·No text on this page.

·श्री जाहला नागरी * धीगणेशायनमः नमुखराय मोर पद्मपुराणस्थपष्ठोत्तरखण्डोत्तरार्द्धभाग विषयानुक्रमणिका : अध्याय संख्या जनाक- १३२ ४८१ लय) बीकानेर ४८४ १३४ " " " पुष्करादिनानातीर्थमाहात्म्य जम्बूद्वीपम्यतीर्थवर्णनम् घेवीमाहात्म्यवर्णनम् सानमतीमादात्म्यवर्णनम् साममत्यांसपतीयांगमपर्णनम् तप्रमादकरणनदत्त्वपर्णनम् प्रसस्तम्यरामोवृत्तपर्णनम् मन्दिनीयमहिमपर्णनम् विकीर्णतीर्थमाहात्स्यपर्शनम् নানামায়ণ गमतीमादाम्यवर्णनम् मम्पिालेयरादिनामहिमपनम् मेलदोडयानापर्धनम् हिरप्पासहमतीमाहासवरर मधुरादितीमादामपनम् ४१३ ४६४ ४१३ . १ ३४१ ·विषयः पृष्ठादः ५०४ ५०५ ५०७ ५१३ १५० अध्याय संख्या १४१ धर्ममाण्डव्यसम्पादवर्णनम् १४२ फम्युफपीयरतीर्थयोर्माहात्म्यवर्णनम् १४३ एकादिसप्तधारवर्णनम् ब्रह्मवल्ल्यादितीर्थमहिमवर्णनम् १४५ सोमेश्वरतीर्थमहिमवर्णनम् १४६ खमहातीर्थवर्णनम् १४७ खड्गतीर्थमहिमवर्णनम् मालार्कतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् १४६ चन्दनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् जाम्बवन्ततीर्थमाहात्म्यवर्णनम् धवलेश्वरमाहात्म्यपुरःसरंशिवपूजयानन्दिकिरातयोःशियलोकेगणत्य- प्राप्तिवर्णनम् नन्दीकृतधवलेश्वरार्चनयर्णनम् चण्डेनभुरिकयास्यमांसतर्पणम् ५१७ धवलेश्वरपूजनमाहात्म्यवर्णनम् सबालावतीवृत्वालापेन्द्रतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् वालावत्यैसूर्यवरवर्णनम् दुर्धर्षेभ्यरमाहात्म्यवर्णनम् सकिरातवृत्तंखड्गधारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् चण्डकिरातस्यशिवलोकमाप्तिवर्णनम् सदीविवृत्तंदुग्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् मुषायास्यपतिलोकमाप्तिवर्णनम् " " " " ५३२ चन्द्रेश्वरचन्द्रभागामाहात्म्यवर्णनम् "

·[]
अध्याय संख्या
विषयः
पृधाडूः
पिप्पलादतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
निम्बार्कदेवतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्,
कोटरातीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
धामनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
२६१ सोमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
सम्पोनतीर्थमाहात्म्यंकापोततीर्थसाहात्म्यवर्णनम्
गोतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
फाश्यपहदमाहात्म्यवर्णनम्
सभूनेश्वरतीर्थवैधनायमादात्म्यपर्णनम्
पाण्डुरायांतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
सवण्डेशनाथं गणतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्
भीमयुधिष्ठिरसम्यादेभूने वारपपाशकरनश्परामवर्णनम्
त्रयघटनाममहत्योद्धारोपायवर्णनम्
पारादतीर्थमाहात्म्यपर्णनम्
सहमतीमाहात्म्पपर्णनम्
मादित्पनीमादाम्पधनम्
नीटपष्टताधमाहात्म्यपर्णनम्
साभ्रमतीमाहात्म्यवर्णनम्
মামাইয়া নিষিলামরান
धारीतलीलापत्योनरोधनम्
नृसिंहाचनविधानपर्धनम्
सनीयरसन्यादे गीतापमापनम्
सुरमानापन
,

·No text on this page.

·छाहा [६] रध्याय संख्या विषयः प्रसादसायकार्यपतनवर्णनम् गीतादशमाध्यापद्वारोद्धारोप বিশ্বামিষ্টান্ন दिय्यतीर्थयायिर्णनम् विश्यरूपाध्यायाइसउद्धारपणे नमः " बिजी नागरी " भन्दा . " ... दुरागगराया दुर्गतिवर्णनम् शौर्यवित्रामवेतालराशे वधापुरम्सरं गतायतुशाध्यायमासम्पपर्णनम् १८८ . रमानीत्तान्नवर्णनन् गौड़ाधिपतितरसिंतपुरम्म गीतापशाध्यापमापर्णनम् ६०१ ११० सोगशिरा सरगपाहोपित्रमुग्गायोगायोपोगासागपुर गीतागोयामाम्ययनम् पोपापामुनिपानम् " मानभूतिपुरमायामनारन पुनगंजमा TEEN प्रमापागुनियन मायभूमेनियन Harit- मा सरसमा...' सनादिमिनारमार ·सतन्यनेनग्नंगत्वाऽऽत्मदेवस्यमुक्तिपातिवर्णनम् ६३४ गोकर्णवृत्तान्तपुरस्सरमात्मदेवस्यधुन्धुकारिपुत्र- पश्याभिर्धनलोभेनवधकरणं पिशायत्वप्राप्तिश्च विस्मोकर्णस्यब्राह्मणानांपुरोज्ञापन सूर्याशया- Swami rawine नियत्प्रियोपनवाक्यमुग्वेन नारदद्वारा- ६२७ न मादस्यमृग्यादिभिःकामदापुरेगमनं, भागवत દરદ ६३३ ६२३ यानपर्णनम् प्रारगंनम् मापनम् म्यानदानवर्णनम् नम् सापर्गनम् मस्तपर्णनम् गानम् कमप्रातिपर्णनम् ofनिरासोगोलोकपा- ·" " " [ ११ ] अध्याय संख्या विश्यः पृाद घ्यासाय मागपतरचना प्रेरणावर्णनम् कालिन्दीमाहात्म्यइन्द्रयागविधिवर्णनम् इन्दनम्यविषये गुरुविमर्शवर्णनम् इन्दयागविधिवर्णनम् २०० ग्वाम्ये भगवोरणयामानातीर्थम्यापनंशिवशर्मपुत्रभ्यविष्णुशर्मपच्या शिवशर्मणाम्वपित्रपूर्वजन्मसनकथनं फालिन्दीफन्टमिगतताऽम्मिमिल. सिंहयोयाण्टमातियर्णन ज्योतिर्विदियिष्यकथनवर्णनम् विष्णुशर्मशाग तीर्यानाम्वर्णनन् मिलसिहयोय कृष्टवारियर्णनम् इन्दरम्यमाहात्म्पूर्यकशिपशर्मनापूर्वजन्मनियन्यनेयमपर्णनम् ६६५ दिलीपलान्तरणनम् पशिष्यारा सन्ततिम्तम्भवर्णनन् देपश्यसम्पादेरामादिलीपेनम्यमशियामद पशिष्टनोनन्दिन्याure. पारिपारणे मन्दिनीने मापामिदम्य दिन सम्मान मन्दिन्पायरदान रिटीपमापामिहसम्पादनम् दिनापनन्दिन्यापानानम् समापरिपादेपरगनालगना समाजाTERNET पुमानिकपनं वालो मरमानन् शिरगावान Pranसमाप २०२ २०३ - २.४ . .. ।

·१ " " [ १० ] अध्याय संख्या विषयः पृष्ठाडू भक्तिनारदसम्बादवर्णनम् २६४ ज्ञानवैराग्यसहितांक्षीणांमतिम्प्रतिप्रवोधनवाक्यमुग्वेन नारदद्वारा- सनकादिदत्तवरेण भनिसंस्थापनवर्णनम् भक्तिप्रवागय नारदप्रतिज्ञावर्णनम् नारदेन सनकादीनांसम्वादवर्णनम् कुमाराणामुपदेशमुखेन नारदस्यभृग्यादिभिःकामदापुरेगमनं, भागवत. सप्ताहकरपां, कुमार के स्थानदानवर्णनम् सर्वेभ्यो भागवतगौरववर्णनम् सनकादिकता भक्तिप्रशंसावर्णनम् ६३३ श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये गोकर्णवृत्तान्तपुरःसरमात्मदेवस्यधुन्धुकारिपुत्र- द्वारापीडनं गोकर्णसान्त्वनेनवनंगत्याऽऽत्मदेवस्यमुनियातिवर्णनम् ६३४ अनपत्यस्याऽऽत्मदेवस्यवृत्तवर्णनम् धुन्धुकारिजन्मवृत्तवर्णनम् आत्मदेवस्य वैकुण्टयामिवर्णनम् २६७ धुन्धुकारिवृत्तान्ते तस्य घेश्याभिर्धनलोमेनपधकरणं पिशावत्यप्रामिण धुन्धुकारिदशावेदमिनभ्यगोकर्णम्यग्रालणानांपुरोमापनं सूर्याशया. भागवतसमादकरणेतम्यपिशाचत्वनिरासोगोलोक्यामिय गोकर्णस्य धुन्धुकाटिनसम्पादयर्णनम् द्विजालासर्यस्तुतिवर्णनम् विप्राणां भागयतेन यष्यातिपर्णनम् सनमाराकीमागपतसताप्रयणयिधिवर्णनम् . " . - . का 4 " " । मागपतस्यमासदत्यपर्णनम् मागयताविमापशायर्शनम् ·" [ १३ ] मध्याय संख्या विषयः पृष्टाडू तीर्थयात्रिमिास्वप्टिकामदारेणसर्पमारणं तीर्थमरणास्पापस्याऽस्य. स्वर्गतिवर्णनम् दत्यामियोगेवण्डनापियामनपर्णनम् प्राणपित्रस्यर्गतिपामिवर्णनम् इन्द्रप्रस्थस्थकोशलामाहाभ्यवर्णनम् प्राह्मणस्याऽमोध्याविषयेविष्णुनासम्यादयर्णनम् भगवता कोशलामाहाल्ययानम् २१३ इरालयालणपनी दुराचारवृतान्तपुर सरं मधुपनतामाहाय गोधायोनिमापनायास्तस्याः म्यपुसमुशारपर्धनम् मृणारिदमाह्मणपान्येसगीन सान्त्वनम् मुनिपुत्रेणस्यमातुदानिधयः पुत्रस्यपिपाण्यामधनेमातुलाधारण मुनिपुणपिशनामुशारएनम् तम्या पूर्णविरयेगुरविमानम् मुनिशम्पायेपूर्वमन्मकारपधनंतामणTREATREr. पर्णम् मुनिपुरमायुपातिएनन् परिवमासा पसरा पारम्पादrings म पनदिया समुनियानगरपाप गा गितारा तिसर मरियाsirmwमानिएनन् महिलामपन् W " ६ " २१ ॥

·No text on this page.

·ক্য
২৭
৭
ক
भश्याय संख्या
বি:
पशि दिलीपसम्पादेमसात्वार्यतीपश्ने शङ्करद्वारा विष्णुमतिविधि-
प्रकाशन
বিমা করিলাম
অবােধিমাথরঘধৰ্মৰ ।
এখােলৰিখিমাহামে
মাময় * লমীমাধবনিমঘষললদ
নাগেশ্বনির্যমু
বন্যময়ংঙ্কাই মাসী লবণাগারিমূরিন
মানীনামালিয়ান
খিবানিশীথলায়ন
দিমান
মনোসাযিশুনিয়ার
তােমই যি বিষাদ
বিস বিশ্বাস
বিশুদ্ধ নিয়ে
বিলায়েল
বিয়ে খনন
বিলমি শাসন
মাসায়
नासिरगना
শিংনৈশ চীন কােন
মানি না
প
}

·अगाया " २३४ যদি मेकाशीमिगंगMARITMAL " विष्णुनासाममायणाग लम् वर्णनम् वर्णनं हिरण्याक्षवधवर्णन मामीणोपमregiritrTTER उमामहेवासम्याद माणशीमा मिनार उमामहेश्यसम्यादेऽपारागणमामामान शाका उमामहेश्वरसम्यादे पिष्णोयगयायामायणमम में रानकाशिमिजबधि भ्यां शापदानं शापोपनियोम्तयोरनोयोनिधारण सदयं पागदार हिरण्यकशिपुपापाचारण पीड़ितायाखिलोयपाः समुदारे वैष्णया घटुवेषधारिणावामनेनयलियागे गत्या यज्ञार्थ त्रिपदक्रमपृथिव्या याचनं तत्स्वीकृती व पदद्वयेनभूलोकादिब्रह्मलोकमापनंग्रहामण्डलेगगोत्पत्ति- २३६ ૧૭ कथाप्रसङ्गे नृसिंहावतारवर्णनम् प्रहादेन भगवटत्यवर्णनम् सानामहादायज्ञापनपर्णनम् नृसिहप्रादुर्भाधवर्णनम् देवकृतानृसिंहस्तुतिवर्णनम् २३६ बलिराजोपाख्यानवामनप्रादुर्भाववर्णनम् कश्यपकृतविष्णुस्तवनवर्णनम् वर्णनश्च पामनद्वारात्रिविक्रमभूमियाचनवर्णनम् ब्रह्मकमण्डलो गङ्गाविर्भाववर्णनम् " m " , " ८ . . २४० L ·Rध्याय संख्या 1 " २४२ ८४३ " " ८४७ " [ १७ विषयः परशुरामचरित्रप्रसङ्गेजमदग्निहैहयाधिपत्योः कामधेनुप्राप्त्यै विवादोयुद्धा जमदग्निहननं परशुरामस्तानिःक्षत्रापृथिवीवर्णनम् जमदग्नितपस्ययांपरशुरामजन्मकथनम् परशुरामस्यकार्तवीर्यनगरेगमनम् ८३७ श्रीरामावतारवर्णने स्वायम्भुवमनोस्तपकरणं प्रेतायां इशरयस्य राज्ञो गृहे रामावतार श्रीरामवनवासोद्भववृत्तान्तवर्णनम् रामजन्मकथावर्णनम् ८४१ रामावतार पशिष्टेननामकरणवर्णनम् विश्वामित्रयशे रामद्वारारक्षोहननम् परशुरामस्यरामेणविवादवर्णनम् মহাহাহানে रामस्य सूर्पणसया सम्बादपर्णनम् रामम्मति गङ्गाने ऋषीणांसम्यादश्च ८५३ रामरायणयोयुद्धवर्णनम् रामस्याऽयोध्याप्रयेशवर्णनम् ८५७ रामाभिचनपूर्वकं रामदर्शनाय समहेश्वरंसुराणामागम विश्वरूपदर्शनं शिवसतासीता-रामस्तुतिस्तत्फलवर्णनश विश्वरूपदर्शनेरामेणस्तोत्रवर्णनम् उत्तर रामचरिते गर्भवत्या सीतापा जनापवादभीत्या वाल्मीफेराश्रमे विसर्जनं कालेन समयो लक्ष्मणद्वाराहाररक्षणं दुर्वाससमागमनमेकान्ते दुर्यास समागम सूचना लक्ष्मणस्यदिव्यदेहयारणं रामस्थ जनसहदिश्य धामपदार्पणम् सीतायादिन्यत्रयाणवर्णनम् " 1 " २४३ 1 ·- गर्मणपिभीषणगानगर गर्मणम्यधामगमनम् धारणापसारकयास) गगगगाधादिमानव पृथिव्यानससमीपेगमनदेय राद प्रो विशुममा प्रायने मुगोम धरणाय विष्णुनावासनं फाराधारसम्यपसुदेषगृह शामजन्म गुन् कृष्णनयनयंसहाग त्याचारपद्धन पूमनादिमाणे शुष्पोन माना लीलाप्रदर्शनं फंसपधवर्णनम् प्राह्मणोऽ विष्णुपायंगमनम् फंससमीपेकन्यानयनम् यमलार्जुनोद्धारः कृष्णकौमारवर्णनम् मासन्धेनयुद्ध तस्मै जीवनदान कालयवेनयुद्ध, लीलोकुर्वत रुष्णस्यगुदायां. प्रवेशाफालयवनं दृष्ट्वा मुचुकुन्दस्यजागरण कालयवनमृत्युर्मुचुकुन्दस्य- द्वारकांगत्वानानाराजकन्याभि.कृष्णस्यविषादी. गध्याय संस्था २४५ महारासवर्णनम् इन्द्रयन्ताकृष्णस्तुतिः भरणकृष्णप्रशंसावर्णनम् रामकृष्णयोर्मथुरागमनम् TA: अक्रूरकृतस्तवर्णनम् ..." रामकृष्णयोःकंससभ्यःसह युद्धम् PTF.r- श्रीकृष्णचरितेरामकृष्णयोरुपनयन सान्दीपन हतयोबिंद्याध्ययन जरा. Ki मोक्षणम् :: :: Herity. २४३ सजरासन्धपराजय रुक्मिणीस्वयम्बरे रुक्मिविरोधेनविदर्भसेनाविध्यसनम्। . । . ८६ ८७ 5 ८८ 1:- 17 ८८- . . ८८७ ८८६ MTE

·।
[ ৫ ]
अध्याय संख्या
বিব
গােয়বিধিমvাভিযায়নি
सत्यमामापिपाहपूर्वकस्यमन्तयमण्युपाय्यानं सशजितपुरम्यवनेसिंह
মূহ্মমসিংযেসু ব্রাম্মদিযথী মলিলস্নালি-
লাভাষীবি সমবায়সদিঘী গ্রহ:
সাঘল সুর চাষসখাঃ ধুর্যমনিমানিপ্লাগাংলা
রাখছেন আসামিরাল নবি
সাঘমামাযার্থীবানুমান গনিৗঘষি
যালয় মিলেনাসাম্মামা
২৩
{৯৯
যালামন সিনােনযালালে
নতাঘমাণ বাবলি লোমাইনবাব
প্রার্থনায়াডে লালালুনি
ফতান সু থিসিম
বিমােন
গ্রামে বাহিনসীয়ানৈপুংখালিছবিতে
वर्णनम्
urশ্ববিৰ সময় তার শর
মামনিমামামাম
লের্মোৎসা
নামধানম
अमरपरकर
माtment भरिनामापिथावान्
विदोcिrame
...
*

·. -- अध्याय संख्या . . १२३ " [ २० ] विश्यः श्रीसहितंसामुविष्णुपूजनम् विष्णुसमर्पणार्थसर्वकर्मकरणम् "", - विष्णुपूजामाहात्म्यवर्णनम् २५४ , पार्वत्यैचामदेवर्षिणा श्रीविष्णोदिव्यसहस्रनाम्नामुपदेशः थ्रीरामशब्दनिर्ध- चने महादेवद्वारासहस्रनामतुल्यताप्रतिपादनं श्रीरामचन्द्राष्टोत्तरशतनाम- २५५ पशिष्ठदिलीपसम्याद भृगुणा महर्षिणामनुरोधेन ब्रह्मविष्णुमहेशानां सात्विकत्येपरीक्षाकरणं धीविष्णोध श्रेष्ठत्वप्रतिपादनं पद्मपुराणवा- कथनश्च २७ ३२ ३३ . - " १३६ भृगुणाशिवपरीक्षणाथंगमनपर्णनम् भृगुरतविष्णुस्तधनम् पशिष्टद्वारादिलीपायमन्त्रकथनम् समापा पमपुराणस्योत्तरम्पण्डस्योसरार्धमागस्य · विषयानुप्रमणिका शुभमस्तु ॥ 11 ·* श्रीगणेशायनमः * पद्मपुराणस्थसप्तमक्रियायोगसारखण्डस्य विषयानुक्रमणिका १ ६५२ " अध्याय संख्या विषयः जैमिनिव्याससम्वादपूर्वकंकियायोगसारपीटिकावर्णनम् क्रियायोगसारयर्णनम् मिनव्याससम्यादै विष्णुप्रतिवर्णनपुरःसरं पचमहाभूतात्पत्तिपूर्वक मृष्ट्यादीयोगनिद्रागनेन विष्णुनानापार्यनयाप्रयुध्य मधुकैटभयधवर्णनं ब्रह्महताविष्णुम्नुनि प्रसन्ननविष्णुनाब्राह्मणेरष्टिकरणायवरदानं घेणय. लक्षणकथनं विष्णोरन्लानवर्णनं ब्रह्मणागृष्टिकरणमध्यायपटनफलश्रुतिध २ ६४४ " 1 m ३ M भगवद्धनप्रशंसा ब्रह्मविष्णुम्तोत्रम् घेणयप्रशंसापर्णनम् सगङ्गामादाय गृधद्वारा मनोमहराजपुत्रशोः पूर्वजन्मकथावर्णनं गृध- दम्पत्योमुनिय मनोमननपतिवर्णनम् भदापन्यो पूर्वजन्मवर्णनम् गङ्गामाहात्म्यफलश्रुतिः व्यासमिनिमम्वादेवयागमाहात्म्पप्रणिधिपत्यकथायर्णनन् पैश्यवृत्तान्तेश्यपाकघनुमंडपर्णनम् पावरपापियोस्तुतिपर्णनम् "

·पिरायः
याप गया
११
पहासागरेकासिगदर्शगम्
विषमपुत्रमाया तान्नेगरमागरमाहटम्पपर्णनम
मारपम्पयुपग्यायागांपगंगा ...
समुदपारेराज.पुचीयरानीतिवर्णनम्
माधयनराजकन्यापाराग्यादरणम्
माधयमुन्टोचगयो.सम्पादः
प्रमेष्टम्यमुलीवनयासम्पादफयनम्
पीरहमयेपिण्याराजपु-या भीमनादरक्षोहननं परिणनंतम्या मध्यमार्ग
दिय्यरथारों सुन्दरपुरुषहयात-सफाशतम्तम्य पूर्वजन्मवृत्तान्तश्रयणंसुलो.
चनापुरुषोपायरामाम्यपुग्यासमर्पणम्यनगरगमन प्रणम्यपाशनिगडनं
राजपुयामाधवेनसम्मेलनंतयोपियाहः .
'सचेष्टस्यकारानियन्धनम्
विद्याधरायजनसान्त्वनम्
धीरपरछद्मवेमुलोचनयामाधवसम्या
माधवरताविष्णुपूजावर्णनन्
माधवस्यविष्णुपदप्राप्तिः ।
गहामाहात्म्यम्
यमदूतैर्विष्णुदूतानांयुद्धम्
विष्णुदूतर्गङ्गाप्रशंसनम्
धर्मस्वकृतंगङ्गास्तोत्रम्
गङ्गामाहात्म्यवर्णनम्
इन्द्राणीपनगन्धासम्यादयः
-जिम

·श्री मिला नागरी पृधाङ्कः [ २३ ] ध्याय संख्या विषय गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् गङ्गास्नानविधिवर्णनम् सत्यधर्मराजमहिपीविजययो कथा पनि हिंसाहिसयोर्वर्णनम् गगामाहात्म्यवर्णनम् माक' ........... दिनाक (पुस्तकालय " 80 " " " . चम्पकपुष्पमहिमा हरिपूजाविधिवर्णनम् विष्णुसेवाप्रशंसनम् विष्णुपूजनेदिग्बन्धनम् विष्णुपूजाविधिवर्णनम् हरिपूजाफलवर्णनम् २०१७ श्रीमद्भगवतीविष्णोरर्चनप्रकारपुरःसरं अश्वत्थपूजने विष्णुपूजनाभेदत्य. प्रतिपादनं तत्र धनञ्जयब्राह्मणाख्यानम् ?' मासेविष्णुप्रीत्यर्थनानाफलवर्णनम्" अश्वत्यक-नेप्रकटितविष्णोदर्शनम् बालपद्वाराविष्णो समक्षमाप्रार्थनम् . १०२३ विविधमासेपुनानापुष्पादिद्रव्यह रिपूजाविधानपुरम्सरग्रजानानोत्राह्मणस्य पूर्वजन्मशवरफुलोत्पत्तिवृत्तपूर्वकंहरिभक्मिलादेन मुक्तिनामोहरिपूनाफल. ঘল असंस्कृतगृहे विष्णुपूजननिरोधः प्रजानामकग्राह्मणोदन्तवर्णनम् .

·" 1 . . " -- r " [ २६ ] अध्याय संख्या विषयः धर्मात्मनांपापात्मनाञ्चगतिनिरूपणम् मुप्राशयापत्युःस्वस्याधपूर्वजन्मवृत्तभावणम् 1 cm पापात्मनांगतियर्णनम् :- २०१७ पापपुरुषाणांनरकगतिभोगः २०६६ नारकीगतिकथनमेकादशीव्रतप्रशंसनश्च ११०१ २४ तुलसीमाहात्म्यवर्णनम् तुलसीमाहात्म्यवर्णनम् अतिधिपूजनप्रसङ्लोमशगाह्मणकथावर्णनम् अतिथिपूजनविधिः ११०७ तुलसीभगवन्नामममावान्भूपफम्य मुक्तिः २६ যুবমনিহণুসমাবয়বলিং सत्ययुगादिवर्णनकलवर्णनम् समाप्तपाक्रियायोगसारीयाविषयानुक्रमणिका कलिंज्ञानानगा गुरमण्डलप्रन्यRMIRRIशिकाया 'मोबाच्यशोधर्मस्थाया. गादनकानिपोजिना पिवणारीफो: 'लक्ष्मणदुर्गपारसध्य. লবিয়পি (থ) গান নিয়ম कलादाल-दावीयाराह रामनायशामिण " " " 11

·*श्रीगणेशायनमः
विनम्र निवेदन
ईशावास्यमिद सर्व यत्किच जगत्यां जगन् ।
तेन त्यक्तेन भुशीयाः मा गृधः कस्यिस्विद्धनम् ।।
ईश्वर का आदेश है कि सृष्टि के सारे प्राणी मेरी ही आत्मा है।
द्वारा प्राणीमात्र की पूर्णरूपेण रक्षा का ध्यान रखते हुए अपना भोग जोकि
द्वारा निर्दिष्ट किया हुआ है भोगो। (किसी की भी हिंसा मत करो। सः
प्राणी सृष्टि की परिवर्या में पूर्णरूपेण सदायक हैं)। किसी भी प्राणी की शो
(दूध) हरण करने की मन में मायना भी न आने दो। यही कल्याण का मार्ग
येदवाऽभ्यसेनित्यं शुओं देशे समाहितः।
धर्मशाम् तथा पाट्य ग्रामणेः शुधनानमः ।
म्मृतिहीनाय विशाय :धृतिहीने मय था
दानं भोजममन्यच एतं फुलविनाशनम् ॥
तस्मात् सर्यप्रयत्नेन धर्मशास्त्रं पटेद द्विजः।
भुनिस्मृतीय विभागां यशुर्ण देवनिर्मित ।
(लघुदारीत म्मू-
समादित मन से शुद्ध देश में ये का अभ्यास करे। उय मापों मे
शास्त्रों का पठन-पाठन करे। स्मृति एवं तिहीन जो मनुष्य है उनका भोज
नित्यकर्म पयहार भपने मया कुछ के लिये हानिकारक है। अतः यत्नपूर्वक
माय को परे। महर्षियों द्वारा रचित ये, म्मृति एवं पुगणादि धर्मसार म
मात्र के नेत्र प्रकाश है।
मानवमात्र में मेरी परवद प्रार्थना है कि मंगल मा । मदन
भुति स्मृति प्रादिमा उपभादशं गणतं एप माहिती मारना मनन
सच मानमामि करें। इसी में अपना पल्याप है।
"
बापताना मानिनामानिनागगम्"
५, काइबरी,
मारवाया-

·No text on this page.

·No text on this page.

·'कृत्तिकाक्षेत्रे शान शङ्करे गिरी। उत्पलाल्पं ततो दिव्यं सुमदासिन्धसंगमे
यमुनायो मृगाव्यं नु करवीरे कुरूद्भवम् । विनायके पर्वते धुमाख्यं तीर्थमेव च।।
आरोग्यं भास्करे देशे महाकाले महेश्वरम् । तीमभयदं नामामृनास्यं विन्ध्यकन्धरै
मण्ड विश्वरूपं व स्वाहाख्यं चेश्वर पुरे। घंगलेयं प्रचण्डायां चाण्डिक मरकण्टके
सोमेश्वरं तथा तीर्थ प्रभासे पुष्कर तथा । देवमात्रं सरस्सयां पारायनतटे स्थितम्
"महालयं महापद्म पयोप्पयां पिङ्गलेश्वरम् । सिंहिकायर्यातया तीतोरचे रविसंज्ञकम्
०पामगणम्
[ उसाल
या पम प्रोगगुपनं गन्धमादने । पटी मानसं गाणं गाना गममेव ग
मnिa गुरे गये शुभे । अश्म गौतमान मनो निमिन पुग-
मदोकट गु गपमं दशम सत्रयम् । एकादशं कागज पत्र निनि घामनः ME
मा मनप गुजाप्रमनःपरम् । विश्वेश्या गिरिफणं गंदा गनिदायाम्
मि पलंगोफणे गोप म्यानन्या दिमादी चरित्यफे मियाप्रिया
प्रामाधय समिभद्रश्चरे या पागहे विजयं प्रोन येरणा पायेगा
गगुन्द्रकोटे तु पश्यं फालसरे गिरी।
पपिले फारिपल तीर्थ मुकुटे याकोटकं तथा 1238
शालग्रामोद तीयं गलिफायां मुरेश्वरि ।
नर्मदायां शिधाग्यं नु मायायां विपकम् ॥ १५ ॥
उत्पलाशसहस्राक्षं जातं का रैपते गिरी । गङ्गायां पितृतीयं च विष्णुपादोद्वय नया
विपाशायां विपापा च पाटले पुण्द्रपर्धनम् ।
नारायणं मुपाों तु विकटे विष्णुमन्दिरम् ॥ १६॥
विपुले विपुलं नाम कल्याणं मलयावले । कौरख कोटितीर्थे च मुगन्धं गन्धमादने।
फुजाम्रके त्रिसन्ध्यं तु गङ्गाद्वारे हरिप्रियम् ।
शैलं विन्ध्यप्रदेशे तु यदयां सारस्वतं म्मृतम् ॥ १८ ॥
कालिन्द्यां कालरूपं च सहोये सायकं स्मृतम् ।
चान्द्रं चन्द्रप्रदेशे तु रमणं तीर्थनायकम् ॥ १६ ॥

·साविशदधिकशततमोऽध्यायः] • जगदीपम्धनीयर्णनम् .
गाणपत्य पर्षने विष्णुमंके । जालन्धरे ततः प्रोन मीयं विष्णुमु च यन्
मारे सामान पान विष्णुमंका देवदारयन पार पी.कामग्मिण्डले
माम दिमे दिमादी ग मुधियं पाटिक पुनः । कपालमोचनं ना आने मागपुरेशा
गहोसार मायेयं देशाधाग्यम् । गिण रिजनं नाम मि गगन भये
घोर विष्णुमामे तु धर्मपामामाक्षरम् । भीमपंचोत्तरे ने पुराईीय पुगीदपम्
मम्ममा मुदे सयपादनम् ।
पन्दन सामान्यांना धिमा गृणम् ..
गिने घाम तानाशांना पापन मृतम् । गे गणनामुनम गुन्दर
विणीनमम मापन भूमरियामार्गासागर
যু নামমাগল প্রাশাদাষ পু। রাখা r এ খৈাসানঃ
परतिगावं मुनि गुनिया आयाम दे frj गया भु
मिमि महागिनोमाना । महान TRrrint manner
कोजाhिririry gingerineetire
पारविनिमम पानि पिर।
Turnापमा..
Tinarentismriters
my yeatirican writings
information
AirTREETसागरमोम
Mirmirmirminert
---

·तेनयोदकपानेन गतं कुछ न संशयः। युद्धिम्तु निर्मला जाना साय रामो विशेषता पिया दक्षिणा दस्या स गती पण पदम्। इतिजाचा नमी देशियेत्रया विशेषतः॥५॥ त्रयस्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः वेत्रवतीमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। चैत्रवत्यास्तु माहात्म्यं वक्ष्यामि शृणु मुन्दरि !! यत्र सात्या विमुच्यन्ते याचदाभूतसंहवम् ॥ १ ॥ वृत्रेण च कृतः कृपो महागम्भीरसंझकः ! कृपात्सा निःमृतादेवी महापापीघनाशि- यथा गड्डा तथेयं चसरिच्छेप्टा सुरोत्तमे । अस्या दर्शनमात्रेणपापौघायान्तिचक्षय शृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि इनिहासं पुरातनम् । यच्छ्रुत्या पापिनो दोपैधिमुक्ताः कर्मवन्धनात् ॥ ४ ॥ चपके नगरे चैव राजा राज्यं करोति सः । सदा दुष्टो दुष्टारूपो जनानांस प्रपीडक अधमोऽधर्मरूपश्च विष्णुनिन्दापरायणः । देवद्विजनिहन्ता च आश्रमाणां विदूषकः घेदनिन्दापरः श्रीमान्मों या निघृण शठः । असच्छाम्पु निरतः परदारामिमर्शक- विदारणेति नामा य मंजातो मूर्ख एय च । कदाचिदेवयोगेन आगतस्ता नदी प्रति आग्नेटकसमायुनः म्पयं कुष्ठी सुभ्यरि!! महापापादयं ज्ञातो ब्राह्मणानाच निन्दनात धावादी दुरामा य शठो ये निघृणः पशुः । येदनिन्दाग्नो नित्यं गोशायाणा प्रदूषणः ॥ १० ॥ वर्ष विधी पने भ्रामपंपात समुहद्वयनः । अध्यादुनीयं राजासॉजलंगीत्यागृहेंगत= शिव भनि: ममुगभातदातम्य गुरुधारित ततःप्रभृति फाटेन मान्यतयासमा निदो बारपादयो जानना यानि पर लोके सुर्ण भुक्त्या त्या पाननेकशः ये विमुमा नगनन्दिनि । गमापाय पर्यायावादीपा गुगरात ·यरिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] * वेत्रवतीमाहात्म्यवर्णनम् । येऽत्र स्नानं प्रकुर्वन्ति ते मुक्ताः पापबन्धनान् । कार्तिकेयाय माघे या याद्यो या घेदनिन्दकः ॥१७॥ मरितां संगमे स्मात्या मुच्यते देवि किल्पिाम् । मात्रमन्या. समं यत्र नम्याः महः प्रदश्यते ॥ १८ ॥ नत्र ग्नात्या विरेण मुच्यने ग्राहा सदा । वेटकं नगरं दिव्यं स्वर्गम् नु पाऽनघे प्रामपणा तर ये देयि योगाध श्रदयः कृताः । तत्र माया र भुनराय पुनर्जन्मन विद्यते मा दिनीया म्मृता गहा की देवि : विगतः। ये नगः मुगमिरन्ति धनमियन्निये नराः॥२.n म्यामिच्छन्ति ये लोकारने ये बाचा पुनःपुनः । रहलोफे मुग भुपत्या यान्ति विणोः परं पदम् ॥२२॥ * এই মাস দামী সব গ। সা ইবাবুমশারিনিন্নাস दर्शनाजरने शुम्पर्शनामानहायम् । म्नात्या भुक्या मादेवि मुनिमागीनमंगर नानाजगनोमादनन्तं पलमनुने । गया पानापानाय भनया गान्द्रायणे गरे नत्र गया महापुण्य मन्पुष्पं गुग्मनः । पत्रपया विश पदि नित रघे पतु जो भन्या पारि विमो परमपदम् । पशिथानि नि ये देपा शिवाम्नया ॥ ने गर्षे च यमन्तीह पेश्यस्यां मुगरि । रिमन्यदुए नोमेन मोनूगा पानने । पत्रपया. ममें मापं शमियो म मनातनि! मरिष्णुम्ना AT देशम पार एन्नियन सा पेश्यया भवधिकाहिरालंपामिति नाम पनि पेन मुन्धन RTEIN.. भागने महापुराणे पक्षमा हिमायती पत्र:- महा राषिोभ्यार . --- ·केशरन्ध्रनाम तीर्थ घासोही कश्यपस्य या गतस्तत्र तु देवेशि मुनिभिःपरिवारितः माश्यपेन समानीता काश्यपी सा सरिधरायस्या दर्शनमात्रेण ब्रह्महा मुच्यते किल चतुस्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः माधमनीमाहात्म्पवर्णनम् श्रीमहादेय उवाच। साधमन्याग्नु मादारस्यं पश्ये देवि ! ययातयम् । फश्यपो ये मुनियष्ठानको ये तायान्महत ॥१॥ भनेकपर्नपर्यनं तेन तनं मदतपः । अणुदे पर्यने रम्ये नानाद्रुमममाले ॥२॥ तत्र गत्या तपम्तापिणा कश्यपेन थे । सरस्वती यत्र रम्या पवित्रा पापनाशिनी । एफस्मिन्दियसे देवि गतोऽसौ नैमिषं प्रति । तदा नऋषयः सर्वे का चग्नेकशः।। तदा तम्नुद्विजः सम्पयपृष्टोऽसौ कश्यपोमुनिः। अहो कश्यपन प्रीन्यगङ्गहानीगतांप्रमो भवसाम्ना तु सा गङ्गा भविष्यति सद्धिरा। तेषां वाक्यमुपाकर्ण्य नमस्कृत्य द्विजांच तान् ॥ ६॥ आगतो हायुदारण्ये सरस्वत्याश्च सनिधौ । तत्र ततं तदा तेन तपः परमदु'करम् ॥ आगधितो यह लेन कश्यपेन द्विजेन हो । प्रत्यक्षोऽहं तदा जातम्तम्य द्विजबरम्य न घरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि धनते॥॥ कश्यप उवाच। । घरं दातुं समर्थोऽसि देवदेव जगत्पते । शिरःस्थिता या गड्डेयं पवित्रा पापहारिणी । मम देया विशेषेण महादेय नमोऽस्तुते । तदा देवि मयोक्त र गृहीप्य त्वं द्विजोत्तम जटामेको परित्यय दत्ता गङ्गा तदा मया । तां गृहीत्याद्विजश्रेष्ठःस्यम्यान हर्षतोययो . पार्वत्युवाच। पुण्यं तत्र तीर्थे घदस्य मे । विश्वनाथकृपालुस्त्वं दया पुरुममोपरि ·४८७ । चतुर्विंशदधिकशततमोऽध्यायः ] * साभ्रमत्यांसर्वतीर्थागमवर्णनम् * दर्शने किं भवेत्पुण्यं स्नाने किं यद देवराट् । महिमा कीदृशो ब्रह्मन्सालवतुमर्हसि महादेव उवाव। मया भुतान्यनेकानि तीर्थान्यायतनानि च । श्रीविष्णोश्च प्रसादाच नयः सागरगा: प्रभोः ॥ १७॥ गङ्गा च यमुनारेवा तापीचच महानदी । गोदावरी तुभद्रा कौशिकी गल्लिका तथा॥ कावेरी बौदिका भद्रा सरयूः पापहारिणी । अन्याश्च विविधानद्यः सर्वपापहरा भुषि प्रयागस्तीर्थराजध काशीपुष्करएव च । नैमिषारण्यसंशं तु तीर्थ चामरकपटकम् ॥ उत्तम द्वारकाक्षेत्रमधंदारण्यमुत्तमम् । एवंविधानि दिव्यानि क्षेत्राणि विविधानि च श्रुतानि नत्र देवेशि मया विष्णोः प्रसादतः । पूर्व भगीरथेनैव याचितोऽहं तु पानि तदादत्ताइयं गङ्गा विष्णोलॉकमभीष्मना । कश्यपाय पुनर्दत्ता ऋषीणां पचनामया इयं) फाश्यपी गड्डा रोगदोपहरा सदा । इयं या कथ्यने टोके युगे नामपूर्वकम् तदहं कथयिष्यामि शृणु सुन्दरि तत्त्वतः । ते कृतवती नाम त्रेतायां गिरिफर्णिका द्वापरे चन्दना नाम कली साम्रमती स्मृता। दिने दिने विशेषेण मान्ति तम्यां नराश्च ये ॥२६॥ सर्वपापविनिर्मका यान्ति विष्णोः परं पदम् । प्लक्षायतरणे तीर्थे सरसत्यां तथेरि फेदार च कुरुक्षेत्रे यत्फलं म्नानतो भवेत् । तत्फलं तु नृणां नूनं साम्रमत्यादिनदिने भवतीति न संदेहो व्यासस्य पचनं यथा । नभम्येऽपरपने तु प्रत्यहं या मुरेश्वरि ॥ अमावास्यादिने सम्यवाद्धदाने च यत्फल्यम् । नरस्तत्पलमानोति साम्रमत्यवगाहनात् ॥३०॥ कातियां कृत्तिकायोगे थीम्बटेमाधवाग्रत । नत्फलं लभने मन्यासाभ्रमन्ययगाहनान पा घेष्टतमा देवि सर्वदोकेषु पायनी । इयं धन्यतमा देवि पवित्रा घनाशिनी । यस्यो ये साम्रमत्यों च एते तिष्ठन्ति नित्यशः । पूर्वसम्बन्धिनोये व उत्तरेयनयापुनः पाधात्या दाक्षिणात्याने सर्वे यान्तिय नित्यशः। तीर्थयामिरेजव खेटके ग्रहसनिर्धा । ३४॥

·उद्दीच्यां ये महानागा मधुमयमुनाम्लया।मुन्युश्च महानामोदनार आयान्ति सयंदा देवि कातियां च न संशयः। नत्र श्राद्धं प्रकुर्वन्ति तथा ये विद्यमोजनम् ॥ ३५, नानाधर्मान्त्रकुर्वन्तिनानायनांश्च नित्यशः । विविधानिच दानानि प्रकुर्वन्नास बनुयुगेषु सर्वेषु नात्रकायां विचारणा । यवक्रीतोऽय रेभ्यश्च कनिनुरजना पहिरास्नया कन्चो मेयाची च पुनर्यमुः। दन्दी च गुणसम्पनः प्राच्यां दिशि उपनिताः ॥ २८॥ शिखिदीमाश्चर गोठमः करत्वपम्नया । तनुः कहांडस पुल्दो देशम्तथा विश्वामित्रमद्वाजा उन्दनिधावान् । ऋचा गनिहायला देवगर्माऽय घान्दा आनक साम्नया । यो नानिलेश्व ऋषिरुपयावर मार्गदरनम्नया वाल्लाद देवकन्नता एतम्नाना नियहारा सदाशिनुपरमारथयात प्रतिदिन मानसनावरं गन्नासने देखा कि ·४८६ चतुस्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] • तत्र श्राद्धकरणमहत्त्ववर्णनम् । श्वेता घल्कलिनी पुण्या ततः श्वेता हिरण्मयी। हस्तिमत्यथवार्तघ्नी नदी सागरगामिनी ॥५६॥ पितृणां बल्लभा ह्येताः श्राद्धकोटिफलप्रदाः । तत्र श्राद्धानि देयानि पुत्रैःपिहिनाय है पाटलं याडवास्यं च नगरं तत्र सुन्दरि । सानमत्यां सदा एता प्रामनद्यो विशेषतः तन्त्र मानं च दानं च ये कुर्वन्ति नरा भुवि । इहलोके सुख भुक्त्वा यान्ति विषयोः परं पदम् ॥ ५॥ अम्बृद्धीप महापुण्यं यत्र पुण्यं विवर्धते । तत्रार्याख्यं महापुण्यं सर्वकामफलप्रदम् ।। नीलकण्ठमिति न्यातं तीर्थ नन्दलदम्तथा । तथा रुद्रहदम्तीर्थ पुण्यं ग्दमहालयम् ॥ मन्दाकिनी महापुण्या तथाऽच्छोदा महानदी। साभ्रमत्यां वहन्त्येताः स्वात्मना दर्शनं गताः ॥ ६२॥ धनामित्रपदं तद्वतजना दुपहरम् । क्षिप्रा नदी महाकालं तथा कालसरो गिरि। गगोदभूतं हरो ई नमंदोड्डारमेव च । गङ्गापिण्इप्रदानेन समान्याहुमनीषिणः ॥ एनानिब्रह्मनीर्थानि सानमत्युत्तरे त? । गुमीशनानि देवेशि देवमनुरोगमः ॥ ६ ॥ म्मरणादपि लोकानां पापनानि महेश्वरि । किं पुनः श्राद्धदातॄणां मानवानांमुश्विरि ॐकार पितृतीयं च कावेरी कपिलोदकम् । संभेदश्चण्डवेगायाम्नर्धचामरकण्टकम् कुरक्षेत्राच्छतगुणमम्मिन्म्नानादिकं भवेत् । धाननीसंगमे देयि गणेयरपुरसः। साभ्रमन्यां पुरा नीनं गणम्नार्थकदम्बकम् । एष तृदेशतः प्रोक्तम्तीर्थानां संगमो मया पाीशोऽपि न शक्नोति तीर्थानां तत्यपिम्तरम् । सत्यं तीर्थ यातीर्थ नीर्थमिन्द्रियनिग्रहः ॥ ७० ॥ तम्माता] प्रयत्नेन म्नानं कुर्याग्नसंशयः । प्रातःकालो मुहमानीन्सयम्नावदेव नु तदा म्नानादिकं तीर्थे देवानां प्रीनिदायकम्। मध्याहनिमुन म्पादपराहस्नतः परम् ॥ २॥ पितृणां प्रीतिजननं स्नानपिण्डादितर्पणम् । सायान्त्रिमुर्नाम्याशादंतश्रनगरयेत राक्षसी नाम सा थेला गर्हिता सर्वकर्मम् । श्रही मुहनांविष्याता टशन

·यम्याऽऽशुनन्यतिध्याधिदर्शनाथमहेश्वरि । गत्यातस्यसंस्थान उपचासीजितेन्द्रियः
तेषां व्याधिप्रशमनं करोमि मुनिरादरम् । चतुरशीनिमेयोध्याधिःसंकधितो मया
म्यानमात्र नुसरव माम मात्र मंशयः।एकम्मिमेव मारनु मम्मामदानपा:
राजा माशीपा प्रवदत्तनु पापयान् तेन गमा तपन परवान्द गुरम्परा
पवारिसाधनं तेन राधा मासोपयासपादोनि मान्य
४६०
पापुराणम्
[६ उत्तरवणे
तपायमो मुहतों यः सफालतुपःस्मृतः । मध्याहसदा यस्मान्मन्दीमयतिभास्कर
तस्मादनन्तफलदः पितृणां पिण्डदानतः । मध्याह्नः खड्गपात्रं च तथा नेपालकम्बल
रूप्यं दाम्तथागायो दौहित्रं कुलुपास्तिलाः ।
पापं कुत्सितमित्याहुम्तस्य संतापकारकाः ॥ ७ ॥
अष्टावते यतस्तम्मान्कुनपा इतिविश्रुताः । अध्यं मुहूर्तात्कुतुपाद्यन्मुहुर्तचतुष्टयम् ॥७०
मुहर्तपञ्चकं चैतष्ट्राद्धकाले समिप्यते ।
विष्णोदेहात्समुद्भूताः फुशाः कृष्पतिलाः स्मृताः ॥७॥
श्राद्धस्य रक्षणार्थाय एवमाहुर्दियौकसः । तिलोदकालिदयो जलम्थतीर्थयासिभिः
सदर्भहस्तरेकेन श्राद्धमा न हिस्यते । साभ्रमत्यां नामधेयैरितितीर्थप्रवेशनम् ॥८॥
कारयित्या मया देवि दत्ता वैकश्यपाय य । मम भक्तः कश्यपोऽसावल्लभोममसर्मदा
दना तम्मादियं गड्डा पवित्रा पापनाशिनी । साभ्रमत्यां महाभागे नीग्रिह्मचारिक
आत्मानं च प्रतिष्ठाप्य तन्माता शङ्कगे हाहम् ।
धितो लोकहितार्थाय ब्रह्मचारीशसंशयः ॥४॥
साभ्रमत्या उपकण्टे ब्रह्मचारीशमाके । फली भक्तो विशेषेण पूजनं कुम्ने यदा
इहलोकेमुषं भुनया यानि शा पदं महत् । महद्विाधिभिश्चय पीडितोयदिगच्छति
पूजनं कुस्ने भना रात्री तिष्ठन्सुनिश्चलः । तदाऽई योगिरर्पण दर्शननस्य यामिति
ददामि पाश्छिताकामान्मन्यं सत्यं यरानने"
मम मधाने विरेण समायान्ति र ये जनाः ॥८॥
ससाधिविनश्यनाशनादेव गुग्दरितन लियते तत्र माम नगददिनि ॥१२॥

·चतुर्विशदधिकशततमोऽध्यायः ] * ब्रह्मदत्तस्यराज्ञोवृत्तवर्णनम् * ४६१ एवं बहुतरं कालं राज्ञा तप्तं तपो महन् । प्रत्यक्षोऽहं तदा जातो घरार्थ वरवणिनि ग्रामदत्त शृणुप्य त्वं महद्वाक्यं नरेश्वर । ययं चान्छयसे नित्यं तं ददामिन संशयः तेनोक्तं मम देवेश पाग्छितं यदि दीयते । एकएच परो देव दीयतां मम सर्वदा ॥ मम नाना हि देवेश ईश्वरो भुचि जायताम् । तेन धाक्येन संतुष्टो घरोदत्तो मयाऽनधे सदाऽहं तेन वै सार्थ निवसामि सुरेश्वरि । अत्र स्थित्या निराहारो भक्तिं कुर्यादशेषतः ददामि वाञ्छितान्कामान्यायदिन्द्राश्चतुर्दश। अन्नाऽऽगत्य तु ये वित्रा रद्रजाप्यादिकं च यत् ॥ १०॥ प्रकुर्वन्ति विशेषेण तेषां दमि शृणुप्य तत् । स्त्रीसौख्यं पुत्रसीस्यं च लक्ष्मीवृद्धिकरं पुनः ॥ १० ॥ यशऐश्वर्यमेवाऽपि तथारोगादिनाशनम् । तत्सर्व प्राप्यते शिर्ष वाञ्छितं वै कन्दीयुगे अस्मिन्कलो युगे घोरे मद्त्ता भुवि पार्वति !। अत्राऽऽगत्य प्रकुर्वन्ति स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥ १०३ ॥ ददामि पाश्तिानान्सत्यं सत्यं सुरैश्चरि । महादत्तं तुलनामाद्वितीयं ब्रह्मचारिणम् गङ्गाधरं प्रतिष्ठाप्य उपित्या दिनपञ्चकम् । स राजा गतांस्तत्र म्बके राज्ये ततः पुनः ब्रह्मदत्तस्तु विख्यातो लोके में परमोमहान् । गज्यं चकार धर्मनोहायुतं वर्षसमकम् ततः कतिपये काले राज्यं भुत्नयासर्य नृपः । गतवान्छियलोकं ब्रह्माग्यं पदमुनमम् देवी द्वी तत्र पर्तते मम नामाभिधायकों। एको वै ब्रह्मचारीशो हन्यो गङ्गाधरः स्मृतः ॥ १०८॥ मम स्थान विशेषेण पूजांकुर्वन्तिये जनाः। तेषां मयं ददामीह धाग्छिनं नाऽत्र संशयः स्थानमेव सदालिङ्गं गन्तव्यं च नृभिः सदा । तत्र पुषच पंचनवेद्यं विविधं नया यः करोति नरः प्रामः स सर्व लमते ध्रुवम् । बिल्वपत्रध पुष्पंध तथा या चन्दनादिभिः .. पूजा कुर्वन्तिमस्थाने तेसो ददाम्यहम् । यदंरणुयाग्निन्यं ब्रह्मवारिकथानम्म् रह लोके सुखं प्राप्य मजते शियसन्निधौ । यत्र गङ्गाधरी देवो निरं रि...

·। । दूरदर्शनानश्यते रोगः पृजनादायुगप्नुयान । नानासत्र तु देवेशि मुनिमागीन संकर शृणुमुन्दरि पक्ष्यामितीर्थ पाममदुनम् । गजगहगानि म्यानं मानमत्यां कित गुरुद्रोही सदा रुष्टो निन्दकः सर्वकर्मणाम् । पग्दागगनो नित्यं नित्यं विष्णुप्रदूपक प्रजापीइनकं नित्यं करोति यदुधा ततः। एवं विधः सदुष्टात्मा पृथिव्यां वर्ततेसहा कियत्येवं गते कालेशृणु मुन्दरि तत्त्वतः। पापेन देययोगाच कुष्टि समजायत। कदाचिद्दययोगाश्च क्रीडायं गतवान्यने । तत्र सानमतीनीरं समासाद्य सतिधनि तत्र स्नानं कृतं तेन पीतं पानीयमुत्तमम् । तत्र मानेन सपदि शरीरंदिव्यसंज्ञकम् यधा स्वर्णमयी मृत्तिदश्यते नगनन्दिनि । तदेव तु संजानः स गजानावर कृते सत्येश्वरो नाम घेतायां भुवनेश्वरराजेश्वरसमास्यानो बापरे नगनन्दिनि ० रामपुराणम् ब्राह्मगार्गमासानु मिनीयो पर्मने महा। नाभ्यां ध्यानसमायोगायिन्यमग्नुने ध्रुवम् ॥ १४ ॥ सूर्यांशसमुत्पन्नो राजा फलनम्नया । दुराचारी तु पापात्मा ब्राह्मणानां च निन्दकः ।। ११७ ॥ निरीक्ष्य मां शरीरं तु विचार्य च पुनःपुनः । किंकर्तव्यमिति ध्यायन्निति चिन्तापरोऽभवत् ॥१२॥ संशर दिव्यरूपमनुप्राप्य नृपः ।राज्यं भुत्तवा तु देवेशि गतो वे परमपद मदातीर्थमिदं ज्ञानं गजखड्गेति संज्ञकम् । अन्न मानं प्रकुरते दानं यो वै ददानि इह लोके सुम्यंभुनया याति विष्णोः परं पदम् । रोगो पर्नत नेन शोकच कदाचन ॥ १२ ॥ प्रत्यहं कुरुने सानं खड्गेऽस्मिताजसंझके । यो नरःप्रान्नुयात्म्यग ग्रह्माद्यः स च पश्यते ॥ १२८ ।। कियत्कालंततो न अम्मिन्कलियुगे घोरे गुमीभूतोऽथ विश्यगद् । भनी घे नाधमम्भूतं रामगड्गेनिमम्मकम् ॥ १३॥ पितृमा नर्पणं चाऽत्र प्रश्या ये प्रकुने देना पुण्यकर्माणः पृथियो परिणीति ·वत्रिंशदधिकशतनमोऽध्यायः ] * नन्दितीर्थमहिमवर्णनम् * ४६३ मन्ना यालहन्तारः स्नानं येऽत्र प्रकुर्वते । योपेरहितास्ते च गच्छन्ति शिवसनिधी लोत्सा करिष्यन्ति साभ्रमत्या नराश्च ये। तेषां च पितरस्तृमा यावदाभृतसंप्लवम् इदमाख्यानकं दिव्यं राजखड्गेतिसंगकम् । ये शृण्वन्ति नरा देवि न तेषां विद्यते भयम् ॥ १३४॥ रोगा दोषा विनश्यन्ति श्रयणात्पठनात्ततः ॥ १३५ ॥ इति श्रीपा में महापुराणेपञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्बादे साभ्रमतीमाहात्म्यं नाम चतुस्त्रिशदधिकशततमोऽध्याय ॥ १३४॥ पञ्चत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः नन्दितीर्थमहिमवर्णनम् पार्वत्युवाच । साभ्रमत्यपि यान्देशानन्दिकुण्डाद्विनिःसृता गन्छन्ती पारयामास कान्कान्देशान्वदम्ब मे॥ चकार कानि तीर्थानि विलइभ्याधुंदपर्वतम् ॥२॥ सूत उवाच। इति तोदिने देव्या महादेवः स विश्वराद । उवाच पचनं तां ये पार्वती विश्वमोहिनीम् ॥२॥ महादेव उवाच। नन्दिकुण्डादायमतम्तीर्थात्परमपावनात् । कपालमोचनं तीर्थ मुनिभिःसम्प्रकारिता सतेजोऽधिकंतीयं पावनात्पावन परम् । अत्र मया परित्यक्तं कपालं प्रससम्मकम् कपालमोवनं सार्थमनो जातं हि पार्वति । पावनं सर्वभूतानां पर लोकरिध्रुनम् । फपालकुण्डमास्तं तनीय तीर्थराजकम् । यत्रदेवास्तथानागानन्या किमरादयः ·पापणम् . [१ उराग निमन Arriनिमंनेगमे प्रयोग गिधुन गrint मुनिरापकम् गत्र मामा गुमिगंगा कामगा। गोपनीमेश्या ग्राम गांजनम् नामिन भामिहोत्रा समेत ! मम्मिानीय गुय फशिरगंननमागिता मंगहमाग्मान शिलो प्रभुयम । मिा पुग मानानीवामो माया ॥ मौगिोपिमान प्राणाय मुगारि । मीरगान्य जानः मुदामाम्यो महायली सम्म पुर्याऽमित्रमा मौदामेनिय विधृतः । यधिशातः प्रातः मादासो राक्षसी ननुम् ॥ १॥ ":..... Primar: शापनादधात् । अत्र गदा र यमुनागोदावरीसरम्पनी • : पन्यावानं विशेषेण फतव्यं Hidin: गत्र ये मकलान्येय पतितानीह भूतले । यारिणा म्पर्शमात्रेण शुद्धन्यं यान्ति तान्यपि अन भादं प्रकुर्वाणो नरोगै भनिनत्परः । पितरस्नम्य सन्तुधा गच्छन्ति परमं पदम् पतदाख्यानकं दिव्यं ये शृण्यन्ति नराः सदा । सापापविनिर्मुक्ता विष्णोः सायुज्यमाप्नुयुः ॥ १८ ॥ कर्मणा मनसा याचा ये स्तुवन्ति महेश्वरम् । न तेषां विद्यते दुःखं याचदाभूतसंप्लवम् इति श्रीपासे महापुराणेपञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्वादे नन्दितीर्थमहिमा नाम पञ्चत्रिंशदधिकशनतमोऽध्यायः ॥१३॥ .. . . पट्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः विकीर्णतीर्थमाहात्म्पवर्णनम् महादेव उवाच। यथा साभ्रमती नदी | समायाता विकीर्ण च वनं विमर्पिसेविनम् अथ नन्दिमदेशात्तु ·समत्रिशदधिकशततमोऽध्यायः ] * श्वेतातीर्थमाहात्म्यवर्णनम् . ४६५ यदुधा जलयेगेन पर्षनानां नरोधसः । सनधा प्रविभना च दक्षिणोदधिगामिनी भाधा साभ्रमनी पुण्या द्वितीया सेटिका तथा। तृतीया पल्किनी पुण्या चतुर्थी च हिरण्मयी ॥ ३ ॥ मर्यपापहरा धोका हस्तिमत्यय पञ्चमी। येप्रपती साय पष्टी घृण निर्मिता पुरा इयं सा परमा देवी पत्रमाद्विनिःसृता । धैयती ततो जाता महापापमणाशिनी भद्रामुनी शुभमाया सममी लोकपाधनी । एनम्तु सतभिर्देवि नम्तिाअनपदाम्ना पविधीयत्य न समझोताः प्रतिष्ठिता । विकीर्णतायेंगः श्राद्धं पितृनुदिन्यदाम्य गयापिण्डदानम्य फलं यत्तद्भविष्यति । अयर्माणाच्युता ये च लुमपिण्डोदकप्रिय ने विकीर्णे प्रमुच्यन्ते दनपिण्डोदयक्रियाः । नत्र भाई नु यः पुरोगाणपन्यं भवेधूयम् ॥ER नग्माचर्याविधानेन ध्रद्धया धाक्षमाधीन् । अम्मिम्नार्थे विशेषण मननयुदये कि ग्नानं कुरत विनन्द्रा धारिलोकमभीमयः । इत्युक्त कन्यपेनाध्य शिलान्प्रति विशेष यदि रियायते म्नानं मर्यदुवापा सदा । तीर्थानां प्रयरं नायं क्षेत्राणामुनमोना माधमेहिपाच शुभ गंगदोहन । कुर्यपत्र विगेरेण ये म्नानं मयंदा पा नैनरा पुण्यमाओ दिजायन्ते नात्रमंशयः । गपातासमं नाय पियां पायनल रिता पुण्य नित्यं लोकानां मनाशनम् ॥ १५ ॥ विधा महापुराणे पचरझारात्मादमा महिनायो उनो मामांग सम्पाद विरीपंतामरिमा नाम पशिदधिकरतानोऽध्यार : । सप्तत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः तातीर्थमादाम्यानम् rairat नाममनुनमम् परनामी ला माटोदाममा रितानिपुगपु मागिता सम्मगंगामाया देशानु मानि ।

·• पापुराणम् [ उत्तर नागो गालः गुगिग्गविगुरितः पुमान् । महाकालेश्यांना द्रलोके मन पिण् मियो यो दद्यातम्याम्नारे पुर्शग्निलः । मुला: पितरताय मयन्तीति न संशयः ॥ ४॥ श्यतगड़ा महापुण्या गदादिपमोचनी । यत्र म्नानेन भो देयि परं मुममया साया घे संगमे पुण्ये नित्यं विटामि पार्यनि। येऽत्र दान प्रकुर्वन्ति म्नानं च तत्र मुन्दरि॥ तदनन्तरलं तम्य भये नाऽत्रमंशयः । नत्र भृतेश्यगे देवः मंगर्म पसने ध्रुधम् तत्र च दीपं च पुष्पमारार्तिकं तथा । ये कुर्वन्ति नरश्रेष्टास्ने नराः पुण्या मिल्यदलं समादाय यो ददाति शिवोपरि। पाञ्छितं लभते नित्यं श्वेतायांशिवसति इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खपडे उमा. महेश्वरसम्वादे श्येतातीर्थ नाम सात्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१३॥ . अष्टत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः गणतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। गणती ततो गच्छेत्तीर्थयात्रापरायणः । त्रिविष्टपमिति मोक्तं गणस्तु चन्दनातटे त्रिविष्टपे नरः स्नात्या पौर्णमास्यां समाहितः । संशयो नाऽत्र कर्तव्यो मुच्यते ग्रहाहत्यया ॥२॥ चतुरोयापिकामासानियतो यस्तु त्रिविष्पे । सोऽपि पुण्यो महाभागेन्द्रलोकमहीयते गणताय ना नात्याकृष्णाटम्यामुपोषितः । यकुलासंगमेम्नास्यास्यगंगच्छतिमानय= तस्मिस्तायें नर स्नात्या यकुलेशं विलोकाय! गणेश्वरप्रसादेन गाणपत्यमयाजुयात ·एकोनचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः] अग्निपालेश्वरादितीर्थवर्णनम् र इदं पवित्रं परमं पुण्यायुष्यविवर्धनम् । श्रुत्वा तु लभते पुण्यं गङ्गास्नानसमें नरः ।। अत्र स्थित्वा निराहारो जितेन्द्रियः समाहितः ! जपत्येवं परंदेयं गणेश्वरं मनोरमम् ।। सम्प्राप्नोत्यखिलान्भोगान्सत्यं सत्यं वरानने। अत्र राजा सोमवंश्यो विश्वदत्तः स धीर्यवान् ॥८॥ तेन तो महत्ता यहुकालं सुरेश्वरि ! गाणपत्यं तदा प्रानं श्रीगणेशप्रसादनः ॥६॥ घसिप्ठो घामदेवश्च कहोडः कोशीतको मुनिः । भरद्वाजोऽगिराश्चय विश्वामित्रोऽथ वामनः ॥ १० ॥ एते चै मुनयः सर्वे पुण्यरूपा महेश्वरि ! नित्यं सेवां प्रकुर्वन्ति श्रीगणेशप्रसादतः । अपुत्रो लभते पुत्राग्निर्धनो लभते धनम् । अविद्यो लभते विद्या मोक्षाथींमोक्षमाप्नुयात् किमन्ययनोक्तेन भूयो भूयो धरानने । योऽत्र स्नानं प्रकुर्वीत पूजनं पा करोति च सर्वपापविनिर्मुनो याति विष्णोः परं पदम् । शिवाय विष्णुरूपाय विष्णधेशिवरूपिणे नाऽन्तरं देवि : पश्यामि श्रीविष्णोश्च प्रसादतः ॥१५॥ इति श्रीपाये महापुगणे पञ्चपक्षाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे सण्डे उमामहेश्वर- सम्बादे गणतीयं नामापत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१८॥ एकोनचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः अमिपालगरादिनीधमहिमवर्गनम् महादेव उपाय। साभमन्युसरे कले त्वरिती मिति ध्रुतम् । तम्याधोतरपूर्णप नातिदूरे पृटाम्पदन् तीर्थ पालेश्वरं नामवण्डीयत्र प्रतिष्टिता । पीटं तयोगमातृणां सर्वसिद्धिविधायग्न पत्र ताः सर्वदेवाना कार्या मातास्थिताः । परमंयनमाम्याय लोकानुनहकारपाई २.- ·त्रिपितो भूत्या जमिनीयमतः । अमिगच्छेचनशानं देवयंचन्तिकवान मात्रमा जम्नानी मातृतीयंग्यमनियो। समापिरितिनायुकोगच्छेदमा मन्त्र मनप्राणि नियतीति मुरेश्वरि धाई तत्र प्रकर्तव्यं तिलयन पार्मति । fmavarafगाrin अक्षयं पदमाप्नुयात् । यत्रकुकर्दमोरानापापिष्ठोंदुधरसन्न गाहामगुणा हिमामा पनिन्दका गोनोऽपियालद्दा चव पापिष्टो दुइम सदा भानग्य पिण्डारमके। तदा मृतिः समापन्ना धर्म योगे सुरेषधि Aliarfinariगाल:पो महेश्वरि । पीतास्यःशुष्कनुण्डध पीतरोमाऽथकर्कश चालायरोमा पिपासासपीडितः। घायुमक्षं प्रकुर्वाणः प्रगच्छति इतस्ततः। धनागमागीदागिकरणे गन् । फियर्तव्यमिति प्राहुः प्रेतास्ते चै समीपगा. पप्रमोश:माण गमहाला मानिना। गोमादानम्य मानोति मानावा चामुण्डादशने कुल गमा जाने तय गनीभूतपिशाग्रजम् । गोमुरा च नी यत्र सान्त्रमत्यां नुसंपन्या Haमागाः शुमिपासादिपीडिताः। mitingगामागी गम: मंगनिमाययुः ॥ १५॥ माग गतिलोकान्पिजनकान्यान् । गमगा गा माया पादा ॥१६॥ Kurmurn पियानि महीना गाग्निशपांसानि पियन्ति मधिरं सदा ॥ Tripो पग्विारितः । पदागिदपयोगेन गुरोराश्रममन्यगात् ॥ जगार rt ka योग संगमः ॥ पापाग। theirtan firiramभोपानी रामाय प्राहाणाlage: Anima यो नगरको पर. महादेष उपाय। Hina Taमनियन Inteपियामि मगलिनि ·४६ निवत्याशिदधिकशततमोऽध्यायः] • प्रेतकहोडवा वर्णनम् । जनं फुरतं नित्यासी पाडवसत्तमः । तेन पुण्यप्रभावेण पुरे पिण्डारसम्मका२३॥ घे सत्र संजातकुकर्दमइति श्रुतः । फर्मणा मनसा चैव न हतं पुण्यमेव च । धाभियोगेन मृतो ये प्रेतराडभून् । पूर्वजन्मानं पुण्यं न नभ्यति सुरेश्वरि२५॥ । पुण्याभियोगेन संगतो गुरुणाऽऽश्रमे । कहोडो धने नत्र तेन दृष्टोऽथ प्रेतराद् काम्यः शुष्यरूपध पीतवर्णः करालयः । गम्भीराक्षो महापापी दुतधर्मयुनः धरोमा जटायुनः फालम्पो भयङ्करः । एवं दृष्ट्वा नदा देवि विहलो पाडयोऽभवत् कहोड़ उपाचा म्मिन्मनोरमे नाऽहं म्याने यं परमादुने । भग्निपालेश्वर तीर्थ निन्यं निमामिभूमिप नमानम्म्यममा फर्यज्ञानोऽसि नगद । दुरामा दुए पथ कालमपो भयङ्करः। फन कर्मविपान जातो पे भूतले शुभे । ३... प्रेत उपाय। Pणु पाश्य में पापं पूर्वजन्मनि पत्तनम् । महं कुकदमो गजा पुरे पिण्डारमा अम्धेन मया देय पारनंतरहणुप्य हि । प्राणा हिमनं चंय पुगऽमत्यादिमाषणम् जाना पीनं पंच जीवानां हिम माग वमकता प्रालयलटोपन a भग्नात मयंदा !ि मनाना पिरकः । गिनिन्दापरोनियलयानाम निन्दः ॥ ३५॥ गयागे दुगामा म पपलीमंयुमःमदा प्रभुनानी नादेशीय मांभियोगेन तो गिनि प्रायोम्मि दुगीजानोपा কয মশা যি আমি মেয়াদ সাব মাসাবিনাবিলায় बिहाया मुभी शरदा कमि.. पपाय! म्य निरिमुन्सिारनियममा मन्धिान एग मेला तर पारि मुनिमानिम्मिnिe महान विजय गापा मुगरिमाम निwिit ·वसिष्ठाद्याध ये विमा घाटखिल्यादयश्च ये। यत्र मजन्ति देवेशि हिरण्या सह सङ्गमे धनस्थल्पांततो गच्छेदष्टानारायणं हरिम् । तीर्थमप्सरसां पुण्यं हिरण्यास मेश्वरम् पामपुराणम् [ उस म मासो नतिमिपीसी गाया पुन पुनः । कर्तव्य प्रादरामादि प्रयोग एनेपणि व्यगि मुनाम्न नायज । विमानयामाहाने गतामा दुर्ग संगमा गोयुग पत्र सामन्या पुरेश्यार । तत्र म्नानंचवानं गकोरियाली यापिनी पतंग कपालेश्यामकम् । नामुनिम्नुमंतांना मार्थ मायं मयेधु- इनिधीपाने मदापुगणे पाराशतमादम्यां संहिता उमरे गण्टे उमामहेश्यसम्पादेऽग्निपालेश्वरमहिमा नाम पफोनचयाशिदधिकशततमोऽध्यायः ॥ २ ॥ चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः हिरण्यासंगमनीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। भोदेव्यन्यत्प्रवक्ष्यामि हिरण्यासमं महन् । यदा साभमती गङ्गा सप्तस्रोताः पुराऽभवत् ॥ १॥ तदा सा ब्रह्मतनया सतस्रोताः प्रकोर्तिता । सप्तमं तद्धिरण्याख्यं स्रोतइत्यभिधीयते । तस्मिस्तीर्थे नरः स्नात्वा पापी सद्गतिमाप्नुयात् । ऋचम मयोर्मध्ये सत्यपानामपर्वतः ॥ ३ ॥ '. तस्य प्रायसुमहत्तीर्थ हिरण्यासङ्गमं शुभम् । त नात्या ये पीत्वा च शुभां गतिमवाप्नुयात् ॥ ४ ॥ । मोशी पुरा जाता समस्ताप्सरसा शुभा मरनारायणौ तत्र तपम्तेपतुरुत्तमम् ॥६ हिरण्यासगमे रम्ये महापापहरे शुभे । यत्र व ऋषयः सर्वे मनन्ति घीतकरमयाः ॥३ ·• एकचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः] मधुरादिनीर्थमाहात्म्यवर्णनम् * यत्र हिरण्मयं समाना भरनि ध्रुवम् । कपिलागोसहस्रस्य दानेनैव तु यत्फलम् तत्फलं समवाप्नोति हिरण्यासहमे सदा । दशाश्वमेधे यत्पुण्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः॥ तदनन्तगुणं प्रोक्तं हिरण्यासंगमे पुन । तुलापुरुषदाने च यत्फलं समवाप्नुयात् ।। नत्फलं लभते मयो हिरण्यासंगमे सदा । हिरण्याक्षो महादत्यम्सन तनं महत्तपः ॥ हिरण्यसदृशं तत्र शरीरमभयत्पुरा । जनमेजये तथा राशि यत्र स्नानें प्रकुर्वति॥१३॥ ब्रह्महत्या गता देवि! हिरण्याम्पंगमे सदा । विश्वामित्रोथ राजर्षिः म्नानार्थ वे समागतः ॥ १४ ॥ स्मानं कृत्वा विशेषण गतोऽसौ मामी पुरीम् ॥ १५ ॥ ग्रालणाः क्षधिया पैश्याः अदाचाऽय मुरेश्वरि । म्नानं येऽत्र प्रकुर्वन्ति ते गच्छन्ति शियालयम् ॥ १६ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशमाहम्यां संहितार्या उत्तरे पण्डे उमामहेश्वर- मम्बादे हिरण्यासंगमनीयं नाम चत्वारिंशदधिकशततमोध्यायः ॥१४॥ एकचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः मधुगदितीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाय। नमो देवि ! प्रवक्ष्यामि दिग्ण्यासंगमादनु । धर्मायनी नदी या संगना मह गया सत्र म्नात्या नरो धन्यनिदिवं यायमंशयम् । यत्र धर्मरतं मीर्य यः पश्यनि म पुण्यमाया ॥२॥ धामप ये कुर्यमुच्यने पिजामा मध मधुरातीयं सर्वपापाशनम् । म्नावायं मधुरानाय द्रश्यो मधुहाहरिपत्रविधानमनप्पो पसन्धमयाकुन्द ·ध्यानेनयसमायुतोदयामा तटस्तदा । म धारापानी पानापा प्रति निरीक्षमाणाम्लसरिद्वार ममागमा निरनुमानामानि निम्पश: ५०२ पामपुराणम् । [६ उसर कंसासुरपधे वृने गन्तुकामः कुशस्थलीम् । उपित्या सप्तरायं तु स देवश्चन्दनात भोजवृष्ण्यन्धकवृतो धीरोदयपुगः । मधुरातीर्थमासाद्य स्नानं कृत्या विधा मधुरादित्यनामानं यत्र स्थापितवान्हरिः । अष्टादशसहस्राणि विप्राणां यशशालिन स्थापयित्वा यया दया दानानि विविधानि च। तत्र तीर्थसहस्राणि तिष्ठन्ति व सुरेश्वरि!॥८॥ श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं पितृणां हितकाम्यया । न भेतव्यं जरासन्धाग्मतीर्थे घसतांस प्रत्युक्त्या तान्दिजान्कृष्णः प्रययों द्वारका प्रति। तस्मिस्ती नरः स्नात्वा मधुराकं प्रपूजयेत् ॥ १० ॥ माधस्य शुसप्तम्यां कपिलागोमदानतः । विरसौग्यानि भुक्त्वह पदमादित्यमानजे 2णु मुन्दरि! पक्ष्यामि इतिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्या मुख्यते लोको ब्रह्महत्यादिपातकात् ॥ १२ ॥ एकस्मिन्समये देवि ! माण्डव्यरिसत्तमः । गङ्गाद्वारे महापुपयं तपास्तुमहत्तपः । पत्राशीच फलाशीचयायुभक्षकरः सदा । अहोरात्रं सदादेवि विष्णुध्यानपरायणः । योगाभ्यासातो नित्यं नित्यं धर्मपरायणः तस्मिन्देशे तुबैदेविराजा ये विमोहनः गजायरयपत्तीना मगदी यहुला भुपि । सोमचन्द्रति विष्यातः पुत्रस्तम्य मुलक्षपाः एकदा नुमदा देवि! गतो बापट यने । तत्र गत्या सदा तन परया शालेदयानिया स्थात्मानं ग्मयामास स्थलोप: परिवारितः । मीशागत दारानिर्जािता सुरेश्यारि सत्या रात्रौतदारानारावासासेटके यने । ताया गया ध्यतीतायां मार्ने प्रावक हतोयोपिशेण धोरणात्र दुरात्मना । मादा हानि राम्दोम्त्य गतकगतो हरित २०॥ तदाराही भपारमय गग्नुकामा समुराकाः । चौरेणापता सम्पदलिदि॥ २५॥ ।

·। चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] धर्ममाण्डव्यसम्यादवर्णनम् * वाश्यं तुसमायातो हात्याराजभटेस्तदा एवं विधार्यते सर्वे गृहीत्वातंमहामुनिम् निवेदयामासुस्तं चौरं मुनिसत्तमम् । अश्वापहारी ह्यानीतचौरोऽयं नृप सर्वदा र दत्तातदातेन शूलिकारोपणे पुनः । तदा तैस्तुभटैः समिलित्वा बन्धनं कृतम् . वैशूलिकामोतस्तत्क्षणात्तु कृतस्तदा । न ज्ञातं तेन तत्कर्म शूलिकायाः प्रतोदनम् -योगसमारूदोविष्णुध्यानपरायणः । शलिकापोतनं ज्ञातं कतिचित्कालयोगत.॥ माण्डव्योऽहमृषिश्रेष्ठ केन कर्म त्विदं कृतम् । त्रिकालज्ञानी सर्वज्ञो भगवास्तव्यचिन्तयन् ॥ २६ ॥ धर्मस्य च इदं कर्मन चान्यस्य कदाचन । योगारूढः स धर्मात्मा गतोऽसौ धर्मसन्निधौ ॥३०॥ तत्र गत्या हवाचेदं शृणु त्वं धर्म! साम्प्रतम् । त्वं च धर्मइति स्यातो लोके वेदे च सर्वदा ॥ ३१॥ टकामोतन कर्म कथं चंय त्वया कृतम् । तत्सर्व श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो देव न संशयः धर्म उवाच । गुप्य त्वं द्विजश्रेष्ठ पूर्वजन्मनि पातकम् । तदहं कथयिष्यामि कृपां कुरु ममोपरि।। टत्ये तु इदं फर्म पूर्वजन्मजपातकम् । तच्छणुप्य महामाज्ञ भवेऽम्मिन्पातकं नम् स्मिन्समये विप त्वं गतो विजने धने । तत्र गत्या त्वया विप्र जीवः शलभसम्मक' रोपित सर्व शूल्यां कर्मणा तेन दुःखितः। रामा शलेऽपितस्य वैकर्मणानेन सुबत थैव प्रभोकलयं कृतं कर्म शुभाशुभम् । अल्पमात्रमिदं कर्म त्वया भुतं न संशयः ।। मुखीभवतु विप्रेन्द्रगच्छत्वं हि यथेच्छया। एनद्वाक्यं ततः श्रुत्वा माण्डव्यो द्विजसत्तमः॥ ३८ ॥ उपाय पवनं तत्र स कोपादरुणेक्षण: ॥ ३॥ माण्डव्य उवाच। पापिष्ठ! दुराचार! किंस्तं यहुपातकम् । येन त्या इदं फर्म लिकाया प्रतोदनम् म पाययकोपेण दम्त्यं भव सर्वथा । क्रियता कालयोगेन वंशेये चन्द्रसके। ।

·पामगाणा [ उत्तम गायुगे महिना स्तं महिमहरिणा रे पाण्डपुग्नु माधार प्रयत्तितम् ॥3॥ सगधारको प्रामीहरजटायुतम् । सनगाणि गङ्गाया यानि लोकेषु सतम्। पनि सानि पुण्यानि ताऽम्मिन्मधार के। सनधारे एनं धाद पितृणां मिदायकम् ॥ ६ ॥ zणु देवि प्रयत्यामि इतिहासं पुगतनम् । यत्या देयदेयेशि ग्रहालांक. मजेदुध्रुवम् काँपीतकम्य पुत्रीय महिनामाऽनियिध्रुनः । विष्णुध्यानम्तो नित्यं विष्णुलोकापूजक येदाध्ययनकर्ता च अग्निहोत्रपगयणः । सुम्पाविश्वस्पेनि स्त्रियों द्वम्तम्नु तनुगृहे ।। ताभ्यां पुत्रविहीनाभ्यांदृष्ट्वादेविविशद्विनः । किफर्तव्यमिनि यायननिचिन्नापरोऽभयन् पिरो घंशस्तु पुगेण हान्यथा नरकं यजेत् । एवं चिन्ता प्रकुर्वाणो न मुखं लभते पचित् ॥ १४ ॥ तदा स्वगृहमुत्सृज्य गतो वे गुरुसन्निधौ । नमो वे गुरवे तुभ्यं देवानामुपकारिणे ॥ त्वं नाथः सर्वलोकानां ब्राह्मणानां चरक्षकः । यज्ञानात्वंप्रकर्ताचद्विजगजनमोस्तुते अपुत्रोऽहं तु विप्र किं कर्तव्यं मया प्रभोः। यद त्वं तु यथा सर्वपुत्रोभवति निश्चितम् अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव य । येन केनाऽप्युपायेन पुगम्य जननं चरेन् इति वाक्यं तु संस्मृत्य हागतम्तवसन्निधौ ॥१६॥ गुरख्वाच। गच्छ त्वं मुनिशार्दूल यत्र साभ्रमती नदी । तत्रगत्वामुनिश्रेष्ठ पुत्रान्वैप्राप्म्यसे ध्रुवम् तद्वाक्यं तु समाकर्ण्य नमस्कृत्य तु दण्डवत् । सगतो विप्रराजस्तु नदीं साभ्रमती प्रति ॥२६॥ मङ्किनामा तु विप्रपिस्ता गत्वा तपो महत् । अतप्यत तदा देवि यावर्षचतुष्टयम् ।। माता कृतं तेन मकिना ब्रह्मवादिना । त्रेतायुगे तदा देवि तदा ती महागुतम् ॥ जातं तान सन्देहः पुगदं सार्वकामिकम् । अचाऽपिमाहितीर्थाभ नभूतं न भविष्यति सधै द्विजयरो मङ्किः पुधान्याप्य यथासुखम् ।

·m चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] * ब्रह्मवल्ल्यादितीर्थमहिमवर्णनम् * एतदाख्यानकं दिव्यं पवित्र परमं महत् । पुनसौग्यादिकं सर्व लभते श्रवणादतः ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपश्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्पादे सप्तधरतीर्थमहिमा नाम त्रिचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१३॥ चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ब्रह्मवल्ल्यादिनानातीर्थमहिमवर्णनम् महादेव उवाच । बहावल्लीमहती ततो गच्छेत्तुरेश्वरि ।। तस्य तीर्थभ्य स्वरूपं साक्षान्छणुसुरोत्तम या साभ्रमतीतोयं ब्रह्मवल्ल्यम्भसा सह । युज्यते ब्रह्मतीशं तत्प्रयागेन समं स्मृतम्। ता पिण्डप्रदानेन तृनिर्दादशवार्षिकी । पितॄणां जायते नूनं ब्रह्मणो वचनं यथा ॥ गयाघ्राद्धसमं पुण्यं ब्रह्मवल्या विशेषतः । या शात्या प्रकुर्वन्ति पितरम्तृमिमाप्नुयुः गोदानं भूमिदानं च अन्नदानं तव व । एतदानसमं पुण्यं ग्रलवल्या विशेषतः ॥ औच सनकाद्याम्नु स्नान्याच विधिपूर्वकम् । परं ब्रह्मग्दध्यानाद्विष्णुलोकमवाप्नुयुः पुष्करे. चव गङ्गायां क्षेमे चाऽमरकण्टके । तभ गस्या तु देवेशि यत्फलं लभते नमः॥ तत्फलं समवाप्नोति ग्रह्मवल्या विशेषतः । चन्द्रसूर्योपरागे च दानं ये ददने नराः। तत्फलं समवाप्नोति ब्रह्मयल्या मुरेश्वरि । मूना: प्रेताः पिशाचाधयेये विदुएयोनय' दिव्यरूपधरास्ते च शङ्खवक्रगदाधराः । नेऽपि सर्गे हि गच्छन्ति स्नानंत्यामुरेश्यरि धृत्या तुलसिजो मालो नारायणमनुम्मरन् । कुण्टं दिव्यमानन्दं याति पै पदमव्ययम् ॥ इति ग्रह्मवलीतीर्घमाहात्म्यम् । पृतार्थ तनो गच्छेत्सण्डतानि विश्रुतम् । सा स्नात्या दिवं गायो गोलो न पुगधिनाः ॥१२॥ राण्डरूपेण धर्मयागायोलोकमातरः । शापायच्याविनाम्लेन मण्डीर्यमांच्यने "

·० पागणम
उमा
पायगुगाना
मापो हि लोकमागणी गो पाम्गपुगऽभयम् । पालोमायग्निप्रा.धर्माभिमा
महादेय उपाय।
पुग शेण गोलोके पाडगा मा मागृभिः । मुर्न गया गामा पनि मनि ॥
भगनासो पोशानन दोषणही दरः । मएसाम्यन्दोकाश गायोयाम्यामंदिनीम्
गायः शना भगना मंत्रमाग गुगईग्म् । प्राध्यामह पुनलोयामिनि देयं ययाचित
हर उयाचा
यदा साभ्रमतीतीर्ण प्रायलीसमीपतः।
खण्डमाहदे म्नात्या म्वर्ग में प्रारम्यथ ध्रुवम् ॥ १८ ॥
मनातम्मिन्हदे म्नात्या गायो गोपतिना सह । म्यगं गताः शुद्धतमामहादेयसमीपनः
गोहदे तु नरः स्नात्या कृत्या पे पितृतर्पणम् । गवां लोकमयानोनिदाहालयवर्जितम
नाविन्या निराहारो गोपिण्डं च ददाति हो । स नरः मुखमेधेत यायदिन्द्राश्चतुर्दश
गयों कोटिप्रदानेन यत्फलं प्राप्यते ध्रुवम् । तत्फलं समयानोति खण्डनार्थे न संशयः
गृहीत्यायपत्रं च तीर्थे यः पियते नरः । तन्क्षणादेय शुद्धिः स्यात्खपटतीर्थे न संशयः
खण्डतीर्थात्परंतीथं न भूनं न भविष्यति । ये गच्छन्ति सुरश्रेष्ठेनेनरा.पुण्यभागिनः
तागत्या सुरश्नेप्ठे गवां पूजनमाचरेत् । वृषभं च ततः पूज्य स्नानं चासमाहितः
पूजना न संदेहो गोलोके तु बसेचिरम् । नत्र गत्या विशेषेण म्यर्णगां विनरन्ति ये
तेरा भुञ्जते सौख्यं यावदिन्द्राश्चतुर्दश । दशधेनुं ततः कृत्वा यो ददाति द्विजातये॥
ग्वण्डतीर्थे सुरश्रेष्टे नदनन्तफलं स्मृतम् । तत्र गत्वा तु कर्त्तव्यं पिप्पटारोपणं बुधः
तकृते सति देवेशि पितृलोकं स गच्छति । पञ्चयामलफीदिया ये कुर्यन्ति प्ररोपणम्
इह लोके सुग्वं भुन्या हरिलोकं यजन्ति ने ॥३०॥
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तर खण्डे उमामहेश्वर.
सम्पादे खण्डनीय नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१४॥

·पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः मोमेश्वग्नीर्थमहिमरणनम श्रीमहाश्य उधाच। ततो गच्छेन्मदतीर्थ मलमे समुनमम् । यत्र निमती गुप्या मानमयादि मंगला शापं फोधिन्यमुनिनः प्राप्य गुप्का भयभनी । पहिधति नाम्ना प लोके ग्यानिमुपागमा ॥२॥ सती संप्रपश्यामि पुण्य लोपररिभूतम् । सर्वपाप पुण्यं त्रैलोक्ये गाऽपि रिम् । यत्र ती नगः माया हटा देष मटेनाम् । मुख्यने मताभ्यो हलो प्रगति णु देवि प्राध्यामि एतापम्पारणम् । गुपयादि सामान पत्र सानमती पुणा गहा नाम महानदी । नत्र म्तिमा नाम गरामद imam AISE यमुनिना तो यं परमं मग पुगः पादरियामाग्मना । भागधितो लीगो नागमणनिरवन सम्मानी नुरपशि पगंपि শনি রবি মুসাৰ বার্থসিবিঘমাঃ না मदीनत्र मामांचलपमेन मुरत नीतिमानित miti मामासदेशिकागदन । नियमितिTURfarmire माधमोहिमशिरगरिक समान समलोपारियगर गुगेन । पनि मानिनानिमामानिमारमा मिति mah नमारियां MERennifiRETIris माना

·रदमहालयमिति लोकेख्यार्तिगमिष्यति । कातिश्यामय वंशाग्यां येगच्छन्तिसुरोत्तम
इति श्रीपाने महापुराण पञ्चपञ्चाशन्सहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर-
उत्तम
-
गणम् .
अग्राऽपि यती ना सहन्यायनरम् । यता गुमगाणे गायिका
इति धाmd महापुगणे आशारामादस्या महिमाग उसो
मण्टे उमामहेश्यागम्या मोमेश्य महिमा नाम
पशमग्याशिवधिशासमोरयायः॥२४॥
-
पट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः
रुद्रमहातीर्थमहश्चवर्णनम्
महादेव उवाच।
ततो गरछेन देवेशि ! तीथं रुद्रमहालयम् । केदारानुपर्म साक्षादुद्रण परिनिर्मितम् ।
भाई तय कर्तव्यं पितॄणां तृप्तिकारणम् । तत्र श्राद्धप्रदानेन पितरः सपितामहाः ।।
समाः समभिगच्छन्ति रद्रस्य परमं पदम् । पमुत्सृजने यन्नु तत्र रद्रमहालये ॥३॥
फातिमामय वैशाख्यां रुद्रेण सह मोदते । केदारउदकं पीत्या पुनर्जन्म न विद्यते॥४
-
अत्र तु मान मागेण मुक्तिमार्गान संशयः।
एकस्मिन्समये देधि! त्यत्वा कैलासमागतः ॥ ५॥
सानमती महागड़ा ज्ञाता लोकहिताय वै।
तम नात्या च पीन्याच कृत्या तीर्थमनुत्तमम् ॥ ६ ॥
ततोऽहं चस्वकं स्थानं केलासं प्रति भामिनि । तदन्तरं महापुण्यंतीर्थ जातं महालयम्
न ते विद्यते दुःखं सर्वसंसार पुनः ॥ ८ ॥
सम्बादे महातीर्थ नाम पट्यत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १४६ ॥

·सप्तवत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः सड्गतीर्थमहत्वपर्णनम् महादेय उयाच। देवि घे धूयवा तीयं देवानामपि दुर्लभम् । बङ्गती मिनि म्यातं सर्वपापप्रणाशनम् गङ्गतीनराम्नात्या दृष्टापदगेश्य शिवम् । ननगेदर्गतिगम्वर्गलोक प्रगति गरधारेश्यरं देवा या पश्यति मुगलमे । फासिषयां नुपिशेण पूजन तग कारयेत् अयं विश्वेन्चरो देप. सदा भुवि पलभे । समं ददाति सर्देशो पाश्चितापंप्रदायफः शाव गायकामायापश्यति नमीश्यगम् I ममलमशिन विश्वनाथसादन पुष्पधूपंध नदीपयां मगनन्दिनि ! । परमदान मिली विन्येशं पूजयेतना धनधान्य याऽऽशु पुगोशादिमम्पदः । प्राप्यन्ने नागपंदेश: धाविन्यपूजना रविधीपाने मदापुगणे पपशामाद संहितायां उतरे गण्डे रमामदेवर- मम्यादे गहना नाम समगम्यारिंशदधिकतमनोरयापः ॥१७॥ अष्टचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः मानास्वाधमासम्पन्नम् महादेव उपाय। समस्यालोमा गादिनुभनन् । निगायन माटिनं गुमन् नामोमिना निरनिरः मामारपोजनामरितमानपारा पुटं माय सगुना मhansit

·No text on this page.

·पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः] * जाम्बवन्ततीर्यमाहात्म्यवर्णनम् * पूजयेच्च यथाशक्त्या या गत्वा ने शोवति । या कैवर्तको राजा पूजारवाहनेकशः स गतः शिवलोक तं या गत्वा न शोचति । मजन्ति ऋषयो यत्र या देव सनातनः साक्षाद्विष्णुः परमात्मा नित्यं तिष्ठति भूतिदः । इयं साभ्रमती धन्या धन्यो विश्वेश्वरः प्रभुः ॥ ६॥ या तीर्थान्यनेकानि जातानि भुवि पार्वति!। अत्र चामईकीपुण्य.फल नाविध.शुभैः कर्तव्यमर्घदानं च विधिना त सुन्दरि!॥ ११ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्वादे चन्दनेश्वरमाहात्म्यं नाप्रेकोनपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१४॥ पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः जाम्बवन्ततीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच । जम्बूतीर्थ ततो गच्छेत्स्नानाथं पापनाशनम् । कलिकाले च यत्पुंसां स्वर्गसोपानवस्थितम् ॥१॥ या जाम्बवता पूर्व दशाङ्गे पर्वतोत्तमे । स्थापितं चर्मराजेन लिङ्गं सुरगणानितम् ।। रामेण हि यदा पूर्व हतो रावणोऽमुरम् । तदा जाम्यवता दिक्षुभेरीयोपैःप्रयोपितम् जितं के रामचन्द्रेण रावणो निहतो रणे । लन्ध्या सीनेनि संघुप्य स्नानंतीवरेशुमै स्थापितं तश लिङ्गं तुम्बनान्ना नु मुरेश्वरि । ता स्नात्वा नर सद्यः स्मृत्वा राम सहानुजम् ॥ ५॥ जाम्बवन्तेश्वरं स्नात्वा दलोके महीयते । ययग हि भो देवि श्रीरामम्मरहतम् भवबन्धविमोझो हि दृश्यते सवरावर । अहं रामस्नु विशेयो रामो वै रदपय च । ।

·-- ** पामपुराणम् [६ उत्तरखण्ड मृत्तवत्साऽथवा पन्ध्या पुत्र प्राप्नोति साऽचिरात् ॥ ४॥ सन्ध्याम्नानं जपो होम: स्याध्यायो देवतार्चनम् । कृतं भास्करभकेन माला हाक्षयं भवेत् ॥५॥ अत्र गत्वा तु देवेशि श्रीरवेर्वतमाचरेत् । इह लोके सुखं भुया रघेलोकं हि याति ये मृतवत्सो हि राजपिस्तत्र गत्वाऽकरोत्तपः । सराजापासवान्पुत्र श्रीमालाप्रसादतः अत्र गत्वा विशेषेण उपयासी जितेन्द्रियः । माला पूजयेद्यो मुनिमागीभवेध्रुवम् वसिष्टममुखा विप्रा देवा इन्द्रादयः सदा । निवसन्ति मुरधेष्ठे मालाः रविसनिधी इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहभ्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्वादे मालातीरी नामाचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८ ॥ एकोनपश्चाशदधिकशततमोऽध्यायः चन्दनम्बरमाहात्म्पवर्णनम् महादेय उवाया नांदमानपना माटाकतात.स्थितम् । चन्दनेश्वरमागदामोदस्थानमुत्तमम् পুনথি স্বামী মখ প্রশিক্ষণবাঘিমালা भगा गधिगनाभ्यो दापयाः शययन। हत्या दया जिलानिम्यम्न यात्री नांगमा ॥३॥ सानमा गानो ये गलों में प्राथमि महा भार:माप्रमयां य: म्यांपादन सनु निता आन: पुष्पमा । तालागारमा मायापितांना ॥ ५॥ अनि मनमा ! या Tript मोश्याम ·रकपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ] * नन्दीतपयलेश्वरार्चनवर्णनम् । अथेन्द्रस्तु नभोवाणीनिर्देशाममुचि तदा । जघान फैनमादाय ब्रह्महत्या तदाऽभवत् ।। पप्रच्छ व गुरुं शक्रः पापनिर्णाशकारणम् । धृहस्पतेरथाऽऽदेशात्साभ्रमत्युत्तरे तटे॥ अस्मिन्याने समागत्यस्थानंचक्रपुरेश्वरः । तस्येहसानमात्रेण गतपापस्थतत्क्षणात् पूर्णेन्दुभ्रवला कान्तिः शरीरे समजायत । धयलेश्वरमीशानं स्थापयामास वृत्रहा । इन्द्रनाम्ना च तल्लिङ्ग विश्रुतं पृथिवीतले । पूर्णिमायां तथा दर्श संक्रान्ती प्रहणे तथा थाद्ध कृते पितृणां तु तृतिहादशवार्षिको । धवलेश्वरमासाद्य यः कुर्याद्विमभोजनम् एकस्मिन्मोजिते विमे सहस्रं भोजितं भवेत्। हिरण्यभूमियासांसि दातव्यानि वशक्तितः ॥ १० ॥ शुका गौ झपे देया सवत्सा च पयस्विनी । अप्राऽऽगत्य तु यो विमो रुद्रजाप्यादिकं चरेत् ॥ ११॥ तत्कृत कोटिगुणितं श्रीमहेशप्रसादतः । अत्र नीर्थे नरो यस्तु उपवासादिकं चरेत् ॥ स एव सर्वकामादयो भवत्येव न संशयः। बिल्वपत्रं समानीय यः पूजयनितं प्रभुम् धर्ममयं च कामं च लभते मानवो भुवि । सोमवारे विशेषेण ये गच्छन्ति नरोत्तमाः पा रोग तथा दोपं शमयेडपलेश्वरः । रवी वाऽथ विशेषेण धर्चनं कुरले यदा॥१५॥ तपा महिमा तु भो देवि! न शातः कहिचिन्मया । दूर्वया चार्कपुष्पैर्या कहारः कमलदले. ॥१६॥ पूजनं कुर्वते येऽत्र ते नराः पुण्यभागिनः । श्वेतार्क पुष्पमानीय धयलेशं प्रपूज्यनु । पाधितं लभते नित्यं घरलेशमसादतः । हते थे नीलकण्टम्नु सर्वेशदुर सदा। त्रेतायुगे सविण्यातो हरोघे भगवान्त्रमुः। द्वापर शर्वसंझम्तु की ये धवनेश्वर अशा यत्पुरावृत्त तच्छणुप्य सुरेश्वरि । नन्दिनामा पुरा वैश्य इन्द्रग्राम समावसत् शिरध्यानपरो भूत्या शिरपूजां चकार सः। निय तपोवनम्यं हि लिहं घपलसमकम् ॥ २१॥ उपम्युरसि चोत्थाय प्रत्यहं शिवपलमः । नन्दी लिट्टार्चनरतो यमुराऽतिशयेन हि ॥ अथाशास्त्रेप विधिना पुष्पार्चनपरोऽभवत् । एकदा मृगयाटुग्यः किरातो मूतहिंसक

·पामगुगणम्
[ उत्तम
mपं धान्या गुप्त देविम भेसो पाने कनिगमागमति रामेति मनमाये जानिय
ant मोगसिदिश मतिपनि गुगे गुगे। भाई दि मर्यादेवि धोगमम्मर थरे ।
भृत्याय पुनपिन गयो जापने कगिन् ।
पाग्यो दिनिसरियं धीगर्म प्रमाणम् ॥ १०॥
म्मगमि सान देयि! मनया च विधिपूर्पयाम् ।
जाम्यपना तदा पूर्व गृत्या रामं सुशोमनम् ॥ १५॥
जाम्यपन्त मिनिमयात प्रणाप्यजगांगुरम् । तत्र माट्याचमुक्याचरत्वादेवम्यपूजनम
शिवलोकमयानोति यायदिन्द्राधतुर्दश । अत्र दिमानमात्रेण यथा जाम्यवतो पलामू
सधा य यलमानोनिधीविश्वेशप्रसादतः । अत्र गत्या तु भूदानं पुमान्यच करोति यै
फलं सहस्रगुणितं जाम्बवन्तेशदर्शनात् ॥ १४ ॥
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां उत्तरे सण्डे उमामहेश्वर-
सम्पादे जाम्बवन्ततीर्थमाहात्म्यं नाम पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१५०॥
एकपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः
धवलेश्वरमाहात्म्यपुरःसरंशिवपूजयानन्दिकिरातयोःशिवलोकंगणाप्राप्तिवर्णनम्
महादेव उवाच ।
अस्मात्तीर्थात्परं तीर्थमिन्द्रप्राममितिस्मृतम् ।
यत्र स्नात्वा पुग शको विमुक्तो घोर किल्विषात् ॥ १॥
पार्वत्युवाच।
केनेह कर्मणा शक्रः प्राप्तवान्योरकिल्विपम् । विपाप्पाचकांसोऽभूदितिविस्तरतोयद
महादेव उपाय।
(न्दा मुरेश्वरः पूर्व नमुविधाऽसुरेश्वरः । अशस्त्रवधमन्योन्यं समयं सो प्रचातुः॥३॥

·। शाशदधिकशततमोऽध्यायः ] * चण्डेनचरिकयाम्खमांसतर्पणम् , क्षणाय दुष्टस्य तस्य दण्ड फरोग्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु पचनं नन्दी तम्य पुरोधसः गतः स्याहे नक्तं दूयमानेन चेनमा । तस्यां गन्यां व्यतीतायामाहय च पुरोधसम् शिवालयं नन्दी सम नेन महात्मना । प्रनाल्य पूजनं कन्या नानारनपरिच्छदम् पचारसंयुन रत्या ये ब्राह्मणः मह । एवं यामद्वयं ज्ञानं म्नुयानम्य तु मन्दिनः आयातोऽसी महाकालम्नधा कपो महाबलः। कालपी महागदो धनुष्पाणिः प्रतापवान् ॥ ४७॥ हा भयमंत्रानो नन्दी नत्र यलीयन । पुगेधाज्य सहसा भयभीतम्नदाऽभवत् तेन र नत्र यथापूर्यमपि पाटन । तो पूजा स पदाइन्य यिन्यपर्ग समायम् न पलेन किरात: शिवमार्चपन् । दण्यापतितो भूमायुम्याय म्यगृहं गतः । हा महदाय चिन्तयामाम पे चिरम् । पुरोधमा तदा नन्दी सह प्याकुरदयेता नाम्ना पिया यहयो पेदयादिनः । निवेदितं घास किगत घ यत्रता किं.कार्यमय भो पिता पध्या च यथानथम् । संप्रधानमय मिरिया धर्मशाग्वतः ॥१३॥ : सोता विज नन्दिनं अनादिनम् । शिविप्नं ममुलानं दुनिया मुनि मम्मादानय निलो म्यगृहे अन्यमनम:। यति मायामानन्दी शिपम्योपादनं मान्.. रम्यगृहमानीय प्रतिष्पाप्य पणाविधि । मुपवाटिको पारपरम्माभिम रिधि पूजयामाम यंदा भयागयाना मिग सिमन्दिरम् , ग्पिामाम दिगमनपा । मीन गिराय महमा मांगमिरमान सम्मोमि गंपारमामय। परिमोशन दे पपस्याम्प बरेवा. मोरे जगाय! निररन्दमागमानना एवं मारेगमपुरा मारियम् । रोमोसिसम्मम् ।।

·• पापुराणम् [१.उत्तगत पापागमामाघ्रगतीगरे । भनेकपापहासीर्ण हन्यमानो मृगार ४ यं गिग्माणोगी शिनोभवहिराकः । यदग्ध्या गतस्त्र या निई मुपूजितम् भावनाविण्यातमनेकामण्डितम् । इदं सुपूजिन लिईनानापुर्ण क्लेम्तथा । गदि समालिप गाः राममनीटे या पयः मोऽय मुमं गण्डपपूरितम् टल्या गा हागन गूगमा समुहहन् । परणयेन पूजार्थ यिन्यपत्राणिय क्ष्यत् ॥ शीप्रमागत्य लिहान्नं तदा पूजां समाहरन् । पुष्पाणि सानि सर्याणि विधूतानि इतम्तनः ॥ २ ॥ म्नापनं सम्य लिङ्गम्य कृतं गण्डूपगारिणा। फरेणकेन पूजार्थ यिनपत्राणि सोऽयन् ॥ ३० ॥ द्वितीयेन फरेणेव मृगमांसं समार्पयत् । दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत् । अप्रभृति पूजा ये फरिप्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्थामी च भकोऽहमयप्रभृति शङ्कर पवं नियमवान्भूत्वा किरातो गृहमागमत् । तथा प्रभातसमये देवायतनमागतः ॥३३॥ नन्दी ददर्शतत्सब किरातेन च यत्कृतम् । अव्ययस्थं च तदृष्ट्वा अमेध्यं शिवसन्निधा विधूतानि च सर्वाणि हिंसकेन दुरात्मना । चिन्तायुक्तोऽभवन्नन्दी जातं किं विनमद्य में ॥ ३५ ॥ कथितानि च विधानि शिवपूजारतस्य हि । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात् एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमन्दिरम् । यथागतेन मार्गेण नन्दी स्वगृहमागमन् ततो नन्दिनमालक्ष्य पुरोधागतमानसम् । अप्रवीद्ववनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः ॥ पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमयवीत् । अद्य ट्रष्ट मया विन! अमेध्ये शिवसनियों केनेदं कारितं तमन जानामीह किञ्चन । ततः पुरोधा घचनं नन्दिनं वाप्रीत्तथा। येन विस्वलितं तत्र पुष्पादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मृहो न संदेहः कार्याकार्येषु मन्दधीः ॥ ४ ॥ तस्माशिन्ता न कर्तव्या त्वया पुनरपि प्रमो।। प्रभात रमया साधं गम्यतां तच्छियालयम् ॥ ४२ ॥ १ ·एकपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ] - घपलेश्वरपूजनमाहात्म्यवर्णनम् . किरात उपाय। त्यद्वक्तोऽसौ तदा देव तर पूजारतो हासो । प्रत्यहं रामाणिषधोद्यावन्हि ।। जीवितेन धनेनाऽपि पूजितोऽसि न मशयः। सम्मानानीदि मो स्वामिनन्दिनं भक्तयन्सल'८॥ महादेव उयाच। जानाम्यहं महामाग! मन्दिनं घेश्यवर्तनम् । स्यं मे मनः मवाचेति महाकालमहामने उपाधिरहितायेव ये निप्पपटमानसाः। ते प्रियाम्नेयमेमत्ताने विशिटशनरोतमाः हायुभी स्पीरती नेन पार्षदत्येन शम्भुना ॥ ८ ॥ ततो विमानानि यहनि तत्र समागतान्येय महासमाणि । किगतपर्येण स पश्यवर उदारितम्नेन महासभेण ॥८॥ घलासलोकमापी विमानगरनामासयमेर मामाचीभ्याम्य मदारमनः । नाराजिती गिरिजया पुश्यतो गगावुभौ । उपागमो देवी ग्रहम्य गागामिनी । यथा त्वं दिमहादेव ! नया तीन मंशयः । सारुच्येण च गाय हाम्रमाय. मुजितः ॥८॥ देण्यातनन त्या मिरातोपेशा एएन । मापारमुग्गै मत्याशंगाम्यय पन्यतः उगनुपरया गुती गणोरदार पश्यः । उमापन्यनुकम्पा म मयतादिमिदीनन सरदारिस्थिती नियंपायनमो नम। सोमास भगपानिय दिया प्रामभर.. उपाय परया मन मनोरम पाशिERE अनि सानो द्वापानीपभूग्नुः शतारि गिती देविमभ्याशिनी पियं मन्दी महामानातीशिवानी पापिनोपटिश मन्या मूगाध पायः। पुदीना मानरमाया हिमान!". पासधान्य भात्य परिन् । गरिमिपनि पिपाराHt- ·1 * पामपुराणम् [६ उत्तरखण्डे विभिद्याऽऽशु संतो याहुमासाद्योञ्चरुपाऽप्रवीत् । हे शम्भो.! दर्शयात्मानं कुन्तो मां त्यज्य यास्यसि ६२ ॥ इति क्षिप्त्या ततोऽत्राणि मांसमुदधृत्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करणच किरातः सहसाऽक्षिपत् ॥३॥ स्वच्छंचहृदयं कृत्या सानमत्यां निमजतु । तथैव जलमानीय बिल्वप त्वरान्वितः पूजयित्वा यथान्यायंदण्डवत्पतितोभुवि । यदाध्यानस्थितम्तत्र किरातः शियसनिधी प्रादुर्भूतस्तदा रुदः प्रमथैः परिवारितः । कर्पूरगौरो द्युतिमान्कपदी चन्द्रशेखरः ॥६६ तंगृहीत्वा करेन्दउवाच परिसान्त्ययन् । भोभो वीरमहाप्राक्ष मद्भक्तोऽसि महामते! परं वृणीप्य भो भक्त! यत्ते मनसि वर्तते । पयमुक्तः म रुद्रेण महाकालो मुदान्वित' पपात दण्डयभूमी भक्त्या परमया युतः । ततो रुद्रमुवाचेदं न यरं प्रार्थयाम्यहम् । अहं दासोऽस्मि ते रुद्राला मे म्यामी न संशयः। एतच्छ्लाम्यतमं लोके देहि जन्मनि जन्मनि ॥ ७० ॥ ला माता पिता चल चतां यन्धुश्च सखा च मे। ला गुरुम्वा महामन्गो मनाघोऽसि सदा ॥ १ ॥ নিলাম বাবাই কিসব বা মহঃ tীবাশ্ব প্রাণায় ন तदा उमानादेन नादितं भुपनत्रयम् । भेगझदारशम्देन शक्षानो निगदेन च ॥ ७ ॥ सदा दुन्दुभयो मैः परवाध सहस्रशः । नदीत नापमाफर्य पिम्मधारयरिती परी सोयनं यत्र शिवधि:प्रमशागतः । फिगतो हितमा इष्टी गन्दिनायतवाभशम् उपाच प्रानो पारय समन्दी विग्मयान्यितः। विगतं नोतुषामोडमा परमेण गमाधिना ॥७॥ जहानीया शान्य मनोऽमि पारा त्यानोमिह प्रो मानिया सपल्या पयनं तम्य मिगलान्यायान्थिनः । मन्दिनं ग करे या गारं गुणागत! दरम्य भगवागत किगर्न पाश्मीन् । हिसावरा मां गणानामिह समियों ·पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ] * यालायन्येसूर्यवरवर्णनम् । तिं दृष्ट्योग्रतपसा परिउं ब्रह्मवित्तमम् । वानप्रस्थविधानेन पूजयामास तं द्विजम् । चाच रविभक्ता सा फयाणी तं तपोधनम् । भगवन्मुनिशार्दूल किमानापयसित्रम सर्व तुभ्यं यथाशक्ति दाम्यामि म्पनन विना । सूर्यभनाऽस्मि ते पाणि दाम्यामि न कथञ्चन ॥१०॥ नेध नियमैधापि तपोभिच नपोधन! । सूर्यम्तोपवितव्यो मे देवत्रिभुवनेश्वरः। इन्युक्तवत्यां तस्यां तु म्मयनिय निरीक्ष्य ताम् । उवाच नियमस्थां तां सान्त्वयनिय भाकरः ॥ १२॥ मंचरसि फल्याणि! तपः परमदुष्करम् । यदयं च समारम्मस्तव पाले' मयंप नन पसा लभ्यते सर्व सयं तपसि तिति । देवन्य प्राप्यते भने तपमा मोक्षरय च। मानि पञ्च सुभगे पदराणि प्रतीच्छ मे।दत्या म पदगण्यम्य पञ्चेन्युनवापियं एमाला तुफल्याणी ग्रहपी विहायनाम् । स्थितोऽसौनानिदूरेपन्नामेमदायमा स्थित्या जिशामया मातम्याय ग्राह्मणो रयिः पदाणामुपयनं फारयामास भास्करः॥१७॥ तः सा प्रयता याला प्रालिगिनधमा । पासाय पदाणमा पापममनित्रय पिचत्परमा देवि पदराणि महासभा | RATः पयागुमहान्यालोगापमुख्यान नम्मपुत्रो महाबाती दिनं च क्षयमन्यगात् । हुलाशनेन दयानु महान्य पाष्टमअप नादी प्रान्य मा पचा पापडे घारगंने बाद बदम न पाहननिया दाया दग्धा पुनः पादानुपाचार्यतेऽनपे । माया पानांदेपोंदिया नामर्शामाय न्याय मममनः । पाथ परमातम्नां कन्या समताम् । पूर्व उपाय। सोनिबारे मनरात नरमा मसयाापामाइसिमरामा बानमा अस्मिानीय नामदगो निमामि । मनानामनि रामानि पिरानं मासमदानो पिम्। पिदार मिमि पुग .

·- • पागम् [उता স গান শ ম নাrিt শামস সমানাগারা नमोfasat पिनारणामा मानंगदानवनिमोनमः orrianोग गुपया गान्तिरालम् । पत्यागेराम पिनुमावसरे दिन याममम मार्गामानुगानुभूयम् । सगारकामदादेयिनियमायानिमया भागय शिव देवं समस्यर्ग या तयारसा गाउति मुग्यांप्रनिनमंशयः गंन गुग्धाभियोगेन लिगदपलीएलम् । धधरं नाम ततः सबानं भुवि सर्पदा जनोऽत्र सपा देपि प्रियन्तेकालनोदिता। तेते शियपदं यान्तियायधन्ददिवाकरी दनिधीपारे महापुराणे पश्चपासादया संहितायां उत्तरे मण्डे उमामहेश्वर- सम्पादे घपलेश्यग्मादात्म्यं नामफपश्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११ ॥ द्विपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः सघालायतीवृत्त बालापेन्द्रतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाय। तीर्थानां प्रवर तीर्थ सानमत्यास्तटे स्थितम् । यालापइतिविष्यानमुक्तिमुक्तिपदायकम् तपस्थिधारित तीर्थ यियुधानां समाश्रयम् । तत्र कन्या तपस्तेपे परमं सुनता पर कन्या कायमुनेःसाध्वीकरणाऽप्रतिमा भुवि । पालाबालावतीनामकुमार्गग्रह्मवारिणी प्रतं वचार साविभ्या नियमहुभिर्युता। भर्ना मे भास्करो भूयादिति निश्चित्य मामिनि ! ॥४॥ समास्तस्यासमाकान्तादशसाभ्रमतीतदे। चरन्त्यानियमांस्तांस्तान्मच्यापरमथरान् तस्यास्तु तेन वृनेन तपसा प्रतवर्षया । मक्या च मगयाप्रीतः परया भनिसम्प माजगामाश्रमपदं देवदेवो दिवाकर आस्थाय का विप्रविष्टस्तु महामना.

·नञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ] • दुर्धर्षेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् . दाययों स्ने माने यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते देवि अत्र तीर्थ न संशयः ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहनां संहितायां उत्तरे खण्डे यालापेन्द्र- तीर्थ नाम द्विपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १५२।। त्रिपश्चाशदधिकशततमोऽध्यायः दुर्धश्वरमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। यत्तीय प्रवक्ष्यामि दुर्धश्वरमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण पापोऽपिपुण्यवान्भवेत ने देवासुरे युद्धे देत्ये च निधनं गते । दुर्धर्ष च व्रतं कृत्वा यत्र भार्गवनन्दन ॥२॥ राज्य महादेवं दुर्धर्ष लोककारणम् । मृतसञ्जीवनीमाप यत्र विद्यां हि त्र्यम्बका पार्थमुशनम्तीर्थ विख्यातं जगतीतले । काव्यतीर्थे कृतस्नानः पूज्य देवं महेश्वरम् । श्वरसम्यं वै सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र वृत्तं तु श्रोतव्यं त्वया च नगनन्दिनि॥ । यदा भवेद्युद्धं वृत्रयासवयोरिह । तदाऽसुरेजिता देवा मघवान्दै सुरेश्वरः । किंकर्तव्यमिति ध्यात्या गतोऽसौ तं गुरु प्रति ॥६॥ इन्द्र उवाच। अस्माकं त्वं गुरु साक्षादेवानां पालकः सदा। मृणां त्वं घर श्रीमान्कृपां कुरु दयानिधे!॥७॥ वृत्रेण निर्जितोऽहं च के गच्छामि च मुव्रत!nen वृहस्पतिण्याचा शृणु देवेन्द्र ! वक्ष्यामि येन त्वं हि सदा मुखी । मम धाक्यं कुरुष्वय यदीच्छस्यात्मनः शुभम् ॥ ६॥ -- - -- - - ·उगरम पापणम् . utari : माया yिefr: सादियगुहला योदगर्न प्रति nৗময়ামশিগামাথ বিশালো। যীলালাগা সুবিধা যিম্মা লাগিয়েবি । माया गांगरेपानितनय पितामहान् ॥ २५ ॥ गुjnm surgeणेग्यो गुडीदनम् । फापीरेशपापुणे रकादियाननम् ॥ ये कुन्नि गगन पे गर्षलोक पसन्ति च । रका धेनुं भगे दद्यादेष य धुरन्धगम् सपालमासोनि म नगे निरणम्यजेत् । प्याधितोमुन्यने रोगाबद्धोमुन्यतयन्यनाम् साऽम्मिपिण्डदान सूप्ति यान्ति पितामहाः ॥ ३२॥ महादेव उयाचा तथान्यदपि माहालयं तीर्थम्याऽस्य तपोधने । श्रूयतां यत्पुरावृत्तंत्र्यासेनकथितमहन पुराऽत्र महिगे वृद्धो जरया जर्जरीनः । अशक्तो भारमुखोई सार्थयाहस्तमन्यजन् । स निदाधे जलं पातं जगाम च महानदीम् । देवात्पई निमोऽसीततोमृत्युयशंगतः प्लावितास्थिर्जले पुण्ये तीर्थस्याऽस्य प्रभावतः । कान्यकुब्जेश्वरसुतो राजा जातिस्मरोऽभवत् ।। ३६ ॥ संम्मृत्य यस्मवृत्तान्तंप्रभावं तीर्थजं महत् । आगत्य तज्जलेनात्या ददौदानान्यनेकशः स तत्र स्थापयामास देवदेवं महेश्वरम् । अत्र तीर्थ नरः स्नात्वा सम्पूज्यमहिपेश्वरम् ॥ ३८॥ रतादित्यमुखं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । साभ्रमत्युदकं यत्र पूर्वतः पश्चिम बजेन् ॥३६ प्रयागादपि तत्पुण्यं सर्वकामप्रदं महत् ॥ ४ ॥ दत्तं द्विजेन्द्रषु हुतं यदग्नी श्राद्धं कृतं जाप्यमिहाऽक्षयं स्यात् । गोभूतिलाः काञ्चनववधान्यं शय्यासनं घाहनछत्रदानम् ॥४१॥ यं यं धाश्यते कामं तं तं प्राप्नोतिमानयः । श्रीमहेशप्रसादाचतीर्थस्याऽम्यप्रभावतः चालापेन्द्रमिदं तीर्थ पुष्यं पापहरें सदा । यं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे धीतरागाः सदैव तु॥ यत्र माहिषनामेति श्वेताख्यं पुण्यदं महत् । यत्र स्मात्या तु देवेशि पुनर्जन्म न विद्यते ·विपशाशदधिकशततमोऽध्यायः ] * दुर्धर्षेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् * गोदायर्या रुने माने यत्फलं लभते नः । तत्फलं लभते देवि अत्र तीर्थ न संशयः। इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्सरे खण्डे यालापेन्द्र तीर्थ नाम द्विपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १५ ॥ त्रिपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः दुर्धवरमाहात्म्यपणनम् महादेव उवाच। भन्यता प्राश्यामि दुपैश्यग्मुनमम् । यम्य म्मरणमात्रेण पापोऽपिपुण्यवान्भन् इसे देवासुरे युद्धे देत्ये व निधनं गते । दुधं च मन एरपा पर भार्गवनन्दनः २॥ समाराध्य महादेयं दुधं लोकवारणम् । मृतमधीपीमाप यत्र विद्या विभागात देन्यायमुराननीय विग्यानं जगतीतले । काता मानः प्राय देयं मोयाम् । दुश्वरस सर्वपापैः प्रमुभ्यते । भत्र म धोतव्यं यया मनगननिनि. पुर यदा भवेयर पत्रपासपयोग्दि । सामुजिता देया मध्यान्य मुरेभ्यः। किंवघ्यमिति ध्यात्या गोसीगु dि दिपाग भामा.त्य गुर मासापानों पाrane शाणा स्परामारोपर पानि पण निजितागानि मुनर:: पायरियामा देपेद्र पायानि पेन सिदा मुनी। मात्र या पुरणपोप्यमान गुन्न ।।

·.पागमम् . उत्तम srcলটি গনি সত্ব দামাম শিলা। श्रीले पपिगंगा गोगदिमा नियुः ॥१४॥ Urmirriनि गधोगामागग शिजने ॥1 गण्डकारिणा न मान महाशम् I मानिना ग य पुष्कमेन दुगरमना माघमारोऽगिर गया यि । गुथमो हिदुगना निणी गवाल्म मय भार्या प्रगमनभागना सम्म सनिधी। निराशा म निराहाग पासी पुष्यामः स्थितः॥१८॥ 7 प्रातः परम्नेन मृगोऽपि मदियोऽपि पा । शनायन नभ्यय अन्नमादायमामिनी नेन या प्रचण्डा सा भावान्ती लोयना । सातम्यमार्यानधाय जलमध्यपानह सापत्तयोकधारमा पदि शीघश्चमश्य । समानीतं त्वदर्थव मन्म्यमांसमाऽधुना एतं कि मू: पूर्यधुमांसं पार्थे न दृश्यते । नाऽशितं च स्यया मृद्र कुटुम्ब लड्ने तब पलछुत्या तु पचनं चण्डायाधण्डम्पयान । शिवराम्युपयामेन रात्री जागरणेन च शुद्धान्तःकरणो जात: स्नातुं नद्यां शुचिरतः । यावत्स्नाति स दुशात्मा तावच्छ्या तत्र वाऽगतः ॥२४॥ शुना तदा भक्षितंच समांस मुरेश्वरि ! । चण्डा प्रकुपितातंच श्वानहन्तुमुपस्थिता निवारिताहि चण्डेन चण्डाप्रकुपिनातदा । न हन्तव्यस्त्वयाचप किमनेनाऽशुभ कृत तयोक्तं भक्षितं चानमनेनेच दुरात्मना । किं त्वं भक्षयिता मृद भविताऽद्य बुभुक्षिर पुष्कस उवाच। यदुना भक्षितं चानं तेनाऽहं परितोषित. । किममेन शरीरेण नश्चरेण गतायुषा ये पुष्यन्ति शरीरं वै सर्वभावेन भामिनि !! मूढास्ते पापिनो शेयालोकद्वययहिष्कता तस्मामा परित्यज्यकामंचापिदुरात्मतामा स्वस्थाभावविमर्शेनतत्त्वबुद्धयास्थिराम अहमेतच्छरीरं वै खड्गधारव्रतेन यत्यक्ष्याम्या घरारोहे ! किं चिरखीचनेन । महादेव उपाय। इत्युक्त्या सड्गमालय यावद्भिनत्ति कं स्यकम्।

·- चतुष्पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ]* चण्डकिरातस्यशिवलोकप्राप्तिवर्णनम् १५२७ आगताश्व गणास्तावहिवः शिवनोदिताः ॥ ३२॥ विमानानि यहन्यत्र आगतानि तदन्तिके । दृष्ट्वासचैव तान्येयं विमानानि गणांस्तथा उपाय परया भक्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति ॥ ३३ ॥ पुष्कस उवाय। कम्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः । सर्वं स्फटिकसङ्काशाः सर्वे चन्द्रार्धशेखराः कपदिनचर्मपरीतवाससो भुजङ्गभोगः कृतहारभूपणाः । श्रियान्विता रद्रसमानवीर्या यथातथं मो! वदतोचितं मम ॥ ३५॥ पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुस्ने रुद्रपार्पदाः ॥ ३६॥ गणाऊचुः। मपिताः स्मो घयं चण्ड! शिवेन परमेष्टिना। आगच्छत्वरितो भूत्या सस्त्रीको यानमारूह ॥ ३७॥ दिङ्गार्चनं हतं यनत्वयारात्री शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि परमां गतिम् तथोको धीरभद्रेण उवाच प्रहसनिय । कि मया मुशतं चीण पापिनापुष्कसेन हि ॥ मृगपारसिकेनय मूढेन च दुरात्मना । पापाचारो छहं नित्यं कथं सगै घसाम्यहम् । कलिङ्गाननं चाऽद्य कृतमस्ति तदुच्यताम् । परं कौतुकमापनः पृच्छामि कृपया पद धीरभद्र उवाव। देवदेयो महादेयो यो गङ्गाधरसनकः । परितुष्टोऽद्य ने चण्ड !समायम्य उमापति मासगिकं त्यया चाऽद्य एतमर्चनमेव च । फोलं निरीक्षमाणेन विल्यपशणि चैव हि छेदिनानि त्वयाचण्डपतितानि सदयहि । लिगम्यमानके तानि तेन त्वं मुहती प्रमो! तवं जागरो जातो महावृक्षोपरि धुवम् । तेनैव जागरणय तुतोष जगदीश्वर उतनय महाभाग ! फोलसन्दर्शनेन हि । शिवरात्रिदिन घ्यायप्रसनाऽप्युपोषितम् ॥ तेनोपवासेन च जागरेण नुखमा देवघरो महात्मा । नव प्रसादाय महानुभाषो ददाति सर्यान्वरदो पराध पपमुकम्मदा तेन धारभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानापमारोहयपत्यताम्। मना ·पामपुराणम् * [६ उत्तरखण्ड गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुन्दुभयो नेदुमरीसूर्याप्यनेकशः ॥ पीणावेणुमृदङ्गानि लास्यनाट्ययुतानि च । जगुर्गन्धर्वपतयो ननूतुश्वाप्सरी गणाः । चामरैयाज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधरपि । महोत्सवेन महता धानीत शिवसनिधी पुष्कसोऽपि तदा मातस्तीर्थस्नानशिवार्चनान् । किं पुनः श्रद्धया भक्या शिवाय परमात्मने ॥५२॥ पुप्पादिकं फलं गन्धं ताम्बूलाक्षतमेव च। ये प्रयच्छन्ति लोकेऽस्मिस्ते रुद्रा नाऽप्रसंशयः ।। ५३ ॥ महादेव उवाय। वदाप्रभृति तत्तीय खड्गधारैति विश्रुतम् । एनत्तीय कलौ गुप्तं भविष्यति मुरेश्वरि! माघमासेऽथ यशावे कार्तिक्याच विशेषतः। स्नानं ये च प्रकुर्वन्ति मुक्तास्ते नगनन्दिनि ! ॥ ५५ ॥ पसिष्ठो घामदेवश्च भरद्वाजोऽथ गौतमः । म्नानार्थ ये समायान्ति देवं द्रष्टुं पिनाकिनम् ॥५६॥ त्रियुगे पर्तने लिङ्ग फली नैय तु पार्यनि ! विश्वामित्रेण ऋरिणादत्तशापोहाई तदा पार्यत्युवाच। क शापम्तु अपिणा दत्तश्चय सुरेश्यर ! नई श्रोतुमिच्छामित्यस्तो देय न संशयः महादेव उपाय। एकस्मिन्समये देवि ! विश्वामित्रो महातपाः । भागनः सदगधारेस्मिना पै पामागुते ॥ १६ ॥ साधमत्यो कृतम्मानो दर्शनं कृतममम तिष्ठति निन्य या भनेकया। तोऽपि महाकालियः पापा । मामदत्तनदान शिषम्योपरि माहिती या तदपि मामय पिण्यामित्रोपे पुनः । मनीय तदानुष्त पापिना सनम नदसम्नाय दण्डो हिशण परमाना { नम्मादहं दिनिधिया पाim शिवाय तान शोर देविय नदार मिलियुगधी गुनायं मय ·पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः] * दुग्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् . इति दत्त्वाऽथ वै शापं गतवान्मुनिसत्तमः । तदाप्रभृति भो देवि गुप्तोऽहम मम स्थाने विशेषेण पूजनं कुरुते यदि । तेषां हि दुरितं यच नश्यते तत्क्ष मृन्मयीं मामकी मूर्ति हत्या ये पूजयन्ति । अध स्थाने विशेषेण मायकेतु घसन्ति हि ॥६॥ खड्गधारेश्वरइति नाना ख्यातः कलीयुगे । कृते मन्दिरं नाम त्रेतायां गौ- द्वापर विश्वविख्यातः कली खड्गेश्वरः स्मृतः। दक्षिणं भागमाधित्य मम स्थान सुरेश्वरि ! ॥६६॥ इति शात्यातु तय कृत्यामूर्ति सदा युधः । पूजनंकुरते नित्यं चाम्हितं फल- धर्मार्थकाममोक्षाच लभते मानयो भुवि । धूपं दीपं च मैवेद्यं तथा धै चन येऽर्थयन्ति हि देवेशि लोकनाये मद्देश्वरि । न दुःखं तु भवेत्तेषां सत्यं सहर इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशसादम्यां संहितायां उत्तरे व साधारेश्वरमाहात्म्यं नाम चतुप्पश्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१० । पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः मदधीचि दुग्धेम्परमादात्म्यानम् श्रीमहादेव उवाच। सहगधारादक्षिणतम्लीय परमपावनम् । दुग्धेश्यामिति प्रोक्तं सपा यस्मिताय ना मान्या दृष्ट्या दुग्धेसर हाम् । पुमान्सयो विमुच्येत दुमालपारसमुद्वात् । २५ दधीचिना तपस्तन साभमन्याम्न शुभे चन्द्रमामा महायुश्या गड्या - तत्र स्नानं च दानेच पूजा तपम्तया।समयतां पाति दुग्धीर्य- ·. rammaticarinema मना Timimना मागताः मुPITITrinfrimo मारपीगोगमन निजि जनेमामा माग मानगुगुका..ca गुमनाम पापमानः गहमांग माउले में पापम्। पिशानिमिताभने । परम्गो गास निम्म पम गताः गणे गुनियामानोपरिधिाम । पत्र मासमनी पुग्या मिलिना गन्द्रमागया पगंगा परमेय ग्राममा यथारगिम् । पिमाहिती य मुशवों मार्यया सदर या पला दिसापिया तपा:मी मुनिरातमा राष्टः गुरपसा:प्रणिपातपुरसम्म ऊगिरे में सक्षा देया यदम्पतिपुरोगमा।हां दाता विपु लोकेषु विदितः पूर्णमेवच । यामायं च पयं सर्ने रपत्साशं समागताः । भयभीता ययं सर्वेऽसाणि नो दातुमईसि ॥ १५॥ इत्युक्तोमुनिपर्योऽसी देवानाद महामतिः। पीतानि तानि मोदेवा जलेनालाव्य मन्त्रतः सतो देवाऽनुपन्विनं दैत्याना निघनाय च । देहाम्धीनि त्यग विम!दत्तानीति द्विजोऽयदत् ॥१७॥ इत्युन्या ताम्बपतों स भेषयामास चाऽऽथमम् । तदोवाच द्विजो हटो देवास्मित्या महामतिः ॥१८॥ पीतानि तानि भो देवा गृहीचं च यथातथम् । इत्युक्त्वा च द्विजो देवि योगमास्थाय योगवित् ॥ १९॥ ततोऽनुवन्सुरा विनं स्मयन्तंछलयागिरा । त्ययिजीवतिभोब्रह्मन्कुतोऽस्थिीनिलमामहे प्रहस्योपाच विपिस्तिष्ठध्वं क्षणमेकतः । स्वयमेव च भो देवारत्यक्ष्याम्यद्य फलेषरम् ·पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ] • मुपाया.स्पतिलोकतानिवर्णनम् । इन्युनया स द्विजो देवि ! योगमायाय योगपिन् । प्रहालोकं गत सयो यतो नाऽऽपर्तते पुनः ॥ २२ ॥ मनः सर्वे मुगस्तत्र या तं विलयं गतम् । चिन्तयन्तः मुरगणाः कथंच विशसामहे गुम चाहयामास तामुयाय शचीपतिः । कलेपरं द्विजेन्द्रस्य लीह त्वं पयसा मम मधेनिच पचो माया तत्क्षणादेव दिद्य तत् । निर्मामं च एतं सघस्नया धेन्या कटेवगम् ॥ २॥ जगृहुम्नानि चाऽधानि चम शरमाणिमुगः। मम्य पंशोदयं त्यानमासीदासशिरम्नया ॥२६॥ शामाण्यत्राणि एत्या मे महायागरमाः । पयुदंघारम्यगयुना प्रधानमनपरा: सत: गुपयर्यास्तु पीयरमों मप्रेरितापामुग्कार्य मिखये। पिटोफयामास ममेन्यमा गृतं पनि दमघोविशम्नम् माया गुमसमयो मुगा मानो ग गुकोप सायी। दोनदा समय माना गुयनां मरियपी : २५ भदोमुरा एगध स प प तुपा। नामानुस मा भपन्नु भन्दा गुमायभूनापाग... एवं मुग्गिनी । पिने गावातीला मगो सा गती मापी मोर पिसार निगमागमाचगाय महामान: meanारांनी Nि मry प समनी गर्भमुगण पानं मरन गुपपirlfrent विधिार पwिerPR RETAIमामो भव FORIALS गुरुयोजना निर्मदीप भिना बरामीमाणिमादि। मुETROPRIEntre. मुरेमा fyrenaपालिमानो ·ragharitryaintenarian in maraTREare Thtra Times माह ENTIRE पटपमाशदधिकशततमोऽध्यायः নানানয়মান महादेव उपाय। सुधिगया पूनं परमरायनम् । मन्द्रनामेति ये नाना नदी तरतु मंगताः नत्र माया देयो नित्यं निष्ठति पुष्पाः। यो दमयंदा व्यापी लोकानां मुमदो महान ॥३॥ अत्र मान प्रकटन्ति ध्यान पुर्णन्ति नित्यराः। नत्य प्राप्नुयुम्न में सानमत्यां मियानात् ॥३॥ सामनाउन मननं फालं यहुतरं किल । तम्माचन्द्रेश्वरो नाम स्यापिनों महेश्वरः शुणा:पिताम्तन चन्द्रमागासमीपतः । अतम्नीयांधिकं तीर्य पारनं सदा मुधि फागुन प्राषिणा कारिनंही मुरेश्वरि यत्र हेममयं लिङ्ग दृश्यते नात्र संशयः अत्र नाट्या च पीत्या च एत्याने शिवपूजनम् । ये नराः सद्गमिप्यन्ति धर्मालमन्ति ते ॥ ७॥ पोत्सादिक फर्म ये पुनि विशेषतः । भुत्या म्वर्गपदंते पश्चाधान्तिहरालयम् प्रत्यहं देयि! चन्द्रभागासमीपतः। ..ये लोकाम्से मेयाः पुण्यभागिनः ER - ·मुमपञ्चाशदधिकशतनमोऽध्यायः] • पिप्पलादितीर्थमाहात्म्यवर्णनम् । गत्वा परतटे ये घर्चयन्ति च तं शिवम् । चन्द्रेश्वरति नामानं धीहरं पापदन्तनम् धनगत्या विशेषेण दजाप्यादिकं तथा । ये कुर्गन्ति नरश्रेष्ठास्ते मेयाः शिवरूपिणः सादा तुसुरश्रेष्ठे येऽत्र स्नानं प्रकुर्वते । ते नरा विष्णुरूपा हि विनया नाऽरसंशयः येऽत्र श्राद्धंमकुर्णन्ति तिलपिण्डेन या पुनः । तेऽपिविष्णुरदं यान्ति पिण्डदानप्रभावतः अत्र दान प्रकर्त्तव्यं म्नाने में विधिपूर्वकम् । यत्र स्नात्वा तु मुध्यन्ते ब्रह्महत्यादिकिल्बिषान् ॥ १४ ॥ भटेऽम्मिन्ये विशेषेणचटं चारोपयनिते। मृताः शिवपदं यान्ति यावचन्द्रदिवाकरी इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितार्या उत्तरे खण्डे चन्द्रेश्वर- মামবিমা লাম বখথিকামৗম্বায় । सप्तपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः पिप्पलादनार्धमाहाम्यवर्णनम् महादेव उपाय। दुग्धेयरसमीपे तुतार्थ चानीयपावनम् । रायं तमिणलादम्य नाना शक्तिं भुवि यत्र त्या पूर्ण मातुर्थचनतो मुनिः । उत्पादयामास मल्यो घडयानलमम्मिताम् पितुरानृपयमन्विच्छन्द चम्य महात्मनः । सत्र नारया च पीत्वा च ममइयां ध्यपाति सामन्याम्नटे गुमं पिप्पलादं मुश्चरम् । सत्र म्नान्या तुमो देवि ! मुन्दिमागी मपेपर.४४ भारोपणे पिपरानोफत विधिमकम् । तेसतिमहादेवि मुच्यते धनंन्धनान् पापंन्युपाव। किमयं सानुल्या चोल्पना तां निशेषप ·पामगुराणम् (Tण गया पाया पूर्ण मिपा में प्रमो!nn येन पुत्रेण नाना पिगमण्यमारणाom महादेय उपाय। दीगरियोऽसा IEATE कारणान् । मप्र मन मदनमषिणा परमात्मना सत्र कोलामुगे नाम गिनायं प्रै समागतः । तेन विप्न पतरं कृतं ये नाऽत्रमंशय सार्दनु मुपुत्रेण यहोटेन न घीमना । या हरपादिता तय हनना मुरेन्चार सया ये निहलो दरया कोटो नाम महासुरः। सम्मायिं महाजातं पली गुर्म तु पार्यति ! ॥१॥ इति धीपा महापुराणे पचपश्चाशत्साहम्य संहितार्या उत्तरे पण्डे पिप्पलादती नाम सप्तपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १७॥ अष्टपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः निम्बार्कदेवतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। पिप्पलादात्ततस्तीर्थापिवुमन्दाकमुत्तमम् । तीर्घसाम्रमतीतीरेव्याधिदॉर्गन्ध्यनाशनम् पुरा कोलाहले युद्धे दाननिर्जिताः सुराः । वृक्षेषु विविशुस्तत्रसूक्ष्मान्माणपरीप्सया तत्र विल्वे स्थितः शम्भुरश्वत्थे हरिव्ययः । शिरीपेऽभूत्सहस्राक्षोनिम्योपः प्रभाकरः एवमादि यथायोग्यं वृशेषु विबुधास्तथा। यावत्कोलाहलोदैत्यो विष्णुमाप्रयिष्णुना हतो महाहवे तापस्थितास्ते वृक्षमाश्रिताः । येन येन हि यो पक्षो पियुधेनसमाथितः स तु तन्मयतां यातस्तस्मात्तं न विनाशयेत् । इति सूर्यस्य विश्रामात्पिचुमन्दार्थमुत्तमम् ॥ ६॥ ती रोगहरं स्नानात्साम्रमत्यास्तरेऽमयत् । अत्र गया पिरोपेण तं रयिंपादिपूजयेत् ·एफोनषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ] * फोटरातीर्थमाहात्म्यवर्णनम् * पूजयित्वा सुरश्रेष्ठे ! लमते पाञ्छितंफलम् । अत्र द्वादशनामानि गत्वा योपठन्तिच ते नरा.पुण्यकर्माणो यावज्जीवनसंशयः । आदित्यं भास्करंभानुरवि विश्वप्रकाशकम् तीक्ष्णांशं चैव मार्तण्डं सूर्य चैव प्रभाकरम् । विभावसुं सहस्राक्षं तथापूपणमेव च ॥ एवं द्वादशनामानि यः पटेत्ययतः सुधीः । धनं पे पुत्रपौत्रांश्च लभते नगनन्दिनि ! ॥ एक नामादित्य योऽर्चयेत नरो भुवि समजन्म मवेतिनो धनादयो घेदपारगः ॥ क्षत्रियो लभते राज्यं वैश्यो धनमवाप्नुयात् । शुदो च लभते भक्ति तस्मात्सूक्तं परं जपेत् ॥ १३ ॥ निम्बार्कतः परं सीयं न भूतं न भविष्यति । अत्र स्मात्या च पीत्या च मुक्तिभागी मयेधुपम् ॥ १४ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां मंहितायां उत्तरे खण्डे निम्बार्कदेवतीर्य नामाएपशाशदकिशततमोऽध्यायः ॥१८॥ एकोनपप्ठ्यधिकशततमोऽध्यायः कोटरातीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाव। तम्माद्दरतरे देवि ! सिद्धक्षेत्रमनुत्तमम् । अनिदो पुतः पूर्णमुग चित्रले नीतो याणानुरपुरं तिष्ठति म्म गृहे पुग। पारोयांणध मंदाकोरगीमयाऽम्मग्न् साक्षाया पप्णी शक्तिः सदा रक्षगतत्परा । मेयं देवी नदीतीरे नाप्रनिधिता जित्वा पाणारं सप्ये द्वारका प्रति गच्छना। अनिरुदम्य स्तोत्रेण साक्षासानिध्यमागता ४॥ तर ती मरमात्या परमकं प्रपदान कोटपीमुझ सश्मीमामोनियुपताम् सिद नर नात्या ना कोररवासिनीन् । सिंहयुनेत्र यानेन ग्लोक महायत सम्यो पेम्मरपादेव मुरः सोऽपि घगनने ।

·E * पामपुराणम् [६ उत्तरख अतो येऽत्र प्रगच्छन्ति ते नरा मुक्तिमागिनः ॥ ७॥ तत्र गत्वा विशेषेण स्नानंत्या तु पार्यति । कोटरास्यास्ततःस्तोत्रं पठेद्रयुद्धिपूर्वक कोटराक्षी विश्वरूपा महामाया बलाधिका | त्रिपुरा त्रिपुरणी च शिवाशिवरूपित कन्या सारखती प्रोक्ता दुर्गा दुर्गतिहारिणी । भैरवी भैरवाक्षी च लक्ष्मीदेवीजनप्रि- एतानि यहुधोकानि नामानि च सुरेश्वरि ये पठन्ति नरश्रेष्ठास्तेयान्ति शिवसनि अनिरुद्धकृतं स्तोत्रं ये जपन्ति मनीषिणः । मुच्यन्ते कष्टबन्धात्ते सत्यं सत्यं घरान तीर्धानां परमं तीर्थ कोटरा निर्मितं भुवि । दर्शनादेव नश्यन्ति पापानां राशयस्तथा । इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कोटरानी नामकोनपष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १५ ॥ पष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः वामनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाचा धम्मानीधारपर ती सार्यरातिविश्रुतम् । सप्तनयो यहन्त्यत्र चन्दनोदफमिभित:। भन्यतीर्थाच्छतगुणं स्नानं चाऽत्र विशिष्यते । देपानी प्रथरो देवो यत्राऽऽस्ते यामनः म्पपम् ॥२॥ द्वापरयो माघमासम्पदावम्किलनुफाम् । विगुतसर्यपापेभ्याकुल्तानातारयेट पानीपमप्यत्र तिथिमि दयापित्या प्रयतो मनुष्यः । भाएन समाःगह रहस्यमेततिलरो पनि मिभोजपो ये प्रावणागुम्यापमापकम्मिम्मोतिपिन गाहगोरिलमयेन् तिने मागणे पाहमतिाया उतरेगाडे वामती माम पwिmमोरयार ...

·यं एकपष्यधिकशततमोऽध्यायः मोमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाय। सोमतीर्थ ततो गच्छेद्गुप्तं साभ्रमतीतटे । पानालासन निर्गत्य कालाग्निम्भवद्भवः । सोमतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा सोमेश्वर शिवम् । सोमपानफलंसाक्षाद्धयतीति न संशय अपवान्मुभगो भोगी सर्यशास्त्रविशारदः । न भवति लोकेऽम्मिन्परत्र च शिवंबजे अतिहासं पक्ष्यामि शृणु मुन्दरि तत्त्वरः। श्रुत्वा मुच्यते चाऽत्र ग्रहाहत्यादिपातकात् ॥ ४ ॥ कॉपीतकेन ऋषिणा तपम्त विशेषतः । निराहारः स वै जातः पर्णाशनरत. परम् घायुभक्षस्तपः कुर्वन्नात्मध्यानपरायणः । एवं घड्युगं तब तप्तं तेन महत्तपः ॥ ६ कदाचिवयोगेन सुमसनो महेश्वरः । यद्यत्वार्थयसे विप्र तत्सर्व प्रददाम्यहम् ॥ कौपीतक उवाच। नर प्रसादयेश अत्र लिई प्रजायताम् । अत्र सोमेश्वरइति ख्यातो देवो भवेद्धय यत्र स्नात्वा च भुवया व पाञ्छित फलमानुयात् । अत्र स्थाने विशेषेण रदजाप्यादिकं यदि कुर्वन्ति ये भरगेष्टा धर्मानीलभन्ति ते । अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम राज्यकामी नु तदाज्यं लभते नात्र संशयः । यदिचेत्त्यं प्रसन्नोऽसिनसदेहिमेम महादेव उवाच। नदा चैव सुरेशेन सयं दस द्विजन्मने नदा प्रभृति तत्तीय सोमलिट्रेति विचनम् चन्दन, विन्यपर्येऽचयन्ति सदा शिवम् । लभन्ने मानुषे देहे सौर्यपुत्रादिसमय सोमबारे तथा माने यो गन्धनि हरालयम् । बाहित हमने नित्यंसोमलिनपसाद अत्र गचा नु यो देवि! यताति पलादिकम् ।

·• TETTE [. मामा भनिनिभि मन in mitalirmirmia मनाति- मेमन गुनामनुगमम् ॥ १७॥ rform महागु TARATHEETHEATM सो गां? गोmrirन मातमो sen द्विपष्टयधिकशततमोऽध्यायः सफपीतापानं कापोततार्यमाहात्म्यवर्णनम् महादेय उपाय। ततो गच्छराधा देवि तीर्थ फापोतिक पुनः । यत्र साम्रमतीतोयं प्राचीन सम्प्रवर्ती पिण्ई पदानि यम्त पितृनणर्यकम् । यन्यैः फलम्तयापुरः सदा पर्वणि पर्वणि फाफादिभ्यश्च श्यादिभ्यों यलि सन्ददने तु यः। यमस्य पन्यानं सोऽपि ससखं निस्तरेनर ॥३॥ तम तीर्थे नरः स्नात्या धोशाण्यां गौरसर्पः । पूजयेद्देवमाशानं प्राचीनेश्वरमुत्तमम्। आत्मानं तारयेत्सोऽय पितृनय पितामहान् । कपोतो यत्र चात्मानं दत्त्वा चाऽतिथये मुदा ॥५॥ स्तुतो देवगणैः सर्वैविमानेन दियं गतः । तदाप्रति सत्ती फापोतमिति विश्रुतम् ।। तत्र म्नास्या नर पीत्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥६॥ पार्वत्युवाच । कपोतन कथं दत्तं शरीरं च पद प्रभो! 1 निमित्तं किं तथा देव नाहं येभि सुरेश्वर महादेव उवाच । अश्र तीर्थेऽतिma malam 17 वाजतन्ताभदश्यन्ते विपला भवि ।

·। अषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः] + गोतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् . त्र जीवा वसन्तीह पक्षिणो यहवस्तथा । कपोतेन गृहं तत्र कारितं तु मुरेश्वरि !" त्र तिष्ठति पक्षीशो नित्यं विष्णुपरायणः । कुटुम्बेन समायुक्तो शाखायां वसति ध्रुवम् एकम्मिन्वासरे देवि! द्वादश्यां विष्णुयासरे। श्येनस्तत्र समायातो हातिथित्वेन भामिनि ॥११॥ पोत! भो देहिमांसंतय शारीरकं मम । नोवेच्छापंप्रदास्यामि इत्युक्तं नगनन्दिनि! अद्य वै वासरे विष्णोः क्षुधार्तोऽहं समागतः । तस्मादेयं हि मांसं मे क्षुधार्ताय त्वया प्रभो ! ॥ १३ ॥ स्येनोक्तं तत्तु ये श्रुत्वा कपोतो वैष्णवो महान् । नेनदतंतदादेवि शरीरं नाऽत्रसंशयः न दानप्रभावेण तीथं जातं सुरोत्तमे । कापोतकं महत्तीयं पावनानां च पावनम् ।। अत्र तीर्थ मरः नात्वा कृत्वा वै शिवपूजनम् । ददाति चातिथिभ्यश्च मिष्टमनं सुरोत्तमे इह लोके सुखं भुक्त्वा याति विष्णोः परं पदम् । दत्त्वा ये स्वशरीरंतु कपोतोऽथ महात्मने ॥१७॥ स गतो पैष्णवं तत्र यावचन्द्रदिवाकरौ । अतो गत्यातु भो देवि अतिथि पूजयेत्सदा पूजिते चातिथी तत्र सवं च लभते ध्रुवम् ॥ १८॥ इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कापोतार्थ नाम द्विपश्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१६ त्रिपश्यधिकशततमोऽध्यायः गोतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। सांना प्रवरतीय महापातकनाशनम् । गोतीर्थमिति च्या मान्यपदहसमारतः । पानि कानिधपापानि प्रहहन्यासमानिया ·। पट्पष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः पाण्डरायांतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच। वैद्यनाथात्परं तीर्थ सर्वसिद्धिपदायकम् । तीर्यानामुत्तमं नीथं देवतीर्थमनुश्रुतम् ॥१॥ विभीषणाद्वाक्षसेन्द्रादुगृहीत्या करमोजसा । प्रारब्धो धर्मपुत्रोण राजसूयो महाक्रतुः दिग्जये दक्षिणे जाते नकुलेन हि पाण्डुना । साभ्रमत्याम्तटे देवि पाण्डुरार्येति विश्रुता भ्यापिना परया भनया भुक्तिमुक्तिपदायिनी। स्नातः साभ्रमतीनोये पाण्डुरायां नमस्य च ॥ ४ ॥ अणिमायाः सिद्धयोऽष्टी तथा मेधा महीयसीम् । नरः प्राप्नोति धे नूनं नाऽत्र कार्या विचारणा ॥५॥ पाण्डुरायां नमस्कृत्य शुद्धभावेन मानवः । संवत्सरना पूजा ज्ञातव्या तत्त्वबुद्धिभिः तत्र तीर्थ तनुं त्यक्त्या पाण्डुरासमीपनः । कैलासशिग्य प्राप्य चण्डेश्वरगणो मयेत् पुरा हनूमता तत्र तपस्ततं सुदुष्करम् । समुदायने शक्तिर्जाता तीर्थप्रभावतः ॥८i इति श्रीपाने महापुगणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां मंहितायां उत्तरे खण्डे पाण्डुरायोनार्थ नाम पदयधिकशततमोऽध्यायः ॥१६॥ सतपष्टयधिकशततमोऽध्यायः मशनीधंगणतीधमाहाम्यानम् अब सीधात्परं वायं यश इति विनम् । यत्र वाईवर्ग यो निर्य निति तितः या मुच्यने पापादनानाथया एतान् । साभिषागिध मिनिया नाम ·अस्पष्टयधिकशततमोऽध्यायः] • त्रस्यपराभववर्णनम् ० चण्डेश इति विरण्यानं मानाय महेश्वरि ॥२॥ इतिवण्डेशतीर्यम्। अत्र तीर्याम्परं तीयं गाणपत्यं ततो मुवि । मानमत्यां समीपे तु विस्प्यानं देवि निर्मितम् ॥३॥ मा म्नान्या नरो देवि मुच्यनेनाऽत्रसंशयः । मन्ये सानमनीतीरे जनानां हितकाम्यया पृथियां यानि तीर्थानि सागगन्नानि यानि । तानि मर्याणि सन्त्यज्य मी पं परमाने ॥ ५ ॥ धानं मरोतियातन मनमा जितेन्द्रियः । पर प्रामोनिशुमामा सयरसमुद्रपम् पिनुदिश्य परिरिगणतीय प्रदीयते । तत्मा जायने निं गणनायप्रसादनः मम्मिाना नगः म्नात्या पूर्व पिनाप दापयेत् । मनोमाननिय म गोपामा गतिम् ॥८॥ इति धापाने मदापुगणे पक्षधामादम्य मंहितायो उतारे गणत माम मारयधिशमोध्याय:atan अष्टपट्यधिदाननमोध्यायः भीमधिष्टिग्मवादभूतपररुपपायरतादम्परामाननम् मरेप उपाय। कोगमावि पास निकिता। गरप्रमागर... कामा नमामामा नारा HERE नियरिया पुरानो माननालगाया मागिराना ·मृदङ्गडिण्डिमाश्चय भेरीत्र्याण्यनेकश. । असुराणां च सर्वेषां वृत्तिलोभो महानभूत् एचमुत्वा तदा इन्द्रो गतांचासुरंप्रति । तदा दुन्दुभयो नेदुर्देवसैन्ये विशेषतः ॥१७ गा Trirjान afrrrrint IIT TRICTोग मोम Trisir r at an faria firman निनादिनम् गगन गोजगमार्ग पर. महाग उयाग आमिर लोके प्रश्नो मममयुग। गुfor fearnो रागा ये पार्गिको महान ॥ ७॥ एपास गुगामाप धर्मिणे गातरूपिणे । मनोग. या मवि प्रयभ्यामि तार परामाणि रायमानि मात्रयामययोगमभयासोमहणम् ॥ तरः पराजितः शमः एम्पा पत्रण सम्विधम् । भदोहे सग्णस्यन्या जगामशरणं मम यानंन्यासंगमे पुण्ये तोपयामास शङ्करम । अधान्तरिक्षेऽद देवि दर्शनं दत्तवांस्तदा। मम गात्रात्त यदम्म पतितं काश्यपीतटे । भम्मगात्रेति तत्पुण्य लिई देवि निर्मितम् भूतेश्वरं भम्मगात्रं ब्रह्मणा सम्प्रतिष्ठितम् । तस्य थे दर्शनादेय ब्राह्महत्यालयं ब्रजेत् । यो मुच्यते सर्वपापेभ्यः श्राद्ध पत्या युगादिषु । तददं सुप्रसन्नोऽभूदिन्द्रायमुमहात्मने यवत्वं पाश्से देय तत्सवं हि ददामि ते । अनेन पन्नयोगेन शीघ्र पुत्र हनिष्यसि । भगवंस्त्वत्प्रसादेन दितिजं च दुरासदम् । यत्रेण निहनिप्यामि पश्यतस्तै सुरोत्तमः महादेव उवाच । शन उवाच। बलवान्मघवा चैव क्षणेन समजायत । तमाविष्टं सतो ज्ञात्वा ऋषयः पन्नगास्तथा स्तुवन्ति शक्रमीशानंस्तुत्याजयजयेति च । गच्छतस्तस्य शक्रस्य युद्धकामस्यसनिधी पिभिः स्तूयमानस्य रूपमासीत्सर्भरम् । वृत्रस्य सहसा देवि! तदा सड्य र." --- -- ·अष्टपष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः] • वृत्रवधताब्रह्महत्योद्धारोपायवर्णनम् । अभवन्यानि लिङ्गानि शरीरे तानि मे गु । यलदास्योऽभवोरोवेवर्णममवत्परम गात्रकम्पश्च सुमहान्यासः सोमा व्यजायत। रोमहर्षश्च तीवोऽभूच्छ्यासश्चय महानभूत् ॥ २३ ॥ निप्पपात महायोरा उल्कापाश्वप्रपेदिरे । गृध्रा घटा.श्येनकङ्कायाचोऽमुशन्सुदारुण सूत्रम्योपरि ते सर्वे चक्रवत्परिवनमुः । ततः स गजमास्थाय इन्दस्तत्र समागत ॥२ पत्रोद्योतकरस्तत्र शास्तं देत्यमासदत् । अमानुपमयो नादं स मुमोच सुरेश्वरः वृत्रासुरम्य यतत शको धनमपातयत् । सपन्नः सुमहातेजाः कालाझिसदशो महा समुदस्य तटे वृत्रं शक्रो दैत्यमपातयत् ॥ २७ ॥ सतो नादः समभवत्पुनर्रच समलनः ॥२८॥ वृत्रं यिनिहतं दृष्ट्वा सर्वदेवमयङ्करम् । पुष्पवृष्टिस्तु महनी इन्द्रमूनि पात ६ ५ २६ वृध हत्या स मधयान्दानवेशं भयङ्करम् । स्तूयमानोऽमरे सार्द्ध देवदानों नमाविश अथ वृत्रशरीरात निर्गत नेज उत्तमम् । प्रहहन्या महायो रोशा लोकभपडू १३ कालपना सावविकता कृष्णपिङ्गला। कालमालिनी चैव मुन्शा नगनन्दिनिट रधिराकान पापिष्टामीनगन्याऽतिमीरमा सानिकापमहादेवितावारूपामयायः इन्द्रमधेपयामास तदा ये मुरसत्तम । निर्धायनी हनः सा नुटा शक महोजस का जमाद देवेन्दं सुलमा साऽभवसदासम तस्मिन्समुमान्तो यावत्यारनेम नितीय यिसमध्येऽसौ स्थितो पगणान्यान् । नपा गृहीतो मो देवि! निश्चेष्टः ममपयन nain तम्रा यमोहने शक मपलंच मारहान शको भन्महादेविमाहत्यांव्यपाहिन तया गृहीतमात्रस्नु देशेदो मेरूपकृत् । पितामहमुपागम्य शिरसा प्रत्यपूजयत् । माया ही शहाण्या मला मचिलानामा पै मुग्मनसे मानिन्नयमाना मामुपगम्यासपीद्वयः । • प्राताऽस्मि भगवन्देव ! स्वत्सासंदि मानद... पातयं मा देव पावतमातिततामुपाव महामागे ग्रहादस्यां पितामहः ·यस्त्यां ज्वलन्तमासाधन होप्यति नरः कचित् । ततो घृक्षोपधितृणस्तथैवोक्तं यथातयम् । व्यथितान्यग्निवद्देवि ब्रह्माणं घासमवन् घयमग्नि तथा शीतं घर्षच पवनेरितम् । सहामः सततं देव!तथा च्छेदनभेदनम् ॥५३ अकारणं नरो यस्तु युप्मच्छेदनभेदनम् । करिष्यति महामोहात्तमेपाऽनुप्रयास्यति । नतो महीपधितृणैरोमित्युक्तं महात्मभिः । ब्रह्माणमपि संपूज्य जग्मुश्वाऽथयथागतम् • पापणम्. [उमामहे atuttar TIME I गुणा देतोय मन्त्रि मामिनि: Print कोगरा बाम व फिमिहेम्यामि ४२R हायोचाग। गमिष्यामि पगमागे गुगेगम! | देपदेय ममने निगर्म गवदमा में। या गांवा लोकगंगाणागिना ॥४॥ महादेव उया। मतिमा प्रतिमाय हरयां गाऽपि पितामहः । उपायमर शक्रस्य ग्रह्महत्यापनोदने । गोपरि समाहय प्रामा पयनमीत् । शकहरयाचतुयां जातवेदो गृहाण मोः । अग्निरवाच! मम मोक्षय को देब्रह्महत्यारने प्रभो ! । एतदिच्छामि विज्ञानत्त्वनो लोकपूजितः ब्रह्मोवाच पीजीपधितिलानले फलमूलसमित्कुशान् ॥ ४७॥ तदेपत्यक्ष्यति त्याञ्च तगेय व नियत्स्यति। ब्रह्महत्याहव्यवाह व्येतु ते मनसो ज्वरः ततः स परिजग्राह तद्ववो हव्यकव्यभुक् । पितामहश्च भगवांस्तया तदलमत्प्रियम्॥ ततो वृक्षोपधितृणान्याहय स पितामहः । इममर्थ महाभागे वक्तुं समुपचक्रमे ॥५०॥ अस्माकं ब्रह्महत्यायाः कथयाऽन्तं पितामह!। स्वभावनिहिता तस्मानपुनर्हन्तुमर्हसि ब्रह्मोवाच । . 1. . महादेव उवाच। तामहः याचा मधुरया माह सान्त्वयशिव सम्मे ·। अष्टषष्ठ्यधिकशततमोऽध्याय.] * इन्द्रस्यात्रस्नानाग्रह्महत्योद्धारवर्णनम् * १४७ इयं वृत्रादनुमाता ब्रह्महत्या वराङ्गनाः । चतुर्यमस्या भागं च मयोकं संप्रतीच्या अप्सरस ऊचुः। ग्रहणे ऋतबुद्धीनो देवेश तव शासनात् । सम्मोनसमयोऽस्माकं विन्तनीयः पितामह! पितामह उवाया ग्जम्बलासु नारीपु यो मिथुनमाचरेत् । नमेषा यास्यति क्षिप्रं ध्येतु योमनसो ज्वरः महादेव उवाच। नथेति हएमवसः प्रत्युक्ता पप्सरोगणाः । मानि स्थानानि संप्राप्य रेमिरे शैलजे तदा सतश्च लोगरदेव' पुनरेव पितामहः 1 अप मंचिन्तयामास नतम्तांश समागमन् ॥ नाश्च सर्वाः समागम्य ग्रह्माणममिनोजसम् । इदमचुर्यचो देवि प्रणिपत्य पितामहम् ॥ २॥ इमाम्म देव सम्प्रामाम्त्यन्सकाशमरिन्दम । शामनालय देवेश समामापय सत्यमो! ब्रह्मोवाच । इयं वृवादनुमामा पुरतं भयानका । ग्राहल्यायतुर्थाशं यूयमम्याः प्रतिव्य ॥६॥ आपऊयुः। एवं भवतु लोमेश यर पदसि नः प्रमो!! मोसम्य ममयं नम्त्यं मंचिन्तयितुमर्हसि स्वं हि देवेन्दसर्यम्य जगतः परमा.गतिः । फोऽन्येभ्यो हि प्रसाशेऽपि य एशानः समुहरेत् ६६ प्रमोयाय। भापामेवमनियम्यायोनगे बुद्धिमोहिन । ममत्रपुरीगणि युग्मामु प्रतिमोक्षति तय याम्यनि ति सवय नियम्यति नतो ये मयति मोक्षइति सत्यं प्रीमियः महादेष उपाय। मलो पिमुस देवेन्द्र प्रहहत्या मुरेश्वरि गनाऽतिष्टो देवेशो बनवहेपासना एवं शप सधाना महात्या पुगयुगे। अम्मिी शनाया गुमामा शिदियं ययौ ॥ .

·* पामपुराणम् अश्यमेवं तमः सध्या विशमा समपद्यत इति सानप्रतीती पानीयं इति धीपाने महापुराणे पश्चाचाश:साहरुमा संहितायां उत्तरे घानीमाहात्म्यं नामाप्रपश्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१६ . एकोनसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः धारातीर्थमाहात्म्पपर्णनम् महेश उवाच । ततः पर्षदेवनदीयानी समात्किल । प्रविष्टा भद्या साधं सागरं पाणा- समुदोऽपि तया तावदागम्य प्रियकाम्यया । साभ्रमत्यानुरागण सातान्त्रिक भद्रा थाऽपि सुभद्रा या घयाया सा नदी पुरा। महायमगेन्मार्गे साक्षाच्छी रूपधारिणी ॥३॥ तयोस्तु सनमः पुण्यः मागरम्योसोत? । तत्र तीर्थ नरः स्नात्या मृष्यारि- नमय पराहाप पारुणं म्यानमाप्नुयाम् । प्रविश्य भगयान्विष्णुप्लेन मार्गेण सागरम् ॥५॥ जिन्या यंदानयागमन्देियाना परिपन्थिनः । देयो यपराध संशोध मर- फ्रीशिया मुवि कालं कामालेन नियंगी।" पार्वत्युपाय। देश्यस्याहय माध्मयां प्रयशनम् । निर्गम कमान हिम् मम पिता महादेव उपाय। मन्तवाहितमिदं या पुराव्ययिष्यामि यस्य मामि यो: भगवासासानु ताम्स या। देवानां मामिश्यक त्या मुharRER -- ·मनत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * सहमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् * न्याय पृथिवी देवों निर्गतः कर्दमालपम् । तत्रतीयं महन्नातं वराहारस्य नु सुन्दरि! नत्र मानि नरो यस्तुमुक्तिभाक्सन संशयः । अत्रश्राद्धं प्रकुधीत पितृणां मुक्तिनो विमुक्तस्तः समं लोकं प्रयाति सुम्पदं महन् ॥ ११ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहायां संहितायां उत्तरे खण्डे यागहती नामकोनसातत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥२६॥ सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः मगमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उपाय। अत्र मापनी सहमारपमिति धृतम् । यत्र सानमती गद्गामिलिनासागरेण नु नत्र म्नानं च दानं य पनव्यं विधिपूर्वकम् । यत्र स्नात्यानु मुख्यन्ते महापानकिनोऽपि ये ॥२॥ नशाप्रकर्मयं नाय हितमिष्टता । यत्र वैतुहले श्राद्ध पिटोफे यम यम् या सागरो देयो निभ्यं मिलति गदया । लहान मुच्येत किमन्यतिरंग्यten पत्र साधं न जानन्ति लोकापे मन्दयुद्धयः । ननाये मम नाम्नायमानंडर मायमुखमम् इति धीपा महापुगणे पापश्चाशमाह महिनायां उतर गई मामना नाम मनत्यधिक रानमोऽध्यायः ॥ ७॥ - ·सत्यधिकशततमोऽध्यायः । নিশান महादेय उद्यान गङ्गामाय समीपेतु सतलोकपिशुनम् । भारिया पातम्मान भूनम भपियन गगदर्शन कार्य लाने में पुष्कोण नुपूजनं वायुपेण कार्यारम्ना पुन: सत्र भामदान गय मानया: सदा मादित्यातीय पवित्रं पापनाशनम् दर्शनात्पुण्य तीर्थ महापानकिनामपि ॥ ४ ॥ इति श्रीपाशे महापुगणे पञ्चपश्चाशत्साहम्या महिनाया उत्तरे मण्डे आदित्य तीर्थमाहात्म्यं नामैकसमयधिकशततमोऽध्यायः ॥१७॥ द्विसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः नीलकण्ठतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् महादेव उवाच सम्मातीर्थात्परं तीर्थ नीलकण्ठति विश्रुतम् । तस्य ये दर्शनं कार्य मुनि चैवेच्छता सदा ॥ १ ॥ बिल्वपत्रैस्तथाधूपैदागीऽथ सुरेश्वरि पाश्चित लभते मत्यो नीलकण्ठस्य दर्शनात् उपवासपरोदेचि निर्जनेऽसो स्थितः सदा । यद्यद्वाञ्छन्ति ये लोकास्नेपा तत्तददानिव कली सा तु महादेवि विख्याता काश्यपीति थै ॥ ४ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्य संहितायां उत्तरे खण्डे नीलकण्ठ-

·त्रिसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः
मानमतीमाहात्म्यानम्
महादेप उपागा
दुर्गधा गंगना पर देवि मानमती महो। मंगमः सागरेणापा का गमागोन
पीसदी विमिटीमा यत्र
धागवासंगमेहरा
নগদা বিল লোনা ও মাস।
दानं गोमदिर्गमा परिधिगम
Marwमा परि पानाशिनी यांना पारि भोरपि मन पर
REAMERIT या
मादेविपिन पता
पाAamtire म मोतिनामिकामा
fund मा TITranti माया.
गरेमममmमाम
गिरायो:पार.
:শনবিানাবে
मानिसमा
hrateel.
परcri
REETIMirritam

·प्रमाण निर्मित सयरावरम् मयुगमा (पर गरमा गुपी गुनिमानlliamin ITIrमामकारणानन frirat finghanist array: I amsin मीनावाप्रमा ram मसीman पागुरामा भmghar BrAnम मिहार पाम र नियमानों: रोग विनानमात्रेण गुगलोपमाप्नुपान " महादेय उपाना दिग्पपरिया देयदे जगद्गुरुम् । गुरागी गरम मिगतो यमनमीता प्रायोगिनो धेठो दलदलारमुरामम् ॥ ७॥ प्रहाद उयाचा नमस्ते भगवन्धिष्णो नृसिंहादुनरपिगे । यद्वकोऽई मुरमेट त्यांच्यामि यतस्यतः स्यामिस्त्ययि ममाऽभिवामक्ति ताहानेकधा । फर्य नेऽहंत्रियोजान कारणंबदमेमो नृसिंह उवाच। पापयामि महामास गुपकाप्रमानसः । भक्तमारणं चत्म वियत्यम्य च यत्पुन पुरा फम्य द्विजस्याऽपि जातम्त्वं नाऽचीनगन् । नाना तु पसुदेवो हि वेश्यायामतिलापदः ॥ ११ ॥ सम्मिझन्मनि नेवश्च चकार मुसतं कियत् । भुक्या मधुन वेध घेश्यासंगमलालम: मव्रतस्य प्रभावेण भक्तिर्जाता तवाऽनय ! ॥१३॥ महाद उवाच। विस्तराहद देवेश कस्य पुत्रस्य कि मतम् । धेश्शायां यतमानेन कपश्चिद्धि तं मया ममोपरि कृपां कृत्वा सर्व कथय साम्प्रतम् ॥ १४॥ नृसिंह उपाय। ईश्वरेण धतं चीर्ण घधार्थ त्रिपुरस्य च । मनम्याऽस्य प्रमाण त्रिपुरस्तु निपानि

·चतुःसमत्यधिकशततमोऽध्यायः] * हारीतलीलावत्योस्तपोवर्णनम् में
अन्यश्च बहुभिर्देवऋविभिश्च पुरातनः । गजभिश्च महापार्विहितं प्रतमुत्तमम् ॥१७
बतम्याऽस्य प्रभावेण सर्व सिद्धिमवाप्नुयुः । मम तेच मियाजाता दिविभोगाननेकशः
भुक्त्वा मयि विलीनास्तु ग्रहाद ! त्वं विशस्य माम् ।
कार्यार्थमवतारम्ते मच्छरीरात्पृथानतः ॥ १६ ॥
न तेषां पुनरावृत्तिर्महाकल्पशतैरपि । दरिदो लभते लक्ष्मी धनदस्य च यादृशी ॥२०
ततः कामीलभेत्कामं गज्या राज्यमुत्तमम् । आयुष्कामोलभेदायुर्यादृशंवशिवम्यहि
अवैधव्यकर स्त्रीणां पुषद भाग्यदं तथा । धनधान्यकरं चैव तथा शोकविनाशनम् ॥
त्रियो या पुरुषा वाऽपि कुर्वन्ति व्रतमुत्तमम् ।
नेभ्यो ददाम्यहं सौख्यं भुक्तिमुक्तिफलं तथा ॥ २३ ॥
बहुनोक्तेन किं वन्स बतस्याऽम्य फलम्यहि । मनुव्रतस्यफलंघक्तुं नाऽशक्तोनशङ्करः
प्रहाद उवाच।
भगम्यत्प्रसादेन श्रुतं बनमनुत्तमम् । तस्याऽस्य फलं श्रोतुं त्वयिमभक्तिकारणम्
अधुना श्रोतुमिच्छामि अतस्याऽस्य विधि परम् ।
कम्मिन्मामे भवेदेव कम्मिश्चिद्वासरे प्रभो!॥२६॥
एतद्विस्नग्तो देव ! वतुमर्हसि साम्प्रतम् । विधिना येन वै म्वामिन्समग्रफलभाग्भवेत्
नृसिंह उवाय ।
महाद चन्म भदन्त ऋगुप्यकमना बतम् । वैशाखेऽसितरने तु चतुर्दश्यां समाचरेत्
ममाविमर्मायसंयुक्तं मम सन्तुष्टिकारणम् । शृणु पुत्र ममोत्पत्ति भनानां मुखहेतवे ।।
पश्चिमाया दिशायां व सजातं कारणान्तगत् ।
मौलिस्तानमिदं क्षेत्र पवित्रं पापनाशनम् ॥ ३०॥
बम्मिन् नु विस्थातो ब्राह्मणो घेदपारगः । हारीतइति नानाच शानध्यानपगयणः
नम्य स्त्री नु महापुण्या सतीरूपासदाप्रमो. टीलावती तु नामा भर्तृवंशपरा मदा
वाभ्यो तपो महत्तप्तं कालं बहुनरं सुत!। एकविंशयुगाश्वर यानाम्नध न मंशय
शस्मिक्षेत्रे तु वैताभ्यां प्रत्यक्षो पाऽभवत्तदा ॥३॥

·-- Launa * पामपुराणाम् नृसिंह उवाच। 'पाछपसे ब्रह्मस्तं ददामि न संशयः । ताभ्यामुकं तदा तस्मै दीयते चेद्वरोम दृशो मम पुत्रस्नु हाघुनैव मयत्विति । मयोकं तु तदा वत्स पुत्रोऽहं ते न संशय वकर्मा हाहं साक्षात्परमात्मा परात्परः । उदरेऽहं न पत्स्यामियतोऽहं वैसनातन तिन तदा चोक्तं भवत्येवं न संशयः। तदाप्रभृति वै क्षेत्र स्थितोऽहं भक्तकारणा' rssगत्य प्रकुर्वीत दर्शनं भक्तसत्तमः । तस्याहं सकलो वार्धा नाशयामि निरन्तर स्मात्कारणाच्चैय व्रतं वै विधिपूर्वकम् । ये कुर्वन्ति नरश्रेष्ठा नतेषां विद्यते भयम करूपमयं ध्यात्वा ताभ्यां सह विशेषतः । पूजनं कुरुते रागी स वै नारायणोभवेत दुर्भुजं महादंष्ट्र कालरूपं दुरासदम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशं यमकोटिदुरासदम् ॥४१॥ हिवच मुखं यस्य नरवच्चाङ्गसंयुतम् । श्रीनृसिंहं दिव्यसिंह कालरूपं भजेत्सदा ॥ ज्ञात्वा विशेषेण यः स्थानं मामकं ब्रजेन् । बतं पवित्रं परमं श्रीकदम्बरदं महत न्ते मुक्तिपदं चैव भक्तानां च न संशयः । येन वै क्रियमाणेन सह द्वादशीफलम् । तीनक्षत्रसंयोगे शनिवारे तु मद्बतम् । सिद्धियोगस्य संयोगे वणिजे करणे तथा गः सर्वध संयोग हत्याकोटिविनाशनम् । एतदन्यतरे योगे महिनं पापनाशनम्॥ ज्ञाय महिनं यस्तु लङ्वयेत्स तु पापटन् । अकर्ता नरकं याति यायचन्ददिवाकरी मि मम दिने यस दत्त धावनपूर्वकम् । ममाप्रे प्रतसंकल्प महतो विजितेन्द्रियः॥ घाऽहं ने विधास्यामि ननं निविनतनय । मतम्थेननकर्तव्यं दुएसम्भाषणादिकर तो मध्याइसमये नयादी विमरे जले। गृपा देवम्बाते या तडा याऽथ शोभने। दिन तु मन्त्रेण मानं कुगंधिवक्षणः । मृतिकागोमय तया धात्रीपल्दैन । तेल विधियशायात्सर्यापौधशालये। परिधाप शुभे यम् नित्यकर्म समारगेट तो गृहं विलिप्याऽय यादष्टदलं गुभम् । कला नत्र सम्पाप्य ताम्र रक्षामन्यतम् नम्योपरि म्यमार्ग साधुः गरिक्तिम् । हमीच न मम्ममाप्य या ममन्यिताम् ॥ १५ ॥ निमाप शनापन प्राप्यचामृतम् Iोधाह्मणमा माnirefinik .

·चतुःसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * नृसिंहार्चन विधानवर्णनम् . शास्त्रामप्रतः कृत्वा ततो देवं समर्चयेत् । मण्डपं कारयेत्तत्र पुष्पस्तवकशोभितम् ॥ ऋतुकालोद्भवः पुष्पैः पूज्योऽहं च यथाविधि । उपचार पोडशभिर्मन्मानिय श्च या तत पौराणिकर्मनीः पूजनीयो विशेषतः । चन्दनं व सकपूरं धनकुड्डममिश्रितम् ॥ फालोवानि पुष्पाणि तथा तुलसीदलानि च । श्रीनृसिंहाय यो दद्यात्स मुक्तो नाऽत्र संशयः ॥ ५६ ॥ कृष्णागुरुमयं धूपं सर्वदा हरिवलभम् । हरये गुरये दद्यात्सर्वकामार्थसिद्धये ॥ ६ ॥ महादीपः प्रकर्तव्यो ह्यज्ञानध्यान्तनाशनः । महानीराजनं कुर्यादण्टानादपुरःसरम् ।। नवेद्यं शर्करां चाऽपि भक्ष्यमोज्यसमन्धितम् । ददामि ते रमाकान्त सर्वपापक्षर कुरु इति नैवेद्यमन्त्रः। नृसिंहाच्युत : देवेश तय जन्मदिने शुभे । उपवासं करिष्यामि सर्वभोगविवर्जितः ॥ तेल प्रोतो भय स्वामिन्यापं जन्मनिराकुरु । रात्री जागरण कार्य गीतयादिवनि म्वने. पुराणपठनं नि- श्रीनृसिंहस्थाश्रयम् । ततः प्रमातसमये स्नानं कृत्या घनन्ताम् ॥ पूर्वोक्त विधानेन पूजयेग्मो प्रतयन् । वैष्णवं कारयेत्राद्धं मदने स्वस्थमानस ॥ ततो दानानि देयानि घश्यमाणानि यान्युन । पामा सद्विजेन्यो दि लोकद्वयजिगीपया ॥१७॥ सहम्पूर्णमयो देयो मम सन्तोषकारक । गोभूतिलहिरण्यादि प्रददानि द्विजातये ।। शध्यासनलिकादेया समधान्यसमन्विता । अग्यानि व यथाशनपादेयानिनिनशक्तिः वित्तशाध्यं न कुर्वीत ययोकपटकाया। ग्राह्मणान्मोजयेत्पश्चात्तैम्यो दद्यात्सुदक्षिणाम् ॥ ७० ॥ निर्धनरपि कर्त्तव्यं देयं शनयनुसारतः । सर्वेषामेव यानामधिकारोऽस्ति मद्नने र मनस्तु विशेषण कर्त्तव्यं मस्परायणः ॥ ७॥ ततः प्रार्थनामन्यः। मश ये नरा ज्ञाता ये भविष्यन्ति माताः। तानुद्धरम्ब देश दुःबदादवसागरान् पातकाचमनभ्य व्याधिभिधाधुवारिभिः । जीवस्नु परिभृतम्य महादुःजगतम्य मे ·.गणेम. उमार्ग पागलापन देहि मेगायिनमाऽमेन मुनिमुनिको भाasan यं पापं मतो देन निगम लिपि मादिगांमागायनियम अभिणाभित्र मनोप्टर प्रागनिमर्जयन। मम ध्यानममागुनो मुनानगर पमि.nati अभिनेन नियमानुयोग्या मनांशी । मजन्माला गुपने नामंशर । যথাগা যথেমান। সদর থানীয় সমবায়নি। पयिण परमं गुां की येषानु मानयः । मर्यकामानयानोनि प्रतम्याडम्य फलं मदा यादं कुमने शनाकाले मध्याहसके।लीलावस्या महषि श्रीनृसि तय ग पूजयेसारया मनया मुनि.मामोनिशाभ्यनीम् । तम्मिन्क्षे तु यो गत्या श्रीनृसिंह प्रपूजयेत् ॥ ८॥ घाञ्छितं लभते नित्यं श्रीनृसिंहप्रसादनः । श्रीनृसिंहमहलपकालकोटिदुरासद ! ॥८२ भैरयेशहगतिघ्न पालरूप! नमोऽस्तु ने । धीनृसिंहाय म्पाय यालाय बालरूपिणे॥ व्यापकाय सुनन्दाय म्यात्मप्रकट पिणे । सर्वजीवात्मकायैव विश्वेशाय म्यरात्मनः। मार्तण्डमण्डलम्थाय दयामिन्धो ! नमोऽस्तु ने। चतुर्विशस्यरूपाय कालरदाग्निमापिणे ।। ८५॥ जगदेकस्वरूपाय नृसिंहाय नमोऽस्तु ने । भाले दधार यो देवो नृसिंहो चोरभद्रजिन् द्वादशादित्यविम्बानि सुततानि प्रमाणतः । नत्र सिन्धुर्महापुण्या नदी रम्या विशेषतः तम्या समीपे नगरं वर्त्तनेऽद्यापिमुन्दरि । मौलिस्तानेतिविख्यातं सर्वदादेवनिर्मितम् चसतिर्वर्त्तते तत्र हारीतम्य महात्मनः । लीलावती तु तत्रैव तिष्ठते नाऽत्र संशयः ॥ प्रतिशब्दो भवेत्ता सिन्धुनद्याःसमीपतः । कलीयुगे तुसम्प्राप्ते म्लेच्छायपापचारिणः निवसन्ति तु तत्रैव धहयो नामसंशयः । नृसिंहजन्मनि यथा शब्दोऽभूदद्भुतः परः।। नृसिंहति नसिहेति य उच्चैर्नदते नरः । तादृश प्रतिशग्दो ये जायते नगनन्दिनि ! ॥ ग्रहाहा हेमहार्ग वा सुगणे गुरतल्पगः । सिन्धो गत्या विशेषण नानकुर्यातयोजनः - त्रिग्रमापोन मानवा ये यमलि हि ।

·1 पञ्चसप्तस्यधिकशततमोऽध्याय.] + गीताप्रथमाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् । ते शेया. पुण्यकर्माणो नाऽसत्यं मामश्व' । निश्लन्तिकलौतत्र पर्णायेद्विजपूर्वकाः म्लेश्तेऽपि विज्ञेया वेदयाह्याः सुपेतमे !! मांसं खादन्ति तेतत्र मद्यपानपपुसदा अतो ह्यधर्मरूपास्ते पापिष्ठा नाऽत्रसंशयः । सन्ध्याहीना यथाविमा वेदवाशास्तथैवच निवसन्ति पुरे तस्मिन्यधिमायां सुरेश्वरि । एकमेवपरं तीर्थ नृसिंहास्य सुविम्तरम् यच्छ्रुत्या मुच्यते पापाभर. सद्यो न संशयः ॥ १८॥ इति श्रीवा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरेखण्डे नृसिंहोत्पत्तिर्नाम चनु सातत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १७ ॥ पञ्चततत्यधिकशततमोऽध्यायः सतोश्वरसम्पादेगोतामूपनिपम्पाद्याध्यायमाहात्म्यरणनम पार्वत्युवाच । भगवासातत्वज्ञ श्रीविष्गोस्त्यप्रसादतः । श्रुता नानाविद्याधर्मालोकनिस्तारहेतयः अधुना श्रोतुमिच्छामि गीतामाहात्म्यमव्यहम् । श्रुतेन येन देवेश हरीमतिविधि। तदस्याधुना देव ! ययहं तव बलभा ॥२॥ वर उयाव। अनसीप्रसाश सोन्द्रासनमच्युतम् । शयानं शेरशव्यायां महाविष्णुमुपाम्महे ।। कदाचिदासने रम्ये मुबासीनं मुरद्विषम् । आनन्दयित्री लोकानां लक्ष्मीः परसादयन् ॥५॥ धीरपाय शवालुरसि दुग्धान्धी भगवन हेतुना । उदासीनइश्वयं जगन्नि व्यापयनिय tan वर उपाय। इति देख्या पवः श्रुत्वा मुरभिमानगभिनन् ।

·'पागणम् ० त्यागारमा पागा पिम्मपम्मालोचनः । धीभगवानुपाय। माम मुगि निदानुनि माहेश्या पगातस्यानुनिया परशाम्यनिम Tशाप्रपाधिपादेवि गन्नागिनो विम्यन्ति यश येवान सामीमांसते मृ नदेयम योनिगमम्पमनामयम् । भण्डानन्दमोदनियन्दि देनजितम् । पदाध्या जगनिमा माऽनुभूयने । म येन रहित कियितगत: अगवा निर्मप्य यदुधाऽलोप येदशास्त्राम्युधि मुधीः । पायनो यदासाय गीनाशास्त्रं निमृएवान् ॥ १॥ यदाऽन्यायमहानन्दमानन्दीरतमानमः । निद्रालुग्यि देवेशि दुग्धाम्या प्रतिमामि इनितम्य मुरागतेमिनमानन्दयायः । साहन्फुल्ललोलासीलक्ष्मीः श्रुत्याविसिम्मि श्रीग्याच। भवानेय शिध्येयोऽस्ति यमिनां सदा । तम्मावत. परंयत्तन्छोतुं फौतहलं हि चराचराणां लोकानां फर्ता हत्ता स्वयं प्रभुः । यथास्थितस्ततोऽन्यम्न्यं यदि मा योधयाऽच्युत! ॥ १५ ॥ श्रीभगवानुवाच । मायामयमिदं देवि घपुर्मे न तु तात्त्विकम् । सृष्टिस्थित्युपसहारक्रियाजालोपहित- अतोऽन्यदात्मनो रूपं द्वैताद्वैतविवर्तितम् । भावाभावविनिमुक्तमायन्तरहितं प्रिये ! शुद्धसंविटाभालाभं परानन्दैकसुन्दरम् । रूपमैश्वरमामयपगम्यं गीतासु कीर्तिनम् । इत्याकर्ण्य वचो देवि देवम्याऽमिततेजस' । शङ्कमानाऽऽह चाय येषु परम्परविर्गधिर स्वयं चेत्परमानन्दमवाड्मनसगोचरम् । कथं गीतायोधयनि इनि मेच्छिन्धि सशयम ईशार उवाच। श्रियः श्रुत्या बचो युक्तमितिहासपुरसरम् । आत्मानुगामिनों दृष्टि गीतां योधितवान्मभुः ॥ २५ ॥ गणानि पराविभेदतः । विभा सतः प: साक्षी निर्गुणो निकाल शिवः

·पासप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * सुशर्मानामब्राह्मणवृत्तवर्णनम् ।
अपरः पञ्चवक्त्रोऽहं द्विधा तस्याऽपि संस्थितिः।
शब्दार्थभेदतो पाच्यो यथाऽऽत्माऽहं महेश्वरः ॥ २३ ॥
गीतानां वाक्यरूपेण यनिरुच्छिद्यते दृढः। मदीयपाशवन्धोऽयं संसारविषयात्मकः॥
यदाभ्यासपराधीनी पश्चवक्त्रमहेश्वरी । इति तस्य पवः श्रुत्वा गीतासारमहोदधेः ।।
इदं परविभेदेन बुध्यते भवभोरुभिः । तमपृच्छदिदं लक्ष्मीरङ्गप्रत्यद्गमंस्थितम् ।।
माहात्म्यं सेतिहासं च सर्व तस्यै न्यवेदयत् ॥ २६ ॥
श्रीभगवानुवाच ।
शृणु सुशोणि ! वक्ष्यामि गीतामु स्थितिमात्मनः ।
चक्त्राणि पञ्च जानीहि पश्चाध्यायाननुक्रमात् ॥२७॥
दशाध्याया भुजाश्वक उदरंद्वी पदाम्बुजे । एवमप्रादशाध्याया वामयी मूर्तिरेश्वरी
विक्षया शानमात्रेण महापातकनाशिनी । अतोऽध्यायं तदध पा लोकमई तदर्धकम्
अभ्यस्यति सुमेधा यः सुशर्मेच समुच्यते ॥ २६ ॥
श्रीस्वाचा
मुशर्मानामको देव : किक्षातीय किमात्मकः । कुत्रत्यस्तस्य थे मुक्तिनाऽजायनहेगुना
श्रीभगवानुवाच ।
मुशर्मा नाम दुर्मेधाः सीमा पापात्मनामभून् ।
जातोऽनात्मविदाम्बंशे विमाणां फ्रूरकर्मणाम् ॥३१॥
मध्यानं नजपो होमो न चैवाऽतिथिपूजनम् । फेवलं विषयेप्येव यलाइयेनाऽभियत्तते
कृषिकर्मरतो नित्यं पर्णजीवी सुरालियः । मांसोपहारी सुचिरं कालमेवं निनाय सः
भानेतुकामः पर्णानि पर्यरपिवाटिकाम् । ततः स तत्र दष्टोऽभूत्कालसर्पण मूढधी
कालधर्म समासाय गत्याच निरयान्यन् । पुनरागन्य मत्येषु पनीयत्वीयिवान्
बहुना केन विक्रीतः सम्पजीवनोनये । नयन्पृष्ठेन शरदः सनाया तोऽनन् ।।
फदायित्पडना सोऽपि विरमापतिनो जवान् ।
प्पात तरसा मूमी मूच्छा व प्रनिदिवान् ॥ ३७॥

·पवमन्योन्यमाभाष्यं तन्मादारस्य प्रशस्य चासेजपत्तोऽनिशं धीरामुक्तिगईश्पेदिरे
उताब
• पाम्म
विकरालो विram. मनिमशिन यातित मा
फागुशारम्मिम्मिनगमागमे ! गगगगगालीsirf
মালিনুনুশাসন শিক্ষাবিলাকান্না
মানিনামা নিসা। সনামান নাম: ফাকি
गणिकादमपुष्पेन पुण्यपानिनिमोगिनः । पुनगय भूलो मान्यता गृहे
विजामनामसी जमे जामि म्यामनुमम्मान ।
काले मदति जिमारः श्रेयः म्यासाननादनम् ॥ ५॥
उपन्य गणिक दस ग्यापयित्या म प्रयान।
भावट माशुको निश्यं पक्षरम्यः पश्यमा ॥४॥
तेन पूनान्तामा सम्पुण्यं पर्यकल्पयम् । ताभ्यां शुकम्नु पोऽसाध्यान्यातुमुपया
आप्यायिका पुरावृत्तां स्मृत्या जाति निजामपि ॥४॥
शुक उयाच।
যিনি মূয়া বুথসমীবি: । মই বিঃ সুন্নবি মন
कालेनाऽहं ततः प्रेत्य प्राप्य लोकानुगुप्सितान् ।
सोऽहं करिकुलेऽभूवं सद्गुरावतिनिन्दकः ॥४८॥
काले धर्मणि दुष्कर्मा पितृभ्यां वषियोजितः ।
निदाघेऽध्वनि सन्तने ह्यानीतो मुनिपुङ्गः॥ ४६॥
पालित. पक्षरस्थोऽहमाश्रमे महदाधये । आवर्तयदभ्यो गीतानामाधमध्यायमादरान् ।
श्रुत्वा ऋषिकुमारेभ्यः पाठं चाकरवं मुहुः। एतस्मिमन्तरे कधिद्वारिश्चौरककृत
मरमाहत्य तदाऽमीणादिति वृत्तमुदाहृतम् ॥५१॥
श्रीभगवानुवाच ।
अध्यायोऽयं पुराऽनातो येन पापमनोदयम् ।
पूतान्तरात्मा येनाऽसीमोचितच द्विजोत्तमः॥ ५२॥

·पट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः] * द्वितीयाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् ॥ तस्मादध्यायमायं यः पठने शृणुने स्मरेत् । अभ्यसेत्तस्य न भवेद्भवाम्भोधिर्दुरुत्तर इति श्रीरामे महापुराणे पञ्चचाशत्साहत्यांसंहितायां उत्तरे खण्डे सतीश्वरसम्बाद- गीतामाहात्म्ये पञ्चसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥२७५ ॥ पट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः मतोमरसम्बाद देवशर्मोपाख्यानमुखेनगोताद्वितीयाध्यायमाहात्म्यम् श्रीभगवानुवाच । आदिमस्येवमाम्यानमुदीरितमनुत्तमम् । टयु माहात्म्यमन्येयामध्याथानामीन्दिरे! दक्षिण दिशि श्रीमानासीदानायवादिनाम् । पुरे पुरन्दराहाने देवशर्मेति विश्रुत । अचितातिथिरानातो घेदशास्त्रविशारदः । आहा कसानां तापसानां नियः सदा देवामन्तयामास हव्यहुँ तरह विरम् । नवोपरेमे धर्मात्मा शान्तिमेकान्तिकी सतः निःश्रेयस स जिज्ञासुस्तापसाननुवासरम् । सियो सन्यसङ्कल्पाननपरेच कल्पको । एयमाचरतस्तस्य फाले मदति गच्छनि । मुक्तकर्मा तत कधिमादुरासीत्पुरा भुवि । अनुभूतनिराकाक्षी नासामन्यस्तलोचनः । शान्तचेता' परं ब्रह्म ध्यायनानन्दनिर्भरः पादौ तस्योपसंगृयामणतेनाऽन्तरात्मना । चकार विधिवतम्मै विद्वानतिधिसत्कियाम् तंच शुभेन भावेन परितुष्ट तपस्थिनम् । प्रणतः परिपप्रच्छ निर्माणस्थितिमात्मनः ॥ स तम्म करयामास पुरेऽसौ पुग्नामनि । मिश्वन्तम नापालमुपदेष्टाग्मानमवित् ॥१.० स चाऽभिमन्य तपादायेत्य सीपुरमूर्जितम् । तम्योत्तरदिशो मागे ददर्श विपुलं धनम् मारतान्दोलिशानेबुमुमामोदासुन्दाम् । उन्मननमरोद्दीननादारितदिइमुग्यम् ॥१२ तस्मिन्यने सरितीरे निर्गदन्त शिलातरे । मित्रयन्तं ददशांऽथ सानन्दलिमिनेक्षणम् अपिम्वाभाविकंवरहित्याऽन्योन विरोधिभिः । सत्यरातमुधानेमन्दस्पन्दनमाम्यति सान्तेषु मृगयेषु दशानन्दमनोजया । कृपानुविभूमि निश्चिन्तमिवामृतम् ॥१५ ·... उत्तरमा -- .पामपुराणम् . - उपेन्य पिनयनामुग्मनाः प्रीतमानसः किनिदानघ्रशिरसा सेनाऽपि ससरातः । उपतम्धे नतो विद्वामित्रयन्नमनापी समाराध्यानशासपासमाहितः । देयशाया। आन्मानं येनुमिन्दामि तदमुष्मिन्मनोरणे । सायसिद्धिमुपायं मामुपदेष्टुं स्वमसि श्रीभगवानुयाय। पगमश्य क्षर्ण सोऽपि मित्रयानिदमययीत् ॥ १६॥ मित्रघानुवाच । विदन्विद्धि पुरावृत्तमुख्यमानमिदं मया । अस्ति गोदावरीतीरे प्रतिष्टानाभिवं पुरम् ॥ तत्र दुर्दमनामाऽऽसीदन्यये च मनीषिणाम् ॥ २० ॥ तमाऽस्ति विक्रमो नाम सेव्यमानो महीपतिः । दानानि प्रत्यहं गृहन्वर्तते उदगम्भरिः कालेन कालपाशेन यद्धानीतो यमालपम् । निरयेषु समपु-यातनाअनुभूय च ॥२२॥ कस्मिश्चित्स फुले जातो दुर्वृत्तानां द्विजन्मनाम् । भवान्तरानुपतिन्या विद्यया स पुरस्कृतः ॥ २३ ॥ उपयेमे दुराधा कन्यकामधमे कुले । कालेन सा वयो हित्वा शैशवं यौवनं ययौ । पीनस्तनी य सुनोणी मदविहललोचना । पति न सेहे दुर्वृत्तं चकमे म्बपतीपरान वृत्तिमाहर्तुकामेऽस्मिनिर्गता सा पुण्यहिः । संगता कामुकेनाऽसौ चिरं चाण्डालजन्मना ॥ २६ ॥ दधे गर्भमसो तस्मात्सा च कन्योपपद्यते । सैव भार्याऽपि तस्यासीत्पूर्वपापप्रसङ्गतः सैववृद्धा ततः काले डाकिनी समजायन । कुसङ्गात्कुम तिर्जाता दुएनारीप्रसङ्गतः ।। घखाद ध्याधिनं ध्याधमस्गास्यादलालसा । भ्रमन्ती विपिने घोरे जनदृष्ट्वा यहिएना परतलोकमासाद्य व्याधीव्याघोऽन्यवर्तत । नरकान्दारुणान्मुक्तवा जीवहिंसाप्रभावतः सापि कालेन दुधात्मा मृत्युयेगमुपागता । निरयानेत्य दुर्धानजाऽजायतमद्गृहे ॥ तामन्या अप्यहं विद्वन्पालयन्काननान्तरे । अपश्यन्द्वीपिनं घोरं जिघांसन्तमियाऽखिलम् ॥ ३२ ॥ । my ·-- नटसमत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * अज्ञापालाव्यानवर्णनम् * समालोक्य तमायन्तं भयेन प्रपलायितम् । अजायूयं परित्यज्य मया मरणमीरुणा उपदुद्राय स हीपी पूर्वपरमनुस्मरन् । अज्ञा तु तत्समीपेऽगात्सत्वरं सीरदन्तिके ॥ नत्र सा भयमुत्सृज्य हित्वा वैरमनर्गला ! अवतस्थे सब ढीपी तूष्णीमासीदमत्सरः तं तथाविधमालोक्य सा वकुमुपचक्रमे । द्वीपिग्मभीप्सितं भुइश्य मां समुधृत्य सादरः ॥ ३६ ॥ नेयं भवति ते बुद्धिः कथं चैरमति त्यजः। इत्याकार्य तदा पाक्यं प्राह डीपी चिमत्सरः ॥ ३७ ॥ म्यानेऽस्मिन्मे गतो क्षेपः क्षुत्पिपासा व निर्ययो। न प्रार्थयामि तेन त्वां समीपे समुपस्थिताम् ॥ ३८ ॥ मेयमुक्ता पुन माह जानाऽहं निर्भयाकथम् । किमत्र कारणं वेत्ति यदि मे पतमर्हसि रवमुक्तः पुनद्वीपी तामाहाऽज्ञां न चेम्यहम् । पुरोगनमिमं माएं महान्तमितिनिर्गती नाम्यामुभाभ्यामागत्य पृष्टोऽहं यहुविस्मयः । अहंच सहितम्नाभ्यामपृच्छंवानरेश्वरम् मयाष्ट. स विप्रेन्द्रमाची सादरं कपिः । शृणु पक्ष्याम्यज्ञापालवृत्तमन्त्र पुरातनम् ।। । इदमायतनं पश्य पुरो धनगतं महन् । अत्र त्र्यम्बकलिङ्गं हि दुहिणेन प्रतिष्ठिनम्॥४२॥ व मुकर्मानाम मेधायी पर्युपाम्ने तपश्चरन् । धनपुप्पाण्यपाहत्यमुग्पूज्यं पुरोमवम् ॥१४ संत्राप्य सरिदम्भोमि. केवलं कर्मणा वसन् । काले महति तस्यागादतिधि कश्चिदन्तिकम् ॥ ४५ ॥ 1 उपाहत्य फलाहारं म तम्मे पर्वकल्पयन् । तेनाऽऽनिध्येन सम्प्रीनः सुकर्माणममापन । किमिदं फर्मणो मूलं फलं भुक्यानु तिसि । गतानुगतया वृत्त्या किया केवलमीहसे । सण्यमुक्त प्रायेण मीनेनाऽऽरमचिदा तदा । प्रत्युवाय धच.स्परमात्मनो हितमुत्तमम् . पिन मि तस्येन फलमेतस्य फर्मणः । युभुन्सया पर शम्भुः सेयने फेवलं यया । फलमेतम्य मेवापाः परिपाक कपर्दिनः । यामो समनुनासि संस्थत्यात्ममनोरयम् तम्ययं मन्नं पाक्यं धृत्या प्रतिस्पोधनः । द्वितीयमालिना:साँगीताध्यायं निन्दानले । ५...

·भाEिpikhi TRAITTAITRIrritrint
rrentiarrमानETITI
FirARTोpiryaAR
गनपानन महा माPिATHI
म RIPTIFTIIमगाभRI ATTERTAITar
मियानुगाम।
एपगुमानnिtam |
मनोगम
শশা মিয়যোগব্যাধ নিশ্লিষণ। মোন খা: মুনমন
নন এমণি কানিশাহ মলিগাধ পন প যুকিশো মৰিগৰ
देवशमा समादिएम्स मिप्रयता म्यम् ! HE प्रगतो या पुग्दापुर यया।
HISऽस्मविदमासाय देयतायतने फनिन् । यसमेतनिधादायध्यायमाउत्तर ॥४
शिक्षितस्तेन पूतात्मा पटमध्यायमागत् । द्वितीयमाससादौञ्चनिश्वयं परं पदम् )
द्वितीयम्येदमायानं फयितं शृणु साम्पतम्।
तृतीयस्याऽय पक्ष्यामि माहात्म्यमपि चेन्दिरे ! ॥३२॥
इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशम्साहत्यांसंहितायोउत्तरेखण्डे गीताद्विनीयाध्याय
माहात्म्ये सतीयासम्बादे पदसमत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १७६ ॥
सप्तसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः
जड़ब्राह्मण कथामुखेनगोतावृतीयाध्यायमाहात्म्पपर्णनम्
श्रीभगवानुवाच ।
जनस्थाने जडो नाम द्विजन्मा कौशिकान्वयी !
.
गतो धे॥१॥

·नसतन्यधिकशनतमोऽध्यायः] • जड़मुतेनपिधुद्धारवर्णनम् * ज्यमनी परदारेषु दीव्यनक्षः पियन्मधु । मृगयानिरतो नित्यं कालमेवं निनाय सः॥ शोणे वित्त ततो रात्री वीर्यमारग्धयाम्नत । मनिपे धनं तेन यन्यनां यष्टुमर्थिनाम् पदूरमगमत्तेनवाणिज्यायोत्तरदिशम् । फम्नरिमगुम कृष्णं चामराधन्द्रिकोपलान् गृहीन्या वृत्य चानिन्ये पचपदश्ययोजनात् । अथाऽपरस्मिनहनि नियादर्शनदोहरिस दुग्मध्यानमुलाय ग्यायम्नमिते सति । ध्यान्ने प्रमाति म्या दिशो दश तरोन्नले ॥ गतो पशं स दम्यूनां निजम्ने नैध सत्यग्म् । धर्मलोपादमी जो घोग्धोगतर्ग प्रदः। पिपासिनो युभुक्षातो टेलिहानश गृहिणी । ऊर्य केशोऽतिजालः पृटन्दामोद महम् भधिमाशरोऽभननयनो भृशम् । भाऽन्तरे मुनम्नम् धर्मान्मायेदकोविदः पर्यपालपदाय दिशुम्न सदाऽगमन । नित्यमन्येषयन्या पान्येभ्योनोपलावरान जाः पदाचिदायाने सहायिनि च मानये । सम्माडिदितमान्तः शुशोर पितरं या सतो विमृश्य मेधायी निकी पारीरिकम् । याराणसी समभार सगन्तुमुपगमे ॥ १२॥ मार्ग निवामान्समाधीनीत्या सम्यानले। सायो प्रयास का पाय निहतः पिता. नागा सीताना ती मंशजार हननो घोरपनर रोममायम नां घोरमाबापत तिरं Rः । निम्मदन मोनाशि मिनीरतनः मेहमा भग्गा पासमानुलो पुरोगा। मिनिजी रिग जमायामुगम् . विमानमत्रीमानेमा राममार हिरान निगर नम्मान मुनिभिःति नरामगर मागमानोर दुनगागि मोर इसमय मारय | TEAधोका पुरा मोगिरोधिपता चला जाना। ARR मायामि पानी परनामा ·पाप समादि विष्णोरमिनमः। 40 [उट ra अन्ये मदन्वये ये वै निरयं प्रतिपेदिरे । ते च मोचयितव्यास्ते इति मेऽस्ति मनत इत्येयमुक्तः पुत्रस्तं पुनःयाह कृताञ्जलिः । कर्मणाकेन तान्सर्यान्मोचयामि तदा अनुष्टाय नदुत्पन्नं तेभ्यः पुण्यं समुन्मज । ततोऽहमिव ते सर्वे पूर्ये संत्यय यातना गमिप्यत्यचिरणय मद्विष्णोः परमम्पदम् । स संदिष्टोऽपदत्पुत्रो यो तातनारक सर्यानपि विमोश्यामि यदि ने गेवते ययः । एवमस्तु शियं भयानुपपनं महातिर पुरा परियशनः सुमगिरे। यम समय मेधापी पितृलोषमया शारिता दिलानम्मारामारेर त्यग्नि । अग्मगुमेन देवापाशपति मारणावाणिनः मन्यिमोनयनियमाना * पाद्मपुराणम् श्रीभगवानुवाच। एवमुक्तः स च प्राह पितरं दीततेजसम् ॥ २२॥ सूत उवाच। हितं ममाऽनुशाधि त्वं कार्यमन्यन्मया नु किम् ॥ २३ ॥ श्रीभगवानुवाच। ततः प्राह पिता पुत्रं कार्यमेतत्त्वयाऽनघ ॥२॥ यन्नयाऽऽचरितं कर्म भ्रात्रा मम तु तत्कृतम् । सानघोरं तं मोवयितुमई एवं निवेदितो वाक्यं पितासुनमुवाच ह ॥ २७ ॥ पितोवाच । येनाऽहं मोचितो यत्स! तदनुष्टातुमर्हसि ॥२८॥ ल्यादिश्य पिता पुत्र ययाविष्णोःपरम्पदम् । सोऽपितमात्रामृत्यजनस्थानंधार गुदाम्प पुगः शोरेशालये फालमभ्यगात् । स कुर्याण: समादीनिपिप्रावयवीरित उसरा एवं पुष्पं मायरियन्म नारकान । अत्रान्तो परे विष्णोर्यातनामी मारकामोययिष्यतः पिग यममध्ययुः । न ते पूजिताः राय गरिमायाभिने तुमाउने गनमै ग्ययेदयन् । विभिनाशनाप गायिना .

·सप्तसमत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * यमहताविष्णुस्तुनिवर्णनम् + नतेनमू सम्भाव्यध्योकिञ्चनचेतसा। विमुताग्निरयात्सर्यास्तान्धिलोक्यमदोत्कटा स तैरनुगतः सर्वे विष्णोरायतनं ततः । ययौ स घरयानेन यत्राऽऽस्ते दुग्धवारिधिमा तदन्तरुदितानेकसूर्यकोटिसमप्रभम् । इन्दीवरदलश्याममालुलोके जगद्गुरुम् ॥ ४२ ॥ शम्याफणिफणारनमरीच्यामिश्रतेजसम् । विलोक्यमानमानन्दनिर्भर प्रीतमानसम् ।। भावानुगैहूँगालोकः श्रिया प्रेरणेक्षितं मुहुः । योगिभिः परितो जुष्टं ध्याननिष्पन्दनारकैः ॥४४॥ स्तृयमानं महेन्द्रेण पराजेतुं विरोधिन । आम्नायवयसामन्ने ब्रह्मणो नि सतर्मुखात्॥ मतिमद्धिर्वचोभिश्च गीयमानं गुणोत्करम् । सम्प्रीतं चाप्युदासीनमपि सर्वासुयोनिपु योगसश्चितपुण्यानां योगपद्येन जन्तुषु । विलोकमानमात्मानमरिसलं सचराचरम् ॥ आमोदपन्तमालोकरात्मानंदीप्तिपूरितः । आविघ्राणं यापियोतिनभोगिन स्त्यिा इन्दीवरदलश्यामं ज्योत्स्नायेव नमस्तलम् । विलोक्य तं स तुटाय धियायलया नत. यस उवाच। नम समम्तनिर्माणनिर्मलीभूतचेतसे । पदनोद्गीर्णोदाय विश्वम्पाय वेधसे । ५०। थलगतुदानवेन्द्रमददुहे । नमः धितोच सरचार विश्वाधाराय विष्णवे ॥५१ नमः पातकसड्वातजिष्णयेऽखिलदेहिनार । ईगामीललाटनेचाग्निप्रभवाचिये ॥१२॥ त्वं हि सर्वम्य लोकम्प गुरुरान्मामहेश विमृष्य वैगयान्सनितम्त्यमनुकम्पमें ध्यापयनखिलं लोकं मायया परिहितम् । न तया परिभूतोऽसि न ग तत्समवर्गुणे: अन्तरा वर्तमानोऽपि न ताभ्यामभिभूयमे। हशा विषयतिन्या निगृहानमना अपि॥ तया फलाभिगामिन्या आत्मन्येवाऽभिलीयसे। न तवाऽम्नि महिनोऽन्तो यथानिरवधिः म्ययम् ॥ मौनमेवाऽत्र युक्तं मे विषयोऽमि कयं गिराम् । इनि नुन्चा मतो पापयमिदमाह स्तालिः५७॥ विनियोगादीयुक्ता देहिनो निजामया। समादिशयदन्यन्भे कार्यमति जगदगुरो! इनिविज्ञापितम्नेन समाइ मधुम्दनः । मेगमारया वाचा सिञ्चभिवसुधारम- ·माग्न पुरादेपर्यप्रगुणपतर.2 mratोनावावामणमाको माग '.[६ उत्तर पापादुद्धार्यतेलोको मयासमयवर्तिना। त्वयि विन्यस्तमारोऽहं नाऽनुशोचामिरे इतिश्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यांसंहितायां उत्तरे खण्डगीतातृतीयाध्या * पाद्मपुराणम् * नटाचर निजं कर्म प्रयाहि स्वं निकेतनम् ॥ ६१ ॥ श्रीभगवानुपाव । इत्युन्याऽन्तर्दधे देवः सोऽपि स्यपुरमाययो । सोऽपि बजातिजान्सर्वाग्निरयस्थाननेकशः। उद्धृत्य घरयानेन विष्णुलोकं ययो स्वयम् ॥६३॥ माहात्म्ये सासनत्यधिकशततमोऽध्याय ॥ १७७ ॥ अष्टसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः गीताचतुर्थाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् धीमगयानुयाय । সুuঃবিমাথাশ্যাথানায়। ঘাগইনফাধিক श्रोस्यागा का दियं या पागंज पिएर। finema दिमिशामिना यमनिमामि शामिमा धीमगवानुवाच EARNEgamaARATTIMRTHI namamifind - HATHE ·1 -- . । - एसमत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * सत्यतपानाम्नस्तपायावर्णनम् - वेशश्राम तयोर्मूले यदयोन्य॑पतत्फले । उपधाय तयोरेकामन्यामालम्य चाऽधिणा -पस्थिनि ततो याते बदोश्च तयोर्द्धयम् । शुष्कं निप्पप्रशाखं च दिवसः पञ्चपरभूत हे वचन विप्राणां जाते कन्यके ततः । वर्धमान तयोर्युग्मं सप्तभिः परिवत्सरः ।। चहत्य दूरदेशेभ्यो यतिमायान्तक्षन । गृहीत्वा चरणी तम्य पच मनमत्रीन् । चन्प्रसादादेव मुने मोचितं द्वन्द्वमाययोः । उत्सूज्य बदरीभावं मानुष्यं प्रतिपयते॥ पवमुक्तो मुनिस्ताभ्यां विस्मृतः प्रत्युवाय सः। कदा घत्से युवा केन हेतुना मोचिते मया ॥१२॥ युयोर्यदरीत्वे च हेर्नु पूनं न वेदम्यहम् । ऊचनु कन्यके तम्मै धादर्य हेतुमात्मनः । आदी चिमोचने तम्माद्दुस्यजादपि कारणम् । अम्नि गोदावरीतीरे तीर्थ पुण्यप्रदं नृणाम् ।। १४ ।। छिमपापमिनिग्यातं परां कोटिमयापयत् । तत्र सन्यतपानाम तपम्नेपे सुदारुणम् ॥ प्री मे महति दीमानां मध्यगोजानवेदसाम् । पर्णसु जलयागभिनित्यमामिकमजः शिशिर च यसमामु यिनकण्टाकितां मनुम् । विशुद्ध' सतनं फाले नपस्तप्त्या स मंयमी ॥ १७ ॥ आत्मन्येय मति चये. परां प्राप्य मुनितिम् । सदा फन्दानि यिन्तु मान्द्रायेषु शासिषु ॥ १८॥ निर्भत्सरेषु सत्येषु पद्धा प्रीति पगमपि । नर फलानुसंधाने घेदुष्ये नोपादितम् ।। मसायनं यं पृच्छनपतम्घे मान्यहम् । नेन मंकोचदीनन्याप्रमण्यनुगतन्याहम् सपानानुगतम्यनित्रयुधे तस्य तत्तः । धिमुनकर मायान' समृदादात्मनः पदान् अन्तरायशतं च सतो भीत पुरन्दरः । याप्सरमा मध्यादायां तुल्यं ममादिशत् कुरतं सत्तरोविरमनेनाऽचरितंयुवाम् । योमापदादयष्टभ्य म्यगर मोगामिनि इतिसन्देशमाप पुरानाय पिडाजसः । गोदारमान्याय म मुनियंत्र या महर्मन्दगम्भीरेणुमि बलरादिभिःचनंगीतममा नवनिः समन्धित उसाहन्धुभ्रोपोगनग्निशेयरे।म्मरम्मेरमुगाम्मो विशिवाशिनाली ·गुम ममपणे पुनर्गको नुमरी रातोलामा गन्ने Himli Eni म्पानांनुगार। नएन नि मागानुगामिनीग. गुरम ममम्मान पिपदनम् । गगामाम मनियमना सोनागेम पागुषांसः सुनिरः । यमि मैले दर्शगम्यो पोरणे उनी फरांगुन्यणा गनिगयोः । फोरमुगदामाम मुनरपिानात्मनः सादी फोरामलमुगाय गणिना । यदर्गम्यं प्रागो जागधर्मति भायायो पारमाणेग यसभरितमागितम् । नाममम्य विनम्राभ्यां मुनिः पशात्प्रमादिनः ॥१३॥ सतः शापयिमोक्षंनी फारयामामपुण्यधाः । भग्नागमनान्तोऽयमिति सम्यता मत्यपु जन्मलामध स्मृतिधातीतजन्मनाम् । भावयोगन्ति गया स्मरता तुमच्यायं भवता निष्पतिः कृता । तत्तावत्रणमायम्न्यां शापादेवन का घोरादेव तु संसारात्त्वयैतेन विमोचित । श्रीभगवानुवाच । एयमुक्तो मुनिस्ताभ्यामतिप्रीतमनास्ततः ॥ ३७॥ पूजितम्ते समामध्य यथागतमसी ययौ । कन्ये चतुर्थमध्यायं जपना नित्यमाद इति श्रीपाने महापुराणेपञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे सण्डेगीतातुर्याध्य माहात्म्ये अष्टसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १७८ ॥ यदरीभूतयोम एकोनाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः पिङ्गलद्विजस्थामुखेनगोतापञ्चमाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् श्रीभगवानुवाच । -THEATSAना देविमाहालयलोकपूजितम् । कथयामिसमासेनसायधानाणुनि ·एकोनाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * यमद्वारागृध्रशुक्मोद्धारवर्णनम् ** .५७१ पिङ्गलो नाम भट्टेषु.पुरुकुत्सपुरे द्विजः । अयदाते कुले जातो विश्रुतं चेदयादिनाम् ॥ कुलोचितानि शास्त्राणि तथा वेदान्विसृज्य सः । तोर्यत्रिक मति चक्रे वादयन्मुरजादिकम् ॥ ३॥ कृतश्रमस्ततस्तत्र गीते नृत्यै च वादने । परां प्रसिद्धिमासाद्य नृपसम विवेश सः॥४॥ समातस्थे स तेनाऽसौ पुरा भूमिभुजा सह । परदारानुपाहृत्य वुभुजे ताननन्यधीः । तत उरिसक्तगर्योऽयं सूचमानो निरङ्कशः । परच्छिद्राणिचाऽमुष्मै विविक्तसनिरन्तरम् तम्याऽसीदरुणानाम भार्याहीनकुलोद्भया । भ्रमत्यन्वेषयन्ती सा कामुकेन विहारिणी तमन्तरायं मन्याना निशीथिन्यां मिजालये । निजधान शिरश्ठित्वा निचखानमहीतले वियोजितम्ततः प्राणरुपेत्य यमसादनम् । दुर्जयानरकान्भुक्त्या गृधोऽभूद्विजने घने भगन्दरेण रोगेण साऽपि हित्वा वरां तनुम् । उपेत्य नरकान्धोरानमे तत्र चने शुकी कणानादातुकाम तो सञ्चरन्तीमितस्तत । विददार नबस्तीक्ष्णेगध्रो घेरमनुम्मग्न नृकपाले पय पूर्णे निपतन्ती तत शुकीम् । अभिदुदाय गृधोऽपि निजम्नेसचज्ञालिक पती वियोजिता प्राणकपालं जले ततः । तमेव निममजाऽसावेत्य रतरः स्वगः । पितृलोकं प्रपेदात नीती तो यमकिङ्कर । प्राक्तं दुष्यनं कर्म म्मरन्ती भयभागिनी ततो यम' समालोक्य तयो कर्म जुगुप्सितम् । अकम्मादेव नन्मानान्मरणे सुरतं महत् ॥१५॥ अनुजशे ततो लोकभीप्सितं गन्तुमेतयो । महापानकसवानरपि दुरंमानसी ॥१६॥ ततो विस्मयमापनी मृत्या ती दुपनं निजम् । उपन्य प्रणती भूत्या वैवम्बतमपृच्छताम् ॥ १७ ॥ एभ्रशुश्माचतुः। सञ्चित दुप्पतं पूर्वमावाभ्यामपिहितम् । लोकानामीस्मितानातु को हेनुम्नवदम्पनी एवमुक्तम्नतम्ताभ्यामाद रम्यतो यश. १५ यम उवाच। आसीहातरे नाना यमविदुत्तमः । एकाकी निर्ममः शान्तो चीतरागों विमत्सरः ·[. स्फुरत्पत्रावलीकोशपरागसुरभीकृतम् । श्लाघ्यं गोदावरीतोयं येन ने निर्जग नराः। धिक्सुधामीपधीशस्यविक्षयविधायिनीम् । महाराष्ट्रवधूकानां मजन्नीनांमुनीश्वरा स्पृशन्ति तत्र धक्त्राणि फुलपङ्कजशङ्कया। यत्र खेलन्महाराष्ट्राः कणत्कङ्कणसुन्दरा पागम HATI RAIमाणगंगामायान पुगेन मा गुल्या मनात पागा गुगामी निर्मलारण गीतामिमांतिम ATTA प्राग गुगौ मातापिताम् । गुगलोकामनोरयाविधि- गगन अमाध्यायमाहात्म्येन परिचितीnsan श्रीमगयानुयान। पोधिनी गेन मुदिती ममय निना । योमयान ममाहा जामनुज पनि धौ महापुगणे पारामाहा मंहितार्या उनी पडे गीतापक्षमाध्यायमादाम्य गकोनाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १७ ॥ अशीत्यधिकशततमोऽध्यायः गीतापष्टाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् श्रीभगवानुवाच। पपाध्यायस्य माहात्म्यं प्रवक्ष्यामि धरानने । यदाकर्णयतांनृणां मुक्तिःकरतस्थित अति गोदावरीतीरे प्रतिष्ठानं पुरं महत् । पिपलेशाभिधानोऽहं यत्राऽस्मिन्मेरलोच यत्र गोदावरीवारिशीकरैरेय शीतलः । हंसा: पक्षपुटैः कीर्हरन्ति यमिनां श्रमम् हालि ध्यनयोऽलीनां मनाम्यपि तपस्विनाम् । अन्युशसाधशिवरबिहारिवनितामुखम् ॥ ७ ॥ पश्यन्ननुदिनं यत्र क्षीयने मृगलाञ्छनः । अन्युधमाधवलमीमहामणिमरीचिभिः ॥८॥ ।

·। शीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * भद्राश्यादीनाम्परस्परंधावर्णनम् * म्न्यन्ते मुनिगन्धर्वैर्याचन्दनवञ्चलै । यस्मिनाधूयमानाना पताकानां समीरणः॥ तश्रमा रवेर्याने भवन्ति रथयाजिन. । राशीकृतेर्मलयजेरसपानणिग्गणः ॥१०॥ स्मिनुपलगेयोऽसौ लभ्यते मलयावलः । पुञ्जारतानि दृश्याते यत्र मुक्ताफलान्यपि गरीदेवताहास्यस्तयका इस सर्वतः । तत्र ज्ञानश्रुतिर्नान्ना मेदिनीवलभोऽभवन् ॥१२ यस्मिनुद्धरति क्षोणी शेषोऽयं मणिसन्निभाम् । अपि प्रतापमार्तण्डमण्डलीतीयतेजसि ॥१३॥ नित्यमध्यरधूमेन श्यामला: कल्पशाखिनः । असाधारणदालत्यं पश्यन्त इव लजया ।। न्यदध्वरपुरोडाशवर्षणास्थादलम्पटाः । न तत्यजु सुपर्वाणः प्रतिष्टानपुर मनाक ॥ यस्य दानाम्बुधाराभिः प्रतापज्योत्स्नयाऽनिशम् । मखधूमश्च सम्पुष्पा धपुः समये धनाः ॥ १६ ॥ खपमात्रमपि काऽपिन पद प्रापुरीतयः । नीतयः प्रसरन्तिम्म यस्मिन्छासतिमेदिनीम् धाविकृयतहागानां मनायोऽनुवासरम् । हृदयस्थानिमेदिन्या निधानानिध्यलोकवन पाण्डुराभिः पताकाभिः प्रासादो यस्य राजते । वियद्गगानरगॉधैहिमादिरिव सानुमान् ॥ १६ ॥ दानेत मोभियशेध प्रजानां पालनेन च । नुवाः म्वर्गीकसम्तस्मै वरं दातुं समागमन, ततोऽन्तरिक्षमार्ग धुन्यानाः पक्षसंहतीः । मृणालयलादेविदेवहंसा विनिर्माता त्वग्या गच्छना नेरामन्योन्यं तत्र भाषिणाम् । भद्रावमुखा विश्राः पुरम्नानिर्ययुवात् ॥ २॥ पाधायहंसा ऊचुम्नान्पुरम्नाद्गच्छतो जपाम् ॥२३॥ पाधात्यहंसाचुः। सर्थ यगेन निर्याता भवन्तः पुरतः पिता । समिलित्वा गन्तव्यमम्मिमध्यनि दुर्ग प्रकाशनानं पुरतम्ने पुजं न पश्रय । माननमहाभर्नु पुप्यमनिम्पुटम् ॥२०५५ धीशिर उजाया निशम्पेति धन साधनांपुर स्थिताः ।हंसाहसिचासान मचर्य रनमुख ·अयन्निकापुरीमानोमुनिमुनिप्रदापिनीम् । यत्रोमयासुद्यमीडामहाकालोऽस्तिराष्ट्र आयमेधारं नाना नगरं पालत 1 यशाध मानाचा मीनिःपषम् प्रात्या माश्मीविटोपया मुल्यामोगाम्ययाकामिनियनियर उत्तरखण्डे नतः समुदमासाच मोमनाथ यिटोक्य चामुनि-मुनि:रमेयं ततो निरगमसुधी॥ यायायायपाग्यायमगत पनाम:॥४२॥ सत. कोरापुर नारोगा भागती पत्र हामीमनियवापिनी * पाभपुराणम् * पुरःस्थितहंसाऊचुः। क्याभिधम्य दुर्धर्षतेजसो ब्रह्मवादिनः । किं नु ज्ञानचनेरस्य राज्ञस्तीवतरं महः ॥ . श्रीशिव उवाच । शुश्राव हंसानां गिरो ज्ञानश्रुतिर्नृपः । अत्युचसोधभवनमारा च सुखं स्थित। ततः सारथिमाहूय भूपालो विस्मयान्वितः । संदिदेश महात्माऽसौ रक्य आनीयतामिति ॥ २६ ॥ तोऽवधार्य भूपालयवः पीयूषगर्भितम् । निर्जगाम महोनाना सारथिः प्रथयन्मुदम् त्र वाराणसीनाम नगरी मुनिदायिनी । यत्र विश्वेश्वरोनाम हपदेष्टा जगत्पतिः । तो गयाभिधे क्षेत्रे यत्र देवो गदाधरः। उद्धर्तुमखिलालोकान्यसत्युत्पुललोचनः । तो गौरीगुरोः पायें सर्वस्तीधरनेकधा । पर्यटन्गतवान्यत्र केदारः पापदारणः ॥ यमालोक्य सरन्मा मुक्ताः म्युनर्नाऽत्र संशयः । महापापविनिर्मुक्ता भुयत्या भोगान्यथेप्सितान् ॥ ३५ ॥ बतो गोडेपु निर्यातीयत्राऽऽम्ने पुगोनमः । यम्यापलोकनादेय नराःस्वली फगामिनः नतो धारायतीप्रागानगरीमुक्तिदापिनीम् । यत्राऽऽम्नेगोमतीनीरगधिमणीयालमोहरिः प्रात्या य गोमतीय पञ्चरुष्णापिलोयय च। मन्यों मुनिमयानोनि भुवस्या भोगाव्यमितान ॥३॥ शयोहार समासाप शर्मदं नर्मदान। गनिमुनिप्रदाना त्यग्या निर्गत: gom मता विष्णुपया प्रामटोपामिल ·ir - अशीन्यधिकशततमोऽध्यायः] 0 नानातीर्घमाहाम्ययर्णनम् . नतोऽमालगिरि नाम नगरौं प्रतिपय घनन्दिकेश्वरमारह सोमनायोऽस्ति यत्र तु॥ हवा चतुर्भुज देयं पादानोयतं शिवम् । मोमनाथं न गो मुनिर्मवस्येव न संशयः॥ तुगभद्रानदीतीरे इन्ता हरिहरं तनः । युगे युगे भुजा यम्य पतन्त्ययनिमण्डले ॥ ४R यडिलोपय नरामय गहरिहरम्पपुः । भुक्त्या मोगान्यधाकामंमुच्यन्तेयन्धनानमः म्यगं कल्पशतं म्यिन्या मुक्कसंसारयन्धनाः। मन' म्यामिनमाटोवप लोकाना म्यामिनं विभुम् ॥ ४ ॥ यमालोक्य न पश्यन्तिनिरपंजातुविनगः । भ्यर्ग फल्पशनंम्पित्यामुकमंसारपासनाः मुनि ध प्रतिपयन्ने मात्र कार्याविनारणा । मनः धोरीटमासायसिद्धगन्धरमेयितम् गिरिजायलमो यत्रमलिनायोऽभिधानतः । उसमविलालोकान्मंसाराम्भोधिमध्यतः म्यग फापानं पिया मुनगंमारयन्धनाः । मुनि र प्रतिपयन्ने नाऽत्रका विधारणा मर धारीलमामाय मिशगन्धयं मेपितम् । गिरिजापतमी पत्र महिनाभिधानतः उमविलालीमारमंगागम्युधिमापन का काले पर सोनि:सनीम्रपम् भयन्दोमायनो नमो अमनुस्मातामतिको लिष्टति मन्त्रमा निरपान मोहे गुगंभुनधाभुनापसागरचनाः । मुनिम प्रतिपय मानपानाम: ग्रामोऽस्ति मानु::माजानररावि ततो गतः । माया पीया यमुनगाभपन : ce पटिश भुपादोगान । मुनमायामांनो मुनितिर मोतिय मापात पायमांमरणीतो । भुमि देवं मुनिमुनिबार परोपजामामानिमिहान मनमानसमागारमा भागापरसीरमाया यह भमभंग ! मुरार मुभा । गोलारम्युमपणे सालानन्। सामनITTRINT IRRIVEमानुसार

·अधिनोभूपतीक्षिल्पामणिकेशेनयाऽऽहतः । माणिषयेश्वरइत्याग्यांतदामभृति यो दधी
पर प्राह्मणपसीना फोलफलकं मुशिन्समीरणो मन्दं याति शापमयादिव ।
माणिक्येश्वरनामाऽसी यत्र शीतांशुशेक्ष घिसन्त्यनुदिनं देयो यरदानाय देहिनाम्
ITIONaiमामारमान मrroen
amritalenा र AtIrfant Tam
mamtammanmik TATirfier Afrifts
Mrfarint any RITी नि पाना पल
EFERIT ent Infri: कालिमा- मुम
गनिमाया गपापपत्रापामागिपा।
सामिना भान हरपले गुहिंगम्पिnि
जम्माभ्यासपशाइप पठन्ति परयः म्यपम् ।
योपाध्यायसानिध्यमानिय रामला: कला ॥ ८॥
प्रापपाना फडूणध्यनिस्कृतिः । लगत्यनुदिनं माम्यनमराणोय गजितम्
राशा काश्मीरदेवेशदिग्जयोत्सवकारिणा।
असी मुपूजितो यस्मात्माणिक्यभूरिभृतिभिः ॥ ५॥

·। भास्यधिकशततमोऽध्यायः] * शानश्रुतेर्मुक्तिलाभवर्णनम् * संसेवमानं तद्वारिच्छायां शकटिकोपरि । कण्डूयमानमङ्गानि यन्ता रक्यमपश्यत ।। राजाऽपि कयिनस्तस्तश्चिः परिचितं जवात् । प्रणतः सारथीरेक्यं प्रणम्यतमभाषत सारयिष्याचा कस्मिन्त्रालन्किन्नामाऽसि स्वच्छन्दोऽसि निरन्तरम् । किमर्थमत्र विश्रान्तः किञ्च कतुं चिकीपसि ।। ८८ ॥ श्रीशिव उवाया इत्याकर्ण्य व तद्वाक्यं परमानन्दनिर्भय । स्मृत्वा सारथिमित्यूचे धयं पूर्णमनोरथाः परकेनाऽपि बहुना परिचयांविधायिना । भवितव्यं मनोवृत्तिं जानताऽम्माकमेव हि हृदयस्थितमादाय रक्याभिप्रायमादरात् । शननिरगमचन्ता यत्राऽऽस्ते वसुधाधि ततःप्रणम्य भूपालं ययावृत्तं न्यवेदयत् ।बद्धाजलिपुटोहएः सारथिः स्वामिदर्शनात्। ततो निशम्य तद्वाक्यं विस्मयस्मेरलोचनः । श्रद्धालुरभवभूषो वयसम्भावनाविधी आदायाश्वतरीयुग्मयुक्तों शकटिकामगात् । मुनाहारदूकूलानि सहनं च गवां नृपः गतोऽसौ तत्र यत्राऽऽस्ते योगी काश्मीरमण्डले। तभिवेद्य पुणे राजा दण्डवत्पतितो भुवि ॥ १५ ॥ आनम्य परयाभनया रेक्योराने चुकोप हा रेशदमामक यतन जानासि दुर्गावर गृहाण शकीमतामुत्थाप्याश्यतरीयुताम् । यस्त्राणि मुकाहारांश गाध दोग्धीपि म्ययम् ॥१७॥ इत्यमाप्तवान्भूगो रेषयस्य भयमादधे । सनः शापभयादाजा तत्पदाम्भोरहवयम् ॥ गृहन्मनया प्रसादेति प्रहरिस्यूचियान्म्ययम् । राजोवाच । भगतामाटायमेतदत्यदुनं पुनः प्रसीभ्य भगवणारयाहि मम तत्त्वतःn. रेय उपाय। गीतानोरमाचा जपानि प्रत्यहं नृपतिनव नेजोरारिमें मुगमामपि दुःसहः। धाशिव उवाच। गताना एटमध्यापारम्यस्य यनानध्रुतिरहीगलो मुरिमाप ततः मुधीः .

·तद्वासनानिवद्धात्मा जन्मपूर्वमनुस्मरन् ! बञ्चयित्वा सुतानेतान्पूरयामि गृहायहिः पार्थिवान्पूजयाञ्चक्रेधनार्जनपरायणः । तुरीयपाणिग्रहणमडलायं गृहान्तरे।४ तनुजवन्धुभिःसाधं सम्प्रतस्ये कदाचन । रजन्यां धर्मकल्पायां निद्रालोस्तस्य दोस्त दशतिस्मसमागत्य दन्दराका कुतश्चन । सदष्टमात्रोऽसाध्यात्मा मणिमन्त्रीपधादि क्षणः कतिपयरेच गतासुरभवत्ततः । पियुमन्ददल लरथकुष्टितविग्रहम् ॥ ७ तमारोप्य तरस्कन्धे सूनवो गृहमाययुः। ततः कालेन पहुना ततो जातः सरीसृपः • पापगम् admiमामिलामी गाना TATE माया दानार्गमाग कमोरिनिग्नुपरिमाण THIमय यो जग मागो:मनोयन मंशा। निपा महायुगणे पाहत नाहिता उरे गाडे गाठाय माह मशायशिपरमोध्याय १८॥ एकाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः शबुकर्णब्राह्मणास्यानमुखनगीतासप्तमाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् श्रीभगवानुयाय। अथ ते वर्णयिष्यामि सममाध्यायगौरयम् । यदाकर्ण्यमुधापूरपूनिर्मवति कर्णयोः भस्तिपाटलिपुत्राण्यं दुर्गमुनुङ्गगोपुरम् । तथाऽभूग्राह्मणो नाम शड्डकों दयार्ण पश्यवृत्ति समासाद्य धनमर्जितवान्यहु । पितृन्न तर्पयामास पूजयामास नो मुरान . । आत्मनः फोटिससयाकं यत्राऽऽस्ते स्थापितं पसु । ततो नारायणलिं श्रद्धया परयाऽन्विताः ॥१०॥ यो हि द्विजन्मनः एकदा म्यामागस्य पीडितः सजना ·एकाशीट्यधिकशततमोऽध्यायः ] * शङ्ककर्णपुत्राणाम्नवर्णनम् + अमापयन्मनोवृत्तं पुत्राणामनतः पिता । ततम्ने प्रातहन्याय परं विस्मयमोहिताः॥ इतरेतरमाण्याय पश्यन्तम्ते निरङ्कुशाः । एकम्तत्र पितृस्नेहादुद्धमपि वाञ्छति ॥ अन्यो द्रविणलोभन निहन्तुं सरमीहने । इतरम्नु पिनहरसमोहितमानसः ॥ १४ ॥ किम्वा अहिमयो न स्याच्छोचनोदिनि केवलम् । मध्यमस्तु ततः पुषो पञ्चयित्वा सहोदरी ॥ १५ ॥ केनाऽपि च्छभनोत्थाय जगाम निजमालयम् । तनः शनः समाय गृहिणीं गुणशालिनीम् ॥ १६ ॥ फुद्दालहम्तो निरगायत्राऽऽग्ने पनगः पिता । नेनाऽविदितवित्तेन विह्ननिश्चित्यतत्त्वतः म्यानमागत्यतं हन्तुंघल्मीकं लोमवुद्धितः । मार्ययोत्सार्यनेमृत्माम्ययं तेनचखन्यते निसन्यमानादत्युप्रो पल्मीकादहिरुत्थितः । सनो गरलगण्डूनिर्गनरनिदुःसहः ॥१६ गिरः स फथयाश्च फणी फुत्कारमारतः ॥ २०॥ भहिरवाच। कम्न्यं किमर्थमायातः कथं था वन्यते यिम् । फेन या प्रहितो मूहतदाख्याहि ममाऽग्रतः ॥ २१॥ पुत्र उवाच। पुप्रस्तऽहं शिवोनाम हमनदणकौतुर्की । भागतो रानियम्यम्पाय नु मुपिम्मिनः शिय उवाचा इस्थमाकर्य पुत्रम्य गिरं लोकविहिताम् । धनमारमा पर मनुच कापी सदा सर्प उवाच। रादिपुरोऽसि मे चूल मामुम्मोवप बन्धनान् । निभायाय मंजातं पग पूजन्मनः पुत्र उपाय। पित! मे मुनि स्यादित्यानश्य ममाता परिम्पयाषिट मोरमागतोऽम्मिश्या निगि...

·अन्यानपि छिजान्यासयेदविद्याविशारदान् । सम्मोजय यथाशनि परमश्रद्धयान्विर अष्टमाध्यायमाहात्म्यं शृणुयश्यामि पार्यति ! यस्य श्रवणमात्रेण परां मुदमयाम्यसि आमईक पुरं नाना विश्रुतं दक्षिणापथि । द्विजग्मा भायशर्मेतितत्राऽऽसीगणिकापतिः खादन्मांसं पिचन्मयं चोरयन्साधुसंपदः रममाणः परस्त्रीभिरामेटफकुलहली ॥३॥ पामगणम् ० पितोयान। मतीयांनिमदानानिमा तासि म गाऽध्यगः। मामुग्मोयपि, गीतानां सप्तमाध्यायमन्तरेण सुधामयम् । जन्तो समायिन पि मदीये धारयासरे। मोजय प्रसया पुत्र ! तेन मुनिन मंशा इत्याफर्ण्य पितुर्याफ्यमुग्गत्यमुपेयुषः । २ सय मूनयोऽकुर्यन्ययादिष्ट ततोऽधिकत शङ्ककर्णस्ततः श्रीमानुत्सृज्य तनुमोरगीम् । मृत्या यिमा पुत्राणां दिव्यं देहमुगादरे विभज्य दत्तं पित्राय द्रव्यं तत्कोटिसङ्ख्यया । तेन ते सनवः सर्वे मुमुदुः साधुवृत्तर पापीपसरोयज्ञदेवप्रासादहेतथे । अन्नशाली ततोऽकुर्वन्पुत्रास्ते धर्मबुद्धयः ॥ ३३॥ सप्तमाध्यायजपतो मुक्तिभाजोऽभयंस्ततः । षष्ठमिष्टतम सात्या निर्याणार्पितदृष्टयः । इति श्रीपाने महापुराणेपञ्चपञ्चाशत्साहस्यां सहितायां उत्तरे खण्डे गीतासनमाध्यार माहात्म्यनामेकाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८ ॥ द्वयशीत्यधिकशततमोऽध्यायः विप्रभावशर्मणस्तालीवृक्षसपिणोऽष्टमाध्यायपाठादारवर्णन- मष्टमाध्यायमाहात्म्यश्च शिव उवाच । गरीयांमं मनोग्यम् । सुदा विटगोष्टया य तालीपलसुधारसम् ·यशीत्यधिकशततमोऽध्यायः] • कुमतिकुशीयलयोपनवर्णनम् । नाय कण्टपलमजीर्णनाऽतिपहिनः । मृतःकालेन पापामा जातम्नालीतामहान् नस्य छायामुपाश्रित्य नियितामतिशीतलाम्। अभूनां दम्पती फोनिग्रह्मराक्षमता गो देव्युवाच । कंजातीयों किमामानी किमाविल्युदीग्य । कर्मणा केन पादेय मालगसमतामयोः शिव उपाय। पदपेदाङ्गतस्यमा पर्यशानाधकोविदः । सदाचारोऽभवत्याधिद्धिजो नाम कुशीयतः जायाच नम्य पुमतिनामधेया दुगशया | सममाणे महादानान्याददामोऽतिलोभपान मदिनी कालघुग यादीननुपासम्म् । भप्रयच्छन्दिजातिभ्यो दानसम्धा परिकाम् पारेन पणती तो पाटगानापिणी । पर्यटन्ता महामना शुनगन्तपिपही ! विशश्रमतुगग प मूल नालीताननः । फरमेन्महामापोग्पगच्छति ARA भयंपा जायो मुनियपराक्षमयोनितः । इति परो दिशामा प्राणः समभारत मपियोपदेदोन पिनाभ्यामपिनारपात् । विना कर्मपिविमानाका मुच्येत सायरान् ॥ १४ ॥ भार्योपाय। FREE विमायाम निपुगेन। एकादया परामप्पा भष्टमायोकापणाममाग्नता पिप माली मापनपविजन गयो पापियामा पिमुना पारगा। मामापानिनो दापनी मोमपतु . पनपरेपमुगारंपारिमाण मनोगितामलिमि.गुन्न् हिनि दिया मापागदम्मिरमाजाप्रपात मापारियोraryगतागुभारम् । गुरु हरगुपात सिमा मदन । #RIोगि मंगद संयमा

·No text on this page.

·श्रीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * छागमाधवब्राह्मणयोवृत्तवर्णनम् । अस्ति माहियातीनाम नगरी नर्मदातटे । तत्राऽऽसीमाधयो नाम द्विजन्मा स शिवो द्विजः ॥२॥ वेदवेदाङ्गतत्त्वतः फालेकालेऽतिथिप्रियः । अर्जयित्वा यहुधनं विद्ययेव विशुद्धधीः ॥ महान्तमध्वरंकतुं समारंभे कदाचन । आलम्भनार्थमानोतरछागः पूजितविग्रहः ॥ ४॥ पाचम्चेह सनुच्च गद्विस्मयकारकः । किमेत हुभियाबिधियद्विहितैरपि ॥५॥ विनश्वरफलेर्जन्मजरामरणहेतुमिः । एतावत्यपि मे विम' दशेय दृश्यतामिति ॥६॥ छागम्य, पचोऽतीय कुतूहलपरं जनाः । निशम्य विस्मयं याता. कृतमण्डपवासिन॥ ततो यद्धाञ्जलिपुटो द्विजातिस्तिमितेक्षपाः। प्रणम्य श्रधानस्तमपृच्छच्छागमादरात् द्विज उवाच। किंजातीयः किमारमा त्वं किंवृत्तमिति में यद । केन या कर्मणाऽयाप्तं छागत्वमिति कारणम् ॥ ६ ॥ छाग उयाचा आसम्पुरा द्विजातीनामन्यये थाऽतिनिर्मले । आहर्ता मनुसहानां घेदविद्याविशारद एकदा मम गेहिन्या पुत्ररोगप्रशान्तये। छागः प्रयाचितो मसण्डिकामानिनम्रया । सतो निहन्यमानम्य चण्डिकामण्डपम्पले । बागम्य जननी मां तु शशाप ग्रहपादिनी अशास्त्रीयाध्यनापापमन्सुतं यजियांस से। द्विजात्ययम नेन त्वमजायोनिमयापयमि ततोऽहंत्यसलेन छागोऽभूयं द्विजोत्तम! निस्तार्य चानेर विधायोनिसंतापयातना: जातिम्मररयमप्यम्नि पशुयोनिमुपेयुः॥१४॥ वित्र उपाय। त्वदीयजन्मशुश्रूषालासोन्मुखम् । मनासयोनिद्वजानेतानपि तकथाऽसिनम् ॥ - आग उयास। कदाचिन्मटोऽभूयमाहिण्डिरशिमग ॥१ मोडलिक्षितो हिम्भनत्यन्यतिगृहाडगे। उदारानात्मनो शगन्विलोक्यननयानपि । शिपापरामुमो बातम्त्यवतनसम्ममः । ततोवलदध सहराहिनुण्डिकः ।

·• मास युमुझिनो मशयित म्यालीम्यापिनमोदनम् । जिमभूमितपश्यन्दिशो दशशनर्मगन् आधयं कथयिष्यामि पुनरव्यदपिद्विज बस्यमाच्छमानम्म्यतयाऽम्तियदिकौतुकम् अस्ति नाना कुरवं नगरं मोक्षदायकम् । सूर्यवंशोऽभयनत्र चन्द्रशर्मा महीपतिः । पाम्पुराणम् . मामुम्तायाम का लोहिनलोयनः | mist धितोऽभू भागमततमंत्र भाजिप्रसन्नमुदकमगर्म पालघर्मनाम् । ततोऽहमामीनका गरिमाम्यन्गृहे गृहे . कुक्षिम्मरिरहं मार्गे स्यकोच्छिष्टानमनकः । कदानिशाविशंघासनात्मयशममहानसन शंफमानोजनरयात्यायें च विलिहनिय । नतः कदाचिदागत्य पीक्षितम्तनु नि । जायया च जरत्याऽहं ताडितो लगुडादिमिः । ततो मनकटियांतो यदुशोणिनमुनहन निजंगाम यहिर्गेहात्कयंचिन्मूळयाकुलः । अङ्गेषु पूतिगन्धेषु क्रिमिगर्नेषु फालनः ॥ २५ ॥ ततः फदश्यता प्राप्तः शौण्डिकस्य च येश्मनि । अश्वोऽभवमहविद्वन्मृतःकालप्रमादिह कदाचिञ्चत्यरे तेन समानीतो जनाकुले । विक्रयाय जरालीढपतयालुरदापलिः ॥२31 जायया द्वारकायात्रां कर्तुमुद्यतया सरत् । मौल्येनाऽल्पीयसा क्रेतुं तुरङ्गं चेटमानया जगृहेऽयं तया दाना ह्यल्पेन धसुना जरन् । गन्तं चारभ्य तद्धित्रैः पुत्रैरारुह्य मां समम् ॥ २६ ॥ शनःशनः सरस्तीरे मग्नोऽहं गाढकर्दमे । तत्राऽहं कुटिल ग्रीवश्चापात पर्दमान्तरे॥३० ताइयमानो मुहुः पुत्रर्लगुडोपलपाणिभिः । उत्थाप्यमानीय धाप्राणान्मोचिनवानहम् ततो निश्चिन्त्य मां तत्र मृतं भग्नोद्यमाः सुता । आक्रुश्य मातरं दीनां प्रावृत्य निर्ययुहम् ॥ ३२ ॥ ततः संप्रेत्य यहुना कालेन च्छागतां गतः। निस्तीर्णानेकहीनोश्चयोनिसन्तापयातन " द्विज उपाचा किमनेन महाछाग ! दुःखजातेन नित्यशः । यथायदजसा मां सुखमात्यनिक मरेत् छाग उपाय। ....दानं सफालपुरुप दान समपचक्रमे ॥ १७ ·अशात्यधिकशततमोऽध्यायः ] - छागनिरूपितस्थपूर्वजन्मवर्णनम् * समाहय द्विजन्मानं घेदवेदाङ्गपारगम् । मातुं पुण्योदकैः पुण्यर्ययो साखं पुरोधमा अयोच्चः कालपुरुषो पावम्चे हसनिय ॥ ३८॥ कालपुरुष उचाय। अन्येनच प्रगृहन्ति क्षेत्रे चाऽवपि किञ्चन । सूर्योपरागसमये कुरुक्षेत्राभिधे थले। दानं य कालपुरुषं जितसि कयं द्विज ! ज्ञात्वाऽपि निश्चितं सर्वमेतत्पातककारकर प्रवर्नमे कथं कतुं धनलोभाधया धिया ॥ ४५ ॥ छगि उवाच। इत्थमाकर्ण्य तद्वाक्यं जगद्विस्मयकारकम् । किमनेन महादानभयेनेत्ययदद्विजः एविधमहादानपातकागाधयारिधिम् । जानामि तरितुं सम्यगुपायमहमेय हि ॥५३ नतः स्मात्या महीपालः परिधाय व पसिसी। शुचिः प्रसन्नहृदयः सितमाल्यानुलेपन भवलाध्य कराम्भोज पार्श्वचर्तिपुरोधसः । समाययों मेश्यमानः सतत्कालोचित समागत्य च भूपाल समादारकालपूयम् । यथोचितेन विधिना नम्मभक्तप्राधिजन्म लिभित्र कालपुम्पहृदय निर्दयोदयः । पापामा निर्ययो फश्चिचाण्डालो निन्दोचन किश प्रापितकालम्य परनिन्दारमोन्सये। निन्दा चाण्डालिका देहपाश्रमागाद्विजन्मनः ॥ १८ ॥ एतचाण्डाल युगलं निर्गन्यारणलोचनम् । मत. सारित चक्र प्रसादा दिजन्मन गीतानां नयमाध्यायं जरमेय हदि पितः । कम्पमा दिने निश्चितपणीपश्यतिभूपन प्रतिनिद्राणगोविन्द कम्पमानमिवाऽम्युधिम् । मादान्दोलविद्वान्डिजम्मा पापमंधयम् ॥५॥ नती गीता भूषणय:परिपादितम् । पलायमानंयाण्डालयुगलं निकलोसम नं निधनाम येगेन द्विजात पाश्यपनि यन् । शगरे पक्षमा ध पनिन्दागमोमय ro कलिममाला प्रत्यक्ष मितियातनः। पर्यसटिजन्मानं पिम्मयामेन्टोनन राजीयावा मधमापदिय घोग निम्नीमा महतीचा मंत्र शताविम्या ॥

·आसीत्काशीपुरे विप्रः पुण्यर्कातिपरायणः ॥ ६॥ गीमाया मयमाणार्य जामि प्रयप निम्नाणदम्न मनिग्रहमम्मर शृण्वन्त्या मम देवेशन तृप्तिजोतु जायते । अकुण्ठाभ्रवणोत्कण्ठा पद्धते वृषभध्वज. तत्राऽपि दशमाध्यायं प्रधान मुनयो जगुः॥ तमुद्दिश्य महाध्यायमभिधेहि कथानकम् ॥ ४॥ शृणु सुध्रोणि निश्रेणीस्वर्गदुर्गस्यदुर्लभाम् । सीमामिघप्रभावाणांपावनीपरमांकथाम् +: गुमाका frient I standaritrate PRATAPrimplEATगुणमौnिgliनिभाग गीATI RIANTITHIमाला En EATHEMATHAदि मईया प्राग उपागा भभ्यम्य नयमाध्याय गमानम्माइटिजन्मनः । तापुमागिरभागनिनिनुमनाम् इति श्रीपा महापुराणे पश्चरमारा साहना महिलायर्या उत्तरेय गीतानमा ध्यायमादाम्ये शशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८॥ चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः गोतादशमाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् देव्युवाच। सर्वज्ञः सर्वचैतन्य सर्येश्वर गिरां गुरो !! धन्याऽस्मि शियमान्यनदृश्यमानेन यत्त्वया निमपितमिदं पुण्यं नयमाध्याययभयम् । अनेकविम्मयम्वादुकथानकमयं मधु ॥ २ ॥ असीमामहिमाम्भोधेगीतानां श्रुतिजीवितम् । शिव उवाच। , ·चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] • धीरधानानोवृत्तवर्णनम् : प्रशान्तचेता निमुनहिंसाकार्कश्य साहसः । निवृत्तिनिरतो नित्यं जितेन्द्रियतया तथा धीरधीरितिविख्यातो नन्दीय मयि भक्तिमान् । निम्तीर्णनिगमाग्भोधिः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ॥ ८॥ तम्य ध्यानपराधीनचेतस प्रतिगच्छतः । अन्तरात्मनि निर्मममनसम्तत्त्वचक्षुषः ॥६॥ करावलम्वनं तम्य धावन्धीत्या ददाम्यहम् । कदाचन चमन्कारकारकं विमना मुनिः भाचान्त.किञ्चिन्नासापरमानन्दमेदुराम् । दृशमासाद्यनिद्राणकरणोऽयमिवाऽऽम्धिन: उपधाय विशालाक्षि विशालांद्वारदेहलीम । अशेतनिशिनि शतावलम्येक्षणः क्षणम् मामपृच्छभृतिगिटिः प्रणम्य पादपङ्कजम् । अनेन विधिना केन विहिनं तव दर्शनम् तपम्त हुतं जन किमनेन महात्मना । दत्ते प्रतिपदं देयो यम्य इम्तावलम्बनम् ॥१४ अयं न लभते गन्तं कम्मादम्मात्पुरावहिः । यदृच्छया यदा काशीसीमामुलइम्य गच्छति ॥१५॥ न पश्यति तदा सर्यापाशवम्यानपि देहिनः । अत्र हेतुमह मातुमिच्छामि स्वामिभाषितम् ॥ १६ ॥ अनुग्रामोऽम्मि चेदन युक्तं चेत्तदुदीरय । म भृङ्गिरिटे प्रश्न समाकपाहनियान कदाचिदासं फेलामे पाय दुभागकानने । रणववरमुधोणिपूर्णम्तयाजानने । फलकण्ठकुन्दालापकहोलितदिगलरे । गहमदादिदान्यूहममहम्बरमंकुले ॥ .. भ्रमहा घटीयन्त्रपोलमयिदन्तुरे । प्रयुद्धसारणिधान्तमदलीषन्दलालये ॥ २० ॥ कम्तहरिणोपेनकिलरम्बरमोहिते । गमज्यमन्यरापागः पापि नियिन ॥२३॥ हंसः कारेषु पाण्डित्यपुर्याण: मंकुले शुकः । निहादिवणिनीरसमागणविन्टोडिने माधोपुणनिर्यामीप्तीमधुरते । उन्मौलपिपलीपुष्पगुन्छसौरभनिरे ।। मोसुद्धन्दामोदमदमारपदादे । सोमाभूतापमानितक्षितिमाहले अध्याय पेदिकामेकामहं प्रणमास्थितः । उदण्डशामिसराकुटामन्यामुनीम्बी प्रजापितारलच्छायो परी मण्डसमीरण पाभूमहायोगे नियरितदरीतरः- भयानरत्तन कधिपक्षी गगनगारान् । शारदानारद छायः ·Uml प्रयुद्ध: पतने हेतुमपश्यन्नात्मनस्तदा । हो किमेतदापन्नमद्य-पातः कथं मम ॥ ४॥ • गम. raगामिन Ag.amita in INThiament मोप्रा भागानगी मनmimi भारी परागागा गोरaan पभगाया সদয় নিশি মশলা গানশনসথির'র হাসনামলা মাগিয়াস।সিগন্যমান্নাসয়ি ॥ निमाविनिमुंम निराफारनिय ! निम निर्मकार निगयाणनिर्गुण !" शरणागत्रानीगगाणाम्युज :। भीममालमहायानमालाराधमनीमर!। पुठार भिन्नग्येन्दगण्डरितमहायिमा ! । पिपुग्प्रमदामातमिन्दगतिमार्जन ॥१४१ फा यायनीकुमामोजापुङमानित ! 1 नमः प्रमाणद्गय नमः प्रमनिमपिणे ॥३१ नमश्चतन्यमाथाय नमात्रैलोययापिणे । यन्दे तय पदाम्भोजं योगियरयुध्यितम् । अपारमयपायोधिपारायताणानुनम् । याचम्पतिरपि म्नोत्र भवतो न प्रगल्भते ।" सहप्रवदनम्याऽपि फणीन्दम्य न चातुरी |न्यवर्णने महादेव कोऽहमल्पमतिः स्वगः। धीशिय उवाच। म्तोत्रमेनन्समाफर्ण्य कृतं तेन पनधिणा | नमोनमहं कोऽसि कुतम्न्योऽसि विहङ्गम हंसेन सदृशः फायो यर्णः कान सनिमः। प्रयोजनं कमुद्दिश्य प्रासोऽसीह तदुच्यताम् ॥ ४० ॥ इति पक्षी मया पृष्टः प्रश्रयानतकन्धरः । जगाद ग्लश्णया वाचा पक्षी वाक्यविदाम्पस देवेश धूर्जटे विद्धिमा मरालं स्वयम्भुवः । कर्मणा येनमे काण्यं जातमाधुनिकं विभो! नदाकर्णय सर्वज्ञ पृष्टं यदि तदुच्यते । मानसात्सरसः पृथ्वी यानः प्राप्तोऽस्मिसङ्कटम् सौराष्ट्रनगरादारात्सरसिस्फुटदम्युजे । यालेन्दुःखण्डधवलान्मृणालकवलानहम् ॥४४ आदाय बलमाश्रित्य निरगां गगर्न द्रुतम् । पिहायसस्ततम्तम्मादकस्मादपतम्भुवि ।। अथ मोहपरीतात्मा सर्वथा विकलेन्द्रियः । घेपमानवपुर्मोहात्स्पृष्टः शीतः समारणः। । . । -- - ·चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * ब्रह्महंसस्यकार्यपतनधर्णनम् * कालिमा येन कायेऽस्मिन्पककर्पूरपाण्डुरे । इत्यहं विस्मयायिष्टो यावत्कुर्वे विचारणम् ॥४८॥ तावदम्बुरहाद्वाणीमश्रोपमहमीदृशीम् । उत्तिष्ठ हंसवक्ष्यामि कारणं पातकार्ययो.. अयोत्थाय समागत्य मया मध्ये सरोवरे । द्रष्टा राजीविनी रम्या राजीवः पञ्चभियंता कारणं प्रष्टुमारेभे काय॑स्य पतनस्य च | अथ तत्र घनश्यामान्स्वर्णवर्णाम्यरावृतान् चतुर्भुजान्गदाशस्यकपड्केरहायुधान् । किरीटहारकेयूरकुण्डलद्युतिवित्रितान् ॥१२॥ अद्राक्षमन्तरिक्षस्थान्पुरुषानयुतानि पट् । नत्या प्रदक्षिणात्य पञ्चपा सरोजिनाम् आत्मीयं पातमारभ्य पृष्टं तदखिलं मया । पमिन्युवाच । कलहंस : गतोऽसि त्वं मां विलय विहायसा ॥ ५४॥ तेन पातकयोगेन पनितोऽसि महीतले । तेनैव कालिमा काये पक्षिसत्तम ! लक्ष्यने। भवन्त पतिनं पीय रुपापूर्णेन चेतसा । मध्यमेनाऽमुनाऽम्जेन यदता जातसौरभम् भाधाय पट्पदाः पटिसहनाणि दिवं ययुः । एते ये भयता दृष्टा नीलोत्पलसमन्विरः सर्ये ते सप्तमेऽतीने जन्मन्यासन्मुने. सुनाः । अम्पयसरसम्नीरे तेपुस्तै परमं ताः ॥ कदाचित्कामिनी काविद्यम्पकम्तयकस्तनी । चलानाङ्गकलाकान्ततरङ्गिनरसान्दिनी । नासामुक्ताफलम्योत्स्नायुम्पितम्मितई धितिः । चाणां घिन्यम्य कुचयोर्वनेऽम्मिन्मधुर जगा ।। ६०॥ गायन्त्याःस्वरमाकर्यघाह्मणा हरिणा इच । तासमागम्य नेम समय म्यलोक्यन् मया दृष्टा मर्मवेयमिन्यूयुम्ने परस्परम् । मुटामुष्टि नतम्नेषांभ्रातृणाममयमा २ अन्योन्यमुटिनिश्पिष्टवक्षसम्त्यनार्जीविताः। भुक्त्या निग्यान्धोपन्यभूषु सात्सा भुवि सदा ते श्वापदाधनुर्दग्धा पन्येन सरिना। ततो माननामेत्यपपिपान्यानधातान् । बने विशोदकं पीत्वा ने ययुरममन्दिरम् । सरोकापिमाताजन्मान्यासययनमार सतो मधुशता जाता पर्दोष सरोवरे । मन मे गन्धमामाप प्रापुन पेज पदम् -

·No text on this page.

·चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः] * गीतादशमाध्यायद्वारोद्धारोपायवर्णनम् * ५६१
गुरुशुश्रूपणं सम्यग्विदधाति च भक्तितः । शयानस्यगुरोःशय्यांनिद्वितःसपदाऽस्पृशत्
तेनपापेन तिर्यक्त्वमयं स्वर्गेऽपि लब्धवान् । पद्मयोनिमरालानांमध्ये जातस्ततो द्विजः
अस्मिजन्मन्यमुष्येह पुराऽम्मलोकनावधि । गीतानांदशमाध्याय नलिन्याकथितन्ननः
आकर्ण्य विहगो लेभे ग्रहाशानमनुत्तमम् । सोऽयं विप्रकुले जातो दशमाध्यायवैभवात्
जन्माभ्यासवशादस्य शिशोरपि मुग्वाम्बुजात् । गीतानांदशमाभ्यायः समुहसनिसर्वदा
तदर्थपरिणामेन सर्वभूतेप्यवस्थितम् । शड्सचक्रधरं देवमयं पश्यति सर्वदा ॥१॥
यम्मिन्यस्मिन्यदेवाऽस्य दृष्टिः निग्धा शरीरिणी ।
स स मुक्तो भवेत्सर्वः सुरापो ब्रह्महाऽपि पा ॥ १२ ॥
नद्विजाय मया विप्रः परमात्मस्वरूपपिणा । इदं नगरमानीतो मुक्तिक्षेत्रं म्यभावतः ॥
अत्रत्यानां मनुष्याणां मुक्ति' फरतले स्थिता ।
नेनाऽम्य दृष्टिपातेन विशेषोऽन्यो न जायते ॥ १४ ॥
न ददामि यहिर्गन्तुमहमस्य पुरा कृतम् । दशमाध्यायमाहात्म्यानत्यशानंसुदुर्लभम् ।।
टन्धमेतेन मुनिनाजीवन्मुकिरियातया । तेनाऽस्य चरतो हम्नं ददामि पधि गच्छतः
दशमाध्यायमहिमा भृनिरिटे महानयम् । ति भृङ्गिरिटेर फधितं यत्कथानकम् ॥
तवेदमत्र कथितं सर्वपापप्रणाशनम् ।
नरो पाऽप्यथवा नारी योऽपि कोऽपि च पा पुनः ॥१८
अम्य श्रवणमात्रेण सर्वाश्रमरलं लभेत् ॥ ED
इतिधीपाने महापुराणेपश्चपक्षाशासाहम्पा मंहितायां उमरेपणे गीतादशमाध्याय
माहात्म्ये चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१०॥

·-[६ उत्तर . - नलेभे यसति स्थातुं गेहे कस्मिन्नपि द्विजः । दर्शितं ग्रामपालेनविशालंयासमन्दिर मसादनि नापनेम्प निमगरगोयरान समयमांगररत प्राधिनः पुरुषः पुग। ५६४ iri पामपुराणम् . तामवेक्ष्य सुधाभानुमास्करद्युतिमण्डलाम्। योगिगजहृदम्भोजगजहंसनिविताम् । भनाहनमहानादमयीमद्वयरूपिणीम् ॥ ३५' महालक्ष्मी भगवती चाञ्छितार्थप्रदायिनीम् । आराध्य भक्तिभावेनचेतसासमुनी विवाहमण्डपं प्राप पुरं विप्रैः समन्वितः । पुरे तत्र प्रतिगृहं पासस्थानमयाचना प्रविश्य यसतिं चक्रे ब्राह्मणः सङ्गिभिःसह । ततः प्रभाते पिमले मुनन्दोऽसौद्विजोतम धहिरालोकयाञ्चके घासगेहानिजयपुः । अध्यन्यानखिलान्यत्र जातान्हाऽपि यद्यः गम्यमानः समायान्तं प्रामपालो ददर्श सः । तं यमाचे प्रामपाल भायुप्मानसिसर्वय भागधेयवतां पंसां पुण्यः पुण्यवतामसि । प्रभायो विद्यते वन्स कोऽपि लोकोत्तरस्त्वयि ॥ ४२ ॥ क प्रयाताः सहायास्ने कथं तत्सदनायहिः । तत्पश्य मुनिशार्दूल कथयामिनयाऽधन किन्तु नाऽन्यं त्यया तुल्यं पश्यामीद तपखिनम् । कि जानासि महामन्त्रं कां यिद्यामवलम्यसे ॥४४॥ फम्य देयम्य कारुण्याच्छक्तिलोकोत्तरा स्वयि । सत्कारुण्ययशानिष्ठ प्रामेऽस्मिन्याह्मणोसम ! ॥४५॥ शुधूपामलिलामेय भगधम्ने कोयम् । इति सम्यासयामास तम्मिन्प्रामे मुनीवर ने मगनमः पुत्री मशिनम्न की पद मामपान उपाय। पनने मगरे घोरः पुरानो निशायरः ॥ ५॥ t . गभगमनः मन्या बायाम । ५५ ॥

·पश्चाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः) : दिव्यतीर्थवार्तापर्णनम् .
पथिका निशि निद्रन्ति ये व हाग्भुइक्ष्य राक्षस!।
एतस्मिन्सदने पान्थान्यामपालप्रवेशितान् ॥ ५२ ॥
आहारं कल्पयाचक्रुरात्मीयमाणगुप्तये । भवान्सुनो गृहेऽमुप्मिन्न धन्य संयुतः परः।
ने प्रस्ताः किल चानेन त्वं मुक्तोऽसिद्विजोत्तम प्रभायंभवतोवेत्तिमचानेव द्विजोत्तम
मायतनयस्याऽद्य मित्रमेकमुपागतम् । अज्ञानता मया सोऽपि तनयस्य नियः सखा
अन्यः पन्यजनःसाद तम्मिन्गेहे प्रवेशितः।
श्रुत्या तत्र प्रविष्टं तं निशीथे तनयो मम ॥५॥
समानेतुं गतः सोऽपि भक्षितम्लेन रक्षमा दु:खितेन मया प्रोनः प्रातःसपिशिताशनः
ममाऽपि पुत्रो दुष्टात्मन्मयता निशि भक्षितः । भवजटरनिर्मग्न. सुनोऽसी येन जीवति
अस्ति चैवमुपायम्ते ग्रूहि मे त्वं निशावर ! ॥ ५ ॥
राक्षस उवाच।
अन्त प्रविष्टं स्वत्पुत्रमशात्याऽहममक्षयम् । मनानन्मक्षितःपान्य सहितोऽसौमुतस्तय
यथाजीवति मे कुक्षी यथा भवति रक्षितः । तथा विहितमप्यस्ति देवेन परमेष्टिना ।
गीतकादामाध्यायं यः पठन्यनिशं द्विजः । मन्प्रभावेण मे मुक्तिनानां पुनरवः ।
प्रामपाल उवाच।
भयरेकादशाध्यायसामर्यमिदमद्भुतम् । इनि पृष्टो मया पित्र स यमारे निशाचर।
राक्षस उपाय।
पुराग णनाऽपिनभोमार्गेणगच्छना। मधिरवडम्वनुण्डाग्रात्यानितंभाऽपियारिणि
नं जलाशयमागत्य फोऽपिज्ञानीश्वरम्नदा । महातीर्थ मिनि मान्या विश्धे पितृतरंणम्
सविरे जनाः म तीर्थमेतत्वयं यद
मुनिरया।
अपत्येकादास्यायंत्रिसनयंनियतेन्द्रियः । तमानम्नुरियोऽमाचारध्यांपादित पथि
तस्याऽम्पिशन्ट गभ्रवदनात्पतिं जरे
सेन तीर्थमिदं विरं जान पातरनाशनम् ॥१८॥

·1430 अम उपागा शरणागतसन्त्राणकलां नाहन्ति योडशीम् । दीनस्योपेक्षणंत्या भीतम्यचशरीरिणः सा मानस गानुगत जलागणे । मिना भग प्रागुम्ने गर्म মাসল সায়গাযগ মথিলনি। সমপণিগানপুন্যানন यो मा भिगो areणोऽत्रामिति । समयागंजानिम्पनि सनासमन्त्रेण सायागमिमन्त्रितम् । यिधार पारि विन्दः शिरदिममो मनो में शापनि निर्मविध्यति न संशयः ॥५॥ प्रामपाल उयाचा इति तनाऽपि सन्दिष्टः समायातस्त्यदन्तिरम् ॥ ७॥ वित्र उपाय। राक्षसः केन पापेन जातोऽसी यद रक्षक!! यक्षपायर्या गृहेनम्मिनिराखादनिनिदिन अस्मिन्ग्रामे पुरा कधिदासीद्विमः कृपीयनः । एकदा शालिकेदाररक्षणे व्याकुलोहि- नातिदूरे महागृधः पान्थमेकमभक्षयत् । तं विमोचयितुं दूरदयाञ्चक्रेऽपि तापस भुक्या पान्य खगस्तायनिरगादम्पराध्वना । ततः स तापस-कोपातम्यभारुपीवल धिक्त्यां हालिकदुर्युद्ध कठोरमतिनिघृण !! कुशिम्मरं परत्राणयिमुख हतजीविनम् । चोरेवदंष्ट्रिभिः सररिवह्निविषाधुभिः । गृध्रराक्षसभूनच वेतालादिभिराहनात् । जनानुपेक्षते शक्तः स तदधफलं लभेत् । न मोचयति यो विप्र प्रभुश्चोरादिभिधृतम् । सयाति नरकं घोरं स पुनर्जायते वृकः । निहन्यमानं विपिने गृधल्याणपीडितम मुञ्चमुञ्चेति यो धक्ति स यातिपरमांगतिम् । गवामर्थेहताव्यानार्दष्टश्चराजभि- तेऽपि यान्ति पदं विष्णोईप्याप्यं योगिनामपि । -अश्वमेधसहस्राणि घाजपेयशतानि च ॥ ८५॥ प्रामपाल उवाच। - तापस उवाच। 3- वानपि कालेन कुम्भीपाने स पन्यने । पश्यन्नपि भयान्पान्य दुष्टगृध्रण मशितम् ·वाशीयधिकशतमोऽध्यायः ] • विश्वरूपाध्यायातक्षासारवर्णनम् । निवारणसमर्थोऽपिनवफ्रे यग्निवारणम् । निष्ठपोऽसियतम्तम्मादविष्यसिनिशाचर: प्रामगल उवाच। इमं शार्प मुनेः श्रुत्वा कम्पमानकलेयरः । प्रणम्य हालिकोपिमं धमापे कारणम्यचः । हालिक उपाय। अप्राई क्षेत्ररक्षायां चिरं शिमेन गाण। म येमि निकट गृहन्यमानमिमं नाम् । नेन मेऽनुप्रहं कतु रूपणम्य त्यमर्हसि ॥१०॥ चित्र उपाय। यो पेरीफावशाध्याय जपल्पनुदिनं मयः । नेनाभिमन्त्रित पारि पदाशिमिनापक বলিনি না মাথাল মৃর্মিবিশ্বাস । प्रामपाल याचा इम्युनया नापमो पातो पालियो गामोऽमयम् । इनिनवासमपनो निशम्यागुमशायत: 2 उभय पार्यमेवा मिरपुर, तारमनदागया जिभेष्टमेना यायेन मन्त्रा नादिकमान तर मनि निक्षिण ९४. महादेप उपाय। निवाधित सम्पत्या गावाः सनि मह पालन मुनीमारिन पी एमालोन मेनाग्यु फिवरपेजमवितम् । निधि कम्य शिर्गसन किन योगिता गालापापभाष सापमोरमशार पिप गरम गनुमदुम्नोसर । मगोपांमागं ामासानुमंडा मपणे सागर पिमानापानापारम् । नामनिसाव। मरम्मनपा निदा:... मा rawinnrम: !!

·राजीपलोचन स्निग्ध हम्मेहमसगेरहम् । विर्ण गिमानमाई देवयंप्रातमाग्मा • पापण. एवं गर्भूज मिति समायामलनिम् ॥१॥ माणिपाट विमणिकुण्डलमण्डितम् । हारहामिहामाय मर्गकेयूभूमि महादेय उयाय। इति तस्य पयः श्रुत्या मुतं दृष्ट्या मताशम् । सगेहं नेतुमारेभे तं जहास मुनम्न सुन उयाचा फति याराणि जातोऽसि स्यं पुत्रो मम रक्षक!। पूर्य पुत्रस्त्वदीयोऽस्मि हाधुना वियुधोऽस्म्यहम् ॥ १० ॥ यास्यामि वैष्णयं धाम ग्राह्मणम्यग्रसादनः । निशाचरोऽपि प्रामोऽयंपन्यदेहंचतुर्भुजन एकादशस्य माहात्म्याचातिस्वर्गसमंजनैः । विवादम्मात्तमध्यायमधीयत्यंजपानिशम भविष्यति न सन्देहस्तयाऽपि गतिरीदृशी । तात! तम्मात्सतां सद्गोदुर्लभःसर्याउन सोऽप्यद्य ते समुत्पन्नो हात्मनः साधयेप्सितम् । कि धनोगदान कि यस्तपसा नु किम् ॥ १० ॥ कि पूर्वापरंश्रेयो विश्वरूपस्य पाठतः । तद्विष्णोः परमं रुपं तत्त्वघ्यायस्व विश्रुतम् यत्पूर्णानन्दसन्दोहकृष्णब्रह्मास्यनिर्गतम् । कुरुक्षेत्रेऽर्जुने मित्रे तत्कंपल्यरसायनम् । नृणां च भवभीतानामाधिव्याधिभयापहम् । अनेकजन्मदुःसम्ननान्यत्पश्यामितत्स्मर शिव उवाच। इत्युक्त्वा सहते.सर्वैर्ययो विष्णोः परम्पदम् । तमध्यायंततो विप्रादुप्रामपाल पपाटसः तावुभौ तस्यमाहात्म्याज्जग्मतुर्यैष्णवंपदम् । इत्येकादशमाहात्म्यकथातुम्यनिरूपिता यस्याःश्रवणमात्रेण महापातकसंक्षयः ॥ १५॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे गीतकादशा- ध्यायमाहात्म्ये सतीश्वरसम्वादे पश्चाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८ ॥ -- ·.4 पडशीत्यधिकशततमोऽध्यायः राजपुत्रकथानकपुरस्मरं गीताद्वादशाध्यायमाहात्म्पवर्णनम् महादेव उवाच । स्ति कोल्हापुर नाम नगरं दक्षिणापथे। सुखानांसदनंसाध्यिसाधूनांसिद्धिसम्भवम् नशक्तः परं पीठं सर्वदेवनिषेवितम् । पुगणेषु प्रसिद्धं यद्गुनिमुक्तिफलप्रदम् ॥२॥ कोटिशस्लम तीर्थानि शिवलिङ्गानि कोटिशः । आस्तेरदगयायत्रविशालंलोकविश्रुतम् तुझाचलमहावमगोपुरोलासितोरणम् । प्रासादशिवरे यत्र तुझं च कनकध्वजम् ॥४॥ सोमकान्तिमहासोपवलभातियोमितमाजालरनभोगिभूपधूमाऽऽमोदिनदियनरम् चलत्पताफपिम्तीर्णच्ाय देघालयान्वितम् । चतुः सुन्दर निधैः श्रीमतिः शुचिमानमः ॥ ६॥ अधिष्ठितं सदावा: पुरुष रिभूषः। कुरङ्गनयनाचन्द्रवदनाः पुटिलाका ॥ ७॥ उत्कुलचम्पकच्छायाः पीनतुगपशेयराः। रशमध्यानिम्ननाभिवलित्रयपिराजिताः। विशालजयनावाजवायुमा पराड्मयः । पाचालमेपलादामनिझणमणिनूपुगः ।। रणवणहम्ताजम्फुरत्करजरश्मयः । पसन्ति प्रमदा यत्र मादयन्टयो मुनीनधि समस्तयम्नुयुनं सर्वभोगसमन्वितम् । महले सालंयुक्त महालक्ष्मीसमन्यितम् ॥ सागच्छत्पुमाधियुपा गौर सुलोचनः । कम्युकण्ट पृथुम्कयो महावक्षा महामु १२३ समम्नटक्षणोनो गोमरासनमानसः । प्रविन्य नगरं पश्य शोमा साँधेपु मयंतः। उत्कष्टितमना इष्टुं महालक्ष्मी मुविरोम् । मणिकुलमानः सम्पतिष महालक्ष्मी महामाया नया नुशय मनिषः१४॥ राजपुत्र उवाच । जगत्पपारकरुणा शरण्या अगदम्बिका ति जगता उन्म पालन हारा ·[६ अरवर 1 HTTEखिलानम्त्वंगृडासीन्द्रियगोचगन् * पाद्मपुराणम् यया शत्त्या प्रतादिष्टः परमेष्ठीसृजत्यसो । अवष्टम्य च तांशक्ति पालयत्यच्युतोज़ग यया शक्त्या कृतावेशः संहरत्यखिलं. हरः । तां भजे परमाशक्ति सर्गस्थितिलयोजिनाम् त्वमेव कल्पनाजालं तत्कलां कुरुये मनः । इच्छामानक्रियारूपा प्ररसंवित्स्वरूपिणी । निष्फला निर्मला नित्या निराकारानिरञ्जना । निरन्तरा निरातङ्कानिरालम्बानिरालया तवैवं महिमानं हि के वर्णयितुमीशने । वन्दे निर्मिभषट्चक्रद्धादशान्नविहारिणीम् । अनाहतध्वनिमयीं बिन्दुनादकलात्मिकाम् । मातस्त्वं पूर्णशीतांशुगलत्पीयूषचाहिनी। पुष्णासि वत्सले यालान्सनकादीन्दिगम्बरान् । अनुस्यूना शिवा सम्विग्जामत्स्यामसुपुप्तिषु ॥ २३ ॥ तुरीयायां वर्तमाना यासूतृतसन्धिषु । ददासि प्राणिनां सर्वाः सततं ब्रहसम्पदः । संहृत्य तत्त्वमंघानं तुरीयातीतया त्वया । योगिनां विम्यतादात्म्यंदीयतेनिर्विकल्पया पगं नमामि पश्यन्ती मध्यमां घेरीमपि । रूपाणि देवि! गृहासि जगत्सन्त्राणमये त्वं ग्राही वैष्णवी च त्वं माहेशी च त्वमम्यिफे!। याराहि ! त्वं महालक्ष्मीनारसिंही त्यमन्द्रिका ॥ २७ ॥ स्यं फौमारी चण्डिकाव्यं यश्मीस्त्वं वियपायनी । मावित्री त्यं जगन्माता शशिनो त्यं धरोहिणी ॥ २८॥ न्य म्याहारयम्यधात्यहित्यं सुधापामेश्यारी। घण्मुण्डभुजादण्डम्यण्डदोर्दण्डमण्डिते रकमगनमानयुणिकटोयने ! । उग्मत्तमहिनीपोन्मुलनमोढदोमुंगे ! ॥ ३० ॥ शुभामुग्महादेत्यदारपायानयिक्रमे !! भनग्नयरिने मुम्यं ममात्रेलीययमानुके !॥३१॥ मनापी महरा प्रसीद परमेश्वर!.३२ शिव उपाय। इति नेत नुनादेवी महालक्ष्मीस्वयम् । निगल गमापाय पुरुष युवाग तम् धीमीया।

·-r. . पडशीत्यधिकशततमोऽध्याय: ] * कोल्हापुरस्थसिद्धसमाधिवृत्तवर्णनम् * time.in.राजपुत्र उवाच । पिता में धरपीपालो वाजिमेधं महाकतुम् । कुर्वाणो देवयोगेन गेगानाम्लोदिधययों { . . तहपुस्तनतैलेन शोषयित्या मया सन ॥३५॥" म्थापितस्तत्र यागेऽसी यथापूर्वमवर्तत ॥ ६ ॥ अथ क्रान्तमहीचको यूपे यागतुरङ्गमः । निशीधे पन्धनंछित्त्वा नीत.फेनाऽपिकुत्रचित् अदृष्ट्वा नगतं क्वापि निवृत्तेपु जनेप्यहम् । आमभ्य ऋत्विजः सर्वाटरपंत्यामुपागतः प्रसन्ना यदि देवि! त्वं तन्मे ग्रागतुरंगमः। दृष्टो भवतु यागोऽसौ सम्पूर्णोजायने यथा आनुण्यं मम तातस्य तेन राशी भविष्यति तथा कुरु जगद्धात्रि शरणागनयमले। देव्युवाच । मम द्वारे द्विज. सिद्धसमाधिरिति विश्रुतः । ममाऽऽनयामतेसयंकापंनिप्पादवि पनि शिव उवाच । इत्युक्तः धीमहालक्या ततो राजकुमारकः । आजगाम मुनि सिद्धसमाधिर्य प्रतिष्ठति प्रणम्य तम्य पादाम्ज कृताञ्जलिरयम्यिन । तमुवाच नतोवित्र महिनोऽसित्यमम्यया स्वदीप्सितमिदं सर्व साधयामि विलोकय ॥ ४॥ शिय उयाचा इत्युक्त्वाधिदशान्सर्यानाचार्यसमान्त्रिकः । ऐक्षतक्षितिपालम्यतनयो:सौतदासुगन् पूनाअलिपुटान्देवापमानफलेवगन् । भाप तानमरान्सपोन्मम्यभार हिजोत्नमा सिद्धसमाधिग्याय धमुष्य राजपुत्रस्य पाजीयनाय पापित' । नीतोऽग्नि देवगन क्षपापामपन्य मः गीर्वाणा भरमेयाम्प समानयतमाविरम् । भय सम्य मुनर्गयाययं मनुगमः । समर्पितस्ततम्लेन मेऽनुमाना दिवौकस । भारटानमरानमा गर्ने या नुग्नम् महीपतिसुतो मत्यात मुनि पाषयमा ४६. राजपुर उयाव! माधयमिदमेतत्ते सामर्शमृसिपमतत्वया विर! निशाक ·LITA 1 तस्याऽध्यायस्यमाहात्म्यात्सर्वेसद्गर्तिययुः। अन्येपठित्याजीवाश्चमुक्तिमापुरहोर इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे गीताद्वार पापगा. हम्मादाय गो में गर्मागोऽयं नुगमः। महिमा गाणाको नि प्रमाणित भगानेय म गाATTER Aणु पिन महीपा:पितामग्नेि I प्रापहागोऽमीन निरनगर भारतम्य देवोऽग्निान शोषिताम्य मत भूलनुममिमग प्राशि उपाय। पाययं म्मि राया मजगारमदामुनिः । यामम्नति मायकोगगनग भधागस्य मम नेन तत्र मिय समाधिना । पोऽमिमग्थ्य विदय नगर नता माप मृपः मंगामुलाये ये ददर्श च । म पविन्द्र को सिधमनिमून तनो राजमुनः सयं भूपालाय न्ययेदयन् । म नत्या ग्राह्मणं गजातं पुनर्दत्तनीय यभाष केन पुण्येन त्यपि शक्तिलौगिकी । यया में जीवितं दममारयाय दिवाक यागधोद्धरितो मित्र येन मे निम्पय ॥५॥ श्रीशिघ ध्याय। इत्युकम्तेन विप्रोऽसी जगाद श्लश्णया गिरा ॥ ५ ॥ सिद्धसमाधिस्वाय। गीतानां द्वादशाध्यायं जपाम्यहमतन्द्रितः । तेन शी: iii श्रीशिव उवाच। एतदाकर्ण्य राजाऽसौ द्वादशाध्यायमुत्तमम् । पपाठ तस्माद्विप्रः सकाशाद्ब्राह्मणान्वितः ॥६॥ यायमाहात्म्ये पडशीत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ १८ ॥ पज 16 ..

·सप्ताशीत्यधिकशततमोऽध्यायः
महरिदीक्षितविप्रभार्यात्तं गीतात्रयोदशाध्यायमाहात्म्पवर्णनम्
देव्युवाच।
दादशाध्यायमाहात्म्यं भवता कधितं मम । मूदि प्रयोदयाध्यायमाहात्म्यमनिमुन्दर
वर उपाय।
राणु प्रयोदशाध्यायमहिमाम्मोनिधि शिव । यदाकर्णनमात्रेण पर्ण मुरमगम्य
भम्ति दक्षिणदिग्भागे नुभद्रा महानदी । नमो नगरम्य माना हरिदाम्मुगम् ।
पाऽऽम्ने भगवान्देपि देयो हरिदसम्ययम् । यम्य दर्शनमात्रेण परंपल्याणमा
तस्मिन्पुरेहि जन्माऽऽसीदरिदीक्षितमकः । एम्पाध्यायनि-प्रोधियोदया
दुरामानितम्यासीद्धार्ण नागमणा।
मगुण्याप गर्म पस्या गदागदारना.
मध्याममदने नयाऽऽमोम्बरचारिणी समितापनी या
पनिमयधिनः मनयन्ती पुनपुनः महमदोन्मनाममाला निराला
कानिहायानं हा पारितामहमारे मन पर
भय तप गाrममाया पिट मह । निनाव मा नायिका
म तस्मिन्पुरे गये निशम्पा नियमापनमा समाधिननुरमा
मालपारी महापारिपारिता पमनाना पुननि म
गरमागमहामंगलनिः। म मन्दं निगन्दोलिम!!
गुरमतिगादहिसरमायाम् । महगो लगAilan
भरपगारभिवायुगनिमारमारगर
पनयासगुणामयिापाEि
सम्मानमरे मुस्लिानिगरियाग
पिट

·" पामपुगणम् [६ यश्चयकोरवध्यप्रगलत्पीयूषसीकराम् । द्रवदिन्दुशिलानिर्भत्सुभानिर्भर विकासीकुसुमकोडसान्द्रीभूतकरोत्कराम्।उल्लासिनपयोराशिकलोलालिडि मनोमवमहासिहकुलटाकण्ठकनैगम् । घनोन्धकारमंदोहविदारणपटीयसी श्वेनीकृतस्तोकांरपरार्थहिमगर्भिणीम् ! मलामपङ्कजसकोचाधूनामानन्ददा चक्रयाकवयत्रकरुणाकोशप्ताक्षिणीम् । मुक्ताश्रेणीविशुद्धाशुप्रभासिता अथ तस्यां प्रभूनायां पूरयन्त्यां दिशो दश। कामान्धाः कामिनो जाताः पथि सीधविहारिणी ॥ २३॥ अपश्यन्ती विटारात्री निभिद्य भवनार्गलम् । ययौ सईतभवनं निर्गत्य ना तत्र प्रियतमं फशिकाममोहितमानसा । अन्वेषयली नाऽद्राक्षीत्कुम्जे कुछ आकर्णयन्ती फान्तम्य मन्दालापापदेपदे । अभियानि तन कोउन्यत्रसम्हा चक्रवाकरया त्या पन्नालापनमादसी । सरोवराणिसर्वाणि पर्यटन्ती । फान्तम्रान्त्या तरतले प्रसुनान्हरिणोत्करान् । प्रयोधयन्ती मोच्यासमागताऽमीनि भाषिणी ॥ २८॥ आलिहुन्नी पनस्थाणु जीयनेश्वरशङ्कया । मदामनभ्रमाद्भपश्चुग्यत्तीधिकर तत्रतत्र मनव्यर्थश्रमाऽहप्रिया म्ययम् । विललापपनेतम्मिन्मूच्र्छन्तीयियिः हा मारत हा गुणान मच्चतन्यनायक ॥३०॥ मनोहरमाभाग्यमायलायण्यशेषये । हा पूर्णचन्द्रयदा हा सरोजायमेक्षण हाकान्तमयमादिग्यविधामापाग्दुम । महो कान्त नपाकीर्णफर्णकुण्डल नयमानन्दनिष्यन्दी कुत्र ते मुगनन्द्रमा । यदि फोन कुत्रापि गुप्तवेयोऽत्र प्रसादयामि स्पा कालदल्या प्राणानियानवि। प्युटणः सपनो दिशु पिपल्या पियोगः ॥ ३४ ॥ या धाया पन को मुमो ध्यान: प्रयुद्धपान । पुरध्यानं पश्यातिदिर्श गा." आTARनिंगHINTANRI निमंत्रण नमुनाप नाक T ·६ ताशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * दुराचारायादुर्गतिवर्णनम् * गतो व्याघ्रः समुत्पत्य यत्राऽऽस्तै साऽभिसारिका। अथ साऽपि तमायान्तमालोक्य पतिशड्या ॥ ३७॥ जंगाम पुरःम्पातुं प्रेमनिर्भरमानसा । ततस्तम्य नस्त्रक्रीडाफरतान्धीकृता सती । हो प्रियवपुःशांश्रुत्या गर्जितमुर्जितम् । व्याघ्रोऽपिपातयामास ततो नखशिलीमुखः तमुवाचाऽथ क्रोशन्ती पीतसौहृदया गिरा। तथाविधापि सा नारी भ्रान्तिमुत्सृज्य सत्वरम् ॥ ७० ॥ गायत्वं तुकुनोहतोमा निहन्तुमिहागतः । इदंसर्व समाख्याहि यतस्त्वं हन्तुमिच्छसि तितस्या वचः श्रुत्वा शार्दूलश्चण्डविक्रमः । क्षणं विहाय तदुप्रासमुवाच प्रहसन्निय॥ लापहा नदी नाम्ना देशे तिष्ठति दक्षिणे । नगरीमुनिपर्णेति तस्या रोधसि वर्तते ॥ तत्राऽऽस्ने भगवान्साक्षात्पञ्चलिङ्गो महेश्वरः । तम्या पुर्यामहं विनपुत्री भृत्वा स्थितस्ततः ॥४४॥ स्याज्यान्याजयमश्वनेकोद्दिष्टे नदीतटे । वेदपाठफल शभ्यद्विीणन्धनकासया ॥ भेक्षुकालपरलोभात्तिरस्कुर्वन्दुरुक्तिभिः । अदेयद्रविणं गृगमदत्तमनिशं दिनम् ॥३॥ उलयन्सकलाल्लोकान्क्षणग्रहणकौतुकात् । तत' कतिपये काले जठरत्वमुपागतः ॥४५ arपलितवानन्धः प्रपतन्यम्खलद्गति । पतद्दन्तोऽभवं भूयः प्रतिग्रहपरायणः ॥४८॥ हस्ते गृहोतोऽहमगमं तीर्थसनिधिम् । धनप्रहणलोभेन भ्रमन्पर्वसु पर्यम् ॥ ४ ॥ ततोऽहं शिथिलाइ.सकञ्चिभूनिर्जरालयम् । गतवान्याचितंभोक्तदष्टोमध्ये पदे शुना अपतम्मच्छितोभून्या ततः क्षितितलेक्षणात् । ततोऽहं गलितगाणो व्याघ्रयोनिमुपागतः अत्र तिष्टामिफान्तार पूर्वपापमनुम्मरन् । न भक्षयामि धर्मिष्ठान्मुन्साधुजनान्सनाः किंतु पापान्दुराचारानसतीर्भक्षयाम्यहम् । अतोऽसतित्वं तत्त्वेन ममय पचलायसे । इत्युक्तमा स्यैर्नख.रस्तांविभन्याऽङ्गसण्डशः । अधतांभक्षितांतेन पापदेहमुपाश्रिताम यमस्य किरा निन्यु सयः संयमनी पुरीम् । यमादेशेन तत्रापि पातयामामुपशुताम् विभूधरनपूर्णेषु घोरकुपडेप्यनेकया कल्पकोटिषु जातामु तस्मादाय तां मुद्रा रोरवे स्थापयामासुमन्यन्तयातायधि। ततोऽप्याप्य तादनारदती सर्वतोमुताम् ·SM उत्तरस - पाभपुराणम् * नकेशां भग्नगात्रां चिक्षिपुर्दहनानने । एवं पापापरा घोरा भुनधा नरकयातनाम् ह जाता महापापात्पुनः श्यपथयोनिपु । ततः श्वापचगेहेऽपि वर्द्धमाना दिने दिने । घजन्मयशेनैव तवाऽऽसीद्यया पुरा । ततः कतिपये काले पुनः स्यं भवनं ययौ । यत्राऽऽस्ते जृम्भकादेवी शिवस्याऽलपुरेश्वरी । तत्राऽपश्यद्विजन्मानं वासुदेवाभिधं शुधिम् ॥ ६ ॥ गातात्रयोदशाध्यायमुनिरन्तमनारतम् । ततस्तच्छ्रवणादेय मुक्ता श्यपचविग्रहान् । दिव्यं देहं समासाद्य जगाम त्रिदशालयम् ॥१३॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे गीतात्रयोदशा- ध्यायमाहात्म्ये सप्ताशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८ ॥ अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः शौर्यवर्मविक्रमवेतालगजोःकथापुरस्मरं गीताचतुर्दशाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् श्वर उपाय। अनपर प्रपश्यामि भवानि भयमुनो । गीताचतुर्दशाध्यायमधारय मुम्मिते ॥१॥ मेदिन्यो ययिल म्यन्मम्ति काश्मीरमण्डलम् । गनपानी सम्यन्या भाग्ने चैप मनोहग ॥२॥ शामधियाय वाग्देषी मामलोक प्रयति । मम्मामानाऽपि सावित्रीमतरी। मायनीपदानांतर्गयामानिराकाम पर गौग्यय या सा टोय। निगला तयार भूतो गंगनमारिणाम् । गुपयाणमीमा निमेणोलने प्रापोभत्र मानन्दः । गतोऽणितयठाय शामिलम् ॥ मनमामिलायमांगी I TIयलगानीतिमिल:

·अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ] *शशशुनीवृत्तान्तवर्णनम् * अभूध सिंहलद्धीपे राजा सिंहपराममः । नाना विक्रमयेतालः फलानामपि शेषधिः । उभीपरस्परं मैत्री पर्द्धयाञ्चक्रतुःक्रमात् । तत्तद्देशसमुत्पनरपूर्वः प्रचुरोत्करः ॥ ६॥ एकदा प्रहितं प्रेम्णा प्रभूतं शीर्यवर्मणा । राजा विक्रमवेतालो विलोम शुनीयम् मत्तमातङ्गतुरगमणिभूषणयामरम् । मेषयामास मित्राय प्रभूनं शार्यचर्मणे ॥ १ ॥ एकदा शिबिकामढचारचामरवीजितः । सुवर्णश्रवटारूद बाघडिण्डिमडम्बरम् ।। शुनीयुगलमादाय मृगयाकौतुकोत्सुकः । राजा जगाम वाहाली समं राजकुमारकः।। पणयन्धविधानेन समुपेतं शशामिषम् । तत्र राजकुमाराणां महान्कोलाहलोऽभवत्।। नतः समानवयसा केनविदाजनुना । बहुमूल्य पणं कृत्वा राजा चिक्रीड कौतुी। ततोऽवतार्य दोलाया विरदायलिगर्यिताम् । धावत' शशकस्योच्चैः पृष्ठे मुश्शनृपःशुनीम् ॥ १६ ॥ मुमोय राजपुत्रोऽपि प्रेमपात्रं महाभुजः । विरराम शुनीमुञ्चः सङ्कीर्य विरुदावलीम् अलक्ष्यमाणवेगेऽम्मिटुनीयुगलकेभृशम् । धावत्युत्थितमेवासीत्पश्यतांसर्वभूभृताम् पपात गर्ने महति शशकोऽतिश्रमादसी। पतितोऽपि शुनीवश्यो नाऽभवच्छशशायफः वतः शनैः समुत्थाय धावन्नाम्य रोपतः । जगृहे राजशुन्याऽसी शशकः फेनमुद्रमन् तत कवञ्चिदुप्लुत्य गच्छन्यिस्वलयशः । राजपुत्रशुनक्याऽसी गृहीतः कन्धरातटे ॥ २१ ॥ जितमस्माभिरत्यर्थ मिति सत्पतां नृणाम् । कोलाहले शङ्कित्तायाः शुन्या निर्गतयान्मुग्वान् ॥ २२॥ ततो दंशायणघेणीक्षरदुधिरधारकः । काऽपिमर्मरभूमागे निलीय स्पिनराशा जिग्रन्त्याराजशुन्याऽसौ भूभागधनरोपया । दृष्टमात्र परित्रस्तो हम्नमात्रंततोगमन् यत्र करकदलीकोडव्यामदरीतलः । चोलीफपोलफलकांश्चुम्यन्वाति समीरमः ॥ उद्विग्नकेतकीकोशरजोमुफुलिनेक्षणः । विनम्याहरिणा यत्र च्छायां सां परितन्धतः । नारिकेटकलयंत्र म्वयं निपतितरयः । अपिताम्मा. पई: शापामगामपि । अपि केसरिणो यत्र खेलन्ति क्लीः समम् । फपिनः वेरियपुनिशिई रिशलिन

·ततो दिव्याङ्गना रम्यं गन्धरुपशोभितम् । दिव्यं विमानमारा शुन्यपि त्रिदिया
पूर्वजन्मनाऽऽस्यम्नयापिम्माती नदि भामेदियविधायोन्यन्तरमपि कवित्
"पामपुगणम् ,
Fr":[ उत्तर
यत्राश्रमान्तरे विमो थत्सनामाजिनेन्द्रियः। शान्तचतुर्दशाध्यायं जपशास्तनिरन्तरन
तत्र तच्छिप्यपादाजप्रक्षालनजल पते । कर्दमे न्यपतद्गत्या जीवशेषो मुश्चमन ।
तनः कर्दमर्मस्पर्शमात्रनिस्तीर्णसंसृतिः । दिव्यं विमानमारहा निर्ययी शशको टिजन
ततः शुन्यपि लिमाटी स्तोककर्दमविन्दुमिः । क्षुत्पिपासातिरहिताशुनीरू विहारता
ततो जहास मेधावी शिष्यो नाम्ना स्वकन्धरः।
विचार्य चिम्मितः पूर्वजन्मवरस्य कारणम् ॥ ३४ ॥
राजाऽपि पर्यपृच्छत्तं विस्मयस्मेरलोचनः । प्रणम्य परया भन्या विनय रूपयोनिधि
कथां कथय मे विहीनयोनिनिषेविती । अज्ञो यो जग्मतुः स्वर्गे शुनीशशकशावयाँ
शिष्य उपाय।
वत्सनामाऽऽदिजन्माऽऽस्तेवनेमुप्मिञ्जिनेन्द्रियः।चतुर्दशंतुह्यध्यायंगीतानांसईदाजपन
शिप्योऽहं तस्य भूपाल! ग्रह्मविद्याविशारदः । गीताचतुर्दशाध्यायं जपामि प्रत्यहं नृप
मदीयचरणाम्भोजप्रक्षालनजले लुठन् । शशस्त्रिदिवमापनः शुनक्या सह भूपते ॥३॥
राजोवाचा
हेतुना केन फयय हसितं च द्विजोत्तम !। अतः किमपि साकृतं मन्यमानेन सादरम्
शिष्य उवाच ।
महाराष्ट्र तिनगरं नाना प्रत्युदकं महत् । तत्रासादग्राहाणो गाना केशयः किताप्रणी
विलोभना मयतम्य जाया स्वरविहारिणी । सेन सा हन्यतेोधासचिन्त्यजन्मनः
सतनावपापेन शशको जापने विजः। विलियपाहुना साऽपि जातापञ्चनजन्मनः
यालय सरलभूपाला थडयाऽन्यतः । गीतामभ्यम्य सकलामयाप परमा गतिम्
इति श्रीपामापुगपेपशवारात्माइम्या मंहितायां उत्तरे गण्डे गीताया-
ध्यायमादाम्प मरात्यधिशमोध्यायः ॥ १८ ॥

·. एकोननवत्यधिकशततमोऽध्यायः गौड़ाधिपतिनरसिंहवृत्तपुरस्सरं गीतापश्चदशाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् ईश्वर उवाच। प्रवक्ष्यामि विशालाक्षि तुहिनाचलकन्यके !! गीतापञ्चदशाध्यायमाहात्म्यमवधारय ।। कृपालुनरसिंहोऽभूनाम्ना गौडेषु भूपतिः । यस्याऽसिधारया सड्ड्ये देवसहाध धिवरता. ॥ २॥ यदीयमत्तमातङ्गदानधागजलैरिला । निढाधेऽपि च सेहे ता रयिसन्तापदनाम् ॥३॥ संक्रन्दनपरित्रम्ता यदीयशरणं गताः । रेजिरे फरिणो मत्ताचदन्त पर्वताप men मत्तमातङ्गचीत्कारप्रतिम्घनमियादरात् । यम्य गोपायन शैला ध्याहरन्ति रुपायता यदीय वायसरगचरसहातजर्जरम् । नाभूचित्रं फयद्वारं गनगण्डं धरातलम् ॥ ६ ॥ यस्मिन्त्रहणोमित्रे समुद्धरतिमेदिनीम् । पुनमग्न्यलयायके महाभाष्यं वरः तस्याऽऽसीत्मनिको घीमारशाखकलानिधिः । नाना सरमभेरुण्डः प्रचण्डभुजमण्डलः ॥८॥ भाण्डारण तुरङ्गंध भीररसोद्धैः । समान एयभूपालदुर्गेटरन्तदुर्गमे ।। सफदानित्स्यपराज्यं यतुं पाऐ दधे मनः । निहत्य यमुधापालं यातासापुमा चतुं पपस्य दिवसः म्यरित्यं विकर्षिया । विविकामपादागु पग रमजापत कालेनाऽल्पायसा प्रेत्य पापारमा तेन पर्मणा। तेजस्वी नुरगो जातः सिन्धुदेशे गोदरि! ॥१॥ मलेन याना कोत्या इयतथपिदा ततः । बहुपमरतानला फेनिम्नुनार राापिपौनशाम्सम्यप माणास्पदम् ।बानमा धान म्यगारंवारिगदग्न सर्वपानुम्न माश्वंगमेदानुसमाग धारिणितम्मनाममानम् write------ सिदि रामेति पर ·[ नग्न • गया. देग yिanfirm मिया हम मानी येन होमी सारा সাল নাকি মুল গার্সিা। समादिवेश गणितमानमामिति ॥ गिमि पागलाणोदिनाम् । शाणामगि तामि मुदुमाइसम्मदग्न् । भगमेदिनीयगमदमाममानिनम् । लानानलेगामाग्मन्ना यार उर.धातुला भेजे गुणगायन सम्यतः । यिनिजी निकायः। नामन्दुिधालयोगमानो निन्ताम् । मुग्धारमोनिधिलोलम्नश्यासँगञ्चश्रया स्य ॥ २२ ॥ नालापरयुगलं धगण्यागतुलधिया । विभ्राणो पाग्दिालीदादिमादिशिवप्रियम् । मंदिनीमपालम्पसमालमिय पायकम् । मुगुम्दारयन्धुन्यन्यन्धुरं कन्धगतटम् । दारयन्यरिणः सर्वाळ्यादरंध जयश्रियम् । हेपारवेण गुरुणा दिसु प्रम्यापयन्यशः । सत्यम्य राशिरत्युच्चेर्गतीनामियशेयधिः । रूपम्यनिलयं साक्षालमणानां पयोनिधिः आनीलो पणिज्ञा घाजी राशाच समदृश्यत । बहुधा पर्णितोऽमारवलक्षणयेदिभिः यये पणिजोदीणं स्वर्ण दत्या महीपतिः । जग्राह तुरगं गादसीमानन्दनिर्भः। ततोऽश्वपालमाझ्ययनतस्तं निरूप्य च । विसर्जिनसमालोको गृहान्तरमगानृप २६ अनेकधा समाकृष्टो महीपालं रणागणे । शस्त्रवणकिणश्रेणीभूपणं सत्त्वसनिमम्॥ एकदा मृगयां खेलकुतूहलरसात्मना । तमारुह्य महीपालो धन प्रति विवेश ह ॥३१॥ विमृज्य सैनिकान्पृष्ठे धावतः परितोऽखिलान् । आफ्ष्यमाणो हरिणः पिपासाकुलितोऽभवत् ॥ ३२ ॥ ततउनीर्य तुरगाजलमन्वेषयभूपः । यद्ध्वाश्यं तस्शाखायामारोह शिन्दा नृपः ॥३३॥ मसापञ्चदशाध्यायश्लोकाद्धं लिखितं तन. । पातितं मरता तत्र यत्र खण्डे व्यलोकयन् धावयतो राज्ञः श्रुत्वा गीताक्षरायलीम् । ततो मुकिपदं लेभे तुरगस्त्यरयाऽपतम् तो ग्रन्थिसमाच्छियपत्याणमरतार्यच । उत्थाप्यमानस्तुरगोराशनोत्थितवान्मृतः Horrer सम्बरम । टिश्यं विपmmmm. शालयम्॥ ।

·६ . . नयन्यधिकशततमोऽध्यायः ] * गीतापोडशाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् . ततो गिरि समारहा ददर्शाश्रममुत्तमम् । पुनागकदलीचूतनालिकेरसमन्वितम् ॥३८॥ द्राक्षे वाटिकापूगनागकेसरचम्पकम् । खेलत्करमसारहूत्यत्वेकिकुलं नृपः ॥ ३६ प्रणिपत्य दिजन्मानमुटजाभ्यन्तरम्यिनम् । पप्रच्छ पाया भतया मुनसंसारयासनात् तुग्गोनिग्गायन हेतुना फेन मे धद । इत्याकार्य पचोरायो डिजन्मा पाचचियान् निकाल्दशी मन्त्रको विष्णुशर्मा महतरः ॥४२॥ द्विजन्मोवाच । आसीत्सेनापतिः पूर्व भेरण्डस्नरभूपने !! त्यां निहत्य समं पुत्रः फनु राज्यं समुद्यतः नायनियूनिकारोगात्कालधर्ममानवान् । कालेन याना प्रेत्य तन्यानु पारगोऽभवत् अथ श्वशाध्यायभोगाई लिम्पित कचित् । ततो पाचयतः श्रुत्वा निग्गानुग्यो दिवम् ॥ ४॥ मन' समागतना परिवारजनन । प्रषिपत्य हिसन्मानं हटगेमा विनिर्गन: eka पत्रं तदेय लिपितं गतापदाम् । पाचपन्म महागालो हसगुल्लोचनः ।। अभिनिख्य निगं पुत्रं मन्त्रयिमन्त्रिभि समम् । सिंहासने निहाल मुक्तिमापरिशुरधीः इति धापारी महापुगणे पसारासार महिनायो उत्तरे गण्डे गीतापुरुषोमम- योगापरपञ्चदशाध्यायमाभ्ये फोननयर धिरनतमोभ्यायः ॥८॥ नरत्यधिकमानतमोऽध्यायः मांगडिकगमगढ़पादोपिंप्रमुगान्पोशाप्पापापदेगेनोद्वारपरम्म गीतापोडमाप्पापनासम्पन्न घर उपाय। मा नगानि पोगमापापम् । मारामाक्षि नि!

·ततो राजा समागत्य निशम्येदं कुतूहलम् । तत्र हस्तिकलाभिः समं राजकुमार दहशुस्तं महाभीमं पीरा दूरतरं स्थिताः । गोपायन्तः शिशुन्भील्या निवृत्तान्यकुतहत धामणगा. गि सोग मारे गुमातत्रानीमा राजा मन्द्रा पगुमामोदमानामुमो पानिपी हरि: स्यामाशेत माफ गीय शिकवणा मानिग गमोगकोणगिरि वाममारनामा सम्मानिधागतीमाना मे भिगुजः। प्यायसंग दियोऽयापि म्यगनीयाग्यिमोदिताः । तम्याऽरिमर्दनो गाम मदहनी मदोगुः । मदायुधागगलि ले गुजइनमग्मा फोलालकोर्णिमधाराजदायिलमी यो निगलनादिग्यिांश्चकः। यम्याईपु ध्यरागन्त चामराधन्दिकोयलाः । किरणाइय शीतांशोः पतिताः काननोदरे ॥८॥ सिन्दूरपासुपटलीराजकुम्मस्थलो यभी। यः सन्ध्यायारिदव्या वियरमण्डमिव स्थिता ॥६॥ सकदाचिन्मोवयित्वालानिगडानविभिनयालाहंदृहस्तम्भंगहासानिशिनि आधोरणगणान्सर्यान्पाणिविस्फूर्जददृशान् । शोधादयगणय्यव निजशालांवमः तीक्ष्णाङ्कशमुवैविप्वाधायमानोऽपि वैणः । दण्डासयामासुः सादिनो न मनागपि ॥ १२॥ अदृश्यत समागत्य राज्ञा दन्तापलो बली । मोहयत्रुद्धटाटोपो हताहालिकमालिक' रद्धेषु तत्र मार्गेषु पलायनपर्जनः । यासितेषु नदीयोगदानधाराम्बुसीकरः ॥ १६ स्नात्वा तेनाऽध्यना यातः सरसः कश्चन द्विजः। गीतानां पोडशाध्यायश्लोकान्कतिपयाजपन् ॥ १७॥ पौरराधोरणैरपि । अमन्यमानः फरिणो भीतश्चालितवस्तत फुत्कारेणसभावृप्यनान्यिाग्मिर्दयन् । स्पृशन्दानाम्युजतम्य म्यन्तिमानितोद्विज यो धागोवरः।मानसे भमिपालस्य पौराणामविपश्यताम निषिद्धयमानो यहंधा -- ·यधिकशततमोऽध्यायः ] * रान:योडशाध्यायान्मुनिवर्णनम् - इय ततो राजा फुलराजीवलोचनः । तमपृच्छनि पाहादयीय प्रणम्य च ॥ राजोवाया अलौकिकमिदं चित्र! त्वयाऽऽचाउचाग्निं महत् । एनालापादेनम्मारक निर्यातयान्गजाम् ॥ २२॥ फमचंयसि गीर्वाणं पं. मात्र जपमि प्रभो!। फाच मिद्धिम्नराम्नानि द्विजन्मन्ममुदीरय ॥२३॥ विजयाचा नाया पोशाध्यायलोकारकनियानदम् । जपामि प्रत्यहं भूप नेनासर्यसिद्धयः यिदाय दिग्दं फोनदरम मः। माजगाम द्विसम्मानमादाय निजमन्दिरम् । मुर्तिमन्पीश्य नोयिल्या द्विजानमम् । मुएलक्षमाम्यागोतामन्त्रमुपाददे। लापोशाध्याययोकान्कतिश्यानपि । समभ्यम्यततोगजामत्कारणमतुरः धकतर विनिर्गस्य बागाली सह मनिकः । तमेपामोनराजा मममाधोपानम् मगरमितिमानिराज्यमीरममानपन् । नपत्रापि गागजम्पाटपिगमतः दापगडालो मानिनिशम् । भारसमन्विविधामाप मामिगणी: हरिणमुगादिन्दः पानामादिप पार्मिकः । मालम्य पदनामुमोनिगमद्वान् মান সাম্রা যমিলিমা। नापारावार पामो गरिन् । १२५ विभाग महायुग THIATEDो मंदिवाने नो . पापमानवाधिकारमा..

·प्रमो.
गकनवत्यधिकशनतमोऽध्यायः
मालयभूपनिपुरमृत्यम्यमतगजमारणेनगुनगंजवामिः
गतदशाध्यायजपमभावान्मुक्तिवर्णनम्
ईयर उयाचा
पोशाध्यायसामध्य फपितं णु साम्प्रतम् ।
गष्टं सादशाध्यायमहिमाम्मोनिधि गिरे ॥१॥
रागयाहोः सुनस्यभृत्यो दुःशासनोऽभवत् । नंगजें धमागत्य गजात्यातीयमान
तद्रासगानिय द्वात्मा गजयोनिममाप्य च । गीतासतदशाध्यायं श्रुन्या प्रातः परं पदन
देव्युवाच ।
दुःशासनो गजत्वं च प्राप्य मुक्तइति श्रुतम् । तदेय यद कल्याण विस्तरेण मम:
ईश्वर उवाच।
स्थितः कश्चन दुर्मेधा मण्डलीककुमारकः । बहुमूल्यं पणं कृत्वागजमारूदास्ताः ।
गत्या कतिपयान्येय पदानि जनवारितः । नाना दुःशासनो मृढः प्रौढयाक्यमुदीरयन
ततो निशम्य तद्वाक्यं क्रोधान्धः सिन्धुरोऽभवत् ।
न्यपतच्च स्खलत्पादः कम्पमानकुमारकः ॥ ७॥
ततो निपतितं किञ्चिदुच्छ्वसन्तं गजोरुषा । ऊर्ध्वमुन्मूलयाञ्चक्रे कृतान्तकनिरङ्कुशः
गतासोरपि रोषेण तस्यास्थ्नां च गणं गजः।
विकीर्णवान्पृथवस्त्या मत्तो दन्तावलस्ततः ॥ ६॥
ततः कालेन सम्मेत्य गजयोनिमवाप सः । महान्तं कालमनयत्सिंहलद्वीपभूपतेः ॥१०
मैत्री गरीयसी साई खड्गयाहुमहीभुजा । ततोऽयं जलमार्गेण प्रापितो पारुणोमतः ॥
जयदेवेन सङ्गवाहोः प्रीत्या नीतो महीभुजा ।
जाति स्मरन्स्यकीयां स पश्यन्यन्धून्सहोदरान् ॥ १२ ॥

·एकनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * मालवभूपतेर्मुक्तिवर्णनम् * दु.ग्वेन महतास्नोकान्दियसानत्यवाहगत । उवास खड्गबाहोश्च गृहे तूष्णीमनिर्दिशन् स कदाचित्तसन्तुष्टः समस्यालोकपूरणे । कस्मैचित्कवये मादातमुपायनहस्तिनम् ॥ तेन तेन कविना रोगोपदवीरुणा । मालवक्षोणिपालम्य विक्रीतश्चन्यकुलरः ॥१५॥ कियन्यपि गते काले पाल्यमानोऽपि यत्नतः । मुमपुंरभवत्तब फुझरो दुर्जरज्ञः ॥१६ न जिप्रति पयः शीतं नादचे कपलंगजः । स्वपित्यपि न सौख्येन मुश्चत्यभूणिकेवलम् ततो हस्तिपकाख्यातं वृत्तान्तभवनीपतिः । आकर्ण्य स समायातो यत्राऽऽस्ते ग्यरितो गजः ॥१८॥ स चाऽवलोक्य भूपालं जगद्विम्मयकारिणीम् । घायमचेगजः सम्यविमृष्ट-परदनः राजमशेषशास्त्रज! राजनीतिपयोनि में । निर्जितारानिसट्टात मुरारिबरणप्रिय ! ॥२० किमोपधेरलं वैद्यः किं ध्यानः किंतु जाप । गातासतदशाध्यायज्ञापकं द्विजमानय तेनाऽयमामकोरोगःशाग्यत्यत्रन संशयः । यथादिष्ट गजेनाऽसीतधायक नराधिप ततो गजन्यमुत्रज्यमुको दुःशासनोऽभवत् । तेन विप्रेणाऽभिमाध्यजले शिते तदुत्तम अथ दिव्यं समाहर्ट विमानमयनीपतिः। तं दुःशासनमद्राक्षापाकशासनतेजसम् ॥ राजोवाच। किजातीयः किमात्मा त्वं कि नाति मे पद। केनपा कर्मणा जातो गजः कथमिहागत ॥२५॥ पृशे गा चिमुकोऽसी विमानस्य पिराक्षरम् । वृत्तं यथा यदाचम्पी निजं दुशासनः षमात् ॥२६॥ गीतासनदशाध्यापं जपमालयभूपति नरवाऽभवन्मुकः पालनाऽल्पीयसा सनः इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपचारात्साहस्यो मंहितायां उत्तरे पण्डे गीतासादशा- ध्यायमाहात्म्ये एकनपत्यधिकशततमोऽध्यायः 1 ·पुग मम बिनोदाय निर्मित शिवमंगा। निगलर गुणयुता कोणार्याणगापिता द्विनवत्यधिकशततमोऽध्यायः गीताप्टादशाध्यायश्लोकपञ्चकजापकस्येन्द्रपदप्राप्तिपुरःसरमष्टादशाध्याय- माहात्म्यवर्णनम् पार्वत्युवाच । उक्तसप्तादशाध्यायगौरवं भवता शिव ! स त्यमष्टादशाध्यायमहिमानमुदीरय ॥१॥ ईश्वर उघाच । आकर्णयचिदानन्दनिष्पादि निगमोत्तरम् । पुण्यमष्टादशाध्यायमाहात्म्यं गिरिनन्दिनि नमस्तशास्त्रसर्वस्वं श्रोत्रप्राप्त रसायनम् । संसारयातनाजालविदारणपरायणम् ॥३ परं रहस्य सिद्धानामविद्योन्मूलनक्षमम् । चैतन्यं फैटमारातेरग्रगण्यं परं पदम् ॥3 विवेकवालरीमूलं कामक्रोधमलापहम् । पुरन्दरादिगीर्वाणचित्तविभ्रामकारकम् ॥५॥ सनकादिमहायोगिमनोरञ्जनफारणम् । पाटमात्रपराभूतकाल किङ्करगजितम् ॥ ६॥ अष्टोत्तरशकयाधिमूलोन्मूलनकारकम् । नातापरतरं किश्चिमहम्पं इसगामिनि !! उपतापत्रयहरं महापातकनाशनम् । यथाकालेष्य नित्यो यथा पशुषु फामधुप ॥८॥ यथा प्यासो मुन्द्रिधु ध्यासेषु प्रायवित्तमः । यथा दिपीफसा शो गुरुःशकायथा याः ।। यथारसानांधीयुग्मुत्तमं रिभ्यविधुतम् । यथागिरीणांफेलागो यथायेन्द्रोदियोकमाम् तीर्थानां पुष्कर तीथं यथा पुणु पालम् । पतिप्रशासु गागेपु पया लोकप्यानी यायमेयो पयोगानेषु मादनम् । यया पु गर्येषु धीमो ममाऽनुगः । पवादानेषु महानं यथामिधु गौतमी यथा मौके हरियो प्रशन धर्मकमंगु । HTTRध्यापमाहा मुनीताम् । तस्यानमिर पुण्य मायाति: पाणने । अनि मागियो गुगामा यदानाच जन्तु ·- नयत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * गीताप्टादशाध्यायमाहात्म्यवर्णनम् * पुजवती साक्षाग्रह्मविद्येव विश्रुता । चिन्तामणिशिलाबद्धाः प्रासादायत्रकामदाः नन्ति मेरुशिखरे चतुर्मुखपुरावधि । यत्र कल्पद्रुमच्छाया सुखासीनापुलोमना । शृणोति श्यामलागीभिगीतं गन्धर्वयोषिताम् । यत्राऽऽस्ते सबलारातिर्देवश्च दलितायुपाम् ॥ १६ ॥ यानां रक्तकल्लोलेः म्यधुनीशोणतां गता । पुरातनसुधास्वादु स्मारंम्मारंदिवौकसः यन्ति यत्र भुत्क्षामाः कांगत्यहमैन्दवीम् । तम्यांकवल्यकल्पायामासीत्पूर्वशतक्रतुः चीसमन्वित श्रीमान्सर्वगीर्वाणसेवितः । स कदाचित्मुग्यासीनोविष्णुदूर्तरधिभितम हस्रनेत्रमायान्तमपश्यत्पुरुष परम् । ततस्तदीयतेजोभिरभिभूतः पुरन्दरः ॥ २३ ॥ णिसिंहासनासूर्ण पनिनः स्थानमण्डपे । सिंहासनात्प्रयानम्य ततस्तस्य हरेर्भटा. । ihणगणसाम्राज्यपट्टयन्धं विनेनिरे । अथ तस्याऽभिषिक्तस्य महेन्द्रम्य पुन्टोमजा! पामाङमाररोहाऽऽशु दिव्यदुन्दुभिनि स्वन. । अथ त्रिदिवसंगीतगीर्वाणाः प्रमदान्विताः ॥ २६ ॥ ग नीराजयामासुदिव्यरत्ने. सुरत्रियः । ननो ये ऋषयो घेदैराशी_दाम्लदा ददु म्भाया नन्तुस्नस्य पुरम्नादप्सरोगणाः । गन्धर्याललिनालापाजगुमंगलकौतुक वं नूतन मिन्द्रं तु जुट धमिरुत्सवः । पिना शनानुहमा शको विम्मयमाययो । मया विहिनामार्गेतहागान विनिर्मिताः । न रोपितामहावृक्षापात्यविभ्रान्तिकारका न कदाचिदहो दृष्टो देवत्रिपुरभैरयः । निधियामे स्थिना देवी पूजिता न मदालमा । घरस्थितः शाहंधरो नैव निरीक्षिनः । न नं विरजे मानं नच फाशी पुणे गनः । न देववाटिकायासी दृशो नरहरिः पयम् । पाण्डवि गुम्यो न जानु पग्गिानित रेणुका नेक्षिता जानु मातापुरनिवासिनी । न भनग पूजिता देवी दानापुरनियामिनं न मनरा त्रिपुरे दृष्टबिलिङ्गम्यम्यकाम्ययम् । न शार्दूलनडागस्यो पीक्षितः सोमनाथरः ॥ ३५ ॥ रैयापुरस्थितो देयो घुमणेशो न धीक्षित नागदलपुरे स्याती नागनाया न पाभित पर्णग्रामपितो दृष्टो न महाननेश्वरान नामदनारम्यो यो हरिहर म्ययम् । - ·[उत्तग्मा गयी गयी एता कापि नितले नोदकमपान गीता हम्मान न हो हरिमेश्वर जपत्यष्टादशाध्यायेगीतानांश्लोकपञ्चकम् । यत्पुण्येन च सम्माप्तं तयसाधाग्यमुत्तमम् सर्वपुण्यशिरोरक्षभूतेन त्वं थिरो भवतिविजोवचः श्रुत्वा शात्योपार्य पुरन्दरा पामगुराणम् नगराद्रिगिलग: श्रीनिगामा शुलनिनः । कार्गकणिकातीरे धीरही मय दीक्षित दीनारयनामाः मोरा कागगागन मांचिताः । अभवानेन दोषिले पाणिनी नेय पूजिताः ॥ En कृष्णयेण्यां च गए मार्ग कग्यागने गुरी । दर्म गोभूमण्डमणि यवोनय पूजिताः मतीर्येषु शतं सत्रं न प्रामेश्ता मा ४२॥ पुष्करिण्यो न पिदिना मध्ये मार्ग पदकाः । म प्रासादाः शताः पापिपलविष्णुपिनाकिनाम् ॥ ३॥ न जातुविद्धयाक्रान्ता रक्षिताः शरणागताः । कथमेफेन पुण्येन देवदत्तमिहार्जितम् । इति चिन्ताकुलो भूत्वा हरि प्रष्टुं पुरन्दरः । ययौ सम्भमं विनः क्षीगकृपारगदरम्। तत्र प्रविश्य गोविन्दं स्तनिद्रं नः स्तयः। अम्मानिजसाम्राज्यभ्रंशदुःखमुवाच है इन्द्र उवाच। रमाकान्त भवत्प्रीत्यै स्तं कतुशतं पुरा । नेन पुण्येन सम्मानं मया पौरन्दरं पदम् । इदानी नूतनः कोऽपि जातो दिवि पुरन्दरः । न तेन धर्मोविहिनो न तेन कतयः रता. मम सिंहासनं दिव्यं कथमाकान्तमच्युत! ॥ ४६॥ महादेव उवाच । इत्येचं पदतस्तस्य श्रुत्वा चाचं रमापतिः । उन्मीलितस्मिताक्षोऽसायुवाच मधुरम्बवः श्रीभगवानुवाच। कि दानरल्पफलदः किं तपोभि किमध्यसे । पर्तमान क्षिनितलेस माम्प्रीणितयापुरा इन्द्र उवाच। भयन्कर्मणा केन सत्यां प्रीणितवान्दिनः । यत्प्रीत्याभगवान्प्रादात्तस्मैपौरन्दरपदम् थ्रीभगवानुवाच। -

·६
१
विनवत्यधिकशततमोऽध्यायः] * श्रीमद्भागवतमाहात्म्यवर्णनम् ।
विप्रवेषधरो भूत्वा गतो गोदावरीतटम् । तत्राऽपश्यत्पुरं पुण्यं कालिकाग्राममुत्तमम्
यनकालेश्वरो देवो वर्तते कालमर्दनः । तत्र गोदावरीतीरे स्थितं परमधार्मिकम् ।।
थपश्यत्करणायन्तं ब्राह्मणं वेदपारगम् । नित्यमष्टादशाभ्यायं जपन्तं दान्तचेतसम् ।।
ततस्तचरणद्वन्हे लुटित्या परया मुदा । सत्यमणादशाध्यायमपठत्तेन शिक्षितम् ॥१८॥
अथ पुण्येन तेनाऽसी विष्णोः सायुज्यमाययो ।
हित्वा पुरन्दरादीनां देवानां पदमापकम् ।। ५६ ॥
ज्ञात्वाऽतीय मुदा युक्तो वैकुण्ठमगमत्पुरम् । अनएच पर तत्वं मुनीनामिदमुत्तमम् ।।
दिव्यमष्टादशाध्यायमाहात्म्यं कथितं मया । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
इत्येवं गीतामाहात्म्यं कथितंपापनाशनम् । पुण्यं पवित्रमायुष्यस्वयम्यस्त्ययनमहन्
यणोति महाभागे 'श्रद्धया संयुन. पुमान् ।
सर्वयशफलं प्राप्य विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् ॥ ६३॥
इति श्रीपाने महापुराणे पक्षपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे सनीवरसम्यादे
गीताटादशाध्यायमाहात्म्ये द्विनात्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२॥
विनवत्यधिकशततमोऽध्यायः
सतीथरमम्बाद मतशीनकमम्मादमुखेनश्रीमद्भागवतमाहात्म्यवर्णनम्
पार्वत्युवाच ।
देवदेवमहादेव मर्यन सफलाद । कृपां मयि पर्ग त्या पच्छे तादम्य मेंn
धुनं य गीतामाहात्म्यं यहाधकथायुतम् । तेन मे मतित्पशामोतुंरष्यांपराम्
पुगणेषु नु सर्वेषु धीमागवतम्परम् । यत्र प्रति कृष्णो गायने यानिमिः ॥
तन्माहात्म्यं यथा तस्वं सेतिहासं पदाऽधुना ॥४॥

·पितुर्लभ्या घरं ज्ञानं श्रीमद्भागवताभिधम् । नान्दो लोकसत्वज्ञः सर्यदा हादते महीम् [मार्ग .पामपुराणम् र उपाय। मैमिषे नमानीनमभिणाय महामतिम । कयामारगम्यादाबाद: गीनकोऽधीत शानफ उपाय। भमानध्यान्तविध्यमि कोटिजन्माऽयनाशनम् । श्रीमसागयताम्यानं गताऽऽम्याहि ग्मायनम् ।। मनित्रामयिगादयो वियेको पढ़नेयम् । मायामोहनिरामयष्णवैःक्रियतेकथम् पदघोरेफालोप्रायो जीयधाऽसुरांगनः । क्लेशाकालाय तम्याऽथशोधनरिसायनम् श्रेयसां यद्येयः पावनानां च पायनम् । कृष्णप्रीतिकरं यत्र साधनं तद्वदाऽधुना चिन्तामणि लोकसुण्यं सुरेन्द्रास्पदसम्पदम् । प्रयच्छनिगुरुप्रीतो वैकुण्ठंचानिदुर्लभम् सूत उवाच। प्रीतोऽहं ते द्विजश्रेष्ठ कथयिष्ये यथाश्रुतम् । सारासारतरं यच्च संसारभयनाशनम्॥ भक्तिप्रवर्द्धकं यच कृष्णसंतुष्टिहेनुकम् । नन्मे कथयनः साम्रो ! सावधानतया Zणु॥ कालव्यालमुखालीढजगवाणविधायकम् । श्रीमद्भागवतंशास्त्रं फौरनमाविनम् एतस्मादपरं किंचिन्मनःशुद्धिकरं न हि । जन्मान्तरकृत. पुण्पर्लभ्यतेसाधुभिस्तुतत् राज्ञः परीक्षितो मोक्षं ज्ञात्वा कमलसम्भवः। तोलयामास शास्त्राणि पुराणानि महान्ति च ॥१५॥ श्रीमद्भागवतं तत्र गरीयो भुवि संगनम् । श्रीमद्भागवती वार्ता मुराणामपि दुर्लभा । इति सञ्चिन्त्य बहुशो मुनयः साधयोऽमलाः । मेनिरे भगवहां श्रीमद्भागवतं क्षिती ।। पठनावणाद्यस्य नरो याति हरे.पदम् । वर्षेण श्रवणं नस्य यहुसौख्यप्रदायकम् ॥ मासेन भक्तिरामास्यं लभने द्विजसत्तम । सप्ताहेनश्रुतं च(चैतत्सर्वधा मुक्तिदायकम् कि यहतेन वैसायोश्रीमद्भागयतामृतम् । नित्यंसद्धिप्रपातव्यं कृष्णलीलाप्रकाशकम् पुरा प्रोक्तं नारदाय दयापरः। ब्रह्मणः श्रुतपूर्वाय सताश्रयणे विधिः ॥ शौनक उपाय। सनकायैः ·त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * सनकादिभिर्नारदस्यसम्बादवर्णनम् । कुत्र तैः संगमोजातो नारदस्य महात्मभिः । श्रुतो देवर्षिणा यत्र समाहश्रवणे विधिः सूत उवाच। अत्र ते वर्णयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् । यत्पुरा ब्रहारतेन मह्यं प्रोकं दयालुना एकदा तु विशालायामुपविष्टमधोमुखम् । नारदं सनकाधास्ते ददृशुर्दीनमानसम् ॥ दृष्ट्वा चिन्तयानं तु देवर्षिांतरंस्वकम् । पप्रच्छविस्मयाविष्टा मुनयस्तत्त्वचिन्तकाः कुमाराऊचुः। कित्वं चिन्तयसे ब्रह्मानतिदीनइयाऽऽतुरः । येत्थं मुनसङ्गस्य नोवितं वद कारणम् नारद उवाच। अहं पृथ्ख्यां समायातो ज्ञात्वा सर्वोत्तमोत्तमाम् । तीर्थर्नानाविधैर्युकां पुण्यदैः पुण्यरूपिणीम् ॥ २८ ॥ पुष्कर व प्रयागे च फाश्या गोदावरीत: । हरिक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे श्रीरङ्ग सेतुबन्धने ॥२६ एनेप्यन्येपु तीर्थेषु भ्रममाण इतस्ततः । नापश्यं कुत्रचिधर्म मन सन्तोपकारकम् ॥ कलिनाधर्ममित्रेण धरेयं बाधिताऽधुना । सत्यं शौचं दया दानं नाम्निकुत्रापि भूतले उदरम्भरयो लोका पराकाः कूटसाक्षिणः । मन्दा: सुमन्दमतयो महापावसंध्रया: श्रीप्रधाना गृहम्धाधवणिनोवतजिताः । यानप्रस्थापुरावासान्यासिनोभोगतत्पराः कमाविकयिणोलोभाषिकर्मपरायणाः । म्रणाचारादम्मिनवम्वेच्छाचारनिदर्शिनः भायमाय पनरद्धास्तीर्थानि सरितो हदाः । देवतायतनान्यत्र दुरुच्छेदिनानि च । योगी सिद्धोऽथवा मानी सवियोऽत्र न दृश्यने । कलिदावानलेनाऽऽच साधनं भस्मना गतम् ॥ ३६॥ अहान्दा जनपदाः शिरथाला विजातरः । कामिन्यः शालियो यन्ते भुपि सर्प एकदाऽहमनुमानो यमुनायाम्तरं शुभम् । एवं वृन्दायनं तत्र पत्र मला हरभूत् ।। तत्र यथादुतं दृष्टं धूयतां तन्मुनीश्वरा! एका तु तरुणी तत्र निरपणा मित्रमानसा द्वोपूती पतितो पाय नियसन्नापनेतनी । शुभूपन्ती प्रपोपली मदनी च तो पुर- दशदिशु निरीक्षन्ती रक्षितारमियात्मनः । पीयमाना यादीभिशेध्यमाना मुरमंद- । - ·उत्तरमा । बद स यथातत्त्वं कारणं चाऽन यद्दयेत् । एवं पृष्टस्तया चाऽहं क्षणंचंच विमृश्यतु अवोचम्भक्तिमाभाप्य शिष्टां कालेन भूयसा ज्ञानेनाऽदं प्रपश्यामि वृत्तं सर्वतयाऽनघे मावियादं कुरुपाक्षे हरिःशन्ते करिष्यति । सर्वसत्वहरोयाले युगोऽयं दारणः कलिः ० पामगणम् या दगदगमा काँगुन मनिमम् । माटोमागमा याला पचनंवेदमी पालोयागा मोः गायोऽत्रानि मा मिनामापुंगो न दर्शन मासांधीघनिवारणम् पुण्येन प्रागनय दर्शनं गाजायने । मनो में मानर्मदा नुमईसि मानद ॥ ४४ गाग्द उपाय। एयमुनम्नया गाऽहं गया निन्धमानसः । अपन; तो पगरोहां फोनुकेन समाकुलः फा त्या च फो गद्रे काश्चमाः पालोचनाः। भाण्याहि मत्पुरः सयं तय माय कारणम् ॥ ४ ॥ इतिपृष्टा मया सा नु पालादुःपितमानसा । मोवाय निग्गिलंदुःम्पमात्मनोदुःखकारणम् यालोवाच । अहं भक्तिरितिरयाता पती मे तनयो घरौ । ज्ञानवैराग्यनामानी फालपोगेन जर्जरीय गङ्गायाः सरितश्चेमा मम सेवार्थमागताः । एताभिः सेवितानित्यं सत्कारेणापिनारद न च श्रेयोलभेत्किञ्चित्क्षीणा सर्वतो मुने । मम पूर्व तु वृत्तान्तं शृणु ब्राहाणसचम येनाऽहं दुःखिताजाता न लभेशर्मकुत्रचित् । उत्पन्ना द्रविडे चाहं कर्णाटे वृद्धिमागता स्थिताकिञ्चिन्महाराष्ट्र गुर्जरे जीर्णतांगता । तर घोरकलेयोगात्पाखण्डःखण्डिताङ्गका दुर्वलाऽहं चिरं जाता पुत्राभ्यां सह सङ्गता । वृन्दावनमिदं प्राता देवयोगेन नाग्द!॥ जाताऽहं तु पुनर्याला नवीनेव सुरूपिणी । इमी तु शयितावत्र सुती मे क्लिष्टमानसी अतिवृद्धी परित्यज्य गन्तुं नाऽहं क्षमाऽधुना । अहं वाला कथं जाता सुतो मे जरठी कुन' ॥ ५५ ॥ प्रयाणामेकभावानां चैपरीत्यं कुतोऽभयन् । घटने जरठा माता वालको तनयाविति अतःशोवामिवाऽऽत्मा विस्मयायिष्टमानसा । पदित्ययेसिधर्मज्ञ कृपालोदीनपालक ·त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * भक्तिनारदसम्बादवर्णनम् * लुप्तोऽनेनसदाचारो योगमार्गस्तपांसि च ! जनाश्चाद्यासुरायन्ते शाट्यदुष्कृतकारिण: सन्तो ह्यस्मिन्सुदुःखाता असन्तो हष्टमानसाः । दृश्यते धीरचित्तस्तु पण्डितोऽपि न कोऽपि च ॥ ६॥ अस्पृश्यानवलोक्येयं दुष्टभाराकुला धरा । अन्वन्दं क्रमतो जानोमङ्गलं हीयतेऽन्वहम् न त्वां नय सुती चेमी कोऽपि पश्यति भामिनि । यूयं तु रागवहुलम्त्यका जर्जरतां गताः ॥ ६४ ॥ वृन्दावनस्य सगोगाबालात्वमभयः पुनः । धन्यं वृन्दावनं चेदं भकिर्यवाऽभवनया अत्रेमी ग्राहकाभावानचीनत्वं नवाऽऽगती । किश्चिदात्ममुग्वेनेह प्रसुमाविति लक्ष्यने भक्तिरुचाया कथं परीक्षिता राज्ञा स्थापिनोऽद्यशुचिःकलिः । दयापरेणरिणााधमः किमुपेक्षिता एनं मे सशयं छिन्धि त्वद्वाचा मुखिताऽम्म्यहम् । तस्या चव. समाकर्ण्य भूयोऽहमपदं द्विजाः । ॥८॥ यदि पृष्टं त्वया वाले प्रेमनःश्रवण कुरु । यदा मुकुन्दो भगवान्क्ष्मांत्यक्त्वास्थपदंगनः कलिम्नदिनमारभ्य प्रवृत्तः सत्यवाधकः । दृरो दिग्विजये रामा दीनबच्छरणं गतः।। महतोऽस्य गुणदष्टासर्यमाधारणं त्विदम् । यत्फलतपसा नैति न योगेन समाधिना तत्फलं लभते धीमान्कली पेशरकीर्तनात् । एतादृशं फलिं दृष्ट्वा सारात्सारफरमदम् विष्णुरातः स्थापितमानकालिजानां हिताय च। कुकर्माचरणात्सारः सर्वतो निर्गतोऽधुना ॥ ७ ॥ पदार्याः संस्थिता भूमी योजहीनाम्नुपा यथा । विर्भागवती पार्ता गेहे गेहे उने उन कारिताधनलोभेन कथासारम्नतो गत । श्रन्युग्रभूरियमाणो नास्तिकादाग्भिकाजना निष्टन्ति सर्वतीर्यपु तीर्थसारम्नतो गन । कामक्रोधमदालोमनामान्याकुलचेदसः ।। समारमन्ते कमागिपर्मसारम्नतो गतः । मनसधाजयालोमाइग्मात्पाण्डमध्यान शास्त्रानभ्यसनाच्चर ध्यानयोगफलं गतम् । पण्डिताम्ने पलयेषु रमन्ते महिशायर पुत्रोत्पादनदशाधन दक्षा मुकिसाधने । न हि यता कुत्र संप्रदायपुररसरा ·গদ্যতাস যা চাই সমমানের মনে না श्रीकृष्णचरणाम्भोज स्मर सौख्यं लभिष्यसे ॥२॥ देव गोmarriagrrilafertimate int Trmient IITEmना माना m frat ma मागम म rataजोगमा गुमिमान TATTIME Imatariffrom যুগ পানি মুগুনা। সাফিন= সানিগমাথা বা মাথা ঘামামা যাতে पनि पामे गदापुराणे ATARPसादया संदिता उगरे ग मागतमा प्रिनयन्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१३॥ चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः ज्ञानवैराग्यमहितांक्षीणांभक्तिम्प्रतिप्रबोधनवाक्यमुखननारदवारामनकादि- दत्तवरेणभक्तिसंस्थापनवर्णनम् सूत उवाजा एवं संप्रार्थितो विनास्तया भक्याऽतिदीनया । पुनश्चाकथयातिच्छृणुध्वं दयाल नारद उवाच। मा खिदस्वं वृथा वाले! समाधाय मनोहदि। द्रौपदी च परित्राता येन कौरवकश्मलात् ।

·तुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः] - भक्तिपवारायनारदप्रतिज्ञावर्णनम् पालिता गोपसुन्दर्यः स कृष्णः झाऽपि नो गतः ॥३॥ वंतुभक्तिः प्रियातस्यसततंप्राणतोऽधिका । त्वयाहूतस्तु भगवान्याति नीचगृहेप्यपि सत्यादित्रियुगेयोधो विरागोमुक्तिसाधको । फलौतु फेवलाभक्तिब्रह्मसायुज्यकारिणी प्रतिनिश्चित्यचिद्रूपी सकाङ्गात्त्यां ससर्जह । परमानन्दचिन्मूर्तिः स्वप्रियांप्रीतमानस: वध्याऽअलि त्वया पृष्टः किकरोमीति वै हसि। त्वां तदाऽऽज्ञापयत्कृष्णो मद्भकान्पोषयेति च ॥ ७॥ अङ्गीकृतं त्वया सबै प्रसन्नोऽभूद्धरिम्तदा । मुकि दासी ददौ तुभ्य भानवैराग्यकीमुना भक्तानां पोपणं नित्यं चकुण्ठम्या करोपिच। भूमी च भक्तपोपायच्छायारूपं समाश्रिता ।। ६ ॥ विमुक्तिमानवैराग्य. सदचवाऽऽगताऽत्रहि । कृतादिद्वापरान्ते हि कालेमुनिमुदाम्थिता फलो तुसंक्षयं प्राता पापण्डामयपीडिता । त्वदाया गता शीघ्र कुण्ठे पुनरैयसा स्मृतमात्रा त्वयाऽद्यापि मुक्तिरायाति सत्वरम् । पुधीरप त्ययेमौ च सपा परिरक्षिती ॥१२॥ उपेक्षात कलीमन्दवृद्धौजातीसुती तप । तथापि चिन्तामुश्च त्यमुपायं चिन्तयाम्यहम फलिना सदृशः कोऽपि युगो नाम्नि घरानने। तम्मिम्स्वा ख्यापयिष्यामि गेहे गेहे जने अने।३४॥ भन्यधर्मास्तिरम्हत्य पुरस्कृत्य महोत्सवान् । यदि प्रवर्तये न त्यांतदादासो हनदि स्पदन्विताच ये जीचा मरिष्यन्ति कलाविह। पापिनोऽपि गमिष्यन्ति निर्भया दरिमन्दिरम् ॥१६॥ येणे चित्त भक्तिः सर्वदाममपिणीम ने पश्यन्ति पीनाशं पायमलमयः मोतीन पिशाचोपाराक्षसो यामुगेऽपिच । भनि युनमनमाना पनि दर्शन प्रभुः मतपोभिन पेदेमन मानेनाऽरिषर्मपारिहि साध्यने मनाममात्र गोरिया मृणां जन्मसदमेण भक्ति मुरमिना भरेत् । पलों मतिः कली भत्तिर्मनया इषः पुरथितः ४०-

·का माTermsोगिताविना मोhinde
यसपगि मागताना मागानी गागुनमागतो भाभूिना
मामला गेय मालग पा ले | LATEपानेन या शिवान
यथा दुध पियां गणिनंगपादपायाभूत सुर्णिदेवानांयोनि
सुप्पियादिमध्यान शांगण्याप्यतिनिशाभूतानमा मिसयामागler
भीमरायस गाम पुगणं रमेय दिगनिजामविगाण सोमपाय मामि
कृष्णेन ग्रामणे नाभिकम्गाय हर्दय हि । तनु-सोगमगि प्राय प्रतिमातनं।
तुभ्यं च ब्रह्मणा मोक्तचरित्रनिदर्शनम्त्ययाऽपि व्यासदेयाय योग. तत्तापहाना
यदीयम्मरणात्सयो निर्विण्णो यादरायणः । यकार मदान्यातुमात्माराममनोहर
अत्र ते विस्मयः फेन येन पृच्दैः पुनः पुनः श्रीमद्भागवतं शास्त्रक्षम कृष्णानुर
*TTrm.
मिri TRITIATERTAIrrfm
nिar nafrat गुण
मारा.
.
नारद उवाच।
सूत उवाच।
एतनिशम्य पचनं समुदाहृतं तु योगीश्वरः सनकमुख्यतमैरीटम्
भक्या विधृत्य चरणं च प्रणम्य मूर्धा हष्टोजगादजगदाधिनिवर्तकांतान
सन्दर्शनं च भवतां विनिहन्त्योधं श्रेयस्तनोति भवदुःसदवादितानाम् ।
निःशेपशेषमुखगीतकर्थकपानात्प्रेमप्रकाशनकृते शरणं गतो य॥ ४ ॥
पुण्योदयेन यहुजन्मसमर्जितेन सत्संगमो यदि भवेत्कृतिनो जनस्य ।
अज्ञानहेतुकृतमोहमहाधिकारी नश्यत्तदा हृदयमेति महाधिवेकः ॥ ५॥
इति श्रीपा महापुराणे पश्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे श्रीमद्भागवत-
माहात्म्ये चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ १८ ॥

·। पञ्चनवत्यधिकशततमोऽध्यायः कुमागणामुपदेशमुखननारदस्पभृग्वादिभिःकामदापुरंगमन, भागवतमप्ताहकरण, कुमारःभक्तःस्थानदानवर्णनम् मृत उवाच। अथ देवमृपिस्ता कुमाराननुमान्य च । उपाय प्रणतो पाक्यं ज्ञानयारनादरः॥१॥ नारद उवाच। भानयशंकरिष्यामि शुक्शारत्रकथोग्यलम् । भनिशानविरागाणां म्यापनायें प्रयत्नतः यत्र कार्यों मया यम: स्यानं तत्कथ्यताद्विजाः । चत्वारोयशवाहाश्च यूयमेव चूना मया कियद्विदिधर्मः श्राव्या श्रीमद्भागवतीया । कोविधिम्नप्रकर्तव्यो मानयविशारदाः कुमाराऊचुः॥ पशु नारद पश्यामस्तुभ्यंयत्रकानृणाम् । वामपराशिनी भयेन्पुण्यविहिनी गङ्गाद्वारसमीपे तु कामदाम्यं पुरं महन् । पर्णपाधोत्तरे पुण्ये सदमानन्दनामरम् ॥ नानामपिंगणेजुष्टं देवसिद्धनिषेवितम् । नानातरनाकीण बच्छकोमलवालुफम् ॥ रम्यमेकान्तदेशम्यं म्यपटुजशोभितम् । यन्समीपम्यजीवानां क्षेत्रम्प प्रमा मिथ मंनिग्धवित्तानां घरं चेतसि न स्थितम् । मातपरययात्र बन्यो दि प्रयत: En अपूरमदात्री व कथा सत्र भविष्यति । वृन्दापन प्रतालिम्यं जपजीर्णकन्टेयरम् । सुनवयं पुरनन्य भनिम्नत्राऽगमिष्यति । यत्र मागीयानां मनिम्नशमहामना रुपीर्तिपुपों पीत्या तरुणीप पियति । १२॥ सूत उपान। पपमुनपा सुमारास्ने मारदेन समन्त्रः महामारे समाग्मुर्गनमा सत्यराः। पदा मानतेनु गाया मार्गामाता गंटाहलमासीहभूमोशादिवसमा ·दिश सांदण्डकादिवता समी मुनिगणासहपुनमियागामिगयरातिप्रणयन युजा दिमादयोनगानिदेयगन्धर्यफिनगाडीपा: समुदा दिग्पालापातादम्यास्तय दीक्षायां गाग्देनाऽथ दत्तमासनमुत्तमम् । कुमारा पन्दितास निषेदुः कृष्णा सागर मamEAfter पाया Amarः प्रामाmia: मित प्रयास गीतमो मेगानिगिरेगा। নয়া মিয়াগী সয়াবিয়সি । योगधगणाराग शुगालो मागप्रधाना মিশা থােমযিমা: হােশালাকানা: पदातानिग दामनान-प्राणिमदिनाः । दशममधुगणानिपट्यारयाणिया गहायाः सरितानत्र पुष्कगदिमगसिगात्राणि च पष्णया मुविरक्ताश्च न्यासिनो ग्रह्मचारिणः । मुख्या हाने स्थिनास्तेषां पुग्तो नारदः स्थितः ॥२२॥ पामभागे मुनिगणा दक्षिणे च दिवौकसः । घेदोपनिषदोऽन्यत्र तीर्थानिय भग जयशद्रो नमःशब्दः शतशब्दस्तथैव च । वभूयाऽऽकाशस्पर्शी घोषयन्यिदिश विमानानि समारुह्य प्रदृष्टा नाकवासिनः । कल्पवृक्षप्रसूनच तां सभा समा सूत उवाच। एवं तेषु निविष्टेषु भृग्वादिषु यथार्हतः । श्रीभागवतमाहात्म्यमूचिरे नारदाय कुमाराऊचुः। Aणु नारद वक्ष्यामि महिमानं महाद्रुतम् । श्रीमद्भागवतारयस्य शास्त्रस्यविधिपूर्व सदा नरः सुकृतिमिः सेव्या भागवतीकथा । यस्याश्रयणमात्रेण कृतार्थत्यंप्रया प्रन्योऽयादशसाहस्रो द्वादशस्कन्धसंयुतः । परीक्षिकसम्यादा श्रीमद्भागवतामि तावत्संसारबकेऽस्मिन्भ्रमत्यज्ञानमोदितः । यापकर्णगत नोस्यान्टुफशास्त्रंजन भिः शास्त्रः पुराणः संहितागमैः । यदि भागयत पुम्मिनश्रुतं भक्तिमाय ·नवत्यधिकशततमोऽध्यायः] - सर्वम्योभागवतगीरववर्णनम् * भागवतस्याऽपि नित्यं भवति यदुगृहे । तद्गृहं तीर्थरूपं हि नृणां पापविनाशनम् मेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । भगवत्याः कथायाश्च कलांनाहन्ति पोडशीम् त्यापानि तिष्ठन्ति देहेऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः । यावन श्रूयते सम्यक्ट्रीमद्भागवतं नरैः गङ्गा न गया काशी प्रतिष्ठान न पुष्करः । कथाया भागवत्याश्च समापुण्यफलेनच श्लोकाई श्लोकपादं वा नित्यं भागवतोद्भवम् । पटम्च स्वमुम्बेनाऽपि यदीच्छसि भवझयम् ॥३॥ पादिदमाता च पोर सतमेव च । श्रयीभागवतं चैव द्वादशाक्षरी मनू ॥391 दशात्मा प्रयागचकाल सम्बत्सरात्मकः 1 ग्राह्मणाधानिहोत्रंचमुरभिर्वादशी तिधिः रसी च पसत्तनुः पुरुषोतम एव च । एतेषां यानुतो नाम्नि पृषाभावो मुनीश्वर! . भागवतं शाम् व्याकुर्यादन्च इंद्विज । जन्मकोटिकतं पापं तम्य नश्यति नारद नं च पटिनं ध्यातं धीमद्भागवतं नृभिः । ददातिमुनि भक्तियातुलम्यान्योधमेवनम् न्तकाले तु सम्बाले भयंत्यतासुदूरतः । श्रीमद्भागवतं मनायगुयायः समुनिमा टरयां चराकायां हेमसिंहसमन्वितम् । अलइएत्य द्विजाध्याय धीमद्भागवतंददेत. मनियुक्तो विमान मिताशी च जितेन्द्रियः । श्रुत्वाऽऽदिनः स कृष्णम्य सायुज्य लोकमाप्नुयात् ॥ ॥ शाजन्ममात्रमपि येन शटेन चित्तं सभ्यनियम्य भुरि कृष्णकया न पीता चाण्डालयए पशुपयत तेन नीतं मिथ्या म्यजन्मजननीशमदिनाच।। पनं धुतं भागरतं पुराणमाराधितो नो पुरुष पुगगः । मुम्मे हुने नेय घरामगणों ने वृथा अन्मगर्न नराणाम् ४. निनं न या नु नराम्रो कमायो सम्प्रीतर दुग्जिटममन्यमहात्। पिस्तं नरं पशुसम भुधिभारभूतमेरं पन्नि मुनयः फिल पूर्वसितार दुर्लभैप का नौके धीमद्वागताद्वया । कोटिजन्मसमुन्धेन पुष्यनेर तु लम्बने । तेन योगनिधे सापो.धोक्या सावताया। प्रत्यहं नियमो नाम्नि दिनानां पम्नुनी जि ·। मनमभाजपाओगारमा गैपाऽगुणानाकोपरयाग समाया मम् मनमो निमदश्य नियमागरणं सगा किनु सादिन राय को नियममा श्रमया धपणे नित्यमायलायधि याफल्म्साल शुरुदेवन ममाहयाने म। यत्फलं नागि तपसा न योगेन समाधिनामिनायामेन सन्सयं समानावादद भगवन्भयता सयं देवकार्य प्रसाधितम् । अधुना गन्तमिच्दुस्त्वं स्वं पदं नमम परम अतश्चिन्ता ममोत्पन्नात्यद्वियोगमिया विमो तामपाकुरु देवेश त्वामहं शरणं गता इयं भारती भूमि-शरणं कं प्रयास्यतित्वदन्यो दृश्यते नात्र यातास्यायदुनन्दन पाप्पणम् सन प्रामयण गोपण म कली विरोगडिविधिसमदिनामा यमानुप्रताय तपसो ध्यानानानाचतीर्थतः । श्रीमागयतसमाहनियमो झुनमो मर। यदा कृष्णो भुयं स्यामा म्यपदं गन्तुमुद्यतः। तदाऽऽमायोजयो धीमानगोविन्दं पासमाधीत् ॥ ५६॥ उद्धयउयाचा आगतोऽयं फलियॉरस्सर्वेऽप्यत्र जनाः खलाः । भविष्यन्ति ततो नाथ! कि विधेयं तदाऽऽदिश ॥५६॥ अतोऽस्मासु दयांकृत्या तिष्ठात्रैपदयानिधे!! साधूनां रक्षणायव त्वमाविरमवः प्रभो निर्गुणोऽपि निराकारः सच्चिदानन्दविग्रहः । त्वद्वियोगेनते भका:कधंस्थास्यन्निभूतले निर्गुणोपासने करमतोऽस्मद्धितमाचर ॥ ६२॥ सूत उवाच। इत्युद्धयवचः श्रुत्वा चिन्तयित्या क्षणं हरिः । ददो भागयतं तस्मै कृपया परया युनः निज तेजः समाधाय श्रीमद्भागवने द्विज!। दत्त्योद्धघाय भगवान्स्यकीयं पदमाविशत् तेनेयं वाड्मयी मूत्तिर्यर्त्तते श्रीहरेरिह । सेवनात्सततंचाम्या पापं नश्येनृणां क्षणात्॥ समाहश्रवणं तेनकथिनं सर्वतोऽधिकम् । श्रोतायता प्रच्छकच यान्तिमन्मयतां द्विजः या कामक्रोधजयायंच कली भागवत क्षमम् ॥ या कयं निवर्तते पुंसां श्रीमहागपनं विना दुःखदारिद्रयदौर्मान्यपाफ्पक्षलनायः ·३ पञ्चनपत्यधिकशततमोऽध्यायः] *.सनकादिस्तभक्तिमशंसावर्णनम् - सूत उपाय। इत्येवमुक्त्या माशत्म्यं श्रीमद्भागवतस्य है। कयां भागवती दिल्या प्रवक्तमुपयकमुः। चोपनिषदांसारे श्रीमद्भागवते द्विजः । भारम्पमाणे तय भनिराविरभूक्षणात् ॥ प्रेमान्यिता चाहतनुदान्विनी मुनी गृहीत्या तरुणी स्वदोभ्याम् । श्रीकृष्ण गोविन्द हरे मुरारे नायेति नामानि मुहुर्वदन्ती ॥ ७९ ॥ तामागता भागवतार्थभूगं मुचारुये दहशुसदस्याः। व्यनवयंधापि फ कुतोऽसौ काम्नीतिसर्वेऽपि सुविम्मिनाक्षाः ॥ ७॥ ननः कुमारा जगदुस्तार्था कथार्थतो निणनिताऽधुनेयम् । पयं गिर सा समुना निशम्य जगाद नमाजभुवः दुमारान ॥७३॥ भनिग्याचा भदिरधेय हप्ताऽम्मि पुष्पा की मनराऽपि फयागमन । निष्ठामि कुशाहमभीएमाभ्यां महापदं महामुपादिशध्यम् ॥ ४॥ मृत उया। महामारुयं विधेः पुमाग दियाय माययप्रणिधाय शिन। अध भनि भवरोगी मेरदात्री हरिमनिमाज़ार ... कुमागऊयुः। मनोपु गोविन्दपरायणेषु माधुष्यों दीनदया। मनो नियम्योम्पासम्म एकसान हरिपार मलो दि दोगपलिजाइम न्याम गनाप्रमयोनिमोके । पाली म्यय जगदिनार भविष्यमे मारद: गंगीता... सकनभुरनाये निनामानिया नियमति दिनिका। हरिवि निगमायर मनिहारपिशानिरनि मानिस पनि माग पसाराम मेदिलानो गो ममागरम मारे पनपदधिमा...

·MA निजलो परित्याय भुवमध्यगमदरिः पण्णवत्यधिकशततमोऽध्यायः श्रीमद्भागवतमाहात्म्यगोकर्णवृत्तान्तपर्णनपुरःमरमान्मदरम्यधुन्धुकारिगुत- द्वागपीड़नंगीफर्णमान्त्वनेनयनंगवामदेवम्यमुक्तिप्रामिवर्णनम् एन उपाय। नमाली घनश्यामः वानवासाः फिरीरकृत् । फाशीकलापपर्यम्तोलसन्मकरकुण्ड भट्सलसियाम्फोस्नुभेन विराजितः । कोटिमन्मथलावण्यो हरिचन्दनवतिः । मानन्दचिन्मूतिर्मधुरो मुग्लीधरः । आविषेश म्यभक्ताना हृदयान्यमलानि च ४ वैकुण्ठयासिनो ये च घेणयाः शान्तमानसाः । गूढरूपाः समायाताः श्रोतुकामा हरेः कथाः ॥५॥ 1 जयजयेत्युच्च शब्दोऽभूत्कम्युशब्दयुक् । येनाऽमङ्गलमत्युग्रं कलिजं प्रलयं गतम् त्रम्यानां जनानां व दृष्टा गेहात्मविस्मृतिम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञः कुमारान्प्रत्युवाच ह ॥ ७ ॥ नारद उवाच। अलौकिकोऽयं महिमा मुनीश्वराः सप्ताहजन्योऽद्य विलोक्तिो मया ॥८॥ मूढाः शठा ये पशुपक्षिणोऽपि तेऽतिप्रयान्त्येव गति पराख्याम् । अतो नृलोके न तु शास्त्रमन्यचित्तस्य शुद्ध्ये विहितं पवित्रम् ॥ ॥ अघौघविध्वंसि कृतार्थतावहं कली युगे दोषनिधी कुमाराः। के के न शुध्यन्ति यदन्तु महां सप्ताहयोन कथामयेन ॥१०॥ कृपालुभिलोकहितो भवद्भिः प्रकाशितः कोऽपि नवीनमार्गः। कुमाराऊचुः। ये मानधाः पापरतः सुधः सदा दुराचाररताः समत्सराः।

·y पण्णयत्यधिकशततमोऽध्यायः ] अनपत्यात्मदेवस्यवृत्तवर्णनम् * क्रोधानिदग्धाः कुटिलाच कामिनः सप्ताहयझेन हरि व्रजन्ति ते ॥१२॥ सन्येन हीनाः पितृमातृदूपकास्नृष्णाकुलाधाश्रमवर्णवाहाः। येदाम्भिका जीवविहिसकाध सप्ताहयन हरि प्रजन्ति ने ॥१३॥ पञ्चोग्रपापाग्छन्दकारिणध शराः पिशाचा व निर्दयाथ। ब्रह्मम्यपुटा ध्यभिचारिणध सलाहयमेन हरि यजन्ति ने ॥१॥ कायेन पाचा मनसाऽपि पातकं नित्यं प्रकुर्यन्ति शटा हटेन ये। नीचाः एतमा मलिना दुराशयाः सनाहयान हरियजन्ति ते ॥१५॥ सूत्र उपाय। अयं नुचित्तेऽय नारद देवपूजिने । प्रसनाम्ने कुमाराध पुनरयुध नारदम् sty पुमाराऊच। मत्र ने फीतयिष्याम इतिहास पुरातनम् । यम्य भ्रषणमात्रेण पापहानि' प्रजायने ।। नामदान पूर्व पसने फोहलाभिधे । यर्णाधमानारयुते धनधान्यसमावुले । १८॥ भामदेया तिष्यातम्नाऽऽसीदिजसत्तम । यदपियाविधिप्रामो नित्यरमंपगरणः मन्त्रिया धुन्धुली नाम नित्यं म्योपहित रता। यावयाशापना माऽपि मुन्दा मुन्टोदया।२०॥ पूर्वमर्मविपाकन प्रायशो थामगिनी माग य गायेषु पूरा मपन्दनिया एवं नियसलोनादमयोनिश्वयोः पतिरानं यत्रापि पधारमम्मितम् । भात मिती जाती निरपम्पों मिलता। सन्तानोगनो नाभ्यो द गाशि पनाविश्.. गोमटिरपामोसि दत्तापरिनिगम पुगे मार दुदिलाभारने पूरा परमातुनिर्षिय भागमदेपो हिमालमः । परंपरा माननाति पत्र प्रमशालोमालिगमानमः I मम्मरसमयमानासन अपीचा माननाशन। प्राधा समानिय निकायमाद..

·एवमक्त समाकर्ण्य सिद्धम्य द्विजसत्तमः।प्रजाशायद्धचित्तम्तु सिद्धप्राहाऽतिविता 40 [उनानन्द . उपविधीसतम्तीमा समपन्नीपरम्परम् । मुनिग्यमानमी भूत्या गुरुशियाविराने मुञ्चाऽऽग्रहं प्रजातोलिटा फर्मणो गतिः। विवेकं नु समासाद्य सुखीभय महामते! 'पागुगगम. भघर मयागारभिगिदो भ्रमन्महीम् । जल निगमोडनिय मागतndan गंदा ग्यागिन शानमारमदेव उदारधीः । मगायोग्यायसन्यादी जप्राहम्यगुरोपि सयतिमाघमन्त दुःपितान्तरम् । पान्छ करुणामिन्धुगन्मदेयं पुरःस्थिम सिद्ध उयाचा फाने चिन्ता दिजश्रेष्ठ दुपाय हदि घर्तने । ता समाचश्य धमत्र परितापपदागिनीन मकुत्या यवनं तस्य मिदम्य सुमहात्मनः । आत्मदेव उपाचाऽथ म्बस्य दुग्यस्य कारणम् ॥ ३॥ आत्मदेव उवाच। कि प्रवीमि मुने दुःखं सञ्चितं पूर्वकर्मणाम् । मदीयाः पूर्वजास्तीयं कयोष्णमुपभुञ्जने महत्तंनय गृह्णन्ति पितरो देवतावलिम् । नेनदुःखेन निर्विष्णः प्राणांस्त्यक्तमिहाऽऽगतः धिग्जीवितं प्रजाहीनं गृहं चैव धनं कुलम् । पाल्यते या मया धेनुः सा वन्ध्यात्वमेति ह ॥ ३६॥ यो मया रोपितो वृक्षासोऽपि पन्ध्यत्वमागतः । निर्भाग्यस्याऽनपत्यस्य किमतो जीवितेन मे ॥ ३७॥ कुमारा ऊचुः। इत्युक्त्या स रुरोदोच्चस्तत्पुरो दुःखपीडितः । यदा तदा यतेश्चित्तेकरुणाऽभूगरीयसी 'ललाटाक्षरमालां च दृष्ट्वा ज्ञात्वा स योगवान् । आत्मदेवं द्विजं प्रानः पुनमचे सविस्तरम् ॥ ३६॥ सिद्ध उवाय । शृणु विप्रःमया तेऽद्य प्रारम्धमवलोकितम् । सप्तजन्मावधिप्रानिः पुत्रस्य न व दृश्यते - ·एणवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * धुन्धुकारीजन्मवृत्तवर्णनम् . विन उवाच। विवेकेन भवेत्कि में पुत्रंदेहि यलादपि । नो चेत्त्यजाम्यहं प्राणांस्त्वदने शोकमृद्धितः ति विप्राग्रहं दृष्ट्वा प्राप्रवीत्स तपोधनः । सन्ततः सगरोदुःखमयापाङ्गः प्रजापतिः । चित्रकेतुर्गतः काट विधिलेष विमार्जनात् । अतस्त्वमपि धर्मन! यदि पुत्रं लभेरपि । सुतेन न मुवीभ्या देय हि पलवत्तरम् । इत्युक्या द्विजपर्याय स सिद्धः साधुसम्मनः पदायक फलं तस्मै प्राग्रहण सुनार्थिने । इदं फलं मया तुभ्यं दत्तं पुत्रातये द्विजः। भार्याय देहि पुत्रम्ने भविष्यति न संशयः । सत्यं शौचं दयादानमेकमनं तु भोजनम् पर्यावधि स्त्रिया कार्य तेनशुद्धो भयेन्मुन । एवमुक्त्या ययाँ योगी विनम्यगृहमागत. दत्या पन्य फलं तत्तु सिद्धोनमयदशह। अथ साधुन्धुली ग स्वयावयम्दापनोत्गुका । ... म्यसम्ये प्रादनासर्व पत्योनं सिद्धभाषितम् । यद्य भक्षये चेईपलं मिनचापितम् गर्भो मम भवेतहि फयं चाऽहं सदाम्यहम् । म्यलय भश्त्यमशक्तिय गमने गृहकर्मणि निर्पक्चेदागतो गर्भो तदा में मरणं भवेत् । प्रगूनी दारणं दुर्ग मुरामार्ग सः मन्दायर्या मयि सम्यं ननान्दा संरेत्सा। चिन्ता मे समनुमाना कि करोमि गुनिम्मिने ! ॥५॥ साननमाकणं म्नेदभाभयाटिन:पिपनि प्राद प्रीन्या सिमानना। एवं पुतळयोगेन सपनं नेय मक्षितम् । पल्या पृष्टे पर मुनमुन नैतितरितम् ॥ एपदा भगिनी नापारम्परागरं गता प्रेषितंस चिन्तयं महती दिमें दुगनान घनुपरपापिरिम् । माग्ममग :म्नि नुदाम्य प्रगतितः माया मगर्भप गुमानिष्ठ मुगम् । पानं पोषिणानि परमंपनिया फटे नो परम्पपा गुमाननः । एयुतपा मापी गाना-मनोमानमा पुजारिपारि मागिन्या मा एम्। भामर साबा गुग्गुन मामला:

·पितयेवं धन प्राप्तो पश्चादागत्य नारद!। जननी तर्जयामास धुन्धुकारी महासला." क्ववित्तं तिष्ठतियूहि मातरं प्रति नारद!। सर्वथा त्यां हनिष्यामि नचेयया निधानका गोकर्णस्तांतु निहत्यद्विजैम्नजातियान्धयः । तीर्थयात्राययोमाज्ञः समदुरामुत्तोमुने धुन्धुकारी गृहे तिष्ठन्स्यके पण्ययधूवृतः । अत्युग्रकर्मायारेण तत्पोषणविमूढधी भूषणान्य भिलिप्सन्स्यम्तमूचुर्यारयोपितः । भोभोः प्रिय घयंसर्यास्त्यया नायेनसंगता ददाता-पोगुजरायुनः मीयतामा समानतानिया हागल्यानि पाण्यागरणामित साविधिलयामाधार्गणतानि नामुना । भारतानीति निधिव्यपराममात्रा यरिंगरोश्यमा नियनंगाग्रहीप्यनिरिहत्या पुनरगपमारपिण्यतिनिधिना सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः धुन्धुकारिवृत्तान्तेतस्यवेश्याभिर्धनलोभेनवधकरणं पिशाचत्वामिय धुन्धुकारिदशाखेदखिन्नस्यगोकर्णस्यत्राह्मणानांपुरोज्ञापनमूर्याज्ञयाभागवन- मप्ताहकरणेतस्यपिशाचत्वनिरासोगोलोकमाप्तिश्च कुमाराऊचे। सा तम्य वयनात्तस्ना रात्री दुःखितमानसा। निपत्य कृपे तु मृता लोकात्या यहिष्कृता ॥३॥ पिता नयाऽत्र फोऽप्यन्यो धनदोऽभ्येति मानद !! हम्माताश्माणि यात्राणि भूषणानि धुमन्ति च ॥ ७॥ देहिमो येयनियामस्न्यासकाशाग्नगन्तरम् । इति शुन्या यचम्नामा चिन्तयित्या क्षणं स य ॥ ८ ॥ निगरम्पदादाता कामान्धो मृत्युमामान् । मुगिया पाययिदोहाइपाण्यामरणानि य॥६॥ पामामि चामुंनोगतम् । दिनमा गिग्यत्रनगर ।

·सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] गोकर्णस्यधुन्धुकारीप्रेतेनसम्बादवर्णनम् ६४१ इतिताःकरद्वदया-सुन कण्ठप्रहं तदा । पाशैः सुतीक्ष्णैर्वद्ध्या च व्यापादयिनुमुद्यताः यदा च नमृतश्चाऽसौभृशं कण्ठग्रहेण वै। तदाडाराणि बहुशोमुखे चास्यविधिक्षिपुः अग्निज्वालातिदुःखेन व्याकुलोनिधनं गतः । तदेहंविक्षिपुर्ते प्रायः साहसिकाास्त्रियः न ज्ञातं तचरित्रं तु केनापि मुनिसत्तम! लोकः पृष्टा बदन्तिस्म दूरे यातः पतिहिनः आगमिष्यति दीर्धेणकालेन धनकर्पितः । अतःस्त्रीणांन विश्वासः कर्त्तव्यो विदुषांवरः विश्वस्तं सर्वथा प्रन्ति प्रार्थयन्त्यो नवं नवम् । सुधामय बचो यासां कामिनां रसबर्द्धनम् ॥ १६ ॥ हृदयंभुरधारामं प्रिय.को नाम योषिताम् । अथ ता बहुलं वित्तं गृहीत्या पारयोषितः प्रामान्तरं ययुः शी भयाद्वाज्ञोऽतिविहलाः । धुन्धुकारी यभूवाऽथमहाप्रेत कुकर्मइन् पात्या रूपधरोनित्यं धावन्दुमत्युतो दिशः । शीतानपपरिक्लियो निराहार पिपासितः न च लेभे सुसं काऽपिहा हेति प्रवदन्मुहुः । कियत्कालान्तरे त्वेनं मृतं चैवावयुध्यय गोकर्णस्तीर्थयात्रायां गयाश्राद्धमथाऽकरोत् । समाप्य तीर्थयात्रां तु स्वं पुरं समुपेयिवान् ॥ २४ ॥ सभाजित सपोरस्तुप्रीत्या स्वजनयान्धवैः । उवासस्वगृहे चैवदिनानि कतिचिदिदजः रात्रीप्रसुन गोकर्णशात्वा वेश्मागणेस तु । धुन्धुकारी महादुटो रौद्रं रूपं व्यदर्शयत् क्षणं नाग-क्षणं चोष्ट्रमण स महिषोऽभवत् । क्षणमग्निः क्षणंसर्पः क्षणेन पुरषोऽभवत् वपरीत्यमिदं दृष्ट्वागोकर्णो धैर्यसंयुतः । चिन्तयामास मेधावी किमेतदिति विस्मितः अयं दुर्गतिमापनः कोऽप्यस्ति पुरुपायमः । इतिनिश्चित्य मनसा तमुवाच दयान्वितः गोकर्ण उवाच। फस्त्यमुग्रतरो रात्री भीषयन्मामुपागतः । प्रेतो पाऽय पिशाचो पा कुन्तः प्राप्तो दशामिमाम् ॥ ३० ॥ यूहि त्यं महाभागः किं कार्यन्तेमयाऽधुना I घोग्रूपो यतो रात्री मन्समीपमुपागतः इति धुन्या पयो भ्रातुधंधुकारी महाबलः । प्रेतभावमनुप्राप्तो रोद भृशमातुर धक्कं व मो धावप्रेतत्वेन विमोहितः । समया निर्दिदेशाध-: jr.

·.पायुपगम्. भागी गुमनामागो गोकन: सानुगम्मत। म्यकाली जाया प्रागीरयन ॥ १४ ॥ শিা মন্নয় মারা যায় মমেনা। বুখ মাশয় भगोयागाTTATRE प्रागंगापुनामुना । पुण्यामनारमनोमात्रा गोकर्णन प्रेन उपाय। भदंघापोऽस्मि शुफारीसिनामनः । मारमनः फर्मदोरेण प्रेतत्य- मम माता मृता दुगानुयशम्गाजितामया । द्रध्यदेतोम्ननः पधाद्वारग्रीयो निरिद एनवायर्म चोदिघनलोगतः । एकदा प्रार्थितम्नामिभूग्णान्या धनिकम्प गृहादात्री मुपित्या तान्युपानयम् । ततम्नाधनलोभेन पार्शशा: मां नु व्यापादयामासुर्यदिशेपेण मानद! गृहीत्या मधनं भूरि तासी मू पलायिता पुरादस्मात्स्यार्थोन्मूलितसोहदाः । अततत्वमापो भ्रातरधत्व सिकः सशामहंमाप्तः पुण्येनाऽतिरपालुना । पाताहारेण जीवामि देवादिष्ट अपश्यं त्वामहं सुन भ्रातरं स्वगृहाङ्गणे । ततस्ने घनमिशस्य धर्षणाय नोट अभयं सहसा साधो ! झातश्चाऽहं त्वयाऽधुना दीनबन्धो दयासिन्धो ! भ्रातर्मामाशु मोचय ॥ ४५ ॥ प्रेतभावादमुप्मारवं हन्तार्थोऽसिनसंशयः । इतिश्रुत्वावचो भ्रातुर्गोकर्णीशानध भातरं प्राह खिमात्मा दुःखितं धुन्धुकारिणम् ॥ ४७ ॥ गोकर्ण उवाच। तुभ्यं दत्तो मया पिण्डो गयायां त्वामहं मृतम् । त्या लोकमुखाद्मातस्त्वं कयं प्रेततां गतः ॥१८॥ गयापिण्डप्रदानेन दुर्गतोऽपि शुभांगतिम् । प्राप्नोति नाऽत्रसंदेवस्त्वं कथं न कि भ्रातुरित्यं पवः श्रुत्वा गोकर्णस्य महात्मनः । धुन्धुकारी दुःखितारमा प्रोवाव पुरतः स्थितः ॥ ५० ॥ माशतेनापि न मे मुक्तिर्मविष्यति । उपायोऽन्यचिन्तनीयो ममोद्धारायन ·सतनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * द्विजस्तासुर्यस्तुतिवर्णनम् * इति तापमाकर्ण्य गोकर्णो विस्मयंगत । प्राह श्राद्धनमुक्तिश्चत्तासाध्यागतिस्तय इदानीं त्वं निजस्थानमातिष्ठ नेत. निर्मयः । विद्यार्याऽहं करिष्यामिमुक्तयुपायं परन्तव इतिवाक्यं समाफर्य धुन्धुकारी ततो गतः । निजस्थानं श्मशानरथंकलिद्रुममतःपरम् शेषांरानिस गोकर्णश्चिन्तयनेषनारद । तस्यमुक्तिस्थितस्तत्र तदुपायं न चाध्यगात्। घातस्ततःसगोकर्णः स्वजातिकुलबान्धवान् । धर्मशास्त्रविदो विमानाविवृत्तंन्यवेदयत् ते विचार्य च तद्वत्तं शास्त्रेषु यहुशो द्विजाः । यदा न सातवन्तस्तदृत्तं सूर्यतदाऽस्तुवन् ॥ ५७ ॥ द्विजाऊचुः। नमस्ते भास्करादित्य तमोहन्तर्गभस्तिमन् ! लोकसाक्षिजगद्धाम मुरासुरनमस्कृत।। द्वादशात्मन्हरिहय! भास्वलोकमयोधक !! त्वं गतिः सर्वलोकानांसतधर्मशीलिनाम् त्वं ब्रह्मा त्वं हरिः शूली सृष्टिस्थितिविनाशकृत् !। त्वामृते नास्ति लोकेऽस्मिन्छरणं प्राणिनां विभो !n६०॥ शर्वस्त्यं क्षितिरूपोऽसिभयोऽसिजलरूपधृत् । त्वमग्निरूपोरूद्रोऽसिवायुरम्युग्ररूपधृत भीमोऽस्याकाशदेहस्त्वं यज्या पशुपतिः स्वयम् । महादेव सोममूतिरीशान सूर्यपवहि तयाऽपी मूर्तयो दिव्या इज्यन्तेवेदयादिभिः । सर्वकामसमृद्धयर्यव्याप्तलोकत्रयस्य च मत्स्यस्त्वं वेदधृक्चाऽसि कुर्मधाऽद्रिधरो घर। धराधरो वराहोऽसि लोकधुत्त्वं त्रिविक्रमः ॥ ६४॥ ब्रह्मभुग्नो भार्गवन्त्वं लोकधुग्नोऽसि राधपः । भूभारहन्ता कृष्णोऽसि बुद्धोऽस्यसुरमोहरत् ॥६५॥ कल्ययसिम्लेच्छाहन्तात्वधर्मग्लानौयुगेयुगे । देवासुरमनुष्याणांपशुपक्ष्यम्वुवारिणाम् नानाविधानां जीवानांस्टाग्रारूपन् । इन्द्रोऽसिधर्मराजोऽसियरुणस्त्वंधनेश्वरः लोकपालस्वरूपेण पतसे गोगणेश्वर ! प्रयीमूर्तिस्त्रिकालेज्यस्त्रियामात्रिगुणात्मक स्वमेय पूज्यसे लोकैस्त्रिधा मिन्नी दिवाकरः । पयोधनकरस्त्वमेवाऽसि जगत्पते! ! इत्युदीर्य द्विजश्रेष्टायावतस्थुमनीवर ! । तापदाकाशगः प्राह स्फुट नेपा ·गोकणों शाततत्वाधिकाथ्यासनमास्थितः । मागयणादिकामवासनासमपर्तन शृण्वताभगवच्छास्त्रंगतिरत्युत्तमाभवेत् । बाय्यस्थिमजामांसाएपसवातंदेहमुष्ट Tara थूया मो हिजष्ठा यद पणिनोऽभापहम् । मपद्रिधुन्धुलीगूनोमहापानरयाना। भारमध्यम्य पुण्येन गोकों गहिणोहायम् । श्रीमागवतममात्योद्धतां मविधी यद्यतिनं म्तोत्रं मम पैगरयर्णनम् । सेन नुत्या नरो विद्या देवयानं लमियती । यत्यभावादिमुक्तोऽहं प्रेतभावाभृशातुर शुष्कलघुम्लंवामनकर्मभि- पातकंभस्मसात्तुर्यात्सप्ताहोऽनिरिन्धनम् । अस्मिन्बमारतेवदेवानामप्यभीति . पामगणम् श्रीपूर्ण उयाग। पुत्रार्थी च धनार्थी य धर्माधों मोक्षकामुफः । पाण्याचिन्तामणिम्तोत्रंपठित्वात्यन्तमाप्नुयात् ॥ ७॥ इत्युक्त्याभास्करोदेयोपिररामदिविस्थितः । तद्विजाःसाध्यितिनोयुगोकर्णवमानम" ततः समाजे विप्राणां तुगभद्रातटे शुभे । कौतुकं मुमहद्रष्टुं तत्राऽगानागरी प्रजा धीहरेस्तु घचः शास्त्रं तीथं पादाजसम्भयम् । यदिसत्यंतदानोतुधुन्धुलीतनयोगन्मि इतिसंकल्प्य मनसा श्रीमद्भागवताभिधम् । जन्माद्यस्ययतश्चेति श्रीमहान्तमुपावदत् । तत्र प्रेतः समागत्य स्थानं पश्यन्नितस्ततः । सप्तप्रन्थियुतं वंशं प्रविष्टो पातरूपधृन्। शृण्वत्सु वैष्णयाम्येषु ब्राह्मणेष्वथ नारद!। शुश्राव धुन्धुलीपुत्रो ग्रन्थिच्छिद्रस्थितोऽन्यहम् ॥ ८१ ॥ यदा कथाविरामोऽभूत्रथमेऽहनि नारद ॥ तदेका कीचकग्रन्थिःपुस्फोटात्यद्भुतहार द्वितीयादिप्यहास्येवमेकैकग्रन्थिभेदनम् । बभूव सप्तमे भिन्ने स सद्यः प्रेततां जहाँ दिव्यरूपधरोभूत्वा तुलसीदाममण्डितः । पीतयासा घनश्यामः प्रयभी भूषणान्वित गोकर्ण भ्रातरं नत्वा प्रोवाचाऽखिलतत्त्वक् । त्वयाऽहं मोवितो यन्धो ! कृपया प्रेतकश्मलात् ॥ ८५ ॥ धन्या भागवतीवार्ता प्रेतत्योन्मूलिनीश्रुता । सप्ताहोऽपितथाधन्योविष्णुलोकगति- -- 1 %D । शुचि भागयतास्वादादशुचि त्यन्यथा मतम् । कर्मकश्मलसंतुष्टो देदो नरफभाज ·समनयत्यधिकशततमोऽध्यायः] * विप्राणांमागयतेन वैकुण्ट्याभिवर्णनम् * ६.५ अतो दोपनिवृत्यर्थमेतदेव हि साधनम् । बुचुदा इव तोयेषु मशका इव जन्तुषु ॥६१ जायन्ते मरणायेव भगवच्छात्रवर्जिताः । मिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः॥ क्षीयन्ते चाऽस्य कर्माणि श्रुते भागवते द्विजाः। एवं ध्रुवति थै तस्मिन्विमानवग्मागतम् ॥ १३॥ ण्ठात्तदधिष्ठायगतोऽसौविष्णुमन्दिरम् । विष्णुलोकंगतेतम्मिन्सविम्मिनमानसाः यभूधुश्चाऽपि पप्रच्दुर्गाकण ते द्विजोत्तमाः ॥ ४ ॥ द्विज उवावा भागवतं सर्वरम्माभिरिह संगतः। कि कारणं महाभागत्वनातकोगतो हरिम् गोकर्ण उवाच । पताममिधास्यामि कारणं भ्रातृसहती। यकृत्या यूयमेवाऽपि गोलोकंवगमिष्यथ ताहश्रावणं कार्यमुपवासपरायणे । कृष्णकतानमतिभिर्गोलोकगतिदायकम् ॥ १७॥ zणुभ्यं सता श्रीमद्भागवतं द्विजाः । एकाग्रचिनाः सततं कृपाप्रेमामृत्पदम् ।। इति श्रुत्वा धचातस्य गोकर्णस्प विजोत्तमाः। पुनः धोतुं भागवतं समाहं समुपायसन् ॥ EEn कतानमतयो नियमेन च नारद!! पुनस्ने शुभ्र' सर्वे श्रीमद्भागवतं द्विजाः । धावसाने भगवाष्ण फमलोचनः । प्राविरासीमुनिष्टशतचागदाजकृत् । करीटकुण्डलपरो धनमालाविभूषितः । पीतासा धनश्यामः फटकाइदभूषितः । दृष्टा ते द्विजा सधै विप्यरमेनादिभियुतम् । पार्षदमय शायणेमुर्मुविमंगनाः । अयशम्दो नमशम्दनदासोत्सानो मुने!! भय राष्ट्रध्वनि के हरि संयनितान् दाने पिमानास्तु कुण्टाम्ममुपागताः । द्विजानां पश्यनां तत्र पादपरयंता गोकर्ण नु समालिङ्गपददीमामप्यमारमनः । श्रोतनन्यान्यनग्यामाधीनगरोषराममः किरीटिन' कुण्डलिनो हारिणो धनमानिनः । चकार समपासत्र महदायमसमून् नम्मिन्प्रामे पिता ये नु भावाण्डालजना मुने । समारस विमानातान्ययुः समाया दिधम् । १०८ i ·r * पामपुराणम् गोकर्णसहितः कृष्णो गोपगोपीजनप्रियः गोलोकं समनुप्रातः यत्र वृन्दावनं रम्यं शतङ्गसमावृतम् ॥ १० ॥ तया परितोवृतविजयया हत्यद्भुतं राजनेऽ- रण्यंयत्रनुमण्डपानिसुवहन्यच्छोदयाप्यो हदाः। गावः कामदुधाः सुरद्रुमततिच्छायाश्रिता गोपी- फ्रीडातत्परमानसैः परिवृतो नन्दात्मजः क्रीडति । मध्ये त्वस्य सुकाननस्य रचितो वृन्दावनेशेच्छया- रम्यं रक्षसमूहभर्मखचितं प्राकारमुद्रासयन् । न्यग्रोधः सुमहांस्ततः प्रतिदिशं गोपीजनाध्यासितं. घत्सालतमगुताकृतिमदच्छ्रीगोकुलं राजते ॥ तन्मध्ये भवनं हरेरधिसतं प्रोद्भासते भास्वर- यस्मिन्नन्दगृहेश्वरीसमुदिताम्ते राधया राधिताः । यद्वाग्यं महदप्यमापतिमुचिन्त्यं सदाभ्यन्तरे- स्तत्स्नोर्मधुराकृतेरधियकास्त्यण्डौधभास्यांशुभिः । पाताम्वूपर्णाशनदेहशोषणेम्तपोमिस्प्रेजपयशकर्मभिः। योगध संयान्तिनरा न तां गति सताहगाथाश्रवणेन यान्ति याम्। इतिहासमिमं पुण्यं यः पठेद्धगुपादपि । सोऽपि गोलोकमभ्येति विधाभाग इतिहासमिमं पुष्पं शाण्डियोऽपि गुनीभ्यः । पठने चित्रपटम्योगलानन्दा भाग्यानमेनपाम पवित्रं धुत राएदै विदवीयम् । भाटे प्रयुक मिलततिमापहेभिनय गुपाठापपुनर्भपश ॥ ११ ॥ निधी महापुराणे AATARATES हिनायो उमो सटे धाममा माहारो रामनयायधिकशततमोऽध्यायः॥१७॥ -- ·. अष्टनवत्यधिकशततमोऽध्यायः सनत्कुमारायुक्तश्रीमद्भागवतसप्ताहश्रवणविधिवर्णनम् कुमाराऊचुः। थतेसम्प्रवक्ष्याम सनाहश्रयणेविधिम् । येनभागवतं मिध्येत्युसांष्णार्पितात्मनाम् व शास्त्रशलं समाह्य धनांशुकैः । समभ्यव्यं मुहतं तु भावपच्छेदत्तिमानर । यदेयं मुहतं तु तत्राऽऽरम्मः प्रशस्यते । नमो नमम्येषोजविसह शुविसमन्विताः भासा:धेष्टा कथारम्भे पूर्णा चापि तिथिः शुभा । भीमार्कियर्जिता पारा मानि ध्रुधमुनि च ॥ ४॥ भयोगे शुभेलाने प्रारम्भः शम्पते सदा । नित्यागं च कथायांनु पुगणानामुनीचर दशी पर्जयेत्यामागून स्तममम्भयात् । श्रीमद्भागवतम्याऽपि सताहेनत्यकऽपि य नियोऽस्ति देय माहुरेयं पुराविदः । श्रीमागपतसताहो महाय: म्मृतो थुप्रैः। तो निमन्त्रण कार्य प्रणयानां समन्ततः सनांममाजामवितासनादंष्णयोनमाः पगन्तव्यमतधाऽत्र यजः श्रयमाथिमिः । समागताना नेपांनुनियामपरिमाये माय पाऽपि यने पाऽपि प्रामे पाऽपि प्रयत्नतः। मंशोधितायर्या भूम्या तु मण्डपं परिकल्पयेत् ॥ १०॥ दम्तम्भसंयुन मनुविध्यजान्वितम् । उपमासनमप्युन भनुम्नम्या प्रतो मुनेः पापमुक्तानि धोनपामासनानिच । उपमुगो भोटकासमाजे,म्मिन्यिदपिल बालम येणयोमालोम शतालोधगयाविनिमः रीसनहदनांऽपिकार्योयनासायहि धन- पामहापागाप्योऽन्य परिर्धाः प्रोतृणां मंगरोला मोलोरिपायकः । कथा मिनिमालागसंगम मलो दुर्गाहर पिसा माना। सम्पप विधियाला परेका नि !"

·[उनग्य निर्विनिन प्रकर्तव्यो दासोऽहं तय केराम । इत्युचार्य मुने द्रव्यं पुस्तकाने समय॑नु। श्रीकामस्तनयापों यजयकामथ मोक्षधीःणुयाद्रभागवतंनिष्कामा श्रीहरि लभेत् . पामधुगणम् . गुग्यः प्रोगा सतः मापूनयेगुनाहरिम् । ता प्रदक्षिणीय व्यवसालानि च भृत्याऽनलो पुम्नरम्य हरि सम्मायेन्मुने । स्य भागयत लोकेऽस्मिन् कृष्णो ध्ययग्यितः॥१८॥ समाश्रितो मया नमुनपर्य मयसागरे । मनोग्यो मदीयोऽयं सर्वथा सम्लम्बन पकार प्रार्ययेाऽपि गमम्पुर्यन्टमाञ्जलिः । शुकम्प द्विजश्रेष्ठ सर्यशास्त्रविशारदः। धीमागवतव्याख्यानादशानं मे विनाशय । इति सम्माय पनारं घग्येत्पश्चवाइवान द्वादशाक्षरमन्त्रस्य जपायं मुनिसत्तम !! गीतयायविधिमांध सम्पूच्याथांशुकादिनि- स्थापयेत्कीर्तनायं तु फयान्ते विधिवन्मुने । यस्तु जायाधनागारपुत्रचिन्तांव्युम्यत्र 2णुयादेकचित्तस्तु स समय फलं लभेत् । सूर्योदयं समारभ्य साई त्रिग्रहगलकर पठित्याऽर्थः प्रकर्त्तव्यो पापमध्यायमेव था । मध्याहे घटिकायुग्मं विरमेदपि भारदः कथावसाने कर्तव्यं कीर्तनं केशवस्य च । उपवासः प्रकर्तव्यःश्रोतृभिस्तत्फलेप्मुभिः तदशक्तो हविप्यानं सरस्वल्पं समाहरेत् । जलेनाऽपि फलेनाऽपि दुग्धेनवनेन वा केवलेनैव कर्त्तव्यं निर्विघ्नं धारणं तनोः । सप्ताहयतिनां पुंसां नियमाञ्छणु नाग्द। विष्णुदीक्षाविहीनानां नाऽधिकारोऽत्र कीर्तितः । ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । समाचरेनित्यमेव सप्ताहे मुनिसत्तम! ॥३१॥ द्विदलं मधुतलं च पराग्नं चेक्षुज रसम् । भावदुष्टं क्रियादुष्टं जह्यात्पर्युपिन नी । पलाण्डं लशुनं हिङ्गुमूलकं गृञ्जनं तथा । नालिकांचयकूष्माण्डं नरोनाद्यात्कथावती काम क्रोधं मदं लोमं दम्भ मात्सर्यमेव च । मोहं द्वेष नथाहिसां नवकुर्यात्कथाप्रती वेदवैष्णवविप्राणां गुरुगोप्रतिनां तथा । स्त्रीराजमहतां चापि निन्दा जलात्कथाप्रती सत्यं शौचं दयां मौनमार्जवं विनयं तथा । मन प्रसन्नतांचाऽपि युधः कुर्यात्कथाप्रती फर्तव्या गोभूम्वर्णाम्यरादिमित सपने दिवसे कुर्यालङ्घनं तत्समाप्तिके पशुध पूजा ·- अपनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] • भागवतस्यमोक्षदत्यवर्णनम् - प्रसादतुलसी माला प्रोतम्या प्रतिदापयेत् । उत्सवश्च या कार्यो गीतयायधिशादः गीताय शृणुयाञ्चाऽऽपि पठहनि विचक्षणः। प्रतिश्लोकं च जुहुयाद्गायच्या या यथाविधि ॥४०॥ पायम मधुसपिध निलांस्तण्डुलकान्यपान् । शर्करा च प्रियालशद्राक्षांयातामगर्जुगे भम्भोजानि व कपूर चन्दनागुरुणी पुरम् । लय विल्यपत्राणिसहस्रं च पृथयथया विगम्य च विघाताय न्यूनाधिष्यनिवृनये । मान्मनः पूननाय च पठेनामसहस्रकम् द्वादशादिशाधाऽपि यद्धयाराधिकांस्तथा । पायसेनाशयेहिमानम्वणं धेनुश्च दक्षिणा सिद्धयर्थमप्यत्र मारपद्यामवापि या । म्यर्णसिंह विनिर्माय सम्य पूर्ण निधाय य मशागवतं यक्लेसयिमा समर्पयेत् । एवं कृते विधाने तु सर्वपापनिवारणम् ॥ विमोनुः गुफल धीमागपतं थुनम् । धर्मकामार्यमोक्षाणां साधनं मनिन्दायफम् । कार्य विद्यते लोके यदनेन न मिध्यति । मतो भागवतं लोके.पुगणेभ्योऽधिकंमतम् होगटादशनिर्मुनो पाचक परिकीर्तित हाशिदपरादि मुन धोता मनो युधः। धीमद्भागवतं माम पुगणं काम तृणाम् । मचापि ध्वर्ण माऽम्य निकामय भनिदम् ॥५॥ धीमसागरनाभिधः मुस्ताम्ताराहर सन्ननिः- म्फन्धाराभिम्नतः प्रचितमपण्यालयालोदयः । नाशिशिनंग यम्प विरमच्छाकामहप्रायनं- पपपरदोऽनिमुमो पनि मपनि... इति शिन चापिनोसितम्बानरायमानो मारनाममोरम गा पाया एयुनाने माग हमारगुपचागुना। विमुभमानासाना ENTममाप्यं मारो मगन्निसामगारा पाया मानुपाम हानि माद साषा पसोडम्मरबहादम्मि मपरिमाणपत्र ।

·भप गमगोमामा नागामो प्रयवायम पाना पूर्ण मग TRAINMENT her! farerinarगुनाशो गागारमतो मानोभिनन्दः। फगापमान निपानिय मागात - en स्था गणामागोग्गज : समुशार पागमन का गगोपपिए: मुगामागने गायिगमीनग्गिज़लोगनः ६॥ भयो भवान्या यमलासमा गुम्नप्रातः कीर्तनदर्शनाम: मुयामुण्यानिशा विमानः समागताम्ग्मय नमः ॥ महादम्सालधारी सदगनितया मुद्धयः काम्पधारी. पीणाधारी मुरपि: म्यरकुशलतया गगकर्ताऽर्जुनोऽभूत् । इन्द्रो मार्दगिकोऽभूजयजयसुयनः प्रायदंम्ने कुमाग:- सदायम्य प्रवक्ता निरतिशयगुणो व्यासपुत्रो यभूव ॥६५॥ ननर्स मध्ये त्रिकमेय तत्र ज्ञानादिकानां नवरूपयुक्तम् । अलौकिक कीर्तनकं समीक्ष्य प्रसन्नता हरिरित्युवाच ॥ ६२॥ मत्तो परं भागवता वृणीध्वं प्रीतात्कथाकीर्तनतो भृशं धः । श्रुत्वाऽथ तद्वाफ्पमतिप्रसन्नाः प्रेमाबित्ता हरिमूविरे ते ॥ ६ ॥ कुमाराऊचुः। सप्ताहयक्षेन कृतेन भक्त्या सद्यः प्रसन्नो भविता मुरारे!। कलौ युगे घोरतरे नराणां स्वल्पायुषां विनशनाकुलानाम् ॥ ६४ ॥ एवं घरं विश्वविधानपालनप्रणाशहेतोर्भवतोऽखिलात्मनः। वृणीमहेऽन्यो न मनोरथो विभो! भवत्पदाम्भोजनिषेविणां हिनः ॥६५॥ एवमस्त्यितिचैवोक्त्वा तत्रयाऽन्त हरिः । नारदः सुप्रसन्नात्मा कुमारानभ्ययादयत् maintaiकथामतम ततस्ते सनकाद्याश्च भृग्वाधाश्च शुकाद ·--- अष्टनवत्यधिकशततमोऽध्यायः] # भागवताविर्भाधकालवर्णनम् * भक्तिः सुताभ्यां सहिता नारदेन प्रवर्तिता । भूमण्डले समस्तेऽस्मिस्तदाप्रभृति शौनक शिव उपाय। आख्यानं महदाकर्ण्य प्रीतात्मा शोनकः प्रिये । पर्यपृच्छत्पुनः सूतं सर्वसन्देहभञ्जनम् शौनक उवाच । शुकेनोक्तं कदा राक्षे गोकर्णन कदा पुनः । मुरपये कदा ग्राम निदाख्याहि मानद ! ॥ सूत उवाच। श्रीकृष्णनिर्गमात्रिंशद्वर्षावधिगते कली । भाद्रशुक्नवम्यां वै कथारम्भ शुकोऽकरोत. परीक्षिच्छ्यणान्ते तु गते वर्षशतद्वये । शुधिशुक्लनयम्यां तु गोकर्णोऽकथयत्कथाम् ॥ तस्मादपि कली याते त्रिशते सपइब्दके । ऊचुर्जे सिते पक्षे नवम्यो ब्रह्मणस्सुताः ।। एकली सहप्रमदानामधुना प्रगतं द्विज परीक्षितो जन्मकादात्समानिनीयतां मला १ तमश्लोकादारभ्याध्यायसमाप्तिपर्यन्तं श्लोकाः पुण्यपत्तनपुस्तके न सन्ति । पतत्त्याने अधोलिखिताः श्लोकास्सन्ति। (इत्येतत्ते समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानये । कली भागवती चार्ता भवरोगविनाशिनी कृष्णनियं सकलकल्मपनाशनं च मुक्त्येकहेतुमिह भक्तिविलासकारि। सन्तः कथानकमिदंपियतादरेण लोके हितार्यपरिशीलनसेवया किम् ॥ २॥ म्चपुरपमभिर्वाक्ष्य पाशहम्ले वदति यमः किल तम्य कर्णमूले। परिहर भगवत्कथासुमत्तान्यभुरहमन्यनृणां न घेप्यावानाम् ॥ ३ ॥ असारेसंसारविषय विषमंगाकुलधियःक्षणायमोक्षायपिवतशुकगाथातुलमुधाम् किमव्यथंभोरजतकुपथेकुत्सितपयेपरीक्षित्साक्षीययणगतमुक्तयुक्तिकथन। रसप्रवाहसंस्थेन धीशुकेनेरिता कया । कण्टे सम्यध्यने येन स वैकुण्टममुभवम् ।। इति च परमगुहां सर्वसिद्धान्तसिद्धं सपदि निगदितं ते शास्त्रपुजविलोव्य जगतिशुकयातीनिर्मलंनास्तिविञ्चित्पिश्परमुखहनोहादशम्कन्यसारम्॥ एनो यो नियततया मृणोति मक्त्या याचना कयाति शुद्धयायाप्रे। सम्पग्विधकरणात्फलं लभेते यायाप्यांनाहि मुग्ने किमप्यसायम् ।)

·आग्नेयम्स्लान्टुथुर्लोमहर्षणात् । एतानि तु पुराणानि द्वापरान्ने ध्रुवन -
पामपुराणम्
घर उयाच ।
पस्तम्य शौनको मुनिसत्तमः । पूर्ण चकार तं यनं सम्यपरिवन्माम्
पाभं यष्ण च फौम्म मात्म्यं च थामनम् ।
पाराहं ब्रह्मवैवत्तं नारदीयं मयियकम् no.॥
1
दशा त्वध्याम
शौनकालिरर्यभारम्मात्पुय हि । यदा तु नीर्थयात्रायां बलदेवः समागन
मिमिक नाम समालो मुनीश्वरैः । तत्र मतं समासीनं
शुभुभे भगवामानः पर्वणीय महोदधिः । आधादशुद्धादश्यां पारमानि पार्वत
पूर्ण यामवेला भावित्वात्कृष्णमायया । मुग्धोदर्भकरो रामः
नो मनिगमाः सर्वे हाहाकारपरायणाः । यभू पुर्नगजेऽत्यर्थ
अधुश्च रामं लोकेशं विनयेन क्षमापरा: n ८२ ॥
पाहग्लोनहन

·अपनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * व्यासायमागवतरवनायप्रेरणावर्णनम् - ६५३ ततः स बल्बले हत्या प्रसाद्य मुनिपुङ्गयात् । प्रणिपत्याभ्यनुमातातीर्थयात्रामुपागतः । तीर्थयात्र गते रामे शौनकाद्या मुनीश्वराः । लोमहर्षणिमाहय सत्कृत्य नगनन्दिनि । तत्पदे स्थापयामातुः शेषसंकीर्तनाथय । आग्नेयोत्तरमाहात्म्यं श्रीमद्भागवतान्तकम् पुराणं समझ सार्द शुध्रुयुह एमानसा: दशसमपुराणानि हत्या सत्यवतीसुतः ॥ नातवान्मनसस्लोभारतेनाऽपि भामिनि ! । ज्ञात्याऽस्य हृदयं खिमं नारदो देवदर्शनः समाजगाम भगवान्यासम्याश्रममुत्तमम् । तं दृष्ट्वा पासीलनुः सत्त्यासनपूर्वकम् नारदं पूजयामास विधिदृप्टेन कर्मणा । मथ तं नारदः माह किंभवानतिटमानसः ध्यायते तत्समाचश्य सर्व सन्देहफारणम् । इतिपृष्टः स मुनिना पराशमुनोऽप्रीम् ब्रह्मकिकारणं येतो मोहे जाने न तत्वहम् । भवान्विज्ञानाशलोमात्या तत्प्रीतुमे एवं विज्ञापितम्तेन नारदोऽध्यात्मको विदः । उयाच परमं तरयं यदुनं यिधिनात्मने। नारद उपाय। श्रणु पाराशरे मत्तः कारणं येन ये तय । मसम्पन्नं मनो भाति शास्त्रयोनेरपि प्रमोद त्ययाऽयतीर्य सोडस्मिग्वेदा ध्यस्ता विमागराः। स्लानि च पुराणानि तिहासानि चानय ! ॥ १०३॥ यसपत्राधमों पर्णाधमनिगसिनाम् । निर्दिनो योश्यकालेन मृणामन्यायुगंबाटी यत्राधिकार मचा हय धवलादिषु । बारा दिनाना माधुममसालिना । धर्मादयो पधारावाणिताम्नेषु पंत्यया 1 प्राधान्येन या नेय यतिमहिमा हो सधर्मनिपान्ये फलो दोषनिधो मुने । म नि पापा पिनारमन पल एप गुणोपम्मिग्यारेपलियुगे मागः परमनिय मुख्यतया पोदान मामानं मादिषु । सिनिया की मतो कलिजातानामुदाराएं मना भया । धाम माम पुग बदलन पेन तिनामपनो मानगंवर रातोरमेष्यति मांगपत्रापलिहायता घर उपाय। पमामि मुभिमांसामानित किमान सिरि ·धानिगम नगररांगा तानि तानि माने नानिकी मंमिन मिचिगाम समालो गुनानगर गूगमामीन माग्य यामना गुग. E TREAT Ter Antar ग्राम- Ratriarteमामना । माझtrinfrr. ग गीतकार मनिषurarjre गुनगाण कार ममागन 11 माहरलोमहर्गमम् । TY TITATम गप्पा मोभिः माया गारगानि पात!! রাধা মাগিমাথা। মুখ না। नतो मुनिगणाः महादाकाणा: । भूगोऽन्य शोफामालानगः । ऊगुध गर्म लोकेश यिनपेन क्षमापग: 21 अपयऊचुः। राम राम महायाहो! भयता लोकफारिणा । अज्ञाननेयाचरितादिसाब्रह्माधारिस व्यासशिष्यो वयं माझा-पुराणधिमंदातपाः । अम्मै हाध्यासनंदत्तमम्माभिर्यभकर्मति अष्टादशपुराणानो पायकाय तक्षणः । कथायां जगदीशम्य दीर्घमायुश्च मानद !! तदघालोकरक्षार्थ धर्मसेतुप्रवर्तकः । आविर्भूतो जगमायो निराहानुग्रहक्षमः ॥८६॥ इत्युत्तथा मुनयस्ते तु घटदेवाप्रतः प्रिये ! । नूप्णीयभूघु सहसा म्मग्लो नियतेलान ततः प्रोवाच भगवाग्रामः शत्रुनिषूदनः । विप्रान्सम्प्रीणयंम्नांम्नु लोकवेदपथानुगः ॥ श्रीराम उवाच विप्राःशृणुन भद्रं यः कोपं त्यत्तया सुदूरतः । यदहवेद्मि भवतामभीष्टं कार्यसिद्धिदम् अस्य पुत्रो महाज्ञानी भविष्यतिवरान्मम । भवतामीप्सितं सर्व शास्त्रम्य कथयिष्यति यदर्थमहमाहतस्तच्च कार्य समुच्यताम् ॥१०॥ ईश्वर उवाचा इतिश्रुत्वा धवस्ते तु रामस्य सुमहात्मनः । यल्यकस्य पधार्थाय प्रेरयामासुरीश्वरम्

·एकोनद्विशततमोऽध्यायः] * इन्द्रप्रस्थविषयेगुरुविमर्शवर्णनम् +
युधिष्ठिर,उवाय।
ब्रह्मन्मार्तण्डतनयातीरतीर्थेषु यच्छुभम् । तीथं तदद धैकुण्ठजन्मभूमि पुरात्परम् ॥३॥
सौभरिरुवाय।
एकदा तु मुनिश्रेष्ठी दिवि नारदपर्वतो । गच्छन्ती खाण्डववनं पश्यतः सुमनोहरम्
तत्रावतीणों नमस उपविष्टो तटे शुभे । कालिन्याः क्षणविधान्ती नातुं विविशतुर्जले
शिविरीशीनरोराजा मृगयां तो चरम्यने । दृष्ट्वा तन्निर्गमापेक्षा निषसाद सरित्तटे ॥६॥
ती मुनी विधिवत्स्नात्या परिधायाऽम्बराणि च ।
घन्दिती शिरसा राजा तेनोपविशतां तो॥७॥
तत्राऽऽलोवय सुवर्णस्य शिविपान्सहस्रशः । नारदं गर्वसहितः पर्यतं च जगाद सः
शिविरुवाचा
कथ्यतां मुनिशार्दूलो कस्येमा यागयष्टयः । केनाऽत्र विहितो यतः मुरेणाऽय नरेणया
मुक्त्वा काश्यादितीर्थानि यज्ञरीजेऽत्र कः पुमान् ।
को विशेषोऽन तीर्थभ्यस्तभ्यो विज्ञानसन्निधि ॥१०॥
नारद उवाच ।
पुरा हिरण्यकशिपुर्जित्या शकादिदेवताः । प्रैलोक्यराज्यमासाद्य सोऽश्व गर्यमाददे
महादस्तस्य तनयो नारायणपरायणः । तस्मै सोऽद्रुपताऽभीक्ष्णं पापा-मा नएमहलः
सद्रोहाद्विष्णुना सद्यो नृसिंइतनुधारिणा |
हत्या दैत्यपति स्वर्गपज्यं स्वपतयेऽपितम् ॥ १३॥
म्यपदमाप्यदेवेशो धृहस्पतिमथाऽयदत् । मूर्नाऽमियन्धत पार्शनारायणगुणास्मग्न
इन्द्र उपाचा
गुरी नृसिंहरूपेण हरिणा लोकधारिणा । दत्तं मे देवतारायं यद्यमिच्छामि तं मनः
म्यानपवित्रकथय ग्राह्मणांश्चय मे गुरो। नविधेयो पिलभ्योऽत्र त्ययानोहितारिणा
वृहस्पतिस्यावा
अस्ति ते साण्डयन एवं परमपायनमा फेनपशोकलमधुमत्तमधुवनम् ॥ २७॥

·[उन - पेलाश्चितुरो वेदानध्याप्य विधिपूर्वकम् । पुराणहिताः सर्गः मुताय प्रत्यादन शौनकादिपिभ्यस्तु तेन प्रोक्ता यथार्थतः । वरीवत्ति पुराणानामुपरीयं नगात्म। अम्यांसंलग्रचित्तानां मृणामन्यत्र नोरतिः। जायते मानसे कृष्णानन्दमनुश्वकास्मिक * पामपुराणम् नारदे तु गते पश्चाव्यासः सर्वार्थदर्शनः । चकार महिनामेनांधीमद्भागवनी पठम् । श्रीमद्भागवतं नाम पुगणंब्रह्मसम्मितम् । शुकमध्यापयामास विरनं लोक्वेदतः ॥११ सा संहिता भागवनी लोमहर्पणमूनुना ! ध्रुता कथयती राजे औत्तरेयाय वैशुका ! यत्त पृष्टं त्वया भद्रे लोकनिस्तारहेतवे । श्रीमागवतमाहात्म्यं महां संकीर्तयेति ।। मत्सर्वच मया तुम्यं निर्दिष्टं गणयाम्बिके । नानेतिहाससहितं भक्तिमुक्तिप्रदायर यः शृणोति नरो मनया माहात्म्यं पठतेऽपि च । अनुमोदनेन पासोऽपि लभते परमां गतिम् ॥ १२१ ॥ हिजोऽधीत्याऽऽस्नुपाद्वेदान्क्षत्रियस्तु लभेजयम् । धनं घेश्यस्तथा श्रदः श्रुत्वैव लभते गतिम् ॥ १२२॥ इनिधीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्टे उमामह घर मम्वादेश्रीमद्भागवतमाहात्म्येऽएनपत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८॥ एकोनद्विशततमोऽध्यायः कालिन्दीमाहात्म्यान्द्रयागविधिवर्णनम् पपऊयुः। ...चमतसचिम्मIRI ·६ एकोनद्विशततमोऽध्यायः ] * इन्द्रयागविधिवर्णनम् * ६५ यदीक्षणक्षोमितया तया जगत्समस्तमैतन्महदादि जायते ॥३६॥ भवादशो नास्ति कृपापरोऽपगे विपक्षपक्षे वितनोपि यत्सुखम् । स्वलोकशोकापनये कृपालुता यदुच्यते ते नहरे! तदाता ॥ ३७ ।। नारद उवाय। इत्यभिष्ट्रय देवेशं केशवं प्रणतोऽप्रतः । तस्थौ तद्वाक्यशुश्रूपादत्तचित्ती महीपते। एवमाकण्र्य मुनयस्तुति तस्य रमापतेः । तामिन्द्रेण सदसि साधुसाध्विति चार शतमन्यो धर्षशतं ये कुर्चन्ति महत्तपः । न तेषामीदृशी भनिदिशी तय माधये । न योगः सुलभोप्रष्टाङ्ग स्यातिनाऽधिगम्यते। समत्वेन च तत्त्यागस्तद्धतिः शरणं नृणाम् ॥ ४१ ॥ स्वभाजित वित्तद्यथाविधि विधीयते । फर्म तस्याऽ विषणी भक्तिरेषाशिव न निन्देदेवतामन्यां विष्णुबुद्धया च यो नमैन् । नत्यजेवेंदयाक्यानि स भकोऽस्य हरेः प्रिया ॥३॥ येण्यन्ति हरेर्गुणानहरहः कुर्वन्ति ये कीर्तनं ये बाऽस्य म्मरणं पदोध भजनं येऽमुं यजन्तम्तथा । यहास्येन नमन्ति चैनममुना कुर्वन्ति ये मियां- ये च स्वं च निवेदयन्ति न हि ते धान्ति मुतादिकम् ॥ ४ ॥ इन्द्र भन्या त्वमप्येनमाराधय जगद्गुरुम् । न कामय किमप्यस्मतात्यो मविष्यसि ॥४॥ नारद उवाच। इति मुनिभिदारिता तु याचं त्रिभुवनपारपदादां निशम्य । हरिरसिलगुरु कृनस्थमकि मधुरमुपाय यो हार समाजे । प्रति धापामापुगणेपचपशासाहम्मोसंहितायांइतर मण्डेफालिन्दीमाहाल न्द्रयागविधिर्मिकोनहिरततमोऽध्यायः ॥ १Lg ·[६ उत्तरखने प्राक्षा परिक्ष धितोपपतंगपमिग्रेश पिनियता। * पामपुराणम् * तथाऽस्तियमुनापुण्याच्या त्रैलोक्यपावनी । ददाति स्मरणे स्वर्ग मरणे ब्रह्मणापदर तत्तीरे यज देवेश फेशबहुभिर्मखैः । यदीच्छसि स्वकीयानां कल्याण त्यं निरन्तर नारद उवाच। गुरोर्चचनमाकर्ण्य तूर्णमारहा घाहनम् । शिवप्रदमिमं शक्रः स्वकीययनमागतम् ॥ गुरणा सह देवश्च यज्ञोपकरणस्तथा । अत्राऽऽगत्य पिलोक्यतन लेभे मुदं परान गुरुणा नोदितः शक्रःसप्तपीन्ब्रह्मणः मुतान् । वसिष्ठादीन्द्विजान्वृत्वा यजतिस्म जगत्पतिम् ॥ २२॥ तस्य प्रसन्नो भगवान्ब्रह्म शाभ्यां सहागतः । प्रती शतक्रतोर्यन महानभवदुत्सर । देवत्रयी सतां घीश्य शक्रो धक्रमतिस्तदा । उत्थायासनतम्तूर्णम्मवन्दे मुनिभिः सह चाहनेभ्योऽयरुह्याशुतदन्तेषपविश्यते । आसनेषु सुहैमेषु घभुर्वेदीप्यियामयः ॥२५॥ सितरक्ताङ्गयोः शम्भुब्रह्मणोहरिरायभी । नीलच्छविःपीतवासास्तडित्वानिय शृङ्गयो शः प्रक्षाल्य तत्पादान्मूर्ना तजलमादधे । अनयीय मुदा युक्तो यवनं मधुराक्षम इन्द्रउयाचा विहिनोऽयं मया देव! यशोऽच सालोऽभवत् । यदि मे दर्शनं प्रामा दुर्लया अपि योगिभिः ॥ २८ ॥ एकनय त्वयाविष्णो कृतामूतिप्रयीमयी । गुणस्तथापिनानात्य म्फटिकम्येय तेरा यपादारपुराहोऽमिणेनयिना थियो!! माथिर्मयति भूनागाहा भतया तथाभयान कस्य त्यपि मनिम्म्यासर्वतोपकारिणी । वाः गुणिमो देषाः प्रहातपातया Fiशिपिणो देय त्यग्मायाक्यतमः । न जानीमा म्याग यायत्पादरीयाः । भोगवन्मो महादेय युवामति जगदगुर। एतस्यैव गुप्ल्यैग मतोनात 'युगाम् । पविशिष्यते पाया मनमाय पिपिम्पते । भागेपमाया लगाये तस्यीयतिन मालिशिपांभर नियनगर पा रवा ३५॥ विजय भानुजम निर्माणा मोगरग। 1 ।

·द्विशततमोऽध्यायः] * ज्योतिविभिभविष्यकथनवर्णनम् * चतीर्थमयेऽमुष्मिस्थाने स निदशाधिपः । स्वर्णयूपैहुमखैरीजे भूयो रमापतिम् ॥ नमस्थानिविप्रेभ्यः कृष्णस्य पुरतो ददौ । नारायणः समस्तात्मा ममायमितितुप्यतु न्मस्थमिदं तीर्थ ततः प्रभृति कथ्यते । सर्वतीर्थमये यत्र मृनो भूयो न जायते ॥१E न्द्रदत्तानि ने ललध्या रतस्थानि भूमुराः। तस्मैदरविनथामाशिषं तत्र संसदि । न्द्राय तव गोविन्दोदानेनाऽनेन तुप्यतु । तापकी भनिरप्यस्मिन्भूयाव्यमिचारिणी र्मभूमाविह विभो! पुरा यज्ञशतं कृतम् । तेन पुण्येन लब्धं ते सकामेन सुसम्पदम् ।। अधुना पूजितो विष्णुनिष्कामेन त्वया मवः । स्यएदादिच्युतो भूमौ भविष्यति द्विज्ञापणीः ॥२३॥ ऽपिनिजधर्मेण विष्णुमाराधयन्भवान् । स्मरिप्यति निकर्मक्तमत्र मवादिकम् लममृतेहमुत्यज्य भवांस्तीर्थानि पर्यटन् । जनकेन समं शनीऽस्मिन्मपत्स्यते वतुर्थाश्रममादाय त्यश्यत्यत्र फलेवरम् । ततो विमानमारा गणानीतं रविप्रभम् ।। भवान्दिव्याहुपान्भूत्वा प्राप्म्यति श्रीहरेः पदम् ॥ २६ ॥ नारद उवाया एयमाकर्ण्य विमाणामाशि दिशाधिपः । भविष्यपिशुनो चोक्ति शिवमुदमगात्नराम् समाप्य विधियद्यमानत्र सौवर्णयष्टिकान् । माधवप्रमुखान्देवान्पूजिनान्स व्यसर्जयत् ऋत्विजो ब्रह्मणःपुत्रानभ्यर्च्य च धनादिमिः । वृहम्पति पुरस्टत्यययोशन स्विपिएपम् तत्र राज्य विधायेन्दो हरिमकियुनः शिवे !! भवानरझुवि क्षीणे पुण्य हाम्निनपत्तने । शिवशर्मा द्विजः कधि दवेदाङ्गपारगः । तम्य मार्या गुणवतो नान्नान्वर्यवतीभृशम् तस्यां जातः मुलायामिन्द्रः श्रीपतिसेवकः । ज्योतिर्विदः समाहवालानंहदायमातिर ज्योतिविदमः। शिशर्मनय पालम्लव माधी दरिधियः । उद्धरिष्यति ते घशं घूमः सत्यं न ये मृगा। प्रयोदशाग्ददेहो या साईघेदचतुष्टयम् । मान्य मानसम्मनो विवाहं तु फरिष्यनि पुनस्स्पाय सपुत्रं पानप्रस्थो भविष्यति । सायपु पर्यटन्धार मन्याम धारयिष्यति इन्द्रस्प सायवने यमुनाऽस्ति सहिरासनीनिहामि मा तत्र यास्पति ·प्रतियागं प्रयच्छ त्वं रनमस्थान्यनेकराः। आख्यया स्थानमेतत्ते इन्द्रप्रस्थं भविष तदपि स्थापयाम्यत्र तय हितकाम्यया । नैमिषे यानि तीर्थानि यानि कालजरेगिरी शिवंशियतरं पाक्यं हरेः श्रुत्या कृतं च तन् । दृता तदुसमपि ते चत्रुनाशिषादयः। द्विशततमोऽध्यायः इन्द्रप्रमेमगा प्रेरणामानानातीर्यम्यापनंशिमर्मपुत्रस्याविष्णुशर्ममयः विष्णुशर्मणागपित्रपूर्वजन्मगनकालिन्दीहलस्थित तीर्थकस्मिन्मिालमिंहगोष्टयामिवर्णना श्रीभगवानुपाय। म सचित्रं गुगधीश मुनयो मानयत्तराः। मदीया यदि भनि गुयी कुर्वनिमता एने पानोपदेष्टारग्निलोयनलयासिनाम् । प्रवर्तयन्त्यमी नट वेदमागं यत सहा भनयाभयानपि म्यगंभोगासक्तोऽपिमा यतः प्रपन्नोऽसि किमाधयं यतम्नवगुण यजस्य मुशार्दूल! मर्मा(मा) यहुदक्षिणः । निप्कामस्त्वं समीपस्थं तृणं प्राप्स्यसि मत्पदम् ॥ ४॥ विधे! त्वमत्र रघय प्रयागं तीर्थपुङ्गयम् । सरस्वती समानीय गढ़ी व जनपावित काशीच शिवकाचींच त्वमत्र स्थापयेश्वर !! गोकर्णच सम गोर्यानिवासं कुरसर्वदा भोभो ब्रहासुना यूयं ज्ञानविज्ञानकोविदाः । निजयोगवलेनाऽत्र कुरुध्वं तीर्थसमय निगमोद्बोधकं तीथं त्वं गुरो ! प्रतिपादय । विनाऽध्ययनमप्यत्र स्नानाद्बोधोऽस्तु छन्दसाम् ॥६॥ स्मृतिश्च जायतां पूर्वजन्मनस्तु परात्मनः । महमारोपयाम्यत्र द्वारकां सुमनोहराम्। समुद्रेण समं यत्र गोमत्या सगमोऽभवत् । कोशलं च करोम्यत्रमध्येऽरण्यं यवासय थयोरपतरिष्यामि वपुभ्या रामकृष्णयोः । यदर्याश्रममप्यत्र नरनारायणास्पदम् ॥१२ विदधामि सदा यत्र घसामि सुरनायक!! हरिद्वारंपुष्करं च तीर्थद्वयमनुत्तमम् ॥१३॥ सरम्यतीतटे यानि स्थापयाम्यहमत्र ये॥ १५ ॥ नारद उपाय।

·शन्नमोऽध्यायः] • विष्णुशर्मणातीर्थानाम्यर्णनम् . मादायामपिनाती नया मान तबाऽम्यया । गदापधिन्नयलाधीहरे पादसरोरहम नारद उवाया पालोच्य मुमुक्ष तो निशीये तमसायने । मुझं कुटुम्यमुत्सृज्य गृहानिर्याय नग्मतुः हिय पर्यटनी तो सुनी निहाइकती। शिवेऽत्र शिवदे तीर्थे शरणम्य समीयतुः । अप्राऽऽगत स्यविदिनापूर्वजन्मनि यूएगान् । विष्णुगर्मा समालोक्य सम्मार हरिसङ्गमम् ॥ ७॥ चेच पितरं धीमायभाममईपुग । मयाऽत्र विहिता या माधपाणनेच्या पौष में प्रसोऽभूकेशको भनयासाला मनोगिता मणिप्रजा सायध में नोय येरणी मनिर्दसा मोक्षो भयेऽत्रका पिण्यादिभि ममानम्नु नान्यत्र मानि प.n पनीर्यमय मामिन्द्रशम्पमिदं रम् । मप में मृतिधोना मेरेय मुनिपुरः १ मनो दरिषदमानिनिस मरापदम् । मे गहरी निजतोगहिरिना। ममानी गे मागोऽयं निगयो । लामणी गिरपुरी भागादेशक द्विानुमात्र गृतो पम्प मापने पधिमा मागे धनुषाकपितिः शिवरायी शिरेगापिता मुनिदा गोकांयमिदं गम्भावग्रहमा धनु पत्रमाणे मुभूमिभागे पम्भिता । पहारी पुण्यागमा पनि धनुर्गनिज मनो भान पत्राममो:मो दिमागे गोगाजपमा wদখনুমাৰ বৃনা। ঘুম আস সি বিল মিন बोधिमे मागे गवारनामः भिमानाना मातारापनापाम् एमगनुभूमि पनि मिनो दree शिनुमहदेवामान पुष मान flu TAR भाग मोगर निगाभिगमनान पूर्ण निमनमा गरिने पोपदेषु मनोरम एमाला मान 1 ·अभ्येत्य पितरं प्राह नवा तचरणद्वयम् । विष्णुशर्मा महामाशो मुनियापानमा • गुपगम् मार उपाय। খাসিয়াঙ্কা যিলামী বিপাশা বিপাশা আমি ল যিনি শিলামাল বিমান। भयो यम्य में पुत्री विष्णुमनो मयिनि । ३८ ॥ साधयिष्यति पुत्रोऽयमाप्रमाणे मम । मरिष्यति गसी मदयः कोऽस्ति माग्यवान ॥३॥ एवं विचिन्तय मनसा जातकर्मायकारयत् । शिशोटिजातिप्रार: गियरार्मा शुभ अब साम्यतीनेषु वर्षेषु द्विजसत्तमः। मुनोपनयनं को माम्यामेऽन्द्र भाडादशायदादध्याप्ययेदानन्यगतःसुतम् । शिवशर्मा शिये राजन्युयोज सह भार विष्णुशर्मास्यभार्यायांपुत्रमुत्पाद्यबुद्धिमान् । चकार तीर्थयाशयांमनोनिविण्यंचन सञ्चा - विष्णुशर्मोवाच । अनुजानीहि मां तात विष्णुमाराधयाम्यहम् । तृतीयाधममासाद्यसत्संगतिविधापन दारागारधनापत्यसुहृदः क्षणभड्राः । बुबुदा इव तोयेषु सुधीम्नेषु न स्वाध्यायेन च सन्तत्या मया तीर्णमृणद्वयम् । तीर्थेषु कामरहितो यष्टुमिच्छामि केशवम् ॥४७॥ संन्यस्तगुणरागोऽहंपश्चात्तीर्थोत्तमेकचित् । स्थातुमिच्छाम्यहंतावद्यावत्प्रारब्धमरिक इत्युक्तस्तेन पुत्रेण स पिता बुद्धिमत्तरः । स्मृत्वा ज्योतिर्विदावाक्यमाहसंसारनिस्पृह शिवशर्मोवाच चतुर्थाश्चमकालोऽयं ममाऽपिनिरहनः । विषयान्विश्वत्यक्त्यासेविष्ये केशवामृतम् गृहे मम मनः पुत्र! ग्मते नाऽय पार्द्धके । आनीतस्य पनाय वा गजम्या ऋणारये तथाऽनुजः सुशर्माऽऽयं कुटुम्ब धारयिष्यति । शायाम्यामुनिझतं विद्याश्रीकुलाम्यो यथा नरम् ॥ ५२ ॥ प्रयजन्तं तु मामेव तब माता पनिषता । अनुयाम्पति मार्तण्डं यथा कान्तिदिनापये .

·ब बार A द्विशततमोऽध्यायः] • भिल्लसिंहयोवैकुण्ठप्राप्तिवर्णनम् : भारोहणं प्रकुर्वन्तं सिंहो जग्राह घेगवान् । पादयोग्य भूपृष्ठे पातयित्या रोह तम् अधःस्थितकिरातोऽपि कुन्तनोदरमम्य ये । ददार रुधिरोधातनिएतान्त्रकदम्यकम् ॥ जातव्ययो विधायाऽय नादं परमदारुणम् । सिंह पिपेष मिलम्प शिरासयो ममारय तयो पञ्चत्वमापने भूतसङ्धेऽत्र भूपते । विमानद्वयमुत्तीर्ण गणाभ्यां सह सत्पदात् नवीनधनवर्णाभ्यां स्फटिकोपलनिर्मितम् । वामकुण्डलकर्णाभ्यां मणिप्रकरमण्डितम् शङ्कवागदापान इम्ताभ्यां चारचित्रभृत् । दया पीतपत्राणि हेमभित्तिविभूषितम् मालाम्युजनेत्रायो पारागगवाक्षभृत् । धीर निदिमझौरपदुभ्यां गणिनफिडिणि । प्रकोष्ठे पलयफ्रेणी विभ्रया चाश्येदिकम् । मुनाहामनोदारिपक्षोभ्यामयितानयन् कुटिलालक्यकत्राभ्यामुमतध्यजराजितम् । युगाक्षितपत्र्येषु धनुामुथनोरणम् ॥ नासालनिताराभ्या नियंदशनशोभितम् । नपिदुमसळायतलाम्यो दणामलम् दिलशाही मिलपश्चायो त्यतयाऽधारनं स्थिती । पुरंप माणनिर्याणे तीर्यम्याऽभ्य समायनः ॥१०॥ तयोः समीपमानीय विमाने मोहरेणी । उनतुम्नी पोरमेपारतिधरी सत। भोः किरातना भोपशामृगाधिप। भाषांशानीतमायाताय पुण्यामागता मेष्यामनार मा युनत्र ननोमयः । व्यं भ्यविमानमारगम्यतामागुमाविरम् rinमानमाहीती किरातमृगाधिपी। ऊननुर्विम्मागविण लक्ष्मीपतिगणी प्रति भोमोसिसाईलो भूपता पाश्यमापः। युरोदनानासानं नो पारमाविषम म जन्मनि मायान्या मुस्लमान म्मृतिनों जायते पूर्णपमानमानः मांसाहारीमाणिहिमारती जगन्तरेटियों । पापाना मानार्गनेन मी भागामे भूनामिनि पारिनी नि पुग्न युपपानं तमापी सागर पुण्याचापाप धीरोप .... KI मरणानं गुगलानला। युरोग जग मोर मामा ·निगमोहयोग माम गुपने गामा निगमोडरना ना मालिया ने गायोजनानांनुसार लिमयमर्यादा मपितंग महा। पुषम्याउमाभागा शियरामा शिलिजः । प्रत्याह मंदिहानम्नम्यपुसत्यादिन्य फयमेतद्धिमानीयोग्यपुराऽऽसी-सुरेश्याः। त्यमत्रलपान्यान्मणिभिम्नोषिताकि त्यदुक्तमानपान्पुत्र ययाऽईम्यो ताकुमा इन्द्रमायस्य मर्यादा कुनपरात्वयान ऋषिभिर्मे घरो दत्तः पूर्वजन्मस्मृतिप्रदः । तेभ्यएवाऽस्य तीर्थस्य श्रुताहोपास्मृतिर्मा - कुन्तहस्तो भीममूर्तिदेही पाप्मेव भूपते!। ततः पश्यात्कियद्दूरे सिंहमालोक्यतामा किरातस्तु राजेन्द्र ग्रहीतुं घेगवत्तरम् । पीश्य सिहं दुमं भीतः समारोहुँ प्रवत्रमे .पामाम निगमगापित ग. गुग पूर्णाभिमगोम्मान! गोजननिम्नतम on देशप्रणाम यो हात्र स्पानगर गणपजः ॥ ७॥ माग्दवाना शियशोयान। यतः प्रभृति ते जाता मतिम्त्यं नाऽत्यज्ञोगृहम् । मत्तएय त्ययाधी-साद्येदचतुष्टपन्द पूर्वजन्मरने पत्ये मानमासीत्कुतस्तव ॥ ८२ ॥ विष्णुशर्मोवाच । निगमोद्योधके तीर्थ स्नानमत्र पितः! कुछ । दुर्लभं प्राप्स्यसे शानं पूर्वजन्मस्मृतिप्रदान ममाऽपि पूर्वजनुपः प्रवृत्ति त्वं स्मरिप्यसि । एततीर्थजलस्पर्शात्तात! सत्यं वदामिने नारद उवाच। शिवशर्मणि विप्रेन्द्रे श्रुत्वैतत्स्नातुमुद्यते । निगमोद्योधके तीर्थ स्मृनये पूर्वजन्मनः । सिंहेनानुगतः कश्चिदिलो घायन्समागतः । अतित्रासपरीतालो निःश्वसम्मविहान हिंसात्मको वर्त्मघाती घणिजां लुण्ठत.(कः?) सदा। कृष्णाङ्ग पिङ्गकेशश्च खर्वो मार्जारलोचनः ॥ ८८ ॥ पितापुत्रौ समीपस्थंद्रुममारहातस्थतुः । यदन्तापिति हाकृष्ण मोवयाऽतोऽपमृत्युतः ·एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः ]* शिवशर्मण पूर्वजन्मवृत्तवर्णनम् * शुद्धसत्त्वमपि रूपमैश्वरं काऽभ्युजन्मजनिदेवदुर्लभम् । तामसी छ मृगनाथ मिलको किंतु तीर्थमिदमद्भुतक्रियम् ॥ ५॥ तात भोः ! पतति वेधसः पदाजन्तुरन्तमधिगम्य कर्मणाम् । अत्र देवगुरुनिर्मित मृति प्राप्य माधवपदान चिच्युतिः ॥ ६ ॥ नारद उवाच। एवं प्रत्यक्षमालोक्य माहात्म्यं स द्विजोत्तमः । नीर्थम्याऽभ्यगुरोराजन्नाततत्रमचक्रमे मुखदन्तपदानांसकृत्वा शुद्धिं च चेतसः । पञ्चकन्छ' शिखाबन्धोपग्रहीमाधम्मरन अश्वक्रान्ततिश्लोकस्य पाटेन तटमृत्तिकाम् । स्पृशंम्तयेय विदधत्तिलकंजलमाविशन नत्र प्रवाहाभिमुखो निमजन्पुनरुत्थितः । पुनर्मग्लो हरि स्मृत्या गडां च जनपावनीम अयोध्याद्या. पुरीः सप्त पुनरुत्याय संम्मरन । पुनर्ममज सलिले गोविन्दार्पितमानस त्या या विधिम्मानं पीतवस्त्रे च पर्षधान् । बहिरागत्य तिलकं चक्रे च द्विजसनम करपादशिवासूत्रर्दभांश विदधदशी । सन्ध्यां चकार विधिवतःणं त्रिविधं नया । मर्याय कुसुप्रैर्दत्वा सजलरर्धमानः । शिरोयद्धाबलिपुटो नमश्चक्रे द्विजोत्तमाः ॥१५ आवाहनादिनवद्यपर्यन्तमथ विप्रराट् । जगत्पूज्यपदाजम्य विष्णोः पूजामचीकरन् । ऋतक्रिय. सूपविरम्नादशं सुनमान्मनः । जगाद संग्मरन्पूर्वजन्मकर्माणि इत्रमशः । शिवशौचाच । विष्णुशर्मनतमिथ्यावाक्यं नान यनम्मृतिः । अत्र मानेन मे जानापूर्वेपांजन्मकर्मणा भाकर्णय महामाग! कथयामि तवाऽमनः । पुराहमन्वयेजातो विशां धनिकर्मिपार रिता मे शरभो नामाकान्यकुम्जेपुरेश्यसन । पाणिज्येनार्जयन्चिनं भरिधर्मधनाधिन पनीनम्नु महान्कालत्तस्य नाऽभवदात्मजः । अरागृहातदेहम्प नचिन्नानुग्वेनमः। -भचिन्तपदहोरात्रमिति वश्वरम्नदा । विना मुतेन मे ध्ययं धनं भूर्यपि मंचिनम्। भने सुनणी लोके पितृणो धनवानपि । सजलोऽपि विनावरे चातकानां यथायन पुमात्रयनिसन्तत्या विश्व धर्मधुरीणया । शनयात्रिविधया राजा विपक्षमित्र दुर्जया मीणाति सन्लनिः शुभा मुमनः पितृमानवान् ।

·मार उपाय। गंगाप्रपूलितो गिरमिक्षिणः। मुनगि गुनातम्मे पानीनियन प्रापतुःशवरदष्ट्रिणी च ततीर्थराजमहिमा विस्टोक्यताम् ॥ ३॥ Pariffaiffirat firmlति गति जामशंन गाMES TRE गया गमागमति मागnि লা গালি গিৗণীয় শিলা। শামিল भोगmirin ना गर्नु स्पानिये में ये मनपा हिमक परयुगामी गणता नीपा तो जगमनुःपदम् । हायंत्रगतोभूगोविश्वाचीनन- पनि धापा मदापुराणे पATARसातम्या महितायां उत्तरे मण्डे शानि माहात्म्ये भिलसिदय कुण्ठागेदर्ण नाम दिशततमोऽध्यायःAR एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः इन्द्रप्रस्थमाहात्म्यपूर्वकंशिवशर्मणःपूर्वजन्मनिवेश्यकुलवृत्तवर्णनम् अधाऽवरुह्य तो घृक्षात्पितापुत्री सुविस्मिती । दृष्ट्वा हरिपदप्राप्तिमभूता पापिनीर शिवशर्माऽध विप्रेन्द्रः श्रुत्वातीर्थस्तुति तदा । गणोक्तांविष्णुशर्माणमुवाचसुनमाता शिवशौचाचा यत्पदं न सुलभं द्विजन्मनां साधितेन तपसाऽपि लीलया। नारद उवाच। जन्मनप्रभृति-तावदामृतेः पापिनायपि च यत्प्रमावतः । जग्मतुः मुतहरैः सरूपतामस्य तीर्थवृषमस्थ का स्तुतिः ॥ ४ ·M MAP 9 एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * शिवशर्मपूर्वजन्मवृत्तवर्णनम् * तस्मात्रशत्वमड्डानां विद्धि मे मुनिपुङ्गव । विभेम्यहं पितृऋणांद्यतोऽधः पतनं नृणाम् तमुपायं कुरु मुनें येन स्यां सुतवानहम् । किश्चित्कर्तुमशक्यं न भूतलेऽत्र भाषदृशैः। शिवशर्मो उवाच। इत्याकर्ण्यववस्तस्य वैश्यवर्यस्य देवलः । मनःक्षणं स्थिरंकृत्या दध्यौ मीलितलोचनः सन्तनेर्मपितुईष्वा प्रतिबन्धस्य कारणम् । देवलोऽतीन्द्रियशानीयभाषेकारयनमृतिम् देवल उवाच। एकदा तु पुरा वैश्य तयेयं धर्मचारिणी । यं चकार स्वचित्ते तं कथयामि मनोरथम् गुर्बिणी यद्यहं गौरि भयेयं शम्भुवल्लभे । तदा त्वां तोपयिष्यामि पसान्वितभोजनः धूपदीपकमालाभिस्ताम्बलत्यवायकः । तात्रीमुग्वोद्गतगीते नाविधविलेपन ॥२०॥ एवं प्रतिश्रुत्य पुरः सखीनों दयिता तर प्रतीक्षमाणा तं कालं तस्थी नदक्तिसंयुता तम्मियाऽभवद्गर्भो मासेऽल्या योषितम्तय । ऊचुरेनां ततः सन्यः सर्वाः सस्नेहचेतसः ॥ १२ ॥ यस्त्वया पान्छितो गर्भो गीर्या सम्प्रतिपादितः। अतः प्रतिश्रुतं देव्याः पूजनं सुभगे ! कुरु ॥ ५३॥ नो चेद्विकारापनि विनन्तु तदनुष्टितान् । तोपितारोपिताधाऽप्रदेश्यो हि परशापदाः सखीभिरिति ते भार्या कथिनेयं मुदायिता त्यामुवाच महाभागा विनयेन पनियता नाथ! पूजयितुं गौरी पाभ्ाम्यखिलकामदाम् । यासादादहं जाता पाश्चितार्यवती प्रमो! ६ ॥ पैश्ययर्य:त्वमेवैतष्कृत्वाऽस्या पचनं शुभम् । श्रमन्यत गर्मवतीमेनो निजगृहेश्वरीम् ॥ मोदमानश्च नितरां तेन सयो भवानशिभृत्यानाभापामास पूजाबम्पादने । तेरानाय्यसमस्तानि वस्तूनि मयताननः । सम्मेदत्तानि मध्यनद्राक्षागन्यादिकात्यपि ततो निजसीः सर्वा मायेपमिदं जगी। समयः समस्तासामग्री समानीताऽयिकाने .. मीत्या पूजोपकर यूर्य याताऽम्बिकालयम् । सलापयन तो देवी पूजया रिधिया .

·A. are उदयम्धेन पुत्रेण पद्धते म्ययशः पितुः। निर्मल द्विजराजेन नानीगनिधेवि! एवंचिन्तयतस्तस्य गृहे मुनियरम्तदा । देवलोऽतिन्द्रियज्ञानो परन्दातुं समाय) उपवैश्याऽऽसने इने म्यहस्तेन पिता मम । पप्रच्छ व मुनिश्रेष्ठ देव देवदर्शनम्। स्वागतंतु मुनिश्रेष्ठ शमस्ति भवनांकुले । तपास्वाध्यायनियमा निष्प्रत्यूहा मन्तित कालेचाऽतिथयः कश्चिदायान्ति मवदाश्रमे । कश्चिदानमवृक्षाय फलन्ति मनमैफिर ध्यानादयोन नकुर्य लि कचिढेर मृगादिभिः । त्वदीयाश्रममभ्येत्य भ्रातरोभ्रातृभिरक्षा तवाऽटनं भुवि मुदे गृहिणामन्यथा कथम् । तेषां गृहाधिमझानी दर्शनं कमवाशा हरिपादरजोवुद्धः कामं कामी न फुत्रचित । मुने तथ तथाप्याशु हेतुमागमने पदा३४ इत्युकम्तेन स मुनिदेवलो देवपूजितः । अब्रवीत्तन्मनोभायं धातुकामो विशामतिन् । श्यप त्यया भूरि धनधर्मेण राश्चितम् । करोपि येन धर्मज्ञ नित्यनैमितिकी: पिया भादरं राजसदमि धनेन भने गरः। मुभटः शत्रुमंग्राम विक्रमेण यथा जयम् ॥३३॥ * पासपुराणम् मित्रप्रत्ययंदासीना सूत्रता धाग्यरिता ॥२४॥ तस्माद्यतेमुनोत्पत्य शरीरेण धनेन वा । तमृते हि द्वयं ध्यर्थ आगनं नं समालोक्य प्रत्युन्यायाऽऽसनास्पिता। दत्त्वाऽर्घमथ पाद्यं च यवन्दे शिरसा मुनिम् ॥ २८ ॥ शिवशम वाच। देवल उपाय। गृहन्यानु धनं प्राप्य पराम्पुष्टिं प्रजन्यालम् । शरत्परिणतं सम्यमतयानिय विन। पनिनं न विमुश्चलि यन्धयोऽन्ये न ये जनाः । मधुममनोयुन पादपं मधुर नामावेन गृहिणा त्यमुपजायते । मयंतो प्रीमियम त्यानमा मासामिया म पनि भरि तय शिपिन । कुन रायमहागो गोप्य येन या मे'. पैश्य उपाय। हितोपदेशी निगमा भवन्तः पिता या गोपनी मपदम्य गा. jantra स्वन्धमादामुनिष्ट गर्यो नि प्रिया पाप गुलामो लोकमि मम .

·। द्वयधिकद्विशततमोऽध्यायः] * कोशलरामोदिलीपस्यवृत्तवर्णनम् * वैवखतमनोवंशे दिलीपो भूभुजांवरः । आसीत्प्राचीनयर्हिस्तु म्वायम्भुवमनोरिख ॥२ सतु धर्मभृतां श्रेष्ठो धर्मेण प्रतिपालयन् । मही महीपतिलोंकान्गुणैराद्धररञ्जयन् ॥३ मगधाधिपतेःपुत्रीमहिपीतस्यभूपतेः । सुदक्षिणाख्ययाख्याताशचीवाऽऽसीद्दियम्पतः गते महति फाले तु महिप्यां नाऽभवत्सुतः । दध्यावितिनिजस्वान्ते स सम्राटकोशलाधिपः ॥५॥ रनाकरसुमेदिनगरत्नविराजितम् । धृतं भूवलयं ढोपोभूषायै नाऽमजस्य मे ॥६॥ चर्गप्रयी यथाकालमेविता न विरोधिता । तथापि मेऽनपत्यस्य न सौख्यं विद्यतेहदि यौराराधितो विष्णुरिन्द्राधाश्वसुरोत्तमाः । दीर्घिकारामकृपाश्च कारिताःसर्वतोभुवि गोभूहिरण्यवासोभिः पङ्गसान्विनभोजने । विनाअतिथयश्चय भत्त्यासन्तोपिनामया वृत्त्यर्थ पृथिवीपालानुधृत्य युधि धर्मत. । धनेन महता कोशो मयां हि यहुलीशन ॥ उन्मार्गगामिनो मत्तानिजधर्मविलजिनः । विमुग्नाःपितृदेवेभ्योदण्ड्यास्नेदण्डितामया पश्चपर्वतु वैष्णव्यां रोपित्र्ये च कर्मणि । दशम्येकादशीतिथ्योर्न स्त्रीमेवा स्तामया ऋतुकालावधी स्माता स्वस्त्रियं नाऽहमत्यजम् । अनृतावपि तद्योग्ये काले चेत्याधिनम्नया ॥१३॥ नदातम्यां सकामिन्यां सकामं रमितंमया । एवं धर्मार्थकामामे यथाकाल निरिताः महिप्यो केन दोषेण जायते मे न सन्ततिः । अनीतानागतज्ञानो यसिष्ठो गुररंय नः ॥ कथयिष्यति तं दोपं यन्मे पुत्रो न जायते ॥१५॥ देवल उवाच । त्यालोच्य स भूपालो गमिष्यन्नाभ्रमं गुरो । मन्त्रिप्यारोपयामास कोशलामृद्धिकोशलाम् ॥ १६ ॥ भयाजागनं देवं पूजयित्वाऽऽश्रमं गुरोः । मनमाने पुत्रकामा दम्पती ती शुभेऽहनि कतिविदासरमांर्गमुलग्यकरथे स्थिती । सौदम्पती गुरोः सायमाश्रमं प्रापनुःशुभम् पैश्वदेवान्नसम्मासानिधिसत्कारमुनिम् । हुनाशनहुनद्रव्यप्रसरयममालया १ पवित्रयन्तमात्मस्थान्मुनीनागन्तुकानपि । मृगांगतानीधपदपूगारमन्धरम् ॥२०॥ + ·ममापो गम्पया पंज्यमगंगामायामागीमिरगामोप्रमादमति एतत्सर्व समाख्याहि मुने यत्पृश्यानहम् । श्रुत्वा ततो गिरिसुतां सेविप्ये सहभार्यया • पागम इंग न भयोगशागतो पेश गुपयोनांमागुनः । महानयोः प्रतिनिधि पात्राचगुमान। गन फशिनं गंग गानामापकारणम् । गमिडन गणापूर्ण दिलीपम्य महीपते। मनाया गया गजागन्दिनी गमगार। सानीफार माघेश्य ! गौरी शोय कामाम् ॥ EER सा यथाऽऽगधिता गरे दिलीपाय ददी मुनम् । आराधय तथा गोरी त्वं सा तुभ्यं च दास्यनि १०० ॥ दिल्लीप इति भूपः कः फा चसानन्दिनीमुने ! यामागध्य सुनं लेमे स भूयोभूपसत्तमः महेशादिसुरान्मुफ्त्या त्रिवर्गफलदायिनः । आराधिता कुतः सैव मुतार्य तेन भभुजा चण्य उवाचा शिवशर्मों उवाच। गदितमिति निशम्य विष्णुशर्मन्विनययुनेन विशा मदीयपित्रा । मुनिरिनि गदितं दिलीपवृत्तं जगति पवित्रतरं विचक्रमे सः ॥ १०४ ॥ इति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दी माहात्म्य एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०१॥ टुब्यधिकदिशततमोऽध्यायः दिलीपवृत्तान्तवर्णनम् देवल उपाय। ...कयां दिव्यांविचित्रावरण्यापापनाशिनीम ·यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * घसिष्ठद्धारासन्ततिस्तम्भवर्णनम् * राजोवाव। ब्रह्ममाऽहं तपः कर्तुमागतस्तावकाश्रमे । स्वर्गकामनया त्यक्त्वाराज्यमत्र तथाविधम् ब्रह्मन्सत्यमिदं चोतं भवता यत्तपोवनम् । राज्यमारोप्य पुत्रेषु प्राप्त इश्याकुवंशजा'n न तेस्त्यक्तं महीराज्यमिदं स्वर्गगतैरपि । तन्मूर्तिरस्यां विमनास्तिष्ठति होव सन्ततिः यथावालयं गतं तात! योचनं च समागतम् । यास्यत्यदोऽपि च तथा जराऽप्येष्यति निश्चितम् ॥४१॥ जरसोऽनन्तरं मृत्युः पुरुषस्य न संशयः । मृत्यु गते मयि ब्रह्मन्धिमा तनयसम्भवम् कस्येदं जगतीराज्यं भविष्यति गुरो वद । तस्मादपत्यहीनम्य राज्येऽति मम तिष्ठति. ममत्वं विद्यते नाऽत्र पुरस्तात्तदभावतः । वर्गत्रयम्य वै सम्यक्सवेत्ता त्वं गुरो! मम केन दोषेण मे पुत्रोजायते न तपोनिधे । ध्यानेन दोपमालोक्य तं गुरोकथयाऽऽशु में तस्य प्रतिक्रियां कुर्या श्रुत्वा सन्तानलब्धये ॥ ४५ ।। देवल उवाच । इत्याकर्ण्य पसिष्ठस्तु वचस्तस्य महीपते । उवाचसन्ततिस्तम्भहेतुं धीश्य समाधिना घसिष्ठ उवाच । त्वंपुरा राजशार्दूल संसेव्यसुरनायकम् । स्मातामिमांय● स्मृत्वा चलितोनिजमन्दिरम् गच्छतस्त्वरयातात सन्तानोत्कण्ठितस्यते । आसीत्सुरतरो ले कामधेनुःस्थितापयि। उत्पादितात्वयातस्याः पूज्याद्भिरजसोऽतिस्ट् । प्रदक्षिणनमस्कारसदाचारमकुर्वता साऽशपत्त्वामतिकोधात्पुत्रो नोत्पत्स्यते तव । ममसन्तानशुश्रूषां यायस्वनकरिष्यसि गच्छंस्त्वमृनुदानाय त्वरयासुतकामुकः । मनानाऽ2णोःशापं न यन्ताक्षनिनादत. तस्याः मुतासुनां धेनुं नन्दिनी ससुनो मम । आराधयाऽनया वध्या साद्ध सा दास्यते सुतम् ॥२॥ देवल ऊचुः। इत्युक्तवति नत्रों धसिष्ठेसा तु नन्दिनी । तपोवनान्समायाता परमम्नेहम्नुनम्तनी तो दृष्ट्वा हपदयो पसि मुनिपुङ्गवः । उपाव भूपति भूगे. 대

·[r
सप्ताइसंयुक्त राज्यं निजधर्मरतप्रजम् । प्रीतयन्धुजनामात्यं शस्त्रास्त्रविधिवदयम् ।।
• पामगुपगम् .
भागनिमियो मण्डin गीगणे: पाराशमिना पशिलकोलाहलाकुलर
এবিনির্মমগামাখি। নামালো যুগাননি।
भनयमानीRTAITER | म्मिन्यमिएमद्रायां दाती ती कृतदिन
गृणा निषण्णायप्रायोगिता । स पन्दे गुरोपादामही सावनिक
भागिगगुरणेनं युगोजासतीगनाम् । भतिगितमयाऽभ्यर्थ मधुपर्कादिनिक
आईईमा छो पसिष्टानि पृथ्यान् ॥ २५॥
यसिष्ठ उयाय ।
मोमो:भूमिभृता घेष्ठ गाय पुशलमस्तिने । कुले व कचिलो च।
धर्मेण पालिमा पविश्यया पार पामुन्धरा । सम्पदंयतित कोश धर्माग्यिमासिक
सय जानपदा राजन्पोगध स्थितिमात्मनः ।
सारवन्तो विमुञ्चन्ति फश्चिन्नाम्युध्रयो यथा ॥२८॥
स्नेहन साहचर्येण सहवासतया प्रभो ! । लक्ष्मीनारायणायेने फधित्तं पुरदम्पती ।
काम्यग्रतानि राजेन्द्र! प्रजानां नगरे तव । फलन्ति वाञ्छितं कश्चिद्धरिचन्दनवदिवि
देवल उपाय ।
पृष्ट्येयं स मुनिश्रेष्ठो घसिष्ठो मुनिपुगवः । योगप्रभावोपन भोज्यरभोजयत् ।
अरुन्धती व तां राजी यहादरसमन्विता । नानाध्यजनपक्वान्नरभोजयदुदारधीः ॥३२
कृतभोजनमासीनंस्वस्थः स्वस्थमुनिनुपम् । पुनः पप्रच्छ संगृह्य पाणिनापाणिमानतम्
चसिष्ठ उवाच ।
निजधर्मानुवनित
वश्यमित्रं हतामित्रं कृष्णा_परमानसम् ।
यस्याऽस्ति नृपते राज्यं स्वर्गगज्येन तस्य किम् ॥ ३५॥
इक्ष्वाकुवंशराजानः पुत्रानुत्पायधार्मिकाः । राज्यंच तेषु विन्यस्यप्रपनारतपसिप्रभो,
त्वं युवाऽहपुत्रास्यो नाऽधियारी तपोनिधी।
किमर्थमागतो हात्र गम्यं त्यक्त्या तथाविधम् ॥ ३७॥

·यधिकदिशततमोऽध्यायः ] • दिलीपमायासिंहसम्यादवर्णनम् . योभारेण गुरुणा गच्छन्ती मन्यरं यभो । महीपालमहाकार्यभाराकान्तेय नन्दिनीय ना मुनेरानमाभ्याशे राशी प्रत्युनगाम ह । चन्दनाक्षनवेद्यधूपादीनुपनीय च ॥ ७ ॥ तो पूजयित्वा विधिवत्प्रणम्य च पुनःपुनः । हत्या प्रदक्षिणं राजी तथीमालिरप्रतः सा गृहीत्या चहा पूजा विहितां ध्रद्धया सरा। रामा निलिमाम्याय ययी तान्यो सदाश्रमम् ।। आराधयति तामेयं दिलीपे तु हृदयने । एकाधिशाम्पतीयायदिनानां पश्य विशनिः॥ अधभूमिपनेम्नाय भायनिवासयानुसा। वियेशनिर्मययम्यान्ना सशप्पादिमबदगुदाम् पश्यना दिमपन्सानु शोमामयमदीभृता । भन्दक्षिनागमःसिंहो यलानयाद नन्दिनीम् सा घमन्द भृशंधेनु:पिनेय दयाम्पना । विर्तधनुर्भूतम्नम्य जनयन्ती दयोदयम् ॥ भदाय दिनमाकण्यं सम्पाः स जगतीपतिः । दिमयन्सानुमला निष्टि न्यायसंयन् उपर्युपरितो धेनुं प्रपश्यमुखों नृपः । तीक्ष्णटना सिंहं हटा सध्यथितोऽभयन् ॥ १५ ॥ गृदातो न सिन तामालय धनुसं। निहायाणमुन्दु प्राविणोदक्षि भुजम् बालमुदत्य नृपारामिहन्तुं ने मृगाधिपम् । गुणेनापूर्णमायोश र पधाधिपः। माडीभूतसमामादग्नम्पिदालोरलेन मः। माशानुपागमुटुंगवास दिग्मितम्नतः १८॥ ना भूपमातर जगार म गृगाशि माया भृगं भूग पिग्म दिन मिद उपाय। दिली त्यामई गायनामिपिराइ सत्यं यजानादिनांयामोगाम्मोदगभिपम् पहागरण पाने पर हरिगोगरे । राणा पुपर पारित नियनिगा पराशुरन मापार ART: गभग्न् । जनतामान गुमानीमामा मामामनियापन मामा शिलादेवी रामोदर स्।ि पोत्र अनुगमगरादे यम ·"amergy Trandirt writra rittentirrimmerriterra randuttart IIT IMPETIT: 4 ITAHAT HREETTTTEETET TEEntertोई terminery RATANTrtrenristmकालिन formator : २० म्यधिकदिशततमोऽध्यायः दंपलयश्यगमादं गणादिलीपनम्ममहिन्यामहमिठधनोर्नन्दिन्याचारगादि. रोगकरणनन्दिनीतिपरीक्षणमायामिहस्पदिलीपेनमम्बादी- नन्दिन्यावरदान देवल उया। अयोगसि नगीशः पूजितां कुमुमादिभिः । महिष्या नन्दिनी धेनुं नीत्वाऽरण्यं जगाम स॥१॥ गछन्तीमनु तां देवी छायेय नृपतिर्यो । खादन्तीमनुशप्पादि सोऽपिमूलाद्यभक्षयत्। तरच्छायामुपासीनामनु सोऽप्युपविष्टवान् । पिरन्तीमनुपानीयं राजाऽपिसलिलपपी राजा मृद्मासंदंशापनयनेन च । कण्डूयनः कामधेनु गुपेरेषमसेवत ॥४॥ A ·न्यधिकदिशतनमोऽध्यायः ] * दिलीपायनन्दिन्यायदानम् - मुनिप्रमावाग्मां राजन्ग्रहीतुं न समोऽन्तकः ॥ ४२ ॥ मनसाऽपि कुतोऽन्येषां माहेशतिरङ्गिनाम् । स्वशरीरम्य दानेन त्वं मारक्षितुमुद्यतः भतम्तेऽहं प्रसन्माऽम्मिीप्य परमीप्सितम् ॥ ५३॥ गजोवाच। न गुमं देहिनामन्तनिवृत्तं भवादृशाम् । अतो जननि जानासि पाञ्छिनं ममदेहिनन् मगधेश मुतामियंशकारमात्मजम् । प्रयच्छफिश्चिम्पच्छानानासाध्यं हिमवाहशाम् इत्युनयाऽञ्जलिमाधाय नत्पुरतस्थिवामप। तूणी तदुनरापेक्षी नन्पुरो यद्धलोचनः देवल उपाच । निशम्येति यवतम्य भूपतग्दिमयीत् । नन्दिनीपितृदेवर्षिनग्भूतार्थसाधिका ॥ ४॥ नन्दिन्युवाच। पुष: पत्रपुरे दुराया पयो ममपियस्मितम् । माथमे गुरुणानमः पुन पाम्यमि रोपितम भयिता शर्मा ने गुनः शमारतस्ययिन् ॥४८॥ देवल उपाय। स्युना मौरभेच्या नामुयाय विनयेन मः ॥ ४॥ दिलीप उपाय। माम्नर पायामि शेमसंधियाविधः । मुमोउदं मातरामाय मिनयननामृतम् मान्यदिन्जामि मा कादम्बिश या जलम् । तरगुधूमसान्मातरमयंमकटोपः समम्मजनगण्याचा पिचापाप मूवी र मातामदासापानीगे मम अमृत पुरामो में पुनालय परांनम् । पाप नाप्यार समागध्यामपानमः। मादिकधिनियादी महादेवाधिदात् ॥५॥ देपन उपाय। येनियामा गौः समासागामिति । मामापनिपामानिराणाम् परिव तानि निता पनामामाभिनुपामिदिमागमा मुष समानाय मगामी मा क्षितीगः । मानिनिहासिपम्नुपर

·[ उत्तर
तनप्रभृति राजेन्द्र तदामो पालयमहम् । पालिता त्रिदशः सःकन्दरेऽत्र धमागहन
जडीभावे म्वदेहम्य त्यया कार्योग विम्मयः। महनी शाम्भवी मायावर्तनऽत्राहिमादले
अन्यम्मिनिय सिंह त्वं प्रहतुन मयि शमः यतो मत्पृष्टमारा वृषमागेहति अनुः।
निवर्तस्व निजं दे रक्ष सर्वार्थसाधनम् । देवेनासादिता पीर! गौरियं मक्षपार
इत्याकर्य ययस्तस्य योरसम्बोधनान्विमम् । प्रत्युवाचदिलीपस्तं स जडीभूतहि
सर्गस्थितिविसर्गाणां कारण जगत शिवम् । अम्बिकांजगदम्बाचनमामिमृगराज सौ
त्वं च तत्सेवकत्येनमान्योमममृगाधिप । ब्रवीमियदहंवाक्यंध्रुत्याशाधिकरोमिरिन्
वसिष्ठो ब्रह्मणःपुत्रो गुरुनों विदितस्तय । तस्येयं नन्दिनीनाम धेनु सर्वार्थसाधिकार
सन्तानोत्पत्तये तेन दत्ताऽऽराधयितुं मम । येयमाराधितासम्यग्दिनानि कतिचिन्मय
अहं तस्य मुनेरने गच्छाम्येनामृते कथम् । कामधेनोस्तु दौहित्रीजगत्सेव्या यशस्विनी
• पासपुगणम् .
देवल उवाच ।
राजोवाचा
लघुतर्णकमातेयं धृता ते गिरिकन्दरे । शम्भुभृत्यादबलात्त्वत्तोऽशक्ता मोवयितुं मा
अनया सद्दशी नाऽन्यां गौर्यया तोषयामि तम् ।
तस्माद्विमुच्य गामेनाम्मया कुरु निजाशनम् ॥ ३६॥
ददामि देहमात्मीयमपकीर्तिमलीमसम् । एवं न धर्महानिः स्थास्तव तु भोजनम् ।
गवार्थ त्यजत' प्राणान्ममाऽपि गतिरुत्तमा॥३७॥
देवल उवाच।
एमाकार्य सिइन कृते मौने विशोपते । तदप्रेऽयामुयो गजा न्यपतधर्मकोविर
तस्य प्रतीक्षमाण सिंहपातं सुदुःसहम् । पपातोपरि पुपाणी वृष्टिमंगा सुरुवरः
पुरोत्तिष्ठति घवन ध्रुत्या रामा सक्रियतः जननीमियत धेनुं ददर्श ग मृगाधिषर
Amazा मन्दिनी पमतमम् ॥ ४॥

·चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः शारभवम्गद्वारास्वस्त्रियादेवलवचनात्पुनर्भगवतीपूजाकरणप्रसन्नयातयासपनी- कायर्वश्यायेन्द्रप्रस्थतीर्थस्नानकरणात्पुत्रप्राप्तिःकथनं शरभकृतगृह- न्यागो राक्षसशरभसम्बादवर्णनम् शिवशौचाच । विष्णुशर्मस्ततोश्यः शरभासहभार्यया । नीत्वा पूजोपकरणययौ धीचण्डिकालयम् तती विधियस्मात्या सुमनोधूपदीपकः । आनचतुर्भक्तियुक्ती चण्डिका पुत्रकाम्यया श्रद्धयापूजिता ताम्यो दिनःसमभिरम्बिका । उवाचवाया प्रत्यक्षं भूत्या विशदमानसा पार्वत्युवाच । भोभोवैश्य प्रसन्नाऽस्मि मनया मुदृढया तब । ददामि पुर्वते साधोयदर्थे यत्नवानसि गच्छ त्वं मा विलम्बस्व घनमेन्द्रंच खाण्डवम् । तत्र तीयं महापुण्यमिन्द्रप्रस्थास्थ्यमुत्तमम् ॥ ५॥ निगमोद्योधकं मत्र तीर्थ निसिलकामदम् । वृहस्पनिहतं तत्र साहित्वं मुतयाश्या भविष्यतिसुनम्तात तवमानेन तत्रदि । तस्मात्यामयाऽप्यङ्ग लब्धास्कन्दः सुगरिहा शिघशवाचा इत्यावर्य धचो देव्याः पिता मम सह स्त्रिया । अत्राऽऽजगाम सत्ती समीर मुनवाच्छयाnch उपस्करघतोर्धेनूदिनेभ्यः प्रददौ शनम् । देवान्पितृध सन्तये यथाविध्यत्र बुद्धिमान् सप्तरात्रमुषित्वा तु दम्पती यतमानसौ । जम्मनुः म्यगृहानिएलामोत्पुलमुमाम्युनो। तस्मिन्नेवाऽभवनों मासि मानुममाऽन्यहम् । ध्यतीते नवमेमासि जातोऽहं दशमेशुमे विष्णुशर्मन्यदुक्तं ते पुरावृसमिदं मया । दशान्दद्वयमेवनं स पिनुमसाद पर

·यः पठिष्यति भूपस्य दिलीपस्य कयामिमाम् । धनधान्मुन्श्य लप्स्यनेसपुमानिह
• नमक
Afnairmirm मात्रा
Frthrit gram. ATTRAI FAGrant
पगि।
যামানাmি fালা না থাকি। গুরীয় মুসলিটি।
गुमि गुमाfriपमा मागमोम्बाचित्र
पोदरातिनिगिल मगोकोनियमनातिः ।
भक्षा रिट पिता कि नपुग्नानिमाय माnan
प्रागगो विदितम मापन यदना पाणम् ।
भनेत्पमनिपमंमाग्मती गामिम्म नपानमा नत् ॥१२॥
स्पण्यमी मम मनोहलता मारमानि पिउभयले सया।
तुष्यनिम्म फमला यथा : पानी गिरिशम्य सन्चने ॥१३
राषिरम सह भार्ययाऽनया धेनुपूजनपरीण नायनाम् ।
भूपः भत्र्य भयना गमिष्यते श्यः समातविधिना निज पुरीम् ॥३४॥
देवल उवाच।
वैश्य धेनुमाराध्य समायः प्रातयान्टिनः । प्रातयुक्तरमप्राप्य गुरोराजामगार
फतिचितासरतस्य दिलीपम्याऽभवद्रधुः । यसपनामारयेयंशयिन्यांविधुनोऽभवत्
।
शाभवरसुताप्तये स्वबुद्धया सममनया परितोयाऽऽशु गौरीम् ।
त्वमपि कुलधरं गुणान्वितं सा सुतमनघं सलु दास्यते व तुभ्यम् ॥८॥
शिवशोवाच ।
मुनिरितिचरितं दिलीपगो ललिततरं शरभाय पुण्यमुक्या
अभिमतगतिमात्मनः प्रपेदे विधिमुपदिश्य च पूजनेऽम्बिकाया: En
ति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायांउत्तरे सण्डे कालिन्दीमाहात्म्य
दिलीपपुत्रधाप्तिाम श्यधिकदिशततमोऽध्यायः ॥ २०॥

·- चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * शिवशर्मपितुगख्यानम् । तामिमां त्रिदिवश्रेणी मुनरपि विधायिनीम्। मुमुक्षुसविर्ता तान' मुल्या माऽन्यत्र गम्यताम् ॥ ३१ ॥ मावजानीहि सामीप्ये गवांत्रिदशमानिनाम् । यदिच्छसि महाभाग मे विनाप्रदाम्यति निर्यचोऽपिविना मानाचेत्स्युर्गनासव । भयेयुम्तहिने ब्रह्मसाफयं त्यज्यनेन्चया शिवशावाय। निशम्यतद्वचत्तातस्ततो मम ऋतप्रियः । उवास मदन मर्यविषयेभ्यः पगर मुगः ॥ त्रिषु फालेपुगङ्गायाप्रत्यहं ग्नानमाचरन् । पुगणं म्यागृहे यत्रतत्र यानि म नित्यश- पकदारुणयन्धीरो यमुनातीर्थगौग्धम् । तत्र शुभ्राय माहात्म्यमम्य नाम्य पुत्रम् ॥ अविमुक्तहरिद्वारप्रयागेभ्यधपुष्कगत् । अयोध्यावाग्किाकाचीमधुगम्यम्नयाऽन्यत: मयंतीर्थमयम्याऽम्य पुण्यं शतगुणाधिकम् । फाधिनंतनरिगसुनेनाऽऽकण्यंमगिना त्यनया दमगादत्रायें सग्लक्षिन । मायामिव दाभागी गोपिन्नपदीयः ॥ अनाऽऽगत्य महाभागो मन्पिता मोक्षगण्या। निगमोशोधक ना त्रिकालं यानमागगन ॥ ४० ॥ उपासकतिचिन्मासानत्र नीतिमेदिम । कुर्वग्निजविधिामाभिमगृहोगजन्मनि एकदा सहमा तम्य योऽभदनिवारणः । मदल्या पीपा तम्य मुमोद गनचेतनः । মুন বিসাস থেসিস। মাশরাণী থেলিস না । भहो मे भएमापनं पुत्र: मधार्मिकः ।यो मा पारिश्मामा मामति बुद्धिमान भगम्यागमने पापं र पन्ने मुदाम्पम् । माधिन म नराति सामगनियन भागमिप्पनि पुगे मे सम्म दाम्गामि पम्पिनि। पमा गोपि गेहेनगमगाना : शिपामावाय रविगिताम्य पापो परंप दीnिetriपिटा म सम्मिरमान्दार भूपों गचामनिमुनोतािपा पर निगम मेलामामामोऽमि मुने: मम ममागा।

·.. [ उत्तग्नाई * पामपुराणम् * दा क्षममालोक्य गृहकर्मणि माम्पिना | गृहसमर्पयामास सविधादगम्यमाप्नुवन्द मां चोवाय स धर्मात्मा गोविन्दासचमानसः! चिनिन्दन्विषयासनि. विष्णुमति स्तुपन्मुहुः ॥ १४॥ पिनोवाच । प्रन' घाईकंप्रानेपलिनाश्चिकुरा मम । गोविन्दचरणाम्मो सेविष्ये साधुमेरिनर नत्सेयया मयेत्म्यच्छं मनो यस्य च मुस्थिरम् । सपुमानात्मसन्तुष्टो न किञ्चिदमिवाञ्छति ॥ १६॥ कामः मुखदुःखाभ्यां भुवन्मुस्तदुष्कृने । पारने तत्समाप्तौ च त्यजन्देहं भवन्द्र बद्रव्यगुणमुखं यायत्प्राप्त न चिन्मुम्बम् । ताप्ती तद्भवेत्तुच्छंमुघायाइचनकम मायायलयती या मोहयति देहिनम् । हिताहिनं न जानाति सयया मदिरामद । प्रवृति च निवृत्ति च विद्ययाऽविद्यया च सः । करोति स्वेच्छया काले बाललीलो हिस प्रभुः ॥ २०॥ सोदितं यदा फर्म क्रियते फन्टमिच्छता । प्रवृत्तिः सा परा तात तेषामणमीवरे। गनिर्दयीजानि न प्ररोहन्ति यनतः । व्याकर्माणि विश्वेशे निष्कामेनापितानिनु फर्मणां च लयो मोक्षः मुखदुःखप्रदायिनाम् । तदुत्पत्तिस्तु यन्धः स्मादित्यसौ शास्त्रनिर्णयः ॥ २३ ॥ सोऽहं फर्म वेदोनं कुर्यनामिन्टपन्फलम् । पटियामि तायपु हदि भनि. दपसरे पारम्धकमाणि भुभमन्यान्यनजगन् । हनियामि जगद्रोगं पात्यासासमाधम शियशोयाचा मारण्यं यननं तम्याऽदं पिनुगमनः । अपदं विष्णुशर्मम्त्यं तनिशामय सत्यनः जनो दुरारायः करिष्यति मायशः । दुधः कुटुम्वादुनिय नित्यगतात्पपम् : विष्णुपदी सात भुयनत्रयंपायनी । म्गा हरण्यदुरायामादेनापिमुशमि । सारी सामान निकासगनुयः । सोऽपम्पिानामा स्याम्पिकमागुभम् टिमहंधानिमामहा मनः। करिमोपनि मागता याविषम् ·-- चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * येध्यराक्षससम्बादवर्णनम् । पाययनकम्मलां तं तृपातं सोऽध्यगो ययो । अथ ते सरसस्तीरउत्तीर्णाभोक्तुमध्यनि स्मात्या भुनरा पुनस्तस्मात्स्थानाच्चेलुस्वरान्विनाः । कियन्ती भूमिमुलद्दय तृपातास्ने कमण्डलोः ॥ ६ ॥ जलं पीन्यातृयानंतं शरमं चाप्यपाययत् । अध फश्चिमहाभीमो विकटोनामराक्षसः विचाभिर्जनेऽरण्ये गच्छनम्तानक्षत | ताला स धाकान्तो येगयान्विनानन' अभिदाय चाणायातनाकामयन्महीम् । आगत्य तरसा पायें तान्याहान्पथिसंचनम् स फेशपु ममादाय भ्रामयामास मेचरः । गताम्रामणेनेय भनो तानपरोधयन् ।। चपराद पिशितं तेरा पता फोगाचशोणितम् । कुत्रयास्यनिरोगाौनरोऽयंपुरतो मम एनं तु भक्षयिष्यामिपधादम्युपियाम्यहम् । इतिश्यामतिपारिताम्यायरमण्डलो. मुमे विशेष सनदा रजनीगापुरुष । शिनमात्रे जले तस्य पूर्वजन्ममया स्मृति ॥ जाता स तु पचासस्य शम्भस्य यत । पूर्वजन्मातं पापं तदपि मृतिमागमत । येन रासमभावस्नु भनोविनोद्यादपि । स्मृप्त्या पादमुपेत्याऽऽशुगमीपेशरमन्य नु । उपायानमापनो गक्षर पिता मनta राम उधार। भोभोमनुष्यशाल कम्य केय जनाभी । मभिता पे मग घोमीणाममा सभ्यतपरम्प जलं याप प्रभावन पापिनोऽपि स्मृतिजामा पूजाममा मम पन्य उयाना यो गमगल्याम्जे गई मम Amiनियमिन्दार गमुराग तमाम दुनीयरेज निधियोना तो में दिया गन्तुं गरमगर. साभरमारातापायापनि निगमानामिनट सबा मिसिपाग समुप पर। मामाग्लिो महत संपादागिरिराजमपिता दाय ने मुनानि सरिगाहदानचन्मान । 1 ·उत्तम दिनपयमनिमा यतिस्प ममाऽधुना प्राणामे विगता आसमय भूयासमागता ० पामपुराणम् विगमन प्रमागरम गुनेः काल ५६ ॥ न्युगमात्र यशि पनि निमम | शाभोयरतनानाम्नमाह कामप्यही Pek श्रूयता पर पायपद्वदामि पुरस्नय । श्रुग्या मदाग्ययानेन त्यया साम्रो विधीरनाम् पेयोऽशाभोनाला मान्यपुर्जांमम । अागोनिरितोऽपिजायामित्रमुनरहन भस्य नार्थग्य माहात्म्य शुन्या गनुगुग्यरितम् । मासान्नुपातिचित्मायो , व्यतीता मयि नाऽऽगते ॥ ५३॥ शरभ उपाना . पुनरागत अध्यग उवाच। कियानप्यायुषः शेषः साधो मे खलु तिष्ठति । शमनस्य गृदं दृष्ट्वा यदहं भाग्योदयेन केनापि ममावत्यं समागतः । नय मा मद्गृहं मित्र द्रव्यं यहु ददानि ते दाम्याम्यपि गृहं गत्या रपां कुरु कृपानिधे !! इह भूभागउत्सायगृह्यतामामकं धनम् शिवशौचाय। इत्याकर्ण्य स दुद्धिर्नाम्यो विषयलम्पदः । उवाच धनलुग्धस्तं त्वदुक्तंसाधयाम्यहम् इत्युक्याधनमुत्वायतस्माद्भुभागतस्तदा । अग्रत.स्थापयामास शरभस्याऽऽहचाध्यम धनमेतद्विशी नाथ! नव भूभागतोमया 1 निष्कासितं प्रयच्छाऽऽशु शिविकानयनायमे यामारोप्य ज्यरातं त्वां नमामि सब वेतनम् ॥ ६१॥ शिवशोपाच! इत्युक्तस्तेन स तदा ददौ स्वर्णपलत्रयम् । सोऽपि नीत्वा पितुर्द्रव्यं यर्यालयणपत्तनम् उपित्या रात्रिमेकां तु शियिका सपरिच्छदाम् । सबाहामानयत्पुत्र ! दत्त्वा स्वर्णपलद्वयम् ॥ ३॥ पलयं गृहीतं तत्तेनेवाऽधर्मबुद्धिना। आरोग्य शिविका तं तु शरभं वैश्यसत्तमम् । पान्यः स चलितो याहाम्त्वरयन्कान्यकुजकम् ।

·चतुरधिकद्विशनतमोऽध्यायः ] * राक्षसद्वाराशरभतार्थप्रापणम् । तराऽऽहनम्याप्यानन्दो यतः सोऽरिमुत्समः ॥ १०४॥ तमर्चयित्या विधियाधिएर चोपवेश्य सा । भोज्यं मोजय जीयेश जगतावनत्रयम् ॥ इत्युकोऽहं तयासाध्यान्यगर्दनमहाशयम् । वानवस्त्रःप्रसन्नाम्यमुत्तिष्टशमयक्षुधाम् इत्युक्त्या तम्य धरणी नोदितम्तनुमध्यया । प्रक्षालयं पुनम्तं तु नियेण्यास उत्तम अददा पानमनन पूर्ण सम्मै विवकिने । जलं च तत्पर साध्याग्निोऽहं तया मुहुः उपभुभ्य स धर्मात्मा म्यर विगतयित्रियः हरंगमहरेण तपमिति जगाम ॥ एतं पुण्यमिदं पैश्यानोदितन मया विश । पूर्वजन्मनि पेनेदं प्रापितं तीर्थयारि में । शिरशमोवाच विष्णुशर्मभिदं पाक्यमुनया निष्ठति राक्षसे । पधिकसबनेबाहामा में दियदेदिनः पथिकवादाज्यु। मोमोरिशांपते साधौमामाभलपमृत्युताम् । त्यस्त्रसादादियारिपत्यादेवयमागताः स्पस धनलोभेन विपत वलिला यर विगता न धनाकाहा मरणायसरेपन: तीर्थरम्याडम्ब निष्टको जरे दिन । मरणे नुमायान मैत्री प्रामा भने गितु । नमामपा पपं थामो धनेशनगरी प्रभो : विमाननापानीनानामणिविभूति.. अपाहि माथिलसम्म सा निगमबोधके । त्यमगेन मन मायो तारयनमा दुनन् । ाियरामाधान। एयुनने TRIEनान दिनुहोसमन्ता । पिमानगिनालिदिपनायादी भाश्यो मम पितामाहानीगाम् । १८॥ शाभ उपाय। अनि मामागुन निगमधोरान मरा पi aurt नाम: पोमोनरवियर मानिधन RATHIrisममा सगुन मि.मग ·गक्षस उयाचा कुपितोऽहं तमालोक्य दुर्वचोऽधदमग्रतः । छ, गच्छलि दुराचार दाम्भिकरणीजनाल सदाभिमुखमायान्ती पत्नी मम पनिवना । पतिया पादयोस्तन्य तं साधुं गृहमानपत ० पागणम् मुगवार्य प्रानि सी मार्यमायकम् । निगमोनुरोधम् जामा निम्ने गमलारनाम् ॥ ८॥ गत गर्यमा पानं यायो हमिह त्या सामियामकिचित्तवदाऽऽशुनिशावर पूर्वजन्मात फर्म मामि त्यमिहाउना । पद कि ने कृतं पापं येनजातोऽसिगलम पुगदममयं गिनः पुण्ये घेदविदा फुले । दुगना हाधमांन्माणु सयं पदामि ते । फीडमा दि मया नित्यं न सह नदिदःहाग्निं द्रविणं भरि स्यीयं पितुविचार पिया निवेद्य भूपाय मामकं फर्म तनः । पुगनिःसारितोनियोगोऽहं प्राममन्निके नप्रामीन्मे सयानाम देयको ग्रामणोत्तमः | नेनाहं रक्षितो गेहे कुर्यता चिरमादरम घस्नु भत्र मुवेनाऽहं तद्वायां रूपशालिनीम् । फामानुरोऽहमभजवलान्मित्रंगनेत्रिम् सामृता तत्क्षणात्साध्वी मक्षयित्या महाविषम् । दृष्ट्वा तमसायुक्त निशीथेऽहं पलायितः ॥ १३॥ पलायमानम्तरसा धृतोऽहं राजकिङ्कः । चोरोऽयमिति खड्डेन विच्छिदुस्तैशिरो मम मृत मा याननादेहमावेश्य यमकिङ्कराः । रोरये निग्ये घोर विक्षिपुर्यमशासनात् । पष्टिवर्षसहस्राणि नत्राऽई तीवयातनाम् । भुत्या तेनैव पापेन राक्षसत्यमुपागतः शनवर्षाण्यतीतानि राक्षसत्वे विशाम्पते !! पदामितमुपायमे येनास्मान्मुक्मिाप्नुया पुण्यं तदार्पिते साधो पदामिणुसादरम् । येन तीर्थवास्येदं जलं मम मुधे गतम् नत्रय जन्मनि मया कृत्वा हरिदिने व्रतम् । संसर्गानेच्छया वैश्य रात्री जागरणकृता द्वादश्यामय संस्नात्या मोक्तुंमयिसमुद्यते । मद्गृहे कश्चिदायातोवैष्णवोविष्णुरूप इत्युनतः स मया धीरस्तुत्यो मानापमानयोः । तृणीय निकेतान्मे निर्गत्य चलितो यदा ॥ १०२ ॥ मयाऽपमानिनस्याऽपि न क्रोधोऽभून्महात्मनः ।..

·पञ्चाधिकदिशततमोऽध्यायः ] * सुमतेदुर्वाससश्रापाजन्मग्रहणम् * हरिया ब्रह्म या शम्भुमन्यं धा ध्यायतामयम् । मयाऽयं सर्वथा दण्डयो मदवाकरो ह्ययम् ॥ २५ ॥ शिवशोवाय। एवं विचिन्त्य स मुनि.मुमति मामयोधयत् । शशाप च विबुद्धमामिति क्रोधारुणेक्षणः मामवज्ञाय यश्चित्ते ध्यानकाले मनोरथः । कुतस्तेन भवे ह्यस्मिन्भविष्यति हि सर्वथा इत्युक्त्वा स यदा तात! चलितो मुनिरविजः । तदा मया यग्णयोर्गृहीतो भयभीरुणा इत्युक्तश्च मुनिश्रेष्ठ ! क्षम्यतां ड्विमुच्यताम् । मादृशा न विजानन्ति सम्यकर्म भवादृशाम् ॥ २६ ॥ शापं त्वं दत्तवान्धोरं साम्प्रतं मे निरनस । प्रसीद मम नम्रस्य शापान्ते फुर्यनुग्रहम् इत्युक्त कोपमुत्सृज्यदुर्यासाः शीनलोऽभवत् । किमतनोवितं तात!स यतचन्द्रशेखरः उवाचेनिसमाधीमास्नं भूत्वाग्राह्मणोत्तमः । अयमरणं प्राप्य न भूयोजन्म लप्स्यसे इति मामनुगृह्याऽथ स जगाम दिगम्बरः । उपित्वा तहिनं तात :मया सत्कारपूजितः नमुने गिनं मिथ्या चिन्तयित्वाऽहमित्यपि । जगामस्वगृहं चित्तेपश्चात्तापं पहनिति अहो में ध्यायतो नित्यं सतीर्थाश्रमिणस्तथा । दर्शनं दुर्लभं जातं श्रीपतेरिद जन्मनि चातकस्येव मेघस्य शुची सन्तापकारिणि । कुनोऽयमागतो मां घेण्टगतिरोधयः। जनस्यस्थितस्येच जलदोऽकालवारिमुक । नदोगेऽम्ति मुनेनं तम्यवेच्छाहरेबलु सुदर्शनं हि दत्त्वाऽपि मम जन्मान्तरं एनम् । मया संसारभतिन प्राय पादाम्बुज रैः निदाघातपनमेन पथिकेय पादपः । किं घनापत्ययोपिद्विरनित्यधान्यदन्धुभिः । गोविन्दपरमानन्दरामेनिमम जल्पनः 1 उदासीनवदासीनः कुटुम्मेषु हरि भजन ४० प्रारम्धमेव मोत्यामि कर्माण्यमान्यतर्जयन् । चिन्तयनित्यतात कियद्विांसोहम् शामयान्स्वगृहं प्रात्या हरिपादोदकान्तरे । पितुमरणमाथ्यानं मात्रेयन्धुभ्य पय य: ध्रुत्या नेऽपि शुचं गश्नांविन्दनिममम्गिरम् । सत्यलोकादिलोपु निम्पृहोऽहं गृह यस ॥ ५३॥ मरणं प्रापाले गणग्या मुनिमेविते । मुनेवांसस पानाती: वैनर एलेश । ४४- ·Fre [ : उनगवाहे प्राप्त त्वयेनि मम मंशयः जूनं नारायणं देवं ध्यायत्यप जगद्गुरुम् । यद्यानामृननृतो हिन याहामानवानम् • पापपुगणम् गनिम्नपत्राप्रमानं कुर्या निग्यशः । तमेय पुण्यासमई यध्यायनन्यधीः ॥ ८॥ सय पदागोजमहं शरणमागतः । ग्रहमये चमहेश नन्दन्ये मम मानसम् ।। मार्थभिन्यह मान ! तमेय पुरुषोत्तमम् । उपितोऽत्र महानीर्ये कृत्या निविषयं मनः । विष्णुशर्मोवाच । वसतोऽत्र मदातीर्थ मरणं चत्तवाऽभवत् । कयं जन्म पुनः मयांदा यम्य तीर्थम्पत्यतयाऽपिधनलोभतः । राक्षसान्मरणप्राप्ता:पथिकम्तेचवाहना यग्य तीर्थयरम्याऽग्य जलपानादिवंगताः । तथय राक्षसोऽप्यम्मिनपमृत्युभवाप्पस नकतः स्वेच्छया म्वर्ग जगाम तय पश्यतः । न नूनं तत्र मरणं जातं यजन्म दृश्यते शिवे! निशम्य पुत्रस्य शिवशर्मा शुभं वचः । उवाच पूर्ववृत्तान्तं कारणं निजजन्मनः ॥ शिवशर्मोवाच। विष्णुशर्मञ्णुप्वेदं कारणं मम जन्मनः । कथयामि तयाग्रेऽहं श्रुत्वा निसंशयो भव एकदा विष्णुपूजायां मयि ध्यानं समास्थिते । दुर्वासाः प्रकृतिकोधी ममाऽऽश्रममुपागतः ॥ १७ ॥ तमागतमविज्ञाय विष्णुध्यानपरायणः । तस्थिवांस्तदयस्थोऽहं चिरं तमाम संम्मरन समुहत मुनिः स्थित्या ममाप्रे क्रोधच्छितः । आत्मनात्मानमाहेदमुच्चरारतलोचन दुर्वासा उवाच। अहो!अत्रेरहं पुत्रोऽनमूयागर्भसम्भवः । शिवांशो मानुषेणाऽलमवज्ञातोऽमुनाऽभवम्॥ त्रिलोर्का राज्यतः शकोमयायेन प्रपातितः । तं मामपि मनुष्योऽयमवजानानि धुर्मतिः योधिमेतिन कासोऽस्ति मत्तःकालानलादिय । मुक्त्वादेयत्रयी लोफेयतसाऽहतमामम यामसी ध्यायते मृढो देवतां ध्यानमास्थितः। नक योधयत्येनं सेति मूर्टिन स्थितो मम ॥ २३ ॥ नारद उवाच। - ·६ पाधिकद्विशततमोऽध्यायः] * पुरयोपिनासम्मोहनकरणेगशःप्रश्नः * अन्यस्याऽपि समावश्व माहात्म्यं यदि विद्यते ॥३॥ नारद उवाच। इन्द्रप्राधान्तरावतिन्येषा याद्वारकानूप!। अस्यां पुराहि यदुवृत्तं तत्ते धमिटणुप्यमे काम्पिल्येऽथ द्विज' कश्चित्पुष्पेपुतिमानिय । सर्वासा योषितां चित्तहारी हास्यादिविनमै. ॥ ५॥ सङ्गीतविद्याकुशलः कोकिलामधुरध्वनि । एकदा स करे धीणां धारयन्वादयन्मुहुर कण्ठेन कोकिलालापमधुरेण नराधिप ! गायन्वभ्राम नगरे प्रतिरथ्यं महामति.॥७॥ तस्यगीतध्यनिश्रुत्या मूर्चनातानसंयुतम् ।त्यनयास्वगृहकार्याणि तमीयुपौरयोरितः मोहितास्तम्य रूपेण कामयेगंनसेहिरे । जातास्वस्तिवीर्याम्ता गीतं श्रुत्वा समक्षतः ब्राह्मणो मानसं येन लोभितभारतीम्पनि । शिवस्याऽईशरीरं च पार्वत्यै येन दापितम् हाभ्यामन्यो जनो लोके यशी या मानवानपि । यः स्मरन्तं क्षमो जेतुं वियः प्रतिवञ्चलाः ॥ ११ ।। सा स्मरावेशमासोनसाध्योऽपिविहिरे । धक्कमिनि किराजंलोकेकामोहिदुर्जयः अध नास्तत्र तत्रेयुर्यत्र यत्र प्रजत्यसो । गायकण्ठचीणाभ्यां प्रगायनम्बग्मोहितः । तासां पतिमुनमातृपितरोऽथ नराधिप । भागत्य भसरित्या हा निम्युः म्यान्स्यागृहान्प्रति ॥१४॥ समन्धिप्य पुनम्नास्तु अग्मु सांस्तदन्तिके । यदा सदा पीरजना वृसं तयारीपर राजाऽपितं समायपास्करहसिद्विजम् । फेन मन्त्रेण भो वित्र मोहिनाम्ना पुरखियः सन्ममाऽचत्य विरेन्द्र! दाम्यानि यहु ते धनम् । नोचनिष्कासयामि स्यो निजपम्यान मंशयः॥१७॥ नारद उपाय। धुत्थेति नृपनेश्यिं नृपति समिझोत्तमः । उपाय सत्यं तम्याऽमे घोरपगुणार्णप द्वित्र उपाय। नमन्त्री नौप राजन्पिश्मपि भिभुके। रिन्नुने नगरेमा योषियोजितेदिया ·AIM उतरवाई पुने जाते तु गोदानासिहगेच वृहस्पती गोदावरीजले सानाधत्फलं भुवि जायते मुनेतीघरस्याऽस्य निगमोदुबोधकत्यने । माहात्म्यं पणितं सम्यषध.. ० पामपुराणम् मरणं मात्र सत्तीय सध्या प्राप्स्ये हरेः पदम् ॥ ४॥ मारद उवाच। पय मुगवार्य यिनिर्मिते तदा तीमहाभागपुरास्तानि नौ । विजोत्तमा मोन्यमियः मुनस्यतुर्विगिन्नयन्ती हरिपादपल्लवम् ॥४॥ विचिन्तयन्ती हरिमजलोचनं चतुर्भूज नीरदनोलविप्रहम् । निजायुधालदरणावमासितं स्मृत्वाऽत्र साम्प्यमापनुईरेः । ४७ ॥ यम्य क्षेत्रमिदं पुण्यमिन्द्रप्रम्यास्यमुत्तमम् । तस्योपाप्यानमाख्यातं फलमस्य शिव! शृणु ॥ १८ ॥ गङ्गामानेन यत्पुण्यं कन्यादानोद्वयं च यत् । श्रवणादस्य तत्पुण्यं प्रद्धया लमते नरः तत्फलं श्रवणादस्य जायतेनाऽवसंशयः । अतस्तीर्थोत्तमादन्यत्तीर्णनास्त्यधिलार्थदन यस्मिन्मरणतो नूनं तिर्यञ्चोऽपि चतुर्भुजाः ॥ ५१ ॥ 'इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दी- माहात्म्ये निगमयोधीपाख्यानं नाम पञ्चाधिकद्विशततमोऽध्यायः १२० । पडधिकदिशततमोऽध्यायः काम्पिल्पनगरस्थत्राह्मणेननगरवधूनांसमुदारः सीभरिरुवाच। प्रराज शिविः श्रीमानाकार्य तद्वचो मुनेः । नारदस्याऽवीप्रीतमनाइति समुसमा शिविश्वावा संपापहरममा समस्येऽत्र शनशः सन्ति लोपानि मुने!!

·पडधिकद्विशततमोऽध्यायः ] ॐ द्विजयोधनेनपुरयोरितांगमनम् । आराधयन नाथान्म्यान्यतो लोकद्धयं ध्रुवम् । भाराधितेपु पनिपुविष्णुः सर्वमुरीम्बरः प्रसनो भवनि त्वत्र प्रसने किमुदुर्लभम् । यात्रीस्वपतिमुत्स्न्य सेचनेऽन्य मुगेच्छया सापवादमयामोति यानि घोरां च दुर्गतिम् । उपित्वा तत्रकल्पालेयावत्सानिवञ्चना पुनस्तम्माद्विनिर्गत्य न्यायात्वं प्रपद्यते । तम्मादपि पशुन्य सामने बहुजन्म ॥ तमो मुना मनुष्यत्वे व्यङ्गा भवति तत्र सा। एवं पापगतिमात्या निवर्नध्यमती जनान् ॥ ३६॥ नोषायाम्यय देहान्ने नरक भृशदारुणम् । यदिच्छन्ति भवन्त्योममुग्यंत लपम्पथ पापमेघ हि युप्माकं यतोऽधःपतनं नृणाम् ॥ ४०॥ मागद उयाचा प्रत्यय पचनं मम्य दृष्ट्या मनमुमानि च । लाया नम्रमुम्याना मना पातहना प॥ नास तु पुग्नार्गपा माग्निभंशदारणः । शशाम मम्य गीतन प्रयोययनवारिणा ॥ उत्थाय घेलुः सर्याम्ना विनिन्दन्य इनिम्माम् । कादियानामपिमोहक नृपः वियऊचुः। धिगि पारर्मा शीलदा टारसरमा यामद मोत्ये पन्योयन दतः ममः कियदेम अगम्यो धिमणों जहरे पया। प्रयसनापामा गतीशीनगन्द्रमुक ॥४॥ सपाधम भारानि यदि नो दृष्टिगोचरम् । भूगोध्यानगानगी निदेय येनाजनितपापोहामारामेण पिशुनारामाहानिया दिनमा मिनिटामुम्ने मिलन समारनामांदिन पुग्ने पन्या मुष जननी पचायं प्रावधानमः म्माधिधिमिलोम्या: चिगानुमोग मिना मानिसमा । पाभियनान्यो पनि पापमुलम् ... भारद उपाय। एपंपिपितलापन विममुग्वंम्यगृहंमा विक्रमाधिमा ·[ATEL माग्य उपागा कामं पामाकृति विग्रमेने प्राप्य मनांसिनः । उल्लसन्ति दिवाधीशंकमलानीय वारिधि मयुगमा कले मम ममाना गीनि मायाँ मन मा पुरेशा कि कामि महाकोfat from a पुगामि मापनेनीले उगी कति पांगमगारा प्रायग्निति मानिस गोगमुः। राजनन पिण माहिता पायोरितः । गृहेषु महि तिन्नि हम्माभिपयारित पघर्ष मोदनः रवीणा नगरे परम्पति मा नदा देशाला याम्यामांवरमा दै गतोऽम्मा ती देयो हदयफल्यक्रियात्मकः ॥२५॥ समनुमम्धिनारक्षेत्रादौरिय पापिनामिर विनानं शरणं यात त्यतीमिनरेश्वर:। अर्थनमनुयाम्यन्नि पासिताभिवृष यया । शन्यालये कार्य लक्ष्मीर्यनतोऽप्यपतितिा धोऽर्थी गृहं चैतत्वयं रीयशगं यनः । कालाधर्मधनापीना तयोनाशन मिनि। एवं पदत्सु परिषु त्रियम्नेषां समागताः । राजान्तिक उपाविइत्यूचुस्ता परम्परम् पोरस्त्रियऊचुः। नारद उवाया सकुचन्ति विना तेन कुमुदानि यथेन्दुना । आगच्छन्त मिलित्वेनंधारयामो नृपामत अवध्योऽयं वयं चाऽस्य किं करिष्यति भूपतिः ॥ ३०॥ नारद उवाच। इत्युक्त्यातास्न्यराबत्यो जगृहुस्नं द्विजोत्तमम् । पश्यतांनिजमर्तृणांराजश्वैयपुरस्तदा चुश्चन मनोनाथ ! गृहानागच्छ हृच्छयम् । शमयाऽऽशु विनाऽद्य त्यां स्यातुं नैव च शक्नुमः ॥ ३२ ॥ त्याकर्ण्य वचस्तासां स विप्रः प्रत्युवाच ह ।। ३३ ॥ विप्र उवाच 'भवतीनामहं पुत्रो भवत्यो मातरो मम । गृहाकिमर्थमुत्सृज्य भवत्या पर्यटन्ति हि ·सप्ताधिकद्विशततमोऽध्यायः सौभरियुधिष्ठिरसम्वादे नारदशिविधा प्रसङ्गन विमलबाह्मणकथानकवर्णनम् सौमरिरुवाच। धर्मात्मजनिशम्यतद्ववस्तस्यमहात्मनः । नारदस्यशिवीराजाप्रोवाचेदंविनीतयन् ॥१॥ शिविरुवाच। नियन्त्योमरुमार्गे ता राक्षस्यो मुनिपुङ्गव । एतम्याद्वारिकायास्तु लेभिरे सलिलंकुतः नारद उवाच। श्णु गजन्कयां दिव्यां पूतां पापप्रणाशिनीम् । विमलास्यस्य विनम्य हिमवद्रोणियासिनः ॥३॥ एकन्तु हिमवद्रोण्यां विमलो नाम भूमुरः । देवरिपित्यहीनां पूजकोऽतिधिपूजका।। हरिपादाभनरतो वेदवेदाङ्गधर्मवित् । पासुदेवगुणनामपुराणधुतिमानसः ॥' पाईके तस्य पुत्रोऽभूतासादायक्रपाणिनः । चकार हरिदत्तेति नाना तं जनकम्तदा। विधिवद्विदधेचाऽस्य क्षौरफर्मादिकंचतन् । गुरोः सकाशाजग्राह च्छन्दांसिहरिदत्तका अधीत्य विधियझेदान्दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् । प्रथमाज विरक्तः सन्समूलं चाभ्रमदयम् जात्या तत्कम तन्माता पलपत्पुत्रवत्सला । नापयन्ती कुचद्धन्द्धं पुषविश्लेषजाधुभिः मातोवाच मामनायों परित्यज्यतान यानोऽसि कुत्र थे । पितरं च जराप्रस्तं पदपदीयल्यजाविय पाईके त्वं मया प्रातः धापने पादमेषयामा बिहायाऽमजम्म्यं चरणंतम्य मुनये अहं महा भुयं नात! ध्रुयमाराध्य यदरिम् । अधुवं धाश्निपती भवन्तं मुम्बलायो। स्वसुधीर्यससर्वाय यनिप्पुंमजसेम्ययम् । अधुयंजगदेतनत्याऽऽसीम्न्यमपिश्यम् किफरोमिरगन्धामि मायामानंछितत्तिमे । मुस्लोत्पादक गम्मामूलमियोल्यमा घन्यो दशरयो राजा यो मृतो रामसोक्तः।

·[६ उत्तरखण्डे
अथ राजाऽपि काम्पिल्यस्तं द्विजवस्त्रभूषणः । सम्पूज्यप्रेषयामाससहगृहसंयतेन्द्रियम
अथागच्छति काले तु फारूपाधिपतियली । काम्पिल्याधिपति सैन्यनगरं रघे तदा
तास्त्रियः कालकृटं तु खादित्या मरणंगताः प्रायश्चित्तंतुनकृतं ताभिपापस्यतम्यतु
येनपापेन ताःसर्चा भीषणाख्यस्यरक्षसः । राक्षस्यो नगरे जाता महाकाया भयानस
तत्र ता निहिताः सर्वाः पुरनार्यो हनूमता । यज्ञश्वरिप्यतो जिष्णोस्तिष्टता रथोतने
६६४
• पाद्मपुराणम् *
तयोर्युद्धमभूमोरं तेन युद्धे स घातितः 1 नगरं लुठितं सर्व हताः शूराश्च सर्वशः ५२४४
।
पुनस्ता एव राक्षस्यो बभूवुमारवेऽध्वनि । श्रुधार्ताश्च तृपाश्चि दर्शनेन भयप्रदा ।
एवं तेन तु पापेन वाड्मनोविहितेन तु । ताभिर्जन्मद्वयं प्राप्त राक्षसीयोनिमिश्रितम् ॥
पापेन नाशितं तासां सनृपं नगरद्वयम् । अतएव न कर्त्तव्यं परकान्तनिपेवणम् ॥
नारीभिः पापभीताभिर्वाङ्मनोभ्यामपि प्रभो!।
रोगी जडो दरिद्री या मित्राभ्यां वर्जितोऽविधा।
न त्याज्यः स्वपति. स्त्रीभिरिच्छन्तीभिस्तु सद्गतिम् ॥ ६ ॥
फथितमिदं मया मनोपचोभ्यां जनितमघं च यदन्यकान्तभराया।
फलमपि च यदेय लब्धमाभिस्तदपि शिये ! यदुविरतरेण तुभ्यम् ॥३२॥
इन्द्रप्रस्थगता हि चेयमनघा या द्वारका दृश्यने.
साम्तम्या जलबिन्दुदेहपतगात्पीरस्त्रियो रेमिरे ।।
म्वर्गे चिसययोऽन्यकान्तभजनामातं विमुख्योल्यणं.
ऋम्यादत्पमयाप्य देषयनिताभापं सुराहारवम् ॥३॥
इतिधीपा महापुराण पञ्चायाशसाहायो संदिता उत्तर मण्? पालिन्दी-
माहात्म्य द्वारपायर्णनं माम पापिकमिशनमोऽध्यायः ॥ २॥

·समाधिकद्विशनतमोऽध्यायः ] * इन्द्रप्रस्थस्थद्वारकातीर्थवर्णनम् * मार्योवाच। सर्व जानाम्य कान्त यत्त्वया साधुभाषितम् । कुलधुर्यनपश्यामियतस्तप्यामिवेभृशम् पुत्रे सति महत्तीर्थे कि या केशवसेक्या । गृहण्याऽऽचयोर्मृत्युश्चेत्स्यालोकद्वयं तदा सत्पुत्रोत्पादने यत्नः कर्नव्यः खलु मानवैः । नारयलि पितृन्पुत्रा यतः संसारवारिधेः बदारं सर्वजन्तुनां धातारं पुत्रकाम्यया । भज धान्छसि चेत्पुत्रं कुलधुर्य महामने ! ॥ नारद उवाच। इत्याकार्य वचस्तम्या. प्रत्याह विमलो द्विज । ब्रह्मक्षेत्र प्रयागं हि याम्यह पुत्रकान्यया इत्युक्त्वा वलितः सोऽथ हरिद्वारमगाइद्विज' । स्मात्या तत्राऽपि विधियदिन्दप्रस्थमथाऽगमन् ॥ ३॥ कनिभिर्वासरेधीर सायंकालेऽखिलार्थदे । स्मात्याभुकन्या निशायांस सुप्पापयमुनानटे निशीथे स्वपनस्नस्य चिमलस्याऽन्तिके विधिः । समाग्दा देवेशनार्थः सर्वग्नुहुनः॥ आगत्योत्थापयामास विमलं पुत्रवान्छवम् । उचाच च सुरश्रेष्टो पचनं मधुगक्षणम्॥ ब्रह्मोवाच। जाने समीहिन विन' त्वदीये मनसि स्थितम् । न तत्पूरयितुं कल्यो यतस्तत्कारणं शृणु एकदा मेरुशिावरे मिलिताः सर्वदेवताः । तुष्टुयुमयमुग्या माधवं कार्यमिद्धये ॥३८ स्तुतोऽस्मदादिवियुधः कृपया भगवान्हरिः। प्रसन्नोऽभूतदा विष्णुकृणुध्वमिनि चाऽधीन् ॥ ३६॥ इत्युकाम्तेन ते देवा यथाभिलषितं परम् । धीपतेः प्राप्य ने जग्मुः सर्वे म्यं म्यं निकेतनम् ॥ ४०॥ मयोतमिति देवेश देहि मे वरमुत्तमम् । प्रयागं नाम मे क्षेत्रं भवत्यापिलकामदम् ।। नतः शतगुणं भूयादिनीय क्षेत्रकं मम । इन्दमम्यगतं सम्यग्वृत्तं त्वत्तो मयाऽनघa ल्याकार्य पवो मां भगवानाद मां तदा । मयाऽस्चिति पुनर्वाचमुबार धूयतां यत्र: भगवानुवाच। इन्द्रस्य पाण्डवारण्य इन्दपम्यामिधं शुभम् । मेलिन्दजानीरे मत्तुल्यास्तत्रयमृताः ·PA उदर • पागुरागा fast for विन्ती गजागिरम् ॥१५ भाग दर्शन देहि गोrampी गाणी Fird गुगाव मादउयाना एवं विटणमा निमा भुपि । दनादादुरलाना लेना चान्दममी भाजगाम शिलगिमलो मनमः। माना परिता भूमीकि शिमित्यम्पमा १८॥ फरमादिय कीर्णशा अपिभूगणा। पतिता मुवि कल्याणं हन्दिनम्पनि तम्या पयम्पाना सर्याः प्रोचुम्न पिमलं नृपna ययम्याऊयु। अधीत्य पेदाम्ले पुत्रो इत्याच गुरुदक्षिणाम् । नारायणपगे भूत्वा प्रापद्धन्दित तस्यविश्लेषशोयेन पक्तियं धरातले ॥ २१॥ नारद उवाया इत्याकर्ण्य पचस्तासां विमलो बुद्धिमत्तरः । प्रायोधयनिजां भार्यामिति बागमतेन र विमल उवाच । उत्तिष्ठ आये ! शृणु वाक्यमीरितं मया किमयं पतिता विपीदसि । धन्यः सुतस्ते य इमं विनश्वर विज्ञाय भेजे हरिपादपलपम् ॥ २३ ॥ धन्या त्वमप्यस्य जनिप्रदायिनी यस्याः सुतस्ते हरिपादमागभूत् । संतारयिन्यत्यपि मामसंशयं कुलं कुलोत्यानपि पूरुपान्छुभे! ॥२५॥ क विश्वमेतच पनश चञ्चलं क सेवन-शाश्वतलोकदं हरेः। मत्स्येति भेजुर्भरताद्यो नृपा यथा हरि साध्धि! तथैव ते मनः ॥२०॥ दाराधनागायशरीरवान्धवा एने भवन्ति प्रतिजन्मदुःखदाः। ताचन यापद्धरिपादपालवं भजेत धीरोऽखिलकामवर्जितः ॥ २१ ॥ "नारद उवाच । riयोधिताल धीरेण धरणीतला उत्थाय निजमारमधीहीना गिरा २७

·w
-
अष्टाधिकद्विशततमोऽध्याय' ] * ब्राह्मणमित्रयोारकायात्रावर्णनम् *
तस्मै स्थवृत्तमाख्यातं ब्रह्मसम्वादकात्मकम् ।
यद्भूतं द्वारकातीर्थ श्रुत्वा सोऽपि विसिष्मये ॥६२ ॥
उवाच सब धर्मात्मा सखे मम पयःणु । यावन्ति भारतक्षेत्रे तीर्थानि विहितानि
तावन्ति कर्नुमिच्छामित्यदुक्तं तीर्यमुत्तमम् । नीत्यामादर्शयसबे! तत्तीर्थ सर्वकामदम्
सखायस्ते घरा भूमावुपकुर्यन्ति ये सखीन् । न तैननुसमो लोके पिता माताऽथयासुनः
निर्द्धनपुरुष लोके समुञ्चन्ति वान्धवा. । नमुञ्चन्ति सखायस्तु तस्य दुःखेन दुःपिताः
संसारार्णवनिर्मग्नान्सखीनुद्धरते सखा । उपदिश्य हरेमक्तिमार्ग जन्मेन्धनानलम् ॥६.७
अतात्यं मे सखाश्रेष्ट ! उपकार विधेहि मे । दर्शयतदरश्रेष्ठ तीर्थाख्य द्वारका हिज ॥
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यांसंहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दीमाहात्म्य
द्वारकावर्णनं नाम सप्ताधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२०७॥
अष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः
विमलबाह्यस्यस्वामित्रत्राह्मणेनमहइन्द्रप्रस्थस्थद्वारकातीर्थयात्राकरणविमलमित्र-
ब्राह्मणेनप्रतिनित्यराक्षसयोनिमापनानांनगरवधूनांद्वारकास्थजलेन-
स्वकमण्डलरक्षिनेनममुद्धारकरणम्
नारद उवाच
विमलम्तं द्विजनीत्या द्वारफायामिहाऽऽगतः । पुनस्तीसम्मतुधारी धापनक्तिकाम्यया
भूयः म्वे मेघगम्भीरा पागासीदिति भूपते ॥१॥
भाकाशयागुवाचा
शृणुतं बिजशार्दूलो! हरेस्तीयमिदं शुभम् । एततार्यप्रसादाद्वां विष्णुनिर्भविष्यति।
यया जहानि लोकोऽयमविद्यामोहमुल्यणम् ॥२॥

·[६ उचरखण्डे २ पादपुराणम् * - विरिञ्चे' रचिनात म्वकीयाद्वारकापुरी । मया शतगुणाम्भोधिनीरस्थायाः पुरागुमैः तामुल्लङ्घ्य नरो यस्तु तीर्थमन्यन्निपेयते । न तीर्थफलमाप्नोति स पुमान्न मृोदिनम् सर्वतीर्थादिनं पुण्यं शक्रतीर्थ लमेन्नरः । द्वारका च पुरी माया तीर्थमन्यच रक्षति । यो निमज्ज्याऽन्यतीर्थपु कृत्वा च विविधां क्रियाम् । अप्यति फलं तेभ्यः फलं प्राप्स्यति स धृधम् ।। ४८॥ इत्युक्त्याऽन्तर्दधे विष्णुरहमप्यगमस्यकम् । लोकंद्विजेन्द्रकुण्ठादधोभागेव्यवस्थितम् प्रयागान्मामकारक्षेत्रात्काशी शतगुणा स्मृता। काश्याः शनगुणे?(ण) तीर्थ निगमोद्योधकं तथा ॥ ५ ॥ तीर्थसप्तकमेतत्तु प्रयं तुल्यफलं स्मृतम् । एतत्रयमनुलड्चय यो गच्छति सितासिनम् ॥ तस्याऽहं याति विप्र ददामि खलुनान्यथा । फेथिदाहः सापुरी समपुण्या महर्षयः अयोध्यायाः शतं ताभ्य इन्द्रप्रस्थं प्रचक्षते । त्वमत्राऽऽगत्यविपेन्द्र सर्यकामाला कार्ये श्रीद्वारकाध्ये हि कुरुमान सुतेच्छया । यायन्ति सर्यतीर्थानि ब्रह्माण्डालगोदरे वेभ्योऽपरिमितं पुण्यं शतनामनि कीर्तिते । सुतं से कुलधारेयं तीर्थमेतत्पदास्यति । सानाच सय गोविन्दः प्रसधारमा भविष्यति ॥ ५५॥ नारद उयाच। न्युतधा देयदेयशो ब्रह्मा ता तिरोधे । विमलोऽपि सदा मात्या यादीनप्यतयन् त्युवाच स धर्मात्मा द्वार परणयलभे !! गुतं पंशकर दि मां भगाय से नमः ॥ इम्युने मन विप्रेण देवयागमपरदा ॥५॥ देययागुयाय) अम्ने धमनायनी यंशात भविष्यनि। प्रमावास्य सारस्य गतीशिरोमणे। यादि विलायो मा मुरबन ममनम् ॥ ५॥ नारद व्याया पारावी किवानपुरलगानि नाममा बारामती सामना पियो मष्टयानो मिति पनि न ·याधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * ब्राह्मणस्यराक्षसीभिःसम्बादवर्णनम् . ७०१ आयातीस्ताः समालोस्व ग्राह्मणो भयविह्वलः। आत्मानमभितश्चके रक्षा वेदोदितां नृप!॥१६॥ - आगत्य स्थितादूर राक्षस्यो भीमविक्रमाः। तेजसातम्यमन्त्रश्चप्रत्यादिष्टानराधिप युश्च को भवानत्र कुन प्राप्तोऽसिनद्वद । त्यदर्शनान्मनोऽस्माकं प्रसादमधिगच्छति चत्पादम्पर्शनार्तिक नो न वि भविनाफलम् । मनोमूर्द्धमुनोदैहिस्वकीय पादपङ्कजम् भारद उवाया इत्याकर्ण्य पचम्तासां जगाद हरिदजः ॥ २३ ॥ द्विज उवाच। स्त्या पवितीर्थानि ब्राह्मणोऽहं समागतः । साम्प्रन पुष्करयामिभवताभिकिमिप्यते यतनवार्यतां दातुं शक्तो दाम्यामि चेनदा ॥ २४ ॥ राक्षायऊयुः। येषु ता विरेन्द्र त्यया मापदम्य नः । तानिमणिपुण्यानिमोवयात जन्मनः भम्माननितरो तृष्णाभ्यां दारण मितान (!) ॥२५॥ प्राह्मण उयाचा अयन्तीमानमान्पूर्णमहं हरिपुरमित मनोऽदं द्वारा हम्मात्मात्या सामोरयाजले मतः मामः प्रभामाण्यं मी नागधिनागम् । नम्मात्मेनुनिकायेदं खात पग्मायन तम्माददं महापुण्या मिप्किन्या समुपागतानो पत्र सुगमेण पानीकापिया सम्मान्नटसमायया नर्मदातीरमंम्पितम् । समागतोदयात्रा निभाग्नीममेरिता सोडरमशिणी तान पादक्षिणापथे। शिवशापिष्णुराया हटेनमार्ग पयोमरजनो अन्तुशिरिष्णुधसायने ।सतो.रमुत्पलं मानो यानिमि भनु मानानारिवाहित मयिन्या रिधिषदग्विा नितिनम् प्रमारभूत ताप गाासागरसहनन् । तर देशग्निरिया याविधि । पाणी जात मागमम् । तमोगामुराग निदात्यापानिधि - पियानुस पुष्पचन्दनोदपूजितम् । बोलो गारिकपारम्पका ।

·००० नारद उपागा साम्यनं चिग्दोमायमानी मार्गतिनोमियादाग्मुतादीनां कालव्यालाम्यन्नि . पागम् निगनि मिसभेष्टी गो पामशरिणीम् । प्रमादोऽयं होगमादित्यवाने पर माया मी विधियाध्या मनिपगम्। মগি মামা ছিল ॥ शिजायः। स्थाययोति मंगयोगः पशि जातोऽपिचारिक गृहकलादिमयोगी भुवि जा धन्यास पुग्योदोके यो दारसुनसाट्समम् । विनय क्षणिकं नित्यं मंश्रयेपिलिन नारद उवाच। म्मरणं फरणीयम्मेदासोऽहंत्यत्पदाश्रयः । सन्देशपायो मामिन्युक्या स्थगृदंगा णुराजन्यथा तेन मित्रेण विमलस्य तु । मोक्षणं राक्षसीनां तु विहितं पविगन्ध ग्रजन्स प्रामणमाप्तस्तं देशं जलपार्जितम् । यत्र तापापविप्लुटा राक्षम्यानपाल अथ तापविगच्छन्तं दूराष्ट्रवाद्विजोत्तमम् । सुजलामग्रहस्तं मिस्त्यिति वभार्षि क्षस्यऊयुः। आयातिपधिकः कश्चिजलपात्रं करेदधन् । अम्माकंभुत्तूयोः शान्तिर्मनागभिविष्यति एनं सम्मक्षयिष्याम: पास्यामोऽस्य करे स्थितम् । पात्रं जलं वयं तृष्णावधार्ताः शतवर्पतः ॥ १३॥ नारद उवाच। काचिदात्यहं पूर्वमस्योष्णं फालवण्डरुम् । भक्षयित्वा ततो रक्तं पीत्वा यास्यामि जीवितम् ॥ १५॥ अन्याप्राह कियद्यं विद्यतेऽस्यगजानने । मम ध्यानानना अन्या घे रथचकाया श्रूयतां वचनं मम । करिष्येकुण्डलमह फेनाऽन्त्ररम्य मैग्वदाम् अन्याउवददहं दन्तैरेकनः श्यामलीरतः। रमे योऽशभितशाला नविशारद ! १७ इत्युक्या हा मिथः सस्तितिप्रतियः । विकृताम्या ललनिहाप्रयोनेकमहामुना मनायाग्नु पानायाऽपिनहश्यते ·अशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * राक्षसीनातीर्थजलेनस्वर्गप्राप्निवर्णनम् * भवतीभिरहं पृष्टो यतदाख्यानमेव मे । दृष्ट्वा वो दुर्दशामेतां कृपा मे जापते हृदि । उच्यना कि फरोभ्यद्यभवतीनांवशोह्यहम् । शानं भवतुयुष्माकमितिता.सिपिचेऽम्भसा नास्तजलामिमर्शात्तु सर्वेषांजन्मकर्मणाम् । संस्मृत्यतत्यजुश्चैव राक्षस देहमुल्यणम् आसाद्य देवतादेहं विमानशतमागतम् ! आरहाऽप्सरसो भूत्या ताः प्रणेमुढिजन्मने ।। ऊचुश्च भो द्विजश्रेष्ठ द्वारकाजलसंगमात् । राक्षसत्वाद्वयं मुक्ता गच्छामस्ज़िदशालयम् इन्द्रप्रस्थान्तरावर्तिन्येपा या द्वारका द्विज !! नात. परतरं लोकेऽन्यतीर्थमविल्दार्थदम् नारद उवाच। इत्युक्त्वा ता. समारूढा विमानेपु महीपते । जग्मुः प्राची दिशतेनदत्ताजावहिजामना यमुनानीरवर्तिन्या द्वारकाया महीपते । शृण्वन्माहात्म्यमेनस्या नर. पापैः प्रमुच्यते।। वेदशानां ब्राह्मणाना शतस्येच्छासुभोजनात् । यत्फलं श्रवणादेतन्महिमम्तन्मजायते।। गोविन्दाराधने सम्यग्यथा वै सौग्यमिन्द्रिये । माहात्म्यश्रवणादस्या द्वारकायास्तथा भूप!॥६५॥ सूपेन्दुग्रहणे दानारसुवर्णपलविंशतः । यत्फलं ण्वनैनस्य माहात्म्य नदयाप्यते ।। विमलस्य सुनप्रानि श्रुत्वा सुतइहाऽऽप्यते । तत्सख्युभक्तिन्याभव लभ्यतेभक्तिरुनमा राक्षसीनां विमोक्षं यः शृणोति श्रद्धयान्वितः । स यातिताइवश्रेष्ठविमानेन सुरालयम् नृपवर महिमा ते पर्णितो ढारकायात्रिभुवनजनसंव्ये शक्रती स्थितायाः किमपरमतिपुष्यं वर्णयामि त्वदने कथय नहि विधेयः श्रेयसि म्ये विलम्यः इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दी- माहात्म्य द्वारकाख्यानं नामाष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः । २०८॥

·[E THE । गरिधिमालिन मारांना समागमम् । मानिगोमनासी विशाल पकम्मिम्मायमामे सुग्नानं एग्यारणोदये । पुनम्नामासमायानेमि गोमती नीय नन्समिधा पुण्यमसिकुण्डास्यमुत्तमम् । ष्णगङ्गाभवापूरकेशिकालीयता सत्र सम्पूज्य विश्वेशं पीत्वाऽहं सोदकं पुनः हरिद्वार महापुण्यमागम जाह्नवीत .. Garryगा गप्र नानादिक कर्म निगागः शतं मग मीम प्राप्नो राजधानीमुना गया पिशवाय पिनुमायमेवमा ममान मणिमणिका मानाचा शिप्रमुदितात्र प्राग पुनरागमम् । परशुरामाश्या साक्षायत्र प्रजापतिः ।। पत्रीयांनि सर्वाणि पसलिय म्यमायया। मनोदं मधुर्ग प्राप्ती यत्र विधान्तिमभयम् ॥ ४॥ यमुनाऽस्नि महापुण्यायन सर्वार्थदायिनी । उभयो क्लयोप्तम्या वनानिद्वादधि गजमानानि चर्य:समानार्थकराणि च । सन्ति तेषु मरः सात्या पीत्वा भूयो न जायते ॥४४॥ ततोऽहमागर्म पुण्यं हस्तिनापुरमुत्तमम् । यन्न श्रीपतिपादाब्जज्ञाता गडा नतो नारायणस्थानं हिमवभूमिसंस्थितम् । आगत्य माधयं दृष्ट्वा केदारमहमा सरिद्धा तत्र स्नात्वा पितृन्दैवान्पीन्सन्तर्य चाऽप्यहम् । समागतः कुरुक्षेत्रे यत्र माची सरस्वती॥४८॥ तन्नाऽप्यहं क्रियाः सर्वाः कृतवानियतेन्द्रियः । अर्चयित्यायपादाजधीपतःपुष्करम्मति चलितो मार्गमध्येतु विमलोनाममेसखा 1 मिलितो मां प्रजन्गेहमिन्द्रप्रस्थानु तीर्थत: नीतोऽहं तेन राक्षस्यः पुनस्तत्र द्विजन्मना । तीर्घोत्तम परावृत्य शक्प्रत्येऽखिलार्यदे तत्राऽस्ति द्वारका पुण्या निर्मिता विष्णुना स्वयम् । तत्राऽचलोफिनः साक्षाद्विष्णुर्याक्यान रूपतः ।। ५२ ॥ समाऽहं सबसनातीविष्णुमतिपलब्धये । दत्ता सा विष्णुना महांतस्मैवकृष्णमूर्तिना लहराणीन रूपं विलोक्तिम् । भनिनग्धातास्थानापमहंपुष्पारम्पति पप निशाचयों पदाम्यहम् ·७०५ नवाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मुकुन्दमात्राविलापवर्णनम् । सुप्वाप सुरतायासलयानो निशि निर्भयम् ॥ १२॥ सचण्डको निशीयेऽथ प्रविवेशतदालयम् । मुकुन्दस्य समाहतुहम्ये भूगदिवस्तु यत् उपकार्या बहिस्थं यत्तद्गृहीत्वाऽममगृहम् । स्वकीयं च पुनस्तस्य ब्राह्मणस्याऽविशद्गृहम् ॥१४॥ कपाटोत्पाटनार्थी तु रत्नेनमहताऽभवत् । लोहयन्त्रावरुद्धश्च स नोद्धादयितुं क्षनः ॥ आररोह तदा तम्य ब्राह्मणस्याऽविशद्गृहम् । प्रविश्यतद्गृहंकर कपाणपाणिनादधत् अमालिकां स पापिष्टो नापितस्तस्करक्रियः । तत्राऽपश्यत्प्रसुतीतीदम्पतीरतिविहलो जगाम च तयो' पार्ये हेमभूषाजिघृक्षया । शय्याया एकदेशस्थं गृहीत्या भूपणं यह इतु नदसतो एम्न प्रससार स नापितः । तस्करस्पर्शतो विप्रो जजागार भयातुर ॥ न किश्चिदूचे संमील्य नेत्रे तत्रय संस्थितः । यदा स तस्कर पापो गृहीत्वादेहभूषणम् चलित स तदा तेन दोभ्यामात्तो द्विजेन हि । पधादागत्यस्तिस्यसहमानेन संक्षयम् तेनाऽपि नृपारेण रुपाणेन हतो द्विजः । विदीर्णोदरमध्यस्तु तानमातरितीरयन् ॥ पदन्त किकिमित्येतत्पाश्य तस्याऽऽययुर्जनाः । ददृशुस्तं नि स्तान्त्रं रुधिरालिमयिनहम् ॥ २३ ॥ पमनुध मुकुन्देदं कर्म केनदृशं कृतम् । सोऽपि कृच्छ्रणमहता प्रोवाचेदंम्बयान्धवान मुकुन्द उचाचा ममैव परिपाकोऽयं पूर्वोपार्जितकर्मणाम् । न कश्चित्सुखदुःखम्यदानाकम्याऽपिदेहिन, धर्मोऽधर्मश्च तावेव तेषां मूलं पुरा कृती ॥२५॥ नारद उवाचा इत्युक्त्या सतुभूयस्या पीडयागादपीडितः । स्यान भूपर्ने प्राणापन्यता मुहदों तदा विलाप तदा तम्य माताद्विजसतीना !! निधायतच्छिरम्बाकुण्डलाभ्यामलदनम् मातोवाच । हा हताऽम्मित्यया धन्स.दशामन्त्यांवगच्छता । दिनर्धारियमणपधिमावलम्यिना यदई बन्दनान्टेपयोप्यं तब महामने ! मां मजयातिशोकाभ्धा तदिदं धलियनरम् ॥

·- नवाधिकद्विशततमोऽध्यायः अयोध्यामाहात्म्यप्रसङ्गं राजचौरनापितेनविप्रमुकन्दस्पतस्यगृहचौर्यमाचरता- वधकरणम् तन्मात्यध्यान्धवविलापकरणं तेभ्योवेदायनतपस्विना- दृश्यजगतीनिध्यात्यम्प्रतिपाद्यतत्वज्ञानप्रदानम् युधिष्ठिर उवाच । सौभरेकस्य तीर्थस्य माहात्म्यं नारदोमुनिः 1 वर्णयामासशिवये शवतीर्थगतस्य अतम्नु मम शुश्रूषा जायते मुनिपुङ्गव । शियिनारदसम्बादं हि पुण्यं गताय मे । सौभरिचाया धर्मगज शियी राजा भुत्या नारदयणितम् । द्वारकायास्नुमाहात्यंतमेयाऽन्छदार शिविरयाच। ग्रहादज मुरग्रेष्ठ ! श्रुतं माहात्म्यमुनमम् । इन्द्रप्रयतटम्याया द्वारकाया माना अयोध्यायो यदि मुने! फिशिवस्ति पवित्रकम् । यग्निं मम तहदि पिपासोन्यानोऽमृतम् ॥ ५॥ नारद उपाय। শনি দু মাসনুন। বিসাসযুকযুগান্য। ग्रहहा नापितोगमHTEL गतो वि | HATEREOगलायाrgarnu गाँ बदमागनदीतीरे पुरमा पनिवेशिता | narsinालिन रोनार महिन যাল নিয়ামানব না। থামান মালা নানুগ दुमदग्नी नियं पायापन्धियः । निया देवालये मिनिमाविrtia Ariनिवालामे प्रमोशनधि मंगुको प्रहरी मागोमinet. मा तामामानि ।

·नवाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * चेदायनद्वारापरमार्थतत्त्ववर्णनम् * नारद उवाच। इत्याकर्ण्य पब्रिाट्स वचनं चेटिकोदितम् । आरह्य हर्म्यमद्राक्षीदात्मान्तेवासिनमृतम् तदन्तिके समालोक्य यन्धूनाक्रन्दनो भृशम् । उद्धरिष्यन्निदंधीर शोकान्धेस्तानुयाचह वेदायन उवाच। देहमुद्दिश्य याऽऽत्मानं शोकोऽयंक्रियतेत्यया । मानः कथयसत्यमेनोमयोयुज्यतेहिसः देहोऽयं भूतसंघात प्रारब्ध समुपार्जितः । नेषु क्षीणेषु भूतानां पृथक्त्यमुपजायते ॥ यदेकीभवनं तेषां कर्मभिर्जन्म तनणाम् । तभाशे तत्पृथक्त्वं च तदेव मरणं स्मृतम् ऐक्यं पृथक्त्वं भूतानां कमांधीने यतो युधः । अतो देईन कर्तव्यः शोकः परवी जड़े अनाद्यविद्यया जीचे दृष्ट मरणजन्मनी । देहम्याऽऽत्मन्ययुद्धया मन्यते नहि तत्र ते शनिवृत्तौ सतद्ब्रह्म यच्छुद्धं रूपयर्जितम् । सप्रकाशं जगहेतु इत्यनीतं गुणोजितम् नित्यं विभानमानन्दम्बमासाभासयजगत् । न जिहालेदितयशुनपश्यति णोति ना! श्रुतिजिननि न घाणं नवयम्पृशति फहिचित । अतीतमिन्द्रियेभ्यस्तत्म्यप्रकाशकमात्मदक् ॥ ५ ॥ प्रविषयं मनो दूरं युद्धरपि न गोवरम् । सम्याऽयताररूपाणि शुद्धसत्त्वानि देयताः । सेवन्ते तम जानन्ति रूपं यत्सदसत्परम् । एवं स्वरूपमात्मायस्नं समुद्दिश्यक कुधीः फोधं कुर्याद्यतस्तम्य नोत्पत्तिय संक्षयः ॥ ५॥ इति श्रीपाये महापुराणे पञ्चपश्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे सण्डे फालिन्दी. माहाल्ये नवाधिकाद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०६।

·No text on this page.

·दशाधिकदिशततमोऽध्यायः ] * वेदायनसुरत्यप्राप्तमुकुन्दयोर्वा वर्णनम् * दृष्ट्वा गुर्वनुजी सुमी शनैः प्रायोधयत्तदा । उपाव च नमस्कृत्य गुरुं दिव्याकृतिर्नुप !n मुकुन्द उवाच। वेदायन गुरो तुभ्यंनम आशीस्तयाऽनुज !! प्रसादाद्वा ममाऽस्थीनितीर्थेऽपातितानि अपमृत्युमहं गत्वा निरयं प्राप्य तत्फलम् । एतत्तीर्थप्रसादेन देवी लब्धा मया गतिः त्वां गुरुं तीर्थभूतं तु ममम्कर्तुमिहाऽऽगतः । अहं गच्छविमानेनदिव्येन त्रिदशालयम् नमस्कृती भवानेतत्तीर्थ चाऽयं सहोदरः । दृष्टी मामनुजानीहि यामि स्वर्ग सुखोदयम् नारद उवाच। श्रुत्वैवं वचनं तस्य मुकुन्दस्य गुरुत्तदा । घेदायनो विमानस्थं तमूचे गतविम्मयः । घेदायन उवाच । मुकुन्दाऽऽख्याहि मे सत्यं लब्ध्या यन्मरणं भवान् । कस्मिलोके गतस्तात ! यतो याल्यधुना दिवम् ।।२१ ॥ कि वृत्तं तत्र ते तात तभ्य लोकस्यकोऽधिपः । कीदृशीचप्रजाकोट्टाधर्मम्ताऽखिलंघद्र मुकुन्द उपाय। कथयामि गुरो तुम्प यद्वनं मरणादनु । तीर्थस्याऽभ्य प्रसादेन म्मृतिम ज्ञायतेऽधुना यदाऽऽहं तेन निहतधण्डकेन दुरात्मना । नापितेन तदाऽऽजग्मुर्यमभृत्याः मुदारुणाः पिलाक्षा रक्तशाश्च श्यामदेहनाधराः । धामनादीर्घचरणा हम्पनासाश्च इन्तुरा ।। नीयता नीयनामेष धर्मराजस्य शासनात् । पुरी संयमनीमेवमूचिरे ते परस्परम् ।। इत्युक्त्या यातनादेहे मां निवेश्य महायम । नियध्यदारणः पारीजनोहस्य मुद्गरेर तैरहं नीयमानम्तु मार्गेपत्तनवालुके । भग्दं भृशदुःखार्तम्ताडितोऽहं पुनश्च ते॥ प्रोयुश्च ते ध्रुयं सत्या निर्भस्यति स मां बहु ॥ २८॥ यमनाऊः। स्पया लुमो गुस्माद्वदना ग्रह निधनम् । किं करोषियमस्याऽदष्टयंदारमुखम् तम्य पापस्य भोक्तव्यं दारुणम्यफलं त्यया । सेनैव पाप्मनापापिटपमृत्यु गतोमपान् इन्पुरुषा मा मुहन पहुयोजनसंस्थिताम् । पुरी संयमनी निन्युयंत्र राजा स्वयंयमः ।

·No text on this page.

·-- दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] मुकुन्दद्वारास्वर्गतिप्राप्तिकारणवर्णनम् * विडालास्याः पिट्नुकेश्यो भामिन्यो दीर्घपत्कराः ॥४८॥ तीर्थस्याऽस्य प्रसादेन निष्पापोऽहंयदाऽभवम् । तदामयाप्रजाशदिव्यरूपा यमालये सर्वास्ताः सत्यवादिन्यो विनयाचारसशिताः। दिव्याभरणधारिण्यो दिव्याम्परविभूषिताः ॥ ५० ॥ इत्येतत्कथितं तात यत्पृष्टोऽहं त्वयाऽनय !! अनुजानीहि मां गन्तुममरेशपुरी प्रति ॥ नारद उवाया इत्याकम संन्यासी स्वशिष्योतंववम्तदा । भूय.पप्रच्छधर्मात्मामुकुन्दंतद्विजप घेदायन व्याया याल्यावधि गुरम्ने मत्तोऽधीनं त्वयाऽखिलम् । शब्दशास्त्रसमेतश्ववेदस्तु सपदकम. विहिता मम शुश्रूषा माधेन भवनोनमा। त्वयि सन्ति सतांसाधोगुणाः शमदमादयः गुरुलोपकतं पापं फर्य ते समजायत । एतदाख्याहि मे तात यया जानामि तत्त्वतः ॥ मुकुन्द उवाच। जामोपीतकन्यानां दातारो निगमस्य च । यज्ञोपीनदातुध नानामा रातो मया ग्वधूश्वशुरयो सेवा भृत्येनेव हता मया तवाऽपि शाखदातुच नानाभः कृतो मया पुरोधा या फुलाधार्यों येदवाङ्गपारगः । तस्याऽपराद्ध किश्चिन्मे व त्वं श्रीतुमर्हसि यद्यस्माकं कुरे पुत्रो जायने धर्मकोविदः । तदा पुरोधसे धेनुमेकांपातम्यदक्षिणाम् दत्सा मंजिनालमितिवंशम्यन स्थिति । पुरा ममेयपुत्र तु जातमात्रे शुभेऽहनि । कुलनिया मया ताता न भूता मूत्युदिना | तम्याधाकरणेनेय गुरुन्टोपकरोऽभवम् । निवेदितमिदं सर्य गुरुलोपायथा मम । पापमासीदनुना मे देहि यामि मुरालयम् ॥ घेदापन उवाच। इन्द्रसम्यान्तरायलिन्ये याकोशला शुभा। स्मृतिरम्या प्रसादेत हसते पूर्वजन्मनस केनपुण्येनतीऽस्मिनस्थीनिपतितानिनोमुन्दाऽऽत्याहिवतस्यस्मृतिरम्निताऽनय मुकुन्द उवान। एफस्नु ब्राह्मण शिसाय मदएहमागतः । सम्मस्थानं मरादत भोजनंवययाविधि ·[उचरम भो.सभ्यामामकींवाचण्वन्तुमुसमाहिताः । यदाऽहंग्रह्मणाद्यस्मिन्नधिकारनिवेशित ०१० पामपुराणम् प्रणम्य धर्मराज ते म्यापयित्वा तु मां पुर। मानीतोऽयं द्विजः पाप इति माते न्यवेदयन् ॥ ३२॥ हमा मां धर्मराजोऽय प्रोवाच म्पसमासदः ॥ ३३ ॥ यम उघाचा तदा मामित्युवाचाऽसौ ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३४ ॥ ब्रह्मोवाच । मधर्मिणां नराणां त्वं शास्तासंयमनीपतिः । यथापराधमाघस्य दण्डचण्डकरान्मत्र पियोरपोषको यस्तु समर्थों गुरुधुक्तु यः । पती महापातकिनी निपायोनिरये सर्वेषु यायद्वाणां प्रत्येकमयुतं भवेत् । एतयोर्न त्यया कार्या दया जातु कनुष्य यम उवाच। इत्यहं ब्राह्मणोवाफ्यात्स्यगुरुदुहिमानवे । न करोमि क्रिया सम्यास्तथा पित्रोरपा ब्राह्मणोऽयं गुरुद्रोहीतदोहादपमृत्युताम् । प्राप्तो मच्छासनाभृत्यैरानीतोदर्शनाद भो भृत्यापथमघोरेरौरववत्सरायुते । पात्यतां च पुनस्तस्मानिःसार्यान्यत्रपात्यत तावन्तमेव कालं वै पापोऽयं गुस्लोपकः । नरकेविति सर्गेषु यथाकालं स्थितं दु मुकुन्द उवारा वेदायनगुरोस्वामिन्भृत्यास्तेयमशासनात् । मीत्यामांरीरघोरेपाशैर्यध्यान्यपातय सवाऽहं तां व्ययां गुपी लम्यवानतिदारुणाम् ।

·साभिकद्विशततमोऽध्यायः] हत्याभियोगेवण्डनापितयन्धनवर्णनम् * ७१३ नागराऊचुः। न हतो राजन्मुकुन्दो ब्राह्मणोत्तमः। नीतं च तदनंभूरि यधुक्तं नविधीयताम् त्वमम्माकं प्रजानां हि रक्षक शासकोऽसताम् ॥ ४॥ नारद उवाच। ये स भूपालो मन्त्रिणंपायवर्तिनम् । उयाच कोपरनामाकिमेभिकथ्यनेणु निय तं पापं नोचेवांघानमाम्यहम् । उतिष्टोत्तिष्ट पापिष्ठ साधनाशंविधीयनाम् न्ते विषये यम्य प्रजादम्युमिग्न्यः । स मृपो नरक यानि तेभ्यनाश्चेनगन्नति नारद उवाच येनि भयो रानः सचिव स शिये नप!! घेगेन हयमाएहा पदानिशनमंयुनः । गृहे मुकुन्दम्य सम्य पन्धनपच्न । मुसुन्दा फेन निहन सत्यं न ममाऽनन । पानिहनिष्यामि शासनानुभूपतेरहम नारद उपाया धुत्यति मन्त्रिणो पापं प्रत्यूचर्षित्रयान्धयः ॥ १०॥ पियाऊनः। न हलो मन्धिमुनी नातिन दिदिपलायमानम्य सम्योगी पान पराग याया मुादम्पप मोरहा। कि कुम्नेनरेनविनाशामसागर. नारद उपाय। राण्यं ययम्लेरो यन्यूनो प्राय दिममन्त्री नम्प पागम्यनापितम्यांगों गती मरसा नरमपनाविगपतिभिः पनिभिः मानावानंद पातु नासा प्यारपासणान् । नया वापयामागुम्नंपागारिनामम् किमिदेव मंजग उन्मानगम्यमायापम भाषिकः पाम्नायनंदु: मम्माम्न निमगाराम् । भयोमुगः पयपि : पिया बसविसम्मतिमि निभायानिनियांवाचननिन् ·७१२ * * पाम्पुराणम् [६ उत्तम सोऽपिभुक्या यया काम मुष्यापरायने शुमे । निशीथेतस्यसङ्गिज्वरोऽमूहतिद नेन पीडितसर्याडो निद्रालेभे न स द्विजः । प्रभात एव तत्याज प्राणान्मृत्याधुप तस्य दादादिकर्माणि विहितानि मा गुरो!। तदस्थीनि च गङ्गायां पातितानि विधानतः ॥ ६॥ नेनपुण्येन मेऽस्थीनि पतितानि शिवा । तोऽस्मिन्कोशलेनानि ब्रह्मदेवविनि नारद उवाच। स्वचरितमितिराजन्स द्विजःप्रोच्य सद्यः सुरसुमगशरीरोद्यायोयाना इदमकथि मया ते तस्करात्याप्यमृत्यु ध्यलमत दियमेततीर्थराजप्रसा इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालि माहात्म्ये मुकुन्दोपाख्यानं नाम दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२१॥ एकादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः पौराणामनुरोधनराजामुकुन्दहत्यापराधेचण्डनापितस्यशिरःकनायचन्द्रभागा मर्यादावहिःसचिवायाऽऽक्षाकरणंपापिनोऽस्पमर्पगतिवर्णनं कम्पचिद्- प्रामणस्यम्बपियोरस्म्नांमपायांमर्पस्यप्रदेश:पशादयो. ध्यायांतीर्थयाधिभिःस्थयटिकाप्रहारणमर्पमारणं- तीर्थमरणात्यापस्यास्पस्वर्गतिवर्णनम् नारद उपाय। शिव तयपुर मुकुन्दात्यानमुमममा कपिर्त यकस्यापि नापिलायाप्यो पम्मिन्दिने मुकुन्दम्नु पालनानेनपानियोलतानमा भुर

·एकादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * ब्राह्मणपित्री:स्वर्गतिप्राप्तिवर्णनम् * ७१५
निश्चकामद्विस्तस्मादुत्क्षेप्यसुशलाकिकाम् । तं निःसृतं समालोक्पसर्ग सर्पइतिक्रुध
त्र्याहरन्तो जनाः सर्वे लोटहस्ताः समभ्ययुः । यावत्पलायते सर्पस्तावदेकेन धातिन
तत्याज स नदा प्राणान्पश्यतातीर्थगामिनाम् । त्यक्त्वाभुजगदेहसदेवत्वंप्राप दुर्लभा=
दिव्यं विमानमारा प्रोवाचेदं जनानिह ॥४०॥
सर्प उपाय।
भो दाक्षिणात्यागुत व्राह्मणा पवनं मम । पुरा चण्डकनामाऽहनापितोब्रह्महाउधम
ब्रह्महत्याप्रदोषेण सर्प भासं मरम्थले । भुक्त्वा नरकदुःयानि धर्माणां लक्षपश्चकम
अतीत सर्पयोनी मे वांणामयुनद्रयम् । तीर्थस्याऽस्य प्रसादेन प्राप्तं देवत्वमुत्तमम्।
तम्मादिदं न ये त्याज्यं तीर्थवैकोशलाभिधम् । सर्वार्थदंयतीनाक प्राप्त पापीयसामय
नारद उवाच ।
एचं समापितः पापो योनि प्राप्य विनिन्दिताम् ।
जगाम यो विमानम्थस्तीर्थस्याऽम्य प्रसादतः ॥ ४५ ॥
ते दाक्षिणात्या सनयो भूत्वा तत्रवतीर्थो । अपुर्गोविन्दपादाजमानसा दृश्यभये
माहात्म्यस्थतार्थम्यद्दष्टासत्राह्मणोत्तमः । तीर्थेऽप्रजातषिद्ध पित्रोरस्थीनिसोऽक्षिप-
पतितेप्यस्थिरखण्डेषु पितरो नस्यतत्क्षणान् । विमानवरमारूदी दिव्या तत्र समागत
ऊचनुश्च स्वतनयं शृण्यानेषु जनेषु च । यस जीव चिरलोके धनधान्यसुधी भव
आवयोमुक्तिदानाच मुकियास्यसिनोपा । गङ्गायोपिण्डदानेनयत्फलंग्यात्सुतस्य
पितृणां या गतिश्चाऽत्र द्वयं स्यादस्थिपाततः ॥ ५० ॥
इति श्रीपाशे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्सादस्यांसंहितायां उत्सरे खण्डे कालिन्दीमाहात्म
चण्डकोपाख्यान नामकादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२१५ ॥

·भानीमा प्रबहागन गायनानिमामि मामिनामा तमगेन्यान् आममणिपाणु व गर्न ममा मरिरायुमंगन्द्रमागावनिर्मल पजति त्रप्राणभनमसुगम्यम् । अरपनहलन्यापापात्मारायनानि भयपनाग्नंगमुभीय चन्द्रमागापोटे योजनइयभूमागं चिरिदुम्नम्य मम्नम्। । उदाना युगाम पोगा या मिरफादारणानी प्रहहा यानु माविग्न माग्द उयाग। एल्युगम्नंग चे गगास गन्मत्रिसप्तमः । मायाप्रेग्यामास हन्तुं तं भूपशासना स पापी मारयदेशे सोऽभूकालायिप्रदः । धयकोटरमध्यम्पा विज्यालाकरानन । स शुष्को धयक्षस्तु तम्य फरकारयहिना । तथा तपनतापेन सरसोऽपि यया हद गमनात्तम्य पापम्य सर्वतो वृक्षमूगरम् । उच्छिद्य तृणजातादिजातं पश्यहितं तदा । तत्र जानु समायातः सार्यो दक्षिणदेशतः । नारायणाश्रमं गच्छन्यदर्यास्यं शिरेन तको प्राहाणः कश्चित्सार्य समीलितः पथि। निश्छिद्रां काष्ठमञ्जूषां पितृमानस्थिसंयुनान् ॥ २६ ॥ स्कन्धेन धारयन्याति तानि पातयितुं नृप । गङ्गाम्भसि महाभाग.पापिनामपिकाम सोऽप्यागतस्तत्र धने यत्राऽस्ति स भुजङ्गमः। विविक्त क्षिप्य मञ्जूपां शलाकालोहनिर्मिताम् ॥ ३१ ॥ अथाऽऽगत्य भुजङ्गोऽसौ शलाकां फणयाऽघटत् । किश्चिदुद्घाटितायां स मञ्जूपायां समाविशत् ॥ ३२ ॥ पुन शलाकास्वस्थानमागताऽयसकुण्डली। तत्रैवतस्थौनिश्चेष्टोमञ्जूषायांविषोल्या अथ प्रभाते सर्वतेचेलुःस्थानात्ततो नृप । ब्राह्मणासोऽपिमञ्जूषांकम्पलेन समावृता कृत्याशिरसिराजेन्द्रचचाल्पतिजाइवीम् । कतिभिर्षासरसा सम्प्राप्तस्तीर्थगामिना इहैय कोशलायां ये पुनीतायां महीपते !! अथ शीतातुरो विप्रः कम्पल घोघाटय मञ्जूषावरणं राजस्ताऽयोध्यात शुभे । सोऽपिसों निराहारोलम्ध्यामारतभोजन ·धिकद्विशततमोऽध्यायः ] ब्राह्मणम्यायोध्याविषयेविष्णुनासम्बादवर्णनम् ११७ मातस्याऽत्र दिया प्राप्ति तस्याऽमृतसंस्थितिः ॥ १५॥ नारद उपाचा जिन्नाकर्ण्य विनोऽसौ द्विजरुपभृतो हरेः पाक्यं प्रोवाचवित्राय श्रेष्ठं पदरिकाश्रमम् वित्र उवाच । मोमो विश्वर ! श्रद्धा तय थाक्येन जायने । मम ध्रुतवनः पूर्वमल्पग्रामस्य वैभवम् । न्द्रप्रस्थमिदं तीयं न कदाचिन्मया श्रुतम् । युतस्तु कोशला वृद्धापतदन्तरपनिनी । यत्रनारायण साक्षान्मुक्ता यत्रययोगिनः । मुक्तता तमाश्रमंपुण्यं तिष्टाम्पऽत्र कडिज यथागत्यम्वयं विष्णुरित्युन्यामा निवाग्येन् । घदयांधाधिक क्षेत्रमिन्द्रप्रस्थमिदंडिज तदान प्रतिष्यामि चालितोऽपितमाश्रमम् । मुक्तिकाम. म्वसाटनानान्यथा स्थितिरत्रमे नारद उवाच। इत्युनो तेन विप्रेण प्रादुगसीचतुर्भुजः । विहाय पारनं मां दिश्यपधगे दक्षिा उयाय च महाभागं तं द्विजं मोक्षमामुकम् ॥ २२ ॥ विष्णुरुयान। इन्द्रमस्यमिदं विप्र : सर्वतीर्थोनमीत्तमम् । ब्रह्मयिय सर्येषु शम्भुर्गवा नदायिय। हिमवानिय शैलेषु पक्षिश्यि पक्षि। विरोषु यथाशमी प्णयप्यिय नारद नजम्यिषु यथा पक्षीगम्धिरिषयाऽधिपु । यया यर्गेषु भूदेयः गरिप्यिापितामहः विष्णोर्यधावतारेषु कौशल्यानितो परः । तया समम्नतीषु शरणम्पमिदं याम् ॥ निष्कामोवासकामो या यारितीचित्रमा समानामा परदातामेरी दरम्यानतरगतो त्यया यो पानियोगलाम् । समी फलमपानोति मत्तो परदादपान् । २८॥ नारद उवान। पर्य निशम्य तयारमा पमुननम् । प्रपिपन्य ग्माया तम्यामेयाममद्धितः मायानपि विचारमा सपन्नई दिनुः नित्यमुदिन्यनं विमेन माशेन पूजितः । नागपसमिसाबाशगरा नगधिर।

·(मर पोशापो दिनत्रयम् । उपिया म्यांमायाचिन्नम्नायभवन पियुधः कांगता गनियमानुपायाने फायिष्यामि तत्तेऽहं ध्रपणोत्मुकतम बादशाधिकमिशनतमोऽध्यायः इन्द्रमायायकांगलामाहाम्पपर्णनम् नारद उवाच गुगा न वि पि पिणी । विमानयग्मा गती हरिपुर प्रति गयो पुत्रम्नु ने दाक्षिणात्या पटयानम्यामपुममयः । ममर्यार्थप्रदायिन्यां कांशलायां विषमता আমিইলা গরু খামাযীলা। মােয্য বিনাবালিঘরি पृशमाह्मणम्पेण प्रोन चैति द्विज प्रति ॥५॥ वृद्धवाह्मण उवाच। क यासि प्राह्मश्रेष्ठ त्यपत्येमा कोशलांशुभाम् । इन्दप्रस्यमिदतीर्थसर्वतीर्थी तमं दिन कोशलाराम पुत्रेय मुक्तिदा विष्णुवलमा । या यासि विहायनानिष्कामपददायिनी न सिद्धिविना न विष्णुस्ने च पराङ्मुखः । मुनिः चेदिच्छसे विध! तीर्थ न्यासं प्रगृहाच ॥ ८॥ यस्ययस्येच्छया नासितं तंघर्ग प्रदास्यति । तवद्दष्टिपणे विप्र सर्पोऽपि सुरतामगार अस्याःप्रसादतोमुक्तीम्बर्गस्थाविप्रदम्पनी मंजातप्रत्ययोऽपित्वमेतन्माहात्म्यदर्शनात् लब्ध्याभाग्योदयेनापिकथमेनोविमुञ्चसिा यथाकश्चित्तपातोऽपिलध्याप्यमृतवारिधिम तं त्यक्त्या यानि पट्टाम्भस्तद्वत्वं मूद ! दृश्यसे। यथा चिन्तामणि फश्चित्कृपे क्षिपति मोहिनः ॥ १२ ॥ हस्तम्य या गतिस्तम्य दृश्यते सा गतिस्त आराध्य विष्णुं विश्वेश यथा फभित्पुमान्कुधीः ।। १३ ॥ गोलितगातानि शाहिकोशलामेना त्यत्वासार्थदायिनीम - ·द्वादशाधिकद्विशलतमोऽध्यायः ] * भगवताकोशलामाहात्म्यवर्णनम् * नारद उवाया एपन्तःस्नूयमानः स प्रमुनिजपदोन्मुखः । उवाच तान्दाक्षिणात्यान्मेवगम्भीरयागिरा श्रीभगवानुवाय। भोभो द्विजाभवन्तोऽस्याः कोशलायाः प्रसादतः। सारूप्यमपि में प्राप्ता दासमा य याम्यय ॥ ४६॥ अद्याभूति में विधास्तीर्थमेतदनुत्तमम् । दक्षिणाकोशलेत्युच्च ना प्यानं भविष्यति यत्र दाशरथी भूत्या निहनिप्यामि रायणम् । सा कथ्यते मुनिपरैः सत्ताकोशला। विपनो भानवान्यस्यां धैकुण्ठमधिरोहति । विनाऽपिनासेयोऽस्यां सोऽपि स्यगं च गच्छति ॥ ४६॥ मां ततो दशगुणामाहुदक्षिणकोशलाम् । एकादशगुणामेके सम्यगामनीश्वराः॥५० इयानेय विशेषोऽस्तिनस्या अस्यामतिर्मम । तम्यां मृतं नयन्त्येतेयफण्टमामकागणाः अस्यो मृतं म्ययमहमनन्यपरमानसम् । भारोप्य गर दत्त्वा सारुष्य प्रापयामि। नारद उवाच इत्युक्या सान्द्विजान्विष्णुनीत्या कुपटममगा। मदिमानं स्तुपनत्य म्पपं तीर्थस्य भूपने : एनसे सर्पमानानं फार नगीपनायेनेयं कथ्यते वितरिह दक्षिणकोशला पनिमालकुलदला ण्यतो मानपानां फमदनम्न मानो यान्टिना मृपय महिमा है पर्णितः कोरादाया मधुएनमपतंरण्यतम्ने पदामि। इतिureraमहापुराणे पश्चरचारासाइम्प मंहितागं उसरे पकालिन्दीमाहात्म्य कोशलामहिमरने माम मादशाधिशमोऽध्यायः ·1 उत्तर तेऽपिश्रुत्वामहाभागा दाक्षिणात्या द्विजातयः । तस्यामनशनं कृत्वा तत्यपार ः तय गरुडारूढः श्रीविष्णुः समुपागतः। विमानास्यगणः साद्धं तावद्विदसिमावर ते तं दृष्ट्वा समायान्तं विमानगणसंयुतम् । यपुपा दिव्यरूपेण दण्डवत्पनिता भुवि। तुएयुश्च द्विजाः सर्वे दिव्यज्ञानयपुर्द्धराः । तं दिव्यरूपिणं देवं देववन्द्यपदाम्बुजम् । पाद्मपुराणम् कथयामास तवृत्तं सर्व सर्वान्स्यसदिनः ॥ ३१ ॥ . ब्राह्मणाऊचुः। नमस्तेऽतसीपुष्पसङ्काशभासं तनुं बिभ्रत्पीतयासो वृताय । लसत्कुण्डलपोतनानोपलाय श्रुतौ चञ्चलाव्यापिनीलाम्युदाय ॥ ३ ॥ भक्तिस्त्वदीया किल फल्पवल्ली समाश्रिता यच्छति वित्तपाश्चितम् । यथा तथपा तय फोशला विभो ! जनरुभे ते कृपया तयाऽऽप्यने ॥ ३५ चन्दामहे ते चरणारविन्दं पृन्दारफैर्वन्दितमीश्यराद्यः । विचिन्त्यमान इदि योगिन्दैः कन्द परानन्दभुषो विमुक्तः ॥ ३८ ॥ प्राप्ताः फामं धीपते! त्वत्स्वरूपं धीवत्साद्यर्लक्षितं चारविहः । घान्छामस्ते दासभावं तथापि प्राप्त सर्यंगहतं नारदाः ॥ ३६॥ यसोण्यं ते दासमायं गताना तन्नो लयायक्षसोऽन्तर्यसत्याः । सज्ञानाति धीपते ! श्रीमहेशो मान्यो लोके येन तथानुभूतम् ॥ ४ ॥ मध्येऽम्माकं श्रीपत सेयकाना नीरागाणामप्यसी माननीयः । भामा ने भारताचा मुनीशास्रषद्मासोपना ग ४॥ कार्म प्रहमानगदमानोऽन्तरामा ग्यदाये मो तुशिमायाति सम्मुः। पारम्पार त्वगुमानाप्रदीर्नु मृत्यायुध्यम्रपागे भावगुणः ॥ ४२ ॥ दाम्य यन्नामान मोमयसम्मपनि। तदीपा मोहासाम प्राप्यतोहायकीयम् ॥४॥ परियो alert मोचन शाः ।

·गधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मृतदरिदब्राह्मणपल्यसखीनांसान्त्वनम् * ७२१ अनुयास्यामि भारमित्युवाच मृषा पचः ॥ १५ ॥ क्षिताःसख्यः स्वकीयास्तांसमीपगाः । निवारयामासुरिति कथयित्वामहीपने सख्यऊचुः। शि: किमर्थ ते क्रियतेऽनर्थ ईदृशः । यत्सुवर्णनिभं कायं त्वं नाशयितुमुद्यता किसुखं दृष्टममुष्याऽव्यवसायिनः । दखिस्याऽसमर्थस्य सखि स्वोदरपूरिणः सुनंयालं त्वतेकोऽस्य पालकः । मरिष्यामो वयं सर्वा मृतायांत्वयिसुन्दरिः विक्षस्य समुत्तिष्ट घरानने ! । जीयादयं तर मुतो यस्ले भाविसुखप्रदः ॥२०॥ वाञ्छन्ति वान्धवाः सर्वे त्वदीयास्तव जीवितम् । उत्तिष्ठ निजबन्धूनां कुरु चित्तसमीहितम् ॥ २ ॥ तव रागेण पयस्याः सकलाः सति । निजवाक्यप्रदानेन धारयेताःमुदुःखिताः नारद उवाच। पर्यवयस्तासोदुधा साधर्मविश्रुतम् । उनमग्य मुग्वं ग्राहनावयन्तीस्थयान्धमान, सख्युवाच । वर्यद्वयो धम्यंम्रो जानेमृतंननु । तथाऽपिस्थपतिः स्त्रीमिर्मान्योलोकद्वयादा मया चाक्यं धर्मशास्त्रसमन्वितम् । तद्वचः श्रूयतां सख्यो युक्तं चेदयुमोदना निधनमापनं पतिमन्चेति तत्परा। पापाऽपि सहतेनैव स्वर्ग घसतिसा चिरम् पतिने हातव्यो निधनो रोगवानपि । जीवन्मृतोऽनुगन्तव्याश्रुतिरेपा सनातनी विचिन्त्येति स्वमनसि सख्योऽन्वेमि स्वकं पतिम् । पतिप्यते स्यमाग्येन फरियेऽहं किमान्य ॥२८॥ नारद उवाच। स्तास्तयासख्योदुपादुएमतिपदाः । अयुस्तां धर्मवाक्येन समम्तजनमोहिनीम् सस्यऊचुः। हिनः सुभू-पश्चादन्वेहि पलभे :। समस्तास्ववियोग न वयं सोढुं क्षमामहे अम्मोस्तव विनिमत्या अनुयारत्या सकं पतिम् ।

·या विश्रान्तिनामेदं तीये त्रिभुवनोत्तमम् । विपिदा मुत्तिदं पुंसांपावनंसाधुसे. कालिन्द्या एव कृलेतु द्वितीयंहारिणाहतम् । तीथं विधान्तिसञ्चन्तुयत्रकंसोनिपा प्रयोदशाधिकदिशततमोऽध्यायः कुशलम्राह्मणपनीदुराचारनान्तवर्णनपुर:मरं मधुवनीर्यमाहात्म्य नत्र च गांधायोनिमापनायास्तम्या:स्वपुत्रणसमुदारवर्णनम् नारद उयाचा एतन्मधुयनं तात शिये परमपायनम् । देवराजाय तुष्टेन स्थापिता विष्णुना पुरी नित्यं पसति विश्वात्मा विष्णुः श्रीकोलम्पधृक् । अत्र तीर्थोत्तमे पुण्ये नृपःविधान्तिसम्मके ॥३॥ बहुभिर्जन्मभिर्येन विष्णुराराधितः सदा । मरणं तम्य तीर्थेऽस्मिज्ञायते किलभूपरे न एतद्द्वयं समं राजन्गुणैकुण्ठदातृभिः । भाग्योदयेन केनाऽपि लभ्यते सकलाटम अथ तीर्थस्य माहात्म्यं कथयामि तवाऽग्रतः। यच्छ्रुत्वा सर्वतीर्थेषु मजनालप्स्यसे फलम् ॥ ७॥ हिमाचलोपत्यकायां किरातनगरे शुभे । ब्राह्मणो नाम कुशलो राजन्नासीहरिद्रव तस्य पत्नी दुराचारा दुराचारनरे रता । कर्मणा मोहयामास पति सा यन्धकी पतिस्तया मोहितन्तु न निवारयितुं क्षमः । तदाशातत्परो दीन कयक्रीतावाऽभवत लोकाउपहसन्तिम्म तं द्विजंकुलटापतिम् । उपहासभयात्सोऽपिनिर्ययोन गृहात्कु महार्हाणि दुकलानिभूपणानि च सा दधौ । जारर्दत्तानिदुष्टात्माहसिताऽपि वस्त्रं पुरातनं जीर्णमुत्तीर्ण यच्छरीग्त । अवज्ञापूर्वकं दुष्टर स्यमय एवं तया कुलटया सोऽवज्ञातः म्यकः पतिः। नितान्तं दुःखमापनो विरं जाध्या मृतो निशि ॥ १४ ॥ सा भीता राजतः पापा हानयात्स्यरिणी सदा ।

·त्रयोदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मुनिपुणवपूर्वमातुरुद्धारनिश्चयः * ૭૨૨ सर्वशास्त्रेषु द्रुष्टं वैसर्वेषां पापकर्मणाम् । प्रायश्चित्वं नव स्त्रीणां विमुखानांवकर्मणः नारद उवाच । इत्युक्त्या स द्विजश्रेष्ठो नमस्कृत्य रवि यया। विष्णुं संस्मृत्य संस्मृत्य भीतस्तदयलोकनात् ॥ ५२ ॥ पयंसादुःखमापन्ना भुनाना फर्मणः फलम् । अर्जितस्य म्वयं राजन्मृता कतिपयैदिनः न तस्या अग्निसंस्कार संजात:पापकर्मणः । आरण्यकेशे सानीना श्वपचैर्नगराहिः मरणावसरे तम्या यमभृत्या समागताः । प्रापय्य यातनादेहतो निन्युम्किरःपुरीम् सौम्य' स धर्मिणां देवः साक्षाद्गुह्यस्तु पापिनाम् । तम्या विलोकनाभूयः सोऽप्यभू परामुखः ॥ ५ ॥ भृत्यानानापयामास यम एय परामुखरोरवे नरके घोरे पात्यतां सा मयेरिता। इत्युनाम्ने तदा भृत्या नीत्या ना घोररोग्य। ग्यपातयन्नधो पत्री म्मरन्ती कर्म यत्नम् ॥ ५८ ॥ एकमन्यन्तरं यावत्सा पित्या तव रोरये । पधागोधासमुन्पना श्मशाने मृतमांसभुक् सत्राऽपि सायरंशनं लेभे दुःसं स्पकर्मणः । पलं मृतस्मामेन फुर्वत्याहारमुत्याटम् । एकदा म मुने. पुत्रो योऽम्याः कुक्षी घ्यजायत । विनयोनी समायातः श्मशाने तत्र पर्यटन ॥११॥ मुनिपुधम्नु नो यीश्यमृनानोक्रव्यमभितीम् । ध्यात्याक्षणंम्पमनसियुयुधेनांम्बमातरम् स उपाचाऽऽरमनाऽऽrमानं युध्या तां निजमातरम् ॥६३॥ मुनिपुष उयाच। पता तु सारयाम्यय दुम्नगामयारिधः । अहो न मुच्यते जन्तुजानपान मंगा। आत्मनोपार्जितनय भोगकालावधि चिना । भन्याःकालोध्यनीयायनिरयमानवामिधः साम्प्रतं य जनम्न्यत्र पसराणां शतं गतम् । किपदप्रेच मोकळयमेतरा पापमुन्यणम् नारद उवाच। इन्पालोच्यपुनईध्यौनानेनाऽऽमायचभुर्गाभा नभ्यागतियोरांपायादिश्यनारा ·उमर .पामगुराणम् धर्मा पारगान मार्गमानितु कोहली ॥ ३१॥ जीयन पनि मागमा विनिता तिनीभ्यां मरतया विहित पापाम्यजीयनोपा विधातुमयमक्षमः I तापपदीयमायेन जीविष्यति मुनम्न मारद उपाचा इन्युका सा नियने ममग्नुपाननः । मुनेन काग्यामास तदा तद्विरतिक्रिया अध कालेग कियता सुनोपनयने मनिम् । कारयामास सा विदया जापिता एनोपनयनः पुण्डः स सत्यमानवाञ्छिशुः । गृहानिर्गम्य सपदि नारायणपरोऽम सतां सरतिमासाय त्यक्त्या स्यं प्राकृतं यपुः । आगरोद निज लोकममाप्यं योगिभिश्च तत् ॥ ३७॥ भय सा निर्गते पुरे मनोदुःखंचकार । तस्मिय दिने राजन्भूयो जारः सहाऽस इनि त रममाणायां तस्यां जारःसमं नृप ! समागता जरा काले लावण्यमदनामित त्यकोपपतिभिष्टा सा जराग्रस्तविग्रहा। यभूव दूतिकाऽन्यासां कुलशीलविनारिश सदा धेफस्य विप्रस्य सवत्सां गामपाहरन् । विक्रीता कियताराजन्द्रव्येण मनु सात तयेति गमितःकालो दूतित्येनकियानृप !! पश्चाच्दुदुष्कशरीरोऽस्याधिगुणः समजाय तस्याः कुष्ठे समुत्पन्ने गलितंहाङ्गपञ्चकम् । हस्ती पादौच नृपते पञ्चमी नासिकात पवंभूतायदाऽऽहारं न लभतेकुन्तश्चन । तदातु तत्रोदितया दास्यासाऽनीयताSST तत्र सा पतिता पापा लोकान्सम्माय दीनया। गिरा धिगिति कुर्घाणा चक्रे स्वोदरपूरणम् ॥४५॥ तदिहाभ्यासवर्यको द्विजः सर्वागमार्थधित् । तां विलोक्य महावाग्मी प्रोवाचेदं यचो भूप!॥ ४६॥ जनानां दुःखदं पापमिह लोके परत्र व तस्मात्पापं न कर्तव्यं मानदुःखभीरभिः । पापं कृत्वा जनं यस्तु प्रायश्चित्तं करोति वै । मतदावरितभूयो न तत्पलमयाप्नुयात या त्या मुहुरेनांसि प्रायश्चित्तं करोति न तस्याऽस्याइए पापायातिरस परत्रय पापमहातोलोकेऽत्र समुपार्जितः । इहम तत्फले मुन भोश्पते नरकेयसी । अनया ·। चतुर्दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः पुत्रस्यपितृवाक्यान्मधुवनेस्वमातुरुद्धारायश्राद्धकरणम् नारद उवाच। कर्ण्य पितुर्वाक्यं स जगाम त्वरान्धिनः । पुण्यं मधुवनराजगयाशतगुणाधिकम् वामिनो विनासायमामय मन्त्रवित् । मालेपुन समाययभारम्यागतं वचः प्रक्षाल्य नत्पादीगन्धाचरमिपूज्य च । पादायमददायीत्यागेवेषाम्ययमाचमन् म्तिान्याह्मणान्नीत्या धान्देशे न्यवेशयत् । कुशाम्बुतुलसीपुप्पगन्धाक्षतनिलः सह यित्या फर्मपात्रं पुण्डरीकाक्षमस्मरत् । देवताभ्यातिलोकंत्रिहत्यासोऽपटइद्विजः तिलं शोधितकुशेर्यिद्धे यन्धनं ततः । अग्निप्यातेनि मन्त्रेण पूर्वादीनांदिशांकमान शोभूनेति मन्त्रेण नीचीवन्धं व्यधाच सः । तत' प्रनित्रामाधाय ददौ द्विजा-यासनम तृन्समायामास स सदा ब्राह्मणोत्तमः । दत्त्वाततस्तुद्दस्ताम्य पान्युजीचकार रन्त्या गन्धादिदानं च पुनः सम्येन चाऽऽचमत् । सव्यापसव्येन सदा दन्या पात्राणि सद्विजःnel बाह्मणेरनुज्ञातधर्मनोऽकरणं ततः । भाग्यादिहविषा गजम्नान्यमत्राण्यपूरयन् । नुत्तानोत्तानपाणि:कुर्यन्पाशवलम्बनम् । पाठपाटिनोविप्रः पथ्यीयेनिदिजन्मना= प्रसंस्करणीतानामितिमनोण स दिन दिमपु दक्षिणापु ददौ च विकिरासना प्रनिदग्धेतिमन्नण पुतमिधानमक्षिपन् । जन्टेन सह राजेन्द्र विष्टरे कुशल्पिते । सत्येन पुनराचम्य ददी चुलकजीवनम् । समाः म्यनिन संपन्यतनाम्मानिमारिन रोगमभोजने मे जमाहादिजन्मनाम् । रिसार्यवेदिकरियाविग्निनितोदित रेगा भकार दर्भप दक्षिणाभिमुगी भूप!। ये पापीति मन्ोषऽग्निदिशि चोल्मुषम् ॥१६ पूर्वजन्मनि पा माता पिता यध महीपते । तपोध पितरी योहियाव यज्ञपितामही ·LET अथवा पिण्डदानेन गयायां मत्कृतेन च । विनाऽस्यासनतिनेच कल्पकोशित न घटेत द्वयं चास्या अस्यां योनी कदाचन । सत्तीर्थविषये मृत्युःसेवायांधीपार्ड निशम्य पुत्रवचनं मातृदुःपनिवेदकम् । उवाच स मुनिष्टः पुत्रं प्रणत तस्मादाशु ममुसिष्ठ गच्छ पाण्डयकानने । तत्राऽस्तियमुना पुण्या मुनियर्वनिवेपित ७२४ * पापुराणम् । पुनरात्मानमाहेदं स द्विजप्रयरो नृप ! ॥६॥ मुनिपुत्र उवाच। अहो कल्पशनेनाऽपि निस्तारोऽस्यानदृश्यते । विना सत्तीर्यमरणं शरणं धार अस्या उद्धारहेतुबै मनायाः पापसागरे । भविता मत्कृतं श्रादं गयायां च नारद उवाच इत्यालोच्य स धर्मात्मा ययौ स्वपितुराश्रमम् । आचख्यौ पितरं सपं स्वमातुर्दुःखकारणम् ॥ ७२ ॥ मुनिरुवाच । हे तात मातरं स्वीयो शीघ्रमुद्धर दुर्गतः। नपविभूपतिः शोजयन्तीमिशा। न तारयति यः पुत्रो मातरं पितरंस्यकम् । दुःपास याति नरकं यदि तारपितु एम स्यपुत्रात्माप्य पानीयं पिण्डधियरतीर्थ । पितरोनरकात्म्यर्गस्याधान्तिः परर नतीरेऽस्ति हरिमाय सर्यनीधगयं तन । पुरुष मधुयन तत्र विष्णुना धापित स्यान सत्र मारपातु विधिपायल्या नित्यनियो निमाम् । arमुद्रिश्य कुमधा म्यगोधकुम क्रियाम् ॥ ७ ॥ থাসায়ালিলি। হ্যা #চোলিতাকবিশ্বালীমগন गाय नेम परता! जायते । तातगुणे पुणे iyri गुना। पानी ने सात मायागशितो पि । पुर गया TruriviyfemarTE पति yeri महायुगणे TETATANART Alert At ms wife -~~i mrrammनाम गोfwismentavasn: 1 ·७२७ चतुर्दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मुनिपुत्रेणपित्रादीनामुद्धारपर्णनम् * नारद उवाच। इत्युक्त्वा निजवृत्तान्तं दत्त्वा च निजसूनवे । तत्यार्थितां हरेभक्तिं जगामस दिवं नृप अथ प्रोवाच तन्माता पूर्वजन्मसुतं च तम् ।। ३७ ॥ मातोवाच। त्वत्प्रसादादहं जातादेवीमुक्ताच पापन. । प्राप्तंशयासीत्वमे पापयाऽपिद्विजोत्तम त्वत्रविहिनेश्राद्धेतीर्थ विश्रान्तिसनके । प्रार्थयम्य महामागः निजचिनसमाहितम् ददामि ते यतोऽस्माकं देवीना न धयो मृषा । येनपापेनजाताऽहंगोधाच पितृकानने नरके चिरमाथाय तत्त्वं चेत्सि द्विजोत्तम !। अनुजानीहि मां पुत्र पुलोमतनया दिवि मामपेक्षत आकाशे वृता देवागना गणेः ॥४१॥ नारद उवाच। इत्युत्तासाऽपितन्माता निष्कामायम्बसूनये । ययौ त्रिविष्टपंराजछिरसातेनवन्दिता सतः पितामहम्नस्य स्वपात्रं तं द्विजोत्तमम् । उपाच पवनं भूप! हरेविसरूपताम् ॥ पितामह उपाय। पत्सव समिरं जीवलभवम्बनिजवान्छितम् । स्वासादाद्वयंतीर्णादुस्तराद्धपसागरात पितामहोऽहन्ते यत्स तवयंच पितामही। मृतं माऽनुगतासावी सालोक्यमचिरंगता भय त्वयाऽत्रविधान्तोविहिले श्राद्धकर्मणि । भावयोस्तु हरेलकिन्नधातम्य सम्पना नारद उवाच। एपमुतया तया साम्यस्त्रिया भूपतत्तम !! सन्तोकमतिक्रम्य वैकुण्ठं स याद्विजः भव प्रोवाच राजेन्द्र पवस्तापितामहः । यते तत्कथयाम्यच णुप्र्वकमना द्विजः । प्रपितामह उवाच। भोभो षरस महाभाग तवाऽहंमपितामहः पूजयालेनादं शोकरौं योनिमालयान ततो यिनिर्गतम्नात भ्वाऽभव पापपीडितः । सनः म्यापरतां प्राप्तो विन्ध्ये पर्वतसत्तम तापिविरकान्टेनम्पितधापरतांदघन् । इम्तिनाफेनवितातम्लान्पादितोयलात् तस्मियततः कालेवा पारमारिप । मस्मिस्तीपोत्तमेठालमुनोऽहंस्यापपरतः ·या प्रमातामहश्चापि पितरौ राजसत्तम । पित्रादीन्यट्सपत्नीकांस्तानुदिस्यपचार्वि कुशासनानि दत्त्वावंददापिण्डान्पडेयहि । गन्धादिभिश्चसम्पूज्यमध्यपिण्डविसर्ज पाद्या च पुनर्दत्त्वा दक्षिणाद्यैरतूतुपत् । आदारं ताननुयज्यतेभ्योलम्ध्वाऽनुशामद कृत्वाऽऽघायचपामांसे पिण्डपात्रं न्यवेशयत् । जलपाशंतदाऽऽदायवाजेवाजेपर चुमुजे च स्वयं राजन्यान्धर्वःसहसद्विजः । एवं समाप्यराजेन्द्र श्राद्धंस बिउसना तदा सम्मिलितामार्ग सर्च ते श्राद्धभोजिनः । विमानपट्कमारूढादिव्याभरणभूति पयं गणत्यमापन्नाःधीपनेस्त्वरप्रसादतः। प्रार्थयस्य महायुद्धे! यदिष्ट सय मि * पाझपुराणम् पूर्वसम्यन्धिनां तत्र तीर्थ मधुवने शुभे । यदा चाल शान्तात्मा पितुराधमनी दिव्याम्बरधरा राजग्नित्यूचुस्तदुद्विजोत्तमम् ॥ २४ ॥ पितरऊनुः। भो पत्सः विप्रशार्दूल' पृणीष्य परमुत्तमम् । तीर्थेऽत्र कुर्यताधाखंभवतातारिता मुनिपुत्र उपाय। के यूयं पुत आयाता गणपं हि फुतो गताः । उपकारं पिनाऽस्माधरपग्मे प्रपा नारद उपारा শােক দা সূর্যসমাস । যিশ খ্রীষীধুলাল্লাযি যি স पितोपाय। ই নয় বিনা যিলুখসমনি মু। মিডিয়াগসর্বাধিনৗম্য आपसमायो भविश्या fri निशित भाप गतातामा तीन एवं मन्या पक्षाधिनम् । पर्माण व माती DAINIK ने Pati Timनु त्या मात्र ये। पुणे I पन्य प्राण्यान पमानमापातं म्यारिलोरिलम् । मग सामान समारोहण IM भानु माय Bramme frammHIN TERATE वालियर । गमावर शुरणो मामाने ।

·७२६ । चतुर्दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * पूर्वकुकर्मविषयेगुरुविमर्शवर्णनम् * एवं विमृश्य तद्दास्यास्तस्यै हस्तुनदापितम् । गर्भपातकर तात! मया दारुणमौषधम् तेनीपधेन तस्यास्तु गर्भस्रायोऽभवत्तदा । मासे तृतीये न ज्ञातं चिद्रं पुरुषकन्ययोः ॥ तदा सा मद्गृहं प्राप्ता विषण्णागर्भस्रायतः । अथाऽर्थयत्सुवर्ण तन्निराशा पुत्रजन्मनि तदाहमिष्टकाचूर्ण भस्मना च समन्वितम् । हरिद्राचूर्णसंयुक्तं साम्बु तस्यै भदर्शयम् एतच्चूर्ण कृतं मातस्त्वत्पुत्रोत्पत्तये मया । त्वद्दानाद्विगुणं द्रव्यं लग्नमेतम्य माधने इत्युक्त्या सा मया तात! त्यक्त्वा चूर्ण गृहं ययौ। मामुक्त्येति महीप्यामि काले त्वत्तो द्विजोत्तम!॥ ७ ॥ एवं मया कता तात भ्रूणहत्याऽतिदारुणा । ययाऽनिकुत्सिने योनित्रितये भ्रमितमया त्वत्प्रसादादहं मुक्तःसाम्प्रतं स्थावरत्वतः । देह्यनुज्ञा मुनिश्रेष्ठ! याम्यहं हलको शुभाम् नारद उवाच 1 एयमुक्यातु राजेन्द्र तस्यतु प्रपितामहः । तेनाभिवन्दिनो मूर्ना प्रथयो दिशमुत्तराम् विमानेन विचित्रेण किङ्किणीजारमालिना । नृत्यद्गन्धर्वजुष्टेन मणिमाकारशोभिना। अथ तम्य महाराज विप्रम्य प्रपितामही। उवाच स्वप्रपात्रं तं चिमानवग्मास्थिता ॥ प्रपितामहवाच । नान्यत्र कुत्र गन्नाऽसि पुण्येनाऽनेन सुव्रत । विनापनापते. पादपमचिहिनमन्दिरम् अयं मम पति पापो मुने! त्वतापितामहः 1 वारितोऽपि मया पापमायचार मुदृष्टधीः सोऽपि त्वयाऽतिपापात्मा तारितो दुःखसागरात् । शरसते फेन वे फतुं नायकं गुणवर्णनम् ॥ ८ ॥ नारद उवाच। इत्युन्या साऽपि राजेन्द्र पनिलोकं जगाम ६ । अलकायां चिरंगत्या नेनैव मुमुदे सद अथ ते मुनिपुत्रस्य सर्वे मातामहादयः । सपनोकाः समारय विमानेषु ययुर्दिवम् ।। सोऽपि द्विजवरस्तस्मात्तीर्यास्वपितुराश्रमम् । गत्वा तं सर्ववृत्तान्तम्वपित्रेसमवर्णयन् सोऽपि सत्र गत सावं कुटुम्येन घने मधोः । चकार पर्णशालविविधान्नेम्नुमीपनः तत्र विधान्तिायेंतु त्रिकालंनानमाचरन् । नाऽकरोद्विष्णुलोकेऽपिस्पृहांसमुनिसत्तमः ·उनम्बर प्रामोऽयं यक्षराजस्यनगयों पासउरामः।देहानुज द्विजष्टयामि नावासाकी प्राह्मणानां फुलेतातजातोऽसि त्यंगरीयसि । कयं विहिनवान्पापं भृणहत्याभियगुगः येन निन्धोसमापनो भवान्योनिपरम्पराम् । समाचल्यमहामाग यदितस्मृनिरः । * पासपुराणम् . त्या दिवशुरिदाऽऽयातो हएत्य पुण्यदर्शनः । तीयं च सनीषु श्रेष्ठ मधुवनं भर नारद उवाच। व्युमरलेन राजेन्द्र मुनिपुत्रः स धर्मयित् । पप्रच्छ शिरसाऽऽनम्य निज प्रपितामट्य ऋषिरुवाच । प्रपितामह उपाच। पुराऽहं द्विजशार्दूल! ग्राह्मणस्य जन्मनि । मन्त्रयन्त्र विधानेन कृतवावृतिमात्म धनलोभेन नारीणां गर्भार्थमहमीपधम् । दत्तश्चिव नाशाय देवोपहनवेतनः । लोभोहि धनद्दीनानांजनानांज्ञानमाहरेत् । शुधिकाले दिनाधीशकुल्यानामिपजीय ज्ञानेनप्टे जनस्तात पापमाचरते धुयम् । पापानरकमाप्नोति ततो याति कुयोनित काचिदेका तदा नारी गुर्विणी मामपृच्छत । कि जनिप्याम्यहं विध! पुत्रं वेत्यथवा स्त्रियम् ॥ ६ ॥ तदाऽहमुक्तवास्ता च तव कन्या भविष्यति । torrent.॥ तु दत्तं हेमपतंच में + इत्युवाच च सामाषट्कन्याजनितामया। सप्तमायत्यया चौकाजी विध्येऽस्याननर्मा तथाकुरुमहायुद्वैययाऽहंयनकन्यकाम् । जनयिष्यामिविप्रात्यानिजमाणविनाशिनी इत्याकर्यवचस्तस्यास्तामई पुनरक्तवान् । प्रसूतिफालेदाम्यामि पुत्रोपाधहमाघम तथेतिसा पयोमा प्रतिश्रुत्य गतागृहम् । अपेक्षमाणानं फालतम्या पाययप्रतीनिशन तस्यां गतायां भी तात चिन्तयाऽमयमातुरः । इत्यहं द्विजशार्दूल शम्शुष्य यदामिने पुत्रोस्पतिशीयेयं महां दत्तपनी पलम् । गुवर्णमयन जानामि किमया.गंगमिष्यति Hिarmiri क्यमेन मुवर्णकम् । पल्यमाणं निप्टे दिव्य गो मम AAI ·'श्वदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः] * मुनिपुत्रस्यकुण्डत्वप्राप्तिकारणम् * नारद उवाच । ति संस्तुत्य गोविन्दं दण्डवत्तस्यपादयोः । पपात स मुनिश्रेष्ठो जयेति मुहुरीरयन् ।। श्रीपतिस्तं मुनिश्रेष्ठं दण्डवत्पतितं भुवि । उत्याप्य वाहुभिस्तूर्ण सुपर्णेसमरोपयत् उत्कुटुम्ब च विश्वात्मा चैकुण्ठं च जगाम ह । इत्येतत्कथितं राजन्छिये मधुवनस्य माहात्म्यं सर्वपापघ्नं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । यइदं शृणुयान्मयः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १११ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दीमाहात्म्ये मधुवनमाहात्म्यं नाम चतुर्दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २१४ ।। पञ्चदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः मुनिपुत्रस्यकुण्डत्वेपूर्वजन्मकृतकारणवर्णनं तत्प्रसङ्ग बुधकृतशापस्तदनुग्रहवर्णनम् सौभरिरुवाच। युधिष्ठिरेदमाकार्य नारदस्प क्यः शुभम् । शिविरीशीनरो राजा विनीतस्तमुवाच ह शिविरुवाव। मुने:मया तु माहात्म्यं श्रुतं मधुवनम्यवे । त्वन्मुखात्तिनुसन्देहोहोकोऽस्तिमममानसे येन धर्मात्मना सर्व तारिता निजयान्धवाः । जन्मद्वयरताधासीत्सकथं वैरिणीसुतः पतदावश्य भगवन्सर्वस्वं धेसि तत्त्वतः । अतीतं धर्तमानं च भविष्यमपि नारद ! नारद उवाच। एकदा मुनयः सर्वे हरिद्वारे समागताः । दशम्यां ज्येष्टशुक्लस्य युक्तायां सर्वपत्रभिः ।। तत्र ते विधिवत्मात्या कृत्वा च सक्रियां शुभाम् ।

·[ उत्तरता एवं कामयमानस्य मुनिवर्यस्य भूपते !! भाजगाम त्वरायुक्तः पक्षिगडासनो हरि भो द्विजवरतन्मे तीथं मधुपनं शुभम् । विधान्तिसम्मकं स्नानसर्वकामोपचार व त्वया स्नानकाले घाञ्छितं मम दर्शनम् । तुभ्यं हितन्मया दत्तं ब्रह्मादिमुरदुर्लभम् चाकण्ये वचस्तस्य श्रीपतेः स मुनीश्वरानुष्टाय प्रणतो भूत्वा जलपव विशामने , यमायया नाथ मोहिता येऽत्र जन्तवः। तेशे कदाचिनिस्तारोन कृपामनरेगने *सामपुराणम् .. एकदा जलमध्ये स मनानं कुर्वन्मुनिप !! आकाझे व भविताकदा मे हरियन उपम्यायक्षःस्यया सार्द्ध चतुर्याहुघरो हरिः। नवीनघनयर्णाली विद्युद्वर्णाम्यरातः कौस्तुभोदासिसदक्षाः शङ्खवक्रगदाजभूत् । वनमालालसत्कण्ठो मकराकृतिकुमार स्लाम्युजपलाशाक्षः स्वलकालताननः । विद्रुमाकारकरजोऽरुणहस्तोऽइनिसतर चाच तं द्विजश्रेष्टन्दन्तभासा विभासयन् । शरनिशापतिस्तोमतिरस्कारमृता दिया। थीभगवानुवाच । ज देहमिमं विप्र मानुषं दिव्यमाप्नुहि । आयाहिमगृहंसामयाऽऽरहा सोऽधरम् नारद उवाच। मुनिरुवाच । ते श्रीमदम्भोजसंमर्दितपदाम्बुजम् । भवतो भवतापानं पन्दे त्रिदशवदितम् । र्यसेवनाश तथा सजनमंगमात् । पुंसां भक्तिस्नु येषां ये जायते कृपया तप साधुभिर्यहुभिरीरितं हरे ! यो निशम्यगुणकीर्तन सय । कीर्तयस्यखिलपापनाशन मानुगर्भहरे स नो पतेन ॥ १०॥ श्रीपते! सय जनस्य मानम देयतस्तु पनि महारणे । गुण्ठितं य रजसा जहाति को निर्मटत्यमिय रसगुलमम् ॥ १० ॥ यः पुमानानि न पाने वाप-पुष्यामर के धान् । सोमयनिताप य ग यामिनमोपयोगितिः॥ औरण्य व माया थियो । मोहिनी घमति मिर्ग। पाललिटोकनाचगान तानि विषानिधि ·। शाधिकद्विशततमोऽध्यायः] * मुनिपुत्रद्वारावुधनकुण्डइतिकथनम् * ७३३ क्रुद्धो विरिञ्चे. प्रत्यक्षं समाजे देवदैत्ययोः ॥ २४ ॥ बृहस्पतिरुवाच। प्य मामकंघाक्यं तारेतरललोयने !! कस्याऽयं धियते गर्भो भवत्येन्दोममाऽथवा पितोवाच । मुहुर्मुहुः पृटा सा च लजावती शुभा । यदा न कथयामास किश्चित्तात तदग्रता -यं पश्यतां तेषां देवानां च मुरद्विपाम् । उत्पन्नस्तामुवाचेदं जननी च रुषान्वितः बुध उवाच। नान कथ्यते दुप्टे'मदीयोजनकम्त्वया । लनाविहाय सम्पश्य शापस्यममवैभवम् पितोवाच । तया जलमादाय यदा शप्तुं समुद्यतः । तदा सा मन्दमाहेदं पिता तब सुधाकरः॥ केच तयासाच्या चन्द्र.स्वतनयंबुधम् । अमुंगृहीत्वा सानन्दं जगामनिजमन्दिरम् -पतिस्तुनांतारांगृहीत्वाम्वगृहं ययौ । ब्रह्मा देवाश्चदैत्याश्चनेऽपि स्य म्बंगृहं ययुः सर्वमाख्यातंयस्त्वं माम्परिपृष्टयान् । वृहम्पतिस्त्रियां जातोयथाऽयं चन्द्रवंशकृन् नारद उवाच। कर्ण्य पितुवयं जहासोच्चमुनेःसुतः । उयाचवम्यपितरं कुण्डोऽयम्वैरिणीसुतः चचपिता पुत्रं हापुत्रेदन भण्यताम् । सर्वसत्त्यान्तरक्षोऽयं शप्स्यतित्यांत्यदुक्तयित् नारद उवाच। के तेन मुनिना चान्द्रित्विातदीरितम् । सर्वेषां ण्यताप्राह मुनीनामिति भूपने! युध उवाच अन्तुमुनिशाईला भवन्तोममभाषितम् । यदिसाध्वथ याऽसाधु विचारयतमाचिरम् मां तत्त्वयुद्धीनां दशनार्थमिहाऽगतः । कृतवान्कम्यचिनाऽहमपराधं मनागपिता चया स्मिथं मामवजानन्ति दुर्मदाः । स्वजन्मसफलत्याय मवदर्शनलालसः ॥२८॥ बार पर दुष्टानां साधूनपि निरेनसः । उदजयन्ति यत्वाऽपि मिटवायः पिकाइव। वभाचंन मुञ्चन्ति दुशाः सत्सद्मादपि । गङ्गाम्बुसलमेनाऽपि क्षारतामिय नीरधिः ।

·ना इस्यायं स धर्मान्मा स्यस्यपुत्रम्यभाग्निम् । यमापे मुनिशार्दूलपुत्रनिर्वधर्मयुग्म .पामयुगमा हिमायरम्य गुमणमिला गाविशन मायामनो गुपण मुनिगाणे गमागतः । मौन्दर्यभरमगुन मगे मूर्त इवापर संगमागमालो समुत्तम्मनीगः । नेनाऽमियन्दितामापुनम्ने समुपाशित गुधमाऽऽदामालोर पिहिन मुनिपुरयः । मुनिपुत्रः म पापितस्यमिति प्रभो। मुनिपुत्र उयाच । फोऽयं माममायानमौन्दर्यणाSTOPAT | यामादिमिमुनियशनम्याऽऽदर गारद उवाचा पितोधाय। यहम्पनः मुग्गुगेः सुनस्तारोदरोदयः । युधिमान्युधनामाऽयं शशिवशकर पर पुत्र उवाच । किं त्वया कथितं तात नि सम्बन्धपरं वचः । वृहम्पनःसुनीयस्तुस कथं शशिवंश जशेऽनमूयया तान विधुरत्रेमुनीश्वरात् । तस्य चंशम्य कर्ताऽयं कयं सुरगुरोः सुर एप में मानसे तात संशयों पर्तते महान् । तमपाकुरु विप्रेन्दः सन्दिहानस्य मे शिशो। पितोवाचा पुरा यहस्पतेार्या तारा नाम यशस्विनी । चन्द्रेणाऽपता तान चलायलवना तदा। अपहत्य तदानीं तां स्वगृह विधिना गुरोः । भार्या सातुलयासाई रमिततेन ये चिरम तम्या गोऽभवत्तात कालेन कियना तदा । ततो वृहस्पतिर्भायां निजां तां समवाचत चन्द्रमाश्च मदावियो न ददी बलदर्पितः । नमो वृहस्पनिस्तात देवः प्रकादिभिः सह । समद्धो योद्धुमारेमे समं वलयदिन्दुना । सहायार्थ वियोः शुक्रः समं दितिजदानः समागतस्तदा तात तस्मित्रणसमुधमे निस्तारानिमित्त युद्ध प्रापर्ततोल्यणम् ॥ करिष्यते सर्वजनः प्रधानं तारकामयम् । नम्मिन्युद्धे महाभीमे हता देवाध दानपाः ।। म कस्यचिजयस्तात यभूवन पराजयः । ततः समागतो महा सभिधायोलणं रणम् -~niयित्या निशापनिम् । वृदम्पतिनुनावीश्यतारो गर्भपी तरा ·पोडशाधिकद्विशततमोऽध्यायः बदरिकाश्रममाहात्म्यप्रमले देवदामरानःस्वपुत्रेणमहमम्बादम्राज्यधुरं- ममपराजमहिप्यामहमुनिवृत्याचरणायगमनमध्येमार्गमिहारा- वैशिष्ट्यप्रतिपादनम् नारद उपाचा अतो मधुयनादाजमयं पदरिकाश्रमः । एकादशधनुर्मात्रे भूभागे व्ययनिष्ठति ॥१॥ भम्य तीर्थयाम्याऽमहिमानमहादुनम् । पर्णयामि पुग्नात्त यं धुत्या मुच्यनेमयात् (मग गजन्देयदासो दि नामतः । ब्राह्मणः सत्यवादान्तः साक्षामध्यापर निष्णात सर्यविद्यासु वृहस्पतिरियाऽपरः इग्मिलोरको मनरा प्रहाद इयदिव्यगद माकोऽपि म्मरं जेता पार्यन्यायवतम. I मदागारगेनित्यं विश्वामित्रोमुनियंधा मगधेशगृह मान्यो द्रोणपरत्वेग्मनि । दानशीलः मुपात्रेषु पलिदल्याधिषी पथा। मम्य भापानमा माम लक्ष्मीरिय गुणोममा । पतिपणारा पथा जनगनन्दिनी । मस्येपासुतो गजननदो नाम बुद्धिमान । एकापुत्री तु पन्दा नाम मरणान्यता नयोर्यायानगुन कन्या तम्मादमूवनीयमी । नपंथानम गपिगई महिलांसमः विवादिता मुसा कन्या पी ग्यमनि । शुमाणमापा मार्दन फिरता भूप भानु मदादिगंदभार बमार हा पिशाबो योपनीधिषितःmma एमादाम पिचन्द्र पुत्रं कर्मपि । मंत्रिय गजेन्द्र निजमापांमुपार देवदाम उपाय। गमाय में साध्यिकाले म्मिग्निं प.Inो पनि मारिधीयताम् पला जग गमापाय पारियति भान्यापनप पाया पार पा भानामपि पनि मन्दो नगरप्तामा मन्दा मानदय गुमने ·अहोव्याधस्यदुष्पत्य मुनिवृत्तीन्यतो मृगान् । बनेमृगचराहन्ति निजगानविदोऽपिक मत्स्यः किमपराद्धहि धीवराणांदुरात्मनाम् । यजले घरतरतीय प्रन्ति त्यतिहमा साधयोऽपिन मुञ्चन्ति स्यभायंदुष्टसङ्गताः । वृताविधाग्नियुक्स श्रीखण्डाना निजोदयम्तुसाधूनां स्वच्छस्याऽऽनन्दहेतवः । यथाकुमुदपुप्पाणांमत्पिनुशीत इत्युदीर्य वयः शोधायुधस्तं मुनियालकम् । शशापेति त्वमप्याशु कुण्डोमवाईतिरे * पाद्मपुराणम् परोदयेऽपि नृत्यन्तिकिस्यपक्षम्य साधया योन्मना मुनिधरा यारियाहम्य पहे. धारयन्ति परार्थे हि निजान्तमपि साधयः । पितृदेवमनुष्याणामर्थे मत्पित्किार नारद उवाच। उयावचनजानाति यालोऽयं तय भयम् । नौचित मोधकरणमम्मिन्थाले मार्ग युलधित्कारणात्सायोः फुद्धम्य प्रकृतिः क्षमा । हुताशनमताम्यशीतत्यमिय यान अनाक्षमा विधायाऽऽशुविधेह्यस्मिन्ननुप्रदम् । वाले विकरहित क्षमासागहि साधा नारद उवाच। इस्युनाम्लेग मुनिना शीतांशुनगयानदार प्रोधनाया शान्तारमा न तम्मिभिप्राय युध उयाना খ ম মুখ থুস্থ গ্রামে মৃঃ। ধীনেশন প্রিনিংগাম एवं मुनिपुत्रो ये पुशाभूषोतम !! रुपमा शितो येन तालिा। ई पवित्र मा धुवा मधुपनापगमनयमे नि माग! বলা যায় মাত্রায়। বর নগর গিলাফল हाशिमालोमिनिnitari भीमेशन ·- शाधिकद्विशतमोऽध्यायः ] महिमस्याम्पुस्पात्पूर्वजन्मम्मनिरर्णनम् १७३७ नारद उवाच इत्युनः पितृभ्यां पुत्रः साधुपादमपादयत् ॥ ३४॥ बाद उपाय। समस्तालनिम्नारो माभ्यामयीरित' । आशु मामरजानीनं किंकरोमि भवद्धितम् अहमानाको नित्यं युग्यो पूज्य रादयोः । पुष्पनीर्येषु दानापं गृहीतं धनमुनमम् । मपनं मामपि प्रेयं संपाय निजसङ्गमम् ॥ En नारद उपाचा इत्युना धनमादाय गत्या गोशवयं तयोः । सङ्गे गृहमगासाभ्यां विनियसित. तो गृहीण धनं मिशिविष्णुनाशीयतामिति । पन्द्रमुन्दालाहागनागिन्पादिनत्रयम् पदारमात्मय नितीमती भगतापते लक्षामार्गमहान्याधिमिममिनिसानपो. नाम्यागुमाभ्यां शिरमा पन्दित ग उपाविशत् । उपपिएम्नदानाभ्यामिति पृष्ट प निदराद को मातुल भागातो निyिri निर... मिपान मामटरमाने गृहे मम । पासमासातोस माम् । नामिपिसिसे नागरपसनो गुणः। नामार पनारम्यं निपसानि माने. कामापुरधामालामालग्गेि पोपमहापुर्ण का मरमुनाउने गया यमुनाजरे पिरो मायामाre गृपास मर्यानि मरिमाल धिगय लिंगुग्न मायामपिगम नलाग्ने समस् महिर रशमा मोमोyिeforew रिन्पम में SHTRA ·• पागणा. सोः पादयोभन्दा पनि प्रतिपदामम् । करिणति जगहोगा यथा निगरा सम्मादेश जग मापत्र प्राडा जायनं गुमे !। भारममनायायायो करणी हि दुनम् ॥ १७ ॥ प्रामाणिकग हि विनयराः यादिकं मुर्ग, सात नो दुः। 'सर्वतीय पादयिजिनेन्द्रियः । यानयन विधिना वीक्षिध्ये हर्मिलग्न संन्यासमादाय फचित्तीर्घोत्तमे शुभे । प्रारम्धकर्मणामन्तै स्यक्ष्यामिस्वरनेशन एवं चेरमाणमुक्त स्पान्मुक्तिः स्यामाऽत्र संशयः । मम धीपतिपादाजसम्यवस्थापितचेतसः ॥२१॥ उत्तमोयाच। न्या स्त्रीजनो पाऽपि को रमेत पिनावरे । संसारमाधयमुक्त्यानित्याश्रममनन ! तस्मान्मामपि जीवेश! त्वत्पादाम्बुजसेविनीम् । नीत्वा स्वसङ्गमे तावद्विश्यान्धेराशु तारय ॥ २३ ॥ ऽयमङ्गदः श्रीमान्गृहमारा धारणे । समर्थोऽभूत्स्नुपाचेयंकल्याणी तत्सहायिनी ‘समर्थे यो मूढः पुरुषास्त्रीजनोऽथया । नविरज्यतयो महो यञ्चितः श्रेयसा दिस नारद उवाच। मन्योन्यमामन्त्र्य दम्पती तो रहस्तदा । पुत्रमाहूय कथयाशक्रतुस्त्विदमदम् । ।

·गेडशाधिकदिशततमोऽध्यायः ] महिपदारासिद्धस्तुतिवर्णनम् .
दण्डयोऽयमिति सश्चिन्त्य समास्यं मामयाऽऽययाँ ६६
शाहि ते समायान्तमयधून दिगम्यरम् । भावारयमदं भृत्यर्नेन्ययं दर्शनोचितः ॥६
रेणुना सलिमाटो मदिराहतिरेय पै । पार्यतामितिराम्यान्याहुशोऽहं समादिशम
तताने साप्ता भृत्याम्न धारयितुमभ्यगु । हुङ्कारेणेव तान्सपोन्स नमम्मसान्मुनिः
पायंक्षन म्यम्य पितुग्न्यमियसागपत् । सर्पशम्नानदंभृत्यान्मस्मीभूनाम्नुनेजसा
भालत्य सहसोन्याय गृहमायेप्टमुयतः । रेषापेनि सम्योध्य तो मो मुनिसनमा
शशापति मदारण्ये महिगे भय माम्मतम् । नेनाऽहमिति शनो थे मुनया राजानुनदा
मरदेश मदारण्ये जातो: महिगे मुने । निरकालमई सत्र न्यधर्म मुनिपुर :
भशाऽऽगनम्नु फेनाइदं पुण्येन भूपतो मुने! यापीरुपमाम्यम्नु यहापारिना मया
सदफागदिवृक्षाणामारोपो पिहित पशि। पुण्येनाऽनेन में दे पातो न नरामयत्
सीधग्य य मया प्रो घमुष्पजनमः । बनने कापिनं मर्प पूर्णजन्मगुभाशुभम् ।
येन नामपा प्रासमेतयोनिश्रमादि । भाप मापायाऽग्गामानिम्मोपम्
कामम्या भरपोनमुनिः यानगुने ! पर
इपित उरावा
पनामदापुप्पं पापं रमाप । म खादिमा ग्यरिनाम्यसि
लिस उपाय।
पापा पर महिराम महामुने :: atarjarinirom
मायामा सम्मिाराममुगाका गरमायामापी
हेरिने म उहि माहिनाभित्र पदिय मानिस
विमानं मुगम्यान्।
--
ल्युमरला मरन।दिनमममम ममापर
पागलपारि परेशानुसार दर महिन

·दशवत्सरदेशीया यहवः शिशयो दताः। भगण्ययगुण्यनिधिरेष भूपो महामुने! • पाम्पुराणम् सिय उपागा एयमाकर्ण यावर्ष मदिय महामुनिः । जानमपि य ततं हिम्मेदमुना फपिल उपाना भपाल्मदिरशाल! प मामीत्पूर्वजन्मनि । हरितगकर्म योनियेनाऽऽपमा मदिय उयाव। गुष्य मुनिशालवृत्त प पूर्वजन्मनः । महमाम पुरा राजा कलिहाधिपति ग्योपनिय जानामि योगितं फाममोहितः । यणिज्ञांसाधुवृत्तीनां धनहर्ता निले निशीथे नगरे राजगतमीः पर्यटाम्यहम् । सुन्दरीमिः परीभिः क्रीनितु रतिर पएरे मुन्दरीनारी पश्यामि रूममोहितः । यसामिनिशि तबाहक्षेत्रेमध्ये गर्ने मीडियात निःशः धनहत्या च तदष्टदात् । स्यगृहं पुनरायामि कियद्विर्यासर उपविष्टः समामध्ये दिवा जो पुरयालको । अनार्यबाहयुद्धेन योधयामि निजाम नियोजयति यो यालस्तं मत्वा धनिनं बलात् । गृहामि तत्पितुर्वित्तं स्वल्पं या भूरिया मुने! ॥ ५ ॥ यः पराजयते तत्र कातरत्वान्महामुने ! | नाऽयमहः पुरे स्थातु ममेति विनिहन्मि एयरमय्यधमाचारे वर्तमाने महीपती । पोरा नगरमुत्सृज्य प्रययुर्विषयान्तरम् । एकदा मुनिशार्दूलो दुर्यासाः पर्यटन्महीम् । पुरे मम समायातो दुर्वासा रुद्रसम्मर मिलित्या नागराः सर्वे तदा जग्मुस्तदन्तिके । मणिपत्येदमादुस्तस्यदुःखमाएर पौराऊचुः। आत्रेय मुनिशार्दूल कृपां कुरु कृपानिधे ! अधर्मनिरनं भूपमेनं धर्मेण योजय ५६१ भाग्योदयेन येनाऽपि भवानम्माफमागतः । उनेलादुभूषदुःखाग्रस्मस्ताय पोर लोभयता तेन हतं नो मुनिपुगप!! दुरिताथस्त्रियः साध्व्यः सफामेन निरंतर मदिरा उपाचा एपमाकपर्य पौराणों पचास मुनिरनिगा।

·घकाशता माहात्म्यं ते नृप! नतिमते! घणितं तस्य पूतं यच्छ्रुत्वा घे पतति न जनो मातृगर्भ कदाचित् ॥१०१ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्द माहात्म्ये यदरिकाश्रमवर्णनं नाम पोडशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२१६ ॥ सप्तदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः हरिद्वारमाहात्म्यवर्णनप्रसङ्ग कालिङ्गश्यपचवृत्तान्तमुखेनवैश्यवृत्तवर्णनम् गजोयाच। घणितमे त्ययासाधो माहात्म्यं यदरीभयम् । यग्निशम्य मनोयाति मम निर्मलतांमुने! एतदद्भुतमाहात्म्य शक्रप्रधाग्यमुत्तमम् । सकलं मुनिशार्दूल ! चतुर्वर्गप्रदायकम् ॥२॥ भुवि नाऽत. परं तीर्थ विरधामपि मुनिदम् । श्रेष्ठं सकन्दपापन्नं दर्शनादेय नारद !॥ पतदन्तर्गतम्याऽस्य हरिद्वारम्य नारद!। माहात्म्यं धोतुमिच्छामि त्वत्तः सन्तोपकारकात् ॥ ४॥ मामुदर मुने! दीनमविद्याकामकर्मभिः। वर्णनेनाऽस्य तीर्थस्य शक्रप्रस्थगतम्य ।। नारद उवाच। आकर्णय महाभाग पर्णयामि तयाऽमनः । हरिद्वारम्य माहात्म्यमश्वमेधफलप्रदम् ॥६ भकश्यपचापापो यथा म्यर्गतिमातवान् । तत्तेऽहं कथयाम्यय येणुष्यैकमनाप्रभो! धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे कालिङ्गानि विश्रुतः । श्यपचः पापकर्मा वै यसतिस्म पुरायहिः । पशायर्षदेशीयान्यालानगरपासिनाम् । प्रसद्य पञ्चयित्या च धने नीत्या जधानसः तेषामलद्वारमयं रजतं हेमवनृप ! रसादिकं च फायस्थ हत्या ताजगृहेऽधमः ॥१०॥ वियेश साधुनिलये रात्री घनजिहीर्षया । पथिकान्धनमालश्य स जम्नेनिर्जने धने । ।

·८५० उतक 4 • पागणा. फनिश यान गमले परमेशान! केरलमाननिये । मनये विद्यानां पिनिगेधिनान् । रपत्तः प्रतिसादगण जाता तस्यापशेधिनी । येदिनो मायया प्रम्नचेतसामपि से पिभो! येयेदयिनित्यपत्यायनन्तस्येच्छयामुने!! तान्दण्डपसिण्डयांम्त्यमजयनिर्यात इन्द्रादयो लोकपाला.सय त्यधिकारिणः । त्यदिन्छामनुपर्नल मीता दण्ड अयोधर्मविरोद्धारः पूर्वदेवा युगे युगे । भवतीयं विनाशाय कृताःसन्मिना हैं ये ये त्वया ना नाम चक्रिणा विशारयः। ते ते तमोमया हित्वा तनुवैकुण्ठमा आशापय जानाथ गन्तुं मां विशालपम् । अनुगृहोप्य शक्र व नमतं घीक्षणा प्रसादात्तपदेशयदर्यास्यस्यच प्रभो ! तीर्थस्य स्वतन हित्वा तामसींसाविर्क इन्द्रेणसह नागेन्द्रमारा विदशालयम् । गच्छामि स्वेच्छया नाय कपातस्ते कृपा सिद्ध उपाय। इत्यभिष्ट्रय देवेशं कपिलं स कलिङ्गपः । नमस्कृत्य व तत्पादौ जगाम विशाल एतन्मयाऽद्भुतं विप्र द्रुष्ट बदरिकाश्रमे । गुरुशुश्रूपमाणेन पापस्याऽपि विमोक्षणा नाऽत.परं त्रिलोक्यान्तु ती सर्वार्थदायकम् । याहितय सम्प्रीका परंभयोयदिच्छ अहयामि समानेतुं यदर्याख्यं गृहान्दिन ! वृद्ध स्वकीयपितरं निस्पृहं मोक्षकामुष नारद उवाच। इतितीर्थवरस्याऽस्य पदर्यास्याय भूपते ! महिमानं समुत्कीयस सिद्धः स्वगृहयर अथ कालेन कियता सद्विजः सह भार्यया। तीर्थानि पर्यटन्धीर इन्द्रप्रस्थेऽभ्यगादि तेनैव धपुपा राजनीतवांस्तो निजालयम् । ससिद्धोऽपि म्यपितरं गृहादानीय सत्वर सवय लापग्रामास ततीर्थ मोक्षकामुकम् । सोऽपि श्रीवासुदेवेन वृद्धः सिद्धपिनाता सतो नीतो निजगृहं वृन्दारकवियन्दितः ॥ १० ॥ मगातारातमि 7 मदत्यः

·दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः] *हरिद्वारतीयमाहात्म्यवर्णनम् -
७४३
भृत्यावूचतु।
भी वैश्यपते! साधो तीर्थेऽत्रमाणाहुवि । पापानामपि जन्तूनां स्वर्गमानिन संशयः!
स्थले मृतस्यजन्तोश्चेत्पतन्त्यस्थीनि घारिणि ।
तीर्थस्याऽस्य तदा वैश्य ! सत्यलोके स्थितियेत् ॥३२॥
स्थले मृताभ्यामायाभ्यामस्थिपातेन पारिणि ।
सम्प्राप्ता ब्रह्मणो लोके स्थितिपब्रह्ममंस्थित ॥३॥
अमृतम्यवीरस्य पेतुरस्थीनिनाऽम्युनि । यतोऽतासविशांनाथतम्धी वृन्दारकालये
स्याऽपिदेहमन्विष्यतीर्थेऽस्मिन्नाशुपातय । यथासोऽपिसुरश्रेष्ठ प्राप्नुयानीगतिपराम्
पकारः सदा कार्य परेपामपि साधुभिः । अपकारो न मन्तव्यः कृतो भृशमसजनः।।
नारद उवाच।
युनाती महाभागौ रातोहरिपुरम्पति । हरिद्वारस्यतीर्थम्यसलियाऽस्थिपातनात्
घश्यस्तु महामापस्ता चौरविप्रहम् । दाधुमन्वेषयामास न लावं तत्तु भूपने.
हुनरावृत्य
तव सर्वतीर्थशिरोमणी। हरिद्वारे महाराज!स सम्राविति धाश्या ।।
महमुन्गाय मापुत्रान्धर्मार्जितधनेन च । सन्तोप्य विमान्वन्ध विष्णुमाराध्यमेवया
स्वय्येव माणं प्राय गच्छामि हरिमन्दिर नाराज नमस्तुभ्यमेतत्कनच्यमस्ति ते
इतिकामनया राजन्सवेश्यलयकामदे । मीनात्या गत सर्वत्यःम्यं समगाइदम्
तत्र गया सरन्यांतु पुत्रानुत्पापबुद्धिमान् । धर्मोपार्जितबिसेननोपयामासयाधयान
भक्त्या परमया राजमाराध्य कमलापतिम् ।
तीयेऽस्मिन्मरणं प्राप्नो यतो कुण्ठमा नुगत् ॥ ४२ ॥
इति ये पतिरावस्तीर्थस्ट महिमा हरिद्वारम्प पुण्यम्न श्रवणेऽम्प पलंणु
तियोगासनेन मायमरमानुगराजनाफरमानोनियमाहात्म्ममम्मनु
गोपीचन्दनदानेन प्रसार मोजता । यारं तामहिमोऽस्य श्रयमादेय कानिय
जागरेच प्रयोपियांप्रहरै पधिमे नृपः।
यत्फलं तमहिनोऽस्थतीपम्याऽकर्णनाद्ववेत् ॥४८॥

·।
• पापुषणम्
पुझोणे गमागास गाणि मानगियो जना रानभानादानित
गम्मिन्यविधिमाला निराणि भूगने।
यानं दाग काम्यान्म्यागदात्ययुः ॥१३॥
एका मानिशा अंशो धनेन महना गुतः । मजनेभ्यम्नु चचाल म्या
মশা না যিনি খুশী। লিঙ্কঃ মালামতি
फनिनिसर्गापा सह मन पिशाधमः । सोऽल्पजस्तदनं हतु न मे सर
यलेमाऽपिप्रादातुं न शमोऽभनय स श्रियम् । येश्यस्तुजनविशन्या मयुक्तम्नुसएको
भाऽऽगतः स पापात्मा येश्यम्यायन पार्थिव!।
निशिधे शिथि सम्य धनं हतुं समाविशन् ॥ १८ ॥
एपेन तम्य पश्यस्य जनेन स तुलक्षितः। प्रविशष पापात्मा ददना महरं स्वरम
तमालश्य समीपस्य स जना प्रहरप्रदः । उमयोः पादयोराजस्थपन्नेव गृहीतवान् ।
तो गृहीत्य जनानन्यान्योधयन्महमदः । इम्तेनैव तु पापेन चोरेणाऽऽयातितो हिम
श्रुप्या पलायमानस्तु गृहीतोऽन्यर्जनस्तदा । ग्रहीतारं पुनर्हत्या सहसा स पलारित
एकेन केनचिद्राजन्सेवकेन धनुभृता । दूरादेव शरेणाऽऽशु धायन्स निहतोऽयमः १,
हतमात्रः शरणाऽऽशुतत्याजसचजीवितम् । चौरेण निहतो राजन्यश्सम्याऽनुचराधम
ते त्रयो घरयानानि गणानीनानि भूपते ! समारुह्य दिवि स्थित्वा वैश्यमेतद्वभानि
कालिङ्गयेश्यानुवराऊचुः।
भोभी पैश्यपते! साधो तीर्थमेतदनुत्तमम् । इन्द्रप्रस्थे हरिद्वार शिवकृत्यापिनामपि ।
घयं अयः सुतीर्थेऽस्मिन्नपमृत्युगता अपि । गच्छामनिदिवं वैश्य साम्पतं शिवमस्तुते
नारद उवाच।
इत्युक्त्वा ते ययुः स्वर्ग शियेशिवस्तापदम् । यत्रेच्छयाहिलभ्यन्तेभोग्ययस्तून्यनेकशः
अथ रात्री व्यतीतायांप्रातरत्रविशाम्बा स्वभृत्यदेहयोः कृत्वा दाइमस्थीन्यपातयत्
तीर्थक्षेत्र पात्यमानेषु भृत्यौतापस्थिषु प्रभो!।
स्वर्गात्पुनरिहाऽऽयातीतवैश्यमिदमूचनुः ॥ ३० ॥

·। अष्टादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः] * पुण्डरीकसदागिनेयसम्पादवर्णनम् । ७५५ निष्किञ्चनाय विप्राय पात्रायाऽनुपकारिणे । पूज्याय देशे कालेच दत्तमभयताम्बजेन् उन्छवृत्या समानीतं दत्त्वा दुर्वाससे मुनिः। शिलोवृत्तिधर्मात्मा स्वं त्यक्त्वाऽगात्परं पदम् ॥ १२ ॥ दानवेन्द्रोवलीराजापाविज्ञाययामनमाविपक्षायाऽप्यदानम्मैत्रिलोकीस्वभुजाजिनाम् तस्मात्पात्राय दातव्यं धनं धर्मार्जिनं मया । गोविन्दतुष्टयेसम्यग्वाञ्छनीयंनतत्फल्टम् पुण्डरीकस्तुधर्मात्मामागिनेयोगजाहयात्।यास्पतिमयाऽऽहत सर्वपात्रशिरोमणिः आनीतम्य धनम्याऽदं तम्मैपात्रायसूनये । म्यमुर्दास्यामिशेषतुश्रोत्रियेभ्योयथाविधि नारद उवाच। एवं विचिन्त्यधर्मात्मा मालयःस द्विजोत्तमः । कतिचिद्वासरःयात पुण्यागोदावरीनृप मिलितस्तस्यधर्मात्मा पुण्डरीकास्यसुसुनः । तम्य ये पूर्वमायातो भालयम्यमहीपते! स तत्र विधिनास्मात्या सिंहसंक्रमवासरे। पुण्डरीकाय वित्ताधं ददौम नीयता दnि पुण्डरीकोऽपिधर्मात्मामात्यागोदावरीजले । स्ववित्तम्यचतुर्थाशंश्रोत्रियेभ्योददीमुदा स सत्र विधियस्मात्या दत्त्वा दानं च शनितः । गच्छन्तं म्यगृहाम्राजग्नित्युवाच म्बनः सुनम् ॥ २१ ॥ मालय उपाय। गुमन्यनि नमस्कारो घाव्य आशील पुन्यति । यथाययोहि संयोगःक्षणिकोऽयंबभूवद एवं हि सर्वजन्तुना पुत्रदारादिभिः सह । नम्मात्क्षणिकसंयोगासंसाराय मुर्धानरः विरज्येत कृपापात्रं स हरेः म्याद्विनिचितम् । पाताहरे प्राणीममगमगनी भयेन् नतस्तम्य हरेलीलाधवगेच्छा हि जायने । धुन्चाचर्कीर्तिताम्साहिरिन्दीलामपिम्ययम् सम्गृहं शीर्तयत्येव ततः स्मरति केवलम् । ततम्नम्य भयेप्रेम गोरिन्दपदमेयने । नम्तमतरत्याशु पोनेनेव महार्णपम् । पनदयं हि साधूनां मानिनो मार्मिणां नया यतो भवति धर्मात्मत्रपित्यं यज्ञयाग्भव ॥२७॥ नारद उवाच। एपमुक्त्या स 4दर्भः सुतं कथमपिम्यमुः। विग्याऽधुमुगोशाणपर्याकुलगंगयो।

·PER Mammi MERITA PAN fh sirmerm TATATAINMENT माmriram मा Eिigy अष्टादशाधिकदिशततमोऽध्यायः विदर्मनगम्यमालामायणगामगेन तागमःगुनायगीदागतीरे- गुणदानं गृहंगनप्रनिगछनाममातुर्मग्नम्पवतशरीरम्यकारणवानम् मारण ज्यान মুয়: মামা বন। দিঘণলীলুকাস হিসেবে प्रतासतम्प मार्ग पितुः मयंरभ्यः समः पुण् कम्य मासमेऊगृहेऽयमन् भत्र गुनितानुजो लोभे पापरतोऽपि दि. २॥ शिविरमाया प. पुण्डर्गको धर्मात्मा कृतंतनय फर्म किम् । येन प्रसन्नोभगवांस्तद्गृहेमासमाधम पर्य तदनुजः प्राप पापात्माभ्रीहरे पदम् । तीर्थम्याऽस्यप्रसादेन सर्वमान्याहि मे भु शृण्यतोऽम्य न सन्तोपो माहात्म्यं मम जायने ॥५॥ नारद उपाचा विदर्भनगर राजन्मालयाप्यो महायशाः । ब्राह्मणो ब्रह्मविच्छान्तोविद्वान्विष्णुपरायण देवर्षिपितृभूनानां मानुपाणां च पोषकः । विषयेपुन संसको लोभमोहादिवर्जितः ॥७ = एकदा महाभागः सिहं पाहे वृहस्पती । गोदावरी महापुण्यां खातं प्रतिजगाम ह। rतुं तत्र सुवर्णस्य गृहानिन्ये पलायुतम् । गच्छन्पथि स धर्मान्मामनसैतदचिन्तयत् "मालव उपाचा हेमपलायुतम् । यस्मै कस्मै नातव्यं दातव्यं पूज्यसाधये ॥ .

·एकोनविंशत्यधिकदिशततमोऽध्यायः] * इन्द्रमस्थस्थपुष्करमाहात्म्यवर्णनम् * ७४७ भरत उयाचा इत्याकण्य घरस्तेषां पुरतम्तु तमन्वहम् । अधाचं सहसा भ्रातस्तद्ग्रहीतुं जिहीर्षप्रा। ततम्ते घणिजां भृत्या ज्ञात्वा मां तस्य रक्षकम् । प्रजहुम्तरसासर्वेसखट्टुं खडपाणयः तेषु कश्चिदुद्धिजश्रेष्टो ब्राह्मणोऽहमितिग्रुवन् । खड्नेन शिनधारेण मया पापीयसा हनः पणिजां सेवकैम्तैस्तु खड्गधारैरहं हतः । गनाम्ने पणिज' प्रातर्मिजगन्तव्यनीवृतम् ॥ तनो भवानिह प्राप्त वसन्त मा ददर्श ह । चलद्रुधिरलिसा पीडामोहषिचेतनम् ।। इत्येतत्कथितं भ्रातर्यदर्थमहमागतः । अपमृत्यू यथा प्राप्तम्तशाऽपि कथितं भया । इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहमयां संहितायां उत्तरे खण्डे कालिन्दीमाहात्म्य अष्टादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २१८ ।। एकोनविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः पुण्डरीकभरतसम्बादपुष्करतीर्थमहिम्नासहप्रयागमहत्चवर्णनं कथाप्रमङ्गन- पुण्डरीकगृहमामयावद्विष्णुनियामवर्णनम् नारद उवावा हत्याकार्य पचम्नस्य पुण्डरीको महामनाः । उराव निजगन्धुटण्वना निजसहिनाम् पुण्डरीक उवाच। केन पुण्येन नाऽस्मिन्मृत्युभरत नेऽभवत् । यदि जानासि तसिविण्यानमेवते भान याचा पुण्डरीकरणुप्येदं करायामि तयाप्रतः । एतनामदं पुण्यं स्तं यदि६ जन्मनि । एकदा न धनं जिन्या समागच्छनिजं गृहम् । अपर मृत पालमृतम्याऽनापमार निधाय तमहं भूमि नील्या महातरे शुभे । पलादिमिरलसत्यनवाहादिसक्रियाम् ·(उत्तर पुण्डीकोऽपि धर्मारमा सवालम्यगृहम्प्रति । कतिमिर्वासरै राजमागतोऽशुभाम्प मदीयं दारुणं कर्म भ्रातर्जानासि यद्यपि। तथाऽपि कथयाम्यद्य किश्चिदशातमस्ति ते ,पामपुराणम् : भरतायं फीयांसंभ्रातरं पतितं भुवि । वसन्त क्षतनिर्गच्छद्रुधिरांतमशतं ३२५ पप्रच्छ च सदनुच्चमा॑तःकेनेशी दशाम् । गमितोऽसि किमयं वा गृहादिह समागतः इति पृच्छनि गजेन्द्रपुण्डरीके सपडिया। महत्या भरतः मयः पीडितोऽमनमुञ्चत । अवातरत्तदा यानमेकं सगणमद्रुतम् । आकाशात्पश्यतां भूप! जनानां तद्गुरोरपि। नदारहा स दिल्याने भरतः पापकार्यपि । उयाच वचनं ज्येष्ठं मातरं विनमग्निम् । पुण्डरीकमहायुद्धतीर्थस्याऽस्यप्रसादतः । पुष्करस्य मयाप्राप्तापापिनाऽपिदिविस्थितिः । भरत उवाच। 'शम्भुनिर्माल्य यश मशिनम् यथा मया प्रमावत्या धेश्यया रमितं सह । नद्गुहव्ययितं भूरि धनं व मदिराहते ॥ ३७॥ द्यूनेन हारिनं यच्च चौरकर्मसमार्जितम् । शिवराज्यां मयाः यत्रते भवता विप्रो जम्बुकोनाम दूषितः । एतन्मया कृतं कर्म विदितं पुण्डरीक ने। गोदावरी गने मातम्त्ययि यत्कृतवानहम् । न तत्ते विदितं कर्म कथयामि तदप्यहो । चलिते त्यस्यतिकान्तो यदा पक्षमतदाह्यहम् । श्रुतवानितिलोकेभ्यो पवनहरिदासाहम पुण्डरीको धनं दातुमाइतो मानुलेन हि । निजसोदरमाहत्य पुण्डरी सवालम् ॥ प्रदीप्यामि धनं भूरिमालबेन समर्पितम् । महता पाना तेन तोयामि सभापतीम् । হ্রীয় প্রাথমিধা বহিঃমহাফেলীয়াননিখামেনি इत्या त्या च धनं भूरि प्रहीतुं च महामते : प्रतिकान्तेजने भ्रातःकुलधिसागर पणिजामत्र सुमोऽहं रात्री तत्र महामते !! भय कधिभिशापेतुरोणिनीधनम् हतुं तत्र समाविष्टः साथै जनसमाकुनीत्या यदा धनं विभिन्मयोगलायित समग्यधावनमहसा कोशाताय सेयफst रोयकाऊणुः। - गलामे धीमे यानि मत्यम् । मामामामालगाय पर ·नविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * इन्द्रप्रस्थस्थपुष्करस्नानफलवर्णनम् * ७४ श्च गुणारोपस्तएव खलु साधवः । भवतो भवति स्वान्तं येणं शुश्रूषणे विभा उत्तमाङ्गे च निर्माल्यं त एव खलु साधयः । येषां तु बुद्धिः शत्री व मित्रे व कमलापते! ॥ २७ ॥ चययोश्चैव त एव खलु साधयः । येषां विकुरुते चेतो न विकाग्म्य कारणे। लक्ष्मीपते नूनंत एव खलु साधवः । यत्र त्वं माधवस्तत्र सन्तोयत्र ततो भवाः अतो विज्ञापयामि त्वां माघे मम गृहे घस ॥ २६ ॥ नारद उवाच। -र्य वचम्तस्य पुण्डरीकस्यमाधवः । उवाच घचनं भासादन्तानां भासयन्दिश श्रीभगवानुवाच । जामुनम साधुस्त्यं पृथिव्यांमहामते !! यत्त्वया पुण्यतीर्येतु मातमन्सङ्गवाञ्छया -जाह्नवीतीये माघेनानं कुरुद्विज !! माघान्ते मापयामित्यां पूर्णिमाया तुपुष्करे 'माघमासेतु पूर्ण यत्स्वानजं फलम् । तत्सवं पुष्करे तीर्थे दिनकम्मानतो भयेन् नारद उवाच। = सविप्रेन्द्रः पुण्डरीकोमुरारिणा । किञ्चिवध्युदिते सूर्यग्नानं गङ्गाजलेऽकरोन् पुण्डरीकाक्षं पुण्डरीकः समार्चयत् । तुलसीविकसत्पुप्पययकुङ्कुमयन्दनः । रुजैरङ्गवासिताई रमापतिम् । नीगजयति कर्पूग्दीपकः पञ्चभिः म्म सः ॥३६॥ धमयोज्य जयित्या जगद्गुरम् । सुनं स मणिपर्यवे चामरम्तमीजयन् । म्वाहनं जातु चक्र तम्य रमापतेः । जातिकर्पूरमंयुक्तं ददौ ताम्बूलवाटकम् ॥ पंवघ्नतम्नाय धीपतेः पुरस्तदा । नायी जातु स विप्रेन्द्रः करणानीय दर्पणम् नजगृहे तम्य घसतः समवच्छिदः । सपयां विडियो मायं निन्ये समम्नम्म् नाघायसाने नुपूर्णिमायां रमापतेः । म्मृतिमात्रागनं तालमपश्यत्युग्त स्थितम् तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकमुवाच ॥ ४ ॥ श्रीभगवानुवाच। भो द्विजश्रेष्ठः यद्वयोऽहं पदामि ते । इन्द्रप्रस्थगते तीर्थ पुष्करे ते यहच्छया ।

·• mer . लेनोन infriन पुन मान दे मारकर PornmarriaTREAM धीनार मामा मंगकार विहित TATI TITIER IMPTETमान दुनो मागमे गामि PETER : TITHIRTEEमादेन म्यगुमा सिम पांगमा मातम्याऽपि मद्रनिम् । diनि मेने मार्गमेत कामाम् ॥ ॥ भनि मी तुटपटि माघमाम पण हरिर्वसनु मेर गयं माया मकान गयो निताप्रति । मात्र पनिष पुण्डरीकोऽभिन्ना पाशुशे माणं भ्रातुर्मग्नम्य जगाद ही शुन्या शुचं चतुर्माययाऽऽवृनयुद्ध पुण्फम्नापूर्वन्द म्याम्मिभिजक्रियाः । उयामेति महानन्दम्नाम्यायाम्यने हो पूर्णिमामथो पायां च सपग्मोन्साम् । मन्येनियोगदेमहां हरिरायाम्यतिध्रुव धीरजल्लमेन गोमयालेपनेन च । मुक्काचूर्णयनुष्केण समस्कुरत वेतनम् । शनद्वयं ग्रामणानां नानामोज्यरभोजयत् । यहीभिर्दक्षिणाभिश्च मानव समाग्यन नानायादिकुशतः कलकण्ठेश गायनः । रजन्या म्यजनयंधके जागरण तथा अग प्रभाते तासर्यान्गायनादीन्विमृन्यतः । गोविन्दागमनाका गृहमध्यउपाविश अथ तम्य गृहाभ्यासे निवर्य निजवाहनम् । प्राविशगृहमध्येतुकतुम्यजनशयित स पुण्डरीकस्तं दृष्ट्वा माधवं समुपागतम् । उत्थायाऽसननम्पूर्ण धान्दै शिरसानृप उवाच च स धर्मात्मा गोविन्दालोकनिर्धतः । सम्पूच्याऽर्धादिदानेनविरैनंनिवेशिता पुण्डरीक उयाव। भवनामपनापघ्नं सुस्पष्टतदनुष्ठितम् । तावत्र स्वयाविष्णोस्थीयतां स्थितिकारिण याबदस्य पुनीतस्य समाप्तिस्तपसो भवेत् । यत्र त्वं सेवकास्तेव घसन्ति परिवर्यया सत्रव खलु संकुण्ठः सर्वदोषविवर्जितः । यदयह तय कर्माणि पर्यन्ते साधुभिपिभो हरिनिवसते तत्र सन्मुखादिति नः श्रुतम् । येशं पवमि ते नाम हदि रूपं च सुन्दर ·विशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मोहिनीवेश्याया कथानकवर्णनम् * ब्रह्मासनसमीपे तु वरासनगतं नृप!। द्वितीयमिव लोकेशमिन्द्रप्रस्थं स ऐक्षत ॥ ४॥ मुरराजतीर्थराजो ब्रह्मेन्द्रनस्ययोप !! चामरोद्भूननं मूनि कुर्वन्ती स ददर्श ह॥ अन्यानि देवतीर्थानि तयोर्दूरे महीपते !! स्थितानि तेन दृष्टानि यद्धाञ्जलिपुटानि तु ॥ तयोरने जगी राजन्गान्धव रागमुत्तमम् । तीर्थः सममगात्सत्यलोकं देवान्विसत्यहि अथ विश्वावसुर्तीमान्दृष्ट्वा तीर्थस्य वैभवम् । इन्द्रप्रस्थस्य राजेन्द्र हाहामेतदुवाय ह। विश्वावसुरुवाच। भोभो गन्धर्षशार्दूल! तीर्यमेतन्महाद्गुनम् । इन्द्रप्रस्थाख्यमेतस्मिन्संसारे तीर्थराशिपु ॥ चराचरगुहाा सुरवन्धपदाम्बुजः । तस्यासनसमीपस्थं यदतिष्ठत्समासनम् ॥ १०॥ तीर्थराजोऽपि पृष्ठस्थश्चामरं यस्यमस्तके । अधुना भृत्यवजातस्तीर्थप्यन्येषु का कथा पृथिव्यां यानि तीर्थानि विवर्गफलदानि तु । इन्द्रप्राथमिदं तीयं चतुर्वर्गफलप्रदम् ॥ अत्र स्थितानि तीर्थानि तादृशानि गुणधुवैः । शेपेनाऽपि न शपन्ते स्तोतुं ते महागुणाः ॥१३॥ शरम उवाच। एवं विश्वावसुर्धीमान्द्रप्ट्वेन्द्रप्रस्थवभयम् । गत्या तम्प गृहराजन्पावनं सर्वकामदम् यया देवेषु सर्वेषु शक श्रेष्ठ शवीपतिः । तस्माद्ब्रह्मा च तीर्थेपु प्रयागोऽयं तथावरः सम्मादपि महाराज' शनप्रस्यमिदं घरम् । अस्यान्तरगतो योऽयं प्रयागो नृप! दृश्यते कथयाम्यत्र यवृत्तं मोहिन्या: पण्ययोषितः । नर्मदासरितस्तीरे पुरी माहिष्मती नृपः मोहिनीनामतत्राऽऽसीद्वेश्या यहुधनान्विता । रूपयौवनसम्पमानिष्णातानृत्यानयोः नपा यह नि पापानि कृतानि धनलुन्यया । ब्रह्महत्या. ना. सन दास्यश्च यहवो हताः तासां च पातिता गर्भा यहुशः पापया तशा एवं नया मुतारुण्यं गमितं पापकर्मभिः सतो जरा कियत्काले तदेहे समपद्यत । जरायम्नशरीरा सा निवृत्तविषयम्पृहा ॥२२॥ न च मानसं यूनां ने च तां प्रति भूपन । पापार्जितं धनं स्वीयं न विश्वसिति कम्यचिन् २२॥ न दत्ते न स्वयं भुइक्के न निक्षिपति ये छवित् ।

·(उ * पाभपुराणम् . मानाय ने मया दत्तं यन्मासमुपितं मया । भय पर्शन्दमारा मया सह महाम।। यज तीर्थशिरोरत्नं तदेव प्रतिपुष्करे । चतुगंप्रदे तम्मिन्मानं कुर्वन्योन्यसि नदह ने प्रदाम्यामि यदहं त्यो द्विज! पापोऽपि भरतम्ते वे माना यत्र मृतो मग म्वर्गसुम्पाकाही किमन्यत्तस्य यर्यते ॥ ४ ॥ नारद उवाच। एवमुक्त्वा स देवेन्द्रो ब्राह्मणेन्द्र नरेन्द्र! तम् । पनगेन्द्र समारोप्य सांतील माग पुण्डरीकस्यदेहात्तु तेन तत्याणवायुना । सम ज्योति स निर्गत्य गोविन्दपदायिक एवं पुष्करतीर्थेऽम्मिभिन्द्रप्रस्थगने अप मानेन पुण्डरीकस्तु लेभे सायुज्यमय एवं तीर्थानुरोधेन गोविन्दोऽपिचतगृहे । मासमेकं सुखं गजानुपास निजयपुग्न केन वर्णयितुं शक्यो महिमा पुष्करस्य थे। शकणस्थगतस्याऽस्य कोयंशो घणितो मया ॥ ५ ॥ माहात्म्यश्रयणादम्य श्रद्धया लभते नरः । अयमेधातुफलं पटनादपि भूपते ! ॥५२॥ इति श्रीपा महापुराणेपश्चपञ्चाश साहम्यूमिहिनायां उतरे गण्डे कालिन्दीमाहा पुष्करमझिमवर्णन नामकोनविंशत्यधिफडिशननमोऽध्यायः ॥ २१ ॥ विशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः इन्द्रप्रयस्थप्रयागतीर्यमाहात्म्पप्रमशविरायगुगन्धर्वम्यामानानं माहिमतीनगरम्यायामाहिन्यानान्तरणनम नागर उपाय शिम्य गिय प्राय माता महिमान मrget प्रयापर्णाnिe शिखरमंहगन्धयों सोशयिता मी मा गरी प्रहाणा रागाग सर मयः गाभेष्टमापिट पुषिष्टर ·कविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] धीरधर्मणोमहिण्यासहतीर्थयात्रावर्णनम् *७५ साम्प्रतं द्रष्टुमिच्छामि शक्रप्रस्थगतं नृप। प्रयागं तीर्थराज तं भवता सह कामदा प्रस्थास्येऽहं यदा राजन्तीर्थराज प्रति प्रमो! तदाऽहम भोक्ष्यामि मयेति विहितः पणः ॥ २४ ॥ राजोवाव। कथमेतद्विजानीयां यदुनं चललोचने । प्रतीनं कुर में भद्रे ! त्यदुक्तं फरयाफ्यहम् नारद उवाच। ल्युके नेत भूपेन में यागित्यभवत्तदा ॥ २६ ॥ आकाशवागुपाच। सत्यमुक्तं धचो राजननया तब भार्यया । इन्द्रप्रस्थे गते पुण्ये प्रयाग तीर्थपुङ्गवे मत्र गत्या कुरु मानं लपम्पसे यद्यदिच्छसि ॥२७॥ नारद उवाच। निशम्येनिततो धाणीनृपो गगनसम्भवाम् । दण्इयत्पनितो भूमी तद्वतारं नमाम्यह अथ मन्त्रिणमादय राज्यमारोप्य तत्र थे । मया सह समारहा रयं तीर्यवरं ययों फतिभिर्यासररर हेमाङ्गया सह थाऽऽययौ । उपजह तीर्थगजेशीर भार्या युनो नृ= समतुस्तीशिवतीय पापती तत्र कामदे। प्रयागनानपुण्येन पाण्टमामिरमिन्यति प्रतीच्छया मातमात्रे मिथुने तत्र भूपते ! भागना मुग्णाली सपक्षीन्द्रपादनौ भागांती समालोक्य पीरयमा स भूपति प्रणम्य शिरसा देषी नुटायाममानस गजीवाव। नमो पो पुरणाली पिनद्यामसितारणे। पपुरी शामयासांसि रेमसिन्दूरमानि बन्दे युयर्या सत्यानपानी चराचरम्य स्थितिमहिन्। कुण्ठसम्पादुनन्दोगनायी चतुर्दिया मगराजयाही ॥ ५॥ येराग्यमंरागरतां उनाना सन्मुनिमुनितिगादकीय। वृन्दादिमापी सनापनप नमामि मन. गोविन्दान्दारस्वराद! मरोऽपि जानानि तर म्यम्पन् ।

·FIRE पाटग हरपमा मिमिरिफरिमायगुग्गोणने में मनो नूनं तस्यादेव्याने • शामपुषणम्. उपाग ग मागमा मासुम । गुना पाने देवि! नव विवापि सन्ति एयुगा मूगरनी सा दाम्या सामुदघाटयन् । मगुर्ग सत्र मां च पुनः पाणिनाहीत् ॥ ४॥ गाऽयलोकयामास साऽपतागसमासना पूर्ण सानुभूगोलपञ्चाशत्कोटियोजनन तगान्धकारसंयुकभूमिधा फानी । एतयोरन्तरराजंसोकालोकय पर्वतः । समीपास्तको दृष्टाः समुद्र समभियंताः पतेषु नघः शैलाय मण्डानि तु महामने पनवानप सा पश्यन्ती भूपतिप्रिया । यमुनाजाहचीमुष्याः सरितः समवंसत यमुनातीरगं राजमिन्द्रप्रस्थमिदं शुभम् । ददर्श सा महामागा सी प्रजयुनं नृप!। अन तीर्थमिदं दृष्ट्वा मयागं ब्रह्मनिर्मितम् । पूर्वजन्मस्तं फर्म सा सस्मार मनम्पिनी । ततस्तूष्णी समुत्थाय चूर्ण सा स्वगृह ययो। निधित्येति न मोक्ष्यामि ततः प्रस्थाय तीर्थकम् ॥ ११ ॥ तदेव सातु हेमाङ्गी सह गन्तुमसुपियम् । धीरयर्माणमाहेदं तीर्थराज प्रिया मती । हेमाझ्युवाच । भोभोः प्राणपते.वाक्यं मदीयंYणु धर्मदम् । विधेहिच महाभाग तूर्ण पूर्णीभविष्यति पुराऽहं मोहिनी नाम वेश्या चयापापात् । यौवने पार्द्धके किशि जाता मतिर्मम पानोपार्जितं वित्तं धर्मेण व्ययितं मया । निर्द्धनाऽहं यदा राजनिर्गता निजपत्तनात तदामा निर्जनेऽरण्ये यान्तीजन्नुस्तुतस्कराः । वृथादारिद्रयसन्तप्त पापाचनजिक्षर शितशस्त्रक्षताङ्गी मो श्वसन्ती गतचेतनाम् । विसृज्य तस्करास्तत्र गताहतमनोरया। ततो वैखानसोधेका प्रयागस्य जलं घहन् । इन्द्रप्रधगतस्य घने तत्र समागतः । तत्रमा पतितांदृष्ट्वा तदयस्यां स तापसः । का त्वं कुत किमयं पाहता केनेति पृष्टयान तदा किमपिनोक्तं मे प्राधितं पुण्यमन्यु सन् । तेन तन्मे मुस्खे शिम ततोऽहं देवमत्यनम् प्राणप्रयाणकालेनु पारितत्सर्वकामदम् । श्रुत्येति याग्छिनयती महिपीम्यामितिप्रमो! तस्पतीर्थाम्भसो राजासादात्ते गृहेश्वरी जाताऽहंसकुलाचाशीलाशीलपयोनिधः ·द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः] * इन्द्रप्रस्थस्थनानातीर्यवर्णनम् . यएतच्छृणुयानित्यं पठेदपि च मानवः । स गच्छेहाञ्छिनं स्थानंसत्यमेतन्मयोदिनम् इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्थ संहितायां उत्तरे खण्डे इन्द्रप्रस्थ- माहात्म्ये तत्रस्थप्रयागवर्णनं नामकविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२२॥ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः नारदशिषिसम्बाद इन्द्रप्रस्थस्थितकाशीशिवकानीतीर्थमप्तकभीमकुण्डानां- माहात्म्यवर्णनंनत्रतत्रतीर्थेपुनधितनानाग्यानानाम्वृत्तप्रकाशनश्च नारद उधाचा भाकर्णय शिराजवर्णयामितराऽप्रत । पुण्यंयशस्यमायुषंकारयामाहात्म्यमुत्तमम् इन्द्रमापतटम्यायो फारममेकम्तु पादपः । शिशपायो मवेद्राजन्पुरा पुण्ययुगे स्नाय शको धायसो हासीवानीहोवनस्पता। तम्याधनान्महास कोटरे यसति स्म ह एकदा तरूप काकस्य भाषांण्डवयमालये । प्रतिमुच्यगना फाऽपि न नीदम्यसमागता स्वयमेव स काकम्नु पालयभण्डपम् । तामेय शिगामुच्चाध्यनिष्ठन्मापन ! भयकदा निशीथेनु महायात्या समागता । ममनविशं गजन्मलादपि हामणि पास्यया पात्यमानाया रिमारापास्तदा । चूर्णितो काफसो तो गतमापों पभूवतुः ॥ दिव्याणास्ते प्रयो भूत्या शिरापावायसादयः । पिमानापमाहानामुन्नीपतिनम् शिविण्याचा देपरें! केन पुण्येन मामा तेनलिदा पुरी। मामले के प्रया पूर्ण सर्व पर भारद मारद उपाय। दुरुजालदेशीपो प्रायया भवामियः नरमायां पुतानान माताष्टक ·* पाद्मपुराणम् यतः परस्त्यं प्रानेच पुंसो मनोवोभ्यामपि दूरपती ॥३॥ धन्यः स लोके पुरुषः परात्मन्यो विश्वमेतत्क्षणिक विचिन्त्य अनन्यचेता मजति त्वदीयपादारविन्दं मुनिन्दवन्धम् ॥ ३८ ॥ त्वत्पादसेवनं नाम नीर्घमेतञ्च दुर्लभम् । जनानां भजमानाना) वाञ्छितार्थफल तथाऽप्येतद्वयं सेव्यं मुक्तये नान्यलन्धये । अन्यकामनया यस्तु सेवने स तु य. सन्तो भवन्तमासेव्य तीर्थमेरायमुन्दिम् । नान्यमिच्छन्त्यतिकम्यसबलोकालिन नारद उवाच। इत्यभिष्ट्रय देवेश लोकेशं स च भूपतिः। तस्थौ यदा तदा राजन्हेमाङ्गीसा उन हेमाइक्युवाच । पमापते पमपलाशलोयन ! ब्रह्मामरालासन ! भारतीगुरो। नमो युवाभ्यां यदिदीनचेतसे प्रसीद त तारयतं भवाब्धेः ॥ ३ ॥ तीर्थम्याऽम्य प्रसादेन जाताई महिपी प्रभो ॥ युपयोर्दर्शनं जातं देवानामपितु युयामनिलचितही दत्त नी मासेप्सितम् । मानकालैयाम्यागिदितपारमfer एवं यामुभाम्पा सो संस्तुती देयपुङ्गयो । प्रमभयदनो भूत्या प्रोयतुर्दम्पती मनि हरिबहाणाचतुः। धन्या त्वमसि मा!ि यतोऽ तारितः पतिः। त्या रायगुणासहचित्तोऽप्येकासमागमात् ॥ ४॥ हां विषयमनानो गुलभा मुनिशी स्यांशी जातात याय माए उपाय। ही ममागसमय जिम्मनुस्ली गयो । RTER जिला विधि मिलानुसार भय सभापति हरिभाME PATRO सरिमपम । प्युग ·द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः] हेरम्वब्राह्मणकथावर्णनम् * साजराविषसंयुक्तं पष्ठं फर्कटकं तदा | अकरोन्मोदकं हन्तुं तदा तेन स्पसुः श्रुतम् निजाया मुखनो राजन्भिल्लेन च महात्मना । यालांतां हन्तुमारेभे कर्कटो भृशदारुणः खड्गपाणिर्यदा याति तद्वयाय स भिलपः । यावत्तावत्तुसापापा ज्ञात्वा निजयधोयमम् घनमभ्यद्रयदीता निजमाणपरीप्सया। तामनुदवता तेन कर्कटेन महीपते !॥ ३२॥ अत्र गोकर्णतीर्थे तु गृहीना खड्गपाणिना | शिरश्छित्त्वा तु खड्डेन पातयित्याजले यपुः तस्य गोकर्णतीर्थस्य निजस्थानमगाश्च सः ।सा जरातत्र गोकर्णपापाऽपिनिधनंगता कैलासशिखरै राजन्पार्वत्या अभवत्सखी । अहं कथितवानेतत्तव गोकर्णवैभवम् ॥३५ शिवकाच्याश्च माहात्म्यं पवित्रं पर्णयामि ते । इन्द्रप्रस्थतटस्थायां शिवकाच्यामपि प्रभो ! ॥३६॥ गनि. सा पामा पुंसां गोकर्णे या मयोदिता । अत्र श्रीमन्महादेवोविष्णुसर्वसुरेश्वरम् भाराध्य भक्तराजत्वं लेभे ज्ञान व तात्विकम् । अतः सर्वेवयंपुत्रा ब्रह्मणस्तंमहेश्वरम् आराधयामः सततं सद्भक्तिज्ञानलिप्सया । अत्र वाणासुरो राजनारराध महेश्वाम् ॥ निराहारो वर्षशतं तद्गुणत्वयुभूपया । तस्मै प्रसो भगवानगणत्वं दत्तवानिजम् ।। स्वयं च सर्वदा तस्य पुरपालो बभूव ह । इयं पुरी पुरा राजनासीद्विष्णोर्महात्मनः ॥ दत्ता शिवाय तुष्टेन तपसा तम्य विष्णुना । अस्यामेकं पुरावृत्तं महदाश्चर्यकारकम् विग्रस्य शिवभकस्य वैकुण्ठातिर्यथाऽभवत् । एकस्तु ब्राह्मणो राजन्हेरम्बो नाम धार्मिकः ॥ ४३ ॥ कायेन मनसा चाचा शिवपूजारतः सदा । एकदा स महाभाग' शिवतीर्थानि पयटन शिवभक्त शिरे राजयिकाच्यामिहाऽऽगतः। पनांमनोहरांचचनतत्याजसबुद्धिमान् पश्चात्तव तन्याज प्राणानस्पाजलान्तरे। तमेव धीमहादेवगणानं प्राह्मणोत्तमम्। नीत्या केलासमचलं चेलुम्तदनुशासनात् । अथ मध्ये समायाता गणाकुण्टनो हरेः तेभ्यो बलात्समादातुं तं द्विजप्रेष्ठमुद्यताः आसीतेग महयुद्धं गणानां हरिशयो। तत्र युद्धे.नवे केपा विजयो न पराजयः । तत्र वैकुण्ठनो विष्णुगगनो गरद्धासनः । फैलासादपमारूदो महेशव त्रिलोकधृत् । तावन्योन्यं मुमं दृष्ट्वा विहस्य जगदीश्वरी ·[ उतर पागण मानमोगा नि स केयलो मिश्भुप्र: 1 प्रयणनेन दौरेण या प्रामवार সুফ সায়ানালসিমকাে: সিলিখীটনাইবানবনি सेन बोपेण स मृगो हमपरकालापाली सामुण्डायणस्यत्रीयभूमियदो भररसा पायरय दिलायाऽसीदुमयाश्रया। पर फथितं भूग! सद्वृत्तं पूर्वजन्मनि ॥ १४ ॥ अतः परं प्रपश्यामि ते पुणे यसत्रयः । प्रापुस्तेन पुरी रम्या काशी यश्वेश्वरीत प्रामातदेकदा ती प्रत्यायाती निजालयम् । फस्यचित्पथिकस्याऽय फूपममां पयस्विनीम् ।। १६ ॥ भवलोकर तदुद्धारं चतुस्तेन नोदिती । ताभ्यां गदितमाकर्यकुण्डासाध्विन्यमान ते अयस्तेन पुण्येन मरणं प्राप्य दुर्लभम् । इन्द्रप्रस्पतदस्थायां काश्यां वैकुण्ठमा इयं काशी महेशस्य पुरी यद्यपि भूपते । तथाप्यस्यां मृतो जन्तुर्वैकुण्ठस्यात्मपीहर एतते कथितं राजन्काश्यामाहात्म्यमुत्तमम् । किमन्यन्कोतुमिच्छाविद्यतेतावदस्य में शिविरुवाच। मुने!त्यया महेशस्य क्षेत्रत्रयमुदीरितम् । काशी व शिवकाञ्ची च गोकर्णवतथाऽपरम् एकस्या महिमा प्रोक्तमत्वया काश्या महामुने!" गोकर्णशिवकाच्योश्च कथ्यतां यदि विद्यते ।। २२ ।। नारद उवाचा गोकर्णं केवलं शैवं क्षेत्रं परमपावनम् । तस्मिन्मृतो नरो राजछियास्यामाप्रसंशय स्थले जलेऽन्तरिक्षे र जन्तुस्तत्र नियेत चेत् । तदा कैलासशिखरशियासम्भूयदीव्यति अत्र गोकर्णतीर्यस्थामृतस्य न पुनर्मवः । शियेन स स राजामुक्तियास्यतिहिवित अस्याऽऽपि तव माहात्म्यं गोकर्णम्य महामते!। पर्णयामि यदाऽऽणि मया ब्रहामुखात्पभो ! ॥२६॥ प्रयागादेकगम्यतो गुस्तीर्यसमीपगः । मर्यादापर्यतो योऽयं दृश्यते पुण्यदर्शनः ॥२७॥ रोमास शिल शामretary माजरानामसाजम्नपतिपञ्चकम . ।

·। द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * भीमकुण्डमहत्त्ववर्णनम् * तत्र स्मात्या हि विधिवदिन्द्रप्रस्थे सभूपतिः । विधायसत्निया:सर्वाजगामनिजपत्तनम् इन्द्रप्रस्यस्य माहात्म्यमेतत्तव मया विभो !! यमुनातीरतीर्थस्य वणितं जनपायनम् ।। नाऽस्याऽऽदरं करिष्यन्ति कली श्रद्धाविवर्जिताः। इन्द्रप्रस्थस्य राजेन्द्र ! सर्वतीर्थशिरोमणेः ॥ ७२ ॥ अष्टादशपुराणानां श्रवणाद्वारतस्य च । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य शनप्रस्थस्य जायते ॥ अरुणोदयवेलायां माघलक्षेकमजनात् । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रवणाच्छद्धयामवेत् श्रद्धयाऽस्य तु माहात्म्यं यः शृणोतिमहीपते । तर्पितास्तेनपितरोदेवाश्च मुनयस्नथा कृचमानिकृच्छ्रपाराकचान्द्रायणवतादिभिः । यत्फलंतन्महिम्रोऽस्यश्रद्धयाश्रवणाद्भवेन् अश्वमेधादियज्ञानां समस्तानां महीपते !! यत्फलं तन्महिमोऽस्यश्रद्धया श्रवणाचेत् सूत उवाच। एवं युधिष्ठिरो राजा श्रुत्वाशौनकसीभरेः । इन्द्रप्रस्थस्यमाहात्म्यं सयौहस्तिनम्पुरम् ततो विनीय सद्भातृन्दुर्योधनपुरःसगन् । इन्द्रप्रस्थमगात्पुण्यं राजस्यचिकीर्षया । द्वारकायाः समायातं गोविन्दं कुलदेवतम् । राजसूपेन योन स इयान महीपतिः ॥ मुक्तिदं तीर्थमेतत्तु शपतोऽभ्याऽयजायत । इति मत्वा हरिस्तत्र शिशुपालं जघान ह शिशुपालोऽपि तस्यैव तीर्थम्य मरणामुवि । सायुज्यमगमकृष्णे निखिलदार्थप्रदायके शिशुपालो हतो यत्र विहिनो यत्र चक्रतुः । गदया तत्र भीमेन कृतं कुण्डं सुबिम्नाम् भीमकुण्डं तु विज्ञातं जातं तद्भुवि पावनम् । कालिन्या दक्षिणेभागेगन्न्यूत्यधं महीनो इन्द्रप्रस्थगताया यत्कालिन्मानानत फलम् । तत्फलंतत्रकुण्डेतु जायते नात्रसंशयः सूत उवाच। यस्मिन्क्षेत्र स्थितो जन्तुस्तं क्षेत्रमनुवत्सग्म् । प्रदक्षिणादिभिधमः स्वापराधाक्षमापयेत् ॥ ८॥ प्रतिसम्बत्सरं चैव परिकामति यो नरः। क्षेत्रापराधोपेश्व न स लिप्येत्तु पातकः॥ प्रदक्षिणमकुर्वाणः क्षेत्रसिद्धि न विन्दति । तम्मात्प्रदक्षिणातीय दातव्यावफलार्थिमिः हरेर्नामानि सरपन्यकरोति प्रदक्षिणाम् । पदे पदे स लभने कपिलादानजं फन्टम् ।। - ·[६ उत्तरब निवार्य तंद्विजंताक्ष्यमारोप्यागाल्छियालयम् । शियेनठद्गणधाऽपिस्थीयररिमाण तीर्थसप्तकनाम्नस्तु गुप्य सुसमाहितः। तीर्यमेतन्महाराज! चतुर्वर्गफल्सयम ७६० * पामपुराणम् पश्यतः स्म महद्युई नमस्येवं गणः कृतम् । अथ स्वीयागणान्विष्णुः शेषांश्च दिवि युद्धतः ॥ ११ ॥ वृतो गच्छन्पथि श्रीमान्स्तुतनिदशवन्दितः । गत्या विवेशनं चाxsiमहादेवपुरःसर तस्मै द्विजाय चै तस्य दर्शयध्रमणीयताम् । अथ तस्मात्तु माधवः परयामन्या वैकुण्ठमगमत्तदा । द्विशःसोऽपिमहामागस्तीर्थस्याऽस्यरसाइक गोविन्ददर्शनं प्राप्य मुमुदे हरसन्निधौ । एतत्ते कथित राछियकाव्यान्नु भएन कैलासमहादेवेन यदि दर्शनात्स्पर्शनाध्यानात्स्मरणादपि भूपते ! यसिधादिमिरेतस्मिन्महरिनिवर्णितम् महत्तपस्तु सृष्ट्ययं त्रासंस्तुक्षमा नप! मरीविरपि धर्मात्मा पुवायं मानावरच अध लेमे महाभागः कश्यपं सुतमुत्तमम् । मनिराऽपितासा सोफ्यदेवपुरयार . सोमं दुर्वाससं दत्तं तेम्यो लेभे सुतश्यम् । मदिरा थपि धर्मात्मा तीर्थस्याऽस्य प्रसादतः ॥ ११ ॥ लेमे मुतांस्तु सश्या जाता माहिरसादिनाः । पुलहोऽपिपुर्तमेदगोलिगुणवता योगस्पोऽभूत्पुरा रास्नाऽत्रप निमजगात् । पुलम्स्यमात्र ती पे पुत्रो लम्यानाम्यतः ॥३३॥ ফুইৗমুহসী হামাগল। নীলাব্যথাকিমা শাখা প্রধানমন: মাসী গুলিশা বব সালমডিয়া ও সি। পবি শাখারি গয়না तामाग्यमामार्दानि ये मो!: निरसीrial महिमा ग!" मनानातिको पशिगु मारी.. गौमडियामा सपा मुवि ष्टो नाग्यो मुभिक शिविगाम मममो माला ·प्रयोविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * भगवतामन्त्रमाहात्म्यवर्णनम् * पुरा महर्षयः सर्वे यज्ञदानपराः शुभाः । पप्रच्छुब्रह्मणः पुत्रं नारदं मुमिसनमम् ॥११॥ महर्षय ऊचुः। भगवन्केन मन्त्रेण गच्छामः परमं पदम् । तन्नो हि महाभाग' प्रसाद कर्तुमर्हसि॥१२ नारद उवाव। पितामहं पुरा सर्वे योगिनःसनकादयः । पाहुरेकमेकान्ते मोक्षमार्ग सुदुर्लभम् ॥१३ ब्रह्मोवाचा शृणुध्वं योगिनः सर्वे रहस्यमिदमद्भुतम् । न जानन्ति सुराः सर्वऋषयश्च तपोधनाः ॥ सर्गादों प्रोक्तवान्देवोमा नारायणोऽव्ययः । ईश्वर्यासहृदेव्याच सम्यक्सम्पूजितोमया तत' प्रसनो भगवान्मम नारायणोऽव्ययः । प्राजापत्यं ददाँ मधंध्रुतिजं सर्ववाड्मयम स्वप्रकाशानि मन्त्राणि व्यापकाव्यापकानि च । ततस्तमदेवं पुराणपुरषोत्तमम् ॥ भगवन्केन मन्त्रेण संसारोत्तारणं नृणाम् । तन्ममाऽऽचक्ष्य तस्येन सर्वलोकहिनायौ को मन्त्रः सर्वमन्त्राणां पुरश्चरणवर्जितः । सदुधारणानृणां ददाति परमं पदम् ॥ धीभगवानुवाच । साधुपृष्टं महाभाग सर्वलोकहितैषिणा | तस्माद्वश्यामि ते गुहां येन मामाप्नुयुनराः सर्वेषामेव मन्त्राणां मन्त्ररत्नं शुमायहम् । सकृत्स्मरणमात्रेण ददाति परमं पदम् ॥ मन्त्ररत्न द्वयं न्यासः प्रपत्तिः शरणागतिः । लक्ष्मीनारायणमिनि मन्त्रः सर्वफन्दप्रदः।। नामानि मन्त्ररत्नस्य पर्यायेण नियोध मे । तम्योचारणमात्रेण परिनुप्तोऽस्मिनित्यशः फुलजोधा तपस्वी या वेदवेदाङ्गपारगः। यतदानपरोधाऽपि सर्वतीर्थोपसेवकः ॥२५ प्रती पा सत्यवादी चा यनिर्वा ज्ञानवानपि । मन्त्राधिकारी न भवेत्तं प्रयन्नेनवर्जयन ब्राह्मणाक्षत्रिया पैश्याः स्त्रियः शादास्तथेतरे। सस्याऽधिकारिणः सर्वे मम भजास्तु ते यदि ॥२६॥ अनन्यशरणानां च तथैवाइनन्यसेविनाम् । अनन्यसाधकानां च धक्तव्यो मन्त्रउनमः आ नामाशु फलदम्सरदेव स्नो हसाँ। दृमानामपि जन्तूनांदेहान्तरनिवारण.२८ मात्तौजिनामुरायोशानी घाऽपिप्रजापते । सरन्मांशरणं यातिमनकामानवाप्नुयान् ·चोऽत्र भवनिस्तारंवान्छतानःसमादिशा मन्त्ररत्नं भावशुद्ध यन्मयं सचरावरम् कृष्णचनुश्या दक्षिणाम् । यः कति नरो धन्यः समः प्रन नि श्रीपा महापुगणे TRAIसाम्यां संहिनापों उतरे मण्डे का माहारम्पइन्द्रप्रम्यगतकाशीगोकर्णशिवकाचीतीर्यसमझामकुण्डयन नाम डाविशत्यधिकदिशननमोऽध्यायः ॥ २२२ ॥ प्रयोविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः वशिष्ठदिलीपसम्पादभगवन्मन्वदीक्षाप्रसङ्ग विद्योपदेशवर्णनम् शीनक उवाच । सूत सून महाभाग! धन्योऽसि त्वं भवाम्बुधौ। यन्नोऽत्यर्थ निमग्नानां पाययस्यमृतोत्करम् ॥ १॥ सृत उवाच। शौनका पक्ष्यामि मन्त्ररत्नं महागुतम् । यदिलीपाय गदितं घसिष्ठेन महात्मना नानु दिलीपेन पृष्टमेतद्गुरु प्रति । पसिष्ठं विजशार्दूल मणिपत्य यथा त्यया । दिलीप उवाच। भवता प्रोक्ताम्सचे धर्मा विशेषतः । वर्णा,मयुता धर्मा नित्यनैमित्तिका बर्माश्च यशाध तीर्थदानप्रतादिकम् । श्रुता मया मुनिभ्रष्ट! अन्नध्यस्वर्गभोगदा श्रीनुमिच्छामि मोक्षमार्गसनातनम् । दिण्याऽहयेन गच्छामितनुग्रहान्यतुमईसि सर्वमन्त्राणां भवरोगकमेषजम् । सर्वपामेय देवानां फोहि मोक्षद' परः। तत्समाख्यादितत्पेन मयि पात्सल्यगौरयात् ॥ घसिष्ट उयाचा र त्यया राजन्सर्यलोकहितरिणा। पत्यामि परमं गुगामेक मसालारकम् ·प्रयोविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * ब्रह्मणेमन्त्रादानवर्णनम् * आचार्योवेदसम्पन्नो विष्णुभक्नोविमत्सरः । मन्त्रशो मन्त्रभवश्वसदा मन्त्राशय-शुचिः सत्सम्प्रदायसंयुक्तो ब्रह्मविद्याविशारदः । अनन्यसाधनश्चैव तथानन्यप्रयोजनः ॥५॥ ब्राहाणो धीतरागश्च क्रोधलोभविवनितः । सवृत्तौ शासिता चैव मुमुक्षु परमार्थवित् एवमादिगुणोपेत आचार्यःसर्वदा सुहृत् । आचारान्छासयेद्यस्तु स आचार्य इतीरितः यस्त्वाचार्यपराधीनम्सद्वृत्ती शास्यतेयदि । शासनेस्थिरवृत्तिश्च शिष्य सद्भिदाहनः एवं लक्षणसंयुक्त शिप्यं सर्वगुणान्वितम् । अध्यापयेद्विधानेन मन्त्ररत्नमनुत्तमम् ॥ ५५॥ द्वादश्यां श्रवणे घाऽपि कर्हिचिद्वैष्णवे दिने । सदाचार्योपसम्प्रीते तत्रदीक्षांसमाचरेत् सुदर्शनं पाञ्चजन्यसुवर्णेन प्रकारयेत् । रौप्येण वाऽपिताम्रण कांस्येनाऽपि प्रकारयेत् स्नाप्यपञ्चामृन. शुद्धैरर्चयेत्पुरनो मम । तुलसीगन्धपुष्पायेस्तन्मन्त्रेण विधानतः ॥ तत्र संस्थापयेदग्निं स्वगृह्योक्तविधानतः । आचार्यो हयादाज्यमन्त्रेणाऽथद्विजोत्तमः अष्टोत्तरसहस्रं घा शतमष्टोत्तरन्तु धा । जुहुयान्मन्त्ररत्नेन तथाऽन्यैर्वष्णये, शुभे॥६० मन्त्रः पुरुषमूनायेर्जुहुयातपायसम् । तस्मिन्नग्नी क्षिपेचनं शड्वं च द्विजसत्तमः। पडक्षरेण जुहुयादाज्य विंशतिसङ्ख्यया । प्रतप्तं चक्रमादाय मन्त्रेणेवायेद्गुरुः ॥२॥ शङ्खनवाऽङ्कनं कुर्याबाहोदक्षिणसव्ययोः । होमशेष समाप्याऽथ पुनःपूजांसमाचरेत् ततकलशमादाय पवित्रोदकपूरितम् । मन्त्रेणचाऽभिमन्याऽय तस्यमूर्ध्यमिपेचयेन् सितवस्त्रधरसम्यगावान्तं विनयान्वितम् । ऊर्ध्वपुण्द्रधरं शिप्यमन्त्रमध्यापयेद्गुरुः मात्रार्थध प्रयक्तयो वृत्तिश्चैव विशेषतः । लब्धमन्त्रस्तदाचार्य पूजयेद्भरणादिभिः अनेन विधिना मन्त्रं योऽधीते येणयाइगुरोः । ततः स चैष्णवं याति नान्यथा सुरसत्तम!॥६॥ नारद उवाच। एवमुरा विधातारं देवदेवो हरिः पिता। स्वचक्रे गाउडूयित्वा तु तस्मै मन्त्रं ददौ म्ययम् ॥ tan सर्वलोकेश्वरोदेवो ब्रह्मा मम पिताप्रभुः । ममाऽपि विधिवन्मन्त्रं स ददौमुनिसत्तमाः ·[ATTER गगाऽशुभपाल माउगम्गामायामिन । कामकोपपिगुलाम्नु दामलोमरिवर्तित पामगुणगा. সাধাগা গসল নামল মালিন। গাদিস ম গ ম প্রান্তি নয় । - যা বালমিল মলীন ঘন সন্তু মিয়ানম रामानादिनिगमगार्गमित्रादिगोपनम् । याममुद्रादित न पुरमरणर्मगुनम् । मपमानिदेहगं माप न मयि मंग्यानमत्यं मदनन्यारण्यता ॥३५॥ मपिसपंफलम्यामोमानियागार्यकम् । मनन्यसाधनगंगाप्याकिञ्चन्यतयाऽऽत्मनः भागां सम्मागयन्दनादिपियजनम् । भनन्यदेवनानां च पन्दन पूजनं तथा । एपमायाध नियमाप्रपमध्य प्रकीर्तिताः । इत्यादिगुणयुनाय यकव्यं मन्त्रमुत्तमम सस्य नारायणपिपिष्णुसनातनः । देयताच प्रियासानुर्धमहं धात्सन्यसागरः सर्यलोकेश्वरः धीमानसुशील गुलमस्तया । सर्यश: सर्वशक्तिश्च सदापूर्णमनोरया। सर्वगः सर्पयाधुध कृपापीयपसागरः । श्रीमान्नारायणधाऽहं देवतासमुदाहृतःMaok उन्दम्तु देवी गायत्री पञ्चविंशाक्षगत्मिका । दिसमवित्रित्रिपञ्चद्विपङ्गानि योजयेत् लमया मदनयायिन्या माध्यायेद्विश्वरूपिणम् । शड्सचक्रगदापमपाणि दिव्यभूषणम् यामावपश्रिया साई पूजयेत्प्रयतः शुचिः । अनेन मन्त्ररत्नेन गन्धपुष्पनिवेदनः १७३ सहत्सम्पूज्यमानोऽपि सन्तुष्पोऽस्मि प्रजापते ! ॥ १४ ॥ ब्रह्मोवाचा सम्यगुक्त त्वया नाथ! रहस्यमिदमुत्तमम् । मन्त्ररममावश सर्वसिद्धिप्रदो मृणाम् । पिता त्वं सर्वलोकानां माता त्वं गुरुरेव च। त्वं च स्वामी सखा भ्राता गतिस्त्वं शरणं सुहृत ॥४६॥ अहंतु लवदेवेश दासशिष्यस्तथा सुतः विस्मान्ममदयासिन्यो, प्रोकवानिदमुत्तमम अधुना मन्त्रावस्यदीक्षां सम्यग्विधानतः । धूहि सर्वत्र तत्त्वेन लोकानां हितकाम्यया धीभगवानुयाच। - Tre प्रवक्ष्यामि मात्रदीक्षाविधि परम् । भावार्य संधयेत्पूर्ष मदामयणसिद्धये ·। चतुर्विशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * विष्णुमन्त्राणांखरूपविधानवर्णनम् * ७६ बिना किमन्यच्छरणं भवारण्येभयानके । आवक्ष्य विस्तरेणाऽथ भक्तिभेदान्महामु उपास्यमानान्सततं मुनिभिः परमात्मनः ॥ ३॥ घसिष्ठ उचाव। साधुपृच्छसिराजेन्द्रोसंसारोत्तारणनृणाम् । चैकुण्ठस्यपरेशस्यभक्तिनित्यसुखावह इममेय महाप्रश्न कैलासशिखरे पुरा । पप्रच्छ गिरिजा देवी शङ्करं लोकपूजितम् ॥ पार्वत्युवाच । देवदेव महादेव त्रिपुया सुरेश्वर! विष्णुभक्ति ममाऽऽचक्ष्य मुक्तिदा सर्वदेहिनाम उपास्यभेदान्मन्त्रांश्च तसत्पूजाविधींस्तथा। तस्य विष्णोःखरूपं च तद्विभूतिगुणादिकम् ॥ ७॥ तस्य लोकस्वरूपंच यंप्राप्यन निवर्तते । सर्गस्थितिलयं येन करोति भगवान्हरिः यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं हो। येन केन च हत्येन साधनेन परं पदम् ।। प्राप्नुवन्ति नराः पापा विषयासक्तचेतसः । विस्तरेण मयि प्रीत्या हि सर्वमशेषा पसिष्ठ उधाच। इति पृष्टी महादेव्या हरत्रिपुरहा तदा । उवाव परमप्रीत्या नमम्हत्य जनार्दना रुद्र उपाय। साधु साधु महादेवि! सर्वलोकहितषिणि!। साधु पृच्छसि मा देवि! धीशमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२ ॥ धन्याऽसि हत्यपुण्यासि विष्णुमकाऽसि पार्वति!। परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे ! शीलापगुणः सदा ॥ १३ ॥ भए पश्यामि गिरिजे मापद्धनिमुनमाम् । तन्मन्त्राणां विधानं च सरतम्य शामिः ॥ १५॥ सत्त्वं नारायणो विष्णुवासुदेयम्सनातनः। परमात्मा पर प्रा पर ज्योतिः परा भन्युनः पुरुषः शाश्वत शिपईचा नित्यः सर्वगतः मापदम्साही प्रमा यसो पहपतिः साक्षात्मणः पतिरेप च । हिरण्यगर्भः सबिता टोकरलोकमत - ·उचरखण्डे * पाभपुराणम् 'तम्मायूयं मुनिश्रेष्ठा धारोयत्या मुदर्शनम् । नारायणपडद्वन्द्रं गच्छध्यं शरणं द्विार घसिष्ठ उवाच। इत्युक्ता मुनयः सबै नारदेन मुरर्पिणा । च्याधिकारिणः सर्वे याता विष्णोपरंपादन सम्मात्यमपि चेदान्विष्णुसायुज्यमिच्छसिादीक्षामार्गविधानेन धारयित्वामुदर्शनम् नारायणपदद्वन्दं तदेकं शरणं प्रजः । सर्वलोकेश्वरः साक्षाग्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः ॥३॥ ममाऽपि नारदस्याऽपि प्रोक्तवान्मन्त्रमुत्तमम् । शौनकादिमापीणां नैमिषारण्यपासिनाम् ॥ ७ ॥ नारदः प्रददी मन्त्र प्रपत्ति शरणागतिम् । एतद्गुह्यतमं राजन्न जानन्ति महर्षयः ॥११ देवताचनजानन्तिसिद्धाः साध्याचदानवाः । मयाऽपिप्रापितो मन्त्रंशक्तिपुत्र पराशर इदरहस्यं परमं लक्ष्मीनारायणं इयम् । राजस्तवाऽपि पक्ष्यामि प्रपत्ति शरणागतिम् यात्परतरं मन्त्रं नास्नि सत्यं प्रवामिने । अस्मात्परतरंधम्यं नास्ति लोकेषु शिक्षा सत्यं सत्यं पुनः सत्यं ब्रह्मणा कथिनं पुग। नारायणात्परो देयो नास्ति मुक्तिप्रदो नृणाम् ॥ ७ ॥ तत्सेपया भवेन्मोक्षः सर्वकर्मनिरन्तनः ॥ ८॥ इति श्रीपाने महापुराणे पश्चाशाशरसादम्यां मंहितायां उत्तरे राण्डे पसिष्टविटीप- सम्पादेषियोपदेशो माम प्रयोविंशत्यधिफनिशनतमोऽध्यायः ॥ २२३ ॥ चतुर्विशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः पशिष्टदिलीपसमादेवमहान्यायतीमग्नेशष्टरदाराविष्णुमतिविधिप्रकाशनम् दिटी उपाय नापन्समायस्य हरिमनिमुपामयRIयतो पनि विष्णुमनिधापहर HTRAIPालापनि मर्मणाम् । मलमान मुनि! frierry ·६ E चतुर्विशत्यधिकनिशनतमोऽध्यायः ] * चाहनादिमाहात्म्यतत्त्ववर्णनम् * न तस्य किश्चिदश्रीयादपिक्रतुसहस्रिणः । अधृत्वा विधिना व ग्राह्मणो शानदुर्लभः गहितस्सर्वलोकेषु ब्राह्मण्यात्यच्युतोभवेत् । शङ्खचक्रधरोदेवो हरि.पूज्योययाऽऽत्मभिः तथैव सर्वैस्सम्पूज्यो विश्वकादिविहितः । सर्ववेदविदो घाऽपि सर्वशास्त्रविशारदः अधृत्वाविधिनाचक्र ब्राह्मणः पतितोमवेत् । ऊर्ध्वपुण्ड्रविहीनस्तु शङ्खचक्रविवर्जित तं गईभे समारोप्य बहिः कुर्यात्स्वपत्तनात् । प्रकृतिम्पर्शरहितो पासुदेवो जनार्दनः ।। तव ग्राह्मणो देवि ! विष्णुचरण विहितः । तस्मात्प्रतिसंसर्गपापीघदहन हरेः ।। - श्रीतम्मा दिसिद्धयर्थ मन्त्रसिध्यतयवय । हरेः पूजाधिकारार्थ चकवावधानत: वैष्णयत्वस्प सिद्धयर्थ ज्ञानसिद्धार्थमेव च । प्रनपेचकशड्डाभ्यां हुत्या होमं विधानतः अन्येन दाहोद्गात्रं ब्राह्मणो हरिलान्छनात् । शट्यकगदाखड्गशादिन्यहरेरपि ॥५१॥ लक्षणेनं दहेहं नान्यदग्धोऽहंति क्रियाम् । अवकधारिणं विनं दूरतः परिवर्जयेत् ।। श्ववामिय नेक्षेत लोके विममवैष्णवम् । ष्णयो पर्णवाहोऽपि पुनाति भुवनश्यम् तस्मात्तु विधिना चक्र घायं विप्रे. शुभानने !। ग्राह्मणा मन्त्रसिद्ध्य व ज्ञानसिध्यै च मुक्तये ॥ ५४॥ अप्रास्ता महात्मानो विष्णुचकेण लाञ्छिता) विष्णुचविहानाम्नु ग्राह्मणाः प्रास्ताः स्मृताः ॥ ५५ ॥ सर्वाश्रमेषु यसतां प्रोखणानां विशेषतः । विधिना घेणयं च धार्यहि श्रुतिनोदनान् दक्षिणेतु भुजे विमो विभृया सुदर्शनम् । सत्येनु शल्य विभृयादिति ब्रह्मविदोविदः एवं महोपनिषदि मोकंचकादिधारणम् । तव साग्नि यजुषि ऋषि प्रोकं शुमान:। अनमतनूनतदामो अश्नुते टना सहन्ललत्समारात । इत्यापस्तम्यशालायाम्घोतं.वस्य धारणम् ॥ ५॥ प्रते विष्णो मजवर्क पवित्र जम्मामोनिसर्नये चन्दा, मूलेयाहोदधतेऽन्ये पुगपालिङ्गान्य तावकान्यायन्ति । - । --- , - ·सम्मलोकप्रधानम्य जगमागम्यपार्यति माहात्म्यं यामुदेवस्य यन्छश्यंतीमित कीर्तनं श्रवणं चैय धन्दनं पादसेवनम् । तत्पादोदकसेवाच तनिवेदिनभोजनम् ॥२१ तश्चिहरद्वितः श्रीशपदं प्राप्नोत्यसंशयम् । शङ्खचकाङ्कनं कुर्यादब्राह्मणो याहुमूलयो। अफागान्गी मगगामीभूनीलापतिः प्रभुः । उनामृनत्यम्येशानो यदनेनाऽनिगेहितः राहतममा विचारमा सहवासामहाग समिसर्गतः त्याहत्यनिष्टदशाकुन्दम् अनन्नाधापनागमो गुणभूमिर्गुणो महान् । मयंटोंकेवरः श्रीमान्सर्गः सर्वतोमुषः भक्तिः पोडशधा प्रोक्ता भवबन्धविमुक्तये । सर्वेपामेयदेवानां ममाऽपि पुरुषोत्तमः। पूजनीयो हरिनित्यं ब्राह्मणानां विशेषतः । तस्मात्त ब्राह्मणो नित्यं विधिवत्पूजयेद्धरिम • पाम्गणम् . उम्म भशपर्व सन्मया पर्नु प्रणा मद देवनः । सर्वोपनिषदामय वेदान्ने परिनिश्चितम् । पच्मि पुनः पृथक् । मायं तु वैष्णय प्रोक्तं शड्सचत्राङ्कनहरे धारणं चोयंपुण्द्राणां तन्मन्त्राणापणिदः । अर्चनंच जपोध्यानं तमामम्मरणतया तम्योपासमभेदाणु तदीयानां च सेया च द्वादशीयतनिष्टता । तुलसीरोपणं विष्णोदेघदेवस्य शादियः । - हुताग्निनय सन्तर्प्य सर्वपापापनुत्तये । व या शङ्खचक्रे या तथा पञ्चायुधानि घा! धारयित्वैव विधियग्रहाकर्म समारभेत् । अग्नितप्तं पवित्रंच धृत्वा वै भुजमूलयोः । त्यक्त्वा यमपुरं घोरं याति विष्णोः परं पदम् । चऋविहविहीनस्तु यापूजयतिशयम तत्सर्व विफलं याति पूजामन्त्रजपादिकम् । अग्निततेन चक्रेण ब्राह्मणोयाहुमूलयोः । अङ्कयित्वाजपन्मन्त्रं संसारान्मोक्षमाप्नुयात् । सुदर्शनं धारयित्वावहितप्तं द्विजोत्तम तपनीयविधानेन पश्चात्कर्मसु योजयेत् । विष्णुचक्रविहीनंतु यः श्राद्ध भोजयिष्यति व्ययं भवति तत्सयं निराशाःपितरो गताः । विष्णुचक्राङ्कितं विषं पूजयेच्याद्धकर्मणि विष्णुचक्रविहीनंतु प्रयत्नेन विवर्जयेत् । दद्याद्गोभूहिरण्यादिचक्राद्वितभुजाय ये ॥३५ यदत्तं चक्रहीनाय तत्सर्वमसुराय वै । अग्नितप्तेन चक्रेण याहुमूलेनु लाप्रियताः ॥३८॥ सर्वपापविनिर्मुक्ता यान्ति विष्णोः परं पदम् । हुताग्निततचक्रेण शरीरं यस्य विहितम - वा सम्प्राप्ता नाऽत्रसंशयः।

·F ७७१ दिहेतीनामडूनं धैष्णवं स्मृतम् । चकादिचिह्नहीनत्वाद्वैष्णवत्वं न लभ्यते।। राझे महापुराणे पश्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- देसुदर्शनादिमाहात्म्यं नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२२४ ॥ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ऊर्ध्वपुण्ड्धारणविधिपूर्वकमूर्ध्वपुण्डुमाहात्म्यवर्णनम् शङ्कर उवाच। स्यमाहात्म्यं वक्ष्यामिशुमदर्शने !! धारणादेवमुच्येत भवबन्धाद्विजोत्तमः म्य मध्येतु विशाले मुमनोहरे । लक्ष्म्यासाद्धं समासीनो देवदेवोजनार्दनः शरीरेतु ऊर्ध्वपुण्ड धृतं भवेत् । तस्य देहं भगवती विमलं मन्दिरंशुभम् चतीर्थेषु सर्वयशेपु दीक्षितः 1 धारयेदूर्ध्वपुण्ई यो मृदा शुभ्रेण वैष्णयः प्र से विधः सर्वलोकेषु पूजितः । विमानवरमारहा याति विष्णोः परं पदम् झं तु त्रिसन्ध्यं तु द्विजोत्तमः। सर्वपापविशुद्धयर्थमिष्टापूर्नफलानये धरं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । नमस्त्याऽथवा भत्त्या सर्वदानफलंलभेन् घरं विनं यः श्राद्धे मोजयिष्यति । माकल्पकोटिपिनरस्तम्यमान मंशयः परोयम्नु कुर्याद्धाशुभानने । कल्पकोटिसहस्राणिगयाथाडपलं लभेत् जिपहोमादिकं च यत् । ऊर्ध्वपुण्द्रधरः कुर्यात्तस्य पुण्यमनग्नम् चहीनस्तु किश्चिधर्म करोतियः । इसापूतादिकंसर्व निपलं म्यानसंशयः पापाय पुण्यविजितम् । द्रष्टव्यं नैव तकिशिमशानसहशमयेत् हीनस्तु सन्ध्याकर्मादिकंचरेत् । तस राक्षमनीनं नरकंचाऽधिगछति वित्रो मृदा शुभ्रेप यदिकः। न निघारपेद्विद्वानापपि कदाचन । प्राणामध्यपुर स्यात्तिलकन्तु महीभृतः।

·७७० . * पासपुराणम् चरणं पवित्रं विततं पुराणं पाङ्मयशुभम् । तेन चक्रेण सन्वतास्तरे पवित्रं ब्राह्मणस्पत्यं जगद्व्याप्तं हरेस्सदा । तेनातप्ता तनूर्येषां न है नेन तप्ता तनूर्येषां ते प्रयान्ति परं पदम् । पवित्र चरणं नेमिः पविश्व सहस्रारं प्राकृतघ्नं लोकद्वार महोजसम् । नामानि विष्णुचक्रस्य पर शूद्धेन घहितसेन ग्रह्म तेन पुनीहि नः । यत्ते पवित्रमचिमदग्ने तेन पु- येन देवाः पवित्रेण आत्मानं पुनले सदा । तेन सहस्रधारेण पावमा प्राजापत्यं पवित्रन्तु शतोद्यामं हिरण्मयम् । घयं ब्रह्मविदस्तेन पूतं ग्रह पुनीमहे ॥ ६ ॥ सनेमिचक्रमजरं चक्षुरम्य महात्मनः । अस्मिन्दि विधृते देहे महोमता- तम्माद्वै विधिपडार्गः शनाचकादिहेतयः प्राह्मणानां पिरोपेण धैष्णव धृतोद्यपुपट्टा तवक्रधारी विष्णुं पर ध्यायनि यो महारा स्वरेण मन्त्रेण सदा हदिस्यं परात्परं याति विशुपचेताः । ये कण्ठलातुलसीनलिनाक्षमाला ये यातुमूलपरिचिनिशान ये पाटलाइफल लसभ्यपुण्द्राम्ते पैष्णपा भुपगगाशु पा दियापन: सुपितनं पवित्र ये मुदक्षिणे । यदन्ति भुजे सम्माहि शो येपदन्ति भुनेय शय विधिना द्विजारमोनितु रानामधिनिय दोमानिसंतापवित्रातान्छिनो मुले तु वा सानो हो। मनाविल्या गवनागर मामा पानि पोशलोया ইসমাগম মাথায় লাগি रस्येपं भर सपः कपलियनने ! तोप मेनिहाय रिक लिपि पलयं प्रोन, पारामा कानिमिinema पी- এ্যালাপ বাগপশালগাণিপু দুলা From farin 1 minnfremien ·७७३ पञ्चविंशत्यधिकशिततमोऽध्यायः ] * ऊर्ध्वपुण्ड्रषिधिषर्णनम् * पुण्ड्राणां धारणाय गृह्णीयात्तत्र मृत्तिकाम् । श्रीरङ्गे येङ्कटादीच श्रीकम द्वारकेशुभे प्रयागे नारसिंहाद्री घाराहे तुलसीयने । गृहीत्वा मृत्तिकां भक्त्या विष्णुपादजलःसह धृत्या पुण्डाणि चाङ्गेषु विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् । यस्मिन्कस्मिन्महाभागा वैष्णवा धारयन्ति चै ॥ ३६॥ तस्मिन्मृत्तिकाग्राह्या ऊर्ध्वपुण्ड्रम्यधारणे । श्यामं शान्तिकरं प्रोक्तरक्तंवश्यकरं तथा श्रीकर पीतमित्याहुः श्वेतं मोक्षकरं शुभम् । पर्तुल तिर्यगच्छिदं हम्बंदीर्घ तनं तनुम् घ; विरूपं यद्धापछिन्नमूलं पदच्युतम् । अशुभंक्षमासन तथाऽनगुलिकल्पितम् ।। विगन्धमपसव्यंच पुण्ड्रमाहुरनर्थकम् । आरभ्य नासिकामूलं ललाटान्तं लिवेन्मृदा।। समारभ्य भ्रवोर्मध्यमन्तरालंप्रकरपयेत् । अन्तरालंदुव्यङ्गलं म्यात्पाचिङ्गुलिमात्रको मृदाशुभ्रेण विलिग्वेत्पुण्डू जुतरं शुभम् । ललाटे केशवं ध्यायेन्नारायणमयोदरे ।। पक्षःस्थले माधयंच गोविन्द कण्टकयरे । विष्णुंच दक्षिणे कुक्षी याहाँच मधुसूदनम् त्रिविक्रम कन्धरे तु पामन घामपायके । श्रीधरं याहुके पामे हरीकेशन्तु कन्धरे । पृष्ठे वै पमनाभन्तु त्रिके दामोदरं न्यसेत् । तत्प्रक्षालनतोयेन पासुदेयं नु मूर्द्धनि । ललाटे भुजयुग्मे तु पृष्ठयोः कण्ठकबरे । धारयेदूर्ध्वपुण्डं नु चतुरगुलमात्रतः ॥४॥ कुक्षी तपार्श्वयोः प्रोक्तमायतं नु दशाङ्गलम् । याहोर्यक्षः स्पन्देपुण्डमष्टाङ्गुलमुदादनम् एवं द्वादशपुण्ड्राणि ब्राह्मणः सततं धरेत् । तत्तत्पुण्डे तु सन्मूर्तीळत्या मन्त्रेण धारयेत् ॥un अन्तरालेषु सर्वेषु हरिद्रांधारयेड्रियम् । चत्वारि भूभृतामाहु-पुण्डाणि विशाम्मृते एफपुण्डन्तु नारीणां दाणांचविधीयते । ललाटे हदि पाहोधचनुप्पुण्डाणिधारयेत् ललाटे हदये दे तु फालेत्येकं विधीयते । अयपुण्डललाटेन सपा -1 , . ...Lederel | परसायो मोहनं त्रितयं स्मृतम् । महामागपत शुभपुर हरिपदारुतिम । दण्डकारं नु या देबि घारयध्यपुण्डरम ·अर्थपुण्द्र गदाकारांकम्यूानिन्दसान्तथा । पटाका'तु गन्धेन मम्मनेर विपुग्दम् ऊध्यपुणन गर्यगोन निषिद्ध कदाचन । धारयेमवियाधोऽपि विष्णुमको भवेटि पिप्राणो नय पाम्मानिध्यपहादिधारणम् । नागयणापरेशानादन्येगमर्चनं न नु .पामगगा. पाका मेगा वाणां ये त्रिपुण्द्राम् ॥१५॥ ग्रामणः पुलमो विवाभम्मधार्ग मयेदि । यर्जयेत्तादृशं देविः मनोष्टिं घट यथा त्रिपुण्याद्रकान्यानां शवाणाच विधीयते । त्रिपुण्डधारणानिय पतिनः म्यान्न संशय एकान्तिनो महाभागाः सर्वभूतहिते रताः । सान्तगलं प्रौरन्पुण्ड्र हरिपाटतिम हरेः पादारति पुर्याय पुण्ट्र विधानतः । मध्यच्छिद्रेण संयुक्त तद्धि ये मन्दिर हरे अयंपुण्डुमचं सौम्यं सुपाश्च सुमनोहग्म् । दण्डाकारं मुशोभायं मध्ये च्छिदं प्रकल्पयेत् ॥ २३ ॥ तस्माच्छिद्रान्वितंपुण्इंदण्डाकारंसुशोभनम् । विमाणांसतत कार्यस्त्रीणांचशुभदर्शन अर्ध्वपुण्ड्रस्य मध्येतु विशाले मुमनोहरे । सान्तराले समासीनो हरिरम्तिधियासह निरन्तरालयः कुर्यादूर्ध्वपुण्ड द्विजाधमः । सहि तत्र स्थितंविष्णुं श्रियं चैव व्यपोहति अच्छिद्रमूर्ध्वपुण्ड्रन्तु येकुर्वन्ति द्विजाधमाः । तेषां ललाटे सततं शुनः पादो न संशय तस्माच्छिद्रान्वितं पुण्डू सहदि शुभान्वितम् । धारयेद्ब्राह्मणो नित्यं हरिसालोक्यसिद्धये ॥ २८॥ आदाय परया भक्त्या वेड्वटादी हदे मृदम् । धारयेदूर्ध्वपुण्ड्राणि हरिसायुज्यसिद्धये। श्रीकृष्णतुलसीमूले मृदमादाय भक्तिमान् । धारयेदूर्ध्वपुण्डाणि हरिस्तत्र प्रसीदति । द्वारवत्यां शुभे रम्ये वासुदेवहदे तथा । तत्रोदयां मृदंरम्यामादाय द्विजसत्तम' ॥३१॥ धारयेदूर्ध्वपुण्ड्राणि सर्वकामफलाप्तये । आदाय परया भक्या गङ्गातीरोदयां मृदम् तयाधृत्योर्द्धपुण्ड्राणि सर्वयज्ञफलं लभेत् । चन्दनं च हरिदाय तथा भस्मानिहोत्रम् सर्व यश्यकरं प्रोकापूर्ध्वपुण्डम्य धारणात् । यत्र पुण्यं हरिक्षेत्र तत्रये मृदमाहरेत् । सैव श्रेयोऽथिभिर्माहा चोर्ध्वपुण्ड्रम्य धारणे । पर्वताने नदीतीरे विल्यमले जलारारे सिन्धुरेच वरीके इरिक्षेत्रे विशेषतः । विध्योः मानोदकं यत्र प्रवाहयति नित्यशः ·षड्विंशत्यधिकदिशततमोऽध्यायः] - नमोनारायणायेतिमन्त्रवर्णनम् * द्वयोपदेशपूर्व तु सर्यकर्म समाचरेत् । द्वयाधिकारी न भवेत्सर्यकर्मसु नाऽर्हति तस्माद्वयमधीत्येव पश्चारमन्त्रमनुत्तमम् । श्रीमदष्टाक्षरं सम्यगम्यसेद्विजसत्त मन्त्रमष्टाक्षरं प्रोकं प्रणवस्य संग्रहात् । नैसर्गप्रणवायं तु मन्त्रमित्युच्यते च नाऽन्यत्र सर्वमन्त्रेषु प्रणयः स्वम्वभावतः । पूर्व तु सर्वमन्त्राणां योजयेत्मण ॐकार' प्रणवं ब्रह्म सर्वमन्त्रेषु नायकः । आदी सर्वत्र युद्धीत मन्त्राणां तु शुभम खभाषात्प्रणवस्तस्मिन्मूलमन्त्री प्रतिष्टितः । ओमित्येकाक्षरं पूर्व द्वयक्षरं नमइत्यथ ॥ १७ ॥ ततो नारायणायेति पश्चार्णानि यथाक्रमम् । एवमष्टाक्षरो मन्त्री शेयः सर्वार्थस: सर्वदुःखहर श्रीमान्सर्वमन्त्रात्मक शुभः । पिनारायणस्तस्य देवता श्रीशएय छन्दस्तु देवी गायत्री प्रणयो यीजमुच्यते । निन्यानपायिनीदेवी शक्तिधीरच्यते प्रथमं पदमोदारो द्वितीयं नमउच्यते । तृतीयं नारायणायेति पदत्रयमुदाहृतम् ॥ भकारश्याप्युकारध मकारश्च ततःपरम् । चेद्रयात्मक प्रोक्तं प्रणयं ब्रह्मणः 4 अकारणोव्यते विष्णुः श्रीरुकारेण चोच्यते । मकारस्त्यनपोर्दामःपञ्चविंशःपर्क घासुदेयम्वरूपं तदकारणोच्यते युधः । उकारेण धियो देव्या रूपं मुनिभिगमन मकारणोच्यते जीव पञ्चविंशोदितः पुमान् । भूतानि कवर्गण वर्गणेन्द्रियानि वर्गण तण ज्ञानगन्धादयस्तथा । मन पकारेणवोकं फकारेण त्वदर निः। यकारण भकारेण महान्प्रतिरुच्यते । मात्मा तु समकारेण पञ्चविंशः प्रीति देहेन्द्रियमनःप्राणधीभ्योऽन्योऽनन्यसाधनः । भगवच्छेषभूतोऽसौ मकारात्यः सततः ॥ २८॥ अयधारणवाच्येवमुकारः फैधिदुच्यते । श्रीतस्वमपि तत्पशेषकारेणेप चोच्यते भास्करस्प प्रभायदत्तम्पनित्याऽनपायिनी । अकारणोच्यतेविष्णुकन्गणगुणस श्रीशः सर्थात्मनां शेरी जगदुबीजं पर पुमान् | जाकत्ताजगद् ईश्वरोलोक्या जगलामीश्वरी निन्या विष्पोरनपगामिनी ! माना सर्वस्प जगक पीविष्णोर्मन ATM ·पामपुराणम् सुदर्शनेनाऽदिनमाहुम्लासपोपुण्डाट्रिनसर्गगावाः मालारपिनास पिगुमा शान्ति लोकान्दुल्सिीयसन इनि श्रीपाये महापुराणे ATATTाह या संहितायो उत्तरमा सग्यारऊध्यपुष्डमा नाम विंशत्यधिकदिशततमोर पविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः उमामहेश्वरसम्याद ॐनमोनारायणेतिमन्त्रार्थीपदेशवर शङ्कर उवाच। मासे घाऽप्यर्चने वाऽपि मन्त्रमेकान्तिनः धयेत् । अष्णवोपदिष्टन मन्त्रेण न परा गतिः ॥१॥ अवैष्णयोपदिष्टं चेत्पूर्व मन्त्रधरं द्वयम् । पुनश्च विधिना सम्यग्वैष्णव सहलशाखाध्यायी या सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । कुले महति जातोऽपिन गुर यस्व मन्त्रह सम्याध्यापयति यस आचार्यस्तु विशेषो भवः आचार्य संभ्रयित्वाऽथ पत्सरं सेचयेद्धितः । तस्य वृत्ति परिज्ञात्वा मन्त्रमध्यापयेद्गुरुः ॥५॥ अत्यातापादिसंस्कारान्पश्चान्मन्त्रमुदीरयेत् । तापंधुण्ड तथानामात्याय पक्षाध्यापयन्मन् शिष्यं निर्मलचेतसम् । चक्रण विधिना स आपस पुजमध्य तथा प्रोक्तं नाम घेणयमुच्यते । ततो मन्त्रविधानेन शिष्यमा -- मयं पायैष्णय मनुम् । ग्यासमेरात्र परमं वैष्णया ·पद्विशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ] • नारायणशब्दनिर्वचनम् । पुनः संसृज्यते येन स ये नारायणःस्मृतः । चरावरं जगत्स्नं नारात्यभिधीयते ।। तस्य पा सद्गतिन तेन नारायणः स्मृतः । नारो नराणां सनातम्तम्यासारयनं गतिः तेनाऽसी मुनिमिनित्य नारायणातीरितः । प्रभवन्ति यतो लोका महाधीयुफेनवम् पुनर्यस्मिन्मलीयन्नेतस्मानारायणःस्मृतः । यो चै नित्यपदेनित्योनित्यमुनीकभोगयान् ईशः सर्वस्य जगतः स प नारायण स्मृतः । नागयणः परं ग्रह तस्वं नारायणः परम् यद्य किञ्चिजगत्यस्मिन्दश्यते धूयतेऽपि था। भन्तर्य हिन्ध सत्स ध्याप्य नागयणः स्थितः॥६॥ अपहनपाप्मा पुरुषः सर्वभूतान्तरम्धितः । दिव्यएकम्मदानियो हरिनारायणोऽच्युनः यस्तु या च एवं धोताधोतव्यमेव चाम्प्रया चम्मशिनरपंचध्याताध्यानध्यमेवर पका च पाच्य माता च बातम्यं विविजगत् । यसरदरिधीशोनागपणाहनः सहनशीपुरः सहस्राक्षः महापात् । स लोगान्मतो प्याप्य भन्यनिप्रदानम् याभूतं पप भयं नम नारायणो हरिः । उतामृत पम्पैशानो पदनाऽतिदनि । स एय पुगरी विष्णुयांमुदेयोऽच्युमोदगिः । दिण्मयोऽयमगपानगर श: शिपः पतिविम्य जगत सयंदोश्वर प्रभु । हिरण्यगर्मःमपिता भनलो:मी मन्यात भायानिशिदोऽयं मयागमयति पतले निगपाधी व पादेय मिलमनि यारो भगवान्विष्णुः परमामा जगरगुरन् । शाम्नायरायाम्योपीलांमागतिः यो पेशाली म्पर पोलो पदाले प्रतिष्टितम् प्राकिलीनगया परमार यो:मापागे विष्णुपमा नागरपोर। म पर पुगे निन्य पामारमा मः मोगाव पम्मिमिमम्मिमिलिनिग्नता रिपाटीदिपामुरे भनिम्भिाशयतिमी पपा माल नामाग्मधाचा टिम प्रमी शिदिनांनुसार मिभूमि नरेश सान्यामतः। धीभूतनाशि:माभाग TAITR. मामासभर दुसरे महामो पोतो समानुः ।

·[सामा .पामगुराणम् मानापो मानगुणवेनः प्रातः परः। मजा निर्विकारश एकरपयापमान পিগ নিমিলিবামেলা। मादमर्योऽभ्यपः क्षेत्री मिनकरः सनातनः ॥ ३५॥ भदायोऽन्योहारलेपारयशोप्योऽक्षरएप च । एपमादिगुणोपेतोपभूतः । मकारेणोच्यते जीपः क्षेत्रमा पापान्सदा । दासभूतो हरैरेय नान्यस्यनु कदाचन एय दासत्यमेयाऽस्य मध्यमेनाऽयधार्य इत्येयं प्रणयम्यायों मान्योकोमा पितिः प्रणयस्यार्थमन्त्रशेषेण घे शुभे । परस्य दासभूतस्य म्यानमये नेह पिने तस्मान्ममत्याहवारी नमसा विनिवर्तयेत् । स्योपायबुध्यायत्सत्यंतदपिप्रतिविध अहइटतिर्मकारः स्यानकारस्तनिषेधकः । तम्मानु नमसंघाऽस्य अहड्डारविमोक्ट नमसा सर्वसिद्धिः स्यादन्यथा नाशमाप्नुयात्। नमसा रहितं किञ्चित्तदहड्डारउच्यते ॥ २ ॥ अहङ्कारेण युक्तस्य मुखं किञ्चित्र विद्यते । अहङ्कारविमूहात्मा अन्धे तमसि मनति तस्मात्तु नमसा चाऽत्र स्यातयं प्रतिषिध्यते । मगवत्परतन्त्रोऽसौतदायत्तश्चजीर्ण तस्मात्साधनकर्तृत्व चेतनस्य न विद्यते । ईश्वरस्यैव संकल्पाद्वर्त्तते सचराचरम् - तस्मात्स्यसामर्थ्यविधि त्यजेत्सर्वमशेषतः । ईश्वरस्यतु सामानाऽलम्यतस्यविध तस्मिध्यस्तभरः श्रीशेतकर्मच समाचरेत् । परमात्माहरिस्स्यामीस्वमहं तस्य सर्वद इच्छयाधिनियोत्तव्यस्तस्यैवात्मेश्वरस्पाहि । इत्येवं नमसाप्रोक्तधार्थस्तुममतोर्जितः । देहेप्यहमतिर्मुलं संमृतो फर्मयन्यने । तस्मान्ममत्याहवारी नमसा पर्जयेद्बुधः ॥ ४ अप नारयणपदं वक्ष्यामि गिरिजेशुभे !! नाराइत्यात्मना सवास्तेषां गतिरसापुमार तएव चायनं तस्य तस्मानारायणःस्मृतः । सर्व हि विदचितस्तुश्रूयते दृश्यते जा योऽसौ म्याप्य स्थितो नित्यं स वै नारायणाः स्मृतः । नाराश्चेति सर्वपुंसां समूहाः परिकीर्तिताः ॥५२॥ पनिरालम्बनं तेषां तस्मानारायणः स्मृतः निराबालानितरवामिनाराणीतिपिदुधाः सस्यतेननारायण महासले निजगप्रसित्यायनयाने ·सप्तविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः उमामहेश्वरमम्पादभागवतीनारायणम्पत्रिपाद्विभूतिवर्णनम् पार्यत्युवाच। विस्तरेण ममाऽऽवश्व मन्त्रार्थपदगौरपम् । यास्यम्यापं च तद्विभूतिगुणांम्नया । तद्विष्णोः परम धाम व्यूहमेदाम्नया हरेः । सर्पमापहि मायेन मम सयंमुबार । वर उपाय। णु देवि ' प्रवश्यामि स्वरूप परमात्मनः । विभूतिगुणमट्वानं सदयस्यामः यापम पुरुषो विष्णु पण उदाहन I साध जगत परमागमा सनातन' Nan विभ्यतः पाणिपादध चशुमान्सियत प्रभु। विश्वानि भुयनान्यस्मिन्धामानि पग्माणि यं 1.1 থানীবনিমৰি ঘমনাবিলা। দুর্থ বৃক্ষেযেখসিলাম वयां सह मोगादिष्यमालम्पपान ta पहरोऽनिसमानरूपो युवा पुमारत्पमुषिमान्तरिः। मेघियासाँ जगत जनन्यायालया गदादाऽमृता भयं जगदीप कुमारो निर्यापन पदमांटिनगण्य मन पग्मे परे। भोगा या योमरीलामपिट जगन् । भौगनारपियोपिरिमंम्पितिः भोगे निपरिषनिम्नस्य मान्दा मंहगा । मोगी मनमोनम्यागनिमारा पिादुणानि पो पापि पारोपमा युनः। पारिभूमिनिया पानिपं पादभाम् ॥११॥ नि पराय रे पानिधि गुमनाम miदिप्यमहापापनाशिन् वि सम्मोगाधिशा मम्मान समय। निराशाका विमोमानी :

·* पापुराणम् [६ यभृयज्ञपुरुषः स एव परमेश्वरः ॥ ७६ ॥ यज्ञेश्वरो व्यसमस्तकल्पभोकाऽव्ययात्मा हरिरीश्वरोऽत्र । तत्संनिधानादपयान्ति सद्यो रक्षास्यशेषाण्यसुगध सर्वे ॥ ७३ योऽसौ विराट्यमापनो हरिभूत्याजनार्दनः । सन्तर्पयति लोकांस्त्रीन्स एप यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्यत । तस्माय हात्समुत्पना ये के योभयादन तस्माद्यज्ञान्सर्वहुतऋचः सामानि जझिरे । तस्मादश्या अजायन्त गावध पुर' पुरुषस्य तनोरम्य सर्वयज्ञमयस्य थे । हरेः सब समुद्भूतं जगत्स्थावरजङ्गमः मुखबाहरुपादाः म्युस्तस्य वर्णा यथाक्रमम् । पदमांनुपृथिवीतस्यशिरसोधौ मनसश्चन्द्रमा जातश्चक्षुषश्च प्रभाकरः । मुसादग्नि-सहनाक्षो घायुः प्राणास- नाभेचिरिश्चिगंगनं जगत्स चराचरम् । यस्मात्सर्य समुद्भूतंजगद्विष्णोःसना उस्मान्सर्वमयो विष्णुर्नारायण इतीरितः । एवं सुमा 'जगत्सवं पुनः संप्रसते नेजलोलासमुद्भूत तान्तवंचोर्णनाभिवत् । प्रहाणमिन्द रदं च यमं परणय नेगृहा हरने यम्मात्तस्माद्धपिरिहोज्यते । यसायकाणीभूने मापापता पुत्र जगत्स्यजउरे पत्यादीतेतम्मिन्सनातनः। भासीदेको हि ये चाऽत्र विष्णुारायणोऽभ्युतः ॥ ८८ ॥ हमा न च धन देवान महर्षयः । मेमे पायाधियो वन सोमोनसभा नक्षणि लोकान यामहायतम् । यम्मानगर सन गरी हरिणाम * শুনলথা যাঁরাখাসমূসব বলবোমী = अभूतमि तम्य प्राय सकलंगा यमय विरिया Print प्रपोज अपिरिया मात्रा मिदिमेशाधिपति। नमुगि मनियममुनि ! rrirdमरागणेशमाह महिना अतोनामा मागोमामाविलयविधिोरण्याय ·ग सप्तविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः] * भगवतोग्रहाण्डोत्पत्तिवर्णनम् * ७८१ सये नारायणः श्रीमान्यात्सल्यगुणसागरः । म्वामी सुशीलः सुभगःसर्वशः सर्वशक्तिमान् ॥ ३४॥ नित्यं सम्पूर्णकामश्च नैसर्गिकसुहृत्सखा । कृपापीयूषजलधिः शरणं सर्वदेहिनाम् ॥ म्वर्गापवर्गसुखदो भक्तानां करुणाकरः । श्रीमतेविष्णवे तस्मै दास्यं सर्व करोम्यहम् देशकालाद्यवस्थासु सर्वासु कमलापतेः । इतिम्वरूपसंसिद्धः सुखं दास्यमयाप्नुयात् एवं विदित्वा मन्त्रार्थ तदक्ति सम्यगाचरेत् । दासभूतमिदं तम्य जगत्स्थावरजङ्गमम् श्रीमन्नारायणाः स्वामी जगतां प्रभुरीश्वर । मातापिता सुतो यन्धुनिवास शरणंगति. कल्याणगुणधाञ्छीश' सर्वकामफलप्रदः । योऽसौ निर्गुणइत्युक्त' शाम्पुजगदीश्वर. प्राकृ? यसयुक्तैर्गुणहीनत्वमुच्यते । यत्र मिथ्याप्रपञ्चत्वं याक्यैर्वेदान्तगोचरः ॥४॥ दृश्यमानमिदं सर्वमनित्यमिति चोच्यते । अत्राऽतिप्राकृत रूपमण्डम्येव विनाशनम् प्राकृतानांहि रूपाणामनित्यत्वं तथोच्यते । इदमण्डं महादेवि प्रकृतेरदवं हरे॥४॥ क्रीडार्य देवदेवस्य विष्णोलीलाधिकारिण । लोकश्चतुभिर्दशभिः सागरेग्दीपसंयुनः भूतेश्चतुर्विधैश्चाऽपि भूधश्च महोच्छ्रङ्गः । परिपूर्णमिदं रम्यमण्डं प्रकृतिसम्भवम् ॥ दशोत्तरगुणोपेतेसप्तावरणसम्वृतम् । कलाकाष्टादिरूपेण यः कालः परिवर्तते ॥४॥ कालेनव जगत्सर्गम्पितिसंहरण भवेत् । चतुर्युगसहयं वे ग्राह्मणो दियसो भवेत् ॥ तापन्ति रात्रियणि ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मन' । क्षये तु ब्रह्मण. प्रामे सर्वसहरण भवेन् अण्डमण्डगता लोका दधले कालयहिना । सर्वात्मानस्तथा विष्णोः प्रकृती विनिवेशिताः॥ ४६॥ अण्डावरणभूनानि प्रस्ती लपमाप्नुयुः । सा सर्वजगदाधारा प्रनिहरिमंश्रिता .. तया जगत्सर्गलया करोति भगवान्सदा । क्रीडाय देवदेवेन एटा माया जगन्मयी । भविद्याप्रकृतिर्माया गुणप्रयमयी सदा । सर्गस्थितिलगानां सा हेतुभूना सनातनी । योगनिद्रामहामायाप्रकृतित्रिगुणान्विता । अध्यक्तंच प्रधानव विष्णोलीलाविकारिणः जगत्सर्गलास्थानां प्रकृतेरेवसर्वदा । असल्यं परनाम्यानं निविध्यान्तमव्ययम् अभ्यतु सीनि विरजा निस्सीमाऽभ्रम्सनातनी । - ·भूतानामीश्वरी नित्या सत्या सर्वगता शुभा । विष्णुपत्नी महादेवी क्षीरोदतनपारमा [उन गवामपंगतो विष्णुनगालक्ष्मीग्गुमानने । गाना मयंजगतो विष्णुपनी सदाशिवा यदपाहाधिन सयं जगरम्यावरजङ्गमम् । जगम्पिनिलयायम्याउन्मीलननिमीन्टनात् शून्यं तदपिलं विश्य पिलोक्य परमेश्वरी शन्यं तदमिलं म्येन पूरयामास तेजमा। सालक्ष्मीधरणीय नीलादेवीति विश्रुता । आधारभूता जगनः पृथिवीरूपमाश्रिता .गणम् . मर्पगः पाणिपावाला मर्यनोऽशिशिगेमुली । नारायणी जगन्मानासमनजगदाधा मयंम्याऽऽमा महालक्ष्मीग्निगुणा परमेश्वर्ग । लक्ष्या लभ्यम्यकपा सा ध्याय शम्नं ध्यपस्थिता ॥ १७॥ नोयादिरसम्पेण मैप नीलायपुर्मवेत् । लक्ष्मीम्पत्यमापना धनपारूपिणी हि सा.. एयंदेवीस्वरुपासा जगतः श्री श्रिता हरिम् । समस्त विद्याभेदाः स्युलक्ष्मीम्पायरानने. श्रीरूपमखिलं सर्वतस्या हि पपुरुच्यते । सौन्दर्यशीलवृत्तंच सौभाग्यं स्त्रीषु संथितम् तस्या रूपं च गिरिजे! सर्वासां मूनि योषिताम् ॥२२॥ यस्याः कटाक्षायुतभागदृष्टया ब्रह्मा शिवस्वर्गपतिर्महेन्द्रः चन्द्रधसूर्यो धनदो यमोऽग्निः प्रभूतमैश्वर्यमवाप्नुवन्ति ॥ २३ ॥ लक्ष्मीश्री:कमला विद्यामाता विष्णुप्रियासनी । पद्मालयापद्महस्ता पद्माक्षीलोकमुन्दरी अनन्ता लोकमाता भूनीला सर्पसुखप्रदा । रुविमणीव तथा सीना सर्वावेदवती शुभा सती सरस्वती गौरी शान्ति' म्वाहा स्वधा रतिः। नारायणी चरारोहा विष्णोनित्यानपायिनी ॥२७॥ एतानि पुण्यनामानि प्रातरुत्थाय यापठेत् । स महाधियमानोति धनधान्यमकल्मषम् हिरण्ययणहिरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् । चन्द्राहिरण्मयीं लक्ष्मी विष्णोरनपगामिनीम् गन्धद्वारा दुराधयां नित्यपुष्टां करीपिणीम् । ईश्वरी सर्वभूनानां सामिहोपह्वये नियम् एवमृक्संहितायांतु स्तूयमानामहेश्वरी । सर्वेश्वर्यमुखं प्रादाछियादीनां दियौकसाम् अस्येशाना.हि जगतो विष्णुपनी सनातनी । यदपाङ्गाधितं सर्व जगल्यावरजङ्गमम्।। यस्य पक्षसि सा देवी प्रमानापिय तिति । स प सर्वेयर साक्षादक्षरपुरुषोऽयमा ·अयापिंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः] * त्रिपाठिभूतिरुपवर्णनम् * सामान्याविधितेभूमिरतेऽस्मिन्छाश्यतेपदे । तस्थतुर्जागरूकेऽस्मिन्युयानोश्रीसनातनी उतस्वसारी युवती भूनीले विष्णुवल्लभे । यत्र पूर्व ये च साध्या विश्वेदेवास्सनातनाः ते हनाकं महिमानस्सचन्ते शुभदर्शनाः। तत्र विज्ञानिनो विना जागृवांसस्समिन्धने तत्पदं ज्ञानिनो विप्रा यान्ति संवासमिच्छवः । तद्विष्णोः परमंधाममोक्षइत्यभिधीयते तस्मिन्यन्धविनिर्मुक्ताः प्राप्नुवन्ति सुखं पदम् । तत्प्राप्य न निवर्तन्ते तस्मान्मोक्ष उदाहृतः ॥ ७ ॥ मोक्षं परम्पदं दिव्यममृतं विष्णुमन्दिरम् । अक्षरं परमं धाम धैकुण्ठं शाश्वतं पदम् ॥ नित्यं च परमं व्योम सर्वोत्कृष्टंसनातनम् । पर्यायवाचकान्यस्यपरधाम्नोऽच्युतम्यय तस्य त्रिपाद्विभूतेस्तु रूपं पश्यामि विस्तरात् ॥ ८१ ॥ इति श्रीपा। महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहरुयां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वरसंवादे त्रिपाद्विभूतिकथनं नाम समविशत्यधिकद्विशतनमोऽध्यायः ॥ २२७ ॥ अष्टाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः त्रिपाद्विभूतिस्थलोकानाम्वर्णनम् श्रीमहादेव उवाच। विपाद्विभूतेलोंकास्तु मसख्यानायकीर्तिताः । शुद्धसत्त्वमया.सर्वग्रह्मानन्दमुखायाः सर्वे नित्या निर्विकारा हेयरागादिवजिता । सर्वे हिरण्मयगशुद्धाकोरिमूर्यसमप्रमाः सर्वे घेदमया दिव्याः कामकोयविवर्जिताः । नारायणपदाम्मोजमरत्येकरसमेचिता । निरन्तरं सामगानपरिपूर्णसुम्माश्रिताः । स पञ्चोपनिषदम्बम्पा घेदवर्चसः ॥ ४ ॥ सर्यवेदादिभ्यः पुष्पः स्त्रीभिरावृताः । घेदेकरसतोयादयस्तरोमिरुपशोमिनाः ॥५॥ ध्रुतिस्मृतिपुराणादिपम्पावरसंयुनाः । सघर्णयितुं शम्यं न मया लोकविस्तृतम् ।। ।

·विकासमहोगाया सम्मो मर्गलयो म्मृती सर्वाणि भूतानि प्रात्यन्तर्गनानि
ततः शन्यमिदं मयं प्राप्यन्तर्गत माहन एवं प्रा.निम्पाया विभूते मपमुनमम् ॥३॥
.पापुराणम्
सात जगन्मय नगमाययस्यया ॥५॥
त्रिपारिमतिरगनु णु भूयग्नन्दिनि । प्रधानामग्योनोरन्लग विरजा नदी ॥ १५८०
देयाङ्गम्येदननितनोयः प्रतापितागुमा । तस्याः पारेपरे योनि त्रिपाइभूतिम्सनातनी
भगृतं शाश्वतं नित्यमनन्तं परमं पदम् । शुद्धसत्यमयं दिव्यमक्षरं ब्रह्मणः पदम् ॥६.
अनेकफोटिसूर्याग्मितुल्ययचंसमव्ययम् । सर्वयेदमयं शुद्ध सर्गप्रलययजितम् ॥३१॥
क्षुत्पिपासादिरहितं नित्यतृम निरञ्जनम् । असवयमजरं नित्यं जाग्रत्म्यनादिवर्जिनम्
हिरण्मयं मोक्षपदं ब्रह्मानन्दसुम्पायहम् । समानाधिपरहितमाद्यन्तरहिनं शुभम् ॥६३
अमत्सरमनालस्यमक्रोधं भययर्जितम् । तेजसाऽत्यगुनं रम्यं निन्यमानन्दसागरम् ॥
एवमादिगुणोपेतं तद्विष्णोः परमं पदम् । न तदासयते सूर्यो न शशाडो न पावकः
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं हरेः । तद्विष्णोः परमं धाम शाश्वनं नित्यमच्युतम
न हि वर्णयितुं शक्यं कल्पकोटिशतैरपि ॥ ६ ॥
हरेः पदं वर्णयितुं न शक्यं मया च धात्रा य मुनीन्द्रसङ्घः।
यस्मिन्पदे ह्यच्युतईश्वरो यः सत्वङ्ग येद यदि पा न वेद ॥७॥
यदक्षरं वेदगुह्यं यस्मिन्देया अधिविश्वे निषेदुः।
यस्तन वेद किमृचा करिष्यति ये तद्विदुस्त इमे समासते ॥ ६८॥
तद्विष्णोःपरमं धामसदा पश्यन्ति सूरयः । अक्षरंशाश्वतं दिव्यं दिविचक्षुरिवाऽऽतता
तत्प्रवेष्टुमशक्यं च ब्रह्मदादिदैवतैः । ज्ञानेन शास्त्रमार्गेण धीश्यते योगिपुङ्गवः ॥
अहं ब्रह्मा च देवाश्च न जानन्ति महर्षयः । सर्वोपनिषदामयं दृष्ट्वा पक्ष्यामि मुद्यते!
विष्णोः पदेहि परमे मध्यउत्स शुभाश्रयः। यत्रगावो भूरियङ्गा आसनेमुसुखाःप्रज
अत्राऽऽह तत्परंघाम गायमानस्य शाणिः । तदाति परमधाम गोभिषिम्मुमार
आदित्ययणं तमसः परस्ताग्ज्योतिरच्युतम् ।
अथाऽतो ब्राह्मणो लोकरशुद्धसत्त्वम्सनातनः ॥ ७४ ॥

·अष्टाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः] - सशक्तिमहालक्ष्मीवर्णनम् * मुक्ताफलाभदन्तादर समिस्ताधरविद्रुमः । परिपूर्णेन्दुसङ्काशसुस्मिताननपङ्कजः ॥३० तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विराजितः। सुनिग्धनीलकुटिलकुन्तलरुपशोभितः ॥ ३१ ॥ मन्दारपारिजातान्य कररीकृतकेशवान् । प्रातरुयत्सहस्रांशुनिभकौस्तुभशोभित ॥३२ हारस्वर्णस्रगासक्तकम्युग्रीचाविराजितः । सिंहम्कन्धनिभैः प्रोच्चः पीनरंसर्विगजितः पीनवृत्तायतभुजैश्चतुर्भिरपशोभितः । अङ्गुलीयश्च कटके. केयूरैः परिमण्डितः ॥ ३४ ॥ यालार्ककोटिसवाशः कौस्तुभायः सुभूगणः । विराजितमहावक्षोयनमालाविभूषित ॥ विधातृजननस्थाननाभिपङ्कजशोभितः । यालातपनिभलक्ष्णपीतवस्त्रसमन्वितः ॥६॥ नानारतपिवित्राशिः कटकाभ्यां विराजितः। सज्योत्सनन्द्रप्रतिमननपतिसमन्वितः ॥ २७॥ कोटिकन्दर्पलावण्यसौन्दर्य निधिरच्युतः । दिव्यचन्दनलिमाटो दिश्यमालाविभूषितः ।। गृहीतशयमाभ्यामुयाहुभ्यां विराजिनः । परदाभयहम्नाभ्यामितराभ्यां तथैव च ॥ पामा संस्थिता देवी महालक्ष्मीर्मदेश्वरी । हिरण्यवर्णा हरिणी मुवर्णरजतम्घजा ॥ सर्वलक्षणसम्पना यौवनागम्मविप्रहा । रयाकुण्डलपंयुका नीलकुभिशारजा Van दिव्यचन्दनलिनाङ्गी दिव्यपुप्पोपशोभिता । मन्दारफेत जातीपुष्पाश्चितमुरुन्तला ॥ मुम्सुनासामुधोणी पोनोमतपयोधरा । परिपूर्णेन्दुसमागमुम्मिताननराजा ॥४३॥ तरुणादित्यवर्णा कुण्डलाम्यां पिराजिता ततकाशनवर्णाभा मनकाअनभूषणा दम्नधनुभि मंयुना फनकाम्युजभूषिता । नानापिवित्ररदात्या बनकाम्युजमालया। दापरफटकरहुन्नीपेध शोभिता । मुहागनोदप्रपमयुग्मोपशोभिता । ४६ गृहातमातुलझामपजाम्बूनदरराशिना । एवं नित्यानगरिन्गमहालाम्या महेश्वरः। मोदने परमे प्योग्नि शायने सर्वदा प्रभुः । पार्ययोधरपानीले ममामीने गुमामने । भरिशुदगप्रे पिमलायाध शनाप । पिमलोवारी माना रियायोगानय ग महा रायामशाना शनय परमात्मनः । गृहीत्यागामरान्तिमानमुपागमनमान् समयसमा सेयन्ते परिमगुतम् । दिगमगायतनगरनिट - ·उत्तरमा श्रीशाइधिमनिमेयेफरसभोगपियजिताः । तदिग्दन्त्यलामतयो मोक्षं मुमविजिनमः चण्डप्रचण्डी माग्द्वारे थाम्रो भद्रसुभद्रकी। पारुण्यां जयविजयासीग्येयानृविधाता एने दिवपतयः प्रोन्नताः पुर्णमत्र शुभानने ! कोटिवभ्यानरप्रख्यगृहपतिमिरान * पागणम् . धिरजाणामन्योनोरन्तरा केयले स्मृतम् । तस्यानमुपभोक्तव्यमव्यक्तग्रहासेविनाम् । ग्यात्मानुभयजानन्दसुबई फेवापदम् । नियसंच निर्माण कवयं मोक्षज्यते । महान्मानो महामागा भगवत्पादसेयकाः । तद्विष्णोः परमं घाम यान्ति ग्रहामुम्बन नानाजनपदाणिं वैकुण्ठं नः पदम् । प्राका विमान सांघरत्नमयवतम् । तन्मध्येनगरीदिश्यासाइयोध्येनिमकीर्तिता। मणिकाचचित्राट्यगकारेस्तोरणधुंना चतुरसमायुक्ता रनगोपुरसम्ता । चण्डादिद्वारपालेश कुमुदायश्च रशिना १६.६७ कुमुदः कुमुद्राक्षय पुण्डरीकोऽयवामनः । शडकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठिन। आरूढयौवननित्यदिव्यनारीनयुता । अन्तःपुरंतु देवस्य मध्ये पुर्श मनोहरम् ॥३७० मणिग्राकारसंयुक्त रततोरणशोभितम् । विमानहमुख्यैश्च प्रासादेवहुमितम् ॥१८॥ दिव्याप्सरोगणैः स्वीभिम्सर्वतत्समलड्तम् । मध्ये तु मण्डपं दिव्यं राजस्थान महोच्यम् ॥ १६ ॥ माणिक्यानम्भसाहननुष्टं रनमयं शुभम् । दिव्यर्मुक्तःसमाणिसामगानोपशोभितम् मध्ये सिंहासनं रम्यं सर्ववेदमयं शुभम् । धर्मादिदेवतैनित्यतं पादमयात्मकः ॥२१॥ धर्मज्ञानमहेश्वर्यवैगम्यः पादविग्रहः । अन्यतःसामाख्यरूनित्यवृतं प्रमात् ॥२२ शक्तिराधारशक्तिश्च निच्छक्तिश्च सदाशिवा । धर्मादिदेवतानांच शक्तया परिकीर्तिताः चसन्ति मध्यमे तत्र पहिसूर्यसुधांशवः । फर्मध नागराजा पैनतेयमयीश्वरः ॥ २५ ॥ छन्दांसि सर्वमन्त्राथ पीठमपन्चमास्थिताः । सर्याक्षरमयं दिव्यं योगपीठमितिमाए तन्मध्येऽष्टदलं पामुदयाऽर्कसमप्रभम् । तन्मध्ये कणिकायो तुसायिभ्याशुभदर्शनः । ईश्वर्या सह देवेशलासीनः परः पुमान् । इन्दीयादलश्याम: कोटिगर्यप्रकाशयान । युवा कुमार निधध कोमलावण्यैर्यतः । कुलरताजनिभः कोमलाइ पिसपेजपान प्रखपुण्डरीकाक्षः सुचूलतायुगादितः । सुनासामुकपोलायो ·यसाविशत्यधिकदिशततमोऽध्याय: ] * महामायारताविष्णुम्नुतिपर्णनम् । मियवधानिकग्निमित्तेन लॉलया कि प्रयोजनम् । शुद्धसत्यमये लोके संस्थितः फर्य रजम्नमोमिश्रविभूत्यां स्थितप्रभुः ॥७३॥ ग्द्र उपाय। निपाद्विभूती भगवानोश्यर्या परमेश्वरः । निन्यमुक पेपभोग्योऽसौ मोदते লমাঘ মামাথারিতাগুঘা। বালিয়া মূখা সুষ এম महामायोयाचा नमम्न निजगद्धाम्ने नमम्ने विश्वरूपिणे । पुराणाय नमम्नुभ्यं जगदुत्प श्रीभूलीलाधिपतये नमो नारायणाय च । नमो भगवते नुम्यं पामुदेयाय संयंदेवाय पाय विष्णये जिम्नये नमः । सहस्त्रनयेतुम्य मनन्ताय ना যাবি যাবা। আদিমস্যালসিকায় नमो हिरण्यगर्माय मानाय परमात्मने । सयंमूलामने तुम्य सम्मनाया प्रमाणे ज्योतिरे तुभ्यं नमस्ने विश्वा पिणे । नमः शुविदे नुम्यं हंसाय पर সবা প্লাথ মূঘায় ঘষাঘাষ ধারায় তার বেদ भमन यापुदरमापयारिणे । नमः प्रभापने मुम्यं गाय गुमपर भनय रायमोक्त्रे घाम पनामने नमः।सपि प्रसपिच सम्मि नमो घेदालरेचाय परामम्परिणे । प्रायने पिये नुस् ममग्नेय निगुधाय मनुEERलियालो । निगंगार नमस्तुभ्यं सम्मा मायनाय नमानाय शिटोरामालिये। नारायला धार पूर्णगण्यमनरे । भनलगुणांमः सर्गचंदाग्नि पापुदेशार पसापाय मम पस्नायूहमसराप समो पारा गोविन्दार मनोर भपिसार गुहार हे निराप शो मा जाप मासिह माराममान्य जगतोहारियर मोसादमाभर ।

·AT भगमAPTITLEME: बोरि मनातागुभानना मामिः परितो गड़ा शुशुभे परममता गया. भनामगिगानगर निगमका परिसन्तति गोने मरा मार्द गोixim मा टागोऽमी गउने पाने मागृहामि गिरिजे शुभे । पायदिनांगम्य पारेषयमन्दिम् ।। খানসাছীশষবাষ। मागम्यमानुनमत्यांमागमा पधिम तथा ॥ ५ ॥ निलोफस्नुयायामामुदीच्यामनिन्दमा ऐशान्यांशान्तिलोकस्यालयमावरणस्पद फेरायादिवशियमी लोकास्ततः प्रमात् । द्वितीयावरणपोळ वैकुन्ठस्य शुभासन मरायमादिन्दोकाम्नुसूतीयापरणं शुभम् । सयाव्युतानन्तदुर्गाविष्यसेनगजानना राष्ट्रपमानिधीलोकाधनुर्धापरणं शुभम् । सायनुसामापर्वाणो लोका दिनमहत्सु च सानिया विहगेशम्य धस्य च मयाय पचमावरणोतमन्नयंसवाड्मयम् ।। शङ्खधागदापातशाहलं तथा 1 मौशले च तया लोकाः सशिलालसंयुनाः । पठमावरणं प्रोक्त मन्त्रास्त्रमयमक्षाम् । ऐन्द्रपावकयाम्यानि नै चारणं तथा। घायल्पं सौग्यमेशानं मतमं मुनिभिस्तृतम् । साध्यामहगणाश्वेधविश्वेदेवास्तवन नित्याः सपरेधानियेचान्येचदिवौकसः । तेवप्राकृतलोकेऽस्मिननित्यान्विदशेश्वराः तेहनाकं महिमानः सचन्तइतिघे धुनिः । एवं परं पदं नित्यमुक्तोंगपरायणः । दिव्याभिर्महिषीभिश्च राजते विमुरीश्वरान तदासयते सूर्यो न शशाडोन पावर यद्गत्या न निवर्तन्ते योगिनः संशितव्रताः। द्वयकमन्त्रनिष्ठा येते यान्तितव्ययम् नवेदयताध्ययनै दाने यतः शुभैः । न तपोभिनिराहार व साधनकर्म मिःn sex ·एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः उमामहेश्यग्सम्याद त्रिपाभृितीविष्णुगृहभेदवर्णनम् पार्वत्युवाच । विस्तरेण ममाऽऽख्याहिदेवसर्गमनुत्तमम् । ब्रह्मादित्रिदिवभ्रष्टाः कथं जाता. सनातनाः ईश्वरस्यावतारांच विस्तरेण यदस्य मे ॥१॥ रद उवाच । माकाशानिलनेजोम्युभुयः सृधायथाक्रमम् । तासांमध्येऽमृगद्ग्रा अगाधजलमर्णयम् अस्मिन्नेकार्णीभूते जले मापावरच्छदे । आदाय मर्वभूतानि योगनिद्रां ययों हरिः ॥ स जगत्स्रष्टुकामस्तु योगनिद्रामुपेयिवान् । तया रेमे चिरं कालं मायया मधुसूदनः। नयां तु जनयामास कालात्मानमनुत्तमम् । कन्दाकाष्टादिभूनाये पक्षमासादिरूपिणः तस्मिन्काले हरेनाभिपङ्कजं मुकुलाकृति । विकसत्सर्वजगतो योजभून सुवर्चसम् ।। उदम्यादुदभूत्तत्र ग्रह्मा व सुमहामति । स जगमष्टुकामम्नु रजोगुणवियोदितः ॥ तुष्टाय योगनिद्रायां शयानं परमेश्वरम् ॥ ७॥ ब्रह्मोवाच नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यं सर्गस्थित्यन्तहेतये । जगभूपणभूताय श्रीमते विश्वरूपिणे नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोग्राह्मणहिताय च । जगदिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः प्रधानकालापाय पुरपायश्वराय च । नमः प्रपञ्चम्पाय निसपञ्चम्यमपिणे ॥१०॥ नारायणाय विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः । श्रीभूनीलाधिपतये ब्रह्म परमात्मने। नमोऽस्नु पामुदेवाय विश्वम्पाय शाहिये। श्रीनाथाय हरये विश्वनाथम्यापिनेर भनन्तकल्याणगुणपरिपूर्णाय ते नमः । अगर सब स्वपिति त्वयि सुजगन्मया१३ घृतं सर्व जगमा प्रपञ्चे मचगवरम् । त्यमेव कारणं का कार्य व विगुणोद्धधम् मटा ध्याना विधाताव त्यमेष परमेखल जागवि शुद्धसत्त्वस्थस्लप निहाकुतः प्रभो ·पामपुराणम् * | निराकाराः सर्वेन्द्रियविवर्जिताः । सर्वानुष्ठानरहिताः सतनं दुःखभो कांश्च देहांश्च दातुमर्हसिकेशव !! लीलाविभूतिसर्वशः ययापूर्व प्रकल्पय त्तिनं कृत्स्नं जगत्स्थावरजङ्गमम् । मया संमोहितं पश्य लीलार्य परमे ण्डं मया साधंस्जस्व पुरुषोत्तम !! घर्माऽधर्मासुखंदुःखतस्मिन्निक्षिप्यस मामधिष्टायलीला वै कर्तुमर्हसि माचिरम् ॥ ६६ ॥ .. श्रीमहादेव उवाया स्तयादेव्या मायया परमेश्वरः । तस्यां निवेश्य मायायां जगत्पर्यु प्रचन प्रकृतिपुरुषः प्रोच्यते स इहाऽच्युतः । स एव भगवान्विष्णुःप्रस्त्यांप्रवि प्रकृती ब्रह्म भूतादिमहदाइयम् । महतः पुरुषादस्मादहङ्कारोऽभ्यजायत ॥ ६ रात्तु घे तस्माद्गुणत्रयमजायत । विभ्यो गुणेभ्यस्तन्मात्रामस्मद्विश्वभाषन तन्मात्रेभ्योऽभ्यजायन्त महाभूतानि तत्क्षणात् । आकाशः प्रथम जातो ग्रह्मणस्त्रिगुणात्मनः ॥ ११॥ पदमवहायुर्यायोरगिरजायत । अनेराक समुदभूता अदुभ्याध पृथिवी मता शादीनिभूतानि सृष्टान्येकोत्तराणिय | शादस्पर्शधरूच रसोगायधतगुणा रगुणान्ममा तानादाय महाप्रभु तेग विमिश्रणं गत्या जगण्ई महसरम् । तत्र लोकान्य सड्यया ये चतुर्दश प्रमादिनिदशास्तस्मिन्नरज पुरषोत्तमः । पंक्तया मध्य स्थायरं च चतुर्विधम् । तथा सटो महासस्तेन ये जलक्षणे मनुझपेण निदशादिषु योनिषु। संस्थिताः मासी पूर्णभारमनः प्रमान्ति दि" पित महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहम्पा संहितायां उतरे पण्डे परमायोमारि- पर्णनं नामाऽष्टाविशत्यधिकदिशततमोऽध्यायः ॥२२८ ॥ ----- ·मोनत्रिशदाधकाशततमाऽध्यायः सापाप गुलाकर * निरुद्धश्च भगवाञ्छक्तिनेजःसमन्वितः । मनूनां पार्थिवानां च कालम्यच जनम्यय नतिकरोति भगवानन्तर्यामित्वमास्थितः । सङ्कर्षणो महाविष्णुर्विद्यायलसमन्वितः लस्य सर्वभूतानां रुद्रस्यच यमस्यय । अन्तर्यामित्वमास्थाय जगत्सहरते प्रभुः ॥ पन्तर्याम्यवस्थायामन्तर्यामित्वमात्मनः मत्स्य कृर्मों घराहश्च नरसिंहोऽथ वामन' नोरामश्च रामश्च कृष्ण कल्की च ते दश । एते तु विभवाचस्याब्रह्मण.परमात्मनः सेहरामकृष्णेषु पागण्यं परिकीर्तिनम् । परावस्थातु देवस्य दीपादुत्पनदीपवत् ॥ हावस्था हरेरस्य शृणुप्य गिरिजे शुभे !! वैकुण्ठं परमं लोकं विष्णुलोकमनुत्तमम् तडीपं म्वरूपं तुक्षीरसागरमुत्तमम् । पयं चतुर्दा व्यूइन्तु सम्यगुरु महर्षिभिनय लाउरणमध्येनु वैकुण्ठं कारणं शुभम् । कोटिवेश्यानरपरयं सर्व धर्मयदव्ययम् ॥ मोदसान्तानिकादिलो हुभिरावृतम् । नानामणिमयं दिव्यं विमानकोटिभिर्युतम् दुन्द पाम धाम नाहालक्षणमंस्थितम् । तम्मिन्यकुण्टनगरे नानारत्नसमुन्यले॥४७॥ ध्ये वेदवतानाम पुरं रम्यमनुत्तमम् । चतुद्वारसमायुक्त हेमामाकारतोरणम् ॥४८॥ ण्डादिद्वारपालाय. कुमुदाय॑श्च रक्षितम् । नानामणिमयदिव्यहपक्तिभिरावृतम् ततं पश्चपश्चाशयोजनश्च समन्ततः । सहनयोजनोत्तुङ्गः प्रासादः कोटिभिवृतम् ॥ आम्हढयौवनहिव्यः पुग्भिः स्त्रीभिश्च शोभितम् । स्त्रियश्च पुरुषोशाऽम्मिन्सलक्षणशोभिताः ॥ ५ ॥ मरूपाश्च श्रीविष्णोः सर्वालङ्कारभूषिताः। दिव्यनग्याप्रमन्छना दिव्यचन्दनभूषिताः दन्ते तत्र देवेशभक्या त्यात्मामनोग्मे । मन्वाशहरमंसिद्धा भनया पोडशम्पया वृनाम्लत्पदमाविन्य मोदन्ने मनसीप्सितम् । गन्याऽस्मिन्न निवर्तन्ते विष्णुना सह मस्थिताः ॥ ५४॥ अविच्छिन्नात्मनाने विष्णुनासङ्गना-शुभाः । तत्समानमुबंनित्यंप्राप्नुवन्तिमनारिष्टः पत्र तत्र हरेलोकानाविश्य शुभचेतसः । नाप्नुवन्ति पुनः भ्यर्ग म्यर्गम्या इय जन्तवः पथा सौमित्रिभरती यया संकरणादयः । तपानेऽपियजायन्ते सत्यलोके यच्छया पुनम्तेनैव यास्यन्ति तत्पर शाश्वनं परम् । न समपन्धनं जन्म वैश्वानां च विद्यते ·(उसाथ- । पागुणगा. देवगिता मो.नाना... गागा गमोहन गोगा CITी श्यमानामाणुिको योगनिद्रा निषा योनि का जप प्रगामे मिपायो जगतो प्रमुग्नु गिलगिग्गा Primar jा लोकामा गतमा हिरम- समादिनीमा गुना । समानदाहेन नाभिाने जन्प्रमु पदण्डमण गाम्गानमार िमानारायणं फानु दध्यायध्यात्मचेतम সানলসমাফিয়াথ। রফিকুয়া দৃফিসানাকা= नम्मानुयुदासोहगुपनोऽम्मियगनने । ज्याग्निालदम्लोऽहंजटामुकुटमण्डित फिरोमानि देयेशगौचं विनयान्वितः । ततो नारायणी देयो मामित्याह मुद्दान्वित फर्माऽसि जगतो रसदार भीमदर्शनम् । साक्षात्सहर्पणांशेन संहागर्ये वरानने सम्मानारायणादेवि! त्पन्नोऽस्मिभयङ्करः । नियोज्य मां तु संहारे पुनरेव जनार्दनः नेवाभ्यामरजचन्द्रमों ध्यान्तापहारिणी। पायुं दिशय धोत्राभ्यामिन्द्राग्नी मुखतोऽसजत् ॥ २६ ॥ नासाभ्यांवरणं मियमसृजत्पङ्कजेक्षणः । बाहुभ्यामखिलान्देवान्ससाध्यान्समरङ्गणान समस्तरोमकृपेभ्यो रतान्योषधयस्तथा । त्वयि शैलान्समुद्रांश्च गवाधाः पशवस्तथा मुखतोब्राह्मणाः सृष्टोयाहुभ्यां क्षत्तियस्तथा । ऊर्वोवेश्यस्ततः पद्भ्यां दश्चवमजायत एवं मृदा जगत्सर्वमवेतनमस्थितम् । विश्वरूपेणदेवेशो यस्यान्तरमधिष्ठितः ॥३०॥ शक्या विनाहरेस्तस्य नोन्मेषोविद्यते यतः । तस्मात्सर्वजगताणो विष्णुरेयसनातनः स एचाऽव्यक्तरूपः सन्परमात्माव्यवस्थितः । सर्गस्थितिलयं ब्रह्मा स्वयमेव प्रवर्तते। पाहुण्यपरिपूर्णोऽसौ घासुदेषः सनातनः । त्रिगुणादात्मनो रूपं चतुर्दा कुरते जगत् प्रद्युम्न मूर्तिभगवान्सर्वैश्वर्यसमन्वितः । विधे प्रजापतीनां च कालस्य च जनस्य च । अन्तर्यामित्यमापनः सगं सम्यकरोति हि । सेतिहास्तितो घेदान्ददी तम्मै महात्मने मथुनस्यांशमागोऽसौग्राहा लोकपितामहः। जगत्सर्गस्थिति संयं मफरोत्यंशसम्भयः ·- एकोनशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * विष्णुलोकेद्वितीयज्यूहकथनम् * ७६३ श्रीमदष्टाक्षरं मन्वं सिद्धानां चे मनीषिणाम् ॥ ८॥ म्यं तद्वैष्णवं लोकं नेतरेषां कथञ्चन । इत्येवं प्रथम म्यूह कथितं ते धरानने ८२॥ द्वितीय प्ण लोकं शृणु पक्ष्यामि सुधते । योऽयं सत्यइतिष्यातो टोकाइयो पैष्णव' स्मृतः ॥ ८२ ।। लोकं विपुलं पुण्यं शुद्ध सत्त्वमयं शुभम् । मध्याह्नसूर्यसाहलयुगपद्धासितं तदा ।। कल्पान्तेऽपि न लीयेत तत्वलोकं महत्तरम् । मम ब्रह्मादिदेवानां न द्रष्टुमपि शक्यता वर्णकल्पद्रुमयनैः परिपूर्ण समन्ततः। सुधाम्बुपरिपूर्णाभिदीर्घिकामि' समन्वितम् ।। स्वर्णरत्नमयदिव्यः पङ्कजरुपशोभितम् । ज्वलदग्निनिभैदिव्य पणः कोटिभिवृतम् ।। निरन्तर सामभिश्च फूजितः कोकिलादिभिः । ऊ मानर्गन्धवृश्नः पुष्पकैरपिशोभितम् ऊनपोडशवर्याग्दैदिव्यनारीनरेवृतम् । सर्वलक्षणशोभाइयदिव्यकल्पविभूषणः ॥८८ ॥ तत्र प्रदेशे रम्येपु देशेषु कमलापतिम् । मुदितैः पतिभिः सार्द्धमर्चयन्ति म्म योषितः। तत्प्रसादोपलभ्य थे सुखमनन्ति सर्वदा । गायन्ति परमानन्दं कृष्णम्य चरिनं महन् पक्षणाः पाहम्नाः पश्या सदृशशुभाः । दिव्यन्यायसनोपेनाः फ्रीडन्तिम्मायोषितः शङ्ख यागदापमधरा भूषणभूषिताः । प्रग्विणः पीतवसनाः पुरापास्तत्र संस्थिताः॥२ अन्योन्यस्पर्शनाना स्त्रीपुंसो. भीडमानयोः । भवत्यनुदिनं वृद्धं हरिभक्तिमुधारसम् तन्मध्येऽन्तपुरं रम्यं यासुद्देयम्य शोभितम् । चन्दनागुरकरकुङ्कुमोदकसंयुतम् ॥६४ मानापुष्पविमानाये. सर्वतः समलड्तम् । तन्मध्ये कल्पवृक्षम्यच्छायायांकमलामने विचित्रलापर्यढे शुभास्तरणसम्बने । दिव्यगन्धसुशोमादयनानापुष्पपरिच्छदः। तस्मिन्मनोरमै दिव्ये समासीनः धिया सह । ईश्वर्या सह देवेशो पामुदेवः सनातनः भुधांशुकोरिसङ्काशो दिशामरणभूषितः । सुवर्णशुनयुगदलणनासाचिताननः । निग्धायतमुलापण्यफपोलाभ्यां पिराजितः। नीलकुचितोशादयो रक्ताम्जदललोचनः । En मन्दारकेतकीजातीकरीतसरः । प्रिन्धविम्बस्लामाष्टः मुस्मिताननपङ्कजः २०० भनमोनिकाभासदन्तापलिविराजितः । हरिवन्दनलिबाङ्ग कम्नतिलकाहिन ।

·LATHI विष्णोरनुचपत्यं हि मोक्षमाहुर्मनीषिणः । न दारुपमरेशस्य यन्यनं परिकी नम्। सर्वबन्धननिर्मुना हरिदासा निरामयाः । ब्रह्ममुवनालोका पुनरावृत्तिलक्षणा कर्मबन्धमया दुःखमिश्रासंख्यभयप्रदाः । यहायासफला देवि! जनिनाशकहतमा कुपिताः पातयन्त्येव संसृती कर्मवन्यने । तम्मात्सर्गमुखं देवि! यहुधापासमा ७६२ पामपुराणम् स्वर्गेऽपि भोगन्नु नृणां विपमिश्राशन यया स्वर्गसम्यान राष्ट्वाक्षीणेकर्मणि अनित्यं कुटिलं दुःखमिदं योगी परित्यजेत् । यजदानतप कर्म बहुक्लेशम १२ सनतं संस्मरेद्विष्णुं सर्वदुःोधनाशनम् । नामोच्चारणमात्रेण प्राप्नुवन्ति परंप तस्मात्तु वैष्णवं लोकं गौरि ! सम्प्रार्थयेत्सुधीः । भक्त्या त्वनन्यया देवं भजेत करुणाम्बुधिम् ॥ ६६ ॥ ससर्वज्ञानगुणयानक्षत्यय न संशयः । तस्मादशाक्षरं मन्नं जप्त्या सुम्पतरं शुरू सम्प्राप्नोति परं लोकं वैष्णवं सर्वकामदम् । तस्मिन्मणिमये तरूपे सहन्नपूर्णरम्मि विमाने शुशुभे दिव्ये संम्पितो भगवान्दरिः । तत्र चाधारशक्त्यादिधुने पोडे हिर नानारत्नमये दिव्ये नानावर्णसमन्यिने । तस्मिन्नष्टदले पमे मन्त्राक्षरपद शुभे कणिकायां मुरम्यायालक्ष्मीयीजशुमाक्षरे । तस्मिन्यालार्कसाहनकोटिनुल्यमा दिव्ये नारायणः श्रीमानासीनः पङ्कन जासने । तस्य दक्षिणकेपायें जगन्माताहिर गृहीत्या चामरान्दिष्यान्दिश्यमाल्यविभूषणा। सर्यलक्षणसम्पन्ना दिश्या कल्पयिभूपिता ॥ ३ ॥ घमुपात्रं मातुलस्वर्णपनं धृतं करः । यामतः पृधियी यी गीलोत्पलदलयति । নানামমন্ত্র বিবিগাগমুদিলা। ষাগৃশাম্মদ মাথা ঘাঘণাগযুকধা। যুষাখামালিশ্বাশখাদিমপ্তাদি दलाप्रेममामीनाः सर्पलसणशोमितातासोमय समानीको मागुतोड নাথাণিনিধি:। বোখালীf t : मातरमहागुरुपलायो गिजितः पूर्वोन पिnि antar अनारे नियम व मोगपान ।

·एकोनशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * विष्णुलोकेतृतीयव्यूहवर्णनम् * नकच सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः । सनत्युमारो जानश्च योदुः पञ्चशिखम्तथा । तते ब्रह्मणः पुत्रायोगिनः सुमहौजसः । विरका सर्वभोगेषु शुद्धास्सत्वगुणा:सदा पवदर्शनोद्भूतसुखैकरससेयिनः । नरनारायणायाध श्वेतद्वीपे यसन्ति ये ॥१२६ ॥ गं मन्दर्शनार्थाय तर सन्निहितो हरिः। शुभ्रांशुकोटिसवाशे नानारतमयोग्ज्यले ॥ नहीपे महायोगिसेविते हेयचर्जिते । तत्रोद्यानानि रम्याणि पारिजातमयानि वै॥ न्तिानकलताकीर्ण चन्दनद्रुममण्डितम् । फुल्लपमोत्पाटोपेनं नानातीयालययुतम् ।। मध्ये नगरी रम्या नाना श्वेतवती शुभा । नानारत्नमयाकीर्णा हेमपाकारतोरणा॥ नानारत्नमयदिव्यविमानस्पशोभिता ॥ १३ ॥ देव्यस्त्रीपुरिभराकान्ता बहुप्रासादसला । तन्मध्येऽन्तःपुरं रम्यं रत्नद्रुमसमाकुलम् लसूर्यनिभस्तुङ्ग प्रासादै हुभिर्वृतम् । तन्मध्ये भण्डां दिव्यं मणिकाञ्चनशोभितम् इन्दनागुरुकपूरकुडुमामोदवासितम् । नानाकुसुममालायवितान. समलड्कृतम् ।। व्याप्सर समाकीर्ण सामगानोपशोभितम् । मध्ये सिंहासनं तत्र सूर्यवैश्वानरप्रभम् न्मध्येऽष्टदलं पमं चन्द्रविम्यमिवाऽपरम् । तन्मध्येकणिकायांतु समासीनी जनार्दनः शुद्धजाम्बूनदप्रख्यो मुकाहारविभूषितः । शङ्खचक्रगदापमयुक्तहस्तचतुष्टयः ॥ १६ ॥ केयूरहारकटकैरङ्गुलीयैश्च शोभितः । सुवर्णपङ्कजमध्यपदयुग्मविराजितः ॥ १३७ ॥ सुधाकरनिभलक्ष्णनावपक्तिविराजितः । पोडशाब्दहवामढयौवनेन विराजितः १३८ विशालभालदेशे तु फुङ्कमेन सुगन्धिना । रवितेनोर्ध्वपुण्डे ण सीमन्तेनोपशोभितः ॥ मथितामृाफेमाभशुरुवातमुवेष्टित । मुक्तामयाभ्यां शुभ्राभ्यां कुण्डलाभ्यां विराजित माणिक्यमुकुटोपेतनीलकुन्तल्टशोभित । दियचन्दनलिमाटो दिव्यपुष्पविराजित.॥ श्लक्ष्णोन्नतसुनासादयसुम्मिताधरविद्रुमः । पुण्डरीकदलपस्यसितरनान्तलोचनः ।। नीलशुलधतानाभ्यां लोचनाभ्याविराजितः । सुनीलवनवस्त्रायः सुपक्षाभिपिराजितः ॥ १४३॥ पद्मासनसमासीनो जगन्मोहनविग्रहः ।बामाले संस्थिता देवी तस्य दिव्यस्वरूपिपी तस्यैव सदृशी लक्ष्मी शीलम्पगुणादिभिः पिनकिजल्कसङ्काशा.यौवनारम्भशोभिता ।

·उप्रांगदगुभिगोभिः । नामुममदागारगारगोनिन 112 पुग्नमेगाफटमेगाना शोभितः । गालामागापांनापतिसम्प्रेण वैदिक माणिमा पुगेपनामपिराजितः । अमदिनगन्दामनगाइकिविगजितः । गतोपलानिमगुमाइभियानमः। पाधानगरयाहारबाहयुग्मविराजितः इलगा धियो गात्रमारियनजरशसि।लिपतिस्ततोगीयशिनावर राज दिन्यचन्दनलिमाटी म्पर्णाभरणभूषिता । मुग्निाधनीलकुटिलक्यमारविगलिता मन्दारपारिजातादिदिव्यपुष्पविराजिता । मणिरतमुसीमन्तकम्नूरी तिलकाञ्चित पायुगमा मनुमाग ग गाभिनः पराया। गुगामः गुगोगादक्षिणाभिमान ! तननाममणशुभाइ प्रियुगादतः । अप्र क्रीडति देयेश वासुदेवः सनातन तनफागमहाशा सांभरणभूचिना । पोशणा पाहम्ना परमालाविभूषिताए। फर्णावतंसशोभाया विकुगन्तालिसलिभा । पीनोग्नतस्तनाम्यांचपीडन्ती हरियक्ष केयूराङ्गदहाराय पणेरुपशोभिता । आरूढयोयना नित्यं सर्वलोकेशसुन्दरी ॥११ः तत्र फ्रीडति लोकेशी पत्या सह निरन्तरम् । स एव वासुदेयोऽत्र सर्वभूतमनोहर मोडते सर्वलोकेऽस्मिन्सर्यकामप्रदो नृणाम् । अत्राएशक्तयो लक्ष्म्यास्तनवः परितः स्थिताः॥ ११५॥ रमा चरुक्मिणी सीता पना पद्मालया शिवा । सुलक्षणासुशीलाचरतिकामप्रदाय शङ्खचक्रगदापमशाहेिं तिभिस्तथा । परितः पुष्कराकारस्तं लोकं परिरक्षते । एवं द्वितीयोव्यूहश्च सम्यक्ते शुभदर्शने । संक्षेपतो मया प्रोक्तो न शक्यं विस्तरेण द्वादशाक्षरमन्त्रम्ब ये जपन्ति सुखाहयम् । तेप्राप्नुवन्ति सततं शाश्वतंशुममक्षयम न वेदाध्ययनर्यहन व्रतोपवासतः इन प्राप्यं वैष्णवं लोकं विना दास्येन कुत्रादि तस्मादास्यं हरभक्ति भजेताऽनन्यमानसः। प्राप्नोति परमां सिद्धिकर्मबन्धविमोचन एवं सम्प्रोच्यतेदेवि द्वितीयं व्यूहमव्ययम् । तृतीयन्तु परंव्यूहं णु पश्यामि पार्यो तोयान्धेरुत्तरं फूलं श्वेतद्वीपमिहोच्यते । सन्दर्शनाय योगीन्दसनकादिमहात्मनाम् - ·७६७ कोनत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * विष्णुलोकेचतुर्धम्यूहवर्णनम् * आरकेयूरफटकरङ्गुलीयविराजितः । शङ्खचक्रगदाशाई सङ्गहस्तविभूषितः ॥ १६७ ॥ उपुष्पफलशाग्वादयकल्पशावीपराजितः । श्रीवत्सकोम्नुभोपेतवनमालाविराजितः ॥ लार्कसदृशन्योत्स्नापीतवस्त्रेण येटिनः । विश्वराइजन्मशरणनाभीपजशोभितः ।। हरिचनन्दनलिभाग सर्वाभरणभूषितः । मन्दारपरिजातादिदिव्यपुष्पमनोरम ॥१.७०॥ उनिधनीलकुटिलम्बरीकनकेशवान् । लक्षणोन्नतमुनासांसजानुयुग्मविराजिनः । राणिविद्रुमशाखान्यनूपुराणिविराजिनः । अकलाडिन्तचन्द्राभनयपतिविराजिनः । शोकपुष्पमहाशरतोष्टमुखपङ्कजः । अनमोनिकाभासदन्तपइनिविराजितः ॥ सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमम्मितएकमुशोभिनः । भामदयोधनः श्रीमान्कोमलायययोग्यतः रपयः सर्वलोकानां सर्वकामफलप्रद । सहशी तम्य देवी तु रूपशीलगुणादिभिः ।। मिकाञ्चनसङ्काशा तप्तकाञ्चनभूषणा । तरुणी रूपलायण्यकातिशीलगुणान्विता। दुग्धाब्धिफैनसङ्काशशुभयात्रेण येटिना । मन्दारकेतीजानीपुप्पाश्चितशिगंगा । म्भूर्गतिलकोपेता वसीमन्तशोभिता । नानावर्णमुशोमादयकर्णभूषणभूषिता ।। प्वालसाशम्पोलारकाधरराविस्मिता । मत्तभृशोपमः निधिल मुपिराजित अनुमध्या विशालाक्षी पीनोमतपयोधरा । चतुर्दम्नविराजन्नी सामग्णग्निा याहुम्म धारयन्ती हेमपमयुगंशुभम् । इतराया समात्रिय मा नियिस्थिता पालोरुपन्ती सततं त्रिदशांध कटाक्षः। निरीक्षिनास्नगदेण्याचन्याम्न मततंशिये देवा विमानस्य सिदचारणकिनराः। गायन्तिमन्तदेवीमानन्दाधुपरिप्लुनाः ।। निर्याध्यमानस्तु प्रारदादिभिः सुरः।मम्नूपनानानशा देयानामभयं दी। पानामभयं दवा मदेवभ्वरो हरितगक्षसाहन्तुमारे जगमगणाय पं. र चतुर्थ प्यूहन्नुहरेलोक्त तानिधे !! फिमन्यामममा.सि मनि तिधारा महापुराणे पसरवासात्म्यां संहितायां उतरे गडे निशुम्दा. भेदयनिनामे कोनशिदधिकाटिएनमोसा RELE ·7 [६ उत्तरमा सर्वलक्षणसम्पन्ना तमकाञ्चनभूगणां । दिव्यनग्यसनोपेता नीलकुञ्चितमूर्धजा ॥ ११ चतुर्भुजैविराजन्ती केयूराङ्गदभूषिता । मुक्ताहारविराजन्ती मन्दायश्चिरिंगा लक्ष्णनासापुटयुना लसद्दन्तविराजिता । कस्तूरी तिलकोपेता नासामाचिनमानित सुवर्णकलशप्रव्यपीनोन्नतपयोधरा दिव्यकुङ्कमलिमाडी पनमालोपशोभिता । रे सदृशास्तत्र शक्तयः परितो हरेः। इशाचाम्या महादेवी जावी कमटारमा सावित्री सर्वगापमा शक्तयःपरिकीर्तिताः श्रद्धामेधाधृतिः प्रज्ञा धारणा शानिधन * पामपुराणम् घसुपात्रं मातुलिङ्ग दर्पणं हेमपटुजम् । करपद्मर्धारयन्ती वेतनाऽभीष्टदायिनी तस्यैताः । श्रुनिः स्मृतिमतिर्वन्या वृद्धिथुद्धिर्मनीषिणी। दाम्यम्त्वेताः श्रियः प्रोक्ताः सर्वकेंडर्यकारिकाः ॥ १५३ ॥ अनन्तयेनतेयादिदेवतानित्यकिङ्कराः । साध्या मागणाश्चय सेपन्ने निन्यरेषा प्रासादेषु यिमानेषु पनेषु नगरेषु च । तत्प्रसादोपलाधेपु भोगेष्यप्राऽसुरविना श्रीन्निसतनं नित्या हेयनिष्यन्दर्जिताः । येविष्णुमन्त्रजाः सततं यशन्यि येद्वादशीग्रते युनास्त पदं यालि नेऽट्ययम् । न येदे च दागंध न यानं मन प्रा च शश्यो गिरिजे! विष्टोफः सनातनः। भयया चाइनन्यया प्रामुं शश्यं विष्णुपद मृणाम् ॥ १८ ॥ नम्मात्मजयनिय भन देयं जनार्दनम् । पीयेभागमा ध्यापम शोम अपात्तनिया सर्यग गर्वकामदम् | गपगु तृतीयम्य व्यहम्य पामा मर म्यायलय मुनोणि यायोन पुगणनेः । अतः परं प्रयभ्यामि गनुर्ग भ्यागुनमा दियाका परांना दुधापी पामेश्याः । मुगिगोटिगद्वारी महापशोमि। TAITAमयून छादिने तुमचारियों मनाता पिम विल 1 २ मा ममापीन नामोगुनी हलितमीजीमतगमा पer विषयोरिमानि गिनित। नातदिव्याभ्यां विगत १५ maitmarARATrfaमोनिका ·प्रशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] *मत्स्यावतारवर्णनम् * ब्रह्मोवाच । प्रसीद देव मे नाथ नागपर्यडूसंस्थित !! सर्वेश सर्यदेवात्मन्सर्वदेवमयाऽच्युत आद्य जगत्तरोवीज मध्ये त्यसर्वतोऽधिक । अन्लेचपशुनाथम्त्वस्वेच्छाचारस्व त्वमेव चिचिटूपं जगन्सयं सनाननम् । त्वमयको हि भूतादिः प्रधानपुरषोऽ- त्यमादिमध्यान्लवपुर्जगतः परमेश्वरः । त्वमेव सर्वलोकानामाश्रयः पुरुषोत्तमः । भूतादिम्त्वं महद्भूतं भूतसद्दम्य कारणम् । त्यमहङ्कारमाश्रित्य गुणविष्यमा त्यमादिभूतधाऽऽकाशं न्य घायुः सर्वगो महान् । त्वमादिस्चमनाविध त्वमग्निम्नेजसां निधिः ।। २१ ॥ स्वमाप सर्वजगतां जीवनः परमेश्वर । त्वं भूमिगदाधारी भूधरस्त्यं महाम- सरितः सागरम च सर्वम्याऽऽदिम्त्यमेव च । देवनि सभूनानि त्यमेवपुरुष स्वयेय प्रेरिता टोकाश्चेएन्ने साध्यसाधुषु । दैतेयेनाऽऽहता येद्रायविष्टाधमदा वेदाधारमिदं स जगस्थावरजङ्गमम् । वेदाश्चय दि मपां धर्माणां परित दैध सर्वदेवाना निम्यं सुनिर्भविष्यति । मम्माडेदान्ममानेतुं त्वमेवाऽसि र धीमहादेव उपाच । एवमुनो हपोरेशो प्राणा परमेश्वरः । माम्पस समाम्याय मयियेश महोदा तं दत्यं सुमहायो माकरं स्पमास्थितम् । नुण्डाप्रेण विदार्याध्य अघानामरण नं हत्या सर्पदोध सालोपाममन्वितान् । गृहीत्या प्रददौ सम्म प्राममा भायोन्यमिधिता या प्रमिताम्तेनरक्षमा प्यम्ना भगवतादेन प्यासापेपषि पृथयातास्तथा पेशा शर्मनेर महामना एवं मयनारेन रक्षिता पर (निप्रदानेन जगवनदा या निगमहोगमाया। मम्गमान' मुरमिदमस्यान्नधे योगिभिरविवारमिः ॥ १२ पामुदेपोहिमगवान्मदेवनपोहसि.. इति श्रीमहापुरावे पसरणारामाहम्पी मंदिलायां उतरे मा समान समादे मामापारपर्णनं मान शिपिरतिगामीया २१.

·त्रिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः
विष्णुविभूतिपुरम्मरं मन्म्यावनारवर्णनम्
पात्युवाच।
भगवान्यप्रदेशो राक्षसान्मधुम्दनः । जघान केन करेण यथावस्तुमर्हसि ।।
यमयायस्थमीशस्य मतम्यकर्मादिरूपकम् । पिस्तरैणसमास्याहि ममप्रीत्यामहेश्वर
महादेव उवाच।
णु देवि! प्रवक्ष्यामि येभयं म्यस्थमानसा । मत्स्यकर्मादियष्टूपमरतारात्मक हरे ।
दीपादुत्पादितो दीपो यथा तदपिप्यति । परावस्या परेशस्य सत्यूहा विभवादयः
शरत्याशावतारास्तु विष्णोस्तात्कालिकास्मृताः।
अर्वावतारा देवस्य वैभवाः परमात्मनः ॥ ५॥
परयदुव्यूहसामर्थ्यगुणसम्भूतिदर्शनाः । वैभयानां तु सर्वेषाम्मत्स्यः पूर्वमुदाहृतः ।
प्रजापतिः पुरा ब्रह्मा ससर्ज सुमहात्मवान् । भृगुमरीचिरविध दक्षः कर्दम एव]
पुलस्त्या पुलहश्चैव अगिराश्च तयातुः। नर प्रजानां पतय इमे शोका यथाक्रमम्
मरीचिगवास्तत्र जनयामास कश्यपम् । याश्यपस्यामयज्ञायाश्चतस्त्रः शुभदर्शने !"
अदितिश दिनिश्चैव कच विनता तथा । यदितिर्जनयामास देवांस्तु शुभदर्शनान् ।
दितिश्च राक्षसान्पुस्तामसान्सुमहारान् । शम्बूकस्तुहयग्रीयोहिरण्याक्षीमहाबलः
हिरण्यकशिपुर्जन्मो मयायाः मुमहातपाः । मकरस्तु महावीयों ब्रह्मलोकमुपागतः ।
ब्रह्माणं मोहयित्वाऽसौ वेदाञ्जग्राह वीर्यवान् ।
प्रसित्या च शुतीः सोऽथ प्रविषेश महार्णवम् ॥ १३ ॥
ततः सर्व जगच्छ्न्यमभवद्धर्मसंकर नाऽधीतं न यपदकारं पर्णाश्रमापियजितम् ।
ततः प्रजापति dharmalanimirzarma देयं नष्टाप शरणं गतः ॥१५॥

·एकत्रिशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] इन्द्रादिदेयःसहब्रह्मणोक्षीरसागरगमनम् ८०१ दारिदय व विहतास्ने सर्वे दुःखमागिनः॥१६॥ श्रुपिपासादिताम्स चुक्रुशुर्गतचेतसः । न घपुर्जलधराः सर्वे शुष्का जलाशयाः ॥ सर्व ते पादपाःशुष्का-फरपुष्पवियजिताः । एनत्सवं जगच्छ्न्यं लक्ष्मीपीक्षणजितम्, निम्सवाशामयन्देया यसभागविवर्जिताः। तदा देवाः सगन्धर्वा दैत्यदानपराक्षसाः क्षुत्पिपासादिता जग्मुहाणममितौजसम् । उयुम्नं देवदेवेशमन्जयोनि पितामहम् देवाऊचुः । भगवाधुनिपपासाभ्यो पीडितं हि जगत्यम् । न हुनं न पत्रकारः सर्वधर्मविपर्जितम् श्रुलिनासादिताः सर्वे देवदानवमानराः । त्रातार सर्वलोकेश मयन्नं शरणं गताः । त्रातुमईसि देवेश! क्षुत्पिपासाटिनाजनान् ॥ २३ ॥ रद्र उपाचा इति नपा पर भृत्या सर्वलोकपितामहः । उपाच पग्मतीनम्नान्समितिमानद प्रह्मोपाच। शृणुध्यं देवनाः स देवगन्धर्यमानया: । महेन्द्रम्माऽपचारेण मप्रमेतदुपम्धिनम् । समुद्भूतमिरं घोरं जगत्सम्यक महन् । दुर्वासा मुमदामा तु पतकोधमाभयान, सम्मानोधेन में नए लोकवयं सुराः । ममा गैरपरीवात्मा गाँधेन बरन' अगाय च धीनदं भविस्याहतुर्मतिःलापानगा धात्रीलक्ष्मीनारायणप्रिया भन्तान गता देवी जगन्माता महेश्वरी । यदपाड्रेसिवालोग भयन्नि गुपिताम्मदा नाउलोपिता जगन्मात्रा ममागिन पर दि। सम्मारस पर गया दुग्धापी भिगमुनमम् ॥ ३॥ नागप देषमान सनातन स्मिन्त्रमने देश गिम्मतनगम महादेव उपाय। मिनिधिय मनसा प्रसा देवगन भृगपादिमुनिभिःमा या सरमामयम् ततलो सामादिदेव विर सनशानामुः परिगwि जो म पनि मानोनयमनमो जाए पाम् । - ·एकत्रिंशदधिकद्विशततमोऽ कवितारवर्णने दुर्वास:शापकथन श्रीरुद उवाच । यत्कीम चैभवं विष्णोःसर्वलोकनमस्कृतम् । तद्वक्ष्यामिप्रिये, अत्रिपुत्रो महातेजा दुर्वासा इति विधुतः । प्रचण्डसीलोका स यी हिमवत्पृष्ठं ब्रह्मपिस्तपसोनिधिः । ममांशभूतो ब्रह्मा स कदाचिन्महामेगः पार्वे किन्नरसेविते । सम्प्राप्य देवतास उपितम्तत्र वर्षतु किरीभिः स पूजितः । महेन्दं द्रष्टुकामोः नम्मिकाले महातेजा गजारूद महेश्वरम् । ददर्श सर्यदेवम्तं तंय हा स हटात्मा दुर्वासाः गुमहातपाः । पारिजातन्त्र सम्मै प्रददौ विनयान्वित: ॥७॥ आदाय देवताधीशम्ना मज गजमर्मनि । विन्यस्य स देयेशः ! फरणाऽऽदाय तो मालामदोदितत्ततोगतः। पीडपिस्यायधिः ततः यो महातेजा दुर्यासा ग्लोगनः शयामहेत्र में दुर्वासा उपाय। त्रैलोक्कभिया युनो यामामाममाया मालोक्यभार्ग उपाय, TAPER. शको जग मा पुनः धागा धान भाशानं गताaritra मर जात्रम् | arghatnis ...नयां गले मना मग निशिrni ·द्वात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः कूर्मावतारकथने देवर्लक्ष्मीप्राप्यमन्दरेणक्षीरसागरमथनम् शङ्कर उवाच। ' सुरगणा सर्वे दानवाद्या महायला' ! उत्पाट्य मन्दरंशेलं चिक्षिपुः पयसांनिधी नारायण' श्रीमान्भगवान्भूतभावन. । कृर्मरूपेण तं शैलं दधाराऽमितविक्रमः । आदिमध्यान्तवपुर्विश्वरूपः सनातन' । अधारयगिरियरं स्वपृष्ठे जगदीश्वरः ॥३॥ केन भुजेनैव शिखरं सर्वगोऽव्ययः । ततो देवासुराःसर्वे ममन्थुः क्षीरसागरम् ॥ राजेन सम्बेष्ट्य घर्घरं मन्दराचलम् । मध्यमानेऽथ दुग्धाब्धी देवतैः सुमहाबलः नादनाय लश्म्याश्च सर्वएच महर्षयः । उपोप्य नियमं कृत्वा जेपुः श्रीसूनमेव च ॥ बनामपठनं चर्दिव्या द्विजोत्तमा । एकादश्यां तु शुद्धायां मध्यमाने महायुधौ प्यऋषयः सर्वेजेपुः श्रीमन्त्रमुत्तमम् । फाइमाणाधियो जन्म लक्ष्मीनारायणहरिम् ms- प्रयु. सब मयाता दवदानगः । ततस्तान्विश्रुतादृष्ट्वा भयान्सुिरसत्तमान् ॥ वायाऽत्रवाक्यमहं तत्र शुभेझगे। मोमोदेवगणाः सर्वे न भेतन्यं विषं प्रति मादारयिष्यामि कालकूट महाविषम् । इत्युकाम्ने मयासर्वे देवा न्द्रपुरोगमाः । साधुसाध्विनि पाक्यमा तुष्टुयुःप्रणता भृशम् । तहप्ता मेघसदाशं प्रादुर्भूतं महाविषम् ॥ १४ ॥ त्वा नारायणं देवं हृदये गरुडध्वजम् । उदयादित्यसङ्काशं शड्चक्रगदाधरम् । भूमिसहितं देवं समकाधनकुण्डलम् । एकाप्रमनसा ध्यात्या सर्वदुःखहरं प्रभुम् । नत्रयं महामन्त्र जप्त्या मनग समन्यितः । तद्वियं पीतवान्योरमाचं सर्वमयहरम् नत्रयनभायाध विष्णोः सर्वगतस्य वै । विरं तदभवनाणं सोकसंहारकारकम् ।

·ना गानिमाविमान मनो मगन्माम दिग्दर या जगतामा गगाना गनुगः पुरोनिशाना मनःप्रोवाय भगवानरयासर्यदेवमायादोऽस्मि पर देवाणीचमिनिवार रनिग्या हा सर्व देया प्रहपुगेगमायुःपाखरयो देवमिदं वचनवना पापणा. नगलने मानो माया ममा भान दिनुस् । धीयमको भुगो पनमालानिnिe निराहारनपुरेशानिए या जगाशमानदान नायराधेन नमनितम् ॥ ॥ देयाउनुः। भगवन्मुनिशान संपनीदं जगधयम् । भुािमादितं सर्व सदेवामुग्लान সন্সফল মর্গে যানীন! আমি মিমলী লামাকামরা द्र उवाच इत्युको देवतः सपरच्युतः परमेश्वरः । विचार्यंतदुपाचतान्देवानपुरोगमान् । श्रीभगवानुवाच । अधिसूलोमुनेः शापादन्तर्वानं गता रमा। कटाक्षदर्शनातस्या जगदेवर्गसंयुतम् । तामाधूयं सुराः सर्वे शिवनापुरोगमाः । उत्पाक्ष्य मन्दरं शैलं निधाय शीरसागरे। मन्दरं धघर कृत्वा राजेन चेष्टितम् । कुहवं मपनं देवा देत्याधदानवे Nish उत्पद्यते च सालक्ष्मीर्जगत्संरक्षणाय । तया हष्टा महामागा भविष्य न संशय धारयाम्यहमेवादि कुर्मरूपेण सम्वृतः । मम शक्त्या सुरासर्व मपन्ति च वलीसा रुद्र उपाय। इत्युक्ता देवतासी हरिणा कमलेक्षणे !! साधुलाचितिदेवेशमचुम्रह्मपुरोगमा: * . संस्तूयमालो भगवानभ्युत सुरसत्त। अन्तई ततः श्रीमान्सर्वलोकनमस्तः। सर्वाधारः सर्वदेवर सर्वत्र समदर्शनः ।। ५१ ॥ इति श्रीपाप्रेमहापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्थामंहितायां उसरे खण्डेउमामहेश्वरसम्वाद नसशापकथनं नामकशिदधिकाद्विरततमोमया: २३१.. - ·त्रिशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] आविर्भूतयालयादेवेभ्योवरकथावर्णनम् १८०५ प्यमाने पुनम्तस्मिन्देवैरिन्द्रपुरोगमैः । तत' प्रहपघदनः म्न्यमाना महर्षिभिः ४० पना श्रीमहालक्ष्मीः सर्वलोकेश्वरी शुभा । यालार्ककोटिसवाशा कनकाङ्गदभूपिता माम्बुजसमासीना सर्वलक्षणशोभिता । पद्मपत्रविशालाक्षी नीलकुञ्चितमूर्द्धजा ॥४२ व्यवन्दनलिमाङ्गी दिव्यपुष्पेरलता । नानारत्नमर्दिव्यैः सर्वैराभरणैर्युता ॥४३॥ तनुमध्या जगद्धात्री पीनोग्नतपयोधरा। चतुर्हस्ता विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ॥ ४४ ॥ भुपात्र मातुलझं स्वर्णपरयुगं शुभम् । विभ्राणा हस्तकमले. सर्वाभरणभूषितं । म्लानपङ्कजा मानां धारयन्ती घरस्थले । ददृशुस्ता महादेवी सर्वलोकहितैषिणीम् श्वरी सर्वभूतानां मातरं पद्यमालिनीम् । नारायणी जगद्धात्री नारायणदालयाम् ।। विलोम महालक्ष्मी प्रष्टाः सर्वदेवताः । भवादयन्त पटहान्दिवि देवगणा भृशम् रवृपु.पुष्पपर्याणि धनदेव्यो निरन्तरम् । जगुर्गन्धर्यपनयो नऋतुश्चाप्सरोगणा ॥eE पपुण्यागथा वाता. सुप्रभोऽभूदिवाकरः । अञ्चलुचाऽग्नयः शान्ताः प्रसन्नाव दिशो दश ॥ ५॥ (जतादिनिर्भदिव्यश्चतुर्दन्तर्महागजेः । सुधापूर्णरनकुम्भम्सिच्यमानां म्यमूर्धनि ॥२१ नां दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे जयशदैनिरन्तरम् । स्तुतिभिः पुष्कलाभिश्च नमधामसमन्ततः अनन्तरं शीतरश्मिन्दगाक्षीरसागरे । मुधामयूखयान्सोमो मातांता मुग्गपहा ।। नक्षत्राधिपतिधाभूधन्द्रो थैलोकमातुलः । ततः प्रिया हरेः पुण्या तुलसी लोकमानी समुत्पन्ना जगद्धात्री पूजायं शाङ्गिणो हरेः । ततः मनसः सर्प देवा दिवौकसा तं शेलं पूर्वयत्स्थाप्य परिपूर्णमनोरथाः । समेत्य मातरं सर्वे शिवानपुरोगमाःn स्तुल्या नामसहस्रेण जेपुः धीमुकमहिनाम् । तन प्रसन्ना सा देवी सर्यान्देवानुवाच श्रीस्वाचा परं वृणीय भद्रं घो परदाऽहं सुरोत्तमाः ॥५॥ र उपाचा सत एपदनास्सरप दिषौकसः। ऊचुः प्राबलयो देवाः शिर्ष नप्रात्ममयः । ।

·८.५ पर भापर्ण नित्यं यदन्त्यनृतवादिनः सन्ध्याकाले तुपापासपन्ति मन्दर "पागम् . गगुगानगोरिलाना होगो मनमा प्रा नमान সদ গনি গিন্নি মত। সময় মা সমান ফালগুণ গণি সাণি মি: বিনাময় বাসনিময় = প: প্লানিম্বানুমা হিমিদামী সাধ এই মাস समियम पमान नु मगदेयागामिनि ! उपेष्टादेशी ममुपभारतम्रयासमा उपनामा प्रयोदयानिक कर्तव्यं मयेति य । तामयनु ते देवी सर्वदेवगा देपाऊः। येता गृहान्लर नि मलहः समवर्तते । तते म्यानं प्रयत्नामो यस तत्राऽशुमानि तेश घेश्मनि सन्ति दुमदारिदायिनी । पालशमम्मास्थितुगङ्गाराणि पत्र तपने मन म्यानमविष्यति न मंशयः । यस्थ वेश्म कपालामियमम्मकेशादिनिहि- तरजम्याऽशुभे! नित्यं कलिना सह नित्यशः । अरत्या पादयोः शौचं यस्त्याचामति दुर्मतिः ॥ २६ ॥ तं मतम्य महादेवि ! कलुपेण भृशं वृतम् । नुपाङ्गारकपालाश्मघालुकावस्त्रधर्मनि दन्तवायनकारी भविष्यन्ति नराधमा रमन कलिना देवि! ते वेश्मनुनिट निलपिष्टं कलाश्चमलिट्वं शिमुगृञ्जनम् । छत्राकं विइयगहचविल्यं कोशातकोफत अलायुंच पलाण्डुच ये खादृन्लि नराधमाः । तपां गैहे तर म्यानं देवि धारिस दवाव 1 इत्यादिश्य मुराःसर्वे ज्येष्ठांच कलिपल्लभाम् । पुनमयनं चनुक्षीराधेसुसमाटिल ततश्च धारणीदेवी समुत्पन्ना शुभानने । अनन्तो नागराजोऽधता जग्राह सुलोचना ततस्तत्र समुत्पन्ना सर्वाभरणभूषिता । येननेयस्य भार्याऽभत्सर्यलक्षणशोमिता - ततोऽप्सरोगणा दिव्या गन्धर्वाश्च महौजसः । जशिरै स्पसम्पन्ना मधुगायनतत्परत ऐरावतस्ततोजज्ञे तथैवोच्चमा यः । धन्वन्तरिः पारिजातः सुरमिः सर्पकामधुर तिभातसमये वापश्यामुदिल पो - ', ।

·वर्यास्त्रंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] + एकादशीमाहात्म्यतत्त्ववर्णनम् * प्रभूनधान्यार्थयुता निरन्तरं मुखं परं प्रापुरनामया भृशम् ॥ ७ ॥ इति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चाश्चाशत्ताहस्य संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्बादे लक्ष्युत्पत्तिर्नाम द्वात्रिंशदधिकाहिशततमोऽध्यायः ॥ २३२॥ प्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः लक्ष्मीप्रादुर्भावदेवकृतालक्ष्मीनारायम्नुतिमात्रकादश्युपयाममाहात्म्यवर्णनम् शङ्करउयाच। नत प्रोवाच भगवान्पुरश्चर महामुनीन् । देव्या सह प्रहात्मा सालोकहितायने श्रीभगवानुवाच । शृणु य मुनयः सदेवताध महायलाः । एकादशी महापुण्या सर्वोपडपनाशिनी ॥२॥ लक्ष्मीसन्दर्शनार्थाय भवद्धि समुपोषिता । अयप्रभृति लोकानामुपोप्यासा भविष्यति पूजितोऽस्मि धिया साधं भवद्भिर्मनिमत्तमाः। द्वादश्या तु विशेषेण तुलम्या य तथा श्रिया ॥४॥ यस्मातु पूजितोऽम्पत्र भयदि निमनमा | नम्मानु सदा पुण्याद्वादशीममवाभा अग्रभृति ये लोका उपिनाः पूर्ववासरे। द्वादश्यामुदित भानी श्रद्धया पग्या युनाग ये पूजयन्ति मा भक्ताम्नुलत्याच प्रिया सह । म ते पन्धनिर्मुक्ताः प्राप्नुवन्तिपदभम नायन्ति च ये ये मां द्वादश्यां पुरोत्तमम् । ने नगपापकर्माणो मम मायाविमोहिताःn नायन्ति पापिणा नरा नरकगामिनः । तापापान्विरचंद्वान्मम पूजापगडमुरसान्' शिान्यजनं संसार माया मम दुरन्यया 11 रद उवाच। अयप्रभृति ये लोको एकादश्यां मुरोत्तमाः । भुयुततेऽसि निग्यं प्राप्नुवन्ति न संशयः ·रयुका दयनः सकिमाना महेश्वरी । एवमस्त्यिनि तान्देवान्याह नारायणमेपर गृहाण देवी सर्वेशमहिषी तय घलभाम् । जगत्संरक्षणार्थाय लक्ष्मीमनपगामिनीम पामगणम् . देगऊगुः। प्रासदिसमले देवि सगनोकरगि निष्णोगशाले देवि भानियाऽनपायनी ॥१०॥ लोप मला देवि त्यादि पामोयः । यदपाहाधिनं मयं जगत्म्याग्रज स्पपा पिन्टोफिना:म प्रभवलि दियाममः। माना गदादिदेवानामध्ये त्यत्रया पसदिडामहे देवि! जगन्मातर्नमोऽस्तु ने ॥६॥ रद उवावा ततो मारायणः श्रीशः शङ्खचक्रगदाधरः । तथैयाऽऽविग्मृदग्रह्मा पूर्वपक्षीरसागरे, सतः अनुष्टुपुर्देवा नमान्य जनार्दनम् । ऊचुः प्राबलयः सर्व प्रदप्रयदना शुभार देवाऊचुः। रद उवाच। इत्युनया मुनयः सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमाः । नानारतमये दिव्ये पाठे वालासचिभे । निवेश्य देषीं देवं च आनन्दाशुपरिप्लुताः। नानारत्नमयः शुभ्र वर्णकुम्भमनोरमैः ॥ ६८ ॥ सुधामृतजलैःपूर्णैः श्रीमन्मन्त्राभिमन्त्रितः । अत्राभिषेवनं चकुम्तयोध्नो सुधाइन वैष्णवधानुषाकैच श्रीसूक्तेन महर्षयः । दिव्याम्वरैर्दिव्यमाल्य नाग्लविभूषितः । लक्ष्म्या सह समासीनमर्चयामासुरच्युतम् । गन्ध पंच दीपञ्च नैवेद्यश्च सुधामयः । अपारतैः फलदिव्यरर्चयामासुरीश्वरम् । अमृतादुत्थिता देवी तुलसी कोमलाशुभा । तया श्रीपादयुगलमर्चयामामुरञ्जसा । प्रदक्षिणमनुयज्य नमस्त्य मुहुर्मुहुः ॥३॥ तुष्टुयुः स्तुतिभिर्देवा हर्षपूर्णाश्रुलिया। ततः प्रसनो भगवामदेवेभ्यरो हरिः॥ अभीष्टान्प्रददी तेभ्यो घरान्देव्या सह प्रभुः॥ ७५ ॥ mi tot firefore ·चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः मैकादशीग्रतनिर्णयद्वादशीमाहात्म्यवर्णनम् पार्वत्युवाच। भगवम्योनुमिच्छामिद्वादश्याधविधानकम् । विष्णो.पूजाविधानंचकर्तव्यतत्रयंप्रभो! एकादश्याः प्रभायं च सर्वपापहरं नृणाम् । आयक्ष्य विम्तरेणव मयि प्रीत्या महेश्वर! महादेव उवाच। शृणु देवि! प्रवक्ष्यामि द्वादश्याच विधानकम् । तम्या म्मरणमात्रेण सन्तुए. म्याजनार्दनः ॥३॥ एकादश्यान्तु प्राभायां समुपोप्येहमानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यान्तिविष्णोःपरं पदम् सप्तजन्मार्जितं पापं जानतोऽझानतः शतम् । क्षणादेव लयं यानि द्वादश्यां हरिपूजनान् अश्वमेधसहस्राणि पाजपेयशनानि च । एकादश्युपवासभ्य कला नाहन्ति पोडशीम् धर्मदा हर्षदा चैव कामदा मोक्षदा किल । मर्यकामदुधा नृणां द्वादशी परयणिनि! एकादशीसमं किश्चिन्यापत्राणं न विद्यते । एकादशीसमं किश्चियनं नाम्नि शुभेक्षणे: एकादशी परित्यज्य योहान्यग्रतमाचरेत् । सफरम्यं महदायत्यया भैश्यतुगानने एकादशेन्द्रियः पापं यत्तं भवति प्रिये ! एकादयुपयामेन तन्मय बिलय प्रजेत् । रटनीद पुराणानि भूयोभो परानने ! न मोकथं न भोकल्यं सम्मान रियामा। अभक्ष्य सर्वदापोन किम्पुनःशुरणयोः सदा मुरापाव स्नेयीय गुग्नलागः मोहाभानियो मयस्सम्माने हरिधासरे । भतिकामति यो मोहाददागीनु पगनने! उपपासेन महात्मा विष्णुन्टोकन पश्यति । भुरक्ष्यभुस्येति यो प्रयासम्मान हरियासरे। १४॥ योग्रालय विगोच जदीनिव बनिन् । म पिनियो यूपानेगमपि नागरि पुरोडशोऽपियामोर समारोहरिपासरे। ममश्यम्सदापोटनिभानमनिषा ·[उनाम • पापुराणम् पपगुगतु भगवायरमामा सनातनः । मंगणमानो मुनिभिः प्रपया कमानगर श्रीगोशेषगडे विमान पुसभिभ देव्या मह विशालाक्ष्या रमशा परमेश्वरः । दर्शनार्य मुगा धात्र मनिहिनोऽभयन । ननः सुरगणा: मकर्मम सनातनम् । भनयामापूजयिन्याय तुष्टुयुद्धमानमा न: प्रसतो मगकर्मम्मी जनार्दन । भगवानुवाचा पर पूर्ण देयेशा यो मनसि धर्न रन्द्र उपाय। नमो देवगणाः सर्वे फर्मरूपं जनार्दनम् । अःप्रालयः सबै हनिर्मग्मानसा देवाऊयुः। शेषस्य दिग्गजानां च सहाया महायल !! धतुमईसि देवेश सतीपयनी महीम् । रद उवाच। पवमस्त्वितिहात्मा भगवाँलोकभावनः । धारयामास धरणी साद्वीपसमावृत्तम मतो देवाः सगन्धर्षा दैत्यदानयमानुपाः । महर्षि भिरनुमाता: बलोकानमनिपेदिरे । नदाभूति ते सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमा सिदा ये मानुपाश्चैव योगिनो मुनिसत्तमाः । विष्णोराज्ञां पुरस्कृत्य भत्या परमया युनाः । एकादश्यामुपोप्याऽथ भच्या चै जनार्दनम् ॥ २१॥ द्वादश्यामनं शकुर्विधिना परवणिनि !! एतनु सर्वमाख्यातं देव्या जन्म घगनने " फोर्मच चैवं विष्णोः किमन्यन्छोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्थां मंहितायां उत्तरे खण्डे उमामहे सम्बादे लक्ष्मीदर्शनादिमाहात्म्य एकादश्युपयासकथनं नाम अपशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२३३ । - ·पञ्चत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः विष्णुनातामसशास्त्रप्रचारायशम्भुप्रेरणम् ८१५ अजेयान्सर्वदेवानां तपोनितकल्मषान् । त्यमेवैतान्महादेत्याजेतुमर्हसि केशव! ॥ महादेव उवाच। इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं देवानां च भयानकम् । तान्समाश्याम्य दिक्पालान्मामाह पुरुषोत्तमः ॥ २७ ॥ श्रीभगवानुवाच । त्यं हिन्द महाबाहो मोहनार्थे मुरद्विपाम् । पापण्डावरणं धर्म कुरुप्य सुरसत्तमः। तामसानि पुगणानि कथयम्प च तान्यति । मोहनानिवशास्त्राणिकुरुष्य च महामते. मध्यभनाश्यविप्राश्चभविष्यन्तिमहर्षयः। त्वन्टनयातान्समाविश्यफययम्बचतामसान् काणादं गौतमं शक्तिमुपमन्यु च जैमिनिम् । कपिलं चैव दुर्वासोमृकण्डनयहम्पनिम् भार्गव जामदाग्न्यंचदशैतालामसापीन् । तवशक्त्यासमाविश्यकुरुयजगतोऽहितम् त्वच्छयत्या च निविष्टास्ने तमसोदिनया भृशम् । तामसास्तै भविष्यन्ति क्षणादेव न संशयः॥३३॥ कथयिष्यन्ति ने विप्रास्तामसानि जगत्तये । पुराणानियशास्त्राणि त्यपात्यपराणिन कपालचर्मभम्मास्थिविहान्यमरसर्वशः । त्वमेव धृत्वा तालोकान्मोहयम्य जगपये ॥ तथा पाशुपन शास्त्रं त्यमेव कुरु सन्तः । कहालीपपापण्डमहाशयादिभेदत.॥३६॥ अलक्षच मतं सम्यग्येदवाहां नराधमा । भस्मास्थियारिण समविष्यन्तिचेतारः त्वां परत्वेन पत्यन्ति सर्वशास्त्रेषु तामसाः । तेषां ममधिष्ठायमदैत्याः सदामपाः भवेयुम्ने महिमुखाःक्षणादेव न संशयः । अदमप्ययतारेषु त्यांच ग्द: मदापन । सामसानां मोहनापं पूजयामि युगेयुगे । मतमेतदयष्टभ्य पान्येर न मंगवः ॥ ४ ॥ महादेव उवाच। सत्वा: पपोतं तु धातुदेयेन भामिनि । समुहिममना ईनो पभाव पगनने: नमस्स्याय सन्देयममयं परमेश्वरम् ।त्पयोदिनमिदं देव बर्गमि यदि भतरंगा सम्मानाशो हिमे नाथ! भविष्यतिसमंशय। तर शक्यं मया पमेनलयं धुना। ४॥

·ता मादीनि पिनेयमलोके गर्हितः । ममम्मामीनारमविदित्वाऽयु हरि उहिश्य देवता नुहोमिनदानिमा मण्डीतिवियाम्पमत सम्ममा म्यानमारने या फर्म येतोदिन महत् । विनाय मगरनीतिमानिम्मुिन यातनारायणं दियं ग्राहादादिधनः। ममये नेय पीक्षित म पारण्डीभवत्मा। अयम्यात्रितये यन्तु मनोयाजागकर्ममिःायासुदेयं न जानानिमपाण्डीभवेदिक किमत्र यानोमनग्राहाणा येऽप्ययःणयनम्नव्यानवनव्यानइश्ख्या-कदावन एवं शुन्याचसा देवी शरणाऽमिमापितम् । विम्मयंपरमं गन्यापुनसोपावभानि स्त्रीचापल्येन देवेश. पृच्छामि त्वां महामते ! महानुभावकथितं न कर्नयं महेश्वर। त्वयाचरितमित्येतद्वक्तव्यं न क्वचित्प्रभो ! अकर्नव्यमपि प्रश्नं क्षन्तुमर्हसि मे प्रभो." पामगणम् पार्वत्युवाच । भगवन्परमं गुह्य पृच्छामि सुरसत्तम !! मयि प्रीत्या ममावश्य संशया धर्ना कपालमभ्मचाम्बिधारणं भ्रनिगहितम् । नत्त्वया धार्यते देय ! गहित केन हेतुना वसिष्ठ उवाच। इतिदेव्या हाः पृो रहस्ये जनबजिने । उवाच परमं गुहां यद्यदायरित म्यकम् ॥११॥ घमिष्ट उपाय। - शिव उवाच। शृणु देवि अपक्ष्यामि यद्गुह्यं परमागुनम् । न यकव्यं त्वया देवि जनेषु कथितं म अपृथक्त्याच्छरीरम्ययभ्यामिनय सुनने !! नमुच्याद्या महादेत्याःपुरास्वायम्भून महाबला महावीर्या महावीरा महौजसः । सर्वे विष्णुगताः शुद्धाः सर्वपापवियर्जित त्रयीधर्मवृत्ताः सर्वे भगवद्भक्तिसंयुनाः । निर्जित्य सकलादेयानव्याहतपराकमा पदानि नेषां जगदुर्बलवीर्यसमन्विताः । मतो देवगणाम्स मालपुरोगमा विष्णोः समीपमागम्य भयाताः शरणं गताः ॥२४॥ देयाउः ·प्रशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * नाममशास्त्रेणसात्त्विकादीनाम्वर्णनम् * ८१५ एवं देवहितार्थाय धृत्तिमैदेवि! गहिना । विष्णोराज्ञांपुरम्मन्य स्तंभम्मास्थिधारणम् बाह्यनिमिदं देवि मोहनार्थाय विद्वियाम् । अथान्तईइये नित्यं ध्यात्वादेयंजनार्दनम् अपमेव च तम्मन्त्रं तारकं ब्रह्मवाचकम् । सहस्रनामसदृशं विष्णोनारायणम्य ॥६७ गडक्षर महामन्त्र रघुगां कुलबर्द्धनम् । जपन्यै सततं देवि सदानन्दसुधाप्लुनम् ।। मुग्यमात्यन्तिकं ग्राहमश्नामि सतनं शुभे : ॥१८॥ पतते सर्वमाख्यानं त्वया पृष्टे शुभानने!। किमन्यन्योतुकामाऽसि प्रीन्या नत्परिपृच्छ माम् ॥६६॥ इति श्रीपार्यो महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां मंहितायां उत्तरे मण्डे पापण्डोत्पत्ति. वर्णनं नाम पञ्चत्रिंशदधिकदिशनतमोऽध्यायः ॥ २३५ ॥ पट्त्रिंशदधिकद्विशनतमोऽध्यायः उमामहेश्वरसम्पादेयादशपुराणनानादर्शनवर्णनप्रमङ्ग- माचिकादिवासवर्णनम् पार्वत्युवाच । तामसानि च शाराणि समावममाऽनए । सम्मोकानिय विममंगपतनियजितः तेषां नामानि प्रमश: समाचश्य मुरोगा!... द उवाच। Pणु देवि प्रपश्यामि ताममानियथाश्रमम् । येसम्मरणमात्रेममोहम्यान्मानिनामपि प्रथम हिमयेपोन शै पागुरतादिनम् । मायायेशिनविन प्रोनानि गतागु कपादेन नु सम्मोन शास्त्र धेशेषिक महन् । गौतमेननधान्यायमाझ्यनुरपिन पिरत तो चाकमनिहितम् दिल्यानां नाशनाय विष्णुनावुद्धपिमा ·। उता त्वदानाऽपिच नोलया एतद्दुखतरं महत् । एवमुक्त ततो देवि समावास्यवनांना आत्मनाशाय तेनाऽत्र भवत्यित्याह मां हरिः देवतानां हितार्थाय कुरुप्य एवनं मन तयाऽपि जीवनोपायं कथयामि सुपेत्तम । दत्तवान्स्पया महामात्मनामसाधार। हृदये मां समाधाय जपमन्त्रं ममाऽऽण्यम् । पडझा महामन्त्रं तारकं महासन्जिमा ये भजन्ति हि मां भत्त्या तेषां मुक्तिन संशयः । इन्दीवादलश्यामं पश्परिलोचनम् श्ममन्त्र जपन्नित्यममलम्त्वंभविष्यसि । भस्मास्थिधारणायत्तु सम्भूतंकिपिपि मङ्गलं नदभूत्सव मन्मन्त्रोचारणाच्छुभात् । सर्पितो नाशयिष्यामि पासयं सुस मदन्यदेवनाभक्तिर्जायते न तु सुमन मनवार्चयदि मोनार्य पुराणेतमम् १५ मदाशां कुरुमप्रीत्या सर्यमेनाम तय । इति सन्दिश्यमा देवि विसस मराणान देवताना लिार पनि पालग्नि शमे कगालयांगम्माधिधारण मानवाशिममाविम्यानमारिविज्ञानमा येशयागानिशापाणिराम्गुन मात्रा मनोत्रणामा माटोदना | भगापियामा काम सपमा हिना देवनागधर्मकिपाकादवाMARTHA ८१४ * पाद्मपुराणम् शङ्खारशाङ्गेपुधरं सर्वाभरणभूषितम् । पीतयन्त्रं चतुर्याहु जानीमिययतमम् ॥ ५॥ श्रीरामायनमइत्येवमुञ्चार्य मन्त्रमुत्तमम् । सर्वदु महरं चैतत्पापिनामपि मुनिरम् । विमृणास्त ततो देया निवृत्ताः म्याचमं ययुः। सतो मा प्रार्थयामासुया इन्दपुगेगमाः ॥ ५५ ॥ दादयः। शानं पुहिन देप! पयो हरिणाऽधुना ॥५॥ महादेष उपान। সমানি গলালি যথী বিমান! অপমাগি যগীবেননা মনোয় বৃষ্টি বানা. যqিণা: ৫ কাবুলাশ * भन्मादिचा हा महो मामा मामे ATHIMITATE ant ·समत्रिशदधिकहिशततमोऽध्यायः ] सनकादिभिःशापदानवर्णनम् ** ८१७ पतन सर्वमात्यांतं प्रसङ्गाच्छुभदर्शने ! शेषं च घंभवावस्या हरेर्पक्ष्यामि ते शृणु ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे तामसशास्त्र- कथनं नाम 'पशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २३६ ॥ सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः उमामहेश्वरसम्बादे विष्णोर्वेभवावस्थावर्णनक्रमेसनकादिमिर्जयविजयाभ्यां- शापदानंशापोपहतयोस्तयोरक्षोयोनिधारणंतदर्थवगहावतारवर्णनं हिरण्याक्षवधवर्णनश्च धीरुद्र उवाच। हिरण्यकहिरण्याक्षी काश्यपेयो महावली । दिनिपुत्री महावीर्यो सर्वदत्यपती उमी वैकुण्ठनगरस्याऽऽस्ता पश्चिमद्वारपालकी | नाना ती जयविजयी श्वेतद्वीपे हरि गती तस्मिन्नविष्ठान्योगीन्द्रान्सनकादीन्महाबली । धारयामासतुर्देवि! हरिसन्दर्शनोत्सुकान.॥ ते प्रशती महावीरों द्वारपाली मुरोत्तमा ॥३॥ सनकादयऊचुः। उत्पत्म्यतः पृथिव्यां तु द्वाभ्यो देवस्य विगै ॥४॥ द्र उवाच। इति शापं तयोर्दश्या तत्र तस्थुर्मुनीश्वराः । देवम्तमयं मात्वा न नानाय व नाशि सी दास्थावनवीनत्र भगवान्भूतभावनः ॥५॥ भगवानुवाच। हतवन्ती महावीर्याचपराध महात्मनाम् । नातिकमणीयमिदं भरम्या द्वापारको ·उहापाई। सोमशा महाप्रोमानीलााविकम् । मायावावममा प्रधानमुना বায় সগির্ষ মণিমা। মা খুশিয়ানী ওয়াজিব। फर्मण्यम यरर्य पर ये प्रतिमापते । सर्यकर्मपग्निपी विकर्मण्यः स उच्यते । सयंम्य जगतोऽप्यत्र मोदनायं फली युगे। येदार्थयन्महाशास्त्र मायावादमतिः मर्यप यश्पते देवि! जगतां नाशकारणात् । द्विजन्मना जैमिनिना पूर्व घेदमा मानवं याज्ञवल्क्यं चाऽप्यात्रेयं दाशमेव कात्यायनंपरणचराजसा स्थगंदाशुभा • पामराणम् परेशानीपयोगी मात्र प्रतिपायने । ब्रह्मणोऽत्र पर निर्गुणं पक्ष्यने मया ।। निवरेण पादेन एनं शास्त्रं महनाम् । शाराणि चैव गिरिजे नामसानि निवी पुगणानि च पश्यामि तामसानि यथाक्रमात् । मा पानं वैष्णवं च शेवं भागवतं तथा ॥१३॥ तथैव नारदीयं तु मार्कण्डेयं तु सतमम् । आग्नेयममं प्रोक्तं भविष्य नवमं तथा दशमं ब्रह्मवैवर्त लेगमेकादशं स्मृतम् । द्वादशं च पराई व वामनं च त्रयोदशम् ३१ कोम चतुर्दशं प्रोक्तं मात्स्यं पञ्चदशं स्मृतम् । पोडशं गारुडम्प्रोक्तं म्कान्दं सप्तदशं स्मृतम् ॥१६॥ अपादशं तु ब्रह्माण्डं पुराणानि यथाक्रमम् । मात्स्यं को तथालशयंस्कान्दनथैयक आग्नेयं च पडेताति तामसानि नियोधमे । वैष्णवं नारदीयं च तथा भागवतं शुभर गाण्डं च तथा पानं धाराहं शुमदर्शने !! मात्त्विकानि पुराणानि विशेयानिशुमानि ब्रह्माण्डु ब्रह्मवैवत्तं मार्कण्डेयं तथैव च । भविष्यं चामन ब्राह्म राजसानि नियोध में सात्त्विका मोक्षदाः मोक्ता राजसाः म्वर्गदाः शुभाः । तथैव तामसा देवि! निरयमाप्तिहेतवः ॥२१॥ तव स्मृतयःप्रोक्तापिभिस्त्रिगुणान्विताः। सात्त्विकाराजसाश्यतामसाशुभदर्शने पासिष्ठं चैव हारीतंध्यासंपाराशरन्तया 1 भारद्वाजंकाश्यपंचसायिकामुनिदा शुभाः 1 गौतम याहस्पत्यं च साचतं च यमस्मृतम् । शाइन चौशनसंचेतितामसानिरपदा er Art: 17 ·wwarun ८१६ त्मिने तुभ्यं पशरूपाय ते नमः | गोविन्दाय नमस्तुभ्यमनादिनिधनाय च ॥ चचिवस्तुविशिष्टकस्वरूपिणे । श्रीभूनीलाधिपतये जगत्पित्रे नमोनमः । स्ट्र उवाच। इत्यादिम्नुतिभिः स्तुत्या देवं पाराहरूपिणम् । भर्चयामामुरात्मेशं गन्धपुष्पादिमिहरिम् ॥ २८॥ नम्नचम्नेगमिष्टं परं ददौ । गन्धरमरोभिध गीयमानो मुद्दा इति। समानस्तत्रैवान्तरपीयन । पभिनुन्धानमत्यामातस्यायभविमान मते भूमि विर सम्पालाग्यिताम् । एतत्ते समापातं पापहं भयं हरेः नारसिंह तथा पत्येणु देवि, परानन ॥३१॥ ने महापुराणे पधरशाशतमाहम्य मंहितार्या उसरे सण्डे घराहायतार- फपनं नाम सप्तत्रिशदधिकाशिततमोऽध्यायः ॥२३॥ अष्टात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः पशिपुषापाचारणपीड़ितापारिचलाक्पा ममुहारे प्याराहाद- फयाप्रम नृमिहानायनम् उयाय या हिरण्यरशिपुस्लानो महादग्गे मेरोः पार्शम माप्रति दयाणि पायुमासो महापदः । जशास मन्त्र जपामार मां गुमे ! सातशेयं महामुरम् । परे पर देनेय! पने मनमि पर होपाव देनेमो मो प्रमगुमान!" हिरपरिपुरपाय। पाम पारगमापागास पमिसानो मामा ·• पामधुगणम् . दासत्यं सनमन्मानिगुमिकीममाऽनयो । मितिमा निजामानिमा गद उयाय। न्युनो सो महायता पावरम् ॥ ८॥ जययिजगाचतुः। चिरकाल मदीं गन्नन समयॊस्यमानद !! सस्मालीयेवमन्मानिविदिट्वन- देव ! स्वयप निहनी प्राण्यायो भवदन्तिकम् ॥ न्द्र उवाच। इत्युक्त्या धारपालो तो पूर्व जाती महायली । कपम्पमहापीयों दिनिगम हिरण्यकशिपुज्येष्ठो हिरण्याक्षः फनिकः । उभौतीलोकविण्यातौ महावीर्यवती अप्रमाणशरीरः स हिरण्याक्षी महोद्धतः । उत्पाश्य याहुसाहनः पृथिवीं सही- सप्तागरां द्वीपयुतां सर्वप्राणिसमन्यिताम् । उत्पाक्ष्य शिरसा धृत्वाप्रविवेशरसा- ततो देवगणाः सर्वे चुमशुर्भयपीडिताः शरणं प्रययुर्देवं नारायणमनामयम् ॥ ततस्तदद्भुतं ज्ञात्वा शङ्खचक्रगदाधरः । याराहं झपमास्याप विश्वां जनार्दनः । अनादिमध्यान्तरपुः सर्वदेवमयो विभुः । विश्वतः पाणिपञ्चधुर्महादंलो महाभुज एकया दंष्ट्रया दैत्यं जघान परमेश्वरः । संचूर्णितमहागानो ममार दितिजाधम :- पतितां धरणों दृष्ट्वा दंष्ट्रयोद्धृत्य पूर्ववत् । संस्थाप्य धारयामास शेषे फर्मवपुस्ता तं दृष्ट्वा देवताः सर्वाः मोडल महाहरिम् । तुष्टुवुनयश्चय भक्तिनधात्ममूर्तय देवाऊचुः। नमोयशवराहाय कृष्णाय शतबाहये । नमस्ते वेदवेदाङ्गतनये विद्यापिणे १२० सास्थितिस्वरूपाय सर्वयमस्वरूपिणे । कलाकाष्ठानिपादिकाललाय ते नमः भूतात्मने नमस्तुभ्यमृग्वेदवपुरे तथा । सुरात्मने नमस्तुभ्यं सामवेदाय ने नमः স্টায় সমগ্র অনুষটি। গাথষকাব ইমষ ২৭ मस्ते घेवेदाइसाङ्गोपाङ्गाय ते नमः । नमो मायते तुम्य पराय पुरेसा ॥२५॥ । ।

·अष्टात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * महादेनभगवटत्ववर्णनम् * ममाऽऽत्मजस्यदुवुद्धे! हरिसंस्तवमीहशम् । किमर्थमुक्तयाञ्जाड्यमकार्यवाह्मणोवितम् अधाव्यं मदमित्रस्यनवमेतं ममाऽग्रन बाटेनाऽपि रुन त्येतत्त्वत्मसादाद्विजाधम! व्युतया परितोयीत्यदैत्यराटकोधचिनः । उयाच दैत्यमेकंतु पन्धयनं द्विजाधमम् निराजवय' श्रुत्वा स वन्ध भृगो. सुतम् । बध्यमानं गुरुं दृष्ट्वा महादो ब्राह्मणप्रियः वाच पितरं तात इदं मे नोकयान्गुरुः । कृपया देवदेवस्य शिक्षितोऽस्मि हरेः प्रभो! न्यो गुमम भवति स एव प्रेरको हरि' । श्रोता मन्ता तथा धना द्रष्टा सर्वग ईश्वरः हरिरेवाऽक्षय कत्ती नियन्ता सर्वदेहिनाम् । नदनागा हासो विमो मोकव्योऽयं गुरु: प्रभो ! ॥ २५ ॥ रुद्र उपाय। इति पुत्रवचःश्रुन्या हिरण्यकशिपुस्ततः । तम्ब्राह्मण मोचयित्या म्यमुतंबाविस्मयात् कि वत्स! त्वं भ्रमम्येवं मिथ्यावाक्यदिजन्मनः। को विष्णु कि तु सदूपं कुत्राऽसी मंस्थितो हरिः ॥ १७ अहमेवेश्यरो लोके त्रैलोक्साधिपतिर्मतः । मामेवार्चय गोविन्दं त्यज श दुरासदम् । अथवा शङ्करं देवं रदं लोकगुगं प्रभुम् । अर्चयब सुराध्यक्ष सर्यप्रदं शिवम् ॥ त्रिपुण्डधारणं कृत्वा मम्मना दैत्यपूजिनम् । पूजयस्व महादेयं पाशुपश्योक्तमार्गतः ॥ रुद्र उपाय। इति दैन्यपनेाक्यं श्रुत्वीचुस्तत्पुरोहिताः ॥ ३५॥ पुरोहिताऊचुः। एवमेव महाभाग ! कुरप्य पवनं पितुः । त्यज शg टमारि पूजयस्व त्रिलोचनम् । रद्वान्परतरो देवोनास्ति सग्रंपदोनृणाम् । पिनातवाऽपि सम्यय प्रसादादयरोऽभपन् द्र उपाच। इति गं पचा ध्रुत्या महादः माह प्णयः ॥ ४॥ महादउधारा अहो भगधनः भ्रष्ट्यंयन्मायामोहितं जगन् । महो वेदान्तविधांसः सर्वलोकपपूजिता ।

·[ उत्तर यक्षविद्याधराणां च किन्नराणान्तथैव च। सर्वपामेय रोगाणामायुधानां गांव मातारं नाधिगच्छन्ति देवतास्तेन निर्जिताः । तस्यय किडरा सर्वेगन्धर्गदेवदाना उपयेमे विधानेन दैत्यगजो महायलः । तस्यां जातो महातेजा-महादोदेलगहरे अनुरकोहपीफेशे गर्मवासेऽपि यो हरी । सर्वावस्थासु कृत्येषु मनोवाकायष मंदि। नान्यंजानाति देवेशात्प्रसमात्मासनातनात् । सकालेनोपनीत: सन्गुरंगेहेऽवसामु में पायपुराणम् " सर्वेषामृपिमुख्यानामयध्यत्यं प्रयच्छ मे ॥ ५॥ द उवाच। पवमस्त्विति तद्रास्त्वयं प्रियदर्शने ! । मत्ती महद्वरं प्राप्य स देतेयो महादर जित्वामहेन्द्रदेयांश्चसत्रैलोक्येश्वरोऽभवत् । सर्वाश्चयज्ञभागांचस्थयमैयाऽभाइपर यक्षाश्च नागाः सिद्धाश्च साध्याध यशवर्तिनः । उत्तानपादस्य सुतां कल्याणी नाम कन्यकाम् ॥६॥ 1 अधोय सर्ववेदांध शास्त्राणि विविधानि च। कस्यचिन्यथ कालस्य गुरुणा सह देव्याः ॥१३॥ पितुः समीपमागस्य पपन्दे विनयान्यितः । म परिप्यम्य पाहुभ्यो समा गुगल भट निधाय देत्येन्द्रः प्रोवायेदं सुधिम्मितम् ॥ १५ ॥ हिरण्यकशिपुण्यार। प्राचिरकालत्यं गुगग निशितः । यदुना गुरुणा विद्या सरममाssure पउयाग। इतिः परित्रापे प्रहायो जन्मय माह देय मी पण TER महाउपाय यो वै मर्योपरिणामपं: पुretarये सर्यगत jि Am fiftak বস যিলুশ খুদা দেবিমান। माग गाविसममम.in ·अष्टात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] • सामाप्रसादायमापनवर्णनम् । रद्र उवाचा तदोवतारमा देतेया हन्तं दैत्येश्यगन्मजम् । परिवार्य महात्मानं तस्थुदत्येश्वरानया प्रहादोऽपि नदा विष्णुंध्यात्वा हदयपङ्कजे । जपणाक्षरमन्त्रं तस्थौ गिरियाऽपरः ने जम्नु परितो धीराशलनोमयाक्तिभिः। महादम्य यपुम्तत्र हरिसम्मग्णाभे! विष्णोः प्रभावाद्दुदय प्रमभूतमभूभृशम् । नतः सम्माप्य तदात्रं महारत्राणि गुरद्विषाम् ॥ ५८ ॥ लोत्पाददलानीय पेतुश्लिमाःहिती शुभे!! अल्पमप्यस्य तदात्रे भेदत्यानयक्षमाः चम्मितावाहमुखाम्तमदत्यराजान्तिोमटा साग्यिधंमदारमाननापुत्रमदायलम् वेमयंपग्मंगत्या देत्यराणोधमूल्छितः । मादिदेशतत सन्दिन्दाफा-महायिगन् पासुकिनभृतान्धीमानयादयध्यमितिया। भादिष्टाम्नेतरामा नागासुमहायलाः ॥२॥ यलिताम्या महाभीमास्तं घमादुमंदावलम् । गायजमनन्तं पिण्यगरलायुधा निर्विगनिदशना यपुरनिलाशना नियमहर्षण गिगावाः मुयियाः । प्रतुर्दिश मर्षा पमन्तो गधि भृशम् । नायिभान्मदासाना दयानिनिदा म भादिदेश ततः मुझो दिग्गजान्मुमदान्यितान् । निर्दियानन रामाय दिग्गजा मोडता परिपाist अनुदन्तः पातरमंगम् । म दिग्गजदलाभकिम्मलागतो पतन दलबिना स्नानागा माता मानाAN महानागान्दैन्येन्द्र पितोपली प्रत्यायममहापति विशेष मुम्मामनः । मारिधि मा अपादन मागधीर गुशील समभूपिनी मदारमानं संपालंगुपिग्मितः प्राशनम्मै विनोरं सर्वभूताहिकता मिसभायामविस्मरण भोपालय देयम्य निभामृत्मानु पापोवाघोंगरगुहा ॥२॥ बाधपित्याएमा सम्माइभ्ययायमा म साना मुझे माह देयाइपिग्मान.

·TE उतर ब्राह्मणाअपि चापल्यावदात्येचं मदान्विताः नारायणः परं ब्रह्मतत्त्व मारायमाप नारायणः परोध्याताध्यानं नारायणःपरम् । गतिविश्वस्य जगतशाश्वतं शिमला हिरण्मययपुनित्यः पुण्डरीकनिभेक्षणः धीभूनीलापतिः सौम्यो निर्मट शुभविश्या तेनेच सृष्टी ग्रहोशी सर्गसंहारकारको तम्यवाऽऽां पुरस्टात्य पसने ग्रा- एवं सर्वोपनिषदामयं हित्वा द्विजोत्तमाः। रागालोभादयाद्वापि किम्वाथ मनाया ८२२ * पाद्मपुराणम् धाता विधाता जगतो पासुदेवः सनातनः । विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति । भीपाऽस्माद्वाति पवनो भीपोदेति दिवाकरः । भीषाऽस्मादग्निश्वेन्द्रोऽथ मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ११ ॥ आसीदेको हरिदिव्योदयो नारायणः परः ब्रह्मा नेन्द्रो नशानोनय चन्द्रदिया नवाद्यावापृथिव्याच नक्षत्राणि दिवौकसः । तस्य विष्णोः परंधाम सदापश्यन्ति तं सर्वरक्षकं देवं त्यक्त्यासर्वेश्वरं हरिम् । कथं पापण्डमाश्रित्य पूजयामिया लक्ष्मीपति देवदेवमनन्तं पुरषोत्तमम् । इन्दीवरदलश्यामं पनपत्रायतेक्षणम् ॥४. श्रीवत्सलक्षितोरस्कं सर्वाभरणभूषितम् । सदाकुमारं सर्वशं निम्यानन्दसुगपत्र कृष्ण ध्युर्महात्मानों योगिनः सनकादयः । यमर्चयन्ति ग्रहांशशाया देवतागणा यस्य पल्याः कटाक्षादिष्ट्या या दिपीकसः । प्रोन्द्रग्याणयमसोमनाया। यन्नामम्मरणादेव पापिनामपि सत्यरम् । मुक्ति पति अन्नना महादीना गुगुलभा । सप रक्षक शाशो देवानामपि सर्वदा तमेव पूपियामि मया मयुगमन प्राप्म्यामि मुगुमेनय द्विष्णोः परमं पदम् ॥५॥ मउग्राया नितम्यपराभून्या दिण्यकशिपुनःमोधेनमहनाऽऽविशेजापानाsसिरिया परितो पौत्य दयानियाद बोधम्मित ५२ पिपरियुगाय। भी सहा: पापकारिणम् । ममाERE Timi ATTA ·अयात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * सिंहप्रादुर्भाचर्णनम् * हिरण्यकशिपुरुषाच। अम्मिन्दर्शयत विष्णुंपदिसर्वगतोभवेत् । अन्यथान्चाहनिष्यामिमिथ्यावाक्यालापिनम् रद उवाव। इत्युक्त्या सहसा बनमारुष्य दिनिजेश्वरः । महादारमि चिनेप हन्तुं वन तं स्या सम्मिन्क्षणे महाशब्दः स्तम्भेसंधूयतेभृशम् । सायशिनिसराव.स्वमिवस्फुटितान्तरम् नेन शब्देन महता दैत्यश्रोत्रविधानिना । सर्वे निपातिता भूमौ छिन्नमूला इव द्रुमाali विभ्यति संप्लुतं देत्या मेनिरे वै जगत्त्रयम् । तो स्थूणां तु द्विधा भित्त्वा निकान्तो घे महाहरिः ॥ १२॥ बकार स महाघोरं जगत्क्षयनिभवनम् । तेन नादेन महता तारकाः पतिता भुवि ।। नृसिंहवपुराम्याय तीवाऽऽविभूद्धरिः । अनेककोटिमूर्याग्नितेजसा स समावृतः ॥ मुग्वेपश्चाननमरणः शरीरे मानुपातिः । दंशाकरालयदनरुध्यक्षच त्रिसटोद्धनः ॥६५॥ मालावलितकेशान्तासस्फुलिंगेक्षगोविभुः । सहस्रबाहुभिदीर्घः सर्वायुधसमन्वित.. वृतो मेररिवाभाति यहुशाखानगान्वितः । दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः। श्रीवत्सकोम्तुभारम्को दिव्याभरणभूषितः । नभ्यो नृकेमरी नत्र संहत्तुं सर्वदानवान दृष्ट्वा धोरमकाशं नरसिंई महायलम् । दाधाक्षिपक्ष्मादन्येन्दो विलासः पपान ह महादोऽपि तदा दृष्ट्वा नारसिंहोपमं हरिम् । जयशम्देन देवेशं नमश्चके जनाईनम् ॥ ददर्श तस्य गात्रेषु नृसिंहस्य महात्मनः । लोकान्समुद्रान्सद्वीपासुरगन्धर्वमानुपान ।। अजाण्डानांसहस्रं तु सटाने तम्य दृश्यते । दृश्यन्ने नस्य नेत्रेषु सोमसूर्यादयम्तथा । कर्णयोगश्विनी देवो दिशध विदिशस्तथा । ललाटे ग्राम्हों व नमो पायुभ नामिके इन्द्राग्नी नम्य वक्त्राले जिहायां नु मरम्पती। इंद्रासु सिंहशार्दूलाः शरभाच महोरगाः ॥१४॥ कण्ठे वायते मे कन्वेऽपि च महाद्रय । देवतिय हुनुयाश्च यादुप्यपिमहात्मनः नाभी चास्यान्तरिमंच पादयोः पृथिवीनया मेदिय-पर्यनाधदृश्यन्तेऽगुलिपदनिपु रोमम्योपशयः सर्वापादपानवपइनिषु । निश्वामेषु च घेदाच साहोपाइसमन्विनाः ·त्वयाविष्णोपरत्यंचसम्यगुक्तममानतः । व्यापित्यात्सर्वभूतानां विष्णुरित्यभिधीर ऐश्वर्यशक्तितेजांसि ज्ञानवीर्यवलानि च । पश्येयं तस्य परमं रूपं गुणविभूतयः ।। ii. उनरवाडे UPITE:* पाभपुराणम् । हिरण्यकशिपुरुषावा योऽसौ सर्यगतोदेवः स एव परमेश्वरः । तस्य सर्वगतत्वं घे प्रत्यक्षं दर्शयन में। सम्यादृष्ट्वा प्रयत्लेन विष्णुं मन्ये दिवौकसम् । मम प्रतिश्लो लोके नास्तिदेवपुर ईशानवरदानेन सर्वभूतेष्ववध्यताम् । प्राप्तवान्स भूतानां दुर्जयत्यं व मानद ! ईश्वरत्वं लभेद्विष्णुमा जित्या बलवीर्यतः ॥ ७८ ॥ रुद्र उवाच। इति तस्य पयः श्रुत्या ग्रहादः प्राह विस्मितः । हरे-प्रमावं दैत्यस्यकथयामास मुर प्रहाद उचाचा योऽसौ नारायण श्रीमान्परमात्मा सनातनः । पसनात्सर्गभूनेषु घासुदेयः स " सर्वव्यापी जगद्धाता विष्णुरित्यभिधीयते । न किचिदस्मादन्यतुअगम्यारा सर्वत्र चिदविद्वस्तुरूपं तस्यय नान्यथा । त्रिपादुव्याति.परंथ्योग्निपादश्यामिरिहा योऽसौ चक्रगदापाणिः पीतरासा जनार्दनः । योगिभिश्पने भत्तशा नाऽभनया दश्यते फयित् ॥ ८ ॥ नईम शापो रोपाथ मत्सरावा जनार्दनः । देवतिनगुप्येषु स्थायरप्यपि जानु' व्याप्य तिप्रति सर्यपु क्षुप्यपि महा य ८४ द उपाचा निभादश्वनं भुत्या देरययरम्ला । उपाय तामाको मार्ग गुन मुर। हिरण्यकशिपुण्याय। अमोसो विनिमय दर्शबा::पिन "युक्त्या मामा दंग्य नाममनन .

·ता अष्टाविशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * देवरतानसिंहस्नुतिवर्णनम् , दुकलबलसहितां दिव्यमालानुलेपनाम् । तां दृष्ट्वा देदेयम्प प्रियो मर्य दिवीफसः । ऊचुः प्राञ्जलयो देवी प्रसन्नं कुरुते प्रियम् । त्रैलोक्यम्याऽभयंम्वामीयथा दद्यानथाकुर, रद उवाच। इत्युका सहसादेवी प्रियं प्राप्य जनार्दनम् । प्रणिपन्य नमस्त्य साप्रदेिन्युवाचनम् स्था महिषी म्यम्य प्रियां सर्येश्वगेहरिः रक्षाशरीरजंकोचंतन्याजमानबक्षणात. अमादाय तो देवी समाश्लिष्य दयानिधिः । कृपासुधार्ददृष्टया ये निक्षतसुगम्हरिः ततो जयजयेत्युच्चनुयतानमतां नदा । तदयादृष्टिदृष्टानां सानन्दः मम्भ्रमोऽभवत ततो देवगणाः सहनिर्भग्मानमाः । अयुः प्राञ्जलयो देयं नमात्य जगत्पनिम् ।। देवगणाऊयुः। इष्टुमन्यद्गुन नेजो न शकाम्ने जगत्पते । अन्यगुतमिदं कर पाया पदादिनम् ॥ जगत्यममाकान्तं सेजम्नाणतरं तर द्रष्टुं म्यातुं न शनाःम्मः मयं यदिगममः महादेव उपाय। इशिता धिम्नेजस्तदतिमारणम् । उपसंहरप देवेशो यभव मुगदर्शनः॥ शरत्योटीन्दुसदाशः पुण्डरीमनिभेक्षण । मुभामयसापुत्रवियुकोटिनिमः शुभः । नानारतमदिव्यः पेपर पटकाम्पितः। यातुभिः कक्षम्य शापि मम्मल: चनुभिः कोमलदिन्वितः परमेश्वर । जगामुमसदारीः शोभितः कम्पनः । गहमागहीनाभ्यामुयातुभ्यो पिराजिता दरदाभयहम्नास्यामितराया । धीपम्मकोरनुभोरमको पनमालाविभूतिः। उपनिकगम्यांग नागिति: हारकर प. ममतरत । मध्यारम्परिपा युमो राजने नगxxr सममामिई नया देवता समहर्षयः । मानन्दायमल मिना निर्मग्नतमः । भानन्दग्मिधुमनाम्ने नमानिन्तरम् । अपामामुरा मेरा दिव्यपुष्पममः। गमा गुपापरमिनिस मनालनम् । वागमार्गधः पुषमनोरमः । दिनदिनदविरपिचा मोमरिम् । नुपः मानसिमभामा नासो नाममागमदगन्दन।

·[६ उत्तम निहनाम्नत्क्षणात्सर्वे निःशेवंतदभुइयलम् । प्रहादं सानुगं हित्वाभस्मितेक्ष्यितदुपन्दे .पामगणम् भादिया पमयो ग्या पिरगदेया मागणाः । सद्पुि प्रदृश्यले गन्धर्यामग्मा ने निगपातम्यागने मामः | श्रीमोग्नुमोर धनमालाविभूपिलट शरणागदागदशाहांगीनिमितम् । सयोगनिदामयं दृष्ट्वा दल्योगात्मनः पांचजन्दमिकाः प्रणमाम मुहमा दियेन्द्रस्तु हरिदृष्टा क्रोधामृत्युवशे स्थित यो गई समुयम्य नृसिहं सममियत । भय दैत्यगणाः स लम्धसम्मा महाबला म्यान्यायुधानि चाऽऽदाय हरि जम्नुम्त्यरान्यिताः । पलालकाण्टानि यथा यो शिलान्यनेकशः॥ ११३ ॥ नय भम्मतां यान्ति महाप्राणि हरेस्तनी । हान्यनीकानि दैत्यानां दृष्ट्वा नरहरिस्तही सटेर्ददाह व ज्यालामालाविरचितस्फुटः । नृकेसरिसटोतयहिना दानवा भृशम् । प्रोधाद्देत्यपति: ग्यङ्गमारुप्याऽभिप्रपद्यत । मलहम्तं न देत्येन्द्र जग्राहकेन बाहुना पातयामास देवेशो यथा शाखां महानिलः । गृहीत्या पनित भूमी महाकार्य मुकेसरी स्थोत्सङ्ग स्थापयामास ददर्शाऽसौ मुखं हरेः । विष्णुनिन्दाहपाप द्रोहवैष्णवनंती नृसिंहम्पर्शनादेव निर्भस्मितमभूत्तदा । अथ दैत्येश्वरस्याऽय महगात्रं मृकेसर्ग ॥१२२ नविदारयामास तीक्ष्णर्वजनिभैखैः। सनिर्मलात्मा दैत्येन्द्रः पश्यन्साक्षान्मुषहरेः नवनिर्मिनहृदयः कृताधों पिजहावसून् । तद्गागं शतधा भित्या नवस्तीक्ष्णमहाहरिः आकृप्याऽन्त्राणि दीर्घाणि कण्ठे संसक्तयान्मियान् । अथ देवगणास्सर्वे दृष्ट्वा तत्र नृकेसरिम् ॥ १२३ ॥ प्रदहन्तं जगद्दीपं कालाग्निमिव मेनिरे । अथ देवगणाः सर्वे मुनयध सपोधनास१२५॥ ब्रह्मदी पुरस्टत्य शनैःम्तोतुं समाययुः । ते प्रसादयितु भीताज्यलन्तविश्वनामुपम मानरं जगतां धात्री चिन्तयामासुरीश्वरीम् । हिरण्यवर्णा हरिणीमर्योपद्धनाशिनीम् विष्णोनित्यानवधाङ्गी ध्यात्या नारायणी शुभाम् । देवीसूक्तजभक्त्या ममधः सनातनीम् ॥ १२ ॥ नचिन्यमाना सा देवी तथा वित्तिदा । धनुर्मजाविशालाक्षी सामग्णरिता . - ·एकोनचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्याय ] * कश्यपहनविष्णुम्नवनवर्णनम् - एवं चकार धर्मण राज्यं दैत्यपतिवली । इन्द्रादित्रिदशास्तम्य किङ्कराः समुपम्पिताः ऐश्वर्य त्रिषु लोकेषु भुजे बलदर्पहत् । भ्रष्टराज्यं सुतं दृष्ट्वा तम्याऽपि हितकाम्यया॥ कश्यपो भार्यया साई तपम्नैपे हरिप्रति । अदित्या सह धर्मात्मा पयोधनसमन्वितः अर्चयामास देवेशं पद्मनाभ जनार्दनम् । ततो वर्षसहस्राणि नेन सम्पूजितो हरिः॥॥ तत्रचाऽऽविरभूत्तस्य देव्या सह मनातनः । तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं शङ्खचक्रगदाधाम् ।। इन्द्रनीलमणिश्याम सर्वाभरणभूषितम् । स्फुरकिरीटकेयूरहारकुण्डलशोभितम् ॥१६ कौस्तुभोदासितोरम्कं पीतवत्रण वेष्टितम् । श्रिया सह समासीनं मण्डपेन्द्र महात्मनि ॥ १२ ॥ नं दृष्ट्वा जगतामीणं हर्ष निर्भग्चेतसा । पल्या सह नमस्कृत्य नुष्टाय द्विजसत्तमः ।। कश्यप उवाच । नमो नमम्ने लक्ष्मीश सर्वन जगदीश्वर | सर्यात्मन्मर्वदेवेश' मृष्टिसंहारकारक! ॥ अनादिनिधनानन्तवपुरे विश्वधारिणे । नमस्ते वेदवेदाङ्गयपुरे सर्वचक्षुपे ॥ १५॥ सर्वात्मने नमस्तुभ्यं नमः सूक्ष्मतराय थ । फल्याणगुणपूर्णाय योगिध्येयात्मने नमः नमो नित्यकुमाराय श्रीभूनीलाधिपाय च । नित्यमुक्तकभोगाय परधानि मिथनाय न ननुगत्मन्नमस्तुभ्यं चतुर्ग्रह नमोऽस्तुते । पञ्चायन्याय वै तुभ्यं नमम्ने पाश्चमालिक पाशकालिकनिप्टेम्नु योगिभिः पूज्यसे सदा। पञ्चायतत्त्वयिदुर्ग पञ्चसंस्कारशालिनाम् ॥ १९॥ पञ्चायस्थ म्वरूप ते विज्ञेयं सतनं हरे ! चतुर्धापरिपूर्णात्मनियनं कययो वि. त्वत्प्रसूति जगत्सर्य पुनन्तितप किङ्कराः । श्रयीमयाः कर्मनिष्ठाये द्विजा भववत्सलाः तेषां दयेक्षणादेव भवन्धयिमुनये । नमोऽस्तु त्रिजगडा म्ययं धात्रेऽमिलात्मने धात्र विधान विश्याय विश्वम्पायने नमः । नारायणाय कृष्णाय पामुदेवाय शाहिले विष्णये जिष्णये नुम्यं शुद्धसत्त्याय ते नमः ॥२२॥ महादेव उवाच । इत्यादिस्तुतिभिः सम्यवस्लूयमानो महर्षिगा। ग्राहगम्भीरयावाया परितुष्टी जनार्दनः ·-[६ उत्तर -- 1 . १ पाझपुगणम् * ततो देवगणैः साधं सर्वशो भक्यत्सलः ॥ १४६ ॥ प्रह्लादं सर्वदैत्यानां चके राजानमव्ययम् । माश्यास्य भक्त प्रहादममिपिच्य सुगेर ददौ तस्मै परानिष्टान्भक्तियाऽव्यभिचारिणीम् । ततोदेवगणेःसर्वस्तूयमानोनृकेस विकीर्णपुप्पपश्च तयाऽन्तरधीयत । ततः सुरगणाः सर्वे स्वं स्यं स्थानं प्रपेदिरे पुनश्च यज्ञभागाखान्युभुचः प्रीतमानसाः। ततो देवाःसगन्धर्वानिरातहास्तदाऽभय तस्मिन्हले महादेत्ये सर्व एव प्रहर्षिताः। प्रहादस्तु तदा चक्रे राज्यं धर्मग पैष्ण हरेः प्रसादालन्धं तु राज्यं वैष्णवसत्तमः । यदुभियंत्रदानायरर्वयित्या नृकेसरिम् । काले हरिपदं प्राप योगिगम्यं सनातनम् । एतत्प्रहादचरितं ये तुण्यन्ति निया ने सर्वे पापनिर्मुक्ता याम्यन्ति पग्मांगतिम् । एतत्ते फथितं देवि! नृसिंह धैभरी शेषां च भवावस्यां शृणु देवि ! यथाक्रमम् ॥ १५७ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरेग्गपडे उमामहेश्यरसध्यारे मृसिंहमादुर्भायो नामाटाविंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २३८ ॥ एकोनचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः पनिगीपारपान पामनभादुर्भावर्णनम् सत्र उपाय। प्रहादम्य गुतो नमें विगेचनानीरितः । तस्य पुत्रो महाबादपनि ATTERY मनु धर्मविष्ट गायमग्नी मिनेन्द्रिपः हो निगमोभतो निम्धमेलागि माझिया गालादेयागंन्द्रोध ममाणान। श्रीमो माया गरे महापाल. প্রাণ নিগমা। সখি গ লগ পালেখি ·चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * वामनद्वारात्रिनमभूमियाचनवर्णनम् - ८३१ बटुवैषधरं देवं सर्ववेदाङ्गगोवरम् । मेखलाजिनदण्डादिविहरङ्किनमीश्वरम् ॥ ३॥ नं दृष्ट्वा देवनाः सर्वे शतकनुपुरोगमाः । स्तुत्या महर्षिभिः साई नमश्चकुर्महोजसम् ततःप्रसन्नो भगवान्ग्रोवाच सुरसनमान् ॥ ४॥ धामन उचाच। कि कर्तव्यं मया चाऽद्य तदुमत सुरसत्तमाः ! ॥ ५॥ श्रीशङ्कर उवाच । सत' प्रहशास्त्रिदशास्तमूचुः परमेश्वरम् ॥६॥ देवाऊवुः। अस्मिन्काले वलेयज्ञो घर्चते मधुसूदन !। अप्रत्याय्यानकालोऽयं तस्य देत्यपने प्रभो! याचित्वा त्रिदिवं लोकं तनस्त्वं दातुमईसि ॥ ७ ॥ शङ्कर उचाचा इत्युक्तरित्रदशेम्सराजगाम लि हरि, । यागदेशे समासीनमुपिभिस्सार्द्धमएभिः ।। अभ्यागतंतु तद्रष्टा सहसोत्थाय दैत्यराट् । अभ्यागतः स्वयं विष्णुरितिहाससमन्वितः जयामास विधिना निधेश्य फुसुमासने । प्रणिपत्य नमस्कृत्य ग्राह गद्गदया गिरा। बलिरुयाय। धन्योऽस्मि कृतात्योऽस्मि सफलं मम जीवितम् । त्यामधित्वा विप्रेन्द्र ! कि कगेमि तव प्रियम् ॥११॥ आगतोऽसियदन्त्वं मामुद्दिश्य द्विजोत्तम !! सत्यपच्छामि ते शीघ्रंहि वेदवितांवर! शङ्कर उपाय। नन माटमनसा तमुवावमहीपतिम् ॥ १३ ॥ घामन उवाच। शृणु राजेन्द्र पक्ष्यामि ममागमनकारणम् । अग्निकुण्डम्य पृथिवीं देहि दैत्यपने मम मम त्रिविक्रममिता नान्यदिच्छामि मानद !! सर्यामेव दानानां भूमिदानमनुत्तमम् । यो ददाति महीं राजा विनायाऽधिनाय थे । अष्टमात्रामपिया स भवेत्वृधियीपतिः ·[TATE पामगणम् . श्रीमगवानुवाच। শাহী চিনস খান লিস: যুগাৰ মনসি কাটি? महादेव उपाय। मानः प्राह भायेंया महमश्यपः। । पश्यप उपाचा पुत्रत्यंगमदेपेशासाप्राप्य म्यनिहितम् । कुमय यलिनादेश त्रैलोक्यं निर्मिनंददा- इन्द्रम्राऽपरजो भूत्या उपेन्द्राति विधुनः । येन केन च मार्गेण यनिनिर्जित्य मायर प्रैलोक्यं मम पुत्राय देहि शकाय शाश्वतम् ॥ २८ ॥ महादेव उवाच । इत्युकम्तेन विमेण तयेत्याह जनाईनः। संस्नृपमान स्त्रिदौस्तत्रयाऽन्तरधीरत! एतस्मिन्नेव काले तु कश्यपस्य महात्मनः । अदित्या गर्भमागच्छद्भगवान्भूतभावनः । तस्मिन्काले बलियागं दीर्घसत्रं महातपाः । यषु महर्षिभिः सार्धमारेभे तद्विधाना इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहन्यां संहितायां उत्तरेखण्डे उमामहेश्वरमबारे पामनप्रादुर्भाचोनामैकोनचत्वारिंशदधिकद्विशननमोऽध्यायः ॥ २३६ ।। चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः बटुवेपधारिणावामनेनवलियागेगत्वायज्ञात्रिपदक्रमप्रथिव्यायाचनं- तम्पीकृतौ च पदव्येनभूलोकादिब्रह्मलोकमापनं ब्रह्ममण्डलेगहलोत्पतिवर्णनश्च श्रीमहादेव उवाच। अथपर्षसहस्रान्ते सर्वलोकमहेश्वरम् । अदितिनियामाम वामनं विष्णुमच्युनम् ॥ श्रीवत्सकौस्तुमोगका पूर्णेन्दुमाधुतिम् । गुन्दरं पुण्डरीकाक्षामनिवतन हरिम् ।

·चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * बालकमण्डलोगङ्गाविर्भाववर्णनम् । पादेनकेन पुषो विक्रम्य मधुसूदनः। उधार दैत्यराजेन्द्र किङ्करोमीति शाश्वत: ३३ तद्वे विक्रम पमीश्वरस्य महोजसम् । हितार्थमपिदेवानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ न द्रष्टुमपि शक्यं स्याग्रह्मणः शङ्करस्यच । तत्पदं पृथिवी सर्वामाक्रम्य गिरिजेशुभे. अतिरिक्तं समभवच्छतयोजनमायतम् । दिव्यं चक्षुर्ददौ तस्मै दैत्यराजे सनातनः ॥३६ तस्मै सन्दर्शयामास स्वर्क रूपं जनार्दनः। तद्विश्वरूपं देवस्य दृष्ट्वा दैत्येश्वरो अलि प्रहमतुलं लेभे सानन्दाभुपरिप्लुत. हवा देवं नमस्कृत्य स्तुत्वा स्तुतिभिरेप च ।। प्राह गद्गदया पाया प्रहृष्टेनाऽन्तरात्मना ॥२८॥ बलिरुवाच । न्योऽस्मि त्योऽस्मि त्यादृवापरमेश्वरम् । लोकत्रयं त्वमेवैतद्गृहाण परमेश्वर! श्रीशङ्कर उवाच । थ सर्वेश्वरो विष्णुद्वितीयं पदमव्ययम् । ऊध्वं प्रसारयामास ब्रह्मलोकान्तमध्युतः।। नक्षत्रग्रहोपेतं सर्वदेवसमावृतम् । पदेन परिपूर्णोऽभूदच्युतस्य शुभानने ॥ ३१ ॥ तः पितामहो ब्रह्मा चापगादिचिह्नितम् । पादं तदेवदेवस्य हर्पसङ्कलचेतता Man धन्योऽस्मीति पदब्रह्मा गृहीत्वा म्बकमण्डलुम् । भत्या प्रक्षालयामास तत्र संस्थितवारिणा ॥४॥ क्षिय्यमभवत्तोयं तस्य विष्णोः प्रभावतः । तत्तीर्थ मेरुशिखरे पपात विमलं जलम् ॥ गतः पाना चतुर्दिक्षु प्रवाहितम् । सिता चाइलकनन्दाच चक्षुर्भद्रा पधानमम् तिवाऽलकनन्दाव मेरोदक्षिणतम्मृता। विधानाना त्रिपथगा निस्रोतालोपावनी वर्गमन्दाकिनी प्रोक्तात्वयोभोगवतीतया। मध्ये वेगवतीगङ्गा पावना नृणांशिधा नां दृष्ट्वा मेरमध्येतु प्रस्रवन्तों शुभानने !! आत्मन पावनार्थाय शिरसाऽहमधारयम्॥ देव्यं पर्पसहस्रं तु धृत्या गङ्गाजलं शुभम् । शिवत्वमगमं देवि! मर्यलोकेषु पूजितः । पो बहेच्छिरसा गगातो विष्णुपदोयम् । प्राशयेदा जगत्यम्मी मविनिसंशयः गागनेलि योन्यायो जनानां शतरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ततो भगीरयो राजा गौतमच महातपाः। तपसा पूजयित्वा मां गड्डाय समावत ·1 गर्भागाननिमि.मि गःनिहानि भूमिगध प्रात TH परमाणोनियन गंगामिनीसम्मानुभूमि मदागन प्रति पला मी भानु मागि महीपणे' जगानंतनाममा विति। यामागदामध्यपुरोहितः उशना हाम्चीमासमा गजन्दावनां मर्ग पा. गत प्रहादगम्बार महीपनि: तम मदानं तु कर्नु मेने विशनः ॥२॥ शुक्र उवाच। पयिष्णुशोऽयः सम्प्रागिनोवप !! वश्चयिन्यामहीमा त्यतानुमिहा55 नग्मामही न दातम्या सम्मै गजन्मदात्मने । अन्यमय प्रयन्डम्ब बननामम भूर श्रीशङ्कर उवान। मतः प्रहम्य गजामी गुरुं प्राह धैर्यतः ॥ २४ ॥ यलियाचा प्रीतयेयासुदेवम्यमयं पुण्यंस्तंभया । अद्य धन्योऽस्म्यहं विष्णुः म्ययमेवाऽऽगतो तम्यप्रदेयमेवाऽय जीवितंचमहन्मुम्मम् । तस्मादम्मैप्रयच्छामि रिलोकोमरिमानिगम श्रीशङ्कर उवाच । इत्युक्त्वा भूपतिस्तस्यपादो प्रक्षाल्यभक्तितः । वाञ्छिनांप्रददौ भूमिवाग्पूिर्व विधानतः परिणीय नमम्हत्य दरवा दक्षिणां वसु । प्रोवाच षटुं चित्र प्रहप्टेनाऽन्लगमना पलिस्वाय । धन्योऽस्मि कृतकृत्योऽस्मि तव दत्त्वा मही द्विज!। यत्रे तर विपेन्द्र! नगृहाण महामिमाम् ॥ २६ ॥ श्रीशङ्कर उवाच। तमुवाच नृपं विष्णूगस्तव समापतः । मापयामि पदेनाऽध पृथिवीं तय पश्यतः ।। = इत्युन्या स्वरूपं तद्विहाय परमेश्वरः । त्रिविक्रमवपुर्भूत्या जमाह पृथिमिमाम् । पचाणकोरिविम्तीणां ससमुश्मदग्धगम् । समागंच संदीप सदेपासुरमानुपाम् ·एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः जमदमितपस्ययापरशुरामजन्मकथनम् ८३५. घरं वृणीप्य विग्नेन्द्र! यत्ते मनसि धर्त्तते ॥३॥ ईश्वर उवाच। नतः प्रोवाव विप्रपिः परितुष्टं शतक्रतुम् ॥४॥ जमदग्निध्याय। सुरमि देहि मे देव ! सर्वकामदुधा सदा ॥ ५ ॥ ईश्वर उपाय। मतानसनो देवेशस्तम्मै विप्राय गोत्रभित् । प्रददौ सुरमि देवी सर्वकामदुधा तदा स लध्या सुरभि देवीं जमदग्निर्महातपाः । उपास महदेश्वर्यः शतकनुरियाऽपरः ॥७॥ रेणुकस्य सुता रम्यां रेणुको नामनामतः । उपयेमे विधानेन जमदग्निर्महातपाः Neu यासह स धर्मात्मारेमे धर्षाण्यनेकशः । पोलोम्या शुभयादेच्या यथासकन्दनोविभुः ।त सपुत्रकामत्यादिहिं चक्रेसुधार्मिकः । इष्टया सन्तोपयामास पाकशासनमीश्वरम् रितुष्ट. शचीभर्ता ददौ पुत्रं महायलम् । महोजसं महाबाहुं सर्वशत्रुप्रतापनम् ॥१९॥ अथ फालेन निगेन्द्रो रेणुकायो शुचिस्मिते !! पुत्रमुत्पादयामास महावीर्य यलान्वितम् वेष्णोरंशांशमागेन सर्वलक्षणलक्षितम् । अस्मिन्सुने महावीर्य भृगुस्तस्य पितामहना नाम चास्मैददी हर्षाद्विष्णोरंशोपलक्षितम् । चऽथ नामधेयन्तु रामात्यस्यशोभनम् जमदग्नेः समुत्पनो जामदग्न्य इतारितः । तदा पान्धयः सोऽपि यकृधे द्विजपुङ्गया। उपनीतस्तदा काले सर्वविद्याविशारदः । तपस्तप्तुं जगामाऽथ शालिग्रामाचलं प्रति । ददर्श कश्यपं तत्र प्रहर्षिमिताजसम् । वा प्रणम्य हर्षेण पूजयामास भार्गवः ॥१७ तेन सम्पूजिनम्सम्यनरी वितनो द्विजः । विधिना प्रददौ तस्मै मन्नं श्रेष्पवमव्ययम् लब्धमन्त्रस्तदा रामाकाश्यपात महात्मनः। पूजयामास विधिना सनदा कमलापनिम् पक्षा महामन्त्रं अपनेय दियानिशम् । ध्यायन्कमलपत्रानं विष्णुं सर्वगतं हरिम् । नपतपेस धर्मात्मा बहुवाणि भार्गवः । जितेन्द्रियम्तु यतास्तदा तयों महातपाः जमदग्निस्तु विनपिः स्थितो गड्डातरे शुभे । रकार विधिपरमं पदानादिकं महत् ।

·रसातलं शमंगो प्रददी भनयत्सलः सर्वे दानयानां तु नागानां पादसायी
गजानं तु पलि चयापदाभूतसमायम् । प्रतिगृहा पलेलौकान्वटुरेण दैत्यहा ।
महेन्द्राय ददीभीत्या फारयपो यिप्शुरख्ययः ।मतोदेवासगन्धर्या ऋषयश्च महोत्रम
उष्ट्रपुः सवदिष्यः पूजयामासुरच्युतम् । संक्षिप्य तन्मइदूपं तेषां सन्दर्शनावत
सम्पूज्यमानखिदशरन्तद्धांनं ययौ हरिदात्यं सुरक्षितः शक्रो विष्णुना प्रभविष्ण
पापणम् .
गलोपाहिनापि तांगा पेपी शिवाम् ।
समोरई सामर्दा प्रीत्या देवि! मग्निराम् ॥५३॥
गीसमेन समानीता गोगमी सेन कासिता मागीरपनि यिस्याता माता
मसाले ममाण्यानं गहामन्माऽप्यनुगमम् । ततोनागषणः श्रीमान्दले त्यात
लोक्यं महदेश्यर्यमघाप त्रिदिवेश्वरः । एतत्ते सर्वमाख्यातं वामनं वैभवं शुभन
शेपं यद्वभयं देवि! तद्वक्ष्यामि यथाक्रमात् ॥ ६१॥
इति श्रीपाशे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहे
सम्बादेवामनमादुर्मायो नाम चत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः ॥२५॥
'एकचत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः
'परशुरामचरित्रप्रसङ्ग जमदग्रिहहयाधिपत्योः कामधेनुप्राप्यविवादोयुदर
जमदमिहननम्परशुरामकवानिःक्षत्रापृथ्वीवर्णनम्
ईश्वर उवाच।
भृगपुत्रो मदानातीनामदग्निद्विजोत्तमः । समस्तयेदवेदाङ्गपारगध महातपाः ॥ १॥
सपने स धमात्मा महेन्द्र प्रति मामिनि !! राहलयपर्षले गा पुलिने शुभे ।।
तता प्रसमामाहेदं भगवान्पाकशामनः॥२॥

·M एकचत्वारिंशदधिकद्विशतनमोऽध्यायः ] पशुरामम्यकार्तवीर्यनगरेंगमनम् ०८७ रामस्तु देवदेवेशं पूजयामास मार्गयः। नेन सम्पूजितो देवः प्रसन्नः प्राह केशवः धीमगघानुपाच। प्रीतोऽस्मि तपसा पन्स भवनोनियतात्मनः | साम्प्रदाम्यामितेविप्रमच्छनि परमांशुभाम् भावेशितोऽय मच्छनया जहि दुष्टालपोत्नमान् । भूभागकविनाशायदेवतानां हिताय घे ईश्वर उपाय। इत्युचन्या प्रददौ देवः परशु शत्रुधरणम् । धेष्यं च महया दिव्याण्यवाण्यनेकशः दच्या प्रोवाच भगवाजामदग्न्यं जनार्दनः ॥ ४२ ॥ श्रीभगवानुवाच। मदोत्कटामुपान्हत्या यशः परवीरहा । गृहाण पृथिवी मां सागगन्तां द्विजोत्तम! पालयस्य च धर्मण पर्यिण महनावृतः। कालेन मत्पदं याऽपि मन्प्रसादादमिष्यसि वर उपाय। इत्युक्त्याऽन्तहिलोदेयं परंदवा दिजन्मने । गमोऽपियाथापदमाघरोपिनुराधमम् पितरं निहतं दृष्टा मार्गयः गोधमूछि निक्षत्र मर्नुमन्दिच्छमनपसमान्दार जगाम देहयपतेनंगरं तरसम्मृतम् । पोधापेम्पलद्वात्रो दार्यनिष्वायुषः ॥४८॥ महा तत्पुरजना जामदग्न्यं महाजमम् । जाम्यन्यमानं पपुपाकालानिमिय मेनिन। भयानां विदताः सर्व राजानं हैदयाधिषम् । समांमुस्नं महासत्यं सर्पसुपारपन्यिम् धुत्या स गमाडा प्राह पिम्मितरतमा MER हयाधिर उपाय। को:मो ममपुरधारिमायुधमनियम मोदीवारमोयाशिदीपापमोरिया सायुधो मापुजारियागनोकरिमिता... महादेव उपाय। पुस्या पार्थिवेन्दोऽसौ निगमुदायान्यामानंदुरंगीनामनि: गया सपोरं पुरारि महान्यायरिमाल्यानि पुरीि म्पसा माप सन्दगाने सीमा पार समनामंगन ·LE श रजम দান্নতি সামাল মায়িশ্বাংগাল্লালন सीमा महामार्ग यमन मुनिसगमम् । वागलं तम्य महभावितात्मन प्रदी मृगनिनाम परप्राण्यामाणानि भासमसम्पूजयामास राजानं गृहमार प्रापिता मुरभिम्तम भार्गयेण मुधीमता । सम्पूर्णमन्नपानाहिं ससर्ज शबलातदार अक्षय्यमनपानादितथा मृर्ष महातपाः समन्याय नृपेन्द्राय प्रददाँ मुनिसतनः।- सांहा शपलाराजा पुनहलसमन्वितः स्पृहा चाऽप्यकरोंदाजा तम्यांगवि सुदुर्मति शवलां देहि मे विन.कपिलां सर्वकामदाम् । अन्यधेनुसहस्राणि दाम्यामि तव मुक्त *पामगणम् । সালাশি শাহ দল। कम्पनिमालगडणाधिपतिः प्रभुःnam मधुगण विधिना पूजगिया मोसम मसन्याय पन्द्राय भोजनं प्रददी मु. भयावत्मुगम तत्र जमदग्निं नृपोत्तमः ॥ ३ ॥ कार्तीयाँचाया ईश्वर उवाच। इत्युक्तस्तेन राजाऽऽह जमदग्निमहातपाः ॥ ३२ ॥ जमदग्निरुवाच। नदेया शबला राजन्मया तव महीपते । इयं च देवदेवेन शक्रेण देवतानां धनं राजन्दातव्यं स्यात्कयं मया ॥ ३३ ॥ ईश्वर उवाच । इत्युक्त मतदा गजा क्रोधेन कलुपीकृतः । यलाजप्राह शयला सर्वसैन्यसमा ततः बुद्धा महाभागा शवला परवणिनि !! जघान तस्य सैन्यानि यः पुरतला घातयित्वा मुहतेन तम्सन्यंशवलावलात् । मलनिंगता देघीययोशक्रान्तिकक्षा स्वसैन्यं निहलं दृष्ट्या सोऽर्जुनः क्रोधमूछितः । मुटिना तायामासमार्गनिमत्त ताडितस्तेन यहुशो विकलाङ्गप्रकल्पितः । पपात सहसा भूमी ममार रिजरातम परिपात mum ·८३६ त्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * श्रीगमावतारवर्णनम् ** न हत्वा मनुवंशांस्ताघ्रामो नृपकुलान्तकः ॥ ६ ॥ तुमभृतां वंशं नाशयामास पीर्यवान् । इत्या चोवी तु निक्षत्रांजमदग्निसुतोयली मेध महायशं वकार विधिवद्विजः । प्रददी विप्रमुख्येभ्यः सप्तद्वीपचती महीम् ॥ 1 महीं स विप्रेभ्यो जामदग्न्य प्रतापवान् । तपस्तययोसोऽथनरनारायणाश्रमम् ने कथितं देवि जामदग्न्यमहात्मनः । शक्त्यावेशावतारस्य चरितं शाणिः प्रभोः म्यं हि भवेत्तस्यशक्त्यावेशान्महात्मनः । उपास्यो भगवद्भक्तपिप्रमुख्यमहात्मभिः कृष्णायतागे तु परिपूर्णी हि सद्गुणेः । उपास्यमानावृषिभिरपवर्गप्रदी नृणाम् । श्रीपाो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्टे उमामहेश्वर. सम्बादे परशुरामचरितं नामैकचत्वाशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२४ ॥ द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनेस्वायम्भुवमनीस्तपःकरणंत्रेतायांदशरथस्यराझागृह- रामावतारः श्रीरामवनवासोद्भववृत्तान्तवर्णनम् रुद्उयाचा यम्भुवो मनुः पूर्व द्वादशाणं महामनुम् । जजाप गोमतीतारे नैमिषे विमने शुभे । न वर्षसहोण पूजिनः कमलापति । मत्तो वरं वृणीति नं प्राह भगवानहानि मनुख्याचा अन्धभज देवेश त्रीणि जन्मानियाच्युन । त्वां पुत्रलालसत्वेन भजामि पुरषोत्तमम् रुद्र उपाय। इत्युक्तस्तेन समांशप्रोपाय मुमहागिग॥४॥ विष्णुस्वावा पयिष्यति नृपष्ट यस मनसि कादिनम् । ममेव न महाप्रीतिस्तव पुत्रस्याव्या ·कानागम्य गधिरं मतिपत्रे निलमंयुतम् । दाम्यामि पिण्डदानं च तरिकालेन में पापुराणम् . साना साधानरागाधिपताकिदुरान् । प्रहसन्माइन्ट्रिोजामदग्न्योनहाय- परशुराम उपाय। मार्गम्य गुतो रामः सम्माप्तोऽई मगधमाः!! म्पपिनिधनातसयांम्हनिष्यामि नृपोसमान ॥ ५७॥ महादेव उयाय। इत्युकास्ते महापायर्याः किराम्तम्य भूपतः । शरैम्तं ताडयामामुगलालरिवपावकम् ततः मुदीमहावीर्योरामम्मत्यपराप्रमः । ष्ण चापमारप्य ज्यानिनादमयाऽकरोन नेन नादेन महता पूरितं भुर्यनत्रयम् । देवानामपि सन्त्रासो बभूव महदद्भुतम् ॥१॥ ततः पापफसङ्काशेगशुगः सुमहाबलः । ताडयामास तान्धीरान्किङ्करान्य महाबलान् । हत्या तु फिङ्करास्तम्य पार्थिवस्य महात्मनः । कालानिधिसन्तम्धी सर्वभूतभयङ्कर श्रुत्वा तु किङ्करान्स्यस्य हताघ्रामेणधीमता । हैहयाधिपति/ग: क्रोधसरकलोवनः । निर्ययों सहसैन्येनयत्राऽऽस्तेभार्गयोऽव्ययः । तं दृष्ट्वा घोरसङ्काशं ज्यदन्तम्येनतेजन अस्ता सर्वे जनास्तंत्र शङ्कमाना जनक्षयम् । ततो युद्ध महाधोरं रामस्य तृपतेस्त शास्त्रास्त्रपातमीममधयोरिव धर्पतो ततो रामो महातेजास्तत्सत्यं नृपतेस्तवा निईदाह क्षणात्सर्य वैष्णवास्त्रणलीलया । ततः परशुना समस्तीपणेनाऽमितविषम चिच्छेद याहुसाहनं कार्तवीर्यस्य दुर्मतः । न शशाक महावीर्यो योद्धं रामेण भूपति नपूवीर्यो यभूवाऽत्र पापेन स्वेन दुर्मतिः । विच्छेद तच्छिरः युद्धो रेणुकातनयो गली। महाद्रिश्यङ्गं पण यथा देवपतिर्यली । हत्वा सहस्रया में जामान्यः प्रतापपान । जधान पार्थिधानसन्मुद्धा परशुना मृधे । रामं दृष्ट्वा महारौद्रं पाथिया: पृधियीतले। भयानां विदुताः सर्य नागा केसरिणं यथा। पिटुतानपि भूपालापितुनिधनमन्युना जधान भागधा प्रद्धो नागानिष खगेश्वरः । निक्षत्रं कृतवान्सब जामदान्यः प्रतापपान रक्ष भगधानेकमिश्याकोः सुमहत्कुलम् । मातामहस्यान्धपत्याशुकायवनाथ ·, द्विचत्वादिधिकद्विशततमोऽध्यायः] * रामजन्मकथावर्णनम् चरं वृणीष्व मे घत्स यत्ते मनास वर्तते । ततः प्रोवाच दुष्टात्मा देवदानवरक्षसाम् ।। अवध्यत्वं प्रदेहीति सर्वलोकजिगीषया । ततोऽहं दत्तवास्तस्मै राक्षसाय दुरात्मने ॥ देवदानवयक्षाणामवध्यत्वं वरानने !! राक्षसोऽसौ महावीर्यो घरदानात्तु गर्चिनः ॥२७ श्री लोकान्पीडयामास देवदानयमानुगन् । तेन सम्याध्यमानाश्च देवा ब्रह्मपुरोगमा.॥ भयार्ताः शरणं जग्मुरीश्वरं कमलापतिम् । ज्ञात्वाऽथ घेदनां तेपामभयाय सनानन.॥ उवाच त्रिदशान्सर्वान्द्रह्मरुद्रपुरोगमान् ॥ २६ ॥ श्रीभगवानुवान। राशो दशरथस्याहमुत्पत्स्यामिरघोःकुले । हनिप्यामि दुरात्माने रावणं सहवान्धवम् मानुपं घपुरास्थाय हन्मि दैवतकण्टकम् । नन्दिशापादयन्तोऽपि वानरत्वमुपागताः ॥ कुरुध्वं मम साहाय्यं गन्धर्वाप्सरमोत्तमाः ॥ ३०॥ रुद्र उवाच। इत्युक्ता देवताम्सर्या देवदेवेन विष्णुना । यानरत्वमुपागम्य जज्ञिरे पृथिर्यातले भार्गवेण प्रदता तु मही सागरमेखला । दत्ता महर्षिभिः पूर्व रघूर्णा सुमहात्मनाम् ।। वैवस्वतमनोः पुत्री राज्ञां श्रेष्ठो महायला । इश्याकुरिनि चिन्यातम्सर्वधर्मविदाम्बर तदन्यये महातेजा राजा दशरथो बली । अजस्य नृपतेः पुत्रः सत्ययान्छीलयाधुचिः सराजा पृथिवींसापालयामासवीर्यनः । राज्येपु म्यापयामास सर्वान्पार्थिवसनमान् कोसलम्यनृपस्याऽयपुत्री सर्वाङ्गशोभना । कौसल्या नाम तांकन्यामुपयेमेसपाधियः मागस्य नृपस्याऽथ तनया च शुचिस्मिता। सुमित्रानाम नाम्नास द्वितीया तम्य भामिनी ॥३८॥ तुनीया फेकयस्याऽय नृपतेर्दुहिता तथा । भार्याऽभूत्पनपत्राक्षी कैकेयी नाम नामतः ताभिः स्म राजा भार्याभिस्तिसृभिर्धर्ममंयुदः । रमयामा - momm...... - ·पिनियोजने मात्र भूगोगम स्थगि जानेहमी जातोऽस्मितमत! पाराणम् LATE . 1 परित्राणाय नाना विनाशाय बापताम् । धामना सामयामि भवान!॥७॥ रद्र उयाचा एवं दया पर मम्मे मयाऽनधेिहरिः मापात्प्रथमं जन्म मनोभ्यायम्मुस ग्पूणामन्ययेपूर्व राजा दशरयो धभूत् । दिनीयो पसुदेयोऽभूपृष्णानामन्यये । फलेदिध्यसनाप्रमाणम्यान्त्यपादयो । शम्मलग्राम के मुख्य ब्राह्मणः सनि नतो मुनिर्भयेत्तम्य मनोन्मत्रयानरे । राधयः प्रथम जसे कृष्णस्तु सदनानाम् । फल्किापी दलि पवाग्राह्मणस्य अनिष्यति । तस्य पती महाभागा सुशीला नाम भामिनी ॥ १२॥ फौसल्या समभूत्पनी रालो दशरथस्य हि । यदुवंश्यस्य सवाऽथ देवकी नामविधा हरियतस्य विप्रस्य भायां देवप्रभापुनः । पर्यमातत्यमापना त्रीणि अन्मानि शाई पूर्व रामस्य चरितं पश्यामि तय मुनते !! यस्य स्मरणमात्रेणं विमुक्ति पापिनाम हिरण्यकहिरण्याक्षी द्वितीयं जन्मसंचिती । कुम्भकर्णदशानीवापजायतां महाबली पुलस्त्यस्य सुतो विप्रो विधयानाम धार्मिकः । तस्य पत्नी विशालाक्षी राक्षसेन्द्रसुताऽनये ! ॥ १७ ॥ सुकेशितनया सा स्यात्मुमालेर्दानवस्य च। केकसी नाम कन्याऽऽसीत्तस्य मार्या दृदयता ॥ १८॥ कामोदितातुसादेवी सन्ध्याकालेमहामुनिम् । रमयामास तन्यही यथेष्टं शुभदर्शया मकालसम्भवो गौतस्यां जातामहायलो । रावणःकुम्भकर्णध गक्षसोलोकविधुनी कन्यापूर्पणखानामजाताऽतिविस्तानना । फस्यवित्वयकालस्यतल्यांजातोधिमीपण मुशीली भगत सत्यशाधर्मवादुनिः- रापण: कुम्भकर्णध हिमयापर्यतोसमे ! महापसा म ये पूजयामासतुम॑शम् । राधणस्थप उष्टारमा म्पशिरकमलः शुभ विपाहणेनेष कर्मणा ! ARTमा सुधूः प्रष्टेनाAmrians ·। रा द्वचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः रामावतारेवविप्ननामकरणवर्णनम् १८४३ लमिनन्तरे पनी सुमित्रा तम्य मध्यमा । तत्समीपं प्रयातासापुत्रकामा सुलोचना तत्र फासल्या कपी च सुमध्यमा । अर्द्धमद्धं प्रददतुस्ते तस्यपायसं म्बकम् तत्माएपायमं दिव्यं राजपत्य सुमध्यमाः । सम्पन्नगर्भाःसस्ताचिरैजु शुभ्रवर्चस' नासा स्वप्नेयु देवेश पीतवासा जनार्दन । शङ्खचक्रगदापाणिरावि तम्तदा हरिः ॥ अय काले मनोरम्ये मधुमासि शुचिस्मिते । शुक्रले नवभ्यां विमले नक्षत्रेऽदितिदयने मध्याहसमये लाने सर्वप्रहशुभान्विते । कौसल्या जनयामास पुत्रं लोकेश्या हरिम् ॥ इन्दीरदलायराम कोटिकदासनिभम् । पनपत्र विशाला सर्वाभरणशोभितम् ॥ श्रीवासकौस्तुभोरस्कं सर्वाभरणभूषितम् । उद्यदिनकरमापकुण्डलाम्यां विराजितम्, अनेकसूर्यसङ्काशं तेजसा महताकृतम् । परेशम्प तनो राय दीपाइपमदीपयत् ॥८॥ ईशानं सर्वलोकाना योगिध्येयं सनातनम् । सर्वोपनिषदामर्थमनन्तं परमेश्वरम् ॥६॥ जगत्सर्गस्थितिलये हेतुभूतमनामयम् । शरण्यं सर्वभूताना सर्वभूतमपं विभुम् ॥३०॥ समुत्पन्ने जगमाये देवदुन्दुभयो दिवि । विनेदुः पुष्पवर्गणि यकृपुः सुरसत्तमाः । प्रजापतिमुखा देवा विमानम्था नभम्तले । नुष्टुयुनिमि सार्च हर्षपूर्णागपिहलाः ॥ १२ ॥ जगुर्गन्धर्यपतयो नऋतुधाऽप्सरोगणाः । यथुपुण्या:शिया याता. मुमभो:भदिपाकरः जबलुभानयः शान्ता विमलायदिशो दश । लम्स रामा हरेण पुत्रशासनातनम पुरोधमा यसिप्लेन जातकर्मतदाकरोत् । नाम चाऽम्मेदवार पसिष्ठो भगान्तदा प्रिय. कमलयालिन्या रमगोऽयमहानामुः। सम्माच्छारामल्यम्यनामसिम्पुगतनम् सहस्रनाम्नो श्रीशस्य नुल्य मुनिषदं मृणाम् । विष्णुमासे समुत्पयो विष्णुषिम्यभिधीयते । ७७॥ एनामाऽम्यदस्याश्य पसिष्ठो भगवानृषिः। परिणीपनममत्यानुत्याम्नुनिमियन संकीर्यनाममादलं मलार्य महात्मनः । विनियोमहानेताम्तम्मा पुण्यतमारदात राजाप पिप्रमुस्प्रेभ्यो दशा पधनं मुरगयामपुनदानं व भारयामास धर्म। प्रामापो शतमाहनंदवारपालोतमः । यम्मरणदिव्यग्मोनाशिक ·M 1 * पामपुराणम् तम्यां राजा स धर्मात्मा उवास मुनिसत्तमैः । पुरोहितन विप्रेण धसिष्टेन महात्मना राज्यंच कारयामास सर्व निहतकण्टकम् । यस्मादुत्पत्स्यते तस्याभगवान्पुरुषोत्तम तस्मात्तनगरीपुण्या साप्ययोध्येतिकीर्तिता । नगरस्यपरंधानो नामतस्याप्यभुः यत्राऽऽस्तै भगवान्विष्णुस्तदेव परमं पदम् । सब सो भवेमोक्षः सर्वकर्मनिता जाने तत्र महाविष्णो नराःसर्वे मुदं ययुः। स राजा पृथिवी सया पालयिन्याशुभ अयजष्णवेष्ट्याय पुत्रार्थी हरिमच्युतम् । तेन सपूजित' श्रीशोमा सधंगतो वैष्णवेन नु यझेन वरदः प्राह येशयः । तस्मिन्नाविरभूदगी यशम्पो हरिस्तदा ११ शुद्धजाम्बूनदप्रायः शङ्खचक्रगदाधरः । शुक्लाम्बरधर: श्रीमान्सर्वभूषणभूषितः । श्रीवत्सकॉम्तुभोरस्को धनमालाविभूषितः । पापप्रविशालाक्षधतुर्थादुरदार सग्याङ्कायश्रिया सार्द्धमाविरासीद्रमेश्वरः । परदोऽम्मातित माह राजानं भक्तवत्सल संदृष्ट्या मर्यलोधेश राजा हर्षसमाकुलः । यवन्दे भार्यया साखं प्रहस्टेमान्तरात्मना । भाजदिः प्रणनो भूत्या हरंगद्दया गिरा। पुत्रत्य में भजेत्याह देवदेयं जनानम् । मतःप्रसन्नो भगवान्याह राजानमध्युतः ३५४ ॥ विष्णुप्याच। उस्म्य भृपया देवलोयाहिताय या परित्राणाय साधूनां राशमानो पाया मुनि प्रदातुं लोकानां धर्मसंस्थापनाय य ॥ ५५ ॥ महादेष उपाग। স্তন্যপায়ন দি ময়খিস। সলিল যুগশিখাসা विम्याग। पायम जपतीम्यान गुमनाहिसे मनपाना ' महादेव अचान। युभन्दा मुनिल मानोसान | मालारगिलाmintme | मापनी होमागीय) et fi Art .

·। द्विचत्याशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः विश्वामित्रयज्ञरामवरणरक्षोह्ननम् ८४ धृत्वा वक्षसि चाडी मालामम्लानपङ्कजाम् । सीतामुखे समुत्पन्नाधालभायेनसुन्दरी तां दृष्ट्वा जनको राजा कन्या वेदमयीशुभाम् । उद्धत्याऽपत्यभावेनपुपोषमिथिलापतिः जनकम्य गृहे रम्ये सर्वलोकेश्वरप्रिया । ववृधे सर्वलोकम्य रक्षणार्थ सुरेश्वग॥१०॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि! कौशिको लोकविश्रुतः । सिद्धाश्रमे महापुण्ये भागीरथ्यास्तटेशुभे ऋतुपयरमारेभे यष्टुं तत्र महामुनि. । वर्तमानस्य तम्याऽम्य यज्ञस्याऽथ द्विजन्मनः॥ ऋतुविध्यंसिनोऽभवत्रायणम्य निशाचराः । कोशिकश्चिन्तयित्वाऽथरघुवंशोद्वयंहरिम् आनेतुमैच्छद्धर्मात्मा लोकानां हितकाम्यया । स गत्या नगरी रम्यामयोध्यां रघुपालिताम् ॥ १०८ ॥ नृपश्रेष्ठं दशरथं ददर्श मुनिसत्तमः । राजाऽपिकौशिकं दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः॥ पुः सह महातेजा धयन्दे मुनिसत्तमम् । धन्योऽहमस्मीति पदहर्षेण रघुनन्दनः ।। अर्चयामास विधिना निवेश्य परमासने । परिणीय नमस्कृत्य फिकमीत्युवाच तम् तत' प्रोवाव यात्मा विश्वामित्रो महातपाः॥१२॥ विश्वामित्र उपाय। देहि में गय राजप्रक्षणाय तोर्मम । सामन्यमानु मे यो राधघस्य समीपतः । सम्मादाम रक्षणायं दातुमर्हसि भूपते ! ॥ ११३॥ ईश्वर उघाचा तत्या मुनियर्यस्य पाक्यं सर्वविदाम्बरः । प्रददौ मुनिश्र्याय राघवं सह लक्ष्मणम् भादाय राधा सत्र विश्वामित्रो महातपाः स्यमाश्रममतियीन प्रयया द्विजसत्तम ततः प्रविशाः प्रयाने रघुसत्तमे । घपुः पुष्पवर्गमि तुष्टुयुध महौजसः । भयाजगाम यात्मा ऐननेयो महायटः । अदृश्यम्सर्गभूतानां सम्प्राप्य रघुससमा । ताभ्यो दिश्ये व धनुर्णतणी चाक्षयसापनी। दिध्यान्यस्याणि शत्राणि दयावयाँ द्विव ५८॥ तो रामलक्ष्मपायरोशिन सहाऽध्यनि । गन्नापिरिनधाराक्षसीधोरदर्शनाम् नाभा नु तारकादेपि भार्या मुन्दम्गरक्षसः। अतुम्नी महाच गवदिशयनुग्न्युनः ·In गियोगपंतपणे सत्रांगामाम गुगर कोमन्यायमुतहमा गर्म राजविरोवन हम्नारपिन्दा गमहम्माम्युमान्दिनम् । धागादरमले पगाजे व वरानने! गगमगारमयजयमारिनिहिताच्या यामि धीयम्म कास्नुभं धनमाया। नम्गासागरम मदेयागुरमानुपम् । मितयपत्र विशालाक्षी भुवनानिनु नि:साम्य रोदामेतिहासामहात्मनःहीयाना निगरीस्लम्यजनेयानि नाको प्रशिE फर्णयो दिशशुमा नेप्रयोर्वद्विपूर्णवप्राणेषा महाजार मर्योपनिषदाममा समय विभूतपःमा मीना यपरोहा प्रणम्य व पुनपुनः। अपामापणम् . . हगंध्रुपूर्णनयना प्राअलिपपमप्रवीत् ॥ ८ ॥ कौसल्योवाच । धन्याऽस्मि देवदेवेशीलम्ध्या त्वां तनयं प्रमो प्रसीद मे जगन्नाथ पुत्रस्नेहं प्र ईश्वर उपाय। एवमुक्तो हपीयेशो मा सर्यगतो हरिः । मायामानुषतां प्राप्य शिशुभावाटुरोद अथ प्रमुदिना देवी कोसया शुभलक्षणम् । पुत्रमालिङ्गमहर्षेणस्तन्यं प्रादात्मनः तस्याः स्तन्यं पपी देवो यालभावासनातनः । ध्यासमानुसङ्के जगदर्ना महानि तम्मिन्दिने शुभे रम्पे सर्वकामप्रदे गाम् । उत्मवं चविरे पायदया जानपदान कैय्यां भरतो जसे पाचजन्यांशसम्भवः । सुमित्रा जनयामास लक्ष्मणशुभलक्ष शत्रुघ्नं च महाभागा देवशत्रुप्रतापनम् । अनन्तांशेन सम्भूतो लक्ष्मः परीरह सुदर्शनांशाच्छन मजलेऽमितविक्रमः।ते सर्वे प्रवृधुस्तत्र चैवस्वतमनोः कुले । संम्रतास्ते सुताः सम्यवसिष्ठेनमहौजसा । अधोनवेदाम्ते सर्वेधृतवन्तम्तया ह सर्पशास्त्रार्थतत्वज्ञा धनुर्वेदे च निहिताः। भूयुः परमोदारा लोकाना हर्षवर्धना युग्मं बभूवतुम्तत्र राजानी रामलक्ष्मणी । तथा भरतशम्मी पापसाशयशालयन अर्थ लोकेश्वरी लक्ष्मीर्जनकम्य निवेशने । शुभत्रेि हलोत्थाने सुनासा सुभेक्षणा पालार्ककोटिसहाशा रनोत्पलकराम्बुजा । सलमणसम्पन्ना सर्वाभरणभूपिता not ·द्विवत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः ] * परशुरामस्यरामेणपिपादपर्णनम् प्रदातुं दुहितां तस्मै मनसा चिन्तयन्प्रभुः ॥ १४३ ॥ आत्मजी रघुवंशम्य ज्ञात्वा तत्र नृपोत्तमः । पूजयामाम धर्मेण धमत्रराभरण: अन्समर्चयामास मधुपर्कादिपूजनः । ततोऽयसाने यक्षम्य गमो राजीवलोचन भक्त्या शैवं धनुदिव्यं जितवाञ्जनमात्मनाम् । अथाऽसौ पार्यशुल्केन महता परितोपितः ॥ १४६ ॥ मुदा धरणिजा तम्मै प्रददी मिथिलाधिपः । फेशयाय धियमिय यथा पूर्व महार्ण स दूत प्रेषयामास राधयं मिथिलाधिपः। पुत्राभ्यांसहधर्मात्मा मिथिलायां विये यसिष्ठवामदेवायेः प्रीतः सह महीपति. 1 उपवास नगरे रम्ये जनकम्य ग्पून तस्मिय शुभे फारे रामस्य घरणीमुनाम् । विवाहमकरोदाजा मैपिलेन सर्मा लक्ष्मणस्योमिळांनामकन्यांजनासम्भवाम् जनकल्याऽनुजम्याऽथतनये शुभय माण्डयाधुनीनिध सलक्षणलक्षित । भरतस्य च सौमित्रयियादमागे निर्वत्योहाहिक सत्र रामा दशरयो बली। अयोध्या मस्थित धीमायोरेजान पारियह समादाय मैथिरेन च पूजित । सगुतः सानुषः साध्या सगजा सयन्ता सायनि महावीर्यो जामदग्न्या मतापमान । गृहीत्या पाणु गापं सलाय रस अम्पधापय काकु म्यं योकामो नृपान्तमा समाय राहदा यननंदम पशुराम उपाय। रामराममदायाही रणुप्य पधनं मम पारा पार्थिवादया मंयुगे भूमिरिक प्रासयेम्पो मदद तरलमुमहंगा पीर्पयन भुत्या त्ययापोह मिटा स्याकोन यध्यामे मातामनोदशा सच धागाम सरित रो पापं दुराप मारमानं त्या मातम्मामान्य! युर में दीनो एग दनुपरमान गुन्यमरिन्दमागेरसम्योपनिfaaiमला भायापि पुरम्नानुनिलामम मारमय -- शामा । एषमुनाम्नुपएम्पो मार्गपार INTEREIनियन ·-- * पाम्गणम् . [L निहता रायपेय गायी योदशंना या मर्नु घोर दिया সালমান ঘামগতি। স্বর্যা ব গ সা गो दया गया श्रीमान्कोशिशम्याप्रमं शुभम् । प्रपिंश महाजा लमगेन महात्मना । १२० माः प्रहशा मुनयः प्रत्युद्गम्य रसमम् । निषेश्य पूजयामामुरांद्यः परमास- फौशिकः रामदीशम्नु पष्टे यामनुनमम् । आरंभे मुनिभिसा विधिना मुनि पर्तमान महायो मारीचो नाम राक्षसः प्राधा मुबाहुना तत्र गिनं कम दृष्टा तो राक्षसौ घोरी राधयः परीरहा । अचानकेन बाणेन मुबाहु राक्षसे गयनास्त्रेण महना मारीचं नु निशाचरम् । मागरे पातयामास शुष्कपमिया- स रामस्य महापीयं दृष्ट्वा राक्षससत्तमः । न्यस्लशस्त्रस्तपातप्तुं प्रथयाँ मइदा विश्वामित्री महातेजाः समाप्ते महतिक्रतो । प्रहएमनमा तत्र पूजयामास समाश्लिप्य महात्मानं काकपक्षधरं हरिम् । नीलोत्पलदलश्यामं पदापत्रायतेक्षण उपाधाय तदा मूर्ति तुप्राय मुनिसत्तमः । एतस्मिन्नन्तरे राजा मिथिलाया अप्री- बाजपेयं कतुं यष्टुमारेभे मुनिसत्तमः । तं द्रषु प्रथयुस्सर्वे विश्वामित्रपुरोगमा मुनयों रघुशार्दूलसहिनाः पुण्यचेतसः । गच्छतस्तस्य रामस्य पादाम्जेन महात्मन अभूत्सुरू घनिता समामाता महाशिला । साऽपि शमा पुरामागौनमेनदिजन्म अहल्या रघुनाथस्यपादस्पर्शाच्छुभाभवत् । अथ सम्पाप्मनगरी मिथिलांमुनिसत्तम राघवाभ्यां तु सहिता भूयुः प्रीतमानसाः । समागतान्महाभागान्दृष्ट्वा राजामहागड प्रत्युगम्य प्रणम्याऽथ पूजयामास मैथिलः ।राम पाविशालाक्षमिन्दीवरदलापमम् । पीताम्बरधरं गणं कोमलायययोचलम् । भवीरितकन्द फोटिलापण्यमुत्तमम सर्यलक्षणसम्पर्श मर्याभरणभूषितम् । स्थस्य पङ्कजे, ध्येयं परंशस्य तनोई।। उत्पनं दीपथदीपात्याशील्यगुणसागरम् । या रघुना सजनको एमानसः | परेशमेव तं मेने रामं दशरथात्मजम् । पूजयागास काकुताय भन्योऽस्मीति प्रपा प्रसाद पासुदेयस्य विलोमने bac राथन ·हिवत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * रामस्यवनेवासवर्णनम् * "ास्तप्तुं ययौ रम्यं नरनारायणाश्रमम् । राजा दशरथः सोऽथ पुत्रारसमन्वितैः ।। सो पुगे समुहूर्त्तन प्रविवेश महाबलः । राधयो लक्ष्मणश्चय शत्रुनो भरतस्तथा । रानवान्दारानुपागम्य रेमिरे हृष्टमानसाः । तत्र द्वादशवर्षाणि सीतया सह राधवः। स्यामास धर्मात्मा नारायणघ श्रिया । तस्मिन्नेव तु राजाऽथ काले दशरथासुतम् पेष्टराज्येन संयोकुमैच्छत्तीत्यामहीपतिः । तस्यभार्याऽथ कैकेयी पुरादत्तथरापिया याचत नृपश्रेष्ठं भरतस्याऽभिषेचनम् । विवासनं च रामस्य चन्सयणि चतुर्दश । राजा सत्यवचनाद्रामं राज्यादही सुतम् । विवासयामास तदा दुःखेन हतचेतन.॥ तोऽपि रायवस्तस्मिन्यं सन्त्यज्य धर्मतः । दशग्रीववधार्थाय पितुर्वचनहेतुना नं जगाम काकुत्स्यो लक्ष्मणेनव सीतया । राजा पुत्रवियोगातः शोकेनच ममासः नियुज्यमानो भरतम्तम्मिम्राज्ये स मन्त्रिभिः । नच्छद्राज्यं स धर्मात्मा सौभात्रमनुदर्शयन् ॥ १८६ ॥ ग्नमागम्य फाकुत्स्थमयाचद्भातरं हतः । रामस्तु पितुरादेशाच्छद्राज्यमग्न्दिमः ॥ चादुके ददो तस्मै भत्त्यासोऽप्यमहोत्तथा । गमस्य पादुके राज्यमवाप्यभरत.शुभे, प्रत्यहं गन्धपुष्पैश्च पूजयन्कैकयीसुतः । तपथरणयुक्तेन तम्मिस्तम्थी नृपोत्तमः ।। पाउदागमनं ताय राघवस्य महात्मनः । तावद्वतपयस धभूयुः पुग्यासिनः॥१४ पायधिवकटादी भरद्वाजाश्रमे शुभे । रमयामास वैदेशा मन्दाकिन्या जले शुभे ॥ कदाविदके येदेहाः शेने रामो महामनाः । ऐन्द्रिः काकस्समागम्य सस्मिय वचारह स दृष्ट्वा जानकों तत्र कन्दर्पशरपीडित' । विददार नरोस्तीक्ष्णः पीनोगतपोधगम् ।। तंदृष्ट्वा वायसं रामः कुशंजमाह पाणिना । ब्रह्मणोऽस्त्रेण संयोग्य विक्षेप धरणीधरः तत्तणे घोरसङ्काशं चालावितथिग्रहम् । दृष्ट्वा काका प्राव विमुञ्चन्कातरं परम् का प्रत्यनुययौरामम्याऽम्प्रंसुदारुणम् । वायसन्त्रिषु लोकेषु यधाम भयपादितः यत्र यत्र यो काक शरणार्थी स यायसः।नत्र तत्र तदनन्तु प्रक्रियेश भयावहम् ।। प्रमाणमिन्द्रं न्दं व यमं चरणमेव च |शरणाथों जगामाऽऽशु वायमः शवपीडित तंहधावायम सरवाया देवदानवान शनाःम्मो वयं त्रानुमिति प्रागुमनीषिणः ·मना पिगुमान सामना नियोया मनाभ महीनो मिना मार्ग सागरामा सामाध्यिनिगम मुमार अनेन शरमुभमेण किंकर्तव्य मया जि! निलोकद्वयं चापि स्वर्ग याहन्मि तडिर' पशुगणम् कामसम्महमा गृदयारोगलीलगा। गल्याप यार्ण सथामार्ग प्राह मिम्मिनम् । गम उपाय। घर उयाचा नेता भोग्मदास याणं गमय भाग्यः । माया तं परमात्मानं प्रहयो राममः परशुगम उवाच। रामराममहायाहो.न पेनिया सनातनम् । जानाम्ययकाकुरम्य तवीर्य गुपति त्वमादिपुरुषः साक्षात्परं ब्रह्मपरोऽव्ययः । लामनन्तो महात्रिष्णुर्भासुदेवा नारायणस्वां धीशम्लामीश्वरस्वां प्रयीमयः। स्वकालस्वां जगत्सर्गमकाराख्यस्त्वामेन च ॥१७॥ प्रष्टा धाता व संहर्ता'त्यमा परमेश्वर। त्वमविन्त्यो महद्भूतं विश्वरूपस्त्वणुर्महान् ॥ १७२ ॥ चतु षट्पञ्चगुणयांस्त्वमेव पुरुषोत्तमः । त्वं यास्त्वं वषटकारस्त्यमोहालीम ध्यकाव्यक्तम्वरूपस्त्वं गुणभृनिर्गुणः परः । स्तोतुं त्वाहमशक्तच येदानामप्यगोचर यथाऽपमानंकृतास्त्वां युयुत्सुतथा भो !! तत्क्षन्तव्यं त्वया नायः कृपया केवलेन तव शत्तया नृपान्सञ्जित्या दत्त्वा मही द्विजान् । त्वत्प्रसादयशादेव शान्तिमामोमि नैष्ठिकीम् ॥ १७६ ॥ ईश्वर उवाच। एवमुत्वा तु काकुत्स्थं जामदान्यो महातपाः। परिणाय नमस्स्यगवयंलोकरक्षकम् साततुकृतं म्यगं तदत्राय न्यवेदयत् । राप्रयोऽथ महातमा यपन्दे में महामुनिम् । पायाप्पांचमनादिभिः सन सम्पूजितना जामदग्न्यो महातपाः .

·द्विचत्याशिदधिकदिशततमोऽध्यायः ] * रामस्यसूर्पणखयासम्यावर्णनम् ॥ स तु दृष्ट्याऽथ काकुत्स्थं सःसंक्षीणकल्मपः। प्रययौ ब्रह्मलोकं नु गत्यर्चाप्सरसान्वितम् ॥ २२२ ॥ तीक्ष्णस्याऽप्यगम्त्यस्यागस्त्यमातुरेषच । क्रमेण प्रययों रामस्तैश्चसंपूजितस्तय चवट्यो ततो रामो गोदावर्यास्तरे शुभे । उवाप्त सुचिरं कालं मुखेन परमेण च । अगत्या मुनिश्रेष्दास्तापसा धर्मवारिणः । पूजयामासुरात्मेशं रामं राजीवलोचनम भयं विज्ञापयामासुस्तस्य रक्षोगपरेस्थितम् । तानाश्यास्य तु काकुत्स्थो ददी चाऽभयदक्षिणाम् ॥२२६ ॥ तु सम्पूजितास्तेन स्वाश्रमान्सम्पपेदिरे । तस्मिस्त्रयोदशादानि रामस्य परिनिर्ययु दावर्यास्तटे रम्ये पञ्चरट्यां मनोरमे । कस्यचित्त्यय कालस्य राक्षसी घोररूपिण विणभ्य स्यसा तत्र प्रविषेश दुरासदा । सा तु दृष्ट्या रघुवरकोटिकन्दर्पसन्निभा न्दीवरदलश्यामं पनपत्रायतेक्षणम् । मोन्नतासं महायाई कम्युमीवं महानुम् उम्पूर्णचन्द्रसदृशासस्मिताननपङ्कजम् । भृडायलिनिमः बिग्धेः फुटिलैः शीर्पजेवृतम् कारविन्दसहशपमहस्तकलाद्वितम् । निष्कलङ्देन्दुसदृशनसपतिविराजितम् १२३ निग्धकोमलदूर्वाभं सौमार्यनिधि शुभम् । पीतकोशेययसनं सर्वाभरणभूषितम् पुवाकुमारवयसं जगन्मोहनविग्रहम् । दृष्ट्या तं राक्षसी रामं कन्दर्पशरपीडिता अप्रचीत्समुपेत्याऽथ रामं कमललोचनम् ॥ २३४ ॥ राक्षस्युवाच। फत्वं तापसवेपेण धर्नसे दण्डकायने । भागतोऽसि किमयं च राक्षसानां दुरास शीघ्रमाचश्व तत्त्वेन नाऽनृतं यत्तुमईसि ॥ २३५ ॥ महेश्वर उपाचा इत्युकः स तदा रामः सम्प्रहस्याऽप्रवीद्वचः॥२२ राम उधाचा राशो दशरथस्याऽहम्मुत्रो रामइतीरितः। यसीममाऽनुजोधवीलक्ष्मणोनामवाSHE पनी चेयं च मे सीता जनकस्यात्मजा लिया। पितुर्वचन निर्देशादहंघनमिहाग ·. मांगोपनिमुना प्रेशमेशारण प्रजामण्य गाः श्रीमान्स बापान गयेष शमामा परामरणागतान् । परामरभूताना माल्यिाटिगु rm जीपमोगभ्यरिणामातासचागुनार प्रजदेवेशं मान्यत्र र पनि देषी धरपया पायम सदा निधिरपादयोम्तस्य योजयामास जान पापमा. माप मोपाम मा बिभुगनाः | २२ ॥ प्रोपागा महादेय उपाय। युगाम्लेन पलिमुगाणा सगुनन्दनम् । उपन्य सहमा भूमौ नि म प्राणशयमापन वा सीता पायम । शादिशाहीति भतारमुपाव विनगर, पुरसः समुराय फरणाऽय रूपापीयूपसागमा रक्ष रामो गुणवान्यायसं दस्य नमाद पायसे रामो मारिति दयानिधिः । अभयन्तादाम्यामिगन्छगन्थ्य प्रणम्य रावयापाऽय सीमायेच मुहुर्महुः स्थलोकं प्रणयावाशु राबण च ततो गमस्तु पैदेह्या लक्ष्मणेन च धीमता। उपास चित्रकादी स्तूयमानो महर्षिमिः ॥ २१२॥ सम्मिन्सम्पूज्यमानस्तु भरद्वाजेन ,राधयः । जगामात्रेस्सुविपुलमाधम रघुस ममागतं रघुवरं दृष्ट्वा मुनिवरोत्तमः । भायंया सह धर्मात्मा प्रत्युद्गम्य मुदा आसने सुशुभे मुख्य निवेश्यसह सीतयो । अयं पानथाऽवामयनाणिविधिः मधुपर्क ददौ प्रीत्या भूपणं वाऽनुलेपनम् । तस्य पल्यनसूया तु दिव्याम्बरमनु सीतायै प्रददी प्रीत्या भूषणानि धुमन्तिय । दिव्यानपानमक्ष्यार्मोजयामासरा नेन सम्पूजितस्तत्र भल्या परमया नृपः । उयास दिवस तत्र प्रत्या रामस्स प्रभाते विमरे रामः समुत्थाय महामुनिम् । परिणीय प्रणम्याय गमनायोपवा अनुज्ञानस्ततस्तेन रामो गजीवलोचनः । प्रययौ दण्डकारण्यं मषिकुलस तत्राऽतिमीषणं घोरं पिराधं नाम राक्षसम । हत्याऽय शरभङ्गस्य प्रवियेशाऽऽभमं!

·। द्विवत्वारिंशदधिकेद्विशततमोऽध्यायः - रामप्रतिगडाकृतपीणांसम्पादच १८५३ विवेश पुरी लवां राक्षसहुभिवृताम् । अशोकवनिकामध्ये निक्षिप्य जनकात्मजाम् नधनं रामबाणेन काइम्यगृहमाविशन् । रामस्तु राक्षसं हत्वा मारीचं मृगरूपिणम् नराविश्य तत्राऽथ भ्राबासौमित्रिणाततः । राक्षसापहृता भार्याशात्या दशरथात्मजः ग्भूनशोकसन्तप्तो विललाप महामतिः । मार्गमाणो वने सीनां पथि गृधं महावलम् ॥ वेच्छिन्नपादपलं च पनितं धरणीतले । रुधिरापूर्णसङ्गं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ पप्रच्छ रायवः श्रीमान्केन किं त्वं जियासिनः। गृध्रस्तु राघवं दृष्ट्वा मन्दम्मन्दमुवाच ह ॥ २६२॥ गृध्र उचाचा रावणेन हृता रामोतव भार्या यलीयसा तेन राक्षसमुन्येन समामेनिहतोऽस्म्यहम् महेश्वर उचाव। इत्युक्या राघवस्याने सोऽभवत्यक्तजीवितः । संस्कारमरोद्रामग्नस्य ब्रह्मविधानतः म्वपदे च ददी तम्मै योगिगम्यं सनातनम् । राघवम्य प्रसादेन स गृधः परमम्पदम् हरैः सामान्यरूपेण मुक्ति प्राप खगोत्तमः । माल्यवन्तं ततो गत्यामतगण्याऽऽभ्रमेशुभे अभ्यगच्छन्महाभागां शवरी धर्मचारिणीम् । सा तु भागवनभेष्टा दृष्ट्वा तो रामलमणी ॥१७॥ प्रत्युद्गम्य नमस्कृत्य निवेश्यकुशविष्रे । पादप्रक्षालनं त्या वन्यः पुषः सुगन्धिभिः अर्बयामास भत्या ये हपनिर्भरमानसा । फलानि च सुगन्धीनि मूलानि मधुगणिय निवेदयामास तदा राघवाम्यांदनयता । फलान्याम्याच कापुस्यम्तम्यमुनिंददापराम् शतः फ्रोझयौं गत्या राययः शत्रुसूदन । जधान राक्षस नत्र काय घोररूपिणम् ॥ में निहत्य महावीर्यो ददाह म्यर्गत साततो गोदावरी गत्यागमो गाजीवलोचनः पाठ सीतां गड़े! त्वं कि तो जानामि में प्रियाम् । न शशंस तदा तम्मे सा गड्डा तमसाता ॥ २७॥ शशाप राधः क्रोधादकतोया भवति ताम् । ततो मरात्समुद्विना पुरस्तुत्यमहामुर्नान् स्तावलिपुटा दीना राघवं शरणं गता।लो महर्षयम्म रामं पादुस्सनानुनम् ।

·विगामी महाराणां हिमकामा आगामि किमयं त्वमानन मुन्दर, रुदन्ती समयं शीघ्रं राक्षसीविकृतानना । खरालयं प्रविश्याऽह तस्य रामस्यचेहि नानामा कारने घोरे बाणैःकालान्तकोपमः । निजधानमहाकायानाक्षसांस्सालीर पागम् कान्य कम्य ले जाता गयं सत्यं यदम्य में 12311 महावर उपाय। गुना मातु गौण माह यारामशदिना ॥ २१॥ गक्षस्युवाचा आई पिनयमः पुत्री रायणस्य स्यसा : नाना शूणिरानाम नियुलोकेषु विष्ट इदं च दण्डकारण्यं भ्रागा दत्तं मम प्रभो ! भक्षयसिष्ट्वान्यै विचरामि मा त्यो तु दृष्ट्या मुनियरं कन्दर्पशरपीडिता । लुकामात्ययासार्थमागताऽम्मिमुनि मम त्यं नृपशाल ! भर्ताभवितुमईसि । इमां तब सती सीता भक्षयिष्यामि पार्थिन धनेषु गिरिमुख्येपु विचरामि त्वया सह ॥ २४५॥ महेश्वर उधावा इत्युक्या राक्षसी सीतां ग्रसितुं धीश्य चोधनाम् । श्रीरामः खतमुद्यम्य नासाकर्णी प्रचिच्छिदे॥२४६॥ स तु राक्षससाहस्रर्दूपणविशिरोवृतः । आजगाम भृशं योई राघवं शत्रुद्नर खरं त्रिशिरसं चैव दूपर्ण तु महाबलम् । रणे निपातयामास याणेगशीवियोपमें निहत्य राक्षसासर्वान्दण्डकारण्ययासिनः। पूजितः सुरसड्यधस्तूयमानोमानिनि उपास दण्डकारण्ये सीतया लक्ष्मणेन च । राक्षसानायधं श्रुत्यारारण-कोपनि आजगाम जनम्यान मारीचेन दुरात्मना । सम्प्राप्य पञ्चश्या तु दशनीयः स पास मायाविना मारीचेन मृगरूपेण राक्षसः । अपत्याऽऽश्रमायुरै तीन दशरथाrwad जहार सीनां गमय भार्या स्वयधकाइया। नियमाणां तु ट्रिप्ट्या अदायुगंधगइपली ॥ २५ ॥ रामम्य सोहदामा युयुधे तेन रक्षसाहन्था याहुपी ·प्रचत्वादिधिकदिशततमोऽध्यायः ] रामरावणयोर्यवर्णनम् * शाजमादायमाणोधः शोपयामास पारिधिम् । ततस्तु सरितामीशः काकुत्स्यं करुणानिधिम् ॥ २७ ॥ तपय शरणं देवमर्वयामास पारिधिः । पुनरापूर्य जलधि घरुणास्त्रेण राधः ॥२८॥ धेर्यचनात्सेतुं सागर मकरालये । गिरिभिर्वानरानीतर्नल सेनुमकारयत् ॥२६॥ गत्या पुरीलङ्का सग्निवेश्य महायलम । सम्यगायोधनं चके पानराणांचरक्षसाम् से दशाम्यतनयः शक्रजिनाक्षसो गली । ययन्ध नागपाशेध तावुभौ रामलक्ष्मण नतेयः समागत्य तान्यवाणि प्रमोचयत् | राक्षसा निहतास्सर्वे धान महायला पणम्पाऽनुजे पीर कुम्भकर्ण महायल्लम् । निजधान रणे गमो पाणरमिशिखोपमे. प्रास्त्रेणेन्द्रजित्युरः पातयामास पानरान् । धनूमता समानीतो महौषधिमहीधरः॥ मानीतम्य च स्पर्शात्सर्वपव समुत्थिताः । नतो रामानुजो पीए मजनारमा पातयामास शरघुनं पद्मधरो यथा । निर्ययावथ पीलम्त्यो यो रामेण संयुगे। तुपले साये मतिप्रभिध महायला ! समन्ततोऽभपधुर्म पानगणांच रक्षसाम् ।। मिरावषयोश्चेव तथा सौमित्रिणा सह । शतया निपातयामास लक्ष्मणं राक्षसेयरः ति गुमो महानेता राधयोराक्षसान्तकः । जघान राक्षसान्धीग: कालान्तकोषमैः दिाताणसाहन कालदण्डोपमे शम् | छादयामास फाकुल्यो दशमीपंधराससम् तु निभिसाङ्गो राघवास्बेनिशाचर: । भयाटादुदाय रणालाम्प्रतिनिशाचरः जगद्राममयं पश्यभिर्वेदागृहमाविशत् । ततो हनूमता नीतो महौषधिमहागिरिः। बन गमानुजस्तृर्ण लम्पसमोऽभवत्तदा । दशनीचस्ततो होममारेभे अपकाया ॥ सितं यानरेन्द्रस्तदभिचारात्मकं रिपोः। पुनगुंडाय पालम्स्यो रामेण सह निर्ययो दिवयं स्पन्दनमारहा राक्षसहुभिर्गुतः । ततः शतमलो दिश्यं रथं हर्षभ्यसंयुतम् । राधयाय समूतं हि प्रेषयामास बुद्धिमान् । र मातलिनाऽनिति समारहरा रयूसमः॥ मधमानःसुरगणेपुंयुधे सेन रक्षसा। ततो गुदमदार रामरावणयोमहन् ॥१७॥ सप्ताहिकमहोरात्र शलात्मरतिमायणम् । विमानस्थाः सुरास्स दागुम्त संयुगम् दशीपम्य विच्छेद शिसि रघुसत्तमः । समुत्थितानि बहुमो परदानारकमर्दिनः ।

·UP नापामा शपर्यास्नानमाण मंगता शुभयारिणा | मुक्ता भवतु मञ्चापागाईयं पापना।' एपमुनया तु फारस्थः शयरीतीर्यमुत्तमम् गङ्गया सङ्गतं चशाईकांटयामह, सुप्रीधमेव तदाज्ये रामोऽसावभ्यपेवयत् । स तु सम्प्रेषयामासदिक्षुर्जनमः प्रविश्य नगरी लङ्कादृष्ट्या सीतां दृढव्रताम् । उपचासशांदीनाभृशंशोकपरावर मलपन दिग्धाह्रीं मलिनाम्बरधारिणीम् । निवेदयित्वाऽभिज्ञान प्रतिष निवेश ददाह नगरी लङ्का स्थलागृलामिना कपिःतिया दसमभिज्ञानं गृहीत्वा पुनरागमा सोऽभिगम्य महातेजा रामं कमललोचनम् । न्यवेदयानरेन्द्रोस्टा सतिति तस्या मणिम. पापाकमलोभा गङ्गालोरपपापनी त्वमेव हि जगन्नाथ मोधर उपाय। ततः प्रोपाय धमारमा रामशरणासन्तः ॥७॥ राम उयार महामागयतानां च तीयं यस्यांदभवत् । तदरीरं जगहन्यभविष्यनि म संग "पमुक्या तु काकुल्य ऋष्यमूकं गिरि यया । ततः पम्पासरम्तीरे धानरंजन संगतस्तस्य धचनात्मीयेण समागतः । सुग्रीवयंचनाद्धत्या बालिनं वानरे हनुमाप्रमुखान्धीरान्यानगन्यानराधिपः। स लहयित्वा जलधि हनूमान्मास्तामः सप्तमन्त्रिमुतास्तत्र राघणस्य सुतन्तथा । तोरणस्तानमुत्पाट्य निजधान स्वयं वर्ग समाश्यास्यच वैदेही वभोपवनं तदा । धनपालाकिट्टरांच पश्चसेनाप्रनायकान रायणस्य सुतेनाऽथ निगृहीतो यहच्छया। नाव राक्षसेन्द्रन्तु सम्भाष्यान मुपसद्वितो रामो धानरहुभिर्वृतः । महोदधेस्तदं गत्या तानी न्यवेशयन् । रायणभ्याऽनुज्ञोभ्राता विभीषणइतीरितः । धर्मात्मा सत्यसन्धाध महामागयतो ज्ञात्वा समागतं रामं परित्यज्य स्यपूर्वजम् । राय पुतधिदाधि राघव शरणय परिगृह्य व रामो मारतेययनात्यभुः । तस्मैदावाऽमपंसौग्य रसोरायेऽम्पवयर Harrमप्रसनजदया रामो महार तलस्समुलं काम ता ·द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * रामम्याऽयोध्याप्रवेशपर्णनम् * माता सा सर्वलोकानां पिता पं पामेश्वर ! ३३८ । 'नित्यैषा जगन्माता तब निन्याऽनपायिनी । यथा सर्वगतम्त्वं हि तथा चेयं ग्घूनमः तम्माच्छुद्धसमाचारां सीनां साध्या हदयताम् । गृहाण सौम्य ! काकुत्स्थ ! क्षीराधेरिय माचिरम् ॥ ३४० ॥ ईश्वर उपाय। एतम्मिनन्तर मात्र लोकसाक्षी स पावकः । आदाय सीता रामाय प्रददी मुरसनिधी अपीत्तत्र फाकुरम्धं पह्निः सर्वशरिणः ॥ ३७॥ पहिस्याय। इयंशुद्धसमाचारा सीतानिष्कामपा यिमो ! गृहाणमाचिरं राम सत्यं सत्यंतचाप्रयम् एयर उयाच। नतोऽग्निवचनान्सीनां परिगृह्य रणद्रहः । यभूय गमः संहएः पूज्यमान मुर्गममः । गामनिहना ये तु सड्मामे यानरोनमाः । पितामहपगनुर्ण जीयमानाः समुचिना: नतम् पुष्पक नाम विमान मर्यसनिमा मात्रा गृहीतं सग्राम फाय राक्षमावर: नद्राधयाय प्रददौ पापाण्याभरणानि । मेन सम्पजिन धीमानामचन्द्र प्रतापयान भारगर पिमानाय पोशा मार्यया महामणेन गरेप मात्रा दशरमामा अभयानरमदानः गुपये मद्दान्मना ! रिमान गरेप गर्मध महायद ११५८ यथा रिमाने घण्टे निभ्यमुझमहामभिः । नाम: ममागहा प्रक्षयानागार्म । भयोध्यांगम्धितो रामम्णयमान मुगनमः । भरमाजाधमंगग्या गमः सत्यपगरमः भातम्याऽन्निोन हनुमन्तं एएमय म निरादादयं गत्यागुहार चयम् गघयागमनं मम्मे प्रा. पानापरयः । नन्दिशर्ममतो गाशातंगण्यानुजम् । न्य रेयनया सम्मै गमध्यागमनामयम् । मनभाग त्या पानरेण नमन रहमतुले में मानुजः ममुन्ननः । दुनरागय काम्यं हनूमान्मारमानना ग शराम रामाय मरतस्य च यम् । रापम्नु पिमानास्यादपणा सहानुजः। पपन्दे माया सारंमपातपोनिधिम् ।

·प्रासमा महारानं पचायादुगरमनः समर्ने गययन कालानिमान्न तर राययोरटंगयणस्य नमान्नरम् । विदार्य प्राणी मिन्या रसानलारेर मनोदेवगणाम्स हनिमेरमानमाः। यः पुष्पवर्षाणि महामनि जगदगुर्ग जगुर्गन्धर्यपतयो नन्तुधाऽप्सरांगणाः । ययुः पुण्यातया याता:सुप्रभो मूर्दिक तुष्टुयुर्मुनयः सिद्धा देवगन्धयं किन्नराः। लडायो गक्षमष्टममिरिय विमरन कृतरत्यमियाऽऽरमानं मैने रघुकुलोत्तमः । रामस्तत्राऽययीद्वाक्यममिरिच्यदिरिन । यायचन्द्रश्च सूर्यश्च याचत्तिष्ठति मेदिनीयावन्मम कथा लोके तावदाज्य विभारत - एवं मत्वा घरं तस्मराक्षसाय महाबलः।सम्पाप्य मैथिली तत्र परुरं जनसंमती उवाच राधव सीतां गहितं धचन बहुत सा तेन गहितासाची विवश चाइनल महर तनो देवगणास्सर्वे शिवव्रह्मपुरोगमाः। दृष्ट्या तु मातरं पडी प्रवितों मयानुगा - पामपुराणम् माध्यमानं भुनगराधयस्य का यश | सातामुमहादेत्यः पान व ममा राम उचाचा गत्या मम पदं दिव्यं योगिगम्यं सनातनम् । सपुत्रपौत्रः सगणः श्वर उचाच। समागम्य रधुश्रेष्ठं सर्वे प्राअलयोऽब्रुवन् ॥ ३३१॥ देवाऊचुः। राम! राम! महाबाहो ! शृणु त्वं चाऽतिविकम। सीताऽनिविमला साध्यी तय नित्याऽजपायिनी ॥ ३३२॥ अनन्या हि त्यया सातु भाम्बरण प्रभाषया । सेयं लोकहितार्थाय ममुत्पन्नामानित माता सर्यस्य जगतः समस्तजगदाध्या रायणः कुम्भकर्णध भृत्यों पूर्णपगाणी' शापासौ सनकादीनां सगुत्पनी मदीनटे । तयोयिमुक्त पैदेही ग्रहीता के भने। तापुमा म प्राप्ती स्यया गक्षमपुङ्गयी । तो धिमकी दिल यातो पुअपात्रमहायुगी विष्णुमय पर ग्राह्य योनिध्येयः सनातनः । त्वमेय सदियोनागनाविनियोग स्पं हिमागणः धीमामीम..

·त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः रामाभिपेचनपूर्वकंरामदर्शनार्थसमहेश्वरंसुराणामागमनं विश्वरूपदर्शन- शिवकृतासीतारामस्तुतिस्तत्फलवर्णनश्च शङ्कर उवाच अथ तस्मिन्दिने पुण्ये शुभलग्ने शुभान्विते | राघवस्याऽभिरेकार्थ मङ्गलं चक्रिरजनाः वसिष्ठो वामदेवश्च जावालिरथ कश्यपः । मार्कण्डेयश्च मौद्गल्या पर्वतो नाग्दस्तथा ॥ एते महर्पयस्तत्र जपहोमपुरम्सरम् । अभिषेक शुभं चर्मुनयो राजसत्तमम् ॥ ३ ॥ नानारलमये दिव्ये हेमपीठे शुभान्विने । निवेश्य सीतया साद्धं धिया इच जनार्दनम् सौवर्णफदशदिव्यनानारत्नमयः शुभै । सर्वतीयोदकः पुण्याङ्गत्यद्रव्यसंयुनः ॥ ५॥ दूर्वाग्रनुलसीपत्रपुष्पगन्धसमन्वितैः । मन्त्रपूतजलैः शुद्धमुनयः संशितव्रताः ॥ ६ ॥ अजपत्यष्णवारकांचनुपर्देभयाभान् । अभिषेकंशुमं च काकुत्स्थजगताम्पतिम् तस्मिभतमे लग्ने देवदुन्दुभयो दिवि । विनेदुः पुष्पवर्षाणि धपुध समन्ततः ॥e दिश्याम्पर पर्णश्च दिव्यगन्धानुलेपन । पुष्पैनानाविधैदिव्यध्या सह रघुवहः ॥६॥ भलतच शुशुभे मुनिभिर्वेदपारग. उत्रं च चामरं दिव्यं धृतपालक्ष्मणस्तदा । पाय भरतशनुमा तालवृन्ती विजितुः । दर्पणं प्रददौ धीमानराक्षसेन्द्रो विमीपणा दधार पूर्णकलशं सुप्रीयो पानरेश्वरः । जाम्यवांश्च महातेजाः पुष्पमालां मनोहगम् ॥ पालिघुप्रस्तु ताम्बूलं सम्पूरं ददौ । हनुमान्दीपिकांदियां मुगेण ध्यतं शुभम् परिधार्य महात्मानं मन्त्रिणः समुपासत । मृर्जियन्तो विजयः सौरानो गष्ट्रपन: अकोषाधर्मपाल मुमन्बो मन्त्रिणः स्मृताः । राजानधनरयाना नानाजनपदेश्वराः पौराधनेगमा वृद्धा राजानं पर्युपासत प्रश्नच धानरेन्दध मन्त्रिभिः पृथिवीश्वरः पक्षमटिजमुवंध किरच समावृतः ।परे योनि यया लीनो देवन कमलापतिः । तथा पपरः श्रीमान्साने शुराभे तान्दावादलत्या पम्पत्रनिर्भक्षणम् या ·पाम्पुराणम् मत सम्पूजयामास काकुरम्य सानुर्ज मुनिः ॥ ३५ ॥ कानंः फलमूलाधैर्यस्वराभरणैरपि । नेन सम्भूजितस्तत्र प्रणम्य मुनिसत्तमम् ॥३॥ गुमानः ममामा पुष्पर्क सानुगस्तदा । नन्दिप्रामं ययाँ रामः पुष्पकण मुद्दतः । त्रिभिः पौरमुग्थ्यध सानुजः केकीसुतः । प्रत्युययो नृपयः सयलेः पूर्वनं मुद्रा। माप्य रघुशार्दूलं धयन्दे सोऽनुयुतः । पुष्पकादवरहाऽथ राघवः शत्रुनापनः । -नं चैव शत्रुममुपसम्परिषस्यजे । पुरोहितं यसिठं च मातृवृद्धांश्च बान्धवान् । नाम महातेजाःसीतया लक्ष्मणेनच विीपणंच मुग्रीवं जाम्बवन्त तथाऽङ्गदम्। मन्नं सुषेणं च भरतःपरिषस्यते । भ्रातृभिः सानुगम्नत्र मङ्गलम्मानपूर्वकम् । व्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः । आरुरोह रयं दिव्यं सुमन्त्राधिष्ठितं शुभम् त्यमाननिदशैदेह्या लक्ष्मणेन च । भरतश्चैव सुग्रीवः शत्रुघ्नश्च विभीषण दश्च सुषेणश्च जाम्बयान्मास्तात्मजः । नीलो मलश्च सुभगः शम्भो गन्धमादनः । अन्ये च कपयः शूरा निषादाधिपतिर्मुहः । राक्षसाश्च महावीर्याः पार्थिवेन्द्रा महाबलाः ॥ ३६७।। गजानवातथान्सम्यगारा बहुशःशुभान् । नानामङ्गलबादिः स्तुतिभिः पुष्कलस्तथा ॥ ३६८ ॥ वानररक्षोभिर्निपादयरसैनिकः । प्रविवेश महातेजाः साकेतं पुरमव्ययम् ॥३६॥ आलोक्य राजनगरी पथि राजपुत्रो राजानमेव पितरं परिचिन्तयानः। मुग्रीवमारुतिविभीषणपुण्यपादसञ्चारप्तभवनं प्रविषेश रामः ॥ ३ ॥ श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्य संहितायां उत्तरे वण्डे उमामहेश्वर दे गमस्याऽयोध्याप्रवेशो नाम द्विवत्याशिदधिकदिशततमोऽध्यायः ॥ २२ ॥ - -- ·चतुधन्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * सीतायादिव्यप्रयाणवर्णनम् । अग्निष्टोमं विश्वजितंगोमेधवैष्णचक्रतुम् । वकार विविधान्यज्ञानपरिपूर्णान्सदक्षिणान् एतस्मिन्नन्तरे तत्र वाल्मीकिः सुमहातपाः । सीनामानीयकाकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत पाल्मीकिरयाचा अपापा मैथिली राम त्यक्तुं नाऽहसिसुव्रत !! इयंनुविरजाःसाध्वीभास्करस्यप्रभायधा अनन्या तव काकुत्स्थ कस्मात्यका त्वयाऽनध!॥१८॥ राम उचाव अपापां चिन्टौं ब्रह्मज्ञानामि पचनात्तव रावणेन हता साध्वी दण्डके विजने पुरास नं हत्यासमरेसीताशुद्धामग्निमुग्वागताम् । पुनयांतोऽस्म्ययोध्यायां सीतामादायधर्मतः स्टोकापवादःसुमहानभूत्पीरजनेषु च ।त्यका मया शुभाचारा तद्वयात्तव सनिधी। तस्मालोकम्य सन्तुष्ट्यं सीता मम परायणा । पार्थिवाना महषीणा प्रत्ययं कर्तुमर्हति ॥ २२ ॥ महेश्यर उधावा गयमुक्ता सदा सीता मुनिपार्थिवसंसदि । चकार प्रत्ययं देवी लोकाश्चर्यकरं सनी ॥ दर्शयन्दयम्य लोकायरामस्याऽनन्यतां सती । भद्राचीनमाजलिः सीतासर्वेषांजनसंसदि सीतोचाव। यथाऽहं राधपादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये । तया मे धरणी देवी विधरं दातुमर्हति ।। मनसाकर्मणावाचा यया राम समर्चये । तया मे धरणी देवी विधरं दातुमईति ॥२ अर्थच सत्यमुक्त मे येमि गमात्परं नव । तया मे धरणी देवी विरारदातुमईति-on महश्वर उवाच। एवं शान्त्यां पैदेद्यां घरणी सहसाउमिनत् ॥ २८॥ नतो रसमयं पीठं पृष्ठेचा मणेभ्यः ग्मातलादाविरभूहिस्मयं जनयभूणाम् ॥२६ मनम्नु परणीदेवीहस्तामांगृह्यमशिलीम् । स्वागनेनाऽभिनन्यनामासने संन्यवेशयन् मामासनगतां दृष्ट्या दिविदेवगणाभृशम् । पुष्पवृष्टिमविच्छिन्नांदिश्यांसीवामयाऽकिन्न साऽपि दिल्याप्सरोभिस्तु पृश्यमानामनाती।

·उत्तररामचरित गर्मवत्या:शीतायाःजनापवादमीत्यावाल्मीकराश्रमे विसर्जन कालेनसमयोलक्ष्मणद्वाराद्वाररक्षणं दुर्वासमागमनमेशान्नंदुवामाभनागा वाल्मीकेराश्रमे पुण्ये गड़ातीरे महावने । विससर्ज महातेजा गर्मिी मुनिसंसदि तत्रयाऽसूत यमलो नाम्ना कुशलयो सुनौती च तत्रैव मुनिना घवृषाले सुसंस्कृती रामोऽपि मातृमिस्सापालयामासमेदिनीम् । यमादिगुणसम्पन्नस्सर्वमोगविवर्जिक अर्चयन्सततं विष्णुमनादिनिधनं हरिम् । ब्रह्मचर्यपरो नित्यं शशास पृथिवी ना। शत्रुनो लवणं हत्वा मथुरां देवनिर्मिनाम् । पालयामास धर्मात्मा पुत्रायासहर चतुश्चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः सूचनालक्ष्मणस्पदिपदहधारणं रामस्यजन:महदिग्यधामपदार्पणम् अथ रामस्तु वैदेया गज्यभोगान्मनोरमान् । युमुजे वांसाहस्रं पालयन्सर्वतो दिन अन्तःपुरजनास्सर्वे राक्षसम्यगृहेस्थिताम् । गर्हयन्तिम्म पैदेही तथा जानपदा समान लोकापवादमीत्या य रामः शत्रुनिवारकः । दर्शश्रन्मानुयं धर्ममन्तर्यनीं नृपमा सा भर्तुः परतन्त्रा हि उयास मुनियेश्मनि । अचिंता मुनिपनीभित्मिाविमुनिरनि राडून उपाय। गन्धर्वान्भरतो हत्या सिन्धोरभयपावतः । म्यात्मजी स्थापयामास तस्मिन्देश महाबली ॥१०॥ पश्चिमे मद्रदेशे तु मदान्हत्या च लक्ष्मणः । स्वसुतीय महापर्यापशिपिच्या महापर गत्या पुनग्योध्यां तु रामपादायुपाम्पृशत् । ब्राह्मणस्य मृत या कालगुणागतम जीषयामास काकुता ने हत्या धतापमम् । ततस्तु गौतमीतीरे मैमिमनसाद इयाज पानिमेधेन राधयः पापीहा ! फागनी जानकी रत्या नया गादं गाया। सकार यजान्यशो गधपः परमार्थयिन् । भयुतान्यायोधानि पामगानि V ·चतुश्चत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः] रामेणविभीषणसान्यनम् * दुर्वासा उवाच। शार्प दास्यामि काकुत्स्थं रामन यदि दर्शयः ॥४८॥ महेश्वर उवाच। तस्माच्छापभयाद्विप्रं राघवाय न्यवेदयत् । तत्रयाऽन्तर्दधे कालः सर्वभूतभय पूजयामास नं प्राममूर्षि दुर्वाससं नृपः । अग्रजस्य प्रतिज्ञो तु विज्ञाय रए तन्याज मानुपं रूपं लक्ष्मण. सरयूजले । विध्य मानुषं रूपं प्रविवेश स्वक- कणासहरसयुक्तं फोटीन्दुसमवर्चसम् । दिव्यमाल्याम्बरधागे दिव्यगन्धा नागकन्यासहरन्तु सम्वृत. समलतः । विमानं दिव्यमारुह्य प्रययी वैर क्ष्मणस्यगतिसम्यग्विदित्वारघुसत्तमः । स्वयमप्यथकाकुत्म्यः स्वगं गन्तुम अभिपिच्याऽथ काकुत्स्थः स्वात्मजी च कुशीलयौ । विभज्य रथनागाश्व सधनं प्रददी तयोः॥ ५५॥ कुशवत्यां कुर्शतं चशरवत्या लपं तथा स्थापयामास धर्मेण गत्ये स्वं अभिप्राय तु विज्ञाय रामस्य विदितात्मनः । आजग्मुनिराःसराक्षसाः र विभीषणोऽध मुग्रीवो जाम्बवान्मास्तात्मजः । नीलोनलसुणधनियादा अभिपिच्य सुती पीरी शत्रुमश्च महामनाः सर्वएते समाजग्मुरयोध्या राम ते प्रणम्य महात्मानसूयु माजलयस्तथा ॥ ६॥ घानरप्रभृतयऊचुः। बलोकं गन्तुमुधुक्तं मात्या त्या रयुमत्तम मागता. म्मोपयंसनवाइन न शकाः म्मा क्षषं गम जीवितुं त्वां विना प्रभो!। सम्मात्त्वया विशालाक्ष! गच्छामरित्रशालायम् । महश्वर उवाच। तेरेपमुक्तः काकुत्स्यो यामित्यवत्तिन' । अधोवाच महातेजा गसमेन्द्र राम उधावा + ·..:" पासपुराणम् वैनतेयं समारहा तस्मान्मार्गादियं ययौ ॥ ३१॥ दासीगणः पूर्वभागे सम्वृता जगदीश्वरी सम्पाप परमं धाम योगिगम्य र रसातलमयियों तु तो दृष्ट्वा सर्वमानुपाः । साध्वीसाध्यातिसीतेयमुनसर रामः शोकसमाविष्टः संगृह्य तनयाधुभो । मुनिभिः पाथियेन्द्रीय सात प्रति अथ कालेन महता मातरः संशितवता | फालम समापना भत्र सर्ग दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । चकार राज्यं धर्मण रायपः संशिर ফলবিয়ায় ঘনিমালা ফালাঘষণে বলা काल उवाच। रामराममहायाहो.धात्रा सम्प्रेपिनोऽस्म्यहम् । यद्यपीमि रघु द्वन्धमेवहि कार्य स्यादापयो परिभाषितम् । तान्तरे प्रविधी पास यायो महेश्वर उपाय। नगेनि च प्रतिश्रुत्य रामो गीपलोगनः | AREL मा गौमित्रिका पपतोऽग्रवीतायां गर्म दशरथात्मजम् ॥१॥ कालव्यागा » স স দাদনকাং। বগি হয়। यसाम्मिमारे लोक हत्या गरुपान : सुगणrahmi) Amranी मिलादिए MRITY मोरया mailoneम मार महYR Imfemamtarina maxmami पापा माला RANManmitram!" swanfrarashtratimanitar Amine ·सनुत्पाविधिकद्विशततमोऽध्यायः] • गमेणम्यधामगमनम् - सरयूं पुण्यसलिला प्रवियेश सहानुगः । ततः पितामहो ग्रहा सर्वदेवगणावृतः ॥८या तुष्टाव रघुशार्दूलमृतिभिः सादंमक्षः। अग्रवीत्तत्र काकुत्स्य प्रविष्टं सरयूजले ॥३॥ प्रह्मोवाच । भागद विष्णो! मई ते दिष्टया प्राप्तोऽसि मानद ! मातृमिस्सहदेवाः प्रविशस्व निर्जा तनुम् ॥ ४॥ ष्णधीन्ना महातेजा देवाकारांसनातनीम् । त्वं हि लोकगतिर्दघनत्या केचित्तुजानने चामचिन्यं महात्मानमक्षरं सर्घसंप्रहम् । यमिच्छसि महानेजस्तां तनुं प्रविशव भोः महेश्वर उवाच। नम्मिन्सूर्यकराकीणे पुष्पवृष्टिनिपातिते । उत्एज्य मानुषं रूपं स्वां तनुम्प्रविवेश ह ॥ अंधाभ्यां शचनाभ्यां शवनभरतावुभौ । प्रपेदाते महात्मानी दिव्यतेजस्समन्वितो शायफगदाशापद्महम्नश्चतुर्मुजः । दिव्याभरणसम्पनी दिव्यगन्धानुलेपनः ८६ ॥ दिव्यपीताम्बरधरः पमपप्रनिभेक्षणः । युवा कुमारः सौम्याङ्गः कोमलायययोज्ज्वला मुस्निग्धनीलकुटिलकुन्तलः शुभलक्षण । नवदूर्गाङ्कुरश्यामः पूर्णचन्द्रनिभाननः ॥११॥ देवीभ्यां सहितः धीमान्विमानमधिरद्य च । तम्मिसिहासने दिल्ये भूलेकल्पतरो.प्रभुः ॥ १२॥ निषसाद महातेजाः सर्वदेवरभिष्टुतः । राघवानुगता ये च ऋक्षपानरमानुपाः ॥३॥ स्पृष्ट्वैव मरयूनीयं सुग्वेन त्यक्तजीविताः । रामप्रसादाने सर्च दिन्यरूपधराः शुभाः दिध्यमाल्याम्बरधरा दिव्यमङ्गलवर्चसः । आरुरहुर्विमान सदसङ्ख्यास्तत्र देहिनः ।। मपरिवृतः श्रीमात्रामो राजीवलोचनः । पूजितः सुरसिद्धोध निभिस्तु महात्मभिः आययो शाश्वतं दिव्यमक्षरं स्वपदं विभुः।यः पठेद्रामचरितं श्लोकं लोकार्धमेच या गृणुयाद्वा तथा मत्या स्मरेद्वा शुभदर्शने!) कोटिजन्मार्जितात्पापाज्ञानतोऽज्ञानतः स्नात् ॥ १८ ॥ विमुक्तो पंष्णवं लोकं पुत्रदानवान्धवैः । समाप्नुयाद्योगगम्यमनायासेन वै नरः ।। एननेकषिर्तदेविरामस्यचरितमहन् । धन्योऽस्म्यहत्वया देवि! रामचन्द्रस्यकीर्तनात् ।

·ततः शुक्राम्यस्यरो महावारी ययापरम् । कुशान्गृहीत्वा पाणिभ्यामाचम्म पर धेदार साङ्गापुराणानिसेतिहासानिसर्वतः । ॐकारोधवपट्कारासावित्रीलोकप- असशस्त्राणि च सदा धनुराधानि पार्वति मनुजग्मुन्तथा रामं सर्व पुरूषविता भरतश्चैव शत्रुमः सर्वे पुरनिवासिनः । सपुत्रदारा काकुत्स्थमनुजग्मुः सहानु मन्त्रिणो भृत्यवर्गाश्च किड्रा नैगमालया। वानराश्चवक्षाव सुग्रीवसहिताल अनुजामुमहात्मानं समीपस्थानरोत्तमाः । ये च पश्यन्तिकाकुत्स्यस्वपथानुगतंग मन मनaily "गुपmammar frjमनाम। भीमग्निमामिलामा ... miraram Tirt मनुमनाम : मा: प्रशिनियाdarमय मैदिगो बाले मात्रा महर उपागा नपगुपत्या का शाम्पयन्नमा १८॥ गम उपागा मापरे समनुमाने पदनामन्यो पुनः। ममारस्य विनाशाय समुनस्ये त्यहं । फरिये सर संग्राम स्वया मल्लूकसत्तम!1000 महेश्वर उपाय। तमेपमुक्रवाफाकुम्वासांताक्षगनयनावावागन्यमितिरामान, मन्त्रिपो नेगमाश्चय भरत फैफीनारायवम्यानुगमने निश्चिताने मना रामस्य दक्षिणेपार्थे पमहस्ता रमा गता। तय धरणी देवी दक्षिणेतरगा र सपुत्रदाराः काकुत्स्यमत्वगच्छन्महामतिम् । पशवः पक्षिणश्चयस स्थावरका रामं निवर्तले नवेचन | भय प्रियोजनं गत्वा है লামানুষানি= ·। वियत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] • ब्रह्मणोविष्णुपाश्चंगमनम् * आकाशवागुवाच। भन्याम्तचामो गर्भ कंस प्राणान्हरिष्यति ॥८॥ रद्र उवावा नत्या हन्तुमारेभे कंसोऽपि भगिनीं तदा । तमप्रवीत्सुमरन्धं वसुदेयः सुवृद्धिमान घसुदेव उवाच। नन्नव्या महामाग ! भगिनी धर्मनम्त्वया । गर्भानयसमुत्पन्नावहि राजन्महायल ! रन्द्र उपाय। नयाद नहा फंसो घमुदेवं च देवकीम् । निरध्य म्यगृहे रम्ये सर्वभोगे न्यवेशयत् पतम्मिनन्तरे देवि भूमिभारपपीडिता । जगाम धरणी देवी सहसा ग्रह्मणोऽन्तिकम् ममन्य जगतामीशं ब्रह्माणं परमेष्टिनम् । प्राह गम्भीग्या याचा धरणी लोकधारिणी। धरण्युवाचा प्रजापते: न शनाऽम्मि गर्नु लोकानिमान्प्रभो।। गक्षमा पापग्माणः सम्धिता मयि मुक्त! ॥१४॥ जगत मदान्धान्विध्यमलो मदायटाः । धधनयर्तिन मय नगा पापविमोदिनाः कामपतरं धर्म लोकेऽम्मिन्न यहश्यते । धर्मर्णय धृता देय. सत्यशाचयुतंन । मम्मादधर्ममम्भूतं न लोक धतुमुन्महे ॥१६॥ उयाचा इम्युनरा धरणी देवी तयारन्तरधीयता ततः मुग्गणाः म प्रावरदपुरोगमाः ॥१७ धीगधेगनर कलमधिगम्य जगन्पतिम् । तुष्टुव मनुतिभिदियनराध महौजसः । समन. प्रादेशः मशांतामुनिमतमान १८ धीमगवानुवान। भाभी देवगपाम्म विधिमिसमिहाना न्द्र उपाय। नरपितामह माह पदे जनाईनर १२.

·. पामपुराणम् किमन्योतुकामाऽसि तदेवीमि वरानने ! ॥१॥ इतिश्रीपाने महापुराणेपञ्चपञ्चाशसाहस्यांसंहितायो उत्तर खण्डे उमामहे श्रीरामचरितकथनं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २४3 पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः श्रीकृष्णापतारकथाप्रसङ्ग सजरासन्धादिराक्षसानांसमुत्पातम्यम्तायाः अग्रसमीपंगमनं देव सहब्रह्मणोरिष्णुसमीपेप्रार्थनं भुवोभारापमाप विष्णुनाम्यामनं कारावामस्थामुदेवगृहेजन्मन्दारना नयनं कमात्याचारपद्धनं पूतनादिमारणं कृष्णन. नानादिन्यलीलाप्रदर्शनं कमवधा श्रीपार्यरयुगाग) पुनापग्नि सात दिस्यया किसी। भत्या पगामि पेश! लप्रमा पारेषगायापारिनन् । भोमिया देश: ram पाना गुपियामि mem Ram aftmanentar पनमन्वय गरेपनि मो:मsrifratarut mpt at the ATHA fruit Inter मेय म गेम Irraimirimary सपना | unfrintm HRIL Shres free ·याशिदधिकटिशननमोऽध्यायः ] * प्राणोविष्णुपागमनम् । आकाशवागुवाव। अम्यास्तयाऽमो गर्भः कंस प्राणान्हरिष्यति ॥ ८॥ रुद्र उवाच। हनुमाभे कंसोऽपि भगिनीं तदा । तमीमुमंग्यं यमुदेवः मुद्धिमत्र वसुदेव उवाच । न महामाग : भगिनी धर्मनम्त्यया । गनियममुन्नाादि गजन्मार, द उवाच हाटा कंसो यमुदेवं च देवकीम् । नियथ्य म्याई गम्य मर्यमांग व्य मन्तरे देवि! भूमिमारनपीडिता । जगाम घरती देवी महमा प्रमालिक जगनार्माशं ब्रह्माणं परमेष्टिनम् । ग्राह गम्भीगा यात्रा प्राणी लोकान्ति ·मा देवदेव ! जगनाथ! पृथिवी भारपीडिता | राक्षसा बहवो लोके समुत्पन्ना दुरासस जरासन्धश्च कंसश्च प्रलम्यो धेनुकादयः।दुरात्मानःप्रवाधते सर्वलोकान्सनातर * पाभपुराणम् * प्रमोवाच। भारावतरणं कतु पृथिव्यास्त्वमिहाऽर्हसि ॥ २२ ॥ रद्र उवाच। एवमुकोहपीकेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्राह गम्भीरया वाचा जगतीपतिरध्ययः ॥२॥ श्रीभगवानुवाच । अवतीर्याऽथ लोकेऽस्मिन्यदूनामान्वये सुराः! अपनीभारमध्यप्रमपाम्यामि महारा रद उवाच एवमुक्ताः सुरास्सर्वे नमस्कृत्य जनार्दनम् । स्वान्स्यालोकान्समासाद्य परेशं तेऽन्यचिन्तयन् ॥ ततो नारायणी मायां परमेशः समप्रवीत् ॥ २५॥ श्रीभगवानुवाच । हिरण्याक्षस्य पदपुशन्समानीयाऽवनीतले । पशुदेवस्य पल्यान्तु देवषर्या सभिधरण अनन्तांश:सामोऽत्र सम्प्रयिएस्तुमाविरम् । तस्याःसपल्या रोविण्योदस्य ततोऽयमेममांशस्नु देवक्यांसम्भाविष्यति । नन्दगोपस्य परम्यानुयशोदायासना तेशभूतामहानिदा यिध्यं गत्या महागलम् मतपमानादि देवरिप्रोग न्यादेत्यान्मदापीयांशुम्मासुरपुरोगमान ॥ २ ॥ उपाया সামা বিধোসা। বসাল গ ঈযধামালগণ ताजपान बमो जातमात्रामदायटः सानुगामी गो मानगोलि। पर्भमा गर्भनं गैदिपया मागाव | गणानent मात: Ariaisor माम्याग्नु गेहि प्रीष्टा गुभो।मेरिणी सभामा प्रभु गरेपानमा माया:Am at को भननितीfm.

·चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] : कंससमीपेकन्यानयनम् * ८७५ -सुरगणाः सर्वे हर्षनिर्मरमानसाः। तुष्टुपुर्देवकी तब पिमानम्या नभस्तले ॥३५॥ स्तु दशमे मासि कृष्णे नमसि पार्यति !! अष्टम्यामर्द्धरात्रच तम्या जातो जनार्दनः बिगदलश्याम पद्मपत्रायतेक्षणः । चतुर्भुजः सुन्दराहो दिव्याभरणभूषितः ॥३७॥ यत्सकौस्तुभोरम्को पनमालाविभूषितः । यमुदेवस्यजातोऽसौ घामुदेवः सनातनः दृष्टा जगनां नाथं कृष्णमानकदुन्दुभिः । उपाचप्राञ्जलिर्भूत्या नमम्पत्य जगन्मयम् पसुदेव उवाया तोऽस्मि मे जगता भनकल्पनरो प्रमो। त्वमेव सर्वदेवानामनादिः पुगोसमः। मनिल्यं महइभूनं योगिध्येयः सनातनः। मम पुश्त्यमापनो धरण्यां धरधर ! इयतद्भुत रूपमैभ्यरं पुरुषोत्तमः । दानयाः पापकर्माणो न सहन्ले महौजसः ४ा ग्द उपाय। व्यथिन. मनुनम्नेन पमनामः सनातनः । उपमहनवान्न गनुमंजसमन्वितम् ॥ ४॥ नुरोणेय भावेन विभुजेन प्यरोयत। ये चापका सर्ये दानपाम्न मंस्थिता. चापि मायया तम्या मोदिताम्नमसापृताः । पम्मिमन्तरे देवमादायानकदुन्दुभिः यो नगगनुर्ण मर्यदेवैरमिष्टुनः । पयोधरे परमाने नागगजी महापट ४६ ॥ लणामम्प्रेणार मन्यादेयं समन्यगा । सो गोपुरकपारीतु नत्पादम्पगंनानदा भिद्यमानी मुवियता ताप विमोदिताः। योतम्पिनी मुपूर्णा या यमुनाऽपि महामनः ॥४८॥ पेशानानुमान्नु जलं मामाप्युपापात् । उत्तीर्पयमुना मोशामलीग्नचिनम् रंम्मामानविदरी. पिरंग यनमात्र नन्दम्य पीसा माना गोगटे गुने। विमोहिमा मापप गुपमा मामाता सम्याम्नु राने रिनिक्षिप्यम पादयः नयां समुदाय प्रपों मधुगपुनः पय राम पानमुरारालि ररोदमाभापारमा देवीरानंगता | merयनि पापा नहरपाया. माग::परपामामुपम गुम मुनमा प्रसार समिनिहाण शिरपरिमार्गमा शिवम ·PLETER किमया शिपयामन्द जानोयम्यो हनियति । सर्वम्यनगनः मधाचाहनांचा त्युनया तेजसा देवी महमा पूग्यनमः। जगाम देवगन्धर्वःम्न्यमाना हिमान फंसम्तदोद्विसामना: समाहय म्यदानवान् । प्रलम्यवाणूमुखानुवाच मयपीडिया अस्माद्यासुरगणा उपेत्य क्षीरसागरम् । आचचक्षुहरे सर्व रक्षोविध्वंसनम्यति । ८०२ पामपुराणम्...। सम्पोरामाई म्याई सम्मान समाम्गिना। उगानामुनादेवी सदा ममपुडपम् ॥ ५ ॥ देष्याचा अम्मिलोके समुपनः मने माणान्हरिष्यति ॥ ५॥ मद्र उवाच। कंस उवावा तेषान्तु पचनश्रुत्वा धरण्यां धरणीधरः । मानुषेणैव मावेन समुत्पनो हि सोऽध्यर तय सर्वे यूयं चै राक्षसाः कामरूपिणः । समुद्रिक्तबलान्दालान्मारयध्यमशङ्किता । रुद्र उवाच। इत्यादिश्यततःकसो घसुदेयंचदेवकीम् । आश्वास्य मोगयित्वाऽय म्यवेश्मालविया घसुदेवस्ततो गत्या नन्दप्रजमनुत्तमम् । तेन सम्पूजितस्तत्र निरीक्ष्य तनयं मुश उचाय नन्दपत्नी तां यशोदा यदुनन्दनः ।। ६३॥ वसुदेव उपाय। सुभगे. मत्सुतमिमं रोहिणीजठरोदयम् । स्वपुत्र मिव रक्षस्य भिया कंसादिहागतम् । रुद्र उधावा ज्येत्याह तदा तन्वी नन्दपनी दयता । लब्ध्वय पुत्रयुगलमुत्पुपोषमुदान्घिता नेक्षिप्य तनयो गेहे नन्दगोपस्य यादयः । विभ्रम्धः प्रायोपूर्ण मथुरा कंसपालिताम् नो गर्गःशुभदिने पसुदेवेन नोदितः । नन्दगोपाजं गत्या सत्रायः पूजितो दिन। भिना जातकाकर्मक्त्या देषस्य गोकुले । माम चानाकरोहिप पुत्रयो सुयो पणो रोहिणेयो पलमत्रो महाबलः । रामइत्यादिनामानि पूर्वगम्यारोशिमा ·पञ्चचत्वारिंशाधिकद्विशननमोऽध्यायः ] -यमलार्जुनोद्धारः श्रीधरः धीकर धीमाकृष्णोऽनन्तो जगत्पति । धासुदेयो हीरेशात्याययग्जम्यान रामशणाविनिम्यानिमम्मिटोके गमिष्यतः । एवमुक्या द्विजथेष्ठसम्पूज्यपितृदेवताः सपूग्यमानो गोपालंगयया मधुर्ग पुनः । मन मेपिता रात्री पूतना पालया निना विपलि स्तनं प्रादाकृष्णायाऽमिननेजमे। कृष्णम्नु गक्षमी ज्ञात्वा परी गाईननं भृशम् ॥ ७॥ प्राणेः सह महातेजा राक्षम्या यदुपुङ्गवः । सा विलाङ्गी महसा विनिम्नायुराधना पपात घेपमाना सा ममार च महाम्वना । सम्याः शब्देन महता पूरितं च नभम्नलम् अस्ता सर्व सतो गोपादृष्ट्यातां पतितांभुपि । कृष्णंचमीडमानलं राक्षम्याम्न मदोगमि समुहिमाम्नतम्पूर्णमादाय मनरं तदा । शोभिवा मदा मम्मिन्गोपुषण मुनि ।। मामाजयामास सदा गोपादन सदाननम् । नन्दगोप समोरप मुनमादाय भामिनी भगवसामभिन्नम्य मापुत्रमार्जनम् । प्रत्यानिाममीभीमा पहिर्षिन्यम्यगोयज्ञान दाह गोपन्देध शामिनत्र गोपजे । कदाचिकटम्पायः शयानो भगवान्दरि प्रसार्य परतीमत्र गरोद मधुसूदन । नभ्य पाटदारण गर्ट परिवर्तितम् । विध्यम्नम्ममा मस्पिरीनं पपान पसलोगोप्य गोयनो गच्छक मदन विम्मयं परम जग्मुः रिमेनादिनिमामिनाः । यगायनदा पंथालं जपाद चिम्मिता आपनेय दिशान बालपोतो याममा । परमानो यगोदापासनानेन पारिती जानुभ्यामथाम्नाया निमार्णविरेजः । मायनमादाय गोविन्द पिपनिन्दितः नं जपान मानायम्म पग मामुपागम पोरं मानेगपति पिवचार गर गांर मधुगइनः नियनी अारा गोपीनां ग गोगं.. नरा पारिता नामामध्ये उन्नाले । निANTrah पितुंगांगादिषम् संगमा यो दाना माना। समागमा गाम पाjur८९ उन्नान गोविन्दः पारामाम मामी । ममापी निम्पिोम पावन मन रान RTISEMमुला महामारः। गोगानोमा पिम्म परमं गताः । सोश समुहमाशिमुम्पपराध रिमितं मागमा - ·(उ पापण. गम्माधिपापमानामा मात्रा जगपतिः । मममममोतीग्निः ॥ १३॥ सोनु किन म गिणी यमलानी । गोमाता म नन्दगोषयुगे महोपामि मा थानालामुपापणः। गृदा मनोरन्ये यमुनायाम्म ! निया मिरे सांगा गोमात्र तो रामपातु घईमानी महा परमपालगुनी पसागालामतुम्नदा | गोयन्समायर्ग हाणं यको नाम महा पापेण में हनुमुनोऽत्र यदुनमम् । तं दृष्ट्वा यामुयोऽपि लौटमुरम्य लीलर शायामाम पक्षान्त समातीच्या महासुः कतिपयाहस्सु गोवत्सान्यालय छायायां जम्युशम्य प्रसुती पलये मृदौ । एतस्मिन्नन्तरे देयो ब्रह्मादेवगन दाई फष्णं समागम्य सुष्मा स्टा यदूत्तमौ । यत्सागोपशिशून्ढत्या जगामत्रिदिवे प्रयुद्धी हो समालोप विनष्टान्छिशुपासकान् । गोवत्सा गोपयालाच कगताइति विस्मिता ॥ १०२॥ भात्या कृष्णस्तु तत्कर्म प्रजापतिस्तं तदा। तथप सहजे यालागोवत्सांश्च स्नान यथावणं यथारूपं तथैव मधुसूदनः । ससर्ज उत्सान्गीपालानविता जगताप दृष्टा सायाहसमये गावस्त्वेषाच मातरः । स्वान्स्वान्यासानुपागम् यथापूर्व प्रवर्तित एवं सम्यन्सरेकाले गते तत्र महात्मनः । प्रजापतिः पुनस्तस्मै ददीवत्सान्सवालका कृताञ्जलिपुटो भूत्या परिणीय प्रणम्य च । भयादुवा गोविन्दं ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वर ब्रह्मोवाचा नमो नमम्ने सर्यात्मस्तत्त्वज्ञानस्वरूपिणे। नित्यानन्दस्वरूपाय प्रयतात्मन्महारमने। अणुवृहत्स्थूलतररूपसर्वगताध्यय !! अनादिमध्यान्तरप स्यरूपात्मनमोऽस्तुत नित्यशानयलेश्वर्य वीर्यतेजोमयाय य । महाशक्ते! नमस्तुभ्यं पूर्णपाडण्यमूर्तये॥११॥ त्वं वेदपुरुषो ग्रान्महापुरुषएव च । शरीरपुरुषस्त्यं च छन्दःपुरुष एव च ॥ ११॥ चत्वारः पुरुषाम्त्यं च पुराणः पुरुषोसम विभूतयालय प्रहपृथियान्यनिला! तब याचा समुभूतीक्ष्मायही जगावर ! भातरिक्ष सपायुभीमाणे रविना ·पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * कृष्णकौमारवर्णनम् * पशुपा तवसंसृष्टीचौवादित्यस्तथाऽव्यय !! दिशधचन्द्रमास्था.धोत्रेणतयवाऽनघ पांसावश वरुणो मनसा ते महेश्वर ! उक्त महति मीमांसे एवं ब्रह्म प्रचक्षते ॥ लमेवामिमध्वर्युरेतमेव महावते । छन्दोमा एतमप्येतं दिव्येतं घायुरेवतत् ॥१६॥ माकाशपतमप्स्वेतमोषधीप्येतमेव च । तथावनस्पतिप्येतं चन्द्रमस्येतमेव च ॥११७॥ पक्षत्रेषु व सर्वेषु ग्रहेप्वेतं दिवाकरे । सर्वभूनेप्येतमेव ब्रह्मेत्याख्याति च श्रुतिः ॥ देव परमं ब्रह्म प्रज्ञातं परितोऽमृतम् । हिरण्मयोऽव्ययो यज्ञः शुचिः शुचिपदिन्यपि। वैदिकान्यभिधेयानि तत्रैवान्यस्य न कचित् । चक्षुर्मयं श्रोत्रमयं उन्दोमयमनोमयम् वाड्यं परमात्मानं परेशं शंसति श्रुतिः । इति सर्वोपनिषदामर्थम्त्वं कमलेक्षण ॥ स्तोतुं न शक्तोऽहं त्यां तु सर्ववेदान्तपारगम् । महापराधमेतत्ते वत्सापहरणं मया ॥ कृतं तत्क्षम्यतां नाथ! शरणागतवत्सलः ॥ १२२ ।। महेश्वर उचाया एवं स्तुत्वा हरि धेधाःप्रणम्पचपुनःपुनः । धन्सान्दत्वा पुनस्तम्मैप्रययौम्यसमालयम् हदि कृत्यासदा देवि यालरूपं हरि विधिः । उवास त्रिदशःसारपुष्टो महातपाः॥ कृष्णेनमायत्साथै पूर्वपत्साम्नयामकाः । अवापुरेकतां तत्र पश्यतां त्रिदिवौकसाम् कृष्णस्तु पासपालय प्रययौ नन्दगोकुलम् । नन' कतिपयाहम्मु गोपालयदुपुङ्गयः । हदं गत्वाऽध कालिन्याम्नयम्य सुमहाविषम् । सहस्रशीर्षवलिनंनागगजमयाऽच्युन' निप्पिय फणसाहस्रं पादेनकेन लीलया | माणसंशयमापनं चकार मधुसूदनः १२८ सकालियो लम्धसमम्तमेव शरणं ययौ । रक्ष भगवान्टष्णो नागं त्यक्तवियं तदा घेननेयमयादीतं म्वपदेनाइयपूर्वसु । हहाद्विवासयामास कालिन्या यदुपुदयः११३० त्यक्त्या स संहदंन] पुत्रदारसमन्वितः । नमस्याऽथ गोविन्दं प्रययो कालियस्तदा ॥११॥ पिवदग्धाम्नुपियंतीरम्याधशाखिनः । कृष्णेनाग्निताम्र्णफलिनापुप्पिणोऽभवन् अध कालेन कौमारमवाप्य मधुम्दनः । गोवृनं पालामास सर्वदेवमयः प्रभुः१३१ ·तत्र हत्या महाघोर सारूपं महासुरम् । अपहत्य महाकाय-मेसमन्दरगौरवम् पाद्मपुराणम् * . म्यममानययोभिन्तु गोपालस्तु यदत्तमः । वृन्दायने मनोरम्ये से राम्रो विद धेनुकम्य पनं प्राप्य तालहिन्तालगहरम् । धेनुफ पर्वताकारं वगरूपधरं सदा पादी गृहा समुत्क्षिप्य तालेन विजधान ह । तत्क्षणादेव तत्पालास्तदन्ते रेमिरे तदा ॥ १३७ ॥ निष्याम्य तदनात्तूर्ण भाण्डीर पटमागताः । तते रामयणाभ्यांचिकोडुन- गोपवेषेण तत्राऽगात्प्रलग्यो नाम राक्षसः । रामं स्वपृष्टमारोप्य ययौ सूर्ण नभ- मत्वा तं गक्षसं रामो मुष्टिना तस्य मूर्द्धनि । ताडयामास रोरेण पिहलाङ्गस्ततोऽपतत् ॥ १४० ॥ राक्षसेनैव रूपेण विनदन्भैरवं स्यनम् । भिन्नशीपंतनुम्ता ममार रधि मनः प्रदोपसमये गोयजेनन्दनन्दनः । उपास गोपन्याभिः पीडन्कोमोगर्वनि अरिएनामा दैत्येशो गत्वा सत्र पारुतिः । फष्ण हन्तं ममागत्य जगचमाम्य तं दृष्ट्वा विद्वताःसधै गोपालाभयपीडिताः । कृष्णोऽपि पातं गैद्रमाग गुमाथि सालक्षं समुत्पादय रङ्गमध्ये व्यपीइयत् । स तु मानशिरलो यमायापि या पपान भीमवेगेन निदस्यजीवितः हत्या महाकायमरिष्ट तुजाधिरार भाप गोपाल भोयास गोगों । ततः फतियार फेशानाम महा इयकायेन गोविन्द हन्त महगुपापयो । स गत्या गोयज रायगुग्यौपामा मेन शदेन मदना पूरित भयनत्रयम् । भीताः सय गुग्गणाः माना युगा तया मोहिमा सय गोपा गोप्य मिला। वसम्मानुत सय विनाश मालत.॥ गोपान गरल जागु कर्ण बहीनि गायन । नरमपमिया মাথায় পাসদ ছিনাথানন্য। গণ মিস শাখা विकिमी दिनमा महायनम् । महाvिalmurmerime निमोनियम ! पण माता भूमी ममा water ।

·- पञ्चवत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्याय:] * महारासवर्णनम् । केशिनं निहतंदृष्ट्वा दिविदेवगणाभूशम् । मुमुचुः पुष्पवर्षाणि साधुमाध्वितिवाऽपन् इत्यं शिशुत्वे चै दैत्यान्हरिहत्या थलोत्कटान । समुमोद सुग्नेनैव यलगमसमन्वितः ॥ १५ ॥ इन्दीवरदलश्यामः पद्मपत्रनिभेक्षण | पीताम्बरधर घवी यनमालाविभूषितः ।।१५७॥ कौस्तुभोझासितोरम्कश्चित्रमाल्यानुलेपन । विविवाभरणयुन कुण्डलाभ्यांविराजिनः आमुकतुलसीमालः फस्तृतिलकाश्चिनः । मुम्निग्धनीलकुटिलकयरीकृत केशवान ।। पनानाविधः पुहियायनंसकः । रतारविन्दसहशहस्तपादतलाधरः ॥ १० ॥ वरमध्यगशीनाशुकटलताननः । हारनूपुग्केयूरैः फटकाभ्यां विराजिता ॥१६॥ वृन्दायने महारम्ये फरपुष्पविराजित । म्यं निनादयन्येj HRISSभ्ने यदुनन्दनः । अवर्धाग्निकन्दर्यकोटिन्टायण्यमव्युतम् । सर्या गोपनियो हप्ता मन्मथाम्णपीडिताः पुग महर्षयः सर्वे दण्डकारण्यवासिनः।इशा रामं हरि तत्र मोक्तुमेच्छन् विप्रहम् ।। ने सय रीत्यमापनाः समुद्भूनाम्नु गोकुले हरि सम्प्राप्य कामेन ततो मुका भवार्णधान् ॥ १५॥ प्रोधेनेय यथा दैत्याः ममेन्यमधुमदनम् । निधनं प्राप्य सङ्ग्रामे हतामुनिमयाप्नुयुः मामझरोधी नृणां लोके निग्यम्य कारणम् । हरि समेत्यभायेन मुन्नागोप्यादिरः भामाशादा देगा ये मसन्ति अनार्दनम् ।नेमाप्पलियंकुण्ठं किम्पुनमनियांगतः সব যখনি এশা লেয়ায়।যখিনামাবিলা स्यकत्या पनीन्सुतान्यामपस्या नजो कुलं म्ययम् । जगत्पति समासामु दशपीडियः ।...॥ समेत्यगोप्यः सर्गनु भुनगडिपशवम् । बुभुधार देशमुधामृतमिवामगः माभिः सर्वाभिरामेशप्रायासासगोमनाऽपिनाविसमागमिनिर्भर इलावं मयामामुरापनि । वृन्दारनं मनागभी कालिदरपुस्तिका पायरयुशन । धर्ममंगलाय मायामयीय सः। पाराभिगमनं कार्य शुगंधमादनः ११m ·[ यमुश्त्यातु गिरिजा गदा श्रीनिपुरान्तकः कृष्णम्य शेष चरितमाम्यानुसार गोवर्द्धनं समुत्पाट्य महाशलं जनार्दनः। वेषां संरक्षणार्थाय धारयामास लीलया। •ागणम् . যাথমিহলিলাপিযুশানন ! সব সময় সময় ব্যয় ৪ খ্রিঃ ग्योपुग्मेदो नये राज्य पुनरध्य महारमनः । निसर्गारसम्म वादात्मेशन्धानगर সাথেলথাসয়ামাগানিসমী: সীমে লালিয়ামে। यमित्र उपाय। शरदकाले तु सम्प्राप्ते नन्दगोपपुरोगमाः । गोपामहोत्सवं कर्तुमारब्धान्प्रिदर्शित सदुन्सयं तु गोपिन्दो निधार्याऽयशतक्रतोः। गोवर्द्धनाद्विराजकारयामासरीद ततः मुद्धा सहस्राक्षो मन्दगोपस्य गोगने। चप च महावृष्टि सप्तपत्र निरन्तरम् ॥ १८॥ उवाचा नस्यच्छायां गिरः प्राप्य गोपागोव्यश्च सुनते !! असंच सुखेनेव हर्यान्तरण नतः शक्रः सहस्राक्षो भीतःसम्भ्रान्तचेतसा धारयामास सद्धर्षययौ नन्दस्य सः ऋष्णोऽपि तं महाशलं यथापूर्व न्यवेशयत् । गोपवृद्धाच ते सर्वे नन्दगोपपुरोग परिपूज्य व गोविन्दं पर विस्मयमाययुः । ततः शतक्रतुद समेत्य मधुसूदन सुश्व प्राञ्जलिभूत्वा हर्षगद्दया गिरा ॥ १६ ॥ इन्द्र उपाय। नमस्ते पुण्डरांकासासर्यधाऽमितविक्रम | त्रिगुणातीतसर्येश विश्वस्यात्मनमोऽस् स्वं यज्ञस्त्यं चपटकारस्त्यमोहारा तुई यिः। स्वमेव सर्वदेवानां पिता माता च केशाय! १८८॥ अहिरण्यगर्भय भूलस्य समपन्त । त्यमेवैका पतिरसि पुपर हिरमय पृथिवी दामिमां देवा त्यमेव धृतवानपि । परमद फलदी या म्यादेयं अगर उगलागले आम अप मृत्युध छापा सप सनातन ·। शरत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * इन्द्रनाम्नुनिः * तस्मै देवाय भवते विधेमहविषा धयम् । हेमवन्तइमे यस्य समुद्भूता हिरण्मया!" समुदा रसना यस्य पाहस्तस्येव केशव !! इमा दिशः प्रतिदिशो घायुर्यस्य तथाव्यय तस्मै देवाय भवते विधेमहविगययम् । येन त्वया समारूढा पृथिवी घर्द्धिता पुनः ॥ स्वलोकः स्तम्भितो येन त्वया ब्रह्मन्महेश्वर!। त्वमन्तरिक्षे रजसोऽवसानः सर्वगोऽव्ययः ॥ १५॥ सम्मै देवाय भवते विधेम हविषा पयम् । यं क्रन्दसो राजमाने ततभासे गुणान्विते॥ अभ्यतां च मनसा अवश्य धीच सर्वदा । यत्राऽस्ति सर उदितो विभाति परमे पदे तस्मै देवाय भवते विधेम हविषा धयम् । यदापो वृहती विश्वमा जनार्दनः । गर्भन्दधानाः सर्गेऽत्र जनयन्तीरोधात् । समवर्तत देवानामसुरेकोऽव्ययो विभुः ॥ तस्मै देवाय भवते विधेम हविषा घयम् । य आपो महिनादशं पर्यपश्यत्प्रजापतिम् ।। यशं दधानास्तत्राऽदी जनयन्तीहविः पुमान् । योदेवेप्येकरवासीदधिदेवः परात्पर ।। २०१ तस्मै देवाय भवते विधेम हविषावयम् । मानो हिंसीजनिताय पृथिव्याअव्यय-पुमान यो धा दिव सत्यधर्मा जजानाव्ययईश्वरः । यचन्द्रो वृहलीरपोजजाम सकलं जगत् ।। नम्म देवाय भवने विधेम हविषा धयम् । एतानि विश्वजानानि बभूव परिताप्रम! त्यदुत्पन्न प्रजाध्यक्षभविष्यभूतमच्युतः। यज्ञामस्न्यां च यत्कामास्तन्नो अस्तु समासतः ॥ २०५॥ रयीणां पतयः स्यामतयकारण्याक्षणात् । हिरण्याच्या सपुरोहिरण्यग्मधुकेशवान् आपणवात्सर्व हिरण्य सविता तु हिरण्यभाक् । असी सर्वगतो ब्रह्मा यम्त्वादित्ये व्यवस्थितः ॥ २०७॥ व्यधाकप्यासम्पुण्डरीकमक्षिणीतम्नान्यतः । तदेवम्यसवितुर्वरेण्यंभाउत्तमम् ।। सदा धीमहि ते रूधिोयोन प्रभातिहि । २०८॥ नमस्ते पुण्डरीकाक्ष धीश सर्वेश केशव! | वेदालच यश यज्ञम्प नमोऽस्नुने । नमस्ते यासुदेवाय गोपवेपाय ते नमः। तसर्वश्वसनादेव अपग, मग तम् । ।

·८२ । समागम महेन्द्र निधनं सर्वरक्षसाम् । थुत्या देवपिणा स्यातमीवwrifre * पामपुराणम् * .... उत्त- मां तु निक्षिप्य देवक्या: शयने बहिरागमत् ॥ २४ ॥ गरोद ततः क्षिप्रं देवकी शयनेस्थिता । तकृत्या सहसा कंसः कन्यामागाय- भ्रामयित्वा शिलापृष्ट चिक्षेपोत्पत्य वीर्यवान् ।.. समुत्थाय च सा कन्या सायुधाऽप्टभुज्ञान्विता ॥ गगनस्या रुपा संग्राह गम्भीरया गिरा, २० । कन्योवाच । योऽनन्तः सर्वदेवानामीश्वरः पुरुषोत्तमः । ज्ञातस्तव पधार्थाय गोपजे दानया अकर उवाच। इत्युनगा सा महामाया हिमपलं समाययो । तदाप्रभृति दुष्पात्मा भयानुदिशामा दानवान्प्रेषयामास निधनाय महात्मनः । यालेनैव हताः सर्वे तीन्दयाऽनेन धीमा भत्यदुनानि फर्माणि शतवापरमेश्वरः । गोपर्धनादिधरणं गागराजरिवागार इनो नीन्या महायाह रामकृष्णो दुगसदी । मदोत्कटमहानागैर मुस कृष्णम्याऽनयगार्थाय प्रेरयामास मामिह । वसुदेयम्य दुपारमा निगह का पनामपं समाध्या चरित सुगरमनः । उपभोक्तु धनुर्याग सूर्य गये मोर यायादिगृहीयाय योनंगामाई महिमा गोmarike পুনে নিশো ফনী মবিগলির বস্ত:। যঘিয় মর্থ নাগথ গণ” भ्यर उपाधी সুদান সাক্ষার্মাস্যরিমা। সন্ধা শাখাতৰ পৰ नन्दगोमुगः स गोवामा भानुE I जगुम्ने एमालगागर शो Amar इतिहासमालोचनः ममीका TOMATLafaatire नागार प्रशायामिनाया TREATE Intण गपति: मामा नयाMUTH Arrinks ·। पशवत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] - रामकृष्णयोर्मथुरागमनम् * एवमुन्तास्तु हरिणा गोपा बन्दपुरोगमाः ॥ २६७ ॥ मुहुर्मुदु परिष्वज्य मून्याघ्राणं प्रचक्रिरे । अप्रमेयानि फर्माणि विचार्य सुमहात्मनः। अरवचनाच्चैव गोपाःसर्वे गतव्यथाः । दुग्धदध्याज्ययुक्तानि शुनीनि विविधानि च पकामानि सुधानि स्वादूनि मधुराणि च । अकराय ददी सौम्यं यशोदा भोजनंबहु सहितो रामकृष्णाभ्यां नन्दाद्योपसत्तमः । मुहृद्विलवृद्धश्च भवने समटकते ।। दत्त यशोदया सौम्यं भोजनं कलुपापहम् । बुभुजे यादयश्रेष्ठो ह्यनं रोगापहं शुभम् ।। भोजयित्वा यथान्यायं दत्वाऽऽचमनमम्भसा । सकपूरं सताम्बूलं ददौ तस्मै दृढव्रता अस्तं याते दिनकरे सन्ध्यामन्याम्य यादयः। सहितो रामकृष्णाभ्यां भुत्या क्षीराममुत्तमम् ॥ २७४ ।। ताभ्यामेव तदाऽफर शयनं समुपाविशत् । तम्मिन्तु भवने |प्ठे रम्ये दीपविराजिते लक्ष्णेविचित्रपर्यवे नानाधुप्पविराजिते । तस्मिठते हरिकृष्णः शेपे नारायपोयथा तं दृष्ट्वा सहसाऽङ्कगे हाचपुलकाङ्कितः । विहाय तामसी निद्रां सुश्रेयः समुदीक्ष्य पै पादसम्बाहनं विष्णोश्चके भागवतोत्तमः। पतायता मे साफल्यं जीवितंचसुजीवितम् ॥ २७८।। इदं त्रैलोक्यमेश्वर्य मिदं वै सुखमुत्तमम् । इदं राज्यमिदं धर्यमिदं मोक्षमुग्वं परम् ।। न शक्यं मनसा स्मतं शिवब्रह्मादिदेवतैः । सनकायेमुनीन्द्रन्तु यसिधाधर्महर्षिभिः ।। क्रोशस्यपददन्द्धं शरदम्युरहोऊन्चलम् । संस्पृष्टमिन्दिरालणकराभ्या.सुसुखपरम् दिएश लब्धं मया विष्णोः श्रीपादाजयुगं शुभम् । इत्येवं पदतस्तस्य हरिपादाम्जसहिनः ॥ २८२ ॥ पतीता साक्षणाद्रात्रिस्तद्ब्रह्मानन्दगौरवात् । हतप्रभाते विमले दिवि देवगणोत्तमैः स्तूियमानो युबुधे तम्माच शयनाद्धति । उपस्पृश्य यथान्यायं सह रामेण धीमता। पात पादयोर्मानुः प्रयाणं वाभ्यरोचयत् । समुत्थाप्य यशोदा तु दुःखहर्षसमन्विता गश्रुपूर्णमुखी पुषी प्रेरणा समरिषस्वजे । आशिरं प्रददौ देवी तनयाभ्यां दृढमता ॥ घेससर्ज महावीरो समालिट्रय मुहमहुः । अक्रूरोऽपि यशोदाय प्रणम्य प्राह साझलि.

·• पा . प्रयाम्यामि महाभागे प्रसाद गुरमेनपणो महायाः संसहन्या महा- सर्यन्यजगतो गजा भविष्यतिन मंशयः तम्माग्योकं परित्यज्य मुखीभव वा रत्युनत्या भयाऽगे यिमुधो यनुसत्तमः । सहितो रामापायामासांह रयां प्रययौ मथुर्ग शीर्घ म्यमानोऽप्सरोगणः । नन्दगोपमुखाः स गोपवृद्धान्तमा पुनर्ग्रहीत्या ध्याउयं फलानि विविधानि च तं प्रयान्तं परिवागोकुलातोपगानि अनुजग्मुविनिष्मान्तं रथम्यं मधुसूदनम् निवर्तयामास हरिस्ताः सर्वागोप) मा यात्रा पर उपाय। शोफसलमदया विलेपुः कमलेक्षणम् । हा कृष्णकृष्णकृष्णेति गोविन्द अश्रुपूर्णक्षणादीना दन्त्यम्नप्रसंस्थिताः । अयाऽऋरोरथंदिव्यं चोदयामास सहितो रामकृष्णाभ्यां मधुगंमतियादवः । उत्तीर्य यमुनाशीनं कृलेम्याप्य र अवम्हा रथात्तम्मामातुं तत्रोपचक्रमे । तयाचाऽऽवश्यकं कनिमयाse मणं सम्याजाभागवतोत्तमः । ददर्श तो जले नत्र रामकरणों शुरू शरत्कोटीन्दुसङ्काशं नीलाम्बरधरंप्रभुम् । दिव्यचनन्दनदिग्धाङ्गमौक्तिकाभरण रनारविन्दनयनं पुण्डरीकावतंसकम् । रामं ददर्श कृष्णंच नीलनीरदसन्निभम दिव्यपीताम्बरधरं पुण्डरीकायतेक्षणम् । हरिचन्दनलिमाई नानारत्नपि दृष्ट्वा तत्र यदुश्रेष्ठो विस्मयं परमं गतः । उत्थाय स्यन्दने तत्र तो ददर्श महा पुनरप्यत्र निर्मज्य जपन्मन्त्रद्वयं हरिम् । सुधाब्धाशेपपर्य हे रमया सहित ह सनकायः स्तूयमानं सर्वदरपासितम् । तस्मिञ्जले देवं विस्मयं परमं तुष्टायाऽथ यदुश्रेष्ठो हरि सर्वगमीवरम ॥ ३०४॥ अफर उवाच। कालात्मने नमानुभ्यमनादिनिधनाय च । अध्यक्ताय नमम्नुभ्यमयिमाराय लेना भनमः नमानुभ्यं भूतम्याताय ते नमः ममम्ने मर्यभूताना नियमाम THE ARRIER या गणम नमान नियमन ·स्वत्वारिंशदधिकहिशनतमोऽध्यायः] * अपूरकृतम्सवर्णनम् + कालादिनिर्भेदरहिताय परात्मने । अनन्ताय नमस्तुभ्यमच्युताय नमोनमः ।। विन्दाय नमम्नुभ्यं प्रयानाथाय शादिणे । नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः पणचे पुररुपाय शाश्वताय नमोनमः । पद्मनेत्राय नित्याय शङ्खचक्रधराय च ॥३१० प्रन्कोटिरविनयभूषणाचितवसे । हरये सर्वलोकानामीश्वराय नमोनमः ॥३५॥ विध सर्वजगतां बीजाय परमात्मने । सङ्कर्षणाय कृष्णाय प्रद्युम्नाय नमोनमः ॥ निम्डाय धात्रे च विधाये विश्वयोनये । सहस्रमूर्तये नुभ्य बहुमीधियाहये ।। हननाम्ने निन्याय पुरषाय नमोनमः । नमम्ने नागपर्यवशायिने सौम्यरूपिणे॥ शवाय नमम्नुभ्यं पीतवस्त्रधराय च । लक्ष्मीधनाचाश्लेषविमर्दोग्यलयक्षसे । धीधराय नमस्तुभ्यं श्रीशायाऽनन्तरूपिणे ॥ १॥ वर उवाव। पानकाले पठेवस्तु देव ध्यायन्मनातनम् । म नयन भतया महद्विमुच्यने छः वतीयफल प्राप्य विष्णुमायुज्यमाप्नुयाम् । एवमलटे देवं स्तुत्यामागवतोसमः पचयामास मजले. मुमध सुगन्धिभिः । एतध्यानदाउपे निर्गन्ययमुनाजलात् रमेन्य गमहणी नु प्रपनामशुभान्वितः । न हा माह गोविन्दोयिनीतविम्मिनहरि श्री उचाव। रिमाधयं अले. मस्मिन्दवानसि यादय:॥३०॥ यर उया। भगम्नु पयलं माह कृष्णं सुतेजसम् ॥ १२॥ भएर उवाच। गय सर्यगतम्ये महिसो जगतः ममो । किमाना जगन्मयं त्वमेव हि ग्यमापन्य नभो पहिम्म्यं भूमिरनिदान चतुर्विधमिरं मा जानथापरजङ्गमम् स्पनो मान्यनामुपजीवादमृतं यथा । स्वं पाम्न्यं यादगारमन्यमोंगपरिम्नया पमेयसीमानामावा शानोश्ययः नामकारला कारनाकारणापरः शपाय देश ! गरीरप्रहर्ष त । मम्पयरावादिमियमुरागठ।

·Eree तर म्यगृहमासि पाझपुराणम् .....' ततस्तूर्ण समासाद्य मथुरां देवनिमिताम् । राममणों पुरद्वारि निवेश्याऽन्नपुर- अथ सायाह्नसमये रामकृष्णी महाबली । परस्परं करी गृह्य मथुरायो समान गच्छन्ती च महाीयों राजमार्गे यदूत्तमी । दशतुर्महात्मानी रजक यारा दिव्यववृतं राजगहमायान्तमच्युतः । ययावे तानि वस्त्राणि सदगमेणवीस न दत्तवांस्तदा तम्मै रुपा ये घनरक्षका यहनि कटुवापानि प्राह तापनि पासि सर्वमिमं लोकं त्यमेव त्वन्मयं विमो ! ॥ ३२६ ।। ईश्वर उचाव। इतिसंस्तुत्य गोविन्दं प्रणम्य जगतां पतिम् । आरोह रयं दिव्यं तान्यो सहए तयोरागमनं तस्य निवेद्य नृपतेस्तदा | रामा सम्पूजितस्तेन ताडयामास तं कृष्णम्तलेनैव महाबलः । तत्रय निहतो मार्गे पमन्य रुधिरंग तानि वस्त्राणि रम्याणि गोपालैः सह यान्धयः। धारयामासारी यथाहं गमफेशवी ॥ ३३५॥ मालाफारगृहं प्राप्य नेन इष्टौ नमस्तो । सुगन्धिमिदिव्यपुष्प गुग्यमानी गुरु ददतुम्नी घरं नम्मे याञ्छिनं यदुपयो । समागतो पुनर्षीध्यामायान्तीय गुभा कुजा त्रिय महाभागा तयन्दन गाजनाम् । पमा पनिगा शागमा গ্রনেলা না লাগা বা সানুগ। ওরা পুন দিগলিয়ে साकारता कायापनि मागतो। निरीक्ष्यमाणी योगिति कुमारी शुभाननी ॥ ३०॥ विविगतमंदारमानो याशाला सहानुगः । नागमपित किrjar मलपंप दीया मानः | frera Tart अम्मा माय माता गुलामपान पिपुगfiraram ME याचा ममी समालो साताको ना मmaratort योगी RAI - forfie ·*. पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] रामहप्णयोःकंपसभ्यःसहयुद्धम् ॥ ८८७ वर उवाच। इत्यादिश्य ततो राजा सानुजा सचिये सह 1 प्रारोह भयाण दिव्यप्रासादमनि द्वारेषु मर्यमार्गेषु गजान्मत्तानयोजयत् । मल्लान्मदोत्कटानागाम्यापयामास पर्वतः ।। मात्या कणोऽपि तत्सर्व सह रामेण धीमता। उयास रजनी नत्र यागेहे सहानुगः ॥२५॥ ततो रजन्यो व्युष्टायां प्रमाने विमरेसति । शग्नास्थिती यारी रामविनोदको स्वलदस्ती च ती भुवन्या संग्रामाभिमुगोनमुकौ । विनिर्गती गृहात्तम्मारिसहाविव गुहांमुवान 1300m गजद्वारि स्थितं मागं हिमादिशिपरोपमम् । नाना कुपलयापी माय जयवई नम् देवकुलादानं महाकाय मदोत्कटम् । हवा न च महाना पाग्य पर फरणय फर गृय सम्यगुप्लुन्य लीलया । भ्रामयित्याध्य निभा पाण्यो धराधर तनु चूर्णितसर्गही निनदन्भग्यं म्यनम् । पपात महमा भमौ ममार न मागतः ।। हत्या दन्नी ममुगार गृहीत्या गमशगे। मगयोधन पत्र गरे रिविशनुग्नता सम्पादाना इष्टा गोविन्दम्र परामम् । मीनाः मरिना सगन्तपुरमाययुः अपार्टी मुहही पाया मनस्यु सहायशः ।हामन्धरपादाम्नु हा कृष्णानुनीया শাযিশা থই বাসনা ঘাঁৱাৰ। मी भनी पातिती ता सेनानी एवस्पित सम्पा निहतामणिवाशिरोऽभरा IPा प्रमिरर भग्नं कंमम्मदापनी मामती महानागारही पानी जोर मुनिशाने महात्मानीमा गाणामुहिम सोनिया गोपिगम गुमायामपमापिर मामा कता स उपाय। भम्मिनपरेमजदिगोपालवानी।ग्निामनामामाम्यान HTथामा ममिवमरेको महान्यायामहार राम पने गाने मानेरग्विा ·उत्तरमा स्त्रीमिग्न्त पुरयामिर्दय की सत्र मंस्थिता । मुम्बं पुम्य ददरी माश्रुपूर्णक्षणा मा नाभिगम्यामिता देवी भयनानग्मायिशत् । ततो देवगणास विमानम्या नमन चाणूरेण तु गोविन्दो मुष्टियन इलायुधः । युयुधाते महान्मानी नीलश्वेतादिसचिनी मुटिकेन तथा रामचिरकालमयुध्यत । मुष्टिमिस्ताडयामास तस्य पक्षसि वीर्यमा .पामपुराणम् कसम्म दृष्टिविषयमम्याग्निरिणाऽन्युनः । मीणांगमालामदन पित्रो शिविर निशाना हरिणि गोपालाना मगाया यरूपेण दहशुम्नत्र मर्यगर्न हम्ति यमुदेयम्नयाक गे नन्दगोगो महामनिः । अन्य प्रासादमारा दहशु कदनं महत। नुष्टुयुजयशवेन पुण्फाक्षमच्युतम् । जहि कंसमिनिप्रादुरञ्च या मरगणा । एनम्मिन्नन्सरे सत्र घोपनिनादिने । भामेनुमहामलो यसिहौ महाबली ॥ ३३% मलयुद्धविधानेन मुधिमिः पादताइनः। यभूव कदनं प्रो. देवानां च मयाधाम् । चाणूरेण चिरं कालं क्रीडित्याऽय जनार्दनः। निप्पिय गा मल्लस्य पातयामास लीलया । ३७३ ।। स पपात महीपृष्ठे सम्बमरुधिरं यहु । ममार च महामहो देवदानदुःखद' ॥ ३४ ॥ भिन्नास्थिस्नायुयन्धोऽसौ पपात धरणी तले । ततस्तुदुद्रुवुः सर्वे मल्ला दृष्ट्वा परागमन कंसो महदयं तीनमाविशद्वेदनातुरः। एतस्मिन्नन्तरे वीरो रामाणी दुरासदौ । पारा तु महात्मानौ चैत्यप्रासादमूर्जितम् । ताइयित्या तलेनेय कसं मूनि जनार्दन अपातयद्धरापृष्ठे प्रासादशिखराद्धरिः । स तु निर्मिनसाही धरण्या त्यक विना कृष्णेन निहते कसे रामोऽपि सुमहाबलः । तस्याऽनुजं सुनामानं मुष्टिनय जधान हा घरण्यां पातयामास सानुज धरणीधरः । हत्या कसं दुगरमानं सानुज रामशयों पित्रोः समीपमागम्य भनया चैव प्रणेमनुः । देवकीयसुदेयध परिष्यम्य मुहमः। म्नेहन मूयंपाघाणं चक्रतुः पुत्रलालसी । तयोरपरि देवषयाः स्तनौ क्षीर पत्नु । सन भावास्य पितरौ रामरणो यहिर्गती । एतस्मिन्नन्तरे देषि! देवगनुभयो दिवित धेनेपुष्पंपाणि यवृत्रिदशेभ्यः । स्तुत्या मरुदिनमाय जनार्दनम् । हरमनुप्राप्य लोकानस्यात्स्यायपेदिरे । मन्दगोपं ममम्पत्य गोपा पेश ·NI पदनत्यापिदिधिर द्विशततमोऽध्यायः] : रामहणयोर्विधाम्यासः । गमेण मह धर्मान्मा मुश सम्परिणम्यजे । गरमधनं नम्मै ददौ मीन्या जनार्दन ॥ मरम्नागोपांच यम्गमाणादिभिः । याभिर्धनधान्य पूजयामाम फारः ॥ ८ ॥ पेशाम्दन कुम्पेन नन्दगोपपुरांगमाः । प्रययुर्गोयजं दियं शोकममन्यिताः । पातामहं ममामय गमहापौदुगमदौ । पन्धाय मोक्षयित्वाऽय समाभ्याम्यमुरमंडः चम्याभिकं नु मदाय मधुम्दन । भाग्यजिस कंमायोपदहिषम भारप्रमुग्गामाय मंस्थाप्य पदपायान । राजानमुप्रमेनं नु सत्यापर्मण मेदिनीम् । पान्लयामाम धांग्मा यमुदेयमुना हरि: ॥ ४॥२॥ निधीपा महापुगणे पक्षमा मंदिनायो उतरे ग उमामाघर. धाहपनि मधो माम पशुगम्याग्रािधिमागितमोऽध्यायः २. पटचत्वाग्दिाधिकाशिनतमोऽध्यायः धीरप्पग्निगमागयोग्रनयनंमादीनि पारिपाप्पप्नं जगमन- पदनामजीवनदान कालपाननपर टीनारतः कृष्णायगुरापान: फालपाटानान्दम्पजागरणगावपानमगादम्पमोधन मोथा सापा mai Ramriधिमा Rs. भागान मालि. EHIMITRA मा सामान wirmirclear Trainireme Frirat rajIMITIERgirनुनी ·PER मनानन भारत निहतं श्रुत्या कमरामदम् । घरम्नम्य नृपनेरासन्यो महा। गमणी महायोनियिर्गग्यपुगेनमान | गजयाजिममाीणं नवलाँधमपन्य दृष्टाहरण कृष्णोऽपि परिणीय महारयम् । आरुरोहाऽप्रजेनैव स्तूयमानो मरुद्ध चल्देयोऽपि मुशलं लाहलं गृध धार्यवान् । सत्मन्यं हन्तुमारेभे मईश्वरवापर दारकश्च रयं शीघंनोदयामास तद्रणेतृणगुल्मलताकान्तकाननेऽग्निमिवानिल चव हरिस्त नानि चिच्छेद लीलया। यहनि तणकाष्ठानि महावहिरियादि। ततः शाह समादाय सायकैरक्षयः शितः। चिच्छेद तानि सैन्यानिमयाज्ञायतविश्वन केचिच्चवासिनाछिनाम्तयाऽन्ये शरताडिताःलाङ्गलाग्रहतग्रीचा मुशलाहतमस्ता पारगम् अनीहिणामहम्म्नु मेनानीफर्महायन्दैः । मलहन समागत्य गरोध मयुगपुरे सम्मार यादेयम्त पूर्ण समासनम् । म्यम्मरणमात्रेण धारको विष्णुमार्ग सुग्रीयपुष्प नाम समानीय महारथम् । याजिभिदिव्यपुष्पायरहामान दिव्यायुधम्पेनं नं शचक्रगदादिभिः । येननेयपनार्कन शोभिनं देवदुर्जयम् ।। भयनी प्राप्य गोविन्दं प्रणम्य हरिसारभिः । प्रददी स्पन्दनं शुभं सायुप्राध्यसमन्दि चतुर्भुजवपुर्भूत्या शब्दचक्रगदासिभृन् । किरीटी कुण्डली मावी संग्रामाभिमुखं य ततोगदाभिःपरिघःशक्तिभिमुंदरम्तथा । तद्रयंडादयामासुर्जरासन्धस्य सैनिकाः ।। रक्रच्छिन्नाम्यामला: केचित्तत्र महायलाः । गदयाचूर्णिताः केचित्केचिदन्यमहार क्षणेन तद्यलं सर्व निहत्य मधुसूदनः । शङ्संदध्मों यदुश्रेष्ठो लयाशनिनिभम्यनम् । शङ्खरापचिनिभिन्नहृदयास्ते महाबलाः । योधाः साश्या सनागाश्च पतितास्त्यक्तजीविताः॥२३॥ शक्षौहिणीसहयं तु साश्यं सरथकुञ्जरम् । कृष्णेनन निहतं निःशेष तदभूधारम् । निहतं वासुदेधेन प्रहराईन शाङ्गिणा । ततो देव गणाः स हर्षनिर्मरचेतसः ॥२५॥ वपुः पुष्पवर्षाणि साधुमाध्यिति माऽनुयन् । सर्वमप्ययनीमार पिमुख्य धरurer संस्तुयमाननिदशैर्यमी संप्राममुद्धनि । निहतं स्ययला जरासन्धोऽतिपीयान् । मोदधमन्यापयो पूर्ण यलदेवेन दुर्मतिः । तयोममोर मंप्रामप्यनियतिनो ॥८॥ , ·- पट्चत्वारिंशदधिकहिशततमोऽध्यायः] * रामकृष्णयोःकालयवनेनयुद्धम् * लाङ्गलमादाय रथ तस्य ससारथिम् । विनिपात्य रणे शरो गृहीत्वा तं महायलम् ॥ २६ ॥ उद्यम्य मुशलं तृणं तं हन्तुमुपवक्रमे । प्राणमंशयमापनं जरासन्ध नृपोत्तमम् ॥३०॥ कृतं रामेण बलिना सिंहनेय महागजम् । दृष्ट्वा कृष्णोऽग्रज प्राह न हन्तव्यइतिप्रभुः॥ मोचयामासधर्मात्मा जरासन्धमहामति । विमुच्याणचायेन शसंकर्षणोऽव्ययः सानुजो रथमाम्हा मथुरा प्रयियेश ह । यिनिर्जितो महावीरो रामेण मगधाधिप । पग बीडामुणगम्य पुरं च न विधेश ह । स कालयवनं प्राप्य महाचर्याय यलान्वितम् पुत्रयोर्वसुदेवम्य समाचट पराक्रमम् । दानानां वधं चैर कसम्य निधनन्नधा ॥३.. अक्षौहिणीनां च पध तथा म्यस्य पराजयम । म निवेदयामास कृष्गम्य चरितं मह ॥ ३६॥ तच्छ्रुत्वा यवनः फलो महाबलाराम । टेन्छकोटिसहस्रन्तु सतो मदसंयुनः॥ মখাঘিল শাখা মা। সন্য ঘহিসণ প্রাম মধুম ধুম । पलेराच्छाय पृथिवी नानाजनपदान्चिताम् । संनिभ्य महान्य रुगध मथुरा पुर्गम् हप्पोऽपि चिन्तयित्वाश पाराणा दुगलं तदा। ययाचे सागरं भूमि नियासायं जलभ्य च ॥४॥ शियोजनविस्तीण ददी कृष्णम्य सागरः। भगवत्पयसा मध्येम द्वारपतीपुर्गम पपासादमयुकां हेमराकारतोरणाम् । नानामणिमपिइनिभिगवताम् । उपानंध या रम्नागरं भियंताम् । आजत्पुण्डमाशीयथेन्द्रम्या:मगयीम् गुपुमान्मथुरायो नु पौरांनत्र जनार्दन । उदत्य महमा गती दापयत्यां न्ययमयत प्रशाम्त जनाःमय पुत्रदारमन्धितामहम्मतरे विटा रिम्मयं परमं ययु.॥ बहुभिर्धनधान्येश दिययपविभूषणः। परिपूनिगाईगहमुख्यः समान: rate तस्मिनाश: सन्तम्भुर्दिवि देवगणाय। यघनेन तदा योरंगमरप्सी महापली. पिनियनुपर्मगौ मयुराग पहिस्सदा । रामो मामादाय मुरुतं च महारथः।

·उनाबाई जपान पमो ग्रदो गयनानो मायलम्रुष्णस्तु शाहमासस्य वाणामिशियोन निदाह पलं मयं जन्माना देयकीसुतः । निहतं म्यगले वहा सकालयवनो वी। घेगारष्णो गिरिगुहां प्रविषेश महामतिः । सत्र सुनोगजाऽमी मुचुकुन्दोमहामुनि फ्राणं हन्तुं ममारभ्यो गुहां तां प्रयियेश हादृष्ट्वा शयानं राजानंमत्वाकृष्णजनार्दनम् • पागणा युयुधे यामुद्देयेन गठमा ययनेया। ष्णोऽपि कदनं तेन गत्या विग्मनामय । यिमुग्यामादयत्नम्मा महामान्यमलेक्षणः । सोऽनुगातोऽतिगेननिष्प्रतिष्ठति नमा अदृश्यम्नम्य नृपनेः मंस्थितो भगवान्हरिः। ययनोऽपि महावीरो गदामुयम्य पाणिना ॥ १४ ॥ पादेन ताडयामास मुचुकुन्द महामुनिम् । ततः प्रयुद्धो भगवान्मुचुकुन्दो महामुनिः । शोधात्संरक्तनयनो हुदारं कृतवानसी । तम्य हद्वारशन्देन तथा क्रोधनिरीक्षणात् । निर्दग्धो भस्मतां माप यवनस्त्यक्तजीवितः । ततस्तु कृष्णो ददशे राजः पुरतः प्रभु लोत्पलदलश्यामः पुण्डरीकनिभेक्षणः । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतयासा जनार्दनः । वा तं सहसोत्याय राजर्षिरमितोजसम् । अहोभाग्यमहोभाग्यमित्युवाच महामुनि पुलकाङ्कितसर्याङ्गः सानन्दाभुजलाकुलः । स्तुवन्च जयशब्देन प्रणनाम मुहुर्मुहुः ॥ ६ ॥ मुचुकुन्द उवाच। न्योऽस्मि शतरत्योऽस्मि दर्शनात्परमेश्वर अद्यमेसफले जन्म जीवितंसफलं मन सस्ते वासुदेवाय जगनाथाय शाङ्गिणे । दामोदराय देवाय तेजसा निधये नमः। मोक्षजाय हरये नृसिंहयपुषे नमः । राधयाय नमस्तुभ्यं पुण्डरीकेक्षणाय च ॥४॥ व्युताय विकाराय तथानन्तायतेनमः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यं विष्णयेजिष्णवे नमः यणाय श्रीशाय कृष्णाय परमात्मने । मुकुन्दाय नमस्तुभ्यं चतुर्ग्रहाय ते नमः । पग्मकल्याण ! ममम्ते परमात्मने । यामुयाय शालाय यहूनाम्पतये नमः ॥३॥ महेश्वर उपाय। मनुस्या नु गोपिन्दं प्रणमाम पुनःपुनः । सन्तुष्टी भगवायाह मुकामनिम् ·सप्तचत्वारिंशदधिकदिशततमोऽध्यायः] * रुक्मिणीम्ययम्वरवर्णनम् । ८६३ श्रीभगवानुवाच। घरं वृणीष्व राज ! यत्ते मनसि घर्त्तते ॥ ६ ॥ महेश्वर उवाच। सोऽपि मुयियाचेऽथपुनरावृत्तिवर्जिताम् । तम्मैददौ तदाकृष्णोदित्यलोकंसनातनम् राजा तु मानुषंगपं विहायाऽथ महामतिः। समान रूपमाम्याय देवस्य परमात्मनः ॥ वैनतेयं समारह्य शाश्वतं पदमाविशत् ॥ ७ ॥ इति श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्या संहितायां उन मण्डे उमामहेश्वर- सम्पादे श्रीकृष्णवरित मुधुकुन्दमोक्षो नाम पटचत्वारिंश. दधिकद्विशततमोऽध्यायः॥४॥ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः सजगमन्धपराजयं द्वारकांगत्वानानाराजकन्याभिःकृष्णस्यविशाही रुक्मिणी- स्वयम्बरेक्मिविरोधनविदर्भसनाविधंसनम् दउवाच। हत्याऽथ यवनं तत्र मुचुकुन्देन धीमता । दत्त्वा तम्मै घरं मुनि निधान्तो यदुनन्दनः इन च ययनं श्रुत्या जरासन्ध सुदुर्मतिः । युयुधे गमताभ्यां म्ययलेन समावृतः ॥ कृष्पोन निहतं सैन्यं स तस्य दुरात्मनः । सोऽपि रामेण सभामेहन्दयुदं चकारह मुसलेनाहनामो पक्षस्यस्य दुरात्मनः । स पपात महीपृष्टे मूच्छितो मगधाधिपः ।। चिरेण सध्या सम्झनु विकलाङ्गो भयानुरान शमशाक रणे यो रामेणमगधेश्वरः विमुख प्राइयत्तर्ण हतोपवतानुगः । अजेयायिति तो मन्या गप्पा महामन्दी। शेविरोयं त्यक्त्यांश्य नगरी म्यां विवश ·चैद्यान्वये समुद्भूती महापलपरामामा । मेषिमणी शिशुपालाय दातुमैन्सर उत्तरखते मथुरा त्यस्य नगरों प्रविष्टोद्वारिका पुरीम् । इन्द्रेण प्रेषितोवायु समानत्र दिकिमान कृष्णाय प्रददी प्रीत्या निर्मित विश्वकर्मणा । वज्रयदर्थरचितां वहासनाविनितिन नानारत्नमयैर्दिव्यैः स्वर्णच्छत्रविराजिताम् । तां प्राप्य रम्यांतु सभामुप्रसेनाइयो गययत्वेऽभवन्सीतारक्मिणीहष्णजन्मनि । अन्येप्येवायतारपुषिप्लोरपायदागिणी * पाद्मपुराणम् * अथ नो पसुदेवस्य तनयो सह सेनया ॥७॥ मोदन्ते नगर्भः सार्द्ध दिविदेवगणा य । श्याकुवंशसम्भूतो रैयतो नाम पार्थिर कन्यां दुहितरं म्यस्य सर्वलक्षणसंयुताम् । रामाय प्रददौ प्रीत्या रेवती नामनाम उपयेमे विधानेन स रामस्तां न रचतीम् । रमयामास च नया शव्येय तु गुरोधरः । विदर्भराजो धर्मात्मा भीमको नाम धार्मिकः । यभूयुस्तस्य पुत्रास्तु रुक्मप्रभृतयः शुभाः ॥ १४॥ तेपामवरजा कन्या रुक्मिणी वरणिनी । कमलांशेन सम्भूता सरदाप्रमंयुगा । - हिरण्यकहिरण्याक्षो सम्भूनी मापरे पुनः। शिशुपालो दन्तया इतिनाम माँगी। धीमा तं मुमैच्छत्पनिसा तु.शिशुपालं शुमानना । याल्यात्प्रभृति प विष्णुमनामा 'उदिश्य एष्णम्माः सुराणामयनमदा । गफारयिमीकन्या दानानिनिरिधानिय प्राधपत भूपाध्यायन्ती पुगोत्तमम् । भारमेश ग्यम्य भत्तांग्गुषा निमन्दिर कता शिगुमनाय पियाहं पाभियोगमा यहारयन पुत्रेण पिणाम पुरोहितगुन पि प्रेषयामास मयिमणी 1 उदिस्य गण गारगत aret पी ममत्यायो विधियापित कार्यमायनश्मिर्णमानित मागमा गह विष पीना। मायामापूर्ण गामाका नमुनाका महामHI निगाणे जागनु Timitatt मोनिका मागता: | Park IngTerrier ममम The Trirentralfatermar ·सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * विदर्भसेनाविध्वंसनम् . एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्तो देवकीमुतः । रथम्यां तां च जग्राह यल्यान्मधुमदनः । सहसा ग्थमारोप्य ययों नृणं स्वमालयम् । ततः क्रोधसमाविष्टा जरासन्धमुपानृपाः गक्मिणा राजपुत्रेण युद्धाय समुपस्थिताः । अनुयाना हरि फुद्धाचतुरङ्गबलान्यिता। बलभद्रो महावाहुरवरा रथोत्तमात् । लागलं मुशलं गृहा निजधान क्षणादर्गन ॥३२ रथानभ्वान्महानागांग्नथा पादचगनपि । लालमुशलान्या चै निजधान बटाटणे ॥ तम्य लागलपातेन चूर्णिता रथपट्नयः । नागाध पनिताभृमी यत्रेय नहीHTTER निभिन्नमम्तमाः सर्व वमन्तो रविरं यदु । क्षगनय हनं मन्य पदगमेण ये ना साश्य सनागं सरथ सपदाति महारणे । ममन्तासमरे नत्र मुयु. शोणितापगाः ।। प्रभन्ना पापिया सरें दुदुयुभंयपीडिताः । कृष्णेन फदन चर्यः म्यमी प्राधयशादपली धनुगसम्यगाणीघेम्नाइयामास शाईिणम् । नत. महम्य गोपिन्दः शाईमादाय लीलया ॥ १८ ॥ जपानन पाणेन गाभ्याम्तम्य मारथिम् । ग्यं ध्या पताका चविदधीरः, विग्यः पदमादाय घरांस उपस्थितः । कृष्णस्तु गई चिच्छेदयाननयोग्यान नत म मुष्टिमुरम्प कृष्ण पक्षम्यताश्यन् । जसाद रखे धार नियध्य नियि हरिः नौण भुरप्रमादाय प्रदमन्मभुगूदनः । गिग्मोमुण्डनं एया मुमोय श जनार्दनः ।। मनु शोकममापियो नियममुग्गी पया। पारियायो समयमा समन् इति धीपा महापुराणे पायाशसाह महिनायो उत्तरे म उमामहेश्वर- सम्पारे धीररित विदर्मसंनापियंसनं नाम समन्यापिपिडिसोयायः ४ ·+ ततः प्रविश्य नगरी द्वारा देयकामुतः । शुभेऽद्रि शुभदाने ये यदाक्कविधिना एवमीद्वाहिक मयमियम् मधुमनः । यसर्जयमपासर्यान्ये व तत्र समागता अष्टाचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः श्रीकृष्णनग्नि परिमारिगाहवर्णनम् द्र उवाच। प्राकृष्णन्तु गर्मण रश्मिया दारयण । दिग्यं भगन्दनमागायों चूर्ण म्यमालयम् ॥2॥ उपमे भएमुतां गविमणी रकममूपिताम् । तम्मिन्नवाहसमये विनेदुः पुष्पवर्षाणि वपुः मुम्सत्तमाः । यमुदेवाप्रसेना य तथा ऋगं । यलभद्रो महातेजा ये चान्ये यदुपुङ्गयाः । च-कृष्णम्य रुक्मिण्या विवाह .. नन्दगोपोग्य गोपालगोपवृन्दःसमागतः । स्वलनुताभियोगभिर्यशोदा वसुदेवग्नियः सर्या देवाप्रमुखास्तथा । रेवतीरोहिणी देवी याश्चान्याः पुष सांप्युट्टाहकर्माणि चक्रुर्हर्षसमन्विताः । सुराणामनं प्रीत्या कर्त्तव्यं तत्र: वृद्धाभिनुपयोपिद्विश्वकार विधिना तदा । सर्वमाताहिकं कर्म उत्सब हि. ब्राह्मणान्मोजयामास घम्चेंगभरणैः शुभैः । उग्रसेनादयम्तत्र राजानश्च . नन्दगोपादयो गोपा यशोदाद्याश्च योषितः । यहुभिः म्यर्णग्नार्यासोभिः सविभूषणः॥ १॥ पूजिताः सम्प्रदृष्टाम्ने तडियाहमहोत्सवे । ती दम्पती समाश्लिष्य यंदविद्विविप्रमुण्यगशीमिरभिनन्दिता । तम्यां विवाहवेद्यां तु शुशुभाते पर ग्रामणेभ्योऽथ शृद्धभ्यो गजन्यःसह भार्यया । ववन्दे देवकीपुत्रो ज्येष्ठस्य व . गपुरयाः । ग्राह्मणाः मुमहात्मानो निर्ययुसकम । उयास मुमुम्नेय दिश्यहार्यत ·एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * सत्याविवाहवर्णनम् । गा ये रमयामास नारायणश्च श्रिया । संस्तूयमानो मुनिभिदिवि देवगणैरपि ॥१- हन्यहनि हात्मा सुखेनैव जनार्दनः । अयोवास सुशोभायां द्वारवत्यां सनातन इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे वण्डे उमामहेश्वरसम्वादे श्रीकृष्णचरिते रुक्मिणीविवाहकथनं नामाष्टाचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २४८ ॥ एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः सत्यभामाविवाहपूर्वकंस्यमन्तकमण्युपाख्यानं सत्राजितपुत्रस्यप्रसेनम्यवने महद्वारामृत्युः स्यमन्तकमणिहरणश्च जाम्बवता सिंहवघोमणिप्रापणच भगि हरणापप्णोपरिजनापवादस्तमपाकत्तु मण्यनुमन्धिन्मो:कृष्णस्पज्ञाम्परता युद्ध'जाम्बवतःपराजपःपूर्वजन्मनिरामकृतांप्रतिज्ञांस्मारस्मारं जाम्बवताकृष्ण प्रार्थनं जाम्बवतीपरिणयः, मद्रराजसुतानांहष्णेन विवाहोनरकासुरवधः मत्य भामाया:शचीकृतापमानवर्णनं तत्प्रतिशोधपिलुंगरुडोपरिकृष्णद्वाराकल्पवृक्षा नयनमिन्द्रद्वाराकृष्णप्रार्थनं शचीकृसत्यासम्मानम् श्रीरुद्ध उपाय। सत्राजितस्य नया नानासत्या यशस्विनी। पृथिव्यंशेन सम्भूता मार्या कृष्णस्य चाऽपरा॥१॥ घेवस्थतीमहाभागा कालिदानाननामतः । तृतीयासम्य मार्या सानीयांशेनसमुतिगत चिन्दानुविन्दम्यमुना मित्रबिन्दाशुचिस्मिताम् ।रयम्वरस्थितांकन्यामुपयेमेजनाद- पाशनकन यध्या तान्वृषभान्समदुमदान् । ता पार्यशुल्का जमाह पम्पायनेक्षणः सत्राजितो महारत्न स्यमन्तास्पं महीपतिः। अनुनाय ददा मोऽयं प्रसनाय महामं यपान नं मषिष कदाचिमधुसूदनः । उपाच पासुदेवं नं प्रमेनः प्रसनं तदा ·उपयेमे नृपमुता मक्मिणी ग्यमभूषिताम् । तम्मिनुदाहसमये देवदुन्दुमयो दिदि वेदविनिर्विप्रमुख्यराशीभिरभिनन्दितौ । तस्यां विवाहवेद्यां तु शुशुभाते यध्वर अष्टाचत्वारिंशदधिकदिशततमोध्यायः श्रीकृष्णगरिने रुक्मिणी विवाहवर्णनम् द्रउयाना भय कृष्णम्नु गर्मण रक्मिण्या दाकिण च। दिगं म्यन्दनमामहा यया तूणं म्यमालयम् ॥ १॥ ततः प्रविश्य नगरी द्वारा देयकीसुनः । शुभेऽहि शुभन्टग्ने वै वेदोक्तविधिना हई विनेदुः पुष्पवर्षाणि यपुः सुरसत्तमाः । यसुदेवाप्रसेनी च तथाऽरो यदूतम। यलभदो महातेजा ये चान्ये यदुपुङ्गयाः । चक्रुकृष्णम्य रुक्मिण्या विवाहं सुमुख नन्दगोपोऽथ गोपालगोपवृन्दैःसमागतः । स्वलकृताभियोपाभिर्यशोदा च समाः वसुदेव स्त्रियः सर्वा देवकीप्रमुखास्तथा । रेवतीरोहिणी देवी याश्चान्याः पुग्यो? सर्याण्युद्वाहकर्माणि चकुर्हर्षसमन्विताः । मुराणामर्चनं प्रीत्या कर्त्तव्यं तत्र देव वृद्धाभिनुपयोपिद्विश्वकार विधिना तदा । सर्वमौताहिकं कर्म उत्सवं हि द्विजोत ब्राह्मणान्भोजयामास पम्गभरणैः शुभैः । उनसेनादयम्तत्र राजानश्च सुपूजित नन्दगोपादयो गोपा यशोदाद्याश्च योषितः । बहुभिः स्वर्णरत्नार्वासोभिः सविभूषणः॥ ११ ॥ पूजिताः सम्प्रहृष्टास्ते तद्विवाहमहोत्सवे । तौ दम्पती समाश्लिप्य प्रणती जातवेद ब्राह्मणेभ्योऽथ वृद्धेभ्यो राजन्यासह भार्यया । वयन्दे देवकीपुत्रो ज्येष्ठम्य भ्रानुरे ज्यमाद्वाहिक सबंनिय मधुसूदनः । यसर्जयनृपासान्ये च तत्र समागताः । प्रथिता हरिणातत्र पूजिता नृपपुङ्गयाः । ग्राह्मणाः सुमहात्मानो निर्यगुस्यकमाल.. गायिमण्या सह धमारमा देवकीनन्दनोऽव्ययः । उयास सुसुग्नेय विगहायतले शुभे ·एकोनपञ्चाशदधिद्विशततमोऽध्यायः] * सत्याविवाहवर्णनम् * तया वै रमयामास नारायणइव श्रिया । संस्तूयमानो मुनिभिदिघि देवगणैरपि ॥१८ अहन्यहनि हष्टात्मा सुखेनैव जनार्दनः । अथोवास सुशोभायो द्वारवत्यां सनातनः ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पश्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तो वण्डे उमामहेश्वरसम्बादे श्रीकृष्णवरित रुक्मिणीविवाहकथन नामाष्टाचत्वारिंशदधिकद्विशनतमोऽध्यायः ॥ २४८ । एकोनपश्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः पन्यभामाविवाहपूर्वकंस्यमन्तकमण्युपाख्यानं सत्राजितपुत्रस्यप्रसनम्ययने- सिंहद्वारामृत्युः स्यमन्तकमणिहरणभजाम्यत्रता सिंहयधोमणिप्रापणध मणि- हरणायकृष्णोपरिजनापवादस्तमपाकत मण्यनुमन्धित्मोःकृष्णस्पजाम्बवता- युद्ध'जाम्बवतःपराजयःपूर्वजन्मनिरामकृतांप्रतिज्ञास्मारस्मारं वाम्बवताकृष्ण- प्रार्थनं जाम्बवतीपरिणयः, मद्रराजसुतानांकृष्णेनविवाहोनरकासुरवधः मन्य. भामाया:शचीकृतापमानवर्णनं वत्प्रविशोधयितुंगरुडोपरिकृष्णद्वाराकल्पवृक्षा- नयनमिन्द्रद्वाराकृष्णप्रार्थनं शचीकृसत्यासम्मानम् श्रीद उपाय। सत्राजितस्य सनया नासा सत्या यशस्विनी। पृथिव्यंशेन सम्भूता भार्या कृष्णस्य चाडपरा १ घेवम्यतीमहाभागा कालिदानामनामनः । तृतीया तम्य मार्ग सानीलांशेनसमुरियता बिन्दानुविनम्पसुनां मिरिन्दा शुचिस्मिताम् । स्वयम्वरस्थितांकन्यामुपये जनादन पाशेनकेन पद्ध्या तान्यामान्समदुर्मदान् । ता पर्यशुल्को जनाद पापशायनेह सत्राजितो महारत्ने म्यमन्ताम्यं महीपतिः । अनुजाय ददा मोऽयं प्रसेनाय महामने याचे नं मणिधर कदाचिमधुमदनः । उपाच वासुदेव नं प्रमनप्रसमं तदा ।

·८१८ भारानएसुवर्णानां नित्यं प्रसवते मणिः । तस्मात्कस्यन दातन्यस्यमन्तायनि- तस्मिन्नस्तं गते सूर्य घासुदेवः सहानुगः । चतुामुदितं चन्द्रंशा स्वं पुरमारि * पामपुराणम् । ..... उना प्रसेन उवाचा ".!' . ! महादेव उपाय कृष्णस्तु तदभिप्राय भात्या तूष्णीमुपासह । कदाचिन्गयां कर्तुं कृष्णाः सर्ग प्रविवेश महारण्यं प्रसेनाद्यमहायलैः । प्रत्येक वै मृगाहन्नुमनुयाताः सहरूमा एकएवमदारण्ये प्रसेनो दूरमागतः । तं सिंहो दृप्तमासाथ हत्या रत्नं जहार स तं सिंह जाम्बवान्हत्या मणि गृह्य महाबलः। प्रविवेश दिलं तृणं दिव्यस्त्रीभिनिषेवितम् ॥ ११ ॥ ततः सर्वे पुरजनाः कृष्णं प्रोचुःपरस्परम् । हत्या प्रसेनं गोविन्दो भूगम्याजेन म्यमन्तक मणिवरमाहीदविशया । तदाकार्य हरिस्तस्मिन्दारकाजनभारितम् लोकमयात्सर्यदुभिर्गहनं ययौ । दर्शयामास तान्सनिसहन निहतं यने !! लन्धाऽऽत्मशुद्धिस्तव संस्थाप्य महतीं थमम्। एकः शाझंगदापार्जिगाम गद्दनं धनम् ॥ १६ ॥ तस्मिन्गुदामुख सिंह हन जाम्ययता तदा । दृष्टा महायिलं कृष्णाप्रवियेशाऽमि सत्र नानामणियरधोतिनं पिमले गृह । सुत जाम्ययतो पानी दोलामारोप दोलापु मणि त्या दोनयनमायनीगुशासिंदखेगमपरिसदो माम्ययताकत मुकुमारकमारोदीमय होर म्यमन्तक सत्यापापुरेपोऽध Tripisनागन तन मान महता निजंगामा जाम्ययान् । तयोर्युगो दशगत्र निराग्य मुशिमिर्गतकोष सर्वभूमपायहम् । कृष्णाय परियSTHAN भोय पूर्णपयन युधे मामा-मनः । सोऽयं रामोऽपतीणोंज धर्माणा समागतो मम म्यामां दातुं मम मनोगरा एवं प्रानिः माह गोविनको मानिनि विग्मगा। ...

·ZEE एकोनपश्चाशदधिकठिशततमोऽध्यायः] * मद्रराजमुनापियाहः * श्रीकृष्ण उपाय। पुत्रोऽहं पसुदेवाय यासुदेव इतीरितः। ममरत्नं स्यमन्ताम्यं हतवाम्न्य मुनिर्भयः ।। तदीयतां च शीघ्रं मे अन्यथा परमेष्यसि ॥ २६ ॥ महादेव उवाच। तत्यानाम्यवान्हर प्रणनामाऽथदण्डवत् । परिणीय नमस्कृत्य विनयात्प्राहकेशवा जाम्बवानुवाच । धन्योऽस्मि इतन्योऽस्मि तपसन्दर्शनात्ममो !! दासोऽहंपूर्वभावेन नब देवकिनन्दन, दत्तवानसि गोविन्द ! कदनं पूर्वका द्वितम् । मयेदं कदनं मोहायकृतं म्यामिना न्धया तत्क्षम्यतां जगनाथ! करुणाकर! शाश्वत!॥२६॥ महादेव उवाय। इत्युक्त्वा प्रणतो भून्या नमस्कृत्य पुनःपुनः । नानारत्नमये पीटे निवेश्य विनयात्मभुम् शारदाब्जनिभी पादी प्रक्षाल्य शुभवारिणा । मधुपर्कविधानेन पूजयित्या यवतम् ॥ चस्त्ररामरणदिव्यैः पूजयित्वा विधानन· । पुत्रीजाम्यवती नामकन्यांलावण्यमंयुताम् कन्यारत्नं ददातम्ममार्यार्थममितौजसे । अन्यश्च मणिमुख्यश्चम्यमन्तारयंददोमणिम् नत्रयोद्वाहा तो कन्या प्रहरः परवीरहा । ददौ तस्मै परां मुनि प्रीत्या जाग्यवते हरिः गृहीत्वा तनयांतस्यकन्या जाम्यवतीम्मुदा । विनिर्गत्यथिलानम्मात्ययोद्वारकापुरीम् सत्राजिते ददौ ग्लं स्यमन्तारं यदृत्तमः । दुहित्रे प्रद्दी सोऽपिकन्यायमणिमुत्तमम् मासि भाद्रपदे शुक्ले चतुध्यांवन्द्रदर्शनम् । मिथ्याभिदूषणप्राटुस्तम्मात्तत्परिवर्जयेत् ताप्य दर्शने तत्र चतुध्यां शीतगोर्नरः । स्यमन्तम्यकथाश्रुन्धामिथ्यावादात्प्रमुच्यते सुलक्षणा माग्नजिती सुशीला च यशस्विनी । मद्रराजमुनास्तिन्नः कन्यकास्ताः शुभाननाः ॥ ३६॥ स्वयम्बरस्यास्ताः कृष्णं वरयामासुरुज्यलाः। एकस्मिन्दिवमे ताम्नु उपयेमे यदूद्वहर अष्टौमहिप्यम्नाः सर्वा रुक्मिण्याचा महात्मनः । रुक्मिणी सत्यभामा व कालिन्दी य शुविस्मिता ॥ । ।

·मित्रचिन्दाजाम्यवतीनाग्नजित्यः सुलक्षणा । सुशीलानामतन्यही महिनामांम्म भूमिपुत्रो महाचीयों नरको नाम राक्षसः। जित्वा देवपति शत्रं सांचर मुराद अदित्यादेवमातुश्च कुण्डलेच सुवर्चसी । बलाजग्राह देवानां ग्नानि विविधानि ऐसाचतं महेन्द्रस्य तवोच्चःश्रयो हयम् । माणिक्यादि धनेशन्य शड्डपमानिधि र त्रियश्चाप्सरसश्चैव तयान्क्षितिनन्दनः । वनादिहेतीप्लेगन यलाइत्यादिशंकर तैरेव ससुरान्हत्वा समां मयविनिर्मिताम् । उवास व्योमगे दिव्ये नगरे विमलेश सतो देवगणाः सर्व पुरस्टत्य शचीपतिम् । भयार्ताःशर जग्मु.कृष्णमरिएकारिष तमारत द्विजश्रेष्ठं सत्यया सह केशवः। संस्तयमानो मुनिभिः प्रथयों क्षमा दद सत्पुरं ष्णोर्मेद्यं त्रिदशैरपि। तदावरणजालानि क्ष्यि गण धाग्यान निन्छेद तेजसा दीया नमासीय दिवाकरसतितस्ते राक्षसा.सर्ये शसशोsar २०७ * पाद्मपुराणम् कृष्णोऽपि तदुपश्रुत्य सर्व नरकचेष्टितम् । देवानामभयं दत्त्वा बननेयं व्यचिन्तार तम्मिन्क्षणे होम्नम्य चैनतेयो महाबलः । प्राञ्जलिः पुग्तस्तस्यों सइयनमा प्रदीप्यमानमाकाशे यथा सूर्यस्य मण्डलम् । राक्षसहुभिर्युक्तं दिव्यराभरणैर्युतम् ॥ १२ ॥ उमा लानि तदा युनायाऽभिमुख्ययुः । ततस्तु तोमरदिपसिविडाले मंत्रायं मायामासुः पलालरिय पापफम् । ततस्तु शाईमादाय भाग दियाति निद यातिशिलोपः। शिरोधरानागानागपना मरीय प्रनिडेद कायापुरतमा विष मंCिHEATSATTA गरपानिदना केगितासमानदणाजिरे व गाः सालिना न হংকাধাসৈ গত সিমিয়া মুই মুখ দিয়ে বানানগাগবান্ধায় पाय महाग पो smirमः ! wmaको दरवां पर पार्यवान दिशंगानमा गुपशम् | तमोर ना मदत A- ·एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ]* सत्ययासहदेवपुरगमनम् * १०७ हम्प रॉसमुख्यन्य धनुचिच्छेद वीर्यवान् । ससान्त्रं महादिव्यं नरकम्यमहोसि पतेन भिन्नहरयः पपातोव्यां महामुरः । शक्रयण निर्मिनो महाचल इयोनदन् । उपगम्य ननः कृष्ण. समीपं तम्य ग्क्षसः । भूम्या सम्प्रार्थित प्राह परंघृण्वितिराक्षसम् मचाऽऽह गक्षस. कृष्णं गरडोपरि मंस्थितम् ॥३॥ नरक उवाच। नमे त्य धरणाऽम्नि नरकोऽहं नथापि च । अन्यलोकहिताय वृणेऽहं वरमुत्तमम् मृतानि तु में कृष्ण सर्वभूतेश्यावर !। ये नरा मङ्गलस्नान पुर्यन्ति मधुसूदन ! ॥ न ने निग्यमानिर्भवत्येवं भयापह!॥८॥ महादेव उवाच । एवमस्न्यिति गोविन्दो ददी सम्म वरं प्रभुः । ततःपश्यन्हरेः साक्षाच्छादम्युजसनिमी चरणी पहनूपुराभ्यां विराजिती । अवितो विधिदायग्निदर्श मुनिभिस्नया । त्यकन्या प्राणान्महीपुत्र मारप्यमगमहरेः । ततो देवगणाःसर्वे हनिर्मरमानसाः ॥ पर पुष्पवर्गणि नुष्टुयुध महर्षयः । प्रपिश्य नगरं तम्य कृष्ण कमललोचन. । पलान गृहीनानि ग्लानि त्रिदिवौकसाम् । कुण्डले देयमानुध तयघोच्चअयोयम् रायतं गातयेष्ठं प्रदीनं मणिपर्यतम् । मयंमेतपतुष्टो ददी शनाय पनि !en पाधियान्सपंगष्टभ्यो जिन्याऽसौनरकोयली । कन्याशसाहनपानरकम्मदा समिक्षास्नु ताः सा नाकान्त पुरेनामा का महावीर्य यन्दशनसनिमम् । मारंपमिरे माः पति वियम्य मपंगम् । एतम्मियकालेनुगोपिन्दोऽनन्तरपान मामा फरमई य. विधिना पुपानमः I नापन्य मुनाः म पुग्मत्य महीं तदा। गोपिन्दं शरण जामुम्नानापदापानिधिः । मदाम्पायनान्मयांधिया यासगौग्यात् .. पन्दं पिमानमायनाध मापारिवः । देवनमहामार्गारपन्यां पशयनु . पैनल ममा मापा सह शयः।म्पनीकं प्रपों दई मां देवनावम् । प्रविश्य माता रानी जनार्दनः। मपराजियटाल्या सह महाबलः 1 ·[ अनहामानुपी देयाई कुसुम शुभम् । इतिस्त्वा मति तस्य न ददी कुसुमानि र पामाणम. पपन्दे मातरं देयीमदिति त्रितियोकमाम् । सम्परिप्या पाहुभ्यामदिति पुत्रपन নিয়াম নাম মনি। বিশ্ব যুদী : মাননী नत्र सम्पूजयामागुगंगाई परम धरम् । शनीय समागम्य सत्यभामाग्यशस्विनी । नया समर्थिता देण्या समासीना सुम्यासने । नम्मिन्याले सपुष्पाणि पारिजातस्य किङ्कराः ॥ शम्य दिव्य ददुः प्रीन्या मामाक्षेणचोदिताः । प्रधनानि पुष्पाणि शर्वदेिवीमध्यमा नीलनिर्मलकेशे च धयन्ध म्ययमूर्धनि । अयमान्य शची तत्र सत्यमामां यशस्दिीन মূৰ .. विनियाम्य पुगत्तस्मात्सन्या कोपसमन्विता । समेत्य कृष्णभत्तारमुपावकमलेक्षण सत्योवावा एषा शची यदुध पारिजातन गर्विता । अदत्या मम गोविन्द वबन्ध म्यस्य महादेव उपाय। सत्याया भाषितं श्रुत्वा वासुदेवो महाबलः । उत्पाध्य पारिजातनु निवेश्यगरुडोपरि पारश सत्यया तूर्ण पैनतेयं महाबलम् । प्रययों द्वारकां म्यां नगरी देवकीसुतः । ततः कोपसमाविष्टो देवराजः शतक्रतुः । रसुभिरादित्यः साध्येश्च मस्तांगण ऐरावतं समारुह्य यया युद्धाय केशवम् । ततो देवगणाः सर्वे परिवार्य जनार्दनः पवृषुः शस्त्रवर्षाणिमेघाइव महाचलम् । कृप्याविच्छेद चक्रेणतान्यत्राणिदियोक्स धनतेयम्तु संक्रुद्धः पक्षपातेन धीर्यवान् । पातयामास तान्देवांस्तालानिय महानित सना मला सहस्राक्षो देवानामीश्याः प्रभुः । मुमोय सहसा दीस यज्ञ कृष्णजियासः जग्राह कृष्णनं घळ हस्तेनकेन लीलया । ततो भीतः सहस्राक्षो मागेन्द्रादवस प्राञ्जलिः पुरतः स्थित्या नमस्यन्य जनार्दनम् । माह गद्दया याचा स्तुत्या स्तुतिभिरैय च ॥ १०॥ इन्द्र उधावा ·वाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * उपानिरुद्धप्रणयवर्णनम् * १०३ महादेव उवाच । निः प्रोवाच भावान्सहसाक्षमुपस्थितम् । शव्यावमानिता सत्या तव गेहे सुरेश्वर! प्रदत्त्वा पारिजातानि सत्यायसापुलोमजा । स्वयमेवस्वशिरसि धारयामास ते प्रिया चम्या निमित्तं देवेन्द्र पारिजातोहतो मया । अस्य प्रतिश्रुतं दातुं मया सुरगणेश्वर ! तर गेहे पारिजातं स्थापयामीति वासव!। तस्मादद्य न दातव्य. पारिजात' सुरेश्वर! देवतानां हितार्थाय प्रापयिष्यामि भूतरे । तावत्तिष्ठतु देवेन्द्र पारिजातो ममाऽऽलये मयि स्वर्गगते शक! गृहाण त्वं यथेच्छया । १०६ ॥ महादेव उवाच । पचमुक्या यदुश्रेष्ठस्तस्मै च ददो स्वयम् । एवमस्त्यितिगोविन्दनमस्कृत्यसयत्रभृत् प्रया स्वपुरं दिव्यं सह देवगणैर्वृतः । कृष्णोऽपि सत्यया देव्या गरडोपरिसंस्थितः संस्नयमानो मुनिभिरिवत्या विवेश ह । सत्याया निकटे स्थाप्य पारिजातंसुरगुमम् रमयामास भार्याभि. सर्वाभिः सर्वगोहसि । निशामुनासा सर्वासां गृहेषु मधुमदनः विश्वरूपधरः श्रीमानुवास समुषप्रदः ॥ ११॥ इति श्रीपाचे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर. सम्बादे श्रीकृष्णचरिते श्रीवासुदेवविवाहकथनं नाम एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२४॥ पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः णामुरमझामप्रमङ्ग उपानिरुद्योग्रणयप्रसङ्ग पाणेनानिरुद्धरोधन नारद- चनया कृष्णनाऽऽक्रमणं तवैष्णवमाहेश्वरास्त्रबुद्धज्वरोत्पत्तिः कृष्णद्वाग महादेवमूर्छनं पार्वतीप्रार्थनपामूच्छाहरणं शङ्करकृताकृष्णस्तुतिः धीरद उवाच । इविमण्यां कृष्णस्य प्राप्नो मदनाशेन जज्ञे। मसौ मदनसम्भूनो महाबलः शम्दा. .

·फायामुपयेमे । साभ्यनमीलोत्पलालश्याम पुण्डीकनिमेक्षणं महागडे विचित्र मरणोपेतां पोडशसमययम् नायिन्दवरगं यथायटुपमुज्य प्रबुध्यनंपुरतां व हवा मदनन पीडिताम्रान्तचित्ता मां तुम्यन्या का सियासीति यदुधा विदया। नतस्तम्पासपी चिलेमेति नाम कन्या ताशीमयस्यां गतां विलोक्य किनिदिन विधान्तनिसाऽसीति पप्रच्छ।साऽपि म्यालय पति यथावदावट सापिसकर देयमानुपादिधष्ठापटे विलिस्य तम्रै दर्गयामास । यदुवंशसम्भूनामकरण पामगुराणम् ": सम्बई जभियान् । नम्प कश्मिणः मुलायामनिम्मो जने। मोऽपि याणपुत्रीमुना कान प्रयुनानिनवादीनपि सम्पनिवेदयामास । सा तेषां कृष्णमनुमान्यप्रद्युम्नानना मनिरुदं दृष्ट्वा सात्येप इत्यालिलिङ्ग। भय चित्रलेखा यहोमिर्मायावतीभिदत्य भिवारयती गत्या पापन्तःपुरे मुममनिरुद्धं दृष्ट्वा गृहीत्या मोहयित्या माहित याणस्यान्तःपुरं चैत्रमासादादियुक्त तस्या याणपुत्र्याः शय्यायां विक्षेप । सं प्रवुद्धोऽतिरम्य लक्ष्य पर्यसंस्थितामुपा सर्वलक्षणलक्षिनां विचित्राभरणय गन्धमाल्यालस्तां काञ्चनवां सुकेशों सुजातस्तनी दृष्टा गादमालिङ्ग्य कति गन्धहस्तीव तयाऽतिप्रीतिसंयुक्तया यथासुनं रमयामास । एवं मासमा निग तथाऽनिरुदं रममाणं कदाचिदन्तःपुरनिवासिन्यो वृद्धा दैत्यत्रियो शात्या रा वेदयामासुः । स राजा कोयताम्राक्षः परं विस्मयं गत्वा तमिहानयतैति पुरसका न्येषयामास । तेऽपि तूर्ण रूपमासादमाहा राजपुश्याः शयने संस्थितमनिरुद्धमा मालामुः। सतान्समारवान्दृष्टामासादस्तम्ममेक हेलयोत्पाट्य नियुतसल्यास रामहरीमात्रेणव स्तम्भेन चूर्णितगात्रश्चिकार । अथ देत्यपतिनिहितान्किार कौतूहलं गत्वा भसौ श्रीकृष्णपौत्राति देवर्षिणा मोक्तो धनुरादाय व्ययमेधाई ग्दनं प्रदातुं ससमीपमाजगाम । अनिलोऽपि योद्धुमायान्तं सहप्रयाई तत्परिक भ्रामयिया याण गोपरि विशेष सतु' म्ययापनिमुंमन थान पन्धि विच्छेद अनन्तरमुरगास्त्रेणअनिन्द 'निदिई धनुध्या म्याग्तापुरे लोषयनसदिमः ·पशशिदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * कृष्णेनयुद्धेशियमूविर्णनम् * विहङ्गमेन्द्रमाम्ह्य नम्य बाणम्य भुजपने छेत्तुमाजगाम ! यलिपुत्रेण पुरा शङ्करोऽचितः प्रमन्नो या वृणीवेत्युवाच । तमीश्वरं वाणो मम पुरद्वारि रक्षार्थ सर्वदोपविश्य ममागतं परमन्नं जहीत्येव वरमयाचत । ते नयेत्युक्त्या शङ्करोऽपि तस्य पुग्द्वारि मायुधः सपुत्र सगणः समासीनस्तम्मिन्नेव काले रुपा म्बसेनया समागतं धासुदेवं दृष्ट्वा वृषमामा सर्वायुधोपेतः स्वपुत्रगणसंवृतो योद्धु निश्चक्राम | कृष्णोऽपि ते भूतपति गजचर्मकपालभम्मधरं चलितोरगाकल्पं पिङ्गलं त्रिलोचनं त्रिशूलध सर्व- भूतगणमंहनिकर्ता सर्वभूनभयावहं संयाग्निप्रभं पुत्रद्वयसमन्वितं समस्तगणानं त्रिपुरान्तकं दृष्ट्वा मैना सुदूरे पृष्ठनो निवेश्य बलभद्रप्रद्युम्नसहितम्तेन रदेण सह प्रह- मग्निव योधुमारेभे॥ प्रथम तदभवोरं कृष्णशङ्करयोस्तयोः । पिनाकशाईनिर्मुक्तर्वाणः सम्वतकोपमैः॥॥ रामोऽपि गजवक्त्रण प्रद्युम्न पण्मुखेन च । युयुधात महावीयाँ सिंहाविव बलोन्कटी विनायक म्वदन्ताभ्यां जघानोरसियादवम् । गमो मुशलमादायतम्य दन्तमता निभिन्नदन्तः सहमा प्रदुद्रावाऽऽखुवाहन । नदायभूति लोकेऽस्मिन्दतदन्तो गणेश्वरः देवदानवगन्धर्वरेकदन्त इतीरितः । प्रद्युम्नेन समं युद्धं चकार शिखिवाहन ॥५॥ गणान्विद्रावयामास मुशल्लेन हलायुधः। कृष्णेन मुचिरं कालं युद्ध्याऽसौ नीललोहित. ॥६॥ नापज्वर महादीनमम्मिन्संयोज्य मायके । कोपामुमोच नदसा भृशं मरतलोचन । नदम्त्रंवारयामास कृष्णाशीनश्चरेण तु । ताभ्यांहरिहराभ्यां तु विसृष्टीताधिमायरी विशतुर्मानुषेलोकेनयोरेवाऽऽनया भृशम् । हरिशङ्कग्योयंध येतुण्यन्ति मानवाः ॥ ने म मरनिर्मूना प्राप्नुवन्ति निरामयम् । मत-सतु हपोकेशोमोहनास्त्रं दुगमदम् नियुज्य गाणं भूतेशे मुमोच मधुम्दनः । मुहमंदर्यशम्भ नाम्ण विमोहिन पात मरिनो भमौ शङ्करत्रिदशेश्वरः । पितरं मोहिनं दृष्ट्वा शनिमुयम्य वीर्यवान् । योद्धुमभ्यायपो कृष्य पण्मुखः शिग्निवाहनः।। इटारेणेव तं कृष्णचरात्र परामुम्नम् ॥ १३६ .:'

·उत्तरसाई योद्धे मथुरामाजगाम । कृष्णस्तु तच्छ्रुत्वा रथमारहा तेन योy मथुरामाययो। इन्यं जयविजयाँ सनकादिशापव्याजेन फेलं भगवतो लीलार्थ संपगावती * पाद्मपुराणम् * तेच तत्र नमम्त्य स्तुत्वा च मधुसूदनम् । म्वान्स्याञ्जनपदान्सर्वं जग्मुः कृष्णेन रक्षिताः॥२॥ अध ताभ्यामिन्द्रप्रस्थं गत्वा वासुदेवस्तत्र महाक्रतुं राजसूयं युधिष्ठिरं कारयामास तत्र समाप्ते फ्रतो अग्रपूजां भीमानुमतेन कृष्णाय दत्तवान् । तत्र शिशुपाल्टः कृष्ण वहन्याक्षेपयामान्युक्त्यान् । कृष्णोऽपि सुदर्शनेन तम्य शिरश्चिच्छेद । असी जन्म यावसाने हरेः सारूप्यमगमत् । अथ शिशुपालं निहतं श्रुत्या दन्तयत्रः कप्त दन्तवक्त्रवासुदेवयोरहोरात्रं मथुरापुग्द्वारि यमुनातीरे संप्रामः समवर्तत । कृष्णस्तु गदया तं जयान । स तु चूर्णितसर्वाङ्गो यन्ननिभिन्नमहीधर य गतासुरमनितले पणात । सोऽपि हरेःसायुज्यं योगिगम्यं नित्यानन्दसुख शाश्यतं परमे परमयार! जन्मत्रयेऽपि तेनैव निहती जन्मश्रयावसाने मुक्मियातौ । कृष्णोऽपि संहत्या यगुना मुनाग मन्दग्रजें गत्या प्राक्तनौ पितराव भिवाय गाभ्याय तय साकण्डमाति. गिनः सफलंगोपलान्प्रणम्याऽऽश्याम्य ग्वाभग्णादिभिसागसतामारा । कालिन्याः पुलिने रम्ये पुण्यशसमागते । गोपनार्गमिरनिश मोगमारा देश । रमपलियुग्मेनय गोषयेशधगे इगि । यमरसेनापत्र मासमयगुवास ॥४॥ भर तम्या मन्दगोगादयः स जनाः पुश्वारसहिताः पशुपक्षियणाय यागोष प्रमादेन विश्यकाधग विमानमारमार्ग कुण्डलोयामा णाम गोवा मग पाम निरामय म्यान दया दिवियगण: मंगमा " चनी श्रीमती थियेश यादेयोप्रोनर्मकाणमयुम्नानिधान गतिमि प्रया मागशिल पोउरामहप्रभागांभिटाभिविषमणिनि निविणाभाना मालोतु गुलामाणिनु मामा ! म गमगती गोंरिग बालमना दात वर्गलो मूपिमात्राणाममmrrest चाममितिकाध्य पाय व श्रीमती मार्गमाREPM म 1 ·द्विपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * मृतशिजीवनायरार्जुननिशा भयन्त पुरद्वारिक्षणं तृणी तस्थी । कृष्णोऽपि समागतं ब्राह्मणं ज्ञात्वा प्रत्युनभ्य नमस्टत्य करं गृहीत्वा गृहान्तर म्वासने निवेश्य भयाइपमानं तं विमणीहस्त- गतमुवर्णकलशजलेन पादी प्रश्नाल्य मधुपर्केण पूजयामाम । सुधामृतोपमैग्नगाना. श्रेस्तायित्वा तस्य जीर्णवस्त्रान्तरे याचनामपृथुकाम्ययमेव हम्तेन गृहीत्वा प्रहमा ग्राम कृष्णेन पृथुके भक्षित तस्मिन्नेव क्षणे तम्य बहुधनधान्ययुनंवत्राभरणम भूत महदेश्वयमभूत् । स तु कृष्णेन विसृष्टो मम किश्चिद्धस्त्र या धनं पा कृष्णेन न दत्त. मिति मन्यमानः स्वपु विवेश अथ बहुधनधान्ययुतं म्यगृहं दृष्ट्वा उत्प्रमादादिदं धमिति यदन्प्रहरटेनाऽन्तगन्मना दिव्यवस्वाभरणादिना भार्यया सह सर्वान्का- मान्मुक्या हरिसन्तुष्ट्रय बहुगनानिष्टा प्रसादन परमं नित्यं स्वर्गसुग्वमपाए । अथ नाराष्ट्रतनयो दुर्योधनः पाण्डुननयान्कपटयूनत्र्याजेन राज्यमपत्य स्यगद्रादि- रासयामास ते नु युधिष्टिरभीमार्जुननकुलसहदेवा.म्यपल्या द्रौपद्या सह महारण्यं न्या नत्र द्वादशाव्दास्थित्या सम्वत्सरपर्यन्तमाता म माम्यदेशाधिपचिंगट- य निवेशने स्थित्या वासुदेवेन सहायेन धार्तराष्ट्रान्योद्धमाजग्मुः । तेषा धार्त- पाण्डुपुत्राणां नानादेशाधिपनृपः कुरक्षेने महापुण्ये देवानामपि भयडगे महा. संग्रामोऽभवत् । अथ श्रीकृष्णोऽप्यर्जुनसाग्थ्यं कुर्वन्नर्जुन म्यशक्तिमावेश्य नेन योधनभीष्मद्रोणामुम्बासर्यान्याधियानेकादशाक्षा हिणीयलसहितान्कुरक्षेणे हत्या पण्डवानाज्ये म्यापयित्वा नि.मोरेण सर्वभूभागमाभ्य म्यां पुरी प्रवियेशा भ्यः देवय कालस्य कतिपयाहनि वैदिको ब्राह्मणी मृत पश्चयापिकं यालमादाय राज. परि निधाय बहुशो विलपन्यहन्याकोशवाक्यानि कृष्णं जगाद। कृष्णम्तमाकोशं न्वावर्णीमुवास । स तु.ममपञ्चपुत्रा. पूर्व हता अयं नु पष्टः पमं कृष्णो नजीव- ग्प्यति नहि राजारि मरिष्यामीन्युवाच निम्मिन्काले, अर्जुनः कृष्ण द्रष्टुमागत. नाविधं तं पुत्रशोकेन पिलपन्तं ददर्श । अर्जुनोऽपि कालधर्ममुपागतं पजवारिक ग्लकं दृष्ट्वा कृपया विएस्तव पुत्रमहं जीवयिष्यामीति ! ब्राह्मणायाऽभयं दया प्रति. नवान ब्राह्मणस्तु तेनाऽऽश्वामितो एवान् । अर्थतं ब्राह्मणशि बहुभिः सजीय.

·६ उत्तरस
नास्त्रैरभिमन्य अलम्धजीवितं दृष्ट्वा वृथापतिशामवाप्य बशोकसमन्विनम्न का
मंस्थितान्द्राह्मणपुत्रान्कृष्णाय सन्ददौ । श्रीकृष्णोऽपि हान्नतेयस्कन्धे समारोप
* पासपुराणम्
प्राणांस्त्यतुमच्छत् । कृष्णस्तु तत्सवं क्षात्याऽन्तःपुराद्विनिष्क्रम्य तं वैदिक प्रा.
तय पुत्रान्सर्यानहं दास्यामीत्युक्त्याऽऽश्यास्य वैनतेयमारहाऽर्जुनसहितो पण
लोकमाजगामा
तत्र दिव्यमणिमण्डपोदेशे देव्या सह समासीनं नाराया
कृष्णार्जुनौ नमश्चक्रतुः।
स तो याहुभ्यां परिष्वज्य किमर्थमागतावित्युराचा
कृष्णश्च भगवन्वैदिकस्य तनयान्मम देहीत्युवाच ! स तु नारायणस्तापयति
हर्षसमन्वितोऽर्जुनसहितः स्वयमप्यारा दिवि देवगणैः संस्तूयमानो मारपीमा
वियेश । तस्मै ब्राह्मणाय पञ्चावयास्थान्यदपुत्रान्ददौ । सोऽप्यत्यन्तहर्षसमन्धित
कृष्ण धद्धस्येत्याशि प्रायच्छन् । अर्जुनस्तु सफला प्रतिज्ञामवाप्य राष्र्ण ममसरप
युधिष्ठिरपालितां स्यों पुरीमाजगाम ! कृष्णस्य पोडशसहनमायाम्पयुक्सानी
जमिरे तेषां पुत्रपौनसहयां चकुं न शश्यते ।
n अत्राऽपिसोका
अष्टौ शतानि पुत्राणां सहस्राण्ययुतं तथा।
प्रमः प्रथमस्तेषां सर्यो मधिगणीला ॥
मस यस्तयांदरियं पृथिपी साताऽभयत् । पुनरप्पपनinnar gणा
तापिशापयाजेन संहनुमच्छन् । कदायिसर्ग Tमारा नर्मदापो पिहनुमान
नानां कण्यं महनिमा आयपुत्र योनिज या काण
में मुमट या थरे, समTAMA समान सामा "
पुलो धाय माया गर्ने पीपा पुलो पाणिगीतिहारगुणः । सपना
Asarय लानमरमाण: सामनेन मुमान पूर्ण गर्ग निह mirjाय।
ममता कृष्णा समेत्य मणिो नियामremier
एम गुमर भी निITTTARAI TRY TATTERY
मराam HRTI मुलाशिनाaani mrit अप्राम।

·द्विपक्षाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * श्रीकृष्णम्यपरमधामगमनम् । मत्म्यं निगादो गृहीत्वा तदुदरस्यं मुशलखण्डमादाय याणा फलफामकरोत् । कदाचित्सर्वे यादया गमकृष्णप्रद्युम्नादयो महायलास्तिनः कोटयो महोत्सधयात्र क सन्महाहदसमीपं जग्मुः। नत्र च बहुमयमांसानि भुक्त्या स मनाः प्रादाय मन्महाहदसमुद्भूनान्महाकाशानुत्पादय तर्दधारासग्निभैः परम्परं जम्नुः । तेन सर्य प्रद्युम्नादयो यादया निश्शेष त्यनजीविना यभूयुः । ने सर्वे म्यानम्याग्निदशान्यनिष- दिरे । एवं मुश रैन मंहन्य सर्व म्ययमेको देवो यहुगुल्मममामीमहादुमच्छायायां मुमचतुर्विधन्यूहगतं पासुदेयात्मकमात्मानं चिन्तयवानूपरि पदं निधायाऽऽरमनी. मानुषे पपुस्त्ययनुमनिरसाद । एतस्मिन्नन्तरे मायाजीविको हरेः म सदा याद प्रभारेण चायनध्वजांकुशादिनिहितमतिरकतम दरेः पादकम वा मन्मृगपनि मत्या सरल पदुवंशहरमुसल्शकलानिर्मितसायन जपान । मदनन्तरं श्रीराया मुमदाभयातः प्रोपमानः कृताञ्जलिपुटो महापरायो मया स्ल इतियन्तं प्रणमाम । श्रीरणम्तधाभतं वा सुधामयकराभ्यां समुत्थाप्य अपना नाऽपराधः सनि. पदन्महामयपीडितमाभ्यासययाच । ततो योगिगम्यमपुनगपतिशाभ्यनं सोप. निगम पैग लोकं प्रददौ । ममी मम्मिय मुाने मानु पं विदाय पोप. निमयं सकलपुरवाग्मदिनो दीतिमयं पंजय मोकं दियं विमानमाथाय मम्मातिमाशं दिव्याप्सरोगणापं हिरण्मयं पामुदेषगे. जगाम । सम्मिा म्फाले दारको रथमा विष्णोः समार पियेग। पोऽपि मासपमन पूर्ण मानगम्येति प्रेषयामाम । मनुमनोअपम्पन्दनमायानगरमाजगाम ! मि. पला देनस्लवाया परिपाय नमम्यत्य रिजरोमीति पुटानिया सानु नमा पार्ग भई लोपामानिमारपती यातयारिमापरमापां भानीय मम मरे वामदारम गलिी नमाजगाम । पग्मिनहरे देया विमानमा मसिमस्थिताम्यो पिदाम कामा शारिभिः सानुल्या पुष्पायपि पापु । मोऽपि मानुन्दे मंन्पम्प मग्नजरिमानिसहानुभूत मामानगोपिनाम वासुदेवान या पनेरमा ·महर्षिभिः समानो जगाम । भजनो घमुद्देयोप्रमेनाभ्यां रविमण्यादिमहिनाभ्यस्त- सर्यरतोपेतं दिव्यं स्यन्दनमारहादामकोऽपि वैष्णवं लोकंजगाम । पारिजासतदेव तम्मिन्समये द्वाग्यतीपुरी महोदी [उनम्ब पासपुगणम् तन्मुग्नम्वन्दनागरकाईचिति यती न बलभद्रशरीर रसय कायामास। तकृत्या सर्व पारजनाः प्रियध द्वाग्मतीमुत्गृभ्याऽन्तःपुरा दुपहिनिष्प्राग्य साम्नाः कणयलमा यमुदेयोग्रसेनमहिताः शीघ्रमेव हरेः समीर जग्मुः। ने सर्वे यसुदेयोप्रमेनागदयों यवृद्धाम्नाग्निहताग्रामकृष्णप्रयुग्नानि- गदादीन्मान्यात्यादृष्ट्या महता शोफेन सन्तप्रा.म्यनारमहिता महान्तमग्नि प्रज्वाला नरिमन्त्रविश्य निर्दधाम्त्यक्तजीविता यभ्यः। कारयित्या तग्मिन्येदिकानि प्रज्वाल्य तम्मिकृष्णम्य शर्ग निक्षिप्य वेदोक्तविधिना संस्कारमर्जुनश्चकार । कृष्णपन्योरक्मिणीसत्यभामाकालिमित्रविन्दाजाग्यवती नाग्नजित्सुशीलासुलक्षणा पताः सर्वामहिन्यम्तमग्निं प्रविश्य च भर्तृशर्गः परिप्याय नेनाग्निनानिर्दग्धाः म्यानग्यानंशानसमेत्य दिव्यविमानाधिन्दाःमकन्टदेवगणसम्पूज्य माना दिव्याऽप्सरोगणसंकुला वासुदेवलोकमाजग्मुः। परिष्यन्याऽग्निं प्रविश्य तस्मिन्देहं त्यक्त्या दिव्यं देहं प्राप्य दियविमानारदा भर्नु स्थानं संकर्षलोकं दिव्यमवाप । तथैव प्रद्युम्नेन सह रक्मिपुत्री तथाऽनिदेनोपाऽपि सर्याच यादवस्त्रियः स्वस्वंभर्तुः शरीगणि परिष्वज्याऽमिप्रवेशं चक्रुः । नेपां साँ पामर्जुनौचंदेहिकं कृतवान् । तम्मिन्काले दिव्ययाजिसमायुक्तं सुप्रीवास्यक निमशाऽभूत । ततः सर्वाः पोडशसहस्रस्त्रियः कृणभार्या अर्जुनो गृहीत्या म्यां पुरी तस्मिन्नध्वनि गफेनाऽर्जुनन समानीतं धनं वायो दृष्ट्या सहा -याऽर्जुनोऽपि तो धनुगदाय लाया 1 मगच्छत् । --- ना: पूर्व देयगन्धर्वयोvat arelu... ' .येश्या भविष्यथेति तनम्ताभिः प्रसादितः पूजिता तगारासयला.... यार गाग्मयायापिनेनैव दम्युहम्नंगना भावन । गर्जनोऽनिम्युमिनितिः शोर ·द्विपक्षाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * अवनारमहत्त्ववर्णनम् * ममाविष्टो मम भुजबलं मीयं कृष्णेनैव मह सर्वमश्वयं नियांतमिति मत्वा अन्य मम भाग्यक्षय इतिवदन्सायं मध्यारविग्यि निःशेषविनयनेजाः स्वां पुर्ग समाजगाम । एवं हितार्थाय मर्यदेवानां ममस्तभूभागविनाशाय च यदुवंशेऽयनीय मफलगनस- विनाशं कृत्वा महान्तमपि वोऊभारं नाशयिन्या नन्दराजद्वारकामधुरानिवासिनः मान्थावरजङ्गमान्कालभवन्धेर्मोनयित्वा परमेश्वर्ये शाम्यने योगिगम्ये हिरण्मये गम्ये साचिके मंधाप्य निन्यं दिव्यमहिप्यादिसमेव्यमानो वासुदेवउधाम । अन श्लोका। अन्ये सर्वेऽयनागम्यु. कृष्णम्य चग्निं महन । भूभाग्कविनाशाय प्रादुर्भूतो रमापतिः पतकृष्णम्य चरितं दुपानां नाशहेन । श्रीकृष्ण: करुणासिन्धुकण्ठं मोदते सदा। अत्यद्भुतमिदं देवि! अणम्य चरितं शुभम् । संग्रहेण मयेयोन नव सर्वफलप्रदम् ॥८॥ पासुदेवस्य चरितं यः पठेरिपनिधी । म्मडागणुयाहनया म यानि परमं पदम् ।। महापातकयुक्तो पानोपपानकमयुन । बालकृष्णम्य अग्निं श्रुत्था पा:प्रमुच्यते द्वारपत्यां समामीन किमीमहिनं हरिम् । म्मरम्व महदेश्वर्यमनेनाऽऽमोत्यसंशयम् मंग्रामे मङ्कटे दुर्ग शत्रुभि परियति । नेता मर्यदेवानां ध्यान्या मुविजयी भयेत् यः स्मरेद्रोपकन्यामिः प्राइन्न गोयजे शुभे । मर्यकामानवाप्नोति मौभाग्यं चंय विन्दति ॥ महोपसर्गगेगानो यस्तु मनाननम् । जेतारं नमहागही त्या कामापुर स्थिताम् फिमत्र यदुनोनेन मर्यालेषु चाप्युमे । अपाय नमइत्येवं मन्त्रमुगारपेद्बुधः । हरपाय पामुदेवाय हरप परमात्मने । प्रपतवलेशनाशाय गोविन्दाय नमोनमःEER प्रम मन्त्रं जगन्देघिभिनया प्रतिदिनं नाः। मपापयिनिमको विष्णुलोकमवाप्नुयात् मोरामेव देषानामाग्योमो जनादन रक्षपाश योगनामपम्यानग्मेनिय विपुर हलुकामेन मया मागजिनो हाि युगामामोहरामाम नदिन । मोहिनाम्नेन शाम्प मधमंपिपलिता नागपापमया निहा देवराया। अपती सापले माप निश्शने । हमिप्यति नागदामात्मांडनार्दनः ·उत्तास ० पामधुगणम् . तैस्सायर्मया:याणाः सयाः प्रोका जगत्पतेः । फिमन्यग्रोतुकामाऽसि सप्रीमि शुभानने ! ॥२॥ इति श्रीपा महापुराणेपवावाशसाहस्यां मंहितायां उत्तर पण्डे उमामहेश्वर सम्पादे श्रीकृष्णयग्निश्रीकृष्णस्यधामगमननिरूपणं नाम ঠিন্যামাঙ্গিঠিয়বসাযার त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः उमामहेधरमम्पादे सविष्णुपूजाविधानं वैष्णवाचारकपनम् श्रीपार्वत्युवाच । भगधन्सर्वमाख्यातं वैभवावस्थित हरेः। एतस्मिग्रामकृष्णाभ्यां चरित्रमतिविस्मित अदो रामस्य चरितं कृष्णस्य च महात्मनः । शृण्वन्त्या मम देवेश.कल्पातयात तृप्ति नैति भूतेश ! चेतो हरिकथामृतम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ तत्यूजन विधि देव ! श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ३॥ श्रीद उवाच। शृणु देवि! प्रवक्ष्यामि हरेध सुमहात्मनः । स्थापन चम्पयंध्यम द्विविधतत्कासिम शिलामदारलोहायः एत्या प्रतिकृति हरेः । श्रोतस्मातागममोक्तक्रियासम्धापन दिया सत्म्यापन मिति प्रो स्थर्य व्यक्त हिमेश। यस्मिन्मंनिहितो विष्णुः स्वयमेप नृणां भुपि ॥ ६ আগাণাধীন বখনি। বর্ণিল ·। विपनाशदधिकद्विशनतमोऽध्यायः ] विष्णोरिज्याप्रकारकथनम् - यम्म यदिग्रहे भोग्यं तदेवाऽऽविरभूपि । तदेव पूजयेनित्यं तस्मिन्नेव रमेन्सदा॥६॥ श्रीरङ्गशायीदेवेशोविधिनाऽयः सुरोत्तमः । सएवेश्वाकुनाथानांतपसाऽऽविरभूदुपि ममाऽपिकाश्यां सम्पूज्यो माधव.कलुपापहः । यत्रयत्र गृहे रम्ये स्वयं ध्यासनातनः तत्रतत्र समागम्यरमेऽहंसम्व्यवस्थितः । नाऽयायोगे यशस्चयांविन्दते नृणाम् चक्षुगेविषय प्राप्य ददाति घरमीप्सितम् । सर्वावस्थासु सोलभ्यमर्चायां लभ्यते जने अज्ञानामपि सानिध्यं सर्वदा पृथिवीतले । जन्यूद्वीपे महापुण्ये वर्ष ये भारत शुभे ॥ अर्चायां सनिधी विष्णुतरेषु कदाचन । तत्तस्माद्वारते वर्ष मुनिभित्रिदशेरपि ॥१५ सेवित सततं देवि तमेषज्ञक्रि.गदिभिः । भारतेऽस्मिन्महाचर्षे निन्य समिहिनोहनि ऐन्द्रद्युम्ने तथा कार्मे सिंहादी करवीरके । काश्यां प्रयागे सौम्ये च शालग्रामानन्देनया द्वारयत्यां नैमिरे च तथा यदरिकाश्रमे । कतशाचे हरेत्पारंपारीकेच दण्डके। माथुरे घेङ्कटादौ च श्वेताद्री गरुडाचले । काञ्च्यामानन्लशयने धीररे पासयानले । नारायणावरे सौम्य धाराह पामनाश्रमे । एवमायाम्पयं व्यकाः सर्वकामदा स्वयमेर हि सानिध्यं यस्मिन्याति जनार्दनः । सम्मिय स्वयं घ्यनं यदन्ति मुनय शुभा ॥२॥ महाभागरतटोरिधिनास्थाप्यकेवायम् । मनोणकुर्यात्मांनिध्य म्यापनतद्विशिष्यते मम्मिन्सपूजगहवं ग्रामेषु च गृहेषु च । गालामशिलाया नु राहावा मद्विरिष्यने । अर्चन मन्त्राल यागोगो महात्मनः । नाममटीन मेश तशिरनं यथा ॥२॥ नदीपाराधनं चम्पाभवया भियते शुभे। नरकम विधानेच्या विस्य सम्मृता महामागयतप्रेठो ग्रामणो ये गुरुपाम् । सगमेर लोकानाममा यो पयादगि नापादिपशममारी नोगिकर्मकारकः । अपक्षाविनियां महामागतः स्मृतः । नरसंविधानग्या क्षत्रियाय विधीमहिन मेणा नदीयानां म पूजनम् ।। मन्त्रय अरनं नामसाहीन हो यन्दनं गरिमा मोनं. परमेष्यारिधान. नामसीनन मेग पूजनं पन्दनं भर्चनं मनदीयानां सामान साधारन मग मानमेगारियाशिमाजमा

·No text on this page.

·- । त्रिपञ्चाशदधिकद्विशनतमोऽध्यायः ] * श्रीसहिनसा{विष्णुपूजनम् पूजयेद्विधिना सम्यग्गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । स्थापने पाम्बययन गृहार्चायांविधानतः धोतम्मानागमोनानामर्चन विधिनाद्विजः । कुटादत्तयायथार्हचविष्णो.अयतमानमः यथोपदिष्टं गुरुगा नयाकुति वैष्णव. श्रीनं वैवानसम्प्रोनं वामिष्टंम्मातमुच्यते पाचगविधानं च दिव्यागममितीरितम् । कियालुम न कर्तव्यविष्णोराराधन परम् आवाहनामनायवर्गन्धपुष्पाक्षनादिभि प्रादीचि नवेम्नावलायनमस्कृत ।। कुर्यादाराधनं विगोथाशनि, मुदान्वित । प्रन्यवं पुरुषगन मृन्दमन्त्रेण याय मन्त्रद्वयन कुपीत पोडशेपचारक. भूष. प्रन्युपचारेषु दयात्पुमा अलि. नन आवाहयेजगनाथ मुदया चैत्र वैष्णवः । श्रासनं तु यथा दद्यान्पुपकेण च मुद्रया ।। दीपाचमनं मान पात्रयविमलजले। मङ्गलद्रव्यमयुजम्नुलमदिन्टमिश्रित दयान्प्रत्युपवा तु मूनमन्त्रद्वयेन च । मुशामिन नेलेन कुर्यातयन नन ॥ कम्ता चन्दनेनाऽपि कुयांदुनिनादिकम् । मुगन्धवामितम्तोय स्नाप्य मन्त्रयुतः शुभैः ॥४॥ चम्गमादिषग्लडकल्य यथाविधि। मयुपके ततो दवागन्ध जयामुषामितमा मुम्भीणि सुपुपातिभन शसम्पनिवेदयेन । धूपं दशामाई दीपं न गमनीदरम् ने विविध दद्याम्पायमापूपमिधाम । तु मामलं मना चेय निवेदन दीनींगजनं कृत्या पुप्पमालां समर्पयेत् । परिशीय प्रणम्यामानुन्यानोवेगनुनमः गाहा शापविन्या महला निदिपेन । मंगोनामभिपुष्प्रभावोमंसमान होघेद्योग सुहपादिमण्डले प्रस्प पोरगना धीगन महादयम् । होतमाममि दरियेदिकानले । मोनन मात्रात पावनिसंयुगमन प्रयोनागमाविशतिर माय मावियाग्य जगासपिः . शुधमानानि गमागाधाम् । ममतादादालाही प्रभुम् । ॐ॥ देपा भिमा ममामीनं ध्याचा होमं ममाचरेत् । एमानुनि पधामामभिरबारविः । मिमणि महामासनमानीय विमानापमंजमान् - ·[ उत्तर: नित्यानविधी नित्यं कुर्वीत मुसमाहितः । गृहार्चने गृहद्वारि पश्चगमरिधान । * पाद्मपुराणम् * अनन्तविहगेन्द्रादिदेवतास्तदनन्तरम् । वासुदेवादयः पश्चात्तथा शवन्यादिदेवताः । मन्यः केशवाधान तथा संकर्षणादयः । मत्स्यकर्मादयश्वैव तथा बादिहेनर । कुमुदादयश्च त्रिदशास्तथा चन्द्रादिदेवताः । इन्द्रादिलोकपालाश तथा धर्मादिदेवा होतय्या' क्रमशस्तम्मिन्सम्पूज्या विशेषतः । पतढकुण्ठहोमं तु महाभागवतोनमः ॥ ७८ ॥ दन्या बलि विधानेन पश्चादाचमनं चरेत् । उपविश्याऽऽसने शुभे कृष्णाजिनाशन मन्थयांगं प्रकुति भीगार्थ मुखमात्मनः । सम्पपशासनामीनो भूतशुद्धि समायरल प्राणायामश्यं कुर्यात्मन्त्रेण विजितेन्द्रियः । उदहमुखं ततः कृत्या हत्यजमनुत्तमम पिकापतस्यकुर्योतविज्ञानरविणादि । तत्कणिकायां पायशिपियान्यनुमान अयं प्रयीमये सम्मिचिन्तयेणयोत्तमः । नानारतमय पाठ तामुपरि वितरे। तम्मिहत्पमालान्ते बालार्फमदशधुनि । अभ्यर्यदल पमन्त्राभराम गा." मस्मिन्देष्या समासीनं कोरशीनाशुसन्निभम् । चतुर्मुज़ सुन्दरायमागदाधरम kan पाविशालाक्षं सर्पलमालक्षितम। धीयम्मकॉम्भौरम्य पीय प्राप যিনিয়ামত মিনশি। দিথেষধিr বিগৗণfore तुलसीमोमलदलपगमालानिमपिता पालामकोरिमामयदेणाधिपामार गला मालिन शिपायापागमा EिNTATE কা? মা বা ফানাগালিগ। মমশাগৰ পূখা লিখ । दीवानामा समाना नायिकाHTTATiraam समाचार पणिया पिच निशान Amarriangsinintent HTeमान its पो मोnest frr Hurrent TYAR Voi af amateri was format att man ·विपञ्चाशदधिकदिशततमोऽध्यायः ] * विष्णुसमर्पणासर्वकर्मकरणम् * ब्रह्मराक्षसतालयाभूतार्चनं नृणाम् । कुम्भीपाकमहाघोग्नरकमाप्तिसाधनम् ॥ ॥ मोटिजन्मकृतं पुण्यं यज्ञदान कियादिकम् । सद्य सर्व लयं याति यन्ननादिपूजनात् नारी या पुरुषो वाऽपि यक्षभूतादिकार्चनात् । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च ॥ ८॥ कृमिर्भूत्याऽथ विष्टायां पितृभिः सह मजति । यक्षाणां च पिशावानां तामसानां दिवौकसाम् ॥ १६॥ निवेदितानयोऽमातिपूयशोणितमुग्भवेत् । यक्षान्भूतगणांश्चान्यान्यूरान्वब्रह्मराक्षसान उद्दिश्य भुक्तेयोविनःसद्यश्चाण्डालएव स. । यानारीपूजयेद्यक्षान्पिशाचोग्गरक्षसान सा याति नरकं घोरं कालसूत्रमधोमुखी । पतिना सह कल्पान्तमुषित्वा तत्र दारुणे। लिह्यान्मूत्रपुरीष चै कृच्छात्सूचिमुखैस्तथा । कृमिभिर्भक्ष्यमाणाङ्गायावदाभूतसम्लवम् पश्चाभूमी दशाहेषु जायते शनसंख्यया । तस्माद्यक्षादिकानांच देवानामचनं त्यजेत म्वतन्त्रपूजनं यत्र वैदिकानामपि त्यजेत् । अर्चयित्या जगद्वन्धं देवं नारायणं हरिम् तदापरणसंस्थानं देवस्य परितोऽर्चयेत् । हरेर्मुक्तायशेण वलि तेभ्यो विनिक्षिपेत् ॥ दोमं चैव प्रकुर्वीत तच्छेपेणव वैष्णव । हरेनिवेदितं सम्यग्देवेभ्यो जुहुयायिः॥ पितृम्यवाऽपि तद्दद्यात्सर्वमानन्त्यमाप्नुयात् । प्राणिनांपीडनंयत्तद्विदुषां निरयाय 4 अदत्तं चैव यत्किचिपरम्वं गृदाते नरः। म्लयं तद्विद्धि गिरिजे नरकम्यय कारणम् लशुनं मापानादिमूलक गृञ्जनं तथा ! निलपिष्ट शिविन्यं तथा कोशातकी नया | अलायुं चैध वार्ता बीजाली कवचानि च । एघमन्यान्यभन्याणि शास्त्रदृष्टानि ये नमः॥2॥ वादसरकमाप्नोति विचित्रमशिव तथा । अवैष्णवानां यधारनं पनितानां तथैव च। अर्पितं तथा विष्णो श्वमामसदृशं भवेत् । यक्षराक्षममृतानं मुगमन गृजनम् ॥ योऽनाति निरयं याति पूर्यशोणितभोजनम् । एतः संस्थापनम्पर्शसहवासादिमिर्नरः येऽपि यान्त्येव निरय विभूत्रकृमिभोजनम् । पतितानांच संसर्गापासण्डानांतपन सर्वयसम्य मोक्तारं पुगणं पुरुषोत्तमम् । प्रात्यासर्व प्रतिनियनमितिका प्रियाः - ·[उनगम . भोजयित्वाऽनपानाःप्रणम्यच पुनपुनः । आसीमान्तमनुधज्य नमस्हत्यविसर्जितम पामगणम् ऊज मामिया देवि! कोमल तुलसीदलः । पूजयिपाइन्युनं मनया सायुज्यमवाप्नुपान् ॥१६० ॥ आगग्यशरोपेनम ये पायम तामायणे भना सापनिवेदयेत् । अमायां मन्दधारे य यणपतय या सिमेनीपाने ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । विशेषेणार्ययेविष्णु यथाशनया परानने !, गुरोग्दशान्तिदियसे जन्मज्ञेषु तया हरेर इष्टिय बैष्णवी फुर्याछत्तयाये दिजसत्तमः । दद्यात्पुष्पाञ्जलिं तर प्रत्युचं वेदसंमितम् पारणाऽपि कुयात चरणा पायसन था। पैप्णयान्मोजयेद्विमान्यतया दद्याच दक्षिणाम् ॥ १६५॥ कुलकोटि समुदत्य येणायं पदमाप्नुयात् । सर्ववेदरशक्तश्चेद्यष्टुं भागयतोनमः ॥ वैष्णवेरनुयायां मारा निरन्तरम् । पुष्पाञ्जलिसहस्रन्तु होमं च प्रत्यहं वरन् । प्रीतये था भगवतः प्रतिश्लोकं यजेवुधः । अथया मन्त्ररत्नं हि समरा निरन्तरंम् । अष्टोत्तरसहस्त्रं तु जुहुयाद्धविषा यजेत् । विशेषेणाऽयेद्विद्वान्महाभागवतोत्तमान । अन्ले चाऽवभृयं कुर्याद्यपाविमवसारतः । वैष्णवैरनुवाकच कुर्यादधभृयं द्विज:१७ भन्न स्मात्या विधानेन यथाशक्याद्विजोत्तमः । शुभेपात्रान्तरेरम्ये पादोप्रक्षालयभक्तिः अर्चयेगन्धपुष्पार्यम्बैराभरणादिभिः । ताम्बूलेन फलोऽपि यथाशक्या समर्वये पुनः प्रणम्य भयाऽथ शनस्तानियतित । गृहं प्रविश्य देवेशं पूजयेत्प्रयतात्मयान् एवमभ्यर्चयेद्विष्णु यावीयमतन्द्रितः । तदीयांध विशण पूजयत्सर्वदा शुभे!" आगधनानां सर्वेषां विष्णोरागधनं परम् । तस्मात्परता देवि! तदीयानां समर्थनम् अयित्याऽपि गोविन्दं तदीयानाऽर्चयेत्पुनः । नसभागवतो ज्ञेयः केवलं दाम्भिकः स्मृतः ॥ १७ ॥ मास्तम्मात्यनेन पैष्णयान्पूजयेत्सदा । मयं तरति दुःोध महामागयतार्थना उपमुक्तं मया देवि! विष्णोरामधनं परम् । नित्यनैमिनि र मदीयाना ग पतनम सतम्य याधाम्य फलमानमेव च । तस्याऽयता यमर्माद्यपि गटाम ·चतुष्पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] - विष्णुसहस्रनामोपदेशः तव प्रोकं मया देवि ! किमन्यत्रोतुमिच्छसि । १८ ॥ इति श्रीपाडे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां उत्तरे खण्डे उमामहेश्वर- सम्पादे विष्णुपूजाविधानवष्णयाचारकथनं नाम त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥२०॥ चतुप्पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः पार्वत्येवामदेवपिणाश्रीविगोदिव्यमहस्रनाम्नामुपदेशः श्रीरामशब्दनिर्वचने महादेवद्वारासहस्रनामतुल्यताप्रतिपादनं श्रीरामनन्द्राष्टोनरशवनामकथनभ पसिष्ठ उपाय। गवमुक्ता तु सा देवी पतिना शलपाणिना । मणिपन्य महात्मानमुरार प्रातिना पार्यत्युवाच। मानदि त्वा नाय येण धर्ममुतमम् । गुपाडगुपनरिणा: म्यरपंपरमात्मनः धन्याऽम्मि कृतकृत्याऽम्मि सयंदेपनमस्कृत !! तर प्रमादाईयेशमचंगामि मनातनम पसिष्ठ उपाय। भागस्तद्वचनं श्रुत्या म भयग्निपुरान्तकः । समाश्रिया:पापी प्रानामना पद उपाय। साधुसाधु मदादेविसाधु माधु यपनने !। भर्गवम्य लोग भीमतांग्मयम् मास्योडाईभ पंत माया त्या गुरुवानानाधिपामयन पीसना भनुमाताऽपरस्पेशं पुरा पुगनमम् । गुरुपरेमागंज वियप गरम प्रामोतिपाधि सजायथा परामजे!... पसिष्ठ उपाय। एमुहातारेसी पानदेवानिमगार समाय विशारा ·- इत्युका नेन गुरुणा प्रहप नाऽन्तरान्मना । पूजयित्वा नमस्कृत्यपुनरागात्म्बमान्यर पामगुराणम् (उनम ममन्य न गुम्नी जगिया प्रणायन । विनानामा निन्या उघान मुनिमन पार्यगुयान। भगगंगनमानेन सम्यगाराम हरेः। करिष्यामि विनष्ट ! त्यमनुधातुमर्हनि यमिष्ट्र उवाच । म्युनग्नु तथा देश्या यामध्यांमहामुनिः । तम्य मन्त्रयरं श्रेष्ठ ददो म विधिनागु नाना महनं विष्णक प्रोकमान्मुनिमत्तम । निमित्यापूजायाविधानमपि देशित यान माया पानी मशिनानाम् ॥२॥ वामदेव उवाच। अनयित्या हविगं प्रातर्निग वगनने : महन्यनामपठनं कुरव तदनन्तरम् ॥ ३१॥ यमिष्ट उयावा शिक्षिता गुरुणा तेन वामदेवेन पार्यती । तथा समर्चयामास नित्यं भन्या सनातनम जान्नी नामसाहनं प्रतिनिगमतन्द्रिता । उवास मुसुमेनय पतिना संशिताना . ततः कतिपयाहस्तु द्वादश्यां वृषभध्वजः । कैलासशिखरे रम्ये विष्णुमाराध्य शङ्कर" उपविष्टम्तनो भोक्तुं पार्वती शङ्करोऽप्रवीत् ।। १७॥ शङ्कर उवाच । पार्वत्येहि मया साई भोक्तुं भुवनवन्दिने ! ॥ १८ ॥ पसिष्ठ उपाचा तमाह पाती देवी जप्त्वानामसहस्रकम ! ततो भोश्याम्यहंदेवभुज्यता भयता न तताना पायंती ग्राद प्रहसम्परमेश्वरः ॥६॥ शङ्कर उवाच। धन्याऽमि कनन्यामि विष्णुभनाऽसि पायति । दुर्लभा वैष्णधी भक्तिर्भागधेयं पियरि! ॥२७ ग्मतयोगिनोऽनने सन्मानाने निदामनि । नेन गमगीनाऽसौ पा शानिधी 1 ·चतुष्पश्चाशदधिकदिशततमोऽध्यायः] • श्रीरामचन्द्रायोत्तरादिस्तोत्रम् * रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम घरानने ! ॥ २२ ।। रकारादीनि नामानि शृण्यतो मम पार्वति । मनः प्रसन्नतां याति रामनामाभिशङ्कया। रामेत्युक्त्वा महादेवि ! भुड्क्ष्य साधं मयाऽधुना ॥ २३ ॥ घसिष्ठ उवाच। ततो रामेति नामोक्त्यासहभुत्त्वाऽथपार्वती । रामेत्युक्त्यामहादेवीशम्भुनासहसपिता पप्रच्छ शङ्करं देवं प्रीतिप्रवणमानसा ॥ २४ ॥ पार्वत्युवाच । सहस्त्रनामभिस्नुल्यं रामनामत्वयोदितम् । तस्याऽपराणिनामानि सन्तिवेद्रावणद्विषः कथ्यतां मम देवेश! तत्र मे भक्तिरुत्थिता ॥२५॥ श्रीमहादेव उवाच । शृणु नामानि वक्ष्यामि रामचन्द्रस्य पार्वति!। लोकिका वैदिकाः शब्दाये केचित्सन्ति पार्वति ! ॥२६॥ नामानि रामचन्द्रस्य सहस्रन्तेपुचाधिकम् । तेषुचात्यन्तमुख्यं हि नाम्नामष्टोत्तरंशतम् विष्णोरेकैकनामेव सर्ववेदाधिक मतम् । ताटूंड्नामसहस्राणि रामनामसमानिव ॥ यत्फलं सर्ववेदाना मन्त्राणां जपत प्रिये ! तत्फलं कोटिगुणितं रामनाम्मैव लभ्यते नामानि शृणु रामस्यमुख्यानि शुभदर्शने !! पिभि परिगीतानितानिवश्यामितेप्रिये! ॐधीरामो रामचन्द्रश्च रामभद्रश्च शाश्वतः । राजीवलोचन धीमानाजेन्द्रो जानकीवल्लभो जैत्रो जितामित्रो जनार्दन । विश्वामित्रमियो दान्त शरणागतवत्सलः पालिप्रमथनो वाग्मी सत्यवाक्सत्यविक्रमः । सत्यवतो मतदा सदा हनुमदाधयः कौशलेयः खरध्वंसी विराघवधपण्डितः । विभीषणपरित्राता दशग्नीवशिरोहरः ॥३४ सप्ततालमत्ता व हरकोदण्डसंण्डनः । जामदग्न्यमहादर्पदलनस्नाइकान्तकृत् ॥ ३५॥ घेदान्तपारो घेदात्मा भवबन्धकभेषजम् । दूषणत्रिशिरोऽरिश्च त्रिमूर्तित्रिगुणात्मकः त्रिविक्रमत्रिलोकात्मा पुण्यवारित्रकीर्तनः । त्रिलोकरक्षको धन्दी दण्डकारण्यवासात् ॥ ३७१३

·imes
amarrian and
समानुपायावादीमा प्रेममा
ni arfarinजमदग्विाधिक
सर्व पदन
का
प्रालि बगनने । महनामपटनं कुरव नदनवन.
वमिटयावा
गुममा मालगन्मना । पूजयिन्या नमस्कृत्यपुनरागानाम:
fাগিশ ন্যাশা ব্যয়ের গার্না। বা সমমাৰ নিৰ মননসেনন
अपनी मामसा प्रतिनियमनन्दिता । श्याम मुमुमनय पतिना संशितव्रता
- निगाहमु द्वादश्यां युग्मन्यतः । कैलासशिवरे रम्ये विष्णुमागध्य भार"
ศร์ rะร์

·।
।
-प्पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः] * अष्टोत्तरशतनाममाहात्म्यवर्णनम् * १३१
प्रणम्य ग्राह देवेशं मर्तारं वृषभध्वजम् ॥ ५ ॥
पार्वत्युवाचं
- माहात्म्यमतुलं गमभ्य परमात्मनः । श्रोतृप्निहि मे न स्यात्कल्पायुतशतैरपि।
जाऽहंकनकन्याऽस्मिसर्यमुक्तत्वयाऽनध! त्वत्प्रसादाद्धर तिर्जन्मजन्मनिवाऽस्तुमे
पसिष्ठ उवाच।
पवमुक्त्वा स्वमर्तारं गौरी मागवतोत्तमा ॥२॥
ग्य रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे | रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः ॥
तीम मन्त्ररत्नं सर्वावस्थानु पार्वती । उवास च सुखेनैव फैलासे शम्भुना सह ।।
ने सर्वमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतमंनृप !! साक्षानुद्रेणकथितं शुद्धसत्यतरं महत् ॥६५
रोक्तानि शास्त्राणि तामसान्येवपार्थिव !। सम्मोहनायं लोकानांमोक्तवान्वृषभध्वजः
प्रोक्तवान्देव्या इदमेक हरः प्रभुः । यथार्थमयं गुह्यं च सारं मन्त्रस्य भूपते ! ॥
देव्याः प्रीत्यै महादेवः कथयामास तत्परः ।
औमामहेश्वरं राजन्सम्यादमिममद्भुतम् ॥ ६८॥
नहेच्छृणुयाद्वाऽपि भक्तियुक्तेनचेतसा । स सर्वयन्यः सर्वशो महाभागपतो मवेत्
धर्मविनिर्मुक्त प्राप्नोति परमम्पदम् । धन्यः खलुभयोलोके पार्थियेन्द्र! महावल !n
न्वये हरिः श्रीमान्पुगणः पुरुषोत्तमः । उत्पत्स्यते दाशरथिः सर्वलोकहिताय घे॥
तस्मादिश्वाक्यः पूश्याः मुराणामपि पार्थिव!।
येता जातो हि भगवावामो राजीवलोचनः॥२॥
श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे वण्डे उमामहेश्वर-
सम्वादे गमचन्द्राष्टोत्तरशतनामकथनं नाम बतुप्पश्चाश-
दधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २१४॥

·पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः वशिष्ठदिलीपसमादेभृगुणा महीणामनुरोधेन ब्रह्मविष्णुमहेशानांसाचिार्य परीक्षाकरणं श्रीविष्णोश्वश्रेष्ठत्वप्रतिपादन पद्मपुराणश्रवणफलञ्च दिलीप उपाय। फथितं भवता ब्रह्मन्सर्वधर्ममशेषतः । सामान्यं च विशिष्टं च स्वरूपं परीययोः । स्वर्गापयगी कथिती साधनंच तयोरपि। धन्योऽस्म्यहं द्विजश्रेष्ठत्वत्प्रसादात्सदागुर एफस्तुसंशयश्चित्ते ममाऽस्ति द्विजसत्तम !! कथामन्यांद्धिजभ्रेष्ठपृच्छामित्वानुनहला कथयस्व यथातथ्यमपि पात्सल्यगौरवात् । महाभागवतश्रेष्ठो रुद्रस्त्रिपुरघातकः ॥ ४॥ कस्माद्विगहित रूपं प्राप्तवान्सह भाया । योनिलिङ्गस्वरूपं च कथंस्थाल्सुमहात्मनः पञ्चवक्त्रश्चतुर्याहुः शूलपाणिरित्रलोचनः । कथं विहितं रूप प्रामवान्द्रिजपुरव!" एतत्सर्व समाचक्ष्य मित्रापरणनन्दन!॥६॥ धसिष्ठ उपाय। 2णु राजन्प्रवक्ष्यामि यन्मांपृच्छसि गौरयात् । विशुद्धेदृदयेपुंसां युद्धिः श्रेयसि जायते स्थायम्भुयो मनुः पूर्व मन्दरे पर्वतोसमे । जगाम मुनिभिः साद्धं दीर्घसत्रमनुत्तमम् ।। तस्मिन्समागता सर्वे मुनयः संशितव्रताः। गानाशालविदः श्रेष्ठा पालमर्यानन्दप्रभा सर्यवेदविदो विमा सर्वधर्मपरायणाः । वर्तमान महासत्रे मुनयः किल्मा अन्वेमु देवतातत्यं मियः प्रोयुस्तपोधनाः । विप्राणां येदविदुषो का यो देशमा नलविष्णुमहेशानी का स्तुत्तो गुनिलो मृणाम् । फस्य पादोदकं से मुक्तांच्छिष्ट चपापनम् ।। १२॥ कोऽध्ययः परमं धाम परमातमा सनातनकाय प्रसादसायच पो समुपविधानामति यादो मदानमा दिपक इति प्रोतुः केनि म पितृणागिर ·पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * भृगुणाशिवपरीक्षार्थंगमनवर्णनम् +ER ब्रहीय पूज्यत्यन्ये घदन्ति मुनिसत्तमाः । सूर्य एवात्मनां पूज्यात्यन्ये प्रादुरुत्तमाः ॥ योऽसी सर्वगतःश्रीमान्छीपति-पुरुषोत्तमः । अत्र्ययः पुण्डरीकाक्षी यासुदेवपरात्परः अनादिनिधनो विष्णुः सपर परमेश्वरः । सम्पूभ्यो देवनाश्रेष्ठ इत्यन्ये चोचिरे द्विजाः नेषां विषदनांतत्रमनुयायम्भुवोऽप्रयीन् । शुद्धसत्त्वमयोयोऽसौयल्यापागुणयाप्रभुः पुण्डरीकेक्षण श्रीमान्छीपतिः पुरुषोत्तमः । विमा घेदपिदुपामेकरवाचितः प्रभु। विमाणां नेतरे पूज्या रजम्तमोविमिश्रिताः ॥ १६ ॥ पसिष्ठ उपाय। इतितम्य पच. श्रुत्या सर्व पर मदयः । भृगु नपोनिधि विसं प्रोयुः प्राङ्गलयानया । मषय ऊचुः। भामा संशयं न स्यं समर्थोऽसिमुमत प्रविष्णुमहेशानामन्ति प्रज सुमत! गत्या तो समर्षि नु तथा यातु विप्रदान् । शुद्धसत्त्वगुणोगम्मिन्सस्यियने मुनेः सपयपूज्यो विधाणों मेतरम्नु कदाचन । असत्यमयः साक्षादम्पपण्यास मयिष्यति सीप्रसादपोलोके विमाणो सभविष्यति । देपनानापितृणांचनम्योझिटमुपापनम् सम्माचाहि मुनिष्ठ ! पियुधानो नियासनम् । शि कुम मुनिभेट! सर्यलोकदिनं प्रमो. :२९: पमिष्ट उपाय। पषमुनो भृगुम्पूर्ण कलाम मुनिमानमः । जगाम पायुमार्गेण पाने परमपर गृहमारमुपागम्य शरण्य महामना मन्या महागाई मन्दिनं यासपीमित। सम्पामोद भृगुशिएं गुरोलमम् । निधदरम्प मां गाय महामने मम्पयनं धुत्या नदी सगा पार पापं महरिमान जगन् । भसानिय प्रभोम्सम्य देण्याबोनिमारः। निरबमुनिग्रंष्ट्र परिशिमियम धमिजमाना एवं नियमन नि दिमायमिनार मनुः । सोपसमाधिो भृग मागुन ।

·२३४ • पामपुराणम् [६ उत्तरवर भृगुस्याचा निविष्टम्तमसा मूढो मां न जानातिशय । नारीसङ्गममत्तोऽसीयस्मान्मामयमन्य योनिलिङ्गम्यम पे तम्मातस्य भविष्यति । ग्राह्मणं माऽयज्ञानानि नमसासमुपागत- अग्रह्मण्यत्यमापनो हापूज्योऽसौद्विजन्मनाम् । तस्मादजलंपुष्पंतस्मै दत्तं हविस्तथा निर्माल्यमस्य तासयं भविष्यति न संशयः ॥ ३४॥ वसिष्ट्र उवाच । एवं शप्त्या महानेजाः शङ्करलोकपूजितम् । उयाच गणमत्युग्रं नन्दिनं शूलपाणिकर भृगुस्वाचा रुद्रमक्ताश्च येलोकेभस्मलिङ्गास्पिधारिणः ति पाखण्डत्यमापना वेदवाहा भवन्तु वसिष्ठ उवाच। इतितस्य धनाश्रुत्या रुद्रखिपुरघातकः । भृगु हन्तुं समारंभे महता तमसावृतः N३S. शल हस्ते प्रगृहाऽथ पार्वती विनयान्विता । न्यवर्तयन्महादेवं प्रणिपत्य कृतामलि ततो ललाटनयन कोटिसूर्याग्निसन्निभम् । भृगुः पश्यन्महातेजाः स्थितोगार्यानिवारित मुनिस्तु पादे नयनं पदय प्रहसन्ययो । अमोघो मम शापस्नु कुरूपी त्वं न संशया ततः प्रभृति विप्राणां तस्य पादोदकादिकम् । अग्राह्यमभवद्वाजन्सर्वभूताधिपस्य तु । पापण्डैः पूज्यमानस्तु लिङ्गरूपधरः शिवः । एवं शाया मुनिम्ता रुद्रं त्रिपुरधातरम जगाम ब्रह्मलोकं वै सर्वलोकनमस्कृतम् । तत्र देवः सहासीनं ग्रहाणं परमेष्टिनम् । द्रष्टा प्राञ्जलिना देयं प्रणमाम महामतिः। प्रणम्य पुरतस्तस्य मूणीमास्ते महातपा। दृष्ट्वा मुनिशार्दूलं रजोगुणसमावृतः । नाऽर्धयामास धाताऽसी महपि समुपागतम् प्रत्युत्थानं प्रियं पाक्यं न कृतं तस्य धसा। ऐश्वर्णय महत्ता स्थी सत्राऽभ्युशासनः ॥ ४६॥ तं दृष्ट्वा रजसोद्रित महर्षिः पङ्कजासनम् । ध्यानदार महातेजा माययं लोकपितामह भूगुगमाया जसा महतोदिको यस्मामामपमन्यसे । तम्माल सलोकानामापार्यसमाधि तं ·अपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * भृगुरुविष्णुम्तवनम् * वसिष्ठ उयाव। वंशाचा महात्मानं ब्रह्माणं लोकपूजितम् । जगाम सहसा विमो भगवन्मन्दिरंभृगुः स्माद्देवैर्मनुष्यश्च राक्षसर्मुनिसत्तमः । अपूज्यत्यमवाप्यय स्थितवान्स पितामहः ॥ विश्य वैष्णवं लोकं लीराब्धेरुत्तरे तरे। तवस्थितर्महाभागे. पूज्यमानो यथाईतः ॥ आनिवार्यमाणस्तु प्रविष्टोऽन्तःपुरं द्विजः । प्रविश्य तस्मिन्चिमले विमाने रविसन्निभे पानं नागपर्यड्ढे ददर्श कमलापतिम् । लक्ष्मीकरसरोजाभ्यां मृग्यमानपदद्वयम् ॥५३ दृष्ट्वा मुनिशार्दूलो भृतः कोपसमन्वितः । सव्यं पादं प्रविक्षेप विष्णोर्वक्षसिशोभने! तूर्णमुत्थाय भगवान्धन्योऽस्मीति पदन्मुदा। हस्ताभ्यां चरणं तस्य पीडयामास हर्षितः ॥ ५५ ॥ नमदित्वातत्पादं मधुरंवाक्यमत्रीन् । धन्योऽस्मरविकतन्योऽस्मिसर्वदा त्वत्पादस्पर्शनाद्देहे मङ्गलं मे भविष्यति ॥ ५॥ समस्तमंपत्समवाप्तिहेतवः समुत्थितापत्कुलमकेतयः । अपारसंसारसमुद्रमेतवः पुनन्नु मां ब्राह्मणपादपासव ॥ १७ ॥ पेम्पादग्जो यम्य देहे तिष्ठति सर्वदा । गङ्गादिसर्वतीर्थानि तस्य तिपन्त्यमंशयम् ॥ त्युतपासहसोत्यायदेशासाभंजनार्दनः । मनपासमर्चयामासदिव्यप्रवचन्दनादिमिः दृष्ट्वा मुनिशार्दूलो हर्षपूर्णाधुलोचनः । उत्सायामनमुन्यातं प्रणनाम दयानिधिम् ॥ कृताअलिपुटो भूत्वा होत्याह महातपाःn६॥ श्रीभृगुस्वाच। अहोरूपमहोशान्तिरहोशानमहो दया । अहो सुनिर्मला शानिरहो सत्त्वगुणं हरे ६५ सर्गिकंशुभं सत्त्वंतर्थच गुणवारिधः । नाऽन्येषां विद्यते किञ्चिन्सयात्रिदियोक्साम् प्रलण्यधशरण्यश्च त्वमेव पुरषोत्तमः । ब्राह्मणानां त्वमेवेशोनान्यः पूज्य मुगः कनिन् घेऽचर्यन्ति सुरानन्यास्त्यांविनापुरुषोत्तम !! तेपासण्डत्यमापना सर्वलोकविगहिताः विवाणा वेदपि त्यमेवेग्यो जनार्दनः । नान्यः कश्चित्मुगणांतु पूजनीयः कदाचन अनानारदाचा रजस्लमोविमिश्रिताः । त्वंशुद्धसत्त्वगुणवान्पूजनीयोऽमजन्मनाम ·A [६ उरमो # पाद्मपुराणम् । त्वत्पादसलिलं सेव्यं पितृणां च दिधोकसाम् । सर्वपां भूसुराणां च मुक्ति कल्मपापहम् ॥ ६७ ॥ त्यद्गुकोच्छिएशेष वै पितॄणांच दिवौकसाम् । सर्वेष भूसुराणांवमुक्दिं कामरापइन भूसुराणां च सेन्यं स्यानाऽन्येषां तु कदाचन ॥ ६८॥ इतरेषां तु देवानामन्नंपुष्पंजलं तथा । अस्पृश्यं तु भवेत्सर्व निर्माल्य सुरया समम् । तस्माद्वै ग्राहमणो नित्यं पूजयित्या सनातनम् । त्यत्तीय भुक्तमानञ्च मजेतपाइनिधि नान्यं देवं तु पीक्षेत ग्रामणोनयपूजयेत् । मान्यप्रसाद भुजीन मान्यस्यायता विगेर न ददातीह यो पिनः पितॄणां धाद्धकर्मभि । त्यगुरुमन ताचत्तत्सपं निफनभर फल्पकोटिसहस्राणि फल्पकोटिशतानि च । पतन्ति पितरसम्म नाके पूमोणित। निवेदितं तव विभो! यो जुहोति ददाति था । देवतानां पितृणां च पिरागरस्यमानुले तस्मारयमेय विप्राणां पूज्यो नान्योऽस्ति कश्चन । मोहायः पूजयेदन्यान्स पासण्डी भविष्यति ॥ ७ ॥ दिनारायण-श्रीमान्यासुदेषः सनातनः । विष्णुः सर्यगतो नित्या पामारमा मker त्वमेय सेव्यो पियाणा महापयः शुदसरपपान् । पृश्यत्यादयामणानां ये एदसायगुणादपि 391 पिंगामेय देपानां प्राणायमाप्नुदित्यायहि सदा विभागात पुrnimal लणाम्ने परम्नु मात्र न संशयः | Pाण्यो नेपकी प्राण मग प्रया पुण्ाो प्रमण्यो विष्णुररयुगः । प्रीभगवाजी पासपोरगीति ८॥ योगामिभ्यागालायलोगmorianोगोnिtem यो पक्षोत्तम' 1ोग मान लोगन or TEATREETIMITrयो मानोas ANAMA Nire met WATEREIR Mानाmafia TITIATrime treatme ·- पक्षपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ] * विष्णुप्रसादग्रहणम् * कल्याणगुणपूर्णाय नमस्ते परमात्मने । नमो ब्रह्मण्यदेवाय सर्गस्थित्यन्तहेतये ॥८६॥ पाराहवपुपे नित्यं त्रयीनाथाय तेनमः । नमो ब्रह्मण्यदेवाय नागपर्यशायिने ॥ ८॥ राजीपदलनेत्राय राघवाय नमोनमः । मायया मोहिनाः सर्वे देवाश्च ऋषयस्तव । न जानन्ति महात्मानं सर्वलोकेश्वरं प्रभो!! त्वां न जानन्ति भगवन्सर्ववेदविदोऽपिदि नामरूपगुणः श्रीशचारित्रैरपि दुष्कृतः । परत्यमूवकं सत्त्वं तय पेदितुमीवर leon महर्षिभिः प्रेषितोऽहमागतोऽस्मितवाऽन्तिकम् । तर शीलगुणामातुं धरणं मम फेशप दत्तं पक्षसि गोविन्दतत्क्षन्तव्यं कृपानिधे !! पयमुनया भृगुर्देयं प्रणम्य च मुरमंडः ॥ दिव्यमहर्षिभिस्तत्र पूज्यमानो महात्मभिः । पुनर्जगाम हामा यमभूमि शुभाझ्याम् समागतं महात्मानं तत्र दृष्ट्वामहर्षयः । प्रत्युन्धाय नमसत्य पूजा चर्विधानतः । नेगं पिशापयायास सत्सयं मुनिपुङ्गवः । रजस्तमोगुणोदिनी विधीशानी मुगेप्तमी शमी मया न पूज्यौ तो विप्राणामृपिसत्तम !! अनह्मण्यत्यमापनो गहित रुपमाम्पितः रातः केलासशिखरे शङ्करम्तमसात' । शुद्धसत्यमयो पिणुः पायाणगुणसागरः । नारायणः परंग्रह्म विराणां देवतं हरिः । ब्रह्मण्यः श्रीपतिर्विणुासुदेयो जनार्दन । म्यमण्यः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दोहरिरच्युतः । सएप पूभ्यो विप्राणो नेतरः पुरमः मोहायः पूजयेदन्यं स पामण्डी मयिष्यति । म्मरणादेय कृष्णस्य यिमुनिः पापिनामपि ॥१०॥ माम्य पादोदकं मेयं भुकोन्छिएंच पापनम् । म्यापर्गनणां प्रावणानायिगेन' विष्णोनियेदितंनियं देवेम्यो जुहुयादपिः । पितृम्पश्यप नापारमर्षमानन्दमानुले योन पादरैमुक्त पितृणा धाउकर्मणि । मन्ति पितरम्नम्य पिप्न महिमाः मम्माद्विष्णोःप्रसादो मेपितम्यो दिजन्मनाम् । इतरे नुदेपानां निर्माल्यं हितं मरेन् । १४ महदेवदि यो:याति प्राह्मणोजानन निमांसंगदगीनामबागानोमाम् बल्यकोटिमहाविप नरमानिना। निनामदिनभेष्टाधादिपायमान गोपनिया मदुपाससम स्मृतम् । सामानं मोना देवाना ·m2 ·*श्रीगणेशायनमः * श्रीवेदव्यामायनमः श्रीमन्महर्षि वेदव्यासप्रणीतम् पाद्मपुराणम् अथ सप्तमं क्रियायोगसारखण्डम् प्रथमोऽध्यायः जैमिनिन्याससम्बादपूर्वकं क्रियायोगमारपीटिकारर्णनम् लक्ष्मीनाथपदारविन्दयुगलं प्रीभ्यराशामर. श्रेणीनप्रशिरोलिमाटममलं पन्दामहे सन्ततम् । मतया पोगिमनम्नागपुरमासन्दोहपुप्यनमं गङ्गाम्भोमकरन्दविन्दुनिकरं मंसारमापदम् ॥ १॥ पोमतीपंहुपापिघायभगवानयोग- पपादानापरानपुिनमन्निपिशाये। सम्मानित जेषु पमतिय प्रमोसन्न गम्पोरयापप ये देपाप गर्म नमः। घेदेम्प माय सरम्मनाभ्यां पुग- जगा ! प्यापमपंप जगदिताप देसामन् पादामुनर सासनोपरित मुगमेमो ·६४२ [७ क्रियायोगसारखण्डे । नमायालेसमालोपर मनं शास्त्रार्थ पारगम् । नेमुःसर्यसमुत्याय शानकाधास्तपांचनाः यतः समालोकानां हि धाग्छसि सदा ॥२१॥ Lणुशीन:पक्ष्यामिपस्यपाधोतुमिच्छिनम् । सर्वलोकहिताय परणयानापित यो जैमिनिना सयं पश्याच प्य तामपिजेमिनिनांग योगाभ्याता प्रणम्य शिरसा ग्याम पाछ मुनिराधमः ॥२४॥ * पामपुगणम् नत्रान्तरे महानेजाभ्यासशिष्यो महायशाः । मूतःशिष्यगणैर्युतः समायातो हरिस्मरन सोऽपि तान्सहसामनया मुनीपरमयप्णयान् । ननामदण्डयभूमौसर्वधर्मविदाम्बर यरासने महाबुद्धिस्तैईत्ते मुनिसत्तमः । उयास ह मुनिर्मध्ये सर्वः शिष्यगतः । तोपविष्टं तं सूतं शौनको मुनिसत्तमः । यद्धाञ्जलिरिमा याचमुवाच विनयान्वितः शौनक उवाच । महर्षे सून सर्वज्ञ! कलिकाले समागते । केनौपायेन भगवन्भूरिभक्तिर्भवेन्नृणाम् ॥१६॥ फलो सर्वे भविष्यन्ति पापकर्मरता जनाः । वेदवियाविहीनाव तेषां श्रेया कयं भवेत् फलायनगताः प्राणा लोकाः सत्पायुषस्तथा। निर्धनाश्च भविष्यन्ति नानादुःखप्रपीडिताः ॥ १२ ॥ प्रयाससाध्यं सुकृतं शास्त्रेषुक्रियतद्विज!। तस्मात्येऽपिकरिष्यन्ति कलौनसुकृतंजनाः सुरूनेषु विनष्टेषु प्रवृत्ते पापकर्मणि सवंशाः प्रलयं सर्वं गमिष्यन्ति दुराशयाः। खल्पश्रमरल्पयित्तरल्पकालेश्च सत्तम !! यथा भवेन्महापुण्यं तदै कथय सूा कारण यस्योपदेशतः पुण्यं पापं या कुर्वते जनाः । सतदागीभवेन्मर्त्य इतिशास्त्रेषु निक्षितम्य पुण्योपदेशः सदयः कैतवैश्च विवर्जितः । पापमार्गविरोधी च चत्वारः पेशवोपमाः । शानं सम्प्राप्य संसार यः परेभ्यो न यच्छति । ज्ञानरूपी हरिस्तस्मै प्रसभाप मेशने। ज्ञानरत्नच रत्लध परसन्तोपानरः । स शेयः सुमतिनं नररूपधरोहति ॥" त्यमेष मुनिशार्दूल! घेदवेदाङ्गपारगः । त्यहते महि पताऽन्यो यतस्त्यं ध्यासशासितः सूत उयाच। धन्योऽसि त्वं मुनिश्रेष्ठ! त्यमेव पैष्णपाप्रणी।

·प्रथमोऽध्यायः] कियायोगसारवर्णनम् - १५३ जैमिनिस्पाय। भगवन्सर्वधर्मव्यास! सत्यवतीमुन !! कली फम्मादयेन्मोक्षस्तम्ममाऽऽयक्ष्यमूलतः मृत उवाच। जैमिनर्वचनं श्रुत्वा ध्यासः सन्तुष्टमानसः । प्रारंभे मुनिशार्दूल ! कर्या मङ्गलसंयुमाम् ध्यास उयाचा जैमिन मुनिशार्दूल धन्योऽसि त्य महामते !! नारायणकयां श्रोतुंयनोपासिसर्वदा सत्कारणे युद्धिर्यम्ययम्य प्रपन्ने । तम्य तम्य भरेमानं मान मोक्षपदं विदुः । नयां यम्मै गेचते पापिने भुवि । पृथप ग्रष्टा विधिना भूमिर्माग्पनी एना यया पंगतीत मापने वैष्णयजनः । मामिष्यामिययो पनि सोयापापिनायरः यस्मिन्दिने मुनिश्रेष्ठ धूयने न हो. कगा। तदिनं दुर्दिनं मन्ये घनच्छन्नं न दुर्दिनम् । यत्र यत्र महीभागे वैष्णयी यतने कथा । सानिध्य मत्र भगवान जहानि मदानन। यो पटणरफपारम्भे विमानरो भयेत् । ममेय शन्या भगवान्दीपतः मद गच्छति प्रभाप पामुदेवस्य धुत्या हयन्ति ये जनाः । याम्न एप देपांशाः पूण्या दरयाध सत्तमाः॥२४॥ नागयणमाप ये धुण्या मापदसन्ति ये 1 रिमेया दानपांगा मग मरफमानित सत्र मायांनि सपनि गदादीनि हिजोत्तम !! परंगध देवास मुनरोधनाः ॥ प्पा मोजमावाला पापण्याधिविनामती माराएपणा पर प्रतियामम् मुने शिपायोगणारं पार पापनाशनम् । मारायनशेपेन मनिधार निगमप ४८ विध मागणे पसरणासाहम्या मंदिताया रियायोगमायोमिनि प्पाससम्यापमोऽध्यायः..

·No text on this page.

·द्वितीयोऽध्यायः] *'भगवद्भवमाशंसा मन्दरं परमं चैव त्रिकूटमुदयाचलम् । मन्यांध पर्वतांश्चैप सृश्यान्विविधानपि ॥१५ लोकालोकस्ततश्चैप तामध्ये सप्त सागराः । सप्तद्वीपाश्च पिपेन्द्र! परमेशस्वयम्भुवा।। जम्बूद्वीपो द्विजश्रेष्ठ द्वीपश्चयक्षसशितः । विशेयोहिगुणस्तस्माच्छाल्मलोडिगुणस्ततः ते व लक्षादयो द्वीपाः सर्वभागसमन्धिताः । समस्तगुणसंयुक्ता देवदेवर्षिभूषिताः । सप्तदीपा इमे वित्र सप्तसागरवेष्टिताः तेषां नामानि वक्ष्यामि सागराणां निशामय लपणेासुरासपिईघिदुग्धजलान्तकाः । एते समुद्रा देव! पूर्वस्माश परम्परः ॥२०॥ विशेया द्विगुणाः सर्वलोकालोकपर्वतात् । द्वीपे द्वीपे सती प्रहा वृक्षगुल्मलतादिकान् ॥ २१ ॥ तिर्यग्योनिगताअन्तून्सथ्यान्टिजसत्तम । अथ देवान्मनुष्यांश नागाविद्याधरांस्तया क्रमात्ससर्ज पुत्रांच ततो दक्षादिकान्मुनीन् । प्रहात्वियचिदानन्यांश्चैयान्त्यजास्तथा ।। तेषां च धर्तनादीनि सणवान्स प्रजापतिः ॥२३॥ हिमादिदक्षिणं यद विध्यादेखत्तरं तया । आहुस्तद्वारतं घर्ष शुभाशुभफ्लपदम् ॥२५ भासाय मारते पर्षे ये जन्म तु नरोत्तमाः। धर्मकर्माणि फुर्वन्ति ते सर्व शोपमाः पर्मभूमौ तं कर्म शुभ पाऽशुभमेव पाहत्फले मुझने लोका भोगभूमिषु समम ta कर्मभूमि समागत्य यो धर्मकर्मसूचत । न च तेन समः कोऽपि त्रिषु लोकेषु पिने मस्य स्यात्सपलं जन्मजीवितं व सुवितम् ।धीनारायणसयायो मनियपियों जन्मकोटवर्जितः पुण्यैः संसारवाधिनायके । नारायणेदेवदेशमनिम्यामुराणाम् समस्नायुम्बदमापि स साम्यो निर्मयोऽनिय। स्वायस देश सहसा मतिया परयः जन्मान्तरार्जिन पारंप का पहिया वाहमणादायमानिमगारांना प्णयानि जलंपस्नुसमम्मानकापहम् । वलयशिरमामनामनामानेकाम्पनिम् मुहमविस्ताई मागपतः सह । समुप्पो सरंपादियामुगारि धर्मकमोजिविन्द्र बिपने मानिनि च। मगठम्मानि म्युनिक

·14.
• पामपुराणम्
[.
गा पा पानं यत्र तिष्ठति पैष्णपाः । सत्यं सत्यं ,
oriteगाऽपिपलम्पा वैष्णयाय च।
पगारेगारुपोषणगः परिकीर्तितः। स चेत्सन्तोषितस्तेन तो
tutsoगग्गामोरे गागागरामन्यिते । भगवद्पुरुषः
Arविभिप्रेम गिगायोगगराणम् । समाराध्यसदामक्यान
सूरा उपाय।
nant भरणा कागीनाय महात्मनः । शिरस्यालिमाधाय जैति
जैमिनिण्याच।
HTOTTARRINT मोर पुन:पुगः । गुरो मिलक्षणं तेषां
wituRNET RINT मुनिसतम !! भारितो भूहि तत्सर्व

·१४७ द्वितीयोऽध्यायः] . ब्रह्मरलंपिष्णुस्तोत्रम् दानवाभ्यां ततस्ताभ्यामन्तरिक्षे कृपामयः ॥ ५३॥ युयुधे याद्युद्धेन शरणागतवत्सलः । पञ्चवर्षसहस्राणि इत्या युद्ध मुदारुणम् ॥५४॥ विजयं नाऽगमत्कोऽपि न च फोऽपि पराभवम् । अप तो दानवी तत्र महामायाविमोहिती ॥ ५५॥ घयिनि चाम्मत्तोऽगदतां केशवप्रति । ततः ग्रहम्य देवेश उवाचेति पयो दिज! यदि तुष्टी युयां दैत्यो मध्यौ भवनं दुनम् । ततस्तो दानवोघोरी भगवन्तं जनार्दनम् इत्यूचतुर्महामायो महामायाविमोदिनी । अयमेव परो दत्तो भयने नाऽत्रसंशयः ॥८ मारयाऽऽयां बिना पारि मही यत्र जनार्दन । महामुरीततम्नी नु आनीय जघनम्नति निहनी सहसा विम चित्रया चक्रधारया । चक्रिणा निहती इट्टा दानवो मधुकैटमीम तुष्टाव देवदेवेशं ग्रह्मा विगतसाध्यसः ॥६॥ ग्रह्मोवाच । नमो नमम्ने परमेश्वराय प्रपनसासिविनाशनाय । नमो नमम्ने त्रिगुणात्मसाप नारायणायाऽमितविषमाय ॥११॥ न्यम्पादपायोजयुगं प्रपन्ना जना चिनो विष प्रपना। पतन्मयानातमनन्नति! सपो नेयं मदनी ममाऽऽपत्। ६२ योगवरोऽसि सदयोऽसि जगत्रयेश स्पं देवदेपसरणागतपालोश!। स्पं निर्दयोऽरिनिगरम्य पिनारानेषु पदशितोऽदमपुरी निदती स्वतो। ययप्यायपाटिनी मधुकैटमी ती मन्ये तयापि म्यानापिद घेतमाम् । यम्मात्मजीवन विनाशरप्रदानः मन्नोरितोऽमिन्मदात्यम् ॥ रम्यं जगत्तमिदं पुरुषम्य तम्य मन्ति सपिर म्यानः समेताः । मृद्धिमनन्ति मुहयोपिलयाधराय पन्यमियममग!दयामिात्रा समीमुगायुद्धमपुरतदेवदेष ! ममागिमात्यांबपिनाग्न् ि। स्पषगदानपनापन्नं मां पादिमा हावा मनमा प्रमार पुरीमार मांद मोरार सामनेगरिम्नानुन ·महंच घच्णवाधीनस्तम्माछाध यष्णपा.८.. 1 ४८ [किंयापांगसार • गणम् . गमम्ने मानुपाय नमम्ने मनिदापिन नमाने मानाय शरण में मवान :- समानुस मसानु नमस्तुभ्यं नमोनमः। परित्राहि परित्रादि परिवाहि अमर- ध्यास उयाचा पतन्यरपिस्तोलणा लोककारिणा ! मनुतः स देवो भगवान्परमा प्रतिवाय- श्रीभगवानुवाच। स्तोणाऽनेन ते मत्या तुष्टोऽस्मि फमलासन !! फिमस्त्यभिमतं हि तत्ते दास्याम्यहं भुवि ॥ ७ ॥ ब्रह्मोवाच यदि तुरोऽसि देवेश करुणा जगन्मय !! नापदस्तव भक्तानां भवन्त्विति यरा मन श्रीभगवानुवाच। एपमस्तु सुरभ्रेष्ठ ! दत्तोऽयं ते मया वर । मङ्गतम्य कदाप्यापन्न भवेक्षितिमणाने वैष्णयानां शरीरेषु सततं निवसाम्यहम् । लभन्ते मापदस्तस्मात्कदाविष्णवा ब्रह्मोवाचा सर्वमेव जगन्नाथ! त्यया दत्तं न संशयः । यदेतौ च महादेत्या सइमामे विनिपाति कियत्काल समासाद्य म्तोत्रेणाऽनेन चै प्रभो। स्तीति त्यो परया भत्त्या तस्य प्राता भविष्यसि ।। ७६ आहो ध्यानरपि ध्यातुं देवस्त्यहि शश्यसे । सत्य पप्णयदेहेषु भ्रमसीन्यदुतमह शमानमपि स्वामिस्त्ययि नुष्टेन किंभवेत् । स त्वं वैष्णयसङ्गेन भ्रमसत्यदुनमहार मेष्णवाः कैटभारे किंवा पाच लक्षणम् । कये शेयास्तुते स स करायाय: धीभगवानुपाचा *णयानलक्षणानिकल्पकोटिशतापि सम्यग्यक्तनशक्तोऽस्मि सोपानुसत्तमः संसारो वैष्यायाधीनो देवा यायपालिकाः হামাগমণি নিবাস সল। কিঃমি নাথ ·१४ द्वितीयोऽध्यायः] * वैष्णवप्रशंसावर्णनम् - कामक्रोधविहीनाये हिंसादम्भविवर्जिताः । लोभमोहविहीनाश्च यास्तवणवाजनाः अमत्सरादयायुक्ताः सर्वभूतहितैषिणः । सत्योक्तिभापिणचव विज्ञेयास्तेच प्णया: धर्मोपदेशिनश्चैव धर्माचारपरास्तथा । गुरुशुश्रूपिणश्चैच विझयाम्ने च वैष्णयाः ॥ समानं येत्रपश्यन्ति त्वरिमांच महेश्वरम् । कुर्वन्तिपूजामतिथेयास्ने वैपायाजनाः घेदविद्यानिहता ये विप्रभक्तिरताः सदा नपुंसकाः परधीषु भेयास्ले धेरणा जनाः एकादशीयतं ये च भक्तिभावेन कुर्वते । गायन्ति मम नामानि याम्ने ष्णधाजनाः देवायतनकर्तारस्तुलसीमाल्यधारकाः । पद्माक्षधारिणो ये च श्रेयास्ने पाया जनाः शसवकागदापीरहिनानि ममाऽऽयुधः । मन्येषां शरीराणि भैयाम्ने येणया जनाः धाश्रीफलम्जो येषां गलेषु कमलासनमा पूजयन्ति नपोयाम्ने घेणया जनाः तुलसीमूलमृद्रिश्च निलकानि नयन्ति ये । मुलसीकाप्टपश्ध भयाम्ने पम्पया जना गङ्गास्नानगता येच गङ्गानामपरायणा: 1 गट्नामाहात्म्ययनागे याम्ने यंणयाजनाः शालग्रामशिला ये गृह पसतिसर्या । शाम् भागवतं चंय याम्न वैधाजनाः सम्मायन्ति ये नित्यं मम म्यानानि मत्तम:। दी यच्छन्ति सय मेयाम्ने पेपया जनाः ॥ ६ ॥ शीण ममन्दियेच पुर्वन्ति नूननंपुन'मायतनगोमांच भेयाम्ने पैजयाजना: अभयेर यच्छति मीरम्यधनुरानन विद्यादानंच पिसभ्यो याम्ने यसपाजनाः मम्पादसदिलो सिनानि मस्तकानिन । ममनोहरामभन्नि प्रेयाम्ने पायाजनाः शुनरमपीडितम्याधये पान्यतमम्युन । पुर्य योगगुभा याम्ने यातना मारामारिणो येय पिप्पलारोहिणोशिया गोमेर्या येर पुर्यन्ति पाने घेणया जनाः १.. भत्पलनवा पे प्रयन्पित्य प्रतान्ति दीनगु याने या उनाः सागामार कन्यादानग्नाधये । मेशले पितरीय मेदाम्न या जनाः मेपले ज्येष्टभगिनीं भोष्टनातरमेव परनिन्दा न पून्निसा जया जनाः पापरेषु गपास दोपलेशीम रिन्न ।मायनुवयंपस्योपसाय ·• पापुराणम् . गिमार- रमाण मा नि गिगापो मापने IET ई ने भविश्यतिनम पेपर्म माग गति मिल गमेगाने येणयात पना किमुत मागिन पुनपुनः । ममादिगार्गनि पियाने शवैश्य মুখ খুশিমির ধলা ষ প্রকাশিই ইথলথ t= TET पूर्णयहप्राया गटपासा जगतक्रियायोगहार चेष्टा जगाम परमं पदम् ये पन्तीममध्यावं मपया नाणामः ! सारविनिर्मुक्ता मन्ते यान्ति हरंगह- নি তার মায়ায়ায়া সবিনা ফিযীনায় वैष्णपशाण नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥ तृतीयोऽध्यायः सगङ्गामाहात्म्यं गृधद्वारा मनोभद्रराजपुत्रयो:पूर्वजन्मकथावर्णन गृधदम्पत्योर्मुक्तिव जैमिनिरुवाच। क्रियायोगस्य सत्वं मे हि ध्यास! महामते !" क्रियायोगमहं शातुमिच्छामि भवतो मुग्यात् ॥ १॥ व्यास उचाचा शरीरं मान विप्रा दुर्लभं चाऽभूतले। धीर शरीरमासाद्य मोक्षार्थ योगमयर कियायोगध्यानयोगामीयोगीप्रकीर्तिती । तयोरायःक्रियायोगः कुर्यनांसकाम गगाश्रीविष्णुपूजा य दानानि द्विजसत्तम । मालणानां तथा भक्ति तिरेकादशी धात्रीतुलस्यो किश तथा याऽतिथिपूजनम्।

·तृतीयोऽध्यायः] मनोमदपतिवर्णनम् . क्रियायोगाने विप्रध्यानयोगानसिद्ध्यति । क्रियायोगरतोयाति तद्विष्णो परमपदम् जैमिनिरुवाच। क्रियायोगाङ्गभूतानियानि प्रोक्तानिमो.प्रभो !! तन्माहात्म्यानिकथययदिभोमध्यनुग्रह गङ्गाया. के गुणा ब्रह्मन्विष्णुपूजाफलं च किम् । श्रेष्ठानि कानि दानानि का पा भक्तिद्विजन्मनाम् ॥ ८॥ एकादश्याः फलं कि पा धात्रीभक्तिश्च कीदृशी। तुलस्याः कीदशी भक्तिः कि पा चाऽतिधिपूजनम् ॥ ६ ॥ एनत्समुने! बहिश्रोतुमस्तिममाऽऽदात्वत्तोऽन्य'कथितुंकोऽपिन शक्नोतिजगत्रये व्यास उवाच साधुसाधु द्विजश्रेष्ठ! मनस्ते विमलंध्रुवम् ! यतो गुह्यकथामेतां श्रोतुंश्रद्धाच कौतुकम् भागीरथ्या गुणं सम्यक्रथितुं नहि शक्यते । तस्मात्समासतो वक्ष्ये श्रूयतामेकवेतसा गड्त्यक्षरयुग्म व जपत्यत्यन्तकोमलम् । मन्ये बजेत्तयाप्येनो महन्नास्त्यत्रसंशयः ॥ सांत्र सुलमा गङ्गा त्रिपु स्थानेषु दुर्लभा । गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे । सवासवाः मुराः सर्वे गङ्गाद्वार मनोरमम् । समागत्य प्रकुर्वन्ति नानदानादिकं मुने! देवयोगान्मुने! सत्र ये त्यजन्ति कलेवरम् । मनुष्यपशुकोटाद्या समन्ते परमम्पदम् ।। अतिहासं विप्र ! कथ्यमानं मया रणु । सम्यक्ट्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यनेय मनोभद्रोनाम राजा सोमवंशसमुदयः । पूर्वमासीनगत्यम्मिन्यलवान्सर्वधर्मधिन् । तस्य हेमप्रभा नाम महिपी प्रियवादिनी । पतिपता महाभागा सर्वलक्षणसंयुता॥१॥ सराजा समरे हत्वा सकलानेव शात्रवान् । शशास पृथिवी कृत्स्ना सान्निदीपा महाबलः ॥२०॥ स एकदा महीपालः समाय स्वमन्त्रिणः । उचाचेदं घव प्रीत्या समामध्ये महायशाः मनोमद्र उवाच। अमात्या! पृथिवी सर्वा मयेयं परिपालिता । निहता रिपत्रः स सपुषयलवाहना। पालितानि स्वगोत्राणि दानवियाधतोशिताः। शिष्टाक्ष त्रिदशा ससपुत्रालयाहनाः ·unt . mm मेगrat jintamfirmirikar HTrt filimhira*गजातमरमर परमार्मिन मानिलम गुनः ममागिने भूत मिति : अगरगुतान देशन पाने infrm मागणे परमा?माया महिला प्रियायोगमारक गम PET पाया PIVE र पेष्टा जगन्न पार्न मे HTTAMITनर्मुको भन्ने थान्ति । पैणयमा नाम दिलीयोऽधायः॥२॥ तृतीयोऽध्यायः सगङ्गामाहात्म्यं गृधद्वारा मनोभद्रराजपुत्रयोःपूर्वजन्मकथावाने गृध्रदम्पत्योमक्तिय जैमिनिस्वाच। कियायोगस्य तत्त्वं मे हि व्यास ! महामते !! क्रियायोगमहं ज्ञातुमिच्छामि भवतो मुखात् ॥ १॥ व्यास उधाच। शरीरं मानुषं विप्र! दुर्लभं चाऽभूतले। धीर शरीरमासादय क्रियायोगध्यानयोगायुभीयोगीप्रकीर्तितो!. गङ्गाश्रीविष्णुपूजा च दानानि द्विजसत्तम!! धात्रीतुलस्योभक्तिच तथा वाऽतिपिपूजनम् । क्रियायोगाङ्गभूतानि भोक्तानीति समासतः ॥

·तृतीयोऽध्यायः * गृध्रदम्पन्यो.पूर्वजन्मवर्णनम् * गृध्र उवाच। नृपनेविषलायेतो युगे द्वापरसम्झके । गासगरनामानी सत्यघोषस्तो स्थिती ॥४२॥ एककाले च भूपाल! मृती निजगृहान्तरे । नमो नेतुमिमा भूष' दंष्णिो यमकिडगः॥ पाशहम्नाः समायाता कोटिकोटिसहस्रशः । यबन्धुधर्मपाशेन वायती तु मदोद्धती निन्युश्च निलयं मृत्योरतिदुर्गमयम॑ना । इमां दृष्ट्वा धर्मराजचित्रगुममुवाच ६ ॥४॥ एतयोः सकलं वृत्तं चित्रगुम! विचार्यनाम् ॥४६॥ गृध्र उवाच। तम्याऽऽक्षया वित्रगुप्त सर्व कर्मशुभाशुभम् । मूलाहिवारयामासनतान्याचान्लगम् चित्रगुप्त उयाय । मत्यमेती महायाहो: पुण्यमतमहाशयो । अस्ति चेदुदुर विनिमयकर्मविलोकिनम् म्पपं दानं समुनमुन्य नहि दनं द्विजातये । नेय फर्मणा राजनिमो नायगामिनी। दाना दानं समुप यो न याठिनातये । मयाति नरकं पोरं सर्वभूतभयाय दम् दाता हि न म्मरैदान प्रनिग्रादी न पायने । उभयोग पासो यारचन्द्रदिपायरी सम्मादिमी महापापी प्रलम्याहारिणीममी ! मयन्तु निषाप्रनिदामणम् समानपा ततो दूताः सन्दीप्टटा मया। विक्षिपुनं पोरे माया थिने : सम्मिग्नेय दिने राजननया भार्यया मदा यमदनः समागम्य नीतो पममन्दिरम् । मगऽपि यरत कर्म तदाकम्प भूगने ! म्यामवं प्रत्यामि मण्यतां विष्मरम् पुराने सर्वगो माम प्रासाद महार। मोगराणामी ग येग्यशाहगग्गः . एवं ममालाम मम पत्री पराम्पिनी । पतिपता मदामागा पपिलमानया। प्रमतो. महामाग, विपश यमापन । प्रथा मनमा निगमगादं पुणेमा भभूमिमामाग्यो पनम् मयंकहना पनगमुन्दा पानी भनिगरमा ममेर पुगः पितरो माँ पापी । मुनरो वा होनी चामिलादुरी और जीपचंर एमयमा विपाधि माम्य गिम्पपिपरम् । ।

·१५२
* पामगुगणम् ..
[क्रियायोगमा
पालितानि म्यगोगाणि यःमयः सदाशिः।
हमानी जग्या सर्व महाया मेपल सम्॥२५॥
पाणि कानियिक नदि शक्नोमि दुर्गा मामहीने पुरे राजश्रीनहि श
सर्यामरणमंयुक्ता जराजीणय कामिनी । सावधियति सर्वेऽपि शवयः गिर्व
यायदि गतसाम मेन्छन्ति चारभु ! समस्तगुणसम्पनमपि तनमानस
पृथ्यो त्यो पद पैरिणी पालिता यया । भक्तिलम्यागुणा:सर्वगुणलयमह=
निःश्रेयम दानलभ्यं यटलम्या तु मेदिनी । सामर्थहीनः कपणो निश्चितो रिपशा
मूर्यमाप्रपोग्राही स प शगुनन्दनः । ततोऽहं सकलं राज्यं पिमध्य धरमन्त्रि
दातुमिच्छामि पुत्राभ्यां युष्माभिर्यदि मन्यते ॥ ३० ॥
मन्त्रिणऊचुः।
यदेतद्वचनं प्रोक्तं त्वया नीतिचिदा नृप। तदेव मतमस्मार्क सन्देहो नाऽत्र विद्यते
अधाऽऽयात नृपादेशासंसद प्रति सत्तमा । धीरभद्यशोमदनामानी तनावुभ
तौ च सर्वगुणोपेती कुमारी नियवादिनी पितृभको सदा शान्तायलिनीधर्मनाय
ततः स भूपः सहसा राजनीतिविदाम्बरः । विभज्य सकलंराज्यददी साम्यांकुतुहला
वाजतरे गृध्र एका स्वकीयात्रीतमन्धित मागत्य तत्समामध्येउपविष्टोद्विजोनम
तावागती समालोक्य पक्षिणापतिहपितो।
राजाऽऽह गुपयोः कस्माजुभागमनमुच्यताम् ॥ ३६ ॥
एउवावा
गृधोऽहं पृथिवीपाल! ममेयं स्त्री परन्तप !! आगतोऽस्मि मुद्रष्टुं सापदंपुत्रयोस्त-
एतयोमहती दृष्टा विपत्तिः पूर्वजन्मनि । इह जन्मनि सम्पत्ति द्रष्टुमायां समागती
सस्पतद्वचनं श्रुत्या गृय परमादुनम् । राजोवाय पुनर्षिय! विस्मयाविधमानस:
राजोवावा
अत्यगुतं पयो म त्यत्तः शुनमिदं मामलोपूर्ववृत्तातो भपता मापसे कयम
पनि मानासि सस्पेन पूर्णवृत्तान्तमेतयोःमूहि माहि मगध सर्वमेतदशेषत: ॥४॥

·तृतीयोऽध्यायः * गङ्गामाहात्म्यफलश्रुतिः यत्किञ्चिदीयते राजम्पिये वक्त्रे परन्तप । तदनाति स्वयं विष्णुः पितृम्पो हरिर्यतः प्रत्यक्षदेवी पितरी सेयन्ते ये त्वहनिशम् । सर्वसिद्धिर्भवेत्तेषां प्रेसादाजगतीपतः।। पितृभक्तिविहीना ये दिनं तिष्टन्ति मानवाः । तावत्कल्पसहवं तु तिष्ठन्ति नरके जनाः तम्मादिदं महादुःखं बभूव मम साम्प्रतम् । मोक्षं कदा गमिष्यामि सदारोऽहं न घेनि तत् ॥ ८७ ॥ ध्यास उवाच। पतत्तस्य पयः श्रुत्वा प्रगृहा द्विजसत्तम । यभूव हपितो राजा विस्मित पुन पुनः । राजोवाचा शाधयं हि पवो गृध! ध्रुतमेतन्मुखात्तय । मम च च हृदये प्रतीतिर्नहि जापते ॥ मयाऽन्तरिसे पागुरुचरिनि जातानृपोत्तम सत्यंसत्यं सत्यमिदं सन्देहोनाऽत्रविग्रने ततः स पक्षी विद्य!सहसा भार्यया सद। गङ्गामाहात्म्यकथनापूर्य स्थित इयाऽभवत् दिवि दुन्दुभयो नेदुजेंगुर्गन्धर्यसत्तमाः । ननृतुधाप्सरोयगां पुष्पयणम् ॥ विमानमागतं दिव्यं सर्यभोगसमन्वितम् । समायाता दूतगणा: प्रेषिताः पेटभनिता मयाऽसौ सयंगो दिन मिया सह भार्यया । सोविमानमारस जगाम मपनं एतत्यानं धर्म सगजा द्विजसत्तम । सपुरदारः सेया गडायास्तत्परोन्मयत् भागीरथ्या समनीयं नास्ति ये भुश्नत्रये । पनामोपरपादेय मर्यगो मोक्षमामपान गरद्वारम्प माहात्म्यं अपितं हिजोसम!! समामपापपिपंसि किमन्यत्रोतुमिरालि. अध्यायमेतत्परमादरेप पठन्ति ये देषगद मनुष्याः । पन्ति ये सिमका नश्यन्ति दुरितानि सपः। नि पाने महापुराणे परिसरामा मंत्रियो रियायोगसाप महामाम नाम वाप ·[क्रियायोगसाए अनेन कर्मणा गजन्सदारोऽई, यमाया | विक्षिती नरके दूतयंत्र तो पापिनाम्य एतायपिच ती राजन्नरकान्तगतरिणी जाती शलभयोवंशे फल भोक्तं स्वकर्मण- पामगुगणम् एतद्विचिन्त्य मनसा मया मृग मुहुः । अवनया परित्यक्ता पियो सेवा शुभ पताभ्यां सद पापाभ्यां सदारण मया नृप!! বিশ্ব না যা আফাষ্ট »xােথ বg युगकोटिसहस्राणि युगकोटिशतानि च । अनुभूतं महादुःखं नरकस्य नृपोत्तम नरकान्ते ततः सोऽहं कान्ता च मम भूपते । गृध्रपशिफुलेजाती मृतमांसाशनी तथ यदेताभ्यां कृतं कर्म राजन्छलभजन्मनि । तदाकर्णय पश्यामि श्रोतृणां पिम्मयप्रदन एकदा सुमहान्यायुः सयायातो महीपते । उड्डीय पातिती तेन गड्डागर्भे सुनिर्भले । निपत्य गङ्गासलिले कोमलालाधिमौतथा । जग्मतुःपञ्चतो सद्यः समस्तकनुपापहर ततोनेतुमिमीदूता आयाताधारुचक्षुषः । आयातानि विमानानि सर्वभोगान्धितानिय विमुक्ती सर्वपापेभ्यस्तुलसीमाल्यशोभिता । दिव्यं विमानमारहा गती विष्णुपुरं प्रति तात्काल स्थिती राजन्ब्रह्मणोऽध्यक्जन्मनः । ब्रह्माभया समायातो तत इन्द्रपुरं प्रति भुक्तयन्ती सुखंतत्रदुर्लमं यत्सुरैरपि । तावत्कालंस्थितौ राजन्मोक्तं कृष्ट्राधमुन्धराम पपित्रे भवनो बंशे जातायेतो महाशयो । गट्ठायां त्यजनो देहं भूयो जन्मन विदयते तथापि यसुधा भोक्तुं जाती पुण्यतमाविमौ । चिरं भुक्त्या महीं रत्नां पुत्रपौत्रसमन्विती ॥७॥ गङ्गामरणमासादर योगिनामपिदुर्लभम् । नारायणस्य सायुज्यामिमाभूप! गमिष्यतः एतत्सव मया मोक्र पूर्ववृत्तान्तमेतयोः । जातिस्मप्रभावेण नृपाशिरोमणीsen गङ्गामरणमामाइय गतायेतीदशामिमाम् । भाषयो.क:परित्राणं करिष्यतिदुरात्मनो मित्रापशा मनुष्याणां नरकयलेशदायिनी । मर्मय पृथिवीपाल दश वेचलमेव तत् । विभक्तिदिजधेष्ठदाऽमुत्र न दुःखदाह सम्पतिनाशाय परत्र मायाय परं मन्ये महीपाल इत्यादिपातकम् । कदाविनितिस्तामावियं भवति शायती दुस्साजिपुष्पक्ष सर्यक्रे शायिनाशनम् । निश्शाकुवारेण रियन्ति मुविमाना:

·चतुर्थोऽध्यायः] * वैश्यवृत्तान्तेश्वपाकधनुर्घजवर्णनम् . यावदिन माघमासे तत्र तिष्ठति मानवः । तापकल्पशनं पित्र! मोदते विष्णुना सहा गङ्गायमुनयोस्तोये स्नानं येन एनं सरन् । सद्यस्तदर्शनात्पापमुच्यने सर्वपान। तर्नु यदीच्छन्ति जनाः संसारान्धि मुदुस्तरम् । गड्डायमुनयोः स्मात्या भवत्या पश्यन्तु माधयम् ॥१८॥ त्यजन्ति मानवास्ता यदिच्छन्तः कलेवरम् । सद्यो लभन्ते विप्र' तत्तदेव न संशयः इतिहासमिहयाऽहं कथयामि निशामय । यन्या सर्वपापेभ्यो मुक्तो भयनि मानयः प्रणिधिनाम तत्राऽऽसीद्वैश्याएको महाधनी । विप्रभवत्येकनिम्तो देयतातिथिपूजका तस्य पद्मावती नाम धर्मपती पतिव्रता । थाली शीलयुका च कुलता मिययादिनी वीगांयोग्यागुणा ये ये ग्रष्टा श्रीपरमेष्टिना । तच्छ रेगुणाम्नने निषसन्तिद्विजोत्तमः भाऽसौ प्रणिधिर्वध्यः समादायधनंबहु । पाणिज्या गनोवित्राशुभेलाग्नेगुभतिषी धनादमः प्रभपति धनाच विपुलं यशः । धनात्कुलमयानोति भयेस्पिया धनादने। धनहीन जन हवा सदाऽपिलायने । मेघ. शग्यम्युहीन पग मयेरमादन सादितुं प्राप्यने पायत्तापदेप दि पान्धया । धनंपन्य कुलतम्पनिम्नम्यस पण्डितः अपिदीनः पुरषो जीपम्नपि मृतोपम । धर्मार्य विद्यार्जनको मनिम्म निपत nen प्रयास पूर्ण सुनरामधिषम्याधिकाम् । पालप्यः सतन धर्मभाजित मदा धनम् .. शिसिया सा पिग पुम्मिरेय विपक्षी दानारनंगपिया र प्रतिगाम् धर्मस्तु पने दानामधनेनपिनानपान कार्य पूर्णदुर्ग पापियनशिप पुमान्सभलोहियानिमायमानि मतसागणिधियोनिमा गृहपापानिमातो पापिन सलाम | महायपनी गायोगाधिर मभिः सहरि पानी पनुमंगो नाम पर ANIT: ATTो पानामा । शिकसम्ममा गुगर भारपांगोजाना गोमा मगदुरः साना नि तिर ·चतुर्थोऽध्यायः प्यासमिनिमम्पादे प्रयागमाहात्म्यप्रणिधियश्ययावर्णनम् जैमिनिक्ष्वाच। गलादारस्य माहात्म्यं त्वत्प्रसादाक्रुतं मया । प्रयागस्यच माहात्म्यमिदानीं धोनुमिप्यते ॥१॥ गङ्गाब्धिसङ्गमस्याऽपि माहात्म्यं कथ्यतां मुने!! न सम्यकधितुं कोऽपि शनोति त्वद्वते क्षिती ॥२॥ व्यास उपाचा प्रयागम्य फलंवत्स!गडाम्धिसङ्गमस्थन । सम्यग्यक्तुं न शक्नोमिसझेपाच्छ्रयन द्विजः कोटिब्रह्माण्डमध्येपु यानितीनिमुने!! प्रयान्तितानि सर्वाणिप्रयागधतिमातुर्विम गङ्गाया यमुनायाश्च सरस्वत्याश्च सङ्गमम् । प्रशंसन्तिमुराः सः प्रविष्णुशिवादयः मकरस्थे रयो माघे स्नानं ये तत्र कुर्वते । तेपामागमनं नास्ति विष्णुलोकात्वदायन गवांकोटिसहस्राणि धाजिमेधमुखाध्यराः । मेग्नेल्यसुवर्णानि दानान्यायानिय द्विजः कुरुक्षेत्रे पुष्करेच प्रभासेव गयासु य । हुत्या दत्त्याय विभ्यो यत्फलं प्राप्यतेयुधः माघेमात्याप्रयागेतु तस्मात्कोटिगुणभपेत् । तस्मात्समस्नतीर्थानांप्रयाग परमास्मृतः सिंहराशिस्थित सूर्ये गोदापयां द्विजोत्तम !! चिरमुग्नं हस्ताया घानदानयतादिमि। येदागमपुराणोक्तं यत्पुण्यमक्षयं भवेत् । माये मात्या प्रयागे तुतत्पुण्यं नात्र संशयः फाल्गुने कृष्णपक्षेतु चतुर्दश्यामुपोषितः । काश्या यतालमानोति तम्मे निगम कोटिजम्माजितः पापिमुक्तः सर्वरूपधृत उदधृत्य फोरिपुरयाएयेन सह मोदते । माधे मासे प्रयागेधात्या सरवपि हिज!" फापकोटिशर्त विर सम्भ्याऽस्यत्र यत्तमम् ॥ १४॥ गफहमपि समय कर दिया। सायं सम्पमह पश्मि समेपासमा Far ·चतुर्थोऽध्यायः] * गङ्गासागरेकात्तिकेयदर्शनम् * अयं रथं समारहा सततं कामपीडितः । परस्त्रीहरणार्थाय सुशोणि! नमसि भ्रमन् । यां यां मुयोवनां नारों यत्रयत्राऽयमीक्षते । बलाचालिङ्गितस्तां तु तत्रतत्र म्मरानुरः अर्थकदा भीमवेशनानो नरपतेः प्रियाम् । ददर्श फ्रीडामध्यस्थां मुन्दरी नवर्यायनाम् अथाऽसौ तां समालोक्य मुवर्णकुसुमप्रभाम् । इत्युवाच वचः प्रेरणा का त्वमत्र फरोपि किम् ? ॥ ८८ ॥ साबोधाव ततः कान्ता भीमकेशस्य भूपतः । अहं मुरतशास्त्रशा केशिनी नामभूषिता अपि सर्वगुणहां मां प्रेमदृष्टां न भूपतिः । स्वयंशजों दोपहीनां पश्यति क्षणमप्यों स्थीयते नित्यमन्त्रव भाखण्डितचर्यया। मया म्वकर्म शोचन्त्या विरहानलतनया । कस्त्वं कथमिदं मातमुद्यानं प्रति सत्तम । समायातोऽसि तत्सयं प्रसनो वतुमर्हसि अधायमित्याहयवःपूर्णचन्द्रनिभानने !! मायावी राक्षसोऽहंत्यामालिङ्गितुमिहाऽऽगत: जहीहिरुप्रभसारं सर्वदा दोषदर्शिनम् । तन्धि मा मज सर्वते दास्यामि मुग्वमुत्तमम् ॥ तठो विवस्य साध्यीयं राक्षसेन्द्रमिमं मुदा । धन्य याहुलतया विन्यस्य यदने मुषम् सतामालिट्ग्य युपती विवेकोद्वेगविहलाम् । अनयासह सुश्रीणि दिव्यमारदवानथम् दम्पतीमावमाश्रित्य तो जातातिकौतुकम् । घायुवेगरयामढी याती गगनवत्मनि । अनामयमित्याह पश्य तन्यि घरानने !। त्यस्तंदेशादायाती गङ्गासागरसहमे ॥१८॥ ततो स्पस्थनारीयमधिगद्गाम्धिसङ्गमम् । जगामपञ्चतांसयः सदस्याऽत्यन्तसाध्यमः पिलप्य यहुधा साध्या ताऽयमपि राक्षसः । गतप्राणी समालोक्य सद्यो मृत्यु जगाम ह ॥ १०॥ धनतेयध्वजादेशादिमी गलितकल्मा ।नयामः पुण्यकाणी यकुष्टम्मति सम्मति जलेस्थले चान्तरिक्ष गङ्गासागरसङ्गमे । देईसन्त्यज्य गन्दन्ति पापिनोदि परगतिन् त्रैलोक्यदुर्लभं तीयं गङ्गासागरसङ्गमे । माये तपसि गुहायामेगाभ्यामुगतिः । सत्र शुद्धिमयानोति प्रमहाऽपि न संशयः । महाधिसहमे मान्याइरियाल माधयम् कात्तिरीयमुस दृष्ट्या पुनर्जन्मनविदुयते कार्तिकेयो हरि सामादिश्यमेदार सदा. थे शातिरं पश्यन्निने सधै मोरगामिनः । सतीयांधिक सोय गङ्गारिसमंटन ·* पामपुराणम् [क्रियायोगसारख नमस्तै कमलाकान्त ! भुक्तिमुक्तिफलप्रद !! हर मे भानहीनायाः स्वकीयमतिविना श्रीभगवानुवाच। भ्रमं जहीहि चार्यङ्गिद्वायेतो हि पती तय । एकमायेन मुनोणिः कुरु सैयां तयो सर यश्च ते प्रणिधिः स्वामी मद्भक्तस्तरुणः सुधीः । भोक्तुं सुखफल सावि! सोऽमवद्विविधः स्वयम् ॥ ७ ॥ अनन्तरूपिणीलक्ष्मीर्यथाक्रीडमपासह । तथात्वमपिसुश्रोणिभुट्यताभ्यांसुसंसार पद्मावत्युवाचा एकस्या द्वौ पती देव! न प्रशंसन्तिमानवाः । मनां लनाधिपलोलेमामुद्धर दयाम: श्रीभगवानुवाच। पदाप्रकीर्तितः साध्वि विभेनित्यं धुयं मुवि । तदा मत्युग्मागच्छ ताभ्यांसहयरानने विमानमागतं सबस्ततो भगवदाशयात समादाय यफुण्ठं सा गन्तुमुपचाने । अध सा पधिगच्छन्ती भर्तृभ्यांसह जैमिने ! ददर्शक महात्मानरधधात्रीसमन्वितम धृतं कमलपवाक्षरततीकुसुमप्रभः । चतुर्मुनताणरासीनगाडोपरि । ঘিনালসানু বিবাছুনা। ছবি যে বুঝবিশ্বগ্নকাংশ के या यूषं महात्मानःपुण्डरीफनिभेक्षणा । मऽपिविष्णुसहताः शयादिराण: ततम्ने भगपत्ता विष्णुतुल्यपराप्रमाः । विहम्योगमः सर्ये पामामोगुतrest विष्णुमायुः। विष्णताप साध्या पुण्यामानमिमं जनम् । समादाय याम गुलमर पमायायुधाग। নমঘগ সাথে গি। বিশ শামঃ পানির विष्णता = पायो नाम समोलोकोकल मरणादिमिलान REEMATINE বাপেলো সিমণি নিশাির্শাল পলিশ POHTendar AIRadhgree Raafarikan ·६ . पञ्चमोऽध्यायः] * माधवस्थयुक्त्याचा वर्णनम् . भूदेवदेवरुपया फालेन कियता द्विज!। व्यज्ञायत सुननस्या सर्यलक्षणसंयुन ॥ शास्त्रोक्तविधिना तम्य सराजा सर्यशास्त्रविन् । माधयेति ततो नाम चक्रवर्ती चका ततोऽसौमाधयो विन! कालेन कियता चली। सर्वविद्यासरित्पारं गतः सद्गुणसद्गतः ॥ ७ ॥ अथाऽसी यौवराज्येन राज्येनरपति मुनम् । सिनयास्तां महीदेवो सर्वदेवगणाचकम एकस्मिन्दियसे विप्रोयतुरङ्गयलयुतः। जगाम कातुरेनाऽसी मृगयार्य महदनम् ॥ तत्र हत्या यहअनून्मध्याह्न समये ततः । रनवानगरं गन्तुमुयमं विपिनादसी १ नगरं स्वरुमागच्छत्ससेन्यो माधयो मुदा । ददर्श युवतीमेको सरसि मानतत्परा खानाईदव्यवसनर्यक्तीस्तम्लेयराम् । म्यकीयमुखसौन्दर्यजितपूर्णनिशाफगम् ॥१॥ सुवर्णकुण्डलमा विम्राजदण्डमण्डताम् । सुदीर्घकशश्वभनितम्या धारदासिनी सुवर्णपालिकावासमतपयोधराम् । मृगारिरशमभ्यो च पसन्ले फोफिटम्पराम् । यूना मनोहरा गये फन्दर्पण मदात्मना । भारोपिता पनाय सुन्दरी सा प्यराजत तादशी तो ममालोप प्रान्तरे महर्जिते । मकामयशगान म्याक्षितो माणान्यान्पुमान १६ अध विक्रमपुत्रोऽसौ तामालोक्य पराननाम् । कन्द पाणमणिहदाश्त्यचिन्तय- एतस्यामहशीराऽपि न इटा शिनिमण्डले । पनामिद समालियपरलं जन्मपत्र Jछोऽम्मि सर्वदोकानों पयलेजोगुणग्हम् । पहुएपीन्दागने म्याप्रेतयाऽच समापि य.. परवीर योपा दोगे मपनि मानिन्यानोनियन यतो गजापितामम इतिसधिय मनसा रामरांगत मम्याप्यमंन्यानि या मासानियत्र ऐप ध मदश्येर कामाय महीनले । पर रिपषम्य नेशो मन्त्रि रिमाल पिताम्य दुरित-यसी घमंगाको नमाम् । शिश्यामदेपोला मोहागिरं जगन् । माग समास येगेन मालामापारिनी मारम्भ -- 4 ·इत्युक्त्वाविष्णुदूतास्तेतीसमादाय जैमिने !! जग्मुर्विष्णुगृहंसर्वेसहसाशयमनि तत्रभुक्त्वाऽखिलान्भोगान्दुर्लभान्दिजसत्तम परमं ज्ञानमासाद्य ययुःसारूप्यताहते * पापुराणम् २ . जले स्थले चाऽन्तरिक्षे मृतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥ १० ॥ व्यास उवाच या च पावती साध्वी भर्तृद्वयसमन्विता । गता सारूपतां विष्णोधतुषांप्रदायिनः सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वतीर्थमयो हरिः । गड्डायाच हरेश्चय तस्मादतिविधीयते ॥ गङ्गान्धिसङ्गमे पूर्व माधयो नाम भूपतिः । तप्त्या सपश्चिरं सत्र सहारो मोक्षमाप्तयान जैमिनिस्वाव। त्ययोक्तो माधयः कोऽसौ किंकर्म सचकार । कथं तेपे तपस्तन्मे सा फायसराम: ध्यास उपाचा चरितं तस्य पिप्र!माधयस्य महात्मनः । आकर्णय प्रपश्यामि समासेन महामने ! इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशनसाहस्यो संहितायां मियायोगसारमण्डे प्यारा जैमिनिसम्यादे प्रयागपर्णन माम चतुर्थोऽध्यायः॥५॥ पञ्चमोऽध्यायः Parmane पत्ताने गमामागरमादरम्यानम्

·पञ्चमोऽध्यायः] * समुद्रपारेरामापुत्रीवसतीतिवर्णनम् *
पररियं ममालिङ्ग्य क्षणमात्रसुखं भवेत् । इहापकीतिः शेषच दुःखंकरपशताधिकम्
कर्मभूमिग्यिं शर! पुण्यमत्र विधीयताम् । परस्त्रीहरणे चित्तं कदाचिदपि मा कुरा ।।
लोभाप्रपनने काम कामात्पापंप्रवर्त्तते । पापान्मृत्युमनेऽपि स्याद्दुस्तरेनरकेस्थितिः
सर्वेऽपि त्वद्गुणा व्यास्त्वजन्माऽपि च निष्फलम् ।
कामस्य वशतां गत्वा गन्तुमिच्छेः परस्त्रियम् ॥ ४७॥
मांसमूत्रपुरीपास्थिनिर्मितं मे कलेवरम् । एतदेव समालोक्य स्मरस्य घशतां गतः ।।
भूपालवंशोत्पत्तित्वात्पर्पोरेभ्यो न बिभेपिकिम् । मस्तकोपरिगर्जन्तं नेक्षसेसमवर्तिनम्
प्रसन्ते यडिशं मत्स्यास्त सर्वे ज्ञानवर्जिताः ।
ज्ञानी चेत्प्राप्य यडिशं भवान्कस्माद्नमिष्यसि ॥ ५० ॥
विवेकत्रिपुलोकेषु सम्पदां परमं परम् । अविवेको हि लोकानामापदां परमं पदम् ॥
तयोक्तं पचनं श्रुत्वा माधयः काममोहितः । उवाच जैमिने! पाचं विनयायनतः
पुना
सवोद्वीक्षणनाराचधाराजर्जरमानसम् । प्रिये! मां त्राहि त्राहीति त्वामस्मि शरणं गतः
तावत्प्रियतमा नारी यावत्तिष्ठति यौवनम् । मृणालकोशां नलिनी हेमभृङ्गोन गति
प्रसीद हरिणीनेत्रेः रक्ष मां सेवकं म्बकम् । त्वद्वाचं नीरसां श्रुत्या भिद्यते हृदयं मम
चन्द्रकलोवाच ।
त्यज दुवं महावीर! ऋणु मद्वचनं शुभम् । प्रवक्ष्यामि मनोदुःखं हन्तुं यद्भयत क्षमाम्
समुद्रपारे विख्याता पुरन्दरपुरोपमा । लक्षद्वीपेऽस्नि दीप्यन्ती विख्याता सञ्जयापुरी
गुणाकरायस्ता राजा श्रेष्ठो महायशाः । आस्ते सर्वगुणयुक्तः प्रतापेऽग्निसमो वली
मुशीला नाम नद्वार्या सर्वलक्षणसंयुता । सेवावशीनस्यामिहादया सदया जनः ।।
सुलोचनाख्या तत्कन्या धीर! तन्कुक्षिसम्भया । सदूहरूपैरजयन्सकलान्सुन्दरीगणान्
सस्या रूपं गुणोघं च पर्णितुं भुविक क्षमः । तटूपदर्शमालोक्यामजदन्यां स्वयं विधिः
अहमासं महावीर तस्या दासीनृपात्मज !! समागताऽस्मि देवेन त्वद्देशं प्रति सुन्दरी
तत्समा सुन्दरी नास्ति त्वत्समो नास्ति मुन्दरः।
गृहाण तां विवाहेन स्वर्गमोगं यदीच्छसि ॥६॥

·* पामपुराणम् [७ रियायोगर एकाकिनी समालोक्य कान्तारस्था सयौवनाम् । अयंधावति वेगेन तन्मे म अल्पन्ति मुनयः सर्वे धर्मो रक्षति रक्षितःच हातव्यमय किमत्र च मान सहायहीनं यत्स्थानं पुरोधावन्ति शत्रयः सायं पलायन तत्र निवासः प्राण इत्यालोच्यवरारोहासव्यकच्छेक्षिततः । त्वा पलायने मीत्यामनधस ततःस माधवश्वाऽपि जयेन महता द्विज !! एवं नस्याः पुरो गत्या प्रसारितकर- श्रीमाधव उवाया घराङ्गने चारदेहे! मुयोधनवलान्मम । पलायसे मनो हत्या इतोऽस्म्यहमवेतन किं नाम चञ्चलापाङ्गि! चाङ्गि! तय कः पतिः । स्वकियाऽऽगताऽसि त्वं त्वत्तुल्या नास्ति भूतले ॥ ३१ ॥ सुन्दर! त्यामिह श्रेष्ठा सर्वलक्षणसंयुता । कयं महसि पानीयं दासीय फमलान पयोधरी शातकुम्भी सदा वहसि यक्षसि । कक्षेण जलकुम्भ व कोमलाहीदम दिवाकरकरात्यन्तसन्तप्ते पधि लोहिताः । पादाङ्गुल्यन्तरा भान्ति जवानां कलिक सुश्रोणि भजमांप्रीत्या त्यज कुम्भं परानने । तव दुःपापसानोऽभूत्मम दानमा श्रीमद्विझमभूभर्तुः पुशोऽई माधवाया। सभार्भविष्यामि परागस्तप मुरि मम स्त्रीगणमध्ये तु सुभगा त्यं भविष्यसि मुपुष्पयातीमध्ये रिफम्येय मा अयया मम वाक्यं त्वं गतिमिच्छसि । नत्यश्यामि तथापि त्यो यतोऽई सपने मुतः ॥३८॥ व्यास उपाय। तेतो घराने त्या त्याने प्रविहायसा ! तस्यापोगुणी विनानि पE कदापि य पर कोशिमणोनि गयो ममा এবি শ া নাসঃ ২ ॥ খাই খাখাবিত্ৰিথা। ইন্না জানােনা यो माया पो लोयिम् | ARE गयें पानी मjane মাবিনা লামী গান। আশিসবাসমবি ·। पञ्चमोऽध्यायः] *माधयनराजकन्यापासम्बादप्रेषणम् * १६५ प्रदक्षिणाकारतया सशैलद्वीपसागराः । क्षणमात्रेण पृथिवीं शक्नोमि भूपते ! प्रभो!। माधव उवाच। क्षमस्व दोषं सकलं मत्पित्रा विहितं हय !! अग्रप्रभृति मुख्योऽसि मन्दुराभ्यन्तरेमम परेण दत्तः सन्तापः सदा तिष्ठति नोत्तमे । सलिलं घहिसन्तप्तं क्षणाल्छीतटतां मजेत स्त्रमाधुर्यवेदिक्षुः क्षणमपि हि तृप्तये । इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य तुरङ्गं नुपनन्दनः । तत शुभे क्षगे तस्य पृष्ठमारय घाजिनः । प्रवेष्टायेन भृत्येन विलय जलधि थयों पुरीं सर्वगुणेर्युक्तां पुरन्दरपुरोपमाम् । जगाम माधयो भ्राजन्सौधावलिमिरुज्ज्वला तत्रोपस्था व युक्ती गन्धिनी माधयो द्विजः । दृष्ट्वा स्मितमुखो थाक्यमुपाचेति च कोमलम् ॥ ८६ ॥ वृद्ध मातरहं पान्यो दिनमेकं तवालये । स्थातुमिच्छामिकाऽऽसावधनवान्माधयालय आनियेयी गन्धिनीसातमादायाऽतिर्यिततः 1 हा तुम्यगृहंतत्र जगामाऽत्यन्तमतित यथोक्तविधिनावितशतस्याईणारता । माधवस्तांनिशांनिन्येचिन्ताव्याकुलमानस अधप्रभातेविमरेगन्धिन्याःपुरतोद्विज !! मायः सकलं कायं कथयामास भूसुरः । देव्यास्सुलोचनायाध तस्मिन्नेघ दिने शुभे । गन्धाधियासनं फर्म रचयामाससाचत श्रुत्वाऽधिवासनं फर्मराजपुश्यास्ततो द्विज । शोकसागरकलोलनिकरोमाधयोऽमय यदयं राज्यवसतिर्मया त्यक्ता सदिच्छना । यदर्थ यान्धयारत्यक्ता ललित महोदधि अद्यर तस्या देवेन भविष्यत्यधिवासनम् । निकला सकलाएययायन्तोचिदिनान्धमा किन्तु लोका न जल्पन्ति मागण्या मुग्धो गतोऽग्विलम् । कोऽपि मनोधमो न स्यात्मनाय कार्यनिधयम् ॥१८॥ पतद्धिविन्स्य मनसा माधयोऽसी पुनपुन । मायापुष्पादिश कार्यदिन्टेमामणितत्र- फन्ये माधपनामाऽहं कुमारो घरणोपने तालभ्यताधिगम्य विमस्य महात्मनः त्पन्चेटी तत्र काऽप्यस्ति कन्ये चन्द्रकलाहमा तयारगुपप्रामागितोमे पुराकि- त्यद्गुणप्रामसहमचित्तोऽहं निम्नसागरम् । पिलाय नुरगार समायोट पुर्व तर मधुना मां परत्वेन गुकन्ये मुलोग्ने !! यस संसारमध्येऽम्मिन्नपाऽमियरमंगल ·प्रियायोगमाम . पापुराणम् माधुी यन्द्रयातिहा बिहायागतामपि । हम्मिनी नहि मि धने यन्नन' प्रतिशत उयोगी पुगोलो भने मामा प्रियम् । उद्योगेन शिना हि कि कायं मुविविधते ध्यास उयाचा तस्यान्नद्रय शुन्या माध्यो माययाः । दुरीयत्यम्मरोदावं तामित्याह वगननार माघय उचाचा फेनचिना पन्या माध्यामि कमलानने !! तमे फथय मुश्रोणियदित मध्यनुग्रह सिन्धुपारपतीपाम: फर्य याम्यामि मानुषः । मधिष्यति तया सा कयं सन्दर्शनं मन्न चन्द्रकलोवाय । तस्थास्तु धामजयने तिलक तिलसग्निमम् । अस्ति तदर्शनेनैव शाम्यसित्वं मुलोचनाम् उच्चैःश्रयससम्ञस्य तुरगस्य महात्मनः । त्वन्मन्दुरायां पुरोऽस्तिसर्वगामीहपोत्तमम तमश्वश्रेषमारुह्य जयेन पपनोपमम् । गमिष्यसि समुद्रानं सुखसाध्या मही पतः । सतोभूपालपुत्रोऽसौ ससैन्योगृहमागतः । साऽपिचन्द्रकलासाध्वी सुप्रीतास्थगृहंगता विचिन्त्यवचनंतस्यामाधयोऽतित्यरान्वितः चिन्ताकुलितचित्तोऽसीसहसामन्दुरांयाँ तत्र याज्ञलिभूत्वाचकमिर्यिक्रमान्वितः । तुरङ्गमानिति प्राह गुणयुक्तान्महायला" माघध उवाच। यूयं सर्वे महात्मानः सर्वलक्षणसंयुताः । समुद्रपारे मां नेतुं क शक्रोति मुरगम अथ ते तुरणाः सर्वे श्रुत्वा तद्वयनं मिया । परस्परं क्षितिमुग्यास्तस्युनों नेतुमगत अर्थकस्तुरगस्तव समस्तलक्षणैर्युतः । माधवस्य पुरो गत्या पाचमेतामुवाच ह अहं भवन्तं नेष्यामि सिन्धुपारं संशयः । कित्वाकर्षय दुःखानिमदीयानिनृपात्मा अन्यभुकरवशिष्ट पत्तत्तणं मम भक्षणम् । प्रन्यिकोटिप्रयुक्ताभीरज्जुभिर्मम पन्धन स्थानेऽपि नीइयो धीर!नटा पलिना मया। अन्येषामपि मोगानां का कयाड सुपारमन!८॥ नारपेण विना धीर नसतां विक्रमोमयेत् । पलिष्यतिकर्यपाहिपिनाकालादिभिः अहमीदगिमे सर्ये नानाभूषासमषित मनु सिंहसमा. यानः सर्यामरणभूषिता ·३ पञ्चमोऽध्यायः] * माधवसुलोवनयोगसम्बाद' * इनि सश्चिन्त्य सा साध्वी नि श्वस्य च पुनःपुनः । स्नानव्याजागता वासं गन्धिन्याश्च सहाऽलिभिः ॥ १२५ ॥ हस्ने विधृत्य तां कन्यां गन्धिनीसा पुरन्धिका । माधयंदर्शयामास शयानंमशकोपरि नं समालोक्य सा कन्याकन्दर्यसदृशंततः । रोमाञ्चितं समस्ताङ्गमुदात्तंपश्यतिकमात् नत्रयुगलं तस्मिन्यत्र यत्र निमजति । कष्टदृष्टया च नाऽन्यत्रतस्मानामाऽत्रगच्छति साक्षादयं घा कन्दपों देवकीनन्दनोऽपिया। शर्तवाविषयाधीश साक्षाद्वापावतीपतिः रूपरेतैर्जगन्मध्ये मानुषो न हि जायते । अनेन चामिना जन्म सफलं हरिणीशः॥ यद्भक्तिवशगो भूत्वा विधानाऽत्यन्तयत्नत । यदाऽहं कत्रका जाता तदनं कि ससर्जह यद्यप्रभृति नाथोऽयं स्वयं नास्त्यत्र संशयः । इत्युक्त्या सा मतिनगन्तुंनिजगृहम्प्रति गन्धिन्युवाच । कन्ये युक्तिरिय भत! त्ययाऽपिहदिमेव्यताम् । यथामुननि पुरुषोननथामानिनिन्दया उल्लासो गात्रभङ्गश्च मन्ददष्टिश्च विम्मितम् । साणिविष्णुचिह्नानिनिद्वायांमृगलोचने सन्दष्टीठपुरानेपान्योक्तो नोत्तिष्ठति ध्रुवम् । शनैःशनैःकर तस्य म्याराभ्यामदर्शयत् त्यां द्रष्टुं राजकन्याया. सन्त्याऽऽगमनं शृणु । श्रुत्यतत्सोऽपि चोत्तस्थौ सम्नमाक्रान्तमानसः ॥ १६ ॥ विनयावनतो यापयं माधयश्वेत्युवाच ताम् ॥ १७॥ माधव उपाय। कन्ये मजन्मसफलं श्रमध सफलो मम । त्यधारपदनाम्भोजं साक्षादेव मोक्षितम् ॥ सफलं यौवनं कन्ये स्वंयरत्येनमाम्पृणु त्वियोग्योऽम्तियगेनान्योमांविनामुविमुन्दरि सुलोचनोवाच । मुमने त्वं मम स्वामी भाग्येन महता भवः । मया यदननं प्रोन नदेय मुहर पल आशा कुरु महामाग! गच्छामि निजमन्दिरम् ॥ ११॥ माधप उपाय। निति यदि या पनि कन्ये गर्यम्तदामयेन् । गडेतिवचनं यतुं नायातिवदनान्मम ।

·- पामपुराणम् [क्रियायोगमारमा पणा गुणयनी रयो दि मान्योजानाति तत्पुमान् । सरोजिनीगुणयत्तिभृपयन दर्द गुन्नम्य जलदायाऽपि गगर्नकम्य मोदयः | यानि मजेदन्यं विना चन्द्र कुमुदनी। मथ मन्लेगनं पीगं मालागारपियारे । म्यर्णाहुलीयसहिनं ददौ स विनयो नृपः। पुष्पमालान्तरे प्रत्या तं देवं माहुलीयकम् । गजपुत्रीसमीपे सा गन्धिनी हरसा ययौ । १०७ ॥ पुष्पमालालितम्यदन्यासागन्धिमानतः । तम्या पदालित्यादूरंगत्वामियाकियन् तना सा गजननयालिखिर्गमाङ्गुलीयकम् । पिलोग्यसकर्लमूलात्पपाठात्यन्तपण्डित हाऽपि तत्पृष्ठप तु तयोग्यमुत्तरं द्विज ! अलिपद्विस्मिता कन्या यद्यञ्च सर्वमुच्यने राजपुत्र महायाहो त्यद्वाक्यमसिलं श्रुतम् । शशु सत्तम पाक्यं मे योचितमिदं वचः याधियासनं फर्मभ्यो वियाहोममध्रुवम् । पितुर्यत्सम्मतकार्यपृथिव्यांकोऽपिनन्यजेन् नायें नु दुःखसाध्ये तु कार्यानाऽतिश्रमोजनः । कार्यसिद्धश्रमोनस्यादसिद्धधमण्यहि सथापिणु पक्ष्यामि येन प्रामोति मां भवान् । यदों भवता चैव समुद्रोऽपि व लड्वितः ।। ११४ ॥ या पदाक्षिपीकार्यों घरो विद्याधरोह्ययम् । तत्पुरोऽहं गमिष्यामि नानामरणभूषिता मयाहूयं एत्वा च धीरस्यान्ममसम्मुखः । येन मांशक्यतेनेतुं स मेम भविष्यति त्यं सत्यमिदं सत्यं पत्रेऽस्मिल्लिखितं मया । अन्यथासुद्दकायलहित नहि अपयने द्विलिख्य सा कन्या तस्याएवकरददी साऽपि तत्पश्रमादायगतामाधवसनिधिम् T तलिखित पत्रतत्पठित्वातुमाधवः । भूयोऽपिलिखितंयिम् लिलेखाऽत्यन्तकौतुक वा यदुक्तं हे कन्ये धन्ये धन्यकुलोदये । तदेवमग्मतंस कोऽपि नास्त्यत्र संशयः स्तु गन्धिीभूयो गत्वा तनिकटे द्विज । ददौसुलोचनाय सा लेखनं मुन्दरासम्म सल्लेखनं हात्वा कुमाराङ्गीस्तं द्विज ! पभूधाऽत्यन्तसंहृष्टा पिस्मिताय पुन पुनः हस्मिन्नसंशयं कायं यदाऽसौ स्वीकृतं ददी ।। स्वयमिन्द्रो वा यन्मायामाधवः पुमान् ॥ १२३ ॥ 22-to-ram: तिमसिना सम्पर्शननाऽपिनयनोम ·८ पञ्चमोऽध्यायः] * प्रवेष्टस्यसुलोवनयासम्बादकथनम् * कन्यारत्नं व रत्नं च मुदा प्रायोति दुर्लभम् । तदा कि सेक्या कार्य माधवस्याऽम्य दुर्मतः॥ १६॥ धनार्य क्रियते सेवा सर्वभावेन भूभुजाम् । तच्चेन्मुदा स्वयं प्राप्त सेवादुःखेनकितदा प्रवेष्टइतिसञ्चिन्त्य समारुह्य तुरङ्गमम् । सा राजकन्या यत्राऽऽस्ते ययो तत्र नभःपथा परं प्रदक्षिणीकृत्य स्मरन्ती समयं स्वकम् । वामहस्तं समुद्धृत्य तस्थी विद्याधरामतः हस्ते विधृत्य तां कन्या प्रवेष्टोऽतिजवेन सः । पृष्ठे निमेषयामाससनेस्तस्य महाबलः al राजपुत्रीमादायपुरींकाचींजगामय । तामथाऽसी समालोकपरवेष्टोऽतित्वरान्वितः उवाच प्रवहन्याणि नष्टमानससाध्वसः ॥१६॥ प्रवेष्ट उवाच। समुदान्तरतीरस्था काची नाम पुरीमिमाम् । पश्यसर्यविख्यातां सर्वलोकसुम्बप्रदाम् अत्र माधयवीरस्य तस्य विद्याधरस्य पा कस्यापिचभयनाम्ति पश्य चन्द्रनिभानने मचित्तेन्धनसँलमा कामानलशिखापलिम् । कुचकुम्भकरः सिद्धं निर्वाणदेहि सुन्दरिः त्वद्यारुमुखपमेऽस्मिन्मन्मुखभ्रमरोऽधुना । इच्छेत्पात मधून्यप्रकाऽऽमानेतिष्ठतिप्रिये त्वचारुगाप्रसंस्पर्शाच्छरस्तुदति मां म्मरः । श्राहिवाहिनियेत्राहितयाऽम्मिशरणंगतः इतिवन्तं तं मूदमभिवीक्ष्य परगना । शोकाग्नितमसाडी चिन्तयामास चैनसा । अयं मूढो दुश्चेष्टः प्रचेष्टोनामयेधसा । लिखितः कि ललाटे में यन्मयाहाहताऽम्म्यहम् कमाता च मे तातःकच विद्याधरो पर। अनेनाऽई समानीता धिगम्नु घटनां विधेः । १७५ अलं लोकार्यन्ति गर्य जगति सर्वदा । घेत्तिच्डेर्मु गर्यवृक्षं विधाता पदनासिना तथापि विपदे धैर्य निर्भयत्वं च तत्परम् । उपायाश्चति सत्यारा प्रशम्यादीपदर्शिमि. त्यालोच्यादा कन्यायचोभिकोमलासरः प्रवेप्रत्युगायाऽसौसरंगर्यविवक्षणा मुलोवनीवाया द कुरु मनो पीरपन्याऽहमविवाहिता । मा समालिङ्गय मोहेन कर याम्यसिद्धर्मत शाखोतविधिना धीर! विधाहेन गृहाय माम् ।

·दिव्याम्बरपरीधाना रेजुर्देवगणा इव । कचिङ्गीतं कविनृत्यं चित्कोलाहल पनि । * पाभपुराणम् * [७ क्रियायोगसारसम्म स्वयं विवार्य चार्वशिययुक्तं तद्विधीयताम् । यदुक्तं वचनं तस्मिन्मयिष्यसि सुनपा इत्युक्ता नेन सा कन्या हपिता स्यगृहं गता। तय माधवस्तस्थौ वृतो बहुपरिन्छ चारुविद्याधर एवं स्थितो विद्याधरो या प्रस्थाजनाःसर्व प्रश्चन्दनविभूषिता कविचाऽपि प्रदीपालिस्नपुरे समवर्तत । हेपितः सप्तिवृन्दानां हस्तिनां चैव वृहित हर्षस्वनैश्च पत्रिणां पूरिताः ककुभो दश । नानापताकानियहेर्धवल पसमभिः ५31 समन्ताद्गगनं सर्व व्याप्तं तवहिजैमिने ! केऽपि शड्वान्समादध्मुकाडिण्डिमझगार यादयाञ्चक्रिरे केऽपि साधुफाहलकादिकम् । ततो युवतयः सर्वाः सरोजकोरकम्तना ललितानि सुगीतानि जगुश्चन्द्रनिभाननाः । परस्परं यौवनतो घर्षणव्युतमाला। प्रस्वेदाम्युगलद्गन्धर्यमी कन्येय तत्र भूः | गम्भारीकाप्टरचितं पीठमारहा सुनर्ग। शातिभिर्येष्टिता याता परं स्थानं सुलोचना ॥ १५२॥ अनान्तरे विक्रमपुत्र एष शय्योपरियात्किल लाधनिदः । न घेद देयेन विवाहकायं सुलोचनायाध सुलोचनायाः ॥ १५३ ॥ विधातृमायाशतमोहिताना कदापि न स्यानुपने सुसाः । ततः म्यसतविधि जनोऽयं विस्मृत्य निद्रामभमसुम्येन ॥ १५ ॥ पने परित्यज्य एशानुभीत्या जावं प्रविष्टा मलिनी गुणाधन । सन्दहाते दिमानलेन यद्यस्य कर्म मतदम्यया स्यात॥ १५५ में ग्रेवादिशामखिलं मपटनु शोकाः कुर्वन्तु माम मत शिािलयाम् । उग्रं तर प्रतिदिन प्रतिमाधयातुन धीम्नयापिनमापतिमायही শঙ্কাবাসিনির শানিত পানি থ। মা খোসাৱালানি वापन्त समालोक्य माधय दुबमागिनम् । प्रतियामास मेलो गस्त्य रायमायाविमोदित विष्णण निगमन नि ने नी वागताहण्यापरस्यनियमान भीप्रपने तापतिAman -.-.-icnitirer Rastrimmmmm ·पष्ठोऽध्यायः] सचेष्टस्यकारानियन्धनम् - पाखण्डयोंधितोऽयन्तु द्विजभूमि जहार धै। तेनैव कर्मणा स्थान नरके चाऽस्य दुस्तरे वृत्तिच्छेद सूर्यपुत्र यस्य येनविधीयते । स तेन पधमानोति शास्त्रेप्चितिमुनिश्चितम् तस्मादयं पापकर्मा ग्राहाहा पृथिवीपतिः । एतस्य निरये स्थानं कल्पकोटिशतावधि । आत्मदत्तो हरेयस्तु पादत्तां च मेदिनीम् । सकोटिकुलसंयुक्त प्रयाति नरकं विभो! यो हरेश्च महीं तावद्देयम्य ग्राहणम्य च । न तम्य निष्ठतिया फल्पकोटिशतावधि परदतां शिति यस्तु घरानाथोऽभिरक्षति । सफोटिगुणमानोति पुण्यं दातुस्तुयादयेत् नतोऽहं शमनादेशाद्न्याय पूतिमृत्तिकाम् । अनन्तजन्मनु प्राणिहिसासदा मया पता गायनालणाश्चैव तथैयान्येऽपि जीविनः। मगदुप्टेन निहताः कोटिकोटिसहस्रशः फालेन चाऽद्य मांसायि सर्वमाणियिहिंसकम् । खड्गयोनी समुत्पन्नं मपनीमजयान गगान्धिमङ्गम तीर्थ दुर्लभ दंपतेरपि । म्पलेऽपि मृत्युमासाथ यत्रेयं मम सननिः । गन्छ मुधोणिः भवं ने मयिष्यति न संशयः । अधिरेणय च पतिदर्शनं मे भविष्यति ध्यास उपाय। नस्यतजयनं धुत्या सा कन्या परमागुतम् । पयन्दे चरणों तम्य धर्मयुद्धिमंदीपनि । ततो यं समारख स राजा त्रिदियं पयो । सोऽपि पीरपरो दिन जगामपसमाम् राजा व सं मृतंभृत्यासगिनमीमपिफमम् । तम्यददौयिपान जयन्तीनिजफन्पकाम् जयन्ती तो समादाय सा कन्या पुरुतिःतपस्तनुं मनमो गगासागरमहमे । गणाधिसहमे स्मात्या प्रमाने बिनसनम । गीतपपिय पर पधारा माम् नियमिन दविण्यं च फलाहारं बिजोत्तम ! सदाचिदुपपास सा पुरले पपगाना। पापिनी मा हमार पियन्ति दुताः । दुषलामिति मन्याऽसौ समाग्रा य पाजिनम् ॥४४॥ भूपएपनि पम्य सा जगाम परानामापरम्य पियोगेन तर रियाधाम्य या मृता सा रातजनया यतोऽन्यनमहत्यपि । तम्यांमृतार्यामलोऽमानिगायल्या रिटप्य पाता मधेटोपनारमा । जगाम मामाच गहामागरसमन् गहाधिसहने पात्या नुगमीटिपिकारिरिति प्रमा ·[क्रियायोगसारख पामधुगणम् . उपार्जिनाम्यया ये ये उगमन्यापपाद I याफलिनम्ने समान प्राप्ययया दुन पादिताः प्राणिनो ये ये गज्याम्मियापिना त्यया । यमालये समम्नम्नः सङ्गमस्ते भविष्यति ॥ ८ ॥ मुश्च निद्रामरे दुष्ट! मां पश्यातकरं स्थितम् । अनया निद्रयाकिन्लेमहानिद्रा भविष्यात मनासोऽपि समुनस्थी मायसंरचलोचनः । धूलिधूसरसर्याष्ट्रस्त्यक्तनिद्रो महाबल। भीमनाद उपाय। गयं मा पुरा दुर्युद्धे सवायुः शेषतां गतम् । मद्दष्टिपथमायातः पुमान्को नु विमुच्यते ज्यलदनिशिखाश्रेणी प्रविशेच्छलमो यथा । मकोपानलराशी त्वं तव निपतिथ्यसि इतिवन्तं तंशनयाजधान शितया तया । सजज्याल महाफोपात्रत्या हुङ्कारनिसनम् स पपात महीपृष्ठे गतायुगण्डकस्ततः । बालयन्पृथिवीं सां शोणितीधपरिप्लुतः । पनिनं पतितं दृष्ट्या गङ्गाधिरोधसि द्विज! समीपं तस्य भूपस्य स स गच्छन्पधि विध!ददर्शकमहाशयम् । जाज्वल्यमानं तेजोमिद्वितीयमिव भास्करम् विष्णुदूतगणैर्युकं तुलसीमाल्यभूपिनम् । दिव्याभ्यरधरं दिव्यं रथारूढं स्मिताननम् । प्रपच्छति ततो भक्या सच धीरपरश्च सम् । कस्त्वं कुत इहाऽऽया गच्छसि पदस्व नः ॥१८॥ गन्तुमुपवरमेय पुरुष उवाच। कन्ये! विधृतपुंवेधे मवृत्तान्तं निशामय । कथयामि समासेन भोतुमिच्छसि चेन्मुदा अहमासं पुरा राजा चोरवंशवनानलः । धर्मयुद्धिरिनिख्यातः सर्वधर्मपरायणः ॥ २०॥ मया यज्ञाः कृता सर्वे दानानि सकलानि च । चतुर्यसहस्राणि पालितावषमुन्धरा पापण्डजनवाक्येन मया भूमिर्द्विजन्मनः । आता फोपमासाद्य पुनर्दसा न कुचित मम तेनाएराधेन स्वयमेव घिधिस्ततः । जहार लक्षणादेप सी राजधिया अधाऽहं गतसम्पत्तिः शोकामिदग्धमानसः । वियदिदियसः साधियमराजयशं गतः मां दृष्ट्या चित्रगुप्नेन सत्कर्म प्रकटतम् । उRU मारकदिपधाराहासनिःमः धर्मयुद्धिरणं राजा कृतपुण्यक्रियः सदा मारपम्प दुरित किशित्तग्निशामप पापम् Pre ·पठोऽध्यायः * विद्याधरायजनसान्त्वनम् * भूप सुलोचनपुत्रिविगताऽसिविहायमाम्। इत्युक्यासमहीपालपृथिव्यामूच्छितोऽपतत् राजानं पतितं दृष्ट्वा शोकेन महता ततः । जो हाहारवस्तस्मिनगरे द्विजसत्तम!७०॥ तनन्दनध्वनेस्तत्र दिक्षु जाता प्रतिध्वनिः । उत्प्रेक्षते तत्र लोकः फन्दन्ति ककुभोदा, धूलिधूसरिताझं तु नृपति मुक्तकेशकम् । विधृत्य मन्त्रिणः सर्वे तरसा सौधमाययु.॥ अथ विद्याधरम्तत्र श्रीविक्रमतनूयः । तम्या: पीठं समालिाय रुरोद करणस्वनैः। हा प्रिये चञ्चलापाङ्गि सुवर्णकुसुमप्रभे !। शोकाब्धी पातयित्वा मां गताऽसियरान! मम कि दूपणं दृष्टं त्वया निर्दोषया प्रिये !! न ददासि कथं भरे दर्शनं फमलानने ! न जीविष्याम्यहं भद्रे क्षणमात्रं त्वया घिना । अतोमे दर्शनंदत्त्वा क्रियतां प्राणरक्षणम् कि धन. किं जनः किं मे मित्रः किं था धनहः । नाऽऽनोमि यदि भद्रे! त्वां प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥ ७ ॥ एतद्यान्यच विम! स कृत्वा करुणं महत् । शोकान्मृत्यु विनिचिन्त्यरत्य) ययो गगाब्धिसङ्गमम् ॥ ७८ ॥ तत्र गहाम्भसि स्नात्वासमुद्रजलमिश्रिते । नियेद्य भास्करायाधंगगांनत्याऽऽहमातरम् गई देवि जगन्मातस्त्यजले विमले तनुम् । त्यज्ञामितांयथाभूय-पामोमितत्करिष्यसि इति यन्तं तं धिम! तत्किङ्करपरास्तत । विधि चिनिन्यु सदृशं क्रुद्धा धीरथरस्य च हतो धीरवरः प्राह कस्त्वं मो. कुतभागतः । कथमत्र तनुत्यागं कुरुषे तद्वदस्थ मे॥ सद्वाकरमेतदाकर्ण्यततोवियाधरोऽखिलाम् । तांकांकथयामासटण्यतांविस्मयप्रदाम् अथ त्वं मूर्ख ! लोकानां प्रवरोऽसि न संशयः । गान्धी राक्षसी धाऽपि पन्नगी चाऽपि किन्नरी 1cal शापागनेव सा कन्या तम्मादन्तहितास्थयम् । सा देवरूपिणीकन्यादेवानां निलयं गता कय तया समं भूयो दर्शनं ते भविष्यति । चकोरपेयं पीयूष गगने रोहिणीपने Acti किं शक्नुवन्ति तं पापा पायसा यलिनोऽपिच । यदप्रायननन्यायप्राप्ययत्तशलभ्यने जानन्ति तननं कश्चिन्मोहम्मतिनगवति । केनाऽपि दीयनेकन्या कन्यानाऽपिने पूर्वजन्मनि या कन्यासां कन्या लमते पतिः । पुश्मयोजनामार्य पुत्रा पिण्डप्रयोजनाः ·पाद्मपुराणम् * [७ क्रियायोगसार पवित्र वनलेमातस्त्यज्ञाम्यत्रकलेवरम् । सुलोचना मे कान्तास्यायथातत्वंकरिष्य भूयोभूयो ग्रुयन्तं तमिति तस्याश्च किङ्कराः । बद्ध्यापाशेनतंनिन्युनिरुतांतत्समा क्रुद्धा धीरवरादेशाकिङ्करास्ते सुदारुणाः । कारायां स्थापयामासुः प्रवेष्टमनुविह्वल एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा तत्कार्यमद्रुतम् । हाहाकारो महानासीचद्राज्ये द्विजसत्तम एतच्छ्रुत्वाऽद्भुतंकर्म स च राजा गुणाकरः । आयातोऽत्यन्तसन्तप्तोयदतीतिद्विजोतन निषङ्गिणश्व रथिनश्चमिणःखड्गिनस्तथा । धानुष्काधकान्तकाचकोटिकोटिसनशा- स्थाने स्थाने पुरे तस्मिघ्राजा थे शोकविहलः । नियोजयामासतदारसायै द्विजसत्तमः तेनाऽऽज्ञप्ताम्ततः सर्वे योद्धारोऽमितविक्रमाः। सत्यराः पतिरक्षासु तस्थुम्तस्मिन्पुरे रुथा ॥ ५ ॥ गीतानि गायक सत्यानिनर्तकैस्तथा । पाचानियादफेश्चपतप्रत्यकानिसायसान ततः स राजा विप्रः समास्य समन्त्रिणः 1 किमेतदिति पप्रच्छ शोकोपहतमानस मन्धिणअचुः। देवागुतमिदं फर्म न हटन ध्रुनं फचिन् । एताया मृणा मध्ये पश्यता जगाम फोऽपिजल्पति सा लक्ष्मीः शापेनाऽऽगत्य भूतले । स्वदीयंसौधमेतहिम्पपमधीया मायामयी सा रमणी मायया त्यगृहस्मितादर्शवित्यानुमापांगतेल्यातेपारित केचिदन्ति रमणी सर्पलशणसंयुता । भागमिप्यति भूपोऽपि मगायो गण्या यता सम्मु चन्द्रयग्मत्या पिपिरयात्मानमारमना । केचिदतियाण नीतानिपतो पन्तिोऽपिसामन्यासद्गुणादीयासना मागत्यायन्द्रमसामनापूर्णचन्द्रनिभाना दिनलिनीम्राज्या पालकमलाममा विमा यीशाकलिकाया केविक्षदन्ति राष्ट्वा तापमन्यो धियं पापनापि मीणाform विन्ति माल त्वया सर्यदिशो free चामा अगा सानिदिए प्रति wय मरणोऽयोग्यपालोक्य विमुपधिप । .. सामानामास wिar ससaance ·पष्टोऽध्यायः] * पोरवरछमवेयेसुलोचनयामाधवसम्पादः - यदाऽकरिष्यत्सा कन्या विवाह सा नृपात्मजा। नाऽभविष्यत्तदा शोकः खल्पोऽपि हृदये मम ॥ १० ॥ स्वर्गगता चेत्सा कन्या सर्वलक्षणसंयुना । नीता नीचेनशोकोऽयंहृदये दुःसहोऽमधत् लिवितामिवसर्यग्रतापश्यामिवराननाम् । विस्मर्तु नहिशनोमिनीवताऽनेनसाऽऽत्मना नीचकोहगता साध्वी न जीविप्यति साक्षणम् । विद्याधरोऽपि तच्छोकर्नजीविष्यति दारुणः ॥ ११२॥ यधामातापितात्यक्तो देशम्तमानयेमया । तयसम्प्रति प्राणाम्त्यतल्यानाऽत्रमंशयः पुनम्तन्नामये प्राणान्गगासागरसङ्गमे । त्यक्ष्यामीति दृढ इत्य सगन्तुमुपचममे n तस्मिन्नेय काले तु नारदान्मुनिसत्तमात् । पादले महायुद्धिरभिगम्य समाधयः । थयो कियद्विदिवसर्गहासागरसङ्गमम् । गड्डाधितोये नात्या च पूजयामास चाऽच्युतम् ॥ ११६ ॥ तुलसीपत्रमालाभिभूपिनो माधयम्तदा । यद्धाञ्जलि रिति माह जकन्या सग्निराम् । माधव उपाचा देवि! त्वन्सलिटे देदं प्रातशोकम्त्यजाम्यहम् । भाषिजन्मनि ता कन्या मार्ग दाम्यसि शोमनाम् ॥ १९८५ इत्युक्याता नमस्त्य गढ़ा लोषयमानाम् । तम्सासलिले निम्न प्रयेष्टुमुपचपमे भय पीरवरः पृतं शिन्य मृगामजम् । नाममा प्रति विजयनान्यः स समालोक्य पाम संप्रीनि समामाय भनिन्धशोमाम्। सम्स्य स्पजम्पर भर्य गरीरं मूहीति ने पापा उगाद५५ मापप उधाव। अहं पिरामरामार पुशे मायमरः। मृगया धनं घोरं समेन्योगमादा। भोरा मगरोगन्ने मसी पशमना । नारीवापिनी TEEL पामुषः मान पदकानन मामिनी माग्मरातुम् । मुनरोदनारा प्राणायाममनने मनाइमा विनर सरितां पवित्रा प्रधान मृन्दन गानमा पुर मनि ·० पाम्पुगण. [७ क्रियायोगमारमा पुर्यन्ति धारमणमय मनीषिणः यह दीयते ना मया नारी समरखने मन्दप्रजन्यामध्येर भृगः कुमुदिनी सहेन् । सतपोऽपि पनिःस्वीणासन्तोशामवेनहि रयो स्थितऽपि निन्या मपनि भ्रमर पियेत् । नारीयु सततं विनविष्णुमकायनादर शोक शिसनुन्यागस्तितः पुंसां पिडानाः। दाराः पुत्रास्तथा भ्राता देशाध यान्धवाम्नया BEET पुनलंभ्या इमे सर्वे पुनलम्या न चाऽसयः । न मुक्तीविषयोधर्मो न च कर्म हतं त्यया पनमाने गते मूढ मविष्यं जन्म दुर्लभम् । मम माता मम पिता मार्गा माताधनं मम निष्पलं याति घे जन्म नृणां ममतया ता एवं प्रबोधितः सम्यक्तेन धीरपरपस दोर्मनस्य परित्यज्य तम्या तवजमिने !! ततस्तु गन्धिनी प्रीत्याहसन्तीस्वगृहंगता गत्या च माधर्व मञ्चे स्वपन्तं सा ददर्श ह ॥१७॥ गन्धिन्युवाव। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दुर्बुद्ध! भ्रमस्तेऽविफलोऽभवत् । . --- . कन्याया दूपर्णनास्ति नास्ति विद्याधरस्यया । ममैवदूपर्ण सर्वयतो हीनस्य सङ्ग नीचसङ्गे कृते पुंसा सुखं यच्छति नो विधिः। एतदेव मया ज्ञातं यतो गतिरिक: न प्रासोनि सुखं किञ्चिनीवसङ्गान्महानपि । प्रेतसङ्गान्महादेयो नग्नो मनाविभूषण अविश्य निलयंतीचा स्त्रीधनादिकमीक्षते । किश्चित्प्रसङ्गमासाय पयपत्रः सपडान सतां श्रुत्या गुणं नीयः सद्य पय विषीदति दोष संभोनुमानोति शतपो भवेत्त शुभमिच्छनिज प्राशो नीचेभ्यो नहि निश्चयेत् । क्षपामेकमपि शाशो नीचेभ्यो नदि निश्चयेत् ॥ १०५॥ बादमेकमपि प्राशो नीचः सदन गच्छति । पिण्यासयचन नीयः मधारय विपीति . सा भौतुमानोति धोतुमायाति यनतः । समयमासाय प्रकाशयतिधोद्रसन সবই ফাসানো।যাফফফ্যামসাং ·दर पष्टोऽध्यायः]] *माधवस्ताविष्णुपूजावर्णनम् . विपत्त्यां येन इम्नन नयेत्पादरजः खलु । शिरसन्तति सेनेव स्यामिनं प्राप्य सम्पदम् नूनमेय प्रभु मन्ति पशगा नृपराजयः । ततमप्युदर्फ पहि सद्यो निर्याणां नयेत् । इति सञ्चिन्यमनसा नेन क्षमापतिमनुना । प्रचेष्टा नएचेष्टोऽसौ निरस्नो द्विजसत्तम: ताभ्यो नीभ्यो तदा विष सुम्पेन स नृपात्मजः । किश्चिकालं मात्र सम्धी शोफल्याधिविजितः ॥१५॥ नम्या सुलोचनायां नु माधयस्य महात्मनः । शनं पुत्रा जयन्त्यांचवेशने अहिरे सुनाः माधयम्य मुताम्नेऽपि शप्रशासविदुत्तमाः । यमपुः सर्यटोकानां प्रीतये धर्मतत्पराः जन्मान्नरोपार्जितया विष्णुमनया च सातः । एकदा चिलयामासमनसासरमाधयः मोऽई कम्मास्समायातः पम्प पा केन निर्मित। भूपः क च गमिष्यामि कुत्र या म्याम्पते मया । १५५॥ विश्य भुजतो जन्म पिना पुण्येनमे गतम् । तम्मानिमार्णयमग्नंकोत्र मामुदरिष्यति मेसारेऽग्मिनु प्राय येन नागधितोहरिः। मामधानांस वियमधर्मगदियर भूषोभूयो भयेन्नाम भूगोभूयोऽपि पाता। समागेश्यमा सम्परादो भयो महान विष्णुमनिगिनानम्यानग्मायुनिपारणम् । मोचमकलंयनारिष्याम्पयंनंदरे দোনিশ মননা যিয় মৃঃ। ঘিমামাথ বনিময় विधामन्मदावादोमा पिता शिवराम । प्रतिदिदिनिमायणगामा পাষাসী বিসিসি। লিমালিয়ান্বিতলীম माननीयामा पुरनिभाना गयाधारिणीय गमा नमीमरमतागुमा पनमातापिग्निा मममसरा भता मनगरः । विगिरमा माय प्रतिमा होसमारेगामापी मिवान पिस शादी मन:तिदिन पपिदिर माल ग्रामपं मया मात्रादिगम् । मामाको बपिमरः माया गरिपरि या महायान । गिन मुter ·१८० पामगणम् ० [৩ গিগশ্বাসনাল तस्मिन्नेय दिगम्या भधियासनगुरामम् । कयं मया मेरिल साङ्गीयान मम पत्र समालोक्य सागुलीयकमुखमम् । साऽपि तटापु यहिलेख तदुच्यते । श्रीत्रिविक्रमदेयम्य पुत्रो विद्यापरायः । पिता तम्मै विवाहेन मा प्रदाम्यति सत्तर मयाऽधियासनफर्म यो विपादोममधूयम्। मयाऽप्युपार्यपश्यामि येनमामोतिमांमवन्द पामपा समुदायस्थिताऽहं परसम्मुखी । यस्तु शक्रोतिमां नेतुंस मे मनिसंशयः विनिमय प सा फन्या गन्धिन्यास्तत्फर दी। गन्धिम्या च तया दतं तत्पत्र महामुत्तमम् ॥ १३१ ।। तत्सतं प्रवेप्टेन संश्रुत्य मम सम्मुखे । हयमारहा सा नीता ताऽहं निद्रया जित अनया ध्यगया तत्र पुनस्तत्प्राप्तिहेत । तदाध जागरं मद! 2णुप्याऽत्र विधानतः" इत्युक्त्याचाऽस्यरक्षायनियुज्यपदगान्यहुन् । विद्वस्याऽन्तःपुरंगत्यासाकन्यापुरमा ततो विधृत्य स्रोयेषं नानालङ्कारभूषिता । स्वदासी प्रेषयामास तमानेतुं नृपात्मज तदाशया समागत्य तनो नृपतिनन्दनः। ईशा चक्रे च तां साध्वी लक्ष्मीभूतिमतीमिर साच कन्या समुत्याय मुवर्णासनतो द्विजः । वन्दे चरणीतस्य पुलकाचिनविग्रह ततो गान्धर्वविधिना सराजतनयः सुधीः । अङ्गीयकार तां कन्यां तत्रय प्राप्तकौतुक सोमवारिधाराभिः संसक्तो नृपनन्दनः । तत्रैव तां निशां निन्ये कुर्वन्कोलि तपासह अथ प्रभाते विमले सा मृगीलोवना सती। आदितः सर्ववृत्तान्तं कथयामासमाधवम् ततः सुलोचना साध्वी जयन्ती तां नृपात्मजाम् । माधवं च समादाय सुपेणस्य सभां ययौ ॥ १४ ॥ तांकन्यांस नृपः श्रुत्वा हर्पितो माधयाय च । मुलोवनां जयन्तीय विवाहेन यदी ततः तम्म नु यौतुकत्येन स राजा धर्मतत्परः। सुमीतो निजराजपा दोस्वर्णशतानिय ततोविचित्रमावास निर्माय समृपात्मजः । तस्मिन्पुण्यतमे तीर्ये चकार यसति विज तथान्तरे प्रचेष्टं तं कारागारनिवासिनम् । सभा समानीय तधितियामास माधयः अयं पापमतिः परम्वामिविश्वासघातकः । शत्रुर्गा प्रयरों म्होरक्षनायो मया नाहि पालितोऽपि प्रसाधनमोजनःशयम भरोत्येष सग प्राप्य नियः।

·पष्ठोऽध्यायः] * माधवस्यविष्णुपदप्राप्तिः * हरे विष्णो दैत्यजिष्णो नारायण कृपामय संसारसागरे घोरे पतितं मां समुद्ध ततो हपन्मिाधवोऽसी प्रक्षाल्य चरणो हरेः। भूमोनिपात्यसर्वाङ्गजगादमाधवोहरिम् माधय उवाच। गोविन्द परमानन्द मुकुन्द मधुसूदन । त्राहि मां पापिनं कृष्ण! यतस्त्वं सर्वपापहा ।। इतिस्तोत्रं तस्य श्रुत्वाभगवान्भक्तवत्सलः । परमां प्रीतिमासाद्य तमित्याहयच स्वयम् श्रीभगवानुवाच । वरंपरय भो वत्स माघ!क्षचियर्षम !! ग्रह्मत्वं पा शिवत्वंवा शमत्यवाकिमिच्छसि माघव उपाचा सर्वमेव मया प्राप्तं जगदीश' न संशयः । देवतरप्या त्या पश्यामि घरदं प्रभुम् । भुक्ति मुक्ति धनेश्वयं दातसयं भवान्क्षमः । प्रमो'न भनियोग्योऽम्मिमक्तिमेवप्रयच्छमे श्रीमगवानुवाच । सव भत्तयाऽनया पत्स! प्रीतोऽहं नाऽत्रमंशयः। किमस्ति यन्तु यदत्त्वा तवाऽऽनृण्यं भजाम्यहम् ॥ १७॥ सूत उपाय। इत्युक्त्या परमनीत प्रसार्य धनुरोमुनान् । तमालिदिनमान्विष्णु पितापुत्रमिवद्धितः धीमगवानुपाय। भालिङ्गनप्रभावेण सपाऽऽवृष्यं गतोऽस्म्यहम् । समेर शुभ म मरिष्यतित संशयः कामिना प्रतिमापास मियायोगेन सर्वदा । पूजिता मम तेन त्यांनष्याम्या जनुमति प्यास वाच । इनि दत्त्या घरं तम्मै चमिर्दोघवानुमिः । भूगमा समालिलय तयाऽन्नरपीयन । २१ सतम्तो प्रतिमा शिणो सदारोमापरम्ना | माराधामाममत्यादिपायोगानुनमः स भुक्यासकगन्मोगान्पुरपारसमन्यितः । गदायमायुमासादमदाराममा पदति हरिपरितमभ्याम्मे सरिताहियमिनिः समवया!

·पामपुराणम् [क्रियायोगसारख गन्धखूपच नयेस्ताम्यूलधूपदीपक । गीतयायः प्रयच म्नयपा, सुशोभने- प्रदक्षिणेनमस्कारध्यांश मक्षिणः । नियमिह नियंध फलाहारे सत्तम ARE नमोनारायणायेतिजपेत्प्रणयपूर्यकम् । अष्टाक्षर महामन्त्रं सर्वकामफलप्रदम् ॥१३. पवमन्दसहस्राणि महाविष्णोः परात्मनः । चकार पाया भत्या सपूजासर्वकामद तस्य मत्या ततस्तुएः सर्वदेवगिरोमणि: । आविर्यभूय भगवांस्तुलसीकुसुमप्रमः । आविर्भूतं हरिं दृष्ट्वा सदारो माधयम्तनः । शिरसा भूमिमालिन्य चयन्दै थरणी हो माधव उवाच। नमस्ते देवदेवाय नमस्ते परमात्मने । परेशाय सुरेशाय नमस्ते शानदायिने ।। १७५३ नमस्ते परमानन्द पुरुषोत्तम केशव ! नमस्ते पानेत्राय कमलापतये नमः ॥ १७ ॥ नमस्ते बहुरूपाय नीरूपायनमोनमः । विचिन्त्याया विविन्त्याय दृश्यादृश्याय वै नमः नमस्त्रैलोक्यनाधाय लोकपित्रे नमोनमः । नमस्ते ज्ञानगम्याय नमस्ते सर्वशायिने । कंसारये नमस्तुभ्यं नमस्ते केदभारये । मधुहर्ने नमस्तुभ्यं विधात्रे व नमोनमः ॥ येन त्योधृता पैदा मीनरूपधरेण वै । गम्भीराम्भोनिधेरम्भोऽभ्यन्तरात्तमहं मजे ॥ १८०। ग्रेन त्वयोद्धता पृथ्वी सशैलपनकानना । कर्मरूपधरैणेयं तस्मै तुभ्यं नमोनमः ॥१० धाराहमूर्तिना येन धरणी धरणीपने !! उद्धृता निजदन्तेन तस्मै नुभ्यं नमोनमः नृसिंहमूर्तिना येन त्वया दैत्यो विदारितः । हिरण्यकशिपुः कुद्धस्तस्मै तुम्यं नमोनम पलियास्तथा ध्वस्तो येन धामनरूपिणा | तस्मै तुभ्यं नमो देव काश्यप्यादानकारित पितरस्तापिता येन त्वया क्षतियशोणितः । कार्तवीर्णो हतो येन तम्मै रामाय नम रावणो निहतो येन कौसल्यास्नुना स्यया । मारीवः कुम्भकर्णश्च सम्मै रामायतनमः प्रलम्बो निनो येन रेवतीपतिना त्यया । कालिन्दीभेदिने तुभ्यं तस्मै रामाय नमः घेदा विनिन्दिता येन विलोपय पशुदिक्षतम् । सस्पेन त्वया येन तम्मै घुमाय नमः म्लेच्छाध विहिता येन युगान्ते काल्मिमृतिना। सर्यलोकहिताय तो wet in

·।
सप्तमोऽध्यायः] • यमदनपिप्णुदताना युदम् .
मत्रपटणु विप्र ! इतिहासं पुरातनम् । यम्य श्रवणमात्रेण गङ्गादेयी प्रमीदति
आसीत्त्रेतायुगे विप्रो धर्मम्यो नाम धामिक । शान्नोदान्तोदयायुनायेदवेदार
सन्यवादी फोधदीनो दिमाहीनोजितेन्दिय । मयंभूतहिती ग योगाभ्यामग्न
मंसारसागरं ततं स रियो पैष्णयो जन । पूजयामाम देयेश कियापोगेन के
कदाचित्याप्य पुण्याई स च विप्रभो दिन '। जगाम जाहीती मुमुक्षः मान
तत्र गहाम्भमि नाम्या त्या घाणादिषम् ।
गृहं गन्न मनधो गङ्गाम्म परी पान
मम्मिकाले नतो वियग्योसमगहर सपा पाणियमापानिगम पिर
मस्क किरो यिम फालालगानिम्मत । दण्डहम्न रमायातो पिहितानि
मशवमंधमधालातम्य साकाय ग । पुप्यायो वरीपरि मतम
पशि म्यान्तं नहाकालको पुरना । दण्डेन नापामाग पशुपालन
नरवायात नियोन भणम । पिराणापांगुइनागापिता
नम्रपनिर्मित्रपक्षा गटोचर निधि दायुको पर्यायानो
ना. बागांस्ममादार मुलसीपमुनमाम् । गाम्न गाriदिगिनीint
गरा समालोक्यम पिर परमारि । पिमिग मी
भर गएपरि मानो गालामानिन । पमानामा
छिमेकानिपचिप्पिर ।
नितिnि
*गिपजिनामाथिRIEFilमिनि
गोपिनामिलिगरिमुनि
TET:माण ।
रिलिपET: गिर्द .
मिलनminh verme:
समाnिe InHIRMIRITa

·[शियामा
जगति म गुगमा मांगोगामोन्ननिमगपत: श्रीपायुम
रतिधीपा महापुगणे पानारामाही महिनायो क्रियायोगारपडे -
भूय एवं प्रवक्ष्यामिगङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । यत्यामानयासर्वेसर्वान्कामानवाप्नुयु
प्रमाते यःस्मरेद्वत्या गङ्गाइत्यक्षद्वयम् । तस्य नश्यन्ति पापानि समोषदरणोदये।
येननाचरितस्मानंगङ्गार्यालोकमातरि । आलोस तन्मुखं सद्यः कत्तव्यं सूर्यदर्शनम् ।
न दृष्टा येन सरितांप्रवरा जगुकन्यका । तस्याउमाह्याणिसर्वाणि अनादिसलिशानिर
शिरसा यो बहेद्भतथा गङ्गाम्भ'कणिकामपि । स मुच्यते महापापह्महत्यादिमिरज
अहोचित्रमहोचित्रमहोचित्रमिदम्पुनः पतन्ति नरके मूहा गहानाम्नि स्थिते मति
ललाटे दृश्यते यस्य गहासेंकनमुत्तमम् ।स पुण्यात्मा जगत्सर्य पुनातिनाशर
गङ्गातीरात्समायान्तं यः पश्येत्परमादरात् । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलंपासोति माना
• पागम् ...
सागरसहममाहारम्पयर्णन माम नमोऽध्यायः ॥६॥
सप्तमोऽध्यायः
गहामाहात्म्यम्
श्रीव्यास उपाय।
शरीराणि परित्यज्य गङ्गास्नानं प्रकुर्वताम् ।
गात्राण्यायान्ति पापानि गङ्गास्नानमकुर्वताम् ॥ ५॥

·६49 । ऽध्यायः] * विष्णुदूर्गापशंसनम् सर्वे महात्मानस्तुलसीमाल्यभूपिता । म्फुटपमपलाशाक्षा बलिनो गरुडध्वजाः। सम्बरधरा यूयं मयूरगलसुन्दः । शङ्खचक्रगदापलधारिणश्च चतुर्भुजाः ॥ ७२ ॥ यमीदृशाः स सर्वलक्षणसंयुना. । इमं पातकिनां श्रेष्ठं कथं या नेतुमिच्छथ ।। विष्णुदृताऊचुः। सर्वे विष्णुदूताः पुण्यात्मानमिमं नरम् । नेतुमत्र समायाता वैकुण्टं प्रति सम्पति श्रीभगवद्भक्तं स्वजनं गतकल्मषम् । मुञ्चताऽऽशु यमनप्या यदि जीवितुमिच्छथा। स्नेपामिदं वाक्यं श्रुत्वा सर्वगतं द्विज । कोपायदुक्तमम्माभिस्तदाकर्णय कथ्यते पापी दुरावारो ब्रह्महत्यासहस्रात् । कृतान रचें। गोप्नश्च मित्रमश्च दुराशयः ॥ प्रमाणहेमानि हतानि सुबहनि च । परदारा ता नित्यमनेवाऽनिदुरात्मना ॥१८॥ टिकोटिसहम्माणि जन्तूना विष्णुकिङ्करा ( ताश्चबहुधाहल्या स्त्रीहत्या चत्तथैधन न्यासापहरणं स्वमातृगमनं तशा । गोमांसभक्षणं चैव चकार प्रतियामरम् ॥६० हिसारताऽनेन दाहश्च परवेश्मनः । समायां परनिन्दा च विधवागर्भपातनम् ॥६५. मायान्तमतिथि धनलोभेन सत्तमा । अहन्सुनिशितैः खड्डैनिशायां यवनोपमः ॥ एतान्यन्यानि पापानि महान्त्यगणितानि च । शकार मीचो मूहोऽसौ नाल्पमात्र शुभावहम् ॥ ६३ ॥ मादयं महापापी नीयते यातनागृहम् । शेया हि पापिनोदण्या धर्मगजम्यसत्तमा रंधे देवदेवस्य दूता भगवतो यदि । तदा कथमिमं नेतुं पापिनां श्रेष्टमिच्छय ६५ विष्णुदताऊचुः। पतिः सत्यमेवोक्तकोऽपिनास्त्यत्रसंशयः । दण्दया पातकिन सर्बजीविताधिपने सदा पंपापविनिर्मुक्तो गद्गाशीकरसेवनात् । तस्मादेनं धयं सर्वे मेयामो हरिमन्दिरम् वतिष्ठन्ति देहेषु पातकानि शरीरिपाम् । गङ्गाम्भशीकरायाचनम्शन्तिमुदुर्लभाः द्रककलया सर्व तिमिरं हन्यने यथा । गङ्गाम्भशीकरणाऽपि पातक हन्यनं या गङ्गानामानि संम्मृत्य पापी मुच्येत पातकात् । साक्षात्तत्सलिलं स्पृष्ट्वा मुच्यतेऽत्र किमद्भुतम् ॥ 9 ॥ , ·[७ क्रियायोगसारखण्डे * पाभपुराणम् नवलम्ब्य नतो धैर्य स विनोहरिभक्तिमत् । इत्यपृन्छन्मधुग्या गिरा नान्यमकिरात्र धर्मस्व उयाचा * यूयं विकृताकाराः पाशमुद्गरपाणयः । दंष्ट्राकगलवदना भट्टारसदृशषभाः ॥२९॥ व्यं सर्वे महावीग ज्वलत्पावकलोचनाः । कृता तथापियुष्माकमि केनाऽपि दुर्गतिः यमदूताङचु.। मदृता धयं सर्वे यमाज्ञाहारिणः सदा । सदण्डोऽयं द्विजास्माकं सुमहान्कदनोदयः धर्मस्व उवाच । नकम्मादागता यूरं महायलपराक्रमाः । एतापतइयं केन कथं वा दुर्गतिः कृता ॥३८॥ " यमदूताऊचुः। नयं मुञ्चद्विजश्रेष्ठ वृत्तान्तं सकलं शृणु । यथाऽस्माकमिदंदुःयं यभूवाऽत्यन्तदुत्सदम होऽसौ वृषेण रानाभ्यां फालकल्पो विदारितः। तनेतं धर्मराजेनप्रेरिता:किगपयम् नाSSHRI वर्ष सर्वे समस्तायुधपाणयः । यद्ध्यातं पापिनं श्रेष्ठ नेतुमत्र समागला. বখাৱা মান্ধা ফাকৗছায় মূখ্য বিমুনা বিধায় বিধায় नदोन त्यया सत्र गङ्गापानीयसीकरः। सिक्तः पातदिना यो गहनामानि जपा गरम्भःकणिफासेर्गतफरमपमप्यमम् । यस्ता पाश मेनुगुपता दिया पण तुं तमपि देयेशः शरणागमिपालयः पनापयामास महापामाराधमान ॥५॥ कारिदृशाः ममागल्यो नारायणाया। सकोगा माहुरियामापरिमाणमतग! •विष्णुता भवलो महामान मानं महापरण्यामानाermiry पहा महामानंदलालमारितमि गुमाPERIENirm मेलानियावालिगमानि दिनम:। गंन्यासमा RETARIANEnris Trma नाम प्रानाश पाFathe more ·ऽध्यायः * धर्मस्वकृतंगगास्तोत्रम् म्वन्समादधमुलिनोविष्णुकिङ्कराः। अच्छित्त्वाद्विजश्रेष्ठकालकल्पस्यबन्धनम् ने तं समारोप्य जग्मुर्भगवतःपुरम् । गड्डाशीकरसेकस्य प्रभावेणेव सत्तम ! ॥ जगाम हरिसालोक्य कालकल्पोऽतिपातकी। स्थित्या कल्पशतं सत्र भुक्त्वा भोगान्मनोहरान् ॥१४॥ मासाद्य तत्रंच परं मोक्षं गमिष्यति । गहामभावग्स्माकमेतद्दुःखं गत प्रभो ॥ छ ब्राह्मण मदन्ते सुप्रीतो निजमन्दिरम् । इत्युच्या यमदूतास्ते ययुर्यमपुरं द्विज : पएव स धर्मस्वः प्रीतो गङ्गातट ययो । गङ्गायां स्नानमाचर्य सर्वलोकस्य मातरि ॥ बद्धाञ्जलिः स विप्रस्तां नुशव परमेश्वरीम् ॥ १८ ॥ धर्मस्य उपाय। गौं ! समस्तजगदम्य ! चलत्तरङ्गेऽनङ्गादिचाहतग्मम्तकपुष्पमाले !। पंसारिचारचरणद्वयरेणुहन्त्रि! मनया नमामि दुरितक्षयकारिणीत्वाम ॥ मातः समस्तमुखदे ! प्रवरे नदीनां व्यासादिविप्रथयगीतगणे गुणादये ।। संसारभैरवमहार्णवमध्यनौके पन्दे तवावियुगलं दुरितापहारि ॥१०॥ यस्पास्तयाऽम्युकणिकामपि जहुकन्ये ! सौदासनामपतिदिनकोदिहन्ता सम्माप्य मुक्तिमगमतिमुररलभ्या ता त्यां नमामि शिरसा यरदे! प्रसीद ॥ नारायणाच्युत जनार्दनकृष्णरामगङ्गादिनाम गदतो मम देवि! मातः। ससागपातकनिवारिणि! देहपातम्यद्वारिणीह भवतु त्वदनुग्रहेण ॥१०॥ किया तपोभिरखिलेश्वरि ! कि जो दानश्च किं नुग्गमेधमुग्गश्च किम्या वीरशीकरमशय सुरेरलभ्यां मुक्ति प्रजन्ति मनुजा अतिपापिनोऽपि॥ स्वाहात्वमेव परमेश्वरि या स्यथा त्वं गीर्याणवृन्दपितृलोकसुतमिहतो। सत्त्वं रजस्तमहतित्रिगुणम्परूपो सृष्टिम्थिनिप्रलयकारिणि नामितांत्वाम् धत्ते ललाटफलके तर सैरतं यः पुण्ठं च देवि ! तर तीदा सर्दछ । त्वनामसर्वसधाम यदेश मवश उत्पादरेणुरसिलोऽस्तु ममैव मूनि । दोसि विषयगे. घसति विराय पीचा व चारिता पातकनाशकारि ·पामपुराणम् * [७ क्रियायोगसारखण्डे शीतमप्युदकं गाङ्गं वहिवत्पापकानने । यथाग्निवत्पनयने शीतं तोयं च दाहकृत् ॥७१ नम्मादयं पुण्यकर्मा द्वितीयइव केशवः । गच्छध्यं शमनप्रेष्या यदि कल्याणमिच्छय। नेपां केशवदूतानां श्रुत्वाऽस्माभिरिद पवः । भूयएय निरुक्तंयद्विहस्योच्चएणुप्यतत् अहोचित्रमहोचित्रमयं फल्मपमन्दिरम् । गडाम्म सेवनादेव विमुक्तः सर्वपातक १७४ म्यहस्तोपार्जितंकमं शुभं घायदियाऽशुभम् । नाऽमुन्यामुच्यतेमय कल्पकोटिशतरपि यमाज्ञया नेतुमिमं धयंसर्वसमागताः। कस्याऽयं वचसाऽस्मामिस्त्यज्यतेपापिनांचरः विष्णुदूताऊचुः। यूयं पापधियो नूनं विवेकपरिवर्जिताः । युप्माभिर्जहुकन्याया न शायन्ते यतो गुणाः कार्य वेदे निषिद्धं यत्तत्पातकमितिस्मृतम् । यद्धदसम्मत कार्य तदेय धर्ममुच्यते । देवो नारायणः साक्षात्स्ययम्भूरितिशुश्रुम । यथा विष्णुस्तया गङ्गा गय सर्वपापहा हरी प्रसन्ने पापानि कुत्र तिष्ठन्ति देहिनाम् । जन्मान्तजितःपापगतायुयमिमांगतिम् अथाऽपि पापकर्माणः किमर्थपापमिच्छय । गड्ढानिन्दाकरायूयं विष्णुनिन्दायरामाया अतो युष्मान्हनिप्यामः पापिनधमधारया। इत्युक्त्या विष्णुदूतास्ते कोपादरणलोयनाः ॥ २॥ चक्रिरे समरारम्भमस्माभिः सह सत्तम!! जीयेशदूताहन्यन्तामिनि मोगुने का भूयोभूयो यदन्तोऽम्माभिमजुधनधारया। इत्युक्त्या विष्णुताम्न सहप्रामेऽस्पतिवारणEnten म गहन्समावणुः मदसा मानसाः। ततोगा सिंहमा पोवस्तनिire জানা য যিলাবিন্নাম। খ র দিনগণ বিrি भम्माभियानाने पाणध विवली सपिमिमिnिarierm sernfafarmनिशिनी ·ध्यायः] * गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् - तमिदं स्तोत्रंत्रिसन्ध्यंयापठेन्नरः । तस्याऽहमपिसन्तुष्पादास्यामिमुक्तिमुत्तमाम् ध्यास उवाच त्या घरं तस्मै सा देवी भक्तवत्सला धर्मखनाम्ने विप्रेन्द्र ! सवाऽन्तरधीयत विप्रो घरम्प्राप्य कृतकृत्यइचाऽभवन् । गदारोधसि तत्रय तस्थौ वित्र! मनोरमे।। हालग महता विमले जाहचीजले । सुखमृत्युं समासाद्य जगाम पदमुत्तमम् ॥ कल्पोऽपिपरपात्मासितोगङ्गाम्युशीकरः। प्राप्तवानुत्तममोक्षमन्येषांकाकधाद्विज च्छयाऽपि गाड्नेयं जलंस्पृष्ट्वाफलंभजेत् । स्पृशतां भक्तिभावेन किंभवेन्नहियमितत् सम नास्ति तीर्थ भूयोभूयो मयोच्यते । यदम्बुकणिकां स्पृष्ठा परमं धाम लभ्यते ये भक्तिभावेन सरिद्वरायाः स्पृशन्ति पायः कणिकामपाद । ने यान्ति नूनं पदमच्युतस्य पारविमुक्ताः सकलमहोप्रैः ।। १२८ ॥ धीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां क्रियायोगसारखण्डे गद्गा- शीकरमाहात्म्य नाम सप्तमोऽध्यायः ॥७॥ अष्टमोऽध्यायः गगामाहात्म्पपर्णनम् ध्यास वाच। नर्वस्यामि विन्द्रगङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । गमाकपासुधापानं कुरमुक्तिदायसि निं दतं तेनस तेन सर्वे मस्साः कृताः। नेन प्रपूजितो विष्णुर्गकिमीप्ममा २ लायाधर्मकमांणि नियन्नं यानिशानिय । मानिमयन्यम्य तानिसांगिडमिन महन्तंजनमालोक्य गाडेयानिजलानियः भनागच्छेसमुत्थाय सोऽयमेयसनाम् पहलाजतेप्यागपु यो नोत्तिष्ठति मविका पशुता शाभ्यती सम्पजन्मजन्मनिर्जमिन, ·० पामगणम् [क्रियायोगसामन मृत्या च नाम तय पीचिरर्म महामसारयन्धनः मम जानु जन्म ! ना शुभे मुमहालसिना मनुष्याः कुर्यन्ति मीनिरनिदुर्गमचर्म मत्था । ध्याय सा दिल धनोऽगनदेत्यार्य सौरानभूनमदयं त्रिदिवप्रयाणे NS पापानि रोगनिकाध शाग्देहे निन्ति तायदबिश्वरि ! मुक्तिदात्रि!। कुर्वन्ति यायदमलेषु तोदकेषु नानं नहि त्रिपथगे: सरिता प्रधान ॥ ८ ॥ यस्याम्नयाच्युतयिरिशिशियादयोऽपि शमादिदेवनिकरा प्रनितुंमहिम्नाम् पारं पर परममोक्षपदप्रदात्री वा त्वां धदन्ति तटिनीमिति केऽपि मोहात् ॥ गङ्गे ! समस्तमुपदायिनि ! किञ्चिदेव जानाति ते पशुपतिभनयान्महत्त्यम् यस्मादसी सुमनसा प्रथरोऽतिमत्त्या धत्ते सदेय शिरसा जदीश्वरीं त्वाम् गदेविजगन्माता प्रसीद परमेश्वरि । परिपाहि नमस्तुभ्यं रक्ष मां सेवकं स्वकम् ॥ परब्रह्मस्यरूपांत्वां सर्यलोककमातरम् । प्राप्नोमिकिमहं स्तोतुं भ्रान्तचित्तोऽत्र मोक्षदे! ध्यास उधाचा इति स्तुता जगद्धात्री तेन विप्रेण धीमता । आविर्यभूव सहसा गङ्गामूर्तिमती द्विजः । ददर्श पुरतो गहरं द्विभुजा मकरासनाम् । कुन्देन्दुशसधपला सर्वालङ्कारभूषिताम् ॥ सां दृष्ट्वा पुरतो गङ्गां गङ्गा गड़ेति कीर्तयन् । बवन्दे चरणी तस्याः शिरसाऽऽलिस्य मेदिनीम् ॥ ११५ ॥ मोहयन्ती स्मिता लोकः सुमीता परमेश्वरी । मुधार ततो विप्रवरंग्धितिजैमिने धर्मख उपाय। मातस्त्वत्सलिन्दस्पर्शाग्रह्माऽपिवमोक्षभाकामयात्यदृश्यतेसाक्षात्माध्यकिमार्गमम तथाऽप्येकं घरं याचे त्वनारे परमेभ्यरि ! मृत्युभवतु मे देवि! त्यनाम स्मरतो ग. मया कृतेन स्नोत्रण यस्त्यां स्तौति सदेश्वरि । सोऽपि भुस्याऽपिलाकामानन्ते याम्पनि सदतिम् ॥ ११E गहोय। अनयामवतो मच्या सन्तुष्टाऽस्मि द्विजोत्तम शमतेश सर भविष्यतिनांश ·पाया * इन्द्राणीपगन्धासम्बादपर्णनम् * गवानो नानालङ्कारभूषितः । क्रीडागृह ययो कामी युपत्या पद्मगन्धया रसहा सा सम्मासनवयौवना । नानारसप्रदानेन चकार सुरसम्प्रति ॥२॥ स्वर्णपर्यतस्या शिशुमृगीदृशः । प्रीतः पादतले जिष्णुरुषास स्मरमोहितः 'स्वयं शको निर्माय स्वर्णवोटिकाम् । ददाति परमप्रीतस्तद्गुणाकृटमानस' पकाले तु पौलोमी परसुन्दरी भूपणभूषिता सर्वः स्वयं तद्ग्रहमाययो । वेधं शकं सर्वदेवाधिपं प्रभुम् । भृशं युकोप पौलोमी माहेतिय सुलक्षणा! शव्युवाचा कान्त त्वं समस्तसुराधिप ममदासीस्वम्पाय ददासि स्वर्णवीटिकाम् दिशा:सर्व शिरसा चरणोतय त्वंकर पागधाया दास्या पादत्तलेप्रभो! टेमा त्वं समस्तरसविन्प्रभो ! कथमेयंविधं कर्म करोप्पत्यन्तकुत्सितम् न्हे दासि : दूरं परिषज्ञ । त्वमीश्वरीय पर्यटे शमः पादतले सय ॥ ध्यास उचाया तासाध्यी पौलोम्या पाततः। उपायपगन्धासा क्रोधादिसिवराङ्गमा पगन्धोवाया पंचस्वयंस्थाम्येयवेत्ति थे। केनाधिकारेणाऽऽगत्यत्वमानिन्दसिनिणे. नाऽपि पश्यन्ति गुणोपको सहननेत्ररप्पन पश्यरिक दुराशय ! । लोकानां प्रवरेन गुण तथा यादी बालश्चन्द्रम्य दृश्यते गुणयन्ननः । फूरा कुमूर्तिर्गुणजिता । यदा हे नास्मि गुपिनी मजनुत्यां तदापतिः प्यास उपाय। घाखा फोयात्कोरन देक्षणा । उतम्या म्पपदाकुर्वन्तीकरणमहत् इन्द्र उपाय। 'धे मां विहाय गसि मया किमपगई ने ममतइद मुन्दरित ते! दासोऽस्य नून हातकर्म करोमि ते । पनी भयेहाती धाग्यं त्वं न पोषि रिम् ४५ ·[नियायोगमारमा । . पामपुराणम् . गाइगेयं जलमासाय योनगृगानिमनितः । जन्मकोयजिनं पुण्यं क्षणादेवनु नान गइगानीरं निगमि यम्नु धारयने दिन ! सोटिकुलमयुनो रौरव नरकं बहेन । सूत्रं पाय पुरी या गङ्गातीरे करोति यः। न दृष्टा निष्कृतिस्तस्यकल्पकोटिशीन स्लेमाणं याऽपि निष्ठीय रिकाम्याऽश्रु या मलम् । गगातीरे स्यजेयस्तु स नूनं मारकी भवेत् ॥६॥ उच्छिष्टं फफकञ्चय गङ्गागर्भच यस्त्यजेत् । सयातितरकं घोरं ब्रह्महत्यां च विन्दत गगारोघसि यः पापं कुरते मुर्धानरः । तदक्षयं भवेन्नूनं नान्यतीर्थेषु शाम्यति । अन्यतीर पापं गङ्गायांच विनश्यति । गङ्गायायत्रूतपापं तत्कुत्राऽपिनशाम्यति तस्मात्यापनकर्तव्यं गङ्गायांशाखकोविदः कर्मणामनसायाचा कर्तत्र्योधर्मसम: न ते देशा न ते शेला नव तानि पनानिच पापविध्वंसिनी यत्रम तिष्टंसुरनिम्नगा गातीरं परित्यज्य मुहर्तमपि जैमिने ! न च स्थातव्यमन्यत्र यदि कार्यशतान्यपि भेक्षाग्नमपि भुक्त्याच स्थातव्यं जाहवीतदे । नचाऽन्यत्र क्षणमपि प्राप्य भूपाललामणि अन्याय देहं गङ्गायां ब्रह्महाऽपि विमुच्यते । अन्यत्र मुक्तये न स्थाश्वमेघसहनत छिगातारे वसन्यस्तु हरिपूजापरोभवेत् । जन्मजन्मान्तरे येन कदाचिम्नायितो हरिः किर्भवति नेतस्य गङ्गायां लोकमातरि । श्रूयतां मानवाः सर्वे भूयोभूयोग्राम्यहम मानं विधाय गङ्गायां गम्यतो परमं पदम् । मृत्युकाले घदेयस्तु गङ्गागङ्गतिमानपः मुक्तःपातकः सर्वैदिवि देययुगान्वसेत् । यस्य गङ्गामथारम्भोमृत्युकाले भवेद्विनः गच्छेद्विष्णुभयनं गलिताखिलकरमपः । यस्तु स्मरतिय प्राशो मृत्युकाले द्विजोसम हेति मुक्तिदं नाम तस्य तुष्टो भवेद्धरिः। मृत्युकाले भयेधस्तु गङ्गामरपुत्रधारक सामायिनमालोक्य त्यजेयस्तु कलेवरम् । श्मशानेऽति द्विजश्रेष्ठस गङ्गामरणालभे तावत्कारपसहवाणि विष्णुलोवेमदीप यम्य मनन्ति गहायां भस्मास्थीनि मसानिया शिरोरुहापयपि प्रास विष्णोपिने पसेत् ॥ २॥ गलायां यहालेलमने न प्रीमि तार रामनाम्यमनाम .

·अष्टमोऽध्यायः] * इन्द्रपामगन्धासम्यादवर्णनम् . ६३५ परिम्लानमुखाम्भोजा सा जगाम यथाऽऽगता ॥ ६ ॥ शक्रारूपयसा वस्थी पगन्धा पराङ्गना । तद्वाक्यं हृदये तस्या जागरूकमिव स्थितम् अयेकदा मुराधीशः सुप्रीतस्तद्गुणजि !! घरं परय सुश्रोणि! स्वयं सामित्युपाच ह. पगन्धोवाच । त्वं सर्वदेवताधीशो नारीकोटिपतिस्तथा । तथाऽप्यसि ममाधीनःस्वामिन्किमपरपरः तथापि त्वं परं दित्सुर्यदा नूनं सुरोचा !! कर्मणा मनसा पाया प्रतिज्ञा कुरुमत्पुरः इन्द्र उपाय। जीवितश्च धनञ्चैव राज्यञ्चैव परिच्छदम् । आशापय किमेतद्धे तुभ्यंदास्यामिसुन्दरि सत्यंसत्य पुनःसत्यं सन्देहोनाऽत्रविद्यते । यदिच्छसि मृगीनेत्रे! तत्तेदाम्याम्पबंधुषम् पभगन्धोयाय। नूनमेव प्रसन्नोऽसि यदि त्यं त्रिदशेयर !! जन्म मे हस्तियोनीच भूयो देहीति मेपरम् इन्द्र उपाय। कृतानिशः सुशोणि! घरं नेऽहं ददामि चै । किन्तु दुग्णानि यातानि पहनि हदये मम त्याममा थरारोहे प्रीतिर्न प्राप्यते क्षणम् । फधन्ते विरविच्छेदसोढुं शक्नोमिनु सहम् यदामप्यनुकम्पाऽस्ति सब पीनपयोधरे । तदा कियदिनं निष्ठ मया सह पराङ्गने ! मतो देवाधिराजस्य पदन्ती थासम्पदम् । पर्वाणामयुनं तप्यो सा देवनिलये सती । पगन्धोधावा भाशो देहि मुराधीश साधित मुमनोरथम् । प्रजाम्यहं फर्मभूमि पन्दे पादद्वयं तप । इन्द्र उपाय। स्वप्नमसिन्धुमानेन मया चन्द्रनिभानने !! स्थित्याकतिदिनं पधागमिप्यसिपथामुपम् सतम्तु कौनुफागारे तेन सार्धमदनिशम् । फ्रीडन्ती पगन्धा सातम्या पपायुनश्यम् मुराधीशं ततः सेति तदा प्राह मुशन्धिताभादेशं पुर गच्यामि पृथिरीप्रतिसम्मति न्द उपाय। जाइप नहीहि मुधोणि विष्टाय मया सहा ·१६४ * पाद्मपुराणम् 1 [क्रियाशेगसार समुत्थाय ततः शक्रस्तन्मोहाकुलमानसः अङ्क निवेशयामास भूयस्ता घरसुन्दर शच्युवाच। फौनित्यजीवनं धन्यव्यर्थमजीयनंध्रुवम् । त्यस्यामिसुभगा नित्यं दुर्भगाऽईवण: यावत्युण्यक्षयं कोशि! सत्पुण्यं यास्यते क्षयम् । फॉशिवंशसमुत्पन्ना दुःखं भूयोऽपि मोश्त्यसि ॥४८॥ देवेन्द्रेण समं तावत्कुरु केलि यथासुखम् । कियद्विदिवसः कौश्चिनमवेत्तव निम् अत्यगुतंवचस्तस्याः पगन्धा निशम्य सा । द्वन्द्वभावपरित्यज्यप्रणम्योपारतरसतर पद्मगन्धोवाच। पुलोमजे घरारोहै! चित्रमेतत्त्वयोदितम् । क्रौञ्ची कथमहं हि श्रोतुमिच्छामि काऽहं कुत्र स्थिता वाऽपि फयमाSSगता सती। काल कियद्विर्मत्पुण्यं क्षीणत्वं प्रतियास्यति ॥ ५ ॥ शन्युवाच। पागन्धे पुरात्वं हि पोश्चीपक्षिसमुद्भया । अमेध्यमामिपं कीटामयन्तीसितोगिता न्यानोचतारेकोऽस्ति गहातीरे मनोरमे। तभनी चिनिमाय भयत्या पसतिः एकदा पुष्पासण तस्मिध्यप्रोधपादपेनी प्रविश्य दहा स्वादमा पता यता प्रव्याणि तय सर्वाणि स सर्पोऽमक्षयत्युषा। धितानि तत्र पाऽस्थीनि निर्मामानि धरान! ५६ पदायित्पयन मशिः स च पातितः । मनः पपात गगायो सालोऽनि पानी गगायापतितम्मिल्योधेधरणीमहे । गङ्गाजल शापितानितातीनियोलमे पापदस्थीनि गहगा सप तिष्ठन्तिानिया पामिगुमगागरिष्यशिया तितेकधित सर्व मगधे ! माना ) येन पुण्यप्रमाण मोPिALI धम्या तुजाइपी देवीशी या प्रमावत: त्वमा arm यति पक्षिणा नापमानिना शायणा होमगा। .

·' मोऽध्यायः * गड्डामाहात्म्पवर्णनम् * में देवाननात्रलचारुवामरवायुभिः । चीजित स्वर्णपर्य के मुप्तस्तिष्ठति कौतुकी। हवीसकते यस्य शरीरं दृश्यते मृतम् । दिवाकरकरैम्तप्तं फलं तस्य वदाम्यहम् ॥ न्धश्चन्दनदिव्यलिमसर्वकलेवः । दिव्याङ्गनामिः सहितो दिवि क्रीडति सर्वदा ।। कंगधेश्च कईश्च शकुन्तीष्मभातरि । यपुर्विदलितं यस्य दृश्यते तत्फलं 2णु ॥ वे दिव्याङ्गनापीनप्रोतुगरुचिरस्तनः । लिष्टवक्षाश्च पर्य) निद्राति नित्यमेव सः॥ पिपीलिकावेगितानि माक्षिकामिश्च कीटकः। गङ्गायां यस्य दृश्यन्ते अस्थीनि पतितानि च ॥ १० ॥ याऽक्षपं फलं विप्र! पदनो मे निशामय ! प्रणमचिदशव्यूहशिरोमुकुटभूषणः । पादरजाः स्वर्गे स च शकायते चिरम् । अनिच्छयाऽपि गङ्गायां यदेहपतनं भवेत् विमुक्तोऽखिल पापैरोनारायणोभवेत् । यस्याहाराचदृश्यन्तेगङ्गायचिलिताजलः अङ्गारसड्वयया स्यर्गे तिष्ठत्कल्पशनाधिकम् । सर्वेषामेव पुण्यानां कदाचिन्क्षयरेक्ष्यते ॥ १० ॥ यां पतिते देहे भवेत्पुण्यक्षयो नहि । पहुनाऽत्र किमुकेन निधितं कथ्यतेऽधुना। गङ्गायो त्यतदेहस्य महिमा ज्ञायते नहि ॥ १० ॥ विषमलिराशिनाशि गाई स्पृशति नरो मुवि मतितो जलं यः । जगदुदधिजलं विलय घोरं प्रजनि स पारमपारतुष्टिनावा ॥ ११॥ । श्रीपाचे महापुराणे पञ्चपाशसाहस्या संहितायां कियायोगसारखण्डे गहा. माहात्म्यवर्णनं नाम अटमोऽध्यायः ॥ ८॥ नवमोऽध्यायः गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् जमिनिरयावा एव गुरो! हि गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । गङ्गाकथामृनं पातुं माधुर्यात्पुनरिप्यते।

·W M [७ क्रियायोगसार पामपुराणम् : त्यां त्यक्तुं नहि शनोमि माणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥ ७८ ॥ पद्मगन्धोयाब। पुण्यक्षये सुराधीशायदा यास्याम्यहंभुयम् । तदाविरत विच्छेदो भविष्यति मगर इच्छाम्यहं गन्तुमय पुण्योपार्जनहेतवे । कर्मभूमिमहं गत्या येनोपायन घासब तत्करिष्यामि विच्छेदः कदावित्स्यात्वया न मे ८१॥ इन्द्र उवाच। मत्वया यदा नूनं कर्मेदं कर्तुमिच्छितम् । तदागन्छ पुनःभिमागमिष्यसि सहस्रनेत्रविगलयाप्पसिक्ततस्ततः । दोामालिङ्गयां शानो गच्छेत्याहनिया तदादेशात्ततःसाध्वी कर्मभूमि समागता । जाताचहन्तिनीयोनीभूत्याज्ञानिमा स्मरन्ती निजवृत्तान्तं सा कियद्विदिनस्ततः । जगाम जाहीतीरहस्तियोनिमुसम्मा गङ्गायां स्नानमासाय गड्डाकर्दमभूपिता । गङ्गागड्ढ़े नि जल्पन्ती हदं निम्न सिक तस्मिनाशाहदे गत्या हस्तिनीपताहति निजातिमातीसागात तस्या: साइसमालोक्य हस्तिनी सर्वदेवताः। यप: पारिजातायः कुसुमेपत्तमर्मुदा ।। ८८ ॥ तामानेतु ततः शकर सर्यदेवगणतः । पेगात्तशिरविदारणा राममा यो पुष्पके तो समालोक्य दिव्यदेवा सुराधिपः कथयनितानि निरामगाम पुलोमनाथ रम्मा १ प्रलोया पोर्यशी तथा। 'मुन्दयोऽन्या युपतीस्तस्यारपत्रस्या मुशता ॥ शकायदयोत्साहं तन्यन्ती मा धरानमा पुग्नापुर तभी एEATIHATI यस्याम्मिलिगायां पापानिजमिन !! FilterarATarat रामानी निशिरारी ये ये भूमाता mit नागापमjati गगाम्पिमन्ननादेव जमिनः परम | Reemat ATTA गृi ram यायाधीनिमिन !! Amifenk मायाnire मृत शरीरंग प्रोनोnिfriExam ARRITATE ITRA ·नवमोऽध्यायः] • गहाधानविधिवर्णनम् . स्वपिमि प्रान्तरे भूमी कर्य याऽहं समागतः । धनधान्यादिपस्तूना कागतिर्या गृहेमम कियद्विदिवसभूयो गमिष्याम्यहमालयम् । इतिचिन्ताकुला येच पथिगच्छन्तिमानपाः गङ्गास्नानफलं ते सम्पूर्ण न मयेदुद्धिज! ॥२॥ गड्गे गन्तुं प्रतीतीरे यात्रेयंविदितातय । निपिना सिदिमामोमित्याप्रमादान्सदिः इमं मात्रं समुचार्य यात्राकाले विशेषतः । हर्षितो निलयागच्छेदग्णयः सद जैमिन ! नाऽतिवेगेन गन्तयं न तथा पशन-शनैः । गलायात्रामुकतंत्र्यं नान्यत्यमपियक्षपः गड्नातीर मयागे तु पाणिज्यप्रमुगानि या कार्याणि कुरतं यम्नुनपुण्यापिनश्यति जन्मजन्मार्जितं पापं स्ययं पापदिया था । महादेशीयमादेन मयं में पाम्यति क्षयम् इत्युनया परमप्रीत प्रामो गङ्गातट प्रजेन् । या यमातरं गहामिम मन्त्रमुदीरगन् । अयमे सफल जन्मजीपिता मुजीवितम् । माशाप्रमायापी त्यामरयमिनिवार देवित्यदर्शनादेव महापातपिनो मम । पिनएममयत्या जम्मकोटिममुदयम् ॥२५॥ हरयुनरा सरल देहे निगन्य पृषियोगले । प्रणमघापों देवी मनिमारमान्यतः । सत. प्रांत समीपे च पदावलिरिम पुन । पम्मन् मनिमाय मुनीता मिसनमः। गदेवि जगदानिः पादाभ्यो सनिरन्तरगामीरयाग में आमना सन्तुमईगि म्यागणसोपानं पदीयमुदकंगुभ 1 भर गामि पााग गरपि ! नमोनमः ततम्नु मानो त्या गादगे पारि मनितः। माना नपिरोनोला मारो गार्गनिरयन् ॥१८ स्पचरमरतिभित्र सम्पायमानः । ममा गनिने गा मा पालम् । बदमलिगको पनि पाइन् । सामाना गया पातमापोट भूए पूर्वोनमगोप गुतीया त्तिा कापमा पापानिपुर: पासमान मांच भनिन मारमागोता. महारापानमागी मनपरि मोरे यांबादाम मोतियादिनामा मागमान सामाहापामांना ·पासपुगण प्रियायोग गहें। सदप्यह प्रयीमित्यागङ्गामक्तो यतो मयान् । सौपादीसफली नर्णा आयीतटगा महाकलोलनिनदयाविपी प्रयणी नती | साजिता यावजानातिम्वादुभेदंदन तेने आइपीचारतरगदर्शने व ये। तहलाटमिनि प्रोक्तं गङ्गामृत्पुण्द्रधार एन तोहम्तो जाइयीतारे हरिपूजापरायणी शरीर सफलं तच पिमले जाह्नवीजले पतितं यदद्धिजश्रेष्ठ ! चतुर्वर्गपल्पदे । म्पर्गस्याः पितरः सर्वे गच्छन्तो जाइपीत सन्दृश्य हटाः शंसन्ति पदन्तइतिजैमिने ! तत्पुण्यं कृतमस्माभिः सद्गतिप्राप्तये । भविष्यत्यक्षयं तश यतः पुत्रोऽयमीदृशः । अनेन गाङ्ग सलिलयं सम्पति तर्पिताः यास्यामः परमं धाम दुर्लभ यत्सुरैरपि । गङ्गायायानिद्रव्याणिदास्यत्यस्माकमान्मः अस्मभ्य तानि सर्वाणिविष्यन्त्यक्षयाणिय । नरकस्थापितरस दुससमन्धित घदन्तीति सुतं दृष्ट्वा गच्छन्तं जावीतदम् । कृतानि यानि पापानि नरकपलेशदानित याम्यन्ति संक्षयं तानि पुत्रस्थाऽपि प्रसादतः। विमुक्ता नरकक्लेशर्वयं सर्वं सुदुःसहैः ॥ १२ ॥ अथ पुत्रप्रसादेन यास्यामः परमांगतिम् । यात्रां विधाय यो मत्यो गृह मोहाभिवर्ती निराशाः पितरस्तस्य यान्ति सर्वेयथागत | आमिषं मेथुनं चैव दोलामर गजन्तया उपानहं वाऽऽतपत्रं गड़ायात्रासुपर्जयेत् । अध्ययमोहय दुःखं दुष्करं नदि मन्यते । गृहे परसुखं तब गानाने स्मरेन च । असत्यभाषणं चैव पासण्डसलमेव च १६५ द्विभॊजनं च कलहं गङ्गायात्रासु पर्जयेत् । परनिन्दा व लोभं च गचक्रोधमासा अत्यन्तहास्यं शोकं च गवायात्रासु घर्जयेत् । मञ्चमुप्तमियाऽऽत्मानं चिन्तयेभूमिशायिनम् ॥ १८॥ गङ्गानामसुनामानि पद्धजनः पणि । माहात्म्य जाहीदेम्या सर्यपाप्रणाम सुखदं मोक्षदं चैच कथापयि गच्छति । ग) देवि ! सामादि सन्दर्शन ममा धचोभिः कोमलरेमिः कुर्याद्रमनियारणमाहा कर्य सत्यतमम्पा मया धमैरितिपदेशालु सम्पूर्ण सफल महिपमे पनी यमेव गम इतिः मोह मात अग ·नवमोऽध्यायः] * सत्यधर्मराजमहिपीविजयाकथावर्णनम् * तस्य पुण्यफलं वत्स वदतोमे निशामय । जन्मान्तरार्जिनः पापविमुक्तो विष्णुरूप विष्णोःपुरं समासाद्य विष्णुनासह मोदते । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि- थित्याविष्णुपुरेसर्व सुखभुक्तेसुदुर्लभम् । ननोनारायणादेशाद्ब्रह्मलोकं सगच्छ ब्रह्मलोके सुखभुक्ते दुर्लभ यत्सुरैरपि । तावत्कालं ब्रह्मलोके स्थित्या ब्रह्मक्षयात्त महादेवं ततोगच्छेद्रथमारहा शोभनम् । मुखं नानाविध तत्र भुक्तेऽत्यन्तसुदुर्लभ गाणपत्यमयामोति किमन्यैर्यहुभाषितः । नायकालं शिवपुर स्थित्वा ये पुण्ययान्न इन्द्रलोकं ततो गच्छे द्वितीय इव वासवः । तेन पुण्यात्मना साधं पसेदेकासने तत तत्र भुक्त्वाऽखिलान्कामाकम्पकोटिशनावधि । सूर्यलोकं ततो गच्छे द्वितीयइव भास्करः ॥ ७३ ॥ उपित्वातत्र सुचिरं चन्द्रलोकतनोबजेन् । तत्राऽमृनानिभुनवाये चिरंचन्द्रम्यसभित्र पुनरागत्य पृथिवींचक्रवती नृोमवेत् । पालयित्याथिर पृथ्वी जित्यायैसकलानिए आयुरोऽन्तेच गलाया सुसं मृत्युमवाप्नुयात् । भूयस एयमारविमाने सुमदायर पुरं भगवतो यानि दैवतरपि दुर्लभम् । तत्र भुक्त्वाऽखिलाभोगान्मन्यानरचतुष्टय परमं ज्ञानमासाद्य दुर्लभं मोक्षमाप्नुयात् । जाह्नवीनीग्याषायां देवायम्य भवत्पनि पञ्चता सोऽपि परमं घाम गच्छेग्नमंशयः । सत्यधर्मों नामराजा धार्मिकधनियम्य त्रेता द्वापरसन्धौ च यभूध क्षितिमण्डले । विजयानाम महिर्ग तम्य भूमिपतेरम मुन्दरी शीलयुक्ता सा पतिसेवापरायणा । समयसमाणि भुवन्यायमुमतामिमा कदाचित्यालकालोऽसौ सदार पञ्चतां गतः । ततो यममकी दम्पती नी भय कुषप्रदेन मार्गेण जग्मतुर्यममन्दिरम् । नौ या धर्मराजी:पि चित्रगुभमुवायद एतयोः सर्वकर्माणि वित्रगुम विचारय । नेनाऽऽसनधित्रगुमम्नयोः पाणि जैमि मूलाद्विचारयामास प्राह चेति ताजलि. वित्रगुम उपाय। पतपो.सकलं कर्मणु राजन्यदाभ्याम् । शुभ याऽप्यनं कर्म यदेवान्यो र मु निश्चिदस्यानयोपाय पदामि तदईरशु । एकदा प्रासितो ध्यान: काधिदेकोमृगमर्म 1 ·[क्रियायोग गङ्गेदो * पामपुराणम् परिधेयानि गहालोनतिन त्यजेत् ॥ ४ ॥ न दन्नधायनं कुर्याद्रहगर्भ विचक्षणः । पुर्याम्चेन्मोहनः पुण्यं न गङ्गामान प्रगानेऽन्यप्रांत्यादन्तकालादिरक्रियाम् गिरियामपरित्यज्यगढ़ायांमानमा बाह्यभूमिमगत्यायो गण्या मानमाचरेत् । गड्ढामानफलं सोऽपि सम्पूर्णचन्दने ग्मारया च गहापुण्द्रं म्याने म्याने नयेयुधः । ततः म्यिग्मनाः कुर्याद्विधिना तणादिकम् ॥ १८ ॥ गाड्नेयरदकर्यस्तु फुरने पितृतर्पणम् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति वर्षकोटिशताधि ? गङ्गायां कुरुते यस्तु पितृश्राद्धं द्विजोत्तम ! पितरस्तस्य निष्ठन्ति सानुशास्त्रिदशान समाप्य स्नानकर्माणि गड्डायां समुपोषितः । दानदेवार्चनंचय जपोऽन्याश्चक्रियास्ता कृतास्तुयास्नु गङ्गायाँ क्षयम्तासानविद्यते । समाप्यस्नानकर्माणि गडायांसमुपोषित एलपञ्चमहायज्ञो गङ्गापूजा समाचरेत् । गङ्गायाप्रतिमां देव्याः श्रीविष्णो प्रतिनिधी मालिकेरोदकदिव्यः स्नापयक्तितो बुधः । जावीप्रतिमामाये नालिकेरोदकानि वै । निक्षिपेजाह्नवीतीये जायीं हदि संस्मरन् । दिर्गन्धेच दीपेच वृतपूर्ण समुज्यने धूपैः सुवासितश्चय नानापुष्पर्मनोहरः । नानाफल सुपक्यच नैवेद्यरत्तमन्तथा । ‘पाद्यार्घायमनीयश्च ताम्बूलः खादिरान्वितैः । अन्यरत्युहारच विशिष्टनिजभक्तिक स्तयैर्नानाविधेश्चय गगां विष्णुचपूजयेत् । तत सम्पूजिता देवी विष्णुचपरमेश्वरम् अगप्रदक्षिणं कुर्याद्वयत्या वारत्रयं बुधः । अथ स्थित्वा निराहारोऽपरेऽहनिसरिद्वारे भौक्ष्यामि अहुतनये शरण मे भवाऽधने !! एवं सङ्कल्प्यमतिमाकर्मणा मनसा गिरा 'रात्री जागरणं फुर्याजितनिद्रोऽतिहर्षितः । अशक्त्याच द्विअर्थेष्ट फलहारो भयेदधः। अनमान भुञ्जीत न कुर्याद्धि भोजनम् । प्राताहिगार विष्णुय पुनरभ्यर्यमित विप्राय दक्षिणां दद्याद्रिमयस्याऽनुरूपतः । अर्चनं आगरं शेप यस्तं पुरतम्तय॥६॥ अच्छिदमस्तु तत्सय वत्मसादात्सरिधरे!! इत्युक्त्या तां.नमस्त्य कृत्तनित्याकियो.नि. सतः समन्धुभिः साधं पारण स्पपमाचरेतातीपॉपपासमेव क कुरुते नाहीत! पह मोह मारि . -

·No text on this page.

·१. [क्रियायोगसारबन सर्वपापविनिर्मुक्तो ग्रह्महत्यामुपेरपि । आयुरोऽन्ते प्रजेन्मोक्षं योगिनामपि दुर्लममा पामपुराणम् . धनाजीयनरक्षार्थमागतोऽम्पसमाप्रति 1 तमायान समालोक्यमोऽयं प्रानको जधान स्पयमुत्थाय पगेन नासा मृगम् । जघान ह मृगं राजा गरमागरमप्यनुन तम्मारसदारी भूपोऽयंदण्डनीयम्त्ययाप्रभो ! यायन्तितस्यगेमाणिसंस्थितानिकन्दे मन्यन्तरसदनाणि मन्वन्तरशतानि च । कोदिकारिकुलेयुक्तो नाकी म्याच संशयन शरणागतरक्षा यः प्राणैरपि धनरपि । कुम्ने यो नरो शानी तस्य पुण्यं निशाभय ! परख यमाजया ततो दूतः सदारोऽसौ महीपतिः । असिपप्रवने घोरे स्थापितोऽत्यन्तदुःखदे ॥ ३ ॥ असितुल्यानि पत्राणि यतस्तेषां च शाखिनाम् । असिपत्रचनं प्राहुरतस्तदै मनोपियर गों िस्थित्याऽसिपत्रयिपिने युगकोटिशतानि च । सदागे नरकं भेजे ज्याप्रमझ्याहयं तता निरयं तं प्रविशति सर्योपद्रयसंयुतम् । भवेश्च मझ्यो ध्यामेण व्याप्रमत्यस्ततस्य युगकोटिसहस्राणि स्थित्वा तत्रसभूपतिः । सदारोऽजनिपापान्नेभेकयोनिंगत भिती जातिस्मरी ततस्तोतु भेकीमेको सुदुःखितो। तोरे तस्थतुरेकस्मिन्सततं कीटभोजिनी ॥ १८ ॥ अर्थकदा तेन पया पुण्याहं प्राप्य मानयाः । गच्छन्ति जाह्नवीतीर तांस्तो दहशतुतिः भेक उवाच । मोहा वर्षाविमोहाद्यत्सवं पापं कर्मकृतं मया । अद्याऽपिकर्मणा तेन दुःखमाय नम त्यत्वा शरीरं गङ्गायांमुक्तास्यु-पापिनोऽपि च । तथाप्येवापधंदुःसमनुभूयापहेक गंडायांत्यतुमिच्छामिसम्मत्येतत्कलेवरम् ।कायुक्तियूंहितांकान्त तितीवसार वर्षाभ्यी तद्वचः श्रुत्वा माहेति यिनयान्विता ॥ १२ ॥ पर्याभ्युपाय। दुःख न शक्यते सोk सामिन्नेतदुतं कुरु । ततस्तो दम्पतीवियगृत्याग शुभप्रणा सहसा वक्रतुत्र मरणायोपहथितो । अयंती पथि गती चिरकाले पति अपश्यत्पापरल्यैडः कालसपो भयर १.५ तथा ·नवमोऽध्यायः • गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् . २००५ मुन्दर्यस्तास्तनः सर्वाः सन्त्यज्यकलह दिन !! भाजग्मुईदयोन्साई सर्यामरणभूषिताः अथ तं नृपतिश्रेष् सदारं गतकल्माम् । पाचायः पूजयामासुमाहेति च पुग्न्दरः । रये निवेशयामास पुष्पके वीसमन्वितम् । भेरीमृगमधुरीडिण्डिमानफनिम्यनः । फरकणनादेश भारतालम्यनम्नथा । जयशदश्च देवाना नाम शदमयोऽभयत् ॥ देवाङ्गनाचाहन्तश्चैवचारमारनेः । पाजितः सरशाह सदाप्रिदिय पयो १४८ ततः शान्य तम्म सत्यधर्माय भूमुजे । दत्तपानिजामना शुभोपंक्षाशयाn शक्रेणसद भूपोऽसी पसनकासने सदा । शकत्यमकरोत्स्वर्गे वेशयम्यान्नुकम्पा युगकोटिसहस्राणि दियि भुगत्याखिलं मुखम् । रथमारहा यकुण्ठं ययौ भगवदामया तर मन्वन्तरं भवत्या सम्भोग मनोरमम् । परमं मानमासाय सदारो मोक्षमातवान् जाइयोतीरयात्रायां शरीरं त्यजत' पशि। परमेवं विधं वित्र मा सयं प्रीतितम् जाहातारगमने मुनिभिन्नत्त्यशिभिः । न कालनियमः प्रोकोनारदामहलिमिः । यदा यदा द्विजयटः गगाया मानमाचरेत् । तदातदाऽसम्पुण्यं समते मानयाभूयम् गहनासोनि पापानि नाशयेदितिनिधप । कुर्यात्पुनपुनपानिय गगापुनाविम् पापबुद्धि परित्यार गहरयो लोकमातरि । धानं कुरत लोफा पनि सदनिमिया यत्पुण्यंगडगामानानुमानपानांभरेनुदिना पुण्यप्राणने मित्र कमिकामा मासागणभूमिरेणी: साया पतं न शक्यते । मागीरीगुणाम्नेन शरया पनि शिवापस शारामित्वदीयानिमयोच्यते । गाम्ममिमायामांशमार्गनिसानमः प्रानं कृपालेऽपि पस्तुपुर गायिनिनप प्र देपानी सकलानियोक्तुतित्रासापपियामिनीम् । मुनासोऽपि ससम्मानगोपिनहायारिलि गहिष्णुपुरंगमान गहानसावाहति. इति भोपा महायुग पशासारामा महिला शियायोगमा E- मारा माननयमोध्याय:18 ·३.००४ [क्रियायोगमा पासपुगाम अचिरेण नानि म्म लमन्ने भुवि माना। सम्माद्विसांपरित्यज्यभुजङ्गमः स्यपि प्रपन्ने गच्छायः पार दुग्यमहोदधे । १२ । सः उवाच यदि स्यात्परहिसायर्या नूनं मे नाऽतिपानकम् । तदाकथमहोमृष्टी वेधसा मध्यमार्ग पहिसान फर्नव्या सन्यमेतत्ययोदिनम् । किन्तु सर्येषु भक्ष्येपु हितासम्भाव्यते नारायणो विश्वकपः सत्यमेत संशयः मत्यभक्षकमायेन स्वयमेव सम हर सूजति स्ययमात्मानमात्मानं रक्षतिस्वयम् । आत्मानंस्वयमेवाऽत्तिसृष्पिवविधाही निजाधिकारेणेवाऽन्यमवलम्व्य पुरन्दरः । अमेहस्त पादचारी वृतो देवी समायो . शक्तोऽहं कि युवा हन्तुं कालरूपी स्वयं विधिः । गई सम्प्रति प्रेषयामास कार्येऽस्मिन्मा स्वयं हरिमा १३२ ।। युवां ससर्ज यो देवो यश्च रक्षतिघांसदा 1 कालरूपी स प्याऽद्यहन्ति हेतु विधायमान व्यास उवाच। ततस्तेन भुजङ्गेन मक्षितौ तौ च दम्पती । गद्गागड़ेति जल्पन्तो महत्या क्षुधा जादीतीरयात्रायो पांदे पादे च नाविमी । अश्वमेधात्ययज्ञानां प्राप्तयन्तो महानन तस्मादेनी महात्मानौ यहश्वमेधधारिणौ । एतयोः सदृशो नास्ति शतकनुरदं यतः। . पाधि मं + अथरम्भोर्वशी चव सुन्दर्योऽन्याध हर्षिताः । अन्योन्यं कथयामासुनियोयना 'अयं पुण्यात्मनां श्रेष्ठो रसशोऽत्यन्तसुन्दरः । आयातोऽमं करिष्यामि स्यवशं सेवितः म्यः ॥ १६ ॥ काचित्काशिदत्यतजानामि मकलो फलाम् । भतरघमयिष्यामिफान्तादमस्यमूर सानिकाचिदितिध्यात शोऽपि यशोमम । किमत्रविपशगोपालोऽयंभविष्य भर्ता ममाऽयं च पतिर्ममाऽयं स्यामी ममाऽयं मम माग | इतीच सर्वाः परमप्रमोदेदन्ति मार्योऽग्विादमागुणमा १२ ॥ उधायचं पि! निशम्य तासां जगावकाधिगुणिनी रक्षा। .famant भात्यकिकन मा ·तथा विष्णुःसन्देहो नाऽऽत्रविद्यते । स्थपञ्चदेवदेवस्य पयडू क्शवस्यनु तथा मय कुर्याच्छीतनिवारणम् । क्षीरेणनापयेद्यस्तु मायेमासिजनादनम् मोविष्णु' सन्तुष्टोन ददातिकिम् । तथाशीतक्षयं फुर्याद्दिव्ययस्वरक्रिण कमाघेलापयित्या चतुर्भुजम् । मालिकेरोदकैर्दुग्धैः फलं तस्यवदाम्यहम् मनमानान्दुस्तरेस्वेनकर्मणा । उद्धृत्य कोटिपुरुषान्स याति चक्रिण पदम् 'च शुक्लाया पश्चा द्विजसत्तम । एकादश्यां व सप्तम्यां हरिपूजाविशेषतः विदेवाय सपनाय मुगरके। पायप्तो धूपत्तहितो माघे मासि दिने दिने । त यस्तु माधे यच्छति चक्रिणे । तस्य पुण्यफलं वच्मिणु वैष्णव जैमिने! णुपुर गत्या मन्वन्तरचतुष्टयम् । भुक्ते मनोरमान्भोगाप्रसादाशरूपाणिनः । घरणी चकयतों नृपोमवेत् ! मुक्ते च भोग सुचिरं मृतो याति हरगृहम् ऽपि सप्तम्यामेकादश्यांच जैमिने ! अशको येणयो दद्यात्परमानं मुरारये दुद्धिजश्नेष्टा शुक्लपक्षे विशेषतः । शुक्लपक्षे तिथियेपु दयादग्नं मुरारये ॥२८॥ यो माघे विष्णवे दैत्यजिष्णवे । सापूर्व पायमं दद्यान्न तस्य दुर्लभो हरिः दुद्विजतुष्टयर्थ माघे मासिप्रदीयते । तदक्षयंमयेन्स' कोऽपिनास्त्यत्रसंशयः से कृतं कर्म शुभं पाऽशुभमेव था। तम्यनास्तिक्षयं वित्र मन्वन्तरशतैरपि । सकपुप्पेण योऽर्धयेत्कमलापतिम् । सगच्छेत्परम धाम विमुक्तः सर्वपातकः वर्णपुष्पाणि दीयन्ते चक्रपाणये । तापयुगसहस्राणि स्थीयते विष्णुमन्दिर उवानि दत्या मयति यत्पलम् । एकनवर्णपुष्पेण हरि संपूज्य हतारम् विन्द सर्वदा फेशवप्रियम् । माघे मासि विशेषेण पवित्रं शिवधियम् । पुदिन्यगन नाऽऽराधितो हरिः । रत्नहोंनः सुवर्णाद्यः स भयेजन्मजन्मनि कपुष्पम्य प्रवीम्यई विशेषतः । आकर्णय द्विजष्टः सनिदासमनुत्तमम् ॥३७ पाम भूपालो पट्यान्सरंशास्त्रवित् । आर्यावर्तषु सर्वेषु यमय विप्रवर्चता। विषया व पयसा च स भूपतिः । मदिधमतो विम! सदापापरतोऽभवत् पाखण्डमन्त्रिणा पाक्येचिना दोरपि द्विज!! ।

·ध्यास उवाचा - समुन्याऽभिप्रकामापुत्रपौत्रसमपितामाते विराति पोजिमम् दशमोऽध्यायः भाषादिषु मविष्णुपूजाविधानंतकलवर्णनम् जैमिनिस्वाच । माहात्म्यमेतद्गङ्गायास्त्वत्प्रसादाच्छ्रतं मया। इदानीं श्रोतुमिच्छामि विष्णुपूजाफलं गुरो!॥१॥ प' गुणु लक्ष्मीपतेवत्ससंपर्याफलमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे लभन्ते शानमुत्तमम पिम द्वादशमासेषु माधादिपु सनातनः । पूजितत्र्यो विधानयः शृणु तानि पदाम्यहम् मायेमासि समायाते सर्वमासोत्तमे शुभे । आमिषं मैथुनं चैव सन्त्यजेवैष्णवोत्तमः। प्रातः स्नायी मवेनित्यं सैलान्यपिचवर्जयेत् । द्विभोजनं परानंच मायेमासिपरित्यजेत् प्रातः शुक्लाम्यरधरः कृतपञ्चमहाध्वरः । सपर्यामारभेद्विष्णो स्थिरचित्तो हि मानवः । ईपदुष्णजलैः शुद्धः स्नापयेद्विष्णुमव्ययम् । अतिश्लयश्चन्दनचविष्णोरणानि लेपयेत् पूजयेजगदीशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । प्रक्षालितानि पात्राणि जलहीनानि कारयेत् । स्मापयित्वा जगन्नाथमीपदुष्णेन पारिणा । प्रोशितम्यं तच्छरीरं दिव्यपरोण यात सलिलैरीपदुप्ङ्गध प्रमापयति केशवम् । माधे मासि दिनभ्रेष्ठ! फलं सम्य मयोच्यते चिमुक्तः पातको सर्जन्मजन्मान्तरार्जितः । इह मुहतो सुखं सर्यशेष याति हरेहम्म यतात्यक्षाल्य पात्राणिकृत्या शुद्धानियारिभिः । यापूजयनगमाय तम्यपुण्यं निशमन ह भुक्त्याऽग्विलान्कामासर्यध्याधियिवर्जितः। अन्ले युगसनाणि तिष्ठेरफेशयमन्दिर ।। १३ ॥ प्रमाने विवसन्ध्या पुस्तकपाणिनः । ज्यात म्यादि निम पंणपोजना तिम्य धारणार्थाय साई प्रणयः । भाषेपित परियायत ३ . म ·दशमोऽध्यायः] * चम्पकपुष्पमहिमा * श्रीभगवानुवाच । नृपते! कुशलं ब्रूहि सर्वपुण्यात्मनाम्वर ! किमस्ति साध्यं भवतस्तदाशापयसम्प्रति नमोनारायणायेति पारेकमपियोवदेत् । नित्यं तस्यानुपाल्योऽहं समे भ्रातासमे पिता नारायणेतिमनाम कदाचिद्यः स्मरेणन्नरः । साधयाम्यखिलं तस्य पितु पुत्रवेप्सितम् भक्तोऽसिनृपतिश्रेष्ठतस्मानिजमनोरथम् । प्रकाशयाऽद्भुतं तात किन्तेदास्यामियाधुना राजोवाव। सर्वमेव दयासिन्यो!त्वया दत्तंन संशः । पापिनाऽपि मया प्राप्तं तवस्थानंसुदुर्लभम् तस्याऽनेन तु पाक्येन प्रसन' फमलापतिः । स्नेहान्निवेशयामास भूपालं सन्निशामय ततः सुवर्णालङ्कारविश्वकर्मविनिर्मितः । चकार मण्डलं तस्य स्यमेव दयामयः ॥६८॥ अथ नानाविध दिव्यरपिसुदुर्लभै । तोपित स महीपालो विष्णुनाऽतिसहिष्णुना एवं प्रतिदिनं तम्यौ स राजा विष्णुमन्दिरे । मन्वन्तरसहस्राणि नववर्षशतानि च ॥ प्रजानां पालनं चक्रे स राजा धर्मतत्परः । पूजयामास सततं भक्या परमया इति॥ चारुचम्पकपुष्पैचनवेविविध सः । आयु शेषे स भूपालो मरणं जाहाजले ॥ समासाद्य ययौ मोक्षं प्रसादाचक्रपाणिन' ॥ ३॥ ध्यास उवाच। विचम्पकपुष्पस्यप्रभावोऽयंप्रकीर्तितः । चम्पई रिमभ्यर्च्य मुक्तास्यु.पापिनोजनाः स्फुटचम्पकपुष्पेण पूजितो भगवान्हरि । अविरेणध विध! ददानि परमं पदम् ॥१५ ये यजन्ति परात्मानमिच्छयायाप्यनिच्छया । तेऽपियान्ति परंधामविमुक्ताःसर्वपातक: हरीप्रसन्ने दुरितानि कोऽपियतः स राजा कृतरातकोऽपि । जगाम मोक्षं कृपया मुरारेबिवार्णवं निम्नमिर्म वितीय 101 दिव्यः सुगन्धः कनस्पस्ननारायणं पदलाश्ताक्षम् । भक्ता यजेय परमादरेण मयों मंजतं नु पिहाय पापम् ॥ ८॥ इति धीपा महापुराणे पचावाशसाहस्यो मंहितायां क्रियाशेगसारमण्डे चमक- पुष्पमहिमा नाम दशमोऽध्यायः १०॥

·कियाोगमारमा •पामपण. गालोमान गमा दण्डपले साम्रो जना० ४० अगायोपानि गित गानयागादिमित समस्त नारायामास यनदानविवर्जित न प्रापिोर्ण गरेन देशभोजनमा नव यायकसानुष्टि सर्वदापापमोहितः१२ म फागऽनियः पूर्मासदापाणः । ययौं व मन्दिनित्यं स मूपः पापमन्दिर হানিপ্যালিগন্যাথিয়ছিলাম। মমিনহানস্ফোনুলনিয়ানিধি एकदा स महीपाला यामेन पग्मिोदितः । जगाम येश्यानिलयं निशीये दुरिताशय। समायातं ततो हप्ता भूपालमुम्पलाया । सहसोत्याय पर्याय तत्पादवन्दनम् । प्रशाय सत्पादयुगं भृङ्गारसलिलेधसामन्चे निवेशयामास दोामालियतंन्द्रपम् तत्प्रेमामृतधारामिः सिक्कोऽसौ पृथिवीपतिः । तस्मिनुयास पर्यढे तया सह कुतूहली ततः सा गणिका प्रीत्या इसन्ती नवर्याचना। ददौ यम्पफपुप्पाणि तस्मै भूमिभुजे स्थयम् ॥ ४ ॥ पुष्पमालापुष्पमेकं तस्मादुभूपतिहस्ततः । पपात धरणीपृष्ठे गन्धव्याप्तदिगन्तरम् । तन्व्युत कुसुमंहवासराजाऽत्यन्तसम्भ्रमात् । नमोनारायणायेति जगादौडापूर्वकम् नारायणायेति घामात्सर्याणि पातकानि च । स्वर्णपुष्पप्रदानेन तस्य नशानिभूभुजः ग्रामीणामथसर्वेऽपि समागत्याऽतिदुर्जये । तस्यामेवनिशायांत जम्नुर्वेश्यागृहेस्थितम् नेतुं तमय भूपालं सर्वपातकिनां परम् । किङ्करान्प्रेषयामास द्धो धवम्वतो भृशम् तेनाऽऽज्ञप्तास्ततो दूताः पाशमुद्गरपाणयः । अतिवेगात्समायातामोधसरकलोचना उद्यमं चक्रिरे नेतुं यमदूताः स्वमालयम् । ततो नारायणप्रेष्याः शड्सचक्रगदा आयाता गरुडासदास्त नेतुं पृथिवीपतिम् । पाशेन यन्त्रितं दृष्ट्वातंभूपविष्णुकिङ्कराः ...... - दिव्येशद्वान्दमुरनुत्तमान् ।। स्थापितः।। .

·एकादशोऽध्यायः] * विष्णुसेवाप्रशंसनम् . १०१९ ततो शेय स वाण्डालो यापनहां न पश्यति ॥ १८ ॥ भगवत्युदितसूर्य यः कुर्यादन्तधावनम् । तद्दन्तकाष्ठं पितरो भुनया गच्छन्ति दुःखिनः उपचास दिने वित्र ! पितृभाद्धदिने तथा । म तत्फलमवाप्नोति दन्तधावनरक्षर ॥२०॥ प्रभाते मार्जयेहन्तान्याससा रसना तथा । कुर्याद्वादश विमेन्द्र! कलोलानि जलयुधः' उपपासे पितृश्राद्ध विधिनाऽनेन जैमिने !! दन्तधावनकृन्मयः सम्पूर्ण लभते फलम् अनेन विधिना रुत्या दीर्घदीयहिप्कियाम् । ततो निजगृहंगत्याराविषस्त्रंपरित्यजेत ततो देवगृहद्वारे चोपविष्टो युध' शुधिः । स्मरेशारायणं देवमनन्तं परमेश्वरम् ॥२४॥ गम श्यामतनो विष्णो नारायण दयामय । जनार्दन जगशाम पापं में हर फ्रेश। पीताम्बरधरानन्तपमनाम जगन्मय ! चामन प्रणतस्येशविमो! त्वं शरणं भया२६॥ दामोदर यदुश्रेष्ठ श्रीकृष्ण करुणार्णय !/ कमलेक्षण देवेन्द्र ! पासुदेव कृपां कुरु ॥२७ गरुडध्यक्ष गोविन्द विश्वम्भर गदाधर शसपाणे चत्रपाणे पमहस्त हराऽऽपदः ॥२८ लक्ष्मीविलास पैकुण्ट हषीकेश मुरोत्तम । पुरुषोसम ! फंसारे फेदमारे ! भयं हर ॥ श्रीपने श्रीधर विभो श्रीद धोकर माधय ! परं ब्रह्म परं धाम शरणं मे मचाऽव्यय ! इत्यं कृत्या द्विजश्रेष्ठ! श्रीविष्णुस्मरणं युधः । पद्धाञ्जलिरिति पूर्त प्रविश्य निलयं गतः ॥३१॥ नयर श्रीपते कृष्ण देवकीनन्दनपभो!। निद्रां मुश जगन्नाय प्रमातममयोऽभवत् । अयोन्धितमिपाश पर्यटे देवकीसुतम् । निद्रा त्यनया सलक्ष्मीपं चिन्तयेग्निजरेतसा सन शनच्छदं दियं पात्रं च जलपरितम् । मुमप्रक्षालनाथांय दद्यात्सपाय यस्य: ईपरं पर्तनाय सेयले सेवका यथा । सयेय मनिमन्तोऽपि सैयन्ते परमेश्वरम् १३५ यस्तु सेवकरण सेयते जगदीश्वरम् । मचिरेणय विध, सम्य सिध्यति पाश्चितम् योधरम्य सभा सेवां कुर्वन्ति चेटकाः । मामालय मेवन्ने सर्गदेय हरि प्रभुम् निजेच्याऽनयाविष्णु निर्भयः पूजयवरः । कुसेवका सरवास्नि सदानदि मौद्धिज, भतरय द्विसप्रेष्ठः त्वरया कमलापोः। फत्तंच्या सर्वदा सेवा पुंसा कयल्यमिच्छता निर्माहर्ष राधिपात्र व गन्धं पक्तिं तया । हरेपत्तारपेङ्गान्धमाने यष्पयो जनः ।

·एकादशोऽध्यायः हरिपूजाविधिवर्णनम् । व्यास उधान! .... - तत्रोदीच्यांदिशि मौनीयशसूत्राणि फर्णयोः । त्योपविष्ट-प्रामस्तु मलमूत्राघर देवतायतने मार्गे गोप्ठेषु चत्वरेषु च । रध्यायां कृष्टभूमी व दर्ममूले समान तटिनीपुलिने चैत्यवृक्षाले तथावने । तडागवापीगर्भेषु मल मूत्रं च म त्यजेत रवि चन्द्रमसं चैव द्विजान्गाध दिशो दश । मल मूत्र त्यजेवायत्तायत्माको भए बनितां पिकायश्चविलाभ्यन्तरवर्तिनीम् । फाल मृदयप न गृणीयायां जलासलं समानीय शौचं कुर्याद्विवक्षणः । पाद जलेषु च दात्या मच पुरते दक्षिणाभिमुषो रात्री कुर्यात्माको पहिःमियाम् ।... ...... शिर प्रावृत्य यस्त्रेण सतः,शोचं समाचरेत् । मृत्तिकैका प्रदातव्या लिङ्गे तिनस्तु प गुदे । स सध्ये करे शास्तयोपमयोग पादयोः पनदातव्यामृत्तिकार पिनक्षणः तशीयक्रियाः कुर्यास्यपालन जिहापामानिध्य दशनाशादनादिभिः । दक्षिणाभिमुचामत्या पधिमामिगुणस्ता महन्तधायनं कुर्यातुर्याध्यमारकीमपेत् । मध्यमानामिकामा दन्तम्य पायनं कुर्याय तथा कदाचन । अदलपायन र्यालयवस्य गुरम्य पधानसमरे t ·एकादशोऽध्यायः] * विष्णुपूजनेदिग्याधनम् . १०१३ प्रविशेदेवतागारं शुचिाह्मणसत्तम!! अप्रक्षालितपादो यः प्रविशेनिलयं जनः ॥६॥ सम्पत्सरकृतं पुण्यं तस्य नश्यति तत्क्षणात् । स्नानं कृत्वा समागत्य प्राङ्गणेषु विचक्षणः ॥ ६२॥ तम्मात्प्रक्षाल्य चरणी प्रविशेषतागृहम् । उपविश्य पादयुग्मं बुधः सत्येन पाणिना यतात्पक्षालयेद्विन, तथा पाणिद्वयम्पुन । पादेन पाद विप्रेन्द्र तथा दक्षिणपाणिना यश्च प्रक्षालयेन्म्हस्तं लक्ष्मीस्त्यजति ध्रुवम् । अथोपविष्टोमतिमावेशवार्चनमारमेत् अनन्यमानसो भूत्वा सर्वकामफलप्रदम् । मृगचर्मासने शुद्ध व्याघ्रचर्मासनेऽपि या ।। पत्रासने केवले च तथा कुशमयासने । पुष्पासने चोपविष्टः पूजयेत्कमलापतिम् ॥ काष्ठासने द्वितो विद्वान कुर्याद्विष्णुपूजनम् । विष्णुना त्वं धृता पृथ्यि! सर्व लोकास्त्यया धृताः ॥ ६८॥ अत. सर्व सहे देहि पस्तुं मे स्थानमुत्तमम् । इत्युक्यासनमास्तीर्य पसेन्नारायणार्चक: दक्षिणाभिमुखोभूत्वा न कुर्याद्विष्णुपूजनम् । शड्वेन्चातुपानीयंमत्रपूनसुपासितम् स्नापयेत्कमलाकान्त कमलासहितं प्रभुम् । शवेन सापयेचम्नु भगवन्तं जनार्दनम् मत्फलं सस्य पश्यामि णु विप्रेन्द्र जैमिने !। विगोत्रीभ्रूणहत्यानुरापानादिपातक विमुकोयाति पकुण्ठे भुक्ते हि सकलंमुखम् । यदिहला हफेशं पूजयेन्मानयो द्विजः लभने तत्तदेयाऽऽशु प्रसादात्कमलापतेः । शड्डामाये तु विन्द सुगन्धितोपकं धुपा इत्याचतुलसी पागे मापयेत्वेश युधः । ततो देवं नापरित्या संस्थाप्यच परासने सुगन्धधन्दनम्तम्य कुर्यात्सर्वाङ्गलेपनम् । तुलसीकाप्टपाडून चक्रिणो देहपनम् । यः करोति जनस्तस्य प्रसन्नः सततं हरिः । तुलसीपत्रमालेयं निजगन्धमुममा । दीयने ने जगमाय: सुप्रीतो भव सर्वदा । मन्त्रणाऽनेन विमेन्द्र तुलसीपत्रमालयासse अलानो महाविष्णुः प्रसनो न ददाति किम् । ततानुवैदिकर्मनी कर्तव्यं स्वस्तिवाचनम् । दिपायनश मग पौराणिकपः । कृप्पो रमनु पूर्वस्यामाग्नेयां देषीमुनः याम्या रसानु दस्यारिनस्यां मधुसूदनः । विदिशुरझनु धीमानध्य वीरप्रमुः ·2 { গিয়ালা २०१२ • पागल. सो देवालय मिग हि माये । কথা: মমঃ মাঃ লালা মিলিখা যা पापलो निलपास्मान्ति रैणयो पहिः । सामन्यन्त निविग्युरई ना गानु सम्मार्जनकुर्यादामादाऽपि होगदै सोऽपि पति पर धाम फिसत्यमामि भयोपलेपनं कुर्यावर्षकगोमदिन मम्मियिष्णुगृह प्रातः स्मरैभागवणं प्रभुन यस्तूपलेपनं कुर्यात्रायम्य च मन्दिर । तम्य पुण्यम यमि मोपाच्छृणु जैनिने रजोसिस यायन्ति विनश्यलिहिजोसम । सायत्फल्पसहस्राणि निष्ठेद्रिष्यगृहे मुखी ॥ ४६॥ सम्मान विष्णुगृहे जनः कृत्योपलेपनम् । लभने परमं धाम कि पूजाफलदिनी देशकालविरोधेन ग शमोति यदा स्वयम् । तदा विष्णुगृहेगाऽपि धर्मपत्नी नियोजयेत অথবা নষ্ট মনুখিযssষন। স্নান মশিনী মাযি ইয়ামাই নিগ্রীব हरेः सपर्यापस्तूनि सप्तया शुद्धयारिभिः प्रक्षालयेमिधा याऽपिस्वयमेवातियात अग्लेन हान्नपात्राणि कांस्यपात्राणि भस्मना। घहिना लोहपात्राणि शुध्यन्ति नाऽनसंशयः ॥ ५१ ।। धनादयो लोहपात्रस्थ: मारपति पारिभिः । नारायण जगनायतस्प तुष्टो न केशय महानाहाऽपि चेत्तहि गडगनानेन शुद्धयति । सम्पदि ग्राह्मणश्रेष्ठ'कर्तव्यनियमः सदा विषयां नियमो नास्ति शास्त्रवित्ति विनिश्चयः । यनात्मक्षालितः शङ्को यदा भूमिस्पृशेत्पुनः ॥ ५४९ বা হী বিমানবন হবে।খে মার যলের বুবিল্পি: गृहीत्या मानवस्तूनि मानार्थ सरसी प्रजेत् । अत्यामानकर्माणिगृहमायातिय पुनः शस्मिन्दिने पितृगणातस्य नामोतितर्पणम् । मानार्थ भोजनाधषागतोपिलायन यस्ल मोहाद द्विजोधः स नूनं नारकीरयेत् । मानाय सरसींगत्यामलमूत्रकरोनिया पितरस्तस्य विषबमोजिनः स्यु संशयः । तत त्याविधानेनमानय तणामिन स्यकीयं ग्रहमागमोत्स्मरम्परायणं पुषः ·एकादशोऽध्यायः] * विष्णुपूजाविधिवर्णनम् * धूपं दीपं च ताम्बूलं देवदेवाय विष्णवे । अन्यान्यप्युपहाराणि प्रदद्याद्वैष्णवो जनः । यस्तु धूपं द्विजश्रेष्धचन्दनागल्वासितम् । दद्यान्मुरारपे तस्य द्रुतं सिध्यतिधाठिम् धूपं यच्छति यो चिना हरये धूतवासितम् । सगच्छेद्विष्णुभयनं विमुक्का पापकोटिमिः नारायणाय यो धूपं दद्याद्गुग्गुलुयासितम् । स याति परमं धाम दुर्लभं यत्सुरैरपि धुनेन दीपं यो दयाशिलतेलेन चा पुन । निमेषात्सकलंतम्य पापं हरति केशवः। कर्पूरवासितं यस्तु ताम्बूलं चक्रपाणये । दद्यात्तस्य द्विजश्रेष्ट मुक्तिर्मवति जैमिन, ॥ यस्तुयच्छति ताम्बूलंखदिरेण समन्वितम् । इहभुक्त्वाऽखिलान्भोगानन्तेयातिहरे.पदम् पष्ठीमधुरिकायुक्त तया जातिफलादिभिः । ताम्बूल हरये दत्त्वा स्वर्गमाप्नोति मानयः ॥ १११ ॥ शइथे कृत्वा तु पानीयं कुर्याद्विष्णुपदक्षिणम् । घक्ष्यमाणेन मन्त्रेण मिनेयष्णयोजनः जनार्दन जगबन्धी शरणागतपालक!। त्वदासदासदासत्त्वं दासस्य देहि में प्रमो.। मन्त्रेणाऽनेन यः कुर्याग्नारायणप्रदक्षिणम् । तम्य पुण्यफल यच्मि संक्षेपाणुजमिन ब्रह्महत्यादिशाकानि यानि पानिमहान्ति | तानि तानि पनि प्रदक्षिण पदेपदे यावत्पादं नरो भत्त्या गच्छेद्विष्णुप्रदक्षिणे । तावत्करपसाम्रानि विगुनासह मोदते हरिप्रदक्षिणे यावत्पदं गच्छेच्छनः शनैः। पदेपदेशवमेधम्य फलं प्रासोनि मानयः । प्रदक्षिणा सर्व संसारेयत्पले भवन् । हरि प्रदक्षिणात्य तम्मात्कोटिगुणफलम् अजमदक्षिणं कुर्यादयस्तु नारायणानत । सोऽपि तत्फलमानोति किमन्ययंदुमापिनः ॥ १॥ न लयेत्सोमाचं धीमाशम्भुप्रदक्षिणेलहितं पदि सहिनसा पूजा निपटामयन् । क्षण पन्नु थानारदप जनः । विमुनः सकलः पापैः प्रविनोमाघी तनुम् मामयेत्सोद राई शवोपरि जमिन !! मन्ने देवालयं गत्या स भयमुग्यादितः । प्रणमेदण्डयभूमौ समधायस्नु रायम् । पायरिस्थं मरमीमवनि हाममा ·२०१४ पापुराणम् [क्रियायोगमारतन्द प्रधो रक्षतु विचारमाममूर्ति कामयः । ये विप्रकारकाःसर्वोपूजाकालेभवन्तिइ । रंगच्छन्तु ने सहग्निामाग्रताडिताः । इत्यदिग्याधनं मृत्या ततः प्रहः तालि स्यमाणेन मन्त्रेण मंफल्य कुस्ने हदम् । मयाऽऽरप्यामिर्मा पूजा देयदेव जनार्दनी सेदि प्रापय निर्षिां प्रसीद परमेयर !! मनस्तु एनसहन्यो पैष्णवः सर्वत्त्ववित् । रगन्यासादिकं एत्याध्यायेनारायण हुदा । नवीनमेघसट्टाशं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । ताम्बरधरं देयं स्मितवारतराननम् । कदम्यपुष्पमालाभिर्भूषितं सुमहाभुजम् । हियाईणिग्रशिखण्डधृतकुण्डलम् । वंशीमधुरनादेन मोहयन्तं दिशो दश ८ वृतं गोपनारीभिधारवृन्दायने स्थितम् । पसश्चिन्त्य देवेशं गोविन्दं सर्वकामदम् तथाऽऽयाहनं कुर्यादतिमायेन वैष्णयः । आवाहिताय कृष्णाय चतुर्वर्गप्रदायिने । यार्थ्याचमनीयानि तत्र दद्याद्विवक्षणः । कोमलस्तुलसीपनरम्य कुमुमैर्बुधः । जयेत्सर्वदेवेशं श्रीकृष्ण देवकीमुतम् । नमो मत्स्याय कृमार्य गहाय नमोनमः । मोऽस्तु हरये तुभ्यं वामनाय नमोनमः । नमो रामाय रामाय रामाय यलिने नमः । गो युद्धाय शुद्धाय सम्पाय नमोनमः । नमोऽस्तु कल्किने तुभ्यं नमस्ते बहुमूर्तये' नारायणाय कृष्णाय गोविन्दाय व शाङ्गिणे । दामोदराय देवाय देवदेवाय ते नमः ॥ १५ ॥ केशाय शान्ताय व्योमपादाय चै नमः । नमोऽस्तु पद्मापतये नमस्ते पनवभुपे। न्ताय नमस्तुभ्यं गदाहस्ताय वै नमः । ताह्मध्वजाय ये तुभ्यं नमस्ते पाणये हस्ताय वे तुभ्यमव्युताय नमोनमः । नमो दैत्यारये तुभ्यं सर्वकामप्रदायिने । ग्वाय सुरेशाय विष्णवे परमात्मने । किरीटिने कुण्डरिने ममोऽस्तु हरपे सश। । भगवते .नुभ्यं पाहनं गरुडायम् । ॐनमोगडायेति मन्य विचक्षणा", शट्डाय चकाय गदायै च नमोनमः । नमः पभाय सहगाय मन्दयाय नमोनमः ॥ सम्पूज्य देवेश सदार व सवाहनम् । सायुधशतलो मन्य अपेष्टाशर युः । tr: 1.

·२०१७ एकादशोऽध्यायः] * हरिपूजाफलपर्णनम् यथोपधेन रोगास्तु हन्यन्ने देहिनो भृशम् । तथैव पानकं सर्व विष्णुपादोदकेन च । विष्णुपादोदकं शुद्ध तुलसीपत्रसंयुतम् । यो पहेच्छिरसा विन तस्य पुण्यं धदाम्यहम् ब्रह्महत्यादिभिः पापैचिमुक्तो विष्णुरूपधृत् । अन्ते विष्णुपुरं गत्या विष्णुनासहमोदने मेरुपमाणहेमानि दत्त्वा भवति यत्फलम् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तद्येदधिकं फलम् अश्यकोटिप्रदानेन तत्फलं प्राप्यते जनः । सप्तद्वीपां महीं दत्त्वा द्विजेभ्योयत्फलं लभेन् तत्फलं लभने मयों विष्णुपादोदकं स्पृशन् । अश्वमेधसहवाणिरत्याभयनियत्पलम् विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तद्भवेदधिकं फलम् । दीपिकाशतदानेन यत्पुण्यं परिकीर्तितम् नम्मादप्यधिकं पुण्यं लभेत्पादोदकं स्पृशन् । यहुनाऽप्रकिमुक्तेन संक्षेपादुच्यने मया विष्णुपादोदकस्पर्शान्मुक्तो भवति मानवः । भूयोभूयोऽपि विप्रेन्द्र ! मुद्द कश्यते मया ॥ १५ ॥ पुनर्न लमते जन्म स्पृशम्पादोदकं हरेः विष्णु नैवेद्यशेष यः सर्वपापविनाशनम् ॥ भश्नाति भक्तिभावेन स गच्छेत्परमं पदम् । दुर्लभे विपणनैवेद्यं भुखतो दिममनम'n देहं त्यजन्ति पापानि ब्रह्महत्यामुखान्यपि । भुञ्जतो हग्नियेचं दासीय पशगा भयेन ॥ मुकिभूमिः सुरश्रेष्ठ ! दैवतैरपि दुर्लभा । सम्पूज्य फमलाकान्तं योऽयनयेयमत्यजन् अचिरेणय नं विष्णुर्नयति स्यां तनुम्प्रति नयेद्यस्य महाविष्णोर्गुणकिकथयाम्यहम् यद्गुअतः केशवोऽपि स्यादीनो द्विज प्रमो!। यजेदनेन विधिना प्रतिमा जनार्दनम् ॥ १६॥ विधिहीनामपि श्रेष्ठा पूजां धीकमलापतेः । य पुननिमायेनसोऽपिम्यारागिः विधिमो विधिना विष्णुमम्पर्ष लभनेफलम् । यथोक्तपिधिनाविपनवेद्यादमि प्रमो. पूनितोऽपि न तुष्टः स्थायदि भक्तिर्न निष्ठति । यम्म य यावती भनिदग्दर जनार्दन तापदेव फलायाप्तिम्तम्य नास्त्यत्र मंशयः । ममनाया रेःपूजा क्रियते भुपिमानः सा पूजा प्राह्मणभेष्टः पूजाकाले भरेस्किल । मानमूलं हमतिर्मनिम्नं जगत्पतः । पूजामोअनुमोत्पनी मूलपारायनं हरे । भागमात्रमपि प्रातः भदया पुग्ने दिया। पक्ष मरेसर श्रमायुक्ताखिलाकिया । मनरा या पूजहिरामपि या पारिमान ·शिरस्यालिमाधाय प्रणमेद्यो जनार्दनम् । तस्मै लक्ष्मीपतिविष्णुदाति परम में भूमौ निपात्य सर्वाङ्गं हरिं प्रणमतां नृणाम् । पुण्यप्रमाणे विषयों पदतोसे निशामय यावद्भरेणुभिर्नृणां भूपितं स्यात्कलेवरम् । वायत्कल्पसहस्राणि तिपन्तिहरिसनि ततः केशव निर्माल्यं धैष्णवेभ्यः प्रदीयते । बैष्णवांस्तान्यवक्ष्यामिणु सत्तमामि शुकः सूतस्तथा व्यासो नारदः कपिलोमुनिः । प्रहादधाम्बरीपश्च तथाऽरोधार्या विभीषणो हनूमांध तथैवान्येऽपि वैष्णवाः । निर्माल्यं घासुदेवस्पबन्नुसकामार. मस्तके दृश्यते यस्य हरिनिर्माल्यमुत्तमम् । स विशेयो दिमभेष्ठ साक्षादेषहरिस्परम दुर्लभं विष्णुनैवेद्यं निर्माल्यं पापनाशनम् । गृहन्तित्रिपशास मनुष्याणांधकामया. जैमिने तुलसीपत्रं यस्तु जिप्रति वैष्णपः । तस्य देवान्तरस्य हि सयंपा नियति तुलसीपत्रगन्धस्तुप्रविशेद्यस्यनासिकाम् । मापस्तच्छरीरस्थासयोगन्तिमम तुलसीदलगन्धं यस्समामायाऽभिनन्दति । तस्यालये मयेभित्यमानयोmanit स्तयः स्तुत्या जगन्ना कमलाप्रियमध्युतम् । ताजलिस्सतमाम मात्र गुरपर नारायण जगदपः गच्छ धाम जगत्पते गा देय मिझम्यान मसोमपसा सतपादोदकं प्राजो महाविष्णोपगत्मनःसिमानाकाचसि एपीपावलिमार. . * पाधापुराणम् । [७ इत्युक्या विष्णुनिर्माल्यं निक्षिपेगुवि घेष्णयः । ततस्तु हरिनिर्माल्यं स्वयं गृहाति भक्तिः ॥ १३२॥ , : येथे स्पशवत्या देवेन्द्र शप पूनास्ता मया। भच्छिाम्नु जगमाप! त्वत्प्रसादाजगग्मय १५, कमान्य विजोपापोप गुमम् II मी मिलत्यosh गोत्पादोर विष्णोमा भये । मल विपिनाया अकालमर मालिमास्निग्माभिमपणापाNिTEREMAT. पानाधिविनाश पापिनीमातरम .. Raatmamment KARA 1.

·द्वादशोऽध्यायः] * मासेपुविष्णुप्रीत्यर्थतानादानफलपर्णनम् । विमुक्ते सुखं सर्व पुत्रपौत्रसमन्वित । अन्ते हरेगृहं याति रथमारा शोभनम् ।। मदद्याद्गुडसंयुक्तं हरये बदरीफलम् । अज्ञानाद्ब्राह्मणभ्रष्ट' दद्यान्चेनारकी भवेत् । फाल्गुने मासि यो दद्याधरये दाडिमीफलम् । मुपक्वं तत्फल विप्रधदतो मे निशामय अप्रयापन्ति वीजानितिष्ठन्तिदादिमीफले । तापनमन्वन्तरं विष्णोगृहनिष्टतिभाग्यवान् फाल्गुने मासि यो दद्यादरये गुडपिष्टकम् । स चिमेयो द्विजश्रेष्ट' पाजिमेधसहनन् चैत्रे मासि द्विजश्रेष्ठ' मधुना मधुसूदनम् । नापयेलभने मर्गस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ मधुना थापयेवस्तु नारायणमनामयम् । न चर्चा क्रियते तस्य पदाचिद्रविम नुना ५ चैत्रे किंशुकपुप्पेण योऽर्चयेत्कमलापतिम् । तन्नामचित्रगुमेन पत्रिकायां न लिश्यने घेत्रके जगतामीशं कृष्णं तिलकपुष्पक. । अचितो नास्ति ये जन्म पुनरस्मिन्महीन में कृष्णयजुलपुपेण सर्यदेव शिरोमणिम् । पूजयामनुजो विव' लभने मापदं सचिन ।। पासन्ताभिः सुगन्धीमिर्वसन्ले यस्तु पूजयेन । भगवन्तं प्रसमात्मा स देवैरपि पूज्यते ॥२०॥ तथा किसलयर्दियरसण्डेयोऽर्चयरिम् । तं यन्दतं समुत्थाय म्यप पीटासनोऽपित्र धात्रीपर्यम्नु फोमलहरिमर्चयेत् । अचिरेणय लमते सरलं पाश्विनंजन ॥२३॥ शाण्डिल्याखण्डपधधतूरेधाऽपुष्पक. । योऽर्चयेद्विष्णुमीशंबसमसाराधिपारगः यो दयाद्विष्णये वित्र, पदलीपन्दमुनमम् । मायादिशाः स पन्दन्ने समनिशम् यो दद्याच्चैधक मासि भनपा गोपालरूपिणे । गोमपिष्टकं चित्र ' सपा मुख्याने आयात मापये मासि पवित्र माययात्रिय । मामिपं मैगुनं तैल विष्णुमनःपरियजेन् प्रातः समाचरेत्तानं माधयमासि पैष्णयः। परित्यजेत्यान पुर्याद्विमानम् प्रभाने पूजये द्विष्णु पूर्वोतविधिना दिन पेशाचे प्रायद्विष्णं पुपरामितरारिया धापये छीततोयेषु सन्ध्यापर्यन्तमच्युतम् । त्रिसन्ध्यं पूजयेगनगनेशी विपिशेयम् पेशाले दमनग्मिलक्ष्मीपतिरलाइनः नदिदातिभित्र प्रसरः परमेश्वर शामे मासि यो दायानं चक्रपाणये। तस्य पुण्यानि साथ्यानक समोऽग्नि पण्डित २॥

·[७ क्रियायोगसारखण्ड * पासपुराणम् संस्थान समते विष्णोर्यतो भक्तपशो हरिः ॥१६॥ असारमेतदुपनं समस्तं सारं हरेः पूजनमेव विष!! तस्मान्मनुष्यो निजमङ्गलैपी भत्तया यजेत्यामनन्तमूर्तिम् ॥ १७ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहरु सहितायां क्रियायोगसारसण्डे हरिपूजाविधि मकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ द्वादशोऽध्यायः श्रीमद्भगवतीविष्णोरर्चनप्रकारपुरःसरमयत्यपूजनेविष्णुपूजनामदत्स- प्रतिपादनं तत्र धनञ्जयमानणाख्यानम् व्यास उवाच फाल्गुने ग्रामणश्रेष्ठ! श्रीकृष्णं सुरवन्दितम् । पूजयेद्वतिमायेन प्रत्यई यणपो मन फाल्गुने सापयेद्यस्तु सपिंगदेवकीसुतम् । फलंतम्य प्रपश्यामि यत सम्पनिमय सर्ययशफलं प्राप्य सर्वदानफले तथा अन्ते यातिहरे याने सर्पपापिया युगकोटिसम्माणि मुक्त्या मोग हरेगह । सय मोदामामोति सम्माय मानगुगमन যলু ধরি গলায় মিমির মুষ্টি। तिलाना मोदक सिगळेवरिमन्दिरम् ॥ ५॥ यो दुधलएकादशारापाय महात्मने सिपियरगन स्पर्ग मायणाrafts हरये ललित समानुपति मिने! मग विमामानितिमMAL विवि परिसंवा amirk mut maar: # Friend करणापमा मु फागुने प्रति सम्मान या ·ऽध्यायः] * अावत्यकर्तनेप्रकटित विष्णोदेर्शनम् विष्णुमूतैर्जनो मोहादश्यत्यस्य निहन्ति यः । सत्तुल्यः पातकी फोऽपि न श्रुतः क्षितिमण्डले ॥ ५५ ॥ म्यश्वत्यमाहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । सेतिहामं द्विजश्रेष्टणु पत्स समाहितः धनञ्जयो नाम ब्राह्मणो हरिभक्तिरन् । मासीत्त्रेतायुगे वित्र : सर्वप्राणिदिने रतः तिपूजारतो नित्यं दीपदाने रतः सदा । सत्यवादी जितक्रोधो हिंसादग्भवियर्जिन शुः स विजष्ठः सर्वदा परमेश्वरम् । पूजयामास परया मन नारायणं प्रभुम् य भक्ति ततो ज्ञात्वा महनी मुहतां प्रमु' । जदार सरलं पित्तं हेतुमात्रेण ननित पि स विजष्ट केशवस्य महात्मनः । पूजामनुदिनं नो मनमा परमया गुधी। दुखेनोपार्जितं विन विनवं सफलं दिज:। ताऽपि सत्य विप्रम्य न दुग्नाचलं मनः ॥ १२ ॥ जेस्तुमर्जनं घस पिन परमार्थयिन् । महाविष्णुसपर्यायां यध्या मनोनिजम् मोऽपि ताप विप भक्ति मान्या जनाईनः घफारपिस्सा रामदास ग्धपातम्य विधस्य विष्णुमायाविमोदिता । दिशामारेभिरेया सदयशिसोनम दो चिनो दि नित्तो निन्धे पुरगत्तमम् । पूजयामास सततं नमः प्रयुग्मनित । रिपालप्य न भूदयो धन केरामने । माघ । जपमार्य म बन्धुगगम . र एय महाविर कातुर्मा तम्य मिने !! जदार सानुभगोरि पुनरिदिनषि नयापि समयबरेशनाशनम् । पूर्वद्विगुणाममा निस्पपिपुमासान सम्पपी नतो पिर गोमानिनिता शिवगेई गला विलोमांपया परिमोहिना.. भी सपो विष्णुमनिपाय पिप गितमा ननित पास विष्णमनिस्तारानादार विपिन पनामा ससार निर परिमाने पनपना विभिनाजोइमिग मागिनः wantारितामा मनमुनीminar ·- * पांभपुराणम् [क्रियायोगस यत्किचिमाध्ये मासि माधवग्रीतिहतये । दीयते माधयायव तत्समक्षयं भ यदन्यत्सुरतं कर्म क्रियते मासिमाधये माधयमीतये चित्र क्षयस्तस्य न वि. वैशाचे मासि या कुर्यात्या माधवतुष्टये । दिनदिनेश्वमेधस्य फलमानोति म चैशाखो दुर्लभो मासः सर्वकर्मफलपदः । पूजितव्यो हरिस्तत्र हिन्या फर्मशतान्य एकाहमपि यः पूजां वैशाग्वे कुरुते हरेः। षड्ययं हरि पूजित्या यत्फलं लमते स वैशाखे मासि यो नित्यं विष्णुमश्वत्थरूपिणम् । चतुर्वर्गफलप्राप्तिहतये वैष्णवो जनः ॥ ३८ ॥ गण्डूपमात्रतोयेन कुर्यायोऽश्यत्ययनम् । सोऽपियातिपरंस्थानधिमुक्तकोटिपात अश्वत्थमूलं विप्र यो पध्नातिशिलादिभिः । अश्वत्थरूपीभगयान्किकिसम्मैनपE अश्वत्थद्रुममालोप प्रणामं कुरुते यदि । सोऽपि याति पर स्थानमायुदिनराशयः यदश्यत्यतले विप्र! धर्मकर्म करोति यः । न्यूनानिरिक्तता मायामिफाणिमिम! सत्रतीर्थानिसर्याणिनिस्रोतःप्रभृतीनिय । यायस्यतातिदेकोऽपिशालिगायत माययं पूजयेद्यस्तु स पय विष्णुपूकः । भवत्यतिमंगपागम्ययमेप पो बिग अपमानाधिमश्रेष्ठ योऽश्यत्यन्तिाधीः । मसानास्तितरकर्मपरपरागति मायन्योवृक्षराजोऽयहरिभूतिः प्रकीर्तितः । तस्मायrmtaarnोतिषियने রায় বা বিয়সঃ ধনখা। যে বাসায় সেলফি पिलोण्यापहना यशही निपापित ·गोदशोऽध्यायः] * विविधमासेषुपुष्पादिद्रव्यःपूजा * म्वत्थं सेवते यस्तुविष्णुंध्यात्या नरोत्तमः । तस्य प्रसन्नो मगवान्ददाति परमपदम् ति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां क्रियायोगसारवण्देऽ. श्वत्थमाहात्म्यं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥१२॥ त्रयोदशोऽध्यायः विविधमासेपुनानापुप्पादिद्रव्यैईरिपूजाविधानपुर:मरंप्रज्ञानानोमानणस्यपूर्व- जन्मशबरकुलोत्पत्तिवृत्तपूर्वकं हरिभक्तिप्रमादेनमुनिलामो हरिपूजाफलवर्णनश्च ध्यास उवाच ज्येष्ठे मासि द्विजश्रेष्ट भगवन्तं जनार्दनम् । पूजयेद्भकिमान जलैः संसाप्यशीतलः।। उद्धर्तनं च दातव्यं सुगन्ध्यामलकं तया । तेल सुगन्धं हरये प्रीष्मकाले दिने दिने । सुवासिने शीतले च मन्दिरेऽतिमनोरमे । प्रत्यहं कमलाकान्तं म्यापयेत्रनमण्डपे ॥३ नरौद्रदेशे विपेन्द्र! सधूमे धनालये । न सूतिका गृहे चैध स्थापयेत्कमलापतिम् ।। चामरपोजयेते सुदीर्घः कमलापतिम् । ज्येष्ठमासि द्विजयेष्ठ! सुग्रीतः किन यच्छति ॥५॥ मयूरपुच्छब्यजननिदाधे पीजितो हरिददात्यभिमतं सर्पमचिरेणय सत्तम ! An सालयन्तस्थानेन पवित्रायरपायुना । येनामे पीन्यते विणते सर्च स्वर्गगामिन यो गात्रलेपनं कुर्यारमुगन्धीवध कर्दमः। ग्रीष्मे हरि चन्दन स पिरोन्माधर्कोननुम् उभागमे बिजट स मुतो नात्रसंशयः । मलामुमोचाने नुलसीफानने तयार सन्या स्थापयेद्विष्णु देशे धीरसमीरणे। प्रग्भिः पाटलपुष्याणां येन विपरलतः ।... स्येप्टमासिस धियो यमेघसनात् । यम्नु मुनापति दयादीमंत्रीपनेर्जनः भूपालाचहरिम्नाने यवन्मनिजन्मनि । यस्नुमन्यतिनीधीहमपिमालया ·[कियायोगसारख नित्यं तयाऽनुपाल्योऽम्मिमतमोयतोमयान् । भवदीयानहमन्ये दोन्वत्सदिनदिने तापिमयि भक्तिम्नेषधेमनीसा । तस्मादरसताऽऽनृण्यंगन्तुमिच्छामिसम्मति १०२४ * पामपुराणम् . विदाय सकला भीति यरं वृणु ममाऽप्रतः ॥ १०५ ॥ ग्राह्मण उयाचा त्ययि सर्यसुरश्रेष्ठ, मम जन्मनि जन्मनि । तिष्ठतां सुदामक्तिहकिमपरः ॥१०४. ध्यास उवावा श्रुत्वावाक्यमिदं तम्य फेशप्रणयोदितम् । निजकण्ठस्थितां मालांगीतस्तस्मै ददाँततः समालिङ्ग्य ततो विप्रं पिता पुप्रमिय प्रभुः । चतुर्भिर्वादुभिदीधैरवाच मृदुलं घवः। श्रीमगवानुवाच । मद्तोऽसि यदा विनतथा ते मत्प्रसादतः । अविरेणेव सकलं भद्रं विप्र भविष्यति अश्वत्यरूपमानित्यं क्रियायोगेनसत्तम!! समाराधयसर्वन्ते साधयिष्यामिवाञ्छितम् इत्युक्या तं द्विजश्रेष्ठं भूयोऽप्यालिड्ग्य केशवः।.. अभवत्सहसाऽदृश्यस्तत्रैव करुणालयः । १११ ।। विष्णोः कण्ठस्र प्राप्य स विप्रो वैष्णयोत्तमः। कृतकृत्यमिवाऽऽत्मानं मत्वा तस्यो निजे गृहे । ११२॥ ततः कुवेरो विप्र! तस्य विप्रम्य समनि । स्वयं पवर्ष वित्तानि यहनि केशयाश्या ।। प्रासादो रचितस्तम्य शिल्पिना विश्वकर्मणा । नारायणाशया नत्र पैजयन्तायोत्तमः दासदासीसमायुक्तो नानावस्तुविभूषितः । गजाश्यफोटिसङ्कीर्ण विभौतस्पमन्दिरम् पभूवुः सङ्गतास्तस्य नष्टा अपिच बान्धवाः । एतावतायतत्पनी स्वयं सद्गृहमाययो मृतपुत्राऽपि तत्पनी केशवस्याऽनुकम्पया । स्थिरमनाऽभयनिय स्यामिभनिपरायणा विरं मुक्याऽखिलान्भोगान्पुत्रपौत्रसमन्यितः। आयुपोऽन्ते ययौ मोक्षं सदारो विप्रससमः ॥ १८ ॥ - .ध्याक्ष उपाचा साक्षादेप स्वयं विष्णुण्यायो पृतरानमः । किर्णता गुमा वियोगाऽशुभहयित् ·मोऽध्यायः] * असंस्कृतगृहविष्णुपूजननिषेधः * नूतनागारे सर्वोपवर्जिते । स्थापयेत्पुण्डरीकाक्षं भगवन्तं जनार्दनम् ॥३५ शश्चाऽपि प्रकीर्ण मक्षिकादिभिः । हरि पुरातनागारे स्थापयेन्नहि मानवः । से पतवारे गलद्वित्ती गृहे तथा । हरि न स्थापयेत्याशो वर्षासु परमेश्वरम् ॥ पालयेद्विजश्रेष्टप्रकुर्याद्यस्तुमानधः । चन्द्रानपंविचित्रंचचन्द्रलोकंसगच्छति ॥३८ नानाविधंधूंपैर्मन्दिरेजगतीपतेः । दंशांश्च मशकांश्चैव पूजाकाले निवारयेत् ॥३६ मसारिकाभिः प्रावृत्य मञ्चशायिनमच्युतम् । प्रावृपि स्थापयेद्विष्णु निशायां दिव्यमन्दिरे ॥ ४० ॥ पर्देवेशं सुगन्धर्नूतनस्तथा । मुमुक्षुः पूजयेन्मयो भाद्रे मासि दिने दिने॥४१॥ द्रे केतकीपुष्पैः पूजितव्यो जनार्दनः । यतो भाद्रपदे मासि केतकीस्यात्सुरासमा तालफलैदिव्ययोऽर्चयेद्यदुनन्दनम् । गर्भवासमहादुःखं स भूयो लभते न च॥४३ कं घृनदुग्धाभ्यां पकतालं मुरारये । यो दद्याच्छ्रद्धया मर्त्यःस गच्छेन्मन्दिर हरैः मासि द्विजश्रेष्ठ ! हरये तालपिष्टकम् । सघृत वैष्णयो दद्यात्कैवल्यमानितवे॥ भाद्रपदे विप्र'न कुर्याच्छाकभक्षणम् । न रात्री भोजनं कुर्यान्मुमुक्षुप्णवोजनः वनेमासि विप्रेन्द्र केशवं क्लेशनाशनम् । पूजयेन्मधुरैस्तोयैः पवित्रंश्चमुगन्धिभिः यं दीयते विप्र!पूर्वाह हरये जनै । पीयूषमिव तत्तोयं गृह्णाति कमलापतिः ॥१८ गते दीयते यश्च तोयं वै चक्रपाणये । तत्तोयमिच वेत्तव्यं तद्गृह्णाति द्विजोत्तम!n राह च यत्तोयं गोविन्दाय प्रदीयते । तत्तोयं रक्ततुल्यं स्याग्न गृह्णाति ततो हरिः एवं द्विजश्रेष्ठ'पूना हरिमर्वयेत् । समस्तं लभते कामं फेशपस्याऽनुकम्पया ॥५१ यस्ण विप्रेन्द्र'न कुर्यात्पूजन हरेः । कुर्याद्वाऽपि तथा पूजां न गृह्णाति च केशवः अपीतेन च पस्त्रण यः पूजां कुरुते हरेः । विफला सा च पूजा स्थान च विष्णुः प्रसीदति ॥ ५ ॥ यस्त्ववशिखः पूजा क्रियते चक्रिणो जनः । पूजाफलं नाऽऽप्नुवन्ति यलिग्राह्या च सा मवेत् ॥ ५४॥ संस्कृतगृहे पूजा क्रियते जगतीपतेः । सा पूजा ब्राह्मणाभ्रेष्ट बलिमाह्या भवेत्सलु।

·। २ पापुराणम् . [." तम्य पुण्यफलं विप्र! पदतो मे निशामय । यायग्रह्मा सृजत्येतासमिने. तिष्ठेद्विष्णुपुरे तावन्मणिमालाविभूषितः । सुवर्णाभरणर्यस्तु रसताभरण- कृष्णं मण्डयति धीमे सोऽपि तत्फलमाप्नुयात् । विवित्रं यस्तु पर्यडू सगण्डूकं प्रयच्छति ॥ १५ ॥ हरये देवदेवाय न स दुःखी कदाचन । ग्रीष्मकाले न देयानि गुरूणि या हरये ब्राह्मणाश्रेष्ठ!देयं सन्वंशुकं शुचि । यस्त्वन्युफलदिव्यः सुगन्धः पूज अन्ते शक्रपुरं गत्वा स पियेदमृत मुदा । प्रियालानां फलदिव्यर्योऽर्चगेरम- सोऽपि तत्फलमानोति किमन्यैर्यहुभाषितः । निदाघे हरये यस्तु यषागमा नानाव्यञ्जनसंयुक्तामर्पयेद्वैष्णयो जनः । थापाहे मासि पिपेन्द्र ! देवरेय जग- दधिभिः नापयित्वा च पूजयेद्भक्तितो युधः। मातुः पयोधरपयः पुनातेन र घनागमे धनश्याम कदम्यासुमेहरिम् । भाराधयति पि! परो गतिमा फदम्यपुष्पमालाभिर्मण्डपं मण्डयझरा यस्तस्य प्रावण! पाजिमेर सुगन्धैः फेतकीपुष्णः पूजितः कमलापतिः । सर्ग हरत्येय मानपान in पनसानां फलदियः सुप तमिश्रितः। पूजितो भगवाग्पिाचावगुरु मागमासि दध्यानं हाये प्रतिरासम् अयायष्णयो वागुनिमिप्यता कृष्णाय नपनीनं यो ददातिपणयोजनः । पिशुमा गरी पाहायोग शेगालिकानगी यूनिफाकुसुमतिपा। योऽपिताामारमा गोल प्रासमालनीष गुगन्धोऽर्ययेरिम् । मपुष्पेन राम पुण्यन किशिपिता गि१॥ दिग्पालगनुमा अनादगार भयपntary मा কায় বখানি। মনৰ মাত ল থ া , गियो शिर्ण पुणे पोनि । करपीin urferfmffi पण पोरापना IME FRiterature मामिlamindan समभाRI IMATE TurmuTILAT ·प्रजानामकत्राह्मणोदन्तवर्णनम् * १०२९ कार्तिक मासि सेवते । जन्मजन्मनि विप्रेन्द्र स भवेद्ग्रामस्करी तैलं च वैष्णयोजनः । आयाते कात्तिकमासि यत्नादपिपरित्यजेत् दीपं यस्तु प्रयच्छति । फलं तस्य प्रवक्ष्यामि समासेनणु द्विज! विमुक्त फ्लेशदायकैः । दामोदरपुरं गत्वा तिप्ठेत्कोटियुगावधि त्रिदशा पासवादयः । विलोक्य हर्षिताः सर्वे घदन्तीतिपरम्परम् श्रेष्ट केशवार्चनतत्परः । प्रदीपं कार्तिके मासि यतोयच्छति चक्रिणे मासि विप्रेन्द्र ! तस्य तुष्ट. सदा हरिः । यदीपं यः कात्तिके हरिमन्दिरे ॥ ३॥ । फलं प्राप्नोति मानवः । तुलसीदललक्षैर्यः कार्तिके पूजयेद्धरिम् ॥ मानवो लभते फलम् । विल्वस्य दललक्षेण योऽर्चयेद्विष्णुमव्ययम् समाप्नोति प्रसादाजगतीपते । यत्किश्चित्कार्तिके मासि विष्णुमुद्दिश्य दीयते वेत्सर्व सत्यमेतन्मयोच्यते । घृताक्तं सुरपत्रं यः कार्तिके मासि विष्णवे । दयाद्दिनेदिने विमः तस्य विष्णोः पुरे स्थितिः। प्रपुलपद्मपत्रेण सितेनाऽप्यसितेन वा ॥ ८८ ॥ बामधस्य . मनि तद्गेहे कमला नहि निष्ठति । पनचीजानि यो दद्यात्केशवाय महात्मने ने विप्रकुले शुद्धे च प्रतिजन्मनि । ब्राह्मणस्य कुले जातश्चतुर्वेदमुहद्भवेत् ॥ बहुपुत्रच कुटुम्यानां च पोषकः । नास्ति पद्मसमं पुष्पं जैमिने ! सत्यमुच्यते येन सम्पूज्य गोविन्दं पापात्माऽपिच मोक्षमाक् । पापुष्पम्य माहात्म्यं विशेषादुच्यते मया ॥ ५ ॥ सं द्विजयेष्ठ सावधानं निशामय । आसीदेकः प्रजानाम ब्राह्मण सर्वशास्त्रवित् दाम्बुजे यस्य मनोभृङ्गसदाम्पितिः । देवानां ग्राह्मणानाञ्च गुरुणाञ्चैव सर्वदा ·गोपरि गर्दा यस्तु लिम्वत्सम्ये मुजे द्विज !! तंबन्दन्तद्विजष्ट्र शमाद्याअपिनिग पारगणम् [७क्रियायोगमार मानं देगनं गेय दान ग पिशाजनम् । निरन विना विन कुमने न विधान तिलकामगृहीत्या गाण्यफ विधीयते । मम्मीमयति तन्मयं कर्ता व नारकीमबे शहरमागरापदिनं यगर शरीरं ब्राह्मणत: मिशेयः सोऽन्युनः दयम् । यो लिगशिशाही शहा व येणयः । सन्ये चक्र गदा वैध सविष्णुर्नाऽत्रसंशय पन दक्षिणे यादी शड्सम्योपरि यो लिमेत् । पान सफदं सम्य क्षणादेव नु नश्यति ॥६on मुराम्पिादयुग्मं च स्पललाटे लिखेयुधः । पापात्माऽपियतं दृष्ट्वामुकोभवनिपात अपाक्षरं महामन्त्र मत्स्य फर्म च यो हदि । लिम्वेत्स वैष्णवठः पुनाति भुवन कृष्णायुधाद्वितं यस्य शरीर स्यादिने दिने । तस्य कृष्णोजगनायो ददाति परमर कृष्णायुधाद्विनतनुर्यत्कर्म कुरुने नः । शुभं वाऽप्यशुभं पाऽपि तत्सर्वमक्षयं मवे दानया राक्षसाश्चैव भूतवेतालकास्तथा। पिशायाः पन्नगाश्चाऽपियक्षविद्याधरास्त किन्नरा गुह्यकाश्चैव ग्रहा बालग्रहास्तथा । कृष्माण्डाश्चय डाकिन्यस्तयाऽन्ये विघ्नकारकाः ॥ ६७ ॥ सर्ये मीत्या पलायन्ते दृष्ट्वा कृष्णायुधाडितम् । द्वीपाश्चद्वीपिनश्चैवतथाऽन्ये वनवासि दृष्ट्वैव प्रपलायन्ते भयात्कृष्णायुधाद्वितम् । कामलाद्या महारोगा देहदेहावपातिनः कृष्णायुधाङ्कित्ततनुं भक्या पश्यति यो जनः । कृष्णदर्शनतुल्यं तु फलंगानोति मानव त्रिपदीस्तयांभिराश्विने योऽर्धयेद्धरिम् । वत्सन्ततिम्तस्य अविच्छिमा प्रवर्तनः आश्विने मासि यो दद्याद्धरये कर्कटीफलम् । शोको न जायतेतस्यकदाविदये दिन कार्तिके च समायाते सर्वमासोत्तमे शुभे । दामोदरं देवदेयं भक्त्या प्राशः प्रपूजयेत् । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र विष्णुप्रीणनहेतरे। यथोक्तविधिनामानातानंसमायरेन आमिष मैथुनं चय कात्तिके मासि यस्स्यजेत् । जन्मान्तराजितः पापमुक्तो याति परा गतिम् ॥ ७९ ॥ मातस्नानं द्विजोत्तम हयिष्यं प्राव महापातकनाशनम् ।। - ·त्रयोदशोऽध्यायः] .प्राणायशङ्करघरदानम् आविर्भूतं समालोक्य सर्वदेवनमस्कृतम् । पवन्देवरणीतस्य स विमोऽत्यन्तभरिमान् भूयोऽपि स द्विजश्रेष्ठो हर्षनिर्मरमानसः । तालिमहादेवं तुधाव घरदं प्रभुम् ॥११८ प्राह्मण उपाचा यं न पश्यन्ति देवेशं देवाअपि सपासवाः । पश्यामि तमहं साक्षान्महाभाग्यमिदं मम ध्यानावस्थितचित्तेन यो दृश्यः परमेश्वरः । पश्यामितमहं साक्षात्साध्यं किमपरं मम यहामस्मरणादेव महापातकिनोऽपि च । गच्छन्ति परमं स्थान समीक्षे तमहं मभुम् कृतार्थोऽस्मि हतार्थोऽस्मि कृतार्योऽस्मि च भाग्यवान् । नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं प्रसीद परमेश्वर!॥ १२२ ।। महादेव उपाय। भवतोऽनेन पाक्येन तुशेऽस्मि द्विजसत्तम । परं वृणु महामाग! परं दिमुरहं खलु प्राह्मण उधाच। भवन्तं परमात्मानमहश्य दैवतैरपि । साक्षात्पश्याम्यहं नाय! किकार्यमपरपरः। तथापि त्वं महादेयः परं दित्सुः कपामयः। पृच्छामि यदहं किश्चित्तमूहि पामेयर ! फोऽहं सम्यो पुरा देव! किम्या कार्य एतम्पुरा। संसारसागरनाथ! पतितोऽस्मि कर्य प्रमो!॥२६॥ कर्मणा प्राणते देहो देही पापेन लिप्यते । पुनः पापरमायेण प्राप्यते विरमा गतिः । प्रभाव. कर्मणां के जन्म प्रातमिदं मया । नानादुखादं नाय प्रसनो दिशपुर पापमूलमिदं जन्म जन्मस्पकारणम् । भातुमिच्छाम्यई सम्मानपूर्वकालमारमन स्थितोऽहं जननीशी जरामललापितः । मूयिष्ठाप्रकोणे विपकिन कर्मणाम् गर्भपाससमें दुन्य संसारे नहि भन्यते। जय मयाऽनुभूतं सप्रमो! मतातिनाशन! १५.. संसारस्मिन्महाघोरे मानावसमन्पिोममारे मारण्यापिजोमहिने पातका दुम्तरे कन्टीने घामोपादिमयुतं । शोरगादे र जन्ममृत्युप्रदेश ४१५ मपारे उगतानी पतितोऽधिकाशित !! पास विमो. दिपादित मण्यनुदा ·पामपुराणम् . [क्रियायोगसार- एका पूजा विनश्रेष्ठ स्यनया कार्यशतान्यपि । पदयं विनम्य पानीव म्यमान मसूपमानस समय सो मिनशाये । मायान्तमतिथि शास वि परमार्य मरामानन्दमाप्नोति यायन विजोत्तमम् । सर्वयमा नाम्नेन यतानि सकलानि संसारसागरं घोमपारं ग नितीणा एकदा स द्विजश्रेष्ठो हरिभक्तिपरायः मृत्युं च निजां जाति विन्तयामास चेतसा। मदं पूर्व स्थितः को पा किया कर्म नं पुरा ॥१२॥ कथम्या जन्मसम्मातंगमिष्यामि यापुनः। इतिसञ्चिन्त्यविप्रोऽसौनिश्वस्यवपुनपुनः पिज्ञातुं पूर्णपसान्तं शिवक्षेत्र जगाम हा तर यद्धाञ्जलिविप्रो मस्या परमया युतः । तुशाय शङ्करं देयं पावा मधुरया शिवम् ॥ १० ॥ ब्राह्मण उवाच। नमस्तुभ्यं महादेघ नमस्ते परमेश्वर! | नमस्ते शङ्करेशान ! नमस्ते परद! प्रभो ! । नमस्ते शानरूपाय नमस्ते ज्ञानदायिने । नमस्ते सर्वभूतानां हृदम्बुजनिवासिने॥१०६ जगत्मने नमस्तुभ्यं जगत्पित्रे नमोनमः । नमः संहारकः च पशूनां पतये नमः । नमस्तेऽस्तु त्रिनेत्राय नमस्ते पहिवक्षुपे । नमस्तै चन्द्रनेत्राय सूर्यनेत्राय च नमः। नमस्ते भस्मभूषाय नमस्ते कृत्तिवाससे । नमोऽस्थिमालिने तुभ्यं नीलकण्ठाययनमः नमस्ने पञ्चवक्त्राय नमस्ते शूलपाणये । कन्दर्पदविध्वंसकारिणे भीममूर्तये ॥११॥ नमस्ते देवदेवाय नमस्ते त्रिपुरारये । पार्वतीपतये तुभ्यं नमस्ते भीममूर्तये ॥ ११ ॥ याणमत्याऽतिसन्तुष्टमानसाय नमोऽस्तु ते । बहुरूपाय वै तुभ्यं विश्वरूपाययै नमः गङ्गाधराय चै तुभ्यं दक्षयज्ञविनाशिने । मेतानां पतये तुभ्य नमस्तुभ्यं पिनायिने । ईशानाय नमस्तुभ्यं मनीपाय नमोनमः । तुभ्यं नमोऽस्तु दृश्याय अदृश्याय ममोनमः नमश्चिन्त्याय घे तुभ्यमचिन्त्याय नमोनमः ॥ ११४॥ ब्रह्मा स्वमेव विदर्शकनाथस्त्वमेव विष्णुस्तपनस्त्यमेव । त्वमेव सोमः सफलातिहारी ममोनमस्ते परमेश्वराय ॥ १५॥ cu ·प्रयोदशोऽध्यायः] * भगवत्पादारविन्दशरणागतिमाहात्म्यम् * ततः कियद्विदिवसस्तस्मिन्नेव महायने । सम्प्रातकालः पञ्चत्वं गतोऽसि त्वं द्विजोत्तम! नेनैव कर्ममा तुष्टो भगवान्करुणालय. । ददी तुभ्यं परं स्थानं देवैरपि सुदुर्लभम् ।। मन्वन्तरसहस्राणि मन्वन्तरशतानि च । भुक्तं नानासुखं तत्र कृपया कमलापतेः॥१५८ ततः कर्मावसाने तु कर्मभूमिमिमां द्विज ! आगत्य ते पुण्यफलेजातोऽसिद्विजसन्तती ब्राह्मणस्य कुले शुद्धे जन्म सम्प्राप्य सत्तम !! सर्वगुणाश्रया लब्धा हरिभक्तिरचञ्चला भाराधितो महाविष्णुः क्रियायोगैम्त्वया प्रभुः । तुभ्यं दास्यति विज्ञानं ज्ञानान्मुक्तो भविष्यसि ॥ ११ ॥ गच्छ ब्राह्मण भदन्त सुप्रीतो निजमन्दिरम् । मदर्शनेत्ययामाप्तं मुक्तोऽसिभवबन्धनात् ध्यास उवावा इत्युस्याऽन्तर्दधे विप्र तत्रैव जगदीश्वरः । कृतार्थो ब्राह्मणः सोऽपिजगाममयनंस्यकम् अथ स त्रिदिनं विष्णु पमपुष्पर्मनोरमै । यनादाराधयामास पुष्ट्यर्थ परमेश्वरम् ॥ विष्णुं समाराध्य चिरं प्रसुप्तः पद्मप्रमूविचित्रः (विध) सुपुष्पः । शानं समासाद्य जगाम मोक्षं प्रसादतः श्रीगरुडध्वजस्य ॥ १६५ ॥ अनिच्छयाऽपि कमलं यच्छन्त फलमीदृशम् । विष्णवेगच्छनोभक्यानजानेकिमवेदिति सत्यं सत्यं पुन सत्यं सत्यमेव भयोध्यने । कमलहरिमभ्ययं प्राप्यते परमम्पदम् ।। एकमेवाऽरविन्दं यः प्रददाति मुरारये । तम्य नास्ति पुनर्जन्म संसारे नु भयावद । नारायणं ये च प्रफुलपारिजर्दयामयं कामदमयन्ति । एकाहमप्युत्करपापयुनाम्ने यान्ति मुक्ति हनिपापिनोऽपि । इति श्रीपा महापुरागे पञ्चपञ्चाशत्माहत्यां संहिनाया क्रियायोगसागवण्डे हरिराजापर्णनं नाम प्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ .

·M+ पापुराणम् (क्रियायोगमार महादेव उवाच। ययप्येतदिन]ष्ठ! गुजगदगुहातरं महत् । अप्रकारयं तथापि त्यां मत प्रतिवदाम्यहन पुरा स्यं ग्राह्मणश्रेष्टः शयरात्ययसम्मयः । दण्डपाणिरिनिम्यानःस्थित मैलोक्दुःसर परलोकमयं व्यत्या वियेयोः परिवर्जितः । दस्युवृत्ति प्रपन्नोऽभूःसर्वपक्लेिशदामिन दस्युयत्तिगतं दृष्ट्वा भवन्तमतिनिर्दयम् । अपरे मातरः सर्वे यभूयुम्ने च दस्यवः ॥१३८ तेपो नामानिविप्रेन्द्र म्रातॄणां निगदाम्यहम् । यः साद्धं भरता पूर्व भ्रातृमिर्दम्युनाना दण्डी दण्डायुधश्चैव दत्तवान्दत्तभूम्तया । सुदण्डो दण्डकेतुश्च म्रातरःपप्रकीर्तिता तै तृमिर्महाघोरेर्दयाभिः परिवर्जितः । दण्डेन मवता नित्यं सर्वे व्यग्रोरता जनाः। धनलोभेन भवता दुष्टस्तैतृभिः सह । अरण्यप्रान्तरे विन! हताः शतसहस्रशः । हत्या च सायकैस्तीक्ष्णर्वनस्थेन त्वया सदा । गवां व्याणि भुक्त्या चमदिराभिः सह द्विज!॥१४३ ॥ सतो यानविधि सर्चे पणिजस्त्यद्वयात्तथा । सत्यजुर्विपिन तम्मिन्ननर्यः पतितः सदा यस्य वित्तं न तद्वित्तं गृहं यस्य न तद्गृहम् । यस्य मार्या नतद्धार्यात्वयिदस्युत्वमाग एवं सम्रातृभिस्तैस्तु तस्मिन्नेव महायने । गतो वर्त्मभ्रमशान्तः मानायं सरसी प्रति तत्र स्नानं समाचर्य क्षुधितेन द्विजोत्तम !! मक्षितानि मृणालानिमाभिम्तैर्जलानिन अथ त्वया द्विजश्रेष्ठ! कौतुकात्तन सत्तम !! भुक्तानि पमपुष्पाणि प्रफुल्लानि यहनि च तस्मिन्नेव ततः काले ब्राह्मणो विपिनेचरःसबवेदाइतिष्यातस्तत्र मानार्थमागत तत्र स्मात्या स धर्मात्मा भगवन्तं जनार्दनम् । यष्टुं त्वामेकमम्भोज ययाचे विनयान्यितः ॥ १५॥ अथ त्यया च विप्रेन्द! पद्ममेकं सुनिर्मलम् । द परमया भन्या पूजार्थ कमलापतेः। त्वया दत्तेन योन स व प्रीतो द्विजोत्तमः । पूजयामास तत्रय विष्णं सफलफारफम् विष्णुपूजापरं दृष्ट्वा ते विसं सर्ययेदसम् ।त्यमपि प्रहसन्यि ननन्य च गुफामयम् remetrianri चकलाम | पयोतविधिना विप्रः स जगामान:

·त्रयोदशोऽध्यायः] * भगवत्पादारविन्दशरणागतिमाहात्म्यम् .
ततः कियद्भिर्दिवसस्तस्मिन्नेव महावने । सम्प्राप्तकालः पञ्चत्वं गतोऽसित्वं द्विजोत्तम!
नैनैव कर्मणा तुष्टो भगवान्करुणालय । ददौ तुभ्यं परं स्थानं देवैरपि सुदुर्लभम् ॥
मन्वन्तरसहस्राणि मन्वन्तरशतानि च । भुक्तं नानासुखं तत्र कृपया कमलापते.॥१५८
तन कर्मावसाने तु कर्मभूमिमिमां द्विज । आगत्य ते. पुण्यफलर्जातोऽसिद्विजसन्तती
ब्राह्मणस्य कुले शुद्धे जन्म सम्प्राप्य सत्तम !! सर्वगुणाश्रया लब्धा हरिभक्तिरचञ्चला
आराधितो महाविष्णु क्रियायोगैस्त्वया प्रभुः।
तुभ्यं दास्यति विज्ञान प्रानान्मुक्तो भविष्यसि ॥ १६१॥
गच्छ ब्राह्मण भदन्ते सुप्रीतो निजमन्दिरम् । मदर्शनंत्ययामाप्तं मुक्तोऽसिभवबन्धनात्
ध्यास उवाच।
इत्युक्थाऽन्तर्दधे वित्र तत्रच जगदीश्वरः । कृनाधों ग्राह्मणः सोऽपिजगामभवनस्वकम्
अथ स त्रिदिनं विष्णुं पद्मपुष्पमनोरमैः । यतादाराधयामास तुष्ट्यर्थ परमेश्वरम् ।।
विष्णु समाराध्य चिरं प्रमुप्त. पनामुनविचित्रः (विध) सुपुणः ।
ज्ञानं समासाद्य जगाम मोतं प्रसादनः थ्रीगराध्यजस्य । १६५
अनिळ्याऽपि कमलं यच्छन्तःफलमीदशम् । विष्णवेयच्छनोभनयानजानेकिमयेदिति
सत्यं सत्यं पुनःसत्यं सत्यमेच मयोन्यते । कमले रिमभ्यर्य प्राप्यते परमम्पदम् ॥
एकमेवाऽरविन्दं यः प्रददाति मुरारये । तम्य नास्ति पुनर्जन्म मसारे तु मयायई।
नारायणं ये च प्रफुल्यारिजर्दयामयं कामदमर्चयन्ति ।
एकाइमप्युत्कटपापयुकास्ने यानि मुकि हानिपापिनोऽपि hen
इनि श्रीपाने महापुगगे पचावाशसाह संहिताश क्रियायोगमाग
हरिपूजावर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १॥

·चतुर्दशोऽध्यायः भगवत्पूनामाहात्म्यम् पास उयाचा मार्गशी हिनष्ठ महालया समन्वितम् । पूजयेदव्ययं विष्णु भक्तिमायन पेप्टाव म्लेडरदेश घ विप्रेन्द्र तय पनितालये। दुर्गन्ध परिव्याने स्थाने विष्णुन पूजयेत् पागण्द्वाना समीपव मदापातकिनां तथा असत्यमापिणां चयनकुयांहिष्णुपूजनम् मदतो सनिधी माऽपि फलहानपि कुर्वताम् । तोपहसतां स्थाने न कुर्यात्पूजनहरे प्रतिप्रहाताना स्याने विप्न पूजयेत् । कृपणानां गृहे चैय परपित्तामिलाषिणाम् तथा फपटतीनो म कुर्याद्विष्णुपूजनम् । नारायणाने विनापरं भक्तिपरायणः ॥६॥ अन्यचित्तं परित्यज्य हरिध्यानपरो भवेत्। हाहाकारच निःभ्यास विस्मयं च द्विजोत्तम!॥७॥ पारण्डजनसम्मान कुर्याद्धरिपूजने । अनन्यमानसो भूत्वा भक्त्या विष्णु यजेबुधः भ्रान्तचित्तेन यत्कर्म क्रियते तश्चनिष्फलम् । सघ कम मनोऽधीनं मनोऽधीनंजगलयम् तस्मान्मनी ढीकृत्य पूजयेत्कमलापतिम् । पूजान्यत्रमनी या भवेद्यस्य हिजोत्तमः। न च तस्यफलेकार्य कल्पकोटिशतैरपि । यक्षाद्विहितशीचोऽपि विष्णुपूजापरोऽपिय मनःशुद्धिविहीनश्वेचाण्डाल इव सस्मृतः । अमक्या यत्तपत्तप्तं मुचिरविधिनाद्विज, भवेनिरर्थकं सत्र केवलं कायशोधनम् । मेस्त्रमाणकं स्वर्ण ग्राह्मणाय कुटुम्पिने ॥१३ अभत्तयायत्तमप्यर्थनाशायैव तु केवलम् । तस्मादेकमना भूत्वा मतिप्रवासमन्वितः। सपास्तुकादिशाकम्बा दद्यात्सदसियष्णवे। नारङ्गस्य फलं दिव्यं सुपपर्य यस्तु यति ॥ १५ ॥ केशयाय द्विजः सोऽस्मामिरमिपूज्यते । यस्नेन नूतन वस्तु तदेवाऽऽनयणेमासि भरपा दद्यान्मुरारये । पाँचमासि समायात - ·चतुर्दशोऽध्यायः] • विष्णुपूजनफलवर्णनम् . देवमिथुरसैदिव्यः नापयेवैष्णवो जनः । यः नापयति धिमेन्द्र विष्णुमिथुरसः प्रभुम् वह भुइक्त सुखं सवं मृतो यातीनुसागरम् । यो दद्यादिक्षुनैवेद्यं देवदेवाय विष्णये । सोऽपि तत्फलमानोतिकिमन्यवहुभाषितैः। सुदुग्धपृथुकंपा देधिमिर्गा समन्वितम् दत्वामुरारये मर्त्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । सर्व पुरातनं पस्त्र दूरीमन्य मुरारये ॥ शीतस्थ पारणार्थाय दद्याद्वस्त्रंथ नूतनम् । पीपसंक्रमणे विनासलक्ष्मीकाय विष्णये दयान्मुमुक्षुर्मनुजो दशवर्ण च पीठकम् । यस्तु शङ्खध्वनि कुर्यात्सम्पूज्य फमलापतिम् तस्य पुण्यफलं वच्मि शृणु पत्ससमाहितः । अगम्यागमनायेव विमुक्तः सर्यपातको अन्ते विष्णुपुरं गत्या विष्णुना सह मोदते । वैनतेयाडितां घण्टा यस्तु पादयने हरेः पूजाकाले द्विजश्रेष्ट'तस्यपुण्यं यदाम्यहम् । भभक्ष्यभक्षणायैश्च विमुक्तः सर्वपातः ॥ प्रयाति मन्दिरं विष्णोरपमारहा शोभनम् । तत्र भुत्वाऽखिलान्कामान्कल्पकोटिशतावधि ॥ २७ ॥ पुनरागत्य धरणी चतुर्वेदी द्विजोत्तमः । तत्र भुक्त्याऽखिलान्कामान्कल्पकोटिशतापधि पुनयिष्णुपुरं गत्वा मोक्षं मामोत्यनुत्तमम् । पीणां पादयते पम्नु पूजाकाते जगत्पतेः पण्डितानामप्रणीः म्यात्स मर्त्य प्रतिजन्मनि । मृदयाघयस्तु पूजायो फेटमद्विषः सम्य प्रसन्नो भगवान्ददात्यभिमतं फलम् । इमर डिण्डिमं चंय मर्मरी मधुरी तथा पटई दुन्दुभि चैव काहलं सिन्धुवारकम् । कांस्यं च करतालं च येणुं धादयते तु या पूजाफाटे महाविष्णोम्तम्य पुण्यं निशामय । स्तेयायः पातकमुक्तो मन्दिरं याति चक्रिणः ... परमं झागमासाद्य तष परिमुव्यते । फलशदं च यः पुर्यात्पूजाफाले जगदगुरोः। मुखवायं च धिमेन्द्र'तम्य पुण्यं मयोल्यने । कोटिकोटिकुलपुनः प्रयाति मन्दिाहरेः भानमासादुय तय मोदरामदायमाप्नुयात् । विष्णोपयतनेयम्नु मतियुक प्रत्यानि सयाति प्राह्मणाष्ट्र तद्विष्णोः परमम्पदम् । यानुगायति गीतानि मन्यानारायणामत सपत्यमपानोति गन्धर्याणांपुरेपुराताति नोगिया मनगरपयोजनः तस्यासमो भगयान्सर्याकामाप्रपन्चति । मासेमासे हरियम्नु विपिनाऽनेनपूजयेत् ·[७मियायोग . पाग भनिरोग यि प्रमादयति मोऽच्युतम् ॥ ४ ॥ जगदुनिमिमय ममिन्टग्नि मर्याः प्रमुग्नग्गी सर्यदुरदशा पामगाशम्मोजन्म मनो विनियहमेयनिय सर्वेयजन्तु ॥५९ इति श्रीपाने महापुगणे पारासादम्यां संदिताया क्रियायोगसारखण्डे मग- यापूजामादात्म्य नाम गनुर्दशोऽध्यायः ॥१५॥ पञ्चदशोऽध्यायः भगवन्नामप्रभाववर्णनवश्यपरशुनाम्नःपल्याजीवन्त्यामृतभाःकामलुब्धायाः स्थपितु हानिकासनं वेश्यावृत्तौकेनभाग्येनलुब्धकमकाशाच्छुकशावकग्रहण- तपालनं वात्सल्येनरामनाम्नःपाठनं रामनाममहिम्नापापराशिनाश:- पञ्चत्वंगतयोस्तयोधिष्णुतानां यमदूतयुद्धमनुवैकुण्ठप्रापर्ण यमकृतारामनामप्रशंशावर्णनम् व्यास उवाच - नारायणस्य माहात्म्यं पुनर्वमिणुद्विज !! यकृत्या सर्वपापेभ्योमुक्तो मयतिमानयः विष्ण्वंशभूतं सकलं जगदेतद्विजोत्तम!! तस्मादिष्णुमयं धीरापश्यन्ति परमायिनः ब्रह्मशङ्कररुदाद्या विष्ण्वंशासकला-सुराः । तस्मात्समस्तदेया विष्णुमेकं प्रपद्यते म्मरतां विष्णुनामानि सर्वशपहराणिच । येनकेनाऽप्युपायेन विद्यते नाऽशुभंशयित् सर्वमेव द्विजश्रेष्ठ! कर्म पापमयं भवेत् । अनपायिस्विदं विष्णोः स्मरणं पापनाशनम् स्वपन्भुझन्वदंस्तिष्ठभुनिष्टश्च यजस्तथा । स्मरेदविरतं विष्णु मुमुक्षुणयो जनः। उत्तुगर्मुनिभिः सवैः स्मरणे कमलापतेः । म कालनियमः प्रोक्तः सर्यपायिनाशन नामममा विप्र केशयस्य महात्मनः । यीम्यहं समासन सेतिहास निशाम n, ·पञ्चदशोऽध्यायः] * यालविधयायायेश्याजीवनम् . आसीत्स परशुनाम पूर्य एतयुगे शुचिः । येश्यो येश्यालश्रेष्ट समस्तगुणपारगः ॥१॥ सपैश्यो देवयोगेन प्रथमे पयसि द्विज ' अगाम यशतां मृत्योः फासायासगदादितः जीवन्ती नाम तत्पनी मुमध्या नवयौवना । मृने भर्तरि तातम्य जगाम निलयं तमः सा जीवन्ती द्विजष्ट नवयौवनगर्वितापति चमार जारेषु योध्यमानाऽपि पान्धयः यतस्य नियम पाऽपि गृहव्यापारमेव च । जागनुग्नचित्ता सातत्यान नपयोयनm अधीरता सा कामेन मुधोणी पीयगाननी । धर्ममागं द्विजष्ट न कदाचिदर्शदा दशीलांचव ताहमा तत्पिता धर्मतत्पर । भपीतिभयाद्रीयरित्याहायातकोपयान् उष्टे पापिनि' मदशे सर्वदोपवियजिते । भासाय जन्म किमिति नियने पातारपणा दिने पातके वितं नेहि भोनं गृई मम । अभद्र गच्छ सदनानादि मम मन्दिम् । तेनेति निमनाला ग्रीधारणितलोचना । पितुर्मेहं पग्यिम्य माजगाम पयागुगम् भय सा म्येच्या मार्ग ममन्नी डारकाया। पेश्यावृत्ति समाधिस्य तम्या समाविजिता । १. पुलिन्दः शयरी पाऽपि चाण्डालो पापितराधम् । भायानि तम्याम्नेनापि मुदा पीरि मामी वलोकभयं पिकदानिवरिपत्रसामगिन्तयामास गया धारना पणापमान माविशालपमेंट काशिनुस्याशस्नदालो । गुगशाय ममादाय विभपाय गमाया Enपि पाराना मगुरंगायनमुनमम् । जगदे पाम पनगारमुपार चोयाबारदानेन थापली नियमेप सा गुरम्य पांगमयमा मानास्पस्या सामेप गुस्सापकम् ।मला पुनिपारमारिन् जोषिपाट: नियमेव माना जानिराजिनामान्य सोमो सापमापभोगणारा संमान पामुदाय मरान मसंदेपाधिस्लमाननाममा मापन RECENोध गुरोरनि गर्म गुर दारितामुपा पारिप in ITAHAR ·समानेतुं ततस्तौ तु विहीताखिलपातको । किड्डरातोपयामास घण्डायाधर- २०३८ * पामपुराणम् [क्रियायोगस -- ततस्ते किङ्कराः सर्वे चण्डाद्या अतियेगिनः । यमाशया समायाताः पाशमुख आनेतुं तो समायाताः सर्व विष्णोस्तु किडराः । पाशबद्धौ तु ती दृष्ट्वा पतिती विष्णुकिङ्कराः॥ ३३ ॥ ऊर्याक्यमिदं कुद्धा यमदूतान्दुरासदान् ॥ ३४ ॥ विष्णुदूताऊयुः। अहो चित्रमिदं वाक्यं यमदूतमुखाच्छुतम् । भक्तावपि हरेरेतो दण्डयो भास्करमन अहो!चरित्रं दुष्टानां कदाचिदपि नोत्तमम् । यतादपि यतो हिंसा कुर्वन्ति सततंसा दुष्पानांकृतपापानां चरित्रमिदमद्भुतम् । निष्पापमपिपश्यन्ति पुण्यात्मानोऽपितंजग पापिनस्तु प्रपश्यन्ति कृतपापमियाऽखिलम् । श्रुत्या पुण्यात्मनां पुण्यममितृप्यन्ति धर्मिणः॥ ३८॥ तृप्यन्तिपातकंधुत्वापापिनापापिनो जनाः । पापयर्यासमाफयं यथाप्यन्तिापित नतृप्यन्ति तथाप्राप्य स्वर्णभारतशतान्यपि । अहोयलयतीमाया महाविप्लोमहामान आत्मपीडाकरमपि पापं कुर्यन्ति ते विज!॥४॥ ध्यास उपाय। इत्युनया विष्णुदताम्ते विष्णुमक्तिपरायणाः । नियन्तस्तयोपिन यधनंगमधारया ततस्तु शमनप्या युद्धास्ते पहिसन्निभाः। पपर्णः सहसा उपलगाया दण्ड उपाय। विहितंच मपाऽप्येपंगुकं येश्याय पापिनीम् । तुंर्य समायातायनुममिया नूनमा पदातुं पूरमियाप सत्तमाः!!हापुरात समागमम्माभिः महरात ल्युमा पमतात परिनो विशागुपEIदिनानिश सप्पामागुमना । विना महामानः सुमीकादपस्ता शमान Trring Ram या माननुमyिादिमा महामे: मातिविधि रविशनि महाराणि विनिया ·पञ्चदशोऽध्यायः] यमेनसहनदूतानांवार्ता मुक्कानि महावाणि विष्णुदूता महामराः । बाणान्विचूर्णयामासुगंदाग्रहरणादिभिः तोभागवतरेतर्याम्यानां चक्रधारया । केगश्चिचरणाश्छिन्नाः केयाश्चिद्याहवस्तथा विद्विच्छिन्नशिरसः केचिन्निभिनयक्षसः । अत्यद्भुतक्षता केविव्यास्याः पेनुर्गतासयः छिनकचरणाः केचित्केचिच्छिन्नीकपाणयः । सन्त्यज्य सहसा याम्याः सङ्ग्रामाश्च प्रदुदुयु' ॥५२॥ तानालोक्य ततो दूतापलायनपरायणान् । प्रविवेश स्पा चण्डः सङ्ग्राम धृतमुहरः यमदूनगणश्रेष्ठश्चण्डोऽत्यन्तप्रतापवान् । ताडयामास शतशो मुद्गरविष्णकिरान् ॥ अथ भागवना दूता निशितायुधयर्पणः । पवर्षस्तरसा कुद्धास्तं चण्डं चण्डविक्रमम् मुद्गरेण ततश्चण्डो विष्णुदूतान्पृथक्पृथक् । ताडयामास विगलदक्तसंसिक्तविग्रहः । चण्डेन ताडितास्तेन दूता भगवतो युधि । त्यनसत्वाः पृष्ठभागं सुप्रकाशस्य प ययुः सुप्रकाशम्तत. बुद्धो जपापुप्पनिभेक्षणः । प्रविवेश रणे युद्ध पदापाणिमहायला १५९ साइयामास समुद्धो विष्णुनुल्यपराक्रमः । मुद्गगचण्डहस्ताच प्रेक्ष्य जनभयप्रदात् ॥ समुत्तों महाननि: सधूमः पूतिगन्धवान् । समुद्गरेण चण्डेन ताडितस्नेन पेगिना स्फुलिङ्गपर्षणं सद्यो मुमोचाऽत्यन्तीतिदम् । ततः कुद्धेन चण्डोऽसौतेनेयमुहरेणच साइयामास विमानप्रकाशं महाबलम् । मुप्रकाशस्ततो विनव्यथां विम्मृत्यकोपयान् गदया साडयामास चण्डं शमनकिङ्करम् । तेन प्रताडितश्चण्डस्तत्र रनपरिप्लुत.६४ पपात मूस्छितो भूमी धालाइव जैमिने!। याम्पनास्ततम्ने च वण्डमादाय मच्छितम् ॥६५॥ हाहाकारं प्रकुर्वन्तो युद्धाद्रीताः प्रदुद्रुवुः । विष्णुदताम्ननो विनःसर्वे मानिपदविताः अथ शड्डान्समादध्मुजेमिने द्विजसत्तम ! । यमदूनाम्नतम्ने च शोपिनीयपरिष्टना यमस्य सनिधि जग्मुः मन्दन्तो मयपिहला atta यमनाऊः। सूर्यपुत्र मदावाही तपासाकारिणो घयम् । तथापिविष्यतन: हता दुर्गतिशीय महापातकिती धेष्टी प्रमो यधपि तो खलु ! रामनाममभाषण गती नागययालयम्

·१०४०
[क्रियायोगसारस
* पाद्मपुराणम् *
भवता दण्डनीया ये दुरात्मानःक्तगसः । तेऽपि विष्णुपुरं यान्तिप्रभुत्वं तवचिन्ता
नाऽस्माकं विष्णुदूतस्तैःकृतः परिमयस्त्वयम् । तवैव केवलं नाय यतो पैकिङ्करावा
यम उवाचा
दूताः स्मरन्तौ तौ रामरामनामाक्षद्धयम् । तदान में दण्डनीयो तयानारायण
संसारे नास्ति तत्पापं यद्रामस्मरणरपि । न याति संक्षयं सद्यो दः पृणुत गिरा
ये मानया: प्रतिदिने मधुसूदनस्य नामानि घोरदरितापविनाशनानि ।
भक्त्यास्मरन्ति वियुधप्रवरार्चितस्यते पापिनोऽपिहि भटा ममं नया
गोविन्द केशव हरे जगदीश विष्णो नारायण मणतयत्सल माधयेति ।
भत्या पदन्ति पुरुषसततं क्षितो ये दण्ज्यानते ममभटा गतिलापिनोऽपि
भकातिनाशन सुरेश्वर दीनबन्धी लक्ष्मीपत सकलपापविनाशकारिन ।
एतद्वदन्ति सततं भुवि ये मनुप्यास्ते पापिनोऽपि नभटा गमवानीया
दामोदरेवर मुखामरयन्दसैय्य धीयासुदेय पुराणोसम माधयेति ।
येषां भयन्ति पदनेषु सदेव शम्दा दुता नमाम्यहमपि प्रतिमासा तान्
नारायणस्य जगदेफपतेमुंगरधर्यासु यितमतिमा पूणो गया।
सेनामदं च रामत गुमटा बधीनो ये मामला: meer
ই যিম্মলনামা সিঙ্গ যঙ্গ্যাসসাম থানা।
येविष्णुपायमलिल शिरमा यति पाणिनोमिन ARARITT3B
ধ যমী সমাগীববিষff।
कर्णगोशशिरसि तुलस्या form use tतान
দণশখ
মশা কামাল পলিম।
hairermulagain in mat In RH
मNAMT सानुलाaarfinarMITarurati
Frrent मामा भEInframeीगा
tarfarrafarmifinifarristi

·दशोऽध्यायः] : * रामनाममहत्त्ववर्णनम् १०४१ ये वृत्तिहीनजनतृप्तिकराः प्रशान्ता दृता न ते खलु कदापि च दण्डनीया ये ज्ञातिपोषणरताः प्रियवादिनश्च ये दम्भकोपमदमत्सरहीनचित्ताः। ये पापटिरहिता विजितेन्द्रियाश्च तेषामहं न विदधामि कदापि चर्चाम, व्यास उवाच। प्रबोधिताम्तेन यमेन यमकिङ्कपः । ज्ञातयन्तो जगद्वतः प्रभावमतुले हरेः ॥८६ जोर्नामानि विप्रेन्द्र सर्वदेवाधिकानि । तेषां मध्येतु तत्त्वज्ञा रामनाम चरस्मृतम् रेत्यक्षरयुग्मं हि सर्वमन्त्राधिकं द्विज !! यदुच्चारणमात्रेण पापी यानि परां गतिम् पनामप्रभाव हि सर्वदेवमपूजनम् । महेशएव जानाति नान्यो जानाति जैमिने !!८६ ष्णोर्नामसहस्राणां पठनालमते फलम् । तत्फलं लभते मर्यो रामनाम स्मरन्नपि । हो चित्रं मनुष्याणां चरित्रमिदमुच्यते । रामेतिमुक्दिं नाम न स्मरन्ति दुगशयाः ॥ कुंभ्रमो नचापोऽपि थ्रोनुमत्यन्तसुन्दरम् । तथापि रामरामेति न घदन्ति दुराशयाः श्यन्तदुःखलभ्याऽपि मुक्तिर्जगतिमानवैः । लभ्यतेरामनाम्नैव कर्माऽस्ति किमत'परम् वित्तिष्ठन्ति पापानि देहेषु देहिनाम्बर !! रामरामेनि यावद्ध न स्मरन्ति सुखप्रदम् ॥ द्ध व तर्पणेचैव बलिदाने तथोत्सवे । यक्षे दाने बने चैव देवताराधनेऽपि न ॥१५ न्येष्वपि च कार्येषु वैदिकेषु विचक्षणः । स्मरेचस्तत्फल्लोप्सूरामरामेतिमक्तितः ।। मोरामायेति विप्रेन्द्र मन्त्रमोड्ढारपूर्वकम् । पडक्षरं जपेद्यस्तु सायुज्यं प्राप्यते हरेः डझरेण मन्त्रेण हरिपूजननरः । सर्वान्कामानयाप्नोति प्रसादाचक्रपाणिनः ॥१८॥ कृत्युकाले द्विजश्रेष्ठ रामरामेतियःस्मरेत् । सपापिष्ठोऽपि परमं मोक्षमामोति मामयः मिति नाम यात्रायां येस्मरन्ति मनीषिणः । सर्वसिद्धिर्मवेत्तयां यात्रायानाऽत्रसंशयः नरण्यप्रान्तरे वाऽपि स्मशाने यो भयानके । रामनामम्मरेतस्थ विद्यनेनाऽऽपदो द्विज राजद्वारे तथा दुर्गे विदेशेदस्युसम्मुखे। दुस्वप्नदर्शने चैव ग्रहपीडामु जैमिने ! ॥ नीत्पातिके भरेचय धातरोगमये तथा | रामनाम मान्मत्या लमते नाऽशुभं क्वचित् रामनाम द्विजश्रेष्ठ ! सांशुमनिवारणम् । कामदमोक्षदं चैव स्मन यं सततं युधैः ।। दामरामेति विप्रायम्मिन्नस्मयते क्षणे । क्षण.स एव व्यर्थः स्यात्सत्यमेव मयोध्यने

·No text on this page.

·पोडशोऽध्यायः * चक्रिकारताविष्णुस्तुतिः १०४३ अथाऽसौ हपितस्तस्य फलमासीत्तु दुर्लभम् । सरम्भेषतलाध्यानिजवक्त्रान्तरेददी सददी तत्फलं यावनिजवक्त्रान्तरे द्विज! मविवेश गलं वायत्तत्फलं शृणु जैमिने ! ॥१५॥ नावत्सत्येन हस्तेन गलर, वन्ध सः । यत्नाद्विधृत्य सत्येन पाणिना सकलं द्विज! चक्रिश्चिन्तयामास हरिभक्तिपरायणः । फलमेतयदा तस्मै न ददामि मुरारये ॥१७॥ न जातः कोऽपि संसारे तदाऽहमिच पातकी। हरि सञ्चिन्त्यवहुधास चकारमतिततः तथापि तत्फलंतस्य मनिष्कान्तंगलादद्विज ! हरैरकान्तभक्तोऽसीछित्त्वापरशुनागलम् भानीय तत्फलं पक्यं ददी देवाय विष्णवे। तत्सन्निधि समायालस्तमेवहदिचिन्तयन् हाधिरोशितसर्वाङ्गः पतितः क्षितिमण्डले । तंदृष्ट्वा भगवान्विष्णुगतासुंव्यथितोऽभवत् एतस्य सहशो भक्तो भम कोऽपि न विद्यते । यतो निजगलंछित्त्याममसन्तोपणकृतम् यथा मतिमताऽनेन सात्त्विक कर्म वे कृतम्। यहत्त्वाऽऽण्यमाप्नोमि तथाधस्तु किमस्ति मे ॥ २३ ॥ धन्योऽयमविप्रन्योऽयंधन्योऽयं नाऽत्रसंशयः। प्राणानपिपरित्यज्यममसन्तोपर्णकृतम् ब्रह्मत्वंवा शिवत्वंचा चरित्वंयापिदीयते । तदाऽप्याऽऽनृपयमेतस्य भनस्यन हिगम्यते इत्युक्याऽत्यन्तसन्तुको भगवान्गरुडध्यज' | स्वहस्तकमलेनाऽस्यततो मस्तस्मस्पृशन् तहतसमलम्पशांच्यपेऽसौ गताय । समुत्तम्या महापरयो नारायणपरायण ॥ च्यासउघाच ततोऽस्य भक्तठस्य नियन्त्रण केशवः । पुत्रस्येव पिता मात्ररजोमार्जितयान्टिज! चकिकम्तंसमालोस मूर्तिमन्तंजनार्दनम् । पायामधुरयाऽस्तीपीलाहमान तालिः वकिक उबावा गोविन्दकेशवहरेजगदीश विष्पोजानामि यद्यपि न ते स्तुवियोग्यवाक्यम् বা দাবি না মম ঘামানিব্বা ঘামিম হাবীবনিম स्थक्या मपलमखिलेश्वरपाणे! हान्य यजन्ति मनुजा जगतीहये । मूहान एप दुरित्यकरकथाम सानुप्रहम्त्वमसि मयपि देव यस्मान् । न

·पामपुराणम्
[७ कियायोग-
जानाति देयमवती भुरनफनाय मन्येव यद्यपि नृणां भवान
एकालपापशयगन्ययलन्यजन्मा विष्णोस्तथापि भगवान्मयि सुE
यस्य ममो ! तय मनोमकरारविन्दस्पर्श चतुमुंग्पमुखामपि देववृr=
नमाप्नुवन्ति पिदितम्यमयाऽय लब्धं त्यत्ती न कोऽपि सदयो नि
येन त्यया विनिहतखिदशायरी कंसासुरो निमिसुतः तसर्वपा
सेन्द्रामप्पकरमळ हिताय पूर्व तस्मै नमः परममङ्गलदाय तुभ्यम्
येन त्वयाऽतिबलिना यमलार्जुनो तो देवोत्तमेन निद्दती वसुदेवजे-
दुष्टश्च कालयवनो युधि धेनुकश्च तस्मै नमोऽस्तु नवमेघनिभाय तु
श्रीकृष्ण माधय यदूत्तम! मो हनन्त ! येन त्वयाऽमरपतंग्वलावि
पूर्व कृता भगवता परमेश्वरेण तस्मै नमोऽस्तु यदुवंशपराय नुभ्यम्
पारिजानो हतो येन जितचाऽऽखण्डलस्त्वया । लीलानितमहेशाय तस्मैनुभ्यंग
कृत्या वृकोदरं हेतुं जरासन्धो निपातितः । याणासुरस्य विच्छिन्ना याहवश्चत्य-
शिशुपालो हतो येन तस्मै नित्यं नमोनमः । भूमेरपट्टतो भारस्त्यया येन मह-
क्षत्रियान्मायया हत्या तस्मै नित्यं नमोनमः ॥ ४॥
ध्यास उवाच।
इति तेन स्तुतो विष्णुश्चक्रिकेण महात्मना । उवाच परमप्रीतो घरं वृण्विनि जो
चक्रिक उवाच।
परं ब्रह्म परंधाम परमात्मन्रुपामय !! पश्यामि त्वामहं साक्षावर किमान
न ध्याता भवती मूर्तिः पूजाच न कृता तय । नैवेद्यदिव्यपुष्षध दिव्यधूपः प्रदी
नतेस्मृतानि नामानि कदाचिदगवन्मया । त्वत्पादसलिलं स्यामिन्वित महिम
न भुक्तं तव नैवेदयं त्वयतं न मया कृतम् । तथाप्यमपश्य त्या किंकरोग्यपर-
शवरान्वयजन्माउगि सर्वधर्मयहिष्कृतः । तथापि पादप से देयमरपि दुर्लग
नदेवाऽदय मया प्रात पर: किमपरम । तथापि कमलाकात परविर्यदा मया-
त्ययि तिनु मे विसं समाऽपि त्वदनुमक्षात् ॥४॥

·पोडशोऽध्यायः] * चक्रिकस्यविष्णुपदप्राप्ति *
श्रीभगवानुवाच ।
घवनामृतवर्षण त्वदीयन महाशय ! । सम्पामा महती तुष्टिर्मया सेवकसत्तम ! ॥४८॥
यदिदं यत्स मे दत्तं त्वया फलमनुत्तमम् । अनेनाऽत्यन्ततुष्टोऽस्मि भनिगृहामि हर्षितः
व्यास उवाच।
इत्युक्त्वा मगवान्विष्णुर्भक्तिग्राही दयामयः । तमालिङ्गितयात्मक्तं चतुभिदीर्घबाहुभिः
श्रीभगवानुवाच।
तुष्टोऽस्मि भवतोभनया वत्स चक्रिकासत्तम ! यदिदंमाथितं वत्स तत्तथैवभविष्यति
इत्युक्त्वातं पुनर्भक्तमालिङ्ग्य परमेश्वरः । तत्रयाऽन्तर्दधे विनाविश्वात्मा विश्वपालका
सनिकोऽतिसन्तुष्टो हरिभक्तिपरायणः। पुत्रदारादिकं त्यच्या जगाम द्वारकापुरीम्
तत्र चैवं समासाद्य कृपया कमलापतेः । आयुषोऽन्ते ययौ मोक्षं देवानामपि दुर्लभम्
सस्माद्भक्तयशो देवो मक्तिमात्रेण तुष्यति । न च स्तोत्र वित्तश्च न तपोभिर्जपेन च।
फलं यद्यपि चोच्छिदं दत्तं तेन द्विजोत्तम!।
तथापि तुप्रवान्विष्णु त्या भक्तिमचञ्चलाम् ॥ ५६॥
तम्मानारायणी देव. पूजनीयो मुमुक्षुभिः ॥ ५७ ॥
ये यजन्ति या किल भच्या पासुदेवचरणाम्बुजयुग्मम् ।
पासयादिवियुध्रप्रवरेज्यं ते प्रजन्ति मनुजाः किल मोक्षम् ॥ ५॥
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां महितायां नियायोगसारखण्डे
चक्रिकशवरभक्तिसहितं हरिमनिमशंसनं नाम पोडशोऽध्यायः ॥१६॥

·• पाम्गणम् [क्रियायोगमारवर्ग मायया मोहिनं येन जगदेनन्महात्मना । शिणोति मायया शम्मुर्यस्तस्मने नमोऽस्तु भनिमात्रेण यस्तुप्पो न धर्नस्तस्तथा । नक्षाने तपोभिच तम्मैतुभ्यं नमोऽस्तु में गयां घ माह्मणानां य साधूनागहिनन्तथा । कृपां च कुरुते यस्नुनस्मैनुम्यनमोऽस्तुमे अनाथानांच धन्धूनां योगिनांदुःपिनान्तया । दुःखं हरतियोदेवस्तस्मैतुभ्यंनमोऽस्तुमे मनुष्येषु च देयेषु गजेषु सफलेषु च । यतते यः समत्वेन तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे ॥ यम्मिम्तुष्टे पर्वतोऽपि सय एव तृणायने । शैलायते तृणंरुष्टे तस्मै तुम्यनमोऽस्तुमे पुण्यानां च यथा पुण्ये निजेपुत्रेयथापितुः । यथा पत्यासतीनाञ्च तथात्वयिममास्तुर्य यूनां चित्तं यथा स्त्रीषु लुब्धानां च यथा धने । क्षुधितानां यथा चाऽग्ने तथा त्वयि ममाऽस्तु वै ॥ १५५ ॥ धर्मार्त्तानां यथाचन्द्रेशीता ना रयाविति । तृषार्तानायथातोयेतयात्वयिममाऽस्तुवं यन्मया बुद्धिहीनेन गुरुत्रीगमनं कृतम् । सत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम । अवध्यानां धधो यस्तु मया मोहचता कृतः । तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम अपेयपानं च मया विहितं परमेश्वर!। तत्पातक क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम ॥ अप्सु योनौ तथा तोये यद्रेतसेचनं कृतम् । तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम भ्रूणहत्या कृता या च रैतसां सेचनं भुवि । तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो ममा विश्वासघातकं यच्च अज्ञात्वा मायया कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतोमम असत्यवयनं यंञ्च मयाप्रोक्तं क्षणे क्षणे । तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम । सतां निन्दा कृता या व परहिसा च सदा । तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम ॥१६॥ श्लेष्मा च कंफकाचैव यद्वषत्रे च मया कृतम् । सत्पातकक्षयंयातु भवन्तंपश्यतो मग घनम्पतिगत सोमे यत्कृतं तरुयातनम् । सत्पातकं श्यं यातु भवन्तं पश्यतो मम ॥ पथि देवालये गोष्ठे मलं मूत्रं च यत्रतम् । तापातर्फ आर्य पातु मगन्तं पश्यतो मग अभक्तिर्वितता या य पितुर्मातुश्च शय। सत्पात शरं यानु भयन पश्यता मम । सानार्थ भोजनापं च गच्यन्यस्तु नियारितः आये यानु भयोग .

·सप्तदशोऽध्यायः * पापक्षमाराधनवर्णनम् एकादश्या सुरश्रेष्ठ यन्मया भोजनं कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो ममा अतिथिर्गहमागच्छन्पूजितो न मया प्रभो!) तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम द्वादश्यां व दशम्यां च कृतं यथ द्विभोजनम् । तत्पातक क्षयं पातु भवन्तं पश्यतो मम निवारणं च पानार्य यान्तीनां यद्गयां कृतम् । तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम असमाप्य परित्यकं नमारस्य यमया । सत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम ।। कटमाश्यं निरुतं यन्मित्रयात्सल्यतो भया। तत्पातकं क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम ऋतुकालाभिगमनं निजपल्या कृत न यत् । तत्पातक क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम अमस्कने गृहे यच भोजनं विहितं मया | तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यनी मम ।। ग्रामयाजकवृत्तिश्च या मया नहरे ! कता। सत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम ॥ १७८ ॥ दण्डयमाने मया भूपे प्रभुत्वं यत्कृतं प्रमो! तत्पात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतो मम । पौराणिककथामध्ये यो विशो पिहितो मया त्यात क्षयं यातु भवन्तं पश्यतोमम आदरे मया या च परपाककया शुता । उत्पावकं क्ष यान भवन्तं पश्यतो मम अश्वत्योदनं यश पाध्याथच्छेदनं स्तम् । तत्यानकक्षयं यातु भवन परपलरेमा १५ अधिदुग्धधूतानां च विकायो यः कृतो मया । त्यात क्षयंयानु भवन्तं पश्यतो ममा आशादत्त्वा परेभ्यश्च ता सा निष्फला मया । तत्पानकं क्षयंयानु भवन्तं पश्यतोमम द्विजाच याचकाश्चय कोपट्टण्या मयेक्षिताः । तत्पात क्षयंयातु भवन्तं पश्यतोमम जीवनोपायदातार कोपानिर्भत्सिता मया ।सत्पातकं क्षयं यानु भयन्तं पश्यतो मम बहुनाऽत्र किमुक्तेन यहुजन्मार्जितानिच । क्षयं गतानि पापानि भवन्न पश्यनी मम । कृतार्थोऽस्मि हतार्थोऽम्मि कृतार्थोऽस्मि न मंशयः। नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं जगत्पते ! १८८॥ इत्युस्याऽसौ दिनोमनया पुटकाचित्रवियह पातमिन विप्लोधाग्यादाम्बुजद्धये धीमगवानुवाच । उतियोनिष्ठ ने विर. तुष्टोऽस्मि संयमतिताकितेऽभिलषितंत्रहिननेदाम्याम्यहंध्रुषम् - ·पामपुराणम् [७क्रियायोगसार मदतनुयात्र। परमेश्वर! गोविन्द ! दयालो ! परमाच्युन ! यत्सम्पतिमयामानंतत्केन मुबिलभ्य- तथाप्येकं वरंयाचेमुरारे! तयसानियों । जन्मजन्मनि मेमक्तिस्त्वय्यम्नुसुदा प्रभ मया एतमिदंस्तोत्रं यः पठेनितो नरः। तस्यामिलपिनस प्रसस्त्वं प्रदास्यसि श्रीभगवानुवाच। दत्तोऽयं ते घरः कोऽपि विप्र! नास्त्यत्र संशयः। कितु त्यया सह प्राश ! सस्पं कर्तु मयेप्यते ॥ नमन्सेयकतायोग्यो भवानहमिह द्विज ! अतः सत्यं प्रविवृतत्वया सद मयाऽधुना । व्यास उवाच ततो नारायणो देयो दयालुमतवत्सलः । थकार जैमिने! सख्यनेनपुण्यात्मना सह ॥ निजकण्ठगतामालां ददौतस्ममुदाहरिः । सोऽपिविनोददी भस्याहरेस्तुलसिकात्रजम प्रसार्य चतुरोवाहूंस्तमालिहियान्हरिः। स विप्रोऽपिमुदायितमालिड़ितप्रान्प्रभुः इत्थंकृत्या हरिरसख्यं तेनाऽप्रजन्मनासह । भक्तिमाही दयालुःस तचाऽन्तरधीयत । ततः प्रतिदिनं तत्र क्षेत्रे व पुरुषोत्तमे। आरेभे कन्दुकक्रीडां हरिस्तेनाऽप्रजन्मना । कदाविद्दुलं दृष्ट्वा तं विषं करुणामयः । उचाय चायं विप्र मित्रवात्सल्यतोहसि ।। श्रीभगवानुवाच। सखे! कथं दुर्वलस्त्वं हतकेन धनं सब हदि का या य ते चिन्ता सखे तुमईति भद्रतनुख्याचा स्वामीतये जगन्नाथ नित्यमेव मया तमियते तेन मेगानं याति पुर्पलता मगो । धीमायानुमाया यथात्वयिप्रमोऽम्मिम्मितथासखे । कायपलेशंपुनकम्मापारोपिरिमसत्तम दुर्यलं त्या समालोक्यहदि मे जायते व्यथा । फायफलेशमतः सयं जहीहि सितम निजोतरीमियरत्रभूपी: गुचारधामीकाकरमलाम्याम् । भ्यहन्तरामदलयध पिम्पर्ष शुरेशंग मतिisii ·'संतदशोऽध्यायः * दान्तमदतनुसम्बाद ५०५ किरीटमानीय निजाललाटात्पादाच पादाङ्गदयुग्ममीश. ! सुवर्णहारं निजकण्ठदेशात्तस्मै ददी विप्रवराय 5ष्ण । तभूषणैः श्रीहरिणा प्रदत्तविभूषितोऽयं मुकृती द्विजन्मा । क्रीड़ेत्सदा कन्दुककेलिवेत्ता कृष्णेन कृष्णाम्बुजसुन्दरेण । तमेकदा भूपणभूषिताङ्गं ताम्बूलरागारुचिरोष्टयुग्मम् । दिव्याम्बरं चारुतरोत्तरीय स्मेराननं तत्र ददर्श दान्तः । दान्त उवाच। भदभद्रतमोऽद्यापिपापद्दष्टिं न मुञ्चसि । दृष्ट्वाऽपि भवतः कार्य निन्दितं सकलेजनः । शिष्यास्तम्त्वं यस्मान्मे सर्वमेव हि भूषणम् । अहंयुश्चाऽपिदुःशीलोनिर्दयः पापतत्परः शुरुकोतिविनाशी च पञ्चते शिष्यपांसुला:। अभक्तो यहुभाषी च तथा चञ्चलमानसः परोक्षगुरुनिन्दात्तोका शिष्याधमाश्मे । चरित्रमुत्तमं शात्या शिष्याकार्योधिचक्षणः यतो दुर्जनगा विद्या गुरूणां चाऽपि दुःखदा । कीर्तिदास्तच या विद्या निरुक्तास्तत्त्वदर्शिमिः ।। २१४ ॥ साथै दुर्जनगा सद्योगुरोन्नन्ति यशस्तरम् । परपेभ्यः पुण्यकर्माणिनरोचन्तै कदापिच न रोचते मक्षिकाभ्यः सुगन्धियन्दनंयथा । यया मिष्टान्नपापेन नहि तप्यन्ति गर्दमाः दुर्जना नहि तृप्यन्ति यथा धर्मस्य चिन्तया । अपकीर्तिमयालक्ष्मीर्धर्मश्च सर्वकामदः कदाचिनमजेदुएं मजेद्वा गच्छतिशयम् । प्रतिजन्मनि पा विद्या भायनलम्यते परा कदाचिल्लभते घाऽपि तदा हां हरते विधिः ॥ २१६॥ मदतनुरुवाच। सत्यं ब्रवीयि विप्र ! नाऽस्मि शास्त्रविशारदः। मरा शिष्येण ते ऽपि नाऽपकातिभविष्यति।२० स्वत्प्रसादाद्धिजनेष्ट सर्वामिलषितं मम । सिद्धि प्रतिगतंयम्मास्यमेको भुपि दुर्लभः 'दान्त उधान। किने भिलपिनं विप्रसिद्धि प्रति गतं धद मचिरेणैव तपसा कयद्याग्नं कृतम् ।

·पामपुराणम्
क्रियायोगसारसर
'मदतनुख्याचा
सल्पश्चमेरपिमाप्तं मया संदर्शनंहरेः । यस्याsssया गुरो त्यतं मया नित्यक्रियादिकम
निनोत्तरीयं वस्त्र व सुवर्णकलशादयम् । स्वहस्तक्ल चाऽपि स्वरलाटकिरीटकम्
निजपादतुलाकोटिनिजमुकापली ददौ तथा मे मगयान्विष्णुः सुधीतो हिजसातम !
मयासहस कृत्वाऽस्ते सख्यं सेवकःखहा फरोमिकन्दुकफीडांगुरो तेलसानिया
पतन्मे घचनं श्रुत्या सन्देहस्ते भविष्यति । प्रतीत्याचमया प्रोक्त तथापि तप समिपी
दान्त उपाचा
বর্ণাটি সব মহা মহা। যিনীথিম যিমাৰ লৰা যি
महो विष्णु समागध्य पश्चादान्येय सत्तम! त्यया सन्दर्शन देपरोगरि दुई
धन्योऽसि त्वं शतायोऽसि साक्षादयस्त्यमुच्यते।
यतस्त्वया सदस्थामी प्रेरणा सख्यं चकार २०
यदा मयि तप स्नेहो पियते दिजससमाफ कप मे पिन कुम
ध्यास उपाचा
रत्युको गुष्णायियोविपिनेनिममाधम ! जगाम पिरिमोभीमाFिoryमनि
गयाम्यस्मिन्दिने गत्या फगुलीrant उपातिमा Karj विनयFor
मातापाया
गुदि मम देवे दर्शन मिति IISHIR वृदिपाt merit
एकानमो सिौ सय पचनिशण !! HAPTEM Tr! दर्शन masher
भीमायानुशाण
पमा विपन्न माया पापा Timizsha Ek Augat
निधिलिसानेर मामय ERRIERefantain
म सीमा Ramay I ममतमामाEिASE
Tamana for wager TripurartRAATTAPER

·सप्तदशोऽध्यायः] * भइतनुमोक्षवर्णनम् * १०५६ भद्रतनुरुषाच। अनुग्रहोऽस्ति देवेश यदा मयि जगत्पते । तदा मे सम्मुले देहि दर्शनं भवात्सल In अयावत गुल्दैव! तव दर्शनदक्षिणाम् । अहो मे गुरवे दत्त्वा दर्शनं पाहि मां प्रभो !! श्रीभगवानुवाव। यदा नूनं त्वयोत्सृष्टा मत्सन्दर्शनदक्षिणा । तदा गुरुं समानीय दर्शनं मम कारय । इत्याज्ञप्तस्ततस्तेन गुरोराश्रममुत्तमम् । ययो भइतनुः प्रीत्या पुनःस्वगुरुरागत.॥२४३ तस्मिन्विप्रे समायात दान्ते दातृवरे हरिः । आत्मानं दर्शयामास सर्वलक्षणसंयुतम् ततो हरि समालोक्य सचित्रो हरिभक्तिकृत् । बद्धानलिम्तमस्तीपीद्धर्षयाप्पपिलोचनः दान्त उवाच दयालो! कमलाकान्त शरणागतपालक !! नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः अद्य में सफल जन्म अद्य मे सफलं तपः। अद्य मे सफलं सर्व प्रानं त्वद्दर्शनं मया ॥ पूर्वमालोचितं यद्यद्वचनं श्रीप! प्रभो ! सिन्धुकोटिगमीरस्य प्रसृतं पुरतस्तव ॥ स्तोत्रं तनास्ति संसारे पागीशस्य जगत्पतेः। येन स्तोत्रेण ते प्रीति जनयिष्यामि चेतसि ॥ २४६॥ रक्ष रक्ष प्रभो रक्ष मां प्रसीद जगत्पते !। त्वदासदासदासानां दासत्वेनाऽपिमा घृणु व्यास उवाच सन प्रहस्य देवेशो मक्तिमाही दयामयः । करारचिन्दं तन्मूनि दत्त्वा प्राहेति जैमिने! श्रीमगवानुवाच। मदतोऽति द्विजश्रेष्ठ! मान मद्दर्शनं त्वया । माप्रसादेन भन्ने सर्वमेव भविष्यति । व्यास उवासा समाऽऽलिङ्गय ततो दान्तं प्रेरणा भइतनुश्च तम् । तत्रवाऽन्तर्दधे पिण,सहसापरमेश्वरः सम्मिन्क्षेत्रवर पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे । क्रियायोगेर्हरिं दृष्ट्वा दान्तो घाम परंथयो। सोऽपि भद्रतमुविधो इरिभक्तिपरायणः । आयुषोऽन्ले ययो मोक्षं देवानामपि दुर्लमम् एकाहमपि यो मक्या पूजयेत्परमेश्वरम् । बहुजन्मस्तं पापं नश्येत्तीतिहरा मवेत् ।।

·• ..पामपुराणम् .. [७ क्रियायोगसारखा भधाऽपि निदशाः सर्वे ग्राह्याधामपिजेमिने !! प्रमाय नदि जानन्ति हरिमनस्य भूतले ॥ २५७ ॥ फर्मभूमिरियं चित्र म्वर्गादपिय दुर्लमा 1 यप्रविष्णुसमम्पय॑मत्या:म्यु.सुरवन्दिताः शकाधारित्रदशाः सर्वे सुपुण्यक्षयभीरयः । मन्योन्यमपि जल्पन्तोऽनिशंच द्विजसत्तम. भूयपय गमिष्यामः फर्मभूमि कदा ययम् । कदा तत्र करिष्यामः पूजां श्रीकमलापते. अतिधन्या इमे लोका अम्मत्तोऽपि महत्तराः । दुर्लभे भारते वर्षे पूजयन्ति हरि प्रभुम् अहो भारतवर्षस्य कः शक्तो गुणभाषणे । यत्राऽऽराध्य हरि पूर्व पर्य देवत्यमागतास इत्थं देवगणाः सर्वे यासयाद्या द्विजोत्तम !! नित्यं भारतभूमार्ग प्रशंसन्ति शुभप्रदम् तत्र जन्म समासाद्य येन नागधितो हरिः । तत्तुल्या कोऽपि संसारे नच दृष्टःश्रुतोनव सत्यं सत्यं पुनरपि गधने सत्यमेव तन् । विश्वात्मानं सदपि मानवा येऽर्थयन्ति व मुक्ताः पापैः स्वरचितांति कैवल्यमाशु मे ॥ २६५ ॥ 'इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यां संहितायां क्रियायोगसारख पुरुषोत्तमक्षेत्रे भरतनुवरप्रदानं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥ .. .. अष्टादशोऽध्यायः पुरुषोत्तमक्षेत्रमाहात्म्ये गुडियायाग्राफलवर्णनम् जैमिनिस्पाय। मिति प्रोक्तं यत्त्वया पुरुषोत्तमम् । तामाहालयं गुरोः पूर्ति यदि ते मध्यनुप्रहः व्यास उयाय। पुरसमम्य माहात्म्यं समासेन गण विज!। ।

·.. । अष्टादशोऽध्यायः] * विष्णुदर्शनायदेवाभिलाषामनुष्यजन्मकृने र लवणाम्मोनिधेस्तीरे पुरुषोत्तमसज्ञितम् । पुरं तबाह्मणश्रेष्ठ स्वर्गादपि च दुर्लभम् स्वयमस्ति पुरे तस्मिन्यत श्रीपुरुषोत्तम । पुरुषोनमित्युक्तं तस्मात्तमामकोविदः। क्षेत्रं तदुर्लभं विप्रः समन्ताशयोजनम् । तत्रम्यदेहिनो देवेद्र श्यन्ते च चतुर्भुजाः ।। प्रविशन्तस्तु तत्क्षेत्रं सर्वे स्युर्विष्णुमूर्तयः । तस्माद्विचारणा तत्रन कर्त्तव्या विचक्षणः चाण्डालेनाऽपि संस्पृएं प्राहां तत्राऽनमग्रजः। तत्राऽनयाचिका लक्ष्मीः म्ययं भोक्ता जनार्दनः ॥ ७॥ तम्मातत्रीदनं चित्र देवतैरपि दुर्लभम् । हरिभुक्तापशिष्टं यत्पवित्रं भुवि दुर्लभम् ॥ अन्नं ये भुञ्जने लोकास्तेषां मुक्ति दुर्लमा । ब्रह्माद्यारिदशाः सर्व तदनमतिदुर्लभम् ।। भुमते नित्यमागत्य मानुषपणां च का कथा । न यम्यरमते चित्तं तस्मिन्नन्ने सुदुर्लभे तमेव विष्णुद्वेधारं प्राहु सर्वमहर्पय । पवित्रं भुवि सर्वत्र यथा गगाजलं द्विज ॥११ तथा पवित्र सर्वत्र तदनं पापनाशनम् । तदन्नं कोमलं दिव्यं यद्यपि द्विजसत्तम!" ककवस्योदरमाय तथाप्यविदारणे । पूर्वार्जितानि पापानि क्षयं याम्यन्ति यम्य घे मक्तिः प्रवर्तते तम्य तस्मिन्ननेसुदुर्लभे । बहुउन्मार्जितंपुण्यं यम्ययास्यनिसंक्षयम् । तस्मिन्नने दिनभेष्ठ तस्यभक्तिर्न जायते । इन्द्रद्युम्नस्यसरसिमार्कण्डेयहदे तथा ॥१५॥ रोहिपयां च समुदे च म्येतगङ्गाजलेपुच । स्नानंयेकुर्वने मन्या भकिमाघसमन्धिनाः तेपो र विद्यतेजन्मपुनरस्मिन्महीन । सपणाम्मोनिधेस्तोयः पितरसमर्पिताद्विज! सर्वदुःखविनिर्मुनाबजन्तिहरिमन्दिरम् । तीर्थराजः समुद्रोऽसौ कीर्तितम्तस्वदशिमि तस्मात्तत्र कृतंकर्मसर्वमेवाऽक्षयंभवेत् । पित्रचन्तयादानं भगवशरणार्चनम् ॥ १En जपया तपाऽन्य तस्मिक्षेत्रे मनोरमे । यत्कर्म कुस्ने मन्यों विष्णुमीपनहेन । सर्वमेवाऽक्षय मश्च भवेनाम्त्यत्रमंशयः । यलमदं सुभदा चर चकमलेक्षणम्। ये मानवाः प्रपश्यन्ति ने किविनदुर्लभम् । महाशा धीजगनायं मुमद्रांचयलं तथा । मोक्ष न लमनमर्त्यः कुर्वन्पुण्यशतान्यपि । तत्र येत्रप्रहारेण शरीरंयस्यलोहितम् ॥२३ ५. वन्दन्नेद्विवक्षेष्ठ देवाशनादयोऽखिला । स्थित्वाऽलरिक्षेत्राचा सर्वदेवगणाधिज! प्रवदन्तीति हर्षिताः। 'A ·१०६२ * पाभपुराणम् [७ क्रियायोगसारख कदा मानुष्यमस्मभ्यं दास्यते कमलापतिः ॥ २५ ॥ मनुष्यवच्च गच्छामस्तदा द्रष्टुं हरिं प्रभुम् । कदा येत्रप्रहारेण क्षेत्रे श्रीपुरुषोत्तो। भविष्यन्त्यस्मदीयानि लोहितानि पिच । पासयाद्या सुराः सर्वे तस्मिन्क्षेत्रेपरणारे सदावेत्रमहारांश्च पाञ्छन्ति द्विजसत्तम! तत्राऽक्षयवट येतु भस्या पश्यन्ति मानधाः कोटिजन्मार्जितैः पापैर्मुक्तायान्ति परांगतिम् । सुभद्राबलभद्रं च जगनाथमनामयम् ॥ श्वेतं माधवदेवेशं मार्कण्डेयहदतथा । ज्यामेश्वरं हनूमन्तन्तत्राप्यं घट द्विज !' पश्यन्ति भत्तया ये मास्तेषां मुक्तिहि शाश्वती। दोलायमानं गोविन्दं फाल्गुने मासि तत्र ये॥३१॥ पश्यन्तिमानया भक्यातेपाम्पुण्यंनिशामय । यिमुकासकले पापैरन्ते यानि हरेगहर ज्ञानसम्प्राप्य तत्रैध मोक्षयान्ति सुदुर्लभम् । चैत्रके मासियारण्यो यो जगमा समृतः प्रविशेदेहे जगमायस्य जैमिने !। यैशाखे धैप शुलायामेकादश्योजगत्पतिम् । तृतीयायांचयापश्येन्मुक्तएपस मानयः । प्रपिशेषस्तुमनुमोमदानागंजगत्पतेः ॥३५॥ सम्प सिध्यन्ति पिप्र! सर्वएयमगोरथाः। प्रहाचारित्रशाः स स्थित्याऽऽकाशे जगत्पतः महास्नानं प्रपश्यलि मतिमापरामन्विताः । मदायियोगपिस जगमाना भालोपय समयोपिणोत्तत्परगंगदम् । गुणिकापमानमाला पलभर पयः पश्येस मुक्तो मात्रमशः । यः पश्यति जगमा मा तम्य मानिनग्म संसार सबलाल गुमनाम गालि गाना छिनति मगाम्सम्म परमपानमा एमालया at t या जीपमामानार्ग मनिधिजगत Arma सम्पामिभगा मारीयन | गणिकामTENTrnar gene बलभगमन मानिnire | रोगी मावnिition रोगामा मममम angargarifTHA पीका futurity fre ३ ·एकोनविंशोऽध्यायः] • श्रीविष्णुमाहात्म्यवर्णनम् . दापोलमनेदारान्मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात् । भ्रष्टराज्योनृपो यस्तु हरिपत्यतिमक्तिमः गुडिकामण्डपेयिन! निजरायलमेतसः। शत्रुमिविजितोयस्तुगुण्दिकाममपंहारम् भवयापश्यतिविमः तस्यनश्यन्तिशत्रयः । गुण्डिकामण्डपे पश्येयो राजपीडिनोभूशम् खसय एव राजानंस्वकीयंचशमानयेत् । सर्वासामेवा यात्राणांगुण्डिकायरामता ॥ तम्मात्सामान कार्यात्यक्त्या कार्यशतान्यपि। शयनेनयोत्यानेतस्मिन्क्षेत्रमनोरम हरि पश्यति यो मत्यं सदेवैरपि पूज्यते । पुरषोत्तममाहात्म्यंघ शमोति कः शिनी यस्यमवेशमात्रेणनरोनारायणो भवेत् । यदुनाऽत्र किमुनेन संक्षेपादुच्यतेमया ५३॥ सर्वमेय तीर्थानां परिवं पुररोतमम् ॥ ५४॥ संसारसिन्धुमतिनिम्नमिमं तिती: पलेराम विषमपापगणाथपंप। से समस्तमुखदे पुरुरोसमाम्ये पश्येदमुपरमुरं पुरोत्तमं च ॥ इति धीपा महापुरागे पक्षाशासाहम्य संदितार्या प्रियायोगसारण पुरुरोत्तममाघारम्पंनामाऽटादशोऽध्यायः १८॥ एकोनविंशोऽध्यायः विष्णुमाहात्म्पपूर्वकमुरीविषयानम् प्यास उपाय । भारपणे परामरा मतिसमन्विताः। बानिमपि निर:। पुनरेव प्रसानिमारमा पवामाना: मम पार्म पदन् । पादेवापारपायनितापामालियरगनागिनः पावसानु पिननन् मिसनम पूर्वीयुगदिमागमन !! मासीमा मिचे पाTMer:

·No text on this page.

·एकोनविंशोऽध्यायः ] : * व्यासेनहरिमविप्रशंसनम् । ...जन्मनीह मया तत्तु न भोकव्यं कदापि च । फोऽपि पक्ति मया दनं रसालपलमुत्तमम् ॥ २५ ॥ मयाऽपिचन भोक्तव्यफलं तस्य च जीयता । भन्योन्यमेतद्वदतां तेरांध्रुत्यापासिम उींशुश्चिन्नयामास किंप्रदास्यामि विष्णये । संसारे यानि पम्ननि भोक्ष्याणि सन्ति तान्यहम् ॥ २७ ॥ बदि शनोमि सन्त्यकुंकिंदास्यामि मुरारये । निन्ययनान्तरम्पोऽहंगांगेराजमयाः शकटारोहणे नाम्नि हधिकारः कदापि मे ॥२८॥ । व्यास उपाय। न्युनरा दम्युना तेन भूयोभूयो द्विजोत्तम शिकट हरये दत्तं चतुर्गगंधदापिन भपने प्राणासर्ये मग्मुनि यथागनाः । सोऽपिदम्युर्दम्युमिधजगामनिझमाशमम् एकदा गुरुकण्डोलतेनयापलुपर्मना । गृहीत्यापथिक फाधिदेकाथिममागतः । तोऽसौ सहसा दस्युनिर्भय परहिमकः । जहार गुहकण्डोलम पनीनम्य नम्य । अपने दम्पपधाकण्डोलभजनम् । उपीशुधापागे शाट गुनिमिगम् उपोंगु शकट गौ समासाय हिशोनम मनमा गितरामाग पगामापापम् भनो मया पुरा दनं मपमेर मुराये । तम्मादनो न में प्राय पदायिनि जन्मनि । गिनिनति हवा दातुं तदनो गुरुपूरितम् । दनं शिवाय आमनिमाrfants न मनितम् विशाय मदापातग्निोतिहार साल पामर तमानः मम्मिय दिन विरपिर महापनल पोग्नन. मग भगवान ने पिमान मनिनन् | Trinमामाम मारतान। सपने मगरहनासमुपागं गर्दनमा । ममापिमा गत माम : मोरियाvिt मा पुग्दामापा । पुरसम्म विदाramrit पाडामासार म पिगम: प्याम साग। देवाप्युव रिमहिमाममाज पाई गमरमinal ·एकमप्युत्तमं पस्तु दत्त्वाऽसी तन्मुरारये। स्वयमेव हिमोक्तन्यपश्चात्यापोपशान्तये । थम्तु हरये दत्तं च दद्याद्विजातये। किचिच्छेपन भोकल्यं तस्याऽवश्यं स्वयंदु पस्तूनि ग्राह्मणश्रेष्ठ मिष्टानियानि कानिच । अदत्त्वा विष्णवेतानि न भोकव्यानिष्णव * पामपुराणम् . क्षणमेय हरैभक्तिर्यर्तते यस्य चेतसि । सत्पदं परमं याति स पापात्माऽपि गच्छति । [क्रियायोगसारखण्ड विष्णुनैवेद्यमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । सेतिहांसं पुनर्वन्मि शृणुवित्र समाहितः। आसीत्सर्वजनिर्नाम ग्राह्मणःशुद्धवंशजः । शान्तो दान्तो दयायुक्तो गुख्याह्मणपूजका हरे-पूजापरश्चैव हरिस्मरणतत्परः । प्रपन्नक्लेशविध्वंसीसत्यवादी जितेन्द्रियः ४५० ॥ प्रातःकालेनिजाचारग्राही हिंसाविवर्जितः । एकादशीव्रतरतो ज्ञातिपूजापरायण ॥५१॥ कदाचित्सद्विजश्रेष्ठः स्वप्नेऽपश्यञ्च केशवम् । श्यामंविरजपद्माक्षं स्मेरास्यपीतयाससम् } स्वर्णकुण्डलमञ्जीरकिरीटोज्वलविग्रहम् । कौस्तुमोद्वासितोरस्कंघनमालाविभूषितम् चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदापद्मधरं प्रभुम् । समस्तलक्षणेयुक्तं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् ॥१४॥ संप्राप्य दर्शनं स्वप्ने स विप्रो जगतीपतेः । कृतालिस्तमस्तीपीद्रोमाञ्चिततनुर्मदा ।। तुभ्यंनमोऽस्तु जगतः सकलस्य भने सलोकशोकमयरोगविनाशनाय । नारायणाय कमलाहृदयप्रियाय धर्मार्थकामपरमामृतदाय तुभ्यम् ॥५६॥ पापानि चैव सकलानि मया कृतानि मत्तेन मोहयशगेन समुपरे!! तस्मादयिभेमि जगदम्युनिधेगंभीरान्मामुद्धरस्य निसमानितरी प्राय ५७ जानामि यद्यपि हरदुरितं मनुष्यो ध्यामोहमारायलभे मुयि केटमारे!। पापंतथाऽपिच मुशासततं करोमि तस्मान कोऽप्यहमिपाऽस्तिनोथिम्मः पुण्यद्रुमः सुसफल सदसय पत्ते बियमिनेति सदर मतकोम। पुष्पदुमार्पणविधी न ममाऽस्ति वित्तनाथ प्रसीव गगरिकह गि स्थत्पादपायुगलं परमामृतस्य स्थान विहाय मग मित्तगयुमोऽग। मारीमुख प्रजाति देय गतियईयरएलेभरकीर्णानि Naton তি:বালহিনীসুসমাণিষা ফখলা হা । दोगनिमारमा हो!र यकस्य पामा मल!णागतील - ·एकोनविंशोऽध्यायः] * * सर्वजनिग्राह्मणस्यपूर्वजन्मकथा * १०१० संसारयोरजलधी नहरे ! कदाचित्त्वदतितौरिह मया सुद्दा च लब्धा । तथाऽपि दैववशगोऽहमहो दुरात्मा धर्तेत एव सततं मम दुःखकालः॥ संसारपारगमनाय लसत्पथोऽस्ति कि सर्वदुःखरहितः सदयः प्रसन्नः । अन्धीस्तस्य मम मोहमहातमिधिस्त्वयीह न कदापिच याति विष्णों, पापात्मनोऽपि मम वित्तमिदं मुरारे नष्टं विनष्टजनकप्रविनटिकारि। यस्त्वां समस्तसुरवन्दितपादपास्यप्नेऽपि केशिमथनाऽद्यविभो समीक्षे । ध्यास उवाच। पति तेन स्तुतं देवो भगवान्कमलापतिः । उयाच पाक्यं पाक्यज्ञः संसारार्णयतारका श्रीभगवानुपाय भक्तिभिस्तप विप्रेन्द्र!तुष्टोऽहंनित्यमेवच । तस्मात्तवाऽचिरेणय सर्व भभविष्यति ॥ पापिनोऽपि तपोद्धारोमयापूर्वरतोद्विज ! अधुना मम भक्तोऽसि न विपत्तिमयिष्यति ग्राह्मण उपाचा कोऽहं तस्थौ पुरा विष्णो किया पापं मया एतम् । पापिनोऽपि ममोद्धारः कथं पूर्व स्पया कृत' ॥ ६८॥ संसारेऽस्मिन्कयंजातोजनितोऽहं फयंत्यया । एतत्सर्य पिमो यूहियतम्त्यं सदयःसदा धीभगवानुवाचा मप्रकाश्यमिदं गुमं यद्यपि हिजसत्तम !! तथाऽपि तप पात्सल्यशिगदामि निशामय पुरा त्वं प्राणप्रेष्ठ पक्षिवंशसमुद्रपः। भूतोऽसि भूमिमागेषु निजकर्मविपावतः .. शुघयादृपया पाऽपिसततं व्याकुलोभयान् । म्राम मझायन्याटाभिर्मरोमोदकंग भानातुसंसदा भुवन्पक्षियोनिसमुद्रपः । चतुर्वर्णसहस्राणिपिनोऽसि त्वं पुरासिनी एकदा पुलमदायो प्राह्मणःसर्पतस्यापित् । पूनपामास मां भयानयहवानदाट समभ्ययं स विप्रेन्द्रो मम नयेदुपतण्डलम् । पयो कोप निनिय भूषण्य निगरम् लोक्षात्समागम्य भुधितेन पिनात्यया । मम नोदयसम्बन्धि मन्भिनं सनबुलन् मुपसहयोमुक्तोऽमि पातरतिदारुणः। कदागिनासकालम्सालयोनि ·२०७० पादपुराणम् [७ कियायो मानुष्यंदुलंमलोकेपूजा ताऽपियरिणः । मक्तिस्तत्राऽपि विगेन्द्रीदुर्लभापा संसापछि सर्वदुःखप्रपूर्ण कर्नुपान्छा यस्य वित्तेऽस्ति पुंसः । भत्त्या नित्यं पासुदेवस्य पूजां कुर्यादायः कर्मणां सोऽसिलानाम इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां क्रियायोगसा विष्णुपूजाफलकथनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ १॥ विंशोऽध्यायः दानमाहात्म्यम् व्यास उवाच। विष्णुपूजाफलं विन:संक्षेपात्कथितं मया । इदानीं पमिदानानि निशामय समा तानं तपो द्वयोर्मध्ये दानमेकं परं स्मृतम् । तपसा पापमित्युक्तं न पापो दानकर्मी पः कृतयुगे श्रेष्ठं प्रेतायां ध्यानमेव च । सपर्या द्वापर श्रेष्ठ दान श्रेष्ठं कलौ युगे स्मात्कलियुगेदानं प्रीतये कमलापतेः । कर्तव्यं सततं प्राशरिच्छद्धिः परमं पदम् । लया फलया चन्द्रकला सम्पर्धततथा दानस्यसागतिःमोका सपसच मनीFि लादपि द्विजश्रेष्ठ! कर्तव्यो वित्तसंग्रहः । सश्चितं तु धन प्राशो दानपार्मणि संक्षिपेत नेस्थितेऽपियो मत्यों नानातिन ददातियः दखिसय विज्ञयो दानमोगयिनित वित्तं फेन सहाऽऽयाति याति तेन तु को विज!। आयाति मत्पुरा दत्तमिद पञ्चत्यमागते ॥ ८॥ गदत्वा सदा दानं मानया ये परिदति ।मते दक्षिा वियाः परलोके मरम्परा धर्न रक्षन्ति कापण्याचे ते शेयाः मुखिताः। अन्ते त्यक्या यत्तस्सयं निराशा यान्ति मिने!

·। गोऽध्यायः] * क्षेमरीरतिविदग्धासम्बादः लोके द्विजः! साधुसयलजित । निर्धने यन्धुहीनेय नादत्तमुपनि किंस्तोकंच विन्दमक्तिवद्धासमन्वितः। नित्यंदेयानि दानानिष्णनिः पिगमेव दानानामनदानं द्विजोत्तम! । जलदानं च तत्त्वज्ञरतिश्रेष्ठं प्रकी नाइन्नेन न तिन्ति प्राणा देदेषु देहिनाम् । अन्नदः प्राणदो शेयःप्राणदार मात्समस्जदानानामन्नदो लभते फलम् । भन्नदानसमं दानं जलदानं च ना तोयेन नास्यादतस्तोयं प्रदीयते । क्षुधातपाऽपि विगेन्द्र! । तुल्ये तु स्माइत्याच तोयंच श्रेष्ठमोकं मनीषिभिः । जीवनंजीयनं नृणां जीवनं ना तोजीवनरक्षारं जीवन प्रात उत्रजेत् । अन्नं तोयं च विप्रेन्द्र दत्तं येन । नसर्याणि दानानि कृतानि नाऽप्रसंशयः । अन्नदानस्य माहात्म्यं जलदान भूप हास्तिनपुरे कुवेरस्य वित्तवान् । तस्मिन्नेय पुरे घेश्या बभूव सुरसुन्द पाता रतिविदग्धति सर्पलक्षणसंयुता । तत्र क्षेमरी नाम ब्राह्मणीष्टयः समस्तगुणसम्पन्ना विधवाऽऽसीनिजात्मजा। सा ब्राह्मणी द्विजण जागनुरक्तमानता ॥ २२ ॥ निषिद्ध फर्म कुर्यन्ती त्यक्त्या यात्यवियेकताम् । तया सनिहिता विम! वेश्याऽपि ब्राह्मणी च सा ॥२३॥ चकारसम्धस्नेहन वेश्यावृत्तिमुपेत्य सासाश्या प्राह्मणीचाऽपि चैक पापानि चतुप्रीन्या असल्यातानिजमिन । सनोरतिविदग्धा सा पक्षम प्राणी माऽपि विन्द्रजीलाऽत्यन्तपापिनी। पदाचिद्वारमुच्या साजरती ह निजां सनीम् माहिति चिम्मिता शिवचनं दिनयान्धिमा । २७॥ रतिपिदग्योपाय। ससि त्वा सहामने दाणं पाता। यचाऽपि पातक हरिमंहती सौन्दर्यलय समरयाला इत्यमस्याम्यन्नित्यमाया स्य म्याविरं सुमरवान इलयात समागतमियाद समीक्षा मरण

·[.और भारत
राखिनमानसमा मदिनिके
मालारान।
दानुनियानिदोपदेमन्द !RE
हन्दुरावा
একাষাৰলিবিদ্বার দিবাঙামােন কান মানব
तस्माद धनहाना रिदास्ताने दिजात अस्तिचदि रितं ते धानमा AT
तम्या एवं वाशुवासा वैवात्यन्तर्पिता। वित्तेन सकलेन भन्नासंघमा
शिर्मा व बिन्दो पनवनितिमस्ति । पूजयामास सततं भगवन्तं जमाना
जितेन्द्रियो हितकोयो हिंसादम्मविवर्जितः । पीतये समतामतः ससपे सुमइतर।
कन्या निमितपदीप पूजयामास देवेश नित्यमेव जगानिमय
माना निसापितम्यक्षमाहित । पिलिफापिकाध तथान्येऽभियान्तः
इरान रहे कि मुशिनाउपार्जितं धनं स स्थपमेपyि.
এষঃ ষধানমবির্নিমালা মাগালায় শাখা ক্ষণ ।
ধান সমাধা। লিগে বিবিসি yি
मन्या श्रेष्टमियाsrमान मोतसो विजोनम:।
कदाधिकालोऽसी माहाणोऽत्यातनियान
गणिका माहाणीसाय एककालेराताशित wryAE HIROETमतिmmer
भर्मराय देयम् पाशा पायो तातm inka
पपुर गयो मुर्गमेन पास AR
ATTIचान
writefinitaram IntifMigra finant
PRATAN ग sor farm, frufair urg antaritam
watermirjaKATRIm re farm kent

·भ्यायः] • यमधाराप्रयाणामभिवादनम् .
देशाततस्लेश चित्रगुमो पिचक्षणः। स पिवारयामास शुभकर्माऽशुभं तथा ।
বিযু ঘৰ।
परश्यामि पुण्येव पात तथा । यधेश्या प्राणीवहरिशर्मा वकार यत्
বিবিখায়ালিকানি।ঘা বাসি বাবালি ঘামাচি মাল
गयोपार्जिनयिमरखिलरेप पर्यजभानानं चकारेय गणिका गतोपनाय ५२
दानसभायेण यातना रयासरत्यक्तेय पातकः सः कोरिमार्जितरपि
शनेमहाराम ये पुन्हिजना क्षिती । पापिनोऽपि गन्ति तक्षिणोपपरम्
यापरयत्नानि यन्तिमानपाः क्षितिमले।
लायन्स्यो मलदत्याधतस्प मरयस्यसंशयर ५५५
নিবনা নীলগিন যান। ময়দায়ালিয়া থাকি
निपापिनांतम्मान एडन्तिपिचक्षणामोदावरानिये मूहातरपपापभागिन
शुभरमांऽशुभं पाऽपि पेश्या करित प्रभो।
मालपाणु कर्माणि शुभानिचा शुभानिव ५८
मिरी माम मालनी गुपंराना मीतिनिया सरकार पुरिल प्रभो।
निजामाचार नियोपनगर्षिता । पभूगत्यातपापिटा पारसमलोपा
परे राजन्मोती शिशुभि सदरापायोगननंचर पप्पोपसमन्वितम्
प दिनमेपारदशानि मापूरित सात(प) मिनिर्मित नों
আমই কৈ সি ! খিল থানাঘাবসাবাস
सपानिपिनराने मदान्ति तथा मुरमा ! मलदानमा
मा पानगरपालपम्मा दिपेश गरा५
nसा शालमाRI insini
तोऽन्योपरि मीरा प्रमुगेकोऽयुत म्मनः ।
प्यास उपाय
सनाम समानु IRite:

·No text on this page.

·शोऽध्यायः * ब्राह्मणप्रश्नेब्रह्मणादानानाम्बर्णनम् ।
सयाद्याः सुरा सर्वरजांसिममपादयोः । शिरः किरीटशोभोनिनित्यमेववहन्तिवै
वादेवयश्वाऽपि मुनयश्च जगत्पते । स्तुवन्ति मांस्तवैनित्यं किङ्करा इच सर्वदा ॥
अतुर्याहुरहं श्याम' शङ्खचक्रगदाजभृत् । प्रफुल्लपुण्डरीकाक्षः पीतवासाः मुकुण्डल
स्वर्णयज्ञोपवीती व किरीटी कुण्डली तथा । दृश्ये त्यमिवदेवाद्वितीयोगरुडध्वजः।
सुखान्येतानि दत्तानि दुर्लभानि त्वया प्रभो । ददासि कथमाहारं न मा परमेश्वरः!
झुधाग्निना च सुमहन्छरीरममदह्यते । यथैवचलितो वृक्ष कोटरम्थेनचहिना ॥१०॥
सुखमेतत्त्वया दर्न हरे! मह्यं न रोचते । प्रज्वलजठराग्नीतु विहलाङ्गाय केशव : ६१॥
कर्मणामनसा पाचा त्यां विनाजगदीश्वरम् । न पूजितो मयाकश्चिदेवदेवगणार्चितः
स्वप्नेनाऽपि जगन्नाथः तम्य भक्तिकता नहि । आहारकेनदोपेणददासिनहि मे प्रमो:
ध्यास उवाच।
स्थाऽसौभगवान्विष्णु कौतुकीसमुवाचतम् । गच्छमाह्मणभदन्तेवालाणप्रनिसत्वरम्
तिश्रुत्या पचो विप्रः शीघ्रप्रसाणमाययो । ब्रह्माणप्रतिपोवाय फार्पण्यं तस्यदर्शयन्
ग्रमोवाया
मापार्जितंतव्यं दीयते यन्न भूमुरे । म्पयं न मुज्यने तथ नएमेय न मंशयः ॥६॥
कारणं तब दु.स्वस्य सर्वमेय मोदितम् । गच्छाह्मण' भन्ने नि मदेहोऽयमागतः।
प्राण उघाचा
निजकर्मविपाकोऽयं त्वरप्रसादाकृतोऽग्विलः ।
इदानी हि दानानि कानि देगनि मान।
ब्रह्मोवाच।
हनि सन्ति दानानिता नियन्तुं न शक्यते । संक्षेपात्याध्यतेविनिशामय समाहित
मिदान द्विजए ! सदानोत्तमोत्तमम् । एतं पुण्यामना येन म प्रेयः सर्वदानात
विमान भूमि यो ददानि द्विजसत्तम । स गच्छेत्परमस्थानं विमुक्तः सर्वपातक
म सस्यसमेत यो दरिदाय द्विज्ञानये । ददातिवादमयटनस्यपुष्पं निरामय TAR
पापविनिमदो नारायणपुरं प्रडेन् । तरभुनेमुम्स यापदिन्टाचतुर्दग॥३॥

·२०७४
पामपुराणम्
[क्रियायोगसारखा
दिगः मुयलद्वारम्बेर्नानाविधम्तथा । तेषां पूजा यमः कृत्याकुटुम्बीनांचजैमिन
उयाचप्रहसन्याक्यं सुप्रीमो मृदुलाक्षरम् ॥ ६६
यम उवाच।
यूसर्वेमहात्मानो विनप्लाखिलपातकाः । समस्तपदस्थानंगच्छत श्रीपतेः प्रमो.
तानारोप्य ततो दिव्ये यमः काञ्चननिर्मिते । राजहंसयुने स्थान प्रेषयामास वकिण
नतोदियरधारदाः सर्गपरणभूषिताः । पुरं भगवतो जामुस्ते सर्व गतपानका ।
गणिका ब्राह्मणी सा च विनष्टाऽखिलकल्मषा।
सानिध्यं प्राप्य देवस्य तस्यो वि चिरंसुखम् ।
हरिशर्माणमालोक्य समायान्नं जनार्दनः । ददौ घरासनं तस्मस्नेहात्कनकनिम्ति
पाचार्याचमनीयवतमभ्यर्च्य द्विजोत्तमम् । परासनोपविष्टच पाच्छेतिमुदा हा
श्रीभगवानुवाच।
द्विजन्मन्तुःशलं धूहि मद्भक्तमयरोऽसि यत् । विरंमेमन्दिरे तिष्ठ सर्योपयर्जित
स्नेहधाक्यं भगवतः श्रुत्वा हटमनाद्विजः । प्रणम्य शिरसा विष्णुमुवाच मतकन्द
ब्राह्मण उवाच।
त्वस्मृन्वाऽपिक्षितीदेवलभते कुशलं प्रभो ! त्वत्सानिध्यमयामा पुशलंकिमतःपर
व्यास उचाचा
पतस्य पवनं धृत्वा भगवान्प्रणयोदितम् । दत्तमाग्निजसारूप्यं प्रीतस्तस्मद्विजन्म
ददौ तस्मैसुखंसय दुर्लभं कमलापतिः । माहारमा न ददौ तत्कार्पण्यं म्मरमभुः।
दिनद्वयान्तरे विप्रो निराहारः क्षुधाकुलः । प्रोवाच विष्णुं देवेश विनयापनतः स्थितः
प्राह्मण उपाचा
प्रासं तवस्थानमनेकतपसा फलम् । भत्राऽपिशुधया नित्यंविफल मिमी
संजालनययोयनः। श्यतयामरयातेन मञ्चेप्यपि नियोजित
Comमादलित प्रभो! ॥
-
44
3

·विशोऽध्याय: ग्राहाणप्रश्नग्रहणादानानाम्वर्णनम् ।
पासवाद्याः सुरा सर्वरजासिममपादयोः । शिरः किरीटशोमानिनित्यमेववहन्तिये
देव देवर्षयधाऽपि मुनयश्च जगत्पते । म्नुपन्ति मांस्नचनिन्यं फिरा इव सर्पदा
चनुाहुरदं श्यामा शड्नसक्रगदाजभृन् । प्रफुलपुण्डरीकाक्ष पीतवासाः मुकुण्डल
म्वर्णयमोपवीतीय किरीटी कुण्डली तथा । दृश्ये त्वमियदेवाद्विनीयोगाभ्यजः।।
मुखान्येनानि दत्तानि दुर्लभानि त्वया प्रमो ददासि कथमाहारं न महा परमेश्वर!
शुधाग्निना च सुमहदरीरममदाति । पर्यवचलितो वृक्ष फोटरम्धनपगिना ॥१०
सुग्यमेतत्त्वया दनं रै मां न रोचते । प्रज्वलनटरानौतु विहलादाय पंगच : nen
फर्मणामनसा पाना त्यां विनाजगदीश्याम् । न पूजितो मयाधिदेवदेवगणाधिन
म्पनेनाऽपि जगप्रायः तम्य मनिहता नदि । आधारयेनदोपदागिनदि में प्रमो !
ध्यास उवाच।
সপ্তাষামগবালি বুষ্ঠান। অনলগ্রামাণাসিন্ম
इनित्या पयो पिन शीसाभमायो । प्रामाणधिोयार का नगारांपन्
प्रयोवार।
पार्जिनंददायी पत्र भूगरे । पयं न मुम्पने नए मटमेपर मंER
पारगम्यमांमेय मोदिक । गच्या माले निदेवोपमाग
मामजपाचा
निजामयिारो परमादापनागिर।
पदि दानानि कति देशानिमान।
प्रयोगाव।
पानि सन्नि दामानिमानेपर गाने गारपितामर ममादित
भक्तिमानमोनम गमनानमा सदातरम्
गोषमा मनोसामान समricानं दिमुनाम:
भन महसन रिमायाcayri imme PE
गगापित मागरम सरगुगंमा पान्दापदुदंग।।

·१०७६
* पाद्मपुराणम् *
भूयो भूमिसमासाद्यसार्वभौमोनृपोभवेत् । विरंभुक्त्यामही
यस्माभूमिहिजाडात्ययंत्यादानशतान्यपि ।
मन्दबुद्धिद्विजो यस्तु भूमिदानं परित्यजेत् । प्रतिजन्मनि विमेन्द्र स
अन्येभ्योऽपिसमादाय भूमिदान य आचरेत् । तम्या
प्रामं यच्छति यो विम!दरिदाय द्विजातये । दापयत्यपि या तस्यपुण्यं पाऽपिनिशमा
यावन्तोरणयोभूमायावन्तो वृष्टिबिन्दवः मन्यन्तराणितापति विष्णुलोकेयसेत्सुक
धेनुंपयस्विनी यस्तु सवत्सां यच्छति द्विज !! तस्य धीम्यदं पुण्यमाकपमहाभार
समद्वीपां महीं दत्त्याससस्यां यत्फलं लभेत् । तत्फलं लभते मत्यर्योधन यशमिजातो
ददाति वृषभं यस्तु ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । विमुक्त पातकस्स लोकं स गरिन
तस्ययायन्ति रोमाणि शरीरवृपभस्य च । तावरकल्पसहस्राणि ग्प्रेण स ग मोते
यस्तु पैदयिदे धेनुंदद्यादुमयतो मुसीम् । न तस्य पुनरागृतीदलोकारफायना
पंनिलसमायुनः फर्ण यस्तु प्रयदति । स रुद्रमयने तिष्ठेदुद्धिजेन्द्र निन्दसागपा।
तिलप्रमाणमपि न स्वर्ण पादुनिमातयं । स याति विष्णुभपत कुलफोदिगfari
यो भनया रजनं परछेदरिदाय दिमातये । चन्दलोक रामास धापामकरोति ।
हीरकमान्ति चापि प्रयागमणितया यो दाति विमोkि
भयदानं विजयपः करोति माहामाय । गन्धर्थपरामा n marit
पदानि धारणं पातु थुपानं योग्यजितमा देवगा बियाणी लिmins .
मादीलाच योदधानाणाय सदक्षिणा | सोपगाmahiram
शालग्रामशिदादान योपातिमा गुण्ण प्रपश्यामि atauglast
समनीष मही दाया मर्यालयमाननाम् mimire
लागुपदानेन पगाले प्राण प्रशिarmurarji niy
शालवाशिमा प्रमादितमतम/aturera Tarfanmintsas
गुनाrange fait fameeshanRINA
।
माना ।
taejan

·विशोऽध्यायः] * नानादानफल्दवर्णनम्, १०७७ सगच्छेविष्णुमवनं पुनरावृत्तियजिन. 1 यः कन्याविफयं भूदो मोहात्मकुरले नरः॥ स गच्छेनरकं घोरं पुरीरहदसम्नकम् । विक्रीतायाध कन्याया यः पुत्रो जायतद्विज स चाण्डालपमेय' सर्वधर्मरहिवतः ययाचित्राषिणः सो मुपश्येन शाबवित् पश्येदशानतो धाऽपि कुर्याद्वारकादर्शनम् । पत्किञ्चित्कियते फर्म कन्याविषयिणपुरः शुभं तत्सकलं कर्म गच्छे द्विफलता द्विज'। भन्यायिकरिणो नास्ति नरपामिति पुनः १३२॥ कन्यादानातो नालिबर्गादागमनं पुनः । यहुनाऽत्र किमुन्न सहक्षेपण प्रीमि ते दीरकक्षितिकन्याना फल म्याशमाधिकम् । उपान, चाऽऽतपत्रं यम्नुपच्छनिकले टणु नभ्य तु ये पुण्यं संक्षेपेण प्रीमि ने। धशते विस्मसम्पन्समन्वितः मृतः शत्रपुरं प्राप्य शतरूपवतुष्टयम् । ददाति नूननं यम्स यानि पामा गनिम्म धम् पुगतनं यन्टेन व अरती तथा । भन्यां ग्जम्पा यानु स मदा नरक मजन् पलदोमानयो दिन गच्छनिधिदशारणम् । मुरन यसमहमालिनानोपमम् शाकमो यानि पिगम्ममिंगयतः परम् । सत्र न्यायं मुइम पाय दुर्ममं गुरः। पुग्धो दधिश्वेय पदम्नादन मानिये गुधापानं पुरो भगको हो। पुष्पदी मनुजो पिट गन्ध मुरालो । निष्पगमदप्राणि पुष्पगग्यविभूषितः। शप्यादान दिमभेष्टकति दिनम: । स मन्टोरमागन्य परापनधिगम दीप पाटीय मर्यपापिनि दिन्यमिहामना अपनीयत सामनदो रोपन्मुषिमुन निगुमम् । दिपिदेयाना मुनम्मानमगिरी पिपादानजष्ट! यापतिनगनम:। . ममाप्य सशिपि पिभोम्नियुगमनम् ॥१४॥ सो साप दिसमन!नि मो मार भगा मा पन्नु पाटपनियमित पाति विशुनपनं पुनगानिमम् पुनामोरिष्टोमानि शिपया मिला। हम्मानसशनि परनं परन् । १४८॥ . - ·भुवि प्रत्यक्ष देवोऽपि ग्राह्मणो देवताश्नयः । सर्ववर्णगुरुनय विद्याहनो संसारे यानि दानानि सन्ति हेमादिकानिय । तानि तेन प्रदत्तानि ब्राह्मणोयेनपारित कुर्यात्पुस्तकदानं यो नरो भक्तिसमन्वितः । तम्यपुण्यं द्विजश्रेष्ठसंक्षेपासे बदाम्यहम् तपाऽक्षराणि यायन्ति पोपत्रेय पुस्तकें । प्रत्यक्षरे लभतेत्पुण्यं कपिलाकोटिदानन यावदिनं पुस्तकं तत्प्रपठन्ति द्विजातयः । तायन्मन्वन्तरं तिष्ठेद्धकुण्ठे पुम्नकार एचमादीन्यनेकानि सन्तिदानानि भूमुर !! सम्यग्वक्तुं जगत्यस्मिन्कः शक्तो द्विरतरपि ब्रह्महत्यादिपापानि क्रियन्तेयानि मानवः । हन्यन्ते तानिपापानि तस्मादानंसमावरेत् आत्मपुण्येन यदानं दीयते च निभिर्जनः।यायव्यं फलं तस्मात्तस्य दानस्यलभ्यते प्रीतये कमलाभर्यद्दानं दीयते जनः । तम्य कोटिगुणं पुण्यं लभते नाऽप्रसंशयः । तस्मानारायणनीतिहेतवे मतिमान्नरः । दानं समावरेविन भक्तिकर्मसमन्वितः ॥१५८॥ तपसोऽपि परं दानं निरुक्तं तत्वदर्शिभिः । अतो यनादपि प्राज्ञो दानकर्म समान दानं तपो देअपि यः प्रकरोति नरोत्तमः । तस्य तुल्यो जगत्यस्मिन्दियते नहि भू इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां क्रियायोगसारखा सर्वदानमाहात्म्यं नाम विंशोऽध्यायः ॥ २०॥ एकविंशोऽध्यायः अन्नदानजलदानमाहात्म्ये विप्रपादप्रक्षालनतीर्थजलेनभपकमुक्तिस्तस्य- पूर्वजन्मकथापुरःमरं हरिशर्ममामणवृत्तवर्णनम् ध्यास उपाय ·रकविशोऽध्यायः] ब्राह्मगाभिवादनविधि: १०७६ ब्रह्मोचा। सर्वेषामेव वर्णानां ब्राह्मणः परमो गुरुः । तम्मे देयानि दानानि भक्तिश्रद्धासमन्वितः सर्वदेवाश्रयो विप्रः प्रत्यक्षत्रिदशो मुवि । स तारयति दातारं दुस्तरे विश्वसागरे ॥४ ब्राह्मण उपाय। सर्ववर्णगुरुविमस्त्वया प्रोक्त. सुरोत्तम ! तेषां मध्ये तु क श्रेष्ठ फस्मै दानं प्रदीयते ब्रह्मोवाच । सर्वेऽपित्राह्मणाः धेठा पूजनीया. सदयहि । स्नेयादिदोषतमा ये ग्राह्मणाब्राह्मणोत्तमः अम्माकं पिणस्ते च परेभ्यो न कदाचन । अनाचारा द्विजाः पूज्या न च शूदा जितेन्द्रियाः॥७॥ अमक्ष्यमक्षका गायो लोकानां मातरः स्मृताः । मादार भूमिदेवानां विशेषादुच्यते मया ॥८॥ ताम्हादुद्धिजयेष्ट निशामयसमाहितः । क्षत्रियाणांच पैश्यानां शदाणांगुरवोद्विजाः भन्योन्यं गुरयो विमा पूजनीयाध भूमुराः। ग्राह्मणं पूजयेद्यन्नु विष्णुपुरयानरोनमः मायुपुत्रध कीर्तिश्च सम्पत्तिस्तम्य पते । सचिनोति द्विजयस्तु मृदयीमानयोभुषि मुरर्शनेन तच्छी हन्तुमिच्छति केशः। पुष्पहस्तं पयोहम्नदेवदम्तं च जैमिने ! न नमेद्गह्मणमामललाध्यक्तम्पविग्रहम् । जलम्यं देवचेमध्यानमजिननसम् देवपूनां प्रकुर्वन्नं न नमेग्राह्मण युधः । यहिप्कियां प्रकुर्वन्तंभुनानं च द्विजोनम ! तथा सामानि गायन्नं न नमेनालणं दुधः । ब्राह्मणायत्रतिष्टन्ति यहयो द्विजसतमः। प्रत्येरन्तुनमस्कारस्नत्रकारोंन धीमता तामिवादन यिनमत्यायोनाऽभिधादयेत. सनाण्डालसमो यो नाऽभियाच कदाचन । तापानं तनयं नमैता पितरोनचा छतागामाः सऽपि नमस्कार्य दिक्षिा। स्तोगनिद्वजान्गाभन दिन्ति विवक्षपा.१८॥ दिपनियापिमोहेन तेर्गररसदाहतियारकादसामान्यानु कोपट्ट्यान्यति सनिरोप तस्य नेत्रयो: कुख्ने यमः।रिनिर्भभने म्हा येन योग पुर्यना२०५ ·'पागुराणम् . गम्मिपन यमन मोहवशानिये । ग्राह्मणो गई। देयता गाला ये न पिता मुरलः । प्रिपादोदर्श यानु फणमा पहेद्बुधः वह पाल नाप समेगुनश्यति । कोटिंग्रह्माण्डमणेषु सन्नितीनियनि- सीयांनि तानि सर्वाणि विप्रादेतु दक्षिणे। नित्रपादोदकनिन् मितं म्यायम्य मस्तकम् ॥२४॥ सम्मान सयंतीपु सयंगोषु दीक्षितः । सपापानि घोराणि टाहत्यादिकानि च सयम्नयिनश्यन्तिविपादायुधारणात् । क्षयायाध्यायःसर्या.परमलेशदायिक गच्छन्ति पिलयं सयो विप्रपादाम्युधारणात् । पित्रथयानितीयानिदीयन्ते विश्पादयोः तेस्मा पिनसम्बर्गेतिपन्न्याचन्दतारकम् । प्रक्षाल्य विप्रचरणादूमियोऽर्चयेद्बुध ननाऽचितो जगत्स्यामी विष्णुः सर्वसुरोत्तमः । चियाणां पादनिर्माल्यं यो मर्त्यः शिरसा पहेत् ॥ २६ ॥ सत्यं सत्यमहं यमि तस्यनुक्तिर्हि शाश्वती । चित्रप्रदक्षिणीरत्य पन्दते यो नरोत्तम प्रदक्षिणीता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा । प्राप्यन्ते सर्यकामास्तु विप्राणांपादसेचनान् रोगीरोगात्प्रमुच्येतपापीमुच्येतपातकात् । मुच्यतेयन्धनादुपद्धोविग्राणांपादसेचनात् अनपत्याध या नार्यो मृतपल्याश्चया स्त्रियः। यहपल्या जीववत्साविप्रपादस्यसेवनान माहात्म्यं शगु विप्रेन्द्र! सर्वपापप्रणाशनम् । द्विजातिसेचनस्याऽसमासेनप्रवीमित पूर्व भाकियो नाम पवित्रकुलसम्भवः । धभूव प्रामगो विष्णोः परिचर्यापरायणः । घेदवित्सदयः शान्त: पितृभक्तिपरायणः । अतिथीनां पूजका शातिपूजाफरस्तथा । एकदा सद्विजश्रेष्ठस्तलाम्यक्तास्यविग्रहः । जगाम सरसी नातं गृहीतवानयनकः। हतमानः स विप्रेन्द्रो विधिना तर्पणादिकम् । नझार सर्वशाः सर्वलोकहित रतः सान stame.asram Mitwमापसेमा समाप्य ·एकविंशोऽध्यायः ! * दिव्यदेहमानस्यमषकस्यत्राह्मणेनसम्वादः . विम्पादोदकम्पादपकोऽत्यन्तपातकी । विमुक्तः पातकै सर्वः कोटिजन्महतैरपि । स सुप्तो मन्दिरद्वारि भएको विकलस्तृणा । पानीयं याययामास ताडितोद्विशकिङ्करः जगाम पञ्चता सद्यो धभूप भपको द्विजः। द्विजातिसेचनस्पर्शाद्धपको पीतकल्मः ॥ ४५ ॥ तमालोक्य महात्मानं मूर्तिमन्तमिवेश्वरम् । विनयापनन माह ब्राह्मणोऽसी तपोधन ब्राह्मण उवाच कम्त्यं ब्रूहि महामागकेन दुःखी तु कर्मणा । भएकस्य कुले जातोनानादुग्नसमाथुले. घची तम्य विप्रः समाकर्ण्य महायशा । कथयामास वृत्तान्तं मूलकः सर्वमान्मनः भहमासं सार्वभौम शङ्खनामा महायलः । चतुबर्षसम्माणि मही इमामपालयम् । मायांताः सर्वेजिनाचरिषयोयुधि । दत्तानि सर्वदानानिलिनाक्षानयोनिजाः पकदाऽहं महामाग' साडित: म्मरसायकः । गलाबनमधू काशिनहार भृशमुन्दगम् /न पापप्रमाण मम श्री. संशयं गतात. समस्तलोकच निरम्नोऽहं महायल। ततम्नु भ्रधराज्योऽहं फाननाभ्यन्तरे धिरः । शुधानृपापरिधान कदाचित्राशनांगमः अन्तकस्य पुरं गत्या दुग्वं मुकं या विग्म् । सदाकर्णय विपन्द्र ! प्यता चित्तबदम् ॥४ सन्तालोहशोधां समां तामीमहीम् । प्रापितोऽहं यस्यनिशिराननिमुभीताम् सतस्तु शमनादेशालोहम्तम्भ मुमारणम् । ज्यलता पहिना मा समालिट्रय हितो:महम् IMa अनिशानायुधाराभिः मतोऽयमफितुरः । समन्य मुमदुमसर यमालय । नतो नरकमेरे च जन्माऽसार मुसंहा पापोनी मया दुसमनुभून निरं महन् त्पत्पादजलसंसगांन्मुकोऽहं पापरग्लुना । गच्छानि परमं घाम दुलंमं योगिनामपि स्यं मे गुरजिष्टनमम्नेऽस्नु महारमने । त्यसामुनोः पापयामि पुगः मदशिय उयाच। पूर्वजन्मकथा यन्मनुष्यो मस्दावन । भवपिनर या सर्वदानीतिमावत् ·7 देहम्थं पानकं तस्य सर्वमेवाऽऽशुनश्यति । कोटिग्रह्माण्डमध्येपु सन्तितीर्थानिपनि तस्मिन्यक्त्रे यमस्तप्तं लोहदण्डंददातिये । ब्राह्मणो यद्गृहे मुमतगृहकेशवस्वश्न देवताः सकला ये च पितरच सुरर्षयः । विप्रपादोदकं यस्तु कणमा पहेद्बुधः । तीर्थानि तानि सर्वाणि विप्रपादे तु दक्षिणे। विप्रपादोदनित्यं सिक्तं म्याद्यस्य मस्तकम् ॥ २५ ॥ स स्मातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । सर्वपापानि घोराणि लहत्यादिकानि च सद्यस्तम्यविनश्यन्तिविप्रपादाम्बुधारणात् । क्षयाद्याव्याधयःसर्याःपरमक्लेशदायिकता गच्छन्ति विलयं सद्यो विप्रपादाम्बुधारणात् । पिप्रर्थयानितोयानिदीयन्तेविप्रपाइयो तेस्तृताः पितरःस्वर्गेतिष्ठन्त्याचन्दतारकम् । प्रक्षाल्य विप्रचरणौदूर्वामियोऽयेशुध नेनाऽचितो जगत्स्वामी विष्णुः सर्यसुरोत्तमः । विप्राणां पादनिर्माल्यं यो मर्त्यः शिरसा पहेत् ॥ २६॥ सत्यं सत्यमहं पच्मि तस्मनुक्तिहि शाश्वती । यिप्रदक्षिणीरत्य पन्दते यो मरोगमा प्रदक्षिणीरता तेन सनदीपा पसुन्धरा । प्राप्यन्ते सर्यफामाग्नु यिप्राणाचादरोगनार रोगीरोगात्प्रमुच्येतपापीमुच्येतपातकात् । मुच्यतेयन्धनादुपद्धोयिमाणापागात ঋনয় যা লাঘীমূসণায়খামিষ। বন্যায়সংবিধবা माहात्म्मंगु विमेन्द्रः सर्वपापप्रणाशनम् । रिमाइमिमेवनम्यासमागमतीमित पूर्व मद्रक्रियो नाम पवित्रकुलसम्भव' । पभूग प्राणो विष्णोः परिगर्यापरापण । येदविरसादयः शान्तः पितृमनिारायणः । भतिलाना पूजफातियRANA पपदी महिमश्रेष्ठम्नलाम्यनाम्ययिग्रहः । जगाम गासी मापदान | कृतमानः म विग्यो यिधिमानणातिकमा नकार शासन समाय मानमर्माणि हरिनामानि कीगन | HIRTAsminsfoTara বাধীনতমালদংfিাসল: মালামালীurঙ্গীকাল बापयामाम मणि प्रामीकरणानिन to find minimiant सपिनमा कमिलि. समागत।

·एकदिशोऽध्यायः] * ब्रह्मणाहमिण सम्पादः . तुरङ्गयादनहीनः सहसा विषदंगजेन् । भावारग्रहणं सत्यं म्ययापानिपालनम् ॥ ८५ गाम्भीयं चेति भूपानां लक्षणानि हिजोत्तम स कार्य मुनिम्नुमनादेन विजितः स फर्य भूपतिनाऽनिजितासमेदिनी । जितायांपरमंदिन्या यावत्पादपजेन्नृपः । प्रतिपादेवमेयस्य परमाप्नोति बास्यम् । परभृमिजयाइनो नृपतिनिधि तदागीरं म्यानं यिमुन. सपातक. । युधियातजयो राजा मानोतिपरमपदम् सहप्रामे प्राममन्युर्यादिन्द्रसादलमेन् । त्यनमस्त्रयनारत्वं परायनारायणम् मोसार यदि यो हन्ति समूगोधात्पधोगतिम् । पलायनर युजवदन्तान द्विशोतमः नितां नायपिया यायचन्द्रदिया। थानाऽत्र किमुनंग मोराग मा प्रज्ञापालनमाजा कदाविनायीदति प्रमोवाना ·०पामगणम् [क्रियायोगसामग्हे मानिमाया गिनोनिमानिमुननिगियी कष्ट परिजिनाम् गामे न गेगा मीनिभंगलाण दुगमने । टीचिोणाऽपि स मयेगाऽनमंशयः । भागमोमित्रं पिनांमुममिला । मत्रिणपन्डितागा नियोज्याः सदयहि मगमाय महागनगन्ने मे समा युधाः । सभायां युयहीनायां नीनिलियती नहि। गलो माती निटायां सहमा परपितः राजधियो विनश्यन्ति सकोस्टचाहना: मारणानगणकांश्चय ययाध यान्धयांग्तया। गृा पल्याणमिन्छन्ती न मिपन्ति कदाचन ॥६ गनधीगणपोया याऽऽयुजितः। गातिया नियुटः म्यादिजदेष्टाऽखिलातिमा ॥ ६८॥ गजानः पितरमोना:पुत्राः जानपदास्तथा । ततो भूप पालयन्तिप्रजाःपुत्रमियारसान पौरलोके तथा पुर्याच्या स्नेहोनिजात्मजे । प्रजापीडाकरा ये च भूपालामतिपापिनः शिर.स्था विपदस्तेषां विज्ञेयादीर्घदर्शिभिः । वियेक्निोमहीपाला पालयन्तियथाजाः तथा तानपिदेवेशः पालयत्यनिशः हरिः । प्रजानां पालनं दण्ड ? च राजः शुमायहे।। द्वाभ्यांवियर्जिताभूपास्त विशेयानपाधमाः । दुष्टानां शासनचैयशिष्टानांप्रतिपालनम् हिवालाश्विनन्दन्ति भतले न्यायेनोपार्जितं वित्तं यनाक्षेन्महीपतिः॥

·द्वाविंशोऽध्यायः ] • एकादशीयमाववर्णनेविष्णुनापापपुरुषसम्वादः * एकदा भगवान्विष्णुः प्रजानां दुःखनाशनः । वैनतेयं समारहा जगाम यममन्दिरम् ॥ तं दृष्ट्वा जगतामीशं नारायणमनामयम् । धूपायैः पूजयामास भास्करिस्तुष्टमानस ।। यमेनाऽयचितो विष्णुः सर्वलोकैकनायकः । उवास द्विजशार्दूल! पीठे फनकनिर्मित तत्रोपविष्टो भगवान्यमेन सह दैत्यहा । शुश्राव ग्रन्दनध्वानं दक्षिणस्यादिशि प्रभो. अथाऽसौ कमलाकान्तो विम्मयाविष्टमानस । उवाचेति यमं केषां कुतोऽयं फ्रन्दनध्वनिः ॥ २१ ॥ यम उवावा । देव पातकिनो मार्या निरयेऽग्यन्तदु खदे । स्वहस्तार्जितदोपेणसीदन्ति च यमाऽऽल पापवृक्षफल विष्णो भोक्नुमन्यन्त दुःखदम् । रुदन्तिपापिनम्तम्मात्तैपाध्यनिरसीमहा- इत्युक्त सूर्यपुत्रेण कृष्ण कमललोचन । जगाम सहसा यत्र पापयन्तो रुदन्ति ते सान्द्रष्टा पापिनोमानौरवादिषु मस्थिताम् । भगवांश्चिन्तयामास हृदि जातदयाप्रम मया सृष्टाः प्रज्ञाः सादोपेण निजकर्मणाम् । मयि स्थितेऽपि नरके सीदन्त्येकान्तदुःखद ॥ २६ ॥ एतथाऽन्यश्च विप्रेन्द्र विचिन्त्य करुणामयः। यभूव महसा तत्र स्वयमेकादशीति नतम्ता पापिनः सन्किारयामास तच्छुतम् । तेथ सर्वे परं धाम ययुगंलितकल्म तम्मादेकादशी विष्णोमूतिविद्धिपरात्मन' । समस्तदुष्कृतिथ्यसि मनानां ग्रतमुनमः एकादशी तिथि त्या पावयन्ती जगन्धयम् । शनिः पापपुरुषोविनोतुमुपाय उतो पदावलिमंतश स पापपुरुषो दिजनुप्टाव कमलाकान्त भगवलं जनार्दन तम्य तवं समाकर्ण्य प्रसन्नः परमेश्वरः । उपाचाऽहं प्रसन्नोऽस्मि किन्नेऽभिमनमुच्यताम् ॥३२॥ पापपुरुष उपाय। मृटोमगवता विष्णो.निजानुप्रदुखदा एकादश्याप्रभावेण यंत्रामोमिसान मृने मयि जगत्यस्मिन्सयतेव शरीरिणः । मविष्यन्ति विनिर्मुका मयबन्धः शरीरिक सर्वेषु च विमुकेषु देहि धेषु पूर!! मंसारकानुकागारे कैस्त्यं फ्रीदिप्यम प्रमा ·r द्वाविंशोऽध्यायः एकादशीश्रेष्ठत्वप्रतिपादनपुरःसरंतव्रतविधिःफलन जैमिनेण्याचा गङ्गायाःशुभमादात्म्यं विष्णुपूजाफलंतथा । अग्नदानस्य माहात्म्यं जलदानस्यवोत्तमम विप्रपादोदकस्याऽपि माहात्म्यंपापनाशनम् । त्वत्प्रसादाच्छ्रुतंसबसेतिहासं गुरो माया इदानीं मुनिशार्दूल श्रोतुमिच्छामि सादरम् । एकादश्याः फलं सर्व सर्वपातकनाशनम् कस्मादेकादशी श्रेष्ठा तभ्याः को चा विधिः स्मृतः। कदा व क्रियते किंवाफ तम्या पदस्व मे ॥४॥ काया पूज्यतमा तत्र देवतासद्गुणार्णव !, अकुर्वत स्यात्को दोपस्तन्मेवक्तमिदाऽर्हसि व्यास उवाच। एकादश्याः फलं सर्व वक्तुं नारायणादते । शनोति नान्योविनय तामावच्मिसमासतः सृष्ट्वाऽऽदौपुरुषश्रेष्ठः संसार सवराचरम् । सर्वेषां दमनार्थाय सृष्टयान्पापपूरणम् । द्विजातिहत्यामूर्धानं मदिरापानलोचनम् । स्वर्णम्तेयं च धदन गुरुतगतिः शुति स्त्रीहत्यानासिकं चैवगोहत्यादोषयाहुकम् ।न्यासापहरणीय भ्रूणहत्यागलं तथा ॥ परस्त्रीगतियुकान महलोकयघोदरम् । शरणापन्नइत्यादिनाभिगर्तायधिफटिम् tea गुरुनिन्दासवियभाग कन्यायिक्रयशेषसम्। विश्वासयाक्यकथनपायुं प्रीतियधाष्टिकम् ॥ ११॥ उपपातफरोमाणं महाका भयङ्करम् । कृष्णवर्णपिलनेनं पाभपात्या . तं दृष्ट्वा पापपुरुषमत्युग्रं पुरषोत्तमः । सदयधिलयामास मसान्देशहरः ॥ रसृष्टोऽयं दुर्जन फरसाधयकोशवायफः । प्रसाना दानापि माम्यवाय कारणम् अथाऽसी मगधान्विष्णुभूयम्पयमन्तक मसागरपाधि निगालागि मकान mami rat AAN मा पाकि - ·ऽध्यायः] *सक्षेपतएकादशीवविधिः * "मासेद्विजश्रेष्ठ पक्षयोः शुकृष्णयोः । महापातकयुक्तोऽपि करोत्येकादशीयदि पविनिमुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात्। मातानप्रोच्यने मातामाताहोकादशीतिथि: लपेन्माता सर्यकादशी तिथिः। एकादशीव्रतं त्यक्त्वा प्रतमन्यत्करोति यः स्थं मणि त्यक्त्वालोप्टंगृहातिमूढधी.। एकादशीव्रतंयस्तु कृतं भक्तिसमन्वितः यज्ञा.श्ता:सर्वप्रतानि सकलानिधएकादश्यांच भुनन्तिये मोहात्पापिनोजरा; शुक्लाया थाऽपि कृष्णाय नेपा रुष्ट सदाहरिः । नेनाऽयमः कृताः सर्वे लधिता येन सा(चेव) तिथिः ॥६२ ॥ समस्तदेवाना घेणो विष्णुः प्रकीर्तितः । तथासर्वव्रतानां च श्रेष्ठमेकादशीयतम् (टयाना यथा सूर्णे नक्षत्राणा यथा शशी । तथा सर्वव्रतधेष्टंप्रोक्तमकादशीयतय णाघ यथाऽश्वत्यो घेदानां सामकीर्तितम् । तथासर्ववतश्रेष्टंग्रोक्तमेकादशीयतम् नामुशनार्धेष्ठो वर्णानां ब्राह्मणो यथा । तथा सर्वयतधेप्टंप्रोनमेकादशीव्रतम् ॥ श्रेष्ठो मुनीनांचदेवपणांचनारदः । तया प्रतानांसपाधष्टमेकादशीग्रतम् ॥ समस्तदानानामनिदानं घरं स्मृतम् । नया सर्वग्रतश्रेष्टोत्तमेकादशीलतम् ॥६८ पुण्यसमं मित्रं नास्ति शास्त्रसमो गुरु । तथैकादशीतुल्यं मतं नास्तिजगत्प्रये इन्द्रियाणां यया श्रेष्ठं मनः प्रोक्तं मनीषिमिः। मासाना कार्तिकः श्रेष्ठः पाण्डयानां यथाऽर्जुन ७० ॥ । समस्तशारत्राणां श्रेष्ठा घेदायकीर्तिताः । तथा प्रतानांप्रारंम्मृतमेकादशीव्रतम् गिमपुराणेषु शस्त्रेपन्येषु च xि कुत्राऽप्येकादशीतुल्यं प्रतं मोनन योपिदैः निर्भया मानवाः स निष्ठन्ति क्षितिमण्डले। एकादशीयतं त्या किं करिष्यति मास्करि समेकादशीसम्यरर्वतां विदुरी यमः ! एकादशीवतं सम्मान्वनयं हि शुभप्रदम् कादशीतविधि संझपावधयाम्यहम् । समाहिममना मृत्वाणु सत्तम मिने! सम्पानातस्त्याय कर्नश्यं दन्तधायनम् ।सतम्तलादते लानं फर्नध्यमात्रपन्नले । से विष्णु समभ्यर्थ पाया गदीश्वरम् । हरिध्यानपरोमन्याएकमोजनमायोल ·पामपुराणम् [क्रियायोगसारखन्डे प्रीडितुं यदि सेवान्डा जगत्कौतुकमन्दिर । एकादशीतिथिमयासदा मां बाहिराय. अन्यः पुण्यसहस्रम्नु मा हन्तुं नहि शपते । शनोत्येकादशी पुण्या महिन्तुंबरदोभव मनुष्यपशुीटेषु तयाऽन्येषु च जन्तुषु । पर्यनेषु च युक्षेत्र म्यानेषु च जलेषु च ॥१८ नदीषु च समुदेषु यनेषु प्रान्तरेषु च । स्वर्गे मत्यै च पाताले देवगत्यर्वपक्षिषु ३६॥ एकादशीतिथिमयाभूयान्विष्णो ! पलायितः। कुत्राऽपि निर्भयस्थानं न च तेन च कुत्रचिन् ॥ ४०॥ कोटिग्रहाण्डमध्येषु देवदेयसनातन !! एकादश्यां तिथी स्थातुं मया स्थानंन लम्या एकादश्यामहं कुछ पत्स्यामि निर्मयःप्रभो !! तन्मेकथय देवेशत्वयासृष्टोऽस्म्यहेतुक व्यास उवाच। इत्युनया पापपुरुषः क्लेनाशनमच्युतम् । भूमौ निपत्य चक्रन्द सूययाप्पविलोचनः ततः महस्य भगयान्मधुकैटभमर्दनः । एकादशीभयात्नस्तमुवाच पापपूरुषम् ॥ ४ ॥ श्रीभगवानुवाच । उत्तिष्ठ पापपुरुष ! त्यज शोक मुदं कुरु । एकादश्यां तिथौयत्रतपस्थानं वदामिते ।। एकादश्यां समायान्त्यांप्रपुनन्त्यां जगत्त्रयम् । स्थातव्यमनमाश्रित्य भवतापापपूरुष अनमाश्रित्य तिष्ठन्तं भवन्तं पापपूरुषम् । न हनिष्यति मन्मूर्तिरियमेकादशी तिथिः । ततो देवोऽपि विमतवाऽन्तहितोऽभवत् । कृतार्थः पापपुरुषो ययौ व स यथागतः तस्मादन्नं न भोक्तव्यं कदाचिदपि सत्तमः । आत्मनो हितमिच्छद्धिः सप्रानेहरियासरे संसारै यानि पापानि तान्येवैकादशीदिने । अग्नमाधित्य तिष्ठन्तिश्रीमनारायणाशया कुर्वतां सर्वपापानि नरकानिष्कृतिर्भवेत् । येचा भुञ्जतेऽत्रापितशेयाः पापिनाम्या भूयो भूयो दूधमि धूयतां धूयतां जनाः । नभोक्तव्यं नमोक्तव्यं नमोकायंकदावन ---amazग्यच द्विजसत्तम । सरकादशी कार्या चतुर्वर्गफलपदा ॥३॥ त्रिंशत्काष्ठाभिरक्तावकलासर्यायशिभिः H. .ccc

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·गुरुमण्डलग्रन्थमालाया अधदशपुष्पम् TR1 ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ २२०० ४५ संस्कृत F- MAAL 826 पद्मपुराणम् श्रीमन्मपि कृष्णद्वैपायनव्यामंविरचितम तस्य सृष्टिखण्डात्मकः प्रथमोभागः "पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्" मनसुखराय मोर ५, क्लाइव रो, कलकत्ता-१ विक्रम सम्बत् २०१३ ] [शयीय सन १६५७ रछ

·No text on this page.