·on!
Slaskie
294:
9859

·श्रीगणेशायनमः अथरीकाकार: समस्तग्रंथार्थमुहारयन्हरिस्तौति स्मरणाहुतिहाइजनबजेनसहने का गावरान भारदानिमासमाहरि पानुलस्वावनासमाभिएकोसमस्तवन्जिटम् स्वर्गापवर्गफलरंपरिकलाइमनुमा सारसम्म पासनहसंग्रहात् तत्रचेयंपयाटीकायमाभातचितन्यते ३ अथसारोझरकाशिष्टसंपदागानुसारेणमंगलमाचरति धैर्षदनि म घरसकाकाहानिरूपयति मधुसूदन पादपोजयतानि यथापादपोरक्षापदिरधामसतशास्त्राभिर्जलंपिरतीतिपादपः नवेगावमधी धर्महदबदमूलोवेदस्कंधःपुराणशासाव्यः स्तनोपिपारपरवपयांचरणाश्यांपानि संसारादक्षतिनिपादपः संसारकूपपनिनोतरणाचलंचंभवाधिणेतंवंदे महापुरुषवरणार्षि दमिति भागवतरचनात् सोयंकीदृश: धर्महररहमूल: धोत्रअमृतरूणेभगकर्मःअशासनानामितारमय पणसने बहानामसस्माभास्तातीवमेपियारखंतेनगीनारसंहारशाध्यायांने एभिः लोरे भगवनोनः सएकस्वरक मनाचंधारपच्यने अनावमाप्रपाक हलीवचारसम्पहिलस्थानेसस्थिरोमपनि प्रजरा ·पनि नयेवावमपिभगम्हडिदशापिसारिसमानाःसांनरापरमलालहरपालापाता प्रामाणवने विसति अवस्वसाक्षारस्मिाभिहितोषी प्रणवरशनबाएनाधिपयःसभवतिभागवनमधारक र वैदयारामशाखापः वेदाःसंधायस्यति राधान्यक्शावालाभिरापयत्तयति अगष्ययंभावः सोपवाधिस्सनरी शारदाभिरनरोप्युपसमीपएपरश्यते तयायमपिवेदाणे:पहातिधुरुपयो:परोऽप्युपलभ्यतेयचाचरतः स्कंधशारराभिरेवोपसमानता बहनरफ्लोनिप्रदान तयगयमपि वेदपुराणेस्तोलवकणांधर्मार्थकाममोक्षफलानिपदयात ययाचरक्षमासासंपेपरनिःसरंत कतकसमोमोसफलोमधुसूदनपादपोजपति। अवनमंडपनाएमवंति क्याचपुराणान्यपिवेदोदतानितम्मिलितान्येवचसंति नतुतेभ्यःपृथह इतिहासपराणानिपंचमीवरचवेरतिसत अनः परशः तुलसमोमोसफलतोयज्ञाएपकुसमानियस्यमोक्षःफलंयस्पति अवाप्ययमाशय: रक्षापंचा नीति नचाइययज्ञापनमनःशहरांनःकरणस्यैव वनोमोक्षफललामोभवतीति रिचानेनमोसफ्लायपि सानिमम् नवजारंपनि मणीपभदवेनेजलापयनः एरेपरवस्वभागमा ·मदनपादपोजयति सवोत्कर्षणवत्तते अवापिसवायब्रह्मादिश्याप्याधकतयावरावतात्ययः! सिमस्यूमहाकतुरिवस्थितइतिनिरूपणान् सर्वरक्षेभ्योधिकोभननि तहदिति इदमार्याउंदः १ एवमंगळंकृताशानी कवाय झावायसूतशीनकसंवादमवतारयनि नैमिषेइति अनिमिषक्षेत्रेअनिमिषः श्रीविष्णुः अलुमदृष्टिलानं नस्यक्षेत्रनैमिषारण्येऋष- यः सहर्षसमाः संवत्सराः अनुष्ठानकालोयस्यनत्सहस्रसमसत्रयज्ञमासत अकुर्वत किमर्थस्वर्गायलोकायलगेंगीयतइतिस्वर्गायो चमिषेनिमिषक्षेत्रेकषयःशोनकादयः सस्वर्गायलोकायसहस्रसममासत २ तएकदाचमुनयःपात तह नामयः सकतंसूतमासानंपप्रमुरिदमादरात् ३ ऋषयः कथितीभवतासम्यकदेवमार्ग:सरवपदः इदा नयोतुमिच्छामोयममार्गभयपदमें ४ हरिः सएनलोकः भक्तानांनिवासस्थानं तस्मैतत्यामयएचनतुस्वार्यतस्यचिना शिखेनतुच्छफलखादित्यर्थः २ प्रातःकालेहुताएबहुताउनयोयति मुनयःदानमानादिभिः सत्कृतसिंहासनेचासीनंसूतं इदं- नत्यमाणादरान प्रपच्छुः३ ऋपिभिस्तुआरमन्नमस्तयंनिरूपिनस्थसहनिदुर्गनिपदस्यधर्माधर्मस्यएकएवमहतोभवनिक- विननिहा यामावतासनसम्पक नेरिभिसंभवनितीपयुक्त परिमार्गकथितःबहुतिः पुसगैनिरुपितः इदानीमिनि ·अ १ ग-पु-री तयाचसंसारडु-स्वादीन्यपियोतुमिलामइतिपूर्वणेवसंबंधः किंतत्क्लेशक्षयसाधनःसंसारटु-स्वैर्यः क्लेशस्वस्यक्षयसापाचसंसारटुरचा नोट्लेशस्यक्षयः केनसाधनेनभवतीत्यापश्रोतुमिच्छामइत्यर्थः किंचार्यः ५ अवोत्तरंथीभगवद्गरुडसंवादेन सूतउवाच शृणुध्वनितिक तथासंसारखानिनन्केशक्षयसाधनम् ऐहिकामुष्पिकानक्लेशान्ययावदत्तुमर्हसि ५ सूतउवाच: धभोधिवक्ष्यामियममार्गसदुर्गमम् सरवदंपुण्यशीलानापापिनांदुःखदायकम् ६ ययाथीविष्णुनायोक्तंवैनने यायपच्छते तथैवकथयिष्यामिसंदेहच्छेदनायवः ७ कदाचित्सरवमासीनंवैकुंटे श्रीहरिगुरुम् विनयावनतोभू सापप्रच्छविनतामतः ८ गरुडउवाच भक्तिमार्गाबहुविधाकथितीभवतामम तथाकथितादेवभक्तानी गनिरुचमा ९ अधुनाश्रोतुमिच्छामियममार्ग भयंकरम् वडक्तिविमुरवानांचनवगमनंतर १० सर्दपूदिमार्गदुरवस्यक दक्षिणमामित्ययेवस्यति ६ भगवहाक्यस्यातिप्रामाण्यासंदेहौनकर्त्तव्यइतिभावः ७ चिनयेनभक्नो नमः ८ उत्तमागतिःसयोमुतिः ऋममुनिश्चेति ९ अतंसर्वशास्त्रेषु स्मृतमिनिपाठेमुनिभिः कथितम् १० ·हरिस्मरणात्सलभोमोसःअनस्तद्रहिताननुशोचन्नाह सगमंपटनेकठिनंनभवति । अतस्त्वामभजनांपापिनाम् १२ अवोत्तरंसमा सव्यासायाधीभगवानुवाच पड्रियायैः वस्येहमित्यादिनाचपुनः येनमार्गेणयपापिनः नरकेयांति तानपिचक्ष्यामीत्यन्चयः१३ येहि- पापरता इत्यादिपदानांपनविनरकेइतिटतीयेनसंबंधः पापरतानिफ्टिाचरणोत्सकाः दयाधर्मेनिदयानामपत्युपकारापेक्षारहितसदी मगमभगवन्नामजिव्हाचवशवर्तिनी तथापिनरकंयोतिधिधिगस्तनराधमान् ११ अतोमेभगवन्ब्रूहि पापि- नांयागतिवेन यममार्गस्यदुरवानियथातेप्राप्नुवति १२ श्रीभगवानुवाच वक्ष्येइंगणुपद्रयम- मार्गचयेनये नरकेपापिनोयांतिभण्वतामपिभीतिदम् १३ येहिपापरतास्तायदयाधर्मविवर्जिताः दृष्टसंगाश्चस स्वास्वसत्संगतिपराड्युस्याः १४ आत्मसंभावितास्वध्धाधनमानमदान्विताः आसरंभावमापन्नादैचीसंपदिवर्जिताः भूतहिनानुचिंतनताधर्मो भगवर्मः वर्णाश्रमविहितोवादृष्टानांसंगोयेषांते तथासच्यापादोपराडमुवाच १४ आत्मनिस्वस्मिन्नेव संभाविता प्रतिष्टितावयमितिमन्यमानाः अतएवस्तधाअनघाः पूज्यानपिननमंतीत्यर्थः धनेनयोमानःमस्थतेनासरंभाचंदोदणे भिमानश्चेत्यादिभगवनोक्तः दैचीसंपदमयंसत्वसंशरिरित्यादिचगीतायांपत्ता १५ ·१ ४ ग-पु-टी. एवंधूतायत्याप्नुवंतिनशणुअनेकेति अनेकेषुपरदारपरद्रव्यहरणात्मकेपुमनोरयेलपरत्तेचित्तं अनेकरित्तं तेनविश्वांताविक्षिप्ताः मोहमये अ- नजानसमारताः मल्याइनसूत्रमयेन जालेननियंत्रिताः एवंकामभोगेषुषसक्ताः अशचौनरकेपनि १६ ज्ञानशीलास्तमोक्षयोति पा पशीलानामेवयमयातनामवंतीसाह येइनि १७ ऐहिकं अस्मिंल्लोकेमोग्यम् तत्रऐहिकदुःरवाभोगानंतरम् १८ पापशीलानांयमयातनां विवक्षः अनेकचित्तविश्वांतामोहजालसमावृताः प्रसक्ताःकामभोगेषुपतिनरकेशचौ १६ येनराज्ञानशीलाचतेयांतिप रमांगतिम् पापशीलानरायांतिदुःरवेनयमयातनाम् १७ पापिनामैहिकंडरवययाभवतितच्छृणु ततस्तेमणमा प्यययागच्छंतियातनाम् १८ मुसृतंदुष्कृतंवापिभुक्तापूर्वयथार्जितम् कर्मयोगातदातस्यकश्चियायिःप्रजायते १९ आ धिव्याधिसमायुक्तंजीवितोशासमुत्सकम् कालोवलीयानहिवदज्ञातम्प्रतिपयते २० प्रथममुनिप्रश्नानुसारेणतस्यैहिकदुःरवान्याह सहतमित्यादिशभिः पूर्चबाल्याद्यवस्थायांसकतंझुकानदाचार्डपयेदुष्कतकर्मयोगायाधिःस्यादित्यर्थः १९ आधिर्मरणभयान्मानसाव्ययाने निचबहुवईमानोव्याधिश्चताभ्यांसम्यम्यानियाकुलतातयायुक्तम् नथापिजीवितस्यैव आशायांसमुत्सकंभोगवासनयासामिलापतनरंकालः अहिपकमिव अज्ञानराचाभिपद्यते तथाहि प्रमत्तमचरिनिरून्यचिंतयापरलोभंविषयेषुलालसम् समप्रमत्तःसहसाभिपयसेक्षुल्लेलिहानो हिरिचाखुमंतकइति २० ·नत्राप्यंतकालेपिनजातः कर्युभिर्वेदीयस्यस्वयंभृतैः स्वयंपालितैः पुत्रकलबादिभिर्धियमाणःपुष्यमाण सन्मरणोन्मुस्वोभवतिश पापिनामेव अब ज्ञाभवतिनतुकृतिनामित्याह आस्तइति अचमत्या अवज्ञयाउपन्यस्तंसमीपेपक्षिस आहारंगृहपालः श्याइवाहरन् मुंजानास्त आम- याचीरोगी २२ कफेनसंरुहानायोमार्गभूतायस्य तेनउत्कमताप्राणवायुनाविरत्तनेत्रः कासश्वासाभ्यांकतः आयामोयस्य कंठेपुरघुरइनिश नत्राप्यजातनिर्विदोषियमाणःस्वयंइतेः जरयोपात्तवैरुप्पामरणाभिमुरवोगृहे २१ आस्तेवमयोपन्यस्तरहपालइ- ग्रहरन् आमयाव्यपदीसामिरल्पाहारोल्पचेष्टितः २२ वायुनोत्क्रमतोत्तारः कफ़संरुनाडिकः कासश्वास रुतायास कठेघुरघुरायते २३ शयान परिशोचन्दिःपरिवीतःसंबंधुभिः वाच्यमानोऽपिनबनेकालपाशवशंगतः २४ एवंकुटुंबभरणेव्याएतात्माजितेंद्रियः मियतेरुदतांस्वानामुरुवेदनयास्त धीः २५ कोम्ति , २३ परिचीतः परिचेष्टितःवाच्यमानोऽपिबंधोतातेत्याहूयमानोपि २४ एवंव्याएतात्मा आसक्तचित्तः उरुवेदनयास्तधीः मतरश्चिकयुमपदशनसशयापीरपानष्टमतिः मूर्छिनःसदतांरोदनंकुर्वतास्वानांबंधूनांमध्येषियोमरणंपामोति २५ ·अ. गपुन्टो नगे अंतसमयेरैचीवानामिवदिव्यदृष्टिः यथारश्यायमदूतानांप्रत्यक्षदर्शनंभवनीत्यर्थः पुनर्ययासइहलोकपरनोकरूपंजगन् एकी तस्वसीमांसेलमविप्रजायने अतआश्चर्यदर्शनानकिंचिदक्तुमिच्छनीत्यर्थः २६ समीपगतैर्यास्य हेतुभूतैर्यमनै रुताप्राणाव तस्मिन्नतक्षणेताह्मदेवीदृष्टिःप्रजायते एकीभूतंजगत्सर्वनकिंचिद्वक्तुमीहते २६ विकलेंद्रियसंघातेचैतन्येज उतांगते प्रचलंतिततःप्राणायाम्पनिकटवर्तिभिः २७ स्वस्थानाञ्चलितेश्वासेकल्पारव्योह्यातरसणः शतश्चि कदष्टस्ययापीडासानुभूयते २८ फेनमुद्रितेसोथमुरवलालाकुलं भवेत् अधोद्वारेणगच्छनिपापिनांभाणवायवः २९ यमदूतीतदापासीभीमौसरभसेक्षणी पाशदंडधरौनग्नोतै कटकटायतौ ३० उर्ध्वकेशोकाककृष्णौवक्रतुं- डौनस्वायुधों सहस्वात्रस्तहृदयःशरुन्मूविमुचति ३१ स्थानात्यचलंति आतुरस्यषियमाणस्यपापिनःक्षणोपिकल्पारच्यः महत्तएतयाकल्पसदृशः शतरश्चिकैर्दष्टस्यपुरुषस्ययापाडाभवनि सा एक्तेनानुभूयते २८ अथफेनसहिरतेकर्फवमान २९ तदापाणपयाणेप्राप्तीसरभसंसक्रोधंईसणंययाः ३० तौदूतोदृष्ट्वाशलन्मल सुचति ·पुरुषोजीवः अंगुष्ठमात्रइतिइदंकंठस्थानेषोडशदठकमलेथ्यानस्वरूपंभवति नत्वंगुष्टमानीवस्वरूपंसर्वशरीरयापकत्वात् अनोत्रह रयाकाशेप्रतिष्टितत्तात्तत्प्रमाणपुर्यएकवेष्टितंसूक्ष्मशरीरवंतंपादेशमा–पुरुषवसंतमितिवज्ञातव्यम् ३२ एवंऐहिकटुवनिरुपइदानी परलीकडसनिस्पति यातनादेहइति यातनाभोगायपारब्धकर्मणास्वमवदुत्थिने यथाभगवताश्रीकृष्णेनविनष्टशरीरमपिंगुरोःपुर्वतत्सद्य अंगुठमात्रःपुरुषोहाहाकुर्वन्कलेवरात् तदैवसयतेदूतैर्याम पश्यन्वकंग्रहम् ३२ यातनादेहआरत्यपाशेर्ब- धागलेबलात् नयनोदीर्घमध्वानंदंड्यराजपायथा ३३ तस्यैवनीयमानस्यदूताःसंतर्जयंतिच प्रवदंतिभयं तीवनरकाणांपुनःपुनः ३४ शीघ्रपचलनुशात्मन्यास्यसित्वंयमालयम् कुंपीपीकादिनरकांस्त्वांनयायोद्यमाचिर- म ३५ एवंवाचस्तदाभंण्वनबंधूनांरुदितंतथा उच्चैाहेतिक्लिपन तोड्यतेयमकिंकरैः ३६ शमेवयमलोकारानीयगुरखे रत्तमिनिरलसरशेशरीरेआरत्यनिरुध्यतीदूबौनयतःगृहीलागच्छत्तःअन्यथाकेवलस्येवतस्यसप्तदशावयवलिंगशरीरात्मकस्यपाशेगले विधवायोगात् अवयवास्तज्ञानेंद्रियपंचक्रपाणपंचकंबुद्धिमनसीचेतिइदमेकर्तृत्वमोचवायभिमानेनइहलोकपरलोकगामीव्यवहारिकोजीच इत्युच्यते इतिदंडयंसापराधं ३ ३४३५ ३६ ·६ अ. गपुरी नयो नयोतर्जनस्ताउने निर्मिविदीर्णहृदयंयस्यसः स्वमपंपपस्मरन्नातःसन्चलतीनिहितीयेनान्वयः ३७ क्षत्तृभ्यांपरिनोन्यागत ता वालकायस्मिन निर्गनआश्रमोविश्रामस्थानमुदकंचयस्मिन्तस्मिन् पथिक्षधादिभिश्वलितुमशक्तोपिकशयाताहितएवरुच्छेणचलति ३० तयोनिर्मिनहदयस्तर्जनैतिवेपथुः पथिभिर्भक्ष्यमाणाघिस्वमनुस्मरन् ३७ क्षत्तरपरीतोऽर्कदवानला निले संतप्यमानःपथितप्तवालकै रुच्छ्रेणरष्ठेकशयाचताडितश्वलत्यशक्तीपिनिराश्रमोदके ३८ तत्रनत्रपतनश्री तोमूनिःपुनरुस्थितः यथापापीयसानीतस्तंमसायमसादनम् ३९ त्रिभिर्मुहूर्तेाभ्यांचानीयतेनत्रमानवःप्रदर्श यंतिदूतास्तायोग्रनरकयातनाः ५० मुहुर्तमात्रात्वरितंयमंवीक्ष्यभयंपुमान् यमीज्ञयासमंदूतेःपुनरायातिस्पेचरः ४१ आगम्यवासनाबछोदेहमिच्छनयमानुगैः धृतःपाशेनरुदतिक्षत्तृड्थ्यांपरिपीडितः ४२ अशक्तलमेनाह बवेति तमसानमोरूपेणयथायमस्यसादनंगृहंपतिनीतोभवति ३९ पापाधिक्येद्वाभ्याम् ४० भयंयातनाम् पुनस्वर- हंपनि खरित्तंशीघदूतैः सहेवावेचरःसन्नाकाशमार्गादेवायातीत्यर्थ ४१ देहंप्रतिप्रवेष्टुमिच्छन् ४२ ·रत्नमृत्युस्थानादिषुसतारिभिः ५३ ननुधुंकेपिरेकथप्तिन यातीतिचेतवाह पापिनापिति नौपतिष्ठंति तृप्तिनजनयंति पिंडदानंवर्प- पर्यत जति तथापि १४ ननुलतान्यपिपिंडदानादीनियदिपापिनांनोपतिष्ठंति ताकिमनेनपिंडरानेनरुतमप्यरुतंसमवेतिचेदरुते नतुप्रेतपानंतीत्साह भयंतीति ४५ किंच प्रायश्चित्तरूपयमयातनामोगेनैवपापसयेसतिमनुष्यदेहंलभतेनान्यत्साह नेति तथा .. मुक्तपिंडंसतैर्दत्तंदानंचातुरकालिकम् तथापिनास्तिकस्तार्क्ष्यतृप्तियातिनपातकी ४३. पापिनांनोपतिष्ठति दानश्राईजलांजलि: अनःक्षद्व्याकुलायांतिपिंडदानभुजोपिते ४४ अचंतितरूपास्तेपिंडदानविवर्जिता; आफल्पनिर्जनारण्येवमंतिबहुदुःखिताः ४५ नामुक्तसीयतेकर्मकल्पकोटिशतैरपि अशुत्वायातनांजंतुर्मा सुष्यलभतेनहि १६ अतोद्यात्सत्तःपिंडान्दिनेषुदशसहिज प्रत्यहंतेविषज्यंतेचतुभाग:वगोत्तम ४७ हिरवस्यान एवंदुष्कर्मक हिभुत्वाचनरकानक्रमात् मानुष्यंलभनेताद्यसमीभूतेशभाशभइति अनोमनुष्यजन्मनिसंचितसक निफर्मेट्यवशात् कदाचित्सहनिरपिभविष्यतीति तस्मादकरणादल्पमपिपिहिताचरणमेवयुक्तामानिभावः ॥४७ ·न ग-पु. नवाह सप्रेतरफ्जीवति पक्षनि ४८ पिंडपिंडजशरीरंनिष्पन्नः पिढेरुत्पन्नोदेहोयस्यसजंतु वः बलंमार्गगमनसामर्थ्यम् ४९ येन भगद्वयंनुदेहस्यपुष्टिदंभूतपंचके तृतीयंयमदूतानांचतुर्थसोपिजीवति ४४ अहोरात्र वनवाभिःप्रेत-पिंडम- वाप्नुयात् जंतुनिष्यन्नदेहश्चदशमेबलमाप्नुयात् ४९ दग्धेदेहेपुनर्देह-पिंडैरुत्पद्यतेरवग हस्तमात्रःपुमान्ये नपथुिचुक्तेशभाशुभम् ५. प्रथमेहनियःपिंडस्तेनमूद्धप्रिजायते ग्रीवास्कंधोद्वितीयेनत्तीयादृदयंभवेत् ५७ चतुर्थेनभवेत्यष्ठपंचमान्नाभिरेवच षष्ठेनचकटीगासप्तमात्सक्थिनीभवेत् ५२ जानुपादौतथाहायोदशीन्हि- क्षधातृषा ५३ पिडजंदेहमाश्रित्यक्षधाविष्टस्तृपादितः एकादर्शदादशंचप्रेतोभुक्तदिनदयम् ५४ त्रयोदे- शेहनिप्रेतीयंत्रितीयमकिंकरः तस्मिन्मार्गेबजत्येकाहीतइवमर्कट: ५५ पडशातिसहस्राणियोजनानांप्रमाण नः यममार्गस्यविस्तारोविनावैतरणीरवग ५६ पिंउजदेहेनपथियममार्गे शोषुपुण्यफलेषु अशपापफलमेव ने ५०पिरजदेहोत्पत्तिप्रकारमाह प्रथमेहनानिसाईदाभ्याम् ५१५२५१ ·1. ५८ पोडशपुरनामान्याह सोम्यमित्यादिधर्मभवनं धार्मिकैर्लभ्यंवक्ष्यमाणदिव्यसभासहितम्याम्यपापिगिलमययमयाननारू अहन्यहनिवेप्रेतोयोजनानांशतद्वयम् चत्वारिंशत्तथासप्तदिवाराणगच्छति ५५ अतीत्यक्रमशोमार्गेषुराणी मानिपोडश प्रयातिधर्मराजस्यप्रवनंपातकीजन: ५८ सौम्यंसौरिपुरंनगेंद्रभवनंगंधर्वशोलागमोकौंचक्रूरपुर विचित्रभवनंबव्हापदंदुःखदम् नानाकंदपुरंसतप्तभवनरौद्रंपयोवर्षणेंशीलात्यंबहुभीतिधर्मभवनंयाम्यपुर चायतः ५९ याम्यपाशैर्धतःपापीहाहेतिप्रलंदनपथि स्वराहतुपरित्यज्यपुरंयाम्यमनुव्रजेत् ६० इतिश्रीसारोडारेगरुडपुराणेपापिनाऐहिकामुष्पिकदुःरवनिरूपणनामपथमाध्यायः १ गरुडउवाच कोरीयमलोकस्यपंथाभवतिदुरवदः यत्रयोतियथापापास्तन्मेकथयकेशव १ पंचकारइत्येवभेदज्ञापनार्यः नत्तुभयनः पोडशपुरेश्यअयभवतीति ५९ इनिरीकायांप्रथमोऽध्यायः १ ऐहिकामुथिन इंड-संश्रुखासंक्षेपतो धुना नदेव विस्तात् श्रोतुंगरुडः परिपच्छति वीरशइति । ५ ·अ गान्धवाधिकसमासेनपोलंडखनदेवहि द्वितीयेपुनरध्यायेविस्तरेणाहमाधवः३ यममार्गस्थःखमदत्वमेवाह वृक्षलायेत्यादिवतर श्रीभगवानुवाच यममार्गमहरवपदंतेकथयाम्यहम् ममभक्तोऽपितच्छुत्वालं भविष्यसिकंपितः २ वृक्ष च्यायाननवास्तियत्रविश्रमतेनरः यस्मिन्मार्गेनचान्नार्थयेनप्राणान्समुहरेत् ३नजलंदश्यतेकापितषितोनीव- यापिवेत् तपतेहादशादित्यापलयांतेयथावग ४ तस्मिनगच्छतिपापात्माशीतवातेनपीरितः केरकैर्विध्यतेका- पिकचित्सपैमहाविषः ५ सिंहाप्रैःश्वनिरिक्ष्यतेकापिपापरुत् गृश्चिकैर्दश्यतेकापिकचिदयतिवन्हि- ना ततःक्वचिन्महायोरमसिपत्रवनंमहत् येजनानांसहस्त्रेदेविस्तरायामतःस्मृतम् ७ काकोलूकवटरध्र- सरपादंशसंकुलम् सदावामिचतत्पत्र उन्नमिन्नःजायते । कचित्पतंत्योधकूपे विकटात्पर्वतात्कचित् गच्छते क्षरधारासशकनासेपरिकचिद ९ स्वलंत्रांघेतमस्युग्रेजलेनिपततिकचित् कचित्केजलौकाट्येकचित्संतप्त- कर्दमे १. पानिरूपणांतम् ३ सरपा मधुमक्षिका ८ ·१ १२ क्षारंभस्म महानिपानिमहह निवपपरोहणंउच्चपदेशारोहणम् १३ तबकंदरेदुःरवारोहादुरवनारोदुमशक्या १४ सारासन अनसवालुकाकीर्णेयाततारमयेकचित् कचिदंगारराशौचमहाधूमाकुलेकचित् ११ कचिदंगारष्टिश्वशिलाब- ष्टिःसवका रक्तराष्टिःशस्वदृष्टिः कचिदुष्णांनुवर्षणम् १२ क्षारकर्दमवृश्चिमहानिपानिचकचित् वपपरों हर्णकापिकंदरेषुपवेशनम् १३ गादांधकारस्तत्रास्तिदुरवारोहाशिलाकृचित् पूयशोणितपूर्णाश्चविष्ठापूर्णान्हदाः कपिद १४ मार्गमध्यवहान्युयापोराचैतरणीनदी सादृष्टादुःखदाकिंवायस्यावाभियावहा १५ शवयोज- नविस्तीर्णापूयशोणितवाहिनी अस्थिवंदतरादुर्गामांसशोणितकर्दमा १६ अगाधास्तरापापैःकेशशेवालदुर्ग- मा महायहरूमाकीर्णाधोरपक्षिशतैश्ता १७ आगतंपापिनंरष्ठाज्वालाधूमसुमाकुला कथ्यतेसानदीतायकंटा हांतर्गतैयथा १८ कृमिभिःसंकुलाघोरेन्सूचीवकै समंततः वचतुंडैमहार धैर्वायसै परिवारिता १९ तीस्वाभवतीविनायम् १५ तामेवनिरूपयति शतयोननेत्येकादशभिः १६ १७ १२.

·गरसुन्न ३३ २६ एवंउक्तप्रकारेणबहुविधाक्लेशायस्मिनइनिकीरशोयमलोकस्यपंयाभननिदुखदइनिप्रयमप शिशुमरिश्वमकरैर्जलूकामत्स्यकच्छपैः अन्येर्जलस्थजीवेश्वपूरितामांसभेदकैः २० पतितास्तत्प्रवाहेचदंति बहुपापिनः हाश्चातापुत्रनातेतिपलपतिमुहुर्मुहुः २१ क्षधितास्वृषिताःपापापिबंतिकिलशोणितम् सांसरिङ्ग- धिरापूरवस्तीफेणितुंबहु २२ महाघोरातिगतोहनिरीक्ष्या भयावहा तस्यादर्शनमात्रेणपापास्युर्गतचेतनाः २३ बहुविकसकीर्णासेविताकृष्णपन्नगैः तन्मध्येपतितानाचत्राताकोपिननियते २४ आवर्तशतसाहस्त्रैःपाताले- यौतिपापिनः क्षणतिष्ठतिपातालेक्षणादुप्रिवर्तिनः २५ पापिनापतनायव निर्मितासानदीखग नपारंदृश्यतेतस्या- दुस्तराबहुदुःखदा २६ एवंबहुविधफ्लॅशेयममार्गेतिदुरवदे कोशंतश्वरुदंतश्वदुःखितायांतिपापिन: पाशेनयंत्रिताकै चित्कृष्यमाणास्तयांकुशैः शस्त्राग्रेएष्ठतःप्रोते यमानाश्चपापिनः २८ नासागपाशकृष्टाश्व- कर्णपाशेस्तथापरे कालपाशेकृष्यमाणा काकैःकृष्यास्तयापरे २९ समाधाय यत्रयांति यथापापाइनिद्वितीयस्योत्तर माह यावदध्यायसमाप्ति एवमिति २७ 'शस्त्रापांतत्रिशूलादीनांष्ट्रष्टतःप्रोतैरग्रेः २० नासाग्रेत्युष्ट्रवत् २९ ·अयोभारचर्यलोहारसमूहम् ३. ३, ३२ ३३ ३४ -अनुतापमेवाह मयेतिसप्तभिः देहायस्यास्तीनिदेहीस्थूलसूक्ष्मदेहा भिमानिन्जीवस्त्यनुतापात्स्सयमेवात्मानंसंबोध्याह मयास्थूलदेहेनदानंनदत्तनहुतंचेति अतस्त्वयाकर्तृत्वाभिमानिनारुतंयद्विगहिती यीचाचाहुषुपादेषुचा:पृष्ठेचवरचलैः अयोभारचयंकेचिदहंतःपथियांतिते ३० यमदूतैर्महाघोरेस्ताड्य- मानाचमुद्गरैः वमतोरुधिरंवस्कातदेवाश्मंतितेपुनः ३१ शोचंतःस्वानिकर्माणिग्लानिंगच्छतिजनवः अतीवदुः खसंपन्नाःप्रयांतियममंदिरम् ३२ तथाचसजन्मार्गेपुत्रपौत्र इतिबुवन् हाहेतिप्ररुदन्नित्यमनुतप्यतिमंद धीः ३३ महतापुण्ययोगेनमानुषंजन्मलभ्यते तत्पाष्यनरुतीधर्मः कीदृशाहिमयारुतम् ३४ मयानदत्तनहुनं- हुताशनेतपोनतसंविदशानपूजिताः नतीर्थसेवापिहिताविधानतोदेहिन्कञ्चिन्निस्तरयत्त्वयोकृतम् ३५ त्यागरपकर्म तलमेव निस्तरमोस्त्वाभिमानिनातत्फलंमुश्वेत्यर्थः अत्रत्वयेति लोकोक्यापरखापरत्वनिर्देशः पोनपुन्यंचेति ३५ 3738 ·अ. गपुरी गोविप्राणांवृत्तिराजीविका तदर्य अणुवल्पमपिधनादिकंनकारि नकृतंमयेति ३७ नित्यदानं अन्नादिकंगवाहिकएक स्थागोरेकाह- वजिनकवणादि तथाहिकमितिपाठे आन्हिकंस्नानसंध्यांजपंहोमस्वाध्यायंदेवतार्चन मितिश्रुत्युक्तम् आवश्यकंकर्म किंच वेदशास्ता नपूजित्ताविप्रगणाःसरापगानचाश्रिताःसत्पुरुषानसेविताः परोपकारानरुताकदाचनदेहिन चिन्निस्तस्यत्त्व- यारुतम् ३६ जलाशयोनैवकृतोहिनिर्जलेमनुष्यहेतोःपशुपक्षिहेतवे गोविमरत्यर्थमकारिनाण्वपिदेहिन्कचि- निस्तरयत्त्वयाकृतम् ३७ ननित्यदाननगवाहिककृतंनचेदशास्वार्थवचःप्रमाणितं श्रुतंपुराणनचपूजितो- ज्ञोदेहिन्कचिन्भिस्तरयत्तयाकृतम् ३० भर्तुर्मयानैवकृतूंहितंवचःपतिव्रतं वकदापिपालितम् नगौरचुका- पिकतंगुरुचितंदेहिन्छचिन्निस्तरयत्त्वयाकृतम् ३९ नधर्मबुद्ध्यापतिरेवसेवितोवहिप्रवेशोनकृतोमृतेपतौ वै- धव्यामासायतपोनसेवितंदेहिन्कचिन्निस्तरयत्त्वयारुतम् ४०णामअवश्यमेवभोक्तव्यंकृतंकर्मशभाशामित्यादिययाक्कन- प्रमाणितं नास्तिकत्याप्रमाणनरुतंशस्तहक्ता ३८ हितंममेवसरवर्तुर्वचः रारुणांश्चश्वादीनांउचितंगौरवंचरणसेवादिकंकापिकदाचिदा पिनकतम् ३९ पतिसेवनमेवस्त्रीणांपरमोधर्मइतिबुस्थ्यापनि विसेवितः किंतुदरंभिकामुंडा सेविताः ४० १० ·तपःसेवनमेवाह मासोपवासैरिति बहुदुरवानांवैधव्यपराधीनतादीनांपूर्वजन्मनिकृतैर्विकर्मभिनिषिद्धाचरणैःमयाजीवेननारीशरीरं- लब्धमित्यत्रस्थूलशरीराभिप्रायेणजीवस्याक्तिः किंच सूक्ष्मशरीराभिमानवनिजावेतवासनानुसारेणेचपुरंजनवन्नरनातीसं ननुवास्तवमिनि मासोपवासैनविशोषितंमयाचांद्रायणेनियमैःसविस्तरैः नारीशरीरंबहुदुःखभाजनलब्धमयापूर्वक तैर्विकर्म- भिः ११ एवंचिलप्यबहुशोसंस्मरन्पूर्वदैहिकम मानुषत्वंममकुतइनिराश यसर्पति १२ दशसप्तदिनान्येकोवा युवेगेनगच्छति अशदशेदिनेताओं प्रेतःसौम्यपुरंब्रजेत् १३ तस्मिन्पुरवरेरम्येप्रेतानांचगणीमहान् पुष्यभ-. ट्रानदीतत्रन्यग्रोधः प्रियदर्शनः ४४ पुरेतवसर्विश्रामंप्राप्यतेयमकिंकरः दारापुत्रादिकंसोरव्यस्मरतेतदुःखि- तः ४५ धनानिभृत्यमात्राणिसर्वशोचौतयदा तदाप्रेतांस्तुतत्रत्याकिंकराश्चेदमबुचन् ५६ ५ नदुक्तं श्रीरामस्वामिनातारापति नस्त्रीपुमान्नापंटोनाजीनः सर्वगतोव्ययः एकएवाहितीयोयमाकाशवदलेपकइति ४५ एपमनुतापनि रुष्यमार्गगमनं निरूपयति एनमित्यादि नदीन्ययोधयोः संयोगादवपुरस्यसौम्यत्वंरम्यत्वंचेनि अन्यत्ररक्षच्छायाननवास्तिननलं रश्यतेकंचिदितिनिरूपणादेवद्विपरीतत्वम् ४३ ४४ ४५ तत्रत्यासौम्यपुरवासिनः ४६ ·गपुरी-वरंयाहिवर्षपर्यतंगछ ४७ हेपरलोकपांथ खसंबलंसम्यगनिहतंबलंयस्यति संबलोयमस्तस्यबलंपराक्रमंनोजानासि किंच अध्यगा नांअध्वनियममार्गेयुष्यदादिभिःसहगच्छंतीत्यध्वगाः अस्मदादयोदूतास्तेषांबलंनोजानासि पिंच संचलाययमार्थनीयनसेयथायमो कधनंकसताजायाकसहत्कचबांधवाः स्वकर्मोपार्जितंभोक्तामूठयाहिचिरंपथि ४७ जानासिसंबलबलंबलम- ध्वगानांनोसंबलाययतसेपरलोकपाथ गंतव्यमस्तितवनिश्चितमेवतेनमार्गेणयत्रभवतिक्रयविक्रयोपि ४८ आबालरव्यातमागोयं नैवमर्त्यश्रतस्त्वया पुराणसंभवंचाक्यंकिंद्विजेभ्योपिनश्रुतम् ४९ एवमुक्तस्ततोदूतैस्ता- ड्यमानश्चमुद्गरैः निपतलुत्पतधावन्पाशेराकृष्यतेबलात् ५. अत्रदत्तंसतैःपौत्रस्नेहाडारुपयाथवा मा- सिकंपिंडमभातिततःसौरिपुरव्रजेत् ५१ यातनांनददाति यथायलंनकरोषीतिसावज्ञवचनानि अत्रनोइत्यस्यदेहलोदीप कन्यायेनसर्वत्रसंबंधः यत्रयस्मिन्मार्गेकयोनिक्रयापिनास्ति तेनगंतव्यमस्तीति ४८ बालानभिव्याप्येत्याचालं आचालै:रव्यातःचाला अफ्जिानंतीत्यर्थः सचासौमार्गाश्चायनश्रतःकिम् ४९ ५० रहात्रयोदशेहनिर्मार्गेब्रजनि अष्टादशहानिसौम्यपुरंपामोति अत्रसौम्यपुरेमा सिकमभाति पक्षिकस्यचविश्रामाभावादकथितमपि भोजनंमार्गस्वज्ञातव्यम् ५१ ·नबसौरिपुरेकालरूपचन कालोयमस्तद्रूपंधरतीतिविशेषणात् यमवज्जंगमस्यापिसोरित्वंसूरः सूर्यस्तस्यापत्यंसौरिस्तस्यपुरमतोस्यसो पिपुरंनाम ५२ ५३ नगेंद्रभवननगच्छतितेनगाः वृक्षास्तेषांइंद्राउच्चतरतरदस्तेषांभवनंस्थानमनोस्यनगेंद्रावनंनाम तदेवाह नबन नत्रनाम्मास्तिराजावेजंगमःकालरूपएक नदृष्ट्वा यमीतोऽसौविश्रामेकुरुतेमतिम् ५२ उदकंचानसंयुक्तंशु- तेतत्रपुरेगतः त्रैपक्षिकेवैयदत्तंसतत्पुतिक्रमेत् ५३ नतोनगेंद्रभवनंप्रेतोयातित्वरान्वितः वनानित- घरोद्राणिदृष्ट्वानंदनिःखितः ५४ निर्पणे कृष्यमाणस्तुरुदतेचपुनःपुनः मासहयावसानेतुतत्पुरंव्यथितोब जेत् ५५ शवापिंडजलवस्त्रंदत्तंयहांधवैरिह कृष्यमाणःपुनःपार्शयिते येचकिंकरैः ५६ मॉसेतृतीयेस- प्राप्तेषाप्पगंधर्वपत्तनम् तृतीयमासिकंपिंडनेत्रहत्काप्रसपति ५७ स्पुरमार्गेमध्येचरौद्राणि असिपत्रवनानिदृष्ट्वानंदतीति ५४ ५५ ५६ गंधर्वपत्तनं यथासूर्योदयेश्यते तथादूरादेवदृश्यमानंसमी पगमनाददृश्यंभवतीतिहेनोः अस्यगंधर्वनगरंनाम ५७ ·ग-पुरी- १२ शैलानांपापाणानांमागर्मपतनंयस्मिनहनिशेलागमनाय ५८ चंचुहिंसायामितिधातोर्हिजनैप्तित्वादस्योंचपरंनामकून भ. राणांनिर्दयानांपुरमिति ६० आप्यायितः किंचितप्तः ६१ चित्रएवविचित्रः जयएवविजयइतिवत् तस्यविचित्रस्यभवनमंदिरंयत्र शैलागर्मचतुर्थेचमासिपामोतिवैपुरम् पाषाणास्तत्रवर्षेतिप्रेतस्योपरि भूरिश: ५८ चतुर्थमासिकंपिङमुक्ता किंचित्सुरवीभवेत् ततोयातिपुरंतःकोंचमासे थपंचमे ५९ हस्तदनंतदाझंक्तेमेतःकोंचपुरेस्थितः यत्पंचमा- सिकंपिभुत्वाकूर पुरव्रजेत् ६. साधकै:पंचभिर्मासैयूंनषण्मासिकं भवेत् तंत्रदत्तेनपिनघटेनाप्यायित्तः स्थितः ६० मुहूर्ताई तुविश्राम्यकपमानःसदुःखितः तत्पुरतुपरित्यज्यतेजितोयमकिंकः ६९ प्रयातिर भवनविचित्रोनोमपार्थिवः यमस्येवानुजोत्रात्तायत्रराज्यशास्तिहि ६३ तविलोक्यमहाकार्ययदाभीत्तः पलायते तदासमुखआगत्यकैवर्ताइदमब्रुवन् ६४ पयंतेतर्तुकामायमहावेतरणीनदीम् नाचमादायसंधा- सायदितेपुण्यमीहशम् ६५ १२ यस्मिविचित्रावने ६३ ६४ ईशनीकारोहणयोग्यम् ६५ श्रीकृष्णपरमात्मनेषणामोस्तुः ५ ·नदेह दानमिनिहाभ्याम् यात्वयामझलोकेश्रुतासाइयंनवायेवर्तमानायस्माहितरणाहोदानात्तीर्यने तस्माद्धेतोतरणीक्षि ६५ पसीने समीपे आयास्यति अन्यथागोरानविनानेतिहादेवेत्यदानान्निर्वेदवचनम् ६७ निमज्जति निममोभवति ६८ निमाजम यविवरणीनंसुनिभिस्तसूदशिभिः इयंझातीयतेयस्मात्तस्माद्वैतरणीस्मृता ६ यदित्खयाप्रदत्तागोस्वदा- नीरूपसपीद नान्यतिवचस्तेषांश्रुत्वाहादेवभाषते तरष्वाकथ्यतेसातुतारवासीतिकंदते अदत्तदा- नःप्रापात्यातस्यामेबनिमज्जति ६८ तन्मुखेकंटकूदत्तादूतसकाशसंस्थितैः बडिशेनयथामत्स्यस्तथापारंप- पपीयते . पाण्यासिकंचयपिंतवतापसपोन मार्गेसविलपन्यातिबुभुक्षापीडितोयलम् ७० सघमे मासिकंमतेपुरंबडापदंब्रजेत् तमुक्तप्रदत्तंयत्ससमैमासिपुत्रकैः ७१ तत्पुरतुव्यतिक्रम्यदुरवदंपुरमृच्छ- नि महास्वमवाप्रौनिवेगच्छन्वेचघर ७२ स्यपारपातिप्रकारमाह तन्मुखइनि बडिशंमत्स्यवेधनम् ६९ पाण्मासिकंपिंड- भुस्कापिबुवसापीहिनः इत्यत्रापितथापिनास्तिकस्तायतप्तियातिनपातकीपापिनांनोपतिष्ठति दानेश्राईजलांजलिरिनिपूर्ववज्ञातय ए. बड़े निवाधाद्यापद्यस्मिन्निनिवहापदनाम परवेकचिनिगलंबमार्गेखगवरच्छन् महसंपामोति अनोस्यदुरवदनाम ७५ ·२ गंपुटी नानागणा:तियस्पिलिनिनानाकंरनाम ७३ नानाप्रकारेराकंदक्चिनेगणाश्च तानतिदारुणान्रष्ट्वास्वयमप्यतिदुःखिनःसन् आअ. १३ दिति ७४ परिमोदावामिनाउँपयंगाररष्ट्याचसटु अनितप्तंचनवनंचेनिसनसभवनंनाम ७५रोट्रागांभयंकराणांपुरमिनिरीद्रपुर मास्यष्टमेप्रदत्तंयपिडं झुकाप्रसर्पति नवमेमासिकंपूर्णेनानानंदपुरंब्रजेत् ७३ नानाकंदगणान्दृष्ट्वाकंदमानान् सुदारुणान् स्वयंचशून्यहृदयःसमाकंदतिदुरिवतः ७४ विहायतत्पुरंतस्तार्जितोयमकिंकरैः सत्तप्तमवून गच्छेदशुमैमासिकृच्छतः ७५ पिंडदानंजलतत्रभुत्कापिनसरवीभवत् मासिचैकादशेपूर्णेपुरंरौद्रंसगच्छति ७६ देशकमासिकतंत्रसुंक्तेदत्तंसतादिभिः साडेचैकादशेमासि पयोवर्षणमृच्छति ७७ मेघास्तववर्षति प्रेतानांदुरपदायकाः न्यूनादिकंचयच्छाईतवसुंक्तेसदुःस्विनः ७८ संपूर्णतुतंतोवर्षेशीवाड्यनगरंब्रजेत् हिमाच्छन्नगुणंतत्रमहाशतंपतत्यपि ७९ शीतातःक्षधितःसोऽपिवीक्षतहिदिशोदश तिष्ठतेबांधवाकोपियो- नाम ७६ पयसांसंतप्तजलानावर्षणंदृष्टियस्मिन्निति पयोवर्षणंनामपुरमृच्छति अच्छगतादितिमय १३ लात्यः ७७ ७८ हिमादपिशतगुणेनशीतेनाट्यंयुक्तं भवतीतिशीताट्यंनाम ७९ व्यपोहति दूरीकरोनि ·तारवादृशेन एबहुरयानि १ यमपुरयाननासानिध्यारहुप्रकारंभीनेभयंयस्मिन्चिति बहुभीतिपुरंनाम तस्मिन्नेवहस्वमा उर्जदेहत्वजति १५ सयुरित्युपलक्षणवाय्यादिसप्तदशतत्तात्मकलिंगशरीराभिमानीजीव-यातनादेहपारधकर्मभोगायसमवद्ध किंकरास्तेवदैत्यत्रकानेपुण्यंहितारशम् शुत्वाचवार्षिकंपिडधैर्यमालंबतेपुनः ८१ तन-संवत्सरस्यांतेप्रत्यासन्ने यमालये बहभातिपुरैगवाहसमाउंसमुत्सृजेत् ८२ अंगुषमात्रोचायुश्चकर्मभोगायरवेचर यावनादेहमासा- यसहयाम्ययाति ८३ औदैहिकदानानियैर्नदत्तानिकाश्यप एवंकष्टेनतेयांनिगृहीताहरबंधनैः ८४ धर्मराजपुरेसंनिचत राणिरक्चर तत्रायंदक्षिणद्वारमार्गस्तपरिकीर्तितः ८५ अस्मिन्पाथमहाघोरेक्षतृषाश्रम- पीडिताः ययायोतितथाप्रोक्तंकिंधूय श्रोतुमिच्छसि ८६ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोद्धारेयममार्गनिरूपयोनाम- हितीयोऽधायः वितं ससदृशंशरीरंसमाश्विनः सन् ८३ कीदृशोयमलोकस्यपंथाः यत्रयांनि पयनिषभस्योत्तरमुपसंहरति एवमिति ८५ ०५ इनिगरपुरासारोबारे यममानिरपणेरीकायोदिनीयोऽध्यायः २ ·१४ गयुरी-याननादेडमाथित्यकामभोगाययांतिने इनिकखातुगरुडोयातनामेवटच्छति १ गलायमपुरंपापायमंदृष्ट्वासकिंकरम् भुजनियाननामाहत्य अ. नीयइतिमुधिवः २ आघनमिति आदिमारभ्य अंतपर्यंतम् ३. ४. नरदक्षिणडारे ५ ६ ७ केतेश्रवणाइसपेक्षायामाह गरुडउपाच यममार्गमतिक्रम्यगलापापीयमालये काशीयातनासुंक्तेतन्मेकथयकेशव १ श्रीभगवानुवाच आयतंचप्रवक्ष्यामिशृणुष्वपिनतात्मज कथ्यमानेपिनरकेखंभविष्यसिकंपितः २ चत्वारिंश योजनाभिचतुर्युतानिका श्यप बहुभीतिपुरादयेधर्मराजपुरंमहत् ३ हाहाकारसमायुक्तं दृष्ट्वाकंदतिपातकी नदितंसमाकNयमस्यपुर चारिणः गत्ताचततेसवेप्रतीहारंवदनिहि धर्मध्वजःप्रतीहारस्तत्रनिष्ठतिसर्वदा.५ सगत्वाचित्रगुप्तायतेतस्य- शुभाशुभम् नतस्तचित्ररातोपियमराजेन्यवेदयन् ६ नास्तिकायेनरास्ताक्ष्यमहापापरता:सदा तांश्चसर्वान्येथायो यसम्यकजानातिधर्मराष्ट्र ७ तथापिचित्रगुप्तायतेषांपापंसएच्छति चित्रगुप्तोपिसर्वज्ञःश्रवणान्परिपच्छति ८ अवाब्रह्मणसूत्रा:सुगागोतारचारिणः दूरश्रवणविज्ञानादूरदर्शनचक्षपः ९ तेषांपत्यस्तथाभूताश्रवण्याएयगास बास्त्रीणाविनेटिवसनाविजानाक्तित्वतः ब्रह्मणचा इतिसप्तभिःदूरात्थवर्णविशेषज्ञानयेपाने दूरदर्शने दूरगतपस्नपत्यकर- गेचक्षयपाते ९ पृथक्तीवाचक आहर्यगामयासांताः १० १४ ·तेरणास्त्राःपवण्यश्रोति ११ १३ १४ १५ आदित्यादयोऽपिनरस्यवृत्तशाशभाचरणंजाननि साक्षिनयापश्यतीत्यर्थः चोरतरिक्षनदेन गतयहनक्षत्रादयोचाहृदयं अंतरात्मा अहंकारादीनांदेवताउभेइतिसंध्यभावार्य धर्महरे दयादुत्पचोयः सर्वतःसोनेधर्मराचित्रगुप्ताद नरैःचन प्रत्यक्षंयत्प्रोक्तंचकृतंचयत् सर्वमावेदयंत्येवचित्रगुप्तायतेचताः१५ चारास्तेधर्मराजस्यमनुष्याणांशभाशु भम् मनोवाकायर्जकर्मसजानंतितत्वतः १२ एवंतेषांयक्तिरस्तिमामत्त्याधिकारिणांम् कययंतिनृणांकमश्रवणाः सत्यवादिनः१३ व्रतैदनिश्वसत्योत्त्यायस्तोषयतितान्नरः भवंतिनस्यतेसोम्याः स्वर्गमोक्षेषदायिनः १४ पापिनांपा- पकर्माणिज्ञात्वानेसत्यवादिनः धर्मराजपुर प्रोताजायतेदुखदायिनः १५ आदित्यचंद्रावनिलोनलघद्योभूमिरा पोहृदयंयमच अहवरात्रिथ्वउभेचसंध्येधर्मश्चजानातिनरस्यरत्तम् १६ धर्मराजश्चिवगुप्तःश्ववष्याभास्कराद यः कायस्थतंत्रपश्यतिपापंपुण्यंचसर्वशः१७ यः तवस्वस्थानेस्थिनाएबकायस्थ शरीरेस्थितंयत्पापपुण्यंचतत्सर्वपश्यतीत्यर्थः कायस्थमिति पापपुण्यस्यैव विशेपर्णनतुजातिपरंयेके विचित्रगुप्तकायस्थंजातिविशेषवदंनि दन्ननहितस्मिपरलोकेकश्चिन्जातिविशेषो- स्ति नबलेकादेवजातिरेवयदिजातिविशेषश्वेतयातुहायस्थ पश्यति इसेवपाठः स्यात् सतुकस्मिचपिपुस्तकेनास्तिअनोपदनयततु ज्ञा तव्यमितिविचा ·१५ गयुगमस्यहादशपुत्राः सति तेषावेशोद्धवाइमेभूमिस्थाकायस्थाप्रति इसपिरहुमुरवगतकथानकंभवति नन्यथांतरेलोकव्यवहारेका एवंसनिश्चर्यकत्वापापिनांपातकंयमः आइयतानिरूपदर्शयत्यतिमीषणम् १८ यापिठास्तेषपश्यतियमरूपंभ यंकरम् दंडहस्तमहाकार्यमहिषोपरिसंस्थितम् १९ प्रलयांबुदनिघोपंकज्जलाचलसन्निभम् विफत्पायु- धमिंद्वात्रिंशद्धजसंयुतम् . २० योजन्यविस्तारंवापीतुल्यविलोचनम् दंष्ट्रोकरालवदनंरक्ताक्षंदीर्घनासि कम २१ मृत्यज्वरादिभिर्युक्तचित्रगुप्तोपिभीषणः सर्वे ताश्चंगनियमतुल्यास्तदंतिके २२ नंदृष्ट्वाभयभीत- स्वहाहेतिवदतेस्खलः अंदत्तदानःपापात्माकंपतेकंदतेपुनः २३ ततोवदतितान्सर्वानकंदमानांश्वपापिनः शोचतः स्थानिकर्माणिचित्रगुप्तोयमाज्ञया २४ भोभोपापादुराचाराअहंकारपदूषिताः किमर्थमर्जितं पापंघुष्माभिर- विवेकिमिः २५ यदि भवतिचेत्तदानचतुनाम अबापिममनाग्रहइति १८ नदंतिकेयम १५ समीपरित्रगुप्तोपिभीषणोभयंकरएवास्ति नतुर्डेडलालंकृतइनि २२ ५९ २० ·.. २६ नवापतहर्षेणैवभोग्याभोक्तुं योग्याएब २७ २८ संभावितानांपापापराधंराजकहर्मराडपिसमते अपतिष्ठितमामेवमारयति- कामक्रोधाघदुत्पन्नंसंगमेनचपापिनाम् तत्पायंदुःरवदंमूढाः किमर्थचरितंजनाः २६ कृतवंतःपुरायूयंपापा- न्यत्यंतहर्षिताः तथैवयातनाभोग्या:किमिदानींपराङ्मस्वाः २७ कृतानियानिपापानियुष्माभिःसूबहून्यपि तानिपापानिदुरवस्यकारणंचनवंजना: २८ मूपिपंडिनेवापिद्रिद्रेनाश्रियान्विते सबलेनिवलेवापिस- मवतीयमःस्मृतः २९ चित्रगुप्तस्येतिवाक्यंश्रुत्वानेपापिनस्तदा शोचंतःस्वामिकर्माणितूष्णीतिष्ठतिनिश्च लाः ३. धर्मराजोपितान्दृष्ट्वाचौरचन्निश्चलस्थितान् आज्ञापयतिपापानांशास्तिचैवयथोचिताम ३१ ततस्तेनिर्द यापूतास्ताडपित्तावदंतिच गच्छपापिन्महाघोरान्नरकानतिभाषणान् ३२ यमाज्ञाकारिणोदूताःपचंरचंडका- दयः एकपाशेनतान्बध्यानयंतिनरकानप्रति ३३ इतिमामस्थाइत्याह मूर।पीति २९ ३० चौरोयथाची कर्मणिज्ञानेसतिसनिचलोभवति तदित्यर्थः शास्तिंपायश्चित्तरूपांयातनाम् ३१ ३३ ·मापु-ट-नत्रनरकनटे ३४ अधोमुखवध्या ३५ ३६ ३८ ३९ दुष्टचेष्टिनंदुष्टाचरणकिमर्थंकतमितिशेषः १. बलि मिति अ. वश्वदेवादिकमप्यरुतमित्यर्थः ४१किंच लयातयातनानिवर्तकं यमचित्रगुप्तयोर्ध्यानमैत्रजपंचापिनकृतमित्याहुः यमस्येति ध्यानमंत्री तत्रवृक्षोमहानेकोवलदमिसमभः पंचयोजन विस्तीर्णएकयोजनमुच्छितः ३४ तहक्षेशंखध्वाधोमवं मारयतिते रुदंतिज्वलितास्तत्रतेषांत्रातानविद्यते ३५ -तस्मिन्वैशाल्मलीक्षेलंबनेनेकपापिनः क्षत्पिपा सापरित्रांनायमदूतैनाडिताः ३६ क्षमवंशोपरा मेकृतांजलिपुटाइति विज्ञापयतितान्दूतान्पापिष्ठास्तेनिरा- श्रयाः ३७ पुनःपुनश्चनेदूतैर्हन्यतेलोहयष्टिभिः मुद्गरैस्तोमरे कुनैदाभिर्मुसलैशम् दत्ताडनाच्चैवनिश्वेश- मूर्छिताश्ववंतिते तथानिश्चेष्टितान्टेष्टवार्किकरास्तवदंतिहि ३९ भोभोपापादुराचाराःकिमयंदुष्टचेष्टितम् सलभा- निनदत्तानिजलान्यन्नान्यपिक्वचित् ४ यासाईमपिनोदत्तनश्ववायसयोचीलम् नमस्कृतानातिथयौनकृतंपितृतर्पणास अयमस्यचित्रराप्तस्यनकर्तध्यानमुत्तमम् नजप्तश्वतयोमैत्रीनभवेयेनयातना ४२ मंत्रमहोदधायुक्तोनद्यथा पाय-संयुतमेघस १ विभननुः प्रयोजनस्थात्मजोनृणांपुण्यकृतांशुभावहवपुः पापीयसांदुःरवरुन श्रीमान्दक्षिणदिक्पनिमहिपगोभूषांचयलंकृताध्येय संयम ·नापनि विगणसामीयमोशन प्रत्यस्तोयमहामंत्र सकलापहिनाशनः नरकपाप्तिरुदास्याचमभीतिनिचर्चक इतिर किरीयेवलंब- पभूषभिरामंपिरित्रासनासीनर्मिदुप्रभास्यम् नृणांपापपुण्यानिपत्रेलिसंतंभजेचित्रगुप्ससायंयमस्यसिद्धंमंत्रमिमपुंसांजपनाचित्रगुप्तकः नापिकितिनकृततार्यपूजितानेवदेवताः गृहाश्रमस्थिनेनापिहंतकारोपिनोधतः ४३ शुश्रूषिताश्चनोसंतो श्वपापफले स्वकम् यतस्त्वधर्महीनोसिततःसंताड्यतेशम् ४४ क्षमापराधंकुरुतेभगवानहरिरीश्वरः वयंतचापसधानांदंडदा हितम्जया १५ एवमुक्ताचतेदूतानिर्दयंताइयंतितान ज्वलदंगारसदृशाःपतितास्ताडनादधः १६ पूतनात्तस्यपत्र अगावच्छेदोमवेत्ततः तानधापतितानश्वानोभक्षयतिरुदंतिते रुदैनस्तेततोदूतैमुखमापूरणुभिः निषध्य विविध पाशैर्हन्यनेकेपिमुद्गरैः ४८ पापिन केपिभियंतेकाष्टवदिया क्षिप्त्वाचोन्यधराष्टवकुचारवंडशक- प्रसचीगणयेत्पुण्यंगापनैकराचनेति ५ अघरहस्यत्वान्मंत्रीनलिखितो तगुरुमुखाज्ज्ञातव्यो १२ नोश्त ननिकाशिनः५३ ५४ समस्यौपराध स्योत्तरमाह अपराधेक्षाइविमाफ्रायतहमितेवरयेइकिमर्थनोक्तं यत्रानंतापराधानांसमास्यारिनिभावः ४५ ४६४४ ४ ४९ ·गयुचअवटेगर्ने बरवालाकरिपार्य रजोतिः पूरयित्लाटलक्ष्यहवेत्सर्थः५. उत्सुकै लत्काष्ठश्वपरितःसमंनाइष्टपित्ताशशमसेनमायनेभ-अ. लर्धमंते ५१ नरोक्टकस्तहत्यक्षिप्यते ५२ शलाकयाउधिोमुरसंक्रियते ५३ ५४ आमिपगध्रुभिर्मासलुथैःशिरोदेशेमस्तकेशिरोद्देशेइ-..२ अर्धरचाखावटेकेचिद्धिचंतेमूर्धिसायकैः अपरेयंत्रमध्यस्था:पीड्यंतेचेरुदंडवत् ५० केचित्यज्वलमानस्तुसांगारैः परितोऽशम् उल्मुर्केष्टयित्वाचमायंतेलोहपिंडवत् ५१ कैचिनएतमयेपाकेतैलापाकेतयापरे कराहक्षिप्तवटवन् प्रक्षिप्तेयतस्ततः ५२ केचिन्मत्तगजेंद्राणांक्षिप्यतेपुरतःपथि बध्वाहतोचपादोचक्रियतेकेप्यधोमवाः५३ क्षिप्यने केमिकूपेषुपात्यनेकेपिपर्वतात् निमम्राकृमिकुंडेषुतातेकृमिभिःपरै ५४ वचतुंडैमहाकाकैधिरामिपगृभिः निष्कुष्यंतशिरादेशेनेवास्येचचुभिः ५५ ऋणवेधार्ययंत्यन्येदेहिदेहिधनमम् यमलोकमयादृष्टोधनंमेक्षित या ५६ एवं विवदमानानांपापिनांनरकालये उित्वासंदंशकै तामासखंडानर्देतिच ५७ १७ निपारेनाडीस्थाने अवकाकारबद्र्मस्तकं विदार्य नाहींचोत्पात्यतदंतर्गतमज्जामांसंचपक्षयंतीत्यर्थः किंचनेचापिनिकृष्यंते ५५ ५५५७ ·यथावपस्याधिकारिणः प्रथमंसापराधसेनाध्यपक्षालारागारेनपाज्ञयापक्षिपंनि नहुदवापीत्साह एपमिति १८ भगोवरवर्णयितुमशक्यंसमो- गवंयसादतः निर्णयामीति ५९ पौरेयापधानाअतिहुश्खदाइत्यर्थः ६० ६१ तानेवाह ६२ नाभिसरतिषिभियंचविस्तरभयानामनिरुक्तिन एवंसंतापतान्दूना संकष्ययमशासनात् तामिस्रादिषुधोरेषुक्षिप्यतेनरकेषुच ५८ नरकादुरवबहुलास्तत्ररक्षसमी- पतः तेषस्तियन्महरनहाचामप्यगौचरम् ५९ चतुराशीतिलमाणिनरका संतिरवेचर तेषामध्ये घोरतमाधौरे यास्त्वेकविंशतिः ६० तामिस्रोलोहशंकुश्वमहारो शाल्मली रौरवकुमलःकालसूत्रक-मूनिमृत्तिका ६१ संघा- तोलोहिनोदश्वसविषयमतापनः महानिस्यकाकोलोसंजीवनमहापथौ ६२ अवीचिरंधतामिल कुंभापाकस्तये- बच संप्रतापननामेकस्तपनारत्वेकविंशतिः ६३ नानापीडामयाःसर्वेनानाभेदैःप्रकल्पिता: नानापापविपाकाच किंकरोघरधिष्ठिताः ६४ एतेषुपतितामूदा पापिष्ठाधर्मवर्जिताः तत्रभुजेतिकल्पांतेतास्तानरकयातनाः ६५ यास्तामिस्नाधतामिलारोरवांद्याश्चयातनाः भुक्तेनरोवानारीवामिथसंगेन निर्मिताः ६६ छना ६६ नानाप्रकाराणांपापानांविपाका: फलरूपाश्रेति९९ ५५ मियः संगेनपरस्परासतया ६६ ·गपुनी. याननासुपसंहरति एवमिति उपयंटुंबंस्वदेहंचप्रेत्यपरलोके ६७ उपार्जिनधनं जति बहवः कतैवतुनरकयातीत्याह एकइति भूत अ. हेणवैरणयनंपोपितंवदिदंकलेवरंस्थूलशरीरंइहैवहित्वाकुशलादितरत्पापंतदेव गम्यंयस्यसकत्वध्वां अंधतमः नरकंपपद्य एक्कुटुंबंविधाणउभरएचवा विसृज्येहोभयंप्रेत्यमुक्ततत्फलमीदृशम् १७ एकःप्रपद्यतेध्यांतहित्वेदस्वंकले चरम् कुशलेतरपाथेयोभूनद्रोहेणयपृतम ६८ देवेनासादितंतस्यशमलनिरयेपुमान मुक्तकुटुंबपोषस्यहर- दव्यईवातुरः ६९ केवडेनीधर्मेणकुटुंबभरणोत्संकः यातिजीवोंधतामित्रंचरमंतमसःपदम ७० नि नतुभोक्तारः नयाचस्मृतिः देशयामकुलानिस्युर्भागमाजिकृतादिषु कलौनुकेचलकर्ताफलाक्पुण्ययापयोरिति ननुपापमपहायकिंना गोतनाह देनेनेतितस्पटुंबपोषस्यशमलंपापंदैवेनईश्वरेणप्रापितं मुक्ते अतःपापत्यागेनस्वतंत्रइतिभावः१९ ननकुटुंबपोषणं- सुविहितमेववाह केवनअधर्मणरतिवमसानरकस्यचरमपदंअंतिमस्थानमहदुखप्रदमित्यर्थः ७० १८ ·पुनर्मनुष्पशरीरपासिकारणमाह अयस्तादिनि नरोङ्गस्यमनुष्यदेहपाप्सेरधस्तादोक्यावत्योयाननाः आदिशब्देनसूकरादियोनयोयास्ताःसर्वाःकमे णसंभाष्यभोगेनक्षीणपापःशुचिःसन् अत्रपुनर्नरलंपामोतीत्यथः ७१ इनिटी तृतीयोग्ध्यायः ३ पापान्येवमनुष्याणांयातनादुख- अधस्तान्मरलोकस्ययावतीर्यातनादयः क्रमशःसमनुक्रम्यपुनरत्राब्रजेच्छुचिः ७१ इतिश्रीगरुडपुराणेसारे- द्वारेयमयातनानिरूपणोनामतृतीयोऽध्यायः ३ गरुडउवाच कैर्गच्छंतिमहामागेवितरण्यांपतंतिकैः कैःपापै नरकेयांतितन्मेकययकेशव १ श्रीभगवानुवाच सदैवाकर्मनिरताःशभकर्मपराङ्सरचाः नरकान्नरकयां- तिदुःरवाहुरवंभयाद्धयम् २ धर्मराजपुरेयांतिविभिहरिस्तुधार्मिकाः पापास्तुदक्षिण हारमार्गेणैवव्रजतितत् ३ अस्मिन्चमहादुःखेमागेवैतरणीनदी तबयेपापिनोयांतिनानहकथयामिने दानिच इतिश्रुत्वातुगरुडःपापान्येववि एडनि कैरिति १ अत्रदुःखस्यानंनरंफरवमित्यागमापायित्वंनकिंतुपापिनांदुःखभयानंतरंदुःखभयमेनिनिरूपयन् श्रीभगवा नगच २ शास्त्रेषुबहुधाप्रोक्तंनरकपदपातकम् तस्यसारंसमुत्पत्यचतुर्थप्राहमाधवः १ तत्पुरंप्रति ३ अस्मिन्दक्षिणमार्गे ४ १ ·। ग-पु-टी-बह्मनाइत्यादिपदानांगछति यममार्गेहीसष्टमेनसंबंधः ५६७ दोषानेवगणहानिगुणानांश्लाघांनकरोति मत्सरास्तदुत्कर्षमसह मा. ब्रह्ममाश्वसरापाश्वगोनावाबालघातकाः स्त्रीयातीगर्भपातीचयेचप्रच्छन्नपापिन: ५ येहरंतिगुरोर्द्रव्यंदेवद्रव्यं द्विजस्यवा स्त्रीद्रव्यहारिणोयेचबालद्रव्यहराश्वये ६ येऋणंनप्रयच्छतियेवैन्यासापहारकाः विश्वासघातका- येचसविषान्लेनमारकाः ७ दोषग्राहीगुणालाचीगुणवत्सचमत्सराः नीचानुरागिणोमूढाःसत्संगतिपराङ्मुखाः ८ तीर्थसज्जनसत्कर्मगुरुदेवविनिंदकाः पुराणवेदमीमांसान्यायवेदांतदृपकाः ९ हर्षितादुःखितं दृष्ट्वाहर्षि तेदुःखदायकाः दुष्टचाक्यस्यवक्तारोदुष्टचित्तात्रयेसदा १० नश्पतिहितवाक्यंशास्ववार्ताकदापिन आ- त्मसंभावितास्तब्धामृदाः पुंडितमानिनः ११ एनेचान्येचबहवःपापिठाधर्मवर्जिताः गच्छंतियममार्गहिरोदमा नादिवानिशम् १२ यमदूतैस्लाड्यमानायांनिवैतरणीप्रति तस्यांपतंतियेपापास्तानहकथयामिते १३ माः नीचेघेच अनुरागः स्नेहोयेषाम् । १२ . १३ १९ १० ·१५ १६ एतावरानंतुभ्यंप्रदास्यामीतिपनिश्रुत्यप्रतिज्ञाय यथार्थयथापनिॉआगच्छदानंदास्यामीत्याहूय पश्चानास्तिना भ्यनदरामीतिब्रूयात् १७ स्वदत्तस्यापिदानस्ययोहर्ता अनुतापकः वृथैवदत्तमितिपत्रात्तापकरः दुर्वाक्येविप्रस्यैवसंतापकरोक दा मानरयेवमन्यतेपितरंगुरुमेक्च आचार्यचापिपूज्यंचतस्यांमज्जंतितेनराः १४ पतिव्रतांसाधुशीलांकुलीनांविन यान्विताम् स्वियंपनियेहेषाद्वैतरण्यांपतंतिते १५ सतोगुणसहस्रषदोषानारोपयंतिय तेष्वज्ञांचकर्व- तिवेतरण्यांपतंतिते १६ ब्राह्मणायप्रतिश्रुत्सयथार्थनददातियः आइपनास्तियोबूयात्तयोसिश्चसंततम् १७ स्वयंदत्तापहर्त्ताचदानंदत्वानुतापकः परतिहरश्चैवदानेदत्तेनिवारकः १८ यज्ञविध्वंसकश्चैवकथाभंगकरश्व- यः क्षेत्रसीमाहरश्चैवयश्वगोचरकर्षक: १९ नेअन्येनदत्तेसति स्वयंदत्तापहाचेत्यादिपदानांवैतरण्यांपनिइत्यनेनसं घः १८ यज्ञेषुद्रव्ययज्ञादिषुविनकर्ताहरेः कथायानिचारणका क्षेत्रइत्युपलक्षणम् ग्रामस्यापिपरंपरागतसीमाहर्तागोचरकर्षकः गा स्वरंनियस्मिन्नितिगोचरंवनंभापायांबीउइतिपसि तस्मिन् रुपिकर्ता १९ ·भ गरी-वफ्यास्मृतौकथिताः वैश्यासतीचदासीचकुमारीस्याद्रजरवला यासंग्रहणीमारपल्यःपंचसंस्मृताः वैश्याइत्यत्रवंध्येतिपातकचित्य- न्यत्रयज्ञविनावेदोक्तयज्ञेतुपशहिंसाविहितैव तयाचश्रुतिः देवायद्यद्वतन्नानाअबभन्पुरुषपशमिति स्मृतिश्च यज्ञार्थे पशवः ब्राह्मणोरसविक्रेतायदिस्याइपलीपतिः वेदोक्तयज्ञादन्यत्रस्वात्मार्थपशमारकः २० ब्रह्मकर्मपरियष्टोमांसभोक्ता- चमद्यपः उच्छ्रवल स्वभावोंयःशास्त्राध्ययनूवर्जितः २१ वेदाक्षरंपठेच्छूद्रःकापिलेयं पयपिबेत् धारयेत्ब्रह्म सूत्रंचभवेदाब्राह्मणीपतिः २२ राजभार्याभिलाषीचपरदारापहारकः कन्यायांकामुकश्चैवसतीनांदुषकश्चयः २३ एतेचान्येचंबहवोनिषिष्टाचरणोत्सकाः विहिनत्यागिनोमूदावैतरण्यांयतंतित २४ सर्वमार्गमतिकम्ययां तिपापायमालये पुनर्यमाज्ञयागत्यदूतास्तस्यांक्षिपंनितान् २५ सष्टाः स्वयमेवस्वयंभुवा. अतस्त्वाद्यातयाम्यत्रतस्माद्य- शेवधोवधइति २० उच्छंखलः निरंकुशस्वभावः २१ कपिलायागोरिदंकापिलेयं २२ कामुकः कामाभिलाषीसतीनापति- व्रतानांदूपकः बलात् शीलपत्रष्टकरः २३ २४ दूताः पुनःप्रत्यागत्यवैतरण्यांवानक्षिपंति २५ २.

·निनुपूर्वनरकेषेवर्किनपासनअनाह यइनि धौरेयापासर्वनरके मुरच्यानाएकविंशतिनरकाणांधुरंपातनापयासंधारयनि इनिधुन रिंधरा एकाएकसनरकाणांदुःखप्रदेत्यर्थः अनोनरकाविहायपूर्वतरण्यांक्षिपंतीनिभावः २६ दानायपायग्निवतस्यांदुश्यंभाजी यावेधुरंधरासर्वधौरेयाणारवगाधिप अतस्तस्योपक्षिपतिवैतरंण्यांचपापिन: २६ कृष्णागीदिनोदत्तानो देहाकिया कृताः नस्यांमुतामहहरवंयां तिरतिरोद्भवम् २७ कूटसाक्ष्यंप्रदातारकूटधर्मपरायणाः उलेना जनसंसक्ताश्चौर्यवृत्याचजीविनः २४ उदयंत्यतिरक्षाश्ववनारामविभंजकाः वर्ततीर्यपरित्यज्यविधवाशीलनाशकाः २९ भर्तारंदूपयेन्नारीप्रेमनसिधारयेत् इत्याचा शाल्मलीरक्षेजनेबहुताडनम् ३. ताडनात्पतितान्दूताःक्षिप- तिनरकेषुताने पनंतितेषुयेपापास्तानहं कथयामिते ३१ तीत्याह कृष्णेति कूटसास्यमिथ्यासाक्ष्यं विपदतांमध्येयेमिथ्यावा दिनसंतपयंसत्पंदनीतिब्रुवंतिते कूटधवेिदचाह्यधर्मः उलेनचनादिनाअर्जनधनसंचय कूटसाक्ष्यादयोवृक्षताउनझुंजते इनिहतीये संबंधः २८ अनिसानुञ्चत्तरतरून पनंफलप्रधानं आरामंपुष्पप्रधानम् २९ ·भः ४ गपु-री-नास्तिकाजगत्काईश्वरोनास्तीतिवादकाः दानादिफलंपरलोकेनास्तीतिवादिनोवा भिन्मादूरीकतापरंपरागतधर्ममर्यादायैस्तेकदा स्पतायुक्ताः आत्मानधर्मरुत्पंचपुत्रदारांवपीडयन् देवता तिथिश्त्यांश्चसकदर्यइतिस्मृतः प्रायेणार्थःकदर्याणांनसखायकदाच न इहचात्मोपतापायपरवनरकायचेत्यर्थः विषयेष्वेवात्मामनोयेषांतेदांभिकामिथ्याचाराः लोकवंचनायजपतपादोषत्ताइवि कता नास्तिकामिन्नमर्यादा कदाविषयात्मकाः दांभिकाश्चकृतमाश्वतेवेनरकगामिनः ३२ कूपानांचतड़ागानांवापी- नांदेवसद्यनाम् प्रजाग्रहापांपत्तारस्तवैनरकगामिनः ३३ विसृज्या मंतियेदाराशिशून्त्यांस्तथागुरुन् उत्सृज्यपितृदेवैज्यांतेवैनरकगामिनः ३४ शंकुभिःसेतुभिःकाष्ठः पाषाणैःकंटकैस्तथो येमार्ग,परुंधतितेनरे कगम्मिनः ३५ शिवंशिवहरिंसूर्यगणेशंसद्गुरुबुधम् नपूजयंतियेमंदारतेवेनरकगामिनः ३६ आरोपदासीं- शयनेविप्रोगच्छेदधोगतिम् प्रजामुत्याद्यशूद्रायोबाह्मण्यादेवहीयते ३७ प्राः कृतोपकारनाशकाः ३२ ३३ विसृज्य- नि देषानं कृपणनयावा दारादीनपरित्यज्य अभंति एकाकिनएवमिष्टान्नजति येचपितृदेवानाइज्यायागंउसज्यवैश्वदेवं अकृत्वा २७ पिटदेवेज्यमिति पाठेतुपितृदेवानांइज्यंपूज्यं हरिंउत्मज्यतस्मै अनिवेद्य अभंति येतेवेनरक गामिनः ३४ ३५ ३६ प्रजासतानां ·हीयतेच्युनोभवति ३७ २८ ३९ अनन्यशरणाश्वताः स्त्रियश्चतासांस्वकीयानांवरेणऋतुदानंनददंतिये ४० ४५ ४२ ४३ ननमस्कारयोग्योहिसकदापिडिजाधमः नपूजयंतियेमूदास्तेबैनरकगामिनः ३८ ब्राह्मणानांचकलहंगोयुद्धंकल- हुपियाः नवर्जत्यनुमोदंतेतेवैनरकगामिनः ३९ अनन्यशरणस्वीणांऋतुकालव्यतिक्रमं येप्रतिविहे पाते बैनरक. ४० येपिगच्छंतिरागांधानरानारीरजस्वलाम् पर्चस्वप्फदिवाभाडेतेवेनरक० ४१ येशारीरंमलेनन्हीपति पंनिजलेपिच आरामेपथिगोष्ठेचातेवे. ४२ शस्त्राणांयेचकर्तारःशरणांधनुषांतथा विक्रेतारश्चयेतेषानेवै०४३ चर्मविकयिणोवैश्याः केशविक्रेयकास्त्रियः विषविऋयिणःसर्वेनेवै ४४ अनार्थनानुकंपतियेसतांदूषकारकाः विनापराचंदंडतिते. १५ आशयासमनुप्राप्तानब्राह्मणानर्थिनीरहे नभोजयंनिपाकेपितेवैः ५६ सर्वभूतेष्व विश्वस्तारवयातेपुविनिर्दयाः सर्वभूतेषुजिह्मायैतेवैनरकगामिनः ४७ केशोनगरविक्रीणंतिताः व्यभिचारोप जीचिन्यइत्यर्थः ४४ ४५ पाकेसत्यपानिशेषः केपिविश्वासनकुर्वतीत्यविश्वस्ताः जिह्माःकुटिलाः ४६ ·गपुरी- नियमान संध्यावंदनरुच्छ्रचांडायणादीन्समुपादायप्रतिज्ञयास्वीकृतयेअजितेंद्रिया अदांतमनसस्त्यजतिते ५८ ४९ ५० ५१ नियमान्समुपादाययेपश्चादजितेंद्रियाः पिलोपयंनिनान्सूयस्तैवैनरगामिनः १८ अध्यात्मविद्यादातारंनैव- मन्यंतियेगुरुम् तयापुराणवक्तारतेचैनरकगामिनः ४९ मित्रद्रोहकरायेचधीविच्छेदकराश्चये आशाच्छेदकरा- येचनेवैनरकगामिनः ५० विवाहदेवयात्रांचतीर्यसान्विलंपति सवसेन्नरके घोरेनस्मान्नावर्तनंपुनः ५१ अमिंद्- चान्महापापीरहेगामेतथावने सनीतोयमदूतेश्ववन्हिकुंडेपुपच्यते ५२ अमिनादग्धगावोसोयदाछायांप्रयाचते नीयतेचतदादूतैरसिपत्रवनांतरे ५३ वदतीक्ष्णेश्वतत्पत्रिच्छेदोयदाभवेत् तंदोचुःशीतलच्छायेसरवानि- द्रांकुरुष्वभो ५४ यानीयंपातु मिच्छन्वैतृषार्तोयदियाचने पानार्थलमन्युष्णनंदादूतैःप्रदीयते ५५ पीयतांमुज्यतापानमन्नमूचुस्तदंनिते पीतमात्रेणतेनैवदग्धांत्रानिपततिते ५६ शीतलाछायायस्मिन्नितिशीतच्छायंवनंतास्मन्नितिकटाक्षः ५४. ५५ २२ ·५७ ५८ याक्दाभूतसंप्लवंमहाप्रलयपर्वतकलालायिकडे घटवत्पच्यते ५९ ननुदिनांब्रह्मणः प्रोक्तोनाशोलोकत्रयस्पवै पराईहिनयतिषि ब्रह्मांडस्यापिसंक्षयः १ इतिपुराणवचनात् कयंमहापलयपर्यंतंपापिनांनरके निवास संभपनिब्राह्मणोदिनांतेरावतेषां विनाशःस्यादितिमेतत्रा हं तस्येति तेपापिनः पुनरुत्पत्तिसमयेतवनरकेष्वेव उत्पद्यते तस्यपापस्य अक्षयंफलंमुजति तदुक्तंसहन्नारदीये निर्गुणोपिनिरानं- कथंचिदपुनरुत्थायप्रलपंतिसदीनवत् विवशाउच्छ्रसंतश्वतेवक्तुमपिनाशकन् ५७ इत्येवंबहुशस्तार्क्ष्ययातनापा- पिनोस्मृताः किमेतर्विस्तरात्योक्तेःसर्वशास्त्रषुभाषितैः ५८ एक्वैलिश्यमानास्तेनरानार्य:सहस्रशः पच्यतेनर- केपोरेयाचदाभूतसंप्यम् ५९ तस्यासयंफलं सुंत्वातत्रैवोत्पद्यतेपुनः यमाज्ञयामहींपाप्यमवतिस्थावरादयः १. रक्षगुल्मलतावल्लीगिरयवतृणानिच स्थावराइतिविरव्यातामहामोहसमावताः ६१दःसर्वात्मासर्वाचनः चराचरात्मक विश्वययापूर्वमकल्पयत् १स्थावराद्याश्चनिद्रायत्रयवयवस्थिताः तस्मात्ततानांपापानांपुण्यानांचैवसत्तमाः२ अवश्यमेवभोक्तव्यंसर्पया- खसयंफलम् नातं सायनेकर्मकल्पकोटिशनैरमिति ३ स्मृतित्र नितेपुनरुत्थायपलयेवल्लयंगतम् ब्रह्माजगपयंसययापूर्वमकल्प वित ४ इतिश्रुनिच पाताययापूर्वमकल्पयन दिएथिनींचांतरिक्षमयोस्वरिति अतःसर्गनरकस्याःस्वस्वस्थानेषेवोत्पयशुभाशुभकर्मफल मक्षयमेव जतीत्यर्थः ६० ·प. ब ५३ ५४ इतिरी चतुर्थोध्यायः ४ श्रुखाचपापचिन्हानिगलनुष्ठादिकानिच इदानींगरुडस्तानिययापापं विएच्छनि । मनुजैःपा कीरावपशवश्ववपक्षिणचजलेचराः चतुराशीतिलोषकथितादेवयोनयः ६२ एताःसा:परिश्वम्यततोयोतिम- नुष्यताम् मानुषेपिश्वपाकेषुजायतेनरकागताः तत्रापिपापचिन्हैस्तैभतिबहुहुःखिताः १३ गलखष्ठाश्वजन्मांधाम- हारोगसमाकूलाः भवंत्येनरानार्यपापचिन्होप्लक्षिताः ६१ इतिथीगरुडपुराणेसारोद्वारेनरकप्रदपापचिन्हनिरू गानामचतुर्थोऽध्यायः गरुडउवाच येनयेनचपापेनयद्यचिन्हंपजायते यायोयोचिंचगच्छंतितन्मेकथय- केशव १ श्रीभगवानुवाच ये पायोतियोयोनिपापिनोनरकागताः येनपापेनयचिन्हंजायतेममतच्छृण २ लहाक्षयरोगीस्यागोन स्याद कुञ्जकोजडः कन्यायानीमवेत्कुष्टीत्रयश्चांडालयोनिषु ३ स्वीपातीगर्भपानीचपु- लिंदोरोगवान्भवेत् अगम्यागमनापंटोदुश्चर्मागुरुतल्पगः४५ नकंफर्मरुनंयत्पूर्चजन्मनि हरिस्तत्सूचकाम्या हपापचिन्हानिपंचमे २ ३ पुलिंदोमिल्लःअगम्यास्वगोत्रजा सुश्चर्मागजचर्मः शुरुनल्पगः गुरुकुलस्त्रीकामुकः । . २३ ·भनिरतांग कष्ठविशेषः श्यावदंतःस्वभावतः कृष्णदंतः शापदंनइनिपाठेतुशावाअतिसूक्ष्माभोजनेबहुदुरवदादंतायस्पेनिशावदंतःश्या मदतैस्तुकिंचिहःखानुभवोनास्ति अनापापचिहानामनिदुःखपदलाच्छानदंतइत्येवयुक्तम् लोल्यादजितेंद्रियत्वात् महोदरः जलोद मांसभोक्तातिरक्तांगण्यावर्दनस्तुमयपः अमक्षपक्षकोलोल्याब्राह्मण स्यान्महोदरः ५ अदवामिष्टमभानिसभ- वेद्गलगंडवान् श्रादेग्न्नमशविंदत्वाचित्रकृतीप्रजायते ६ गुरोगर्वणापमानादपरमारीभवेन्नरः निंदकोवेदशा स्पाणांपांडुरोगीप्रवेशवम् ७ कुंटसाक्षीभवेन्मूककाणः स्यात्पंक्तिभेदकः अनोष्टःस्याडिवाहभोजन्मांधःपुस्त- म्हरेत् गोब्राह्मणपदापातावेजःपंगुश्चजायते गद्गदोनृपवादास्याछोताबधिरोपवेद ९ गरदास्या- ज्जरोन्मेत्तोखल्बानिमायकः दुर्भगःपलविकेनारोगवान्परमांसक १० होनजातोपजायेतरलानामपहा- रकः कुनस्वीस्वर्णहस्यिायतुमात्रहरोयनः ११ ररोगी ५ अपस्मारी मृगीरोगी ७ ८ पादेनतारनात्रखंजः प- ज्योमाघातात्पंगुः गद्दः अस्फुटवतानस्याननवादस्पनोना ९ पलपिकेतामांसविक्रयी १० कुनरवीनिसर्गतःकुत्सितनवः कुष्ठीसदृश ·गयु-टी-भातुर्मूपकः धान्यंसतुपानम् १२ शाकंर_त्वाशिस्वीमयूरास्यावहत्तस्यसर्वत्रसंबंधः शभान्मृगमदादीन गंधान्तवाकुचंदन अ. शिस्यात् भाषायांच्यामचेडइनिमधुहत्वादंशमधुमक्षिकास्यात् १३ १४ रौद्रेणहिंस्रकमाउपजीविकाकर्तासार्यान्यात्रिकजनसमू अन्नहर्ताभवेदातुःशलमोधान्यहारकः चातकोजलहर्तास्याहिपहर्ताचवृश्चिकः १२ शाकंपत्रशिरवीहवागंधा नमुसदरीशभान मधुदंशःपलेंगध्रोलवणंचपिपीलिका १३. तांबूलफलपुष्पादिह स्याहानरोचने उपानत- णकासिहास्यान्मेषयोनिषु १४ यश्वरोद्रोपजीवीचमार्गेसान्विलुपति मृगयाव्यसनीयस्तुलागस्याधिका हे .१५ योमूतोविपपानेनकृष्णसपोभवहिरौ निरंकुशःस्वभावास्यातकुंजरोनिर्जनेने १६ वेवदेवमकतरिः सभक्षाश्यग्रेरिजाः अपरीक्षितमोक्तारोच्याघ्रास्युर्निर्जनेवने १७ गायत्रीनस्मरेद्यस्तयोनसंध्यामुपासते में- न्र्दुष्टोवहिसाधु-सप्रवद्राह्मणोबकः १८ हान् १५ १६ विश्वंसर्वजातीयंपाणिजातंदेवादेवतायस्मिन् नहिश्वदेवस्वार्थे नरितः वैश्वदेवनामकर्मनदकर्तारः सर्वेषांकुलालरजकादीनामय्यनंमक्षयनितेसर्वप्रसाः गणानंगणिकानंचभुत्त्वाचांद्रायणंचरेदि- विनिषेधात सर्वत्रसमपिभक्षयंतीनिमा अशुचिहेयोपादेयपरीक्षामरुत्वायझुंजनिनेपि ·11-25 मतदान प्रतिवमानधनाक्यमानि अमात्ययायकवनिपाउययमचायः बहनुदक्षिणालीअनसनमा मावस्तत्वमस्याल निमंत्रम सामनायतरणादिमंत्रनिगा अमंत्रमरहितंबा.९ २० हुँनुकत्यशुरुमालावेसी । बाध्ययाजकोविषासभवेत्यापसूकरः स्वरोवैवहयाजिखाताकोनिमत्रभोजनात् ११ पाविद्यामदानावक शिवाजः मुरुसेवामुकचिशिष्यस्याद्गोवरपशः २० गुरुहुंकृत्यतुंकृत्यविधनिर्जित्यवादतः भरणा शेजायतेबग्रक्षसः २१ प्रतिश्नुतहिजेदानमदत्वाजंयुकोभवेत् सतामसत्कारकर-फेत्कारोमिसरवोभावे मित्रभुमिगारगमस्याइझुकायाचनाद वश्रिमपरीवादात्कपोतोजायतेवने २३ आशांच्छेदकरोयल दकरलुयः योदेवात्वीपरित्यागीचक्रवाकविरंभवेत् २४ मावृपितगुरुदेषी भगिनीनादवैररुत् गोपी गरपोनिसहरूश: १५ श्वश्वोर्गालिप्रदानारी निकलह कारिणी साजलौकाचयूकास्थात्मता या २६ स्वपतिवपरित्यज्यपरपुंसानुवर्तिनी वल्गुलीग्रहगोधास्याहिमुखीवा यसर्पिणी बोलबमारे पीरामलिंदनात् २३ ·अनामयीना अजातस्मस्कानस्याः संगात् २९ ३० उपजीव्यारव्याना १ ऐकादशाहम् आएकादशाहमितिच्छेदः एक यस्वगोत्रोपधानीचस्वगोत्रस्त्रीनिषेवणात् तरसाशल्लकोभूत्वाऋक्षयोनिषुजायते २८ तापसीगमनात्कामीभवे- भरुपिशाचकः अप्रासयौवनासंगाद्ववेदजगरोचने २९ गुरुदाराभिलाषीचकलासोभवेन्नरः राजीगत्वाभवे दुष्टोमित्रपत्नींचगर्दभः गुदगो विराहास्याइपः स्याहषलीपतिः महाकामीभवेद्यस्तुस्थादश्वःकामलंपटः ३१ म तस्यैकादशाहतु जाना चाफिजायते लोई क्लोविनोयोनिकुर्कटसंज्ञकाम ३२ द्रव्यार्थदेवनापूजायकू रोनिहिजाधमः सवैदेवलकोनामहव्यकव्येषुगहिनः ३३ महापातकजानघोरान्नरकान्प्राप्यदारुणान् कर्मक्ष- येमजायतेमहापानकिनस्विह ३४ रखरोष्ट्रमहिषाणांहिब्रह्महार्यानिमच्छति बकवानसगालानांसरापायोनियों- मिषु ३५ कृमिकीटपतंगवस्वर्णस्तेयीसमाप्नुयात् तृणगुल्मलतात्वंचक्रमशोशुरुतल्पगः ३६ परस्ययोपितंहत्वा- यासापहरणेनर ब्रह्मवहरणाचैवजायतेब्रह्मराक्षसः ३७ रशाहपर्यंतसूतकान्नमित्यर्थः३२ देषलकमाह हव्यकव्येषुमहिीं पितृदेवकार्येभोजपितमनईः ३३ महापापिनायोनिमाहविभिः ३४ ३५ ३६न्यासस्यस्वरहेएतस्यपरधनस्यापहरणेनयहणेन ·प्रसमायसहरणेदोपमाह प्रह्मसम्मिनिवर्षिः प्रणयातपरस्नेहाप्त भुक्तं भक्षितम् ब्रह्मवंबाह्मगधनं आसप्तमं सप्तमपुरुपपर्यंतकुल बदायीक सहदम्यंकरोतिबाटुक्तसदाचंद्रनारापर्यंतंभाविकुलदहति वंशलेदंकरोतीत्यर्थः ३८ कानकोपीत्यर्थः १विशीर्य ब्रह्मस्वंधणयादुक्तंदहत्यासप्तमंकुलम् बलात्कारेणचौर्येणदहत्याचंद्रतारकम् ३८ लोहचूर्णाश्मचूर्णेचविपंचजरये मरः ब्रह्मस्वंचिपुलोकेपुकापुमानजरयिष्यति ३९ ब्रह्मस्वरसपुशनिवाहनानिबलानिच युद्धकाले पिशायतेसैकताः सेतवीच्या १० देषद्रव्योपभोगेनब्रह्मस्वहरणेनच कुलान्यकुलत्तांयोतिब्राह्मणातिक्रमेणच ४१ स्वमाधितंपरित्य- ज्यवेदशास्त्रपरायणम् अन्येश्योदीयतेदानंकथतेयमतिकमः ४२ ब्राह्मणातिक्रमोनास्तिविप्रेवेदविवर्जिते ज्व- लंतममिमुन्सज्यनहिमस्मनिहूयते ४३ अतिक्रमेकृतेताक्षशुकाचनरकोन्क्रमात् जन्मांधःसन्दरिद्रःस्यान्नदा- ताकिंतुयाँचकः ४४ ते पलायंते १० अकुलतामुच्छेदताम् ४१ अतिक्रमव्याख्यायते स्वमिनि १२ विप्रेस्वमाश्रितेवेदवर्जित कुपात्रेसति भाविक्रमीषोनास्तीसर्थः ज्वलंतंदूरेदीप्यमानं भस्मनिनिकटवनिनियथादूरादाहृत्य अमावेवहवनमुचितंतथानिकटव बिनिमूटपरित्यज्य निदेशदानीयपात्रप्रदेयमिनिभाचः ४३ पात्रंपरित्यज्यकुपात्रदानस्यफलमाह भनीति ४४ ·४९ ७६ - पार्वति इरति ४६ एचमिनि ५. निर्यक् शरीरवांपशपतिदेहभावम् भारवाहनेनर स्वदत्तांपरदत्तांचायोहरेचवसंधराम परिवर्षसहस्राणिविष्ठायांजायतकृमिः ४५ स्वयमेवचयोदत्त्वा स्वयमे वापकर्षति अपापीनरकंकातियाचदाभूतसंपवम् ४६ दत्वात्तिभूमिदानंयलतःपरिपालयेत् नरक्षतिहरे- यस्तुसपंगुःश्वामिजायते ४७ विपस्यरतिकरणेलक्षधेनुफलं भवेत् विपस्यत्तिहरणान्मर्कटोश्वाकपि वे त्१८ एवमादीनिचिन्हानियोनयश्वरवगेश्वर स्वकविहितालोके दृश्यतेस्त्रशरीरिणाम १९ एवंदुष्कर्मक तारोशकानिरययातनाम् जायतेपापशेषेणमोकास्वेतासयोनिषु ५० तत्तोजन्मसहुस्प्रेषुप्राप्यतिर्यकारी- रताम् दुःखानिभारवहनौद्धवादीनिलमंतिते ५१ पक्षिमताभुत्काष्टिशीतातपौन्दरम् मानुपलभते- पश्चात्समीभूतेशभाशुभ ५२ स्वासोरतप्रसंगेनभूत्वागळंक्रमादसो गर्मादिमरणांतंचपोप्यदुवंचिये- दानः ५३ समुत्पतिर्विनाशश्चजायतेसर्वदेहिनाम् एवंप्रवर्तितंचभूतग्रामेचतुर्विधे ५४ बोयेपो नानिपशदेहेरने ५१ दृष्ट्यादिशबंदुवपक्षिदेहेनि ५२ ५३ ·५६ ५५ इनिटीकायांपंचमोऽध्यायः ५ पातकीनरकंगरवाजायतेनिर्धनकुले इनिश्रुत्वानुगरुडस्नज्जन्मपरियच्छति १ भो तमामुष्मिकंदुरबयेपामध्यायपंचकैः तेषांषष्ठःधुनासाहजन्मकर्मचके शवः २ कथमिति १ प्रसंगेनसंगमेननिरुद्धगर्मएच स्थिने घीयंत्रयथामानमंतिमममायया भूमौकदाचिन्नरके कर्मपाशसमारताः ५५ अदत्तदानाचावेदरिद्रोदरिद्र भावाच्चकरोतिपापम् पापप्रभावान्नरकंप्रयातिपुनदरिद्रीपुनरेवपापी ५६ अवश्यमेवभोक्तव्यंकृतंकमशुभाशु- भम् नाभुक्तंक्षीयतैकर्मकल्पकोटिशतैरपि ५७ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोद्धारेपापचिन्हनिरूपणोनामपंचमोग्ध्या- यः५ गरुरउवाच कथमुत्पद्यतेमातुर्जटरेनरकागतः गादिवखंयढेक्तेतन्मेकययकेंशव श्रीभगवान वाच स्वापुंसोक्तप्रसंगेननिरुडे शुक्रशोणिते ययायजायतेमर्त्यस्तैथावक्ष्याम्यहंतब २ ऋतुंमध्येहिपापानों देहोत्पत्तिःपजायते इंद्रस्यब्रह्महत्यास्तियस्मिन्तस्मिदिनत्रये ३ प्रथमे हनिचांडालीद्वितीय ब्रह्मघातिनी त- तीयेरजकीयेतानरकागतमातरः सनि यस्मिन्कनुमध्येहसाचतुर्शिनभनि तस्मिन्नेवदिनत्रयेपापिनांदेहोत्पत्तिरित्यन्च यः३ब्रह्मपाविनीमहापातकयुत्तेवास्पर्शाएतारिखमलिनदिनांतर्गताश्रांडाल्याट्सिमाहिनरकेश्यागतानांमातरोप्रति एतासेवनरकागा ताउत्पचनइत्यर्थः ·देचंईश्वरस्त देवनेतृप्रवर्तकंयस्यनदेवनेनेनपूर्वकनेनकर्मणाजंतुीवः देहस्यप्राप्तये पुंसः पुरुषस्यरेतसः शुभस्यक पोचिंदुस्तस्या श्रयः सस्त्रियाउदरंपविष्टोभवति अत्रायविशेषः शक्रशोणितसंयोगापिंडोत्पत्तिःप्रजायते रक्ताधिक्येप्रवेन्नारीशुक्राधिक्ये भवत्पुमान ६ समानेद्रव्यसंयोगेनृतीयापरुतिर्भवेत् ५ विभक्तरेतसिमायोभवेयुग्ममपिकचिदिति ५ अन्वागींक्रमादिति पूर्वसूचितक्रमणै कर्मणादेवनेत्रणजंतुर्देहोपपत्तये स्त्रिया:प्रविष्टउदरपुंसोरेनःकणाश्रयः ५ कलिलं त्वेकराणपंचरात्रेणबुद्ध- दम दशाहेनतु कुर्कधूःपेश्यंडवाततःपरम् ६ मासेनतुशिरोद्वाभ्यांबाहंगाद्यंगविग्रहः नरवलोमास्थिचमाणि लिंगच्छिद्रौद्धवखिभिः चतुर्भिर्धातवःसप्तपंचभिःक्षवृद्धवः पोङ्गजरायुगाचीतःकुक्षीनाम्यतिदक्षि- णे ८ वगर्भोत्पनिप्रकारमाह कलिलमितिचतुर्मिः कलिलंशुक्रशोणित मिश्रितंभवतिनतोबुद्ददंच लंभवति पेशीमांस- पिंडाकारं भवति कधूःबदरीफलंकारनं भवति अंउंचायोन्यंतरे ६ बादंगाधंगानां वियहो विभागः लिंगच्छिद्राणिचतेषामुद।। २७ पः ७ जरायुणागर्भवएनेनचीतःप्ररत्तः ८ ५ ·मातुर्जग्पेनमक्षितेनालेनपानायएधमानापातबोयस्यजंतूनांसंभवोयस्मिन्तस्मिन्संमतेदुर्गधेगर्नेशेने तथाचमार्कडेयपुराणे ना डीचाप्यायनीनामनाभ्यांतस्यनिवध्यते स्त्रीणांतयात्रसपिरेसानिबद्धोपजायते कमंतेशुक्तपीतानिस्त्रीणांगोदरेनथा नैराण्यायि- तदेहोसोजंतुद्धिमुपैतिचाइति । कयमुत्पचंतइतिप्रश्नोत्तरमुत्त्वागादिदुःरवंयमुक्तएतस्योत्तरमाह तत्रत्यैर्गस्थिनःक्षधि मातुर्जग्धान्नपानापेरेधातुरसंमते शेतेविण्सूत्रयोर्गतेसजंतुजैतुसंभवे ९ कृमिमिक्षनसागःसोकुमार्या- प्रतिक्षणम् सूर्छामामोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यैःक्षधितेर्मुहुः १० कटुतीक्ष्योष्णलवणरुक्षाम्लादिमिरुल्वणे: मा- वृक्षुक्तरुपस्पष्टःसौगोत्थितवेदनः ११ उल्बेनसंरतस्तस्मिन्नत्रैश्वबहिरातः आस्तेरुत्वाशिरःकुक्षी मष्ठशिरोधरः अकल्पःसांगचेष्टायांशकुंतइवपंजरे १२ तत्रलब्धरमृतिर्दैवात्कर्मजन्मशतोद्भवम् स्म- रनदीर्घमनुच्छ्रासंशकिनामबिंदते १३ तैः स्वाददि कृमिभिः सौकुमार्यात् कोमलत्वेनातानिसर्वांगानियस्य १० उल्ब णे:दुःसहैःसांगेषुउस्थितावेदनायस्य आस्तेइत्युत्तरेणान्वयः ११ उल्बेणजरायुणा मंव एष्ठशिरोधराग्नीवाच्यस्य १२ दैवात्यू कर्मशाल्लब्धास्मृतिर्येनसदीर्घदुरंतंअनुच्छा संयथाभवतितथानत्र स्थितःसन्सुखनैवदितेइति १३ ·अ. गपुरी नायमानोयाचमानः उपतप्यमानोवापिर्दैहात्मदर्शीसमवध्रयोबंधनभूताथातवीयस्यसः १४ सूविहेतुभिवतिपितः सोदरः समानोदरजन्माविष्ठाभूक मिरिव १५ अत्रातिदुःखितोजीवोमंदविरक्तइवस्तौति निर्विधश्रीपतिमित्याधष्टभिः १६ नाथमानऋषिशतिःससवधिःकृतांजलिः स्तुवीततंविलवयावाचायेनोदरेर्पितः १४ आरभ्य सप्तमान्मासा- लब्धबोधोपिवेपितः नैकत्रास्तेसूतिवातैर्विष्ठाभूरियसोदरः १५ जीवउवाच श्रीपतिंजगदाधारमशभक्ष- यकारकम् व्रजामिशरणविष्णुशरणागतवत्सलम १६ वन्मायामोहितोदेहेतथापत्रकलत्रके अहंममा भिमानेनगतोव्हंनाथसंमृतिस १७ कृतंपरिजनस्यार्थेमचाकर्मशाशम् एकाकीतेनदग्धोव्हंगना स्तेफलभागिनः १८ यदियोन्याःप्रयुच्येहंतत्स्मरिष्येपदंतव तमुपायंकरिष्यामियेनमुक्तिबजाम्यहम् १९ विष्मूत्रकूपेपतितोदग्यो व्हंजठरामिना इच्छानिनोविकसितुंकदानिर्यास्यतेबहिः २०' यैनेदृशमे विज्ञानंदत्तंदीनदयालुना तमेवशरणंयामिपुनर्मेमा स्तुसंस्मृतिः ३१ परिजनस्यार्थेकुटुंबपालनाय १८ १९ स्वदुः ॥ २८ खंविज्ञापयन्नाह इतिगादिवसितुंनिर्गतुमिच्छन् असोकदाबहिर्निर्यास्यते निष्काश्यते २० तस्कृतमुपकारस्मरन्नाह येनेति ·रमितोऽपिलिसवनमा अबालासन कात्रनवसाधनसामग्रीतत्राह नेपदाप्रपा समिनि २३ दशमास्य दशमासा तातावस्पनि कोपनीयः मयस्वक्षणमेर भवाचीन अपामुखसूतिहेतुर्मारुनः प्रसूत्यैजन्माधिपतिलदति २६ अपयश नवनिर्गतुमिच्छामिबहिर्गभत्किदाचन यत्रयातस्यमैपापकर्मणादुीतर्भवेत् २२ तस्मात्रमहहरवेस्थितोपिति- गतलमः उद्धरिष्यामिसंसारादात्मानंतेपदाश्रयः २३ श्रीभगवानुवाच एवंकतमतिर्गदशमास्यस्तुवन्नृषिः सपरसपत्यवाचीनप्रसूत्यैसूतिमारुतः २४ तेनावसृष्टःसहसात्वावाशिरआतुरः विनिक्रामतिरुच्छेणानिरु चासोहतस्मृतिः २५ प्रतितोमानिनिम्मूत्रविष्ठाभूरिक्चेष्टते रोरुयतिगतेज्ञानेविपरीतांगतिंगतः २६ गर्नेव्याधी- स्मशानेवपराणेयामनिर्भवेद सायदि स्थिरतांयातिकोनमुच्येनबंधनात् २७ यदागहिहियांतिकर्मभोगादनंतरम् नदेववैष्णवीमायामोहपत्येवपूरुषम् २८ सतदामाययास्पष्टोन किंचिंदतेवशः शैशवादिभवंदुःखंपराधीनतया- REPAR.२६ प्रशालेमनारामपुरयेनत्यवाणे २७ किमिनिखिरतांचयानिइत्यवाह यदेनि २८ २९ ·२९ गपुन्टी-गर्भदुःस्वमुत्ताशशरदुःस्वमाह परेतिविधिः-परस्पदमनोगतमभिप्रायं अपिदुवाजनेनपुष्यमाणः पाल्वमानः अनमिप्रेतंप्रतिकूलं भारी पनःप्राप्तःसन्त्वन्यायरोदनेउदरव्यांप्रकल्प्यनिचरसपानंउदरच्यथयारोदनेस्तनपानमित्यादि ३० आसनोरथानचेष्टने भनीशः परवंदनविदुपापुष्यमाणोजनेनसः अनभिपेतमापन्नःप्रत्यारव्यानुमनीश्वरः ३. शायितोशुचिपर्यकेतुःस्वेदजदू- विते नेश कंड्यनेगानामासनोत्थानचेष्टने ३१ तुदंत्यासत्वचंदंशामशकामत्कुणादयः रुदंतविगतज्ञानमयः कृमिकंयथा ३२ इत्येवंशैशवंभुकादःरवंपोगंडमेवच ततायोचनमासाद्ययातिसंपदमासुरीम् २३ तदादु- व्यसनासक्तोनीचसंगपरायणः शास्पसत्पुरुषाणांचद्देशस्यात्कामलंपटः ३४ दृष्ट्वास्त्रियदेवमायांतदावर- जितेंद्रियः प्रलोक्षितःपतत्यंधेतमस्यग्नौपतंगवत् ३५ न रोरुयतीत्सतपंगः ३१ आमाकोमलात्वक्यस्यतंगफैजातंज्ञानंयस्य ३२ शैशवपंचवर्षाणि पौगंडयौवनादाक तवचाध्ययनादित दुग्लानियोवनहारवमाह आम्मुरीदं मोदोभिमानश्रेत्यादि ३३ तदायोवनसमये ३४ कामलंपटतामेवाह दृष्ट्वैति देवस्यमममा पानबास्तस्या करासकपटॅस्नेहवंचनादिभिभावैःप्रलोभितः सन्नंधेतमसिमहामोहे पतति ३५ ·पत्रपचेरियमधानोनरा पचनीतिकिंवाचं एकैकेंद्रियासत्येवबहवोनाइत्याह करंगेतिपंचभिःशब्दस्पर्शरूपरसगंर्मोहिताः कुरंगादयः पं. पहबाएव किंचपंचभिः श्रवणादिभिरिट्रियैः पंचशब्यादिविषयान् यःएकएचप्रमादी अविवेकीसेवते सयुवाकयनहन्यते अपितुहन्यतएवं सर्थः ३६ हननमैननिरूपयति अलब्धइविद्वान्याम नलब्धअभीप्सितंबांछितंकामिन्यादिसरवंयेनसः अज्ञानादविचारात् इहपरहो फरंगमातंगपतंग,गमीनाहताःपंचभिरेवपंच एक अमादीसकथंनहन्यतेयःसेवतेपंचभिरेवपंच ३६ अल- धाभीप्सिनोज्ञानादिडमन्युःशचार्पितः सहदेहेनमानेनवईमानेनमन्युना ३७ करोतिविग्रहंकामीकामिष्वंताय चात्मनः बलाधिकै सहन्यनगजैरन्यैर्गजोयथा ३८ एवंयोविषयासत्यानरत्वमतिदुर्लभम् स्थानाशयतेमू उस्तस्मात्पापनरोहिकः ३९ मन्युः कोपोयस्येति यंदाचांछितलोभोनजातः तदाशुचार्पितः शोकेनयुक्तीभपनि यदा रहेनसहैववर्धमानेनमन्युनाच ३७ आत्मनोहितायस्वस्यनाशायकाम्मषु अन्यजारेषुकामिनीनिमित्तं विग्रहं विरोधंकरोति नदाकामीयुवान अनाधिकै जरिईन्येत ययापचलैगजैहीनोगजइव ३८ योविषयासत्यारयैवनरत्नाशयति तमनुशौचनाह एवमितिद्वाभ्याम् ३९ ·अतीषिविपरवारिजातीनांशनेषुशतशब्दोत्र भानंखवाचकः अनेकजीवजातिचित्यर्थः धुविकर्मभूमौचमानुषत्वंयन्मनुष्यशरीरला देमहहिमगवधामस्मरणाईत्त्वात् अहोबतश्वपचीतोगरीयान् यज्जिव्हायेवर्त्ततेनामतुभ्यामतिवचनात् तत्रापिनरदेहेपिजिवंना खणखदुर्लभतरं अतिदुर्लभखलु अनोभोगरयोदिजस्तत्रतारुण्पपालयति रेहमितिशेषः इंद्रियाणिलालयति विषयास्वादने पटानि करोति बस्यहिजस्यहस्तगतं अनायासेनकरनलेशाप्तंपानेन अमरामरत्वपदमप्यमृतप्रमादार पानस्यालस्यारक्षरतिस्थैवनिःसरति जातीशतेषुलभतेनुविमानुषत्वंतत्रापिदुर्लभतरंखलुभोहिजत्वम् यस्तचपालयविलालयतीट्रियाणितस्थामक्ष रतिहस्वगतेपमादात ४० ततस्तोरईनांपाष्यमहाव्याधिसमाकुलः मृत्युषाप्यमहदुरवनरकयातिपूर्वपत् ।। एवंगवागतेःवर्मपाशेर्बाश्वपापिनः कदापिनविरज्यंतेमममायाविमोहिताः ४२ पनतिनथान पस्तीयादिषुसमय मुक्तिमदेवारुण्यंक्षद्रविपयामिलाऐणस्यैवयानीत्यर्थः १. तनस्तारुण्यानंतरता भास्वमत्यो। सव्यसावित्यादिलापूकोरपनापाप्यपूर्ववत् यातनादेहारयेत्यादिपूक्तिमकारेण १५ एचपउध्यायोकप्रकारेणमनागतेः गनामा सागवानुभएनइप कर्मांचशेयनविरज्यने विरक्तिनलने अवहेतुर्मममायाविमोहिनाइति १२ ।

·aur ks - इतिवमयोपोऽध्यायः गरुडः षड्रिरथ्यायैःशुलापातकयातनाम् अथतन्नांशकोपायमष्टभिःपरिएका १ औदहिकदानेनगतःप्रेतोपिसद्गनिम् इत्याहसप्तमेविष्णुर्व वाहनसत्कथाम् । २ ३ पुराणार्थेषविशेषेणनित्रयो इतितेकथितातायंपापिनानारकीगतिः अंत्यष्टीकमहीनानांकिंभूय श्रोतुमिच्छसि ४३ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोहा- रेपापिजन्मादिदुःरवनिरूपणोनामषष्ठोऽध्यायः ६ सूतउवाच इतिश्रुत्वातुगरुडःकंपितोश्वत्थपत्रवत् जनानामुपकारार्थपुनःपप्रच्छ केशवम् १ गरुडउवाच कृत्वापापानिमनुजाःप्रमादारितोपियो नयांतियातनायाम्याफेनोपायेनकथ्यताम् २ संसारार्णवमनानांनराणांदीनचेतसाम् पापोपहतडीना- विषयोपहतात्मनाम् ३ उद्धारार्थवादस्वामिनपुराणार्थविनिश्चयम् उपाययेनमनुजाःसह नियोतिमधि- व श्रीभगवानुवाचू साधुएष्ठंखयाताय॑मानुषाणांहितायवै पृणुषावहितोधूत्वासर्वतेकथयाम्यह म् ५ दुर्गतिःकथितापूर्वमपुत्राणांचपापिनाम् पुत्रिणांधार्मिकाणांतुनकदाचित्रवगेश्वर ६ सामपंचद मनस्वपुण्यशपायांहेगतीतपणापगलिसनिरूपिनाइरानीपुण्यमति श्रीभगवानुवाच सामिनि यानवपंचसमास ·त्यो व अपुत्राणामेबदुगनिमंतिननुपुत्रिणांअनःपुत्रमहिमाननिरूपयनि उपायमेवाह हरिवंशेतिर १.१ ठोकान यमलोकाशन असेन अतिक्रमति सूत्रादिभिः कृत्वादिवःस्वास्यपाप्तिर्भवति १२ अत्रविशेषमाह ब्राह्मोदेति ब्राह्यविचाहेनऊदाविवाहितायाप- प्रवजन्मावरोधास्याद्यदिकेनापिकर्मणा नदाकदुिपायेनपुत्रोत्पत्तिप्रसाधयेत् ७ हरिवंशकयांश्रुत्साश- तीविधानतः प्रत्याश्रीशिवमाराध्यपुत्रमुत्पादयेत्सधीः ८ पुन्नाम्लोनरकायस्मातापितरंथायनेसतात स्मासूत्र इतिप्रोक्तःस्वयमेवस्वयंचवा ९ एकोपिपुत्रोधर्मात्मासर्वंतारयतेकुलम् पुर्वणलोकान्जयनिश्रु- तिरेकामानाननी १० इतिवेदैरपिप्रोक्तं पुत्रमाहात्म्यमुत्तमम् तस्मात्पुत्रमुरबंदृष्ट्वामुच्यतेपैतृकाहेणात् । औषस्यस्पर्शनान्मत्यांमुच्यनेचऋणत्रया लोमानसोविःप्राप्तिःपुत्रपौत्रप्रपौत्रकैः ५२ बायोटापुत्रोन्नयनिस सहीतस्वधोनयेत् एवंज्ञालासगोत्रहीनजातिसत्तास्त्यजेत् १३ मानस्याः संयोबायोमपुत्रः सत्तउत्सादिलोकनयनि उन्नयतिइत्यत्रसंधिरापः ब्राह्मसर्वयासवर्णनवरेणासहजायने गरिपिताध्यात्यभिधीयते इनिसंरहीतं अविवाहितायापुत्रस्त अधः अधोगतिनयति १२ ·सपणे सपनायः सप्रशासिसस्त्रीषु औरसाइलि दत्तकीतादिव्यारतिस्परित्यव्ययंसर्यतीनिकिंवायंपरदचेनवार सर्णेयः संपासपेपुत्राओरमास्वा 'जएववादानेनापदणास्वर्गहेनवः १४ श्राइनपूत्रदत्तनस्पतीनिकिम् ।। भने प्रेतोपिपरदत्तेनगनः स्वर्गमयाए १५ अत्रैवोराहरिष्येहम्मतिहासंपुरातनम् औपर्देहिकरानस्यपरंमा हास्यसूचकम् १६ पुरात्रेतायुगेना_राजासी वाहनः महोदयेपुरैरम्यधर्मनिष्ठोमहाबलः १७ यज्वादाला निश्रीमानब्रह्मण्यसाधुवत्सलः शीलाचारगुणोपेतोदयादाक्षिण्यसंयुतः १८ पालयामासधर्मणप्रजापुत्रानिवारसा न भषधर्मरनोनिसंसदंड्यान्दंडयन्चपः १९ सकराचिन्महावाह-ससेन्योमृगयांगतः बनविषेशगह नानारस समन्वितम् २० नानामृगगणाकीर्णनानापक्षिनिनादितम् वनमध्येतदाराजामृगंदूरादपश्यत २१ तेनविडोम गोतीवाणेनसटेनच बाणमादायतंतस्यवनेदर्शनमेयिवान् २२ नुगः १५. अत्रपुत्रमाहात्म्यप्रस्तावेनधारमहिमानमिनिहासमुखेनपस्तौति अवेति यावदध्यायसमाप्ति १६ १७ १८ १. ७ नेनारपेणरामसिमेन अवीपसरटेनापिगाणेनविर एवनमृतः एयिवान्गतः २२ .............. -.- ..

·सुरी ३ सचड्यांसामः शष्कः कठोयस्य दूरगमनेनश्रमः स्पेदानपेनसंतापस्ताभ्यामूर्छितअस्वस्थः सरोवरंपाष्य अश्वेनसहिनएच- करूणाधिसणसराजानुजगामतम् नतोमृगसंगेनवनमन्यदिवेशसः २३ सत्तामकंटोनृपतिःश्रमसंतापमू- द्वितः जलाशयसमासाद्यसाश्चएवव्येगाहत २४ पपोतदुदकं शीतपद्यगंधाधिवासिनम् नतोचतीर्यसलिलारि- अमोबनुवाहनः २५ ददर्शन्ययोधतशीतच्छायमनोहरम् महाविटपविस्तीर्णपसिसैघनिनादितम् २६ वनस्यत्तस्यसर्वस्यमहाकेतुमिवस्थितम् मूलंतस्यसमासापनिषसादमहीपतिः २७ अथप्रेतंददशेसोक्ष वाव्याकुलेंट्रियम् उत्कचमलिनंकुअंनिर्मास भीमदर्शनम् २८ तंदृष्ट्याविरुतं घोरं चिस्मितोबत्रुवाहनः प्रेतोपिर ष्ट्रातघोरामरचीमोगतंनृपम् २९ समुत्सकमनामूत्वातस्यांतिकमुपागतः अब्रवीत्सतदाताक्ष्यतराजोनृपंच- यगाहत तस्मिन्पविष्टः २४ ततपश्चादवनार्यतदुदकंपपासलिलाज्जलपानाहिश्रमः विगतश्चमोबभूव २५ . २६ न्यबोधनकंवररक्षमहावैतुंउच्चतरवाहनध्वजमिव २७ समुसकमनाःप्रसन्नचित्तः ३० ·। ३२ १६ ३४ नानाजनपदाकीणे अनेकदेशोन्दर्जनः परिपूर्णनानारत्नेश्वजातीजातोयदुत्कृष्टंनट्नमभिधीयते इनिस्त्रीगजाश्यादि। प्रेतमावीमयात्यक्तःप्राप्तास्मिपरमांगतिम् त्वत्संयोगान्महाबाहोजातोयन्यतरोरुम्यहम् ३१ राजोवाच कृष्याव करालस्यप्रेतत्वं घोरदर्शनम् केनकर्मविपाकेनप्राप्तंतेवहमंगलम् ३२ प्रेतखकारणंतातब्रूहिसर्वमशे. षतः कोसित्वकेनदानेनप्रेतत्वतेविनश्यति ३३ प्रेतउवाचे कथयामिनृपश्रेष्ठसर्वमेवादितस्तव प्रेतत्वका- रणश्रुत्वायांकाखमर्हसि ३४ वैदर्शनामनगरंसर्गसंपत्समन्वितम् नानाजनपदाकीर्णनानारत्लसमाकुलम् ३५ हर्म्यप्रासादशोमायनानाधर्मसमन्वितम् नत्राहंन्यवसंतातदेवार्चनरतःसदा ३६ वैश्योजात्यासयोह नाम्नाविदितमस्तते हव्येनतर्पितादेवाःकव्येनपिनरस्तथा ३७ विविधैर्दानयोगैश्व विप्राःसंतपितामया दीनांध- कृपणेभ्यश्चदत्तमन्नमनेकधा ३८ छवस्तभिःपूर्णम् ३५ ह→राजराहप्रोक्तं प्रासादोधनिनांरहतेषांशोभाभिरादपंयुक्तंनानाथ- मिश्रौतस्मातेः ३६ कोसिसमितिप्रभस्योत्तरमाह वैश्यइनि देवार्थमन्नंडव्यस्यासिथकव्यमेवच ३७ ·३३ ३१ ननुसरुतस्यनिष्फलंजानमहोइत्याशंकायामाह ममेनि ४. किंच अपुत्रस्यममैवप्रेतत्त्वजातमिति नकिंतुयोडशवाररहितस्पस पुषस्यापिस्यादित्साह यस्पेनि ४१ विपदिक्षाताईधुरितिहेतोः पुत्रायभायेराजापिकियांकारयेरिनिभावः तदुक्तं विष्णुपुराणेच्छिन्दवेधु तत्सनिषठंराजनममदैवादुपागतम् यथामनिष्कलंजातंसकृतंतदामिते ३९ ममपैसनतिर्नास्तिनस हम्मच बांधवः नचमित्रहिमनारायः कुर्यादविंदैहिकम् ४. यस्यनस्यान्महाराजधाईमासिक षोडशम् प्रेतत्वस- स्थिरंतस्यदत्त थाहशतैरपि ४१ व मौर्षहिकंकत्वामामुद्दरमहीपते वर्णानांचेवसर्वेषांराजाबैधुरि होच्य- ते ४२ नन्मानारयराजेंद्रमणिरलंददामिते यथामेसद्गनियादौनयोनिश्रगच्छति ४३ तथा कार्यत्वयावीर ममचेदिच्छसिप्रियम क्षधापारिभिर्दुवै पेतत्वं दुस्सहमम ४४ स्पाइव फलंचास्तिचनेस्मिन शीतलशिवम् नुषामो मिक्षपातेहिं पात्तौनजलंकचित् १५ यदिमेहि अनाजन विधिनारायणेमहान् तदयेवेदमत्रैश्चक्रियासौदै- हिकी ४६ ज्ञातीनांकारयेदवनीपनिरिति १२ पूर्वसकृतप्रभावान्मणिरललाभः ४३ ४४ सर्वयोनिषुआहारसरवनदुरवसहि ब्णुताभवति ममतुनदलाभाहुरबंदुःसहमेवेत्साह स्वादिनि ४५ केनदानेनतेनत्वं विनश्यति इतिषश्रोत्तरमाह पंचभिः यहीनि ४६ ·४७ सास्त्रश्रवणेनथुधुकारीविमुक्तः सज्जनानाधर्मदत्तादीनांसंगाढहकः कलहादयोविमुक्ताइति ४८ किंच ममघनत्वंतुविष्णुपूजयेवया स्यति अतस्तांवक्ष्यामीतिरूवर्णयमिति पंचगुजोमाषःसवर्णषोडशमापसंरव्याकंतस्यद्वयंहात्रिंशन्माषकंसवर्णकांचनंतस्यप्रतिमांप्रकल्प तदानश्यतिमेनूनंप्रेतत्वनारसंशयः वेदामंत्रास्तपोदानंदयांसर्वत्रजंतुषु ४७ सच्चापश्रवणविष्णोःपूजासज्जनसंग तिः प्रेतयोनि विनाशायभवंतीतिमयाऋतम् ४८ 'अतोवक्ष्यामितेविष्णुपूजांघेतत्वनाशिनीम् सवर्णद्वयमानीयसवर्ण न्यायसंचितम् तस्यनारायणस्यैको प्रतिमांभूपकल्पयेत ४९ पीनवस्वयेगच्छन्नासर्वाभरणभूषिताम् रमापितांवि विधैरतोयैरधिवास्ययजेत्ततः ५० पूर्वतश्रीधरंतस्यादक्षिणेमधुसूदनम् पश्चिमेवामनंदेवमुत्तरेचगदाधुरम् ५१ मध्येपितामहंचैवतथादेवमहेश्वरम् पूजयेचविधानेनगंधपुष्यादिभिःपथक् ५२ ततःप्रदक्षिणीकृत्यवन्हीसंतl देवताः एतेनदनाक्षीरेणविश्वेदेवांतर्पयेत् ५३ ततःस्नातोविनीतात्मायजमान समाहितः नारायणायेविधिव- तस्वीक्रियामौ दैहिकीम् ५४ येत् ४९. विविधैरनेकार्थोद्धवैः अलाभेवापीकूपजलैअिधिवास्यसिंहासनेस्थाप्यपून येन ५० पूजनपकारमाह पूर्वेत्यादिपंचभिः ५१ ५२ ५३ ·गपुरी ५५ निर्वपेत् प्रेतघरंदद्यात् ५६ ५७ सदृटेनसक्तमयोग्येन अवश्यंकर्तव्येनेत्यर्थः ५८ ५९ तदेवाह संतसहाटकमयंशोधित आर तयथाशास्त्रकोधलोभविवर्जितः कुर्यात्श्राद्धानिसर्वाणिवृषस्योत्सर्जनंतथा ५५ ततःपदानिविप्रेभ्योदयाच्चै वत्रयोदश शय्यादानप्रदत्ताचघटप्रेतस्यनिर्षपेत् ५६ राजोवाच कथंप्रेतघटकुर्यादद्यात्नविधानतः ब्रूहिस- नुकंपार्थपरंप्रेतविमुक्तिदम ५७ प्रेतउवाच साधुपएंमहाराजकथयामिनिबाधते प्रेतत्वमावेधेनदानेनसह- देनच ५८ दानंतपटनामसशिभविनाशनम् दुर्लसर्वलोकानांदुर्गतिक्षयकारकम् ५९ संतसहाटकमयंतुघ- रंविधायब्रह्मेशकेशवयुतंसहलोकपालैः क्षीराज्यपूर्णविवरंपणिपत्यभत्त्याविधायदेहितवंदानंशतैःकिमन्यः ६. ब्र- ह्यामध्येतथाविष्णुःशंकर शंकरोव्ययः प्राच्यादिषुचनेलंठेलोकपालानुक्रमेणतु ६१ संपूज्यविधिवत्राजन्धूपैःकुस मचंदनैः ततोदुग्धाज्यसहितंघटंटेयहिरण्मयम् ६२ सवर्णरचितंब्रह्मादियुतंब्रह्मादिभिः स्वपूजार्थ स्वस्वस्थानाधिष्ठितं नेपोस्खनितनमोतमामासरैर्युक्तमित्यर्थः दुग्धएतपूर्णचकृत्वाअतसीपुष्यसंकाशमिनिमंत्रणपणम्यप्रदेहीनि ६ ·१३: नस्यभूपते पदंपदन्यासे अनुलसीरुत्ससेनामाजगाम १४ ममरुत्यंनविस्मरणीयमितिसंभार्थ्य अंतर्धानंगतः६५ ६६ ६७ विधि सर्वदानाधिकचैतन्महापातकनाशनम् कर्तव्यंअडयाराजनप्रेतत्वविनिवृत्तये ६३ श्रीभगवानुवाच एवंसंजल्प तस्तस्यप्रेतेनसहकाश्यप सेनाजगामानुपदंहस्त्यश्वरथसंकुला ६४ ततोबलेसमायातेदत्वाराज्ञेमहामणिम् न- मस्कृत्यपुनःप्रार्यप्रेतोदर्शनमेयिवान ६५ तस्माइनाद्विनिक्रम्यराजापिस्वपुरंययो स्वपुरंचसमासाद्यतत्सर्वप्रे तभाषितम् ६६ चकारविधिवत्पक्षिन्नोदैहिकजविधिम् तस्यपुण्यप्रदानेनप्रेतोमुक्तादिवंययो ६७ श्राटे नपरदनेनगनःप्रेतोपिसद्गतिम् किंपुनःपुत्रदत्तेनपितायातीतिचाद्भुतम् ६८ इतिहासमिमंपुण्यंणोनिधारये- चयः नतीप्रेतत्वमायातःपापाचारयुतावपि ६. इतिश्रीगरुडपुराणेसौरोद्धारेवधुवाहनप्रैतसंस्कारोनामसप्तमोऽध्या- यः ७ गरुहउवाच आमुभिकीकियांसावदसरूतिनांमम कर्त्तव्यासायथापुस्तथोचकथयप्रभो १ सन्ताप्रेतायददौइति हासकथनस्याभिषायमाह श्राडेनेनि ५८ ६९ इतिटरी ससमोध्यायः ७ कर्मणामुष्मिकेनेचसद्गतिलभनेनर: तहिनालिगरुडमदेवपरिएच्छति आमुनिकी मिनि अरमेनाममाहत्म्यरानंचानुरकालिक धर्मप्रशंसांपांचाच भगवानधर्मवत्सलः आमुष्मिकीपरलोकोपयोगिनींसीभातुररुत्वारिका सकिया ·मपुरी प्रश्नमभिनंद्यधार्मिकाईसकृतिजनोचिकित्यं श्रीभगवानुवाच सकृतीत्यादि २ अश्रुति कर्णेरड्रेसनि अतःशब्दस्य अथवणंचदृष्ट्वानदेय श्रीफागवानुवाच साधुएष्ठत्वयाताय॑मानुषाणांहिताय धार्मिकाईंचयत्कृत्यंतत्सर्वकथयामित २ सकृतीचा केदृष्ट्वाशरीरंच्याधिसंयुतम् प्रतिकूलान यहांश्चैवप्राणघोषस्यचाऋतिम् ३ तदास्वमरणज्ञात्वानिर्भयास्यादतंद्रि- नः अज्ञातज्ञातपापानाप्रायश्चित्तंसमाचरेत् ४ यदास्यादातुरःकालातदोस्नानसमारोत् पूजनंकारयेहिष्णोःशा- लिग्रामस्वरुपिणः ५ अर्चयेद्धपुथैश्चकुंकुमैस्तुलसीदलैः धूपैपैश्चनैवेद्यैर्बहुभिर्मोदकादिभिः ६ दत्वाच दक्षिणांविधान्नैवेद्यादेवभोजयेत् अष्टाक्षरंजपेन्मत्रंद्वादशाक्षरमैवच ७ संस्मरेत्गृणुयाश्चैवविष्णोर्नामशिवस्य च हरेनमिहरेत्यापंणांश्रवणगोचरम् ८ निहिनी'नसंबंधः ३ निर्भयः मृत्युभयशून्यःस्यादपरिहार्यत्वात् अतंद्रितः आतुरकृत्ये निरालस्यःस्याच्चेति ४ आतुरकालोतसमयः ५ ६ ७ अवगुरुर्यथागुरुमयंशास्त्रेणशिष्यायोपदिशनि नयैवहरिरपिहरिनाममहिमास्वमुखेनाह संस्मरेरित्यादिविंशद्धिः ८ ·. .. १२ ३ ननुमना मिलस्तबहुपापहवयंधाम अगादिति इमामाशंकंपरिहरनाह हरिरितिद्वाभ्याम् १४ १५ अत्रनाममा रोमिणोंतकमासाद्यशोचनीयंन धवैः स्मारणीयंपवित्रमेनामधेयं मुहुमुर्हः ९ मत्स्याकूोवराहश्चनारसिंहचवा- मनः समोरामवरुष्णाश्वबुरस्कल्कीनयैवच १० एतानिदशनामानिमितव्यानिसदाबुधैः समीपेरोगिणोब्युबधि थवास्तेप्रकीर्तिताः ११ रुष्णतिमंगलंनामयस्यवाचिप्रवर्तते तस्यभस्मीभयंत्याशमहापातककोटयः १२ चियमा- पोहरेन मरणन्पुत्रोपचारितम् अजामिलोप्यगाटाम किंपुन थडयागृणन् १३ हरिहरतिपापानिदृष्टचित्तैरपिस्मृ- तः अनिख्यापिसंस्एटोदहत्यैवहिपावकः १४ हरेर्नाम्नश्रयाशक्तिःपापनिहरणेडिज तायतकर्तृसमर्थोनपातर्क पातकीजनः १५ किंकरेभ्योयमःपाहानयध्धनास्तिकंजनम् नैवानयनभोदूताहरिनामस्मरन्नरम् १६ अच्युने केशवरामनारायणकृष्णदामोदरंवासदेवंहरिम् श्रीधरंमाधवंगोपिकावलमंजानकीनायकंरामचंद्रमजे १७ सांपरायंप्रतिभाति वालंभमाद्यंतंधनलोभेनमूरं भयंलोकोनास्ति परचनास्तीतिपुनः पुनर्वशमापद्यतेमेइतिश्रुत्यक्तेनयमदूतसंवादे नाह किंकरेभ्यइत्यादिहमिनामान्येवाह अच्युतामत्यादि १७ ·पु-री-येगयुवादिनामदचस्मरंनितान् अपापान पुण्यरूपान्दूरनरेणत्यजतेषांसमीपेपिमागच्छेत्यर्थः ५८ केनहि दंडार्थमानेयास्त्पत्राह तानिनिय-अ. भ्याम् असनः दुशन तानेवाह मुकुंदपादारविंदयोयमिकरंदरूपोरसस्तस्माहिमुस्वान् हरिभक्तिरहिनानित्यर्थः कीदृशान् निषिंचनैरजसंच कमलनयनवासदेवनिष्णोधरणिधग़च्युतशंखचक्रपाणे अवशरणमितीरयंतियेवैत्यजभटदूररेणतानपापान १८ तानानयध्वमसतोविमुवान्मुकुंदपादारविंदमकरंदरसादजस्यम् निष्किंचनैः परमहंसकुलैरसर्जुशनगृहे निरयवर्त्मनिवडतष्णा १९ जिव्हानयक्ति भगवद्गणनामधेयंचेनश्चनस्मरतितचरणारविंदमें रुष्णायनोनमतिय- छिरएकदापितानानयध्वमसतोकृतविष्णुकृत्यान २० तस्मात्संकीर्तनविष्णोर्जगन्मगलमंहसाम् महतामपिपक्षी द्रविध्येकांतिकनिष्कृतिम् २१ प्रायश्चित्तानिचीणोनिनारायणपराङ्मुरवं ननिष्णुनंतिदुर्बुद्धिंसरात भमिवायगाः २२ टात् तेषांज्ञापकमाह निरयवमनिस्वधर्मशून्ये एहेबहातृष्णायैस्तान् १९ किंच यद्येषांजिव्हाइत्याद्यन्वयः नकृतं विष्णोःकृत्यमाराधनं विस्तानानयध्वमिति २० अनोहरिनिमुखानेवानयन्तिनि यमोदूतानाज्ञापयति तस्माज्जगतोपिमंगलरुपमहतांबहूनामप्यंहसांपापानां- एकातिकनिष्कृतिपरमप्रायश्चित्तरूपविधि २१ किंच चीर्णानिकतान्यपितानिहरिविमुरवनपुनति किंतुं अशक्तानरकेष्वेवपतंतीत्यर्थ: २२ ·नाईकेनपनंतात्पनआर कृष्णनाचगतंकिल्लिपंपापंपांतेसमेपिनयमं पश्यंतीन्यन्वयः २३ मांसास्थिरतानिविचंतेयस्यांसा मांसास्थिरतवन तो साचासोकायाएक्वैतरणीचमसिहापिसा अस्थिरंदतादुर्गमामांसशोणितकर्दमाभवति अतःतत्सादृश्यात् कायापिवैतरणीएवनस्या रणनामाननरकंपश्यतिगतकिल्विषाः यमचंदटावैवस्वपिनकदाचन २३ मांसास्थिरतवत्वायवैतरण्यांपतेन्न- र: योंतेदचाहिजेश्यवनंदनंदनगामिति २४ भतःस्मरेन्महाविष्णोर्नामपापोधनाशनम् गीतासहस्त्रनामानिपठे- द्वाणुयादपि २५ एकादशीव्रतंगीतागंगांबुनुलसीदलम् विष्णोपादांबुनामानिमरणेमुक्तिदानिय २६ नतःसं कल्पयन्सएतंचसकांचनम् सवत्साधेनवोदेयाश्रोत्रियायहिजानये २७ अंतेजनोयदाँतिस्वल्पेवायदिचाबहु नदक्षयंभवेत्तार्पयत्पुत्रश्चानुमोदते २८ 'ययायःहिजेभ्योगांदद्यान् सनपतेत तयैवास्यापियः अंतसमयेनंदनंदनइतिगांवाणीहिजेभ्योदंने- भ्योदयात् नवर्गस्यदंतस्थानीयत्वात् सोषिकायवैतरण्यांनपतेतितमुक्तोभवतीत्यर्थः तत्रयथाएकाएकस्यदातव्यावहूनानकदाचनरतिनिपेधात वयापापिदिजेन्यभतिचकारः पौनःपुन्यविधानार्यः अतोनंदनंदनइति वाणींचहुबारमावर्तयेदित्यविरोधः २४ २५ २६ एवंनाममाहात्म्यंनि पहरानी परश्यरातयातुरयनेनपुत्रप्रोत्साहयति नतइत्यादि २५ अनुमोदतेयन्मनसिनियनिवाचारदातवातदप्यमयंभवेदिनि- २८ ॥

·३७ पुरी एतदर्थातरदानदापनार्थम् २९ पूर्वपिवैवसंचिते अनस्तस्यैनधने ३० अनिवाहःपरनोकगामीतन्मार्गेयतः आतुरदानात् ३१ अपमहा अंतकालेतुसत्पुत्रःसर्वदानानिदापयेत् पनदर्थसतोलोकेपार्थतेधर्मकोविदैः २९ भूमिस्थंपितरं दृष्ट्वाअन्मिीलित- लोचरम् पुत्रस्वष्णानकर्त्तव्यातहुनेपूर्वसंचिते ३० सनहातिसत्पुत्रीयावज्जीवत्यसोचिरम् अतिवाहस्तुतन्मा- गेंदुःखनलभतेयतः ३१ आतुरेचोपरागेचदयंदानं विशिष्यते अावश्यंपदातव्यमष्टदानंतिलादिकम् ३२ ति लालोहंहिरण्यंचकार्पासोलवणतया सप्तधान्यं क्षितिगोवएके कंपावनस्मृतम् ३३ एतदष्टमहादानंमहापातक नाशनम् अंतकालेपदातव्यंशृणुतस्यचतत्फलम् ३४ ममस्वेदसमुन्दूता:पवित्रास्विविधास्तिलाः असरादान वादैत्यास्तष्यंतिनिलदानतः ३५ तिलाश्वेतास्तथोकृष्णादानेनकपिलास्तिलाः संहरंतिविधापापंवाङ्मनःकायस चितम् ३६ लोहदानंचदातव्यंभूमियुक्तेनपाणिना यमसामानचामोतिनगच्छेत्तस्यवमनि ३७ कुठारोमुशलोदं उखड्चच्छुरिकानया शस्त्रायेयमहस्तेचनियहे पापकर्मणाम् ३८ दानं फलसहितमाह ममेति ३२. ३३ निलदानान्फलमाह बसराइनिसान ३६ भूमियुक्तेनमूम्यांकरंधत्वेत्यर्यः ३७ लोहदानफलमाई यमइतिसाई त्रिभिः ३८ ·३९. ४. सदानफलमाह मिनिचतुर्भिः ४१ ४२ ४३ ४४ .४५ लोहादिपंचानेनतुष्टापनिइतिशेषः ४६ विषुवक्ष्यमाणेषुन यमायुधानोसंतुस्यैदानमेनदुदाहनम् तस्माद्याल्लोहदानंयमलोकेसरवावहम् ३९ उरणःश्यामसूत्रश्चशृंडामी प्युडुंबरः शेपंचलोमहादूतालोहदानात्सरवपदाः ४० शृणुतायरंगुह्यंदानानौदानमुत्तमम् दत्तेनतेनतुष्यनिर्वा वसर्गवासिनः ४१ ब्रह्मोद्यारूपयोदेवाधर्मराजसभासदः स्वर्णदानेनसंतुष्टाभवंतिवरदायकाः ४२ तस्माद्देयत र्णदानपेनोरणहेतवे मयातियमलोकंसस्वर्गतितातगच्छति ४३ चिरंवसेत्सत्यलोकेततोराजानवेदिह रूप- वानधार्मिकोवाङ्याधीमाननुलविक्रमः ४४ कार्यासस्यतुदानेनदूतेश्योनभयंभवेत् लवणंदीयतेयच्चतेननैवा- यंयमात् ५५ अयोलचणकापासतिलकांचनदानतः चित्रगुप्तादयस्तुशायमस्यपुरवासिनः १६ सप्तधान्यपदानेन पीनोधर्मध्वजोमवेत् तुष्टाभवंतियेन्येपिविषद्वारेवधिष्ठिताः ४७ ब्रीहयोयवगोधूमामुद्गामाषाःपियंगवः चणकाः सप्तमाझेया समधान्यमुदाहृतम् ५० भूमिदानफलमाह ४० ५ ·7- मपुरी- गोचर्मप्रमाणयथा मोशनरपसंचतंयत्रोपविशनेभुवि नपरिमिनंज्ञेयंगोचममाममुत्तममिति ४९ ५. स्वल्पेनभूमिदानेनतुमहापापमपाल याति बिच सस्यपूर्णायाः प्रदानेनतुइंद्रभुचनंपयानीत्याह पथिवीमिति ५१ ५२ अदानेदोषमाह यइतिहाभ्याम् कुरीस्वकीयापर्णशाला गोचर्ममावसधादत्तापात्रेविधानतः पुनातिब्रह्महत्यायादृष्टमेतन्मुनीश्वरैः ४९ नव्रतेश्योनतार्येभ्योनान्यद्दाना- हिनश्यति राज्यकृतमहापापंमूमिदानादिलीयते ५० पृथिवींसस्यसंपूर्णोयोददाति द्विजातये सषयातीद्रभवने पूज्यमानःसरासरः ५१ अत्यल्पफलदानिस्युरन्यदानानिकाश्यप एथिवीदानपुण्यमहन्यहनिट्टते ५२ याभूलाभूमिपोभूमिनोददातिहिजातये सनामोतिकुटींग्रामेदरिद्रीस्यात्प्रवेशवे ५३ अदानात भूमिदानस्यभूप तित्वाभिमानतः निवसेन्नरकेयावशेषोधारयतेधराम् ५४ तस्मात् भूमीश्वरोभूमिदानमेवप्रदापयेत् अन्येषां भूमिदानार्थगोदानंकथितंमया ५५ ततोतधेनुत्तियारुद्रधेनुंप्रदापयेत् ऋणधेनुंततोदत्वामोक्षधेनुंप्रदापयेत् ५६ मफिनामोनिईदृशोदरिद्रीस्यात् ५३ तावन्निवसेदितिसंबंधः ५४ भूमेरपिगोरूपत्वात् गोदानमेव ५५ अंतधेनुः अष्टदानोक्तारुद्रधेनुश्रीरुद्र ॥ ३८ स्पसूत्सेजपत्तापुत्पदुःखनिहत्यर्थकणधेनुःशाताज्ञातऋणविमुक्त्यर्थमोक्षधेनः मोक्षार्थवैतरणीतारणार्थपंचमीचेनि ५६ ·.. ५७ बलत्वादिषयत्पापंरुतंतस्मात्तारयंतीतिपूर्वेणेवसंबंधः ५८ ५९ सकृत्सर्वजन्मनिएकचारमेकापि ६. ६७ स्वस्थचित्तस्यसार धानस्यतुएकवर्ग:आतुरस्यसन्निहित्तमरणस्पतुगोशतं अमिमक्षणेमरिष्यतीनिम्पियमाणस्तस्यतचित्तविवर्जितंदानानुसंधानरहितंदत्तं दद्यादैनरणीधेनुविशेषविधिनारवग तारयंतिनरंगावविविधाच्चैवपातकात् ५७ बालवेयचकौमारेयत्पापंयो वनेकृतम् वयःपरिणतीयचयञ्चजन्मांतरेष्वपि ५८ यानिशायांतयापातर्यन्मध्यान्हपराण्हयोः संध्ययोर्यक- तंपापंकायेनमनसाभिरा ५९ दत्वाधेर्नुसरहापिकपिलांक्षीरसंयुत्ताम् सोपस्करांसवत्सांचनपोरत्तसमन्निने ६. ब्राह्मणेवेदविदुषेसर्वपापैःप्रमुच्यते उद्धरेदंतकालेसादातारंपापसैचयात् ६१ एकागो स्वस्थ चित्तस्यह्या- तुरंस्थचगौशतम् सहस्रंम्रियमाणस्यदत्तचित्तविवर्जितम् ६२ मृतस्यैतत्पुनर्लक्षविधिपूतंचनत्समम् तीर्य- यात्रासमोपेतंदानमेकंचलक्षधा ६३ पात्रेदत्तंचयानंतल्लक्षगुणितंत् दातुःफलमनंतस्यान्नपात्रस्यपतियहा६४ गोसहसंचसूतस्यमरणानंतरंचगवालझएतत्सर्वसमतुल्यफलदंभवति अनःस्वस्थावस्थायामेवदेयमितिभावः एमपिएकगोदानमन्या तीर्थयात्राभ्योसम्यगुपेतंयुक्तंननक्षपाभवतीत्यर्थः ५३ ५ ·गपून्टी- ३९ ६५ ६६ अपात्रेदानेनतुमहनीविनष्टिरित्याह अपात्रइतिसार्टेन ६७ पात्राणामपि बहूनामैकानदेयत्याह ६८ १९ दद्याद्वैतरणीधेनुमा स्वाध्यायहोमसंयुक्तःपरपाकविवर्जितः रत्नपूर्णामपिमहींप्रतिगृह्यनलिप्यते ६५ विषशीतापहोमंत्रचन्ही िदोपभा गिनी अपात्रेसाचगोदत्तादातारंनरकंनयेत् ६६ कुलैकशतसंयुक्तंरहीतारंतुपातयेत् नापात्रेविदुषादेयाआ- त्मनश्रेयइच्छता ६७ एका कस्यदातव्याबहूनानकदाचन साविक्रीताविषमतावादहत्याससमंकुलम् ६८ कृथितायामयापूर्वतववैतरणीनदी तस्याउरणोपायगोदानंकथयामिते ६९ कृष्णावापाटलांचापिधै- मुंकुर्यादलंकृताम् स्वर्णगीरोप्यखुरांकांस्यपात्रोपदोहिनीम् ७० कृष्णवखयुगच्छन्नांकंटघंटासमन्वितामू कॉपीसोपरिसंस्थायनानपात्रंस,लकम् ७५ यमहेमन्यसेत्तत्रलोहदंडसमन्वितम् कांस्यपाएतकृत्वासा- तस्योपरिन्यसेत् ७२ नावमिक्षमयीहत्वापट्टसूत्रेणवेष्टयेत् गतविधायसजलंकत्वातस्मिनक्षिपेत्तरिम् ७३ तस्योपरिस्थितांत्वासूर्यदेहसमुद्भवाम् धेनुंसकल्पयेत्तत्रयेयाशास्त्रविधानतः ७४ . शेषविधिनारवग इनिपूर्वसूचितविशेपविधिमेवाह कृष्णामिति ७० ७२ ७३ ३९ ·७५ ७६, ७७ ७४ वैतरणीवितरणंदानंतदूषिणीमेनांधेनुम् ७९ मापनीतस्ववैतरण्याःसकाशादुत्तारणार्थत्वमाप्रवीक्षस्वर- सालंकाराणिवस्त्राणिब्राह्मणायप्रकल्पयेत् पूजांकुविधानेनगंधपुष्पाक्षतादिभिः ७५ पुच्छंसंग्रह्मधेनोस्तनाव- माश्रित्यपादतः पुरस्त्यततोनिप्रमिममंत्रमुदीरयेत् ७८ भवसागरममानांशोकतापोमिदुरविनाम् प्रातात्वहि जगन्नाथःशरणागतवत्सलः ७७ विष्णुरुपहिजश्रेष्ठमामुद्धरमहीसर सदुक्षिणामयादत्तातुभ्यवैतरणीनमः ७८ यममार्गेमहाघोरेतांनदींशतयोजनाम् तर्तकामाददाम्यैतांतभ्यंवैतरणीनमः ७४ धेनुकेमांप्रतीक्ष स्वयमहारेमहापये उत्तारणार्थदेवेशिवैतरण्यैनमस्तिते ८० गावामेभयतःसंतुगावोमेसंतुपृष्ठतः गावोमे हृदयेसंतुगवांमध्येवसाम्यहम् ८१ यालक्ष्मी सर्वभूतानांयाचदेवेप्रतिष्ठिता धेनुरूपेणसादेवीममपापंव्य- पाहतु ८२ इतिमंत्रश्चसंप्रार्थ्यसांजलिर्धेनुकायमम् सर्वप्रदक्षिणीकृत्यब्राह्मणायनिवेदयेत् ८३ ष्टिंकुरुष्प ८० यममार्गभयभीतस्य वाक्यमिदंगावोमति ८१ भूतानांनरेंद्रादीनांदेवेंद्रादिषप्रतिष्ठित्तास्थितायालक्ष्मी अस्तिसाएव- लंधेनुरूपेणासि अतोव्यपोहतु दूरीकरोतु ८२ सर्वउपस्करम् ८३ ·गपुरी. ८४ ब्रतंअवश्यं धेनुंदास्यामीतिनियमकुर्यात् ८५ आवसथेषुग्रहेषु ८६ ८७ अयनेविषुवेमकरकुर्कमेपतुलारांकांनिदिनेयुगादिषन अ. अक्षय्यरतीयादिषु ८ सएपश्चाहपात्रयोः संयोगएचअतोऽन्यत्पुण्यकालापेक्षानकर्तव्येत्यर्य: ८९ इदंधेन्वादिदानंस्वहस्तदनसस्वर्गसरव एवंदयाद्विधानेनयोगांवैतरणीरवग सयातिधर्ममार्गेणधर्मराजसमांतरे ८४ स्वस्थावस्थशरीरेतुवैतरण्यांव्रतंचरे- त् देयाचविदुषाधेनुस्तानदीतर्तुमिच्छता ८५ सानायातिमहामार्गेगोदानेननदीखग तस्मादवश्यंदातव्यंपु- ण्यकाले सर्वदा ८६ गंगादिसर्वतीर्थेषुब्राह्मणावसथेषुच चंद्रसूर्योपरागेषुसंक्रांतीदर्शवासरे ८७ अयनै विषुवेचैवव्यतीपातेयुगादिषु अन्येषपुण्यकालेषुदद्यानगोदानमुत्तमम् ८८ यदैवजायतेश्रद्धापात्रसंपा- प्यतैयदा सएचपुण्यकालास्याद्यतःसंपत्तिरस्थिरा ८९ अस्थिराणिशरीराणि विभवोनेवशाश्वतः नित्यंसन्त्रि हितोमृत्युःकर्तव्योधर्मसंचयः ९. आत्मवित्तानुसारेणवत्रदानमनंतकम् देयंविधायविडुस्वात्मनश्रेयर उता अल्पेनापिहिवित्तेनस्वहस्तेनात्मनेकतम् तदक्षयमवेदानतत्कालंचौपनिष्ठनि ९२ प्रदं भवति अनोवैराग्यमुत्पादय नसहस्तदानेश्रद्धामुत्पादयति भस्थिराणात्यादि ९ तत्रपात्रआत्मविनानुसारेणबहुक्नेिसतिस्वल्पंनदेयमिनिभावः ९५ १२५ ·रहानंदानपायेयपरलोकभोम्यंयेनअन्ययापाथेयंधिनापथि अस्मिंल्लोकमार्गेययाशक्तिः किश्यते तवैवामुत्रापि ९३ ९४ १५ अविज्ञाय अज्ञा गृहीतदानपाथेयःसुरक्षयातिमहाध्यनि अन्यथाक्लिश्यतेजंतु पाथेयरहितःपथि ९३ यानियाभिचदानानिदत्तानिझुचिमा नवैः यमलोकपयेतानिघुपतिष्ठेतिचायनः ९४ महापुण्यप्रभावेनमानुफ्जन्मलश्यते यस्तत्वाप्यचरेद्धर्मसयातिपर- मांगतिम् ९५ अविज्ञायनरोधर्मदुःखमायातियातिच मनुष्यजन्मसाफल्यकेवलंधर्मसेवनम् ९६ धनपुत्रफलबादि शरीरमपिबांधवाः अनित्यंसर्वमेवेदंतस्मारमंसमाचरेत १७ तावडेधापितातावद्यावज्जीवतिमानचः मृतानाम- तरंज्ञासाक्षणात्रनेहोनिवर्तते ९८ आत्मैवयात्मनोबंधुरितिषिद्यान्मुहुर्मुहुः जीवन्नपीतिसंचित्यमृतानांक पदास्य- ति ९९ एवंजानन्निदंसर्वस्वहस्तेनेवदीयताम् अनित्यजीवितंयस्मात्पश्चात्कोपिनदास्यति १०० मृतशरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्ठसमेक्षितौ विमुखाबोधवायांतिधर्मस्तमनुगच्छति १ लारुत्वेत्यर्थः ९६ ९७ ९८ जीवन्नप्यात्मैवबंधुःस्व स्यहितकर्ताजीचतामपिनोदत्तम्तर्हिमृतानांकः नकोपिदास्यत्तीत्यर्थः अतएवंजाननिनिहितीयेनसंबंधः ९९ सर्वेइदं आवरदानम् १०० १ ·ग-पन्टी UE २ ३ ४.५ ६ धनंथावत् आत्मायत्तं आत्मनः स्वस्यायत्भाधीनं भन्मत्वातिनिदेयमरेइतिवक्तमपिनोत्सहते उत्साहनवक्तुमफिस गृहाानिवनेश्मशानात्सर्वबांधवाः शाशमंकृतकर्मगनंतमनुगच्छति २ शरीरंवन्हिनादग्धंकृतंकर्मसहास्थि तम् पुण्यंचायदिवापापर्युक्तेसर्वत्रमानवः ३ नकोपिकस्यचिदधुःससारेदारपसागरे आयातिकर्मसंबंधाद्यातिक मसयपुनः ४ मादपिदसतश्चातबंधदारादिसंगमः प्रपायामिवजंतूनांनद्याकाष्ठोघवञ्चलः ५ कस्यपुत्राश्चपी- आश्वकस्यभार्याधनंचचा संसारेनास्तिक कस्यस्वयंतस्मात्पदीयताम् ६ आत्मायत्तंधनंयाचततावद्विप्रेसमर्पयेत् पराधीनधनेजात्तेनकि चिदक्तुमुत्सहेत् ७ पूर्वजन्मतादानादत्रलब्धधनंबहु तस्मादेवपरिज्ञायधर्मार्थदीय- तांधनम् ८ धर्मात्संजायत्तेर्थश्वधर्मातकामोभिजायते धर्मएचापवर्गायतस्मादर्मसमाचरेत् ९ बड्याधार्य- तेधर्मोबहुभिर्नार्थराशिभिः . निर्षिचनाहिमुनयःश्रद्धावंतोदिवंगताः १० योग्योनभवनि नहिदायोम्याकृतइत्यर्थः ७ निदर्शनमाह पूर्वदनिधनंच धर्मैकफल मिति धर्मार्थमेवरीयताम् ८ चतुर्वर्गफलदा- || ४१ पिनमेचेन्याह धर्मादिति । श्रद्धापूतधर्मण्वसद्गनिषदोमवतीत्याह थट्याइनिहाभ्याम् १० ·भक्त्याउपहतंसमर्पितनत्पत्रादिषयत्तात्मनः श्रद्धापूनचित्तस्याहमभामानि ११ वहस्तदानश्नाप्पपुत्रदत्तस्तौति १२ देवानांसमूहोंर्देव- नं नैर्देवसमूहैरपि १३ नेनैववित्तेनपुत्रादिभिः सहस्वयमपिनिःपापोभवतीत्यर्थः १४ पितुर्निमित्तमित्यनुत्तमेवास्याप्यर्यः गर्भधारण पत्रपुषफलंतोयंयोमेमस्याप्रयच्छति नहात्मधुपहतमभामिप्रयतात्मनः १५ तस्मादपश्यदातव्यंनदादानंधि धानतः अल्पंवादहवेतायंगणनांनवकारयेत् १२ धर्मात्माचसपुत्रोवैदैवतैरपिपूज्यते दापयेद्यस्तदानानिपित रंद्यातुरंभुषि १३ पित्रोनिमित्तंयहिनं पुत्रैःपात्रेसमर्पितम् आत्मापिपावितस्तेनपुत्रपौत्रपपोत्रकै १४ पितुः शतगुणं पुण्यंसहसंमातुरेचच भगिनींदशसाहस्सोदरेदत्तमक्षयम् १५ नचैचौंपट्रवादातुर्नवानरकयात- नाः मृत्ककालेचनायेंयमदूतसमुद्भवम् १६ पोषाभ्यांपितुर्मातागरीयसीतिहेतोः सहस्रदयायामगिनीमूतिरितिहेतोर्द शसहस्संनयासदृशंदानमितिवचनाचेनिसोदरस्यापिसमानोदरजन्मवादात्मतुल्यत्वंअतस्तदत्तमवयंभवति तदक्षयंवदानस्वहस्तेनात्मनेकन मितिपूक्तिवचनादिति १५. रानदानुपुत्रस्यापिइहतुउपद्रवामार्यादयोनपरत्रनचेत्यादि अनापितेनैववित्तेनेति पूर्वस्येवानुवृत्तिः १६ ·गपुन्टी-भदतेदोषमाह यदीनिद्धाभ्याम् १७ १८ इनिरीकायामष्टमोऽध्यायः ८ तुउस्यादिकमाहात्म्यंसंन्यासविधिपूर्वकम् उवाचनवमेध्यायेन्धिाभ- यदिलोमान्नयच्छतिकाले त्यातुरसंज्ञके मृताःशोचंतितेसर्चेकदा पापिन रवग १७ पुत्राःपौवाःसहयात्रासगोत्राः सहृदस्तये ददंतिनातुरेदानंब्रह्मप्रास्तेनसंशयः १८ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोदारेभातुरदाननिरुपणोनामअष्ट मोऽध्यायः ८ गरुडउवाच कथितंभक्तासम्यकदानमातुरकालिकम् नियमाणस्ययत्कृत्यंतदिदानींवदन- श्रीभगवानुवाच शृणुतायप्रवक्ष्यामिदेहत्यागस्ययहिथिम् मृतायेनविधानेनसद्गतियांतिमान वाः २ कर्मयोगाद्यादेहीमुंचत्र निजवपुः तुलसीसन्निधौर्यान्मंडलंगोमयेनतु ३ तिलांश्वविकी- र्याथदश्चैिवविनिक्षिपेत् स्थापयेदासनेशुश्वेशालिग्रामशिलांतदा ४ शालिग्रामशिलायत्रपापदोपभया पहा तसंनिधानमरणान्मुकिर्जतो.सनिश्चिता ५ यमाणविधिहरिः १ गरुडःएउति अयिमक्षणेमरिष्यतीतिनियमाणस्तस्ययत्कृत्यंतहद १ येनमृतःसगतियातितद्विधिशृणु २ कर्मयोगा ||५२ निप्रारब्धकर्मोट्यान देहीजीवः निजंआत्मत्वेनसीरुनंवपुः अवयदासजनि तदामंडलंकृयादित्येन्चयः ३ ४ ·--- ६ . • ९ ननुभपुत्रस्यगनिर्नास्तीतिपूर्वोक्तविरोधान्पबहीनः कथं विष्णुपुरंपातिसतुदुर्गनिमेवयानिहनिचेनत्राह एतानि तुलसीविटपच्छायायवास्तिभवतापहा तत्रैवमरणान्मुक्तिःसर्वदादानदुर्लभा ६ तुलसीविटपस्थानंगृहेयस्या पतिष्ठते तत्यहतार्थरूपहिनयोतियमकिंकराः ७ तुलसीमंजरीयुक्तोयस्तपाणान्चिमुचति यमस्तैनेक्षितुं- शक्तोयुक्तंपापशतैरपि तस्यादलंमुखेकलातिलदर्भासनेमृतः नविष्णुपुरंयातिपुत्रहीनोप्यसंशयः ९ निला: पवित्रास्विविधादर्भाश्चतुलसीरपि नरनिवारयंत्येनेदुर्गतियांतमातुरम् १० ममस्सेदसमुद्रतायत्तस्तेपावनास्तिलाः असरादानवादैत्याविद्रवनितिलेस्ततः ११ दर्भाविभूतिमनायम्मरोमसमुद्भवाः अनस्तुतस्पर्शनादेवस्वगंगच्छं- तिमानवाः १२ कुशमूलेस्थितोब्रह्माकुशमध्येमनार्दनः कुशायशंकरोदेवस्त्रयोदेवा-कुशेस्थिताः १३ लादयोऽर्गतियाननिवारपंति १० ननुनिलादीनाईदृशोमहिमाकुत इनिचेतवाह ममेति ॥ दर्भेति कुशोस्मितणनातीनांरोमाण्युनि जजामानांउत्पनिस्थानानिमगवरचनादिप्ति १२ कुशस्थानिपावनतामाह कुशइति १३ ·कपुर क्रियमाणाः दर्माणिप्रयुज्यमाना अपिनिर्माल्यताअयोग्यनांनयोनि १४ सामान्यशास्त्रादिशेपशास्त्रस्यबलवनतामाह दनि नीचेनीचजानि म. अनःकुशावन्हिमंत्रतुलसीविषधेनयः नेतेनिर्माल्यत्तायांतिक्रियमाणाःपुनःपुनः १४ दरिपिंडेषुनिर्माल्याब्राह्मणा:- तमोजने मंत्रागौरतलसीनीचेचितायांचहुनाशनः १५ गोमयेनोपलिप्सेतुदस्तिरणसंस्कने भूतलेह्यातरंकु- पद्तिरिविवर्जयेत् १६ ब्रह्माविष्णुश्चरुद्रश्नसदेवाहुताशनः मरलोपरितिष्ठंतितस्मातकुचीतमैडलम् १७ सर्वत्रवसधापूतालेपोयत्रनविद्यते यत्रलेपाकृतस्तत्रपुनले पेनथुमति १८ राक्षसाधूपिशाचाश्वभूताःप्रेतायमा- जुगाः अतितदेशस्वदायामंतरिक्षेविशतिच १९ अतोमिहोत्रधाईचब्रह्ममोज्यंसरार्चनम् मंडलैनविनाभूम्या- मातुरनैवकारयेत् २० लिसभूम्यामतःकलास्वर्णरत्वंमुरवेक्षिपेत् विष्णोः पादोदकंदद्याच्छालियामस्वरूपिणः स शालियामशिलातोयंयापिबेतबिंदुमात्रकम् ससर्वपापनिर्मुक्तोवैकुंठभुवनंब्रजेत् २२ मुखेमंत्राःगौतुलसीचतढे १३ है निर्माल्या अपात्याः १५ प्रासंगिकंपरिसमाप्यपकतमनुसरतिगोमयेनेनि १६ १७ १८ १९ फराचनदेवपूजाम २० २१ २२ ·२६ इनराअन्यानपः अवगाहन मानेन गंगातुदर्शनादिभिरेचपुनानि इनिहितीयेनान्वयः २७ २८ जलर ततोगंगाजलंट्यान्महापातकनाशनम् सर्वतीर्थक तस्नानदानपुण्यफलप्रदम् २३ चांद्रायणंचरेचस्तसहस्रका यशोधनम् पिवेद्यश्चैवगंगांभासमोरयातामुभावपि २४ अमिप्राप्ययथाताऱ्यातूलराशिर्धिनश्यति तयार्गगांबु- पानेनपातकंभरमसाद्भवेत् २५ यस्तसूर्याशसंतप्तंगांगंयासलिलंबेत् ससर्वयोनिनिर्मुक्तःप्रयातिसदनहरेः २६ नयोजलावगाहेनपावयंतीतरोजनान् दर्शनात्स्पर्शनात्यानात्तथागंगेतिकीर्तनात् २७ पुचात्यपुण्यान्पुरुषान शतशोथसहस्रशः गंगातस्मापिबेत्तस्याजलंसंसारतारकम् १८ गंगागंगेतियोब्रुयात्याणे कंटगतैरपि मृतोवि- पुरंयातिनपुनर्जायतेमुवि २९ उचामदियःयाणैः पुरुषःश्रयान्वितः चिंतयेन्मनसागंगांसोपियातिपरांगति म ३. अतोध्यायेन्नमेद्गगांसंस्मरेतज्जलंपिबेत् तत्तोभागवतंकिंचितशणुयान्मोक्षदायकम् ३१ श्लोकंश्लोका. ईपादंवायौतेभागवतंपठेत् नतस्यपुनरारतिब्रह्मलोकात्कदाचन ३२ पानमहिमातुकिंवर्ण्यतेतत्स्मरणचिंतनारपिमुक्तो भवतीत्याह गंगेतिहाभ्याम् २१ ३. ३१ ·गपुरी | ३ अनशनंजलानपरित्यागः अनाशनेकाश्यपयाक्षयागनिरिनिहेतोः कुर्यादिति अयातुरसंन्यासंनिर्धारयतिदयादितिसान अत्रयद्यपि भ बाह्मणाःप्रव्रजतिइतितेर्मुखजानामयंधोयहियोर्लिंगधारणम् बाहुजातोफजातानामपंधर्मोनविद्यते इतिस्मृतिनिपेधात् ब्राह्मणस्येन प्रव्रज्याननुक्षत्रियादेरित्याहुः तथापियदहरेवविरजेत्तदहरेषव्रजेदित्यादिश्रुतत्रैवर्णिकसाधारणत्वात् बयाणांवर्णानांवेदमधीस्याश्रमाचर णमिनिसूत्रकारक्तनाच मुखजानामयंधविष्णवंलिंगधारणम् बाहुजातोऊजानानांचिदंडनषिधीयते इनिदंडविषयेनिपेधदर्शनाचसो पवीतयोर्वेदमधीतयोर्विरक्तयोःक्षत्रियवैश्ययोरपिदंडधारणमंतरेणकेवलपमंत्रोच्चारणमात्रएवातुरसंन्यासाधिकारः नत्नुपवीतयोहारू- वेदोपनिषदांपाठाशिवविष्णुस्तवादपि ब्राह्मणक्षत्रियविशांमरणमुक्तिदायकम् ३३ प्राणप्रयाणसमयेकुर्यादनशनं रसंग दद्यादातरसंन्यासपिरक्तस्यद्विजन्मनः ३४ टमूटयोरित्याहुःपिंच विजयनइस्फक्तयतात्रीभगवनाप्ययमेवपक्षःस्वीकृत क्षत्रिय विश्वयोरपिहिजन्मनवादातरसंन्यासाधिकारः सूचितः इनिपनीमः तथापिॉवरक्तस्यैवकिमर्थयदिसंन्यासोत्तरंधारबवशान् जीवितोपिपुनगि मुलयाांताशित्वंस्यात् किंतु रात्पबजेदेवेति नदुक्तंमनुना आत्मन्यमीन्समारोप्य ब्राह्मण प्रव्रजेनग्रहान् बाह्मणःक्षत्रियोवापिपैश्योचाम ब्रजेत् राहादितिस्मरणाचेनि भत्रायविशेषः ब्राह्मणस्तदंडधारणंरुत्वातवियोवैश्यश्चउपशमादिसंन्यासंन्यासधर्मान्तीफत्पपजेदिति अस मासंगिकेन ३४ ·एतदेवसूचयनि संन्यसमिति ॐ भूःसंन्यस्तमया सुवासंन्यासंमया स्वि-संन्यस्तंमया वासासंन्यस्तमयास्वाहा गायत्री पुरेपणाया वित्तेपणायालोकेपणायाश्च युन्थिनोहंसाहाशिरव प्रायोसर्वभूतेभ्योमत्तः स्वाहेत्यादिपैयमंचानचार्य अहंब्रह्मास्मीत्यनुभवचाक्यार्य विसरणेनब्रह्मपरोधूयादित्यातुरविधिः अत्रदंडधारणेतुदाहः निलोदकपिंडदानादिकंचनस्यात्तस्यवाहः संन्यस्तस्पतुरीयाश्चमत्वात् अस्याहंज- संन्यस्तमितियोव्यात्याणे कंठगतैरपि मृतोविष्णुपुरंयातिनपुनर्जायतेभुवि ३५ एवंजान विधानस्यधार्मिकस्यन दारसग उध्वंद्रेिणगच्छतिषाणास्तस्यसरवेनहि ३६ मुखंचचक्षपीनासेकर्णोद्वाराणिसाच एण्यासकृतिनीयां तियोगिनस्तालुरंधतः ३७ अपानान्मिलितपाणायदाहि भावनिएयक सूक्ष्पीभूत्वातदायायुविनि कामनिपुतलात ३८ ह्यास्मीत्यंतः संन्यस्पतुपारलौकिकमपिसवक्ष्यमाणंकर्मकुर्यादि निविशेषः किंच सांप्रदायिकानोनुइदमप्यनभिमतमेचतेनुब्राह्मणस्यापिदंडधा रणविनातुरसंन्यासोनास्नि सपियवैश्ययोश्चसर्वयैवानधिकारइत्येवंवदंतीनि ३५ एवंउक्तपकारेणजातंविधानं आतुरत्ययस्यनस्य ३६ उरिद्राण्येवाह मुखमिति ३७ प्राणोकमणेनशरीरत्यागपकारमाह भपानादिति नाभिस्थानेमिलितयोःपाणापानयोर्यदाविश्लेषो भवति नदासूक्ष्मीधूसातींद्रियः मन वायुम्भाणः पुत्तलात् शरीरानिःसरति ३८ ·# गपुन्टी मातीश्चरेशरीराधारभूने प्राणेयथानिराधारोदुमः पतनि एवंपनने ३९ गतप्राणस्यशरीर स्यावस्थामाह निर्विचेष्टमिनिहाभ्याम् ४० ईशेदेहे ४१ एथिव्यादीनांस्वस्वरूपेलयमाह सपादैन ४२ प्रात्मानुजायते अतिटनेविपरिणमने अपक्षीयतेनश्यतीत्येवंभाष्यकारादिभि शरीरंपततेपश्चानिर्गतमरुतोश्चरे कालाहनंपतत्येवंनिराधारोयथागुमः ३९ निर्षिचेष्टं शरीरंतुपाणेर्मुक्तंजुगुप्मि- तम् अस्य श्यंजायतेसद्योदुर्गधंसनिंदितम् ४० विधावस्थाशरीरस्यकृमिचि स्मरूपतः किंगः क्रियते देहेक्षणविध्वंसिमिनरैः १० एविच्यालीयतेपथ्य आपश्चैवतथाच नेजस्तेजसिलीयेनसमीरस्तसमीर णे १२ आकाशचुतथाकाशेसर्वव्यापीचशंकरः नित्यमुक्तोजगत्साक्षीप्रआत्मदेहेषजोमरः ४३ सद्रिययुतो जीवःशब्दादिविषतः कामरागादिभिर्युक्तःकर्मकोशसमन्वितः ४४ पुण्यवासनयायुक्तोनिर्मिनेस्पेनकर्मणा सपविश्यनदेहेराहेदग्धेयथाग्रही ४५ कतपशावविकाररहितएचास्ति ४३ ननुएथिव्यादयस्तस्वस्वसूक्ष्मस्वरूपेलीनाभवंति आत्माचनित्यमुक्तोजगत्साक्षीभवतिनहिकर्मफलभोक्ता ४५ कःइत्याशंकायांजीवएचपुण्यापुण्यवासनानुसारेणशभाशुभकर्मफलभोक्तास्तिइतिव्यावहारिकंजीवस्वरूपनिरूपयन्नाह सर्वइति ५४४५ ·५६ धार्मिकावल्लभायेपनेिदेवदूताः कृतआतुरत्ययेनतंएनंधार्मिकेस्व स्वर्गलोकेनयंति ४७ सष्टुशोभनोदिव्यस्तेजोमयोदेहोयस्यस- देवरूपःसन्यास्वर्गादिलोकनक्षणमेवपापोतीति नहिसरुनिनावर्षपर्यनमममार्गगमनं भवतीतिभावः ४८ इतिरीकायांनवमोऽध्यायः तदाविमानमादायकिंकिणाजालमालियत् आयांतिदेवदूताश्चलसच्चामरशोभिनाः ४६ धर्मतत्वविदामाज्ञाःस- दाधार्मिकवल्लभाः तदैनंकृतरुत्यस्वर्धिमानेननयंतिते १७ दिव्यदेहोविरजांबरसकसवर्णरत्लाभरणेपेतः दान प्रभावात्समहानुभावःप्रोमोतिनाकंसुरपूज्यमानः ४८ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोद्वारेनियमाणकृत्यनिरुपणोनाम- नवमोऽध्यायः ९ गरुडउवाच देहदोहविधानंचवदरुकृतिनाविभो सतीयदि भवेत्पत्नीतस्याश्चमहिमावद श्रीभगवानुवाच शृणुतायपवक्ष्यामिसर्वमेवोध्यदैहिकम् यत्कृलापुत्रपौत्रश्चमुच्यतेपैतृकारणात् २ स्वर्गगतस्यजीवस्यदेहदाहविधिरवग सत्याविधानंमहिमांहरिचपरिएच्छनि १ दाहनृतीयदिनयोः पंचकस्यविधिनथासतीगंगामभावं पदशमेघाहमाधवः २ देहइनि १ औलदेहिकलोकांतरोपयोगिकर्म २ १ ·३ १. सुरी अंत्यष्टिंदाहादिकर्म पापानां अपनुति शस्तदर्थमितिहेतुरुक्तः ४ मृतौमरणेसति ५ ६सभिःपुपमालादिभिर्मडयेत् शवंभूषये- तदुक्तंविष्णुपुराणे प्रेतदेहंशुभैःस्नान:रमापितंसाविभूषितम् दवायामाबहिःस्मापादिति ७ संकल्पेन अमुकगोत्राय अमुकना किंदत्तैर्बहुभिर्दानै पित्रोरंत्येष्टिमाचरेत् तेनामिष्टोमसदृशंपुत्रःफलमनामुयात् ३ तदाशीकंपरित्यज्यकारयेन्मुंड- नरुतः समस्तांधवैर्युक्तःसर्वपापापनुत्तये ४ मानापित्रोर्मृतीयेनकारितंमुंडनंनाहि आत्मजःसकयंज्ञेयःस सारार्णवनारकः ५ अतोमुंडनमावश्यनरवकक्षाविवर्जितम् ततःसबांधवास्नात्ताधीतवस्त्राणिधारयेत् सचीजलंसमानीययतस्तरमापयेतूशवम् मंडयेचंदनैःसग्भिगंगामृत्तिकयायवा ७ नवीनवस्त्रैःसंच्छायतेदापि इंसदक्षिणम् नामगोत्रसमुच्चार्यसंकल्पनापसन्यतः ८ मृत्यस्थानेशदोनामतस्पनाम्मापदापयेत् तेनभूमि- भवेत्तुशनधिष्ठातृदेवताः ९ पेशवायब्रह्मदैवत्वस्थानपिंडीयंमयादीयतेनवोपतिष्टतामिति ८ एवंहिहारिविश्रामे पांयः चूननाम्पाविष्णुरुदैवत्यंपिरदद्यादिति नेन-१६ स्थानपिउननस्पशवस्य अधिष्ठातृदेवता आधारभूताथमिस्तुशाभवेदितिकारणमुक्तम् ।

·नगरपिरेनतकोटिपभूतानांगणनासयेदुर्गनाः दुएंअकलिस्थानंपाप्तास्तै उपयानायविनायनविनोत्रसद्गनिमवरुध्यससमानंकारणंततर्जुन अतीनि * "२ १३ नेनभूननाम्नानस्पेशायपिउइत्यमुक्नने समायभूमिअयुस्यजलेनसंस्माप्यसक्स १ तस्पप्रेतस्पहीनता द्वारदेशैभवेत्पांथस्तस्यनामाप्रदापयेत् तेननैवोपघातायभूतकोटि दुर्गताः १० ततःप्रदक्षिणाकृतापूजनीयः स्नुपादिभिः स्कंधापुत्रेणदातव्यस्तदान्याधिवेसह ११ वृत्तास्कंधेस्वपितरंयस्मशानायगच्छति सोश्वमेधफले पुबौसमतेचपदेपदे १२ नीतास्कंधेस्वपृष्ठेकेसदातातेनलालितः नदेवनहणायुच्येत्मनस्वपितरंचहेत् १३ नतो धमागविधार्मसमाायुक्ष्यकारयेत् सरनाप्यभूतसंज्ञायनस्पैतेनप्रदापयेत् १४ पिशाचाराससायक्षायेचान्येदि- सेस्थिताः तस्यहोतव्यदेहस्यनवायोग्यसकारकाः १५ व्यस्पोनरयोग्यस्यदेहस्य अयोग्यत्वकारकान पत्रपिंडदानंक्मिातन्यांसभक्षणमयोग्यत्वंयथोच्छिष्टहविर्हवनायोम्यं भवति नबढे इपीलई अनःपिशाबरादरः पिरंभुता लन्यांसंघकनकनीवियाणमुक्तं इरमेरनिनादै १५ ·गपु x समावभूमिसलिष्यगोमयेनवेदिक्पलिमभूमिउल्लिख्यतस्यांदलेणोलरेखांकृत्वारेरचामध्येनामिकागुनोएसजलेनामुत्पउपसमा यनत्रचन्हिसंस्थाप्यक्रव्यंमृनकस्यमांसं अनिमसतीति व्याट्स्तदेवसंज्ञानामयस्यतंदेवंचन्हिंपुष्यादिभिः संपूज्यलोमश्यास्वाहात्वग्यस हा २ मासेभ्यःस्वाहाइत्यापनुवाक्येनवेदमंत्रणनिधिमनतिक्रम्येनियथाविधिहोमंकुयात् १८ हेक्रव्याददेवत्वमेवांते भूतानिपंचभूतात्मक ततोनीवाश्मशानेषुस्थापयेदुत्तरामुरतम् तत्रदेहस्यदाहायस्थलं संशोधयेद्यथा १६ संमाय॑भूमिसंल्लिप्योल्लि- ख्योदत्यनवेदिकाम् अभ्युक्ष्योपसमाधायवहिनवविधानतः १७ पुष्पाक्षरथान्यदेवंऋव्यादसंज्ञकम् लो मध्यस्वनुवाक्येनहोमकुर्याद्यथाविधि १८ मूतज्जगद्योनिस्त्वंचूतपरिपालकः मृतःसंसारिकस्तस्मादेनं- त्वंस्वर्गतिनय १९ शरीराणिविभर्षि स्वस्मिन्थारयसि इतिहनदसि पिंच त्वमेवजगतायोनिः कारणंचासी: पंचमहान तांतर्गतत्वात्तमेवलोकस्यसर्वप्राणिजातस्यक्षधासंदीपनेन भुक्तानपरिपाकेनपरिपालकोसि तस्मादेनोःसंसारिकः संसारेभकामना खापंपुरुषस्तमेनवगतिनप प्रापयेतिप्रार्थना १९ ·विमायांमोसस्थापनंनत्यक्षतिकंतदारभ्यसपिंडनात् प्राकमेतत्वंभवति अनभितायांशवहस्तेचसपिंडीपर्यंतचभेतनाम्मैवप्रदातव्यंस्था नादिपुशवपांचभूननामभिरिति २१ पक्षांतरमाह कोपेति प्रेतकल्यंअंत्येष्टिविधानंतद्विदः साधकमयाहः अतस्तेनसाधकनानावाकरे- एवप्रेतनाम्चेति २२ ययादिकपालादिबलिभिहविराहनियोग्यं भवनि नइपंचपिशवस्याहुतियोग्यत्तेति अन्ययापंचपिउदानं विनानुउपचा इतिसंप्रार्थयित्वामिंचितांतत्रैवकारयेत् श्रीरवंडतुलसीकाष्ठेपलाशाश्वत्थदारुभिः २० चितामारोप्यतंप्रेतंपिंडोही नवदापयेत् चितायांशवहस्तेचप्रेतनाम्मारवगेश्वर चितामोक्षपतिकंप्रेतत्वमुपजायते ९१ केपितंसाधक- पाहुम्धेतकल्पविदोजनाः चितायांतेननाम्नावाप्रेतनाम्नायवाकरे २२ इत्येवपंचभिःपिरैःशतस्याहुतियोग्य- ता अन्यथाचोपयातायपूर्वोक्तास्तेभवेतिहि २३ प्रेतोदखापंचपिंडानहुतमादायतंतृणैः अमिपुत्रस्तदादया- नभनेत्पंचयदि २४ नायसकुशलनाशायपूर्वोक्तभूतपिशाचादयोभचंतीति २३ पूर्वलोमध्यस्वाहेत्यनुवाक्येनहुनं: नमेगामिणेरादायपुचोदयादमिनिरनिकानांतु अग्रिहोत्रादादायदयादितिविशेषः २४ ·KRE करावदादाहोमवासनोत्तरदवारिपके घनदाहणकाइसंघहिनकारयेदिनिनिषेधात् २५ रेचनीअंनेयस्पनदेनत्यचर्कदा है पंचसुमतोयक्तनगतिलभतेनरः दाहस्तत्रनकर्त्तव्याकृतेन्यमूरणंभवेत् २५ आदकित्वाधनिष्टार्धमेतुन्नक्षत्र चकम् रेवत्यंतनदाहेहँदाहेचनश भवेत्- २६ गहेहानिर्भवेत्तस्यकोषेषमृतोडियः पुत्राणांगोत्रिोच पिकमिहिमपजायते २७ अथवाऋक्षमध्येहिदाहास्यारिधिपूर्वकः तहिधितेप्रवक्ष्यामिसर्वदोषपूशांतये २८ शवस्यनिकटताक्ष्य निक्षिपेत् पुत्तलास्तदा दर्गमयाश्चचत्वारासमवाभिमंत्रिताः २९ तसहेमप्रकर्तव्यंचहनिक सनामभिः प्रेताजयतमंत्रणेपुनःमस्तसंपुरैः ३. नतोदाहःप्रकर्त्तव्यस्तेष्वपुत्तलकै सह सपिंडनदिनेत्तिस्य शांतिविधिसतः ३१ निलपात्र हिरण्यंचरप्परत्ययाक्रमम् एतपूर्णकांस्यपात्रंदद्याद्दोपपशांतये ३२ भाईयोम्यंन २६ रहेसतिशमाचएचाहएहइनि २७ विपिनातुपंचकेपिदाहःस्यादित्याह अयेनि २८ विधिमेवाह शवेतिमंत्राः संहिनायांज्ञात- न्या: २९ प्रेनाजयनानरइंद्रोवःशर्मयच्छतु इनिमंत्रणसंपुटैःऋसनामभि-होमः कार्यः १० ·३३ अ- ३४ प्रसंगात्सतीत्यतन्यहिमानंचाह पतिव्रताचेकोनविंशतिभिः ३५ एवंशांतिपियानंतुकलादाहंकरोनियः नतस्यविनोजायेतप्रेतोयातिपरांगतिम् ३३ एवंपंचकदाहःस्यात्तहिनाकेव- लंदहेत् सत्तीयदिभवेत्पत्नीतयासहविनिर्दहेतु ३४ पनिव्रतायदानारीपञप्रियहितेरता इच्छेत्सहेवगमनंतदा- समानसमाचरेत् ३५ कुंकुमांजनसहरभूषणभूषितांननुम् दानंदद्याद्विजातियोबंधुचर्गेभ्यएवच ३६ गुरुंनम- स्कृत्यनानिर्गच्छेन्न्मदिरारहिः तनोदेवालयेंगवामन्यातपणमेरिम् ३७ समाभरणनश्रीफलंपरिरह्यच लज्जांमोहंपरित्यज्यश्मशानभवनंबजेत् ३० तबसूर्यनमस्कृत्यपरिक्रम्यचितांतदा पुष्पशानदारोहेनिजांकेस्या पयत्पतिम् ३९ सरिवश्याश्रीफलंदद्यान्दाहमाज्ञापयेत्ततः गंगारमानसमंज्ञानाशरीरंपरिदाहयेत् ५. नद्- हदर्भिणीनारीशरीरंपतिनासह जनयित्वाप्रसूनिचवालंपोष्यसतीप्रवेत् ४१ नारीभतारमासाचशरीरंदहते यदि अमिर्दहतिगात्राणिनैवात्मानंपपीरयेत् ४२ पारनमेवरानेनसम्पयति दानेद निराभ्याम् १२ दृष्टानेन ·गपुरी १३ दिव्यादौविवादेशपयादौ १४ किंच अंतरात्मसतीजीवःमृतेनदेहरूपेणतुमरणंगतेन आत्मना अव्ययात्मस्वरूपेणचा सहएकतांपा. मापुनारीशरीरंनपानोनीत्यर्थः ४५ इसमेवार्ययतिरेकमुरखेनद्रव्यनि यावदिति यावत्सनीनस्यात्नावत्स्त्रीत्वान्नमुच्यते किंतुसतीएचमु-१० दह्यतेमायमानानांधातूनांच्यथामलः तथानारीदहेत्यापंहुताशेयस्तोपमे ४३ दिव्यादीसत्ययुक्तश्त्रशुद्धोधर्म युतोनरः यथानदत्यनेनसलोहेपिंडेनकर्हि चित् ५५ तथासापतिसंयुक्तादह्यतेनकदाचन अंतरात्मात्मनाभास- नैनैवत्वमागता ४५ यावच्चामौमृतेपत्यौस्त्रीनात्मानंप्रदायेत् तावन्नमुच्यतेसाहिस्त्रीशरीरात्कथंचन ४६ तस्मा सर्वप्रयत्नेनस्वपतिसेवयेत्सदा कर्मणामनसावाचामृतेजीपतितद्गता १७ मृतभरियानारीसमारोहेगुताश- नम् सारुंधतीसमाभूत्वावर्गलोकेमहीयते ४८ तंत्रसाभर्नुपरमास्तूयमानाप्सरोगणे: रमनेपतिनासायाव- दिंद्राश्चतुर्दश ४९ मातृकंपैदकंचैवयत्रसाचपदीयते कुलत्रर्यपुनात्यत्रभरियानुगच्यति ५० तिस्त्र-कोट्योको- रोचयानिरोमाणिमानुषे तावत्कालंवसेत्स्वर्गेपतिनासह मोदते ५१ येतइत्यर्थः ४६ मतरिमतेजीपतिवसतितद्गतातदनुग नाभवेत् ४७महीयनेपूज्यामवति ४८ भर्तृपरमाभर्तुरपिशोभनरूपा ४९ अत्र अस्मिन्लोके ५० तिस्त्रःकोट्यइति अगणितानियावत्यःसिकनाभूमेस्तावनी रस्मगाउँतिवत ·स्मणेनसहकत्वंगतापितेनक्रीडतेइत्यत्र अतेचस्मिनंस्फीतंनस्यादन्योन्यमीक्षणमितिवचनादहतानंदादपिस्नेहानंदे अधिकसरवानुभावा त्यभूत्वारमतेइतिभावः भर्तलोकेस्वर्गे ५२ किंच मुक्तापिलीलावियहरुत्वाभजतेत्रभजनानंदस्याधिक्यनयात्रापिस्नेहानंदस्याधिकत्सा न रमणायस्वेच्छयैपविमलेकुलेजायतेननुकर्मणाइति अन्यथासतीएवस्वीशरीरान्मुच्यतेनान्यइतिपूर्वोक्तवचनविरोधःस्यात् नस्पतिमेवल विमानेसूर्यसंकाशेकीडरमणेनसा यावदादित्यचंद्रोचपातलोकेचिरंवसेत् ५२ पुन भिवायुःसाभूताजायतेविमलेकुले पनिबनातुयानारीतमेवल मतेपतिम् ५३ याक्षणंदाहारवेनसरवमेतादृशंत्यजेत् सासूदाजन्मेपर्यंतंदह्यतेविरहा- मिना ५४ तस्मात्पतिशिवंज्ञात्वासहतेनदहेत्तनुम् यदिनस्यात्सत्तीताय॑तमेवंप्रदहनदा ५५ अर्धदग्धेयवापूर्णस्फो टयेत्तस्यमलकम् गृहस्थानांतुकाष्ठेनयतीनांश्रीफलेनच ५६ भने नदुसंमाघे अतीवयोषित्प्रकृतिःसनिश्वलापुमांसमम्पेनिभवांवरेषपीति ५३ अनुतप्याह याइति ५४ प्रासंगिकंपंचकसती कृत्संपरि समाप्यप्रस्तनदाहमेवानुसरति यदीनि ननरंएवंवक्ष्यमाणप्रकारेण ५५ स्फोटयेदवायमभिप्रायः हटयोगिनस्तुपेच्छयाब्रह्मरंधभित्ताब लोकंयानि कर्मयोगिनांतुपरनोभेदनेनपितृदेवलोकप्राप्तिर्भवनि सन्यासिनोहपूर्वभित्तापश्चात् गंगायांतदलाभेसूमोवानिक्षिपेदिनि ५६ ·मन्पुरी ५० ५७ मंत्रमेवाह अस्मात् अकारात् अकारोवासदेवःस्यात् इनिमंत्रकोशः असराणामकारोस्मीतिश्रीभगवडूचनाच हेपानक खंभीवासदेखा ज्जातोसि वाचांवन्हेर्मुरवक्षेत्रमिनिस्मृत्युक्तेः किंच त्वत्त्वत्तःसकाशात् अयंजनः स्वर्गायलोकायस्वर्गलोकंपतिगपुन यताम् तेजोमयदिव्यशरी रेणउत्पन्नोभवतु किंच अस्यै अस्यस्थूलदेहः स्वाहात्वयिहनिरस्त किंच ज्वालायामेवहनिईयने अतस्वैज्वलतुमज्वलितोमवेनिमंत्रार्थः प्रासयेपितृलोकानांक्षित्वातब्रह्मरंध्रकम् आज्याहुतिंततोदद्यान्मंत्रेणानेनतत्सतः ५७ अस्मात्त्वमधिजातोसिखद यजायतांपुनः असौस्वर्गायलोकायस्वाहाज्वलनुपाचक ५८ एचमाज्याहुतिंदत्वानिलमियांसमंत्रकाम् रोदितव्यंत तोगाटते तस्यसरखंभवेत् ५९ दाहादनंतरंकार्यस्त्रीभिःस्नानंततःसतैः तिलोदकंततोदद्यानामगोचोपकाल्पतम ६० ५८ एचमिति अर्धदग्धेनु मस्तकंस्फोरयेत् पूर्णदग्धेसत्याज्याहुनिरयाञ्चेति नेनरोदनेनगुर्जराणांकुलव्यवहारपरमेतत् ५९ पूर्व स्वीभिः नतस्त्रीश्यः पासतादिभिरितिनामगोवाश्यांउपकल्पिनंसंकल्पितम् अमुकगोत्राया मुकप्रेतायेनिलोकेमद्दत्नवोपति- ष्ठतामिति ६० ·प्राशयेन चर्वयेत् शोकदिनेमिष्टभोजनपरिहारायपूर्वकटुमुरकुर्यादित्य भिधायः गुणानकीर्तिकरान् यावनकीर्तिमनुष्यस्यपुण्यालोकेषुगीय- ने नाचत्वालंबसेत्स्वर्गपूज्यमानः सरासरेरित्यभिधायः ६१ ५५ ५५ अवस्पिन्पाचेमिनस्वल्पहिइदंक्षीरंतुभाहि झुंच इदंनी प्राशयेनिंबपत्राणिमृतकस्यगुणान्वदेत् स्पाजनोरहेगच्छेतटष्ठतोनरसंचयः ६१ गृहेस्नानपुनःकृत्वागोग्रासंच- प्रदापयेत् पत्रावल्यांचभुजीयान्ग्रहान्नमसयुत् ६२ मृतकस्थानमालिषदक्षिणाभिमुखततः हादशाहकप यैतदीपंकादहर्निशम ६३ सूर्येस्तभागनेताक्ष्यश्मशानं वाचतुष्पये दुग्धंचमृन्मयेपावेतोयदद्याहिनत्रयम् ६४ अपकमृन्मयंपाक्षीरनारपपूरितम् काटवयेगुणेबडेस्लामपठे दिमम् ६५ श्मशानानलद- ग्धोसिपरित्यक्तासिबोधवः इदनारमिदंक्षीरमत्रभाहिमितंपिद ६६ चतुर्यसंचय कार्यःसामि केवनिरमिकैः तृतीयेन्हिहितीयेवाकर्त्तव्यश्वावरोधतः ६७ सपिवचनदिनेनदुक्तं विष्णुपुराणे चतुन्हित्वकर्तव्यंभस्मास्पिचयननप इतिअवरोधनः चतुर्थदिनपंचकशनिवारादियोगात् ५५ ·गबुग संचपरिधानमेवाह गलेसाकादशभिः ६८ परिक्रमानामावनकुर्यात् ५९ संभ्युक्ष्यपूर्वत किंचिदुग्धेनसैपोक्ष्यउटूरन चिनास्थाना गत्वास्मशानभूमिंचस्मार्नकृत्वाशचिर्मवेत् उर्णासूत्रवेष्टयित्वापवित्रीपरिचायच ६८ दद्यानश्मशानवासिन्यस्त- तोमाषबलिंसनः यमायत्तेनिमंत्रणतिसः कुर्यात्परिक्रमाः ६९ ततोदुग्धनसंभ्युक्ष्यचितास्थानरवगेश्वर जलेनस- मयेपनादुरेदस्थिरदकम् ७: रुखापलाशपत्रेषुक्षालयेवग्यवारिभिः संस्थाप्यमृन्मयेपात्रेधाहं कुर्या- यथाविधि ७१ त्रिकोणस्थंडिलंकृत्वागोमयेनोपलेपितम् दैक्षिणाभिमुरखो दिक्षदद्यापिंडत्रयंत्रिषु ७२ पुंजीकस्यचिताभस्मतत्रत्वात्रिपादुकाम स्थापयेत्तत्रसजल मनालाचमुरचे घटम् ७३ ततस्तंडुलपाकेनदधि एतसमन्वितम् बलिंप्रेतायसजलँदद्यान्पिष्टंयथाविधि ७४ पदानिदेशपंचेव चोत्तरस्यादिशिव्रजेत् गर्तवि घायतत्रास्थिपात्रसंस्थापयेत्स्वग ७५ ५, निष्काशयेत् ७० उपलेपिनस्थलमेवस्थंडिलंभवति नापकोणकता नत्रविषदक्षिणपश्चिमोत्तरासदिक ७१ ७५ ·गर्नपिरावाहस्यातिनश्यति मालनपोडशस्यांगभूतोभवति ७६ ७७ ७८ गंयायां अस्थिपतनस्यमहिमानमाह अंतरित्यष्टमि: दशदि- तस्योपरिततोदयात्पिड़दाहार्त्तिनाशनम् गर्नादुडस्यतत्पात्रंनीत्वागच्छेज्जलाशयम् ७६ तत्रपक्षालयेदुग्धंज- लादस्थिपुनःपुनः चर्चयेञ्चंदनेनाथकंकुमेनविशेषतः ७७ एत्वासंपुटकेत्तानिकत्वाचहदिमस्तके परिक्रम्यन- मस्कृत्यगंगामध्ये विनिक्षिपेत् ७९ अंतर्दशाहंयस्यास्थिगंगातोयेनिमज्जति नतस्यपुनरारत्तिर्ब्रह्मलोकात्क- दाचन ७९ यावदस्थिमनुष्यस्यगंगातोयेतिष्ठति तावहर्पसहस्त्राणिस्वर्गलोकेमहीयते ८० गंगाजलोमिस सपश्यमृतकैपवनोयदा स्पृशतेपातकंतस्यसयएवविनश्यति ८१ अराध्यतपसोयेणगंगादेवी भगीरथः उद्धरा- र्थपूर्वजानामानयन्ब्रह्मलोकतः ८२ त्रिषुलोकेषुविरन्याने गंगाया भवनं यशः यापुत्रान्सगरस्यैतान् अस्मारव्यांन- नयहिवम ८३ नमध्येएचमहीयते पूज्योभवनि ७९ तस्यामस्थिपननपसावंतु किंवर्यने नन्जलकत्तसंगपवनस्पर्शारपिकृतार्थीभवती-- वाह गंगेति गंगाजलस्य असाधारणतामाह०१२ यशएकाहपाइनि एतापष्टिसहसानभस्मास्यानपिभस्मएदारव्यानामानियेषांनस्याचशेपानि पर्थः ८३ ·पी . पतनात्पननमाादेव ८४ मत्रइनिहासंकथयति कधिदितिशभ्याम् ८५ अयंभावः अजामिलोयथा अधिदितहरिनाममहिमापिसतगतह रिनामोचारणान्मुक्तः नेयेवाधर्मपितचरणाददादिनि ५ अतःयंशाएवमुकिपदाइमिहेनोः ८. अयशन्दोविधानांतरे अत्रपुनदाहिक सिंहान १० लोकनेनाह पन्यस्पिरिणयात् नतातारपवरिनेपूर्वरन् प्रचाक विधानेनपुत्तलंकेपटवरहेनतुकासमादायसम्यगस्थिसंचय पूर्वेवयासपापानियेकत्वामानामृताः गंगायामस्थिपतनात्स्वर्गलोकंपोषिते १ कथ्विव्याधीमहारण्ये सर्व पाणिनिहिंसकः मिहननिहितायावत्पयातिनरकालये ८५ तावत्वाकेनतत्वास्थिगंगायांपातितंतदा दिव्यंत्रि- मानमारुधसगतोदेवभदिनम् ८६ अतः स्वमेवसत्पुत्रीगंगायामस्थिपातयेत् अस्थिसंचयनांदूर्यदशगात्रंसमा- चरन ७ अथकावहिदेशेदावनेचौरमामृतः नलब्धत्तस्यदेहवेणुशंद्यद्दिनेनदा नविधाननाट्यकचिन्पिष्टपु नलककसेतिपात: तत्राविधिः यचपिष्टस्यसांगहस्तमात्र पुत्तलंविधाय तन्ना मोप्रज्वलितंदीपंविधायप्राणप्रतिष्ठाकुर्यात् यथा अमुकगोत्रस्यपा- पइहमामा: हंसःजीवरहस्थि नाजीवः सद्रियाणिवाम्यनस्वक्चक्षोत्र जिल्हाप्राणपाणिपादपायूपस्थानिरागत्यसरतिष्ठंतुस्वाहेनि लेलि हरानमुद्रयानवृदयेविन्यसेन नतोपावदीपःपन्दनवितावत्यूनिहिष्णुस्मरणकुर्यात् आतुरदानंचदद्यात् ततोदीपनिर्वाणेसनितंकाटेपूर्वरद हेदिनि ८ ५२ ·८९.९० ९१ प्रसंगात्वालादीनांकृत्यमाह गंगेनि ९० अनःपरंसप्तविंशतिमासात्परम् ९३ गऊँएवनष्टेमतेसतिक्रियादुग्ध दानादिकंनास्ति- नस्यकिंचिदपिनदातव्यमित्यर्थः शिश्शुरादंनजनमादितिस्मृतनोत्पनिपर्यंत शिशुरितिसंज्ञावालस्याद्याचदाशिवम् आशिरचंचूडाकर्मवतीयव- दर्भयुत्नलकंकृत्वापूर्ववन्केवलंदहेत् तस्यभस्मसमादायगंगांतोयेविनिक्षिपेत् ८९ दशगात्रादिकंकर्मतद्विनादेवका- रयन सएचदिवसायायाधाडेसांवत्सरादिके ९० पूर्णेगर्भमृतानाशविदार्यजटरेतदा बालं निष्काश्यनिक्षिप्यभूमी तामेवदाहयेत ९१ गंगातीरेमृतंबालंगंगायामेवपानयेत अन्यदेशसिपेमौसप्तविंशतिमासजम् ५२ अतःप- रंदुहेत्तस्यगंगायामस्थिनिक्षिपेतं जलंचदानव्यंचालोनामेवभाजनम् १३ गर्भनरकियानास्तिदुग्धंदयंमृतेश शी घरंचपायसंमोज्यंदद्याहालविपत्तिपु ९४ कुमारेचसृतंबालानकुमारानेवभोजयेत् सकलान् भोजयहि प्रान पोगंडेसनतेमते ९५ मृतश्चपंचमादृधमंवतःसव्रतोपिवा पायसेनगुडेनापिपिडान्दद्यात्दशकमात् ९५ पपर्यंतंबालइतिसंज्ञाविपत्तिषुमरणेसुधरादिकंदेयं वालेवातरूणेरे घटोभवनिचाक्षयइतिवचनान् ९४ आपंचवर्षान् कोमारः पौगंडोदशहाय- नः अवनेबालान्सबनेविप्रान् ९५ पंचमावर्षान्त पौगंरावस्थायां अवतःउपचीनसंस्काररहितः सवतःसोपनीतः ९६ ·गपुरी-महादानंशयारकम् ९५ एकस्यनस्यैवोदेशेनहतएकोरिटम् ९८ बनस्थानेव्रतबंधस्थानेउपनीतसंस्कारस्पअनधिकारात् देहेतापिसास्से सनिफियामपिसल्यांकन १५ . किशोरनरुणारस्यायानुसतेसनिसर्वमेवरुयंकरमायमित्याह किशोरमितिकिशोरः पोरससमननायो १० एकादशंद्वादशंचरषोन्सर्गविधिविना महादानविहीनंचपोगंडेकृत्यमाचरेत् ९७ जीवमानेचपितरिनपोगंडेसपिंडन- म् अतस्तस्यहादशाहन्येकोदिष्टंसमाचरेत् २८ स्वासद्राणांविवाहाव्रतस्याने प्रकीर्तितः बतात्माक्सर्ववर्णानांव- यस्तल्याक्रियाभवत् ९९ स्वल्यातकर्मप्रसंगाचस्वल्पाहिषयबांधवात् स्वल्पेचयसिदेहेचकियांस्वल्पामपीच्छति किशारेनरुणेकुर्यातशय्यावषमस्वादिकम् पददानमहादानंगोदानमपिदापयेत । यतीनांचेंचसर्वेषांनदाहोनोदक- किया दशगांवादिकंतेषांनकर्तव्यंसतादिभिः २ दंडग्रहणमात्रेणनरोनारायणी भवेत् त्रिदंडग्रहणात्तेषांप्रेतत्वं- नैवजायते ३ वनमादिशेत् । संन्यासिनांनुदाहादिकंकिमपिकृत्यनकरणीयमित्याह यनीनापिति सर्वपहिंसादिचतुर्विधानांतेषांसपिता णामपिगृहस्थैरपिसतादिभि हादिकंनकर्त्तव्यंकुरीचकंतुपदहेदिति प्राचीनैर्यडुरंतदयुक्तमित्याक्षिपचाह नदाहमिति यष्यमत्रोचारण पूर्वकंसन्यस्तनेषादाहादिकंसर्चशास्त्रेषविहितमेच २ वनुदशगात्रंविनापनत्वस्यादिनिचेन्मेचमात्रणेतिज्ञानेमूल्येनापिसन्यासिनांपेतसंनदेनि:

·किंच ज्ञानयुक्तेनसंन्यासेनतुजीवन्मुक्तविदेहत्त्वमेवभवतिइत्याह ज्ञानीति ५ अवश्यकर्त्तव्यतयानुनाचरेन किंतपित्तथैव ५सन्यासिनाकस माह सन्यासस्तस्वमित्रपत्रकलत्रवंध्वादीन शिरवायज्ञोपवीतस्वाध्यायगायत्रीजपाचशेषकर्माणिसन्यस्यदेडमाच्छादनकौपीनंचप्रेष्यमंत्रोमा रणपूर्वकंपरिग्रहेदितिसन्यासोयस्यास्तीनिसन्यासी अस्थावस्थाभेदेनचातुर्विध्यदर्शयति हंसमिति हंसस्तयथा जातस्तथारूपधरोनिर्दो निष्परिग्रहोब्रह्ममार्गेसम्यक्संपन्नः शुद्धमानसः प्राणसंधारणार्थपरेच्छयाभेक्ष्यमाहरन्नुदरमात्रेणलाभालामसमः शुक्लध्यानपरोध्यात्मनि- ज्ञानिनस्कसदामुक्ताःस्वरूपानुभवेनहि अतस्तेषुयदतानांपिंडानांनैवकांक्षिणः ४ नस्मापिंडादिकंतेषांनतुनौदनया चरेत् तीर्थपाईगयाघाई पितमत्तयासमाचरेत् ५ हंसंपरमहंसंचकुटीचकबहृदकान एनान्संन्यासिनस्तााट- थिव्यास्थापयेन्मृत्तान् ६ अश्चतुर्थभूमिकाफटःशभाशभकर्मनिर्मूलनपरः शून्यागारेदेवनागृहेतृणकूटवल्मीकरक्षमूलकुलालशाला मिहोवनदीपुलीनगिरिकुहरकंदर कोटरनिर्झरस्थंडिलेवनरुतवासपयलोनिर्ममःसन्निनसनीतिहंसोनामेनि १ परमहंसस्तनदंडको पीननचाच्छादनमाचरनि विधिनिषेधातीनोयड्रह्मवेदोतेषपूर्णानंदैकबोधः परमात्मेतिनिरूपितस्तद्ब्रह्माहमस्मीत्येवंचनुर्थादिभूमिकाम सर्वदाभवत्येवमसभूमिकारुतोध्यातृध्येयविभागरहि तो ब्रह्मानंदविलीनवृत्तित्वाच्छरीरमपिनानुसंधत्ते एतदेयोक्तं श्रीमद्भागवते दे ·. गपुरी | हंसिनश्वरमनस्थिनमुत्थितंवासिद्धोनपश्यतियतोध्यगमत्स्वरूपम् दैवादपेतमयदैववशादुपेनं वासोयथापरिक्रमदिरामदांधः इत्ययंपोगीशी अ. नोष्णासारखदुःखमानापमानषादि सिर्विवर्जितोभवतिनिरुद्धाशेषरित्तवृत्तेयोगिनः शीतादिनास्ति तत्प्रत्ययाभावात् यथालीलायामासत्त स्यबालकस्यारछादनादिरहितस्यापि हेमंतशिशिरयोःप्रातः कालेशीतंनास्ति तयापरमात्मन्यासक्तस्ययोगिनः शीताद्यभावः श्रतःकतकरयो- अवनि इतिचस्मयते ज्ञानामृतेनदप्तस्यकृतकृत्यस्ययोगिनः नेवास्तिकिंचित्कर्तव्यमस्तिचेन्नमतत्ववित इतिपरमहंसः २ अथकुटीचकब- हूदकीविरक्ति देनयथा अवविरक्तिस्विधा तीव्रातीव्रतरामंदानेति तीब्रायथा अस्मिन् जन्मनिमा भूव-पुत्रदारादयोममनियामाथि राबुद्धिः साचैराग्यस्यतीब्रतानि अस्मिन्राम्ये कुटीचकबहूदकसन्यासाधिकारः नथाचोक्तम् यात्रायशक्ति शक्तियांतीबेन्यास दूर्यभवेत् कुटीच कोबहुदश्चेदुभावेतौत्रिदंडिनी १ कुरीच कैस्तयात्राद्यशक्तः एकस्मिन्नेवतीर्थे संवसन् प्रत्यहंद्वादशसहस्रपणक्न पंकन यथोक्तकालभैक्ष्यमाहरन् महावाक्यार्यमवलोकयन्नात्मानुसंधानेचित्तवृत्ति मवरोधयन् कुट्यांपर्णशालायांचकास्तिब्रह्मध्या नेनप्रकाशतेइनिकटचकः कुत्यामेवचरति यात्राद्यशक्ति तयाविचरतीति यद्याचरगतिपक्षणयोरितिधातोः कुट्यांचरनीतिभक्षयनि भिक्षान्न मितिकुटीचरोगा ३ वहूदकश्चतीर्थयात्रासशक्तोग्रामेले करानगरे त्रिरात्रंतीर्थसप्तरात्रंनिवसन त्रिकालस्नानपरोमा धुकरीरत्तिमाभितोनिवासस्थानाशतिरहितोनिजामधर्मरत्तोषणवमनुस्परन् दंडादिकंपरिग्रह्यपुनस्तीर्थानरंबजतीनि रहयुदका ·निनीयजलानियस्येनिचहूदकइनि १ तीव्रतरवैराग्येतुहंसपरमहंससंन्यासाधिकार: तीव्रतरंयथाणुनरावृत्तिसहितोलोकोमेमास्तकमानइनि- नीव्रतरत्वस्यात् मंदेन्यासोनकोपिहाति १ मंदचैराग्येतुसंन्यासाधिकारएचनास्ति मंदायथापुत्रदाराधनादीनांनाशेनाकालिकीपतिः घिसंसा- रमिनीरस्याहिरक्तेमंदनाहिसेनि एतेषांविशेषलक्षणानिविश्वेश्वरी पहनोपरमहंसोपनिषदंजीचन्मुक्तेश्चविशेषतोनिरुपितानिपतुविस्तरमा गेगादीनामभावेहिएथिव्यास्थापनस्मृतम् यत्रसंतिमहानद्यस्तदात्तास्वनिक्षिपेत् १०७ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोहा- रेदाहास्थिसंचयकर्मनिरूपणोनामदशमोऽध्यायः १० गरुडउवाच दशगावधिधिबृहिकृतेकिंसकृतं भवेत् पुत्रा- भावेतुयाकुर्यादितिमेचदकेशव १ श्रीभगवानुवाच शृणुतार्यप्रवक्ष्यामिदशगावविधितव यहिधायचसत्यु- जोसुच्यतेपेत्रकाहणात् २ पुत्रशोकंपरित्यज्य प्रतिमास्थायसात्विकीम् पितुःपिंडादिकं कुर्यादश्रुपातनकारयेत् ३ यानलिस्वितानि श्लोकार्थस्तस्पष्टएच ६ इतिरीकायादशमोऽध्यायः १० अस्थिसंचयनादूर्वदशगात्रंसमाचरेत् इनिकला- समः पूर्वतदेरपरिएच्छति १ एकादशेस्मिन्नोवावशोकापनयनंनचः अपपिंडरानारंदशगात्रविधिहरिः २ सालिकोतिर्गीतायांपोक्ता ए. सायपाधारयनेमनःप्राणेंद्रियक्रियाः योगेनाव्यभिचारिण्याभूतिः सापार्थसालिकाति ·. गपुरी कियापामभुपानस्यनिषेधमाह श्लेमेनि निरर्थकाव्यर्थात् ४ नदेवाह यदौतिसमभिः निधनंगतःमृत्युंप्राप्तः ५ अपरिहार्यदूरीकर्दुभ- ५५श ६ उपायाभावादपिशोकोनोचिनइत्याहनहीनि ७ भावानांदुरवादीनांप्रतीकारः दूरीकरणोपायः ८ संयोगाधिपयोगांनोमरणानेदिजीवि- श्लेष्या श्रुबांधवैर्मुक्तंप्रेतो सुंक्तेयतोऽवश: अतोनरोदितव्यंहितदाशोकाभिरर्थकात् ४ यदिवर्षसहस्पाणि शोचतेहर्निशं- नरः तयापिनवनिधनंगतोदृश्येतकर्हि चित् ५ जातस्यहि भुवोमृत्कर्भुवंज़न्ममुतस्यच तस्मादपरिहार्येर्थेन- शोककारयेधः ६ नहिकश्चिदुपायोस्तिदैयोचामानुषोपिया योहिमृत्युपशंप्राप्तीजंतुःपुनरिहाब्रजेत् ७ अव- श्यंभाविभावानांप्रतीकारोभवेद्यदि नदादुरकै युज्येरन्नलरामयुधिष्ठिरा: ८ नायमत्यंतसंवासःफस्यचिकेनचित्स- है अपिस्वमशरीरेणकिमुतान्यैःप्रयजनैः ९ यथाहिपथिक कश्चिच्छायामाश्रित्यविश्रमेत् विश्रम्यचपुनर्गच्छेत्त उडूनसमागमः १० ययातःसंस्कृतंभोज्यंसायंतच्चविनश्यति तदन्नरससंपुष्टेकायकानामनित्यता ११ नमिनिन्यायमाह नायमिनि९ उत्तमेचारशेनेनढयति यथेनि १० यस्पकारणमेवविनाशिनदानत्वार्यस्यकाकथेसाह यदिनि संस्कृतसगंधिद्रव्यैः पाचिनमपिक्निश्यनिगतरसंभवति " ·ज्य औषधसत्वग्रेगनिचर्नकमित्यर्थः १२ शोकापनोदनीषापंनिरूप्यपुत्राभावेनुकः कुयारितिपयस्योत्तरमाह पुत्रनिपंचभिः वधःपत्तीपुत्र भैषज्यमेतदुरवस्यविचारंपरिचिंत्यच अजानमभवंशोकंत्यत्काकुत्कियांसतः १२ पुवामावेवधूःकुर्यादा भावेचसोदर शिष्योचाब्राह्मणस्यैवसपिंडोचासमाचरेत् १३ ज्येष्ठस्यवाकनिष्ठस्यश्चातुःपुत्रैश्चपोत्रकैः दशगा- वादिकंकार्यपुत्रहीनेनरेरवग १४ धावृणामेकजातानामेकश्वेत्पुत्रवान्मवेतु सर्वतेतेनपुत्रेणपुषिणोमनुरब: वीत् १५ पत्त्यध्वबयएकस्यचैकापुत्रंचतीभवेत् सर्यास्तापुत्रचन्यःस्युरलेनैकेनसतेनहि १६ सर्वेषांपुत्रहीनानां मित्रपिडप्रदापयेत् क्रियालोपोनकर्तव्यासर्वाभावेपुरोहितः १७ स्वीबायपुरुषाकृश्चिदिष्टस्यकुरुतेकियाँ अनाथ प्रेनसंस्कारात्कोटियज्ञफलंलभेत् १८ पितुपुत्रेणकर्तव्यदशगात्रादिकंरवग मृतेज्येष्टेष्यतिस्नेहान्नकुर्वीतपितासते १९ बहवोपियदापुत्राविधिमेकःसमाचरेत् दशगात्रसपिंडत्वंचाहान्यन्यानिषोडश २० चवाभावेसोदरः कनिष्ठनाता १३ धातुःपुत्रेणसर्वनावृणांपुत्रमत्वस्यादित्याह ज्येष्टस्येनि १४ एकजानानांएकस्मात पितुःसकाशात् उत्पमानांमध्ये १५ सापत्नपुत्रेणस्त्राणांत्रितास्यारित्याह पत्न्यइनि १६ १७ इएस्थमित्रस्य १९ ·गपु-री- २३ ११ ५६ २३ रुनेकिंसकृतंभचेरिनिपभस्योत्तरमाह सतिगन्यांम् २१ २४ दशगात्राविधिंहिइनिपश्नस्यानरमाह कूपइत्यादिशाच एकेनैवतुकार्याणिसंविभक्तधनेष्वपि विभक्तैस्तपथकार्यश्रा,सांवत्सुरादिकं २१ तस्मानज्येषःसतोभत्त्यादश- गात्रंसमाचरेत् एकभोजीभूमिशायीभूत्वाब्रह्मपरःशुचिः २२ सप्तवारंपरिकम्यधरणीयत्फलं लभेत् कियांक- खापितुर्मातस्तत्फलं लभतेरुतः २३ आरश्यदशगात्रंचयाववापिकं भवेत् तावत्पुत्रःक्रियांकुर्वन्गयाथाडू- फलेलपोत् २४ कूपेतडागेवारामतीर्थदेवालयेपिवा गलामध्यमयामतुरमानैकुर्यादमंत्रकं. २५ शुचिर्भूत्वाव- क्षमूलेदक्षिणाभिमुस्वास्थितः कुर्याचवेदिकांतत्रगोमयेनोपलिप्यतां २६ तस्यापर्णदर्भमयस्थापयेत्कोशिकहि जं तपाद्यादिभिरश्य»प्रणमेदंतसीतिच २७ तदयेचततोदत्वापिंडार्थकोशमासनं तस्योपरिततःपिंडनामगो- बोपकल्पितम् २८ दद्यात्तंडुलपाकेनयवपिष्ठेनवासतः उशीरचंदनंभंगराज पुष्पनिवेदयेत् धूपदीपंचनवे- ग्रंमुखवासंचदक्षिणाम् २९ दध्यायसमाप्ति मध्यमयामेद्वितीयपहरेषथमयाममध्यान्हयोदेवपितृसमयखात् अमंत्रकंसंकल्पर हितम् २५ २६ . पर्णेपर्णासने असनीपुष्पसंकाशमितिमंत्रणपणमेत २७ कोशंदर्भासनम् ·पपश्चपयअपयसीतयोनीरक्षीरयोपाचे ३० भानंत्यदायकम्मनंतफलदंभवनीत्पर्यः ३१ पारिदिनात्मयमदिनात् ३२ तेनैवानेनन काकान्नंपयसोपार्द्धमानजलांजलीन् प्रेतायामुकनाम्चमहत्तमुपतिष्ठतु ३० अन्नवस्त्रंजलंद्रव्यमन्यद्वा- दीयतेचयत् प्रेतशब्देनयदत्तंमृतस्यानंत्यदायकम् ३१ तस्मादादिदिनादूझुधाकसपिंडीविधानतः योपितःपुरुष स्यापिप्रेतशब्दंसमुञ्चरेत् ३२ प्रथमेहनियपिंडोदीयतेविधिपूर्वकम् तेनैवविधिनाऽन्नेननवपिंडानप्रदापये- त् २३ नसमेदिचसेचेचसपिंडे सकलैर्जनः तैलाभ्यंगापकर्त्तव्योमृतकलर्गकाम्यया ३४ बहिरमात्याराहीत्वाच- दूर्वालाजसमन्वितः अयतःप्रमदारूत्वासमागच्छेनमृतालयम् ३५ दूर्वावत्कुलवृद्धिस्तेलाजाइवृद्धिकाशता ए- वमुत्त्वात्यजेदेहेलाजान्दूर्वासमन्वितान् ३६ दशम म्हनिमांमैनपिउँदद्यारवगेश्वर मानतन्निषेधाहाकलौं- नपलपैदकम् ३५ ऊपायसारिनाचनदिने पुनरपिंडरान् ३३ नवमदिनस्यहांकययति नचमेरनिवि- ३६ दशमदिनविशेषमाहदशमदिनइतिचा अथवाकलोकलियुगेपलेनमासेनमानभवतीविनस्यमांसपिंडस्यनिषेधा- सानैपदपादित्ययः पत्रअनौत्याभिषचयंसधानस्यनशाम्यत्तीनिधाचीनस्त्वावश्यकतेनेनोक्तंनदन्ययुगाभिधायेणेति ।

·गपुरी दशदिवसेसोरमिति द्वितीयलोकः स्मृसंतरदेशांतरधर्मानुसारेण ३८ १. अनसीति सलिनसकोमलश्यामसंदरम् ११ दशमेदिवसेक्षौरबांधवानांसमुंडनम् क्रियाकर्तुःसतस्यापिपुनर्मुडनमाचरेत् ५९ मिष्टाचजियेदेकदिनेषु- दंशसहिजम प्रार्ययेत्प्रेतमुक्तिंचहरिंध्यात्तारुतांजलिः ४० अंतसीपुष्पसंकाशंपीतवाससमच्युतम् येनम- स्यतिगोविंदनतेषांविद्यतेभयम् ५५ अनादिनिधनोदेवः शंखचक्रगदाधर अक्षयपुंडरीकाक्षषेतमोक्षपदोभव ४२ इतिसंप्रार्थनामंत्रशालांतेप्रत्यहं पठेत् स्मात्वागत्वारहेदत्वागोयासंभोजनंचरेत् ४३ इतिथीगरुडपुरा- णेसारोछारेदशगात्रविधिनिरुपणोनामेकादशोऽध्यायः ११ गरुडउवाच एकादशदिनस्यापिविधिबेहिसर- श्वर वृपोत्सर्गविधानंचवदमेजगदीश्वर १ श्रीभगवानुवाच एकादशान्हिगंतव्यं पातेरेचजलाशये औधंदै हिकियासर्वाकरणीयापयत्नतः २ निमंत्रयेद्राह्मणांचतेदशास्वपरायणान् पार्थयेत्तमुक्तिंचनमस्कृत्यक्त्ती हेपुंडरीकाक्षदेवः अनादिनिधनोऽसि अतोमोक्षपदोभयेति ४२ ४३ इतिरीकायांएकादशोऽध्यायः " हत्यमेकारशाहस्यलक्षणानिरपस्यच नदुत्सर्गफलंचैववादशेषाहमाधवः । ५ 11 जलिः ३ ५ ·५ १३ उपभुक्तं तस्यशरीरलयम् नदी- स्मानसंध्यादिकंकृत्वाखाचार्यो पिशचिर्भवेत् विधानं विधिवत्कुर्यादेकादशदिनोचितम् ४ अमंचंकारयेच्छारंद- शाहनामगोत्रतः एकादशे न्हिप्रेतस्यदद्यात्पिडेसमंत्रकम् ५ सौवर्णकारयेहिष्णुंब्रह्माणरीप्यकंतथा रुद्रतासम- यंकार्ययमंलोहमयरवग ६ पश्चिमे विष्णुकलशंगंगोदकसमन्वितम् तस्योपरिन्यसेहिष्णुपीतवस्त्रेणवेष्टित- म् ७ पूर्चेतब्रह्मकलशंक्षीरोदकसमन्वितम् ब्रह्माणंस्थापयेत्तत्रश्चेतवस्त्रेणवेष्टितम् उत्तरस्यारुदकुं- मैपूरितंमधुसर्पिषा श्रीरुद्रस्थापयेत्तत्ररक्तवस्त्रेणवेष्टितम् ९ दक्षिणस्यांयमयटमिंद्रौदकसमन्वितम् रुष्ण वस्त्रैणसवेश्यतस्योपरियमंन्यसेत् १० मध्येतुमंडलंकृत्वास्थापयेत् कौशिकसतः दक्षिणाभिमुखोधूत्वाप- सव्येनचतर्पयेत् ११ विष्णुविधिशिवधर्मवेदमंत्रश्चनर्पयेत होमकत्वाचरेत्पश्वाच्छाईदशघटादिकम् १२ गोदानंचततोदद्यापितॄणांतारणायचे गौरेषाहिमयादत्ताधीतयेतेस्तमाधव १३ उपभक्ततुतस्यासीहवेभूषण- वाहनम् एनपूर्णकांस्यपात्रंसप्तधान्यंतदीप्सितम् १४ सितंतस्यवांच्छितंच एतहस्त्रादिसर्व १४ ·गपुर १५ प्रेतस्यशय्यायादानविधिमाह प्रक्षाल्येतिचतुर्भिः १६ १८ १९ २१ ब्राह्मणादिवर्णानामसाधारणरष- निलायटमहादानमंतकालेनचेत्कृतम् शय्यासमीपेधत्वैतदानंतस्याःपदापयेत् १५ प्रक्षाल्पविषचरणोपूज येदंचरादिभिः सिद्धान्तस्यदातव्यंमौदकाःयूपकापयः १६ स्थापयेत्पुरुषहेमंशय्योपरितदासतः पूजयित्वा प्रदातव्यामृतशय्याययोदिता " प्रेतस्यपनिमायुक्तासर्वोपकरणैश्ता प्रेतशय्यामयाोषातुश्यविपनिवेदि ता १८ इत्याचार्यायदातच्याब्राह्मणायकुटुंबिने ततःप्रदक्षिणीकृत्यप्रणिपत्यविसर्जयेत् १९ एवंशय्यापदा नेनबाहेननवकादिना पोत्सर्गविधानप्रेतोयातिपरांगतिम् २० एकादशे न्हिविधिनारषोत्सर्गसमाचरे- त् हीनांगरोहिणंबालंत्यत्त्वाकुर्यात्सलक्षणम् २१ रक्तासःपिंगलोयस्तरक्तःगेगलेचुरे श्वेतोदरःकृष्णाष्टो ब्राह्मणस्यविधीयते २२ सस्निग्धवर्णोयोरक्तःक्षत्रियस्यविधीयते पीतवणश्ववैश्यस्याःशूद्रस्यशस्यते २३ स्थलसणान्याह रताक्षरनिहाभ्याम् २२ शस्यने विहितोभवति २३ ·सर्ववर्णसाधारणपंकथयनि यइत्यादिषड़िः २४ पंचप्रकारनीलङ्गदर्शयनि किंतूक्तलक्षणस्यैवेत्याह चरणाइति गोपतेःवृषस्य- २६ २९ उक्तलक्षणोपोग्रहेनधार्यः नै भारवाहकंनकुर्यादित्यर्थः यथाकपिलागौर्बाह्य यस्तसागपिंगास्यात्श्वेतःपुच्छेपदेषुच सपिंगोषइत्याहुःपितॄणांधीतिवर्धनः २४ चरणास्तमुसंपुच्छंय- स्पश्येतानिगोपतेः लोक्षारससवर्णो यस्तैनीलमितिकीर्तितम् , २५ लोहितोयस्तवर्णेनमुनेपुच्छेचपांडुरः पिंगरतुरविषाणान्यारक्तनीलोनिगद्यते २६ सर्वांगेवेकवयिापिंगापुच्छेरखुरेषुयः नीलपिगमित्याह पूर्व जोहारकारकम् २७ पारावतसवर्णस्तललाटेनिलकान्वितः तंवनुनलमित्याहुम्पूर्णसर्वांगशोभनमें २८ नील सर्वशरीरे रक्तश्रुनयनहये तमप्याहुमहानीलंनाल पंचविधास्मृतः २९ अवश्यमेवमोक्तव्योनसपा- यौरहेभवेत् तदर्यमेपाचरनिलोकेगाथापुरातनी ३० शानिरिक्तवर्णैर्य हेधार्यानभवति किंतु दातव्याएव तथैवायमप्यवश्यंमोक्तव्यएवेति तदर्थएतस्मिन्नेवार्येपुरातनीसशास्त्रपसिहरी गाथास्मृतिश्चरति लोके विरयानि यानि . ७ ·अन्य नामेगाह इए यावांछितव्याः ममबहवःपुत्राःसंलितीच्छाकर्तव्येसर्थः नकिममितिचेत्तत्राह यदीति बहुलेकोपिगयांगच्छेत् एकः ५९ गौरीमष्टचकन्यांच नीलमुक्तलक्षणमोचयेदितिहेनोः एकएचेचेत्तदायहकार्यएवन्ययोभवेत् नस्यगयादिपिन्मुक्तिकृपेच सराभाचारि- इष्टव्याबहवःपुत्रायद्येकोपिगयांव्रजेत् गौरीविवाहयेतन्यांनीलंचारपमुत्सृजेत् ३१. सएवपुत्रोमंतव्योपोत्स गैनुयश्चरेतू गयायांचाहदाताचयोन्याविष्टोसमाकिल ३२ रौरवादिषुयेकेचितपच्यतेयस्यपूर्वजाः दृपोत्सर्गे- पातानसनितारयेदेकशिनि ३३ तृपोत्सर्गकिलेचंतिपितर स्वर्गताअपि अस्मदशेसताको पिपोत्सर्गकरिष्यति ३४ तदुत्सर्गाडयंसर्चेयास्यामःपरमांगतिम् सर्चयज्ञेषुचास्माकंवषयज्ञोहमुक्तिदः ३५ तस्मास्पिवृषिमुत्त्यर्थेष यशंसमाचरन् ययोनेनाविधानेनकुर्यान्सर्वप्रयत्नतः ३६ ग्रहाणास्थापनकत्सातत्तन्मत्रैश्नपूजनम् होमकुर्याद्यया शास्त्रपूजयेहषमातरः ३७ वत्संवत्सीसमानाय्यवन्धीयाकंकर्णनयोः वैवान विधानेनस्तंभमारोपयेचदा ३० तिभावः ॥ अन्यचपोत्सर्गाद्यकर्ताइयकरणे:पमानोक्तिः ३२ करणेतुकेवलंपिनुरेवमुक्तिनकिंतु सर्वपितृणामेत्याह रोरचादिषिति ३३ स्वर्गताः स्वर्ग स्थिताअपिच्छंतिपरमगनिमाप्त्यर्थ ३४ ३५ सर्वप्रयत्वतःयदिदेशनास्तिनदादेशानरादण्यानीकर्तव्यएचेत्यर्य:३६ विधानमाहयहावामि- विसप्तभिः३७५६ ·:पमहातपशुपारमाएYRIहतात उत्सगात्यागएपमदानमचारजनानाभयदानननतारपस ममापदानातशपः० रमापयेचरपंवत्सीरुद्रकुंभोदकेनच गंधमाल्यैत्रसंपूज्यकारयेचप्रदक्षिणाम् ३९ त्रिशूलंदक्षिणेपार्चेवामेचकंपदा- पयेत् विमुच्यांजलिंचध्यापटेनमंत्रमिमंसतः धर्मस्वंद्वेषरूपेणब्रह्मणानिर्मितःपुरा तपोत्सर्गप्रदानेनतारयत भवार्णवात् ४१ इतिमंत्रान्नमस्कत्यवत्सवत्सींसमुत्सृजेत् वरदो हंसदानस्यप्रेतमोक्षंददामिच ४२ तस्मादेषप्रकर्त व्यस्तत्फलंजीवनोपवेत् अपुत्रस्तस्वयकत्वासरचयातिपरांगतिम् ४३ कार्तिकादोशमासेचोत्तरायणगेरको शुक्लप थवाकृष्णडादश्यारितिौतथा १४ ग्रहणहितयेचैवपुण्यतीर्येश्यनये विषुवहितयेचापितषोत्स गैसमाचरेत् १५ शालगमुहर्तचोदेशेसमाहितः ब्राह्मणंतुसमाहूयविधिशभलक्षणम् १६ जामस्त थादान-प्रकुर्यादेहशोधनम् पूर्ववत्सकलंकृत्यकुर्याद्धोमादिलक्षणम् शालिग्रामंचसंस्थाप्यवेष्णश्रामाच रेत् आत्मश्राईततःकुर्यादद्यादानदिजन्मने ५८ मृतस्यपुत्रहस्तेनयत्फलंम् भवति नदेवजीवस्यस्वहस्तहनेनाप्य- लि ५३ अनस्वहिधानमप्पाहकार्निकादाचितिपंचभिःपिपुवहितयेमेषतुलासंश्यतिदिने १४ ·पपुरी- १२ ११ ५. सर्वपापानांपायश्चितरूपमप्येतदेचेत्याह बाल्येतिहाभ्याम्५१ ५२ बहुतरमरुतश्रवणोसकतयासौभाग्यवत्याः सपुत्रायाःस्त्रियश्चनकुर्यादित्याह पनीति किंच पतिपुत्रवतीत्यनेनैवविधमयाश्चर्यादित्यचंगम्यते तथापिरषयसँसमाचरेदित्यादिव एक्यकुरुतेपक्षिन्नपुत्रश्रापिपुत्रवान् सर्वकामफलंतस्यरपोत्सर्गात्मजायते ४९ अमिहोत्रादिभिर्यज्ञैदनिश्च विविधैरपि नतांगतिमवानोनिरपोत्सर्गेणयालमेत् ५० बाल्यकौमारपोगंडेयोचचेवाईकैकतम यतपात. हिनश्येतस्पोत्सर्गान्नसंशयः ५१ मित्रद्रोहीकतनश्चतरापोगुरुतल्पगः ब्रह्महाहेमहारीचेहलोत्सर्गात्य- मुच्यते ५२ तस्मात्सर्वप्रयत्नेनवृषयशंसमाचरेत् पोत्सर्गसमपुण्यनास्तितायेंजगनये ५३ पतिपुत्रवतीनारीयोरयेमृतायदि वृषोत्सर्गनैवकुर्यादयाहांचपयसिनीम् ५४ चनाइपोत्सर्गस्यापियज्ञमयत्तात्तस्मिन् स्वीशूद्राणामधिकारएचेनिकचिन अनोचरेशकुलपरंपरागनधर्मानुसारेणकर्त्तयम् ·एचपोत्सर्गनिरुपमलिनादिषोडशषयमाह स्थानेर त्यादियाबरयायसमाप्ति ५९ प्रमंचाहयेद्यस्तकंधेदष्ट्रेचरवेच सपनेन्नरके घारयावदाभूतसंपूवम्.. ५५ वृषांतायेद्यस्तनिईयोमुष्टि- यष्टिभिः सनर-कल्पपर्यंतझुंजनेयमयातनामू ५६ एचैकन्ताषासगंकुर्यात् श्राद्धानिपोडश सपिडीकरणा दक्तदहंकथयामिते ५७ स्थानेद्वारे धुमार्गेचचिनायोशवहस्तके अस्थिसंचयनेपष्टोदशपिंडादशान्हि- काः ५८ मलिनंपोरशंचंतप्रथमंपरिकीर्तितम अन्यच्च षोडशंमध्येहिनायंकथयामिते ५९ प्रथमविष्णवे- दद्याहिनीयंश्रीशिवायच याम्यायपरिवारायवतीयंपिंड मुत्सृजेत् ६. चतुर्थसोमराजायहव्यवाहायुपंचम म् कव्यवाहायषष्ठंचदद्यात्कालायसप्तमम् ६१ रुद्रायचाष्टमंदद्यान्नवमयुरुषायच प्रेतायदशमवैकाद शविष्णवेनमः ६२ द्वादशंब्रह्मणेदद्याहिष्णवेचत्रयोदशम् चतुर्दशशिवायैवयमायदशपंचकम् ६२ १३ ५ ·म.गुरी. ६४ ६५ ५० १२ संपरेनस्यमनस्य खोहिकलोकांनरोपयोगि पिंडदानादिकंक्षयाहंपिकं तयाचा दद्यात्तत्पुरुषायेव पिंडयोडशकखग मध्यपोडशकं माहुरेहत्तत्वविदोजनाः ६४ द्वादशप्रतिमासेषुपाक्षिकंच विपाक्षिकम् न्यूनषाण्मासिकंपिंडंदद्यान्यूनादिकंतथा ६५ उनमंषोडशंचैतन्मयातेपरिकीर्तितम् श्रपयि- खाचरुंताग्रंकुयादेकादशहनि ६६ चत्वारिंशतर्थवाष्टोभाई प्रेतत्वनाशनम् यस्यजातंविधानेनसमवेपितृपंक्ति भाक् ६७ पितृपंक्तिप्रवेशार्थकारयेत्षोडशत्रयम् एतत्श्राद्धविहीनश्चेत्प्रेतोभवतिस स्थिरम् ६८ याव- नदीयतेश्रापोडशत्रयसैज्ञकम् वदत्तंपरदत्तंचत्तावन्नैवोपतिष्ठते ६९ तस्मात्पुत्रेणकर्त्तव्यविधिनापो- शत्रयम् . भर्तु कुरुतेपत्नीतस्यश्रेयोह्यनंतकम् ७ संपरेनस्ययापत्य कुरुतेचौर्य दैहिकम् क्षयाह पाक्षिक श्राद्धं सासतीत्युच्यतेमया ७१ उपकारायसामर्नु वत्येषापतिव्रता जीवितंसफलतस्यायामृतस्तों- मिनंभजेत् ७२ स्मृतिः मासपसतिथिस्पष्टयोयस्मिम्रियतेहनि अन्यलंतुनथाभूतंक्षयाहंतस्यतषिदुःपाक्षिकंतुभाभिने- मासिकन्यायांगनंबानगनेरचौ कृष्णपक्षकृतंबाईपाक्षिकंतरिधीयते इनियापत्नीकुरुतेसाःपिसनीएच ७१ ६१ ·नारधवशनवन्यादानमृतानानारायणवालाचायायामासदाभवान अत्तस्लामेवकुर्यात् सान्मृतानांचसर्पजनकर्नच्यमित्याह अ- थेत्यादिषभिःअथशदोविधानांतरेप्रमादेनअनवधानेनसंस्कारप्रमुखंदाहादिकं सर्वपूर्वोक्तं कर्म ७३ ७४ ७५ ७६ ७७ ७८ एवमितिमाद अयकश्चिनप्रमादेनम्रियतेचन्हिवारिभिः संस्कारप्रमुचकर्मसर्वकांद्यथाविधि ७३ प्रमादादिच्छयावापिनागाद्वा- म्रियतेयदि पक्षयोरुभयोर्नागपंचमीषमपूजयेन् ५ कुर्यापिष्टमयालेरवांनागमोगाकृतिकवि अर्चयेत्तासि तैपुष्पैःसगंधेश्वंदनेनच ७५. प्रदद्याद्रपदीपोचतंडूलांश्चतिलानक्षिपेत् आमपिष्टंचनै वेग्रंक्षारविनिवेदयेत् ७६ सौवर्णशक्तितोनागंगांचदद्याद्विर्जन्मने कृतांजलिस्ततोयाबीयतांनागराडिति ७७ पुनस्तषाप्रकुर्वीत. नारायणबलिक्रियाम् तयालभतेस्ववासमुच्यनसंर्वपातकः ४८ एवंसक्रियांकृत्वाघटसान्जलान्विता द- यादाढयथासंरव्यापिंडानवासजलानक्रमात् ७९ एवमेकादशेकत्वाकुर्यात्सापिंडनंततः शय्यापदानादानचका रयेत्सूतकेगते ८० इति गर एकादशविधिनिरु द्वादशोध्यायः१२ आमदंइतिच्छेदः अब्दपर्येतमिन्यर्थः प्रत्यहंपटंदद्यादितिवा अयचायथासंख्यान्यष्ट्युत्तरशनत्रयसंख्याकान्सजगजलांजलिसहितानकमान्पाक्षिकस्यपंचदशमासिकस्पत्रिंशत्पुनःसाईमासिकस्यपंचदशइत्यादि कमेणवेकादशेन्हिपिंडानेवदद्यादित्यर्थः ७९८० इतिटीकायांद्वादशोऽध्यायः १२ ·अ. गपुन्टी- सपिंडीसरवशय्यायाःपदानादानमेवच तत्सामग्रीफलंतेषांहरि पाहत्रयोदर्श १ नेयांशय्यादीनामहिमांदानफलंब्रूहीति १ ययासपिंडनादिक्रिय या २ पितामहाएपशिनादयःवसरुद्रादिन्यस्वरूपानेषु ३ ४ ५ विषस्पैनहादशाहंराजन्यस्याप्यशौचकम् इति विष्णुपुराणवचनादाह्मणस्या १३ गरुडउवाच सपिंडनविधिबृहिसूनकस्यच निर्णयम् शय्यापदानांसामयीं तेषांचमहिमांपभो १ श्रीभगवानुवाच शणुताय॑प्रवक्ष्यामिसपिंड्याद्यारिखलांक्रियाम् प्रेतनामपरित्यज्यययापितगणेचिशेन २ नपिंडोमिलितोयेषांपि- तामहशिवादिषु नोपतिष्ठंतिदानानि पुत्रैर्दत्तोन्यनेकथा ३ अशदास्यात्सदापुत्रीनशेळ्यतिकदाचन सूतकननि वर्तेनग्नपिंडीकरणंपिना ४ तस्मात्युचणकर्त्तव्यंसूतकांतेसपिंडनम् सूतकतेप्रवक्ष्यामिसषांचयथोचितम् ५ ब्राह्मणस्तदशाहेनाधियोहादशेहनि वैश्य:पंचदशाहेनशद्रोमासेनशळ्यति ६ दशाहेनसपिंडास्त शांति- नसूनके त्रिरात्रेणसकुल्यास्तस्नात्ताशयंतिगोत्रजाः ७ चतुर्थेदशरात्रस्यात्पग्निशाःसिपंचमे षष्ठेचतुरहम्मो क्तसप्तमेचदिनत्रयम पिडादशाहस्तकम् ६ सपिंडाश्चतुःपुरुषावधयःसकुल्याःससपुरुषामधयःगोत्रजाःदशपुरुषावधयः७ एतदेवविशेषेणनिरूण्यतिचत्त पुंसिवृद्धप्रपितामहकुलोत्पन्नेसपिंडेपुरुषेदशरात्रसूतकम् सिसूतकंचेति सर्वत्रैवंयोज्यम् ६२ ·९ अहर्निशंदशदिनमध्येएव १० दशाहे अतिकांतेव्यतीतंसति संवसरात्याविरात्रसूतकम् दशाहमितिसपिंडीपर्यंतंज्ञातव्यताविनासंध्या वंदनादीनामनधिकारात् ११ ननुपयमसूतके वाहितीये आगने सनि किंकर्तव्यमित्यत आह आवेति चनुर्भागस्यत्रिनिदिनरे कोविभागः- श्वायभागद्वयनत्रयोङ्मृतस्यषदिनमध्येदिनीयेमृतेसति आयेनसहैवहिनीयस्यापिदशगात्रादिकंसपिंडनंचकर्तव्यं षदिनाम अष्टमेदिनमेकंतुनवमेपहरयम् दशमेरमानमात्रहिमृतकंजन्ममृतकं ९ देशांतरगतःकश्चिनपणुयाद्योगह- निशम् यच्छेदशरात्रस्यतावदेवाशचिर्भवेत् १. अतिक्रांतेदशाहेतंत्रिरात्रमशचिर्भवेत् संवत्सरेव्यतीतेतु- स्नानमात्राहिशुद्ध्यति ११ आधभागाड्यंयावन्मृतकस्यचस्तके द्वितीयपदिलेचाद्यास्तकाच्छद्विरिष्यते १२ आ देतजननात्सयआचौलान्नैशिकीस्मृना विरात्रमाव्रतादेशाइशेरात्रमतम्परम् १३ आजन्मनस्तचौलांतंयत्रकन्या विपद्यते सद्यःशोचं भवेत्तत्रसर्ववणेषुनित्यशः१४ तेनमाद्यस्यसपिरनादिक मितितात्पर्यायः १२ आदनजननाई तोद्भवात्याक्सद्यः मानमात्रामुरिः जूग्रकरणादाचूहान्याक्नैशिकीएकरात्रेणशुद्धिः आवतादेशाद्रतबंधनात्याकविरात्रसूतकम् अनःपरंउपनीतसंस्कारादनं तरम् १२ न्यानांसूनकमाह नौलांतंसतविंशतिमासपर्यंतंयत्रयदा विपद्यतंघियते १४ ·अ. मरीनारदानालागेकदिनंसूतकंमत-परंवाङ्मदापादनंतरंपतानांवयसाधिकानांचविरात्रंचंतिवाकपदानंनाम भाषायांसगाईसच्चने १५ गतदेव- निरणोति वागिति उपयतः पितुरस्यापिविदिनंदनानांविनाहिताना भर्तुम्हएचननुपितः १६. तासांमातृणामेनयावन्मासस्थिनागभास्नाबाद १७ ततोवागदानपर्यंतंयावदकाहमेवहि अतःपरंपरवानांविरात्रमितिनिश्वयः १९. वानरानेरुदेतत्रज्ञेय चोभयतस्य- हम पितुर्वरस्यचततोदत्तानामतुरनहि १६ पण्मासाम्यंतरेयापहनानोमवेद्यदि तामारसमेस्तासांदिवसः 'शुरिरिष्यते १७ अतउर्वस्वजातयतमाशोचंतामविद्यते सद्यःशौचंसपिंडानांगर्भस्यपानेसति १० सर्वेषामे- ववर्णानांसूतकेमृतकेपिला दशाहाच्छरिरिन्येषकलौशावस्यनित्रयः १९ आशीर्वाद देवपूजांपन्युत्थानाभिवंदन- म् पर्यवेशयनंस्पर्शनकुर्यान्मृतस्तके संध्यादानंजपंहोमस्वाध्यायंपितृतर्पणम् ब्रह्मभोज्यंवतनैवकर्त्तयंमृतम् तके २१ नानिसूतकमितिवचनात् १७ तासमातृष्वेवनतुपित्रादिषु १८ सामान्यमुत्त्काविशेषशास्त्रमाह सर्वेषामिति सामान्यशा- पतोनूनविशेषोबलवान् भवेदिति विशेषस्येवपामाण्यात् १९ सूतकप्रयोजनमाह संध्येतिविभिः २० - '- ·२२ बनिनःब्रह्मचारिणः तेनगुरुशुश्रूषानत्याज्याइति यहा चांद्रायणादिमहाव्रतयुक्तस्यनेनापिनतमंगोनकर्त्तव्यश्चेतिभावः मंत्रपूतस्यम हामंत्रजपः सदापवित्रस्यजपत्यागोनोचितइनि साग्निकस्यहवनस्यावश्यकन्वान ब्रह्मनिष्ठम्यग्रहस्थस्यापिनस्यातिवर्णाश्रमित्तार्णाश्रमो- चितंसूतकंनास्येन जन्ममरणयोरवास्तवत्वाच्यति यतिनः संन्यासिनस्तस्यापिलोकेपणायाव्युन्थितन्चात राज्ञामृर्धाभिषिक्तानांदानंयाय नियनैमिनिकंकाम्यंस्तकेयःसमाचरेत् नस्यपूर्णरुतंनिन्यादिकंकर्मविनश्यति २५ बनिनोमंत्रपृतस्यसानिक स्यहिजस्यच ब्रह्मनिष्ठस्ययतिनोनहिराजाचस्तकम् २७ विवाहोत्सवयशंधुजातेचमनस्तके तस्यपूर्चरुतंचान्न मोज्यतन्मनुरबचीत् २४ सूतकेयस्तरमहानिनदज्ञानान्नदोषभाक् दातादायमचानोतियाचकायददन्नपि २५ प्रच्छाद्यसूतकंयस्तददत्यन्नंहि जायच ज्ञात्वागण्हातियेनिपादोषभाजेस्तरावहि २६ मेवेनिभावः २३ नस्यसनकस्यपापूर्वी स्तसिद्धान्न पकानंतुभोज्यं भोजनाह मेवपश्चात्तंनेनि २४ नदज्ञानानस्यमृतकस्य अज्ञाना इण्हातिसूनकेकथिनेपियोयाचने तस्मैददनुदातादोषभाकनभवतीत्यर्थः २५ रातादोषमयामोत्येवपिरणोति पच्छाद्यसंगोप्य २६, ·ग-पु-री-नस्मादसूतकंसपिंडनंविनानापयाति तदपसरणंचिनाचदानादानयोरनधिकारादिनिहेनीः सपिउनं कुर्यादिति सपिंडनायाषेतैः पिता अ. मुनिमतोक्तसपिउनकालंप्रदर्शयनि द्वादशाहइति २८ मुनिमनंनिराकत्ययुगानुरूपंकथयति भयति २९ मुनिमतेबहूनदोषान्मदर्य तस्मान्सूतकशुद्ध्यर्थपितुःकुर्यात्सपिंडनम् ततःपितृगणेःसाधपितृलोकंसगच्छति २७ द्वादशाहेत्रिपक्षेवाप- पमासेवत्सरेपिचा सपिंडीकरणपोक्तंमुनिभिस्तत्वदर्शिभिः २८ मयातुपोच्यतेतापशास्वधर्मानुसारनः च- नर्णा मेवानांद्वादशाहेसपिंडनम् २९ अनित्याकलिधर्माणांपुंसांचैवायुपक्षयात् अस्थिरत्वाच्छरीरस्य हादशाहेप्रशस्यते ३. बनबंधोत्सवादीनिवतस्योद्यापनानिच विवाहादिभन्नैवमतेचगृहमेधनि ३१ भिक्षमिसानग्रहातिहतकारोनरह्यते नित्यनैमित्तिकंलुय्येद्यावपिंडनमैलितम् ३२ कर्मलोपोत्पत्यवायी भवेत्तस्मात्सपिंडनम् निरनिकासानिकोबाहादशाहेसमाचरेत् ३३ स्वमतंद्रदयति अनित्यादितिपंचभिः कलिधर्माणा- मनित्यत्तमेवाह पुंसामित्यादि ३० व्रतबंधःउपवीतसंस्कारःउत्सवःयज्ञादीनां आदिशदेन होलिकादीनामपिनतस्यकार्तिका दर्जतमात्रस्य आदीनि द्विरागमनादीन्यपिरहमेधिनि रहेमतेसनि भिक्षःसंन्यासीहंतकार वैश्नदेवमकुर्वनापंचसूनानिवर्तकान्नविभाग:३२प्रत्यवायीदोषभाग्भवेत 33 ·३१ अतः हादशाहस्यावश्यकत्वाहेतोःमृतस्थानंगोमयेनोपलिप्यसपिंडनंकारयेत् ३५ आपःउपस्पशेन हस्तीपक्षाल्याचामेन ३५ यफलंसर्वतीर्थेषुसर्वयज्ञेषुयत्फलम् नत्फलंसमवाप्नोतिहादशाहेसपिंडनात् ३४ अतःस्नात्वामृतस्थानेगोमयेनो पलेपिते शास्त्रोक्तनविधानेनसपिंडींकारयेत्सतः ३५ पाद्यार्थ्याचमनीयाधर्विश्वेदेवांश्चपूजयेत् कुपित्रेषिकिरंद- वापुनरापरुपस्यशेन ३६ ट्यात्पितामहादीनांत्रीम्पिंडावयथाक्रमम् वसरुद्रार्करुपाणांचतुर्यमृतकस्यच ३. चंदनैस्तलसीपत्रेधूपैर्दीपैःसौजनैः मुरववासैःसुवस्वैश्रदक्षिणाशिवपूजयेत् - प्रेतपिंडविधाक वासवर्णस्यशलाकया पितामहादिपिंडेषमेलयेत्तंटयकएथक् ३९ पितामह्यासमंमातुःपितामहसमंपित्तः सापिटीकरणंकुर्यादितितार्क्ष्यममम ४. मृतेपितरियस्यार्थविद्यतेचपितामहः तेनदेयास्त्रयःपिंडाःप्रपितामह पूर्वकाः नेण्यश्चतकंपिंडंमेलयेत्तंत्रिधारुतम् ४१ ३० ३८ ३९ पितुःपिंडस्यपितामहादिपिःसहएकीकरंसपिंडीकरणमि नि ४० अयशब्दोविधानांतरपूर्वसवर्णशलाकयात्रियाकृतंतंपैकंपिनुःपिरंतेभ्यःप्रपितामहारित्रिभिःपिंडेसहमेलयेदिनि ।

·६५ गपुरी अग्नेपिनामा पूर्वमानारपशातायांसत्यापैतृकवत्प्रपितामह्यादीनांत्रयापिटान्दत्त्वानसहमातुःपिटंमेलयेदिति ५२ पक्षांतरमाह य-अ. रेनि तयोः मातापित्रोः पितामहरूपेमयिपितुःपिंडलक्ष्म्यांमानुश्चेनि ४३ स्त्रियक्रियाकरणेपत्युरप्पधिकारीस्तीत्याह अपुत्रेति मनांतर १२ निराकरोनि भनि भस्विकांतेनसहननुसपिउनयोम्यं भवनि अगित्वात् ४४ दायताचपनिश्चदंपती जायादपिनयोजदंभाचीभवतः मानर्यग्रेप्रशांतायांविद्यतेचपितामही नदामातकवादपिकुर्यात्पैतकरहिधिः १२ यहामयिमहालक्ष्म्यांतयोपि उंचमेलयेत् ४३ अपुत्रायाःखियाकुर्यात्पतित्सापिंडनादिकम् श्वश्चादिभिःसहेवास्यासपिडीकरणंभवेत् ४४ भादिभित्रिभिःकार्यसपिंडीकरणस्त्रियः नैतन्मममताक्ष्यपत्यासापिंड्यमर्हति ४५ एकांचितांसमारुदौ दंपतीयदिकाश्यप तृणमंतरताकत्यावशारादेस्सदाचरेत् ४६ एकएचसत्ताकुर्यादादौपिंडादिकं पितुः नदूर्य चप्रकुनिसत्यारमानंपुनश्चरेत् ४७ श्वशरादे: अंतरतः भध्येतृणकला तत्सत्या:सपिंडनंकर्यादित्यन्वयः ४५ सत्यास पिंडादिकमपिएकएवसतःकुन्निहितीयः ४६ विदेशेदशाहमध्येजातायाःसत्याःश्रवणादिदिनादवशेषदिनेषदशरात्रंविधायभा तुः सपिंडदिनेसपिंडनादिकंकार्यदशाहादनंतरंजानायास्तश्रवणदिनाहादशेहनीति ४७ ·५८ ४९ ५० हेनकारप्रमाणमाह चत्वारिपुष्कलानिपोरशयासमात्रम् ५१ ५२ सगांसुशीलगंगा ५३ ५५ सूत्ररक्षासूत्रम् ५५ क हुताशंयासमारटादशाहायंतरेसती तस्यापार्दिने कार्यशय्यादानंसपिंडनम् ४८ कृत्वासपिउनंताय- प्रकर्यात्पिततर्पणम् उदाहरेत्स्वधाकारंवेदमंत्रै समन्वितम् ४९ अनिथिंगोजयेत्पश्चाएं नकारंचसर्वदा ते- नयंतिपितरोमुनयोदेचदानवाः ५१ यासमात्रामरिक्षाचतुर्या संतुपुफलम् पुष्कलानिचचत्वारिहंतकारो विधीयते ५१ सपिंड्यांविषचरणोपूजयेच्चंदनासतेः दानंतस्मैपदातव्यमक्षयतृप्तिहेतवे ५२ वर्षऋत्तिए. तंचासवर्णरजतंसगाम अश्वंगरयंभूमिमाचार्यायपदापयेत् ५३ तनश्चपूजयेन्मंत्री स्वस्तिवाचनपू चकम् कुंकुमाक्षतनैवेद्यैर्यहादेवी विनायकम् ५४ आचार्यस्तततस्कुर्यादभिषेकसमंत्रकम् बध्वासूत्रंकरे चान्त्रपूतास्तवाक्षनान् ५५ ततश्चभोजयेहिपामिशनैर्विविशुः दद्यात्सदक्षिणांन्यासजलान्नादिषट्पटा न् ५६ मिसरसैःबहुशर्करायुक्तैरित्यर्थः सजलान्नान्जलपूर्णान् मोदकदक्षिणासहिनादिपवादशघटानद्वादशाभिमान मोजयित्तानेभ्योदद्यादिति ·५६ गपुरी-हिजभोजनादनंतरंवर्विप्रादिभिः वार्याद्या क्रमास्टष्टव्या: ततस्तेशुद्धोरन्नित्यन्वयः ब्राह्मणादिमिश्चतुर्वर्णेश्चत्वारिक्रमातएएव्यानीत्य- र्थः ५७ मथसपिउनानंतरंशय्यादानंनिरूपयति एवमित्यादि ५८ ५९ शय्यांआस्तृतायांविचित्रवस्त्रेणाच्छादितायां विन्यसेत् स्थापये १२ दिनितीयेनान्वयः कथंभूनांसारदासमयीं भारसंवहनकाष्ठरचितां यहा सारस्पोदारुर्विद्रुमस्तन्मयीचारम्यामिनिविशेषणोक्तरम्यनामेवा पार्यायुधप्रतोदस्तदंडस्तुहिजोजनात स्पष्टव्यानंतरंवणैःशुद्ध्यरेस्तेतताक्रमात् ५७ एचसपिंउनकृत्वाक्रियावस्त्रा णिसंत्यजेत् शक्लांबरधरोभूत्वाशय्यादानंप्रदापयेत् ५८ शय्यादानंप्रशंसंतिसादेवा-सवासाः तस्माच्छय्याप्रदा- नव्यामरणेजोविनेपिया ५९ सारदाऊमयीरम्यांसाचित्रश्चित्रितांटाम् पट्टमूर्वितरितांहेमपत्रैरलंकृताम् ६० हंसतूलीप्रतिच्छन्नांशाशीर्षापधानिकाम् प्रच्छादनपरीयुक्तांपुष्पगंधे संवासिताम् ६१ ह सचिमति वितरितांसंग्रथिनांलोहपत्रस्थानेहेमपत्रेरिनि ६० हंसबदुज्वलामृदुलाचयानूली अधःपतरणिकाभाषायांनुलाईचे ५५ नि नयाप्रतिच्छन्नां आच्छादितांशभानिसंदराणि शीषर्षापधानिकानियस्याभाषायांनकियाइतिपच्छादनपटीताच्छादकमुपरिननवस्त्रम् ६१ ·दिव्ययःभाषायांकसणाइनि ५२ उचंचतुश्चरणसंल्लनरयस्थवा रोप्यरुण्यादिधातुमयंदीपालयदीम्बरइतिभाषायां चामरंजना सनंकाष्ठमयंचौकाइतिभाषायांभाजनंजलपानपात्रं श्रृंगारंगडूक गडवीझारीतिभाषायांकरका अल्पपटाकलशमिनिकमंडलु दिव्यबंधासबोचसविशालांफ़रतपदाम् शय्यामेवंविधाहत्वाद्यास्तृतायांन्यसेवि ६२ लवंदीपालयंरोष्यं चामरासनभाजनम् श्रृंगारकरकादर्शपंचवर्णवितानकम् ६३ शयनस्यमवेकिचिद्यच्चान्यदुपकारकम् तत्स र्वपरितस्तस्था:रदेस्वैस्थाननियोजयेत् ६४ तस्यांसंस्थापये.मंहरिलक्ष्मीसमन्वितम् सभिरणसंयुक्तमायुधा- बरसंयुतम् ६५. स्त्रीणांचशयनेताकज्जलालतकुंकुमम् वयंपादिकंयच्चसर्वमेवेपदापयेत् । ततोषिप्रं सपत्नीकंगंधपुष्पेरलंकृतम् काँगुलीयाभरणे:कंटसूत्रेश्वकांचनैः ६७ उणीपमुत्तरीयंचचोलंचपरिधायच स्थापयेत्सरवशय्यायालक्ष्मीनारायणायतः ६८ वा आदर्शदर्पणं अन्यत्तांचूलपात्रादिउपहारकसामयीस्सेस्रेस्थानेइनि उत्रम् पादेपुदीपालयंदामेचामरं शय्योपरिआसनंदक्षेभाजनं तदुपरिवितानंउत्रस्योपरिनियोजयेदिति ६३ ६४ ६५ स्त्रीणांसो भाम्परतीनाम् ५५ कर्णांगुलीयादिभिःदंपत्याराभरणानिनेप्रारुतंविषम् स्थापयेदियुत्तरेणान्वयः ६७ ६.

·गपुरी ६७ ५९ ७० ममेयमिनिजीनतरणेमरणेममपितुरिति शेष: इयंशव्याप्रशून्यामयाममपित्रावा सहिनेवभूयादित्यर्थः . ७२ कोदसनीति कुंकुमैःपुष्पमालाभिहरिलक्ष्मीसमर्चयेत् पूजयेल्लोकपालांश्रयहान्देवाविनायकम् ६९ उत्तराभिमुरवोभूलाग्रहीत्वाक- समाजालम् उच्चारयेदिममंत्रविषस्यपुरतास्थितः ७. यथाकृष्णत्वदीयास्तिशय्याक्षारोद सागरे नयाभूयादर- न्येयममजन्मनिजन्मनि ७१ एवंपुष्पांजलिं विप्रेप्रतिमायांहरेःक्षिपेतु ततःसोपस्करांशय्यांदानंसंकल्यपूर्वकम्७२ दद्याद्रतोपदेष्टेचगुरुवेब्रह्मवादिने रहाणब्राह्मणैनांत्वकोदातातिकीर्तयन् ७३ आंदोलयेहिजेलदमीहरिंचशयन स्थितम् नतम्भदक्षिणीकृत्यप्रणिपत्यविवर्जयेत् ७४ सर्वोपस्करणैर्युक्तांप्रदद्यादतिमंदरम् शय्यायांसरवसस्य- थैरहंचेविप्रवेसति ७५ जीवमानःस्वहस्तेनयदिशय्यांददानियः तज्ज्ञावतापोत्सर्गपर्वणीषुसमाचरेत् ७६ इयमेकस्यदातव्याबहूनांनकदाचन साविभत्ताचनिकीतादातारंपातयत्यधः ७७ दानाभिमानंनकुर्यादिनि ७३ ७४ सर्वोपस्करणेहोषितसर्चवस्तभिःसहितं सरवसस्यर्थसरवेनससिर्निद्रानदर्थगृहंचदयादिति ७५ ७४ ·७१ आभूतसंपूर्वमहाप्रलयपर्यंतं प्रलयेलीनोपिपुनः सृष्टिमयेतवेवोत्पद्य आनंकवर्जिनःपीडारहितःस्वनिष्ठतीनिपूर्वचनमा पात्रपदायशयनंवांच्छितंफलमाप्नुयात् पिताचदाताननयपरत्रेहचमोदते ७८ पुरंदररहेदिव्येसूर्यपुत्रालयेपिच उपतिष्ठेन्नसंदहःशय्यादानप्रभावतः ७९ विमानवरमारुदम्सेव्यमानोप्सरोगणे: आभूतसंपूर्वयावत्तिष्ठत्यातंक वर्जितः ८. सननीयेषुयत्पुण्यंसर्वपदिनेषुच तेश्यश्याभ्यधिकंपुण्यंशय्यादानोदयभाचे ८१ एवंदखाऊतः शय्यांपदानप्रदापयेत् तच्छृणुष्षमयारव्यातंयथावत्कथयामिते ८२ वोपानहवस्त्राणिमुद्रिकाचकमंडलु: आसनंपंचपात्राणिपरंपंचविधुस्मृतम् ८३ दंडेनत्तानपात्रणामान्नौजनैरपि अर्घयज्ञोपवीतैश्चपदसपूर्ण तांब्रजेत् ८४ प्रयोदशपदानीत्ययथाशक्तयाविधायच त्रयोदशेभ्यो विषेश्यामदयाहादोहनि ८५ अनेनपद दानेन धार्मिकायांतिसदतिम् यममार्गगतानांचपददानंसरवपदम् ८६ आनपस्तवरौद्रोदयतेयेनमानवः उ- त्रदानेनसलायाजायनेतस्यसूधनि ८७ शय्यादानोत्तरंपददानंप्रदद्यादित्याह उत्रेनि ८३ नव्यम् ८० ५ ·मयुरी ६० . ८८ पर्थियममार्गेरास्वनिस्तरतेधुंक्ते ८९ ९२ पायेयपरलोकभोग्यं ९३ ९४ ९५ ननुउत्तमंषोडशंत्येतन्मयानेकथितंखग अ. अपयित्वानरुताय कुर्यादकादशहनि इनिप्रागुक्तत्वादेकादशाहे कृतायामप्युत्तमपोडश्यांपुनःप्रतिमासंघटंपिंडदानंचकिमर्थमितिचेत्तत्राहक ||१३ अनिकंटकसंकीर्णेयमलोकस्यवर्त्मनि अश्वारूढाश्चतेयांतिददंतेयझपानही ८८ शीतोष्णवातदुरवानितत्रयोराणि रखेचर वस्त्रदानप्रभावेनसरसंनिस्त्रतेपथि ८९ यमदूतामहारौद्राःकरालाकृष्णपिंगलाः नपडियंतितंमार्गेमुद्रि- काया प्रदानतः९० बहुधर्मसमाकीर्णनितेतोयवर्जित कमंडलुपदानेनतुषितः पिबतेजलम् ९१ मृतोद्देशेनयोद- द्यादुदपाञ्चताम्रजम् प्रपादनसहस्त्रस्ययत्फलंसोश्नुतेक्रवम् आसनेभोजनेचैवदत्तेसम्यगद्विजातये सरवैनमुक्तें पाययंपथिगच्छनूशनैःशनैः ९३ एवंसपिंडनदिनेदत्वादानंविधानतः बहूसंशोजयेहिमान्यश्चपाकादिकानपि ९४ ततःसपिंडनादूर्धमक्सिंवत्सरादपि प्रतिमासंप्रदातव्योजलकुंभासपिंडकः ९५ कृतस्यकरणंनास्तिप्रेतकाहिनेरवग प्रेतार्थतपुनः कुर्यादक्षयतृप्तिहेतवे ९६ तस्येति अवरुतस्यकरणंनास्तीति निषेधस्तप्रेतकार्यविनाव्रतोद्यापनादिदेवप्रेता थतुपुनःकरणेनतस्याक्षय्यतृप्तिवतीतिहेतोः पुनरपिकुर्यादित्यर्थः ९६ ७ ·अतःमासिकादीनामावश्यकत्वादितिहेतोः विशेषासपौर्णमास्यादिनिधिषुपुरुषेमतेसतिप्रथमपाक्षिकविशेषवक्ष्यामीति९७ तमेवाह पोर्णमास्यामितिद्धाभ्याम् तिथिरिक्ताल्याचतुर्थीनस्यपेनस्थानिकापाक्षिकवाहतिथिः ९८ १९ मासिकस्यविशेपमाह एकएवेति विधिः मलमासेक्षयमासे रविंसकमहीनोयोमलमासोऽभिधीयते सएचतुद्धिसंक्रांतोक्षयमासोप्युदीरितइति यदिकार्तिकमार्गशीर्ष अतोविशेषवक्ष्यामिमासिकस्यादिकस्यच पाक्षिकस्यविशेषंचविशेषतिथिषमृते ९७ पौर्णमास्यांमृतोयस्तचतु- तस्यऊनिका चतुतिमृतोयस्कनवमीतस्यानिका ९८ नवम्यांतुमनोयस्तरितातस्यचतुर्दशी इत्येचंपासि कंबाईकुर्यादिशतिमदिने ९९ एकएव्यदामासःसंक्रांतिद्वयसंयुतः मासयंगतंबाउंमलमासेहिशस्यते १०० एकस्मिन्मासिमासोद्दोयदिस्यातांनयोईयोः तावेवपक्षौताएवतिथयस्त्रिंशदेवहि १ योः क्षयमासांनंयानेसति कार्तिकसंबंधीनि मार्गशीर्ष संबंधीनि यानिथारखतादीनिचयस्मिनपक्षेयस्मिनतिथौ यस्मिन्नपराण्डा दिकाले निहितानितानिक्षयमासेतत्रतत्रैवकर्नव्यानीति १०० एकस्मिन्मासेमासयंनिर्धारयतिताः पंचदशएचतिथयः उप- तीज्ञेयौ ताःपंचदशएवविंशत्तिययोज्ञातव्याः १ ·गगुरी असाने अधिकमासेयदिद्वादर्शवसति तदानुतस्मिन्नेवप्रथमादिकंकर्त्तव्यम् २ ३ वार्षिकीपथमाब्दिकी ४ प्रतिसंवत्सरंहितीयादि कारिकंतुमलमासेवादिनस्यवंध्यत्व निरासार्थपितुरुद्देशेनब्राह्मणानुभोजयित्वाशलमासेसपिंडकंश्राद्धं कुर्यादिति ५ एवंउक्तप्रकारे||१३ ण ६ ७ गजळायायोगेकृतंथारंगजच्छायम् गजछाया कृष्णपक्षत्रयोदश्यांमघालिंदुःकरेरविः यदानदागजच्छायाथारपुण्यै निथ्यप्रथमेपूर्वोहिनीयग्नदुत्तरः मासावितिबुधैश्वित्योमलमासस्यमध्यगौ २ असंक्रांतेचकर्नव्यंसपिंडीक- रणरवग तथैवमासिकं श्राद्धंवार्षिकंप्रथमंतथा ३ संवत्सरस्यमध्येतुयदिस्यादधिमासिकः तात्रयोदशेमा- सिक्रियातस्यवार्षिकी पिंडवयंमसंक्रांतेसंकांतेपिंडसंयुतम प्रतिसंवत्सरंथाहमेवमासये पिच ५ एवंसंवत्सरेपूणेचार्षिकथाहमाचरेत् तस्मिन्नपिविशेषेणभोजनीयारिजातयः ६ कुर्यात्संवत्सरादूर्वश्रारेपिड त्रयंसदा एकोहिनकर्तव्यतेनस्यापितघातकः ७ तीर्थवाढूंगयाश्राद्धंगजच्छायंचपेटकम् अब्दमध्ये- नीतग्रहणेनयुगादिषु · रखाप्यते इनि यहा पूर्वाभिमुरवस्थितस्यगजस्यच्छायायांदक्षिणाभिमुरचोभूत्वाश्रादं कुर्यादि खपिकेचित् युमादिषु युगादिनिययोयथा मापंचदशीकृष्णानस्यैचत्रयोदशी तृतीयामाधवेशुक्लानवम्यूर्जेयुगादयइति कमोत्रं ·नविवक्षितः तद्यथा कार्तिक शुक्लनवमीसत्ययुगस्याद्यातिथिः वैशारवेक्षय्यतृतीयात्रेतायुगस्य माप शीकलियुगस्येति अबादमध्येनेनिकेषांचिन्मनंकेचिदाक्षिणात्यादयस्तवर्षमध्येऽपिकुर्वेति किमिनि पापिनामेववर्पगम्योयममागोभी चनि अतस्तस्थानिक्रमणानंतरंगयादिश्राईकर्तव्यमिति अब्दमध्येनेनिनिषेधः किंच सकृतिनस्ततत्क्षणमेवधर्मसभांविशति अनो, यदापुत्रेणकार्यगयाअडंरचगेश्वर नदासंवत्सरायकर्त्तव्यंपितृभक्तितः ९ गयाथाहात्यमुच्यतेपितरोभवसागरा त् गदाधरानुयहणतेयांनिपर मांगनिम् १० तुलसामंजरी भिवपूजयेहिष्णुपादुकाम् तस्यांलवादितीर्येषुपि- डान्दद्यायथाक्रमम् ११ उदरेसप्तगोत्राणिकुलमैकोचरंशतम् शमीपत्रप्रमाणेन पिउँदद्याद्याशिरे १२ गया मुपेत्ययःश्राएंकरोतिकुलनंदनः सफलतस्युतज्जन्मजायतेपिन्तुष्टिदम् १३ श्रूयतेचापिपितृभिगीतागाथारच गैश्वर. इक्ष्वाकोर्मनुपुत्रस्यकलापोपवनेसरैः १४ दमध्येपिकुर्यादित्यभिप्रायः • गयामाहात्म्यमाहगयेति ९ १० ११ शमीपत्रमाणम् अनिसूक्ष्ममपिपिंडम् गयाशिरे गयदैत्यस्या- संमनात् शिरोभागेइनि गयामाहात्म्योक्तंज्ञातव्यं १२ १३ कलापोहिमवत्पार्थवत्तीग्रामविशेषस्तस्योपचनेइक्ष्वाकुंप्रतिगीता १४ ·२१ अ. १३ गपुरी कोशिकएवारद्वाजस्तस्यात्मजानांचरित्रंविशेषतयाहरिवंशेज्ञातव्यमिति १५ अपिनस्तेप्रविष्यतिकुलेसन्मार्गशीलिनः गयामुपेत्ययेपिंडान्दास्यत्यस्माकमादरात् १५ एवमामुष्मिकीतार्क्ष्य यःकरोतिक्रियांसत: सस्यात्सरवीभवेन्मुक्तोकोशिकस्यात्मजायथा १६ पारद्वाजात्मजाःसप्तभुत्काजन्मपरं पराम् कृत्वापिगोव,तार्क्ष्यमुक्ताःपितृपसादतः १७ सप्तव्याधादशाणेषुमृगाःकालंजरेगिरौ चक्रवाका:श रहीपैहंसाःसरसिमानसे १८ तेपिजाता:कुरुक्षेत्रेब्राह्मयावेदपारगाः पित्याचतेसपैगतामुक्तिं डिजात्मजाः १९ तस्मात्सर्वप्रयत्नेनपितृभक्तोभवेन्नरः इहलोकेपरेवापिपितमत्त्यासरचीसवेत् १० एतन्नायंमया : स्ख्या सर्वमेवोर्खदैहिकम् पुत्रवांच्छाप्रदातारंपिटमुक्तिप्रदायकम् २१ निर्धनोऽपिनरकश्चित्यःशृणोति कथामिमाम् सोपिपापविनिर्मुक्तोदानस्यफलमाप्नुयात् २२ विधिनाकुरुतेयस्तश्राद्धंदानंमयोदितम् शृणुयाद्गारुडंचापिशृणुतस्यापियत्फलम् २३ , २२ S ·२४ २५ २७ इनिटीकायांत्रयोदशोऽध्यायः १३, धर्मराजपुरंधर्मसमांधर्मसभासदः धर्ममागाअधमाश्रहा पिताददातिसत्पुत्रान्गोधनानिपितामहः धनदाताभवेत्सोपियस्तस्यप्रपितामहः २४ दुद्याहिपुलमन्नाद्यवह- रूप्रपितामहः तृप्ता:श्रादूनतेसर्वेदलापुत्रस्यवांच्छितम् २५ गच्छतिधर्ममार्गेश्वधर्मराजस्यमंदिरम् तंत्रध मसभायांतेतिष्ठंतिपरमादोत् २६ सूतउवाच एवंश्रीविष्णुनाप्रोक्तमोर्ध्व दानसमुधम् श्रुत्वामाहात्म्यम तुलंगरुडोहर्षमागतः २७ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोडारेसपिंडनादिसर्वकर्मनिरूपणोनामत्रयोदशोऽध्या यः १३ गरुडउवाच यमलोकाकियन्मात्राकीदृशाकेननिर्भूितः समाचकीदृशीत्तस्यां धर्मआलेचकैः सह १ येधर्ममागैर्गळंतिधार्मिकाधर्ममंदिरम् तान्धानपिमाश्चिममारव्याहिदयानिधे २ श्रीभगवानु श्रृणुतायप्रवक्ष्यामियद्गम्यनारदादिभिः नर्मनगरं दिव्यमहापुण्यैरचाप्यते ३ याम्यनैर्ऋत योर्मध्येपुरंवैवस्वतस्ययत् सर्ववचमयंदिव्यमभेद्यतत्सरासरैः ४ पाहचतुर्दशे १ चतुर्दशाध्यायार्थस्तस्पष्टएवज्ञातव्यः ·तम् ७ गपुन्टी चतुरसंचतुरिसुचपाकारवेष्टितम् योजनानासहसंहिप्रमाणेननदुच्यते ५ तस्मिनपुरे तिसागचित्रगुप्तस्यमंदिरम् पो अ. चर्विशतिसंरच्याकै जिनैविस्तृतायतम् ६ दृशोच्छितमहादिव्यंलौहप्राकारवेटिनन् प्रतोलीशतसंचारंपताकाध्वजभृषि विमानगणसंकीर्णगीतवादित्रनादित्तम् चित्रितचित्रकुशलैर्निर्मितंदेवशिल्पिक्षिः ८ उद्यानोपवनेरम्यंनानावि हगकूजितम् गंधर्वैरसरोभिश्वसमंतात्परिवारितम् ९ तत्समायोचित्रगुप्तःस्यासनेपरमाहुते संस्थितोगणयेदायुर्मानु षाणायथातथेम् १० नमुह्यतिकथंचित्संसकृतेदुष्कृतेऽपिवा यद्येनोपार्जितंकर्मशुभवायदिवाशुभम् ११ तत्सर्वे जत यचित्रगुप्तस्यशासनात् चित्रगुप्तालयात्माच्याज्वरस्यास्तिमहागृहम् १२ दक्षिणस्यांचशूलस्यलूताविस्फोरयोस्तथा प- श्चिमेकालपाश:स्यादजीर्णस्यारुचस्तथा १३ उदीच्याराजरोगोऽस्तिपांडुरोगस्तथैवच ऐशान्यांतुशिरोनि:स्यादाग्नेय्यामस्ति मूर्च्छना १४ अतिसारोनेतेतुवायव्यांशीतदाहको एवमादिभिरन्यैश्वव्याधिभिःपरिवारितः १५ लिरवतेचित्रगुप्त रक्तमानुषाणांशभाशाम् चित्रगुप्तालयादययोजनानांचविंशतिः १६ पुरमध्येमहादिव्यधर्मराजस्यमंदिरम् अस्तिर- त्नमयदिव्यंविधुज्ज्वालार्कवर्धसम् १७ द्विशतंयोजनानांचविस्तारायामतःस्फुटम् पंचाशचप्रमाणेनयोजनानांसमुच्छितुम् १८ एतस्तमसहस्रश्ववैदूर्यमणिमेडितम् कांचनालंकृतनानाहर्म्यप्रासादसेकुलम् १९ शारदापनि रुक्मकलेशै; ७१ ·समनोहरम् चित्रस्फारिकसोपावनकुट्टिमशोभितम् २० मुक्ताजालगवाक्षचपताकाध्वजभूपितम् घंटानेकनिनादादप हेमतोरणमैडितम् २१ नानाश्चर्यमयस्वर्णकपादशतसंकुलम् नानागुमलतागुल्मैर्निकंटैगविराजितम् २२ एवमादिन झिरन्येश्वभूषणभूषितंसदा आत्मयोगप्रभावैश्वनिर्मितविश्वकर्मणा २३ तस्मिन्नस्तिसनादिव्याशतयोजनमायता अ- प्रकाशाचोजिष्णु सर्वतःकामरूपिणी २४ नानिशीतानचात्युष्णामनसोऽत्यंतहर्पिणी नशोकोजजरातस्यां क्षत्पिपासेन चाप्रियम् २५ सर्वेकामास्थिनायस्यायेदिव्यायेचमानुषाः रसवच्चपभूतंच भक्ष्य भोज्यंचसर्वश: २६ रसवंतिचतोयानि शीतान्युष्णानिचैवहि, पुण्या-शब्दादयस्तस्यांनित्यकामफलाद्रुमाः २७ असंबाधाचसातायरम्याकामगमासभा दीर्घ कालंतपस्तत्वानिर्मिताविश्वकर्मणा २८ तामुग्रतपसोयांतिसव्रता:सत्यवादिनः शांतारसंन्यासिनःसिद्धाःपूताः पूतेनकर्मणा २९ सर्वेशास्वरदेहास्ते लंरुताविरजोंबराः स्वरुतै कर्मभिःपुण्यस्तत्रतिष्ठंतिभूषिताः ३० ता स्यांसधौभगवानासनेनुपमेशो दशयोजनविस्तीर्णेसर्वरले समंडिने ३५ उपविष्टःसतांश्रेष्ठश्त्रशोभि नमस्तकः कुंउलालंकृतःश्रीमान्महामुकुटमंडितः ३२ सालंकारसंयुक्तौनीलमेघसमप्रभः चालव्यजन- हस्तापिरप्सरोभिनवीजितः ३१ गंधर्वाणांसमूहाचसंघशश्वाप्सरोगणा: गीतवादित्रनृत्याद्यैःपरितःसेवयं ·७२ गपुरी तितम् ३४ मृत्युनापाशहस्तेनकालेनचबलीयसा चित्रगुप्तेनचित्रेणकृतांतेननिषेविता ३५ पाशदंडधरैरुप्रैर्निदेशवशति अ भिः आत्मतुल्यबले नास भटेःपरिवारितः ३६ अग्निष्वात्तापितरःसोमपाश्रोष्णपाश्रये स्वधावतोबर्हिषदोमूर्त्ता १४ मूश्रियेरवग ३५ अर्यमाद्याःपितृगणामूर्तिमंतस्तथापरे सर्वेनेमुनिभिःसाई धर्मराजमुपासने ३८ अविर्वसिष्ठः पुलहोदक्षःऋतुरथांगिराः जामदम्पोभंगुचवपुलस्त्यागस्त्यनारदाः ३९ एतेचान्येचबहवःपितृराजसभासदः नशक्याम्प रिसंव्यानुनामभिःकर्मभिस्तथा ४. व्यारच्याभिर्धर्मशास्त्राणांनिर्णतारोयथातथम् सेवंतेधर्मराजानंशासनात्परमेष्टिन: ४१ राजानःसूर्यवंशीयाःसोमवंश्यास्तथापरे सभायांधर्मराजानधर्मज्ञाःपूर्वपासते ४२ मनुर्दिलीपोमांधातासगस्थ्य भगीरथः अंबरीषोऽनर्णयश्चमुचुकुंदोनिमि पथुः ४३ ययातिर्नहुपःपूरुईष्यंतश्चशिवूिनल: भरतःशंतनुःपांडुसह स्त्रार्जुनएवच ४४ एनेराजर्षयः पुण्या कीर्तिमनाबहुश्रुताः इष्वाश्वमेधैर्बहुभिजानाधर्मसभासदः ४५ सभायाधर्मरा- जस्यधर्मएवप्रवर्त्तते ननवपक्षपातोऽस्तिनानृतूंनचमत्सरः ४६. सध्या सर्वेशास्त्रविदासर्वधर्मपरायणाः नस्यांसभायांस ततंवैवस्वतमुपासते ४७ ईदृशीसासमाता_धर्मराज्ञोमहात्मनः नतांपश्यनियेयापादक्षिणेनपथागताः ४८ धर्म ७२ राजपुरेगहुँचतुर्भागाभवंतिच पापिनांगमनेपूर्वेसतुतेपरिकीर्तितः ४९ पूर्वादिभिस्विभिमागैर्यगताधर्ममंदिरे तेहिन ·सकृतिनःपुण्येस्तस्यांगच्छनितान्शृणु ५० पूर्षमार्गस्तनकसभोगसमन्वितः पारिजातनरुच्छायाऽच्छादितारत्नम- हितः ५१ विमानगणसंकीर्णोहंसाचालविराजितः विशुमारामसंकीर्ण-पीयूषद्रवसंयुतः ५२ नेनब्रह्मर्पयोयोनिपुण्या- राजर्पयोऽमला: अप्सरोगणगंधर्वविद्याधरमहोरगाः ५३ देषताराधकोश्रान्यशिवभक्तिपरायणाः ग्रीष्मेप्रपौदान- रत्तामाघेकाष्ठप्रदायिनः ५४ विधामयतिवर्षायांविरतान्दानंमानतः दुःखितस्यामृतंब्रूतेदतेयाश्रमतुये ५५ स- स्वधर्मरनायेचक्रोधलोमविवर्जिताः पितृमातृपयेपत्तागुरुशुश्रूषणेरताः ५६ भूमिदारहेदागोदाविद्यादानप्रदायकाः पुराणवतश्रोतारस्पारायणपरायणाः, ५७ एसकृतिनश्वान्यपूचंद्वारेविशतिच यांतिधर्मसभायांतेसशीला शाहा बुड्यः ५८ द्वितीयस्तृत्तरोमार्गोमहारथर्शतेतः नरयानसमायुक्तोहरिचंदनमंडितः ५९ हंससारससंकीर्णश्चक वाकोपशोभितः अमृतद्रवसंपूर्णस्तत्रभातिसरोवर: अनेनवैदिकायांतितथा भ्यागतपूजकाः दुर्गाभान्नोश्चये भक्तास्तीर्थस्नाताश्वपर्वस ६१ येमृताधर्मसंयामेनशनेनमृताश्चये वाराणस्यांगोयहेचतीर्थतोयेमृताविधेः ६३ ब्राह्मणार्येस्यामिकार्यनीर्थक्षेत्रपुर्यमृताः येमृतादेव विध्वंस योगाभ्यासेनयेमृताः ३ सत्पात्रपूजकानित्यंमहादानरताश्चये परिशंत्युत्तरेद्वारेयोनिधर्मसमाचते ६४ तनीय पश्रिमेमा!रत्नमंदिरमैडितः सधारमसदापूर्णदीर्घिकामिनिराजिनः ·गपुरी ॥ ६५ ऐरावतकुलोदूतमनमानगसंकुलः उचैःश्रवःसमुत्पन्नहयरत्नसमन्वितः ६८ एतेनात्मपरायांनिसच्छास्त्रपरिचि अ. ७३ नका: अनन्यविष्णुभक्ताश्वगायत्री मंत्रजापकाः ६७ परहिंसापर व्यपरवादपराङ्मुरवाः स्वदारनिरताःसंतःसामिकावेदपा १४ नकाः ६८ ब्रह्मचर्यत्रतधरावानपस्थास्तपस्विनः श्रीपादसंन्यासपरा:समलोष्ट्राश्मकांचनाः ६९ ज्ञानवैराग्यसंपन्ना:सर्वभू तहितेरताः शिवविष्णुव्रतकराःकर्मब्रह्मसमर्पकाः ७. ऋषिभिर्विनिर्मुत्ता:पंच्यझरता सदा पितॄणांथाद्धदातार कालेसंध्यामुपासकाः ७१ नीचसेगविनिर्मुक्ताःसत्संगतिपरायणाः एनेप्सगणेयुक्ताविमानंवरसंस्थिताः ७२ स धापानंपूर्वतोयोतिधर्ममंदिरम विशतिपश्चिमहारयांतिधर्मसभांतरे ७३ यमस्तानागनान्दृष्टास्वागतंवदतेमहः समुत्थानचकुरुतेनेपांगच्छतिसमुचम् ७४ नाचतुर्भुजोभृत्वाशरवचक्रगदा सिमृत पुण्यकर्मरतानांचर्नेमामित्र- दाचरेतु ७५ सिंहासनंचद्दतेनमस्कारंकरोतिच पादार्घकुरुतेपश्चात् पूजतेचंदनादिभिः ७६ नमस्कतुभोसभ्या- ज्ञानि परमादरात् एषमेमंडलंभिवाब्रह्मलोकप्रयास्यति १७ भोभोबुद्धिमंतांश्रेष्ठानरकक्लेशभारवः भवन्दिः साधितंपुण्यवत्वेसर्वदायकम् ७८ मानुषदलभप्राप्यनित्यंयस्तनसाधयेत्, सयातिनरकंधोरंको न्यस्तरमाचे तनः ७९ अस्थिरेणशरीरेणयोःस्थिरैऋधनादिभिः । संचिनोनिस्थिरंधमैसएकोबुद्धिमान्नरः ·८६ इनिरीकायांचवर्दशोऽध्यायः अवसरूतिनांजन्मदेहेवैराजधारणम् षट्चक चिंतनंचैपहरि-पंचदशेऽब्रवीत् । पूर्वाध्यायांते उपित्वातत्रकल्पांतेभुरकाभोगानमानुषान् पामोनिपुण्यशेषेणमानुष्यंपुण्यद नरमात्सर्वप्रयत्नेनकर्तव्योधर्मसंचयः गच्छध्वंपुण्यमस्थानेसर्वभोगसमन्वितम् । इतिधर्मक्चःश्रुत्वातंत्रण- म्यसभांचताम् अमरेःपूज्यमानास्तेस्तूयमानामुनीश्वरैः ८२ विमानगणसंकास्प्रयांतिपरमपदम् केचिड र्मसभायांहितिष्ठतिपरमादात् ८३ उपित्वातंत्रकल्पांमुत्त्यामोगानमानुषान् प्रामोतिपुण्यशेषेणमानुष्यंपु. ग्यदर्शनम् ८४ महाधनीचसर्वज्ञःसर्वशास्त्रविशारदः पुनःस्वात्मविचारेणततोयातिपरांगतिम् ८५ एनत्तै कथितंसईत्वयाएष्टंपमालयम् इदंशृण्वन्नरोअत्याधर्मराजसभांब्रजेत् १६ इतिश्रीगरुडपुराणेसारोबारे धर्मराजनगरनिरूपणोनामचतुर्दशोऽध्यायः १४ गरुडउवाच धर्मात्मास्वतिभुत्काजायनेविमला- ले अतस्तस्यसमुत्पत्तिजननीजठरेवद १ र्शनम् पुनःस्वात्पविचारेणननोयानिपरांगनिमित्युक्तम् इदानींगरुडस्तदनुवारपूर्वकंसरुतिनः समुत्पतिएच्छतिधर्मात्माइनिहाभ्याम् ।

·ग-पु-री- २ अओत्तरंथीभगवानुवाच यावदध्यायसमाप्ति ३ ४ ध्यानंयथाकुर्वतिनवृणुइति ५ यथायेनविधानेननपित्रोः तस्यमातापित्रो अ. यथाविचारंकुरुतेदेहेस्मिनसतीजनः तथान्हंश्रोतुमिच्छामिवदमेकरुणानिधे २ श्रीभगवानुवार साधुएष्टत्वयातायपरंगोप्यं वदामिते यस्यविज्ञानमात्रेणसर्वज्ञत्वपजायते ३ वक्ष्यामिचशरीरस्यस्वरूपंपार- मार्थिकम् ब्रह्मांडगुणसंपन्नयोगिनांधारणास्पदम् ४ षट्चकचिंतनंयस्मिन्यथाकुर्वनियोगिनः ब्रह्मरंधे चिदानंदरूपध्यानतथाणु ५ शुचीनांथीमनांगेहेजायनेसकुतीयथा नथाविधाननियमंतपित्रोः कथया मिते ६ ऋतुकालेतुनारीणांत्यजेहिनचतुष्टयम् तावन्नालोकर्यहत्वपापंचपुषिसंभवेत् ७ मावासचे- लंसानारीचतुर्थंह निशुद्ध्यति सप्ताहापितदेवानांभवेद्योग्याव्रतार्चने - सप्ताहमध्येयोग:सभन्मलिनाश- यः प्रायश संभवत्यत्रपुत्रास्त्वष्ट्रहमध्यतः ९ युग्मासपुत्राजायतेवियोयुग्मासरात्रिषु पूर्वसप्तकमुत्सृज्य- तस्माधुग्माससंविशेष १० षोडश निशाःरवीणांसामान्या:समुदाहताः यावेचतुर्दशीराधिगमस्तिष्ठतिनत्र" ६ पापंयावदिंद्रस्यबह्महत्यांसंभवनि ७ सामान्या गर्भधारणेसाधारणाएव ११ ८ १.

·गुणाविचारादयः भाग्यंऐश्चयनषानाधानवासस्थानपाकताना या पचमहनात 100 नत्क्षेत्रमोषधीपात्रमिति औषधीनांयचादिधान्यानांपात्रमुत्पनिस्थानम् तत्मसिद्धक्षेत्रंयथाकंटकगुल्मादिनिरसनेननडुपयोगियांतर मेलनेनजलसेचनेनकृषियोग्यविधायनस्मिन्नुस्वा बीजवापयित्वास्यामीकर्षकः स्थूलान्नरूपंफलंपाप्नोति तथा:चापि औषधीपापुको गुणभाग्यनिधिःपुत्रस्तदाजायनधार्मिकः सानिशापाकृतींचैनलभ्येतकाचन १२ पंचमेहनिनारीणांकार्यम- धुरभोजनम् कटुभारंचतीक्ष्णंचत्याज्यमुष्णांचरतः १५ ततुक्षेत्रमापधीपात्रंदाजंचाप्यमृतायितम् तरिम नुस्वानरःस्वामीसम्यक्फलमवाप्नुयात् १४ तांडुलपुष्यत्रीचं संयुक्तःशचिवस्त् . धर्ममादायमेनसि सतल्पसंविशेषमान १५ निषकसमयेयानरचित्तविकल्पना तादृस्वभावभूतितुर्विशतिकुक्षि गः ६त्पत्तिस्थानंनद्रुपक्षेत्रकटुक्षारादि भोजनपरित्याज्यमाधुर्यमोजनकारयित्वावीर्यसेचनंचहत्वानस्मिन्नुस्वास्वामीपितासम्य धार्मिकपुत्ररूपंफलंपामुयादित्यर्थः १४ माधुर्यभोजनादिभित्रीणांविधाननियममुक्त्वापुरुषाणामाह तांबूलइतिसतल्पंसारदारूमयीमि त्याफक्तप्रकारांशय्यांसमिशस्थिनोभूयात् १५ निषेकसमयेतिकालेयारशीविकल्पनाशुभाराभारामनाभवनितादृश्येवस्वभावस्योत्सति पस्यसतुर्दिशनिगर्नेप्रविष्टोभवतिचैतन्यंजीवः १६ ·म पुरी कामोमिलाषपूर्तिः १७ तारापतिश्चंद्रः १८ कृतीपुण्यात्मा १९ २१ पूर्वकनइनि पूर्वजन्मनिरुतानांनपआदीनांफलस्योदयात् भोकापियेत् तथाचस्मृतिः भोज्यंभोजनशक्तिवरतिशक्तिर्वरस्त्रियः विप्रवेदानशक्तिश्चनाल्पस्यतपसाफलमिति २२ यतते यत्नवा- नमपनि असर्पभूनायारज्जौसारोपपहस्तन्यवस्त आरोपोध्यारोपः वस्तसच्चिदानंदाद्वयंब्रह्मक्षित्याद्यज्ञानांतसकलजडसमूहोवस्तु चैतन्यबीजभूतहिनित्यंशकेव्यवस्थितम् कामश्चित्तंचशकंचयदायकत्वमाप्नुयात् १७ तृदादावमवामोनियो पिद्दशियनरः शक्रशोणितसंयोगापिंडोत्पत्तिःप्रजायते १८ परमानंदः पुत्रोभवेद्गर्मगतःकती भवंति- तस्यनिरिवला:किया:पुंसवनादिकाः १९ जन्मपामोतिपुण्यात्माग्रहेषुच्चगतेषुचें नजन्मसमयेविप्राःप्रामुवति धनंबहु २० विद्याविनयसंपन्नोवईतेपितवेश्मनि सतासंगेनसमवेत्सर्वागमविशारदः २१ दिव्यांगनादिभो तास्यात्तारुण्यदानवान् धनी पूर्वकततपस्तीर्थमहापुण्यफलोदयात् २२ नतथ्वयततेनियमात्मानात्मवि चारणे अध्यारोपापवादाभ्यांकुरुतेब्रह्मचिंतनम् २३ अपवादोनामरज्जुविवर्तस्य रज्जुमात्रवहस्तुविवर्त्तस्यावस्तुनो ज्ञाना दे-प्रपंचस्यवस्तमात्रत्वम् आभ्यांअध्यारोपापवादाण्यांतत्वंपदार्थसंशोध्यसरचल्विदंबह्मनेहनानास्तिकिंचनइत्यादिश्रुत्युक्तंब्रह्मचिननं कुरुते २३ ·अस्येति क्षियादिषन्नयंकरोतीत्यन्वयकारिणोष्यस्यब्रह्मणः प्रसंगावबोधाय 'प्रसंगाह्ययंपुरुषइनिश्रुत्यक्तः ज्ञानार्थकथयामीत्या वयः २४ आनात्मविचारणमाह क्षितिरित्यादिभिःस्थूलभूता अमोचीकृताः पांचभौतिकः पंचारनपंचभूतोत्पन्नः २५क्षिन्यादिपंचभूना अस्यासंगावबोधायब्रह्मणोन्वयकारिणः वित्याद्यनात्मवर्गस्यगुणांस्तेकथयाम्यहम् २४ क्षितिरिहविर्भोक्ता वायुराकाशएवच स्थूलभूताइमेप्रोक्ताः पिंडोऽयं पांचभौतिकः २५ त्वचाः स्थिनाडयोरोममांसंचैवरवगेश्वर एतपंचगुणाभूमेर्मयापरिकीर्तिताः २६ लालापुत्रंतथा शङ्खमज्जारत्नंचपंचमम् अपांपंचगुणाःपो- तास्तेजसोऽपिनिशामय २७ क्षधापानया लस्यनिद्राकांतिस्तथैवच तेजःपंचगणंताय॑प्रोक्तं सर्वत्रयोगिभिः २८ आकुंचनंधावनंचलंघनंचप्रसारणम् चेष्टितंचेतिपंचेवगुणाचायोःप्रकीर्तिताः २९ घोपचिताचशू- न्यत्यमोहाश्वेताचसंशयः आकाशस्यगुणा पंचज्ञातव्यास्तेप्रयत्नतः ३० मनोबुटिरहंकारश्चित्तेचेनिचतुष्टयम अंतःकरणमुद्दिष्टपूर्वकर्माधिवासितम्नां गणानाह खर्चनिपंचभिः २६, २७ २८ २९ ३० पूर्वकाधिवासिनपूर्वजन्मरुतेः सभा शुभकर्मभिरधिवासितंशभा शमवासनायुक्तं भवति बुद्धिःकानुसारिणीतिवचनात् बुद्धिरित्यपलक्षणम् अंतःकरणचतुष्टयम वेत्यर्थः३१ ·गपु-टी. उप्रयेट्रियाण्याहोचमिति ३२ दिगादयः पंचथोत्रादीनांयथाक्रमंदेवताः वन्यादयश्चवा गादीनामिनि १३ ३४ ३५ अथदशमाणानस्थानक - श्रोत्रंत्वक्चक्षुषीजिव्हाघ्राणंज्ञानेंद्रियाणिच वाक्पाणिपादपायूपस्थानिकर्मेंद्रियाणिच् ३२ दिग्वातार्कप्रचे- तोश्विदन्हींद्रोपेंद्रमित्रकाः ज्ञानकर्मेंद्रियाणांचदेवता:परिकीर्तितीः ३३ इंडाचपिंगलाचैवरूषुम्भारव्यातृतीयका गांधारीगजजिव्हाच पूषांचेवयशस्विनी ३४ अलंबुषाकुहश्वापिशविनीदृशमीतथा पिंडमध्यस्थिताय॑ताः- धानादशनाडिकाः ३५ प्राणोपान:समानारच्यउदानाच्यानएवच नागःकूर्मवककलोदेवदत्तोधनंजयः ३६त्दृदि- प्राणोगुदे पानःसमानोनाभिमंडले उदानः कंटदेशस्याद्यानःसर्वशरीरगः ३७ उद्गारेनागआरव्यातःकूर्मउन्मी- लनेस्मृतः कृकलःक्षत्करोझयोदेवदुत्तोविजृभणे ३८ नजहातिमृतंवापिसर्वव्यापीधनंजयः केवले तमन्नहिपुष्टि- दंसदीहिनाम् ३१ नयनेव्यानकौवायुःसारोशंसर्वनाडिषु आहारोमुक्तमात्रोहिवायुनाक्रियताधा ४. सैषि- श्यगुदेसम्यक्पथगन्नमयजलम् उर्धमंग्रेजलंकवारुत्वान्नंचजलोपरि १ अयेबाध स्वयंपाणःस्थित्वा निंधमतेश- नैः वायुना मायमानो मिष्टयक्किप्पथग्रसम् ४२सहितानाहू प्राणइनिसाई विभिःक्षत्करतधाकर्त्तामृनशोपकारित्वधननयस्य ७६ कर्म ३६ ३७३१व्यानकोवायुःसर्वशरीरच्यापकत्वात् सारांशरसंनय पापयति रसमापणपकारमेवाह आहारइनिधिभिः ४० ·भिन्नरसात्स्यसूतकिट्ट्मकम् ४३मनत्यनिर्गमस्थानान्याह कर्णदति' ४ सर्वप्राणादिवायवःआत्यशस्येव चेष्टनात्याह राबयिनि सूर्य स्यालोकंप्रकाशमुपलक्ष्यप्राप्यजनायथास्वस्वकर्मणिपवर्तते नयेवात्मसनांपाप्पदायरोमालार्य अयंपावःसूर्यायथाकणिजनान्वर्य स्वयंसा कुरुनेव्यानकौवायुर्विधासंप्रापयेद्रसम् हरिद्वादशामिभिन्नांकडूदेहाइहिःखचे ४३ कर्णाक्षिनासिकाजिवादनानापिन रखागुदम् गुह्यशिरोवपुर्तीममलस्थानानिचक्षते ४४एवंसर्वपवर्नेते स्वस्वकर्मणिवायवः उपलक्ष्यात्मनः सजांसूर्याला कयथाजनाः १५इदानीनरदेहस्यशृणुरुपयरवग व्यावहारिकमेकंचाहतीयंपारमार्थिकम् ४६ तिस्रः कोट्याईको टीचरोमाणिव्यावहारिके सप्तलक्षाणिकशास्युर्नवाःप्रोत्तास्तविंशनिः ४७ द्वात्रिंशद्दशनाःमोक्ताःसामान्याहिन तासन मांसंपलसहस्रनुरक्तंपलशतंस्मृतम् १८ पलानिदशमेदस्तत्वकपलानिंचसम्मतिः पलहादशकमज्जाम हारक्तंपलत्रयम् ४९शुकरिकुडवंज्ञेयंकुडवंशोणितंस्मृतम् षष्ट्युत्तरं चत्रिशतमस्मादेहेयकीर्तिनम् ५० क्षितयासंगत्वेन स्थितोभवति तदात्मापति अनेनात्मवितरणमप्युनं भवति ४५व्यावहारिकं अगम्यपरमार्थिकंयोगिजनजेयम् ४ तवायगाव दाह निरमदति षभित्तियःकोट्यासप्तलक्षाणात्यगणितानि ४७ ४-स्थूलमानेनधातुपमाणमाइ महारक्तपाणाधारभूतम् ४ : कुडदशमाएकंशोणि नंगलूद्भगभाधानभूतम्५.

·ग:पु-टी. अ. ५१ ४२ एचंव्यावहारिकनिरूप्येदानांपारमार्थिकस्वरुपनिरूपणेनसूक्ष्मस्वरूपेमनःप्रवेशायस्वदेहे तावहिरापस्यूलधारणामाह पार मार्थिकदेहेहीत्यारफ्ययावदध्यायसमाप्ति गुणाभुवनादयःनानेवाह भुवनानीन्यादिपारमार्थिकेपारमार्थिकस्वरूपप्रकाशिक. ५४ वैराजरूप नाड्य स्थूलाचसूक्ष्मानकोटिशःपारकीर्तिताः पिनंपलानिपंचाशनदर्धश्लेष्मणस्तथा ५१सततंजायमानंतुविण्मू चापमाणन: एतहुणसमायुक्तंशरारंव्यावहारिकम् ५० भुवनानिचसर्वाणिपर्वतहीपसागराः आदित्याद्यामहाः सतिशरीरेपारमार्थिक ५३पारमार्थिक देहहिषट्चकोणिसवतिच ब्रह्मांडेयेगुणाःमोक्तास्तेप्यस्मिन्नेदसंस्थिताः ५४ तानहोमवक्ष्यामियोगिनांधारणास्पदान् येशंभावनयाजंतुर्मवेडेराजरूपमाक् ५५पादाधस्तातलंज्ञेयंपा दोविनलंतथा जानुनोःस.तलावा इसथिदेशेमहातलम् ५६ तलानलंसक्थिमूलेगुल्येदेोरसातलम् पातालं कोटसंस्थंचसप्तलोकाःमकीर्तिताः ५७ भूलॊकंनासिमध्येतु मुवलॊकंनदूर्ध्वके स्वलॊकंन्दृदयविद्यात्कंठदेशेमह- स्तया ५- जनलोकंचकदेशेतपोलोकंललाटके सत्यलोकं ब्रह्मरंधेमुवनानिचतुर्दश ५९ भावैराजःपुरुषोयोवेभगवा नधारणाययतिभागवनोनःस्वयंस्यादित्यर्थः १५. पूर्वश्लोकोक्कमेणेवसर्वेषांधारणमाह पादनि नदूर्ध्वकेउदरे ५५ ५७ ५८ ५९ ·त्रिकोणेदपाट कमलांतर्गने तदुलंब्रह्मपुराणे दिलमयेागत्सिंहासनगनांबुजेत्रिकोणांनः समासानंशिवंध्यायेदुमाधराम्गित नस्यमध्ये त्रिकोणेपू_दक्षिणामरेरवारान मेर्वादयःसप्तकुलपर्वतावनानि ६१५ रास.नाडिषु ६२ गोमेदः प्लक्षः ६३ ६५रसोन्नस्यलॉनकाकंठांतर्गता ६५ विकोणेसंस्थितीमगरपः कोपोचमंदरः दक्षकोपोचकेलासोवामकोणहिमाचलः ६० निषधोयरेखायांदक्षायांगंध माइनः रमणोबामरेरवायांसौतेकुलपर्वताः अस्थिस्थानेभयेज्जंबृःशाकोमज्जाससंस्थितःकुशद्वीपस्थितोमांसे कोंडापःशिरासन ६२ वलायांशात्मनादापोगोमेदोरोमसंच नरवस्थंपुफरविद्यासागरास्तदनंतरम् ६३ क्षारो दोहिमवेन्यूवेक्षारक्षारोदसागरः सरोदधिः नेमसंस्थामज्जायांएतसागरः ५४ोदधिरसोविंद्याच्छोणितंदुधि सागरः स्वांदोलनिकास्थानेजानीयाहिनतासत ६५ नार चकास्थित सूर्याबिंदुचकेचदमाः लोचनस्यः कुजो यो हृदयज्ञःप्रकीर्तितः ६६ विष्णास्थानेगुरुबिंद्यावशको व्यवस्थितः नाभिस्थानस्थितीमंदामुरवेराहुःपकार्निनः६० नादबिंदुचके ब्रह्मरंधादेवकांगुल्यथोपःस्त नदुतंयोगशाम्वेकिकांगुल्यधोधोतिरंधान्नादचापदुकम् विदुमस्फटिकाकारंसूर्यचंद्रसमय भम् इतिज्ञोबुधः ६६ विष्णुस्थानेनाप्यंतर्गतमणिपूरानकेनाभिस्थाननासिगोलकेमंदःशानिः ६७ ·ग-पु-टी वायुस्थानेन्ददयादा गंवायुस्थानंतास्मन्एवमुक्तमकारेणसर्वस्वरूपेणसर्वात्मकचिराइवरूपेणास्वदेोचिंतयेन् इनिमूलधारणा प्रथमघ चकचिंतनात्मक सूक्ष्म धारणामाह सदेत्यादि ६९जपानष्टानं विनासहजश्वासरूपेजभावनात्यजपामुनीनांमननशीलानांसकल्यंगायबीचगुरु वायुस्थानस्थितः केतुःशरारेगहमंडलम् राबंसर्वश्चरुपेणाचनयेदान्मनरुनुम् ६८ सदाममातसमयेबद्धपद्मासनस्थितः षट्चक्रचिंतनंकुर्याद्ययोनमजपाकमम् ६९.अनपानामगायत्रीमुनानांमासदायिनी अस्याःसंकल्पमात्रेणसर्वपापैःभमु च्यते ७० शृणुतार्यप्रवक्ष्येहमजपाकममुनमम् यंरुत्वासर्वदाजाजीवावावगंजात १मूलाधारःस्वाधिष्ठानमाणपूरकमे वच अनाहतावश ध्यारव्यमाज्ञाषट्चक्रमुच्यते ७२ मूलाधारोलिंगदेशेनाम्यान्दादिचकंठगी मुवोर्मध्येब्रह्मरंभेकमाचकाणिचिंत येत् ७३आधारंतुचतुर्दलानलसमंवासांतवाययं स्वाधिष्ठानमापपक्षाकरसमंबालांतषट्परकम् रक्ताप्रमाणपूरकंदशदलं- डाफकारांतकंपवेदशमारनाहंतपुन्हेमंकटानारतम् ७४ पवैःसस्चरघोडरोःशशधरज्योतिर्विशडोबुजहंसेत्यक्षरयुग्मकंदयदलं रक्ताभमाशंबुजम् नस्मादूर्ध्वगतंमतासितमिदंपयंसहस्रच्छदंसत्यानंदमयंसदाशिवमरज्योतिर्मयंशावतम् ७५ मुरवाज्ज्ञानव्य म् ७० सर्वदार त्वाएनाचरणानन्यकर्मेवावति नतुनामात्तकामा जारमानविमुंचति ब्रह्मस्वरूपोभवनात्यर्थः ७१ ७२ ७३ ७४ ७५ ·७७ ७८ ७९८० अवसदाचारममाणयति एनानिति ब्रह्ममयूरवान् सर्ववेदमयस्यब्रह्मणः किरणरुपान्तदभिन्नानियां चकगतानमरान् षट्चकास्थतान् श्रीगणेशादिदेवान वाणांसंप्रदायमार्गेषुये आरुणादयोमुनयस्तोपचिंतयात उपासनेतदु गणेशंचावधिविष्णुशिवंजावंगुरंततः व्यापकंचपरब्रह्मक्रमाचंकेपुनितयेत् ७६ एकविंशत्सहस्त्राणिषट्शतान्याध कानन अहोराणश्वासस्यगनिःसूक्ष्मास्मृताबुधैः ७७ हकारेणबहिर्यातिसकारणविशेन्पुनः हंसोहंसेजिमवणजावो जपतितत्वतः७-षट्शतंगणनाथायट्सहसंनुबंधसे षट्सहसंचहरयेषट्सहस्संहरायच ...जीवात्मनेसहरसंच सहवंगुरवेतयां चिदात्मनेसहसंचजेपसंरच्यानिवेदयेत् ८० एतान्चकंगनान्ब्रह्ममयूरखान्मुनयोमरान् सन्मदा यवनाश्वतयंत्यारणादयः ८१ शुकादयोपिमुनयःशिष्यानुपादिशातच अतःमतिमहतांध्यात्वाध्यायेत्सदा बुधः ८२ रुत्वाचमानसीपूजांसर्वचक्रेघनन्यधाः ततोगुरुपदेशनगायत्रामजपांजपेन् ८३ संवेदस्तुती उदरमुणसतेयऋषिवर्मसर्पहशःपरिसरपइनिंदयमारुणयोदहरमिति ८१ शिष्यानपराक्षिनादीन नदुलाहतायेसोमु कम्पले स्वपार्णिनापाड्यगुदतनोनिलंस्थानेषुषटसून्नमयोजनक्लमः नाश्यांस्थितंहद्यचरोप्यतस्पाटुदानगन्योरसितंनयन्मुनिः नतो ·अ. ग-पु-टोन नुसंधायाधयामनस्वास्वतालुमूलंशानकेनयेत तस्माद्भुनोरंतरसन्नयेतानार्भयमूर्धनविरजेत्परंगतरात एनंद्याव्यानंधानाधरस्वामिा रुज्ञातव्यम्-२अनन्यपी: एकायचित्तःसन्-रंधेबारंभांतर्गनेअधोमुरवपंकजेश्रीगुरुंध्यायेत् नदुरुदयामले सहस्रदलपंकजे सकलगातर श्मिप्रमेवराभयकरांबुजविमलगंधपुष्पांबरम् पसन्नवदनेक्षणंसकलदेवतारूपिणंस्मरोच्छसिंहसगंजननव्याधिवेयंगुरूामात-४पंचोप चारैःमनसाकल्पितेःपंचनात्मकगंधपुष्पधूपदीपनेतेयैः तद्यथा लेटायव्यात्मकंगंधंसमव्हंआका-पुष्पं यंवावा-धूपं तेजान्दीपं.वं अधोमुरततोरंधेसहमदलपंकजे हंसगंधीगुरुंध्यायेहराभयकरांबुजम्४क्षालितचिंतयेद्देहंतत्यादामृतधारया पं चोपचारैःसंपूज्यपणमेत सवेनच ५ततः कुंडलिनीध्यायेदारोहादवरोहतः षट्चककृतसंचारीसाधविवलयांस्थितां अम. नैवेयं इनितत्तवेन गुरुर्ब्रह्मागुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवोमहेश्वरःगुरुःसाक्षात्परं ब्रह्मनस्पेश्चीगुरवेनम इतिगुरुस्तो श्रेणात्५परात्परबाकलांकुंडालनांआरोहेतुपकाशमानांअवरोहेलअमृतंरवंताध्यायेत् तदुत्नयोगशास्त्रेषकाशमानांपथमेषयाणेपात प्रयाणेप्यमृतायमानां अतःपदंव्योमससंचरंनाध्यायेन्सदाकुंडलिनीपराज्यामितिआरोहावरोहप्रशंकरस्वामिचरणैरप्युक्नोस्तिसौंदर्यल हाँ तद्यथा महीमूलाधारेकमपिमणिपूरेहुनवहमिनि आरोह:अवरोहस्तु सधाधारासारैश्चरणयुगलांनविलिनैरिनिएतदेवाहपरिनि ·मूलाधारादिषट्लकेषुरुनःसंचारःआरोहावरोहकमेणगमनंययासाविवलयापसुप्तमुजंगाकारांमूलधारास्थिताम् धाममत्याप्तिस्थानंरधा बहिर्गनंबपरंभाइह्मलोकातंपानंतेनययासुषुम्नामार्गेणगतायोगिनःविष्णोःपदंममस्वरुपमेवयांति पुनर्मुफपुरवेसंसारेनपनंतात्यर्थ:नद्रवेदस्तुनी ततउद्गादनंतनवधामशिरःपरगंपुनरिहयसमेत्यनपतांत स्नांनमुनेशन -७मञ्चितितंमयाधाकृष्णरुपेणध्यानदुनंदशमेसमनिनमे ध्याये बाह्यूमुहू तनोध्यायेत्सषुम्नारव्यंधामरंधाहाहर्गतम् ययातेनगतायांनिताहणा: परमपदम् ७ ततोमाञ्चितिरुपस्वयंज्यो ति:सनातनम् सदानंदसदाध्यायेन्मुहूर्तेबाह्मसंज्ञके - एवंगुरुपदेशेनमनोनिनलतांनृयेन नतुस्वेनमयलेनन दिनापतनं भवेत् २९अंतर्यागंविधायैवंबहिर्यागंसमाचरेत् स्मानसंध्यादिकंरुत्वाकुर्याद्वारहरार्चनम् ९० नंचोत्थायवार्युपस्पृश्यमाधवः दध्योपसन्नकरणआन्मानंतमसःपरम एकस्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थयानित्यनिरस्तकल्पष ब्रह्मारव्यमस्योद्भवनाशहेतुभिः स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्रतामति ८८ तहिनातहुरुपदेशेविनापननसंसारेजन्ममरणमेवावेन्नतुमोक्षः तदुनं प्राशकेन विजिनदृषीकवायुभिरदांनमनस्तुरंगयरहयतीत यंत्पतिलोलमुपायरिबद:व्यसनशतान्विताःसमवहायगुरोवरणवणिजना जसत्पडनकर्णपराजलपी-अंतर्यागंमानसोपचारैःपूर्वोक्तचकेषुधागणेशादिपूजनंबहिर्यागययालब्धोपचारेः श्राहरिहरपूजनम् ९० ·अब ग-पुरी देहाभिमानिनांनुनित्यंपवणत्वस्यदुघदत्वाहुर्लभोभोसःमद्भक्तानातुमत्प्रसादादनायासनाचमुत्तिर्भवतात्याहदेहतिचतुर्भिः९१समाचानःश्रेष्ठतर ९२ ब्रह्मादिभिर्निचिनलात् तदुक्तंहिताये नत्यतोन्यःशिवपंयाशिनः संमतानिह वासदेवेभगवतिभक्तियोगोयतोभवेत् भगवान्ब्रह्मकायन विरन्वीक्ष्यमनीषया तदध्यवस्यत्कूटस्योरतिरात्मन्यत्तोभवेत् ९३ नावसीदतिपुर्नजन्मादिदुःखनमामोति किंतु मुक्तोभवतीत्यर्थ:९४ यया देहातिमानिनामंतर्मुरवीरचिनजायते अनस्तेषांतुमद्भक्तिः सकरामोक्षदायिनी ९७ नपोयोगादयोमोक्षमार्गाःसनित थापिच समीचीनस्नुमद्रनिमार्ग:संसरतामिह ९२ ब्रह्मादिभिसर्वरयमेवावनिशितः त्रिवारंवेदशास्त्राणांव चार्यपुनःपुनः९३ यज्ञादयोपसर्माश्चिजशोधनकारकाः फलरूपाचमद्भक्रितालब्धानारसीदति ९४ एवमाचार- पंताक्ष्यकौनसरुतीनरःसयोगेनंचमद्भनयामोक्षयातिसनातनम् ९५ इतिगरुः सा.सकतिजनजन्माचरणान रु.पंचदशो ध्यायः१५ गरुडउवाच श्रुतामयादयासिंभोह्यज्ञानाज्जीवसंसातः अधुना श्रोतुमिच्छाममोक्षो पायंसनातनम् १ विचारंकुरुनेदेहेस्मिन्सरुनानगनिमनस्योत्तरंसमाधायोपसंहत्ति एवमिति सनातनविदेहकेवल्यम् ९५ इनिटरी पंचदशोऽध्यायः१५मोक्तापंचदशाध्याये पापपुण्यात्मिकागनिःषोडशेस्मिनहरि माह मोक्षोपायंसतांमतमापूर्वाध्यायातमोक्षयाति ·सनातनामयताददानींमोक्षोपायमेवटच्छति ऋततिचतुर्मः हेभंगवान्नइ असारेसंसारे जन्ममरणानामगंन खात् सदादुःरवातुरा णांमोक्षोपायमजानंतांजावानांकेनोपायेनमोक्षःस्थादितिमेवदनिसमुच्चयार्थः । अबोनरंत्रीभगवानुवाच हेगरुडप भगवनदेवदेवेशशरणागतवत्सल असारेपोरसंसारेसर्वदुः रखमलीमसे २ नानाविधशरीरस्थाअनंताजीव राशयः जायंतेचामयतेचतेषामंतोनविद्यने ३ सदादुखातुराएवनसरवाविद्यतेकचित् केनोपायेनमो सेशमुच्यनेबदमेपमो ४ श्रीभगवानुवाच शुणुनादीप्रवक्ष्यामियन्मांत्वंपारएच्छसि.. यस्यभ.. घणमाँचेणसंसारान्मुच्यतेनरः ५ अस्तिदेवसरबास्वरुपानिकलः शिवः सर्वज्ञः सर्वक चसर्वे शोनिर्मलोइयः ६ स्चर्यज्योतिरनायंतीनिर्विकारःपरात्परः निर्गुणःसचिदानंदस्तदंशाज्जीवसंज्ञक: ७ रंगपतरूपाकभिद्देवोलि ५ ६ तस्यअनायवियोपहनान् विद्यायांपनिश्चिान् अंशवांशस्तस्माजावनिसंज्ञोभवति भने देरशांत: ७ ·अ. १५ ग-पु-टो यथाम्नविस्तासंगकाइति यादअसोजावोनिजानंदस्वरूपविस्मृत्यदेहपानात्मन्यारोपयति नराअस्पानेकपोनिषुमोक्षगंधोपिनास्ति यदा- मानवोमूत्वाज्ञानीसवेत् ज्ञाननामब्रह्मैवाहंसमः शांतः सञ्चिदानंदलक्षणः नाहंदेहोहंसरुपोज्ञानमित्यच्यनेबुधैः रत्कलक्षणःस्या आजदामोसंपाभोतानिससमेनसंबंधः अवायवेटांतसिहांतः ययांपकारादोविकाररहिनेरज्वादौसर्पाद्यारोपणरुत्वामयकंपादिकंवहे- र एवमात्मापिम्पस्मिन् जीवत्वमारोप्यसाइनारंपरिच्छन्नंज्ञात्वादुःरवसागरेमग्नोमवत्ति यंदाशास्त्राचार्यप्रसादेनवाक्यार्थज्ञान अनायविद्योपहितायथाग्नौविस्फुलिंगकाः देहायपाधिसंभिन्नारकर्मभिरनादितिः- सरवदुः रवपदैःपु ज्यपापरुपनियविनाः तनन्जातियुतंदेहमायुपोगंचकर्मजम् ९ मुत्पन्नं भवति नदाविवेकचक्षपास्वात्मानम रखंडानंदज्ञानेकरूपसंपश्यन् तानाजावःपरमान्माहामनिज्ञात्वामयदुःखादिराहतःसन्मुखापादेत् ययाचजलस्थसूर्याशोजलस्यान- मित्तस्यापायेसूर्ययवगत्वानेनेवरूपेणपुननांगच्छनि ययाचबात्यघटाकपाधिपरिच्छन्नोपटाकाशोमुरव्याकाशांशःसन घयदनिमित्तस्या पायेमुरख्याकाशंघाप्यपुननिवर्नत एपोलगशरीरावच्छिन्नारमान्पनाश-मायिकलिंगशरीरापायेपरमात्मानंप्राप्यनानिवर्नते किंतु त त्वज्ञानान्मोक्षोभवतीति तथाचोकंधाशकेनादशस्कंधे पटोभन्यथाकाश आकाशम्पाद्ययापुरा एवंदेहेमृतेजावोब्रह्मसंपपतेपुनारत्य- ध्यायार्थः- ·- in" १२अस्मिन्नध्यापेपथमंज्ञानहेतुंनरत्वंस्तुत्वाननोज्ञानजनकचराग्यनिरुप्यतनोज्ञानवैराग्यरहितान्दांभिकान्चिगाननसत्वज्ञाना- न्योक्षोभवतीतिप्रतिपाय अंजानिनामादुरहत्यनिरुपयात अनेनैक्कमेणाह शरीरिणांजीवानांअन्यत्रपश्वादि शरीरेषुज्ञानलामोनम पतिजन्मभपयंतेतेषामपिपरंपुनः ससूक्ष्मलिंगशरीरमामोक्षादक्षरंखग ५० स्थावराःकृमयभ्वाजाः पक्षिणः पशवोनराः धार्मिकास्पिदशास्तदन्मोक्षिणश्चयथाक्रमम् ११ चतुर्विधशरीराणिरत्वामुंकासहस्तशः स- रुतात्मानबोभूत्वाज्ञानाचेन्मोक्षमामुयात् १२ चतुराशतिलक्षपुशरीरेषुशरीरिणाम नमानुषंविनान्यत्र तत्वज्ञानंनुलपयते १३ अधजन्मसहस्त्राणांसहस्त्रैरपिकाटिभिः कदाचिल्लानेनुर्मानुष्यपुण्यसंचयात् १४ सोपानभूतमोक्षस्यमानुष्यंगाप्यदुर्लभम् यस्तारयतिनात्यानंतस्मात्यापतरोत्रक:१५ नरःपाप्योत्तरंजम्मल ज्वाचेंद्रियसोष्टवम् नरन्त्यात्याहिनयन्तसमवेब्रह्मघातकः १५ चरित्यर्य: १२ ज्ञानहेतोर्मानुषशरीरस्यदुर्लभ तामाह अवोत १४ दुर्लपंपाप्यापियोमोक्षोपायनकगति सतुमहापातक्येवेत्याह सोपानम्तमोक्षस्यसाधनरुपम् १५ उत्तरंसर्वोत्तम- ब्राह्मणादिजन्मसोटवंट्रियाणामपतिहतशक्तिवलम्वापियआत्महितंमोक्षोपायंनजानाति सत्त्वात्मपानकःस्तस्यैवनाशकर्तेपर्यः१५ ·अ० १५ ग-पु-टी-विनादेहेननरशरीरंसंयोगविनाकस्यापिदेवारिजीवस्यापिपुरुषार्थोमोक्षानास्ति इतिव्यवहारमार्गेपिधाननासबलशारीचिनाच तीर्थाटनादिपुरुषार्थोनास्ति तस्मादेनोईपरक्षेन् असत्कर्मसननियोजयदित्पर्यः किंतु पुण्यकाणिसापयदिति १७ आत्मानरदेह सर्व स्यमोक्षादे पात्रभवति अतस्तस्यरक्षणेयलंयोगाझ्यासमाचरेत् भद्राणिसत्संगात्मध्यानादिबहुंकल्याणानि १गता विनादेहेनकस्यापपुरुषार्थोनविद्यते तस्माद्देहंधनंरक्षेत्पुण्यकर्माणिसाधयेत् १७ रक्षयेत्सर्वदात्मानमात्मा सर्वस्यमाजनम् रक्षणेयत्नमातिष्टेज्जीवनभद्राणिपश्यति १८ पुनर्यामःपुनः क्षेत्रपुनर्विनंपुनर्गहम् पुनः शमाशकर्मनशरीरंपुनः पुन: १९ शरीररसुणोपायाःकियनेसर्वदाबुधेः नच्छतिच पुनरुत्यागम पिकुष्ठादिरोगिणः २० तहोपितस्यान्डमार्थधर्मोझानार्थमेवच ज्ञानंतुंध्यानयोगार्थमाचरात्यविमुच्य ते २१ अपिग्मामादयस्त पुनरप्यायांति नरशरीरंतुपुनःपुननीयाति अतोराक्षादातपूर्वणवसंचं- धः १९ उपायाःमृत्योर्वेचनायसमाध्यादयः रोगिणोऽपित्यागंतुनेच्छति जान हतोर्नरशरीरस्यपुनःप्रार्दुर्लमत्वा- दितिभावः २० ननुअनित्यस्यरक्षांकिमर्थमिनिचेतबाह तदिति २१ ८२ ५ ·आमेरत्यात्मनोपंधुरिनिर्षियाम्मुहुर्मुहुरिनिवचनान वयमेवात्माननारंयेदित्याह प्रात्मनि अहिनेभ्यः असत्कर्मदुःसंगादिय: दहेगनरश- रएनचिकित्सांदूरीकरणोपायंनिरॉपराधिदेहं अतोस्मिन्लेक्सबलनरशरीरेनत्वाभ्यासंकुर्यादिस्याहव्याघ्रीवेतिवितियारज्जरादयोनायांति याव दयंदेह प्रतिष्ठति तस्योपतितारत्तन्नसमम्पमिचयाणासंबंधः २४ परितारुण्यतिपयानफलावार्थकेतत्याभ्यासंकरिष्यामीतिविचारस्तुव्यर्थएनेस्याह संदीरतियथासंदतमवनस्पशमनंनवस्तानिनकूपोदकेननसंभवति ययाजरादिषुनखास्यासंहरिस्मरणंचनस्यारनः स्वस्यावस्थाया मैच - आत्मेवयदिनात्मानमहिनेयोनिवारयेत् कोन्योहितकरस्तस्पादात्मानंतारयिष्यात २५ रहेवनरकव्याधेश्चिकित्सानकरोति यः गलानिरौषधंदेशव्याधिस्थःकिंकारष्यात २३व्याचीवास्तेजराचार्यातिभिन्नघटांचुवत् नि तिारपुवदोगास स्माच्छेयःसमन्यसेत् २४ यावन्नाश्रयतेदुःरखंयावन्नायांतिचापदः यावन्नेंद्रियनैकल्पतावत्प्रेय:समायसेन २५ श्रयःसमायसेदित्यर्थः तदुपार्न ' यानस्वस्थमिदंशरीरमरुजयावज्जरादरतोयाबचेंटियशनिम्पनिहनायावत्सयोभायु षः आत्मप्रेयासत्तावदेवाविदुषाकायः प्रयन्नोमहासंदीभवनेतुकूपरवननेप्रत्युद्यमः कीदृशाइनि उनंचगोतमेनापि रुष्णव दायपदपंकजपंजरांतेत्ययेवभावानुमानराजहंसः पाणमयाणसमयेकफवानापने कंठावरोधनावधौस्मरणकुनतेशन २५२६ ·ग-पु-नाम्योत्पादकतनान्याह कालइत्यादान हितमोक्षोपार्यक्त्यपातिनहंतरातस्वेदे प्रत्यन आइनमेवाचरताततदुभम्ह ० ८३ रणाच्याघावतिपंचम्लोकाशयः व्याधावतिष्ठतिजरापरितर्जयनारोगाश्वशत्रवश्वमहरंतिदेहम् आयुनसंखवानापनपटारवांसोलोकस्त धाप्पाहतमाचरतातिचित्रम् आदित्यस्यगतागतेरहरहः संसायनेजीवनंव्यापारडमारकार्यगुरुभिः कालोनविज्ञायने रस्वाजन्मजरावि यापत्तिष्ठानदेहोयंतावतत्त्वंसम पयसेत् संदीप्तकोणसवनेकूपवनातदुर्मतिः२६ कालोनज्ञायतेनानाकार्य: संसार संभवैः सरवंदु रवंजनोहंतनोवेत्तिहितमात्मनः २७ जाताना न्मृतानापत्यस्तान्त्वाचदुःरिवतान् लोको- मोहसरांपीत्वानविमतिकदाचन २- संपदःस्वमसंकाशायोवनकुसमोपमम् तडिच्चपलमायुष्यंकस्यस्या- ज्जानलोशतः २९ शतंजीवितमत्यल्पनिद्रालस्यैस्तदर्धकम् बाल्यरोगजरादुःरैवेरल्पंतदपिनिष्फलं ३० पत्निमरणंवासश्मनोत्पपनेपास्वामोहमयांममादमदिरामुन्यनामृतंजगत् २-संपदादयःस्वमादिवज्जानतः कस्यविवोकनःशतिःस्या सकस्यापीत्यर्थः१९शतमितिनदुभागवतेबालान्यानमल्हादेन पुसोवर्षशनंत्यायुस्तदर्पचाजितात्मनःनिष्फलंयदसोराव्यांशेनेधंपापित स्लमःमुग्धस्यवाल्येकौमारेकाडतोयातिविंशानःजरयायस्तदेहस्ययात्यकल्पस्यविंशतिः दुरापूरेणकामेनमोहनचबलीयसा शेषंरहे सक्तस्य प्रमत्तस्यापयातिहीत्ति १० ·पारब्धव्यपार योग्येमोक्षोपायेजागर्तव्येपरब्रह्मचिंतनेभयस्थानेसंसाविश्वस्तव्यःविश्वासा)नरःक:नहन्यते यमेनअपितुसर्वएवे- त्यर्थ: हार्तिकरुणयाउनुतापः३१ आक्रम्यजीवंवशीकृत्यास्थितेदेहेजीवेनसहेबजलबुडुदसमेसतिनिर्भयः कतिष्ठान ३३हितेपारणा मोक्षोपमे विषयोहनममेष्टलासमिदामानसंज्ञायस्पनि अझवेदेहादीअनर्थेदंशानृतादिपंदशानर्यमूलेधने अर्थःममप्रयोजनासरं- पारधव्यानरुयोगोजागर्तव्येप्रसप्तकः विश्वस्तष्योपयम्यानेहानरःकोनहन्यते ३१ तोयफेनसमेहेजावे नाकम्यसेस्थिते नित्याभयसंवासेकतिष्ठतिनिर्मयः ३२ हितहितसंज्ञःस्यादझवसांतक: अनर्थचार्य विज्ञानः स्वमर्थयोनवोत्तसः ३३ पश्यन्नापसवलातशृण्वन्नापनबुत्थ्यति पठन्मपिनजानातिदेवमा याविमोहितः ३४ तान्नमज्जज्जगाददंगंभारेकालसागरे मृत्करोगजरागाहेर्नकश्चिदापखुध्यते ३५ शनिसंज्ञानंयस्यशोयोनर स्यात् सवंअर्यमुक्तिपदं आत्मज्ञानस्वरूपंतप्रयोजनंववेत्ति ३३ अहोदेवमायाबलामत्याह पश्पन्नापआत्मज्ञानान्मोक्षोपवताति जाननापपस्खलात मोक्षमार्गाष्टोमवात नदाचरगविनेत्यर्थः३४ इदंजगन्मरणादियो है:कारणभूतैःकालसागरोनमन्जनिमग्नोसवान नदापनयुद्ययहो ३५ ·गपु- टाविशीर्णोगालतोयथामनायते नथाकालोपिसूक्ष्मगनित्वात् ३६ आयुरापकालवतक्षायमाणनलक्ष्यनेत्साह वेष्टनरोधनंयुन्यते स्यादिभिः कर्तृशक्यते एवमघटघटनातुपावेदपिपरंतु आयुषिआयुर्गयनेआस्थास्यिरतानयुज्यतेरत्यर्यः३० येनकालेन- प्रतिक्षणमयंकालः क्षीयमाणोनलक्ष्यते आमकुंम पस्थीविशीर्णोनविभाव्यते ३६ युज्यतेवेष्टनवायो राकाशस्यचरखंडनम् यथनंचतरंगाणामास्थानायुषियुज्यते ३५ रथिवीदत्यनेयेनमेरुश्चापिविशार्यने शुष्यतेसागरजशरीरस्यचकाकथा ३८ अपत्यंमेकलत्रंमेधनंमेबांधवाश्चमे जल्पनामातमाजंहतिका लएकोपलात् ३९ दंकनामदंकामिदमन्यत्तारुनम् एवमीहासमायुनरुतांतःकुरुतेवशम् १० श्वःका यमपकुतिपूर्वाण्हेचापराण्हिकम् नहिमृत्य प्रतीक्षेतरुत्वाप्ययवारुतम् । पारामताप्रथिव्याद योपनश्यति तदासमवितरितकस्यकावार्नत्याह एथिवाति ३.स्वापक्ष हानेकालस्य दयालेशी पिनास्तात्याह अपत्यमिति मे मेरत्यजवचनानुकरणंमोनरःसएवाजस्तम् ३९ कालकृतामापनप्रतीक्षतेस्त्याह इदमिति ४.अतोमोसकाविलंबोनकार्यइत्या एश्वाति ४१ ·सामंतनागतंमृत्यशचुमत्यधिष्ठोगस स्थितोगस अतस्यातारंपरमेश्वरम् ४२ परिपकमांसपिंडनन्मृत्यर्मानवमनातीत्याह तृष्णेनि ४३म् सो सर्ववतुल्पनामाहवालानिनि आविशते अवश्यमापानि तदुभीभागवते मृत्कर्जन्मवतांवीरदेहेनसहजायते अद्यवादशतांतेवाम त्यर्वपाणिनांवामात ४४ सहचरःस्वदेहोपिजीवेनसहनोपयाति ताईएपस्थितानांस्वीपुत्रादीनांप्रियो जनमित्या ह खदेहमिति जगदर्शितपंथानंप्रचंडव्याधिसनिकम् मृत्यशत्रुमधिष्ठोसिवातारंकिंनपश्यास १२ वष्णासूत्राविनिर्मचासतविषयस पिंषा रागडेषानलेपर्कमृत्फरमातिमानवम् ४३ बालांश्योवनस्यांश्चरखान्गर्मगतानाप सर्वानाविशतेम् करेंचभूतमिदंजगत् ४४ स्वदेहमापजावोयमु-त्वायातियमालयम् स्वीमातापतपुवादिसंबंधः केनहेतुना ४५ दुःखमूलाहसंसारःसयस्यास्तिसदुःरिवतः तस्यत्यागःरुनोयेनसेसरवानापरः कचित् ४६ पावसर्वदुः रवानामालपंसकलापदाम् आश्रयंसर्वपापानांसंसारंवर्जयेत्क्षणात् ४७ स्वीपुवादिसमुदापरुपसंसारस्यैवदुःरवापन्स र्वपापानांमूलत्वात्सरखेप्शलदासक्तिमनसापपरित्यजेत् संसक्तस्तुकदापनमुच्यतइत्याह दुःरवमूलामनिविक्षिात्यागोजमनसे पगन्धनसेवकतंतदेवरुन यति गशरीरेणतिश्रुतेःतथान्डामलयापिशिरिषध्य यस्यमनस्त्यागरावांगास्नान ४६प्रसवंउत्पनिस्थानम् आप्रयं वृदिस्थानमा ·१५ ८५ गु-पु-टा लामादपाशैरनुशरीरेणवर सतुदृश्यमानलार परेणापिमुच्यतेपुवादिपाशर्मनसाबइ केनापिनमुच्यते अदृश्यत्वात् ४ अतःपुत्रादिषु रमेहसंबंधात्तर गतःरवशोकादिभिव्यथितोभवात अनस्तंनकुर्यादित्याह यावंततिशोकरुपाःशंकव:कालकानिरवन्यतेनिपात्रते ते लोहदारूमय पाशैःपुमानबहोविमुच्यने घारमःपाशेच्यनेनकानन ४८ यानंत:कुरूनेजंतुःसंबंधानुमन सःमियान नावंतो स्यानिवन्यतैरदर्थशाकपाकाः ४५. वाचनाशेषवितेनियंलोकोविनाशितः हाहतवि षयाहारैर्दैहस्योदयतरकरैः ५० मास लब्धायथामत्स्योलोहशंकुंनपश्यति सरवलुब्धतयादेहीय मबांधांनपश्यति ५१ घामपगमेतमाशादिशोकानपगमादित्यर्थः ४. वंचितान्यशेषधनानि यःविषपानाहर्जुशालंयेषांतेपक्षविषयेभ्योधनमा हरांत तविषयाझरास्तै स्तरकरैलीकोनित्यविनाशितः हाहंततिरखेदे ५० किंच परिणामविषोपमविषयसखासत्तःपुमा न्मत्स्योबडिशदुःरवमिवयमयातनांप्रानोतात्याह मांसलुब्धति ५१ . १ ·हिनाहिनंपराजानरानहिवम् अमानिन्बमभित्वमाहिंसाक्षांनियर्जनम् आचार्योपासनंशोचंस्थैर्यमात्मविनिग्रहः इत्यादिपंचम्लोके गनिायामुलं नत्वज्ञानसाधनं नास्मन्पनिंच महिनम् पनिंचानचिजनानविदुरासरा:नशीचंनापिचाचारोनसत्यतेपुचियतेरस्या दिएदशश्लोकैगवनोजमाफरमानास्मानरानंचनजानंतः अतएवानत्यंजन्मानजन्मान उन्मार्गमासरमार्ग पतिगच्छनियेतेउद हितारिननजानं नोनित्यमुन्मार्गगामिनः कुक्षिपूरणनिष्ठायतेनरानारकाःरवग ५२निदादमेथुनाहाराःसर्वेषां पाणिनांसमाः ज्ञानवानूमानव:पोजोजानहीन पशःस्मृतः ५३समानेमलमूत्राभ्यांक्षन्ड म्यांमध्यगरची रात्री मरननिद्रायांबाध्यतेमूटमानवाः ५४ स्वदेहधनदारादिनिरताःसर्वजनवः जायंतेचनियंतेचहाहंनाज्ञान मोहिना: ५५ तस्मात्संग सदात्याज्यःसर्वस्यतुंनशक्यते महान्द्रःसहकर्नव्यःसंतःसंगस्योषजम् ५५ रंभासन सनरकानपतंतात्पर्यः उजंच आसरंभावमापन्नामृटाजन्मानजन्मानमामप्राप्येवकोंतेयतनोयांत्यधमांगतिम् ५५ अनचाहताहित ज्ञानहीनःसकलपाणिसाधारणधर्ममूट पशुरेचेत्याहनिदादाति ५३किंच देहर्मराक्षभूनानांमूटानांहिनाहिनज्ञानानुसँधानाचसोपनास्ती साह प्रभातशत ५४अतोदेहायासकानांज्ञानसाधनमोसराहनानांवर्षाकमाणामिक्तेपारथेवजन्ममरणरत्याहस्वरनि५५अतःसंगोदेहा यासक्तिरूप:यदिसर्व:परमहंसवत्त्यनुनशक्यतेनदामहनांकनव्यानोहपूर्वकतसंगरोगभेषजासान्निवर्तकाभवतीत्यर्यः५५ ·. गफुटीचमत्संगारेक्सचार्गदर्शनावात नान्यथेत्याद सत्संगान सतांतत्वज्ञानिनांसंगस्नुसत्संपदापदर्शकत्वादेनयनॉवरमा ८६ खस्वरूपस्यानसत्वं देहादेरानत्यत्वदर्शकन्वालापनयनंचयस्यनास्तासांधःअमार्गगःचेरापनपटमार्गगन कयनस्यादपितुस्यादेवेत्यर्थः५५ एववैराग्योत्पादकवचनान्युक्त्वानदाहतान्दाधिकादिति स्वस्ववर्णाश्रमारिधर्माणादांभिकत्वेनाचरणाक्तिर्नास्ति किंनुतत्वज्ञानादेवेत्साह सत्संगचविवेकश्वानर्मलंनयनदयम् यस्यनास्तिनरःसांधःकयंनस्यादमार्गगः ५७ स्वसवर्णाश्रमाचारानरताःसर्वमा नवाः नजानांतपरंधर्मत्थानश्यनिदांभिकाः ५ कियायासपरा:कांचनचर्यादिसंयुताः अज्ञानसंदतात्मानःसंचरांनम चारकाः५९नाममात्रेणसंनुष्टाः कर्मकांडरतानराः मंत्रोच्चारणहोमायामिताःकतुविस्तरैः ६० एकमुत्तोपवासाद्यौर्न यमेःकायशोषणेः मूटाःपरीक्षामन्छांतमममायावि मोहिताः ६१ स्वस्वतित्रयोदशभिःपरंपरमार्थनिष्ठंमोक्षधर्मअतोदांति कामय्याचारास्तेनपश्यति मोक्षस्यालाप्पाहयाजन्ममरणामवंतात्पर्यः ५८ क्रियासकर्मसायासपराःशातादिसहनप्रयासपरायणाःब सचर्यासकायांसंयुताःअज्ञाननि आववेकारतचित्ताश्चत्तमतारकावंचकाएवविचरांत नतुपरंधर्ममानंतातिपूर्वेणेवसंबंध:५९ माममाषणस्वर्गादिसरवेनहोमाये पामिताःमूटाःपरोक्षस्वर्गसखं यहाबुद्धियात्यमतीट्रियम् मोक्षसरवंज्ञानविनास्छंतीत्यर्थः अ बहेतुर्गममायति ६१ १६ ·एसदेवस्परयात देहदंडनेनकायशोषणेनेवमुक्तिनांसि अंतर्गतांविवेकस्यावद्यमानत्वात् यथावल्मीकस्यसर्पालयस्यताडनादेवनन्म ध्यगतभुजंगोनघियने तथादेहदंडनेनाविवेकोननश्यतीत्यर्थ: ६२ अतोविवकिनमेस्वयंनष्टाः परानपिनाशयंतात्याह जटेति कीरशाः दांतिकानांवेषस्तव्यत्वंधारयति रातज्ञानपनानपिजनाभाम यंतात्यर्यः ६३ अतस्तेषांसंगोनकर्नव्यरत्याह संसारजोत ब्रह्मज्ञोस्मोत्सव देहदंडनमात्रेणकामुक्तिरविवकिनाम् वल्पीकत्ताडनादेवमृत कृत्रमहोरगः ५२ जटामाराजिनर्युका दांभिकावेषधा रिणः यमांतज्ञानिवल्लोकेश्यामपतिजनानपि ६३ संसारजसरवासनंब्रह्मज्ञोस्मातिवादिनम् कर्मब्रह्मोसयामष्टं तंत्यजेदंत्यजंयया ६९ गृहारण्यसमालोकेगतबीडादिगंबराः चरांतगर्दशाद्याश्चविरकारनेभवंतिकिम् ६४ मृ दस्पोडूलनादेवमुक्तास्युर्यादमानवाः मृदस्मवासीनित्यंश्वासर्किमुक्तोमविष्यात ६५ ब्रह्मनिष्ठावयं अतोस्माकं विषयसरवासक्नेषिोनास्ति शमाशभकर्मणालेपामावादितिवादिनाम् सर्वकर्मब्रह्मध्यानपराङ्-मुरवंचतंयोधचंचुमंत्यजवत्त्यजेत् श्वपाकवनस्पशेदपात्यर्थः ६४ किंच येनिर्लज्जाःस्त्राणांसमूहेपिनग्नाविचरोत तेगेर्दमादि समाएवनतुविरक्तारत्याह गृहार- ण्यसमाराति ६५ सदासस्मवासिनोपिश्वार्दमाट्योययामुन्नानभवति तथासागम-स्मधारणापिमुक्तिर्नास्तीत्साह ६६ ·ग-पु.टी. किन आरिवेककृतदुराग्रहेणगृहान्मपरित्यागादेवनापसानपावति किंतु तामसाएवेत्साह तणनि नामसतापसागातायामुक्ताःमूद ग्राहेणात्मनोयत्याडयात्रियनंतपः परस्यो सादनार्यवातत्तामसमुदाहनामात ६७किंच मालनभावनयागंगादनारोस्थना ऑपयोग नोनावनात्याह आजन्मोन उजर पालःप्रातःगपश्यतिनर्मदौमत्स्यबंधकाः नताशवपुरंयांतिभावहिपवकारणमिपानभावःशुर रणपर्णोदकाहाराः सततंबनवासिनः जंतुकारखुमृगाद्याश्चतापसास्तेफावंतिकिम् ५७ आजन्ममरणांतंच गंगादितटिनास्थिताः मंडूकमत्स्यममुरवायोगिनस्तेमवतिाकम् ६८ पारावताःोशलाहाराःकदाचिदाप चालकाः नापबतिमहीलीगंवातनरभवनिकिम् ६९ मालिनभावनाहिशिवपुरस्थाचस्पजन्ममरणात्मकसंसारस्यकारणंभवतात्ययमस्यार्थः ५- येचातिकूराविवकिनःअशास्त्र विहितोपदासादमिर्जलान्मपरिहाराहथेवात्मानपाडयांत नेतिनोनकिंवासरानश्चयाएवेत्याह पारावताराव तदुक्तंगाता- सकर्षयंनःशरारस्थंभूतग्राममचेतसः मांचैवांतःशरीरस्यंतान्विध्यासरनिश्चयानिति ५९ ·तस्मादितिहेतोः इत्यादिकंवर्णाश्रमादिधर्माचरणादिकंयकर्मतल्लोकानांमूटजनानांरंजनकारकंमोहकारणमेव नतुतत्वज्ञानावनामोक्ष कारणमिनि तदुक्तंज्ञानप्रशंसायां मानःस्मानपरःफणापवनपग्मेषश्चपर्णाशनोनाराशीरवलुचातकःकिमपरंशतेगुहांमूषकःपास्मो हुलनतत्परःखलुरवरोध्यानानुरत्तोचकःसर्वेषामिहकारणंशृणसरफेजानंपरांकनपति एवंपयासदंशावर्णाश्रमपरिकियामु केहेनुभूतानारिन नथादंफारहिता पिशास्त्रज्ञनाज्ञानावनामाक्षादानभवनात्याह षाडतिचतुर्दशामःखगहेगरुड पदर्शनमहाकूपेषट्- नस्पादित्यादिकं कर्मलोकरंजनकारकम् मोक्षस्यकारणंसाक्षात्तत्त्वज्ञानं रखगेश्वर पदर्शनमहाकूपेप तिताःपशव रवग परमार्थनजानांतपशपाशानियांवताः ७१ वेदशास्वार्णवेपोरेउत्यमानाइतस्ततः पडू- मिनिग्रहयस्तास्तिपतिहिकुतार्किकाः ७३ शारयरुपांधकूपेपतिताये अनात्मज्ञारपदपशवस्परमार्थब्रह्मरूपंनजानांत म तिपादगंतोपिस्वयंनानुभवंति अतःपरुत्पाशेनअतिकाटनाविचारणरूपेणानयविना. पदावहितिष्ठनातिसंबंधःपोरेअनंतवाद यंदरेइतम्मनःयंयाईयांनराध्ययनेउत्यमानाच्याकुलाःशोकादिधर्मिणानियझेनरोपयस्ताव्ययाईदृशाः कृतार्किका कुनर्वचलानझानपरा एवतिष्ठति ननुतज्जानंतात्पर्थ:७.

·पु-टा- १५ अतोवेदादिनानापियःपरमार्थनत्वज्ञानंनवनि तदावरकस्य उपहासकस्यैवतस्य अतत्वज्ञस्यापितत्सर्वज्ञातृत्वत्तत्वंचकाकवडापतंव्या यमित्यर्थ:शकंच परतत्त्वविमुरवानांशारुणपठनंज्ञानमपियर्थमेवेत्याह इदमिति ज्ञाननामज्ञेयमाप्तिसाधनरूपम् अमानिबमदभित्ताम, त्यादिगातोपवतज्ज्ञानगम्यम् अनादिमत्परंब्रह्मेत्यादिनयोक्तं ब्रह्मस्वरूपंतदिदंज्ञानज्ञेयंचास्तिनास्तिवति संशयचिंतयापठनीति ७४किंच वाक्यादिभिरज्ज्ञदृष्ट्याशोभिना: आपमूटस्तत्वपराइ-मुरवादुःरिवताएवतिष्ठतीति अतएवव्याकुलंद्रियारले श्रद्धानान्लभतेज्ञानी पेदागमपुराणजःपरमार्थनवनियः विडंबकस्यतस्यैवतन्सर्वकाकाषितम् ७३ इदंज्ञानमिदंज्ञेयामानचिंतासमाकुलाः पठत्यहार्नशंशापरतत्यपराङ्मुरवाः७४वाक्यछंदोनिबंधेनकाव्यालंकारशोभिताःचिंतादुःरिवतामूदासिष्ठात. व्याकुलोद्रया:०५अन्यथापरमंतजनाःक्लिश्यतिचान्यथा अन्ययाशाखसद्भावोव्यारव्यांकुनिचान्यथा ७६ स्पर संयनेट्रियःज्ञानलमाफ्रांशांतिमाचरेणाधिगच्छतिरनिगातोक्तंसंयतेंद्रियादिगुणेलस्यज्ञानलासाभावात् कदाचिदपिपरमसरिखनो नानातिनावः किशापज्ञानातकतर्कबलेनविपरीतार्यप्रतिपादनात्तत्त्वज्ञाननावतीत्याह अन्ययेतितत्वंतुस्त्वमसातिगुरूपदेशग म्यंजनाथशावपटनेनैवतज्ज्ञातुंडिश्यति किंचशास्त्रस्यतत्त्वमस्यादिमहावाक्यरूपंवेदांतस्यसदावःभागत्यागलक्षणयाअोदप्रतिपादक छाशयःव्यारव्यांचनस्यतत्वमसीतिकाकावेत्यन्ययेवकुषीत ७५ ·केस्टूिस्सुिउपदेशादि आदिशब्देनमाणपातादयस्तैर्वर्जिनांचस्यानुभवतिनैव उन्मनीभाउपशममुद्रयाब्रह्मपरत्वकथयांत ताईगुरूपदेशंकि मर्यनराहनात्यतआहअहंकाररताति पांडतावयंकिंनुवःएच्छामःसेवैयामइत्यभिमानपराःअतजाहरिमणिपातेनपरिप्रभेनसेवयाउपदे- नितेज्ञानशानिनसत्वदार्शनः इतिभगवदुनात्मज्ञानसाधनहिताश्चनैनानुपानंतात्पर्यः ७७पिंच गुरुपदेशविनापठनपाठलानत्त्वज्ञानं कपयंत्फन्मनाभावस्वनानुभवंतिच अहंकाररता केचिदुपदेशादिवर्जिता:७७ पठतिवेदशास्पाणिपोपांतपरस्प रम् नजानांतपरंतत्वंदीपाकरसंयथा ७-शिरोवहतिपुष्पाणिगंधंजानातिनासिका पठनिवेदशास्वाणिदुर्लभो भावोपकः७९नत्वमापस्थमज्ञात्वामूटुःशारूपेषुमुन्याम गोपःकुक्षिगनेच्छागेकूपेपश्यतिदुर्मतिः०संसारमो हनाशायशब्दबोधोनाहक्षमः नानवर्तेतानामरंकदाचिद्दीपवार्तया ८१ मारतीत्साह पठंतीति ७८ किंच भारवाहकवच्छास्त्राशयबोरानास्ति अतस्तवनजानानात्याह शिरइति ७५किंचात्मस्थनखज्ञा- नविनासारवेषुज्ञानमोहमावएवेत्याह तत्वमिति .. सिंच खानुभयविनाशरबोधेनवात्मतत्त्यनिरूपणादशानननिर्तेत किंतुन ज्ज्ञानपकारोनेत्साह संसारनि १ ·गपुरा अनौवेशारदालारमनामेपारषात्तसतानपावनि नयाहीनस्पनेत्याइ प्रज्ञात २ .अणुफ्यश्चमहापशारुपेश्य कुशलोनर सर्वनः रमादनेपुणेपश्वषट्पदरात दलमत्तपवलंख्याह दापतिहरायामसारंतत्वज्ञानम् -४वित्र शास्त्राण्यश्यस्यपूर्वदुखगमात्मतत्वय हणाय अपास्वपभार ज्ञानोत्तरंसंत्यजेत् भरनस्सनाधीयत नदुक्तंपंचमे छंदांस्यध्यापयिष्यन्संहव्याहातानःसपणवाशरश्विपदी प्रताहीनस्पपठनंयथावस्यचदर्पणम् अतप्रज्ञावतांशास्वंतत्वज्ञानस्यलक्षणम् -२ इदंज्ञानमिदंज्ञेयंसर्वनच्छो तुमिच्छति दिध्यवर्षसहस्त्रायुःशास्त्रांतनैवगच्छति २२ अनेकानिचशास्त्राणिस्वल्पायुर्विमकोटयः तस्मा सारविजानायासारहंसवामसि ८४ अश्यस्यवेदशास्त्राणितन्त्वज्ञात्वाथबुदिमान् पलाबामवधान्यार्थी सर्वशारुवाणिसत्यजेत् ८५ ष्मवासतिकान्मासानीयानमप्यसमवेतरूपंग्राहयामासरात विष्णुपुराणेच नपपाठगुरुपोहतोपनयनंतम् नदर्शचकर्मा णिशावाणिजगृहेनचरति नाधायातबहून्शदान्वाचोविग्लापनहिनदिनिभगवचनंचति ८५ ·शारखेणअहरहः संध्यामुपासीनरनि विधिमतिपादकपराजरूपेणप्रयोजनम् स्त्तवदावश्यकत्वंनास्ति अवोपनिषदीयमारयायिकाजनकः कराचसंध्यासमयेस्वेच्छयापर्यटनंदनमिदमस्छन् भोगवन् भवात्राह्मणोऽसि अतःसंध्यावंदनकिमर्थनकरोषाति तदासहोवाचहदा काशचिदादित्योवर्त्ततेचानिरंतरम् नास्तमतिनचोदनिकयंसंध्यामुपास्महे मृतापितामहामायाजातोविज्ञानबालकः सूतकेपानकेमाप्तेक यथामतेनतप्तस्यनाहारेणप्रयोजनम् तत्वज्ञस्यतयातायनशास्त्रेणप्रयोजनम् १६नवेदाध्ययनान्मुक्ति नशाबपठनादाप ज्ञानादेवाहवल्यंनान्यथाविनतात्मज २७ नाश्रमःकारणंमुक्ते दर्शनानिनकारणम् तथेवसर्वकर्माणिज्ञानमेवाहिकारणम् ८८ थंसंध्यामुपास्महेरात २६ अभयोजनमेवाह अध्ययनादाना- ज्ञानविनामोक्षे अनुपयोगात् ऋतेज्ञानान्नमुक्तिः तमेवविदित्वाति मृत्युमतिनान्यः पंथाविद्यतेयनायेत्यादियुतेःप्रमाणंदर्श यति ननिहास्याम् उचश्रीमदाचार्यचरणैरप्यात्पबोधे बोधोन्यसाधनेश्योहिसाक्षान्मोसैकसाधनम् पाकस्यवहिवज्ञानदि नमोक्षोनासन्यताति २७ किंच ज्ञानशून्यसंन्यासाश्रमादयोोपमुक्ने कारणनेत्याह नाश्रमति ·अ. ग:पु-टा- एनज्ञानगुरुपादष्टमेवमोक्षकारणंभवति नतुशास्वाध्ययनजन्यंअतस्ताहजानार्थसहरूमेवाभिगच्छेत् समित्याणिःश्रोत्रियंब्रह्मनिष्ठ मिनिझावमणीतगुरुपदेशेनेवगृहायादित्याह मुक्तिदेतिहापयाम् एकाअदेतात्मज्ञानोपदेशिकागुरुवागनुकरणकार व नवनुमावदायि- केत्यर्य: यथासेजावमनामकाजावनपटत्यादेकमापश्रेष्ठम् ८९शवमहेनंतुरायंमन्यनेनिश्रुत्फकंबह्मगुरुवकेणगुरुपदेशेनतुति मुक्तिदागुरुवागेकाविद्यासर्वाविडंबका काष्ठमारसहस्रेषुत्येकंसंजीवनपरम् ७९ अहेतशिवप्रोतक्रिया यासविवर्जितम् गुरुवणलायेतनाधीतागमकोटिामः ९० आगमोक्तविवेकोहिधाज्ञानंयचक्षते शब्दबह्मागममयंपरबाविवेकजम् ९१ यायासविवर्जिनम् अध्ययनादिकर्मप्रयासराहतंयथास्यात्नथेवल येन पामोतिअन्यया:नंतशास्वाध्ययनेनापिनानुभवतीत्यर्थ ९० अवपरोक्षत्वापरोक्षत्वेनज्ञानस्यहविध्यमाह आगमोनंशा साध्ययनाज्जातमायथास्पदादीनांतत्परोक्षज्ञानंशब्दब्रह्मसंज्ञावात किंच विवकोत्यंवरतविवेकास्वयमेवोत्यग्नयवासिङगी ताश्रवणेनैवजातंजनकादीनांतदपरोक्षजानंपरब्रह्मसंज्ञकंभवतीत्यर्थः ९१ ·केचितशंकरानुयापिनःशेवाःस्वाभिमनेनाइनमेषप्रतिपादयनिअपरेमध्वायनुगादेष्यावाभिमानिनोदेतंतिकिंतु ताईनमतटुराग्रहवर्जिततत्त्स्वानु अवगम्यंशिवमहेनंसमंसर्वमनानुस्यूतंनजानाति तदुक्तंकुसमदशनेन वासारव्यंयोगः पशुपतिमतवेष्णवमितिमभिन्मस्थानेपरमिदमद- पथ्यामातच रुचीनांवचित्र्यारजुगुटिल नानापथजुषांनृणामेकोगम्यस्त्वमसिपयसामर्णवर्वोत ९२ अतोमतममत्वेनबंधकत्साहथापां अरेनंकोचादच्छतितमिच्छतिचापरे समंवत्वंनजानतिना:नाववार्जितम् ९२ हेपदेबंधमोक्षायाममतिममे तिच ममतिबध्यतेजेनुर्नममोनसमुच्यते ९३ तत्कर्मयन्नबंधायसाविद्यायाविमुक्तिदा आयासायापरंकवि पान्याशिल्पनैपुणम् ९४ यावत्कर्माणदीयंतेयावत्संसारवासना यावदिद्रियचापल्यंतावत्तत्वकथाकुतः९५ सिमेवेत्याह देइति कलबादिममत्त्वनचा ९३ किंच कर्मनुतदेवयांधायनमवनि विद्यापिसैवयामुत्तिमदानवतीति अपरंचंधकंकर्मतु भायासायतुपावपातयत् स्वेदायैव अन्याध्यात्मविद्यातिरिक्ताशिल्पनेपुणंहादिनिर्माणचातुर्यवद्भवनाति ९४ तवज्ज्ञानेंतुरायाना यावादातविमिदीयंतफलोमुखानिसवान ज्ञानाग्निनानग्धानात्यर्थः ९५.

·मपु-या याक्लयलगारजसोद्योगोस्तिकल्पना अघटघटनानवकथालतनानरयवापिकुतः तत्वज्ञानंकदाचिदापनभवतात्पर्यः९५१७ तत्त्वं आत्मनानंयावन्नविंदात नारदेवतपादानिकर्नव्यान तबेज्ञानेनुतपादिसर्पकर्मनस्मिन्नेवांतर्भवनानिमाय: नयुक्तंभगवना सर्पकर्मा विलंपार्थज्ञानेपरिसमाप्यते शनितिश्वसर्वतदानसमेति यत्किंचित्प्रजाःसाधुकुर्वनानि ज्ञानार्णवेप्युक्तंचरुनाननसमस्तनापानचये यावदेहाभिमानश्चममतापानदेवाह यावत्पपसवेगोस्तियावत्संकल्पकल्पना ९६ यावन्नोमनसःस्थैर्यनयावच्चारपाचनन म् यावन्मगुरुकारण्यतावनत्वकथाकतः९ तावत्तपोवतंतार्थजपहोमार्चनादिकम् वेदशास्यागमकपायावत्तचनावंद नि९८ नस्मात्सर्वप्रयत्मनसर्यावस्यांससर्वदा नन्न्यनिष्ठीभक्तास्ययदीच्छेन्पोक्षमात्मनः९९. धर्मज्ञानपसूनस्यस्वर्ग मोक्षफलस्यर तापश्यादिसंततःच्छायांमोक्षतरोः श्रयेत् १०१ सवापिदलावनिर्यज्ञानाचिरुतंसहस्त्रमयुनंदेवाश्वसंतर्पिता:संसाराच समुहनाःस्वापनर:सर्वस्यपूज्योत्वसीयस्यबह्मविचारणेक्षणमपिपामोतिधेयंमनहनि ९८ तस्मानत्वनिष्ठोपवेदितिसंबंधः९९उपासनाधर्मो ज्ञानरममूनेयस्यबीजास्पदत्वात् लगादिमोगफलंयस्योत पत्रअनाससेनेंसकलसरवावाप्तिर्भवतात्पर्थः अध्यात्मादितापत्रयोपसंतप्तः आध्यात्मिज्वरारिआधिदैविकंउष्णादिआधिभौतिकंदुर्जनादिच्छायांश्रयेन् मोक्षफरवंसदेववांच्छदित्यर्य:१० ·.. आत्यज्ञानादेवमुत्तिर्मवतीफपसंहरति तस्मादिति १०१एवंतत्त्वज्ञान्मोक्षपातपाय अधुनानत्त्वजस्यातुररुत्यानरूपयात अंतकालझतष १.२गतसाध्वसःमृत्यायशून्यःअसंगोनाम अनासक्तिसेनास्त्रेणग्रहांसखेच्छामनेदेहं अनुयेपुवकलशदयस्लेवापस्ग्रहांच्छियात् दे तस्माज्ज्ञानेनात्मतत्वविजेयंश्चीगुराखात् सरखेनमुच्यनेनुरिसंसारबंधनात् १०१ तत्त्वज्ञस्यांतिमरुत्यंशृणुव क्ष्यामितेधुना येनमोक्षमवाभानिबानिर्वाणसंज्ञकम् २ अंतकालेतुपुरुषमागतेगतसाध्वस:छिंद्यादसंगश- स्रणस्टहादेहेनुर्यचतम् ३ ग्रहात्यबाजनोधारःपुण्यतार्थजलाप्पुतः शुचौविविक्तासीनोविधिवत्काल्पतासने अश्यसेन्यनसाशुद्धावरब्रह्माक्षरंपरभ मनोयच्छज्जितस्वासोब्रह्मवीजमावस्मरन् ५ हादिषुवीतरागोपवेदित्यर्थः ३ किंच गृहात्यजितोनिर्गत: गृहस्थितस्थपुनरप्यासनिसंपवात् नत्ररुत्यमाह शुचाविति विविकेए कानविषिवन्कुशाजिनलेः कमेणानमिन ४ घिरत अकारउकारभकारात्मकम् ५ ·१५ ग-पु-टी- ९२ . बुदिईशारदासासाथिःसाहायभूतायस्यसः शमार्थेभगवद्रूपे ६ एक्चकरादिभिर्मनमाचबाह्यविषयग्रहणंस्मरणंचविहायब्रह्माह मस्पीत्यनुभववाक्यानिमायोदन्याह अहमितियोहंसबोवयमतदहमेवतिसमापनवाहंबह्मोतभावनयाजीवस्यशोकादानशत ब्रह्माहामतिभावनयाब्रह्मणःपारोक्ष्याननिर्मवतीतिव्यवहारोदार्शतः तरश्चनिष्फलेनिरूपाधोआत्मनिब्रह्माणआत्मानंमनआधायस्थिरी निरच्छदिषयेश्योक्षान्मनसाबुद्धिसारथिः मनःकर्माक्षराक्षिप्तंशसार्थधारयोडया ६ अहंब्रह्मपरंधामबह्माहंपरमंप दम् एवंसमीक्ष्यचात्मानमात्मन्याध्यायनिकले ७ ओमित्येकाक्षरंब्रह्मव्याहरन्मामनुस्मरन् यःप्रयातित्यजन्देहंसया तिपरमागातम् - नयत्रदांभिकायांतिज्ञानवैराग्यवर्जिताः सधियस्तोगतियांतितानहरुथयामिते १२ कृत्य तनोमित्सेकंयदरक्षनदेवब्रह्मनदुचारयन्चेवदेहत्यजन् सःप्रकर्षणयाति आर्चादमार्गेणसःपरमांश्रेष्ठांसहातमेचयानि पुनईःस्वालयम शाश्वतंजन्मनमामोतीतियोरर्थ:-किर एवंअंतकालेधारणयाममातिनित्याच्यासवतांज्ञानिनामेवमपतिनान्येषामित्याहनयत्रोतका ·निर्मानेनिनिर्गतीमानमोहीअहंकारमिय्याभिनिवेशोयफ्यस्लेजितःपुत्रकलवायासक्तिरूपोदोषोये: अध्यात्मआत्मज्ञानेनित्या:पशिनष्टिनाः विशेषेणानरत्तः कामोमिलापोयेभ्यस्तेसरवदुःरवहेतुत्वात् सरवदुःखसंज्ञानशीतोष्णादानिइंद्यानितैर्मुक्ताः अतएव अमूदानिवृत्ता- निर्मानमोहाजितसंगदोषा अध्यात्मनित्यानिनिनकामाः हूंढोर्वमुक्ताःसरवदुःखसंतेंर्गच्छंन्यमूटा पदमव्य यंतत् १० ज्ञानन्हदेसत्यजलेरागद्देषमलापहं यःस्मातिमानसेतार्यसवैमोक्षमामुयात् ११ विद्या:विकिनस्तदव्ययंपदंगच्यांत ताहणाःपरमपदंसदापश्यतिसरयःनिभुत्फनम् किंच नतद्भासयनेसू?नराशांकोनपावकः य इत्याननिक्तंतेतहामपरमंममेति भगवदुक्तस्वरूपलानावंतीत्यर्थः१० ज्ञानमेवहदोनरवातोयस्पसत्यंब्रह्मतदेवज उंथाश्मन मानसेतदयांत गंतवतार्यनतुचाये ११ ·. ग-पु-टी-कंच मदनि.सुसनेवापिमुक्तिहेतु किंपुन निवैराग्पयुक्ने त्याह पौटामात बह्मादिस्थावरांने वैराग्यविषयेश्वनुयर्यवकाकविष्टायवैिराग्य सच्यने एनदास्थायश्त्याअनन्यसाक्. वासदेवःसर्वमिातबुद्याअन्यमजानन्मित्यर्थः पूर्णहष्टिःपूर्णव्यापकेब्रह्माणदृष्टिर्यस्य अतएवयस भातगामनीयस्यति १२ मरणोत्सकः इनरुत्या:मतीसंमृत्फमियमिवातिथिामत्यत्तठितोयस्तार्यानवसवम्बियते १३अयोध्यादिस प्रोटपैराग्यगास्वायतनतेमामनन्यसाक् पूर्णहारःमसन्मात्मासदेमोक्षमवामुयात् १२ सत्तागृहंचयस्तार्थनिव सेन्मरणोत्स.क. म्बियतेमुक्तिक्षेत्रषुसवैमोक्षमवाप्नुयात् १३ अयोध्यामयुरामायाकाशीकांचाअवांतिका पु. राहारावतीज्ञेयासमैतामोक्षदायकाः इतितेकथितंतार्यमोक्षधर्मसनातनम् ज्ञानवैराग्यसहितंश्रुतामोक्ष मवाप्नुयात् १५ मोशंगच्छनितत्वज्ञाधार्मिकाः स्वर्गनिराः पापिनोदुर्गतियांतिसंसतिरवगादयः १६ समुक्तिक्षेत्राप्यवाह १४ मोक्षोपायमुपसंहराति १५ सकलगंथप्रतिपादिनार्यमाह मोक्षामात अत्रेपकियातन्तज्ञानेनतुपुनरासन रहिनाविदेहमुक्तिर्भवतीति श्रादधर्मश्चस्वर्गपोगानंतरमारातः निषिद्धकर्मसिस्तनरकमोगानंतरमारत्तिःरवगादयःपाक्षपप्पु कीटारयःक्ष जीवालसंसरांत अत्रैवपुनःपुनर्जन्ममरणेलसंतेरनियंयार्थसंग्रहः ६ ·पुनरपिमहदनुकंपयाचवणेच्छामाविकरोति किमिनि १७ सूतः शोनकंप्रतिगरुडस्यकतार्थतामाह एवामातविभिःध्यानपरः इत्येवंसर्वशास्त्राणांसारोद्धारोनिरूपितः मयातेषोडशाऽध्यायःकिंभूयः श्रोतुमिच्छसि १७ सूतउवाच एवंनत्वावचोराजनगरुडोलगवन्मुखात् रुतांजलिरुवाचे दंतप्रणम्यमुहमुहः १- भगवन्देवदेवेश श्रावायत्वावलोमृतम् तारितोहत्वयानायभवसागरतःप्रतो १९ स्थितोस्पिगनसदैहःहतार्थोस्मिनसंशयः इन्युकागरुडस्तूस्थित्वाध्यानपरोपवत् २. अंतर्मुरवरच्यात्मगत्यानुप्तवपरायणएवान्ननुभवणेच्छाजातेत्यर्थः १- १९ ७ ·ग-पु.टी. इदानांग्रंथारंचग्रंथांतेयंथकर्जास्तवेहरिम् इतिसत्संप्रदायानुरोधेनयंथार्थमुद्दाटयनहरिस्तोति यःस्वनामस्मरणादेवप्रथमा दिषडाध्यायोक्तदुर्गतिंमन्वादिकोक्तप्रायश्चित्तविनेवहरतानिहर्ता स्वपूजनमेवयजस्तेनैवंद्रव्ययज्ञातुरदानादिकविनवससमादिनवा अ. १६ स्मरणाहुतिहापूजनयज्ञेनसहतेख़्ता .यः परयानिजमन्याददातिमुक्तिंसमांहरिःपातु २१ डपुराणेसारोद्धारेभगवहरुडसंवादेमोक्षधर्मनिरूपणोनामषोडशोध्यायः १६ इतिथीगरु ध्यायोक्तसहत्तेर्दातापवतीति किंर परयानिर्गुणसर्वधर्मोत्तमयानजभक्त्यैवएतदध्यायोकत्तत्त्व ज्ञानविनैवमुक्तिंददानि सहारपिातुज न्ममरणादक्षतु १२१रयंनोनिधिरामेणमयाटीकारुतादरात् अनयारमयासार्धपायतांमधुसूदनः१ इतिचागरुडपुराणेटाकायोषोडशोर ध्यायः१६ ·भीगणेशायनमः श्रीभगवानुवाच इन्यारच्यानंमयानार्यसमेवौदोहकं दशाहाभ्यंतरेत्तासर्वपापैःप्रमुचने। चामुष्मिकंकर्मपिन्मुक्तिपदायकम् पुत्रांश्टिनदंचपरवेंहसरसमदम् । इदंकर्मनकुतियेनास्तिकनराधमाः तेषांज लमपेयस्यात्सरानुल्यनसंशयः३ देवता:पितरश्चैवनैवपश्यतितहम् भवनितेषांकोपेनपुत्रापोचाश्नदुर्गना: ब्राह्मणाःक्ष वियावश्याः शूदावेनरेपिच चांडालसमाज्ञेया: सर्वषेतकियांविना५प्रेतकल्यमिदंपुण्यशृणोनिधारयेचयः उसोनौपापनि मुक्तीदुर्गतिनेवगच्छनः ६ मातापिनोभमरणेसोपर्णशृणुनेतुयः पितरोमुक्तिमापन्नोसनः संततिमानभवेत् ७ नऋतंगारु- उयेनगंयाभाईचनोरुतम् स्पोत्सर्गःकतोनवनचमासिरुवार्षिके : सकयंकय्यतेपुत्रः कथंमुच्येहणत्रयान् मातरं पितरं वकथंतारयितुंक्षमः ९ तस्मात्सर्वभयत्नेनश्रोतव्यंगारुकिल धर्मार्थकाममोक्षाणादायकंदरवनाशनम् १० पुराणंगारुडं पुण्यंपरिचंपापनाशनम् शृण्वतांकामनापूरंश्रोतव्यंसर्वदिवहि ११ बाह्मणोलमनेवियां धियः पृथिलिभेत् वै श्योधनिकतामेतिएदःशयतिपातकात् १२ श्रुत्वादानानिदेयानिवाचकायाखिलानिच पूर्वोत्नशयनादीनिनान्यथासफ संभवेत् १३ पुराणपूजयेपूर्वनाचकंतदनंतरम् वस्त्रालंकारगोदानैर्दक्षिणाभिश्चसादरम् १४ अन्लेनहेमदानेमभूमिदा नमभूरिभिः पूजयेहाचभत्त्यावहपुण्यफलानये १५ वाचकस्पार्चनेनैपूजितो.हंनसंशयःसंतुऐचाटतीयामिगचके- ·गपु-नानसंशयः५ इनिधीगरुडपुराणश्रवणफलम् आसीतापुराणस्यश्रीशालमहीपतेः झंझणनगरस्यापिमित्रः भीसरबलालजीनस्पश्रीहरिनारायणात्मजस्तसनेनतु मयानोनिधिरामेणतोयेंसारसंग्रहःपानानर्यकृनःपूर्वगार उ:सारसंग्रहः सतुनोबुद्धिदौर्बल्याज्ज्ञातस्तस्मादयतः पुनरुतिंपरित्यज्यक्रमणायमयाकृतः बालानांसरवनाधायनतु पांडित्यगतिः। अवाप्रमाणंयन्किचित्रमादाल्लिखितंमया विहुद्धिःसविचार्येरशोधनायोनसूयुभिः ५सारोदारोमयामूले बहुगंधैर्यथारुतः तयैवानकटीकाभिरहतासारसंग्रहः६महारचेदान्मयात्वत्रयथास्थाननियोजितःप्राज्ञविनामयासंमेको ज्ञास्यतिविमूढधी:विहानेवहिजानानिनिहज्जनपरिश्रमम् नहिवंध्याक्विजानातिगुप्रिसववेदनाम्न्येपूर्वसंग्रहेमानना ननियोग्यताम् नेकयहिभविष्यनिहर्षिता:पउनेस्यन ९मारोहारमिमंमिश्राःपरंतुनपरतुवा मयातुस्सीयबोधायहतमतन्नस वंश: १• मंगलभगवान्विष्णुर्मगलंगरुधजः मंगलंडराकाक्षोमंगलायतनोहरिः ११ लाभतेषांजयस्तेषांकुतस्तेषांप राजयः येषामिदीवरश्यामोहदयस्थोजनार्दनः १२ राजानःपरिपालयतुवसधांधर्मेस्थिताः सर्वदापृथ्वीकामयाभव स्वपिरलंदर्षनुकालेघना मुिझ्झनुदुर्जनःपरगुणेधासज्जनांसज्जनःसत्वाच्यामतवर्षिणाकरिमुरखेवाणीचिरंनंदा इनिधीगरुडपुराणसहतलाकाः प्रथमाध्यायेऐहिकामुष्मिकदुःवनिरूपणश्लोकाग्न ६० द्वितीये ·यममार्गनिरूपणम् ०६ तृतीयेवमयाननानिरूपणम् १ चतुर्थेनरकपदपापनिरूपणम् १०४ पंचमेषापचिन्ह निरूप णम् ५८ षष्ठेपानिनांजन्मादिदुःवनिरूपणम् ४३ एवंपर ध्यायः पापगतिः सप्तमेवधुवाहनमेनसंचादः ६- अष्टमै आतुरदानम् ११८ नवमेमियमाणहत्यम ४८ दशमेदाहास्थिसंचयकर्मनिरूपणम् १०४ एकादशेदशगात्रविधिः ४२ हादशेएकादशाहविधि: ८०त्रयोदशेसपिंडाशय्यापददाननिरूपणम् १२३ चतुर्दशैधर्मराजनगरनिरूपणम्प चदशेसहानजनजन्माचरणनिरूपणम् ९५ घोरशेध्यायेचमोक्षधर्मनिरूपणमिति १२१मूलसंरया१२७सरीकसं ३१०० फल ३२ इतिगरुडपुराणंसमाप्तम् श्रीगरुडध्वजोविष्णुर्विजयते शभभूयात् ५ हे पुस्तक मुंबईतगापु सदाशित शेटहगिरे शेट्ये श्रीवईनकर यांणी आपल्यालापरवान्यांत छापिलें शके १७८८ क्षयनामसंव सरेमिति वैशारर यत्तीयायांसोम्यवासरे समाप्तिमियात् ५

·॥ इतिमटीकगरुडपुगणंसमाप्तं ।।
autarPRACHAR
PRESHERMANENTARIES
NARExt.
ATURE
....

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.