·No text on this page.

·9999 ypyRRRRRREE appy श्री आत्मानन्द-मन्थरत्नमाला-सप्तत्रिंशं रत्नम्, (३७) श्रीरत्नशेखरसूरिविरचितस्वोपज्ञविवृतिसहितं गुरुगुणषट्त्रिंशत्पत्रिंशिकाकुलकम् ॥ DULTS न्यायाम्भोनिधिश्रीमद्विजयानन्दसूरिशिष्यप्रवर्तकश्रीमत्कान्तिविजयमुनिपुङ्गवशिष्यमुनिश्रीचतुरविजयसंशोधितम् ।। न्यायाम्भोनिधिश्रीमद्विजयानन्दसूरिमशिष्यश्रीमहंसविजयमुनिपुङ्गवशिष्यश्रीदोलतविजयोपदिष्टमङ्गलपुर (माङ्गरोल)- वास्तन्यश्रीमालिज्ञातीय-श्रेष्ठि-उत्तमचन्द्र-तनूज-सोमचन्द्र-द्रव्यसाहाय्येन- प्रकाशयित्री-भावनगरस्था-जैन आत्मानन्दसभा. इदं पुस्तकं भावपुर्या, वल्लभदास त्रिभुवनदास गांधी सेक्रेटरी जैन आत्मानन्दसभा इत्यनेन आनंदमुद्रालये श्रीमल्लल्लुभाई-सूनु-गुलावचन्द्रद्वारा मुद्रयित्वा प्रकाशितम् । वीरसंवत्-२४४१. विश्रमसंवत्-१९७१. CHEESE666666666lhhhhhsiks66666666666546565 等等等等等等等等等等 आरमसंवत्-१९.

·Publishod by Vallabhadas Trilhovadie814 Gandhi, Soorotary Shri Jain Atmannnnd Sabha, Bhavnagar and Printod by G. L Shah at tho Annnd Printing Pross-Bhavnagar.

·॥ अहम् ॥ ॥ गुरुगुणषत्रिंशत्षट्त्रिंशिकाप्रस्तावना॥ इह किल केवलज्ञानापूर्वलोचनावलोकिताखिललोकालोकमध्यवर्तिपदार्थसाथैलौकिकदेवातिशायिसहजातिशयसंपत्सं- भारभासुरैः सतताखण्डनिदेशाखण्डलश्रेणिसंसेवितपादारविन्दैः श्रीमद्देवाधिदेवैः त्रिभुवनवर्तिसमग्रजन्तुजातनिःसीमपरापेक- तिकरणाय समस्तमवचनोपनिपद्भुतं अर्हत्सिद्धाचार्योपाध्यायसाधुदर्शनज्ञानचारित्रतपोरूपं पदनवकं समुपदिष्टम् । तत्र तृतीय- पदवर्तिनां जिनशासनप्रोत्तुङ्गमासादशिखरकलशारोपणप्रवीणानां संख्यातीतानवगीतगुणगणगरीष्ठानां श्रीमदाचार्याणां गुणो- त्कीर्चनं कर्तुकामैराचार्यैः समयसुधाम्बुधेः पृषन्मात्रं समादायेदं स्वोपज्ञदीपिकाहविवृतिसमलङ्कृतं गुरुगुणपत्रिंशत्पट्त्रिंशि- काभिधानं कुलकं विरचितमिति कुलकगतस्य- " जइवि हु सरिवराणं, सम्मं गुणकित्तणं करेउ जे । सकोवि नेव सक्कइ, कोऽहं पुण गाढमूढमई ॥ ३८ ॥ तहवि हु जहा सुआओ, गुरुगुणसंगहमयाउ भत्तीए । इय छत्तीसं छत्तीसियाउ भणियाउ इह कुलए ॥ ३९ ॥ इत्येतदार्याद्वयस्यावलोकनेन स्फुटमेवावगम्यते । अस्य सदीपिकाकुलकस्य के कर्तारः इति जिज्ञासायां जातायां कुलकावसानगताया:- सिरिवयरसेणसुहगुरु-सीसेणं विरइयं कुलगमेयं । पदिऊणमसढभावा, भव्वा पावंतु कल्लाणं ॥४०॥" .

·- इत्येतद्गाथाया अवलोकनन, तथा वितिप्रान्तोपन्यस्ताशस्त्याम्- " श्रीमद्धहद्गच्छपयोजहंसः, समस्तवादीन्द्रशिरोऽवतंसः । प्रज्ञापराभूतसुरेन्द्रसूरिजीयाज्जगत्यां गुरुदेवसूरिः ॥१॥ तद्गच्छे स्वच्छमनाः, समजनि जयशेखरो गुरुः श्रीमान् । तत्पट्टगगनभानुः, सरिः श्रीवज्रसेनाहः ॥२॥ तत्पट्टनायकाः श्रीहेमतिलकसूरयस्तदादेशात् । श्रीरत्नशेखराख्यः, शिष्यो लिखति स्म विकृतिमिमाम् ॥ ३॥" इत्येतत्पद्यत्रयस्य च निवर्णनेन वृहद्दच्छालङ्कारहारोपमवादीन्द्रचूडामणिश्रीमद्देवमूरिसन्तानीयश्रीजयशेखरमूरिशिष्य- श्रीवज्रसेनसूरीणां शिष्याः श्रीहेमतिलकसरिपट्टप्रतिष्ठिताः श्रीरत्नशेखरसूरय एवास्य प्रणेतार इति प्रकटमेवावसीयते । अस्य सविकृतिकुलकस्य प्रणेतारः कस्मिन् कालेऽभूवन् ? इति जिज्ञासायां जातायां यद्यपि प्रकरणकारैरस्मिन् प्रकरणे साक्षात् स्वसत्तासमयः कापि नोपनिबद्धः तथापि एतन्मुनिनायकनिर्मितप्राकृतश्रीपालकथाऽवसानगताया:- " तस्सीसहेमचंदेण साहुणा विक्कमस्स वरिसम्मि । चउदसअट्ठावीसे, लिहिया गुरुभत्तिकलिएणं ॥४३॥" इत्येतद्राथाया अवलोकनेन विक्रमादित्यसंवन्धिचतुर्दशशतोपर्यष्टाविंशतितमे वर्षे प्रथमादर्श लिखितत्वेन सरिशेखरा- णाममीषां सत्तासमयोऽपि वैक्रमीये पञ्चदशे शते निर्विरोध निर्णीयते । यद्यपि स्वोपज्ञश्राद्धविधिश्रावकमतिक्रमणसूत्रवृत्याचा- रमदीपायनेकग्रन्थस्य कर्तारः श्रीमदत्नशेखरसूरय एतत्कुलकवितिकारानन्यसमयसत्ताकास्तथापि अनन्तरोक्तग्रन्थप्रशस्तौ वृहत्तपागच्छनायकश्रीमन्मुनिमुन्दरसूरीश्वराणां शिष्यत्वेन निरूपणात् प्रस्तुतकुलकवितिकारेभ्यो भिन्ना एवेति स्फुटगवगम्यते। एतन्मुनिपतिनिर्मितायुक्तव्यतिरिक्तौ स्वोपज्ञवितिसमलङ्कृतौ गुणस्थानक्रमारोहक्षेत्रसमासौ दृश्येते, परमेतन्महाशय- ·व-संज्ञक विरचिता अपरे ग्रन्थरत्ना भवेयुर्न वेति तेपां दृष्टश्रुतायभावेन निर्णेतुं न शक्यते । अस्य विपयविवेचनं तु पृथक् संपादितमस्ति, तस्मात्तदर्थिना तदवलोकनीयम् । अस्य संशोधनसमये द्वे पुस्तके अ-क-संज्ञके पत्तनीयसद्धस्य पुस्तकमाण्डागारसत्के पुरातने पड्विंशतिपञ्च- विंशतिपत्रात्मके, एकं पुन: प्रज्ञांसश्रीमद्वीरविजयमुनिसत्कं पुरातनं अष्टात्रिंशत्पत्रात्मकम् , एक तु ड-संज्ञकं भावनगरीयसङ्घस्य चित्कोशसत्कं पुरातनं त्रयोदशपत्रात्मकम् , एकं च प्रवर्तकश्रीमत्कान्तिविजयमु- निपुङ्गवसंवन्धि नूतनं एकोनत्रिंशत्पत्रात्मकम् , इत्येवंरूपाणि पञ्च पुस्तकानि समुपलब्धानि, एतत्पुस्तकपञ्चकाधारेण संशो- धनकर्मणि साहाय्यं समुपलभमानोऽहं पुस्तकसमर्पणोदाराणाममीपां महाशयानां, प्रेसकोपीनिरीक्षणेन साहाय्यं वितन्वतः पन्यासश्रीमदानन्दसागरस्यापि परोपकृति स्मृतिगोचरतां नयामि । पूर्वोक्तपुस्तकाधारण महता प्रयासेन संशोधितेऽप्यत्र निवन्धेऽस्मद्धृष्टिदोपेणाक्षरयोजकदोपेण वा यत्र कचनाशुद्धिः कृता जाता वा भवेत्तत्र संशोधनीयं सदयहृदयैः संविज्ञगीताकुरिति प्रार्थयते- चन्द्रग्रंडेलाब्दे, वैशाखसितमतिपदि गुरुवारे । चतुरविजयेन पत्तननगरे प्रस्तावना हब्धा॥१॥ न्यायाम्भोनिधिश्रीमद्विजयानन्दसूरीश्वर- शिष्यमवर्चकश्रीमत्कान्तिविजयचरणचश्वरीक: चतुरविजयो मुनिः॥ acter ·पद ॥ पृष्टाङ्काः .... ... .... ॥अहंम्॥ ॥ गुरुगुणषत्रिंशत्षत्रिंशिकाविषयानुक्रमणिका ॥ विषयाः विषयाः पृष्टाङ्काः वितिकारमङ्गलाचरणादि. ...१ ॥द्वितीयषद्विशिकाविषयोपक्रमः॥ नमस्काराभिधेयादि.. .३ पञ्चविधसम्यक्त्वस्वरूपम्. .११ ॥प्रथमषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ पञ्चविधचारित्रस्वरूपम्. १२ चतुर्विधदेशनास्वरूपम् . पञ्चविधमहाव्रतस्वरूपम्. १३ चतुर्विधकथास्वरूपम्.... पञ्चविधव्यवहारस्वरूपम्। ...१३ चतुर्विधधर्मस्वरूपम्. ..६ पञ्चविधाचारदिग्दर्शनम् ...१४ चतुर्विधभावनास्वरूपम् - पञ्चविधसमितिस्वरूपम्. चतुर्विधस्मारणाखरूपम्- पञ्चविधस्वाध्यायस्वरूपम्. ...१४ चतुर्विधार्तध्यानस्वरूपम्- एकविधसंवेगस्वरूपम्. .१५ चतुर्विधरौद्रध्यानस्वरूपम्. ...९ ॥ तृतीयट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ समभेदैवतुर्विधधर्मध्यानस्वरूपम्.... ...९ पञ्चविधेन्द्रियस्वरूपम्. .१५ चतुर्विधशुक्लध्यानस्वरूपम्. .१० पञ्चविधेन्द्रियविषयस्वरूपम्, ....१६ .... YS 9 ....७ ....१४ ....८ .... ....८ .... .... .. .... ASKIN हा ·.... .... ..२७ SRI पञ्चविधप्रमादस्वरूपम्. ....१७ | सप्तविधपानपणास्वरूपम्. .२५ पञ्चविधाश्रवस्वरूपम्.... ....१७ | सप्तविधसुखस्वरूपम्. .... .... २५ पञ्चविधनिद्रास्वरूपम् .... २८ अष्टविधमदस्थानस्वरूपम्. .२६ पञ्चविधकुभावनास्वरूपम्. ....१८ ॥षष्ठीपट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ पटकाययतनास्वरूपम्. ....१८ | अष्टविधज्ञानाचारस्वरूपम्. ॥ चतुर्थषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ अष्टविधदर्शनाचारस्वरूपम्. २७ पड्वचनदोपस्वरूपम् .. .१९ | अष्टविधचारित्राचारस्वरूपम्. .२८ पड्लेश्यास्वरूपम्. ....२० | अष्टविधवादिगुणस्वरूपम्. ....२८ पड्विधावश्यकस्वरूपम्. ...२० | चतुर्विधबुद्धिस्वरूपम् .... पद्व्यस्वरूपम्. ...२२ ॥ सप्तमपत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ पड्दर्शनस्वरूपम् २२ अष्टविधकर्मोपदर्शनम्. ....२९ पड्भापास्वरूपम्. ...२४ | अष्टाङ्गयोगस्वरूपम्. ....२९ ॥पञ्चमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ अष्टमहासिदिस्वरूपम् ....३० ....२४ अष्टयोगदृष्टिस्वरूपम् सप्तविधपिण्डैपणास्वरूपम्... ...२५ । चतुर्विधानुयोगोपदर्शनम्- ...३१ .... २८ .. .... .... सप्तविधभयस्वरूपम्. ... ...३० .... .... ....

·दि. PICS ३५ %D ... KKA" .. . ॥ अष्टमषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ॥ एकादशीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ नवतत्वनामोपदर्शनम् ...३१ | दशविधमतिसेवोपदर्शनम्. नवब्रह्मचर्यगुप्तिस्वरूपम्. ..३१ दशविधशोधिदोपोपदर्शनम्। ३६ नवनिदानस्वरूपम्. ....३२ चतुर्विधविनयसमाध्युपदर्शनम् ३७ नवकल्पविहारखरूपम्. ....३२ | चतुर्विधश्रुतसमाध्युपदर्शनम् ...३७ ॥ नवमषनिशिकाविषयोपक्रमः॥ चतुर्विधतपःसमाध्युपदर्शनम्. ३७ दशविधसंवरोपदर्शनम्. चतुर्विधाचारसमाध्युपदर्शनम् ...३७ . .३३ दशविधसंक्लेशोपदर्शनम् ३३ ॥द्वादशीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ दशविधोपघातोपदर्शनम् .३३ | दशविधवैयावृत्त्योपदर्शनम्, हास्यादिष टोपदर्शनम् ....३४ | दशविधविनयोपदर्शनम्, ....३८ ॥ दशमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ दशविधधर्मोपदर्शनम् . ३८ दशविधसामाचारीदर्शनम् पविधाऽकल्पोपदर्शनम्. ...३८ दशविधचिचसमाधिस्थानोपदर्शनम् . ....३४ ॥ त्रयोदशीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ पोडवाकपायोपदर्शनम् ३५ | दशविधरुचिस्वरूपनिरूपणम् ..३९ ....३८ .... .... .... ....३४ ce SkA ·....४५ . . .... ....४० .... द्वादशाङ्गोपदर्शनम् ....३९ ॥ सप्तदशीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ द्वादशोपाझोपदर्शनम्. ....४० चतुर्दशगुणरथानस्वरूपम्. द्विविधशिक्षोपदर्शनम् ..४० प्रतिरूपादिचतुर्दशगुणोपदर्शनम् . ....४५ ।। चतुर्दशीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ अष्टविधसूक्ष्मोपदर्शनम्. ....४६ एकादशश्राद्धमतिमास्वरूपोपदर्शनम् ॥ अष्टादशीपट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ श्राद्धद्वादशवतोपदर्शनम्. ....४१ त्रयोदशक्रियास्थानोपदर्शनम्. पञ्चदशयोगस्वरूपम्..... ...४६ ...४१ पञ्चदशसंज्ञास्वरूपम्.... ॥ पञ्चदशीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ त्रिविधगारवस्वरूपम्. द्वादशोपयोगोपदर्शनम् ....४२ | त्रिविधशल्योपदर्शनम् ....४७ दशविधमायश्चित्तदानोपदर्शनम्.. ...४२ चतुर्दशोपकरणोपदर्शनम् ...२ ॥ एकोनविंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ॥षोडशीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ पोडशोद्गमदोपस्वरूपनिरूपगम.. ...४८ द्वादश विधतपउपदर्शनम् ....४२ पोडशोत्पादनादोपस्वरूपनिरूपणम्. ..४९ द्वादशभिक्षुपतिमास्वरूपोपदर्शनम्. .४३ | चतुर्विधाभिग्रहोपदर्शनम्.... द्वादशभावनोपदर्शनम् ॥ विंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ .... ....४७ .... .... .... .... ....५० . .... ... ....४४ ·.... ह . ....५७ ....५८ ....५८ .... ॥ ....५१ .... .५३ पोडशवचनविधिस्वरूपम्. ...५० | दशविधैपणादोषस्वरूपम्. सप्तदशसंयमोपदर्शनम्. ....५१ / पञ्चविधग्रासैपणास्वरूपम् त्रिविधविराधनोपदर्शनम् एकविधमिथ्यात्वस्वरूपम्। ॥ पञ्चविंशतितमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ॥ एकविंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ एकविंशतिशबलस्थानस्वरूपम्. ५९ अष्टादशविधनरदीक्षादोषस्वरूपनिरूपणम्..... .५१ पञ्चदशविधशिक्षास्वरूपम्. ..५९ अष्टादशपापस्थानस्वरूपनिरूपणम्, ॥ षड्विंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ ॥ द्वाविंशतितमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ द्वाविंशतिपरीसहस्वरूपम्. ....६० अष्टादशशीलाझापदर्शनम् ...५४ | चतुर्दशविधाभ्यन्तरग्रन्थोपदर्शनम् अष्टादशब्रह्मोपदर्शनम् ..५४ ॥ सप्तविंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ॥ त्रयोविंशतितमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ पञ्चविधवेदिकादोषोपदर्शनम्, ....६१ एकोनविंशत्युत्सर्गदोपस्वरूपम्.. ..५५ | आरभटादिपड्विधदोषोपदर्शनम् ६१ सप्तदशविधमरणस्वरूपम्- .५५ | पञ्चविंशतिप्रतिलेखनोपदर्शनम्, ....६१ ॥ चतुर्विशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ॥ अष्टाविंशतितमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ विंशत्यसमाधिस्थानस्वरूपम्. ....५६ । सप्तविंशत्यणगारगुणोपदर्शनम्, .६१ SSIS: .... .... ....६० .... .... .... .... .... Ge ·.... .... .६५ ....७२ नवकोटिविशुद्धोपदर्शनम्, ....६२ | द्वात्रिंशद्विधजीवभेदोपदर्शनम्। .६८ ॥ एकोनत्रिंशत्तमीट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ चतुर्विधोपसर्गस्वरूपम्, .६९ अष्टाविंशतिलब्धिस्वरूपनिरूपणम्..... ...६२ ॥ चतुस्त्रिंशत्तमीषद्विशिकाविषयोपक्रमः॥ अष्टविधप्रभावकस्वरूपम्, ....६४' द्वात्रिंशद-दनकदोपस्वरूपम्. चतुर्विधविकथास्वरूपम्, ....७१ ॥ त्रिंशत्तमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ ॥ पञ्चत्रिंशत्तमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः ॥ एकोनत्रिंशत्पापश्रुतोपदर्शनम् सप्तविधशोधिगुणस्वरूपम्. ....६५ त्रयस्त्रिंशदाशातनास्वरूपम्, त्रिविधवीर्याचारोपदर्शनम्. ॥एकत्रिंशत्तमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ ..७३ त्रिंशन्महामोहबन्धस्थानस्वरूपम्..... ॥ षट्त्रिंशत्तमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ .६६ पड्विधान्तरङ्गार्युपदर्शनम् द्वात्रिंशद्विधगणिसंपद्भेदस्वरूपम्. ७३ चतुर्विधविनयस्वरूपम्. ॥द्वात्रिंशत्तमीषत्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ सूरिगुणात्कीर्तने स्वस्यसामर्थ्याभावदर्शनम्..... एकत्रिंशत्सिद्धगुणोपदर्शनम् ...६७ यथाशक्ति गुरुगुणषट्त्रिंशत्पत्रिंशिकाकरणोपदर्शनम्.....७५ पञ्चविधज्ञानस्वरूपम्। .६७ कुलककारनामप्रकटनपूर्वकाशीर्वादोपदर्शनम्, ॥ त्रयस्त्रिंशत्तमीषट्त्रिंशिकाविषयोपक्रमः॥ .७६ विवृतिकारशस्तिः .७६ .... .७४ .... ...७५ ....

·以 MASSANAVITY

·॥ अहम् ॥
न्यायाम्भोनिधिश्रीमद्विजयानन्दसूरीश्वरेभ्यो नमः ।।
SKSIKRASK-25
श्रीमद्रनशेखरसूरिकृतखोपज्ञदीपिकया विवृत्त्या समेतं
गुरुगुणपत्रिंशत्पत्रिंशिकाकुलकम् ।
श्रीमदर्हपदं जीयान् , महोदयमहोज्ज्वलम् । जगत्रितयसाम्राज्यं, यत्प्रसादर्चिवर्णिका ॥१॥
कलाकुलनयज्ञान-संपद्विस्तारकारकः । श्रीयुगादिजिनो भूयाद्, भविनां भूरिभूतये ॥२॥
भूर्भुवःखस्त्रयोशायः,कल्याणार्णवचन्द्रमा निरस्ताशेषदोषःश्री-शान्तिः शान्ति तनोतु वः॥ ३॥
स श्रीनेमिजिनो जीयात्, श्यामलाऽपि यदङ्गरुक् ।सुधाञ्चनशलाकेव, सुदृशां दृग्विशुद्धये ॥ ४॥
यन्नामस्मृतिमात्रेण, मनोऽभीष्टार्थसिद्धयः।प्राणिनां स्युःसदा सश्री-पार्श्वनाथोऽस्तु वः श्रिये ॥५॥

·सा सर्वज्ञोऽतिशयश्रीमान् , प्रातिहारलंकृतः।. वर्धमानो जिनो भूयाद्, वर्द्धमानसमृद्धये ॥६॥ श्रीमन्तोऽजितनाथायाः, सर्वेऽन्येऽपिजिनेश्वराः।सन्तुश्रेयाश्रियःसिद्ध्यै, वृद्ध्यै च सुखसंपदाम् ॥७॥ अहंपूर्विकया सर्वा, यं सेवन्ते सुलब्धयः । स गुरुगौतमो मे स्ताद्, अद्भुताभीष्टलब्धये ॥ ८॥ अर्हद्भिःसरसीभवं गणधरादित्यप्रभोद्भासितं, त्रैलोक्येश्वरषट्पदैरविरतं चाघ्रातसारं मुदा । हस्ताद् दृष्टिपथान्मुखाच्च मुनिभिनित्यं न यन्मुच्यते, तज्जैनागमपङ्कजं मम मनोहंसस्य भूयान्मुदे॥९॥ श्रीशारदा शारदशर्वरीश-विभाभिरामोज्ज्वलकायकान्तिः । ममोज्ज्वलध्यानपथावतीर्णा, वर्णानुपूर्वी विमलां तनोतु ॥ १०॥ श्रीवज्रसेनाभिधसूरिराजैः, सुसूत्रधारैरिव यैर्व्यधायि । अयं जनोऽप्यश्मसमोऽभिवन्द्य-स्तेभ्यो गुरुभ्योऽस्तु मम प्रणामः ॥११॥ एवं देवगुरुभ्यः,कृतप्रणामोऽहमल्पबुद्धिरपि।विवृणोमि सुगुरुगुणषट्-त्रिंशत्षत्रिंशिकाकुलकम्॥१२॥ इह हि शिष्टसमयानुसारतो मङ्गलार्थमभीष्टदैवतनमस्काराविर्भाविकां संबन्धादिगर्भा च सूत्रस्येमामादिगाथामाह- , २ क-पुस्तके " जीयार" ·वीरस्स पए पणमिय, सिरिगोयमपमुहगणहराणं च।गुरुगुणछत्तीसीओ, छत्तीसं कित्तइस्सामि ॥१॥ व्याख्या-वीरस्य पादौ प्रणम्य गुरुगुणपत्रिंशिकाः पत्रिंशत्संख्याकाः कीर्तयिष्यामीति संटङ्कः । तत्र विशेपेण ईरयति प्रेरयत्यष्टकर्माणीति वीरः । यदाह-"विदारयति यत्कर्म, तपसा च विराजते । तपोवीर्येण युक्तच, तस्माद्वीर इति स्मृतः॥१॥ तस्य च श्रीवीरस्य श्रीसिद्धार्थभूपालविशालकुलकमलमार्तण्डमण्डलस्य श्रीत्रिशलादेवीकुक्षिसरसी- रुहराजहंसस्य बाललीलादलितमसर्पदर्पसुपर्वाखर्वगर्वावदातसंतुष्टाखिलाखण्डलाधमरन्दपरिकल्पितवीर इतिनामधेयस्य तीर्थाधिनाथस्य पादौ प्रणम्य; तथा श्रीगौतमप्रमुखगणधराणां च श्रीगौतमसद्गोत्र श्रीमदिन्द्रभूतिप्रभृत्येकादशगण- नायकानां च । ते च इमे-'पढमित्थ इंदभूई, वीए पुण होइ अग्गिभूइत्ति । तइए अवाउभूई, तओ विअत्ते सुहम्मे ॥१॥ मंडिअमोरियपुत्ते, अपिए चेव अयलभाया य। अजे अपभासे, गणहरा हुँति वीरस्स ॥२॥ एतेषां च पादौ प्रणम्य । एते च वक्ष्यमाणनिःशेपगुरुगुणानां आधारभूतत्वाद्विशेषतश्चात्र प्रणामाः। तथा च "गृणाति सद्धर्मम्" इति गुरुः। स च गुणवानेव तत्त्वतो विशुद्धसम्यक्तत्त्वावबोधजनकसद्धर्मदेशनादिसमर्थो भवति । यदाह-" आयारे वट्टतो, आयारप- रूवणाअ संकेतो। आयारपरिभठो, सोऽसुद्धपरूवणे भईओ ॥१॥ गुणसुटिअस्स वयणं, महुघयसित्तू व्य पावओ भाइ। गुणहीणस्स न रेहइ, नेहविहूणो जह पईवो ॥२॥"अपि च-“वामात्रसाराः परमार्थवाद्या, न दुर्लभाश्चित्रकैरा मनुष्याः। १ वश्यगाणा हि नि:तिरिनि भविष्यात मध्यगता निरुफिदर्शिका पति-तूपलभ्यते मायादर्श इति निरुपाया संसद भविष्यस्यन्यो वा सूरमिलायोऽगोचरी नः ॥ २ भाचारे वर्तमान भाचारप्ररूपणाया सकात पाचारपरिअष्ट: अशुद्धप्ररूपणायां भाज्यः॥१॥ ३ ब-पुस्तके " चित्रक -- ·स ते दुर्लभा ये जगतो हिताय, धर्मे स्थिता धर्ममुदाहरन्ति ॥१॥ केचित् प्रवालमिव रङ्गभृतः स्वयं स्युः, केचिच चूर्णकणव- त्पररङ्गयोग्याः। कश्मीरजातमिव सौरभपूरगौरा, धन्याः पुनः स्वपररजकतां भजन्ति ॥२॥ आत्मप्रवोधविरहादविशुद्ध- बुद्धेरन्यप्रवोधनविधि प्रति कोधिकारः। सामर्थ्यमस्ति तरितुं सरितो न यस्य, तस्य प्रतारणपरा परतारणोक्तिः॥३॥" अतो गुणवानेव गुरुरालोक्यते । ते च गुणा ज्ञानदर्शनचारित्रादयो यद्यप्यमेयास्तथापि पत्रिंशत्पत्रिंशत्संख्यया कलितानां कतिपयगुरुगुणानां याः पत्रिंशत्संख्याकाः पत्रिंशिकास्ताः कीर्तयिष्यामि । ननु किमित्येवं गुरुगुणाः कीर्त्यन्ते ? उच्यते, गुणवान् गुरुरेव संमति दुष्षमान्धकारसंभारतिरोहितसन्मार्गाणांमाणिनां दीममदीपकल्पत्वादनल्पगौरवाहॊ भवति । यतः-"गुरुगौरवाहॊ गुरूपक्रियातः, कलौ देवतोऽपीति सम्यग् मतिर्मे । तमि- श्रातमिश्रापहारी कृशानु-हद्भानुरित्युच्यते किं न लोकैः ॥१॥" अपि च-" यद्वत्सहस्रकिरणः, प्रकाशको निचितति- मिरमग्नस्य । तद्वगुरुरत्र भवेद्, अज्ञानध्वान्तपतितस्य ॥२॥" वाचकमुख्योऽप्याह-“दुष्पतिकारौ माता-पितरौ स्वामी गुरुश्च लोकेऽस्मिन् । तत्र गुरुरिहामुत्र च, सुदुष्करतरप्रतीकारः॥१॥ गुर्वायत्ता यस्मा-च्छास्त्रारम्भा भवन्ति सर्वेऽपि । तस्माद्गुर्वा- राधनपरेण हितकांक्षिणा भाव्यम् ॥२॥" इति गाथार्थः ॥१॥ अथ यथोक्तगुरुगुणपत्रिंशत्पत्रिंशिकासु प्रथमपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- चेंउविहदेसणहर्धे-स्मभावणासारणाइकुसलमईचिउविहचउँझाणविऊ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥२॥ १ अ-म-पुस्तके " देवोऽपीति" ·st व्याख्या-चतुर्विधासु देशनासु, चतुर्विधासु कथासु, चतुर्विधेषु धर्मेपू, चतुर्विधासु भावनासु, चतुर्विधासु स्मारणा- दिपु कुशला निपुणा मतिर्यस्येति स तथा । तथा प्रत्येक प्रत्येकं चतुर्विधानि चत्वारि ध्यानानि वेत्तीति चतुर्विधचतु- निविदिति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति समासार्थः ।व्यासार्थस्त्वयम्-तत्र चतुर्विधा देशना । यथा-आक्षेपिणी१ विक्षे- पिणी२ संवेगिनी३ निर्वेदिनी४ चेति । उक्तं च-"अक्खेविणी अ विक्खे-विणी य संवेअणी तहा चेव । निव्वेआणिआ एसा, चउव्विहा देसणा होइ ॥१॥ आयारं ववहारं, हेऊदिहत दिद्विवायाई । देसिज्जइ जीए सा, अक्खेविणिदेसणा पढ- मा ॥१॥ परमयविहिं परमय-वयणेहिं जीइ परमयाउ जणो । विक्खविजइ एसा, विक्खविणिदेसणा वीआ॥२॥उव- समविवेगसंवर-समयासंतोससंभवं सुक्खं । वणिज्जइ जीए सा, संवेअणिदेसणा तइआ ॥३॥ जरमरणरोगसोगा-इएहि अइदारुणं भवसरूवं । पयडिज्जइ जीए सा, निव्वेअणिदेसणा तुरिया ॥४॥" तथा चतुर्विधा कथा । यथा-अर्थकथा, कामकथा, धर्मकथा, संकीर्णकथा चेति । यदुच्यते- "अर्थ कामं च धर्म च, तथा संकीर्णरूपताम् । आश्रित्य वर्तते लोके, कथा तावचतुर्विधा ॥ १॥ सामादिधातुवादादि-कृष्यादिप्रतिपादिका । अर्थोपादानपरमा, कथाऽर्थस्य प्रकीर्तिता ॥ १ ॥ संक्लिष्टचिचहेतुत्वात्, पापसंवन्धकारिका। तेन दुर्गतिवर्तिन्याः, पापणप्रवणा मता ॥२॥ कामोपादानगर्भार्था, वयोदाक्षिण्य- सूचिका । अनुरागेङ्गिताद्युत्था, कथा कामस्य वर्णिता ॥३॥ सा मलीमसकामेषु, रागोत्कर्षविधायिका । विपर्यासकरा तेन, हेतुभूतैव दुर्गतेः ॥ ४ ॥ दयादानक्षमायेपु, धर्माङ्गेषु प्रतिष्ठिता । धर्मोपादेयतागर्भा, बुधैर्धर्मकथोच्यते ॥ ५॥ सा RSS . र अ-य-पुस्तके-" निदनी" ॥

·॥ KAKKSKSK शुद्धचित्तहेतुत्वात् , पुण्यकर्मविनिर्जरे । विधत्ते तेन विज्ञेया, कारणं नाकमोक्षयोः ॥ ६॥ त्रिवर्गसाधनोपाय-प्रतिपादनत- त्परा । याऽनेकरससारार्था, सा संकीर्णकथोच्यते ॥ ७ ॥ चित्राभिमायहेतुत्वा-दनेकफलदायिका । विदग्धताविधानेन, हेतु- भूतैव सद्गतेः ॥ ८॥" तथा चतुर्विधो धर्मः । यथा-दानधर्मः १, शीलधर्मः २, तपोधर्मः ३, भावधर्मः ४ चेति । तत्र दानधर्मस्त्रिधाज्ञानदानम् १, अभयदानम् २, धर्मोपष्टम्भदानम् ३ च । तत्र ज्ञानदानं यथा-"जीवाजीवाइपय-स्थवि- त्थरं उभयलोअकरणिज्जं । जेणं जाणंति जणा, तहाणं नाणदाणंति ॥ १॥" अभयदानं यथा-"जं सुहुमवायराणं, जी- वाण ससत्तिओ सयाकालं । कीरइ रक्खणजयणा, तं जाणह अभयदाणंति ॥ १ ॥ " धर्मोपष्टभ्भदानं यथा-"जं धम्मसाहगाणं, साहूणं असणवसणमाईणि । दिजंति सुपत्ताणं, धम्मोवलुभदाणमिणं ॥ १।" अथ शीलमपि विधा-सदाचारशीलं?, अष्टादशसहस्रशीलाङ्गलक्षणं२, ब्रह्मव्रतपालनरूपं३ च । यदुच्यते-" सुद्धं समायारमनिंदणिज, सहस्सअट्ठारसभेआभिन्नं । भाभिहाणं च महव्वयंति,सीलं तिहा केवलिणो वयंति॥१॥" अथ तपः, तद् द्विविधम्-वाह्यम्, अभ्यन्तरं २ च। यथा-" अणसणमूणोयरिया, वित्तीसंखेवणं रसञ्चाओ । कायकिलेसो संली-णया य बज्झो तवो होइ ॥ १॥ पायच्छितं विणओ, वेयावचं तहेव सज्झाओ। झाणं उस्सग्गोविय, अभितरओ तवो होइ ।। २ ।।" कैश्चित्त- पत्रिविधं शारीरादिभेदमप्युच्यते, यथा-"देवातिथिगुरुमाज्ञपूजनं शौचमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसा च, शारीरं तप उच्यते ॥१॥ अनुद्वेगकरं वाक्यं, सत्यं प्रियं हितं च यत् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव, वाङ्मयं तप उच्यते ॥ २॥ मनःप्रसादः सौम्यत्वं, १ विनिर्जरम् ॥

·- मौनमात्मविनिग्रहः। भावसंशुद्धिरित्येतन् , मानसं तप उच्यते ॥३॥ शारीराद्वाङ्मयं सारं, वाडमयान्मानसं शुभम् । जघन्यमध्य- मोत्कृष्ट-निर्जराकारणं तपः ॥ ४ ॥" अथवा सात्त्विकं १ राजरां २ तामसं३ इति त्रिधा । यथा-"श्रद्धया परया तप्त, तपरतत्त्रिविधं नरैः। अफलाकातिभिर्युक्तैः, सात्त्विक परिचक्षते ॥१॥ सत्कारगानपूजार्थ, तपो दम्भेन चैव यत् । क्रियते तदिह प्रोक्तं, राजसं चलमध्रुवम् ॥ २॥ मूढग्राहेण यच्चात्म-पीडया क्रियते तपः । परस्योच्छेदनार्थ वा, तत्तामसमुदाहृतम् ॥३॥" अथ भावधर्म उच्यते, स च क्षायोपशामिकादिकशुभलेश्यापरिणामविशेपादानादौ सर्वत्र स्वारसिकः चित्तस- मुल्लास एव भावधर्म उच्यते । यदाह-" दाने शीले तपसि च, यत्स्वारसिको मनारामुल्लासः। शुभलेश्यानन्दमयो, भवत्यसो भावधर्म इति ॥ १॥" विपर्यासे तु न धर्मः । यतः " ज्ञाने ध्याने दाने, मौने माने सदोद्यतो भवतु । यदि निर्मलो न भाव-स्तदा हु भस्मनि समग्रम् ॥१॥" अपि च धनं दत्तं वित्तं जिनवचनमभ्यस्तमखिलं, क्रियाकाण्ड चण्डं रचितमवनौ सुप्तमसकृत् । तपस्तीनं तप्तं चरणमपि चीर्ण चिरतरं, न चेचित्ते भावस्तुपवपनवत्सर्वमफलम्।।१॥" अपि च-" ज्वालाभिः शलभा जलैर्जलचराः स्फूर्जज्जटाभिवटा, मौण्डथैरूरणकाः समस्तपशवो नाग्न्यैः खरा भस्मभिः । कष्टाङ्गीकरणैर्दुमाः शुकवराः पार्वका ध्यानकैः, किं सिद्ध्यन्ति न भावशुद्धिविकलाः रयुश्चेत् क्रियाः सत्फलाः ॥ १ ॥" चतस्रो भावनाः । यथा-ज्ञानभावना, दर्शनभावना, चारित्रभावना, वैराग्यभावना, चेति । तथा चोच्यते-" भावनाभिररांमूढो, मुनिाने स्थिरीभवेत् । ज्ञानदर्शनचारित्र-वैराग्योपगताश्च ताः ॥१॥ वाच- १ तीर्थविमाने ॥ Ssk ·बद्र. ॥ - ना पृच्छना सानु-प्रेक्षणं परिवर्तनम् । सद्धर्मदेशनं चेति, ज्ञातव्या ज्ञानभावना ||२|| संवेगः प्रशमः स्थैर्य-मसंमूढत्वमस्मयः। आस्तिक्यमनुकम्पति, ज्ञेया सम्यक्त्वभावना ॥३॥ ईर्यादिविषयायत्ता, मनोवाकायगुप्तयः । परीसहसहिष्णुत्व-मिति चारित्रभावना ॥ ४ ॥ विषयेष्वनभिष्वङ्गः, कायतत्त्वानुचिन्तनम् । जगत्स्वभावचिन्तेति, वैराग्यस्थैर्यभावना ॥ ४॥" अथ चतस्रः स्मारणादिकाः । यथा-मारणा, वारणा, नोदना, प्रतिनोदना चेति । यदाह सारणा वारणा चेव, चोयणा पडिचोअणा । सीअंताणं सुसीसाणं, दायव्वा होइ मरिणा ॥१॥ पम्हढे सारणा वुत्ता, अणायारस्स वारणा । चुकाणं चोअणा भुज्जो, निदुरं पडिचोअणा ॥ २॥ जहिं नत्थि सारणा वा-रणा य संचोअणा य गच्छंमि । सो गच्छोवि अग- च्छो, संजमकामीहिं मुत्तव्यो ॥ ३॥ जीहाएवि लिहतो, न भद्दओ जत्थ सारणा नत्थि । दंडेणवि ताडतो, स भद्दओ सारणा जत्थ ॥ ४॥" इत्येतेषु देशनाकथाधर्मभावनास्मारणादिपदेषु यथायोग करणकारणोपदेशादिविधौ कुशलमतिर्मुरुर्भ- वतीति । अथ चतुर्विधानि चत्वारि ध्यानानि । यथा-आर्तध्यानं, रौद्रध्यानं, धर्मध्यान, शुक्लध्यानं चेति । तच्च एकैकमपि चतुर्विधम् । तत्रात चतुर्धा । यथा-अनिष्टयोगात, इष्टनाशात, रोगात, निदानात चेति । यदाहुः श्रीजिनभद्रगणिक्षमाश्रम- णपादाः अमणुन्नाणं सदा-इविसयवत्थूण दोसमइलस्स । धणि विओगचिंतण-मसंपयोगाणुसरणं च ॥ १ ॥ इटाणं विसयाई-ण वेअणाए अरामरत्तस्स । अविओगज्झवसाणं, तह संजोगामिलासो अ॥२॥ तह मूलसीस- रोगा-इवयणाए वियोगपणिहाणं । तंदसंपओगचिंतण, तप्पडिआराउलमणस्स ॥ ३॥ देविंदचकवहि-तणाइगुणरिद्धिपत्थ- १ विस्मृते । २ भुयः स्खनितानाम् ॥ १ म---क-पुस्तके " तह संपभोग" इत्यपि ॥

·णामइ । अहमं नियाणचिंतण-मन्नाणाणुगयमचंतं ॥ ४॥ एवं चउन्विहं रा-गदोसमोहंकिअस्सं जीवस्स । अन्झाणं संसा-रवणं तिरिअगइमूलं ॥५॥" रौद्रध्यानमपि चतुर्धा । यथा-हिंसानन्दरौद्रं १, मृपानन्दरौद्रं २, चौर्यानन्दरौद्रं ३, संरक्षणानन्दरौद्रं ४ चेति । तथा चाह-" सत्तवहवेहवंधण-डहणंकणमारणाइपणिहाणं । अइकोहग्गहयत्थं, निग्घिणमण- सोऽहमविवागं ॥ १॥ पिसुणासन्भूसन्भू-अभूर्यघायाइवयणपणिहाणं । मायाविणो अ संघण-परस्स पच्छन्नपकिस्स ॥२॥ तह तिव्वकोहलोहा-उलस्स भूओवघायणमणज्ज । परदव्वहरणचित्तं, परलोगावायनिरविक्खं ॥३॥ सदाइविसयसाहण- धणसंरक्खणपरायणमणिटं। सव्वाभिसंकणपरो-वघायकलुसाउलं चित्तं ॥४॥ एअंचउन्विहं रा-गदोसमोहकिअस्स जीवस्स। रुद्दज्झाणं संसा-रवणं नरयगइमूलं ॥५॥" अथ धर्मध्यानं, तच्च त्रिभिः प्रकारैश्चतुर्धा-"मैयादिभिश्चतुर्भेद, यद्वाऽऽज्ञादि चतु- विधम् । रूपस्थादि चतुर्धा वा, धर्मध्यानं प्रकीर्तितम् ॥१॥ तत्र मैञ्यादिभिश्चतुर्धा। यथा-मैत्री१, प्रमोदः २, कारुण्यं ३, माध्यस्थ्यं ४ चेति । यदाहुः श्रीहेमचन्द्रमरिपादाः-" मैत्री प्रमोदकारुण्य-माध्यस्थ्यानि नियोजयेत् । धर्मध्यानमुपस्कर्तु, तद्धि तस्य रसायनम् ॥ १॥ मा कार्पोत् कोऽपि पापानि, मा च भूत्कोऽपि दुःखितः । मुच्यतां जगदप्येषा, मतिमैत्री निग- द्यते ॥२॥ अपास्ताशेषदोपाणां, वस्तुतत्वावलोकिनाम् । गुणेषु पक्षपातो यः, स प्रमोदः प्रकीर्तितः ॥३॥ दीनेष्वार्तेषु भीतेपु, याचमानेषु जीवितम् । प्रतीकारपरा बुद्धिः, कारुण्यमभिधीयते ॥ ४॥ क्रूरकर्मसु निःशङ्क, देवतागुरुनिन्दिपु । मात्मशंसिषु योपेक्षा, तन्माध्यस्थ्यमुदीरितम् ॥ ५ ॥" तथा आज्ञादिभिश्चतुर्धा । यथा-आज्ञाविचयः १, अपायविचयः १ उ-पुस्तके ' एवं" इत्यपि ॥

·॥ २, विपाकविचयः ३, संस्थानविषयः ४ चेति । यदाह-"आज्ञापायविपाकानां, संस्थानस्य च चिन्तनात् । इत्थं वाध्ये- यभेदेन, धर्मध्यानं चतुर्विधम् ॥१॥ आज्ञा यत्र पुरस्कृत्य, सर्वज्ञानामवाधिताम् । तत्त्वतश्चिन्तयेदर्थान् , तदाज्ञाध्यान- मुच्यते ॥ २॥ रागद्वेषकपायाधैर्जायमानान् विचिन्तयेत् । यत्रापायांस्तदपाय-विचयध्यानमिष्यते ॥३॥ प्रतिक्षणं समु- भूतो, यत्र कर्मफलोदयः । चिन्त्यते चित्ररूपः स, विपाकविचयो मतः ॥ ४॥ अनायन्तस्य लोकस्य, स्थित्युत्पादव्यया- त्मनः । आकृति चिन्तयेद्यत्र, संस्थानविचयः स तु ॥५॥" अथ रूपस्थादि चतुर्धा । यथा-रूपस्थं १, पदस्थं २, पिण्ड- स्यं ३, रूपातीतं ४ चेति । यदवाचि.-" रूपस्थं च पदस्थं च, पिण्डस्थं रूपवर्जितम्।धर्मध्यानं चतुर्भेद-मित्यं वा परिकी- र्तितम् ॥ १॥ पश्यति प्रथमं रूपं, स्तौति ध्येयं ततः पदैः । तन्मयः स्यात्ततः पिण्डे, रूपातीतं ततो व्रजेत् ।। २ ॥ यथाऽव- स्थितमालम्ब्य, रूपं त्रिजगदीशितुः । क्रियते यन्मुदा ध्यानं, तद्रूपस्थं निगद्यते ॥ ३॥ स्वाध्याये यदि वा मन्त्रे, गुरुदेव- स्तुतावपि । चित्तस्यैकाग्रता यत्त-पदस्थं ध्यानमुच्यते ॥ ४॥ नाभिपद्मादिरूपेषु, ध्यानं स्थानेषु योगिनाम् । यदिष्टदेवता- दीना, तत्पिण्डस्थं निगयते ॥५॥ निर्लेपस्य निरूपस्य, सिदस्य परमात्मनः । चिदानन्दमयस्य स्याद् , ध्यानं रूपविवर्जि- तम् ॥ ६॥" अथ शुक्लध्यानं चतुर्धा । यथा-पृथक्त्ववितर्कसमवीचारशुक्लं १, एकत्ववितर्कामवीचारशुक्लं २, सूक्ष्मक्रिया- प्रतिपातिशुक्लं ३, व्यवच्छिन्नक्रियामतिपातिशुक्लं ४ चेति । तत्स्वरूपं चेदम्-"एकत्रपर्ययाणां, विविधनयानुसरणं श्रुताद्- व्ये। अर्थव्यञ्जनयोगान्तरेष्वसंक्रमणमाचं तत् ॥१॥ एवं श्रुतानुसारा-देकत्ववितर्कमेकपर्यायम् । अर्थव्यञ्जनयोगा-स्तरेष्व- १ अ-र-पुरन् को-" योगान्तरेषु सक्र-" इत्यपि ॥ h ·संक्रमणमन्यचु ॥२॥ निर्वाणगमनसमये, केवलिनो दरनिरुदयोगस्य । सूक्ष्मक्रिया अतिपाति, तृतीयं कीर्तितं ध्यानम् ॥३॥ केवलिनः शैलेशी-गतस्य शैलवदकम्पनीयस्य । उच्छिन्नक्रियमपति-पाति तुरीयं परमशुक्लम् ॥४॥ एक त्रियोगभाजा-मायं स्यादपरमेकयोगवताम् । तनुयोगिनां तृतीयं, निर्योगानां चतुर्थ च ॥५॥" इति पत्रिंशद्गुणयुतो गुरुर्जयत्विति सर्वोत्क- र्षेण भवर्तताम् । इति गाथार्थः ॥२॥ अथ द्वितीयपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- पैणविहसम्मचरणय-वैवहारायारसमिइसैज्झाए ।इंगसंवेगे अ रओ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥३॥ व्याख्या प्रत्येकं पञ्चविधेषु सम्यक्त्वचारित्रव्रतव्यवहाराचारसमितिस्वाध्यायेपु, एकस्मिश्च संवेगे रतः, इति पट्- त्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-पञ्चविधं सम्यक्त्वम्।। क्षायिकं १, क्षायोपशमिकम् २, वेदकम् ३, औपशमिकं ४, साखादनं ५ चेति । यदुक्तम्-"खइअं १ खओवसमिअं २, वेअग ३ उवसामिअं ४ च सासणयं ५। पंचविहं सम्मत्तं, पन्नत्तं वीयरागेहिं ॥१॥" एतद्गमनिका यथा-कृतत्रिपुञ्जस्य चतुर्थगुणस्थानकादारभ्य क्षपकत्वे पार- ब्धे अनन्तानुवन्धिचतुष्कस्य मिथ्यात्वमिश्रसम्यक्त्वरूपपुजत्रयस्य च क्षये क्षायिकसम्यक्त्वं भवति । अमाप्तपूर्वोऽध्यवसा- यविशेषोऽपूर्वकरणमुच्यते । तत्र कृतत्रिपुञ्जस्य जीवस्य उदीर्णमिथ्यात्वक्षये अनुदीर्णस्य चोपशमे क्षायोपशमिकं सम्य- क्त्वं भवति । तेष्वेवानन्तानुबन्ध्यादिषु षट्सु क्षपितेषु सम्यक्त्वपुजे च बहुतरे क्षपिते चरमग्रासीकृतसम्यक्त्वपुद्गलानां - S १ भ-पुस्तके-" सासाण" इत्यपि ।।

·पद्. २॥ वेदने वेदकसम्यक्त्वं भवति । तथा अपूर्वकरणेनैव कृतग्रन्थिभेदस्य उदीर्णे मिथ्यात्वे क्षीणेऽनुदीर्णे चाप्राप्तस्य अन्तरकर- णे अन्तर्मुहूर्त कालं सर्वथैव मिथ्यात्वावेदकस्य औपशमिकं सम्यक्त्वं भवति । उपशमश्रेणिं वा समारूढस्य मिथ्यात्वादी- नामुपशमे सति औपशमिकं सम्यक्त्वं भवति । कस्यचिज्जीवस्य औपशामिकसम्यक्त्वात्प्रपततोऽनन्तानुवन्ध्युदयात् कलुपि तस्यापि मिथ्यात्वममाप्तस्य वमनवद्विरसतत्त्वरसास्वादनेन सास्वादनसम्यक्त्वं भवति । तथा चाह-"मिच्छाइखए खइओ,सो- सत्तगि खीणि ठाइ वद्धाऊ । चउतिभवभाविमुक्खो, तब्भवसिद्धी उ (दिउ) इअरो उ ॥१॥ अप्पुवकयतिपुंजो, मिच्छमुइण्णं खवित्तु अणुइनं । उवसामिय अनिअट्टी-करणाउ परं खओवसमी ॥२॥ अगसम्मत्ती पुण, कए दुपुंज- क्खयंमि तइयस्स । खयकालचरमसमए सुद्धाणुअवेअणे २ होइ ॥ ३॥ अकयतिपुंजो ऊसरदवईलियदट्टरुक्खनाएहिं । अं- तरकरणुवसमिओ, उवसमिओ 3 वा ससेणिगओ ॥ ४ ॥ उवसमअद्धाइ ठिओ, मिच्छमपत्तो तमेव गंतुमणो । संमं सासा- यंतो, सासायणिमो इमो होइ ॥ ५॥ अंतमुहुत्तोवसमो, छावलि सासाणु वेअगो समओ । साहिअतित्तीसायर, खइओ दुगुणो खओवसमो ॥ ६ ॥ उकोसं सासायण, उवसमिआ हुंति पंचवाराउ । वेअगखयगा इकसि, असंखवारा खओवसमो ॥७॥" तथा पञ्चविधं चारित्रम् । यथा--सामायिकं १, छेदोपस्थापनीयं २, परिहारविशुद्धिकं ३, सूक्ष्मसंपरायं ४, यथाख्यातं ५ चेति । यदुक्तम्- सामाइय स्थ पढम, छेओवट्ठावणं भवे वीयं । परिहारविसुद्धीयं, सुहुमं तह संपरायं च ॥१॥ तत्तो य अहक्खायं, खायं सव्वंमि जीवलोगंमि । जं चरिऊण सुविहिआ, वच्चंतयरामरं ठाणं ॥२॥ सामा- १ उ-पुस्तके "सम्मत्त." । २ ड-पुस्तके "वेअगो"। ३ अ- पुस्तके "रूभोवमो" । ४ अ-पुस्तके "सामगइ इस्थ"॥

·इयंमि उ कए, चाउज्जामं अणुत्तरं धम्म । तिविहेणं फासंतो, सामाइयसंजओ स खलु ॥३॥ छित्तूणं परियागं, पोराणं जो ठवेइ अप्पाणं । धम्ममि पंचनामे, छेओवट्ठावणो स खलु ॥४॥ परिहरइ जो विसुद्धं, पंचज्जामं अणुत्तरं धर्म । तिविहेणं फासंतो, परिहारियसंजओ स खलु ॥५॥ लोभाणू वेअंतो, जो खलु उवसामओ व खवगो वा । सो सुहुमसंपराओ, अह- खाया ऊणओ किंचि ॥६॥ उवसंते खीणमि व, जो खलु कम्ममि मोहणिज्जमि। छउमत्थो व जिणो वा, अहखाओ संजओ स खलु ॥ ७॥" तथा व्रतानि साधूनां पञ्चैव प्राणातिपातमृपावादादचादानमैथुनपरिग्रहविरतिरूपाणि महाव्रतानि । य- दाह-" पाणिवहमुसाबाए, अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । सव्वनिवित्तीइ जई-ण हुँति पंचेव य वयाई ॥१॥ तसाणं थाव- राणं च, जं जीवाणमहिसणं । तिविहेणावि जोगेणं, पढमं तं महव्वयं ॥२॥ कोहलोहाइओ वावि, मुसावायस्स वज्जणं । तिविहेणावि जोगेणं, तं च वीयं महव्वयं ॥ ३ ॥ सुहुमं वायरं वावि, परदव्वं नेव गिण्हइ। तिविहेणावि जोगेणं, तं च तइयं मेहव्वयं ॥ ४ ॥ ओरालिअवेउव्विअ, परिवज्जेइ मेहुणं । तिविहेणावि जोगेणं, तं चउत्थं महव्वयं ॥५॥ धणधन्नाइव- त्थूणं, परिग्गहविवज्जणं । तिविहेणावि जोगेणं, पंचमं तं महत्वयं ॥ ६॥" तथा व्यवहारपञ्चकम् । यथा-आगमव्यव- हारः १, श्रुतव्यवहारः २, आज्ञाव्यवहारः ३, धारणाव्यवहारः ४, जीतव्यवहार ५ श्चेति । यदाह आगम सुअ आणा धारणा य जीअंच होइ ववहारो । केवलि-मणोहि-चउदस-दस-नव-पुव्वाइ पढमित्थ ॥१॥ आयारपकप्पाई, सेसं सव्वं सुअं विणिदिई । देसंतरहिआणं, गूढपयालोअणा आणा ॥२॥ गीअत्येणं दिण्णं, सोहि अवधारिऊण तह चेव । दितस्स धारणा सा, उद्धिअपयधरणरुवा वा ॥३॥ दवाइ चिंतिऊणं, संघयणाईण हाणिमासज्ज । पायच्छित् जीयं, रूढं १ व. पुस्तके-"सचित्ताचित्तवस्थूग, जमदिण्णाण दज्जण" इत्यपि. २ व. पुरतके-"तइय "इत्यपि. । ३ व. पुस्तके-"दिव्वमाणुस्सतोल्छि, मेहुणस्स विवज्जण"इश्यति ॥ “ ·स वा जं जहिं गच्छे ॥ ४॥" तथा आचारः पञ्चधा । यथा-ज्ञानाचारः १, दर्शनाचारः२, चारित्राचारः३, तपआचारः४, वीर्याचार ५ वेति । यदाह नाणंमि दसणमि अ, चरणमि तवंमि तहय विरियम्मि । आयरणं आयारो, इअ एसो पंचहा भणिओ॥१॥" एतद्विस्तरः षष्ठयां पत्रिंशिकायां वक्ष्यति । तथा समितयः पञ्चधा । यथा-ईर्यासमितिः १, भापासमितिः २, एपणासमितिः ३, आदाननिक्षेपणासमितिः ४, उच्चारादिपरिष्ठापनासमिति ५ श्चेति । यदाह-" इरि- आसमिई भासा-समिई तह एसणाइ समिई य।आयाणाइपमज्जण-समिई परिठवण समिई य ॥१॥ जुगमित्तंतरदिही, पयं पयं चक्खुणा विसोहितो । अव्वक्खिंत्ताउत्तो, इरियासमिओ मुणी होइ ॥२॥ कज्जे भासइ भासं, अणवज्जमकारणे न भासइ य । विगहविसुत्तिअपरिव-जिओ अ जइ भासणासमिओ ॥ ३॥ वायालमेसणाओ, भोअणदोसे य पंच सोहेइ । सो एसणाइ समिओ, आजीवी अण्णहा होइ ॥४॥ पुचि चक्खुपरिक्खिअ, पमज्जिउं जो ठवेइ गिण्हइ वा। आयाणभंड- निक्खे-वणाइ समिओ मुणी होइ ॥५॥ उच्चारपासवणखे-लजल्लसिंघाणए अ पाणविही । सुविवेइए पएसे, निसिरंतो होइ तस्समिओ॥६॥" तथा स्वाध्यायः पञ्चधा । यथा-वाचना १, पृच्छना २, परावर्तना ३, अनुपेक्षा ४, धर्मकथा ५ चेति । यदुच्यते-" वायण पुच्छण परिअ-दृणा य अणुचिंतणा य धम्मकहा । पंचविहो सज्झाओ, कायन्वो निज्जरद्वाए ॥१॥" तद्विधिश्चैवम्-" पल्हट्ठियमवटुंभ, तहा पायप्पसारणं । वज्जिज्जा विगहं हासं, अहिजतो सया सुयं ॥१॥ आसणगओ न पुच्छिज्जा, नेव सिज्जागओ कया । आगम्मुकडओ संतो, पुच्छिज्जा पंजलीउडो ॥२॥ इरिअं सुपडिकतो, पसन्नचित्तो अ सुदुपिहिअमुहो।सुत्तं दोसविमुक्कं, सपयच्छेयं गुणे निच्चं ॥३॥ जिणवरपवयणपायड-णपउणगुरुवयणमुणि- १ अव्याक्षिप्त आयुक्तश्च ॥ २८० पुस्तके-"पाणिविदी" इत्यपि ॥

·นะ R5R यसमपुब्वे । एगग्गमणो धणियं, चित्ते चितिज सुवियारे ॥४॥ सुद्ध धम्मुवएसं, गुरुप्पसाएण सम्ममवयुद्धं । सपरोक्यार- जणगं, जोग्गस्स कहिज धम्मत्थी ॥ ६॥" तथा संवेगवैकविधः, स च श्रद्धासमृदमनसां सदागमाभ्याससत्क्रियाचरणा- दावाडादरूपः। यदाह "जह जह सुअमवगाहइ, अइसयरसपसरसंजुअमान्वं । तह तह पल्हाइ मुणी, नवनवसंवेग- सदाए ॥१॥ जह जह संवेगरसो, वनिजइ तह तहेव धन्नाणं । भिजति खिप्पजलनि-म्मियामकुंभुव्व हिययाई ॥२॥ सुचिरंपि तवं तवि, चिनं चरणं सुअंपि बहु पढिरं । जइ न हु संवेगरसो, ता तं तुसखंडणं सव्वं ॥३॥ तह संवेगरसो जइ, खणपि न समुच्छलिज्ज दिवसंतो । ता विहलेण किमिमिणा, वज्झाणुट्ठाणकडेणं ॥ ४ ॥ पक्खंतो मासंतो, छम्मासंतो व वच्छरंतो चा।जस्स न हु हुज्जतं जा-ण दूरभव्वं अभव्वं वा ॥५॥" इत्येवंविधपत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥३॥ अथ तृतीयपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- इंदियविसेयपमाया-सेवनिकुभावणापणगछक्के छसु कोएसुसजयणो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥४॥ व्याख्या-इन्द्रियविषयममादाश्रवनिद्राकुभावनापञ्चकपदके पट्सु कायेषु च सयत्न इति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्--तत्र इन्द्रियपञ्चकं श्रवणनयनघ्राणरसनस्पर्शनरूपम् । यदाह- पंचेव इंदिआई, लोगपसिद्धाइँ सोयमाईणि । दविदियभार्विदिय-भेअविभिनं पुणिकिकं ॥ १ ॥ अंतो वहि निवित्ती, तस्सत्तिसरूवगं च उवगरणं । दविदियमियरं पुण, लद्धवओगेहिं नायव्वं ॥ २॥ कार्यवपुप्फगोलअ-मसूरअइमुत्तयस्स पुष्पं व । सो १ ध्युपयोगाभ्याम् ॥ .

·. चक्खु घाणं, खुरप्पपरिसंठियं रसणं ॥३॥ नाणागारं फासिं-दियं तु वाहल्लओ अ सन्वाई। अंगुलअसंखभाग, एमेव पिहु- तओ नवरं ॥ ४ ॥ अंगुलपुहुत्तरसणं, फरिसं तु सरीरवित्यरं भणिकं । वारसहि जोयणेहिं, सोयं परिगिण्डई सई ।।५।। रूवं गिण्हइ चक्खू, जोयणलक्खाओ साइरेगाओ । गंधं रसं च फासं, जोयणनवगाउ सेसाई ॥ ६ ॥ अंगुलअसंखभाग, मुणंति विसयं जहन्नओ मुत्तुं । चक्टुं तं पुण जाणइ, अंगुलसंखिज्जभागाओ ॥७॥ इय नायतस्सरुवो, इंदियतुरए सएसु विसएसु । अणवरयधावमाणे, निगिहई नाणरज्जूहि ॥ ८॥" विषयपञ्चकं तु तेपामेवेन्द्रियाणां ग्रायं शब्दरूपगन्धरसस्प- लक्षणम्। यदार्पम्-"सोयस्स सदं गहणं वयंति, तं रागहेउं तु मणुनमाहु । तं दोसहेडं अमणुनमाहु, समोअजो तेसु स वीयरागो॥१॥ सहस्स जो गेहिमुवेइ तिन्वं, अकालिकं पावइ से विणासं । रागाउरे हरिणमिउन्ध मुद्धे, सद्दे आतत्ते समुवेइमधु ॥ २ ॥ सद्दे विरत्तो मणुओ विसोगो, एएण दुक्खोहपरंपरेण । न लिप्पइ भवमझे वैसंतो, जलेण वा पुक्ख- रिणीपलासे ॥३॥ चक्खुस्स एवं गहणं वयंति, तं रागहेउं तु मणुनमाहु । तं दोसडेउं अमणुनमाहु, समो अ जो तेसु स वीयरागो॥ ४ ॥ रुवस्स जो गेहिमुवेइ तिव्वं, अकालियं पावइ से विणासं । रागाउरे से जह वा पयंगे, आलोगलोले समुवेइ मञ्चु।।५।। रुवे विरत्तो मणुओ विसोगो, एएण दुक्खोहपरंपरेण | न लिप्पइ भवमझे वसंतो, जलेण वा पुक्ख- रिणिपलासे ॥६॥ घाणस्स गंधं गहणं वयंति, तं रागहेडं तु मणुन्नमाहु । तं दोसहेउं अमणुनमाहु, समो य जो तेसु स वी यराओ॥७॥ गंधस्स जो गेहिमुवेइ तिव्वं, अकालियं पावइ से विणास। रागाउरे से जह गंधगिदे, सप्पे विलाओ.परि- निक्खमंतो ॥ ८॥ गंधे विरत्तो मणुओ विसोगो, एएण दुक्खोहपरंपरेणं । न लिप्पइभवमझे वसंतो, जलेण वा पुक्खारिणी- १ शान्तरसरूप । २ य-80 पुस्त-"मोसो" इक्षि। ॥

·पलासे ॥९॥ जिन्भाइ रसणं गहणं वयंति, तं रागहेडं तु मणुनमाहु । तं दोसहेउं अमणुनमाहु, समो य जो तेसु स वी- यराओ ॥ १० ॥ रसस्स जो गेहिमुवेइ तिव्यं, अकालियं पावइ से विणासं । रागाउरे विडिसविभिन्नकाए, मच्छे जहा आमिसभोगगिद्धे ॥११॥ रसे विरत्तो मणुओ विसोगो, एएण दुक्खोहपरंपरेणं । न लिप्पइ भवमज्झे वसंतो, जलेण वा पुक्खरिणीपलासे ॥ १२ ॥ कायस्स फासं गहणं वयंति, तं रागहेडं तु मणुनमाहु । तं दोसहेउं अमणुनमाहु, समो य जो तेसु स.वीयराओ॥ १३ फासस्स जो गेहिमुवेइ तिव्वं, अकालियं पावइ से विणासं । रागाउरे सीअजलायसन्ने, गाहग्ग- हीए माहसेवऽरणे ॥ १४ ॥ फासे विरतो मणुओ विसोगो, एएण दुक्खोहपरंपरेणं । न लिप्पइ भवमझे वसंतो, जलेण वा पुक्खरिणीपलासे ॥ १५ ॥" इति ॥ अथ प्रमादपञ्चकं मध १ विपय २ कपाय ३ निद्रा ४ विकथा ५ लक्षणम् । यदभिधीयते-" मज्ज १ विसय २ कासाया ३, निद्दा ४ विगहा ५ य पंचमी भणिया । एए पंच पमाया, जीवं पाडंति संसारे ॥ १॥" अपि च-" मज्जाइया पंच पमायभेया, पावस्स हेऊ पभणंति छेया । मजं तहिं सव्वअणत्थखाणी, मोहिज्जए तेण जमेस पाणी॥१॥ जे. कामभोगेसु अतित्तचित्ता, अन्नन्ननारीसु दढं पसत्ता । ते बंधणाईसु विडवणाओ, लहंति पज्जोयनरेसरु व्व ॥ २॥ पढंति नाणं चरणं धरंति, धम्मोवएसे भवियाण दिति । तेवति तिव्वं च तवं अणेगे, कसायसत्तू विरला जयंति ॥३॥ निदापमाएण गलेइ नाणं, हवेइ बुद्धीवि य अप्पमाणं । सीयंति सब्वेवि हु धम्मजोगा, वजह णं खलु भव्वलोगा! ॥४॥ इत्थीकहाई विगहा चउद्धा, धम्मीण एसा धणियं निसिद्धा । रागाइदोसाण जओ निमित्तं, विहीयमाणं मइलेइ चित्तं ॥ ५५ ॥ इति ॥ तथा आश्रवपञ्चकं हिंसा १ ऽलीका २ऽदत्ता ३ऽब्रह्म ४ परिग्रहप्रवृत्ति १- गादी " इत्यादि ॥२ म० पुरतया-"अपिच" इति नास्ति ॥ ३० पुस्तके-"पुग्धति" इत्यपि ॥ प्रल ·नाम नगनियंनियंग्या॥3॥ फार्मि-नियंत बादलयो अमला। अंगलअसंखभागं.मेव पिर- ५ रूपम् । यदाह हिंसा १ ऽली २ मदत्तं ३ च, मेहुणं ४ च परिग्गहो ५। पावस्स आसवा एए, आगमंमि विया- हिया ॥१॥" तयतना च निवृत्तिरूपा, सा च व्रतपञ्चकावसरे प्ररूपितैव । अथ निद्रापञ्चकम् । यथा-निद्रा १ निद्रा- निद्रा २ प्रचला ३ प्रचलामचला ४ स्त्यानर्धिलक्षणम् । यदाह " निदा १ य निदनिदा २, पयला ३ तह चेव पय- लपयला ४ उ । श्रीणद्धी ५ अ कमेणं, निद्दापणगं वियाणाहि ॥१॥ सुहपडिबोहा निद्दा, निहानिदा य दुक्खपडिवोहा । पयला ठिओवविठ्ठ-स्स पयलपयला उ चंकमओ ॥२॥ दिचिंतिअत्थकरणी, थीणद्धी अद्धचकिअद्धवला । करिदतरुक्ख- साहा-मिउपिंडसिलाइनाएहि ॥३॥" कुभावनापञ्चकम् । यथा-कान्दर्पिक १ किल्विपिका २ऽऽभियोगिका ३ऽऽसुर ४ संमोह ५ भावनालक्षणम् । यदाह-"कंदप्पदेवकिन्विसि-अआभिओगाऽऽसुरा य संमोहा ५। एसा उसकिलिहा, पंचविहा भावणा भणिया ॥१॥ कंदप्पे कुकुइए, दुहसीले आविहासणकरें अ । विम्हावंतो अपरं, कंदप्पं भावणं कुणइ ॥२॥ नाणस्स केवलीणं, धम्मायरियाण सव्वसाहूणं । भासं अवनवायं, किविसि भावणं कुणइ ॥३॥ कोऊयभूइकम्मे, पसिणाप- सिणे निमित्तमाएसी । इड्डिरससायगरुओ, अभिओगं भावणं कुणइ ॥ ४ ॥ अणुवद्धविग्गहु चिञ, संसत्ततवो निमित्तमा- जीवी । निकिवनिराणुकंपो, आसुरिअं भावणं कुणइ ॥ ५ ॥ उम्मग्गदेसओ म-गनासओ मग्गविपडिवत्तीय । मोहेण य मोहित्ता, संमोहं भावणं कुणइ ॥६॥जो संजओपि एया-सु अप्पसत्थासु वट्टई पायं । सो तन्विहेसु गच्छइ, सुरेसु भइओ चरणहीणो ॥ ७ ॥” इन्द्रियादिपञ्चकपटे सयत्नो वर्जनविधौ यत्नपरः । तथा पसु कायेषु च पृथ्वीकायादिषु सयत्नो रक्षापरायणः । यदार्पम्-" पुढविदगअगणिवाऊ, तणरुक्खसवीयगा । तसा य पाणा जीवुत्ति, इय वुत्तं महेसिणा॥१॥ १ ज्ञातः। २२० २० पुस्तके- 'हासकरणे " इरपि ॥

·, तेसि अत्यंणजोएणं, निच्च होयव्वयं सिया । मणसा कायवकेणं, एवं हवइ संजए ॥२॥" इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥४॥ अथ चतुर्थपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- छन्वयणदोसलेसी-वस्सयसंहव्वर्तक साण । परमत्थजाणणेणं, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥५॥ व्याख्या प्रत्येकं पदसकाराणां वचनदोपलेश्याऽऽवश्यकसद्व्यतर्कभाषाणां परमार्थपरिज्ञानेन पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जय- त्विति संक्षेपार्थः । व्यासार्थस्त्वयम्-पद् वचनदोपाः, अलीक १ हीलित २ खिसित ३ कर्कश ४ नात्रकोटना ५ऽधिकर- णोदीरक ६ लक्षणाः । यदागमः-" अलियवयणे १ हीलियवयणे २ खिसियवयणे ३कक्कसवयणे ४ अगारत्थियवयणे ५ उवसमियाहिगरणुईरणवयणेति ।" तत्रालीकम्-" मुसावाओ य लोगमि, सव्वसाहूहि गरहिओ। अविस्सासो | भू- याणं, तम्हा मोसं विवज्जए ॥१॥" हीलितम्-"साम्यगणियवायग-जिट्टज्जायरियपमुहसद्देहिं । जमिहामंतणमेयं, ही- लियवयणं न भासिज्जा ॥ २ ॥" खिसितम्-" तहेव होले गोलेत्ति, साणे वा विसुलत्ति य । दुम्मए दुहए वावि, नेवं भासिज्ज पनवं ॥३॥" कर्कशम्-" तहेव काणं काणत्ति, पंडगं पंडगत्ति वा । वाहिओ वा विरोगित्ति, तेणं चोरित्ति नो वए ॥४॥" नात्रकोट्टनम्-" अंजए पज्जए वावि, अम्मो माउसिउत्ति य । पिउस्सिए भायणिज्जत्ति, धूए नतू णियत्ति य ॥ ५॥" अधिकरणोदीरकम्-" खामियउवसमियाई, अहिंगरणाइं पुणो उदीरेइ । जो कोइ तस्स वयणं, १ शानादिव्यापारण रक्षणाय गवेपणान्यागरेण वा २ ३० पुलके-"नानकोद्घाटन.' ३० पुस्तके-"घाटक०" अ० पुस्तके-"घटन०" इत्यपि पाठ ॥ 3 तथैव होल ! इति ग.ल ! इस नीचामन्त्रणे श्वेति वा वृपल ! इति दा दमक ! इति या दुर्भग ! इति वापि प्रज्ञावान भाषत । ४ आर्यक:-पितानादिः ॥ SistK.

·- चक्खं पाणं. खरप्पपरिसंठियं रसणं ॥३॥ नाणागारं फासिं-दियं तु वाहल्लओ अ सव्वाई। अंगुलअसंखभाग, एमेव पिहु- अहिगरणोदीरणं भणिकं ॥६॥" तथा पद लेश्याः, कृष्ण १ नील २ कापोत ३ तेजः४ पद ५ शुक्ल ६ लेश्यालक्षणाः । यदागमः किण्हा १ नीला २ काऊ ३, तेऊ ४ पम्हा ५ य सुक ६ लेसाय । एयाउ सनामसमा-णचित्तपरिणाम- रूवाओ ॥१॥" अपरं च-" कृष्णादिद्रव्यसाचिव्यात्, परिणामो य आत्मनः । स्फाटिकस्येवं तत्रायं, लेश्याशद्धः प्रयु- ज्यते ॥१॥ रुद्रो दुष्टः सदा क्रोधी, कलही धर्मवर्जितः । निर्दयो वैरसंयुक्तः, कृष्णलेश्य उदाहृतः ॥२॥ अलसो मन्द- बुद्धिश्च, स्त्रीलुब्धश्च प्रपञ्चवान् । दीर्घरोपी सदामानी, नीललेश्यः प्रकीर्तितः ॥ ३॥ चिन्तातुरो विषादी च, परनिन्दाऽऽत्म- शंसकृत् । संग्राममरणाशंसी, प्रोक्तः कापोतलेश्यकः ॥ ४॥ विद्यावान् करुणासिन्धुः, कार्याकार्यविचारकः । लाभालाभे सदा मीत-स्तेजोलेश्य उदाहृतः ॥५॥ शक्तः क्षमी सदात्यागी, देवतार्चन उद्यमी । शुचिः शीलसदानन्दः, पालेश्यः प्ररू- पितः ॥ ६॥ परात्मकार्यकृत् स्वस्थो, वाञ्छाशोकविवर्जितः। रागद्वेषभयत्यक्ता, शुक्ललेश्यः प्रदर्शितः ॥७॥" एतासां च क्रमेण परिणामविशेषान्तरदर्शकः सहकारादितरुफलस्पृहयालुषट्पथिकपुरुषाणां ग्रामभङ्गोधतघाटीपुरुषाणां च दृष्टान्तः सुप्रतीत एव । तत्संग्रहथायम्-" मूलं १ साह र पसाहा ३, गुच्छ ४ फले ५ भूमिपडिय ६ भक्खणया । सव्वं १ मा- शुस २ पुरिसा ३, साउंह ४ जुझंत ५ धणहरणा ६॥ १॥" तथाऽऽवश्यकषटुंम्., सामायिक १ चतुर्विशतिस्तव २ वन्द- नक ३ प्रतिक्रमण ४ कायोत्सर्ग ५ प्रत्याख्यान ६ लक्षणम् । यदार्षम्-" नमो तेसिं खमासमणाणं, जेहिं इमं वाइयं' छविहमावस्सयं भगवंतं तंजहा-सामाइयं चउवीसत्थओ वंदणयं पडिकमणं काउसग्गो पञ्चक्खाणंति।" तत्र सामायिकम्- जस्स सामाणिओ अप्पा, संजमे नियमे तवे । तस्स सामाइयं होइ, इइ केवलिभासिकं ॥ १॥ जो समो सवभूएसु, १ ड० पुस्तके-" शीलः सदानन्दी" इत्यपि । २ सायुधः ॥ 135 ·. " " soल तसेसु थावरेसु य । तस्स सामाइयं होइ, इइ केवलिभासि ॥२॥" तथा चतुर्विंशतिस्तवः-" इह अवसप्पिणिकाले, इह भरहे उसहनाहपामुक्खा । चउवीसं तित्थयरा, परमपयपहं पयासिस ॥१॥ तत्तो सयावि तेसिं, चउवीसहंपि परम- पुरिसाणं । जो संथयो विहिज्जइ, तं चवीसत्थयं विति ॥२॥ भावत्थयदव्वत्थय-भेएणं सो दुहा सुयक्खाओ। भावत्थओ जईणं, जहजुग्गं दुनिवि गिहीणं ॥३॥" अथ वन्दनकम् वंदणयंपि हु तिविहं, तं फिट्टा छोभ वारसावत्तं । सिरन- मणाइसु पढम, पुण्णखमासमणदुगि वीयं ॥१।। तइयं तु छंदणदुगे, तत्थ मिहो आइमं सयलसंघे । वीयं तु दंसणीण य, पयट्ठियाणं च तइयं तु ॥२॥ आयरियउवज्झाए, पवित्ति थेरे तहेव रायणिए। एएसि किइकम्मं, कायव्वं निज्जर- हाए ॥३॥ अथ प्रतिक्रमणम्-" स्वस्थानावत्परं स्थानं, प्रमादस्य वशागतः । तत्रैव क्रमणं भूयः, प्रतिक्रमणमु- च्यते ॥ १॥ सपडिकमणो धम्मो, पुरिमस्स य पच्छिमस्स य जिणस्स । मज्झिमगाण जिणाणं, कारणजाए पडिकमणं ॥२॥ मिच्छत्तपडिक्कमणं, तहेव अस्संजमे पडिक्कमणं । कसायाण पडिक्कमणं, जोगाणं अप्पसत्थाणं ॥३॥ पडिसिद्धाणं करणे, किच्चाणमकरणे य पडिकमणं । असद्दहणे य तहा, विवरीयपरूवणाए य ॥ ४॥ देवसियं राईयं, पक्खिय चाउम्मासियं चं वच्छरियं । पंचविहं पडिकमणं, सविसेसं तत्थ जइयव्वं ॥५॥ जह गेहं पइदिवस, विसोहियं तहवि पक्खसंधीसु । सो- हिज्जइ सविसेसं, ऎयं इहयंपि नायव्वं ॥ ६॥" अथ कायोत्सर्गः-" उस्सग्गोविय दुविहो, चिहाए अभिभवे य ना- यव्वो । पडिकमणाइसु पढमो, कम्मखयहा भवे वीओ॥१॥ संवच्छरमुक्कोसो, अंतमुहुत्तं च अभिभवुस्सग्गो। चिट्ठा उस्स- गस्स उ, कालपमाणं पुणो एवं ॥ २॥ दो चत्तारि दुवालस, वीसं चत्ता समंगलुज्जोया । राइय देसिय पक्खिय चाउ- १ ड० पुस्तके-"पयासंतु" इत्यपि ॥ २ ड० पुस्तक-"समक्खाओ" इत्यपि ॥ ३ उ० पुस्तके-"पइदिअह" इत्यपि॥ ४५-५० पुस्तके-"ए" इत्यपि ॥

·S सा , , म्मासे य वरिसे य ॥३॥ काउस्सग्गेजह सुहियस्स, भज्जति अंगुवंगाई। तह भिंदति सुविहिया, अट्ठविहं कम्मसंघायं ॥४॥" अथ प्रत्याख्यानम्-" पञ्चक्खाणं दुविहं, मूलगुणे चेव उत्तरगुणे य । मूले पंचविहं खलु, साहूणं 'होइ नायव्वं ॥१॥ सट्टाणं तुदुवालस-भेनं मूलंमि पञ्चखाणं तु । उत्तरगुणदुण्हपि हु, तं नमुकारसहियाई॥२॥” इति । तथा सद्रव्यपटू म्, धर्माधर्माकाशकालजीवपुद्गललक्षणम् । यदाह-" धम्मो तहा अहम्मो, नहों य कालो तहेव जीवो य । तह पुग्गला य एयं, भणियं सहव्वछक्कंति ॥१॥ गइलक्खणो य धम्मो, अहम्मो ठाणलक्खणो । भायणं सव्वदव्वाणं, नहं ओगाहल- क्खणं ॥ २॥ वत्तणालक्खणो कालो, जीवो उवओगलक्खणो । नाणेणं दंसणेणं च, सुहेण य दुहेण य ॥३॥ सइंधया- रउज्जोयपहाछायातवेइया। वण्णगंधरसा फासा, पुग्गलाणं तु लक्खणं ॥४॥" इति ॥ तथा तर्कपद म्, पड्दर्शनप्रवादलक्ष- णम् । तानि दर्शनानि चामूनि-जैनं १ मीमांसकं २ वौद्रं.३ नैयायिकं ४ वैशेपिकं ५ सांख्यं ६ चेति । यदाह-" दर्श- नानि पडेवाहु-जैनं १ मीमांसकं २ तथा। वौद्धं ३ नैयायिक ४ वैशे-पिकं ५ सांख्य ६ मिति क्रमात् ॥१॥ केचिन्न्याय- विशेपाभ्यां, तर्काभ्यां शैवमेककम् । मन्यन्ते तन्मते ज्ञेयं, पष्ठं नास्तिकदर्शनम् ॥ २ ॥" तेपो षण्णामपि तर्काः खस्वमत- प्ररूपणरूपाः । तथाहि-जैनदर्शनेऽर्हन देवता । जीवाज़ीवपुण्यपापानवसंवरवन्धमोक्षनिर्जराख्यानि नव तत्त्वानि । प्रत्यक्ष परोक्षं चेति प्रमाणे द्वे । नित्यानित्यायनेकान्तवादः । सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः, सकलकर्मक्षये लोकाग्रप्रदेशे नित्यज्ञानानन्दमयश्च मोक्षः। इत्यादि जैनमतम्। मीमांसक दर्शने सर्वज्ञों देवता नास्ति। किन्तु नित्यवेदवाक्येभ्य एव तत्त्वनिर्णयः। प्रत्यक्षमनुमानमुपमानमागमोपत्तिरभावश्चेति षट् प्रमाणानि । नित्यायेकान्तवादः । वेदविहितानुष्ठानं मोक्षमार्गः। नित्य- १ ब-उ-पुस्तके-तएछाया वोपि य" इत्यपि । २ व पुस्तके "दर्शनाना" इत्यधिकम् ॥

·निरतिशयसुखाविर्भावश्च मोक्षः । इत्यादि मीमांसकमतम् २ । बुद्धदर्शने बुद्धो देवता । दुःखायतनसमुदयमार्गरूपाणि आर्यसत्यसंज्ञानि चत्वारि: तत्त्वानि । प्रत्यक्षमनुमानं च द्वे प्रमाणे | क्षणिकैकान्तवादः । सर्वक्षणिकत्वसर्वनैरात्म्य वासनाक्लेशसमुदयच्छेदनं प्रदीपस्येव ज्ञानसन्तानोच्छेदश्च मोक्षः । इत्यादि पौद्धमतम् ३ । नैयायिकदर्शने ईश्वरो देवता। प्रमाण १ प्रमेय.२ संशय ३ प्रयोजन ४ दृष्टान्त ५.सिद्धान्ता ६ऽवयव ७तर्क ८ निर्णय '९वाद १०जल्प ११ वितण्डा १२ हेत्वा- भास १३च्छल १४ जाति १५निग्रह १६ स्थानानिषोडश तत्त्वानि । प्रत्यक्षमनुमानमुपमानमागमश्चेति चत्वारि प्रमाणानि। नि- त्यानित्यैकान्तवादः।आत्मादिममेयतत्त्वज्ञानं मोक्षमार्गः। पडिन्द्रियाणि६, षड् विषयाः १२, षड् बुद्धयः १८, सुखं १९, दुःख २०, शरीरं २१ चेत्येकविंशतिप्रभेदभिन्नस्य दुःखस्यात्यन्तं छेदे च मोक्षः । इत्यादि नैयायिकमतम् ४ । वैशेषिकदर्शनेऽपी- श्वरो देवता । द्रव्यगुणकर्मसामान्यविशेषसमवायाख्याः षद् पदार्थास्तत्त्वतयाऽभिप्रेताः । प्रत्यक्षमनुमानं चेति प्रमाणद्वयं ।। नित्यानित्यैकान्तवादः। आत्मनः श्रवणमनननिदिध्यासनसाक्षात्कारो मोक्षमार्गः।बुद्धिसुखदुःखेच्छाद्वेषप्रयत्नधर्माधर्मसंस्का- ररूपाणां नवानां विशेपगुणानामत्यन्तोच्छेदे च मोक्षः । इत्यादि वैशेपिकमतम् ५। सांख्यदर्शने ईश्वरः कपिलो वा देवः। आत्मा, प्रकृतिः, महानहङ्कारः, गन्धरूपरसस्पर्शशब्दाख्यानि पञ्च तन्मात्राणि, पृथिव्यमेजोवाय्वाकाशाख्यानि पञ्च भूतानि, घाणरसनचक्षुस्त्वक्श्रोत्रमनांसीति षद् बुद्धीन्द्रियाणि, पायूपस्थवचःपाणिपादाख्यानि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि इत्येवं पञ्चविंशति तत्त्वानि । प्रत्यक्षमनुमानमागमश्चेति प्रमाणत्रयम् । नित्यैकान्तवादः । पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानं मोक्षमार्गः । प्रकृतिपुरुषविवेक- दर्शनानिवृत्तायां प्रकृतौ पुरुपस्य स्वरूपेणावस्थानं मोक्षः ), इत्यादि सांख्यमतम्६ ॥ नास्तिकाः कापालिकाः, तेपो दर्शना- भासे सर्वज्ञो नास्ति, अधर्मो नास्ति, धर्मोऽपि नास्ति, जीवो नास्ति, परलोको नास्ति । इत्यादि तन्मतम् । प्रत्यक्षं चैक ·सवि यथा- प्रमाणम् । मोक्षोऽपि नास्त्येव । इति नास्तिकमतम् । इत्येवंभूतपदर्शनतर्का इति ॥ ७॥ तथा भाषापटू म्, सं- स्कृत १ माकृत २ शौरसेन ३ मागध ४ पैशाचिक ५ अपभ्रंश ६ लक्षणम् । तत्र संस्कृतं । यथा " सत्संगत्या जिनपद-नत्या गुरुसेवया सदा दयया । तपसा दानेन तथा, स्यात्सफलं मानुषं जन्म ॥१॥ प्राकृतं लच्छी गिहीण लज्जा, जुवईणं नरवईण सोंडीरं । दिही मुहाण कव्वं, बुहाण खलु मंडणं परमं ॥२॥ शौरसेनी यथा-" तायध समग्ग पुन्वि, तायह सग्गपि भोदु तुह भई । होदु जयंसुत्तंसो, तुह कित्तीए अपुरवाए ॥३॥" मागधी यथा-" शपलविवस्कालहिदे, पिस्कंदे सव्वमोल्लदिट्ठीए । मिदपिअमाचस्कंदे, चिहदि मग्गमि मोक्कस्स ॥४॥' पैशाचिकी यथा-" यति अरिहपरममंतो, पठिय्यते कीर ते न जीववधो । याति सनाति सजाति, ततो जनो निव्वुति जाति ॥५॥" अपभ्रंशभापा यथा-" ते धन्ना कन्नुल्लडा, हियडल्लातिकयत्थ । जे खणि खणि बुल्लडई, घुटहिं धरइ सुंअत्थ ॥ ६॥" इत्येतत्पत्रिंशद्गुणो गुरुजयतु । इति गाथार्थः ॥ ५॥ अथ पञ्चमीषत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- सगभयरहिओसगर्पि-डपाणएसणसुहेहिं संजुत्तो।अट्ठमयठाणरहिओ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥६॥ व्याख्या-सप्तभयरहितः, सप्तपिण्डैषणासप्तपानीयैषणासप्तसुखयुक्तः अष्टमदस्थानरहितश्चेति षट्त्रिंशद्गुणो गुरुजय- त्विति समासार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-भयसप्तकं इहलोक १ परलोका २ ऽऽदाना ३ ऽऽकस्मिका ४ ऽऽजीविका ५ मरणा १ नायव 02 Term ·“ - ६ऽश्लोक ७ भयलक्षणम् । यदाह-"इहपरलोगा २ दाण ३म-कम्हा ४ आजीव५ मरण ६ मसिलोइ ७ ति"। देवेभ्यो देवस्य नरेभ्यो नरस्य तिर्यग्भ्यस्तिरश्चः नारकेभ्यो नारकस्य यद्भयं तदिहलोकभयम् १ । नरतिर्यग्भ्यां देवस्य, देवतिर्य- ग्भ्यां नरस्य, देवनराभ्यां तिरश्चः, देवान्नारकस्य च यद्भयं तत्परलोकभयम् २ । मा अयं इदं मदीयं वस्तु वलादादास्यती- यादानभयम् ३ । निर्हेतुकं केवलस्वमनोभ्रान्तिजनितं यद्भयं तदाकलिकभयम् ४।आजीविका-जीवनवृत्तिः, तदुपायचिन्ता- जनितमाजीविकाभयम् ५ । मरणभयं प्रतीतम् ६ । अश्लोकोऽपयशः, तद्भयगश्लोकभयम् ७ । इत्येवंविधभयसप्तकरहितः । तथा पिण्डैपणासप्तकं संसृष्टा १ असंसृष्टा २ उद्धता ३ अल्पलेपा ४ अवगृहीता ५ प्रगृहीता ६ उज्झितधर्मिका ७ लक्ष- णम् । यदाह संसह १ मसंसट्ठा २, उद्धिय ३ तह अप्पलेविया ४ चे । उग्गहिया ५ पग्गहिया ६ उज्झियधम्मा ७ य सत्तमिया ॥१॥" तत्र संसृष्टा दध्यादिका १। असंसृष्टा मोदकादिका २। कस्यापि कृते परिवेपणायोत्पाटिता उ- द्गृहीता ३ । वल्लचणकादिका अल्पलेपा ४ । पिठराद्धाजनान्तरे क्षिप्ता अवगृहीता ५ । भोक्तुं परिवेषिता प्रगृहीता ६ । त्या- गाही उज्झितधर्मा ७ । इत्येताभिः पिण्डैपणाभिः संयुक्तः । पानैपणाऽप्येवंविधा एव । नवरं संसृष्टा तन्दुलोदकादिका, अ- संसृष्टा विकटोदकादिका, अल्पलेपा सौवीरादिका, इत्येताभिरपि युक्तः । सुखसप्तकं यथा-संतोप १ करणजय २ प्रसन्न- चित्तता ३ दयालुता ४ सत्य ५ शौच ६ दुर्जनपरिहार ७ लक्षणम् । यदाह " संतोसो १ करणजओ २, पसन्नचित्तं ३ दयालुभावो ४ य । सर्च ५ सोयं ६ दुजण-परिहारो ७ इय सुहा सत्त ॥१॥ तं नत्थि सुहुं चकी-ण नेव इंदाण नमि- रअमराणं । जं निजियमयणाणं, मुणीण संतोसनिरयाणं ॥२॥ तरलतरतुरअतुल्ला-णिजेहि करणाणि पंचवि जिणित्ता। सवसीकयाई ते चिय, जयंमि सुहिणो पुरिससीहा ॥३॥ सरयससिसरिससुअना-णवारिधाराहि धोवियं जेहिं । सुपसमं ·सदि जाइ १ निययमणं, विहियं ते सुक्खमणुपत्ता ॥ ४ ॥ सव्वेसि जीवाणं, दयावरा जे हवंति नरवसहा । करकमलतले तेसिं, भम- रिब्द सिरी समल्लियइ ॥ ५॥ परदुक्खुप्पायगवय-णभणणविरयाण पुरिसरयणाणं । इहलोए परलोए, बल्लाणपरंपरा 4- रमा ॥६॥ सीलकवयं न भिन्न, सिं तिवखोहि कामवाणेहिं । कप्पूरतारकित्तीइ, तेहिं भरियं धरावलयं ॥ ७॥ दुस्सी- ललोयसंस-गचायवद्धायराण जीवाणं । गुणवल्लीउल्लासं, लहेइ सुविधेयफलजालं ॥८॥ एयाइँ ताइँ सत्त य, सुहाई जाई जए पसिद्धाई । एएहिं जो य सुहिओ, सुच्चिय परमस्थओ सुहिओ ॥९॥" इत्येवंविधैः सप्तभिरपि सुखैः संयुक्तः । तथा अष्ट मदस्थानानि जाति १ कुल २ रूप ३ बल ४ श्रुत ५ तपो ६ लाभ ७ श्री ८ मदरूपाणि । यदाह- कुल २ रूव ३ बल ४ सुभ ५-तव ६ लाभ ७ सिरीहिं ८ अनुमयमत्तो । एयाई चिय बंधइ, असुहाई वहुं च संसारे॥१॥" अपि च-" जातिभेदानकविधा-नुत्तमाधममध्यमान् । दृष्ट्वा को नाम कुर्वीत, जातु जातिमदं सुधीः १ ॥१॥ अकुलीना- नपि प्रेक्ष्य, प्रज्ञाश्रीशीलशालिनः । न कर्तव्यः कुलमदो, महाकुलभवैरपि ॥२॥ सप्तधातुमये देहे, चयापचयधर्मिणि। ज- रारुजाभिभाव्यस्य, को रूपस्य मदं वहेत् ॥ ३॥ वलवन्तोऽपि जरसि, मृत्यौ कर्मफलान्तरे । अवलाश्चेत्ततो हन्त !, तेषां बलमदो मुधा ॥४॥ श्रीमद्गणधरेन्द्राणां, श्रुत्वा निर्माणधारणे । कः श्रयेत श्रुतमदं, सकर्णहृदयो जनः ॥ ५॥ नाभेयस्य तपोनिष्ठां, श्रुत्वा वीरजिनस्य च । को नाम स्वल्पतपसि, स्वकीये मदमाश्रयेत् ॥ ६॥ अन्तरायक्षयादेव, लाभो भवति नान्यथा । ततस्तु वस्तुतत्वज्ञो, न लाभमदमुद्हेत् ॥ ७॥ गुणोज्ज्वलादपि भ्रश्ये-दोषवन्तमपि श्रयेत् । कुशीलस्त्रीव या श्रीः सा, न मदाय विवेकिनाम् ॥ ८॥" इत्येतैर्मदस्थानैरपि रहितो गुरुः। इति गाथार्थः ॥६॥ अथ सूत्रतः षष्ठीषत्रिंशिकामाह- ·अट्टविहनाणदंसँण-चारित्तायारवाइगुणकलिओ। चउविहर्बुद्धिसमिद्धो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥७॥ व्याख्या–प्रत्येकमष्टविधज्ञानाचारदर्शनाचारचारित्राचारवादिगुणकलितः, चतुर्विधबुद्धिसमृद्धश्चेति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-अष्टविधो ज्ञानाचारः कालविनयादिकः। यदाहः-" काले विणए बहु- माणे उवहाणे तेहा अ निण्हवणे । वंजण अत्य तदुभए, अविहो नाणमायारो ॥१॥ जं जम्मि होइ काले, आयारि- यव्वं स कालआयारो। सेसो होइ अकालो, तत्थ य धमएण दिéतो ॥२॥ नीयासमंजलिप-ग्गहाइ विणओ इहं च सेणियओ । बहुमाणो मणपीई, तत्थ पुलिंदेण आहरणं ॥३॥ दुग्गइपडणुवधरणा, उवहाणं जत्थ जत्थ जं सुत्ते । आगा- ढमणागाढे, मासतुसाई इहाहरणं ॥४॥ निण्हवणं अवलावो, तत्थ य दगसूयरेण दिढतो । वंजण अत्थ तदुभए, दामन- गमाइणो णेयो ॥ ५॥ अष्टविधो दर्शनाचारो निःशङ्कितादिकः । यदाह-" निस्संकिय १ निकंखिय २ निन्वितिगि- च्छी ३,अमूढदिही ४ य । उववूह ५ थिरीकरणे ६, वच्छल्ल ७ पभावणे ८ अट्ठ ॥ १॥ संसयकरणं संका, वालदुगणित्थ होइ दिढतो । अन्नन्नदसणाणं, कंक्खाए सेवगो नायं ॥२ ।। साहुदुगंछालक्खण-विचिगिच्छाए दुगंधिया नायं । परवाई- डवरेहिं, अमृढदिट्ठी उ सुलसाई ॥३॥ तवसुयपमुहगुणाणं, कण्हो उववूहणं सया कुणइ । धम्मंमि कओ सुथिरो, आ- साढो खुड्डगसुरेणं ॥ ४ ॥ निचंपि सधम्माणं, वच्छल्लं कुणह वयरसामिव्व । सासणपभावगा पुण, अजरक्खियमाइणो १ य-पुस्तके-" तश्य निण्हवणे " इत्यति । २ ब-पुस्तके-" णाया" इत्यपि ॥

·पद- ॥ अट्ठ॥५॥" अष्टविधश्चारित्राचारः समितिगुप्तिलक्षणः । यदाह पणिहाणजोगजुत्तो, पंचहि समिईहितीहिंगुत्तीहिं। एस चरित्तायारो, अद्वविहो होइ नायव्वो ॥१॥" तथा अष्टविधाचारवंदादिगुणा अपि गुरोरेव । ते चामी-आचारवान् ? अवधारणावान् २ व्यवहारवान् ३ अपनीडकः ४ कारकः ५ अपरिश्रावी ६ निर्यापकः ७ अपायदर्शी ८ चेति । यदुच्यते- आयारव १ मवहारव २, ववहारो ३ वीलए ४ पकुव्वी ५ अ । अपरिस्सावी ६ निज्जव ७, अवायदंसी ८ गुरू भ- णिओ ॥१॥ आयारवमायारं, पंचविहं मुणइ जो उ आयरइ । अवहारवमवहारे, आलोयंतस्स तं सव्वं ॥२॥ ववहारव ववहारं, आगममाई उ मुणइ पंचविहं । उववीलव गृहतं, जह आलोएइ तं सव्वं ॥३॥ आलोइयम्मि सोहिं, जो कारावेइ सो पकुव्वी उ । जो अन्नस्सवि दोसे, न कहे, अ सो अपरिसावी ॥ ४॥ निजवओ तह कुणइ, निव्वहई जेण तं तु प- च्छित्तं । इहपरलोयावाए, दंसेई अवायदंसी उ ॥ ५॥" चतुर्विधा बुद्धिः, औत्पत्तिक्यादिका। यदाह-" उप्पइया १ वेणइया २, कम्मिय ३ तह पारिणामिया ४ चेव । बुद्धी चउन्विहा खलु, निदिठा समयवेऊहिं ॥ १॥ पुन्वमदिट्ठमसूइय- वेइयतक्खणविसुद्धगहियहा । अव्वाहयफलजोगा, बुद्धी उप्पत्तिया नाम ॥२॥ भरनित्थरणसमत्था, तिवग्गसुत्तत्थगहिय- पेयाला । (पर्यन्तेत्यर्थः ) उभंओलोगफलवई, विणयसमुत्था हवइ बुद्धी ॥ ३ ॥ उवभोगदिवसारा, कम्मपसंगपरिघोलण- विसाला । साहुकारफलवई, कम्मसमुत्था हवइ बुद्धी ॥ ४ ॥" कर्मप्रसङ्गोऽभ्यासः, परिघोलनं विचारः, ताभ्यां विस्ती- र्णेत्यर्थः । " अणुमाणहेउदिद्वं-तसाहिया वयवियकपरिणामा । हियनिस्सेसफलवई, बुद्धी परिणामिया नाम ॥ ६ ॥ उप्प- १ उ-पुस्तके-" तिहि उ" इत्यपि । २ " वादिगुणा" इति प्रकृतम् । ३ ष-पुस्तके-" अववीलव वादिगुणा " इति प्रकृतम् । ३ ष-पुस्तके-" अववीलव" इत्यपि। ४ -पुस्तके-" कई सो" इत्यपि ॥ ५ व-पुस्तके-" निनावउ " इत्यपि । ६ -गुस्तके-" देसेइ " इत्यपि । ७ व-पुस्तके--" उभर " इत्यपि । ८ व-क-पुस्तके-" क्यविवक " इत्यपि ॥ - H ·SKY - त्तिय भरहाई, वेणइयाए निमित्तमाईया । कम्मिय हिरणियाई, परिणामियबुदि अभयाई ॥७॥" इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥ ७॥ अथ सप्तमपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- अट्टविहकर्मअटुं-गजोसुमर्हसिद्धिजोगदिटिपिऊ । चउविहऽणुओगनिउणो, छत्तीसगुणो गुरूंजयउ ॥८॥ व्याख्या-अष्टविधकर्मणां, अष्टाङ्गयोगस्य, अष्टाङ्गमहासिद्धः, अष्टाङ्गयोगद्दष्टेश्च स्वरूपं वेत्ति इत्यष्टविधकर्माष्टाङ्ग- योगमहासिद्धियोगदृष्टिवित्, चतुर्विधानुयोगनिपुणो विचक्षणवेति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वय- म्-अष्टविधानि कर्माणि ज्ञानावरणीयादीनि मूलप्रकृतिरूपाणि सोत्तरमकृतिविस्तराण्यपि विदन् गुरुर्भवति । तानि क- माणि च ज्ञानावरण१ दर्शनावरणर वेदनीय३ मोहनीया यु५ नाम गोत्रा न्तरायलक्षणानि । यदाह-"इह नाण१ दंसणावर-ण२ वेय३ मोहाट उ५ नाम६ गोयाणि । विग्धं च पण नव दु अ-वीस चउतिसय दु पणविहं ॥ १॥” इ- त्यादि विस्तरः कर्मविपाकादेरवसेयः । तथा अष्टाङ्गो योगो यमनियमादिकः । यदाह-"यम? नियमा२ सन३ पवन४- प्रत्याहारा ५ सुधारणा६ ध्यानम् । सुसमाधि८ चैत्यष्टा-बहानि वदन्ति योगस्य ॥१॥ अहिंसासूनृतास्तेय-ब्रह्माकिंच- नता यमाः। नियमाः शौचं संतोषः, स्वाध्यायतपसी अपि ॥२॥ देवतामणिधानं च, करणं पुनरासनम् । प्राणायामः १ य-पुस्तके-" शानावरणादीनि " इत्यपि ॥ २ "नियमाः शौचसतोपो" इति नाममाला ।

·माणयमः, श्वासप्रश्वासरोधनम् ॥३॥ प्रत्याहारस्त्विन्द्रियाणां, विषयेभ्यः समाहृतिः । धारणा तु कचिद्ध्येये, चित्तस्य स्थिरवन्धनम् ॥ ४॥ ध्यानं तु विषये तस्मि-नेकमत्ययसन्ततिः । समाधिस्तु तदेवार्थ-मात्राभासनरूपकम् ॥५॥" इति। तथाऽष्टौ महासिद्धयो महदै(है)श्वर्यरूपा लब्धयो लघिमायाः। यदाह-"लधिमा१ वशितेर शित्वं३, भाकाम्यं महिमा ५- ऽणिमा ६ । यत्र कामावसायित्वं७, प्राप्तिट रैश्वर्यमष्टधा ॥ १ ॥ भवेल्लघिमवानर्क-तूलादपि लघुर्लघुः। वशित्वसिद्धिमान् जन्तून्, क्रूरानपि वशं नयेत् ॥२॥ ईशित्वशक्तिमान् शक्रा-देरपि स्यान्महर्दिकः। प्राकाम्यवान् भुवीवाप्सु, मुवि वास्विव चक्रमेत् ॥ ३॥ महन्महिमवान्मेरो-रपि कुर्याद्वपुः क्षणात् । विशेदणिमवान् सूची-छिद्रेऽपि तनुतानवात् ॥ ४॥ भवेत्का- मावसायित्वा-कामचारी सदापि हि । प्राप्तिप्रभावतोऽर्कादीन्, स्पृशेदस्थोऽपि हेलया ॥५॥" तथा मित्रातारादयो यो- गदृष्टयोऽप्यष्टावेव । यदाह-"मित्रा१ तारार बला३ दीमा४, स्थिरा५ कान्ता६ प्रभा७ परा८ । नामानि योगदृष्टीनां, लक्षणं च निवोधतः ॥ १॥ तृणगोमयकाष्टानि-कणदीपप्रभोपमा । रत्नताराचन्द्राभा, सदृष्टेदृष्टिरष्टधा ॥२॥" तथा चत्वारोऽनुयोगाः चरणानुयोगाद्याः । यदाह-"चत्तारि य अणुओगा, चरणे धम्म गणियाणुओगे य दवि अणुओगे य तहा, अहकमं ते महिड्डीया ॥१॥ सविसयवलवनं पुण, जुज्जइ तहविहु महिड्डियं चरणं। चारित्तरक्खणहा, जेणियरे तिणि अणुओगा ॥२॥ चरणपडिवत्तिहेऊ, धम्मकहा कालदिवखमाईया । दविए सणसुदी, दसणसुद्धस्स चरणं तु ॥३॥ जह रण्णो विसएसुं, वयरे कणगे य रयय लोहे या चत्वारि आगरा खलु, चउण्ण पुत्ताण ते दिण्णा ॥ ४॥ चिंता लोहागरिए, पडिसेहं कुणइ सो उ लोहस्स । वयराईहि य गहणं, करिति लोहस्स तिन्नियरे ॥ ५॥ एवं चरणमि ठिओ, ११, पुस्तके-"कामाक्शायित्वम् " इत्यपि॥

·KEKASK.
"
करेइ गहणं विहीइ इयरेसिं । एएण कारणेणं, हवइ हु चरणं महिडीयं ॥६॥" यद्वा चत्वार्युपक्रमादीन्यनुयोगद्वाराणि ।
यदाह-"चत्तारि अणुओगदारा पत्ता । तंजहा-उवकमो१ निक्खेवोर अणुगमो३ नओ४ य॥" तेष्वपि निपुणो-
विज्ञः, इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥ ८॥
अथाष्टमपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह-
नवर्तत्तण्णू नववं-भंगुत्तियुत्तो नियोण नवरहिओ।
नवर्कप्पकयविहारो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥९॥
व्याख्या-नवतत्त्वज्ञो, नवब्रह्मचर्यगुप्तो, निदाननवकरहितो, नवकल्पकृतविहारः, इति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति
संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-नवतत्त्वानि जीवाजीवादीनि । यदाह-" जीवा १ जीवा २ पुण्णं ३, पावा ४ सव ५ सं-
वरो ६ य निज्जरणा ७ । वंधो ८ मुक्खो ९ य तहा, नव तत्ता हुंति नायव्वा ॥१॥" इत्यादि नवतत्त्वमकरणाभवतत्त्व-
विस्तरविचारोऽवसेयः । नव ब्रह्मचर्यगुप्तयस्तु कुसंसर्गादिदोपरहितवसत्यासेवनाधाः । यदाह-" वसहि १ कह २ नि-
सिजिदिय ३, कुडितर ४ पुव्वकीलिय ५ पणीए ६ । अइमाया ७ हार ८ विभू-सणा ९ य नव वंभगुत्तीओ ॥१॥
जं विवित्तमणाइन्नं, रहियं इत्थिजणेण य । वंभचेरस्स रक्खट्टा, आलयं तु निसेवए ॥२॥ मणपल्हायजणणी, कामरा-
गविवड्डणी । वंभचेररओ भिक्खू, थीकहं तु विवज्जए ॥ ३ ॥ समं च संथवं थीहिं, संकहं च अभिक्खणं । वंभचेररओ
भिक्खू, निचसो परिवज्जए॥४॥ अंगपञ्चंगसंगणं, चारुल्लवियपेहियं । वंभचेररओ भिक्ख, चक्खुगिज्झं विवज्जए॥५॥

·1 - सवि कुइयं रुइयं गीयं, हसियं थणियकांदियं । बंभचेररओ भिक्खू, सोयगिझं विवजए॥६॥हा कि रय दप्पं, सर्यणं चित्तासयाणि य । वंभचेररओ थीणं, नाणुचिते कयाइवि ॥७॥पणीयं भसपाणं तु, 'खिप्प ' मयविषण । बंभवेररी भिक्खू, निचसो परिवज्जए ॥८॥ धम्मं लद्धं मियं कालं, जत्नत्यं पणिहाणवं ॥ बंभवेररओ'भिक्खू, नाइ निधं तु । अंजए ॥९॥ विभूसं परिवजिजा, सरीरपरिमंडण । बंभचेररओ भिक्खू , 'सिंगारत्य'न धारए ॥ १० ॥ तदेताभि-' नैवभिब्रह्मचर्यगुप्तिभिर्गुप्तः । तथा नव निदानानि राजत्वाधभिलाषरूपाणि । यदाई-"राया १ जग्गाइसुओ २, इत्यी ३ पुरिसो ४ तहेव देवो ५ य । आयप्पयार ६ अविया ७ रसावओ८ तह दरिदसुओ९ ॥१॥ जं चहराईण; 'पर्याए पत्थणं करे जीवो । बहुसुकयविकएणं, रायत्तनियाणमेयंति ॥ २ ॥ नरयनिमित्तं रज, तम्हां उग्गौइसुकुलसंभूओ। हुजा- हमिय नियाणं, ज कीरइ तमिह उग्गाइ ॥ ३ ॥ जं पुरिसो महिलस, अहिलसइ तमिह इत्यियनियाण । पुण पुरिस-1 नियाणं, जं थी पुरिसत्तणं महइ ।। ४ ।। वेमाणियाइसुरवर-रिदिकए'ज'सुरंमण जीवो। पत्थइ तवेण तं पुण, देवनि- याणं वियाणाहि ॥५॥ जे कामेसु अतित्ता, बहुजुयले अक्षणो विउच्चति । देवा सि कए जं, नियाणमेयं अवी- यारं ॥ ६ ॥ बोहिनिमित्तं सावय-कुलाहिलासो सुहो परं तहवि । कयसुकयविकएणं, नियाणमेयं भवनिमित्तं ।। ७॥ एवं चरणथी जं, दरिदत्तत्तणं समहिलसइ । तं नवमनियाणपिह, असुहनियाणं मुणेयव्वं ॥८॥" एतैर्निदानै रहितः। नवनियाणरहिओ' इति प्रां प्राकृतत्वाच्छन्दोभङ्गनिरासार्थ व्यत्ययेनोपन्यासः । तथा नवकल्पलक्षणं, तच सुमतीतमेव । उद्यतविहारित्वं हि सद्गुरुलक्षणम् । यतः-" समणाणं संउणाणं, भमरकुलाणं च गोकुलाणं'च। अनियाओ वसहीओ, १४-पुरसके-" काले " इत्यपि । २ नातिमत्तं ३-3-पुस्तके " तेण " इत्यपि ॥

·सारइयाणं च मेहाणं ॥१॥ दंसणसोही थिरकर-णभावणा अइयसत्थकुसलतं । जणवयपरिच्छणाविय, अणिययवासे गुणा हुँति ॥ २॥" नित्यवासे तु दोपः । यदाह-"पडिबंधो लहुअत्तं, अजणुवयारो अदेसविन्नाणं । नाणाईण अवुड्डी, दोसा अविहारपक्खंमि ॥ १॥" इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥ ९॥ अथ नवम्याः पतिशिकायाः सूत्रगाथामाह- दसभेयअसंवरसं-किलेसउर्वघायविरहिओ निचं । हाइछक्करहिओ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥१०॥ व्याख्या-प्रत्येकं दशभेदभिन्नैरसंवरसंक्लेशोपघातै रहितः, तथा हास्यादिषट्करहितथेति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्वि- ति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम् दशभेदोऽसंवरः पञ्चकरणत्रियोगौघोपग्रहिकोपधिष्वप्रत्यारुपानरूपः। यदाह-"दसहा अ- संवरो खलु, इंदियपणगस्स५ मण६ वय७ तनूणं८ । ओहोवग्गहरूवो-वहीइ१० अप्पच्चखाणेणं ॥१॥" दशभेदः संक्लेश- स्तु, उपध्यु१ पाश्रयर कषाया३ हार४ मनो५ वचा कायाऽज्ञानाऽदर्शना९ऽचारित्र१० रूपः । यदाह-"उवहि१ वस- हीर कसाया३ऽऽहार४ मणो५ वय६ तणूण७ मन्नाणं । निइंसण९ मचरितं१०, संकिलेसो भवे दसहा ॥१॥" दशधा चोपघातो यथा-उद्गमोपघातः१, उत्पादनोपघातार, एपणोपघातः३, परिकर्मणोपघाता४, परिहरणोपघातः५, ज्ञानोपघातः६, दर्शनोपघात:७, चारित्रोपघात:८, अप्रीतिकोपघातः९, संरक्षणोपघात१० थेति । यदाह-"दस संजमोवघाया, अग्गम१ १ च-पुस्तके-" अइपसत्य" इत्यपि ॥ - ·उप्पायणे२ स३ परिकम्मे । परिहरण५ नाण६ दंसण७ चरित्त८ आचिअत्तर संरक्खे१०॥१॥" इत्येतैरसंवरसंक्लेशो- पघातैर्विरहितः । हास्यादिषदकं तु हास्य ? रत्यार रति३ भय, शोक५ जुगुप्सा लक्षणं सुप्रतीतमेव, तेनापि रहितः। इति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥१०॥ अथ दशमीषट्त्रिंशिकासूत्रगाथामाह- दसविहसामायोरी, दसचित्तसमाहिठाणलीणमणो । सोलस्कसायुचाई, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ ११ ॥ व्याख्या- सुगमैव- । नवरं-दवविधसामाचारी आवश्यक्यादिका । यदाह-"गमणे आवस्सियं? कुज्जा, गणे- कुज्जा निसीहियं। आपुच्छणा३ सयंकरणे, परकरणे पडिपच्छणं४॥१॥ छंदणा५ दव्वजाएणं, इच्छाकारो६ य सारणे। मिच्छा- कारो७ सनिंदाए, तहकारोट पडिस्सुए ॥२॥ अब्भुट्टाण९ गुरुपूआ, अच्छणे उपसंपया १०। एसा दसहा साहुस्स, सामा- यारी पवेईया ॥ ३॥" दश चित्तसमाधिस्थानानि स्त्रीपशुपण्डकसंसक्तशयनासनवर्जनादीनि । यदागमः-"नो इत्थीपसु- पंडग-संसत्ताई.सयणासणाई सेवित्ता भवइ१, नो-इत्थीणं कहं कहित्ता भवइ२, नो पणीयरसभोई भवइ३, नो पाणभोय- णस्स. अमाई आहारित्ता भवइ४, नो पुव्वस्यपुतकीलियाई सेविता भवइ५, नो इत्यीट्ठाणई सेवित्ता भवइ६, नो इत्थी- । पं.इंदियाई मनोरमाई आलोइय आलोइय निशाइचा, भवइ७, नो सहरूवगंधाणुवाई भवइ८, नो सिलोगाणुवाई भवइ९, १३. क. पुस्तके--"अगाई माय," इत्यपि ॥

·नो सायासुक्खपडिवद्धे भवइ१०॥ इति । कपायपोडशकं च अनन्तानुवन्ध्यादिचतुर्भेदभिन्नक्रोधादिचतुष्करूपम् । यदाह- 'कोहो माणो माया, लोहो चउरोवि हुंति चउभेया । अण अप्पचक्खाणा, पञ्चक्खाणा य संजलणा ॥११॥" 'अणत्ति' अ- नन्तानुबन्धिनः । तथाऽत्रोपमानादयः संज्वलनानेवादी कृत्वा दर्शिताः । यदाह-" जलरेणुपुढविपच्चय-राईसरिसो चउ- विहो कोहो । तिणिसलयाकट्टिय-सेलत्थंभोवमो माणो ॥ १॥मायावलोहिंगोमु-त्तिमिदसिंगघणवंसमूलसमा । लोहो हलिदखजण-कद्दमाकिमिरागसारिच्छो ॥२॥पक्खचउमासवच्छर-जावज्जीवाणुगामिणो कमसोदेवनरतिरियनारय-गइसा- हणहेअवो भणिया ॥३॥ कोहो पीई पणासेइ, माणो विणयनासणो । माया मित्ताणि नासेइ, लोहो सव्वविणासणो ॥४॥" इत्येवं दशविधसामाचारीदशचित्तसमाधिस्थानकेपु लीनमनाः, पोडशकषायत्यागी चेति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥११॥ अथैकादशीपत्रिंशिकास्त्रगाथामाह- पडिसेवसोहिदोसे, दस दस विणयाइचउसमाहीओ। चउँभेयाउ मुणतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ १२ ॥ गमनिका-प्रतिसेवादोपान् दश, शोधिदोपांश्च दश, विनयादिचतु:समाधींश्च प्रत्येक चतुर्भेदभिन्नान् जानन्निति पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति पिण्डार्थः। रफुदार्थस्त्वयम्-प्रतिसेवादशकं दादिकम् । यदाह-"दप्प १ प्पमाय २ ऽणामागे ३, ·पद- %D आउरे ४ आवईसु५ य । संकिर ६ सहसागारे ७, भए ८ पोसे ९ य वीमंशा १०॥१॥ दप्पो उ वगंणाई, कन्दप्पाई तहा पमाउत्ति । विस्तरणमगाभोगो, आउरे रुअर्बुहाईहिं ॥२॥ दवाइअलंभे पुण, चउप्पयारा उ आवई होइ । सुद्धं- मिवि संकाए, जं संके तं समासज्जे ॥३॥ पुन्धि अपासिऊणं, पाए छुढेमि ज पुणो पासे । न चएइ नियत्तेलं, पायं सह- साकरणमेयं ॥४॥रायसीहाइभयओ, पहकहणाई य रुक्खचडणाई । कोहाईओ पोसो, वीमंसा सेहमाइणं ॥५॥" दश शोधिदोपाः आकम्पयित्वेत्यादिकाः । यदाह-" आकंपईचा १ अणुमाणइत्ता २ ज दिहं ३ वायरं ४ च सुहुमं ५ वा। छन्नं ६ सदाउलयं ७, बहुजण ८ अव्वत्त ९ तस्सेवी १० ॥१॥ वैयाक्चाईहिं, पुचि आकंपइत्तु आयरियं । आलोएई कहं मे, थोवं वियरिज पच्छित्तं? ॥२॥ धन्नो जो कुणइ तवं, अहं न सकेमि कत्थ मे सत्ती । तुन्भेवि मज्झ थाम, जाणह अणुमाणणा एसा ॥३॥ दिहा उ जे परेणं, दोसा विपडेइ तचिय न अने । सोहिभयो जाणंतु य, एसो एयांवराहुत्ति ॥४॥ बायर बहुवराहे, जो आलोएइ सुहमए नेव । अहवा सुहमे वियर्डइ, पैर मन्नंतो उ एवं तु ॥५॥ जो सुहमे आलोयइ, सो कह नालोइ वायरे दोसे ? । अहवा जो वायरए, वियडइ सो किं न सुहुमे उ? ॥६॥ अमुगवराहे पत्ते, किं पच्छित्त- ति पुच्छियं छन। कोहं सयंति अहवा, छनं गुरुगोवि निसुगंति ॥७॥ पक्खियचाउम्मासिय-संवच्छरिएसु सोहिकालेसु । सदाउले कहेइ, दोसे सो होइ सत्तमओ ॥ ८॥ आलोइऊण गुरुणो, पायच्छित्तं पडिच्छिंयं तत्तो । तमसदहओ पुच्छइ, अन्ननं अट्ठमो दोसो ॥ ९॥जो सुअपरियाएहिं, अन्यत्तो तस्स निययदुचरियं । आलोयंतस्स फुडं, नवमो आलोयणा- १ नम्मारिए २ रुपाक्षुमारिमिः। ३ वशीहस्य । ४ वितरेए । ५ प्रायश्चि तमगाए । ६ एतदपराध इति । ७ प्रकटयति । ८ भाचार्य प्रति । ९ भका स्वयमिति गुरयोऽपि छ निश्श्यन्ति । १० व-पुस्तके 'परिच्छिउँ" इत्यापि । ११ मनधीतनिशियादिशातग्यभनय ॥

·दोसो ॥१०॥ ते चेव जोऽवराहे, सेवइ सूरी स होइ तस्सेवी । समदोर्स मियं दाहि-तिं तस्स आलोयणे दसमो॥११॥" चतुर्विधानि चत्वारि विनयश्रुततपआचाररूपाणि समाधिस्थानानि। यदागमः-"चविहा खल विणयसमाही भवइ । तंजहा–अणुसासिज्जंतोसुस्ससइ१ सम्म संपडिवज्जइ२ वेयमाराहइ३ न भवइ अत्तसंपग्गहिए चउत्थं पयं भवइ, भवइ य इत्थ सिलोगो-"पेहेइ हियाणुसासणं, सुनस्सइ तं च पुणो अहिट्ठए । न य माणमएण सज्जइ, विणयसमाहिआयैयहिए ॥१॥" चउब्विहाखलु सुअसमाही भवइ। तंजहा-सुयं मे भविस्सइत्ति अज्झाईयव्वं भवइ श ऍगग्गचित्तो भविस्सामित्ति अज्झाइयव्वं भवइ २ । अप्पाणं ठावइस्सामित्ति अज्झाइयव्वं भवइ ३। ठिओ परं गवइस्सामित्ति अज्झाइयव्वं भवइ ४॥ चविहा खलु तवसमाही भवइ । तंजहा-नोइहलोगट्टयाए तवमहिद्विजार, नो परलोगट्ठयाए तवमहिहिजार, नो कित्तिवण्णसहसिलोगट्ठयाए तवमहिहिज्जा३, नन्नत्य निज्जरयाए तवमहिद्विज्जा ॥शा चउन्विहा खलु आयारसमाही भवइ । तंजहा-नो इहलोगट्टयाए आयारमहिहिज्जा १, नो परलोगट्टयाए आयारमहिहिज्जार,नो कित्तिवण्णसहसिलोगट्ठयाए आयारमहिद्विज्जा ३, नन्नत्य आरहतेहिं हेऊहिं आयारमहिद्विज्जा ४॥" इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥१२॥ अथ द्वादशीपत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- दसविहवेआवच्चं, विणयं धम्मंच पडु पयासंतो।वजियअकप्पंछक्को, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥१३॥ व्याख्या-दशविधवैयावृश्य, दशविधविनयं, दशविधं धर्म च पटु प्रकाशयन् वर्जिताकल्पषटूश्चेति षट्त्रिंशद्गुणो १ समदोप इति । २ दास्यतीति । ३ मोक्षार्मिकः । ४ मध्यापयितव्यं अध्येतव्यं वा । ५ खलोकादि । ६ अधितिठेर । ७ भईरप्रणीतः॥ . - १० ·सविता गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-दशविधं वैयावृत्त्यं आचार्यादिविषयम् । यदाह-"आयरिय१ उवज्झाएर, तवस्सि३ सेहे४ गिलाण५ साहूस्सुं६ । समणुन७ संघ८ कुल९ गण१०-वेआवचं हवइ दसहा ॥१॥" अत्र समनोज्ञाः समानधर्माणः, सङ्घश्चतुर्विधः, कुलमेकपुरुषसंततिरूपम्, तत्समुदायो गणः । तथा दशविधो विनयोऽहंदादिविषयः। यदा- ह-" अरिहंती सिद्धर चेइय३, सुए४ य धम्मे५ य साहुवग्गेय। आयरिय७ उवज्झाए८, पवयणे९ दसणे१० विणओ ॥१॥अरिहंता विहरता,सिद्धा कम्मक्खयासिवंपत्ता। पडिमाओचेइयाई,सुयं च सामाइयाईयं ॥५॥धम्मो चरित्तधम्मो, आहारो तस्स साहुवग्गुत्ति । आयरियउवज्झाया, विसेसगुणसंगया तत्थ ॥३॥ पवयणमसेससंघो, देसणमिच्छंति इत्य सम्मत् । विणओ दसहमसिं, कायव्वो हाई एवं तु ॥४॥ भत्ती बहुमाणो व-पणजणण नासणमवण्णवायस्स । आसा- यणपरिहारो, विणओ संखेवओ एसो॥५॥" तथा दशविधो धर्मः क्षान्त्यादिको यतिधर्मः । यदाह-" खंती १ म- दव २ अजव ३, मुत्ती ४ तव ५ संजमे ३ य वोद्धव्वे । सचं ७ सोयं ८ आकिं-चणं ९ च वंभ १० च जइधम्मो ॥१॥ कोहस्स निग्गहो खंती, मदवो माणनिग्गहो । अज्जवो य अमाइतं, मुत्ती लोहस्स निग्गहो ॥२॥ तवो इच्छानिरोहो य, संजमो पाणिणं दया । सचं हियं मियं वक, सोअमज्झप्पसोहणं ॥३॥ आकिंचणमग थत्तं, बभं मेहुणवजणं । एसो दस- विहो साहु-धम्मो सव्वन्नुदेसिओ ॥ ४॥ एवं दसविहं धम्म, जे चरंति महेसिणो । ते संसारसमुदस्स, पारं गच्छंति नी- रया ॥५॥" अकल्पनीयादिषट्कं प्रतीतमेव । यदुच्यते-" अकप्पाईण छकं तु, अकप्पो गिहिभायणं । पलियंकानि- १ नवदीक्षित । २ ड-पुस्तके-" सपया जत्य " इत्यपि । ३ व-पुस्तके-" एय" इत्यपि ॥ S StaKASS ·Sras सिजाए, सिणाणं सोहवज्जणं ॥१॥" एतद्विस्तरस्तु श्रीदशवैकालिकादवसेयः । इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥१३॥ अथ त्रयोदशीषत्रिंशिकासूत्रगाथामाह- दसभेयाइ रुईएँ, दुवालसंगेसु बौरुवंगे। दुविहसिक्खाइनिउणो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥१४॥ व्याख्या-दशभेदायां रुचौ, द्वादशाङ्गेषु, द्वादशोपाङ्गेषु, द्विविधशिक्षायां च निपुण इति षट्त्रिंशद्गुणो गुरुर्जय- विति मुकुलितार्थः । विकसितार्थस्त्वयम्-दशभेदा रुचिनिसर्गोपदेशादिका । यदाह-" निस्सग्गु १ वएसरुई २, आ- णरुई ३ सुत्त ४ वीय ५ रुइमेव । अभिगम ६ वित्थाररुई ७, किरिया ८ संखेव ९ धम्म १० रुई ॥२॥ जो जिणदिवे भावे, चउन्विहे सद्दहेइ सयमेव । सो होइ निसग्गरुई, तविवरीओवएसई ॥२॥ जिणआणं मन्नतो, जीवो आणाई पुणे- यन्यो । अंगोवंगाईयं, मन्नतो होइ सुत्तरई ॥३॥ एगपयाणेगपए, जस्स मई पसरए स वीयरुई । सो होइ अभिगमरुई, सुत्तं जोणित्य ओदिदं ॥ ४॥ जो मुणइ सव्वभावे, सव्वपमाणेहि वित्थररुई सो । समियाइसु आउत्तो, जो खलु किरि- याई सो उ ॥५॥ सो संखेवरुई जो, चिलाइपुत्तु व्व बुज्झई तत्तं । सद्दहइ जिणाभिहियं, जो धम्म सो हु धम्मरुई ॥६॥" द्वादशाङ्गी तु आचारादिदृष्टिवादान्ता । यदागमः-" नमो तेसिं खमासमणाणं जेहिं इमं वाइयं दुवालसंगं गणिपिडगं भ- गवंत, तंजहा-आयारो १, सूयगडो २, ठाणं ३, समवाओ ४, विवाहपन्नत्ती ५, नायाधम्मकहाओ ६, उवासगर्दसा- १ स्नानम् ॥ ..

·द- % 3D ओ ७, अंतगडदसाओ ८, अणुत्तरोववाईयदसाओ ९, पण्हावागरणं १०, विवागसुअं ११, दिद्विवाओ १२॥" इति । द्वादशोपाङ्गी तु औपपातिकादिलक्षणा। यदाहुः उवाइयं १ रायपसे-णीयं २ तह जीवभिगमे ३ पनवणा ४ । जंबूपन्नत्ती ५ चंद ६-सूरपन्नत्ति ७ नामाओ॥ १ ॥ निरयावलिया ८ कप्पा-वयंस ९ पुष्फी य १० पुष्फचूली य ११ । वहीदसा उ १२ एवं, बारसुवंगाण नामाई ॥२॥" द्विविधा शिक्षा, ग्रहणा १ ऽऽसेवना २ लक्षणा । यदाह "सिक्खा नाम परिण्णा, सा पुण दुविहा सुए समक्खाया । पढमा गहणपरिण्णा १, वीया आसेवणपरिणा२ ॥१॥" इत्येवं षट्त्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥१४॥ अथ चतुर्दशी पत्रिंशिकामाह- एगार सदुपडिमी, बारसवय तेरकिरियठाणे यासम्म उवएसंतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥१५॥ व्याख्या कण्ठ्या । नवरं एकादश श्राद्धमतिमा दर्शनप्रतिमादिकाः । यदाह-"दसण१ वयर सामाइय३, पो- सह४ पडिमा५ अभक्षसच्चित्ते।आरंभ८ पेस९ उद्दि-१० वजए समणभूए११ य॥१॥ एगाइमासवुड्डीए, एयाओ इंति कालओ । अणुढाणं पुणो एवं, पढमाए सुद्धदसणं ॥२॥ बीया पडिमा नेया, सुद्धाणुव्वयपालणं । सामाइयपडिमा उ, सुदं सामाइ चिय ॥ ३ ॥ अट्ठमीमाइपव्वेसु, सम्मं पोसहपालणं । सेसाणुहाणजुत्तस्स, चउत्थी पडिमा इय ॥४॥ निकंपो का- उस्सग्गं तु, पुव्वुत्तगुणसंजुओ । करेइ पव्वराइसुं, पंचमी पडिमा इमा ॥५॥ छट्ठीए बंभयारी सो, फासुयाहारसत्तमी । वज्जे सावज्जमारंभ, अट्ठमि पडिवण्णओ ॥ ६ ॥ अवरेणावि आरंभ, नवमी नो करावए । दसमी पुण उद्दिडं, फासुर्यपि न भुंजए S ·स " sxsces ॥७॥ इकारसीइ निस्संगो, धरेइ लिंग पडिग्गहं । कयलोओ सुसाहुन्च, पुन्वृत्तगुणसायरो ॥ ८॥ नाममित्तमिमं वृत्तं, किं- चिमित्तं सरूवओ। उवासगपडिमाणं च, विसेसो सुयसायरे ॥९॥ तथा द्वादशसंख्यानि श्राद्धव्रतानि स्थूलपाणातिपात- निवृत्यादीनि । यदाइ-"पाणिवह १ मुसावाए २, अदत्त ३ मेहुण ४ परिग्गहे ५ चेव । दिसि ६ भोग७ दंड ८ समइय ९, देसे १० पोसह ११ ऽतिहिविभागे १२॥ १ ॥ संकप्पनिरवराहं, दुहा तिहा तसजिआ न हंतव्वा । कनालियाइपमुई, थूला- लीयं न वत्तव्वं ॥ २ ॥ खत्तखणणाइचोरं-कारकरमदत्तयं न घेत्तन्वं । परदारपरीहारो, अहवावि सदारसंतोसो ॥ ३॥ धण- धन्नाइपरिग्गह-परिमाणं माणवेहि कायव्वं । किचा सयलदिसासु, अवही अवहीरिउ लोहं ।। ४॥ महुमंसाईचाया, कायव्वा विगइपमुहपरिसंखा । जइसत्तिऽणत्थदंडो, वज्जेयन्वो अइपयंडो ।। ५॥ समभावो सामइयं, खणिएणं तं सयावि कायन्वं । देसा- वगासियं पुण, सयलवयाणपि संखिवणं ॥ ६॥ देसे सव्वे य दुहा, ससत्तिपोसहवयं विहेयव्वं । साहूण सुद्धदाणं, भनीए सं- विभागवयं ।। ७॥ एवं दुवालसविई, गिहिधम्मं पाणिणो विहियविहिणो । कमसो विसोहिउँ क-म्मकयवरं जंति परमपयं ॥८॥" त्रयोदशक्रियास्थानानि अर्थानादीनि । यदाह अट्ठा ? ऽणहा २ हिंसा ३-ऽकम्हा ४ दिहि ५ य मोस ६ दिने ७ य। अन्नत्य ८ माण ९ मित्ते १०, माया ११ लोहे १२ रिआवहिया १३ ॥१॥" तत्रार्थक्रिया अर्थदण्डरूपा १ । तद्वि- परीताऽनर्थक्रिया । हिंसाक्रिया पाणिवधलक्षणा ३ । सहसाकारेण आकस्मिकीक्रिया ४ दृष्टिभ्रमाद् दृष्टिकीक्रिया ५। अ- लीकरूपा मृपाक्रिया.६ । अदत्तक्रिया स्तेयलक्षणा ७ । अध्यात्मक्रिया चित्तकलमलकरूपा ८ । मानक्रिया अहङ्कतिरूपा ९ । अमित्रक्रिया देषलक्षणा १० । मायाक्रिया चित्तकौटिल्यप्रधाना ११ । लोभक्रिया गृदिरूपा १२ । इपिथिकीक्रिया केवलि- १ सफलदिशासु अवषिः कार्यः अवधार्थ लोमन् ॥ ASKASKAestaste ·- नामकसामयिकरूपा १३ । इति गाथार्थः ॥१५॥ अथ पञ्चदशी पत्रिंशिकामाह- बारसउँवओगविऊ,दसविहपच्छिंत्तदाणनिउणमई। चउदसउर्वंगरणधरो,छत्तीसगुणो गुरू जयउ १६॥ व्याख्या-सुवोधैव । नवरं उपयोगद्वादशकं ज्ञानपञ्चकाऽज्ञानत्रिकदर्शनचतुष्कलक्षणम् । यदाह-" नाणं पंचविहं तह, अन्नाणतिगं च अट्ट सागारा । चउ दंसणमणगारा, वारस जियलक्खणुवओगा॥१॥" दशविधप्रायश्चितं त्वालोचनादिकम् । यदाह-" तं देसविहमालोयण-पडिकमणोभयविवेगउस्सग्गे । तवछेअमूलअणव-हिए अपारंचिए चेव ॥ १॥ उद्धरणमल- णपूरण -गालणमियभमणअसणजयणा य । तत्तियतयंगछेअण-मफासवाओ वणे उवमा ॥२॥" चतुर्दशोपकरणानि मुखव- त्रिकादीनि । यदाह-" मुहपुत्ती रयहरणं, कप्पतियं सत्त पत्तउवगरणे । मत्तं च चोलपट्टो, उवही थेराण चूउदसहा ॥१॥ पत्तं. पत्ताबंधो, पायढवणं च पार्यंकेसरिया । पडलाइँ रयत्ताणं, गुच्छओ पानिज्जोगो ॥२॥" इति गाथार्थः ॥ १६ ॥ अथ षोडशी षट्त्रिंशिकामाह- बारसभेयंमि तैवे, भिक्खूपडिमासु भावणासुंच। निच्चं च उज्जमतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥१७॥ व्याख्या-कण्ठ्या । नवरं द्वादशभेदं तपोऽनशनादिरूपम् । यदागम: अणसण १ मूणोयरिया २, वित्तीसंखेवणं ३ रसच्चाओ ४ । कायकिलेसो ५ संली-णया ६ य बज्झो तवो होइ ॥ १॥ पायच्छितं १ विणओ २, वेयावचं ३ तहेव १ ईदृशो हि बन्धस्तेषाम् । २ ब-पुस्तके-" आलोयण पडिकमणे, मास विवेगे तहेव उस्सगे " इत्यपि । ३ उद्धरण मर्दन पूरणं (कठामगदे.) गालन (पूयरुधिरादे.) मितभ्रमणं मत्रानयतना तावत्तदङ्गच्छेदने अस्पर्शवादो व्रणे उपमा (तथा अत्रालोचनादौ)। ४ पात्रप्रमार्जनचीवरखण्ड. 1५ पात्रोपकरणानि ।। .

·chal सज्झाओ ४ । झाणं ५ उस्सग्गोऽवि य ६, अभितरओ तवो होइ ॥३॥" द्वादश भिक्षुपतिमास्त्वेकमासादिकाः। यदा- गमः-" मासाई सचता ७, पढमा बीय ८ तइय ९ सत्तराइदिणा १० । अहराई ११ एगराई १२, भिक्खूपडिमाण वारसगं ॥१॥ पढिवज्जइ एयाओ, संघयणधिईजुओ महासत्तो । पडिमाउ भाविअप्पा, सम्मं गुरुणा अणुनाओ ॥२॥ गच्छे चिय निम्माओ जा पुन्वा दस भवे असंपुण्णा । नवमस्स तइय वत्थु, होइ जहन्नो सुयाभिगमो ॥३॥ वोसहचत्तदेहो, स्वस- ग्गसहो जहेव जिणकप्पी। एसणअभिग्गहीया, भत्तं च अलेवेंड तस्स ॥४॥गच्छा विनिक्खमित्ता, पडिवज्जइ मासियं महापडिमं। देत्तेगभाषणस्स व, पाणस्स व तत्थ एग भवे ॥५॥ जत्थऽत्यमेई सूरो, न तओ ठगणा पयपि चालेइ । ता एगराइवासी, एगं च दुगं च अन्नाए ॥६॥ दुबाण हत्थिमाईण, नो भएणं पयपि ओसैरइ। एमाइनियमसेवी, विहरइ जाऽखंडिओ मासो॥७॥ पच्छा गच्छमुवेई, एवं दुमास तिमास जा सत्त । नवरं दत्ची बड्डइ, जा सत्त उ सत्तमासीए ॥८॥ तत्तो य अहमीआ, भवई इह पढम सत्तराईदी । तीए चउत्थचउत्थेण, अपाणएणं अंह पिसेसो ॥९॥" पारणके चाचाम्लं दत्तिनियमो नास्तीति । " उत्तणिो पासिल्लो, नेसजिओवि गणगइत्ता । सहइ उवसग्ग घोरे, दिवाई तत्थ अविकंपो ॥१०॥ दुचावि एरिस चिय, पहिया गामाझ्याण नवरं तु । उकुडैलगंडसाई, दंडायय उच्चठाइत्ता ॥ ११॥ तच्चावि एरिस चिय, नवरं गणं च तत्य गोदोही । ची सणमहवावी, इत्ता अवखंजो वा ॥ १२ ॥ एमेव अहोराई, छटुं भत्तं अपाणगं नवरं । गामनगराण १ व्युत्पन्नः (निप्पन) २ परीपहोपसर्गसहनायापणात संस्कारवर्जनाग। 3 भक्तपणादि साभियह । ४ अलेपकर । ५ सातप्रक्षेपलक्षणा । ६ अपसरति अन्यमानें। ७ ५-पुस्तके-" पवि " इत्याप । ८ उत्तानः ( उर्ध्वमुखशायी) पार्श्वशायी नैपणिकः स्थानमूलस्थान कायोत्सर्गस्तेन स्थाता । ९उ-पुस्तके " नेसजिमोव ठाणठाइलो" इस्यपि। १० उरकटुकासनः वकायच्छेते वा दण्यवदायत । ११ घ. पुस्तके-"तु" इत्यपि । १२ अपनीतसिंहासनवरस्थानम् । १४ आप्रवरसुब्जतया ।।

·पटू ॥ बहिया, वग्धारियंपाणिए गणं ॥ १३ ॥ एमेव एगराई, अहमभत्तेण ठाणबाहिरओ। ईसीपंभारगए, अणिमिसनयणेग- दिट्ठी य।॥१४॥" एतस्यामेकरात्रिप्रतिमाया लाभास्त्रयः-"एगराइयं भिक्खूपडिमं पालेमाणस्स ओहिनाणे वा मणपज्जवनाणे वा केवलनाणे वा समुप्पज्जइ " इति ॥ द्वादश भावनाश्च अनित्यतादिकाः। तथाहि-"ताओऽणिचमसरणं, भवमेगतं अनत्त असुइत्तं । आसव संवर निज्जर, सुधम्म तियलोय बोही य ॥१॥ धणसयणगेहदेहा-उरुवतारुण्णसुहपहुनाई। अच्छतमणि- बाई, पडिबंधो तेसु को ? जीव ! ॥२॥ पियमायभायजाया-सुयहयगयसुहडकोडिमझावि । रंकु व्व सरणहीणो, ही हीरइ मखुणा जीवो ॥३॥ अननकायजाईगयनत्तयवेर्यवयपरावत्ता । रे जियें ! भवरंगगओ, नडु व्व नडिओऽसि कह न , तुम ॥४॥ इह दुहसुहजम्मणमर-णबंधमुक्खाइँ हुँति इकस्स । जीवस्स ता तुमं कीस १, कुणसि सयणेसु पडिबंधं ॥ ५॥ अनं इमं सरीरं, अन्नो जीवृत्ति निच्छओ एसो । ता किं कुणसि ममत्तं, देहे रे जीव ! दुहगेहे ॥६॥ कलिलमलरुहिरवसमं-सपि- तमुत्तअद्विभरियपि । कुहियकलेवरमेयं, हन्दी मुदो मुणइ सुदं ॥७॥ मिच्छत्तपमायाविर-इजोगपगुहा हु आसवदुवारा। कम्मोहि जलेहि व प-रयंति आयं तलायं व ॥ ८॥ सम्मापमायविरई-गुत्तीपमुहेहि दढकवाडेहिं । संवरियासवदारं, आयत- लायं लहुं कुणम् ॥९॥ खलियनवकलिलसलिला-गमोऽवि पुवकयपावपंकाओ। छुट्टसि न जीव ! तववा-रसप्पतावं विणा कहवि ॥१०॥ कत्यवि किया न सुदया, कत्थवि सुदया न निम्मला समया । समयादयाकिवाहि, पवत्तिओ जयइ जिणधम्मो ॥ ११ ॥ जत्य भमिओऽसि पुन्धि, अणंतसो जीव ! जोणिलक्खेसु । तं लोगसरुवं चिय, चिंतंतो कुणसु सुह- माणं ॥१२॥ को जाणइ लब्मइ वा, न वत्ति बोही पुणोऽवि रे जीव!। ताइह लहिउंबोहि, सुहोवमं कुणसु रंक !धुवं॥१३॥ १ प्रलम्बित्भुनद्वंद्वतया।२ भवनतेपदप्रभाग: 1 3 कोरिमध्यादपि । ४ वेदवयापरावति । ५ अ.-पुस्तके " जीव " इत्यपि । ६ समतादयाक्रियाभिः। ७ भाषाराघुपमितम् ॥ - ·. इत्येवं पत्रिंशद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥१७॥ अथ सप्तदशी पत्रिंशिकामाह- चउदगुणठाणनिउणो, चउदसपडिसेंवपमुहगुणकलिओ।अट्ठसुहुमोवएसी, छत्तीगुणो गुरू जयउ॥ व्याख्या-गदितार्था । नवरं चतुर्दशगुणस्थानानि मिथ्यादृष्ट्यादीनि । यदाह-" मिच्छे सासण मीसे, अविरय देसे पमत्त अपमते । नियहि अनियहि सुहुम, उपसमखीण सजोगि अजोगगुणा ॥१॥ जीवाइपयत्थेमुं, जिणोवइडेसु जा असदह- णा । सद्दहणा वि य मिच्छा, विवरीयपरूवणाएं य ॥२॥ संसयकरणं जंपि य, जो तेसु अणायरो पयत्थेसुं । तं पंचविहं मिच्छं, तदिट्टी मिच्छदिट्ठी य ॥३॥ उवसमअद्धाइटिओ, मिच्छमपत्तो तमेव गंतुमणो । सम्मं आसायंतो, सासायणिमो मुणेयव्वो ॥४॥जह गुडदहिणी महिया-णि भावसहियाणि हुंति मीसाणि। भुंजंतस्स तहोभय, तदिही मीसदिही य ॥५॥ तिविहेवि हु सम्मत्ते, थेवावि न जस्स विरइ कम्मवसा । सो अविरइति भण्णइ, देसे पुण देसविरई य ।। ६॥ विगहाकसाय- निदा-सदाइरओ भवे पमत्तुत्ति पंचसमिओ तिगुत्तो, अपमत्तजई मुणेअव्यो ।।७।। अप्पुवं अप्पुव्वं, जहुत्तरं जो करेई ठिइकडं । रसकंड तग्घायं, सो होइ अपुच्वकरणो य ॥८॥विणियति विसुद्धिं, समयपइटावि जंच अन्नुन्न । तत्तो नियट्टिगणं, विवरी- यमओ अ अनियट्टी ॥९॥ थूलाण लोहखंडा-ण वेयगो वायरो मुणेयन्यो । मुहूमाण होइ सुहुमो, उवएसतेणं तु उवसंतो ॥१०॥ खीणम्मि मोहणिज्जे, खीणकसाओ सजोगजोगुत्ति । हुति पउत्ता य तओ, अपवत्ता हुति हु अजोगी ॥ ११ ॥ चतुर्दश प्रतिरूपप्रमुखा गुणाः प्रतीता एव । यथा-"पडिरूवो तेयस्सी, जुगप्पहाणागमो महुरवको । गंभीरो धिइमंतो, उवए- १ "विपरीयफ्रूपणा जा य" इत्यपि । २ युगपत्प्रविष्टा अपि ॥ SeksSKSSSS " ·- Rs. सपरो य आयरिओ ॥१॥ अपरिस्सावी सोमो, संगहसीलो अभिग्गहमई य । अविकत्थणो अचवलो, पसंतहियओ गुरू होई ॥२॥" अष्ट सूक्ष्माणि स्नेहसूक्ष्मादीनि । यथा-"सिणेहं१ पुप्फबहुमं२ च, पाणु३ तिगं४ तहेव य । पणगं५ वीय इरियं७ च, अंडमुहुमं८ च अट्ठमं ॥१॥" इति गाथार्थः ॥१८॥ अथाष्टादशी पतिशिकामाह- पंचदसजोगसन्ना-कहणेण तिगारवाण चाएण । सल्लतिगवज्जणेणं, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥१९॥ व्याख्या-गताथैव । पञ्चदश योगाः सत्यमनम्मभृतयः । यदाह-"सचं? मोसं२ मीसं३, असञ्चमोसं मणं तह वई या उरल विउव्वाहारा, मीस्सा कम्मिग पनर जोगा ॥१॥" एतद्गमनिका-अस्ति जीवः सदसद्रूपो वा देहमात्रव्यापक इत्यादि यथाऽवस्थितवस्तुविकल्पनपरं सत्यं मनः१। जल्पनपरं सत्यं वचः २। तद्विपरीतं मनो वचो वाऽसत्यम् ४। धवखदिर- पलाशादिषु अशोकसद्भावादसत्यम् , तेषामपि संभवात् सत्यमिति मिश्रविकल्पनपरं मनो वचो वा मिश्रम् ६ । आमन्त्रणप- ज्ञापनादिरूपं हे देवदत्त! घटमानय, धर्म कुरु, इत्यादि विकल्पनजल्पनपरं मनो वचो वाऽसत्याऽमृषम् ८ । औदारिककाययो- ग:, औदारिकमिश्रकाययोगः २, वैक्रियकाययोगः ३, वैक्रियामिश्रकाययागः ४, आहारककाययोगः ५, आहारकमिश्रका- ययोगः ६, कार्मणकाययोगः ७ चेति पञ्चदश योगाः । पञ्चदशसंज्ञास्त्वाहारसंज्ञादिकाः । यदाह-"चउसन्नाहाराई, दसस- नकसायओघलोगजुया। पनरससन्ना मुहदु-क्खमोहविचिगिच्छसोअजुया ॥१॥" तत्राहारसंज्ञा जलायाहारग्राहिणस्तृणादेरिव १॥ १ व-पुस्तके-"पलाशादिमित्रेपु” इत्यपि । २ धववनमित्मादिवाक्ये ॥

·स . Lalalala भयमोहनीयोदयाद्यसंज्ञा, संकोचिनीवल्यादेरिव २।लोभमोहनीयोदयात्परिग्रहसंज्ञा, तन्तुभिर्टच्यादि वेष्टयन्त्या वळ्यादेरिव ३ । वेदमोहनीयोदयान्मैथुनसंज्ञा, चम्पकतिलकाशोकादीनामिव ४। क्रोधोदयात्क्रोधसंज्ञा, कूपादाक्रोशकं प्रति धावतः पारदादेरिव ५।मानोदयान्मानसंज्ञा, हुंकारान्मुश्चतः कोकनदकन्दादेरिव ६। मायोदयान्मायासंज्ञा, दलैः फलान्याच्छादयन्त्याश्चिटिकाव- ल्यादेरिव ७ । लोभोदयालोमसंज्ञा, निधानं परोहैर्वेष्टयतो विल्वपलाशादेरिव ८ । ज्ञानोपयोगरूपा ओघसंज्ञा, संचरजनमार्ग परिहरन्त्या वृत्याचारोहन्त्या लतादेरिव ९ । दर्शनोपयोगरूपा लोकसंज्ञा, सूर्योदयाद्विकसतः कमलादेरिव १० । साताऽसाता- नुभवरूपे सुखदुःखसंज्ञे, सर्वजीवानां प्रतीते १२ । मिथ्यादर्शनरूपा मोहसंज्ञा, सूर्याभिमुखहस्तयोजिकौपध्यादेरिव १३ | वि- प्लुतिरूपा विचिकित्सा, सा चाऽशुचिस्पर्शादृष्टिदोषादेर्वा म्लानिं भजन्त्यास्तथाविधवल्यादेरिव १४ । शोकमोहनीयोदयाच्छो- कसंज्ञा, अश्रूणि विमुञ्चन्त्या रुदन्तीवल्यादेरिव १५ । गारवत्रिकं च ऋद्धि ? रस २ सात ३ लक्षणम् । तथा चाह श्रीधर्म- दासगणिः- पवराई वत्थपाया सणोवगरणाइँ एस विभवो मे । अविय महाजणनेया, अइंति अह इड्डिगारविओ ॥१॥ अरसं विरसं लूहं, जहोचवण्णं च निच्छए भुत्तुं । निद्धाणि पेसलाणि य, मग्गइ रसगारवे गिद्धो ॥२॥ सुस्सूसई सरीरं, स- यणासणवाहणापसंगपरो । सायागारवगुरुओ, दुक्खस्स न देइ अप्पाणं ॥ ३ ॥" शल्यत्रिकं माया ? निदान २ मिथ्या- दर्शन ३ शल्यरूपम् । यदाह-"पढमं मायासल्लं १, नियाणसल्लं २ तहा भवे वीयं । तइयं मिच्छादसण-सल्लं ३ भणियंकडु- विवांग ॥१॥ एएहि सल्लेहि, सल्लियहियओ मरेइ जो जीवो । सो असुहासुं गच्छइ, गई वहुसो चिणिपावो ॥२॥' इति गाथार्थः १९॥

·पद - अयैकोनविंशतितमी पििशकामाह- सोलससोलसउग्गम-उप्पायणदोसविरहियाहारो। चउविहभिग्गहनिरओ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ २० ॥ व्याख्या-प्रकटार्था । नवरं पोडशोद्गमदोपा आधाकर्मादयः । यदाह आहाकम्मु १ देसियर-पूइयकम्मे य मीसजाए४ य। ठवणा५ पाहुडियाए६, पाओयर७ कीय८ पामिचे९ ॥१॥ परिअट्टिए१० अभिहडु११-भिन्ने१२ मालोहडे १३ य अच्छिज्जे १४ । अणिसिह१५ ज्झोयरए१६, सोलस पिंडुग्गमे दोसा ॥२॥" तद्गमनिका चेयम्-यत् पद्कायविराधनया यतिन आधाय संकल्पनाशनादिकरणं तदाधाकर्म १ । यत्पुनहिणा स्वार्थ कृतं पश्चाद्यत्युद्देशेन प्रथक् क्रियते तदौदेशिकम् । तत्त्रेधा, तत्र यद्यथाभूतं समुद्धतं तत्तथाभूतमेव यावदर्थिकादीनां चतुर्णामुदिश्यमानमुद्दिष्टौदेशिकम् १ । यत्पुनः कूरादि दध्या- दिना व्यञ्जनादिना वा जीवविराधनां विना संस्क्रियते तत्कृतौदेशिकम् २। यत्त्वग्न्यादिना जीवविराधनापूर्व संस्क्रियते तत्क- मौदेशिकम् ३ ॥ तत्त्रिविधमपि चतुर्धा-यावदर्थिकमुद्देशम् १ । पापण्डिकार्थ समुद्देशम् २ । श्रमणेभ्य आदेशम् ३ । निर्ग्रन्थेभ्यः समादेशम् ४ ॥ एवं द्वादशधा औदेशिकम् । यदुद्गमकोटिदोपदुष्टसङ्गात् शुद्धमपि अपवित्रं तत्पूतिकर्म ३ । यदात्मनो हेतोह- स्थेन यावदर्थिकादिहेतोश्च मिलितमारभ्यते तन्मिश्रम् ४ । यद्यतिनिमित्तं गृही स्थापयित्वा मुञ्चति तद्गृह्नतः स्थापना ५। यत्स्वनिमित्तमपि गृही बतिन आजिगमिपून जिगमिपून् वा ज्ञात्वा अर्वाक् परतो वा तदर्थमारभते तत्माभूतिका ६ । यन्महा- न्धकारस्थितस्य यतिनिमित्तं दीपादिना प्रकटनं वहिरालोके नयनं वा तत्मादुष्करणम् । यत्स्वकीयपरकीयाभ्यां मूल्येन वि- साधितं तत्क्रीतम् ८ । यदुच्छिन्नं याचित्वा गृही दत्ते तत्मामित्यम् ९ । यत्पुनः परावर्त्य गृही यतिभ्यो दत्ते तत्मा(परा)वर्ति- ·द तम् १० । यद्नामान्तरागृहाद्वा यतिनिमित्तमानीतं तदाहृतम् ११ । यन्मुद्रितकुतुपादिमुखं यतिहेतोरुन्मुद्रय गृही घृतादि दत्ते तदुद्भिन्नम् १२ । यत्करदुयं मालादिभ्य उत्तार्य गृही दत्ते तन्मालापहृतम् १३ । यदलात्कस्मादपि उद्दाल्य गृही दत्ते तदाच्छेद्यम् १४ । यद्हुसाधारणं अन्यैरदत्तं एको गृही दत्ते तदनिसृष्टम् १५ । यद्गहिणा मूलारम्भे स्वार्थकृते तन्मध्ये य- तिनिमित्तमधिकावतारणं सोऽध्यवपूरकः १६ । इत्युद्गमदोपाः पोडश ॥ “धाई दूइ निमित्ते, आजीव वणीमगे तिगिच्छा य। कोहे माणे माया, लोभे य हवंति दस एए॥१॥ पुनि पच्छा संथव, विज्जा मंते य चुण्णजोगे य । उप्पायणाइ- दोसा, सोलसमे मूलकम्मे य ।। २ ।।" यदा पिण्डार्थ दातुरपत्यानामङ्कारोपणादिलालनं करोति तदा धात्रीदोषः १। पिण्डार्थमेव संदेशकनयनादिकरणे दूतीदोपः २ । पिण्डाथ लाभालाभकथने निमित्तदोषः ३। पिण्डार्थ दातुः सत्कजात्यादि स्वस्य प्रकाशयतः आजीवनादोपः ४ । यो दाता यद्भक्तस्तस्याग्रतस्तद्भक्तमात्मानं दर्शयतः साधोनीपकदोपः ५। पि- ण्डार्थ दातृगृहे औषधादिना वमनादिना वा प्रतिकुर्वतो वैद्यादि सूचयतो वा चिकित्सादोपः ६। बलविद्याराजवर्णकतपः- शक्तिमभावादिकोपभयावं लभते स कोपपिण्डः ७ । प्रशंसितोऽपमानितो वा दातुरभिमानोत्पादनेन यल्लभते समानपिण्डः ८ एकगृहाद्गृहीत्वा रूपान्तरं कृत्वा मायावशायत्पुनर्ग्रहगार्थ प्रविशति स मायापिण्डः ९ । कस्यापि वस्तुनो गृङ्ख्या बहुतरमटतो लोभपिण्डः १० जननीजनकश्वश्रुश्वशुरादिसंबन्धपरिचयरूपं कुर्वतः पूर्व पश्चाद्वा दानादातारं वर्णयतो वा संस्तवदोषः ११। स्त्रीरूपदेवताधिष्ठितं पूर्वसेवाऽऽराध्यं च समभाववर्णाम्नाय पिण्डार्थ प्रयुञ्जानस्य विद्यापिण्डः १२ । पुरुपदेवाधिष्ठितं पठित- सिद्धं च समभाववर्णान्नायं प्रयुञ्जानस्य पुनर्मन्त्रपिण्डः १३ । अदृशीकरणहेतुं नयनाजनादिकं कुर्वतश्चूर्णपिण्डः १४ । सौ- १ उ-पुस्तके " प्रकाशने " इत्यपि । २.व-पुस्तके सिवोत्तरसेवाराध्यम् " इत्यपि॥ स AGAR ·S %D भाग्यदौर्भाग्यफलान् पादलेपप्रभृतीन् योगान् पिण्डायमेव प्रयुआनस्य योगपिण्डः १५ । मङ्गलस्नानमूलिकाधौषधिरक्षादिना गर्भकरणविवाहभङ्गादि वशीकरणादि च पिण्डार्य कुर्वतो मूलकर्म १६ ॥ इत्युत्पादनादोपाः षोडश ॥ तथाऽभिग्रहचतुष्क द्रव्य १ क्षेत्र २ काल ३ भावा ४ भिग्रहरूपम् । यदाह-“दवओ १ खित्तओ २ चेव, कालो ३ भावओ४ तहा। अ- भिग्गहा उ साहूणं, एवं इंति चउन्विहा ॥१॥" श्रूयते श्रीमन्महावीरस्य चतुर्धाऽप्यभिग्रहः । यथा-" पृथ्वीनायसुता अजिष्यचरिता इंजीरिता मुण्डिता, क्षुत्सामा रुदती विधाय पदयोरन्तर्गतां देहलीम्। कुल्माषान् प्रहरद्वयव्यपगमे मे सूर्पकोणेन वेद, दद्यात्पारणकं तदा भगवतः सोऽयं महाभिग्रहः ॥१॥" इति गाथार्थः ॥२०॥ अय विंशतितमी षट्त्रिंशिकामाह- सोलसवयणविहिन्नू , सतरसविहसंजमंमि उज्जुत्तो। तिविराहणाविरहिओ, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ २१ ॥ व्याख्या-गतार्या । नवरं षोडशधा वचनविधिः कालत्रिकादिकः । यदाह-"कालतियं३ वयणतियंद, लिंगति- यं९ तह परुक्खपञ्चक्खं । उवर्णयवणय चउक्क, अज्झैत्यं चेव सोलसमं ॥१॥" कालत्रिकं अतीतादि । यथा-कृतवान् करोति करिष्यति । वचनत्रिकं एकवचन द्विवचनबहुवचनलक्षणम् । लिङ्गत्रिकं स्त्रीपुरुषनपुंसकलक्षणम् । परोक्षं स देवदत्तः । प्रत्यक्षं एष देवदत्तः । 'उवणयवणय' इति उपनीतोपनीतं वचनं चतुर्धा, तत्र उपनीतोपनीतं यथा-अयं १ "जारिता' इत्यपि । २ प्रशसावचनमुपनत निन्दावचन स्ववनतं द्विकयोगे चस्वारः । 3 अध्यारममन्यविवदिषोरपि मन्यवादः सत्वः ।।

·ऋद्धिमान् उदारश्च पुमान् १ । उपनीतापनीतं यथा-ऋद्धिमान् परं कृपणः २। अपनीतोपनीतं यथा-अयं दरिद्रोऽप्यु- दारः ३१ अपनीतापनीतं यथा-अयं दरिद्रः कृपणश्च ४ । यद्वा स्त्री सुरूपा सुशीला च१ । सुरूपा कुशीला च २ । कुरूपा सुशीला च३ । कुरूपा कुशीला च४॥ अज्झत्यं' इति अध्यात्मवचनं यथा-मनोगतं किमण्यवक्तुकामोऽपि सहसा तदेव वक्ति तदध्यात्मवचनमिति । तथा सप्तदशधा संयमः पृथिव्यादियत्नलक्षणः। यदाह-" पुढविदगअगणिमारुअ-वणसइबिति- चउपणिदिअज्जीवे । पहुँप्पेहेपमज्जण-परिठवणमणोवए काए ॥१॥"'परिठवणत्ति' परिष्ठापनासंयमः । शेषाणि पदानि प्रतीतानि । विराधनात्रिकं ज्ञानादिविराधनालक्षणम् । यद्यतिमतिक्रमणसूत्रम्-"पडिकमामि तिहिं विराहणाहिं, नाणविराह- गाए देसणविराहणाए चरित्तविराहणाए ।" इति गाथार्थः ॥२१॥ अथैकविंशतिवमीं पत्रिंशिकामाह- नरदिक्खदोर्स अट्टा-रसेव अट्ठार पावठाणाइं । दूरेण परिहरंतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥२२॥ व्याख्या-कण्ठ्या । नवरं अष्टादश नरदीक्षादोषाः शिशुत्ववृद्धत्वादयः । यदाह-"बाले१ बुड्ढ२ नपुंसे३ य, कीवेट जडे५ य वाहिए। तेणे७ रायावगारी८ य, उम्मत्ते९ य अदसणे१० ॥१॥ दासे११ दुद्वे१२ य मूढे १३ य, अणत्ते१४ जुंगिए१५ इय। उवहिए १६ य भइए १७, सेहनिप्फेडिया १८ इय ॥२॥" तत्र सप्ताष्टौ वर्षाणि यावद्धालोऽभिधीयते १। सप्ततिवर्षेभ्य ऊर्द्ध वृद्धः २ । नपुंसकस्तृतीयवेदीयः ३ । स्त्रीभोगैनिमन्त्रितोऽसंवताया वा स्त्रियोऽङ्गोपाङ्गानि दृष्ट्वा शद्धं वा मन्मनोल्लापादिकं तासां श्रुत्वा समुद्भूतकामामिलापोऽधिसोडुं न शक्नोति स क्लीवः ४ । जडविविधः, भाषया १ शारी- SANSAR १ व्यापारः। २ उपेक्षा ॥

·. रण २ करणेन ३ च । भापाजडः पुनरपि विधा-जलमूकः १, मन्मनमूकः २, एलमूकः ३ । तत्र जलमग्न इव बुडबुडा- यमानो यो वक्ति स जलमूकः १। यस्य तु ब्रुवतः खञ्च्यमानमिव वचनं स्खलति स मन्मनमूकः २। यस्त्वेलक इवा- व्यक्तमूकतया शद्धमात्रमेव करोति स एलमूकः ३॥ मन्मनमूको मेधाविगुणादीक्षणीयो नेतरौ १। यः पथि भिक्षाटने वन्दनादिषु वाऽतीवस्थूलतया शक्तो न भवति स शरीरजडः २। करणं-क्रिया तस्यां जडः समितिगुप्तिमत्युपेक्षणासंयम- पालनादिक्रियायां पुनः पुनरुपदिश्यमानोऽप्यतीव जडतया यो गृहीतुं न शक्नोति स करणजडः ३।५। व्याधितो भगन्दरातीसारमभृतिरोगैस्तः ६ । स्तेनश्चौरः ७। श्रीगृहान्तःपुरनृपतिशरीरतत्पुत्रादिद्रोहको राजापकारी ८। उन्मत्तो भूतादिगृहीतः ९ । अदर्शनः काणोऽन्धः स्त्यानदिको वा १० । 'दासत्ति' दासोऽतितो दासीजातो वा ११ । 'दुहृत्ति' दुष्टो द्विधा, कपायदुष्टो १ विषयदुष्टश्च २ । यदाह-." दुविहो य होइ दुबो, कसायदुट्टो १ य विसयदुढो २ य । सासंय- पुत्तीओलगित्थिसिहरणी पढम आहरणा ॥ ११॥" तत्र सर्षपभर्जिकाभिनिविष्टसाध्वादिवदुत्कटकषायः कपायदुष्टः १ । अतीव परयोपिदादिषु गृद्धो विपयदुष्टोऽपि द्विधा, स्वपरपक्षाभ्यां चतुर्भशी । विषयदुष्टनिधा, स्वलिङ्गगृहिलिङ्गान्यलिङ्ग- भेदात् । संजंइकप्पठिए वा, सिज्जायरि अनउत्थिणीए वा । एसो उ विसयदुट्ठो, दुविहोऽवि न अरिहए दिक्खं ॥१॥" १२। 'मूढत्ति' मूढो मूर्को व्यामूढो वा १३। 'अणचेति'ऋणातः १४ । 'जुंगिएत्ति' जातिकर्मशरीरादिभिपितो जुङ्गितः, तत्रमात- कोलिकवरडसूचिकादयोऽस्पृश्या जातिजुङ्गिता, स्पृश्या अपि स्त्रीमयूरकुर्कुटादिपोषका वंशवरत्रारोहणनखपक्षालनशौकरिक- त्वादिनीचकर्मकारिणः कर्मजुङ्गिताः, करचरणकर्णादिवर्जिताः शरीरजुनिता:१५। 'उवद्विएत्ति' उपस्थितो भोगलाहिकः १६ । १ सर्पग्माणकार्थमाचार्यस्य परसोरपि दनाममा अवलागका नो शीखरिणी च । २ सयतो कपस्थिताया साध्या यदा सयरया बालिकाया ना ॥

·- 'भइएत्ति' भृतको वृत्तिकिङ्करः १७। ' सेहनिफेडिआइयत्ति' यो हि अनुज्ञां विनाऽपहृत्य दीक्ष्यते स शिष्यनि:- स्फेटिकः १८ । एष तृतीयव्रतविलोपनप्रसङ्गान दीक्षणीयो निरतिशयैरिति । अष्टादश पापस्थानानि प्राणातिपातादीनि । यदाह-" पाणाइवाय ? मलियं २, चोरिकं ३ मेहुणं ४ दविणमुच्छं ५। कोहं ६ माणं ७ मायं ८, लोभ ९ पिज्ज १० तहा दोसं ११ ॥१॥ कलहं १२ अभक्खाणं १३, पेराग्नं १४ रइअरइसमाउत्तं १५ परपरिवायं १६ मायामोसं १७ मिच्छत्तसल्लं१८ च॥२॥"अपि च-"सुहुमे य वायरेवा, जो पाणे उवहिंसइ । रागद्दोसाभिभूयप्पा, लिप्पई पावकम्मुणा ॥१॥ जो मुसं भासए किंचि, अप्पं वा जइ वा वहुं । रागद्दोसाभिभूयप्पा, लिप्पई पावकम्मुणा ॥२॥ अदत्तं गिण्हई जो उ, अप्पं वा जइ वा बहुँ । रागद्दोसाभिभूयप्पा, लिप्पई पावकम्मुणा ॥३॥ मेहुणं सेवई जो उ, तिरिच्छं दिव्वमाणुस । रागदोसाभि- भूयप्पा, लिप्पई पावकम्मुणा ॥ ४॥ परिग्गहं गिहई जो उ, अप्पं वा जइ वा वहुँ । गेही मुच्छाभिभूअप्पा, लिप्पई पावक- भगुणा ॥५॥ कोहं जो अ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥६॥ माणं जो उ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ।। ७॥ मायं जो उ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मणा ॥८॥ लोभं जो उ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पा- वकम्पुणा ॥९॥ रागं जो उ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥ १०॥ दोसं जो उ उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवघेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥ ११ ॥ कलहं जो उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥१२॥ अभक्खाणं उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पा- वफम्मुणा ॥ १३॥ पेसुन्नं जो उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥ १४ ॥ रइअरइं उ- Faster st ·पद्- Kasksks ॥ , ईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवंघेणं, लिप्पई पावकम्मुणा ॥ १५॥ परपरिवायमुईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तनिमित्ताणुबंधेणं, लिप्पई पावकम्गणा ॥ १६॥ मायामोसं उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुवंधेणं, लिप्पई पाव- कम्मुणा ॥ १७ ॥ मिच्छासल्लं उईरेइ, अप्पणो य परस्स य । तन्निमित्ताणुबंधेणं, लिप्पई पावकम्गुणा ॥ १८॥" इति गाथार्थः ॥२२॥ अथ द्वाविंशतितमी पत्रिंशिकामाह- सीलंगसहँस्साणं, धारतो तह य बंभभेयाणं । अट्ठारसगमुयार, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥२३॥ व्याख्या-सुगमैव । नवरं अष्टादशसहस्रशीलाझानामियं निष्पत्तिः । यथा-"करणे जोए सन्ना, इंदिय भोमाइ समणधम्मे य । सीलांगसहस्साणं, अद्वारसगस्स निष्फत्ती ॥१॥" ब्रह्माष्टादशधा दिव्यौदारिकादिभेदभिन्नम् । यदाह- "दिव्यौदारिककामानां, कृतानुमतिकारितैः । मनोवाकायतस्त्यागो, ब्रह्माष्टादशधा मतम् ॥१॥" इति गाथार्थः ॥ २३ ॥ अथ त्रयोविंशतितमी षट्त्रिंशिकामाह- उस्सग्गदोसगुणवी-सवजओ सतरभेयमरणविहिं। भवियजणे पयर्डतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ २४ ॥ १ उ-पुस्तके-"जे नो कति मणसा, निजियाहारसन्नासोइदि । पुढवीकायात्म, खतिजुआ ते मुणी वदे ॥१॥ इत्यादिकरणगाथा ग्रंथान्तरादवसेयाः । प्रामाटा-इत्यापि पाठः॥

·व्याख्या-सुवोधैव । नवरं उत्सर्गदोपाणामेकोनविंशतेर्नको गुरुरिति । ते च घोटकादयो दोपाः। यदाह-" घो- डग १ लय २ खंभाई ३, मालु ४ द्धी ५ सवरि ६ नियल ७ खलिण ८ वहू ९ । लंबुत्तर १०. थणसंजई ११, भमुहं १२ गुलि १३ वायस १४ कविढे १५ ॥ १॥ सिरकंप १६ मूय १७ वारुणि १८, पेहत्ति १९ चइज्ज दोस उस्सग्गे। लंबुत्तर- वहुयाई, तिय चउ नो समणिसड्ढीणं ॥२॥ एतद्गमनिका-अश्ववद्विपमपादः कायोत्सर्ग करोतीति सर्वत्र योज्यम् १। वाताहतलतावत्कम्पमानः २ । स्तम्भे कुड्यादौ वाऽवष्टभ्य ३ । माले शिरोऽवष्टभ्य ४ । शकटोर्दिवदङ्गुष्ठौ पाणी वा मेल- यित्वा ५ । विवसनशवरीवद्गुह्याने करौ कृत्वा ६ । निगडितवचरणौ पृथुलो संकीर्णौ वा विधाय ७। कविकवद्रजोरहणं गृहीत्वा ८ । वधूवदवनतोत्तमाङ्गः ९ । जान्वधः प्रलम्बमाननिवसनः १०। दंशादिरक्षार्थ अज्ञानाद्वा हृदयं पच्छाध संयती- वत्मादृत्य ११ । आलापकगणनार्थमङ्गुलीभ्रुवौ वा चालयन् १२ । वायसवच्चक्षुर्गोलको भ्रा(भ्र)मयन् १३ । कपित्थवत्परि- धानं पिण्डयित्वा १४ । यक्षाविष्ट इव शिरः कम्पयन् १५ । मूकवत् हूहूकुर्वन् १६ । वारुणी सुरा, तद्भुडबुडायमानः १७ । अनुप्रेक्ष्य(क्ष)माणो वानर इवौष्ठपुटौ चालयंश्च १८ । कायोत्सर्ग करोतीत्येकोनविंशतिर्दोपाः । तथा सप्तदशभेदं मरणमावी- चिमरणादिकम् । यदाह -" आवीइ १ ओहि २ अंतिय ३, बलायमरणं ४ वसभरणं ५ च । अंतोसल्लं ६ तब्भव ७, वालं ८ तह पंडियं ९ मीसं १०॥ १॥ छउमत्थ ११ मरणकेवलि १२, विहाणसं १३ गिद्धपिट्ठमरणं १४ च । मरणं भ- तपरिण्णा १५, इंगिणि १६ पाओवगमणं १७ च ॥२॥" एतद्विवरणश्लोकाश्चात्र-" मरणं सप्तदशधा-ऽऽवीचिमरणमा- दिमम्। जीवानां पतिसमया-युःकर्मदलिकत्रुटिः॥१॥ यान्यायुःकर्मदलिका न्यनुभूय मृतः सकृत् । मर्ताऽनुभूय तान्येवा- १ उ-पुस्तके-" एतद्विवरण चात्र " इत्यपि ॥ - KK ·corres वधिमृत्युरयं स्मृतः ॥२॥ नानुभूय च मर्ता च, तदन्तिकमितीरितम् ३ । संयमयोगसनस्य, बलाकामरणं भवेत् ४ ॥३॥ इन्द्रियार्थवशार्तस्य, वशार्तमरणं भवेत् ५ । सशल्यमरणं प्राय-चित्तहीनस्य देहिनः ६॥४॥ मुक्त्वा संख्यायुषस्तिर्यग्-न- रान् देवांश्च नारकान् । केषांचिदपि शेषाणां, स्यान्मृतिस्तद्भवाभिधा ७॥५॥ बालाख्यं स्यादविरते ८, विरते विरता- भिधम् ९ । मरणं मिश्रमाख्यातं, विरताविरते पुनः १०॥ ६ ॥ चतुर्ज्ञानवता याव-च्छमस्थं मरणं स्मृतम् ११ । स्यात् केवलिमरणं तु, केवलज्ञानशालिनाम् १२ ॥७॥ गृदादिभक्षणाद्गार्दपृष्ठं मरणमुच्यते १३ । उद्घन्धनादिना मृत्यु-भवेद्वैहा- नसाभिधम् १४ ॥ ८॥ मृत्युभक्तपरिज्ञाख्यः, सर्वाहारविवर्जनात् । मुक्तनिःशेषसङ्गस्य, जन्तोः समतिकर्मणः १५ ॥९॥ इङ्गित्या(ता)ख्यं तदेवान्य-लतिकर्मविवर्जितम् १६ । पादपोपगमाख्यं तु, निश्चलं छिन्नवृक्षवत् १७ ॥१०॥ मरणेष्वेषु सर्वेषु, त्रयमन्तिममुत्तमम् । ज्वलनायुपघातैस्तन्न कर्तव्यं विवेकिना १८ ॥ ११ ॥ इति गाथार्थः ॥ २४ ॥ अथ चतुर्विंशतितमी षट्त्रिंशिकामाह- वीसमसमाहिठाणे, दसेसणा पंच गासैदोसे य । मिच्छत्तं च चयंतो. छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥२५॥ व्याख्या-विंशतिरसमाधिस्थानानि, दशैषणादोषान्, पञ्च ग्रासैषणादोषान्, मिथ्यात्वं च त्यजन् , इत्येवं षट्- त्रिंशद्गुणो गुरुर्जयत्विति संक्षेपार्थः, विस्तरार्थस्त्वयम्-विंशतिरसमाधिस्थानानि द्रुतद्रुतचारादीनि। यदागमः-" दवदव- चारि १ पमज्जिय २, दुपमज्जिय ३ रित्तसिज्ज ४ आसणिए ५। रायणियपरिभासी ६, थेर ७ भूओघाई ८ य ॥१॥ :-पुस्तके-"-वदेषानसाभिधम्" इत्यपि ॥ , ne- ·संजलण ९ कोहणे १० पि-मंसिए ११ भिक्खभिक्खमोहारी १२ । अहिगरणकरोदारण १३, अकालसज्जायकारी १४ य ॥ २ ॥ ससरक्खपाणिपाए १५, सद्दकरे १६ कलह १७ झंझकारी १८ य । सूरप्पमाणभोई १९, वीसइमे एसणास- मिए २० ॥३॥" इत्येतत्पदसंस्कारश्चायम्-द्रुतद्रुतचारी १, अप्रमार्जितस्थायी २, दुष्पमार्जितस्थायी ३, घशा- लादिसेवी ४, अतिरिक्तशयनादिसेवी ५, रत्नाधिकपारिभाषी ६, स्थविरोपघाती ७, भूतोपघाती ८, संजलनोपघाती ९, दीर्घकोपी १०, पराङ्मुखावर्णवादी ११, अभीक्ष्णमभीक्ष्णं चौरस्त्वमित्यादिवादी १२, उपशान्ताधिकरणोदीरकः १३, अ- कालस्वाध्यायकारी च १४, सरजस्कपाणिपादः १५, रात्रावुचैः शब्दकरः १६, कलहकरः १७, गणभेदकारी १८, सूरप्रमा- णभोजी १९, एपणायामसमितः २० इति ॥तथा दशैपणादोषाः शङ्कितादयः। यदाह-"संकीय १ मक्खियर निस्कत्त३ पि- हिय ४ साहरिय ५ दायगु ६ म्मीसे ७ । अपरिणय ८ लित्त ९ छडिय १०, एसणदोसा दस हवंति ॥१॥" एतद्गमनिका यथा-शुद्धमप्यशुद्धमिति शङ्कितमकल्प्यम् १ । म्रक्षितं सचित्तेन आगमगहितेन वा खरण्टि- तम् २। सचित्तपृथिव्यादिषु स्थापितं निक्षिप्तम् ३ । सचितेन फलादिना छन्नं पिहितम् ४।अयोग्यसचित्तादिपूत्सार्य यदीयते तत्संहृतम् ५ । दायकदोषा आभिर्गाथाभिरवसेयाः-" थेरऽपहुँपंडवेविरजरियंधव्वत्तमत्तउम्मत्ते । करचरणच्छिन्नपग- लिय-नियलंडुपाज्यारूढे ॥१॥ खंडइ पीसइ भुंजइ, कत्तइ लोढेइ विक्खिणइ पिंजइ । दलइ विरोलइ जेमइ, जा गुन्विणि वालवच्छा य ॥२॥ तह छक्काए गिण्हइ, घट्टइ आरभइ खिवइ दहु जई । साहरण चोरियंगं, देइ परकं परटुं वा ॥३॥ उवइ बलिं उच्चत्तइ, पिढराइ तहा सपञ्चवाया जा । दितेसु एवमाइसु, ओहेण मुणी न गिव्हंति६ ॥४॥ योग्यमयोग्यं च १ स्थविराप्रभुपण्डकोपथुनजारितान्यामकमत्तोन्मत्ताः । छिन्नकरचरणप्रगिलामुष्ठनिगडितादितपादुकास्टः ॥ २ अ-पुस्तके-" उवउत्तइ" इस्यपि ॥

·सवि समील्य यहीयते तदुन्मिश्रम् ७ । अपरिणतं द्विधामासुकीभूतं द्रव्यापरिणतं, दायकादेरशुद्ध भावे भावापरिणतम् दा दध्या- दिलेपकृतसंसृष्टाभ्यां मात्रकराभ्यां सावशेपद्रव्येण च त्रिभिः पदैरष्टभङ्गयां विषमभङ्गेषु लिमम् ९ । यत्र दीयमाने परिसाडि- स्तच्छर्दितम् १० । एते एपणादोपा दश । ग्रासैपणादोषाः पञ्च संयोजनाचाः । यदाह-"संजोअणा१ पमाणेर, इंगाले३ धूम४ कारणे५ तह य।" इति । संयोजनं लौल्यात् क्षीरशर्करादिमीलनम् । प्रमाणातिरिक्त पभागोनमात्राधिकम् २ । इ- झालं सरागमशंसम्३ । सधूमकं सद्वेपनिन्दितम् ४। अकारणं वेदनादिपदकारणरहितपमिति ॥ एकविधं मिथ्यात्वं चादेवादि- ध्वपि देवत्वादिबुद्धिलक्षणम् । यदाह-"अदेवे देवबुद्धिर्या, गुरुधीरगुरौ च या । अधर्मे धर्मबुद्धिच, मिथ्यात्वं तद्विपर्य- यात् ॥१॥ मिथ्यात्वं परमो रोगो, मिथ्यात्वं परमं तमः । मिथ्यात्वं परमः शत्रु-मिथ्यात्वं परमं विपम् ।। २॥ जन्मन्येक- अ दुःखाय, रोगो ध्वान्तं रिपुर्विषम् । अपि जन्मसहस्रेषु, मिथ्यात्वमचिकित्सितम् ॥ ३॥" इत्येतान् दोपान त्यजन् पत्रिं- शद्गुणो गुरुर्जयतु । इति गाथार्थः ॥२५॥ अथ पञ्चविंशतितमी षनिशिकामाह- इगवीससबैलचाया, सिक्खासीलेस्स पनरठाणाणं । अंगीकरणेण सया, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥ २६ ॥ व्याख्या गदिताथैव । नवरं शवलतास्थानान्येकविंशतिः दगलेपादीनि। यदागमः-"परिसंतो दस१ मास-स्स तिनि दगलेव माइगणाई। आउट्ठिया करतोर,वहालिया४ दिन५ मेहुने६॥१॥निसिभत्त७ कम्मटनिवर्षि-ड९कीयमाई अभिक्खसं- वरिए १४ । कंदाई भुजंतो १५, उदल्लहत्थाइगहणं च १६ ॥२॥ सच्चित्तसिलाकोले १७, अइरावणिठाण १८ णिद्धस- ॥

·प्रलय सरक्खे १९ । छम्मासंतो गणसं-कमं च २० करकम्म २१ मिय सवला ॥ ३ ॥ " एतद्गमनिका यथा-वर्णान्तर्लेपानां दशकमाकुट्या कुर्वतः साधोः प्रथमं शवलस्थानम् १ । मासान्तर्दकलेपत्रयं कुर्वतो द्वितीयम् २ । वधं कुर्वतस्तृतीयम् ३। पर- मत्रानाकुटयेति घटाकोटिमाटीकते । आकुट्टिवधे हि मूलमायश्चित्तापचिः, शबलता त्वमाप्तमूलस्येति । यदुच्यते- " अवराहमि पयणुए, जेणं मूलं न वचए साहू | सवलंति तं चरितं, तम्हा सवलत्तणं विति ॥ १॥" तथा- ऽलीकं अल्पतचतुर्थम् ४ । अदत्तं गृह्णतः पञ्चमम् ५ । मैथुनं सेवमानस्य पष्ठम् ६ । निशि भुजानस्य सप्त- मम् ७ । आधार्मिकं भुजानस्याष्टमम् ८ । नृपपिण्डं भुजानस्य नवमम् ९ । क्रीतं गृह्णतो दशमम् १० । आदिशद्वात्संग- दायाच्च मामित्यं गृण्हत एकादशमम् ११ । अभ्याहृतं गृह्णतो द्वादशमम् १२ । अच्छिद्य गृङ्गतस्त्रयोदशमम् १३ । अभीक्ष्ण- मसंवरस्यापत्याख्यानवतश्चतुर्दशम् १४ । कन्दादि भुञ्जानस्य पश्चदशम् १५ । उदकाहस्तागृहतः पोडशम् १६ । सच्चित्त- शिलाकोलस्थायिनः सप्तदशं, तत्र शिला सच्चित्तपृथिवीकायमयी, कोलो घुणस्तयुक्तं काष्ठादिकमपि कोलमिति १७ । तथाऽनन्तरितावनिस्थाने निपीदतोऽष्टादशम् १८ । स्निग्धसरजस्कशरीरस्य भुजानस्यैकोनविंशतितमम् १९ । पण्मासान्त- गंणाद्गणान्तरसंक्रमणं कुर्वतो विंशतितमम् २० । करकांनङ्गक्रीडादिककामोपक्रम कुर्वत एकविंशतितमम् २१ । शवलतास्था- नमिति । एतेषां परित्यागेन परिहारेणेत्यर्थः । तथा शिक्षाशीलस्य पञ्चदशस्थानानामङ्गीकरणेन, तानि च नीचैर्वृत्त्यादीनि । यदार्षम् - अह पनरठाणेहि, सिक्खासीलुत्ति वुच्चइ । नीयावित्ती १ अचवले २, अमाई ३ अकुतूहले ४ ॥ १॥ अप्पं चाहितिवई ५, पर्वधं च न कुबई ६ । मित्तिज्जमाणो भयई ७, सुअं लड़े न मज्जई ८ ॥२॥ न य पावपरिक्खेवी ९, १४-पुस्तके-" पनरस-" इत्यपि ॥

·दि- स ॥ - न य मित्तेसु कुष्पड १० । अप्पियस्सावि मित्तस्स, रहे कल्लाणभासई ११॥३॥कलहडमरवजए १२, बुद्धे अभिजाइए १३ ॥ हरिमं १४ पडिसलीणे १५, सुविणीउत्ति बुचइ ॥ ४॥ वसे गुरुकुले निचं, जोगवं उवहाणवं । पियंकरे पियवाई, से सिक्वं. लडुमरिहइ ॥ ५॥" इति गाथार्थः ॥ २६ ॥ अथ पड्विंशतितमी पतिशिकामाह- बावीसपरीसैहहियासणेण चाएण चउँदसण्हं च।अभितरगंथाणं, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥२७॥ व्याख्या-उत्तानार्थैव । नवरं द्वाविंशतिपरीपहाः क्षुत्पिपासादयः । यदागमः-"खुहा? पिवासार सी३ उहं४ दंसा५ऽचला६ रइत्यिोट । चरिया९ निसीहिया१० सिज्जा११, अकोस१२ वह१३ जायणा१४ ॥११॥अलाभ१५ रोग१६ तणप्फासा१७, मल१८ सकार१९ परीसहा। पन्ना२० अन्नाण२१ सम्मत्तं२२, इ. बावीस परीसहा॥२॥" तथा-"पन्नाऽना- णपरीसह, नाणावरणमि हुँति दो चेव । इको अ अंतराए, अलाभपरीसहो चेव ॥ १॥ अरई अचेल इत्थी, निसीहिया जा- यणा य अकोसा । सकारपुरकारे, चरित्तमोहमि सत्तेव ॥ ४॥ दंसणमोहे सण-परीसहो नियमसो हवइ इको । सेसा परी- सहा खल, इकारस वेयणिज्जमि ।। ३ ।। बावीसं वायरसं-पराइ चउदस य सुहुमरागंमि । छउमत्यवीयरागे, चउदस इकार- स जिणंमि ॥९॥ वीसं उकोसपए, वहृति जहण्णओ य इकं च । सीओसिणचरियनिसी-हिया य जुगवं न वटंति ॥५॥" अभ्यन्तरग्रन्थचतुर्दशकं रागद्वेषादिकम् । यदाह "रोगो दोसो अमिच्छत्तं, कसाया हासछक्कगं । एगो वेत्तिमे गंथा, अंतरंगा चउद्दस ॥१॥" इति गाथार्थः ॥२७॥ अय सप्तविंशतितमी पििशकामाह- ल ·, “ पणवेइयाविसुद्धं, छद्दोसविमुक्क पंचवीसविहं । पडिलेहेणं कुणंतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥२८॥ व्याख्या-पञ्चविधवेदिकाविशुद्ध पदोपविप्रमुक्तं पञ्चविंशतिविधां प्रतिलेखनां कुर्वन् , इति पत्रिंशद्गुणो गुरु- जयत्विति संक्षेपार्थः । विस्तरार्थस्त्वयम्-पञ्चविधवेदिकादोपाः प्रसारितपादादयः। यदाह-" पसरियपय १ जाणुवहिं २, अंतोलग्गति ३ गेगभुअवाहिं ५। इअं वेइयपणगेणं, सुद्धं पडिलेहणं कुज्जा ॥ १॥" पड्दोपा आरभटादयः। यदाह- आरभडा १ संमदा २, मोसलि ३ पप्फोडणा ४ य वक्खित्ता ५। नचाविय ६त्ति पडिले-हणाए वजिज्ज छदोसे ॥१॥ वितहकरणेण तुरियं, अन्नन्नागिन्हणे व आरभडा । अंतो व हुन्ज कोणा, निसियण तत्थेव संमदा ॥२॥ अह उड्डतिरिय- भूमा-लभित्तिसंघट्टणा भवे मुसली । पप्फोडण वत्थस्स य, गाहं रयगुंडियस्सेव ॥३॥ वक्खित्ता सुत्ताइसु, विमग्गणेणं च जा कया होइ । वत्थे अप्पाणम्मि उ, चउहा नच्चाविआ होई ॥४॥" प्रतिलेखनायाः, पञ्चविंशतिभेदास्तु दृष्टिपतिलेख- नाद्याः । यदाह-" दिद्विपडिलेह एगा, छ उड्डपक्खोड तिगतिगंतिरिया । अक्खोडपमज्जणया, नव नव पणवीस पडिलेहा ॥१॥" इति गाथार्थः ॥ २८ ॥ अथाष्टाविंशतितमी पत्रिंशिकामाह- सत्तावीसविहेहि, अणगारगुणेहिं भूसियसरीरो। नवकोडिसुद्धगाही, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥२९॥ व्याख्या-कण्ठ्या । नवरं अनगारगुणा व्रतपटेन्द्रियनिग्रहादिकाः। यदाह-" वयछमिदियाणं, (वि)निग्गेहो भावकरणसचं च । खमयाविरागोवि य, मणमाईणं निरोहो अ॥१॥ कायाण छर्कजोग-म्मि जुत्तया वेयणाहियास- ज ·न'हण स , . गया। तह मारणंतिअहिया-सणा य एएऽणगारगुणा ॥२॥" नवकोटिविशुद्धं त्वनाहतादिकम् । यदाह- न हणावेइ, हणंतं नाणुजाणइ । न पयइ न पयावेइ, पयंतं नाणुजाण ॥१॥ न किणइ न किणावेइ किणंतं नाणुजाणइ। जो भिक्खू तस्स त होइ, नवकोडिविसुद्धयं ॥२॥” इति गाथार्थः ॥२९॥ अथैकोनत्रिंशची पत्रिंशिकामाह- अडवीसलद्धिपयडण-पउणो लोए तहा पयासंतो। अडविहपभावगत्तं, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥३०॥ व्याख्या-सुबोधैव । नवरं अष्टाविंशतिलब्धय आमोषध्यादयः। यदाह-"आमोसहि १ विप्पोसहि २, खेलो- सहि ३ जल्लमोसही चेव ४ । सव्वोसहि ५ संमिन्ने ६, ओहि ७ रिउ-८ विउलमइलद्धी ९॥१॥चारण १० आसीविस ११ के-वली य १२ गणहारिणो १३ य पुव्वधरा १४ । अरिहंत १५ चक्कवट्टी १६, बलदेवा १७ वासुदेवा य १८ ॥२॥ खीरमहुसप्पिासव १९, कुट्टयबुद्धी २० पयाणुसारी य २१। तह बीअबुद्धि २२ तेअग २३, आहारग २४ सीयलेसा य २५ ॥२॥ वेउव्वियदेहलद्धी २६, अक्खीणमहाणसी २७ पुलागा य २८ । परिणामतववसेणं, एयाओ हुंति लद्धीओ॥४॥" एतद्विवरणगाथाश्येमाः-" संफरिसणमामोसो, मुत्तपुरीसाण विप्पुसो वावि । अन्ने विडित्ति विटं, भासंति पइत्ति पासवणं ॥१॥ एए अन्नेवि वहू, जेसि सव्वेवि सुरहिणोऽवयवा । रोगोवसमसमत्था, ते हुंति तहोसहिं पत्ता ॥२॥जो सुणइ स- व्वओ मुण-इ सव्वविसए य सव्वसोएहिं । सुणइ बहुए व सद्दे, भिन्ने संभिन्नसोओ सो॥३॥ रिउ सामनं तम्मत्तगा- हिणी रिउमई मणोनाणं । पायं विसेसविमुहं, घडमित्तं चिंतियं मुणइ ॥४॥ विउलं वत्थुविसेसं, नाणं तग्गाहिणी मई totke %3D - -.

·विउला । चिंतियमणुसरइ घडं, पसंगओ पज्जवसएहिं ॥५॥ अइसयचरणसमत्था, जंघाविजाहिं चारणा मुणओ। जंघाइ जाइ पढमो, निस्सं काउं रविकरेवि ॥ ६ ॥ एगुप्पारण गओ, रुअगवरम्मी तओ पडिनियत्तो । वीएणं नंदीसरमेइ इहं तइयएण पुणो॥७॥ ऊर्ध्वम्-पढमेण पंडगवणं, वीउप्पाएण नंदणं एइ। तइउप्पारण तओ, इह जंघाचारणो एइ ॥८॥ पढमेण माणुसोत्तर-नगमि नंदीसरं तु वीएणं । एइ तओ तइएणं, कयचेइयवंदणो इहयं ॥९॥ पढमेण नंदणवणं, वीउप्पा- एण पंडगवणमि । एइ इहं तइएणं, जो विजाचारणो होइ ॥ १०॥ आसीविसा उ दुविहा, जाइकम्मेहि तत्थ पढमिल्ला । सप्पाई चीया पुण, मुणिणो खलु निग्गहसमत्था ॥११॥ केवलिगणपुव्वधरा-ऽरिहंतवलवासुदेवचकित्ति । सत्त महाल- द्धीओ, पाएणं सुप्पसिद्धाओ ॥ १२ ॥ खीरमहुसप्पिसा ओ-वमाणवयणा तयासवा हुंति । कुट्टयधन्नसुनिचल-सुत्तत्था कुष्टबुद्धी य ॥ १३ ॥ जो सुत्तपएण वहुं, सुअमणुधावइ पयाणुसारी सो। जो अत्थपएणपत्थं, अणुसरइ स वीयबुद्धीओ ॥१४॥ चत्तारि अ वाराओ, चउदसपुव्वी करेइ आहारं । संसारांमि वसंतो, एगभवे दुनि वाराओ ॥ १५ ॥ समओ ज- हणमंतर, उक्कोसेणं तु जाव छम्मासा । आहारसरीराणं, उक्कोसेणं नवसहस्सा ॥ १६ ॥ तित्थयररिद्धिदसण, सुहुमपयत्यो- वगाहहे वा । संसयबुच्छेअत्थं, गमणं जिणपायमूलंमि ।। १७ ।। समणिं अवगअवेअं, परिहारपुलायमप्पमत्तं च । चउ- दसपुचि आहा-रगं च न कयाइ संहरइ ॥ १८॥ वेव्वियलद्धीए, अणु व्व सुहुमा खणेण जायंति । कंचणगिरि व्व गु- रुणो, लहुदेहा अक्तूलं व ॥ १९ ॥ पडओ पडकोडीओ, पकुणंति घडाओ घडसहस्सा उ । चिंतिअमित्तं रूवं, खणेण वि- रयंति किं बहुणा ॥ २० ॥ अंतमुहुत्वं नरए, मुहुत्त चत्वारि तिरियमणुएसु । देवेसु अद्धमासो, उक्कोस विउवणाकालो १"समण अवगयवेयं " इति सिद्धप्राभृते । - ·॥२१॥ अक्खीणमहाणसिया, भिक्खं जेणाणियं पुणो तेणं । परिभुत्तं चिय खिजइ, बहुएहिवि न उण अमेहिं ॥२२॥" अक्षीणमहालयाऽप्येतदन्तर्गतैव । “ संघाइयाण कज्जे, चुणिज्जा चकवहिमचि जीए। तीऍ लद्धीइ जुओ, लदिपुलाओ मुणे- यन्वो ॥ २३ ॥ भवसिदियपुरिसाणं, एयाओ हुँति सयललदीओ । भवसिद्धियमहिलाणं, जित्तिय जायंति तं बुच्छं ॥२४॥ अरिहंतचकिकेसव-बलसंमिन्ने य चारणा पुन्वा । गणहरपुलायआहा-रगं च न हु भवियमहिलाणं ।। २५ ॥ अभावियपुरि- साणं पुण, दसान्विल्लाउ केवलित्तं च । उज्जुमई विउलमई, तेरस एयाओ न हवंति ॥ २६ ॥ अभवियमहिलाणं पुण, ए- याओ न हुंति भणियलद्धीओ । महुखीरासवलद्धी, वि नेव सेसाउ अविरुद्धा ॥ २७ ॥ " तथाऽष्टविधप्रभावकता भावच- निकादिभिर्गुणैः । यदाह-" पावयणी १ धम्मकही २, वाई ३ नेमित्तिओ ४ तवस्सी य ५। विज्जा ६ सिद्धो ७ अ कई ८, अटेव पभावगा भणिया ॥१॥ कालुचियसुत्तधरो, पावयणी तित्थवाहगो सूरी । पडिवोहियभव्वजणो, धम्मकही कहणलदिल्लो ॥ २॥ वाई पमाणकुसलो, रायदुवारेऽवि लद्धमाहप्पो । नेमित्तिओ निमिर्च, कज्जमि पउजए निउणं ॥ ३ ॥ जिणमयमुन्भासंतो, विगिट्ठखवणेहि झुंजइ तवस्सी । सिद्धबहुविज्जमतो, विज्जावंतो य उचियण्ण ॥४॥ संघाइकज्जसाह- ग-चुण्णंजणजोगसिद्धओ सिदो । भूयत्थसत्थगंथी, जिणसासणजाणओ मुकवी ॥५॥ अन्ज(ज)रक्ख १ नंदिसेणो २, सिरिगुत्तविणेय ३ भइवाहु य ४ । खवग ५ जखवड ६ समिया ७, दिवायरो ८ वाईयाहरणा ॥ ६॥ अमीषां चरित्राणि कथानकेभ्योऽवसेयानि । इति गाथार्थः ॥३०॥ अथ त्रिंशत्तमी पत्रिंशिकामाह- पहिसणपि "दस्यवि ॥ २ ष-पुस्तक-" वा इदाहरणा " इत्यपि । ३ उ-पुस्तके-" मीषा चरिमाणि दर्शनसमतिकाटोफ.तो ज्ञेयानि" इत्यपि पाठ.॥ १ ·--- लहुया १ एगूणतीसभेए, पावसुए दूरओ विवजंतो।सगविहसोहिगुणण्णू, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥३१॥ व्याख्या-मुगमैव । नवरं एकोनत्रिंशत् पापश्रुतभेदा अष्टनिमित्ताङ्गायाः। यदाह-" अट्ठनिमित्तंगाई, दिव्बुप्पायं- तलिक्खभोमं च । अंगं सरलक्खण वं-जणं च तिविहं पुणिकिकं ॥१॥ सुत्तं वित्ती तह व-त्तियं च पावसुअमउणतीसविहं। गंधवनवत्थू-माउं धणुवेयसंजुत्तं ॥२॥" सम शोधिगुणास्तु लघुताहादजनकत्वादयः । यदागमः ऽऽल्हाईजणणं २, अप्पपरनियत्ति ३ अज्झवंसोही ४ । दुकरकरणं ५ विणओ ६, निस्सल्लत्तं च सोहिगुणा ७॥१॥ विय- डंतस्स उ दोसे, असंकिलिहस्स सुद्धचित्तस्स । सो परिहायइ बहुसो, पुन्वन्जियकम्मपन्भारो ॥२॥ जह जह सुदसहावो, दोसे विअडेइ सम्ममुवउत्तो । तह तह पल्हाइ मुणी, नवनवसंवेगसद्धाए ॥३॥ न कुणइ पुणोऽवराहे, पच्छित्तभया निय- तिओ अप्पा । तं द8 अकुणंतो, पावाओ नियत्तिया अन्ने ॥ ४॥ सोही उज्जुयभूयस्स, धम्मो सुद्धस्स चिट्ठइ । निव्वाणं परमं भाइ, घयसित्तु ब्व पावए ॥ ५॥ लज्जा अभिमाणाई, महावलेऽणेगभवसदभत्था । वियडति जे अगणिलं, ते दुकर- कारगा भणिया ॥६॥ तित्थयराणापालण, गुरुजणविणओ पसेविओ होइ । आलोषणापयाणे, सम्म नाणाइविणोऽवि ॥७॥ जायइ निस्सल्लो, नियमा आलोइउं कुणइ सत्यो । नो अन्नहात्ति तम्हा, निस्सल्लत्तं गुणो तीए ॥८॥इति गाथार्थः ॥३१॥ अर्यकत्रिंशत्तमी पद्मिशिकामाह- महमोहबंधठाणे, तीसं तह अंतरिछकं च । लोए निवारयंतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥३२॥ - ·• पद्- व्याख्या-स्फुटाथैव । नवरं त्रिंशन्महामोहवन्धस्थानानि अतिसंक्लिष्टपरिणामेन जन्तुघातकत्वादीनि । यदागमः-"वा- रिमझेऽवगाहिता, तसे पाणेवि हिंसइ १। छाएइ मुहं हत्थेणं, अंतोनायं गलेरवं २॥१॥सीसावेढेण वेढित्ता, संकिलेसेण मारइ ३॥ सीसम्मि जेय आहेतु, दुहमारेण हिंसइ ४॥२॥बहुजणस्स नेयारं, दीवं नाणं च पाणिणं ५।साहारणे गिलाणंमि, पहुकिच्चं नकु- व्वइ ६॥३॥साहूण धम्मकम्माओ, जो भंसेइ उवद्वियं ७। नेयाज्यस्स मगस्स,अवगारंमिवइ ८॥४॥जिणाणणंतनाणीणं, अवणं जे पभासइ ९/आयरिय उवज्झाए, खिसई मंदबुद्धिए १०॥५॥तेसिमेवय नाणीणं, सम्मनोपडितप्पइ११। पुणो पुणो आहिंगरणं, उप्पाए तित्थ भेयए १२॥ ६॥जाणं आहम्मिए जोए, पउंजइ पुणो पुणो १३। कामे वमित्तापत्थेइ, इहमि भविए इय १४ ॥७॥अ- भिक्खणं अवहुस्सुत्र, जे भासंति बहुस्सुए १५/तह य अतवस्सी यजे तवस्सित्तिऽहं वए १६॥८॥ जायतेएण बहुजणं, अन्तोधू- मेण हिंसई १७॥ अकिच्चमप्पणा काउं, कयमेएण भासइ १८ ॥९॥नियडुवहिपणिहीए, पेलिउंचे साइजोगजुत्ते य१९। वेइ सव्वं मुसं वयसि, अज्झीणं झंज्झए सया २० ॥१०॥ अद्धाणमि पवेसित्ता, जो धणं हरइ पाणिणं २१ । वीसंभित्ता उवाएणं, दारे तस्सेव लुप्पई २२ ॥११॥ अभिक्खमकुमारेउ, कुमारेऽहं च भासए २३ । एवमवंभयारीउ, वंभयारित्तिऽहं वए २४ ॥१२॥ जेणेवेसरियं नीए, विचे तस्सेव लुब्भइ २५। तप्पभावुहिए वावि, अंतरायं करेइ से २६ ॥१३॥ सेणावई पस- स्थारं, भत्तारं च विहिंसइ २७ । इहस्स वावि निगमस्स, नायगं सिद्विमेव वा २८ ॥१४॥ अपस्समाणे पस्सामि, अहं दे- वत्ति वा वए २९ । अवण्णेणं च देवाणं, महामोहं पकुव्वइ ३० ॥१५॥" अन्तरङ्गारिपदं तु अयुक्ततामयुक्तं कामादिकम् । - १ मायाविशेषा एते । २ अपलपनालोचयति । ३ उत्तमे वस्तुन्यधमस्य योजनं सातियोग । ४ भाविच्छेदेन शिश्नाति सदा । ५ विक्षम्य । ६ -पुस्तके-"लुप्पति॥

·५ . यदाह-"कामो? कोहोर लोहो३, हरिसो४ माणो५ मओ६ य इअरूवं । दुरियारिछक्कमंतर-मलद्धपसरं सया कुज्जा ॥१॥" इति गाथार्थः ॥३२॥ अथ द्वात्रिंशचमी पत्रिंशिकामाह- इगहियतीसविहाणं, सिद्धगुणाणं च पंचनाणाणं अणुकित्तणेण सम्म,छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥३३॥ व्याख्या-सुगमैव । नवरं एकत्रिंशत् सिद्धगुणाः संस्थानाधभावलक्षणाः । यदाह-"पडिसेहणसंठाणे, वण्ण गंध रस फासवेए य । पणपणदुपणतिहा, इगतीसमेकायसंगरुहा ॥१॥" अकायोऽशरीरः१, असङ्गः सङ्गवर्जितः२, अरु- होऽजन्मा३, एभिः सहकत्रिंशद्भवन्ति । तथा चोक्तम्-"से न दीहे १, न वट्टे२, न तंसे३, न चउरंसे४, न परिमंडले५, न किण्हे६, न नीले७, न लोहिए८, न हालिद्दे९, न सुकिल्ले१०, न सुरभिगंधे११, न दुरभिगंधे१२, न तिते१३, न कडुए१४, न कसाए१५, न अंविले१६, न महुरे१७, न ककडे १८, न मउए१९, न गुरुए२०, न लहुए२१, न सीए२२, न उण्हे२३, न निदे२४, न लुक्खे२५, न संगे२६, न रुहे२७, न काए२८, न इत्थी२९, न पुरिसे३०, न नपुंसे३१ । अहवा कम्मे-"नवदरिसणमि चत्ता-रि आउए पंच आइमे अंते । सेसे दो दो भेया, खीणभिलावेण इगतीसं ॥१॥" ज्ञानप- श्वकं आभिनिवोधिकादिकम् । यदाह-"आभिणिवोहियनाणं, सुअनाणं चेव ओहिनाणं च । तह मणपज्जवनाणं, केवल- नाणं च पंचमयं ॥१॥ एतद्विवरणं यथा-अर्थाभिमुखो नियतो वोधोऽभिनिवोधः, अभिनिवोध एव आभिनिवोधिकम् , इकणि, तच तत् ज्ञानं चेति समासः । उत्पन्नाविनष्टार्थग्राहकं सांप्रतकालविषयं अवग्रहाद्यष्टाविंशतिभेदभिन्नं आत्मप्रकाशक १ अलन्धविस्तार ॥२ “सुको" इत्यपि । ३ अकायस्व असगर्व अरुएत्वम् ॥

·等, %3D " आभिनिबोधिकं ज्ञानं, मतिज्ञानमित्यपरपर्यापम् । तथा श्रूयते इति श्रुतं शद्वात्मकं, श्रुतं च तज् ज्ञानं चेति श्रुतज्ञानम् । उ- त्पन्नानुत्पन्नाविनष्टार्थग्राहकं त्रिकालविषयं अङ्गानादिभेदभिन्नं इति स्वपरमकाशकं श्रुतज्ञानमिति । यत उक्तम्-"सुअ- नाण महिड्डीयं, केवलं तयणंतरं । अप्पणो य परेसिं च, जम्हा ते पवियाँहियं ॥१॥" 'च:' समुच्चये, 'एव' अवधारणे । अवधीयतेऽनेनेत्यवधिः, स च ज्ञानं चेति अवधिज्ञानं, इदमप्युत्पन्नानुत्पन्नविनष्टार्थग्राहकं त्रिकालविषयं अनुगाम्यादिषद्- भेदभिन्न अवधिज्ञानम् । तथा परिः सर्वतो भावे अवनं अवः गमनं वेदनं वा, ततः पर्यवः, मनसि मनसो वा पर्यवः, स एव ज्ञानं मनापर्यवज्ञानम् । मनुष्यक्षेत्रवत्तिसंक्षिपञ्चेन्द्रियद्रव्यमनोगतभावविज्ञानविषयं, तच्च ऋद्धिमाप्ताप्रमत्तसंयतसम्यग्दृष्टिपर्या- ससंख्यातायुष्ककर्मभूमिकगर्भव्युत्क्रान्तिकमनुष्याणामेव संभवि, नैतद्विपरीतानामिति, ऋजुविपुलमतिभेदभिन्नमिति। केवलमस- हायं मत्यादिज्ञाननिरपेक्षं, केवलं च तज्ज्ञानं चेति केवलज्ञानं सकललोकालोकमकाशकं, तच पञ्चमं पञ्चमसंख्यात्मकम् । इति गाथार्थः ॥३३॥ अथ त्रयस्त्रिंशतमी पत्रिंशिकामाह- तह बत्तीसविहाणं,जीवाणं रक्खणमि कयचित्तो।जियचउविहोवसंग्गो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥३४॥ व्याख्या-उत्तानार्थैव । द्वात्रिंशद्विधा जीवाः, भूजलानलानिलानन्तवनस्पतिरूपाः पञ्च पश्चापि सूक्ष्मवादरभेदभि- मत्वादश, ते च समत्येकवनस्पतिका एकादश, तेऽपि द्वित्रिचतुरिन्द्रियाऽसज्ञिसंझियुताः षोडश, ते च षोडशापि पर्याप्तापर्याप्तभेदभिन्नत्वाद् द्वात्रिंशदिति । तथा चाह-"सुइमियरभूजलानलवाउवणणंत दस सपनेया। वितिचउसनियरजुया १ प-पुस्तके-"-विन-" इत्यपि। २ तय प्रकाशकतया प्रव्याख्यातम् । ३ पविगासगं । ४ स्फुटाव ।

·द- सोलस पज्जेयर दुतीसं ॥१॥" चतुर्विधोपसर्गास्तु देवकृतमानवकृततिर्यकृतात्मसंवेदनलक्षणाः । तत्र देवकतोपसर्गाश्च- तुर्धा, हास्याद्वा रागाद्वा द्वेषाद्वा विमर्शाद्वा। तत्र हास्याद् व्यन्तरीकृतोपसर्ग ईडरीक्षुल्लकस्येव । रागात् स्नेहरागात् सीतेन्द्रकृतः श्रीरामचन्द्रस्येव । प्रद्वेषात् सङ्गमकृतः श्रीवर्धमानस्येव । विमर्शाद अश्रद्धानपरामरकृतो नन्दिपेणस्येव ।। तथा मानवकृतो- पसर्गोऽपि चतुर्धा, हास्याद्वा रागाद्वा द्वैपाद्वा विमर्शाता । तत्र हास्याद्वेश्यासुताकृतः क्षुल्लकस्येव । रागात्कोशाकृतः श्रीस्थूलभ- द्रस्येव । प्रद्वेषात्सोमिलकृतो गजमुकुमालस्येव । विमर्शाभूपतिकारितोगजाधिरूढमहामात्रोत्पादितत्रासक्रमत्यक्तकतिचिच्चीवराया वृद्धायिकाया इव ॥ तिर्यकृतोपसर्गोऽपि चतुर्धा, भयाद्वा प्रद्वेषाद्वा आहारहेतोर्वा अपत्यालयसंरक्षणार्थ वा । तत्र भयान् म- ण्डलकुण्डलिप्रभृतिकृतो भवति इति सुप्रतीतमेव । प्रद्वेषाचण्डकोशिकसर्पकृतो भगवद्वीरस्येव । आहारहेतोयाघ्रीकृतः सुको- शलस्येव । अपत्यालयसंरक्षणार्थ गोसिंहादिकृतो भवतीत्यपि सुमतीतमेव ॥ तथाऽऽत्मसंवेदनोपसर्गोऽपि चतुर्धा, सङ्घटनाद्वा, प्रपतनाद्वा, स्तम्भनाद्वा, लेशनाद्वा । तत्र संघटनात्स्वयमेवाक्षिरजोमलनादिकृतः स्यादिति । प्रपतनाश्यत्पादस्य सहसालग- गाढमहारस्येव । स्तम्भनान्मृच्छितवातप्रयोगक्षणस्तब्धीभूतहस्तपादादेरिव । लेशनादगाढरोगकर्शिताङ्गभाग्यस्येव ॥ अन्ये तु देवकृतोपसर्गभेदेषु रागाद्वेति पदं परिहत्य चतुर्थ पदं विमर्ष (0) प्रद्वेषादिद्वित्रिसंयोगसंभवं पठन्ति । तथा मानवकृतोपसर्ग- भेदेप्वपि रागाद्वेति पदं परिहत्य कुशीलमतिसेवनाख्यं चतुर्थ पदं वदन्ति इति । तथा चोक्तम्-" उवसज्जणमुवसग्गो, तेण तओ वाऽवसज्जए जम्हा । सो दिव्वमणुयतेरिच्छआरसंवेयणाभेओ ॥१॥ हासप्पओसवीमंसुभयपयभेयओ भवे दिवो। एयं चिय माणुस्सो, कुसीलपडीसेवण चउत्थो ॥२॥ तिरिओ भयप्पओसा-हारावचाइरक्खणत्यं वा । घट्टणथंभगपवडण- १ व-पुस्तके-" चतुर्विधः" इत्यपि ॥

·सरि * ॥ लेसणओ वाऽऽयसंवेओ ॥ ३॥" इति गाथार्थः ॥ ३४ ॥ अथ चतुस्त्रिंशत्तमी पत्रिंशिकामाह- बत्तीसदोसविरहिय-वंदणदाणस्स निच्चमाहिगारी। चउविहविगहेविरत्तो छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥३५॥ व्याख्या-कण्ठ्या । नवरं द्वात्रिंशद् वन्दनकदोषाः, अनादृतादयः । यदाह-".अशादियं १ च. थदं० च, पवि- दं३ परिपिंडियं ४ । टोलगइ५ अंकुसं६ चेव, तहा कच्छभरिंगियं ७ ॥१॥ मच्छुच्चत्तं ८ मणसापउलु९ तह या वेड्यावद्धं १० । भयसा ११ चेव भयंतं१२, मित्ती१३ गारव१४ कारणा१५ ॥२॥ तेणियं१६ पडिणियं१७ चव, रुटुं१८ तजिय- मेव१९ य । सद२० च हीलियं२१ चेव, तह विप्पलिउंचियं२२ ॥३॥ दिट्ठमदिहं२३ च तहा, सिंग२४ च करमोयणं २५॥ आलिद्ध२६ मणालिद्धं २७, ऊणं२८ उत्तरचूलियं२९ ॥४॥ मूयं३० च ढड्डरं३१ चेव, चुडुलियं च अपच्छिमं३२ । ब- त्तीसदोर.परिसुद्धं, किइकम्मं पउंजए ॥ ५॥ आयरकरणं आढा, तविवरीयं अणाढियं होइ । दव्वे भावे थद्धो, चउभंगो दव्वओ भइओ ॥६॥ पविद्धमणुवयारं, जं अप्पंतोणिजतिओ होइ । जत्थ व तत्थ व उज्झइ, कयकिच्चोऽवक्खरं चेवे ॥७॥ संपिंडिए वि वंदइ, परिपिंडियवयणकरणो वावि । टोलु व्व उप्फिडतो, ओसकहिसक्कणं कुणइ ॥८॥ उवगरणे इत्यंमि- व, वित्तु निवेसेइ अंकुसं चेव । ठियचिटरिंगणं जं, तं कच्छभरिंगियं नाम ॥ ९ ॥ उहित निसंतो, उव्वत्तइ मच्छउ व्व जलमज्झे । वंदिउकामो वऽनं, इंसु च परिअत्तए तुरियं ॥ १०॥ अप्पपरपञ्चएणं, मणप्पओसो अणेगउहाणो । पंचेव वेइयाई, भयंति निज्जूहणाईयं ॥ ११॥ भयइ व भैइस्सइत्ति य, इय वंदइ न्होरयं निवेसंतो । एमेव य मित्तीए, •१ वदनामयन् नियन्त्रित इव भवति । २ अदकर इव कचवर इव । उ स्थिरोपदिष्ट । ४ मत्स्य इव । ५ निष्काशनादिकम् । ६ व-पुस्तके-" मयस्सइत्ति' इत्यपि । ७ आशाम् ।।

·# ॥ मे गारवसिक्खाविणीओहं ॥ १२ ॥ नाणाइतिगं मुत्तुं, कारण इहलोगसाहगं होइ । पूयागारवर्ड, नाणग्गह- णेवि एमेव ॥१३॥ आयरतरेण हंदी, वंदामि तेण पच्छ पणइस्स । वंदणगमुल्लभावो, न करिस्सइ मे पण- यभंग ॥ १४ ॥ होउं परस्स दिहि, वंदंतो तेणियं हवइ एयं । तेणो विव अप्पाणं, गृहइ उन्भावणा मा. ॥१५॥ आहारस्स' उ काले, नीहारस्सावि होइ पडिणीयं । रोसेण धमधमंतो, जे वंदइ रुटमेयं तु ॥ १६ ॥ नवि कुप्पसि न पसीयसि, कट्ठसिवो चेव तज्जियं एयं । सीरांगुलिमाईहिं, तज्जेइ गुरु पणिवयंतो ॥ १७॥ वीसंभट्टाण- मिणं, सम्भावजढे सदं हवइ एयं । कवडंति कयवयंति य, सढयावि य हुंति एगहा ॥ १८॥ गणिवायगजिट्टजत्ति हीलियं किं तुमे पणिवएणं । दरवंदियंमि वि कहं, करेइ पलिउंचियं एयं ॥ १९ ॥ अंतरिओ तमसे वा, न वंदइ वंदई उ दीसंतो। एवं दिहमदि, सिंगं पुण कुंभपासेहिं ॥ २० ॥ करमिव मन्नइ दितो, वंदणयं आरिहंतियकरोत्ति । लोइय- कराओ मुफा, न मुचिमो चंदणकरस्स ।। २१ ॥ आलिद्धमणालिद्धं, गुरुपयसीसे य होइ चउभंगो। वयणक्खरेहि जणं, ज- हण्णकाले विसेसेइ ॥२२॥ दाऊण वंदणं मत्थएण वंदामि चूलिया एसा । मूउ व्व सदरहिओ, जंवदइ मूयगं तं तु ॥२३॥ ढड्डरसरेण जो पुण, सुत्तं घोसेइ ढड्डरं तमिह । चुडुलिं व गिहिऊणं, रयहरणं होइ चुईलीयं ॥ २४ ॥ वत्तीसदोसपरिसुद्धं, किइकम्मं जो पजेइ गुरुणं । सो पावइ निव्वाणं, अचिरेण विमाणवासं वा ॥ २५॥ किइकम्मपि कुणंतो, न होइ किइ- कम्मनिज्जराभागी । पर्णवीसामन्नयर, साहू ठाणं विराहतो ॥ २६ ॥" विकथा चतुर्विधा स्त्रीभक्तदेशराजकथारूपा सुमती- १ वययित्वा । २ अपभाजना । च-पुस्तके-" विसेसेहिं इत्यपि ॥ ४ ड-पुस्तके-" चुडलियं त तु ' इत्यपि। ५ य-पुस्तफे-" पठजए" इत्यपि । ६ य-पुस्तयो-" बत्तीसामनयर " इत्यपि ॥

·18 • पद २॥ सैव । यत्मतिक्रमणसूत्रम्-"पडिकमामि चाहिं विकहाहिं, इत्थीकहाए भत्तकहाए देसकहाए रायकहाए ।" अन्यत्रापि पठ्यते-"सातन्वी सुभगा मनोहररुचिः कान्तेक्षणा भोगिनी, तस्या हारि नितम्बबिम्बमथवा विप्रेक्षितं सुभ्रवः । धिक् तामुष्ट्रगति मलीमसतर्नु काकस्वरां दुर्भगा-मित्थं स्त्रीजनवर्णनिन्दनकथा दूरेऽस्तु धर्मार्थिनाम् ॥१॥ अहो ! क्षीरस्यानं मधुरमधुरं चाज्यखण्डान्वितं चेद् , रसः श्रेष्ठो दघ्नो मुखसुखकरं व्यञ्जनेभ्यः किमन्यत् । न पकानादन्यद्रमयति मनः स्वादु ताम्बूलमेकं, परित्याज्या पारशनविषया सर्वदैवेति वार्ता ॥२॥ रम्यो मालवकः सुधान्यजनकः काञ्च्यास्तु किं वर्ण्यते ?, दुर्गा गूर्जरभूमिरुद्भटभटा लाटाः किराटोपमाः । काश्मीरे वरमुष्यतां सुखनिधौ स्वर्गोपमाः कुन्तला, वा दुर्जनसङ्गवच्छु- भधिया देशी कथैवंविधा ॥३॥ राजाऽयं रिपुवारदारणसहः क्षेमङ्करश्चौरहा, युद्धं भीममभूत्तयोः प्रतिकृतं साध्वस्य तेनाधु- ना । दुष्टोऽयं म्रियतां करोतु सुचिरं राज्यं ममाप्यायुषा, भूयो बन्धनिबन्धनं बुधजनै राज्ञां कथा हीयताम् ॥ ४॥" इति गाथार्थः ॥ ३५॥ अथ पञ्चत्रिंशत्तमी पद्धिशिकामाह- तित्तीसविहासायण-वजणजुग्गो य वीरिआयारं।तिविहं अणिगृहंतो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ॥३६॥ व्याख्या-सुगमैव । नवरं त्रयस्त्रिंशदाशातना गुरुपुरोगमनादिकाः । यदाह-"पुरओ पक्खाऽसन्ने गंता३ चिट- १६ निसीयणा९ऽऽयमणे? ० । आलोअण११पडिमुणणे१२,पुन्वालवणे१३य आलोए१४॥१॥ तह उवदंस१५ निमंतण१६, खद्धा१७ ययणे१८ तहा अ पडिसुणणे१९ । खद्धत्ति अ२० तत्थगए२१, किं२२ तुम२३ तज्जाय२४ नोसुमणे२५ ॥२॥ १ य-पुस्तके " काश्मीरे वरमुख्यता" इत्यपि ॥ S ·' नोसरसि२६ कह छित्ता२७, परिसं भिचा२८ अणुट्टियाइ कहे२९ । संथारपायघट्टण३०, चिट्ठ३१ च्च३२ समासणे३३ यावि ॥.३ ॥" आसां व्याख्या-गुरोः पुरतः पार्थयोरासन्ने च पृष्ठतः प्रत्येकं गमनं स्थानं निपीदनं च कुर्वतः ९ । गुरोः पूर्व बहिर्गतेनाचमनम् १० । पूर्व गमनागमनालोचनम् ११ । रात्रौ कः स्वपिति को जागर्ति, इति पृच्छति गुरौ जाग्रतोऽप्यम- तिश्रवणम् १२ । साध्वादेरागतस्य प्रथममालापनम् १३ । भिक्षां शैक्षकस्य कस्यचिदालोच्य पश्चाद्गुरोरालोचनम् १४ । एव- चपदर्शनम् १५ । निमन्त्रणं च१६ । गुरुमनापृच्छय यथारीच साधुभ्यः 'खद्धति' प्रचुरं ददतः १७ । मुरोर्यत्किंचिहत्त्वा स्वयं स्निग्धमधुराघुपभोगोऽदनम् १८ । अप्रतिश्रवणं रात्रिवच्छेपकालेऽपि १९ । 'खदत्ति' गुरुं प्रति निष्ठुर भणनम् २० । 'तत्थगयत्ति' तत्रस्थस्यैव प्रतिवचनं ददतः २१ । गुरुं प्रति किमिति भणनम् २२ । त्वंकारश्च २३ । गुरुणा इदं कुरु इत्यु- तो यूयमेव किं न कुरुध्वं, इति तथावचनम् २४ । गुरौ कथां कथयति उपहतमनस्त्वम् २५ । न स्मरसि त्वं नायमर्थः संभ- वति २६ । स्वयं कथाकथनेन कथाछेदनम् २७ । अधुना भिक्षावेला, इत्यादिमिषैः पर्षद्भेदनम् २० । अनुत्थितायां पर्षदि सविशेषकयनम् २९ । गुरुशय्यादेः पादेन घट्टनम् ३० । ' चिट्ठत्ति ' गुरुशयनादौ निपीदनादि ३१ । एवमुच्चासने, समासनेऽपीति ३२ ॥ तथा त्रिविधं वीर्याचारं मनोवचनकायवीर्याचारलक्षणं सुप्रतीतमेव । इति गाथार्थः ॥३६ ॥ अथ पत्रिंशत्तमी षट्त्रिंशिकामाह- गणिसंपयट्टचैउविह, बत्तीसं तेसु निच्चमाउत्तो।चउविहविणयपवित्तो, छत्तीसगुणो गुरू जयउ ॥३७॥ व्याख्या-गणिसंपदस्तावदष्टाष्टसंख्याका ताः प्रत्येकं चतुर्विधाः इति द्वात्रिंशत् , तेषु द्वात्रिंशद्गणिसंपनेदेषु नित्य- Kekissa -- १- स्तके-"यं कयनेन" त्य ·1 मायुक्तः, तथा चतुर्विधविनयप्रवृत्तः, इति षट्त्रिंशद्गुणो गुरुयात्वातें सक्षपाथः गावस्तराथस्त्वयम्-आचारसपर , तसंपत् २, शरीरसंपत् ३, वचनसंपत् ४, वाचनासंपत् ५, मतिसंपत् ६, प्रयोगमतिसंपत् ७, संग्रहपरिज्ञासंपत् ८, इत्येता अष्टौ गणिसंपदः । तत्र चाचारसंपञ्चतुर्धा-चरणसप्ततियुक्तता १, निर्मदता २, अनियतविहारिता ३, अचश्चलेन्द्रियंत्वं । चेति । तथा श्रुतसंपचतुर्पा-युगप्रधानागमज्ञता १, परिचितसूत्रार्थता २, उत्सर्गादिवेदित्वम् ३, उदाचादिपटुवर्णोचारि- त्वम् ४ । तथा शरीरसंपञ्चतुर्धा-समचतुरस्रसंस्थानता १, संपूर्णाङ्गोपाङ्गता २, अविकलेन्द्रियत्वम् ३, तपापरीषहादेः स- हिष्णुता ४ चेति । तथा वचनसंपञ्चतुर्धा-अनाहतप्रतिभात्वम् १, मधुरवाक्यता २, निर्विकारवचनता ३, स्फुटवचनता ४ घेति । तथा वाचनासंपञ्चतुर्धा-योग्यायोग्यपात्रज्ञता १, पूर्वस्मिन् सूत्रार्थजाते परिणतेऽपरसूत्रार्थदानम् २, सूत्रं प्रति निर्या- पणमुत्साहनम् ३, अर्थ प्रति निर्वाहित्वं ४ चेति । तथा मतिसंपञ्चतुर्धा-अवगृहोऽव्यक्तग्रहणम् १, इहा विमर्शः २, अपायो निश्चयः ३, धारणा अविस्मारणं ४ चेति । प्रयोगमतिर्वादबुदिः, साऽपि चतुर्धा-स्वशक्तिपरिज्ञानम् १, पुरुषपरिज्ञानम् २, स्वपरानुकूलक्षेत्रपरिज्ञानम्३, स्वपरानुकूलराजादिवस्तुविज्ञानं४ चेति। संग्रहपरिज्ञासंपच्चतुर्धा-गणविहारयोग्यक्षेत्रादिपरीक्षण- १, भद्रकादीनामुपदेशतो गणचिन्तादौ स्थिरीकरणम्र, स्वाध्यायाङ्गानां पुस्तकादीनां संगच्छनम्३, तपोऽनुष्ठानादौ अक्ष- कादीनां यद्यथायोग्यकृत्यज्ञता४ चेति । एवं गणिसंपझेदा द्वात्रिंशदिति । तथाऽऽचारश्रुतविक्षेपदोपप्रतिघातभेदभिन्नत्वाद् विन- योऽपि चतुर्धा । तत्राचारविनयः स्वस्य परस्य वा संयमतपोगणप्रतिमाविहारादिसामाचारीसाधनलक्षणः१, श्रुतविनयः स्- १ न-पुस्तके-" वर्णोचारणम् " इस्यपि ।२ न-पुस्तके-" पूर्वसूत्रार्थजाते " इत्यपि । ३ र-पुस्तके-" निर्वाहकवं " इत्यपि । ४ नात्र चिन्तार्थता ।५ २-पुस्तके- " परपुरुषपरिशानम् " इत्यपि ॥ ६ उ.पुरसके-" राज्यादि " इत्यपि । ७-पुस्तके-" गणसहिताहार " इत्यपि । ८ " समो गच्छादनटि"। ९-पुस्तके- "तत्र चाचारः S ·. सति वार्थोभयभावरहस्यानां दानग्रहणप्रेरणोपहणादिभिः२, विक्षेपविनयो मिथ्यात्वतो गार्हस्थ्यतः प्रमादाद्वा विक्षिप्य तदुत्तरभा- वेषु स्थापनमिति३, तदोपप्रतिघातविनयो विषयकपायादिदोषप्रतिघातनेनेति ४ । एतदर्थसूचिकाः पूर्वषिपणीतगाथाश्चात्र- आयार? सुयर सरीरे३, वयणे४ वायण५ मई६ पओगमई७ । एएस संपया खलु, अट्ठमिया संगहपरिणा८ ॥१॥ चरण- जुओ१ मयरहिओर, अनिययवित्ती३ अचंचलो४ चेव । जुग१ परिचय२ उस्सग्गो३, उदत्तघोसाइ विनाया ॥२॥ चउ- रंस१ अंकुटाई२, बहिरचणवजिओ३ तवे सचोट । वाइ१ महुरत्तर निम्मिय३, फुटवयणो४ संपया वयणे ॥३॥ जोगे? परिणयवयणोर, निजवया३ वायणाइ निव्वहणे४ । उग्गह१ ईहर अवाया३, धारण४ मईसंपया चउरो ॥४॥ सत्ती पुरिसं२ खित्तं३, वत्थुध नाउं पांजए वायं । गणजोगं१ संसत्तर, सज्झाए३ सिक्खगं४ जाण ॥५॥ आयारे सुभविणए, विक्खेवे चेव होइ बोदव्वे । दोसस्स परिग्याए, विणए चउहेस पडिवत्ती॥६॥" इति गाथार्थः ॥ ३७॥ अथ सूरिवरगुणानामनन्तत्वं स्वस्य चात्यन्तं सामर्थ्याभावं दर्शयितुमाह- जइवि हु सूविराणं, सम्मं गुणकित्तणं करेउं जे।सकोवि नेव सकइ, कोऽहं पुण गाढमूढमई॥३८॥ व्याख्या-कण्ठ्या ॥३८॥ किंच- तहवि हु जहासुआओ, गुरुगुणसंगहमयाउ भत्तीए।इय छत्तीसं छत्तीसियाउ भणियाउ इह कुलए॥३९॥ व्याख्या-सुवोधैव ॥ ३९॥ अथैतद्गुरुगुणपत्रिंशिकासंग्रहगाथाकुल कार्यानुसारिणां प्राणिनामाशीर्वचनमाई- ·보 सनि मायुक्तः, तथा चतुर . नयमहत्तः, इ. पर शद्गुण गुरु र वात Primag पगाति संगपरितासंपत ८. इत्येता. सिरिवयरसेणसुहगुरु-सीसेणं विरइयं कुलगमेयं पढिऊणमसढभावा, भव्वा पावंतु कल्लाणं ॥४०॥ ग्याख्या-सुगमैव ॥४०॥ ॥ समासा चेयं सद्गुरुगुणपत्रिंशक्षट्त्रिंशिकाकुलकदीपिका ।। श्रीमदृहद्रच्छपयोजहंसः, समस्तवादीन्द्रशिरोऽवतंसः। प्रज्ञापराभूतसुरेन्द्रसरिजर्जीयाज्जगत्यां गुरुदेषमरिः ॥१॥ तद्गच्छे स्वच्छमनाः, समजनि जयशेखरो गुरुः श्रीमान् । तत्पदृगगनभानुः, सरिः श्रीवज्रसेनाहः ॥२॥ तत्पहनायकाः श्री-हेमतिलकसूरयस्तदादेशात् । श्रीरत्नशेखराख्यः, शिष्यो लिखति म विवतिमिमाम् ॥ ३ ॥ ॥ग्रंथानम् १३००॥

·।
akshakakakakAst
॥ अहम् ।।
अद्यावधि श्रीआत्मानन्द-ग्रन्थरत्नमालायां प्रकाशितानां ग्रन्थानां
सृचिका।
संख्या. अन्यनामानि.
संख्या. ग्रन्गनामानि.
? समवसरणस्तयः सावरिकः ।
११ नारयामिका सारिका ।
२ क्षुल्लकभवावलिमकरणं सावरिकम् ।
१२ पनपर्तिनिका सागरिका ।
३ लोकनारिकाद्वात्रिंगिका सागरिका ।
१३ परमाणुगण्डपदनिमिफा पुलार्जिशिका-निगोदाद
गिका मचिका
४ योनिस्तवः सावरिकः ।
५ कालसप्ततिका सावरिका ।
१४ श्रावतभामारणं मावरिकम् ।
१५ देवान्दन- गुरुपन्दन-प्रत्याग्यान-भायं सान निकम्।
६ देहस्थिनिस्तव-लवल्पबहुत्ते सावरिके।
१६ मिन्दाशिका मारिका ।
७ सिद्धदण्डिकास्तवः सावरिकः ।
१७ मटनिक अनागरी-लकम् ।
८ कायस्थितिस्तोत्रं सावरिकम् ।
१८ निवारमानिका मटनिका ।
९ भावमकरणं स्त्रोपज्ञावरिकम् ।
१९ सात्रि भन्माइलगर्भिनं पदातीरम्नानं, नया मा-
१० नवतत्वप्रकरणं-भाष्येण विवरणेन च भूपिनम् । परिक मगदपणास्तोत्रम् ।
X
ssssc

·स न्थसचि मायुक्तः, तथा चतुर्विधविनयप्रवृत्तः, श पद् शद्गुणा गुरु य त्वात सक्षप थ. तसंपत २. शरीरसंपत ३. वचनसंपत ४. वाचनासंपत ५, मतिसंपत ६, प्रयोगमतिसंपत् ७, संग्रहपरिज्ञासंपत् ८, इत्येता २० पञ्चसूत्रं सटीकम् । २९ श्राद्धगुणविवरणम् । २१ जम्बूस्वामी चरितम् । ३० धर्मरत्नमकरणं सटीकम् । २२ रत्नपालनृपकथानकम् । ३१ *कल्पसूत्रं सुबोधिकान्याख्यया समेतम् । २३ सूक्तरत्नावली। ३२ *उत्तराध्ययनसूत्रं सटीकम् । ३३ उपदेशसप्ततिका। २४ मेघदूतसमस्यालेखः। ३४ कुमारपालप्रवन्धः। २५ चेतोदतम् । ३५ आचारोपदेशः। २६ पर्युषणापर्वाष्टाहिकान्याख्यानम् । ३६ रोहिणीअशोकचन्द्रकथा । २७ चम्पकमालाकथा। ३७ गुरुगुणपत्रिंशत्पत्रिंशिकाकुलकं दीपिकाख्यवित्ति- २८ सम्यक्त्वकौमुदी। समेतम् । उपरिलिखिता एते ग्रन्थाः प्रायेण प्रवर्तकश्रीमन्मुनिकान्तिविजयचरणाब्जचञ्चरीकायमाणैः श्रीमच्चतुरविजयमुनि- भिर्महता प्रयासेन संशोधिताः, अस्माभिश्च तत्तच्छ्रेष्ठिमहोदयानां द्रव्यसाहाय्येन मुम्बईस्थनिर्णयसागरयन्त्रालये सुमवन्धेन प्र- काशिताः । एते च मुनिवरेभ्यः सङ्घसंवन्धिजैनपुस्तकभाण्डागारेभ्यश्च पोष्टव्ययमात्रप्रेषणेनामूल्यं समयेरन् । तदितरेभ्यः समु- चिताल्पमूल्येन प्रेषयिष्याम इति निवेदयति सविनयम्- श्रीजैनआत्मानन्दसमा, भावनगर. * एतचिन्हादितौ प्रन्यो स्तोककालेन प्रकाटी भविष्यत.। ॥९०

·No text on this page.

·Horse
FEER
werURSESE
॥ समाप्तमिदं दीपिकासमेतं गुरुगुणषट्-
त्रिंशत्पत्रिंशिकाकुलकम् ॥

·No text on this page.