स्वामिनः पञ्चपरमेष्ठिनः इत्यादि
॥ १३२६ ॥ महाप्राणेन-ध्यानविशेपेण ध्यात-चिन्तितं द्वादशाङ्गानां सूत्रस्य अर्थस्य तदुभयस्य च रहस्यं येन स तथा
पुनः खाध्याये-वाचनादिपञ्चप्रकारे तत्पर आत्मा यस्य स तथाभूत एप आत्मा एव उपाध्यायः ॥ १३३०॥

·. तं च श्मेसि पयाणं कित्तियमित्तं इमं तए नायं । जं सव्वाण सुहाणं मूलं माराहणमिमेति ॥ एयाराहणमूलं च पाणिणं केवलो सुहो भावो । सो होइ धुवं जीवाण निम्मलप्पाण नसेसि ॥ जेवि य संकप्पवियप्पवज्जिया इंति निम्मलप्पाणो । ते चेव नवपयाई नवम् परसुं च ते पेर । जं झाया झायंतो अरिहंतं रूवसुपयपिंडत्थं । अरिहंतपयमयं चिय अप्पं पिरखे पचरसं ॥१३९७८ एषां पदानां तच्च इदं माहात्म्यं त्वया कियन्मा ज्ञातं ?, अन्पमेव ज्ञातमित्यर्थः, यत्-पस्मात्परमा एपा मारापन समां सुखानां मूलं वर्तते ।। १३२४ ॥ एतेषां पदानामाराधनस्य मूलं-मूलकारणं प्राणिना कपल एका रामी भानोति,मरामो भावो ध्रुव-निश्चितं निर्मल आत्मा येषां ते निर्मलात्मानः तेपामेव जीवानां भवति, नान्येपो अगुदात्मनाम् ॥ १३२५ ।। येऽपि च सङ्कल्पविकल्पवर्जिता:-त्यक्तसांसारिकशुभाशुभवितर्का निर्मलात्मानो जीवाः ते एव नवपदानि सन्ति, प. पुनः नवसु पदेषु ते एव जीवाः सन्ति ॥ १३२६ ।। अथोक्तमेवार्थमुपपादयति, यद्-यस्मात्कारणात् ध्याता-ध्यानमा पुमान् रूपसुपदपिण्डस्थ-रूपस्थं पदस्थं पिण्डस्थं भर्हन्तं-परमात्मानं घ्यायन् प्रत्ययं-साचात् महत्पदमपं-मत्तिरखरूपमेव आत्मानं प्रेक्षते-पश्यति, तत्र रूपस्थं सर्वातिशयोपेतं समवसरणस्थं पदस्थ भईमित्यादिपावनपदसं पिए-शरीरं का. तिष्ठतीति पिण्डस्थं पूर्व पिण्डस्थं ध्येयं, पश्चात् पदस्थ, ततो रूपस्थमिति नमः ।। १३२७॥

·एवं च ठिए अप्पाणमेव नवपयमयं विआणित्ता । अप्पमि चेव निचलीणमणा होह भो भविया ॥ सोऊणं सिरिवीरभासियं सेणिओ नरवरिंदो । साणंदो संपत्तो निययावासं सुहावासं ॥१३३७ ॥ सिरिवीरजिणोऽवि हु दिणयरुव्व कुग्गहपहं निवारंतो।भवियकमलपडिवोहं कुणमाणो विहरइ महीए।। एसा नवपयमाहप्पसारसिरिपालनरवरिंदकहा। निसुणंतकहताणं भवियाणं कुणउ कल्लाणं ॥ सिरिवाजसेणगणहरपट्टपहुहेमतिलयसूरणिं । सीसेहिं रयणसेहरसूरीहिं इमा हु संकलिया ॥ एवं च-अमुना प्रकारेण स्थिते सति आत्मानमेव नवपदमयं विज्ञाय भो भव्या । आत्मनि-आत्मस्वरूपे एव नित्यं लीनं लग्नं मनो येषां ते लीनमनसो यूयं भवत ॥ १३३६ ॥ तत्-श्रीमहावीरस्वामिनो भापितं-वचनं श्रुत्वा श्रेणिको नर- वरेन्द्रो-राजेन्द्रः सानन्दः सन् सुखस्सावासं-स्थानं निजकावासं-स्वकीयं गृहं सम्प्राप्तः ॥ १३३७ ॥ श्रीवीरजिनोऽपि दिन- कर:-सूर्य इव कुग्रहपथंकदभिनिवेशमार्ग निवारयन् भव्यकमलानां प्रतिवोध-विकासं कुर्वाणो मयां-पृथिव्यां विचरति ॥ १३३८ ॥ नवपदमाहात्म्यं सारं-श्रेष्ठं यस्यां सा नवपदमाहात्म्यसारा एषा श्रीपालनरवरेन्द्रस्य कथा नितराम्-अतिशयेन भृण्वता तथा कथयता भव्यानो कन्याणं करोतु ॥ १३३६ ॥ श्रीवजसेनगणधराणां-श्रीवजसेनसूरीणां पट्टस्य प्रभव:- स्वामिनो ये हेमतिलकसूरयस्तेषां शिष्यैः श्रीरत्नशेखरसूरिभिरियं श्रीपालकथा संकलिता-रचिता ।। १३४० ।।

·रयणत्तएण सिवपहसंसाहणसावहाणजोगतिगो। साहू हवेइ एसो अप्पुच्चिय निश्चमपमतो ॥ मोहस्स खओवसमा समसंवेगाश्लक्खणं परमं । सुहपरिणाममयं नियमप्पाणं दंसणं मुणह ॥ नाणावरणस्स खोवसमेण जहटियाण तत्ताणं । सुद्धाववोहरूवो अप्पुच्चिय वुच्चए नाणं ॥ सोलसकसायनवनोकसायरहियं विसुद्धलेसागं । ससहावठिअं अप्पाणमेव जाणेह चारितं ॥ इच्छानिरोहओ सुद्धसंवरो परिणओ अ समयाए । कम्माइं निजरंतो तवोमओ चेव एसप्पा ॥ रत्नत्रयेण-ज्ञानदर्शनचारित्ररूपेण शिवपथस्य-मोक्षमार्गस्य संसाधने-सम्यगाराधने सावधानं योगत्रिक-मनोवाशप- रूपं यस्य स तथा, अत एव नित्यमप्रमत्तः-प्रमादरहितः एप आत्मा एव साधुर्मवति ॥ १३३१॥ मोहस्य पयोपशमान परमम् ' उत्कृष्टं शुभपरिणाममयं । निजं ' स्वकीयम् भात्मानं दर्शन-सम्यक्त्वं 'मुणत' जानीत, कीदृशं दर्शनं ?-राम- संवेगादीनि लक्षणानि यस्य तत्तथा ॥ १३३२ ॥ ज्ञानावरणीयस्य कर्मणः क्षयोपशमेन यथास्थिताना-सद्भतानां जीयादित- स्वानां यः शुद्धः अवयोधो-ज्ञानं (रूपं-स्व) रूपं यस्य स तथाभूत आत्मा एव ज्ञानमुच्यते ॥ १॥३॥ पोडश कपापा: क्रोधादयः, नव नोकषाया हास्यादयः, तैः रहितं, अत एव विशुद्धा-निर्मला लेरया यस्य स तं विशुद्धलेरयाक, ईदृशं स्व. स्वभावस्थितं श्रात्मानमेव चारित्रं जानीत ॥ १३३४ ।। इच्छानिरोधता-स्पृहानिरोधात् शुद्धः संवरो यस्य स तया, च. पुनः समतया-समभावेन परिणतो, अत एव कर्माणि निर्जरयन् एप आत्मा एव तपःस्वरूपमस्येति तपोमयोऽस्ति ।।१३३५।। MARE

·No text on this page.

·रि. तस्सीसहेमचंदेण साहुणा विक्कमस्स वरिसंमि । चउदसअट्ठावीसे लिहिया गुमभत्तिकलिएणं ॥ सायरमेरू जा महियलंमि जा नहयलम्मि ससिसूरा । वहति ताव नंदउ वाइबंता कहा एसा ॥ तच्छिष्यहेमचन्द्रेण साधुना विक्रमादित्यसम्बन्धिनि चतुर्दशशतोपर्यष्टाविंशतितम य लिपिका, कीरोन-गुरोमरित. गुरुभक्तिस्तया कलितो-युक्तस्तेन ॥१३४१॥ यावन्महीतले-पृथ्वीतले सागरः-समुद्रो माय-कनकापतोहारपि बत, तथा नभस्तले-आकाशे यावत् शशिसूरौ-चन्द्रसूर्यो वर्वेते तावदेपा श्रीपालनरेन्द्रकथा वाच्यमाना सती नन्दनु-मदि समवान माचार्य श्री विनयचन्द्र ज्ञान भण्डार परपुर श्रीसिद्धचक्रमाहात्म्ययुता इतिश्रीश्रीपालनरेन्द्रकथा समाप्ता । ॥ १३४२॥ Theorseen. इति श्रीपालचरित्रं श्रीरत्नरोखरसूरिषर्यविहितं समातम

·No text on this page.

·रि.
-
तस्सीसहेमचंदेण साहुणा विकमस्स वरिसंमि । चउदसभट्ठावीस लिहिया गुरुभनिरिए ।
सायरमेरू जा महियलमि जा नहयलम्मि ससिसूरा । बदृति ताव नंदउ वाइबंगा कहा एमा ।
तच्छिष्यहेमचन्द्रेण साधुना विक्रमादित्यसम्बन्धिनि चतुर्दशशतोपर्पटाविंशतितम परें सिखिका, कान-गं.
गुरुभक्तिस्तया कलितो-युक्तस्तेन ॥१३४१॥ यावन्महीतले-पृथ्वीवले सागरः-समुद्रो मरण नापतीही दत, दयः
नभस्तले-आकाशे यावद् शशिनरी-चन्द्रसूर्या वर्तते तावदेपा श्रीपालनरेन्द्रकथा वाच्यमाना मती नन्दन-मर्शमा
भाचार्य यो दिनपचन्द्र शान भष्मर बरगुप
श्रीसिद्धचक्रमाहात्म्ययुता इतिश्रीश्रीपालनरेन्द्रकथा समाप्ता ।
*€€** *€€3• •ke93• •63*•633geet
इति श्रीपालचरित्रं श्रीरत्नरोखरसूरिवर्यविहितं समाप्तम्
॥ १३४२॥

·No text on this page.

·రగ ం ం ం ం ం ం ంగ త ం ం త ం
इति श्रीपालचरित्रं श्रीरत्नशेखरसूरिवर्यविहितं समाप्तम्,
इति श्रेष्ठिदेवचन्द्रलालभाई-जैनपुस्तकोद्वारे-प्रन्यांकः ६३.
తరగత
తరతరతరాంధ్ర
గ్రవారం

·No text on this page.