Prakrit Bharati Academy, Jaipur
Shri Adhyatamsar Prashnottar Granth
Front matter
No text on this page.
श्री
ध्यात्मसार प्रश्नोत्तर
m
पंमित श्रीकंवरविजयजी कृत.
Kime
या पुस्तक
सम्यक्झानी अध्यात्मवेदि, नय निक्षेपादिकना जाणप
णा संबंधि वा राखनारा साधर्मिक, नाईने जणवा
वांचवाने उपयोगी जाणी.
तेनी द्वितीयावृत्तिने
यथायोग्य शोधीने
शा नीमसिंह माणकाख्य श्रावके
श्री मुंबापुरीमध्ये
" निर्णयसागर " मुद्रायंत्रमा मुद्रित कराव्यु छे.
KARO
S
सवत १९५३ सन १८९६.
time
No text on this page.
प्रस्तावनी जेम कोई एक पदार्थनी बनावट करवामां मात्र एकज बनावनारनी पण एवी खूबी होय ले के ते एकज वस्तुने जूदा जूदा शैकडा प्रकारना रू पमा लावी शके दे, तो ते तेहिज वस्तु जूदा जूदा पुरुषोनी बनावटथी जूदा जूदा आकार वाली थाय, तेमां तो वली केज शंतेम प्रत्येक ग्रंथनी रचना करनारा महान्पुरुषोमां पण एज रीत जाणी लेवी. श्रीजैनशासनने विषे एक अव्यानुयोग,बीजो गणितानुयोग, त्रीजो चरण करणानुयोग,अने चोयो धर्मकथानुयोग.एचार अनुयोग कहानेते चारेमां अव्यानुयोग मुख्यगणाय.हवे ते अव्यानुयोगना विषय जेमा मुख्यत्वे वेक्षा होय एवा हजारो ग्रंथो डे परंतु तेमांजे ग्रंथ घणोज सरस इशे, ते पण कोई न्याय निपुणविद्याननो आश्रय लीधा विना साधारण जनथी समजा ३ शकाय नही एवा कठिन विषय अवश्य अव्यानुयोग संबंधि ग्रंथोमा होय बे, ते एवा ग्रंथोने अवलोकन करनारा सजनो सारी पेठे जाणता हो. परंतु आ अध्यात्मसार प्रश्नोत्तर नामक ग्रंथनी रचना करनार पंमित कुंवरविजयजी ने तेमणे यद्यपि आ ग्रंथने विषे घणुं करीने अव्यानुयोग नीज वक्तव्यता करी जणाय ने तथापि ते एवी सरलताथी वार्तिक रूपं गुर्जर जाषामां लखीने के मात्र एक नवतत्व प्रकरणनो जेणे बरोवर गु रुमुखें अन्यास करेखो होय अने थोडी घणी नय प्रमुखनी वातो गुरुमुखें धारेली होय तेवा सामान्य जनने पण आ ग्रंथ माहेली वातो सेहेज समजवामां श्रावी जाय, एवी युक्ति पूर्वक रचना करी में तेथी अव्यानु योगने जाणवानी रुची वाला विवेकी पुरुषोने प्रथम अव्यानुयोग रूप समुषमा प्रवेश करवाने या पुस्तक खरे खरुं नौकासमान ने. आग्रंथमांजीवादिक नवतत्त्व माहेला कया कया पदार्थमां केटलां केटलां तत्त्व पामी? तयाते शिवाय बीजी पण प्रसंगें एनवतत्व संबंधि अनेक वातो आवेली , तथा निश्चय व्यवहार नयें करी,नैगमादि सात नयें करी, चार निक्षेपेकरी, तथा अव्य, क्षेत्र,काल अने जावनी चोनंगीयें करी, प्रत्यादि प्रमाणे करी,तेमजससनंगी,पंचगंगी,त्रिनंगि आदिकें करी अनेक पदार्थों नांखरूप सविस्तरपणे देखाड्यांबे, तेनो सामान्य सारांश अनुक्रमणिकामां सूचव्यो ने, अने पूर्ण खुलासो ग्रंथ अवलोकन करवायी थशे. किंबहुना.
No text on this page.
आ प्रथमहिला विषयोनी अनुक्रणिका. ... ४ ५ .... I... अंक. विषय पृष्ट, १ श्रीजिनस्तुति रूप मंगलाचरणादि. ५ श्रीअरिहंतना, जगवंतादिक वार विशेषणोना अर्थ. ३ जीवादिक नव तत्त्वने तत्त्व कही बोलाव्यां तेनुं स्वरूप, ४ नव तत्वमा हेय केटला, ज्ञेय केटला अने उपादेय केटला? ६ ५ वाशठ मार्गणा स्थानमध्ये कयामार्गणास्थानमां चारगतिमां थी कयी गतिना केटला जीव नेद पामी तेनो यंत्र. ६ जीवने शाश्वत कहीये किंवा अशाश्वत कहीये तेनुखरूप. १० जीवनां अव्यप्राण अने नावप्राणनुं वरूप. १० वाटें वहेता जीवनांकेटला प्राण पामीयें ? एनुं खरूप. ११ ए जीवने व्यवहारनयें नित्यानित्य कहीयें तेनुं स्वरूप. ११ १० जीवने निश्चयनये नित्यानित्य कहीये तेनुं स्वरूप, ११ ११ पुजल, पुजलने नश्री ग्रहण करता ते कया नयें करीने तथा पुजल पुजलने ग्रहण करे ते ते कया नयें करीने. १२ १२ जीव, पुग्ने ग्रहण कया नये करी करेले तथा जीव पुजल ने नथी ग्रहण करतो ते कया नयें करी ने ? तेनुं खरूप. १२ १३ नवतत्त्वमाथी आदरवा योग्य केटलां तत्व . १४ नवंतत्त्व माहेला अव्यजीवमां केटलां तत्त्व पामी १२ १५ नवतत्त्व मांदेला जावजीवमां केटलां तत्त्व पामीयें १३ १६ नवतत्त्व माहेला मिथ्यात्वी जीवमां केटलां तत्त्व पामी १४ १७ नवतत्त्व माहेला समकेति जीवमा केटलां तत्त्व पामीय १४ १७ नवतत्त्व मांहेला अजव्य जीवमां केटलां तत्त्व पामी १४ १ए नवतत्त्व मांदेला भव्य जीवमां केटलां तत्त्व पामीयें, २० नवतत्त्व माहेला रूपी अजीवमां केटलां तत्त्व पामी, १५ १ नवतत्त्व माहेला पुण्यमा केटलां तत्त्व पामीयें. १५ २२ नवतत्त्व माहेला पापमां केटलां तत्त्व पामीयें. .... १४ ....
पृष्ट. ... . .... .... . अनुक्रमणिका अंक. विषय, १५ २४ नवतत्त्व माहेला नवमां केटलां तत्त्व पामी, २४ नवतत्व माहेला संवरमां केटलां तत्त्व पामीये. १५ २५ नवतत्त्व मांदेला निर्जरामां केटलां तत्व पामीयें, १६ २६ नवतत्त्व माहेला बंधतत्त्वमा केटलां तत्व पामी, १६ व नवतत्व माहेला अव्यमोक्षपदमा केटलां तत्त्व पामी, १६ २० नवतत्त्व मांदेला जावमोक्षपदमा केटलां तत्त्व पामी, १६ श्ए नवतत्त्वमा मूल तत्व केटलां पामीयें. ३७ जीव भने अजीव ए मूल बे तत्त्वनां उत्तर तत्व केटला ... १७ ३१ नवतत्वनां वेदांतर तत्त्व केटलां थाय. १७ ३ नवतत्वमा अरूपी तत्त्व केटलां अने रूपी तत्त्व केटलां एए ३३ नवतत्त्वनां वशे ग्रहोंतेर नेदमा अरूपी केटलांने अरूपी केटलां. १ए ३४ नवतत्त्वमांची निगोदना जीव आश्रयी केटलां तत्त्व पामीये. २० ३५ नवतत्त्वमांची नरकगतिनां जीव आश्रयी केटलां तत्त्व पामीयें. २० ३६ नवतत्त्वमाथी जरतदेने मनुष्यगतिश्राश्रयी केटलांतत्त्व पामीयें. ५० ३४ नवतत्त्वमांधी महाविदेहना मनुष्यमा केटलां तत्त्व पामीयें. ५० ३० नवतत्त्वमाथी तिर्यंचगति श्राश्रयी केटलां तत्त्व पामीये. २० ३ए नवतत्त्वमांची व्यंतर, जवनपति, ज्योतिषी, वैमानिक अने नव ग्रैवेयकना देव आश्रयी केटलां तत्त्व पामीयें, - नवतत्वमांची पंचानुत्तरना देव आश्रयी केटलां तत्व पामीयें. १ ४१ नवतत्वमांची ईषत्प्रागजारपृथ्वीना जीवोमांकेटलां तत्त्वपामीयें. ३१ ४२ नवतत्वमांथी अव्य समकेती जीवमां केटलां तत्त्व पामी..... ४३ नवतत्वमांची नावसमकेती जीवमां केटलां तत्त्व पामीये. २१ ४ नवतत्त्वमांची व्यलिंग श्रावकमा केटलां तत्व पामीये. ४५ नवतत्त्वमांची अव्य श्रावकमां केटलां तत्त्व पामी. २२ ६ नवतत्वमांची नावभावकमां केटलां तत्व पामीयें. शश व नवतत्वमांची नावलिंग श्रावकमां केटलां तत्त्व पामीय. २२ ज नवतत्त्वमांची अव्यज्ञानमा केटलां तत्त्व पामीये. भए नवतत्त्वमांची नावज्ञानमा केटलां तत्व पामीयें, १३ . ...
. .... .... .... अनुक्रमणिका. अंक विषय. पृष्ट. ५० नवतत्त्वमाथीकोधादि चार कषायमा केटलां तत्त्व पामीयें..... २३ ५१ नवतत्त्वमांश्री जावलिंग आचार्यमां केटलां तत्त्व पामीयें. ५२ नवतत्त्वमांथी अव्यलिंग आचार्यमा केटलांतत्त्व पामीयें. २४ ५३ नवतत्त्वमांथी अव्य आचार्यमां केटलां तत्त्व पामीथे..... २४ ५५ नवतत्त्वमांथी नाव आचार्यमां केटला तत्व पामीयें..... २४ ५५ नवतत्त्वमाथी अन्य अरिहंतमां केटलांतत्त्व पामीये..... २४ ५६ नवतत्त्वमाथी नाव अरिहंतमांकेटलां तत्त्व पामीय..... ५४ ५७ नवतत्त्वमांथी अव्यसिकमां केटलां तत्त्व पामीयें. .... २५ ५७ नवतत्त्वमांची नावसिकमा केटलां तत्त्व पामी, २६ एए नवतत्त्वमांची अव्य चारित्रमा केटलां तत्त्व पामी. २६ ६० नवतत्त्वमाथी जाव चारित्रमा केटलां तत्व पामीये. २६ ६१ नवतत्त्वमांथी अव्य साधुमां केटलां तत्त्व पामी.. ६२ नवतत्वमांथी नाव साधुमां केटलां तत्त्व पामीयें. .... ६३ नवतत्त्वमांथी अव्यलिंग साधुमां केटलां तत्त्व पामीयें. शक्ष ६क्ष नवतत्त्वमाथी चावलिंग साधुमां केटलां तत्त्व पामीयें. शत ६५ नवतत्त्वमांची जीवने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें. ६६ नवतत्त्वमांची जीवने वोलावा रूप केटलां तत्त्व पामी..... श्ए ६७ नवतत्त्वमांची जीवने वाणोतर रूप केटलां तत्त्व पामीये.... ३० ६० नवतत्त्वमाथी जीवने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीये. ३० ६ए नवतत्त्वमांथी जीवने घररूप केटलां तत्त्व पामीयें..... ३० 50 नवतत्वमाथी रूपी अजीवने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीये. ३१ ११ नवतत्त्वमांथी अजीवने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें. ३१ २ नवतत्त्वमांथी अजीवने रोकवा रूप केटलां तत्त्व पामीयें..... ३१ ३ नवतत्त्वमाथी अजीव केटलां तत्त्वने रोकी शके ..... ३१ व नवतत्त्वमांथी अजीवें केटलां तत्त्व, घर दीतुं नथी. ३२ ७५ नवतत्त्वमांथी पुण्यने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीये..... ७६ नवतत्त्वमांथी पुण्यने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें.. ३२ 8 नवतत्त्वमांथी पुण्यनां प्रतिपदीरूप केटलां तत्व पामी..... ३१ २७ ....
४ .... .... अनुक्रमणिका. अंक. विषय. पृष्ट. अप नवतत्त्वमांची पुण्यने रोकवारूप केटलां तत्त्व पामीये. ३२ आए नवतत्वमांथी पुण्य केटलां तत्त्वने रोकी शके जे. ३२ जज नवतत्त्वमांथी पुण्यें केटलां तत्त्व, घर दीवुनथी.. ३२ पर नवतत्त्वमाथी पापनेमित्ररूप केटलां तत्त्व पामीये..... ३३ २ नवतत्त्वमाथी पापने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें..... ३३ ३ नवतत्त्वमांथी पापनां प्रतिपक्षीरूप केटलां तत्त्व पामी, ३३ 1 नवतत्त्वमांथी पापने रोकवा रूप केटलां तत्त्व पामीये. ३३ ५ नवतत्त्वमाथी केटलां तत्त्वने पाप रोकी शके . ३३ ६ नवतत्त्वमांथी पा– केटलां तत्त्ववें घर दीतुं नथी..... ३३ ज नवतत्त्वमांथी पाश्रवने मित्र रूप केटलां तत्त्व पामीये. ३४ नवतत्त्वमाथी आश्रवने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें. ३१ नए नवतत्त्वमांथी आश्रवने रोकवा रूप कैटलां तत्व पामी, ३५ ए नवतत्त्वमाथी केटलां तत्त्वने आश्रव रोकी शके डे.. ३४ एर नवतत्त्वमाथी आभवें केटलां तत्त्व, घर दीहुं नथी. ३४ एए नवतत्त्वमाथी संवरने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामी, ३५ ए३ नवतत्त्वमाथी केटलां तत्त्वने संवर रोकी शके .... ३४ एव नवतत्त्वमाथी केटलां तत्त्वने संवरनी साथे प्रीति . રય एए नवतत्त्वमांथी संवरने घररूप केटलां तत्व पामी. Rય ए६ नवतत्वमाथी केटलां तत्त्वने निर्जरा वाले ने. ३५ ए नवतत्त्वमांथी केटलां तत्त्व निर्धाराने खामिरूप ...... ૨૫ ए नवतत्त्वमाथी केटलां तत्त्वनी साथै निर्धाराने प्रीति ने. ३६ एए नवतत्त्वमांची केटलां तत्त्व घर निर्जरायें दीहुँ नथी. ३६ १०० नवतत्त्वमांथी बंधने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीये. ३६ १०१ नवतत्त्वमाथी बंधने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें..... ३६ १५५ नवतत्त्वमाथी केटलां तत्वने बंध रोकी शके जे. ३६ १०३ नवतत्त्वमांची वंधतत्त्वने कयु तत्व रोकी शके ..... १०४ नवतत्त्वमांची बंधे केटलां तत्त्ववें घर दीतुं नथी. ३६ ३७ १०५ नवतत्त्वमाथी अव्यसिक परमात्माने शत्रुरूप केटलां तत्त्व डे. ३१ . .... . . . . ....
c .... ४० .... .... ४१ अनुक्रमणिका. थंक. विषय. पृष्ट. १०६ नवतत्त्वमांथी अव्यसिद्ध परमात्माने मित्ररूप केटलां तत्व , ३७ १०७ नवतत्त्वमांचीफव्य सिकपरमत्माने वाणोतररूप केटला तत्व , ३७ १७ नवतत्वमांथी अव्यसिक परमात्माने घर रूप केटलां तत्त्व जे. ३० रए नवतत्त्वमांधी जावसिक परमात्माने घर रूप केटलां तत्त्व . ३७ ११० सिझपरमात्माने सुख केटलंबे इए १११ सिझनाजीव अक्रियतां सात राज उंचारह्यातेक्रियाकेम करी. ३ए ११५ सिझना जीवने कर्म केम लागतां नश्री तेना हेतु देखाड्या जे. ४० १९३ सिझना जीवो संबंधी सुखनो खाद. ११५ सिजि किहांडे, मुक्ति किहां डे, तथा मोदपद किहां ले ?.... ४० ११५ सिझने मोदपुरीमां धर्म डे किंवा धर्म नथी..... ४१ १९६ नवतत्त्वमाथी वितखनावमा केटलां तत्त्व पामीये. ११७ नवतत्त्वमांची अशुजप्रकारेंलिप्तखनावमां केटलां तत्त्व पामीयें. ४५ ११७ नवतत्त्वमांयी शुनप्रकारें लिप्त खनावमां केटलां तत्त्व पामीयें. ४५ ११ए नवतत्त्वमांथी अवित खनावमां केटलां तत्त्व पामीयें, १२० अव्ययकी पडावश्यक, खरूप ते शं? ४३ ११ नवतत्त्वमाथी अव्ययकी सामायिकादिक बए आवश्यकमांहे ४३ लां कया कया आवश्यकमां केटलां तत्त्व पामीये. ४३ १२ व्ययकी सामायिकादिक गए श्रावश्यकरूप करणी करवी तेनुं फल विशेष रीते नयनी युक्तियें करी समजाव्युं ..... १५३ नाव थकी षडावश्यकतुं स्वरूप देखाड्युं बे. ४६ १५४ नाव थकी षडावश्यक रूप करणी करवी तेनो हेतु शु! ४६ १२५ नवतत्त्वमांथी जावयकी सामायिकादिक बए आवश्यकमां हेला कया कया आवश्यकमां केटलां केटलां तत्त्व पामीथे.. १५६ नवतत्त्वमांची रमणिक तत्त्व केटलां पामीये..... ५१ १२७ नवतत्त्वमांची अशुचप्रकारेरमणिकखनावमाकेटलांतत्त्वपामीये. ५१ १२७ नवतत्त्वमांची शुभप्रकारेरमणिकखनावमांकेटलां तत्त्व पामीयें. ५१ १२ए नवतत्त्वमांथी शुकप्रकारेरमणिकखनावमांकेटलांतत्त्वपामीयें. ५१ १३ नवतत्त्वमांची निश्चययकी रमणिक खनावमां केटलां तत्त्व बे. ५५ ५२ .... प्रय ....
or .... अनुक्रमणिका. अंक. विषय. पृष्ट •१३१ नवतत्वमांची ध्याता रूप केटलां तत्त्व पामीयें. ५५ १३५ नवतत्त्वमाथी अशुनप्रकारें ध्याता रूपमा केटलां तत्त्व पामीयें. ५३ १३३ नवतत्त्वमाथी शुनप्रकारें ध्याता रूपमा केटलां तत्त्व पामीयें. ५३ १३४ नवतत्त्वमांधी शुरूप्रकारें ध्याता रूपमा केटलां तत्त्व पामीयें. ५३ १३५ नवतत्वमांधी बहिरामामा केटलां तत्त्व पामीये. ઘર १३६ नवतत्त्वमांधी अंतरात्मामा केटलां तत्त्व पामीय. ५४ १३७ नवतत्वमांची अव्य परमात्मामां केटलां तत्त्व पामीये. થય १३ नवतत्त्वमांची जावपरमात्मामां केटलां तत्व पामीये. ५५ रए सिक परमात्माना खरूपमा ज्ञान, ज्ञाता ने ज्ञेय रूप त्रिनंगी. ५५ १४० सिद्ध जगवानना स्वरूपमां का कारणने कार्य रूप त्रिगी. ५५ १४१ सिद्ध जगवानना खरूपमां ध्यान ध्याताने ध्येय रूप त्रिनंगी. ५५ १४५ नवतत्त्वमाथी अशुल ध्यानमा केटलां तत्त्व पामीये. ५६ १४३ नवतत्त्वमांधी शुज ध्यानमां केटलां तत्त्व पामीयें, ५६ १४४ नवतत्त्वमांधी शुद्ध ध्यानमां केटलां तत्त्व पामीयें. ५६ १४५ नवतत्त्वमांथी कर्मफल चेतनामां केटलां तत्त्व पामी. ५६ १४६ नवतत्त्वमांथी ज्ञान चेतनामां केटलां तत्त्व पामियें. १४७ नवतत्त्वमांथी अशुजप्रकारे कर्मचेतनामां केटलां तत्त्व पामीये. ५७ १४० नवतत्त्वमांधी शुनप्रकारे कर्मचेतनामां केटलां तत्त्व पामीये. एज भए नवतत्त्वमांची आर्त रोअध्याननी चावनामां केटलां तत्त्व जे. ५० १५० नवतत्वमांधी धर्मध्यान शुक्लध्याननी जावनामां केटलांतत्त्व दे, ५७ १५१ नवतत्त्वमाथी अशुनप्रकारे जीवने वाधकरूप केटलां तत्त्व . ५७ १५२ नवतत्त्वमांची शुभ प्रकारे जीवने वाधकरूप केटलां तत्त्व . ५७ १५३ नवतत्वमांधी शुजप्रकारे जीवने साधकरूप केटलां तत्त्व जे. एए १५च नवतत्वमांथी क रूपमा केटलां तत्त्व पामियें एमां साते नयें करी जीवने शुभाशुजना कापणानुं खरूप ने. एए १५५ नवतत्वमांथी अशुनप्रकार क रूपमा केटलां तत्त्व जे. ६१ १५६ नवतत्त्वमाथी शुनप्रकारे क रूपमा केटलां तत्त्व ने, १५७ नवतत्त्वमाथी शुरूप्रकारे क रूपमा केटलां तत्त्व जे. ६२ w uts ca ६ अनुक्रमणिका. अंक. विषय. पृष्ट, १५७ नवतत्त्वमांची जीवने अशुज कारणरूप केटलां तत्त्व ..... ६५ १एए नवतत्त्वमांची जीवने शुज कारणरूप केटलां तत्व जे. ६२ १६० नवतत्वमाथी जीवने शुरु कारणरूप केटलां तत्त्व . १६१ नवतत्त्वमाथी निश्चयनययकी कार्यरूप केटलां तत्त्व जे. ६३ १६५ नवतत्त्वमांची लौकिक मार्गमाहे केटखां तत्त्व ...... ३३ १६३ नवतत्त्वमांथी लोकोचर मार्गमाहे केटलां तत्त्व . ६३ १६४ नवतत्त्वमांथी जीवने वाधक दशा केटलां तत्त्वनी साथे .... ६४ १६५ नवतत्त्वमांथी जीवने साधक दशा केटला तत्त्वनी साथे .... ६४ १६६ नवतत्वमांथी जीवने सिक दशा केटला तत्वनी साथे ..... ६४ १६७ नवतत्त्वमांथी संसारख्यापि केटलां तत्त्व पामीयें..... ६४ १६७ नवतत्त्वमांथी सिझव्यापि केटला तत्त्व पामीयें. ६५ १६ए नवतत्त्व साते नयें करी जीवनुं गुणीपणुं केम जाणी. ६५ १७० नवतत्त्वमांथी जीवने अशुन गुणरूप केटलां तत्व पामीयें. ६५ १७१ नवतत्त्वमाथी जीवने शुज गुणरूप केटलां तत्त्व पामी..... ६५ १७५ नवतत्वमाथी जीवने शुद्ध गुणरूप केटलां तत्त्व पामीयें. .... ६६ १७३ नवतत्त्वमाथी जीवने निश्चय गुणरूप केटलांतत्त्व पामी.... ६६ १७४ नवतत्त्वमाथी प्रत्यक्ष ज्ञानमा केटलां तत्त्व पामीये. १७५ नवतत्त्वमाथी परोद ज्ञानमा केटलां तत्त्व पामीये. ६६ १७६ नवतत्त्वमाथी खाजाविक तत्त्व केटलां पामी, ६७ १७७ नवतत्त्वमांथी विनाविक तत्त्व केटलां पामीये. ६७ १० नवतत्वमांथी समकेतिने साध्य साधनरूप केटलां तत्व..... ६ 'सए नवतत्त्वमाथी मिथ्यात्वीने साध्य साधनरूप केटलां तत्त्व . ७० १७० नवतत्वमाथी अव्यनयमां केटलां तत्त्व पामी. ११ नवतत्त्वमांथी चावनयमां केटलां तत्त्व पामी, १२ नवतत्वमाथी ढीलीप व्यापि केटलां तत्व पामी. १३ नवतत्त्वमांथी अढीहीपथी बाहेर केटलां तत्त्व पामीय. र नवतत्त्वमांथी उर्वलोकमां केटलां तत्त्व पामीयें. .... १ज्य नवतत्त्वमाथी तिळ लोकमां केटलां तत्त्व पामीये.... .... 444 .
1 अंक. ४ JO अनुक्रमणिका. विषय. एट १६ नवतत्त्वमांथी अधोलोकमां केटलां तत्त्व पामीयें. ... पुर १७ नवतत्त्वमाथी व्यवहारनयमां केटलां तत्त्व पामीयें एमां व्य- वहारनयना उपचरितादिक बजेदनुं खरूप देखाड्युं . .... ? १७ नवतत्त्वमाथी निश्चयनयमां केटला तत्त्व पामीये..... ३ १०ए जीवनां व्यवहार प्राण कयां अने निश्चय प्राण कयां. 33 रए एक मुष्टिमां केटला जीव पामीयें. १९१ व अन्य मांहेला एक मुठीमा केटला अव्य पामीयें, रए पांचशे वेश नेद मांडेला केटला बेदना जीव मरण पामे. उए १५३ अध्यात्म खरूपनी जावनाना बावन दोहा.... ७५ १एव निश्चय तथा व्यवहारथी सुदेव, सुगुरु अने सुधर्म तथा एनां प्रतिपदी कुदेव, कुगुरु अने कुधर्मनुं स्वरूप... रएए निश्चय तथा व्यवहारथी पांच महाव्रतनुं वरूप, रए हिंसा करता नथी अने हिंसानां फल जोगवे ने तेनुं खरूप, ज्य रए हिंसा करे ने अने हिंसानां फल जोगवता नथी तेनुं खरूप, रए हिंसा करे ने अने हिंसानां फल पण भोगवे ने तेनुं वरूप, ३ रएए हिंसा करता नथी अने हिंसानांफल जोगवतानश्री तेनुं खरूप, ४ २० उपरथी साधुपणा सहित अनेअंतरथकीसाधुपणारहितनुंखरूप.ज्य २०१अंतरथी साधुपणा सहित अने उपरथी साधुपणा रहित स्वरूप.६ ५०५ उपरथी साधुपणारहित अनेथने अंतरथी साधुपणा रहित २०३ उपरथी साधुपणा सहित अने अंतरथी साधुपणा सहितनुंग 1 २०४ यड्डव्य नवतत्त्वनुं खरूप अव्य क्षेत्र काल जावनी चोजंगी. जए २०५ ऽव्य, क्षेत्र, काल अने जावमांथी कोण कोणथी सूक्ष्म ..... २०६ षड्डव्य नवतत्त्व खरूप नामादिक चार निक्षेपे देखाड्युंडे. एए 20 वारे व्रत उपर चार निदेपा तथा अव्य, क्षेत्र, काल, भाव, ए २० क्रोध, मान, माया, लोन उपर चार निदेपा. २०ए दान, लाज, जाव, रूप, अनुजव, मनुष्यगति, मनुष्यपुरुष, मनुष्यस्त्री, ए प्रत्येक उपर चार निरूपा उतास्था . १० अनादि अनंतादिक चार लांगे करी षड्जव्य तथा नवतत्त्वनुं १०५ १०४ अंक विषय.. " - .... ११७ अनुक्रमणिका- पृष्टः खरूप निश्चय अने व्यवहारनयने मते देखाडयु बे. (២០ ११ ब अव्यना परस्पर संबंधनी चोचंगी देखाडी ... .... १९३ १२ पांच समवाय कारणने प्रश्नोत्तरें करी निळस्यां ने. १९४ २१३ समकेतनुं खरूप षट्कारकें करी देखाड्यु ने. २१४ मोक्ष निःकर्मावस्थानु खरूप षट्कारके करी देखाडयुं . ११६ १५ नवप्रकारना नियाणानुं खरूप देखाड्युं ..... १६ अरिहंतादिक नवपद एटले सिद्धचकना यंत्रनुं खरूप सात नये करी तथा चार नि करी तथा प्रत्यक्ष अने परोक्षए वे प्रमाणे करी तथा अव्य, क्षेत्र,काल अने जावनी चोनंगी करी तथा चौद गुणगणे करी तथा गुणे करी तथा नवतत्त्वं करी तथा गुणी गुणे करी तथा पांचवर्णे करी तथा देव, गुरु अने धर्मनी उलखाणे ए दशांगे करी देखाड्युं . १७ सातनयमां अव्यनय केटला अने भावनय केटला..... १श्न १७ असावीश उपनयनुं खरूप, एमां व्यवहार नयना न भेद ले. १५० १ए अव्य अने लाव, खरूप सातनयें लिखाव्यु बे. १३४ शनिश्चय तथा व्यवहारन करी नवतत्त्व, षट्भव्यतुं खरूप. १३५ २१ नैगमादि सातेनयें करीधर्मास्तिकायतुं खरूप, १३६ शश नैगमादि सातेनयें करी अधर्मास्तिकायतुं खरूप..... १३३ २३ नैगमादि सातेनयें करी आकाशास्तिकायतुं स्वरूप. १३ २४ नैगमादि सातेनयें करी कालभव्य स्वरूप. १३७ २५५ नैगमादि सातेनयें करी पुनलास्तिकायनुं स्वरूप..... १३७ श६ नैगमादि सातेनयें करी जीव अव्य, खरूप, १३ए शख नैगमादि सातेनयें करी पुण्यादिक सात तत्त्वतुं खरूप. २५२ शनैगमादि सातेनयें करी देवतार्नु स्वरूप. २५४ शए नैगमादि सातेनये करी नारकी जीवनुं खरूप. ૨૭૫ हा नैगमादि सातेनयें करी राजानुं खरूप, र नैगमादि सातेनयें करी मनुष्य खरूप. १५६ हर नैगमादि सातेनयें करी सामायिक खरूप. १४६ .... .... । .... .... ....
अनुक्रमणिका. १० अंक. पृष्ट विषय. ३३ एक आकाश प्रदेशमा पट्रअव्यनु तथा सातनयतुं स्वरूप. १४७ २३४ नैगमादि सातेन करी जिनदास नामा शेनें श्रावक पुत्र प्रत्ये १४० पूज्युं के तुं किहां रहे डे इत्यादि नय स्वरूप ..... १४ए २३५ नेगमादि सातेनयें करी जीवतुं स्वरूप, २६ नैगमादि सातेन करी ज्ञान, खरूप. १५० ख नैगमादि सातेनय करी साधर्मिपणा खरूप, १५१ २ नैगमादि सातेनये करी धर्मनुं खरूप, शए नैगमादि सातेनये करी सिक नगवानहुँ खरूप. १५५ २४० नयनी अपेक्षायें करी नव तत्त्वनु खरूप. પરૂ २४१ सातेनयें करी नव तत्त्व खरूप एमां अजीवनां ५६० जेद, १५४ इस जिनमंदिर उपर उत्सर्ग थपवादें सात नय उतास्या ...... ९५६ व घट उपर उत्सर्ग अपवादें सातनय उतारखाने. शव घर उपर उत्सर्ग अपवादें सात नय उताया ..... १५० २१५ राज्य उपर उत्सर्ग अपवादें सातनय उतास्या ..... १५ए २४६ धर्मीजीवने समकेतनी स्थिरता करवा सारु सातनयनुं खरूप. १६० २४ जहागति तहामति ए वचनने अनुसार सातनय..... १६५ अधावीश उपनयमांप्रथम अव्यास्तिकनयना दश दनुखरूप.१६५ ४ए पर्यायास्तिक नयना बजेदतुं खरूप. १६३ श्य नैगमादि सात नयना नेदो तथा तेनुं खरूप, २५१ विशेषावश्यकने अनुसारें सात नयना नेद. १६६ २५५ नित्यानित्यादि पाठपदें निश्चय व्यवहार नयें जीवनुं स्वरूप.१६६ २५३ अन्य समकेतादिक नव प्रकारना समकेतनुं खरूप, १६० श्पक्ष जीवने कर्मना कापणाम अने जोकापणामां नेगमादि सातनय मांहेला केटला नय पामीयें. १७ श्एए जीवने खरूपना कापणामां केटला नय पामीय. १७३ २५६ जीवने खरूपना जोता पणामां केटला नय पामीये. १७४ श्य जीव कमनो अकर्ता तथा अनोक्ता कया नयें करी जाणवो.१७५ २५७ मंजूषा ऊपर सातनयमां चार निक्षेपा उत्सर्गापवादे कह्याने. १७५ १६३ १३ अनुक्रमणिका. ११ अंक. विषय, पृष्ट, २५ए सातनयमांत्रण निदेपार्नु उत्सर्गापवादें खरूप. १७७ १६७ समकेतरूप रत्ननो खान केवीरीत पामीये. १७ २६१ उ अव्यमां हेय, शेय,उपादेय तथा बव्यना गुण पर्याय अने अव्यना पर्याय परस्पर साधर्मीपणुं दर्शाव्यु बे. १६ उ अन्यमां परिणामि केटला अने अपरिणामि केटला. ११ २६३ व अव्यमां जीव केटलां अने अजीव केटला. १२ २६ ब अव्यमां मूर्ति केटलां अने अमूर्ति केटलां. १३ २६५ उ अव्यमां सप्रदेशीकेटलां अने अप्रदेशी केटलां. १०३ २६६ ब अव्यमा एक केटलां अने अनेक केटलां. शक्षा उजव्यमा क्षेत्र केटलांपने क्षेत्री केटला एमां पुजलनो विचार.१४ २६ ब अव्यमा सक्रिय केटलां अने अक्रिय केटलां. १०६ श्क्षए उ अव्यमां नित्य केटलां अने अनित्य केटलां. १०७ श्शन अव्यमां कारण केटलां अने अकारण केटलां. २०ए २१ अव्यमां कर्ता केटलां अने अकर्ता केटलां. ए श्व अव्यमां सर्वव्यापि केटलां अने देशव्यापि केटला. एए? २३ अव्यमां अप्रवेशी पषानुं खरूप. एए । अव्यमा एक अनेकादिक आठ पतनुं खरूप. रए श५ सम्यक्त्वनुं स्वरूप. १५ श६ समकेतनी निःसर्गरुचि आदिक दशप्रकारनी रुचिर्नु स्वरूप. १९६ ७ ब अव्यमां अस्तित्व, वस्तुत्व, अव्यत्व, प्रमेयत्व, सत्त्व, अनेत्र गुरुलघु प उ सामान्य गुण कह्याने. तथा निगोदनुं स्वरूप. १ए जीवने स्वरूप ध्यान करवा रूप विचार कह्यो . २०५ खए अव्यमा अगीयारसामान्य स्वनाव निश्चयव्यवहारथीकहो. शशा अव्यमा चेतनत्वादि विशेष स्वजाव कद्या जे. श्र नवतत्त्व तथा षट्भव्य स्वरूप अनेक नयनी अपेदायें अव्य अने जावनी चोनंगी करी देखाड्यो ने. २१२ २०२ नवतत्त्व तथा षट्भव्य स्वरूप कर्ता, कारण अने कार्य रूप त्रिनंगी करी देखायुं . तथा समकेतनी प्रसंसा. २१ १२ अनुक्रमणिका. अंक. विषय, पृष्ट. शश सिझपरमात्माना पंदर नेद कही देखाडया ने. शव नामथकी, क्षेत्रयकी, कालयकी, जावयकी, अव्ययकी, गुणय की, तथा, उत्पाद, व्यय अने धौव,ए नवांगे सिस्नु खरूप. शश न्य नित्य अनित्यादिक पाठ पढ़ें करी सिकनु खरूप. शाद सिकपरमात्मानुं स्वरूप स्यादस्ति स्यानास्तिनी सप्तनंगी तथा नित्य अनित्यनी सप्तनंगी आदिक भनेक सप्तगीयेंकरी कर्यु.५२४ ७ सिझपरमात्मानां ज्ञानगुणमां, दर्शनगुणमां, चारित्रगुणमां, अ ने वीर्यगुणमा, षट् कारक लगाव्याडे. २ सिझना खरूपमा एकरूप, असंख्यरूप, असंख्य अनंतरूप, अनंत अनंतरूप अनेअनंत अनंत धर्मरूप एपंचगंगी कही है. शण श्तए चारनि करी सिद्धपरमात्मानुं खरूप कडं ठे. एसिद्धपरमात्मामांथलोगी,उपनोगी अनेजोगी एत्रिनंगी कहीशए श्एर सिकमां नित्यस्वनाव,अनित्यस्वनाव,अस्ति,नास्ति, योगी, योगी, कर्त्ता, अकर्ता, जव्यस्वन्नाव, अजव्यखन्नाव, लाज, अ लाज, ग्राहक, अग्राहक, स्थिर, अस्थिर, रक्षक, अरक्षक, अच लित, चलित,रमणिक, अरमणिक,व्यापक,श्रव्यापक स्वनाव. ३० शए सिद्धपरमात्माना अन्वयी गुण लख्या जे. शए सिद्धपरमात्मामां दानादिक पांचनी अनंतता दर्शावी ने. २३३ शए सिजनी उलखाण जेणे नथी करी तेने उपदेश कह्यो ने. २३४ शए पांच ज्ञान तथा ब अव्यनुंखरूप,रूपी अरूपीपणे, निश्चय अने व्यवहारनयें, उत्सर्ग अपवादे करी, देशव्यापी सर्वव्यापीपणे, प्रत्यक्ष अने परोक्ष, ए बे प्रमाणे करी तथा कर्ता कारण अने कार्यरूप त्रिजंगी करी कडं बे. ३३५ २ए जे जाणे, आदरेने पाले तथा जे जाणे नादरे अने न पाले, तथा जे जाणे न आदरे अने पाले,तेनो स्वरूप तेमज न जाणे न आदरे अने न पाले इत्यादिक अजाणनी चोजंगी स्वरूप.ए शए ग्रंथसमातिना दोहा तथा चोपाइ प्रशंसा रूप. २४१ एज केटला एक जाणवा योग्य बूटक बोल दाखल कस्या . २५३ ॥ श्रीजिनाय नमः ॥ ॥अथ ॥ ॥ श्री अध्यात्मसारप्रश्नोत्तरग्रंथःप्रारज्यते ॥ ॥ श्लोक ॥ ॥ चेताकैरवकौमुदीसहचरः स्याहादविद्याकरः, कैवल्यममंजरीमधुकरः संपवतांचोधरः॥मुक्तिस्त्रीकमनीयजालतिलकासकर्मदःशर्मकृत्,श्रीमबीर- जिनेश्वरस्त्रिजुवने क्षेमकरः पातु वः॥॥खिमाविजय जिन उत्तम पद,तेहने सेवे सुरनर वृंद॥ निजरूपप्रगटे श्रमी वरसंत कुंवर कहे प्रश्नोत्तर वृत्तंता॥ ॥ दोहा॥ ॥ हितोपदेश करवा जणी, ए प्रश्नोत्तर ग्रंथ ॥ पशे गुणशे जे नविक, बेहेशे ते शिवपंथ ॥३॥ तिहां प्रथम श्री जिनस्तुति लखिये यें. ॥ जय जगवान्, त्रैलोक्य तारण, अशरण शरण, परमात्मा, परमेश्वर, जगत्रयाधार, कृपावतार, महिमानिधान, ज्ञापितसकलानिधान, समग्र जंतुना करुणावंधु, नव्य जीवोने धर्म पमाडता, जवसिंधुमां अनाथनाथ, शिवपुर साथ, परमदयाल, वचन रसाल, जगउपकारी, वंदे नर नारी, तथा जे सुधासंयमी, निग्रंथपंथ पालता, चारित्र दूषण टालता, सर्व जीवने हित करता, श्राव्याने उभरता एवा चौद हजार मुनिवरें परवस्या अलंकया कोडो गमे देवतायें सेवित, अनंतज्ञानमय, अनंतदर्शनमय, अनंतचारित्रमय, अनंततपोमय, अनंतदानमय, अनंतवीर्यमय, अनंत लासमय, अनंतनोगमय, अनंतउपजोगमय, क्रोधरहित, मानरहित, मायारहित, खोचरहित, हास्यरहित, रतिरहित, अरतिरहित, जयरहित, शोकरहित, जुगंहारहित,रागरहित, शेषरहित,मोहरहित, मिथ्यात्वरहित निझारहित, कामरहित, थकानरहित, कंदर्परहित, रोगरहित, निरालंबी निराशी, निरुपाधि, निर्विकारी, अनंतचतुष्टयी, अक्षय, अचल, थकल, अमल, अगम, श्रनामी, अकर्मा, प्रबंधक, अनुदय, अजेदी, अवेदी, श्र खेदी, अखेदी, असखायी, अलेशी, अनवगाही, श्रव्यापी, अनाश्रयी, अ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. कंप, अस्खलित, अविरोध, धनाश्रय, अलख, अशोक, अलोक, लोका लोकनायक, शुभ, बुज, खजावरमणी, सहजानंदी, एक, असंख्य, अनंत गुणे-करी विराजमान, एवा अनंत सुखना जोगी, त्रैलोक्यना राजा, त्रैलो क्यना पति, त्रैलोक्यस्खामी, त्रैलोक्यनाथ, त्रैलोक्यतिलक, त्रैलोक्यने विये मुकुट मुआसमान, प्रेखोक्यने विषे बत्र समान, त्रैलोक्यने विपे सूर्यसमान उद्योतना करनार, मिथ्यात्वरूप अंधकारना टालनार, चंडमानी पेरें शीत बताना करनार. विषय कषायरूप वलतराना टालनार, नक्तवत्सल, जगत्र यना हितकारी, जगत्रयना प्रीतिकारी,जगन्वय उपकारी, करुणासागर, न वसमुच्ची पार उतारनार, तथा उक्तं च॥अशोकवृक्षः सुरपुष्पवृष्टि, दिव्य ध्वनिश्चामरमासनं च जामकल इंजिरातपश्चं सत्यातिहार्याणि जिनेश्वरा णाम् ॥१॥ ए पाठ प्रातिहार्यनी संपदायें करी विराजमान तथा पूजाति शय, वचनातिशय,ज्ञानातिशय श्रने अपायापगमातिशय,ए चार अतिशय पूर्वोक्त आठ प्रातिहार्य साथै मेलवीय तेवारे वार थाय, ते वार गुणें करी शोभित तेमज चार अतिशय सहजनांजन्मथकी होय, अने कर्मक्षय थया थकी अगीयार तथा देवताना करेला अंगणीशमतीने चोत्रीश अतिशय करी विराजमानथका एवा श्री वीर जगवान् चोवीशमा तीर्थकर ते जव्य प्राणीयोने हितोपदेश करता मिथ्यात्वरूप अंधकारने चूरता का श्री राजग्रही नगरीना उद्यानने विषेसमोसस्या, ते वखतें हर्ष जक्तिये नाविक का जवनपति, व्यंतर,ज्योतिषी अने वैमानिक,ए चार निकायनादेवतायें मलीने रूप, सुवर्ण तथा रत्नमय त्रण गढनी रचना करी,तेना मध्यमां रत्न जडित सिंहासनने विषे श्रीवीर जगवान् वेग, मस्तकें त्रण बत्र शोने डे, चार चामर वीजाय ले. सुर, असुर, मनुष्यमा स्त्री, पुरुष, विद्याधर, किन्नर, गंधर्व, इत्यादिक सर्व पर्षदा मसी, ते वखतें श्री श्रेणिकराजा पण अंतःपुर सहित चतुरंगिणी सेना लश्ने अति प्रमोद सहित श्रीसमवसरणने विषे श्रावी प्रजुने वांदीने बेगे अने वीजां पण सहु यथोचित स्थानके वेग. प्रजुये पण वाणीना पांत्रीश गुणें करी दिव्यध्वनियें देशना था पवा मांनी, ते देशना केवी होय? तो के सहशक्तिमंत अर्ज माग थी शापामा होय, स्वर उदात्तपणे होय, मेघध्वनिनी परें होय, सर्व वाजिनमा मेल उचित प्रमुख गुण सहित होय, अतिविस्तारपणे होय, ३ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर त्रणे काल मलती होय, पदसापेक्षपणे होय, प्रशस्ति विशेषे होय, श्रदर पदनी चातुरी होय, मालकोश रागमा होय, श्रोतानां मनने राजी कर नारी होय, सूत्र थोढुंचने अर्थ घणो होय, विविधप्रकारेश्रोतानेबोध दायक होय,नय जंगप्रमाणसहितहोय, चित्तने तथाश्रोत्रंजियने सुखकारी होय, यथार्थपणे सुबोधकारी होय, कारक प्रमुख सहित होय, षड्व्यादिक वि जेनोशुभपणे होय, श्रवणथीश्रोताना रोगनाश पामे, पडबंदा उठे, परस्पर विरोध नहि, वचनमांहे संदेह नही, बादी दूषण श्रापी शके नहि,श्रोताना संदेह टले, बाल गोपाल सर्वे समजे, कोश्नां मर्म जांखे नहीं, जेमां पोताना स्तुतितथापारकी निंदानही,लोक प्रशंसा करे,श्रोताने श्राश्चर्य उपजे, अति वजन उचित नही, वचमा अंतराय पडे नहि,श्रोतानां कुःख टाले, जेमाया मिक वचन न होय, एक योजनमां सरखी संचलाय, जेनो फलविजेद नही, सहुको पोत पोतानी नाषामां समजी जाय, आषाढना मेघनी परें प्रणमे, संशय छेदनकारिणी, चतुर्विधसंघमनोहारिणी, चतुर्विधधर्मप्रकाशि नी, नविजनकर्णामृतस्त्रवणी, सकलकुमतिविनाविणी, संसारसमुअतारिणी, सर्वसंशयनिवारिणी, सुखकारिणी, बहुल मिथ्यात्व तिमिरपाल दिनकरा नुकारिणी, एवी वाणी ते नित्य, अनित्य, एक, अनेक, सत्य, असत्य, वक्तव्य, श्रवक्तव्य, नाम, अव्य, क्षेत्र, काल, नाव, गुण, पर्याय, उत्पाद, व्यय, ध्रुव, नय, निक्षेपा, कारक, प्रमाण, समवाय, अव्यास्तिक नय, पर्या यास्तिक नय,कर्ता,कारण, कार्य, निश्चय, व्यवहार, उत्सर्ग, अपवाद, हेय, शेय, उपादेय, चौनंगी, त्रिजंगी, सप्तनंगी,अनेकनंगी,जीव, अजीव, पुष्य, पाप, आश्रव, संवर, निर्जरा, बंध, मोह, धर्म, अधर्म, आश्रव, परमा श्रव, अतिचार, अनाचार, अतिक्रम, व्यतिक्रम, इत्यादिक सर्व गुणोपदे शिनी, सर्व भाषावबोधिनी, जगवान् देशना देता हवा, ते कहीं बैयें. ॥ अत्र गाथा ॥ जीवाजीवा पुलं, पावासव संवरो य निझरणा॥बंधो मुको य तहा, नव तत्वा हुंति नायबा ॥१॥ श्रीवीतराग देवें त्रिगडा गढने विषे बेसीने वार पर्षदामा ए रीते उपदेश कह्यो के-जीवादिक नव त त्वने जे निपुण बुकियें करी जाणे, तेने ज्ञानी कहीयें, अंतरंग सईहे, तेने समकिती कहीयें, "अणुवगो दवं" ए श्री अनुयोगधार सूत्रनुं वचन , वती कयु जे पद, अक्षर, मात्रा सहित शुद्ध सिद्धांत वांचता पूजतां नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, अर्थ करे , येरुमुखें सईहे , तेपण शुद्ध निश्चयें आत्मसत्ता सख्या विना सर्व अव्य निळेपे ने अने जे नाव विना मात्र एकदुं अव्य ते पुण्यबंधनुं कारण ले परंतु मोक्षतुं कारण नथी. एटले जे करणीरूप कष्ट तपस्या करे ले परंतु जीव अजीवनी सत्ता उखखी नथी तेने चगवतीसूत्रमा थ व्रती अपच्चरकाणी कह्याने, तथा जे एकली बाह्य करणी करे धने पोताने साधु कहेवरावे दे ते मृषावादी "प मुणी रखवासेण" मिति श्रीउत्तराध्य यनसूत्रवचनात् ॥ तथा "नाणेण य मुणी होइ" ए वचनें जे ज्ञानी ते मु नि अने अज्ञानी ते मिथ्यात्वी जे. तथा गणितानुयोग जे नारकी देवाता प्रमुखना बोल अथवा यति श्रा वकनो आचार जाणीने कोश्क कहेजे अमें ज्ञानी जैये परंतु ते ज्ञानी कहे वाय नहिं जे अन्य गुण पर्यायर्नु खरूप जाणे तेनेज ज्ञानी कहीं. एम श्रीउत्तराध्ययनना मोक्षमार्गाध्ययनमां कझुंडे, तथा च तत्पाः॥एवं पंच विहं नाणं, दवाण य गुणाण यापद्यवाण य सवेसि, जनाणीहिय दंसिय॥१॥ ए वस्तु सचा जाण्या विना ज्ञानी नही, परंतु नव तत्त्व, षड्जव्यतुं खरूप लखे, ते समकिती कहेवाय. एवा ज्ञान, दर्शन,विना जे कहे, के अमें चा रित्रीया वैये, ते पण मृषावादी ले जे माटें श्री उत्तराध्ययनमा “यो दसण पाणेण विणा ण हुँति चरण गुणा" ए वचन ले माटें आज केटला एक ज्ञानहीन थका मात्र क्रियानो यागंबर देखाडे ते उग डे, तेहनो संग करवो नहिं केम के? एबाह्यकरणी अचव्यने पण आवे जे माटे तेजपर राचवू नहि. तथा श्रात्मस्वरूप लख्या विना सामायिक, पडिकमj, पञ्चरकापत्र मुख जे ते अव्य निक्षेपामा पुसावले, परंतु संवरनची. श्रीजगवतीसूत्र मां "श्राया खनु सामाश्यं " ए आलावाची जाणवू. तथा जीवनुं स्वरूप जाण्या विना तप, संयम, पुण्यप्रकृति देवजवनुं कारण ने, उक्कं च "पुवत वेणं पुवसंजमेणं देवलोएउववचंति पोचेवणं आया जावतवयाय" ए श्रा सावो श्रीजगवतीसत्रमा कझो , एबुंसांजलीने शिष्य स्तुति करी पूबे ने, १ हे जगवंत! एटदे ज्ञानवंत, अर्थात् सर्व प्रकारे करी लोकालोकना खरूपना जाण ठेतेने जगवान् कही. हे जिनराज ! तिहां जिन एटले राग द्वेष रहित एवा जे सामान्य केवली तेने विषे राजा समान तेने जि नराज कहीयें. ३ हे अलख ! एटले जेतुं खरूप कोइ प्रकारे लख्यामा .
५ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श्रावे नही, तेने श्रखख कहिये ४ हे चिद्धन ! एटले चिद कहेतां ज्ञान तेनो धन केतां समूह एवं जेनुं खरूप तेने चिद्धन कहिये, ५ हे चिदा नंद ! तिहां चिद् एटले ज्ञान भने श्रानंद एटले चारित्र, एटले ज्ञान थने चारित्रमय जेनुं खरूप डे, तेने चिदानंद कहीयें. ६ हे निरंजन ! एटले जेना आत्मप्रदेशने विपे कर्मरूप अंजन नची तेने निरंजन कहीये. हे वीतराग! एटले वीत केतां वीत्या ने राग अने वेप जेना तेने वीतराग क हीये. हे सचिदानंद ! एटले (सत् के०) दर्शन अने (चिद के०)ज्ञान तथा (आनंद के०) चारित्र एटसे दर्शन, ज्ञान अने चारित्रमय जेहनू स्वरूप ने तेने सञ्चिदानंद कहिये. ए हे अरिहंत ! एटले (बरि के) कर्मरूप वैरी तेने अव्यथकी श्रने जावयकी जेणें (हंत के०) हण्या ने तेने अरिहंत कहिये. १० हे तीर्थकर ! एटले (तीर्थ के०) साधु, साध्वी, श्रावक श्रने श्राविका रूप चतुर्विध संघ, तेनी स्थापनाना (कर के०) कर नार तेने तीर्थंकर कहिये. ११ हे परमात्मा ! एटले (परम के) उत्कृ शत्रण जगत्ने पूजवा योग्य डे श्रात्मा जेनो तेने परमात्मा कहींयें. १५ हे परमेश्वर ! एटले (परम के) उत्कृष्टी (ईश्वर के ) उकुरा अर्थात् ज्ञान, दर्शन श्रने चारित्र रूप जे वक्ष्मी, ते जेणें प्रगट करी ले तेने परमेश्वर कहियें. ए रीतें स्तवन करीने शिष्य प्रश्न पूढे ने. १३ शिष्यः-नव तत्त्वमा जीवने तत्त्व कही बोलाव्यो तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-ज्ञानादिक गुणे करी चेतना सहित डे, निश्चय नयें करी सचायें सिक समानअने व्यवहारनपुंकरीशुजाशुज कर्मनोजोकाडे,एएतत्त्व जाणवू. १५ शिष्यः-श्रजीवने तत्त्व कही बोलान्यो तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु-ज्ञानादिक चेतना रूप गुणे करी रहित जड खन्नाव वालो अने जेने सुख उखनुं ज्ञान नबी ए एनुं तत्त्व जाणवू. १५ शिष्यः-पुण्यने तत्त्व कही बोलाव्युं तेनो श्यो परमार्थ । गुरु-जेम साकरतुं तत्त्व मीगश , तेम एना मीग विपाक जीव जो गवे ने ते पुण्य कहेवाय , ए एनुं तत्व जाणवू. १६ शिष्यः-पापने तत्त्व कही बोलाव्युं तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-जेम अफीपर्नु तत्त्व कडवाश के तेम एना कडवा विपाक जीव जोगवे ए एर्नु त व जाणवू.
नवतत्वना प्रश्नोत्तर. १७ शिष्यः-श्राश्रवने तत्त्व कही बोलाव्यो, तेनो यो परमार्थ ? गुरु:-पुण्य तथा पाप ए बेतो कस्वां श्रावे ने अने श्राश्रवतो कयां पण आवे अने अणकयां पण आवे, जे कारणे पुण्य पापनां जे दलीयां बे, ते श्राश्रवरूप तेतो कस्यां थावे , अने अप्रतिपणानां जे आश्रव बे, तेतो अशकस्वां आवे दे, श्रहीयां फरी शिष्ये पूज्युं के अणकस्वां आश्रय केम आवे ? तेवारें गुरुयें कडं जे एकेजियने पण अतिपणे श्र ढारे पाप स्थानकनां अषकलां थानव आवे ने, एम जगवतीसूत्रमा कडं ,माटेवाभव कस्यां पण श्रावे भने अणकयां पण आवे, ए एनुं तत्त्वडे, १७ शिष्यः-संवरने तत्त्व कही बोलाव्यो, तेनो श्यो परमार्थ ? गुरुः-श्रावता कर्मने रोके एटले शुभ कर्मनां दलीयांने पण रोके अने अशुज कर्मनां दलीयांने पण रोके, तेषी श्रावता कर्मने रोके, ए एवं तत्त्व, १५ शिष्यः-निर्जराने तत्त्व कही बोलाव्यो, तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु-संवर तो मात्र आवता कर्मने रोके , पण निर्जरा तो अनिरूप बे एटले अंतरमा पेशीने शुज कर्मनां दलीयांने पण वाली नाखे, अने थ शुज कर्मनां दलीयांने पण वाली नाखे, अर्थात् सत्तायें शुजाशुजनां दली यां रह्यां , तेने निर्धारावे, ए एनुं तत्त्व जाणवू. २० शिष्यः-बंधने तत्त्व कही बोलाव्यो, तेनो श्यो परमार्थ ? गुरुः-शुजनां दलीयां पण बांधे, अने पशुजनां दलीयां पण बांधे, एज एर्नु तत्त्व जाणवू जे ए शुजने पण बांधे श्रने श्रशुजने पण वांधे. १ शिष्यः-मोदने तत्त्व कही बोलाव्यो, तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु:-बारमे गुणगणे रांग, द्वेष, अने मोहनो क्षय कस्यो भने तेरमेय पगणे केवल ज्ञान, केवल दर्शन अने यथाख्यातचारित्र रूप जे लक्ष्मी ते जेणे प्रगट करी,तेने अव्यमोद कहीये.अनेजे सर्व कर्मथकी मूकाणा तेजा वमोक्ष कहीये. ए एनुं तत्त्व जाणवू.एरीतें श्री वीतराग देवें त्रिगडाने विषे बेसीबार पर्षदाने उपदेशकयो,तेउपदेशमा एनवेने तत्त्व करी बोलाव्या. शशिष्यः-एनव तत्त्वमा हेय एटले गमवा योग्य केटला तत्त्व पामीयें? गुरु-निश्चय नये करी पुण्य, पाप, आभव अने बंध, ए चार तत्त्व जी बने बांगवा योग्य , केम के ए चारमा पुण्य जेडे,तेशुजप्रकृतिरूप कर्मनो उदय ने श्रने पाप , ते अशुभ प्रकृतिरूप कर्मनो उदय . माटें एवे I नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. कर्म ने भने ते कर्म तो जीवने मोक्षमार्गने विषेविनकर्ता ने, तेमाटें निश्चय नयने मते करी शुजाणून विकाररूप जे वेदनीय कर्म ते जीवने बांमवा यो ग्य ले अने व्यवहार नयने मतें तो एक पुण्य आदरवा योग्य से, केम के मोदनगरें जातां जीवने विघ्नना करनारा एवा जे क्रोध, मान,माया, खोज श्राधि, व्याधि, जन्म, जरा, मरण, शोक, पीडा, विषय, कषाय, निला,म मता, मूळ, अज्ञान, मिथ्याल,अवत, आदिक अनेक मोहराजाना सुनटो फरे , ते सर्व जीवने मोक्षमार्गे जातां विघ्नकर्ता ने, माटें तिहां पुण्यरूपवला वो गवको जलो रूडो होय, तो निर्विघ्नपणे जीव, मोक्ष नगरे पहोंचे, तेची व्यवहार नयने मते पुण्य श्रादरवा योग्य ले केम के समकिती जीव एनेवोला वारूप करी जाणे , एटले जिनराजनां वचनमां बेनय प्रमाण ने एमांजो को एक नय उबापे, तो तेनुं वचन अप्रमाण जाणवं. ३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमां ज्ञेय एटले जाणवायोग्य केटलांतत्त्व पामीय? गुरु:-जीव अने अजीव ए बे तत्त्वतुं खरूप जाणवा योग्य डे, तेवारें फरी शिष्ये पूजघु जे जीवतुं स्वरूप [ ने ? तेवारें गुरु कहे जे. नैगम भने संग्रहनयें करी सर्व जीव सत्तायें एक रूप , केम के ज्ञानादिक चेतना गु णे करी सहित सर्वजीव एकरूप ले सचायें सरखा सिक समान , माटे एक नेदें सर्व जीव कहीयें अने व्यवहार नयें करी तो जीवना चौद नेद बत्रीश नेद तथा पांचशोने वेशव नेद थाय , तेनो विचारबाशमार्गणा श्री धारवो, तेनी गाथा लखीय बैं "गदीएकाए,जोए वेएकसाय नाणे य॥ संजम दसण बेसा, जव सम्मे सन्नि आहारे ॥१॥ एवाशठ मार्ग पानो यंत्र नीचें लख्यो ,तेथी पांचशो शव बेदनो विवरो समजी लेवो. तिहां पहेला कोगमा बाशठ मार्गणाना नाम लख्यांबे, वीजा कोगमा मारकी जीवना चौदानेद मांडेवा जे मार्गणाने विषे जेटला जेद पामीयें ते देखाड्या ने, जीजा कोगमां तिर्यचना अडतालीश जेद माहेला जेमार्ग पाने विषे जेटला जेद पामीयते देखाड्याने.चोथा कोगमां मनुष्यनात्रण शोत्रण दमांधीजे मार्गणामां जेटला भेद पामीयते देखाड्याने, पांचमा कोगमा देवताना एकशो अशाणुं नेदमांची जे मार्गणाने विषे जेटला चेद पामीये ते देखाड्या . हा कोगमां शरवाले पांचशो शव नेदमांची जे मार्गणायें जेटला जेद पामीये तेना शरवाला देखाव्या G नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ॥ अथ द्विषष्ठिमार्गणायां पंचशताधिक त्रिषष्ठिजीवजेदानां यंत्रमिदम् ॥ स्थाननां नाम. । ॥ । ॥ बाश मार्गणा नारकी./तिर्यंच. | मनुष्य. मनुष्य. | देवता. सर्व संख्या. २५ त ३०३ एएस १६३ र देवगति रएन एएन २ मनुष्यगति. ३०३ ३ए३ ३ तिर्यंचगति. Y YG ४ नरकगति. १५ १४ ५ एकेंजियजाति ॥ १२ १२ ६३जियजाति. उतेजियजाति. २ चौरिजियजाति - ए पंचेंजियजाति १५ २० ३०३ १ज પણ १० पृथ्वीकाय. २ ॥ 6 ॥ २ a ॥ । a प 0 ४ ११ अपकाय. ॥ c ४ ४ ४ D d ४ 0 ce ॥ br ५४१ ७ big ५६ ५ १३ ៦ १० १२ तेउकाय. १३ वायुकाय. १४ वनस्पतिकाय. १५ त्रसकाय. १४ १६ मनोयोग. १७ वचनयोग. १० काययोग, १४ १ए स्त्रीवेद. १७ पुरुषवेद. २१ नपुंसकवेद. | १४ १४ १३ १एन एए एए १ ca ३३ ११ ११ ३०३ २०५ २०२ १३१ ३०३ ३०३ १ ५६३ ३४० ४१० १९३ त शक्रोध, प्रत एएस २३ मान. ४माया. त ए त १४ १५ '३३ १ २५ बोज, ઘર ५६३ ५३३ ४त ३३० १ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ए २ श्रुतज्ञान. ज . त d ॥ . D O . ॥ बाशठ मार्गणा नारकी. तिथंच. मनुष्य. | देवता. सर्व संख्या. स्थाननां नाम. १४ त ३०३ एएन ५६३ २६ मतिज्ञान. १३ २० २०५ रएन ४५३ १३ १० २०२ ४५३ शण अवधिज्ञान. | १३ पार ३० रए रवाश्य शए मनापर्यवज्ञान ० १५ १५ ३० केवलज्ञान, १५ ३१ मतिश्रज्ञान. | १४ H ३०३ १७० પરણ્ય ३२ श्रुतअज्ञान. शत ३३ १७० ५३५ ३३ विजंगज्ञान. | १४ १५ । ३०१५ १७० २०४ ३४ सामायिक. ૨૫ १५ ३५ दोपस्थापन १० १० ३६ परिहारविशु १० १० ३७ यथाख्यात. ર૫ १५ ३७ सूक्ष्मसंपराय. १५ १५ इए देशविरति. ५ १५ ४० अविरति. १५ त ३०३ -१एन ५६३ ४१ पर्दर्शन. ११ १०१ एए ४५ अचकुर्दर्शन. १४ शत ३०३ १ए ५६३ ४३ अवधिदर्शन. १३ १५ ३० एएल ३५५६ ४४ केवलदर्शन. ४५ कृष्णवेश्या. शत प्रशए ४६ नीललेश्या. त ३०३ प्रश्ए Y कापोतलेश्या. ६ ३०३ श्ए ४.तेजोलेश्या. १३ २० एजा१२० ३२३२३५३ धए पद्मलेश्या. १० ६६ ५० शुक्ललेश्या. १० ३० ४४ G४ ५१ जव्यजीव. २५ Y ३०३ रएन D ॥ ॥ 3 ॥ १५. ६ ६ BBB शत । ३० ५६३ - - नवतत्वना प्रश्नोत्तर 3 ५४ दायिकसमण ३ ५ D 0 १५ da Uত १० बाश मार्गमा नारकी./तियंच. मनुष्य, देवता. सर्व संख्या. स्थाननां नाम. १४ ३०३ १एन ५६३ ए अजव्यजीव. / १४ UG३०३१३१ १७१० । ए३५॥३३३ एक १०१ २०३ ७ २३ उपशमसम० 243 ५५ झायोपशमस. १३ २०५ ए ४२३ ५६ मिश्रसमकित ७ १०१ १ सावादन. ५०५ १७० ४०० ५० मिथ्यात्व, १४ पत ३०३ પરથ एए संझी. १४ २०५ एए ५२४ ६० असंझी. ३० १३ए ६१ श्राहारी प्रज ३०३ १० ५६३ ६२ अणाहारी. २४ ২১৩ ॥ इति विषष्ठिमार्गणायां पंचशताधिक त्रिषष्ठिजीव जेदानां यंत्रं समातम् ॥ २४ शिष्यः-जीवने शाश्वतो कहीये किंवा अशाश्वतो कहीये? गुरुः-निश्चय नयने मते जीव शाश्वतो वे अने व्यवहारनयने मते जीव श्रशाश्वतो , केम के निश्चय नयने मते जीव धोबेदाय नहीं अने जेयो भेदाय नहीं सत्चायें शाश्वतो सिक समान डे, धने व्यवहारनयने मते तो एकंडी, बैंजी, तेजी, चौरिंभी, देवता, नारकी, मनुष्य, तिर्यच एम अनेक कारें जीव, गति संबंधीया जला करे डे. वली तिहांधी मरण पामे . वली तिहाज पागे जश् उपजे.एमअनेक प्रकारे जन्म मरणनां मुख जोगवे, माटें जीव अनेकविध डे तेथी व्यवहार नयने मते जीवश्वशाश्वतो कहीयें, २५ शिष्य-जीवनां अव्यप्राण ते शृं? अने गावप्राण ते झुं? गुरु:-संग्रहनयने मतें तो जे गतितुं श्रायु हा बांध्यु जे ते गतिनांअव्य प्राण कहीये. जो देवतार्नु श्रायुषांध्युहोय, तो तेने अव्यदेवकहीये. तेवारें ते देवतानी गतिनां अव्यप्राण थयां, अने जो नारकीनुश्रायु बांध्यु होय, तो तेने अव्य नारकी कहीयें, तेवारें नरकगतिनो अव्यप्राण थयां.
" - वितत्त्वना प्रश्नोत्तर ११ हवे गावप्राण कहे जैसे गतिनुं वायु श्हां बांध्यु हतुंते गतिमां जय उपन्यो, एट व्यवहाराने मते तिहां जावप्राण प्रगट थयां माटे तेनेभा वाण काही अमात् आपणे पागल मनुष्यगतिनुं श्रायु बांध्यु हतुं ते वारें तिहां मनुष्यगतिनां अव्यप्राण हतां अने हां हम मनुष्यगति पणे मनुष्यमा जोगवीयें बैयें, ते नावप्राण कहीयें. एरीत अव्यप्राण तथा चाव प्रापर्नु खरूप संग्रहनय अने व्यवहारनयने मते जाणवू. वबी निश्चय अने व्यवहारनयने मते अव्यप्राण तथा भावप्राणर्नु ख रूप कहे बे-एटले हमणां शहांनी गति संबंधी जे प्राण जोगवीये बये, ते अव्यप्राण कहीये. अने जे अंतरंग ज्ञान, दर्शन, चारित्र, तप, वीर्य अने उपयोग जे सत्तागते जीवने रह्यां बे, ते जावप्राण कहीये. २६ शिष्यः-वाटें वहेता जीवनां केटलां प्राण पामीयें ? गुरु:-अव्ययकी तो जे गतिर्नु वायु बांध्यु ने, ते गतिना जेटखां प्राण होय,तेटसा पामीयें जो एकेंजियतुं श्रायु बांध्यु होय.तोचार प्राण पामी, जो बेंजी, तेंजीनुं श्रायु बांध्यु होय, तो उ, सात प्राण पामीथे, जो चौरिंजी नुं आयु बांध्यु होय, तो आठ प्राण पामीयें श्रने जो पंचेंजीनुं आयु बांध्यु होय तो नव,दश प्राण पामीय. एरीतेऽव्ययकी तो जे गतिर्नु आयु बांध्यु होय, ते गतिनां तेटलां प्राण पामीयें अने जावयकी बागड्युं वायुष्यजेस मयें पूर्ण आयुं, ते समय आगली गति अव्यश्रायुद्धं सत्तायें बांध्यु हतुं, ते भावपणे उदय थयुं एटले वाटें वहेतां एक समय तथा बे समय लागे, ते वेलायें जाव आउखु जोगव्यु, तेमाटे वाटें वहेतां जावप्राण एकज पामी. ७ शिष्यः-जीवने व्यवहारथकी नित्य कही बैंयें तेमज व्यवहार थकी अनित्य पण कहींयें जैयें, तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-जे गतिमा जीव बेठो ले ते गतिमा व्यवहार यकी नित्य कहीयें अने समय समयें आयु घटे । तेणें करीब्यबहारयकी अंनित्यपण कहींयें. ७ शिष्यः-जीवने निश्चेषकी नित्य कहीयें जैये तेमज निश्चे थकी थ नित्य पण कहीयें बैयें तेनो यो परमार्थ ? गुरु:-अव्ययकी जीव असंख्यातप्रदेशी शाश्वतो नित्य बे,तेथी नित्यक हीये अने पर्यायथकी तो समय समय अनंतो उत्पाद व्ययरूप श्रगुरु लघु 2 .
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १७ पर्याय हानि पक्कि करे , माटे श्रनित्य कहीयें,ए रीते निश्चयपकी नित्या नित्यनुं स्वरूप जाणवू. एम जीवनुं स्वरूप सामान्य प्रकारें कडं, शिष्यः-जीवनुं स्वरूप तो कडं पण अजीवनुं स्वरूप केम जापीयें ? गुरु:-अजीवनो मूब नेद तो एक डे अने उत्तरजेद चौद ने तथा नेदां तर तो पांचशे ने शाउतेमां पण पांचशेने त्रीश जेद तोरूपी अनेत्रीश नेद वरूपी डे, एतुं विशेष स्वरूप गुरुमुखथकी जली रीते जाणवू. शए शिष्यः-पुजल, पुजलने नधी ग्रहण करतांते कया नयें करीने तथा पुजल, पुजलने ग्रहण करे ले ते कया नमें करीने ? गुरुः-निश्चयन करी पुजल परमाणुआ मली खंध यता नथी जो नि श्चयन करी परमाणुवा मली खंध थता होय, तो ते खंध को वारें वि खरायज नहीं आने व्यवहार नये पुजल परमाणुा मली खंध थाय ने ते पाना विखरे पण दे, ते माटे व्यवहारनयें करी पुजल पुजलने पहेले अने निश्चयनयें करी पुजल पुजलने ग्रहण नथी करता ए परमार्थ जाणवो. ३७ शिष्यः-जीव पुजसने ग्रहण करे , ते कया न करीने ग्रहण करे १ अने जीव पुजलने नथी ग्रहण करतो ते कया नयें करीने ? गुरु:-व्यवहार नयने मते जीव, राग केषरूप श्रशुज परिणामें करीस भय समय अनंता कर्मवर्गणाना पुजल ग्रहे जे भने निश्चयनयने मते तो जीव स्वसत्ताने ग्रहण करे ले परंतु जो निश्चय नयने मते जीव, कर्मपुज बने ग्रहण करतो होत तो कोका- सिद्धि पामत नही ते मारें निश्चयन यने मते जीव पोतानी सत्ताने ग्रहण करे ने अने व्यवहार नयनें मते जीव, कर्मपुजलनुं ग्रहण करे वे एरीते जीव तथा श्रजीव, ए वे तत्त्व ज्ञेय एटले जापवा योग्य बेः तेनो परमार्थ संक्षेपमात्र कह्यो. ३१शिष्यः-एनवतत्त्वमांधीउपादेय एटलेश्रादरवायोग्य केटलांतत्त्व? गुरुः-नव तत्त्वमा त्रण तत्त्व श्रादरवा योग्य , केम के जीव पोताना स्वरूपमा रमे, तेवारें संवर कहियें अने जेवारें जीव संवरमा रहे तेवारें समय समय अनंतां कर्मनी निर्जरा करेले अने जेवारें निर्जराथाय,तेवारें जीव मोक्षपद पामे माटे संवर, निर्जरा अनेमोक्ष, एत्रण तत्त्व उपादेयजे. ३२ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्यजीवमा केटलां तत्त्व पामी ? गुरु-"अणुवङगोदई" ए अनुयोगहार सूत्रनुं वचन ले एदो शब्द नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १३ नयने मते जेने खपरनी वेचणरूप उपयोग वर्ततो नथी तेने अनुपयोगी अन्य जीव कहीयें, तेमां व तत्त्वपामीयें. ते मध्ये एक तो जीवतत्त्व अने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां अजीवरूप अनंता लागी रह्यां ने, ते आ श्रवनूत जाणवा. एटले जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच तत्व थयां. श्रने ए दलीये जीव बंधाणो ने माटे बहुं वंधतत्त्व पण बे, ए रीत अव्य जीवमां नव तत्त्व माहेलां ब तत्त्व जाणवां. ३३ शिष्यः-नव तत्त्व मांहेला जावजीवमां केटलां तत्त्व पामीयें गुरु-चावजीवमा आठ तत्त्व पामी. तथा नव तत्व पण पामियें, अने त्रण तत्त्व पण पामी. तेमां प्रथम आउ तत्त्व आवी रीतें पामी:- के " उवढंगोलावं" ए अनुयोगद्वार सूत्रनुं वचन जे.एटले जे जीवने शब्द नयने मते व परनी वेचणरूप स्वरूपजोग उपयोग वर्षे ठे, तेने उपयोगी जावजीव कहीये. तेमां आउ तत्त्व पामीये. तेनां नाम कहे . एक तो जीव अने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां अजीवरूप अनंतां रह्यां बे, ते आश्व जूत जाणवां, एटले जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच तत्त्व थ यां, अने ए दलीये जीव बंधाणो , माटें बहुं बंधतत्त्व पण थयुं अने ख परनी वेचण करी जीव स्वरूपमा रहे, तेवारें तेने सातमु संवरतत्त्व कहीयें. तथा जीव ज्यां सुधी संवरमा रहे, त्या सुधी समय समय अनंतां कर्मनांद बीयां निर्जरावे, ते श्रावमुं निर्जरातत्त्व पामी. एमआउ तत्त्व पामीथे. तथा समनिरूढ नयने मतें केवलीने नावजीव कहीये. तेमां नवे तत्त्व पामीये. ते श्रावी रीतः- एक तो केवलीनो जीव, अने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां अजीव रूप अनंता रह्यां ने ते श्राश्रवप्राय जाणवां एटखे जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच तत्त्व थयां. ए दलीयायें केवलीने वांधी राख्या , तेथी मोक्षपुरीयें जतां रोकाणा वे, माटे ए बहुं बंधतत्त्व जाणवं. अने खसचा तथा परसत्तानी वेचण करी शुक्लध्यानना बीजात्रीजा पाया वचावें रह्या थका खरूपमा वर्ते ने ते सातमु संवर तत्त्व , अने संवरमा रहेतांसमयसमयअनंतां कर्म निर्जरावे ,तेवाग्मुं निर्जरा तत्त्व बे, अने निर्जरा पश्तेवारे वारमे गुणगणे अज्ञान; राग, वेष बने मोहनी य कर्म खपावीने तेरमे गुणगणे केवलज्ञान पाम्याडे एटले एमने अव्यथी मोक्ष पद कहीयें. ए नवमुं मोक्ष तत्त्व थयु. ए रीतें नव तत्त्व पामीयें. .
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १४ तथा एवंचूत नयने ममें सिझने जावजीव कहीये तेमांत्रण तत्त्व पा मीय, ते भावी रीतेः-एक तो सिझनो जीव पोते जीवतत्त्व , तथा यथा ख्यात चारित्ररूप गुणे करी पोताना खरूपमा रमण करे ने ते वीजें सं वर तत्त्व कहीये. अने जावमोद पद पाम्या ठे, ते त्रीजुं मोदतत्त्व कहींयें. एम एवंभूत नयने मते सिझनावजीवमां त्रण तत्त्व पामीये. ए परमार्थ. ३३ शिष्यः-नव तत्त्व माहेला मिथ्यात्वी जीवमा केटलां तत्त्व पामी? गुरु-मिथ्यात्वीने व्यजीवकहीये.तेमांआगल कह्यांतेरीत उतत्त्व पामी. ३५ शिष्यः-नव तत्त्व मांहेलां समकेतीजीवमां केटलां तत्त्व पामी? गुरु-समकेती जीवमा आठ तत्त्व पामी, नव तत्त्व पण पामी, अने त्रण तत्त्व पण पामीय, तेमां आठ तत्त्व भावी रीतेः शब्द नयने मते स्वप रनी हचण करी सवागतना उपयोगमा जेनोजाव व दे,तेने समकेतीजी व कहीये. तेमा आगल जावजीवमां कह्यां तेज रीते आठ तत्त्व पामीयें. तथा समनिरूढ नयने मते केवली जगवान् पण दायिक समकेत वंत ने तेमां आगल जावजीवमां कयां तेज रीते नव तत्त्व पामीयें. तथा-एवंचूत नयने मते सिद्ध जगवान पण दायिक समकेती ले ते मां पागल कह्यां ते रीते अहिं पण त्रण तत्त्व जाणी सेवां, ए रीत नव तत्त्वमांची समकेती जीवमा आउ, नव अने त्रण तत्त्व स्वरूप जाणवू. ३६ शिष्यः- नव तत्त्व माहेला अचव्य जीवमा केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु-अलव्यजीवमा आगल अव्य जीवमां कहां ते रीतेच तत्त्व पामीये. ३७ शिष्यः-ए नव तत्त्व माहेला जव्य जीवमां केटलां तत्त्व पामी? गुरु:-जव्यजीवमा उ तत्त्व, आप तत्त्व, नव तत्त्व अने त्रण तत्त्व पण पामीयें,ते श्रावी रीत के,जे जव्यजीव मिथ्यात्त्वी होय, तेमांागलपव्यनी वमा कलां ते रीते उ तत्त्व पामीयें अने जे जव्यजीव समकेती होय तेमां आगल कह्या प्रमाणे श्राप तत्त्व पामीयें तथा केवलीचव्यजीवमा आगल कह्या प्रमाणे नव तत्त्व पामीयें अने सिझने पण जव्यजीव कहीयें, तेमां आगल कह्या प्रमाणे त्रण तत्त्व पामीये. ए रीते ऽव्यजीव, जावजीव, मि ध्यावी जीव, समकेती जीव, अजव्य जीव अने जव्व जीव, एक प्रकारें जीव स्वरूप सामान्य करीजाणवू.एवं सांगली शिष्यप्रश्नकरे.शिष्यः- तमें केवली जगवान्ने तथा सिक भगवान्ने जव्य जीव कह्या, तो हजी शुंसं , नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २५ सारमा जव करवा बाकी रह्या डे ? गुरु:-ए वचन मूर्खापणानुं बोले , जे कारणे जेने पलटण स्वभाव ले तेने जव्य स्वजाव कहीये. अने अपलटण स्वनावने अजव्यस्वजाव कहीयें माटे केवलीने तथा सिझने तो समय सम य धनंता पर्यायनो उत्पाद व्ययरूप स्वनाव पलटाइ रहो,तेणें करीब नंतुं सुख जोगवे डे, तेमाटें एमां भव्य स्वजाव जाणवो. ३० शिष्यः-ए नव तत्त्व मांदेला रूपी अजीवमां केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु:-को जीवने सत्तायें पुण्य अने पापनांदबीयां आश्रवरूप अनंतां लागांबे, ते सर्व दलीयां अजीव डे माटे पुण्य, पाप,आश्रव अने अजीव, ए चार तत्त्व थयां अने ए दलीयां मली बंधाय डे एटले पांचमुं बंधतत्त्व पण थयु. एम रूपी अजीवमां पांच तत्त्व पामीये. ३ए शिष्यः-ए नव तत्त्व माहेला पुण्यमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः कोइ जीव पुण्य बांधे, तेवारे चार तत्त्व पामी, ते भावी रीते जे पुण्यनां दलीयां पोते अजीव , ते आप्रवरूप जाणवां एटले पुण्य, अजीव श्रने श्राश्रव, ए त्रण तत्त्व थयां, तथा ए दलीयां मली बंधाय ने ते चोथु बंधतत्त्व.यु. ए रीतें पुण्यमां चार तत्त्व पामीयें. - शिष्यः-ए नव तत्त्व माहेला पापमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु-कोर जीव जेवारें पाप बांधे, तेवारे चार तत्त्व पामीय, ते भावी रीतेः- पापनां ददीयां पोते अजीवरूप ले ते आश्रवरूप जाणवां एटले पाप, अजीव अने आश्रव, ए त्रण तत्त्व थयां अने ए पापनां दलीयां मनी बंधाय बे ते चोथु बंधतत्त्व थयु. ए रीतें पापमा, चार तत्त्व जाणवां. ४१ शिष्यः- नव तत्त्वमांदेला आनवमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः जेवारें जीव,आश्रवनुं ग्रहण करे, तेवारें पांच तत्त्व पामीयें, ते आवी रीते:-पुण्य भने पापनां दलीयां अजीवरूप ने ते पण आश्रव प्रा य जाणवां. एटले पुण्य, पाप,यजीव अने आश्रव, ए चार तत्त्व थयां अने ए दबीयां मनी बंधाय , ते पांचमुं बंधतत्त्व जाणवू. ४५ शिष्यः- नव तत्त्व माहेला संवरमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः जेवारें जीव स्वपरनी वेचणरूप स्वनावमा आवे, तेवारें संवर कहेवाय, अने संवरमां जेटली वार जीव रहे, तेटली वार निर्जरा पण श्र वश्य करे एटले जीव, संवर अने निर्जरा, एत्रण तत्त्व संवरमां पामीयें.
नवतत्त्वना प्रश्नोतर. १६ ४३ शिष्यः-नव तत्त्व माहेला निर्जरामां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-जेवारें जीव तत्त्वातत्त्व विचाररूप उपयोगमा वर्ते, तेवारें संवर कहींयें अने संवरमां जीव रहे, तिहां सुधी समय समय अनंता कर्मनी नि जरा करे एटले जीव, संवर अने निर्जरा,एत्रण तत्त्व निर्जरामा पामीयें. शिष्यः-नव तत्त्वमांथी बंध तत्त्वमा केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-कोई जीव कर्म बांधे तेवारें पुण्य, पाप अने आश्रव तेनांदनीयां होय, तेने अजीव कहीये. ते दलीयां कर्मरूप मली सर्व बंधाय . एरीतें पुण्य, पाप, धाश्रव, अजीव अने बंध, ए पांच तत्व बंधमां पामीये. ४५ शिष्यः नव तत्त्वमांची अव्यमोक्षपदमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-अव्यमोक्षपद तो अज्ञान, राग, शेष अने मोहनीय कर्मनो बार मे गुणगणे क्षय कस्यो अने तेरमे गुणगणे केवल ज्ञान पाम्या एवा केव ली चगवान् तेने ऽव्यमोक्षपद कहीयें, तेमां तो ए नवे तत्व पामीये. ते श्रावी रीतें:-एक तो केवली जगवाननो जीव ते पोतेजीवतत्त्व ने अने तेने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां अजीवरूप अनंता रह्यांबे, ते आश्रवरूप जा पवा. एटले जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच तत्त्व थयां. अने ए दलीये केवतीने बांधी राख्या , तेणें करी मोक्षमा जतां रोकाणा ने माटे पहुं बंधतत्त्व अयुं अने स्वसत्ता परसत्तानी वेचण करी शुक्लच्या नना बीजा त्रीजा पाया वचालें रह्या थका स्वरूपमां वः बे,ते सातमुंसं वरतत्त्व थयुं श्रने संवरमा रहेतां समय समय अनंतां कर्म निर्जरावे , तेश्रापमुं निजरातत्त्व कहीयें तथा अज्ञान, राग, द्वेष भने मोहनीय कर्म वारमे गुणवाये खपावीने अव्यमोक्षपद पाम्या वे, ते नवमुंमोहतत्त्व कही ये. ए रीते अव्यमोक्षपदमा नवे तत्त्व पामीये. ४६ शिष्यः-नव तत्त्वमाथी जावमोक्षपदमा केटला तत्त्व पामीयें ? गुरु:-नावमोक्षपदमां त्रण तत्त्व पामीयें, केम के जे समस्त कर्मक्षय करीने लोकनी अंतें विराजमान वत्ते, तेने जावमोचपद कहीये. तेसां एक तो जीवतत्त्व अने यथाख्यात चारित्ररूप गुणे करीने पोताना स्वरूपमा रमण करे ले ते बीलु संवर तत्त्व कहीयें धने नाव मोक्षपद पाम्या ते श्रीजु मोद तत्त्व जाणवू. ए भावमोक्षपदमांत्रण तत्त्व जाणवा.एरीतेए नव तत्त्वतुं स्वरूप जे जाणे, तेने ज्ञानी कहींयें अने जे अंतरंग प्रतीते सई नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १७ हे, तेने समकेती कहीयें. एवा समकेत सहित जे जीव ,तेनी सर्व करणी लेखे , एवं सांजलीने फरी शिष्य पूढे . ४ शिष्यः-ए नवतत्त्वमा मूल तत्त्व केटलां पामी ? गुरुः-मूलतत्त्व तो एक जीव अने वीजो अजीव ए वे तत्त्व पामीये. तिहां जीवमां चार तत्त्व थाय,तेावी रीतेः-जीव, जेवारें स्वसत्ता अनेप रसत्तानी वेचण करी स्वरूपमा रमे, तेवारे संवर कहीये, अने संवरमांजीव वर्ते, तेवारें समय समय अनंतां कर्म निर्जरावे, तेथी निर्जरा तत्त्व थाय. ते निर्जरा थाय तेवारें मोक्ष पामे,एरीते जीव, संवर, निर्जरा भने मोक्ष ए चार तत्त्व जीवमां जाणवां. अने अजीवमां पांच तत्त्व थाय ते कहे जे. पुण्य भने पापरूप जे श्राश्रवनां दलीयां ते अजीव कहीये. अने ए दलीयां मली बंधाय ने ते बंध कहीयें एटले पुण्य, पाप, आभव, थ जीव श्रने बंध, ए रीते अजीवमां पांच तत्त्व थाय, एटले जीवमां चारने अजीवमां पांच मली नव तत्त्व बे, अने मूल तत्व वे जाणवां. न शिष्यः-पूर्व कहेलां मूल वे तत्त्वनां उत्तर तत्त्व केटलां पामीयें ? गुरुः-गाथा ॥ जीवाजीवा पुस, पावासव संवरो य निझरणा ॥ बंधो मुको य तहा, नव तत्ता हुँति नायवा ॥१॥अर्थः-एक(जीव के)जीव तत्त्व वीजें (अजीवा केय) अजीवतत्त्व, त्रीजु (पुष के०) पुण्यतत्त्व, चोथु (पाव के) पाप तत्त्व, पांचमुं (आसव के०) श्राभव तत्त्व, बहु (संवरो के) संवर तत्व, (य के०) वढी सातमुं (निजरणा के०) निर्जरा तत्त्व, आवमुं (बंधो के ) वंधतत्त्व, नवमुं (मुको के) मोदतत्त्व, ए (नवतत्ता के) नव तत्त्व (इंति के०) होय ते (नायबा के) निपुणबुकियें करी जाणो. एटले ए नवतत्त्व निपुण बुजिये करीने जाणे, ते ज्ञानी जाणवा अने एन व तत्त्व अंतरंग प्रतीते करीने सईदे तेने समकेती जाणवा. माटें ए नवत त्खनुं स्वरूप अनेक रीते जिन्न जिन्न प्रकारें गुरुमुखथी धार, केम के जे प्राणीने ए जीवादिक नव पदार्थनुं जाणपणुं डे, तेने समकेती कहीयें श्र ने समकेत विना घज्ञान दशायें करी सर्व करणी आंक विनानां मीमांसर खी व्यर्थ जाणवी एटले अज्ञानी जीव जीवस्वरूपना उपयोग विना अव्य जीव ले "अणुवउंगोदवं” इति अनुयोग घार सूत्रवचनात् ॥ एटले पूजा, प्रजावना, दान, शील, तप, क्रिया, ध्यान, स्मरण, ज्ञा ॥ AU ३ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १७ न, ए सर्व भावनिदेपे समकित सहित लाजकारी . अहीयां कोइ कहे जे मनःपरिणामदृढ करीने करीये ते नाव कहीयें एवचन मृषा . एतो सुखनी वांगायें ममत्वी पणे घणाय करे ये परंतु ते जावमां गणाय नहीं. शहां तो जे सूत्र साखें श्री वीतरागनी याज्ञायें हेय उपादेयनी परीक्षा क री शुभाशुभ अजीव रूप जे आश्रव बंध ते उपरे (हेय के) त्यागजित था जीवना स्वगुण,संवर, निर्जराअने मोदा, तेने (उपादेय के)आदरवा योग्य परिणाम ते जाव कहींयें. एटले शुजाशुजरूपी गुण ते अव्य ठे,श्रने अरूपी गुण ते नाव . एटले जे कारण मन, वचन अने कायाथी लेश्या दिके एक चित्तें करे ने पण ते सर्व, अव्यनिदेपामां ने माटे जाव विनानुं अव्य ले ते सर्व अंक विनानां मीमां सरखं वृथा जाणवू. ए श्री देव चंडजी कृत आगमसारोकार ग्रंथथी परमार्थ जाणवो. अत्र सूत्रपाठः॥ गाथा॥ मेरुस्स सरिसवस्सम, जित्तीय मित्रं तु अंतरंहो॥दवनय भाव व्य, अंतरमिह तत्तियं नेयं ॥१॥ अर्थः मेरुपर्वत अने सरशवना दाणा ने जेटबुं अंतर होय, तेटवू अव्य अने जावमां अंतर जाणवू माटे स मकेतचावविना सिकपद न पामे. श्लोक ॥ शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् ॥ध्यानं मुखनिधानमेव तपसां सं तापमानं फलं, स्वाध्यायोपि हि वंधएव कुधिया तेऽजिग्रहाः कुमहाः ॥ अश्लाघ्या खबु दानशीलतुलना तीर्थादियात्रा वृथा,सम्यक्त्वेन विहीनम न्यदपि यत्तत्सर्वमंतर्गडः ॥१॥ श्रर्थः-सम्यक्त्व विना ध्यान ते मुखनोज निधान एटखे जगार , एम जे तप ने ते पण संतापरूप मात्र डे अर्थात् कष्टरूप डे, सघाय ध्यान दे, ते पण हि शति निश्चयें एटले निश्चयनयें क रीने बंदीखाना रूप में, (कुधिया के०) मागी बुझिये करीने जे कोश्यनि अह लेवा तेतो कुग्रह एटले माग ग्रह बरोवर ने तथा निश्चे दान, शील आदि देश परिणामनी तुलना ते सर्व (अश्लाघ्या के०) अप्रशंसनीय डे, व ली तीर्थ प्रमुखनी यात्रा करवी ते पण वृथा डे, समकेतें करीने हीनथको जो एटलां काम करे, तो ते सर्व शरीरमां गडगंबड तुल्य बे, एटले मुख रूप डे एत्री काश् गरज सरे नही कदापि नवगैवेयके जाय, तो पण गरज सरे नही. समकेत विना सिझपद न पामे, ए परमार्थ जाणवो. भए शिष्यः- नव तत्त्वनां बेदांतर तत्व केटलां पामी ? !
॥
नवतत्वना प्रश्नोत्तर.
रए
गुरुः-जेदांतर तत्त्व (१६) पामीयें ॥ अत्र गाथा ॥ चउदस चउदस
वाया, सीसा बासीय हुँति बायाला ॥ सत्तावन्नं बारस, चउ नव नेया कमे
णेसि ॥१॥ अर्थः-जीव तत्त्वना चउद नेद, अजीवना चउद, पुण्यना वहें
तालीश, पापनाब्यासी,वाश्रवना वहेंतालीश,संवरना सत्तावन, निर्जराना
वार, बंधना चारश्चने मोक्षाना नव, एवं सर्वमली (१६) जेद , तेनेने
दांतर कहीये. तेनो विस्तारें परमार्थ, गुरुमुखथी जाणवो.
५० शिष्यः-नव तत्त्वमा अरूपी तत्त्व अने रूपी तत्त्व केटलां पामी ?
गुरुः-एक जीवतत्त्व, बीजु संवरतत्त्व, त्रीजं निर्जरातत्त्व, चोथु मोक्ष
तत्त्व, ए चार अरूपी जाणवां अने एक पुण्यतत्व, वीजें पापतत्त्व, त्रीजुं
आश्रव तत्त्व, चोथु बंधतत्त्व, ए चार रूपी जाणवां अने एक अजीव तत्त्व
मिश्र जाणवू. उक्तं च ॥ गाथा ॥ जीवो संवर निजर, मुको चत्तारि दुति
अरूवी ॥ रूवे बंधासव पुण, पावा मिस्स हुँति अजीवा ॥ १ ॥ इति ॥
५१ शिष्यः-ए नव तत्वना वशेने होंतेर नेद बे, तेमां अरूपी नेद के
टला पामी अने रूपी नेद केटला पामी?
गुरुः-धर्मास्तिकायना खंध, देश भने प्रदेश, एत्रण बेद तथा अधर्मास्ति
कायना खंध, देश अने प्रदेश, एत्रण भेद तथा आकाशास्तिकायना खंध,दे
शअने प्रदेश, ए त्रण जेद अने कालनो एक नेद, ए सर्व मली दश जेद,
अजीव तत्त्वना अरूपी जाणवा, अने संवरना सत्तावन नेद, निर्जराना बा
रजेद, मोदनानव बेद, एसर्व मली अधाशी जेद अरूपी जाणवा.हवे रूपी
नेद कही देखाडे बे,पुजलनाखंध,देश, प्रदेशअने परमाणुएचारजेद,जीव
नाचौद बेद, पुण्यना वहेंतालीश नेद, पापना व्याशी नेद, पाश्रवना बहेंता
वीश नेद, बंधना चारजेद, एरीते सर्व मली (१७)नेद रूपी जाणवा.एनी
साथै पूर्वोक्त () नेद अरूपी मेलवीये तेवारे सर्व मती नवे तत्त्वना
(७६) नेद थाय. एटले आगला प्रश्नमा जीवने अरूपी कही बोलाव्यो
ते निश्चय नयने मते जाणवो अने या काणे नव तत्त्वना (२६)
दमा जीवना चौदानेद रूपीपणे गण्या ते व्यवहार नयने मते जाणदुंगा
था ॥ धमाधम्मागासा, तिय तिय श्रद्धा अजीव दसगा य॥ सत्तावन्नं
संवर, निझर मुदस मुत्ति नवगा य ॥१॥हासीय अरूवी, संपर नला
मि जेय रूवीणं ॥ परमाणु देस पएसा, खंधा चउ अजीव रूबीणं ॥२॥
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर - ३० जीवे दस चड पुचज, वासी बायाला हुंति चत्तारी ॥ सय अठासी रूबी, उसय बसत नव तत्ते ॥३॥ ए रीते ए सूत्रनी त्रण गाथा मध्ये (२६) दमां रूपी अरूपीनो विचार जाणी लेवो. शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी निगोदनाजीवाश्रीकेटलांतत्त्व पामी ? गुरुः-एक तो जीव तत्त्व भने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां ते अजीव रूप अनंतां बागां ने ते आश्रवत जाणवां एटले जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच तत्त्व थयां अने ए दलीये जीव बंधाणो दे, ते बहुं बंधतत्व जाणवू. ए निगोदीया जीवमा उ तत्त्व जाणवां. ५३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नरकगतिना जीवमां केटलां तत्त्व पामी गुरुः-नरकगतिमां जे मिथ्यात्वी जीव ते आश्रयी तो तत्व पामी यें, एक जीव अने सत्तायें पुण्य पापरूप अजीवनां अनंतां दलीयां आ श्रवणूत थर लागां ने ए पांच तत्त्व थयां अने ए दलीये जीव बंधाणो ने ते बहुं बंधतत्त्व थयुं, एरीत मिथ्यात्वी जीव आनयी उ तत्त्व जाणवां श्र ने नरकगति मध्ये जे समकेती जीव , ते आश्रयी आठ तत्त्व पामीयें, ए मां तो पूर्वोक्त मिथ्यात्वी जीवनी परें जाणवां श्रने समकेती जीव तत्त्वा तत्त्वविचाररूप खपरनी वेचण करी खरूपमा रहे, एटले संवर कहीयें तथा संवरमां जीव रहे. तिहां सुधी समय समय अनंती निर्जरा करे,ते निर्जरा, एरीते समकेती जीव आश्रयी आठ तत्त्व पामीये. ए परमार्थ जाणवो. पशिष्यः-नवतत्त्वमांची भरतक्षेत्रेमनुष्यगतिथाश्रयी केटलांतत्त्वपामीये. गुरु-परतदेवमांसमकेतीजीवाश्रयी आठ तत्त्व पागल कह्यांते रीते जाणवां अने मिथ्यात्वीजीव श्राश्रयी उतत्त्व आगलकह्यां ते रीते जाणवां, पपशिष्यः-नवतत्त्वमाथीमाहाविदेहक्षेत्रमनुष्यथाश्रयीकेटलांतत्त्वपामीयें, गुरुः माहाविदेहदेने मिथ्यात्वी जीव डे, ते आश्रयी उ तत्व श्रने सम केति जीव आश्रयी श्राउ तत्त्व आगल कह्यां ते रीतें जाणवां अने तिहां के वली जगवान् ले ते आश्रयी नव तत्त्व पागल कह्यां ते रीते जाणवां, ५६ शिष्यः-ए नवतत्त्वमाथी तिर्यंचगतियाश्रयी केटलांतत्त्व पामीयें ? गुरुः-तिर्यंच जीव एक राजलोकमां ने माटे समकेती तिर्यंच जीव श्रा श्रयी आठ तत्त्व आगल कह्यां ते रीतेपामीयें अने मिथ्यात्वी तिर्यंच जीव श्राश्रयी तत्व आगल कह्यां ते रीतें पामीये.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३२ ५७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची व्यंतर, जवनपति, ज्योतिषी, वैमानिक अने नवौवेयकना देवगति आश्रयी देवोमा केटखां तत्व पामीयें ? गुरु-मिथ्यात्वी देवाश्रयी ब तत्त्व अने समकेती देव आश्रयी आ उ तत्व पामीयें. एनो परमार्थ ागल कह्यो, ते रीते जाणवो. एशिष्यः-नव तत्वमांची पंचानुत्तर देव आश्रयी केटलांतत्त्वपामीयें? गुरुः-पांच अनुत्तर विमानमां तो सर्व समकेतदृष्टि देव जाणवा माटे तेमां आगल कह्यां ते रीते आठ तत्त्व पामी, एए शिष्यः-नव तत्त्वमांश्री ईषत्प्राग्जार नामें पृथ्वीना जीवोधाश्रयी केटलां तत्त्व पामी? गुरु:-श्चत् प्राचार नामें पृथिवी ते सिकशिक्षा जाणवी. तिहां निगोदी या मिथ्यात्वी जीव ले ते आश्रयी आगल कह्यां, ते रीते उ तत्त्व पामी ये अने तिहां सिक परमात्मा रह्या ले ते आश्रयी त्रण तत्त्व पामीयें. ६० शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी अव्यसमकेती जीवमां केटलां तत्त्व पामीयें? गुरुः-अव्य समकेती जीव पहेले गुणगणें कहीयें.माटे एमां मिथ्यात्वी जीवनी परें उ तत्त्व पामीयें. कारण के देवदर्शन, पूजा, उत्सव, जक्ति, संघ यात्रा, साहम्मीवत्सल आदिक अनेक करणी समकेतीनी करे,तथा देवते अरिहंत, गुरु ते सुसाधुबने धर्म केवलीनो जांख्यो बादरे, कुदेव, गुरु, अने कुधर्मने परिहस्या , तथापि तादृश जीव अजीवनी उलखाण करी नश्री स्वसत्ता परसत्तानी प्रतीति करी नथी,नव तत्त्व अने षड्व्यनुजाण पणुं गुरु मुखें कर्तुं नथी माटे अव्य समकेती जीवपहेले गुणगणे जाणवा. ६१ शिष्यः-नव तत्त्वमाथी चावसमकेतीमां केटलां तत्त्व पामीयें? गुरुः-शब्दनयने मते जेनापरिणाम वर्त्तताहोय, ते जावसमकेतीजीव चोथा गुणगणाथी मांगीने यावत् दशमा बारमा गुणगणा पर्यंत जाणवा. एटले जेणें जीव, अजीव, नव तत्त्व अनेषड्व्यतुं जाणपणुं करी स्वसत्ता परसत्तानी प्रतीति करीने अने साध्य एक,साधन अनेक, जे समकेतनीक रणीरूप यात्रा, दर्शन, प्रजावना, पूजा, जक्ति, साहम्मीवत्सल, संघयात्रा, तीर्थयात्रा प्रमुख करे ले तथा निश्चयदेव,व्यवहारदेव, निश्चयगुरु,व्यवहार गुरु, निश्चयधर्म,व्यवहारधर्म, एरीतें जेणेंसत्तागतेप्रतीति करीठे एवाजाव समकेती जीवमां आठ तत्त्व पामी,एक तो जीव अनेसत्तायें पुण्य पापनां नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर श दखीयांश्रजीवरूप अनंतांलाग्यांते श्राश्नवत जाणवां. एटले जीव, अ जीव,पुण्य,पापअनेाश्रव,एपांच तत्त्वजाणवां श्रने एदलीये जीवबंधाणो बे, ते बहुं बंधतत्त्व तथा जीवश्रजीवरूप स्वपरनी वेचण करी स्वरूपमारहे ते सात, संवरतत्त्व अने संवरमारहेत्यांसुधी समयसमय श्वनंती निर्जरा करे, तेआठमुं निर्जरातत्त्व.ए रीतनावसमके तिजीवमांआउ तत्व पामीयें तथा केवलीने समनिरूड नयने मते नावसमकेतीकहीयें.तेमां पागल क ह्या प्रमाणे नवे तत्त्व पामीय, तथा सिद्धपरमात्माने एवंनूतनयने मतेजाव समकेती कहीये. तेमां पागल कह्या प्रमाणे त्रण तत्त्व पामीयें. ए रीते जावसमकेती जीवमा आउ, नव अने त्रण तत्त्व पाम्यानुं स्वरूप जाणवू. ६ शिष्या-ए नव तत्त्वमांची अव्यलिंग श्रावकमां केटलांतत्त्वपामी? गुरुः-अव्यलिंग श्रावक तो जे जुसूत्रनयने मते पहेले गुणगणे होय ते जाणवा जो पण तेना संसारउदासी, विषयसुखथी विरक्तनाव परिणाम व जे. वैराग्यज्ञावनायें चित्त व जे. अने श्रावकना वार व्रत रूप लिंग अंगीकार कसुबे, तोपण तादृश जीव अजीवनी उलखाण करी नथी, तथा स्वसचा परसत्चानुभासनरूप जाणपणुं कलु नथी माटे ते जीव यथा प्रवृत्तिकरणमां वर्त्तता पहेले गुणगणे जाणवा. तेमां आगल कह्यां ते रीतें व तत्त्व पामीये. ६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाहे अव्य श्रावकमां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-अव्य श्रावक तो समकेतीने कहियें एटले श्रावक, अव्य तेसमके ती चोमे गुणगणे जाणवो, तेमध्ये पागल कह्याप्रमाणे या तत्त्वपामीयें ६४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांहे नावश्रावकमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु-शब्द नयने मते ए समकेत सहित अने श्रावकनां बार व्रतले वानो नाव उत्कृष्टो वः डे, एटखे गुणगणुं तो चोथु डे पण पांचमा गुण गणाना नाव व ने तेने चावभावक कहीये. तेमां आव तत्त्व पामी. ६५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी नावलिंग श्रावकमां केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु: जावलिंग श्रावक पांचमे गुणगणे कहीयें एटले आगल समकेत सहित हता,अने श्रावकनां वार व्रत उचारीतेस्पलिंगजेणें पहेलुडे,तेने जावलिंग श्रावक पांचमे गुणगणे वर्तता कहीये तेमां श्राप तत्त्व पामी. ६६ शिष्यः- नव तत्त्वमांची अव्यज्ञानमां केटलां तत्त्व पामी?
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३३ गुरु:-अव्य ज्ञान जाणपणुं पहेले गुणगणे कहींयें कारण के अन्यम तनां सर्वशास्त्र प्रत्ये जाणे ने तथा अंतरंग उपयोग विना जैनमतनां सर्व सूत्र प्रत्ये वांचे ने, अर्थ करे पद,अदर, मात्रा, शुसिकांत, नाष्य, नि युक्ति, टीका, वांचतां, पूजता, अर्थ करतां, गुरुमुखें सईहे वे तो पण शुरू निश्चयनयें आत्मसत्तालख्या विना तत्त्वातत्त्वरूप स्वरूपनी प्रतीति कस्या विना ए सर्व अव्यज्ञान, पहेले गुणगणे कहीये. तेमां ब तत्त्व पामीयें. ६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावज्ञानमा केटलां तत्त्व पामी? गुरुः-शब्दनयने मते समकेती जीवने चावज्ञान कहीयें तेमां पागल कह्यां ते रीते आठ तत्त्व पामी अने समचिरूढनयने मतें केवलीने नाव ज्ञान कहीयें तेमां पागल कह्यां ते रीते नवे तत्त्व पामीयें तथा एवंचूत नयने मते सिझना जीव लावज्ञानी कहीयें. तेमां त्रण तत्त्व पामीयें, ६० शिष्यः-नव तत्त्वमांथी क्रोध, मान, माया अनेलोजनी चोकडीमां केटलां तत्त्व पामीये? गुरुः-पहेले गुणगणे क्रोधादिक चारनो जे जीवने उदय ने तेमा उ तत्त्व पामीयें चने चोयागुणगणाश्री मांगी बागुणगणालगें क्रोधादिक चारनो जे जीवने उदय ने तेमां आठ तत्त्व पामीयें. ६ए शिष्यः-एनव तत्त्वमांची नावलिंग आचार्यमांकेटलांतत्त्वपामी गुरु:-भावडिंग श्राचार्य के अने सातमे गुणगणे कहीयें जे कारणे स्त्रीश गुणें विराजमान, सर्व क्रियामां तत्पर, जिनमत परमतनां जाण, सर्व समय सावधान, निश्चयव्यवहार रूप तत्वातत्त्वना जाण, गबनायक, गबना धोरी,पंचप्रस्थाने सेवित, सर्व सिद्धांतना जाण, पारंगामी,श्रुत उप योगी, चरणानंदी, परमतना जीतनार,सारणावारणादिकें करी शिक्षानादा तार,गझनी मर्यादाना राखनारआठ प्रमादना तजनार,सात विकथानानि वारनार,खसत्तारमणी, परसत्तायी विरक्त परिणाम,युगप्रधानसरखा, व्य प्राणीने हितोपदेश करता, अनेक जीवने तारता, परवादीना मद गालवा गंधहस्ती सरखा, जव्यप्राणीनाहृदयरूपधारामथकी मिथ्यात्वरूप अंधकार टालवाने विषे दीपक सरखा उद्योतना करनार, आत्मसत्ताना रसीया, नुजवरूप अमृतकुंमां कीलता, साध्य एक, साधन अनेक,एवा उपयोग सहित साधन करता, अने भव्य प्राणीने पण ए रीते उपदेश देता, तीर्थ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २४ सात रात्रि, नगरपांच रात्रि, ग्रामें एकरात्रिएरीत उपविहारें विचरता,खद या परदयाने विषे तत्पर, उके अने सातमे गुणगणे जेना परिणामनी तुख्य तावडे एवा जावलिंग आचार्यमांपागल कह्यांतेरीतेश्रापतत्त्व पामीये. ० शिष्यः-नव तत्त्वमांधी अव्यलिंगाचार्यमां केटलांतत्त्व पामी? गुरुः-ए अव्यलिंग श्राचार्य पहेले गुणगणे जाणीय कारण के जेणे गुण विना आचार्यनी पदवीनुं लिंग धारण कलु ठे, आचार्य नाम धरावी अति आम्बरें करी शोजता, मंत्र, यंत्र, जामा औषधिय करी जोलालोकोनां मन रीकवता, पत्रीबंध खोटा रूपैया सरखा, लोक पासे आपणो महिमा करा वता पूजाय डे पण यथार्थपणे जीव जीवनुं जाणपणुं कलु नयी अने अंतरंग निश्चयनयें यात्मसत्ता जेणें उलखी नयी तेहने अव्यलिंग याचा र्य कहीये तेमा आगल मिथ्यात्व गुणगणे कह्यां ते रीते उ तत्त्व पामीयें. १ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी अव्य आचार्यमा केटलां तत्त्व पामी? गुरुः- साधु पणामांची श्राचार्यपणु नीपजे ने,ते करण माटे' श्राचार्यतुं अव्य ते साधु कहीयें अने साधु तो उठे सातमे गुणगणे वर्तता होय तेमां आगल समकेति जीवमा कयां, ते रीते आठ तत्त्व पामीये. पर शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावाचार्यमा केटलां तत्त्व पामीयें। गुरुः-आचार्यतुं अन्य ते साधु होय, परंतु ते गुणें करी आचार्यपदवीने योग्य, वैरागी, त्यागी होय, यद्यपि श्राचार्य तो नथी तथापिआचार्यना गुणें करी शोजे ले. अने आचार्य पदवी लेवानो नाव वत्ते ने तेने नाव आचार्य कहीये. ते बछे सातमे गुणगणे वर्तता होय तेमां आउ तत्त्व पामीये. ३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी अन्य अरिहंतमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः जे अरिहंतनो जीव आगल त्रीजे जवें एकाग्रचित्तें करीने एक पद भारावे, अथवा वीश स्थानक पद आराधे तथा एवी नावना जावेजेसर्व जगतना जीवने शासनना रसीया करी धर्म पमाडी कर्मथकी मूकावं? अने सर्वजीवनेसुखीयाकरीमोक्षनगरेंपहोंचाडं? एवा प्रकारनी उत्तमजावना जावी श्रेणिकादि प्रमुखें जिननाम कर्म पुण्य उपायुं त्यां थकी मांगीने ज्यां खगें केवलज्ञान न उपन्यु होय, त्यां लमें उमस्थ अवस्थायें अव्यथा रिहंत कहीयें तेमा पागल कह्यां ते रीतें था तत्त्व पामीयें, ४ शिष्यः-ए तव तत्त्वमांची नाव श्ररिहंतमां केटखां तत्व पामीयें ?
श्य नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर गुरुः-नाव अरिहंतमां नव तत्त्व पामी, ते कहे जे-जे देवलोकथीथ थवा नरकथकी चवी त्रण शान सहित मातानी कुखने विपे उपजे, पनी जन्मावसरे उप्पन्न कुमारिका महोत्सव करे, तेवार पठी सौधर्मेज माता पा संथी मागी पांच रूपे करी अतिश्रामवरें मेरुउपर सजाय तिहां सिंहासन उपर खोखे बेसाडी चोशव इंमली महोत्सव करी पोतानो यात्मा निर्म ल करे, पनी पागल आवी माताजीने आपे, वालावस्थायें क्रीडा करता पठी यौवनावस्थायें माता पिता परणावे, तथापि उदासी जावें संसारनां सुख विलसे, पठी समय अवसरे लोकांतिक देवताने वचने वैराग्य भाव नायें संसार उदासी विषय कषायथकी विरक्तनावें दीक्षा लेवाने मनोरथे दिनप्रत्ये एक कोड अनेउ लाख सोनैयानुं दान एक वर्ष पर्यंत आपी श्र ति श्रामबरें दीक्षा अवसरे स्वयमेव पोताने हाये लोच करे, ते वेखायें चो धुं मनःपर्यव ज्ञान उपजे, पठी एकलमपडिमा श्रादरी जगतमां विहार करता, गाम, नगर, अटवीमा फरता, घोर उपसर्गने सहन करता, अघोर तपें करी कर्मने चूरता, शुक्लध्यानना पायाने ध्यावता, शुभ निश्चयनयें करी आत्मसत्ताने गवेषता, आत्मसत्ताना रसीया, अनुनवरूप अमृत कुंगमा जीलता, शुद्ध शुक्लध्यान रूपातीत परिणामें करीघातीकर्मने चूरी केवलज्ञा नरूप अनंत चतुष्टय लक्ष्मी जेवारें प्रगट थाय, तेवारें त्रण नवनने विषे उद्योत थयो तेवखत नारकीना जीवने पण एक मुहूर्त शाता थाय. पनी गडाने विषे वेसीने चतुर्विध संघनी स्थापना करीवार पर्पदाने धर्मदेशना देता, अनेकजीवने तारता, पांत्रीश वाणीरूप मधुरध्वनियें करी जव्या पीना मन हरता, कोडीगमे देवतायें सेवित, चोत्रीश अतिशयें करी विरा जमान, आठ महापातिहार्य करी शोजता, अनेक जीवने संसारसमुअथकी तारीने मोक्ष नगरेपहोंचाडता, सुखना दातार, दयाना नंगार, करुणाना समुड, नूमंगलने विषेशज्ञानरूप अंधकार चूरवाने सूर्यसमान जाणवा. एवा अरिहंतदेव शुक्लध्यानना वीजा त्रीजा पाया वचा रह्या तेरमे गुणगणे वर्चता कहीये. तेमां पागल कह्यां ते रीतें नव तत्त्व पामी. अ५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी अन्यसिद्धमा केटला तत्व पामी ? गुरुः-सिजनुंजव्य ते केवली कहीयें केम के केवलीमांत्री सिद्धपणुंनी पजे नेमाटे केवलीमा आगल कह्यां ते रीतें नव तत्त्व पामी ?
नवतत्वना प्रश्नोतर. २६ ६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावसिकमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-नावसिकमांत्रण तत्त्व पामीयें. केम के शुद्ध शुक्लध्यान रूपातीत परिणाम रूपक्षपकश्रेणी करी श्रात्मप्रदेशचकी कर्मावरणने चूरी जेणे स्वसत्ता निरावरण करी लोकने अग्रता बिराजमान, अनंत ज्ञानमय, अनंतदर्शनमय, अनंतचारित्रमय, अनंतवीर्यमय, अनंतदानमय, अनं तलाजमय, अनंतनोगमय, अनंत उपजोगमय, सहजानंदी, पूर्णानं दी, अजर, अमर, अविनाशी, अचलित, अस्खलित, अयोगी, अवेदी, अमोही, असेशी, अणाहारी, अशरीरी,अरक्षक, अव्यापक, एक,असंख्य अनंतगुणे करी विराजमान, परमानंद सुखना विलासी,एवाजावसिक प्रजु तेहमां त्रण तत्व पामीयें. एक तो सिझनो जीव ते जीवतत्त्व अने यथा ख्यात चारित्र रूप गुणें करी पोताना स्वरूपमा रमण करे ने ते वीजुसंवर तत्त्व कहीये अने जावमोक्ष पदवी पाम्या ने ते त्रीनुं मोक्षतत्त्व जाणवू. शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्यचारित्रमा केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-अव्यचारित्री जीव पहेले गुणगणे होय तेमा उ तत्व पामी, केम के संसारथकी उदासीजावें जेणें पांच महावत रूप चारित्र अंगीकार कखंडे, बकायनी रक्षा करे , सूजतो आहार बीये डे, साधुनी क्रिया, पडिकमाएं, पडिखेदण श्राविक करे , निरंतर वैराग्यनावनायें परिणाम व ने डे, पण यथार्थ पणे जीव अजीवनी उलखाण करी नथी, अने शुक्रनि श्चयनये अंतरंग सिकसमान आत्मसत्ताउलखी नबी,अने नरकनिगोदनां मुखयकी बीहीतो थको अंतरंग पुखादिकनी बांबायें निरतिचार पणे चा रित्र पाले , पण यथार्थ साध्य साधन पणानी उलखाण नथी; तेने अव्य चारित्र पहेले गुणगाणे जाणवू.तेमां पागल कह्यां, ते रीते उ तत्त्व पामी, शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावचारित्रमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु-शब्दनयने मते जावचारित्रवंत जीवमा आठ तत्त्व पामी.जे का रणे कोइ जीवें घर, कुटुंब, परिवार, पुत्र, कलत्र, धन, माल, बती जिने त्यागी, चारित्र अंगीकार कल्खु बे, पांच समितिये समितो, पण गुतिय गुप्तो, आठ प्रवचनमाताने पाले , सत्तर ने संयम आराधे , सूजतो आहार लीये . मामलाना पांच दोष टाली बाहार करे , सांज सवारें पडिक्कमणुं पडिखेहणादिक क्रिया करे डे, संग्रहनयने मते सर्व जी - - नवतत्वना प्रश्नोत्तर. श वने पोतानी आत्मसत्ता वरोबर करी जाणी तेहनी दया पाले डे, संसार उदासी, वैरागी, त्यागी नावनायें परिणाम वर्ते ने अने जीव, अजीव, न वतत्त्व,षड्जव्यना गुणपर्याय,नित्य अनित्यादिकनुं जाणपणु का ले तथा नव निदेपा, प्रमाण, अव्य, नाव, निश्चय, व्यवहार, उत्सर्ग, अपवादनुं ख रूप जाणी, जीवसत्ताने घ्यावे , अने अजीवसत्तानो त्याग करे ,एरीते जेणे खसत्ता परसत्तानी प्रतीति करी जे. शुद्धनिश्चयनयें करी जेणें सिझस मान पोताना आत्मानी प्रतीति करी बे,साध्य एक,साधन अनेक, एरीतेपो ताना अत्माने साधतां बडे सातमे गुणगणे जे जीव वत्ते ने,तेने शब्दनयने मते जावचारित्रीयो कहीये. तेमा आगल कह्यां ते रीते आठ तत्त्व पामीये. अने समनिरूडनयने मतें केवलीने पण जावचारित्र कहीये. तेमां पागल कह्यां ते रीते नव तत्त्व पामीयें. तथा एवंनूतनयने मते सिझना जीवने पण जावचारित्र कही. तेवां पागल कह्यां ते रीतें त्रण तत्त्व पामी. पए शिष्यः-ए नव तस्त्रमाथी अन्यसाधुमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-साधुनुं अव्य ते श्रावक पांचमे गुणगणे जाणवो, एटखे श्राव कमांथी साधुपणुं नीपजे जे, माटे अव्यसाधु ते पांचमे गुणगणे श्रावक ने कहीयें, तेमा आगल कह्यां ते रीते आठ तत्त्व पामी. 50 शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची जावसाधुमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-नावसाधुमां, आप तत्त्व पामीयें, कारण के जे जीवें समकेत स हित श्रावकनां वार व्रत उच्चस्यां ने अने संसारथकी उदासी वैराग्यरूप प रिणामें वते ते अने निरंतर साधुपणुं लेवानी जावनायें चित्त रमे दे. तथा एवं चिंतवे में जे संसाररूप बंदीखानाथी केवारें हूं बूटीश ? अने निर्विका री पदनुं श्रापनार एवं साधुपणुं केवारें हुं अंगीकार करीश? अने एकाकी पणे विहार करी मांस मसादि तथा देव मनुष्योना करेला घोर उपसर्ग केवारे सहन करीश ? महातप तपी ईजियरूप शत्रुने वमन करी सर्वकर्मने चूरी महारोधात्मा केवारें निरावरण करीश? ज्ञानरूप अनंत चतुष्टय लक्ष्मी केवारें प्रगट करीश? एवं साधुपणुं मने केवारें उदय आवशे? आसंसाररूप इडमांडेथी नीकली वनमा एकाकी पणे निर्जयघको सिंहनी परें केवारें हुँ विचरीश? ते जीव गृहस्थपणे रह्यो थको पण रुजुसूत्र नयने मते नाव साधु जाणवो.अने शब्दनयने मते अंतरंग खसचा परसत्तारूप प्रतीति करी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श्त ने एटले गृहस्थपणे पांचमे गुणगणे , पण मनोरथ का सातमा गुण गणाना व डे, माटे एने जावसाधु कहीये तेमां आठ तत्त्व पामीयें ? ७१ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्यलिंग साधुमाहे केटला तत्त्व पामीयें? गुरु:-अव्यलिंग साधु पहेले गुणगणे होय, तेमां पागल कह्यां ते रीतें तत्त्व पामीयें. कारण के को जीवें नरक निगोदनां कुःखथकी जय पामीने अथवा देवेंज नरेंजनी शक्ति देखीने तेनी वांगायें मोहग्रहीत वैराग्ये अथवा श्रा जवें इंजियसुखनी वांगायें चारित्ररूप लिंग अंगीकार कसुबे, पांच महाबत सूर्धा पाझे डे, इंजिय दमे , परिसहना उपसर्गने सहन करे , पडि खेदणादि क्रिया शुरू करे डे, बता लोग तज्या , वैराग्यमा चित्त वर्ते डे, पण तादृश जीव अजीवनुं जाणपणुं कलुं नथी. धने अंतरंग पुण्यादिकनी वांबारूप परिणाम वर्ते ने तथा निश्चयनये सत्तागतनी उलखाण नथी.तेणें करी तेने व्यलिंग साधुव्यवहारनयने मतें कहीयें. ने ते संसारी जाणवा. २ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावलिंग साधुमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः कोइ जीवें संसार थकी उदासिनावें राजशकि, धन,माल, डांगी कु टुंब,परिवारनोमोहमूकी,संसाररूपचारगतिथकी उदासीपरिणामे चारित्र रूप लिंग अंगीकार कखंडे तेहने निवृत्तिचारित्र कहीयें एटले ते जीव संसा रथकी निवत्यों के अने प्रवृत्ति चारित्र ते जे साधुनी क्रिया, पडिकम, पडिहण थादि शुद्ध रीतें करतेने प्रवृत्ति चारित्र कहीयें, पांच महाबत सूधां पाले ,या नवें तथा परजवेंशनरंजना सुखनी वांबा रहित एक पो तानो आत्मा निरावरण करवाने वास्ते तथा पोताने जन्म मरणनां पुःख थकी मूकाववा निमित्तें एक पोताना आत्मानुज साधन करे ने ते प्रवृत्ति चारित्र कहीये अने जीव, अजीव, नव तत्व, षड्अव्य, नय, निक्षेपा,अव्य, नाव, निश्चय, व्यवहार, उत्सर्ग, अपवादनुं खरूप जाणी स्वसत्ता पर सत्तानी जेणे प्रतीति करी , शुभनिश्चय नयें करी पोताना आत्मानी सत्ता जेणे उलखी बे, साध्य एक तेने कर्मथकी रहित निरावरण कर वानां, साधन अनेक करणीरूप, ए रीते पोताना आत्मस्वरूपने साधे, तेने शब्दनयने मते बके सातमे गुणगणे वर्चता जावलिंग साधु कहीये. तेमां आप तत्त्व पामीये. ते आवी रीते:-एक तो तेनो जीव पोते जीव तत्त्व ने भने सचायें पुण्य पापनां दलीयांअजीवरूप अनंतांखाग्यां ने तेश्या -- - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, श श्रवचूत जाणवां. एटखे जीव, अजीव, पुण्य, पाप अने आश्रव, ए पांच त त्व धयां अने ए दलीये जीव बंधाणोजे,ते बहुं बंधतत्त्व पर्यु अने तत्त्वातत्त्व खरूप स्वपरनी वेचण करी स्वरूपमा रहे, एटवी वार संवर कहीयें, ते सा तमु संवर तत्त्व तथा संवरमां जीव रहे तिहांसुधीसमयसमयअनंती निर्ज रा करे, ते आठमुं निर्जरा तत्त्व जाणवू एणी रीते जावलिंग साधुमां श्राप तत्त्व जाणवां. ए रीतें नव तत्त्वनुं स्वरूप जाणे, तेने ज्ञानी कहिये, अने अंतरंग सईहे तेने समकेती कहीयें ॥ इतिश्री बालबुलवबोधार्थ नवत त्वमयप्रश्नोत्तराणि समाप्तानि ॥ हवे नव तत्त्वना स्वरूपमा माहोमांहे सं बंधनो विचार जाणवा रूप प्रश्नोत्तर लखिये यें. ३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी जीवने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-ए नव तत्त्वमांयी जीवने शत्रुरूप पांच तत्त्व जाणवां कारण के जी वने एकेक प्रदेशे पुण्य पापनां दलीयां अजीवरूप अनंता लाग्यां ने ते श्रा श्रवचूत जाणवां एटले पुण्य, पाप, अजीवअने आश्रव, ए चार तत्त्व थयां अने ए दलीये जीव बंधाणो थको चारगतिरूप संसारमांअनंता कालथया रखडे ने माटे पांचमुं बंधतत्त्व जाणवू. ए रीते ए पांच तत्त्व जीवने शत्रुभूत थश्ने अनादि कालनां लागांने तेणें करीजीव, चारगतिरूप संसारमा परि भ्रमण करे ने माटें ए नव तत्त्वमा जीवने पांच तत्त्व, शत्रुरूप जाणवां. जय शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची जीवने वोलावारूप केटखां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-पुण्य प्रमुखरूप चार तत्त्व जीवने वोलावा समान जाणवा ते दे खाडे बे. एक तो पुण्यतत्त्व ले ते व्यवहारनयने मतें आदरवा योग्य ने, केम के ए पुण्य ठे ते जीवने मोक्ष नगरेंजातां वोलावा रूप दे, कारण के नवरूप अटवीमांचोराशी लाखजीवायोनिरूपग्रामने विषे जन्म, जरा, मरण, जय, शोक, पीडा, आधि, व्याधि, माया, मोह, मूर्खा, मिथ्यात्व, अवत, कषाय आदिक अनेक मोहराजाना मूकेला सुलट तेजीवने मोहनगरेंजातां विघ्न कर्चा , माटे तिहां पुण्यरूप वोलावो जीवने गवको सहायकारी होय तो जीव, निर्विघ्नपणे मोक्षनगरें पहोंचे तेथी पुण्यतत्त्व व्यवहारनयने मतें जीवने आदरवा योग्य , एटले समकेती जीव ले ते पुण्य तत्त्वने वोलावा रूप करी जाणे बे, पण अंतरंग निश्चयें आत्माना गुणरूप पुण्यने नथी जा पतो. जेम कोइ नगरे जा, होय अने मार्गमा जय घणो होय, तेवारें वा ३० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर टमा वोलावो लीधो जोश्ये, केमके वोलावो तीधा विता निर्विघ्नपणे प होचाय नहिं अने जेवारें वांबितपुर नगरें पहोंचे तेवारें वोलावाने शी ख आपे. ते दृष्टांते अहींयां जीवने मोद नगरे जावू ले अने मागें मोह राजाना सुनटोनो जय घणो बे, जेथी पुण्यरूप वोलावो जो साचो गवको होय, तो निर्विघ्नपणे जीव, मोद नगरें पहोंचे, ए परमार्थ जाणवो. मा दे कोइ जीव पुण्य वांधे, तेवारें चार तत्त्व लां आवे, ते आवी रीत:-जे पुण्यनां दलीयां अजीव डे, ते आश्रवरूप , अने ए दलीयां बंधाय ने, एटले पुण्य, अजीव, आश्रव अने बंध, ए चार तत्व थयां. ए रीते ए नव तत्त्वमा व्यवहारनयने मते पुण्यतत्त्व जीवने वोलावारूप आदरवा योग्य ने. ज्य शिष्यः-एनव तत्त्वमांथी जीवने वायोतर रूपकेटलांतत्त्व पामी? गुरुः-ए नव तत्त्वमांथी एक निर्जरा तत्त्व जीवने वायोतर रूप जाणवू. जेम के कोइएक साहुकार घणेक करनें वीटाणो होय तेणें करी मुखी थयो होय, पण तेने वाणोतर गवको मल्यो होय तो शेग्ने करजयकी बोडावे अने नवी कमाणी करी थापे, तेम हां जीव । घणा काखनो कर्मरूप करनें वीटाणो महाउःख जोगवतो थको संसार मां फरे , एम फरतां फरतां जवस्थितिने योगें करी सकाम निर्जरा रूप वाणोतर जीवने मले, तेवारें सर्वकर्मरूप कारजयकी जीवने जोडावे, अ ने ज्ञानादिक गुणरूप अनंती लक्ष्मी जीवने प्रगट करी आपे. ६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी जीवने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामी में ? गुरुः-ए नव तत्त्वमांथी एक संवर तत्त्व जीवने मित्ररूप जाणवू. कारण के घणा काल थया संसारमा जीवपुःख जोगवे , ते मुख जोगवतां लोग वतां रखडतां रखडतां पुण्यरूप वोलावो जीवने सहायकारी थयो, तेवारें निर्विघ्नपणे जीवने संवररूप मित्रने घरे पहोंचाड्यो, ते संवररूप मित्रने घरे जीव पहोंच्यो, तेंवारें संवररूप मित्रे पुण्य पापरूप जे दलीयां नवा कर्मनां श्रानव श्रावतां हतां ते सर्व रोक्या, एरीते एक अंतर मुहूर्च पर्यंत संवररूप मित्रना घरमा रहेतां घातिकर्म कय करी अनंत ज्ञान, अनंत द र्शन, अनंत चारित्र,अनंत वीर्यश्रादि देश् थनंत गुणरूप लक्ष्मी जीवने संव ररूप मित्रनी सहायें प्रगट थाय, माटे संवर तत्त्व जीवने मित्ररूप जाणवू. शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची जीवने घररूप केटलां तत्त्व पामीयें ?
नां नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ३१ गुरु:-ए नव तत्त्वमांथी जीवने एक मोदतत्त्व घररूप जाणवू. कारण के पुण्य पापरूप श्रजीवनां दलीयां अनंतां सत्तायें आश्रवनूत थर लागां ने, तेणें करी जीव बंधाणो , तेथी संसाररूप चार गतिमां फरे ने, एटले पुण्य, पाप, अजीव, थाभव अने बंध, ए पांच तत्त्व जीवने अनादि काल शत्रुरूप थर लागां , तेणें करी जीव अनेक प्रकारे विटंबना जोग वे ने, एम संसारमा फरतां फरतां पुण्यरूप वोलावानी सहायें करी जव स्थितिने योगें जीव संवररूप मित्रने घरे पहोंच्यो, तेवार संवर रूप मि त्र वारणुं रोकी वेगे, एटले पुण्य पाप रूप नवा कर्मना श्राश्रव जीवने सम ये समये अनंतां दलियां आवतां हतां, ते दबीयां सर्वे रोकाणां अने ते थी पागल जीवने एकेक प्रदेशे अनंती कर्मनी वर्गणना थोकडा लागा हता, तेने निर्जरारूप वाणोतरें अंतरमां पेशी वालवा मांगया, ए रीतें एक अंतर मुहूर्त श्रात्मस्वरूपनां ध्यानमा रहेतां घाती कर्म क्षय करी ज्ञा नादि अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, पठी अनेक जीवने धर्मदेशना दर संसारथकी निस्तारी घाती कर्म खपावी, जीव अने संवर रूप मित्र ए वे तत्त्व मोदपुरी पहोंचे, माटे जीवने मोदतत्त्व घररूप जाणवू. शिष्यः-ए नवतत्त्वमाथी रूपी अजीवने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीय? गुरु-श्रजीवने मित्र रूप पांच तत्त्व जाणवां, केमके पुण्य पापनां द लीयां आश्रव रूप ते अजीव ठे, अने ए दलीयां मली बंधाय ठे, माटे पुण्य, पाप, पाश्रव, अजीव अने बंध ए पांच तत्त्व, रूपी अजीवने मित्र रूप ले जए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अजीवने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-नव तत्त्वमाथी अजीवने शत्रुरूप एक निर्जरा तत्त्व जाणवू. कार ण के सकाम निर्जरा गुण जेवारेंजीवने श्रावे, तेवारें अजीवरूप पांच त त्वनां दलीयां सत्तायें अनंतां रह्यां ठे, तेने वालीने क्षय करी नाखे, माटे, एक शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी अजीवने रोकवारूप केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु:-ए नव तत्त्वमाथी अजीवने रोकवारूप एक संवर तत्त्व जाणवू, कारण के शब्द अने समनिरूढ नयने मतें संवरयण जीवने आवे, तेवारें पुण्य, पाप, अजीवरूप आश्रवनां दलीयां श्रावतां रोकाय , माटें. एए शिष्या-ए नव तत्त्वमाथी अजीव, केटलां तत्त्वने रोकी शके ? गुरु:-श्रजीव एकजजीव तत्त्वने रोकी शके, कारण के जीवने एकेक .
३२ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. प्रदेशे अनंता कर्मरूप दबीयां यजीवनां लागां , तेथे करी जीव, मोक्ष नगरें जातां रोकायो , माटे अजीव एक जीवतत्त्वने रोकी शके ने. एर शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अजीवें केटलां तत्त्वनुं घर दीतुं नथी ? गुरु:- ए नव तत्त्वमा अजीवें एक मोदतत्त्वर्नु घर दीतुं नथी, कारण के जीव, जेवारें मोक्षनगरें पधारे, तेवारें कर्मरूप यजीवनां दलीयां सत्तायें अनंता लागां इतां, ते सर्व शुक्ल ध्यानरूप अग्मिय करी वाली क्षय करीने मोक्ष नगरे पधारे , माटे अजीवें एक मोक्षतत्त्वचें घर दी नथी. एव शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी पुण्यने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-ए नव तत्त्वमांची पुण्यने मित्ररूप चार तत्त्व पामीये ते कहे , पु एयनां दलीयां अजीव डे, तेश्राश्रवरूप जाणवां अनेए दलीयां मली बंधाय बे, एटले बंधथयोमाटे पुण्य,अजीव, आश्रव अने वंध, ए चार तत्त्व थयां, एटले कोश्जीव पुण्य बांधे, तेवारें एचार तत्त्व मित्ररूप साथै श्रावे, माटे, ए शिष्यः-ए एव तत्त्वमांची पुण्यने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-ए नव तत्त्वमांची पुण्यने शत्रुरूप एक निजरातत्व जाणवू, कार ण के जेवारें सकाम निर्जरा गुण जीवने आवे, तेवारे पुण्यनां दलीयां जे सचायें बांध्यां ने, ते खपावीने, जीव मोक्ष नगरे पहोंचे, मादे. एए शिष्यः-एनव तत्त्वमांची पुण्यनां प्रतिपक्षीरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-पुण्य, प्रतिपक्षी एक पाप तत्त्व जाणवं. कारण के जे समय शुज परिणामें जीव पुण्यनां दलीयानुं ग्रहण करे , ते समयें पापनां दलीयानुं यहण नथी, कारण के एक समयें वे क्रिया न होय ए परमार्थ ने. ए६ शिष्यः-एनवतत्त्वमांथी पुण्यनेरोकवा रूपकेटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-नव तत्त्वमांची पुण्यनांदबीयां रोकवारूपएक संवर तत्त्व जाणवू कारण के शब्द नयने मते जे समय जीव खरूप चिंतनरूप संवरमां श्रावे, ते समय नवा कर्मरूप दलीयानुं ग्रहण नथी, माटे पुण्यने संवर रोके ने. एs शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी पुण्य केटलां तत्त्वने रोकी शके ? गुरु:-ए नव तत्त्वमांची मोक्ष नगरे जतां एक जीव तत्त्वने पुण्य रोकी शके डे, केम के पुण्यनां दलीयां सत्तायें निकाचित बांध्यां होय, ते संपूर्ण जोगव्या विना केवली जगवान् पण मोक्ष नगरे जई शके नहीं, माटे. एज शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची पुण्ये केटलां तत्त्ववें घर दीडं नथी ? , - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ३३ गुरु:-नव तत्त्वमांची पुण्ये एक मोक्ष नगरनुं धर दीनथी. केम के मोद नगरें जातां जीवने पुण्यनां दलीयां साथे जतां नथी, जेवारें पुण्यनां दलीयां सर्व खपावी रहे, तेवारेंज जीव, मोक्ष नगरें पहोंचे बे, तेमाटें. एए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची पापने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामी? गुरु-नव तत्वमांथी पापने मित्ररूप चार तत्त्व जाणवां. कारण के पाप नां दलीयां अजीव , ते आश्रवरूप जाणवां, अने ए दलीयां मनी बं धाय बे, ऐटले बंध कहीयें माटे पाप, अजीव, थानव अने बंध, ए चार तत्त्व थयां. एटले कोइ जीव पाप बांधे, तेवारे ए चार तत्त्व नेलां आवे. १०० शिष्यः-नव तत्त्वमांथी पापने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-नव तत्त्वमाथी पापने शत्रुरूप एक निर्जरा तत्त्व जाणवू. कारण के जेवारें सकाम निर्जरा गुण जीवने आवे तेवारें पापनां दलीयां जेस तायें अनंता जागां बे, तेने वालीने कय करे, माटे पापर्नु शत्रु निर्जरा दे. ११ शिष्यः-नव तत्त्वमांथी पापनां प्रतिपक्षी रूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-नव तत्त्वमांथी पापर्नु प्रतिपदी रूप एक पुण्य तत्त्व जाणवं, कार ण के जीव जे समये अशुज परिणामें पापनां दलीयानुं ग्रहण करे , तेस मयें पुण्यनां दलीयानुं ग्रहण नथी, केम के एक समय बे क्रिया न होय, ए परमार्थ डे, माटे नव तत्त्वमा पाप, प्रतिपक्षी रूप एक पुण्य तत्त्व जाणवू. १०५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी पापने रोकवारूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी पापनां दबीयां रोकवा रूप एक संवर तत्त्व जा एवं. कारण के शब्द नयने मते जे समय जीव खरूपना चिंतनरूप संवर मां आवे, ते समय नवा कर्मरूप दलीयानुं ग्रहण नथी माटे, १०३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी केटलां तत्त्वने पाप रोकी शकेले? गुरुः-ए नव तत्समांथी मोक्ष नगरें जातां एक जीव तत्त्वने पाप रोकी शके डे, कारण के पापनां दलीयां निकाचित पणे सत्तायें बांध्यां होय, ते खपाव्या विना को जीव, मोदनगरें पहोंचे नहीं. १०४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची पापे केटलां तत्त्वनुं घर दीतुं नथी ? गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी पापें एक मोक्ष तत्त्वतुं घर दीतुं नथी कारण के मोक्ष नगरें जातां जीवने पापना दलीयां साथै आवतां नश्री, एटो शुजा . - नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ३४ शुज विकाररूप पुण्य पापना दलीयां सत्तायें रमा , ते खपाव्या विना कोइ जीव मोक्ष नगरें पहोंची शके नही. १०५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची पाश्रवने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामी गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी आश्रवने मित्ररूप पांच तत्त्व पामी. कारण के पुण्य पापना दलीयां अजीव , ते आवरूप जाणवां. अने ए दलीयां मली बंधाय , ते बंध कही. एटले पुण्य, पाप, अजीव, श्राश्रव अने बंध, ए पांच तत्त्व आश्रवने मित्ररूप जाणवां. १०६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची पाश्रवने शत्रुरूप केटलांतत्त्व पामी? गुरु:-नव तत्त्वमाथी आश्रवने शत्रुरूप एक निर्जरा तत्त्व पामी का रण के जेवारें सकामनिर्जरा गुण जीवने श्रावे, तेवारें आश्रवनां दलीयां सत्तायें अनंता रहां डे, तेने बालीने दय करे, माटे ते शत्रुरूप जाणवू. १०७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी आश्रवने रोकवारूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:- नव तत्त्वमाथी आश्रवने रोकवारूप एक संवर तत्त्व जाणवू, केम के शब्दनयने मते जे समय जीव सत्तागतना चिंतनरूप संवरमां वे, ते समय शुभाशुज विकाररूप आश्रवनां दलीयांने श्रावतां रोके, माटे. १० शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी केटखां तत्त्वने आश्रव रोकी शके ? गुरु-ए नव तत्त्वमांची एक जीव तत्त्वने थानव रोकी शके, कारण के भाभवनां दलीयां शत्रुरूप थश्ने जीवने सत्तायें लागांबे, तेणें करी जीव, मोक्ष नगरें जातां रोकाणो बे, माटे एक जीव तत्त्वने आश्रव रोके . १०ए शिष्यः-नव तत्त्वमांची पानवें केटलां तत्त्वतुं घर दी नथी? गुरु-ए नव तत्त्वमांधी आश्रवें एक मोक्ष तत्त्वनुं घर दीतुं नथी, कारण के मोक्षनगरें जातां जीवने शुभाशुन विकाररूप आश्रवनां दलीयां साथे आवतां नबी, माटे नव तत्त्वमा एक मोक्ष तत्व घर पानवें दीवू नश्री. ११० शिष्यः-नव तत्त्वमांधी संवरने मित्ररूप केटलां तत्त्व पामी। गुरुः-संवरने मित्ररूप एकजीवतत्त्व जाणवू, कारण के जीव,मोक्षनगरें जाय, तेवारें संवरतत्त्व मित्ररूप , तेने साथै खेतुं जाय. एटले मोक्षमा जीवने यथाख्यात चारित्ररूप संवरतत्त्व सदा काल सायें वर्ते,मादे. १११ शिष्यः- नव तत्वमांधी केटलां तत्वने संवर रोकी शकेले? गुरु:-नव तत्त्वमांधी पांच तत्त्वने संवर रोकी शके , कारण के शब्द नवतत्वना प्रश्नोत्तर ३५ श्रने समनिरूढ नयने मते जेवार जीवने शुक्लच्यानरूप संवर गुण था वे, तेवारें शुजाशुज नवां कर्म रूप.पांचे तत्त्वनां आनव रोकाय, एटखे सं वर तत्त्वतुं ए बक्षण ठे, जे आवता कर्मने रोके, माटे ए नव तत्वमाथी पुण्य, पाप, अजीव, आश्रव अने बंध, ए पांच तत्त्वने संवर रोके ने. ११२ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची केटलां तत्त्वनी साथें संवरने प्रीति ? गुरु:-ए नव तत्त्वमांथी एक निर्जरा तत्त्वनी साथै संवरने प्रीति जाण वी, कारण के जीव घणां कमें करी विटाणो को अनेक प्रकारनी पीडापा मतो पामतो मुख विटंबना सहेतो, रखडतो, रखडतो, पुण्यरूप वोला वांनी सहायें नवस्थितिने योगें करी संवररूप मित्रने घरे पहोंच्यो, एट ले संवर अने निर्जरा, ए बे तत्वे सायें मली जीवने कर्मथकी बोडाव्यो, अने ज्ञानादि अनंत गुणरूप लक्ष्मी प्रगट करी आपी. पनी जीव अने सं वर, ए बे तत्त्व मित्ररूप , माटे मोक्षपुरीमा साथे गया. अने संवरने निर्जरातत्त्वनी साथै प्रीति हती तो पण निर्जराने मूकी अने जीवतत्त्वने लाई मोक्ष पुरीमा गयो, तेथी निर्जरा तत्त्वनी साथै संवरने प्रीति , १९३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची संवरने घररूप केटखां तत्त्व पामी? गुरु:-ए नव तत्त्वमांची एक मोक्ष तत्त्व संवरने घररूप जाणवू. कार ण के मोहपुरीमा सिझना जीवने यथाख्यात चारित्ररूप संवर तत्त्व सदा का साथै वर्ने बे, माटे ए नव तत्त्वमा संवरने घररूप एक मोक्ष तत्त्व ले. ११४ शिष्या-ए नव तस्वमाथी केटलां तत्त्तने निर्जरा चाले ? गुरु:-नव तत्त्वमांथी श्राश्रवरूप पांच तत्त्वनां दलीयां जीवनी सत्तायें लागा दे, तेइने निर्जरा वामीने क्षय करे , कारण के जेवारें सकाम नि जरारूप गुण जीवने श्रावे, तेवारें शुजाशुजकर्मरूप पांच तत्वनां दलीयां जीवने सत्तायें अनंता रहेखा , तेने निर्जरावेमाटे पांच तत्त्वने वाले डे. ११५ शिष्यः-नव तत्त्वमांधी केटखां तत्त्व निर्जराने खामीरूप पामी ? गुरु:-नव तत्त्वमांधी एक जीवतत्त्व निर्जराने स्वामीरूप जाणवू. ए टवे जे कारणे जीवने एक एक प्रदेशे अनंता कर्मरूप वर्गणानां थोकडा लागा हता, ए रीतें कर्मरूप करनें जीव, वीटाणो थको मुखी इतो, पण सकाम निर्धारारूप वायोतर मले, तेवारें जीवने सर्व कर्मरूप करजयकी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ३६ बोडावे, अने ज्ञानादि अनंत गुणरूप बझी प्रगट करीश्रापी, जीवने सुखी यो करी मोक्ष नगरें पहोंचाडे, माटे निर्जरा, खामी एक जीव तत्व ले. १९६ शिष्या एनव तत्वमाथी केटसा तत्वनी सायें निर्जराने प्रीति? गुरु-ए नव तत्त्वमांची एक संवर तत्वनी साथै निर्जराने प्रीति ने.कार ण के जीव कर्मरूप करनें वीटाणो थको मुःख पामतो पामतो पुण्यरूप वो सावानी सहायें करी संवररूप मित्रने घेर पहोंच्यो, तेवारे संवररूप मित्र निर्जराने तेडी पोतानो मित्र जाणीजीवने कर्मरूप करजयकी बोडाव्यो, पनी निर्जराने शहां मूकी संवर तत्त्व जीवने लइ मोक्षपुरीमां गयु. ११७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांझी केटलां तत्त्वतुं घर निर्जरायें दीतुं नथी? गुरुः-नव तत्त्वमाथी एक मोक्षतत्त्व, घर निर्धारायें दीतुं नथी, कार के मोक्ष नगरमा जीवने आत्मप्रदेशे कर्मनी एक परमाणु मात्र रजर ही नथी, ते कारण माटे मोदपुरीमा निर्जरा तत्त्वनो खप नथी. ११७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची बंधने मित्ररूप केटखां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-ए नव तत्त्वमांधी पांच तत्त्व, बंधने मित्ररूप जाणवां. कारण के कोइ जीव कर्म बांधे, तेवारें पुण्य, पाप आश्रवरूप तेनां दलीयां अजीव रूप, ते सर्व बंधाय ने, माटे ए नवमांची पुण्य, पाप, आश्रव, अजीव अने बंध, ए पांच तत्त्व बंधने मित्ररूप जाणवां, ११५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची बंधने शत्रुरूप केटलां तत्त्व पामीयें? गुरुः बंधने शत्रु रूप एक निर्जरा तत्व जाणवू कारण के जेवारे सका म निर्जरारूप गुण जीवने श्रावे, तेवारें ए पांच तत्व श्राश्नवत तेनां द बीयां बंधाणां बे, तेने बालीने दोय करे, माटे बंधनी शत्रु निर्जरा जे. १२० शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी केटलां तत्त्वने बंध रोकी शके ? गुरुः- एक जीव तत्त्वने बंध रोकी शके डे, जे कारणे शुभाशुनकर्म रूप दलीये करी जीव बंधाणोथको संसारमा अनेक प्रकारे करी पीडापा मे ले माटे कर्मरूपबंधे बंधाणो तेणे करी मोक्षनगरें जातां रोकायो . ११ शिष्यः-ए नव तत्समांथी बंधतत्त्वने कयुं तत्त्व रोके ? गुरुः-ए बंधतत्त्वने रोकनार एक संवरतत्त्वं जाणवू, कारण के शब्द न यने मते जेवारे जीवने संवर गुण आवे, तेवारें आवता कर्म रूप जे दली यां ते सर्वे बंधातां रोकाय,माटेए नवतत्त्वमां बंधने रोकवारूप एक संवर जे.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३० १२ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची बंधे केटलां तत्त्वतुं घर दी नथी? गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी बंधे एक मोह तत्वनु घर दीतुं नश्री,केम के जे वारे मोक्ष नगरें जीव जाय, तेवारे सर्व कर्मनां बंध रूप जे दलीयां सत्तायें रह्यां ते सर्व तोडी बाली क्षय करी जाय . ते कारणे जीवने मोक्ष पुरी मां बंध नथी माटे ए नव तत्त्वमां बंधे एक मोक्ष तत्व घर दीतुं नथी. १५३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमा अव्यसिद्धपरमात्माने शत्रुरूप केटलां तत्त्व बे? गुरु:-अव्यसिद्ध परमात्माने शत्रुरूप पांच तत्त्व पामीय. शहां सिग्नुंज व्य ते केवली ने केम के केवलीमांथी सिकपणुंनीपजे माटे अव्यसिद्धपरमा स्मा ते केवलीने जाणवा. ते केवढीनगवानने पुण्य पापनां दलीयां अजी वरूप अनंतां सत्तायें रह्यां , ते श्राश्रवरूप जाणवां एटले पुण्य, पाप, अ जीव श्रने श्राश्रव, ए चार तत्त्व थयां अने ए दलीये केवलीने बांधी राख्या बे, ते पांचमो बंध अयो, तेणे करी केवली मोकपुरीमा जता रोकाया ,ए रीते अव्यसिद्ध परमात्माने पांच तत्त्व शत्रुरूप जाणवां. १२ शिष्यः-एनवत्वमाथी अव्यसिद्ध परमात्माने मित्ररूप केटलांतत्त्वजे? गुरुः प्रयसिद्धपरमात्माने मित्ररूप एक संवर तत्त्व जापवू, जे कारणे अव्यसिझपरमात्मा शुक्लध्यानना बीजात्रीजा पाया वचा रह्या, संवररूप मित्रने घरे व जे, एटले संवररूप मित्रं पांच तत्त्वनां दलीयांजीवरूप नवा कर्मनां थानव श्रावतां रोक्यां, एटले समजिरूढ नयने मते शुक्लध्यान रूप संवरने घरे व बे,तेणे करी नवा कर्मरूप आश्रवनांदलीयां आवतां रोका पांडे, एपरमार्थजाणवो. माटे अव्यसिद्धने एक संवर तत्त्वमित्ररूप कहीये. १२५ शिष्या-नव तत्त्वमांची अव्यसिकपरमात्माने वाणोतररूप केटला तत्त्व पामीयें? गुरुः-अव्यसिक परमात्माने वाणोतररूप एक निर्जरा तत्त्व जाणीयें. केम के जीवने संसारमा चमतां जमतां अनंता पुजलपरावर्तन काल गयो,ते णें करी घणी भाशातनायें कर्म बांध्यां, माटे कमैं विंटाणो थको पुःख पाम तो पामतो सकाम निर्जरा रूप वाणोतर मल्यो, तेवारें जीवने कर्मरूप कर जयकी बोडाव्यो, अने अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी आपी, अने हजी शुक्लध्यानना बीजा त्रीजा पाया वचा रह्या, समय समय अनंता कर्मना-थोकडाखपावे ,एटले अंतें निर्जरारूप वाणोतर, सर्व कर्मरूपक नवतत्वना प्रश्नोत्तर ३७ रजघकी बोडावी बने अव्यसिक परमात्माने जावमोक्षपदें पहोंचाटशे. १५६ शिष्यः-एनव तत्वमाथी अव्यसिक परमात्माने घररूप केटलां तत्त्व? गुरु:-एनव तत्त्वमांथी, अव्यसिक परमात्माने घररूप, एक नाव मोक्ष तत्त्व जाणीय, तेनुं दृष्टांत बतावीयें .ये. जेम को एक प्राणी करनें वीटा यो होय, घणोऽखी थातो होय, तेवारें परदेश कमावा नीकले,पढ़ी अनेक देशावर फरतो फरतो धन कमाई.उपार्जनकरी करज उतारीधन लश् सुखी योपपोतानेघरेजश्बेसे, तेम हा जीव धनंता कर्मरूप करजें बीटाणो घको पुःख जोगवतोशोगवतो काल स्थितिने योगें करी निगोदयकी बाहेर निकल्यो.पनी चोराशी लाख जीवायोनिरूप पाम तथा नवपाटण रूप नग रमा जमतो नमतो कोइएक अवसरें जवस्थितिने योगें करी पुण्यरूप वोला वो साचो सहायकारी थयो, तेवारे तेणेसंवररूप मित्रने घरे जीवने पहोंचा ब्यो एटले संवरेंपोतानो मित्र जाणी हित आणीने निर्जरा रूप वाणोतर जीवने राखी बाप्यो, तेणे सर्व कर्मरूप करजयकी जीवने बोडाववा मां मयो भने पोते बार' बांधी रोकी बेगे, तेवारें पांचे तत्त्वनां दलीयां श्र. जीवरूप नवा कर्मनां थानव श्रावतां रंध्या. एणी रीते अनेक प्रकारें मेहे नत करी जीवने कर्मरूपकरजयकी बोडाव्यो तेश्री अनंतज्ञान,अनंतदर्शन, अनंत चारित्र, अनंतवीर्य, श्रव्याबाध, अमूर्ति, सहजानंदी, पूर्णानंदी, अजर, अमर, अविनाशी, ए श्रादि देने अनंत गुणरूप लक्ष्मीने प्रगट करी, परमानंदसुखनो विलासी यक जावमोक्षपदप्रत्ये जीव पामे,माटे ए नव तत्त्वमा अव्यसिक परमात्माने घररूप एक जावमोक्ष तत्त्व जाणवू. १३७शिष्यः-ए नकतत्त्वमां भावसिक परमात्माने घर रूप केटला तत्त्व ले ! गुरुः-भावसिकपरमात्माने घररूप एक नावमोक्षपुरीरूप तत्त्व जाणवू. कारण के जाव मौदपुरी लोकने अंतें कहीयें तिहां जन्म नही, जरा नही, मरण नही, जया नहीं, शोक नही, रोग नही, पीडा नहीं, निना नही, थाहार नही, निहार नहीं, शत्रुनही, मित्र नही, राजा नही, चाकरनही, शेउनही भापति नहीं, वाणोतर नहीं, खावू नहीं, पीयूँ नही, उढवू नही,पहेरखं नही, लेई नही, देवूनही, इसवूनही, खेल नही, रिमळू नही, जमवू नही, बोर्ड नही, चालवू नहीं, नाडी नही, न्याय नहीं, रा त नही, दिवस नही माया नही,ममता नहीं, राग नही, द्वेष नही, के नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, ३ए श नही, कजियो नही, वाद नही, विवाद नही, जणवू नही, गणवू नही, अर्थ नही, विचार नहीं, व्रत नहीं, पञ्चरकाण नहीं, गुरु नही, चेलो नही, आधि नही, व्याधि नही, एवा अजरामरस्थानकै अनंत परमानंदसुखनो विलास ते प्रत्ये जोगवता अनंत जाव सिद्ध परमात्मा ज्योतिःखरूपें आ प आपने खचावे सुख भोगवे . एवं सांजलीने शिष्य बोल्यो जे ते सुख ते शुं कहीयें ? गुरुः-सुखनुं वर्णन करतां केवलीनां आउखां अनंतां पूरा थर जाय, तो पण वर्णव्यु जाय नहीं, एटलुं ने तो पण दृष्टांतें करी लेशमात्र बताएँ ढुंगाथा ॥ सुरगण सुख त्रिहुं कालना, अनंत गुणां ते कीध । अनंतवगै वर्गित कस्यां, तो पण सुख समीध ॥ १॥ अर्थः-(सुर के०) देवता ते जवनपति, ज्योतिषी, व्यंतर, वैमानिक, नवौवेयक, अनुत्तरविमान, सर्वा थसिक,ए रीते जे सर्व देवतानां सुख तेना (गण के) समूह ते त्रिहुं कामना एटले आगल आदिरहित अनंतो काल गयो ते कालमा थर गयेला सर्व चार निकायनां अनंतां देवतानां सुख तथा वर्तमान का असंख्याता दे वता व दे, तेनां सुख तथा अनागत काल ते आवतो बेहेडा रहित काल तेमां थनारां अनंतां देवतानां सुख, ए रीतें त्रणे कालना देवतानां सुखे लश्ने खां करीयें, तेने वली अनंत गुणां करीयें, तेना पाग अनंतावर्गक रीयें, वली अनंत वर्गित कीजें, ए रीते अतीतादि काल बेडा रहित २ तेह नां सर्वे देवतानां सुख वर्गवर्गित करीने जेलां करीने तोपण सिकशिवायें अजरामर स्थानकें नावसिक परमात्मा जे सुख जागवे , तेना एक स मयमात्रना सुखने तोले दे देवतानां सुख नावे, ए परमार्थ जाणवो, १२० शिष्यः-सिझना जीव चौदमे गुणगणे कर्मयकी मूकाणा, तेवारें क्रिया रहित एटले अक्रिय थया, तेम बतां सातराज लोक उंचा लोकने अग्रजागें जइ रह्या ते क्रिया केम करी? गुरुः जेम तुंबडाने कचराना पट लाग्या, एटले तुंबडं कचरे करी ले पाणुं थकुंजारी थश्ने पाणीमांहे हे जर बेसे, अने ज्यारे पाणी करी कचरो धोवाइ जाय, तेवारे तरत उचुं चडी आवे, एटले कचरो धोवाणो तेवारें आई अवबुं हे, जर शके नहीं, एने उंचे आववानो स्वनाव डे, मादे मंचं आवे, तेम जीवने पण आठ कर्मरूप कचराना पट लाग्या , ४० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, एटले कर्मरूप कचरे करी पाणो, तेवारें जारे थश्ने संसाररूप समुद्धमा देठो वेठो, ते जेवारे कर्मरूप कचरो अनुभव ज्ञानरूप अमृत कुंगमा धो वाय, तेवारें तुंबडानी परे तरत जीव, उंचो जश् लोकने अग्रजागें बेते, पण आडो अवलो नीचो जश्न शके, तुंबडानी परें तरत उंचो आवे. ११ए शिष्यः-सिझना जीवने कर्म केम लागतां नथी? गुरु:- "ये चलति ते वनंति" एटले जे जीवनो चलित खजाव , ते ज जीव कमें करी बंधाय दे, तेमां जे जीवनो शुजचिंतवनरूप चलित स्वनाव दे, ते जीव, पुण्यने दलीये करी बंधाय दे, अने जे जीवनो अशु चितवनरूप चलित स्वनाव , ते जीव, पापने दलीये करी बंधाय बे, एटले शुभाशुज परिणामनी चीकाशे जीवने कर्मनी धूड चहोटे पण सि सजगवाने शुक्लध्यानरूप अग्नियें करी शुजाशुल परिणामनी चीकाश वाली नाखी, तेथी तेने विकाशविना कर्मरूप धूल चोटी न शके. १३० शिष्यः-सिद्धना सुखनो स्वाद केहवो इशे? गुरुः-जेम घृतनो स्वाद खाटो नही, खादो नही, मोलो नही, तीखो नही, तमतमो नही, कडवो नही, कषायेलो नहीं, गल्यो नही, मधुरो नहीं, एरीतें घृतनो स्वाद तो जे खाय ते जाणे, पण महोळे कह्यो न जाय, भने ए घृत विना सर्वे वस्तु अटके एट घृत विना सर्वे खोटुं जाणवू. तेम सि सना सुखने पण जे जोगवे, तेज जाणे, परंतु केवली जगवानथी पण मुखें कहेवाय नहीं बने ए सुख विना सर्वे सुख खोटां, एटले व्यर्थ जाणवां. १३५ शिष्यः-सिद्धि सिद्धि लोक करे , ते सिद्धि किहां ? गुरुः-जेवारें आत्मानुं स्वरूप साधवा उव्या, तेवारें साधु कहेवाणा, अने क्रियारूप साधने करी जेवारें आत्मिक स्वरूप साधी रह्या एटले संपू एं कार्य नीपन्यु तेवारें सिकंकडेवाणा,माटे कार्यनी सिद्धि तो हां थश्ते श्री सिजि हां कहीयें श्रने सिंक तो ऊंचा लोकने अनजागें . १३५ शिष्यः मुक्ति मुक्ति लोक करे हे, ते मुक्ति किहां ? गुरु-( मुक्ति के ) गतिथकी जे मूकायो तेने मुक्ति कहीयें. एटले 'चार गतिरूप संसारयकी जीव मूकाणो, तेने मुक्ति कहींयें. ते चार गति रूप कर्मथकी तो जीव हां मूकाय ठे, तेथी मुक्तिपद शहां जाणवु अने जं चुंसिक शिला उपर तो जीवने रहेवा ठेकाएं दे, कारण के जेवारे जीव, नवतत्वना प्रश्नोत्तर ४१ कर्मथकी हलवो पाय, तेवारें उचो जाय, तेमज कमें करीने नारे पाय तेवारें नीचो जाय, ए जीवनो खजावज डे, पण मुक्तिपद तो हां जाणवू. शिष्यः-हाथी उंचो जतां जीव, सिकशिला उपरज रोकाय रह्यो पण तेषी पागल उंचो केम गयो नहिं ? गुरुः आगल अलोकमां धर्मास्तिकायतुं सहाय नथी, तेश्री सिक शि बायेंज रोकाणो, पण उंचो गयो नही, ए परमार्थ जाणवो. १३३ शिष्या-मोक्ष मोक्ष लोक करे , ते मोक्षपद किहां! गुरुः-राग, द्वेष अने मोहनो क्षय कस्यो तेनुं नाम अव्यमोक्ष कहीयें, केम के राग, द्वेष धने मोहनो क्षय तो बारमे गुणगणे कस्यो अने तेरमे गुणगणे अव्यमोक्ष पद पामी चूक्योमादे बारमे गुणगणे मोहनीय कर्मरूप राग, द्वेष, श्रज्ञान खपावी, तेरमे गुणगणे देशे जणी पूर्वकोटि सुधी विचरे ते अव्यमोक्ष जाणवो. अने सकलकर्मथकी मूकाणा ते जावमोक्ष जाण वो. अने ते सकलकर्मथकी जीव हा मूकाय डे माटे नावमोक्षपद तो शहां वे अने मोदपुरी तो खोकने अंतें बे ए परमार्थ जाणवो. १३४ शिष्यः-सिकने मोक्षपुरीमा धर्म ले के धर्म नथी? गुरु:-सिक जगवान्, व्यवहार धर्मकरणीरूप जे जे तेतो हा मूकी गया, एटले व्यवहार धर्मकरणीरूपथकी तो सिद्धरहित डे, अने सचागतें ज्ञान, दर्शन, चारित्र, वीर्य, अव्यावाध, अमूर्ति, अगुरुलघु, ए आदें अनंतो धर्म सिडने प्रगट थयो , तेणे करी सिद्ध परमात्मा अनंतुं सुख भोगवे , माटे निश्चयचकी सिक, धर्म सहित बे. अने व्यबहारकरणीश्री रहित ले ए परमार्थ . ए रीते नव तत्त्वना संबंध स्वरूप, सामान्य प्रकारे जाणवू, १३५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची लित स्वभावमा केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु:-लिप्त स्वजाव पढेले गुणगणे मिथ्यावी जीवने जाणवो. तेमां न तत्त्व पामीय कारण के झजुसूत्र नयने मते शुभाशुज विकाररूप चिंतनमां जेवारें को जीवनुं मन प्रवर्ने, तेवारें शुजाशुज एटले पुण्य पाप उपार्ज, एटखे पुण्य पापमां जीव लेपायो,तेने पहेले गुणगणे लिप्त स्वभाव जाणवो. तेमां व तत्त्व पामीयें, एक तो स्वजाव ते जीवनो पोतानो जाणवो. माटे एक तो जीवतत्त्व अने (शुभाशुज के0) पुण्य, पाप, एत्रण तत्त्व थयां, ते नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, श पुण्य पापनां दलीयां ते चोथु अजीवतत्त्व, ए आश्रवरूप जाणवां, ते पां चमुं पानव तत्त्व, तथा ए दलीये जीव बंधाय , ते बुडंबंध तत्त्व जाणवं, ३६शिष्यः-एनवतत्त्वमांधीधशुजप्रकारेंलिप्तस्वजावमांकेटलांतत्त्वपामीयें। गुरुः-अजुसूत्र नयने मते अशुभ प्रकारे लिस स्वनाव पहेले गुणगणे मिथ्यात्वी जीवने जाणवो, तेमां पांच तत्त्व पामीयें. एक तो स्वनाव जीवनो ते जीवतत्त्व, वीजें (अशुज के०) पाप तत्त्व, ए पापनां दलीयां ते त्रीजें अजीव तत्त्व, अने ए दलीयां आश्रवरूप जाणवां, ते चोयुं श्राश्रव तत्त्व, अने ए दलीये जीव बंधाणो, एटले पांचमुं बंधतत्त्व जाणवू. १३७ शिष्यः-एनवतत्त्वमाथीशुचप्रकारेंलिप्तस्वनावमाकेटलां तत्त्वपामीयें? गुरुः-झजुसूत्र नयने मते शुजप्रकारें लित स्वनाव पहेले गुणगणे मि थ्यात्वी जीवने जाणवो, तेमां पांच तत्त्व पामीयें, एक तो जीवनो स्वनाव ते जीवतत्त्व, बीजुं शुजप्रकार ते पुण्य तत्त्व, त्रीजुं पुण्यनां दलीयां ते अजी वरूप ले माटे अजीवतत्त्व, ए आश्रवरूप जाणवां माटे चोथु वानव तत्त्व अने ए दलीये जीव बंधाणो, ते पांचमुं बंधतत्त्व जाणवं. १३ शिष्यः-नव तत्त्वमांथी अलिप्तस्वनावमां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-जे प्राणी अंतरंग पुण्य पापरूप कर्मनी वांगायकी रहित एक मोक्षपदनी वांडायें अनेक प्रकारे क्रिया करे डे, ते जीवनो अलिप्त स्वनाव जाणवो, ते शब्दनयने मतें तो चोथे गुणवाणे समकेतीथी मांझी पांचमे गुणगणे देशविरति जीव तथा बके, सातमे गुणगणे साधु मुनिराज अथ वा समनिरूढन यावत् उद्मस्थ अवस्था ज्यां सुधी केवलज्ञान नथी उपन्युं, तिहां सुधी अलिप्त खनाव जाणवो. तेमां आठ तत्त्व पा मीयें, एक तो जीव तथा सत्तायें पुण्यपापनां दलीयां, अजीवरूप थ नंता रह्यांबे, ते आश्रवरूप जाएवां. एटले पांच तत्त्व थयां, अने ए दलीय जीव बंधाणो , ते बहुं बंध तत्त्व, तथा जीव धजीवरूप स्वसत्ता परसत्तानी वेचण करी जीव स्वनावमा रहे, एटली वार संवर क हीयें, अने संवरमां जीव रहे, एटली वार समय समय अनंतां कर्मोनी नि जरा करे. ए रीते शब्द अने समनिरूढ नयने मते अलित स्वनावमांश्राप तत्त्व जाणवां. अने एकला समनिरूढ नयने मते तो केवली जगवानने लिप्त स्वभाव कहीये. तेमां श्रागल कहां ते रीते नवे तत्त्व पामीय, तथा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, ४३ एवंभूत नयने मतें सिझनगवान् खोकने आंतें विराजमान बे, तेने अलिप्त खजाव कहीये. तेमां पागल कह्यां, ते रीते त्रण तत्त्व पामीये. १३ए शिष्यः-अव्ययकी षडावश्यक खरूप ते शें कहीयें ? गुरु:- कुलाचारें अंतरंग सचागतना उपयोग विना पुण्यरूप फलनी वांगारूप परिणामें १ सामायिक, २ चजविसको, ३ वंदनक, ४ पडिकम गुं, ५ काजस्सग्ग अने ६ पञ्चकाण, ए षडावश्यक रूप जे करणी कर वी, ते अव्यथकी षट् आवश्यकरूप करणी जाणवी. १० शिष्यः-नव तत्त्वमांची अव्य सामायिकमां केटलां तत्व पामी ? गुरु:-कजुसूत्रनयने मते अव्य सामायिक पहेले गणगणे जीवने क हीये. तेमां पांच तत्त्व पामी जे कारण मन, वचन, कायायें करी एक चित्तें वैराग्य नावना सहित सामायिक करे , पण अंतरंग सत्तागतना उपयोगमा वर्ततो नची अने पुखरूप फलनी वांबायें तेना परिणाम वर्ते के माटे ए जीवने अन्य सामायिक, पुण्यरूप शुज कर्मनुं हेतु जाणवू. ते मां पांच तत्त्व पामीय, एक तो तेनो जीव, ते जीवतत्त्व, बीजु शुभ कर्म ते पुण्य तत्त्व, त्रीजुं पुण्यनां दलीयां ते अजीवतत्त्व, चोथु ए आश्रवरूप ने ते श्राश्रवतत्व, पांचमु ए दलीये जीव बंधाणो, ते बंधतत्त्व, ए रीते नव तत्त्वमांथी अव्य सामायिकमां पांच तत्त्व पामीयें. १४१ शिष्यः-ए नवतत्त्वमांची अव्य चविसबामां केटलां तत्त्व पामी ? गुरु:-अव्य चजविसबामां आठ तत्व पामी,जे कारणे आवते कालें चोवीश जिन थाशे, ते श्रीवीतराग देवें कह्या , तेने जव शरीर श्राश्रयी अव्य चनविसछो कहियें, एटखे कोइ जीव समकित जावें वर्तता हो, थ थवा कोई देशविरति अथवा सर्वविरति मुनिराज पणे वर्त्तता इशे, परं तु हमणां तेमनी सेवा, स्तुति, जक्ति, पूजा प्रमुख जे करीयें, ते नैगमन यने मते वर्तमाने पोताना जावशुं आवता कालना अव्यनी गवेषणा जा णवी, माटे तेमां समकेति जीवनी पेरें आउ तत्व कहीये. १४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्यवंदनमा केटलां तत्व पामी ? गुरुः व्यवहार नयनें मते जो वीरा शालवीनी परें वंदना करे, तो एक तत्व पामीयें अने जुसूत्र नयने मयें अव्यवंदन करे, तो पांच तत्त्व पा मीयें, कारण के बंदन पटखे कृति कर्मादि गुरुवंदन जाणवू, तिहां जे वीरा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. - ४४ शालवीय वंदना करी, तेने अंतरमा पुष पाप रूप फलनी वांगन हती, एक निःकेवल कृष्ण वासुदेवनुं मन रीजववा सारु वंदना करी हती, माटे तेणे पुण्यरूप फल उपाज्यु नथी तेथी तेमां तो एक जीवतत्त्व पामीये. तथा व्यवहारनयने मते अंतरंग राग सहित शक्ति सहित विधिपूर्वक वंदना करे , पण अंतरंग सत्तागतना जाणपणा विना तथा साध्य साधन रूप वढेचण विना कुलाचारे अंतरंग पुण्य रूप इंघिय सुखनी वांग वादे बे, तेमां पांच तत्त्व पामीयें. एक तो तेनो जीव अने जुसूत्र नयने मते प्रव्य वंदन करतां शुभ फल उपाज्यू ते, बीजं (शुन केव) पुण्य, त्रीजुंपु एयनां दलीयां ते अजीव, ए श्राश्रव रूप जाणवां. ते चोथु आश्रव तथा ए दलीय जीव बंधाणो, ते पांचमो बंध. ए रीते अव्यवंदनमा पांच तत्त्व . १४३ शिष्यः-एनवतत्त्वमांची अव्य पडिकमणामां केटला तत्व पामीयें? गुरुः-ए अव्य पडिकमणनामें आवश्यक जे , ते जुसूत्र नयने म तें पड़बे गुणगणे कहीयें, तेमां पांच तत्व पामीये. एटले जे पापथकी निवर्तवं तेनु नाम पडिक्कमधू दे, तिहां मन, वचन अने कायायें एकाम चित्तें पडिकमणुं करे , पण अंतरंग निश्चयनय सत्तागतना उपयोग वि ना तथा साध्य साधन रूप कार्य कारणनी खबर विना, कोइ जीव, पापथ की निवर्ने नहीं, माटे शव्यपठिकमाएं ते शुभ फलादि पुखहेतु जाथ, तेमा आगल कह्यां ते रीते पांच तत्व जाणवां, १४४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्ययकी काउस्सग्गरूप आवश्यक मां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-झजुसूत्र नयने मते अव्यकाउस्सग्ग पहेले गुणगणे मिथ्यावाद शायें होय, कारण के जीव अजीव रूप अंतरंग सत्तानी प्रतीति कस्या वि ना कठिणपणुं श्रादरी अनेक मंश, मशक, वाघ, सिंह, रीब, शीयाल, स पं आदिक तिर्यच जीवना तथा मनुष्यना अने देवताना करेला उपसर्ग सहन करे, आत्मज्ञान विना एक चित्तें धैर्यपणुंदरीने काउस्सग करे जे. तथापि ते कष्टरूप शुजफलनुं हेतु जाणवू. पण अंतरंग जासनविना श्रात्मप्रदेशयकी कर्म आवरण टले नही,मात्र शुज एटले पुण्यफल उपाजें माटे तेमां जीव, पुण्य, अजीव, भाभव अने बंध,ए पांच तत्त्व पामी, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. પ્રય १४५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी अव्य पञ्चकाणरूप आवश्यकमां केट लां तत्त्व पामी? गुरुः-अव्यपञ्चरकाण, पहेले गुणगणे मिथ्यात्व दशायें जाणी. कारण के अंतरंग श्वानो रोध कस्या विना जे जीव, व्रत पञ्चरकाण करे , तेथ व्रती जाणवां, एट ए सर्वे पूर्वनवनाअंतरायकर्मनो उदय जाणवो. माटे ए कष्टरूप, पुण्यफल हेतु जाणवू. पण अंतरंग सत्तागतें निर्जरातुं हेतु नहीं माटे एमां पण बागल कह्यां ते रीते पांच तत्त्व जाणवां. हवे अव्यथकी एड आवश्यक रूप करणी करवी, तेनुं फल विशेष रीते नयनी युक्तियें करी थोडामां समजावे तिहां व्यवहारनयने मते उपरथकी षडावश्यकरूप करणी विधि सहित जली रीते करे , अने झजुसूत्र नयने मते अंतरंग परिणाम लोक देखाडवारूप यश-कीर्तिनी वांबायें अथवा कोनुं मन रीफववा रूप जलु मनाववानी वांगयें करे, ते जीवनी महेनत वीरा शालवीनी परें वृथा जा एवी. एटो जुसूत्रनयने मते जेना अंतरंग परिणाम वीरा शालचीनी परें कोनुं मन मनाववादिक फलनी वांगरूप में, तेज फल प्रत्ये ते ते वखतें पामे, परंतु एवो परिणाम, परजवें पुण्यरूप फल हेतु पण नहीं जाणवो. वली को जीव, व्यवहार नयने मते उपरथकी षडावश्यकरूप करणी विधि सहित जली करे , अने रुजुसूत्र नयने मते लोकने ठगवारूप धन हरवा रूप अथवा घात दगो करवारूप उदाइ राजाने मारनारानी परें अंतरंग परिणाम वर्ते जे. अथवाख्यादिकने पोतानी चतुराश् देखाडी विष यसुखना परिणाम व डे, एटले व्यवहारनयने मतें किया तो घणी रूडी करे , पण जुसूत्र नयने मते अंतरंग परिणाम माग वर्ते जे, ते माटे ते जीव, पापकर्मरूप फल प्रत्यें उपार्जे , ए परमार्थ जाणवो. वली को जीव, व्यवहार नयने मते उपरथकी षडावश्यक रूप करणी विधिसहित नली रीते करे , अने जुसूत्र नयने मते अंतरंग वैराग्य सहित उदासीपरिणामेंनरक निगोदना मुखियकी बीहितो सुखनी लाबचें परजवें पुण्यरूप फलनी वांगरूप परिणाम व डे, ते जीव, जुसूत्रनय ने मतें शुभ फल रूप पुण्यनां दखियां उपार्जे , श्रने कर्मरूप निर्जरा जेवारे शब्द नयने मतें करणी करे, तेवारें थाय, तेनुं खरूप पागल देखा नवतत्त्वना प्रश्नोतर. ४६ डशुं माटे विवेकी पुरुष सर्व ठेकाणे नयतुं खरूप विचारी चित्तमा समज ए उतारी पठी काम करवं. १५६ शिष्यः- नावथकी षडावश्यकर्नु स्वरूप शुं कहीयें ? गुरुः-शब्द नयने मते अंतरंग निश्चय नये सत्तागतना उपयोगरूप प रिणामें साध्य साधनरूप लिखाण सहित आ जवनी तथा परजवनी वांबा रहित तथा यश कीर्ति, मान, शोना अने पूजानी वांग तजीने एक पोताना आत्माने निरावरण करवारूप परिणामें सामायिक, चजविसको, वंदनक, पडिकमj, काउस्सग्ग अने पञ्चरकाण रूप करणी करे, तेने जावयकी षडाक्ष्यकरूप करणी जाणवी. १४७ शिष्यः-नावयकी षडावश्यक रूप करणी करवी, तेनो हेतु शुंकहीयें ? गुरुः-प्रथम सामायिक लेवु, पड़ी षडावश्यकरूप करणी करवी, जेम म खीन बुगडा उपर रंग लगाडवाथी ते बुगडानी किमत घटे, माटे मेल टाली लुगडं उजवू करी पठी रंग चडावे, तो तेनी किम्मत घणी वधे, तेम हां जीव पण संसारमा आर्त, रौनरूप परिणामें करी तथा गम नागमन करतां अनेक प्रकारेंजीवनी विराधनारूप पा करी मलीन थयो, माटे ते पाप आलोया विना मलीन पणे व्रतरूप रंग लगावे, तो तेन शोने, ते कारणे प्रथम इरियावहि पडिकमवी, एटले एकेंडी, बैंजी, तें जी, चौरिंजी श्रने पंचेंजी प्रमुख जीवना (५६३) भेद थाय. ते आवी रीतेः-एकेंषियना बावीश, बेंजियना बे,तेंजियना बे, चौरिजियनाबे,मली अहावीश थया, तथा पंचेंजियमां नारकीना सात पर्याप्ता श्रने सात अप याता मली चौद चेद, तथा देवतोना नवाणुं पर्याप्ता अने नवाएं अपर्या वा, मसी एकशोने हाणुं नेद, तथा तिर्यचना वीश जेद, तथा मनुष्य ना एक शो एक पर्याप्ता,एकशो एक अपर्याप्ता अने एकशो एक संमूर्बिम, मली त्रणशो ने त्रण बेद, एसर्व एकग करीये तेवारें (५६३) थाय. तेने अजिहया वत्तिया प्रमुख दश बोलें करी दश गुणा करीयें, तेवारें (१६३०) थाय, तेमां केटला एक रागें करी हण्या, केटला एक के करी हण्या एटले राग द्वेषे बमणा करता (१९५६०) थाय. ते वली मन, वचन, अने काया ये करी त्रिगुणा करतां (RS) थाय, वली करतां, करावतां अने श्र नुमोदतां पाप लाग्यु तेषी प्रण गुणा करतां (१५१६३०) भेद थाय. ते नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ४० पड़ी थतीत अनागत आने वर्तमान काले जे पाप लाग्यु दोय माटे त्रण गुणा करतां (३०४०२०) थाय, ते अरिहंतनी साखें, सिझनी साखें, साधुनी साखें, देवनी साखें, गुरुनी साखें, अने पोताना श्रात्मानी साखें,ए रीत बनी साखें मिछामि उक्कड देतां थकां गुणा करीये तेवारे(१७२४१५०) थाय.एरीत मिठामिछक्कड देतां थकां ऐमंतामुनिने केवल ज्ञान उपन्यु. ते माटे मन शुळे प्रथम शरियावहि पडिकमवी तेनोश्रर्थ विचारी (१७२४१२०) मिलामिछक्कड देवा.पड़ी तेनी थालोयणानो एकलोगस्सनोकाउस्सग्गकर वो उपर एक लोगस्त प्रगट कहेवो. ए रीते पापथकी रहित शुरू निर्मल थ पड़ी “करेमि जंते" उच्चरवं, ते व्रतरूप रंग लगाडवो, पण पापरूप मल टाल्या विना व्रतरूप रंग शोने नहीं, ते कारणे प्रथमरियावहि पडि कमवी, पनी चार योश्य देव वांदवा, पढी गुरुनो श्रादेश मागी पडिक्कम ए॒ गव. तेवार पनी पडावश्यकरूप करणी करवी, ते भावी रीते:- तिहां प्रथम सामायिक आवश्यक कर, तेनो अर्थ कहे . (सम केव) समता तेनो (आय के०) लाज तेने सामायिक कहीये. ते अवश्य कर, माटे ते आवश्यक कही. ए पड़ी ते समता जे परमसुखना निघान तेनो लान श्रीषनादिक चोवीश तीर्थकरने थयो, तेथी समताना विधान, पर मोपकारी, जगत् गुरु, जगनयना जीवने उपकारना करनार, परम सुखना दातार, एवा चोवीश तीर्थकरखें ध्यान करीये. जे थकी संसारनो पार पा मीयए वीजुंचविसबानामें आवश्यक.तेवार पड़ी ए चोवीश तीर्थकरना लखावनार गुर्वादिकश्रीआचार्य जगवान् उत्रीशगुणे करी विराजमान,परमो पकारी तेनो उपकार संजारीने विधिपूर्वक हर्ष सहित तेने वंदना करवी,ते त्रीजु वंदन आवश्यक जाणवु एवंदण शा वास्ते करवू?ते कहे . पागल पाप आलोचीने पापथकी निवर्तमाटे विनतिपणे नर्माश गुण विना को जीव पापथकी निवृत्ति शके नही, तेमाटे वंदना करवी. पनी सुदिक पासेंबी प्रतिक्रमण नामक आवश्यक करवानो श्रादेश मागवो, एटले पाप थी निवृत्त, तेनु नाम पडिकमाणुं ने. ते पापथकी निवर्त्तवाने अर्थे साधु तो आदेश मागी पगाम सबाय कही पाप आलोवे, अने श्रावक बार व्रतरूप अतिचार आलोवे. एरीते पाप आलोची पापथकी रहित शुभ निर्मल गाज ननी परे थयो थको वली कांश थोडंएक पण पाप रघु होय, तेमाडे 'शाय नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर त रियउवधाय प्रमुख त्रणेगाथाकही सर्वजीवने खमावे,ए चोथु आवश्यक. ए रीते पापथकी रहित जेवारे श्रात्मरूप नाजन खाली थाय, तेवारें तेने ज्ञान, दर्शन अने चारित्ररूप गुणे करी पूखं (जरवू) जोय, तेने माटें पांचमुं आवश्यक कर. ते भावी रीतः-प्रथम चारित्रनुं आराधन करवा सारु करेमिजते कही पड़ी बेखोगस्सनो काउस्सग करवो. पनी उपर एक लोगस्स प्रगट कहेवो, एटले ए चारित्रनुं आराधन जाणवू पड़ी दर्शननुं आराधन करवा निमितें "सबलोए थरिहंत चेश्याणं" एटले सर्व लोकने विषे जेटलां श्रीअरिहंतनां चेत्य ने, तेने वांदवा पूजवा रूप कही, एक खो गस्सनो काउस्सग्ग करवो, एट ए दर्शननुं धाराधन जाप.पडी ज्ञानतुं आराधनकरवा निमित्तें "पुरकरवर दीवडे" कहीएक लोगस्सनो काउस्सन्ग करवो, पटक्षेप ज्ञान थाराधन जाणवं.परीत शान,दर्शन अने चारित्रना । आराधनरूप काउस्सग करी ज्ञान, दर्शन अने चारित्ररूप गुणें करी श्रा मरूप जाजनने पूर. कारण के आगल पापनी आलोचना करी पापथकी रहित आत्मरूप नाजन खाली अयुं डे, माटे शहां पांचमा आवश्यकमां ज्ञान, दर्शन श्रने चारित्ररूप गुणे करी पूरखं, तथापि महोटा उत्तम बली यानुं सहाय होय तो निर्विघ्नपणे थाराधन याय, तेमाटे सहाय निमिचे श्रुतदेवता, आराधन करवू. पडी जे क्षेत्रे देवता बासस्या ,ते क्षेत्र देवनु आराधन करवं, एटखे महोटानी सहायघकी ज्ञान, दर्शन, चारित्रनु सा धन निर्विघ्नपणे थाय.एरीते एपांचमुकाउस्सग्ग नामा आवश्यक जाणवू. ए रीतें आत्मरूप जाजन ते ज्ञान, दर्शन श्रने चारित्ररूप गुणे करी संपूर्ण चराएं एटले हवे फरी पाळु पाप करवाना नियम करवा सारु बता आवश्यकने विषे चार प्रकारना थाहाररूप पाप करवाना पच्चरकाण क रवा माटे नोकारसी, पोरिसी, एकासयुं, आयंबिल, उपवास, बक, अधम, बहामासखमण, पासखमण, उम्मासी, वरसी अथवा जावजीव, श्त्या दिक पोतानी शक्ति माफक चार थाहाररूप पाप करवानां पचरकाण क रवां, एबहुपञ्चरकाण आवश्यक जाणवू. एरीतें एल श्रावश्यकतुं स्वरूप जापी विवेकी पुरुष हृदयमांधारी नित्य प्रत्ये उजय टंक करतां थकांजीव अल्पकालमां कर्म रहित थ सिक्षिपद वरे, पामे. एम,शब्द नयने माए सामान्य प्रकारे जावयकी षडावश्यक स्वरूप जाणवू.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. भए १४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी जावसामायिकमां केटलां तत्त्व पामीयें? गुरु:-श्रीचगवतीसूत्रमा श्राया खलु सामाश्या" ए श्राखावे सामायि कनो अर्थ कस्यो , एटले जेटली वार खस्वरूपमा रहे, तेटली वार सा मायिकनो लाल जाणवो, माटे शब्दनयने मते चोथा गुणगणावाला सम केती, श्रने पांचमा गुणगणावाला देशविरतिश्रावक, तथा उहासातमा गुण गणावाला मुनिराजनेसामायिक जाणवू,तेमां आठ तत्त्वपामी,अनेसम जिरूडनयने मतें केवली जगवान्ने सामायिक जाणवं. तेमा नव तत्त्व पा मी. तथा एवंजूतनयने मते सिझलगवानने सामायिक जाएवं. तेमा त्रण तत्त्व पामीयें, ए रीतें नाव सामायिकना खरूपनो परमार्थ जाणवो. १४ए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नाव चजविसलामा केटलां तत्त्व पामी? गुरुः-एवंचूत नयने मतें हमणां पनादि चोवीश तीर्थकर भावनिक्षेपे सिकक्षेत्रमा विराजमान वर्ते में, तेने जाव चजविसबो कहीये. एटले हमणां एमनी सेवा, भक्ति, स्तुति, पूजादि करीये वैयें. ते नेगम नयने मते वर्च माने पोताना लावधी गया कालना जावनी गवेषणा जाणवी, ए सिकमां वर्ने , माटे तेमां पागल कह्यां, ते रीते त्रण तत्त्व पामी. १५० शिष्यः-ए नवतत्त्वमांथी चाववंदन आवश्यकमां केटलांतलपामी? गुरुः श्रीवीतरागनी आज्ञा पालनार, शुझमार्गना प्ररूपक, आत्म त त्वना रसीया, मोक्षानिलाषीपणे पोताना आत्मानुं साधन करे , एवा गुरु आदिक वाचार्य नगवान्ने कृति कर्मादिक एटले हादशावर्त वंदन, वि धिपूर्वक करवू, परंतु या नव तथा परजवनी वांग रहित, मान अहंकार गाली, यश कीर्चिनी वांग रहित, एक पोताना आत्माने कर्मथकी मूकाववा निमित्तें करे,तो महोटो लाज उपार्जन करे॥उक्तं च॥ तिबयरनंसम्मत्तं खाई यं सत्तमी तश्याए॥वंदणएण विहीणा, बझं च दसारसीहेणं ॥१॥अस्या थ:-श्रीकृष्ण वासुदेखें विधिपूर्वक एक साध्ये अंतरंग राग सहित दणा करतां तीर्थकर गोत्र उपाज्यूँ अने दायिक सम्यक्त्वं पाम्या, तथा सातमी नरकनां दलियां एकगं मेलव्या इतां, तेमांची चार नरकनां काप्यां, माटे नाव वंदन आवश्यकमा आगल कयां, ते रीते आठ तत्त्व जाणवां. १५१ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी चावपडिकमणामां केटलांतत्त्व पामी? गुरुः-शब्दनयने मते पापयकी निवर्तवं तेने पडिक्कमणुं कहीये तिहां ।
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ԱԾ जे दिवसर्नु पाप लाग्यु होय ते सांजने पडिक्कमणे निवतें, अने रात्रिनु पाप लाग्यु होय, ते प्रजातने पडिकमणे निवा. तया पन्नर दिवसर्नु पाप लाग्यु होय, ते पाखीने पडिक्कमणे निवतें, अने चार मासर्नु पाप लाग्युं होय, ते चोमासीने पटिक्कमणे निवर्ने, तथा बार मासर्नु पाप लाग्यु होय, ते संवत्सरीने पडिकमणे निवर्ने, ए रीतें पडिक्कमकरवाथकी पाप निव खरं परंतु ते कोने निवा? के जे अंतरंग सत्तागते वस्तु धर्म रह्यो , ते निरावरण पणे प्रगट करवाने अर्थे पडिक्कएणुं करे , ते प्राणी पाप थ की निवतें डे, परंतु सत्तागतना जाणपणा विना पाप टले नही, माटे ए वी आलोयणा सहित जे पडिकमणुं करवं, तेतो देशविरति पांचमा गुण गणा वाला श्रावक तथा बछे सातमे गुणगणे वर्तनारा साधु मुनिराज ते ने उदयें श्राव्यु डे, माटे तेमां पूर्वे कयां, ते रीते थाउ तत्त्व पामी. १५५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावकाउस्सग्गमा केटलां तत्व पामीयें? गुरुः जे शब्द नयने मते जाणपणा सहित बाह्यपकी तो मेरुनी परें निश्चल पणे थश्ने कुष्ट जीव जे वाघ सिंह, शीयाल, रील श्रने सादिक तिर्यचना करेला उपसर्गतथा देवता अने मनुष्यना कस्या उपसर्ग जेवा के बेदन, जेदन,ताडन, तर्जनादिक तथा क्रूर वचन, कडवां वचन रूप अनेक प्रकारना उपसर्ग थाय, पण समता रसें जीनो एयो जे मुनिराज, ते निश्च वित पणे वत्ते, परंतु कोप करे नहिं, अने अंतरंगथकी तो सत्तागतना उपयोगमा खपरनी वेचण करतो यको अमोल पणे वर्ते, ते प्राणी महो टी निर्जरा प्रत्ये करे, तेने जावकाउस्सग्ग कहीये. तेमांआठ तत्त्व पामीयें. १५३ शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी जावपच्चरकाण श्रावश्यकमां केटलां तत्त्व? गुरु:-शब्द नयने मते श्वानिरोध पणे नाव पञ्चरकाण जे जे वस्तुनां प्राणी करे , ते प्राणी मोद नगरने नजीक करे , एटखे था जवने विषे यश कीर्ति, मान, शोना, तथा इंजियसुखनी लावचधकी रहित निरिह पणे तेमज परजवनी श्छा जे देवता, चक्रवर्ती, वासुदेव, तथा ई आदिकनी शाकिनी वांग थकी रहित थको एक पोताना आत्माने निराव रण करवारूप जे जे, पच्चरकाण करे , ते तो सर्व जावपच्चरकाण श्रा वश्यक कहीये. तेमां श्रागल कह्यां, ते रीते आठ तत्त्व पामीये. ए रीते जा वथकी षडावश्यकर्नु स्तरूप संदेपमा। करी कयु.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १५४ शिष्यः-ए नव तत्वमाथी रमणिक तत्त्व केटलां पामीय? गुरु:-ए नव तत्वमां अनेक नयनी अपेक्षायें करी एक जीव त त्व रमणिक जाणवू. केम के नैगम अने संग्रह ए वे नयने मते पारिणा मिक जावें करी सर्व जीव पोताना खरूपमा रमणिक जाणवा. अने व्यव हार नवें करी तो जीवने श्रजीवरूप पुजलमा रमणिक पणुं जाणवू. त था जुसूत्र नयने मते जीवने शुभाशुन रूप परिणामें करी पुण्य अने पाप रूप आश्रवमा रमणिक पणुं जाणवू. तथा शब्द अने समनिरूढ ए बेनयने मतें तो जीवने संवर अने निर्जरा ए बे तत्त्वमा रमणिक पहुं जापवं. तथा एकला समनिरूढ नयने मते जेवारें जीवें घातीकर्म खपा वी, ज्ञानादि अनंत चतुष्टय रूप लक्ष्मी प्रगट करी, तेवारें एने अव्यमो क्ष पदमा रमणिकपणुं जाणवू, ए रीते ए नव तत्त्वमा रमणिक पणुं एक जीव तत्त्वने जापवं, पण जे प्राणीने इष्टदेव तथा गुरुकृपाथकी नय नि क्षेपानी कला प्राप्त थइ हशे, ते प्राणीने ए प्रश्नोनो अर्थ विचारतांधणी रीज उपजशे माटे नय, निक्षेपा, अव्य, नाव, निश्चय व्यवहारतुं जाण पणुं विशेष रीतें करवं, एटले समकेत रूप रत्ननी प्रतीति थाय. १५५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाधीशुजप्रकारें रमणिकखनावमांकेटलांतत्त्व? गुरुः-झजुसूत्र नयने मते अशुभ प्रकारे रमणिक खनावमां पांच तत्त्व पामीय, ते कहे :-एक तो रमणिक ते जीव भने अशुज ते पाप तथा ए पापनां दलीयां अजीव ते आश्नवनूत जाणवां, अने ए दलीये जीव बंधाय ने माटे जीव, पाप, अजीव, आश्रव अने बंध, ए पांच तत्व पामीय. १५६ शिष्यः-एनवतत्त्वमांची शुजप्रकारें रमणिकखनावमां केटलांतत्त्वले ? गुरुः-झजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे शुन प्रकारें रमणिक खना व होय तेमां पांच तत्त्व पामीयें, एक तो (रमणिक के०) जीव पोतें, बी ® (शुज के० ) पुण्य, ते पुण्यनां दलीयां अजीव , ते आश्रवरूप जा पवा, अने ए दलीये जीव बंधाय , ते बंध तत्त्व अयुं, एटवे जीव, पु एय, अजीव, श्राश्रव अने बंध, ए पांच तत्त्व थयां. १५७ शिष्य-एनवतत्त्वमांयीशुद्धप्रकारेरमणिकखनावमांकेटलांतत्त्वपामी गुरुः शब्द अने समनिरूढ नयने मतें चोथा गुणगणाथी यावत् ते रमा भने चौदमा गुणगणा पर्यंत जीवने शुद्ध प्रकारें रमणिक दशा जा .
목 नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. एवी, तेमां आठ तत्व भने नव तत्व पामीयें, एटले (शुज के०) पुण्य नां दलीयां अने (अशुज के) पापनां दलीयां पागल ए वे प्रश्न कह्या बे, तेमांहे जीव पाणो ने, अर्थात् ए शुनाशुज कर्मरूप कचरामा जीव लेपाणो , पण तिहां यकी शुधिना करनारा एक संवर अने वीजें निर्जरा ए वे तत्त्व जाणवां. एटो शब्द श्रने समनिरूढ नयने मतें समकेतना वें चोथा गुणगणाथकी मामीने यावत् अगीयारमा बारमा गुणगणा ल में जे जीव व ठे, तेमां पूर्व कहां, ते रीते आठ तत्त्व पामीयें. एक तो जीव अने सत्तायें पुण्य पापनां दलीयां अजीव रूप अनंतां रह्यां , ते आश्रव रूप जाणवां तथा ए दलीये जीव बंधाणो ने, एटले जीव, पुण्य, पाप, अजीव, श्राश्रव अने बंध, ए ड तत्त्व थयां तथा जीव अजीव रूप स्वपरनी वेचण करी जिहांसुधी जीव, स्वरूपमा रहे, तिहां सुधी संवर क हीये. धने जिहां सुधी संवरमां जीव रहे, तिहां सुधी समय समय अनं ती निर्जरा करे, ए रीतें पूर्वोक्त ब तत्त्वमा संवर तथा निर्जरा नेलीय, ते वारें आठ तत्त्व पामीयें:- अने समनिरूढ नयने मतें तेरमे गुणगणे शु कप्रकारें रमणिकपणुं केवली जगवानने जाणवू. तेमां पूर्वोक्त आठ त त्वनी साथै केवलज्ञान पाम्या,एटले अव्य मोक्ष पद पाम्यातेनवमुं कहे. १५७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची निश्चयथकी रमणिक स्वनावमां के टलां तत्त्व पामीय? गुरुः-एवंचूत नयने मते निश्चयथकी रमणिक स्वजावमा त्रण तत्त्व पामीयें. केम के निश्चयथकी रमणिकपणुं तो मोक्ष पुरीमां सिझना जीव. ने , तेमां तो एक सिझनो जीव ते जीव तत्त्व भने यथाख्यात चोरित्र रूप गुणे करी पोताना स्वरूपमा रमण करे ने ते बीजु संवर तत्व जा ए. तथा त्रीजु जावमोक्ष पद पाम्या , ते त्रीजुं मोदतत्त्व जाण. एए शिष्यः- ए नव तत्त्वमांथी ध्यातारूप केटलां तत्व पामी? गुरुः-एनव तत्वमांची ध्याता रूप एक जीव तत्त्व जाणवं, कारण के कोइ जीव झजुसूत्र नयने मतें क्रोध, मान, माया, लोग, विषय, कषाय, निजा, विकथा, हास्य, विनोद निंदा अने ईर्ष्या, ए श्रादें अनेकप्रकारेंथ शुभ परिणामें करी नरक अने तिर्यच गतिनां सुखने ध्यावे डे, धने वली कोशएक जीव तो जुसूत्र नयने मते दान, शील, तप, जावना, पूजा, प्र नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ५३ जावना, संघक्ति, गुरुभक्ति, उपकार बुझि, ए आदि देने अनेक प्रकारें शुज परिणामें करीमनुष्यगति तथा देवगतिनासुखने घ्यावे जे,तथा कोए कजीवतोवनी समनिरूढ नयने मते शुद्ध परिणामें करीमोक्षगतिनेध्यावे डे.ए रीतें नव तत्त्वमांथी ध्यातारूप एक जीव तत्त्व जाणवू. १६० शिष्यः-एनवतत्त्वमांचीअशुनप्रकारेंध्यातारूपमाकेटलांतत्त्वपामीयें ! गुरु:-अशुन प्रकारे ध्याता रूपमां पांच तत्त्व जाणवां. तेमां एक तो (ध्याता के०) जीव, बीजं (अशुज के) पाप, त्रीजं पापना दखियां ते अजीव बे, चोथु ए थानव रूप जाणवू, अने पांचमुं बंध तत्व जाणवू. १६१शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी शुनप्रकारेंध्यातारूपमां केटलांतत्त्वपामीय? गुरुः-एनव तत्त्वमांथी शुज प्रकारेंध्यातारूपमां पांच तत्त्व पामीये. एक तो ध्यातारूप जीवतत्त्व अने बीजं (शुल के०) पुण्य ते पुण्यनां दलीयां अजीव , ते आश्रवरूप जाणवां,अने ए दलीये जीव बंधाणो, एटले जीव, पुण्य, श्रजीव आश्रव अने बंध, ए पांच तत्त्व पामीयें. १६५ शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी श्रुझप्रकारेंध्यातारूपमा केटलां तत्त्व ? गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी शुभप्रकारें ध्याता रूपमा श्राप तत्त्व तथा नव तत्त्व पामीयें. कारण के शुलाशुज विकाररूप जे कर्म, तिहाथकी जीवने शुजनां करनार, एक संवर अने बीजं निर्जरा, एबे तत्त्व बे, केम के शब्द अने समनिरूढ नयने मतें चोथा गुणगणाथी मामीने यावत् बद्मस्थ थ वस्था लगें जीवने शुद्ध प्रकारें ध्याता रूपमा पूर्वे कयां, ते रीते आठ तत्त्व पामी, अने समनिरूढ नयने मते तेरमे गुणगणे शुद्ध प्रकारें ध्याता के वली जगवान् कहीयें तेमां पागल कहां, ते रीते नव तत्त्व पामी. १६३ शिष्यः-ए नव तत्वमाथी बहिरात्मामां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः वहिरात्मा जीव, पहेले मिथ्यात्व गुणगणे होय, जे माटे बाह्य संपदायें रत होय,तेने बहिरात्मा कहीयें।गाथा। पुजलसें रातोरहे, जाणे एह निधान ॥ तस लानें लोज्यो रहे, बहिरातम अजिधान ॥१॥ अर्थः- एटले शुभाशुज कर्म विपाक फबने उदय करी राज्य, शकि, जमार, हुकम, दास, दासी,सुनट, सीपाइ,आबरू, जात, शोचा,पुत्र, कलत्र,कुटुंब, परि वार, राग, रंग, कला, विकला, माहापण, चतुराई, हाव, नाव, नाटक, को तुक, पोताना शरीरनी कांति,बस,जुवानी,मद,अहंकार,ए था देह अनेक - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ५४ प्रकारे पोतानी शोला देखी तेना उपर एकाग्रचित्तें रीज माने मनमा एम जाणे जे संसारमा सुख एक हूंज जोगबु बु, एरीत पोताना स्वरूपथकी जेवाय जाब डे, तेने आदरी तेनां सुख विखसे तेने बहिरात्मा कहीयें. तेमां पागल मिथ्यात्वगुणगणे कयां, ते रीते उ तत्व पामीथे. १६३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अंतरात्मामां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-दोहा ॥ पुजवनाव रुचे नहीं, ताथे रहे उदास ॥सो अंतर श्रा मा बहे, परमानंद प्रकाश ॥ १॥ पुजल खल संगीपरें,सेवे अवसर देख ॥ तनु शक्ति ज्यूं बकडी, ग्यान नेद पद लेख ॥२॥ बहिरातम तज आत मा, अंतर पातम रूप ॥ परमातमने ध्यावतां, प्रगटे सिधस्वरूप ॥३॥ माटे बाह्या संपदा थकी जेनो विरक्त जाव व बे, श्रने पोताना श्राम स्वजावमा रकनाव वत्रे ने तथा पोताना सहज समाधिपदने विरहें उखें करी असमर्थ थको कुरे ने, एवो जीव, चोथा गुणगणाधी मामीने वारमा गुणगणा बगें अंतरात्मा कहीये. एअंतरात्मा जीव, ते सम्यग्दृष्टिजाग्यो थको विवेकरूप खोचनें करी सहितयको परजावपकी उदासी होय, ते कारें साचो नय देखतां एनुं जगतमा शत्रुमित्र कोश् नथी, एने को जी वथी र विरोध पण नथी, एसर्व जीवने पोता सरखा जापी तेनी दया पाले, रक्षा करे, उपकार करे, ते परदया जाणवी. अने पोतानो आत्मा कर्मने वशे करीमुखी ने अनेक प्रकारेंपीडा पामे डे, जन्म,जरा, मरणनां सुख भोगवे ,तेने कर्मरूप मुखियकी मूकाववानाजे परिणाम ते स्वदया जाएवी. एटखे जे कारणे श्रात्माने झानगावें करी समजावे. केरे जीव! तुं अनादि कालनो जमतो थको जे तें लोग जोगवीने, बोड्या, ते महा विकाररूप अनंत कुखना दातार, तेहनी फरीथी तुं वांग करे , तेथी । जने खाज केम नथी उपजती ? अने जे थाहार लश्ने बोड्या ते वली पाग श्राहार पणे करे ? एवं श्राचरण उत्तम विवेकी आदरे नहीं, केम के वस्या थाहारनी श्खा तो श्वान होय,ते करे?ए रीते मनःपश्चात्ता करी पोताना बोधबीज सुख सहज रसने चाले, एटले समकेत रूप ज्ञान दृष्टिये करी स्वस्वरूपप्रकाश, चिदानंद, विजु, विनाशरहित,एक तुशाश्वतो, सर्व जगतना भाव प्रपंच जाणवाने शकिमंत,ए, तारस्वरूप असंख्यात प्रदेशे करी सहित है, पण एक एक प्रदेशे धनंता कर्म परमाणु रागोषनी चि नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, एय काशे अति स्निग्ध पणे निविडजूत थइ लागा , तेणें करी ज्ञानस्वरूप द बागयुबे, ते प्रगट करवाने अर्थ संसार उदासी त्यागरूप वैराग्य भावना जावतो खपरनी वेचण करी खस्वरूप ग्रहण करे, श्रने परस्वरूपने विजा वरूप जापी त्याग करे, ए रीते अनुजवरसमां जीलतो ध्यानरूप थामियें करी कर्म आवरणने जस्म करतो थको, थोडा कालमा परमानंद पद प्रत्ये पामे, तेने अंतरात्मा कहीये. तेमांपागल कहां, ते रीतेश्राप तत्व पामीयें. १६५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची अव्यपरमात्मामां केटलां तत्व पामीयें ? गुरुः-समनिरूढ नयने मते तेरमे गुणगणे केवलीने अव्यपरमात्मा कहीयें, तेमां पागल कह्यां, ते रीतें नव तत्त्व पामीयें. १६६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावपरमात्मामां केटलां तत्त्व पाभीयें ? गुरुः-एवंचूत नयने मते जे लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे जागे व जे. एवा सिह नगवानने जावपरमात्मा कहीयें, तेमा आगल कयां, ते रीतेत्रण तत्त्व पामी. १६ शिष्यः-सिद्ध परमात्माना खरूपमा ज्ञान, ज्ञाता अने शेय, ए त्रिनंगी उपजे , तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-(ज्ञान के०) जाणपणुं ते जीवनो गुण ने, ते ज्ञान गुणे करीने त्रण कालजें खरूप प्रत्यक्षपणे एक समयमां सिद्धपरमात्मा जाणे , तेथी सिझनो जीव, ज्ञाता , अने जेने ज्ञान गुणे करी जाणे डे, एवां सर्व अव्य ते शेय , ए सिक परमात्माने विषे त्रिनंगीतुं खरूप जाणवं, १६० शिष्यः-सिक जवान्ना स्वरूपमा कर्ता, कारण अने कार्य, ए त्रिनंगी उपजे , तेनो श्यो परमार्थ ? गुरुः-कर्चा सिझनो पोतानो जीव जाणवो, अने ज्ञान, दर्शन, चारि त्र तथा वीर्य रूप अनंता गुण जे दे, ते कारण जाणवां, तथा (कार्य के) पर्यायर्नु उत्पाद व्यय रूप नव नवा ज्ञेयनी समय समय अनंती अनंती वर्तना रूप जे सुख, ते सुख श्रास्वादन ते कार्य जावं. १६ए शिष्यः-सिक जगवान्ना स्वरूपमा ध्यान, ध्याता अने ध्येय, ए त्रिजंगी उपजे , तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु-ध्यान ते सिकना जीवोने पोताना स्वरूपनुं . ते चार ध्यानथ की उत्तर जापवं, अने तेनो ध्याता ते सिझनो पोतानो जीव तथा ध्येय - नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ते आत्मिक खरूप जाणवू. ए रीते जे जीव, सिद्ध परमात्मानुं स्वरूपजा थे, तेवारें तेने सिझनां सुख प्रगट करवानो जाव उपजे, अने सिझनांसुख प्रगट करवानी वांगये जे कारण सेवे , तेने समकेतनी प्राप्ति जाणवी. १७० शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी अशुज ध्यानमा केटलां तत्व पामी ? गुरुः-जुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे अशुभ ध्यान होय, तेमां पांच तत्त्व जाणवां, कारण के एक तो अशुज ध्याननो कर्ता जीव तत्व अने(अशुन के०) क्रोध, मान, माया, खोल, विषय, कषाय, निजा, वि कथा, निंदा, ईर्ष्या, केश, कजीयो, वाद, विवाद, ए आदें अनेकप्रकारतुं अशुज ध्यान , ते सर्व बीजं पाप तत्त्व जाणवू अने ते पापनां दलीयां अजीव , ते धाश्रव रूप जाणवां, माटे त्री अजीव अने चोथु श्रा अव तत्व तथा ते दलीये जीव बंधाणो ते पांचमुं बंधतत्व जाणवू. १७१ शिष्यः-नव तत्त्वमांधी शुज प्रकारें ध्यानमा केटलां तत्त्व पामीय ? गुरुः-अजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे शुनध्यानरूपमां पांच तत्त्व जाणवां. तेमां एक तो ध्याननो कर्त्ता जीवतत्व पोते जाणवुअनेक (शुन के) दान, शील, तप, जावना, परोपकार, करुणा, दया, चैत्यनक्ति, पूजा, प्रजावना, ए श्रादिक अनेक प्रकारलुं शुज ध्यान जाणवू,एवा अनेकप्रकार ना शुज ध्यानमां जीव वत्तें डे, तथापि अंतरमा इंपियरूप सुखनी लाल चना परिणाम , तेणें करी (शुज के ) पुण्य उपार्जन करे , ते वी जु पुण्यतत्त्व थयु, अने ते पुण्यनां दलीयां जीव , ते श्राश्रवरूप जा एवां, एटले त्रीजं जीव तत्त्व अने चोथु थाश्रवतत्त्व अयु. अने ए द बीये जीव बंधाय , ते पांचमुं बंधतत्त्व थयु. १७५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांनी शुरू ध्यानरूपमा केटमा तत्त्व पामीयें ? गुरु:-शब्द समनिरूढ नयने मतें समकेत नावें चाथा गुणगणाथी मां मीने यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा बगें शुद्धध्यान जाए. तेमध्ये शब्द नयने मते समकेत जावें बहे, सातमे गुणगणे जे जीव शुरु ध्यानमां वत्तें डे, तेमां पागल कहां,ते रीते आठ तत्व पामी, अने समनिरूढ नयने मतें तेरमे, चौदमे गुणगणे केवली जगवान् शुक्लध्यानना बीजा त्रीजा पा या बचाने शुरू ध्याने वा डे, तेमांश्रागल कहां, ते रीतें नवतत्त्व पामी? २७३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची कर्मफल चेतनामां केटलां तत्त्व पामी ?
& नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. गुरुः-जे जीव, कर्मनां फल जोगवे ने तेने कर्मफल चेतना कहीये, तेप हेक्षा गुणगणाथी मामीने चौदमा गुणगणा लगें जाणवी, तिहाँ जे पहे ले गुणगणे मिथ्यात्वी जीव कर्मनां फल जोगवे , तेमा आगल कह्यां, ते रीते उ तत्व पामी. अने समकेत जावें चोथा गुणगणाथी मामीने यावत् अगीयारमा बारमा गुणगणा पर्यंत जे जीव, कर्मनां फल जोगवे , तेमां पागल कह्यां, ते रीते आठ तत्त्व पामी. तथा समचिरूड नय ने मते तेरमे चौदमे गुणगणे वर्तता केवली जगवान्, पण कर्मनां फल जोगवे , तेमां पागल कह्यां, ते रीते नव तत्त्व पामीयें. १७३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी ज्ञानचेतनामां केटलां तत्व पामीय ? गुरुः-शब्द नयने मतें चोथे गुणगणे समकेती जीवने ज्ञानचेतना जाणवी, अने पांचमे गुणगणे देशविरति श्रावकने पण ज्ञानचेतना जा पवी, तथा बके, सातमे, यावत् अग्यारमे, वारमे गुणगणे वर्चता साधु मु निराजने पण ज्ञानचेतना कहीयें, कारण के एक रूपैयानी पूंजीवालो पण रूपैयानो धणी कडेवाय,अने दश रूपैयावालो पण रूपैयानो धणी कहेवा य, अने सो रूपैयावालो पण रूपैयानो धणी कहेवाय, तथा हजार रूपैया वालो पण रूपैयानो घणी कहेवाय, एमं यावत् लाख रूपैया अने क्रोड रूपैया वालो पण रूपैयानो धणी कहेवाय, तेम शहां चोथा गुणगणाथी यावत् चौदमा गुणगणा पर्यंत तथा मोक्ष पर्यंतना सर्व जीव ज्ञानी कहीये तिहां शब्दसमनिरूढ नयने मतेसमकेतनावश्री मांगी यावत् अगीयारमा बारमा गुणगाणा लगें जे साधु, मुनिराजपणे विचरे , तेमां आठ तत्व पामी अने समनिरूढ नयने मते तेरमे चौदमे गुणगणे केवली जग वान् विचरे में, तेमां पागल कह्यां, ते रीतें नव तत्त्व पामीयें, तथा एवंचूत नयने मतें सकल कर्म क्षय करी लोकने अंतें विराजमान अनंत सुखने विलासें करी सादि अनंतमे जागें सिद्ध परमात्मा व डे, तेमां पागल कहां ते रीतेत्रण तत्त्व पामीय. १७५ शिष्यः-नवतत्त्वमाथी अशुजप्रकारे कर्मचेतनामां केटलांतत्त्वपामीयें? गुरु:-राजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे अशुभ प्रकारे कर्म चेतना मां पांच तत्त्व पामी, ते आवी रीतेः-को जीवनी चेतना पापरूप प रिणामें व ने, तेने अशुन्न प्रकारे कर्मचेतना कहिये. तेमां एक तोजी त नवतत्त्वना प्रश्नोतर. वनी चेतना ते जीवतत्व, बीजु अशुल एटखे पाप तत्त्व, त्रीजुं पापनां द बीयां ते अजीवतत्त्व, चोथु ए आश्रव रूप ले माटे आश्रव तत्व अने पांचमुंए दलीये जीव बंधाय , माटे बंधतत्त्व जाणवू. १७६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमा शुच प्रकारे कर्म चेतनामां केटला तत्त्व? गुरुः-झजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे शुज प्रकारे कर्म चेतनामां पांच तत्त्व पामीयें, तिहां को जीवनी चेतना पुण्यरूप परिणामें वर्ने ने, तेने शुज प्रकारे कर्मचेतना कहीये, तेमां एक जीवनी चेतना अने वी जुं (शुल के) पुण्य, त्री पुण्यनांदबीयां ते अजीव तत्त्व, चोथुए आश्रय रूप माटे श्राश्रव तत्त्व, पांचमुंए दलीये जीव बंधाय ले माटे वंधतत्त्व ले. १७७शिष्यः-एनवतत्त्वमांधीआर्चरौअध्याननीलावनामांकेटलांतत्त्वपामी. गुरुः-आर्त रौअध्यान पहेले गुणगणे मिथ्यात्वी जीवने होय, तेमां श्रा गल कयां, ते रीतें उतत्त्व पामी, अने चोथे गुणगणे समकेती जीव तथा पांचमे गुणगणे देशविरति जीवने पण आर्च रौद्ध ध्यान होय, ए परमार्थ देवचंजीकृत आगमसार थकी जाएवो तेमां आप तत्त्व पामीयें. १७० शिष्यः-एनवतत्त्वमांधीधर्मध्यानशुक्लध्याननीजावनामांकेटलांतत्त्व गुरुः-शब्दसमनिरूढ नयने मते धर्मध्यान तथा शुलभ्याननी जाव नामां आउ तथा नव तत्त्व पामीयें, तिहां शब्द नयने मतें धर्मध्याननी भावनायें चोथे गुणगणे समकेती जीव अने पांचमे गुणगणे देशविरति जीव, तथा बळे सातमे गुणगणे साधुमुनिराज होय, तेमां पागल कह्यां, ते रीते आठ तत्त्व पामीयें. तथा शुक्लध्याननी नावना वाला जीव, नवमे गुणगणेथी यावत् अगीयारमा बारमा गुणगणा लगें बनस्थ मुनिराज होय. तेमां पण आठ तत्त्व पामीये. अने तेरमे चौदमे गुणगणे केवली भगवान् शुक्लध्यान ध्यावे , तेमां नव तत्त्व पामीये. १४एशिष्यः-एनवतत्त्वमांधीअशुजप्रकारेंजीवनेबाधकरूपकेटलांतत्व। गुरुः-कजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे अशुज प्रकारे जीवने बाधक रूप पांच तत्त्व पामीये. तेमां एक तो जीव तत्त्व, बीजु अशुज प्रकारे वा धक ते पाप, तथा ए पापनां दलीयां अजीव ते श्राश्रवरूप जाणवां, एटले त्रीजं अजीव, चोथु आश्रव अने पांचमुंए दलीये जीव बंधाय , ते बंध, र शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची शुनप्रकारे जीवने वाधकरूप केटलां तत्त्व? ।
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, एए गुरु:-जुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे जीवने शुभप्रकारे वाधकरूप पांच तत्त्व जाणवां. तेमां एक तो जीव, बीजु शुजप्रकारें बाधक ते पुण्य, त्रीजुंए दलीयां अजीव ले. चोथु ए आश्रव रूप ले अने पांचमुं बंधतत्त्व, १०१ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी जीवने शुनप्रकारेंसाधकरूप केटलां तत्त्व? गुरुः-चोथे गुणगणे समकेती जीव, पांचमे गुणगणे देशविरति, अने बके सातमे गुणगणे साधुमुनिराज अने यावत् अगीयारमा बारमा गुणग पापर्यंत शब्द समनिरूढनयने मतें शुरूप्रकारेंसाधक दशा जाणवी, तेमां आगल कयां, ते रीते आठ तत्त्व पामी.अने समनिरूढ नयने मते तेरमे चौदमे गुणगणे केवली नगवानने शुरूप्रकारे साधक दशा जाणवी, तेमां आगल कह्यां, ते नव तत्त्व पामीयें. १२ शिष्यः-ए नव तत्वमांथी क रूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-ए नव तत्त्वमां अनेक नयनी अपेक्षायें करी कर्तारूप एक जीव तत्त्व जाणवू.ते श्रावीरीतेः-नैगम अने संग्रह नयने मते सर्व जीव, पोताना स्वरूपमा पारिणामिक नावें वनें ,अने व्यवहारनयें करीजीव शुनाशुनरू प करणीनो कर्ता कहीयें,एटले कोश्जीव व्यवहारथकी शुनाशुनरूप करणी करे,अने जुसूत्र नयने मते अंतरंगनावनी चिकाशरूप परिणाम वर्तता नश्री. तेमाटे ते जीव, पुण्य पापरूप फल प्रत्ये न पामे, केम के झजुसूत्र नयने मते अंतरंग जावनी चिकाशरूप परिणाम विना उपरथकी व्यवहार नयने मते शुजकरणीरूप वीरा शालवीयें अढार हजार साधु प्रत्ये वांद्या, तथापि पुण्यरूप फलप्रत्ये न उपायु, तेमाटे अंतरंग जावनी चिकाशविना पुण्यरूप दलीयां चोटे नहीं ॥ गाथा ॥ आतमसाखें धर्म जे, त्यां जननुं शृं काम ॥ जनमनरंजन धर्मनु, मूल्य न एक बदाम ॥१॥ अर्थः-अंतरंग आत्मानी साखें जे धर्म करवो, ते धर्म प्रमाण ,एटखे आत्मा निरावरण करवा सारु धर्मकरवो ते प्रमाण ने अने (जन के) लोक तेनां मन रीज ववा रूप अथवा यशःकीर्ति शोजानी वांडगरूप परिणामें जे धर्म करवो, ते धर्मर्नु मूल्य एक बदाम मात्र पण नथी, एटले वीरा शालवीनी पेरें कृष्ण वासुदेवतुं मन रीजववारूप व्यवहारथकी तो शुजकरणी घणीए करी, पण बदाम मात्र फल प्रत्ये न पाम्यो, ए परमार्थ जाणवो, अने रुजुसूत्र नयने मते अंतरंगजावनी चिकाश विना उपरथकी व्यवहार नयने मते ६० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. समकेती जीव, कर्मनेवशेकरी जोगादिक अशुज करणी अनेक प्रकारे करे है, परंतु अंतरंग भावनी चिकाश विना तेने पापरूप दलीयां चोटतां नथी. अत्र गाथा "ज्ञानीको जोग है, सो निर्जराको हेतु है ॥ अज्ञानीको नोग है, सो बंधफल देतु है" ॥ माटे समकेती जीव, कर्मने वशे करी अवतीने उदयें संसारमा व्यवहार नयें करी उपर यकी विषयादिक अशुभ करणी करे , पण जुसूत्र नयने मते अंतरंग परिणामरूप जावनी चिकाश वि ना कर्मरूप दलीया लागतां नथी, ए परमार्थ जाणवो, एम व्यवहार नयने मतें जीवश्वशुनप्रकारे करणीनो का दे, तेहनु खरूप सामान्य प्रकारें कडं वली जुसूत्र नयने मते जावना चिकाशरूप परिणामें करी जीव पुण्य रूप फल प्रत्ये पामे, कारण के जीरणशेने व्यवहार नयने मते उपर यकी तो दान थाप्युं नथी, परंतु जुसूत्र नयने मते अंतरंग दान देवाना चाव ना चिकाशरूप परिणाम हता, तेणे करी जावचिकाओं बारमा देवलोक नां पुण्यरूप दलीयां लागां, तथा तेमज श्री तीर्थकर जगवाने पण आगल त्रीजे नवेंशजुसूत्र नयने मतेअंतरंग नावनी चिकाशरूपपरिणामें करीसर्व जीवने धर्म पमाडी मुखियकी मूकावी सुखीयां करूं? एवी जावना जावी, ते जावना चिकाशरूप परिणामें तीर्थकर नामगोत्रनां दलीयां वांध्यां, प ण व्यवहार नयने मतें तो एक जीवने पण धर्म पमाडी मुखथकी मूका वीने सुखीयो कस्यो नबी, तथापि परदयारूप चावथकी जिननाम कर्म उपायु ए परमार्थ डे, एटले जुसूत्रनयने मते जीव, शुन प्रकारे कर्म नो कर्ता तेनो ए परमार्थ करो. वली जुसूत्र नयने मते अंतरंग अशुज नावना चिकाशरूप परिणाम ते थकी जीव जे जे, ते पापरूप फल प्रत्यें उपार्जे, जेम कालक सूरियो खाटकी ते राजगृही नगरी मध्ये दिन प्रत्ये पांचशे पाडा मारतो इतो.ते सारुतेने श्रेणिक राजायें कूवामां टांग्यो भने पाडा मूकाव्या,एटले व्यवहार नयने मते ते खाटकी हिंसा नथी करतो, पण रुजुसूत्र नयने मते अंतरं ग पाडा मारवाना जावरूप परिणामनी चिकाओं व जे, तेथी श्रीवीर प्र जुये कयु के हजी पाडा मारे जे अने पापरूप दलीयां उपार्जे बे एटने व्यवहारनयें तो पाडा नथी मारतो परंतु रुजुसूत्र नयने मते अंतरंग हिं सारूप नावनी चिकाश व , माटे हजी पाडा मारे डे, एम कयुं मत नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ६१ खब के चिकाशे पापनां दलीयां लागे डे, एम जुसूत्रनयने मते जीव अशुज प्रकारे कर्त्ता तेनुं स्वरूप कह्यु. ए रीते व्यवहार नयनो अने जु सूत्र नयनो ए परमार्थ जाणवो, सम्यग्दृष्टि जीवने ए वे नय प्रमाण बे, एटले व्यवहारनयें करणी करवी अने जुसूत्रनय हृदयमा धारवो, ते थकी जीवने कार्यनी सिकि नीपजे. हवे शब्द समनिरूढ नयने मते जीव ज्ञानदृष्टिय करी धर्मध्यान शुक्ल ध्यानरूप शुद्ध परिणामें करी स्वरूपना चिंतनरूप संवरमा रहेतां समय समय अनंता कर्मनी निर्जरा करे, अत्र गाथा॥ अहम दसम, उवाल सेहिं मासक मास खमणेहि ॥ एतोउ अणेग गुणो, सोहिं जिमीयस्स नाण स्त ॥१॥ जं अन्नाणी कम्म, खवे बहुआई वास कोडीहिं॥ तं नापी तिहिं गुचो, खवेश नस्सासमित्तेणं ॥२॥अर्थः सम्यान रहित एवो अज्ञानी मिथ्यादृष्टि जीव, ते बक, अहम, दशम, ज्वालस, पासखमण, मासखमण प्रमुख अनेक प्रकारे तपस्या करतो, तथा ए तपस्या आदें देश्ने अनेक गुणे करी शोजतो घणा वर्षनी कोडी गमेतपस्यायें करी जेटलां कर्म खपावे,तेट लां कर्म, सम्यक ज्ञानी जीव,मन, वचन,कायायें करी एकचित्तें सत्चागतनां चिंतनमा रहेतां थकां एक श्वासोवासमां खपावे, एटले मिथ्यादृष्टिश्रज्ञा नी जीव, घणा वर्षनी कोडी गमे तपस्या करी जे काम काढे, तेटवँ काम समकेतदृष्टि जीव, एक श्वासोबासमां काढे, ए रीते शब्दसमनिरूड नयने मतें करी,जीव, संवर निर्जरा रूप कार्यनो कर्चा तेनो परमार्थ कह्यो. हवे एवंचूत नयने मते जीव सर्व कर्म खपावी, मोक्षपद पामी, खोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे जागें परमानंद सुखने विलासे, बाधार हित अनंता सिद्ध परमात्मा वत्तें . ए रीते ए नयनी अपेक्षायें करी नव तत्त्वमां जीवनुं कर्त्तापणुं देखाडयुं, तेमाटे ए पंमित जीव चित्तमां उतारी, नयनी अपेक्षा विचारी, सर्वनय प्रमाण करे, ते प्राणी सम्यग्दृष्टि जीव जा एवो. अने जे एमां एक नय पकडे ते जीव मिथ्याष्टि जाणवो. १३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी अशुज प्रकारे कर्ता रूप केटलांतत्त्व जे. गुरु:-कजुसूत्र नयने मते पहेले गुणगणे अशुन प्रकारे कर्ता रूपमा पांच तत्त्व जाणवां. एक तो कर्त्ता जीव पोतें, बीजं (अशुन के०) पाप, नवतत्वना प्रश्नोत्तर ६२ त्रीजु पापनां दलीयां ते अजीव, चोथु ए थानव रूप जाणवां ते आश्रव, पांचमु ए दलीये जीव बंधाय जे ते बंधतत्त्व जाणवू. १७४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी शुभ प्रकारे क रूपमा केटलां तत्त्व ? गुरु:-राजुसूत्र नयनें मते पहेले गुणगणे शुभ प्रकारे कारूपमां पां च तत्त्व जाणवां, जेम को एक जीव शुज करणी करे , अने तेना अंतरं गपुण्यरूप इंजिय सुखनी वांगायें परिणाम वर्ने , तेने शुन प्रकारे कर्त्ता कहीये. तिहां कर्ता जीवतत्त्व, अने वीजुं (शुज के० ) पुण्य, त्रीजुं पुण्य नां दलीयां ते अजीव,चोथु एआश्रवरूप पांचमुंएणेकरीजीव बंधाय जे. १ज्य शिष्यः-एनव तत्त्वमांची शुद्धप्रकारे कारूपमा केटलां तत्त्व ? गुरुः-शुकप्रकारे कर्त्तारूपमा श्राप तथा नव तत्त्व पामीयें. जे कारणे शब्द समनिरूढ नयने मते समकेत जावें चोथा गुणगणाची मांगीनेया वत् अगीयारमा बारमा गुणगणा लगें उमस्थ अवस्थायें शुरू प्रकारे क रूप कहीयें, तेमा आगल कयां, ते रीते आठ तत्त्व पामी. तथा सम निरूढ नयने मतें तेरमे चौदमे गुणगणे केवली नगवानने शुजप्रकारें क ो कहीयें, तेमा आगल कहां, ते रीते नव तत्व पामीयें. १६ शिष्यः-ए नव तत्वमांथी जीवने अशुल कारणरूपकेटलांतत्त्व.? गुरुः-ए नव तत्त्वमांधी अशुज कारणरूप एक पापतत्त्व जाणवू, का रण के अशुज एटले पाप ते पापनां काम तो हिंसादि परिणाम ते भान वरूप जाणवां, एटले कारण तो जीवने अशुज मख्यां पण जीव तेमाहे जले, तो बंधाय अने जो जीव तेमां जलीने बंधाय तो जीव, पाप, आश्रव, अजीव अने बंध, ए पांच तत्त्व पामीयें. अने जो जीव नही जले, तो नव तत्त्वमांधी एकपाप तत्त्व पामीये. तेथीश्रशुल कारणरूपजीवने एक तत्त्व जे. १०७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी जीवने शुजकारणरूप केटलां तत्त्व पामीयें? गुरुः-जीवने शुज कारण रूप एक पुण्य तत्त्व जाणवू. एटले शुजकारण ते दान, दया, परोपकार, करुणा, सेवा, चक्ति, उत्तम गुणवान् जीवना बहुमा न करवां ए आदें अने प्रकारे शुल कारण जाणवां, एटले (शुज के)पुण्य रूप फलनी वांगयें परिणाम व डे माटे ते आश्रवरूप जाणवां एटले जीवने कारण तो शुज मयां, पण तेमांहे जीवनो उपयोग नखे तो पुण्य नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ६३ रूप दलीयां बांधे तेवारे जीव, पुण्य, अजीव, आश्रव अने वंध, ए पांच तत्त्व पामीयें नहीं तो शुज कारणरूप जीवने एक पुण्य तत्व जाणवू, र शिष्यः-एनवतत्त्वमाथी जीवने शुजकारणरूप केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-जीव, शुनाशुज कर्मरूप कचरेपाणो,तेणें करी चार गतिरूप संसा रमां अनेक प्रकारनी विटंबना जोगवे डे, परंतु जो संवर अने निर्जरारूप वे शुद्ध कारण जीवने मले, तो कर्मथकी गेडावी मोद नगरें पहोंचाडे. एरीत शुद्ध प्रकारे कारणरूप जीवने संवर अने निर्जरा ए वे तत्त्व जाणवां. १नए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी निश्चयथकी कार्यरूप केटलां तत्त्व पामी? गुरु:-एबुंनूतनयने मतें निश्चयथकी कार्यरूप एक मोदतत्त्व जाण बुं. ते मोदपुरीमां तो पागल कहां, ते रीतें त्रण तत्व पामीयें, १६० शिष्यः-ए नव तत्वमाथी लौकिक मार्गमाहे केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-(लौकिकमार्ग के ) संसारहेतुमार्ग एटले शुजाशुन विकार रूप संसारवृजिनां कारण सेवां तेने लौकिकमार्ग कहींयें, तेमा उ तत्त्व पामीय, जे कारणे राग, द्वेष, अज्ञान, मिथ्यात्व, विषय,कषाय, निशा, विक था, हांसी, कुतूहल,अहंकारममकाररूप अनेक प्रकारनी चेष्टा करवी, ते सर्व संसार वृद्धिनां कारण जाणवां. तेने लौकिकमार्ग कहीये. अथवा त प, संयम, पूजा, प्रचावना, चक्ति, इंजियदमन, वैराग्य, जावना, ए आदि अनेक प्रकारनी कष्टक्रिया करे , पण आ जवमां यश कीर्ति, लक्ष्मी,पुत्र, कलत्र, परिवार, शजिनी वांगायें अथवा परजवें शेठ, सेनापति, साहुकार, देवता,इंस, वासुदेव, चक्रवर्तीनी पदवी पामवारूप वांडगयें परिणाम वचें बे, एटले ने तो लोकोत्तर मार्ग, पण अझान दशायें करी संसार वृद्धि हेतुमा गयो माटें लौकिकमा जल्यो, तेमां उ तत्त्व पामीयें. एक तो जीव, अने शुजाशुज विकाररूप पुण्य पापनां दलीयां अजीवरूप अनंतां सचायें मागां ते श्राश्रवचूत ने, ए दलीये जीव बंधाणो ते बहुं बंधतत्त्व जे. १ए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची लोकोत्तर मार्गमां केटलांतत्त्वपामी? गुरुः-ए लोकोत्तर एटले लोकथकी उत्तर चारगतिरूप संसारनी वां बाथकी रहित एक मोक्ष मार्गने साधे, तेने लोकोत्तर मार्ग कहीये.एट बे समकेती, देशविरति तथा बके सातमे गुणगणे वर्तता जे साधा मुनिरा ज, एम यावत् बनस्थ अवस्था खगें सर्वे जीव, लोकोचर मार्गमा जाण.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ६४ वा, तेमां पागल कह्यां, ते रीते पाव तत्व पामीयें. तथा तेरमे चौदमे गुणाणे शुक्ल ध्यानमा वर्तता केवली नगवान् पण लोकोत्तर मार्गमा जा एवा, तेमां पागल कह्यां, ते रीतें नव तत्त्व पामी, रए शिष्यः ए नवतत्त्वमांथी जीवने वाधक दशा केटला तत्त्वनी साथे ! गुरु:-ए नव तत्त्वमांथी जीवने वाधक दशाब तत्वनी साथे केम के जीवने अनादि कालना सत्तायें जावकर्मरूप राग अने वेप, शत्रु पर लागा , तेनी चिकाशें शुनाशुज विकाररूप आव कर्मनां दलीयां लागे डे, ते दसीयांने अव्यकर्म कहीये, ते आठ कर्मथकी उत्तर कर्मरूप एक शोने श्रष्ठापन्न प्रकृति जाणवी, ते प्रकृतिरूप कमें जीव बंधाणो, तेणें करी चार गतिरूप संसारमा फरे , ए रीते जीवने बाधक दशा कहीये. तेमा आगल मिथ्यात्वगुणगणे कयां, ते रीते व तत्त्व पामीये. । १३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी जीवने साधक दशा केटला तत्त्वनी साथै ? गुरुः नव तत्त्वमांची जीवने साधकदशा वे तत्त्वनी साथे जाणवी, का रण के निगोदमां कर्मे करी जीवनी चेतना दवाणी, पण अदरनो अनंत मो जाग उघाडो हतो, तेणें करी जीवित पणुं हतुं तिहांथकी अकाम निर्जरायें कालस्थितिने योगें करी जीव उंचो श्रव्यो, जसपणुं पाम्यो, अ ने पुण्यना उदय श्रावक कुल,देवगुरुनी योगवाइमली, परंतु शब्दसमनि रूढ नयने मतें समकित चावरूपसंवर, निर्जरा, ए वे तत्त्वजोजीवने सहा यकारी थाय, तो सकल कर्मथकी बोडावी जीवने मोद नगरें पहोंचाडे, माटे साधकदशारूप जीवने संवर थने निर्जरा, ए वे तत्त्व जाणवां, रए शिष्यः-एनव तत्त्वमाथी जीवने सिझदशा केटलातत्त्वनी साथे ले ? गुरु:-ए नव तत्त्वमाथी जीवने सिझदशा एक मोद तत्त्वनी साथै जा णवी, कारण के एवंचूतनयने मतें सकल कर्म कय करी शुद्ध सत्ता निर्मल, परमज्योति, लोकालोकप्रकाशक, अनंत गुणसंपन्न होय, तेने सिझदशा कहींय, ते तो मोक्षमां होय, माटे मोदतत्त्वनी साथै सिक दशा के. रएए शिष्यः- ए नव तत्त्वमाथी संसारव्यापि केटलां तत्त्व पामीयें। गुरु:-व्यवहारनयने मते 'संसरतीति संसार' एटले चारगतिरूप से सारमा संसरतुं तेने संसारकहीयें, तिहां पहेले गुणगणे मिथ्यादि जीव चारगतिरूप संसारमा संसरे डे, तेमां पागल कहां, ते रीते तत्त्व प नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर इय मीय, अने समकित जावें चोथा गुणगणाथी मांनी यावत् अग्यारमेबारमे गुणगणे उमस्थ अवस्थायें साधु मुनिराज पण वर्ने डे, ते पण चार गति रूप संसारमा व्यवहारनयने मते संसरे ने, माटे तेने संसारी कहीयें, तेमां आगल कहां, ते रीते पाउतत्व पामीये, तथा समनिरूढ नयने मते तेरमे चौदमे गुणगणे केवली नगवान् वत्तें , तेने व्यवहार नयने मते संसारी कही वोलाव्या , तेमां पागल कह्यां, ते रीते नव तत्त्व पामीये. १६ शिष्यः-ए नव तत्त्वमा सिझव्यापि केटलां तत्त्व पामी? गुरुः-शुक्ल ध्यानरूप अग्नियें करी अष्ट कर्म बाली, अष्ट गुण संपन्न, लोकने अंतें विराजमान, अनंतसुख जोगी, सादि अनंतमे नांगे वाडे, तेने सिक नगवान् कहीं. तेमां पागल कह्यां, ते रीतें त्रण तत्व पामीये. १एड शिष्यः-ए नव तत्त्वने साते नये करी जीवनुं गुणीपर्यु केम जाणीयें ? गुरुः-ए नव तत्त्वमाथी एक जीवतत्त्वने गुणी कही, कारण के नैगम अने संग्रह नयने मते पारिणामिक नावें करी सर्व जीव, पोताना खजाव रूप गुणमा रह्या वर्ने , माटे ए वेहु नयने मते सर्व जीव, सत्तायें ए क समान दे, तेथी एक नेदें कहीयें, अने व्यवहार नयने मते जीवना चौद भेद, बत्रीश बेद, तथा पांचशो शव नेदपणे सर्वे कर्मरूप जडनी साथै अनंतो काल भेला रह्या, माटे जडरूप पणे करी जड कहेवाणा, अने झजुसूत्र नयने मते अतरंग परिणामनी चिकाशें शुजाशुन कर्मने हेतुयें जीव, पुण्य पाप अजीवरूप आश्रवमां बंधाणो, तेणें करी चार गति रूप संसारमा पड्यो, माटे संसारी कहेवाणो अने शब्द तथा समजिरूढ नयने मते संवर निर्जरारूपपणे करी घाति कर्म क्षय कस्यां, तेवारें तेरमे गुणगणे केवली कहेवाणो तथा एवंनूतनयने मतें सकल कर्म कय करी मोक्ष पण पामी लोकने अंतें विराजमान वत्यो, तेवारे सिद्ध कहेवाणो, एम अनेक नयनी अपेक्षायें पंमितलोकने एनवतत्त्वमांजीवनुं गणीपणुं जाणवू, १एन शिष्यः-एनव तत्त्वमा जीवने अशुज गुण रूप केटलां तत्त्व पामीये? गुरुः-अशुज गुण ते पापने कहीयें, अने ते पापनां दबीयां अजीव, ते आश्रवरूप जाणवां, अने ए दलीये जीव बंधाणो , ए रीते पाप, अ जीव, आश्रव भने बंध, ए चार तत्त्व जीवने अशुल गुणरूप जाणवां. रएए शिष्यः-ए नव तत्वमा जीवने शुज गुणरूप केटलां तत्व पामी 8 Lyr -- नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. गुरुः शुजगुण ते पुण्यने कहीये ते पुण्वनां दलीयां अजीव ते ते आन व रूप जाणवां, अने ए दलीये जीव बंधाणो . ए रीते पुण्य, अजीव, आश्रव अने बंध, ए चार तत्त्व जीवने शुजगणरूप जाणवां. २०॥ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी जीवने शुद्ध गुणरूप केटलां तत्त्व है ? गुरुः-जीव, शुजाऽशुज विकाररूप में करी पाणो, तेथी चारगति रूप संसारमा अनेक प्रकारे पीडा जोगवे , पण जो शब्द समनिरूढ नयने मते संवर निर्जरारूप वे गुण सहायकारी थाय, तो जीवने सर्व कर्मथकी बोडावी शुद्ध करे, अने अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी आपे, माटे संवर अने निर्जरारूप वे तत्व जीवने शुद्ध गुणरूप जाणवां. २० शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी जीवने निश्चयगुणरूप केटलां तत्त्व ? गुरुः-एवंचूतनयने मते निश्चय गुणरूप एक मोक्षतत्त्व जाणवू, जे कारणे जिहां जन्म नहीं, जरा नही, मरण नहीं, रोग नही, शोक नही पीडा नहीं, श्राधि नहीं, व्याधि नही, हर्ष नही, देत नहीं, प्रीति नही, संताप नही, कर्म नहीं, क्रोध नही, वाद नही, विवाद नही, शत्रु नही, मित्र नहीं, एई (शिव के) निरुपञ्च अचलित श्रदय पदनी स्थिति, अनं तसुखनुं वासरूप, ते मोक्ष पद कहीये. ते जीवने निश्चयगुणरूप जाणवं. २० शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी प्रत्यक्ष ज्ञानमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-प्रत्यक्ष ज्ञानना बे नेद , एक सर्वप्रत्यद, अने वीजें देशन सक्ष, तेमां सर्वप्रत्यक्ष तो केवल ान , तिहां केवली नगवान् लोका लोकनुं खरूप केवलज्ञानें करी प्रत्यक्षपणे जाणे , तेमां नवे तत्त्व पामीयें, अने सिझना जीव पण केवलज्ञानें करी सर्वनाव, प्रत्यक्ष पणे जाणे , तेमां त्रण तत्त्व पामीयें, ए रीतें सर्वप्रत्यदनुं खरूप कडं, ह वे देशप्रत्यक्ष ज्ञानना वली बे द डे. एक तो मनःपर्यवज्ञान, ते मनो वर्गणाने प्रत्यक्षपणे जाणे, अने बीजु अवधिज्ञान, ते पुसवर्गणाने प्रत्यक्ष पणे जाणे, ए देशप्रत्यक्षना बे नेद जाणवा, तेमां आठ तत्त्व पामीयें, ए रीते प्रत्यक्ष ज्ञानना खरूपमा आउ, नव तथा त्रण तत्त्व जाणवां, १५३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची परोक्षज्ञानमा केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-परोदशानना त्रण बेद , एक आगमप्रमाण, वीजें अनुमा न प्रमाण, त्रीजुं उपमा प्रमाण, तिहां जे देवतानां सुख, नरकनिगोदनां नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ६७ मुख, अवलोकना चाव, अधोलोकना नाव, तिळ लोकना चाव, ए सर्वे श्री जिन आगमयकी प्रमाण करे, ते प्रथम आगमप्रमाण जाण बु. तथा कोश्जीव, अजीवरूप वस्तुने अनेक प्रकारनी उपमा आपी बोला वी, जेम तीर्थकरने गंधहस्तीनी उपमा, चिंतामणि रत्ननी उपमा, एरी ते ते वस्तुना गुणप्रमाणे जीव अजीव वस्तुने उपमा देवी, ते वीजें उप माप्रमाण जाणवू. तथा कोइना घरमा धमाडो देखी अग्निर्नु प्रमाण थाय,तेमज कोश्कनुंमुख देखी हर्ष, शोक अथवा रोग चिंतातुं प्रमाण था य, एवं अनेक प्रकार जे जाणपणुं तेने अनुमानप्रमाण कही. ए रीते सम्यक ज्ञानना धणीने एत्रण प्रकारें परोक्ष ज्ञाननुं जाणपणुं होय, तेमां पागल कह्यां, ते रीते आठ तत्व पामी, अने जे मिथ्यात्वी जीवने एत्रणे प्रकारें परोक्षज्ञाननुं जाणपणुं होय, तेमा उ तत्व पामीयें, २०४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी खाजाविक तत्व केटलां पामी. गुरुः-जीव, जेधारें पोताना खनावमा रहे, तेवारें संवर कहीयें अने ज्यां सुधी संवरमां जीव रहे, त्यां सुधी समय समय अनंतां कर्म निर्जरा वे, अने निर्जरा थाय, तेवारें जीव, मोदपद पामे, कारण के ॥ गाथा ॥ क्षण अऊँ जे अघ टले,ते न टले जवनी कोड ॥ तपस्या करतां अतिघणी, पण नावे ज्ञान तणी को जोड ॥१॥अर्थः-एक घडीमांक क्षण थाय तेवू अर्ज दण एटले एक घडीनो बारमो नाग थयो, एटली वार सत्ताग तना चिंतनरूप संवरमां जीव रहेतो थको जेटलां कर्म खपावे, तेटला कर्म कोडिजव सुधी बक, अध्म, मास, खमण आदिक तपस्या करतां न खपे, ए परमार्थ जाणवो. ए रीते एक अंतरमुहूर्त स्वरूपना चिंतनरूप संवरमां रहेतो थको जीव, घातीकर्म तय करी केवल ज्ञान पामे,अने पठी अघाति कर्म खपावी मोक्ष्पद पामे, एम ए नव तत्त्वमाथी जीव, संवर, निजारा अने मोक्ष, ए चार तत्त्व खानाविक जाणवां, २०५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी विनाविक तत्त्व केटलां पामी ? गुरुः-कोर जीव, शुजाशुन विनाव दशारूप परिणामें करी, पुण्य पा पना दलीयां अजीवरूप बांधे, ते आश्रवत जाणवा. माटे जीव, पुण्य, पाप, अजीव, वंध अने आश्रव, ए ड तत्त्व विचाविक जाणवां. २०६ शिष्यः-एनवतत्वमांथी समकेतीने साध्यसाधनरूप केटलांतत्त्व ?
नवतत्वना प्रश्नोत्तर. " ច गुरु:-नव तत्वमांथी समकेतीने साध्यरूप एक तत्त्व अने साधन रू पबे तत्व पामीय, ते आवी रीतेः-शब्दनयने मते समकेत जावें जे जीव वर्ते , ते ए, चिंतवन करे , जे माहारे जीवें कर्मवशें करी संसा रमां फरतां अनंता पुजल परावर्तन करयां, तेणेंकरी अज्ञानपणे घणी विराधना करी, एटले केवली, बद्मस्थ मुनिराज, तीर्थयात्रा, केवली प्ररूपित धर्म, समकेती, देशविरति, ब्रह्मचारी, ए श्रादें देइने अनेक प्रका रना गुणी जीवो तेना अवर्णवाद वोलीने विराधना करी, एम संसारमा फरतां अज्ञानने वशे करी में एवा उत्तम, गुणीजीवोनी निंदा करी, ा करी, ते कमें वीटाणो थको अनेक प्रकारे विटंबना जोगवी, तथा में मुष्ट पापी जीवें आज्ञानपणे एक इंजिय सुखनाज सावध माटे अनेक प्रकारे जीवने बेदना, बेदना, ताडना, तर्जना, प्रमुख फुःख पीडा उपजा वी, एटले एक समकित गुण विना माहारे जीवें मिथ्याखचावें करी महा आकरा निविड कर्मना बंधप्रत्ये बांध्या, तेणें करी जारी थश्ने माहारे जीवे नरक निगोदमांनंतां मुख जोगव्यां, एम मुख जोगवतां जोगवतां अवस्थितिने योगें करी जेवारें पुण्यरूप वोलावानी सहायें त्रसपएं, पंचें जिय परवडा,मनुष्यनो अवतार,देव गुरुनी योगवाइमली,तेवारें महोटे पु एये करी तत्त्वमयी, तत्त्व प्रकाशिनी, तत्त्वस्वरूपजासिनी देशना, गुरुमुखें सांजली, तेथी महारी मिथ्यात्वनी बुद्धि विलय थइ, अने हुं वोधवीज ना लाजपत्ये पाम्यो, एवा प्रकारनी भावनायें समकेतष्टि जीव, तत्त्व खरूपनी निर्मल प्रतीति करवा सारु जीवादिक नव पदार्थनुं जाणपणुं गु स्मुखें करे, ते आवी रीतेः-नैगमादि सात नय, अव्यास्तिक दश नय, प यास्तिक ब नय, कारण पांच, कारक ब, हेय, झेय, उपादेय, निश्चय, व्यवहार, अव्य, नाव, उत्सर्ग, अपवाद, उत्पाद, व्यय, ध्रुव, निक्षेप, प्र माप, तथा अव्य, क्षेत्र, काल, जाव, ए अव्यादि चार जागे करी तथा नित्य, अनित्य, सत्, असत्, एक, अनेक, वक्तव्य, श्रवक्तव्य, ए नित्यादि आठ पदें करी, षड्जव्य, तथा नव तत्त्वतुं स्वरूप गुरुमुखें जाणे, अथवा त्रिनंगी, सतजंगी, अनेकनंगी, ए रीत अनेक प्रकारे नव तत्त्व षट्भव्य जाणपणुं करी स्वसत्ता परसत्तानी नासनरूप जेणे प्रतीति करी जे. तिहां स्वसत्ता ते एक निश्चयनयें करी शुरु, निर्मल, परमज्योति, कर्म 4 नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, ६ए कलंकथकी रहित, शुक्र, चिदानंद, वस्तुगते. सत्तायें सिकसमान, श्रखं म, अलिप्त, शाश्वत, एवं पोताना आत्मानुं खरूप तेनी जेणें अंतरंग जा सनरूप जाणपणानी प्रतीति करी बे, ते जीव, खसचायें रक्त कहियें श्रने परसता ते शुभाऽशुज विकाररूप कर्मनुं ग्रहण करवू श्रने पड़ी तेयकी उपना जे फलरूप विकार, इंजियना सावध, तेनेविषे मग्नपणे, एकाम चित्रे वर्च, एवा परिणाम जे जीवना वर्ते , ते जीव, परसत्तायें रक्त कहिये. ए खसत्ता अने परसत्तानो अर्थ जाणवो. हवे समकेती जीव, श्रज्ञानदशाथी रहितयको उदासी परिणामरूप विरक्तना इंजियरूप विकारयकी रहित, एक पोताना श्रात्मानी सिक समान जेणें प्रतीति करी ॥श्लोक ॥ यः परात्मा परंज्योतिः, परमः पर मेष्ठिनाम् ॥ आदित्यवर्णस्तमसः, परस्तादामनंति यं ॥१॥ सर्वे चेनोन्मूल्यं ते, समूला क्लेशपादपाः ॥ मूर्ना यस्मिन्नमस्यंति, सुरासुरनरेश्वराः॥२॥ इत्यादि । अस्यार्थः-जीव ने ते परमात्मा , परमज्योति बे, पंचपरमेष्ठि थी पण अधिको पूज्य डे, केम के पंचपरमेष्ठी तो मोद मार्गना देखाड नार , पण मोदनो जावावालो तो आपणो जीव डे, अज्ञाननो मटाड नार ज्ञानदृष्टियें करी पोताना खरूपनो जाणनार, सर्व कर्मक्लेशनो खपाव नार, एवो पोतानो आत्मा ध्यावो. तेहीज परम श्रेय कारण , शुभ में, परम निर्मल बे, एवो श्रात्मा उपादेय जाणी सईहे. जेहवू पोताथी निर्वहे, तेवो त्यागवैराग्यमा प्रवत्रं. एवे श्लोक श्रीहेमाचार्यकृत वीतरागस्तोत्रना ने. एटखे धनने परवस्तु जाणी, सुपात्रने दान आये, इंजियना विकारने कर्म बंधनां कारण जाणी, तेने परिहरी शील पाले, आहार पुजल परव स्तुनो , ते शरीरपुष्टि- कारण बे, अने शरीरपुष्ट कीधे जियना विष यनी पुष्टि थाय, ते सर्व परखनाव जाणवो. माटे तिहाथकी समकेती जीव, विरक्त जावें, संसार उदासी, त्यागरूप वैराग्य भावनायें वर्ततां एक पोतानी सत्तायें वस्तुधर्मनी जेणें प्रतीति करी बे, अने पोतानी आत्मस चा साधवाने विषे जेतुं चित्त उजमालपणे उद्यममा प्रव डे, एवी रीतें साध्य जेनुं एक चोखं , अने (साधन के० ) जे संवर निर्जरारूप व्रत, पञ्चरकाण, पोसा, सामायिक, पडिक्कमएं, तीर्थयात्रा, पूजा, प्रजावना, म होत्सव, ध्यान, स्मरण, श्त्यांदि अनेक प्रकारे साधना , पण साध्य तो नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. JO पोताना श्रात्माने कर्मथकी रहित निरावरण करवारूप एकज ने, एम खसत्ता परसत्तानी वेचण करी पोतना स्वरूपमा रहे, तेटली वार जीवने संवर कहीयें. अने ए संवरमां जीव रहे, तिहां सुधी समय समय श्र नंता कर्मना थोकडा निर्जरावे, एटले निर्जरातत्त्व कहीयें, माटे ए नव तत्त्वमा समकेती जीवने साध्यरूप एक मोदतत्त्व जाणवू. अने साधन रूप संवर अने निर्जरा ए बे तत्व जाणवां. २७ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी मिथ्यात्वीनेसाध्यसाधनरूपकेटलांतत्व ने. गुरु:-मिथ्यादृष्टि जीव, पहेले गुणगणे शुञ्जकरणीरूप पुष्यफलहेतु इंघिय सुखनी बालचे अनेक प्रकारे कष्टक्रिया, व्रत, पञ्चरकाण, तप, ज प करे , पण अंतरंग पुण्यरूप फलनी वांगयें परिणाम व दे, एटले एक कर्ता जीवतत्त्व, अने वांग पुण्यनी ते वीजुं पुण्यतत्त्व, तथा पुण्यनां दलीयां अजीव डे ते श्राश्रवरूप जाणवां, एटले त्रीजें अजीवतत्त्व, चोथु आश्रवतत्त्व अने ए दलीये जीव वंधाणो, ते पांचमु वंधतत्त्व थयु. एरीते नव तत्त्वमांथी मिथ्यादृष्टि जीवने साध्य साधनरूप पांच तत्त्व जाणवां. २०० शिष्या-ए नव तत्त्वमांथी अव्यनयमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-नैगम, संग्रह, व्यवहार अने जुसूत्र, ए चार अन्य नय कहीयें, ए चार नयतुं जाणपणुं प्रथम गुणगणे जाणवू. माटे ए अव्य नयने मते जे जीवना परिणाम व डे, ते जीव, शुनाशुज कर्मरूप पुण्य पापना फल प्रत्ये उपा , माटे का जीव अने पुण्यपापनां दलीयां अजीव ते आश्रवरूप जाणवां अने ए दलीये मती जीव बंधाणो, ए रीते जीव, पुण्य, पाप, अजीव, आश्रव अने बंध, ए तत्त्व, अव्यनयें जे जीवना परिणाम वर्तता होय, तेमां जाणवा. २०ए शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची नावनयमां केटलां तत्त्व पामीयें ? गुरुः-शब्द, समनिरूढ अने एवंचूत ए त्रण जावनय जाणवा, एट से जे जीवना शब्द अने समनिरूढ नयने मतें बद्मस्थ अवस्थापर्यंत प रिणाम वर्ने , तेमां आठ तत्त्व पामी, अने समजिरूढ नयने मते तेर मे गुणगाणे केवली नगवान् वयें डे, तेमां नव तत्त्व पामीयें, तथा एवं भूत नयने मते सिद्ध जगवान् वर्षे डे, तेमां त्रण तत्त्व पामीय, ए रीते जाव नये जे जीव वर्तता होय, तेमां भाव नव अने त्रण तत्त्व जाणवा.
नवतत्वना प्रश्नोत्तर ३१ १० शिष्यः-एनव तत्वमाथी अदीबीपव्यापिकेटलां तत्त्व पामीयें ? गुरु:-अढी छीपमां मिथ्यात्वी जीव रह्या दे, ते आश्रयी उ तत्त्व पा मीय, अने समकेतनावे बद्मस्थ अवस्था पर्यत जे जीव वत्ते ने, ते निर्ड राप्रत्ये करे , तेमां श्राव तत्त्व पामीयें, अने तेरमे गुणगणे केवली जग वान् वर्ते ठे, तेमां नव तत्त्व पामीयें, ११ शिष्यः-एनवतत्त्वमाथीबडीडीपथीचाहेरना लोकमां केटलां तत्त्व? गुरुः-अढी द्वीपथी बाहेर तिर्यंच जीव रह्या ,अने देवता, विद्याधर तथा मुनिराजनुं अढीसीप वाहेर आवागमन ठे,माटे तिहां मिथ्यात्वी जीवमां तत्व पामी, अनेसमकेत जावें जे जीव वर्ते दे, तेमां आरतत्त्व पामीयें १२ शिष्यः-ए नव तत्वमाथी ऊर्व लोकमां केटलां तत्त्व पामी ? गुरु:-ऊर्ध्वलोकमां वैमानिक देव रह्या ठे, सिद्धना जीव रह्या दे, पांच स्थावरनाजीव रह्या ने,अने निगोदीया जीव रह्या , तेमां सिझना जीव श्राश्रयीत्रण तत्व पामी, अने मिथ्यावी जीव आश्रयी उ तत्त्व पामीयें, तथा समकेती जीव आश्रयी आठ तत्त्व पामीये. २१३ शिष्यः-ए नव नत्त्वमाथी तिर्वा लोकमां केटलां तत्त्व पामीयें युरुः-तिर्ना लोकमां जे मिथ्यावी जीव , ते आश्रयी उ तत्व भने समकेतनावें उमस्थ अवस्था पर्यत जे जीव व ने, तेमां आठ तत्त्व, तथा तेरमे गुणगणे केवली जगवान् वर्ने ठे, तेमां नव तत्त्व पामीयें. १४ शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी अधोलोकमां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-अधोलोकमां जवनपति, देव तथा नारकीना जीव अने पांच स्थावरना जीव, तथा निगोदीया जीव रह्या , तेमां समकेती जीव श्रा श्रयी आठ तत्त्व पामी, अने मिथ्यात्वीजीव आश्रयी व तत्त्व पामी. १५ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांधी व्यवहार नयमां केटलां तत्व पामीयें ? गुरुः-व्यवहारनयनो मूलनेद तो एक डे, अने विस्तारथकी बजेद जाणवा. ते आवी रीतः-एक तो अशुक्रव्यवहार नय , ते अशुअव्यव हारनयें करी जीवमां श्रज्ञान, राग, द्वेष, ए अनादिकालनां शत्रुलूत थर लाग्यां , तेणें करी जीवमा अशुद्धपणुं जाणवू,माटे ए अशुद्धतानी चि काशें करी जीवने समय समय अनंतां कर्मरूप दलीयां सत्ता लागे , नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श ए अशुद्धता जीवने अनादिनी जाणवी, ए रीते ए अशुद्ध व्यवहारनयें जीव कर्चा जाणवो. तेनु खरूप संक्षेपमात्र कमु. हवे वीजो शुजव्यवहार नय . तेणें करी जीव,दान,शीयल,तप, नाव ना, पूजा, प्रगावना, सेवा,जक्ति, साहम्मिवात्सल्य अने विनय, वैयावञ्च, उपकार, करुणा,दया, यत्ना, मनोहर वचन बोलवं, सर्व जीवन रुडं चिंत बर्बु, ए आदें वे अनेक प्रकारे जीव शुजव्यवहारनयें कर्ता जाणवो. हवे त्रीजो अशुनव्यवहार नय. तेणे करी जीव क्रोध, मान,माया, लो ज, विषय, कषाय, निडा, विकथा, हांसी, विनोद, निंदा, ईर्ष्या, चाडी, मूळ, ममता, हिंसा, मृषा, अदत्त, मैथुन, ए आदें देश्ने अनेक प्रकारें जीव, अशुज व्यवहारनयें कर्ता जाणवो. हवे चोयो उपचरितव्यवहारनय.तेणें करी जीव,धन, कुटुंब,परिवार, हाट, घर,वखार, गाम, गरास, देश, चाकररूप दास, दासी, वाणोतर, रा जशकि, क्षेत्र, खला, वाडी, वन, बाराम, कूवा, वाव्य, सरोवर, नवाए, ए श्रादि अनेक प्रकारनी जे वस्तु पोताथकी प्रत्यक्ष जूदी डे, तेने जीव, अज्ञानपणे पोतानी करी जाणे , तेने महारं महारु करतो फरे डे, तेथी तेना पापनोश्रधिकारीथाय ने,एउपचरितव्यवहारनयें जीव क जाणवो. इवे पांचमो अनुपचरित व्यवहारनय. तेणें करी जीव, शरीरादिक पर वस्तु जे पोताना श्रात्मखरूपथकी प्रत्यक्षपणे जूदी ने, परंतु पारिणामिक जावें खोबीभूतपणे एकनी जीवनी साथै मन्त्री रही है, तेने जीव, पोतानी करी जाणे , जो पण जीवें एवां शरीर तो संसारमा अनंती वार कस्यां, अने धनंती वार मूक्यां, तो पण अज्ञानपणे जीव,पोतानी करी जाणे , तेथी तेने वास्ते अनेक प्रकारनां हिंसादिकपा करी जीवने पुष्ट करे डे, ए अनुपचरितव्यवहारनमें जीवने कर्ता जाणवो. एपांच प्रकारे व्यवहारनयमांजे जीवना परिणाम वः डे,ते जीव,शुजा शुजरूप फल प्रत्ये पामे. ए पांच व्यवहार ते रुजुसूत्र नयने मते पहेले गुण गणे जाणवा. एमां वर्तनारो जीव,मिथ्यादृष्टि होय, तेमांड तत्त्व पामीये. इवे बो शुझव्यवहार-नय,एटले शुभाशुभकर्मरूप कचरामा जीव,ले पाणो ने तिहांधकी शुजनिर्मलतानोकरनार, तेनेको शुकव्यवहार नय कहीये. एटले नीचेना गुणगणातुं बोडवू अने उपरला गुणगणानुं खेवं, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३ तेने शुक्रव्यवहारनय जाणवो. माटे पहेले गुणगणे मोहनीय कर्मनी सात प्रकृति खपावी, चोथे गुणगणे आव्यो, तेवारें आत्माना अनंता गुणमा हेथी एक समकेत गुण प्रगव्यो, एटली जीवने शुझता थर, एमज चोथे श्री पांचमे, पांचमेथी बके, उयी सातमे, एम यावत् अगीयारमे वारमे गुणगणे बनस्थ अवस्था पर्यंत जे जीव वर्ने ने, तेमां आउ तत्व पामी, तथा समनिरूढनयने मते तेरमे चौदमे गुणगणे केवली जगवान् शुक व्यवहारमा वत्तें , तेमां नव तत्व पामी, एटले चौदमे गुणगणे केव ली जगवानने पण पंचलघु अदररूप कार्य करवू बाकी दे, तेथी एटली जीवने अशुद्धता जाणवी. ते अशुभताने टाले अने शुद्धता निपजावे,तेने शुअव्यवहार नय कहीयें. एटले जेम जेम आगलनां गुणगणानुं बोड अने उपरखा गुणगाणानुं लेबु, तेने शुद्धव्यवहारनय जाणवो. ए रीतेंठप कारें व्यवहारनयना खरूपमा उ, आउ तथा नव तत्त्व जाणवां. १६ शिष्यः-ए नव तत्वमांथी निश्चयनयमां केटलां तत्त्व पामी ? गुरुः-पर्वर्तनयने मते जीवें १ ज्ञानावरणीयकर्मनी पांच प्रकृति क्य करी अनंत ज्ञान प्रगट कऱ्या,श्दर्शनावरणीय कर्मनी नवप्रकृति क्षय करी अनंत दर्शन प्रगट कलु, ३ वेदनीयकर्मनी वे प्रकृति क्षय करी अव्यावाध सुख प्रगट कमु. ४ मोहनीय कर्मनी अहावीश प्रकृति खपावी, दायिक समकेत अने यथाख्यातचारित्र प्रगट कह्यु, ५ नामकर्मनी एकशो त्रण प्रकृति खपावी, अरूपी गुण प्रगट कस्यो.६ आयुःकर्मनी चार प्रकृति ख पावी, अक्षय स्थितियण प्रगट कस्यो, ७ गोत्रकर्मनी वे प्रकृति खपावी, अ गुरुलघुगुण प्रगट कस्यो, अंतरायकर्मनी पांच प्रकृति खपावीने, अनंत वीर्यशक्तिरूप गुण प्रगट करो. ए रीते ए आठ कर्मअनादिकालनां आत्म गुणने घातक हता, आत्मगुणने रोधक हता, आत्मगुणने आवस्या ह ता, तेने शुक्रध्यानरूप अग्नियें करी आत्मप्रदेशथकी अष्ट कर्म बाली अष्टगुणसंपन्न लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे जागे अनंता सि छ परमात्मा एवंचूतनयने मते थया , तेमां पागल कह्यां, ते रीतेत्र ण तत्व पामीयें. ए रीते नव तत्त्वमांधी निश्चयनयमांत्रण तत्त्व जाणवां. १७ शिष्यः-जीवना व्यवहारप्राण ते कयां ? अने निश्चयप्राण ते कयां ? गुरु:-व्यवहार नयना मतवालो तो बाह्मथकी जेनुं जे स्वरूप देखे, १० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ४ तेने तेहवं कही बोलावे, एटले चार गतिरूप संसारमा जीव नव नवाज वें करी एकेजियथी मांगी पंचेंजिय पर्यंत देवता, नारकी, तिथंच भने मनु ध्य नाम धरावी चवq उपज, करे , माटे जे गतिमां उपजे, ते गतिनां जे प्राण जीव घरे डे, ते व्यवहारनयें प्राण जाणवां, अने निश्चय प्राण तो जीवने सचागते ज्ञान, दर्शन, चारित्र, तप, वीर्य अने उपयोगरूप जे. ए जीवनां निश्चयप्राण ते सदाकाल शाश्वतां ने, एनो कोइका विनाश थतो नश्री. एटले व्यवहारापनी तो घट वध थाय, गतियें गतियें विनाशथा य, परंतु निश्चयप्राण तो शाश्वतां जाणवां. २१७ शिष्यः-एक मुठीमां जीव केटला पामी ? गुरुः-निगोदिया गोला लोकाकाशप्रमाणे असंख्याता, एटले चौद राजलोक, जीवें करी काजलनी कूपी प्रमाणे जस्यो , बने एक मुरीमा पण निगोदना गोला असंख्याता , तेमां अनंता जीव पामीयें. २१ए शिष्यः षट्रव्यमांदेला एक मुठीमा केटखां अव्य पामीयें ? गुरुः-एक मुठीमा गए अव्य पामीयें, केम के लोकमां धर्मास्तिकायना असंख्याता प्रदेश बे,अधर्मास्तिकायना पण असंख्याता प्रदेश ,अने श्रा काशास्तिकायना पण असंख्याता प्रदेश , तेम निगोदिया गोला पण ते प्रमाणे असंख्याता ने, अने ते असंख्याता असंख्याता नेद डे, तेथी एक मुठीमां पण धर्म, अधर्म अने आकाशना असंख्याता असंख्याता प्रदेश जाणवा. तेम जीव पण अनंता जाणवा. जेम को एक वैये पैशाजार पैशाचार लाख औषधी खामीने ली करी तेमांथी एक चपटी जरीने आपे, तेने लक्ष औषधी कहीयें, अने महोटो ढगलो पड्यो ने तेने पण लक्ष औषधी कहीयें. ए दृष्टांत चौद राजलोकमां एण एकेक अव्यना श्र संख्याता असंख्याता प्रदेश जाणवा अने एक मुठीमां पण असंख्याता असंख्याता प्रदेश जाणवा, एटले एक मुठीमां धर्म, अधर्म,आकाश श्रने निगोदीया जीवना गोला पण असंख्याता श्राव्या,माटे एक धर्मास्तिकाय बीजं अधर्मास्तिकाय, त्रीजुंआकाशास्तिकायथने चोथु जीवास्तिकाय, ए चार अव्य चयां. हवे ते निगोदांडेखो एक गोलोसहियें, तेमां असंख्याती निगोद,तेअसंख्यातीमाथी एक निगोदलहिये तेमाश्रनंताजीवने,तेमाहे लो एक जीव सश्य, तेना असंख्याता प्रदेश बे, अने जीवना एकेका प्रदे नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. उप शें कर्मनी श्रनंती वर्गणा लागी , अने एकेक वर्गणाम अनंता पुन व परमाणुश्रा रया ने, ए पांचमुं पुजलभव्य थयुं, अने ए परमाणुया सदा काल शाश्वता , माटे एकेका परमाणुामां अनंतो उत्पादव्यय रूप काल वही गयो, माटे हुं कालव्य पण अनंतुं कहीयें. धने पर माणुया तो एना ए शाश्वता . ए रीते एक मुरीमा उजव्य जाणवां, २० शिष्यः-जीवना पांचशे शवनेद वे, तेमांथी केटला नेदना जीव मरण पामे अने केटला बेदना जीव नहीं मरण पामे ? गुरु:-जीवना पांचशो शव दमांची देवताना अपर्यासावस्थाना नवा एं भेद नहीं मरे, तथा नारकीना अपर्याप्तावस्थाना सात भेद नहीं मरे, तथा युगलीया मनुष्यना अपर्याप्तावस्थाना ब्याशी भेद नही मरे, एरी ते सर्व मबी ( १ए) नेद नहीं मरे, बाकीना (३७१) जेदवाला मरे. ए रीते नव तत्वतुं स्वरूप समकेतदृष्टि जीवना हितने अर्थे समकित रूप रत्न निर्मल करवाने वास्ते स्वसत्ता परसत्तानी प्रतीति करवाने दीपक समान, आत्मार्थी जीवने आचरण समान नवतत्त्व विचार कह्यो। ॥ हवे अध्यात्मस्वरूपबावनी कहीयें बैयें ॥ ॥दोहा॥ माया जाल मूकी परी, श्रुत शारीत्र विचार ॥ जवजल ता रण पोतसम, धर्म हियामां धार ॥१॥ धर्मथकी धन संपजे, धर्मे सुखी या होय ॥ धर्मे धन्न वधे घणुं, धर्म करे जग कोय ॥२॥ धर्म करे जेषा गीया, ते सुखीया जवमाय ॥ जगमा सहु जीजी करे, श्रावी लागे पाय ॥ ३॥ धर्म धर्म सहु को करे, धर्म न जाणे कोय ॥ धर्म शब्द जगमां वडो, विरखा बूजे सोय ॥an आतमसाखें धर्म जे, त्यां जननुं शुं काम ॥ जनमन रंजन धर्मन, मूल्य न एक बदाम ॥५॥पोचेगा तब कहेगा, तब लगक ह्यो न जाय ॥ मनमें रोष नहीं करो, जडके जागी जाय ॥६॥ माणस होणां मुसकिल है, तो साध्य कहांसे होत ॥ साध हुवा तब सिक जया, केनी न रही ज्योत ॥३॥ साधु जया तो क्या हुवा, न गया मनका देख ॥ समता झं चित्त बाय कर, अंतरदृष्टि देख ॥॥ चेतन तें परच्यो नहीं, क्या हूवा व्रतधार ॥ शादि विहूणा खेतमें, पृथा बनाइ वाड ए॥ आतम अनुभव वासकी, कोश्क नवली रीत ॥ नाक न पकरे वासना, कानप्रहे परतीत ॥१०॥ श्री जिनवाणी गुं नमी, कीजें आतम शुरू ॥ चिदानंद सुख नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १६ पामीयें, मिटे अनादि अशुद्ध ॥ ११ ॥ शुझातमदर्शन विना, कर्म न बुटे कोय ॥ ते कारण शुभातमा, दर्शन करो थिर होय ॥ १५॥ श्रातम धनु जव रमपये, मटे मोहअंधार ॥ श्रापखरूपमें जबहले, नहीं तस अंत अपार ॥१३॥ तिहां आतम त्रिविधा कह्यो, बाहिर अंतर नाम ॥ परमातम तिहां तीसरो, सो अनंत गुणधाम ॥१॥ प्रथम बहिरात्मलन ॥ पुजबसें रातोरहे,जानेपइनिधाना वसल्लाजेंलोच्योरहे,बहिरातमथानिधान॥२५॥ द्वितीय अंतरात्म ललन ॥ पुजल खलसंगीपरें, सेवे अवसर देख ॥ तनु शक्ति ज्यु लकडी, ग्यानबेद पद लेख ॥ १६ ॥ बहिरातम तज श्रातमा, अंतर बातम रूप ॥ परमातमने ध्यावता,प्रगटे सिक खरूप ॥ १७ ॥ मल नाव रुचे नहीं, ताथें रहे उदास ॥ सो अंतर आतम आहे, परमातम परकाश ॥ १७॥ सिद्ध खरूपी जो कहूं, पण कबु देखू न रूप ॥ अंतरदृष्टि विचारता, पैसे न सिद्ध अनूप ॥ ए॥ श्रनुजव गोचर वस्तुका, जाणे ए हि अलाद ॥ कहन सुननमें किसुनहीं, पामे परम आल्हाद ॥णादाया तम परमातम हुई, अनुजव रस संगते॥तनाव मल नीसरे,जगवंतनीज कत ॥५॥दोहा॥आतमसंगें विलसता, प्रगटे वचनातीत॥महानंद रसमो कलो, सकल उपाधिरहीत॥शा सिझस्वरूपी तमा,समता रस जरपूर ॥ अंतरदृष्टि विचारता, प्रगटे श्रातम नूर॥३॥श्रा आप विचारतो,मनपा मे विशराम ॥ रस स्वादित सुख उपजे, अनुजव ताको नाम ॥२४॥ अनु जव चिंतामणि रतन, अनुजव है रसकूप ॥ अनुजव मारग मोदको, अनु जव शुद्ध स्वरूप ॥ २५ ॥ चिदानंद चिन्मय सदा, अविचल जाव अनं त॥ निर्मवज्योति निरंजनो, निरालंब जगवंत ॥ २६ ॥ कतकमल पर पंथकी, निःसंगें निर्लेप ॥ जिहां विजाव वनो, नहीं लवलेशे खेप ॥ ॥ २ ॥ ज्युं नवनीतको जल वले, तव प्रगटे घृत खास ॥ तिम अंत र प्रातमथकी, परमातम परकाश ॥ ॥ शुझातम नावें रहे, प्रगटे निर्मल ज्योति ॥ ते त्रिभुवन शिर मुकुटमणि, गइ पाप सवि नोति ॥ ॥ ए ॥ निजखरूप रहेतां थकां, परखरूपको नाश ॥ सहज जावधी संपजे, उरते वचन विलास ॥ ३० ॥ अंतरदृष्टि देखीये, पुजल चेतन रू ५॥ परपरिणति होय वेगली, न पडे ते भवकूप ॥३१॥ अंतर्गत जा एया विना, जे पहेरे मुनिवेश ॥ शुक्रिया तस नवि हुवे, म जाणोध - ॥ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. IJ रो नेह ॥ ३५ ॥ अंतर्गतनी वातडी, नवि जाणे मति अंध ॥ केवखलिंग धारी तणो, न करो तेह प्रसंग ॥ ३३ ॥ अंतर आत्मस्वजाव , ते जा णे मुनिराय ॥ कर्ममल दूर करे, एम जाणो मनमाय ॥ ३४ ॥ आतम वस्तु स्वभाव , ते जाणे शषिराय ॥ अध्यातम वेदी कहे, श्म जायो चित्तमाय ॥ ३६ ॥ श्रातम ध्याने पूर्णता, रमता श्रात्म स्वजाव ॥ अष्ट कर्म दूरे करे, प्रगटे शुद्ध स्वभाव ॥३६॥ लाख कोड वरसां खगें, किरिया य करी कर्म ॥ ज्ञानी श्वासोवासमां, श्म जाणे ते मर्म ॥३७॥ अंतर मे ल सवि उपशमे, प्रगटे शुरू स्वभाव ॥ श्रव्याबाध सुख जोगवे, करी कर्म अनाव ॥३ना अक्षय कृषि सेवा जणी, श्रष्ट कर्म करो दूर ॥ अष्ट कर्म ना नाशवी, सुख पामे जरपूर ॥ ३ए ॥ संतोषीय सदा सुखी, सदा सुधार स लीन ॥ सादिक जस आग, दीसे मुखीया दीन ॥४॥ जे सुख न हिं सुररायने, नही राया नहीं राय ॥ आतम सुखने अनुनवे, ते संतोष पसाय ॥१॥ सुरगण सुख त्रिहुँ कालनां, अनंत गुणां ते कीध ॥ अनं तवर्ग वर्गित कस्वां, तोपण सुख समीध ॥ ४ ॥ ते सुखनी श्वा करो, मूको पुजलसंग ॥ अल्पसुखने कारणे, उःख जोगवो परसंग ॥४३॥ श्रथ तृतीय परमात्म ललन ॥ दोहा ॥ प्यारो आप स्वरूपमा, न्यारो पुजल खे ल ॥ सो परमातम जाणीय, नही जस जवको मेल ॥ ४ ॥ नामातम वहिरातमा, थापना कारण जेह ॥ सो अंतर अव्यातमा, परमातम गुण गेह ॥ ४५ ॥ जावातम सो देखीयें, कर्म मर्मको नाश ॥ स करुणा नगवं तकी, जावें भाव उदास ॥ ४६ ॥ परम अध्यातमने लखे, सद्गुरु केरे संग ॥ तिनको जव सफलो हुवे, अविहड प्रगटे रंग ॥ ४ ॥ धर्म ध्या नको हेतु है, शिवसाधनको खेल ॥ असो अवसर कब मिले, चेत सके तो चेत ॥ ॥ वक्ता श्रोता सब मिले, प्रगटे निज गुण रूप ॥ अखय खजानो ग्यानको, तीन जवनको चूप ॥४९॥ अष्टकर्म वन दाहिके, तप सिक जिनचंद ॥ तासम जो अप्पा गणे, ताळू वंदे इंद ॥५॥ कर्मरोग औषध समी, ग्यान सुधारस वृष्टि ॥ शिवसुख अमृत सरोवरें, जय जय सम्यग्दृष्टि ॥५१॥ ज्ञानवृत सेवो जविक, चारित्र समकित मूल ॥श्र जर अगम फल पद बहो, जिनवर पदवी फूल ॥५॥ ए रीते बहिरामा दिक प्रण श्रात्मानुं स्वरूप अध्यात्म पावनीय करी जाणवू, नवतत्वना प्रश्नोत्तर. IG हवे जीव स्वरूप ध्यान करवाने गाथा कहे - अहमिको खलु सुझो, निम्मम नाप दंसप सम्मग्गो निमम निउत्तचित्तो, सबेएए स्वयं नेमि ॥१॥ अर्थ:-ज्ञानी जीव एवी रीतें ध्यान करे जे हुँ एक बुं, परपुरु सधी न्यारो ढुं, निश्चयनयें करी शुरडं, माहारं ज्ञान कर्ममलथी न्यारं बे, निर्मम एटले ममतापी रहित हुँ, ज्ञान दर्शनथी जस्यो , महारा ज्ञानगाव सहित बु, ९ महारा गुणमा रह्यो इं, ते चेतना गुण महारी सचा , एवं पोतानु आत्मस्वरूप तेने ध्यावतो सर्व कर्मने क्षय करे . इवे समकेतनी शुकि करवा सारु निश्चय व्यवहाररूप चोजंगीथेकरी देव, गुरु भने धर्मतुं स्वरूप देखाडे ने. २१ निश्चयथकी शुद्ध देव ते आपणो जीव, निष्पन्नस्वरूपी, तत्त्वर मणी, आपणा पातमार्नु तरण तारण जहाज ते आपणोआत्मा डे, सर्व कर्म क्लेशनो खपावनार अने अनंतगुणरूप लक्ष्मीनो प्रगट करवा वालो आपणो जीव बे, माटे पोताना आत्मानुं ध्यान एकाग्र चित्रे करतो श्रा राधना करतोथको जीव, संसार समुजना (तीर के०) कांग प्रत्यें पामे. तथा व्यवहारथकी सुदेव ते श्रीअरिहंत जगवान् बार गुणे करी सहित, चोत्रीश अतिशयेंकरी विराजमान,पांत्रीश वाणीरूप गुणे करीन व्य प्राणीने हितोपदेश करता थारीसानी पेरें निमित्त कारणरूप जाणवा. ५३ तथा निश्चययकी कुदेव ते पोताना आत्मानुं स्वरूप न खख्युं अने ज्ञान दशायें करी जडरूप विजावदशामांजे चित्त सदाकाल बागी रखुडे एरीते पोतानाथात्मानीविराधना करतोयकोप्राणी संसाररूपसमुअमांमूबे २२४ व्यवहारथकी छुदेव ते कृष्ण, महादेव, क्षेत्रपाल, ब्रह्मा, पितृ प्रमुख जाणवा. एरीत निश्चयव्यवहाररूपदेवर्नुस्वरूप जाणीसमकित शुद्ध करवं. हवे निश्चय व्यवहारथी गुरु उखखवा रूप चोनंगी कहे जे. २५ प्रथम निश्चयथकी सुगुरु ते आपणा जीवने एकांतें बेसाडी रूडी शीखामण आपी, मिथ्यात्वरूप कुमार्गथकी निवारी श्रने समकेतरूपशु कमार्गे चढावे, एवी रीते श्रात्माने मार्ग आणे, तो तुरत यावे, माटे नि श्चय सुगुरु ते श्रापणो श्रात्मा जाणवो. १६ व्यवहारथकी सुगुरु ते जे साधुमुनिराज सत्तावीश गुणे करी स नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. पए हित आचार व्यवहार सहित, कृपापात्र, शुझमार्गना प्ररूपक, गव्यपा पीने प्रतिवोधवा उद्यमवंत, ते व्यवहार सुगुरु कारणरूप जाणवा. शशा निश्चययकी कुगुरु ते जे जिन वचनना खोटा अर्थ करे श्रने अज्ञानने वशे खोटी प्ररूपणा करी संसारवृजिना कारण सेवी पोते रूबे, भने परने मूवावे. व्यवहारयकी कुसुरु ते योगी, संन्यासी, ब्राह्मण, कुलिंग प्रमुख तेमज स्वलिंगी जे आचार रहित लेखधारी एवा यति प्रमुख जाणवा. हवे धर्मनुं स्वरूप निश्चय व्यवहाररूप चोनंगी करी देखाडे ने. शए निश्चयथकी सुधर्म ते जीवने अंतरंग सत्तागमें अनंतचतुष्टयरूप ज्ञान, दर्शन, चारित्र वीर्यरूप अनंतो धर्म रह्यो , ते कमें करी आवराणो जे.जे म पाडां वादलां व्याथी सूर्यनी कांति दबाइ जाय, पण अंतरमा देदी प्यमान कांति . तेम आत्माने कर्मरूप वादवां आडां आव्यां, तेणें करी श्रात्मानी कांति दवाणी पण अंतरंग आत्मानी कांति सूर्यनी पेरें देदीप्य मान ने, ते निश्चयधर्म कहीये. ३७ ते पूर्वोक्त धर्म निरावरण प्रगट करवाने वास्ते साध्य एक चोखं निर्मल राखीने जे बाह्य व्यवहार क्रियारूप व्रत पञ्चकाण आदि जे करणी करवी, ते व्यवहारषकी सुधर्म जाणवो. ३१ निश्चयपकी कुधर्म ते जे एकांत मार्ग बाह्यकरणी ते उपर राच्यो परंतु अंतरंग छानहिन श्रात्मधर्म श्रोलख्यो नथी, ते निश्चयधर्म ले. ३५ व्यवहारथकी कुधर्म, ते पारका परदर्शनीना मतने अनुयायी जे धर्म करणी करवी, ते व्यवहारथकी कुधर्म जाणवो. ए रीतें निश्चय व्यव हाररूप चोलंगीय करी देव, गुरु श्रने धर्म स्वरूप जाणे, अने अंतरंग प्रतीत निर्मल पणे सर्दहे, ते निश्चयसमकेतना धणी जाणवा. हवे निश्चय व्यवहाररूप पांच महाव्रतनुं स्वरूप जे जाणे तेने ज्ञानी कहीये. श्रने जाणीने पाले, तेने साधुमुनिराज कहीयें ? २३३ शिष्यः- ए पांच महानतनुं स्वरूप केवी रीते जाणीयें ? गुरु: एकेंजियश्री मांगीने पंचेंजिय पर्यंत त्रस अने स्थावर जीव ते स हुने पोताना जीव सरखा जाणी, ते जीवोनी यता करे, रक्षा करे, दया पाले, कोइ जीवने मनयकी, वचनथकी अने कायायकी पोते उहवे नहिं, GO नवतत्त्वना प्रश्नोतर. श्रने बीजाने पण एज रीते उपदेश आपे, ते जीवने व्यवहारप्राणाति पातयकी विरम्यो कहीयें. ए व्यवहार प्राणातिपातविरमण स्वरूप कह्यु. ३७ हवे निश्चय प्राणातिपातविरमणतुं स्वरूप कहे . आपणो जीव अज्ञानने वशे करी कुःखी ने, जन्म, जरा मरण, जय, शोक, आधि, व्याधि रूप पीडायें करी संसारमा अनंता काल थया पुःख जोगवे , तेथी था त्मज्ञानरूप खोचनें करी अज्ञानरूप मिथ्यात्वने खपावी ज्ञान, दर्शनरूप गुण प्रगट करी आपणा जीवने कर्मथी बोडाववो, तेवारें जन्म जरारूप सर्व फुःख मटे अने आत्मज्ञानने बलें करी थात्मप्रदेशे नवा कर्मनी र ज बागवा न आपे, एवा जेना शब्द नयने मते परिणाम वत्तें दे, ते जीव, निश्चय प्राणातिपातयकी विरम्या कहीयें. १३५ हवे व्यवहारयकी मृषावादनुं स्वरूप कहे . कडवं वचन बोस, परजीवने विश्वास प्रतीति उपजावी असत्य वचन बोलवू, तेथी जे विरम्याने अने मुखथकी सत्यवचन बोले ते व्यवहार मृषावादयकी विरम्या कहीये. २३६ हवे निश्चयपकी मृषावाद विरमण व्रतर्नु स्वरूप कहे . पौफ सिक परवस्तुने आपणी कद्देवी, ते निश्चय मृषावाद जाणवो कारण के पुजल परमाणुथा ले ते शाश्वता , ते एकेक जीवें श्रनंती वार आ हार पणे लश् निहार पणे करी अनंता जीव सिद्धि वस्या भने हजी पण सर्वे जीव आहार पणे बर निहारपणे करे , तेम आपणा जीवें पण अनंती वार आहारपणे लाइ निहारपणे कस्या, ते कारणे ए साधारण वस्तु कहीये. माटे ते पौलिक वस्तुने जीव आपणी करी माने ते निश्चय मृषावाद कहीयें. अने जीवने अजीव करी जाणे इत्यादिक अज्ञानपणुं तेने निश्चयमृषावाद जाणवो. अथवा सिद्धांतना अर्थ खोटा कहे,ते पण मृषावादमां , ए मृषावाद जेणें त्याग्यो ते निश्चय मृषावादयकी विरम्यो कहीये. एटले बीजां सर्वे नत जांगे तेथी एक चारित्र अंग थाय, परंतु ज्ञान दर्शननो जंग न थाय,अने नेणें निश्चयमृषावाद नांग्यो, तेणे दर्शन, ज्ञान ! अने चारित्र एंत्रणे नांग्या,जे कारणे आगममा एम कर्बु ले के एक साधुयें चोथु व्रत बांग्यु अने एक साधुयें बीजु मृषावादब्रत नांग्यु तेमां जेणें चोथु व्रत चांग्युं ते आलोचना लीघे शुद्ध थाय, परंतु जेणे सिद्धांतना खोटा श्र - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. G थं कही मृषावाद उपदेश दीधो, ते बालोचना लीधे पण शुधन थाय, ए निश्चयथकी वीजा मृषावाद विरमणबतर्नु खरूप क{. शव हवे व्यवहारथकी अदत्तादान विरमणव्रत, खरूप कहे , जे पारकुं धन वस्तु प्रमुख बुपावे, चोरावे, उगी लीये, तेने चोर कहीयें एटले अप दीधी पारकी वस्तु लेवी, तेने श्रदत्वादान कहीये. तेथी जे विरम्यो , ते व्यवहार अदत्तादानथी विरम्यो कहीये. इहवे निश्चय अदत्तादान विरमण व्रतनुं स्वरूप कहे .जीव,पांचाई जियनांत्रेवीश विषयरूप सुख, तेनी बांगयें श्राउ कर्मनी वर्गणाने ग्रहण करे बे,इत्यादिक परवस्तुने सेवा वांडे,ते निश्चय अदत्तादान जाणवू. हां शिष्य पूछे ले के विषयनी अने कर्मनी वांग कोण करे ? तेवारें गुरु कहे . पुण्यप्रकृतिना जे वहेंतालीश नेद , ते चारं कर्मनी शुज प्रकृति , तेने योगें जीव, पागल जतां इंजियसुख पामे डे, तेमाटे जे जीव पुण्यने या गल नेहूँ लेवा योग्य कहे , ते जीव, कर्मनी श्रने विषयनी वांग करे बे, एटले कोश्क जीव व्यवहारथकी तो अदचादान एक तृणमात्र पण से तो नथी तो पण तेने जो अंतरंग पुण्यादिकनी वांग दे, तो तेणें करी तेने निश्चय अदत्तादान लागे . शए हवे व्यवहारथकी मैथुनबतनुं स्वरूप कहे . जे पुरुष, परस्त्रीनो परिहार करे, तेने व्यवहारथकी मैथुन विरमण व्रत कहीयें, एटले साधुने सर्वथा स्त्रीनो त्याग ने, तथा गृहस्थने हाथे परणेली स्त्री मोकली ने अने परस्त्रीनां पञ्चस्काण बे, ते सर्व व्यवहार मैथुन विरमणवत जाणवू. शक्षण हवे निश्चय मैथुनविरमणव्रत कहे . जे जीव, अंतरंग विषय अजिलापनो त्याग अने मननी तृष्णानो त्याग करी पोतानी आत्मपरिण तिने विषे रमण करे , पण परपरिणतिमाहे पेसतो नश्री पोतानागुपर्नु चिंतन करे डे, पण परतुं चिंतन करतो नथी एटले पोताना स्वनावरूप घर मूकी विनावरूप परघरमां पेशी कुशीलीयो थतो नथी ते जीव निश्च य मैथुनथकी विरम्यो ने. २४१ हवे व्यवहारथकी परिग्रह व्रत स्वरूप कहे जे.जेधन,धान्य,दास, दासी,चतुष्पद, घर, धरती, वस्त्र, आचरणादिकनो त्याग, ते व्यवहारथीप रिग्रहत्याग व्रत जाणवू. एटले साधुने सर्वथा परिमइनो त्याग बेचनेग्रह . ११ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ចខ្ញុំ स्थने श्वाप्रमाणे परिग्रह , ते जेटली श्वा होय, तेटलो परिग्रहमोकलो राखेचने उपरांत परिग्रहनी निवृत्ति करे,तेव्यवहारथकी पांचमुंबतकहीयें. ४५ हवे निश्चयथकी परिग्रह विरमण व्रतनुं स्वरूप कहे जे-जेचावकर्म रूप राग, ष, अज्ञान तेनी चिकाओं अव्यकर्मरूप झानावरणादियापक में नीपन्यां तेने मूके, शरीरजियनो परिहारएटलेशरीर अनेइंजिय उप रथी मू मूकी अने शुजाऽशुज विकाररूप जे कर्म, तेने पर जाणीने के, ते निश्चयपरिग्रहनो त्याग कहीयें. एटले आ जवसंबंधि तथा परजवसंवं भी शरीरावि परवस्तुनी मूर्वाबोडीते जीवें निश्चय परिग्रहबोध्यो, एमजा ए.एरीतें निश्चय व्यवहारथकी पांच महावतनुं स्वरूप संक्षेपमात्र जाणवू. ए रीते पांच महाव्रत पाले पण ज्ञानदृष्टि विना पांच महाव्रत पसे न ही, माटे ज्ञान- जाणपणुं करवा सारु जीवनुं स्वरूप चोनंगीय करी जेल खावे दे, एटले एक जीव, हिंसा करता नथी पण हिंसानां फल जोगवे , अने वीजा जीव, हिंसा करे बे, पण हिंसानां फल जोगवता नथी तथा जीजा जीव, हिंसा करे अने हिंसानां फल पण जोगवे , चोथा जीव, हिंसा करता नधी अने हिंसानां फल पण जोगवता नथी, एवी रीते ए चार प्रकारना जीव उलखवा जोयें. ५४६ शिष्यः-पहेला जीव जे हिंसा करता नथी अने हिंसानां फल चोगवे बे,ते कयाजीव जाणवा? अने तेमां गुणगणां केटलां पामीयें ? तथा तेमां सात नय मांहेला केटला नय पामीयें? तथा तेमां नव तत्त्वमाहेलां केटलां तत्त्व पामी तथा तेना चार निक्षेपा केम जाणियें?ए चारप्रश्नोनी पृष्ठाने, गुरुः समुज्ने विषे हजार हजार योजनना शरीरवाला महोटा मत्स्य बे, तेनी आंखनी पापणमा तंदूलीयो मत्स्य गर्नज पर्याप्तो उपजे डे, तेनुं आयुष्य एक अंतर मुहू, होय , तथापि एटला आयुष्यमां ते एवं चिं तवन करे ले जे था मत्स्यना मुखमांहे कोडो गमे जीव आवे ने अनेजाय , पण हूं जो एटलु महोटुं शरीर पाम्यो होत तो एक पण जीवने जी वतो जवा देत नहीं ! ए रीते यद्यपि ए मत्स्य व्यवहार नयनेमतें एक जी वने पण हणतो नथी, तथापि शत्रुसूत्र नयने मते जीवहिंसारूप अशुभ परिणामें,करी पाप बांधी मरीने सातमी नरकें जायचे, एजीव मिथ्यात्वी जाणवा. एनुं गुणगणुं पहेवू जाणवू. तथा ए जीवमां नव तत्त्वमांहेल ३ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, तत्त्व पामीये. हवे ए मिथ्यात्वी जीवमा चार निदेपा श्रावी रीतें लगा डवा. प्रथम तो जेनुं मिथ्यात्वी एवं नाम होय ते नाममिथ्यात्वी कहेवो भने वीजो स्थापनामिथ्यात्वी ते मिथ्यात्व एवा अक्षर खखी स्थापवा अथवा मूर्तिस्थापवी, तयात्रीजोजव्यमिध्यात्वी तेजीवनेसत्तायें अव्य मिथ्यात्वरूप दलीयां रह्यांडे, चोथो जावमिथ्यात्वी,ते मिथ्यात्वनां दलीयां उदयरूप जावें जोगवे जे.वली प्रकरांतरें चार निरूपा कडे ने.प्रथम नाममिथ्यात्वी,एटभेजे कोश्चं मिथ्यात्वी एवं नाम होय ते, तथा बीजो स्थापना मिथ्यात्वी ते तेनी मूर्ति स्थापवी, तथा त्रीजो अव्यमिथ्यात्वी ते ब्राह्मण, अतीत, वैरागी मुख कृष्ण महादेवने माने तेने अव्य मिथ्यात्वी कहीयें, अने चोथा जाव मिथ्यात्वी ते ढूंढीया प्रमुख जिनशासनना देषी शत्रुरूप जाणवा. २५०शिष्यः-वीजा जीव जे हिंसा करे ने अने हिंसानां फल जोगवता नधी, ते जीव कया? अने तेमां चौद गुणगणां मांदेला केटलां गुणगणां पामीयें ? अने नव तत्त्वमाहेबां केटलां तत्त्व पामीयें ? तथा सातनय मां हेला केटला नय पामीयें ? अने तेना चार निक्षेपा केम जापीयें ? गुरु:- ए जीव समकेती जाणवा. एनुं गुणगणुं चोथु जाणवू. शब्द नयने मते अंतरंग सत्तागतना जासनरूप साध्य एक, साधन अनेक, ए रीते श्रीवीतरागनी श्राज्ञा प्रमाणे जेणे प्रतीति करी , पण पूर्वकृतकर्मने योगें करी संसारमा व्यवहार नयने मतें अरुचिपणे विषयादिक श्राश्रवरूप हिंसानां काम करे डे,अने आरंजना कामना आदेश उपदेश थापे डे,एटले शब्दनयने मते समकितनावें वर्चतां जे पोतानांपूर्वकृत कर्म बे,तेने निर्ड रावे , पण तेने अशुजरूप नवा कर्मनो बंध पडतो नथी. ए जीवमां नव तत्वमाहेला आठ तत्त्व पामीये. हवे एना उपर चार निदेपा लगावे . प्रथम कोनुं समकेती एq नाम ते नामसमकेती, बीजुं समकेतनी मूर्ति प्रमुख स्थापीयें, ते स्थापना समकेत,त्रीजें यात्रा, दर्शन, सेवा, भक्ति, संघ, सामीवत्सल इत्यादि समकेतनी करणी करवी पण अंतरंग जीव अजीवनी वेंचणरूप प्रतीति करी नयी, तेने अव्य समकेत कहीये. चोथुपागल कह्या प्रमाणे सर्व कार्य करे, अने अजीवरूप नवतत्त्व षड्जव्यनुं जाणपणुं करी अंतरंग स्वसत्तापरसत्तानी प्रतीति पण करी , तेने नावसमकेत कहीये. श्पक्ष शिष्यः-त्रीजा जीव जे हिंसा करे जे अने हिंसानां फल पण जो नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ច។ गवे , ते जीव कया? तेमां गुणगण केटलां पामीयें ? अने नव तत्त्वमा हेखा तत्त्व केटसा पामीयें ? तथा सात नयमांदेला नय केटला पामीयें। भने एमां चार निक्षेपा शी रीते जाणवा ? गुरु-ए जीव, मिथ्यादृष्टि पहेले गुणगणे जाणवा. जुसूत्र नयने मते तेना परिणाम महाथारंजपरिग्रहरूप हिंसाचावें वत्तें डे, तथा व्यव हार नयने मते उपरथी पण हिंसारूप आश्रवनां काम करे ने, एमां न तत्त्व पामीये. एना चार निदेपा आगल प्रश्ने लगाव्या बे, ते रीते जाणवा. श्ए शिष्यः- चोथा जीव जे हिंसा करता नथी अने हिंसानां फल पण जोगवता नथी ते कया? तेमां गुणगणां केटलां पामी? श्रने नव तत्त्व मांडेसां तत्त्व केटसा पामीयें ? तथा सात नयमांदेला नय केटला पामीयें। भने एना चार निदेपा केम जाणीयें ? गुरु:- ए जीव साधुमुनिराज जाणवा. ते संग्रहनयने मते सर्व जीवने पोताना जीव समान जाणी शजुसूत्रनयने मते तेयाज मनःपरिणाम व डे, व्यवहार नयने मते उपरथकी बकायनी दया पाले , अने शब्दसमनिरूढ नयने मते हा सातमा गुणगणाथी मामीने यावत् बारमा गुणगणा पर्यंत बद्मस्थ मुनिराज श्रात्मस्वरूपमा रमण करता कर्मरूप लेपने लागवा देता नथी. ए रीतें जावदयामां वर्चता पोताना श्रात्मानी रक्षा करे , तेमां बाउ तत्त्व पामीयें. एना चार निदेपा भावी रीतें कहेवा. ते कोनुं साधु ए, नाम ते नामसाधु, साधुनी मूर्ति स्थापीयें, ते स्थापनासाधु, साधुनी क्रिया पाले, सूजतो आहार लीये, पडिलेहण पडिकमणु करे, पांच महाव्रत पाले, सत्तर जेदें संयम श्राराधे, पण अंतरंग सत्तागतना जाणपणा विना ज्ञान ध्याननो तेवो उपयोग वर्ततो नथी, तेमाटे ते अन्य साधु कहीयें तथा आगल जेरीतें साधुनी क्रिया कही, तेप्रमाणे सर्व क्रिया पण करे , अने अंतरंग जीव अजीवरूप स्वसत्ता परसत्तानी वेचण करी साध्य एक, साधन अनेक, ए.रीतें सत्तागतना धर्मने साधे,ते जावसाधु जे. २६ वली हिंसा करता नयी अने हिंसानां फल जोगवता नथी एनांगामां अरिहंत केवली पण जाणवा. ए अरिहंत, व्यवहारनयें करी प्रव्यदयारूप उकायना प्रतिपालक , समनिरूढनयने मतें तेरमे चोदमे गुणगणे शुक्ल ध्यानना बीजा त्रीजा पाया बचा रह्या वर्चे , तेमां पागल कह्यां, ते नवतत्वना प्रश्नोत्तर, GU रीते नवे तत्व पामीयें, एना चार निदेपा कहे . अरिहंत एवं नाम, नामअरिहंत, एनी मूर्तिप्रमुख करी स्थापबी, ते स्थापनाअरिहंत भने ज्यां सुधी केवलज्ञान नथी उपन्यु तिहां सुधी बद्मस्थावस्थापर्यंत अरिहंतनो जीव, ते अव्यवरिहंत जाणवो, तथा अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, लोकालोकनुं स्वरूप एक समयमां जाणे अने त्रिग डाने विषे वेसी जव्यप्राणीने हितोपदेश आपे, तेने नावअरिहंत कहीयें. २६६ वली हिंसा करता नथी अने हिंसानां फल जोगवता नथी ए जां गामां सिद्ध परमात्माना जीव पण जाणवा. ए जीव, गुणगणावर्जित , एवंनूतनयने मतें सकलकर्म क्षय करी लोकने अंतें विराजमान व दे. एमां पागल कह्यां, ते रीतें त्रण तत्त्व पामीयें. हवे एना चार निदेपा कहे जेः-प्रथम सिद्ध एq नाम ते नामसिक, बीजो श्रीजिनप्रतिमा स्था पीयें ते स्थापनासिक, त्रीजा केवली जगवानने अव्यसिक कहीयें, चोथा सकल कर्मनो क्षय करी अनंतगुणरूप लक्ष्मी प्रगट करी लोकने अंते बि राजमान वर्ते, ते जावसिद्ध कहीयें. ए रीतें चोनंगीतुं स्वरूप जाणवं. ए रीते रत्नत्रयी स्वरूप जाणी जे चारित्र पाले, तेने साधु मुनिराज कहीयें. ए साधु मुनिराजनुं स्वरूप जाणवारूप चोनंगी लखिये यें. एक जीव, उपरथी तो साधुपणा सहित डे अने अंतरंगथकी साधुपणा रहित बे, तथा वीजा जीव, अंतरथकी साधुपणा सहित ने अने उपरथकी सा धुपणा रहित ले तथा त्रीजा जीव, आंतरथकी साधुपणा रहित डे अनेक परथकी पण साधुपणा रहित डे, चोथा जीव, अंतथकी पण साधुपणा सहित डे अने उपरथकी पण साधुपणा सहित डे. १७० शिष्यः-पहेला जीव जे उपरथकी साधुपणा सहित अने अंतरथ की साधुपणा रहित ते कया जीव ? तेमां गुणगणां केटखां पामीयें ? तथा सात नयमांदेला नय केटला पामीयें ? तथा तेमां नव तत्त्वमाहेबां तत्त्व केटलां पामीय ? अने एना चार निक्षेपा केम जाणी? गुरुः ते जीव, साधुलिंगधारक पहेले गुणगणे होय, तेमां नयनुं स्वरू पवतावे , ते जीवने नरकनिगोदनां मुखथकी बीहीतां सुखनी खालचें पुण्यरूप वांडायें साधुपएं लेवानो मनमां अंश उपन्यो एटले नैगमनयना मतवालो तेने साधु कही बोलावे, कारण के एनयना मतवालो एकथं नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ६ श ग्रहीने सर्व वस्तुनुं प्रमाण करे ने तेमाटे. तथा संग्रहनयनामतवालो सत्ताने ग्रहण करे , माटे साधुपणानां उपकरण जे उघो, मुहपत्ती, कप डो, पात्रां प्रमुख ए सर्व साधुपणानी सत्ता दे तेने आहे, तेवारें संग्रहनय ना मतवालो तेने साधु कही बोलावे. तथा व्यवहारनयने मते जे उप रथी श्राचार व्यवहार किया प्रमुख पांच महावत पाले डे, सूजतो आहार लीये बे, बे टंकनां आवश्यक साचवे , ए रीते उपरथकी प्रवर्ततो देखी ने व्यवहारनयना मतवालो तेने साधु कही बोलावे, तथा जुसूत्रनयने मतें जे अंतरंग वैराग्यचावरूप संसारनां मुख देखी उदासीनावें वर्ते, तो शुलफल उपार्जन करे, भने कोइ जीवना मनना परिणाम लोकनेत गवारूप अथवा उदरपूर्णा माटे कपटरूप वर्तता होय, ते जीव अशुन फल उपार्जन करे, ए जुसूत्रनयना मतें साधु कहेवाय. ए रीतें अव्य लिंगी जीवमां चार नय जाणवा. हवे चार निदेपा बतावे . प्रथम कोश नुं साधु एवं नाम होय, ते नामकाधु, वीजो साधुनी मूर्ति प्रमुख स्थापी ये, ते स्थापनासाधु, त्रीजो जे साधुनी क्रिया, श्राचार, व्यवहार प्रमुख करे , पांच महाबत पाले में, सूजतो थाहार लीये डे, पण अंतरंग सत्ता गतना जाणपणा विना ज्ञान ध्याननो तेहवो उपयोग वर्चतो नथी, अने पुण्याधिकनी वांगायें अनेक रीतें साधन तो करे डे, तोपण ते व्यवहार न यने मते अव्यसाधु जाणवा. ए त्रण निदेपा व्यलिंगी साधुमां कहीये. हवे एमां नव तत्त्वतुं स्वरूप बतावे , ए लिंगी जीवनी सत्तायें पुण्य पाप रूप श्रजीवनां दलीयां अनंतां लागां , ते श्राश्रवरूप जाणवां अने ए दलीये ए जीव बंधाणोथको चार गतिरूप संसारमा फरे , माटे जीव, पुण्य, पाप, अजीव, अने बंध, ए ब तत्त्व जाणवां. शव शिष्यः-वीजा जीव जे अंतरयकी साधुपणा सहित , अने उप रथकी साधुपणा रहित , ते जीव कया? तेमां गुणगणां केटलां पामी ये ? तथा तेम सात नयमांहेला नय केटला पामीयें ? नव, तत्त्व मांहेला तत्त्व केटलां पामीय ? अने एना चार निदेपा केम जापीयें ? गुरु:-ते जीव, चोथा गुणगणा वाला समकेती तथा पांचमा गुणगणा वाला देशविरति श्रावक जाणवा, एटले ते जीव, व्यवहार नयने मते उ परथकी तो साधु पणा रहित डे पण अंतरंग वैराग्य सहित.उदासी ना नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर GU वें विषयकषायथकी विरक्त त्याग वैराग्यरूप साधु समान एवा रुजु सूत्रनयने मते अंतरमा परिणाम वर्ने डे, अने शब्दनयने मतें स्वसत्ता परसत्तारूप जीव अजीवनी वेचण करतां स्वरूपना चिंतनमां व बे, ते णे करी महानिर्जरा प्रत्ये करे डे, एमां नव तत्त्व मांदेलां आठ तत्त्व श्रा गल कह्यां, ते रीते जाणवा. हवे एमां चार निदेपा कहे . ते जीव, व्यव हारनयने मतें तो संसारी गृहस्थ कहीये. पण अंतरंग जाव साधु समान परिणाम वचें , माटे तेमा एक चाव निक्षेपोज पामी, शशिष्यः-त्रीजा जीव, जे उपरथकी साधु पणा रहित डे, अनेअंतर थकी पण साधुपणा रहित बे, ते जीव कया ? तथा तेमां गुणगणां केट लां पामीयें ? अने सात नयमांहेला केटला नय पामीयें ? तथा नव तत्त्व माहेबां केटला तत्व पामीयें ? तथा तेना चार निक्षेपा केम जाणीयें । गुरुः-ते जीव, मिथ्यादृष्टि पहेले गुणगणे जाणवा, तेमां नयनुं स्वरूप वी रीते डे, नैगम नयने मते आगल गये का मिथ्यात्वी हतो अने श्रावते का मिथ्यात्वरूप गुणे करी मिथ्यात्व जावें वर्तशे तथा वर्तमा नका पण मिथ्यात्व जावें वर्ते हे. ए रीते तेने नैगमनयना मतवालो मिथ्यात्वी करी बोलावे,धने संग्रहनयना मतवालो तो सचान ग्रहण करे , माटे जे जीवने मिथ्यात्वरूप दलीयां सत्तायें अनंता रह्यां , तेथी ते जी वने संग्रह नयना मतवालो पण मिथ्यात्वी करी बोलावे, अने व्यवहार नयना मतवालो बाद्ययकी उपरथी मिथ्यात्वरूप आचरण करतो देखे डे. माटे ए पण मिथ्यानी करी बोलावे, तथा जुसूत्र नयना मतवालो पण एने अंतरंग परिणामें मिथ्यात्वरूप कार्यन चिंतन करतो देखी मिथ्या त्वी करी बोलावे. ए रीते ए मिथ्यात्वी जीवमा चार नय जाणवा. तथा एमां आगल कहेली रीतें नव तत्त्वमाहेलां ब तत्त्व पामीयें. हवे एमां चार निदेपा कहे बेः-जे कोनुं नाम, मिथ्यात्वी होय ते नामनिदेपो अने अकर लखवा अथवा तेनी मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनामिथ्यात्व, तथा ते जीवने सत्तायें मिथ्यात्वरूप दलीयां रह्यां ने, तेजव्यमिथ्यात्व कहिये. तथा ते दलीयां उदयरूप जावपणे जोगवे , ते लावमिथ्यात्व जाणवू. वली वीजी रीते चार निदेपा कहे जे-जे कोनुं मिथ्यावी एबुं नाम, ते नाममिथ्यात्व, तथा मिथ्यात्वीनी मूर्ति प्रमुख स्थापवी, ते स्थापनामि r नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. थ्यात्व. तथा अन्यदर्शनी जे अतीत, वैरागी, ब्राह्मण प्रमुख ते अव्यमि थ्यात्वी जाणवा. तथा जे जिनशासनना वेषी, अवला, विपरीत मार्गना देखाडनारा ढुंढीया प्रमुख ते नावमिथ्यात्वी जाणवा. ए मिथ्यात्वीनाचार निदेपा दे, तेमां नवतत्व माहेलांब तत्त्व पागल कहां, तेप्रमाणे जाणवां, ७ शिष्यः चोथा जीव, उपरथकी साधु पणा सहित डे, अने अंतर थकी पण साधु पणासहित बे,ते जीव कया? तथा तेमां गुणगणां केटलां पामीयें ? भने सात नय मांहेला नय केटला पामीयें ? तथा नव तत्वमा हेलां केटलां तत्व पामीयें ? तथा तेमां चार निदेपा केवी रीते जाणवा? गुरुः ते जीव, साधु मुनिराज हा सातमा गुणगणाथी मामीने यावत् अगीयारमा बारमा गुणगणा पर्यत बमस्थ मुनिराज जाणवा, हवे तेमां नयर्नु स्वरूप बतावे डे, कोइ जीव, संसारथकी उजग्यो साचा धर्मनी परी क्षा करतो मोक्षसुखनी लालचे साधुपणुं क्षेवानो तेना मनमा अंश उत्प न थयो एटले नैगमनयना मतवालो एक अंश महीने ते जीवने साधु क ही बोलावे, तथा ते जीव, जेवारें साधुपणुं खेवाने अर्थे उपकरणादि । घो, मुङ्पत्ती, कपडां, कांबली, पात्रां प्रमुख साधुपणानी सत्ताने आहे, ते वारें संग्रहनयना मतवालो तेने साधु कही बोलावे,तथा जे पांच महाव्र त सूधां पाले अने साधुनी क्रिया आचार व्यवहार प्रमुख सूधी रीते करे उनय टंकना आवश्यक साचवे,सांज सवार पडिलेहणां,पोरिसीजणावे, ए रीत उपरथी आचरणारूप क्रियादेखे,तेने व्यवहारनयना मतवालो साधुक ही बोलावे, तथा जुसूत्रनयना मतवालो पारिणामिक नाव ग्रहणकरे ने, माटे संसारजदासी, विषय कषायथकी विरक्त नाव त्याग वैराग्यरूप परि णाम जेना व बे,तेने जुसूत्रनयना मतवालो साधु कहे,तथा शब्द नयने मतें तो जे, जीव अजीवरूप नव तत्त्व षड्जव्यनी उलखाण करी जीव स चाने घ्यावे, अजीवसत्तानो त्याग करे, तेवा शुद्ध निश्चयनयरूप परिणाम होय अने साधुनी क्रिया पण जे आगल कही, ते रीते सर्वे करे, तथा सा ध्य एक, साधन अनेक, ए रीतें सत्तागतना धर्मने साधे, तेने शब्द नयना मतवालो साधु कही बोलावे. तथा समनिरूढ नयना मतवालोश्रेणिजो वने ग्रहे , माटे कोश्जीव, नवमा दशमा गुणगणाथी मांनी यावत् श्र गीधारमा वारमा गुणगणा पर्यंत शुद्ध शुक्ल ध्यान रूपातीत परिणाम नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. नए कपकणिरूप ध्याने व डे,तेने समनिरूड नयना मतवालो साधु कही बोलावे,.ए रीतें साधुनुं खरूप ब न करी कह्यु. हवे चार निदेपे करी सा धुनुं खरूप उलखावे . तिहां जे कोचं साधु एवं नाम दे, ते नामसाधु, तथा जे साधु एवा श्रदर लखवा ते असनावस्थापना जाणवी अने जे साधुनी मूर्ति प्रमुख स्थापवी,ते सद्भावस्थापना जाणवी,तथा जे साधुनी किया, पडिक्कमणुं पडिलेहण शुधरीते करे, सूजतो आहार लीये,पण तेह वो ज्ञान, ध्यान, मोक्षरूप साधननो उपयोग वर्ततो नथीमाटे तने अव्य साधु कहीयें. तथा जावसाधु कहेतां जे आगला त्रण निक्षेपामांहे साधुनी क्रिया कही, ते रीते सर्व क्रिया करे अनेसाध्य एक, साधन थनेक, एरीते सत्तागतना धर्मने साधे, तेने जावसाधु कहीयें. ए चार निदेपा साधुमां कह्या, एमां पागल एटले या पीना प्रश्नमां केदेशे ते प्रमाणे नव तत्त्व मांहेला आठ तत्त्व पामीयें. एरीत चोनंगीये करी साधुपणानुं खरूप जा पीने जे पाले, ते प्राणी, गण्या दिवसमां परमानंद पदप्रत्ये पामे. हवे समकेतनी शुद्धि करवा वास्ते षडूअव्य नव तत्त्व स्वरूप, भव्य, क्षेत्र,काल,नावनी चोजगीय करी देखाडे एमांप्रत्येकमां चार चार प्रश्न. २६ तिहां प्रथम जीवाव्य स्वरूप कहे :-व्यथकी जीवजव्य, निश्चयनयने मते ज्ञानादि गुणे करी सर्व एक सरखां ने अने व्यवहार नये करी देवता, नारकी, मनुष्य, निर्यचरूप जीवनी अनेक जाति जाणवी, त था क्षेत्रयकी सर्व जीव, असंख्यातंप्रदेशी लोकव्यापि जाणवा, तथा का लयकी निश्चयनये करी सर्व जीव, अनादि अनंत जांगे व जे, अने व्य वहार नयें करी संसारी जीव, चारगतिरूप संसारमा उत्पाद व्ययरूप पलटण स्वनावें करी सादि सांत जांगे वर्ते , तथा जावथकी जोतां तो सर्व जीव, पारिणामिक नावें पोताना स्वनावमा रह्या व जे अने व्यवहा रनयें करी संसारी जीव शुजाऽशुज जावमा प्रवचे जे. शए हवे धर्मास्तिकायअन्यनुस्वरूप कहे जे-अव्ययकी धर्मास्तिकाय अव्यनो चलणसहायक गुण जाणवो,तथा क्षेत्रपकी एना असंख्याता प्रदेश लोकव्यापी जाणवा तथाकालयकीधर्मास्तिकायअव्य,अनादिश्रनंत जांगे वर्ने ने भने एना देश, प्रदेश तथा अगुरुखघु सादि सांत जांगे जाणवा, तथा शावयकी धर्मास्तिकाय अव्य श्रवणे, थरसें, अगंधे, अफरसें जाणवू. १२ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ए एव इवे अधर्मास्तिकायअव्यर्नु स्वरूप कहे जे:-अव्यथकी अधर्मास्ति काय अव्यनो स्थिर सहायक गुण, तथा क्षेत्रथकी एना असंख्याता प्रदे श लोकव्यापी जाणवा, तथा कालयकी अनादि अनंत नांगे व नेत्र ने देश, प्रदेश तथा अगुरु लघु, सादि सात नांगे जाणवा, तथा जावय की अधर्मास्तिकाय अवणे, अगंधे, अरसे अने अफरसें जाणवं शए हवे आकाशास्तिकाय अव्यनुं स्वरूप कहे :-अव्यथकी आका शास्तिकाय अव्यनो अवगाहना गुण जाणवो, तथा क्षेत्रथी अनंतप्रदेशी लोकालोकव्यापी जाणवो, तथा कालयकी अनादि अनंत जांगे व बे, अने देश, प्रदेश तथा अगुरुलघु सादि सांत नांगे जाणवा. तथा जाव थकी आकाशास्तिकाय अवणे, अगंधे, अरसें, अफरसे जाणवो. ३० हवे कालभव्यतुं खरूप कहे :-अव्यथकी काल अव्यनो नवा पुराणा वर्तनाबक्षण गुण जाणवो, तथा क्षेत्रथकी कालप्रव्य, अढी ही पव्यापि जाणवू. तथा कालयकी अनादि अनंत नांगे वनें डे, अने उत्पाद व्ययरूप पलटण काल सादि सांत जांगे जाणवू. तथा जावयकी काल व्य श्रवणे अगंधे अफरसें जाणवू, ३०६ हवे पुजलव्य खरूप कहे जे:-अव्यथकी पुजलव्यनो मिलण विखरण पूर्णगलन गुण जाणवो तथा देवयकी पुजल परमाणुा लोकव्या पी जाणवा. तथा कालयकी पुजलव्यना अनंता परमाणुथा निश्चयनयें करी अनादि अनंतनांगे वर्ने जे. अने व्यवहारनयें करी पुजलना खंध स वे सादिसांत जांगे जाणवा, तथा जावयकी वर्ण, गंध, रस, फरस सहित . एरीते जीव अजीवरूप षड्व्यना खरूपमां चोजंगी जाणवी. एटवे ए पड्डव्यना खरूपमा नव तत्त्वमांदेखा जीव थने श्रजीव, ए वे तत्त्वर्नु स्वरूप कहेवाएं. हवे शेष पुण्यादिक सात तत्त्वतुं स्वरूप कहे . ३१० पुण्यतत्व अव्यथकी वेतालीश नेदें कहीयें. तथा क्षेत्रथकी पुण्यतत्व लोकव्यापी जाणवू तथा कालयकी पुण्यतत्त्व अन्नव्यजीव श्राश्रयी संतति जावे अनादि अनंतनांगेव ने अने नव्यजीवश्राश्रयी अनादिसांत नांगे जाणवू, तथा जावयकी पुण्यतत्त्वने उपार्जन करवाना नव प्रकार जाणवा. ३१४ पापतत्त्व, अव्ययकी व्याशी ने कहीयें, तथा क्षेत्रथकी पापतत्त्व लोकव्यापी जाणवू. तथा कालयकी अजव्यजीव श्राश्रयी संततिजावें अना नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. । दि अनंत मांगे जाप. अने नव्यजीव श्राश्रयी अनादि सांत जागे जाण बु. तथा जावथकी पाप उपार्जन करवाना अढार भेद जापवा. ३१० आश्रवतत्त्वनां अव्ययकी पुण्यपापरूप दलीयां ते अव्याभव कहींयें. तथा क्षेत्रथकी आश्रवतत्त्व लोकव्यापि जाणवू. तथा कालयकी आश्रव तत्त्व अन्तव्यजीव आश्रयी संततिनावें अनादि अनंतजांगे वत्तें , भने जव्य जीव आश्रयी अनादिसांतलांगे वर्ते , तथा जावयकी श्राश्रवतत्त्व ते पुण्य पापरूप दलीयां उपार्जन करवा वहेंतालीश नेद जाणवा. ३२५ अव्यथकी संवरतत्त्वना सत्तावन नेद कही. तथा देवयकी संवर तत्त्व चौदराज लोक सनाडी प्रमाणे जाणवं. तथा कालयकी सं वर तत्त्व दायिक नाव आश्रयी तो सादि अनंत लांगे व बे, अने का योपशम जाव पाश्रयी सादि सांत जांगे वर्ते , तथा जावयकी पोताना खरूपमा रमण करवू ते संवरतत्त्व कहीयें, ३२६ अव्ययकी निर्जरातत्व वार भेदे कहीयें. तथा क्षेत्रयकी चौद राज लोक त्रस नाडी प्रमाणे जाणवू तथा कालयकी सादि सांत नांगे वते , तथा जावयकी सर्व प्रकारे श्वानो रोध करी समताजावें वर्तवू, ते निर्जरा. ३३ बंधतत्त्वना अव्ययकी चार भेद कहीये. तथा क्षेत्रथकी लोक व्यापि जाणवू अने कालयकी बंधतत्त्व सादिसांत नागे व जे, तथा जा वथकी जे अज्ञानरूप राग द्वेषनी चिकाश ते जावबंध जाणवो. ३३४ मोक्षतत्त्व अव्ययकी तेरमे चौदमे गुणगणे केवलीने कहीयें, तथा क्षेत्रथकी अढीवीपव्यापि जाणवू. तथा कालथकी सर्वे सिद्धान यी अनादि अनंतनांगे वर्ते ने अने एक सिद्धाश्रयी सादि अनंत मां गे जाणवू. तथा जावयकी मोदतत्त्व ते सकल कर्म क्षय करी लोकने अंत बिराजमान एवा सिझपरमात्माने कहीयें. ए रीतें नव तत्त्वना ख रूपमां अव्य, क्षेत्र, काल, जावरूप चोजंगीतुं स्वरूप जाणवू. ३३० शिष्यः- अव्य, क्षेत्र, काल अने नाव, ए चारमांधी कोण को एथी सूक्ष्म अने कोण कोणथी वादर बे ? ए चार प्रश्न ले. गुरुः-एक आंखना मिचकारामांहे असंख्याता समय थाय, माटे ए समयरूप काल, सूक्ष्म ने अने ते थकी वली क्षेत्र घटुंज सूक्ष्म जे. केम के एक अंगुल श्रेणि प्रमाणे जे क्षेत्र, तेमांथी आकाशरूप अव्यना जे प्र नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ए देश, तेने समय समय एकेको अपहरतां असंख्याती उत्सर्पिणी अने थ वसर्पिणी काल व्यतीत थ जाय, माटे कालथकी क्षेत्र घणुं सूदा , तथा क्षेत्रथकी अव्य सूक्ष्म जे जे माटे एकेक आकाश प्रदेशरूप क्षेत्रमा अनंतानंत पुजवाव्यना परमाणुश्रो श्रवगाही रह्या , माटे क्षेत्रथकी अन्य सूक्ष्म जाणवू तथा अव्ययकी जाव सूक्ष्म डे, केम के एकेका पुजलप रमाणुयामां वली अनंता गुण पर्याय रह्या डे,माटे अव्यथकी जाव सूक्ष्मजा एवो. एविचारधाचारांगनी नियूक्तिनी टीकामां तथाआवश्यकमांजाणवो. हवे निक्षेपार्नु खरूप श्रीअनुयोगबारसूत्रना पाउथी कहे जेः-गाथा। जब यजं जाणिजा, निरकेवं निकेवे निरविसेसं ॥ जय नो जाणिजा, चउकयं निरकेवे तब ॥१॥ अर्थः-हे शिष्य ! जो जाणपणुं होय तो एकेक वस्तुमा अनेक प्रकारे निदेपा उतारजे अने तेह जाणपणुं जो न होय, तो पण जे वस्तुनुं नाम पड्युं तेमां चार निदेपा तो जरूर उतारवा. शिष्यः-ते पूर्वोक्त जीव अजीवरूप नव तत्त्वं, पदव्यर्नु स्वरूप चार चार निदेपे करी केम जाणीये? ३३ए गुरु:-प्रथम (नामजीव के) जे “जीव " एq नाम ते गये कालें जीवतो हतो अने आवते कालें पण जीवतो इशे, तथा वर्तमानकालें पण जीवे , ए रीते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूप पणे वत्ते, तेने नामजीव कहीयें. तथा जेमां चैनैवाणमां जीव ए सन्नावस्थापना अने जीव एवा अक्षर लखवा, ते असन्नावस्थापना एटले ए संग्रहनयने मतें स्थापनारूप जीव जाणवो. तथा जुसूत्र अने व्यवहार नयने मते एके जियची मांगीने पंचेंजिय पर्यंत जे जीव पहेले गुणगणे अनुपयोगें मिथ्या स्वजावें वर्ते, तेने "अणुवउंगो दवं" ए वचनथकी अव्यजीव कहीये. तथा शब्दनयने मतें समकेत जावें चोथा गुणगणाधी मामीने यावत् बहा सातमा गुणगणा पर्यंत जीव अजीवरूप स्वपरनी वेचण करी जीवस्वरूप ना उपयोगमा वर्ते, तेने "उवढंगोजावं" ए वचनथकी जावजीव कहीये. ए रीते जीवनुं स्वरूप पांच नमें करी चार निदेपे जाणवू, ३ नामथकी धर्मास्तिकाय एवं नाम ते नामधर्मास्तिकाय जाणवू. तथा स्थापनाथकी धर्मास्तिकाय एवा अक्षर बखवा, ते स्थापना धर्मास्ति ए ३ . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर काय. तथा अव्यथकी धर्मास्तिकाय अव्य असंख्यातप्रदेशी जाणवू अने जावयकी धर्मास्तिकायव्य, चलणसहायरूप जाणवू. ३४१ नामथकी अधर्मास्तिकाय एवं नाम, ते नाम, अधर्मास्तिकाय त था अंधर्मास्तिकाय एवा श्रदर लखवा, ते स्थापना अधर्मास्तिकाय तथा अव्यथकी अधर्मास्तिकाय अव्य, असंख्यातप्रदेशी जाणवू, अने जावयकी अधर्मास्तिकायव्य, स्थिरसहायरूप जाणवू. ३७५ नामथकी आकाशास्तिकाय एवं नाम, ते नाम आकाशास्तिकाय जाणवू. तथा आकाशास्तिकाय एवा अक्षर लखवा, ते स्थापना आका शास्तिकाय जाणवू. तथा अव्यथकी आकाशास्तिकार्य अनंतप्रदेशी जा एवं. अने जावयकी आकाशास्तिकायप्रव्य, अवगाहनारूप जाणवू. ३३ नामथकी कालव्य एवं नाम, तेनामकालव्य, तथा कालव्य एवा अक्षर लखवा,ते स्थापना कालभव्य जाणवं. तथा अव्यथकी तो का बनो एक समय लोकमां सदाकाल शाश्वतो वर्ते डे, ते अव्यकाल जाणवो अने जावथकी कालव्य, नवी पुराणी वर्तनारूप जाणवं. ३४४ नामथकी पुजलास्तिकाय एवं नाम,ते नाम पुजवास्तिकाय जाणवू, तथा पुजलास्तिकाय एवा अक्षर लखवा, ते स्थापनारूप पुजलास्तिकाय जाणवू. तथा अव्यथकी पुजलभव्यना अनंता परमाणुया लोकमां सदा काल शाश्वता वनें , तथा नावथकी पुजलभव्य गलण पूर्ण मिलण विख रण रूप जाणवू.ए रीते जीव अजीरूप षड्जव्यमां चार निदेषा जाणवा. ३४५ पुण्यतत्त्वमा निदेपा कहे जे. एटले प्रथम नामथकी पुण्य कहेतां जे पुण्य एवं नाम ते नैगमनयने मते त्रणेकाल एक रूपपणे व बेधने स्थापनापुण्य कहेतां जे पुण्य एवा अक्षर लखीने स्थापवा. अने अव्यपुण्य कहेतां जे को जीवनी सचायें पुण्यनां दलियां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यांने. ते संग्रह नयने मतें कर्मसत्तारूप अव्यपुण्य आण. अने जावपुण्य कहेतां जे ते दखियानो उदय थयो,ते व्यवहार नयने मते उदयनावरूप जावपुण्य जाणवू. एरीतें उदयनावरूप पुण्यनेविषे त्रणनयमां चार निदेपा जाणवा. ३४६ पुण्य एबुं नाम ते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूपपणे जाणवं. तथा पुण्य एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनापुण्य जाणवू. तथा जे को जीवनी सत्तायें पुण्यनां दलीयां प्रकृतिरूपसत्तापणे बांध्यां , तेसं ୯୫ नवतत्त्वना प्रश्नोतर. ग्रहनयने मते जाणवां अने तेदखियांनो उदय थयो,ते व्यवहारनयने मते न्यारा रही उपरथकी लूखे परिणामें जोगवे डे माटे एने अव्यपुण्य कहीयें, तथा जे कोइ जीव, जुसूत्रनयने मते मन, वचन, कायायें करी एकचित्तें पुण्यनां दलीयां व्यवहारनयने मतें उदयरूप चावें जोगवे ,तेने चावपुण्य कहींयें. ए रीतें चार नयमां चार निक्षेपा पुण्य जोगववा उपर जाणवा. ३४७ नामपुण्य कहेतां पुण्य एवं नाम ते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूप जाणवू. अने पुण्य एवाअक्षर लखीने स्थापवा ते संग्रह नयने मते स्थापनारूप पुण्य जाणवं. तथा अव्यपुण्य एटले जे कोश् जीव, दान, शी यल, तप, नाव, दया, यत्ना इत्यादिक कष्टक्रियारूप करणी लोकने देखा डवारूप वीराशालवीनी परें कृष्णवासुदेव, मन रीजववारूप अथवा पू शेउनी परें करे, ते व्यवहारनयने मतें करणीरूप अव्यपुण्य जाणवू. तथा जावपुण्य ते आगल अव्यनिदेपामां जे व्यवहारनयने मते पुण्यनी करणी कही, ते करणी सर्व करे, पण अंतरंग ऋजुसूत्रनयने मते मन, वचन, कायायें करी एकचित्ते जीर्णशेउनी परें करे, ते भावपुण्य जाणवू. ए रीतें चार नयमां चार निदेपा पुण्य करवा उपर जाणवा, ३४ हवे पाप उपर निक्षेपा उतारे जे. प्रथम नाम थकी पाप एवं नाम, ते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूपपणे व जे, ते नामपाप जाणवू. तथा पाप एवा अक्षर लखवा, ते स्थापनारूप पाप जाणवं. तथा कोश जीवनी सत्तायें पापनां दलीयां प्रकृतिरूप सातापणे बांध्यां , ते संग्र हनयने मतें कर्म सत्तारूप अव्यपाप जाणवू तथा ते दलीयांनो उद य थयो, ते व्यवहारनयने मते उदयनावरूप जावपाप जाणवू, ए री ते ए उदयनावरूप पापमांहे त्रण नयमां चार निदेपा जाणवा. ३४ए पाप एवं नाम ते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूप पणे वर्ने । तेनामपाप जाणवू. तथा पाप एवा अक्षर लखवा ते स्थापनारूप पाप जा एवं तथा जे को जीवनी सत्तायें पापनां दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे संग्रह नयने मते बांध्यां , तेनो उदय थयो, तेवारे व्यवहार नयने मयें पण जूदा रही उपरथकी लूखे परिणामें जोगवे ने,तेने अव्यपाप कही. तथा जे कोश जीव, अजुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी मुःखरूप विपाकें पापनां दलीयां व्यवहारनयने मते उदयरूप नावें जोगवे , तेने जावपाप नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर एप कहीये. ए रीत चार नयमां चार निदेपा पाप जोगववा उपर जाणवा. ३५० पाप एवं नाम ते नामपाप ते नैगम नयने मते त्रणे काल एक रूपपणे वर्ते . तथा पाप एवा अक्षर लखवा ते संग्रहनयने मतें स्थापनारूप पाप जाणवू, तथा कोश जीव, हिंसा मृषा आदिक कजीया जगडा रूप अनेक प्रकारे उदयरूप नावने योगें करी चेडा राजानी परें करे, ते व्यवहार नयने मते अव्यपाप, करणीरूप जाणवं. तथा जे आगल त्रीजा निक्षेपामा व्यवहार नयने मतें करणी कही, सर्व करे, पण अंतरंग जुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी एकचित्रे कामकसूरिया खाटकीनी परें करे, ते जावपाप आणवू. ए रीते चार निदेपा पाप करवा रूपें जाणवा. ३५१ आश्रवमा चार निदेपा उतारे . प्रथम श्रव एवं नाम ते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूपपणे जाणवू ते नाम आश्रव. तथा आश्रव एवा अक्षर लखवा,ते स्थापनारूप धाश्रव जाणवू तथा बहेनालीश प्रकाररूप धाश्रवने गडनावें करी व्यहार नयने मतें शुजाशुज आश्रव रूप दलीयानुं ग्रहण करवू, ते अव्यानव जाणवू तथा जुसूत्र अने व्य वहार नयने मते मन, वचन, कायायें करी उदयजावने योगें ते दलीयानुं जोगवg, ते उदय जावरूप नावाश्रव जाणवू. ३५५ संवरमां चार निदेपाउतारे जे.प्रथमसंवर एव॒नाम,ते नैगमनयने मतें त्रणे काल एकरूपपणे जाणवू, ते नामसंवर तथा संवर एवा अक्षर लखीने स्थापवा, अथवा संवर रूप मूर्ति स्थापवी, ते संग्रह नयने मते स्थापनारूप संवर जाणवं. तथा व्यवहार नयने मतें उपरथकी अरुचि जावें लोक देखाडवारूप पोसा पडिकमणां सामायिक आदि अनेक प्रकारें संवरनी करणी करवी, ते अव्यसंवर व्यर्थरूप जाणवं. तथा जुसूत्र नयने मते मन, वचन अने कायायें करी यथाप्रवृत्तिरूप करणना परि णामें पोसा, पडिक्कमणां, व्रत, पञ्चकाण आदें व्यवहार नयने मते उपर थकी संवररूप करणीनुं करवं. ते जावसंवर जाणवू एटले चार नयमां चार निदेपे यथाप्रवृत्तिकरणरूप संवर जाणवं. ३५३ नामथकी संवर एवं नाम, ते नामसंवर नैगमनयने मते जाणवं. तथा संवर एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनासंवर अथवा संवररूप नवतत्वना प्रश्नोत्तर ए६ मूर्ति स्यापवी,ते संग्रह नयने मते स्थापनारूप संवर जाणवू तथा जुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी व्रत पञ्चरकाणरूप, उपरथकी व्यवहा रनयने मते संवररूप करणीनुं करवू. ते अव्यसंवर जाणवू तथा शब्द नयने मते जीव, अजीवरूप खसत्ता परसचानी वेचण करी स्थिरतारूप परिणामें पागल व्यनिदेपा मध्ये जे झजुसूत्र अने व्यवहार नयने मते संवररूप करणी कही, ते करणी करतां थकां महा निर्जरा प्रत्ये करे, ते जावसंवर जाणवू. ए रीतें संवरविषे पांच नयमां चार निदेपा जाणवा. ३५४ निर्जरामां निदेपा उतारे :- निर्जरा एवं नाम ते नैगमनयने मतें नाम निर्जरा जाणवी तथा निर्जरा एवाअदर लखवा, तेसंग्रहनयने मतें स्थापना रूप निर्जरा जाणवी, तथा जे व्यवहार नयनेमतें झजुसूत्रना उपयोग सहित मिथ्यात्वजावें अकाम निर्जरा करवी, ते सर्व,अव्यनिर्जरा जाणवी. तथा शब्द नयने मते जीव अजीवरूप षट् अव्य नव तत्त्वनुं जाणपणुं प्रतीत करी झजुसूत्रनयना उपयोग सहित उपरथकी व्यवहार नयने मते वार नेदें तपस्यारूप करणीनुं करवू ते जावनिर्जरा जाणवी. ए रीते पांच नयमां चार निदेपा निर्जराने विषे जाणवा. ३५५ वंधमां चार निदेपा उतारे जे. प्रथम वंध एवं नाम ते नैगमनयने मतें नामबंध जाणवो. तथा बंध एवा अक्षर लखीने स्थापना, ते स्थापना रूप बंध जाणवो. तथा जे प्रकृतिबंध,स्थितिबंध, रसबंध अने प्रदेशबंध,ए चार प्रकारें बंधरूप दलीयां जीवनी सत्तायें वांध्यां , ते संग्रहनयने मतें कर्म सतारूप अव्यवंध जाणवो, तथा जे व्यवहारनयने मते ते दलीयांनो उदय थयो, ते उदयनावरूप नावबंध जाणवो. ए रीतें उदयजावरूप बंध नेत्रण नयमां चार निदेपा जाणवा. ३५६ तथा वली नामथकी बंध एवं नाम, ते नैगमनयने म नामबंध जाणवो. तथा बंध एवा अदर लखवा अथवा बंधरूप मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनारूप बंध जाणवो. तथा आगल कह्या जे चार प्रकार, ते चार प्रकारें बंधरूप दलीयां संग्रहनयने मते जीवनी सचायें रयां , तेनो स्थितिपरिपाके व्यवहारनयने मतें उदय थयो, ते अव्यबंध जाणवो. तथा झजुसूत्रनयने मते मिथ्यात्व, श्रवत, कषाय अने योगरूप सत्तावन्न बंध हेतुप्रमुख जीवना परिणाम एटखे तेनी चिकाओं वली पागे कर्मरूपदवी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ए यांनो बंध पाडे, माटे शजुसूत्रनयने मते तेने जावबंध कहीयें. ए रीते बंध बांधवाने विषे चार नयमां चार निक्षेपा जाणवा. ३५७ मोक्षतत्त्व निःकर्मावस्थामा चार निक्षेपा उतारे ने प्रथम नाम थकी मोद एवं नाम, ते नामनिदेपो, तथा जे मोदरूपें मूर्ति स्थाप वी, अथवा मोक्ष एवा अक्षर लखवा, ते स्थापनामोद जाणवो. तथा समनिरूढनयने मते शुद्ध शुक्नध्यान रूपातीत परिणामरूप एटले दपक श्रेणियें अज्ञानरूप राग, द्वेष अने मोहनीय कर्मनो वारमे गुणगणे क्षय कस्यो भने तेरमे गुणगणे केवल ज्ञान पाम्या, एवा केवली नगवानने अव्यशरीर आश्रयी अव्यमोक्षपद कहीयें, ते त्रीजो अव्यनिक्षेपोजाणवो, तथा एवंचूतनयने मते अष्ट कर्मने दयें, अष्टगुणसंपन्न लोकने अंतें विरा जमान, एवा सिद्ध परमात्माने जावमोक्षपद जाणवू. ए रीते जीव, अजीव रूप षड्जव्य नव तत्त्वमा नयसंयुक्त चार निदेपा जाणवा. ३५ व्रतमा निदेपा उतारतो थको प्रथम प्राणातिपात विरमणवते नि देपा कहे जेः-तिहां प्रथम दया एवं नाम ते नामदया जाणवी, तथा दया एवा अक्षर लखवा, ते असनावस्थापना अने दयाबुमूर्ति स्थापवी, ते सन्नावस्थापना, तथा व्यवहार नयने मते उपरथकी लोकने देखाडवारूप दया पालवी, ते अव्यदया जाणवी, तथा जुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी एकचित्तें परजीवनां प्राण हणे नही, हणावे नही, तथा इण ताने अनुमोदे नहींतेजावदया जाणवी. एचार निदेपा रुजुसूत्रनयने मते यथाप्रवृत्तिकरणरूप पहेले गुणगणे जाणवा. ३५ए तथा वली दया एवं नाम ते नामदया तथा दया एवा अदर लखवा, अथवा दयात्रुमूर्ति स्थापवी ते स्थापनादया तथा जुसूत्रन यने मते एकचित्ते करी व्यवहारनयने मते उपरथकी मन, वचन अने कायायें करी परजीवनां प्राण हणे नहि, हणावे नहि, हणताने अनुमोदे नहि, ते अव्यदया जाणवी. तथा शब्दनयने मते जीव अजीवरूप खसत्ता परसत्तानी वेचण करी, ज्ञान, दर्शन अने चारित्र प्रमुख लावप्राण पो तानां अने परनां तेने कर्मरूप आवरणपणे हणे नहि, हणावे नहि, इण ताने अनुमोदे नहि, ते खदया, तथा पोतानो आत्माकर्मरूप आवरणे वीटाणोयको जन्म मरणनां मुख जोगवे डे, तेने खहिंसा कही. ते माटे . १३ - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. , एG ते पोताना जीवने कर्मरूप आवरणथकी मूकाववा निमित्तें साध्य चोखो राखी रजुसूत्र तथा व्यवहारनयना मते जे रीतें आगल अव्यदयारूप श्रा चरण कछु,ते रीतें करतां थकां सर्वे लेखे जाणवी. ए चोली जावदया . ३६० बीजा व्रत उपर निदेपा उतारे :-प्रथम अमृषावाद एवू नाम, ते नाम अमृषावाद जाणवो, बीजोजे श्रमृषा एवा अक्षर लखीने स्थापना, ते स्थापनाअमृषावाद जाणवो, त्रीजो व्यवहारनयने मते उपरथकी ख दर्शनी अन्यदर्शनी मिथ्यादृष्टिजीवने सहेजें सत्यवचन बोलवारूप ढाल पडी गयो , ते व्यवहारनयने मते ऽव्य अमृषावाद जाणवो, चोथो जे जुसूत्रनयने मतें मन, वचन अने कायायें करी एकचित्तें व्यवहारनयने मते उपरथकी सत्यवचन बोले डे, ते जीव, यथाप्रवृचिकरणरूप पहेले पगणे जाणवा. ते जावयकी अमृषावाद जाणवो, ३६१ अमृषावाद एवं नाम ते नाम अमृषावाद तथा अमृषावाद एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापना अमृषावाद तथा सजुसूत्र नयने मतें को करी,माने करी,जयें करी,लोनें करी सूक्ष्म तथा वादर लौकिक तथा लोकोत्तर, मन, वचन अने कायायें करी जुलु पोतें बोले नहि, वीजाने वो खावे नहि, बोलताने अनुमोदे नहि, ते तथा नाव अमृषावाद ते सर्व अव्य गुण पर्याय नयनिदेपा निश्चय व्यव हाररूप अत्यनावरूप जाणपणुं सत्यनासनरूप झायकता शक्ति साधे,ज्ञा नसत्य पणुं पाले, तथा श्रीवीतरागना आगम प्रमाणे जे अर्थ नाव ,तेनी सबाय करे, जेथकी पोताना ज्ञान, दर्शन, चारित्ररूप गुण निर्मल थाय, तेवी नाषा बोले, ते नाव अमृषावाद जायवो. ३६ त्रीजाबत उपर निदेपा उतारे :-अदत्त रहित एवं नाम ते नाम अदत्त तथा श्रदत्त रहित एवा श्रदर लखीने स्थापवा ते स्थापना अदत्त, तथाव्यवहारनयनेमतें उपरथकीकोश्नीश्रणदीधी वस्तु खेवानोसहजयकी ढाल नथी, ते अव्यथकी अदचरहित जाणवो. तथा जुसूत्रनयने मतें मन, वचन अने कायायें करी श्रदत्तनो त्याग करे, एटले नरकनिगोदना मुखयकी विहीतो को सुखनी खालचे व्यवहार नयने मते उपरथकी कोश्नी अणदीधी वस्तु कांड पण खेतो नथी ते जीव, यथाप्रवृत्तिकरण रूप पहेले गुपनाये जावयकी श्रदत्तरहित जायचो. अव्ययकी अमृषावाद जाणवो.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, एए ३६३ बली निदेपा कहे . अदत्त रहित एबुं नाम,तेनाम अदत्तरहित, अने बिजु अदत्तरहित एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापना श्रदत्त रहित, तथा त्रीजु जुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी तृण तुष मात्र पण कोश्नी अणदीधी वस्तु लीये नहीं, जे लीये, ते कहीने लिये, ए टले संसारी जीवनी वस्तु चोरी लेवी, तेने लोकिक चोरी कहीयें, ते न करे, तथा श्रीतीर्थकरनी आज्ञामां जे न लेवानुं कडं ते न लीये, तेने खोकोचर चोरीथी रहित कहीये. ए जव्यादत्तरहित कहीयें, तथा चोथु शब्दनयने मतें यात्मानी ग्राहकतारूप जे शक्ति,तेस्वरूप ग्रहणरूप कार्यनी कर्ता डे, ते अनादिनी परजाव ग्राहकता करी रही , तेने परनावग्राहक पपापकी निवारीने खरूपप्राइकपणे परिणमावे,तेजावश्यदचरहितकहीये. ३६४ हवे अदत्तना चार नेद डे, ते कहे जे.जे श्रीतीर्थकरनी श्राज्ञामां न लेवानुं कडं, ते सर्व शुभाशुजरूप परस्वताव लेवानी वांग, तेने प्रथम ती थंकर श्रदत्त लागे तथा जेगुरु आणा परंपरा विना सूत्रना अर्थ कहेवा तेने बीजु गुरुश्रदत्त लागे. तथा जे वस्तुनो धणी होय तेनी अणदीधी वस्तु सीये, तेने त्रीजुं स्वामी अदत्त लागे, एटले संग्रहनयने मते सर्व जीव सचायें स्वामीरूप जाणवा. अने व्यवहार नयने मते क्रिया आचार प्रवृत्तिरूप एक समाचारी सरखो होय, तेश्रापणा स्वामी तेनी अणदीधी वस्तु बीये तेने त्रीजुं स्वामीअदच लागे. तथाजे कोइ जीवेंएम कडं नथी जे महारां प्राण तमें हणो, तेम बतां पोताना इंपियना स्वाद माटे जे परजीवनां प्राण हणे, तेने चोथु जीवदत्त लागे, अने प्रशस्त काम करतां जीववि राधना थाय, तेने जगवतें हिंसा कही नथी. श्रीजगवतीसूत्रे "सुनजोगप दुच्च अणारंजा" ए पाउडे, एटले (शुभयोग के०) शुजकार्यमां मन, वच न भने कायाना योगनी प्रवृत्ति करतां थकां हिंसा लागे नहीं, एने अना रंज कह्यो . ए रीते ए चार प्रकारना अदत्तनो परमार्थ जाणवो. ३६५ चोथा महाबत उपरे चार निदेपा उतारे बेः-प्रथम सुशील एवं नाम ते नामसुशील, बीजं सुशील एवा अदर लखीने स्थापवा अथवा सुशीलरूप मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनासुशील, त्रीजु व्यवहार नयने मते उपरथकी व्रतनो उच्चार करे अथवा लोकलाजश्री कुलमर्यादायें यश की तिरूप शोजाने अर्थे अथवा परवश पणे राजादिकना जयथकी शीयब पाले, नवतत्त्वना प्रश्नोचर. पण अंतरंग परिणामनी आतुरतारूप चपलता मटी नथी, ते व्यवहार न यने मते अव्यथकी सुशील जाए. तथा जुसूत्र नयने मते मन, वचन अने कायायें करी नववाडें अढार जेद सहित शीयलपाले,ते नावसुशील ठे. ३६६ वली प्रकारांतरें सुशील उपर चार निदेपा कहे :-एक सुशील एवं नाम तेनामसुशील, तथा सुशील एवा अक्षर लखीने स्थापवा, अथवा मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनासुशील, तथा ऋजुसूत्र नयने मते मन, वचन अने कायायें करी पांचे इंजियोना त्रैवीश विषय सेवे नही, सेवरावे नहीं सेवताने अनुमोदे नही, तथा मनुष्य, तिथंच अने देवतासंबंधि विपयनी वांना करे नहीं, करावे नहीं, अनुमोदे नहीं, ते ऋजुसूत्र तथा व्यवहार न यने मतें करी अव्यसुशील जाए. तथा शब्द नयने मतें जोतां तो पोतानो आत्मा पोताना झानादि अनंत गुणनो जोगी देते परतावने जोगवे,माटे तेने जावमैथुन कहीयें, ते सर्व परजावजोगी पणे जोगवनहीं, अने पोता नो आत्मा निःकर्मा करवा माटे परजाव साधनपणे ग्रहे, पण अग्राह्यपणे अरमणिकपणे माने अने एवं चिंतवे जेएआत्मानी मूल वे,ए रीतें आत्मा ने निंदतो ए परजावने अनंत जीवें अनंती वार लइ जोगवीने वम्युं तेमुज ने ग्रह, जोगवईं घटे नही, एम सर्वे परजाव जोगीपणुंतजीनेखनावनो कापणे रहे, ते जीव, शब्बनयने मते करी जावसुशील जाणवो. ३ अव्य, क्षेत्र, काल जावें करी मैथुनर्नु स्वरूप देखाडे ते प्रथम अन्यथकी मैथुन ते करणीरूप सेवईं तथा क्षेत्रथकी मैथुन ते प्रणलो कने विषे इंजियना सावधनी श्छा, तथा कालयकी मैथुन ते दिवस त था रात्रि,अने जावथकी मैथुन ते रागयी तथा द्वेषयी ए सर्वथा सेववूनही. ३११ पांचमा व्रत उपर चार निदेपा उतारे :-प्रथम अपरिग्रही एवं नाम, ते नाम अपरिग्रही जाणवू. वीजुं अपरिग्रही एवा अक्षर लखीने स्था पवा अथवा अपरिग्रहीरूप मूर्ति स्थापची ते स्थापना अपरिग्रही. त्रीको 'अव्ययकी अपरिग्रही ते व्यवहार नयने माअतीत,वैरागी,संन्यासी,मिथ्या दृष्टि लिंगी प्रमुख वालजीव जाणवा.चोथो नाव अपरिग्रही ते व्यवहार न यने मते उपरथकी सात धातुमांहेली एके धातु मात्र जुसूत्रनयने मते मन वचन अने कायायें करी पासें राखता नथी, रखावता तथी, तेजीव, यथान वृचिकरणे करी पदेखे गुणगणे नाव अपरिग्रही जाणवा.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, १०१ ३७ निक्षेपा कहे जेः-एक अपरिग्रही एबुं नाम ते नाम अपरिग्रही, बीजो अपरिग्रही एवा अक्षर खखीने स्थापवा अथवा अपरिग्रहीरूप मू र्ति स्थापवी, ते स्थापना अपरिग्रही जाणवो. बीजो व्यवहार तथा ऋजुसू त्र नयने मतें परिग्रहरूप जे धन, धान्य, दास,दासी, चतुःपद, घर,धरती, वस्त्र,आचरणरूप, नव प्रकारना परिग्रहनो मन, वचन अने कायायें करी त्याग करे, सूक्ष्म बादर परिग्रह राखे नहि ,रखावे नहि, राखे तेने अनुमो दे नहि, ते जीव, अव्ययकी अपरिग्रही जाणवा. तथा जाव अपरिग्रही ते निश्चय जाबकर्म जे रागद्वेषरूप अज्ञानदशा ते जीवने अनादिनी ने, तेने बांगवी अनेतेनी चिकाशेअव्यकर्म ज्ञानावरणीय प्रमुख पाठ कर्मरूप शरीर इंशियनो परिहार, पटले शुजाशुज कर्मरूपने परगाव जाणीने तेने डांस्वा रूप परिणाम, ते निश्चयपरिग्रहनो त्याग जाणवो, एटले परवस्तु जे , ते पोतामा खरूपथकी जूदी बे, तेनी मूर्धा बोडवी. जेणें मूळ बोडी, ते जी बने जाक्थकी परिमहरूप त्याग जाणवो. ए रीते ए पांच महाव्रतनुंखरूप चार निक्षेपे करी देखाडयुं, ते साधुमु निराजने जाणवू अने एमाथी श्रावकने तो देशरूप धारवं, ए पांच महा व्रतमां सर्वे व्रत याव्या. हवे श्रावकनां बारे व्रत कहे बे, तेमां पांच व्रतना निदेषा तो बखाइ गया, हवे शेष व्रतना निक्षेपा कहे .. ३७३ प्रथम बाबत उपर निदेपालगावे .प्रथम दिशिवत एवं नाम तेना मथी दिशिवत जाए. वीजें दिशिव्रत एवा श्रदर खखी स्थापवा,ते स्थापना दिशिवत, त्रीजु चार दिशि, चार विदिशि,अधोदिशि भने ऊर्ध्वदिशिएरी तें दशदिशिरूप क्षेत्र मान करी व्यवहारनयने मते पञ्चरकाण करे अने झजुसूत्रनयने मते मन, वचन, कायायें करी पोतानी शक्ति अनुसार पाल बु, ते अव्ययकी दिशिवत जाणवू अने जावयकी दिशिवत, ते जे चारग तिने पुःखरूप जाणीने तिहाथकी उदासीपणुं त्यागरूप परिणाम अने सिक अवस्था साथै उपादेयपणुं ते जावथी दिशिवत जाणवू, ३७४ सातमा व्रत उपर निदेपा लगावे ले. प्रथम लोगउपचोग एवंना म ते नाम जोगउपभोग जाणवं. बीजं जोगउपजोग एवा अक्षर लखी ने स्थापवा, ते स्थापनाचोग उपचोग जाणवं. त्रीजु जे एकवार जोगवी यें, ते लोग भने जे वारंवार जोगवीयें, ते उपभोग, तेनुं जेणें पञ्चकाण क नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २०३ री व्यवहार नयने मते उपरयकी परिणाम करी, जुसूत्र नयने मते मन, वचन अने कायायें करी एकचित्तें पाले ने, ते अव्ययकी जोग उपजोग व्रत जाणवू, तथा जावयकी तो अनादि कालना जीवें परखजाव विनावरूप पुजलना जोग उपजोगने विषे सुख करी मान्यु बे, तिहाथकी मन पलटा वीने शब्दनयने मते जीव, अजीवरूप स्वसत्ता परसत्तानी वेचण करी परसत्ता उपर त्याग बुद्धि अने स्वसत्तारूप ज्ञान, दर्शन, चारित्र, वीर्य आदिक अनंता गुण , तेने प्रगट करवारूप बुद्धि, एटले ए गुणर्नु उप जोगपणुं जे वारंवार तेना तेज चोगववामां श्रावे, माटे उपभोग कहीये. अने तेना पर्याय अनंता ने ते, समय समय पलटाइ रह्या बेतेनुं जोगीपणुं कहीयें, एवो बांबारूप परिणाम वत्तें, ते नावथकी जोग उपभोग व्रत ठे. ३७५ आठमा व्रतमां निदेपा लगावे .प्रथम अनर्थदंमविरमण व्रत,ए q नाम, ते नाम अनर्थदंग विरमणवत जाणवू.चीजें अनर्थदम विरमण व्रत एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापना अनर्थदंग विरमणवत जाणवू. त्रीजु जे अनर्थने कामें जीवने पापरूप आरंज लगाडवा, तथा पारके का में थाज्ञा प्रमुख आपवी, तेनाथी जे विरम्या ने, ते अव्य अनर्थदमयी र हित जाणवा. चोथु जे जीवने अनादि कालनी मिथ्यात्वदशायें करी शुजा शुज कर्मरूप फलनी वांगना परिणाम वत्तें, तेने निवारी आत्मधर्म नि रावरणरूप प्रगट करवानी रुचि, ते नावथी अनर्थदक रहित जाणवा. ३७६ नवमा व्रत उपर निदेपा उतारे ने प्रथम सामायिक एवं नाम ते नामसामायिक जाणवू. वीजें सामायिक एवा अक्षर लखीने स्थापना, ते स्थापना सामायिक जाणवू. त्रीजुं व्यवहार नयने मते उपरथकी व्रत रूप उच्चार करी बे घडी पर्यंत पुण्यपणे रहेवं, ते व्यसामायिक व्यव हारनयने मते जाणवू. चोथु नावथकी सामायिक ते जे अव्यरूप व्यव हारनयने मते उच्चार करी जुसूत्र नयने मते मन, वचन, कायायें करी एकचित्तें सावद्यने बोडी वे घडी पर्यत शुजध्यानमा वर्त्त ते जीव, यथा प्रवृत्तिकरणरूप पढेले गुणगणे चावसामायिकी जाणवो. ३७७ वली चार निदेपा कहे . एक सामायिक एवं नाम,ते नामसामा यिक जाणवू. बीलु सामायिक एवा श्रदर खखीने स्थापवा, ते असनाव स्थापना अने सामायिक रूपें मूर्ति स्थापवी, ते सम्भावस्थापना, ए स्था नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २०३ पनाथकी सामायिक जाणवू. त्रीजु जे झजुसूत्रनयने मते " करेमि गंते" रूप व्रतनो उच्चार करी मन,वचन,कायायें करी सावधने ठोडी एक चित्तें बत्रीश दूषण टाली सद्यायध्यानरूप शुजपरिणामें वर्तवू. ते अव्यथ की सामायिक व्रत जाणवं. तथा चोथु जावथकी सामायिक ते शब्दन यने मते (सम के० ) जे समता, तेनो (आय के०) लाज तेनुं नाम सामायिक , एटले जेटली वार जीव, सत्तागतना ध्यानरूप संवर नाव मां बत्ते, तेटली वार सामायिकनो लाज जाणवो. माटे एक अंतरमुहूर्त पर्यंत जीव, पोताना खरूपना ध्यानरूप चितवनमा वर्चतो, घातिकर्म खपा वीने केवल ज्ञान पामे, ए जावसामायिक जाणवं. ३७ दशमा व्रत उपर चार निदेपा लगाडे बे-देशावकाशिक एवं ना म, ते नामदेशावकाशिक जाणवू, तथा देशावकाशिक एवा अदार लखीने स्थापवा, ते स्थापनादेशावकाशिक जाणवू. तथा जुसूत्रनयने मते जे मन, वचन अने कायाना योगने एक गेर करी, एक स्थानकें चार पहो र वेसी धर्म ध्यान करतुं ते अन्यथी देशावकाशिक जाणवू तथा शब्दन यने मते श्रुतझानें करीब अव्यतुं खरूप उलखीने पांच अव्यनो त्याग कर वो अने एक ज्ञानवंत जीवनव्यनुं ध्यावतुं ते नावदेशावकाशिक व्रत ठे. ३७ए अगीयारमा व्रत उपर चार निदेपा लगाडे ने.प्रथम पोसह एवं नाम, ते नामपोसह जाणवू. वीजुं पोसह एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनापोसह जाणवं. त्रीजुं झजुसूत्र अने व्यावहारनयने मते चार पहोर अथवा आठ पहोर पर्यंत एक चित्तें व्रत उच्चरी समता परिणामें निरारंज सावध गेडी सबाय ध्यानमा प्रवq, ते अव्यपोसह जाणवू. चोथु शब्दनयने मते आपणा जीवने ज्ञान ध्यानथी पोषीने पुष्ट करवू. एटले “ पोषे धर्मने शोषे कर्म, अग्यारमुं व्रत ते पोषो मर्म " ए रीते आपणा जीवने स्वगुण साथै पोषीयें, ते नावपोसह जाणवू. ३० वारमा व्रत उपर चार निदेपा लगाडे . प्रथम अतिथि संविधाग एवं नाम, ते नामथकी अतिथिसंविजाग जाणवू. वीजें अतिथि संविजाग एवा श्रदर लखीने स्थापवा, ते स्थापना अतिथि संविनाग व्रत जाणवू. त्रीजु पौषधने पारणे अथवा सदा काल साधुने तथा जिनधर्मि श्रावकने पोतानी शक्ति प्रमाणे दान देवू, ते अव्ययकी अतिथिसंविजाग व्रत जा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १०४ प, चोथु शब्दनयने मते उलखाण सहित ज्ञान जण, जणाव. सांच लवं, संचलावईं जे रीतें पोताना तथा परना ज्ञानादिक गुण वृद्धि पामे, ते रीते करवं, ते नावथकी अतिथिसंविनाग व्रत जाणवू. ए रीते पांच महान तरूप बार व्रतमा निक्षेपार्नुस्वरूप जाणी प्रतीति करी ने जली रीतें पालवां. ३तर हवे क्रोध,मान,माया अने लोन उपर चार निक्षेपा लगाडे , तिहां प्रथम क्रोध एवं नाम, ते नामथकी कोध जाणवो,तथा क्रोध एवा अक्षर लखीने स्थापवा, अथवा क्रोधरूप मूर्ति स्थापवी,ते स्थापनाकोध जाणवो, तथा संग्रहनयने मते जीवने सत्तायें क्रोधरूप दलीयां ते प्रकृतिरूप सत्ता पणे बांध्यां दे, ते अव्यथकी क्रोध जाणवो, तथा व्यवहारनयने मते ते दलीयांनो उदय अयो,थने जुसूत्रनयने मतें क्रोधरूप परिणामें एकचित्ते करी लौकिक तथा लोकोत्तर मार्गमा प्रवर्तवू, तेथकी जीव, महापापरूप कर्मप्रत्ये वांधे, ते जावथकी क्रोध जाणवो. ३० मान उपर चार निक्षेपा लगाडे जे. प्रथम मान एवं नाम, ते ना मथकी मान जाए. बीजुं मान एवा अक्षर लखी स्थापवा, अथवा मान रूप मूर्ति स्थापवी, ते स्थापना मान जाणवं. त्रीजु संग्रहनयने मते जी वने सत्तायें मानरूप दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे,बांध्यां ने, ते अव्यथकी मान जाणवू. चोथु व्यवहार नयने मते ते दलीयांनो उदय थयो अने रुजु सूत्रनयने मते एकचित्तें मानरूप परिणामें लौकिक तथा लोकोचर मार्गमा प्रवर्तवू तेथकी जीव महापापरूप कर्मप्रत्ये वांधे ते जावथकी मान डे' ३३ माया उपर चार निदेपा लगावे :-प्रथम माया एवं नाम, ते ना मथकी माया जाणवी, वीजो माया एवा अक्षर लखीने स्थापवा, तथा मा यारूप मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनाथकी माया जाणवी. त्रीजो संग्रहनयने मते जीवनी सत्तायें माया एटले कपटरूप दबीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां बे, ते अव्ययकी माया जाणवी, चोयो जे रजुसूत्र अने व्यवहार नयने मते मायाना उदयरूप नावें करी लौकिक मार्ग एटले संसारी का र्यमां मायारूप कपरतुं करवू तथा लोकोत्तर मार्ग जे सामायिक, पडिक मणां, पोसह, व्रत, पञ्चरकाणरूप धर्म करणीमा माया कपट करीने लोकने उगवां, तथा आ जव अने परनवनी वांडारूप मायाकपटना परिणाम वत्तें, तेथकी जीव महापाप बांधे ते जावथकी मायाकपट जाणवू. .
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०५ ३लोग उपर चार निक्षेपा लगाडे जे. प्रथम लोच एवं नाम, ते नाम लोन.बीजो खोज एवा अक्षर लखीने स्थापवा, अथवा लोजरूप मूर्ति स्था पवी ते स्थापनालोन, बीजो संग्रहनयने मते जीवनी सत्तायें जोनरूप दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां ने, ते अव्यथकी लोच जाणवो. चोथो रजुसूत्र तथा व्यवहार नयने मतें उदयरूप जावें करी लौकिकमार्गमांध न, माल, राज, जि, स्त्री, कुटुंब पुत्र, परिवारनी लालचरूप तीव्र लोजना परिणाम अने लोकोत्तरमार्गमांजे धर्मरूप करणी ने, तेमां आ जवने विषे यश कीर्ति, शोचा, वस्त्र, पात्र, आहार पाणीनी वांगरूप तीव्रलोचना परि पाम,ते नावयकी लोन जाणवो. एरीतें क्रोधादिकनी चोकडीमा निक्षेपाने. ३ज्य दान उपर चार निक्षेपा लगावे .प्रथम दान एवं नाम ते ना मथकी दान जापवू. बीजं दान एवा अदर लखीने स्थापना, ते स्थाप नादान जाणवू, त्रीजुं व्यवहारनयने मते उपरथकी अरुचिपणे बाज थ की, शरमथकी, नयप्रमुखयकी दान देवू, ते सर्व अव्यथकी दान जाणवू. चोथु जुसूत्र तथा व्यवहारनयने मते मन, वचन, कायायें करी एक चित्तें साधु, साधवी, श्रावक, श्राविका प्रमुखने पोतानी शक्तिने अनुसा रे दान आप, ते सर्वे जावयकी दान जाणवू. ३६ वली निदेपा कहे -दान एवं नाम ते नामदान, तथा दान एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनादान, तथा जुसूत्र अने व्यवहा र नयने मते मन, वचन, कायायें करी एक चितें अजयदान, सुपात्रदा न, अनुकंपादान, उचितदान, कीर्तिदानरूप पांच प्रकारे दान देवू. ते स प्रव्यदान जाणवू. तथा शब्दनयने मते जीव अजीवरूप षट्प्रव्य नव तत्त्व जाणपणुं तथा पोताना जीवने अने शिष्यने प्रतीति कराववीने समकेतरूप रत्ननुं दान देवू, ते सर्व जावदान जाप. ३७ लान उपर चार निदेपा बगाडे :-प्रथम लाज एवं नाम, ते नाम लाज, बीजो लाज एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनालान त्रीजो संग्रहनयने मते जीवने सचायें बाजरूप दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे बां ध्यां बे, ते अव्यलाज जाणवो. चोथो शत्रुसूत्र अने व्यवहार नयने मते ते दलीयां उदयरूप जावें प्रगट्यां, तेवारें धन, धान्य, राज, शकि, पुत्र, क नवतत्वना प्रश्नोत्तर २०६ लत्र, परिवार, विपद, चतुष्पदरूप एम अनेक प्रकारे वस्तुनो साज या य, ते सर्व लावधी लाज जाणवो. इन्छ वली प्रकारातरे लाज उपर चार निदेपा कहे बे:- प्रथम खान एवं नाम, ते नामलाल, बीजो लाल एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनालाज, त्रीजो जे सांसारिक वस्तुनो लाज ते उदयनावने योगें करी इंजियरूप सुखना कारण मले, ते सर्व अव्यलाज जाणवो. चोयो जे संसारमा जमता जीवने अनंत पुजल परावर्तमान थयां, तेमां सर्व वस्तुनो लाज पाम्यो, परंतु ज्यां सुधी एक समकेतरूप रत्ननो खान पा म्यो नथी, त्यां सुधी सर्व लाज व्यर्थ जाणवा, माटे जे समकेतरूप रत्न नो लान पामवो, ते जावलाज जाणवो. ३ए जावमां चार निदेपा उतारे .प्रथम नाव एवं नाम ते नामचाव, बीजो नाव एवा अक्षर लखीने स्थापवा, ते स्थापनाजाव, त्रीजो जे जु सूत्रनयने मते दान, शील, तप, विनय, वैच्याववरूप जे जीवना परिणा मर्नु तबीनपणुं ते शुजनाव जाणवो. अने क्रोध, मान, माया, लोज, विष य, कषाय, निजा, विकथारूप जीवना परिणाम तसीनपणुं ते अशुजनाव जाणवो. ए रीते शुजाशुजनाव ते अव्ययकी नाव जाणवो. तथा वली चोथो शब्द अने समनिरूढनयने मते खसता परसत्तारूप खनाव परजा वनी वेचणरूप प्रतीति करी, अजीवरूप परजावने त्यागे, अने जीव खरू पना ध्यानमा रहेवं, ते शुझजाव जाणवो. ए चोथो जावयकी नाव डे ३ए रूपमा निक्षेपा लगाडे जे.प्रथम रूप एबुं नाम, ते नामरूप. बीजु रूप एवा श्रदर लखीने स्थापवा, अथवा रूपवंत मूर्ति स्थापवी, तेस्था पना रूप, त्रीजु संग्रह नयने मते जीवें सत्चायें रूपनां दबीयां प्रकृति रू पसत्तापणे बीधां डे, ते अव्यरूप जाणवू. चोथु ते दलीयां व्यवहार नयने मतें उदयरूप जावें प्रगव्यां, एटखे चार गतिमां जीव, काले, धोले, राते, नीले, पीले रूपें करी अनेक प्रकारे शोना पामे, ते जावयकी रूप जाणवू. ३ए?तथा वली प्रकारांतरें रूपना चार निदेपा कहे जे:-प्रथम रूप एवं ना त नामरूप, वीजं रूप एवा अक्षर लखवा अथवा रूपवंत मूर्ति स्था पवी ते स्थापनारूप, त्रीजुं रूपवंत पुरुष जे मंगलिकराजा, बलदेव, वासु दे चक्रवर्ती, देवता, इंस, गणधर तथा तीर्थकरनां रूप, ते सर्वे अव्ययी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १०० रूप जाणवां, चोयो शब्दनयने मते जीव, शुनाशुन विजावरूप अशुद्धता • यकी रहित शुकनिश्चयनयने मते अंतर्दृष्टिये करी एक पोताना श्रात्मा नुरूप जोर्बु प्रतीति करवी, ते चावरूप जाणवू. इए अनुनव उपर चार निदेपा लगाडे :-प्रथम श्रनुजव एवं नाम ते नामघकी अनुभव जाणवो. बीजो अनुजव एवा श्रदर लखीने स्थाप वा, ते स्थापना अनुभव जाणवो. बीजो जुसूत्रनयने मते जीवने शुजा शुनरूप परिणाम, तेमां शुजअनुजवरूप परिणाम ते सेवा, स्तुति, भक्ति, पूजा, पडिक्कमणु, सामायिक, पोसहरूप व्रत उच्चरी शुजपरिणामें तल्लीन मननुं एकाग्रपणुं ते शुल अनुजव जाणवो.अने अशुल अनुभव ते विषय, कषाय, निझा, विकथारूप प्रमादनेविषे जीवना अशुज परिणामें तल्लीन पणुं मन, एकाग्रपणुं ते अशुज अनुजव जाणवो. ए रीतें शुजाशुञ परि पामने विषे जीवने तल्लीनपणुं ते त्रीजो अव्यअनुभव जाणवो. तथा चोथो जे शब्द श्रने समनिरूढ नयने मतें शुद्ध निश्चयनये आत्मखरूपनी प्रतीति करी, एकाग्रचित्तें तबीनपणे मन, वचन, कायाना योग रुंधी पो ताना खरूपमा रमवू, ते नाव अनुजव जाणवो. इए३ मनुष्यगति श्राश्रयी चार निदेपा उतारे :-एक तो पुरुष पूर्बु नाम, ते नामथकी पुरुष जाणवो. बीजो पुरुष एवा अक्षर लखीने स्थाप वा, अथवा परुषरूपें मनुष्यनी मूर्ति चित्रीने स्थापवी, ते स्थापनापुरुष जाणवो.त्रीजो संग्रहनयने मते जीवें सत्तायें पुरुषवेदनां दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां , ते अव्यपुरुष जाणवो. चोथो ते दलीयांनो उदय थयो, एटखे उदयनावरूप व्यवहार नयने मते करी जावयकी पुरुष जाणवो. ३ए। वली प्रकारांतरें पुरुष उपर चार निदेपा कहे बेः-प्रथम पुरुष एवं नाम, ते नामपुरुष, बीजो पुरुष एवा अक्षर लखीने स्थापवा श्रथ वा पुरुष एवी मूर्ति स्थापवी, ते स्थापना पुरुष, त्रीजो उदयजावरूप व्यव हार नयने मतें पुरुषपणानां दलीयां जोगवे , ते अव्यपुरुष जाणवो. चोथो जुसूत्रनयने मते चमिकपणुं सरल खजावें दया, यक्षा, करुणा, विनीतपणुं, सेवा जतिरूप करणी करे डे, ते जीव, जावपुरुष कहीयें. इएए मनुष्यरूप स्त्रीमा चार निदेपा लगाडे :-प्रथम स्त्री एवं नाम ते नामस्त्री जाणवी, बीजो स्त्री एवा अदर खखी स्थापवा, अथवा स्त्रीरूपें मू नवतत्वना प्रश्नोत्तर. (បច र्ति चित्रीने स्थापची, ते स्थापनास्त्री, त्रीजो संग्रहनयने मते जीवें सत्तायें स्त्रीवेदनां दलीयां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां , तेने अव्यस्त्री कहीये. चोथो ते दलीयांनो उदय थयो, एटले उदयत्नावरूप व्यवहार नयने मते करी जावस्त्री जाणवी. इए वली प्रकारांतरें स्त्री उपरें चार निदेपा कहे . प्रथम स्त्री एवं नाम, ते नामस्त्री जाणवी, वीजें स्त्री एवा अक्षर लखवा अथवा मूर्ति चि त्रीने स्थापवी, ते स्थापनास्त्री जाणवी. त्रीजो उदयनावने योगें स्त्रीपणा नों जव पामी व्यवहार नयने मते स्त्रीपणानां दलीयां नोगवे, तेने अव्य स्त्री कहीयें, अने चोथो मायारूप कूड कपट बल नेल “ मुखेमिष्टा, हृदये पुष्टा, " ए रीतें उगविद्यारूप जे जीवना परिणाम वत्ते, ते जीव, जावस्त्रीरूप जाणवो. ए रीते चार गतिमा निदेपानु खरूप जाणवू. हवे जीव अजीवरूप षट् अव्य नव तत्त्वतुं खरूप चार नांगे करी में खखावे दे, तिहां प्रथम जेनी आदि नथी अने अंत एटले डो पण नथी, ते निश्चयनयने मते अनादि अनंत नामें प्रथमजांगो जाणवो. तथा वीजो जेनी आदि नथी, पण अंत में, ते व्यवहारनयने मते अनादि सांत नामें बीजो जांगो जाणवो, तथा त्रीजो जेनी आदि अने अंत पण बे, ते व्य वहार नयने मतें सादिसांत नामें त्रीजो जांगो जाणवो. तथा चोचीजेनी आदि ने पण अंत नथी ते निश्चयनयने मतें आदि अनंत नामे चोयो नांगो जाणवो, चार जांगे करी प्रथम षट् अव्यनुं खरूप लखावे . - तिहां प्रथम जीव प्रव्यमा चार जांगा बगावे बे-तिहां जीवमां जे ज्ञानादिक गुण , तेनी आदि नथी, अने अंत पण नथी, माटे निश्चयनय ने मतें अनादि अनंत नामे प्रथम नांगोजाणवो.तथा नव्य जीवने कर्मसा थे तथा शरीरनी साथै अनादिनो संबंध डे ते संबंधनो जेवारें सिकि वरशे तेवारे अंत श्रावशे माटे व्यवहार नयने मतें ए अनादिसांत नामें बीजो जांगो जाणवो. तथा जे जीव, देवता, नारकी, तिर्यंच अने मनुष्यरूप ना ना जव करी चवq उपज करे , एटले ते ते जवनी श्रादि पण थाय बे, अने अंत पण पाय , माटे व्यवहार नयने मा ए सादिसांत नामें त्रीजो जांगोजाणवो. तथा जे जीव, कर्म खपावी मोड़ गया, तिहां मोद नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०ए मां सिकपणे करी तेनी थादि ने, पण ते जीवोने वाली पार्नु जरीने संसार मां श्रावq नथी,माटे निश्चयनयने मते ए सादि अनंत नामें चोयो जांगोडे, ४४ अजीवनुं खरूप चार नांगे करी उलखावे बे:- तिहां प्रथम धर्मा स्तिकायमां गुण चार, अने पर्यायमां खंधपणुं. ते निश्चयनयने मते अना दि अनंत नामे पहेले नांगे डे, एटले तेनी आदि नयी अने अंत पण नथी तथा अनादि सांतनामें वीजो जांगोधर्मास्तिकायमा लागतो नथी, तथाध मास्तिकायना देश, प्रदेश अने अगुरुलघु ते व्यवहारनयने मतें सादि सां त नामें त्रीजे नांगे जाणवा, तथा सिझना जीवें जे धर्मास्तिकायना प्रदेश फरस्या २ ते प्रदेश मूकीने बीजे प्रदेशे सिझना जीवने जवू नथी माटे ते निश्चयनयने मते सादि अनंत नामे चोयो जांगो जाणवो, केम के जे सिक नो जीव मोदें पहोंचे, ते वखत धर्मास्तिकायना प्रदेशने फरसे, माटे तेनी आदि ने, परंतु पड़ी ते प्रदेशयकी वीजे प्रदेशे जाय नही, माटे अंत नधी, एधर्मास्तिकायमांचोजंगीकही,तेज रीतेंअधर्मास्तिकायमांपण चोनंगी, आकाशास्तिकायमा चोनंगी कहे .आकाशास्तिकायमा गुणचार, अने पर्यायमां बंधपणुं ते निश्चयनयने मते अनादि अनंत पडेले भांगे जाणवू, एटले तेनी आदि नथी अने अंत पण नबी, तथा अनादि सांत नामें बीजो जांगो श्राकाशास्तिकाया लागतो नथी, तथा आकाशास्ति कायना देश, प्रदेश अने अगुरुलघु, ते व्यवहारनयने मतें सादिसांत नामें त्रीजे चांगे जाएवा, एटले तेनी आदि ने, अने बेडो पण जे तथा जे सिक ना जीव, मोहें गया , ते आकाशास्तिकायना जे प्रदेश फरशीने लोकने अंते रह्या , ते प्रदेश मूकीने वीजे प्रदेशे जाता नधी, माटे निश्चयनयने मते ए सादि अनंत नामें चोथो नांगो जाणवो. ४१५ पुजलास्तिकायमां चार जांगा लगावे . पुजलमां गुण चार दे, ते तो निश्चयनयने ममें अनादि अनंत नामें पहेले नांगे जाणवा. एटले तेनी आदिनथी अने अंत पण नथी, तथा जीव पुजलनो संबंध, जव्यजीवने तो व्यवहारनयने मते अनादिसांत नामें बीजे चांगे जाणवो केमके जव्यजी व केवारेंक कर्मरूप पुजलने जमीने मोदे जाशे, तथा अजव्य जीवने पुजल साथे संबंध अनादिअनंतनामें पहेले जांगे डे, ए संततिपणे जाणवो. केवारे टलशे नहीं माजे अजव्य जीवने कर्मरूप पुजलसाथे संबंध ते निश्च ।
- नवतत्त्वना प्रश्नोतर, ११० यनयने मते संततिपणे जाणवो, तथा पुजल खंध सादिसांत डे, केम के जे बंधाय ने, ते स्थितिप्रमाणे रही वली पाग विखरे डे, वली नवा खंध थाय ने, माटे पुजवना खंध ते व्यवहार नयने मतें सादि सांत नामें त्रीजे जांगे जाणवा अने चोथो सादि अनंत नामें जांगो पुजलमां लाजतो नधी, ४१६ कालव्यमां चार चांगा लगावे . तिहां कालप्रव्यमा गुण चार तो निश्चयनयने मते अनादि अनंत नामें पहेले नांगे जाणवा श्रने पर्या यमां अतीतकाल तो अनादिसांत नामें बीजे लांगे . तथा वर्चमानकाल, सादि सांत नामें त्रीजे नांगे , तथा अनागतकाल ते सादि अनंत नामें चोथे जांगे , ए काल, खरूप, ते सर्व उपचारमात्र बे, ए रीते एबज व्य स्वरूप चार जागे करी उखखवू. हा षट्मव्यमा नव तत्त्वमाहेला जी व अने अजीव, एबे तत्व उपर चार नांगा लगाव्या. ४५ पुण्य तत्त्वमा चार लांगा लगावे . तिहां अजव्य जीव श्राश्रयी पुण्यमां अनादि अनंत नामें पहेलो नांगोजाणवो, केम के अजव्य जीवने पुण्यनी साये संबंध अनादि अनंत चांगे . कारण के अजव्य जीव पुण्य नां दलीयां दय करीने केवारे पण सिकि वरशे नहीं माटे अनादि अनंत संबंध जाणवो. तथा जव्य जीवने पुण्यनी साथै संबंध अनादि सांत नामें बीजे जांगे , केम के व्यवहार राशियां जव्य जीव, स्थितिपाके एक दिव स, पुण्यनां दलीयां बोडी सिकि वरशे, तेवारें बेहेडो आवशे, माटे अनादि सांत बीजो जांगो जाणवो. तथा जीव, पुण्यनां दलीयां समय समय श्रनं तां तीये २ अने समय समय अनंतां खेरवे , ते सादिसांत त्रीजे लांगे जाणवां. तथा सादि अनंत नामें चोथो नांगो पुण्यमा लागतो नथी, ४५४ पाप तत्त्वमा चार जांगा लगावे . प्रथम पापमां अनादि अनंत नामें पहेलो जांगो अजव्य जीव धाश्रयी जाणवो. केम के धनव्य जीव, पापना दलीयां बोडी केवारें सिजि वरशे नहीं माटे अजव्य जीवने पापनी साथै संबंध ते अनादि अनंत पहेले जांगे जाणवो. तथा जव्य जीवने पापनी साथे संबंध अनादि सांत नामें बीजे नांगे जाणवो, केम के व्यवहार राशि भव्य जीव, स्थितिपाकें एक दिवस पापना दलीयां डोडी सिकिवरशे, तेवारे पापनो नेहडो वशे माटे अनादि सांत बीजो जांगो जाणवो तथा जे जीव समय समय पापनां अनंतां दलीयां लीये अने समय समय 7 नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, १११ अनंतां खेरवे , ते श्राश्रयी सादि सांत नामें त्रीजो जांगो जाणवो. तथा सादि अनंत चोथो लांगो पापमा लागतो नथी. शाश्रवमा चार जांगा लगावे . आश्रवने अजव्य जीव साथै सं बंध ते अनादि अनंत पहेले नांगे जाणवो. केम के अजव्य जीवने शुजाशु न श्राश्रवनुं श्राव, केवारें मटशे नहीं, तथा आश्रवने जव्य जीवनी साथें संबंध ते अनादिसांत वीजे चांगे जाणवो. एटले व्यवहारराशि जव्य जी वने श्राश्रवनां अनंतां दलीयां समय समय आवे , ते एक दिवसे यथा ख्यातरूप संवरजावें करी आश्रवनुं श्रावq रंधशे माटे अनादिसांत बी जो नांगो जाणवो. तथा जे जीव,आश्रवनां दलीयां समय समय अनंता लीये ने श्रने समय समय अनंतां खेरवे , ते सादिसांत त्रीजो जांगो जाणवो. तथा अनादि अनंत चोथो नांगो आश्रवमा लागतो नथी. ४३५ संवरनुं खरूप चार लांगे करी उलखावे . प्रथम सर्व सिझना जीव श्राश्रयी संवरलाव जोतां तो अनादि अनंत पहेले जांगे जायवो. एटले सिझना जीव, सदा संवरजावमा रह्या वर्ते , तेनी आदि पण नधी जने अंतपण नथी तथा अनादिसांत नामें बीजो नांगो संवरमां लागतो नथी तथा क्षयोपशम नावाश्रयी जे जीव, संवरजावें वर्ते , ते सादि सांत त्रीजो जांगोजाणवो दायिक नाक्याश्रयी जे जीवने संवरगुण प्रग व्यो बे, ते सादिअनंत चोथो जांगो जाणवो. ४३६ निर्धारानुं स्वरूप चार जागे करी देखाडे , प्रथम अजव्य जीव श्राश्रयी अकाम निर्जरा तो अनादि अनंत पहेले नांगे जाणवी. केम के अजव्य जीव सदा काल अकाम निर्जरा करतांज फिरशे, पण सकाम निर्ज रा अनव्यने कोश्वारें उदय आवशे नहीं, माटे अनादि अनंत पहेलोना गो जाणवो. तथा अनादिसांतबीजो नांगो व्यवहारराशिया व्यजीव श्रा श्रयी जाणवो, केम के जव्यजीव अकामनिर्जरा अनादि कालनी करे ,परं तु जेवारें समकेत गुणरूप धर्मध्यानमां श्रावशे, तेवारें अकामनिर्धाराने बोड शे, माटे अनादिसांत बीजो जांगो जाणवो, ए बे नांगा अकामनिर्जरामां लगाव्या, पण ते सर्व व्यर्थ जाणवा. तथा सादि सांत त्रीजो जांगोते सम केती जीव आश्रयी चोथा गुपगणाची मांगीने यावत् तेरमे चौदमे गुण नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. गणे केवलीपर्यंत सर्वे जीवने सकाम निर्जरा जाणवी, ते सकामनिर्जरासा दिसांत जांगे , तथा सादि अनंत चोधो जांगो निर्जरामां वागतो नथी. ४४० बंधतत्त्वतुं खरूप चार जागे करी लखावे . प्रथम अनादिश्र नंत पहेलो नांगो बंधमां अजव्य जीव आश्रयी जाणवो. केम के अज व्य जीवने ज्ञानावरणी प्रमुख कर्मनां दलीयां सत्तामा रह्यां डे, ते कोई दिवसें बूटशे नहीं ते आश्रयी अनादि अनंत पहेलो नांगो जाणवो. तथा जव्य जीवने कर्मरूप दलीयां सत्तायें बांध्यां , ते जे वारें सिद्धि वरशे तेयारे सर्व बूटशे, ते आश्रयी अनादिसांत बीजो नांगो जाणवो. तथा जे जीव कर्मरूप दलीयां बांधे जे अने वाली पाग स्थितिपाकै बोडे , ते जीवाश्रयी सादिसांत त्रीजो नांगो जाणवो. तथा सादिअनंत चो थो जांगो बंधतत्त्वमा लागतो नथी. व मोक्षनिःकर्मावस्थानुं स्वरूप चार जांगे करी लखावे . प्रथम सर्व सिकश्राश्रयी अनादि अनंत पहेलो नांगो जाणवो. केम के सिकि वस्या तेनी श्रादि पण नथी अने अमुक दिवसें सिद्धि वरी रद्देशे, हवे कोइ सिकि वरशेज नही एवो अंत पण नथी माटे. तथा अनादि सांत नामें बीजो नांगो सिजिमा लागतो नथी तथा सिझना अनंता गुणने विषे पर्यायनी हानिवृद्धिरूप उपज विणस, समय समय थर रघु के ते सादिसांत त्रीजो जांगो जाणवो. तथा श्रीक्षजादि एवं नाम लेतां एक सिद्ध आश्रयी सादिश्रनंत चोथो नांगो जाणवो. ए रीतें षट्अव्य नव तत्त्व स्वरूप, चार जांगे करी जाणवू. ४वा निगोदीया जीव आनयी चार जांगा कहे :-प्रथम अनादि अनंत पहेले नांगे निगोदमां अनंता जीव रह्या , केम के ते जीव, कोश् कालें निगोदमांधी निकलवा पामशेज नही माटे तेश्राश्रयी अनादि अनंत पहे लो जांगोजाणवो. तथाजे जीव, निगोदमांची निकली निकलीने सिद्धिवरे पण फरी पाना निगोदमांजाता नथी ते जीवाश्रयी अनादि सांत बी जो जांगो जाणवो. तथा जे जीव, निगोदमांची निकली फरी पाना निगोद मांजर पडे , वली पाना निकले डे, ते जीवाश्रयी सादि सांत त्रीजो जांगो जाणवो. तथा सादि अनंत चोथो नांगो निगोदमां बागतो नथी.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ४५२ देवलोकना जीव उपर चार जांगा लगाडे , प्रथम देव गति था श्रयी जोतां तो अनादि अनंत पहेलो नांगो जाणवो. केम के देवगतिनी आदि पण नथी अने अंत पण नथी, तथा अनादि सांत नामे बीजो नांगो देवगतिमा लागतो नथी अने देवगतिमां जीव, समय समय असं ख्याता चवे ने अने असंख्याता उपजे जे माटे ते सादि सांत त्रीजोना गोजाणवो तथा सादि अनंत नामें चोथो नांगो देवगतिमा लागे नहीं. एवी रीते मनुष्यादि चारे गतिमां चांगा जाणवा. ४५६ शाश्वती अशाश्वती वस्तुमा चार जांगा लगाडे जे. एटले शाश्वती वस्तु सर्वे अनादि अनंत पहेले नांगे जाणवी अने अनादि सांत बीजो नांगो शाश्वती वस्तुमा लागतो नथी तथा त्रीजो शाश्वतो वस्तुमा पुजल परमाणुथा समय समय अनंता पेसे अने निकले , माटे सादिसांत त्रीजो लांगो जाणवो भने अशाश्वती वस्तु पण सर्वे सादिसांत त्रीजे जांगे जाणवी, केम के अशाश्वती वस्तु नीपनी तेनी आदि ने अने वली क्ष्य थाशे तेवारें अंत पण आवशे तथा सादि अनंत चोथो नांगो एमां लागतो नथी. ए रीते सर्व वस्तुनुं चार जांगे करी प्रमाण कर. ज हवे उ अव्यना परस्पर संबंधनी चोनंगी कहे :-तेमांप्रथम श्रा काश अव्य , ते लोकालोकव्यापि अने शेष पांच अव्य तो लोकव्यापि जाणवां,तेमांवली लोकमाएक आकाशजव्य,बीजुधर्मास्तिकाय अव्य,त्रीजें अधर्मास्तिकायव्य, ए त्रणे अव्यनो एकेक प्रदेश नेलो रह्यो , ते पण कोइ काळे विण्डशे नहीं माटे ए निश्चयनयने मते अनादि अनंत पहेलो जांगे संबंध जाणवो. तथा लोकमां आकाशरूप क्षेत्रनी साथै सर्वजीवन व्यने संबंध, ते निश्चयनयने मते अनादि अनंत बे, तथा संसारी जीव, कर्म सहितने आकाशप्रदेशनी साथे संबंध ते सादिसांत ने, कारण के संसारी जीवें जेटला आकाशजव्यना प्रदेश , ते एकेक जीवें सर्वे फरश्या अने वल्ली फरसशे माटे व्यवहारनयने मते सादिसांत संबंध जाणवो. तथा लोकाकाशअनेपुजलने माहोमांहे संबंधतेनिश्चयनयने मते अनादि अनंत पहेले जांगे जाणवो. तथा आकाशप्रदेशनी साथै पुरलपरमाणुाने संबंध ते व्यवहारनयने मते सादिसांत त्रीजे गांगे डे, कारण के एक पुजव परमा गुठ ते सर्वे आकाश प्रदेशने फरश्यो भने वती फरसशेमाटे सादिसांत १२४ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. संबंध कहीयें. ए रीतें आकाशभव्यनी पेरें धर्मास्तिकाय तथा अधर्मास्ति कायनो पण माहोमांहे संबंध जाणवो. हवे जीवपुजलनो संबंध कहे बे:- अजव्यजीवने पुजलनी साथे संबंध, ते निश्चयनयने मते अनादि अनंत पहेले नांगे डे, केम के अजव्य जीव नां कर्म, केवारें पण खपशे नहीं, अने जव्यजीवने कर्मरूप पुजलनी सायें संबंध ते अनादिनो बे, पण कारण सामग्री मले, त्यारें केवारेंक लूटशे, माटे व्यवहारनयने मते अनादि सांत जाणबो अने निश्चयनयने मते करी गए अव्य खनावरूप परिणामें करीने परिणामी ने,माटे परिणामिपणुं सदाशा श्वतुं बे, तेथी अनादि अनंत जाणवो. तथा जीव धने पुजल, ए वे प्रव्य मली खंधनाव पामे , तेणें करी पारिणामिक जाणवा. ते पारिणामिक पणुं अजव्यजीवने निश्चयनयने मते अनादि अनंत ने अने जव्यजीवने व्यवहारनयने मते अनादि सांत , वली पुजलव्य पारिणामिकपणुं तो निश्चयनयें करीअनादिश्रनंत अने पुजलपरमाणुानु मल, विखर, ते व्यवहारनयने मतें सादिसांत , एटवेजीच, पुजल साथै मध्यां सक्रिय जे. हवे श्रीसम्मतिसूत्रमा कडं ले जे पांच समवाय मलवाथी सर्व कार्य नीपजे , तेनी व्याख्या करीयें छैयें ॥ गाथा ॥ कालो सहाव नियई, पुछ कयं पुरिस कारणे पंच ॥ समवाए सम्मत्तं, एगते होश मित्तं ॥१॥ अर्थः- काल,खजाव, नियति केतां जावि, कर्म अनेउद्यम, एपांचसमवायांगमाने, ते समकेती जाणवा अने ए मांहेलो एक समवाय उबापे, ते मिथ्यात्वी जाणवो, ए सम्मतिसूत्रनुं वचन जे. एवं सांजली ए पांच समवाय आश्रयी शिष्य पूजे जे. भर शिष्यः-जीव, समकेत केवारें पामशे? गुरुः-जेवारें कालबब्धि पाकशे, वेवारें जीव समकेत पामशे, पण काल पाक्या विना को जीव, समकेत पामे नहीं, केम के काल सर्वनुं कारण जे जे कालें जे कार्य होणार होवे, ते का ते वेलायें ते कार्य थाय, शशिष्यः अनन्यजीवनेतोकालघणोगयो,पणतेसमकेतकेमनश्री पामता? गुरुः श्वनव्यमांजव्यखजावनथी,जेनेजव्यस्वभावहोय,तेजीवसमकेतपामे. ३ शिष्यः- जव्यजीव सर्वे समकेत पामशे?
११५ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, गुरुः सर्व जीव समकेत नही पामशे जेने जावि कारणरूप देव, गुरु, धर्मनी जोगवा मलशे, ते जीव, समकेत पामशे बीजा नही पामे. व शिष्यः-नावि देव, गुरु, धर्मरूप कारणनी जोगवा तो घणा जीवने मली ने ते केम समकेत नथी पामता? गुरुः-देव, गुरु, धर्मरूप कारणनी जोगवा तो मली, पण ते जीव उय म नथी करता परंतु जो उद्यम करे, तो समकेत पामे. ४५ शिष्यः-वखाण सांजले में, पञ्चरकाण करे डे, यात्रा,दर्शन,पूजा, ति आदि उद्यम तो घणाजीव करे , तो पण केम समकेत पामता नथी? गुरुः-ते जीवने पूर्वकृत कर्म घणां , एटले सात कर्मनी वशे ने त्रीश कोडाकोडी सागरोपमरूप स्थिति बेते विवर थापे, तो जीव समकेत पामे. ६ शिष्यः-यथाप्रवृत्तिकरणरूप परिणामें करी, जीवें वर्शेने ग्रेवीश कोडाकोडी सागरोपमरूप कर्मनी स्थिति खपावी, एटले कमें तो विवर दीधु तो पण हजी केम समकेत नश्री पामता ? गुरुः-इजी तेठनो उद्यम काचो ने, परंतु अपूर्वकरणना परिणामरूप उद्यम करशे, तेवारें जीव, समकेत पामशे एटले ए पूर्वोक्त पांच समवा य चले, तेवार समकेतरूप कार्य नीपजे, 4G शिष्यः-मोदरूपकार्य जीवने केम सिद्ध थाय ? गुरुः-जेवारें काललब्धि पाकशे, तेवारें जीवने मोक्षरूप कार्य नीपजशे, पण काल पाक्या विना को जीव, मोदें जाय नही. एटले काल सर्वनुं कारण ,जे कावे जे कार्य होणार होवे, ते कावें ते कार्य ते वेलायें नीपजे. शिष्यः अनन्यजीवनेतोकालघणोगयोतोकेममोक्षरूपकार्यसिध्ययुन गुरुः-श्रव्यमांखनाव नही नव्यस्वनाव होय तो सिकरूप कार्य निपजे, जए शिष्यः-तो जव्यजीव सर्वे मोदें केम जाय नहीं ? गुरुः-निश्चय समकेत गुणरूप कारण मल्या विना कोश्जीव,मोक्षपामे नही. पए शिष्यः-नियतिनिश्चय एटले नावि समकेतरूप कारण तो श्रेणि कादिक पाम्या हता तो पण तेने मोक्षरूप कार्य केम न थयु ? गुरुः-तेनेपूर्वकृतकर्म घणां हतां अथवा पुरुषाकार उद्यम न कस्यो. भए१ शिष्यः-उद्यम तो शाविना प्रमुखें घणो कस्यो, पण मोक्षरूप कार्य तो न नीपन्यु ! -- नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २९६ गुरुः-एने पूर्वकृतकर्म धणां इतां तेणें रोकी राख्या. भएर शिष्यः-कर्म तो प्रसन्नचंराजर्षियें सातमी नरकनां दबीयां मेखव्या इता, तो तेने मोक्षरूप कार्य केम नीपन्यु ? गुरु:-एणे शुक्लध्यानरूप श्रेणिनो उद्यम घणो कीधो, माटे पांचे कारण मले,सर्व कार्य नीपजे डे, एमांजे को एक कारण उबापे,ते मिथ्यादृष्ठि जा एवाश्रने पांचे समवाय मलवाथी कार्य माने, ते समकेतदृष्टिजीव जाणवा, ४ए समकेतनुं स्वरूप, षट् कारकें करी देखाडे ले. तिहां प्रथम षद कारकनां नाम कहे :- कर्ता, करण, ३ कार्य, ४ संप्रदान, ५ अपा दान, ६ आधार, ए षट् कारकनां नाम जाणवां. तिहां प्रथम कर्ता ते जी व, बीर्जु करण ते देवगुरु धर्म, चीजें कार्य ते जीवने समकेतरूप कार्य कर दे, चोथुजे श्रात्मप्रदेशे जीवने निर्मलता संपजती जाय, ते संप्रदान, पांचमुं कर्मरूप आवरण टलतुं जाय, ते अपादान, बहुंएलए समकेतरूप कार्यमां जब्या थाधारभूत जाणवां, माटे बहुं श्राधारनामा कारक जाणवू ५०४ मोक्षनिःकर्मा श्रवस्थानु स्वरूप, ए षट्कारक मले निपजे, ते कहे ३.तिहां प्रथम कर्ता ते जीव जाणवो अने बीजं कारण ते जीवने समके तरूप मले, तेवारें त्रीजु मोक्षरूप कार्य नीपजे, तथा चोथु संप्रदान ते गुणश्रेणिरूप निर्मलता जीवने संपजती जाय अने पांच, अपादान ते कर्मरूप श्रावरण टलतां जाय अने हुं आधार, ते ए गए मोक्षरूपकार्यमां मध्यां आधाररूप जाणवां. एपीरीतेषट्कारकरूप चक्र करी मोक्षनिःकर्मा अवस्थानुस्वरूप जे प्राणी जाणे,ते प्राणी गण्या दिवसमांपरमानंदपद पामे. ५१३ श्रीजिनमार्गमध्ये नव प्रकारनां नियाणांकरवां निषेध्यांबे, तेनो वि चार खखीयें .यें.प्रथम कोश्जीव, एवं चिंतवे जे बीजे नवें मने राज्यनीप्रा ति होजो एवी जे खाते पहेलु नियाj जाणवू. वही कोई ए चिंतवे केरा ज्यमांतोमहेनत घणी माटे तेथी सऱ्या पण मुजने शधिमंत गृहस्थपणानी प्राधि होजो एवी जे इशा ते वीजुं नियाj जाणवू. बलीकोश्पमचिंतवेते पुरुषने तो कमाववा धमाववारूप घणुं कष्ट पडे , माटे महारे स्त्रीपणानी प्राप्ति होजो' एवी वांडा, ते त्रीजुं नियाणुं जाणवं. वली कोइ एम चितवे जे स्त्रीने तो परवशपणा प्रमुख महा कष्ट डे, माटे ढुं पुरुष होजो ? एवी श्खा, ते चोथु नियाजाणवू. वली कोइ एम चिंतवे जे मनुष्य संबंधि , नवतत्वना प्रश्नोत्तर, विषयचोग तो घणा अशुचि ले माटे महारे बहुरत्ता देवतापणुं प्राप्त होजो ? एवी श्छा, ते पांचमुं नियाएं जाणवू, वली को देवता श्रने (अन्य के) बीजो को देवता ते माहोमांहे देव देवीनां रूप विकूधींने जोग जोगव्यानी तथा कोश् देवता पोतेंज देव देवीरूप विकूर्वीने जोगव्यानी चांग ते बहुरता देव कहीये, एवी वांगरूप परिणाम एट एवं सामर्थ्य हुँ पा, १ एवी श्या ते बहु नियाणुं जाणवं. एब नियाणांना करवावाला जीव परजवें कुर्लनबोधी थाय. एटले तेने बोधवीजरूप समकेतनी प्राप्ति न थाय, वली कोइ जीव एवं चिंतवे के जे देवताउने संजोग नथी, ते देवोने अरत्ता देव कहीये. ते अरत्तादेव थवानी वांबा ते सातमुं नियाएं जाणवू, वली को एक जीव, एम चिंतवे वे मुजने साधुने पडिशाजण वावु रुडं श्रावकपणुं प्राप्त थाजो, एटले ९ घणा साधु, साधवीने आहार पाणी प्रमुख वहोरा ? एवी श्छा करवी, ते आठमुं नियाएं जा गर्बु. बन्नी को एवं चिंतवे जे मुजने दारिश्री श्रावकपणानी प्राप्ति होजो, के जेथकी मुजने चारित्रनी प्राप्ति तरत उदय आवे, एवी प्रार्थना करवी, ते नवमुं नियाऐ जाणवू. ए पाब्लां त्रण नियणांनुं फल, अनुक्रमें पूर्वले जवें समकेत, देशविरति अने सर्वविरतिनुं दायक बे, पण मोक्ष दा यक नधी. ए सर्व अर्थ, पांखीसूत्रनी टीकामध्ये दे. तथा बृहत्कल्प त्तिमां एम कडं ले जे तीर्थकरपणुं तथा चरमशरीरीपणुं प्रमुख पण सा धुने प्रार्थ, युक्त नथी, अपवादें पण ए नियाj साधुने नहीं करवं. तथा आवश्यकवृत्तिमा ध्यानशतकने अधिकारें कडं बे, जे सर्व कर्मना क्षययकी मुजने मोद होजो ? ए पण निया[ज डे, एने पण निश्चयनयथी निषेध्यु बे, परंतु जावनामां जे जीव काचा , तेने श्राश्रयी व्यवहारनयें निर्दोष . एम योगशास्त्रवृत्तिमां पण का बे. अने जयवीयराय' इत्यादिक प्रणि धान , ते बहा गुणगणाथी उपर न करवं. इत्यादि, वली एवो विस्तारें अधिकार, पूजापंचाशकवृत्तिमा ने. सर्व थईने प्रश्न ५१३ थया. हवे श्री नवपदजीनी पूजा खरतरगचमां थयेला देवचंदजीकृत डे, तेमां कां ॥ गाथा ॥ श्म नव पद गुण मंगली, चउनिस्केप प्रमाणो जी॥ सात नये जे आदरे, सम्यग् ज्ञानी जाणो जी ॥ १॥ श्रर्थः-श्री सिकचक्रजीना यंत्रनुं खरूपते नैगमादिक सात नयें करी जाणवू. तथा नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ११७ नामादिक चार निदेपे करी जाणवू. तथा प्रत्यक्ष अने परोक्ष, ए वेष माणे करी जाणवं. तथा अव्य, क्षेत्र, काल अने जावनी चोजंगी करी जाणवू, तथा चौद गुणगणे करी जाणवं, तथा गुणें करी जाणवू. तथा नव तत्त्वें करी जाण, तथा गणिगुणे करी जाणवू तथा पंचवणे करी जाणवू तथा देव, गुरु, धर्मनी उलखाणे करी जाणवू. ए दश जांगे करी श्री सिचक्रजीना यंत्रनु खरूप जे जाणे, सईहे, तेने सम्पग्रजानी जाणवा. ५५ तेमां प्रथम जांगे साते नयें करी यंत्रनुं खरूप देखाडे . तिहां प्रथम नैगमनयने मते अतीतकालें सिद्धचक्रजीनो यंत्र एवं नाम वर्ततुंहतुं भने अनागत का पण ते नाम वर्चशे, तथा हमणां वर्तमान काठे पण ते नाम वर्ने ने, ए रीतें त्रणे काल एकरूपपणे वर्ते, ते नैगमनय जाण वो. हवे संग्रह नयना मतवालो सर्वनो संग्रह करीने वोल्यो, जे आ श्री सिद्धचक्रजीनो यंत्र , पढी व्यवहार नयना मतवाले वेचण करीने जुदा जुदा नेद देखाड्या, ते श्रावी रीते के प्रथम पदें अरिहंत, बीजे पदें सिद्ध, त्रीजे पदें श्राचार्य, चोथे पदें उपाध्याय, पांचमे पढ़ें साधु, बछे पड़े दर्शन, सातमे पदें ज्ञान, बाग्मे पढ़े चारित्र, अने नवमे पदें तप, ए रीते जेवा दीग, तेवा नेद वेंच्या, ते व्यवहार नय जाणवो. पनी व्यवहार नयना मतवालो जुसूत्र नयनो उपयोग लश्ने बोख्यो जे ए सिद्धचक्रजीना यंत्रनी स्थापनामां मध्यजागें अरिहंत देव, ते बहे समनिरूढ नये व डे. अने उपर सिद्ध परमात्मा ते सातमे एवंचूतन वर्ते , पडखामां आचार्य, उपाध्याय अने साधु, ते पांचमे शब्दन व डे, तथा दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप, ते पांचमे शब्दनयें अंश अंश मात्र प्रगट्या, अने के समनिरूढनयें संपूर्ण प्रगव्या, तथा सातमे एवंचूतनयें सकल कार्य नीपजावी परमात्मा जीव, जोगवे जे.ए सात नये यंत्रनुं खरूप जाणवू. ५३ वीजे नांगे चार निदेपे करी श्री सिद्धचक्रजीना यंत्रनुं खरूप देखाडे ने तिहां प्रथम श्रीअरिहंतजी उपर चार निदेपा उतारे जे. प्रथ मजे अरिहंत एq नाम लही स्मरण करतुं, ते नाम अरिहंत. तथा श्री श्र रिहंतजीनी मूर्ति प्रमुख प्रतिमा स्थापीयें, ते सद्भाव स्थापना. तथा श्री अरिहंत एवा अक्षर लखवा, ते असद्नावस्थापना. ए बीजो स्थापना निक्षेपो जाणवो. तथा त्रीजो श्री अरिहंतनो जीव श्रेणिकादि प्रमुख तेज नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १२ए व्य शरीरनुअव्य जाणवूधने जिहां लगें तीर्थकर नगवानने केवल ज्ञानन उपन्युं होय, त्यां लगे बद्मस्थ अवस्थायें घ्यतिरिक्त शरीरनुं अव्य जाणवं. तथा श्री अरिहंतजी मुक्तं गया पनी तेना शरीरनी चक्ति शादिक देवता तथामनुष्य करे,ते ज्ञशरीरनुभव्य जाणवं. एवी रीतें भव्यशरीर, तम्यति रिक्त शरीर अने झशरीर, ए त्रण प्रकारे त्रीजो अव्यनिक्षेपो जाणवो.इवे चोथो जावनिक्षेपो ते श्री अरिहंतने केवल ज्ञान उपन्या पली त्रिगडाने विपे बेसीने घार पर्षदाने देशना आपे, तेने नाव अरिहंत कहीयें. ५५४ ए चार निदेपे श्रीसिस्नु खरूप कहे जे.प्रथम श्रीसिक एवं नाम त्रणे काल एकरूपें शाश्वतुं व डे, ते नामथकी सिक जाणवा, तथा श्रीसिद्धजीनी प्रतिमा प्रमुख स्थापवी, ते सदनावस्थापना अने सिक एवा अक्षर लखवा, ते असद्नावस्थापना, ए रीतें स्थापनानिदेपो वे ने जाणवो. तथा त्रीजो अव्यनिक्षेपो ते तेरमे अने चौदमे गुणगणे वर्तता केवली नगवान्ने नव्यशरीर श्राश्रयी अव्य कहींयें अने जे सिद्धि वस्या तेना शरीरनी चक्ति करीयें, ते शरीरतुं अव्य जाणवू. ए त्रीजो अव्यनि देपो जाणवो. तथा जावसिक जे सकलकर्म क्षय करी लोकने अंतें विरा जमान अव्यावाध सुखना लोगो, तेने नावसिक कहीये. हवे सिद्धनगवानमा तळयतिरिक्तशरीरश्राश्रयी चार निदेपा कहे जेल थम सिक एवं नाम. ते त्रणे कालें एकरूपें शाश्वतुं वर्ते दे, ते नामसिक जाणवा तथा जे देहमान मध्येथीत्रीजो जाग घटाडी वे जागना शरीरप्र माणे आत्मप्रदेशनो घन करी स्थापनारूप क्षेत्र अवगाही रह्यो डे, ते वी जो स्थापनासिक जाणवो. तथा अव्यसिद्ध ते शुद्ध, निर्मज,असंख्यातप्रदे शने विषे ज्ञानादिक अनंतगुणरूप बती पर्यायप्रत्ये वस्तुरूप प्रगट्या , ते सिद्धनो तध्यतिरिक्तशरीर आश्रयी अव्यनिदेपो जाणवो. तथा नाव थकी सिस्नु खरूप तो सामर्थ्यपर्यायप्रवर्तनारूप अनंतो धर्म प्रगट्यो , तेने विषे सदा काल नवा नवा केयनी वर्चनारूप पर्यायनो उत्पाद, व्यय, समय समय अनंतो अनंतो थरह्यो . तेणे करी सिद्ध परमात्मा अनंतुं सुख जोगवे , ते चोथो चावनिक्षेपो जाणवो. ५श्ययाचार्यर्नुस्वरूपचार निक्षेपेकरी कहे जेः-प्रथमश्राचार्य एवंनाम,ते नाम आचार्य,बीजं श्राचार्यजीनी मूर्चिप्रमुख स्थापवी, अथवाश्राचार्य एवा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १२० अक्षर खखी स्थापवा,ते स्थापना आचार्य,त्रीजोजेआचार्यपदवीने योग्य ने पण हजी आचार्य पदवी पाम्या नथी, परंतु आगल पामशे, ते तध्यतिरि कशरीरखें अव्य जाणवु.तथा जे को गतिमांजीव डे, परंतु त्यांधकी श्रावी आचार्य पदवी पामशे, तेने नव्यशरीरतुं अव्य कहियें. तथा जे कोश् श्रा चार्य कालंगत थया पढी तेना शरीरनी शक्ति महोत्सव करीये, ते इशरी रखें अव्य जाणवू, ए बीजो अव्यनिदेपो कहो. हवेचोथो जावनिदेपोते जे लावाचार्य बत्रीश गुणे करी विराजमान पांच प्रस्थान करीसेवित जव्य प्राणीने हितोपदेश कर्त्ता गबना नायक थका विचरे, तेने जावथकीया चार्य कहीये. एज रीते चार निदेपा उपाध्यायने विषे पण जाणी लेवा. ५५६ साधुजीनुं स्वरूप चार निदेपे करी कहे जेः-प्रथम साधु एवं नाम, ते नामसाधु, तथा बीजो साधुजीनी मूर्ति प्रमुख स्थापीयें, अथवा अ क्षर लखीयें, ते स्थापना साधु तथा जे श्रावकमांडेथी आगल साधुपएं नीपजशे, तेने अव्यसाधु कहीये. ए जव्य शरीरनुं अव्य जाणवू तथा जे साधु पांच महा व्रत सूधां पाले साधुनी क्रिया करे, सूजतो आहार लीये,पण तेवो ज्ञान ध्याननो उपयोग वर्ततो नथी ते तध्यतिरिक्त शरीर आश्रयी अव्य जाणवू. तथाजे कोश् साधुने देवगतिथया पबीतेना शरीरनी महोत्सव भक्ति करवी, ते इशरीरनुं अव्य जाणवू एत्रण प्रकारे साधुनो अव्यनिरूपो कह्यो. हवे नाव निक्षेपो कहे . जे साधुने गुणे करी सहित अने आगल जे साधुनो श्राचार, व्यवहार कह्यो ते प्रमाणे सर्व करे अने ज्ञान ध्यानमां वर्त्ततो साध्य एक, साधन अनेक, ए रीतें सत्तागतना धर्म रूप मोदने साधे, ते जावनिक्षेपे साधु जाणवो. ए दर्शन उपर चार निदेपा लगावे . तिहां प्रथम दर्शन एबुंना म, ते नामदर्शन कहीये. बीजुं मूर्ति प्रमुख स्थापवी, ते समावस्थापना अने दर्शन एवा अक्षर लखी स्थापवा, ते असनावस्थापना, ए स्थाप नानिदेपो जाणवो. त्रीजो जे अंतरंग उपयोग विना कुलाचारें अति आनंबरें विधि सहित दर्शननी करणी करे , परंतु ते आत्मदर्शन विना करे , माटे तेसर्वव्यदर्शन जाणवु।गाथा॥ दर्शन दर्शन नटकियो,शिर पटक्यु सो वार ॥ पण जे दर्शन दर्शन विना, ते फरियो अनंत संसार॥ ॥१॥ एपरमार्थ जाणवो. हवे चोथे जावनिक्षेपे दर्शन कहे .तिहां जे नवतत्वना प्रश्नोत्तर २३१ कार्यकारणनी उलखाण सहित दर्शन करवू एटले उपरथी श्री वीतरागना दर्शननी आचरणारूप (करणी के ) सेवा, स्तुति, जक्ति, पूजा विधि सहित मन, वचन अने कायायें करी एकचित्तें करे , ते सर्व अव्यदर्शन का रणरूप जाणवू अने नावदर्शन केतां तो जे अंतरंग आत्मदर्शनरूप लेजो धारीने आत्मा निरावरण करवारूप साध्य चोखं राखीने अव्यदर्शनरूप विधिसहित करणी करवी, ते सर्व निर्जरारूप जाणवी ॥गाथा॥ जे दर्शन दर्शन विना, ते दर्शन प्रतिपक्ष ॥ जे दर्शन दर्शन हुवे, ते दर्शन सापेक्ष ॥१॥ ए परमार्थ जाणवो. ए चावनिदेपे दर्शन कडं. एश्य ज्ञान उपर चार निक्षेपा लगाडे दे. प्रथम ज्ञान एवं नाम,ते ना मज्ञान जाणवू. वीजुं पुस्तकमा लख्युं ते स्थापनाज्ञान जाणवू. त्रीजें अन्यमतनां सर्वशास्त्र,तेनां तथा जिनमतनां सूत्र, सिद्धांत,टीका,चूर्णि प्रमु खना अंतरंगात्म उपयोग विना तथा निश्चयव्यवहाररूप कार्य कारणना जाणपणा विना जे अर्थ करवा, ते सर्वे अव्यज्ञान जाणवू तथा नावज्ञान ते षड्जव्य नव तत्त्व जाणपणुं अव्य, क्षेत्र, काल, चाव, नय, निक्षेपा, अने प्रमाणे करी जाणपणुं अने अंतरंग निश्चयनय यात्मसत्ता सईहर्बु ते जावज्ञान जाणवू ॥ गाथा ॥ क्षण अझै जे अघ टले,ते न टले नवनी कोडें ॥ तपस्या करतां अति घणी, पण नावे ज्ञान तणी कोइ जोडें ॥१॥ एशए चारित्र उपर चार निदेपा लगाडे , प्रथम चारित्र एवं नाम,ते नामचारित्र जाणवू. तथा जे पुस्तकमां चारित्रना विधि प्रथम लखीने स्था प, ते स्थापनाचरित्र जापवू. तथा जे पांच महाव्रत सूधी रीते मन, व चन, कायायें करी निवृत्ति प्रवृत्तिरूप श्राचार व्यवहार प्रमुख सहित सू धी रीतें करणी करवी, ते सर्व अव्यचारित्र जाणवू ॥ गाथा ॥ विरया सा वक्षार्ड, कसाय हीणा महावयधरावि॥ सम्मदिति विहूणा, कयावि मुकं न पार्वति ॥१॥ ए परमार्थ जाणवो. हवे जावचारित्र कहे जे. जे कर्मने चूरे, तेने चारित्र कहींयें. एटले जीव, अजीवरूप खपरनी वेचण करी खरूप, चिंतव. एकाग्रता तन्मयरूप परिणाम होय एटली वार नवा कर्म रूप आश्रवनुं रोक, जाणवू, तेने जावचारित्र कहीयें ॥ गाथा॥ चय ते अत्र कर्मनो संचय, रिक्त करे जे तेहाचारित्र नाम निरुक्तं जांख्यु,ते वंदो गुण गेह ॥ १॥ ए परमार्थ जाणवो. ए जावचारित्र जाणवू. १६ १३२ नवतत्त्वनाप्रश्नोत्तर. ५३॥ तप उपर चार निदेपा लगाडे -प्रथम तप एवं नाम, ते नाम निदेपोजाणवो. वीलु पुस्तकमां तपना विधि प्रमुखनु खखवू,ते स्थापनातप जाणवू. त्रीशुंड श्रमादि प्रमुख पास खमण मासखमण श्रादिक अनेक प्रकारतुं तप जे था लव परजवें पुण्यरूप इंजियसुखनी वांगरूप परिणामें करवं, ते सर्वे भव्यतप जाणवू. चोथु लावतप. ते श्ह जव परनवें इंजिय सुखनी वांग रहित सर्व प्रकारे श्वानो रोध करी एक पोतानो आत्माक मरूप आवरणथकी रहित करवाने अथे जे आगल अव्यतप कयु,ते सर्व करतां थकां निर्जरारूप जाणवु गाथा॥छा रोधेसवरी, परिणतिसम ता जोगें। तप तेहीज थातमा, व निजगुण जोगें। एजावतपनो परमा थं जाणवो. एरीते चार निदेपे करी सिद्धचक्रना यंत्रनुं खरूप जाणवू. ५३एत्रीजे नांगे एयंत्रनुंखरूप,प्रत्यक्षादिप्रमाणे करी उखखावे .तिहां प्रथम प्रमाणना नेदले. एक प्रत्यक्षप्रमाण अने वीजें परोक्षप्रमाण, तेमां प्रत्यक्ष प्रमाणना वली वे भेद . तिहां अरिहंततथा सिझजगवान् केवल झाने करी लोकालोकनुं स्वरूप जाणे , ते सर्वे प्रत्यक्ष प्रमाणे करी जाणे ने. माटे एने सर्वप्रत्यक्ष कहीयें तथाजे मनःपर्यवज्ञानश्रने अवधिज्ञान तेवीनुं देशप्रत्यक्ष कहीये. तिहां कोश्क श्राचार्य, उपाध्याय अने साधु,मनःपर्यव ज्ञानवाला दे, ते मनोवर्गणाने प्रत्यक्षपणे जाणे ने अने कोश्क आचार्य, उपाध्याय थने साधु, अवधिज्ञानवाला दे, ते पुजलवर्गणाने प्रत्यक्ष पणे जाणे .ते देशप्रत्यक्ष जाणवो. एटले अरिहंत अने सिझए वेसर्वप्रत्यक्ष प्रमाणवाला तथाथाचार्य,उपाध्याय अनेसाधु, एत्रण देशप्रत्यक्षवाला, ए रीतें नव पदमाहेलां पांच पदमा प्रत्यक्ष प्रमाणनुं स्वरूप कडं. हवे शेष दर्शन, ज्ञान, चारित्र श्रने तप, ए चारपदमांप्रत्यक्षप्रमाणनुं स्वरूप कहे . तिहां प्रथम (दर्शन के० ) समकेत जाणवू. अने ए समकेत विनानुं जे ज्ञान ते नव पूर्व सुधी जण्या , तो पण ते अज्ञानरूप ने, माटे समके त सहित ते वीजुं ज्ञान जाणवू थने ते ज्ञाननी तीक्ष्णता एटले उपयोगर्नु एकायपणुं, ते त्रीजुं चारित्र जाणवूअने चारित्र एटले पोताना स्वरूपमा रमण करवं, ते पोताना स्वरूपमा रमण करतां सर्व प्रकारे श्छानुं रोधपएं तेहीज तप जाणवू. एटले पांचमे शब्दनयने मते जे जीवने दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप प्रगव्यां , तेमां को जीवने अवधिज्ञान,मनःपर्यवज्ञान नवतत्वना प्रश्नोत्तर. १२३ होय, माटे तेमां देशप्रत्यक्षपणुं जाणवू. अने बहे समनिरूढनयें तथा सातमे एवजूतनये जे जीवने दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप प्रगव्यां ने, तेमा सर्वप्रत्यक्षपणुं जाणवू. हवे परोक्ष प्रमाण- वरूप कहे जे ते परोक्ष प्रमाणना त्रण बेद . एक आगमप्रमाण, वीजें अनुमानप्रमाण, त्रीजु उपमाप्रमाण. तिहां कोश्क आचार्य, उपाध्याय अने साधु, ते आगमें करी सर्व वस्तुनुं प्रमाण करे ले. तथा कोश्क आचार्य, उपाध्याय अने साधु उपमायें करी वस्तुनुं प्रमाण करे . तथा कोश्क आचार्य, उपाध्याय अने साधु, अनुमानें क री वस्तुनुं प्रमाण करे . हवे दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप, ए पांचमे शब्दनयें जे जीवने प्रगव्यां , तेमां पण आगम, अनुमान अने उपमा प्रमाणे जाणपणुं जाणवू. ए परोक्ष प्रमाणनुं स्वरूप कयु. ए रीतें प्रत्यद अने परोक्ष, ए वे प्रमाणे करी सिद्धचक्रना यंत्रनुं स्वरूप जाणवू. ५४० चोथे नांगे अव्य, क्षेत्र, काल अने जाव तेणें करी सिद्धयंत्रनुं स्व रूप देखाडे ने.तिहां प्रथमपदें श्रीअरिहंतनुं स्वरूप देखाडे जे. तेमां अव्य थकी अरिहंत ते चोत्रीश अतिशयें करी विराजमान पांत्रीश वचन वापी ने गुणे करी संपूर्ण आत महापातिहार्यरूप बार गुणे करी सहित हो य, तथा देवयकी श्री अरिहंत देव, ते अढी दीप प्रमाण क्षेत्रमा जाण वा. तथा कालयकी अरिहंत देव, संततिभावें अनादि अनंत चांगे वत्तें ने अने एक अरिहंताश्रयी सादिसांतांगो जाणवो. तथा जावयकी अरिहंतदेव, ते जे ज्ञानावरणादि घाति कर्मना क्षयें अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, शुक्लध्यानना बीजा त्रीजा पाया वचा रह्या व जे. ५४१ सिझ परमात्मा उपर अव्यादि चार जांगा कहे .अव्यथकी स वें सिद्ध परमात्मा असंख्यातप्रदेशी जाणवा तथा क्षेत्रथकी सिक पर मात्मा, लोकने अंतें पीस्तालीश लाख योजन सिकशिला प्रमाणे बिराज मान जाणवा अने कालयकी सिक परमात्मा, सर्व सिद्ध श्राश्रयी अना दिअनंत जांगे व जे अने एक सिक आश्रयी सादिसांत नांगो जाण वो. तथा जावयकी सिक परमात्मा ते सकल कर्मने कयें अनंत गुण रूप लक्ष्मी प्रगट करी लोकने अंतें विराजमान वर्ते , ते जाणवा. ५४ आचार्य जगवाननुं स्वरूप कहे . अव्यथकी प्राचार्य जगवान् नवतत्वना प्रश्नोत्तर. २३४ नीश गुणे करी विराजमान जाणवा, तथा क्षेत्रयकी श्राचार्य जगवान अढी द्वीप प्रमाणे जाणवा तथा कालथकी आचार्य नगवान् संततिनावें अनादि अतंत जांगे वर्ने डे अने एक आचार्य श्राश्रयी सादिसांत जागो जाणवो. तथा लावथकी आचार्य जगवान् सदाकाल सत्तागतना जासन रूप ज्ञानस्वरूपना उपयोगमा जेनुं चित्त वर्ने , ते जाणवा. ५४३ उपाध्यायजीनुं स्वरूप कहे . अन्यथकी उपाध्यायजी पच्चीश गुणे करी विराजमान कहीये. तथा क्षेत्रथकी उपाध्यायजी अढी श्रीप व्यापी जाणवा. तथा कालथकी उपाध्यायजी संततिजावें अनादि अनं तनांगे वर्ते , अने एक उपाध्यायजी आश्रयी सादिसांत जांगोजाणवो. तथा भावथकी उपाध्यायजी जीव अजीवरूप नव तत्त्व षट् अव्यतुं जा एपणुं करी सत्तागतना चिंतनरूप स्वनावमा जेतुं चित्त व ले ते जाणवा. ५४४ साधुनुं स्वरूप कहे .अव्यथकी साधु सत्तावीश गुणे करी वि राजमान कही. तथा क्षेत्रथकी साधु अढी छीपव्यापी जाणवा, तथा कालयकी साधु संततिजावें अनादि अनंतनांगे वत्ते डे, अने एक सा धुश्राश्रयी सादिसांत नांगो जाणवो. तथा जावथकी साधु जे साध्य ए क,साधन अनेक, एरीते सत्वागतना धर्मने साधे, ते चावसाधु जाणवा. ५४५दर्शन स्वरूप कहे जे.अव्ययकी दर्शन,ते इंजियना वलथीवस्तुनुं देखq तथा नासनपणुं ते सर्व अव्यदर्शन कहीयें. तथा क्षेत्रथकी दर्शन, चौदराज लोक सनाडी प्रमाणे जाणवू तथा काल थकी दर्शन, क्षायिक जाव श्राश्रयी जे जीवने प्रगटयुं , ते सादि अनंत लांगे जाणवं, अने दायोपशमनाव आश्रयी सादिसांत जांगे वर्ते . तथा जावयकी दर्शन ते लोकालोकनुं स्वरूप एक समयमा देखवं, तेने कहीये. ५४६ ज्ञानतुं स्वरूप कहे जे. अन्यथकी ज्ञान जे मतिज्ञान, श्रुतज्ञान, अवधिज्ञान, मनःपर्यवज्ञान इत्यादि, इंजियने अनुयायी जे जाणपणुं ते सर्व अव्यज्ञान कही. तथा क्षेत्रणकी ज्ञान, ते चौदराज लोक त्रसनाडी प्रमाणे जाणवू. तथा कालयकी शान ते दायिक भावाश्रयी जे जीवने ज्ञान प्रगट्युंजे, ते सादि अनंत नांगे जाणवू अने दायोपशमिक भाव आश्रयी सादि सांत जांगो जाणवो. तथा नावथकी ज्ञान ते जे लोकालो कनुं स्वरूप एक समयमां जाणवू.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १३५ एUs चारित्रनुं खरूप कहे जे. अन्यथकी चारित्र ते चरणसित्तरी कर एसित्तरीने गुणे करी विराजमान तथा क्षेत्रथकी चारित्र ते चौदराज खो क सनाडि प्रमाणे जाणवू तथा कालयकी चारित्र ते दायिक नाव आ श्रयी सादि अनंत लांगे वर्ते ने श्रने क्षयोपशम जाव आश्रयी सादिसां तनांगो जाणवो. तथा नावथकी चारित्र ते यथाख्यात चारित्ररूपाणे करी पोताना स्वनावमां रमण करवू, ते जाणवू, ५ तपर्नु स्वरूप कहे , अव्यथकी तपना धार जेद कहीयें तथा क्षेत्र थकी तप ते चौदराजलोक त्रसनाडी प्रमाण जाणवू. तथा कालयकी तप ते दायिकनाव आश्रयी सादिश्रनंतनांगे वर्ते जे अने क्षयोपशमनाव श्राश्रयी सादिसांतनांगे जाणवू, तथा जावथकी तप ते सर्व प्रकारें बानो रोध करी समता नावमा वर्च. ए रीते अव्य, क्षेत्र, काल अने जा वनी चोजंगी करी सिध्यंत्रनुं स्वरूप जाणवू. ५५ पांचमे चांगे चौद गुणठाणे करी यंत्र स्वरूप लखावे . तीहां प्रथमपदें श्रीअरिहंतदेव, तेरमे गुणगणे जाणवा. बीजे पदें सिझपरमात्मा ते गुणगणा वर्जित जाणवा. त्रीजे पदें श्राचार्यप्रनु तथा चोथे पदेंउपाध्याय अने पांचमे पदें साधुमुनिराज, ते बहे सातमे गुणगणे अने श्रेणीप्रतिपन्न बद्मस्थमुनि ते अगीयारमे वारमे गुणगणे जाणवा. हवे बहुं दर्शन पद, सातमुं ज्ञानपद, आठमुं चारित्रपद अने नवमुं तपःपद, ए चारे पद, चोथा गुणगणाथी मांनी यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा खगें जाणवां, ए रीते चौद गुणगणे करी सिद्धयंत्रनुं खरूप जाणवू. ५६६ बलांगे गुणें करी सिझयंत्रनुंस्वरूप देखाडे जे.तिहांप्रथम पढ़ें श्रीअरिहंतदेव ते बार गुणें करी सहित जाणवा.बीजे पर्दे सिद्ध परमात्मा ते आग्गुणें तथा एकत्रीश गुणे करी सहित जाणवा. त्रीजे पदें आचार्य जगवान्, ते पांच गुणें तथा बत्रीश गुणें करी जाणवा. चोथे पदें उपाध्या यजी ते पच्चीश गुणे करी जाणवा. पांचमे पदें साधुजी ते सत्तावीश गुणें करी जाणवा. बड़े पदें दर्शन, ते सडशक गुणे करी जाणवू. सातमे पढ़ें ज्ञान, ते पांच गुणें तथा एकावन गुणें करी जाणवू. आम्मे पढ़े चारित्र, ते सत्तर तथा सित्चेर गुणे करी जाणवू. नवमे पदें तप, ते बार गुणे तथा प चास गुणे करी जाणवू. ए रीतें सिझयंत्रनुं स्वरूप गुणे करी जाणवू.
नवतत्त्वना प्रश्नोतर. १२६ ५७५ सातमे जांगे यंत्रनुं स्वरूप नव तत्वे करी उलखावे . प्रथमपदें श्रीअरिहंत देव, तेरमे गुणगणे वर्तता तेमा नवे तत्त्व पामीय. तथा बीजे पदें श्री सिझपरमात्मा, तेमांश्रागल कह्यां तेरीतें त्रण तत्त्व पामीये. तथा त्रीजे पदें श्रीश्राचार्यजी, चोथे पदें श्रीउपाध्यायजी श्रने पांचमे पदें श्री साधु, एत्रण पदमां पूर्वे समकेतमा कयां,ते रीते आठाउ तत्त्व पामीयें, तथा दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप, ए चार गुणमां शब्दनयने मतें चोथा गुणगणाथी मांगीने हा सातमा गुणगणां जे जीवने प्रगव्यां , तेमां आगल कह्यां, ते रीते श्राप तत्त्व पामीयें अने समजिरूढनयने मते श्रा उमा गुणगणाथी मांमी यावत् अगीयारमा बारमा गुणगणा पर्यंत श्रेणी चावें जे जीव व डे, तेने ए दर्शनादिक चार गुण प्रगव्या , तेमां आप तत्त्व पामीयें अने तेरमे गुणगणे केवली नगवानने चार गुण प्रगव्या ने, तेमां नवे तत्त्व पामीये. अने गुणगणां वर्जित लोकने अंतें सिद्धपरमा स्मा व ने, तेने ए चार गुण प्रगव्या , तेमां त्रण तत्व पामीयें. एरी तें सिझयंत्रनुं स्वरूप, नव तत्त्वें करी जाणवू. ए आग्मे जांगे गुणिगुणे करी सिद्धयंत्रनुं स्वरूप उंलखावे . ति हां प्रथम अरिहंत, सिद्ध, आचार्य, उपाध्याय अने साधु, ए पांचे गुणी जाणवा अने दर्शन, ज्ञान चारित्रअनेतप, ए चारगुण जाणवा,एटले ए पूर्वोक्त पांच गुणीमा ए दर्शनादिक चार गुण रह्या दे, माटे ए गुण जाणवा. भने ए अरिहंतादिक पांचे जे दे, ते वर्शनादिक चार गुणे करी सहित ने, माटे गुणी जाणवा. ए रीतें सिद्धयंत्रनुं स्वरूप गुणी गुणे करी उलखाव्युं. ५७ नवमे जांगे सियंत्रनुं स्वरूप पांच वर्षे करी देखाडे डे. प्रथम चंझपन अने सुविधिनाथ, एबे तीर्थकर धोले वर्षों में, माटे प्रथमपदें श्र रिहंतनुं ध्यान धोखे वणे करवू तथा श्री पद्मप्रन अने वासुपूज्प, ए बे राते वणे बे, माटे बीजे पदें श्री सिकनुं ध्यान रकवणे कर, तथा शोल तीर्थ कर पीतवणे , माटे त्रीजे पदें श्री आचार्यजीतुं ध्यान पीले वर्णे कर तथा श्री मल्लिनाथ अने श्री पार्श्वनाथ, ए बेपतु लीले वणे डे, माटे चो थे पदें श्री उपाध्यायजीनुं ध्यान नीले वर्षे करवू, तथा श्री मुनिसुव्रत अने नेमनाथ, ए बे तीर्थंकर श्याम वणे , माटे पांचमे पदें साधुजीनुं ध्यान श्यामवर्णे करवं, तथा ए श्रीश्रारिहंतादिक पांचने दर्शन, ज्ञान,चा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २ रित्र अने तप, ए चार गुण, कर्मरूप मेलने अनावें करी निर्मल प्रगट्या बे, माटे श्वेतवर्ण ए चारेनुं ध्यान करवू. ए पांच वर्षे यंत्र, खरूप जाणवू. ५५ दशमे जांगे देव, गुरु, श्रने धर्मे करी यंत्रनुं खरूप जेलखावे बे-तिहां ए नव पदमा श्रीअरिहंत अने सिद्धए वे देव जाणवा. तथा श्राचार्य, उपाध्याय अने साधु, ए त्रणे गुरु जाणवा, तथा दर्शन, ज्ञान, चारित्र अने तप ए चारे धर्म जाणवा. ए रीतें देव, गुरु, धर्मे करी यंत्रनुं स्वरूप लिखाव्यु. ए दश जांगे करी जे जीव, श्रीसिद्धचक्रना यंत्रनुं स्व रूप अंतरंग प्रतीति सहित उलखाणे ध्यावे, ते परमानंद पद पामे. प६ श्रीअनुयोगटार सूत्रमध्ये नयतुं स्वरूप कछु दे, ते श्हां शिष्यने उलखाण करवा सारु विस्तारपणे विशेष व्याख्यायें लखीयें बे॥गाथा॥ नय जंग पमाणेहिं, जो अप्पा सायवाय नावेणं ॥ जाणेश्मो सरूवं, सम्म विछि सो नेर्ड ॥१॥ अर्थः- (नयभंग के0) मूलनय वे श्रने उत्तरनय सात, तथा उपनय अहावीश अने तेना जांगा सातशें थाय. तथा (पमा णेहिं के) मूल प्रमाण वे अने उत्तर प्रमाण पांच, तेना पण वली श्र नेक नेद थाय. अने (अप्पा के0) आत्मा तेने (सायवाय के०) स्याहा दादि आप पहें उलखीने नदी रीतिथी पोताना स्वरूपने (जावेण के) नाव. (जाणेश्मोसरूवं के) ए रीते जेणे आत्मस्वरूपने लखीने प्रतीति करीने,(सम्मदिछिएसोने के) ते जीव निश्चे समकेतनोधणी जाणवो. एत विशेपार्थ महे . तिहां एक निश्चय अने बीजो व्यवहार, ए मूल वे नय जाणवा. अने एक नैगम,बीजो संग्रह, त्रीजो व्यवहार, चोथो श जुसूत्र,पांचमो शब्द हो समजिरूढ,सातमो एवंचूत, ए सात उत्तर नेद जाणवा. सातमांधी पहेला उ नय व्यवहारमा जाणवा अने सातमो एक एवंचूत नय ते निश्चयमां जाणवो. तेनो परमार्थ आवी रीत बे, ब नये जे कार्य ते अपवाड़े कारणरूप जाणवु श्रने सातमे एवंनूतनमें जे कार्य, ते उ स्कृप्टें उत्सर्ग निश्चयकार्यरूप ने, माटे उ नय ते व्यवहारमा गण्या अने सातमो एक एवंचूतनय ते कार्यरूप , तेमाटे निश्चयमां गयो बे. ए शिष्यः-सिझमां नय बे, किंवा नथी ? गुरुः जे कारणरूप सात नयडे,तेतो व्ययहाररूप ,ते माटे ते सिकमां नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १२० नश्री, केम के सिझने तो कार्य संपूर्ण नीपन्यु बे, माटे तिहां कारणनो खप नथी,ते वास्ते कारणरूप सात नय ते सिझमां न पामी श्रने जे जे नये कार्य नीपन्यु ते कार्य सर्वे सिकमां वर्ने , माटे कार्यरूपें जोतां तो सि कमां साते नय पामीये. एनो विस्तारें खुलासो आगल बतावरों. एनए शिष्यः- ए सात नयमां अव्यनय केटला अने जावनय केटला? गुरु:-श्रीजिनजागणिक्षमाश्रमणजी तो एक नेगम, बीजो संग्रह,त्री जो व्यवहार अने चोथो जुसूत्र, ए चार नयमां नाम, स्थापना श्रने अव्य, एत्रण निदेपा ते अव्यास्तिकपणे माने , तथा शब्दादिक त्रण नय ते भावनिदेपे पर्यायास्तिकपणे माने ,अने श्रीसिद्धसेन दिवाकरजी तो प्रथमना प्रण नयमांत्रण निदेपा ते अव्यास्तिकपणे माने ने अनेक जुसूत्रादिक चार नय ते एकज भावनिक्षेपे पर्यायास्तिकपणेमाने डे, हा न्यायरीते श्राशयरूपें जोतां बन्ने श्राचार्य, वचन प्रमाण दे, ते देखाडे जे. पए वस्तुनी त्रण अवस्था . एक प्रवृत्ति, बीजी संकल्प अने त्रीजी परिणति,ए त्रण नेद ,तेमा प्रवृत्ति ते योग व्यापाररूप क्रिया अने सं कल्प ते चेतनाना योग सहित मननो विकल्प माटे श्रीजिनजागणिक माश्रमणजी प्रवृत्तिधर्म तथा संकल्पधर्म,ए वेने बौदायिक मिश्रितपणा माटे ऽव्यनिदेपो कठेखो ने अने एक परिणतिधर्म तेने भावनिक्षेपो कहे ,अने श्रीसिझसेनदिवाकरजी तो विकल्प ते जीवनी चेतना,माटे तेने भावनयमां गवेषे बे,अने प्रवृत्तिसीम ते व्यवहारनय दे तथा संकल्प ते जुसूत्र के अने परिणति एक वचनपर्यायरूप ते शब्दनय अने संक स्प वचनपर्यायरूप ते समनिरूढनय तथा वचनपर्याय अर्थपर्यायरूप संपूर्ण,ते एवंभूतनय. एत्रण नय शुकडे अने जावधर्ममध्ये मुख्यनावने उत्तरोपर सूक्ष्मताना ग्राहक ले. एरीतें संक्षेप अधिकारें नयतुं खरूप कह्यु, एए१ हवे असावीश उपनयनुं स्वरूप बतावे जे.तिहां प्रथम नैगमनयना त्रण बेद कहे . एक वर्तमाने अतीतारोपण नैगम,बीजो वर्तमान थ नागतारोपण नेगम, श्रीजो वर्तमाननगम. इवे संग्रहनयना बे नेद कहे बे. एक सामान्यसंग्रह अने बीजो विशेषसंग्रह, तथा व्यवहारनयना बे भेद, एक शुमव्यवहार, बीजो अशुद्धव्यवहार, तथा रुजुसूत्रनयना बे नेद, एक सूक्षारजुसूत्र, बीजो बादर जुसूत्र, तथा शब्द समनिरूढ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १२ए अने एवंनूत, ए त्रणे नयनो एकेक नेद .ए रीते ए सात नयना बारजेद थया. हवे अव्यास्तिक अने पर्यायास्तिक ए वे नयना भेद कहे .तिहाए क नित्याच्यास्तिक,वीजो एकाव्यास्तिक,त्रीजो सतभव्यास्तिक, चोथो व कव्याव्यास्तिक, पांचमो अशुऊसव्यास्तिक, नको अन्वयव्यास्तिक,सा तमो परमाव्यास्तिक,श्रामोशुजव्यास्तिक, नवमोसत्ताव्यास्तिकश्य ने दशमो परमन्नावग्राहकलव्यास्तिक. एरीत अव्यास्तिकनयना दश नेद ते पूर्वोक्त वार नेद साथै मेलवतां वावीश नेद थया. हवे जे पर्यायने रहे, ते पर्यायास्तिक नय, तेना उभेद कहे . एक अव्यपर्याय, वीजो अन्य व्यंजनपर्याय, श्रीजो गुणपर्याय, चोथो गुणव्यंजनपर्याय, पांचमो खन्नाव पर्याय, उको विनावपर्याय, ए उदने पूर्वोक्त वावीश साथै मेलवतां अशा वीश उपनय जाणवा. अने ए सात नय मांहेला एकेक नयना शो शो नांगा , तेथी सातसो जांगा पण जाणवा. ए सामान्य कथन कयु. एएए हवे शिष्यने समजावया विशेष अर्थ जूदा जूदा नेदें करी देखाडे .तिहां प्रथम मूखनयथी मंगाण करे . ते मूल तो एकनिश्चय अने वी जो व्यवहार, ए वे नय . तेणें करी सर्व वस्तु पदार्थनुं जाणपणुं करवं. केम के श्रीउत्तराध्ययनमा दायिक समकेतीजीवनेदशजातिनी रुचिटुंशन प्रगटे, तिहां प्रथम निसर्ग रुचिमां कह्यो , जे निश्चय अने व्यवहारन करी तथा नैगमादि सात नयें करी तथा चार निक्षेपे करी जीव अजीवरूप नव तत्त्व, षड्व्य, खरूप जाणे, तेने निश्चय समकेती जाणवा माटे प्रथम निश्चय अने व्यवहार, ए वे मूल नयतुं स्वरूप कहे जे. तिहां प्रथम व्यवहारनयना वे नेद . एक अशुद्ध व्यवहार अने बी जो शुद्ध व्यवहार, तेमां अशुझ व्यवहारना वली पांच भेद ले. एक थ शुक्रव्यवहार बीजो उपचरितव्यवहार, त्रीजो अशुजव्यवहार, चोषो शुजव्यवहार, पांचमो अनुपचरित व्यवहार अने बछो शुक्रव्यवहार, ए बदबे, ते विस्तारें करी प्रत्येक जेलखावे . एएएप्रथम अशुद्ध व्यवहार, तेजे जीवने सत्तायें राग, द्वेष, अज्ञानरूप अशुद्धता खाणि संपन्न अनादिकालनी लागी ने, ते अशुअव्यवहारन जाणवो. अने ए अशुभतानी चिकाशें कर्मरूप दलीयां जीवनें प्रकृतिरूप सत्तापणे रह्यां , ते संग्रहनयने मते , तथापि व्यवहाररूप जाणवा. १७ २३० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर अने नैगमनयने मते जीवें अतीत का दबीयां ग्रयां हतां अने श्रना गतका जोगवशे तथा वर्तमानका सत्तायें रह्यां वर्चे , तथा ते दलीयां स्थितिपाके व्यवहारनयें उदयरूपाचावें अज्ञानपणे अनुपयोगें एकेंजिय विकलेंजियादि प्रमुख संमूर्हिम जीव जोगवे डे, ते उदयभावरूप व्यवहा रनय जाणवो. एट ए अशुजव्यवहारनयमां एक नैगम, बीजो संग्रह अने त्रीजो व्यवहार, ए त्रण नय जाणवा. एएए बीजो उपचरित व्यवहारनय कहे बे-कोश्जीव घर, हाट, वखार, जाई, पिता, स्त्री, कुटुंब, परिवार,ग्राम, गरास, नगर, दास, दासी, वाणोतर, शीपार, सुजट श्रादि अनेक प्रकारनी वस्तु ते पोताथकी प्रत्यक्षपणे जूदी बे, तेनो नीव स्वामीरूप कर्ता थर, जुसूत्रनयना उपयोग सहित वर्ते, ते उपचरितव्यवहारनय कर्ता जाणवो ॥१॥अने तेनी चिकाशें करी श्र शुभकर्मरूप दलीयां जीव ग्रहण करे , ते दलीयां ग्रहवारूप व्यवहार नय जाणवो ॥२॥ श्रने को जीव, देहरा, उपासरा, ज्ञानोपकरण, पाटी, पोथी, नोकरवाती प्रमुख तथा देव, गुरु, साधर्मीप्रमुख चारित्रनां उपक रण ते सर्व पोताची प्रत्यक्षपणे जूदा डे, तेहनो जीव क रूप थर रुजुसू जना उपयोग सहित व बे, ते पण उपचरित व्यवहार नय जाणवो ॥३॥ अने तेनी चिकाशें शुजकर्मरूप दलीयां ग्रहण करे , ते ग्रहवारूप व्यव हारनय जाणवो ॥४॥ एटले उपचरित व्यवहार न करी शुभाशुजरूप वे प्रकारे दलीयांनुं ग्रहण करी ते दलीयां जीवें प्रकृतिरूप सत्तापणे बां ध्या, ते संग्रहनयने मतें डे, पण व्यवहाररूप जाएवां ॥५॥ तथा नैग मनयने मते अतीतकारें दबीयां ब्रह्मांडतां श्रने थावते का जोगवशे तथा वर्तमानकालें प्रकृतिरूप सचापणे रयां , ते नैगमनयें जाणवां ॥३॥ श्रने ते दलीयां व्यवहारनयने मते उदयरूपजावे समकेती जीव, उदास पणे न्यारा रही जोगवे डे, ते जोगववारूप कोरो व्यवहारनय जाणवो ॥७॥अने मिथ्यावी जीव, रुजुसूत्रना उपयोग सहित, माहे मलीने जो गवे , ते वाधकरूप व्यवहारनय जाणवो ॥ ॥ एटले उपचरित व्यव हारनयमां नैगम, संग्रह, व्यवहार अने रुजुसूत्र, ए चार नय जाणवा. ६३ त्रीजो अशुजव्यवहार नय कहे . कोश् जीव,क्रोध,मान,माया, सोज, हास्य, विनोद, निंदा, ईर्ष्या, चाडी, हिंसा, मृथा, अदत्त, मैथुन, ३ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर त्यादिक अनेक प्रकारे विवाह, वाजिम, व्यापार वाणिज्यरूप करणी, झजु सूत्रना उपयोग सहित करे, ते अशुजव्यवहारनय जाणवो ॥१॥ अने तेनी चिकारों श्रशुजकर्मरूप दलीयानुं ग्रहण करवं, ते ग्रहवारूप व्यवहार नय जाणवो ॥२॥ एटले ए अशुजव्यवहारनयें करी जीव, कर्मरूप दली यांने ग्रहण करीने प्रकृतिरूप सत्तापणे बांधे, ते संग्रहनयने मते व्यवहार रूप जाणवां ॥३॥ श्रने नैगमनयने मतेजे अतीतका दलीयां ग्रयां हता अने अनागतका लोगवशे, तथा वर्तमानका सचायें रह्यां , ते नैगम नयें जाणवां ॥ ४ ॥ तथा ते दलीयां स्थितिपाकें व्यवहारनयने मते उद यरूपक्षावें समकेती जीव उदासपणे न्यारा रही जोगवे बे, ते जोगववा रूप कोरो व्यवहारनय जाणवो ॥५॥ तथा मिथ्यात्वी जीव, तो ते दली यांने जुना उपयोग सहित, मांहे मलीने लोगवे , ते बाधकरूप व्य वहारनय जाणवो ॥६॥ पटक्षे अशुजव्यवहारनयमा नैगम, संग्रह, व्यव हार अने जुसूत्र, ए चार नय जाणवा. ६० चोथो शुजव्यवहारनय कहे :-को जीव, दान, शीयल, तप, नाव, करुणा, दया, यन, सेवा, जक्ति, पूजा, प्रजावना, इत्यादि अनेक प्रकारे शजुना उपयोग सहित करणी करे डे, ते शुजव्यवहारनय जाणवो ॥१॥ तथा तेनी चिकाशें शुजकर्मरूप दलीयानुं ग्रहण करवं, ते ग्रहवा रूप व्यवहारनय जाणवो ॥२॥ एटले ए शुजव्यवहारनयें करी जीवें कर्म रूप दलीयाने ग्रहण करी प्रकृतिरूप सत्तापणे वांध्यां, ते संग्रहनयने मतें बे, पण व्यवहाररूप जाणवां ॥३॥ तथा नैगमनयने मने अतीतका द लीयानुं ग्रहणकलुं हतुं अने श्रावते का जोगवशे तथा वर्तमानका सत्तायें रयां , ते नैगमनयने मते व्यवहाररूप जाणवां ॥४॥ तथा ते दबीयां स्थितिपाकें उदयरूपनावे समकेती जीव, उदासपणे न्यारा रही जोगवे , ते जोगववारूप कोरो व्यवहारनय जाणवो ॥५॥ अने मिथ्या वीजीव, जुसूत्रना उपयोग सहित मांहे मलीने जोगवे बे, ते बाधक रूप व्यवहारनय जाणवो ॥६॥ एटले शुजव्यवहारनयमा नैगम, संग ह, व्यवहार अने जुसूत्र, ए चार नय जाणवा. ६११ पांचमा अनुपचरित व्यवहारनयनुं खरूप कहे . कोइ जीव, राजु सूत्रना उपयोगें अजाणपणे शरीरादि अव्यकर्मरूप परवस्तु ते पो , १३२ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ताची प्रत्यक्षपणे जूदी , तेने जीव, श्रज्ञानने वशे करी पोतानी करी जाणे देतेने पोताना शरीरने विषे जीवबुझिने, ते अनुपचरित व्यवहारनयें कर्ता जाणवो ॥१॥ तथा ते अशुजयोगें करी व्यवहारनयने मतें कर्मरूप दलीयानुं ग्रहण करी बांधवं, ते ग्रहवारूप व्यवहारनय जाणवो ॥२॥ अने ते दलियां प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां, ते संग्रहनयने मतें कर्मसत्ता रूप डे, पण व्यवहारनयें जाणवां ॥३॥ तथा नैगमनयने मते अतीतकालें दसीयां प्रहां हां अने अनागतकाबें चोगवशे तथा वर्तमानकाले सत्तायें बंधरूप रह्यां , ते नैगमनयने मते व्यवहाररूप जाणवां ॥४॥ तथा ते द बीयां स्थितिपाके व्यवहारनयने मते समकेती जीव, उदयरूपमा उदा सपणे न्यारा रही जोगवे ले,ते मोगववारूप कोरो व्यवहारनयजाणवोपया अने मिथ्यात्वी जीव, रुजुसूत्रना उपयोग सहित मांहे मलीने जोगवे डे, ते बाधकरूप व्यवहारनय जाणवो॥६॥ एटले अनुपचरित व्यवहारन यमा नैगम, संग्रह, व्यवहार अने जुसूत्र, ए चार नय जाणवा. ए रीतें अशुशव्यवहारनयनो मूलनेद एक, तेना उत्तरजेद पांच कह्या. ए अशुभ व्यवहारनयनो विचार, सर्व प्रथमना नैगमादिक चार नयमां जाणवो. ६६ हवे शुझव्यवहारनयर्नु खरूप कहे . शब्दनयने मतें समकेत जा वश्री मांगीने यावत् बहा, सातमा गुणंगणा पर्यंत साधु, साध्वी, श्रावक, श्राविका, ए सर्व शुक्रव्यहारनयें व जे. तेमां पांच नय पामीय, ते वी रीते:-प्रथम संग्रहनयने मते सिक समान पोताना आत्मानी सत्ता असं ख्यात प्रदेशरूप . बीजेनैगमनयने मते श्राउ रुचक प्रदेश सदा कालसिक समान निर्मला .त्रीजे व्यवहारनयने मते उपरथकी गुणगणां माफक पोतानी करणी करे , चोथे झजुसूत्रनयने मते संसार उदासी वैराग्यरूप परिणाम व डे, पांचमे शब्दनयने मते जीव अजीवरूप स्वपरनी वेचण करी जेवी इती, तेवीज शुकनिर्मख पोताना आत्मानी प्रतीति करी बे. एरीअनमकेत जावधी मामीने यावत् हा सातमा गुणगणा पर्यंत उपर अकी व्यवहारदृष्टियें जोतां एक शब्दनय कहीयें अने अंतरंग निश्चय ष्टिय पाँच नय जाणवा. ए शब्दनयने मतें शुक्रव्यवहारनु स्वरूप कयु, ६५ समनिरूढ नयने मतें शुरू व्यवहार नयतुं स्वरूप लखावे दे. ए समनिरूढ नयने मतें आठमा नवमा गुणगणाधी मामीने यावत् तेर - . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १३३ मा चोदमा गुणगणा पर्यंत केवली जगवान् ते शुद्ध व्यवहारनये वत्तें बे, तेमां ब नय पामीय. ते श्रावी रीते:- संग्रहनयने मते सिक समा न पोताना आत्मानी सत्ता पागल लखी हती, तेवी शुल्क निर्मल पणे प्रगट करी ॥१॥ अने नैगम नयने मते आठ रुचकप्रदेश पागल निरावरण इता, ते तेवांने तेवांज वत्तें २ ॥२॥ तथा व्यवहार नयनें मतें अंतरकरणीरूप स्वरूपमा रमवारूप क्रिया करे ने श्रने बाह्यक रणीरूप क्रिया पण साचवे ॥३॥ तथा जुसूत्र नयने मते शुद्ध उ पयोगमा वर्ते ॥ ४॥ शब्दनयने मते दायिक सम्यक्त्वरूप गुण प्र गव्यो ने, ते पण पोतानी पासें ले ॥५॥ तथा समनिरूढ नयने मते शुक्लध्यानरूप श्रेणी नावना बीजा त्रीजा पाया अंतराने रह्या व बे, ॥६॥ ए रीते श्रेणीचाव पर्यंत केवली नगवानना खरूपमा उपरथकी व्यवहारदृष्टियें जोतां तो एक समनिरूढनय कहींयें अने अंतरंग निश्चय दृष्टिये जोतां तो छ नय जाणवा. ए रीते शब्दसमनिरूढनयने मतें शुरू व्यवहारनयन स्वरूप जाणवू. ६ए शुद्ध निश्चय व्यवहारतुं खरूप कहे . एटले शुरु निश्चय नय कार्य तो जे एवंनूत नयने मते श्रष्ट कर्मने आयें श्रष्ट गुण संपन्न लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे लांगे वर्चता एवा सिद्ध परमात्मा ते शुद्ध निश्चय नय जाणवा. तेमां साते नय पामीयें. तिहां नैगमनयने मतें सिक परमात्माने श्राव रुचक प्रदेश, अंतीतका निरावरण हता, तथा श्रावते का निरावरण वर्तशे अने वर्तमान कालें पण निरावरण वः ने. बीजे संग्रह नयने मते पोताना श्रात्मानी सत्ता आंतरंग शुक निर्मलपणे जे वी हती, तेवीज निरावरणपणे प्रगट करी ने. त्रीजे व्यवहार नयने म ते पलटण खजावें समय समय नवनवा ज्ञेयनी वर्तनारूप पर्यायनो उ त्पाद व्यय थइ रह्यो जे. चोथे शजुसूत्र नयने मते सिद्ध परमात्मा पोता ना पारिणामिकनावें रह्या सामान्य विशेषरूप उपयोगमां सदाकाल व डे, पांचमे शब्दनयने मते आगल जीव श्रजीवनी वेचण करी दायिक समकेतरूप गुण प्रगव्यो ने, ते पण पोता पासें., बहे समनिरूढ नय ने मते अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी बे, ते पण पोतानी पासें . सातमे एवंचूत नयने मते सिद्ध परमात्मा अष्ट कर्मने दायें अष्ट गुण प्र नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २३४ गट करी,लोकने अंतें विराजमान वा . ए रीतें सिझना खरूपमां अं तरंग दृष्टिये जोतां कार्यरूप साते नय पामीयें अने उपरथकी व्यवहार दृष्टियें जोतां तो एक एवंजूतनय जाणवो. ए रीतें निश्चय व्यवहारतुं खरूप सामान्य प्रकारे करी जाणवू. हवे अव्यजावतुं स्वरूप साते नये लखवा रूप लखीयें .ये. ६४० तिहां प्रथम अव्यर्नुस्वरूपलखवा रूप ले. नैगम श्रने संग्रहनयें करी सर्व जीवाव्य, सचायें एकरूप में, तेने प्रथम सत्तारूप जव्य कहीये. इवे वीजें कर्मरूप अव्य लखावे . जे जीवने प्रकृतिरूप सत्तायें शुला शुज कर्मनांदलीयां वांध्यां डे, तेने पण नैगम अने संग्रह नयने मते करी क मसचारूप अव्य कहीं. त्रीजु व्यवहारनपने मते ते दलीयांनो उदय थ यो, ते उदयजावरूप अव्य कहीये ते जोगववा रूप भव्य जाणवू. चोथु व्यवहारनयने मतें अनुपयोगें संमूर्छिम प्रायः शुजाशुज रूप करणी कर वी, ते चोथु करणीरूप अव्य जाणवू. पांचमुंशजुसूत्रनयने मते उपयो ग सहित शुभाशुभ परिणामें करी कर्मनां दबीयांनुं ग्रहण करवं, ते पां चमुं कर्म ग्रहवारूप अव्य जाणवू. बकुंवली पण झजुसूत्रनयने मतें शुजा शुज परिणामें करी उपरथकी जे करणी करवी,ते करणीरूप अव्य जाणवू. ते पण वाधकरूप अन्य जाणवू. सातमुं शब्दनयने मते जुसूत्रना उप योग सहित चोथा गुणगणाथी मांनी यावत् बहा सातमा गुणगणा पर्य त उपरथकी करणी करवी, ते साधकरूप अव्य जाणवू. आठमुं ते जीवने अंतर करणीरूप उपयोग व बे,ते उपरला नयनी अपेक्षायें तेने साधक रूप अव्य कहीये. नवमुं वली समनिरूढ नयने मते जुसूत्रना उप योग सहित जे जीव, श्रेणीचावें केवली प्रमुख वर्ने , ते उपर थकी क रणी करे डे, ते पण साधकरूप अव्य जाणवू अने दशमुं अंतरंग श्रेणी रूप करणी करे , ते पण उपरला नयनी अपेक्षायें जोतां सोधकरूप अव्य कहीये. अगीयारमुं जे जीव, एवंनूतनयने मते खोकने श्रेते व बे, एवा सिद्ध परमात्माने पर्यायनो उत्पाद, व्यय, समय समय थ रह्यो बे,ते थंतरकरणीरूप अव्य जाणवू. एसात नयें करी अन्यनुं स्वरूप कछु. ६४५ हवे सात नयें करी नावनुं स्वरूप कहे जेः-प्रथम नैगम अने संग्रह नयने मते जे जीवने सचायें कर्मनां दलीयां बांध्यां बे, तेने उदय थयो, ते नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २३५ कर्मउदयरूप नाव जाणवो. वीजो झजुसूत्रनयने मतें शुजाशुन परिणामें करी जे कर्मरूप दलीयांनुं ग्रहण कर, ते कर्मग्रहवारूप जाव जाणवो. त्रीजो शब्दनयने मते ऋजुसूचना उपयोग सहित स्वपरनी वेचण करी जीव अजीवने जूदा जूदा वेंचवा, ते साधकरूप चाव जाणवो. चोयोस मजिरूड नयने मते श्रेणीमा जे जीव व दे, ते पण हेग्ला नपनीच पेक्षायें साधकरूप नाव जाणवो. पांचमो एवंजूतनयने मते जे जीवने श्रव्यावाधसुख प्रगटयुं, ते खरूपनोगीरूप जाव जाणवो. हवे निश्चय अने व्यवहार ए वे मूलनय , तेणें करी जाणवारूप नवतत्त्व पट् अव्य, खरूप लखीयें बैयें. ६५१ प्रथम जीवादि ब तत्त्वतुं स्वरूप कहे बे-निश्चयनय करी सर्व जीव सत्तायें एकरूप सरखा सिद्ध समान शाश्वता दे अने व्यवहार करी जीवनी अनेक जांती देवता, नारकी, तिच, मनुष्यरूप जाणवी. तथा कोश्जीव, शुजपरिणामें करी पुण्यरूप आश्रवनां दलीयां वांधे, तेने श्रजी वकहीये. ते निश्चयनयें करी बांगवा योग्य डेअनेव्यवहार नयें करीआदर वा योग्य ने. वली कोश्जीव अशुभ परिणामें करी पापरूप आश्रवनां द लीयां बांधे, तेने अजीव कहीये, ते निश्चयनयें करी बांभवा योग्य दे, अने व्यवहारनय करी पण बांगवा योग्य कहींयें. एटले जीव, अजीव, पुण्य, पाप, पानव अने वंध, ए ड तत्त्वमा निश्चय व्यवहार नय कहेवाणा. ६५५ हवे सातमा संवर तत्व वरूप कहे बे-व्यवहारनयें करी सं वरतुं स्वरूप ते निवृति प्रवृत्तिरूप चारित्र जाणवू अने निश्चयनयें करी तो पोताना स्वरूपमा रमण करवू, ते संवर जाणवू. ६५३ हवे आठमा निर्जरातत्त्व स्वरूप कहे :-व्यवहारनयें करी नि जराना वार नेद जाणवा अने निश्चयनयें करी निर्जरानुं स्वरूप तो, सर्व प्रकारे श्वानो करी समताजावें प्रवर्तवू ते जाणवू. ६५४ हवे मोक्षनिःकर्मावस्थानुं स्वरूप कहे जे.व्यवहारन करी मोद, तो तेरमे, चोदमे गुणगणें केवलीने कहीये अने निश्चयनये मोक्षपद ते सकल कर्म क्षय करी खोकने अंतें विराजमान एवा सिद्ध परमात्माने जा एवो. ए रीते नव तत्त्वर्नुस्वरूप निश्चय अने व्यवहार न करी धारवं. ६६० षट् अव्य, स्वरूप निश्चय व्यवहाररूप नयें करी लखावे . ते १३६ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. मां प्रथम जीवाव्यतुं खरूप तो पागल कह्यु, ते रीते जाणवू तथा धर्मा स्तिकाय थने अधर्मास्तिकाय, ए वे अव्यर्नु खरूप साधे कहे जे.तिहां निश्चयनययकी ए बे अन्य लोकव्यापी खंध असंख्यात प्रदेशरूप शाश्व तो ने अने व्यवहार न करी एबे अव्यना देश, प्रदेश अने अगुरुलघु जाणवा. हवे आकाशास्तिकाय अव्यतुं खरूप कहे . तिहां निश्चयथकी तो थाकाशास्तिकायनो खंध लोकालोकव्यापी अनंतप्रदेशी शाश्वतोडे, तथा व्यवहारनयें करी देश, प्रदेश बने गुरुलघु जाणवा. हवे काल अव्यनुं स्वरूप कहे . निश्चयथकी कालजव्यनो एक समय ते सदाकालें लोकमां शाश्वतो व डे अने व्यवहार न करी काल ते उत्पादव्ययरूप पलटण स्वनावे जाणवो. हवे पुल अव्य स्वरूप कहे . निश्चयनयें करी पुजल अव्यना अनंता परमाणुया लोकमां सदाकाल शाश्वता वर्चे के अने व्यवहारनयें करी पुजसना खंध सर्वे अशाश्वता जाणवा, ए रीतें निश्चय अने व्यवहारथकी षट् अन्य नव तत्त्व स्वरूप जाणवू. हवे नैगमादि सात नये करी सर्व वस्तुनुं जाणपणुं करावधानो जिन दास नामा शेठ, श्रावकपुत्र प्रत्ये प्रश्न पूछे भने श्रावकपुत्र, जिनदास शेलने उत्तर आपे . एवी रीतना व्याख्यानरूपें कहे :- ६६१ जिनदास शेवः-सात नयमां नैगमन करी षट् अव्यनुं स्वरू प जाणवामां प्रथम नैगमन करी धर्मास्तिकायनुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-नैगमनयने मते धर्मास्तिकाय एवं नाम कहीये. केम के नैगम नयना मतवालो त्रणे काल वस्तुनें एकरूपपणे माने में, एटबे श्र तीतकाले धर्मास्तिकाय एवं नाम हतुं श्रने अनागतकाले धर्मास्तिकाय एवं नाम रहेशे, तथा वर्चमानकाले पण धर्मास्तिकाय एवं नाम वत्तें जे. ६६५ जिनदासः-संग्रह नयें करी धर्मास्तिकायनुं स्वरूप केम जाणीयें। श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो, सत्तानुं ग्रहण करे , माटे संग्रह नयने मते असंख्यात प्रदेशरूप सत्ता सहित ते धर्मास्तिकाय कहीयें. ६६३ जिनदासः व्यवहार न करी धर्मास्तिकायनुस्वरूपकेमजाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो जेवो उपरथकी देखे, तेवो नेद वेहेंचे, माटे व्यवहार नयने मते खंध, देश, प्रदेशरूप धर्मास्तिकाय जाणवो. ६६३ जिनदासः-अजुसूत्रनयने मतें धर्मास्तिकायतुं स्वरूप केम जापीयें।
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, १३० श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिकनाव आहे ,माटे जावधी धर्मास्तिकाय अनेक जीव पुजलने चलनसहायरूप जावपणे परिणमे ने,ए रीते धर्मास्तिकायमां चार नय जाणवा. ६६५ जिनदासः-नैगमनयने मते श्रधर्मास्तिकायतुं खरूपकेमजाणी? श्रावकपुत्रः-नैगमनयने मते अधर्मास्तिकाय एवं नाम कहीयें. केम के नैगम नयना मतवालो त्रणे काल वस्तुने एकरूपपणे माने जे.एटले अती तकालें अधर्मास्तिकाय एबुं नाम हतुं अने अनागत का पण अधर्मास्ति काय एवं नाम वर्तशे, तथा वर्तमान का पण ए नाम वत्तें ले ६६६ जिनदासः-संग्रहनयने मते अधर्मास्तिकाय, खरूप केम जाणीयें? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सातानुं ग्रहण करे , माटे संग्रहन यने मते अधर्मास्तिकाय असंख्यात प्रदेशरूप सत्ता सहित लोकमां सदा काल शाश्वतो व . ६६७ जिनदासः-व्यवहारनयने मते अधर्मास्तिकायर्नु खरूप केम जाणीय? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो जेवो उपरथकी देखे, तेवो भेद वेहें चे, माटे व्यवहारनयने मते खंधे, देश, प्रदेशरूप अधर्मास्तिकाय जाणवो. ६६७ जिनदासः-शजुसूत्रनयने मते अधर्मास्तिकायतुं खरूप केम जाणी? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिकनाव आहे , माटे जाव थकी अधर्मास्तिकाय अनेक जीव पुनलने स्थिरसहायरूप जावपणे परि एमे , ए रीते अधर्मास्तिकायमां चार नय जाणवा, ६६ए जिनदासः-आकाशास्तिकायमां नैगमनयनुं खरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः नैगमनयने मते श्राकाशास्तिकाय एवं नाम कहीयें. केम के नैगमनयना मतवालो त्रणे काल वस्तुने एकरूपपणे माने जे. एट अ तीतका आकाशास्तिकाय एवं नाम हतुं अने अनागतकाडे आकाशास्ति काय एबुं नाम रहेशे, तथावर्तमानकालें आकाशास्तिकाय एवं नाम वाले. ६० जिनदासः-संग्रहनयने मते श्राकाशास्तिकायर्नु स्वरूप केम जाणीयें? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सचानुं ग्रहण करे . माटे संग्रहन यने मते अनंत प्रदेशरूप सत्ता सहित ते आकाशास्तिकाय अव्य कही. ६३५ जिनदासः-व्यवहारनयने माथाकाशास्तिकायर्नुखरूप केमजाणीयें। भावकपुत्रः-ए नयना मतवालो जेवो उपरथी देखे, तेवो भेद वेहेंचे, १४ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १३७ माटे व्यवहार नयने मते खंध, देश, प्रदेशरूप आकाशास्तिकाय जाणवो. ६७२ जिनदासः-झनुसूत्रनयनेमतेंथाकाशास्तिकायनु स्वरूप केमजाणीय श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिक नाव आहे , माटे जाव थकी श्राकाशास्तिकाय अनेक जीव पुजलने अवगाहनारूप जावपणे परि णमे जे. ए रीते श्राकाशास्तिकायमां चार नय जाणवा. ६७३ जिनदासः नैगमनयने मते कासव्यनुं स्वरूप केम जाणी? श्रावकपुत्रः-नैगमनयने मते काल एवं नाम कहीयें. केम के नैगमन यना मतवालो त्रणे का वस्तुने एकरूपपणे माने जे. एटले अतीतकालें काल एवं नाम हतुं, तथा अनागतकाले पण काल एवं नाम रहेशे भने वर्तमानकालें काल एवं नाम व डे. ६७४ जिनदासः-संग्रहनयने मते कालव्यर्नु स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सत्ताने आहे ,तेमाटे संग्रह नयने मते कालनो एक समय, सत्तारूप सदाकाल लोकमां शाश्वतो व ने, ६७५ जिनदासः-व्यवहार नयने मतें कालभव्य स्वरूप केम जापीयें ? श्रावकपुत्रः-व्यवहार नयने मते कालना त्रण नेद कहीयें, तिहां अतीत काल ते अनंता समय गया अने अनागत काल ते अनंता समय था वशे, तथा वर्चमान काल ते एक समय वनें बे, एम अनेक नेद जाणवा, ६४६ जिनदासः-झजुसूत्रनयने मतें कालर्नु स्वरूप केम जापीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिकनाव आहे बे, माटे ए नयने मते कालभव्य जीव, अजीवरूप सर्वे वस्तुमा नवी पुराणी वर्तनारूप जा वपणे सदाकाल परिणमी रह्यो बे, ए रीते कालजव्यमां चार नय जाणवा. ६७जिनदासः नैगमनयनेमतेपुवास्तिकाय अव्यर्नु स्वरूपकेमजाणीयें ? श्रावकपुत्रः नैगमनयने मते पुजलास्तिकाय एवं नाम कही, कारण के नैगमनयना मतवालो त्रणे काल वस्तुने एकरूपपणे माने में, एटले अतीतका पुजलव्य एबुं नाम हतुं तथा अनागतका पण पुजल अव्य एबु नाम रद्देशे अने वर्तमान का ते नाम व जे. ६४० जिनदासः-संग्रहनयने मते पुजलजव्यर्नु स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सत्तानुं ग्रहण करे , माटे संग्रहनयने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १३ए मतें पुजवाव्यनो सत्तारूप एकपरमाणु, एवा अनंतपरमाणुश्रा खोकमा सदाकाल शाश्वता व , ६७ए जिनदासः-व्यवहारनयने मते पुजलव्यर्नुखरूपकेमजाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो बाद्ययकी जेतुं स्वरूप देखे, तेवा भेद वेहेंचे. माटे व्यवहारनयने मते पुनबनाबेन्जेद कहीयें. एक खंध बीजापर माणुश्रा, ते वली खंधना बे भेद, एक तो जीवने लाग्या ते जीव सहित खंध जाणवा,बीजा जीव रहित श्रजीवरखंध ते घडाप्रमुखना जाणवा. तथा वली जीव सहित खंधना वे जेद,एक सूक्ष्म अने बीजाबादर, तेमां सूक्ष्म ना चार भेद ते जाषा, उबास, मन अने कार्मण ए चार, वर्गणारूप जाण वा. तथा बादरना चार नेद ते औदारिक, वैक्रिय,आहारक बने तेजसए चार वर्गणारूप जाणवा. तिहां प्रथम जे चार वर्गणा सूक्ष्म कही, तेमां चार फरस, पांच वर्ण, वे गंध, पांच रस, ए शोल गुण जाणवा. तथा बा दर चार वर्गणामां पांच वर्ण, पांच रस, श्राप फरस भने बे गंध,ए वीश गुप जाणवा. अने एक परमाणुयामां बेफरस,एक वर्ण,एक रस, एक गंध, ए पांच गुण जाणवा. ए रीते व्यवहारनय उपरथकी देखे,तेवा भेद वेहेंचे ६०० जिनदासः-झजुसूत्रनयने मते पुजवाव्यतुं स्वरूप केम जाणीयें?' श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिक नाव आहेडे,माटे एने मते पुजा परमाणुबाने माहोमांहे अनाविकामनुं मलबाविखररूप पूर्ण गल नजावरूप परिणामिकपणुं वर्ती रडुंडे,ए पुजल अव्यमा चारनय जाणवा. ६७५ जिनदासः-नैगमनयने मते जीवभव्यतुं खरूप केम जाणीयें ? 'श्रावकपुत्रः-नैगमनयना मतवालो एक अंश ग्रहीने सर्व वस्तु संपूर्णपणे माने, एटले सर्व जीवनी चेतना अक्षरने अनंतमे जागे उघाडी , तिहां कर्मवरण खागतां नथी, माटेनेगमनयने मते सर्वजीव एकरूप कहिये. ६न्य जिनदासः-संग्रहनयने मते जीवनुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सत्चानुं ग्रहण करे , एटले सर्व जी वनी सत्ता असंख्यात प्रदेशरूप एक समान (सरखी) डे, माटे संग्रहनयने मते करी सर्वजीव सत्तायें एकरूप जाणवा. ६३ जिनदासः-व्यवहार नयने मते करी जीवनुं स्वरूप केम जाणीयें। श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो बाहयकी जे स्वरूप देखे, तेवा जेद २४० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, वेहेंचे, माटे व्यवहारनयने मते करी जीवनाबे द. तेमां एक तो सकल कर्म क्षय करी बोकने अंतें विराजमान थयेला सिद्ध जीव जाणवा, अने बीजा संसारी जीव जाणवा. ते संसारी जीवना वली बे नेद, एक तो चौ दमा गुणगणाना जीव अयोगी अने बाकी बीजा सर्व सयोगी जाणवा. ते सयोगीना बेद,एक तेरमा गुणगणानाजीवते केवली जगवान् श्रने बाकी बीजा सर्व बद्मस्थ, ते बद्मस्थना वली बेद, एक बारमा गुणगणावाला दीपमोही अने बाकी बीजा उपशांतमोही, ते उपशांतमोहीना वे नेद, एक अगीयारमा गुणगणाना जीव ते अकषायी अने बाकी वीजा सर्वे स कषायी, ते सकषायीना बे नेद, एक दशमा गुणगणाना जीव ते सूक्ष्मक पायी अने बीजा सर्वे बादरकषायी,ते बादरकषायीनाबे जेद,एक आठमा नवमा गुणगणाना जीव ते श्रेणीप्रतिपन्न अने बाकी बीजा श्रेणीरहित ते श्रेणीरहितना वलि बे नेद एक सातमा गुणगणाना जीव ते अप्रमा दी अने बाकी बीजा सर्वे प्रमादी, ते प्रमादीना बे नेद, एक सर्व विर ति,बीजा देशविरति, ते देशविरतिना बेजेद, एक विरतिपरिणामवाला, बीजा अविरतिपरिणामवासा जीव, ते अविरतिना वे जेद, एक श्रवि रतिसमकेती,बीना मिथ्यात्वी,ते मिथ्यात्वीना वेद, एक नव्य, बीजाथ जव्य, नव्यना बे मेद, एक गंतीजेदी, बीजा गंगी अन्जेदी, ए रीते व्यव हार नयना मतवालो जेवा देखे, तेवा जेद वहेंचे. वली प्रकारांतरें जीवना बे खेद, एक त्रस अने बीजा स्थावर, तेमां पृ श्वी, आप, तेज, वायु अने वनस्पति, ए पांच प्रकारना स्थावर, जीव ते पांच सूक्ष्म अने पांच बादर मली दश भेद थाय. ते वदी पर्यावा अने अपर्याता मली वीश नेद थाय. तथा तेनी साथै प्रत्येक वनस्पतिनो एक बेद पर्यातो अने बीजोद अपर्याप्तो मेखवतां बावीश नेद स्थावरना थाय, हवे त्रस जीवना नेद कहे . देवता, नारकी, तिथंच थने मनुष्य, ए सर्व जीवना मूल चार भेद , तेमां देवताना नवाणुं नेद पर्याता अने नवाएं अपर्याप्ता मली रएन नेद , तथा साते नारकीना सात पर्याप्ता अने सात अपर्याता मली चौद नेद थाय. तथा मनुष्यना एकशो एक, क्षेत्रना ११ पर्याता, १७१ अपर्याप्ता, अने १०१ संमूर्बिम, ए रीते सर्व मली ३०३ नेद थाय. तथा बैंजिय, तेत्रिय अने चौरिजिय, ए त्रण विकलेंजिय नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २४२ तिर्यंचना पर्याप्ता तथा अपर्याशा करतां बजेद थाय. तथा पंचेंजिय तियेच ना एक जलचर, वीजा चतुष्पद, त्रीजा उर परिसर्प,चोथा जुजपरिसर्पथ ने पांचमा खेचर, ए पांच संमूर्बिम अने पांच गर्नज मली दश नेद थाय. ते वली दश पर्याप्ता अने दश अपर्याप्ता मनी वीश नेद थाय. ए रीतेश नेद स्थावरना,रए देवताना, १४ नारकीना, ३०३ मनुष्यना, ६ विकडि यना, २० पंचेंजिय तिर्यंचना, मली ५६३ नेद व्यवहारनयने मते जाणवा. ६७४ जिनदासः-झजुसूत्र मयने मत जीवनुं खरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिक नाव आहे ,माटे जे सम यजे उपयोगरूप परिणाम वर्ते, ते समय ते जीवने तेवो कही बोलावे, एटले एणे इंजियादिक नेद सर्वे टाव्या,पण ज्ञान अज्ञाननो नेद न टायो. ६ज्य जिनदासः-शब्दनयने मते जीवनुं स्वरूप केम जाणीयें श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो जीवनो समकेतनाव ग्रहण करे ने, माटे जीव अजीवरूप स्वरूपनुं जाणपणुं करी शुभ निर्मलपणे पोताना था मानी जेणे प्रतीति करी बे,तेने शब्दनयना मतवालो जीव कही बोलावे, ६०६ जिनदासः-समनिस्ट नयने मते जीव कोने कहीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो श्रेणीगाव ग्रहण करे , माटे जेणे शुक शुक्लध्यान रूपातीत परिणाम दपक श्रेणी घाती कर्मने चूरी अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, तेने समनिरूढ नयने मते जीव कहीये. ए टले एनयवालो तेरमे,चौदमे गुणगणे केवलीनगवानने जीव कही बोलावे. ६७ जिनदासः-एवंनूतनयनेमतें जिन स्वरूप केम जापियें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो संपूर्ण चावरूप वस्तु माने , माटे जे सकल कर्मने ये अनंत गुणरूप लक्ष्मी प्रगट करी लोकने अंतें बिराजमान अव्याबाध सुखना जोगी थया, तेने जीव कही बोलावे, एट ले ए नयने मतवाले सिजि अवस्थामा जे गुण हता, ते शहां ग्रहण क स्या. ए रीते षट् अव्यनुं स्वरूप साते नयें करी बताव्यु, दए हवे जिनदास शेउ पूढे के साते नयें करी नव तत्त्वनुं स्वरूप केम जाणीये? तेवारें श्रावकपुत्र कहे ले के आगल षट् भव्य रूप जीव तत्त्व श्रने अजीवतत्त्वनुं स्वरूप तो बताव्यु, शेष सात तत्त्वतुं स्वरूप सात नयें करी देखाडतां प्रथम त्रीजा पुण्यतत्त्वतुं स्वरूप नैगमन करी कहुं बु.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २४२ दए जिनदासः-पुण्यादिक सात तत्त्वतुं स्वरूप सातनकरी केम जाणी? श्रावकपुत्रः-कोर जीवें जुसूत्र नयने मते शुज परिणामें करी व्यव हारनयने मते पुण्यरूप था वनां दलीयां ग्रहण करी संग्रह नयने म ते प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां, तेने अजीव कहीये अने ते दलीयां नैग म नयने मा करी त्रणे काल एकरूपपणे जाणवां, ए रीतें जुसूत्र, व्यवहार, संग्रह अने नैगम, ए चार नयें करी जे जीवें भव्यपुण्य उपा ज्यु, तेमां पुण्य, अजीव, आश्रव अने बंध, ए चार तत्त्व जाणवां, अने भावपुण्य तो ते पुण्यनां दलीयां शब्दनयने मते स्थितिपाके उदयरूप जावें प्रगब्यां, तथा समनिरूडनयने मते सर्वपर्याय प्रततनारूप वस्तु प्रत्ये पाम्यो अने एवंनूतनयने मते ते पुण्यपर्यायरूप सर्व वस्तु जीवें जोगववा मांगी, एम साते नयें करी पुण्य स्वरूप जाणवू. हवे पापर्नु स्वरूप,साते नयें करी कहे . कोइ जीवें, जुसूत्र नयने मतें अशुज परिणामें करी व्यवहार नयने मते पापरूप आश्रवनां दली यांने ग्रहण करी संग्रहनयने मते प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्या, तेने थ जीव कही. अने ते दलीयां नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूपपणे जाणवां. एम चार नयें करी जे जीवें अव्यपाप उपायु, तेमां पाप, श्रा श्रव, अजीव अने बंध, ए चार तत्त्व जाणवां अने जावयकी पाप तो ते दलीयां शब्दनयने मतें स्थितिपाकें उदयरूपजावें प्रगव्यां अने सम निरूड नयने मते सर्व पर्याय प्रवर्तनारूप वस्तुप्रत्ये पाम्यो, तथा एवं नूतनयने मते करी पाप पर्यायरूप सर्वे वस्तु, जीवें जोगवा मामी,एम साते नयें करी पापर्नु स्वरूप जाणवू. हवे साते नये करी संवर भने निर्जरानुं स्वरूप देखाडे ले. कोश्जीव 'ने संवररूप व्रत लेवानो मनमां अंश उपन्यो, तेने नेगम नयना मतवालो संवर करी माने अने संग्रह नयना मतवालो. संवररूप श्रावकनां बार व्रत अथवा साधुनां पांच महाव्रतरूप संवर अंगीकार करे, तेवारें तेने सं वर करी माने, तथा व्यवहारनयना मतवालो संवररूप आचार, व्यव हार, क्रियामा प्रवर्ततो देखे, तेने संवर करी माने. तथा जुसूत्र नयना मतवालो मन,वचन, कायायें करी एकचिनें त्याग वैराग्यरूप परिणामें वनें, तेने संवर करी माने, एटले ए चार न करी जव्यसंवर जापq.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २४३ अने जावसंवर तो शब्दनयने मते स्वसत्ता परसत्ता रूप जीव, जीव, नव तत्त्व, षट् अव्यतुं स्वरूप जाणे, ते जीव, समनिरूढ नयने मते श्रे पीनावें चढतां जीवसत्ताने ध्यावे, अजीवसत्तानो त्याग करे, शुद्ध, शु क्ल भ्यान, रूपातीत परिणामें करी स्वरूपमा रमे, तेवारतेने संवर कहीय. अने एवी रीते संवरमा रहे, तिहां सुधी समय समय अनंती निर्जरा क रे. एरीतें निझरा थझ, तेवारें एवंनूतनयने मतें सकल कर्मने कयें मो दपद पाम्यो, एम साते न करी संवर निर्जरानुं स्वरूप जाणवं. हवे मोक्षनिःकर्मा अवस्था ते सिद्धिरूप कार्य तेमां सात नय, कार्य रूपं देखाडे -प्रथम नैगमनयने मते सिझ परमात्माना थाउ रुचक प्रदेश अतीतका निरावरण हता, अने अनागत का पण निरावरण वनशे, तथा वर्तमानकालें पण निरावरण व जे. ए रीतें त्रणे काल एक रूपपणे जाणवा. तथा संग्रहनयने मते पोताना आत्मानी सत्ता अंतरंग शुद्ध निर्मवपणे जेवी हती, तेवीज निरावरण पणे प्रगट करी , तथा व्यवहार नयने मते सिझने पलटणस्वजावें समय समय नवनवा झेयनी वर्तनारूप पर्यायनो उत्पाद व्यय थ रह्यो , तथा ऋजुसूत्र नयने मतें सिक परमात्मा पोताना पारिणामिक नावमा रह्या, सामान्य विशेष रूप उपयोगमां सदाकाल व डे, तथा शब्दनयने मते श्रागल जीव अजीव रूप स्वसत्ता परसवानी वेहेंचण करी दायिक समकेतरूप गुण प्रगव्यो, ते पण पोतानी पासें बे, तथा समनिरूढनयने मते शुक्लध्यानरूप श्रेणी चढी अनंतचतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, ते पण पोतानी पासें ने, त था एवंनूतनयने मते सिक परमात्मा श्रष्ट कर्मने इयें श्रष्टगुण प्रगट करी, लोकने अंतें विराजमान वर्ते जे. ए रीतें सिझना स्वरूपमा अंतरह ष्टियें जोतां कार्यरूप साते नय पामीयें. ए प्रमाणे षट् अव्य नव तत्त्वनुं स्वरूप साते नयें करी बालजीवने समजणरूप जापवं. हवे ए नव तत्त्व उपर सात नय उतारे . su३ जिनदास शेवः-सात नयें करी नव तत्त्तनुं स्वरूप केम जापीयें ? श्रावकपुत्र:-नैगम अने संग्रह नयना मतवालो अंश तथा सत्ताने म हण करे डे, माटे ए नयना मतवालो सर्वनो संग्रह करीने बोल्यो जे एक तत्त्व दे, तेबारे व्यवहार नयवालो वेहेंचण करीने बोल्यो जे एक जीव नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १४४ तत्त्व, बीलु अजीवतत्व, एरीतें वे प्रकारनां तत्व जाणवां, तेवारे रुजुसूत्र नयना मतवालो उपयोग दश्ने बोयो जे कोइ जीव शुजाशुज परिणामें करी पुण्य पापरूप आनवनां दलीयां बांधे, तेने अजीव कहीयें, एटले जीव, पुण्य, पाप, आश्रव, बंध,अने अजीव,एउ तत्त्व थयां, हवे शब्द स मनिरूढ नयना मतवालो बोल्यो जे चोथा गुणगणाथी मांनी यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा पर्यंत जीव, संवरनावमां वर्त्ततो महानिर्जरा प्रत्येक रेडे. एम संवर तथा निर्जरा, ए बे तत्त्व कह्यां, एटले आठ तत्त्व थयां. वली एवंनूतनयने मते जे जीव, सकल कर्म क्षय करी खोकने अंतें विरा जमान यथाख्यात चारित्ररूप गुणेकरी पोतानास्वरूपमा रमण करे,तेने जावमोक्षपद कहीयें. ए रीतें नव तत्त्व स्वरूप सात नयें करी जापवं. sa शिष्यः-देवतामां सात नय केम जाणीयें? गुरुः-को जीव, जुसूत्रनयने मते शुजपरिणामें करी व्यवहार न यने मते पुण्यरूप दलीयानुं ग्रहण करे, ते संग्रह नयने मते प्रकृतिरूप सत्तापणे बांध्यां तथा नैगमनयने मते अतीत कालें ते दतीयां ग्रह्यां हतां श्रने अनागत कालें जोगवशे तथा वर्तमान काखें सत्तायें रह्यां व डे, ए रीते नैगम नयने मते त्रण काल एक रूपपणे जाणवां. एटले जे जीवें देवतार्नु आयु वांध्यु ते प्राणी ए चार नयें करी अव्य देव जाण वा. अने ते जीव, शब्दनयने मते देवतापणे उपन्या,तेने जावदेव कहीयें. हां शिष्य पढे ले के शब्दनयना मतवालो तो चारे निदेपे वस्तुनुं प्रमा ण करे . माटे देवतामां चार निक्षेपा केम जाणीयें ? गुरु:-देव एवं ना म, ते नामदेव जाणवो. तथा देव एवा अक्षर लखवा, ते असन्नाव स्था । पना अने देवरूपें मूर्ति स्थापवी, ते सन्नावस्थापना तथा आगल अना गत काले चार नयें करी देवता आयु बांध्यु, तेने अन्यदेव कहीये. तथा जे शब्दनयने मतें देवतापणे उपन्यो ते उदयनावरूप जावदेव जाणवो, ए देवमां चार निदेपा कह्या. इवे समनिरूढ नयना मतवालो कहे के जे देवताना भावना सर्व पर्याय प्रवर्तनारूप वस्तु प्रत्यें पामे, तेने देव कहीयें. तेवारें एवंजूतनयना मतवालो कड़े के ते सर्व पर्यायरूप वस्तु प्रत्यें तखतें बेठा जोगवे, ते देव जाणवा. ए रीतें सात नये करी देव तापणुं जाणवं. -- नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १४५ sए शिष्या नारकी जीवमां सात नय केम जापीयें ? गुरुः-कोश् जीव, झजुसूत्र नयने मते अशुजपरिणामें करी व्यवहार नयने मतें पापरूप दलीयानुं ग्रहण करे, ते दलीयां संग्रहनयने मप्र कृतिरूप सत्तापणे बांध्यां अने नैगमनयने मते ते दलीयां त्रणे काल एकरूपपणे जाणवां. ए रीते जे जीवें नारकीर्नु पाउखु बांध्यु, ते प्राणी ए चार नमें करी अव्यनारकी जाणवा. पड़ी ते जीव, शब्दनयने मतेना रकी पणे उपन्यो, तेने जावनारकी कहीये. हा शिष्य पूढे ले के शब्द नयना मतवालो तो चारे निक्षेपे वस्तुनुं प्रमाण करे , माटे नारकीमां चार निदेपा केम जाणी? तेवारें गुरु कहे जे प्रथम नारकी ए, नाम ते नामनारकी बीजो नारकी एवा अक्षर लखवा, ते असनावस्थापना, अने नारकीरूपें मूर्ति स्थापवी, ते सनावस्थापना, ए बे प्रकार स्थापना नारकी जाणवा. तथा त्रीजो जेणे आगल कह्या प्रमाणे चार न करी नारकीर्नु आउखु बांध्यु डे, तेने अव्य नारकी कहीये. तथा चोथा शब्द नयने मते ते जीव नारकीपणे जइ उपन्यो, ते उदयनावरूप नावनारकी जाणवो. ए चार निक्षेपा नारकीने विषे कह्या. हवे समनिरूढ नयना मत वालो कहे , के नरक नवना सर्व पर्याय प्रवर्तनारूप वस्तुप्रत्ये मामे, ते नारकी जाणवो. तेवारें एवंचूत नयना मतवालो कहे के ते पाप पर्याय रूप सर्वे वस्तु उःख रूप विपाकें करी जीवें जोगवा मांमी, तेवारें ते नारकी जाणवो. ए रीतें साते न करी नारकीपणुं जाए. sp६ शिष्यः-राजामां सात नय केम जाणी? गुरुः नैगमनयना मतवालो हाथ पगमां शुजलक्षण रेखा प्रमुख जो स्ने बोयो जे आगल जतां या पुरुष, राजा थाशे, तेवारें संग्रह नयना मत वालो सर्वनो संग्रह करी बोल्यो जे ए राजा न कहेवाय, परंतु जे राजाना कुलमा उपन्या, ते राजा कहेवाय, तेवारे व्यवहार नयना मतकालो बोओ जे राजाना कुलमां तो घणा उपन्या पण जे युवराजपदवी जोगवे , ते राजा जाणवो. तेवारें झजुसूत्र नयना मतवालो उपयोग दश्ने बोल्यो के एम राजा नही कहेवाय, परंतु राज्यकार्यना चिंतनरूप उपयोगमा जेनाप रिणाम वर्ते, ते राजा कहेवाय, तेवारेंशब्दनयना मतवालो बोल्यो जे राज काजना चिंतनरूप उपयोगमां परिणाम वर्ते, तेथी कांगरज सरेनही परंतु १९ - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १४६ राजरूप तखतें बेग चिंतन करे, ते राजा जाणवो.तेवारे समनिरूढ नयना मतवालो चोख्यो के राजरूप तखतें बेगे, पण राज्य अवस्थाना सर्व प र्याय प्रवर्तनारूप कारण मले, तेवारें राजा जाणवो. त्यारें एवंचूत नय ना मतवालो बोल्यो जे राज्य अवस्थाना सर्वपर्याय प्रवर्तनारूप करण नी सामग्री सर्व एकठी करी राज्यरूप तखतें बेगे राज जोगवे हाल हुकम चलावे, जे मुखथी वचन नीकले, ते प्रमाणे काम पाय. सर्व लोक आज्ञा माने, ते राजा जाणवो. एम साते नयें करी राज्यावस्थानुं खरूप जाणवू sos शिष्यः मनुष्यमा सात नय केम जाणीयें ? गुरु:-कोइ जीव, झजुसूत्र नयने मते जनकपरिणामरूप सरल ख जावें करी व्यवहारनयने मते पुण्यरूप दलीयानुं ग्रहण करे, ते संग्रह नयने मते प्रकृतिरूप सचापणे बांध्यां अने नैगमनयने मते ते दली यां त्रणे काल एकरूपपणे जाणवां. ए रीतें जे जीवें मनुष्य आउखु बांध्यु, ते प्राणी, ए चार नयें करी अव्यमनुष्य जाणवा. अने जेवारे ते जीव, शब्दनयने मते मनुष्य पणे उपन्या, तेवारें तेने जावमनुष्य कही यें. एवं सांसी शिष्य पूढे डे के शब्दनयना मतवालो तो चार निदेपे वस्तु, प्रमाण करे . माटे मनुष्यमां चार निदेपा केम जाणीय? तेवारें गुरु कहे जे, प्रथम जे मनुष्य एवं नाम ते नामनिहेपे मनुष्य जाणवो. बी जो मनुष्य एवा अदर लखवा, अथवा मनुष्यरूपें मूर्ति स्थापवी, ते स्थापनामनुष्य, त्रीजो जेणें पागल कह्या प्रमाणे चार नयें करी मनुष्य नुं आउऱ्या बांध्यु डे, तेने अव्यमनुष्य कहीये अने चोथो जे शब्द नयने मते मनुष्यपणे उपन्यो ते जावमनुष्य जाणवो, एटले उदय जावरूप मनुष्यपणुं ते नावमनुष्य जाणवो, ए चार निदेपा कह्या. इवे समनि रूढ नयना मतवालो बोल्यो जे मनुष्यजवना सर्वपर्यायप्रवर्चनारूप वस्तुप्रत्ये पामे, ते मनुष्य जाणवा. तेवारें एवंनूतनयना मतवालो बोल्यो जे मनुष्यनवनासर्व पर्यायरूपवस्तुप्रत्ये जोगवा मांमी, ते मनुष्य जाणवा. उन्जिनदासः-सातनयमांथीनैगमनयेंकरीसामायिकनुंखरूपकेमजाणी? श्रावकपुत्र:-नैगमनयने मते करी सर्व जीव अंशयकी संवर जावरूप सामायिकमा रह्या वतें , कारण के सर्वे जीवना श्राव रुचकप्रदेश त्रणे काल निरावरण पणे व बे, तिहां कर्म श्रावरण लागतुं नथी, माटे नैगम नवतत्वना प्रश्नोत्तर, २४७ नयें करी सर्वे जीव,सदाकाल अंशथकी संवरजावरूवसामायिकमांजाणवा. जिनदास शेवः-संग्रहन करी सामायिक खरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो सत्तानुं ग्रहण करे , माटे सर्व जीव सत्तायें पोताना पारिणामिकनावें करी संवरजावरूप सामायिकमा रह्या वत्तें , जे कारणे अंतरंग सर्वे जीवने सत्तायें निश्चय नयें करी कर्मरूप ले प लागतो नथी, कर्मनो जे लेप लागवो ते मात्र व्यवहारनयथी ले माटे सं ग्रह नयने मते करी सत्तायें सर्व जीव संवरजावरूप सामायिकमांजाणवा. जिनदास शेवः-व्यवहारनयनेमतेकरी सामायिक स्वरूपकेमजाणीयें। श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो वाह्ययकी जेनुं जे स्वरूप देखे, तेने तेवू कहे. माटे जे जीव, एकांत निरवद्य जगायें जाइ “करेमि जते" एम पाठ उच्चरी बे घडीथी मांनी जावजीव लगें निःसंगपणे व जे, तेने व्यवहार नयना मतवालो सामायिकवंत कहे, एटले ए नयने मते बाह्मथकी करणी आचरणारूप देखती क्रिया ते सामायिक जाणवं. जिनदासः-जुसूत्रनयने मते सामायिक स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो पारिणामिकनाव आहे , माटे कोई जीव नरकनिगोदना उखयकी वीहीतो सुखनी बाबचें उदासजावें त्याग वैराग्यरूप परिणामें करी पोताना चित्तने वर्तावे, ते समय ते जीव, जु सूत्रनयने मते करी सामायिकमां जाणवो. एटले तेतो यथाप्रवृत्तिकरणरूप परिणाम प्रमुख पहेले गुणगणे मिथ्यात्वी जीवने पण होय. जिनदासः-शब्दनयने मते सामायिकनुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयने मते करी सामायिकना चार प्रकार जाणवा.एकनु तसामायिक, वीजुसमकेतसामायिक,त्रीजुदेशविरतिसामायिक बने चोयं सर्वविरतिसामायिक, एरीते शब्दनयनेमतेकरी सामायिकना चार दले जिनदासः समनिरूढनयने मतें सामायिकनुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो श्रेणीनाव अहे , माटे शुशुक्लध्यान रूपातीतपरिणामरूप दपकश्रेणीयें चढी घातीकर्मने चूरी अनंतचतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, एवा केवली जगवानने संवरणावरूप सामायिक जाणवू. जिनदासः-एवंनूतनयने मते करी सामायिकनुं स्वरूप केम जाणीयें? श्रावकपुत्रः-ए नयना मतवालो संपूर्ण जाव आहे . माटे श्रष्ट कर्मक .
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २४७ ये श्रष्टगुण संपन्न लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे जांगे वर्तता ए वा सिक जगवानने यथाख्यात चारित्ररूप संवरनाव जाणवो. ए रीतें सात नये करी सामायिकनुं स्वरूप धार. गए हवेएक आकाशप्रदेशमा षट् व्यर्नु तथा सात नयनुंखरूप कहे : एटले जिनदास शेव एक आकाशप्रदेश मात्र क्षेत्र अंगीकार करिने श्रावक पुत्र प्रत्ये प्रश्न पूछे जे के या विवक्षित एक आकाशप्रदेश केहेनो कहीयें श्रावकपुत्रः-नैगमनयने मते एप्रदेश आए अव्यनो डे,कारण के एक आका शप्रदेशमा आए अव्य नेलां ,तथा संग्रहनयनेमतें एक कालाव्य श्रप्रदेशी बे, केम के सर्व लोकमां एनो एक समय व्यापी रह्यो , माटे ते आकाश प्रदेशमां काल जूदो नथी संग्रनयने मतें एक कालभव्य विना शेष पांच अव्यनो ए प्रदेश कहिये. तथा व्यवहारनयने मते जे अव्य एमां मुख्य दे खाय , ते अव्यनो ए प्रदेश कहीयें. तथा जुसूत्रनयने मते जे समयें जे अव्यनो उपयोग दर पूजीयें,ते समये ते प्रदेश,तेहीज अव्यनो कहीयें. एटले जो धर्मास्तिकायनो उपयोग का पूढीयें,तो धर्मास्तिकायनो प्रदेश कहीयें अने जो अधर्मअव्यनो उपयोग दश पूजीयें,तो अधर्मास्तिकायनो प्रदेश कहीयें. इत्यादि जे समय जे अव्यनो उपयोग दश पूजीयें,ते समय ते प्रदेश ते अव्यनो कहीयें. तथा शब्दनयने मते जे अव्यनाम लश्पूबी ये, तेप्रदेश ते अव्यनो कहीयें. तथा समनिरूढ नयने मतें एक आकाश प्रदेशमां धर्मास्तिकायनो एक प्रदेश रह्यो बे,तथा अधर्मास्तिकायनो एक प्रदेश रह्यो ने तथा जीव अनंताना अनंता प्रदेश रह्या जे. एम पुजल परमाणुया पण अनंता जाणवा. तथा एवंनूतनयने मते जे समय जे प्रदेश जेजव्यना क्रियागुणने अंगीकार करतो देखीयें,तेसमय ते प्रदेश,ते अव्यनो गणीजें. एरीतें एकआकाशप्रदेशमाषट्भव्यर्नुस्वरूप सातनयें करी जाणवू. २०वली जिनदासशेवश्रावकपुत्र प्रत्येप्रश्न पूछे जे के तमें क्या वसो गे? त्यारें अशुद्ध नैगमनयने वचनें श्रावकपुत्र बोल्यो जे हुँ लोकमां वसुं बुं. तेवारें जिनदास शेनें पूजयु जे लोकना तो अधोलोक, ऊर्ध्वलोक अनेति छों लोक, एवा त्रण भेद , तेमां तमें कया लोकमां वसो बो? तेवारें शु छ नैगमनयने वचने श्रावकपुत्र बोख्यो के हुँ तिर्वा लोकमां वसुंडं, ते वारें शेव बोल्या के तिर्वा लोकमां तो असंख्याता दीप अने असंख्या ܕ २४ए नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ता समुप . तेमां तमें कया द्वीप समुत्रमा वसो गे? त्यारे शुद्धरतनै गमनयने वचनें श्रावकपुत्र वोल्यो के हुं जंबू द्वीपमां वसुं इं. शेठ बो व्या जंबधीपमां तो घणां क्षेत्र ने तेमां तमे कया क्षेत्रमा वसो हो? तेवारें अतिशुद्ध नैगमनयने वचनें श्रावकपुत्र बोल्यो जे हुं जरतक्षेत्रमा वसुं हुँ. शेठ बोट्या जरतक्षेत्रमा बत्रीश हजार देश , तेमां तमें कया देशमा वसो बो? तेसमय श्रावकपुत्र बोल्यो जेहुं अमुक देशमां वसुलु शेउ बोल्या ते देशमा तो घण नगर , तो तमें कया नगरमा वसो ? श्रावक पुत्र बोल्यो के अमुक नगरमां वसुं बुं, शेउ वोल्या ते नगरमां घणा पाडा ने, तो तमें कया पाडामां वसो बो? श्रावकपुत्र वोल्यो अमुक पाडामां वसुं डं. एमज पाडामां घरादिक सङ बताव्यां. ए नैगमनयनो मत जाणवो. वली जिनदास शेव संग्रहनयने मते पूढे जे के तमें क्या वसो हो ? तेवारें श्रावकपुत्रे कडुं हुं शरीरमां वसुं बु. वली शेनें व्यवहार नयने मतें पूज्युं तमें क्या वसो बगे? त्यारे श्रावकपुत्रे कहुं हुं आ संथारे वेगे बुं, एटखे वीगनामा रह्यो बूं. वली ऋजुसूत्रनयने मते पूज्युं तमें क्यां वसो बो? तेणें कहुं हुं उपयोगमा रहुं बुं, एटले ए नयने मतवाले ज्ञान अज्ञाननो भेद न पड्यो,वली शब्दनयने मते पूज्युं, पामें क्या रहो हो? तेणें कयुं हुं खजावमा रहुं बुं, वली समनिरूढनयने मते पूयुं तमें क्यां रहो बो? तेणें कयु के हुँ गुणमा रहुं दूं. वली एवंचूत नयने मते पूज्युं तमें किहां रहो बो? तेणें कह्युजे हुं ज्ञान, दर्शन अने चारित्ररूप गुणमा रहुं हुं. एम साते नयनुं खरूप सर्व ठेकाणे उतार. १११ जिनदास शेवः साते नयें करी जीवनुं खरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः नैगम नयने मते गुण पर्यायवंत शरीर सहित ते जीव जापवो. एटले ए नयने मतवाले शरीरमांहे जीवपणुं मान्यु, तेथी बी जा पुजल तथा धर्मास्तिकायादिक अव्य, ते सर्वे जीवमां गणाणां, तथा संग्रहनयने मते असंख्यात प्रदेशी ते जीव एटले ए नयने मतवाले एक आकाश प्रदेश टायो, पण बीजा सर्वे अन्य जीवमां गया, व्यव हार नयने मतें लेख लश् काम चितारी जे ते जीव एटले एणे धर्मास्तिकाय, अधर्मास्तिकाय, श्राकाशास्तिकाय, तथा बीजा पुजल सर्वे दाख्या, मण पं चेंजिय, मन, वेश्याना पुजल डे, तेणें जीवमां गण्या, एटखे विषया १५० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर दिक तो इंजियो लीये , ते जीवधी न्यारा , पण ए नयने मतवाले हां जीवनी साथै बीधा, तथा जुसूत्र नयने मते तो जे उपयोगवंत ते जीव,एटले ए नयने मतवाले इंजियादिक तो सर्व टाख्यां पण ज्ञान अज्ञा ननो बेद टायो नहीं, तथा शब्दनयने मते तो नामजीव, स्थापना जीव, अव्यजीव श्रने जावजीव, एट ए नयने मतवाले चार निक्षेपे जीवपणुं कड्यं, पण गुणी निर्गुणीनो भेद नही पायो, तथा समनिरूट नयने मते ज्ञानादिक गुणवंत ते जीव एटले ए नयने मतवाले मतिज्ञा न, श्रुतज्ञान, इत्यादिक साधक सिझरूप परिणाम ते जीवखरूपमांग ण्या, तघा एवंर्तनयने मते अनंतझान, अनंतदर्शन, अनंतचारित्र, शुरू सत्तामात्र ते जीव जाणवो. एटले एनयने मतवाले सिद्धि अवस्था ना जे गुण हता, ते शहां ग्रहण कस्या, ए रीतें जीवमा सात नय कह्या. २२ जिनदास शेवा-नयनी अपेक्षायें करी ज्ञाननुं खरूप केम जाणी? श्रावकपुत्रः-नैगम नयना मतवालो एक अंश महीने सर्व वस्तु प्रमा ण करे , माटे नैगमनयने मतें सर्वे जीव, ज्ञानी कहीये. कारण के स वै जीवनी चेतना अक्षरने अनंतमे जागे उघाडी , तिहां ज्ञानावरणा दि कर्मर्नु आवरण लागतुं नथी, माटे नैगमनयनेमतें सर्व जीव अंशय की ज्ञानी जाणवा. तथा संग्रहनयना मतवालो सत्तानुं ग्रहण करे , माटे सर्व जीवनी सत्ता ज्ञानरूप बे, तेथी संग्रहनयने मते सर्व जीव,सत्ता ये ज्ञानी जाणवा, तथा व्यवहारनयना मतवालो तो बाह्यथकी जेनुं जेवू खरूप देखे, तेने ते, कही बोलावे, पण अंतरंग उपयोग न माने, माटे जे अन्यमतनां सर्व शास्त्र प्रत्ये वांचे तथा,जैनमतनां सर्वसूत्र,सिकांत,चा प्य, नियूक्ति, टीका, चूर्णिप्रत्ये वांचे, गुरुमुखें सईहे, अर्थ करे, तेने व्य वहार नयना मतवालो ज्ञानी कहीने बोलावे, तथा जुसूत्रनयने मते तो अंतरंग प्रतीति सहित वस्तु गतना जासनरूप ज्ञान खरूपना उपयो गमा जेनुं चित्त, जे समय वर्ते , ते समय ते जीव, ज्ञानी जाणवा. एट ले ए नयने मतवाले समकेती जीवने ज्ञानी कही बोलाव्या, तथा शब्दन यमे मते तो जे मतिज्ञान, श्रुतज्ञान, अवधिज्ञान, मनःपर्यवज्ञान, श्त्या दिक शुक शुक्लध्यानरूप साधक सिझ परिणाम ते ज्ञानी जाणवा. तथा समनिरूढ नय अने एवंजूत नयने मते करी तो जे ज्ञानावरणादि घाति . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २५१ अघाती कर्मने क्ये करी अनंत चतुष्टय रूप लक्ष्मी प्रगट करी,लोकालोक नुं स्वरूप एक समयमां जाणे, तेने ज्ञानी जाणवा. ३१३जिनदास शेवः-साते नयें करी सामिपणानुं स्वरूप केम जापीयें? श्रावकपुत्रः-नैगम अने संग्रह नयने मते करी सर्वजीव सत्तायें एक रूप में, एटखे सर्व जीवनो धर्म, सरखो कहीयें माटे एबे नयनें मते सर्व जीव, सत्तायें साधर्मी जाणवा. तथा व्यवहारनयना मतवालो तो बाह्य थकी जेनी जेवी आचरणा देखे, तेने तेवो कहे, पण अंतरंग सत्ता उपयो गन माने, ऐटखे जे जीवनी क्रिया प्रवृत्तिरूप एक सामाचारी सरखी हो य, तेने व्यवहार नयना मतवालो साधर्मी कही बोलावे, तथा जुसूत्र नयना मतें तो जे समय उपयोग सहित त्यग वैराग्यरूप उदासगावें जेनुं चित्त वत्तें , ते समय ते जीव साधर्मी जाणवा. एटले ए नयने मतवाले यथाप्रवृत्त्यादिकरणना परिणाम हता,ते श्हां ग्रहण कख्या, ए परिणाम तो पहेले गुणगणे मिथ्यात्वीने पण थाय. तथा शब्दनयने मतें तो अंतरंग उप योगरूप समकेत जावें साध्य एक साधन अनेक, ए रीतें जे जीव सत्ताग तना धर्मने साधे, ते साधर्मी जाणवा. एट ए नयने मतवाले समकेती जीवने साधर्मी कही बोलाव्या, तथा समनिरूढ नयना मतवालो श्रेणी जावनुं ग्रहण करे डे, एटखे नवमा दशमा गुणगणाथी मांनी यावत् तेर मा चौदमा गुणगणा पर्यंत जे जीव, घाती कर्मने कयें अनंत चतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी शुक्लध्यानना बीजा त्रीजा पाया वचाउ रह्या संवरजावें वा, एवा केवढी जगवान् ते साधर्मी जाणवा. तथा एवंचूत नयने मते तो जे अष्ट कर्म दय करी अष्टगुण संपन्न लोकने अंतें विराजमान अव्याबाध सुखना जोगी सादि अनंतमे जांगे व डे, एवा सिद्ध परमात्माने साधर्मी जाणवा, ए रीते साधर्मी उपर सात नय कह्या. ३१४ जिनदास शेवः-सात नयें करी धर्मनुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-जैगम नयनें मते तो सर्वे धर्म बे, केम के सर्वे धर्मने चा हे . एटले ए नयने मतवाले सर्वधर्मने धर्मनाम कही बोलाव्या, तथा संग्रहनयने मते जे वडेरायें आदस्यो, ते धर्म. एटले ए नयने मतवाले अनाचार तो बोड्यो भने कुलाचारने धर्म करी मान्यो, एटखे जे जेना कु सकर्मागत श्राव्यो, ते धर्म जाणवो ॥ गाथा ।। खधारीकू गुरु कहे, पु नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १५३ एयवंतवू कहे देव ॥ कुलाचारकू धर्म कहे, ए कुकर्मकी देव ॥ १॥ तथा व्यवहारनयना मते जे सुखनु कारण ते धर्म कहींयें एटले ए नयने मत वाले पुण्यरूप करणीने धर्म करी मान्यो, तथा जुसूत्र नयने मतें उपयोग सहित उदास भावें वैराग्यरूप परिणाम ते धर्म जाणवो. एटले ए नयने मतवाले यथाप्रवृत्तिकरणरूप परिणाम प्रमुखने धर्म करी मान्यो, ते तो पहेले गुणगणे मिथ्यात्वीने पण थाय. तथा शब्द नयने मते जे अंतरंग सत्तागतना जासनरूप समकेत ते धर्म जाणवो, केम के समकेत जेने, ते धर्मनु मूल . तथा समनिरूढ नयने मते जीव अजीवरूप नव तत्व, षट् अव्य, नय, निक्षेपा, प्रमाण, उत्सर्ग, अपवाद, निश्चय, व्यवहार, अ व्य, नावनुं स्वरूप जाणी जीवसत्ताने ध्यावे. अजीवसत्तानो त्याग करे, ज्ञान, दर्शन, चारित्ररूप शुद्ध निश्चयनय परिणाम, ते धर्म कहीं. एटले ए नयने मतवाले साधक सिकरूप परिणाम, ते धर्मपणे करी मान्या. तथा एवंचूतनयने मते जे शुद्ध शुक्लध्यान रूपातीतपरिणाम पकश्रेणी कर्म क्षयनां कारण, ते साधनधर्म जाणवो अने जीवनो मूलस्वनाव मोक्षरूप कार्य निष्पन्न सिकिमा रहे, ते धर्म जाणवो. १५जिनदास शेवः-सिद्ध जगवाननुं स्वरूप,साते नयें करी केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः-नैगमनयवालो एक अंश ग्रहीने वस्तुनुं प्रमाण करे , माटे नैगमनयने मते सर्व जीव सिझ , कारण के सर्वजीवना आउ रुचकप्रदेश सदाकाल सिझसमान निर्मल बे, तिहां कर्मावरण लागतां न श्री,माटे नैगमनयने मते सर्वजीव सिझसमान जाणवां. तथा संग्रहनयना मतवालो सत्तानुं ग्रहण करे डे, एटले सर्वजीवनी सत्ता एक समान सर खी ने, माटे संग्रहनयने मते करी सर्वजीव सत्तायें सिकसमान जाणवा. एटले एणे पर्यायास्तिकनयें करी कर्म सहित अवस्था टाली, पण अव्या स्तिकनयनी अवस्था अंगीकार करावी, तथा व्यवहारनयने मते जे वि द्यालब्धि प्रमुख गुणे करीने सिझ थया, तेने सिझपणुं जाणवू, एटले ए नयवाले जे वाहतप प्रमुख गुण हता, ते अंगीकार कस्या, तथा रुजुसूत्रन यने मतें तो जे समय जे जीवें सिद्धसमान आपणाघात्मानीसचा जलखी बे, अने ध्याननो उपयोग पण तेहीज वर्ने , ते सम ते जीव, सिकस मान . एट ए नयने मतवाले समकेतिजीवने सिकसमान कही नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १५३ बोलाव्या, तथा शब्दनयने मते तो जे शुरुशुक्लध्यानपरिणाम नामादिक चार निदेपे, ते सिक कहीयें. तथा समनिरूढनयने मते जे केवल का न, केवलदर्शन,यथाख्यातचारित्ररूप गुणवंत होय ते सिझ, एटले ए नयने मतवाले तेरमे, चौदमे गुणगणे वर्चता केवली जगवान्ने सिद्ध समान कही बोलाव्या. तथा एवंचूतनयने मते जे ज्ञानवरणादि सकल कर्मनो क्षय करी अनंतगुणरूप लक्ष्मी प्रगट करी लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे जांगे वर्चे एवा जे, सिद्ध नगवान् ते सिद्ध कहीये. पर जिनदास शेवः-वल्लीनयनीअपेक्षायेंकरीनवतत्त्वमुंखरूपकेमजाणीय? श्रावकपुत्रः-झजुसूत्रनयने मते पहेले गुणगणे एकेंजियथी पंचेंजिच पर्यंतना जीव धनुपयोगें मिथ्यात्वनावें वत्ते, तेने अन्यजीव कहीयें बने शब्दनयने मतें चोथे गुणगणे आत्मखरूपमां समकेतजावें वर्चे, तेने जाव जीव कहीये. हवे अजीव, खरूप कहीयें बैयें, एटले कोश्क जीव रुजु सूत्रनयने मते शुनाशुल परिणामें करी पुण्यपापरूप आश्रवनां दलीयां बांधे, तेने अजीव कहीये. अने व्यवहारनयने मते अतिपणे अणक खां आश्रव आवे, ए, पण श्रीजगवतीसूत्रमा कडं बे. इवे संवर्नु ख रूप कहे . शब्दनयने मतें चोथे गुणगणे समकेती जीव अने पांचमे गुणगणे देशविरति जीय, तथा बढे सातमे गुणगणे सर्व विरतिजीव, ए संवरनावमा रह्या वर्ते , तथा समनिरूढनयने मते श्रेणीचा नवमा द शमा गुणगणाथी मांनी यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा पर्यंत केवली जगवान् पण संवरजावें रह्या वत्ते ने अने एवंचूतनयने मतें सकल कर्म क्ष्य करी लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे चांगे सिद्ध परमात्मा पण संवरनावमा रह्या वतें . हवे निर्जरा, खरूप कहे . शब्द, सम निरूढनयने मतें श्रेणीजावें नवमा दशमा गुणगणाधी मांनी तेरमा चौ दमा मुणगणा पर्यंतना जीव आत्मखरूपमा वर्तता महानिर्जरा प्रत्ये करे . हवे मोक्षनिःकर्मावस्थानुं स्वरूप कहे जे. समनिरूढनयने मतें श्रेणीजावें तेरमे चौदमे गुणगणे केवली जगवान् व बे,तेने अव्यमोक्षपद कहीये. अने एवंचूतनयने मतें सकल कर्म क्षय करी लोकने अंतें विराज मान सादिअनंतमे जांगे व डे, एवा सिझपरमात्माने जावमोक्षपद क हीयें. ए नव तत्त्वमा स्वरूप जाणवू. २० - १५४ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, ३३ जिनदासशेवः साते नयें करी नव तत्त्वतुं स्वरूप केम जाणीयें ? श्रावकपुत्रः नैगमनयने मते सर्वे तत्त्व दे, जे कारणे सर्वकोई तत्खने चाहे , तथा संग्रहनयना मतवालो सर्वनो संग्रह करीने बोल्यो जे एकज तत्त्व दे, एटले जे जेहने मन मान्यु, ते तत्त्व, बीजां सर्वे अतत्त्व जाणवां. तथा व्यवहार नयना मतवालो बाह्यस्वरूप देखीने नेद वेहेंचे, एटले जे दीसता गुण देखे, ते माने, माटे एक जीवतत्त्व भने बीजं अनीवतत्त्व, ए बे तत्त्व माने, तेमां वली प्रथमजीव तत्त्वना बे भेद, इत्यादि आगल कह्या,ते रीतें यावत् गंठीनेदी तथा अगंठीनेदी सुधी कहीने वली प्रकारां तरे ५६३ नेद कहे. तथा अजीव तत्वना भेदनी वेहेंचण आवी रीतें करवी प्रथम अजीवना बे नेद , एक रूपी अजीव अने बीजो अरूपी अजीव, तेमां धर्मास्तिकायनो खंध, देश भने प्रदेश, तथा अधर्मास्तिकायनोखंध, देश अने प्रदेश तथा आकाशास्तिकायनो खंध, देश अने प्रदेश, तथा एक नेद कालव्यनो मनी धरूपी अजीवना दश नेदथया.वली धर्मास्तिकाय अव्ययकी, क्षेत्रघकी, काखयकी, भावकी अने गुपयकी,ए पांचनेदें . ए रीते अधर्मास्तिकाय, आकाशास्तिकाय, तथा काल, सर्वना पांच पांच नेद करतां वीश नेद थाय. ते पूर्वोक्त दश साथै मेलवतां त्रीश नेद श्र रूपी श्रजीवना थया. इवे रूपी अजीवना पांचशो ने त्रीश बेदन खरूप कहे जे. फरसना आउ, गंधना बे, रसना पांच, वर्णना पांच अने संस्था नना पांच, ए रीते पच्चीश नेद मूल , तेना उत्तर नेद पांचशे ने त्रीश,ते श्रावी रीतें थायः-प्रथम आठ फरस महिला प्रत्येक फरस ने पांच वर्ण, बे गंध, पांच रस, पांच संस्थान अने उ स्पर्श, ए रीते त्रेवीश साथै गुणतां र नेद थाय. आठ स्पर्श , तेमांथी उ स्पर्श साथे गणवानुं कारण एडे के जो जारी स्पर्शना भेद साथै गणवो होय,तो ते जारी स्पर्श, तथा तेनो प्रतिपक्षी वीजो हलवो स्पर्श, एबे स्पर्श मूकी देवा.बाकी उ स्पर्श लेवा. तेमज जो बुखा साथै गणवो होय, तो तेनोप्रतिपक्षी चोपड्या स्पर्श पण मूकी आपवो. ए रीते सर्वत्र समजी लेवू. ए बात स्पर्शना १४ नेद थया. तेमज पच्चीश नेदमांधी बे गंध कहाडीने त्रेवीश नेदने बे गंध साथै गुणीये, तेवारें वे गंधना बेतालीश भेद थाय तथा पच्चीश बेदमांथी पांच रस, वाद करतां वाकी वीश नेदने पांच रस साय गुणतां पांच रसना . नवतत्वना प्रश्नोत्तर १५५ १०० जेद थाय. तथा तेवीज रीते पांच वर्णना पण शो द थाय.'थने तेमज पांच संस्थानना पणं शो जेद थाय. ए सरवाले ५३५ नेद पुजल अव्यरूपी अजीव ने तेना थया. तेनी साथे पूर्वोक्त अरूपी अजीवना त्रीश जेद मेलवता ५६० नेद थाय. ए सर्व व्यवहारनयने मते भेदनी बेहेंचण डे. तथा ऋजुसूत्रनयने मते जे जीव, शुभाशुभ परिणामें करी पुण्य, पाप रूप श्राश्रवनां दलीयां बांधे, तेने अजीव कहीयें. ए तत्त्व थयां, तथा शब्दनयने मतें तो चोथे गुणगणे समकेती जीव, पांचमे गुणगाणे देशवि रतिजीव, बके सातमे गुणगणे सर्वविरति जीव, ए त्रणे सत्तागतना जा सनरूप संवरनावमां वर्तता समय समय अनंतां कर्म निर्जरावे , तथा समनिरूढनयना मतवालो श्रेणीजावने ग्रहे डे, माटे नवमा दशमा गुण गणाधी मामीने यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा पर्यंत केवली जगवान् पण संवरजावमां वर्त्तता महा निर्जराप्रत्ये करे , तेने अव्यमोक्षपद कहींयें. ए नवे तत्त्व आव्यां. तथा एवंचूतनयने मतें सकल कर्मक्षये करी लोकने अंतें विराजमान सादि अनंतमे लांगे वर्तता एवा सिझपरमा त्मा, तेने जावमोक्षपद कहीयें. ए रीते साते नयें करी नव नत्त्वमुंखरूप डे, ३४ इवे पाथा उपरे उत्सर्ग अपवाद मार्गे नय उतारे.एटले कोश्जीव पायाने अर्थे वनमां काष्ठ वेवाने चाल्यो, तिहां बीजो कोइ सन्मुख मख्यो तेणें पूज्युं तुं क्यां जाय ? तेवारे ते अशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो जे हुँ पाथो सेवा जाजं . हवे वनमां जश्ने काष्ठ दवा मांग', तेवारें वली कोश्य पूच्चु के शुं बेदे ले ? तेवारें शुरू नेगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ पायो छेउं . हवे काष्ठ लश्ने पालो वख्यो, तेवारें वली कोश्यें पूज्यु के तुं शुं लाव्यो? तेवारें शुमतर नैगमनयने वचनें बोयो के हुँ पायो लाग्यो. हवे पायो सराणे चडावी उतारवा मांगयो, तेवारे वली कोश्ये पूज्युं जे तुं शुं उतारे ? त्यारे ते अतिशुद्ध नैगमनयने वचनें बोयो के हुँ पायो उतारु ढुं. ए रीतें नैगमनय जाणवो. हवे व्यवहारनयना मतवालो बोल्यो के एवी रीतें पायो मार्नु नहीं परंतु हुँतो संपूर्ण दे खाती वस्तुमां वस्तुपणुं मानु, एटले पायो उतारी तैय्यार करी मेव्यो, ते वारे व्यवहारनयना मतवालो कहे, जे हवे एने पाथो कहीये. हवे संग्रह नयना मतवालों बोल्यो के एम पायो नही पायानी सत्तारूपमाहे धान्य नवतत्वना प्रश्नोत्तर. - १५६ जखु, तेबारे संग्रहनयनो मतवालो कहे के हवे पाथो कहीये. हवेरुजुसूत्र नयना मतवालो बोल्यो के एवी रीते पाथो नहीं. इंतो वस्तुना भावने ग्रहण करुं, एटखे पांच, सात, पाथा धान्य जरीने एक वाजु ढगलो करयो, अने पाथारूप खोखं दूर काढी नाख्युं, तेवारें ऋजुसूत्रनयना मतवालो कहे के हवे एने पाथो कहीयें. वली कोश्य पूज्युं जे ए पांच सात पाथार्नु झान किहां रयुं ? तेवारे शब्दनयना मतवालो वेहेंचण करीने बोल्यो जे आ शरीररूप पायो , तेमां ज्ञानादि अनंतगुणरूप धान्य जखं , तेवारें समनिरूढनयना मतवालो वोल्यो के एम पायो नहीं, ए शरीररूप पाथा मांदेशी उपयोग काढी अने ज्ञानादिक अनंतगुणरूप मांहे धान्य नखं ने, तेमां उपयोग लगावीने श्रेणीचा चड्यो, एटले एने पाथो कहीयें. तेवारें एवंनूतनय वालो बोल्यो, के एम पायो नही परंतु ज्ञानादि अनंतगुणरूप धा न्य माहे जखं बे, ते संपूर्ण प्रगट करी पाथारूप शरीरखें खोलूँ मूकी जे खोकने आंतें शिवपुरीमा विराजमान थया, तिहाँ पाथो कहीये. एमां बाग ला चार नय अपवादमाग अने पाबला त्रण नय उत्सर्गमार्गे जाणवा. ३५ हवे जिनमंदिररूप देरासर उपर सात नय उत्सर्ग अने अपवाद मार्गे उतारे . कोइ पुरुष, देरासर कराववा सारु सामान लेवा चाव्यो, तेवारे वीजो कोश सामो मल्यो, तेणें पूब्युं तुं क्यां जाय ? ते समय अशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ देहरुं लेवा जाउं . पनी देहरा नो सामान लेवा मांगयो, ते वखत वली कोश्यें पूज्यं तुं शुं लीये जे? त्यारे शुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ देहरु लउ ढुं. हवे देहरानो सामान लइने पालो आवतां वली कोश्य पूज्यु के तुं शुं लान्यो ? त्यारें शुरूतर नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ देहरं लाव्यो. हवे घेर श्रावीने देहरुं च पाववा मामयु, तेवार वली कोश्यें पूज्यु के तुं शुं चणावे जे ? त्यारें अ तिशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ देहरुं चणा डं ॥ इति नैगम न यः॥ हवे व्यवहार नयना मतवालो बोल्यो के ए रीतें देहरुं नहीं, परंतु हूं तो संपूर्ण दीसती वस्तुमा वस्तुपणुं मानें, एटले जेवारें संपूर्ण देहरु प्यार थयु, तेवारे व्यवहार नयना मतवालो कहे के हवे एने देहरु कही ये. हवे संग्रहनयना मतवालो बोल्यो के एम देहरुं नही, पण देहरानी सत्तारूप मांहे देव विराजमान थाय, तेवारें देहरु कहीये. एटले प्रतिष्ठा म ते , नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १५७ होत्सव विधिप्रयुख करी माहे देव वेसाडे, तेवारें संग्रहनयना मतवालो कहे के एने देहरुं कहीयें. हवे रुजुसूत्रनयना मतवालो बोल्यो के एम देहरुं नही, हुँतो नावने ग्रहण करूं टुं; आपणे देहरानु शु काम , पण एमां देव कोण ? षन देव किंवा अजितनाथ ने किंवा संचवनाथ जे ? इत्यादि जे देव माहे वेग होय,तेनु प्रयोजन . एटले ए झजुसूत्रन यने मतवाले देहरा उपरची उपयोग उतारीने देव विराज्या , तेना ध्या नाडे उपयोग लगाव्यो.तेवारें कोइ वोल्यो जे देरासरमां देव विराज्याने, तेनी उलखाणरूप ज्ञान किदां रडं ? तेवारें शब्दनयना मतवालो अंत रंग उपयोग दश्ने बोल्यो के था शरीररूप देहरुं तेमां निश्चय देव आत्मा पोतेंज ,तेने विषे ए ज्ञान रडं जे. हवे समनिरूढनयना मतवालो बोल्यो के एम देहरुंनही. एशरीररूप देहरामांथी उपयोग काढी तेमांहे निश्चय देव आत्मा विराजे ,तेना स्वरूपना चिंतनरूप ध्यानमा उपयोग लगा डी श्रेणीमा चढे, तेवारें देहरुं कहिये. त्यारें एवंजूत नयना मतवालो कहेवा लाग्यो के एम देहरुं नही,परंतु माहे निश्चयदेव आत्मा विराजे ,ते नुं स्वरूप संपूर्ण प्रगट करी अने देहरारूप शरीरनुं खोखं हां मूकी खो कने अंतें सिकपुरीमां विराजमान थया, त्या देहरु कहीये. ३६ हवे उत्सर्ग अपवाद मार्गे घट उपर सात नय उतारे . कोश्क घट लेवा चाख्यो, तेवारें मार्गमां तेने वीजो कोश् सन्मुख मख्यो, तेणें व्युं तुं शुं देवा जाय ? ते वखत ते अशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ घट लेवा जाउं . पनी तिहां जश्ने माटी खणवा मांनी ते वारे कोश्य पूज्यं तु शुं करे ? त्यारें शुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के घट लचं . हवे माटी लश्ने पालो वब्यो, तेवारे वली कोश्य पूज्युं तुं शुं जाव्यो ! तेवखत शुकतरनेगमनयने वचनें बोल्यो हुँ घट लाव्योः हवे मार्टी चाकडे चडावी घट उतारवा मांगयो, तेवारे वली कोश्य पूज्युं तुं शुंज तारे त्यारे अतिशुझनेगमनयने मतें बोल्यो हुँघट उतारूं ॥ इतिनैग मनयः ॥ इवे व्यवहारनयना मतवालो बोल्यो के एम घट न थाय हुँतो संपूर्ण वस्तु नजरें देखें, तेमां वस्तुपणुं मार्नु एटले घढो तैयार संपूर्ण नी पजे, तेवारें एने घट कहीये, हवे संग्रहनयना मतवालो बोल्यो के एम घट नही,परंतु घटनी सत्तारूप जल महेि जखं होय,तेवारें घट कहेवाय, नवतत्वना प्रश्नोत्तर, १५७ एटले घटनी सत्तारूप जलें करी संपूर्ण जरे,तेवारें एने घडो कहीये. हवे शजुसूत्रनयना मतवालो बोल्यो के एम घट हुं मानु नही हुँतो नावने म हण करुं बु. एटले पांच, सात, घट जरीने एक गमडामां रेड्या अने घडा रूप खोऱ्या एक बाजु काढी नाख्युं, त्यारे तेने घट कहीये. तेवारें कोश्क वोल्यो जे ए पांच,सात,घटरूप जलनुं ज्ञान किहां रडं ! ते वखत शब्द नयना मतवालो वेहेंचणकरीने बोल्यो के आ शरीररूप घट अनेज्ञानादि अनंतगुणरूप माहे जलजलु बे, तेवार समनिरूढनयना मतवालो वोल्यो के एम घट नहीं आ शरीररूप घटमांथी उपयोग काढी अने मांहे ज्ञाना दि अनंतगुणरूप जे जल जसु , तेमां उपयोग लगावी श्रेणीजावें चढ़े, तेवारें घट कहीये. एटले एणे शरीररूप घटमांची उपयोग काढी अने ज्ञा नादि अनंतगुणरूप माहे जल जखंडे, तेमां उपयोग लगावीने श्रेणीजावें चढ्यो,तेवारें समनिरूढनयना मतवालो घट कहे. हवे एवंचूत नयना म तवालो बोल्यो जे एम घट नही,परंतु एमां जे ज्ञानादि अनंतगणरूप जल जखु बे,ते प्रगट करी घटरूप शरीरनुं खोखं हां मूकी लोकने अंतें सिक पुरीमा विराजमान थया. तिहां घट कहीयें, ३ हवे घर उपर उत्सर्ग अपवाद मार्गे करी सात नय उतारे . कोश पुरुष घरनो सामान लेवा चाख्यो, तेने को बीजो पुरुष मार्गमा सामोम यो, तेणें पूज्युं तु किहां जाय ? तेबारे ते अशुरुनैगमनयने मतें बोल्यो के हुँ घर सेवा जाउं . पडी ज्यारें घरनो सामान सेवा मांगयो, तेवारें वली कोश्य पूब्युं के तुं शुं बीये ? तेसमय शुद्धनगमनयने मते बोल्यो के हुँ घर खलं इं. हवे घरनो सामान लश्ने पागे वख्यो,तेवारें वली कोश ये पूज्यं तुं शुं खाव्यो ? त्यारे शुद्धतरनैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ घर लाव्यो. हवे घर कराववा मांम्यु,तेवारें कोयें पूज्यं तुं शुं करावे बे? त्यारें अति शुधनैगमनयने वचनें बोयो के हुं घर चणा डं ॥ तिनैगमनयः॥ हवे व्यवहारनयना मतवालो बोल्यो के एम घर न पाय,ई तो संपूर्ण तैय्या र घर नजरें देखें, तेवारें घर मानु. एटो संपूर्ण तैय्यार घर नीपन्युं, तेवारें व्यवहारनयना मतवालो कहे जे ए घर थयु. हवे संग्रहनयना मतवालो वोल्यो जे एम घर नही, परंतु घरनी सत्ताने ग्रहण करे, तेवारें घर कहे वाय. एटले जेम तेम खटपट करी परणीने घरनी सत्तारूप स्त्री लावी गर नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २एए मां बेसाडी, तेवारें संग्रहनयना मतवालो कहे इवे एने घर कहीयें, तेवारे झजुसूत्रनयना मतवालो बोल्यो के एम घर न थाय, इंतो जावनें ग्रहण करुं हुं. घरच्यु प्रयोजन ? माहारे तो माहे घरनी धणीयाणी स्त्री वेगी , तेनी साथै काम , घर, शुं काम डे? एटले एकजुसूत्रनयने म तवाले घररूप खोखा उपरथी उपयोग काढी अने मांहे घरनी धणीयाणी स्त्री बेगी बे,तेमां उपयोग लगायो,वली तेवारें कोइबोल्यो के ए घरमां स्त्री बेरी बे,तेनुं ज्ञान किहां रघु ने? तेवारे शब्दनयना मतवालो वेहेंचण करीने बोयो के आ शरीरूप घर अने मांहे चेतन महाराजरूप पुरुष थने सम तारूप स्त्री बेठी बे,तेमध्ये ए ज्ञान रह्युबे, तेवारे समनिरूढनयना मतवलो बोल्यो के एम घर नही,परंतु शरीररूप घरमांथी उपयोग काढी अने समता रूप स्त्रीमा उपयोग लगावी,श्रेणीचा चढे,तेवारें घर कहीयें. हवे एवंचूत नयवालो वोल्यो एम घर नही,पण ए शरीररूप घरनुं खोऱ्या शहां मूकी स मतारूप स्त्रीने लइ लोकने अंतें मोक्षपुरीमा जश् वस्या, तिहां घर कहीयें, ३ हवे राज्य उपर उत्सर्ग अपवादमागें सात नय उतारे . को पु रुष, राज्य सेवा चाल्यो,तेने मार्गमां कोइ सामो मल्यो,तेणें पूज्युं तुं किहां जाय बे? त्यारे ते अशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो हुँ राज्य सेवा जाउं हूं. हवे राज्य लेवानी सामग्री मांगी, तेवारें वली कोश्ये पूज्युं तुं शुं लीये ? एटले शुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ राज्य बडं डं? हवे राज्य ल श्ने पागे वयो, तेवारें वली कोश्य पूब्यु के तुं शुं लाव्यो? तेवारे शुद्धतर नैगमनयने वचनें वोट्यो के हुँ राज्य लाग्यो. हवे राज्य पालवा मांम्यु, ते कोश्यें पूजधू तुंशुं पाखे ? एटले अतिशुद्ध नैगमनयने वचनें बोल्यो के हुँ राज्य पाबुं बुइति नैगमनयः॥हवे व्यवहारनयना मतवालो बोब्यो के एम राज्य कहेवाय नहीं, इंतो संपूर्ण राज्य जोगवतां नजरें देखें, तेवारें राज्य मार्नु,ते वखत संग्रहनयना मतवालो बोल्यो,एम राज्य कहेवाय नहीं जे राज्यनी सत्ताने आहे, ते राज्य कहेवाय. एटले राज्यनी सत्तारूप प्रधान कामदार, शिरदार, सुनट, शीपाई, जमादार, फोजदार, कोटवाल, हाली. मुहाली, हाथी, घोडा, रथ, पायक आदिक राजानी सत्तारूप सामयी मले त्यारे राजा कही. हवे अजुसूत्रनयना मतवालो बोल्यो एम राज्य कहेवाय नहीं, हु तो जावने ग्रहण कर ई. एटले राज्यरूप सामग्री तो सर्व मली, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २६० पण राज्य कार्यनी चिंतारूप हाल हुकम, न्याय, इनसाफ, वात, विचार रूप राज्य कार्यना चिंतनमां उपयोगना परिणाम वत्तें, तेसमय राज्य कहे वाय, नहीं तो रातना राजानी परें अंधु राज्य जाणवू. वली कोइ वोल्यो ए राज्यकाजना उपयोगरूप चिंतनतुं ज्ञान क्या रडुं ? तेवारें शब्दनयनो मतवालो बोच्यो के आ शरीररूप नगर नवबारें करी शोजतुं अने मांहे चेतन माहाराजारूप राजा राज्य करे . तेमांहे ए ज्ञान रह्यं , तेवारें समनिरूढनयना मतवालो वोल्यो के एम राज्य कहेवाय नहीं, पण ए शरी ररूप नगरमाथी उपयोग काढी अने जे एमांहे चेतन महाराजारूप राजा राज्य करे , तेना खरूपमा उपयोग लगावी, श्रेणीचावें चढे, तेवारेंराजा कहीये. हवे एवंचूतनयना मतवालो बोल्यो के एम राजा कहेवाय नहीं, पण मांहे चेतनमाहाराजारूप राजा राज्य करे , तेनुं खरूप संपूर्ण प्र गट करी, ए शरीररूप नगरनुं खोखं हां मूकी लोकनेअंत सिकपुरीमां मोक्षनगरनुं राज्य करे, तेने राजा कहीयें. आइए हवे धर्मीजीवने समकेतनी स्थिरता करवा वास्ते जाणपणारूप सात नयतुं स्वरूप लखियें बेयें. कोश्जीवने मागें जातां वाण लाग्यो, एट से नैगमनयने मते बाण हाथमा लश्ने खोकने कहेवा लाग्यो, जे था बाण मुजने लाग्यो, आ वाणथकी हु मुख जोगवू . एटले वली संग्रहनयना मतवालो वोल्यो के ए वाणनो कोइ वाक नथी वाण तो कोश्कनो नाख्यो आव्यो पण वाणनो मारनारो कोणतेने शो धी काहाढो. एटखे थापणुं वैर खश्यें? एम संग्रहनयने मते तेनो संग्रह करी चित्तमांधारी राख्यो,हवे व्यवहारनयना मतवालो वोल्योके चाई! ए वाण मारनारनो कांश वांक नथी,पण कोश प्रकारे ताहारा पहनो वांक . एटो ताहारा ग्रह वांका श्राव्या देखाय बे, तेवारेंए धणीने तुनेमारवाना परिणाम थया, तो ए विचारो झुं करे?माटे को रीते ग्रहनी पूजाकरी, ग्रहनी शांति करो. एटले सुख थाय. माटे ज्योतिष, वैद्यक, जोश्ने चालवू काम करवू, ए प्रमाणे व्यवहारनयें लौकिक वचन . हवे कजुसूत्रनयना मतवालो उपयोग दश्ने बोल्यो के हे जाइ! ग्रहनो कां वांक नथी. महतो सर्वे सम्यग्दृष्टि डे, माटे तेतो कोश्ने सुःख देता नथी, पण ताहारा कर्मनो वांक , जेवां कर्मरूप दलीयां ताहरी सत्तायें - . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १६२ हतां,तेवा ग्रह पण श्राव्या,माटे शुनागुजरूप कर्म, सर्वने सुखःख दीये ने. ए विपाक सर्वे कर्मना कस्या उदय श्रावे .. एमां ग्रहनो कांश्वांक नथी. ॥गाथा|कर्म करे तेनकरेकोय,कर्मे कीडी कुंजर होय॥ कमें सुख ःख पामे सह, कमें जीव जमे ते बहु ॥१॥माटे सर्व जीव, कर्मने वश . ए रुजुसूत्रनुं वचन .एरीते चारनये जाणपणुंकरीसंसारमा जीव परिचमणपणुं करे ने. हवे शब्दनयना मतवालो बोल्यो के ए कर्म विचारां शुं करे? एतो जड बे,कोश्ने सुख पुःख देतां नथी, पण सुख दुःखनो पेदा करवावालो त था जोगववा वालो आपणो जीव , जेवा परिणामें करीने जीवें कर्म वांध्यां होय, तेवा विपाक उदय श्रावे,माटे एमां कर्मनो कां वांक नथी. जीवे पोते उद्यमें करी कर्म वांध्यां तेवा विपाक लोगवे ने माटे वांक ता हारा जीवनो बे, पण कर्मनो वांक नथी. कर्म तो जीवनां कयां थाय डे, अने वली जीवज उद्यम करीने टालतो जाय. ए रीते शब्दनयने मतवाले जीव श्रने अजीवरूप जे कर्म, तेनी जूदी जूदी वेहेंचण करीने देखाडी. हवे समनिरूढनयना मतवालो वोल्यो के एमां जीवनो कां वांकन श्री, जे वेलायें, जे का,जेवा केवली नगवाननें नाव दीग होय ते वे लायें,ते कावें,तेवाज जीवना परिणाम थाय, पण ते नाव कोश्ना टाव्या टले नहीं, एटले केवली जगवाने जेवी रीतें पागल आपणा जव दीग होय, के जे देवता,नारकी,तिर्यच, मनुष्यना एटला जव करीने सिकि व शे ते दिवस,ते घडी, ते वेला आवे,तेवारें जीव,तेवे परिणामें करी तेवा कर्मनुं ग्रहण करे,एमां जीवनो कांश्चांकनथी, केवली जगवाने दीवेला जा वकोश्नाटाव्या टले नजी, जेप्रमाणे केवलीयें दीवुहोय, तेप्रमाणेज बने. हवे एवंजूतनयना मतवालो बोल्यो के एतो सर्वे बाह्य व्यवहाररूप वात ,परंतु निश्चयनयें करी अंतरदृष्टियें जोतां तो जीवने जन्म नथी,म रण नथी, कर्म नथी, नर्म नथी, रोग नथी, शोक नथी, राग नथी, रोष नधी,शुद्ध, चिदानंद, निर्मल, परमज्योति, ज्ञानदर्शनचारित्रमय, अक्षत, श्रखंग,अलिप्त, शाश्वतो, परमानंदसुखमय, सत्तायें सिकसमान, एवो ता हारो जीव बे,जेवो सिकोत्रे वसे, तेवो था शरीरमाहे अंतरदृष्टिय विचा रतां भेद नथी मनमर्माहे ए रीतें जांगे,लागे,ट लागे, थांजो खागे.शस्त्र ला गे,कोश निंदा करे,चाडी करे नुकशान करे,रोग उपजे, ए श्रादि सर्ववेकाणे, २६२ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. एरीते साते नयेंकरी अर्थविचारतां जीव संवरजावमां श्रावेचने जेवारे से वर जावमा आवे, तेवारें जीव, निर्जरा करे, पण नवां कर्म न बांधे, कोइजीवएम कहे ,के "जहागति,तहामति एवचन अन्यथाएकांत वावीतुंडे.अने“जहामति, तहागति एवचन,तेश्रागमप्रमाणे श्रीजिनवच नश्रनुसारें . माटे “जहागति, तहामति" ए वचनने अनुसारें सात नय उतारे कोश् जीवना रुजुसूत्रनयनेमतें शुभाशुजरूप परिणाम थया,ते शुभाशुल परिणामें करीने जीवेंव्यवहारनयनेमतेपुण्य पापरूप कर्मनांदली यानुग्रहण कछु.ते कर्मनांदबीयानुं ग्रहण करीने संग्रहनयनेमतेंजीवेश्राज खारूप सत्तापणे बांध्यां,अने नैगमनयने मते ते दबीयां अतीतका ग्रह्मां हता, अने अनागतका जोगवशे तथा वर्तमानकालें सत्तायें रह्यां वर्ने ने. ए चार नयें करी अव्यकर्मरूप आउखानो बंध जाणवो. अने शब्दनयने मतें जावपणे चारे गतिने विषे जीव उपन्यो अने समजिरूढनयने मते जे गतिमां जीव उपजे, ते गतिना सर्व पर्यायरूप वस्तुप्रत्येपामे.तेने तेवोकही यें, तथा एवंचूतनयने मते ते पर्यायरूप वस्तु जीवें जोगववा मांगी, तेने तेवो कहीयें. ए रीते "जहामति, तहागति” तेमां सात नय कया. या हवे अहावीश उपनयनु खरूप देखाडे बे:-तिहां प्रथम अव्या स्तिकदश नयनुं स्वरूप कहे जे. सर्वअव्यमां अनेक स्वनावडे,ते एक वचन थी कह्या जाय नही. तेथीमांहो मांहे संदेपपणे कहे .तिहां जे उत्पाद, व्यय, पर्याय गुणपणे अव्यनी गुणसत्ताने आहे, ते व्यास्तिकनय कहीयें. ते अव्यास्तिकनयना दश नेद , ते कहे . तिहां प्रथम सर्वे भव्य नित्य माटे नित्याव्यास्तिक कहीयें. बीजोजे अगुरुलघु अने क्षेत्रनी अपेक्षा न करे, अने मूल गुणने पिंकीपणे ग्रहे, जेम ज्ञानाविक गुणे करी सर्वे जीव एक सरिखा २ माटे सर्वे जीव एक कहीये, ते एकडव्यास्तिक जाणवोत्री जोजेखाव्यादिकने रहे,तेसत्यव्यास्तिकनय चार प्रकारेो. तेमां प्रथम सर्वे अव्य पोतपोताना गुणे करी सत्य . ते स्वअव्य सत्यव्यास्तिक कहीयें तथा जे सर्वे अव्य पोतपोताना प्रदेशरूप क्षेत्रने माने करी सहित बे,ते स्वक्षेत्र व्यास्तिक तथा स्वकालव्यास्तिक ते सर्वव्यमा पोतपोना अगुरुलघु जाणवो तथा स्वभावव्यास्तिक ते सर्वे अव्य पोतपोताना गुण पर्यायरूपनावें करी सहित व जे. ए रीतें सर्वेजव्य, आपापणे स्व ६ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २६३ अव्य, स्वदेत्र खकाल श्रने स्वनावें करी सत्य , ए त्रीजो सत्यलक्षण अव्यास्तिक कहीये. चोथो ते सर्वे अव्यना कहेवा योग्य गुण अंगीकार करे, ते वक्तव्यमव्यास्तिक जाणवो. पांचमो जे श्रात्माने विषे अज्ञान रह्यु बे, ते अफसव्यास्तिकनयने मतेंडे. माटे एने अशुजव्यास्तिककहीयें. बको सर्वे अव्य, गुणपर्यायरूपअवयवेकरीने सहित , ते अवयवाव्या स्तिक कहीयें. तथा सातमो सर्वे भव्य मूखसत्तायें एक बे,ते परमअव्यास्ति क कहीये. आठमो सर्वे जीवना आउरुचक प्रदेश निर्मल ले ते शुझम व्यास्तिक कहीयें, नवमो सर्वे जीव सत्तायें असंख्यात प्रदेशरूप एक सा मान्यपणे सरखा 2 ते सत्तापव्यास्तिक कही. तथा दशमो गुणी, गुण अने अव्य, ते एक बेते परमन्नावग्राहक अव्यास्तिक कहीयें. एरीत अव्या स्तिक दश नयतुं स्वरूप कडं. पुर६ हवे पर्यायास्तिकनयर्नु खरूप कहे जे-जे पर्यायने आहे, ते पर्याया स्तिकनय कहीये. तेना उ चेद दे, ते कहे :-प्रथम अव्यपर्याय ते जव्यपणुं अथवा सिझपणुं, बीजो अव्यव्यंजनपर्याय, ते पोतपोताना प्रदेशनुं मान, त्रीजो गुणपर्याय, ते एकगुण, अनेकतापणे परिणमे, जेम धर्मादिश्व्प पोता ना चलणसहायरूप एक गुणधी पण अनेक जीवपुजलने सहाय करे, बे, ते रीते सर्वत्र जाणी लेवु. चोथो गुणव्यंजनपर्याय, ते एक गुणना घणा द . पांचमो स्वनावपर्याय ते अगुरुवघुपर्याय सर्वअव्यमां जाणवो. ए पांच पर्याय सर्वअव्यमां ने,अने हो विचावपर्याय ते एक पुजलअन्तमा डे, एटले पुजलना जे खंध ते सर्वे विनावपर्यायरूप जाणवा. एउपर्यायास्ति कनय कह्या, अनेागल दश अव्यास्तिक कह्या,सर्व मली शोल नेद थया. हवे नेगमादि सात नयनां दो सहित स्वरूप कहे जे. ५७ तिहां प्रथम नैगमनयनुं स्वरूप कहे . नहिं ले एक गम जेने विषे ते नैगम एटले एक अंशें जेमां गुणपणुं नीपन्यु होय, तेमां वस्तुपणुं माने, तेने नैगमनय कहीये. तेना प्रण जेद . ते आधी रीतेः श्रीमाहावीरस्वा मीनो आगल जन्म थयो हतो, तेने घणो काल व्यतीत थर गयो, पण ह मणां पYषणमा जन्मकल्याणिका दिनो महोत्सव करियें, अथवा दीवा बीने दिवसें निर्वाण कव्याणिकनो महोत्सव करियें, ते सर्वे वत्तेमानें अतीतारोपणनामें नैगमनयनो प्रथम नेद जाणवो. तथा अनागतकालें नवतत्वना प्रश्नोत्तर. १६४ श्रीपानाचजी तीर्थकर याशे, तेनो धाज जन्मकल्याणिकादिक चक्तिम होत्सव करीयें, ते सर्वे वर्तमान अनागतारोपण नामें नैगमनयनो बीजो जेद जाणवो, तथा हमणां वर्तमाने जे कामनो आदर करी अंगीकारकरी, ते वर्तमाननैगमनयनोत्रीजोजेद जाणवो. ए नैगमनयना त्रण भेद कहा. ७६१ हवे संग्रहनयनुं स्वरूप कहे . जे सत्ताने आहे. ते संग्रहनय जाण वो जे कारणें एक नाम लीधाची सर्वगुण पर्याय परिवार सहित आवे, ते संग्रहनय जाणवो.तेना बे नेद .एक सामान्यसंग्रह अने बीजो श्रशेष संग्र ह, तिहां अव्य एवं नाम लेतां थकां जीव जीवपणानो कांश नेद पढ्योन हीं, ते सामान्यसंग्रह बने बीजोजे विशेषता अंगीकार करीये, जेम के जीव अव्य एटळू कडं तेवारें अजीव सर्वे टली गया, तेने विशेष संग्रह कहीयें, वली पण एर्नु स्वरूप कहे जे. जेम के मात्र घट एवं नाम लेतां सामान्य संग्रह कहीयें. अने विशेषता गुण अंगीकार करीने बोली, जेम के मा टीनो घट एवं नाम लीधायकी त्रांबा, पीतल, लोढा, रूपा, सोना प्रमुखना घट सर्व टली गया, ते विशेषसंग्रह कहीं. ए संग्रहनयना वे भेद करा. ७६३ हवे व्यवहारनयनुंखरूप कहे जे-जे वाह्यस्वरूपदेखीने भेद वेहेंचे, एटले बाह्य दीसता गुण देखे, तेवा माने, पण अंतरंग परिणाम तथा सत्ताने न माने, केम के ए नयमांश्राचारक्रियाप्रमुख बे, पण अंतरंग परिणामनो उपयोग नथी, एटले जेम नैगम अने संग्रह ए बे नय ज्ञानरूप ध्यानना परिणाम विना अंश तथा सत्ताराहि बे, तेम ए नयमां करणी मुख्य .ए व्यवहारनयना बे जेद ले. एक शुझव्यवहार. बीजो अशुजन्यवहार, ते अ शुक्रव्यवहार, पहेले गुणठाणे . तेना पांच नेद , ते शिष्यने समजाववा सारु जूदा जूदा देखाडे ले. एक अशुअव्यवहार, बीजो शुजव्यवहार, त्री जोअशुजव्यवहार चोथोउपचरितव्यवहार पांचमोअनुपचरितव्यवहार, ए पांच नेद अशुझव्यवहारना जाणवा, अने बीजो शुद्धव्यवहारनय जे डे' ते चोथा गुणगणाथी मांगीनेयावत् तेरमा चौदमा गुणगणापर्यंत जाणवो. ७६५ हवे ऋजुसूत्रनयनुं स्वरूप कहे .(रुजु के०) सरल एटले अतीत काल अने अनागत कालनी अपेक्षा न करे, पण वर्तमान कालें जे वस्तु जेवे गुण परिणामें वत्ते, ते वस्तुने तेवे गुण परिणामें माने, तेथी ए नय परिणाममाही एटखे कोइ जीव गृहस्थ डे, पण तेना अंतरंग परिणाम , नवतत्वना प्रश्नोत्तर. १६५ साधु समान वतें डे, ते जीवने साधु कहे अने को जीव साधुने वेशे ने तथापि तेना मनना परिणाम विषयाभिलाष सहित दे, तो ते जीव अ व्रतीज डे, एम माने, ए जुसूत्रनयना वे नेद ले. एक सूक्ष्मझजुसूत्र अने बीजो स्थूल एटले बादरकजुसूत्र, तिहां जे सदाकाल सर्वे वस्तुमा एक वर्तमान समय वर्ते डे, एटले के जे जीव अतीतकालें अज्ञानी हतो अने अनागतका इनीजावें झानी थाशे, ते बेहुकानी अपेक्षा न करे, परंतु एक वर्तमान समय जे जेहवो होय तेने तेहवो कहे, ए सूक्ष्मजुसूत्र क हीये. अने वाह्य महोटा परिणामने ग्रहण करे, ते स्थूलसूत्र कहीये. अ६६ हवे शब्दनयतुं खरूप कहे जेः-एटले जे वस्तु गुण अथवा निर्गुण होय ते वस्तुने नाम कही बोलावीयें एटले जापावर्गणाधी शब्दपणे वचन गोचर थाय, ते शब्दनय, जे कारणे अरूपीअव्यने वचनथी कडेवां,ते शब्द नय कहीये. यहां जे शब्दनो अर्थ कहे , ते वस्तुमा वस्तुपणुं पामे, तेवारें तेवस्तु शब्दनयें कहीये.एटवेचेष्टा करतोते घट जाणवो.एशब्दनयमां व्या करण नीपन्यां अने वीजा पण सर्वशब्द सीधा, ते शब्दनयना नाम, स्थाप ना, अव्य अने जाव, ए चार निदेपाने नामें चार जेद ३. श्रीअनुयोग द्वार मां “जब यजं जाणिजा" ए पूर्वोक्त गाथायें चार निदेपा जाणवा. ३ हां पहेलो चावनिदेपो ते धुरला चार नयमध्ये ते अव्य डे अने नाव निक्षेपानां ते शब्दादिक रूप दे, पण ते निदेपानी परिणतिरूप वस्तु ते त्रण निदेपे वस्तु आदिचार नयमांडे अने जावनिक्षेपे वस्तुते शब्दादिनय बे, एम सईहजो. ए रीते ए शब्दनयनो एक नेद कहीं.एशब्दनय कह्यो. अदा हवे बासमनिरूढनयनुं खरूप कहे जे-जे वस्तुना केटलाएक गुण प्रगट्याने अने केटलाएक गुण नथी प्रगट्या परंतु जे नथी प्रगट्या ते पण अवश्य प्रगटशे एटले एक अंशे उनी वस्तुने पण पूर्ण कहे, जेम तेरमे गुणगणे केवलीजगवानने सिद्ध कहे, ते समनिरूढनय एक ने जाणवो. उदण्हवेसातमा एवंनूत नयतुं स्वरूप कहे जेः-जे वस्तु पोताने गुण संपूर्ण अने पोतानी क्रिया करे , तेने वस्तु कहीये, ते वस्तुना नय गुणपर्याय तथा वस्तुधर्म सर्वे प्रगट प्रवर्तता होय, तेने वस्तु कहीयें, जेम मोक्षस्था नकें जे पहोतो होय ते जीवने सिद्ध कहे, तथा जेम पाणी जयोस्त्रीना माथा उपर आवतो जलधारणक्रिया करतो होय तेने घडो कहे,ते एवंजूत - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २६६ नय जाणवो. तेनो एकन्नेद दे. ए सर्व मली नैगमनात्रण, संग्रहना वे, व्य वहारना बे, झजुसूत्रना बे, तथा शब्दादिक त्रणेना त्रण, मनी बार लेद थया, ते पूर्वोक्त शोल भेद साथै मेलवीय, तेवारें अहावीश उपनय थाय, अन् हवे ए सात नयना श्रीविशेषावश्यकने अनुसारें चेद कहे . नैगम ना दश, संग्रहना बार, व्यवहारना चौद, जुसूत्रना ब, शब्दना सात,सम जिरूढना बे अने एवंनूतनो एक, एम सर्व मली बावन जेद जाणवा. वली नयचक्रसारमध्ये ए सात नयना सात सो जेद कह्या , ते पण जाणवा. इवे स्याहादरत्नाकरथी नयनुं स्वरूप खखीयें बयें. (नय के) पमाडीयें एटवे जेणें श्रुतज्ञाने विषयप्रमाण कीधो जे पदार्थनो अंश, तेहथी इतर जे बीजो अंश, ते अंशची उदासीपणुं तेने जे पडिवजवावामानो अनि प्रायविशेषनय ते नय कहीयें. एटले वस्तुना अंशने उदासीपणे आहे, ते नय कहीयें अने एक अंशने मुख्य करी बीजा अंशने उछापे,ते नयानास कहीये. ते नयना बे नेद . एक अव्यार्थिक, बीजो पर्यायार्थिक, ए रीते नयनुं स्वरूप कह्यु, अने (पमाणेहिं के०) प्रत्यक्ष अने परोक्ष, ए बे प्रमाण नुं स्वरूप, पागल श्रीसिद्धचक्रजीना यंत्रमध्ये कडं बे, तेप्रमाणे जाणवू. अने जो "अप्पा सायवायजावेणं" एटले (अप्पा के ) आत्मा तेने (सायवाय के) स्याहादरूप नित्यानित्यादि आप पहें करी (जावेणं के) लखीने जेणे पोताना आत्मानी प्रतीति करी जे. शहां शिष्य पूजे जे के स्याहादररूप नित्यानित्यादि आप पहें करी पोताना आत्मानी प्रतीति केवी रीतें थाय ? तेवारें गुरु कहे जे जे स्यामादमंजरीमां कडंडे के "नि त्यानित्यायनेकधर्मशबलैकवस्त्वज्युपगमत्वं स्याहादत्वं ॥१॥ शिष्यः-ए नित्य अनित्यादिआठ पढ़ेकरीजीवनुं स्वरूप केमजाणीयें? गुरुः-व्यवहारनयने मते उदयनावने योगें करी जे गतिमांजीव वर्ते बे, ते गतिमां नित्य ले अने समय समय आउखु घटे , माटे अनित्य कही. पण ते अनित्यपणामां पोतें नित्यपणे वर्ते , ए रीते नित्यमां अनित्य भने अनित्यमां नित्यपदनो विचार व्यवहारनयने मते जाणवो. इवे निश्चयनयने मतें नित्य अनित्य पहें करी जीवनुं स्वरूप देखाडे जे. निश्चयनयने मते जीवना ज्ञान, दर्शन,चारित्र अने वीर्य,ए चार गुण तथा अव्यावाध अमूर्ति अने अनवगाह,एत्रण पर्याय नित्य ने अने एक अगुरु - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २६७ बघु पर्याय, जीवने सर्वेगुणमा हानिवृधिरूप उपज, विणसवू करे ले. ते अनित्य ने तेमा ए ज्ञानादि चार गुण ते नित्यपणे व डे, एट ए नित्य मां अनित्य अनित्यमां नित्यपक्षनो विचार निश्चयनयने मते जाणवो. हवे व्यवहारनयने मते एक अनेक पदें करी जीवनुं स्वरूप देखाडे ने. व्यवहारनयने मतें उदयजावने योगें करी जे गतिमां जीव वत्तें बे, ते ग तिमां एक डे,पण कोनो बेटो, कोनो बाप, कोनो काको, कोनो मा मो, कोश्नो नाई, कोश्नो नत्रीजो,एम अनेक प्रकारे जीवमां बेटा बापा दिकपणुं रघु ने, तेथी अनेक पण कहीये. परंतु ए बेटा, बाप, जाई, न त्रीजापणामा पोतापणुं ते एक वतें जे,पटले ए एकमां अनेक अने अने कमां एक पक्षनो श्राचार व्यवहारनयने मते जाणवो. हवे निश्चयनयने मते जीवमां एक अनेक पक्ष देखाडे जे.एटखे निश्चयें करी सर्व जीवनो धर्म सत्तायें एकरूपसरखो ले माटे सर्वजीव एक कहीये अने गुण, पर्याय, तथा प्रदेश अनेक बे, एटले गुण अनंता , पर्याय श्र नंता डे अने प्रदेश असंख्याता डे,माटे अनेक पण कहीयें. तेमाटे ए एक मां अनेक ने अने ए गुणपर्याय तथा प्रदेश अनेक बे, पण तेमां जीवपणुं एकसरखं बे, माटे अनेकमा एक पण कहीयें. ए रीतें निश्चयनयने मते करी एकमां अनेक अने अनेकमां एक पक्षनो विचार जाणवो. हवे व्यवहारनयने मते जीवमां सत् असत् पद देखाडे दे. व्यवहा रनयने मते जीव पोते पोतानां अव्य, क्षेत्र, काल, चावपणे करीने सत् बे, अने परमव्य, परदेव, परकाल अने परजावपणे करीने असत् ने, एटले व्यवहारनयने मते अव्यथकी जीवनव्य,जे गतिमां पोतें विराजमान घको वत्ते के भने क्षेत्रघकी जेटल क्षेत्र पोतें अवगाही एटले मर्यादा रूप पोतानुकरीने रोक्यु बे,ते जाणवू. तथा काल थकी समयरूप पोताना पाउखा प्रमाणे काल क्यों जाय , तथा जावथकी सर्वे जीव, पोतपो ताना शुजाशुज़रूप जावमा रह्या वचे डे, एवी रीते व्यवहारनयने मते सर्वे जीव पोतपोताना खाव्य,खक्षेत्र,खकाल अने खजावें करीने सत् बे, अने परजन्य, परक्षेत्र,परकाल अने परजावपणे करी असत् बे, पण ए अ सत्पणामां पोतानुं सत्पणुं वर्ने डे,एट ए सत्मा असत् अने असतमा सत् पक्षनो विचार व्यवहारनयने मते करी जाणवो.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. Rុច हवे निश्चयनयें करी जीवमां सत्यसत् पक्ष देखाडे . निश्चयनयने मते जीव पोतानां खजव्य, वक्षेत्र, स्वकाल अने स्वचावपणे करीने सत् बे,अने परअव्य, परक्षेत्र, परकाल अने परजावपणे करीने असत् ने. एट बे ए निश्चयनयने मते जीवमा स्वभव्य ते ज्ञानादिक गुण जाणवा अने स्वक्षेत्र ते जीव, पोते पोतानां असंख्यात प्रदेशरूप क्षेत्र अवगाही रह्यो अने स्वकाल ते पोतानो अगुरुलघु पर्याय सदाकाल हानिवृतिरूप उ पजदुं विणस, करे . तथा स्वनाव ते पोताना गुणपर्याय तेणें करीने जीव सत् डे अने परमव्य, परक्षेत्र, परकाल अने परजावपणे करी जीव, असत् डे,पण ए असत्पणामां पोतानुं सत्पणुं व जे. एटले सत्मा असत् अने असत्मां सत् पक्षनो विचार निश्चयनयने मते करी जाणवो. हवे निश्चय भने व्यवहारनयनेमतें करीवक्तव्य श्रवक्तव्यरूप पदें करीजी वर्नुस्वरूप देखाडे . एटले उदयनावने योगें करी व्यवहारनयने मतेजे जीव पहेला गुणगणाची मांगी यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा पर्यंत व ने, ते जीवना जेटला गुण केवढी जगवानना प्ररूप्यामां आवे,ते वक्तव्य जा पवा अने जे केवली जगवानना प्ररूप्यामां न श्रावे, ते अवक्तव्य जाण वा. तथा निश्चयनयने मते सिझपरमात्मा गुणगणा वर्जित लोकने अंतें विराजमान वत्ते ,तेना जेटला गुण,केवलीनगवानना प्ररूप्यामां आवे,ते वक्तव्य अने जे केवलीचगवानना प्ररूप्यामांना, तेश्रवक्तव्य जाणवा. एरीत निश्चयनयने मते वक्तव्य श्रवक्तव्यरूप पक्षे करी जीवनुं स्वरूप जा एवं. तथा (जाणेश्मोसरूवं केश) एवी रीतेस्वरूप जाणपणारूप जेणे उल खाण करी ले. (सम्मदिहिजेएसोनय के०) ते जीव सम्यग्दृष्टि जाणवा. शिष्यः समकेतना केटला प्रकार ? गुरु:-समकेतना नवप्रकार जाणवा. तिहां प्रथम अव्यसमकेत, बीजें जावसमकेत, त्रीजुं व्यवहारसमकेत, चोथु निश्चयसमकेत, पांच, निस गैसमकेत,बई उपदेशसमकेत,सातमुंरोचकसमकेत,याउk कारकसमकेत अने नवमुं दीपकसमकेत, ए नव प्रकारे करी समकेतनुं स्वरूप जाणवू. ३७१ शिष्यः-अव्यसमकेत अने जावसमकेत कोने कहीयें ? शुरुः-तीर्थकरना वचन उपर आस्ता प्रतीति होय, जे श्रीतीर्थकरें व चन कहां,ते तहचि करी माने. पण परमार्थ न जाणे अने जीवादिक नव नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २६ए पदार्थना भेदाभेद न जाणे,तथा कुलाचारें देवयात्रा, संघ,साहन्मीवत्सल, पूजा, प्रज्ञावनादि करणी करे अने केवलीयें कड्यु, ते वचन तहत्ति करी माने, तथा देव ते अरिहंत, गुरु ते सुसाधु, धर्म ते केवलीनो प्ररूप्यो, एवी सहहणा जेने होय, ते जीव, अव्यसमकेती जाणवा ॥ १ ॥ अने जावसमकेती ते आगल अव्य समकेतमा जे गुण कह्या, ते गुणें करी सहित तथा जीवादिक नव तत्त्वना परमार्थरूप मेदानेद जाणे,एटवे नव तत्त्वमुंखरूप हेय, झेय श्रने उपादेय पणे जाणे, तथा वली नव तत्त्वर्नु स्वरूप, साधक, बाधक अने सिकरूप,ए त्रण दशायें करी जाणे,तथा वली ए नव तत्वनुं स्वरूप, कर्ता,कारण अने कार्यरूप त्रिजंगी करी जाणे,अने वली ए नक्तत्वनुंखरूप, स्वाजाविक विनाविकपणे जाणे,तथा वली ए नव तत्त्वतुं स्वरूप, गुणीगुणपणे करी जाणे, वली ए नव तत्वतुं स्वरूप, रूपी अरूपीपणे जाणे. जीवसत्ता, अव्यगुण पर्यायरूप जाणे. अजीवसत्ता, जा वकर्म,अव्यकर्म अने नोकर्मरूप परमार्थ जाणे.ए रीते अनेक प्रकारेंजीव अजीवरूप नव तत्त्वना भेदानेदरूप विचार डे, ते प्रत्ये जाणे, तथा षड्स व्यना अनंता गुण अने अनंता पर्याय तेनुं समय समय उत्पाद व्ययरूप पलटणपणुं थइ रह्यं , तेनी अंतरंग जाणपणा जासनरूप प्रतीति करे, अने कार्यधर्म कारण धर्मरूप अंतरंग प्रतीति करी साध्य एक,साधन अ नेक, ए रीतें साधन करे, ते जीव, जावसमकेती जाणवा ॥२॥ उस शिष्यः-व्यवहारसमकेत श्रने निश्चयसमकेत कोने कहीयें ? गुरु:-व्यवहार समकेत ते शुजलक्षणरूप आचरणायें करी सहित अने उपादानपणुं जाणे, उपादान बाह्य कारणपणे जाणे, उपादान अंतर कार णपणे जाणे, उपादान कार्यपणे जाणे तथा कर्मसत्ताने बता अबतापणे जाणे,जीवसत्ताने आता अनतापणे जाणे,अने संवेगादिक समकेतना सड शठ बोलमांहेला एकश बोलने गुऐं करी क्षयोपशमसमकित तथा उपश मसमकितवंत जे जीव होय, तेने व्यवहार समकेत जाणवू. एटले उपरथी शुज आचरणारूप लक्षण देखीयें,ते जीवने व्यवहारसमकेत कही. एस मकेत श्राव्यु थकुंजाय, ते माटे ए व्यवहारसमकेत जाण. जो आव्यु थकुंन जाय, तो ते निश्चयनयसंबंधि निश्चयसम्यक्त्व कहेवाय ॥३॥ अने निश्चयसमकित ते समकितना एकशठ तथा षट् बोलना जाणपणा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. जासनरूप गुणेकरी सहित सात प्रकृतिने हये दायिक समकेतवंत जीवने अंतरंग जासनरूप ज्ञान, दर्शन, चारित्रनेविषे शुद्धपरिणाम वर्ते, ते जी वने निश्चयसमकित जाए. एट ए समकेत श्राव्यु थक्कुं जाय नहीं. माटे एने निश्चयसमकित कहीयें अने दायोपशम तथा उपशम ए वे सम केत भावीने पाबां जतां रहे , तेथी ते व्यवहार समकेतमां गण्यां अने क्षायिक समकेत जो जीवने श्राव्यु ते फरी पार्बु जायज नही, तेथी ए समकेत निश्चयमां गणाय ॥४॥ १०३ शिष्यः-निसर्गसमकेत अने उपदेशसमकेत कोने कहीयें ? गुरु-निसर्ग समकेत ते जे पोताने क्षयोपशमें गुरुना उपदेश विना नि श्चय व्यवहारनयें करीनैगमादि सात नयें करी तथा नामादिचार निदेपे करी जीव अजीवरूप नव तत्त्व षड्रव्य स्वरूप जाणे अने निश्चय व्यय हारनयें करी स्याहादरूप नित्य अनित्यादि पाठप करी जीव स्वरूपनी प्रतीति करे,एवी रीते जाणपणारूप निश्चयें करी नव तत्त्वमां श्राश्रवरूप पांच तत्त्व बे,ते उपर त्यागेबुधि भने संवरनिर्जरारूप शुक्रगुण, तेनुं श्राद खं करे,तथा श्रीवीतरागना कह्या जे नाव नवतत्त्व षट्मव्यरूप तेना स्वरू पने अध्यादेत्र, काल, जावधी जाणे. तथा नामादि चार निदेपे करी पो तानी खुकिची सर्वे वस्तु प्रमाण करे, साचु करी सईहे, ते निसर्ग स मकित जाणवू. एटले जेम असोचा केवलीने गुरुना उपदेश विना सम केतनी प्राति थाय ते निसर्गसमकेत जाणवू ॥५॥ हवे उपदेशसमकेत कहे .तिहां पागल निसर्ग समकेतमा जे नाव कह्या,ते सर्वचाव गुरुना उपदेशथी जाणीने तेने साचा करी सईदे, अंत रंग प्रतीति सहित माने, ते जीवने उपदेशसमकेती जाणवो ॥६॥ Is शिष्यः रोचकसमकेत तथा कारक समकेत कोने कहीयें ? गुरु-रोचक समकेत ते श्रीवीतरागदेवनी आज्ञाने रुचि सहिततहतिकरी साची सईहे,एटखेजे जगवते षड्भव्यर्नुस्वरूप नयनिदेपा प्रत्यक्षादिप्रमा में कडंडे,तेने तहत्ति करी माने तथा सात नयमांचार नि:पाउत्सर्ग थप वादें करी जाणे तथा त्रण निक्षेपामां सात तय ते पण उत्सर्ग अपवादें करी जाणे,खौकिक धर्म जाणे,लोकोत्तर बाह्य कारणरूप धर्म जाणे,लोको तर अंतर कारपरूप धर्म जाणे, खोकोचर अंतरकार्यरूप धर्म जाणे, . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २७१ तथा सिड्नुं स्वरूप, निगोदनुं खरूप जेम कछुडे, तेम सईद, एटले वीत रागनी आज्ञा प्रमाणे यथार्थ उपयोग नासन याय, तेने हर्षे करी ते उप योगमध्ये निराधार जासन रमण अनुजवनी एकता यथार्थ उपयोगयी जापी आत्मधर्म प्रगट करवानी रुचि घणी उपजे, पण उदयनावने योगें करी संसार अवस्थामां खुतो थको नीकली शके नही, माटे अनेक प्रकारें जूरणा करे, विषय कषायना फल विष समान जाणी, धर्म साधवाने रुचि घणी करे, पण ए उपायधकी बुटी शके नही, ते जीवने चोथे गुणगणे रोचकसमकेत जापवू ॥७॥ अने कारक समकेत तो जे आगल रोचक समकेतमां नाव कह्या, तेणें करी सहित तथा संसारथकी निवृत्ति करी ने, अने प्रवृत्तिरूप जे साधुनी शुक्रक्रिया ले ते साचवे जे,आचरे , तेनेविषे प्रेम सहित उपयोग वडे, सिद्धांतने मते श्री वीतराग देवनी आज्ञा प्रमाणे चाले , ते जीव, उके सातमे गुणगणे वर्त्तता कारकसमकेतना धणी जाणवा. एटले जेवू जाणे, तेज अंगीकार करे, तेने कारकसमकेत कहीयें ॥७॥ अ५ शिष्यः-दीपकसमकेत कोने कहीयें ? गुरु:-(दीपक के) दीवो एटले जेम दीवो आगल उद्योत करे अने या बल जोतां दीवाने पोताने अंधारु रहे,ए दृष्टांतें अहिंयां पण अजव्य जीव, लोकने उपदेशरूप प्रतिबोधापीने समकेतरूप उद्योत करे, बीजाने धर्म पमाडी संसारथकी तारे,पण पोताने मिथ्यात्वरूप अंधारूं टले नही. जेम बांबू, लोढुं होय ते रसकूपिकादिक औषधिने योगें करी सोनापणुं पामे, पण पीतलने अनेक औषधियोना योग मले, तोपण पीतलपणुं पाबटीने सोनापणुं नीपजे नही. पटखे पीतलने जेम जेम अग्निमां नाखे, तेम तेम का थाय, तेम अनव्यजीव ते पीतल सरखा जाणवा. अने जव्यजीव त्रांबा अने लोढा सरखा जाणवा, केम के जव्यजीव तो कारण सामग्री म वे कोशक दिवसें सिझपणुं पामे,पण अजव्य नपामे.माटे एदीपक समकेत जाणवू.एरीतेनवप्रकारे समकेतनुंखरूप विचारवइति समकेताधिकारः। १६ हवे नैगमादि सात नयमध्ये जीव, कर्मनो कर्त्ता कया नयें करी क हीयें। तथा जीव, कर्मनो चोक्ता कया नयें करी कही? तथा जीव,स्वरूप नो का कया नयें करी कहीयें तथा जीव, खरूपनो जोक्ता कया नये .
१७३ नवतत्वना प्रश्नोत्तर, करी कहींयें? ए चार प्रश्नार्थ साते नयें करी कहेवा. वली जीव,कर्मनी अकर्चा कया नयें करी? तथा जीव,कर्मनो अजोका कया नये करी तथा जीव,स्वरूपनोथकर्ताकयानयें करी? तथाजीव, स्वरूपनो थोक्ता कया नयें करी जाणवो? ए चार प्रश्नार्थ पण साते नयें करी जाणवा. एटले ए बे चउजंगीमां आठ प्रश्न कह्या, तेनो परमार्थ नैगमादि सात नयें करी जाणवो, तथा नवमा उत्सर्ग अपवादरूप मार्गे करी नय संयुक्त निदेपा बगाडवा,तेनो प्रश्न. एटले नैगमादिसात नयमध्ये नामादि चार निक्षेपा ते उत्सर्ग अने अपवादें करी केम जापीयें? तथा दशमा नैगमादि सात न य मध्ये चोथा चावनिक्षेपा विना शेष नामादित्रण निक्षेपाते पण उत्सर्ग अने अपवादें करी केम जाणीयें ? एदश प्रश्ननो अर्थ सातनये विचारीने पागे उचर वाले,ते जैनमती पंनितशिरोमणि,सर्वशास्त्रनो वेचा, स्यामाद रूप अनेकतान करी सर्वपदार्थनो जाप,सर्वज्ञपुत्र जाणवो. अने एप्र भनो श्रर्थ विचारतांजे कोइ जीव मुंजाशे,ते ज्ञानहीन अल्पबुझिनोधणी ज्ञानरूप सक्षीय करी रहित पामर जन तेने सर्वज्ञपुत्र न कडेवो. शिष्या-जीवने कर्मनाकपिणामां श्रने जोक्कापणामां नैगमादि सात नय मांहेला केटला नय पामी ? गुरु:-जिणनगणितमाश्रमणजी कहे जे जे चार अव्यनय , अने त्रण जावनय , माटे जीवने अव्यकर्मरूप कार्यना कर्त्तापणामां चार न य जाणवा श्रने ते अव्यकर्म जेवारें स्थितिपा उदयरूपजावें जीव जो गवे, तेमां उपरला त्रण नयनी गवेषणा जाणवी, ए रीते जीवने कर्मना कर्ता जोता पणामां साते नय पामीये. तेनुं स्वरूप कहे . को जीव, ऋजुसूत्रनयने मते शुजपरिणामें करी व्यवहारनयने मते पु एयरूप दबीयांने ग्रहण करे, ए रीते पुण्यरूप दलीयांने ग्रहण करी ते जीवें संग्रहनयने मते देवजवना आउखारूप प्रकृतिपणे दबीयां सत्ता ये बांध्यां अने ते नैगमनयने मते अतीतकाले पण हतां तथा श्रना गतकालें स्थितिपाके उदयरूपनावें जोगवशे अने वर्तमानकालें सत्तायें रह्यां वत्ते , ते नैगमनयने मते त्रये काल एकरूपपणे कहीयें. ए रीते जीवें ए चार नयें करी अव्यकर्म रूप देवतार्नु आउखु बांध्यु, ते पाणी अव्यदेव जाणवा, श्रने जावदेव तो जेवारे ते जीव, शब्दनयने म नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २७३ ते देवतापणे उपन्यो, तेवार जावदेव कहीयें. ए, सांजली शिष्य वोल्यो के शब्दनयना मतवालो तो चार निदेपे करी वस्तुने प्रमाण करे . माटे देवतामां चार निक्षेपा केम जाणी? तेबारें गुरु कहे :-प्रथम देव एवं नाम ते नामथकी देव, वीजो देव एवा अक्षर लखवा, ते असन्नावस्था पना अने देवरूपें मूर्ति स्थापवी, ते सनावस्थापना अने चार न करी दे वतातुं थाउनु वांधे, तेने जव्यशरीरश्राश्रयी अव्यदेव कही. तथा जे शब्दनयने मते देवतापणे उपन्या, तेने उदयनावरूप नावदेव जाएवा. ए देवतामां चार निदेपा कह्या. हवे समनिरूढनयने मतें देवजवना सर्व पर्यायप्रवर्तनारूप वस्तुप्रत्ये पामे, तेने देव कहीये. तथा एवंजूतनयने मते ते देवनवना पर्यायरूप वस्तु सर्वे तखते वेग जोगवे, ते देव कहीं. ए रीते सात नयें करी जीवने कर्मनुं कर्ता जोक्तापणुं जाणवू. शिष्यः-जीवने खरूपना कपिणामां केटला नय पामी गुरुः-जे कार्य करवं, ते साते नये मनी नीपजे , तेवारें ते वस्तु बरोवर पाकी प्रमाण जाणवी. ए जिनमत अनुसारें वचन , पण एमां एके नये. अधरी वस्तुमा वस्तुपणुं माने, ते जिनमत विरोध वादीनुं वचन जायचे. माटे शहां जीवने खरूपनो कर्चा ते सिकिरूप कार्यनो कर्ता जाणवो, ते सिकिरूप कार्य तो साते नये मलीने नीपजे , माटे साते नयें करी सिद्धि रूप कार्य देखाडे ठे. तिहां कोई सम्यग्दृष्टि जीव जाग्यो थको विवेकरूप नेत्रे करीने अंतराष्टिये जोतो पोतानु खरूप नीपजावे, एटले संग्रहनयने मतें सिकसमान पोताना श्रात्मानी सत्ता असंख्यात प्रदेशरूप ने, तेल खीने जेणे प्रतीति करी ते अने नैगमनयने मते श्राव रुचकप्रदेश जीव ने सदाकाल सिऊसमान निर्मला व डे, तेणें करी अंशयकी पोताना श्रात्माने सिद्धसमान करी जाणे , तेनी आचारांगनी टीकाम साख ने, अने व्यवहारनयने मते उपरथकी गुणगणां माफक साध्य चोखं राखीने पोतानी करणी करतो जाय , तथा जुसूत्रनयने मते संसार उदासी त्या ग वैराग्यरूप उदासजावें परिणाम वर्ने . तथा शब्दनयने मते जीव श्र जीव रूप स्वसत्ता परसत्तानी वेहेंचण करी जेवी हती, तेवीज शुक निर्म लपणे जेणें पोताना आत्मानी अंतरंग जासनरूप प्रतीति करी , ते जी व, समजिरूढनयने मते शुक्र शुक्लध्यान रूपातीत परिणामरूप रूपक श्रे नवतत्वना प्रश्नोत्तर. - २७४ पीयें चढे, तेवारें घातीकर्मने क्षयें ज्ञानादि अनंतचतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रग टकरे थने एवंजूतनयने मते ते जीव, ज्ञानावरणादि श्रष्ट कर्मने छ ये थष्टगुण संपन्न उत्कृष्ट आनंदमय एवं पोताना आत्मानुं सिद्धिरूप कार्य करवं, तेनो कर्ता जाणवो. ए रीते सात न करी जीवने स्व रूपर्नु कापणुं कडं, पण एमां, एके नये अधूरे जे जीवमा स्वरूपy कापणुं माने, तेनुं वचन अन्यथा अप्रमाण दे. शिष्यः-जीवने स्वरूपना जोक्तापणामां केटला नय पामी। गुरु:-कर्ता तेहीज जोक्का एन्यायमार्ग छे, एटसे जे करे, तेहीज जोग वे, माटे पोताना स्वरूपनो कर्ता बे, तो जोक्कापणुं पण एनेज जोश्ये. तेमाटे आगल जीवने स्वरूपना कपिणामांसाते नय देखाड्या तो स्वरू पना मोक्कापणामां पण साते नय जोश्ये. एटले शहां चोज ले जे कर्ता पणामां सात नय लगाव्या,तेतो कारण रूप जाणवा ने कह्यु ले के "का ये सिके कारणताव्ययः" ए जावार्थ जोतां तो कार्यनी सिकि नीपजे, तेवारें कारणपणानो (व्यय के०) नाश जाणवो, अने सिद्ध परमात्मायें तो कार परूप साते नयें करी पोतानुं संपूर्ण कार्य कखं , माटे कारणरूप सात नयनो पण सिद्धजीवमां नाश जाणवो. ए परमार्थ जे. हवे कार्यरूप साते नयें करी सिद्धना जीव अव्याबाधरूप पोतानास्वरूपने लोगवे , तेजोका पणामां सात नय देखाडे . तिहां प्रथम नैगमनयने मते सिकपरमा माने आउ रुचक प्रदेश अतीतका निरावरण हता, अने अनागतकालें पण निरावरण वशे तथा वर्तमानका पण निरावरण वर्ते , ए रीतें त्रणे काल एकरूप जाणवा. तथा संग्रहनयने मते पोताना श्रात्मानी सत्ता अंतरंग शुरू निर्मअपणे जेवी तृती, तेवीज निरावरणपणे प्रगट करी डे, तथा व्यवहारनयने मते पलटणस्वचा नवनवा शेयनी वर्तनारूप पर्या यनो उत्पाद, व्यय, अनंत अनंतो थइ रह्यो डे, तथा ऋजुसूत्रनयने मतें सिझपरमात्मा पोताना पारिणामिकनावें सामान्य विशेषरूप उपयोगमा सदाकाल वर्चे , तथा शब्दनयने मते पागल जीव, अजीवरूप नव तत्त्व षड्भव्यना जाणपणानासनरूप अंतरंग प्रतीति करी, क्षायिक समकेतरूप गुण प्रगव्यो , ते पण सिद्धना जीवने पोतानी पासे , तथा समनिरू उनयने मते शुशुक्लध्यान रूपातीत परिणामरूप क्षपकोणीयें घातीकर्मने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १७५ दायें अनंतचतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट करी, ते पण पोतानी पासें ने, तथा एवंनूतनयने मते सिझपरमात्मायें अष्ट कर्मने ये अष्टगुणरूप लक्ष्मी प्र गट करी, ते लश्ने लोकने अंतें जश् विराजमान थका वत्तें .ए रीतेजी वनेस्वरूपना जोकापणामां अंतरदृष्टिय जोतां कार्यरूप साते नय जाणवा. शिष्यः नैगमादिसात नयमांजीव,कर्मनोअकर्ता कया नयें करी जाण वो. तथा कर्मनो अनोक्ता कया नयें करी जाणवो? तथा स्वरूपनोअकर्ता कया न करी जाणवो? तथा स्वरूपनो अनोक्ता कया नयें करी जाणवो? गुरुः-श्रीअध्यात्मगीतामध्ये मुनिदेवचंजीयेंथावीरीतेकडं गगाथा॥ आतम सर्व समान, निधान महासुखकंद सिद्ध तणा साधर्मी, सत्तायें गुण बंद॥अर्थः-नैगम तथा संग्रहनयने मते सर्व जीव एकरूप सरखा सत्तायें सिझसमान, ज्ञान, दर्शन, चारित्ररूप निधाने करी सहित ने,अने (महा सुखकंद के) मूलस्वजावें करी जोतां तो सर्व जीव, पोतपोताना पारिणा मिकनावें करी स्वनावरूप सुखमा रह्या स्फाटिक रतनी पेरें सदाकाल एकरूपपणे वत्तें डे, माटे तेमां कर्मर्नु कपिणुं नथी, अने कर्मर्नु जोक्ता पणुं पण नथी, तथा स्वरूपनु कपिणुं पण नथी, अने स्वरूप लोकापर्यु पण नथी एटले नैगम अने संग्रह, ए वे नयने मते सर्वे जीव,सरखा पोते पोताना पारिणामिक जावमा रह्या त्रणे काल एक रूपपणे वतें . शिष्यः-श्रागल नवमा प्रश्नमध्ये कयुबे, ते प्रमाणे नैगमादि सात नय मध्ये नामादि चार निदेपा उत्सर्ग अने अपवादमागें करी केम जाणीयें ? गुरु:-मंजूषा उपर सात नयमा चार निदेपा उत्सर्ग अने अपवादें करी देखाडु :-को जीव,मंजूपाने अर्थे वनमां काष्ठ लेवा चाख्यो, तेने रस्ता मां को वीजो पुरुष सन्मुख मल्यो, तेणें पूब्यु तुं शुं खेवा जाय ? ते वारे ते अशुद्धनगमनयने मतें वोल्यो के हुँ मंजूषा बेवा जाउं बु. इवे वनमां जश्ने लाकडं कापवा मांम्युं तेवारें वली कोयें पूज्युं के तुं शुं लीये ? तेवारे ते शुद्ध नैगमनयने मते बोल्यो के हुँ मंजूषा खलं हूं. हवे मंजूषाने सारु लाकडं लश्ने पालो वट्यो, तेवार वली कोश्य पूब्युं हुं हुं लाव्यो ? तेवारें शुद्धतरनैगमनयनें मते बोल्यो के हुँ मंजूषा खाव्यो, हवे सूतारने तेडी मंजूषा कराववा मांनी,तेवारें वली कोश्यें पूज्युं तु शुं करावे एटले अतिशुद्धनैगमनयने मतें बोल्यो के हुँ मंजूषा कराई डुं ॥ इति नै -- नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, १७६ गमनयः ॥ हवे व्यवहारनयना मतवालो बोल्यो के एम मंजूषा नही मार्नु हुँतो तैय्यार नजरें देखें, तो मंजूषापणुं मानु माटे जेवारें मंजूषा तैयार सं पूर्ण नीपनी, तेवारे व्यवहारनयना मतवालो कहे के एने मंजूषा कहीये. हवे ऋजुसूत्रनयना मतवालो बोल्यो एम मंजूषा नहोय,जे मंजूषानी सचा पू प ग्रहण करे,ते मंजूषा कहेवाय,पण गली मंजूषा काइ कामनी नही,परंतु मंजूषानी सत्तारूपमाणक,मोती,हीरा, जवाहीर, रत्न, परवालांप्रमुख वस्तु माहे जरे,तेवारें संग्रहनयना मतवालो कहे के हवे एने मंजूषाकहीयें.इवे रुजुसूत्रनयना मतवालो घोड्यो के एम मंजूषा कहेवाय नहीं, इंतो जावने ग्रहण करूं एटक्षे माहे जे वस्तु जरी , तेनी साथै काम,परंतु मंजूषारूप खोखानुं का प्रयोजन नथी. एटले ए नयने मतवाले मंजूषारूप खोखा माहेथी पोतानो उपयोग काढीने माणक, मोती, हीरा, जवाहीर प्रमुख जे एमां वस्तु चरी ,तेमांहे उपयोग लगाव्यो, एरीते चार नयें करी मजू पापणुं कयु, ते अपवादमार्गे करी जाणवं. पण तेमां निक्षेपा त्रण होय,ते सगावी देखाडे दे. प्रथम मंजूषा एवं नाम, ते नाममंजूषा, बीजं स्थापना मंजूषाना बेबेद , एक मंजूषा एवा अदर लखवा, ते असनाव स्थापना अने मंजूषारूपें चित्रामण करी स्थापवू, ते बीजी सन्नावस्थापना, तथा अ व्ययकी मंजूषाना त्रण जेद ले. ते भावी रीतें:-कोश्येमंजूषाकरावी घरमां राखी ते शव्यशरीरर्नुअव्य आणदुं तथा कोश्ना घरमां मंजूषा डे,पण मां इश्रीमाल लूटायो,थने सांगोतुयोपड्यो बे,तेज्ञशरीरतुंडव्यजाणवुवने कोश्ना घरमां मंजूषा डे, ते माणक, मोती, जवाहीर अने रत्नप्रमुखेंकरी नरेती , तेने तव्यतिरिक्त शरीरलुंजव्य कहींयें. एत्रण प्रकारेंजव्य नि क्षेपो कह्यो.एरीते एचारनयमांत्रण निदेपा ते अपवादमार्गे करी जाणवा, इवे चोथा चावनिक्षेपामा शब्दादिक त्रण नय ते उत्सर्गमागें करीदे खाडे जे:-पूर्वे झजुसूत्रनयने मतवाले मंजूषारूप खोखामध्येची उपयोग काढी अने मांहे माणक, मोती प्रमुख जे वस्तु जरी हती,तेमां उपयोग खगान्यो हतो, एटखे वली को बोल्यो के माहे माणक, मोती, हीरा,ज वाहीरप्रमुख जे वस्तु चरी , तेना जाणपणारूपजेशान ते किहां रझुंडे? तेवारे शब्दनयना मतवालो अंतरंग उपयोगरूप वहेंचणकरीबोव्यो केथा शरीररूप मंजूषा अने तेमां ज्ञान, दर्शन, चारित्र, थव्याबाध, श्रमूर्ति श्रा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १७७ दिक अनंतवणरूप लावलक्ष्मी जरी ने, तेमा ए ज्ञान रधु , तेवारेसमनि रूढनयना मतवालो बोल्यो के एम मंजूषा कहेवाय नहीं पण ए शरीररूप मंजूषा उपरथी उपयोग उतारी अने माहे जे ज्ञान, दर्शन,चारित्र,श्रव्या वाध, श्रमूर्ति प्रमुख अनंतगुणरूप लक्ष्मी जरी ने, तेमा उपयोग लगावी श्रेणीजावे चढे, तेवार एने मंजूषा कहीये. हवे एवंनूतनयना मतवालो वोल्यो के एम मंजूषा कद्देवाय नही परंतु ए शरीररूप मंजूषा-खोखुशहां भूकी अने मांहे ज्ञानादि अनंतगुणरूप जे लक्ष्मी जरी , तेने बश्वोकने अंते सिकपुरीमा विराजमान थया,तिहाएनेमंजूषा कहीयें. एटले पूर्वत्रण निक्षेपामा चार नय अपवादमार्गे देखाड्या, अने हां एक जावनिक्षेपामां शब्दादिक त्रण नय उत्सर्गमार्गे देखाड्या. ए रीते सात नयमां चार निदे पा उत्सर्ग अपवादमागें करी जाणवा, ए मंजूषानी रीते सर्वे वस्तुमा पोतानी बुद्धिची उत्सर्ग अपवादमार्गे नय सहित निदेपा जाणी लेवा. शिष्यः-दशमा प्रश्नने विषे सात नयमांत्रण निदेपा उत्सर्गअने अप वाद मार्गे कहा, ते केवी रीते जाणीयें ? गुरु:-कोई मिथ्यादृष्टि जीव, झजुसूत्रनयने मते शुलपरिणामें करी,व्य वहारनयने मते पुण्यरूप दलीयांने ग्रहण करे,ते पुष्यरूप वालीयांने ग्रहण करी, तेने संग्रहनयने मते मनुष्यनवना आउखारूप प्रकृतिपणे सत्तायें वांध्यां, ते दलीयां नैगमनयने मते अतीतका ग्रहण करयां हता, अने अनागतकालें स्थितिपाकें उदयरूप नावें जोगवशे, तथा वर्तमानकासत्ता ये रह्यांबे. एवी रीते नैगमनयने मते त्रणे काल एकरूपपणे जाणवा. ए प्रकारे जे जीवें चार नयें करी अपवादमार्गे मनुष्यपणुं उपायुं ते प्राणी अव्यमनुष्य जाणवा अने जेवारे ते जीव, शब्दनयने मते मनुष्यपणे उपन्या, तेवारें तेने जावमनुष्य कहीयें, तथा समनिरूढनयना मते तो मनुष्यजवना सर्वपर्याय प्रवर्तनारूप वस्तु प्रत्ये पायें पामे, तेने मनुष्य कही. तथा एवंजूतनयने मते ते मनुष्यजवना सर्वपर्यायरूप वस्तुने गोग ववा मामी, ते मनुष्य जाणवा. हां प्रथम चार नयें अपवाद मार्गे करी मनुष्यपणुं देखाड्युं ते अन्य मनुष्य जाणवा अने पाला त्रण नये उत्स मार्गे करी मनुष्यपणुं जोगवq ते जावमनुष्य जाणवा. ए रीतें उत्स गै तथा अपवादे करी सात नयतुं खरूप कडुं, पण ए जीव मिथ्याष्टि २३ १७ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर बे, केम के "अणुवउंगो दवं" ए श्रीअनुयोग हारनुं वचन ,माटे जे अनुप योगें मिथ्यात्वनावें वनें, तेने अव्यजीव कहीयें. एटखे मिथ्यात्वी मनुष्यमां सात नय लगाडवा, ते मिथ्यात्वीने तो सूत्रमा अव्यजीव कही बोलाव्या दे, माटे तेमा एकनावविना शेषाद्यना त्रनिदेपा जाणवा ॥इति प्रश्नार्थः॥ एप्रश्नार्थनी रचना श्रीजिनवचनने अनुसार नयनी अपेक्षायें करी में मा हारी बुकि माफक करी ,वली एथी विशेषार्थ श्रीजिनवचनने अनुसारें पं मितजन मनीने जे करे, ते प्रमाण जे. एरीते जवरूप अटवीमा फरता जे जीवने ए प्रकारे समकेतरूप रत्नो लान थयो, ते जीव सर्व पाम्यो॥ गा था॥ सम्मत्तमिय बके, विमाण वयं न वधए आज ॥ जवि नमतजडे अह,वा न बघाउ पुआदि ॥१॥ अर्थः-कोइ नव्यजीव संसारमा फरतां समकेतरूप रतनो लान पाम्यो, ते जीव, वैमानिकदेव विना बीजी गतिर्नु आयु न बांधे, एटले समकेतथी पडे, तो बीजी गतियें जाय, पण समकेत सहित होय तेतो वैमानिकज श्रायु बांधे, ए परमार्थ ॥ गाथा ॥ लपर सुरसमिकं, लाइ पहुचणं न संदेहो ॥ एगं नवरं न लष, उखहरय यं च सम्मत्तं ॥२॥ अर्थः-आपणो जीव अनादिकालनो शाश्वतो माटे संसारमा फरतां (सुर के०) देवतानी पदवी घणी वार पाम्यो, अथवा (पडुत्तणं के०) प्रजुतारूप राजाधि लझी घणी वार पाम्यो, एमां संदेह न जाणवो, पण (एगंनवरंनलपर केए) एक समकेतरूप रत्ननो खाज नथी पाम्यो, तेणें करी पुःखरूप दारिखें जीव पीडाय जे. शिष्यः समकेतरूपरनजेमोक्षसुखनु दातार, तेनोसान केम पामीयें। गुरु:-समकेतनां लक्षण श्री पन्नवपासूत्रथी कहीयें यें ॥ गाथा ॥ परमन संश्रुवो वा, सुदिहि परमल सेवणा वावि ॥ वावन कुदसण वद्य या य तं सम्मत्त सदहणा ॥१॥ अर्थः परमार्थ जे उपव्य नवतत्त्व, उप पर्याय सहितमोक्षनिःकर्मा अवस्थानुं वरूप जाणे,एटले परमार्थ जे सूक्ष्म अर्थ में, तेने जाणवानो घणो परिचय करे, अथवा जाणवानी घणी चा ह राखे, तथा (सुदिति के०) नझी रीतें दीठा ले जाया ले अन्यना परमार्थ तथा मोक्षनिःकर्मा अवस्थाने जेणे एवा गुरु तेनी सेवा करे, एटले ज्ञानीगुरुने धारण करे अने (वावन के) जैनमति य तिनाम धरावी क्षेत्रपाल प्रमुखनेमाने, एवा जे समकेत विनाना होय ते नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १७ए नो संगवर्जे, तथा कुदर्शनी अन्यमतीनो संग न करे, एवा जे परिणाम ते समकेतनी सहहणा जाणवी, वली ॥ गाथा॥ विरया सावद्यार्ड, कसाय ही णा महत्वय धरावि ॥ सम्मदिति विहणा, कयावि मोरकं न पार्वति ॥१॥ अर्थः जे सावध आरंजथी विरम्या ने,जेणे क्रोधादिकचार कषाय जीत्या श्रने जे शुद्ध पंच महाव्रत पाले , इत्यादिक क्रिया पाले, पण समकेत विना ते जीव,केवारे मोक पामे नही, माटे समकेतनुं खरूपजाणवाने वली गाथाकहे। नय जंग पमाणेहि,जो अप्पासायवाय नावेणं ॥ जाणश्मोक सरूवं, सम्मदिछि सो ने ॥१॥ अर्थः-(नय के) अध्यास्तिक दश नयें करी अने पर्यायास्तिक ब न करी तथा नैगमादि सात नयें करी तथा (जंग के ) चोनंगी, त्रिनंगी, सप्तगीय करी तथा ( पमाणेहिं के) प्रत्यक्ष अने परोक्ष ए वे प्रमाणे करी जे (अप्या के) पोताना श्रात्माने जाणे, उलखे अने वली (सायवाय के) स्याहादरूप आउपद जाणे, ए मज स्याहादपणे मोक्षानिःकर्मा अवस्थाने पण जाणे, परवस्तुने हेय जाणे, जीवगुण उपादेय जाणे, ते समकेतदृष्टि जीव जाणवा. अने एवा समकेत सहित जे करणी करवी, ते सर्व मोक्षमार्गनुं हेतु जाणवु एवं सांजलीने शिष्यः-नव्यनीव मोदा जिलाषीने खरूपनी प्रतीति करवा वास्ते नव तत्वनुं स्वरूप कडं, ते प्रमाण दे, परंतु आगल पन्नवणासूत्रना पाउमध्ये कडं जे परमार्थ ब अव्यना गुणपर्यायरूप सूक्ष्म अर्थ डे, ते जाणवानो घणो परिचय करवो, अभ्यास करवो, एवी रीते तमें कडं माटे बाल जीव उपर कृपा करी षड्ऽव्यतुं खरूप प्रकाश करो ? गुरुः-उजव्य जाणे, अव्यना गुण जाणे, अव्यना पर्याय जाणे, ते उ अव्यमांहेलां पांच अजीवभव्य हेय जाणी अने एक जीव अव्य नि श्चयनये करी सिद्ध समान मोक्षमय मोदनो जापनार, मोक्षनो कारण, मोदमांजावावालो, मोक्षमा रहेनारो, एवो आपणो जीव अनंतगणी अ रूपी डे, तेने घ्यावे,ते निश्चयज्ञान कहींयें. हवेए उ अव्यनां नाम कहे :- एक धर्मास्तिकाय, बीजुं श्रधर्मास्तिकाय, अनेत्रीजु आकाशास्तिकाय,चोवू पुजलास्तिकाय, पांचमुं जीवास्तिकाय अने बहु कालव्य. एउ अव्य शा श्वतांबे, तेमां पांच अव्य अजीव , ते बांगवा योग्य डे अने एक जीवनव्य (ចប់ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. झानादि चेतनागुणे करी सहित ,ते (उपादेय के) श्रादरवा योग्य ते. एब अव्यना गुण कहे . धर्मास्तिकायना एक अरूपी, वीजो श्रचे तन, बीजो अक्रिय अने चोथो चलणसहाय, ए चार गुण जाणवा. तथा श्रधर्मास्तिकायना एक अरूपी, बीजो बचेतन, श्रीजो थक्रिय थने चोचो स्थिरसहाय, ए चार गुण जाणवा. तथा थाकाशास्तिकायना एक अरूपी, बीजो अचेतन, चीजो अक्रिय अने चोयो अवगाहना, ए चार गुण जाण वा. तथा काल अन्यना एक अरूपी; बीजो श्रचेतन, त्रीजो अक्रिय, अने चोथो नवा पुराणा वर्चनालक्षण, ए चार गुण जाणवा. तथा पुल व व्यनाएकरूपी, बीजो अचेतन, त्रीजो सक्रिय अने चोथो मिलणविखरण रूप पूर्णगलन गुण, ए चार गुण जाणवा. तथा जीव भव्यतुं एक अनंत झान, बीजं अनंतदर्शन,त्रीजं अनंतचारित्र,चोथु अनंतवीर्य, ए चार गुण जाणवा. ए उ अव्यना गुण कह्या, ते सर्व गुण नित्य ध्रुवपणे बे. इवे बजव्यना पर्याय कहे :-धर्मास्तिकायना खंध, देश, प्रदेश अने अशुरुलघु, ए चार पर्याय, तथा अधर्मास्तिकायनाखंध,देश प्रदेश अने अयु रुलघु,ए चार पर्याय, तथा आकाशास्तिकायना खंघ, देश, प्रदेश अने अगु रुलघु, ए चार पर्याय तथा कालव्यना अतीत, अनागत, वर्तमान अने अगुरुलधु, ए चार पर्याय, तथापुजलास्तिकायना वर्ण, गंध, रस, फरस, गुरुलधुसहित ए चार पर्याय, तथा जीवास्तिकायना अव्यावाध,अनवगाह, अमौर्तिक अने गुरुलघु, ए चार पर्याय जाणवा.ए अव्यना पर्यायकह्या. हवे ए ड अव्यना गुणपर्यायें साधर्मिकपणुं कहे २ तिहां प्रथम गुरुलघु पर्याय सर्वअव्यमां सरखो . अने अरूपीगुण पांच अव्यमां बे, एक पुजलजव्यमा नथी, तया अचेतनपणुं पांच अव्यमां ने, एक जीव अव्यमांनथी, तथा सक्रियगुण जीव अने पुजल,ए बेअव्यमां, शेष चार अव्यमा नथी, तथा चलणसहायगुण एक धर्मास्तिकायमा , शेष पांच अव्यमां नथी, तथा स्थिरसहाय गुण एक अधर्मास्तिकायमांडे,शेष पांच अव्यमा नथी, तथा अवगाहनागुण एक आकाशपव्यमां डे, शेष पांचज व्यमां नथी, तथा वर्तनगुण एक कालव्यमां, बीजाअव्यमांनथी,तथा मिलण विखरण गुण एक पुजलमांज,बीजाअव्यमांनथी,तथाज्ञानादिक चेतनागुण एक जीवाव्यमांज ने शेष व्यमांनथी,ए मूलगुण,कोश्वव्यना नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. सर कोशव्यमा जले नही, तथा धर्म, अधर्म अने आकाश ए त्रण अव्यना त्रण गुण अने चार पर्याय सरखा . तथा त्रणगुणेकरी कालभव्यपणएसमानले. हवे ए अव्यना गुणपर्यायरूप खरूप जाणवाने सूत्रपाउ गाथा क हे" परिणामि जीवमुत्ता, सपएसा एगखित्त किरिआ य ॥ निचं कारण कत्ता, सवगय श्यर अपवेसा ॥ १॥ ए गाथानो अर्थ शिष्य अने गुरुना प्रश्नोत्तररूपें लखीयें बैयें. , शिष्यः-ए नव्यमा परिणामि केटला अने अपरिणामी केटला? गुरु:-निश्चयनयें करी तो नए अव्यपरिणामी ने, केम के धर्मास्तिकाय अव्य निश्चयनयें करी पोताना स्वरूपमा परिणमी रघु बे, पण बीजा पां चव्यमा परिणम नथी तथा श्रधर्मास्तिकायऽव्य पण निश्चयनयें करी पोताना स्वरूपमांज परिणमे , पण बीजां पांच अव्यमां नथी परिणम तुं. तथा आकाशास्तिकाय पण निश्चयन करी पोताना स्वरूपमांज परि णमे . पण बीजा पांच अव्यमा परिणमतुं नथी, तथा कालव्य पण निश्चयनयें करी पोताना स्वरूपमाज परिणमे थे, पण वीजा पांच अव्यमां परिणमतुं नथी, तथा जीपशव्य पण संग्रहनयने मते निश्चयन करी पा रिणामिकच्चा पोताना स्वरूपमा परिणमी रघुबे, पण वीजा पांचव्यमा नथी परिणमतुं केम के जो निश्चयनयें करी जीव परपुजल अव्यमा प रिणमे तो कोश्का पण कर्मथकी रहित न्यारो थर सिकिप्रत्ये न पा मे, माटे निश्चयनयें करी जीव पोताना स्वरूपमांज परिणमे ले अने व्यव हारनयें करी जीव, नाटकीया बजाणीया जवाश्यानी पेरें अनेक प्रकारें एकेंडी, वेंडी, तेंडी, चौरिकी, पंचेंडी पर्यंत देवता,नारकी, मनुष्य भने तिर्य चरूप नवानवा वेश पेहेरी नवानवा रूप करी नवानवां नाम धरावी चार गतिरूप संसारमा चोराशी लाख चउटामां जमतो फरे. एकवेश उतारेने एकवेश पेहेरे ,एरीते जीव अनेक प्रकारे संसारमा नाटक करे .तेसर्वव्य वहारनयें करी जाणवू. परंतु निश्चयन करी तो जीव शाश्वतो सत्तायें सि असमान ले तथा पुजलास्तिकाय अव्यपण निश्चयन करी परमाणुआ सर्व पोते पोताने स्वनावें रह्या ले अने व्यवहारनयें करी पुजलपरमाणुथा मनी खंध थाय ने परंतु जो निश्चयनये करी खंध थातो होत तो कोश् काबें ए खंध विखरा जात नही, सदाकाल खंधना खंध जावेंज रेहेत, तेम तो नवतत्वना प्रश्नोत्तर. २०१ रहेता नयी माटे व्यवहारनमें पुशलना परमाणुथा मझी खंध थाय देखने पाग खंध विखरे पण जे अने निश्चयनयें करी तो परमाणु पोतपोताने स्वभावें सदा काल शाश्वता , पण कोश् कालें घटशे वधशे नहीं, ए रीतें ए नए अव्य निश्चयनयें करी पोतपोताने स्वजावें पारिणामिक जाणवा. तथा व्यवहारनय करी तो धर्म, अधर्म, आकाश अने काल, ए चार अव्य अपरिणामी , अने जीव तथा पुजल ए बे जव्य परिणामी डे केम के व्यवहारनयने मते जीव, समय समय अनंतां कर्मरूप वर्गणानां दली यां लीये डे, अने समय समय अनंतां कर्मरूप वर्गणानां दलीयां खेरवे , पण जो निश्चयनये,करी कर्मनुं ग्रहण करतो होय,तो कोइका कर्मयकी बूटेज नही, माटे जीवने अज्ञान अने राग शेष रूप चिकाशें करी अशुभएं जे, तेणें करी परअव्यमा परिणमे से अने पुशलमव्यने परिणमन पणानो स्वभाव , माटे जीव, राग, द्वेष अने अज्ञानरूप अशुद्धतायें करी पुजल परमाणुश्राने ग्रहण करे ने अने मनुष्य, देवता, नारकी तथा तिर्यंचना शरीररूप खंध प्रत्ये निपजावे , ते खंधस्थिति प्रमाणे रहे थे, वली पाग खेरवे , वली वीजा परमाणुया वर नवा शरीररूप खंध नीपजावे , एम केटलाएक पुजल परमाणुा आहारपणे ग्रहे .अने केटलाएक पुज लपरमाणुआने वर्ण, गंध, रस अने फरसपणे ग्रहण करे . तथा केटला एक पुजलपरमाणुबाने कर्मपणे ग्रहण करे , वली पाडा खेरवे , एम अनादिकालनी जीव पुजलने परिणमनपणानी घटमाल चाली जाय , अने श्रज्ञानदशायें करी जो शुन पुजल जीवने मले, तो राजी थाय बे, तथा अशुज पुजल मले, तो नाराजी थाय . ए रीते व्यवहारनयने मते जीव अने पुजल, एबे जव्य परिणामी ने. तेनुं स्वरूप कडं. उज शिष्यः- अव्यमां (जीव के) जीव केटला अने अजीव केटला? गुरु:-षड्जव्यमा एक जीवजन्य ते जीव डे,अने शेष पांच अव्य अजीव बे, जे कारणे संग्रहनयने मते पारिणामिक जावें निश्चयन करी एक जीव अव्य, ज्ञानादिचेतनारूपगुणे करीसहित सत्तायें सिकसमान धनंतशक्किनो धणी ने अने व्यवहारनय करी शुजाशुज कर्मरूप पुण्यपापनो नोक्ता जाण वो. तथा शेष धर्मादिक पांच अव्य ते अजीवरूप जडस्वजाववाला ज्ञा नादि चेतनायणे करी रहित सुखःखने न जाणनारा माटे अजीव डे.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २७३ उशिष्यः- अव्यमां (मूत्ता के) मूर्ति केटला अने श्रमूर्ति केटलां? गुरुः-एक पुजलव्य मूर्ति ठे, अने शेष पांच अव्य अमूर्ति दे, ते आ वी रीत जे धर्म, अधर्म, आकाश अने काल, ए चार अन्य तो श्रमूर्ति वे, अने एक जीवभव्य ते मूर्ति अमूर्ति जाणवो. तेमा निश्चयनयें करीतो जीव अरूपी माटे श्रमूर्ति कहीयें, अने व्यवहारन करी देव, नारकी, ति यंच अने मनुष्यरूप जीवना (५६३) भेद , ते सर्व मूर्तिरूपें जाणवा. तथा कुंपुजलअन्य ले तेनो व्यवहारनयने मते अनंता परमाणुबा मली खंध वने , तेवारे नजरें दीवामां आवे ठे, माटे एने मूर्ति कहीये. एरीत व अव्यना खरूपमा मूर्ति अमूर्त्तिनो विचार कह्यो, अन्धशिष्यः- अव्यमा (सपएसाकेण) सप्रदेशीकेटलांअनेअप्रदेशीकेटला? गुरु-अव्यमांपांच अव्य सप्रदेशी अने एक कालभव्य श्रप्रदेशी जाणवू केम के धर्मास्तिकायभव्य असंख्यात प्रदेशी अने अधर्मास्तिकाय पण असं ख्यातप्रदेशी, तथा एक आकाशास्तिकाय अव्य अनंतप्रदेशी तथा एक जीव अव्य ते सत्तागते असंख्यातप्रदेशी ने, एवा अनंता जीव जाणवा. तथा पुजल परमाणुआ अनंत प्रदेशी अने एक एक परमाणुआमांश्रनंता गुणपर्याय रहा ठे, ते आगल वतावगुं. एरीते ए पांच अव्य सप्रदेशी क हीये,अनेएककालभव्य,प्रदेशी ने,एनुलोकालोकमाएकसमयसदाकाल वर्ने ठे, अने गणितकाल तो उत्पादव्ययरूप पलटण स्वनावें श्रढी दीप प्रमाणे जाणवो. ए रीते पदभव्यमांसप्रदेशी श्रप्रदेशीनो विचार जाणवो अशिष्यः-एउजव्यमा (एग के) एक केटलां अने अनेक केटला? गुरु:-त्रण अव्य एक अनेत्रण अव्य अनेक जाणवां केम के धर्मास्तिकाय अव्य असंख्यात प्रदेशी लोकव्यापी एक जाणवं. तथा अधर्मास्तिकाय पण असंख्यात प्रदेशी लोकव्यापि एक जाणवू तथा श्राकाशास्तिकायपण अनं त प्रदेशी लोकालोकव्यापी एक जाणवू एटले एत्रण अव्य ते एक कहियें. अने जीव अव्य जेठे ते लोकव्यापी अनंतां जाणवां. ते एकेक जीवनाअसं ख्याता असंख्याता प्रदेश दे, ते एकेक प्रदेशे अनंती कर्मनी वर्गणानाथो कडा लागा बे, तथा जीवथकी रहित घट प्रमुख वीजा पुजल परमाणुश्रा बूटा पण अनंता , माटे जीवथकी पुजलपव्य अनंतगुणा जापवा.अने एकेकी कर्मवर्गणामां अनंत पुल परमाणुना रह्या दे, ते परमाणुश्रा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०४ अव्यथकी सदाकाल शाश्वताडे, माटे एकेक परमाणुयामां अनंता उत्पाद व्ययरूप कालना समय अनागतका व्यतीत यश् गया, तथा हजी पण अनंता समय आवते काले व्यतीत याशे, अने परमाणुया तो तेना तेज सदाकाल शाश्वता डे,माटे पुजलभव्यथकी पण कालव्यना समय थनंता जाणवा. ए रीते जीव,पुजल बने काल,ए त्रण अव्य अनेक कही. एरीतें षट्भव्यना स्वरूपमा एक अनेकनो विचार जाणवो. शिष्या-उजव्यमा (खित्त केश) क्षेत्र केटलां अने क्षेत्री केटलां! गुरु-अव्यमां एक आकाश ते क्षेत्र कहीयेंअने वीजा पांच अव्यक्षेत्री कहीयें. केम के एक आकाशना घरमां पांचे अव्य मलीने रह्यां नेते श्रावी रीते-जे आंखनी पापणनो एक वाल बहीने तेनो श्रमचाग एवो सूदा करीये के जेना एक खंगना बे खंकन थाय, एवा सूक्ष्म खंग प्रमाणे आ काश क्षेत्र बहीये. तेटलामांश्राकाशरूप क्षेत्रनापोतानाथसंख्याताप्रदेश रह्मा , अने तेटलामां धर्मास्तिकायना असंख्याता प्रदेश तथा अधर्मा स्तिकायना पण असंख्याता प्रदेश ने,अने निगोदीया गोला पण असंख्या तारया नेते सर्वे पड्या मूकीने तेमांहेलो मात्र एकज गोलो लहीये.तेएक गोलामां पण असंख्याती निगोद रही डे, ते असंख्याती निगोद पडती मू कीने मांडेथी एक निगोद लहीये. ते एक निगोदमां पण अनंता जीवरह्या बे, ते जीवनी गणती कहे जे. एक अतीतकाल केतां आगल जे बेडा रहित अनंतो काल गयो तथा अनागतकाल ते पण बेडारहित,ते सर्वेना जेटला समय थाय,तेनी साथें त्रीजो वर्तमान कालनो एक समय पण बेवो, एटले अतीतादिक त्रणेकालना अंतरहित जेटला समय थाय,ते सर्वने अनंत गुणा करीयें,एटला जीव एक निगोदमां हैं,ते सर्व जीव पड्यामूकी ने तेमांदेथी मात्र एक जीव लहीयें, ते जीवना असंख्याता प्रदेश ,ते एकेका प्रदेशेष नंती कर्मनी वर्गपार्ड लागी , ते सर्वे वर्गणा पडती मूकीने तेमांधी एक वर्गणा लहीयें, ते एकवर्गणामां अनंता पुजल परमाणुमा रह्या ले. ते आवी रीतेः-प्रथम परमाणुाना बे नेद , एक बूटा परमाणु अने वीजा खंध, खंधना वली वे बेद, एक जीवसहित खंध ते जीवने लागेला जापवा अने वीजा जीव रहित खंध ते घट प्रमुख श्रजीवखंध जाणवा, - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर.. न्य तिहां प्रथम जीव सहित खंधनो विचार कहे जे:-बे परमाणुया ने ला थाय, तेवारें प्रवणुक खंध कहेवाय, त्रण परमाणुथा नेला थाय, ते वारें त्र्यणुक खंध कहेवाय, एम संख्याता परमाणुश्रा नेला थाय तेवारें संख्याताणुक खंध कहेवाय, असंख्याता परमाणुया जेला थाय, तेवारें असंख्याताणुकखंध कहेवाय, अने अनंता परमाणुश्रा नेला थाय, तेवारेंच नंताणुक खंध कहेवाय, एटला परमाणुनो खंध थाय, तिहां सुधीना खंध ते सर्वे खंघजीवने अग्रहण योग्य जे. एटला परमाणुआना खंधने कोश जीव ग्रहण करी शके नही, परंतु अजव्यराशिना जीवचम्मोतेरमे बोले ले ते थकी अनंतगुणाधिक परमाणुया जेवारें नेला थाय, तेवारें एक औदा रिकशरीरने सेवा योग्य वर्गणा थाय, अने ते औदारिकनी वर्गणाधी वनी अनंतगुणाधिकमय दतीयांलां थाय, तेवारें एक वैक्रियशरीरने से वायोग्य वर्गणाथाय अने वैकियनी वर्गणाची अनंतगुणाधिक दलीयां लां थाय, तेवारें एक आहारकशरीरने सेवा योग्य वर्गणा थाय अने आहारक नी वर्गणाथी अनंतगणाधिक दबीयां नेलां थाय, तेवारें एक तेजसने खेवा योग्य वर्गणा थाय, अने तैजसनी वर्गणाथी अनंतगुणाधिक दलीयां नेला थाय, तेवारें एक जापाने वेवायोग्य वर्गणा थाय तथा जापानी वर्गणाथी अनंतगुणाधिक मय दलीयां जेलां थाय, तेवारें एक उल्लासने सेवा योग्य वर्गणा याय, ते उडासनी वर्गणाची अनंतगुणा अधिकमय दक्षीयां फेला थाय तेवारें एक मनने लेवा योग्य वर्गणा थाय. ए सातमी मनोवर्गणा थकी वली पाठमी कर्मवर्गणामां अनंतगुणाधिक परमाणुआ जाणवा. ए वी जीवने एकेकप्रदेशे अनंती कर्मनी वर्गणा रागद्वेषनी चिकाशें करी लागी ने, तेणें करी जीवना ज्ञानादिक गुण दबा गया , माटे जीवथ पुशल अव्य अनंतगुणा जाणवा. ते पुजलरूपी डे, अचेतन डे, सक्रिय बे, पूर्ण गलन , ए चार गुण, एमां खानाविक जाणवा. ए परमार्थ . इवें वर्गणानो विचार कहे जे:-पूर्वोक्त पाठवर्गणाजीवने अनादिकाल नी लागी ने, तेमां एक औदारिक बीजी वैक्रिय, त्रीजी श्राहारक श्रने चो श्री तेजस, ए चार वर्गणा बादर , तेमां पांच वर्ण, बे गंध, पांच रस थ ने श्राप स्पर्श. ए वीश गुण जाणवा. अने बाकीनी चार वर्गणा सूक्ष्म , तेमां पांच वर्ण, बे गंध, पांच रस, अने चार स्पर्श मली शोल गुण , नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. १७६ तथा एक परमाणुआमां एक वर्ण, एक गंध, एक रस, अने वे स्पर्श, मली पांच गुण बे, ते परमाणुआ शाश्वता , वाल्या बेले नही, गाड्या गले नही, डेया बेदाय नही, जेद्या जेदाय नही, सदाकाल शाश्वता , तेट खाने तेटला ले, पण कोश् कावें एक परमाणु पण वधशे घटशे नहीं, ते एकेक परमाणु आगल अनागतका अनंती अनंती वार एकेक व स्तुमा परिणमी चूको, तिहां जे वस्तुने परिणमीने फरी में वखतें ते व स्तुथी बूटो पज्यो ते वसते ते वस्तुना पर्यायनो व्यय थयो, अने बीजी वस्तुमां जश् परिणम्यो तेथी ते वस्तुना पर्यायनो उत्पाद थयो, वली त्री जी वस्तुमा परिणम्यो, तेवारें वली ते वस्तुना पर्यायनो उत्पाद थयो, अने आगली वस्तुना पर्यायनो व्यय थयो; वली चोथी वस्तुमा परिणम्यो तेवारें ते वस्तुना पर्यायनो उत्पाद थयो,अने आगली वस्तुना पर्यायनो व्पय थयो, तथा वली ते पागली वस्तुमा पाडगे परिणम्यो, एम एकेक परमाणुामां अनंती वस्तु उत्पादव्ययरूप पर्यायपणे पलटाणी तेमां अनं तो काल वही गयो भने हजी अनंतो काल जाशे, पण परमाणुया ते ना तेज . ए रीते एकेक पुजल परमाणुठ एकेकी वस्तुमां अनंतीवार जूदा जूदा चावें परिणम्यो डे, तेथी धनंतीवार ते ते वस्तुनो पर्याय थयो ते पुल परमाणुाथकी वली कालना समय अनंतगुणा जाणवा. ए पर मार्थ जे. एम षट्कव्यमां एक श्राकाश ते देत्र अने पांच अव्य, आका शना घरमा रयां , माटे ते क्षेत्री जाणवां. ए एक वालापमान क्षेत्रनो खेशमात्र विचार जाणवो. ए प्रकारे जीव थजीवरूप वढेचण करतां अं तरमा धारतां विचारतां थकां जीवने समकेतनी प्राप्ति थाय, एशिष्य एउजव्यमा(किरिआय के)सक्रियकेटलांअने अक्रियकेटलां? गुरुः-निश्चयनयें करी तो नए अव्यने सक्रिय कहीये अने व्यवहारनये करी तो चार अन्य अक्रिय कहीये.तथा बेजव्य सक्रिय कहीये. ते श्रावी रीतेः-निश्चयनयें करी धर्मास्तिकायव्य, ते जीव धने पुजल ए बेअव्यने पोतानी चलणसहायरूप क्रिया करतो जाय डे, तथा निश्चयनये करी अध, मास्तिकाय पण जीव पुजलने पोतानी स्थिरसहायरूप किया करतो जाय बे, तथा निश्चयनयें करी आकाशास्तिकायऽव्य पण जीव पुजयने पोतानी अवगाहनारूप क्रिया करतो जाय ,तथा निश्चयन करी कालभव्य ते पण - . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २७ जीव अजीवरूप सर्ववस्तुमा पोतानी वर्तनारूप क्रिया करतो जाय , तथा निश्चयनयें करी तो जीवजव्य, पण पोताना खरूपमा रमवारूप क्रिया करतो जाय . केम के जो निश्चयनयें करी जीव शुनाशुजरूप विनाव दशामा रमण करवारूप क्रिया करतो होय, तो कोश् का जीव सिद्धि वरेज नहीं, माटे निश्चयनयें करी तो जीव पोताना खरूपमा रमवारूपज क्रिया करे . तथा निश्चयनयें करी पुजलपरमाणुया जे ले ते पण अनादि कालना पोतानी मलवा विखरवारूप क्रिया करता जाय . ए रीते गए अव्य निश्चयन करी पोतपोतानी क्रिया करे , माटे सक्रिय ने. अने व्यवहारनयें करी धर्म, अधर्म, आकाश अने काल, ए चार अव्य अक्रिय जाणवां. तथा जीव अने पुजल ए वे अव्य सक्रिय जाणवां. कार ण के व्यवहार नयने मते जीव अज्ञान अने रागद्वेषनी चिकाशरूप अशु बतायें करी समय समय अनंता पुजल परमाणुानुं ग्रहण करवारूप क्रिया करे ने, अने पुजल परमाणुयाने वलगवानो खजाव , माटे पुजल परमाणुआ वलगवारूप क्रिया करे . ए रीते व्यवहारनयने मते जीव अने पुजल, ए वे अव्य मलवा विखरवारूप क्रिया करे , माटे सक्रिय जा एवां. जे कारणमाटे जीव, समय समय अनंता कर्मरूप पुजल परमाणु आनुं ग्रहण करे डे अने आगल सत्तायें अनंतां कर्मरूप दलीयां बांध्यां , ते स्थितिप्रमाणे जीवने उदय आवे डे, तेने जोगवीने खेरवेडे,तथा केटला एक परमाणुआ तो उदीरीने उदय आणी जोगवीने खेरवे ,तथा केटला एक ज्ञानरूप दृष्टियें करी बालीने खेरवे , एम अनेक प्रकारे समय समय अनंता कर्मरूप परमाणुआ ग्रहण करे ले अने समय समय अनंता क मरूप परमाणुश्रा खेरवे ठे, माटे अनादिकालना जीव अने पुजल, एबे अव्य मलवा विखरवा रूप क्रिया करे , तेथी सक्रिय जापवां. एशिष्यः-ए अव्यमां (निच्चं केश) नित्य केटलां अने अनित्य केटलां? गुरुः-निश्चय नयें करी बए अव्य नित्य , अने निश्चयन करी बए अव्य अनित्य पण बे, तथा व्यवहार नयें करी तो चार अन्य नित्य जाणवां अने बे अव्य अनित्य जाणवां. ते श्रावी रीतेः-धर्मास्तिकायना अरूपी चेतन अक्रिय अने चलणसहाय ए चार गुण अने पर्यायमां धर्मास्तिमायनो एक खंध ए पांच नित्य जाणवा, तथा देश, प्रदेश अने अगुरुखघु, एत्रण नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, (៨០ पर्याय धर्मास्तिकायना अनित्य जाणवा. तथा अधर्मास्तिकायना पण अरू पी, अचेतन, अक्रिय अने स्थिरसहाय, ए चार गुण तथा पर्यायमां अधर्मा स्तिकायनो एक खंध,ए पांच नित्य जाणवा. अने देश, प्रदेश, तथा अगुरु बघु, एत्रण पर्याय अधर्मास्तिकायना अनित्य जाणवा. हवे थाकाशास्ति कायना अरूपी, अचेतन, अक्रिय अने अवगाहक, ए चार गुण अने पर्या यमा आकाशास्तिकायनो खंध, ए पांच नित्य जाणवा. तथा देश, प्रदेश, अने गुरुवधु, ए त्रण पर्याय आकाशास्तिकायना अनित्य जाणवा. हवे कालव्यना अरूपी अचेतन अक्रिय भने नवा पूराणा वर्तना लक्षण ए चार गुण नित्य जाणवा. तथा अतीत, अनागत, वर्तमान अने अगुरुलघु, एचार पर्याय काल अव्यना अनित्य जाणवा. हवे पुजलव्यनारूपी अचे तन सक्रिय अने पूर्णगक्षण मिलण विखरण, ए चार गुण नित्य जाणवा. तथा वर्ण, गंध, रस, फरस, अगुरुलघु सहित ए चार पर्याय पुनलास्ति कायना अनित्य जाणवा. हवे जीव अव्यना ज्ञान, दर्शन, चारित्र अने वीर्य, ए चार गुण अने अव्याबाध,अमौनिक तथा अनवगाह,एत्रण पर्याय जीवना नित्य जाणवा.अने एक अगुरुवघुपर्याय,जीवनो अनित्य जाणवो. ए रीतें निश्चयनयें करीबव्य नित्यपण कहियें, अने अनित्यपण कहींयें. हवे व्यवहारनयें करी धर्म, अधर्म, आकाश अने काल, ए चार व्य नित्य कहीयें. तथा जीव अने पुनल, ए बे अव्य अनित्य जाणवां.का रण के व्यवहार नयने मते जीव, चारगतिरूप संसारमा जन्म मरण रू पनवा नवा जव करे डे, माटे अनित्य कहीयें तथा व्यवहारनयें करी पुजल अव्यना खंध पण सर्वे अनित्य जाणवा कारण के पुजलनाखंध बने बे, ते स्थितिप्रमाणे रहे डे, वली पाग विखरे बे, माटे अनित्य जाण वा. तथा जे कारणे वली अव्यास्तिकनयने मते जीव असंख्यात प्रदेशी नित्य, सदाकाल शाश्वतो , अने श्रशुद्ध अनित्य पर्याय करी जीव श्र नित्य अशाश्वतो जाणवो, केम के अशुद्ध अनित्य पर्यायें करी जीव चार गतिरूप संसारमा उत्पाद, व्ययरूप पलटण स्वनावे व ते. ते आवी रीतेः-मनुष्य जवना पर्यायनो व्यय थयो, अने देवताना जवना प यिनो उत्पाद थयो, वली देव जवना पर्यायनो व्यय थयो, अने तिर्य च नवना पर्यायनो उत्पाद थयो, वली तिर्यच नवना पर्यायनो व्यय थ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. नए यो अने मनुष्यजवना पर्यायनो उत्पाद थयो. एम अशुद्ध अनित्य पर्या ये करी जीव,अनेक प्रकारे उत्पाद व्ययरूप पलटण खनावें चार गतिरू प संसारमा सदा काल वत्तें में, अने जीव, एनो ए ध्रुवपणे शाश्वतो , तथा जन्म, मरण, थाय बे, ते सर्व पर्यायनो उत्पाद व्यय थाय , मा टें अव्यास्तिक नयें करी जीवने नित्य कहीये,अने पर्यायास्तिक नयें करी जीवने अनित्य कहींयें,ए परमार्थ . तथा पुजल परमाणुश्रा पण अव्ययकी नित्य शाश्वता ,अने पर्याययकी घणा परमाणु मली खंध बने डे, ते स्थिति प्रमाणे रहे ,वली पाना विखरे बे,ते खंधने अनित्य पण कहींयें. ए रीतें षट् अव्यमा निश्चयव्यवहार न करी नित्य अनित्यनुं स्वरूप जाणवू. एव शिष्यः-एब अव्यमां कारण केटलां अने अकारण केटलां? गुरु:- अव्यमां पांच अव्यने एक जीव अव्य ते अकारण , अने जी व अन्यने पांचे अव्य, कारणरूप जाणवां. जेम के जीव कर्ता, अने तेने धर्मास्तिकाय कारण मत्यु, तेवारें जीवने चालवा हालवारूप कार्य अयं, तेमज जीव कर्ता तेने अधर्मास्तिकाय कारण मट्यु, तेवारें जीवने स्थिर रहेवारूप कार्य नीपन्यु, तेमज जीव कर्ता,अनेतेने आकाशास्तिकाय कार ण मट्यु, तेवारें जीवने अवगाहनारूप कार्य नीपन्यु, तेमज जीव कर्ता, तेने पुजलास्तिकाय कारण मन्यु, तेवारें जीवने समय समय अनंता क मरूप परमाणुवा लेवा, अने समय समय अनंता कर्मरूप परमाणुथा खेरवारूप कार्य नीपन्युं. तेमज जीव कर्ता अने तेने काल अव्य कारण मध्यु, तेवार जीवने नवा पुराणा वर्तनारूप कार्य नीपन्युं, ए रीतें षट्स व्यमा जीवने पांचे अव्य, कारणरूपें जाणवां अने जीव पोतें अकारण ने. एशिष्यः-ए उ अव्यमां (कत्ता के) कर्ता केटला अने अकर्ता केटला? गुरु:-निश्चय नये करी गए अव्य पोते पोताना स्वरूपना कर्ता , अने व्यवहारनय करी अनेक नयनी अपेक्षायें जोतां तो एक जीव अव्य कर्ता भने पांच अव्य अकर्ता जाणवां, ते आवी रीतें:-जे व्यवहार नयना बनेद ,तिहां प्रथम शुझव्यवहारनये करी जीव, शुद्ध निर्मल, कर्मथकी रहित एवं पोतानुं स्वरूप नीपजावईं तेनो कर्ता जाणवो, एटले जे जे आगलां गुणगणानुं गेडअने उपरलां गुणगणानुं लेबुं तेने शुझव्यवहारन कर्त्ता कहीये. एटले पहेले गुणगणे अनंतानुबंधियानी २० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, चोकढी इती,ते खपाची अने चोथे गुणगणे याव्यो, तेवारे जीवने एकस मकेत गुण निरावरण थयो भने अप्रत्याख्यानीनी चोकही खपावी, तेवारें पांचमे गुणगणे देशविरति गुण पाम्यो, तथा प्रत्याख्यानीनी चोकडी खपावी, तेवारे बछे सातमे गुणगणे सर्वविरति गुण पाम्यो, तथा सर्व क पाय क्षय थया, तेवारें अगीयारमे, बारमे, गुणगणे पहोंची राग द्वेष रूप मोहनीय कर्म खपावी, बारमे गुणगणे घाती कर्मनो क्षय करी तेरमे गुणगणे केवलज्ञान पाम्यो. ए रीते जेम जेम पूर्वलां गुणगणावें बोडवू श्रने उपरखा गुणगणानुं खेबुं तेने शुझ व्यवहार नय कहीयें. एट ले जीव जेम जेम कर्मरूप अशुद्धताने टाले,अने गुणरूप शुद्धताने नीपजा वे, ते शुद्धव्यवहार नय जाणवो. हवे वीजा अशुअव्यवहारनयें करीजीव मां अज्ञान, राग, द्वेष, अनादिकालना शत्रु थइ लागा , तेणें करी जीव मां अशुद्धपणुं जाणवू. ए अशुभतानी चिकाशें करी जीवने समय समय अनंतां कर्मरूप दलीयां सत्तायें लागे डे, ए अशुद्धता अनादिनी जाणवी. ए शुरू व्यवहारनयें जीव कर्ता, तेनुं स्वरूप कडं, हवे त्रीजा शुजव्य वहारनयें करी जीव, दान, शील, तप, नावना, पूजा, प्रजावना, सेवा, जक्ति, साहम्मीवात्सल, विनय, वैयावच्च, उपकार, करुणा, दया, यत्ना,मी तुं मनोहर वचन बोलवू, सर्व जीवनुं रुडं चिंतव, ए आदि अनेक प्रका रनी जीवने शुज करणी जाणवी. ए शुज व्यवहारनयें जीव का कही ये. हवे चोथा अशुजव्यवहार नयें करी जीव, क्रोध, मान, माया, लोज, विषय, कषाय, निझा, विकथा, हास्य, विनोद, निंदा, ईर्ष्या, चाडी, मूळ, ममता, हिंसा, मृषा, श्रदत्त, मैथुन, परिग्रह, ए आदि अनेक प्रकारनी जीवने अशुजकरणी कहीयें, ए अशुज व्यवहारनयें जीव, कर्ता जाणवो. इवे पांचमा उपचरितव्यवहार नये करी जीव,धन, कुटुंब, परिवार, हाट, घर, वखार, गाम, गरास, देश, चाकररूप, दास, दासी, वाणोतर, राज, शकि, क्षेत्र, खलां, वाडी, वन, आराम, कूवा, वाव्य, सरोवर, नवाण, ए श्रादि अनेक प्रकारनी वस्तु ते पोतायकी प्रत्यक्षपणे जूदी , तेने जीव अज्ञानपणे पोतानी करी जाणे , तेने माहारं माहारु करतो फ रेडे, एटले तेना पापनो अधिकारी थाय ने, ए रीते उपचरित व्यवहार नये जीवने कर्ता जाणवो. इवे का अनुपचरित व्यवहार न करी जीव, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर रए शरीरादिक परवस्तु जे पोताना खरूपथकी प्रत्यक्षपणे जुदी बे, पण पारिणामिक जावें लोजीजूतपणे एकठी मली रही , तेने जीव, पोता नी करी जाणे . पण एवां शरीर तो अनंती वार कस्यां अने अनंती वार मूक्यां, तथापि अज्ञानपणे तेने पोतानों करी जाणे , तेने वास्ते अनेक प्रकारें हिंसादि पाप करी पुष्ट करे , ए रीते अनुपचरित व्यव हारनपुंकरी जीव कर्ता जाणवो. एक प्रकारे व्यवहार नयने मते जीवनुं कपिणुं देखाड्युं, एम ब प्रव्यमां कर्ता अकर्ता पणानुं स्वरूप जाप. एत शिष्यः-ए उ अव्यमां (सबगयश्यर के०) सर्वगत एटले सर्वव्यापी अव्य केटलां अने ते थकी इतर एटले देश व्यापी अव्य केटलां पामीयें? गुरुः- अव्यमां एकथाकाशव्य सर्वलोकालोकव्यापी ने अने पांच व्य, देशव्यापी जाणवां. कारण के धर्मास्तिकाय असंख्यातप्रदेशी लोकव्या पी जाणवुअने अधर्मास्तिकायभव्य पण असंख्यातप्रदेशी लोकव्यापी जा णवू. तथा कालव्य गणितकाल ते अढीवीप व्यापी जाणवू. तथा जी वजव्य पण लोकव्यापी जाणवू. एटले जेटला लोकाकाशना प्रदेश ने, ते टखा निगोदना गोला ने,अने एकेक गोलामां असंख्याती निगोद रही ने, ते एकेकी निगोदमां अनंता जीव रह्या दे,माटे जीवाव्य लोकव्यापी जा ए. तथा पुजलव्य पण एकेक जीवने सत्तायें अनंता कर्मरूप पुजल परमाणुथा लागा , तथा ते थकी बीजा बूटा लोकव्यापी पुजलपरणुश्रा पण अनंता ,तेसर्वचोक व्यापी .ए रीते ए पांच अव्य देशव्यापी जाणवां, अने एकथाकाशास्तिकायअव्य बोकालोकव्यापियनंतप्रदेशी ते सर्वव्यापी जाणवू. ए ब अव्यमा सर्व व्यापी तथा देश व्यापीर्नु स्वरूप कडुं. एएए शिष्यः-एब अव्य (अपवेसा के) अप्रवेशी एटले एक क्षेत्रे ठ अव्य नेलांमली रह्यांबे,पण कोइएक वीजामांप्रवेश करी जली जातांनथी अने एक वीजानुं को कोचं काम पण करतां नथी तेनो श्यो परमार्थ ? गुरुः-जेम कोइएक उकानमा पांच वाणोतर रहेता होय, ते सर्वे पोत पोताना हवाला प्रमाणे काम करता जाय,अने सड सहुनी मर्यादामां चाले, तेम हा एकक्षेत्रे अव्य नेलां रह्यां ठे, पण सहु पोतपोतानुं काम करे बे. अने पोत पोतानी मर्यादामां व बे, पण निश्चयनयें करी को एक नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १३ बीजामा माहोमांहे जलतां नथी, माटेवप्रवेशी जाणवा.ए परमार्थ ले. ए. रीते षट् व्यतुं स्वरूप बार जांगे करी सामान्यप्रकारे जव्यजीवने जाणवू. Tu शिष्यः-श्रागल पन्नावणासूत्रना पाठमध्ये तमें कयु जे जीव अजीवरूप षट्पव्यतुं स्परूप स्याहादादि आठ पढ़ें करी जाणवू. माटे ते पाठ पक्ष कया, तेनां नाम कहो ? गुरु-आठ पद ते एक, अनेक, नित्य, अनित्य, सत्य, असत्य, वक्तव्य, अवक्तव्य,एप्रत्येक व्यमांबाउपद करतांउजव्यमांअडतालीश पक्षथया १२ शिष्यः-ए उजव्यमा एक अनेक पक्ष केम जाणीयें ? गुरुः-ए षड्व्यने एक पण कहींयें श्रने अनेक पण कहीयें केम के घ में, अधर्म, ए बे जव्य खंघरूप लोकाकाश प्रमाणे एक ले अने एना गुण पर्याय प्रदेश अनेक डे, एटले गुण अनंता पर्याय अनंता अने प्रदेश असं ख्याता जाणवा.हवे आकाशास्तिकायअव्य पण खंधरूप लोकालोकप्रमाणे एक ले अने गुणपर्याय प्रदेश अनेक , एटखे गुण अनंता, पर्याय अनं ता भने प्रदेश पण अनंता जाणवा. एरीतंत्रण अव्यमा एक अनेक पक्ष कह्यो. हवे शेष त्रण अव्यमां एक अनेकपj देखाडे . तिहां प्रथम कालव्यनो वर्तमानरूप गुण एक जाणवो अने गुणपर्याय तथा समय अनेक डे, एटले गुण अनंता डे, पर्याय अनंताडे, अने समय पण अनंता जाणवा, केम के अतीतकाले अनंता समय वही गया अने अनागतका अनंता समय आगल श्रावशे, तथा वर्तमान काल एक समय मात्र जाण वो. हवे पुजलास्तिकाय अन्यमा एकअनेक पक्ष कहे . पुजलअव्यना पर माणुया अनंता ले ते एकेक परमाणुयामां अनंता गुणपर्याय रह्या बे, ए बोल अनेक डे, पण सर्व परमाणुयामां पुजलपणुं एक सरखं डे, तेथी एक ने. इवे जीवऽव्यमा एक, अनेकपणुं कहे . लोकमां जीव अनंता बे, एकेकजीवना असंख्याता, असंख्याताप्रदेश , अने एकेक प्रदेशे श्र नंता गुण रह्या दे, तथा एकेक गुणमा अनंता अनंता पर्याय डे अने पर्या य पर्यायमा धर्म अनंतो बे, ए सर्व बोल अनेकपदना दर्शवनारा ने, भने संग्रहनये करी जीवपणुं सर्वमां एक सरखं , माटे एकपद ले. शहां शिष्य पूढे ले केजो एम सर्वजीव एक सरखा ले तो एकजीव सि बस्वरूपी परमानंद सुखमय देखाय , अने बीजा संसारी जीव कर्म - गुरु- नवतत्त्वना प्रश्रोत्तर. १९३ क्शे पड्याथका पुःखी देखाय , तेणें करी सर्वजीव, जूदा जूदा लागे बे, तेनो श्यो परमार्थ ? तेवारें गुरु कहे जे के निश्चय न करी सवें जीव, सत्तायें सिद्धसमान , तेथीज सर्व जीव कर्म खपावी सिकि वरे बे, तेणें करी सर्व जीवनी सत्ता एक सरखी जाणवी माटे सरखा ने. शिष्यः सर्वे जीव, सिद्ध समान कहो बो तेवारें अजव्य जीव पण सिकसमान थया, तो अजव्य जीव केम मोहें जता नथी ? -अजव्यनो खन्नाव एवोज, जे संसारमा फरतां कदाचित् कारण सामग्री मले, तो पण अजव्यने परावर्तन धर्म नथी, तेणे करी सिक थता नथी, पण जव्य जीवने परावर्तन धर्म माटे तेने कारण सामग्री मलवा थी पूर्वनावने पलटावी गुणश्रेणी चढी सर्व कर्मने चूर्ण करी सिकि पद वरे जे. अने सर्व जीवना आउ रुचक प्रदेश मुख्य बे, ते निश्चयनयें करी जव्य अजव्य बेहुना सिद्ध समान बे, तेणे करी सर्व जीवनी सत्ता एक सरखी बे, केम के ए आठ रुचक प्रदेशने कर्म लागतां नथी, तेनी आचारांगसूत्र नी टीकामां साख . ए रीते षट् अव्यमा एक अनेक पदानुं खरूप कडं. २४ शिष्यः-षट् अव्यमां नित्य अनित्य पद केम जाणीयें ? गुरुः- अव्य नित्य पण कहेवाय अने अनित्य पण कहेवाय,ते श्रावी रीते के धर्मास्तिकायना अरूपी, अचेतन, अक्रिय अने चलणसहाय ए चार गुण तथा पर्यायमां धर्मास्तिकायनो खंध, ए पांच नित्य जाणवा, अने देश, प्रदेश तथा अगुरुलघु एत्रण पर्याय धर्मास्तिकायना अनित्य जाण वा तथा अधर्मास्तिकायना अरूपी अचेतन, अक्रिय थने थिर सहाय ए चार गुण तथा पर्यायमां अधर्मास्तिकायनो खंध, ए पांच नित्य जाणवा, अने देश, प्रदेश तथा अगुरुलघु, ए त्रण पर्याय अनित्य जाणवा. तथा आकाशास्तिकायना अरूपी, अचेतन, अक्रिय अने अवगाहक, ए चार गुण तथा पर्यायमा आकाशास्तिकायनो खंध, ए पांच नित्य जाणवा, अने देश, प्रदेश, तथा अगुरुलघु, एत्रण पर्याय अनित्य जाणवा, तेमज काल अव्यना अरूपी, अचेतन, अक्रिय, अने नवापुराणा वर्चना लद ण ए चार गुण नित्य जाणवा, तथा अतीत अनागत, वर्तमान अने अ गुरु लघु ए चार पर्याय अनित्य जाणवा. तथा पुजल अव्यना रूपी,अचेतन सक्रिय अने गलण पूरण मिलण विखरण ए चार गुण नित्य जाणवा. २५ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २०४ तथा वर्ण, गंध, रस, फरस, श्रगुरु लघुसहित ए चार पर्याय पुजवाव्यना अनित्य जाणवा, तथा जीवनव्यना ज्ञान, दर्शन, चारित्र अने वीर्य ए चार गुण अने अव्यावाध,अमूर्तिक तथा अनवगाह ए त्रण पर्याय नित्य जाणवा तथा एक अगुरुवघु पर्याय, जीवनो श्रनित्य जाणवो.ए रीतें षट् अव्यमां नित्य अनित्य पद स्वरूप कडं. ३६ शिष्यः-षट् अन्यमां सत् असत् पदनुं स्वरूप केम जापीयें ? गुरुः-नए अव्य, स्वभव्य, स्वक्षेत्र, स्वकाल अने स्वचावपणे (सत् केय) बता दे, अने परजव्य, परक्षेत्र, परकाल तथा परजाव पणे (असत् केय) अबता दे. हवे एउजव्यमांस्वव्यादिकचारपणुंदेखाडे,प्रथम धर्मास्ति कायर्नु स्वभव्य ते चलणसहाय गुप तथा अधर्मास्तिकायर्नु स्वभव्य ते स्थि रसहाय गुण, तथा आकाशारिसकायतुं खाव्य ते अवगाहक गुण, तथा कालजें खअन्य ते नवा पुराणा वर्तना लक्षणगुण, तथा पुजलास्तिकायन स्वभव्य ते पूर्णगमन गुण,अने जीवनु स्वभव्य ते झानादि चेतना लक्षण गुपए व अन्यमा खडव्यपणुं क.हवेखक्षेत्रपर्यु देखाडे हे. एटले खक्षेत्रे प्रदेश घणा ले, माटे उए अव्यमां स्वक्षेत्रपणुं कहे . तिहां प्रथम धर्म थ ने अधर्म, एबे जव्यना स्वक्षेत्रे असंख्याता प्रदेश जाणवा. तथा आकाश अव्यना स्वक्षेत्रे थनंता प्रदेश जाणवा,तथा काल अव्यनो स्वक्षेत्रे एकस मय जाणवो, तथा पुजलव्यनो खक्षेत्र एक परमाणुज,एवा अनंता परमा णुया जाणवा. तथा जीवनव्यना खदेएकजीवनाअसंख्याता प्रदेशजा एवा. ए रीतें व अव्यमा खक्षेत्रपणानो विचार जाणवो, हवे अव्यमा ख कालपणुं देखाडे जे. उए अव्यमा पोत पोतानो स्वकाल ते अगुरुलघु पर्या यनोज वर्ते ले. हवे उए अव्यमां स्वभावपणुं देखाडे ले (खजाव के) गुण पर्याय, तेजए अव्यमा पोत पोताने स्वजावें गुण पर्याय रह्या . ते स्वना वपणुं जाणवू. एम धर्मास्तिकाय अव्यमा पोतानुस्वभव्य, स्वदेत्र, स्वकाल अने स्वनावपणानो संबंध , पण बीजा पांचजन्यना स्वअव्यादिकचार नो तेमां संबंध नथी. तेमज श्रधर्मास्तिकाय अव्यमा पोतानो स्वजन्य,स्व क्षेत्र, स्वकाल, अने स्वजावपणानो संबंध , पण बीजा पांच अव्यना स्वाच्यादिक चारनोसंबंधतेमां नथी, तेमजाकाशास्तिकायमां,कालमां, पुजलमां अने जीवमां ए सर्वमां पोत पोतानुस्वभव्य स्वक्षेत्र,स्वकाल भने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २५ खनाव पणानो संबंध , पण बीजा पांच अव्यन खाव्यादिक चारनो तेमां संबंध नथी. एम ब अव्य खाणे करी सत् बे, अने परगणे करी असत् जाणवां, जे अव्य ते गुण पर्यायवंत होय, एटले अनेक पर्याय ते अव्य कहीयें, अने खाव्यनु आवर्तपणुं ते क्षेत्र कही. तथा उत्पाद व्य यनी वर्तना ते काल कहींयें, तथा विशेष गुण परिणति ते खनाव परिण ति जाणवी, एटले पर्याय प्रमुख ते खनाव कहीयें. ए रीते लए अव्यना खरूपमां सत् असत् पणानो विचार जाणवो. GAG शिष्यः- अव्यमा वक्तव्य अवक्तव्य पणानुं स्वरूप केम जाणीये? गुरुः-उजव्यमां (वक्तव्य के०)वचनधी कहेवाय एवा प्रत्येक प्रव्यमा अनंता गुण पर्याय वक्तव्य , अने बए अव्यमा (अवक्तव्य के0) वच नथी कह्या न जाय, एवा अनंता गुण पर्याय अवक्तव्य डे, तेनुं स्वरूप कहे . श्री तीर्थकर लगवाने सर्व जाव प्रत्यक्ष पणे दीठा, तेने अनंतमे नागे वकव्या एटले प्ररूप्या अने जे श्री तीर्थकर नगवाने प्ररूप्या, तेनो अनंतमो जाग श्री गणधर देवें जाख्यो ते सूत्रमा गुंथ्यो , अने जे सूत्रमा गुंथ्यो, तेने असंख्यातमे जागे हमणां आगम व बे, ए ब ए अव्यमां व तव्य अवक्तव्य पक्षनुं स्वरूप जाणवू.ए रीतें नए अव्य स्वरूप आठ पहें जाणे, तेने समकेती कहीये. अत्र सूत्रपाठः ॥ गाथा ॥ जीवाश्सदहणं, सम्मत्तं एस अश्गमो नाणं । तव सया रमय चरथी एसो उमुरूपहो ॥१॥ अर्थः-जीवादिक बए अन्य जे जेहवा , ते तेवा गुण पर्याय सहित जाणे अने नित्य अनित्य पणे समय समय पलटाय , ते सईहे, तेने समकेती जाणवा. ए रीते गए अव्यनुं स्वरूप जाणी तेमांची पांच अजीव अव्यने गंमी ने एकज जीवना स्वगुणमां स्थिर थर रमण करवं, तेने चारित्र कहीयें. हवे प्रथम समकेत शुरू कर जोय, माटे समकेतनुं स्वरूप देखाडे . नव तत्त्वमां मोदनु कर्ता जीवतत्त्व डे, अने संवर तथा निर्जरा ए वे गुण , ते मोक्षना उपादान कारण बे,तथा देव श्रने गुरु एबे उपकारी ने, ते मोक्षना निमित्तकारण जाणवां. ए रीते जीव, संवर, निर्जरा अने मोक्ष, ए चार उपादेय , एटले दरवा योग्य ने, अने शेष पांच तत्त्व हेय बे, एटले गमवा योग्य बे, एवा जे परिणाम ते समकेत ज्ञान कहीयें, ए नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर १६ वा समकेत झाने करी नबुं थाय, श्री अनुयोग धारमां कडं ॥ गाथा ॥ नाणबमि गिहियचे, अगिव्हियवे यश्च अनम्मि ॥ जश्य वमे वश्य जो,सो उवएसोन नाम ॥१॥अर्थः-ज्ञान ते शुं? जे बजव्यतुं स्वरूप नित्यानित्या दिपाठ पढ़ें करी जेवू दे, तेवू जाणीने तेमां जे लेवा योग्य होय ते लीये अने जमवा योग्य होय, ते बांके, एवो जे उपदेश, ते नय उपदेश कहीयें, वली श्री उत्तराध्ययनसूत्रमा समकेतनी दश रुचि कही . तेनां ना म कहे . एक निःसर्गरुचि, वीजी उपदेशरुचि, त्रीजी आज्ञारुचि, चो श्री सूत्ररुचि, पांचमी अकारुचि, ही संक्षेपरुचि, सातमी अनिगम रुचि, भाउमी विस्ताररुचि, नवमी क्रियारुचि, अने दशमी धर्मरुचि. ए दश रुचिर्नु जे जीवने ज्ञान थयु होय, तेहने दायिक समकेती जाणवो. माटे हवे ए दश रुचिर्नु स्वरूप शिष्यने जाणवा सारु संदेपयी कहे डे. भए प्रथम निःसर्गरुचि तेजे निश्चय व्यवहार नयें करी नैगमादि सात नयें करी, नामादि चार निदेपे करी, जीव अजीवरूप नवतत्त्व षट् अव्य तुं स्वरूप जाणे, तेमां आश्रवरूप पांच तत्त्व ते उपर त्यागबुद्धि तथा सं वर निर्जरारूप शुद्ध गुण तेनुं आदर करे, तथा श्री वीतराग जाषित जे नवतत्त्व षट् अव्यरूप तेनुं स्वरूप, अव्य, क्षेत्र, काल अने जावधी जाणे, तथानामादिचारनिकेपेकरी सर्व वस्तुनुं प्रमाण करे, ते निसर्गरुचिकहीयें एत वीजी उपदेशरुचि ते एहीज नव तत्त्व, षट् व्यने गुरुना उप देशी जाणीने सईहे, प्रतीति करे, तेनुं स्वरूप जाणवाने घणी रुचि राखे, ते उपदेशरुचि, ५१ त्रीजी आज्ञारुचि, ते जेना राग, द्वेष अने मोह, कय गया ले अने जेतुं श्रज्ञान मटी गयु दे, एवा श्रीअरिहंतदेव तेणेजेश्राज्ञाकरी,ते प्रमाण करे, तेमां कां पण शंका संदेह न थाणे, ते श्राज्ञारुचि जाणवी. ज्य चोची सूत्ररुचि,तेवागमसूत्र,नियूंक्ति,जाव्य,चूर्णिअनेटीका,एपं चांगीनां वचनमाने,आगमसूत्र चणवानी चाहना राखे,ते सूत्ररुचिजाणवी. ज्य३ पांचमी श्रझारुचि, ते श्रीजगवती तथा नंदीसूत्रमा श्राप्रमाणे गाथा ॥ सुतको खलु पढमो, वीर्ड निझुचि मिस्स चणि ॥ तश्ल य निरविसेसो, एस,विहि होईअणुउँगो ॥१॥ तथा अनुयोग प्रारमा नियूक्ति अनुगम को दे, तथा समवायांगमां "सन्नियुत्ताए" इत्यादिक घणी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. रए साखो ते माटे जे पुरुष पंचागी माने ते आराधक ने तेथी पंचांगीनी श्रद्धा राखवी ते बारुचि जाणवी. ज्या बही अभिगमरुचिते सूत्र सिकांत अर्थ सहित जाणे,तथा अर्थविचार सुणवानी नणवानी जेने घणी चाहना होये, तेने अनिगमरुचि जाणवी. ज्य५ सातमी विस्ताररुचि,ते उ अव्यने जाणे, अव्यना प्रदेश जाणे, गुण जाणे, पर्याय जाणे, नाम, क्षेत्र, काल, नाव, अव्य, गुण, पर्याय, उत्पाद, व्यय, ध्रुव,सात नय,चार निदेपा, कारक,प्रमाण, पांच समवाय,अव्यास्ति क दश नय,पर्यायास्तिक उ नय,कर्ता,कारण,कार्य,निश्चय व्यवहार, उत्सर्ग, अपवाद,हेय, य,उपादेय, चउनंगी,त्रिनंगी,सप्तजंगी,अनेकनंगी,ए रीते नयप्रमाण सहित नवतत्त्व तथा उपव्यने सईहे, ते विस्ताररुचि जाणवी. ५६ आठमीक्रियारुचि कहे . रत्नत्रयी जे ज्ञान, दर्शन,अने चारित्ररूप आत्मसत्ता , ते निवारण करवा सारु तप, जप, विनय, वैय्यावच्च, च ति, व्रत, पञ्चरकाए, समिति गुप्तिरूप चरणसित्तरी, करणसित्तरीने गुणे करी सहित ॥ गाथा ॥ वय समण धम्म संजम,वेयावच्चं च बंज गुचीज नाणार तियं तव को, ह निग्गहाइंश्चरण मेयं ॥१॥ अर्थः-पांच व्रत तथा दश प्रकारे श्रमणधर्म, पाले,सत्तर जेदें संयम आराधे,दश प्रकारटुं वैय्यावच करे, नव वाडे ब्रह्मचर्य पाले,त्रण गतिने आदरे, रत्नत्रयीने श्रा राधे, वार प्रकारना तपने आदरे,क्रोधादिक चार कषायनो निग्रह करे,ए चरणसित्तरीना सीत्र नेद जाणवा. हवे करणसीत्तरी कहे डे ॥ गाथा ॥ पिंमविसोही समिई, जवणा पढिमाय इंदिय निरोहो ॥ पडिबेहण युती G, अभिग्गहो चेव करणं तु ॥१॥ अर्थः-चार प्रकारनो पिंग सूजतो लीये, यासमिति प्रमुख पांच समिति पाले, अनित्यादि बार जावना जा वे, साधुनी बार प्रतिमा बहे, पांच इंजियनो निरोध करे,पञ्चीश पडिजेह ण उपयोग सहित करे, त्रण गुप्ति पाले, तथा अव्य, क्षेत्र, काल अने जाव,ए चार प्रकारें अनिग्रह करे, निश्चयथकी ए करणसित्तरीना सीचेर बोल पाले, ए रीते चरणसीचरी बने करणसीचरीना गुणे करी जे सहित होय अने आत्मधर्मथी रुचि घणी होय, ते जीव क्रियारुचिवंत जाणवो. ज्य नवमी संदेपरुचि ते अर्थमां तथा ज्ञानमां थोडं कह्याथी पण घणुं जा पो,कुमतिमांन पड़े,जैनमतमां अंतरंग प्रतीति माने,तेने संदेपरुचि होय.
रत नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, ५७ दशमी धर्मरुचि ते पंचास्तिकायर्नु खरूप जाणवे करी श्रुतज्ञानने सन्नावें अंतरंग निश्चयनयने सत्ताने सईहे,एटले वस्तुगते अनंतो धर्म रह्यो तेने निरावरण प्रगट करवानी रुचि जेने होय तेने धर्मरुचि जीव कहीये. ए रीते दश रुचिर्नु खरूप जाणे, तेने दायिकसमकेती कहीये. हवे वली व अन्य खरूप जाणवाने अर्थे एकेक अव्यमांब सामा न्यगुण ने,तेना नाम कहे डे. एकथस्तिस्व ते अस्तिपणुं, वीजें वस्तुत्व ते च स्तुपएं,त्रीजु अन्यत्व ते अव्यपणुं, चोयुं प्रमेयत्व ते प्रमेयपणुं, पांचमुं सत्व ते सत्त्वपर्दा, बहुं अरुलाघुल, ते अगुरुलघु पणुं. ए बगुण जाणवा. ६४ तिहां प्रथम अस्तिपणुं कहे . ए अव्य पोताना गुण पर्याय अने प्रदेशे करीने अस्ति ,तेमां पांच अन्य अस्तिकाय जाणवा. अने एक कालव्यमां अस्तिकायपणुं नथी, जे कारणे धर्म, अधर्म, आकाश श्रने जीव, ए चार अन्यना असंख्याता प्रदेश मली खंध थाय ने अने पुजलमां पण खंध थवानी शक्ति ने, तेथी पांचे अव्य अस्तिकाय जाणवां, अने कालनो समय जे ले ते को बीजा समयथी मलतो नबी,एटले एक समय विणसे , अने ते पडी बीजो समय आवे , तेणें करी कालभव्य श्र स्तिकाय न कहेवाय, भने पांच अन्य अस्तिकाय कहेवाय. जा हवे ब अव्यमां वस्तु पणुं देखाडे . वस्तुत्व ते आए अव्य एकगं एक क्षेत्रमा भेला रह्यां ,जे कारणे श्राकाशरूप देत्रना एक प्रदेशमांध मास्तिकायनो एक प्रदेश रह्यो ,तथा अधर्मास्तिकायनो एक प्रदेश रह्यो बे,अने जीव अनंताना अनंता प्रदेश रह्या , तथा पुजल परमाणुशा पण तेमज अनंता रहा बे,एम एक आकाश प्रदेशमा पांच अव्य रह्यांडे, ते सर्वे अव्य पोत पोतानी सत्ता बीघा रह्यां बे, पण कोई अन्य को अव्य मां नथी, ए अव्यनेविषे वस्तुपणुं जाणवू. ७६ हवे ए अव्यमा अव्यपणुं देखाडे . बए अन्य पोत पोतानी क्रिया करे , एटले धर्मास्तिकायमा पोतानो चलण सहाय गुण , ते धर्मास्तिकायना सर्व प्रदेशमांजाणवो. ते सदा काल जीव पुमलने चाल वारूप क्रिया करे . इहां शिष्य आशंका करे ले के लोकने अंतें सिक क्षेत्रमा धर्मास्तिकाय , ते सिद्धना जीवने चलणरूप क्रिया केम कर तो नथी? तेनो उत्तर गुरु कहे . सिद्धना जीव अक्रिय , तेथी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. रएए ते चालता नथी, पण तेहीज क्षेत्रमा सूक्ष्म निगोदीा जीव तथा पुजल परमाणुा अनंता रहा , तेने चालवारूप क्रिया करे , तथा अध मास्तिकाय अव्य जीव पुजलने स्थिरराखवा रूप क्रिया करे , तथा आ काशास्तिकाय अव्य सर्व अव्यने अवगाहकरूप क्रिया करे .अहीं शिष्य आशंका करे , के अलोकमां पण आकाश अव्यने अवगाह शक्ति तेवीज बे, पण तिहां अवगाहना केम करतो नथी तेनो उत्तर गुरु कहे ने, अलो कमां अवगाहक को अव्य नथी एटले केने अवगाह क्रिया करे? तथा पुन ल अव्य मलवाविखरवारूप पोतानी क्रिया करे , तथा काल अव्य पण पो तानी वर्तनारूप क्रिया करे , तथा जीव जव्य पण ज्ञानलक्षण उपयोग रूप क्रिया करे ,ए रीतें बए अव्य, पोताने पारिणामिकपणेपोत पोतानी सत्तानी क्रिया करे , ते अव्यत्व जाणवं. पण हवे ए उ अव्यमा प्रमेयपणुं कहे . जे वस्तुनुं प्रमाण करवं तेने प्रमेयत्व कहीयें. एटले केवली जगवान् पोताना ज्ञानश्री जाणे हे जे बम व्य मयां , ते उजव्यमा प्रमेयपर्युबे, ते उ अव्य, प्रमाणपणुं देखाडे ने. धर्मास्तिकायव्य एक,अधर्मास्तिकायअव्य एक, आकाशास्तिकाय अव्य एक,अने जीवाव्य अनंतां डे,तेनी गणती कहे जे तेमां संझी मनुष्य संख्या ताबे, असंही मनुष्य असंख्याता , नारकी असंख्याता बे, देवता असं ख्याता, तिर्यंचपंचेंजिय असंख्याता,बैंजि असंख्याता, तेंजिअसंख्याताची रिजिय असंख्याता, पृथ्वीकाय असंख्याता, अपकाय असंख्याता,ते काय असंख्याता,वाउकाय असंख्याता,प्रत्येक वनस्पति जीव असंख्याता,एसर्व तेर बोलना जीव ला करीयें, तेथकी सिझना जीव अनंताडे,अने सिक ना जीव करतां बादर निगोदना जीव अनंतगुणा जाणवा.बादरनिगोद ते मूला,आज,नीली हलदर, रतातु, पिंमानु, शकरकंद, गाजर, बसण, सूरण, गरमर प्रमुख कंदमूल बे, ते सूश्ना अग्रजाग जेटलु कंदमूल होय, तेमां पण सर्वसिझना जीव करता अनंतगुणा जीव रह्या . ए रीतें बादर नि गोदनो विचार जाणवो. अने सूक्ष्म निगोदमां तो वली एसर्वधीनंतरणा जीव जाणवा, तेनो विचार कहे जे. जेटलाखोकाकाशना प्रदेश ने, तेटला निगोदीया गोला , एरीतें देवचंदजीकृत आगमसारने मते जाणवूधने बीजा आचार्य वली एम कहे के जेटला लोकाकाशना प्रदेश , तेने २०० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. असंख्यातमे जागे निगोदीया गोला , ए वातनो नयनी अपेक्षाये जोता पण को निकाल सूजतो नयी माटे ए विचार बहुश्रुतगम्य ने. हवे ते लोकाकाशना प्रदेशचें मान कहे जे. एक तंवरूपश्रेणीप्रमाणे क्षेत्रमांची समय समय एक एक आकाश प्रदेश काढतांअसंख्याती अवस र्पिणी अने उत्सर्पिणी काल वही जाय, एवा चौद राजलोकमां का श प्रदेश प्रख्यां ने, तेटला निगोदीया गोला लोकमां जाणवा, बने एकेक गोलामां असंख्याती निगोद जाणवी, ते एकेक निगोदमां वली अनंता जीव रह्या डे, तेनुं मान कहे . अतीत काल, अनंतो वेडारहित गयो, तेना समय तथा अनागतकाल पागल अनंतो श्रावशे, तेना समय अने वर्तमान कालनो एक समय, ए रीतें त्रणे कालना समय लइ नेला करी ये, तेने अनंतगुणा करीयें, तेटला जीव, एक निगोदमा ले. एवी एक गो लामां असंख्याती निगोद रही .ए रीते जीवनी सूक्ष्मता जाणवी.हवेते एकेक जीवना असंख्याता असंख्याता प्रदेश , अने एकेक प्रदेशेअनंती कर्मनी वर्गणा लागी ,ते एकेक वर्गणामां अनंता पुजल परमाणुबारह्मा डे, एम अनंता परमाणुश्रा जीवने लागा डे, अने जीवथकी रहित वीजा बूटा परमाणु ते वदी जीवोने लागेला परमाणुाथी पण अनंतगुणा बे, अने एकेका परमाणुयामां अनंतो उत्पादव्ययरूप काल वही गयो अने परमाणु तेना तेहीज , ए ब अव्यतुं मान सामान्यपणे का, ते पमित जीवने श्रकामा लाव. ए निगोदनुं स्वरूप श्रझामां आवे,तेवारें समकेतनी प्राप्ति थाय, एवी रीतें भव्यतुं जे प्रमाण करतेने प्रमेयत्व कहीये. जे प्रमाण करवा योग्य होय तेने प्रमेय कहीये ते प्रमेय व अव्य डे तेनुं जे प्रमाण कखं तेने प्रमेयस्व कहीयें. वली निगोदनुं स्वरूप विशेषरीते सूत्रपा करी देखाड़े ॥ गाथा ॥ गोखाय असंकिजा,घसंस्कनिगोड्ड्वश्गोलो॥इविकमि निगोहे,अणं त जीवा मुणेयवा ॥१॥ अर्थः-बोकमां असंख्याता गोला , एकेक गो लामां असंख्याती निगोद , एकेक निगोदमां अनंता जीव ने ॥ गाथा सत्तरस समहियाकिरि, एगृणुयाणा मुहुत्त खुमुशवा ॥ सगतीससयतिहू तर, पाणा पुण शग मुदुत्तमि ॥२॥ अर्थः-निगोंदीयाजीव संझीपंचेंजिय -- नवतत्वना प्रश्नोत्तर. ३०१ मनुष्यना एक श्वासोबासमां सत्तर जव जाजेरा करे , तेवा उधास एक मुहूर्तमा ३७७३ थाय रे ॥ गाथा ॥ पणसहि सहस्स पणसय, बत्तीसा श्ण मुहूर्त खुकुजवा ॥ श्रावलियाणां दोसय, उप्पन्ना एगखुकुजवो ॥३॥ अर्थः-निगोदीया जीव एकमुहर्त्तमा ६५५३६ जब करे नेते निगोदनो एकनव श्५६ वलिकानो ने ए खुलकनवतुं प्रमाण ॥ गाथा ॥ अति अर्थता जीवा, जेहिं न पत्तो तसा परिणामो ॥ उववचंति चयंवि य, पुणो वितव तव ॥॥अर्थ:-निगोदमां अनंता जीव एवा, के जे जी व त्रसपणुं केवारे पण पाम्यो नथी अनंतो काल पूर्वे वही गयो डे, वली अनंतो काल आगल जाशे तो पण ते जीव वारंवार तिहांज उपजे ने अने तिहांज चवे दे, ते एकेकी निगोदमां अनंता जीव ने. हवे ते निगोदना वे भेद . एक व्यवहारराशि निगोद अने बीजा श्र व्यवहारराशि निगोद, तिहां जे जीव, वादर एकेंजियपणुं श्रथवा प्रसपणुं पामीने पाग निगोदमा जश् पडे बे, ते निगोदीया जीव व्यवहार राशिया कहीये. तथा जे जीव, कोइ काले पण निगोदयी निकलीने बादर एकेंधि यादिकपणुं पाम्या नथी, ते जीव, श्रव्यवहारराशिया कहीयें. ए श्रव्यवहार राशि निगोदमां जव्य अने अनव्य, एवा बेजातिना जीव ,ए स्वरूप सर्व श्रीजुवनजानुकेवलीना चरित्रनी साखें लख्यु . तथा श्हां मनुष्य पणा मांची जेटला जीव कर्म खपावी एक समयमां मोदें जाय , तेटला जीव ते समयमां श्रव्यवहारराशि सूक्ष्म निगोदमांची नीकदीने उंचा थावे डे. ए टले जो दश जीव मोक्ष जाय तो दश जीव श्रव्यवहारराशिमांची निकले, तिहां कोश् समये ते जीवमां जव्यजीव उंडा निकले तो एक वेशजव्य जीव नीको, पण व्यवहारराशि जीवमां वधघट थाय नही, वेटलाना तेटलाज रहे, एवा ए निगोदना गोला खोकमां असंख्याता , ते उदिशिना श्राव्या पुजल श्राहारादि पणे बीए , ए जे बदिशिनो थाहार बीये डे, ते सकल गोला कडेवाय बे, अने जे लोकना अंतप्रदेशे निगोदीया गोला रहा , ते व्रणदिशिनो आहार फरसनायें बीये , ते विकलगोला कहेवाय ने, ए सूक्ष्मनिगोदमां एक साधारण वनस्पतिना स्थावर सूक्ष्मजीव बे, अने पृथिव्यादिक चार प्रमुखना सूक्ष्मजीव जे लोकव्यापी है, ते सर्व प्रत्येक २६ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०३ बे, परंतु साधारणपणुं एक वनस्पतिकायमांज , पृथिव्यादिक चार स्था वरमा नथी, ए सूक्ष्मनिगोदमां अनंतुं पुःख दे, ते दृष्टांत करी देखाडे , सातमी नरकमां उत्कृष्टायु तेत्रीश सागरोपमर्नु बे, ते तेत्रीश सागरोपमना जेटला समय थाय, तेटली वार को जीव सातमी नरकमां पूर्ण तेत्रीश तेत्रीशसगरोपमने आउखे उपजे, तेवारें तेने असंख्याता जव नरकना थाय, ते असंख्याता नवमां सातमी नरकने विषे ते जीवने जेटबुं बेदन, भेदनहुँ जुःख थाय, ते सर्वे पुःख एक करीयें, तेथी पण अनंतगणुं मुःख निगो दीया जीव एक समयमा जोगवे जे. वली वीजो दृष्टांत कहे जे मनुष्यनी साडा त्रणकोडी रोमराजी , तेने को देवता साडात्रण कोड लोखंगनी सूश् अनिमा तपावीने समकालें रोमें रोमें चांपे, तेवारे ते जीवने जे वेदना थाय, तेथी पण अनंतगुणी वेदना निगोदमां ने, माटे हे जव्यजीवो! ए निगोदपणुं पामवानुं कारण ते अज्ञान ॥गाथा॥ नवि तं करे अगणि, न श्व विसं न श्व किण्ह सप्पाई ॥ जंकुण महादोस, तीवं जीवस्स मि बत्तं ॥१॥ अर्थः-जेटलो अवगुण अग्नि न करे, जेटलो अवगुण विष न करे, जेटलो अवगुण कालो सर्प न करे, तेटलो अवगुण महादोष रूप श्र ज्ञान जे ले ते करे . माटे अज्ञानरूप (तीवं के) आकरो दोष, ते मिथ्या "त्व जाण, गाथा॥ कळं करेसि अपदं,मेसी अहं चयसि धम्म ॥ कंन चयसि मिवन्तं विसलवं जेण वुड्डहिसि ॥१॥ अर्थः-कोइ जीव अनेक प्र कारे कष्टक्रिया करे तथा पंचाग्निसाधना तपश्चर्यादिक करे, पांचे इंजियोने वश करवा सारु आत्माने दमे, धर्मने अर्थे धनप्रमुखनो त्याग करे, एटलां सर्व कार्य करे, परंतु जो एक मिथ्यात्वने नथी बोडतो तो तेनी क्रिया स । विषना उलवा सरखी अशक्य कदाग्रह हरारूप जाणवी, ते जीव संसार समुअमां बूडे, कारण के एक मिथ्यात्व बता सर्वे क्रिया संसारहेतु जाणवी माटे उत्तम प्रापीयें मिथ्यात्वनो त्याग करवो.ए निगोदनो विचार जाणवो. शिष्यः-ए अव्यमां सत्त्व अने सत्त्वपणुं ते शुं कहीयें ? गुरुः-नए अव्य एक समयें उपजे डे, विणसे , अने स्थिर ३. एउ साद, व्यय अने ध्रुवपणुं तेहीज सत्त्वपणुं जाणवू, एटवे लए अव्य उत्पाद, व्यय, अने ध्रुवें करी युक्त डे, ते सत्त्वपणुं . ए तत्वार्थग्रंथतुं वचन डे. एनुं विस्तारें स्वरूप देखाड़े बे. धर्मास्तिकाय व्यनाथसंख्याता प्रदेश नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०३ , तिहां एकप्रदेशमांधनंतो अगुरुलधुळे,अने वीजा प्रदेशमा असंख्यातो अरुलघु जे एम त्रीजा प्रदेशमा संख्यातो अगुरुलघु ने, एरीत असंख्याता प्रदेशमा अगुरुलघुपर्याय घटतो वधतो रह्यो डे, ए अगुरुलघु पर्याय समय समय चले , तेथी जे प्रदेशमा असंख्यातो ले ते प्रदेशमां अनंतो थाय ने अने जे प्रदेशमां अनंतो ने ते प्रदेशमा असंख्यातो थाय ने, एम चौदराज लोकमां धर्मास्तिकायना असंख्याता प्रदेश , तेमां सरखो समकालें अगुरु बधु पर्याय फरे, एटलेजे प्रदेशमा असंख्यातो , ते स्थानके असंख्यातो फीटीने अनंतो थायडे,तेवारेंते प्रदेशमा असंख्यातापणानो विनाश,अने अनंत पणानो उत्पाद , ए रीते अगुरुलधुनो उत्पाद व्यय , अने ए धर्मा स्तिकायमां वीजा जे गुण ठे ते ध्रुवपणे दे अथवा अगुरुलघु पोते पण अ गुरुलघुपणे ध्रुव ने माटें उपजवू विणसवु अने ध्रुवपणुं ए त्रणे जाव ध मास्तिकायना असंख्याता प्रदेशमा सदाकाल समयसमय थ रह्या ठे, ते मजए त्रणे नाव अधर्मास्तिकायना असंख्याता प्रदेशमा तथा आकाशा स्तिकायना पण अनंता प्रदेशमां सदाकाल समय समय थ रह्या ले.तथा एक जीवना प्रदेश असंख्याता , तेमां पण उपज, विएस, अने ध्रुव पणुं अगुरुलघु पर्यायनो समये समये थया करे , एम सर्व जीवने विषे जाणवो, तेमज पुजलपरमाणुया मांहे पण उपज विणसवं अने ध्रुव पणुं समय समय थरथु बे, तथा काल अव्यनो वर्तमान समय फिटि ने अतीत थाय , एटले ते समये वर्तमानपणानो विनाश ठे, अने अती तपणानुं उपजवू दे, पण कालपणुं ते ध्रुव ने, एम एल अव्यमां स्थूलपणे उत्पादव्ययतुं स्वरूप जाणवू. हवे सिजनगगवान पण अव्यमांहेला जीवाव्य ठे, तेने पण समय समय उत्पादव्यय अने ध्रुवपणुं थाय , ते देखाडे . तिहां वस्तुगतें मूलपणे जे शेयने पलटावे, ते ज्ञानपणु एटले ते जासपणे परिणमवू था य, तेवारें पूर्वपर्यायना जासनो व्यय थयो, अने अभिनवपर्यायना नास नु उत्पादपणुं थयु अंने ज्ञानपणुंते ध्रुव जाणवू. ए रीते सर्वेसिळपरमात्मा ने सर्वगुणनी प्रवृत्तिरूप पर्यायनो उत्पाद, व्यय, समय समय भइ रह्यो , अने गुण तो ध्रुवपणे जाणवा, एमज धर्मास्तिकायना प्रदेशमा ते क्षेत्रमा रहेला पुजल अने जीवने प्रथम समये असंख्याता चलणसहायी पणे -- २०४ नवतत्वना प्रश्नोत्तर. परिणमतो इतो, ते वीजे समये अनंत परमाणु तथा अनंत जीवप्रदेश ने चक्षण सहायी थयो, तेवारे असंख्यात चलण सहायीनो व्यय थयो, अने अनंता चलण सहायीनो उत्पाद थयो, तथा चलण सहायीगुणपणुं ते ध्रुव जाणवू.एरीत धर्मास्तिकाय अव्यमा पण उत्पाद, व्यय परह्यो । तेमज अधर्मास्तिकायादिक व्यने विषेपण नाववो. तथावली कार्य कारण पणे ते उत्पादव्यय जाणवो, ते अगुरुलधुना चलणनो उत्पाद व्यय कहेवो. ए रीते पंचास्तिकायने विषे जाणवो. अने कालव्य तो उपचारे , माटे तेनुं स्वरूप पण सर्वे उपचारे कहेवू. एम सर्वे प्रव्यमां सत्त्वपर्यु डे, जो अगुरुलधुनो नेद नथतोहोय, तो पडी प्रदेशे प्रदेशे माहोमांहे नेदयूँ कहेवा पणुं पाय, तेथी श्रगुरुलधुनो नेद सर्वमा डे, अने जेटलु उत्पाद व्ययन सत्त्वपणुं एक ते एक अव्यपणुं जाणवू अने जेर्नु उत्पादव्ययनुं सत्त्वपर्दा जूडं ते अव्यपणुं पण जूडं जाणवू. ए रीते सत्त्वपणुं कहूं. एव शिष्यः-ए पटाव्यमा थारुलधुत्वने श्रगुरुक्षपणुं ते शुं कही। गुरुः-जे इव्यमां शगुरुवघु पर्याय डे, ते शव्यमा अगुरुवघु हानि पु कि करे , एटले उ प्रकारनी वृद्धि भने उ प्रकारनी हानि करे , तेमां प्रथम उ प्रकारनी वृद्धि कहे ठे. एक अनंतनागवृद्धि, वीजी असंख्यात भाग वृद्धि, त्रीजी संख्यातनागवृद्धि, चोथी संख्यातगुणवृद्धि, पांचमी श्र संख्यातगुणवृद्धि की श्रनंतगुणवृद्धि हवे उ प्रकारनी हानि कहे जे. एक अनंतनागहानि, बीजी असंख्यातनागहानि, त्रीजी संख्यातनागहानि, चोषी संख्यातगुणहानि,पांचमीअसंख्यातगुणहानि, बही अनंतगुणहानि. एरीते एक प्रकारनी वृद्धि भने उ प्रकारनी हानि, सर्व अव्यमां सदाका व सर्व समय पइ रही डे तेमां वृद्धि ते उपजवाने कहीये. अने हानि, ते विणसवाने कहीये. ए अगुरुलघुपणुं जाणवु एटखे नही गुरु अने न ही मधु तेने गुरुवघु स्वभाव कहीये ते सर्व अव्यमां , उक्तंच जगवती सूत्रे “सबदवा सब गुणा सबपएसा सवपधवा सबझा अगुरुखहुआए" ए गुरुलघु स्वजावने आवरण नथी अने जे आत्मअव्यमां श्रगुरुलघु गु प, ते जेवारें आत्माना सर्वप्रदेशे क्षायिकनाव थाय, तेवारे सर्वगुणमा समानपणे परिणमे, पण श्रधिको उनो परिणमे नही, ते अरुलघु गुणतुंप वर्तन जाए. एरीते ए गुरुवधु स्वगाव ते सर्वव्यमांबे.
, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ३०५ हवे गुणनी चावना कहे . तिहां जेटला नए अव्यमां सरखा गुण डे, तेने सामान्य गुण कहीयें. तथा जे गुण एक अव्यमां बे, अने वीजा भव्य मा नथी,तेने विशेष गुणकहीये, जे गुण कोइजन्यमा देखने कोशव्यमां नयी, ते साधारण आसाधारण गुण कहीये. नए अव्यमां अनंतागुण, अनं तापर्याय अने अनंता खनाव ते सदा शाश्वता ,श्रीवलीचगवाने प्ररूप्या ते सर्वे जेम बे, तेम सहहणापूर्वक यथार्थ उपयोग सहित श्रुतज्ञानादि क गुणधी यथार्थ पणे जाणवा ए निश्चयज्ञान दे, ते मोदनुं कारण ने, जे जीव ज्ञान पाम्यो तेजीव विरति करे ,तेने चारित्र कहीयें. एटले श्श्रुतज्ञा ननुं फल ते विरति , अने विरति जे डे, ते मोक्षतुं तत्काल कारण . ए रीतें बअव्यर्नुस्वरूप सामान्यप्रकारेकरी वालकबुद्धिजीवोने अर्थे प्रका श्युं, तेनुं जाणपणुं करतां थकां समकेतरूप रत्ननी प्राप्ति थाय, एदहवे जे जीव समकेतरूप रत्न पाम्यो, ते जीवने स्वरूपनुं ध्यान करवा रूप विचार लखीयें 3थे. १ एक बूं, मेहारो कोश् नथी, ५ महारो आ स्मा शाश्वतो , ३ हुं ज्ञान, दर्शने करी सहित बुं, ४ धन कटुंवादिक महारा स्वरूपथकी बाह्य वस्तु अलगी वस्तु ने ते सर्व संयोगें मली ने,अने वियोगें जाशे तेमां महारे शो वगाड थवानो डे, ५ तन धन कुटुंबादिक नो संयोग एटले मिलाप तेने विषे जीव मुंजायो थको उखनी परंपरा त्य पामे ३.६ ए शरीरादि पुत्र, कलत्र, परिवार प्रमुख ते संयोगी वस्तु महारा स्वरूप थकी जूदी डे, ते सर्वेने हुं मन, वचन, कायायें करी वो सिरा इं. चेतन ९, अने ए पुजलनो स्वभाव ते अचेतन , ए हुँ अरूपी हुँ, ए पुजलरूपी , माहारो ज्ञानादि चेतना लक्षण स्वभाव , ए पुजलनो जड स्वभाव , १० हुँ श्रमूर्ति बुं था पुजल मूर्ति ने, ११ हुँ स्वाजाविक हुँ, या पुजलविचाविक डे, १५ हुँ (सुचि के०) पवित्र बुंए पु जल अपवित्र ने, १३ महारो शाश्वतो स्वचाव डे, अने आ पौगलिक वस्तु जे मने मसी ने, ते सर्व अशाश्वती ने, १४ महारुंज्ञानादिरूप दे, आ पुत्र सर्नु पूर्ण गवनरूप में, १५ महारं केवारे स्वरूपथकी न चलq एवो थ चखित स्वनाव के, अने पुजलनो चलित स्वचाव दे, १६ महारं ज्ञान, द र्शन,चारित्र मय स्वरूपडे,अने पुजल वर्णगंधादिरूप ने, हुं वर्षगंधादिकथी रहित बु, १७ शुरू निर्मल ढुं, रण्डे बुझ , हुं ज्ञानानंदी दूं, ए हुँ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०६ निर्विकल्प एटक्षे सर्व विकल्पथी रहित ,महारस्वरूप पुशखथी न्यारंडे, २० हुँ देहातीत एटले आ देहरूप जे शरीर तेथकी रहित ,श अज्ञान, राग, द्वेषरूप जे आश्रय, ते माहारं स्वरूप नथी. हुं एथकी न्यारो हुँ, २ अनंतज्ञानमय, अनंतदर्शनमय,अनंतचारित्रमय, अनंतवीर्यमय, एवं महारं स्वरूप ने, ५३ हुं शुज, कर्ममलथी रहित बुं, २४ हुँ वुछ एटले ज्ञानस्वरूपी ढुं, २५ हुँ अविनाशी बुं, एटले माहारो कोश् काबें नाश न श्री, ६ हुँ जराथकी रहित अजर इं, श हुँ अनादि एटले महारी श्रा दिनथी, ०९ अनंत पटक्षे महारो अंत बेडो कोइ काखें नथी, ए हूँ अक्षय बुं, एटले माहारो कोशका क्षय नश्री, ३० ९ कोकाबें खरं नहि एवो श्रदर बुं, ३१ हुँ कोश्काने स्वरूपथी चढुं नही, एवो अचल ईं, ३५ महारुं स्वरूप कोश्थी कव्यु जाय नही, माटे अकल बु, ३३ क मरूपमलची रहित अमझ हुँ, कर्ममलथी न्यारो हुँ, ३४ महारी कोश्ने गम नथी, माटे अगम्य बु, ३५ नाम रहित अनामी बुं, ३६ हुँ विना वदशाना रूपथी रहित स्वनावी हुँ, ३७ हुं कर्मरूप उपाधियी रहित अक माळ, ३७ हुँ कर्मरूप बंधनथकी रहित अबंधक , महारो खेल न्यारो बे, ३ए हु उदयत्नावथी रहित अणुदय दूं, धप हुँ मन, वचन, कायाना योगथी रहित अयोगी बँ, ५१ ९ शुभाशुजविजावदशाना जोगधी रहित अनोगी , ४५ हुँ कर्मरूप रोगी रहित अरोगी हुँ, ४३ ९ कोश्नो यो जेदाउं नहीं, माटे अजेदी बु, ४४ ९ पुरुष, स्त्री, नपुंसक लक्षण त्रण वेदधी रहित अवेदी बु, ४५ ९ कोश्नो बेद्यो वेदालं नही मार्ने धडे दी दूं, ४६ ९ श्रात्मस्वरूप रमणमां खेद पासुं नही, माटे अखेदी हुँ, Us माहरो कोश् सखाछूत नथी माटे असखा बु, हु महारे पोताने पराक्रमें करी सहित बु, पण महारा विपरीत परिणमन थकी बंधाणो बु,ते जेवारें सघलो परिणामीश तेवारें बुटीश परंतु मने बीजो को बांधवा डोडवा समर्थ नथी. ४ए हुंबखेश्याची रहित श्रोशी ,खेश्याची न्यारो बु, वेश्यानुरूप ते पुजल ,माहारु रूप ते ज्ञानानंद डे, ५० हुं (अशरीरी के) शरीररूप जडची रहित शुद्धचिदानंद पूर्णब्रह्म दु. ५१ ९ जापारूप पुस श्री.रहित बनासी पूर्णदेव बु, अने ए नाषारूप ते पुजल डे, ५५ हूं चा र आहाररूप पुजलना जोगयी रहित अथाहारी पोताना पर्यायरूप जोग नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २०७ नो विलासी ढुं,५३ हुँवाधापीडारूप पुःखधी रहित धनंत अव्यावाधसुख नो विलासी ९,५४ माहारं स्वरूप को अन्य अवगाही शके नहिं माटे अनवगाही महारु खरूप में, ५५ हुँ अरुलघु एटले महोटो नहीं, श्रने बोटो पण नहीं, वली चारी नही, अने हलवो पण नहीं एवो हुँ, २६ मनरूपपरिणामथी रहित न्यारो अपरिणामी हुँ,५७ हुँ इंजियरूप विका रची रहित न्यारो श्वायोगी, अनिजिय , ५७ ९ दशप्राणरूप पुशलथी रहित महारो खेल न्यारो डे, तेथी अप्राणी हुँ, एए हुँ (अयोनि के०) चोराशीलाख जीवायोनिरूप परित्रमण पणाथी रहित निश्चयदेव ढुं; ६० इं असंसारी एटक्षे चारगतिरूप संसारथी रहित पूर्ण आत्मारामी ९, ६१ हुँ जन्म जरा मरण रूप पुःखथी रहित अमर बुं, ६ हुँ (अपर के) सर्वपरंपराधी रहित न्यारा खेलवालो हुँ, ६३ ई (अव्यापी के) वि जावरूप जडपणाथी रहित महाखरूपमां सदाकाल व्यापी रह्यो ढुं, ६४ हुँ अनास्ति एटले महारू को कालें नास्तिपणुं नथी, हुं महारा ख अव्यादिकें करीने सदाकाल अस्तिपणे वर्तुं बूं, ६५ हुँ अकंप एटले को इनो कंपाव्यो कंपुं नही, एवो अनंतवीर्यरूप शक्तिनो धणी तुं, ६६ हुँ अविरोध एटले कर्मरूप शत्रुनो संध्यो रुंधाजं नही, सदाकाल निलेप कर्म रूप मलथी रहित न्यारो थको माहारा पारिणामिक नावें रह्यो वर्तुं हूं, ६७ हुँ अनानव एटले शुनाशुलविनाव दशारूप आश्रवधी रहित सदाकाल न्यारो वर्तुं हुं, जेम मंकने संयोगें स्फटिकने कलंक लागे, पण मूलस्त्र जावें जोतां तो स्फटिक शुरू निर्मल , तेम हुं पण महारे स्वचा निर्लेप रह्यो वत्तुं बु. ६७ महारं स्वरूप उद्मस्थना लख्यामां न आवे माटे अलख बु, ६ए हुं अशोक एटले जन्म, जरा, मरण अने जयरूप शो क संतापथी रहित सदाकाल नीरोगी अमररूप वत्तुं . ० हु अली किक एटले लौकिक मार्गथी रहित महारो खेल न्यारो वत्तें ठे, ३१ हुँ ज्ञाने करी लोकालोकर्नु स्वरूप एक समयमां जाणवाने सामर्थ्य वा न , माटे लोकालोक ज्ञायक हुँ, पुश हुं शुद्ध एटले निर्मल कर्मक. प मलथी रहित ढुं, ७३ हुँ (चिद् के०) ज्ञान अने (आनंद के) चारित्र तेणें करी सहित चिदानंद बुं, एवं महारस्वरूप सहाकाल शाश्वतुं वत्तं ते, हवे ए व अव्यमा अगीयार सामान्य स्वनाव ठे, ते उलखावे .१ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर ច स्ति स्वनाव, २ नास्तिस्वनाव, ३ नित्यस्वजाव, अनित्यस्वनाव, ५ एक स्वनाव, ६ अनेकस्वनाव, नेदस्वनाव, अनेदस्वनाव, ए जव्यस्वनाव, १० अजव्यस्वनाव, ११ परमस्वनाव. ए अगीआर स्वनावनां नाम कह्यां. एतिहां प्रथम अस्तिस्वप्नाव ते पोतानी अपेक्षायें उतापणे ठए अन्य पोताना परिणामिक नावें करी परिणमे , ते अस्तिस्वलाव जाणवो. एदएचीजो नास्तिस्वाव ते परनी अपेक्षायें पोते मूलस्वनावें सर्वे भव्य पर मां परिणमतां नधी, एटले परमां पोताना परिणामिकपणानुं नास्तिपणुं . एनोजो नित्यस्वन्नाव ते सर्वेअव्य पोतपोताना अनेक प्रकारना पर्याय नेविषे स्वभव्यपणे सदाकाल शाश्वतां व डे,माटे स्वभव्यपणे करी सर्वज व्यनो नित्यस्त्रज्ञाच जाणवो. एsरचोथो थनित्य स्वजाव ते सर्वप्रव्यमां अनंता पर्याय समयसमय प लटाय ने, ए सर्वव्योमा अनित्यस्वनाव जाणवो. एश्पांचमो एक स्वनाव ते सर्वअव्य पोतपोताना स्वभव्यपणे करी एक बे, जेम धर्मास्तिकायनो स्वभव्य चलणसहायरूप गुण तेणें करी एक ठे, अने अधर्मास्तिकायनो स्थिरसहायरूपगुण तेणे करी एक ,तथा आकाशा स्तिकायनो अवगाहनारूपगुण तेणें करी एक डे, पुजलअव्यनो मिलणविखर परूपगुण तेणेंकरी एक डे, कालव्यनो नवापुराणा वर्तनारूप गुण, तेणें करी एक डे, तथा जीवाव्य पोताना ज्ञानादिक गुण तेणें करी एक ने, ए रीते सर्व अव्य,पोत पोताना स्वभव्यपणे करी एटले ज्ञानादि चलण सहाया दिगुण तेणें करी एक , माटे ए सर्व अव्यमा एकस्वनाव जाणवो. एश्वको अनेक स्वजाव ते अनेक प्रकारे अव्यता पणे करीने जूदा जूदा नेद , एटले अव्यथी गुण अनंता अने गुणथी पर्याय अनंता एम कल्प नायें करी अलगा करवा एटले जेम जीवमा ज्ञानगुण, दर्शन गुण, चारित्र गुण भने वीर्य गुण ए आदि अनंता गुण , तेम वीजा सर्व अव्योमां पण अनेक गुण , माटे ए अव्यमां अनेक स्वन्नाव जाणवो. एउभसातमो नेदस्वभाव, ते जीवमा संसारी नीव आश्रयी जाणवो. तिहां सकलकर्म क्षय करी जे मोक्ष पहोता ते सिझना जीव अने वीजा संसारी जीव ते संसारीना वे नेद एक अयोगी,वीजा सयोगी. सयोगीना बे नेद, एककेवली, वीजा बद्मस्थ, बनस्थना बे नेद, एक क्षीणमोही उपशं . नवतत्वना प्रश्नोत्तर, ए तमोही, इत्यादिकपूर्वेकह्याने ते प्रमाणे जीवांअनेकप्रकारेंजेदखजावजा एवो. अने अजीवमां तो धर्मास्तिकायमा चक्षणसहायपणुं अधर्मास्ति कायमा स्थिरसहाय पणुं श्राकाशास्तिकायमा अवगाहना पणुं कालमा न वा पुराणा वर्तनापणुं पुजलमां पूर्णगलनपणुं एम अनेक प्रकारे जीव अ जीवरूप ब अव्य जूदे जूदे नेदें परिणमे ठे, ते सर्व जेदखचाव जाणवो तथा वली धर्मास्तिकाय अधर्मास्तिकायादिकमां नेदखनाव ते जेम बेसताने वे गपणे सहाय करे, उठताने उठतापणे सहाय करे, सूताने सूतापणे सहाय करे, चालताने चालवापणे सहाय करे, हालताने हालवापणे सहाय करे, एम एकलव्य अनेकप्रकारें जूदे जूदे नेदें परिणमे माटे ते बेदखचाव कहीयें, एएए तथा आठमो अन्नेदखजाव ते जीवनव्यना जे अव्यगुणपर्यायय ते जीवनी सायें एकरूप अन्जेदपणे.तेमधर्मास्तिकाय,अधर्मास्तिकायादिक ना पण जाणवा माटे तेने अनेदखनाव कही. जेम शरीरमांबेदखनाव जोतां तो हाथनो नाव जूदो, पगनो चाव जूदो, नाकनो नाव जूदो, आं खनो जाव जूदो, ए रीते सर्व जूदे जूदे जेदे परिणमे . ते नेदखना व जाणवो. अने अन्जेदखनाव जोतां तो ए हाथपगादिक सर्वे कायामां अ जेदरूप एक पणे वर्ते , ते अग्नेद खजाव जाणवो. एछ हवे नवमो जव्यस्वनाव भने दशमो अन्नव्यस्वनाव ए वे सायें कहे .तिहां जे जीवमा पलटणपणुं . ते जीवने कोइदिवसें कारण साम ग्री मलवायी पलटा श्रेणीजावें चढी सिद्धिरूप कार्य प्रत्ये निपजाक्शे, ते नव्यखजाव जाणवो. तथा अनेक प्रकारे कारण रूप सामग्री मलशे, पण मनःपरिणाम पलटावी प्रतिवोध नही पामे,ते अन्नव्य स्वभावजाणवो. वती जव्यजीवमां निश्चय व्यवहारन करी भव्य अजव्यस्वनाव, जल खावे .तिहां व्यवहारन करी जीव, चार गतिमां नवा नवा जव करीच वईं उपज करे जे, ते व्यवहारनयें करी जीवमां जव्यस्वनाव जाणवो. अने निश्चयन करी जीव, पारिणामिकलावें सदाकाल शाश्वतो वत्त है, कोनो बेद्यो वेदाय नही, नेद्यो नेदाय नही, ए रीतें निश्चयनये करी जीव अखंगरूप से, ते जीवमां निश्चयनयें करी अजव्यस्वजाव जाणवो. वली निश्चय व्यवहारनयें करी जीवांजव्य अजव्यस्वजावउँलखाचे ते. २७ नवतत्वना प्रश्नोत्तर ३१० तिहां सकल कर्म क्षय करी लोकने आंतें विराजमानएवा सिकपरमात्माने झानादि अनंतचतुष्टयरूप उता पर्याय प्रगव्या डे, ते पर्याय कोई कालें पबदशे नही, माटे ए निश्चय न करी सिझनो अजव्यस्वभाव जाणवो. तथा जे श्रीसिकपरमात्माने सामर्थ्य पर्याय प्रवर्द्धनारूप समय समय अनं तो उत्पाद व्यय थइ रह्यो बे, ते व्यवहारन पलटणस्वनावें करी श्रीसि अपरमात्मामां जव्य स्वभाव जाणवो. इवे पुजलव्यमा जव्य अजव्य स्वजाव उलखावे . तिहां पुजलव्य ना अनंता परमाणुझा दे, ते निश्चयनयने मते नित्य सदाकाल शाश्वता व डे एटले ए मूलस्वनावें करी कोश्कालें पलटशे नही, ते अजव्य स्व जाव जाणवो, तथा व्यवहारनयने मते करी पुजलना खंध बने डे, ते स्थि ति प्रमाणे रहे . वली पाडा विखरे , ते सर्वे जव्यस्वजावें जाणवा. हवे धर्मास्तिकाय,अधर्मास्तिकायाविक अव्यमा नव्य अञ्चव्य स्वभाव उबखावे . तिहां परमव्य श्राश्रयी षट् नाग हानि वृद्धिरूप समय समय जे पलटण पणुं थाय , ते जव्यस्वभाव जाणवो अने मूलस्वनावें जोतां सर्वभव्य पारिणामिक नावे करी पोतपोताने स्वजावें रह्या वतें है, तेमांप बटण पणुं नथी, स्वनाव पलटता नथी माटे ते अजव्यस्वजाव जाणवो. एछ अगीधारमो परम स्वजाव कहे जे जे उत्कृष्ट स्वभाव तेने परमस्व भाव कहीयें. तिहां जीवनव्यमा ज्ञान दर्शनरूप परमस्वभाव जाणवो. एट से झाने करी अनंतागुण, विशेषतापणे परिणमे डे, अने दर्शने करी अनं ता गुण, सामान्यपणे परिणमे ले. माटे ए परमस्वजाव जाणवो. तथा पुन समां परमस्वनाव तो जे चेतना रहित अजीवरूप जडस्वनाव, जे सुख अने पुखने नथी जाणतो ए पुजलमा पोतानो परमस्वभाव जाणवो,तथा धर्मास्तिकाय अव्य समय समय अनंता जीव पुजलने चलण सहायिपणेप रिणमे , तथा अधर्मास्तिकाय, स्थिरसहायि पणे परिणमे , तथा श्राका शास्तिकाय, श्रवगाहना पणे परिणमे डे, तथा काल अव्य नवा पुराण पणे परिणमे डे, एसर्व अव्यमा पोतपोतानो उत्कृष्टो स्वभाव वत्तें , ते परमस्व भाव जाणवो.एरीतें अव्यमांगीयार सामान्यस्वनावनो विचारकह्यो, इवे बसव्यमा दश विशेषस्वजाव ले ते लिखावे . १चेतनस्वजाव, श्वचेतनस्वभाव,३मूर्चिस्वचाव,४ श्रमूर्तिस्वभाव, ५ एकप्रदेशस्वभाव, - नवतत्वना प्रश्रोत्तर ६ अनेकप्रदेश खनाव, शुजननाव, अशुशखजाव, ए विजावखनाव, १० उपचरितखनाव. ए दश विशेषखजावनां नाम जाणवां, एएएतिहां प्रथम चेतनखजाव ते एक जीवनव्यमांडेज ,केम के सर्व जीव सचायें शुक्रज्ञानादि चेतना रूप गुणे करी सहित निश्चयनयें ज्योतिः स्वरूपी एक सरखा सामान्यपणे करीजाणवा. अने व्यवहारनयें करीसं सारी जीव,चारगतिरूपसंसारमा शरीरादि कर्मने योगें करी वर्ते डे, पण निश्चयन करी सत्तायें सिझसमान बे, ते जीवमा चेतनस्वचाव जाणवो. एज बीजो अचेतन स्वजाव ते एक जीवाव्य विना शेष पांच अव्य मां चेतना रहित श्रजीवरूप जडस्वनाव ,ते अचेतन स्वभाव जाणवो. एएत्रीजो मूर्तिस्वजाव तेएक पुजवाव्यमा ले,अने व्यवहारनयेंकरी तो संसारी जीव,चार गतिरूप संसारमा वर्ते दे,तेमां पणमूर्तिस्वजाव जाणवो. एश् चोथो अमूर्तिस्वनाव,ते एक पुजल व्यवर्जित शेष चार अव्यमां बे, श्रने निश्चयनयें करीपांचमा जीवशव्यमां पण अमूर्ति स्वनाव जाणवो, ए३ पांचमो एकप्रदेश स्वनाव,तेजीवझव्याश्रयी तोजीव,लघु शरीर मां उपन्यो होय,तेवारें बधु थइ संकोचाय,एटखे जेम एकप्रदेश संकोच स्वजाव बे,तेम असंख्याते प्रदेशे पण संकोच स्वचाव जाणवो अने पुज लअव्यमां जेम बशेर पाणीनी लोटीमांबशेर खांन पडे, ते सर्व पाणीमां समाश्जाय,पण पाणी बाहेर नीकले नही,तेम पुजलव्यनो संकोचस्वजाव पारो,हींगलो,लीबुप्रमुख वस्तुने संयोगें बने ते एकप्रदेश स्वजाव जाणवो. एग्धोअनेकप्रदेश स्वभाव कहे जे.जेम जीव महोटा शरीरमा उपन्यो तो महोटो थाय, एटले लोकाकाशना जेटला प्रदेश , तेटला एक जी वना प्रदेश बे,पण आवरणने अजावें शक्तिनो प्रकाश प्रगटे, ते जीवमा भनेकप्रदेशस्वभाव जाणवो. तथा पुशलमा अनेकप्रदेशस्वभाव ते पुशलना जे अर्कतुल्यप्रमुख पोचा खंध थाय, ते अनेकप्रदेशस्वभाव जाणवो. एन्ए सातमो विनावस्वजाव कहे. जीव, पोतानो मूलस्वनाव त्यागीने परस्वनावें परिणम्यो, जेम पोतानो परमशांतरसमय स्वजाव त्यागीने क्रोधादिक चार कषायने विषे परिणम्यो,ए जीवभव्यनो विनावस्वजाव जा पवो. तथा पुजलजव्यमां बूटो परमाणु पोतानो मूलस्वभाव त्यागीने खंध मांइजल्यो,तेने जीवें ग्रहण करखो,ते विजावस्वाचावें परिणम्यो कषाय, नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३१२ ए०६ आठमो शुद्धस्वज्ञाव. ते सकल कर्मने कयें जीवने सिशिरूपकार्य नीप जेधने केवलज्ञानानादिकलक्ष्मी प्रगटे,तेजीवमा शुक्षस्वज्ञावजाणवो. तथा पुजलऽव्यमा खंधधकी रहित बूटो परमाणुढ रहे ते शुद्धस्वजावे जाणवो. एनवमो श्रशुकस्वज्ञाव तेजीवने मतिज्ञान,भुतज्ञान अवधिज्ञान,मनः पर्यवज्ञान रूप जे क्षायोपशमचावें इंजियने अनुयायीरूप जीवने गुण परि णमे,ते जीवनो अशुद्धस्वजाव जाणवो अने पुजलजव्यमा जे परमाणुआ माहोमांहे मली खंध जाव पामे,ते अशुधस्वनाव जडपरिणतिरूपजाणवो. एज् दशमोउपचरितस्वगाव ते जे पोताना स्वतावथकी जिन्न पुजलने संयोगें थाय ते परस्वनाव , तेने उपचारें करी वोलावीये जेम जीवमां रूपीपणुं अने जडपणुं स्थापीयें, जेम शरीररूपी बे,ते जडरूप ले तेनो सं सर्ग जीवने लाग्यो ने ते जीवने उपचरितस्वजाब जाएवोधने पुजलने चेतनपणुं कहीये, ते पुशलमा उपचरितस्वचाव जाणवो एटसे पुझसचेत नने लागो अने रूपी डे पण अतिसूक्ष्म जे माटे चर्मचक्षुयें न देखाय, ते अमूर्चि स्वजाव ने तेने स्थापीयें, ते उपचरितस्वनाव पुजलमां जाणवो. ए रीते जीव, अजीवरूप षट्व्यमा ए दश विशेष स्वभाव जाणवा. हवे जीव,अजीवनी उलखाण करवा वास्ते अव्य तथा जावतुं जाण पणुं करवा सारु नव तत्त्व षट्भव्य स्वरूप अनेक नयनी अपेक्षायें प्रव्य जावनी चोगोय करी देखाडे ,तिहांप्रथम जीवाव्यथीमामीने शिष्य गुरुना प्रश्नोत्तररूपें नवतत्त्वषट् व्यर्नु खरूपश्चनेकनयनी अपेक्षायें कहे. एमए शिष्यः-अशुद्ध प्रकारे जीव अन्य स्वरूप अव्यथकीने जावयकी जावयकीने अव्यथकी तथा अव्ययकीने जावयकी केम जाणीयें ? गुरुः-ए अशुक्रव्यवहारनयने मते जाणवू, केम के शुजाशुजरूपपरि णाम तो कस्या थाय बे,पण अज्ञानरूप राग द्वेषनी चिकाश तेने अशुद्ध ता कहीये ते अशुद्धता तो जीवने अनादिकालनी , माटे निगोदीया जीव, राग, द्वेष अने अज्ञाननी चिकाशरूप अशुद्धताये करी अनंतांज न्म मरण करे ,ए अशुभप्रकारेंजीवनुं स्वरूप तेमां अव्ययकी तो जीव अज्य असंख्यात प्रदेशी जाणवो अने नाक्यकी श्रज्ञानरूप राग द्वेषनी चिकाश जाणवी.ते नावथकी अज्ञानरूप राग द्वेषनी चिकाश तेणेंकरीश्र नंतां अव्यरूप कर्मनांदलीयां जीवने लागे ते धनंतां अव्यरूप कर्मनांदली - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २२३ यां जीवने लागां तेने जावपणे पुखरूपविपाकें जीव जोगवे. एरीत अशुद्ध प्रकारे चोजगीय करी जीवनुं स्वरूप जाणवू. एएशिष्यः-अशुजप्रकारे जीवनुं स्वरूप अव्ययकीने जावयकी, जावय कीने व्यथकी, अव्ययकीने जावथकी, केम जापीयें ? गुरुः-ए अशुजव्यहारनयने मते जाणवू जेकारणे अशुजप्रकारे जीवनुं स्वरूप अव्यथकी तो जीवनव्य असंख्यात प्रदेशी जाणवो अने जावथकी क्रोध, मान, माया, लोन, विषय, कषाय, निझा, विकथा, हास्य, विनोद, ए आदि अशुज जावना अनेक प्रकार जाणवी. अने ए अशुजनावनी चि काशें करी अनंता अव्यरूप कर्मनां दलीयां जीवने लागे, ते अनंतां अशुज अव्यरूप कर्मनां दबीयां जीवने लागां, तेने जावपणे जीव नरक तिर्यचनी गति पामीने जोगवे, ए अशुभप्रकारें चोजगीयें करीजीव स्वरूप जाणवं. एए? शिष्यः-शुजप्रकारे जीवनुं स्वरूप अव्ययकी ने जावयकी,जावय कीने अव्यथकी, अव्ययकीने जावयकी केम जाणीयें ? गुरुः-ए शुजव्यवहारनयने मते जाण, जे कारण शुज प्रकारे जीवनुं स्वरूप व्यथकी तो जीवजव्य असंख्यात प्रदेशी जाणवोअने शुलजावते दान,शीयल,तप,नाव,उपकार,करुणा,दया,यत्नाथादिक शुजनावना अनेक प्रकार जाणवा अनेए शुननावनी चिकाशें करी अनंता शुजकर्मरूप अव्य नांदलीयां जीवने लागेते अनंतांशुजकर्मरूप अव्यना दलीयां जीवनेखागा तेने जावपणे जीव मनुष्य देवताना जव पामीने जोगवे. ए शुज प्रकारें जी वनुं स्वरूप चोनंगीय करी जाणवू. एए शिष्यः शुद्ध प्रकारे जीवनुं स्वरूप अव्ययकी ने जावयकी, नाव थकी ने अव्ययकी केम जाणीयें? गुरुः-ए शुक्रव्यवहारनयने मते जाणवो. तिहां चोथा गुणगणाथी मामीने यावत् तेरमा चौदमा गुणगणा बगें शुधनाव जाणवो. ते शुद्ध प्रकारे जीवनुं स्वरूप अव्यथकी तोजीवभव्य असंख्यात प्रदेशी ,अनेशु सजाव ते शुनाशुनविकाररूप परपुशल तेथकी विरतनाव एटले उदासी परिणाम अने पोताना स्वरूपमा रहे, ते शुझजाव जाणवो. अने ए शुजनावरूप स्वरूपमा रहेता जीवने जव्यरूप कर्मनां दलीयां श्रावतां रो काय, ए शुरूप्रकारे जीवनुं स्वरूप, चोजंगी करी जाणवू.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, છ8 एए शिष्यः-निश्चयथकी जीवन स्वरूप व्ययकीनेशावधकी केमजाणी? गुरु:--निश्चयनयें जीवनुं स्वरूप अव्ययकी तो जीवाव्य असंख्यात प्र देशी ने, अने नावथकी तो सकलकर्मथकी रहित, शुभ, निर्मल, चिदानंद, परमज्योति, सहजानंदी, पूर्णानंदी, अजर, अमर, अखंग, अलिप्त, सि किरूप कार्य निष्पन्न, अनंत सुखजोगी, विज्ञावसुखत्यागी आपस्वरूपमा रमता एवा अनंता सिद्धपरमात्मा सादि अनंतमे जागेवत , ए चावयकी स्वरूप जाणवू, ए निश्चयनये जीव स्वरूप, बे जंगी करी कयु. ए रीतें जीव स्वरूप कडं. हवे अजीवना स्वरूपमा अव्यजावतुं लक्षण कहे:- एए8 शिष्यः-धर्मास्तिकाय व्यतुं स्वरूप अव्यथकीने जावथकी अने जावयकीने अव्ययकी ए त्रिनंगी करी केम जापीयें ? गुरु:-अव्यथकी तो धर्मास्तिकायभव्य थसंख्यात प्रदेशी कहीये.अने जावथकी तो धर्मास्तिकायनुं चलणसहायीपणुं जाणवू, तथा ए भावथकी जे चलासदायीपणुं ते अव्ययकी अनंता जीव पुजलने विषे जापवं. ए रीते धर्मास्तिकायर्नु स्वरूप, अव्यजावनी त्रिनंगी करी जाणवु, एएए शिष्यः-अधर्मास्तिकायनुं खरूप अव्ययकीने जावयकी तथा जा वयकीने अव्यथकी केम जापीयें। गुरुः-अव्ययकी तो अधर्मास्तिकायअन्य असंख्यात प्रदेशीकहीये. अने चावथकी तोश्रधर्मास्तिकाय स्थिरसहायीपणुं जाप, तथा ए जावधकी जे स्थिरसहायी पणुं ते अव्यथकी अनंता जीवपुमलने विषे जाणवं.एरीते अधर्मास्तिकायतुं स्वरूप अव्य जावनी त्रिभंगीयें करी जाणवं. एए शिष्यः-आकाशास्तिकायनुं स्वरूप अव्ययकीने जावयकी तथा जावयकीने अव्ययकी केम जपीयें ? गुरु:-अव्ययकी तो श्राकाशास्तिकायव्य अनंत प्रदेशी कहीयें,थने जावधकी तो अकाशास्तिकाय अन्य अवगाहनारूपपणुं जाणवू. तथा ए जावथकी जे अवगाहनारूपपणुं ते अव्ययकी अनंता जीव पुशवव्यनेविषे जायचे.परीतेयाकाशास्तिकायने स्वरूपजव्यचावनी त्रिभंगीयें करी जाणवं एएएशिष्यः-पुजलास्तिकायनुस्वरूप अव्ययकी ने जावयकी तथा ना वयकीने अव्ययकी केम जाणीये? गुरु:-अव्ययकी तो पुशवास्तिकायना अनंता परमाणुथा बोकमांशा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श्रय वता ,ते जाणवा अने जावयकी तो पुशवाजव्यतुं गलण पूर्णपणुं जाणवू तथाए चावथकी जे गक्षणपूर्णपणुं ते अव्यथकी अनंता बंधने विषे जाणवं. ए रीत पुनलास्तिकायनुं खरूप अव्य नावनी त्रिनंगी करी जाणवू. एए शिष्यः कालव्यर्नु स्वरूप अव्यथकी ने जावथकी तथा जावय कीने अव्यथकी केम जाणी? गुरु:-अन्यकी तो कालअव्यनो एक समय लोकालोकमां व नेते जाणवो, अने जावथकी कालव्य नवा पुराणा वर्तना रूप जाणवू, तथा ए नावथकी जे नवा पुराणा वर्तना रूप ते अव्ययकी जीव अजीव भव्य रूप वस्तुने विषे जाणवो, ए रीत कालव्यर्नु स्वरूप अव्यनावनी त्रिनं गीय करी जाप. ए रीते षट्पव्य स्वरूप अव्यजावनी चोनंगीय करी, त्रिजंगीय क री तथा वे नंगीय करी विचारतां थकां समकेतनी शुद्धि थाय. हवे नव तत्त्व खरूप अव्यजावनी चोनंगीय करी देखाडे , तेमां जीव अने जीव ए वे तत्त्वतुं स्वरूप आगल उप्रव्यना स्वरूपमांकयु,हवे शेष पुण्यादिक सात तत्त्व स्वरूप, अव्यजावनी चोनंगीय करी कहे . एएए शिष्यः-नव तत्त्वमांथी पुण्यतत्त्वर्नुस्वरूप नावथकीने अव्ययकी तथा अन्य थकीने जावथकी केम जाणीयें ? गुरु:-नावथकी तो पुण्यवांधवाना नव प्रकार ले. तेमां प्रथम साधु, साधवी, श्रावक अने श्राविकारूप चतुर्विध श्रीसंघने अंतरंग रागसहि तअन्न देवनी रुचि ते अन्नपुण्य जाणवू. वीजुं पाणपुण्य ते साधु साधवी प्रमु खने प्राशुक जलदेवानी रुचि जाणवी,त्रीजु लेणपुण्य ते साधु साधवी प्रमु खने रहेवा सारु निरवद्यजगा देवानी रुचि. चोथु सयणपुण्य ते साधु, सा धवी प्रमुखने सूवाने अर्थे पाट तथा वेसवाने वाजोउ प्रमुख देवानी रुचि, पांचमुं वस्त्रपुण्य ते साधुसाधवी प्रमुखने कपडां, कांवली आदिक धर्मोप करण प्रमुख देवानी रुचि बहुमनःपुण्य ते जगतना जीव मने करी रुडं चिंतव, अर्थात् सर्वजीवने धर्म पमाडीकर्मरूपःखयकी मूकावी सुखिया करी मोदनगरें पहोचाडं? एवी जावना मने करी जावे, ते जीव जिननाम कर्म उपार्जन करे, सात, बचनपुण्य ते मीतुं, मनोहर प्रीतिकारी,हितका री सूत्रमर्यादायें श्राज्ञा प्रमाणे घणा जीवने उपकाररूप वचन बोलवानी नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. रुचि. श्रावमुं कायपुण्य ते पूंजवं, प्रमार्ज, तथा साधु साधवी प्रमुख च तुर्विध श्रीसंघनो विनय वैयावञ्च तेने विषे काया प्रवविवानी रुचि,नवमुं नमस्कारपुण्य ते श्रीतीर्थकर, केवली, गणधर, आचार्य, साधु, साधवी प्र मुख गुणी जीवने कृतिकर्म एटले वंदना नमस्कार करवानी रुचि, एरीत नव प्रकारनो जे जीवना चित्तमां जाव उपजे, ते नावपुण्य कहीयें अने ए जावपुण्यनी चिकाशें करी जीवने सत्तायें जे शुज कर्मनां दलीयां लागे,ते अव्यपुण्य कहीयें, अने एमव्यपुण्यना दलीयां सत्तायें बंधाणां, ते आगल भावपणे मनुष्य देवताना जवपामी वहेंतालीश प्रकारे मीता विपाके जीव भोगवे, ए रीते ए अव्य नावनी चोजंगी करी पुण्यनु स्वरूप जाण. १००० शिष्यः-नव तत्त्वमांची पापर्नु स्वरूप जावयकीने अव्ययकी तथा अव्ययकीने जावयकी केम जाणी? गुरु-नावथकी तो पापांधवाना अढार प्रकार बे. तेनां नाम कहे . पहेलो प्राणातिपात ते परजीवना प्राणनो नाश चिंतववो, वीजो मृषावाद ते जूठं वोलवू, श्रीजु अदचादान ते पारकी अणदीधी वस्तु चोरी से वानी रुचि, चोथु मैथुन ते विषयसुखनी वांडारूप परिणाम,पांचमोपरिग्रह ते नव प्रकारे वाह्य अने चौदप्रकारेंअन्यंतररूपपरियहनी वांग,कोक्रोध ते को जीवनी उपर याकरा तीव्रपरिणामें क्रोध करवो, सातमुं मान ते आठ प्रकारे मद करवो पाठमीमाया ते कपटें करी लोक देखाडवारूप धर्म करणी करवी, नवमो लोन ते धन, शरीर, कुटुंब परिवाररूप संपदाएकी करवानी रखवालवानी घणी वांडा, दशमो राग ते पौगलिक परवस्तु व पर्णादि उपर राग धरवो, अगीयारमो क्षेष ते पोताने अणगमती वस्तु उपर अरुचिनाव, वारमो केश ते हरएक को कारणे क्लेश करवानी रूचि, तेरमो अन्याख्यान ते अणदीतुं अणसांजव्युं परजीवने बाल देवू. चौदमो पैशून्य ते पारकी चाडी करवी, पदरमो रति अरति ते सुखपुःख आवे हर्ष शोक धरवो, शोलमो परपरिवाद ते गुणी निर्गुणी जीवनी निंदा करवी, सत्तरमो मायामोसो ते अंतरमांजूदी वात होय अने मुखें मीई बोलवू, श्त्यादि अनेक प्रकारें बल करी लोकने उगवा रूप परिणाम, श्रढारमोमि थ्यात्वशव्य ते पांच प्रकारे मिथ्यात्व सेववारूप परिणाम, एरीतेश्रढार प्र कारेंजे जीवना चिचमा पापरूपनाव उपजे, तेने जावपाप कहीये. अने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३२७ ए जावनी चिकाशें करी जीवने सत्तायें पापरूपकर्मनां दलीयां लागे, तेऽव्य पाप कहीये.अने ए अव्यपापनांदलीयां जे सत्तायें बंधाणां, ते आगल ना वपणे तिर्यव अने नारकीना जव पामीने व्याशी प्रकारे कडवा विपाक जी व जोगवे, ए रीते अव्यजावनी चोनंगीये करी पापर्नु खरूप जाणवू. १०० शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथी आश्रवनुं स्वरूप जावयकीने अव्ययकी तथा अव्ययकी अने जावयकी केम जाणीयें ? गुरुः-चाव आश्रय ते मिथ्यात्व, अविरति, कषाय अने योग, ए नाव आश्रवनी चिकाशे जीवने शुनाशुलविकाररूप कर्मना दलीयां लागे, तेनेज व्यथाश्रव कहीयें, अने ए अव्यथाश्रवनां दलीयांजे जीवनी सत्तायें लागा, तेने चारगतिरूप संसारमा धावपणे जीव जोगवे ते जावधी जाणवं, एरीते अव्यनावनी चोनंगीयें करी श्राश्रवनुं स्वरूप जाणवू. १५ शिष्यः-नव तत्त्वमांधी संवरतुं स्वरूप,अव्ययकीने जावथकी त था चावथकीने अव्यथकी केम जापीयें ? गुरुः-सामायिक,प्रतिक्रमण, पोसह, व्रत, पञ्चकाणरूप संवर करी एक जगायें रहे, तेने अव्यसंवर कहीयें अने जे जीव अजीवरूप वेचण करीशं तरंग सत्तागतना उपयोगमा वर्तवू, तेने जावसंवर कहीये. पनी ते अंतरंग सत्तागतना उपयोगरूप नावसंवरमा जीवने रहेतां यकां अव्यरूप पाउव गनां दलीयां श्रावतां रोकाय, ते अव्ययी जाणवं. ए रीते अव्यच्चावनी चो नंगी करी संवरतुं स्वरूप जाणवू. १००३ शिष्यः-ए नव तत्त्वमांची निर्जरानुं स्वरूप अव्ययकीने जावक की नाव थकीने अव्ययकी केम जाणीयें ? गुरुः-वार तपस्या करवी, तेने व्यनिर्जरा कहीये. अने भावनि डरा तो शब्द समनिरूढनयने मते ज्ञानरूप दृष्टिये करी अंतरंग स्वसचा परसत्तारूप वेंचण करवी, तेने नाव निर्जरा कहीये. अने ए रीते एक थं तरमुहूर्त स्वसत्ता परसत्तारूप जीवने वेचण करतां अव्यरूप पाठ कर्मनां दबीयां जे जीवने सत्तायें रह्यां बे,ते दलीयाने खपावे, ते अव्यदलीयाने ख पाव्या कहीये. एरीते अव्यजावनी चोनंगीयें करी निर्जरानुं स्वरूप जाणवू, १००शिष्यः-ए नव तत्त्वमाथी बंधतत्त्वतुं स्वरूप जावयकीने अव्य थकी तथा अव्ययकीने जावथकी केम जाणी?
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. , ज गुरु:-पुजखजीवने संसर्गे जे कर्म बंधाय तेने जावथकी बंध कहीयें एटले पुजलनी पिपासारूप विषयसुखनी तृष्णा अंतरंग लालचरूप परिणाम, ते ने जावबंध कहीये.अनेए गावबंध एटले अंतरंग इंजियसुखनी लालचरूप परिणामनी चिकाशे करी जे श्राप कर्मरूप दलीयां जीवने लागे ते अव्यबंध जाणवो. जेम तेलने संसर्गे वस्तुने धूडलागे तेनी परे जीवने पोताना माग परिणामना बगाड रूप चिकाओं करी ज्ञानावरणादि पाठकर्मरूप धूल जी वने लागे, ते अव्यबंधजाणी लेवो भने ए अव्यबंधरूपकर्मना दलीयाने जी व चारगतिरूप संसारमा जावपणे जोगवे,ते जाव जाणवो. ए रीतें अव्य जावनी चोनंगीय करी बंधनुं स्वरूप जाणवू. १०५ शिष्यः-एनवतत्त्वमाथी मोदनुस्वरूप अव्ययकीने जावथकी केम? गुरु:-बारमे गुणगाणे राग, द्वेष, अज्ञान, तथा मोहनीयकर्मनो क्षय कस्यो, अने तेरमे गुणगणे केवलज्ञान पाम्यो, तेने प्रव्यमोक्षपद कहीये. तथा श्रष्ट कर्म क्षय करी, अष्टगुणसंपन्न लोकने अंतेबिराजमान, सादि अनंतमे चांगे व जे एवा सिकपरमात्मा तेने शावमोक्षपद कहीये. एरी तें बे नंगीयें करी मोदतत्त्वनुं स्वरूप जाणवं. ए रीते षट् अव्य नव तत्त्व स्वरूप, अव्यचावनी चोनंगीय, त्रिजगीय, बे अंगीयें करी देखाड्यु, हवे ए नव नत्त्व षट् अव्यतुं स्वरूप कर्ता, कारण अने कार्यरूप त्रि जंगीय करी देखाडे . १००६ शिष्यः-एनवतत्त्वमविशुप्रकारेंजीवमा का कारण नेकार्य ते! गुरु:-अज्ञान अने राग, द्वेषरूप अशुभता ते जीवने अनादिखाण सं पन्न जाणवी. ए अशुझतायें करी जीव निगोदमां अनंतां जन्म मरण करे . एटले शुभाशुन तो कस्यां थाय बे, पण अशुद्धता तो जीवने अनादि नी जाणवी, ए परमार्थ जे. एटले कर्ता जीव,अने अज्ञानरूप राग, ष,ते कारण तथाए अशुद्ध कारणथी निगोदमां जीवने अनंता जन्म मरण थाय, ते रूप कार्य जाणवू. एरीते अशुभप्रकारेंजीव स्वरूप त्रिजंगीय करी कडं १० शिष्यः-एनवतत्त्वमा अशुभप्रकारेंजीवमा कर्त्ताकारणने कार्य ते गुरु:-को जीव, अने अशुज कारण ते क्रोध, मान, माया, बोज, विषय, तृष्णा, ममता, मूर्खा, निंदा, विकथा, हास्य, ए आदि अनेक प्रका नवतत्वना प्रश्नोत्तर ए रना अशुजकारणथकी जीवने नरक तिर्यंचनी गतिरूप कार्य नीपजे, ए रीते अशुजप्रकारे जीवनुं स्वरूप त्रिजंगीय करी जाणवू. १००० शिष्यः-नवतत्त्वमांशुजप्रकारेंजीवनाखरूपमांका, कारणनेकार्यतेशु गुरु:-कर्ता, जीव, अने दान, शीयल, तप, जाव, ए आदि अनेक प्रकारें शुजकारण थकी जीवने देव मनुष्यनवरूप कार्य नीपजे जे. श्वगए शिष्याएनवतत्त्वमांशुझप्रकारेंजीवनास्वरूपमांक कारणनेकार्यतेशु गुरु:-कर्ता जीव अने शुद्ध कारण ते था जव परजव इंजियसुखनी वांग रहित, यश कीर्तिनी यांना रहित, एक पोतानो आत्मा कर्मवशे फुःखी ने, तेने कर्मरूप बंधीखानायकी बोडाववारूप जे साधन करवं, ते शुजकार ण जाणवू अने एवा शुजकारण सेवन कस्याथी जीवने कर्मरूप पुःख नो राशित्रूटे,अने अनंतसुखनो राशि प्रगटे,ते रूप कार्य जाणवू. ए रीते शुक प्रकारे जीवनुं स्वरूप त्रिजंगी करी कयु. १०१० शिष्यः-ए नव तत्त्वमा निश्चयनये करी जीवमा कर्ता, कारण ने कार्य ते शुं कहीयें ? गुरुः-निश्चय न करी जीव, मोक्षरूप कार्यनो कर्ता जाणवो. एट ले कर्ता तो जीव अने कारण तो शुभशुक्लध्यान रूपातीत परिणाम आपक श्रेणी, ए कर्मदयनां कारण जाणवां. तथा ए कारणथकी सकल क मरहित शुद्ध चिदानंद परमज्योति एवं सिद्धिरूपकार्य जीवने नीपजे, ए निश्चयनयें करी जीव स्वरूप त्रिनंगी करी जाणवू. ए नव तत्वमा जी वनां स्वरूपमा त्रिजंगीयो कही हवे अजीव स्वरूप त्रिनंगीये करी कहे डे. १०११ शिष्यः-धर्मास्तिकायमा कर्ता कारण भने कार्य ते शुं कहीयें गुरु:-कर्ता जीव धने कारणरूप धर्मास्तिकाय मल्यो, तेवारें जीवने हा लवा चालवा रूप कार्य नीपन्यु ए धर्मास्तिकायमां त्रिनंगी जाणवी, १७१शिष्यः-अधर्मास्तिकायमां कर्ता, कारण भने कार्य ते शुं कहीयें ? गुरु:-क जीव अने कारणरूप अधर्मास्तिकाय मल्यो, तेवारें जीवने स्थिर रदेवारूप कार्य नीपन्यु ए अधर्मास्तिकायमां त्रिजंगी जाणवी. १०१३शिष्यः-आकाशास्तिकायमां का कारण अने कार्य ते शुं कहीयें? गुरुः कर्चा जीव अनेकारणरूप आकाशास्तिकाय मल्यो,तेवारे जीवने अव गाहनारूप कार्य नीपन्यु. एवाकाशास्तिकाय स्वरूप त्रिजंगी येकरी कछु, " नवतत्वना प्रश्नोत्तर. २२० १०१७शिष्यः-कालव्यमां का कारण अने कार्य ते शुं कहीये? गुरुः कर्ता जीव अने कारणरूप कालव्य मव्युं तेवारें जीवने नवा पुराणारूप कार्य नीपन्यु एम कालभव्य स्वरूप त्रिनंगीय करी जाणवू. १०१५ शिष्यः-पुजलास्तिकायमां का,कारण अने कार्य ते शुंकहीयें? गुरुः-कर्ता जीव, अने कारणरूप पुजलपव्य मल्यो, तेवार जीवने स मय समय अनंतां कर्मरूप दलीयां सेवां, अने अनंता कर्मरूप दलीयां खेरवां, तेरूप कार्य नीपन्यु एम पुश्वास्तिकायना स्वरूपमा त्रिनंगी जाणवी. ए रीतें जीव, अजीवरूप षट्कव्य स्वरूप त्रिजंगीय करी का, हवे नव तत्वमां जीव अने अजीव ए वे तत्त्व स्वरूप षट्भव्यना स्व रूपमां कहेवाणुं शेष पुण्यादि सात तत्त्व स्वरूप त्रिजंगी करी कहे. २०१६शिष्यः-नव तत्त्वमांची पुण्यमां कर्ता कारण अने कार्य ते शुं कहीये? गुरु:-कर्चा जीव अने कारण ते उ कायनी दयारूप परिणाम,परोपकार करतो, मनोहर ललित वचन बोलतो, करुणानावना जावतो, कुकर्मी जीव देखी तेनी उपर दया चिंतवतो, गुणवंत जीव देखी अत्यंत प्रमोद धरतो, सर्व जीवने पोता समान जाणी, तेने पुःखयकी मूकाववानी चिंता करतो, एवा परिणामरूपकारणथकी जीव महापुण्यरूप कार्य उपार्जन करे, १०१७शिष्यः-एनव तत्त्वमां पापमां कर्ता,कारण श्रने कार्य ते शुं कहीयें? गुरुः-कर्ता जीव अने कारण तो हिंसा, मृषा, चोरी, मैथुन, निंदा, ा, मिथ्यात्व, अवत, हास्य, विनोद, कुतूहल, पारकां बिजोतो, क डवां वचन बोलतो, अनेक जीवने संताप उपजावतो, एवा परिणामरूप 'कारणयकी जीव महापापरूप कार्य उपार्जन करे. ए पापमां त्रिनंगी कही. ११७शिष्यः-ए नव तत्त्वमांथाश्रवमां कर्ता,कारण,अने कार्य तेशूकहीयें? गुरुः-आश्रवनो कर्ता जीव अने कारण तो एके आ जव परजवने अर्थे तथा इंजियसुखनी वांडारूप परिणामें जे शुज कारण मेलवी साधन कर, ते शुजकारणरूप आश्रव जाणवू थने मिय्यात्व, व्रत, क्लेश, कजी या, निंदा, विकथारूप परिणामें करी जे दलीयां मेलववां, ते अशुजकार परूप आश्रव जाणवू. अने एवा शुनाशुल कारण मेलव्याधी जे या जवें परनवे शुनाशुनविकाररूप फलनी प्राप्ति थाय,ते कार्यरूप आश्रवजाणवू. ए रीतें आश्रव तत्त्व स्वरूप त्रिनंगी करी जाणवू. - . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. शश १०२एशिष्यः-एनवतत्त्वमा संवरमां कर्ता, कारण भने कार्य ते शें कहीयें। गुरुः-कर्ता जीव अने कारण तो नव तत्व षट्सव्यरूप जीव अजीवनी वेंचण करी अंतरंग निश्चयनये ज्ञानस्वरूपी सत्तायें सिकसमान एवी जीव सत्ताने ध्यावे, अने अजीवसत्ताने जडरूप जाणी त्याग करे, एई संवररूप कारण जीवने मले, तेवारें शुनाशुन विनाविक सुख उपरथी मूळ टले, श्रने अनंत खानाविक सुखरूप कार्य नीपजे, ए संवरमां त्रिनंगी कही. १००शिष्यः-एनव तत्त्वमांथीनिहरातत्त्वमां कर्ता,कारण भने कार्य तेजु? गुरुः-कर्ता जीव अने अंतरंग श्वानो रोध करी पौगलिक सुखनी वांग रहित थको एक पोतानो आत्मा कर्मरूप जालमां वीटाणो , तेने शुरू निरावरण ज्ञान स्वरूपी ज्योतिरूप प्रगट करवानी वांगयें वार ने तपस्या रूप कारणने मेलवतो थोडा कालमा श्रावरणरहित थपरमानंद सुखरूप कार्य निपजावे. ए रीतें निर्जरातत्त्व स्वरूप, त्रिजंगीय करी जाणवू. १७५१ शिष्यः-ए नव तत्त्वमां बंधमांका,कारण श्रने कार्य ते शुं कहीं? गुरु:-कर्ता तो जीव अने कारण तो पुजवनव्यने संसर्गे करी जीव, कर्मने वांधे दे. एटले वर्ष गंधादिक, रस, फरस प्रमुख पुजलनी रचना तेने देखीने मोहदृष्टिये करी जीव व्यामोह पामे . पनी तीवरागें करी विषयसुखना कारण मेलवे, ए तीव्ररागनी चिकाशें जीव, कर्मरूप दलीयां नो वंध पाडे, तेवारें वंधरूप कार्य नीपजे, एम बंधतत्त्वमां त्रिनंगी कही. हवे श्रागल पन्नवणासूत्रना पाठमध्ये कडं ले जे मोक्षनिःकर्मावस्था रूप सिद्धपरमात्मानुं स्वरूप जाणे, तेने ज्ञानी कही. अने अंतरंग सदहे तेने निश्चय समकेत तरे तेनो खुलासो करे :-समकेतविनानी सर्व करणी ते एकडा विनानां मीमां सरखी जाणवी, एटले कांश पण लेखे लागे नहीं तेमाडे समकेत , ते दीवा समान , जेम दीवा विना घरनेविषे अंधारामां कां पण वस्तु सूजे नहीं, तेम चित्तरूपीया घरनेवि पण समकेतरूप दी पक विना कांश मालम पडे नही, तथा वली समकेत डे, ते बीजनामा समान , जेम वीजनो चंद्रमा उगे, तेवारें लोकना जीवने पूर्णमासीनी प्रतीति थाय जे हवे पूर्णमासी अवश्य थाशे, तेम चित्तने विषे समकेतरूप बीज उगे. तेवारें मोदरूप पूर्णमासीनी प्रतीति थाय, तथा जेम कोइएक स्त्रीयें पांचशेर चोखा चूखे मूक्या होय, तेमांडेखो एक दाणो चांपी जोतां . नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, २ पाका काचा चोखानुं ज्ञान थाय. तेम समकेतरूप एक गुण श्रावेशी सिद्धना अनंता गुणनुं ज्ञान थाय. तथा जेम कोइ एक व्यापारी गोधमनी वोरगतक , रखा थाव्यो, तिहां गोधमनो कोठार सो कमशीनो जरेलो इतो, तेमांची एक मूठी चरीने वानकी जोश, तेवारें तेने सोएकलशी गोधमअमुक जात ना दे, तेनुं ज्ञान थयुं, तेम समकेतरूप एक गुण ते वानकी समान डे. ते जो जीवने आवे, तो तेने सिझनगवानना सर्व गुणतुं ज्ञान थाय. तेवारें तेने सिझनां सुख प्रगट करवानो नाव उपजे एवं एसमकेत सर्वोत्तम जे. १६३६ शिष्यः-सिद्धपरमात्माना केटला नेद ? गुरुः गाथा ॥ जिण अजिण तिबतिबा, गिहि अन्न ससिंग ही नरनपुं सा ॥ पत्तेय सयंबुझा, बुझ बोहिकणिकाय ॥१॥ अर्थः-प्रथम जिनसिक ते तीर्थकरने कहीयें. बीजाश्रजिणसिक ते सामान्यकेवलीनेकहीयें,त्रीजा तीर्थसिद्धतेजे श्रीतीर्थकर थाय ते चतुर्विधसंघनी स्थापना करे,ते संघने तीर्थ कहीये. ते तीर्थ प्रवर्त्या पडी जे मोहें गया, तेने तीर्थसिक कहीये चोथा तीर्थ प्रवर्त्यांनी प्रथमज मरुदेवादिकनी पेरें जे मोदे गया, ते अ तीर्थसिद्ध कहीयें. पांचमा घरमां बेगं जे मोद गया, तेगृहस्थलिंगसिक, का मुनिना वेशविना बीजा वेशे जे मोहें गया,तेवकलचिरी प्रमुखने अन्यलिंगसिक कहीये. सातमा साधुने वेशे जे मोहें गया, ते स्वलिंग सिक कहीये. आठमा चंदनबाला प्रमुख स्त्रीलिंगे जे मोहें गया, ते स्त्रीलिं गसिक कहीये. नवमा श्रीगोतम प्रमुख नरसिंगें जे सिकथया,तेने पुरुषलि गसिद्ध कहीये. दसमा गांगेय प्रमुख जे नपुंसक मोदेंगया, तेनपुंसकलिंग सिक कहीये, अगीयारमा करकंप्रमुखने प्रत्येकबुद्ध सिक कहीयें.वारमा कपिल प्रमुखने स्वयंबुद्ध सिक कहीयें.तेरमा गुरुना बोधथकी जे सिझथया, ते बुभवोधितसिक जाणवा. चौदमा वीरजगवाननी पेरेंजे एक समय एका की सिद्ध थया, ते एकसिद्ध कहीयें पंदरमा श्रीक्षजप्रजुनी पेरेंएकसम यमा घणा सिक थया,ते अनेकसिक कहीयें.ए सिकना पंदर नेद जाणवा. १५४५ शिष्यः-नामथकी, देवयकी, कालयकी जावथकी, अव्ययकी, गुपथकी अने पर्यायथकी तो उत्पाद तथा व्यय ए बे जंग खेवा अने न वमो ध्रुव, ए रीतें नव भांगे करी सिक परमात्मानुं स्वरूप केम जाणीय।
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २२३ गुरु:-प्रथम श्रीषनादि चोवीश तीर्थकर प्रमुख ते नामकरी सिक जाणवा. वीजा देत्रथकी सिक ते सर्वसिद्धआश्रयी पीस्तालीश लाख यो जन सिकशिला प्रमाणे जाणवा, अने एकसिक श्राश्रयी तो पोताना शरी रना प्रमाणमध्येथीत्रीजो जाग घटाडी वाकी बे जागना शरीरप्रमाणे था त्मप्रदेशनो घन करी ते प्रमाणे क्षेत्र फरसीने सिद्ध रह्या . त्रीजा काल थकी सर्व सिद्ध नगवान् तो अनादि अनंत नांगे रह्या .अने एकसिद्ध आश्रयी तो सादि अनंत नांगो जाणवो,केम के सिद्धिवस्या तेनी श्रादि, अनेफरी पाच संसारमा कोइका श्रावनश्ची,त्यां सिझत्वमाहेज रहेने, माटे अंत नची तथा चोया जावधकी सिकनगवान् तो शुभाशुभविकार रूप जे नाव तेथकी निवृत्तिने पोताना खजावमा वा छे,तथा पांचमाजव्य थकी सिद्धना जीव असंख्यातप्रदेशरूप जाणवा. बहा गुणयकी सिकपर मात्माने एकेक प्रदेशे ज्ञान, दर्शन, चारित्ररूप अनंतागुण प्रगव्या , तथा पर्यायथकी तो सातमो उत्पाद अने थाउमो व्यय तथा नवमो ध्रुव,ए टले पर्याययकी सिझना जीवने समय समय अनंता अनंत नवा नवा ज्ञेय नी वर्तना रूप पर्यायनो उत्पाद व्यय थर रह्यो डे अने गुण तो ध्रुवाध्रुव पणेज व जे, तेणे करी समय समय अनंता सुखनु शाखादनरूप सिक परमात्मा सुख विलसे . हवे उत्पाद व्ययतुं स्वरूप कहे जे. वस्तु गते मूलपणे जे ज्ञेयने पलटावे, ते ज्ञानपणुं एटले ते नासनपणे परिणमळू थाय, तेवारें पूर्वपर्यायना जासननो व्यय थयो भने अभिनव पर्यायना जासननो उत्पाद थयो, तथा ज्ञानपणुं ते ध्रुव जाणवं. ए सामान्यप्रकारें उत्पाद व्यय स्वरूप कडं जो विशेष रीतें कहीयें,तो बाल जीवनी सम जपमा नावे. ए रीते नवनंगीय करी सिद्धपरमात्मा स्वरूप जाणवू. १०४ हवे नित्य, अनित्य,एक,अनेक सत्, असत्, वक्तव्य अने श्रवक्तव्य एआठ पढ़ें करी सितुं खरूप लिखावे जे.तिहां प्रथम नित्य अनित्यपद कहे जे-ज्ञानादिक अनंतगुण सिद्धनगवानने प्रगव्या दे,ते सदा काल नि त्यपणे शाश्वता वनें . तेमाटे सिद्धने नित्य कहिये, तथा ए ज्ञानादिक अनंतगुण जे सिकने प्रगव्या बेतेने विषे अगुरुवघु पर्याय समयसमय हा निवृद्धिरूप उपजवो विणसवो करे , तेमा सिझने अनित्य पण कहीं. तथा ए अगुरुवधु पर्याय समय समय हानिवृतिरूप उपजवो विणसवोकरे शश्व नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, बे,ते अनित्यपणुं ने तेने विषे पण सिद्ध नगवानना ज्ञानादिक अनंतगण नित्यपणे व बे, ते अनित्यमां नित्यपणुं २ अने पूर्वोक्त ज्ञानाविक गुण नित्यपणे ने तेमां अगुरुलघुनु अनित्यपणुं बे, ते नित्यमा अनित्यपर्यु दे. एरीत नित्यमां अनित्य अने अनित्यमां नित्य पढ़ानो विचार जाणवो. १०४ए हवे सिझमा एक अनेक पक्ष कहे :-प्रथम श्रीषजादि एवं नाम लेतां तो सिझ एक ने तेथी सिद्धने एक कहीयें, अने गुणपर्यायत था प्रदेश ए सिझने अनेक डे एटले गुण अनंता, पर्याय अनंता, प्रदेश न संख्याता, माटे सिद्धने अनेक पण कहीये. तथा ए गुण, पर्याय अने प्र देश अनेक डे, तेमां पण पोतापणे ते सिक एक व बे, एटले एकमां अनेक अने अनेकमा एक पक्षनो विचार करो. १०५१ हवे सिझमां सत् असत् पदा देखाडे :-तिहां स्वभव्य, स्वक्षेत्र, स्वकाल,अने स्वजावपणे करी सिक सत् ते अने परजव्य,परदेव,परकाल, तथा परजावें करी सिद्ध असत् ३. तिहां स्वभव्य ते सिकमां ज्ञानादि गुण जाणवा बने स्वक्षेत्र ते पोताना असंख्यातप्रदेशरूप क्षेत्रने अवगाहीने रह्या , तथा 'स्वकाल ते पोतानो अरुलधुपर्याय सर्वगुणमा सिकने हानिवृद्धिरूप उपजवो विणसवो करे तथा खनाव तेपोताना गुणपर्याय जाणवा, ए सर्व व्यादिक चार तेणे करी सिझपरमात्मा सत् ले भने पर अव्य, परक्षेत्र, परकाल अने परजावपणामां सिकनुं पोता, असत्पणुं वर्षे बे. माटे ए सत्मा असत् अने असत्मां सत् पक्षनो विचार जाणवो. १०५३ हवे सिझमां वक्तव्य अवक्तव्य पक्ष देखाडे -सिद्ध परमात्मा ना अनंता गुण ले. तेमां जेटला गुण केवली नगवानना प्ररूपयामांअवे, ते सर्ववक्तव्य जाणवा अने केवटीजगवानना प्ररूप्यामां न आवे, ते श्रव क्तव्य जाणवा. ए रीते आठ पढ़ें करी सिद्धपरमात्मानुं स्वरूप जाणवू. १०६व्हचे सतगीयें करी सिझपरमात्मा स्वरूप उँलखावे .प्रथमस्यात् अस्ति,स्यात्नास्ति,स्यात्अस्तिनास्ति,स्यात्यवक्तव्यस्यात्अस्तिश्रवक्तव्य स्यात्नास्तिश्रवक्तव्य,स्यात् थस्तिनास्तियुगपत्श्रवक्तव्य.एसातनंगाकया प्रथम स्यादस्ति नांगो उलखावे, तिहा (स्यात् के०) अनेकांतपणे सर्व अपेक्षा करी (थस्ति के)बता पणुं तेने स्यादस्ति कहीयें एटलेसि तुं खअन्य ते पोताना गुणपर्यायनो समुदाय जाणवो तथा स्वक्षेत्र ते नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, श्श्य पोताना असंख्यात प्रदेशरूप क्षेत्र तेने अवगाही रह्या , तथा खकालते समय समय उत्पाद व्ययनी वर्तनारूप जाणवो अने स्वनाव ते अनंता ज्ञानपर्याय, अनंता दर्शनपर्याय, अनंता चारित्रपर्याय, अनंता अगुरुलघु पर्याय तेणे करी सिकने अस्तिपणुं , माटे ए स्यात्अस्ति चांगो कहीयें. वीजो स्यान्नास्तिनांगो कहे .सिझमां परमव्य, परक्षेत्र, परकाल श्रने परजाव ए चारेनुं नास्तिपणुं ले. तेणे करी स्यान्नास्ति नांगो कहीये. हवे स्यादस्तिनास्ति त्रीजो मांगो सिकमां कहे .तिहां प्रथम जंगमा कधू जे स्वगुणे अस्ति ने, धने वीजा जांगामां कहूं जे परगुणे नास्ति ने, ए वेलांगा सिझने एक समय में, किंवा समयांतरे ? तेनो उत्तर गुरु कहे है, के जे समयें सिकने स्वग्रुपनी अस्ति दे, तेहीज समयें सिझने परगुणनी नास्तिपण ने,तेथी सिद्धने अस्ति नास्ति ए वे जांगा नेला एकसमयमांजने. हवे स्यात् अवक्तव्य नामें चोथो जांगो कहे .तिहां स्यातअस्तिनास्ति एबे जांगा एक समय डे, परंतु स्यात् अस्ति एटबुं वचन कहेता थकां थ संख्याता समय लागा, तेवार पनी स्यात् नास्ति नामें बीजो नांगो कहो. एटले जे समये अस्तिनांगो करो, ते समय नास्तिपणुं कहेवामा न था व्युं अने नास्ति कहेतां ते समय अस्तिपणुं नाव्युं तेवारे अस्ति केतां नास्तिपणानो मृषावाद लागो किंवा नास्ति केतां अस्तिपणानो मृषावाद लागो, एम एक समयमां बे वचन वोल्यां जाय नही जेम एक अक्षर बोल तां असंख्याता समय लागी जाय, त्यार पड़ी बीजो श्रदर बोलवामां आवे, तेमाटे सिद्धने चोथो नांगो श्रवक्तव्य को एटले (अवक्तव्य के)वच नधी अगोचर, वचनथी कडं जाय नही माटे अवक्तव्यनांगो जाणवो, शिष्य पूजे जे के तमें अवक्तव्यपणुं कडं ते अवक्तव्यपणुं सिझने अस्ति धर्मर्नु बे, किंवा नास्तिधर्मर्नु बे ? तेवारें गुरु कहे डे, जे ते वचनपणे स्याद स्ति स्यान्नास्ति ए बेजांगा श्रवक्तव्य में, एटले पांचमो स्यादस्ति अव कव्य अने को स्यात्नास्ति श्रवक्तव्य ए बे जांगा कह्या. हवे सातमो स्यात् अस्ति नास्ति युगपत् अवक्तव्य जांगो कहे जे.ए टसे स्यात्यस्तिपणुं नास्तिपणुं युगपत् एक समय में, पण वचनी अ वक्तव्य डे माटे ए सातमो नांगो पण सिजमां जाणवो. १०६७ हवे सिन्तुं स्वरूप नित्यानित्यादिनी सक्षनंगीय करी लखावे . २९ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २२६ स्यानित्यं, स्यादनित्यं, स्यानित्यानित्यं, स्यादवक्तव्य, स्यानित्य श्र वक्तव्य,स्यादनित्य अवक्तव्य,स्यानित्यानित्य युगपत् अवक्तव्य,ए सात . तिहां स्यान्नित्यनामे प्रथम चांगो उलखावे . एटले (स्यात् के) अनेकतापणे सर्व अपेक्षायें करी थने (नित्यं के) शाश्वतपणे वतें बे, तेने स्यानित्य जांगो कहीये. ते सिद्धनगवान्ने ज्ञानगणना बता पर्याय अनंता, दर्शनगुणना आता पर्याय अनंता, चारित्रगुणना बता पर्या य अनंता, अने वीर्यगुणना बता पर्याय अनंता, एम अनंता बता पर्याय तेसिझनेविषेसदाकाल शाश्वता नित्यपणेवर्ने डे,माटे स्यात् नित्यं जांगो डे, इवे सिझमा स्यादनित्यं ए वीजो नांगो कड़े बे. श्रीसिकपरमा माने अनंता बता पर्याय जे प्रगट्या , ते एकेक पर्यायने विषे अनंता सामर्थ्य पर्याय रूप ज्ञेयनी वर्तना समय समय थई रही , एटले अनि नवपर्याय उपजवू अने पूर्वपर्याय विणसर्बु थाय . माटे ए सिझमां अनित्यपणुं जाएवं तेथी स्यादनित्यरूप वीजो नांगो को. हवे सिझमा स्यान्नित्यानित्यरूप त्रीजो जांगो कहे . तिहां सिक मां पूर्वोक्त बता पर्याय नित्य ले, अने सामर्थ्य पर्याय अनित्य . ए बे जांगा एक समय डे,किंवा समयांतरे ! त्यां गुरु कहे डे,के जे समय बता पर्यायनु नित्यपणुं डे, ते समय ज सामर्थ्य पर्यायर्नु अनित्यपणुं पण , तेषी सिझने नित्य श्रने अनित्य ए वे जागा वा एक समय बे, ए स्यानित्य अनित्य नामें त्रीजो नांगो कह्यो. इवे सिझमा स्यादवक्तव्य नामें चोयो नांगो कहे . शिष्य कहे . के ए नित्य, अनित्य वे जांगा एक समयें , तो आपणे स्यान्नित्य कहेतां थकां पण असंख्याता समय लागे, तेवार पड़ी स्यादनित्य जांगो कहेवाय. माटे नित्य कहे ते समय अनित्यपणुं नाव्युं अने अनित्य कहे, ते समय नित्यपणुं नाव्यु एटले नित्य कहेतां अनित्यपणा नो मृषावाद लाग्यो किंवा अनित्य कहेतां नित्यपणानो मृषावाद लाग्यो तेवारें गुरु कहे बे, जे एम एकसमयें वे वचन बोख्यां न जाय, केम के ए क अक्षर वोलतां असंख्याता समय लागे, तेवार पड़ी वीजो अक्षर बोल वामां आवे, माटे ए श्रवक्तव्यनामें चोथो नांगो सिझमां कह्यो , एटले (श्रवक्तव्य के) वचनधी अगोचर अर्थात् वचनश्री कह्यो जाय नही.
ने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर एवं सांजली शिष्य कहे बे के हे गुरुजी! तमे अवक्तव्य पणुं कडं ते अवक्तव्य पणुं सिझपरमात्माने नित्यधर्मर्नु बे, किंवा अनित्यधर्मर्नु ? तेवारें गुरु कहे ,के वचनपणे नित्य अनित्य ए बे जांगा अवक्तव्य,एटले पां चमो स्यान्नित्य अवक्तव्य अने हो स्यादनित्य अवक्तव्य जांगो करो. हवे सातमो स्यानित्य अनित्य युगपत् अवक्तव्य जांगो कहे . एटले ए स्यात् नित्यानित्य पणु युगपत् एकसमय ले पण वचनची अवक्तव्य माटे स्यात् नित्यानित्य युगपत् श्रवक्तव्य सातमो नांगो सिझमां जाणवो. १०७ वली सिद्ध परमात्मामां एक अनेकनी सतनंगीयो करवी, जेम के स्यादेकं, स्यादनेके, स्यादेकानेक, स्यादवक्तव्यं, स्यादेकश्यवक्तव्यं, स्यादअनेकावक्तव्यं, स्यादेकानेकयुगपदवक्तव्यं, ए रीते एक अनेकनी सप्तनंगीय करी सिक परमात्मानु खरूप गुरुमुखें जाणवू. १०७ वली सिझपरमात्मामां स्यात्सत्यं, स्यादसत्यं, स्यात्सत्यासत्यं, स्यादवक्तव्यं, स्यात्सदवक्तव्यं, स्यादसवक्तव्यं, स्यात्सत्यासत्यं युगप दवक्तव्यं, ए सत्या सत्यनी सप्तनंगीयें करी सिझनु खरूप विचार. १८ वली सिकमांजव्य अजव्य खचावनी सतनंगी करवी ते आवी रीते स्यान्नव्यखनाव, स्यादनव्यखनाव, स्यानव्याचव्यस्वजावं, स्याद वक्तव्यं, स्यानव्यस्वन्नाव अवक्तव्यं, स्यात् अन्नव्यस्वनाव अवक्तव्यं,स्या उजव्यस्वजाव अजव्य स्वजाव युगपदवक्तव्यं, ए सतनंगी करी सिक परमात्मानुं स्वरूप विचार, १०ए। वली सिझमा गुणपर्यायनी सप्तजंगी करवी, ते भावी रीतें स्यात् गुणं स्यात्पर्याय, स्यात्गुणपर्याय, स्यात्प्रवक्तव्यं, स्यात्गुणश्रवक्तव्यं. स्यात्पर्याय श्रवक्तव्यं, स्यात्गुणपर्याययुगपदवक्तव्यं. एरीत गुणपर्यायनी सप्तगीय करी सिद्ध परमात्मानुं स्वरूप विचारवं. एम अनंती सप्तनं गीयो सिद्ध परमात्माने विषे वस्तुधर्मे रही डे पण तेनो विस्तारें अर्थ क रतां ग्रंथ वधे,माटे ए सामान्य प्रकारें बीजरूप सप्तजंगीनो विचार करो. ११५१ हवे मोक्षनिष्पन्न स्वरूपसिद्ध अवस्थामां षट्कारक लगावे . तिहां प्रथम ज्ञानगुणमाउ कारक लगावे ने.प्रथम कर्चा ते सिद्धनो जीव, वीजुं कारण रूप ज्ञानगुण बे, त्रीजु ते ज्ञानगुणे करीने अनंता ज्ञेयपदार्थ जाणवा रूप कार्य करवू दे, तेणे करी समय समय अभिनव पर्याय जा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श्शन एपणुं संपजतुं जाय, ते चोथु संप्रदान, अने समय समय पूर्वपर्यायना जाणपणानो व्यय थतो जाय, ते पांचमुं अपादान, अने ज्ञानयण ध्रुवढं ध्रुवपणे जाणवू ते उई आधार, ए सिझना ज्ञानगुणमां न कारक कह्यां. ११७७ हवे सिझने दर्शनगुणमांड कारक कहे जे. प्रथम कर्त्ता सिझनो जीव, बीजं तेने दर्शनगुण कारण मयं तेणे करी त्रीजं अनंता दृश्यपदार्थने देखवारूप कार्य करवू डे, चोथु अनिनवपर्याय, समयसमय देखवा पणुं संपजतुं जाय ते संप्रदान, पांचमुं पूर्वपर्यायना देखवा पणानो समयसमय व्यय भातो जायते अपादान,याधारते दर्शनगुण नुवन ध्रुवपणे जाणवो. १११३ हवे सिझने चारित्रगुणमां षट्कारक कहे जे प्रथम कर्चा सिझनो जीव,वीजु चारित्रगुण कारण मत्युत्रीजुधनंता गुणने विषे रमण करवा रूप कार्य कर दे, चोथु संप्रदान ते अजिनवपर्याय, रमण पणुं समय समय संपजतुं जाय, पांचमुं अपादान ते पूर्वपर्यायना रमणपणानो समय समय व्यय पातो जाय, हो आधार ते चारित्रगुण ध्रुव ध्रुवपणे जाणवू. १११ए हवे सिझना वीर्य गुणमां षट्कारक लगावे दे, प्रथम कर्ता सि छनो जीव, वीजुं कारणरूप वीर्यगुण, त्रीजुं अनंतागुणने विषे सहायरूप कार्यकरवू , चोथु संप्रदान, ते अभिनव पर्याय, सहायपणुं समय समय संपजतुं जाय, पांचमुं श्रपादान ते पूर्वपर्यायना सहायपणानो समय समय व्यय थातो जाय, बहो आधार ते वीर्यगुण ध्रुवतुं ध्रुवपणे जाणवू. ए रीत सिझनावीर्यगुणमां षट्कारकजाणवा. एरीत सिद्धपरमात्माने अनंता '. गुणने विषे षट्कारक रूप अनंतां चक्र लागी रह्यां बे, तेनुं जाणपणुं करी सिमपरत्मानुं स्वरूप ध्यावे ते प्राणी, गवा दिवसमा परमानंद पद पामे. १९५४ शिष्यः-सिझपरमात्माना स्वरूपमा एकरूप,असंख्यरूप,असंख्य अनंतरूप,अनंतअनंतरूप,अनंतश्रनंतधर्मरूप एपंचनंगीयोकेम जाणी, गुरुः-प्रथम नामयकी सिद्धने (एक के) एक कहीयें, वीजो क्षेत्रयकी सिझने (असंख के) वसंखप्रदेशी कहीयें त्रीखं सिकने एकेक प्रदेशेब नंतगुण प्रगव्या , तेवा प्रदेश असंख्याता डे अने गुण अनंता , माटे असंख्य अनंत कहीये, चोथो सिझपरमात्माना एकेकगुणमांअनंता अनंत पर्यायनी वर्तना रूप जाणवी, ते अनंत अनंतनंगी कहीयें. पांचमो सिकने एकेकपर्याय अनंतो धर्म प्रगट्यो ,ते अनंत अनंत धर्मरूप नंगीजाणवी.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. शशए ११३७ हवे चार निकेपे करी सिक परमात्मानुस्वरूपठलखावे. प्रथम (नामसिद्ध के) सिक एवं नाम ते त्रणे काल एकरूप पणे शाश्वतुं वत् बे, बीजो स्थापनासिक ते श्रीजिनप्रतिमा स्थापवी श्रथवा देहमान म ध्येयी त्रीजो जाग घटाडी बे जाग शरीर प्रमाणे आत्मप्रदेशनो घन करी स्थापना रूप क्षेत्र अवगाही रह्या दे. बीजो अव्यसिक ते तेरमे चौदमे गु पागणे केवलीनगवान् वर्ते . ते जव्यशरीर श्राश्रयी अव्य सिक जाण वो भने जे सिकिवस्वा तेना शरीरनी चक्तिकरियें, तेजशरीरतुं अव्य जाण चु तथा शुरू निर्मल असंख्यात प्रदेशने विषे ज्ञानादि अनंतगुण रूप उता पर्याय वस्तुरूप प्रगव्या , ते तद्व्यतिरिक्त शरीर श्राश्रयी व्यनिक्षेपो जाणवो ए त्रण प्रकारे सिझनो व्यनिदेपो जाणवो. तथा सिद्धनो स्व रूप सामर्थ्यपर्याय प्रवर्तना रूप अनंतो धर्म प्रगट्यो , तेणे करी सदा काल नवा नवा ज्ञेयनी वर्तना रूप पर्यायनो उत्पाद, व्यय, समय समय अनंत अनंतो थर रह्यो . तेथी सिद्ध परमात्मा अनंतुं सुख जोगवे . ते चावनिक्षेपोजाणवो. एरीतें चारनिहेपे. सिक परमात्मानुं स्वरूप जाणवू, १९३१ शिष्यः-सिकपरमात्माना स्वरूपमा अनोगी,उपयोगी अने जोगी, एवी त्रिनंगी उपजे ले माटे तेणे करीने सिग्नुं स्वरूप केम जाणीयें ? गुरु-सिद्धपरमात्मा शुजाशुजना हेतु इंजियसुखना विकाररूप जोगथकी रहित , तेमाटे सिझने अजोगी कहीये. तथा अनंत ज्ञान, अनंत दर्शन, अनंत चारित्र, अनंत वीर्य, ए आदि अनंता गुण प्रगव्या . ते वारंवार एना ए गुण जोगव्यामां आवे डे, तेथी सिद्धने उपयोगी कहीयें. जे एकवार जोगववामां आवे, तेने जोग कही. अने जे वारंवार जोगववा मां श्रावे, तेने उपचोग कहीयें. तथा सिकना एकगुणने विषे अनंतानंत पर्यायनी समय समय उत्पादव्ययरूप नवा नवा ज्ञेयनी वर्तना थइ रही बे, तेणें करी सिळपरमात्मा, समय समय अनंतसुखना श्रास्वादनरूप जोग करे , तेमाटे पर्यायथकी सिझने जोगी कहीयें. ए रीते शुभाशुनरूप विजावना जोगयकी सिकरहित डे, तेमाटेंशजोगी कही बोलाव्या अनेका नादि अनंतपर्यायरूप गुपथकी सिद्धने उपजोगी कही बोलाव्या, एटले. बता पर्यायरूप गुण वारंवार फरी फरीने एना ए जोगव्यामां आवे माटे, तपजोग तथा सिद्धनासामर्थ्य पर्याय समय समय नवा नवा झेयनी वर्त नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३३० नारूप पलटाय डे. तेमाटे समय समय नवनवू अनंतुं सुख जोगवे ने एट से पर्याययकी सिझने जोगी कही बोलाव्या, ए परमार्थ डे. ए रीते त्रि जंगीय करी सिक परमात्मानुं स्वरूप जाणवू. १९३३ शिष्यः-सिझपरमात्मानो नित्यस्वनाव कहीये, अने अनित्य स्वभाव पण कही, तेनो यो पामार्थ ? गुरुः-सिझने ज्ञान, दर्शन, चारित्र अने वीर्य, ए चार गुण तथा अन्या बाध, अमूर्ति, भने अनवगाहक, ए त्रण पर्याय नित्य ने तेमाटे ए नित्य स्वजाव कहींयें अने एक अगुरुलाघु पर्याय सिझने सर्वगुणमा उपजवा वि पसवा रूप हानि वृद्धि करे , ते माटे सिझनो अनित्यस्वनाव कहींयें, एटले व्यास्तिन करी सिद्धनो नित्यस्वनाव कहीयें अने पर्यायास्ति कनयें करी सिद्धनो अनित्य स्वजाव कहीयें ए परमार्थ जाणवो, ११३५ शिष्यः-सिस्नुपरमात्मामांअस्ति तथा नास्तिपणुं कम जाणीय? गुरुः-सिक परमात्माने झानादि अनंतचतुष्टयरूप लक्ष्मी प्रगट बच्ने, तेनुं सिद्धने अस्तिपणुं जाणवू, अने परस्वजाव शुभाशुजरूप जे इंजिय सुख तेनुं सिकने नास्तिपणुं जाणवू ११३ऽशिष्यः-सिझनेयोगीकहीयेंअने योगीपणकहीयेंतेनोशो परमार्थ गुरुः-सिद्धने ज्ञान, दर्शन अने चारित्र रूप त्रण गुण प्रगट थया ने माटे ए त्रण गुणें करी योगी कहीये. तथा मन, वचन अने काया, ए त्रण योगी सिद्ध रहित , माटें अयोगी कहीये. १९३एशिष्यः-सिझनेक कहींयेंअनेक पणकहीयेंतेनोश्योपरमार्थ गुरु:-ज्ञानना पर्याय अनंता ने तेणे करी सिक परमात्मा अनेक ज्ञेय रूप पदार्थने जाणवारूप कार्य करे , थने अनंता दर्शनना पर्याय तेणे करी सिद्ध अनेक दृश्यपदार्थने देखवारूप कार्य करेले माटे सिद्धने तेना कर्ता कहीये. अने शुजाशुलविकाररूप इंजियसुखना हेतु एवा जे पौजलादिक विनाविक वस्तु तेना सिद्धने अकर्ता कहीयें. १९४१ शिष्यः-सिद्ध परमात्मानो जव्यस्वनाव पण कहीयें, अने अजव्य स्वजाव पण कही. तेनो श्यो परमार्थ ? गुरुः-जेने पलटण स्वभाव , तेने जव्यस्वनाव कहीये. अने जेने प सटप स्वभाव नथी, तेने अजव्यस्वजाव कहीयें. यहां सिळपरमात्माने ज्ञा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २३१ न, दर्शन अने चारित्र ए श्रादि अनंता गुण प्रगव्या बे,तेनो को काबें विनाश थवानो नथी, एटले ते को कालें पलटाशे नही,तेमाटे ए धनव्य खजाव सिझमां कहीये. अने सिझने एक गुरुलघु पर्याय करी अनंता गुणमा हानिवृद्धिरूप समय समय उत्पाद व्यय थाय , ते पलटण ख जाव जे. तेणे करी सिद्ध परमात्माने जव्यखनाव कहीयें. ११४३ शिष्यः-सिक परमात्माने लान कहीयें अने अलाज पण क हीयें तेनो शो परमार्थ ? गुरुः सत्तागते अनंतु सुख प्रगट्छु, तेनो सिकने मात्र कहीयें बने शु जाशुजविकाररूप इंजिसुखना जे जोग तेनो सिझने अलाज कहीयें. २१४५ शिष्यः-सिद्ध परमात्माने ग्राहकखचाव कहीयें, अने अग्राहक खनाव पण कही, तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु:-सिक परमात्मायें शुक्नध्यानरूप अग्निये करी सर्व कर्म बाली पो ताना खरूपनुग्रहण करी लोकनेअग्रजागें जर अनंतसुखरूप आस्वाद ननुं ग्रहण कयु डे तेमाटे ग्राहकखनाव कहीयें, अने चारगतिरूप संसा रमां मोहनीकर्मने वशे हता,तेवारे समय समय अनंता कर्मरूप दलीयानुं ग्रहण रता हता,तेथकी हमणां निवा, माटे अग्राहकखजाव कहीयें. १९४७ शिष्यः-सिक परमात्मानो स्थिरखनाव कहीयें, अने अस्थिर खनाव पण कहीये, तेनो यो परमार्थ ? गुरु:-सिद्धपरमात्मा सकल कर्म खपावी पोतानुं रूप निपजावी लोक ने अंतें सादि अनंतमे जांगे ने श्राकाशप्रदेशरूप क्षेत्र अवगाही रह्या , तिहां यकी को काबें एप्रदेश मूकी बीजेप्रदेशेजवू नधी तेमा. स्थिरख जाव कही. अने जे अनंतगुण सिकने प्रगव्या दे, ते पण कोका वि नाशपणुं नथी, ते पण सिझनो स्थिरखनाव कहीयें तथा पर्याय समय समय पलटणपणुं ने एटले पर्यायें करी हानिवृद्धि थाय ने ते सिक पर मात्मानो अस्थिरखजाव जाणवो. ११४ए शिष्यः-सिझने रक्षक कहीं अनेश्वरक्षक कहीयें,तेनोवोपरमार्थ? गुरुः-सिद्ध परमात्माने सत्तायें ज्ञानादि अनंतगुणरूप जे लक्ष्मी प्रगट थ. तेनारक्षक ने माटे सिझने रक्षक कहीयें, अने पुजलादि विचाव रूप जे लक्ष्मी ते थकी सिकरहित , तेमाटे तेना अरक्षक कहीयें.
नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. ३३२ ११५१ शिष्यः-सिक परमात्मानो अचलितखजाव कहीयें, अने चलि तखनाव पण कहीयें, तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-सिक परमात्माने सत्तागत ज्ञानादि अनंतगुण प्रगट्या , तेनो कोइ का विनाश नथी माटे सिझनो अचलित खचाव कहीयें, अने न वा नवा झेयनी वर्तनारूप समय समय उत्पादव्यय थाय , तेमाटे सि ऊपरमात्मानो चलित खचाव कहीये. ११५३ शिष्यः-सिकपरमात्मानो रमणिक खजाव कहीयें, अने श्वरम णिक खजाव पण कहीयें, तेनो यो परमार्थ ? गुरुः-शुक्लध्यानरूप अग्मिय करी घाती अघाती रूप कर्म आवरण वा ली ज्ञानादि अनंतगुणरूप पोतानुं स्वरूप प्रगट कखु, तेने विषे सिद्धपर मात्माने रमणिकपणुं ने अने इंजियसुखनी हेतु एवी जे परखनाव रूप विजावदशा तिहांधकी सिझने अरमणिक पणुं जाणवू. ११५५ शिष्यः-सिक परमात्मानो व्यापक खनाव कहीये अने अ व्यापक खनाव पण कहींयें तेनो श्यो परमार्थ ? गुरु:-सिकपरमात्माने सत्तागतें सामान्य विशेषरूप ज्ञान,दर्शन आदि अनंता गुण प्रगव्या , तेमां व्यापकपणुं जाणवू. अने परजावरूप विना वदशा थकी सिझ परमात्मा रहित ने, तेमाटे तेमां अव्यापकपणुं जा एवं. ए रीतें वे जंगीय करी सिकपरमात्मानुं खरूप कडूं. १९६५ हवे सिद्ध परमात्माना अन्वयी गुण लखीयें जैयें. १ अनंतझानम य, श्अनंतदर्शनमय, ३ अनंतचारित्रमय, ४ अनंततपोमय, ५ अनंतनोग मय, ६ अनंतदानमय, ७ अनंतलाजमय, अनंतनोगमय,ए अनंतउपयो गमय, १० अनंतबलमय, ए सिझपरमात्माना अन्वयी गुण कह्या. ११ए हवे सिकपरमात्माना व्यतिरेकगुण सखीये डेयें. १ क्रोधरहित, ३मानरहित,३ मायारहित बोचरहितार हास्य रहित,६ घरतिरहित, पुरतिरहित, रागरहित, एशेषरहित, १० मोहरहित, २१ मिथ्यात्वर हित, १३ निधारहित, १३ कामरहित, १४ अज्ञानरहित, १५ मनरहित १६ वचनरहित, १७ कायारहित, १७ संसाररहित, रए इंभियरहित, ५० कंदपरहित, १ शब्दरहित, १ रूपरहित, रसरहित,श्व फरसरहित, . नवतत्वना प्रश्नोत्तर ३३३ २५ गंधरहित, ६ थाहाररहित, २७ निहाररहित, २० रोगरहित, ए जयरहित, ३० शोकरहित, ३१ जुगुप्सा रहित,ए व्यतिरेक गुण जाणवा. १५७५ हवे सिझपरमात्माना अन्वयी अने व्यतिरेक ए बे गुण नेला वं खी बीये. निराकार, निरालंव, ३ निराशी, ४ निरुपाधि, ५ निर्वि कारी, ६ अक्षय, अनादि, अनंत, ए अखंग, १० अदार, ११ अनद र, १२ अचल, १३ अकल, १४ अमल, १५ अगम, १६ अनादमी, १७ अरूपी, १७ अकर्मी, रए अवंधक, ५० अनुदय, १ अनोजिक, २ अ नेदी, २३ अवेदी, २४ अछेदी, २५ अखेदी, १६ असखायी, अलेशी, श अनोगी, ए अव्यावाध, ३० अनंतअनवगाही, ३१ गुरुलघु, ३५ अपरिणामी, ३३ अनिजिय, ३४ अविकारी, ३५ अयोनि, ३६ अव्यापी, ३ अनाश्रयी, ३० अकंप, ३ए अविरोधी, ४० अखंमित, ४१ अनाश्रव, ४५ अलख, ४३ अशोक, ४ अलोक, ४५ लोकालोकझायक, ४६ खन व्यवंत, ४ खक्षेत्रवंत, ४ खकालवंत, भए खजाववंत, ए अव्यास्ति कपणे नित्य, ५१ पर्यायास्तिकपणे अनित्य, ५५ गुणपर्यायपणे नित्यानि त्य, ५३ सिद्धखरूपी, ५४ खसत्तावंत, ५५ परसत्तारहित, ५६ खक्षेत्रय वगाहिक, ५७ परदेत्रखपणे अनवगाहिक. ५७ धर्मास्तिकायथकी जि न,पए अधर्मास्तिकाय थकी चिन्न, ६० आकाशास्तिकाय थकी जिन्न,६१ पुजलास्तिकायथकी निन्न, ६ कालथकी जिन्न, ६३ खनावना कर्ता, ६४ परजावना अकर्ता, ६५ लोकप्रमाणे अवगाहनावंत, ६६ शुक, ६७ बु 5, ६० अमर, ६ए अपर, ७० अपरंपर, ३१ खनावरमणी, ७५ सह जानंदी, ३ पूर्णानंदी, उअजर, ३५ अविनाशी, ३६ एक, उप श्र संख्य, अनंत, अए अनंतगुणे करी विराजमान, शिष्यः-सिद्ध परमात्माने दान अनंत ने. लाज अनंतो चे, चोग अनं तोडे, उपजोग अनंतो , तेनो श्यो परमार्थ ? तथा ते दान कोने आपे ? लाज शानो थाय ? लोग ते शेनो . अने उपजोग ते शेनो ? गुरु-सिक परमात्माने वीर्यगुण ते सहकार दीये तेम ज्ञानगुणना उपयोग विना वीर्य फुरी शके नही तेथी वीर्यने सहाय ज्ञान गुणतुं ने त था ज्ञानमां रमण ते चारित्रनुं सहाय ने, एम एक गुणने अनंतगणनुं सहाय जे. हवे जे गुण सहाय दीये २ ते तो आत्माना गुणमा दान धर्म ३० नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २३४ बे,ते सिझना जीव प्रति समय अनंत खगुण सहाय रूप अनंतुं दान पो ते पोताने श्रापे ने तथा जे गुणने जे गुणनी सहाय रूपं शक्तिनी प्राप्ति ते सिझना जीवने खान ने तथा सिद्धना जीव पोताना पर्यायने प्रतिसम ये जोगवे ने ते जोग ने तथा सिझना जीव स्वाभाविक जे स्वगुण तेने वारं वार जोगवे ने माटे तेनो उपचोग जे एम सिद्धने दान स्वरूपर्नु बे, लान पण स्वरूपनो ,लोग स्वपर्यायनो ने अने स्वानाविक स्वगुणनो उपजोग . एरीते एक सिक श्राश्रयी ए स्वरूप किंचिन्मान लख्यु जे. एवा अनंता सिक वत्तें , तेमाटे एक सिग्नु स्वरूप जाण्यु एटले सर्वसिझनुं स्वरूप जाण्यं तेथी एक सिझनुं स्वरूप जेना जाण्यामां आवे, तेने ज्ञानी कहीयें, अने जेनी असामां बेसे,अंतरंग सईहे, तेने समकेती कहीये. एवा पुरुषने सिद्धनां सुख नजीक बे, एवा पुरुष संसारमा जे रह्या ने, ते मात्र जवस्थि तिना वांकथकी रह्या , अने एवी उलखाणना धणी जे सिद्धपरमात्माने नमस्कार करे . एटखे नमोसिझाणं कहे . ते घणी निर्जरा करे .ते माटे तेने निश्चय समकेतना धणी कहीये. तथा जेणे एवी रीतनी उलखाण करी नधी,श्रने जे "नमोसिकाणं" कही सिझने नमस्कार करे , ते सूडो जेम रामनो उच्चार करे , तेनी पेरें थाचरण जाण, तिहां सुधी मिथ्यात्व डे, पण निर्जरा थाय नही, केम के निर्जरा तो उलखाणने हाथ , माटे सिझनुं स्वरूप जाणवानो घणो खप करवो, जेणे उक्तप्रकारे सिकनुं स्वरूप न जाण्युं तेनो अव्यनिदे पो दे. अणुवढंगोदत्वं ए श्रीअनुयोगहारनुं वचन दे, वली कडं बे, जे पद, अदर, मात्रा, शुद्धसिद्धांत वांचतां, पूढतां, अर्थ करे डे, गुरु मुखें सईहे , ते पण शुद्ध निश्चय सत्ताउलख्या विना सर्वे भव्यनिक्षेपे ने, अने जे नाव विना अव्यनय बे, ते पुण्यबंधनुं कारण बे, पण मोदनुं कारण नथी, एटले जे जीव, करणीरूप कष्टतपस्या करे बे, पण जीव अजीवनी सत्ता उसखी नथी, तेने जगवतीसूत्रमा अबती अप चस्काणी कह्या ने, तथा जे बाह्यथी एकती तपस्यारूप करणी करे ने, अने पोताने साधु कहेवरावे , ते मृषावादी .श्रीउत्तराध्ययनमा "नमु पिथनाणवासे" ए वचनें तथा "नाणेणंमुणीहोइ ए वचनें जे ज्ञानी ते मुनि बे, अने अज्ञानी ते मिथ्यात्वी ने नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २३५ तथा कोइ गणितानुयोग जे नारकी देवताना बोस अथवा यतिश्राव कनो आचार जाणीने कहे जे अमें ज्ञानी बेयें ? परंतु ते ज्ञानी नथी, जे अव्यगुणपर्याय स्वरूप जाणे, तेने ज्ञानी कही. उत्तराध्ययनना मोक्ष मार्गाध्ययनमां कछु दे. तथा च तत्सूत्रं ॥ एवं पंचविहं नाणं, दवाणयगुणा ए य ॥ पद्यवाणय सल्वेसि, जं नाणिहिं ईसीया ॥१॥अर्थः-पांच प्रकारे ज्ञान- स्वरूप तथा ब अव्य स्वरूप, गुणपर्याय सहित जाणे, तेने सम्यग्रझानी जाणवा. तिहां प्रथम पांच प्रकारे ज्ञान तथा षट्भव्यतुं स्वरूप रूपी अरूपी पणे निश्चयव्यहारथी जाणे, तथा उत्सर्ग अपवादी जाणे, तथा देशव्यापी सर्वव्यापी पणे जाणे, तथा प्रत्यक्ष परोक्ष ए वे प्रमाणे करी जाणे, तथा कर्ता कारणने कार्यपणे जाणे, तथा हेय ज्ञेय उपादेयपणे जाणे. तथा अव्य, क्षेत्र, काल अने जावथकी जाणे, तथा नामादिक चार निदेपे झजुसूत्रनयने मते जाणे, तथा शब्दनयने मते चार निदेपे जाणे, तथा समनिरूढ नयने मते चार निदेपे जाणे, तथा पंच समवायें करी जाणे, तथा पट् कारके करी जाणे, तथा नैगमा दिक सप्त न करी जाणे, तथा नित्य अनित्यादिक आठ पहें करी जाणे तथा निश्चयव्यवहारथी जाणे, तथा नाम, अव्य, क्षेत्र, काल, नाव, गुण, पर्यायथकी जाणे, तथा उत्पाद, व्यय, ध्रुवपणे जाणे, ए रीते पांच ज्ञानतुं तथा षट्भव्यतुं स्वरूप जाणे, तेने निश्चय सम्यक्ज्ञानी जाणवा. हवे ए उपर प्रश्न कह्या तेनो अर्थ करवाथकी या ग्रंथ घणो वधे, माटे एमांथी केटलाएक प्रश्ननो अर्थ रहस्य जाणवा सारु करुं बु, ते प्रमाणे विस्तार बुझिना धणी इशे ते सर्वनो अर्थ विचारी वेशे. प्रथम पांच प्रकारे ज्ञान स्वरूप तथा षट्भव्य स्वरूप रूपी अरू पीपणे निश्चय व्यवहारथी जाणवा श्राश्रयी कहीयें जैयें. तिहां प्रथमनां चार ज्ञान ते इंजियने अनुयायी डे अने रूपी पदार्थने देखे डे, अनेएचार ज्ञाननो उपयोग पागे टली जाशे,केम के अवधिज्ञान अने मनःपर्यव ज्ञान नो उपयोग बघा सातमा गुणगणा लगे डे अने श्रुतज्ञाननो उपयोग बारमा गुगगणा सुधी ने, पनी नथी. एटले चार ज्ञान ते इंजियने अनु यायी व्यवहारनयने मतें रूपीपणे प्रगव्यां अने देखे पण रूपी पदार्थने डे माटे रूपी जाणवा अने एक केवलज्ञान ते शुकनिश्चयनयें श्ररूपी पणे २३६ नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. सादि अनंतमे जांगे प्रगटे तेनो उपयोग थाव्यो थको जाय नही, धने इंजियना धनुयायीपणा विना रूपी अरूपी सर्व पदार्थने जाणे,माटे एके वक्ष ज्ञान ते निश्चयनयें श्ररूपी जाणवं. वली ए पांच ज्ञान स्वरूप निश्चयव्यवहारनयें करी रूपी श्ररूपी पणे देखाडे जे. ए पांच ज्ञान कर्मरूप आवरणने अनावें अरूपी पणे प्रगट्या तेने पागं कर्मरूप थावरण लागे नही, माटे निश्चयनयें करी पांचे ज्ञान अरूपी जाणवां, अने ए पांचे ज्ञान कर्मरूप थावरणने अनावें प्रगव्यां तो अरूपी पणे ले पण तेना पर्याय रूपी पदार्थमा जख्या, केम के चारज्ञान तो रूपी पदार्थनेज देखे , माटे' रूपी पदार्थमां चार ज्ञानना पर्याय प्रगट्या, तेथी व्यवहार नयने मते ए पांचे ज्ञान रूपी पण जाणवां, हवे षट्रव्य स्वरूप निश्चय व्यवहार नयें करी रूपी अरूपी पणे दे खाडे . तिहां धर्म, अधर्म, आकाश, जीव, अने काल ए पांच अन्य नि श्चयनयें करी अरूपी जाणवां अने एक पुशल व्यनापरमाणुआ तेयद्यपि रूपीज , तथापि घणा सूक्ष्म डे, केमके बद्मस्थमुनिराज चार ज्ञानना धणी तेनी नजरें पण नावे अने शाश्वता , माटे उपचारे करी अरूपीमां गण्या, ए रीतें बए अव्य निश्चयनकरी अरूपी जाणवां अने व्यवहारनये करी तो चारअव्य अरूपी जाणवां तथा जीव अने पुजल, ए वे अव्य रू पी जाणवां. केम के जीव, चारगतिमां नव नवा नवे करी नवनवां नाम धरावी चव, उपज, करे ,ते नजरें जोवामां आवे , माटे रूपी जाण वो. अने पुजलपरमाणुश्रा पण घणा नेला मली खंध बने , ते नजरें जोवामां आवे डे, माटे ए बे अन्य व्यवहारनये करी रूपी जाणवां. अने धर्मास्तिकायादिक चार अव्य अरूपी जाणवां. इति प्रथम प्रश्न, इवे बीजा प्रश्नमां पांच प्रकारनुं ज्ञान तथा उ अव्यनुं स्वरूप उत्सर्ग श्र पवादें करी कहे . तिहां पांच ज्ञान मध्ये मतिश्रुतादि चार ज्ञान तेजि यने अनुयायी व्यवहारनयने मतें रूपीपणे प्रगव्यां अने देखे पण रूपी पदार्थने , माटे अपवादे कारणरूप जाणवां अने एक केवलज्ञान ते शु अनिश्चयनयें करीअरूपी लोकालोक जास्कर इंडियनी सहाय विना सर्व ज्ञेय पदार्थने जाणे, माटे उत्सर्गे कार्यरूप जाणवो. हवे षट् अव्य स्वरूप उत्सर्ग अपवादें कहेतो थको धर्म, अधर्म श्रा , नवतत्त्वना प्रश्रोत्तर, २३७ काश, पुजल अने काल ए पांच अव्यना अनंता गुण, अनंता पर्याय ते ना जाणपणारूप प्रतीति गुरुमुखें करवी, ते सर्वे अपवादे कारणरूप दे, अने एक जीवभव्यतुं खरूप,शुरू निर्मल चिदानंदरूप परमज्योति, अवि नाशी, अविचल, सर्व विज्ञावधकी रहित शुक निश्चयनयें करी सत्तायें सिक समान ज्ञानादि अनंतगुणरूप बता पर्याय तथा सामर्थ्यपर्याय रूप अनं तीशक्तिनो धणी, तेनुं खरूप ते उत्सर्ग कार्यरूप जाणवू, ए बीजो प्रश्न. हवे त्रीजा प्रश्नमध्ये पांच प्रकारचें ज्ञान तथा षट् अव्यतुं खरूप देश व्यापी तथा सर्वव्यापी पणे जाणवू ते कहे , मतिश्रुतादि चार ज्ञान, ते पोतपोतानी मर्यादा प्रमाणे उपयोग दीघे लोकमां एना पर्याय प्रवा, ते प्रमाणे शेयपदार्थ जाणे, माटे देशव्यापी जाणवां अने एक केवलज्ञाननो उपयोग ते प्रयास विना सर्वपर्याय लोकालोकमां व्यापी रहा . तेणे क री सर्व ज्ञेयपदार्थ एक समयमां जाणे ,माटे सर्वव्यापी जाणवो, इवे व अव्यमा देशव्यापी अने सर्वव्यापी पणुं कड़े ने.तिहां धर्मास्ति काय अने अधर्मास्तिकाय, ए बे अव्य लोकव्यापी असंख्यात प्रदेशी जा एवा, तेमज एक जीवाव्य,असंख्यातप्रदेशी ने एवा अनंता जीवजन्य नेते पण लोकव्यापी जाणवां, तथा पुजलव्यना परमाणुआ अनंतप्रदेशी, ते पण लोकव्यापी जाणवा. तथा कालव्यनो समय एक पण प्रवर्तन काल ते अढीडीप व्यापी जाणवो, अने एक आकाशप्रव्यना अनंता प्रदेश ते लोकालोकव्यापी जाणवा. एरीते एक आकाश विना पांच अन्य लोक व्यापी डे, माटे देशव्यापी जाणवां अने एक आकाशव्य ते लोकालो कमां व्यापी रह्यो ने माटे सर्वव्यापी . ए त्रीजो प्रश्न थयो. हवे चोथा प्रश्नने विषे पांच प्रकारे ज्ञान तथा षट्भव्यतुं खरूप प्रत्य अने परोद ए बे प्रमाणे करी देखाडे .. तिहां प्रथम प्रत्यक्ष प्रमा एना बे नेद ले. एक सर्व प्रत्यक्ष अने बीजें देशप्रत्यक्ष तेमां केवलज्ञानें करी षट् अव्यना अनंता गुण अने अनंतापर्यायरूप लोकालोकना सर्वचाव प्रत्यक्ष पणे जाणे, ते सर्वप्रत्यक्ष जाणवू अने मनःपर्यवज्ञान ते मनोवर्ग पाने प्रत्यक्षपणे जाणे, बीजु अवधिज्ञान ते पुजल वर्गणाने प्रत्यक्षपणे जाणे,ए सर्व देशप्रत्यक्ष जाणवा. हवे बीलु परोक्षज्ञान लेतेपरोक्षप्रमाणना त्रण नेद , एक आगमप्रमाण ते आगमें करी नरक, तिर्यंच, मनुष्य, दे नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. २३७ वता यावत् सिद्ध अवस्थानुं खरूप जाणे, बीजुं अनुमानें करी अनेक व स्तुनुं प्रमाण करे, जेम कोश्ना घरमां धूडो वेखी अग्मिनुं प्रमाण थाय, अथवा कोश् मुख देखी रोग, शोक, चिंतातुं प्रमाण थाय, अनेत्रीजु उप माप्रमाण, ते कोइ जीव अजीवरूप वस्तुने अनेकप्रकारे उपमा पापी वो लावीयें, जेम तीर्थकरने गंधहस्ती तथा चिंतामणिरखनी उपमा देवी, ते सवें उपमा प्रमाण कहीयें, ए रीते पांच ज्ञान तथा षट्पव्यतुं खरूप ए बे प्रमाणे करी जाणवू, ए चोथो प्रश्न थयो. इवे पांचमा प्रश्नमां पांच प्रकारनु ज्ञान तथा षट्भव्यतुं खरूप, क गे, कारण अने कार्यरूप त्रिनंगी करी देखाडे . तिहां कर्ता जीव ते ने देव, गुरु, कारणरूप मध्यां तेवारें जीवने सम्यज्ञानरूप कार्य नीपन्यु, तथा कर्ता जीव, तेने सम्यक्झान कारणरूप मब्युं तेवारें जीवने श्रुतादि चार ज्ञानरूप कार्य नीपन्यु, वली कर्चा जीव, तेने कारणरूप चार ज्ञान म यां, तेवारें जीवने केवलज्ञानरूप कार्य नीपन्यु, वली कर्ता जीव, तेने के वलज्ञानरूप कारण मव्युं तेवारे अनेक शेयपदार्थ जाणवारूप कार्य नीपन्युं. हवे उजव्यमां कर्ता, कारण अने कार्यपणुं देखाडे . तिहां कर्ता जीव अने कारण धर्मास्तिकाय मव्यो, तेवारें जीवने चालवारूप कार्य नीपन्यु, वली कर्ता जीव अने तेने अधर्मास्तिकाय कारण मब्युं तेवारें जीवने स्थि र रहेवा रूप कार्य नीपन्यु वली कर्ता जीव तेने अकाशास्तिकाय कारण मव्युं, तेवारे जीवने अवगाहना रूप कार्य नीपन्यु, वली क जीव, तेने कालाव्यकारणरूप मव्युं, तेवारें जीवने नवा पूराणारूप कार्य नीपन्यु, व जी का जीव, तेने पुजलव्य कारणरूप मव्युं तेवारें जीवने समय सम य अनंता पुजल परमाणुथा सेवा तथा खेरवारूप कार्य नीपन्यु, ए रीते पांच प्रकारे ज्ञान तथा षट्भव्यतुं स्वरूप, कर्ता कारण बने कार्यपणे जाणवु ए पांचमो प्रश्न. एरीतें श्रीउचराध्ययनसूत्रमा एकवीश प्रश्न कह्या बे. तेमां पांच प्रश्ननो अर्थ कह्यो, शेष प्रश्नना अर्थनो जे विस्तारबुजिना धणी होय ते परमार्थ जाणी खेजो. ए प्रमाणे जे जाणी पादरी ने पाले,तेने जाण कहीये. तेनुं वरूप उलखाववाने चोजंगी लखीयें जैयें. पहेला जीव जाणे, आदरे अने पाले, बीजा जीव जाणे, श्रादरे अनेन पावे, त्रीजा नवतत्त्वना प्रश्नोत्तरः २३ जीव जाणे, न श्रादरे, अने न पाये, चोथा जीव जाणे, न श्रादरे, अने पाले, हवे एनो अर्थ जूदो जूदो लखीयें बैंयें. तिहां पड़ेखा जीव जे जाणे, श्रादरे, अने पाले, ते उलखावे जे. जीव अजीव, नव तत्त्व अने षट् अव्यतुं खरूप साते नयें करी जाणे, हा वीश उपनयें करी जाणे, अव्य, क्षेत्र, काल जावरूप चोजंगीय करी जा पो, नित्य अनित्यादि आप पहें करी जाणे, अव्यचावें करी जाणे,निश्चय व्यवहारेकरी जाणे, नयसंयुक्त चार चारनिदेपे करी जाणे, ए रीतें जिन्न चिन्न प्रकारे जाणी अंतरंग जासन सहित प्रतीति करी चार गतिरूप सं सारथकी उदासी जावें त्यागरूपवैरागें पंच महावत शुद्ध रीतें आदरे, अने जेवी रीतें आदरे,तेवीरीते मोक्षनिःकर्मारूप साध्य चोखो राखीने पा लेजीवसाधुमुनिराज बडेसातमे गुणगणे वर्तता कंचन पात्र समान जाणवा., हवे बीजा जीव जे जाणे श्रादरे अने न पाले, ते जीव उलखावे . एटले आगल जे जीव अजीवरूप षट्भव्यतुं नवतत्त्व स्वरूप कछु ते प्रमा णे अंतरंग जाणपणा रूप जासन सहित प्रतीति करे, तथाचार गतिरूप संसारथकी उदासीनावें त्यागरूप वैरागें शुद्धरीतें पांच महावत गुरुमुखें उच्चरे, अने साध्य एक आत्माने कर्मथकी मूकाववा रूप निःकर्मा श्रव स्थानो राखीने पंच महाव्रत शुद्ध रीतें पाले, पण पूर्वकर्मरूप उदयनाव ने योगें करीने ब्रतयकी चूक्यो मनःपरिणामविषे अशक्त थयो॥ गाथा॥ जे जाको जैसो उदे,तव सोए ते थान ॥ शक्ति मरोडे जीवकी, उदय महा बलवान ॥ १॥ एवी रीते उदयचावने योगें करी व्रतयकी परिणाम ख श्या पण वेष मूके नहीं, पडिक्कमणुं पडिलेहणादि क्रिया यथाशक्तिये साचवे, विषयसुख ते विषपान समान दारुण पुःखना दातार करी जाणे मनने विषे जूरणा घणी करे, पण बूटी शके नही, अने जे साधु, मुनिराज शुद्धमार्गी जिनाज्ञाना पालक होय, तेने देखी घणो प्रेम धरे, तेनी सेवा करे, एवा व्रतपालवानी अभिलाषा राखे अने शुद्ध मार्गनो उपदेश आपी, लोकने प्रतिबोधे, धर्म पमाडे, ते जीव, व्रतथकी चूक्या पण समकेतनी सदहणायें करी सहित , माटे संवेगपक्षी जाणवा. ए बीजो जंग, हवे त्रीजा जे जीव जाणे, न आदरे, अने न पावे, ते उलखावे . ते जीव सम्यग्दृष्टि चोथायणगणावाला जाणवा. एटले आगल जी - नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर २४० व अजीवरूप नव तत्त्व, षट् व्यतुं खरूप कडं ते प्रमाणे सर्व जाणे, अंतरंग पणे सर्ददे, कार्य कारण, धर्म प्रत्ये उलखे, स्वदया परदया जा णे, स्वगाव विचावनो यथार्थपणे विचार करी सर्दहे, आत्माने उपादान कारणपणे जाणे, उपादानकार्य जाणे, तथा आत्मिकसुख इंजियजनितसु खनी प्रतीति करी साध्य चोखो राखी वीतरागनी श्राज्ञायें अनेक प्रकारे साधन करे, तेजीव, संसारथकी उदासीनावें वत्ते, संसारने बंधीखानारू प करी जाणे, अने व्रत बेवानी रुचि घणी करे, पण अवतने उदयें करी संसाररूप जालमांथी बूटो शके नही, एवा जीव जाणे खरा पण आदरे नही अने पाले पण नही. ए बीजो जंग कह्यो. हवे चोथा जे जीव जाणे न आदरे अने पाले तेने लखावे . ते जीव अनुचरवासी देव जाणवा. एटले आगल नाव कह्या,ते प्रमाणे सर्व जाणे बेपण गति आश्रयी अवतिपणाने उदय करी तिहां व्रत आदर नयी तथापि व्रत पालवाने नावेज वत्तें ,माटे जाणे न आदरे अने पाले ए चो योनंग. एचार जांगाना अर्थ विचारी तोलना करे ते ज्ञानीपुरुष जाणवा हवे अजापर्नु स्वरूप जाणवाने चोभंगी सखीये थे. तिहांपलाजीव न जाणे, न श्रादरे अने न पाले. वीजा जीव न जाणे, नादरे अने पाले, त्रीजा जीव न जाणे, आदरे अने पाले, चोथा जीव न जाणे, आदरे अने न पाले. ए चार प्रकारना जीव उलखाववाने अर्थ लखीयें वैयें. तिहां पहेला जीव न जाणे, न आदरे अने न पाले तेजीव मिथ्याष्टि पहेले गुणगणे अन्यदर्शनी जाणवा. तेने जीव अजीवरूप स्वरूप जाण्यु नथी, श्रने जिनवचननी आस्था विना अनेक प्रकारे अन्यलिंगें मिथ्यात्व रूप चेष्टा करता फरे, ए पहेला जांगानो विचार करो. हवे बीजा जीव न जाणे, न आदरे अने पाले, ते जीव लखावे डे. ते जीव, बास तपखी जाणवा. तेने जीव अजीवना खरूपनी उलखाण नथी, अने पंच महाव्रतनुं खरूप पण जाणता नथी तेम पांच आश्रव पण सेवता नथी, माटें ए बाल तपखी जीव जाणवा. ए बीजो चंग, हवे त्रीजा जे जीव न जाणे,श्रादरे अने पाले, ते लखावे दे, ते जीव जैनमती स्वलिंगी, बाह्यक्रिया प्रतिपालक जाणवा. तेणें जीव अजीव रूप नव तत्त्व षट्भव्य स्वरूप नयें करी, निक्षेपे करी, स्यामादरूप नित्य -- नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर. श्र अनित्यादि आठ पदें करी जासनरूप प्रतीति करी नबी, अने उपादान पणुं न जाणे, उपादान कारणपणुं न जाणे, उपादानकार्यपणुं न जाणे, साधक बाधक अने सिकादि खरूप चौद गुणगणानो विचार न जाणे, लौकिक धर्म न जाणे, लोकोत्तर बाह्यकारणरूप धर्म न जाणे, खोको चर अंतरकारणरूप धर्म न जाणे, तथा लोकोत्तर अंतरकार्यरूप धर्म पण न जाणे अने जीवसत्तारूप अव्यगुणपर्याय खरूप न जाणे तथा अजीव सचारूप जावकर्म अव्यकर्म नोकर्मरूप विचार न जाणे, तथा साध्य साध नरूप लेवानी प्रतीति कस्या विना नरकनिगोदनां फुःखयकी बीहीतो थको सुखनी खालचे पुण्यरूप फलनी वांगायें निवृत्तिरूप चारित्रश्चंगीकार करी, पांच वहावत शुद्ध रीतें पाले डे, बहेंतासीश दोष टाली आहार लीये डे, मांमझाना पांच दोष टाले बे, अने पडिकमणुं पढिलेहणादि क्रिया शुरू रीते साचवे ने, ते अव्यलिंगी जीव जाणवा. ए त्रीजो जंग कयो. हवे चोथा जे जीव न जाणे, आदरे अने न पाले, ते उलखावे डे, ते जीव जिनमतलिंगी वेषधारी जाणवा. एटो पोतानो पाट मेलववारू प नाम राखवा सारु बालपणे शिष्यने वेचाता व अनेक प्रकारे मुल्क रीजिनमतना शास्त्र जे अंगोपांगादिक तथा परमतनां शास्त्र जे ज्योतिष्य वैयकादिक ते जपावे, जणावी पालीने महोटा करे, पण अंतरंग सचाग तना जाणपणारूप जासन रहित तेणें करी जीवादिक नव पदार्थना पर मार्थने न जाणे, अने श्रगावें करी रुचि विना पांच महाव्रतरूप उचारे करी जैनसिंग धलं, पण बकायना आरंजने विषे प्रवचें , सावधरू प पापकर्मना श्रादेश उपदेश दीये ॥भत्र गाथा ॥ निर्दय हृदय उका यमा, जे मुनिवेषे प्रवचे रे । यही यतिधर्मथी बाहिरा, ते निर्धन गति व तेरे॥१॥ए परमार्थ जाणवो. एटले ते जीवन जाणे, अने व्रत बाद रे पण पाले नही, मा. जिनमतसिंगी वेषमाने जाणवा. ए चोथो नांगो कहो. ए रीते जाण अजाण पणानुं खरूप जाणवा सारु चोजंगी कही ने. ॥ दोहा॥ ॥ श्रात्मदृष्टिदेखीये, पुजल चेतनरूप ॥ परपरिणति होय वेगल्ली, न पडे ते जवकूप ॥१॥ आतमजावें सिकने, परजावें ने बंध ॥ निजखरूप थ विखोकतां, मिटे अनादि धंध ॥ २॥ जेने पुजल योग , तेहनी न धरे नवतत्त्वना प्रश्नोत्तर, श्व श्राश ॥ शुद्धातम अनुभव जयो, शाश्वत सुरक विलास ॥३॥ चेतन अक्षण श्रातमा, सो अनादि गुणलीन ॥ पण ते प्रगटे अनुजवें, समकेत दृष्टि पीन ॥४॥ मन जयो जडनावमें, तेणे सावरण खनाव ॥ निरावरण तो संपजे, आपें आप खजाव ॥५॥ शुक्रव्य शुखातमा, व्यापक सकल खनाव ॥ शुद्ध अव्यगुण पजावे,मटे मोहमद ताव॥६॥श्म जावत शिव तत्त्व रस, तेअध्यातम सार ॥ ताके गुणकी वर्णना,सुणतां होय सुखकार॥३॥ ॥ देशी चोपाश्नी॥ खिमाविजय ले दमा जमार, जिन उत्तमपदना दातार ॥ एवा गुरु नि त्य सेवो सहु, निजरूप प्रगटे सुख सहो वहु ॥ ७ ॥ अमिय कुंअर तसु प्रणमी पाय, ग्रंथ कियो जविजन सुखदाय ॥ अल्पबुद्धि में रचना करी, शुद्ध करो पंमित जन मनी ॥ ए॥ मरुधर पाली नगर मकार, चोमासुंध री हर्ष अपार ॥ वर्ष ब्यासी संवत अढार, महाशुदि पांचम ने रविवार । १७॥ प्रश्नोत्तर ग्रंथ कीधो सार, आतम अर्थीने हितकार ॥ जणतां गुणतां जय जयकार, लखमी बीवा पामे अपार ॥ ११ ॥ इति पंमित श्रीकुंवर विजयजी विरचित प्रश्नोत्तर ग्रंथः संपूर्णः ॥ श्लोक संख्या ॥ ६६६१ ॥ चूलः-श्रा ग्रंथ बापतांज एना बीजा पृष्ठनी बेल्ली बीटीमां (वाजित्रमा मलतो शब्द होय.) ते ठेकाणे कंपाजीटरनी चूलथी "वा जित्रमा मेल उ चित प्रमुख गुणसहित होय" एम थश्गयुंजे.तेमज बीजापण जे जे स्थान के अशुद्धतारूप दोष महाराथी थयेला होय ते सर्व स्थले वांचनार , साहेबोयें सुधारी वांच. आ पुस्तक मुजित करतां जे काइ श्रीजिनवचन विरुज महाराणी लखायुं होय ते अपराध रूप पुष्कृतने हुं समस्त श्रा ग्रंथ पठन करनारा सज्जनोनी समक्ष मिथ्या करंडं. इति श्री कुंवरविजयजीकृत अध्यात्मसार प्रश्नोत्तर ग्रंथः समातः॥
बूटक बोल. ३४३ अथ बूटक बोलो लखीयें .यें. सुताम, सुगाम, सुजात, सुभ्रात, सुतात, सुमात, सुवात, सुकुल, सुबल, सुखी, सुपुत्र, सुपात्र, सुक्षेत्र, सुदान, सुमान, सुरूप, सुविधा, सुदेव, सुगुरु, सुधर्म, सुवेश, सुदेश. एटलां वानां पुण्यविना न पामीयें. सुमति, शीलवंत, संतोषी, सत्संगी, वजन, साचा बोला, सत्पुरुष, समे ला, सुलक्षण, सुलजा, सुकुलीन, गंजीर, गुणवंत, गुणज्ञ, एवा पुरुषनो सं ग करवायी धर्म पामीयें. चुगल, चोर, बलग्राही, अधर्मी, अधम, अविनी त,अधिक बोला,थानाचारी,अन्यायी,अधीरा, अधूरा, निःस्नेही,कुलक्षण, कुबोला, कुपात्र, कूडाबोला, कुशीलिया, कुशासनी, कुलखपण, जूंमा, बूंब. एवा पुरुषोनोसंग न करवो. केटलाएक दोष मुख्यतायें जेने होय तेनां नाम कहे-रजपुतने क्रोध घणो होय, क्षत्रीने मान घj होय,गणिका अने वणिकने माया घणी होय, ब्राह्मणने खोज घणो होय, मित्रने राग तथा हेत घणुं होय, शोक्यने द्वेष घणो होय, जुगारीने शोक घणो होय, चोरनी माताने चिंता घणी होय, कायरने जय घणो होय. इत्यादिक श्रीविशेषावश्यकमां घणा बोल . हवे धर्म कर्म केवी रीतें होय ते कहे जे. धर्म तो श्रात्मजावें शुद्धोपयोगें होय भने कर्म तो अशुद्धोपयोगें तथा शुजाशुज नावें होय जेवी करणी एट ले जेवी क्रिया तेवां कर्म होय भने धर्म तो थक्रिया रूपें होय जेवो शुकोपयो ग वृद्धिवंतो होय तेवो धर्म पण वृधिवंतो होय. महोटी चौदविद्यानां नामः-एकनजोगामिनी, बीजी परशरीरप्रवेशिनी, त्रीजी रूपपरावर्त्तनी, चोधी स्तंचनी, पांचमी मोहनी, ही सुवर्णसिकि, सातमी रजतसिकि, आवमी रससिकि, नवमी बंधयोजिनी, दशमी शक पराजयनी, बगीयारमी वशीकरणी, बारमी जूतादिदमनी, तेरमी सर्व सं पतकरी, चौदमी शिवपदप्रापणी. वताना चोद गुण लखिये बयें.पहेलोप्रश्नव्याकरणोक्त शोल बोलनोजाण पंमित होय, बीजो शास्त्रार्थ विचारी जाणे, त्रीजो वाणी मांहे मीगश हो य, चोथो प्रस्ताव अवसर उलखे, पांचमोसत्य बोले, मोसांजलनारनासं देइनो छेद करे, सातमो बतुशास्त्रवेत्ता गीतार्थ उपयोगी होय, आठमोथ थने विस्तारी तथा संवरी जाणे, नवमो व्याकरण रहित उतां कंठनी जा, बूटक बोल. श्वन पामां पण अपशब्द न बोले, दशमो वाणीये करी सजाजनोने रीजपमाडे, श्रगीयारमो प्रश्नार्थ ग्राहक, बारमो अहंकार रहित, तेरमो धर्मवंत, चौद मो संतोषवंत. ए चौद बोलनो जाण होय ते वक्ता जाणवो. हवे श्रोताना चौद गुण कहे बे-एक भक्तिवंत, बीजोमीगबोलो,त्रीजो गवरहित, चोथोसांजलवा उपर रुचि, पांचमो चंचलतारहित एकाग्र चित्तें सांजले अने धारे, बो जे सांचल्यु तेवं प्रगट अक्षरे कहे, सातमो प्रश्न नो जाण, पाठमो घणा शास्त्र सांख्यानां रहस्य जाणे, नवमो धर्मकायें श्रावसु न होय, दशमो जेने धर्म सांजलतां निशा नावे, अगीयारमो बुद्धि वंत होय, बारमो दाताररूप गुण होय, तेरमो जेनी पासेची धर्मकथा सां जले तेना पालथी घणा गुण बोले, चौदमो कोनी निंदा न करे तथा कोश्नी साये ताण खेंच वादविवादन करे.ए चौदगुण सांचलनारमांजोयें, योग,कषाय,अने लेश्या ए चारजेवारें एकठा मले, तेवारे परजवायु बंधाय. 'नारकी जीवने महावेदना भने अस्प निर्जरा जाणवी. तथा साधुने म हावेवना भने महानिर्जरा गजसुकुमारनी पेरें जाणवी, तथा देवतानेथल्प वेदना श्रने अल्प निर्जरा जाणवी तथा शैवशीकरणे चोदमे गुणगणे म हानिर्जरा अने श्रष्पवेदना जाणवी. प निर्जराने वेबनानी चोनंगी कही. सामायिक,चोवीसबो ने प्रतिक्रमण एत्रण आवश्यक संवर तत्त्वमां . तथा वंदनक, कास्सग्ग श्रने पच्चरकाण एत्रण आवश्यक निर्जरामां ने. संसारमांजीव त्रण प्रकारना. एक जव्य,वीजा अलव्य भने त्रीजान व्याजव्य. तेमांवती चव्यजीवनांत्रण प्रकार जे.एक निकटनव्य,वीजामध्य जव्य अने त्रीजा पुर्नव्य. तेमां सधवा सौलाग्यवती स्त्री जेम परणीने त काल ब महीने गर्भधारण करी पुत्रनी प्राप्ति रूप फल पामे तेनी पेरेजे जव्यजीव पण तरत सिधिवरे ते निकट जव्य जीव जाणवा, तथा जेनेको एक स्त्री परण्या पनी बे वर्षे पुत्ररूप फल पामे तेनी पेरेजे जीव थोडा जव माहे मेघकुमारनी पेरें सिद्धि वरे, ते मध्यमव्य जीव जाणवा. तथा जे छ नव्यजीव नेते जेम को परणेली स्त्रीने घणा वरस पनी पुत्ररूप फलनी प्राति थाय तेम ते जीव पप गोशालानी पेरे अथवा अनंता पडिवाइजीवो नी परे घणा काले सिद्धि वरशे ते पुर्तव्यजाणवा.एनव्यनात्रण भेद कहा. हवे वीजा अजव्य जीवनां लक्षण कहे डे, जेम वंध्या स्त्रीने घणाकाल बूटक बोल. . श्श्य पर्यंत जरतारनो योग मले तथा अनेक उपाय करे तो पण पुत्ररूप फलनी प्राप्ति न थाय, तेनी पेरे अजव्यनो जीव पण व्यवहारथी चारित्रनी क्रिया थादरे नवमा अवेयक पर्यंत जाय परंतु सिद्धिरूप मोक्षफल पामे नही. हवे त्रीजा जव्यानव्या लक्षण कड़े .जेम कोश्क बालविधवा स्त्री होय तेने पुत्र थवानी शक्ति ले परंतु जरतारना योगने बनावें पुत्ररूप फल पामे नहीं तेम केटला एक जातें जव्य जीव तो ने, परंतु कर्मनी विशेष निविडताने योगें करी अव्यवहार राशिमांची निकलीने व्यवहार राशिमां उंचाज नही श्रावी शके, तेथीसामग्रीने अनावें मोक्षरूप फलनी प्राप्ति पण न पामे. तथा वली त्रण प्रकारना जीव कहे डे एक जवाजिनंदी ते मिथ्याष्टि जीव जाणवा. बीजा पुजलाजिनंदी ते चोथा पांचमा गुणगणा वाला सम्य ग्दृष्टि जीव जाणवा. त्रीजा श्रात्मानंदी ते साधु सुनिराज जाणवा. तथा वली संसारी जीव चार प्रकारना कह्या . एक सघन रात्रि समान ते जवाजिनंदी मिथ्यात्वगुणगणवर्ती जीव जाणवा. जेमां को अजुवाडं नही बीजा अघनरात्रि समान ते मार्गाजिमुखी मार्गानुसारी जीव जाणवा. त्रीजा सघन दिन समान ते चोथा गुणगणाधी मामीने घारमा गुणगणा सुधीना जीव जाणवा. चोथा अघन दिन समान ते केवली जगवान जाणवा. तीर्थकरना जन्मादिकल्याणक थाय तेवारे साते नरके केटबुं अजवालु थाय? तेकहे जेः-प्रथम नरके सूर्य सरखोउद्योत थाय,बीजी नरकै सानसूर्य समान तेज थाय, त्रीजी नरकें पूर्णिमाना चंड समान उद्योत थाय, चोथी नरकें साघ्र चंअसमान तेज थाय, पांचमी नरकें शुक्र तथा बृहस्पति श्त्या दि ग्रहना सरखं तेज थाय, बही नरके नक्षत्रना सरखं तेज थाय अने सा तमी नरकें तारा सरखं तेज थाय. त्रण प्रकारे करेखा उपकारनु उसिंगण अवाय, तेनो विचार. १ माता पिताने पुत्र प्रभातें उठी शतपाक सहस्रपाक तेलें मईन करे, पडी सुगंधे करी उवटणुं करें, तेवार पड़ी सौगंधिकपाणी, टाढुंपाणी, अष्ण पाणी, एवा त्रण पाणीयें करी न्हवरावे पनी उत्तम वस्त्राभूषणादिके करीवि भूषा करे,पनी मन गमतुंसरस मधुर जोजन करावे,जावजीव सुधी पोतानी पळवाडे खांधउपर खस्ने फरे, एरीतें चक्ति साचवे तो पण ते पुत्र, माता पि तानो उसिंगण न थाय. परंतु माता पिताने केवसिप्रणीत धर्म कही बूटक बोल. श्४६ धर्म चूऊबीने धर्ममा थापे तो ते पुत्र, माता पितानो जैसिंगण थाय. ३ को एक महोटो पुरुष कोइ एक दरिद्धी पुरुषने महाटो धनवंत करे पड़ी कालांतरे को रीते अशुज कमोदयथी ते महोटा पुरुषने दरिज प्राप्त थाय ते प्रस्तावें ते पूर्व उपकार पामेलो पुरुष पोताना खामीने दरिज श्राव्यु जापी पोतानुं सर्वख पोताना खामीने थापतो तो पण तेनोसिंगण न थाय, परंतु ते पुरुष जो पोताना खामीने केवलिप्रणीत धर्म कही धर्म बूझवीने धर्मने विषे स्थापन करे, तो सिंगण थाय, ३ कोइ एक पुरुष श्रीसाधुनी पासेंथी रुडां धर्ममय वचन सांजली तेने मनमा धारी पड़ी शुनध्यान विषे काल करी देवलोकें देवतापणे उपजे, ते दे वता पोताना धर्माचार्य प्रत्ये पुकासमां पज्योजाणीवस्तिना स्थानकें मूके श्रथवातेधर्माचार्यने कोश्रोगउत्पन्न थयात्रीतेने रोगरहित निरावाध करे, तोपण ते देवता तेनो सिंगणन थाय, परंतु ते देवता जो पोताना धर्माचा यने अशुभ कर्मोदयची केवलिप्रणीत धर्मथकी भ्रष्ट थयो जापी फरी तेने केवलिप्रणीत धर्म बजावीने धर्मने विषे स्थापन करे, तो उसिंगण थाय. ॥ चार प्रकारनी वर्तणूक करतो जीव, नरकायु बांधे, तेनां नाम. १ महारंजमां वर्चतो थको. १ महापरिग्रहमा वर्चतो अको, ३ पंचेंजिय जीवोनोवध करतो. ४ आमिषनो आहार करतो थको. ॥ चार प्रकारें वर्ततो जीव तीर्यचायु बांधे, तेनां नाम ॥ १ मायाने करवे करी. विशेषमायाने करवे करी. ३ अलिक बोलतो थको. ४ कूडां तोल कूडां माप करतो थको. ॥ चार प्रकारें वर्ततो जीव मनुष्यायु बांधे, तेनां नाम ॥ १ प्रकृतियें नजकपणे वर्ततो थको. २ प्रकृतियें विनीत पणे वर्ततो. ३ दयासहितपणे वर्ततो थको. ४ मत्सर रहित पणे वर्ततो थको. ॥ चार प्रकारें वर्ततो जीव देवायु बांधे तेनां नाम ॥ १ सराग संयमें करी. ५ देशसंयमे वर्तवे करी. ३ बाब तटें करी. ४ अकाम निर्जरायें करी. ॥ चार प्रकारनां शूर पुरुष कह्या ३ ॥ १ क्षमा शूर श्रीअरिहंत. २ तपशूर श्रीअणगार. ३ दानशूर वैश्रमण. ५ युजशूर वासुदेव.
बूटक बोल. 1 ३४७ ॥ चार प्रकारना पुष्प कहां ॥ १ रूपसहित पण गंध रहित. गंधसहित पण रूपरहित. ३गंध सहित अने रूप सहित. ४ गंध रहित अने रूप रहित. ॥ एम चार प्रकारना पुरुष कह्या ३ ॥ १ रूपवंत पण शील रहित. श्शील सहित अने रूप रहित. ३ रूप सहित अने शील सहित. ४ रूप रहित अने शील रहित. ॥ चार प्रकारे उपरा उपर अनंता कह्या ॥ १ श्रनव्य जीव अनंता . श्ते थकी सिझना जीव अनंता ने. ३ ते थकी जव्य जीव अनंता . ४ ते थकीजातिजव्य जीव अनंताने. ॥ अंतिम चतुर्विध संघनां नाम ॥ १ श्रीप्पसह नामा श्राचार्य. २ फट्युसिरी महा सति साधवी. ३ नाश्व नामा श्रावक. ४ सबसिरीनामा श्राविका. ॥ पात्र चार प्रकारनां कहां ॥ १ श्री जिनेऽ.५ श्री साधु. ३देशविरतिश्रावक,अविरति सम्यग्दृष्टि. ॥श्रयाहारकना चार प्रकार ॥ १ विग्रहगतिवंत, केवलसमुद्घातकारक,३चउदमे गुणगाणे. श्रीसिक, ॥ मनुष्यनी चार अवस्थानां नाम ॥ १ गावस्था. बाल्यावस्था. ३ यौवनावस्था. वृद्धावस्था. ॥ चार प्रकारे कुंन , तेनां नाम ॥ १ मधुनो घडो ने मधुर्नु ढाकणुं २ मधुनो कुनने विषतुं ढाक[. ३ विषनो कुनने मधु ढाकणुं. ५ विषनो कुंचने विष डाकपुं. ॥ एज प्रकारे चार जातिना पुरुष होय ते कहे ॥ १ एक पुरुष निर्मल निष्पाप अने जिह्वाथी पण मी, मधुरं बोले. १ एक पुरुष निर्मल निष्पाप बतां जिह्वायें कडवू बोले. ३ एक पुरुष एक लक्ष पापवाला होय अने जिह्वायें मीठु मधुरं बोले. ४ एक पुरुष एक लक्ष पापवालो होय अने जिह्वायें पण कडवू बोले. ॥ पञ्चरकाण करवानी चतुर्जगी॥ १ पञ्चकाएनो करावनार गुरु जाण होय,अने करनार शिष्य ते पण जाण होय, ए प्रथम जंग अत्यंतशुरु उत्तम जाणवो, २ .
बूटक बोल.
ដូច
५ पञ्चरकाणनो करावनार गुरु जाण अने करनार शिष्य थजाप होय, त्यां
जाण गुरु पञ्चकाएना करनारने पूढे, जाण करे, केहे के देशमुका! तनेथ
मुक पञ्चरकाण कराव्युं डे, तेवी रीतेपालजे एम शिष्य पण पाले तो शुरु
जांगो जाणवो. अने न पूछे न पाये, तो अशुद्ध जांगो जाणवो.
३ पच्चरकाणनो करनार शिष्य जाण होय, ते शिष्यजाणतो बतो गीतार्थ
गुरुने अजावें पर्यायें करी महोटा एवा महात्माने समीपें अथवा पित्रादि
कने गुरु स्थानकें मानीने तेमनी साखें पच्चरकाण करे, तो ते शुरू जाणवं.
परंतु जो बते गीतार्थे पण अजाण गुरु पासेंथी पोताने बंदे पञ्चरकाण
करे, तो अशुधनांगो थाय, एम समजवु,
४ पञ्चरकाण करावनार गुरु थने पञ्चकाण करनार शिष्य, ए बेहु अजा
प होय तो ते जांगो थत्यंत अशुद्ध श्री वीतरागदेवें कह्यो बे.
॥ साधु ब कारणे थाहार बीये, तेनां नाम कहेडे.
१ खुधानी वेदनायें थाहार लीये.
थाचार्यादिकनां वैयावञ्च करवाने अर्थे आहार खीये.
३ यापथिकी मार्ग शोधवाने कारणे आहार बीये.
४ संयम पालवाने कारणे आहार तीये.
५ जीवितव्य रक्षाने कारणे आहार लीये.
६ शुजध्यान करवाने कारणे आहार लीये,
॥ साधु उ कारणे आहार न लीये, तेनां नाम कहे ॥
१ ज्वरादिकरोग आवे थके न जमे,
रमाबापने उपसर्ग रूप कारणे न जमे.
३ पुरुष वेदनो उदय थयाथी ब्रह्मचर्य राखवाने अर्थे न जमे.
४ कर्म खपाववा निमित्तें तप करवाने अर्थे न जमे.
५ जीवदयाने अर्थे वर्षाद वरसते अथवा धूहरी पडते न जमे.
६ अंतसंलेषणायें शरीर गंगवा जणी न जमे.
-
इति बूटकबोलो समास
No text on this page.