·No text on this page.

·છjpuppywomen શ્રીમાન યશોવિજયગણું કૃત નય છે દી ૫ અને નયચક સંક્ષેપ સ્વરૂપ மாற மறுமைக் கலகம் with me પાધિ અનુવાદક અને વિવેચ- સ્વ. શ્રી મનસુખભાઈ કિરતચદ મહેતા સપ કે પ્રારીક ડે ભગવાનદાસ મનસુખભાઈ મહેતા એમ બી બી એસ ૫ પાટી રાડ મુબઈ, ૭ મુ ય એક રૂપીઓ him a more/hom૯ હૈં

·પ્રથમક િઈ સ ૧૪ ૫૦
આ માથાન દીસર પડે છે
એન એમ પ્રિ રીગ કસ
સર્વ ફ રયાધીન
થ્રીપ્ટ અમદાર
giાકતી ઘ#aas !
31 વરિ જેની નીત્તિથનના જી ! ”
શ્રી અમૃતચ દ્રાચાર્ય કૃત પુસ્થાથમિડિપાય
(અથતિ ) વૈયા તણું નેન, એ- ઈ- ખેચત,
બીજે 4 થતી, માખrtપી લઇન
ત્યમ એ- એ તેથી વસ્તુનું તત્ત્વ જ આ પૈન
બીજ બિધિત્વ કરતીઆ, જેની નીતિ યવ ત
– ભગવાનદાસ)
“એકતા એ જ જ્ઞાનની અપૂર્ણતાની નિશાની છે
વાઓ મને તમારે માટે દર્શાવે છે કારણુ શિખાઉ વિશે
ડાન્યમાં જેમ તેમ ખામી દાળવા “જે' શબ્દને ૮૫ વર
, તેમ તમે પણ “જ” એટલે નિશ્ચથતા શિખાઉં જ્ઞાન
વડે કહે છે મહા મહાન એમ કઈ મળે કહે નહિ.
એ જ એની નવિની પેઠે રમતિ છે”-શ્રીમ, રાજચંદ્ર
মা মমম মৰিগালাবিথামুহুগী। অশ্ব।
શીતrકલિન, જ ચા 1-7ઝનશિત It
-શ્રી હેમચદાવાયકૃત અન્ય ગ 4 ના
(વચ્ચે) વિષય ગાક્ષીની ગમ એક ,
ઉદારવા ઉપU
ના દેવતા છે પર વાત પગથી,
વિના અનેબત નાયસ્થિતિ નથી(ભગવાનદાસ)

·૩
श्री सद्गुरुचरणार्पणमस्त!
“જે સ્વરૂપ સમજ્યા વિના,
પાયે દુખ અનત,
સમજાવ્યું તે પદ નમુ,
શ્રી સદગુરુ ભગવત
F
નિશ્ચય વાણી સાભળો,
માધન તજના ને,
નિશ્ચય રાખી લક્ષમા,
માપન કામ સમય
ગ૭ મતની જે કલ્પના,
તે નહિ બદલ્યવહાર,
ભાન નહિ નિજ રૂપનું,
તે નિશ્ચય નહિ સાર
-ग्री आत्मसिद्धि
}}

·સુભાષિત રત્નો
ફત પુર સિ. ૧e
"परमागमस्य जी निषिद्जायमिपुरिधाम् ।
मर जयविरमिताना गिधमथन माम्ययातम"
શ્રી અમૃતચરમરિ
(આયા) પરાગમને જીવ જે કન્વી-જન્માધ વાદ છે ને,
અનેકાત પ્રણમુ ત, અકન નય વિરોધને ભવને
"अनतधमणस्तत्त्व पश्यती प्रत्यगात्मन |
૩rrrrrrr wજપ કાતિin
શ્રી અમૃતચરિત મમયસાર કરવા
(ગન) અનત મી આત્માનું, પૃથફ પેખતી તાવ જે,
અમથી તિ, નિત્ય- તે પ્રજે'-(ભગવાનદાસ)
૬ નિrta વદ મા કાળજી મુરજી
gform fછક ઘroor Rધા'-બાવચન
(દોહગ) જિનમત ઈરછ
નિશ્ચય, ચવકાર મૂકજે ના જ
તીર્થ દાવ એક વિ.), તત્ત્વ ઈતર વિના જ
“Airi afrનીતિ ગુff, a wતારા વિના
partner gjri, Tags મતિ નિવા
શ્રી હરિભદરિસ્કૃત લોકતનિધિ
આગ્રા દરે યુતિ ત્યા, જ્યા તમ મતિ નિવેશ,
નિપટને તે યુનિ ન્યા, ત્યાં લડે મતિ પ્રપેરા (ભગવા દાસ)
D

·છે
નય અન તા છે, અરેક પળ અનત ગુણ ધર્મ
છે, તેમાં અન તા નય પરિણમે છે, તા એક અથવા બે
ચાર યપૂર્વક બોલી શકાય એવું કયા છે? માટે નવાદિ
તમાં નમતાવાન વુ, જ્ઞાનીઓની વાણી નયમ ઉદાસી છે
વર્તે છે, તે વાણીને નમાર હે' x x ૪ માર્ગ જેને નવી
પ્રાપ્ત વ એવા મનુ પો “નયને આવક કરે છે અને
તેથી વિષમ ફળની પ્રાપ્તિ હોય છે કઈ નય ક્યા ડ્રભાત
ના એવા જ્ઞાનીના વચનને અને નમસ્કાર કરીએ છીએ
જે નાનીના માળની ઈરછા કરી હોય એવા પ્રાણીએ
નાદિકમાં ઉમીન રહેવાને અભ્યાગ કરવો કોઈ ચિમા
બાન કરો નરી અને કોઈ પ્રાણીને એ વાટે દુભાવવું
નહી અને એ આગ્ન જેને ટો છે તે વાડ વાટે પણ
પ્રાણીને દુભાવવાની ઈછા ડરતા નવી 5 x ના પ્રકાના
નય, નાના પ્રાગ્ના પ્રમાણ, નાના પ્રા ની ભ ગાળ, નાના
પ્રજ્ઞા અનુગ એ સવળા લકણરૂપ છે લક્ષ એક
સનિદ છે – શ્રીમદ રાજચંદ્ર પવા. ૧૭-૧૮૦
દર્શન સ લના નય પ્રહે, આપ ગહે નિજ ભાવે રે,
હિનીજનને સજીવની,ચાતક ચરાવે ”
–શ્રી યશોવિજયજી
વિવાદ જેમ નહિ, શબ્દ તે અર્વ મન ધી રે,
સલ નયવાદ વાપી , તે શિવ બાવન સાધિ રે
તિન એ મુજ વિનતિ –શ્રી આનન્દઘનજી
સ્વામી સુજાત સુથા, દી આણદ ઉપાયા રે,
જિણે પૂત્ર તત્ત્વ નિપાયા વ્યાકિનય ઠહરાયા રે
પર્યાયાન્તિક નયાયાં તે મૃન ભાવ ગયા ,
જ્ઞાનાદિ વપર્યાયા,નિજ કાય કવ તાયા "
-
–શ્રીદેવચક્રજી

·બતાવના આ વયમાં 5રાં ! સદ પિતાશ્રીના નાયક મૂળુ લેખ માગધી મ પન થા છે (૧) ધી ય ન લય –-સાઈ કવિ તન, (૨) નયચક સપ સ્વરૂપ (૩)બિન બિન કથાનુ - નય વ્યાખ્યા આ પ્રકાશન ના ૧૧ એગ છે મનસુખલાલભાઈ તાવ મહેતા તવા થી એ દાવભાઈ સુવા વર મહેતા મિત્રભાવે સદ ભાવથી લીધન કમ માટે આભાર બન કરી, સંક્ષેપમાં આ નથને વનતુનિર્દેશ કરૂ છુ નવ પ્રઢીપ બીમા યવિજયજી કૃત આ ય“ નય ના મ્ય શા કોય વરૂપને પ્રબના “ પ્રદીપ ” છે તેના યથાર્થ ભાવ-ન ને ઝીલી, એ મન નુખભાઈએ વિશદ દય નમ અમી છે અને વિપુલ ૫૭ આદિલ અમૃદ્ધ કરી, આ “પ મા ને યુટ કે છે, અને “નય” જેવા દિન વિયને ગુગમ ન મ બ ાપી નયમા પર અપૂર્વ ઉ શાંત - છે તે છે ન્યાય પર અનેક (થનુ નવ- મન કરના કમાન થોવિજયજી આ વિષયના તજજ્ઞ નિ શાન (Sp cuist) અને પરમ પ્રમાણભૂત (Authority) એક મનાય છે આમ ગ્રામના ભાનવાની એમની પિતાની જ ઉતિ છે કે “ શ્રી વાવ- જો તed, ડેઈ ·નયે ન ખપૂરી ૨” આવા સમર્થ આ ન્યાયાચાયના આ ન્યાય અને અદ્દ લેખક મુકર -અર્થ-વિરેચનથી યથાયોગ્ય ન્યાય આપ્યો છે તે વિષયની વિશદતા અને વાચકની સુગ ના અને પ્રકરણની યેજના મે નયુક્ત કરી છે ) આ ગ્રંથમાં સૌથી પ્રથમ પ્રકરણમાં ચમત પ્રમાણમાં પાયારૂપ સપ્તભ ગી નયનું સ્વરૂપ વિનાશ નિરૂપણ કર્યું છે. કોઈ પણ વસ્તુની સવદેશીય પરીક્ષા માટે 'ઘનું અત્રિ , “સ્વારિત' આદિ માન જ ભાગ-વચન પ્ર વડ કે વસ્તુ નરવની માગપાળ નિયામક સમી ક્ષામાં પમ નિપુણ એ બા જનનિ પ્રસિદ્ધ સ્યાદવાદ અથવા અનેકાત છે આ અને નત તા મહાન તત્વદષ્ટા શ્રી અમૃતચ દ્રાચાર્યજીએ કહ્યું છે (જુઓ સુભાષિન ) તે “પરમાગમને જી-ગારૂ અને જન્માઇ પુના હાથીના સ્વરૂપ વિયન ઝાડાને નમાવના તથા અન્ય નય. વિનિતેના વિનાવને મથી રાખનારે, એ પમ ઉદાર ગભીર ને ગત તારી છે કારને તે ભિન્ન ભિન્ન નય- અપેક્ષાવિશે લક્ષમાં રાખી જૂદા જૂના દષ્ટિકોણથી આ ૧ દિધ નિશ્ચયપૂર્વક નમગ્ર–સ પૂર્ણ (Comprehensive collective & complete) વસ્તુનું સ્વરૂપ પામે છે તેથી પરમ્પર કલહ કસ્તાનની તકરારનો અત આવે છે, અને ડાઈ પણ પ્રકારના એબતવાદરૂપ મતાને ઉભવાનું સ્થાન રહેતુ નથી તત્ત્વના જીવનરૂપ બા અનનનના આવા પરમ અદભુત ચમ-રિક નર્વ સમન્વય કરી ખ્વરૂપ મુગ્ધ અને પરમ તત્ત્વએ ઉદારવા દોષ, કરી છે કે છે ·૮ st કન રિવાય તત્વ વ્યવવા ન પી ' તે અત્યંત સત્ય છે. આ રાdભ ગ ન લઈ ભગળાવમાં નથી, પણ તત્વ મવિસવાદી યથાર્થ વિનિશ્ચય દઢ કરાવનારી પરમ સુંદર યુકિત છે કે તે તે આત્મા પર ઉતારીએ તે આમા રજા બત્ત, “રાજ શારિત, આત્મા સ્વરૂપથી છે, પરરૂપની નવી, ઈત્યાદિ ક ર લિન થાય છે અર્થાત સ્વ દ્રવ્ય--કાન-ભાવથી આ માં છે, પર ૮ થ-ક્ષેત્ર-કાવ- ભાવથી આમાં નથી આમ પર દ્રવ્ય-ક્ષેત્ર-કાલ–ભાવથી, આત્મ ભિત છે એવું તત્ત્વવિનિયરૂપ જ્ઞાન આથી વજ- લેપ વીર છે “નિજ ભાવે રીય અસ્તિતા રે, ૫ર નાસ્તિત્વ અભાવ, અમિતપણે તે નાસ્તિતા , સીય તે ઉભય સ્વભાવ” શ્રી દેવચ છ ૧ ૭ ભારે જડ પરિણમે, ચેતન ચેતન ભાવ, કોઈ કાઈ પટે નઝિ, છોડી આપ સ્વભાવ શ્રીમદ્ રાજચ છ આ નભ ગીનું સ્વરૂપ દર્શન કરાવી, બીજ પ્રકરણમાં અત્ર નયન સામાન્ય ચર્ચા કરી, કવ્ય, પર્યાય, ગુણ અને સ્વભાવનું પરિફુટ વરૂપ દર્શાવ્યું છે તેમાં પ્રથમ નય એવ શુ? તેની વિવિધ વ્યાખ્યા કરી, નયા ભાસનું સ્વરૂપ કહ્યું છે, અને નયના બે મુખ્ય ભૂળ ભેદ (૧) દ્ર યાથિક, (ર) પર્યાયાધકને તરું શ કર્યો છે એટલે પ્રસગપ્ન “ ” એ શુ? ક નું લક્ષણ શું? એની

·“ જ સજઈ વિવિધ વ્યાખ્યા નહીં, વિશેષાવશ્યક
અનુસાર દ્રયની સર્વગાડી વાગ્યા બનાવી છે પછી સ્વભાવ
પર્યાય-વિભાવ પર્યાયનુ દ્રયન કરી, દ્રવ્યના અનિવાદિ દશ
સામાન્ય ગુણ અને નાના-નાનાદિ સોળ વિશેષ ગુણ વિવરી
બતાવ્યા છે, અને દ્રવ્યમાન પ્રાપ્ત થતા “અસ્તિ સ્વભાવ
આદિ ૧૧ સામાન્ય સ્વભાવ તથા ચેતન સ્વભાવ આદિ
૧૦ વિશેષ સ્વભાવ-એમ વ એ-વિરા સ્વભાવનું સ્વરૂપ
સ્પષ્ટ કર્યું છે, અને તે અને ફૂટનેટમાં વિસ્તૃત ટિપ્પણ
મૂકી આ વિષયને અત્યત નિવ છેચો છે છેવટે નય-પ્રમાણને
સુમેળ-સમન્વય સાધવાની ભલામણ કરી છે
પછી ત્રીજી પ્રકરણ વ્યાર્થિક ન બને પર્ચા-
યાકિનયના ભેદ વિનય ચર્ચે છે તેમ દ્રાવિક
નયન દશ ભેદનુ પરિક્રુટ વિવરણ કરી, પાયાવિ 4 નયન
વ્યાખ્યાન કર્યું છે તે અને પર્યાયના બે પ્રકાર–સહભાવી
પયાય અને કમભાવી પર્યાયને નિર્દેશ કરી, સહભાવી પર્યાય
તે ગુણ અને કમભાવી પર્યાય તે પર્યાય એ સ્પષ્ટીકરણ
કર્યું છે પછી “સ્વભાવ દ્રવ્ય, સ્વભાવ ગુણ, વિભાવ દ્રવ્ય
અને વિભાવ ગુણ એ વડ કરીને પર્યાય પણ ચાર પ્રકા
” એમ કહી જીવ અને પગના ચાર ગા- રાજન પાય
વિવરી છાના યા છે પાથે સાથે બાકીના દબૅને વજન
પર્યાય ન હય, બર્થપયાંય જ હેય એમ ટિપ્પણમાં સ્પષ્ટ
કરી, પર્યાયાધિક નયના છ ભેદનુ યુક્તિપૂર્વક કામ કર્યું
છે અને દ્રવ્યાર્થિક નય કહ્યો, પર્યાયાર્થિક કહ્યો છે
ગુણપ્રધાન ગુણાર્થિક નય કેમ ન હો? પર્યાય તે

·૧e
ના જ છે, છતાં ન્યાય અને અન પાવ આ બે ઈ
નય શા માટે કહ્યા? તેમજ માન્યાયિક અને વિશેષાર્થિ
એવી ની ડમ ન હ્યા? – બવ શ નનુ યુક્તિમર
સમાધા! અ ઢાંખડુ ) આ પ્ર ! પ્રાને માન્ય
તિફ મામાન્ય અને વ તા માન્ય એ બે બે સ્વર
છે
ચોથા ભરણુમાં સાત નયનું માન્ય સ્વરૂપ કહ્યું
મૂળ નય છે ક ય ક પાવાધિક ન ક યાકિના
ત્ર ભ–નગમ નઝ, પવાર
અને પાકના
વાને બદ– તુમ, રામદ સમભિરૂ. ચારભુત,-એમ સાત
નયન નિ શ કરી, તે વાત નયની નિતિન ( યુત્પત્તિ )
થી અનુગદ્વાર સૂર અનુસાર આપી છે તેને હવે
છે એ દ્ર વાર્વેિ ના પણ મેં ના પરની મર્યાદા
નિયત કરી છે
પાચમા કે ઉમા વ્યાર્થિક નયના નગમાદિ
નણુ બદનુ સવિસ્તર વર્ણન કર્યું . (૧ નગમ નથની
નરૂપણમાં ‘ની એક જેને મ (ગોવમાર્ગ) તે નિગમ
એમ તેને યુત્પન્યધ દશાની તના ત્રખ ભેદ cહરા
આદિથી સ્પષ્ટ સમજાવે છે સાથે સારા સંગમાભાસનું
સ્વરૂપ બતાપી, નાવિ-- શેવિક દશનાને તેના ઉદાહરણ
રૂપ ટળ્યા છે (૨) મ ગ્રહ નય– સામાન્યને જ પણ
કરનાર જે પરામર્શ (ધ) ત મ ન” ઈત્યાદિ તેની વ્યાખ્યા
કરી તેના બે ભેદ પરસ ગ્ર, અથવા માસામાન્ય અને
અપ ણ અથવા અવન્તિ- સા ને નિશ 4 છે

·અને તેમજ પર સગ્રહાભાસનું લક્ષણ દરાવી તેના ઉદારૂપ બધા અદ્વૈતવાદી દર્શને કહ્યા છે અથવા અઝના સામા ન્ય સંગ્રહ અને વિશેષ સ ચ એમ બે પ્રકાર દશાવ્યા છે (૩) વ્યવહારનય–બહે નહેવ પિડિતાઈ તનુ વિવિ પૂર્વક જે વિરેચન , તેની વિધિપૂર્વક જે બહેરણ કરે તે ય ન’ એમ તની વ્યાખ્યા કરી, તેનું સ્વરૂપ લણ દાખ યુ છે, અને સાથે સાથે વ્યવહાગકામનું લફ દ વી તેના ઉણરૂપ ચા- દર્શન ટાન્ય ઉપરાત વ્ય નયનું કેટલુક જ્વરૂપ પ્રવાતથી લખ્યું છે તેમાં અભત વ્ય નય બાદિ વ્ય નયના ચાહ મેદનું અત્યંત બેવપ્રદ સ્વરૂપ “ચક શૈલીમ પ્રાટ કર્યું છે છઠ્ઠ પ્રકરjમાં પર્યાયાર્થિક નયના જુવાદિ ચાર ભેદનું સ્વરૂપ પ્રતિપાદન કર્યું છે (૧) સુમ નય-વર્તમાનક્ષણન્યાવિ પર્યાયને જપ્રધાનપણે ? “ઇ, રહે તે જુ” એમ તેની વ્યાખ્યા કરી, ખુમાભાગનું નિરૂપણ કર્યું છે, અને તેના ઉદાહરણરૂપ દ્ધમનને નિદેશ લે છે (૨) ના નય–નાદિ ભેદે કરી ધ્વનિના અર્થ ભેદનું પ્રતિપાદન કરનાર તે શબ્દ નય,’ એમ વ્યાખ્યા કરી, કાલાદિદે અર્થભેદના ઉદાહરણ દાખ યા છે સાથે તાદા ભાસનું પણ નિરૂપણ કર્યું છે (૩) સમઢિ નય- વ્યુત્પત્તિ ભેદે કરી પર્યાય શબ્દન વિ ભિન્ન બર્થ ઉત્પન ડર તે સમણિરૂઢ', એમ વ્યાખ્યાપૂર્વક નમભિરૂઢનું સ્વરૂપ દર્શાવી સમભિરૂવાભાસનું લક્ષણ દાખવ્યું છે (૪) વ ભૂત નય-જે કન્યાને લઈ શબ્દની પ્રવૃત્તિ થાય છે, તે જ ક્રિયા-

·૧૨
છે તે ભૂમિ
વિશિષ્ટ અને વસ્તુ પ્રમશે ત્યારે એવ મૃત” એમ વ્યાખ્યા
કહી તનું સ્વરૂપ પ્રનિપાન કર્યું છે અને ભાળે આદિ
કમા કહે : જતિ, ગુણ ક્ષિા આ િવાચક પાકિયા-
શબ્દ જ , ત દાખના દીલથી એમ 4 યુ . સાથે સાથે
સેવ ભતાભાસનું લક્ષણ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધુ છે. મia
પયાયાર્થિ- નયના ચાર ભનુ ૧૨૫
બા આધિ માં
વર્ણ યુ “આ નાત નયમાં કમ વાર ના આ નિર
પામાં પ્રવી લેવાથી અચે નય અને પછીના વર્ષ શs
વાયા ગોગર હાવાથી ગબ્દ નથ” એમ તેને બે ભાગમાં
વિભરન
આ પાન નથમાં 14 પૂર્વ નય છે
તે ઍવ (પ્રવુર ગોચ ) છે અને ઉત્ત- ઉન- નય છે.
(પિિમન વિપર) ૦
સાતમા-૭ ના બ ] નયના સાત આદિ
વિશેષ ભેદે લ બતાવી ઉપસાર કર્યો છે જેટલા
વતન પ્રખર શબ્દાત્મગૃહીત છે માલવીર તે બધા
પરસમય છે, અને જે અવવારણ દિન “મ્યાન પદની લાછિત
છે તે સર્વે નય એઠા કરીએ તો અવિ છે, જિન
સિદ્ધાન છે ? છેવટે અવગ અનગ પ્રત્યે નય મિયાત્વ હેતુ
તે પછી વિષકણિની જેમ અર્વ એ-1 થતા મિષ્પાવ
હેતુ કેમ નહિ ?—એ શકાનું પરમ સુંદર યુનિસ મન
સમાધાન કર્યું છે કે-“પમ્પ વિરોધી જૂદા રૂપી.
વિષ ની કણીવું પણ જૈનસાધુરૂપ પ્રોઢ માનવાના માપેલ
વાદપ પ્રાગથી વિધરૂપ નિર્વિષપશુને પામે છે,
અને હડ- દામજી બાદિરૂપ ડોઢ બાદિથી પીડિતને હડન્મદા
હાદિ ટાવારૂપ અમૃતરૂપ પરિણમે છે ?

·૧૩ L 0 નયચક્ર સંક્ષેપ સ્વરૂપ આ ચોથને બીજે નિબ ધ નયચક સપ સ્વરૂપ છે આ લેખના પુભા મા સદ શ્રી મનસુખભાઈએ નય વિષય પર માર્મિક અને મનનીય રજૂચન કર્યું છે – અને તે વિચાર માટે મહાત બા શાસીય વિષય જ કર છે કાચિન તને જેને હાલ ખપ ન લાગને હોય તેને બે વિષય નીષ્મ લાગશે તેવી એની ઉપકારિતા- ઉપયોગિના કઈ ન્યૂન નથી અને તેના થોડા પણ જિના સુઓને એ સુ ન લાગશે છેવટ માટે તે બધાને એવા વિષય ઉપગી છે નય વિષયના અભ્યાસી નવરમિક જને ઉપગી આ આક્ષેપ નૈવ મ શ્રી શ્રી દેવસે નાચાર્ય કૃત આવા૫૫ કતિ અનુસાર તૈયાર કરવ જણાય છે આ પ્રસ્તુત નિગ ધમા પા પ્રાય પ્રીપમાં ચર્ચા ચેવા વિનુ જ વર્ચન હૈ ત થના ભાવને પુષ્ટ કરે છે જેમ- પત્ય, સત્ સ્વરૂપ, વ્યના ૧૦ સામાન્ય ગુણ, ૧ વિશેષ ગુણ, સ્વભાવ પયાય, વિભાવ પથાય, વ્યસન પર્યાય, દ્રયના ૧૧ સામાન્ય વભાવ અને ૧૦ વિશેષ સ્વભવ, નવ્ય અને પ્રમાણુ, દ્રાવિંડ નય ૧૦ ભેદ, પર્યાયા૮િના ૬ ભેદ, નગમાદિ સાત નયના ભેદ, ઉપય અને તના ભેદ-પ્રતિભેદ, ઈત્યાદિ વિશદ શૈલીથી અનિ- પણ કરે વિષયે આ નમ પ્રદીપ ની પાઠ્ય પુસ્તક તનિની ઉપયોગિતામાં એ વધારે કરે છે

·ભિન્ન ભિન્ન પ્રથાનુમાન મુખ નય વ્યાખ્યા
એ 2 અને લેખ ભિન્ન ભિા અધાતુમાર
નેગમાદિ સાત યની વ્યાખ્યા એ છે ન શીએ
પિતાની નોટમાં ન બથામા મહાપરિશ્રમે ગ્રીન
કવ પૃથક પૃથફ ધ પર શી ગધિત કરી, મે આ
તત્ત્વજિના અભામીન ઉપગ જણી અને જેમ છે તેમ
આપી છે મામનિ માત્માઓએ એ જ વયની ભિન
છતા અભિન્ન વ્યાખ્યા દવા કે બુદ્ધિ ભવ દાખવે
છે તેની અને માનદ પ્રીતિ થવા સાથે સુજ્ઞ જિનાને
ના પાદન કરે છે, અને આ ધિ યનો તુલના મ પૃથ
Giftra4" (Compirane & analyacil) અશોધન અભ્યાસ
(Rosearch Stad,) કરવા ઇચ્છના ખ નવા વિચામગીને
વિપુલ નામગ્રી પૂરી પાડે છે બા પરથી ગઢ શ્રી મન
સુખભાઈનું આ વિયનું પરિશીલન--અવગાહન કેટયું
ગ ભી- અને નમ્પશી ને, નનો ખ્યાલ આવી, તેમની
બનતાને માટે કે તે પણ હુમાન ઉપજાવે એમ છે
આમ એપમાં આ ધને પચિપ આપો અનભિને
પ્રથમ દષ્ટિએ ગુખ અને કઠિન
જણના નય
લેખ જેમ બને તેમ રસિક અને સરળ બનાવવા પ્રત્યેક
પ્રયત્ન કરેલ આ પ્રતીત ને કઈ કઈ બુદ્ધિમતોની
પણ જ્યા રાય બુડની નથી, એવા વિષયમા અત્યત અત
પ્રવેશ કરી, વડુ તત્વ ભીર અવગાહન કરી, ઉત્તમ અર્થ
અને એની દવા કાઈ જેવા તેવા પુરુષાર્થ-કોશનું
વિષયને સ૬૦
ને
5.

·કામ નથી, એ આવા વિષયા તમ સજજને કહેજે
સમજી શકે છે
બા થવા માન નાચી અને ( Academic
વાદવિવાદ (controversy) માટેને વિષય
થી, પણ વસ્તુન્વરૂપ સમજવા અને પરમાર્થ પામવા
માટેની અનુપમ યુ-િનવાળી પર્વ સમન્વયની કુદર યોજના
છે, અને જે તે નાની વાવ રૂઉપ શિતા (Prarical unity)
છે - તે યુ પતિ અથ પ્રમાણે નય શબ્દ “ની” (1leod,
દારી જવુ-૧૭ જવું, વાતુ પથ્થી નિકળ્યો હોઈ, નય એટલે
આ છે ને આ વસ્તુ-વરૂપ પ્રત્યે દાસી જાય-લઈ જાય
તે નથ અને આ જ બવ પ્રમાણે આપો પર જોયું તેમ
નિગમાદિ નય પ્રકાર ના મૂક્યો છે એટલે આ
યેનો પ્રયોગ વસ્તુના ઉત્તરોત્ત સૂમ બોધરૂપ પરમાર્થ
પ્રત્યે લઈ જવા માટે આ માને અવખ્ય ઉપગી-ઉપકારી
થઈ પડે છે. આ માની ગુદળારૂપ વિકાસક્રમમા અને
પ્રભુભક્તિથી પ્રાપ્ત ભાવમેવારૂપ આત્મપ્રગનિ આદિમાં નગ
માદિ માન નયની કેવી સુદર સપ્રદ અને બધપ્રદ પરમાર્થ
ઘટના કરી શકાય છે તેના બે ઉત્તમ Cદાણું–(૧)
બા મામા નઘટના, અને (ર) પ્રભુભક્તિમા નય ઘટના—
અ - ૫છી ટા થા છે—જેનુ પરમાભાવન તત્વર્સિ-
અને પ્રદ થી ૫શે
1--
પ ચાપા 3
ભગવાનદાસ મામુખભાઈ મહેતા
મુ-૧ ૧૧

·FFFFFFFFFFFFFFF
આત્મામાં નયઘટના
એ ભૂત દ્રષ્ટિથી જુમન સ્થિતિ દર
જુસૂત્ર દષ્ટિ થી એવ ભૂત સ્થિતિ કર
તેમ દષ્ટિથી ભૂત પ્રાપ્તિ કર
એવભૂત પ્તિી નગમ વિશુદ્ધ કર
? દૃષ્ટિવી એવ ભૂત શા
એને ભુત દૃષ્ટિથી સબક વિશુદ્ધ કર
થવા દષ્ટિથી એવા ભૂત પ્રત્યે જા
એવ ભૂત દષ્ટિથી થવા વિનિરિત કર
શ. દરિટી એવ ભૂત પ્રત્યે ન
એવ ભૂત દષ્ટિથી શબ્દ નિતિ ક૫ કરે
ગમભિરૂઢ થિી એવ ભૂત અવલોક
અપભુત દથિી સમભિરૂટ સ્થિતિ કર
એવભૂત દક્ટિવી એવભૂત શા
એવભૂત સ્થિતિથી એવ ભત દષ્ટિ શમાવ
૪ શનિ અતિ પતિ
धीमद् राजचद
(પત્રક, પદ)
HપપપEEEEEEEEEE
EFFFFFFFFFFFFEELFપE

·૧૭
t
[ શ્રીમદેવુ આત્મા ૫ર અભુત રીતે ઘટવેલા આ સપ્ત
નયની ગહન અર્થઘટાવાળા ઉપરોક્ત સૂત્રો ૫ મ આશય
ગભીર છે આ નયસૂત્રોને ભાવાવ સમજાવવા માટે એક
જિજ્ઞાસુ મુનિએ મને પૂછના, આને જે કિચિત્ સ્વપ
પરમાર્થ મને યથામતિ સમયે તે મેં તેમને લખી મે
ક હતા તે અમ પ્રમ ગણી આપે છે – ]
૧ “એવ ભૂત -ષ્ટિથી જુસુત્ર સ્થિતિ કર ”
જેવા પ્રકારે શુદ્ધ નિશ્ચયથી બાત્માની એવ ભૂત શુદ્ધ
સ્વરૂપ સ્થિતિ છે, તે દષ્ટિ લક્ષમાં રાખી જુમૂત્ર –
વર્તમાન પર્યાયમા તથાપ્રમ વિનિ ૨' એટલે કે વત્ત
માનમાં શુદ્ધ સ્વરૂપમાં વર્ત
કજુસવ દષ્ટિથી એવ ભૂત સ્થિતિ કર ”
અને વર્તમાન પર્યાયની–જુસૂાની દષ્ટિએ પણ
જેવા પ્રકારે આત્માનુ એવભૂત ગુઢ નિશ્ચય સ્વરૂપ છે, તેવા
પ્રકારે સ્થિતિ કર ! અથવા વર્તમાન વ્યવહારરૂપ આચરણની
દષ્ટિએ પણ જેવુ શુદ્ધ આત્મસ્વરૂપ છે તેવી સ્થિતિ કર!
શુદ્ધ સ્વરૂપસ્થ થા !
૨ “ગમ થિી એવ ભૂત પ્રાપ્તિ કર
નગમ દષ્ટિથી એટલે કે જેવા પ્રો- ચેતન્યલક્ષણથી આમાં
લોકપ્રસિદ્ધ વ્યવહાથ્થી વ્યવહારાય છે, તે ટષ્ટિથી–લકમા ગખી
એવભૂત શુદ્ધ ચેતન્ય ત્વરૂપે સ્થિતિ 4 1 વાગમ એટલે
જેવા પ્રખરે વણ ભક્તિ, વગગ્ય બાદિ મેધમાધમ બે

·વહાર પ્રસિદ્ધ છે, તે દષ્ટિથી–તથા૩૫ યવહાર આચરણની
દ્રષ્ટિથી એવભૂત એટલે કે જેવા પ્રખરે આત્મસ્વરૂપ
તેવા પ્રકા થા? આ લેકપ્રસિદ્ધ યવહાર આચરીને પણ
નિરતર એવભૂત યત આત્મસ્વરૂપ પામવાનો જ લખ'
એવ ભત -ષ્ટિથી ગમ વિશુદ્ધ કર
અને એવ ભૂત દષ્ટિથી એટલે મધ્ય એવા શુદ્ધ
આસ્વરૂપને નિતર લક્ષમાં ગખી નેગમથી ચૈતન્યલક્ષણ
આત્માને વિશુદ્ધ કર' અથવા લોબદ્ધિ મેક્ષમાધક વ્યવ
કારને વિશુદ્ધ કર !
૩ મહષ્ટિથી એવ ભૂત થા
નામાન્ય નાડી એવા મહત્યની ષ્ટિથી એવ ભૂત
થા. 14નયની ટિની અપેક્ષાએ સવ
સિત સમાન છે “ નર્વ જીવ છે સિદ્ધ સમ --આ દૃષ્ટિ
લમા ગખી એવ જન થા 1 અર્થાત જેમ આત્મજ્વરૂપ છે
તેની સ્થિતિને પામેવો થા' એ સ્વરૂપન્થ થા '
એ ભારષ્ટિથી સહ વિના કર
એન જન અર્થાત જેવુ યથાસ્થિત શુદ્ર મહજ આત્મ
સ્વરૂપ છે, તેવી -ષ્ટિથી તે અક્ષા -ષ્ટિ સન્મુખ રાખી
સમગ્ર અથોત જે પોતાની સ્વરૂપ સત્તા છે તે વિશુદ્ધ કર
એટલે કે- દ્રશ્ચિય સ્વરૂપ લક્ષમાં રાખી તેને અનુકૂળ શુદ્ધ
વ્યવઝારનું એવું અનુષ્ઠાન કર, કે જેથી કરીને જે સાધન
વડે કરીને તે એવભન આત્મારૂપ સાધ્ય સિદ્ધ થાય
જીવ સત્તાથી

·૧૮
વ્યવહાર ટિથી એવભૂત પ્રત્યે જા
વ્યવહાર દષ્ટિથી એટલે પરમાર્થસાધન વ્યવહાર
દષ્ટિથી એવ મૂન પ્રત્યે જા' શુદ્ધ સ્વરૂપ પ્રત્યે જા' ત્રણ
કે સર્વ વ્યવહા-સાધનનુ એક જ માય સ્વરૂપસિદ્ધિ છે
એવભૂત દષ્ટિથી વ્યવહાર વિનિવૃત્તિ કર
એવ ભૂત–નિશ્ચયરૂપ શુદ્ધ ત્વરૂપ દષ્ટિ લક્ષમાં રાખી
વ્યવહાર વિનિવૃત્તિ કર! એવી ઉત્તરાર ચઢતી આત્મદશા
ઉત્પન્ન ડરતા જા, કે જેથી પાછી વ્યવહાર-ભાવનની વિનિ
વૃત્તિ થાય, અપેક્ષા ન રહે છે કારણ – સમસ્ત વ્યવહાર
નિશ્ચયની સિદ્ધિ માટે જે તેની સિદ્ધિ થતી જાય છે, તેમ
તેમ વ્યવહારની નિવૃત્તિ થાય છે )
બાબ્દ દિથી એવ ભન પ્રત્યે જા
શબ્દ ષ્ટિથી એટલે માત્મા શબ્દના ખરખરા અર્વમાં
એવભૂત-શુદ્ધ આત્મસ્વરૂપ પ્રત્યે જા ! દાખલા તરીકે
જ્ઞાન-દર્શન-ચારિક પ્રત્યે ગમન-પરિણમન કરે તે આત્મા,
એમ “આત્મા’ શબ્દનો અર્થ છે આ ગામના યથાર્થ અર્થ
રૂ૫ દષ્ટિ લક્ષમાં રાખી એવ ભૂત પ્રત્યે જા' મુદ્ર આત્મ
સ્વરૂપને પામી
એવ ભૂત ષ્ટિથી ગબ્દ નિર્વિકલ્પ કર
એવ ભૂત–શુદ્ધ સ્વરૂપવતી દષ્ટિથી શબ્દને–વ..
અર્થરૂપ “આત્મા” નામધારી રાબ્દને નિવિ ૮૫ કર ! .
આ મા’ શિવાય ત્યા બીજે ગાઈ પણ વિ૫ કરે
K

·નથી એ કર નિર્વિ- ૫ આત્મધ્યાન-ગુકવ ધ્યાનને
પામ!
સમરિક વિ એવભૂત અવલોક ”
ગમશિરૂઢ–નિત્રય જ્વરૂપની સાધનામાં સભ્યપ
અભિરૂઢ-અતિ ઉ વ ચઢેર, ઉચ્ચ ગુમ્યાન સ્થિતિને પામેલ
એવી દષ્ટથી, એક મત એટ જેવા પ્રકારે મુળ શુદ્ધ આમ
વરૂપ છે તે અવવોક !
-નરપૂર
અમભિરૂઢ
સ્થિતિ
વાળાને અન્ય પ્રગટ
આ મદન–કેવલદર્શન
એવું મન
એ ભન દષ્ટિથી મામભિરૂઢ સ્થિતિ કર.”
એવભૂત શુદ્ધ આત્મસ્વરૂપ સ્થિતિની દ્રષ્ટિથી સમ
શિરૂઢ-આત્મવરૂપમા ગમ્યફો અત્યત આરૂઢ, એવી
પરમ ગદરાનપાન સ્થિતિ ક ' સ્વરૂપારૂઢ થા ! એના
રૂઢ સ્થિતિ સર
૭ “એવ ભત ષ્ટિથી એવ ન થા*
એવા વિ–શુદ્ધ આત્મજ્વરૂપ સ્થિતિની દષ્ટિથી
વક્ષમાં રાખી એવ બત થા' અર્થાત્ શુદ્ધ આત્મરૂપમાં
જે સ્થિતિ -રી છે એ ખ્યપસ્થિત થઈ જા!
એક ભૂત સ્થિતિથી એવ ભૂત પ્તિ શમાવ
અને આવા પ્રકાર એવ ભત સ્થિતિથી-~થાસ્થિત શુદ્ધ
આ મસ્વરૂપ સ્થિતિથી એવમત અર્થાત આત્મસ્વરૂપ

·સ્થિતિની દષ્ટિ શમાવ' અર્થાત શુદ્ધ આત્મસ્વરૂપ છે -
સાધ્ય, ધ્યેય, લક્ષ હતુ, તે શુદ્ધ સજા મ
તુ હવે સ્થિત થઈ ચૂળે છે, એટલે હવે જૂદી એવી એક્ટ
•ષ્ટિ રહી નથી દષ્ટિ અને સ્થિતિ બને એ રૂપ- ર
થઈ ગયા છે, એકમેકમાં સમાઈ ગયા છે, તબ્ધ - 2
એટલે હવે એનુ અલગ-જી, બહણ કરવાપણું = ".
દષ્ટિ પ્રમાણે સષ્ટિ ” તે ઉત્પન કરી દ ી દે
પરબ્રહ્મ ' હવે તે એવ ભૂત દિટને પણ જમાવ.દે જ
તે તું જ છે દષ્ટિ અને સ્થિતિની એકૃપતા -
અનેદરૂપ, પરમ નિશ્ચયરૂપ તે જ પર. -- --
પામે છે
–ભગવાનદાસ મન સુદ ૯
Rs.

·પ્રભુભકિતમાં નયઘટના
શ્રી ચંદ્રપ્રભ જિ૫ મેવા, હવાએ જે વિયા,
આતમ અનુભવ ગુણથી મવિયા, તે ભાભયથી ટીવિયા
દ્રવ્ય વિ વદન મનાક, અને વળી ગુણગ્રામજી
ભાવ ખભે વવાની ઈચ્છા, ૫ ભાવનિ કામોજી શ્રી ચ૦ ૨
ભાવ નેવ પવાદ નગમ, પ્રભુ ગુણને સ પેજ
સ થs સત્તા તુ યા ૫, જે જે વિકપણ નીચ૦ ૩
થવારે માન માનનિજ, ચરણ જિન ગુણ હમણાજી,
પ્રભુગુણ આલમ પશિ મે, જુયદ આને મણાજી
શ્રી ચ૮૮ ૪
રાદે ગુરવ યાતહણ, સમરૂિઢ ગુણ દશમેજી,
બીએ શુ ન વ -૫ એકતે, એવ ભૂત તે અમને
શ્રી ચ ૦ ૫
ઉગે સમકિત પ્ર ટ નેગમ પ્રભુના અજી,
સના આતમ સત્તાન બી, મુનિ પદ ભાવ પ્ર જી
શ્રી ચ દ્ર. ૬
જુનને જે રાણી પદએ, આતમ શક્તિ પ્રવાજી,
થયાખ્યાત ૫દ શદ સ્વરૂપે, શુદ્ધ ધર્મ પાસે
શ્રી ગઇ
ભાવ ગિ અગિ લેશે, અનિમ દુખ નય જાણે છે
માધનતા નિજ ગુણ વ્યક્તિ તેહનેવને વખાજી
થી ૮

·કાણ ભાવ તડ અપવાદે, કર્થરૂપ ઉગે જ,
આ મભાવ ત ભાવ દ્રય પદ દાઘ પ્રવૃત્તિ નિમજી
શ્રી ચઢe
ડાભાવ પર પરસેવન, પ્રોટે કારજ ભાગોજી,
કાજ સિંહે નાના વય મુવિ પરિવામિક ભાજી
શ્રી રા દ્ર. ૧૦
પરમ ગુણી વન તથા નિશ્ચય વ્યાને ધ્યાવેજી
દ્વાનો અનુભવ આ પરી દેવચ પદ પાવેજી
શ્રી ચ દ્ર. ૧૧
-મહામુનિ દેવચકજી
-
જિનેશ્વરની વાણી
૮૮.
I"]
“અન ત અન ત ભાવ ભેદથી ભલી ભલો,
અને ત અનત નય નિક્ષેપે વ્યાખ્યાની છે
મા જગન દિન કારિણી હારિણી મેહ,
તારિ ભવાબ્ધિ મેક્ષચાણું પ્રમાણ છે,
ઉપમા આપ્યાની જેનેતમાં રાખવી તે વ્યર્થ,
આપવાથી નિજ મતિ મપામે માની છે,
અગમચદબાલ ખ્યાલ નથી પામતા એ,
જિનેશ્વર તણું વાણી જાણી તેણે જાણી છે ?"
શ્રીમ રાજચ પ્રણીત શ્રા

·વિષયાનુક્રમણિકા ૨ નય પ્રદીપ ૧ મતભ ગી ૨ નય કે ય, પર્યાય, ગુણ વસાવ નયની વ્યાખ્યા પ્રકાર નથાભાસ છે. દ્રવ્યનું લક્ષણ સ્વભાવ વિભાવ પર્યાય ૩૦ ૬ યના ૧૦ સામા ય ગુણ ૧ વિશેષ ગુણ ૩૪ દિવ્યના ૧૧ સામા ય સ્વભાવ ૧૦ વિશેષ 4 ૩૭ એ વિશ સ્વભાવના અર્થ ના–પ્રમાણને સુમેળ જ્ય ૩ દ્રવ્યાર્થિક અને પર્યાયાર્થિક ના દ્ર યાશિક નયન દશ ભેદ પાર્થિ નયના છ મદ ૪ સાત નય નિર્યુક્તિ (વ્યુત્પત્તિ) દર-૫ ૫ કથધડ નયન નળમાં ત્રણ ભેદ ૬-૮૧ ૬ પથાયાર્થિ- નયના નાજુસૂત્રાદિ ચાર ભેદ ૭ નયના સાત તો બે ઉપસાર -9 નવચક ન થેપ સ્વરૂપ ૯-૧૦૯ નય અને કુનયનયાભાસ ૧૧૦-૧૧૩ ભિન્ન ભિન્ન શ થનુસાર સસ નય ખ્યા ૧૧૪–૧૩૫ - મન માં -

·૩ શ્રી વીતગાય નમ
શ્રીમાન્ યશોવિજયગણી કૃત
નય પ્રદીપ
મગજાવરણ
पेद्रादिप्रणत देव भ्यात्या मयनिद हदि।
मप्तमगनयाना च यक्ष्य विम्तरमाश्रुत।।
પ્રદીપકાર શ્રીમાન વિજયજી મગલાચરણરૂપે
પ્રકાશે છે કે—જેને સુરેદ્ર દ્રિ આદિ પણ પ્રણમે છે,
એવા સર્વજ્ઞ દેવને હૃદયમાં
ચાવીને, સપ્તભ ગી આદિ
નયને વિસ્તાર મેં જાયે છે તેમ, અથવા આગમને
અનુસચિને કહીશ
(૧) અભી
નોએ પ્રથમ સપ્તભ ગીનું સ્વરૂપ જાણવું જોઈએ,
કેમકે મસ્ત ગી જ તેઓના પ્રમાણની
સમભગી મા ભૂમિ રચે છે, અર્થાત્ યથાર્થ જ્ઞાન
માટે જાણવી "
સપ્તભ ગી વડે જ થાય છે, પ્રમાણમાં
પાયારૂપ અથવા પ્રથમ પગથીઆરૂપ સપ્તભ ગી જ છે
દમવા મુશ્કેલ એવા જે પરવારીઓના વાદરૂપ જોઈ ને
પકડી આ કુશમાં આણવા ઈચ્છતા, તેમજ પિતાના
સિદ્ધાતના રહસ્યના જિજ્ઞાસુ એવા છે વાદી
પ્રકારે સપ્તભ ગીનો અભ્યાસ કરે છે આ માટે જ
કહ્યું છે કે,

·૨ જા પિયુ મઢળા મા, ધ ધર્મપત્ર જરૂર જો જ અનુનિ ! निपा निरदशि देय भयता मा मतभगी यया, Tutorg વિજ્ઞાપ્ત થયો વિય !! તે ' ' પ્રવગાન આપે અને બr (અન ધર્મ વાળી ) વસ્તુમાં એકેક ધર્મને અપક્ષાએ વિધિ અને નિષ ( ૫૫ દામ ) ના ભેદ વ, (ગાય, વિપર્યય, અનધ્યવસાય એ) બાધ રહિત, નિદોષ ની જે સાત પ્રકારની વચન રચના કરી તે નભ ગી છે, કે જે સાભળી વડે વાદરૂપી ગામ વાદી પ્રતિવાદી ઉપર એક ક્ષણમાં વિજય પામે છે તેમજ આ શબ્દ કિચિત (ચિત) સદણ અને યત્કિંચિત (કચિત) * શ ના પt ૬૧ એ બે ભાગ વડ પિનાના અર્થનું સાન મ રે પ્રતિપાદન કરતો સમ ભાગ (સાત ભાગ) ન જ પામે છે એજ પતાવતુ આ સૂત્ર છે “મર્યા વિના જવાથમિાજ સોમનાતીત –પ્રમાણન નવા કાલકર -૧૦ અર્ધા–સર્વત્ર આ ધ્વનિ (ગ) વિધિ-નિષેધ વડે કરીને પોતાની મર્થન કહેતા મતભ ગીને પામે છે રાસભગીનું સ્વરૂપ લક્ષણ એનું સ્વરૂપ લક્ષ કહીએ છીએ. *ક ર છે એ ધમ અગે તને ડૉ વીર એક વરકુના આ ન મ તેમાથી એક રમ અને પ્રત કરાવીને એક ધર્મ અને એ છે જ ધન 4 1 , નથી તે રિપે સાત પ્રમાણે વા તે - - સાન બગ

·૩
રામભી
' ઘનુનિ જિમવાનુarifજ જન્ન
समस्तयोघ विधि निषेधया कल्पनया स्यात्काराषित सप्तधा
થાળ તોતિ – ન ત -૧૪
અર્થાત-જીવાજીવાદિ એક પદાર્થના એકેક ધર્મ
અગે પ્રશ્ન કરીને બધા પ્રમાથી અનાધિત ભિય વિધિ-
પ્રતિષેધ,અને અભિન્ન વિધિ-પ્રતિષધરૂપ વિભાગ કરી,
ચા” શબદલ અકિત એવો જે સાત પ્રબ વચનને
ઉપન્યામ (કહેવું છે કે, તે સપ્તભ ગી જાણવી +
+જુએ, એ બાખ્યા સમયે એક ઇથિ એ ના
અસ્તિત્વ પતિત્વ નિલ અનિન્યવ એ. અને બવ બાદ
Gર્મ કે તેમાથી એ “અસ્તિવ ધર્મ લઈએ અને એ અંગે
પ્રત પૂગે કે “મત્ત લીધી - ઝવ છે ” પ વના
આ “અસ્તિન અંગે પ્રશ્નને સપૂબ જવાબ રાતભ ગી વો જ
મળી જશે. તે વ્યાખ્યા માં બનાવેલી રીતે બે પ્રસ ઉપર સાત ભાગાની
કેજના કએ -
(નવા પ્રમાણુથી અ ધિત અએન જે cતર આપીને તેમાં
પ્રત્યક્ષ કે પરમ પ્રમાને અથવા સશ કે વિપર્ય કે અધ્યવસાય
વિશે આ જોઈએ એ ઉન યાપિન આવોઈએ)વિવિ
એટલે “કથ ચિન્હા' નિપેક ને તે કથચિત્ ' એક વખત
વિવિ (બઈ અપેક્ષાએ હા) જૂ શિવિવિ બી વખત નિષેધ
(કેઈ અપેક્ષાએ ના) જ (ભિન્ન નિવ) તજ વખત વિધિ-
નિદેવ (કેઈ અપેક્ષાએ ક ક ! હા ના (અભિન્ન વિધિ-
નિધ) થી વખત યુગપત્ વિધિ-નિધિ માટે બનતવ્ય
પાચમી વખત વિવિ હોવા છતાં પાછ યુગપન વિધિ-નિધિ
ઈ વિવિ+અવક્તવ્ય છ વખત નિધિ દેવ છતા યુગપત
વિધિ-નિધિ હૈઇ નિયમપત ,, સનમી વખત તમે કરી વિધિ

·૪
ટિપ–વિધિ અસદ (સત+અશ, તું
અતિ કયત, છે કોઈ અપેશાગે છે)
પ્રનિધિ એ અકળ (અમળશ સ્થાનિ
કય વિન, ને કઈ કાપેક્ષાએ નથીનિષેધ, પર્યદાસ
૧ પદાથ તે ઘણા એવા પદાર્થનમના સદશા
અને શ માત્ર અને પ્રકારના વિભાગ કરવાથી તે અને
તુમ ર્ગના પ્રસંગ આવે, શો દૂર કરવા સૂત્રકારે ,
તેમજ રાવના અને એક ૨ ગમે તે એક વસ્તુ) પ્રહ
૨ તેમજઅન ત ધર્મ સમુક્ત એવા એક જીવા
જીવ દિ વસ્તુને સ્નત ધમ અને પ્રશ કરવામાં આવે, તે
-રિરૂપ વા ના પગ યુગ વિધિ-નિધિરૂપ હોઇ વિધિ-
નિવરૂપ અવત ૧
(૧) ૧ મત છે ( એની અાએ }
(ર) છ અમત છે (પ-૧ની અપેક્ષાએ ?
(a) ૧ નળ ક ો (પુન કેમે કરી અસત્ છે
() વ નું સન્ બને યુગપત્ છે પણ એ બને છે
યુગપન ા જાય માટે અતિ )
(૫) છત સાવ છતાં પાકે યુગપનું ‘શન અસત્ ” માટે
{s a “મન ની તા પાસે
સન
() મે કરી મત અન્ દેવા છતાં મા
સત અન્ય
H

·૫
સસભ.
ત્યા પણ અન તભ ગ મ ભવ છે, તેની યાવૃત્તિ માટે
તે દૂર કરવા માટે ) સૂત્ર રે જે પપાનુડા તેમજ
સૂના અર્થમાં એકેક ધર્મ અગે, એમ ગ્રહ નેલ છે
એટલે એ નિયમ છે કે–અન ત વર્મ
એ યુકત અાત પદાર્થ
છતા પણ, પ્રતિ પદાર્થો પ્રતિ ધર્મ અગે પ્રશ્ર કરવામા આવે,
ત્યારે વસ્તુના એકેક ધર્મમાં એક મતભ ગી થાય અને તે
ધર્મની વિવા કરતા (એક વર્ષની એક મતભ ગ, તેમ
મનત ધર્મની અનત મસ્તભ ગી એ પ્રમાણે) તની મતભળી
પણ નાનાક-૫ (અન તો થશે જે અમને અભીષ્ટ જ છે, અને
એ સૂત્રકારે કહ્યુ છે –
afઘનિષજાત્રા દત્તર કન્નર જાના
सप्तभगीना
सभयात् प्रतिपर्याय
प्रतिपायपयनुयागाना
સત્તાના માહિતિ ” ન ત ૭-૨૮ ૯
અર્થાત–વિધિ નિષેધ પ્રકાગ્ની અપેક્ષાએ વસ્તુના દરે
પયાર્થ (ધર્મ) મા સાત ભાગાનો જ (અન ત ભાગાને નહિ જ)
ભવ છે, કેમકે દરેક ધર્મ અને (પ્રતિપર્યા) માત જ
પ્રશ્ન થઈ શકે, એથી વધારે નહિ જ), એટલે વાતુના
પ્રતિધર્મો એ, એમ અન ત ધર્મને અને આ તે સતભ ગી
થઈ શકે, પણ અન ભગી તે નહિ જ)
સસભગીનું લક્ષણ કર્યું, હવે એનું સ્વરૂપ બનાવીએ છીએ –
૧) છાશ નિતિનqtfજરને ઘમં મજા
અર્થાત-કઈ ધર્મની અપેક્ષાઓ પૂર્ણ વસ્તુ છે જ,
એવુ જે વિધિ (સદ) ધર્મની - પનાની સુનાવું,
તે પst A Gl
ક

·નવ પ્રદીપ (૨) જાને નમન કાનપતાવિમાન નિતી અથાત –કે ધર્મની અપથાએ સપૂર્ણ વસ્તુ નથી જ, એવું જે નિધિ (પરું દાન અથવા અરાદશ) ધમની મુખ્યતાએ દેવુ, ત બીજે ભ ગ ૨ (৪) গাব শাসি মা শফগনা- विजभना नृतीया भन । અથાત–ાડ અપ એ છે જ અને કોઈ અપેક્ષાએ નથી જ, એમ કુમાર વિધિ-નિરવની 4 પનાને મુખ્ય કરી કહેવું, ત ત્રીજો ભાગ ૩ (४) म्यादा यमयनि समसमय विधिनिषेधयो षिचनीय થાપનાવિજ્ઞાપા 17થ મ7 1 અર્થાત– અપેદાએ વસ્તુ અક્ત યજ છે, એવી સમમમયે (યુનત્--એ. સાથે કે વિધિ-વિધાની મુખ્યના કરીને કહેવું, તે વાઘો ભગ (૫) રાષ્ટ્રના સિfgfguru-જુnufaષ- Tખાની વ્યાજનાનrfજમાના પચબામ 1 અથાગ બક્ષિાએ વસ્તુ છે, પશુ અવક્તવ્ય છે- એવું વિધિની મુખ્યતાઓ અને યુગપત વિધિનિષેધની મુથનાએ કહેવુ, તે પાચમે ભાગ ૫ (6) भ्यानास्त्येष स्यादपर यमदति निषधमाधायेन युगप કિપિનિrufમનr v=ાજિમણા મ 1 - ..

·મસ ભી
અર્થાત–ાઈ અપેક્ષાએ વસ્તુ નાતિરૂપ હોવા છતા
પણ જ્યારે અવકતવ્ય થાય છે, ત્યારે નિપટ ધર્મની મુ
ખાને લઈ અને વિધિ-નિષેધ બનેની એક સાથે મુખ્યતાને
લઈને છઠ્ઠો ભગ થાય છે
(७) म्यादस्येत्र स्यानाम्यय म्यादानव्यमवति मात्
શાજપા યાનથી જુngપિપિનિષા
नीयरयापनाकल्पनाविभजनया 7 मप्तमा भद्ग ।
અર્થાતકેઈ અપેક્ષાએ વસ્તુ અનિ-નાનિત તથા
અવકતવ્યરૂપ છે, એવું સાતમો ભગ કહે છે તે એવી રીત :
જ્યારે કમવાર પણ વિધિ-નિધિની મુખ્યના જે , અને
યુગપર પણ
વિધિ–નિષધની મુખ્યતા
કરે છે, ત્યારે રૂમવાર
અસ્તિ-નાસ્તિ હેઈને પy, એ જ વખત ચુપત બને ધમ,
વિધિ અને નિધિની મુખ્યતા કરી નથચિત અગ્નિ-નાન્તિ-
અવતવ્યરૂપ થાય છે
પ્રથમ ભંગ
હવે અર્થપૂર્વક પ્રથમ ભાગ પ્રકટ કરે છે –
વિધિની પ્રધાનને લઈ પહેલો ભ ગ થાય છે ‘ય’
એ આ યય છે અને અનેકાતનું વોત(જણાવનાર, પ્રરાક)
છે, એને મર્થ કથ ચિન થાય ત્ નતિ જ ગેટને
ડથ ચિત છે જ, કોઈ અપેક્ષાઓ છે જ, કઈ અપેથાએ તે
કે સ્વદ્રવ્ય, મન, વન, આવભાવની અપવાએ તેમજ
Taફક દવ એટલે કચિ નથી જ, કે અપમીએ નથી

·K
જ, કઈ અપેક્ષાએ? તા 8 પદ્ધ ૫, પર, પરબ,
અને પ્રભાવની અપાએ? જ- ઘન આદિ
કે પ્રરિ ગણાd પિતા ને ૮ ૨, ટેટ, બળ, ભાવરૂપ
ચતુ ટયને લઈ ઘનિવ-નું અર” રૂપ જ છે, અને અન્ય
વસ્તુ રાધી દ્ર ૧, ૧૧, ગાળ, ભાવરૂપ ચતુટથીને લી
ઘટાદિ “નાનિ' રૂપ છે, તે આ પ્રમાણે –
ઘડે છે, તે દ્રવ્યથી પાર્થિવ દ્રવ્યો છે, જલ દ્રવ્યને
નથી જલારૂપે નથી
તેથી પગપાનો છે, જેને નથી
કાળથી ટિકિટ કાને, વરા તને નથી
ભાવથી રાતા છે, પણ નથી
એ તમને બી ૮ ૫ થિ પર વડા સ્વભાતિ
ચતુષ્ટયની અને બે - વિ છે, પરાદિની અપેક્ષાએ
કચિત “નવી” એ ઉ નેખ ય
0
“હાય”
(હવે પદ્રવ્યાદિ ની પ ા પા
જે
વસ્તુ
તે) અન્ય પદાર્થને અન્ય પદના રૂપની પ્રાપ્તિ હોય તે
પદાર્થના સ્વરૂપની હાનિને પ્રપગ આવ (માટે પદાર્થ રવજા
તિની અપકાએ કર્યાવિત જન છે, પતિની અપેક્ષાએ
નથચિત્ અસર છે, એ વરૂપ સિદ્ધ થયુ )
(હવે ચાદસ્તિ ન માનનાસ્તિ એવ એમાં જે
એવ છે તે) એવાથી આવા પ્રકારનો ભાગ (અન્ય પ્રકા
રને નહિ) એ નિશ્ચય (અવધાપુ) થાય છે, અને અન્ય

·સસભર પ્રથમ ભગ
ધારણ તે અવશ્ય - ૫ ઇ (કવચિત્ આ અપક્ષાએ
આમ જ છે, આવવા આમ નવીજ એવી) નિનવન ન કર
વામાં તે કોઈ જગ્યાએ નનું કહેવું છે નહિ કહેવા
બાળ- O+
અનાણું બધે જ અસ્તિ "ધ એવ મૂકવાનું
કહ્યુ, તેમજ “સ્વાત’ - યય પણ અવશ્ય જવા જોઈએ
+ આ માટે છે જે
चास्येऽयधारण नायनिवानिवृत्तये ।
કરણ થાવુક થા જૂદા II
અથાત્ – ત્યારે કામમાં જે અવ ( ર થી ને ૨ જવાન
અને બની . અથ આગળ વ ને બેય બર (જ) : નિશ્ચય
ની જ જઇએ જ કેમ ન કરવામાં અને તે જ * ઈસ્ટ 2
તે જે ડુ ઈટ નથી તેના સમાન ! 4
અને ત–આય એમ નવ દય
આ જગ્યાએ રો?
છે બીતુ ઈ જનવર નથી ને બાપ વાક્યમા પ. સાથે જ
(વો જ બેવધર ૫ નિશ્ચય કે ન વા જ જે એ
ાિ શિકાર બી 1 કઈ જાનવર નથી' એમજ સમ 1, .
આ જગ્યાએ એક જ છે એ
વાપમાં જ રિરૂપ અવવારણથી
સહજ સમજાઈ ગયુ” બીજુ જનાર ગાય આઈ નથી પણ
જ ફી અનવારણ વિના ફન એમ જ કયું હોત કે ગા જાપાએ
વાડી છે, ને વડા શિવાય બીજુ
ડિત શિવાય બીજું નથી એ અમીટ અર્થ
ન સમજાન અથવા પોડા સિવાય બીજુ કાઈ 9 બેતા અનિ .
એય સમજવાને બસ " આપન,
S

·નવ પ્રદીપ
૧૦
કેમકે “મતિ 7
વડે જ એમા ( બસ્તિ
ધમને) ઘી હોવાનો નિશ્ચય તે લઇ જાય છે, પ વો જ
છે, બીજુ ગાઈ નથી એવા “નાસ્તિ ધમનીય નથી વ
કેમકે નિશ્ચયવાચ- “જ છે નેલા છે, છે જ, એમ),
ઘડાને નહિ એટલે અન્ય વસ્તુઓથી ઘડાને - પ્રતીત
થે દુવ ભ છે, એટલા માટે “સ્યાત 'શબ્દ લગાડીને પ્રત્યે
વાય બોલવું જોઈએ ખ્યાત” શબ જવાથી એ ફળ
આવે છે, કે “ વિધિ” અથવા “ નિધિ” ની મુખ્યતાથી જે
વસ્તુ અને કહેવામા આવે, તે જ વસ્તુઓના વિધિવિધ
થ, બીજીને નહિ, જેમકે-આ ઘડા જ છે, બીજુ કાઈ નહિ,
–આમાં બા વિધિ વાક્યથી ઘડાને અવિધિ , અન્ય મને
નિધિ વે પણ તે છે ની સાથે જ યોજવામાં આવે
અર્થાત્ “ઘડે જ એમ કહેવામાં આવ, તે અમુક વસ્તુ
અસ્તિ”૩પ (હાવા રૂપે) કહી તહેવા પે જ , નાસ્તિ
૩૫ (નડિ હવા પે) નથી, અને “નાસ્તિ' રૂપે કહી, તે
નમ્નરૂપ જ છે, “અસ્તિ' રૂપે નથી આમ પ્રતિનિયત
વરૂપની ઉપપત્તિન િવાય કેમકે ઘટને તાદિકપણે
અનિત્વની પ્રાપ્તિ થાય માટે ઘટની પ્રતિનિયન જ્વરૂપની પ્રતિ
પત્તિ અર્થ ‘ખ્યાન એ અવ્યય પણ જોડવામાં આવે છે એ
જાતને પ્રેમ કરવાથી અમુક (૮ g ઘટ ) મ્યાન અથવા
કચિન અથવા વજતિની બધે એ છે જ, અન્ય જાતિ
(પદ્રવ્યાદિ) ની અપેક્ષાએ નથી, એરો વિદેપ અર્થ (એ
પ્રતિનિયત સ્વરૂપ ૫મય ) સમજાઈ જાય છે
હવે, જેમ અગાદિ વ્યક
અન્યને નિવ

·મસભ ગી પ્રથમ ભાગ
૧૧
કરનાર) એવ” અથવા
૧ના મુખથી
ઉચ્ચાર ન કરવામાં આવે, ને પગ વાન્યમા એને જે
હાય તેવા જ અભિપ્રાય વિદ્રાન પુરષ ઉપથી મિજી લે
છે, તેમ કથાઈ “ખા શબ્દને મુખ કા ગાન કે હાય,
ત્યા પણ તે ઉપ રામલે વી આ માટે કહ્યુ છે –
rsags જા RH Agar TI
થરાઇsariાથિયાન ! ”
અગાન--બાવા બાઈ આ (ચા ) ને રોગ
ન વામ આ યે હય, ને ૫ તેના ( સ્નાન પદના }
જાણકાર અગાદિવ્યવાદ. બવાની , નર્વ અ
ઉપરથી તેની પ્રતીતિ કરી લે છે એવ'. - અને
મ્યાન કાર એ બને તે માત્ર ભાગમાં નગ - ૪
આ પ્રવમ ભાગ વિવિપ્રવાન હોવાથી વિધિરૂપ જ છે
પ્રથમ ભ મ સમાપ્ત
૪ બઈ કરે કે “સ્થાન” છે ત ન અપ કે
એમાં કથચિત વનના મેં નમવશ થઈ શકે - ૫
“અખ્ત “નાપ્તિ આદિ કાને પડોગ ૧ ૨ જફર ? આ છે દત્ત
મા કહેવાનું કે “માત 1 થી 4 1ના માને આમાનરૂપે બાપ
થાય છે વિશેષરૂપે નહિ માટે વિશારૂપ બાધ નવા અર્થ અતિ
આદિ શબ્દના પ્રયોગની ૨
म्यान्छग्दादप्यनेया तप्तामाग्यम्यायोधने ।
તws વિપત્તિ ?
4
સદ

·ન પરીખ દ્વિતીય ભંગ રૂપે સિદ્ધ હવે અર્થપૂર્વક બીજો ભાગ પ્રકટ કરે છે – स्यात् नाम्ति पर- વસ્તુ નથી જ, નિવમુખ્ય તપના વડે આ બંને ભ ગ થાય છે સાયના સદ્દભાવ જશ્ચિયપ કે અસ્તિ રૂપ કહેવાય છે, તે જ રાધ્યને અભાવે સાધનના “નાસ્તિ રૂપ કહેવાય છે જેમકે-ઘટ વદ્રવ્ય -ચતુષ્ટય વર “ અગ્નિ છે, તેમ તે મુદ્દા આદિના પાવાથી ( ભાગી જઈ) નષ્ટ થી “નાનિ' રૂપ સિદ્ધ થાય છે, કારણકે જ્યાં અસ્તિત્વ છે ત્યાં નાસ્તિત્વ છે, એવા અસ્તિત્વ, નાસ્તિત્વને અવિના ભાવી નબધ છે તેમજ ક્ષણવિનાશી ભાવે છે જે ઉત્પત્તિ તે જ તેના વિનાશનું કારણ છે તે અને કહ્યું છે કે – “જે માવા, વિરાણા દગુfad જા જા જ ર દ સાગર જજ જ !” અત–ભાવની ઉત્પત્તિ જ તેના વિનાનું કારણ છે, જે ઉત્પન થયું અને નાશ પામ્યું, તે પછી કેના વડે નાશ પામે ? ઉત્પત્તિ અસ્તિત્વની સિદ્ધિ કરે છે, તે જ ઉત્પત્તિ નિમા એટયુ છે કયા અસ્તિત્વ પ્રધાન ) ત્યા “નાસ્તિ ઉણપ છે અને ત્યાં નાનત્વ પ્રધાન છે ત્યાં અસ્તિત્વ ,

·સહભાગી દ્વિતીય ભગ
૧૩
વિના અથવા જેનુ બીનું નામ (અપર પર્યાય) નાસ્તિત્વ
છે, તેનું મૂળ કાણુ હેવાથી ( બનિ વ-નાસ્તિત્વનો) અવિ
નાભાવી ન બ ધ સિદ્ધ કરે છે
હવે કઈ પ્રશ્ન કરે ૮-જે સ્વરૂપે અસ્તિપણું છે તે જ
સ્વરૂપે નાપિ છે, ત્યારે અનિપણુ, નાસ્તિપણું એ બને
એક (એજ તેની તે વસ્તુમા) હેવાથી ભાવ અને અભાવ એ
ઉભયના એ-ય થવાના અનિષ્ટ પ્રમ ગ આવશે
આના ૯ત્તમ કહેવાનું કે જૂના જ સમયમાં તેના
તે સમયમાં નર્જિ) શો બને પી (અસ્તિત્વ, નાસ્તિત્વની )
પ્રરૂપ હોવાથી પ્રાપ્ત દેવ નહિ લાગે, કેમકે ભાવે
(પદા) પ્રતિક્ષણે નાશ પામે છે, તેમજ અમે એમ પણ
નવી માનતા કે જે સમયે ઉત્પત્તિ તે જ સમયે વિનાશ,
એટલે અસ્તિત્વનું અવિનાભાવિ નાતિત્વ સિદ્ધ થયું
એટલે સર્વ વસ્તુ સ્વ-પ દ્રવાદિની અપેથાએ અતિ
નામ્બિરૂપે સિદ્ધ છે, અસ્તિત્વની મુખ્યતાએ કરી પ્રથમ
ભાગ થાય છે, ના િવની મુખ્યતાએ બીજો ભાગ થાય છે-
સમાપ્ત
તૃતીય ભંગ
હવે અર્થપૂર્વક ત્રીજો ભાગ પ્રકટ કરે છે –
દ્વિતીય ભગ
પિત્તf '-ભીમાન ઉમાખ્યાત
આત તથા અર્પિત, વપ તથા નિવ
ઉપે તેવી મ
તાથી પાગમા ભાગ મિક

·નય દીપ,
જા નાના 1-4ટની પેઠે સવ નું
કમે કરીને જ (ગધ સારે ન સ્વદ્રત્યાદિની અપેક્ષાએ
મુખ્યપ તું છે, અને પદ્વવ્યાદિ ની અપેક્ષાએ મુખ્ય
પા અગત્ ––એ કે મને જ ત્ય-પર તુટયા-
ધારાનાવ ની વિવ , વ, પ્રાણ પૂરાપર ભાવરૂપ વિધિ-
નિધની મુખ્ય સ્ત્રીને ભગ
વૈદ્ર યાત્રિની અપેક્ષાઓ - ચિન છે, પદ્રવ્યાદિની અપે
શાએ કેથચિન ન જ વિવિ અને પ્રતિ છે તેની કને
રી) મુખ્યતાવાળે બા એ છે , તૃતીય ભ ગ સમાપ્ત
થાય છે જેમકે –
ચતુર્થ ભગ
હવે અર્થક ચાલે અને કરે છે –
ચાર થઈ ઇ – વિરુદ્ધ મને મુખ્યપણે
યુગપતું (ગે- કમ) પ્રયોગ ન જ થઈ શકે વિધિ અને
પ્રતિ ધ બને વિરુદ્ધ ધર્મ કે તેઓને પ્રવાસનો બને
પ્રાધા ય ય ત વખ4) એ એ એ- પદાર્થમાં પ્રયોગ
થી કમળ પ્રયોગ થઈ શકે એઈ શદજ નથી.
બર્થન એ અનિર્વચનીય છે માટે બે પ્રાપ ભગને “સ્યા
અવનય એવ કો બે વિરુદ્ધ ધર્મનુ, બનેની મુખની
રૂપે, કાપૂર્વક નિપાન થઈ પણ બનેનું, બનેની
મુખ્યના હણ કરીને, એ જ સમયે તે ન જ થઈ શકે
ગીત-૧ણ ગુખ- ધન પઠે એક વસ્તુ અપેક્ષાવિશે
એક સમયે મુખ્યપણે ઉગ્ર હોય અને અપેક્ષાવિગેરે તે જ

·ને છતા બને ધર્મો સપભગી તૃતીય-ચતુર્થ ભગ ૧૫ સમયે મુખ્યપણે નીન હોય , યુગપત કહ્યા ન જાય, માટે આ ભગ અનિર્વચનીય અથવા અવ કતવ્ય છે અર્થ એ- સમયમા સમજાય, પણ તે વચન- ગોચર તે ક્રમે કરીને જ થાય, યુગપન્ન થઈ શકે ક્રમે કરી ને જ અર્થ પ્રશવાનું સામર્થ્ય શબ્દ છે, યુગપતું નહિ નનવતુથી | નડેનિત નિષ્ઠા શની પેઠે અથવા પુષ્પ દત શwથી નંતિત સૂર્ય ચંદ્રની પડે નિકા નથી અથવા અમને મુખ્યપ શી અને મુખ્ય : ૮-૭ કે ધ રીતે પડે એ મા જ પ્રશ્ન થા ને ઉઅખી છે . ? તેમા બ મા નરમ પાણી કે બીજામાાણ મારે ગ મ પા , વીજામાં બીજા કરતા વધારે ગરમ પાણી છે હવે બીન નામ જપા છે તે પહેલા ઘાના પાણીની અને એ (સમાન માં ગરમ કે અને તે જ વખતે (at tnt very mont) ના 1 4 છે પ ી ી અપેતાએ શીત ૬ 4 ના પી આ વિશે યુમન્ પ વર્તાના બે શીત બરે ઉ મ મ ] તાપ ( એ જ સમય - ૧૨ મ ર બ ? જ મ મ મત વા || અથ એ માસ બે સમયે તેને પુરની ગયા છે પિતા. છે, તે પિની બરા પિ પી ૫ પુત્ર નેની વીની અપમાએ કુછ ન પત છે ઇનાદિ મ શ-અસ૩૫ ધર્મ તેમા સમારે વછે કે તે તે સમયે કેમ કરી શકે ? ન કર્દી તેમના માટે અ'.

·નય પ્રદીપ
આ
પુષ્પત શબ્દથી કેમે કરીને જ સ્તનનું અથવા સૂર્ય
ચદ્રના નાની પ્રતીતિ (નિશ્ચય) થાય છે
# 4 કાઢિ પત્રો () અર્થની યુગનું પ્રતીતિ કરાવે
છે, એ માનીનતા પર આવી ખદિન થાય છે
ઘraો ત –ધાવડી અને ખદિરનું વૃક્ષ છે
હિમા મે કરીને જ જ્ઞાન થાય છે, યુગપનહિ, કેમકે
એમ ને શબ્દનું અવાચસ્પગુ હોવાથી કમે કરીને જ નાન
પ્રત્યય થાય છે, માટે અવત ર ) +
જીવાદિ વસ્તુ યુગ૫ અનિત્ય-નાનિત્વ ધમે કરીને
મયુકત હોવા છના તેમ યુગપતકદી ન જપ, માટે અવકત
+ અરીઓ એ કડાને હતુ ? કે જૂ – અરે એક
સમ વગે૧ ૨ ૩ શ’
રાદ્ધનું સામર્થ એ સમયે એક
અર્વ પ્રગટ કવાનું છે, ત્યારે નહિ અનિંગ કે M કરે કે-
ગમરૂપ નેક ન હોય તે છે. છે કે મારો મત હોય તે મા
અપ સામે સમાઈ ! ૧૧ રે દાન તરિ
(૪) ૩ ૫ તા, ચદ્ર (ર) વન અનેક પ્રબર છે કે
(૩) ગેન= થી પીડા, પાવ ળ આ () જાવા નગર
ગામ આ
ઇતા શ કનરૂપ છે તે તેમાં રસ આ યુગ ન સમ
જાનમી જતા ? હા અમrtઈ ૧૧૧ ૩ ૫ ને ! ત, શકી
પ્રતીત થતું ના સમ ગેજ અ પ્રગટ કરવાનું
શમ મ છે, એમ બી નું છે તેમજ ના સમામ પા!
13
સમ
''

·મમ ભગ પચમ-ઉષ્ણ ભગ
૧૭
વ્ય અર્થાત્ અનિર્વચનીય તેમજ ઘટ એટલે ઘટને ન્યાત
અવતર્યમેવ' રૂપ આ પા ભાગ ફલિતાર્થ થાય છે આ
મે કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે-એકી સાથે પરમ્પ વિરુદ્ધ
બે ધર્મ કહી શકે એવો કેઈ શબ્દ ન હોવાથી, વસ્તુનું
વરૂપ કચિત્ અવનય રહે છે, અને વસ્તુનું સ્વરૂપ
કવચિત અવાચ છે, ગર્વથા અવક્ત ય નહિ જ, જે સર્વથા
અવકતવ્ય હોય તો અવનવ શ દ પણ ન જ શકાય)
ચતુર્થ ભ ગ સમાપ્ત
પંચમ ભંગ
હવે અર્થપૂર્વક પાચમ ભરા પ્રકટ કરે છે –
ચાર ગતિ પણ ન ભૂ તિ -સદ શપૂર્વક
યુગપત સદાશ–અમદશને લઈ અનિર્વચનીય કલ્પનાપ્રધાન
આ ભગ કે પપિતાના દ્રાદિ ચતુષ્ટયની અપેક્ષાએ
(વસ્તુનું અસ્તિત્વ હેવા છતા, સદશ-અસદ શરૂપ પ્રરૂપણ
કરવાને આ ભગ અસમર્થ છે જીવાદિ સર્વ વસ્તુ સ્વજાતિ
અપેક્ષાએ “અસ્તિ’ રૂપ દેવા છતા, વિધિ અને નિષેધ એ
ને રૂપે (એકી સાથે) વચનોચર થઈ શકે એમ નથી
e g આ પ્રદેશ (સ્થળે વટ છે, આમ ઘટ વિધિરૂપ હેવા
છતા પણ, તેના શપ અને અમાપ એ બને ધર્મને લઈને
એ સાથે એ એને ધર્મ કહી શકાય એમ નથ્રી, માટે
ખ્યાત અસ્તિ એવ મ્યાત અવત ય એવ ચ ઘટ –એ
પાચમે ભાગ ફલિતાર્થ થયે ૫ચમ ભ ગ સમાપ્ત
२

·નય પ્રદીપ
પાઠ ભંગ
હવે અર્થપૂર્વક છઠ્ઠો ભગ કરે છે –
ચત જાતિ ન થાત્ તમ્ તfa –નિધિ
ક સાથે વિધિ-નિવેધને લઈ અવપ્નન્ય કપનાપ્રધાન
આ ભાગ છે પર દ્રવ્યાદિ ચતુષ્ટયની અપેક્ષાએ (વસ્તુનું)
નાસ્તિત્વ હોવા છતા વિવિ-નિધિરૂપ પ્રરૂપણા કાને
અસમર્થ એવા આ ભાગમાં જીવાદિ સર્વ વસ્તુ પર વ્યાદિ
અપેક્ષાએ “નાસ્તિીરૂપ હોવા છતા, વિધિ અને નિષધ એ
બને રૂપે યુગવત્ વચનગોચર થઈ શકે એમ નથી
બી પળે ઘટ નથી એમ ઘટ નિધિરૂપ હોવા છતા પણ,
તેના મઢ૫ અને અસએ બને ધર્મને લઈને એક સમયે
તે બને ધર્મ કહી શકાય એમ નથી માટે સ્ત્રાવ નાસ્તિ
એવ ખ્યા અવનવ્યય ઘટ –એ છઠ્ઠો ભગ કલિતાર્થ
થો પાઠ ભ ગ સમાપ્ત
સપ્તમ ભંગ
હવે અર્થપૂર્વક સાતમે ભગ પ્રકટ કરે છે –
स्यात् अस्ति एय स्यात् नास्ति पय स्यात् अयसत्यम
–મે કરી તત્વ-નાસ્તિત્વપૂર્વક એકી સાથે
વિધિનિષેધ પ્રરૂપણા-નિવધ ના ભ ગ છે ( ઈતિ શબ્દ
સપ્તકા ગીની સમાપ્તિ સૂચવે ) )
(૧) સ્વનિ શી અપેક્ષાએ બસ્તિત્વરૂપ હોવા
ત્તિ'

·છતા ? સપ્તમ ભગ અને પદ્રવાદિની અપેકએ નારૂપ હોવા છતા એકી સાથે વિધિ-પ્રતિષેધ કાને આ ભગ અસમર્થ છે આ ભાગમાં સર્વ જવાદિ વસ્તુ સ્વદ્રવ્યાદિની અપિલાએ બત છે, પરદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ અમત છે, તથાપિ યુગમતું વિધિ-નિધિ વડે તેનું પ્રતિપાદન થવુ અશકય છે ? g આ સ્થળે વિદ્ર યાદિની અપેકએ ઘટ છે, અને પરદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ ઘર નથી, આમા એનું વિધિ-નિષેધરૂપે એક સમયે રૂપકથન કરવું અશકય હોવાથી અવત ય છે (આમ અર્થ સ્પષ્ટ છે) એટલે–સ્થાત્ અતિ એવન્યાત નાસ્તિ એવ સ્યાદ્ અવક્તવ્યમ’– બા સાતમો ભાગ ફલિતાર્થ થયો બતમ ભ ગ સમાપ્ત વાર, એક વસ્તુમાં અનત ધર્મ લેવાથી અનત ભગી થાય, સપ્તભ ગી જડેમ? આ શ કર્તવ્ય નથી જુઓ, એ જ અને પ્રમાણુનયતત્ત્વાકાલ કામા કહ્યુ છે કે *7 याच्यमत्र पस्तुनि विधीयमाननिषिध्यमाना 5 તપમન્યુનાન તમv=ાણાર્તિવ सप्तभगीति, विधिनिषेधप्रमागपेपया प्रतिपर्याय घस्नु यन तानामपि मप्त भगोनामेय सभात्। प्रतिपर्याय प्रतिपाद्यपयनुयोगाना सप्ताना મેર સમાજૂ તિા અર્થાત–એક એ- વસ્તુમા અનના અન તો ધર્મ છે, અને તે બધા વિધિરૂપ (સદગરૂપ) અને નિરોધરૂપ (અ- મદ શરૂ૫ ) છે, એટલે એના અનન ભગ થઈ શકે, છતા સાત ભ ગ જ થાય છે એમ કેમ કહ્યું? આ શ તો કર્તવ્ય નથી, =

·*
કેમકે ગમે તેટલા વર્ષને અસ્તિત્વ તિરૂપ કહીએ, પણ
પ્રત્યેક ધર્મમાં તે અગ્નિ નાસિરૂપ ભગવચનના પ્રકાર)
ગ્રાત જ થશે , એટ અનત ધર્મની મHભગી લે અન તી
થાય, પણ એક ધર્મની તે એક જ થવાની, એક ધર્મના
સાત જ ભ ગ થવાના કેમકે પ્રતિપક (એક ઘ)
પ્રશ્નનર (પ્રતિપાદ્યપર્યનુગ) માત જ ઊડી શકે
+ આ રાત શરૂઆતમાં પબુ “ટિપગ છે પૃ જ રી છે
જેમ આ સ શ–અમ શરૂ૫ મિને લઈ સાત ભાગ થાય છે
તેમ સામાન્ય-વિશે એ બે ધમે પણ સાત ગીરૂપે ઉતરી શ.
જુઓ પ્રમાનિયતનાલાકાકાર
- 1 થશે કે સાત જ ન કેમ છે ? ઉતર- એ છે આ
પ જાણુની ઇચ્છા સાત પ્રખરે જ થઈ શકે માટે
પ્રવિધ જિનામાં શા માટે?
ઉ—-એ અંગેના અને સાત પ્રજાના ઉભરે છે, માટે.
તન- સપ્તવિ જ કે શા માટે?
ઉ૦-અનુના મલેક ધર્મના એ સતની જ ઉપનિ છે માટે
જાએ પ્રમાગનાર કાનાર
ત્તિ પ્રતિવર્ષનુપોભન મHiran અમર
1રૂર ! તેંજાતિ સમા વિધarasirFiામut | છ |
રા િવધવ Has nagerન !
ব্যধি মন্বিঘনিয়ম কথ7ধমালা সমর্থি
योपपत्तरिति १४१५ न त
ર

·રાકેવાદેશ ભર વિવાદેશ ભગ ૨૧ અખંભગીને પ્રત્યેક ભગ બે પ્રકાર- (૧) સરલાદેશ ભાગ (અથવા પ્રમાણુ) (ર) વિગ્લાદેશ ભ ગ (અથવા નય) ( પ્રમાણુનયતવાલોકલ કારમા ) કહ્યું ત્યાં જ इय मातभगी प्रतिभग मलादेस्यभाषा चियला देशस्थभाया || તેરૂ પ્રજાપતિજ્ઞાનયમ ઘga Triffમમgઉત્તાપા સામેનાવાલ્દા ચીન पयन प्रतिपादः य मकरदेश ॥४२॥ तद्विपरीतस्तु વિજાજી / ૬ ” ઈનિ ચતુર્થ પરિકેરે અર્થાત-આ સપ્તભ ગીના પ્રયે- ભ ગ બે પ્રકારના છે એ- મકલાદેશ ભગર, બીજો વિકલાદે ભગ તેમજે જગ પ્રમાણુ નિશ્ચય કવિ અનત વર્માત્મ તુર્ન-કાલાદિ આડ વડે (ધર્મવમીના) અને વૃત્તિને મુખ્ય કરીને અથવા (ધ–ઘમીના) અમે વૃત્તિને ઉપચાર કરીને-એક સાથે પ્રતિપાદન કરે તે મકલાદેશ ભ ગ અથવા પ્રમાણુ, અને +નr Hફરવેશ પ્રમજવાયા તેના આકરા ભગતે પ્રમાણ વાક્ય છે, અને વિશે જાણકાના વિદે છે તે નય વાકય છે તાત્પર્ય કે-સકાશ ભગ અથવા પ્રમાણ છે, તે વા વડે ધર્મ–ધમને અને મુખ્ય કી, અથવા ધર્મ-ધમી ના અમે ને ઉપચાર કરીને એ સમયે વસ્તુના સપૂર્ણ વર્મનું એક પ્રતિપાદન કરે છે અને વિદેશ ભાગ અથવા નય છે, તે મ–મી મા ને ભાવને મુખ્ય કરી અપવા ભેદ ભાવ ઉપચાર કરીને મે કરીને એક ધમ લઈને, વસ્તુના સ્વરૂ૫નું કવન જિનરૂપે કર છે

·૨૨
તેથી વિપરીત તે વિકલાદેશ ભગ, અવનિ કર્મ કરીને
(ધર્મ-ધર્મના ભેદને મુખ્ય કરીને, અથવા ધવનના)
ભેદના ઉપ વાર કરીન, વસ્તુનું પ્રતિપાદન કરે, તે વિલાદેશ
ભ ગ અથવા નય,
પુન નાદિ આઠ 9 ? તો કે (૧) કાલ, ()
સ્વરૂપ, (૩) અર્થ, (૪) વાધ, (૫) ઉપર, (૬)ગુણિ દેશ,
(૭) સ ગ અને (૮) શ, એ આઠ એ બાઇને આ ગ્રહ
બતાવનાર આ સ્તોત
- ક્રમે છીન અને યુપન (એ સમયે એક સાથે)એ શબ્દો
પ! પમજવા જેવી છે –
व पुन मम 'पिं च योगपद्यम' यदाऽस्ति घादि
মালা প্রাসরিমিযিয় বহানাথন আন
शनायभायात्यम । यदा तु तपामय धर्माणापागादिभिरभेदन
gavyજેના પરજાયtyrs
तदा मरताप स्याऽनेराशषधमरूपस्य वस्तुन प्रतिपादन--
સમાજમાં "- તો
અથાત –કમ એને શું “ તુન્ અને શ છે
જલાર એ- વનનુ નિવગ્નામિત અનત ધમાના લગ્ન,
પ્ર ના કારણે ન ભેદભાવ ની વિવા કરીએ ત્યારે એ બને
જ ! ધર્મોની પ્રશન એ શબ્દ રહ નથી થતી એટલે પ.
ધર્મ ક્રમે રીને જ અને શા ૨૭ કરીને કહેવા ૫છે કે આ ક્રમ
કણ
અને જ્યારે બે બને નપૂ વમેને પ્રવાઈ કાને થઈ
અભિન માનીએ ત્યારે સર્વ ધર્મ એકરૂપ વિવક્ષિત થવાથી એક જ

·લાદિ આઠપડે અભેત્તિથી પ્રમાણ
“કાલા ના િતથા
ગુણિરાથી કાય મૃતા |
અર્થાત–વ, આત્મરૂપ માધ, સસણ, ઉપડિયા,
ગુણિદેશ, અર્થ અને શક એ આ કાલાદિ કહ્યા છે
આ અંગે વિગેપ જિજ્ઞાસુએ સ્થાપવાદ રત્નાકની
લવુત્તિમા જેવું
આ સપ્તભ ગી વિક્ષામાં રસવૃત્તિની (પ્રમાથી)
મારાથી કઈ દુરકત થયું હોય તે બુધ પુષ્પોએ બાબાનુરાર
તે સુધારી લેવું
I ઈતિ સમભગ સમયન રૂપ નવમ ભર્ગ સમાપ્ત .
મમ (યુગપ)એ જ રાજારા . અબર કે આ યુગપન !
અહિ આ એ પાનમા રાખવાનું છે કે તે શક વાચ તે એક જ
ધર્મને છે કેમકે શ, બધા ધમેને એક સમયે ન જ કી લક
પગ તે વા વર્ષ ની બી 1 બધ ધર્મ સાથે અમે નિ માની
હોવાથી તે એક ધમ 1 વિવમા નવા ધમે એક શ+ વડે યુગપત
સમજાઈ જાય છે
* કવાદિ વડે અને નૃત્તિ શુ – પણ સમજવા યોગ્ય છે
‘તા (૨) ચાલી જાહેરાઘા ઘાનિત
તારાપા તમ વેત જ નામે
કૃતિ ”
વારિ કથચિત અગ્નિ પ” છે જ એમા જ કાને અસ્તિત્વ
ગુગ છે, તે જ તે નાસ્તિવાદ બીન અનત ગુણે પા તે વસ્તુમાં
બ રહેતા છે, તેથી તે ધર્મની સાથે કરી અભેદ વૃત્તિ નણની
(२) यदेव चास्तित्यस्य तद्गुण पमा मरूप तद्या या
मतगुणानामपि इति जामम्पणाऽभेदात्ति ।

·નય પ્રદીપ
-
- -
અંત્ય વસ્તુને ઉગ હાર્ટ તેનુ જે તે વસ્તુ સાથ) છાત્મરૂપત
છે તેજ આત્મરૂપત વસ્તુના નારિ હતી અને ! ૫ છે, તેથી
તે ધમને આત્મરૂપે કરી અબે વૃત્તિ
(২) য য় ব্যাথা ঘোৰি যত্ব ও ধ্যা
Tw થારૂતિ છે
છે અને જે અધ (પદ ') અમિડન પાસે આધાર
છે તે જ અર્થ નાસ્તિત્વ અ ૧ પથાય આધાર છે માટે તે પર્યા
ની અર્થરૂપ કરીને અમે વૃત્તિ જણ ની
(৪) য গ্নে খাস্তি જશેજિત્તાવાર
મruiseતત્વજ્જ આ પણ વિશાળfuત સાડ
મેર !
કચિત્ ત ખ્યરૂપ અવવભાવ ( કવિ ન થાય
એનો) જે આ સંધ રની સરે અસ્તિત્વ વિગેમ (વર્મ, ગુણ
પ) નો છે તે જ સબંધ નામિત અપ વિશે નબ
સાથે છે, માટે તે પક્ષની સબ વરૂપે અભે વૃત્તિ ૪ ગવી
(५) य ण्य उपकाराऽस्ति वन सानुरक्तवरण स एप
vingત્તિ છે
અસ્તિત્વ ગુો કરીને નિજપમા અનુગત સ્વા ૩૫ જે ઉ૫
કાર થાય છે, તે જ ઉપકાર નાસ્તિ હિ બ પ એ કરીને પણ
થાય છે માટે તે ગુણેનો ઉપકારે ફરીને અતિ જાણી
(६) य एय गुणिा सम्म थी देश क्षेपलक्षणाऽस्ति
આ જ થાકgmજનિતિ સુમિત્ત
અસ્તિત્વ ગુ, ઉર્યાના ગુણ ધવ્યો જે (સત્ર) સાવે
સબધ છે તે જ દેશ સાથે નાસ્તિકવાદ અન્ય પર્યાના ગુણ (તે જ

·નાદિ આઠવડ અભિત્તિથી પ્રભા દ્રવ્ય)ની સબધ હોવાથી તે પાપોની ગુણદેશ વડે અભેદવૃત્તિ (cp Timm, which it equal to the same thing src equal to on mother - -41%) (૭) ૪ gવનાન્નિયા ઘર शेषधर्माणामिति समर्गेणाऽभनि । અવિનુભzમઃ प्रधान भेदो गोण, समग तु भद प्रधानमभेदो गौण પતિ વિરાજ | વાજ અસ્તિત્વને એક વ તુરૂપ કરી જ સસ તે જ સમગ ભાતિયા પા પાડી મસ વૃત્તિ છે અહિ ન - 6 (૪) અવિવભાવ સબ છે અને આ (૭) સમ સમ મા વિના બે) તેના ઉત્તરમાવાનું કે અવમભાવમાં અબ બધા પડે છે અને બે ગણુપ છે અને સામા એથી ઉલ્ટ છે (८) य एयास्तीति शब्दोऽम्नि धर्मा मयम्य यस्तुना શirm તમારમજબૂત રામrs મેદવૃત્તિ | અનિ અવાત છે એવા (આ) અસ્તિત્વ ધર્મ વાળી વસ્તુને વાં ક જે શબ્દ છે તે જ શબ્દ નાસ્તિ અન થી બવા ગ્નિ ત્યાદિ અન્ય સાત વર્માત્મ વસ્તુનો વાવ છે, એટને એ ધર્મો નો શબ્દ કી અભેદ વૃત્તિ થઈ पयायाधिनियगुणभार व्यार्थिवप्राधा यादुपपद्यत । એ વાત આ પ્રરે અમે વૃત્તિ કરી છે અને નૃતિ પપ યાર્થિક ના ગૌ રીએ અને વ્યાર્થિક પ્રવાન કરીએ તે ઉત્પન થાય છે પS-

·ન
-
ঝাধিযুগমার গাখাথিরাঘব স্ব ল লালা
મત રમત, (૨) ममवालमेका नागुणासमराम
ના સમજે જ તાળુ તામિલના
કથિી ગાર કરી પપા શિમુખ કરીએ તે મુખે છે
અમઢ ત નથી મલતી મે -
(1) એજ રસ્તુમાં મકાને ન પ (મુ)
અમભા છે, અને એક જ સમર . પ ી અભાવના કરે છે
હોય છે તે તે પાપના નાનારૂપ બમાં બે કે તમને મારો (જો)
આપણે એ જ વસ્તુની વાત કરીએ છીએ ) તેમજ
(૨) રાજાનુજાના મા ધમ xur
आमरूपाऽभेदे तपा भदस्य घिराधा।

·નય દ્રવ્ય પર્યાય, ગુણ, સ્વભાવ
મતભ ગી કરી, હવે નય લક્ષણ કહીએ છીએ ––
(9) નાનામાવાળા Arg
યર 7મા જ
of miાતીન ના -વનુના અન- જી. ભાવ
છે, તેમાની તેને વ્યાવૃત્ત (ર) કરી એક વભાવમાં ખાણવી;
પ્રાપ્ત કરવી, એનું નામ નથ (ગવવા)
(-) swim તાજાશા ના પ્રમાણ વડે
સગૃહેલા જ અથ, તેને એક અને તે નય (અથવા)
(૩) સુમિત્તા કૃતરિક ઘા રુચ -જ્ઞાતાના
અભિપ્રાય અથવા શુનના વિકપ ન નય (અથવા)
(e) मवमानन्तधमा यामिनास्तु જurrt
ચૌપા ના તિ-અનુગાવૃal-વસ્તુમાસમા અતિ ધર્મને
અધ્યામ ગહેલો છે, તેમાથી એ અશ ગાક જે જ્ઞાન તે
નય (અથવા)
(.) नायत यन धुतात्य
જ પુરાણ પ્રમાથિી નાશ
म्नदितगशोदासी यत स प्रतिपत्तुरभिप्रायशिपा य ।
(મ્યાવા- રત્નાકર)–પ્રત્યક્ષાદિ પ્રમાણ વડે નિશ્ચિત કુલ
વસ્તુના અશકે છે અને જે ઝgણ છે, અને બાકીના અશો
અગે ઉદાસીન રહે, અથાત બાકીના અને નિધિ ના
ક- તે નય, (જાતિની અપેક્ષાએ “રા એ એકવચન
લીધુ છે ) બાલીના અશેનો નિધિ (પ્રનિલેખ) ૨ તે તે
નથાભાસ જવુ પ ચારાતમા એ અનેકવું છે કે

·ન પ્રદીપ
नि शाशजुषा प्रमाणविषयीमय ममागेदु ।
જત્રા નિસાન ન મજિ છે
ravruત્તરારે ચા મg or
સાથTTPજુના જુદા |
અથાત્-પ્રમાણ વડે નિશ્ચિત અનત ધમમ વસ્તુઓના
નિયન એશ ( અમુક અંશ ) ને ક પના કરવામાં તત્પર
સાત પ્રકારના ડુત ભગી થાય છે તેમાં જે કત સ્વપિત
અને સ્વીકારી તે શિવાયના બીજ અને નિધિ
નહિ કરતા તેમાં ઉદાસીન રહે છે, તે નય કહેવાય છે, અને
જે એકાત પાનાના જ અશની પનાકપ તલ કપકથી
મરિન છે, અથાન એક પિતે કપેલો ધર્મ જ પીર અને
બીજ અશોને નિપ કરે તે દુર્નયા કહેવાય છે
શ્રી જિનના મતમા કાઈ પણ વન નય ઉદિત નથી,
અર્થાત જે કફ છે તે બધુ સાપેક્ષ કહ્યું છે
શ્રી વિશેષાવાયકમાં કરવું છે કે
"मस्थि न पिहुण मुत्त अत्या अजिणमय किमि।
आमन्ज उ मायार नप नयिमारओ वृया।"
અતિથી જિનમતમાં સૂવ તેમજ અર્થે ખ્યા વિના
નથી, અર્થાત જે જે કાઈ કથન છે તે સાપેક્ષ છે, માટે
નથવિશારદ, નયના જાણકાર પુએ કોઈ શ્રોતા મળે ને
તેને નય અનુસાર કહેવુ, અથત શ્રોતાને ગ્ય સાપે જેમ
ઘટે તેમ કહેવુ

·યાભાસ
નયના પ્રકારે
નયાભાસ
પ્રસગને લઈને નયાભાગનુ લક્ષણ કહે છે -
“રામિતાર્ટફાવતા નમાજ –-અર્થાત
સ્વાભિપ્રેત પોતે ગ્રહણ કરેલો, ઈડેલો એવો જે અર્થને
અશ તે સિવાયના બીજા અને અપવાપ-નિષેધ વિક
તિપત્તિ) કર્તે છતે નયની પિઠ ભારે, તે નયાભાસ કહે
વાય, પણ નય નહિ જેમ, વસ્તુ એવાત નિત્ય છે, અથવા
એકાત અનિત્ય છે, એવું પ્રતિપાદન કરનાગ, બોધ કરનારા
અન્ય દર્શનીઓના વચને
નયના પ્રકાર
વિસ્તારથી વિવા કરીએ તો નય અનેક પ્રકારના
છે, કેમકે જૂદી જૂદી વસ્તુઓમાં અનત અ શોના એક એક
અને કથન કરનારા વક્તાના જે ઉપન્યાસ (વચન) , તે
બધા નય છે તે અંગે કહ્યું છે કે –
जावइया ययणपदा ताईया चेन हुँति नयवाया।
जारइया नययाया तायदया चेर परममया ॥"
સમિતિ સૂક, રૂ–૪૭
અર્થાત–જેટલા વચનપથ છે, તેટલા નયવાદ છે અને
જેટલા નયવાદ છે, તેટલા વાધા એકાત માનવાથી (અર
પર નિરપેક્ષપણે) પર સમય છે

·આમ જે વિસ્તારની સવ નનું પ્રવચન થઈ શકે
નમિ, માટે આપી એનું સ્વરૂપ પ્રકટ કરે છે –તે (નય
બે પ્રકાર છે (૧) વ્યાર્થિક અને (ર) પર્યાયાર્થિક
તે જ મને કહ્યું છે કે –
“
છિન્નri જિમેar થઇ df 1
fજાજીવના થાિ કુળદ ”
અથા–સર્વ નયોના મૂળ ભેદ નિશ્ચય અને વ્યવ
વહાર નય છે, તેમાં નિશ્ચય નયના સાધનતુ, વ્યાર્વિક
અને પાયાયિક
કચનું લક્ષણ
ત્યારે દ્રવ્ય એટલે શું ? દ્રવ્યનું લક્ષણ શું
() “દાસજ ”—–“સત્ ” -પનું લક્ષણ છે
અર્થાત જે “સત્ ' છે, તે દ્રવ્ય છે ત્યારે “સત” એટલે
(૨) “રિસાન ગુજરાયાનું જાજાતીfમા *
પિતાના ગુણપર્યાય સાથે જેની વ્યાપ્તિ છે, પોતાના ગુણપયોયમાં
જે રહેવ છે, (અન્યમા નહિ, અથવા જ્યા પોતાના ગુણપર્યાય
ત્યા કવ્ય, ક્યા દ્રવ્ય યા તેના ગુણપથાય, એ યાપ્તિ
અથવા અવિનાભાવ સાધ) તે “સત” અથવા (૨)
“Wild સો '—જે ત્પત્તિ, વિનાશ અને
વિરતા એ ત્રણથી યુકત તે સત્ અથવા (૩) અnિ
વાર –જે અશ્વકિયાકાર છે તે રાત્ આ માટે

·થનું લેબલ
૩૧
यदेयाथनियाकारि तदेव परमार्थमत् ।
यच नियामगरि तदव परताज्यमन् ॥'
અને અર્થે ક્રિયાકાર છે, તે જ પરમાર્થ સત્
છે, અને જે અર્ધકિયા નથી તે પરથી પણ અમિત
છે અથવા
(૨) “ નિશનિનામથુરા स्वभानविमार
થાણાનું ઘતિ દofસ મટુકaffદરમ | –-પિત
પિતાના પ્રદેશ સમૂહ કરી અખડ વૃત્તિએ હી સ્વભાવ
વિભાવ પર્યાયને જે પ્રાપ્ત થાય છે, થશે, અને થયા છે, એ
દ્રવ્ય (તાત્પર્ય કે એ કોઈ સમય નથી કે જ્યારે દ્રવ્ય
પર્યાય રકિત હોય ) એટલે પિતાના અન્યના નહિ) પ્રદે
શમા અખાડવૃત્તિએ રહી પયયયુક્ત હોય તે દ્રય અથવા–
(૨) ગુણપથાય ચ”—ગુણપર્યાયવાળું તે
દ્રવ્ય અથવા-
(૨) “જુ દ્રશ્ય '-ગુણને આશ્રય (જેમા
ગુણ કહ્યા છે તે) ૮ ય એજ અને શ્રી વિશેષાવશ્યક
વૃત્તિમાં કહ્યું છે કે –
+“રવટુ રોયી વિગત સવાશે ()
दयमय भावम्म भृयभार च ज जाग ||"
+સત થી—
tifજ દૂર સાવ કિનારા પર માસ)
दाभाय भायम्य भतभाया पर योग्य ।

·નય પ્રદીપ
૩ર
અર્વા–(૪ag=fa) તે તે પર્યાને જે ચડે છે
કે મૂકે છે તે દ્રવ્ય અથવા (કુtતો તે તે પર્યા વડે
જે ગ્રડાય છે કે મુકાય છે, તે દ્રવ્ય અથવા (રજા =
#trus) ૯ (રા)ને જે અવયવ અયા વિનર છે,
ત દ્રવ્ય (મનાને અવયવ અથવા વિકાર તે દ્રવ્ય, અહી આ
સત્તા તે માસના સમજવી, તેના અવયર અથવા વિકારરૂપ
અવાર સત્તા૩૫ દ્રવ્યો પ થાય છે માટે સત્તાના
અવયવ કે વિધરને દ્રવ્ય કર્યું અથવા ગુણો (રૂપ, રસાદ)
ના દ્રાવ અથવા મદભાવરૂપ, સમરૂપ, ઘટાદિ તે દ્રવ્ય
તથા ભાવિ પર્યાયને યોગ્ય જે દ્રવ્ય તે પણ ન્ય.
જેમને ગજપર્યાયને યોગ્ય કુમાર (રાજકુમાર રાજ નથી, પણ
ભવિષ્યમાં તે રાજરૂપ પર્યાયને પામે એમ છે, માટે દ્રવ્ય
રાજા કહેવાય) તથા ભૂત પર્યાયરૂપ જે દ્રવ્ય તે પ, દ્રવ્ય
જેમકે- જે ઘડામાં એકવાર ઇન હતું, પરૂ કાવ નથી, છતા
તેને છૂત ઘટ કહીએ છીએ (ધીના ઘડારય પર્યાય તે ભૂત
પર્યાય થો, કેમકે વર્તમાનમાં તે ઘડામા ઘી નથી, છતા
તને દ્રવ્યથી ઘતઘટ કહીએ છીએ ) તથા (૨) શબદથી
ભૂત-ભવિષ્ય પર્યાયરૂપ જે દ્રવ્ય તે પણ દ્રવ્ય કહેવાય
એમ સમજવુ જેમ-જે ઘડામાં એકવાર ઘુન હતુ હાવ
નવી, ભવિષ્યમાં તેમ છત નાખવાનું છે, એટલે એ દ્રવ્યથી
છૂતઘટ કહેવાય તાત્પર્ય કે–જે દ્રવ્ય ભૂત પર્યાયને મેગ્ય
છે, અથવા ભાવિપર્યાયને યોગ્ય હોય અથવા ભૂત-ભાવિ
છે અને પર્યાયને યોગ્ય હોય, તે દ્રય કહેવાય, અન્ય
ન જે પર્યાય વર્તમાનમાં ન હોય તે પણ ભૂતકાળમાં

·સ્વભાવ-વિભાવ પથ
હતે, અથવા ભવિષ્યમાં થનાર છે, અથવા ભૂતમા હતું,
વર્તમાનમા નહિ હોવા છના ભવિષ્યમાં થનાર છે, તે
પર્યાયવાળું કય તે દ્રવ્ય કહેવાય, અન્ય નહિ, નહિ
તે પર્યાયમાત્ર અનુભૂતત્વ અને અનુભવિષ્યમાણુત્વવાળા
રહેવાથી પુદગલાદિ સર્વ પર્યાયને દ્રવ્યત્વને પ્રસંગ આવે
આ ઉપરોકત શ્રી વિશેષાવશ્યકની ગાથાને વિરતૃતાર્થ
થયે એ ગાથામા દ્રવ્યની જે જૂદી જૂદી [૧-૨-૩-૪ ચાર
વ્યાખ્યા આપી છે તે સમાવેશ પામે છે
સ્વભાવ-વિભાવ પર્યાય
પ્રસ ગામ સ્વભાવ-વિભાવ પર્યાયનું કથન હવે કર
છે -અગુવઘુ દ્રવ્યના જે વિકાર સ્વભાવ પર્યાય, તેથી
વિપરીત અર્થાત સ્વભાવથી ઉવટા પર્યાય તે વિભાવ પર્યાય
તેમાં અગુસ્વધુ દ્રવ્ય સ્થિર છે, જેમકે સિદ્ધિક્ષેત્ર તે જ
અને શ્રી સમવાયાગ વૃત્તિમાં કહ્યું છે કે –
गुरुलघु द्रव्यं यत्तियग्गामि घाय्ययादि, अगुस्सा
यरिया सिनिम्न घटासारव्यवस्थितज्योतिष्यषिमागादी
tra ”——-અર્થાત-જે દ્રવ્ય તિર્થગૂગામિ (વિરાછા ચાલવા
વાળા) છે તે ગુરુલઘુ કાવ્ય કહેવાય, જેમકે વાયુ આદિ
અને જે દ્રવ્ય સ્થિર છે, તે અગુરુલઘુ કહેવાય જેમકે-
સિદ્ધિક્ષેત્ર તથા ઘટના આકારે વ્યવસ્થિત એવા તિષ્કના
વિમાન આદિ
ક

·નથ પ્રદીપ ३४ ગુણના વિકાર તે પર્યાયતે બાર પ્રકારના છે- (૧) અન ત ગુણ હાનિ (૭) અનત ભાગ કૃદ્ધિ (ર) અમ ખ્યાત ગુણ હાનિ (૮) અસખ્યાન ભાગ વૃદ્ધિ (૩) એ ખ્યાત ગુણ હાનિ (૯) લખ્યાત ભાગ વૃદ્ધિ (૪) એ ખ્યાત ભાગ છાનિ (૧૦) અખાત ગુણ વૃદ્ધિ (૫) અસ ખ્યાત ભાગ જાનિ (૧૧) અમ ખ્યાત ગુણ વૃદ્ધિ () અનત ભાગ હાનિ (૧૨) અનત ગુણ વૃદ્ધિ નર-નારકાદિ ચતુગતિ અથવા ગશી લાખ પેનિ એ વિભાવ પર્યાય ) કમ્પની સામાન્ય દશ ગુણ હવે ગુણના વિભાગ દેખાડે છે. (૧) અસ્તિત્વ (દ્રવ્ય માત્રને (૭) ચેતનત્વ (જીવ દ્રવ્ય સામાન્ય ગુણ) તે જ સામાન્ય ગુણ) (૨) વસ્તૃત્વ ( (૮) અચેતન(પગથાદિ અજીવ વ્યાજ સામાન્ય ગુણ) + અસ્તિત્વ આદિ ગુગોના અર્થ સમજવા નો છે તે વ્યના સામાન્ય ગુણ (1) અસ્તિવ= ૫૫, (બનું પાપn) “મન બક્ષ્ય જે તે મ જ ન તે માટે વાપણ છે નાના વિર મા !' (૨) સ્તુનશ્રામાન્ય વિજાપ કમાત્રમાં સામાન્ય અને વિશે એ બંને અરિ Iભાવી સબંધ રહે છે વમેરા છે માટે “વનું એ છે (૩) જન-જને અર્થ ઉપર જાઓ

·3)
)
ના મામાન્ય દશ ગુપ્ત
૨૫
(૩) સામાન્ય વિશેષાત્મક
(મૃત્વ (પદ્દગલ દ્રવ્ય
3 યત્વ (અ)
ને જ સામાન્ય ગુણ)
(૪) પ્રમેયન ( ) (૧૦) અમૂક્તત્વ (જીવ, ધર્મ,
અધર્મ, આકાશ અને કાલ
એ પાચ દ્રવ્યને જ
સામાન્ય સુણ)
(પ) અગુલધુત્વ ( )
(૬) પ્રદેશત્વ (
(૪) પ્રમેયત્વ=પ્રમાણ (પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ કે બને) વડે જેને
નિશ્ચય કરી શકાય તે પ્રમેય દત્યમાત્ર પ્રમેય છે, અર્થાત પ્રમાણે
વડે તેનું માપ (નિશ્ચય) થઈ શકે છે
(૫) અગુરૂપુત્વ આ ગુણ સક્ષમ અને વચનથી કજાય
તેમ નથી વહિપ અને મહાનિરૂપ પ્રતિક્ષણે વર્તમાન આ ગુણ
કપમાત્રમાં રહે છે તે આગમ પ્રમાણુથી જ માવ છે છે કે
“નિજાતિ તરત (મિતિ પુજા
आशामिद्ध तु तनाय नायथाधादिनी मिना ॥
અ--બી જિજે કરેલ સન્મ તવ જેને તે વડે ઘાત નથી જ
ચ તે આસિદ્ધ ગણુ પ્રદુમાં કરી લેવું કેમકે-શ્રી જિન અન્યથા
વાદી નથી
(૪) પ્રદેશ અવિભગી પુર પમાણ જેટલુ ક્ષેત્ર તે પ્રદેશ,
તેને જાવ તે પ્રદેશવ
(9) ચેતનવ જેવી વસ્તુને અનુભવ થાય તે ચેતનત,

·નય કરીએ વિશેષ ગુણ વ્યના આ દશ મામાન્ય ગુણ છે પ્રત્યેક મા ‘આઠ આઠ ગુલુ છે દ્રવ્યના સોળ (૧) જ્ઞાન (૨) દર્શન (૩) મુખ, (૪) વીર્ય, (જીવ દયના વિશેષ ગુણં) (૫) સ્પ, (૬) રમ, (૭) ગધ, (૮) વર્ણ, (પુના) (૯) ગતિ હેતુત્વ ધિર્મને (૧૦) સ્થિતિ હેતુત્વ (અધમ ) (૧૧) અવગાહના હેતુત્વ (આકાશને (૧૨) વર્તન હેતુત્વ' (કાળ) मेत यमनुभूति स्यात् કરિનામ જ ! fથા નાથજના પુર | અગાનગેતનત છે તે અનુન (બન નવ) છે સહિત ૫ છે અને એ ફિલિપ મા વચન કાયામા બનત થઈ (અનુપાણિ થઈ વરે (૮) અતાવ અનુભા રહિતપણ. (૮) મૂવ=પ રસ ગંધ, સ્પર્શ સહિતપણુ (૧૦) અમૂર્ત સ્વરૂપ માહિહિતપ- 1 જીવ નવ્યમા (1) અનનત અને (૨) નવનાથી બાકીના આ ૧) ચેતનત અને અવનથી, (૨) મૂવ નથી, દુકાન માફી ,

·૩૭
3યના સેળ વિશેષ ગુણ
(૧૩) ચેતનત્વ (જીવ દ્રવ્યને જીવ જાતિ અપેક્ષાએ સામાન્ય
ગુ, અજીવ જાતિ અપેક્ષાએ વિશેષ ગુણો
(૧૪) અચેતનત્વ (અજીવ જાતિ અપેક્ષાએ અજીવને સામાન્ય
ગુ, જીવ જાતિ અપેક્ષાએ વિશેષ ગુણ)
(૧૫) મુત્વ (પુત્રને જાતિ અપેક્ષાએ સામાન્ય ગુણ
વિજાતિ અપેક્ષાએ વિશેષ ગુણ)
(૧૬) અમૂર્તત્વ (જીવ, ધર્મ, આકાશ અને નાવ એની અપે
ક્ષાએ સામાન્ય, પુદ્દાલની અપેક્ષાએ વિશેષ)
(ગામ) જીવ અને પુત્ર પ્રત્યેકના છ છ ગુણ છે,
બાકીના ચારે દિવ્ય પ્રત્યેકના પણ ત્રણ ગુણ છે છેવા ચાર
ગુણ છે, તે વજાતિની અપેથાએ નામાન્ય ગુણ છે, અને
વિજાતિની અપેક્ષાએ વિશેષ ગુણ છે
સ્વભાવ
પ્રસગને લઈને છાદિ દ્રવ્યના સ્વભાવ કહે છે -
(૧) અમિત સ્વભાવ, (૨) નાતિત્વભાવ
(૩) નિત્ય ન્વભાવ (4) અનિત્ય સ્વભાવ
(૫) એક સ્વભાવ (૬) અને અભાવ
(૭) ભેટ સ્વભાવ (૮) અભેદ ભાવ
(૯) ભવ સ્વભાવ (૧૦) ભવ્ય સ્વભાવ
અને (૧૧) પમ સ્વભાવ-એ અગ્યા- વૃભાવ છે
તે દ્રવ્યના સામાન્ય સ્વભાવ છે, એટલે ચમનમાં એ
બાર ભાવ મામા ય છે તવા—

·નથ પ્રદીપ
(૧) ચેતન સ્વભાવ (આ જીવન જતિ અપે
શાએ સામાન્ય સ્વભાવ છે, વિજાતિ અપેક્ષાએ વિશેષ સ્વભાવ
છે રસ્તુત જીવમાં જ છે, ઉપચારે પુદગલમા આપાય છે)
(૨) અચેતન સ્વભાવ–આ અજીવને અજીવ
જાતિ અપેક્ષાએ સામાન્ય સ્વભાવ છે, જીવ જાતિ અપેક્ષાએ
વિશેષ સ્વભાવ છે, જીવ શિવાય બાળના દ્રવ્યોમા જ છે, પણ
ઉપચાર છવમા આરોપાય છે )
(૩) મૂર્ણ મવભાવ–આ પુગનો ખ્યાતિ અપે
ક્ષાએ સામાન્ય સ્વભાવ વિધતિ અપેક્ષાએ વિશેષ સ્વભાવ
છે, પુણવમા જ છે, પણ ઉપચાર છવમા પણ આરો
પાય છે )
(૪) અમૂર્ત અભાવ--પુદગલ શિવાય બાકીના જ
ત્રિામાં છે, અને તે તે દ્રવ્યની અપેક્ષાએ સામાન્ય સ્વભાવ
છે, પુદગલની અપેક્ષાએ વિષ ત્વભાવ છે “અમૂર્તતા"
અસ્તુત પુરાવા નથી, પણ અપેક્ષાવિશે પુદગલમા તેને
ઉપચાર થાય છે )
(૫) એક પ્રદેશ સ્વભાવ- આ છવ અને પુદ
ગલમા જ છે, તે એની અપેક્ષાએ આ સામાન્ય સ્વભાવ છે,
આકીના દ્રવ્યની અપેથાએ વિશેષ સ્વભાવ છે ?
(૬) અને પ્રદેશ સ્વભાવ અથવા બહુ પ્રદેશ
સ્વભાવને કા નિવાય બાકીના બધા કમા આ છે,
તો જેમાં છે તેની અપેક્ષાએ આ સામાન્ય સ્વભાવ
કાવની અપેક્ષાએ વિશેષ સ્વભાવ છે )
ટે,

·ન્યના સ્વભાવ ૧૧ સામાન્ય ૧૦ રવિ
(૭) વિભાવવભાવ–આ જીવ અને પુદગલ એ
બે જ વ્યમાં છે, બાકીનામાં નથી, એટલે જીવ–પુદગલની
અપેક્ષાએ આમામાન્ય જ્વભાવ છે, બાકીનાની અપેક્ષાએ વિશેષ
-વભાવ છે ) અપેક્ષાવિશે બીજા માં પણ કઈ કઈ
આચાર્યોના મતે આરોપાય છે
(૮) શુદ્ધ સ્વભાવ–નવન્ત આ બધા કામા
છે, પણ ઉપાધિ અપેક્ષાએ જીવ-પુદ્ગલ અશુદ્ધ પણ
એટય અને વિશેષ સ્વભાવ કહ્યો છે )
(૯) અશુદ્ધ અભાવ જીવ અને
પુગતના
અનાદિ
સબ ધરૂપ ઉપાધિને લઈને આ વભાવ એ બેમા જ
છે, બાળનામા નથી તથાપિ અપક્ષાવિશે કાઈ મત પ્રમાણે
ધર્મ, અધર્માદિમા પણ એનું આપણ થાય છે )
(૧) ઉપચરિત સ્વભાવ (?)
આ દશ વિરોષ વભાવધા એટલે સામાન્ય સ્વભાવ
અગ્યા અને વિશેષ દશ મળી કુલ એકવિશ સ્વભાવ થયા
તમાં જીવ અને પુદ્દગલમ પ્રકમાં એકવિશે સ્વભાવ
છે ધર્મ, અધર્મ અને આકારામાં અગ્યાર સામાન્ય
સ્વભાવ અને બીજા પાચ (અચનનત્વ, અમૂર્તત્વ,
પ્રદેશત્વ, બહુ પ્રદેશવ અને શુદ્ધ વ) મળી ભેળ મવભાવ
છે કાળમાં અગ્યાર સામાન્ય સ્વભાવ અને બીજા ચાર
(અચેતન ૧ અમૂર્ણત્વ, શુદ્ધત્વ અને ઉપચરિતત્વો મળી
પર સ્વભાવ છે એ જ અગે કહ્યું કે-
{

·નય પ્રતાપ
બર્વિતિ મારા રાયપુdવામાં
પરનારા જી રે
જતા
અર્થાત-જીવ અને પગલ એ દફના એકરિશ
સ્વભાવ છે, ધર્માદિ (ધર્મ, અધર્મ અને આકાશ ના સળ
છે, અને કાળના ૫દર કહી છે
આવભાવ પણ ગુણ-પથમિના* આ તભા જ સમજવા
(વભાવ ગુણ-પર્યાયથી જુદા નથી, તેમાં જ તેને સમા
વેશ થઈ જાય છે, ન િતા દ્રવ્યનું લક્ષણ બના યું, તેમા
ગુણપર્યાયની પેઠે તેનું પણ પ્રકણ વાત
× પણ એટલું વિર કે ગુણ છે તે ગુણીમા જ રહે છે, અને
સ્વભાવ ગુણ-ગુણ બનેમા હુ કેમઅણુ-ગુણી અને પિતપતાની
પણુતમા પર મુકે છે, અને જે પરિચિત છે તે જ સ્વભાવ છે
અથવ- સભ્યશકિત નુ મrut -અર્થી
પર્યાવમા આત થએની (પરિણમેલી) જે કરવું તે ભાવ
(સ્વભાવ) કહેવાય છે
+ આ એક િસ્વભાવના અને સમજવા પામ હાવાથી અને
લખ્યા છે
(૧) અરિત અભાવસ્વભાવ નથી કદી પણ કરે ને કે,
છે. અથવા ખરૂપે કરી સદા હેવું તે માથમિથુરંથા
दस्ति श्य.
(૨) નાસ્તિ અભાવ=પકૂપ કરી કદી ( હાવું ને ૪
कपणाभाधान्नास्तिस्व०
(3) ત્ય સ્વભાવ આ વસ્તુ તો પિલા છે જે પૂર્વ અનુભવી

·વિશ સ્વભાવના અર્થ
ગુણનું કથન થયું, એટલે ગુણના વિકાર એવા જે પર્યાય
હતી તે જ એ બોવ જે વડે થાય છે, તે તે વસ્તુને નિત્યસ્વભાવ
વસ્તુ પર્યાવાળી હોવાથી દમ કરે તે પોતે બ યા કર, તથાપિ
[પયાંયાતર થયેલ હોવા છતા પણ તે વસ્તુને જેના એમ થાય છે કે
આ તે પેલી જે મે પૂણે જઈ હતી અથવા અનુભવી હતી, તે
ખાવું જ્ઞાન થાય છે તે તે વસ્તુના નિત્ય સ્વભાવને વને જ વસ્તુમાં
એ નિત્ય સ્વભાવ ન હોય, તો કદી પા જેના પર પવી ગયા
છે એવી વસ્તુ,- આ તે બા જ, પૂર્વે અનુભવી હતી તે,
બે ન ૮ થાય અથવા કે કુન અને માનું મનાને કડા૫
પર્યાય પનટાઈને ડન પપ થશે, પણ મેનુ તે તે જ-નિત્ય નિક
નિજમાના વઘુ તથતિ ઝરણામાંffecરામા !
(૪) અનિત્ય ભારદ્રવ્યનું પય પરિણામપણું અથવા
ઉત્પાદ-વ્યય જેથી થાય તે વસ્તુ તે અનિત્ય નવ તા
ઉપાયજિમમાં
(૫) એક સ્વભાવ જેમ ૫, એ ગંધ પણ એ હસાવી
ભાવાનો એકરૂ૫ આધાર વટ છે, એ ઘટને અક સ્વભાવ તમ
માત્ર તેના સહનાવી અને એ રૂપ આધાર તે એક સ્વભાવ
स्वभावानामेवाधारन्यादेवस्यमाय ।
(f) અનેક સ્વભાવ બસ એ૩૬ છના તેમાં પયયદની
દિ કરીએ, તો અનેક આળશ લાગે. જેમ-કાશ, પ્રકાશ
અકાદશ નેમ ચમા વર્ષે મેક ના પ રૂપે અને તે
તેને અનેક સ્વભાવ. જશાત્રને માપમાને છે
(૭) ભેદ સ્વભાવગુ-1, પર્યાવ-પોથી ધમ-ધમાં એ
વિગેરના સત્તા, સખા, મગ ભેદની વિનુને બે સ્વભાવ. જુન
गुण्यादिमझामदाद् भेदभार ।

·ભય પ્રરપ
તનું પણ કથ થઈ ગયુ ? નમજવું અને એ પયાર્થિક
(૮) અભે, સ્વભાવગુણ- ૧ મિ-નમ એ આદ અને
ત્તિને જેટએ એ ને અનદ સ્વભાવ. ગુnionમાથાર
મામ 1
(-) ભઅભાવ અા કાય-મરણ નવા અવસ્થિત
જે ન તન કમિ વિગત ના પાવથી પ્રકટ થતું
આ મી દાન સ્વરૂપાકાર પરિણામ તેનું નામ બને . મજ
ન મન મા !
(૪૦) અભવ્ય અભાવક કાળમા (૫
ત્રમાં મળે તેવા
ના) પન્વરૂપ કાકે
અને અન્ય પ્રકાર જ
કfજ રાજાના મારમારભર I અને કહું
થતુ અર્થાત્
ગorror fair ના મોજ મજા !
मरताधि अणि मगसगभायन विज्ञाति॥'
અતિ-વ્ય એ કે ય પ્રતા કરતા - અર પ વિકારી
આપતા ને અને મિત મળ્યા તાં પિપિનાનુ વરૂપ ત્યજતા નથી
(૧) ધરમ અભાવ= mમિયમપાપામાન ખાન
wષ પરિનામિક નાની ધાનતાનેલને પરમવાવ તાત્પર્ય
કે-જે જે માં જે જે પામિક ભાવે ધાન (મુખ્ય) છે, તે
તે તેને પરમ સ્વભાવ : તુ નાન એ આત્માને પરમ સ્વભાવ,
કમે આત્માને પાણિમિક ભાવમા “નાન પાન +
(૧૨) ચેતન સ્વભાવને વડ અનુભવ થાય ત વતનસ્વભાવ.
(૧૩) અચેતનભાવચેતનાનાપથી ઉતા ને અચેતન
આ { }

·કવિ અભાવના અર્થ નય દધ્યાતિ નય સાથે મિશ્રિત હેઇ, વ્યને વિશેષ બોધ આપે છે, તો પર્ય કે-પર્યાયાર્થિક નય તે વ્યાર્દિક (૧૪) મૂર્ત સ્વભાવ સ, ગધ, સ્પગ જેને લઇ જણાપ, તે મર્ત સ્વભાવ ---- (૧૫) અમે અભાવમથી ઉો અમૂર વ (૧૬) એક પ્રદેશ સ્વરઅપસ્થિતિમ અખાદ્વાર સપિ વિશનુ જે ભાજપના ને એગ -૫૦ (10) બહુ પ્રદેશ વર્જનનકશાગને લઈને નથા ભિન્ન દરાની કપના કરીને જેથી અને પ્રેમ વ્યવહાર તા થાય, ને અનેક પ્ર. (૧૮) વિભાવ રાખવથી ઉગ ત વિવવ (૧૯) ગુખ્ય =જે ન શક (ય, અથાત ઉપાધિરહિત અતર ભાર પઝિતિ ને શુદ્ધ ર૦૦ (૨૦) અશુદ્ધ વાહથી ઉલટી, અર્થાત્ ઉપાધિ સહિત બાહાભાવ પરિણમન ગતા, તે બદ્ધ સ્વ- (૨૧) ઉપચરિત વ =નિયમિત રવભાવ અન્યત્ર ઉપચાર રૂપે કહેવું છે તે ઉપચરિત વ આ ઉપચતિ અભાવ બે પ્રકા રન છે -(1) કમજ-કર્મત (૨) સહજ સ્વાભાવિક (૧) તેમા પગના સબંધને લઈને ઘને અપના તથા -અચેતન પણ આપવું તે જ પતિ સ્વભાવ છે કિમના બંધ ી પચાર પણ દૂર થાય છેઆ જ પ્રમાણ અs ક

·નવ પ્રદીપ
નયને સાપેક્ષ છે, નિરપેક્ષ નથી, એટલે પર્યાયાવિક નથી
દવ્યના વિશેષ ગુણની પ્રતિપતિ ( નિશ્ચય) થાય છે એ
હવે કોઈ
કર્મને બમ વેતનામ કહીએ છીએ તે ઉપચાર લઈને મો
કર્મજ ઉપચરિન ભાવ થયો ) (૨) મિહાત્મામા પજ્ઞાતત્ય, પર
ત્વ માનવું તે સાભાવિક ઉપથતિ સ્વભાવ છે
છે જે એકવિશ સ્વભાવ કહા તે બધા સાથે જ
એ મને ન માન અથવા અને માને તે શું વિરે આવે
એ પુદા જાણવા માગ કે તે પદ અને આવાયપદ્ધતિ અનુસાર
નીચે ટાંકીએ છીએ –
" दुर्मयकाम्समारूढा भावाना स्थाथिका दित।
રથી પિત્તા જા જા જા ” ની ૧૪
અર્થાત–પ ને દુન યરૂપ બેકાનો બહા કરનાર નય
સ્વાર્ષિક અને જે સ્વાર્ષિક ક ત પિસવાળા છે અને વિપ
થસવાળા હેવાથી તે પ વકિન ; જજ 1 એમ કેવા પ્રકારે
એકાત ગ્રા કરનારા વિપત ક ન ક છે તથાદિ જુઓ
ના પ્રમાણે
,
(1) मर्यशान्तेन मपस्य न नियताशययस्था सब
गदिदोषन्यात् तथाऽमट्रपस्य भक्टर यताप्रसंगात् नित्य
જાપાથ
frfuxજ !
अथमिया
वाग्विाभाय दम्यस्याऽध्यमाय र
સ, લેખક આ કેસ બાટા જ બી અણું રહેવા દીધી
કે જાડાએ આવા પતિ અને કમ્મુ –ભગવાન પર

·નપ-પ્રમાણને સુમેળ
જાનમાલમ ના કમાત !
જ માસિક
થાન-જૂદા જૂદા અને સ્વભાવથી મયુમ્ન દ્રવ્યને
પ્રત્યક્ષાદિ પ્રમાણુથી જાણીને, તે દ્રયની સાપેક્ષ સિદ્ધિ અર્થ
કચિત ન મરે મેળા (તાત્પર્ય કે “અતિત્વ નાતિ વ’
આદિ સ્વલા ના છે એમ પ્રમાણે વડે જાયુ, પણ
અનિત્વ અને “નાસ્તિત્વ' એ ધને તે પ્રગટ વિધી
દેખાય છે, તે એવા બે વિધી ધર્મ એક “યમાં કેમ
પડે એવો પ્રશ્ન થશે, તે તે પ્રથના નમાધાન માટે નય
વડે બતાવા યના એ ધર્મ સાપેક્ષેપ કહ્યા છે, અર્થાત
યનું “અતિ વ’ વ- યાદિની અપેક્ષાએ છે, “નાસ્તિત્વ
પ- યાદિની અપેક્ષા છે માણનુ પુત્રપણે હેવુ
પિનાની અપેક્ષાએ છે, પુરપણે ન લેવું એ પિતાના પુત્ર
કે શ્રી આદિની અપેક્ષાઓ છે )

·દ્રવ્યાકિન અને પર્યાયાર્થિક નય
1
પૂર્વોક્ત ઉપર જેનું લક્ષણ બતાયુ તે જ) દ્રવ્ય જ
છે અર્થ અથવા પ્રયજન જેનું, તે દ્રવ્યાર્થિક નય એના
યુક્તિ ક પનાએ ૮રી દશ ભેદ થાય છે –
(૧) અન્વય દ્રવ્યાર્થિકનય–જેમકે-
માત્ર 1 ગુણપર્યાય છે સ્વભાવ જેને, તે દ્રવ્ય (દ્રવ્યની
આ વ્યાખ્યા અનય દ્રવ્યાર્થિક નયને લઈને છે જેમકે-
એક દ્રવ્ય જાણતા તેને અનુયાયી (અન્વથી) તેના ગુણ-પર્યાય
પણ જાણ્યા જાય અથવા સામાન્યને બોધ થતા, તેને અનુ
થાથી (અન્વયી) વિશેષને બોધ પણ થાય સુવર્ણ જેતા
એને અનુયાયી (તેમ અન્વયરૂપે રહેવા તેના પર્યાય)
કુડલ, કડા પણુ યાદ આવી જાય (એ પર્યાયને મા
અન્વયે ધર્મ રહ્યો છે તેને લઈને )
(ર) અકવ્યાદિ ગ્રાહક વન–-જેમકે-
ગુજારવા હાનિ સ્વિત્ય,સ્વ,સ્વકાળી અને
સ્વભાવ એ સ્વજાતિની અપેક્ષાએ દ્રવ્ય મત છે
(૩) પર વ્યાદિ ગ્રાહક કઇ ન––જેમકે-૪
દ્રષ્ય નિા પર વ્યાદિની
અપેથાએ દ્રવ્ય અનત છે
(૪) પરમ ભાવ ગ્રાહક કટ નહ–જેમકે-જમણ
ના પાનવાળો તે આત્મા અહી આ માના અનેક સ્વભાવ

·કે થ િનયના દશ બે-
(જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર, તપ, વીર્ય, સુખ આદિ) મા તે
બધામા મુખ્ય (પરમ જ્વભાવ) સ્વભાવ જે નાન તે લીધુ
જમણ ગરમા, કુws માતા ઈત્યાદિ પણ કહેવાય, પણ
પરમ ભાવ ગ્રાહક નયે તે જ્ઞાન માજા એમ જ
કહેવાય પુદગલાદિ અવથી આત્માને ભેદ દેખાડનાર
(distinguishing) ir 3
(૫) કપાધિ નિરપેક્ષ શુદ્ધ દ્વાન–જેમકે-
વર બિના જુદાં જીવ છે તે સિદ્ધ સમાન શુદ્ધ
આત્મા છે (અહી આ જીવને વળગેલી જે કમ વળગણા તેની
અપેક્ષા ન કરીએ અને જીવના મૂળ સ્વરૂપે જોઈએ, તે
જીવ માત્ર સિદ્ધ જેવા શુદ્ધ આત્મા છે આ અંગે કહ્યું છે કે -
જનgrટા ૪ ૧૩if uતિ રામનું ના
વિના જણાઈ ન હૈ મુiાદુ કળા શ્રી દ્રવ્ય
સ પ્રહ, 13
અર્થાત–માર્ગણા અને ગુણવાઆદિથી અમારી
જીવના જે ભેદ પાડવામાં આવે છે તે અશુદ્ધ નયને લઈને,
શુદ્ધ નયને લઈને તે જીવ માત્ર એક સરખા શુદ્ધ છે એમ
જાણવું યુદ્ધ વ્યાર્થિs નયને આ એક ભેદ થયે
તેમજ (૨-
() ઉતપાદ થય ગૌણન સત્તાગ્રાહક શુદ્ધ
દિવ ન—ઉત્પાદ અને વ્યયને ગૌણ કરી સત્તા (ધોગ્ય) ને
મુખ્ય ગ્રહણ કાર શુદ્ધ દ્રો ન જેમકે– જિગર
દવ્ય નિત્ય છે ( અહી આ દ્રવ્યનું સર્વદા અવિચ

·}
નય મંદીર
હેવાપણું એ મુખ્ય ગ્રહણ કર્યું છે, અને તેથી કરીને દ્રવ્ય
નિત્ય એમ કહ્યું, કેમને ઉત્પાદ ન્યયરૂપ પર્યાય એ તે ક્ષણે
ક્ષ ઉપજે છે, વણસે છે, પલટાય છે, પણ વયની મૂળ
સત્તા ત તે સદા કાયમ જ છે તેમજ (૩)--
(બેદ ક૫ના નિરપેથ દ ન–ભેદની
કે પનાની અપેથા ન રાખે એ સ્ત્રીને શુદ્ધ ક ન જેમકે-
જાપાનમાવવામા ! પિતાના ગુણ, પર્યાય,
સ્વભાવથી અભિ તે દ્રય
૨૮) કર્મોપાધિ સાપેય અશુદ્ધ હવન–કમની
ઉપાધિની અપેક્ષા રાખીને દ્ર અગે કહેવું, તે કર્મોપાધિ
સાપેક્ષ અશુદ્ધ ૨૦ નવ જેમક–જોષણિર્મામાદ સાજા
ક્રોધાદિ કર્મભાવવાળે આત્મા (અહી આ આ માને ધાદિ
સ્વભાવવાળે કઘો, તેમની ઉપાધિને લઈને, જે સમયે જે
જેવા ભાવે પરિણમે, તે સમયે તે બ્ધિ તે ભાવવાળું ગણાય
છે, એટલે મને લઈને ક્રોધાદિ ભાવમાં પરિણમેવ આત્મા
ક્રોધાદિ ભાવવાળે કહેવાય છે, તેમજ લેપિડ ભઠ્ઠીમાં
ગાળીએ ત્યારે અગ્નિ પરિણમે છે, અને તે વખતે અગ્નિ
રૂપે કહેવાય છે તેમજ આત્મા પણ જે સમયે જેવા ભાવે
પરિણમે, તે સમયે તે ભાવરૂપ કહેવાય છે નાનીઓએ એ
કારણે આત્માના આ ભેદ કહ્યા છે –
दव्य पपाययागायु पयोगा शानदर्शने चेति ।
चारित्रधीय चैत्यविधा मागणा तस्य।"
–શ્રીઉમાસ્વાતિવાચકૃત શ્રી પ્રશમરતિ-૧૦
અર્થાત– (૧) કિય આત્મા, (૨) કષાય આત્મા, (૩)
કન્ય

·ક નથ અને પયાર્થિક નય ૪૯ યોગ આત્મા, ૪, ઉગ આ મા, (૫) જ્ઞાન આત્મા, (૬) દર્શને આત્મા, (૭) ચરિત્ર આત્મા, (૮) વીર્ય આત્મા, એ આઠ પ્રકારે તેની આત્માની) મા (વેષg-- પરીક્ષા કરવી) અશુદ્ધ દ્ર યાથિ કને આ એક ભેદ થયે તેમજ [૨]– (૨) ઉત્પાદ થય માપેક્ષ અશુદ્ધ દર નવ-એક જ સમયમાં કયને ઉત્પાદ વ્યય-ધ્રૌવ્ય યુકન કહેવું જેમકે- #few r gaધ્યયુકત અથવા સુવ ઈનું જે સમયે કડીરૂપે ઉપજવુ, તે જ સમયે કુડલરૂપે નાશ પામવું, પણ એનારૂપે તે ધુવ રહેવુ દ્રવ્ય સત્તારૂપે નિય રહેવા છતા, પર્યાયરૂપે ઉપજે-વણને છે, એથી ઉત્પાદવ્યર્થ માપેક્ષ અશુદ્ધ ૦ નો કહ્યો તેમજ (3)– (૧૦) ભેદકપના સાપેક્ષ અશુદ્ધ દર નર- ગુણગુ0મા ભેદની અપેક્ષા રાખીને દ્રવ્યનું કથન કર જેમકે-47મો વનના or | દાન-નાદ રે આત્માના ગુણ છે (અભેદની અપેથાએ કઇ દર - આત્મા એ જ નાનાદિ ગુણ-ગુણી જૂઘ 1... - કહેન પણ અહી ભે, દષ્ટિએ તેનું કથનક ૯ ગુણ-ગુoો બે જૂદા નથી, તથાપિ ભેદબ્દન, કપ અશુદ્ધ દ્રવ્યાર્દિક નયથી એમ કહેવાય ? વ્યાર્થિક નયના આ -

·૫૦
નથ પ્રદીપ
it.
પર્યાયાર્થિક નય
હવે પર્યાયાર્થિક નયનુ વ્યાખ્યાન કરે છે -
+ “તિ પરત્વ વિ જ બતfa var !
અર્થાત ઉત્પત્તિ (ઉત્પાદ) તથા વિપત્તિ (વિનાશ)ને પાર
તેનું નામ પથાય એ અંગે કહ્યું છે કે
अनादिनिधन द्रव्य म्पपयांचा प्रतिक्षण
उम्मन्नति तिमलति जलपल्लोयन।।
અથોત–અનાદિ અનત એવુ જે દ્રવ્ય (સત્તારૂપે
શાશ્વત, નિત્ય એવુ જ દ્રય) તેમા તેના પાયાય પ્રતિક્ષ,
(જે પાણીમાં તરગ ઉપજ છે અને વણને છે તેમ)
ઉપજે છે અને વણસે છે
અગાઉ (પૃ ૧૪) જે છ પ્રકારના વૃદ્ધિરૂપ અને
છ પ્રકારના પાનિરૂપ મળી બાર સ્વભાવ પર્યાય અને ન
નારાદિરૂપ વિભાવપયાય કહ્યા છે તે અહિ આ પર્યાય
અને સમજવા
પર્યાયના બે પ્રકાર છે –(૧) સહભાવિ યાય (૨)
કમભાવિ પર્યાય છે અને શું છે કે
एयाय दिधिध , प्रमभावी माभापी च मदभाधी गुण
इत्यभिधीयत, पयायशब्दन नु पर्यायमामा यस्य व्यक्ति
ग्यापिनोऽभिधानान दाप इति ।"
+ म्यभावयिभायरूपतया याति पयति परिणमतीति पर्याय ।
બાલાપપનિ–વભાવ-વિભાવરૂપે જે પરિમે છે ને પાંચ

·સહભાવી ગુ. સમભાવી પર્યાય
૫૧
અર્થાત–પર્યાય દ્વિવિધ-(૧) કમભાવી, (૨) સહ
ભાવી, સહભાવી પથાય તે ગુણ કહેવાય છે ગુણને પોય
કહ્યો તેમા દેષ નથી, કેમકે ગુણ છે તે સ્વ યક્તિ વ્યાયિ
પર્યાય સામાન્ય છે
તેમા (૧) સહભાવી પર્યાય તે ગુણ-જેમકે, અમાના
વિજ્ઞાન વ્યક્તિ-શક્તિ આદિ અને (૨) ક્રમભાવી પર્યાય
તે પર્યાય જેમકે-મુખ, દુખ, હર્ષ, શોક આદિ આમાના
પર્યાય (અહીં એમ સમજવાનું છે કે જ્ઞાનાદિ પર્યાયાવર
થાય તે જ્ઞાનાદિ, અને મુખ પર્યાયાતર થાય તે દુ ખ,
હર્ષ પર્યાયતર થાય તે શોક, માટે નાનાદિને સહભાવિ
પર્યાય (ગુણ) કહ્યા, અને સુખ, ખાદિને કમભાવ (પર્યાય)
વધા દાખલા તરિકે જુઓ–અત્યારે આપણે સુખ અનુભ
વીએ છીએ, અનુભવવુ, જાણવુ, વેદવું એ એક જ છે,
તેમાં સુખ પણ પથાય છે અને મુખનું જે જ્ઞાન (અનુભ
વ્યક્તિવ્યાપિ પર્યાય સામાન્ય છે અથન (વ્યક્તિ ૫) જૂદા
જૂ જે પયા. તે બધામાં સામાન્યપણે વ્યાપેને (ર) જે પર્યાય
કામ ન
પI
+ અહી આત્માને વિલન -પતિ-શક્તિ આ ગુણ કહે
તેમા એમ સમજવાનું છે કે આત્માને ગુણ જ્ઞાન આ છે
તે જ્ઞાના કેઈમ અતિ છે, કેઈમાં શક્તિરૂપે છે અર્થાત કોઈમાં
(જેમકે કેવવિમા) સપૂર્ણ વન-પગટ થયા છે, કેઈમા સત્તારૂપે જ
(શકિત રૂપે જ રહેલા છે (જેમકે સન્મ પિગે ના જીવ પણ છે
તે ખર જ

·ના પ્રીપ
પ૨
વન, વેદને તે પણ પ્રયાય છેહવે લણ પછી વા કે
દુખ વદીએ, ત્યારે દુખ પણ પયોય છે અને એ દુખનું
જ્ઞાન (અનુભવન, વેદન) એ પણ પર્યાય છે, પણ પ્રથમ
ક્ષણે મુખપર્યાય હતો તે પવટી બીજે ક્ષણે દુખપર્યાય
શ, માટે સુખ-દુ ખ કમભાવી પર્યાય ગણાય, અને
વેદવા૩૫ હજાણુવારૂપ, અનુભવવાર૫) પર્યાય તો બને
ક્ષણે સુખ-ખળ નેમા તે રૂપ જ રહ્યો છે, માટે સહભાવી)
સ્વભાવ દ્રવ્ય, સ્વભાવ ગુણ, વિભાવ દ્રય અને વિભાવ
ગુણ એ વડે કરીને પર્યાવર પણ ચાર પ્રકારના છે તે આ
પ્રમાણે
(1) પ્રભાવ દ્રવ્ય વ્ય જન પયય—-ચરમ શરી
રથી કિચિત ન્યૂન સિદ્ધ પર્યાય
૨) સ્વભાવ ગુણ વ્ય જનપર્યાય જીવન જ્ઞાનાદિ
અન ત ચતુથી
+ પાપ બે પ્રકાર પગ 3 -(1) અર્થ પર્યાય (૨) વ્ય જને
પર્યાય તે પ્રમેપણ અભાર અને ભાવ ણ વિભાગ દ્વારા
અને વિભાવ 1ણ કરીને ચા- ચાર પ્રશ્ન છે
તેમ તત્વમાં છે અર્થપથતિને પણ કરે છે ત્યારે
જીવ અને ૫ ગવ પ્રાક” છે તે અંગે કયુ છે કે –Refer બ્લેક
' 53 અર્થપયા ગુમ મૂખ્ય વન મા મનસ્પશિ છે જન
પર્યાય વિપળવર્તી છે
‘प्रवृतिरितिनिधनाथरियामारित्यापलभितो व्यजनपर्याय
મૂતવિરત રત્તમનારાયfરજુથ ૬
સાથri !' –તભાષી, પરિ,

·જિન પર્યાય પર્યાયાર્થિક નય ૫૩ (૩) વિભાવ દ્રવ્ય વ્ય જન પર્યાય–જવી ચાર ગતિ અથવા ચોરાશી લાખ યુનિ (૪) વિભાવ ગુણ રથ જન પર્યાય-જીવના મતિ આદિ-આ જીવ દ્રવ્યના નવાર પ્રકારના વ્યજનપર્યાય કહ્યા તેમજ પુકવદ્રવ્યના પણ— (૫) સ્વભાવ દ્રવ્ય વ્ય જન પર્યાય-અવિભાળિ Sાલ પરમાણ () સ્વભાવ ગુણ વ્ય જન પર્યાય-પુદગ પર માના એક રમ, એક ગધ, એક વર્ણ બન બે અવિરુદ્ધ, પર્શ () વિભાવ દ્રવ્ય યજન પર્યાય-ત્રિ અણું, વિ અણુ આદિ વિભાવ ગુણ વ્ય જન પર્યાય- થી રાત, ગધવ ગ વાતર, વર્ણથી વણતર, થી પાન- આ ચાર વ્ય જ પથાય કશા + ના ખો +કઈ છે કે જીવ અને ૫ ગવના મા ચાર ચાર જ! મા ખાં ૫ બાળ વાર - કેમ છે કુવા ૮ જણાવવાનું કે- धमाधमनम काय अथपर्यायगाचरा । જાને તુ ' બામ, અપર્મ આકા અને કાળ એ ય પાય 1 પ –અપારને કડ! કરે છે ૧૯૫વાય વ્યાજ પૌવ ને તે શિવા નાં બે અને 5 ગત ન ·નથ પ્રદીપ એ પ્રકારે એકત્વ, પૂવવ આદિ પણ પર્યાય છે मगत च पुहने च समा सटाणमय च। રાજા ન જમાના જ rs જાન ” શ્રી ઉત્તરવયન એમ અર્થાત–એકત્વ, પૃથકૃત્વ, ખ્યા, આસ્થાન, મગ, વિભાગ, અને (૨) થી જૂનું, નવું, પર, અપ, હ, નિકટ એ વગેર પર્યાયના લક્ષણ છે + પર્યાયાર્થિક નય પર્યાય જ છે અર્થ (યોજન) જેને, તે પર્યાયાર્થિક નય-અતુ પર્યાયાર્થિ નથ પર્યાયને જ અવલંબે છે ) ર્યા 4 નયના પણ છે ભેદ છે તે આ પ્રમાણે – (૧) અનાદિ નિત્ય પયયાર્થિક નય જેમકે- પુરાવાનો પારિ નિત્ય | મેર આદિ નિત્ય છે (મેરુ, શાશ્વની પ્રતિમા, રતનપ્રભાદિક પૃથ્વી, તિષ્ક વિમાન એ વગેર પુલ પર્યાયે નિત્ય છે એસ- ખ્યાતા કાળમાં અન્ય પુગન સકમ થયા કર, તથાપિ મસ્થાન તા એને એ માટે અનાદિ નિત્ય પયય ) - જેમ જ પરમાણને મને ના આ એ. “ એમ ન જેનાથી વાવ તે “એકત્વ પર્યાય તેમ જ આ વીજ આ થી ૬ (બ) અથવા દૂર, અથવા પામે અથવા જૂની બથવા નવી અથવા પર, અથવા પર છે અથના આ ચીજ આ ન નખ્યામાં છે અથવા આવા આમરની છે. આની સાથે સયુકન ઇ અથવા આથી વિપ્ન છે દિ નાન (પ્રતીતિ) જે ; કરીને છે કે, તે - ૧ પાવ અમજવા પુવ પર્યાય

·૫
પર્યાયાર્થિક નયના છે ભેદ
૫૫
(૨) સાદિ નિત્ય પર્યાયાર્થિક નય–જેમ –
fપ નિ 1 સિદ્ધ પર્યાયની આદિ થઈ, કેમકે સર્વ
કર્મ ક્ષય થયા પછી સિદ્વ પર્યાયની ઉત્પત્તિ થાય માટે
ગાદિ, પણ પર્યાયને નાશ કદી નહિ થતો હોવાથી નિત્ય
(૩) મત્તાને ગૌણ કરી ઉત્પાદ-વ્યય ગ્રાહક
અનિત્ય સુદ ૧૦ નય-સત્તાને ગૌણ કરી ઉત્પાદ-વ્યયને
મુખ્ય ગ્રહણ કરનારે જે સ્વભાવ, તે અનિત્ય શુદ્ધ
ન, જેમ–જws fમા ઇતિ vafar fજનrfઇન 1
પર્યા છે તે સમયે સમયે વણસે છે (આમા વિના
એ શબદથી તેને પ્રતિષથી ઉત્પાદ પણ આવી ગયે, મને
ઉત્પત્તિ અને નાશ એ બેને અવિનાભાવી સ બ ધ પદ,
Uવતા (સત્તા ને ગા, કમલ હોવાથી તે આમાં ન દેખાઈ
માટે આ નય સત્તાગણન ઇટ )
(૪) સત્તા સાપન નિત્ય અશુદ્ધ પર્યાયાવિક નય–
भर-एव स्मिन ममये उपदन्ययनोव्यात्मक पर्याय ।
એક સમયમાં પર્યાય ઉપાદ વ્યય અને પ્રૌચ એ ત્રણે
યુક્ત છે (ખરી રીતે આમ ન કહેવું જોઈએ, કેમક પર્યાયનું
ગુદ્ધ રૂપ તે ત્યારે કહેવાય, કે સત્તા ન દેખાય, પણ અહિ
તે મૂળ સત્તા પણ દેખાઈ, માટે નિ ય છતા અશુદ્ધ ૫૦
ન કહ્યો )
(૫) કર્મોપાવિ નિરપથ નિત્ય ગુ% ૫૦ નય–જેમ––
તમારી દ સિરાજ રુમ મસાડી જીવ છે, તે
મિ દ્વ સમાન શુદ્ધ બા મા છે ( ગાગ ને મેંપાધિ

·નવ પ્રદીપ
હેવા છા, તેની વિવા નહિ કરતા જીવના જ્ઞાનાદિ શુદ્ધ
નિત્ય પચાયની વિવશાએ, આ નથ થઈ શકે છે )
(૩) નપા સાપેક્ષ અભિય અશુદ્ધ ૫૦ નય—
જેમકે-રમrforrufસમાજ ! એ સારી છને જન્મ
મરણ કે (અહિ મા જન્માદિ જ પથાય જીવને કર્મ
ગને લઈને , તે અશુદ્ધ અને અનિત્ય છે, એટલે એ
પર્યાયની અપેક્ષાએ આ અશુદ્ધ ૫૦ -૦ થી ૮)
આ પ્રમાણે પાર્થિના ચુક્તિપૂવ ક છ ભેદ કહ્યા
નાનું સ્થાન પ્રધાન
હવે એ બે નાનુ સ્થાન પ્રધાન કહે છે
(૧) વ્યાર્થિક નય થાન નિ ય જ છે એમ કહે
છે, કેમકે દ્રવ્ય નિત્ય અને સમાનભાવી છે, માટે (૨)
પર્યાયાર્થિક નય ન્યાલ અનિત્ય છે એમ કહે છે, કેમકે
પર્યાય છે તે પ્રાય અનિત્ય છે, માટે એ અગે શ્રી રાજ
પ્રશ્રીય ચૂવની વૃત્તિમાં વધુ છે કે –
‘રાથનાં નારા વાગરા નિજ છે
पनया यमर नाविकमभिमन्यत ननु पयायान, कर
चाययिपरिणामित्यास सरकारमाथि भवति ।"
* કોપાધિથી ઉત્પન્ન થરેત જમ-મરણરૂપ બઢ અને
અનિત્ય પાયને દૂર કરવા માટે જ આત્માની મેલાથનું પ્રવર્તન
છે, અને એ આવિ અ કિપાય છે કારણરૂપ કર્મળાણાને ટાળવા
જ્ઞાનાદિ શુદ્ધ ત્યિ પાયો અને ૬

·કથાર્થ–પર્યાયાર્થે બે જૂ નય શા માટે?
અર્થાત–વસ્તુ દ્રવ્યાર્દિક ને નિત્ય છે પર્યાયાર્ષિક
નયે અનિત્ય છે, કયા િનય દ્રવ્યને જ તાવિક માને
છે, પથાયને નહિ, કેમકે પરિપૂમિ હેવાથી દ્રય અન્વય
અને રાજકાળભાવિ (ત્રો ડાળે અપ) છે
રા કા-સમાધાન
શકા–દ્ર યાર્થિ નય કહ્યો, પયયાર્થિક .ધો, તે
બીજો ગુણપ્રધાન ગુણા િનય કેમ ન કહ્યો?
સમાધાન-પર્યાના વડણ જ ગુણનુ પણ ઝag
થ5 ગયુ, માટે
ડા-પર્યાય તા દ્રવ્યના જ છે, છતા દ્રવ્યર્થ અને
પર્યાયાર્થ એવા બે જૂદા નય હો માટે કહ્યા?
સમાધાન-દ્રવ્ય અને પથાય એ એના સ્વરૂપની વિવફા
કરીએ તે કઈક ભેટ લાગશે દ્રવ્યના પાય-કન્ય અને
પર્યાય કવચિત્ અભેદ છતા, ચિત ભેદરૂપ હોવા થી દ્રવ્યને
છઠ્ઠી વિભક્તિનો પ્રત્યય ના લગાડે છે -જેમ, “ગહુતુ
શિર—આમ રાહુ અને તેનું માથુ એ બને ચિત
અભિ વ છતા, પુન કવચિત્ ભિન્ન હોવાથી વહુને છઠ્ઠી
વિભકિતને “સુ” લગાડે છે દ્રય અને પર્યાયમાં શું ભેદ
છે, તે જુએ, આ પ્રમાણે –પાય છે તેથી પણ સૂકમ
છે, કેમકે એક દ્રવ્યમા અનતા પર્યાય મભવે છે, ક ય
વૃદ્ધિ પામે તે પર્યાય વૃદ્ધિ પામે જ એ નિયમ છે, દરેક
કે ચમા નાખ્યાતા, અમ ખ્યાતા પર્યાય છે, એ નિશ્ચય

·નય નદીપ
(પ૮િ) અધિનાન વડે થઈ શકે છે, અને એથીય વૃદ્ધિ
પામે, ત્યાર દ્રવ્ય વૃદ્ધિની ભજન અર્થાત તે વૃદ્ધિ પામે
કે નહિ એ અંગે કહ્યું છે કે –
મrom RTઝા g કરમાર,
રય થા મયિ મ7 સુ માનિ ! '
અવા–દ્રવ્ય ભાવની કૃદ્ધિમાં છેક-કાની વૃદ્ધિ
ભજના છે, અથતિ બેન-કાલ દ્ધિ પામે ૩ ન પામે, - ની
વૃદ્ધિ થતા ભાવ વૃદ્ધિ પામે છે પણ ભાવની વૃદ્ધિમા તે
ત્યની વૃદ્ધિની ભજન , ભવાન્ ભાવ વૃદ્ધિ પામ્યું ગત
દ્રવ્ય કૃદ્ધિ પામે છે ! પામે
વળી દ્રવ્ય વાવી પણ અનતગણ , અને દ્રવ્ય
પા પય,જે અવધિનાન વડ જોઈ જાણી રાડાય છે,
૨ ખ્યાતા 4 આ ખ્યાતા ગુણ છે તે અને તે –
fહત્તરિદા જુના Éિ !
दहितो भाषा सम्वगुणाऽसमगुणिया ।
બવાત– પ્રદેશથી ૮ ય અને તગુણ છે, દ્રવ્યથી
ભાવ મ ખ્યાત ૩ અને ખ્યાલગુલે છે ઈત્યાદિ બધુ
થી નાન્દ મૂત્રના ટાંકામાં વિન્સર વધુ ૨
એટને દ્રવ્ય અને પર્યાયના વરૂપની વિવા કના
તેમા ભેદ , અને તેથી દ્રવ્યાર્થિક અને પાયાર્વિક એવા
જુદા નય કહા છે, અને ન (દ્ર ય અને પર્યાય) અર
પરમ મળે છે, તથાપિ સ્વભાવભેદને લઈ પિોતપોતાના
જે પૃથગ (ભિન) સ્વભાવ છે તે ત્યજતા નથી કહ્યું છે કે
+
--

·સામાન્યાધિક-વિશાર્થિક નય કેમ નહિ ?
૫૯
'બvળ પવિતા લતા મા ૩romwwwદર !
ra ft a fજ ના જમાઇ જ નિકા”
અર્થાત-4 અન્ય પ્રવેશતા છતા, અનુપમ
અવકાશ આપતા છતા, નિત્ય મળવા છતા, પિતપનાને
સ્વભાવ સ્વજના નથી
એને (દ્રવ્ય અને પ્રય) અભાવભેર આગળ
કહીશ, વ્ય અને પયાથના સ્વભાવમાં શું ફેર છે તે આગળ
જણાવશુ
કા---ન અને પર્યાય વ્યતિરિક્ત (ભિન્ન) એવા
નામાન્ય અને વિરોધ છે, તો તે સામાન્ય અને વિશેષના
નામાન્યાર્ષિક અને વિશેષાર્થિક એવા નય કેમ ન કહ્યા?
સમાધાન– ય અને પાયથી ભિન્ન સામાન્ય
વિશેષ કે નહિ, બથાન એમ જ એને અતભંવ છે, માટે
સામાન્ય-વિશેષ દ્રવ્ય-પયામાં કેવી રીતે અદ્ભુત છે તે
બતાવે છે પ્રસ ગેપાર સામાન્ય દેખાડે છે –
સામાન્ય છે અને –(૧) નિર્લફ મામાન્ય
અને (ર) ઊર્ધ્વતા સામાન્ય તેમાં પહેલાનું આ લક્ષણ
+નિધિત 70ા પmતિનિr Firs, અથr a
પુિ િિના
અ– જીતી વ્યકિતમાં જે તુ ય પરિકૃતિ
છે, તે તેઓનુ નિર્વ સામાન્ય, જેમ-જૂદા જૂદ શાવ
શાશય (ગાય આદિ) ના સમયમાં તેઓની તુચ પરિણું

·નવ પ્રદીપ
rt
તિ૫ ગેતન ( શાયપણુ) તિર્ધર ગામાન્ય છે ઉદા,
તે જ જાતિવાળે (તુ ઘ પરિણતિરૂપ ગવાળા) આ
ગાનિ સમ છે, અથવા ગે રદ (ગાયને જેવી) ગવાય.
ગી« નામાન્યનું લકર --
pagવuિrnaar marriatN,
જાનુ કારના
અથાત–૫ અને અપર પથાય, તેમ કહેવું છે
(બ) નાધાગ % (એન) ઉર્વતા સામાન
કહેવાય જેમ – નાના પૂર્વ અને કપર પાથરૂપ કડા
અને કકણ, એ એમ કહેલું સાધાત દ્રવ્ય જે કાચન તે
(બનેનુ) લ વતા સામા ય છે
( માટી અને તેના આદિના ઘાટરૂપ) પૂર્વ અને
અપ વિવત્ત (યાય) મા થાપિતુ માટી, નાનું ગાદિ દ્રવ્ય
તે વતા ગામાન્ય અને આ સામાન્ય ત્રિકાળરામિ
(નિત્ય) છે આ અગે તવું છે –––
'पूयापरपयाययारनुगतमा यति ताम्तान् पयाया.
गच्छतीति व्युत्पत्या गिधालानुयायी यो यस्वशम्तध्यता
मामान्यमभिधीयत ॥
+ તત્પ ક-ડી નૂ બક્તિઓમાં સાધારણ પર્યાય તે
તિ સામાન્ય, અને જો પરોમાં રાસારણ દ્રવ્ય
ઊિતા સામાન્સ
પા૨ અનન્ય છે અને ૧ર્વત
સામાન્ય નિત્ય તિ અનિ ય
૨ નિ

·તિફ સામા છે, તો સામા ય અર્થાત--પૂર્વાપર પર્યાને અનુગત એક ( ) તા તે પર્યાને પામે છે, એવી (વ્યની) વ્યુત્પત્તિ વડે (જેતા) મિળનુયાયી જે (તે બવા પર્યાયમાં રહેલ )વસ્તુ અશ (૮ થી તે ઊર્વતા સામાન્ય કહેવાય છે ઉડાણ, જેમ-- કડામા અને -કણમાં રહેવું તે (આ) નનુ જ, અથવા તે જ (કે જે મે પૂર્વ યે ને) આ જિનદત્ત તેમા તિર્થક સામાં તો પ્રતિ વ્યક્તિ ના શ્યપરિણતિલક્ષણ હેઈ યજનપથય જ છે વ્ય જનપર્યાય ૧લ, કાલાત સ્થાયી, અને દેશના સતના વિષય છે આવું પ્રવચનિનું (બાચાર્યોનું કહેવું છે અને ઊર્ધ્વતા સામાન્ય તે દ્રશ્ય જ છે એવી વિવક્ષા બી, અને વિશેષ પણ સામાન્ય વિમદશ વિવર્ત લક્ષણ વ્યકિતરૂપ પયાયમાં જ અદ્ભુત છે એટલે કલ્યાર્વિક અને પર્યાયાર્વિક એ બે વિના અધિક નિયોને અવાશ નથી + તા ૫ ક–વિશે પથામા બતાવ થાપ છે એટને એ પરામિા આ સામાન્ય રે મેં તેમાં() તિલક સામાન્ય જનપરાય છે વાથી તે પ પાપાર્થિકમાં આવભાવ અને ડોળ તા મામા 4 તે દ્રય છે બેટરે તેને વાર્ષિકમાં અત ભાવ અને સામા કાઈ બો વિવાર્થ એવા છે નય શી જરુર- નથી બમ બનાવ્યું

·સાત નય
હવે સાત નયની સંખ્યા કહે છે –
૧ પ્રથમ યાર્થિક નય, તેના ના ભેદ–(૧)
નગમ નય (૨) સરાડ નય, (૩) વ્યવહાર નથ
૨ બીજે પર્યાયાર્થિક નય, તેના ચાર ભેદ –ની
+જુ, (૫) , (૬) માભિરૂઢ, (૭) એવ ભૂત
એ બને (દાયિક-પર્યાયાર્ષિક) ના દિને સંગ્રહ
કરીએ તે સાત જ નય થશે શ્રી પ્રવચન માગોધારની
વૃત્તિમાં પાચ, ચાર જ, તેમ છ પશુ મળ નય કહ્યા છે તે
અવિન્નર આગળ ધનાવશે
માતે નયની નિર્યુક્તિ (યુત્પત્તિ)
નિગમની વ્યુત્પત્તિ શ્રી અનુગદ્વાર તથા તેની
ટીકા આદિમા પ્રકારનું છે તે મુજબ -
१॥णे माण मिणहति णेगमम्म य निरत्ती।
Het fn ofથાન જવનિમr grr n*
અર્ધાત—-અને પ્રમાણ (સામાન્ય-વિશેષ જ્ઞાનાદિ)
- જે નય માપ ( રહે, વસ્તુના નિશ્ચય કરે) તે નેમ
નેકમની યુત્પત્તિ છે બીજા નનું લથણ પણ આ
પ્રમાણે ડીશ (૧)
મ ગ્રહ અને વ્યવહારની નિયુકિત--
૧, નાનાલીનિ જાગ 1

·ક સાત નથની નિકિત 'सगहियपिडियस्थ सगावयण ममामओ मिति । નતિ()ing()ચરથ થથાન gla અર્થાત–સf (વાત) સમ્યફ પ્રધ- ગ્રહણ કરેલ, જે દિપ (કિનાર્થ એક પિ (સમૂહ, જાતિ) રૂપ યે અર્થ વિષય (પદાર્થ, દ્રવ્ય), તે દયાળ (નારાજ) આ ગ્રહનયનુ વાકય મામf ( સભાનત ) માપે Fત્તિ (૪) કહે છે ? તે કે સ્ત્રી તીર્થ ક દિ અવા–મગૃહીત એક તિરૂપ જ અર્થ તે મ ગ્રહ ઇઇ (7) વ છે, શા માટે ? તા કે નિધિ વિથિ) વિનિશ્ચયને માટે, વિનિશ્ચય એટલે શું? તે કે ( દિન ક્યા વિના (જતો હ્વો ) નિશ્ચપિડ ૩૫ સામાન્ય, રમત જેમાથી તે સ્થિતિ નિ =3rfજન, અધિકપણે વા=પિડ, સામાન્ય અર્થાત “સામાન્ય જેમાથી જતે રહ્યો છે, એવા અર્થમે બથ વિશેષરૂપે અર્થમા જે વ, ત વ્યવહાર અર્વ ૮ યમા ઋજુત્ર અને ગબ્દનયની નિર્યુક્તિ- “જમુકુળ પથવિર મુngruti पति विममियतर पचपन नआ मद्दा ॥३॥ અથા-પ્રત્યુત્પનાહી-વર્તમાનને ત્રણ કરનાર તે હજુસવ ન વિવિ જાગ, આ પ્રત્યુ પાને-વર્તમાનને વધારે વિષિતપ ( વિશેષ ભેરથી) ઈડે છે તે શબ્દ નય છે

·નથ પ્રદીપ
t
મણિરૂઢ અને એને ભુતની નિર્યુક્તિ
યુષ સમજ સાફ વધુ છ મમિકા
जण-अत्थ-तदुभए एयभृओ रिसेसति ॥
અર્થાત–વસ્તુ થી આક્રમણ તે સમભિરૂઢ નય મતે
વસ્તુ છે, વ્ય જન, અર્થ અને તદુભયને વિશેષ કરે
પર તે એવ ભૂત છે
‘f, મદિન 1 જ મિ
नाय नमय इजा उयण्मो मो नी नाम ||"
અર્થાત–આ બાબતમાં ગ્રહણ કરવા યોગ્ય અને નહિ
ગ્રહણ કરવા એગ્ય દmત પર યત્ન કરવા ય જ છે,
એ જે ઉપદેશ તેનું નામ “નય છે
તેમા (૧) નેગમ દ્રવ્યાર્થિક નય ધમ-ધમ, દ્રવ્ય
-પર્યાય આદિના પ્રધાન-અપ્રધાનપણે ગ્રહણ કરેલ વસ્તુને
મહાઈ (પિડિતાઈ) કહે છે કે
(2) ગ્રહ દ્રવ્યાર્થિક તો ભેદરૂપે કરી વસ્તુના
સમાજને ( વસ્તુ તને) એકીભાવે ગ્રહણ કરે છે અને
+धमया धर्मिणा धर्मर्मिश प्रधानासापरुष
infમriાજમાનામાં જેના –ાવાદનાકર
આ ન કેમ કરે છે કે પક્ષમાથી એની ગીતા અને
બીજાની પ્રધાતા ગ્રહણ કર પાથી નાન થયુ માટે ન
पयायया प्रत्य यो पयायव्ययोश्च मुख्यामुण्यरूपतय
વિમut nક – જાતભા, નાપદિ

·= કન્યાર્થિક નયના તેગમાદિ વણ ભેટ
૬૫
(૩) વ્યવહાર દ્રવ્યાર્થિકનય, અગ્રણે ગ્રહણ કરેલ
જે અર્થ તેના ભેદરૂપે વસ્તુને વ્યવહાર કરે છે
નિગમ અને વયવહાર અશુદ્ધ દ્રયને કહેતા હોવાથી
અશુદ્ધ છે, અને સંગ્રહ શુદ્ધ દ્રવ્યાર્થિ૮ હેવાથી યુદ્ધ છે
એ અને શ્રી અનુગદ્વાની વૃત્તિમાં કહ્યુ છે કે –
નામ વાપરવરિશ્ન જ જણ નિમજ
अन तयणुकाधनेरग्यतयात्मक कृष्णायनेक्गुणाधार त्रिका
लविषय चाविशुद्धद्रव्यमिच्छन ,सग्रहश्च परमानादिसामा या
देवं तिरोभृतगुण कलापमविद्यमानपृयापरविभाग नित्य सामान्य
मेव द्रव्यमिच्छत्येष, तच किगनेक्ताभ्युपगमकल नाऽक
लंकित्वात् युध्ध,
grગુજરાત ગુજરાત
ઝિતિ !'
અર્થાતુનગમ અને વ્યવહાર નય અવિશુદ્ધ છે,
કેમકે તે બને અને તે દ્વયશુદિરૂપ, અનેક વ્યક્તિરૂપ,
કૃષ્ણાદિ અનેક ગુણઆધારરૂપ અને નિકાસવિષય એવા
અશુદ્ધ દ્રવ્યને માને છે (ઈડે છે) અને આ ગ્રહ પરમાણુ
આદિ સામાન્યમાથી જેને ગુણસમૃહ તિભૂત (અમ) છે
એવું, અને જેના પૂર્વાપર વિભાગ (પર્યાય) અવિદ્યમાન છે
એવુનિત્ય સામાન્ય જ દ્રવ્ય માને છે, અને આ નિત્ય
સામાન્ય કન્ય અનેક્તાના પ્રસ ગરૂ૫ કલાકથી હિત હોવાથી
ખત શુદ્ધ છે, અને એવા શુદ્ધ દ્રવ્યના અધુપગમ પરત્વે
આ સ ગ્રહ નેય શુદ્ધ જ છે
तत

·૧ દ્રવ્યાર્થિક નયના નૈગમાદિત્રણ
(૧) નેગમ નય
હવે ને મ નાની પ્રરૂપણ કરે છે –
નિગમને વ્યુત્પયર્થ—–“ મા જય સરથા
જમા ” અર્થાત “ નથી એક જેને ગમ (બેધ
મા તે ગમપણ કહેવાય ( અહિ કિગમમાથી
ક” ને “પૃપદગદિત્વને લઈ લેપ લે છે, એટલે
ગમ” રહે
આ રામ નયન નણ
ભેદ છે-૧) ધર્માચર
ગમન, (૩) ઘમઢયચર નય (૩) થર્મધમી
ચરનન નય
અહી આ “ધી એ દ્રવ્ય, અને ધર્મ એટલે
ત્ર જનપથાય સમજ
મામ ભેદનું (ધર્મદ્રય ગ્રહણ કરનાર ને ગમનું)
ઉદાહરણ --
માતા-નિ’ આમામા સંત ચૈતન્ય
ધર્મ છે - આ એ દ્રવ્યના બે ધર્મનું (વ્ય જન
પર્યાય) કાન કર્યું -(૧) ચેતન્ય અને (૨) સત, તેમ
ચિતા તેમને વ્યજનપથ વિશેષ્યરૂપે હોવાથી મુખ્ય છે,
મત નામને મજા પર્યાય વિશેષરૂપે હોવાથી અમુખ્ય
(ગૌણ) છે આમ એ ધર્મના પ્રધાનપણા અને બીજાના
ધમના બપ્રવાન પUાએ વસ્તુને પિડિતા કહેવારૂપ નિગમ
નયને માં પ્રથમ ભેદ

·૧ નૈગમ નથના કણ ભેદ
(૨) નૈગમના બીજા ભેદનું દાહરણ –“ઘરનુ
ઇન્ za' અર્થાત “વસ્તુ-પર્યાયવાળુ એ દ્રવ્ય”અહી આ
દ્રવ્યનું બે ધમી વડે કથન કર્યું (૧) દ્રવ્ય, (૨) વસ્તુ
પર્યાયવત તેમા દ્રવ્ય નામને ધમી વિશેષરૂપે લેવાથી મુખ્ય
છે, અને વસ્તુ' નામને વમી વિશેષણરૂપે હોવાથી તે અમુખ્ય
છે આમ એક ધમ (દ્રવ્ય) ના પ્રધાનપણું અને બીજા
ધમીના ગણપ,એ વસ્તુને બાર્થ કહેવા રૂપ નેગમ
નયનો આ બીજો ભેદ થયો
(3) નિગમના ત્રીજા ભેદનું ઉદાહ–સામે મુવી
gિrams –અર્થાત “વિષયાસક્ત જીવ એક ક્ષણ સુખી
છે ” અહી આ વસ્તુનું ધર્મ અને ધમી વડે કથન કર્યું ,
(૧) વિષયાસક્ત જીવ (ધમી) અને (ર) મુખી (ધર્મ) તેમાં
વિષયાસક્ત જીવ દ્રવ્ય (ધમી) વિધ્યહેવાથી તેનું પ્રાધાન્ય
છે, અને “મુખી વ્ય જનપર્યાય (ધર્મ) વિશેષ હેવાથી તેનું
અપ્રાધાન્ય છે આમ ધમની મુખ્યતા અને ધમની ગૌણ
તાએ વસ્તુને સમૃદ્ધાર્થ કહેવારૂપ નિગમ નયને આ ની જે
ભેદ થયેલ
નગમને બીજો અર્થ
અથવા “નિનામી વિલક્યુત્તર મળે તેમ ' અર્થાત
નિગમ એટલે વિક, તેમાં જે ય તે નગમ આના
ત્રણ ભેદ છે -(૧) ભૂત નેમ, (૨) ભવિષ્યત નગમ, (૩)
વર્તમાન નિગમ

·ભય પ્રદીપ
તે
૨ ધાય છે +
તેમા (૧) અતીતમાં વર્તમાનું આરોપણ કરવું, તે
ભૂત ગમ. જેમા-આજે દિવાળી પર્વને દિવસે શ્રી વર્લ્ડ
માન સ્વામી ભલે પધાર્યા
(૨) જે હજી થવાનું, તેનુ થઈ ગયા રૂપે કહેવું
ભાવિનેગમ જેમક-અ ત સિદ્ધ થયા જ
(૩) કરવા માગવી વસ્તુ હજી ઘેાડી થઈ છે, પણ
નવી થઈ, ત્યા બહેવુ વસ્તુ લઈ, એ વર્તમાન ગમ
જેમકે–ાદન ૨ધાય છે, અથવા “ભાત
નિગમ નય વડે ધર્મ (૫યાય) અને ઘમીજ (કચ) એ
બેમાથી એકના જ (ગનેને નહિ ) પ્રાધાન્યને બોધ થાય
છે, અને પ્રમાણ વડે એ બનેની મુખ્યતા એ બંનેને
પિડિનારૂપ બોધ થાય છે એમ સમજવું કે
સહિત તમે ગુખસ્થાન વર્તતા છવ મુક્તા કેવલી દેતા
નિત નથી તાપ શા કે તે થારૂ કહેવું
+ એ છે કે રાધે પોખ અને
ભાત એટને પણ
રાંત ગેખા ચોખા પવા માટે ચેતે ચવ્યા છે, તે ધાયા નથી
હતા તેમ એને લાડ (વેરા વિભા)નું આરોપણ કર્યું તે
વર્તમાન નિગમ
+ તાત્પર્ય કે-વસ્તુના ધર્મ-ધરૂપ અમાથી એક અમુકની
મુખાતા અને તિર - 1 ની ગીતાએ બોધ થાતે ના કહેવાય
બધા બરની મુખ્યતાએ બોધ થાય તે પ્રમાણ કહેવાય અને બીજા ન
નવા મત નિપપૂર્વક એ અમુક જ અશને બોધ થાય તે
દુર્નય કહે વાર દ ત “ ના armf’ આમામાં સન
૧
--
છે.

·s
ભગમાભાસનું સ્વરૂપ
હવે નગમાભાસનું નિરૂપણ કરે છે
વર્મયને, અથવા વમદ્રયને અથવા ધમધમને
એકાત પૃથક્ પૃથફ માને, તે નગમાભામ
ઉદારણ -
જેમકે--- અમરિ તજે ઘરમત જૂથપૂરે '
આત્મામા સત્વ અને તન્ય એ પરમ્પર અત્યત ભિન
છે ” આમા ધર્મયને ૫ પર એકાત પૃથક માનવારૂપ
ધર્મકય નગમાથામ છે તેમજ પરથાઇવ થ'
–એમા ધમીદ્રયને પરસ્પર એમને પૃથફ માનવાની ધમી
દ્વય નેગમાભાસ થાય, તેમ જ “કળશ પિત્તાન
ચિનન્ય છે આમા આત્માને ચિત ય અશની મુખ્યતા છે અને સત્ય
અશિની ગૌણતાએ બેધ થાય છે, માટે આ વા નય કાન્ય છે
આમા તન્યને મુખ્ય લીપ છે, પમનને નિગ થી તેમજ
એમ કહ્યું હતું કે “ચૈતજી જ્ઞાતિજનતયfrઈ મનિ'
આત્મામાં ગત્ત્વ ચિતન્ય અને જ્ઞાનિગમ્ય બીજા અનત ધર્મ છે
આમ ગર્વ આ બધા ધર્મના તેના પ્રાધાન્યપૂર્વક ગામ તેનાથી
એ પ્રમાણ જાય છે પણ એમ હું લવ કે ચત્તાવાર
આમામા વતન્ય જ છે, બી1 ધમ નથી, તો આ બેમતરૂપ છે
દુનય વાકય છેઆત્મામાં ચિતન્ય છે એ
નય, પણ
બીજા વર્ગ અશ ની જ એમ કહેતુ માટે નથ પૂરે દુ ઉમે
* “तप द्रव्यमारमाही पयायप्रतिपक्षी द्रयाथियाभाम ।
पर्यायमाप्रमाही द्रव्यप्रतिपक्षी पयायाधिशभाम । धर्मिधर्मा
दीनामेकातिकपाधक्याभिसधि नंगमाभाम यथा नयायिक
રવિવા”—-જન તભાવા-શ્રીમ, ય, co
અર્થ–તેમાં તને જ ગ્રહ કરી પાપને તપ છે
અપના) કરનાર , થિ પ્રભાસ જીત્યા
સાચું, માટે

·–એમા કયુ અને પાંચને અરમ્પરા એકાત ભિન્ન
માનવાથી ધર્મધર્મ ગભાભાસ થાય ++
નિયાચિક–વગેવક દશન પણ નેગમાભાસી છેઃ
તથાતિનો આ પ્રથમ ભેદ વયે ૧
- - -
+ + તાત્પ મા ધમ કે છે તે ખાત માને,
પણ એક બીજાને સાપે મ ન મા ! અપાત એ ધર્મને માને, બીજાને
ન મા તે *ગમાભારત
= પિક (1) કબ (ર) કણ (૩) કર્મ (૪) સામાન્ય (૫)
વિટ () સમવાય અT (૭) બજાર–એ સાત પદાર્થ માને છે
આમા ( ! – મીં) જ અને મા (ધમ)ને એકાત ભિત પાર્થ
માન્યા છે અને ગુ ર મ ક બેટને ઉપસ્થી નાથા જણાય
છે, પણ તેને પરસ્પર એકત ભિન મા છે, માટે એ નિગમ નથા
ભાસ : આના સવિસ્તર સ્વરૂપ માટે સ્થાવાર મજરી, પ
દશમ સમુ-યર આઈ જેવા વાય છે
નિયાયિ- ૩ પ્રમે આદિ એક પદાથ મા છે તેમાં
પ્રમેહ જે દ્રશ્ય વસ્તુ છે સ્વભાવ છે તેને દ્રવ્યથી એકાત ભિન્ન માં
છે, એટતે એ ગુ ન ન અા
૧ અ ના અાહી કે

·(ર) સ માટે નવ પરસ ગ્રહ પર પ્રહાભાસ ૭૧ (૨) સંગ્રહ નય હવે કહ્યાર્થિકના બીજા ભેદ મ ગ્રહ નયનું વર્ણન મામા અમારી કાકા aur | સામાન્યને જ ગ્રહણ કરનાર જે પરામર્શ (ધ) તે સમ્ર નય મ' એમા ભાગ પૂર્ણતા અને અવધારણ સૂચવે છે અશેષ વિશેષ રહિત “ વ’ ક થવ” “ર્મવ’ આદિ ગ્રહણ કરવાનું છે શીન જનુ તે માત્ર અન વિશેષ ગશિને સમગ્ર એકમાવે રી એ- રામૂ રૂપ ણ ૩ર તે સામાનનું તાત્પર્ય – વજ્ઞાત જ્ઞાવિ વિશiાળામFar ઘed a ' અર્થાત–વનિને દષ્ટથી અવિરુદ્ધપા વિશે પનું એકરૂપપણે પ્રાણ કરવું, ત ન નવા જેમાં સામાન્ય અને વિશેષ પિઠિભૂત છે એવા * पवायन विशेषाणा ग्रहण समदा नय । स्थजातेरविरोधेन दृष्टगभ्या थचन "॥1॥ -નય વિવરણ + દ ૮ (પ્રથમ) , (પરેશ, શાસ્ત્ર આગમ અનુમાન લેકવ્યવહાર) ++વિશેષ રહિત વસ્તુ એટને જેમા સામાન્ય પ્રધાનપત્ર અને વિષ ગૌતપણે કે એ સામા ય- વિને છે - - -

·ભય પ્રદીપ
વિશેષ રહિત ગુઢ વસ્તુને અનુભવ કરતો જે જ્ઞાનવિશેષ,
તે સ ગ્રતા વડે કરી કહેવાય છે આ
રા ગ્રહના બે ભેદ
છે -(૧) પર સ પણ મને (૨) અપર અગ્રણ
= પર પ્રહનું લક્ષણ પૂર્ણ વિશે મા ઉદાસીનતા
ભજતો સત્તામાન શુદ્ધ કરે જે માને, તે પર સંગ્રહ
જેમકે વિશ્વ એક છે, અમે પ સત હોવાથી અહીં આ
‘ત એ નાનરૂપ સામાન્ય હતુનિત “સત્તાના અભેદને
લઈને વિશ્વની એકરૂપતા પણ કરી
પરમ પ્રહાભામ લસણ–વિશેષમાને નિષેધ કરી
સત્તાત(સત્તા સિવાય બી1 કા નહિ, એકાન સત્તા સામાન્ય)
ને સ્વીકારનાર તે પર મ પ્રહાભામ મકે “સત્તા માટે જ
તવ છે (બીજુ 5 તત્ત્વ જ નથી), સત્તાથી અલગ એવા
વિશે નહી દેખાતા નથી એમ મન મારા હાથા અતિ
થયેન અર્થ કામ! કે નહિ તે निर्षिशयं हि मामात्य भयत्
fairs II
=આ મહા સામા ય પણ મપાય છે. મહાસામાન્ય એક જ
છે, અને જે મ0 (વસ્તુનું હોવાપ) તે છે
(સ, હેય) તે પછી તેના નાસ્તિત્વ, કન્યત્વ પ્રમેહત્વ
ગુપુત્વ' કર્મવ એ ખરૂપ બીજ અપર અથવા અમાતર
સામા ય થા અવા-
સત્ (સર્વ કિ હે પાથ મહા સામાન્ય)
વસ્તુ હોય
__
દ્રવ્યત્વ ગુણ પ્રમેહત્વ પર્યાયત્વ સંભાવવ વસ્તૃત
(અવાર- સામાન્ય) ઇત્યાદિ

·(૨) સંગ્રહુનય અપર પ્રહ, અપર અગ્રભાસ
વાદી દશ પર સગ્રહાભાસ જાણવા +
* અપરસ હનુ લવણદ્રવ્યત્વ, ગુણવ, કર્મ ત્વ,
પયાયત્વ આદિ અપાન્તર સામાન્ય માને, અને તેને ભેમાં
ઉદામીનતા (ગજનિમીવિકા–આખ મિચામણા)નું આગન
કરે છે, તે અપરમ ગ્રહ જેમકે ધર્મ, અધર્મ, આકાશ, કાવ,
પુગવ અને જીવનું દ્રયપણાની ભેદતાને લઈને અન્ય
માપવુ તે અહિ આ (છવાદિ પ્રત્યે મા) વ વ મામા
ન્ય હોવાથી અમેપ એ છએનુ અકય ગ્રહણ થાય છે, અને
ધર્મ, ગુણ, સ્વભાવ આદિ જે વિશેપ ભેદ તમા ગજનિમી
વિકાની જેમ ઉપક્ષા (આખમી ચામ) થાય છે તેવી જ રીતે
ચેતન્ય અને અચેત યનુ પણ પયાની અપેક્ષાએ પણ એ
ઘટે, કેમકે તેમાં પર્યાવત્વનું માધમ્ય છે (પર્યાપs
બનેમા-રોતનમાં તમજ અચેતનમાં રહેલું છે)
શકા–ચતન્ય એટલે તા નાન, કહ્યું છે કે
चैत यमनुभूति स्यात्
मत्वियारूपमा च।
प्रिया मनाथ राय यता यत्नत ध्रुवम् ।।'
અર્થાત–ચૈતન્ય છે તે અનુભૂતિ છે, અને તે સકિયા
+ કન્યનું સર્વ અ ગીર જતા તેવાથી આ દરને નય
લાગે છે પણ એકાત સત, તત્ત્વ નિરિખ બી કુ કાઈ જ નહિ,
એમ માનતા હોવાથી કુનય અથવા નયાભાસ છે આમ ન તિઓ
સાખ્યો આવી જાય છે આના વિષે વ પ માટે સ્યા મ જેવા
યેય છે
૪ અથવા અનત મામાન્ય

·નથ દીર
રૂપ છે, અને એ કિયા નિચે મન વતન તાયાને અનુન
થઈ વતે છે તાત્પર્ય કે ચેતન્ય તે બકુભવ છે, અન્ય
તે એથી વિપરીત અનુભવ છે, તે પછી તેઓનું એક
કેમ ઘટે ?
સમાધાન–તેઓ પહેલા જે વિશેષ ( ગુણ, ધર્મ,
સ્વભાવ) તેની વિવાના ઉપક્ષા કરીએ, અને તેઓ
અભેપણે હેલું જે દ્રવ ( સામાન્ય છે તેની જ અપેક્ષા
કરીએ તે તેઓનું એય ઘટી શકે
અપર સ બહુભામનું
તેથણ-- યત્વ, ગુ94
આદિને જ એ ન માને, અને તેના જે વિશેષ તને નિધિ
કરે, તે અપર મહાભાસ ફ–કત્વ એ જ
તત્વ છે” (અર્થાત યમ હે ગુણ આદિ તત્વ નથી )
એમ માનવુ તે આમા તેના ધર્મ, ગુણ, સ્વભાવાદિ વિશેષ
અર્થ તે તવ નથી, એ નિયત થયે કેવી રીતે અપહંત
( નિધ) થયો ? જુઓ આમ –વસ્તુ છે ( અર્થાત સામાન્ય
પણે , પણ સામાન્ય-વિશવ ઉભયપો નથી, એ તહેવારૂપે
નિષેધ થા એ પ્રા- મામાન્ય-વિશેષાત્મક વન્તુ
સમજી લેવુ
અથવા તઝડ બીજી રીતે બે પ્ર-ર છે (૧)
ચિવ એ સામાન્યરૂપે
ધર્મ અધમ,
આબાદ બા નો સંગ્રહ કર્યો, માટે સામા ય સંગ્રહ
+ માં

·(૩) વવહાર નય વ્યવહારભાસ પ સામાન્ય સ પ્રહ જેમકે, બધા દ્રવ્ય પરમ્પર અવિરાવી છે, અને બીજે++ (ર) વિગેપ મન, જેમકે આવા છે પમ્પર અવિરોધી છે ક યાચિકનો પા બીજે ભેદ થયેલ (૩) વ્યવહાર નય मग्रहण गृहीताना गाचरीतानामर्थाना विधिपू एक- નવા સમિપિના જિત ૪ થgT I' અર્થત~- સત્ત્વાદ ( યત્વાદિ જે આગ્રહ રહેવપિ ડિતા, તેનું વિધિપૂર્વક જે વિવેચન કરે, તેની વિધિપૂર્વક જ હેચણ કરે, તે તે વ્યવહાર ન કહેવાય છે ઉખ- “જે સત ++ આમાં કન્યત્વના વિશે તેવો સંગ્રહ કરો વિરોધ પ્રહ અથવા– દ્રવ્ય -- કન્યપણે સામાન્ય સગ્ર કે મ_ છે. (કાવ્યત્વની અપેક્ષાએ વિશે ) અર્થ ( ૧ ની અપ. વિકે ૧ આ નય રાત્તાગ્રાહી છે c/o“સન ગૃહીનાનાથનાં व्यवहारो भस्माइययद 3 ***

·નવ પ્રદી
છે, તે દ્રય છે, અથવા પથાય છે ++
અપર ચલે ગ્રહણ કરવા અથ શી વિધિપૂર્વક કહેચ
કરવારૂપ વ્યવખારને ઉદાર પણ “સત્તાધ” એમાં
“માહિ મજૂર જાવક કારથી જણવું
જેમક (૧) ધન્ય
જીર, પુદગલ આદિ ક નુ છે (૨) પયાથ
મભાવી
અને અભાવી એમ બે પ્રકારના છે તેમજ (૩) જીવ મુજબ
અને સનારી એમ બે પ્રકા છે (૪) કમભાવિ પર્યાય
સકિય અને અકિય એમ બે ના છે
૦
થલારાભાસનું લણ–-
જે અપારમાર્થિક દ્રય-પર્યાયના વિભાગને કહ્યું
કરે, તે યવહાભાસ જેમકે ચાક દર્શન તાત્વિક
( ચાવ) છવ દ્રવ્યાદિની માનતા, ભત ચતુષ્ટય ( પૃથ્વી
પાણી, તેજ, વાયુ ) અશાત્ ભૂલ દ્વષ્ટિએ ( ચર્મ ચક્ષુએ)
અહી આ સત્ એ પર હે મા 31 પિડિતાઈ છે
તેની વિધિપૂર્વક સે કરતા--
રમત
સ્વમાને છે
} T T
પર્યાય
આ મ મ કહે tt કરે તે અથ ની હેન ૩૫ વવલર
ન, થે
આ કરોમાં ૬ નવ
પાયત્વ
કવિ પવાય એ અપર સત્ર સવગુ કરે પિડિતાઈ છે, તેની તે
તે ઉહમા જણાવ્યા મુજ વિધિપૂર્વ કેચણી કરનારૂપ
વ્યવહાર ચો

·૭૭
(૩) વ્યવહાર નયના ચૌદ -
જેટલું દેખાય તેટલુ દ્રવ્ય એમ એ માને છે, પણ સ્વકપનાએ
તેઓએ ૪ ની જે વહેચણી કરી છે, તે વિતથ છે, યથાતથ્ય
નથી, માટે તેઓ વ્યવહારભાસ છે +
થવા નયનું કેટલુક સ્વરૂપ વ્ર થાતથી લખે છે
“મેદવારા “તું વયિત ત ા –
ભેદના પચા કરીને વસ્તુની હેચણી કરવી તે વયવહાર
(૧) ભૂત થવા --ગુણ ગુડી, દિવ્ય પર્યાય, જ્ઞા
મજ્ઞો, સ્વભાવ સ્વભાવવત કારડ કારડી, કિયા કિયાવત,
એને ભેરવી ભેદનું જે થન કરે તે
(૨) શુદ્ધ ભભૂત ૦ –શુદ્ધ ગુણ ગુણી, શુદ્ધ દ્રય
પર્યાય, એને ભેદનું કથન કરે તે x ( જેમકે આત્માનું
કેવળ જ્ઞાન)
(૩) ઉપચરિત મ, વ્ય–ઉપાધિ સહિત (કર્મોપા
ધિવાળા) જે ગુણ ગુણી, તેમા બે ન કથન કરે તે જેમકે
જીવન મતિજ્ઞાનાદિ ગુણ છે
+ નાસ્તિક પ્રત્યક્ષ-પ૧ મા સિત બેવા જીવ પુણ્ય પાપ
, નઈ આદિને નવી માનતા પ્રત્યકથી છવપાત્ર દષ્ટિ-
વિર થી માટે નથી માતા આ સ્વપનાએ સ્થન દૃષ્ટિએ
લેને માર્ગે પ્રારા ૧
૧ અતીઆ ગુણી ( આત્મા ) અને 11 (ા !) અને શુદ્ધ
કે, પા આત્માને એમ નવિ પ્તિ નગાળ ગુના ગુણને બે
ટાખો માટે
વ) અને કુ. (મતિ
==

·૭૮
નય પ્રદીપ
(૮) અનુપચરિત મ ૦ ૦૧૦ –ઉપાધિ ડિત ગુરુ
ગુણી જેનું કથન કરે તે જેમકે જીવના કેવળજ્ઞાન
ગુણ
-અશુદ્ધ ગુણ-ગુણી, અશુદ્ધ
(૫) અશુદ્ધ સ ભૂત ૧૦ –
દ્રય પર્યાય, એને ભેદનું કવન કરે તે
(1) સ્વજાતિ અસદભૂત વ્યવ-જેમકે, પરમાણુ બહુ
પ્રદેશી એમ કહેવું તે
(૭) વિજાતિ અસર વ્યા--જેમકે--અતિજ્ઞાન મૂર્ત
(રૂપી) છે-રૂપી (મૂર્ત) દ્રવજનિત હોવાથી
બ છે માટે બને માનિ ભવ છે કે મ, ભૂત અને મતિ
આ 'સેપ નથી અશાન કમંત હોવાથી દકિ
ભ છે ? ! હવા ની
મન છે એ મૂર્તાપણાને ઉપચાર છે
એને C૫ પતિ
૩ અરી કુબ કુગીને ભ ખરો છે માટે સમૃત બ૦ ૫
વિનાના ગુણ કમપાધિ રત છે, વાય પન ઘા છે,
- અમ છે માનો ઉપચાર નથી, માટે અપચરિત
૧ બધી આ જ ભૂલ જાનીપાક નું કથન
કર્ક માટે ૧૦ ૫ તેમા બશપનુ ઉપચારથી કથન કર્યું
માટે અન્નત બ૦ પરમાણુઓને ભેદ દષ્ટિએ જોઈએ
તે પ્રત્યે પમાડે એ શી છે તથાપિ નિર– ક્ષતા ગુગને લઈ
તે પપ્પા મા બહુશી થવાની છેતા કે, તે ઉપચારથી
તેને બ પ્રદેગી કરવા

·(૩) ૭યવહાર નયના ચૌ, બેદ
(૮) જાતિવિજાતિ અમ ભર વ્ય--રેય એવા
જીવ અને અજીવમાં જ્ઞાન છે,-તએ જ્ઞાનના વિષય હોવાથી,
એમ કહેવું તે
(6 અજાતિ ઉપર અવ્યવ--જેમકે- પુત્ર શ્રી
આદિ મારા
(૧) વિજાતિ ઉપર અ૦ થ૦--જેમ વસ્ત્ર,
ભૂષણ, હેમ, રત્નાદિ મારા
(૧૧ સ્વ. વિ. ઉ.અ ય --જેમકે દેશ, રાજ્ય,
કીર્તિ જિના આદિ મારા
(૧૨) અસ બત -- એકમના અન્ય પ્રસિદ્ધ)
ધર્મનું (અન્ય) બીજા દબમાં બારેપણ કરવુ
(૧૩) ઉપ૦૦૦—અમદભુત યવહાર જ ઉપચાર
છે, એ ઉપચાને પદ ઉપચાર કરો તે ઉ૫૦ અસ૬૦
ન્ય જેમકે- દેવદત્તનું ધન' આમા “ધન એ વસ્તુને
દેવદત્ત સાથે સમાધ નથી, પિન સબધ , તથાપિ
નેવદત્ત સાથે દેવદત્તનુ એમ -રી સાધજે છે, તે
ઉપચાથ્થી છે માટે “પતિ અને “દેવત્ત” અને “ધન
એ છાને જાન એ ય નથી, ભિન્ન ભિન્ન દ્રય છે, માટે
અમદભન યવાર એટલે આખે ઉપર અસભ્ય થયે )
(૧૪) અનુપચઅપ૦ થ–- જેમકે
શરીર આમ “રી- 'નો જીવ’ સાથે સવેષ ન બંધ
છે, કપન નથી, કારણ થાવજીવ અથવા આયુકર્મની
સ્થિતિ
બધ રહેવાને છે, માટે
અનુપ નિક
છે.
----
જીવનું
-

·૮૦
બધુ પરીખ
પણ “જી” અને “શરી” એ બને તે એક દ્રય નથી,
ભિ ન ભિન્ન છે માટે આ મૃત યહ એ આખે મનુ
અમદo ૧૦ થ )
ઉપચાર પc નવ પ્રધાન છે
(૧) યમાં દ્રવ્યને ઉપચાર, (૨) ગુણ ગુને
ઉપચા , (૩) પર્યાયે પાયને ઉપચાર, (૪) ગુણને
ઉપચાર, (૫) કયા પર્યાય ઉપચારy (૬) ગુણ
દ્રવ્યને ઉપચાર", (૭) ગુણમા પર્યાયન ઉપચાર, (૮)
પર્યાયમાદ્રવ્યને ઉપચા-૧, (પર્યાયમાં ગુણ ઉપચાર
૧ જેમ–આગમમાં કર્યું છે કે “ીર નીર પુત્ર સાથે
ન મળ્યા છે
માટે છે તે પુલને CNચા
૨ જેમ-આત્માની ઉગ લેગ્યા'
આ માને ભાવ (અરૂપી ગુન) છે તેમાં બે જે પુગને ગુણ
તેનો ઉપચાર કો
૩ જેમ-હાથી ઘોડાને રવિ આમા હાથી છે. એ
આત્મા ની બસમાં જતિ બે પપા જ તેમાં રકમ જે પગ
લ ! પાર તેને ઉપચાર કર્યો
જેમકે--હુ ગળું છું આમાં છે એ અમે
તેમાં ગોરાણે એ પુદગલ વના ગુગને ઉપચાર કરો
૫ જેમકે--હુ હુ છું
આમા છે એ આત્મદ્રવ્ય
તેમાં
રે જે પગને સામાન્ય જાતિ વ્ય પય તેને ઉપચાર કર્યો.
૬ જેમકે- એ ગારવણ એ આત્મા છે ' આમા ગી
બામાં લશ્યા એ
છે

·ઉપચારના ૯ ભેદ ૪ પ્રકારને સબ વે
૮૧
આ બધો અસદભૂત યવહારનો વિષય સમજે
એટલે ઉપચાર નામનું પૃથક નય નથી થતે મુખ્ય
અભાવ મતે એવા પ્રજને કે નિમિતે ઉપચાર વત્ત છે,
અને તે પણ સબધ વિના નથી થતો સળ ચાર પ્રકા
રના છે – (૧) સષ સ બ ધ (૨) પરિણામ પરિણામિ
સબ ઘ (3) શ્રદ્ધા-શ્રદ્ધેય મગધ અને (૪) નાન–ય સબંધ
ઉપચરિત અને ભૂત વ્યવહાર પણ પ્રકાર છે
(૧) સત્યાર્થ, (૨) આ સત્યાર્થ, (૩) ઉભયાર્થ
વ્યવહાર નયના એ ૧૪ ભે- જાણવા વ્યવણાર નથી
ભેદમાહી છે કાર્દિકનો આ પ્રોજે ભેદ છે
----
એ પુદગલ દ્રજને ગુગ કે તેમાં આ ત્મારૂપ છે અને દ્રવ્ય તેને
ઉપચાર કર્યો
છે જેમકે--અતિતનુ' “મતિજ્ઞાન એ શરીર છે આમા
મવિજ્ઞાન એ આત્મા દ્રયને શું છે તેમાં નારીર’ એ પુત્ર
પનો ઉપચાર કર્યો
૮ જેમકે--હુ એ આમાં , આમાં દેહ જે મુદ્દગત
દ્ર અને પર્યાય છે, તેમાં અ ય દ્રવ્ય જે આત્મા તેને ઉપચાર થયે
૯ જેમકે- તનુ એ મતિ” “શરીર એ મતિજ્ઞાન
આમા શરીર જે પુત્ર પ તેમાં નિ જે આત્મા દ્રવ્યને ગુખ
તેને ઉપચાર છે
*

·૨ પર્યાયાર્થિકનયના જુસુત્રાદિચાર ભેદ (૧) જીવ मजु बत्तमानक्षणस्थायि पर्यायमाघ्र प्राधा यत सुभ्रय માત્ર 5THજ્ઞા અત- 356, વર્તમાનક્ષણસ્થાયિ પયોયને જ પ્રધાનપણે જ છે, ગ્રહે, તે જુસત્ર તાત્પય કે-ભત અને ભવિષ્ય નળરૂપી વિશિષ્ટ દે લક્ષણ જેનું, એવા બેટિ યથી મુક્ત હોવાથી ન જુ, અર્થાત રાળ, એવું સરળ જ કચની બેગના અને ક્ષક્ષયી પર્યાયની મુખ્ય તાએ જે દર્શાવે, તે જીમૂત ઉદાહરણ–-જેમકે, અત્યારે મુખપયા વો છે” આ વાકય વડે સુખ નામને વિક પર્યાય જ મુખ્યપણે દેખાય છે, એ પયયન અધિકરણ માધા-છવ કલ્યાણી ગાણ હોવા છતા પણ પ્રતીતિ નથી થતી અને જુસુવાવસારાનું નિરૂપણ કરે છે – દ્રવ્યનો પ્રથા બપલાપ - ર, (પર્યાયને એકાત કcs કરનાર) અજીમૂતાવાસ કરવાથ છે ઉદાણ- તથાગત (બોદ્ધ) મત બો વિનાશી પર્યાને જ પ્રધાનપા તપે છે, તે પર્યાના આધારભૂત દ્રવ્યને માનતા નથી, માટે તેને મત જુનાભાસ જાણો +કાર્ય છે કે મારે બૂત વિનુ શુ કામ છે? મૃત બો ભી ! તો 1 1 1 , મારે તે ન માનનું જ - તે શ્રેમ

·(૨) શબ્દ નય
જુસૂત્ર બે પ્રકારને છે –(૧) સૂફમ કાજુસૂત્ર,
જેમકે-પર્યાય એક સમય જ રહે છે, અને (૨) પૂલ
જુગ જેમકે – મનુષ્યાદિ પર્યાય તેના આયુઝમાણ કાલ
-
પર્યાયાકિને આ પ્રથમ ભેદ થવા
(૨) શબ્દ નય
“કલિન ને થમેર તwiાન કાર !”
કાલાદિ ભેદે કરી ધ્વનિના અર્થભેદનું પ્રતિપાદન કરનાર
શબ્દ નય તાત્પર્ય કે વ્યાકરણના સંકેતથી પ્રકૃતિ પ્રત્ય
યના સમુદાય વડે સિદ્ધ થઈ, અર્થાત (૧) કાલ (૨) કારક (3)
વિગ (૪) એ ખ્યા (૫) પુન અને (૬) ઉપરાગ -એ ભેદે
કરી, ધ્વનિના અર્થને ભેદ પણ જે પ્રીત કરે તે શબ્દ
(૧) કાલભેદનુ ઉદાહરણું--જેમકે- હસે છે,
હશે અમે આમાં કાળાય (રૂપ પર્યાય) ના ભેદને લઈ
સુમેરુ (દય) ના ભેદનું પણ શબ્દ નયે કરી પ્રતિપાદન
થાય છે, ( અહી આ અને આદિ ણ ડાળના પર્યાયની
મુખ્યતા છે ) સુમેરુનું દ્રયપણે જે અભેદપાઠ તેની ઉપેક્ષા
(ગૌણુતા છે
(૨) કાક ભેદનું ઉદાહરણું–જેમકે- (તે) કુભ
૧ આમા “હ ભૂત પર હશે ભાવિ પર્યાય અને છે”
વર્તમાન પય, એ ભેદે મુમેરુ એ ધ્વનિને એ માં પણ

·નથ પર પ કરે છે, કુમ કરાય છે, કગય છે કુભ (૩) લિગ ભેદ અથવા જાતિભેદનું ઉદાહરણ જે-તટ (તટ કેવા) તી (તટી કેવી), તટ (નટ કેવું) (૪) નખ્યા અથવા વચન ભેદનું ઉદાહરણ- જેમ-દારા (મીએ બહુવચન), કલમ (શ્રી એશ્વચન) અથવા આપ (પાર-ધવાન), જસ (પાણી એક વચન (૫) પુરુષ ભેદનુ ઉદાહરણ-જેમકે--હુ' ભાત જમીશ, તે તે અતિથિઓ જમી ગયા (૮) ઉપસર્ગ ભેદનું ઉદાહરણ-જેમકે- તે સસ્થિત . છે તે અપસ્થિત છે” વશિત કર્થના ભેદનું પણ મુખ્ય પણે) ગ્રગણ થાય છે –-જેમ –ળgિ fees * જે કવિ પ્રકાશિત અથવા સ્થિત છે આમા તિથી ? આમા તે કરે છે અને કરાય એ બી (બર* પર જ છે તેવાથી એ * નિના અમે મામ પડે છેઆમાં * તે એ છે tઈ કારક પણ મુખ્ય ૬ “કભ', વિશ્વ ગૌણ છે ૩ આમા “દે ' ' ની *એ તને લિગ પય . છે અને તે ખનિ અમા પર પ્રતીત શા છે ? ૧ અહી “ પહે છે પુરમ અતિથિએ જે પુર છે એ પુ રૂપ પર્યા. એ. થયા ૨ કરી બા “યત” ધ્વામા ” “ “ક રૂપ cર્ગ પરથી ને પ્રતીન નામ છે

·દાભારતનું લક્ષણ
અર્થભેદની પ્રતીતિ થઈ ક્યા પ્રકાશન અને ધ્યેય અથ
માટે આત્મપદમાં વપરાય છે એવું સૂત્ર છે
બ્દાભામનું લક્ષણ
'तदन तम्य नमेष ममथयमानम्नदाभाम ।'
અર્થાત -કાલાદિ ભેદે ડી વિલિત શબ્દના અર્થનું
પણ એકાત ભિતત્વ માને તે શબ્દાભાસ જેમકે-તે
છે અને બે મુમેર, ઈત્યાદિ ભિન્ન હાલના શબ્દો એકાત
ભિન્ન અર્થ છે -ભિન્ન કાલ શબ્દત્વને લઈને તેવા
સિદ્ધ અન્ય શબ્દની પડે બામ શબ્દભેદને લઈ એ-વન
અર્થભેદ માને તે રાજાભાસ
પર્યાયાર્થિકને આ બીજે ભેદ થયે
મક ન1
૩ અહીં આ એવું કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે કવન વિનિ
એ એ હતા અને પ્રધાનપણે ગ્રહ! થાય
જ જવર | નવ બવ વ ા. નામાનિ એ છે છતા
નવબવ વડે બે જૂ મર્થ નાનપણે પ્રતીત થયું છે –
સંખ્યામા (૮) ક્ષમગીવાળા દેવ -નવ કામળી જેની પાસે છે એવી
દેવા (૨) ના એલે નવી કાબી જેની પાસે છે એવા દેવ ન
૧ તાત્પર્ય કે- . . પુ અખંને બેથી
ધ્વનિ ા અ માં બે માગમ પડે પણ જેને પનિ કેશને
અતિ ગપશે પણ એને એવું ગાયનું માનવું છે
પણ ખનિબે થી વહના અર્થને પણ એ જ, એમ ઐતિ ગ્રહો
કરનાર ભાગ છે

·નય પ્રદીપ
(૩) સમભિરૂટ નય
पयायशम्पु निरक्तिभदन मिनमश माभिगन् मममिस्त।
અથ– યુત્પત્તિ કરી પર્યાય શબ્દને દ્વિરે ભિક
અ ઉત્પન કરે તે ગામભિ તાત્પર્ય ક-શબ્દ નથી
શબ્દ અને તે પચ ભિન્ન હોવા છતા પણ દ્રય (રાદ)
ના અર્થનું અભદપાઇ. છે, અર્થત કલાદિ પર્યાય
જ જુદા દાવા ના શબ્દને અર્વ તે એને એ જ
છે, ત્યારે સમભિય નય શબ્દના (યુત્પત્તિ) પર્યાયને ભેદે
થના (શના) અને ભેદ માને છે, અને પર્યાય શબ્દનું
અર્થત અભેદપક છે તેની ઉપેક્ષા કરે છે, તેને ગૌણ રાખે.
છે) Cદાહરણ –
ઈન્દનાન ઈ અર્થાત બશ્વર્યને લઈ ઈન્દ્ર
શકના શકે
શતિને લઈ શકે
પૂણાત દર
છે ૫ નામના રાક્ષસને નાશ
કરવાથી પુર દર
શિ યા પતિ શચિપતિ શશિનો પતિ શચિપતિ
આમ ઇ, રાક બને પુર દર ઈત્યાદિ પર્યાવશમા એકાર્થ
પણું છે, તે પિ તેને ગૌણ કરી અને યુપત્તિ (પ)
ના ભેને તેના અર્થનું પણ ભિનપણ માને છે, એટલે જ
ભેદે બર્થભેદ માનનારા રામભિરઢ વિના થયો એવી જ
રીતે અન્ય કથન , ઘટ, કુભ આદિમા જાણી લેવું
2)
* *

·છે
સમરિદ્ધિ અભિરૂહાભાસ
સમભિરૂટાભાસ
ransનીનામfમરે નવ વર્ષrriારમા !
પર્યાયધ્વનિના અભિધેય ભિ બિ જ એવું એાન છે
કરનારા સમભિદાભાસ [ તાત્પ૫ કે-વાર્યવાચી જીરા
જૂ ૩% ા હોય, તેના નિતિ મદે અપ .?
તે તે શબ્દોમાં પ્રતીત થતા રૂઢ પર્વને એકાન જે નિધે,
તે રામભિરદ્વાભાસ ] જમ –ઈ, શક, ૫- ૨ ઈત્યાદિ
શબ્દ વિન અર્થવાળા ૧ છે, કેમકે ભિન્ન શા છે –
જમ કરિ, કુબ, ભ, તુરગ , યાદિ શબ્દા ભિન્ન હોવાની
ભિવાર્થવાળ છે તેમ કહી આ પણ શ, ઇ, પુર દર આદિ
નાકયતાવાળા છના ભિન્ન શબ્દ હોવા બિન અર્થવા
ના જ છે,–જેમ કરણ ડા, આદિ ભિક શબ્દો ભિ ૧
વાય છે તેમ આ સમરિદ્વાભાસ પર્યાયાર્થિક રીતે
ભેદ છે
(૪) એવ
ભૂત
નય
શgar Kazત્તનિમિત્તવૃત્તાિપિઝિક રાગ
રાણુપરમત ! જ ક્રિયાને લઈ રાદની પ્રવૃત્તિ
થાય છે, તે જ ક્રિયાવિશિષ્ટ અર્થને વસ્તુ પ્રાગે ત્યારે
એવ ભત તાત્પર્ય –ઈન્દનાદિ ક્રિયાવિશિષ્ટ ઈને
પિક છે કે નહિ, પ લેત્મા તવા થા-રણમા એ જ
પ્રકાર (ઈન્દનાદિ કિયાવાળે તે ઈ- એ પ્રાર) રૂરિ

·નય પ્રી
હેવાથી સમભિરઢ ન કરી ઈ- દિ ચયપદેશ થાય છે -
ઈન્દ્રાદિ નામ અપાય છે રૂઢ શબ્દ થી વ્યુત્પત્તિશોભા માવજ
છે, કારણ કે એવું વચન 4 gif
સતા '
રૂઢ શબ્દો . પતિ હિત છે, તેની વ્યુત્પત્તિ કગ કે ન
કરે છે ત્યાં એક ભૂત ના જે સમયે ઈન્દનાદિ ક્રિયાયુકત
અર્વ દેખાય છે, તે જ સમયે આ ઇન્ક એમ માને છે,
નહિ કે તે સિવાયના (ઈદનાદિ કિયા રહિત) સમયે
આ નય કિયારાબ્દને જ માને છે, અથત શબ્દનો જે
અથ થતો હોય તે જ પ્રમાણે જે તે યમ ક્રિયા થતી હોય,
તેને જ તેને (તે ગબ્દનો) ચપદેશ કરે છે
[બતા–ભાષ્યાદિમા તે (૧) જાતિ (૨) ગુણ, (૩)
કિયા, (૪) સબધ અને (૫) યુટછા, એ લક્ષણવાળી પાર
પ્રબરની શબ્દ પ્રવૃત્તિ કહી છે ને?
સમાધાન-, યદ્યપિ તેમા એ પારા પ્રકારની શબ્દ
પ્રવૃત્તિ કરી છે, તાપ, એ વ્યવહારમાં થી જ જાણવી,
નિશ્ચયથી મહિ, એમ આ એવ ભુત નય સ્વીકારે છે તે
વ્યા પ્રમાણે
(૧) જાતિ નાદ છે તે ક્રિયાશબ્દ જ છે, એમ
Aવું જેમકે–ત ” (જવાની ક્રિયા કરે તે
ગાય), “શુnfમયાદવ ” (આયુ, જલદી જવાની કિયા
કરે તે 4), ઈત્યાદિ “ગાય” “અશ્વપણુ એવા જાતિ
વાચક શોનું પિયાવાચ શબ્દ હોવાથી
(૨) તેવી તે અણુ રાબ્દ પયિાશબ્દ જ છે,
લે છે,

·• - ‘પવાપણું, “જવાપણ”, “દેવાપણ ઇત્યા સિામાન્યનુ કે જો એ ભૂત એ ભૂતાભાગ છે જેમકે-જમવાનું શરુ ' (શુચિ (પવિત્ર હોવાની - કિયાને લઈ શુકલ), “નોનસ્ ની "(નીવતની રિયાને ઃ લઈ નેવ), ઈત્યાદિ ગુપ્ત અને નીલ એવા ગુણ શોનું ( ક્રિયાશબ્દ હેવાથી (૩) તેવી રીતે ચદચ્છા શબ્દ પણ ક્રિયા શ૮* 1 છે, જેમકે –“ જ યા ન દત્ત ' (દેવ' એને = ઘો), “જજ રજા નિ થ૪ ” (યજ્ઞ એને ધો) ઈત્યાદિ યછા શબ્દોનું ક્રિયા- હેવાથી (૪) તેમજ સયાગ મબધી રા% મને સમવાય સબધી શબ્દ પણ ક્રિયાશદ જ તણવા જેમ- લોકજાતિ કુટી ( આ થી પાને દડ માટે - દી) એ દડ અને દીના ગરબા ધરૂ૫ રાદ શિયાશદ જ છે તેમ- જી? (વિપાણ-શિગડુ આને છે માટે વિધાર્થી, શિવાજી ) એ વિષાણ અને વિષાદન રામનાર બધરૂપ શબ્દ ક્રિયાશદજ છે ( આમ તેવા રૂપ ક્રિયાનું પ્રધાનપણુ હેવાલ “શુ હેવાનું ? એને પથાય છે જે શદાદિ ઉપર કહ્યા તે બધા શબ્દો ક્રિયા બહોવાપા, સર્વવ્યાપિપણ હોવાથી ] એવભુત નયનુ ઉsણ –ઇન્દ્રન થિ) અનુભ વવાની ક્રિયા કરને ઈદ્ર કહેવાય છે ને તેની ક્રિયામા પરિત પાક કહેવાય પુન દારવાનારી વિભા) પ્રવા -- પુર દર કહેવાય

·૯૦
નય પ્રતીક
-
એવભૂતાભાસ
নিয়তি ৭শ’ষাদঘন মলিথিবৃনামা।
અર્થાત --રામા જે ક્રિયાને વાચાન્ન રહેલો હોય, તે Mિ
સહિત જ વસ્તુ હોય તેને જ એ શબ્દ લગાડાય,
હિનને નહિ જ, અવા એકાન નિબવ કરે તે એવા ના
ભાસ ઉદાહરણ–-જમકેવિશિષ્ટ ચેષ્ટા શૂન્ય એવી ઘટ
નામની વસ્તુને ઘટ નામ આપવું ન જોઈએ, કેમકે જે
ચેટને હાઈ ઘટ શબ્દની પ્રવૃત્તિ થાય છે, તે ચેષ્ટા તેમાં
નથી, પરની પેઠે આ વાય વટ ય ત ારાદિ
વસ્તુને ઘટાદિ શબદ ન લગાવો, એવો એન વિજય થાય
છે, પણ તે નિધિ નમાણાધિન છે માટે એને એવા
ભૂત નયાભાસ હતો
અર્થ નય અને ગબ્દ નય
નયમ પ્રવમના ચાર અનિરૂપણમાં
પ્રવીણ હોવાથી અર્થમય, અને પછીના ત્રણ શબ્દ વાચ્યાર્થ
ગોચર વાવી શકાય છે
અમ સાત

·- 1
નયના સાતસો ભેદ ઉપસંહાર
--
1
ચાર મૂળ નય ગણીએ, ત્યાં પ્રથમ નક '
ચારસો ભેદ થાય અથવા (1) નયમ ૨ ( મંત્ર
વ્યવહાર અને મજુર લસણ એક જ છે ને
શબ્દ નય અને (૪) એ પથવિધિ ન હતું !
ભેદ લઈએ, ત્યારે પ્રત્યે ના મ ને હું થાય
અને દ્રવ્યાર્થિક અને પર્યાયાધિ ૧ લઇ,
णिच्छय माहणहऊ दाहिया मुणा
“ ૪ Hafi સત્ત નામના ces
अन्नो यि अ आएमा पचय मया नराण नु"
અર્થાત- એકેકના સે ભે, એટલે કે
સર્વમળી ૭૦૦ ભે થાય છે શાદિ ત્ર; ન ક
મા જ ગણુતા, પ્રકાતર નગમાદિ પર નકારા,
દરેકના સો સો ભેદ ડરતા ૫૦૦ મે, ૧૪ -
ચાર, બને ભેટ પણ થાય છે ને નવ મe
ગ્રહમા અને વિશેષગ્રાહી નેગમને વવ - ક
કરીએ તે મૂળ નય છે થાય છે, તેના જ કે
કરતા ૬૦૦ ભેદ થાય છે ત્યારે ()
(૩) વવકાર એ ત્રણ અર્વનય અને (બક
તે પ્રત્યેકના મો બંદ થાય
ચાઈ તે વળી એમ -
$વદાર શા ાિન '
ki
||

·નય પદીપ ભેદ (3) નિયય અને રાદાત્મગૃહીત છે બત --નવ નયના મૂળ (૨) વ્યવહાર ના છે તેમા નિશ્ચય નયના રાધન, કથા કિ અને પાર્થિક જાણવા ઉત્કૃષ્ટ ભેદ ગણીએ તા યના અસખ્ય બે થાય છે જાથા જહા જા જા ઘા પર rt! * ત ચાર vમમer Hદત્ત પુકિયા કરે ” અથ જેટલા વચનપ્રકાર સાવધા છે, તે બધા નય પશ્યમય છે, અન અન્ય તાશિકના સિદ્ધાંત છે, અને જે બવવાર પદથી વાછિત છે તે મને નય એકઠા કરીએ તે રામ્ય છે, જિન સિવાત છે ગકા-સવ નય પ્રત્યેક અવસ્થામાં પ્રત્યેક જૂ જૂદા હેઈ) મિથ્યાત્વના હેતુ , તા. પર્વ એકડા થતા મદા મિથ્યાત્વના હેતુ કેમ ન વાય? જેમ થોડુ થોડુ વિષ એકઠું કરતા ઘવું જ વિષ થાય તેની રહિત, સ્થાન અમાવાન- सत्थे ममिति सम्म वगयमा नया विद्वादि। નિજ જે ત ા ાાન ઘat 1 બત–ઉપર વિદ્ધવતી નય પણ એકમ શયે સમ્યક્ત્વ વાય છે –એક જિન સાધુને વશવની દાવાથી - રાજના ભિત ભિ અભિપ્રાયવાળા નોકરાની પિકે જે ધન ધાન્ય ભૂમિ આદિને અર્થ સ્પરમ લડી મરના ઘg R

·જન
પ્રત્યેક નય મિથ્થાન સમિતિ નય સમ્યાન
માણો કેઈ નિષ્પક્ષપાત ન્યાયાધીશ પામે એકઠા થઈને
જાય, ત્યારે એ પક્ષપાત રહિત ન્યાયાવિકારી યુકિન વડે
ઝઘડાનું કાર| મટાડી અપાન તેઓને મેળાપ કરી દે
છે, તેમ અહી એ પણ પમ્પર વિરોધી નને પણ
સાધુ એ વિધિ ટાળી એક મેળાપ કરાવે છે તેમજ
વિષેની ઘણી કયુ પણ પ્રાઢ માત્રવાદીના પ્રયોગથી નિર્વિપ
થઈ જાય છે, અને તેઢીઆ અદિ રેગીને દેતા અમૃતરૂપ
પરિણમે છે [તેમ પરસ્પર વિરોધી જ જીવ નરૂપી
વિષની કણીયું પણ ન માધુરૂપ પ્રઢ મનવાદીના સાપેક્ષ
વારૂપ પ્રગથી અવિધ૩૫ નિર્વિષપણાને પામે છે
અને હઠ-દાગ્ર આદિરૂપ કે આદિથી પીડિતને હડ–કદા
ગ્રહાદિ ટળવારૂપ અમૃતરૂપે પરિણમે છે ] ઈત્યાદિ બધુ
તા વિશેષાવશ્યકની ટીકામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે
અહી આ આટલું સમજવું કે – આ સાતે નયના પૂર્વ
પૂર્વ નય છે તે પૂલ (પ્રચુર ગોચર ) છે અને નગમાદિ
ઉત્તરોત્તર નય છે તે સૂકમ (પરિમિત વિષય) છે
पृय पूर्या नय प्रपुरगौचर , पर पर स्तु परिमितविषय ।'
અર્થાત–નિગમી ગઝઝ, સગથી વ્યવહાર, યવહારથી
માજી, જુoથી શબ્દ, શબ્દવી સમભિરૂઢ, રામભિડથી
એવ ભૂત ઉત્તર મૂક્ષમ છે
| નિ નવી !

·પરિશિષ્ટ નય ચક્ર સંક્ષેપ સ્વરૂપ

·નય ચક્ર સંક્ષેય સ્વરૂપ
(લે –સ્વ શ્રી મન મુખલાલ કિરચદ મહેતા-મેરબી)
[ નેહમૂર્તિ શ્રી ને મહાતિ પર મળે
તેઓના સમવયી બગામી સ્વ શ્રી, ના પુણ્યન્મરણરૂપે
ઉપયુમ્ન વિષયનો સમગ્ર થઈ જનહિતાર્થ પ્રસિદ્ધ થાય
તે સારૂ, એવી ઈચ્છાએ તમણે પિતાના આ નેહી
મડળમા માગણી કરી તેના સ્વીકા-રૂપે આ યત્ન છે ચાલુ
વિષયે મનમાં ઘણું ઘોળાયા છે, પછકાર ધરે છે પણ
કાન ગાલતી શાસ્ત્રીય-સિદ્ધાતિ વિચારણું આડે એને
પગ પર આલેખવા એ અવકાશ રહે છે એ વિષય
તેવો અવસર આજે પરિતોષ પામશે, એટલે તે કાળની
પ્રતીક્ષા કરી અને તે સ્વવિચારણા માટે સગ્રણાતો આ
શાસ્ત્રીય વિાય રજુ રૂ છું કવચિત તેને જેને હાડા ખપ
ન લાગતે હેય તને આ વિષય ની લાગશે, તેથી એની
ઉપથરિના-c૫ગિતા 46 જૂન નથી થતી એના છેડા
પણ જિજ્ઞાસુઓને એ મુખ્ય લાગશે છેવટ માટે તે બધાને
એવા વિષયો ઉપયોગી છે તેથી તમજ શ્રી પાસે
પ્રસ્તુત ધારેલ મ માટે આવેલા વિશ્વમાં પ્રાય આ
કેટિને વિષય નહિ હોય, એટલુ આ વિષયનુ વિલક્ષણપણું
અને સ્થાનત્વ 31
x સ ૦ ખિી બે નો પસ્થી જણાય છે કે પોતાના
અષામના પરિપાપ આ નાચક્ર બક્ષેપ સ્વ.૫ તેઓશ્રીએ કે
એડીની માગણીથી સ્માર્થે તયાર કરેલ પરંતુ પાછળથી
t
મ

·નથ ચદ તે અપ
શ્રી વીર જિનેશ્વને નમસ્કાર કરિને દ્રવ્ય, ગુણે,
પર્યાયને ભોપ છે
૧ દ્રવ્ય –(છ) જીવ, પગ, ધન, અધર્મ,
આપશ અને કાવ
૨ મત એ દ્રવ્ય
૩ ઉત્પાદ, વ્યય અને ધોબ યુન તે મન
૪ ગુણ બે પ્રબ (૧) સામાન્ય (૨) વિશેષ
૫ ૮ ના સામાન્ય ગુણુ દશ પ્રજરે ન
(૧) અસ્તિત્વ (૨) તુવ (a) 4 યત્વ ( પ્રમે
યત્વ (૫) અગુરુનઘુત્વ (6) પરેશત્વ (૭) ચેતન (૮)
અચેતનવ (૯) મૂર્તત્વ (૧૦) અમૂર્ત ત્વ
આમાથી પ્રથમ છ ગુણ એ દ્રવ્યમાં રહેલા છે
સાતમે રેનનવ જીવમાત્રમા, સૂક્ષ્મ નિગોદના વથી
નિતના જીવમાં, સામાન્ય છે આમ અચેતન જીવ
શિવાયના બીજા ઘણા દ્રવ્યોમા છે નવ મૂત્વ (માકા-
૨૫) એક પુગન દ્ર ય જ છે દામ અમર્તત્વ નિરા
કારપ) પુદગલ સિવાયના બીજા બવા દ્રવ્યમા છે
૬. દ્રવ્યના વિશેષ
যু
--ળ પ્રકારે
સબની છ પેટ કે ઉપયોગ 1રિ કશ્વામા આવે છે, અચવા
તે—નહિ દેવામાં આવતો લેખ એમને એમ પી રવો તેમ
નવ વિષયના અભાગીને ઉપયોગી આ સક્ષેપ નોધ મદ્
મનસુખભાઈએ થી દેવનાચાર્ય ત આલાપપદ્ધતિ અનુસાર
તેર કરેત જગાવ વિશેષ માટે બે આનાથપદ્ધતિ
-હરગવાન રસ
R

·૯૭ દ્રવ્ય ૧૦ સામા ય ગુણ, ૧૬ વિરોધ ગુણ (૧) નાન, (૨) દર્શન, (૩) મુખ,(૫) વીર્ય–જીવના (૫) અર્શ, (૬) રસ, (૭) ગધ, (૮) વગ –-પુત્વના (૯) ગતિ હેતુત્વ-વને, ૧૦) સ્થિતિ હેતુ–અધર્મને (૧૧) અવગાહના તુ–-આકાશને (૧૨) વર્તનાતુ–કાલને (૧૩)ચેતનવ-જીવને (૧) અચેતનવં--જીવ શિવાય પાને (૧૫) મૃત્વ--પુદગલને (૧૬) અમૂર્ત- પુરાવ શિવાય પાચને આમા છે ના ચારની સામાન્ય ગુણમાં પણ વિવફા થઈ છે, પણ એ ખ્યાતિ અપેક્ષાએ, અર્થાત્ સ્વદ્રવ્ય, સ્વક્ષેત્ર, વકાળ અને સ્વભાવની અપેક્ષાએ એ સામાન્ય ગુણ છે પરજાનિ અપેક્ષાએ અથાત્ પરદ્રય, પત્ર, પરકાળ અને પરભાવની અપેક્ષાએ એ વિશેષ ગુણ ૭ પર્યાય--ગુણને વિશ તે પર્યાય તે પર્યાય બે ભેદ ૮ પર્યાયના બે ભેદ –(૧) સ્વાભાવિક પર્યાય દ્રવ્ય માત્રમા, (ર) વિભાવિક પર્યાય જીવ અને પુદગલમાં જ ૯. અગુરુલઘુ વિકર એ સ્વાભાવિક પર્યાય દ્રવ્ય મામા છે તેના બાર ભેદ છ વૃદ્ધિરૂપ, છ હાનિરૂપ (૧) અનત ભાગ વૃદ્ધિરૂપ અગુરુલધુ વિકાર (૨) અસતy (3) મ ખ્યાત (૪સખ્યાત ગુણ ) વૃદ્ધિરૂપ (૫) અસ ખ્યાત છે (૬) અન ત 5 15 ૨ કે પડ By s by S } * 5 } } 8 ૭ ·નાચ એપ અપ ! * : 0 3 s by s 0 5 g ' D T (૧) બને તે ભાગ કાનિ (૨) અન ઇયાન, (૩) મધ્યાન હાનિરૂપ ૮ ૧ખ્યાત ગુણ (૫) વ પ ખ્યાત {') અને તે ૧. વિભાવ પર્યાય --જીવન અને પુદગલના જ તમાં જીવ ન ચાર --- -- (૧) વિભાવ દ્રવ્ય યજન પર્યાય તે દેવ, મનુષ્ય તિય , ન ર ! એ ચાર ન આવવા ઓગળી લાખ જીવ નિ અનુસાર ચોરાશી લાખ મારે ગતિ યોનિ એ જીવન શુદ્ધ ત્વભાવ નથી, એ વિભાવ- ગુણ ? (૨) વિશ્વ ગુણ જન રયા તે મતિ અવધિ, મન પર્યવ જીવને યુદ્ધ સ્વાભાવિક છે કેવળ બને છે ૩) સ્વભાવ દ્રવ્ય ન્યજન પર્યાવ ચરમ શી થી રિચિત ન્યૂન ગિદ્ધ પયાવ { ગરમ વિભાગ વિષ ) (૪) વભાગ ગુણ જન પથાય છત્ર છે મિત્ર થતા નન નનુ ટય ( બનનાર, અતા બન તમુખ જ બન નવી ) તે જ મત પગનના પાછા વાર વિભાપ પય (૧) વિ ભાવ દ્રશ્ય - 1 પચાય જય છે- (બે બ1 ) - બાદિ ધ ત, ·અભાવ પર્યાય વિભાગ પર્યાય (૨) વિભાવ ગુણ વ્ય જન પચ4 ––ાત, ગધ– ધાત, ઇત્યાદિ (૩) વભાવ દ્રય બજન પયા–એ અવિભાગી ( જેના ભાગ ન થઈ એવા ) પુદ્ગન પરમાણુ (૪) સ્વભાવ ગુણ વ્ય જન પવાય દરેક પરમાણુમાં એક ન્ય, એક ગ ધ એ- વ અને બે સ્પર્શ મળી પાચ અવિરુદ્ધ ગુણ ૧ પર્યાયના પ્રકારે બીજા બે ભેદ (૧) અર્થ પર્યાયવર્ટ અધર્મ આ શ અને ળના અથ પર્યાય જ છે યજન પચયિ નથી (૨) વય જન પર્યાય–આ પર્યાય જીવ અને પુદાવ મા જ છે, બીજા ૮ યમાં નથી ૧૨ ગુણ પર્યાયવાનું એ દ્રવ્ય ૧૩ સ્વભાવ –-(૧) સામાન્ય સ્વભાવ (૨) કિોઇ સ્વભાવ તેમા દયના સામાન્ય સ્વભાવ અગી- દર- (૧) અતિ હેવાપણનો સ્વભાવ દર) નાજિક (૩) નિત્ય સ્વભાવ (૫) એક ન્વભાવ (૭) ભેદ વભાવ (૯) ભવ્ય સ્વભાવ (૧૧) પરમ સ્વભાવ

·----
નાચ- સક્ષેપ ૧૫
અને ૮ ના વિશેષ અભાવ દર પ્રક
(૧) ચેતન જ્વભાવ
(-) અરોતને ભાવ
(-) મુક્ત ભાવ
(૪) અમૂર્ત સ્વભાવ
(૫) એપ્રદેશ માવ
() અને»દેરાસ્વભાવ
૭) વિભાવ વાવ
(૮) શુદ્ર સ્વભાવ (૯) અશુદ્ધ સ્વભાવ
(૧) ઉપનંત સ્વભાવ
આમ સામા ય અને વિશેષ મળી ૧ (એકવિશ
સ્વભાવ થયા, તે જીવ અને પુદગલમાં રહેલા છે –
wrfe મા ઝાવપુરા જા !
धमादी पाटा म्यु धाले पंचदश स्मृता ।।
અથાત્ જીવ ને પુછવામાં રકમ ઉપર જણાવેલ
એકવિ સ્વભાવ છે ઘર્મ, અધર્મ અને બાદશમ ચેતન
સ્વભાવ મૂર્ત સ્વભાવ એદેશ સ્વભાવ, વિભાવ સ્વભાવ
અને અશુદ્ધ સ્વભાવ એ પાગશિવાયના ને સ્વભાવ છે
દ્રવ્યમા ઉપર જણાવેલ પાચ ઉપગત છો
બનેત્મદે સ્વભાવ ( કાળ પ્રદેશ રિત છે) રોમ સિવાય
છે કે પદ- સ્વભાવ છે
(૧) અતિ વૃભાવ યનું સ્વરૂપે હવામખ્ય
દાડ એ અશિનો સ્વભાવ છે, અગ્નિ કેય ત્યા દામ હોય જ,
તેમ સ્વભાવ લાભથી અયુનત્વ
(૨) નક્તિ
--પદાથનું પરૂપે ન જવાય
અને

·કથાવિક ૧૦ બેડ પર્યાયાર્થિને ૬ ભે (૨) ઉત્પાદ, યયને કરી કેવળ સત્તામાંs- શુદ્ધ * ચાર નય ---જેમકે-દવ્ય નિત્ય રે, જીવ નિત્ય છે, પરમા1 નિત્ય છે (૩) બે અપના નિપેસ ગુઢ દ્ર યા નય -જેમ- નિજ ગા પર્યાયથી વ્ય બભિન્ન (૪) કમાપા બાપ ને ગુઢ દ્રા ાય – જમવ- કવાદિ કર્મ જ ભાવ પ્રતિમ ૫) GOાદ વ્યય માપન-બદ્ધ % યા નય -જમક, જ સમયે ઉ , , ધ્રો ય ચુંબન ન દ્રવ્ય (૬) ભેટ પના માપ અશુદ્ધ દ્રગ્યા નય –જેમકે, આત્માના દર્શન, જ્ઞાનાનિ ગુણ જ્ઞાન અને દશનાદિ પાત જ બા માં છે, તા ભેદ - પના ફરી ના વડ જી. પાયા (૭) અન્વય - થિ --જેમ-, ૫Aયિ યુક્ત (૮) વનિતારુ અથવા વ્યાત્રિાડ અથવા વન, વગેમ -મળ અને નવભાવગ્રાગ્યાનય - જેમકે——દવ્ય સ્વત્ર આદિની અપેક્ષાએ એ દ્રય (૯) પતિનું દયા નય જેમક પદ્રવ્ય, ૫ આદિની અપેયાએ એ દ્રવ નથી અથવા મુવ *ત ન રજત ગે, જત છે, જન કાળ કે રજત ભારે સુવા જત ન કોઈ કાળે, ડાઈ છે, કા, જે કે બારે મુવ -જત નથી અથવા બાત્મા બ (જીવ) ·બે પ્રકારે નથી: સલપ અગ્ય પ્રમાd અને નયની વિવ કે જાણે શકાય પમા શુ? સમ્યક્ તાન પ્રમાણે નમ્યમ્ સન (૧) પ્ર પથ પ્રમાણ (ર) પોલ પ્રમાણુ મતિ અને તેના ન,ન એ ૫ ૧ -માણ અવધિ બન મા પય વ નાન એ એક દેશ અથવા વિમળ તથા તેમનું બને કેવળ નાન એ સર્વ શ - પ્રત્ય” ૦ નય ત ા --૧) નિન નય દ્રવાર્ષેિ ર વવા- નય પથાયાયિક પ્રવા- નવ નાર –(૧) દ્ર યાતિ ના (ર) પર્યાયથાર્થ નય, (૩) નેમ નય (૮) ગ , નય, (૫) યવહાર ના () જુમર નર, ૭ શમ નય (૮) રામભિ નય, , એવ ભુત નય ઉપનય એટવ નવ સમીપ તે ઉપનય, અથવા ય એક અગ અડણ - અનેક વિ. પ કરી કથન તે ઉપનય એ નગ પ્રવરે -(૧) ભૂત સવારે નય (૨) નભુત ય ન ૩) ઉપચરિત અસંત * ૧. ન તુમાં પાણ- ૧ બાકિ નયના દળ ભેદ (૧) તમેપાધિ નિઢિા ગુદ્ધ દ્રવ્યાર્થિક નય --જમકે મારી વઢિ જેવા જ દ્વાત્મા કે સર્વ જીન છે . સિદ્ધ સમ”

·નિગમ ગ્રહ આદિ નથ છે બે
૧૦૫
(૪) સત્તા સાપેક્ષ નિ ય અનુદ્ધ પર્યા. નય –જેમકે-
એક સમયે ત્રણ ૩પપાળે ત પર્યાય અર્થત પૂર્વ પર્યાયનો
નાશ ઉર પર્યાયને ઉત્પાદ અને યપ શો ય
(પ) પાધિ નિરપેક્ષ નિત્ય બુદ્ધ પર્યાનય –
જેમકે સિદ્ધના પર્યાય જવા ન પારીના પર્યાય (જ્ઞાનાદિ).
(૬) કપાધિ પાપન નિ ય અશુદ્ધ પથાર નય –
જમક-(નારી) જે ઉપજ છે અને મર ૦
૩ તેમ નયના ત્રણ --
(૧) ભૂતનગમ (૨) ભાવિ નેમ .. વત્ત માન નેગમ
તેમા (૧) ભૂતને વિા વર્તમાનનુ આરોપવુ એ મૃત નગમ
જેમકે--આજ દીવાળીને દિવસે શ્રી વર્ધમાન સ્વામી માથે
પધાર્યા છે કે તમને આ થા ફિક. - વઈ ગમા )
(ર) ભાવિને વિષે મુનનુ આાપણ અ ભાવિ સંગમ –
થયુ ગણવું મ ત.
તે સિદ્ધ, સમકિતી ત મુક્ત આમાં એક તું એ દેહધારી
રૂપે છે, સિદ્ધ થયા નથી, પણ અહંત દેવા થી દેહમુક્ત
થયે નિયમાં સિદ્ધ થશે, એ નિજ ન લઈ સિદ્ધ થવા રૂપ
ભાવિનુ સિધ્ધ થયા છે આપણ કર્યું તેમજ સમકિતી
નિયન મુન થાય, હ૦ મુત યેલ નથી, છતા નિશ્ચયને
લઈ મુરત થવા ૫ ભાવિનુ સમકિતને વિા આરોપ
કર્યું, ઈત્યાદિ
જેમકે–જે થવાનું

·નથવા સઅપ સ્વરૂપ ય જડ દ્રવ્ય નથી જતા * આવવા પારિજ્ઞામિડ પુદગી (ભાવ) નવી, ચેતન યથી, ૬ જડના બેથી, કે જેના કાળથી ૮ ના ભાવથી ચતન જડ નવી નવ કાળ, સર્વ તત્ર, સર્વબારે, તે છે વતન ત વતન જ ઇ અવતા નથી, જડ નથી તેમ ? જડ તે વનન થી બન પ્રગટ ભિડે છે અને પિતાના ભાવે સ્થિત છે જડમાં ચેતન નથી ભળી જતુ, ચેતનમાં જ નથી ભળી જતુ એને સ્વભાવ બીજામાં ન આવે અને બી અને પહેરામાં ન આવે છે. દ્રવ્ય રિનિરાળ પાનપાતાના અભાવે સ્થિત છે ત્યાદિ (૧૦) ૫ ગ્રા-૩ વાટ નય અથવા ભાવ નીe” ” યાદ નય જેમકે-નાનવરૂપ એ આ મા અ આ ઘણા સ્વભાવમાથી જ્ઞાન એ પરમ વભાવ ગ. પર્યાયાર્થિક નયના છ ભેદ– (૧) અનાદિ નિત્ય યાયાધિક નય અથવા અનાવ નત પર્યાયાર્થિ૮ નય -જેમ-૫ગલ પર્યાય નિત્ય છે મેરે આદિ (પ્રાય એ બિ રાધ, અથવા શાશ્વતી જિન પ્રનિમા) મેરુ એ પુત્રને પથાય છે (૨) ગાદિ નિ ય અવવા સાદિ અન ત થયા. નય- જેમ-સિદ્ધ થાય [કમ- સિદ્ધ એ જીવને પર્યાય છે? નિત્ય છે (3) [ગતા ગો કરી] દત્પા, યવ ગ્રાહક ભાવ વાગે નિત્ય અશુદ્ધ પાત્ર નય જેમક, પર્યાયે ક્ષણે ક્ષણે પામે છે ઝ ·{ ના પનય તેના બે પ્રતિબેન ૧૦) ૭ વાદ નયને એક ભેદ–જેમને –દાર, ભાર્યા, લેમ, અથવા જલ, આપ - સમભિરત નયને બે -જેમકે, ગાય એ પ) ર ૯ એવ ભૂત નયને એક બે -જમક, ઈ ઢ ત છે '' D આમ નયના ભાવિ બે વા યાય કના ૧૦, પથાયાર્થિના નગમના ૩ ૧ની , યહ ના , * તુલના ૨, શબ્દના ૧ મિલિ. ના ૧, એ મતને ૧,- ૧ ૨૮ ઉપનય ના તેના બે પ્રતિભા ૧ અભને વહાર ઉપનય, તો (1) યુદ્ધ નવ વ્ય. ૩ નવ --જમટે ગુગુ- ગુઢ ગુણી અને શુદ્ધ પયાવ- ગુદ્ર પવાયીના ભેદનું હવુ તે (સિદ્ધ પથાય સિદ્ધ જીવ ) (૨) અનુદ્ધ નમુન ય cપનય –જેમકે ખગુદ્રગુપ- અશુદ્ધ ગુડી અને અશુદ્ધ પાય-અનુદ્ર પરાથના ભેદનુ કહેવુ તે (મનુષ્ય પથાય સસારી ) ૨ અમન વ્યવહાર ઉપનય, તે પણ પ્રકાર – (૧) અનિ થ૦ --જેમકે, મા ! બહુપ્રી -- અમદભૂત

·24-
જયચક રસ નથી
(૩) કરવા માગતી વનતુ વડ દે, નથી થઈ અને કg
કે થાય છે, અથવા થાય છે અને કહેવું વઈ તે વર્તમાન
જેમ જેમડ-પાખા મા પાવા આયા - ઘાયા ની
અને હેતુ ડ ર વાય છે ચિવ ડમા૩૦
છે તે વધુ
7 મ ચ- નાના એ દ
(1) સામા ય સ . -જમ,
યમરસ
บุรุส
અરધી છે
પુરેપર
(ર) વિગતે ન મ મક, મામ
અવિધી છે
પ વ્યવાહર નયના બે ભેદ--
(૧) સામાન્ય સમ, દ ય –જેમકે, કન્ય છે
જીવ અને અજીવ
(૩) વિશેષ પ્રહ ભેદ યજમકે- બે પ્રકા
ના સિદ્ધ બને તે મારી
જુર નયના બે ભેદ
(૧) સુર્મ + વસ્ત્ર -
મને એક સમય જ જેની
- -
સ્થિતિ છે તે પયાય
(-) ગુગ જુગ જેમ, મનુષ્યાદિ પયાય આ
વાળ મ ણ

·અનિવાર રાસ્તાવિ- થાખી
૧૯
વસ્તુત્વ-વસ્તુને સ્વભાવ તે વસ્તુત્વ અથવા
સામાન્ય –વિશે વાળુ તે વસ્તુ
કથન-દ્રને તે દ્રય, દ્રય નવભાવ તે - ય, પિત
પિતાના પ્રદેશસમૃમાં અખંડ રહી સ્વભાવ-વિભાવ પયા
યને નડણ કરે છે, ત્રણ કરે છે જે તે વ્ય
મત-૧નું લક્ષણ ન અવગુણ પર્યાયમાં “નિ',
“બાપે, “એતત રહે ” તે સત
પ્રમેયત્વ-પ્રમેયબાય તે પ્રમેય તે પ્રમાણુ વડે કરીને
સ્વ-પર વરૂપને જાણવા મેગ્ય, પત્રિદવા ગ્ય તે પ્રમેય
અગુરુલઘુભા – અશુલધુત્વ તે બુકમ, અનિ
ર્વિચનીય, પ્રતિ વર્તમાન આગમપ્રમાણથી જાણવા જેવુ
દેશન–અદેશભાવ, અવિભાજી ( પછી ભાગ
ન થઈ શકે એવા) પુગલ પરમારએ બાપ્ત બેત્રત્વ
ચેતનત્વ-ચેતનભાવ ચેતના–અનુભવન, અનુભૂતિ
ચેતન માન -જવાબવાદિની અનુભૂતિ ચિતન્ય—અનુભૂતિ
સદા સક્રિય જ છે, ક્રિયારૂપ જ છે દેહધારીરુપે તે કિયા
મન, વચન, કાયામાં અશ્વિન થર્ડ નિશ્ચયે વતે છે સિદ્ધ
દશામાં જ્ઞાનરૂપે બબડ એકિય છે
શ્રી જિનેશ્વએ પ્ર શેવ તત્ત્વ સુકમ હેતુ વડે
કરીને તને ઘાત થાય એમ નથી તે નાસિદ્ધ છે માટે
પ્રિડણ કરી લેવું કેમકે જિનેશ્વર અન્યથા વ ન
શાતિ શાતિ શાનિ
*
- 9

·નવચટ મસ આ
૧૦૮
(-) વિશ્વતિ અનુદાન ય૦ --જેમકે, મતિજ્ઞાન મ
ડમક મૂ દ્રવ્યથી ઉપજવું છે જ્ઞાન અમર છે, છતા
મતિજ્ઞાનન મન ગયુ કમરે વિજાતિ એવા મસ્તે પછાતી
ઉપવું
(૩• અતિ વિજાનિ અસદગત ચ૦ –જેન,નાનને
વિષય હોવાથી નવ અવા જીવ અને અવને વિષે નાન?
૩ ઉપચરિન ચાદભૂત થઇ ઉપનય, ન
(૧) સ્વાતિ ઉપતિ અનબન થ૦ ––જેમકે,
માના સ્ત્રો, પુરાદિ (૨)
(ર) વિનિ પચીત અસદ બ૦ –જેમકે, મા
P, હવે તો ઘર, વસ્ત્રાદિ નિજી વ)
(૩) સ્વતિ વિનિ પતિ અનદ —જમ’
મા દળ, જ્ય પ્રજા, પણ, ગાદિ મજીવ, નિજી વ)
આમ ઉપનયના આ ભ થયા, અને નયના પૂર્વે
જણાવેલ અવવિશ બે ગણતા કુલ છબીટ ભેદ થયા નયના
ગુણ-સ--ભાવી, વારે વ્હેનારા ત ગુણ
એ- “ય બીજા વ્યયી જનાવ. પૃથક કમાન તે ગુણ
પર્યાય-મભાવી, કમવતી
અસ્તિત્વ હોવાપા!
સ

·બ!
નય અને કુનય
૧૧૧
(2) અશુભ વ્યવહાર–-પાપીવાનુ જીવન
પણું કરવું તે
(૫) ઉપચરિત વ્યવહા-ધન કટબાદિને જીવના
કહેવા તે
4) અનુપચનિ વ્ય --દેને જીવના કહેવો ન
પાર્થિક અથવા ઉપાદાન નય –
૪ ઋજુત= બતરૂપરિણામગ્રાહી
૫ શાદઅત પબ્લિામને બેઠા છે તો તે
સમભિ૩૮એક ગા ઓછાને પૂઈ કહે તો
૭ એવ ભતમ પા ગ્રાહો, પૂર્ણ ત જ અપૂર્ણ
કુનય અથવા નવાભાસ.
(૧) પ્રાર્થનાભાસ- વને જ નડા કરી પર્યાયને
[ પ્રતિ ૧૫ ] બનાદ- ડર ન
(ર) પર્યાયાર્થિકાભાગ–પયાયને જ માણ
એને અનાદર કરનાર
( ગમાભાગ–પી ને ધમાં આદન
એ તિ-ભિતપ કે એ તિક અભિપા માનાર, જેમકે
યાફિક અને વોષિક બન
»

·નય અને કુનય–નયાભાભ
નય વસ્તુના એ- દેશને નવાવાળું જ્ઞાન (1)
નિશ્ચય
નય વસ્તુના ૮ કમન, મૂળ ઉપાદાનભૂત અને
પણ ના- નાન જેમ માના ઘડાને માટીના ઘડે કહે
( વ્યવહાર નય જમક, માટીના ઘાન થી ઘર કહે
ફાઈ લિમિત્તને લઈ - પન મીના પદાથ જાણવાવાળું
નિશ્ચય નયનાબે બે --(૧) વ્યાર્થિક-ચ
અર્થાત
સામા થના (2) પર્યાયાર્થિક--ગુણપથાય અથવા વિશેષ
અહી કર્થિક-ને બે ક , વા (પ્રમાણે
અરજીસૂત્ર )
દ્રવ્યાર્થિક અપવા નેમિનિડ નય –
નેમ ગાડી વિ -૫ થવારૂપ
મન મત્તાધારી નાયબી એક કરવાનો વિકલ્પ
૩ વ્યવહાર=મેડી બાહ્ય ખાવાહી
(૧) રદ થનાર--નાન દ. - િઆને
'નિશ્ચયે એ- છના બમ વવા જુને કહેવા ત
(2) અશુદ્ધ વ્યવહાર–-ગગ હેપ, અનાન એ આદિ
જીવના વમે નડિ જતા જીવને આપવા
મૃભ યહા--પુ ૨ કિયાનું જીવમાં આ

·“શુક્ર, પુદ ઈત્યાદિ ના બિન હોવાથી અભિધેય
ના બને તો
૧૧૨
( સગ્રહાભાસ–વિશેપમાત્રને પરિહાર કરી
એમત સામા ય માનનારા, અવવા પર્યાયને નિધિ કરી
એકાત ને માનના ! જેમને બધા અતવારી દર્શન,
તેમજ માખ્ય દશ ન
(૫) વ્યારાભાસ-અપમાર્ષિ વ્ય વિભા
અને અવનવનાગ જેમકે ચાર્વાક દર્શન, કારણકે ચા
પ્રમાણથી સિદ્ધ થયેને એવા જીવન પર્યાય વિભાગને
એ તે ક પના છે એવા આપે અને મેળવે છે, અને
જૂન લે-૦થવાના અનુયાયિ થી અવિચાતિ મણીય
એવા ત વતુટ વિભા નું સમર્થન કરે છે
() જુમાભાસ- યને સર્વચા (અપવાપ)
નિધિ કી વર્તમાન અને ગ્રહણ અનાર જેમ-તથા
ગત (બદ્ધ) મત
(૭) નાદાભાસ-કાનાદિ (કાવ-તારક-નખ્યા-
પુરુમ-વિગ ) ભેદને જ નડણ કરનાર, જેમકે સુમેહ,
“હીરો”, “છે એ વગે- શબ્દો ભિન્ન અજ દર્શાવે છે,
કારણ કે ભિન્ન-ળવાન છે, ન જ પ્રમાણે સિદ્ધ થયેલ
મ ય બની છે
(૮) અમીભરૂટાભાસ-પર્યાયધ્વનિ (મદ દે) ને
૧. અભિધેય પ ભેદ એ એત કહેનાર જેમકે “ઈ,
બિ ન જ (
(બર્થમાં પ! ભિન્ન ) –કરિ', “કુર ગ”
ઇત્યાદિ { પડે

·ઉનય અધમ નથાભાસ
૧૧૩
(૭ એક ભૂતાભાસ–ક્રિયાણુન્ય વસ્તુ શબ્દવાણ્ય
નવી જ એમ કહેનાર, જેમ-વિશિષ્ટ ચેષ્ટા રહિત એવી ઘટ
નામની કોઈ
વસ્તુ,
તે ઘટશબ્દ વાગય નથી, કેમકે ઘટ
એવા શબ્દની પ્રવૃત્તિ જે વડે થઈ શકે એવા નિમિત્તવાળી
કિયા તેમ નથી, “પટની જેમ”
(૧૦) અર્થનયાભાગ–બઈને જ ગ્રહણ કરનાર,
શદનો અનાદર કરનાર
(૧૧) નનયાભામ-શબ્દને જ નડણ કરનાર,
અને પ્રતિબે૫ કરનાર
(૧) એપિતનયાભાસ-અર્પિતને જ સ્વીકારી
અનર્ષિતને નિષેધ કરનાર
(૧૩) અનતિનયાભાન--અનર્પિતને જ ગ્રહણ
ખી અર્પિતને અનાદર કરનાર
(૧૪) વ્યવહારાભામલેક વ્યવહારને જ આગળ
કરી તત્વને પ્રતિ૫ ૮રનાર
(૧૫) નિયાભાગ--તત્વને અભ્યાસ કરી થવ
હારને નિધિ કરાર
(૧૬) જ્ઞાનનયાભા–જ્ઞાનને જ આગ્રહ કરીક્રિયાને
નિરોધ કરનાર
(૧૭) કિયાનયાભાગ–કિયાને જ
નાનને નિલેપ કરનાર
માતષ

·ભિન્ન ભિન્ન ગ્રંથાનુસાર સપ્ત નય વ્યાખ્યા”
માહ સે શ્રી મનસુખભાઈ ખિતચંદ મહેતા
શ્રી ચારવાર મજી-શ્રી મણિ નિરિ
૧ નામ નય--નામા ય અને વિશેષ ધર્મોને અમે
પો !ણ નાગ મા ય નાનાન્ય-વિશેષાત્મક પદાર્થને
અભેપણે નાણ કરે છે
આ પ્રહનય-વિશેષ મની અપેક્ષા રાખ્યા વિના
કે. સામા ય ધર્મને મુખ્ય કરીને જેટવામાં એ સામાન્ય
ધમ હોય તેટલા બાખા વિષયને નડણ કરનાર
૩ વ્યવહાર નય-વન્ત જે પ્રારે લેક વ્યવવાર
ના હોય તે પ્રકારે તને પ્રાણ કરનાર
૪ જુનૂન નય-ગુદ્ધ વર્તમાન સરાયમાં વિદ્ય
માન તે જ વસ્તુનું સ્વરૂપ એમ નહતુ કરનાર
અને ભિન્ન ભિન્ન તથા અનુસાર તત
માલ કી - રી મનસુખભા, તાસિક વિવાથી બચ્યા
મીને તુર હત્મ અભ્યાસની સુગમતા છ આપી મહ ઉપર કરે
છે સર ની નવવિધા પીન રત વિન અને તડસ્પર્શી
તો એ આ પ થી પ્રતીને થઈ, તેમની બહુ તને માટે કે
પા બહુમાન ઉપજાવે એમ છે આ ધ સ૬ શ્રીની નેટ ૩૬ પરથી
મે ના રી સન આપી છે ---ભગવાનના
ને .
વય ધ વ્યાખ્યાને

·શ્રી સ્વાહા મ -શ્રી તe ભાષ્ય અનુસાર ૧૧૫
૫ શબ્દ નય–જે કઈ બે રૂઢિને લઈને એક
પદાર્થ લાગતા હોય તે બધા શ દેને વાગ્યાથે એક જ છે
એમ ગ્રહણ કરનાર
૬ સમઢિ નય–જૂદા જૂ ને વાચાર્ય
પણ જુદે જુદે એમ નહણ કરનાર
"૭ એને ભૂત નય–શ દનો જે યુત્પત્તિ અર્થ
થતા હોય તે જ અર્થ મુજબ જ્યારે વસ્તુ કિયા થતી હોય
ત્યારે જ વસ્તુને તે નામથી બનાવાય એવું મહણ કરના-
SR
શ્રી તત્વાર્થધિગમ ભાષ્યની સિદ્ધસેન સૂરિ
૧ નિગમ નય–નિગમમા (શાસ્ત્રમાં) કહેલા જે
શબ્દ તેને જે અર્થ તે નામ અથવા શબ્દ તવા અર્થનું
જે જ્ઞાન તેને એક દેરાથી અથવા સર્વ દેશથી ગ્રાહક તે
નગમ નિગમમાં રહેવાવાળો ન દ તથા તેનો અર્થ તે
નગમ
૨ સગ્રહ નય–તથા એ નગમનામાથી એક
વિશેષ તથા અનેક સામાન્ય અને એક દેશથી કે સર્વથી
ગ્રહણ કરવામાં સમર્થ તે અનુ સવરૂપથી કે એક દેશથી
સ ગ્રહણ કરનાર તે સંગ્રહ
સામાન્યના વિષયમાં કે વિશેપના વિષયમાં જે સ
ડીતનુ વચન અભિધાન તે આગ્રહ

·સમ નથ વ્યા
૩ વ્યવહાર નથ-ડોકિ સમાન, ઘણે ભાગે ઉપ
ચારથી પા, અને વિસ્તૃત અને વિકતે વવાર ના
નમુદાય, વ્યક્તિ, આકૃતિ, પત્તા અને સત્તા બચત નામ
સ્થાપના, દ્રવ્ય અને ભાવ એ આદિન નિલય ની અસિE
રાખનાર અને લાકિક ઉપચાવાળે એ વિસ્તૃત વ્યવાર નય
4 જુ ન નય-વિવમાન વર્તમાન અર્થોને હે
નાર કે જણાવનાર એપથી નામૃત (વર્ત માન) વિષયને
ગ્રાહક
s
૫ શબ્દ નયનાનાદિકમાં પ્રસિદ્ધ પુર શદ વડે
અયનું જે જ્ઞાન ત થ દ નય થથાવિષયક સામત
સમધિરૂઢ નય–વિમાન અને અરતિ
તે કમશિરૂઢ ધાર્યવિષયક સમબિરઢ
૭ એ ભૂત નય–વ્ય જન તથા અર્થમા
પ્રવર્તમાન છે તે એવભૂત યથાર્થવિષયક એવ ભૂત
અમૃતચંદ્રસૂરિ
શ્રી તત્ત્વાર્થસાર–શ્રી
૧ ગમ નથ–પદાવો છે કપમાને છે
૨ પ્રહ ન–સ્વજાતિના વિરોધપો ભેદ કરી
અને બાળ કરી સમસ્ત ગ્રંs, ડનાર
૩ ૦૫વા નય–સ ચડે કરી
વિધિપૂર્વક ચણ
નાર
{ મહેલ પાર્થની

·-
ન
શ્રા તવાસાર-શ્રી આરાયપદ્ધતિ અનુસાર ૧૨
૪ જુન નય–વર્તમાન એક સમયના વિષય
૩૫ પર્યાયને રહણ કરનાર
પ ના નય–લિગ, ડા, મા, તાવ, ઉપસર્ગ
એની વ્યભિચાર નિવૃત્તિ ના
૬ મ ન –-એ-૩૮ અર્યમા ક્વાર્જ અવ ની
ન પતિ કાપનાર
૭ એવ ભૂત નય-રામને જ વ્યુત્પત્તિ ગાય તે જ
બવ વડે જ નય તેને અજવસાય : તેને મુનિઓ એવ ભૂત
શ્રી આલાપપદ્ધતિ-Aી દેવસેનાચાર્ય
૧ નિગમનય–વસ્તુના અને તેવી બાધ ગાવનાર,
નિગમ એટલે વિક ૫ તેમાં રહેનાર
ર સ ન-વસ્તુમાનને મદપણે ગ્ર! કરનાર
3 વ્ય ન–કહે ઘટવી વસ્તુનો ભેદ વડે વ્યવ
કાર ના
ઋજુર નય--જુ એટલે મનપણે પ્રહણ
કરના, જણાવનાર, કુટિલપણે નહિ
૫ નય--દસાકરણ વી પ્રકૃતિ–પ્રત્યય આદિથી
સિદ્ધ તે શબ્દ નય

·૧૧૮
સમ નય વ્યાખ્યા
મવન–અન્ય અભિરૂડતે નાભિરૂઢ શબ્દ
ભેદ છતા રૂઢિને લઈ અવ ભેદ નહિ તે રસ
૭ એવ ભૂત નય–-એ પ્રકારે અવાત કિયારૂપે
ક્રિયાત્રધાનપણે જ વાવે ત વ ભૂત
શ્રી તત્વાર્થ ટીકા–તેમા નય વિવરણ
૧ નિગમ ન–૧. પનામના શખ- નગમ ના.
અથવા જેને બેવમાં એ ન4િ (આર્યાન અનેક) તે ને
૨ ગ્રહ ય--ગ્વજાતિના વિરોધપ તેમજ
દર (પ્રત્યક્ષ) અને (પરેશ) એના વિશેષપણે વિશે
પનું એપો કણ કરનાર
૩ વ્યવહાર નય–તમ ગૃતિ અને વિધિ
પૂર્વક જે વિભાગ અને તે ત્યાગ
જીવન --ક્ષણધ્વનિ વસ્તુને વર્તમાન સમયે
૫ ૬ ન--અનાદિ ભેદ કરીને અર્ધના ભેદનું
પ્રતિપાદન કરનાર
- મસિદ્ધ નવ–પયાય અમે કરીને ભિ
અર્થને નઝણ રનર
એ નવ--આ કિયાથી પરિણામ પામી ઉત્પ!

·કી તાનાર્થ ટી-શ્રી દ્રવ્ય ! પર્યાયના રાસ અનુસાર ૧૧૯
રેવું તે આમ જ એ પ્રકાર અન્ય ડિયાથી પગ ઉમુખ તે
વ ભૂત
મીદ્રવ્યગુણપર્યાયરાસ-શ્રીયશવિજ્યજી
3 ગુરુ
શ્રી દ્રવ્યાનુયોગ તર્ક-શ્રી ભેજ પંડિત
૧ નૈગમ નથ"માનવાહી,
સામાન્ય વિશેષ
જ્ઞાનરૂપ પણ કમાણને ઝાડ “મને વિતરિનામ |
Triramg
૨ મ. નયન પ્રહે તે બાપુ (૧) ઘ લ -
સામાન્ય ર૦ જમક- યત્વ (૨) વિશેષ ગ જેમકે- જીવન્ય
ન – નવના વિષયને ભેદ દેખાડ
ના (1) નામાન્ય સગ્રડ વ્યવણી જેમકે–ત્રવ્ય તે
જન-અછન (૨) વિરોધ મામહ ભેદ- વ્યો જેમ-જી
તે સિદ્ધ-મસાડી
૮ જુઓ નય–વર્તમાનમાં વર્તતા અને ભારે
તે, વર્તમાન પણ નવીય અર્થને, પકીય અને નહિ -
(૧) મૂલમ જી-ક્ષgિપપાયને, ત્પાદ–બયને માને
(5) જૂન જુ–મનુગાદિ પયાયને (આયુના બત સુધી
એક પર્યાયરૂપે અર્થાત મનુષ્ઠાદિ પર્યાયરૂપે) માને

·ગ નથ વ્યાખ્યા
૫ ૨૬ નય– પ્રકૃતિ-પ્રત્યયાદિક વ્યાકરણ વ્યુત્પ
ત્તિથી સિદ્ધ થયેલ - માને, રાષ્ટ્રના સિબ-વચનાદિ
ભેદે અને ભેદ માનનાર , ૧૪, ૧ ૪ (લિન
ભેદે અર્વ) 1, પર (વચનને અર્થભેદ)
બાજુ નય કાલદે જ અવબે માન છે
રદ ના વિ દિ ભેટ પણ અઢિ માને છે
ભેદ પણ અભ, માને છે
નવ નવ –રા દમન અર્વબદ માનનાર
૭ એવ૦ ન–મ્પિાયણિત અય વાહી
મમ
શ્રી નયચકસાર–પં. દેવચંદ્રજી
૧ ગામ નય–નથી એ ગમ, અભિનય, આરાય,
બેવમાગ જેને તે ગમે બે
(૧) આ૫ નિગમ (મ) દ્રવ્યાપ ને () ગુણ
રેપ ને (૬) કાવા ને () ગલ્લા તાપ ને
(૨) અશ ને
(૩) નકલ્પ ન
.
ભિનારને અભિતાને નવા વિા ઉપશમા૫નવા નવા
ઉપલ
૩૫ ને

·રિકે
શ્રી , પર્યાયને રાસ-શ્રાનયા અનુસાર
(4) શ્રી વિશેષારિય અનુસાર) ઉપચાર ન
- સ ગ્રહનય–(૧) જે વચનથી સમુદાય અય છ
વાય તે સધડ, (૨) ૨ વર્ષ નવ મેદ નામા યપણે નહિ
તે સાહ, (૩) સામાન્યરૂપપો નવ 14ણ ક ત ભ વહુ
(૪) એકઠા, એ- વનમાં એક અવવભાવમાં એક ઉ૫
ગમા, સામા પપા, ખમકાલે સર્વ વસ્તુનું શ્રેષા કરવુ
તે પ્રહ ભદ –(૧) સામાન્ય બ) જતિ છે (બ) સમુ
બાય સા (૨) વિશેષ આવવા ૧૦મીન ન (ર) પિડિત
1 (૩) અનુગમ ૧ () અતિરેક ન આવવા—(1) ૪
મહાસત્તારૂપ ! (૨) બવાત + સત્તારૂપ સ - લુવ
નમાં એવી કોઈ વસ્તુ ની ૮ જે સન નયને ગ્રાના ન
આવતી હોય
૩ વ્યવહાર નથ– મદઝાડી, ન કરે. કહે -
મદારે બેન હેચ કરનાર અથવા વાછ=૪-
(૧) શુદ્ધ ચવક
I
વસ્તુગત શુદ્ધ સાવનગત યુદ્ધ ભૂત
અનુપરિ
લેષિત (અનુપરિd ૮ - નો
* મહાસત્તા=સમસ્ત સાથેની
સત્તા

·૧૨૨
આ નથ ચાખે
૫ ગદે
1 T૬ નય
વા-અર્ધને
& ઋજુમ--ઋતુ અને વિક, નવ વર
માનપણે ઉપન્યુ જ વર મન કાળ વતુ તે જ વસ્તુ છે
નાર, નામાદિ ચા- નિપા એ બાજીરાવના નદ છે, તેમ
નામાદિ ત્રણ વનિપા અને ભાવ એ ભાવ નિપ છે
નય- પતિ ઇતિ શબ્દ”—-
અથવા બોલાવિયે રાજપા
sણ હવાનું પ્રધાનપણુ છે જ નયના તે શ દ ન
મનું કાર તે વસ્તુને વમ છે તે વસ્તુને વ–વાચાર્ય
જ વચને પ્રાણ થાય તે રામે નય
ઋતુનાને વર્તમાન કાળના ધમ ઈષ્ટ છે તેમ આ
શબ્દ નયને પ વર્તમાન કાળના ઈષ્ટ ૨ ૮૬ ઘટ પૃથ
બુદિર જલારકિયામમઈ એ ઘર શખ નય ભાવ
ઘટના ઘટ માને છે શા નામ, સ્થાપના, દ્રવ્યને નથી
માનતિ, જુન્નત વહે તે માને છે
શના અથ ની જ્યા ઉપપત્તિ હોય તેને જ તે વસ્તુ
પાો , એટલે જીસને સામાન્ય વટ ગવષ્ય, કર
નવલા
(9 હીન થઇ
- 1
૨) પ્રતિ ૧૦
(૧) વ તુ દત્તિ ૧૦ (ર) સાપન પ્રતિ ૫ (૩) વિકસતિ
}
કાન માપન , ૨ રાવે . તે
વા િરસ

·શ્રી નયસાર-શ્રી બા પસાર કુસાર
યે સદ્ભાવ જે અનિધર્મ અને અદભાવ જે નાસ્તિધર્મ
તે સર્વિસ ચુત વસ્તુને વસ્તુપ -
મમભિર નય-તુની જ વાવવા અજ્ઞા પ્રય
તે જ જ્ઞા વડે તેને ખાવાન મનાતર
નામાતર બર્વને
વિમુખ કર્યું તે મભિરઢ જે પર્યાય પ્રગટ હાર તે
પર્યાય જે પાછી સમજાય ત મ દ વડે જ થનાર
તે રામસિરઢ
૭ એપ ભાત નર-વાપ--વાવની પૂનાન કર્યું
ને, નર્વ પર્યાયવાળ
શ્રી આગમચાર–પ દેવચંદ્રજી
૧ ગમ નય-અ ગ્રાહી, એ- નવી ગને જૈન
તે નગમ, ગુરૂને એક બશ ઉપજ્યા હોય તેને કેમ
હિયે પાલી (f) કે એર સર્વજીવ સિદ્ધ સમાન
તણું દષ્ટાંત (1) ભૂત, (ર) શનિન્ય, (૩) વત્ત માન એ નદી
વાનરૂપ ધ્યાનના પરિમ વિના બની
મહનય-સત્તાવાહી એક નામ લીધાવી
નવ ગુણ પર્યાય પરિવાર નિ આવે જેથી તે નાના
જેમતણ મને તેમાં પા-પા વગેરે બધુ સાચે
બીયુ (૧) નામાન્ય ન —દ્રવ વ ) વિપ એ
વાવ નાનરૂપ વાનના પરમ વિના સત્તાની
૩ વ્યવહારનય-ભેદગ્રાહી બાહ્ય સ્વરૂપ દેખી
-૮ની છે કણ કરનાર, બને છે - દેખાતા ગુણને જ
છે.

·સપ નય વાખ્ય' મેદાણી પરિણામ પાડી, વસ્તુમાં માનનાર, ૫ અ ત ગ તત્તા ન માનનાર, આમાં ચાર જ્યિ મુખ્ય છે અતર માં પશ્ચિમને ઉપયોગ નથી નાન ૩પ યાનના પરિણામ વિના બાહ્ય કિયાનાહી, (૧) શુદ્ધ, (૨) અરદ્ધ, (૭) ગુજ, (૮) અશુભ, (૫) ઉપ ચરિત, () અનુપચરિતા - જુન –-વર્ત માનવાહી, મત—-અનાગતની અપા વિના વર્તમાનમાં જ વસ્તુ જે પરિણામે પરિમ, તે પરિણામે તેને માને ભાયા–અહ-વ ભાવમાધુ, વત્ત માન પરિણામ તવા પાપ તા (૧) રસુમિ – ૧કાકાળ નવ એક વર્તમાન સમય વર્તે ૦ (૨)ગૂલ ૫૦–મોટા બાહ્ય પરિણામ ૫ - દ નય-જે વસ્તુ, ગુવાત કે નિર્ગ, જે ભાયાવMણાથી શ દપા વચનચર વાય, નામપા એ ૧ ખાય તે શબ્દનય શબને જે અર્થ હેય તે-પ વસ્તુમાં વન્તપણે પાસિયે ત્યારે તે વસ્તુને બદનય કહિયે ઘટની ચેષ્ટા કરે તે ઘટ (૧) નામ, (૨) સ્થાપના, (૩) દ્રવ્ય, (૮) ભાવ ભદ દ સમભિરૂઢ –અને 2 વસ્તુને સપર્ણ કહેવી તે, કોઈ વતના કેટલા- ગુણ પ્રગટયા કેટલાક નથી પ્રાયા, પણ અનન્ય પ્રગટવાના છે, એવી વસ્તુને વસ્તુ કહે તે વસ્તુના નામાન- એક કરી જ દઉં (૧) છે;

·શ્રી આમપ્રસાર–શ્રીન મિત્ર પ્રહ અનુસાર ૧૫
જીવ, ચેતન, માત્મા એને એક અર્થ () e તેમાં
ગુણે થાનકવાળાને સિદ્ધ કહે તે
૭ એવ ભૂત નય -જે વસ્તુ પોતાના ગુણે પણ
છે, અને પિતાની ક્રિયા કરે છે, તેને જ વસ્તુ કહી બેલા
વનાર મુખ તે સિદ્ધ અથવા પાણીથી ભલે, સ્ત્રીને
માટે આવતો જલધારણ કિયા તો તે ઘટ
}
શ્રીન દ્ધાંત પ્રવેશિકા-૫.ગોપાલદાસજી
૧ નામ નય- ૫ થેમાથી એકને ગૌણ અને
બી અને પ્રગાન કરી ભેદ અથવા અમદને વિષય વાવાળું
નાન તે તેમ નય, અથવા પદાર્થના - કપને પ્રકણ કરી
નાર તમામ ના
૨ ગ્રહ નથ–પોતાની જાતિને વિરોધ કર્યા વિના
અનેક પદાર્થોને એકપણે પ્રણ કરે તે
૩ વ્યવહાર નયવડે રહણ કરેવ પદાને
વિવિપૂર્વક નેદ ના-
૪ જુત્ર નય---બૃત ભાવિની અપેક્ષા રાખ્યા વિના
ગ્રહણ કરનાર
૫ નબ્દ નય-વિન, કારક, વચન, કાલ ઉપર
આદિના જેવી જે પદાર્થને મેદપે પ્રહણ કરે તે શકય
નમભિરૂઢ નય–લિગાભિ ન હોય
વર્તમાનમાં
પર્યાયને

·૧૨૬
સંત ની વ્યાખ્યા
પયોગ શકના બેને વઈ પદાર્થને પબુ ભેદ માનનાર
૭ એ ભત નય–જે શબ્દો જે ક્રિયાવા અર્થ
(ાય જ કિયા પરિબ પામની વસ્તુને માનનાર
શ્રી નપદેશ-શ્રી યશોવિજયજી
1 નિગમ નથ–નિ મરી વયે નાન તે નામ,
( નિગમ અને મિત્ર અથવા શાસ્ત્ર
ર સહ નય--ગીત કે પિટિન બર્થનો નિશ્ચય
તેને ગ્રહ (નિશ્ચય સામાન્ય) ગૃહત સામાન્ય સામાન્ય,
જેમકે યવ, વિડિત ના રાપર સામાન્ય, જેમક
અથર્વ
૩ વ્યવહાર નય- હુ ૫ વારવાળા, વિસ્તૃત અર્થ
વાળ એવો જે લકિક બોવ તે વ્યવહાર
૪ જુ? નથ-ક્યા ભાવપ ત્યા વર માનપણે
એવી વ્યાપિની બુદ્ધિ ત નાજુમ. અથવા જ્યા વ
માનપાડે ત્યા ભાવ૫ એવી વ્યાત્રિની બન્ને બુદ્ધિ તે
તાત્પર્થ
પદાર્થમાન વત્ત માનપતે “સત” છે, એમ
માનનાર અથવા ના માનમાં સત તેજ પદાર્થ એમ માનના-
૫ ગબ્દ નય– તુ જ કરતા વિરપર વધારે
વિષ) તે દિ નય કસૂલ તે એ-લા કાળને એટલે
વર્તમાનને આશ્ચયી છે, પણ શબ્દ તે નળ ઉપરાત વિગ,
વચન, કર, ઉપસી આદિની અપેક્ષા પણ રાખે છે

·શ્રી નોપદેશ-શ્રી પ્રત નર તક આવે અનુસાર ૧૨૭
ક સમભિરૂઢ નય–જૂદા જૂદા અર્થમા અસક્રમ
એ સમભિરૂટ, રાભેર અથ ભેદને ગ્રહણ કરનાર *િજુસૂત્ર
કતા વિશેષતમ (મથી વિશેષ), કેમકે તાવ, લિ ગાદિ
ઉપરાત રાબ્દભેદ હોય તે બા નવ અર્થભેદ પા માને છે?
૭ એવ ભત નય–વજન અને અર્થના વિશે
પાપ તે સેવ ભૂત કેમકે રાજચિહ્ન યુક્ત હોય તે રાજા,
જ નવા નહિ
શ્રી પ્રમાણનયતત્ત્વાલકાલ કાર–નો વાદિદેવસૂરિ
૧ નિ નટ-બે ધર્મ 5 બે ધની કે ધર્મ અને
પમી એમાવી એને પ્રધાન તરી બીજાની ગણતાએ જે
બોધ થાય તે ને
૨ ૦ ૦ - સામાન્યમાં ત્રણ કરનાર આ ગ્રહ
૩ વ્ય) નવ-પ્રહ પ્રકણ અર્ધનું વિધિપૂર્વક
અવ | નિષ્ણ-બે) અનિધિપૂવક જેના વડે થાય
તે યુવા
૪ જુયમ ન–વર્તમાન ૧ણ સ્થાયિ ને જ
પ્રધાનપો નાર
૫ શ૦ નવ-રાદિ ભેદે કરી ધ્વનિને (શબ્દ)
ભેદ માનનાર
દ ન–પર્યાય બદમા નિતિભેદે કરી બર્થ
ભેદ માનનાર

·૧૨૮
સપ્ત નય વ્યાખ્યા
૭ એન-૨ કિયાને લઈ પાબ્દની પ્રવૃત્તિ થાય
છે, તે જ ક્રિયાવાળી વસ્તુને તે (બ્દ) નામ વડે બોલાવનાર
શ્રી નયકર્ણિકા–શ્રી વિનયવિજયજી
૧ ૦ ૦–નામ વસ્તુને સામાન્ય અને વિશેષ એ
બને ધર્મયુદ્ધ માને છે કે સામાન્ય એ વિશેષ રહિત
નવી અને વિશેષ એ નામા ય હિત નથી
મ૦ ન–આ નય વસ્તુને કેવળ સામાન્ય ધમ
વાળી માને છે, કેમકે સામાન્ય શ
જૂદુ એવું વિશેષ (આકાશ
પુષ્પની પડે) છે જ નહિ
૩ વ્યવન–વસ્તુને વિશેષ ધર્મવાળી જ માનનાર,
(કેમક વિશેષ વિનાનું સામાન્ય ધામિન સમાન છે )
૪ ફન --ભૂત-ભાવિની અપેક્ષા રાખ્યા વિના
કેવળ વત્ત માન અને તે પા પિતાને (સ્વવભૂત) ભાવને
માનનાર
૫ રબ્દ નય - અનેક શબ્દ વડે એક અથવાચક
પદાર્થને એક - પાર્થ માનનાર
મ૦ નવ-નાદભેદે વસ્તુભેદ માનનાર
૭ એવન-એ પર્યાયવડે ગોવાતી વસ્તુ પિતાનું
કાપ કરતી હોય તે જ એવ ભૂત નય તેને વસ્તુ કહે છે

·તેને પૂર્ણ
થઈ
શ્રી નયણિકા-શ્રી તત્વાર્થ અ૦ ૦ અનુસાર ૧૨૯
શ્રી તત્વાર્થ અર્થપ્રકામિકા-૫ સદાસુખદેવજી
૧ ગામ નય-અતીતના વર્તમાનનો મક૫,
આગામીમાં વર્તમાનને નકલ્પ કરનાર અને વર્તમાનમાં
પર્યાય પૂર્ણ છે કે ન હ, પS
કહેનાર (૧)
અતીતમાં વર્તમાનનું આરોપણ (૨) ભવિષ્યમાં વર્તામાનનો
આરોપ (૩) વર્તમાન નિગમ, વસ્તુ ન થઈ છતા
કહેવી કે વાય છે પ્રકારાતરે ભેદ –-૧) દ્રવ્યને ધમી –
સામાન્ય (૨) પર્યાય ન વર્મ-વિશેષ (૩) દ્રવ્ય પર્યાય
ને ધમ-ધર્મ (ગામાન્ય વિશેષ)
૨ સપ્રહ નય-સમન્ત વસ્તુ અને તેના સમસ્ત
પર્યાયને સંગ્રહી એકરૂપ કહેનાર
૩ ન–અનેક પ્રકારના ભેદ કરી વ્યવહરનાર
૪ - ન-સરળ વર્તમાન
પર્યાયમાત્રને જ
પ્રહ, કરનાર અર્થપર્યાય એક સમયવતી છે, તે જ ન
સૂ ને વિષય છે–આ સૂક્ષ્મ જ સૂત્ર મનુષ્યાદિ પર્યાય
આયુ પરિમાણ છે, એ મૂળની અપે પાએ વર્તમાન પર્યાય
છે, અને એથી મૂળ સુ
૫ શ૦ ન—લિગ, સખ્યા, માધન, કાળ, ઉપસર્ગ
ઈત્યાદિમા જે વ્યભિચાર આવે તેને ફર કરવા તત્પર તે
૬ મન–એક શબ્દમાં અનેક અર્વ છે, તેમાથી
કઈ પ્રસિદ્ધ અર્થને ગ્રહણ કરી તેને તે કહેનાર
૭ એ ન–જે ધર્મની મુખ્યતાને લઈ

·૧૩૦
રસ નય વાગ્યા
નામપણે ઓળખાતી હોય તે જ ધર્મરૂપે ત્યારે તે પણ
મે ત્યારે જ તે નામ તેને ઘટે એમ કહેનાર
શ્રી પ્રવચન સારોદ્ધાર-શ્રી નેમિચંદ્રસૂરિ
૧ નાન –ઘણા પ્રમાણે કરીને અતિ મહા
સામાન્ય પ્રમાણે, અવાતર માન્ય પ્રમાણ, વિગેરે વિય
પ્રમાણુ-એ આદિ પ્રમાણે કરી વસ્તુનું વિશેષ માપના
અથવા નિશ્ચિત છે જ્યા ગમ અર્થાત વસ્તુનું (નામાન્ય
વિશેષાત્મક વસ્તુનું) પ્રહણ અથવા જ્ઞાન ત્યા તે ગમ
અથવા જેના અનેક બેધમ તે નિગમ
ન – અશોપ (સર્વ) વિશેષ પરિહાર કરી
જગત્રય ( હો જગતને, તેમની વસ્તુને) સામાન્યરૂપે
પ્રહણ કરનાર
૩ વ્યવહાર નય-વિશે કરી અવહરિયે, નિરા
કયેિ, ભેદ કરિયે તે વ્યવહાર
૪ ર ન –અતીત અને અનાગત જે વાતે ત્યજીને
સરલ જે વર્તમાન રામય તેમ વર્તતા પર્યાય છે તે
૫. શ ન –-વસ્તુના અર્થનું પ્રતિપાદન જે વડે થાય
તે શબ્દ
મ ને –સ અર્થાત એકીભાવે, અભિરૂઢ અર્થાત
પ્રવર્યો છે જે, અર્થાત્ શબ્દની પ્રવૃત્તિ વિશે જે એકીભાવે

·No text on this page.

·રામ ય વ્યાખ્યા
૭ એ ન–જ્યારે શબ્દની પ્રવૃત્તિ થાય ત્યારે
ચેષ્ટાને લઈ એ શબ્દની પ્રવૃત્તિ વતી હોય તે ચેષ્ટા થવી જ
જોઈએ એમ હણ કરનાર
શ્રી ન્યાયાવતાર ટીકા-શ્રી સિદ્ધર્ષિ
૧ નિ ન -નામા ય-વિશેષ પરમ્પર ભિન્ન છે એવું
માનનાર આ નયને અનુસરનારા યાયિક-વૈશેષિક
૨ - --એલા મામાન્યને માનનાર આ નયને
અનુસરનારા શુદ્ધાતિવાદી, સાખે
૩ વ્ય ન–શાસ્ત્રીય સામાન-વિશેષની અપેક્ષા વિના
લેકવ્યવહાને જ અનુનનાર કા નયને અનુસરનારા વાર્તા
૪ - ન–ક્ષણક્ષય વિશેષ (પર્યાય) જ સત્ય એવું
માનનારા આ નયને અનુસરનારા બૌદ્ધ
૫ શ ---રૂઢિને લઈ વબની પ્રવૃતિ ઈચછનારા,
શાદિ કણને અનુ પરનારા વૈયાકરશીઓ
s મ ને- યુત્પત્તિ પ્રમાણે જ રાબ્દને અર્થ
માનનાનું
૭ એ ન -વત્તમાન કાળમા થતી જે કિયા તે
કિયાવાળી વસ્તુને જ તે ક્રિયા જવનાર શબ્દ વડે બેલી-
વાય એમ માનના

·No text on this page.

·૧૩૮
સસ નય વ્યાખ્યા
તે નિગમ-તત્વાર્થ ભાવ્ય (ચારે નિપા આ નયને
અભિમત છે )
૨ અગ્રહ-(૧) નગમાદિથી પ્રાપ્ત થયેલ અને
સ 2 કરનાર અથવ ાથ એ ન ગ્રહ
(ર) સગઠિયપિડિયW સગહવરણ માં
મઓ બિતિ
(૩) અર્થોનું (૧) સવ દેશે મહ કવુ તે અથવા (૨)
એક દેગે ન વહ કર તે “ગ ૩
દેના બાહક તે માત્રામાન્ય છે અs
પરસ ગ્રહ અથવા સંગૃહીત સામાન્ય રમણ, એકદેશ સમા
હક તે વાત- સામાન્ય સમણ, અથવા અપર પ્રહ અથવા
અથવા
પિડિત સાહ
(અથવા સામાન્ય-વિશેષ સ –તાવાર્થભાવ્ય
(આને પણ ચારે નિપા અભિમત છે )
૩ વ્યવહાર–-(૧) લોકવ્યવહારને અનુસરતો અધ્ય
વસાયવિષ તે વ્યવહાર (૨) “વચ્ચઈ વિણિચ્છિ
થસ્થ વવ મબદમુતિ” અર્થત સર્વ દ્રવ્યના
વિનિશ્ચયા વહેચાણ કરે તે વ્યવહાર, વિશેષ વડે કરીને
સામાન્યનું નિરાકરણ, અવડર કરનાર ત વ્યવહાર
(૩) લોકિક સમ, ઉપચાપ્રાય, અને વિસ્તૃતાર્થાય
તે વ્યવહાર, (તસ્વાર્થભાવ્યો ( આને પણ વાર નિપા

·૧૩૫
નઈ હસ્ય અનુસાર
અભિમત છે
--
૮ જુલા–(૧) પ્રત્યુત્પ(વર્તમાન હાજર હોય
તે]) ગ્રાહી અવ્યવસાયવિશેષ (૨) “amir
Tyar visar મુરારિ I (3) સત એવા વ.
માન અર્થના અભિધાનનું પરિનાન તે જુસૂત્ર-(વાથ
ભાષ્ય )

·શુદ્ધિ પત્રક ५ અશુદ્ધ निष्टा ૨૨ निया शक्य ४० तद्राब्ध विधीयत णिश्च पर्धात નીજાના मृत-~-विशिष्ट मत--विशिष्ट दात् મ निश्च तप्राध विधीयत णि यधति पीन ८७ ८२ दयात् મહા निध . અમુગમ 116 मतता અષ્ણુપમ मथुतता

·No text on this page.