·No text on this page.

·॥ मानवश्रौतसूत्रम् ॥
DAS
MÄNAVA-CRAUTA-SUTRA
HERAUSGEGEBEN
VON
Dr. FRIEDRICH KNAUER,
PROFESSOR AN DER ST. WLADIMIR-UNIVERSITÄT ZU KIEW.
BUCH III-V.
ST.-PÉTERSBOURG, 1903.
Commissionaires de l'Académie Impériale des Sciences:
J. Glaseuroſ, M. Eggers & Cie. et C. Ricker à M. Klukine à Moscou,
St.-Pétersbourg,
E. Raspopol à Odessa,
N. Karbasolkof a St.-Pétersbourg, Moscou, Var. N. Kymmel à Riga,
sovie et Viloa,
Voss' Sortiment (G. llaessel) à Leipsic,
N. Ogloblino à St.-Pétersbourg et Kief,
Luzac & Clo. à Londres.
Prix: 80 Kop.
= 2 Mrk.

·SOCKTYOSTE
ETENCIALE
Imprimé par ordre de l'Académie Impériale des sciences.
Janvier 1903
N. Doubrovine, Secrétaire perpétuel.
Imprimerie de l'Académie Impériale des sciences.
Vass.-Ostr., 9 ligne, N: 12.

·Vorwort zu Buch (11-1. Ausser den im Vorwort zu Buch I beschriebenen), yang modernen mss. M2BNS kamen für die edition der vorliegenden drei Bücher des Manava- Crauta-Sutra, die den Prayagcitta-, Pravargyat- und Itikalpa enthalten, nur wenige andere handschriftliche Hülfsmittel in betracht, was um so bedauerlicher ist, als die genannten mss. gerade in diesen theilen unseres Sūtra noch weit fehlerhafter sind denn sonstwo. Buch III: Priyaçcittani. 1) C2 = Ms. 763 (III. D. 76) der Bibliothek der Asiatic Society of Bengal in Calcutta, Samvat 1746. Es ist ein schon, aber leider auch sehr fehlerhaft geschriebenes specialmanuscript, das die drei theile des Mān. Çr.: ¢ayanam, vājapeyal und praya cittäni, in oben dieser reihenfolge, umfasst. Weiteres über diese handschrift s. im Vorwort zu Buch VI und VII. 2) Kc: s. Vorw. zu Buch I. Es enthält reichliche citate aus dem Priiyaçcittatheil unseres Sūtra, von denen Weber keines in seine Editio aufgenommen hat. Sehr werthvoll, meist das bessero bietend und wiederholt allein allen anderen gegenüber ausschlaggebend. 3) Die Prāyaçcittāni des Hiranyakeçin nach lillebrandt's ms.: sie haben mir keinen dienst gethan, den nicht schon das Ap. Çr. vorausgeleistet hätte. .

·0 .ܢ IV VORWORT. 0 M2BNS zeigen in diesem abschnitt eine ziemlich conscquent und verhältnissmässig gut durchgefahrte interpunction; in Ca fehlt sie so gut wie ganz. Die capitelunterschriften lauten in M2BN wie in meiner ausgabe; theilweise so auch in 8; in Ca fehlen sie. Die schlussunterschrift in MaBNS: इति मैत्रायणो ये मानवसूत्रे प्रायश्चित्ताध्यायः पंचमः ॥ Ebenso hat S in der Dachschrift mit dem zusatz ATAT: 11 Die unterschrift in C: im Vorw. zu Buch VI und VII; daselbst findet auch das in M2BNS auffallende pañcamaḥ seine erklärung. Die schlussunterschriften der mss. MÜBNS zum Agnistoma habe ich im Vorwort zu Buch 11 leider zu notiren vergessen. Ich trage sie hier nach wie folgt: M2B: EfNTHER ATI 11 -- N: TITIfa UTÁMITES I mit der nachschrift auf einer besonderen seite: şta मानवसूत्रे अमिष्टोम संपूर्णम् ॥ श्रीरामकक्ष प्रसनो S. aggi AHIA: || Dann in der. selven zeile fontlaufend v. a. h.: विक्रमशके १७३२ शालिवारशके १५३७ रक्तातीसंवत्मरे माघे मासि शुल्लापने प्रतिपश्यां गुरो कास्यां (!) मुरारिणा नलेखि ॥ पोरस्तु ॥ लेखकपाठकको शुभं भवतु ॥ सदा शिवार्पणमस्तु ॥ Darauf extrazeile mit rother dinte von dritter hand : शके १७८५ रक्तातिनामसं- ACAT 1150zaidimai qenTMA API ll Das datum unseres ms, ist also 1861 (= fake 1785), das der vorlage desselben wohl 1676 (= vikramaçake 1732, cf. auch zu Buch V). Fall Buch IV: Pray argy a kalp aḥ. 1) P3: s. Vorw. zu Buch I. Mit ausnahme der kurzen capitel 6-8 ist in dieser Paddhati fast der ganze Pravargyakalpa citirt; das wenige fehlende habe ich in den noten vermerkt. Diese handschrift, die für den text des Agnistoma resp. Prāksoma neben den übrigen mss. von geringer bedeutung war, erweist sich trotz ihrer ungewöhnlichen fehlerhaftigkeit für die genannten Pravargyapartien noch als die beste von allen und ist, gleichsam ein hohn auf die übrigen, oft als retterin in der noth crschicnen. 2) S2 = bruclistück des Strassburger Mānavakalpasūtra neben dem vollständigen S und von anderer hand geschrieben als dieses. Es umfasst cap. 4.-8. Die vorausgehenden capitel fehlen bloss zufällig; denn S2 beginnt in voller zeile mit vati | iti pravargye tệtiyaḥ khanaḥ, also mit dem schluss des dritten capitels. Dass trotzdem die pagination init 1 anfängt, ist die folge eines missverständnisses oder zufalles. An dieses bruchstück des Pravargyakalpa schliesst sich ein bruchstück des Rajasüyasūtra unmittelbar so an, dass die schlussworte ·VORWORT. des Pravargya und anfangsworte des Rājnsüya in ein und derselben zeile stehen (gl. auch Vorw. zu Buch IX und sub S zu Buch 1). Dieses Pravargyabruchstück, das ich als copie S2 bezeichne, weicht auch in den fehlern selten von der vollen copie Sab, indem beide, wie auch N, von ein und derselben vorlage abgeschrieben worden sind. Wo daher S2 mit S ubereinstimmt, ist in den noten bloss S angefiihrt. 3) Der Pravargya des Hiraṇyakeçin nach lillebrandt's ms.: or war mir neben dem des Ap. (r. nutzlos. 4) Der Pravargya des Baudhāyana nach Caland's ms.: dieser paddhatiartige abschnitt hat mir zur allgemeinen orientirung gute dienste geleistet, wie auch in einzelpuncten mir manches im Män. (r. verständlich gemacht, was mir vielleicht trotz dem Ap. (r. weniger klar geworden wäre; für meine correcturen aber konnte ich demselben noch weniger entnehmen als dem letzteren, lieberhaupt steht das Mān. Çr., selbst der MS. gegenüber, in keinem sciner theile freier da als in seinem Pravargya. Trennungszeichen kommen in unseren m88. go sprlich vor, dass diese samitlich als interpunctionslos bezeichnet werden kunnen. Die capitelunterschriften in den textm83. wie in einer ausgabe. Die schlussunterschrift lautet in MzBN: sła 91a7aa gariidir9: A417: II शुभं भवतु ॥ शके १७८६ रक्तातोनामसंवत्सरे प्रावो गाने कक्षपक्ष ८ तिथो सीमावासरे इदं पुस्तक HAITAHISTI II mit nachschrift auf einer besonderen seite von ders, 11 : 31a 975.tiny समाप्तः ॥ शुभं भवतु॥ in S2 bloss Ti 12? in S: Buch V: Istikalpalı. Zu diesem Buch enthält der codex N zwei copien, die Bühler als N 43 und 44 bezeichnet hat (cf. ZDMG. 42, 538). N:43, das nur aus dem Iștikalpa besteht, bezeichne ich mit N2, dagegen N 44, das ausser diesem auch noch das Cayana und andere theile umfasst, mit Ni; wo N2 und Ni identisch sind, was gewöhnlich der fall ist, da beide von ein und derselben Nasikvorlage abgeschrieben sind, habe ich sie bloss als N notirt. Während sonst S und N als copien von ein und derselben vorlage einc einheit bilden, steht hier im Işţikalpa S im allgemeinen dem ms. B näher ·VI VORWORT. 0 als N; doch ist es nicht vou derselben vorlage copirt wie B. Da somit BNS, die sonst nur zwei vorlagen, nämlich eine für B incl. M2 und eine für NS voraussetzen, hier sich als copien von drei verschiedenen vorlagen zeigen, so hätten sie unserem fünften Buche einen grösseren dienst erweisen können als den übrigen, wenn pur ihre vorlagen nebst deren gemeinsamer quelle nicht auch schon stark verdorben gewesen wären. Das ist um so bedauerlicher, als ich ausser diesen mss. für den Istikalpa kein weiteres handschriftliches material zur Verfügung hatte. Auch vom Ap. Çr. habe ich hier nur spärlichen nutzen gehabt, weshalb ich dasselbe auch nur ausnahmsweise citire. Vielleicht wäre mir da Baudhāyana, der wie das Mãn. Çr, einen besonderen Iştikalpa bietet, besonders werthvoll geworden, wenn ich diesen hätte einsehen können; doch glaube ich nicht, dass er mir unentbehrlich war, da wohl der Iştikalpa des Mān. Çr. sich zu dem des Baudhāyana ebenso selbständig verhält wie etwa der Pravargya desselben zu dem des letzteren (s. 0.). Nach allem war es denn ein besonderes glück, dass mir für das vorliegende Buch vielfach die MS. zu hülfe kam in einem umfange, wic in keinem der vorhergehenden theile. MaBNi sind fast interpunctionslos, indem sie mit ausnahme von 5, 2, 9 u. 13 selten theilungsstriche und meist blogs vor versen aufweisen. In S sind dieselben bald häufiger, bald weniger zahlreich, nicht selten auch an unrichtiger stelle. Dieselbe ungleiche interlinearinterpunction enthalt auch N2. Das letztere aber hat ausserdem noch eine übermenge von tren. nungszeichen uber der linie, die auf schritt und tritt ganz hindische gatzgefiige ergeben. Man thut am besten, von dieser offenbar nachträglichen interpunction nach moglichkeit abzusehen, da sie mehr verwirrend als klarend wirkt. Wer sie gemacht hat, bat weder syntactischen sinn noch biureichende ritualkenntnisse gehabt. Wahrend die msg. in der unterschrift zum ersten Adhyāya weder das Sūtra noch dessen theil nennen und M2!!N zum zweiten bloss zalighù Fantaì EU19: baben mit dem weiteren zusatz in Mel gfgatina: ATIA:, lautet die fehlerhafte schlussunterschrift in S ausführlich: इति मानवसूत्रे पंचानं द्वितीयभागः समाप्तः ॥ श्रीकृक्षार्पणमस्तु ॥ Dann vielleicht v. a. h.: संवत १८४३ वर्षे शाके प्रवर्तमाने ष मासे क पक्षे चतुर्थी तिथी सोमवारे प्रत्येक काशिवास्तव्यं शुभं भवतु ॥ लेखकगनसकेहातकिः शुभं भवतु ॥ शके १८८५ रक्तातीनामसंवत्सरे भाद्रपद (folgt eine kleine verschmierte stelle) in TgFUT SÅ FAH HATI Il Nachschrift auf einer besonderen seite v. a. b.: Araga frotira: 11 Wahrend also S vom jahre 1861 (= sake 1786) datirt, stammt dessen vorlage vom jabre 1787 (= suinvat 1843 varșc cūke, womit offenbar die Vikrama-Aera bezeichnet ist, cf. auch dio unterschrift zum Agpiatoma sub Buch III).

·VORWORT, VII Nachträge. Caland's besprechung Gott, gel. All". 1902 N 2 kann ich zur besserung uciucs textes mit sicherheit nur das folgeude entnehmen: a) druckfehler: 1, 4, 2, 16 l. upunguyajau st. upān. suyº; 2, 4, 6, 23 I. tūrtiyasº st. tirtiyas'; dagegen liegt in susasyam 2, 1, 2, 133 und praoidhyanti 2, 2, 2, 7, in denen Caland ebenfalls druckfehler sicht, bloss undeutlicher druck vor und auch der nicht einmal in alleu exemplaren, ebenso, wie inır gelegentlich aufgefallen ist und ich nun angestachelt anfahren mugs, in sunmrdali ('to) 1, 3, 4, 1; aynidhraç (ca) 1, 3, 5, 10, trnyoduçãm 1, 6, 6, 20; upatisthate (indem sthate etwas abgeruckt ist) 1, 6, 3, 14; - b) 2, 1, 2, 32 I. mit den besseren bas. homo 'nrtam ca st. homā 'nrtar ca. Wohl hatte ich ber humin an lautes rufen» gedacht, wag als gegenstand des verbotes innerhalb der wenig gesitteten gesellschaft von spucken, lautem lachen, zihnefletschen u. dgl. vorstiindlich wire; allein abgesehen davon, «Ingy dieses wort sonst nur einmal im RV. vorkomint, ist zu homal als verbot für den slik yitit auch Âp. Gr. 10, 14, 9 off. zu vergleichen. Ich selbst tinge das folgende nach: 1, 7, 5, 7 1. anikavatasya st. anikarattasya, 8. te zu 5, 1, 4, 1. 1, 7, 8, 5 1. mit Mo und den mir seiner zeit entgangenen parallelen MS. II, 64, 16; kath. 16,2 (210, 13); Carīkh. Çr 3, 18, 10 draudaçāyogam, obschon dradaçayogam an sich auch gut ist. Durch MS. I. c. wird nun auch meine vermuthung bezuiglich des ustan vir hinfillig. 2, 5, 3, 7 1. im text upãīvartadhram st. apo und in der note sahu st. Hahn (in beiden fallen letterabsprung). 2, 6, 4, 24d 1. sicher hvarito st. harivo, wie ich denn auch 4, 4, 39 verbessert habe. Der vers bildet ein seitenstilck zu dem in MS. IV, 139, 1 ganz entstellten vers mi no gharma vyathito etc., wo jedoch vyathato, in form und bedeutung ganz mit hrurito abereinstimmend, zweifellos richtig vgl. auch Tâ. 4, 20, 2; Ap. Çr 16, 17, 10. Leider hatte ich verabudumt, rechtzeitig das PW2 nachzuschlagen, wo ich den ersten Pada underes verses zu Pan 7, 2, 33 batte citirt finden und daraus ersehen können, dass das landschriftliche hrarivo dey Man. Cr nicht in harivo, sondern in hvarito zu verwandeln war. Als bussleistung mochte ich nun aber zu diesem citat einiges weitere bemerken. Die Kiçikā liest: mä nah somo hvarito vihvaritas tvam. Das kann nicht richtig sein. Da der vers in Soma gerichtet ist und ausdrücklich tvam vorliegt, 80 erwartet man, wie das Män. Çr. in der that hat, voc. soma und nicht nom. 8010, cf. auch oben gharma. Der loc. some der Calc. ausgabe des l'aņini kann natürlich noch weniger richtig sein als soma) wie auch das duritaḥ derselben ausgabe (wie in Böhtlingk’s erster ausgabe) offenbar nur eine falsche lesart für hraritaḥ ist. In seiner übersetzung des Paņini bernerkt pun Bohtlingk zur stelle: amā verlangt einen Aorist, uod den tinden wir, wenn wir huaritaḥ in hvar (richtiger hoär) itaḥ auflösen. Particip ist rihvarilah». Auch das kann nicht richtig sein; doun das participium muss hvaritaḥ sein, wie das oben citirte ryathitah beweist, und den von Böht. lingk mit recht gesuchten aorist finden wir, wenn wir das metrumwidrige und gewiss fehlerhaft citirte vihoaritas der Kāçikā nach anleitung des fehlerhaft überlieferten vihuaradhoum des Män. Çr. in vihvaras tvam (80 meine ausgabe) oder vielleicht noch besser in jihvaras toan ver- ·VIII VORWORT. wandeln. Dass eben hier die aoristform zu suchen ist, beweisen auch vidyathaḥ TÂ. 4, 20, 2 und livyadhit MS. IV, 133, 1; nur hat man an letzterer stelle statt der dritten die zweite person zu setzen (cf. dazu naih im zweiten Pāda), wo hingegen im dritten Päda die dritte person, wie auch das Māo. Gr. hat, kein fehler zu sein braucht, da auch sonst in versen zuweilen bei derselben subject das verbum aus der zweiten in die dritte person umspringt und hier noch ein besonderer anlass dazu vorlag durch den vierten Pada mit einem ganz neuen subject ebenfalls in dritter person. Die correctur pratisthāpanam 4, 1, 19 habe ich nicht nur im hinblick auf die dort angezogenen parallelen, sondern auch unter der voraussetzung gemacht, dass im entstellten textworte moglicherweise die anfangagilbe pra fehlt, wie ähnlich öfters vorkommt, obschon auch dann noch die grapbische ableitung tisthāpanam nicht ohne weiteres in die augen springt. Die graphische seite aber ist vor allem wichtig; denn alle fehler der mns des Män. Çr. beruhen auf schreibfehlern, indem sich nirgends ein horfehler nachweisen lässt. Von diesem gesichtspunkt aus erscheint das aufgenommene pratisthäpanam mehr als ersatzwort den als buchstabencorrectur, weshalb es, cin bloyser nothnagel, mich selbst nicht befriedigt. Vorausgesetzt also, dass in dem sinnlosen lautcomplex der mss. keine silbe fehlt, wird man trotz der schönen parallelen vielmehr ein ganz anderes wort erschliessen müssen. Ein sehr gelliufiges wird dieses wohl auch nicht sein, da bekanntere wörter begreiflicherweise einer schwer errathbaren entstellung leichter widerstehen als unbekanntere. Nun heisst es im Cayapakalpa 6, 1, 2, 11 von der ukhā, nachdem sie geformt worden ist: leștvāya sui mahīm ukhām iti vişajati, dem in Åp. Cr. 16, 6, 3 krtvāya sū mahim ukhām ity uttaratah sikatāsu pratisthūpya entspricht. Die herstel- Jung der ukhā ist ganz analog der herstellung des mahīvīra und nach derselben werden beide zum trocknen auf den sand (oder gries, kies) gestellt, jedoch nicht unmittelbar auf denselben, sondern mittelst eines gestelles, wie aus dem risajati des Miin. Çr. erschlossen werden kann und wie vielleicht Âp. (resp. Baudh.) bei einem nassen gefins als selbstverständlich voraussetzt, ebenso wie umgekehrt im Mán. Çr. I. c. das sikatāsu nach 4, 1, 19 als selbstverständlich gilt; doch wird wohl visajati einfach heissen «er setzt augsc. sie auf dem sando dem winde nnd der sonne zum trocknen (cf. TS. 6, 4, 7, 2) und ist dann gleichbedeutend mit pratisthā. payati. Bestände aber immerhin zwischen ihnen in diesem punkte ein sachlicher gegensatz, 80 bleibt doch das gleiche formelle verbältniss: Mān. Çr. 6, 1, 2, 11 : 4, 1, 19 = Ấp. Cr, 16, 5, 8 (auch Baudh.?): 15, 3, 7 resp. 15, 4, 7 (auch Baudh.), woraus folgt, dass man 4, 1, 19 faq#74 conjiciren darf. Diese conjectur ergibt ein seltenes, sogar unbelegtes, aber formell tadelloses wort, lässt graphisch nichts zu wünschen übrig und befriedigt auch inhaltlich; ich würde daher jetzt keinen anstand nehmen, sie in den text zu setzen statt des jedenfalls zweifelhafteren pratisthāpanam. 0, 1, 10, 6 I. indram st. indra (letterabsprung). Ferner sei mir ein wort gestattet zu der correctur gadākarne 5, 2, 6, 8, die eine nähere rechtfertigung verlangt. Nach PW bedeutet gadā als v. I. nebeu gadhā (80 Âp. (r. 19, 26, 4) aein best. Theil des Lastwagens). Caland, von mir des näheren befragt, so liebens- ·VORWORT. IX würdig, mir zum abdruck folgende erklärung zu geben: «Was gadhu bedeutet, wussten die alten, wie es scheiut, nicht mehr, da sie in den Sütren die ndhere audeutung hinzufügen, mit trigadham unah sei ein tricchadiškam anah gemeint: so scbon Âpastamba. Ilir., der soust mit Åp. Übereinstimmt, hat trigaram tricchadır anal, nur in der folge statt gadhayām stets chadist Zwei Prayogas, cines zu Bandi., eines zu Âp, umschreibeu triphalakum oder tricchudel oder kuțitrayayuktam. Auch Baudh. hat trigadham anaht. In dem spiteren, aber recht viel sehr altes enthaltenden karmüntasätra (paralipomena enthaltend) liest man (II. 6): unus triqucham iti trichodiskam ity ere 'dum utan bhavaty atha 'py udiharanti frivichati 'ly eve 'dan uktam bhavati. Was mit trivuhali (ti) gemeint ist, weiss ich nicht. Nach meinem dafilrhalten ist nur ein wagen gemeint mit drei hauben (hurfkur auf holländisch). Es scheint mir faglich, ob yalii keulc bier (d. i. im Man. Cr.) dasselbe bedeutet wie unser gadhu. Vielleicht ist garukurna ein term. techu. gleichwerthig mit gadhi). Kann man hier nach yadhu als awagenhaube, wagenverdeck» bestimmen, so bedeutet gada lapselbe, indem e's als v. I. fur gaudhı naturlich nichts mit «keulc» zu thun haben kann. Von einem ahnlichen wagentheil in der neuzeit berichtet auch Grierson, Bihär Peasant Life, Calc. 1885 g 213: «The stuffed cover to keep off the sun is गद्दा gadda or JhoaTi gadela. In South Munger it is Otel gaddi». Dürfen wir in diesen dialectischen benennungen das sanskiitische gadhi wiedererkennen, so kann auch die alte v. I. gadi als mundartliche nebenform von gadhi angesehen werden, weshalb ich nicht wagen wurde, gadā ohne weiteres durch gadhi zu ersetzen. Dagegen lialte ich das garn der Man. Cr.-1188. in garākarne für falsch überliefert, wie auch das nur einmal auftretende trigavırm im Hir. bloga ein fchler für trigadam trigadham sein wird. Zwar könnte man bei gava (80 jedenfalls müsste es im compositum heissen und nicht gavi) an aut» denken, so dass von da die benennung kime; allein dieser gedanke bitte kaum eine berechtigung gegenuber dem sicher über. lieferten gadhā resp. gadī und dem neueren gaddi reg]). gaden oder gaddi. Was bedeutet dann aber karna (80 jedenfalls und nicht akurna) in unserem compositum? Ich halte es for gleichbedeutend mit karnakı «reif», so dass also gaduharna cin «verdeck- oder laubenreifo des wagens ist, an dem man eine pindī bequem aufhängen kann. Es wiril cin-, zw..., dreihaubige wagen gegeben haben; in der Kiiriristi handelt es sich um den letzteren. Dahin wird, beiläufig gesagt, auch das trivscchirus zu erklaren sein, das nach P'W2 «Beiw. eines Wageng» ist. Endlich sei zu 5, 2, 12 noch auf Âp. Gr. 14,5-7 verwiesen. In der correctur sūyrii ablº BU. 14 war die auflógung nicht nothwendig, da sāgră ec ekāducini sein kann cf. Ap. Cr. 14, 6, 3; ob aber nach letzterer stelle auch im Miin. Çr, viriigrii, also mit einem silbenzusatz, zu verbessern gewesen ware, bleibt dahingestellt. Dagegen liegt in der correctur madhye nubhicº 8ữ. 86 ein entschiedenes versehen vor. Man hat die wall, entweder madhyenübhic" odensen knauf bis an die mitte des pabels reicht» cf. Kāty. Çr. 8, 8, 41, oder, was wahrscheinlicher ist, adhonābhicº zu verbessern cf. Ap. (r. 14,7, 12; ob man jedoch auf grund der letzteren stelle die correctur bis zu adhonābhim aco, also wiederum mit einem silbenzusatz, ausdehnen darf, mag ebenfalls dahingestellt bleiben. II • ·X VORWORT. Vou Hillebrandt's beihülfe in früherer weise habe ich für die vorliegenden drei Bücher abstand genommen. Der hauptgrund war, dass hier in erster linic mit conjecturalkritik gearbeitet werden musste in einem umfang, der selbst meiner erwartung spottete. Von vereinzelten stellen konnte da schon nicht mehr die rede sein und das nachprüfen all des fraglichen wäre einer mitarbeit gleichgekommen, wie sie auf entfernung nicht gut möglich ist und wie ich sie Hillebrandt, zumal er selbst tief in eigenen arbeiten steckte, nicht zumuthen durfte. Sein ganzer antheil besteht daher bloss in brieflicher beantwortung von fünf fragen. Drei bezogen sich auf stellen im Istikalpa, wo ich für die überlieferung allein die verantwortung nicht übernehmen wollte und daher seinen nainen beisetzte. Die übrigen betrafen zwei correcturen von mir, die er beide billigte. Ich sage herrn Prof. lillebrandt herzlichen dank dafür! Gleichermassen danke ich ihm für die freundliche übersendung der Prāyaçcitta- und Pravargyatheile seines Hiranyakeçin-manuscriptes zur cinsichtnahme! Den gleichen aufrichtigen und herzlichen dank habe ich herrn Dr. Caland zu zollen für die ertheilte auskunft über gadhā sowie für die zeitweilige überlassung seines Baudh.-Pravargyamanuscriptes. Haben Hillebrandt und Caland ihre mss. einem postrisico ausgesetzt, so hatte der letztere insofern noch mehr gewagt, als er mir sein druckfertiges ms. sandte. Ein solches opfer empfinde ich um so dankbarer, als ich nicht weiss, ob ich fähig gewesen wäre, ein gleiches zu bringen. Meinen dank empfange auch die Verwaltung der Bibliothek der Asiatic Society of Bengal in Calcutta für die leihweise überlassung ihres oben erwähnten manuscriptes. Recht traurig stimmt es mich, dass ich Weber nicht noch einmal danken kann. Roth ist uns genommen, Bühler entrissen, Max Müller entrückt; nun ist auch Weber nicht mehr! Aber fixsterne leuchten ewig und ewig bleibt unser dankbares andenken! F. Knauer. Kiew, im November 1902.

·BUCH III.
॥ प्राचित्तानि
॥

·मैत्रायणीशाखायां मानवमोतसूत्रं
प्रियधारकेपा कावरेणा कियवाव्ये नगरे रुश्यदेशे
संशोधितमीशसंवत्सरे
१६०१

·॥ योम॥ - . ब्रह्मा प्रायश्चित्तानि वाण झोति । रक्तो चेपे "भूः स्वाहेति गार्हपत्य ' याप्टो "शुवः स्वात. ति दक्षिणानी । मागतः "स्वः स्यात्यावनाय । सर्वतोमवः स्वः स्वाहत्यारबनोग एच। १ । इष्टमपो अभ्यवरेदय पात्राणि परिगव्यात । लोर निलिवहारुगये निष्टपेन्गार्तिकगादः मौवर्ण राजतन् । २। द्रव्यापचारे सामाना गज्ञिय प्रतिनिध्यात ।३। कारित कार्यात्मस्कारात्तरे प्रागाग्य तमेव जयात् ।।। व्यावृत्ती महमन्त्रमावर्त येत छ । वा। ५ । देवताबदानपात्यानवाकााकावर्गत्रक मविपर्यास ऽनामातप्रायशित्ताना चापदि "वं नो प्रो "स वं नो यो "पायारो सालोतागल्या- द्याकृतिभिप्यायवा व्यातिभिरेव । लोगकाल ति सर्वत्रानाशातप्रायश्चित्तेप कांताभाव जा यात् । ६ । काले बाचं विमव्य वेलवी निगग्य पनप केल। ७ । व्रतोपेतस्य चेदारबनाया नगरेप गीत मनसा व्रतमुपेत्य "भारत्युपतिष्ठत । ८ । यदि वत्सा प्रपाकता घययुर्वायत्र्या यवाग्वा प्रचर्य प्रा. तोकेन प्रचीत्। यदि प्रातदों के ऽपरं वायव्या ।। यदि सायंदोकमपका दु यहा प्रातदोकं द्वधं दाहाय - 1: 1) cf. Ap. Cr. 3, 11, 1, 9, 16, 4 11'; 14, 32, 7; 219 fehlt in Kc. 3) Zu dustam sc. havnh cf. 5, 1, 5, 37; Katy. Cr. 25, 5,9; Âçv. Gr. 9, 10, 22 comm 4) cf. ACY. Cr. 1, 12, 31. G) cf. Ap. (r. 9, 16, :) II ; बनो beide mal msg, ausser ('2 cf 411 80. 29. १) 5, 2, 15, 14 १) cf. Ap Cr. 9, 1 11-13; पतिष्ठत ५) cf. Ap. mss. ausyr (2. . 10 ·134 ॥मान यो सू०३॥१॥ बार्धमातच्य प्रचरेत् । १० । यदि सायंदोह ग्रातिमियादिन्द्राय बीकीनिवपेत् । नोभूते तेधनुनिर्वषेत् । ११ । यदि प्रात>क ऐन्दं पुरोठा ' ययुभाविन्दं पञ्चशराबमोदनं पचेत् । याव्येनाग्नि प्रथम यत । १२ । होनेषार्तिगते वा वत्मानपाकृत्य पुनर्योत । १३ । यस्य मानाय्यं चन्द्रमा प्रभ्युदियाहत्सान्प्रतिनुदेव । १४ । सायंदोहो कविरातचनं । तद्रतो यथाकाल योत। १५ । व्रतमनुत्सकमानस्या-युदितोष्टः। निरु- प्लेषु च वत्सानपाकृत्य पुनर्योत । १६ । यदि रवीण्यपकोयुईष्येयुर्वात्येन संस्थाप्य पुनर्योत । १७ । यदि वापि मुल्येयुः पाच्या समधा विभव्यानुपूर्वेणा प्रचरेत्। १८ । सर्वस्कने नष्टे दुष्टे वा यथापूर्व पुनः संस्करणाम् । १६ ॥ देवाचनमगन्यज्ञ इति स्कवभिमळ्यापो निनयेत् । २०। याव्ये स्कने ददात्यनुत्पूते चित्रमुत्यूयमाने प्राण्युत्पते वरम्। २१ । दुःतयोरवदानगात्रे मुक्तेन प्रायश्चित्तम् । तथा तागयोः । २२ । प्रतिगोनेट्रोर्वरां समूहां दद्यात् । २३ । बाँद कपालं भिग्येत "गायच्या वा शताक्षरया संदधागोति संधा. नकरः प्राचद्रव्यैः संधागायतत्कपालं "धाता धातः पितुः पिताभित्रो धर्मो विश्वायर्पतो जातं तदप्यगा. स्वाहत्यप्त प्रोत् । अथान्यत्कपालमालत्य सादनाभिमर्शनप्रोतगादि कवा पूर्वयुक्तेषु कपालेषि- सोत् । उपस्तिस्य भेदे तु तस्य संधानादि पूर्ववत्कृत्वान्यत्संस्कृत्योपहितं कपालमुषधानकाले येन मन्त्रेणोपन्हितं तेनेवोषध्यात्तत्स्थाले । २४। यदि कपालं नश्येद्रात्यगाव्याख्यातम् ॥धाता धातुः पितुः पितानष्टी घर्ग इति नष्ट्यधिगतमप्सु प्रकृत्य "नमस्ते रुहायते नमोऽस्तु परायते नमो यत्र निषोदसीति - 9, 15, 14; लेत 19) सर्व O Cr. 9, 1, 23. 10) तच्य 80 offenbar Ke तंच्यd. ulbr. 11) ci. Ap. (r. 9, 1, 25 11.; घातिमियादि corr. cf. arch 3, 5, 17 प्रति- नीयादि° M2 घातिनीयादि° d. ubr. incl. Ke. (iyut st. iyut schreiben die m98. auch sonst 2. D. 3, 2, 14 amiyat, oder anderwirts abhyudiyal neben abhyudiyūt), tratarán Kc, तेषुनिर्वपेत् Kc. – 12) cf. Ap. Pr. 9, 1, 27-33; प्रातदोहगई Kc, योत् - 11) कीनेवार्तिगते curn. कोनेवात्र्तिगते (2 [योहावेषार्तिगते Kc [योत्॥धोतेधाति- [fá sdrà d. übr. (lineșu 8c harıhsu ef. sii. 16 ff., ārtigate sc. prātardohe cf. Ap. Cr. 9, नेत् mss. ausser Cekc. 14) ef. Ap. fr. 9, 4, 6. 12. 15) cf. .ip Cr. 9, 4, 14; दोको 30 CASKe °दोके N हार Mal, पजेत् N. 16) ct. p. Cr. 9, 1, 12; साक° mss. aussor CaKe; "दितेष्टि (', bloss °भ्युदिते Ke; शेत msx. ausser CuKe. 17) cf. Ap. Cr. mss. ausser Cakc. स्को (2, दष्टे . 20) cf. MS. I, 51, 13. 57, 3. 21) cf. MS. I, 62, 9 fl; Ap. Cr. 9, 13, 1 ft. 16, 8; प्राण्युत्पूते 80 (2 प्राणिमुत्यूते M2B प्रा. पामुत्पूते NS. 22) cf. MS. I, 62, 12 ff.; पया MB. 23) cf. MS. 1, 62, 17 ff'; Ap. Cr. 9, . 24) cf. MS. I, 62, 19 it.; Ap. Cr. 9, 13, 8; st. nakaraih bis etat lapālam baben योपध्याद्विमुक्तषु (2Kc, शुचिद्रव्येः so d. mss., चैतत्क° corr. (nothig?) नत्क. d. mss. (algo oh ('2Kc!), athā 'nyat bis tats mss. ausser C2. 15, 20. - 1, 29), ·135 ॥ मान श्री सू० ३॥१॥ चाभिमत्त्रयेत । २५ । यदि प्राकप्रयाजे-यो बरिपरिध्यङ्गारः स्कन्देत्तमशिगनयेतोघर्ष मातीर्यज्ञं मा दिसोरिति पुरस्ताद्रलापां मा किसाः प्रता मासिारिति दक्षिणालो "कोतारं ना किसीः पत्नी मा लिसीरिति पशादीगोनं मा किसी: पणनमा दिसारितगृत्तातः ॥ यतमानं मा स्मिोरिरात सर्वत्रानुष- जति । २६ ।मुवबुनेनात्वा ग्राम यज्ञं दधे निकरुपस्थात्तं देवेषु परिददामि विहान । सप्रनास्त्वं शतं कि मानदत्त इक नो देवा माप शर्म पछत ॥ इत्यादत्ते । २७। सकस्रशङ्गो वृषभो जातवेदा घृताकृतः स्तोगपृष्ठः सुवीरः। मा मा कासोनावितो न त्वा जहागि गोपोषं च नो वीरपोषं च धोक ॥ ॥) गा नो महानगुत मा नो अर्भक मा न उनत त मा न उतितम् । मा नो वधोः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास्तन्वा रुह रोरिषः।।।) त्यनुप्रसति । २८॥ व नो यो " स त्वं नो ग्रने " सोगान स्वरगा।" वृषभं चर्षणानां विश्वपगदा-या । बृहस्पति वरेण्यम् ॥ उहुत्तमं वरुणा पाशमस्मत् ॥ उडुत्तमं मुमग्धि महिपाशं गध्यमं चूत । वाधनानि जीवन ॥ इति षाटनाभनहोति । २६ । यग्यनभिनिरुतानावारुपेययावादितमायनापाण यत्रत । मागिता चेना. SO d.ms. fehlt in ('2. 26) cf. MS. I, 63, 1; 11. Cr. 2), 18, 1:3; कपालं frhit in (', नश्येद्रा' offenbar Ke नश्यतत्रा' ult., साणं Kc, नयधिग° corr. नाष्टाधिग° d. mss. [गष्टाधि. गते C.]; apsu prautyu fehlt in ('r, eyenst) ablı mantı ayetı, Tanzania cour, ef sú 26. 32 1. a. येत d. m8y Li) cf. p. 1. 9, 2, 9; बहिष्परि corr cf. xu sil. 31 बलि:- OTT° d. mss., jurastād bis excl. paçcid fehlt in MaB. -- 27) ef. ip. Cr. 9, 2, 9 if., “बग्रेना- का M2BN, I mss. ausser C2, निधे (st. dudhe) mss. ausser Ca, gara 80 (2 offenbar fur पतं कि W1tTV. C 1, 12, th, शत ॥. hue hid. tubi. १) (1. p. Cr), 3, 1, 4) सलंगो 1218, स्तोमेपृष्टः : S(somatlah AV. 1:;, 1, 12), सुवीराः ( 2, न corr नु TETIT (nus musverstandmiss vielleicht für | ultant) S, --- 1) मातोवधाः ('2. . ) f. p. (r. 9, 3, 2; बना m51. ausser ('n of Hu (, सत्वनो NS, statt infiach somaenam stuntum ५१ corr. halein clotpelt सोमानस्वागांसोगानं. स्वरगों d. Inss. Tollnbur ditographic, de das zweite somº svº nicht zu ersabham etc. ge. hören kann und im ganzen nur sechs verse ~ ·136 ॥मान श्री सू°३॥१॥२॥ वाक्येडपोत्थापावालपेत् । ३० । यदि बहिष्परिध्यातिः स्कन्देद्गीधं ब्रूपादेताँ संकष्य जुलधीति । म गधायदान संपाच वषटते मध्ये पाणिना जुहोति। तस्मै पूर्णपात्रं दग्यात् । ३१ ॥ भूपतये स्वाका भुवनप- तये स्वाहा भूतानां पतये स्वादेति बहिष्परिधि स्कनमभिमलयते। ३२ । कालातिपत्तो पाथिकृत्यना- गते च । ३३ । यदि प्राविषणात्पौर्णमास्याममावास्यायाँ वा कालप्रवृत्तिं स्पर्शपेदापमष्टयकपालं प. धिकता व्यञ्जयत् । ३४ । उत्सृष्टे चेद्रान्सोदनिके सहायिः प्रयावादनुगछेकाल वातिनयेत्पुनर्जन्मोदनं पत्कानताः समिध मादध्यात्। ३५ । ॥ इति प्रायश्चित्तमूत्रे प्रथमः खपउः ।। ॥१॥ याग्रहोत्राय चेदुपसृष्टा निषादेत् यस्माहीता विषोदसि ततो नो अभयं कृधि । पणूनस्माकं मा किसानगो रुद्राय मीठुषे ॥ इत्यभिमलयते। उद्यादेव्यदितिरायुर्यज्ञपतावधात् । इन्द्राय कृण्वती मागं मित्राय वरुणाय च ॥ . vorgeschrieben sind). 30) ef. bp. ('r. 9, 15, 22 11.; वाक्तिमा 50 d. mss. incl. Kc wic Av. Gr. 1,5,24 (nach ìp Çr. I. c. w.re man versucht. चारितामा zu corr.), योत corr ef. sii. 12 ॥.a. 75g 1. mss. (das sonstige schwanken der mss. hieber hat doch wohl nur zufalligen ursprung) 31) f. MS. I, 63, 4 IT.. .... (r. A, 18, 1; बल्पिार so ('s cf. sii. 32 बहिःपरि° d. ibr cf. sil. 26, शी- घेवू' so NSK: “निधव (2 गोबंध 3 शी- बंधु° 12, “यादेता 80 (2 यादेनां hc °यात्ता d. itbr., मंकष्य corr. nich MS. 1. c संकप्य (gewisy jur संकण्य) (2 संकुष्य M2IN ष्य S HPIFCOT Kc (PW? zieht für MS. 1. C. die lesart saiukusya vor), Ħ fehlt in Cakc. 83) ef MS. III, 10:3, 6 fi.; Ap. Cr. 9, 13, 6 fi.; बरिष्परिधि 80 ('S बलिःप d. iilor.cf.xu sti. 31. ---- 1) पाथिकात्य° so ('.N cf. b,1,7,27; Apr. 9, 10, 17, पथिकात्य [त्यंs] d. ibr. incl. Ke (cf. auch d. comm. zu ip. (Cr. 9, 4, 2 u. 4). 31) ct. ip. Cr. 9, 4, 2 resp 9, 1, 19; का- लप्रति 80 ('3 (cf. comm. zu p. (r. 9, 4, 4) कालप्रवृत्तिः स्यात् । यदारो] Kc कालत्ति d. libr.; zu sparçayet («gewahr werden, merken» spāçayet îp. (r. 14, 25, 1 . v a. budhyeta nach dem comm. des ip. Çr.) vgl. auch 3, 6, 22; पथिकृता 80 (9NSKe पविकृत्वा M2B (fur पाधिकृत्या? cf. sii. 83) 35) Zu sahāgnih prayº cf. 1, 6, 3, 4; nach anugachet sc. agnih crwartet man ein ra (Qberhaupt ungelenke construction mit wechselnden subjecten cf. 2. b. auch 6, 2, 7, 1!]. - ·137 ॥मान श्री मू. ३॥२॥ इत्युत्थाप्योदपात्रमूसि मुखे चोपलीयात् । यस्यावं नाग्यात्तस्मै तो दग्यात् । १ । अग्रिहोत्रं प्रागधि. ध्ययणात्स्कन्देसमुई वः प्रविणोमोत्यप उपाननीय यदय दुग्धं पथिवीमभक्त यदोषधीरत्यसपग्यदांपः । पयः पृथिव्यां पय घोषधोषु पया ध्यासु पयो वत्सेषु पयो गलेष पयो ऽस्तु तवः॥ इत्यभिमत्त्रयते । २ । यदि डहामानावभिन्ज्यादन्याचार्यकृती प्रतात्य पदोहयत् । ३ । यघिथित स्क- न्टेदिति व्याख्यातम् । वारुणो निगच वारुण्याज्यं बुढयात् । है। यदि प्राचीनं क्रिगमाणों स्कन्देत्ता- पतेर्विभूति तन्वा कुतमसि स्वादेत्यभिमशेत । चावलीब्वच्च निनयेत्। ५ । यवर्धािमतं शिरशिराय- त्स्यात्समोषामुमिनि ब्रूयाग्यं द्विष्यात् । ६। विष्यणां मध्यमपर्णोन ग्यावापृथिव्यपातःपरिध्यवनयेत्। कोटावपन्न प्राजापत्या वल्मीकवपायामवनोय " भूरित्य प्रतिष्ठेत । विष्यमा वा बल्मीकवपापा को टावपन्नमत्तापरिधि । ७ । नववृष्ट मित्रो जमान्यातयति वाणो मित्रो दाधार पृथिवीगत याम् । मित्रः कृष्टोरनिमिषाभिचष्टे मित्राय व्यं घृतवानुलोत ॥ इति पूर्वामातिं बुलयात् । ग्रन्यां दुग्धाय पुनरग्रिहोत्रं तुकयात् । ८ । यदि पूर्वस्या कुतापामाला . 2 : 1) cf. MS. I, 127, 5; Ap. ('r. ), 5, I fl'; 9, 17, 6 fl.; 9, 18, 3 11.; यस्मा. दीतो msg. ausser C2 cl. 3. 5, 9 ff, तां fehlt in kc. 2) ef. ip (Cr. 3, 5, 6; उपनि. TO M2B (st. apa upanº cf. apo ninayet MS I, 118, 3), 'त्यसपबदापः corr. cf iv. (r. 3, 11, 7; Ant. IBr. 5, 27 °त्यसपैयदापः [त्युत्मप- 0279: Ca] d. inss , 901 vor vatseșu fehlt in mss. ausser C2. -3) cf. MS. I, 118, 2.5; Man. ('r. 1, 6, 1, 14; ip Cr. 9, 5, 7, कृति C2. 4) cf. MS. I, 118, 5 11.; Ap. (gr. 9, 5, 8; 9, 6, 1.6; °गृत MARC2. 5) cf. .ip. Cr. 9, 6, 3; द्वीपमा Inss. ausser 8, पतेविश्व ausser' (', तन्वाँ corr. तन्वा C: तन्वाग्य d. ubr. (ob nach diesen -+- adya?), 07 71 80 NS चच्चे M23 चत्म (2 (nach dic•sem ware also ovat savninayet zu l.). ") (f. ip Cr. 19, 8, 10, पदाधियत (, शिशिरापत Corr. cf. Agv. Cr. 3, 11, 19) “यन् N शितिरायन MalBS [in ('? his .ti verdorhen witc folyt. शिरशयस्याशोग- मुवाणाति] 7) cf. .ip. Cr. 1, 2, 4 1., वि. षणं beidle mal M213, पधिव्यपा corr. प. Taautitº d. mss., zu prijapatya ’rcu gegronuber îp. (r. 1. c. cf. Katy. Gr. 25, 14, resp Kaus. 79, 33; तिष्ठते mss. ausser C2. -- My cf. Ap. Cr. 29, 2, 5, घयवृष्ट corr. : ष्टेत् । (५ प्राववृष्टे d. abr., जनान्यातयति corr. तय (2 तइति d. ubr., दुग्धाय 80 S दुग्धाथ ... mss.ausser 19 - - na88.

·138 ॥ मान श्री सू° ३॥ २॥ नोयो ऽनुगछेदैगिदारी दारावनिरिति हिरण्यं निधायोत्तरां तुकयात् । ग्रन्यां दुग्धाय पुनरगिसोत्रं बुकुयात्। ३ । यदि पूर्वस्या ऊतायां स्कन्देत् यत्र वेत्थ वनस्पते देवानां गुस्सा नामानि । तत्र व्यानि गामय ॥ इति समिधमाधायोत्तरां जलयात् । ग्रन्या दुग्धाथ पुनग्रिहोत्रं जुयात् । १० । यदि रुहः पशूनभिम- न्येत योर्गयोः स्यात्या दोरलेन च दोयित्वा समानीय " सातवेद इति पूर्वागाकृतिं जुळ्यात् । ग्रन्या दुग्धाय पुननिहोत्रं कुपात् । ११ । यदि सप्ताहमतिशमापेताय डःशोर्ततन इति पुरस्तातुक यात् । ग्रन्यां दुग्धाथ पुनमकोत्रं तुकयात् । यदि तदतिशमायत द्वादश रात्रीः सायं सायमाऽयं जुङ- यात् । १२ । यदि रुद्रः प्रना भिगमयतोत्तरपूर्वस्यां दिशि शतरुद्रियं जश्वम्येत । १३ । यस्याग्रिमनुहृत सूर्यो अभिनिनोचेदुनात ग्रिहोत्रे ब्राह्मणो बविटुरोहरण्यं बढ़ा दर्भेगायतो कोत् । पश्चाग्रिकोत्रे- शान्वियात् । वो दक्षिणा । १४ । अनुहृतं चेदम्युट्यिाद्याख्यातं प्रणायनम् । चतर्गहीतमाव्यमयतो करेत्॥ उपाः केतुना जुषता स्वाति पुरस्तात्प्रत्याख ग्राऽयं जुलयात् । उपसाया तमितोरासीता कोमात् । १५ । यस्योभा अनगता इति व्याख्यातम् । १६ । ॥२॥ ॥ इति प्रायश्चित्तसूत्रे द्वितीयः खारः ।। corr. . (2 दुग्धा (ohne atha) d. ॥br. cf su. !)-12. 9) ct. .ip. ('r. 9, 2, 8; दुग्धाय fur °घ M2IB cl ... 10) ct. Ap. (1.9, 2, 7; यत्र 50 C चित्रं d. ubr., गुहया torr. गुन्यानि d. inb9. (gegen das metrum und die parallelen), 71- मय corr. कामय d. mss. [catram, guhyant, krimaya sud mcht gedankenlos in den ur. sprunglichen text gerathen), bloss FTET N:B cf. jedoch auch zu su. 9. 11) cf. MS. 1, 122, 10 11.; Ap. (Cr. 6, 11.9-12; स्थात्त्यां M2B, bloss ZJUI M2B cf. jedoch auch zu SI.9. 14) ef. MS. I, 123, 4 fi.; ip. (r. 6, 14, 13; "हमतिशमा 80 NS मितिशमा M:B 4719771° C cf. su. 13 (abei tud utrcumāyela (2 wie die übr. u. MS. 1. c.), blogs दुग्धा Malk cf. sli. 8--11, यदियदि दुग्धायतद- तिशमायत C2. -- 18) अभिशामयेतो (2 (ob man auch hier प्रतिशमायेत wie su. 12 zu leson hut?), रुहीयं, शक्रमेत mss. ausser ('. 11) cf. MS. I, 125, 18 11.; Ap. ('r. :), 6, 12. 14 it., नुहत नुत d. mss. cf. sil. 15, “सोचे , विधात corr. onaltojº d. mss. cf. zu 3, 1, 11 [hıranyum kanu hier und 5, 2, 2, 4 im gegensatz zu ip. (15, 17, 12 ebenso vom verbum tinitum abhangig sein wie 2, 4, 5, 2; neiue erkalung an letzterer stelle braucht daher nicht unzutreffend zu sein; zur sache vgl. auch Ågv. (r. 3, 12, 16. Gerundialzwischensätze finden sich auch sonst iin Män. Çr. wic 2. b. auch Gobh. 1, 3, 17 u. a.]. MS. I, 126, 1; Ap. (r. 9, 7, 10; अनुहृतं अनुहृतं C अनुधतं NS अनुदितं MAD, कोमान् N. 76) cf. NS I, 125, 21; यस्योभाश्ग्रनुग- ताइति 80 C2 यस्योभावनुगताविति d. ubr. - 15) cf. corr. ins8.ausser ·॥ मान यो मू ३ ॥३॥ 139 यस्याकृते ग्रिहोत्रे पूर्वो अगरनुगछेदागिना च सहायिहोत्रा चादवेत् ॥ इत एव प्रथमं लक्ष इत्युतमभिगत्रयते ॥ ३ सये रगस्वेत्याधास्यमाने " समाउसोत्यादयाति ॥ सारस्वती वात्सी प्राव- तामित्याक्षितम् । कुते ।महोत्रे। गये व्योतिष्मते अष्टाकारानं निर्वहारुगों यवमयं चरुम् । १ । य- स्थालते ऽग्रिकोत्रे ऽपरो गरनुगछेदनगमध्य पूर्वमपरस्नायित्वा प्रगायेत् । यदि बरेत तत एव प्राश- मुद्दत्य दक्षिणानिमन्वानीय सायंप्रातळुियात्। योभूने जग समारोप्य गायत्तगये तपस्वले जनहते पा. वकवते ऽष्टाकपालं निवपेत् । २ । सर्वानुगमेषु च यो या गं देववीतये विष्णं वाविवाति । तस्मै पावक मृत्य ॥ इत्येतया सम्यः पूर्णाहुति तुकयात् ।३। यस्यागा यागम-यहरेगर्भवतं नः मगनमावित्यागल्यानय निमते ऽष्टाकपालं निर्वपत् । ४। सायमांगोत्रस्य चेत्कालो ऽतिपश्येत टोपा वस्तोर्नगः स्वाहेति पूर्वस्यामाऊतावत्सलो ऽनुपनेत्।।। प्रातशिझोत्रं चेद-द यादवविरुषमागयगवदित्युनोतभिग- नयत । याक्वाय यागान " देव तेभ्य एघि गा प्रहामानीगागात नाग नात्याग यापणागात गोत्रम् ॥ प्रातर्वस्तोर्नगः स्यादात पूर्वस्यामाकुतायत्ततो अनुषोत् । को जगहो।) मैत्रं चहें निर्व- सौर्यगेककापालाप वा । इन्धानी दंपता वारयतावनम्पत्ती सागपासोयाताम् । श्यागयोः सायगाग- होत्रं त्रुयात्। शोभूते गये व्रतपय ऽष्टाकपाल निर्वपेत् । ६ । ॥ इति प्रायश्चित्तसूत्रे तृतीयः वाठः ।। 3 31) cf. MS. I, 127, 7 11., 1p (r 9, 9, 1. AH, चोदवे' schreilien die mss., वज्ञ corr यज्ञ d. m५५., नमस्वे (st. रमस्वे) 5 रन- स्वसहसेत्या (2, [ऽग्रिहोत्र) fehlt in (': cf sū. 6; zwischen 'stukapalm und nn vaped haben grīzist M2BN cf. aber auch 5.1,2, 10, MS. I. c 18॥ 11, 3, ) १) cf MS. I, 12, 3 ff. 130, 4; Ap (r 9, 9, 1. 7-9, त्वरेत ausser (2SKc, प्राञ्चमुहत्य so Kc मघत्य MalN मुहित्य ('2 °मुत्सृज्य Bycf. .ip. Cr. 9, 1, 11; 9, 9, 2; नुगमेषु so d. m8s [1. गतेषु? cf. irs. (r. 3, 12, 24, aher auch den comm dazu, ebenso Kāty. (r. 25, 3, 15. 24]; zwischen etayā und sadyah haben 71 mss. ausser N [va ist sicher falsch und otwa तपाचवमाय मध्यः (t st. सपः dari man auch nicht denken; zu sudyah a. fuermm Katty. (125, 10, 20]. 1) of MS. I, 1:24 ) ii, p. Cr. 9, 10, 7 11; यस्याया wie MS. I c.. 5) of MS I, 12:5, 12; Ap. Pr .), 7, .) f. MS. I, 128, 1] 1. 12, 16 11.; in (r. 9, 1, 11; 8, 7, 4. 5 - 40, 9, 9, 1; भ्यु दीपाद ( १ . 3, 1, 11, कादि 50 Cu. pr m - (se. m. a r.यो. कश) with v. Schroler's correctur M.S. 1, 12, 11 कशादि d. iilor., [] fohit in ('3 wic sti. 1, कपालगि- mss. aussor ('2, म सर्वात corr. nach MS. 1, 129, Aft सर्वाङ्ग° die m५. (die auer auch 7. b parāhne schreiben) 154. S.

·140 ॥मान श्री सू°३॥४॥ - यार्वाक्शम्याप्रामाग्रिपतायेत् इंदं त एक पर ऊत एक तृतीयेन व्योतिषा सँविशस्व। इति सर्व संभृत्याकरति। संवेशनस्तन्वे चारुरेधि प्रियो देवानां परमे बनित्रे॥ इति निवपति । १ । यदि परस्तर मितरावन्वामीय सायंप्रातर्नुयात्। चोभूते ज्यये पथिकृते अष्टाकपाल निर्वपेत् । पथो ऽत्तिकारिनटांश्च दक्षिणा।२ । यो ऽन्यानिषु पोत यस्य वान्ये ऽगिषु योरेन्सो ऽग्नये वैवानराय द्वादशकपालं [पुरोडाशं] निर्व पेत् । ३ । यस्यानयः समृत्यन्मियो ऽन्येष्टिसंनिपाते वैविची पूर्वा ।।। प्रनये शुचय इति व्याख्यातम् । ५ । यस्याहिताग्रेरिति व्याख्यातम्।६। यस्याग्रिरनुगछे. दिति व्याख्यातम् । ७ । यस्यासनमवछियेतात्तरितान्होमाकृत्वामये तत्तुमते ऽष्टाकपालं (पुरोडाशं] निर्वपेत । यपि वा पर्णाहुति कृत्वा नाहियत होमान्सायनोमन प्रतिपयत। ८। यस्याधियिते नि होत्र विषि वा निरुप्ते सोमे वा प्रतते ऽनो रथोऽयः पुरुषः या कलः शकुनिरन्यहा सचमत्ता विया- यात्रयस्त्रिंशत्ततव इत्यावनी ये कुत्वा गामन्यावत्यावर्तयति ॥ इदै विक्षुर्विचक्रम इति पदं पोपयत्यषो ऽन्वतिषिञ्चदपि वा गार्हपत्याद्रस्मादाप वैनव्याहवनीयात्पदमनुर्धसयन्द्रकेत । ३ । अनुगमध्य पूर्वम- परस्मात्प्रणयेत। यद्ने पूर्व निहितं पद हि ते सूर्यस्य रश्मोनन्वाततन्य। तत्र रविष्ठामनुसंभरेता सं नः सा मुमत्या वानवत्या ॥ स्तन्मे d. mss., 4: 1) ef. MS. I, 129, 10 fi.; Ap. Cr. 9, 1, 17; ugnir fehlt in Ca, तायेत mss. ausser Ca, परत (st. परऊत) mas. ausser C2, सर्व fehlt in C2, संभृत्यप्रत्याकरति Cg, स्तन्ये corr. निर्वपति M2. 3) cf. MS. I, 129, 12 ff.; Ap. Cr. 9, 1, 18--22; परस्पर S. 3) 'nyūgnißu ist gegenüber Âçv. (r. 3, 10, 10..kein fehler; ( ) fehlt in C28; in C2S beginnt das sū. mit agnaye und schliesst mit yajeran, worauf in S noch einmal so 'gnaye vaizoo doo nirvo folgt. 4) cf. Ap. Cr. 9, 3, 18. 28; सँसध्यर corr. cf. 3, 6, 18 सँसोर d. mss., osizigº schreiben d. mss., araat corr. cf. b, 1, 2, 13. 17 वैविचि C. वैशुचो MARN वेभुचि s, सर्वा (st. pikrved) C2 -- 5-7) cf. MS. I, 129, 15 ff. 8) cf. Ap. Cr. 9, 4, 4; ज्ञानविछिये° Kc (so besser?) नम्रम- विछिये Ce (= Kc?), [ ] fehlt in CaKc, प्रति- पचते Kc. 9) cf. MS. I, 180, 7fi.; Ap. Cr. 9, 10, 14-16; ° धिते Ca, पुरुषधाकृतः mss. ausser MaBKc, सवम (दत्वम° Cs) schreiben d. mas., विव्यायात् NS विव्यात् MaB, गाम- स्वयादात्यावर्तयेति C (ob Ca wie d. ibr. mss. oder wie MS. 1. c. 11 resp. Ap. Cr. 1. c. 15?), - ·॥मान यो मू° ३॥४।५॥ 141 इत्यादधाति ।१०। ॥४॥ ॥ इति प्रायश्चित्तसूत्रे चतुर्थः खारः॥ यदि पृषदाय स्कन्देहिरण्यगत्तीय भूयोऽभ्युबोयानोपप्राप्य " गनो व्योतिर्वर्धतां भूतिरित्य ताभ्यामाऊती जुयात्। १ । यदि पशुरुषाकृतः पलापतान्य वा गावमापयेत वायव्या यवागू निरुप्या. घानां तापं तदा तदयसमुपाकरोति । वायव्यया यवागा प्रचर्य पाराशेन प्रचात् । सह स्विष्टक दिडा वायव्यापाः पशुपुरोडाशस्य चप एव मृते कल्पः । ।। स चेत्प्रत्याना येत ॥ त्वं नो यो । म त्वं नो अन इत्येता यामाहतो तुयात् । एतावादिनोप्तस्य (?) पशोरवयेत्। स तावत्सगेव कालं तिप्ले ग्यादि तरः शेषो भवति । ३। यम्र्धमुत्पते?ड तिष्ठ स्वधरोध ड प णा इत्येता यागाकृती जुयात् । । । यदि यूपमाबच्चालयेहा "नितानस्त्वा मारुतो निहत्विति यथावसितमस्य परिषेकं कुर्यात्। । । यदि रशना भिग्यालोद्दशेढा "त्रयस्त्रिंशत्तत्तव इत्येतया मन्धि संघांयतपेव जुयात् । ६ । गदि स्वरुनश्यत्स्वाध- तिवान्ये यूपशकलं जुल्लामत्वा स्वरं कुर्यात् । तथा स्वधितिमयोदेवमय चपालम् । इष्टस्य डरिष्टस्य ये यज्ञमभिरतत्तः। पणूनस्माकं गा हितार्यज्ञमन्याभरततान् ॥ त्यापो d. inss, osaa schreiben corr. d. mss. - त्यो 10) cf. Ap. Cr. 9, 10, 17; संभरेता so d. mss. ausser संभवाता (for "संभवता?) (; (dual sc. die beiden feuer; weiler der sinn noch der personenwechsel nothigen zur correctur etwa nach Âp. Çr. oder Aqv. (r. 3, 10, 16), नः corr. व: d. mss. 5: 1) cf. MS. IV, 118, Gii.; Ap. Cr. 9, 17, 1 fi.; °पप्राप्य corr. °पघाटय C2NS °पद- धाय्य M2 यद्घाय्य B, भतिारत्येता-या80 C: wie 2, 3, 6, 3 भूतिरितिहाभ्या° d. aur., कु- atso M2BS cf. zu su. 34. — *) cf. Âp. Gr. 9, 17, 12; 9, 18, 1-6. 8; paytagram this practurya fohit in S, निवृप्या MIN, वायव्यया corr. वायव्या d. Inss., कदिडा 50 CAN कृदिया कदिास्य Mall, वागव्याया MIR, वैष, घृते (3 (cf. aber unch , 1, 4, 1 u. Kity.Cr. 25, 9, 1). - ) वनो beile mal mss. aussor Ca resp. S, "कुतो mss. ansser (ON cf. all sil. 1, एतावा- (वो S| दिनोप्तस्य (?) go unerrathbar entstcl/t 1) c1. Ap. (r. 9, 18, 10; यहूर्धमुत्पश्यतेदुदु (, उयू M2, कुतो s ef xu su. 1. -- 5) °ळेचा Kc, यथास्थितमव. स्य Ke. --- ") छियाइन्येहा C छिन्चाद्दशेहा Ke .. 1. mss., सपी (३. 10* ·142 ॥मान श्री सू°३॥५॥ इति यात्। ७ । यदि शकुन्गूत्रं वा कुर्यात्पुनरुपपाय्याभ्युदय व्यातिभिरेव जुयात् । ८॥ यस्मा. होत उदप्रोष्टेल्गुत्प्लवमाने जुळयात् । ३ ॥ यस्मादीत उद्वेषिष्टेत्युद्वेषमाने । १०॥ यस्मानीत उवाशि- ष्टत्यहाश्यमाने। ११ । यस्मादीतो निषीदति ततो नो अभयं कृधि । पणूनस्माकं मा किसोर्नगो रुद्राय मीठुषे ॥ इति विषयो। १२ । ग्रनिर्भगः सवितेदं सुपत्तां प्रजापतिर्वरुणो . . . . . . मन्यम्। यो नो द्वेष्टित रभस्वानागसो यामानस्य वीरान ॥ इति रगगाणो नुकयात् । १३ । यदि पणखा स्रवेत् उखा नबत्तीमगदामकर्माशिकोत्रं पृथिवीमत्तरितम्। पत्र चुश्शुतमावे(?) तनाभिप्राप्युनितिं परस्तात् ।। comm (ob ruhyed zu streichen?). 7) स्वानश्य (2, स्वधितिवानोऽन्य Kc वास्तन्यं C2, मं. का mss. aussel (2hc ; इष्टस्य so mt. Sandhiaufhebung l. mss. ausser इष्टष्टस्य N [schon vermuthet Bloomfield brieflich svistasya und vielleicht ist işlastasyn N aus diesem entstanden; vollig sicher aber ist das nicht, auch konnte man zur noth z. b. auf Âçv. Çr. 2, 5, 14; Katy. Cr. 25, 10, 22 verweisen], "भिरतत्तः corr. (adlie wir» etc) opiaa: d. Inss., न्वभिर" orr. स्वाभिर' d. m&s , भ्वा- भिरतितम S (°ruksation gen. pl. sc. asmit. kam) -1) ef. Ap. (r. 9, 18, 9. 11)) cf. Ap. (r. 9, 18, 3; उद्वेषिष्ट corr. उद्घोषिष्ठे उद्यापिष्टे (उद्द° C2) d. tbr., हेरमाने earr. टेप्यमाने-d. mss. - il) cf. Ap. Cr. :), 17, 6%3 हास्यमाने mss. ausser C2. 12) ef 3, 2, 1; Ap. (r. 9, 5, 1 17, 8; पशनस्माकं मा corr. ef. sit. 7 पनूनन्वानोमा d. ms५. - 37: corr 914117: 11 mus., dat 800 ('2 जषे. तो अषतां d. albr , प्रजापतिर्व' corr. °पतेर्व al. ms५., वरुणो . . . . . . . मस्यम् corr. वरु- पायहां d. mss. [es unterliegt keinem zweifel, dass wir hier einen modificirten vers in abkurzung vor uns haben, der MS. I, 44, 4; TS. I, 4, 44, 1; VS. 8, 17 1. a. mit dhuti putih sutite 'dari juşantım beginnt; zu ramamune im sū. vgl. auch die erklärung des zu VS. I. c, der dort samrurānih durch samyag ramamıņāh wiedergibt; es folgen somit nach raruno noch weitere gottheiten, ya ist : yajamāniiya dravinanda. dhitu resp. dri dadhi geht dem yajo voran, und malyam ist anhångsel zu yajamānīya wie 1, 2, 6, 25. Der vers scheint nicht für die zweite lålfte yo no dresti etc. zugestutzt zu sein; ob er aber mit absicht in abkür. zung citirt wird oder ob die mss. eine zufullige lacke aufweisen, lässt sich nicht sicher entscheiden), a CNS, ORISTAT corr. nach %3- 18) अगिर्भ- ·143 ॥ मान मो सू° ३ ॥५॥ इत्यभिमस्त्रयते । १४। यदि श्येनो वर्षों कोदन्यहा सत्वमन्यहावदानम् पदवामृतच्छकुनिमुखेन निर्मले तव। अनिष्टहनतु व्यवाउ घतसूदनः ।। इति जुकपात् । १५ । यवदान न विन्देत्तदागम्यावयेत् । हट्यनाशे ऽन्गं पशुपालभत । किरण हिरा- यस्यावश्येत् । १६ । यदि कामयत ये पशुं व्यमधिपत तं प्रातिमायारिति "कविदङ्ग यवमत्तो यवं चि. दिति नाउक्तिमता माधोये जुयात् । १७ । यग्यष्टापदी स्यादष्टापल्या गर्भ शूले कृत्वा मृदा प्रालय शामित्रोये निखानयेत् । तस्याधस्तादयस्पात्रमुपकृष्ण अपयेत्तस्य रमेन प्राक्स्विष्टकृतो "हिरण्यगर्ग इत्यष्टाभिः प्रत्चमाया कुती कपात् । हिरणमष्टापटं दक्षिणा । मास्यते "गको ग्याः पांघवी च न इति पशुभषणो गर्भगुपवति ॥ नमो गति इति पञ्चभिरुतिष्ठते । १८ । ॥ इति प्रायश्चित्तसूत्रे पजाः वायः॥ ॥५॥ mss. ausser ('2. -- D AV. ५, ६, ५ °नुषसा d. iss., वीरगिति 14) ef. .ip.gir. 9, 4, 1 18, 12; पशूखा 80 (2 cf. Katy. Cr. 25, 9, 14 पशुरुखा NS (blos: रुखो M2B), स्रवति° mss. allsser (', महोत्रं (त्रः (2) so d. m.., पाययोगंतरि 80 d. mss. [oly man nach kp (r. 9, 16, 12; iv. Cr. 3, 10, 31 1esp. Katy Cr. 25, 9, 14; Â p. (r. 9, 4, 1 ohne weiteres oft giai ata- Cunitat corrigiren dart? Man brachte auch den plural abhipra muyurl], 97 29. तनावयतना' corr. auf grunal der ange'. zogenen parallelen (natürlich recht fraglich) पत्रच थ (तलाव (इतितना 60 gauz entstellt d. mss., परस्तात् corr. पुर 15) cf. Ap. Cr. 9, 17, 4. 18, 15; यदवा° corr. य. दिवा° d. mss., मृतत्श so (2 मृतेतश° d. ubr. (an die schreibweise °मृतश° darf wohl nicht gedacht werden, da der vers nicht der MS. entstammt); vor oder nach raksatu hat vielleicht ursprünglich Sur gestanden cf. in. Cr. :), 17, 1 lif.; घृतस्यन्दनति M211. ") ef. MS. IV, 118, 1:3; यग्यवदाने । 2, "त. घाय. 11) cf11S. IV, 11, 15 11, Ap 1. :), 18, 14, tshit in ss, व्याधिया ) (', विगवि . ubr., "उतिप्रत्या' 1121302, "प्रका- 271 schreibt (2, OTTITEIT ('2M2 lagmulhriye = ignidlue MS. 1. c., sonst schw.uken hicbei dhe mss. tles Min. Cr. wis_Zischen time. Iu u gimitrryl (f 10. zu 1, 6, 4, 20]. 18) cf. MS. IV, 118, 1- ft.; p. Cr.), 18, 166-10, 13; शागित्रीय so alle (cf. zu 8i 17), यस्वात्रमु° corr घस्यागु N यस्यात्रा । abr., व्या] nur in ('; टापट °8178 N cf. zu 3,6,16, ieber auch v. Schauder ZDMG. 19, 16:3 ff; corr. nach ग- भमु ( रा गु० d. albr., पवति ५० C पच- यातd. ubr. d. mss. 80 18s.19801 गा ·144 ॥ मान भी सू० ३॥६॥ सत्त्रे चेत्प्रागपवायूपो विरोरेवाष्ट्र बकुचपमालभेत । १॥ प्रजापतिर्मनसि सारस्वतो वाचि विसृष्टायां धाता दीक्षायां ब्रह्मा व्रत इतिप्रतिभिर्यजतनः। यदि पूर्वस्यामातिः स्यात्तामुत्तरया सेंमृत्य तुकयात्प्रजापतिर्मनसि सारस्वतो वाचि विसृष्टायाँ स्वाहेति । ययुत्तरस्याँ " सारस्वतो वाचि विस- टायां धाता दीक्षायाँ स्वारुति। एवं यस्याँ यस्यामार्तिः स्यात्तामुत्तरया सँसत्य जुयात्। अपि वा त्रि. भिरनुवकिस्त्रीणि चतुर्गकोतानि जुऊयात् ।। यदि राजानमपको यो नेदिष्ठी सोगः स्यात्तमभिषा- यात् । सोपविक्रषिणे किंचिद्द ग्यात् । ३। यदि सोमं न विन्देत्यूतोकानभिषुणुयात् । यदि न पूतीकानधा- र्जुनानि रोहितलूलानि हेमवतस्य स्थाने बधुतूलानि मौजवतस्य । पदि ना नान्यथ याः काश्चारण्या योषधीरभिषुणुयात्।।। प्रतिडका प्रातःसवने सोमाञ्श्रीपत्ति । प्रतेन माध्यंदिने । ना तृतीयसवने । ५। पञ्च दक्षिणा ददाति।६। संस्थाप्य येन कामयेत तेन पुनर्यत । तत्र पत्कामयेत तद्दयात् । ७ । यद्दतिगास्वदास्यस्यात्तस्याधर्यवे वरं दग्यात् । ८ । यदि सर्पतां प्रस्तोता विछियेत ब्रह्मणो वरं दत्वा तगेव पुनर्वगीते । ययुगातातिपोनेष्टा तेन पुनर्यवेत । यदि प्रतिकृती सर्ववेदसं दग्यात् ।। यदि प्रा- तःसवने यावा शोर्येत युतानस्य मारुतस्य सामा स्तुयुयदि गाध्यदिने बृहता । यदि तृतीयसबने ऽनु- ष्टुभा । १० । यदि प्रातःसबने कलशो दोर्येत वषानिधनं ब्रह्ममाम कुर्यायदि गाध्यंदिने प्रायत्तोपं बलसाग कुर्यायदि तृतीयसवने वारवत्तीयमनिष्टोमसाग कुर्यात् । ११ । यदि नाराशप्ता उपदस्येयुर्य में यमुपतिष्ठरस्तस्य तस्य बिन्दुगवनयेत् । १२ । यदि कुताऊती पीतापीती वा सोमो संसृत्येयातामत्तः- परिध्यङ्गारं दक्षिणापोका mos. corr. ge. BU. 6: 1) cf. An Cr 9, 19, 15; मूत्रे ausser C2N Kc, fapicais corr.apioaig ca विरोख्तत्वाष्ट्र d. alr. [विरोत, an sich mbglich, ist hier doch wohl nur für Tariga schrieben cf. Ca und vgl. neben Âp. Çr. I. c. auch 'Tandya Br. 9, 10, 2], लभेरं Ca (for labheran?). 2) M3 hat yasyäm nur cinfach (albir B doppelt wic dic tibr.; ob hierauf tüm tām nothwendig?). ४) cf. Ap. Cr. 14, 24, 9-11; स्यात्तदभिषु Kc, विक्रयिणे so Kc wie 2, 1, 4, 12 "विक्रयो d. abr. – 4) ef. Ap. Gr. 11, 24, 12; पूतीकानयात्रु कातथाd pr. m. °काबधाई 62 काल- ° d. übr , pala: mss. ausser CoKe, auto mss. ausser C2 (वधु° geschr ), मोजवतस्य मौजवतो CN मौतरतो d. inbr. inel. Kc, धाः (st. yah) mss. ausser C2Kc, शण्य Kc. 5) cf. kp. Cr. 14, 24, 14 ft. 6-8) 23-25_cf. Ap. Cr. 14, 24, 17-21. 25, 4. 9) cf. Ap. Cr. 14, 26, 3-5. 10) cf. p. Cr. 14, 26, 7-9; शीर्येत so C विशोर्येत Kc शी. पैताd. abr., बलस्पत्या (st. brhatā) Kc, नुष्टु- भार्गवे Kc तू ष्ट्वा वेपवमाने C2. - 11) cf. Ap. Cr. 14, 25, 10 ff. 12) ef. Ap. Cr. 14, 28, 1; 80 sec. m. Kc ·॥ मान मो सू°३॥६॥ 145 ऊतस्य वाहतस्य वा पीतापीतस्य सोमस्येन्द्रासी पिबतं सुत स्वाहा ।। इति जुयात् । १३ ॥ प्रजापतये स्वांकृत्यातपोयमुत्तरयोः पूर्वस्मिनुपरवे ज्यनयेत् । १४ ॥ इन्दुरिम्- पागातस्य त इन्दविन्द्रपोतस्येन्द्रियावतो मधुमतो मधुमतः सर्वगणस्य सर्वगणा उपळूतस्योपडूतं गत. यामीत्यववृष्ट भतयेत् । १५ । यदि कुनै न विन्देत्कर्क कामपदयात् । यदि तं न विन्देत्पुरोशिं कूर्माकृति अपयित्वा हिरण्यपउमुपदध्यात् । उभयतो किरण्यगित्येक । १६ । यग्यायायणः स्कन्देडप वा दस्येदितरे यो ग्रोभ्यो निर्गलीयात् । यदीतरे यहाः स्कन्देयुरुष वा दस्ययुगमायगानिर्गलीपात् । १७ । द्रोणकलशे चेन विन्दत्पूतभति वा हिरण्यमृतोपेऽप्यस्याभिषणुयात्। किरायमभ्यतया हरण्येन सह जुयात् । १८ । ससि अवस्थित चेञ्चमसमभ्युपाका हरण्यगर्ग इत्याग्रोधोये पाहात बकु. यात् । १६ । यदि ध्रुवः स्कन्देत्प्रवर्तयेदायुधी ग्रसीत्यभिमय वां दत्त्वावस्थापयेत् । पचपदस्यत्स्वाहा दिव प्राप्यायस्वति पर्यायस्त्रिः सोगमाप्याययेत । २० । याद सामः स्कन्देयाख्यातं पृषदाव्येन । यघुपट्- स्येहिरण्यमनीषे ऽप्यस्याभिपुणुयात् । किरण्यम युवय'हिरणयेन सह मुख्यात । २१ । यदि राजाभिद होत महानधर्षः स्पर्श येस्तोत्रायुहाता । शस्त्रागिा होता । यथ यज्ञ संभृत्यानपूर्व चष्टेरन । २२ । पत्र गृहमु M28. 211 = -- 15) cf. ip. (r. 14, 30, 2; °गा. 77 kc ° (fur ºriin?) (2 ef. Tandya Br" 9, 9, 8 (wie oben aber auch ip ('r. 1. c.), कुतस्य वाकुतस्य वा cor1. कुतस्यवाईकुतस्य- 713971FAFU C2 (was die ş hier soll? Oder soll iī ş hier tiini edusa! wie 2, 4, 2, 11; 5, 2, 3, 9. 12 skin?), blos8 ऊत. स्थति citirt Kc, bloss कुतस्याकुतस्य d. ubr. [im Man. ('r. liegt jedenfalls rine von den parallelen îp. Çr. I. c.; Tānoya Br. 1.c; Kāty. (r. 25, 12, 1 abweichende version des spruchce vor sei cs in versificirter form wie oben oder ursprünglich anders of (a in lic). 14) cf. ip. Cr. 14, 300, 6 fu.; शतणीयम् corr. cf. 'Tandya Br. 9, 9, 9 भतणीयामु° । m88. (noch näher läge vielleicht dic correctur भतणीयानु०), "मुत्तरयोः 50 Cr पूर्तयोः dubr. 15) cf. .jp. Cr. 14, 29, 2; °मपागा- तस्य 1:13, इन्दविन्द्र cour इंदिर ( इदं- उर° Meli देवेंद्र NS, "पोतस्यार N, गधा OTO (st. °7:) M:ob ein madhumutal ru strcichen'), सर्वगणा fchit in Malt cf. aber anch Katy. Cr. 25, 12, 6; Tandya 19, 9, 11 1.0. 16) 1. पायात ('५, यग्येनं (st. ?vadi tain) Ihc, °परम° corr cf. 3, En, 18 °प. गु° 12:Kc पृष्ठम् BNS, 2 पदध्यात् १० nur inc °पदयात् (Obr. 17) cf. MS. IV, 117, 15 fl; Ap. Cr. 14, 27, 3 11'; 'ग्रयणा: Ins. Incl. Kc ausser Cxcf.gleich weiter wie auch zu2,3, 3, 20, and fehlt in me ausser Cekic, fata beide mal 1188. CaKe, यदितरे (', 'मायणा° so CANS यय- पाMBKc. 18) cf. p. (Cr. 14, 27, 1-5; 14, 24, 7; °कलशं ms. &usser CaKc, ऽभ्य. FUIF-17° kíc (ob vielleicht so besser ? cf. aber auch su. 21). 19) ( ) fehlt in CaKc (avasthi. 1188. ausser . - - ·146 ॥ मान प्रो. सू°३॥६॥७॥ दक्षिणा ददाति । २३ । संस्थाप्य येन कामयेत तेन पुनर्योत । तत्र यत्कामयेत तद्दयात् । २४। यद्दति- स्वदास्यस्यात्तस्याधर्यवे वरं दम्यात् । २५ । पुरा हादश्या दीतेस्तयैवैनमृवितो पानयेयुः ॥६॥ ॥ इति प्रायश्चित्तमूत्रे षष्ठः खण्डः॥ - ययाकस्तुपुर्यावतीभिर्न स्तुयस्तावतीभिरतिस्तुयुभूयोऽक्षरतराभिवा'त्रै वाग्रिष्टोमसाम कुर्यात् । १। यदि संवः पर्यायरस्तुतमभिव्युहेल्पञ्चदशभित्रि स्तुयुः । पञ्चभिः पञ्चभिरितरेभ्यः । यदि दाभ्यां होत्रे मैत्रावरुणाय चान्यतरेगा'बामणासिने छावाकाय चान्यतरेण । यग्यकेन पञ्चभिगोत्रे स्तुयुस्ति- सृभिस्तिमभिरितरेभ्यः । २ । यस्याचिने शस्यमाने सूर्यो नोदिया श्वेतं रुकाप्रतिमुक्तं पुरस्तात्प्रत्य- सुषमवस्थापयत्यादित्यं बहुपमालभेत । सार्यो उजः चत उपालम्भ्यः।३। उपायुदेवता समृतयज्ञे। संभारयषि व्याख्यातानि। वृषण्वती प्रतिपर्डभपवत्याध्यानि प्रतिवत्ति वा। ४॥ संवेशायोपवेशाय गायत्र्याभिगवे छन्दसे स्वाहेति पुरस्तात्प्रातःसवनस्य जुळयात ॥ संवेशायोपवेशाय त्रिष्टुभाभिभवे छन्दसे स्वाति पुरस्तान्माध्यंदिनस्य सबनस्य जुयात् ॥ संवेशायोपवेशाय जगत्याभिभवे छन्दसे स्वाति -- mss. mas. ausser ausser C2Kc. tam so S avasthiti M2BN ist jedenfalls entbebrlich). 20) cf. p. Cr. 14, 27, 6; प्रवर्तयेदा so d. mss. incl. Kc (order 1. प्रवर्त. गेहा ?), Bी MaRKe. -- 21) of. MS. IV, 118, 5_ff.; p. Cr. 14, 24, 7; लन्यातः (', ऽप्यस्या (ohne S) 80 d. mss. (ausser Kc, cf. 8ī. 18). 22) cf. Ap. Cr. 14, 26, 1 u. 3; स्पर्शयेत् 80 d. Faigaa Kc [ob man nach Kc unsere textmss. hier u. 3, 1, 34 corrigiren darf? स्पाशयेत Tandya Br. 9, 9, 15], प्रय fehlt in mss. ausser (2kc. 24) (sti. 23-25 sii. 8-8) तत्तद्दम्यात् Kc (sonst w. 0.) यत्का. मवेत्तग्यात् NSB resp. M2 यत्कामयेत्तदग्यात् 25) यवति mss. ausser (2Kc. 20) दीनेतत एवेन° Kc (cf. Tāndya Br. 9,9,16). 7: 1) j° arri st° jiri na स्तुयुस्ताव. ताभिर्न स्तयरल्पीयोग्तराभिर्वा स्वारं वाग्रिष्टो. मसाम kuryat Kc (cf. Tandya Br. 1, 3, 8--11: hier tridan!), "THATTHAT M2B. --- ?) cf. îp. Cr. 14, 23, 12-14; statt yadi s° p° ast° roihivyuchet hat प्रतिस्तुतेयावतीभिरतिस्तुयु. स्तावतोभिव्युछेत् ('2 (cf. aber auch 'Tan. Ira Br_9, 3, 3); स्तुपस्तिसृभिरितोभ्यः 3) cf. Ap. Cr. 14, 24, 1; नोदीया (2; zwischen ālabheta und sauryo hat पशुकाम (fur °मः) ('2, was jedoch auch in Ke fehlt; उपालभ्य [उपाँघु] 4) ef. .\p. (Cr. 14, 19, 4 fi; देवतः ausser Ca [Ke citirt उपालंभ्य उपाँघुदेवत इति, zieht also upiurisud° zum vorhergehenden si.], प्रतिवंति so Ce wie Ait. Br. 4, 81 प्रतिवंति d. ubr., चा (far च । oder वा?) mss. ausser Kc. - imss. C2. - ·147 ॥ मान भी मू० ३ ।। ७।८॥ पुरस्तादार्भवस्य पवमानस्य जुयात् । ५। यदि रथेतरसामा सोमः स्यादाभये पवमाने बलत्कुपात। यदि बलत्सामा माध्यंदिने पवमाने रथंतरम्।६। यदि समाने नानपदे ऽविहिपाणयोः सत्याः मनिवणेषुः । ७ । पश्यनिष्टोमः परस्योक्थ्यं कुर्यात् । ययुक्थ्यः षोउशिनम् । यदि षोउश्यतिरात्रम् । यतिरात्रो विश्वनि- तमभिजित वा सर्वस्तोमं कुर्यात् । ८ । यदि सोमो ऽतिरिच्येत होत्चमसमुख्याननीय स्तोत्रमुपाकरोति । ऐन्द्रवितवं कोतानुशंसति । ६ । यदि प्रातःसबने । अस्ति सामो अय सत इति मरुवाष गायत्रेण स्तुपुः । यदि माध्यदिने " बएगई यति सूर्येत्यादित्यवती गावितम स्तयः । यदि तृतीयसयन विप्लोः शिपिविष्टवतोषु गोरीवितेन स्तुपः । १० । उक्थ्यानि वातिप्रणायेत् । यम्बका वातिरिच्येत घोर शिन षोउशिन वातिरात्रा । पचतिरावाहिलोः शिपिविष्टयतोष बृस्ता स्तयः । ११ । ॥ इति प्रायश्चित्तसूत्रे सप्तमः खाउः ॥ - ॥७॥ ययुष्यो ऽनगरे प्रणीय पुनः प्रवृत्यानित्याः सगिध बाधाय । यास्त या याहा योग्यः ।। कामवमानो वना वं गन्मातरबगनापः। न तत्ते ग्रने प्रमषे निवर्तनं यदूरे मनिहायवः॥ साकं कि प्रचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनालनि । विदं यस्य व्रता ध्वा वया स्यानरोकते ॥ इति तिमभिः । कुल वासो दये कृला वा गौः । १। यजुवा गिचेत महावाशे या कपालानि चर्गायत्पेष भाभिभवे corr. Mal. --- i) cf. p. ('r. 14, 26, 2. 19, 1; त्रिष्टु- Tagati: d. m185. (Jarnach - müsste ein ābhibhu oder obhii augesetzt werden), सवतस्य fehlt in N; urbhavasaya pard juhº steht in M2B zwischen purastut unil mūdhyaindinasyo! .) cf. Ap. (r. 14, 19,7; रचेतसाम mss. ausser' ('2, बरुत्सामा corr. A19 d. mss. 7) cf. .\p. ('r. 14, 20, 4; खु. FOT: $8. ausscr hc. 1) cf. Ap. (r. 14, 19, 8 ff.; पम्पतित्राहियनि msg ausser Kc. १) cf. Ap. Cr. 14, 18, 2. 4. 7; चिोत् S, °नु. शंसंति S. 10) cf. p. (Cr. 14, 18, 2. 6. 9. 10. 12. 14; वामहां ('2, 1 गौरीवतेन C2, 2. गोरीवितेन गौरीवातेन ic गो- स्वितेन । गोरोवन . lr. (cf. aur in Thandya Br. 9, 7, 8 I. a.). . }}) ct. p. (r. 14, 18, 13, उक्यानि ms3. lausser (2Ko (cf. Taniya }r. 9, 7, 11), तिप्रणा Mel, पाक्य ms. ausser (2Kc, वातिरितपदि[wali fehli in ('पोगिनंबाचा ('तिरात्र 103५, allaser Inc (atarncycin act ), बृस्तो Kc. 8 : 1) cf. MS. III, 5:3, 11 ff.; in Cr. 14, 34, 1 1"; ययुष्या corr. "तो d. ins8., प्राणाय N; a) कामयमानो 80 all cf. Suyana's er. klärung zu RV. 3, 9, 2, auch Nir. 4, 14; तरजगनपः corr. जगनये तरजनयः übr., 1777: corr. 49 d. m88.; b) विदं प्रस्य व्रता corr. . वियसिसुव्रता[ता C9 त. abr. d. ms, ausscr corr.

·148 ॥मान श्री. सू°३॥८॥ पिष्टान्यया मृदा संसृत्य " य ते चिनिमिष इत्युखां कुर्यात् । तथा महावीरम्।२। यदि दीक्षितस्योप- तपेडदकाँस्य एकविंशति यवानोप्यैकविंशतिं दर्भपिशूलानि चावधाय " जीवा नाम स्थ ता इमै जीव- यतेति दोतितस्य नामग्रार पर्यविरुदकाँस्यमभिमशेत् ॥ प्राणापानौ त उपाँचतामो पातामसाविति दीतितमभिमत्र्य " पुष्टपत इत्यायोधीपे पूर्णाकृतिं जुळयात् ॥ या घोषधयः प्रथमक्षा इत्यनुवाकेन चवारो ब्राह्मणा नानागोत्रा उदकास्येन दीतितमभिषिञ्चेयुः। न पुनः कुर्यात् । ३ । यदि दानितः प्रमीयेत तीर्थेनारणी कृत्वा तीर्थेन शरीरं दक्षिणतो विकारस्य निर्मन्थ्येन दग्धा कृप्ताजिने ऽस्थीन्युपनत्य प्रेतागिषु पुत्रं धातर वा दोक्षयित्वा योयुः । दक्षिणास्याँ योणावस्थीन्युपनिधाय यामेन मार्पराज्ञीषु परा- चोषु प्रतिसिताप्सु स्तुयुः । ता जपत्तो दीतिता होतृप्रमुखाः सव्यानूतूनानाना मार्जालीय सव्यं त्रिः परि- यत्ति ॥ न मायूंषि पवस इति प्रतिप, रयतरं पृष्ठम् । ४। यग्येकाहो भवति सँस्थिते दकनमस्थोनि करेयुः। ५ । यदि सत्रे सँस्थिते संवत्सर विहारमिन्धीतानुल्लतो यजमानाः।६। समाप्ते संवत्सरे ज्योति. d. mss.; - corr, Imss. Imss. 14. वा fehlt in C2. 2) cf. Ap. Cr. 14, 33, 9 1; 15, 17, 7 11:; त्पेषं corr. वेर्ष N 'त्येषं 1. abr., व ते चिनिनिष इत्युखां श्तेतिविषियइत्युषां C कतेविधिानazia gat d. ubr. (zur sicheren correctur vgl. auch Katy. Pr. 26, 5, 30), कुर्याग्यथा ausser Cu, महावीरम् corr. °वीर्यः d. mss. 3) cf. MS. IV, 116, 5-16; Ap. (r. 14, 20, 8 -21, 7; 1. एकविंशति corr. cf. auch Âçv. Cr. 6, 9, 1 °शति d. mss. cf. zu Ap. (r. l. c. 2. कविशति mss. ausser C2 [das schwanken der mss. des Mān. Cr. hier und sonst in üholichen fallen gibt das recht, nach der gewobnlichen grammatik corrigiren zu durfen], दर्भपिंजुलानि Ca, इसम्रमु (st. bloss imain cf. Acy. (r. 1. c.) mss. Ausser C2, नामनामयद C2, पुष्टतइत्या mss. ausser CY, इत्याग्नीधीये fehlt in s, चत् रोवात्मणानानागोत्रानुद° CM, भिपरिषिंचेयुः Ca; zu na punaḥ kuryāt cf. MS. I. c. 16. 4) [ru sii. 4-7 ct. Ap. Cr. 14, 21, 11-22, 12; sii. 8, --- Katy. Cr. 25, 13, 28-46; Cankh. Cr. 13, 11; A(v. ('r. 6, 10; Tandya Br. 9, 8] 2. तार्थन (caro sc. hrtrā) so nachdruckshalber wie 8, 19 im gegensatz zu dakso vih°, das der wortstellung nach zu dagdhvā gehört; sonst müsste man atirthenu lesen wie îçv. Çr. 6, 10, 1 u. Laty. 3, 4, 5; विकारं MARN (w. 0. auch Kc), निर्मथेन ausser Kc (zur form nirmanthena cf. auch 1, 5, 1, 7, 1, 38. 8, 3, 3), "निने प्रस्थी° schreiben mss. aussor CaKe, यनेयुः so Ke यारयेयुः d. abr. (wic einige parallelen zu sir. 7), dhuya yumena bis triħ fehlt in Ma, aina mss. ausser Ca, पराचीष fehlt in Ce, कोतमुखाः Cg, परियत्ति corr. qofta d. mss. wie 1, 7, 7, 6 u. sonst, Fi 80 d. mss. gegen MS., T. तिपद corr. (cf. u. a. auch Tandya Br. 6, 10, 1) प्रतिपत d. mss., रथंतरपृष्ठं MsB. 5) दलमास्थीनि Ma दस्नाग्रस्थीनि C तद्द- नमस्थोनि Kc. -- 1) जुलतो 80 CaKc ef. 1, 5, 1, 25 ते। N ते ॥S ता Ma B, mss. ausser m8s. aussor -