·-
છે
મેસર્સ એ, એમ. એન્ડ કંપની
પાલીતાણા-કાઠિયાવાડ,
થિ
જ. નાઝનીન માં છે નમન લખાઓ .

·=====
અદર્ય.
જેની નસેનસમાં નિત્યની ધગશ હતી.
જેના શ્વાસોશ્વાસમાં શાસનસેવાને મંત્ર હતે
જેના શબ્દ રાધે સત્ય માર્ગનો પાઠ હતા.
જેની કુપાદિથી મારો આત્મવિકાસ કર્યો છે.
પરમ પુનિત પૂજ્યપાગુરૂવ
શ્રીમદ શારિરવિજયજી (પછી)
ચરણારવિદમાં
સેવ-દહન.
-
*r

·એ ચારિત્ર રમાક સીરીઝના પ્રગા થઈ એકાં–
આકર્ષક પુસ્તકો.
- -
૧ ન જમવું 1.
૨ મડાનો જન્મ
- નિકાન " ૧
તે.
: - જેને પાક
છે.
પર - ૧ (પાબ મામલ)
iા કમાભાઈ ,

·પ્રસ્તાવના. * * . -- = भीमद् पारियविषयमहरुम्यो नमोनमः માપનન્ય બદલ એ ભક જ મહિન્ય , જેમાં રવિપર માં આખા બાબ છે, મજુ મહાર વધી ખાનપદને ન બન છે, ને પવન હર નાના નાકને ખાસ પરે છે, અને એ આગ મામ કા-કાકવિ કાયમ બની છે, &િ મમ બુદી અતિ પ્રાપ્તિ,ચંદ્રમાર અને દિપમામખ એ મનનું પ્રાધાનો છે. જે જે પ્રતિમા જ છીપરન, કપ્રિનમાં સર્વ વિગે ને યંક પ્રાપ્ત વિગેરેને, અને દીપમાગર પ્રવૃતિમાં સમસ્ત દિપભમુને વિજય છે. એટલે એ બારમોમાં બળ માપી છે, અને બે આખાં ખનનનું આલેખન છે -- તે એ સ્પષ્ટ થયું છે - માં પ્રાચીનમાં પ્રચીન જ le વજન પાઈ ખ મ પ તો તે મૂર્ય-ચંદ્ર પ્રાપ્તિ છે, જેમાં નિહિ, નક્ષત્ર, કરણ, અગાર, ચંદાર, રોગ, મા. શનિ, મણ અને તેમને અધિકાર છે, ત્યાર પછી આવા સંજનાની રચના થઈ છે, જે અમારે પલબ્ધ થતી નથી. આ મિવાવ પણ ગણિતનના માત વિગેરેના અને મયિ રચાયા છે. ટલે કાળ કાળ વિગેરે વિષમ પ્રસંગે ઉપસ્થિત થતાં આ વિક ૧માં પીઠની આન ૫૪. * ભદબા મહિના પ્રાતમાં હોવી જોઈએ, જેનાં સંસ્કૃત તરણ ખામાં ભૂગદિતાનો જન્મ થશે છે, અને ઉપલબ્ધ થતી કાબા સહિતના અર્વાચીન છે, એમ મારું માનવું છે.

·અર્વાગીનના- બા વિનની બાદ આની તક આપે છે અવિન્ય મા મતિ, દેશ અને મનનેનિને જ મા યુ છે. અને તેમાં પાળ. . , મનકા ને સ્થાન આનંમાં રામ અને લાખ ઉપર ભારે ન કાળના છે. ખો-આસિઆના રન મ. ૧૫ મી. છે. - તાનિ જા રે બે ના પળમાળાના જનમમાં એક બાધ સ. ૧૮ શકિ ૨ મનજીતા કટ અrds ની પ્રાનિ યાત છે. (બિ ક) હવે આ રેલના માં જેમાં 3 વાના ઉનાળે. એટલે માવ - લગભગ તે અરસામાંજ વાર વિગેની મન જ છે, અને પછીના પિએ તેને સ્વીકાર કર્યો છે. પ્રસ્તુત નિશદિ પળ આ યુગના કો- તિક મક છે. દિનશુદ્ધિ-ક્ત વિમ સંવત ૧૭૩૦થી ૧૩માં બારમાં શ્રી જયર સરિની પાટે શ્રી વજસેન નામના આચાર્ય ના, આ અરિ ઉપર કર- વામાં લખીવંત હતા જેથી તેમને સારંગ ભૂપતિએ દરાના જલધર નું બીરૂદ આપ્યું હતું. અલાઉદીન ખીલજીએ શિક રાણા દ્વારા આ સરિની ખ્યાતિ સાંભળીને બહૂ માન આપ્યુ હતુ. તથા તેમના મોમના ચમત્કાર વડે ખુશી થઈને મંત્રિક્રિડરાજા રા ણા ગામમાં એક સુંદર હાર અને કેટલાક ફરમાને સમપ્યો . કે. પટન અને લેબર પણ પોતાના રીપોર્ટમાં આજ યાદીને ઉલેખ કરે છે. આ સરી- અરે વિ. સં. ૧૩૪ર માં લેતા ગત્રિય ૧૦૦૦ ધને ન બનાવ્યા છે. ગુરૂ ગુણવડિગ્રંસિકા અને લઘુ ગિકિ પુરવ સારની રચના કરી છે તથા શ્રી મહેશ્વરએરિને શ્રી મુનિચંડ રિફત આવશ્યક મતતિ પર થી રચવા- માં મદદ કરી છે. તેમના શિષ્ય ગણુમાંથી બે શિષ્યોના નામો મળી શકે છે. ત્રી હેમતિલકરિ-જેમસં.૧૭૮૨ માં ભાટી રાનને અને દુચીરાયને ઉપદેશ આપી ન બનાવ્યા હતા. માની શકાય છે કે ભૂવન દીપકની વૃત્તિ પણ તેઓએ બનાવી હેય.

·-કિરિનાને પ્રાપબા are रोहित परमाणप सिम के रियमिता सापकी मेमितिका ॥ કોટનિયાના વિધાન માન રત્નોખરિ હન. જેનો જન્મ ૫.૧૭ માં વિશ્વ સં. ૧૮૬ માં ઈve ૧૪ બીજા શાકમાં અને ગમન સં. ૧૨૮ પી એલ છે. જે ખાતર અધિપનિઅમિ ભરના શિખર પ્રજા પાસે ખાસ પ . તેઓને "પ્રિપિતા નોબ"નું નિ હતું. બીપનિ જિતાઠ તપ (ઇ. સ. ૧૪ થી ૧૮૮) પાસે પથબંધી (મ. ૧૪)ની સારી પ્રતિ હતી તેમની હા આ નેિ પશ્ચિમ નાં પાદશાહે રામાનો લખી આપ્યાં હતાં. જેમના શિષ્ય હેમચંદભર થયા છે. ખા નખ છિએ લખના વિપક્ષને અલગ રાખી પર શરિથી જિમ ન્હા માટે સક્સ થિ કરી બનિયુક્તિ પ્રય બનાળે છે. તેઓએ મધમાં એવી મુજબી કરી છે કે જે મુખ્ય ะ 15g. (Ecgyvi มิติให8 ซม: 414 - ષ પ્રતિનિઝમાભન ા ોલીવર અને સરળ છે. જેનું જાપ તેના અભ્યાસી અને દો. •ને રિની જ બનાવી અન્ય કૃતિઓ નીચે મુજબ છે. સ્વપજ્ઞ વીર શેત્ર અમાસ. (માન-આત્મા, ભાવનગર) વમરમઠના શિકા (૫૪) માં ઉલેખ છે -તપગમાષિ- પતિ કા સોમસુરમરિશિષ કી મુનિસુનિશિધ થી પસંદ- અગ્નિા શિક ભાષસરસ્વતી જી નખરમરિ (વિ. સં. ૧૪૫ થી 11 પાવ વદ ) થયા છે. તેમણે પણ બાદનીષિ, રત્નારામ આચારપ્રદીપ. અને પ્રાપ્રતિક્રમણ વૃતિ બનાવે છે. આ ઉપરાંત વાવસ્થા (સ. ૧૪૪૬, લાક્ષણ સંમe (3ઝન). મ. ખચરિ (અ. નં. ૨) તથા પ્રવ યાદવ વૃત્તિ આિિ કર- નારા અને નેમિ રામનતા બાર રાસા કાર ચલબ્ધિ કપૂરવિજય ના થા વિગેરે પણ જુદા જુદા રશેખર સૂરીશ્વર છે. છે. ત્રિભુવનદાસ લહેરચંદ ન અપ્રકટ બન જ્ઞાન મહેષિ” તા જૈન મંધાવલી ના આધારે ·{ ધન જાતના છે. 3 લા ૬ કે કે પ્રાન થી શનિ છે. ૧૮ : .. મિમા જિજ મગ મિશિ-જિ કે નાત જે ગામના બાર ને પ્રાન ઇદ , બાપા • સબં મએમ શીની રી- નામની ? આ મમ મ ી છે ને સ્વ નું નથી. • વિશ્વપ્રભાવભાષાંતર, માગ પર મા કહેના 1-2 મા માત્ર વિક ભાવાનિ-વિતાનવાળા મુનિએ ર ર ા . એ તેરીએ મને જેનિધિ અને બંગા ભાઈનું નામ પાન કરવાને અનુશળતા કરી આપી. અને મને એ જ બની સ° ૧૯૭૩ ના મામામાં હીએભામ, નભ, દ્વિઅંકશાળા, અને બાળ વિનું નામ મળ્યું અને ૧૫ ના ગામામાં પ્રહલાધવ ભણવાનું પ્રમાણ મો. આ રમી આન જે વિશ્વની ખોટ કરવી હોય તે વિષયમાં કઈ નવ લખવું એ, એ ઇચ્છાથી કે “વિજયકમ જોતિય" તથા " વિનય મામુદ્રિક " લખ્યા હતા, અને સ્વત્ર મોર્નિક મંથ લખવા ભાવના ૨ા કરતી હતી. પરનું મહાન નાચાર્યોના સામર્થ્ય સામે મારી શક્તિની ખામીને મને ખ્યાલ તે, માટે પ્રાચીન પ્રતિષિત માની નામાવનામાં એક જ અંધ ઉમે- રવા કરતાં તેમાંના એક ગ્રંથને જાહેરાતમાં લાવવા પ્રયામે કર, એથી જ્ઞાન વધારે ખીલશે, એમ મને લાગ્યું અને નિશુદ્ધિ તથા લમશુદ્ધિ ઉપર ૪િ પડી. અમારૂ સ ૦ ૧૯૪૯નું ચાતુર્માસ શ્રી સાધના આમથી ધાંગ- ધામાં થયુ ત્યારે શેહરિભાઈ અને ભૂરાભાઈએ તેમનાં માતુ મીડી- બાઇના કહેવાથી ઈચ્છા દર્શાવી કે –“આપ મુનિ મહારાજોને ઉપયોગી થઇ પડે, અને જેમાં ધાંગધ્રાના ચોમાસાની યાદી રહે, એવું એક પુસ્ત* ' તૈયાર કરો. અમે તેને છપાવવામાં કંઈ રકમ આપી પાનની ભક્તિ - કરવા ભાગ્યશાળી છું.” તેમની આ પ્રેરણાથી ડું નવું પુસ્તક તૈયાર કરવું? એ પ્રશ્ન ઉછે.

·ન - - દિનથતિએ તિબનું બળ દર્શાવ્યું છે, જ્યારે મહિએ લગ્ન- બળ પર ભાર માને છે. નિધિ અભ્યાસના પ્રારંભમાં ઉપગી છે, જ્યારે લગ્નાદિનું અપષનાં છ સ્થાન છે. આ પ્રમાણેની વિચાર માળામાં મણ એ સ્થિર છે –આબાલવૃને ઉપામી ૫ છે તેવું નિતિનું વિવરણ પખવું. અને બીજે દિવસેજ વિભાને પ્રારંભ ક. સાથે સાથે વિજયને સર રીતે થવા માટે પ્રસ્તુત મથેનું ખિયન મારકું. સ્ત મંય પ્ત સર્ષકમી. સુધીમૃગારવાતિક. પહેમહંસગણિક ચંદમિ. નમનમારના વિશાંતિવિજય નાચંદ, મીનરચંદરિ મર્તચિંતામણી. દવાવન 'પન. બીસાગરચંદ્રકરિ પ્રસન. જ નય પાપાને પ્રતિકલ્પ પૂર્વાચાર્ય બેડરિ. બાળક નિર પ્રમચવિ શતિ. “જાતિવસાર- નદ શ્રી હરિભદર જિદીપક ભૂવનદીપક, થી પત્તપ્રભસૂરિ ! સતાભર, જેમવીર આ• જી વિજયહીર રિ, કાળઝાન. પદ સંબુના મેલમાં ઉ જ વિપક પદ માળ) અમપ્રેસ આરભસિદ્ધિ. બી ઉદયમરિ આ વિશ્વમભામાં આ સિદ્ધિ-વાર્તિકને મુખ્ય રાખેલ છે, બાના પાની જુદા પડતા પાઠમાં સહાય લીધી છે, અને જે પૂર્ણ જફરી વિજ રહી ન જાય તે તરત પુરનું લક્ષ્ય રાખેલ છે. ૧ પ્રકૃતિના ય અને ચંદ્રપ્રજ્ઞપ્તિ મૂળ છપાવવાની જરૂર છે, ૨ નરચંદમરિ અનેક થયેલ છે, A-देवनंद मुनीश्वर पदराज पनेक पर्दवास ग्योनिःशास्रमकाति नरनारयो मुनि प्रर. ॥१॥ આ સરિએ ચતુર્વિસતિ સ્તોત્ર પણ ૩ છે. તેમના શિષ્ય સાગરચંદ્રમરિએ " નારચક ટન " કરેલ છે. મામળ સ્ન સંધના ભંડારમાં જેની સં ૧૭૬ જેઠ સુદિ ૧૦ મે શ્રી સોમસુંદર- મરિશિષ્ય સમદેવસરિશિષ્ય સંમગિણિ-શિષ્ય પદય ગણીએ લખેલ એક માત છે. મે આ પ્રથમાં તેનો ઉપયોગ કરેલ છે. આર ભ- સિદ્ધિવાતિ માં અવતરણ કરેલ નારચંદ્ર ટિપ્પનના બે અને આ પ્રતને તેજ તેમાં બહુ તાવત છે. છે

·૧૨
==ાં અને હની ભૂલ સુધારાવી છે એ વાદ્ધ-અનુભવ વૃદ્ધ પૂજે અમર
વિજયજી મ. સા. ને તો કેમ ભૂલાય? તેમણે જરૂરી સાધનો પૂરાં પાડી
છે. પૂ૦ વિચક્ષણવિ મ પરિશિષ્ટ -૧૦ અને ૧૧ ની કેપી પૂરી
પાડે છે. અમૃતલાલ અમરચંદ મને આ પુસ્તકની પણ પ્રેમ કે
કરી આપી છે અને પંછ અંબાલાલ ભાઈએ અનુક્રમણિકા તથા -
પત્રક કરેલ છે, હુ આ દરેકને ઉપકૃત છું.
વાંચમહાશે આ ગ્રંથમાં જે ભૂલ લાગે તે સૂચવશે તો બીજી
આવૃત્તિમાં સુધારવા તરફ લક્ષ્ય રાખીશ.
સં. ૧૮૮૩ એ. કે. નં. ૯
વમતપચમી–રવિવાર
મુંબઈ
લીચારિત્રચરણોપાસકન્દન
બહાર પડી ચૂકે છે–
આપ્તજનમાં વિચાર વિનિમય કરવા માટે,
વિશ્વરચના પ્રબંધ.
એ શું છે?
પદ-૧૪. પરિશિષ્ટ-. ચિત્ર-૧૬,
કિંમત માત્ર રૂા. ૧-૪-૦ (ટપાલ ખર્ચ જુદે ).
એમાં શું છે? પૃથ્વી સ્થિર છે કે કરે છે ઈત્યાતિ
અનેક બાબનેને એકદમ ફડચ લાવનાર વિચાર-પદ્ધતિ,
ઉપદેશનું સંદર્ય અને સમાલોચનાની કટી.
લખે-
શ્રી ચારિત્ર મારક સીરીઝ,
કે શાંતિનિવાસ મુવાવાસુકીપ,

·श्रीदिनशुद्धि-विश्वप्रभानी अनुक्रमणिका. --- ) i w Y I 1 l, 5 In ol S in ૧ • વાકાર. बरोभने स्वभावो ૧ વાર લાવવાની રીનિ... ૨ રાજ વારમાં કાર્ય સિરિ ૫ વારોની ચર સ્થિરતા. ૫ ૧ - +નિરાત્રિ દોરા મંત્ર પિતાના નામો ૮ + ચાપડીયાને + શુભાશુભ ઘટી જંત્ર. ૧ બાર માસનો થકી… ૧૦ ४ बारमारंभ સંનિમાં દિનમાનામ ૧ વિમાન ઉદ્ધિ હાનિ. ૨વાર પ્રવૃત્તિ + નિમાન યંત્ર વાર પ્રવૃત્તિ YOાર પ્રવૃત્તિ ૧૬ ५बारोगा मुवेला पुलिकादि ४ कुवेला ક કલિકાનયન પ્રકાર ૧૦ . ૨૦ - મુક્તિનાં સ્વામી કલિક મા કલિક બળ ૨૧ ઉપકલિક iા. ના ૬ શાળા वर्यभर દિવસનાં રાજારામ ઘડીમાં અત્યવર્ન કાળ ૨૪ પીપળાદિનું માપ ૨૪ વારની વિલ પડી મનાં નામ ૨૫ રાશિમોગ ૨૫ | મહેની ગતિ ત્રિમાં એમ ૨૫ માં બેગ હારોuદનું સ્વરૂપ ૨૫ ઉદયસ્તિ ધરા ઉધાસ્ત કાળ. ૨૭ આચાર ૨૮ Uવી મહ ફળ • ૨૮ માનાં સ્વભાવ લિંગ... ૨૯ મહેની મૈત્રી શત્રુભાવ ૩૦ સહ સંજ્ઞા વિવરણ s - મચી •નિધિદ્વાર- ૭ વર્ષારંભ વિચાર સિંહસ્થ ગુર ગુરનિષિદ્ધ કાર્યો જ લુપ્તસંવન્સર દેવ સૌર વર્ષ ચાંદ્ર વર્ષ ત્રણ પ્રકારના મહિના. ૪૬ vg તથા અયન s થક થા જિળ ) . છે I T . ત્રિશ મુર્તાિ . y in ક ·i y S ૧૮ Jv Jા. on -- i ૨ s ૧ 5 ૨૮૭ . ૨૮૮ * ગુમનાર, { { જ ના. प्रस्थान मर्यादा દિશા જવાની રીતિ ૨૮૧ નક્ષત્રને લઈને પ્રસ્થાન દિશા-વિદિશાને મેન રાજે દિવસો , દિશામાં રાશિવને ૨૮ પ્રસ્થાનમાં સ્થાપવાની નક્ષત્રકારો... પરિષ લાવવાની રીતિ ૨૪ વસ્તુ लम विगोनु फर વજન દિશાન્ધાર પગ૨૪ લગ્ન વિચાર પરિધ ચી પ્રયાણ તિથિ ૨૬૮ ७ दिक् झूलन कपन ४ विदिक राल कथन પ્રયાણ મુર્તો પ્રયાણનાં શુભ નક્ષત્ર ૨૬૯ દવિદિ, મળનું પ્રયાણુમાં શુક્લ અયન માસ ४५ धारराख्नो परिहार - प्रयाणनी शुम तिथिओ २७० नक्षत्र शूळ મતાંતર प्रयाणमा वर्ण्य तिथिओ २१ કથાવર્થ વા .… ૧૫૨ દિશાવર્ષ નક્ષત્રો.. સાત વારેનાં ફળ શુભાશુભ નક્ષત્ર શુભ અશુભ વારો . ૨૭૨ ७७ बत्प्रचार प्रयाणां शुभ योगो અવશ્ય સન્મુખતા. ૨૯ વર્ષ અમૃત સિદ્ધિ ૨૭૪ અપવાદ प्रयाणना सिद्ध नक्षत्रो સૂચક અપવાદ દેવ... રૂં મહાચાર --૦૦ વાહન અમા ७८-७९ योगिनीना ने वाम शुभ नक्षत्रो ગિનીનું ફળ વર્જ્ય નક્ષત્ર ઘડી... ૨૭૭ યોગિનીની દૃષ્ટિ અભિજીતનું ગમન .. ८० राहुविचार નવીન દીક્ષિતનો વિહાર વાર રીયું प्रयाणनी काळ ૧૭૮ સંખ્યા-વિજયપત્ર ૨% ८१ शिवचार કાળ અને દિશા પલસંક્રમણ નવમે દિવસ શિવચારચક્ર દુનિ-મર્યાદા લેપ અમન લળ ૨૯ ૨ છે J i, -- ૨ા -- ૨૨ In ૨૪ ૨૯૫ ૨૯૫ i . • +ા ચ ૨૪. ૨૯૮ ૨& વિચાર ફળ .

·i . વત્તા | વન re :: વાનને જન્મ . મન ચંદ ન ૨૧ . E (૧) રાજ જળ જ ના ને નામના (૨) બાપનું વર્ણન : છે ૧૨૯ અપવાદ-અપ , બુધ-મનને નિજ ૧૫ • ૪ના નકન જિમાન i s E T r s : 1) શ . i મહાન ક્રિયા (૭) જય (૮) ખાપર ૨ i Y in (૧૯) વગર (૧૧) ઉત્પત્તિ . i li A છે. પગ • , iાં (૧૨) નવ . (૧૩) યુગ મદાર વિપિનાર નક્ષત્ર પા Thય) JY 1st 9 હરજ નારી ૧૧૧ કરવ તન થી ૧૨-૧૩ નાદીનું નિવાસ કts નવ વિવા TY નાડીમાં કા નવમાં રામ ... ૫ ના કાર્યો s ચદનાડીનાં કાર્યો ૩૮ નારીનાં કાર્યો ... ૧૯ સુષુમ્બા નાડીનાં કાર્યો કરે તનાં જુદાં જુદાં કરે રોયની મહત્તા નિર્વાણ રાજ લાનાં તત્વે ૩૨-૧૩ પ્રથામાં પૂર્ણ નાઠી ૪-૫ ચય હાર, पान दिक्षास्थापना લખ મકા 18 . . છે. s છે કા ભૂમિ પરીક્ષા ૩૩૮ ખાતા મા કરણ પચા-કૃતિ Y નવા ઘરનું કાર ss નો છે ૧૪ ગામની રાશિના માસતિથિ-વાર... ૩૨ શુભાશુભ નક્ષ ૩૪૩ ખસ નવમું . s . ** ·૧૮ y કિ હા- દિશા જવાની રીતિ ૨૦૧ દિશા-વિદિશાને મેળ છે દિશામાં રાશિભુવનો ૨૮ નક્ષત્ર દ્વારે.. પરિધ લાવવાની રીતિ ૨૪ સ્વજન દિશા-વારે પગરવ છે. છે. in પ્રમાણ તિથિ ૪ D ૨૮૭ ૧ . ગમનદ્વાર, ૬૦ प्रस्थान मर्यादा નહાત્રને લઇને પ્રસ્થાન દિવસો પ્રસ્થાનમાં સ્થાપવાની १२ " रम विगैग्नु फळ સ્પરિધ ચક્ર લગ્ન વિચાર ૨૬૭ दिन शुलन कथन विदिक एलर्नु कथन પ્રયાણ મુર્તી દિવિદિશાનું - પ્રાર્થનાં શુભ નક્ષત્રો ૨૬૯ છુક પ્રયામાં ન * पाररानो परिहार બાન-માસ - ની કિમો ૨૦૦ કર મતાંતર प्रयापनो तिथिमो २१ જાજનો ર્જ પર ... સાન વારાનાં ફળ ૧૫ ભ અશુભ વારો . પર • ના મળે વન અમન મિલિ ૨૪ અપવાદ . જન વિક કરો વિચ) બતા દે * મહાયાર t---- ના અમા ૧ મોનિનના જે પણ કર પિસિનીનું ફળ વન નયત્ર ઘડી. ૧૭ ગિનીની દ્રષ્ટિ જિનું મન . ૮૦ કુરિયર નવીન મનને નિહેર વાર રા . ) . 05 ૨૮૮ * ૨૮૪ દિશાવજય નક્ષત્રો રદ શુભાશુભ નફો ૨ Rા અવશ્ય સન્મુખતા. ૨૪ in તો In A . કબાજ એક . ૧ એ દા તા. ૧ કિ માખણ કવિયા ચક front ૨ કા ક રજ ·ભવન નિ જા પક ચંદ . e વાને જન્મ બિળ ધરનાં નામ (૧) વાળ જામાં નn : ૧૧૮ -- H મ att 1 r w (૨) બાવનું વર્ણન ( મધ જન્મ નથs M જન વિકમ . પાપા મહાન ક્રિયા . - Y .. () શશિ . (૭) વ્ય (૮1 ખામપર - (૮) અધિ (૧•) વર્મવેર (૧૧) ઉત્પતિ (૧૨) ૨.. (૧૧અક ૯૪રજ છે , -- નિત્ય દવ ન ચ ૨૦૧૩ નાનું અને નિતાં ૧૩ તા . ૧ વિવરણ In I . વિવાર ના પાક i 0 . ના y • નાડીમાં જમા નવમાં શુભ કાર્યો, જમનો કર્યો ૧૦ અનાડીનાં જે સૂર્યનાડીનાં કાર્યો ભ્ય નાડીનાં ને ર૦ તત્વાન બુદાં જુદાં ૨૦ દયની મ.ના.. કરે નિરાક ૨૩ કાન તને તેને પ્રપામનારી૨૪૧૫ ત્ય દ્વાર- 19, ૧૧ ચી હન મા ભૂમિ પરીક્ષા ૨૮ ખાતના મામે રહ કરણ પચક-કૃતિ ૩૪ નવા ઘરનું કાર ८८ प्रवेशनां अक्षयो ગામની રાશિવલા ૪ માસ-તિથિ-વાર, ૧૪૨ રામાયુભ નક્ષત્ર BY આભ નવમું , सुपान निवास्थापना r 1 ·૬ D • pi Us ૪૧ Us s y , છાયાળ • કા પ્રારંભ લગ્નનાં દો છાયાનું બળ १४० पुषचक्र માંકડીનું જ્ઞાન ઇલન કાળ દેવ લગ્નનાં કાર્યો १४१ जुटाया છે, બળ અને ફળ બે અભીચ મખાન કાળ વર્ષ ૨પ ઉકાળ છે. ૪૦ ગોરજ લગ્ન મળ અને બળ ૪૪૮ આવશ્યક શુદ્ધિ ગોજમાં દેશો ગોધુલિકે ધૂલિ YSY શુભ વર્ષે વિવાહ.. શિવચા બળ શકુન ચિત્તલાસ. YYY ! १४२ नदी प्रमुख मुहूर्त ૫ ४३ अन्य रचना फल jયનો ઉદ્દેશ સાપુનો માર્ગ ઉપદાન કદિત ૧૦ વિવેચનારની પ્રશસ્તિ ૪૫૮ ઇતિ કાર્યખંડ સમાપ્ત છે. ૪ al s છે. પરિશિષે. * આ પંથન. ૨ ના નિબંધ - છાયા ત્રા કે અર્ધક ૨ . I -- ૪૧ ૪૮ R . કે માન -જાનિ વિયા ૪૪ ૧ ઉપદેશમાળા શાન વત વિજ્ઞાન 1 જ ધૂમ ૧૧ પામી જતા. મુક વાયક ૧૮ | ૧૨ નબીન શિપમાન ૮૮૮ - ૧મમ . પ ૪૮૫ Y ·ધીરજાનિ જ ન ! fee rrr rrrrr : બી નtruit ફિજિ. કિનગુદ્ધિ विश्वप्रभा-विवेचन सहित પ્રમું વીર જણને પ્રાંતિ પરી, માંગતય દાનારને, શ્રીમદ ગૌતમ સ્વામિને મન થકી, ને શ્રેનને શાનને; બીપિ મુની સજુ નમી, સન્મિત્ર ચાહી સાદા, હિનદિ દપિકાનું તેજ લઈને, વિરતા વિધમભા કા जोइमयं जोइगुरु, धीरं नमिऊण जोइदीवाउ । दिनसृद्धिदीविअमिणं, पयटरथं घय पयडेमि ॥१॥ અર્ધ-જ્યોતિષમય અને નેતિપના ગુરૂપ શ્રી મહાવીર સ્વામીને નમસ્કાર કરીને જ્યોતિષ દીપકથી આ પ્રગટ અર્થવાળી દિનશુદ્ધિ નામની દીપિકાને પ્રગટાવું છું, ·( ૨ ) વિવેચન—ગ્રખ્યક્ત શ્રીરત્નશેખરસૂરીશ્વરજીદનશુદ્ધિ નામના તિષનાગ્રન્થને બનાવતાં પ્રારંભમાં જ ઈમાં ઇત્યાદિશબ્દોથી મંગલાચરણ કરે છે. જોકે મંગલાચરણ કરવામાં અનેક ધ્યેય પદાર્થો છે, પણ ગ્રન્થકારને જે ક્રિયા કરવાની છે તે ક્રિયાની પૂર્ણતાનીચે પહોંચેલા મહાપુરૂષનું મંગલાચરણ કરવાથી કાર્યસદ્ધિ શીધ્ર થાય છે. એ જ કારણથી પ્રસ્તુત ગ્રખ્યકાર મહાત્મા પણ, સચરાચર જાતના ભાવની ઉત્પત્તિ સ્થિતિ અને લયને જાણનાશ સર ભગવંતને તે કટિમાં સ્થાપી સંપૂર્ણ હદે પહોંચેલા તે પરમાત્માની પ્રથમ સ્તુતિ કરે છે. વળી અંતિમ તીર્થંકર પરમાત્મા શ્રી મહાવીર સ્વામી અનંત ગુણવાળા અને અચિંત્ય સામર્થવાળા છે, તે પણ અહીં ગ્રંથની સિદ્ધિ માટે ઉપયોગી ગુણે દેખાડવા પૂર્વકજ તેમની સ્તુતિ કરે છે. તે પ્રથમપદ જિઈમય થી જણાવે છે કે વિરપ્રભુ તિમય છે, એટલે જેમના નામમાત્રથી તિ- ધની સિદ્ધિ થાય છે. કેમકે—ઉત્તરોત્તર બળદેખાડવામાં સમસ્ત નક્ષત્ર અને ગ્રહના બળ કરતાં ધર્મને અધિક બળવાન કહેલ છે. અથવા જયોતિમય એટલે કે પ્રભુ ઝળહળતા જ્ઞાનથી ચુસ્ત છે. વળી “ગુરુ” એ વિશેષણુથી જણાવે છે કે – જે પ્રમા ત્મા પોતિકના સામર્થ્યવાળા છે અને તેથી જ તેમના પૂન્ય છે, એવા વીર પરમાત્માને નમસ્કાર કરીને દિનશુદ્ધિ દીપિકા નામના ગ્રન્થને હું કરું છું આથી ગ્રન્થકાગ્રન્થનું નામ સૂચવ્યું છે, અને ગ્રન્થને વિષય પણ સ્પષ્ટ કર્યો છે. એટલે તિષશાસ્ત્ર ગણિત મુહૂર્ત અને ફલાદેશ એમ ત્રણ સંજ્ઞાથી વિભકત છે, મુર્તિ તિ ૫ણુ લમના બળથી તથા દિવ- સની શુદ્ધિથી તપાસાય છે, તે પિકીમાં પ્રતિકામાં લગ્નની શુદ્ધિ aઈ કામ કરવું વધારે જરૂરી છે, બાકીના દરેક કાર્યો તે દિન- શુદ્ધિથીજ કરી શકાય છે, માટે આમાંથી લમશુદ્ધિને વિજય ચર્ચનાં માત્ર દરેક કાર્યોમાં કેટલી દિનશુદ્ધિ જોઈએ? તે વાન અથથી ટ કરાશે. આટલી ભલામણ કેથકાર રિ- છે કંથના નામથી જ જન્માવે છે. આ ગ્રંથ કે છે? તે જણા- ·જ "ક" પચાન્ય પછી કહે છે કે, દીપિકાધી ( પા પ્રાપણ કા. અથવા આબાલva પાનના અને મલાથી દામજી શકશે ની સંપકાર ના –-બારાજા એટલે કે નિરી છે. તેમજ આ નિદ્ધિ રીપિક પ્રગટાવે છે ! ૧ બા ન બગલાધ કદી ભૂ9િ પ્રથમ વારના અિ પતિ નથી તેમના સ્વભાવને ખાવના છે -- रयि-चंद-भाम-युह-गुरु- mar મેરિકાના ! चं सु गु सोमा में सर, पूरा प पुहो सहायसमो ॥२॥ અર્થ રવિ એમ મંગળ બુધ ગુરૂશક અને શનિ, એ દિવસના સ્વામી છે.(આ સાતે દિનના વારાફરતી આવે છે, જેમાંના ચંદ્રક અને ગુરૂ સૌમ્ય સ્વભાવવાળા છે. મંગળ શનિ અને રવિ દૂર સ્વભાવના છે, અને બુધ મધ્યમ સહાયક સમાન છે. વિવેચન-રવિ આદિ સાતે પ્રહ એકેક દિવસને ભાગ છે, જેથી અને જે દિવસ હોય તે તે ગ્રહના વાર નરક એટલે રવિવાર એમવાર એમ બોલાય છે. (આ વાર લાવવા માટે એવી સામાન્ય રીનિ છે કે–ચૈત્ર શુદિ એકમથી ગયેલા માસને દેઢા કરી ગન વિધિ જે સાતથા ભાગ દેવા, જેટલા આક શેપ રહે તેટલે વશવારથી ઈષ્ટવાર જાવે. ૧ દિ એમને વાર , મેપસ કાન્તિને વાર મંત્રી, કે સાત્તિને વાર સમે, શુદિ એમને વાર માસે, અને સાત માત વિમે બદલાતા વાર દિનેશ કહેવાય છે. જેમાં સ્વામી તરીકે તે નામના મા હાય છે. - એ · ·જેમકે કે ૧૪પ માં આ દ ૧૦ દિને બે વાર તે ?, તે જાવું છે ને દિલ ને વિધી અધિક જેઠ સહિત ભાદરવા સુધી ગણા છે, તેને દાદા કરી ગત નિશિ મેળવતા શુકવાર આવે છે. (આ ગ9ના સાવ છે, તેથી વારની આગામે નાર આવે છે. આવા પિતાના કાર્યમાં સુરત કળ દેવાવાળા છે, અને બીજા વારના કાર્યમા હાનિ કરનાર છે. તે દરેકનું બળ હોય છે, વારોનું કાર્ય નારચંદ્રમાં નીચે મુજબ જણાવેલ છે – “ Tદે અને ર શુક્ર युद्धे च भीमो नृपदर्शनेऽमः। ज्ञाने च सौम्यः सुवने च शौरिः, કપુ કરી છે ? અર્થ—“વિવાહમાં ગુરૂ, જવામાં શુક્ર, યુદ્ધમાં મેં ગળ, રાજાના દર્શનમાં રવિ, જ્ઞાનમાં બુધ, દક્ષામાં શનિ, અને સર્વ કાર્યોમાં ચંદ્ર–મ બળવાન છે.” યતિ વલ્લભમાં “જ્યfક વિવા, सक्रियासु च दीक्षणे । धर्मार्थकामकार्ये च, સુમા વારા ફુગં વિના. i ? | અર્થ—રાજ્યાભિષેક વિવાહ શુભક્રિયા તથા ધર્મ અર્થ અને કામના કાર્યમાં મંગળ સિવાયના દરેક વાર શુભ છે. સામ બુધ ગુરુ અને શુક્રવારમાં સર્વ કાર્યો સિદ્ધ થાય છે, પણ રવિ મંગળ અને શનિવારે તો તે વારમાં કરવામાં કામેજ સિદ્ધ થાય છે. તેને માટે કહ્યું છે કે રવિવારે રાજ્યનાં દરેક કામ પુય અને ઉત્સવ, મંગળવારે આરંભ-સમારંભ- ·વાળા કામે, અને શનિવારે મા વાતુશીલા ખાત ગુહારંભ વિગેરે સ્થિર અને દૂર કરવા તે તુરત સિદ્ધિને માટે છે, તે સિવાયના કાર્યો બાકીન વારમાં કરવાથી સિદ્ધ થાય છે. ઉત્તરાર્ધ શ્લોકથી આ શિહોવા કેવા કેવા સ્વભાવના છે, અને તેથી તેના સ્વભાવને યોગ્ય છે. કાર્ય છે, તે સમજી શકાય છે. તેમાં જણાવેલ છે કેમ ગુરૂ અને શુક્ર એ સૌમ્ય વાર છે, તે વારોએ શાંતિનાં કાર્યો સિદ્ધ થાય છે. રવિ મંગળ અને શનિ એ દૂર રહે છે, તેમાં કરી કાર્યો કરવાથી સિદ્ધ થાય છે. બુધવાર ૫ સેમ્ય છે, પબુ બુધ નામને બહુ સહ- ચારી છે, એટલે એમકે ફરહના સ્વભાવને અનુસરે છે. તાત્ય ચૈ કે-લગ્નવીમાં સમગ્ર સાથે સોમ્ય સ્વભાવવાળ અને કર ગ્રહ સાથે ફરતાવાળ બની રહે છે. માટે તેને મધ્યમ સ્વ- ભાવી કહેલ છે. બુધવારે શાંતિના અને બુદ્ધિચાતુરીનાં કાર્યો તુરનફળ આપે છે. સામાન્ય રીતે આ સાત વારના કાર્યો પિતાપિ- તાના વારમાં કરવાં, પન્ન પ્રતિલ વારોમાં કરવા નહિં. વારના દે રાત્રિએ નિર્બળ થઈ જાય છે, જેથી ફૂર વારની ફરતા પણ રાત્રિએ રહેતી નથી. વળી લg તે કહે છે કે- विष्टयामङ्गारके चैय, मध्याहात् परतः शुभम् ।। અર્થ_વિખિ કે મંગલવારે મધ્યાહ્ન પછી આ ગાથાથી વારોની પેઠે ગ્રહોના પણ નામ અને સવ- ભાવ સૂચવ્યા છે, જે ગ્રહગોચરમાં બરાબર સમજાવાશે. વા- ફની પેઠે ગ્રહો પશુ સિમ્પ અને ફર કાર્યોમાં પોતાના કાર્યોને ઉપચય અને બીજા ગ્રહના કાર્યોમાં અપચય-અપૂર્ણતા કરે છે. આ સિવાય બીજી રીતે પણ વારની ચરાદિ સંજ્ઞા છે— चरः स्थिरस्तयोमध, मिनो लघुरथो मृदुः । તીજw tત્ત વોરા, કાવ્યઃ સૂર્યાવર મા II ૨ !! શુભ છે.” • ·અર્થ–પ્રાચીન પુરૂએ રવિ વિગેરે સાત વારોને અનુક્રમે ચર, સ્થિર, ઉગ્ર, મિથ, લઘુ, મૃદુ અને વીર્ણ હેલા છે. હવે સાત વારને આશ્રીને કાળોરા કહે છે- चं स गुमं रसुवु वलय- कमसो दिणवारमाइउ किच्चा । सट्टा घडी दो माणा, હોહિનયા રૂ અર્થ—ચંદ્ર શનિ ગુરૂમંગળ રવિશુક અને બુધના વલયાકારમાં દિવસના વારને મુખ્ય કરીને અઢી અઢી ઘડીની હોરા આવે છે, જે પોતાના વા- રની સાથે આવે તે પરિપૂર્ણ ફળ આપે છે. વિવેચન-એકેક હોરા અઢી અઢી ઘડીની હોય છે, એમ રાત્રિ દિવસની ૬૦ ઘડીમાં વીશ કોરા આવે છે. તેમાં એ ક્રમ છે કે–પ્રથમ સવારમાં પહેલી હેરા બેસતા વારની હોય છે. ત્યાર પછી અનુક્રમે છઠ્ઠા છઠ્ઠા વારની હેરા આવે છે. આજે વાત મૂળ ગાથામાં રહેના વલયાકારથી જણાવેલ છે. એટલે સોમવારે પહેલી હર ચંદ્રની, બીજી શનિની, ત્રીજી ગુરૂની, ચાથી મગળની, પાંચમી રવિની, છ સુકની, સાતમી બુધની, આઠમી ચંદ્રની એમ અનુક્રમે ગયા જતાં ચાવીરામી કેરા ગુરની આવે છે. વળી બીજે દિવએ સવારે મંગળવાર હોવાથી પદિતી મંગળની દ્વારા આવે છે. આ રીતે દરેક વારમાં સાતે વારની દરા આવે છે, તે પોતાના વારના કાર્યમાં ૨ કળ આપે છે, જેથી દરેક વાર પિપિનાની દેરામાં કરેલા કાર્યને સંપૂર્ણ વીકવણા ફળ આપે છે. તેમજ સામ્ય વાની હોવાના ·(૭) ગમાં કરેલ કાર્ય પણ સંપૂર્ણ શુભ ફળ આપે છે, પણ અશુભ ગ્રહની હોરા અને ક્રરવાર હેય તે તે સર્વથા સારા કાર્યમાં પ્રહણ કરવા નહિં. વાર કે હેરા બેમાંથી એક સારું હોય તે તેમાં પણ શુભ કાર્ય કરી શકાય છે. હોરા માટે કહ્યું છે કે – लमं पञ्चचतुर्वर्ग, दूप्यते कहोरया । अपि पड्वर्गसंशुद्धं, कुलिकेन विहन्यते ॥ १॥ અર્થશાના પાંચ કે ચાર વર્ગવાળું પણ લગ્ન કૂર હિરા વડે દૂષિત થાય છે. અને છ વર્ષથી શુદ્ધ લગ્ન કલિક વડે હણાય છે. દિન તેરા યત્ર. રવિ એમ. મંગળ ' બુધ. શનિ લાભ શુભ ચી કાળી અમૃત રાળ ચળ રાગ ઉગ ચળ અમૃત લાભ લાભ રાગ મળ અમૃત રાભ રોગ ઉગ ચળ અમૃત લાભ શુભ કાળ કાળ અમૃત રોગ લાભ રાક્ષ ચળ ચળ કાળ અમૃત ભાજ લાલ વળ ટાળ ઉગ અમૃત રેગ ઉગ શુભ રામ અમૃત લાજ રાજ ચી કાળ થળ મી અમૃત લાભ રાજ રામ લાભ થળ 1ળ અમૃત રામ રાગ અમૃત લાભ ચળ રી શુભ રામ કાળ અંમત લાભ ·રાત્રિ હેરા યત્ર.. રવિ સેમ મંગળ બુધ ગુર ચળ કાળ ઉગ અમૃત રાગ, લાસ અમૃત રોગ ભ ચળ લાભ ઉગ અને કાળ અમૃત રોગ લાભ લાલ ચળ કાળ અમૃત કાળ ઉગ શુભ અમૃત : રોગ લાભ શુભ ચળ લાભ ચળ કાળી અને Rાભ અમૃત રોગ લાભ શુભ ચળ ફળી રોગ સાબ || અમત લાભ શુભ ચળ કાળ પh ઉદ્દેશ કેમ લાભ ઉગ શુભ અમૃત ભાભ યળ કાળ રામ ચળ અમૃત હેરાની પડે ચાળીયા ૫ આ ગાથામાં કહેલ વલયાકાર ડાના વારાફરતી આવે છે. તે ઘડીએ એક અહોરાત્રિમાં માળ આવે છે, તેના નામ મહાના સ્વભાવને મળતા નીચે "દા–જુન-રોજ, જામ-૬મી જાય છે પર વિશે , હળી મોર ૧ ૨l અ--ઢ અમૃત રોગ લાભ શુભ ચળ અને કાન એ નાબા દરેક વારના પ્રારંભમાં પહેલા વાઘીયાના હેવ છે. ના પછી દિને છ છ નામવાળા ધાથીયા આવે છે મક-વિવારે પહેલું ધાધલ, ગ, બીનું ચળ, અને ત્ર દ", એમ માડમે ઉગ આવે છે. ત્યાર પછી રાત્રે sી નાનાની પાંચમી વાર હાથ છે, અને ત્યાર અ. ન. વિધવા સ્ત્ર પાંચમા પાંચમા નામના ·આવે છે. મે-વિવાહની પાત્ર પર્વ પાપી શુભ છે, જે દિવસના રોગથી પાંચ છે પછી બીજું અમન, અને આજ ને આ કાબ આવૅ છે. બીજે દિન તો એમવાર દિવાળી પર્વ પાપીનું પોતાનું અમન છે. આ ધાણા શાન ન સામાન્ય રીતે નામ પ્રમાણે છે અહી ઉગ વિગે ને “બાપ" એવી સત્તાથી ઓળખાવે છે, પણ તે ચાર માર ઘીનાં હેતાં નથી જેથી અહીં વારને પ્રારભ થાય ત્યારથી મૂન સુધીમાં જેટલી ઘી વાર પ્રથ તેને આઠમાં ભાગને “” એવી સંજ્ઞા આપેલ છે, જેનું બીજું નામ અપહ૨ ( અ પહોર) પન્ન છે. જે દિવસે વિશ ઘટીને વાર હેય ને દિવને પાઘડીયું અર્ધ પ્રહર-પોણા ચાર ઘડીનું પ્રય છે. અત્યારના નિવીઓ આ ચાઘીયાની પ્રવૃત્તિને બહુ માન્ય રાખે છે. આ સિવાય એક શુભાશુભ ઘટી યંત્ર (જેને પાઘડીયા) પ ઉપલબ્ધ થાય છે, તે પણ સુમબુદ્ધિથી રચાયેલું છે, અને વિશ્વાસ કરવા લાયક છે કેટલાક લોકો તે ઉપરથી પશુ શુભાશુભ સમય માટે છે. દિવસના ચોઘડીયા, રવિ 1 સોમ મંગળ ગર શનિ ઉગ અમૃત અમૃત રાય Rાભ અભ ઉમ રમ અમૃત રામ ભ જ ઉમ રમ { ઉગ અમૃત ઉદ્દેશ લાભ ચી Jી ચળ કાળ ઉગ લાક્ષ ભાભ મુળ અમૃત લાભ ચી કાળ રા અમૃત લાલ મળ મળી T અમૃત રામા લાભ લાલ ચી Elી અમૃત ute રાજ 1ળ ·સોમવાર છે અને પાક મામની શવિની મુબાજુ ની. વિવાર અ-1 5-1 --૧ - - મન અજ રાજ મન જ મ મળતા ગ-૧ અ- મ–જ બ-૨ ૨ ૪ - ૨ બુધવાર થરવાર મ-૪ મ મુ-૨ -૪ અ અ ૧-૧ રાવાર ૧-૨ રજ અ-૬ ૪ અને ૫-૨ - શનિવાર - ગ-૪ અ-૬ ૨-જ અ- - - - આ શુભાશુભ ઘટીવમાં લમ,મુ, ઘીયા, હેર કલિક, ઉપકુલિક, કળા, અર્ધર, સુકા વિગેરે આવશ્યક શુદ્ધિને સમાવેશ થાય છે. આ યંત્રની ઘી શરૂઆત સૂર્યોદયથી થાય છે. તેમા મ-મન અને અ-અમ: તની ઘટયો શુભ છે, અને ચ-ચકર,૧-૨ની ઘડી અશુભ છે. એટલે મહેન્દ્ર શુભ, અમૃત શુભ, ચકર વિલંબ કરાર નાર, અને શૂન્ય વિગ્ન કરાવનાર છે. આ સંબંધમાં વિશેષ શિવચક્રમાંથી તપાસવું.) ૩. હવે વારનો પ્રારંભ કયારે થાય તે કહે છે- विच्छिन-कुंभाइ तिए, निसिमुहि विस-धणुहि ककि-तुलि मझे। મવિ-મિg-a-fઉં, निसि अंते संकमइ वारो ॥ ४ ॥ અર્થ-વૃશ્ચિક અને કુ ભાદિ ત્રણ સંક્રાંતિમાં વારની પ્રવૃત્તિ રાત્રિના પ્રારંભમાં થાય છે, રૂપ, ધને કર્ક અને તુલા સંક્રાંતિમાં મધ્યરાત્રે વારની પ્રવૃતિ થાય છે, તથા મકર, મિથુન કન્યા અને સિંહ સંક્રાંતિમાં રાત્રિના અંતભાગમાં વાર બેસે છે. -

·5
વિવેચન–બાપની શરઆત થશી માય એવું છે,
બપ, પન આ ગાથાના દરે પ્રમાણે સનિને આ
જુદે જુદે વખતે એ છે. મેષ વિગેરે બાર રાશિ છે. તેમાં
થે એક શશિમાંથી બીજી રાશિમાં બદલાય તેનું નામ સ
નિ વાય છે તે કાંતિ બે પળુ બાર છે ત્યારે સૂર્ય
ક, કુબ, બીન અને એમાં રાય ત્યારે ત્રિના આદિ
બાળથી વાર છે, અર્થ, વિષ, તુલા અને ધન રાશિમાં
છે ત્યારે યાત્રિથી વારની રખના થાય છે, વળી મિથુન
સિહ કન્યા અને મકરરાશિમ આ ધ ત્યારે વાર રાત્રિના
અનબાગમાં એ –ાવાય છે. આ વાનના સ્પીકર
ભાર દિનમાન અને રાત્રિમાનની આવશ્યક્તા છે, તે દિનમાન
જવા માટે “લ ઉપાય આ પ્રમાણું –
મરી મારીને મિથુન સુધીની છતિમા અનુક્રમે
દિનમાન વૃરિ પામતું હોય છે તેમાં મકર સંક્રાંતિમાં પહેલે
દિવસ દિનમાન ૨૬ થી ૧૨ પળ, કુંભમા ૨૬ ઘડી ૪૮ પળ,
મીનમાં ૨૮ ઘી ૧૪ પળ, મેમા ૩૦ ઘડી, વૃષમાં ૩૧ ઘડી
૪ પળ, અને મિથુન સંક્રાંતિમાં ૩૩ ઘી અને ૧૨ પળનું
દિનમાન હોય છે. કર્ક સંપત્તિમાં પહેલે દિવસે ૩૩ ઘી અને
૪૮ પળનું ઉદિનમાન હોય છે, ત્યાર પછીની કથિી ધન
સુધીની છ સંક્રાંતિમાં દિવમાન ઘટતું જાય છે. જેથી સિંહ
ક્રિાંતિમાં ૩૩ ઘી ૧૨ પળ, કન્યામાં ૩૧ ઘી અને ૪૬
પા, તુલામાં ૩૦ ઘડી, વૃશ્ચિકમાં ૨૮ ઘી ૧૪ પળ, ધન સં-
#નિને પહેલે દિવસે ર૬ ઘી ૪૮ પળ દિનમાન હોય છે,
અને તેના ત્રિક દિવસે જતાં મકર સંક્રાંતિમાં વળી ૨૬ ઘડી
અને ૧૨ પળનું દિનમાન હોય છે. આ દિનમાનમાં હમેશા
કટલી વૃદ્ધિાનિ થાય છે તેને માટે માસમાં વધેવા કે
ઘટેલા પળને વિશે ભાગ દેવાથી હમેશના દિવસનું પ્રમાણ
આવે –
ર

·( ૧૪ )
૨-૨
“pluદર વિસ્તાર, ત્રિપદારઃ કુન્યા
मृगादिषट्केऽहनि वृद्धिरेवं, कर्कादिपट्के मचितिपलाद्याः॥१॥"
અર્થ -મકર સંક્રાંતિમાં દરેક દિવસે પળ ૧૨ વિપળ,
કુંભમાં ૨ પળ પર વિપળ, મીનમાં ૩ પળ ૩૨ વિપળ, મેષમાં
૩ પળ ૩૨ વિપળ, વૃષમાં ૨ પળ પર વિપળ, અને મિથુનમાં
૧ પળ ૧૨ વિજળની વૃદ્ધિ થાય છે, અને ત્યાર પછીની છએ
સંક્રાંતિમાં પ્રત્યેક દિવસે આ છ સંક્રાંતિમાં દર્શાવેલ પળ અને
વિપળોની અનુક્રમે હાનિ થાય છે. એક અહોરાત્રિ ૬ ઘડીની
હોય છે, તેમાંથી દિનમાનની ઘડી અને પળ બાદ કરતાં
બાકી રહેલ ઘી અને પળ જેટલું રાત્રિમાન હોય છે.
(જુએ-દિનમાનનું યત્ર.) વારની પ્રવૃત્તિ માટે આવી રીતે
રાત્રિમાન કાઢી તેને આદિ મધ્ય કે અંતભાગ શોધી વારની
ગણના કરવી.
આ ગાથામાં દર્શાવેલ વારની પ્રવૃત્તિ અત્યારે ક્યાં
ટિગોચર થતી નથી. તેવી જ રીતે બીજું પણ એક વારની
ભોગ ઘટીનું માપ મળે છે, તે ઉપરથી પ કઈ વાર
બિસારતું નથી, તે આ પ્રમા—
"राम रम नन्द पाणा, वेदाऽष्टी सात दश हताः कार्याः ।
નાના ના, ન પણ નજઃ ઃ ? ”
અર્ધ-શનિવારના સવારથી આરંભીને દરેક વારની
ભાવ ઘીઓ અનુક્રમે ૩૦-૬૦–૮૦-૫૦-૬૦-૮૦ અને ૭૦
છે. એટલે શનિવારના સવારથી શુક્રવારની રાત્રિના અંતે આ
શિઓ પૂરી થાય છે. આ જૂના અનુસાર શનિવારની રાત્રે
રવિવાર એવામાં શનિવાર સૂતે બય છે, માટે શનિવારની
રાત્રિ જ કરાય છે

·Jદનમ સંનિએ. | મેલ મિક મન ભામિથુન ક ઈજા પ્રથમ દિનમાન, હાનિ bh૧-જsh-૨ જ૮-૧૨-૪૬ ૧૮-૧૪/૧૬-૪૮૨૬-૧૧-tj૮- ૪ ટી-પળ.. કાન-વૃદ્ધિ ઢિી વૃદ્ધિ વૃદ્ધિ હાનિ | હાનિ નિ હાનિ નિમાન પ્રતિદિન તાનિ - ૩૨ - ૫ ની ૧૧૧ ૨૫ 1-૧૨ ૨૫ હના પળ 1-12 પ્રતિમામ ઢિ ૧૦] ૮ હાનિના પળે ૧૦ ૧૯૮૨ મા ક્રાંતિના પુત્ર ૧૦ ૧૮ ૧૯ ૨૫૮ (૫)પળે ૧૯૦૫ ૧૮૦૦. 1952 માસનો યોગ.Jચત્ર વસાખ) જે શ્રાવણ ભાદર | આમ |તિક માનશર મા ( ૧૫ ) પ ૧મી મીમા પ્રીમ વળી વળ ૨૨૯ દ. મતરિત | શિશિર ! શિબિરમત 이치에 ઉત્તરાઉન ઉત્તર દક્ષિણ | દક્ષિણ ક્ષિણ | દક્ષિ ક્ષિણ MિT નર ઉન’ ·( ૧૮ ) યામાં કેટલાક ચોઘડીયા કલિક કંટક વિગેરે દેથી દુષિત છે. માટે જેટલા ચોઘડીયાં શુભ છે તેની તારવણી કરી તેને સુવેરા તરીકે ઓળખાવેલ છે. આ ઘટીયાની શુદ્ધિ માત્ર દિવસ માટે જ છે, અને આગળના લેકમાં કહેવાતા ટક કલિક અમર વિગેરે પ દિવસેજ સમજી લેવા, કેમકે અર્ધપ્રહાર વના વિગેરે સૂર્યને આશ્રીને આવે છે. રવિવારે પહેલું પાંચમું અને છછું ચોઘડીયું સુવે છે, સોમવારે વુિં પાંચમું અને આઠમું ચોઘડીયું મુના છે, મારે ચાકાન અને ચાઘડીયું મુળા છે. બધારે ત્રીજુ અને આડયું ચાવીય મુળા છે, ગુરૂવારે ભીનું પાંચમું અને સામે આવી મુળા છે, શુક્રવાર 19 છે અને આ પાટીયું વેળા છે, અને શનિ પાચમું સામે અને આડમાં ચાવી સુના છે વિકાસ ગુરૂવાર સુધીના વાના બાકીના પાંચ ધ પડો અતિ આદિ જિન છે, પાનું શક્યારે , વિડીયામાં કે માથે રહેલા છે, તેમજ શનિ ૧. જે નામ મેં દો યે રહેલા છે, માટે આ અને ૧રના માથા પીવા અશુભ છેવાથી બાકીના વા, બાપ કંડ છે, કે જે કંઈ ગાર કેળા કરે છે 1-7 3, vir રઘ વંટ 30am 1 पर निगर सग, दो सगरम कालयलानी ॥ ६॥ -વિવાબુધવાર અને સુવાના છે - પીથી આ કાળી રે, * * * ૧ અને ફિવિક જ ભાગ છે, ·( ૧૦ ) તથા રવિ આદિ સાતે વારેનું અનુક્રમે આઠમું ત્રિીજું હું પહેલું ચોથું સાતમું અને બીજું ચોધ- રિયું કાલવેળા કહેવાય છે. વિવેચન–આ યુગો પણું દિવસના અણમાંશને આને કહેલા છે, તેથી રાત્રે તે ગે હોતા નથી, અને અહી અછમાંશને સમય પણ પૂર્વની પેઠે ચાર ઘડીથી જૂના ધિક જાણવે. તેમાં રવિવારના સાતમા અમારી કલિક યુગ હૈય છે, ત્યાર પછીના દરેક વાર એક સખ્યાએ ઓછા અણ માંશમાં અર્થાત્ સોમવારે છા, ભમવારે પાંચમા, બુધવાર ચાથા, ગુરૂવારે ત્રીજ, શુક્રવારે બીજા અને શનિવારે પહેલા દિનાહમાંશમાં કુલિગ આવે છે આ યોગ લાવવા માટે એવી પળ ગણતરી છે કે જેના નાથી શનિવાર જેટલા હેય તે વારનો તેટલા દિનાર માંશ કલિક હોય છે. અથવા અવળી રીતે ગણતાં શનિવારથી પતે જેટલા વાર હેય તેટલાને પોતાને અષ્ટમાં કુલિક કહેવાય છે. આ રીતે પણ ઉપર કહેલા અર્ધપ્રહરાજ કલિક ગવાળા થાય છે. કુલિકમાં શુભ કાર્ય કરવાને સર્વથા નિધિ છે, તે માટે વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે- શિ મિર્જ નઈ, કઈ પ્રજાવિમિદમ્ ! નામુપાતિ વિર, નાલં ડ તો ? " અર્ધ–કુલિકમાં છેદાવ, ભેદાયેલ, ભતે ગ્રહણ કરેલ, કે તે ક્ષેત્ર હર વનુ (કાવી કે બીજે પદાર્થ) અવશ્ય નાશ પામે છે તથા તેમાં કરેલી કાર્યો પણ નાશ પામે છે. દિનાણમાંશમાં કુલિક હોય છે એ કાનમાં શ્રીમાન નરચંદ્ર- સૂરિ સમાન છે, પછ ઉદયપ્રભસરિઉપર કહેલ દિનાઇમાંશમાં પ્રથમઅભાગ વર્કબીજા અર્ધભાગના કર્તમાં કુલિકઝ હોવાનું જણાવે છે. તેઓ કહે છે કે–પિતાથી શનિવાર જેટલા તેની બની સંખ્યાવાળું દિવસનું મન ડિકવાનું હોય

·[, અને નમા ક દિવસના શોમાં વેતન માની.
( ૨૦ )
છે, અને રાત્રિએ તેથી એકે ઓછી સંખ્યાવાળું મહૂર્તકુલિકા
છે. આ રીતે રવિવારથી શનિવારે સાત વાર હોવાથી રવિવારે
દિવસે દિયું અને રાતેરમું મુહૂર્ત સોમવારના દિવસે જાર
અને રાત્રે અગીયારમું એમ અનુક્રમે શનિવારે દિવસે બીજું
અને રાત્રિએ પહેલું મુકૃતિ કુલિક હોય છે. પંદર દિવસના અને
પર રાત્રિના એમ કુલ ત્રણ મુહૂત છે. તેનું પ્રમાણ
પશુ દિન ખાન અને વિમાનના પદરમા ભાગનું દેવાઈ
ઉત્કૃષ્ટ દિનમાનમાં બે પળથી અધિક અને જઘન્ય દિનમાં
જે વીશી એ આવે છે.
આગમમાં ગીશ મુહૂર્તના નામ આ પ્રમાણે છે—
૨ પાન ૩ મિત્ર જવાનું પ્રતીત ૬ અભિગ ૭ માન
૧૯મા ૧૦ બસને ૧૧ ઇશાન ૧૨ ત્રા
વતિમાં ૧૪ મિનારા ૧૬ આનંદ ૧૭વિજય
વિમેન - પ્રભાત્રિ ૨ મ ર બંધ રર અનિવે"
• ભિ, ૨૪ આપવાના ૨૫ અતાન ૨૬ જાન્ય
સર્વાર્થસિદ્ધ ૩૦. પુરા
" બની જશો ફેરફાર સામે સૌનાં નામ
છે બાનિ 1 મિનીન) રાજ (અભીગ
નનિજ ૧ ૩ બ મ ) અને ૧૧ જિય
અને િવ નવના નામના અને બીન
-- દિનાના - ના નામ- આ
'ધ ના. ના નિકાલ મનિ
'નું એ છે કે ૧૧ ઝા ૧૧ વિશાખા
- 3 to 15-કાનુની અને આ
કામ ૮ ભ - -
( ભાન મને ગમે છે
૧
1 .

·41 કરજાકીના નામ જપત્ર, • 1. ૨, ૮. , , અને ન મા મને જ બધુ જ નિદિ જિના ": {ๆ! 4 น. 4 เกะs ฯ เนย ન , ન બાકી મને ge 4 4 1! ฯ (t, 9-313. ( นาย จฯ « ન જ કરે છે મટે કે- sc , g - રાજ જે દ. , ભિન્ન છે” રન બન જપ , પત્ર અર્ક, રામ અને કે , અને અને સફર્ન ફિક થાય છે. કલિક માટે મક શિક છ વર્ગે યુદ્ધ હત છે ફરક બુધાને દિવને કાનમાં પરીક્ષામાં હોય છે, અને પછી દરેક વાર કોઈ નાના પી. જાએ કંટક છે કરીને જુકાર સામે, સરકારે છું. ભાષા પંપ, બરિવાર , વિવારે ત્રી, સામ જે, અને મારા પરિવારમાશ કંકગ દેવ છે આજ અષ્ટમ લાવવા માટે એવી પણ મન છે કે- દાસી મઝાવાર કામે પણ નવા ખદમાં, અહજ અ૨જી ને મેવાણી પિને જેટલી વાર હોય રિહાન અખડર કેટ: કાર છે રવારના દિવસે અમે એવીમું ફાવિક છે, એ જ રીને પાકના રેક જાર એક સાધના પાઘડી કપલ છે. બીજી રીતે કરે તેનાથી ગુરૂવાર જેટ-

·માથાના ભાગ મા પગ દબા. ૩ના
ઘર ઇત્યાદિ ગદ્ય કાવવા માટે - અનુકને
બુધવારે પહેલું, ગુરૂવારે ચામુવારે માન, અને શનિન
જેમકે–શનિવાર સામે છે, તેને ત્રણે ગુજરાથી એક
અને તેમાંથી ત્રણ બાદ કરતાં ૧૮રહે છે. હવે ઘીયા જી.
તે આ શેષ રહેલ બીજુ ઘીયું શનિવારે કાળવેળા છે. તે
હવે અર્ધપ્રહર અને તેની ખાસ વર્લ વીએ
અર્થ-કાળવેળામાં ચાર ભેળવી તે વર્ષ
વાગે ને વા. છ બળra
મળી ગુરાની બને છે માટે માત્ર
કવિ કલા ના માતા.
કરે છે. વિ ગયું. મારે શા માટે મદદ
અને ગુરૂવારે અને પછી વિ ,
આ મને એ જ છે કે-જે રે જે પર
કી કિ વે બેનામી પતિ શમા નું ચાલું
કશિ. અને ગમ વાળી રે."
છે આ ગો મારા કામમાં કયું છે
રવિવારે આખું ચાનું, મારે , મારે ?
બીનું ચેપીયુ કાળા છે. દરેક વાગ્યે વેગ ગુગુ
માંથી 2 બાદ કરવાથી કાળવાનું થયું આવે
છે, માટે આથી ભાગતા પાકમાં અને એ છે કે
શુભ કાર્યમાં ગ્રહણ કરવું નહિ. દ છે
ना चउजुश्र श्रद्धपहरा,
तेसिं सोलडदुतीसदुएगचऊ ।
चउसट्ठी मज्झपला,
हेया पुवाउ दिसि छट्ठी
II

·અમદર આવે છે, અને બવ આદિ રાત વારામાં મનુ અપ મરના મણના શાળ, આડ, બવીશ, બ, ક, ચાર અને કોઈ પળે વદિ છઠ્ઠી શાએ માત્રામાં જેવા પામે છે ધનને થાપ જ ૪ કળા કાળા ના જવાનું થયું માપ થી અમદદ રાય , છે. વળી, ધાળિયતા ૧ બધી બા છે અને તેના જ ન જ અપપ્રકમાં ધામાવતા કાળા " આવે છે, મો -વિજા બધા વા છે, - ધવન (બાબુ અને ખા ભાગના શે વુિં ) ધાપર કપિલા વન્ય અપપ્રહાર , વિના મુભા મુજબ પાધડીયા, છે ! છે ના દા [કાવાળા હ|િળા uિ ૧e પારિ | ક |ળના કાબરે દલિના નિક Cortes tim વર્ષ લિક, જળાભિ પાળવેળા ના ક પતિ ના નિક વ ના ! વેળા મુળાક બંને સગા કટ વેળા વન ઉપhtt gore વળ | વેળા પાળવેળા વેળા ઉપલ કાળા વા | સગા ગા ! વન્ય વેળા સવેળા દક વારના આંકને ત્ર ગુની એક મેળવવાથી પણ વ અપ્રહરના આંક આવે છે. અથવા કાળવેળાના viાને અનુક્રમે માંથી પાંચ આંક વધા, જેના પાંચમાં કાંકથી રવિવાર વિગેરે સાત વારના વન્ય અપ્રહ આવે ના

·( ૨૪ )
છે. જેમકે-૮-૩-
૬-૭૨-પ તેમાંથી પાંચમે અકે
રહેલું ચોથું ચોઘડીયું રવિવારે વળે અર્ધપ્રહર છે.
પૂર્વ, અગ્નિ, દક્ષિણ, નેત્ય, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, ઉત્તર અને
ઈશાન, એ આઠ દિશા છે. તે પૈકી ઉપરોક્ત રવિવાર વિગેરે
સાત વારોના વન્ય અપ્રહરના મધ્યનાળ વિગેરે પળોમાં
અનુક્રમે પૂર્વથી માંડી છઠ્ઠી છઠ્ઠી દિશાએ યાત્રા કરવી નહિં.
કેમકે તે અત્યંત વિર્ય કાળ છે, તે આ પ્રમાણે–
રવિવારે ચેથા અપ્રહરના મધ્યની સેળપળમાં પૂર્વ
દિશાની યાત્રા વક્ષ્ય છે.
સોમવારે સાતમા અધપ્રહરના મધ્યની આઠ પળમાં
વાયવ્ય ખુણાની યાત્રા વળે છે.
મગળવારે બીજા અર્ધપ્રહરના મધ્યની બત્રી પળમાં
દક્ષિણ દિશાની યાત્રા વિર્ય છે.
બુધવારે પાંચમા અર્ધપ્રહરના મધની બે પળ
ઈશાન ખુણામાં યાત્રાવ છે.
ગુરૂવારે આઠમા અર્ધપ્રહરના મધ્યની એક પળમાં
પશ્ચિમ દિશાની યાત્રા વર્ચે છે.
શુક્રવારે ત્રીજા અર્ધપ્રહરના મધ્યની ચાર પળમાં અ
ખાની યાત્રા વન્યું છે.
શનિવારે છઠ્ઠા અર્ધપ્રહરના મધ્યની શાસક પળ
ઉત્તર દિશાની યાત્રા વર્જ્ય છે.
પળ આદિ માટે નીચે પ્રમાણે કેટક છે—
વિપળ (એક ગુરૂ અક્ષર બલવાને કાળ)
એક પ.
સાડ પળ(કામકડા બંદ થતાં લાગતા કાળ)'
એક પડી
બે ઘીનું એક માત,

·બા પી એવા શ્રી મુને એક દિવસ
થી દિવસના એક મામ.
ત્રણ અને અથન.
અને બે અયનનું એક વર્ષ થાય છે
શા હિલિસાની કિ લિમા, શાહ લિમાને એક અશ,
બીગ બની એક શિ, બાર રાશિનું એક બમણું અને
મને એક બાજુથી એક ઔર વર્ષ થાય છે. ( આ
ભગત પ્રશ્નો અને એક જ થાય છે, જે તેનું વર્ષ કહે
વાય છે. રાજા ના અને વિહળાનાં તિ અને વિશ્વમાં
એ બી નામે છે.
મુકવિતામવિની ટકામાં નાની કટલીક વિઘીઓ
વર્જવાનું છે—-
માં દર્વ હિ વ , વાળા સાનિ થવાના
सूर्यादिषारेषु परंपतालो, नाड्यो विम्यान खलु वर्मनीयम् ।।१।।
અર્ધ–રવિ આદિ સાન વારમાં ર૦-ર-૧૨-૧૦-૭-
૫-૨૫ પડી પછીની ચાર ઘડીઓ વિષ દેવાથી વર્જવા
લાયક છે.
આ ગ્રન્થમાં દિનશુદ્ધિ દેખાડવાની દેવાથી ગોચર
વિગરનું વિવેચન કરેલ નથી, પછી તે કેટલેક સ્થાને જરૂરી
દેવાથી બીજા શાના આધારે આગળ સવિસ્તર વર્ણવેલ છે,
પણ તેઓની ગતિ અને નામે અહીં જ કરીએ છીએ.
રવિ, લેમ, મંગળ, બુધ,ગુરુ,શુક્ર અને શનિ, એ સાત
શિ દરેક મનમાં વર્ણવ્યા છે. તે સિવાય કેટલાક જાતિશાસ્ત્ર
કે

·પ્રખ્યામાં રાહુ અને કેતુની પણ અગત્યના છે, તે અને સાથેગાં નવ રહે છે. પણ આ બન્ને પ્રા કેમેરાં મા- સામા સ્થાનમાં, પિનાની રાશિથી માનત્રી શશિમાં,અમને અને સમન્નિશ ડેમ છે, એટલે રાહુના સારા કે ખરાબ ફળ ઉપરજ કેતુનું ફળાફળ વિચારાય છે. તે ન પ્ર - ગોચર આ પ્રમાણે છે – રવિ એક રાશિમાં એક માસ રહે છે, અને એક દિવ- સમાં રાશિનો એકેક અંશ એમ ત્રીશ દિવસમાં આખી રાશિ જોગવી બીજી રાશિમાં સંક્રમે છે. તે જ રીતે ચંદ્ર ૧૩૫ ઘીમાં, મંગળ દોઢ માસમાં, બુધ એક માસમાં, ગુરૂ તેમાસમાં, શું એક માસમાં, શનિ અઢી વર્ષમાં, તથા અનેક વર્ષ એકેક રાશિને ઉપભોગ કરે છે. આ દરેક ગ્રહો અનુક્રમે મે બાર રાશિમાં ભમે છે, પણ રાહુ અને કેતુ તે બાર રાશિમાં અવળી તે ફરે છે, કેમકે તેમની વામગતિ ગણાય છે. ચન્દ્ર વગરના આઠ ગ્રહને રાત્રિના એકેક ત્રિશાં ભેળવવામાં ૧–૧–૧–૧૩–૧-૩-૧૮ અને ૧૮ દિવસ લાગે છે, અને ચન્દ્રને સાડાચાર ઘટી લાગે છે. તથા રાશિનો દ્વાદશાંશ ભગવાને ત્રીશાંશ કાળથી રા ગણે, દ્રષ્કાણ ભાગમાં શ્રી શાંશથી દશ ગણે, હૈરાગમાં ત્રીશાંશથી ૧૫ ગણો અને રાશિગમાં ત્રીશાંશથી ત્રીશ ગણ કાળ લાગે છે તથા રાશિ- ને નવાં ભેગવવાને રવિને દિન ત્રણ ઘડી વીશ, ચનને ઘડી પદર, મંગળને દિન પાંચ, બુધને દિને ત્રણ ઘઈ વશ, ગુરૂ દિન તેતાલીશ ઘડી વીશ, એક દિને સાત ઘડી વીશ, શનિને દિન સે, રાહુને દિન સાડ, તથા કેતુને દિન સાઠ લાગે છે, રાશિના અર્ધા ભાગને હરા, ત્રીજા ભાગને ખાણ- અને તેથી અધિક ગમે તે ભાગને તેટલા અંશ એવા ના મથી સંબોધાય છે. જેમકે-રાશિને નવમો ભાગ તે નવમાં, બાર ભાગ તે દ્વાદશાંશ અને ત્રીશ ભાગ ત્રિશાંશ વિગેરે. આ ગ્રહ પૂર્વમાં ઉગે છે, અને પશ્ચિમમાં આથમે છે. પણ ·બુધ અને શુક્ર પૂર્વમાં પણ આથમે છે, અને પશ્ચિમમાં પણ ઉગે છે. તેમાં સૂર્ય ચાર પહોર આથમે છે, અને તે સિવાયના હે સૂર્યના અમુક અંશમાં જવાથી અસ્ત પામે છે. અસ્ત અને ઉદયના અંશોનું પ્રમાણ આ પ્રમાણે છે- સુર્યના ૧૨ ત્રીશાશમધ્યેચન, ૧૭ીશાંશ મધ્યે ભેમ, ૧૩ ત્રીશાંગ મધ્યે બુધ, ૧૧ત્રીશાંશમએ ગુરૂ, વિશાંશમધ્યે શુક્ર અને ૧૪ત્રીશાંશ મધેશનિ અસ્ત પામે છે. સૂર્યના તે ત્રી- શાંતાબહારહેતાં ગ્રહને ઉદય કહે છે તે અસ્ત પામેલા - ગળ આદિ ગ્રહો ચાર માસ, સેન દિવસ, બત્રીસ દિવસ, નવ દિવસ, અને બેતાલીશ દિવસ અસ્ત રહી ઉગે છે. ચન્દ્ર બે દિવસ અસ્ત રહી ત્રીજે દિવસ ઉગે છે, અને બુધ તથા શુક્ર પૂર્વમાં આથમે ત્યારે છત્રી અને સતેર દિવસ પછી ઉગે છે. વળી ઉગમનના દિવસથી માંડીને ચંદ્ર દિવસ અચાવીશ, મંગળ દિન ક્ષે સાડ, બુધ દિવસ છત્રીશ, ગુરૂ દિવસ ત્રણ બર, યુક દિન બસ એકાવન અને શનિ દિન ત્રણ નાલિશ સુધી અસ્ત થતા નથી. સૂર્ય રાશિથી બાર રાશિમાં ફરતાં મંગળ વિગેરે પાંચ હે ક્યા ભાવને પામે છે?” તે માટે પ્રશતની વૃત્તિમાં હે છે કે- सूर्यमुस्ता उदीयन्ते, शीया मर्के द्वितीयगे । समं तृतीयगे यान्ति, मन्दा मानी चतुर्धगे ॥१॥ વાર -- તિવઃ જાણો नवमे दसमे मार्गाः, सरला लाभ रिप्यगे ॥२॥ [જરા મને ર | જાદત્તર અર્થ-સૂર્યથી છુટા થયા પછી સર્વ ગ્રહો જય પામે છે, સુર્ય બીજી રાશિમાં જાય ત્યારે તે શીધ્ર બનિવાજા થાય છે, મર્યે ત્રીજી રાશિમાં જતાં તે સમનિ ક છે, એ ચાથી ---

·(૨૮ }
રાશિમાં જનાં મંદગતિવાળા થાય છે, સૂર્ય પાંચમે છઠે છે
ત્યારે વક્ર થાય છે, સૂર્ય સાતમ આઠમે હોનાં અનિવક
થાય છે, મૂર્ય નવમે દશમે જતા માર્ગગામી થાય છે,
અને સૂર્ય અગીયારમી બારમી રાશિ જાય ત્યારે સરલ થઇ
છે. આ નિ મંગલ ગુરૂ અને શનિને આશ્રીને છે, જાણ
બુધ અને શુક્ર તે સૂર્યની પાસે જ અતિચારી થાય છે.
ત્યારે ગ્રહો સિધી ગતિમાંથી વામ ગતિવાળા થઈ
પાછલી રાશિમાં જાય ત્યારે તે વક્રી કહેવાય છે, અને મંત્ર
વિગેરે વક્રી થયા પછી અનુક્રમે પ-૨૧-૧૧૨-૧ર અને
૧૩૪ દિવસ વિક્રગતિવાળા રહે છે.
રહો નિત્યની સામાન્ય ગતિ કરતાં વધારે ઝડપથી ચા
શિને ભોગ કરે ત્યારે તે અતિચાર ગમન કહેવાય છે. તેઓના
અતિચાર દિવસ કેટલા છે તે લવ એક કથી જણાવે છે
पक्षं दशाई त्रिपक्षी, दशाई भासपट्नयी ।
भतिचारः कुनादीना-मेप चारस्त्वितोमरः
અર્થ-મંગળ બુધ ગુરૂ શુક્ર અને શનિના અતિચારો
વિમે અનુક્રમે ૧૫-૧૦-૪૫-૧૦ અને ૧૮૦ છે, ત્યારે
પછીના રિમો ચાર ગતિવાળા કહેવાય છે.
આ મંગળ વિગેરે પચ મહા વદ થયા હોય તે પછીની
અશિનું અને અનિચારી થયા હોય તે પૂર્વની રાશિનું ફળ
આપે છે પ્રકાશકાર ને કહે છે કે-
પિતા વિવાન રાશિનું આ નારચંદ્ર ટીપ
માં છે કે નરીકે અવિચારી ગુરૂ વિનાના દરેક પ્રક
ફળ આપે છે. દરેક મહા આ પ્રમાણે ફળ આપે છે-
વર્ષ d , વુિં નાક ઉપરાં
દેવ ગિ, Traઃ
૧ ૧ નાનું અતિતિક વાત છે.
ગુરુ અને શનિ તે
: -

·અર્થ-નહી કે અતિચારી મંગળ વિગેરે ૧૫-૧૦-૩૦
--૧૦ અને ૧૫૦ દિવસ સુધી પૂર્વરાશિ (વકી કે અતિચારી
થવાની રાશિ )નું ફળ આપે છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં વકો
અતિચારી ગુરના દિવસ ૨૮ વર્ય કહ્યા છે. પણ પ્રધાન
ગેચર બળ કે લમ હોય અથવા ગુરૂ ત્રિકે ધન સ્ત્રી કે લાભ
રાશિમાં જતો હોય તે ગુરૂ શુભ છે. મંગળ વિગેરે ગ્રહ અનુ-
ક્રમે ૪૫-૦૨-૧૪–૫૨૪-૨૪૦ દિવસ માર્ગગતિ કરે છે.
આ પ્રહમાંથી સૂર્ય અને ભેમ રાશિના આદિ ભાગમાં,
ગુરૂ અને શુક્ર રાશિના મધ્ય ભાગમાં, ચંદ્ર અને શનિ રાશિના
અંત ભાગમાં, તથા બુધ આખી રાશિમાં ફળદાયક છે. આ
પ્રમાણે સ્કૂલ ગ્રહગતિ જાણવી.
હવે અહના નામો કહીએ છીએચંદ્ર, બુધ, ગુરુ અને
શુક્રખ્ય ગ્રહ છે તથા રવિ, વદી દશથી શુદી એકમ
સુધીને ચદ્ર, મંગલ, કર પ્રહ સાથે રહેલે બુધ, શનિ
અને રાહુ ફરક છે. નરપતિ જયચર્યામાં કહ્યું છે કે—
राहु-केन सदा वो, सदा गीधी विधूष्णगृ ।
करा यका महाकूरा; सौम्या वका महाशुमाः
शुक्रेन्द्र योपितो मन्द-दुधौ क्लीवी परे नराः ॥
અર્થ-નાડુ અને કેતુ નિરંજ વદ્દી મહ છે, સૂર્ય
ચન્દ્ર નિરતર અતિચારી પ્રહ છે, અને ક્રૂર ગ્રહ વક્રી થાય તે
માફ થાય છે, તેમજ સોમ્ય ગ્રહ વક્રી થાય તે માત્રામ્ય
થાય છે. શુક્ર અને ચનશ્રીહ છે, બુધ અને શનિ નપું
છે, તથા રવિ મંગળ અને ગુરૂ પુરુષ ગ્રહ છે.
રવિ સોમ મંગળ અને ગુરૂ તથા બુધ શુક્ર શનિ અને
હુ એ ચાર ચાર પિતતામાં મિત્ર છે અને સામસામ
શત્રુહ છે પિતાનામાં પણ સોમ્યની સમ્સ જા
જરની ક્રર સાથે અતિ મંત્રી છે અને સામાન્ય રીતે સામ”
'

·ન નિ માને છે કે, બુપ મનિ મિત્ર છે અને
ભ મ જ છે, બુધ ગુ મગ , અને
ન કેમ ન બાન શાન ન મ "કાન બને છે.
મને સાથે અને રિને પૂર સાથે અતિ શરૂ
છે હનીમવી અને શત્રુભાવ સુમનાથી આ પ્રમાણે
રવિનેશ શનિ શત્રુ છે, બુધ મધ્યમ છે, અને લગ્ન
ચંદને રવિ અને બુધ મિત્ર છે, અને બીજા માણે
પગને બુશ છે, શ શનિ મધ્ય છે, અને
નિમિત છે
અને એ શા છે, વિ શુક મિત્ર છે, અને માતા
અને " ગુગ છે. શનિ મmછે અને બીજ
* * * * * પાકા એ છે
,
છે
11

·( ૩ )
વારોનું સ્થિરબળ ચરબળ અને મધ્યમબળ રૂપી ફળ કુદયાદિ
નક્ષત્રની પેઠે જાણવું-
બીજા સંયેગી થનારા ગ્રહ નામે નીચે મુજબ છે –
૧ ચત્ર સુદી એકમને દિવસે જે ગ્રહને વાર હોય તે ગ્રહ વર્ષે
(વર્ષાધિપતિ) કહેવાય છે.
૨ મેષ સંક્રાંતિના વારને ગ્રહ મંત્રી કહેવાય છે.
૩ કર્ક સંક્રાંતિના વારને ગ્રહ શશ કહેવાય છે.
* દરેક માસની શુદિ એકમના વારનો ગ્રહ માણેશ ગણાય છે.
૫ હંમેશના વારનો ગ્રહ દિનેશ ગણાય
૬ હેરાને પતિ હરેશ કહેવાય છે.
૭ રાશિના (આગળ કહેવાશે તે) પતિ પ્રહ તે તે રાશિના
સ્વામી છે.
૮ રવિની રાશિમાં અમુક અંશે ગયેલા રહે અસ્ત
કહેવાય છે.
૯ રવિથી અમુક અંશ દૂર રહેલા ગ્રહો ઉદથી કહેવાય છે.
૧૦ વામ ગતિવાળો ગ્રહ વક્રી કહેવાય છે. રાહુ અને કેતુ સદા
વકી છે.
૧૧ નિત્યના વેગ કરતાં અધિક ઝડપથી ચાલનાર ગ્રહ અતિ
ચારી છે. સૂર્ય અને ચંદ્ર સદા શીઘ ( અતિચારી) છે.
૧૨ સમ ગતિશીલ ગ્રહ માગ કહેવાય છે.
૧૩ ઉદય પછી અને અસ્ત થવા પહેલાં સાત દિવસ સુધી
ગ્રહ બાળ અને વૃદ્ધ કહેવાય છે. તથા છેડા દિવસથી
ઉદય પામેલો અને અસ્ત થવામાં સન્મુખ થયેલા ગ્રહ
પણ બળ અને વૃદ્ધ કહેવાય છે.
૧૪ ઘણા દિવસથી ઉોલે, વૃ૮ નહિં થયેલો, અને વિશાળ
બિબવાળે ગ્રહ વિપુલ કહેવાય છે.

·( ૩ ) ૧૫ સૂર્યરાશિથી બહુ દૂર થઈ આકાશમાં દેખાય એટલે સ્પષ્ટ કિરણવાળો હોય તે ગ્રહ સ્નિગ્ધ છે. ૧૬ નક્ષત્રના એકજ પાદમાં ભેગા થયેલા ગ્રહો કે તારાઓ યુદ્ધસ્ય ગ્રહ કહેવાય છે. ૧૭ યુદ્ધ પછી શુક વિના બીજે ઉત્તરગામી ગ્રહ જયી છે. ૧૮ યુદ્ધ પછી દક્ષિણગામી ગ્રહ હાર--પીડિત કહેવાય છે. ૧૯ રાહુ પાસે રહેલા રવિની પેઠે ફરથી છતાયેલે ગ્રહ ફરા- કાન્ત કહેવાય છે. ૨૦ વિદ્યુત વિરો વા, શશ વિકાર્ય રાશિ માં પ્રવેશ કરવાવાળો કે તેમાં ગયેલ ગ્રહ વિરશ્મિક થાય છે, २१ कुराकान्त ऋयुत. कदृष्टस्तु यो ग्रहः । विशक्षिमता प्रपन्नश्च, स विनप्टो बुधैः स्मृतः ॥१॥ પપ્રભારિ કહે છે કે— ક્રરથી છતાયેલો, ફરની સાથે શશિના એક નવાંશમાં રહેલે, કરની સંપૂર્ણ હથિી દેખાયેલા, અને ઈની રાશિમાં પસવાવાળે મડ વિના, થાય છે. ૨૨ દિવસે બેચર અને પ્રતિ વધથી શુભ કામ મળ: મફળ કથો છે. ૨૧ દિવસે બેચર અને અનુકુલ વેધથી અશુભ બ, મધ અકળ મનાય છે. ૨૮ જબલી કરાઈ મઢથી પચયના ૩-૬-૧- સ્થાને, પતિના તાન-પરના કાન બુ નામ બ્રાય છે. ૨૫ હજી વધી ધાથા અને દેશમાં સ્થાન દ્રિક અને માત્ર પિન ને પરસ્પર કારક રિવાજ છે.

·( ૩૩ ) ૨૬ કેન્દ્રમાં રહેલ સ્વસ્થ ઉચ્ચ (દીપ્ત) અને ત્રિકેસ્થ રહા પરસ્પર કારક છે. ર૭ ઇષ્ટ દિવસે સૂર્યના ઉદય અને અસ્ત સ્થાનથી ઉત્તર તરફ ઉગીને આથમનાર ગ્રહ ઉત્તરચર છે. ૨૮ ઈષ્ટ દિવસે સૂર્યના ઉદય સ્થાનમાં ઉગી સૂર્યના અસ્ત સ્થાનમાજ અસ્ત થનાર-અર્થાત્ સર્યના જમણ મંડળ- માંજ ચાર કરનાર મહ અંતર છે. ૨૯ સૂર્યોદય સ્થાનથી દક્ષિણમાં ઉદય પામી દક્ષિણમાં આથ- મનાર ગ્રહ દક્ષિણુચર છે. ૩૦ શીવ્ર ગતિવાળે ગ્રહ મંદ ગતિવાળા ગ્રહના એક ત્રીશાં- શમાં મળે, અને ત્યાર પછી તેમાં પાછલ રહે ત્યાં સુધી તે શીધ્રગતિવાળે રહસથુશિલ કે હાથ શાલ (યોગ- વાળે) કહેવાય છે. ૩૧ મંદ ગતિવાળા ગ્રહના એક ત્રીશાંશમાં મળી આગળ નીકળી તેજ રાશિને ગવનાર શીવ્ર ગતિવાળે ગ્રહ મુશરીફ કહેવાય છે. ૩૨ એક ત્રીશાંશમાં થોડા દિવસ ભોગવનાર ગ્રહ શીઘગામી હેય છે. લવ ની આ પ્રમાણે ૧૧ અવસ્થા દેખાડે છે. ૩૩ પિતાની રાશિમાં રહેલ ગ્રહ સ્વસ્થ કહેવાય છે. ૩૪ ઉચ્ચ સ્થાને રહેલ ગ્રહ દીપ્ત કહેવાય છે. ૩૫ મણ ઘરમાં રહેલ પ્રહ મુદિત છે. ૩૬ પિનાના વર્ગમાં રહેલ ગ્રહ શાંત કહેવાય છે. ૩૭ પ્રગટ કિરવાળા મહ ફકત છે. ૩૮ નીચ સ્થાનને એલંધી સ્વચ સ્થાન સન્મુખ થયેલ પ્રક પ્રવૃવીય હોય છે ·૩૯ દુષ્ટ સ્થાનમાં પોતાના અંશમાં રહેલ હોય શકુ અધિ વીર્ય મનાય છે. ૪૦ સૂર્યથી હણાયેલ ગ્રહ વિકલ થાય છે. ૪૧ શત્રુ સ્થાનમાં રહેલા ગ્રહ ખલ છે. ૪ર બીજા ગ્રહથી યુદ્ધમાં છવાયેલે ગ્રહ પીડિત કહેવાય છે ૪૩ પિતાની નીચ રાશિમાં કરેલ ગ્રહ દીન મનાથ છે. જ છ વર્ગ પૈકીના પિતાના ત્રણ ચાર કે પાંચ વર્ણમાં રહેલ ગ્રહ સ્વર્ગ કહેવાય છે. જપ પર ગ્રહના હેરાદિ ત્રણ ચાર કે પાંચ વર્ગમાં રહેલ શ્રેષ્ઠ પરવર્ગ અથવા અન્ય મનાય છે ૪૬ ભાવ રાશિ અને દિવસ આશ્રીને થતા ચાર હર્ષ સ્થાન પદીના હરકોઈ હર્ષસ્થાનમાં રહેલ ગ્રહ હર્લી મનાય છે. ૭ હરકોઈ રાશિ ભાવ નક્ષત્ર વિગેરેમાં રહેલ ગ્રહ તે નામની સાથે સ્થ કે ગબ્દ જોડવાથી સમજી શકાય છે. જેમકે–પોતાની રાશિમાં રહેલ ગ્રહ સ્વસ્થ અથવા સ્વ- રાશિગ કહેવાય છે. ૪૮ પિતાપિતાની દિશા કે વિદિશાનાલમભુવનમાં રહે છે. લલાટસ્થ કહેવાય છે. લગ્નને પૂર્વ દિશામાં કેન્દ્રોને ચાર દિશામાં અને કેન્દ્રમણના યુગ્મ સ્થાનને વિદિશામાં - પવાથી આઠ દિશામાં બાર ભુવનેને સમાવેશ થાય છે. લલાટસ્થ રહનું બીજું નામ સન્મુખગ્રહ છે. (જુએ ગ્રહ ચક્ર. ) ·ગ્રહ નામ, રવિ એમ. | મંગળ. શનિ, રાજ. પડી ૫ ( ૩૫ ) ૨ શબિગ માસ ૬ વડી ૧૩૫ દિન ૨૭! ત્રિશાંત બોગ દિન દિન ૧ ઘડી ૪ દિન ૧ દિન ૧ દિન ૧૩ દિન ૧ |દિન ૩૦ દિન ૧૮ દિન ૧૮ 1. બાદશાંશ બેગ દિન ૨-૩ | વડી ૧૧ ૩-૪૫ ૨૯-૧ | ૨-૩૦ ૨-૩ ! ઉપ- - ૨ નવમાંશ બેગ દિન-ઘડી ! - ૩૨૦ ૪િ૩-૧૦ ૩૦ wણ બેગ દિન ૧૦. ૧૦ ૧૦ દેશ ભોગ માસ I વડી છા ગ fi ૯ ૧ ૩૦. ૧૮ ૧૮ ભમણ ભોગ ૧૪ 1 ૧૩ 1 ૧૮ ૧૮ અસ્ત ત્રિકા ૧૨ ૧૪ ૮ અનકાળ દિન ૨ 3 e ૪૨ (પૂર્વમાં બુધ ૩૬ શુ ૭) ૯ ઉદવમળ દિન e! ૨૮ ૭૨ ૨૫૧ ૧૨ ૧૦ ૧૧૨ પર ૧૪ 3 > ૧ી દિન ·છે ન્મ ની અતિયાર દિન માર્ગ તિ વિભાગ ળ દિન વ . -- ધાળે * કાને અતિ ૧ આતિ ૨ समान હિંગ ૧૨૮ ૨૭૨ ૧૦૧ (મતાંતર મંડપ મુ. ૧૧૭) ૧૦. ૧૮૦ ૧૪ ૨૪ ૨૪૦ ૩૮) લાલ લાલે પા ધૂળે માળી કા છે. ચતુષ્કોણ પૂલ ચેરસ ગોળ ગળ (૧) ખડ' દીર્ષ દીપ દી હર A મખમે ઉર્ષ સૌર સૌમ્ય | સૌમ્ય પરેશ ન નવું ૫૨૧ મીન) ૩૫ (નપુર (ન : મંર મં૦ રવિ સોમ શુ ઘર સાબુ અશુભ બુક ગુરુ ગુe ગુ ૧/૧ મ. ૧૦ ૨૦ . ૧૬ • મe e ૪૦ લ૦ શુ શુ સી. . સ્ત્રી પરસ્પર મૈત્રી મિત્ર મળે રવિ રવિ શ ખામી 11-8, કન-અને પહેલા કે છે મધ્યમ રહે મંગુ મ | ક 1 ·રવિ દિન રાત્રિ When મ •] • • • • • • oup • રાજ || ' ** else કમhi k-kle by uk Kilch - in ka! MAJ Mb] ન • • • • • - મીન ' ૧૧ - . ** wich hukla વિમk re laab0% 9 2 : બok w w w Je o p ) ble vi & kee) LhRjle -- - . ---- k મન : સાત બિ ·સ્થાપનાથી D Yo ૯ { 1 મિથુન ૧ કરિંથાન ૨ જાન ૩ હર્ષસ્થાને જ લરકાન ઉદને 1 ૫ કથા મીન તુલા રાત્રિ દિવસ એમ પણ મન રવિ પડે અને સ્ત્રી પ્રહનું ધન મે દિવસ | રાત્રિ ત્રિ htવસ • +૪ ૪૭ +1 સમ કે જાણવું. પસંદ સ્થાન ૧૦ ૧૦ ૧૦ છે. ૧-૩-૧ ૪૪ પૂર્ણ દષ્ટિ છે પદનદષ્ટિ (પણું ) ૪-૮ + -૮ ૫-૯ ૧ ૫-૨ s ૧૮ એક દષ્ટિ (૫) ચર શુદ્ધિ • ૧ - ૬૯- ૧૦-૧૧ ૫ - ૮-૧-- ૯-૧૦- ·માન • A છે. જાપદિ થra this? . & otho 10 • પાર્જન મરે વિવાહ ગમન ' nિ •• વ્યા છે เขต લ દષ્ટિ ભાવ મ દિન ઉર્વ ke ૧મતળ ઉખે • તિ' સાપ નિગ અા અ s વાfo ને. ૫ lopp with long ઉત્તર 1. Lokalij Interey ty wise ૫૮ पर વે • તા લે ૫. ઉo ૧i પશ્ચિમ वायु દક્ષિણ | ઉત્તર ઈશાન અદ્ધિ પશ્ચિમ રે સમ અથર ! અ• ચા અત્ર વ જા અયજ અં. તપસી છે તેની જીલ પ્રધાન મંત્ર દસ •s જન જાત ૧૨ વાળ કા જ ૨ાજ નેતા 2110 :: પ AJ T ·પ્રાણી ** “મસ્થાન પ્રીતિસ્થાન છે. સ્થાન- દેદાગ લીંબો જળ s અષાનું લોહી યપદ सरासप तुप Iદાદ ભવ 1 ૫ ! જી દં% મદિર | જળ અગ્નિ , અનિ ! અનિ વનચર જળચર | વનચર ગામચર| મામચર જળચર વનયર વનેશ્વર ૧નયર દેવ અનિ | કીડા ખાને શા મલીન ઉકરડે છે ત્ય ગત ગતાં પ્રજાતિ) ખામાં મન વાહ જ્ઞાનસુખ મદન અરિય માનાર છે તેવફ મેદ શિરે સન સ નમસ સવ તમસ અગ્નિ જી અનિ પૂરવી બાશ વાયુ ધાતુ મુળ ધાતુ (**) (પા) UY આધેડ મધ્યમ તર્ણ બાળક આપે મધ્યમ ૧૮ ૫ છે ' નએ ઉતમ શ્વન ખેર દતિ વિ. પછી રાદઃ નિ' માં સિ|િ અમે પંખ L ભળાદિ મૂળ s વર્ષ (ગા) સ્થિતિ મૂત્રાઈ તેને મહેતા છે. f ·kla બંદ klie kle ખk t" યુદજાતિ બg-૧ ધાતુ (સુ- વન ) s તાં. મેતી ' તિ પૂલની નવું - ( વર પિનાદિ રાત્રિ દાન --કનું છે મક પિત kthe પિન દદ વિલ kછે. ( જા ( 2 ) વાગ (પ્રમ) અમિ ! જળ hehe zle R રસ (પ્રમ) સારા ! પામ્સ રkk મ બકોત્તરી દશા માં k વર્ષ ક ચિત્રા જે. ઉમા સ્વાતિ ; મળ મા ખાસ loe bh મ મ • - ચં ૮ R | J ૧૭. ૧૯ ૨૧

·ન
| 5
૧૫ના
અનિક નેમિનાથ પતિના
છે
-
ક
૧
S
1
s
જ
» 'પદમ
૮%
??
-
-
0
3
૧
• • •
* * *
કેમ કે

·કનિષિદામાં આવ્યા નિર્જિવાની
ધન , ને જ અને માની શક્તિ જે
છે, ને ના પાને બનમાં કોપી કરીએ છી
ધાબા આરાના ૧ માં અને છે આ માસ બા
મજદવાળા દિન નિનનુપદ પામ્યા છે વી-
નિવણ પછી - વ વિક્રમસંવન શરૂ થઇ છે. તેમા
જિમમમ વનના પર બધા એક પાત્રી અને પાંચ માસ
જ શક સંવત પ્રાર્થો કે પ્રધુમ્ન અરિ કરે છે કે-
राम मं, पति याद मामेति ।
શિir tra, "red "ા વિમો 1 {T
અર્ધ-મહાવીર પ્રભુએ ગયા પછી ૬૦૫ વર્ષ અને
૫ માસ થના રાક નામે વિખ્યાત શન થયેલ છે
આધુનિક વોટિક તિષશાસ્ત્ર શાસંવતની ગણનાથી
જ બોલે છે, પણ સામાન્ય પ્રવૃત્તિમાં વિક્રમ સંવતના વર્ષો
લેવાય છે વળી પૂર્વકાળે વર્ષ પ્રારંભ શ્રાવણ વદી એકમ (ગુજ
મારી માડ વદી એમ) થી થ હતો. અત્યારે પૂર્વ દેશમાં
ચિત્રશદી એકમ થ મનાય છે. કેટલેક સ્થાને અસાડ સુદી
બીજથી, અને કેટલેક સ્થાને કાર્તિક સુદી એકમથી વર્ષ
પ્રારંભ મનાય છે
અયનાંશ લાવવાની રીતિમાં અપાથી પ્રારંભ થના
વિકમ ઉપયોગ થને સમજી શકાય છે, વળી સંવતને
પ્રારભ તે ચૈત્ર સુદી એકમથીજ ગણાય છે
આ સિવાય ચંદપન્નત્તિમાં પાંચ પ્રકારનાં વર્ષો જણ
વનાં ગુરૂ અને શનિની ગતિને આધારે બે જાતિનાં વર્ષો દેખા-
વાં છે તે પછીના ગુરૂવર્ષને વિષય મર્તિક શોમાં
થલ છે, જેનું સંક્ષિપ્ત કથન નીચે મુજબ છે.
નારચંદ્રમાં કહે છે કે-

·सिंहस्थिते देवगुरौ च कन्या, विवाहिताः पञ्च करोति मर्ता । विवाह-ौरं व्रतबन्य-दीक्षा, यात्रा प्रतिष्ठा च विवर्जनीया ॥१॥ शोको विवाहे मरणं व्रते स्यात, क्षौर दरिद्रं विफला च यात्रा। मौख्यं च दीये विघ्नं प्रतिष्ठिते, सिंहस्थिते सर्वविवर्मनीयम् ॥२॥ रविक्षेत्रगते जीवे, जीवक्षेत्रगते रवौ। दीक्षामुपस्यापनां वा, प्रतिष्ठां च न कारयेत् ॥ ३ ॥ અર્થ સિંહને ગુરૂ હેય પુરૂષ ઉપરા-ઉપરી પાંચ કન્યા સાથે વિવાહ કરે છે. અર્થાત ચાર સ્ત્રી મૃત્યુ પામે છે. માટે સિહસ્થ ગુરૂમાં વિવાહ, મુડન, વ્રતબંધન, હીરા, પ્રવાસ અને પ્રતિષ્ઠા વિગેરે કાર્યને ત્યાગ કરવો (૧) સિંહ સ્થ ગુરૂ હેય તા વિવાહમાં શોક, વ્રતમાં મૃત્યુ, મુંડનમાં દરિદ્રતા, યાત્રામાં નિષ્ફળતા, દીક્ષામાં મૂઢતા, અને પ્રતિકામાં વિા વિગેરે ફળ મળે છે, માટે સિંહસ્થ ગુરૂમાં સર્વ કાર્ય ત્યાગ કરે ૨) રવિના ક્ષેત્ર સિરાશિમાં ગુરૂ હય, અને ગુરૂના છેવ ધન તથા મીન રાશિમાં રવિ હોય ત્યારે દીક્ષા સ્થાપના (વડી દીક્ષા) તથા પ્રતિષ્ઠા કરાવવી નહિ. તેમજ સિત ગુરૂમાં ઉજમબુ, નવું વાહન વિગેરે પ વર્જવાં. (3) મખ િકહે છે કે-સિહસ્થ ગુરૂ હોય ત્યારે વિવાહ કરે નહિં, પણ ગગાની ઉત્તર તરફ અને ગોદાવરીના મધ્ય પ્રદેશ માજ સિંહસ્થ ગુરૂ ત્યજે. શનિક વિગેરે કહે છે કે-સિહસ્થ ગુરૂ મઘા નક્ષત્રમાં છે ત્યાં સુધી જ અશુભ છે. પાર કહે છે કે સિહ ગુરૂ સિંહ શનિ પ્રથમ પાંચ નવા ભોગવે ત્યાં સુધી જ અા છે, અને ત્યાર પછી શુભ છે. મકનચિનામવિકાર તે કહે છે કે- જિગર તે પાચમા બિનવમાશજ મર્વથાઈ છે, માટેનો ત્યાગ કરી દીક્ષા પ્રતિક વિવાહ અભિમાન છે કે વારે ગુરૂ દાળ ચાર કિરણ ગુરૂના ન કરવા છે, વિના મનમાં પણ આ સ્પણ વિધાન છે કેટલાક મહિના વિના મારે કહે છે કે- ·( ૫ ) सिंहटिम भइ नीवी, महमुक्त होइ अा रवि मेमे । तो कुणइ निविसंघ, पाणिग्रहणाइ लाणं ॥१॥ અર્થ–સિંહસ્થિત ગુરૂ જે મઘા નક્ષત્ર ભોગવી છે, અથવા મેષ રાશિમાં રવિ હોય, તે નિઃશંકપણે પાણિગ્રહણ વિગેરે કલ્યાણ-માંગલિક કાર્ય કરવા છે ૧ નીચ રાશિનો ગુરૂ પણ શુભ કાર્યમાં વર્જેલ છે, તે વિષે વિવાહપટલમાં કહ્યું છે કે – वाक्पती मकरराशिमुपेते, पाणिपीडन विधिन विधेयः । तत्र दूषण मुशन्ति मुनीन्द्रा.. केवलं परमनीचनवांशे ॥१॥ અર્થ–ગુરૂ મકરરાશિમાં આવે ત્યારે વિવાહ કરે નહિ. પરંતુ કેટલાક મુનિ મકરના નીચ નવાંશમાં જ દેષ માને છે. કથી વિગેરે અન્યનાં આધારે પાંચ ત્રિશા પરમ બીચ અંશ છે, તેથી કેટલેક સ્થાને પાંચ થશો ત્યાજ્ય કહા છે, હજ્જાતક નારચંદ્ર વિગેરેમાં મકરના પાથમાં ત્રિ શાંશને પરમ નીચ કહેલ છે, તેથી મકરના પાંચમા ત્રિશાશે રહેલ ગુરૂ સર્વથા વિર્ય છે; પરંતુ અહીં તે જ્યોતિષ શાસ્ત્ર ના નેતાઓ પાંચ ત્રીશાને સર્વથા શ્રેષ્ઠ માને છે. વળી લુપ્તસંવત્સર પ આ પ્રકાર થાય છે--કુબ મીન મેષક વૃષ રાશિમાંથી કે જે રાશિને ગુરૂ ભગવંતા ઝાય, તે રાશિમાથી અનિચારી થઈ શપ્રગતિ કરે, અને પછી ખાલીશ દિવસના અતિચાર પછી માગ થાય, ત્યાર પછી કેટલેક દિવસે થી થતાં વામગતિ કરે ત્યારે તે એ પૂર્વે ભોગવેલ શશિમાં ન આવે તે તે વર્ષ સુમસંવત્સર થાય છે. 'મુન ચિનાપવિમાં કહ્યું કે ગુરુ ને ચાર શશિમાં અનિચાર કરે તે સંવત્સ રેપ નથીનથી ખા દોષ गोऽयम् नरसिमीमोनिं fater | गरा Ramerature ·ખાસ કરીને સેવા અને ગંગાના મધ્યપ્રદેશમાં વર્લ્ડ છે, વળી આરભસિદ્ધિની પ્રકામાં વણરૂપ લેપગના નામે દો આ પ્રમાણે થાય છે. : अमिनिद-बारुणा-Sऽदित्य-रेवती मंगते सनि । तदा लोपगते नीचे, विवाहादि विवर्नयेत् ॥१॥ અર્થ-અભિજિત નબી પુનર્વસુ અને રેવતી નક ત્રમાં જોડાયેલે ગુટ લેગત કહેવાય છે, તે વખતે હિ વિગેરે શુભ કાર્ય કરવા નહિ. આ પ્રમાણે ગુરૂવર્ષનું વિધાન અને ગ્રામ વિસ્તા- રથી વર્ણવેલ છે. સૂર્ય એક રાશિમાં ભ્રમણ કરતાં એટલે કાળ કાઢે તે એક સરમાસ કહેવાય છે. એમબાર રાશિમાં ભ્રમgશી સારવર્ષ થાય છે, અને સાફ નામનો એક પાંચ વર્ષ વાળો યુગ થાય છે. શુદિ એકમથી અમારા પતિના દિવસથી કાર્તિક ચિત્ર વિગેરે ચાર્જમા થાય છે, અને તે બાર માસનું એક ચાન્દ્રવર્ષ, તથા બાસઠ ચાન્દ્રમાસને એક યુગ થાય છે, ચન્દ્રને ભગવ્યા પછી તે નક્ષત્ર ફરીવાર ચંદ્રના ભાગમાં આવે, તે દરમ્યાન ગયેલા દિવસે નક્ષત્રમાસ કહેવાય છે, આવા સડસઠ નક્ષત્રમાસને એક યુગ થાય છે. મેવ વૃષભ, મિથુન, કર્ક સિહ કન્યા તુલા વૃશ્ચિક ધન મકર કું અને મીન, એમ સૂર્યની બાર રાક્રાંતિના બાર સૂર્યાસો છે. ચૈત્ર વિશાખ જેઠ અસાડ શ્રાવણ ભાદર આ કાર્તિક માગશર પાલ મહા અને કાગળુ, એ બાર ચંદ્ર માસે છે. આ બાર સંક્રાંતિ અને બારે માસ ઘણું કરીને સાથેજ હોય છે. એટલે-મેષ સંક્રાંતિ અને ચિત્ર સાથે હોય છે, અને તેજ ક્રમથી મીન અને ફાગણ સાથે હોય છે. (અડી વદિ ૧ થી શુદિ પૂર્ણિમા સુધીના ચંદ્રમાસ લેવા.) વની ચૈત્રાદિ દરેક માસની પુનમે સાંજે સંધ્યાકાળે ઘણું કરીને તેના નામવા જ ચિવા વિશાખા દ વિને નક્ષને ઉદય થાય : - ·5. છે. દિનશુદ્ધિમા નક્ષત્રમાસની અને લમશુદ્ધિમાર માસની ભવું આવશ્યક્તા રહેલી છે.' વૃષ આદિ બને સોરમાસમાં યાને વૈશાખ વિગેરે બન્ને ચંદ્રમાસમાં એક તુ બદલાય છે. આ ઋતુ છ છે, તેના નામ નીચે મુજબ છે- રીબ, વર્ષા, શરદ, હમત, શિશિર અને વસત. વળી સૂર્ય કદિ છ રાશિમાં હોય બારે દક્ષિણ તરફના માંડલામાં ફરે છે, તેથી તે બ્રમણ દક્ષિણાયન કહેવાય છે. આ દક્ષિણાયન શુભ કાર્યમાં વર્ષ છે. સૂર્ય ધનમાંથી નીકળી મકર આદ છ રાશિમાં ભ્રમણ કરે ત્યારે ઉત્તરાયન કહેવાય છે, જેમાં દરેક શુભકાર્યો કરી શકાય છે. હવે કયા કયા માસે શુભ છે, તશ્રીહરિભદ્રસૂરિ કહે છે – "मिगसिराइ मासह, पित्त पोसाहिए वि मुत्तु सुहा । અર્થ ચિવ, પિપ અને અધિક માસ લઈને માગશર વિગેરે આઠ માસ શુ છે." ઉદયપ્રસુરિ કહે છે કે – " रवौ मकरकुम्भस्थे, मेषादि प्रयगेऽपि च, અર્થ-“મૂર્ય જ્યારે મકર કુંભ મેવ વૃત્ર અને મિથુન ન હોય ત્યારે વિવાહ દીક્ષા કે પ્રતિદનું મુહૂર્ત લેવુ શુભ છે.” તેમજ– મા-સ્તુનયો રાપ–ટવોકાડો માવો” અર્થ-મહા ફાગણ વૈશાખ અને જેઠમાં લગ્ન શુભ છે.” તથા કેટલાક હીન જાતિના લગ્ન માટે કાર્તિક અને માગ- શર માસ પણ સારા છે. તે માટે વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે–દેવ ઉઠી અગીયારશ પછી ગુરૂ રવિ શુદ્ધ , અને ફર- પ્રહ રહિત નક્ષત્રમાં ચંદ્ર બળવાન હોય તે શુભકાર્ય થઈ શકે છે. આવી જ રીતે અજાડ શુદિ દશમ સુધીના પ્રથમ વિજે ભાગ મિન સંક્રાંતિવાળો દેય તે તે ગુમ છે, એમ ત્રિવિક્રમ || ', ·વળી જેઠ માસ શુભ કહે છે, છતાં તેને માટે વિશે એટલું છે કે–વર અને કન્યા અને પિતાના ભામાં ભાઈ- બેનમાં) મેટા હોય તે તેનો જેડમાસમાં વિવાહ કરવો નહિં. પણ વર-કન્યામાંથી જે એક થઇ છે તે જેઠ માસ અશુભ નથી. આવી જ રીતે બીજા કાને આશ્રીને હર્ષ પ્રકાશમાં વછે, રિ િરિદ્િ તિ!" અર્થ–“સર્વ શુભ કાર્યમાં જોઇ (મેટ પુત્ર-પુત્રી) અપત્યને જેઠ માસ વન્દ્ર જોઈએ.” હરિભદ્રસૂરિએ માગશર આદિ આઠ માસ કહેવાથી ચોમાસામાં શુભ કાર્યોનો નિષેધ કર્યો છે, તેમજ નામપ્રહણ પૂર્વક પિષ અને ચેત્ર માસનો નિષેધ કર્યો છે. જે કે-રત્નમાં- લાના ભાગમાં તથા બીજા કોઈ અન્યમાં તે માસના એકેક પક્ષ શુભ હોવાનું સૂચવ્યું છે, પરંતુ શ્રીપતિ દેવજ્ઞ વલ્લભ વિંગેરે પંડિતે તે ઉત્તરાયણ હોવા છતાં પિષ અને ચૈત્ર માસ શુભ હેવાનો સર્વથા ઇનકાર કરે છે.. આવી જ રીતે ધનાર્ક અને મીના પણ શુભ કાર્યમાં વ કહેલાં છે. વિદ્યાધરી વિલાસમાં આ પિષ ચિત્ર ધન અને મીનને અપવાદ આ પ્રકારે છે- "झपो न निन्द्यो यदि फाल्गुने स्यात, अनस्तु वैशाखगतो न निन्धः । मध्वाश्रितौ द्वावपि वर्ननीयौ, मृगस्तु पोपेऽपि गतो न निन्धः " ॥१॥ અર્થ-“ફાગણમાં મીનનો સૂર્ય હોય, વૈશાખમાં. મેષને સૂર્ય હેય, અને પોષમા મકરને સૂર્ય હોય, તે તેનિન્ય, નથીગુભ છે. માત્ર ચેત્ર માસમાં મીન કે મેષ સંક્રાતિ હોય તે તે સર્વથા ત્યાગ કરવા. આ ઉપરથી ધનાર્ક અને ચેત્રમાસ સર્વથા અશુભ હોવાનું સમજી શકાય છે. કેટલાક પંડિતે આ કના બીજા અને ત્રીજા ચરણના ફેરફાર કરી એવું જણાવે છે કે–ચેત્રમાસમાં મેષનો સૂર્ય પણ નિંદ્ય નથી.

·( ૯ )
અધિક માસ પશુબાઈમાં નિધેિલ છે, આથી ક્ષય
માને પણ નિષ સમજી લેવાના છે. આવું છે કે –
નિમ રિd, અંત્તિ દવ
मन्त्रमार: म विजयः, मर्यकार्येषु धर्मिनः
અર્ધ–“જે માસમાં સૂર્ય સંક્રાનિ થઈ ન હય, આ
થવા બે વાર સૂર્ય સંક્રાનિત થઈ છે, તે રાર્વિકાર્યમાં વર્જવા
હથકમલમામ દરવાય છે.” આ બન્ને પ્રકારના મલમાસને
કાલનિર્ણય પ્રસ્થમાં વિશેષ સ્પષ્ટ કરે છે-
अमंक्रान्तिमामोधिमामः स्फुटं म्यात,
દિત્તિમાઃ કાયાગ: વાવિત 1
વઃ વાર્તિા નાચતા,
Rો નધિના દવે થાતું
અર્થ—“જે માસમાં સૂર્ય સંક્રાનિત ન હોય તે અધિક
માસ કહેવાય છે, અને એક માસમાં બે સંક્રાતિ હોય તો
એક ભયમાસ થાય છે, પશુ લયમા કયારેકજ આવે છે. અને
ત્યારે કાર્તિકદિ ત્રણ માસ પછી માસજ ય પામે છે. વળી
જે વર્ષમાં એક માસનો કાય થાય તે જ વર્ષમાં બીજા બે માસ
વધે છે.” જેમ અને સ્પર્શનારીતિધિ પ્રમાણ છે, તેમજ રસક્રા-
નિવાબે માજપ્રમાણ છે. હવે ધારો કે-વૈશાખ વદિ ૦))ના
દિવને સૂર્ય સંક્રાતિ થઈ હોય, અને ત્યારપછી એક માસ -
fધી ત્રીજ માસમાં શુદિ એકમને દિનેજ સૂર્ય સંક્રાન્તિ થાય
તે વચલ સંક્રાન્તિ વગરનો માસ અધિકમાસ કહેવાય છે. તે
અધિક માસ શુભકાર્યમાં વર્ષ છે. વળી એક માસમાં શુદિ
એકમ અને વદિ અમાસના મધ્યમાં બે સંક્રાનિત થાય, તે
કાર્તિક માગશર કે પાવ ભાસ થ થાય છે, એટલે આવા
સંગે તે ત્રણ માસમાં જ થાય છે, અને તે ક્ષમાસનેગ
પર્વ માસમાં થાય છે, એટલે તે શુભકાર્યમાં વન્ય છે. પરંતુ
૫

·( ૫ ) આ ક્ષણ માસવાળા માં બે અધિકમાસ ચાઇએ આવે છે. તેમાં ક માસનુઢિમાસ ગણવે? તે માટે કાલનિગમન આધારે આટલું વિશેષ છે?— "मासद्रयेऽलमध्ये तु, संक्रान्ति न यदा भवेत् । मारतस्तत्र पूर्वः स्यात, अधिमासस्तयोतरः અર્થ- –“એક વર્ષમાં (સવ માસથવાથી જુદા gr બે માસમાં સંક્રાન્તિ થતી નથી, એટલે બે વૃદ્ધિ માસ બને છે ત્યારે પ્રથમ બેવડાયેલે ભાસ પ્રાકૃત-ગુભકાર્ય કરવા યોગ્ય મનાય છે, અને બીજે બેવડાયેલ માસ અધિકમાસ ગણાય છે. પ્રાચીન આર્યોતિષના અનુસારે વીશ વર્ષમાં આડ અધિકમાસ આવતા હતા, અને તેમાં પિષ તથા અસાડની વૃદ્ધિ થતી હતી. પણ આધુનિક ગણિત પ્રમાણે એગણીશ વર્ષમાં આઠ અધિકમાસ આવે છે, અને મહા તથા ફાગણ વિના દરેક માસ વધે છે. પંન્યાસનેમકુશલ ગણિ કહે છે કે – “માધ ફાગણ ગુટે નહિ, વધે નહિ કે કાળ ૧૫ એક અઠયાશી વર્ષમ, તેર અધિક માસ ક્ષય માસ દો દાખીયા, જેમકુશલ પન્યાસ. ૧૬ n અધિક માસ લાવવાનું કરેણુગણિત આ પ્રમાણે છે– વર્તમાન શિક વર્ષમાંથી ૯૨૫ બાદ કરી બાકી રહેલા આંકને ૧થી ભાગ દેવો, અને જે શેષ રહે તે ઉપરથી માસને આકશોધ બીજી રીત એવી છે કે-વિક્રમ સંવત્માં ૪ - ળવી ૧લ્હી ભાગ દે, અને શેષ રહેલ આંક ઉપરથી અધિક માસ શોધવે. શેષ રહેલ આકામાં આવે તે જેઠ, વધે તે આસો (કાર્તિક), પ વધે તે શ્રાવણ, ૮ જેઠ, ૧૧ વધે તે વૈશાખ, ૧૩ આવેતો ભાદરવો, અને ૧૬ શેર રહે તે અસાડ માસની વૃદ્ધિ થશે એમ જાણવું. જેમકે-શાકે ૧૮૪૫માં ક માસ વધે છે તે જાણવું હોય તે, શકમાંથી ૯રપ બાદ કરતાં ૯૨૦ રહે છે, તેને ૧૯ થી ભાગતાં ભાગમાં ૪૮ અને શેપમાં ૮ આવે છે. આ રીતે ૮ શેષ રહે તે જે .

·= - - : માસ વધે એમ નકકી છે, તેથી શાકે ૧૪૫માં જેઠ માસ વધે છે. ચિત્રથી પ્રારંભ થના વિક્રમ સંવત ૧૯૮ભાં પણ મેળવી ૧૯થી ભાંગતાં શેર ૮ વધે છે. તે દિવસની પંચાગશુદ્ધિ તપા- સીયે તે આ ધૃવ રાતિ પ્રમાણે જેઠ માસની વૃદ્ધિ થયેલ છે કેમકે-શાખ વદિ ૧૪ દિને વૃષને રવિ થયો હતો, એટલે પ્રથમ જે શુદિ એકમ અને બુધવારે વૃષનો સૂર્ય હતા, ત્યાર પછી પ્રથમ એક વદિ અમાસ દિને મિથુનમાં રાઈ સંક્રમણ થયું હતું, જેથી દ્વિતીય જેઠ સુદિ એકમ અને શુક્રવારે મિ- યુનને સૂર્ય તે, પછી તે માસમાં સૂર્ય સંક્રાનિ થઈ નહિ. અશાહ શુદિ એમ અને શનિવારે પણ મિથુનના ૨૭ મા અશે સૂર્યની સ્થિતિ હતી તથા અસાડ શુદિ બીજ અને મવારે કર્કમાં સૂર્ય પ્રવેશેલ છે, તેથી આ રીતે બે જેઠ થયા હતા. આવી જ રીતે દર ત્રીજે વરસે ગયેલા અધિક માસથી બત્રીશ માસ, સોળ દિવસ અને ચાર ઘી જતાં નો અધિ- માસ આવે છે. આ અધિક માસની પેઠે સમાર બહુ વાર આવતો નથી, તે તે ક્યારેકજ આવે છે. ૧૮૮ વર્ષ માં અધિક માસ છર આવે છે, ત્યારે ક્ષય માસ બે આવે છે. અને તેમાં પણ એવી રીત છે કે એક ક્ષય માસ આવ્યા પછી ૧૪૧ વર્ષ જતાં નો ય માસ આવે છે. અને વળી ૧૯ વર્ષે બીજે ક્ષયમાસ આવે છે. આ રીતે વિક્રમ સંવત ૧૮૯૮માં માસ હતું, અને હવે સંવત ૨૦૪૦માં ક્ષયમાસ આવશે. આ અધિકમાસ અને ક્ષયમાસમાં શુભકાર્ય વર્જવા જોઈએ. નરચંદ્રસૂરિ માસમુદ્ધિમાં કહે છે કે – हरिशयनेऽधिकमासे, गुरुशुक्रास्ते न लग्नमन्वेभ्यम् । लग्नेशांशाधिपतयो, नीचाऽस्तगमे च न शुभ स्यात् " ||१|| અર્થ– હરિશયન (માસ) માં, અધિક માસમાં ગુરૂ અને શક્રના અસ્ત કાળમાં તથા લગ્નાધિપતિ કે નવાં પતિ નીચ સ્થાનમાં હોય અથવા અસ્ત પામ્યા હોય ત્યારે લગ્ન f ·શ ધુવામાં શુભ કહેલી છે, પણ પ્રવાસમાં સર્વથા વજેલ છે. લદ્ય--દશના દિવસે યાત્રાને વર્ય કહે છે. આ દરેક તિથિઓ પક્ષછિદ્ર કહેવાય છે. તે શુભકાર્યમાં વન્ય હોવાથી અશુભ કાર્યમાં વિશેષ સિદ્ધિકર પણ મનાય છે. અર્થાત શુભ તિથિઓ શુભકાર્યમાં સારી છે, તેમ અશુભ તિથિએ અમુક શુભમાં (બીજી વાર ન કરવા પડે તેવી સ્થિરમાં) તથા અન્ય શુભ કાર્યમાં સારી છે. લલ્લ કહે છે કે- स्युर्यन्त्र मन्त्र रक्षा दीक्षा-क्षुद्रपु कर्मसु स्नाने ।। रिक्ता दर्शाप्टभ्यः शस्ताः અર્થ “યંત્ર, મંત્ર, રક્ષા, દીક્ષા, શુદ્ર કાર્યો અને સ્નાનમાં રિક્તાતિથિ, અમાવાસ્યા અને આઠમ શુભ છે.” મુહૂર્ત ચિંતામણિકાર દરેક તિથિઓની અમુક ચાર ઘડીએને વર્ય કહે છે. - તિથી–પુ-ના–ડદ્ધિ-રી-પુ-વારિધિ- T-s-સિં-–વિશ્વ--ચાણવા मुनी-भसंख्या प्रथमातिथे. श्रीमान् , परं विषं स्याद् घटिका चतुष्टयम् ॥१॥ અર્થ- શુકલપક્ષ કે કૃષ્ણપક્ષની સાડ ઘડી પ્રમાણ વાળી પ્રતિપદાથી દરેક તિથિઓની અનુક્રમે ૧૫-૫-૮-૭૭ ૫-૪-૮–૧૦–૩–૧૩-૧૪-%ઘડી પછી ચાર ચારવિપ- ઘટિકાઓ છે . વળી તેજ કન્યમાં પક્ષછિદ્ર તિથિઓ માટે આ વિશેષ છે–ચથની આડ ઘટી, છની નવ ઘડી, આ કમની ચાદ ઘી, તેમની પચી ઘી, બારશની દશ ઘડી, અને દશમી દશ ઘટી અશુભ છે; અને તેટલી ઘડીઓ લો ગવ્યા પછીની તેજ છિદ્રતિથિઓ પણ શુભ છે. આ વર્ચે ઘડીએ ૬૦ ઘી પ્રમાણુવાળી નિયિની છે. પણ તિથિમાનમાં અમુક ઘડીઓની વૃદ્ધિનાનિ થતાં તિથિમાં જેટલી વૃદ્ધિ - હાનિની ઘટિકા હેય છે તેટલા પળની વૃતિહાનિવાળી જ ·આ ધી લવાય છે. નવા ક્ષનિધિ અને વૃદ્વિ નિથિ પણ શુભ કાર્યમાં જ છે. ભદય થાય ત્યારે જે તિથિ હોય તે નિષિ પ્રમાણુ છે, અને તે જ તિથિ બે ને જુવે તે વૃદિતિથિ કહેવાય છે, તેમાં પહેલી વૃદિનિધિ અને બીજી પ્રતિથિ છે. વળી જે નિથિ જસદયને ન જુવે તે પૂર્વની નિથિમા લય પામ વાથી ક્ષયતિથિ કહેવાય છે. અથવા જે નિધિ ત્રણ વારને ઈ કરતે વૃદ્ધિ તિથિ કહેવાય છે. અને જે ત્રણ નિધિઓ એક વારમાં આવે તે પછીની વચલી ક્ષયતિષિ કહે વાય છેઆ બન્ને નિધિઓની દરેક વીઓ શુભકાર્યમાં વાક્ય છે. જેમકે શુદિ બીજ અને સોમવાર હાથ, પછી મો- મવારની રાત્રિના અંનબાગની ૪૫ ૫૩ બાકી રહેતા ત્રીજા પ્રારંભ થાય અને મગળવાર પૂર્ણ થતાં સુધી ત્રીજ રહે, તેમજ બુધવારની સવારે ઘી એક પછી ચોથ બેને, તે અહીં સોમ મંગળ અને બુધ એમ ત્રણ વારને સ્પર્શનારી ત્રીજ વૃદ્ધિ તિથિ કહેવાય છે. વળી તે મગળવાર અને બુધવાર એમ બે વારના સૂર્યોદયને જુવે છે, તે મગળવારે ત્રીજા વૃદ્ધિરૂપે તથા બુધવારે ત્રીજ સ્વાભાવિકપ મનાય છે. એટલે સેમવારની રાત્રિથી બુધવારના સવાર સુધીની ત્રીજની ઘી ૬૧ શુભ- કાર્યમાં વર્યું છે, પણ બુધવારે ૧ ઘડી પછી વૃદ્ધિ તિથિને દોષ નાબુદ થાય છે. આ જ રીતે રમવારે સવારે ઘી એક આઠમહય, અને પછી મને પ્રારંભ થાય છે. છેવટેમવારની રાત્રિના અંતમાં ઘટી છે બાકી રહેતાં દશમને પ્રારંભ થાય, તે અહીં આડમ નેમ અને દશમ એમ ત્રણ તિથિઓ સેમ- વારે આવે છે, તે પદીની વચલી નામ છે. તે સૂર્યોદય થયા પછી શરૂ થઈ અને બીજા સૂર્યોદય પહેલાં પૂર્ણ થઈ જાય છે, તેથી નેમ ફાયતિથિ છે અને સોમવારે તેમની ઘડી પડા શુભકાર્યમાં વન્ય છે. * સદય પછી પણ ૩૦થી અધિક પ્રમાણુવાળાં તિથિ અને ન- ત્ર પ્રમાણે છે, એમ ઉમાસ્વાતિ મહારાજનું કથન હોવાનું માંભળ્યું છે.

·No text on this page.

·i જિs- 1 eric, જામ avr"| અર્ધનિપાન દ પ બને શકદ જેવા આ જ દિવએ વિવાદિત પત્ર કન્યા પ્રભુ જામ, એન અબ છે.” ૧ બા પામી દિપાન, વિજળનું પડવું, ગામને નાશ, વાળ, દા. Mધ અને મન ખાવું. જિન પણ શુભ છે. તે દરેક જપાને માન દિવસ માં છે એમ અધિનાવિની રીએ. ધન છે ન હર હનિધિના કરે છે- मंनाइ पउन घउगे, सिंही फर्मणंघ पुप सव्यम् । एवं पाउ सरगमि. જમુદા ની ઘir in ૦ અર્થ–પાદિક ચાર રાશિમાં રમત હાથ ને અનુ નંદા વિગેરે ચાનિધિઓ સહિત વર્ષ છે. એજ રીતે આગળ પણ બન્ને રાશિચ- તુમાં પૂર્ણ સહિત અનુક્રમે નંદાદિ ચાર ચાર તિથિઓ વર્ષે જાણવી. ૧૦ વિવેચન–પંદર વિધિઓમાંથી પૂર્ણ બાદ કરતાં બાદ બાર નિધિ કે છે, તે બાર રાશિના સંબંધવાળી તિથિઓ છે. તથા પના ત્રણ નિધિએ અનુરો મેર સિંહ અને ધનથી ચાર ચાર રાશિઓને સંબ થવાની છે, હાઈકાશિમાં સામ્ય ાિય તે તેના સંબંધવાળી નિધિ શુ કહેવાય છે. અને રાશિમાં ધિ મંગળ કનિ તથા રાહ પકીને કર મહ

·પડે છે. વળી લગ્નકુંડળીમાં સૂક્ષમ નવાંશ બળ હેવા છતાં
લગ્નનળ સામાન્ય મનાતું નથી. તથા સિછાયા પુતિ
અને ભીચ મુહૂર્ત નિજ હેવા છતાં તે સિવાયની જ
મૃદ્ધિ " બહુત સમ્મન હેવાથી નિષ્ફળ નથી. હર્ષ પ્રકા-
શમાં ચંદ્રગ્ધા તિથિ આ પ્રકારે છે.
* कुंभपने भनमिgणे, तुलसीहे मगर मीण विसको।
विनियकता कमा, पीमाइममतिहीनो ससि दशा॥"
અર્થ—-“કુંભ અને ધનનો ચંદ્ર છે ત્યારે બીજ,
મેર અને બિનના ચદ્રમાથ. તુલા અને સિંહના ચંદ્રમાં
છે. મકર અને મીનના થાદમાં આડમ, અનેકમાં દશમ,
કન્યા અને માં બારશ નિધિ અંદરથ છે. ૧
ખ્યાનિધિને જ પ્રાપ: અ આયુષ્યવાળો હોય છે.
ના નિકા જામત. નવું ના પરવુ, ગડ પ્રવેશ, શા
જી. ભાજ, બે મીવિવાહ વિગેરે કાર્યો કરવાથી કબસિદ્ધિ
ના વીમાની થાય છે, ક –નાના
t૧૪ ના છે તેવાની વિધિ તે નાના વેગમાં ન
િિ ક ા છે. ગિ નિયમ જ છે
~*"નખ બના વર્ષ માન અને ક્રિમ લકે કરીને ,
ન જ તકન થાય છે
મન વિના મનમાં એ છે કે–આડ મિનિધિઓ
માન ભાગ અને દિગ ઉપકુલ છે,
કાય છે. આમાનું ફળ ન
આ જ મસાની રે પાનું છે, જે શાનની પાળ

·列:
1
fi
1
-
于事
11
1
444b461W
y
C
4
者
生事
1
-
倒性封
英
身
主
4
上

·కుకు
కవి . . ?
* ** 14
కడ
125 At : : me
శ్రీ

·જ જૂદા ક ..
જ નાળા,
फिरपुग्या मिगह परसिनिमानी
पिरकरण तीस पटिया,
पर घलपरण एपाई
અર્થ-વદિ પોદરાની રાત્રિથી વશ ધી-
વાળા શનિ ચતુષ્પદ નાગ અને નિ નામના
ચાર રિશર આવે છે, અને ત્યારપછી નીચે
મુજબ ચર (ઉના) કબૂ આવે છે. ૧૨ છે
વિંધનપગની નામાન્ય ગણના દિવસ નિધિ
બિન નનની મા a ( બ) પ્રય છે, નથી ન્યા
આ નિપિયા કિની ટક વ ની મ ખ્યા આવે છે.
- ત્યા પછી પ્રમાણ માનીને તે કથન ત તાપ છે. પણ
નિધિ નક્ષત્ર અને ઘa: વિધિ પ્રમાણ
વાળા પાપ છે, ત્યારે તેની નિયમન કરેલ ૬૦ પીઓ
જબ આ લિપિને કામ દવે પડે છે આ સંસ્કાર
કરવાની સારી રીત એ છે કે-અતિથિ વિર ઘી ૬૦ થી
જેટલી છે અને પs ઓછા-વધુ થાય તેટલાજ પલ અને
વિપવાની હાનિ-વૃદ્ધિ કરવાથી તિથિના સાઠમા ભાગવાળી
વાળ (અશો) આવે છે. જેમકે-પ્રતિપ: ૬૨ ઘટી હોય,
અને તેની અંદર થી પછીની ચાર વિષ પી પવી હોય તો
માહી નિધિના માનમાં બે ઘી અપિકહવાથી દર ઘડીએ બે
પલને અમ પંદર ઘડીએ રીશ પલને વૃતિ સંસ્કાર આવે
છે. તે પંદરમાં ઉબેરના પ્રતિપદની શરૂઆતથી છ ઘડી ૧૫
પછી વિઘટીને પ્રારંભ થાય છે. તે પણ ચાર ઘડીની છે,
તમાં પણ આ પળની વૃદ્ધિ થનાં ઘડી ૧૯ પળ ૮ સુધી
વિષનિધિ આવે છે. નક્ષત્ર અને પગમાં પણ આવી જ રીતે

·ઈદઘડી લાવવી પડે છે. અર્થાત્ સામાન્ય રીતે દર્શાવેલ દરેક
ઘડીઓ તિથિ વિગેરેના પાનના સાડમાં ભાગ પ્રમાણે લેવી.
આવી જ રીતે તિથિમાનના અભાગને તિવેદ
કરશુની સંજ્ઞાથી ઓળખે છે, અને ૬ ઘડી પ્રમાણ તિથિના
આધારે કરણની ત્રીશ ઘડો દેય છે, પણ તિથિમાં વૃદ્ધિ હાનિ
થનાં ફરમાનમાં પતિથિને અર્ધ ભાગજ લેવાય છે. આગળ
કહેવાતા વિષ્ટિ (ભદ્રા) કરની પુછ ઘડી કાઢવા માટે પણ
તિથિમાનની વૃદ્ધિાનિનો સંસ્કાર કરે , અને માત્રને
આશીને રાશિની ઘડી ૧૩૫ હોય છે તેમાં પન્ન દર ઘડીએ
વહિ–હાનિના પલાદિની વૃદ્ધિનહાનિ કરવી.
કરો હમેશાં બેય છે, તે હિસાબે એક માસમાં ત્રીસ
નિધિના ૬૦ કરે આવે છે તે પૈકીના વદિ ચૌદશની ત્રિથી
પ્રારમ્ શો બિગ બી ઘડીના પ્રમાળા શકુનિ વિગેરે
ચાર સ્થિર કરે છે. આ ચાર કરે તે જ વખતે આવતા
રાજાની રિયર કહાવે છે એટલે દિચદશની રાત્રે શકુનિ,
અમાસના દિવસે ચતુ, અમાસની રાત્રે નામ, અને શક્તિ
એમના વિશે કિંમત કર છે
આ ભિય બ વિર માન ચરકરણ છે, તે બાકી
ફિલ પર કરવાના કાળને માઠી તિથિના અનર વારાફ
ની આડ મા વાર બને છે અને પ્રથમ મHક શુદિ એક
ની થી શની વિ અધી, બીજુ એક મુકિ
યના કિંખલા આપ્ના જિવન સુધી, ત્રિીનું નામક આ
કમી બી થી બળીનાગની વિત, પા ચક શકિ
આ દિયરજી માના દિવસ અધી, મખેમ પ
નં. જીવથી વીજન વિધી, છ અક્ષક દિના
કિ. નાનાદિનન,નાનાદિ માનની
જ નથી. નાના દિન સુધી આવે છે
અ + ના કથક શકુ

·જાણવાને એ નિયમ છે કે—કૃષ્ણપક્ષની ઈતિથિને બમણી
કરવાથી અને શુકલપક્ષની તિથિને એક ઓછી કરી બમણી
કરવાથી આવેલ સંખ્યાને સાતે લાગવી, જેથી ભાગમાં સપ્તક
અને શેષમાં દિવસના બવાદિ કરણ આવે છે, અને તેનાથી
બીજું કરણ તેજ તિથિની રાત્રે હોય છે, જેમકે–સુદિ બીજ
માંથી એક ઘટાડી બમણું કરવાથી એને આંક આવે છે, તેથી
શુદિ બીજના દિવસે બીજું બાલવ અને રાત્રે ત્રીજું કેલવ
કરણ હોય છે. વળી કૃષ્ણપક્ષની બીજનું કરણ જાણવું હોય તે
તેમાં કાંઈ ઘટાડવાની જરૂર નથી, માટે તિથિના આકને બમણા
કરવાથી ચાર થાય છે, તે વદિ બીજના દિવસે ચે અને
રાત્રે પાંચમુ કરણ આવે છે. ૧૨
હવે ચરણકરણના નામ અને ફળ કહે છે–
घव-चालव-कोलव-तेतिलक्ख
गर-वणि-विटिनामाणो
पायं सव्वे वि सुहा,
gir વિઠ્ઠી માપવા I ? /
અર્થ–બવ, બાલવ, લવ,તૈતિલાક્ષ, ગર,
વણિજ અને વિષ્ટિ, પ્રાયએ કરણે શુભ છે. પણ
અંતિમવિષ્ટિ મહાપાપ–અતિશય દુદ કરણ ૧૩
વિવેચન-કપરની ગાથામાં ચરની સત્તાથી સંબંધિત
બવ, બાલવ, કોલવ, તેતિલાસ, ગર, વણિજ અને વિષ્ટિ એ સાત
કારણે છે. તેમાં તૈતિલાક્ષનાં સ્ત્રીલેચન અને રતિલ એવા
પણ નામાંતરો છે, અને વિષ્ટિનું બીજું નામ ભદ્રા છે. આ
સાતમાંથી છ કરણે ઘણું કામમાં શુભ છે. મૂળ ગાથામાં જે
શબ્દ મૂક્યો છે, પણ પેથા પાદમાં ભદ્રાવિહિને નિવ કહી
છે માટે સર્વ શબ્દથી સાતે કરણે આવી જાય છે છતાં છ
શુભ છે એમ જાણવું. તેમજ ભાદરેક કાર્યોમાં દુષ્ટ નથી

·કેટલાક કાર્યોમાં અનિંદ્ય પણ છે. નારચંદ્રની શપમાં " दाने चाऽनशने चैव, घातपातादि कर्मणि ।। RIઘરે શ્રે, માત્ર શક્તિ” | RI અર્થ–“દાન, અનશન, ઘાત, પાતકર્મ, તથા ઘોડા અન ગધેડાની પ્રસુતિમાં ભદ્રા શ્રેષ્ઠ છે, અન્ય કાર્યમાં શ્રેષ્ઠ નથી ૧ | અન્ય સ્થાને આ વાતને પુષ્ટ કરતાં " युद्धे भूपतिदर्शने भय-वने पाने च पाठे हठे, वैद्यस्वागमने जलपतरणे शत्रोम्तथोच्चाटने ॥ सिंहोष्ट्रखरमाहिपे अनमृगे अश्वे गृहे पातने, स्त्रीसेवा ऋतुमर्दनेषु शकटे भद्रा सदा गृह्यते " ॥१॥ અર્થ યુદ્ધમાં, રાજાના દર્શનમાં, ભયમાં, વનમાં, હણવામાં, પાઠમાં, હઠ કરવામાં, વેદને બોલાવવામાં પાણીમાંતર- વામાં, શત્રુનું ઉચ્ચાટન કરવામાં, સિંહ શટગઘેડ પાડોબકરે હરણ અને ઘોડા વિગેરેના કાર્યમાં, ઘરમાં, પાતનમાં, સેવા- મા, તુ કાર્યમાં, મનમાં અને વાહનમાં ભદ્રા ગ્રહણ કરાય છે; એટલે આ કાર્યોમાં ભા–વિષ્ટિ દુષ્ટ નથી.” ૧ | એક સ્થાને તો ભદ્રાને સર્વથા શુભ જ કહેલ છે. “g - ય ક મા કે જે ફિ જુ કાળી નામ કા મૌવા, વાળ પત” III અથ–હ વ! દેવનક્ષત્રમાં સેમ બુધ શુક્ર અને ગુરૂવારે જે ભદ્રા આવે છે, તે કલ્યાણી નામે ઈ સર્વકાર્ય સાધે છે ” ૧ વળી મૂળ ગાથામાં છ કરને પ્રાય: શુભ કહેલ છે. અહીં પ્રાય: શબ્દ મૂકવાથી ગ્રખ્યકારે તે કરો કયારેક શુભ નથી એવી સચના પન્ન કરે છે, કેમકે સુર્યસંકનિમાં અમુક

·' બાદ મા છે ?
it et 1,
and , get !
જિન નાથ.
g: m દિgen tv ૧
અનુપમાં ભાનમ અને માતાના
, કામ અને ધાંજની રે બાજ)
દે , અને શાકમાં આ સંખ્યા અપિ
પન નિમ્બામાં ના હોય કે ૧૪
જિલપન, ડાક જાની
પણ કમ ઘાતક માને કે ધન પા.

·માં) વિષ્ટિકરણ હોય છે, અને તેજ પક્ષમાં ત્રીજ અને દેશ- મની રાત્રે (નિચિના ઉત્તર ભાગમાં) ભદ્રા-વિષ્ટિકરણ ઢિય છે. શુકલપક્ષમાં–કૃષ્ણપક્ષની તિથિઓમાં એક સંખ્યા ઉમે- રવાથી આવેલ તિથિઓમાં તેજ વખતે અર્થાત ચોથ અને અગીયારશની રાત્રિએ (તિથિના પશ્ચિમાર્ધમાં છે અને અષ્ટમી તથા પૂર્ણિમાના દિવસે (તિથિના પૂર્વદલમાં) વિદિ- કરણ હેાય છે. દરેક ગ્રન્થમાં વિષ્ટિને અતિનિઘ કહેલ છે, પણ તે કયારે આવે છે તે જાણવું અતિ જરૂરી છે, એટલા માટે આ ગાથા પૂર્ણ ઉપકારક છે. આ ગાથામાં દર્શાવેલ વખતવિષ્ટિનાં સ્થિરકાળ છે, આ નિયતકાળથી ભ્રષ્ટ થયેલ ભદ્રા (વિ)નિબળ છે. તે માટે કહ્યું છે કે- "या विष्टिरक्रम प्राप्ता “કમસર નહિં આવેલ વિષ્ટિ દુષ્ટ નથી.” ઉદયપ્રભ સૂરિ કહે છે કે–ભદ્રાના (વિષ્ટિના) કાળમાં દિવસરાત્રિને ફેરફાર થવાથી તે દુષ્ટ રહેતી નથી, અર્થાત-રાત્રિની ભદ્રા દિવસે હોય અને દિવસની ભદ્રા રાત્રે હોય તો ભદ્રાદેવ રહેતા નથી, તે સમયે સર્વકાર્યો કરવામાં હરકત નથી. તેમજ અન્ય દિવસની ભદ્રા અન્ય (બો) દિવસે આવે તો પણ અષિત છે. ૧૪ પ્રવાસમાં વ ભદ્રાનાં સ્થાન અને કાળ કહે છે – चउद्दसी अहमी सत्तमीए, राका चउत्थी दसमीइ भदा । एगारसी तीभ कमा दिसाहिं, तस्संखजामेऽभिमुहाऽतिपावा ॥१५॥ અર્થચાદશ,આઠમ, સાતમ, પુનમ, ચોથ, દશમ, અગીયારશ, અને ત્રીજની ભદ્રા અનુક્રમે

·વદિ આઠ દિશાવિદિશામાં અને દિશાની
સંખ્યાવાળા એક પહોરમાં સન્મુખ હોય છે ને
અતિ દુર છે. ૧૫
વિવેચન-દિવસની બડા દિવસનો થાક ઉપરા,
બાને ત્રિની ભદ્રા કાત્રિના ચાર પદારમા વદિ આદિઘા-
જિદમાં જ છે તેમાં દિશા અને પ્રકાર ને મમાન એક
જાપાન વાના છે. અથાન પર પટા પર્વમાં, બીજે પાર
અખિકા. વર્જવાના છે. પણ બકાની તિથિઓ
આરી-અવળી , જેને ક્રમ પદ જિએ ખ્યાલ આપે
છે. ત્રના માપથી ભદ્રાની મુખના આ પ્રમાણે છે –
દર પહલા પાકમાં પૂર્વદિશાએ બા સનમુખ છે.
આબે અભિખગ્રામ બીજ પ્રહરમા મા બહા, સાતમે
ત્ર ૬ નિમાં, પુનમે પાથા પર નિત્યમાં, પાથ
નિધિએ પાથમાં પા પાનમાં, દશમે પ વાય
માં, બગીચા માનમાં પહેરેનરમાં, અને બીજની રાત્રે
બાકમાં પર માનખુનામાં સન્મુખ ભદ્રા છે. પ્રથાણાદિક
દાર્થ અ. શ્રમુખ ભદ્રા અશુભ છે, અને પાછળની ભદ્રા શુભ
છે. માટે અમુછની ભદાને અતિ દુર છે તેને ત્યાગ
કરે છે. પ્રવાસની વભદ્રા જવાને બીજી રીતને પલક
મળે –
“માની ને , દિge તર!
બાને હિપ હા, જો ઘા ઃિ ” { ||
અર્ધ-શુકલપકમાં શું જાદ અને ણ, તથા કૃષ્ણપ
માં છિયુ અને ભદ્રા વાવવાના અક્ષરો છે, તેમાં બં,
જનના આંદથી તિથિઓની સંખ્યા અને સ્વરના આંકથી મકર
૧ પૂર્વ, અનિ, દરિણ, નિત્ય, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, ઉત્તર અને
ઇરાન. એ આઠ દિશાવિદિશા છે, જુઓ કષાણુઠાર ગાઉં છરનું
વિવેચન
-

·MARG, MORE...
ARM.14610 MEIR REE
जनजानी मानी 14ta
नयाnant entre !
"
f
fironiyोग योग
नया) AATA, ATARREY REAT:
matli atute
• nangi
Timit am शिम,
{f Hum... नाही ।
Timilar
Part TRAFament
#. NAMAnand
३
.
है
है
-44
--
42
11

·( ૭૩ ) ઘડીનું તિથિમાન માની ત્રી ઘડીનું કરણ કહેલ છે, પણ તિથિની ઘડીઓ ગૂનાધિક હોય ત્યારે કરણની ઘડીઓમાં પણ વૃદ્ધિ-હાનિ થાય છે, તેથી ઈષ્ટ ઘટી લાવવાને તિથિની જૂના પિક ઘડી-પલ જેટલે પલ અને વિપક્ષને દરેક પલમાં સંસ્કાર આપ પડે છે. અથવા કરણમાનની ન્યુનાધિક ઘડીઓથી બમણા પલની હાનિ-વૃદ્ધિ કરવાથી શુદ્ધ ઘડી આવે છે. દાખલા તરીક-પૂર્ણિમા તિથિ ૫૮ ઘડીની હોય તે વિષ્ટિ ૨૯ ઘડીની આવે છે. તેમાં દર ઘડીએ તિથિમાનમાં બે ઘડી જૂન હેવાથી બે પલની, અથવા વિષ્ટિમાન એક ઘડી ન્યૂન હોવાથી એકથી બમણું એવા બે પલની હાનિ થાય છે. જેથી પાંચ ઘડીને કાલ શુદ્ધ ચાર ઘડી અને પચાસ પલ થતાં પૂર્ણ થાય છે. એમ દરેક ઘડીમાં વૃદ્ધિહાનિની તરતમતા તપાસવાની છે. ત્રિીશ ઘડીએમાથી વિષ્ટિના પ્રત્યેક અંગમાં નીચે મુજબ ઘડીઓ રહેલી છે પાંચ ઘીઓ વિષ્ટિના મુખમાં છે, ત્યાર પછીની બે ગળામાં, દસ હૃદયમાં પાંચ નાભિમાં, પંચ કેડમાં, અને ત્રણ ઘડીઓ પુચ્છમાં છે. વિષ્ટિના મુખની ઘડીઓમાં કાર્ય કરવાથી સિદ્ધિ થાય છે, વિષ્ટિના કંઠની ઘડીઓમાં કાર્ય કરવાથી કાર્યને ક્ષય થાય છે, છાતીમાં કાર્ય કરવાથી નિર્ધ- નતા થાય છે. વિષ્ટિની નાભિની ઘડીઓમાં કાર્ય કરવાથી કુબુદ્ધિ ઉપજે છે, કેડમાં કાર્ય કરવાથી કલહ થાય છે અને વિહિનાં પુચ્છની ઘડીઓમાં કાર્ય કરવાથી અવશ્ય જય થાય છે. ઉદયપ્રભસૂરિ નાભિમાં ચાર અને કેડમાં છ ઘડીએ હોવાનું જણાવે છે. કેટલાકના મતે ભદ્રાનું મુખ અને પુણ્ય પણ ત્યાજ્ય છે. તેઓ કહે છે કે-દિવસની ભદ્રા સર્પિણી હોય છે, અને રાત્રિની ભદ્રા વીંછણ હેય છે, તેમાં સર્પિણીનું મુખ અને વીંછણનું પુછ ત્યજવું. બીજે સ્થાને શુકલપક્ષની ભદ્રાને સર્પિણી અને કૃષ્ણ પક્ષની ભદ્રાને વીંછણ કહે છે. ઉદયપ્રભસૂરિ તે ભદ્રાના મુખને અશુભ જ કહે છે- ·विटेदियुरिह कार्य-गः-ए-बुद्धि- --દિ કવિ નાના- મન it અર્થવિષ્ટિના ( મુખ કંઠ હાથ નાભિ કે અને ૫) અથવા અનુક્રમે કાર્ય, શરીર, મન, બુદ્ધિ, પ્રિમ અને શત્રુને નાશ કરે છે. "વિષ્ટિને પ્રારંભ મુખની પહેલી નડી- થીજ થાય એ નિયમ નથી, માટે પુજની ઘડી તલાવવા આ પ્રમાણે કર્યું છે—- શાળામાં પ્રથમ ઘટિit, हरियासतम्यां विदगपटिकान्ने त्रिटिकम् । तृतीयायां राका-सुच गतमविभेम्पटिके. ध्रुवं विटे पुच्छं गिवतिथिचतुर्यो विगलन् ॥१॥ અર્થ --“ દામ અને આઠમે પ્રથમની પાંચ ઘડી પછી, અગીયારશ અને સાતમે પ્રથમની તેર ઘી પછી, ત્રીજી અને પુનમે એકવીશ ઘી પછી, અને ચોથ તથા ચોદશે (સત્યા- વશ ઘી પછી) છઠ્ઠા ભાગમાં ત્રણ ઘડી પ્રમાણુ વિષ્ટિનું પુચ્છ આવે છે અને પછી મુખથી પ્રારંભી કરિ પર્વત અંગે આવે છે. જે ૧ / નચંદ્ર સૂરિ તા બીજી રીતે પશુ આ વાતનું સમર્થન - “આ (બાવો) ઘટિાઃ ૩, વર્તમાને ઢા મૃતદ! मध्ये च द्वादश प्रोक्ता, अन्ते च घटिकात्रयम् ॥१॥ आदी धनविनाशाय, वर्तमान भयंकरी । મળે કાગડીયા, વિપુછે જુવે ના ૨a અર્થ- વિષ્ટિની આદિમાં પાંચ ઘટી, વર્તમાનમાં દસ ઘટી, મધ્યમાં બાર ઘડી, અને અંતમાં-પુચ્છમાં ત્રણ ઘડી છે. ૧છે જેમાંની પ્રારંભની ઘડીઓ હોય તો ધનને ·t! it ( ૫ ) વિનાશ કરે છે, વર્તમાન ઘડીએ ભય નીપજાવે છે, મધ્યની ઘડીઓ પ્રાણ હરે છે. અને વિષ્ટિના પુચ્છની ઘડીઓ નિશ્ચયે જય આપે છે.” | ૨ | વિહિના પછમાં કાર્ય કરવાથી અવશ્ય જ્ય થાય છે, તેમાં અસાધ્ય કાર્યો પણ સિદ્ધ થાય છે. લકલ કહે છે કે- शुभा-ऽशुमानि कार्याणि, यान्यसाध्यानि भूतले । નાડીત્રયમને પુછે, માઘar Hપત ” ? || અર્થ–“હરકોઈ શુભ કે અશુભ અસાધ્ય પણ કાર્ય વિષ્ટિના પુચ્છની ત્રણ ઘડીમાં કરવાથી સિદ્ધ થાય છે. વિષ્ટિની કાર્યને આશ્રીને ત્રણે લોકમાં સ્થિાન કહેલ છે. ભૂપાળવલ્લભ કહે છે કે— 'T-1-2 –વિ નાગો, मेषा-लि-वैणिक-पेपु सुरालये स्यात् । पाटीन-सिंह-घट करकेपु मये, चन्द्रे वदन्ति मुनयस्त्रिविधों हि विष्टिम् ॥ १॥" અર્થ– – કન્યા તુલા મકર અને ધનને ચંદ્ર હોય ત્યારે વિષ્ટિ નાગમાં હોય છે, મેષ વૃશ્ચિક મિથુન અને વૃષભને ચંદ્ર હોય ત્યારે વિદિ દેવકમાં હેય છે, તથા મીન સિંહ કુંભ અને કને ચદ્ર ય ત્યારે વિષ્ટિ મૃત્યુલોકમાં હિય છે, એમ ત્રણ પ્રકારની વિદિ મુનિઓ કહે છે.” આ સ્થાનના ફળ માટે કહ્યુ છે કે- स्वर्ग भद्रा भवेत्सौख्य, पाताले च धनागमः ॥ मृत्युलोके यदा भद्रा, तदा कार्य न सिध्यति ॥ १ ॥ અર્થકોઈપણ કાર્ય કરના જે સ્વર્ગે ભદ્ર હેય તે સિાખ્ય થાય છે, પાતાળમાં હોય તે ધનની પ્રાપ્તિ થાય છે અને મૃત્યુલોકમાં ભદ્રા હેય ને કાર્ય સિદ્ધ થતું નથી. એમ બૂક- ·( ૭૬ ) જાતિસાર (ગ પ્રકરણ કર૧) મા કહ્યું છે. હવે કરણની અવસ્થાઓ બતાવે છે– कित्थुग्य सउणि कोलब, उड्डकरण तिन्नि तिन्नि सुनाई। तेइल नाग चउप्पय, पण सेस निविट्टकरणाई ॥ १७ ॥ અર્થ_કિંતુ, શકુનિ અને કલેવ એ ત્રણ ઉદ્ધકરણ છે, તૈતિલ, નાગ અને ચતુષ્પદ એ ત્રણે સુપ્તકરણે છે, તથા બાકીના પાંચ નિવિદ- કરણે છે. ૧૭ વિવેચન—કિસ્તુન,શકુનિ અને કોલવલકર છે, તેતિ, નાગ અને ચતુષ્પદ ત્રણ સૂતેલા કરે છે તથા ભવ, બાલવ,ગર, વણિજ અને વિષ્ટિ એ પાંચ બેઠેલા કરણા છે. જે કરણમાં સૂર્ણસંક્રાપ્તિ થાય તે કરણની અવરથા સૂર્યસં. કાનિને લાગુ પડે છે. એટલે સૂર્યસંક્રમણ ઉભા કરણમાં થાય તે ઉર્વસંક્રમણ, સતેલા કરમાં સુખસંક્રમણ અને બેઠેલા કરવામાં નિવિષ્ટ સંક્રમણ કહેવાય છે. વળી પૂર્ણભદ્રાથી અવસ્થા રેખાડના કહે છે કે—બે કરણની સધિમાં થયેલ સ કાનિ યુત્યિના કહેવાય છે. નારચંદ્રમાં તો બવ, બાલ- વમા નિધિ, ગર તેનિ તથા વિષ્ટિમાં સુપ્ત અને બાદમાં ઉષ્યક્રમ થવાનું કહેલ છે. આ સંક્રાનિની અવસથાથી શુભાશુભ ૧ર્ષનું જ્ઞાન થાય છે કહ્યું છે ક–સંપત્નિ ઉભી દેય તે સુકાળ, બેડી રાવ તે રે, અને મૂતી હોય તે દુકાળ થાય છે પ સુ- ત્યના સંનિ સર્વથા અશુભ છે. તથા શીયાળામાં સરેલી, તારા જેવી અને પ્રામામામાં બેઠેલી સંકરિન ·શા, ના ૮ માં સંમરિનાં નામે દેખાડી દા જિના ૫ કરી છે, જે બી મુજબ - "હિ જ. તમારી જાતે જ પાકિસી જા, કિwarી જ nિ | | | જા ને , દર = 1 જા જ કાને કારણે, ત પ ર ) mn , જિ િવ ને ! tirror , રાક્ષની gિ " ૧ ) અર્ધ—-“કવિ કિશાન પ.1 કિનારી મન્નિના ના અનુએ-ખાંકિ, મરી, પા, મદદની, મદા, પ્રિજા ને કાયમી છે તેમા-મદા નદિ ક છે, મા. હિને કમને નાશ કદ છે, પણ પવન કુદાવે છે, મારા યુદ્ધ કરાવે છે કે મહેક ધારની કનડ વધારે છે, મિશ્રા મનુ સુખ કેમ છે અને હાલમાં સર્વ એનેમા નિષ્ઠ ળના આપે છે. છે “ વાવો , પી વિમા હૈ ! महोदरी पो भौम, मधे गन्दाविनी बुधे ॥४॥ મજ પુરે પિજે, નિકિમિ सक्षमी दारणे मन्दे, मंत्रान्तिः मवितुर्भवेत् ।। ५ ।। આત્તિ પાત, કાર પnis TR ! પવિત્ર , તા17: માન/દા” અર્થ- રવિવારે કર નક્ષત્રમાં ઘારા, ચંદ્રવારે (મવાર) શિયનક્ષત્રમાં પ્યાં, ભમવારે ચા નક્ષત્રમાં મહેદરી, બુધવારે મેત્રનક્ષત્રમાં મંદાકિની ૪ ગુરૂવારે ધ્રુવ નક્ષત્રમાં મંદા, જ્યારે મિનક્ષત્રમાં મિશ્રા અને શનિ- વારે દારૂ નસત્રમાં રાક્ષસી નામની સૂર્યસંક્રાન્તિ થાય છે ' ·રવિ મકાનિઅનુકશા, નિક નૃપ, વિપ્ર, પશુ અને તેને આનંદિત કરે છે. ' અહી ઘર વિગેરે કાનિના નામે એકલા વારના મેગે એકલા નાના છે અને બન્નેના ને એમ રીતે પડે છે. બુડાપેનિગારમાં આજ રીતે છે. વળી મનુષ્યને શુભાશુભ કાન્તિ માટે કહ્યું છે કે- સંકાનિના નથી જન્મ નક્ષત્ર સુધી ગરી માં ત્રણ નાનું ફળ તપાસવુ. આવી રીતે નવવિકનું ફળ અનુક્રમે. ૧ પથા, ૨ બેગ, ૩ બેગ. ૪ વ્યથા. ૫ વજપ્રાપ્તિ, વસ્ત્ર, ૭ હાનિ, ૮ ધનાપ્તિ, અને ૯ ધનામિ છે. આ જન્મ નક્ષત્રને આજે ત્રિકામાં આવે તે ત્રિકનું કુળ જ જન્મ નક્ષત્રનું કે સમજવું. હવ નક્ષત્રદ્વાર કહે છે- ति ति छ पण ति एग चऊ, ति छ पण दु दु पणिग एग चउ चउरो। ति इगार चउ चउ तिगं, ति चउ सयं दु दुग बत्तीसं ॥ १८ ॥ इन रिक्खाणं कमसो, परिश्ररतारामिई मुणेयव्वा। तारासमसंखागा, तिहि वि रिक्वेसु वजिज्जा ॥ १६ ॥ અર્થ-ત્રણ, ત્રણ, છ, પાંચ, ત્રણ, ચાર, ત્રણ, છ, પાંચ, બે, બે, પાંચ, એક, એક ચાર, ચાર, ત્રણ અગ્યા, ચા, ચાર, ગુણ, ત્રણ ચાર, સે, બે, બે અને બત્રીશ; ૧૮ એ પ્રમાણે

·N
અનુમે નાના નારાની સંખ્યા જાણવી. આ
નાગની સમાન સંખ્યાવાળી તિથિ ને તે નક્ષત્રમાં
વર્ષ છે. ૧૯ છે
વિવેચન-નાક્ષેત્રે અગ્રાવી , તેનું નિમ્નવરૂપ
આ પ્રમાણે છે
“અવિની માની પેર, રનિ લોની કૃત:
आदा पुनर्वसु पुष्य-ततोऽपा मनो मपा ।। १ ।।
पुकारगुनो सस्मा-पोतगफानी पार ।
જિક બલિરાજા સા ૨ ||
ફૂલrric-spપરિા
જd arrમાણીરેતી મન મૃતઃ | |
અર્થ-અની, ભાગ, નિકા, હિg, મગર,
આદ્ર, પુનર્વસુ, પુખ, અશ્લેષા, મઘા, પૂર્વગુની, ઉત્તરા
ફાગુની, હર્ન, ચિત્રા, અવનિ, વિશાખા, અનુરાધા, ન્યા,
મા પાટા ઉત્તરાષાઢા, અબીજિતુ (અભીરા) શ્રવણ,
ધાના, નિમિષા, પૂર્વાભાદ્રપદ, ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી,
એમ અધ્યાવીશ નક્ષ છે. જિનિંદેએ આ નક્ષત્રમાળની
ભગણુ (નક્ષને સમુદાય) એવી સત્તા રાખેલ છે. આ
ના નિરંતર પૂર્વ દિશામાં ઉદય પામી પશ્ચિમમાં આથમે
છે, તેનાથી અત્યારે કયુ નક્ષત્ર છે? તે જવા માટે તેની
આકૃતિ તથા તારાની સંખ્યાનું જ્ઞાન અતિ આવશ્યક છે.
તેમાંથી નાના તારાઓની સંખ્યા તે અહીં મૂળ પ્રકારે
આપી છે. અને આકૃતિ તથા પૂર્વનક્ષત્રથી કેટલી ઘડીના
આનરે મધ્યમાર્ગથી કઈ દિશામાં કયું નક્ષત્ર ઉદય પામે? તે
બીજા મોમાં આ પ્રમાણે કહ્યું છે--
૧ અશ્વિની નક્ષત્ર પૂર્વ નક્ષત્રના ઉદય પછી ૯૬ પળ
જતાં ઉત્તરમાં ઉદય પામે છે, તેની આકૃતિ ઘોડાના કપ

·જેવી અને તારા ત્રણ છે. ૨ ભર અશ્વિની 1 પછી
૧૨૦ પળ જતાં ઉત્તર માર્ગમાં ઉગે છે, તેની આતિથિી
અને તારા વગૂ છે. ૩ કૃતિકા પળ પછી ઉત્તમ
છે, તેની આકૃતિ ખુરપી અને નાનું છે. હિલી
પળ ૧૧૫ પછી દક્ષિામાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ કાટ ની
અને તારા પાંચ છે. મૃગશર ૧૨૦ પળે મધ્યરાારથી હરિ
બુમાં ઉદય પામે છે, તેની આકૃતિ હરના માથા જેની અને
તારા ત્રણ છે. દ આ પળ ૧૩૪ પછી દક્ષિામાં ઉગે છે,
તેની આકૃતિ મળી સ્ત્રી અને મારા એક છે પુનર્વસુ
૧૪૮ પળ જતાં ઉત્તરમાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ ઘર (તુલા)
જેવી અને તારા ચાર છે. ૮ પુષ્ય પળ ૧૫૧ પછી મધ્યમ
માં ઉદય પામે છે. તેની આકૃતિ બાણ અથવા વર્ધમાનક
જેવી અને તારા વિનુ છે. ૯ અલેવા પળ ૧૫૩ જતાં દક્ષિ-
શુમાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ પતાકા (ચક) જેવી અને તારા
છે છે. બીજે સ્થાને અવેની આકૃતિ ગોવિકાસપિ
જેવી પણ કહી છે. ૧૦ મઘા પળ ૧૫ર પછી મધ્ય માર્ગમાં
ઉગે છે, તેની આકૃતિ પ્રાકાર જેવી અને તારા પાંચ છે. માના
પાંચ તારા લેતાં સૂકમાવકનથી માળા જેવી પણ આકૃતિ
દેખાય છે. પાસે એક તાર વધારતાં દાતરડા જેવી વક્રાકૃતિ
થાય છે, અને પાસેને એક બીજે તારે વધારતાં
પ્રાકાર-કિલ્લા જેવું સ્વરૂપ દેખાય છે. ૧૧-૧૨ પૂર્વાશુની
૧૫૩ પળ પછી અને ઉત્તરાફાલ્ગની ૧૪૮ પળ જતાં ઉત્ત
રમાં ઉગે છે, તે બનેની આકૃતિ પથંક (એકેકની અર્ધ
પલંક) જેવી અને તારા બળે છે. ૧૩ હસ્ત ૧૪૭ પળ
જતાં ઉત્તરમાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ હાથના પંજા જેવી અને
તારા પાંચ છે. ૧૪ ચિત્રા ૧૪૬ પળ જતાં દક્ષિણમાં ઉગે છે,
તેની આકૃતિ અણુર્વિધેલા મોતી અથવા મુખ જેવી છે. અને
તારા એક છે. ૧૫સ્વાતિ ૧૪૭પળ જતાંઉત્તરચારમાં ઉગે છે,
તેની આકૃતિ પરવાળા જેવી અને તારા એક છે. ૧૬ વિશા-
ખા ૧૪૮ પળ જતાં દક્ષિણમાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ ઘડાના

·" " -- અમ મન ના બાપ થી પાકને એક પ તેના ની બાનિ ન જ થાય છે. ૧૭ અનુરાધા જિમખાના દ પ પત્ર જજના દિમાગ છે, તેની બાનિ માના માળા જાંબલા વાળી , મન ના * ( 5 ) ૧૪ જણ ૧૨ પ જ દક્તિ છે, તેના આ હાથીના દાન જે મન ના 2 . ૧ ૧૫ જવા દ9િમાં ડબ છે તેના બાનિ પાછળના પુર ન બને નાડા ૧૧ . ૨૦ પર ૧૫ ૫ ૧. હિમા છે. તેની બાનિ હાથીના પગલા આ બને ના થા છે ૨૧ ઉતરાપાટા ૧૪૮૫, જેનાં માં છે. તેની ખાનિ શિ બિપિ કન ( બા) પી અને નાશ થાય છે. ઘર અભીચ પળ " * * *જના ઉત્તરમાં હદય પાબ છે, તેની ખાનિ વિના પી અને તારા છે ઃ ધવણ નાનાદાના હદય પછી પળ ૧૨૪ જન ઇનક્ય રહા બે છે. તેની બાનિ કાવડ કે ત્રી અને ના ત્ર છે. ૨૪ ધનિક ૧૨૦ પળ જન હનમાં ઉદય પામે છે, તેની આનિ સૂપડા જેવી અને તારા ચાર છે. પનિહામ પાસેને તે લેતા પાણીના પાજરા સ્વી આતિ થાય છે. ૨૫ શનભીપા પળ ૧૧૫ ના મધ્ય- સાકમાં ઉગે છે, તેની આનિ પાથરત કુલ સ્વી અને મારા સે છે. ર૬-૭ પૂર્વાભાદ્રપદ ૧૦૮ પળે અને ઉત્તરાભાદ્ર પદ ૧૦૨ પળે ઉત્તરમાં હાથ પામે છે, તે બન્ને ભેગાની અતિ ધાખી વાવ જેવી અને તારા બને છે. ૨૮ રેવતી નક્ષત્ર ઉત્તરાભાદ્રપદના હદય પછી ૯૦ પળે મધ્યમાં ઉગે છે, તેની આકૃતિ નાવ અથવા મુરજ કે દાળેલા પલંગ જેવી અને તારા ખત્રીશ છે. અહીં અબીચ સિવાયના સત્યાવીશનમાં અશ્વિનીથી ચિત્રા સુધીના નાને જે જલપળેએ ઉદય થાય છે, ઉ * મીચ ઉવ ૪૮ પાએ થાય છે, તે પછી મન છે.

·મથી તેજ જવપળા સ્વાતિથી વિતી પર્ણત નક્ષેત્રોને ઉદય
થાય છે તથા જે જ દિશામાં ઉદયસ્થાન દર્શાવેલ છે તે દિશામાં
તેને ચાર હોય છે. પરંતુ ચંદ્રચારની અપેક્ષાએ તેની દિશા
જુદી જુદી હોય છે, માત્ર પિપિતાને ચાર ઉપરોક્ત રીતે
હૈય છે, ઈત્યાદિ વ્યવહાર પ્રકાશ વિગેરેમાં કહ્યું છે.
આ નક્ષત્રો નિરતર ઉદય પામી અસ્ત પામે છે, અને
તેમાં એક-બીજાનું ઉદયાતર ઉપર પ્રમાણે છે પણ તેમાં દરેક
હે પિતાની ધીમી કે ઉતાવળી ચાલને લીધે અધિક
મુદત કાઢે છે. આ રીતે ચદ્રના ભાગમાં આવેલું નવે
દિન નક્ષત્ર કહેવાય છે. તેના સંબંધમાં કહ્યું છે કે –
" युज्यन्ते पड् द्वादश, नव चेति निशाकरेण धिष्ण्यानि ।
પ્રા--શિ, વાગડનારી” In II
અર્થ પિષ એટલે રેવતીથી માંડીને છ નક્ષત્ર
પૂર્વાગી ચંદ્રની આગળ ચાલનાર છે, આદ્રથી પ્રારંભીને
બાર નક્ષત્રો ચંદ્રની સાથે રહેનારા હોવાથી મધ્ય ભાગયોગી
છે અને આખલ એટલે મેણા વિગેરે નવ નક્ષત્રો. ચંદ્રની
પાછળ ચાલનારા હોવાથી પાશમાધગી છે.
આ યોગ ઉપરથી પરસ્પર સંબંધ જોવાય છે, એટલે પૂર્વ
યોગીમાં વિવાહ સેવા કે મિત્રાઈ કરવામાં આવે તે મુખ્ય-શેડ
વર વિગેરે પ્રત્યે ગણ-નોકર જી વિગેરેનો બહુ પ્રેમ થાય છે,
પશ્ચિમાધમોની નક્ષત્રમાં વિવાહ, એવા વિગેરે કાર્ય કરવામાં
આવે તે ગો પ્રત્યે મુખ્ય અધિક ચાહનાવાળો રહે છે, અને
મધ્યમયેગી નક્ષત્રમાં વિવાહ વિગેરે કરવાથી પરસ્પર ગાઢ
પ્રતિ રહે છે.
કરી, આદ્ર, અબ્ધિ, સ્વાતિ, જયેષ્ઠા અને શન
'ાિ ન બંદર મદનીય છે. શાહિની, વિશાખા,
પુનર્વસુ, અને વજન ન પીરનાળીશ મનીયા

·છે ના કહબીબ જાના નાના પt ના ત્રીશ
-
બઈ નાકને બિન was i નેટ મને
ધી ન બને છે , અને નાગ પાનું
મા બનીને અમને છે, જખ માન નિઝામની
ભાખ્યો હની ૫તુ હાલમાં ન લગભગ ૨૦ મનની છે
ધી મધ નાત્ર મળે ધકહે છે બની માન્યતા છે એમ
કી આવશ્યક પત્રની બહાનિના ટીપાકમા
તે પબમનીષાનવની બાને ડગ અન્યા નવા
૧ ના બામનિ નથાભાઇ૫ર્મ પામેલા માની
પછવા નવા દર્શન પુરા કરવાના માપક રત્નમાલામાં
ક , “દ બીજને દિવને થઇ . ત્યારે બે પાના
બા મુફની ના હાથ ન ધાન્ય નમ્ન થાય છે, ચી
સૂની નત્ર હાથ ના અનાજના ભાવ બરખા રહે છે અને
૨ ની નક્ષત્ર હોય ને અનાજ થાય છે આ
પ્રમાણમક માસના ભાવ નીકળી એક છે.
ખ્યાવીશ નામ નિ મૃગશીર્ષ પૂબ મા વિગેરે
બા- નાના નામ કા િકારિ બાર માને અનુસરના છે.
પણ કરીને તેઓ પનપતાના માસની પુછે દિન નક્ષત્ર
નક ખારે છે, અને સૂર્યના બેગવાનું ચાલુ નક્ષત્ર દરેક
માસની અમાએ દિન નક્ષત્ર તરીકે આવે છે, અને ત્યાર પછી
હમેશા એક નિક નકશત્રનો પરસાર થાય છે.
અધ્યારે નાના અશ્વનીકુમાર વિગેરે જુદા જુદા
સ્વામી છે, જેની પ્રતિષ્ઠામાં તેના શુભ મનાયેલા છે. આ
પ્રમાનિધિ કરવૃવિગેરે પણુ પાન પોતાના સ્વામીની પ્રતિષ્ઠામાં
અતિ આવશ્વનાવાળા મનાયેલ છે, તે વિષે સવિસ્તર બીન
બીજા અન્યાથી ન લેવી, કેમકે જિનેશ્વરદેવ સમુચ્ચયપણે
• અબીગ ૯ માનવાનું નક્ષત્ર છે, પણ તેને પાસેના નશ
વધુ મમાલિઝ થાય છે, જે આગળ કહેવાશે.

·* * * *
"*
.
เ“
61
ย
เ
.

·કેની જ નત્રમાં ચિકિન્ના અને મgમાં ઇ-ધાનું કરવું તથા જળ બીજ છે કે સલવું ને દેવું તે પ્રિનત્રમાં શુભ છે. --- म मरे सहारमो, टासित तयं परे। पुर्व पुरपसार, मी पिकिय को ।।१" અહિં—“ હપુ અને ચા નક્ષત્રમાં શુભકાર્યને પ્રામ ક, કાં તપ, ધવમાં નગર પ્રાદિ, અને મિથમા માધિનાં કાર્યો કરવા.” વળી કહ્યું છે કે- કુમારની કુળો, પણ મૂળting/ દિર કૃત્રિા, જિ. જામને ૧ In 1 રાસા જાની, પા ઝપે 11 ऐन्द्रमादित्यमपा, पायथ्यं पोष्णवैष्णवे ॥२॥ મ r-- મિમિગિનિ વાળા 1 ઉચ્ચારવરિત, પાપનાવો શા [૪." અર્થ- અશ્વિની, પુષ્ય, મઘા, મલ વ્ર ઉત્તરા, વિશાખા, મૃગશિર, ચિત્રા, કનિકા અને ધનિએ બાર ના કુથ 1 બાજી, હિન, પૂર્વા, હસ્ત, ભેદ, નર્વસુ, અષા, સ્વાનિ, વિની અને શ્રવણ આ બાર ના ઉપકુલ્ય છે. મારા તથા આદ્ર, અભિજિત, અનુરાધા અને શતતારા, કાકુથ છે, તેમાં મુક્ય ન સ્થાનમાં હવળ છે, ઉપકુમ ના સ્થાનાંતરમાં ફલવાળા છે, અને કુમકુથ ન બને રીતે સાધારણ ફલવાળા છે. ટવ–કુળમાં જન્મેલ દાનાર થાય છે, ઉપકલ્પમાં જમે પ્રવાસી, કેવક કે નોકર બને છે અને કુપકુયમાં જન્મેલ દાનાર પન્ન થાય છે અને નોકર ૫છુ થાય છે. ૩.” કય નક્ષત્રમાં યુદ્ધ થાય તે સ્થાથી રાજા જય પામે છે, ઉપકથમાં પ્રગટેવ યુદ્ધમાં ચડી આવેલે રાજા તે છે અને કાકુથમાં મૃદ્ધિ થાય છે, એમ ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે.

·. ܐ
ܙ
1
ܐ
*
ܢܢ1
.
ܫܘ
ܕ

·અશ્વની વિગેરે નક્ષત્રોને અનુક્રમે-દેવ, મ= મનુષ્ય, દેવ, મનુષ્ય, દેવ, દેવ, રાક્ષસ, રાક્ષસ, મનુ દેવ, રાક્ષસ, દેવ, રાક્ષસ, દેવ, રાક્ષસ, રાક્ષસ, મનુ વિદ્યાધર, દેવ, રાક્ષસ, રાક્ષસ, મનુષ્ય, મનુષ્ય, આ કહેવાય છે. આ ગઝની તપાસમાં પણ વિવાદિ જરૂરી છે. તેમાં પોતાના ગણમાં સારે, બીજા… અને રાક્ષસ ગ7માં કરેલ રાબ પણ છે. અશ્વિની આદિ દરેક નક્ષના નીચે મુજબ અક્ષરે છે, જે પેજ (માં) નક્ષત્રના એક પાયા ( = ને એકેક અક્ષર - ૧ અધિનાયુ -લા ! ૧૫ સ્વાનિ-રૂ-૨– રિ ભરી-લિહુલેલે. ૧૬ વિશાખાતિ--- ૩ કૃતિકા-અને-૬-, ૧૭ અનુ-ન-નિ– ૪ રહિત-એ-વ-વિવુ. ૧૮ છાના- ૫ મૃગશર--ક-કિ. ૧૯ મૂળ---- ૬ આદ્ય-કુ-પ-૩-છ. ૨૦ ૫૦ વા૦-ભુE ૭ પુનર્વસુ-કે-કે--હિ. ૨૧ ઉ. છા-જો- ૯૩૯-૩-૧ ૨૨ અભિજિત- '૯ અ-ડિ-ટુ--. ૨૩ ધવણ-ખિ-ખુ મા-મ-મિ - ૨૪ પનિક-ગળ ૧૫૦ ફાઇ------ ૨૫ તારા-- ૧૨ ઉ૦ ----- ૨૬ ૫૦ ભારે ૨૩ ડ૦ ભા૦-૬-= ૧૪ પત્રા-પે-નિરિ. { ૨૮ વિના-જો- આ અક્ષર એકાશી પીવાના સર્વતિ ભદ્ર, ના નામ પાડવામાં જરૂરી છે. જોકે, ઝ, વિ. ઉપરથી નામ પડતું નથી, પણ તે સર્વતોભદ્ર વીના જરૂરના છેવાથી નાના પાયા તેમને સંડ કોઈ જાતને નક્ષત્રના જે પાયામાં જન્મ

·No text on this page.

·“ જ કાજ રે , રાજજીલitmજુન જાનમ ! गयो रपयोगमवाय, જ છે હિ વ સપનાવો ! ૧ |" અર્ધ-અ, ગામ અને ઘરના પ્રવેશમા કોગમાં નવ- હદમાં (પામાં છે, જુગાર રમવામાં, ન દેવા, યંત્રની પ્રાકિબ કામ, કાંક પામવામા આવી છે. જામ. યુ, કનનું માં અને ધાં નામનવ ના નામાશિને બંને અને બીજા જનકરા થા જન્મરાશિને બહબ છે. પણ જે પુ ષષના મેળામાં માત્ર નું જમનક્ષત્ર અને વિશેષ શકિનપામી બનેને નામ નક્ષત્રથી કાપ કરવું છે સંપકારને “ આ વાન સમાન છે. તથા કાર્ડ પર હે છે કે- વિષri , so wri | જનમ , ફાવે જ છે ? અર્થ, જે જન્મનક્ષત્ર ન મળી શકે તે વિવાહકાર્ય, લગ્નનું બળ અને મહનું બળ, નામ નક્ષત્રથી તપાસવાં, દમનુષ્યના જન્મનક્ષત્ર વિગેરે છ પ્રકારના નક્ષત્રો છે. જેમાં પહેલું જન્મનક્ષત્ર, દસમું કર્મ, ળિયું સંધાત, અઢારમું સમુદય, ત્રેવીમું વિનાશ, અને પરીશકું માનસ ન કહેવાય છે તેમાં જન્મનાવસ શુભકાર્યમાં વન્ય છે. આ ઉપરાંત બીજા ત્રણ નક્ષત્રો લેતા રાજાને નવ નક્ષ પ્રય છે. જે દિવસે રાજાને રાજ્યાભિષેક થશે હેય તે સાતમા પ્રકારનું અભિષેક નક્ષત્ર કહેવાય છે, અને આ પ્રકાર પતિ નક્ષત્રના કોષ્ટક અનુસારે પુષ્ય નયા ઉત્તર રામના જાતિનો છે, અને નવા પ્રકારનું દેશનક્ષત્ર દેય છે. આથી માંડીને ત્ર ત્ર નક્ષો પૂર્વાદિ આઠ દિશાના અને કતિક હિટ તથા મૃગશર મધ્યભાગના રેશનક્ષો છે, તે લાવવાની આ રીતિ છે- ·બ, ભ, • . જ ' 'છે. 'છે' કે ? ૨ ક. ૪. શિ. કાર ઝા, મ શા ! ટિ માજીક, આજના : htt અર્થ-એક કે- વુિં અને આડ - ખડીવાળું કમળ કરવું. અને તેની નાભિમાં તથા પર્વાદિ દિશામાં રહેલી પાંખડીઓમાં કૃતિકારી આરંભીને ત્રણે ત્રણ ન મુકવા તથા યુલ રત આ ન. ક્ષત્રો અનુકમે ાચાળ, મગધ, કલિંગ, અવનિ, આન, સિંધુ, વીર, પારડર, મદ્ર, અને કોટિ, રેશના મનાય છે. આ રીતે પૃથ્વીના નવ ભાગ કરી દરેક દેશે પત્ર લેવાય છે, આ નવ પ્રકારના ન ફરપ્રહની પીડા વિગેરે નવ પ્રકારે દપિન થાય છે ત્યારે તે પોતાના માલીકનું અનિષ્ટ કરે છે. નવા પ્રકારનો દેવ આ પ્રમાણે છે—- कत्वार्किभिराकान्तं, भौमवभिदाहतम् । उल्का ग्रहण दग्धं च, नवधाऽपि न में शुभम् ॥ १ ॥ અર્થ–કેતુ રવિ અને શનિ ગ્રહે આફિમેલું, મંગલ વકી- ગ્રહ અને બીજા નક્ષત્રેહવું,નથાઉ કાનક્ષત્રગ્રહણનત્ર અને દશ્વનક્ષત્ર, એનવ પ્રકારે દોષિત થયેલ નક્ષત્ર શુભ નથી.” રવિગ્રહ ચૈત્ર માસમાં મેધરાશિ ભગવે છે, અને ત્યારે જ અશ્વિની નક્ષત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. ત્યાર પછી તેર કે ચેદ ચાદ દિવસના ભગવડે કરીને એક વર્ષમાં દરેક નક્ષત્રોને ભગવે છે. સૂર્ય જે નક્ષત્રમાં હોય તે રવિનક્ષત્ર કહેવાય છે. આ રવિ નક્ષત્રની રવિયોગ ઉપગ્રહ આડલ વિગેરેમાં જરૂર પડે છે. આ ·- દિન તક પોતાના ગિના ચાર નવમાંશ રબાગમાં ક નક્ષત્રને બેગ છે, અને ન દેના બે નાની જરા જુદા કાન આવશયકના જોવાયેલ છે. આશિષ નાની નિ, ભકિનનું માન, પરિઘ દિના થાન ના વિ અધિકાર અન્યત્રમાં વિગ્નાવશો વચ્ચે છે. વિશેષ જવા ઇચ્છનાકે તે ત્યાગી જે ધં. અહીં તે માત્ર ગુન વિભાગમાં જરૂરી નક્ષત્ર ઘર પરિપ થ. મા ત્રથમ દાઢ થી નાના તારાની સંખ્યા આપી છે, અને અપા થી પર કનષત્રના જેટલા નએન ય છે ને અકવાળી નિતિનક્ષત્રના યોગમા દધ થાય છે. અશ્વિની નક્ષત્રમાં ત્રીજ, બ િનયના ત્રણ તારા હેવાનીમાં પ ત્રીજ, એમ દરેક નાવની અવનિધિઓ સમજવાની છે જેના પરથી અધિક નારા તે તારાના પાને પાણી બાગ શેર કરેલ અનાળી તિથિ તે ના- ત્રમાં વર્ષે કરાય છે. આ રીતે શતભિષા નક્ષત્રમાં દશમ, અને ની નક્ષત્રમાં બીજનિથિ અનુભ છે. જે શુભકાર્યમાં વન્ય છે ઉદયપ્રભસૂરિ તે કહે છે કે–પુનર્વસુ નક્ષત્રના ત્રણ નારા છે, એટલે તેમની માન્યતાએ બીજને દિને પુનર્વસુ નવ હાથને ત્રીજ નક્ષત્ર દગ્ધ થાય છે, પણ ચોથ થતી નથી. બાળ ગ્રખ્યામાં કેટલાક તારાની વિશેષ સંખ્યા પણ મળે છે, અને તે એકેક નારાની વૃદ્ધિમાં નાવની આકૃતિમાં પણ દર ફાર થાય છે. પણ તે નક્ષત્રની ઓળખાણ માટે વિશેષ તારાએ ગણાવ્યા હેવાથી તેનારાઓને વર્યાનિથિ લેવામાં ગયુવાન લલ તારાની કમાન સંખ્યાવાળી તિથિને નક્ષત્ર નિધિ ઓળખાવી વિશે કહે છે કે – " ताराममेरहोभिर्गामस्वदेश धिष्ण्यफलपाक"! અર્થ-તારાને તુય દિવસ માસ અને વર્ષો વડે નક્ષત્રનું ફળ પરિપકવ થાય છે.* ૧ મુર્તિનાં નામ નક્ષ સમાન દેવાથી અને સના, પરિ, વનવ દળ, વિગેરે સર્વસ્વ અધિકાર નક્ષત્રના જે સમજે. :

·. નક્ષત્ર ચકે, ઉદય દિશા તારા આકૃતિ. ચોગ. મુર્ત. [ દિવસ ૫૧. ૯T ઉત્તર અપ્રમુખ ૩૦ ૧૫ નામ સ્વામી દેવતા. સંજ્ઞા ભાર, મુલ્યાદિ. અ૦ મુદ્દે કલ્ય ઉપ૦ ૧૫ ૧૫ યુમ ૩ kટક ૩૦. ૨ | પરણી • વિટા રહિણી | મણિર આ પૂર્વ યેગી. ૧૫ ૧૦૮ ૧૧૫| દક્ષિણ ૧૨૦ કુલ્ય ઉ૫૦ ૧૫ બ્રહ્મા ૫ કરણશીર ૧ી મણિ ૩૦ ૧૫ . ૧૩૪ ચંદ્ર શિવ અદિતિ ( ૯ ) ૧૫ મિત્ર દી ચિર ૮ . મિશ્ર ૪] તુલા ૪૫ ૫૦ પુન: पुष्य K ૩૦ ૧૫ ૧૪૮ ઉત્તર ૧૫] મધ ૧૫s | દક્ષિણ ૧૫ર 1મેષ Follo 1Ph લધુ દરેણું મુલ્ય ઉપ -- ૧૫. ૧૫ સર્પ પિતર મહા ગી. ૩૦ ૧૫૩ ઉત્તર ૧૫ લીટી લિટી ઉ૫૦ ભગ અર્થમાં ૧૨ ૧૪૮ ૨ . ૧૫ ૫ ·૧૪] ચિત્રો 11 1 15. ૧૪ | દક્ષિણ 15. ઉના ૧૪૮ દક્ષિણ 153 ગી kek ૪૩ 4 13 | વિશાખા ૧] અને ૧૮ખ જામના 2 . 9 I 11 ૧૯ th Kle 14 ત ૧૧ છી 1} દરિન પર ભૂખ્યા થી કે ૧૪૮ A વિકે 31 છે. પૂ૦ થી, ઉto ૨૨ અબીચ ૨૩] શ્રવણ ૨૪. ધનિક ૨૫ બા પ્રિબ ૧૩૪ . પશ્ચિમ પગી. 2 બજે i મ? ૧૧૫ s ૧૦૮ 1 ઉત્તર ૨ ૨૬ (પૂ ભા… રછ ઉ૦ લા ૨૮ રેવની લી લીટી ? pl ૧૫. અતિ ]ના ૧૫ મિક ·નક્ષત્રચક્ર . મુખને. પિનિ વિરનિ ગણ. નાડી, 1 રાશિ. છે દેવ આ. મંદ ચિપ પાડે સિંહ બ મનું મ હાથી બક 서 | નિ. સહિણી পূ১২১২ અક્ષરે. જાતિ. | સિંગ. ચુ એ ચેલા વણિફ પુર લિ લે લે લે મેં ચંપલ અ ઇ ઉ એમ. વૃ૦ બ્રાહ્મણ ઓ વ વિ તુ વે વો ક કિવિ મિ. સેવક ५१ કે ઘ | મિથુ સ્ત્રી કે કે હ હ |મિક વણિક શ્રી એ. છે સીપ નેલી એ ખેડુત મનું દેવ ') મ મદ ચિમ હરજી બી. મનું દેવ સુ બી. ઉ અ વાનર દેવ મ બીલા બકરો બીલા ઉંદરે પ૦ એ મદ ચિમ ૧. બીલા ૨૦. સ્ત્રી ડિવું છે ? ચંડાલ મમિ મુ મે સિંહ ખેડુત મે ટ ટિ ટુ સિંહ બ્રાહ્મણ 2 ટે ૫ હિંસિ ૦ ૩૦ રાજા' છે. મનું મ વધ આ. બળદ પ મંદ ભ્યો ·મિત ત 12: * * ofછે. ૪) છે કે « " છે? ચિમ k ભય 13 0: 1; ૨૫ શન 'નું file ક+] al. k છે ૨૪ | ધનિક fr 31 k કે: ૧+ B+ શ elkTt olk S 1k 1. Ple ha •કે છે he v.kT 1 - 3 A|21 મંદ દ * I. : Alb [ k 3 છે ! s :) નિ ૧૪ / ગિર ·નિષિ nિ મિ. આને વનર સમ 1 નજી નાર સમ M ૬૦ ઈ L Rikthe {ભ : Athe મe શુભ રિકના H મક છે M ઉત્પા દક્ષિણ પિ સમ સંઘ 2) રો અર્ધ โรช ના મધ્ય સમ સમ 1t વિવા ·kla કે રવતી 7: ભt? i જબ ૧૭ મને મ ભાઇ hu abh ન પ મjમે ૨૪ PM K- - પ્રકમ Kk M ** છે 2. 10. 14 . નિકાના | ધ M যিশ্য

·આ સિવાય બીજી ય નક્ષત્રની શુદ્ધિ આ પ્રમાણે જેવી.
શુભ કાર્યમાં તીકણ ઉગ્ર અને મિશ્ર નક્ષત્ર વર્જવાં, કહ્યું
R
"प्रायः शान्ते कार्य न योनयेत् कृत्तिका त्रिपूर्वाश्च
वारुणरौद्रे च तथा हिंदवतं याम्यमश्लेपाम्
અર્થ–“પ્રાયઃ કરીને શાન કાર્યમાં કૃત્તિકા, પૂર્વાફા--
ગુની, પૂર્વાષાઢા, પૂર્વાભાદ્રપદ, શતભિષા, આદ્ર, વિશાખા,
ભરણી અને અલેષા નક્ષેત્રોવવાં. "દરેક નક્ષત્રની અમુક-
ઘડીઓ પછી ચાર વિયઘટિકા આવે છે. જે શુભકાર્યમાં
વર્ય છે; એમ મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહેલ છે. પણ બીજા
ચમાં તા નક્ષત્રની આદિની અને અંત્યની ચાર ચાર
ઘડીઓ ચાન્ય કહી છે.
"धिष्ण्यस्यादावन्ते, त्यजेच्चतयो घटी. कर ग्रहणे !
यदि शुद्धे दे धिष्ण्ये, विवाह योग्ये तदा श्रेठे ॥
અર્થ “વિવાહમાં દરેક નક્ષત્રની આદિની ચાર અને
અતની ચાર ઘડીએ ત્યાજય છે, પણ પાસે પાસેના
બને નક્ષત્રો વિવાહ-શુભ હોય તે તેની સંધિવટિકા
વર્જવાની જરૂર નથી" ૧ વિવાહ વૃન્દાવનમાં નક્ષત્ર
સંધિદેવ સવા ઘટીને કહેલ છે. વળી વિકમ તે દરેક
શ્રડના સંક્રમણમાં નક્ષત્રને સંધિદેવ જણાવે છે, તથા આગળ
કરવા તે ગાને પત્રુ શુભકાર્થમાં વજર્યું છે. શ્રીમાન
હરિભદાચાર્ય વજર્ય નક્ષત્રની નામાવલી આપતાં કહે -
I
“નિરાળ , યુનિવર્ષિ વ તi
मालिंगिअस्म पच्या, में विसं तं भवे ॥१॥
मंनागयं भूरियमानिगिय विद शोवरगाह।
निसार काहसिभं इभद्र रिकमाई ॥२॥

·અ.કાનિ અને મંગળની કાનું ન મિત કે, શનિ મંગળ બનાવ અતિગિત થા, ના અિિગનની પવા -શનિ મળે જેમ નત્ર દછે અપમાળે હ૫ vબ ના ૧. મન અને મગળે બેગવવાનું ભગવાતું કે બગલ મત આહિગિન અને ૫ નuત્ર ૨-૩-૪ પંપ ૫, ૪પ 6, ના ૭, પાન ૮. અને કાર્બલ ના દેજ- ધ ન તુ જ છે૨. " ન પ આદિ iધ દે નાત્ર મદ્ધિ એવા વખત મૂળ કન્યકાર આગળ અપાવશે. વળી કહ્યુ છે કે- "मग रविगर्य, विरं मगदं विलय । art arc, વિઝા જાણે ! " અર્ધ સંસ્થાનું મૂર્વે ભગવાન, વીરવાણું- વિવર, નઃ કડવા-સમહ, રવિના નક્ષત્ર પછી રહેવું-વિલંબન રાક જેમાં અર્ધ-ચંદ્રનું ગ્રહણ કર્યું દેય તે, ના મઢ જેને ભેદીને જાય છે, આ સાત પ્રકારનું વર્ષ ૧ અહજુ થાય ત્યારે રાહુલે કહેવાય છે. તે જે નક્ષ- ત્રમાં જેવાલા હાય અર્થાત જે નક્ષત્રમાં સૂર્યરા નું ગ્રહણ થયું હોય તેનક્ષત્ર ન્યાયછે આ નક્ષત્રછમાસે શુદ્ધ થાય છે. નારચંદ્રની ટીપીમાં પ્રહની દ્રષ્ટિથી જોદાયેલ નવની બહબિજ ની સંજ્ઞા આપેલ છે કેટલાક આચાર્યો કહે છે કે—- भुवन भोग्यं च न त्याप, सर्वकर्मसु सिरिदम् यत्नान स्याम्यं तु सत्कार्ये नक्षत्रं राहुसंयुतम् અર્થ–બ પૂરતું ભગવેલ બગવાતું કે જો નક્ષત્ર સર્વકર્મમાં સિદ્રિ દવાવાળું હોવાથી ત્યા નથી, પરંતુ શુભ કાર્યમાં જાદુ વડે કરીને યુકત નક્ષત્રને યત્નથી.'

·，
i: !t ཨུtratཀts fiirས།
}tཛut༔ གསྶ F༧༔ ཐབསཾ •
མ'' ཡ ：:•༌པཱ''u wi't:ས། h. ;
རྡ" ：;, , 1"}} དྷ}， བt། *** ༥t{{
，
1+sti• ** }tstjཅདེ ས 1»t: { ：rf. '• ，, ༔ ， ༨
-
ན
}
༣
， ，
F
，
Fཚ，
，

·બv - , ' , et ના
, ના , " . બામ અમ મન મા| cr
• "ky
” ના થર • ધ ઇ છે ! ૧૧ ભજન
જ મ ; }
"+rett tો વા ('
મધ જ ' કેમ ખબ ખન- ૨૧
૧૪ ૧૫ ક.ના બે હ અહ નિષદ
* - , , , , ” કે
' ગવાતુ જ
૧૫ , ન માન ન બનવા
એ જ ન ન હબ ના નાના
" બthક થા ન કબ ની નારાજ
1, Sાન 49 5નના પતિ ઇમામ
gia, stic!
we ના મા-
trem ? "
અર્ધ– ધી હાનિ ન થવાના
બિગ ભાષા પછાથી ભાઈને મારે શા છે, અને
લિદી હાલ ના છ મા થઇ જાય છેmir
- ક–પિન નાથ મર્થના બાનમાં તપી ચંદના બે
માં ન નાં એક કાર્ય માં મહSાય છે. કેટલાક ખા-
થાય છે કે પ્રહણનું નામ સુર્યના ભાગમાં આવ્યા
પછી શુદ્ધ લાવે છે. સપ્તર્ષિઓ કહે છે કે એક માસમાં બે
પદ્ધ થાને બાનું બહબ થતાં પહેલા પ્રહથી નિ -

·નક્ષત્ર રાજા છે, અને બીજા માળનું ન નિવાહ વૃન્દાવનમાં જે નવમાંશ-ન બાળો છે તે નક્ષત્ર, નn a માના જેવા ના છ મા શુદ્ધ થાય છે. ઉજાપાન અને શાંતિ વાળું નાવ છ માસ સુધી અશુભ છે. રત્નમાલા મધ્યમાં કહ્યું છે કે, જેમ આદિ ઉલ્લાનથી નવા મકના મુદ્રથી કવિત નક્ષત્ર ચંદ્રના ગણી શુદ્ધ થાય છે વળી ઉથપ્રભગરિ પુનું બળ દેખાડો કરે કે- “દા વિસ્તાર પુરા, જીત નિરંજ વિના વિના, ગુણઃ ફિ જ દિગ્નિ, જa gaman” અર્થ–“ તારા અને ચ૮નુ બળ ન હોવા છતાં દીક્ષા અને વિવાહ વિનાના સર્વ કાર્યો પુષ્ય નક્ષત્રમાં કરવાં, કેમકે પુષ્ય નક્ષત્ર કામને અતિ પિષણ કરનાર દેવાથી દીક્ષા અને વિવાહમાં વર્જયે કહે છે. બાકી નિર્મળચ, નિર્બળ તારા, કુવાર, કુતિથિ, વેગ, ઝડપ, ફરામહાક્રમ, ખાત, પરિણ- દંડ; વિગેરે પુણથી થયેલા કે બીજાથી થયેલા તમામ દો હેવા છતાં પુષ્યનક્ષત્રમાં દરેક કાર્ય કરી શકાય છે, કેમકે તેના દેશને બીજા હી શકે તેમ નથી. તેમજ પોતાના કે બીજાના દેષને હણવાતે પોતેજ સમર્થ છે. તે ૧૯ અભિજિત્ નક્ષત્રની સમજણ તથા તેની આવશ્યક્તા થકાર દર્શાવે છે – ऊखा अंतिमपाय,सवणपढमघडिअचऊअभीइठिह સરોવાર્દ, નવમુદg | ૨૦I.. અર્થ–ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રને છેલ્લો પાયો અને શ્રવણ નક્ષત્રની પહેલી ચાર ઘડીઆટલી ઘડી -- ·સુધી અભિન્તિ નક્ષત્રની સ્થિતિ હોય છે. લત્તા ઉપયર અને કાર્ગલ વિગેરે કાર્યોમાં તેની જરૂર પડે છે. ર૦ વિવેચનના સાયાવીશ પણ સ્થાને સમ નક્ષત્ર તરીકે અઠયાવીશ નક્ષત્રની જરૂર પડે છે, માટે બે ના ત્રની સધિમાં નવા નક્ષત્ર નરીક અભીગ્ન ની ચુંટણી કરેe છે. વળી નવા આરાના પ્રારંભમાં ચંદ્રની સ્થિતિ માટે નક્ષત્ર કાયમ કરવા માટે આ નક્ષત્રને કાળ ૫ર કરેલ છે અનિક ગણનામાં અબી નક્ષત્રની ઓગણી ઘવાદ સ્થિતિ મનાય છે. તે માટે ઉત્તરાષાઢાની અંદર ઘી અને થર ની ચાર ઘરમાં અભિચનો બોગકાળ આવે છે. લતા, ઉચ્ચ મેડ, વિષ અને એકાગલ આદિમા આ નક્ષત્રની જરૂર છે છે. આદિ ગુખથી-સુભદ્રચક, વામજ, દક્ષિણ પરિણ, વિગેરેમાં પણ અબીચ નક્ષત્ર અલગ મનાય છે, પણ પs, નારા, રાશિ, રવિયેગ, ઉપયોગ, વિગેરે ... ની જરૂર ન હોવાથી તેમાં સત્યાવીશ નક્ષત્રની ગણન કરાય છે. આ નક્ષત્રની પણ સામાન્ય વિશેષ સન્નાએ પ્રથમ કમાં ચલ છે, તેથી તે સંબંધી અહીં કઈ કહેલના વ્યવહાર મારામાં કહ્યું છે કે-અભિજિત નક્ષત્રમાં કરે કાર્ય સફળ થાય છે. માત્ર તેમાં ઉત્પન્ન થયેલું બાળક જીવ નથી. આ પ્રમાણે નક્ષત્રને અધિકાર પૂર્ણ થશે. પંચાંગ શુદ્ધિમાં તિથિ, વાર, નક્ષત્ર, કરણ અને પેરા- શુદ્ધિ જેવાય છે જેમાં ગની શુદ્ધિ આગળ કહેવાશે, એ બ્રાની ચાર દ્વિએ કહેવાઈ ગઈ છે. તેઓનું પર વિશેષ અને બળાબળ નીચે મુજબ છે— મુહૂર્તમાં અભ મુહુર્ત બળવાન છે. ભદ્રાના અંગે પંઇ વધારે બળવાન છે, વ્યવહાર પ્રકાશ કહે છે કે – “પિઝાના ર્તિદાન શિરિન થઇ अधिक योगामिति ।" * ) ·(જે છે અર્થ-નક્ષત્રમાં મુબળ, ઉદયબળ અને ચંદ્ર ળિયોત્તરપણે અધિકાધિક બળવાને છે.નકકહે છે કે नक्षत्रवत् क्षणानां बलमुक्तं द्विगुणितं स्वनक्षत्रे અર્થ–મુહૂર્તનું બળ નક્ષત્ર જેવું છે. પણ તેમ પિતાના નક્ષત્રમાં બમણું બળ આવે છે.” દેવજ્ઞવલ્લભમ S "कृष्णपक्षे निषिद्धेपु, वारधिष्ण्यक्षणादिपु । संकीर्णानां प्रशंसन्ति, दारकर्म न संशयः ॥ १॥' અર્થ– કૃપક્ષમાં નિધેિલ વાર નક્ષત્ર અને મુદ્દત દિમાં સંકર જાતિના વિવાહ સંશય વિના જ પ્રશંસનીય છે અથાત સંકર જાતિના વિવાહમાં તે બળવાન છે. ૧ વ્યવહારસારમાં કહ્યું છે કે – "तिथि धिष्ण्यंच पूर्वाधे, वलबद् दुर्वलं ततः । नक्षत्रं पलवद् रात्री, दिने बलवती तिथिः ॥ १॥" અર્થ—–“દિવસ કે રાત્રિના પૂર્વાર્ધમાં તિથિ અને નફાત્ર બળવાનું છે, અને ત્યાર પછી તે નિર્બળ થાય છે. નક્ષ ત્રનું બળ રે હેય છે, અને તિથિનું બળ દિવસે હોય છે, ૧ હર્ષ પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે- "कुतिहि कुवार कुमोगा, विधिविभ नामरिक्स ददु तिही। નષ્ટ રિમો, હું કથં િમુખે મઝra | II અર્થ—“ કુનિધિ, કુવા, કુગ, વિદિ, જન્મ ના અને દધ્ધનિથિ એ સર્વ મધ્યાહ્ન પછી અવય શુભ થાય છે” ૧ મેગાધિકારમાં કંગની જેટલી ઘડીએ વિજય કહીશું તેટલી ઘડી સુધી તેઓનું બળ રહે છે. વિન નક્ષ- ત્રાનું દુખવું છ માસ પર્વત કરે છે. લક્લ કહે છે કે- વિજ્ઞાન , મને વૈg જ ગરમ વશ, મધ્યાહ્ન ભ. સુમન ! " છે t * ·નવમાં કપાઇ છે તા (૧:૬ } અઈ–. શાક. નિપાત, કન, મામી ના. અન જમનભાવનું દુખ મગાહ પયત પાક . કને ન ધાણ " ૧ લાલ છે કે -- જા, નિ કિરિ વારતા ht me, Herit es? If અ-- - નક્ષત્રનુ ન પાતાના વર્ષમા, તિથિનું * નિધિના પૂર્વાર્ધમાં, વાહન મહારામાં. અને તેમનું ફળ ' ૧ ગણિજિંઘા પ્રકીર્ણ કયુ છે - જસ, નિયિ. નક્ષત્ર. કરમડ દિન, શક, વિલમ, નિમિત્ત, ભાવ અને પર્મ અધિકાધિક બળવાન છે. વળી કહ્યું છે કે-- 'm 1 2 , પાણી ની જ विदि खिस पार करण, भोगो तारा समकालम् ॥१॥ અર્ધ– તિથિ, નક્ષત્ર, વાર, કરણ, ગ, તારા અને ચંદનું અનુક-એક, ચાર, આડ, કેળ, બત્રીશ, સાઠ અને છે ગરું બળ છે ૧ નથી કહ્યું છે કે- જે તિથી દુર , રાજાનાં કારણ.” અર્થ-“દતિથિ અને કુવારની ચાર પડી અશુભ છે. એટલે ચાર ઘડી તેનું બળ રહે છે, પછી નિબળા થાય છે.” દેવજ્ઞ વજ્ઞજમાં કહ્યું કે-તિથિ, સણુ, નક્ષત્ર અને વારનું સાધ્ય ગાથી થાય છે; અર્થાત્ તે પાંચમાં યોગ અધિક ભળવાનું છે. વેપ, લત્તા, પાન, શેવિગેરે તેના નિયન કરેલા દેશમાં નિકળના ય છે, એમ મુહૂત ચિતામણિ વિગેરેમાં કહેલ છે. કેગની અપેક્ષાએ સિદ્વિગ વધારે બળવાન છે, તેમજ ભદ્રા સંવર્નાદિથી અમૃતસિદ્ધિ પગ અધિક સામર્થવાળે છે. આરંભાસિદ્ધિમાં કહ્યું છે કે–સર્વ અને ચોથો ભાગ અવશ્ય વળ્યું છે. કુમાર અને !

·થયેલ લગ્ન દુષ્ટ
-
T
રાજધાગની અપેક્ષાઓ કઈ થમાં વિરે અધિક બળવાન
છે, એમ આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં કથન છે. ગામ
રવિયેગ અનુલ બળવાળા છે. વળી કહ્યું છે કે—કંડકી
વિના વાર અને નક્ષત્રથી ઉત્પન્ન થના વાગે બળવાન છે.
વાર નક્ષત્ર અને ગોળી થના દાદાના ધારા માટે
કહ્યું છે કે-
एमां मध्यादेकेनाऽपि हि दोषेण दुष्यने लग्नम् ।"
અર્થ–“આ કમાથી એક થી પ વિન
છે. પરંતુ–
" अयोगास्तिथिवारक्ष-जाता येमी प्रकीर्तिताः ।
मग्ने ग्रहवलोपेते, प्रभवन्ति न ते क्वचित
અર્થ–નિથિ વાર અને નક્ષત્રના યોગ બલોપેત
લગ્ન હોય તે નાશ પામે છે. અર્થાત–એકાઈલ, પાન,
કરી વિગેરે તમામ દો સૂર્ય ચંદ્ર અને ગુરૂને બળથી
નાશ પામે છે.
હવે બાર રાશિ કહી દેખાડે છે, અને કઈ રાશિમાં
કેટલાં નક્ષત્રો આવે ? તે દર્શાવે છે –
कित्ति मिग पुण थसेसा,
उ-फ चि विसा उ-ख धणी पू-भा ।
रेवइ अ एग दु ति,
૨૩ તા વાર જft ૨૨ ::
અર્થ કૃત્તિકા, મૃગશર, પુનર્વસુ, અશ્લેષા,
ઉત્તરાફાલ્ગની, ચિત્રા, વિશાખા, પેટાઉત્તરા--
વાટા, ધનિટ, પૂર્વાભાદ્રપદ અને રેવતી, એ બાર

·નામ બન એ., બ્રણ અને પાયાના
મનમાં ને મન પum 1 ||
બિન માન જાળ શિ
બાળ ઇ જ શક બા મનન
૨, જાન પર 1 :
શ્વાના નાના
અબુ ધાજ છે, નના નામે જામનું નામ છે,
૧. જબ નtછે મારા પાર ભાષા દિન
ન થ ધ ૧૪
પર કપ ખાન બહાથ ક wા બત્રના
-કાન પ પ બેગમાન બળ
ક' . , બષના મા જાજ છે, બને
બા કિકાના મધ જ થાય છે ૫. નિ
કાના ઇઝ પાકના પ્રા કરી ષાિની મન થાય છે,
જન ગાના બિન પ પર થાય છે. બા ન પ્રથમની
પ પ થતા નુકન જ ના બીજા પાકા નવી
કવિને નાત જાય , વન મિથુનધિ પુનર્વસના બીન
પાએ, ક પાના &થા પદમા, નિશકિન
હનીના પહેલા પાયે, વારા િમિત્રાના બીલ પાયે,
તુલા રાશિ વિશાખાના બીજે પાયે, શિશિ ઝાને
ચાકા પાયે, પનર ઉતરપાઠાના પ્રથમ પાયે, મકરરાશિ
નિશાના બને છે, જરાશિ પૂર્વાભાદ્રપદના ત્રીજા પાયે,
અને મીન રેતી નક્ષત્રના ચતુર્થ પાદમાં પૂર્ણ થાય છે.
નક્ષત્રના પડે નિરંતર આ રાશિને પમાં ઉદય અને પશ્ચિમ
મમાં અસ્ત થાય છે, જેનું મૂળ નામ લમ છે, અને લગ્ન
કુંડળીમાં પણ લગ્નમાં જ રાશિના ગરા થાય છે. પણ તે
લગ્ન અને મહાન માં રાશિ એવી સંજ્ઞાથી -
ખાવાય છે જે દરદ્ધિમાં પરમ આવશ્યક્તા મનાયેલ છે.

·હવે મનની કે શશિદ્વાર ના લુખા કહીને
છીએ. સ. નુભ, જિ. બિય, કન્યા . પ્રજ,
ધન, મકર, કુંભ અને મીન રે બાર નાં નામ છે. તેમાં
સનાથી નાના ભને માંગ જા, તને અને
નક્ષત્રની દરક શશિના ઉજાગ છે તેમાંથી અન્ય
કઈ શશિનો છે. તેને મિક્ષ કરી છે. રેડ
છાળાની નિશી પાઈ મા આવે છેપ્રતિક
નના વ્યક્તિ, rir ને !
મૂક , નાના છી કિa. ? "
અર્થ–પતાની છાલમા જેટલા પગલાં થાય તેમાં
પ્રથમનું પગલું છે બાકીની સામે સાત ઉમેરવા,
તે વડે ૨૮ ને ભાગ . ભાગમાં આવેલ અંકમાં એક
ઓછા કરી તેના અધા કરવા. આ રીતે જ આક આવે
તેટલી સૂર્યોદયથી ઘટી જવી. મધ્યાહ્ન પછી આ રીતે જ
આંક આવે તે સૂર્યાસ્તની શેવ ઘડી જાવી. ૧
પદ્મપ્રભસૂરિ છાયાપાદથી દરિકા લાવવાની રીતે આ
પ્રમાણે જણાવે છે–શરીરને છાયા આગલા પગથીગને મારે
અને તેમાં સાત ઉમેરો. પછી આ સંખ્યા વંટ જે મકરાદિ છે
રાશિમાં સૂર્ય હોય તે ૧૪ ને ભાગ આપ, અને કર્ણાદિ છે
રાશિને સૂર્ય દેવે તે ૧૩૫ ને ભાગ આપે. ભાગમાં જે આંક
આવે તેમાં દિવસના પૂર્વ ભાગમાં એક આંક ઘટાડો, જેથી
આવેલી સંખ્યા પ્રમાણે ઈષ્ટ ઘટી જાણવી અને દિવસના બીજા
ભાગમાં અપાર પછી ભાગના આંકમાં એક સખ્યા ઉમેરવાથી
સૂર્યાસ્તમાં શેષ ઘડી બચે છે. આ જ રીતે પાદ છાયામાં ૬
ઉમેરી ૧૦૨ ને ભાગવાથી પણ ભાગમાં ઘડીને આંક
આવે છે. આ સિવાય ત્રીજી રીત પણ નીચે મુજબ છે –
બેસી દક્ષિણ મુખ વામ કરની ઉભી ધરે તને,
પૂર્વ પડી જે છાય તેજ કરથી માપી લીઓ આંગુલે

·(૧૦૮) મેલી આંગલ ચૌદ અર્ધ કરીને વિશાધિક સે, સારા પડીઘડો જાણમાપકરીએ વિશગુલે સાત જેવા અર્થ “દક્ષિણ દિશા સન્મુખ બેસી ડાબા હાથની વંત કરવી, તેની છાયાના અંગુલકરવા, અને તેમાં ચાઇ ઉમેરી તેના અધ કરવા. પછી તે સંખ્યા વડે ૧૨૦ ને ભાગ વે, જેથી ભાગમાં ઈષ્ટ ઘડી આવે છે.” જેમકે-એક વેતની છાયા ૨૦ આંગળ થાય, અને તેમાં ૧૪ ઉમેરતાં ૩૪ થાય છે, જેના અર્ધા ૧૩ થાય છે. અને ૧૨૦ ને ૧૭ થી ભાગ દેતાં ૭ હટી અને અહીં પણ આવે છે. મહંસગથુિં કહે છે –ણ શંકુ છાયાનાં પગલાંના પ્રમાણમાં સાત ઉમેરી તેના કુલ આગળ કરવા, અને તેમાંથી મધ્યાહના છાયાંશુલ ઘટાડવા, જેથી સ્પષ્ટ છાયાગુલ આવે છે. જના ઇષ્ટ દિવસના ઘી તથા પળના માનને ૪૨ થી ગુણવા, જે ગુણાકાર આવે તેને સ્પષ્ટ છાયાંથી ભાગવાથી ઈષ્ટ છા- વાની ઈહ ઘટી આવે છે. જેમકે- શંકુ છાયા પ્રમાણ ૨-૧૦ છે, તેમાં છ ઉમેરતાં ૯-૧૦ થાય, જેના કુલ આગળ ૧૧૮ થાય. તેમાંથી મછાયાગુલ ૧૯ બાદ કરતા શેષ સ્પા છાયાં- ગુલ ૯૯ રહે છે. ઈષ્ટ દિનમાન ઘટી ૩૧ પળ ૫૦ વિપળ ૪૧ છે, તેને ૪૨ થી ગુણનાં ૧૩૩-૮-૪ર આવે છે. આ આકને ૯૯ થી ભાગતાં ઈષ્ટકાળ-૧૩ થી ૧૧ પળ આવે છે. મારચંદ્ર ટિપ્પમાં દરેક સંક્રાન્તિની સ્થલ માન્ડ છાયા લાવવા માટે કહ્યું છે કે- Tદાજુ રક્ષાન-ગુરૂષ જ પુજા ધાનેરી, વત્તા કાર્તિા છે ? ” અર્થ–મીન વિગેરે રાશિને સૂર્ય હોય ત્યારે. મપાનકાળે મનુષ્યની છાયાનું પ્રમાણ ત્રણ, બે, એક, ચન, એક, બે, , ચાર, પાંચ છે, પાંચ અને ચાર પગલાં હોય છે.”n૧ બીજે ઠેકાણે કહ્યું છે કે- ૧૦ ** ક ·જિત , ; ; } - બr Fક , રn mind અર્ધા–“મેરા દિમાનમાંથી દિનગનું નિમાન આઇ , અને બાકી રહેલા પાને કેમ વા. પછી જ ગુfકારને પગલે ભાગ છે. જે ઈ- ડિનરના માલ કામના છણાંત આવે છે. અને તેને બાળી ભાળવાથી ૪ દિવસના અખાડનના પદ પર છે તમારા વાળ છે. અલ નિપાન લાવવાનો નિજ પિઝિન નાબ ના વિ ચનમાં વિશ્વ છે, મૂર્ય જે રાશિ-ગ્નમા ધાય છે તે લગ્ન કરે સવારે પહેલે ઉથ થાય છે. અને ત્યાર પછી અનુક્રમે બીજા લગ્નને ઉદય થાય છે. તેમાં અત્યારે માં લનને ઉદય શકે છે તે મુદય પછીની દરેક ઈદ થી ઉપરથી નીચ મુજબ રોપાય છે. તેમાં મૂર્વે ઇ લનકાળ ચાલું રાશિ ના કેટલા અશ ભગવ્યા છે તે પ્રથમ લાવવું. તે રાત માટે કહ્યું છે કે t सूर्याध्यासिनराशेर्माने रविमुक्तनाडिकाभिहने । संक्रान्तिभोगमुक्ते लब्धं यत मूर्यमुक्तं तत् ॥ १॥ અર્થ–“ચાલુ રાશિમાં જેટલી ઘટીને ભગ લીધે હોય તેને આંક સ્પષ્ટ કરવો. પછી તેને સૂર્યની રાશિ પળથી ગુણવા, અને અંતરાલભુતથી ભાગનાં (રાશિની એ તરબુક્તિથી ભાગતા) સૂર્યભુત આવે છે.” ૧ દરેક રાશિની આંતરભુતિથી આ પ્રમાણે છે— कुंभुन नाँगेन्द्रिय शेरेवमू, मुनिनिधि विष्ट भुनरस "ः । શા હૈસિના—ખમાળા લેંઘુ | "ઃિ જે ઃ | tu અર્થ–પૂર્વ રાશિની ૧૮૦૦ થી અધિક ૨૧ વિગેરે આંતરભૂતિ થયા પછી મેષ વિગેરે છ રાશિ આવે છે, અને ·પર્વ નિ ૧૮૦૦ માંથી બાદ કરેલ ૭ વિગેરે આન- કુનિ થયા પછી તુષાદિ છ રાશિ આવે છે. અર્થાત-- એલની ૧૭, વજન ૧૮૧, મિથુનની ૧૮૭, કર્કની ૧૮૮૮ સિંહની ૧૮૨, કન્યાને ૧૮ તલાની ૧૩, વૃશ્ચિકની ૧૭૬૯, ધનની ૧૭૬૦ મકરની ૧૭૬૭, કુલની ૧૩૮, અને =ીનની ૧૨૧ આનભુક્તિના સંકે " ૧ મુહૂર્ત નામબ્રિકાર બીજી રીતે સુનિ લાવે છે- રોડ nક્ષા , Bra.Ram Mાણા જો લાલુપુ, વરિષ્ટ ન મુ 8 ) અર્થ - મેષ વિગેરે બાર રાશિમાં સૂર્ય જાય ત્યારે તેની સ્થબુનિ અનુક્રમે ૧૮, ૫૭, ૫૭, ૫૭, ૫૮, પક, ૨૦, ૬૧, ૧, ૬૧, ૬૦ અને ૫૯ કળાની હોય છે. આ સ્થળ દતિ વડે સંક્રાતિની સુનઘડી ગુવી, તેને ૬૦ થી માગવાથી ભાગમાં સ્પષ રાશિના ભુકન અશ આવે છે, અને Iષમાં ભનકળા આવે છે.” ૧ સૂર્યબુક પળામાં ઈચ્છે લગ્નને અંશ નાખવાથી સ્પષ્ટ =ાર્થભુન નિરયન પળે તૈયાર થાય છે. ભુત પળને રાશિના કુલ પળોમાથી બાદ કરતાં ભેચપળે તૈિયાર થાય છે. એ બે પળ જેટલા કળ વ્યતીત થનાં નવી રાશિની શરૂઆત ાય છે. આ દરેક રાશિના પળાને ઇ ઘડીમાથી ધનાં બાદ કરતાં) ઈ. ઘડીમાંથી જે રાશિના પળે બાદ ન થઈ કે તે લગ્ન ઇદ ઘી વખતે ઉદયમાન છે એમ જણવું. જેમકે –ષની સંક્રાન્તિ પછી ઓગણીશમે દિવસે લગ્નશુદ્ધિ કરવી હોય તે પ્રથમ તેની ભુન ઘઓ તેયાર કરવી, એટલે =સંપત્તિને દિવસે તે રાત્રિની પાંચ ઘડી બાકી રહેતાં સર્વ મેષ રાશિને થયેલ છે, અને તે દિવસે સૂણે પાંચ ઘડી મેષ- શિ ભોગવી છે. ત્યાર પછી સત્તર દિવસની ૧૦૨૦ ઘડીએ ·( ૧૧ ) જોગવી છે, અને ઓગણીશમે દિવસે ૧૩ ઘડીનું લગ્ન શોધવું છે, એટલે ત્યાં સુધી ૧૩ ઘડી સુધી મેષને ભોગ લીધેલ છે; તેથી ઈષ્ટ સમય સુધીમાં કુલ ઘડી ૧૦૩૮ ગઈ છે. હવે ૧૦૮ ને મેવના પગે ૨૨૫ થી ગુણતાં ૨૩૩૫૫૦ થાય છે, તેને આંતરબુનિ ૧૮૫૭ થી ભાગતાં ભાગમાં ૧૨૫, અને શેષમાં ૧૪રપ આવે છે. આ શેલની રકમ ભાજકના અર્થથી વધારે છે, માટે તેને પૂર્ણ આંક એક લેતાં ૧૨૬ આવે છે. આ મેપ રાશિના સુર્થભુક્ત પળો કહેવાય છે, તેમાં મેષના પળે ૨૨૫ને ચંશ ૭૫ ઉમેરવાથી પણ સૂર્યમુક્ત પળે ૨૦૧ તૈયાર થાય છે, અને તેને મેષના ૨૨૫ પળમાંથી બાદ કરતાં ૪પળ હવે સૂર્યને ભેગવવાના બાકી છે. એટલે–ચાવીશ પળ સુધી મેષલગ્ન છે, પછી વૃષને ઉદય થશે, જેનાં પળો ૨૫દ છે, તે પછી ૩૦૫ પળ પ્રમાણ મિથુનનો ઉદય છે. આ રીતે આ ત્રણ લગ્નમાં સૂર્યોદયથી પ૫ પળેનો કાળ વ્યતીત થાય છે; અને ત્યાર પછી ૩૪૧ પળના માપવાળી કર્ક રાશિ ઉગે છે, જેમાં સૂર્યોદયથી ૨૬ પળ સુધીને કાળ વ્યતીત થાય છે એટલે સૂર્યોદયથી ૯ ઘડી અને ૪૫ પળથી ૧૫ ઘડી અને ૨૬ પળ સુધી કર્ક લગ્ન છે, અર્થાત ૧૩ મી ઘડી વખતે કર્ક લગ્ન છે. પક્ષશતકકાર સ્થલ લગ્ન લાવવા માટે જણાવે છે – “ઘરે વાન, રવિમુદ્રિનાનિતે . विशदभुक्ते स्थितं यत्तद, लग्नं सूर्योदयक्षत. ॥ १ ॥ અ– “ગત પ્રહરને ૪૫ યુવાંકથી ગુણ તેમાં સર્વ બુક દિવસ મેળવવા, અને તેને ૩૦ થી ભાંગનાં, ભાગમાં જે આંક આવે તેટલામુ સૂર્યરાશિથી લગ્ન જાણવું. એટલે- સર્ય જે રાશિમાં હોય તેને પ્રથમ લગ્ન સ્થાપવું, અને ત્યારપછી ભાગમાં જેટલા આંક હોય તેટલામું લખ જાવું, નથી શેર રહે તેટલા છે લગ્નને ત્રીશાંશ જા” છેઆ રીતે પાર ઉપરથી લગ્ન લા-

·h"રે મ : ખા પર એક ઇમામ
" , , " ? આ કેટ દાના
બ, આ જ કે ના ૧ ૮ " કાર
ધન જન કે બાડમ પણ ના જન્મ
ન ન જાન ને ઇn
t 1 બ ધામ ય ના ૧ ૧ અને
મને માટે જ આ પ્રમાણે વન ના *
ઇન પ્રકાર જ અને ૧.
ન જ એમ માના જ દિ. પ
અને માથા ના, જ જાક મકાન
કન થાતુ પાન કાર રે, મને તો
wા : , અદી ભિમાન કા બધા
3 ના ભ ા પ ા પ ખાબ
" , જન જમીનના બાબા કપ અને ૧૨
એ જ બાળક જનન વિનું નિદાન કરીને
નવા કમ 1 બ પ થી ૧પ બને ૧૨
અને પી ૧૮ વર્ષ ના દર પણ છે, તેમાં
નન નનના ૧૦ નિ ન ૮૮ બાપ છે, તેને ઘણી
નાન મન ન ૩ અને મનના ૮ આર . બથાન તે
પન ક ભા ના માં વિમાન છે.
મun વૃત્તિમાં લ લગ્નની રીત આ પ્રમાણે
“ sairs, anVikas ,
rfમામ ઇ મંગુ, ભદ્રના નિ: I ? ”
ખર્ષ–“ભયમી જેટલી ઘી ગઈરાષ તેને ખર્ષ
કરવી, અનેક અમૂર્ધનાથી તેટલામાં નક્ષત્રને ઉદય
શ કખા પ્રમાઈ હદિત નક્ષત્ર ઉપરથી રાષ્ટિ સ્થિર કરવી,

·એટલે સૂર્યોદયથી ૯ ઘડી અને ૫ પળથી ૧૫ ઘી અને બુકન દિવસે મેળવવા, અને તેને ૩૦ થી ભાંગતાં, ભાગમાં જે આંક આવે તેટલામ સૂર્યરાશિથી લગ્ન જાણવું. એ જવું. નવા દે રહે તેટલામે છે લગ્નને ત્રીસ ( ૧૨ ) જોગવી છે, અને ઓગણીશમે દિવસે ૧૩ ઘીનું લખશોધવું છે, એટલે ત્યાં સુધી ૧૩ ઘડી સુધી મેષ ભાગ લીધેલ છે, તેથી ઈષ્ટ સમય સુધીમાં કુલ ઘડી ૧૩૮ ગઈ છે. હવે ૧૦૮ છે એના પરથી ઉતા ૨૩૩૫૫૦ થાય છે, તેને આનરભુનિ ૧૮૫૭ થી ભાગના ભાગમાં ૧૨૫, અને જે ૧૪૨૫ આવે છે. આ ની રકમ ભાજના અર્ધથી વધારે છે, માટે તેને પૂર્ણ આંક એક લેતા ૧૨૬ આવે છે. આ પિ રાશિના સૂર્યભુત પળો કહેવાય છે, તેમાં વિના મળે ૨૨૫ને ઐશ ૭૫ ઉમેરવાથી સ્પષ્ટ સૂર્યભન પળે ૨૦ તૈયાર થાય છે, અને તેને મેના ર૨૫ પળમાંથી બાદ કરતાં ૨૪ પળે રે સૂર્યને ભોગવવાના બાકી છે. એટલે ચાવી પાનુ મેષલગ્ન છે, પછી વૃષનો ઉદય થશે, જેનાં પળા ૨૫ છે, તે પછી ૩૫ પળ પ્રમાણ મિથુનનો ઉદય છે. આ રીતે આ ત્રણ લગ્નમાં સૂર્યોદયથી ૮૫ પળનો કાળ વ્યતીત થાય છે અને ત્યાર પછી ૩૪૧ પળના માપવાળી કઈરાશિ ઉગે છે, જેમાં સુર્યોદયથી ૯૨૬ પળ સુધીના કાળ વ્યતીત થાય છે રદ પળ સુધી કર્ક લગ્ન છે. અર્થાત ૧૩ મે ઘડી વખતે કર્ક લગ્ન છે. પ્રક્ષશતકકાર સ્થલ લગ્ન લાવવા માટે જવાવે છે કે " पश्ययेदे यामगुण्ये, रविभुक्तदिनान्विते । त्रिंशदभुक्ते स्थितं यत्तद, लग्न सूर्योदयक्षतः ॥ १॥" અ–“ગન પ્રહરને ૫ ઇવાંકથી ગણી તેમાં સર્ક છે જે રાશિમાં ય તેને પ્રથમ લગ્ન સાપવું, ત્યારપછી ભાગમાં જેટલા અંક હોય તેટલામું આ અને જા” 1ો આ રીતે પાર ઉપરથી ખ ા ·કરવી, અને જે આંક આસૂર્યનક્ષત્રથી તેટલામા નક્ષત્રનો ઉદય જીવન માં છેતેનું કટલજ છે કે-જયારે મહિનામાં જ ત્યા બા પ્રમજવાના વળ છે, અને પાક નેજા ધામા ભાગ જાણી તેનું આ પણ વ , પત માલ છે ના દેવાથી રબા ગાનાને મનમાં જ ધીમી કરી કરી ન બેસાડવું. દિવાનના શન નામ પ્રાણી છે. એટલે-દિન કાન નાનું હોય છે, તેથી તે પણ તેના સખા ત્રીશ ભાગ જ. જે બી પી કિનમા રોષ તે કઈક હટીની મુખ્ય ઘટી જાય છે, જે ૧ લીનું વિમાન દેશ ના ૧ ધ અને ૨ ની જ થાય છે બા પ્રમાણે વધી જાઝી આ દરેક ફટીના જ કવાંક પળે છે તે વડે મૂળી ગન વાટી કાન ન બકાનિના બુન દિને ૮મેરવા, પછી અને ત્રીજી બાગ આપવા, જેથી ભાગમાં આવું સાન્નિધી જેટલા લગ્ન ચાલતું હોય તેના આક આવે છે, અને જેમાં છના બધા રહે છે. અહીં દિનમાનની ત્રિી ઘડી ઢિ કે હાનિ ક ઘી બે થ યુવાને ધર આવે છે જેમને સકાન્નિના અઢારમા દિવસે ઉપડી અને ૧૨ નુ આવુંરાય તે તે દિવસનું નિશાન ૩૧ ઘડીનું વવા યુવઘ શ બફર થપાઈ છે. તેથી ૧૩ ઘી અને ૧૨ : પકને ૬ પળ અને ૧૦ વિપળી ગુણના ૮૨ આવે છે, તેમાં મન સંકાનિના ૧૬ દિન ઉમેરતાં ૮૮ આવે છે, તેને ત્રીશથી પગનાં અનલગ્ન અને ગનઅસ૮ આવે છે, અને તે વખન કર્ક રાશિને નવ ત્રિીમાં વિદ્યમાન છે. પ્રશતક વૃત્તિમાં સ્કૂલ લગ્નની રીતે આ પ્રમાણે દશાવી છે– “ રાઇમાસા, થારપર્વચ્છતા gúમામ વર્મા, તાન નિ ! " બઈ–“સુર્યોદયથી જેટલી ઘટી ગઈ હોય તેને આઈ. છે. આ પ્રમાણે ઉદિત નક્ષત્ર ઉપરથી રાશિ સ્થિર કરવી, ·( ૧૧૪ ) અને જે રાશિ ઉદયમાન હેયતેજ ઈરલગ્ન છે એમ જાણવું.” આ સ્કૂલ લગ્નની રીતિથી સંધિલગ્નની સ્પષ્ટતા થતી નથી. તે . પણ સામાન્યરીતે તાત્કાલિક લગ્ન અપપ્રયાસે શોધી શકાય છે. તિવિંદ નિરયનલન કરતાં સાયનલનને વધારે મનખાર માને છે. (પસંદ કરે છે, તે માટેની રીતિ નીચે મુ- જબ છે. ભાસ્કરાચાર્ય ભૂમધ્યરેખા દોરતા જણાવે છે કે – “gી રસનાં રેવન્યાગ્ર થી, सितः पर्वतः पर्यलीवत्सगुल्मम् । पुरी चोजयिन्यावया गर्गराद, कुरुक्षेत्रमैरू मुवो मध्यरेखा ॥ १ ॥ અર્ધ–ભૂમિની મધ્યરેખા લંકા, દેવકન્યા, કાંચી,ત- પર્વત, ગુલ્મ સાથે પર્યલવાન, ઉજજયિની, ગર્ગાટ, કરે ક્ષેત્ર અને મેરૂ છે ? ૧. ” કરણ કુતુહલમાં કહ્યું છે કે જે દિવસે મેષને રે થાય તે દિવસની પહેલાના અયનાંશના દિવસો મૂકી પછીના દિવસે મધ્યાહ્ન કાળે શરીરની જે અંગુલ અને ચંગુલ છાયા હોય તે અક્ષપ્રભા-વિષુવચ્છયા કહેવાય છે. તેને અનુક્રમે ૧, -૮-૧૦ થી ગુની અંત્ય ગુણાકાર સંખ્યાને ત્રણ ભાગવી, તે ત્રણ ચરખડે કહેવાય છે. જેમ કે-ધ્રદેશમાં મધ્યાહ છાયા ૫ અંગુલ અને ૮ ચંગુલ છે, તેને ઉપરોક્ત સંખ્યા ગનાં પ૧-૪૧-૫ આવે છે. અંતિમ સંખ્યાને ત્રણથી ભા- ગનાં સત્તર આવે છે. તેથી મધ્યદેશના ચરખડા ૫૧-૪૧ અને -૧૭ છે. મેવદિ લગ્નનું લંકાદયમાન ૨૩૮, ૨૯,૩૨૩ મે ઉમે ક્રમે અને ક્રમે છે તેમાં ઈષ્ટદેશના ચરખંડ અનુક્રમમાં અનુમથી બાદ કરતાં, તથા ઉદ્યમમાં ઉમે મેળવવાથી સેવાદિ છે લગ્નના પળમાન તૈયાર થાય છે. અને તે એને હટાવી નાખનાં તુલદિ છ રાશિના લગ્નપળે આવે છે. મધ્યદેશના ચરખા પ૧-૧ અને ૧૭ છે, તે તે *

·શ.
છે ,
મ
*
-રૂમ
s
છે
ઇઝનાં અંક ૧૬ ૧ અને વિકળા ૩૦ ખાવે છેએટલે તે
ભy Rાના ધાડ , અને ૧+ , હવે
પાના દશ હ... 1
“ના. જે બgov.વિ.
center (મ, ૧ ૧૫1
her software & 3.
હરિ ,
vgu, merit grow w .. "
ખર્ષ સુદ દશમાં ધન ધના ૨૫,
બાર, જુનના ૨૫, ના ૩૧ નિહાન ૨૪ર બને
કાન ૩૧ છે. આ કબ બનાવટાવવામી તુકાના
ક, કિના ૧૨, પનના ૩૮, માના ૩૦૫, કંબના
૬, અને મીનના કક૫ ૧.”
૨૫ મીની નિશા સાન્નિની ગન પડીને ૧૦
ક નજુન પરિપી ભાગવાથી ભાગમાં અશ
આવે છે, અને તેને થી બનશક્તિથી ભાગનાં કળા
વિના વિર નું આવે છે, જેમકે નિ દિવસની છે
ધી ૨૨, માપના દિવસ ૧૬ ની પડી હ૬૦, ઇe.દિન ગન,
થી ૧૨ ૨૨, એટલે માના ૧૭મા દિવસે ઈ કાલે
ગત ધટી જ પળ ૨૨, , તેને કથી ગુણ ૧૮૫૭ થી

·( ૧૧૬) દિવસે કર્ક લગ્નના કન્યા નવમાંશમાં સૂર્ય ૦-૧૨-૩-૩છે, તેમાં અયનાંશ ઉમેરવા. દરેક વર્ષને અયનાંશ કળાવિકળા અને પરમ વિકલા- ૨ છે, તે વર્ષે વિકમબ્દ પ૭૯અથવા શકાદ ૪ થી ગણાય છે. અને ૧૪૦૪ વર્ષો સુધી દર વર્ષે અયનાંશની વૃદ્ધિ .. થાય છે, જે ૧૪૦૪માં વર્ષે અંશ ૨૩કળા પપ અને વિકળા ૧૨" વધે છે. પછી વળી ૧૪૦૪ વર્ષો સુધી અયન ઘટે છે. ઘણા તિવિંદ કાંઈક અધિક એવી કળા ૧નાસ્થલ અયનાંશને જ સમ્મત છે. આ અયનાંશ લગ્નકાનિ અને ચરમાં ઉપયોગી છે. આ અયનાંશને સ્પષ્ટ સૂર્યમાં મેળવવાથી સાયનાંશ સૂર્ય થાય છે. જેમકે –મધ્યદેશમાં વિક્રમ સંવત ૧૫૧૨ વૈશાખ શુદિ' પુષ્ય નક્ષત્રને દિને મેષ સંક્રાતિના સત્તરમા દિવસે ફૂટ સર્ચ ૦-૧૬-૩-૩૦ છે, અને તે વર્ષ વિક્રમાદ પ૭૯ પછી ૯૪૩ ' મું છે, જેના સ્થલ અયનાં ૧-૧૫-૩૪-૦ આવે છે તેને સ્પષ્ટ સૂર્યમાં મેળવતાં સાયનાંશ સ્પષ્ટ સૂર્ય ૧-૧–૩–૩° . છે. એટલે મેષ રાશિ પછી વૃષ રાશિનો સૂર્ય થાય છે. આ લગ્નમાં નો આંક મેળવવાથી રાત્રિનું લગ્ન આવે છે. અંશ, કળા, વિકાને લગ્નપળોથી ગુણ વિશથી ભાગતાં પળે આવે છે. જેમ કે ––વૃષના સૂર્યના અંરા ૧ કળા ૩૭ વિકળા ૩૦ છે, તેને ૨૫ થી ગુણી ૩૦ થી ભાગતાં પળે ૧૪ આવે છે તે ભુતપળો છે. બાકી રહેલ અંશ ૨૮–૨૨-૨૦ છે, તેને ૨૫થી ગુnી ત્રીશથી ભાગતાં ૨૪" પળ આવે છે તે લે છે. ત્રીશશ ૩ અને કળા ૨૦ ને એક નવમાંશ થાય છે, અને અંશ ૧ કળા ૭ને એક પ્રવૃવંશ (સપ્તવિશચંશ) થાય છે. આ લગ્નના ભુક્ત ત્રીશાંશ અથનાંશ અને પ્રવૃત્યશ- ને સરવાળો કરી ચાલુ લગ્નનીભાવી લેવી. જેમ કે અને ત્રીજે નમાં લેવો દેય તે, બે નવમાંશના ત્રીશાંશ ૬ કળા ૪૦, અયનાંશ-અંશ ૧૫ કળા ૩૪, અને પ્રવૃત્મશ ૧ કળા છે ને સરવાળો અંશ ૨૩ કળા ૨૧ આવે છે. તેને મા t,

·* i૮ ના ન
વિભા , , ઝટ જમા જ કાન
: ૯ ના ન જ થના. કાન અબ કાનો
મા vs , અને એ પણ મજ
છે કે , વા મન થી ૧૦ અને ૧પ જાન
- પા પા પા હાજા મ પ ની નાની
' , "ના " હનના એકwજના
" છે અને એના નિદાન અનાજના
ન નનન , આ યા વહિના
wwા૧૮ : પ ણ ૧૦ ધન્ના બાપને
જિક વન ના પ. બંને ના ભાવ
૧ ના કુબીના નવા જ ન ૪૧
- જીર છે . પ બાપિ છે, તેને હિના
જ હરિના કબા નામ થી
મહેબ નિયનહ કહે -ત્રિત
બહાપામાં સારી કાધિનું ર પ્રમાણે કરવું.
૧ મખ્ય બે , મનની વીઆ, e
ખા થાનમાં પહેલગ્નના થી ભાગ,ખેને
teખના અન્ય ન રાણા કરતા ઇ નાના પડી-
ન, બાન જેમ બધા પઝા ૩૦, મણ લગ્ન
,બિન ૨૦૧૫, નાગના બનવા પળ૭૨, લગ્નગ્રંશ
૧૧૪ અને ૫ ૧૨ના સરવાળા પણ કરૂ થયા
પિન પછી ૧૩ અને ૧ ૧૩ પછી કર્કલગ્નમાં કન્યાને
વિથ છે. નિયન લગ્નમાં માયન રનથી કરણર
મલાવ તાકપમાનનત્ર ઉપરથી લગ્નને
; બા મેધા અંક ૧૧ અને ળા ને પય છે.
- ૫y tષ મનાતા નથી.

·તેજ નિ નવા બને છે અને નાની નાના નામ
તેજ નાગના નાગી છે, જેનું નામ નક
અને બને ત્યાં પણ મન ના બસ
કરવા. આ નવાગામાં બી, મો. પાંચ, માતા અને
વમાં અંગ-રાશિમાં શુભ, અંગ મનમો.
અને બીજા અધમ , એક વાદ છે. વરિના નામ
જોબમાંગ વર્ગોત્તમ ના . ગરાશિમાં છે.
સ્થિર રાશિમાં બીજે, અને વિસ્તૃભામાં બીને નવાં નામ
વાળ રાખે છે, અને નજ નંબના શનિ અજ ભાજ
બ બળવળે છે, તેની હર શા મનને છે.
જ છે નવાં વગેનિમને ન ગબ છે, અને તે શુભ
કઈ કરી નનમાં મનમાલમાં જ મહ વગે
તમ મનાના હવામી અન્યન બનવાન છે, અને બાકીના
નમાં તે મિશ્રણ આપવાવાળા થાય છે.
દરેક મંથકાર છવમાં નાશની શુદ્ધિનેજ પ્રથમ
પ્રારા ગાને છે, અને તેની બુદ્ધિથી બીજી કિક શદ્ધિ ન હોય
તે પણ દરકાર રાખતા નથી. દેવન વજ્ઞભ કહે છે કે-
શુભ લમ હેય, છનાં નવાંશ ૬ર હાથ તે તે છ ફળને આ
તું નથી, અને લગ્ન ક્રૂર હોય પણ અશ તેમ હોય તે તે
સુખકારક છે. કેમકે વરૂ કહે છે કે–સમગ્ર કૃઅંશમાં
કુર થાય છે, અને કૃહ સભ્ય અંશમાં સભ્ય થાય છે તથા
તેની દષ્ટિ પણ પિતાના નવ સ્વભાવ પ્રમાણે છે કે
કર પડે છે. સામ્ય ગ્રહની ચાર પાંચ અને છ વર્ગથી શુદ્ધિ
બીચેના નવામાં આવે છે. જે અધિક પ્રમાણમાં યુવા
શુભ કાર્યમાં ગ્રાહ્ય છે. મેષ લગ્નમાં –ક, વૃદમાં ૩-૫,
મિથુનમાં ૬, કર્કમાં ૧–૩, સિંહમાં ૬, કન્યામાં ૩, તુલામાં
--, વૃશ્ચિકમાં ૪, ધનમાં ૬-૯, મકરમાં ૫, કુંભમાં
-, અને મનમાં ૧૩, નવા ગુભ છે.
અણહિલપુરમાં દરેક લમના નવા પળો નીચે મુજબ

·::.
s
?
15
Y
19
- ક
.
૪ દામ-નાના અને જામન નાબ t
, ૧૫ લિમાં હોય છે કે ૧ મધપ
ના હક હા છે, અને પછી બન જીની ૮
માના હાથ છે, બા હાદશા પિતાની
પૂર્વ ના બને , તે જ સમય પહેલા ઢામાં
૧ના, અને મિથુન, કન્યાના, નવ માને,
અને છ વર્ષના દ્વાદશામાં આવે છે જશશિ કાદશાના
નામ રાજનના જે પનિહાલ તેજ દાદuીને પતિ મનાય
છે કે દાદા નિ કબ પણ છે અહીં પહેલા
ચમાં થાકને નાબા દ્વાદશાંશથી ( વમ )ને
મા જ થાય છે, માત્ર ત્યાર પછીના વહ દ્વાદશાંશને પતિ
ના હાજાથી તે સત્તા નદી પણ .
૫ સપ્તર્વિસંક-નાશિના સનાવીશમા ભાગનું
નામ સર્વિસત્ય છે, જેનું બીજું નામ પ્રવૃત્ત્વ છે. તે ૬૭
લિના પ્રમાણ હેાય છે, અને તેની જરૂરીયાત લખ બના
થવામાં હોય છે. જો કે અહીં આ વિભાગમાં પ્રવવંશ
વન છીએ, પણ પરિવર્ગ શઢિમા તેની આવશ્યકતા નથી.
દીશ-રાશિના ત્રિીશમા ભાગનું નામ શાંશ છે,
નું મિાનું પ્રમાણ હોય છે. એ લમમાં પહેલા
11

·(૧રર ) પાંચ ત્રીશાંશને સ્વામી મંગળ છે, બીજા પાંચ ત્રીશાંશને સ્વામી શનિ છે, પછીના આઠ ત્રીશાંશને સવામી ગુરૂ છે, સાત ત્રીશાંશને સ્વામી બુધ છે, તથા છેલ્લા પાંચ ત્રીશાંશને સ્વામી શુક છે. અને બેકી લગ્નમાં તેથી ઉલટો ક્રમ છે. એટલે-પાંચ સાત આઠ પાંચ અને પાંચ ત્રીશાંશના સ્વામી અનુક્રમે શુક્ર, બુધ, ગુરૂ, શનિ અને મંગળ છે. અહીં સામાન્ય રીતે સોમ્ય ગ્રહના ત્રીશાંશમાં મુહૂર્ત કરવું શ્રેષ્ઠ છે. આ બાર રાશિના ઉત્તમ ત્રીશાશે આ પ્રમાણે છે-મેષ ૨૧, વૃષ ૧૪-૧૦, મિથુન ૧૭, કર્ક (૪) ૮, સિંહ ૧૮, કન્યા ૮, તુલા ર૪, વૃશ્ચિક ૧૨, ધન ૧૭, મકર ૧૪, કુંભ ૨૬, અને મીન (૪) ૮ ત્રીશાશે શુભ છે. અણહિલપુર પાટણમાં મેવાદિ રાશિનું ત્રીશાંશ- માન નીચે મુજબ છે. ૭. ૩૦ ર ૧૦ રાશી પી એસ રાશી પળ અક્ષર મેષ, મીન કર્ક, ધન ૨૨ વૃષભ, કુંભ સિંહ, વૃશ્ચિક ૧૧ ૨૪ મિથુન, મકર કન્યા, તુલા ૧૧ ૨ આ હરા, ઢેકાણુ, નવમાંશ, દ્વાદશાંશ, અને ત્રીશા- શની શુદ્ધિ તે પંચ વર્ગ શુદ્ધિ કહેવાય છે, તેને લગ્ન સાથે ગણતાં પડ્વર્ગ શુદ્ધિ થાય છે. છાવર્ગથી શુદ્ધ લગ્ન અતિ એક કહેવાય છે. આ છ વર્ગ પૈકી પાંચ વર્ગને પતિ તા એક ગ્રહ પણ હોય છે, પરંતુ કોઈ પણ ગ્રહ એકી સાથે છ વને પતિ હોઈ શક્તજ નથી, કેમકે ડેરાના પતિ સૂર્ય અને ચંદ્ર છે; અને ત્રિશાશના પતિ મંગળ, બુધ, ગુરૂ, શુક્ર અને શનિજ છે. એટલે સાતે ગ્રહને એકેક વર્ગનું સ્વામિત્વ નથી. વર્ગફળ માટે કહ્યું છે કે- " लग्ने नूनं चिन्तयेद्देहभावं, होरायों वे संपदार्थ मुम्मं च । स्याद देखाणे भ्रातृमं भावरूप, सप्तांशे स्यात् सन्ततिः पुत्र-पुत्री ·(૧૨૩) नूनं नवांशेऽपिपलनमावं, स्पाइहादशांशे पितृ-मातृ सीख्यम् । विशांशके काटफालं विलोक्यं, होरागमे होरविदो विदन्ति ।। २ ॥ અર્થ– વિવિદ લગ્નમાં દેહભાવ, હેરામાં લકમી અને મુખ, ઠેકાણમાં બધું સ્નેહ, સપ્તાંશમા પુત્ર- પુત્રીરૂપ સંતતિ, છે ૧ નવાશમાં સ્ત્રી, દ્વાદશાશમાં માતા પિતાનું સુખ, અને ત્રીશાશમાં કઇ સબંધી વિચાર કરે છે ? ” એક રાશિમાં સવાબે નક્ષત્રને સમાવેશ થાય છે, અને સવા બે નક્ષત્રના નવ પાયા (ચતુર્થાશ)તે રાશિને ન- વાંશ કહેવાય છે. તેને કેમ નીચે મુજબ છે— અશ્વની ૪ ભરણી ૪ કૃત્તિકા ૧ કૃત્તિ ૩ રિહિણી ૪ મૃગશર ૨ વૃષભ મૃગશર ૨ આદ્રી ૪ પુનર્વસુ ૩ મિથુન પુનર્વસુ ૧ પુષ્ય અષા ૪ અવા ફાગુની ઉત્તરા ફાગુની સિંહ ઉત્તરાફાગુની ૩ હસ્ત ચિત્રા ચિત્રા ૨ સ્વાતિ ૪ વિશાખા ૩ તુલા વિશાખા ૧ અનુરાધા ૪ છા ૪ વૃશ્ચિક પૂર્વાષાઢા ઉત્તરાષાઢા ૧ ઉષા (અબ્રીચ) શ્રવણું ધનિષ્ઠા ૨ ધનિષ્ઠા ૨ શતભીભાઇ પૂર્વાભાદ્રપદ ૩ કુંભ પૂર્વાભાદ્રપદ ઉત્તરાભાદ્રપદ રેવની બાર રાશિના અક્ષરો માટે કહ્યું છે કે- "मेषे स्यात् चुल पे व मताः युग्मे फया हा पहाः कर्फे हीड हरी मटा कनिए के टोपाः षणाठा मताः । Y ૨ ધન ૪ મકર ૪ ·(૧૪) तौली रात गली नतोय धनुषः ये मा धफा दा मता; * અર્થ-એષના ચુ એ ચા લા લિ લુ લે લો અ, વૃષના : ઈ ઉ એ એ વવિ ૩ વે , મિથુનના કકિ કુકે કે ઘ છે હ, કર્કના હિ હે હે હેડ ડિડુ છે કે, સિંહના મમિ અમે મે ટ ટ ટુ ટે, કન્યાના ટે ૫ પિ પુ પે પોષણ ઠ, તુલાના ૨ રિ ૩ રે રે ત તિ તુ તે, વૃશ્ચિકના ન નિ ને તો યયિ યુ, ધનના યે યે ભભિ ભ ભ લ ફ , મકરના બે જ છે જુ જે જે ખખિ ખુ એ ખ ગ ગિ, કુંભનાગુ ગે ગેસ સિ સુ સે સે દ, અને મીનના દદિ દુ દેદો શ લ થ ચ ચિ, અને ફરે છે ૧ આ દરેક શબ્દમા સ્વરને સમાવેશ કરતાં ઉપરક્ત સ્પેકમાં કહેલ શક્રમ તૈયાર થાય છે. એટલે કે-લા- આ મેષ, ઈ–વા વૃષ, કા ઘ ડ છ હા મિથુન, હીડા કર્ક મા ટા સિંહ, ટે પ પ ણ ઠ કન્યા, રાતા તુલા, તેનાયા વૃશ્ચિક એ ભા ઇ ફા ઢ ધન, જા ખા ગા મકર, – સા દા કુંભ, અને દિ શા ત થ ચા મીન, આ પ્રમાણે રાશિ અક્ષર છે. પણ અહીં દર્શાવેલ સ્વરમાં સ્વ-દીર્ધને ભેદ રાખે નથી. જેમકે-લ, ઉપરથી લ, અનેલા બન્ને આવે છે, વળી પછીના દરેક વને પણ સમાવેશ થાય છે, જેમકે –લા ઉપરથી લીલ લે લે, એમ દરેક વર આવી જાય છે. પરંતુ એકજ શબ્દની બીજી વાર યાદી આવે છે તે પૂર્વને સ્વરક્રમ પછીના સ્વર સુધી ગણાય છે. જેમકે-મિથુનમાં હા છે, અને કર્કમાં હી છે, તે હા માત્ર મિથુનમાં છે, અને કર્કમાં હી હ હ હ આવી જય છે. s -- હવે લમ અને રાશિઓનું રૂપ વિવરીએ છીએ- મેધાદિ રાશિનો રંગ અનુક્રમે –લાલ, ઘેળો, હરિન (પીળો-લીલ), લાલ, પેળે, કાબરચિત્રો, કાળો,

·શ્રેયસ્કર છે. રાશિઓના સ્વામીઓ માટે કહ્યું છે કે-
દિવસની બળવાન રાશિએ યાત્રા કરવી, અને તે પણ દિવસે
( ૧૨૫)
પિંગ (પળે-રાતે), પિંગ, કાબચિ, પળે અને યુ
(મેલ) છે. મેષાદિ બારે રાશિઓ પૂર્વાદિ ચાર દિશાના
અનુક્રમે પતિ છે. એટલે-મેષ સિંહ અને ધન પૂર્વ દિશાના
પતિ છે, વૃષભ,કન્યા અને મકર દક્ષિણ દિશાના પતિ છે,
મિથુન તુલા અને કુંભ પશ્ચિમના પતિ છે, તથા કર્ક વૃશ્ચિક
અને મીન ઉત્તર દિશાના સ્વામી છે. આનું પ્રયોજન
યાત્રામાં હોય છે. મેષાદિ બારે રાશિઓની અનુક્રમે ચર
સ્થિર અને દ્વિસ્વભાવ સંજ્ઞાઓ છે. એટલે મેષચર, વૃષ સ્થિર,
અને મિથુન દ્વિસ્વભાવ, એમ દરેકમાં સમજી લેવુ. અહી
દ્વિસ્વભાવને અર્થ મિસ્વભાવ થાય છે, જેમાં પૂર્વાર્ધ
સ્થિર અને ઉત્તરાર્ધ ચર હોય છે. આ સંજ્ઞા જન્મળ અને
ચારયેલ વસ્તુમાં જરૂરી છે.
દરેક એકી રાશિને ફુર અને બેકી રાશિનો સૌમ્ય
સ્વભાવ છે. તેમજ ફુર હની રાશિઓ ફર અને સામ્ય
ગ્રહની રાશિઓ અફરે છે. આ રીતે મેષ સિંહ મકર વૃશ્ચિક
અને કુભ કર છે, બાકીની રાશિઓ સેમ્ય છે. આ સિવાય
સિંખ્ય ગ્રહની દષ્ટિવાળી રાશિ સામ્ય છે, અને ક્રૂર ગ્રહ યુક્ત
તથા ક્રૂર ગ્રહની દષ્ટિવાળી રાશિ ક્રૂર છે. એકી રાશિ પુરૂષ
રાશિ છે, અને બેકી રાશિ સ્ત્રી રાશિ છે. મેપ વૃષભ, મિથુન
કર્ક ધનુષ અને મકર રાશિઓ રાત્રિએ બળવાનું છે, તથા
સિંહ કન્યા તુલા વૃશ્ચિક કુંભ અને મીન રાશિઓ દિવસે
બળવાન છે. દિવસની બળવાન છ રાશિઓનું ઉદય પામતી
વખતે મસ્તક પહેલું દેખાતું હોવાથી તે શીદય રાશિ
કહેવાય છે. રાત્રિની બળવાન રાશિઓની પુઠ પ્રથમ ઉગની
હોવાથી તેઓ પૂછોદય કહેવાય છે. પણ મીન રાશિ બજે
રીતે ઉગે છે. તેથી તે શીર્ષપૂણોદય અથવા ઉભોદય
શિ મનાય છે. શીર્વોદય રાશિ યાત્રાદિકમાં શુભ છે; અર્થાત

·prim कुन गुरो. धन्यो रथिः ।
: છે ગુનો, જો ને ”
મેડિ ાિના સ્વામી અને એના
. . . સા. વિ. પુષ, શ, માન, ગુરુશનિ
મિ. રસ છે " જ છે જે જે રાશિના મહા અધિક
છે તે છે ના પિતાના પતિના ધર (જુનન) તરીકે
જાય છે. અને મને કર ના જિ.
“ ”, Mangviી
" " and ? ”
* છે કે મનના ઉગાને
, **, * ૧, 11 મીન અને બલા છે
En 4 ૧ ૧ ( મન , સં.1
s
ન ' , ' યા બીના શના
R
+1
- '".ન ન મદ્મશન ન ,
'* * જાન મા તન ,
m
.
“ ' , ' ,
* * * *

·નિર્દેશ છે. ઉચ્ચસ્થાન માટે કૈલોકય પ્રકાશમાં કહ્યું ક " लग्ने तुझे सदा लक्ष्मी-स्तुयें तुझे धनागमः । तुङ्गनायास्तगे तुझे, खे तुझे राज्यसंभवः ॥ १ ॥ लामे तुझे महालाभो, भाग्ये तुइगे च दीक्षितः॥ અર્થ-લગ્નકુંડલીમાં પહેલું, ચોથું, સાતમું અને દ- સમું સ્થાન ઉચ્ચગ્રહયુક્ત હોય તે અનુક્રમે––અક્ષય ધન, ધનવૃદ્ધિ, સુલક્ષણી સ્ત્રી, અને રાજ્ય મળે છે. તથા અગીયારમે ભુવને ઉચ્ચપ્રહ હોય તો મહાન લાભ થાય છે, અને નવમે સ્થાને ઉચગ્રહ હોય તે દીક્ષા યે છે.” બીજા ગ્રન્થોમાં કહ્યું છે કે–જન્મનારની જન્મકુંડલીમાં એક ઉંચા ગ્રહ હોય તે તે માંડલિક, ત્રણ ઉંચે રાજા, પાંચ ઉં વાસુદેવ, છ ઉચે ચક્રવન, અને સાત ઉચે તીર્થકર થાય છે. અહીં રાહુ ઉચ્ચને હેય ત્યારે કેતુ પણુ ઉચ્ચને મનાય છે, તેથી નવ મહેમાથી સાત ગ્રહો ઉચ્ચના હોવા જોઈએ એવું કથન છે. છતાં કદાચ ઉચ્ચ ગ્રહ બહુ બળયુકત હોય અને સ્વચ કે ત્રિકોણસ્થ પ્રહ પુષ્ટ હોય, અથવા નવમાંશ કુંડલી- માં ઉચ્ચને હેય. તેના બળને પણ બમણું કલ્પી ઉચ્ચની સંખ્યા ગ્રહણ કરી હોય એમ સમજાય છે. આ સિવાય ૮૮ ગ્રહ પછીના હરકોઈ ઉચ્ચગ્રહને પણ સમાવેશ થાય છે, અને તેથી જ કલ્પસૂત્રમાં પ્રભુ મહાવીરની જન્મરાશિ પર ત્રિીશમે ભસ્મગ્રહ દેવાને નિદેશ છે, સત્ય બીના તત્કાળ ગમ્ય છે. બાકી એટલું તો ચોક્કસ છે કે નવ કહે પછીના બુધ, સિવાયના આઠ ગ્રહ એકી સાથે લગ્ન થઈ શકે તેમ છે. વગ્રાહી માટે જન્મકુંડલીમાં છે . - ·} (૧૨૮) “મિ શ્વશાસ્ત્ર, ત્રિમિકનૈષિre in અર્થ– –“ જન્મકુંડળીમાં ત્રણ ગ્રહે વહી હોય તે મંત્રી, અને ત્રણ ગ્રહ ઉચ્ચ હોય તે રાજા થાય છે. દરેક ગ્રહને પિતાના ઉચ્ચ સ્થાનથી સાતમી રાશિ નીચ સ્થાન છે. જેથી રવિ વગેરેનું નીચસ્થાન અનુક્રમે- તુલા, વૃશ્ચિક, કર્ક, મીન, મકર, કન્યા મેષ, ધન, અને મિથુન રાશિઓ છે. અને જેમ ઉશ્ચરાશિના દશ વિગેરે અશો પર- મેચ છે, તેમ નચરાશિના પણ તેજ અંશો પરમ નીચ છે. એટલે તુલા વિગેરે રાશિઓના અનુક્રમે ૧૦-૩–૨૮-૧૫-૧- ૨૭ અને ૨૦ ત્રીશાશોમાં .રવિ વિગેરે નવ ગ્રહ પરમ નીચના હોય છે. જેમકે-રવિનું સ્થાન તુલા છે. અને રવિનું પરમ નીચ સ્થાન તુલાના દશ અશ કે દશમે અશ છે. તે પછીના ૨૦ અંશો તે માત્ર નીચસ્થાન કહેવાય છે. આ બાબતની વિશેષ સમજણ ઉચ્ચ પ્રમાણે છે. જન્મ કુંડલીના નીચ ગ્રહો માટે કહ્યું છે કે- विभिनाभवेद दास, त्रिभिरस्तमितडः। અર્થ-જની જન્મ કુંડલીમાં ત્રણ નીચો હોય તે દાસ થાય છે, અને અસ્તના ત્રણ રહે છે તે જડ થાય છે.” વળી કયું છે કે – "अन्धं दिगम्बर मर्म, परपिण्डोपनीविनम्. નાનિની, પુi પમી ! ” અર્થ-જન્મકુંડલીમા અતિ નીચ સ્થાને રહેલાથ અને સૂર્ય પુરૂષને અંધ, ગરીબ, મુખ, અને ભિક બનાવે 1)

·મિ નો sugar, great, ni"
અર્ધ-શનિ ન બોના અનામ. ૧૧. બા,
મા પન નતા, જિ. અને બિહ ત્રિક પાને છે
નિદિ આ કથાનું બળ પન્ન હથી જ ખૂન
ખ
હન પાના નં રાશિ, જેના હપ્તાથાન, અને પોતાના
ત્રિજમા કહલ બિડાણ મનાય છે તેના નિશાની
કપtતા માનક વૃત્તિમાં આ પ્રમાણે દેખાડી –ાં
બાર ત્રિીમાં મગને બ્રિજે. અને ૧૮ ત્રીશ મંગળનું
ઇ. વૃષમાં બે ત્રીજા વંદષ્ય, એકાં પરોગ્ય,
અને ૨૭ વીમા ચ વિઠાણ છે. સિહમ-૧ીશ ત્રિશાશ
રવિનો ત્રિકોણ. અને ત્રીજા રવિનું ઘર છે. કન્યામાચાર
વિશે ખુપના હક્ક છે, ૫દર નિશાંશ પરમેષ છે,
પાંચ ત્રિશ બુધના ત્રિા છે, અને દસ વિશો રવિનું
હર છે. તુલામાં-પંદર વીશાંશ અને ત્રિો છે, બાકીના
ત્રી શુકનું ઘર છે. પનમાં–સ ત્રીશ ગુરૂને વિકેલું
છે, અને વીશ ત્રીશ ગુરૂનું ઘર છે. કંબમાવીશ ત્રીસ
શનિને ત્રિાણ છે, અને દશ ત્રિી શનિનું ઘર છે.
ઉચ્ચક નાના ઉચ્ચસ્થાનના પતિ સાથે મિત્ર હોય
છે, અને પોતાના બુવનથી સાનમાં ભુવનના પતિને શત્રુ હેય
છે. આ પ્રમાણે ઉચ્ચસ્થાનાદિથી કેટલાએક મહાને મૈત્રીભાવ
અને છપનું હોવાનું સમજી શકાય છે. રાશિના રસ, શરીર,
માન, વાસસ્થાન, મણસ્થાન, ત્વ, પ્રમાણભા, શટકા,
લમાન અને તત્વ વિગેરે બીજા મોથી જવું,
(રાશિચ જુઓ)

·(૧૨ ) રોચક, કિંઠ નામ. પ મિથુન કી મર પુન મીન ની ૩૦૬ ૫૮ ૨૫૧ 33 ૮ ૩૪૦ ૩૦૪ ૩૪૩ ૩s ૩૮ ૩૪૫ ૩૨૫ ૩૨૩ ૩૪ ૩૫ ૩૪૨ ૩૪૧ ૩૪૨ ૪૦ ૩૦૫ ૩૦૧ ૩૦૫ ૧૨૮ ૧૫ર ૧૭૧ e ૩૦. છે. લંકા લગ્નપળ] ૨૮ મMદેશ પળ ૨૭ જોધપુર રાજસ્થાન પળે! ૨૩૩ દિલી ૨૧૪ લગ્ન પળ ૨૨૫ (પાટણ) હારા પળ ૧૧૨ વિપળ કાણુ પળ ૭૫ 'વિપળ નવાંરા પળ ૨૫ અક્ષર વ્યસર દ્વાદશાંશ પણ ૧૮ વિપળ ૨૫ ત્રીશાંશ પળ વિપળ પ્રમાણુભા ૨૦ ૨૦૦ ૩૦ ૧૧૦ ૨૦ s ૨૮ Yo ૩૩ ૫ ૧૧૩ ૪૦ ૩૭ ૫૩ ૩૮ s છે 9 ૪૦ ૨૧ ૨૫ ૨૫ ૨૮ . ૧૧ ૨૪ २८ ૨૫ ૧૧ ૨૨ ૩૨ ૩૨૦ ૧૩૬ ૨૪ ૪૦ ૨૭ ૩૫ ૧૧ ૨ ૪૦ ૪૦૦ ૨૮ ૨૮૦ ૧૨૨ લખમિનિટ ૩૬૦ ૧૩૬ ૪૮ છે २४ હેરા મિનિટ ૮ ૩૨ ૨૪ ૨૪૦ ૧૦૨ ૨૪ ૫૧ ૧૨ ૩૪ ૨ ૧૧ २२ કાણ મિનિટ વાશ મિનિટ ૪૦ ૪૦ છે. પ્રક દ્વાદશાંમિનિટ ૧૨ ૨૪ ૧૨ N ૨૮ ૮ ૧૫ ૧૪ ૪૨ છે 11 ૧૧ ૨૨ ૨૪ Y ૪ ૨ ૩૩iા!' ૨૪ ૮ ૧૦ ૧૦ ૧દ s ૨૨ ૩ 11 ત્રિશાંશ મિના ૨ ૨ri Y ·રાશિ-લગ્ન ચઢ. જૂિન કિ. મીન ૨૦ •t 2. ૧૨ ૨૨ મગ ૨૫- ૧ મા એ|િ ૨ ૧૦૧ મૂળ ઉલા) નિ ૨ પૂ.ભા. :) જે! પૂર્વ કા ડર્સ અનુરુ ૫ જ કારણ શત ઉ.ભા.) • ૧૨ ના પરિશ વિશા ને ઉં. વ. પાન ૨hભા રેવતો () ૧ ' t ૬. ૫. ૪ w ૧૮૮૧ ૧૮૮૮ ૧૮૬૨ ૧૩ ૧૮૩ 15 ૧૭૮૮ ૧૮૨ ** an હન • પ ક ૬ ૬ ૪ ૫ t-૮ ·રાશિ-લગ્ન ચક. ખમ છે બિઇ ચિક ધન મકર કુંભ મીન ર R5 તિ નિદ્રા સ્તુતિ સુખિતા. ૧૨ જે અપાયું વર્ષ શ્રાવણ ભાદરે આ| કાતિક ગુમાર- વર્ષો શરદ હેમંત વસન પ્રીમ મકા ફાગણ શિશિર | શિશિર | વસંત હેમત 1 . ( ૧૦. K ૧૨ A ૨ (૧૩૨) Y ૧૦ ૪ ન ૧૨ - 18 2 ૨ 2. ૪-૫ ૭-૧• ૮-૧૦ I TAK hs te fk ૫ ૪ ૧ ૯-૧૦ (૧૧-૧૫૧૦-૫૧૩-૧૫૧૪-૧૫ ને યા ભ છે ખા જ ગા સા. ચી તા થી તે ના મેં ભા જ [ સા |દિશા ઝ છે ચા ADર કે ક માં ટાટા ૫ R હ If 11 11c 1hre 11 13.

·号: 是 是美
1-4 )
.
列
(33)

·*
--
ધન
કુંભમીન |
8
જેમ
થ
મામ
કોર ઉભય
શનિ 1શનિ ગુર
નીચ કહો
બધી પ્રી
હુ.
કે.
૫.
૫ વિ. મોમ
(૧૩૪)
મ.

·st શનિગ્રહ) બુધJડ Sketsa •••e) • t ( s ઇ (ા 1] . ત્રિકા પરમેગ્ય| t te c Jv “ Vic k110 lity : h)* . s (૧૩૫) પ્રશ્ન શતક વૃત્તિ રોક ૧-૧૫ ETC ત્રીશ. (ા ') છે aft il.] i D t ળિયકત્રિ | In t in ki O) Jeweek lol{ ! h4 { } [ kiJ on lit વિકે te) foliły late '

·રાશિ-લન ચક.
ધન
મીન
જાનું
૦
( ૧૩૬)
૨y -ળ શિક ભાડ
૧૧
역에
લય
બ૦.
પાતાળ
અષ
અખિ

·(૧૭) હવે વનસૃદ્ધિ કહીએ – ઈકાન અને જે વ્ય પામતી હોય તે તાઃ- સિક દાન કહેવાય છે, તેને સુખમાં થાપ પછીની હરક શશિ એને રામાપથી અનુએ બાર સ્થાને થાય છે, અને જે જે કાશિમાં જે તાલિક હોય છે તે તેમાં માપ છે, તેનું નામ લગ્ન બી. આ લગ્ન ની માટે એક શકે છે તો ટીકી બાર ખાના (પાર કરાય છે તેમાં કાળની થઇ ની રાશિ ગુખ વ્યાપી બાકીના ભાવમાં નાખ્યા. લિક મન બીજી રાશિ ગડવાથી રાશિકની કે ચંદ્ર- કુંડળી તૈયાર થાય છે. નવા ઇ નવશરાશિને મુખમાં મૂકી પછીની રાશિઓ વામક્રમે મુકવાથી તથા તેમાં રહે સ્થાપવા- થી નવાંશ કુંડળી થાય છે. આ રીતે જન્મ, મ, પ્રતિષ્ઠા, વિ વાહ, વિગેરે માટે લગ્નકુંડળી, ચંદ્ર કુંડળી અને નવાંશ કુંડળી તૈયાર કરાય છે. આ સિવાય હારાકાણ વિગેરેની કુંડળીઓ તથા ચલિ- તડળ (ભાવકુંડળી) ૫૪ વિવિધરીને તૈયાર થાય છે. લગ્ન- કુંડળીમાં તૈયાર થના બાર ભાવોના નામ નિચે મુજબ છે – “ રજનાર માતાનુબ–પ્રાતૃ-પુ-સુત-s: ! સ્ત્રી-પુ-પ-૧ર્મા-ss –ા દાવા ” અર્થ- –પ્રથમ સ્થાનથી બાર ભાવ અનુક્રમે-૧ તન, ૨ ધન, 3'બ્રા, ૪ 'બ, ૫ પુન, ૬ કાવું, ૭ સ્ત્રી, ૮મૃત્યુ, ૯ ધર્મ, ૧૦ કર્મ, ૧૧ લાભ અને ૧૨ વ્યય છે” ભાવોના વિશેષ નામે આ પ્રમાણે છે- સફેદર. ૨ સુ-મિત્ર,

·(૧૩૮).
“ન્ને ગુરચંદ, ૪.mતાન જતુના
iા જાતઃ મોનિમમ પરત ૧ ૨ |
त्रिपडे कादगदगमाना-गुपचयं सूतधर्मयोखिकोनम् ।।"
અર્થ-“૧-૪-~૧૦ ભુવનનાં નામે કંટક ચતુર
અને કેન્દ્ર છે, પછીના ચાર ચારના નામો પ, ફ, અને
આપોકિલમ છે, એટલે ર-પ-૯-૧૧ ભુવનના નામ પ
કરે છે, તથા ૩-૬-૬-૧૨ ભુવનનું નામ આપોકિલમ છે '
૩-૬-૧૦-૧૧ ભુવનનું નામ ઉપરાય છે, અને ૫-૬ ભવનનું
નામ ત્રિકે છે
આ દરેકના ફળમાટે કહ્યું છે કે –
જ મજા, યમસિમા ઇત્તા
જે કાઃ | asiાના છે ?”
અર્થ –ગુ ફી ભાષામાં જણાય છે. આપત્તિ
મળી નળનું કાર્પ જણાય છે અને કેન્દ્રમાં રહેલા સર્વ
9 બ કામનું ફળ આપનાર છે,
વષ બને ભાનની દ્ધિ કરનાર છે, તેમાં પાપ
કડા | "ભ કળા છે, જ્યારે બાકીના સ્થાન અપચર
મનમાં થી પાનિ નારા છે, જેમાં કહેવા મડ અનિ
અમને પજુ કાબિતિ કરાવી શકને નથી
૧ ન. નનું કેન્દ્ર, નકલ, મન, ક૬, જય, ૫, અને
ના, પ્રથમ નાના નાના છે,
૬ ૧૧૪, ૪, ૫, બિ, પ્રજન, , આપા
31 * 1. " , ન4, અને થન, મિજા
- - , , , , , , “ “નમ ના

·(૧૩)
{ આરિ, આપોકિલમ, ઉપચ, ઢેબ, અને શત એ છઠ્ઠા
ભાવના નામે છે.
૭ થી, કાખ, જુન, ન, અસ્ત, કન, ચતુષ, કંટક, જામિત્ર,
(વિનિ), અને કમર, એ સાતમા ભાવના નામે છે.
૮ મન્ય, છિદ, ચતુર, પણ, કર, આયુષ્ય, થાઓ, નિયન,
અને લય એ આઠમાં ભાવના નામે છે,
૯ ધર્મ, ત્રિકોણ, ત્રિવિણ, આપોકિમ, ભાગ્ય, (ભાવ) ગુરૂ
અને તપ, એ નવમા ભાવના નામો છે.
૧૦ મણ, રણ, મ, ઉપચય, ચતુથ, કેજ, કંટા,
પિતૃભવન, કર્મ, વ્યાપાર, અજ્ઞા, માન, આસ્પદ, અને
મધ્ય એ દસમાં ભાવના નામે છે.
૧૧ આથ, ઉપચય, સર્વભ, પ, કર, ભવ, આગમ, એ
અગીયારમા ભાવના નામ છે,
૧૨ વ્યય, આકિલમ, રિ, અને અત્ય; એ બારમા ભાવના
નામે છે
આ બાર ભાવના નામમાં કેટલાક રૂઢ નામ છે, અને
કેટલાક અન્યર્થ નામે છે. અન્યર્થ નામે લગ્નકુંડળીમાં
નાની સંજ્ઞા પ્રમાણેના કાર્યમાં વિચારાય છે.
બાર રાશિના બાર લગ્નમાં પ્રારંભેલા કયા કયા કાર્યો
સિદ્ધ થાય છે, તે માટે દેવજ્ઞ વલભ કહે છે કે-
૧ મેપ લગ્નમાં રાજ્યાભિષેક, વિરોધ, સાહસ, ફટકર્મ અને
ધાતુવાદનાં કાર્ય સિદ્ધ થાય છે.
૨ ગૃપ લગ્નમાં વિવાહ, ગહપ્રવેશ, કન્યાનું વાગદાન (વેસ
વાળ) શેત્રને આરંભ, પશુને ક્રય-વિક્રય અને યુવકાર્યો
સિદ્ધ થાય છે.
૩ મિથુનમાં વિવાહ પ્રવેશ, કન્યાસબંધ, ત્રિાશ,
શુ વ્યાપાર, યુવક, વિદ્યા, શિહ૫, અને અલંકાર
વિગેરે કાર્યો સિદ્ધ થાય છે.

·( ૧૦ ) ૪ કર્કમાં મૃદુકર્મ, શુભકર્મ, પણિક કાર્ય, ભોગ, સેવા અને જળ સંબંધી કાર્યો સિદ્ધ થાય છે. પ સિંહમાં રાજ્યાભિષેક, વિરોધ, સાહસ, કૂટકર્મ, ધાતુ- વાદ, વ્યાપાર, શત્રુસંધિ, અને રાજસેવા સિદ્ધ થાય છે. ૬ કન્યા લગ્નમાં-શિપ, ઓષધ, ભૂષણ, વ્યાપાર, વિગેરે ચર અને સ્થિર કર્યો સિદ્ધ થાય છે. • ૭ તુલા લગ્નમાં સર્વે ચરકાર્યો, સ્થિરકા, ખેતી, સેવા, યાત્રા, વ્યાપાર શિપ, ઓષધ વિગેરે સિદ્ધ થાય છે. ૮ વૃશ્ચિક લગ્નમાં રાજસેવા, ચારી, વિગેરે દારૂણકમ, ઉકાર્ય, અને યુવકાર્ય સિદ્ધ થાય છે. ૯ ધન લગ્નમાં-ચાવા, યુદ્ધ, વ્રત, વિગેરે શુભકાર્યો સિદ્ધ થાય છે. ૧૦ મકર લગ્નમાં–સર્વ ચરકાર્ય તથા નીચકાર્ય, ક્ષેત્રને આથથ, જલમાગે ગમન વિગેરે સિદ્ધ થાય છે. ૧૧ કુંભ લગ્નમાં સમુદ્ર ગમન, વહાણને તૈયાર કરવું, બીજ વપન, ભેદ, દંભ, વન, તથા દરેક નીચકાર્ય સિદ્ધ થાય છે. ૧૨ મીન લમમા–વિદ્યા, અલંકાર, શિપ, પકર્મ વહાણ- યાત્રા, અબિક વિગેરે સમસ્ત માંગલિક કાર્ય સિદ્ધ થાય છે. પહેલા ભુવનમાં મેદિક લગ્નસ્થાને હોય અને તે શબ્દ હોય તો ઉપરોક્ત કાર્યોને સફળ કર છે. પએટલું વિશે છે કે–તે લઅમાં સૂર પ્રહ હાથ તે થકાર્ય અને શુભ ગ્રહ રિવર ફાર્થ પ્રારંભ કરવાથી સિદ્ધ થાય છે. સુકા લખીની સામાન્ય ચરણતિ નીચે : ૧ વબ છે કે, ઇડરું- કાર્બોને વિજો હવે ૧,

·स्यक्त रिप्याएमे सौम्ये, भीवेऽटारिव्ययोज्झिते ।
सर्वकार्यामि सिध्यन्ति, स्पस्तपटमाप्तमे सिते
અર્થ “લઢથી ૩-૬-૧૦-૧૧ સ્થાને રવિ, ૨-૭-
૧ -૧૧ સ્થાને સેમ, ૩-૬-૧૧ સ્થાને જેમ તથા શનિ, ૧૨
અને ૮ સિવાયના સ્થાનમાં બુધ, એટલે ૧-૨-૩-૪-૫-૬-
૭–૯–૧૦-૧૧ સ્થાને બુધ, ૬૮-૧૨ સિવાયના સ્થાને ગુરૂ,
એટલે ૧-૨-૩-૪-૫–૧૦-૧૧ સ્થાને ગુરૂ, તથા ૬
અને ૭ સિવાયના ભુવનમાં શુક, એટલે-૧૨-૩-૪-૫-૮-
૯-૧૦-૧૧-૧૨ સ્થાને શુક સર્વે કાર્યને સાધે છે. રાહુ કેતુનું
ફળ શનિ જેવું જ મનાય છે. એટલે ૩-૬-૧૧ સથાને રાહુ
અને કેતુ શુભ છે.”
ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે –
"त्रिकोणकेन्द्रापगतेः शुभग्रहः, विसप्तमेनाऽमुरपूनितेन ।
स्थः फरच रिपुविक्रमायगेः, फर्नुः श्रिय सन्निहिताश्च देवताः १
અર્થ–“સમ્યગ્રહો ત્રિકોણ, કેન્દ્ર, અને લાભમાં હોય,
સાતમા સિવાય કઈ પણ સ્થાનમાં શુક હય, રિપુ સહજ
અને આયસ્થાનમાં ફૂરગ્રહ હેય, તે કાર્ય કરનારને લક્ષમી
મળે છે અને પ્રતિષ્ઠા કરી હોય તો પ્રતિમાના સાનિધ્યમાં
દેવતા રહે છે.” ૧ શ્રીમાન હરિભદ્રાચાર્ય કહે છે કે-
“ હુને , આમળાજ ગતિમા
उनवदसगे तिच्छगे, सव्वेगारे न पारसमे
અર્થ-દ-ભુવને રવિ, ભુવને ચં, -
ભુવને ભોમ, ૧-૨-૩-૪-૫-૧૦ ભુવને બુધ, ૩૮ વર્ષને
એટલે-૧-૨-૪-૫-૬-૭-૧૦-૧૧ (૧૨) ભુવને ગુરૂ, ૪-
૯-૧૦ મે ભુવને શુક, અને ૩-૬ ભુવને શનિ સારા છે. સર્વ
અગ્યારમે સ્થાને સારા છે, અને સર્વ કહે બારમે ભુવને
અશુભ છે૧.”

·(૧૨) “ મન્નર-નાના શું ના गद्वानदो, चीसो सम्बधि इकारा અર્થ—અ ૧-૨-૪-૫-૧૦ સ્થાને સોને છે અને ક્રમ, બીજે સ્થાને ગં, અને ૧૧ સ્થાને કહે શુભ છે. “ોf in 1 જ ને ! अन्यानि न केन्द्राणि, मी मीशभार्गताः ॥१॥ આર્ષ ..“ કર્તા-પ્રતિકાચા, પ્રતિષ્ઠા ઘાવ, અમને રૂરિના જન્મને રાગી પણ કહે છે તેમ છેનમ્બાને બાળી નું છે તો શુભ છે અને શું " અને " શ ન થ છે ઈ છે ? " “u rળ ના, એ. a , ને વાળ જ ના , અને પંખા " અ --“પમ બળ મળે છે કે, ના ૬ મ િ િ મ મ છે કે મારા બધાન *, *.1 4 'ન્મ થઇ શકે છે, જે સમમાં ઘ જ , " મન ન માં પણ કઈ છે " દિકરી ને , છે , . બાપ, પાન ન કે, ' , વન મપાનું ૧ ના ·1 ts) અL -બ જ પતિ, જમનું લગ્ન, જન્મ મિજા કામ . જમા થી બારમુ લગ્ન, જે માને હ, ' લખ્યાપિન, આધિન રદ લગ્નાધિપતિ, “ ન કર ! નાપતિ અને કમાણે થાને રહે નાપતિ હાલત ન હબ તેનું નહિ ૧ પ્રમાણે બદ િહ . દયપ્રભસૂરિ કર કે-જમનાનું લખ અને તે ખામ. ના બામ લગ્ન જવું. ગગો –ધા લગ્ન પ ચાન્ય છે. કn , અને અને દ્રિા મg ૬ = ૧ર્બ, nes અ-બ મુન વાયુ અને બારમુ લગ્ન તેવું. ૫૧ ડર ન મુન બાડમ હમ તે અવશ્ય લેવુ નાં. ૧૧ બૃહરપતિ કહે છે – અને અમે મિત્ર હોય તે વખાશિ અને અમારાશિને જ નથી. સારંગ કહે છે કે-– હું અને આમ લગ્ન મિત્ર હોય, અને પુe ગુર-દેખાના હેય તે શુભ છે જે સ્થાને લખપતિ કે નવનિ હાયતા લખ ગુરૂષને ભગી શકતું નથી. નથી આ રથાને છે. લગ્નાધિપતિ દg લગ્નખાબુથી બાલીશ કાળે ય તેને પાર અશુભ છે, અને તે પ્રાય સ્થાનરાશિના અંક વાળ વ ફળ આપે છે. બારમાં સ્થાનમાં રહેતા લગ્નપિપનિ પજુ અશુભ છે.નવરાપિપનિ, આબે, બામે સ્થાને સ્વગ્રહી હોય તે નવો શુભ છે. રત્નમાલાના ભાષ્યમાં તેને કહ્યું છે કે-જમરાશિ : અને જન્મલગ્નથી આદમી અને બારમી રાશિના સ્વામી પ વ. મુહૂર્ત ચિંતામણિકાર કહે છે કે- જો કૃપુરા નંદ મહા एकाधिपाय गशीरो, मंत्र पा नैव दोपरत

·37 વળી
(૧૪૪)
અર્થ– જન્મરાશિ અને જન્મલગ્નના સ્વામીએ
મૃત્યુ સ્થાને હોય તે વિવાહ કરવો નહીં પણ તે બન્ને સ્થાનને
અધિપતિ એકજ હોય અથવા બંને સ્થાનના અધિપતિ-
ગ્રહે મિત્ર હોય તો દોષ નથી
તેમાંજ કહે છે કે–આઠમા સ્થાનમાં મીન, વૃષ, કર્ક,
વૃશ્ચિક, મકર અને કન્યારાશિ હોય તે તે દેશજનક થતા
નથી, નરચંદ્રસૂરિ કહે છે કે –
" मन्मराशि विलग्नाम्यां, रन्ध्रेगो रन्ध्रप्तस्थितः ।
स्थायी करान्तरस्थौ, लग्नपीयूपरोचिषो
અર્થ જન્મરાશિ અને જન્મલગ્નથી આડમાં
સ્થાનના પતિ કાળમાં આડમાં સ્થાને રહ્યો હોય તો તે
ત્યજવું, તથા બે મુરના મધ્યમાં લગ્ન કે ચદ્ર રહ્યા હોય તે
તે લગ્ન પણ ત્યજવું ” મુહૂર્ત ચિંતામણિકાર કહે
છે કે –સેમ ૨-૩ સ્થાને શુભ છે, જ્યારે ૬-૮ સ્થાનને ચંદ્ર
વરનો નાશ કરે છે. વિવાહ કુંડળીમાં ૧-૬-૮ સ્થાને ભેમ
હોય તે તે વરને નાશ કરે છે, અને રવિ ૭ સ્થાને શુભ છે.
નિજસ્થાનના પૂર પ્રહ શુભ મનાય છે. ઉદયપ્રભ સુરિ કહે છે
કેન્દ્ર અને વિકાબૂમાં રહેલા બુધ ગુરૂ કે શુકળી જવાયેલ
મુર નિવસ્થાનમાં હોય તે પનિઘ નથી. બીજે કદ્ધ છે
કે–શના ઘરમાં રહેલ અથવા નીચ બુક છ સ્થાને દુર
રાને નથી. દિપુના ઘરમાં રહેવું નીચ કે અમન પામે
મ ગળ આડમે સ્થાને હાથ તે છે લગ્નને દેજિત કરતા નથી,
નીચ નવાશને ચદ્ર ૬-૮-૧૨ સ્થાને હોય તે પણ નથી.
પ્રશ્નનકા ક છે કે-
વિકારદા-દેવિ !
વચ્ચે રમાય, જાણો કયા છે ? ”
અહિં કંટક અને , બુધ ગુરુ
ગુકી છે, અને નિઝ બાપ પાત્ર છ

·A (૧૪) દિ નથી. પ ો સગ ન દે તે તે અધમ છે ૧ "દેવા લબમાં કહ્યું છે કે— नायेऽपि गुरी दुष्ट शुक्र एप्टोस्टमो कुम । અ-બ વનમાં ગુરુ હોય તે પણ છઠ્ઠ શુક અને આ મગલ છે. "ગર્ગ તે મગળ માટે હે છે કે – 'જન મરજો, દિના કૃતિ, સન્ 1 મનિ યાર, સર્િ ન થાઈ 1 2 અર્થ–બલમકુંડળીમાં આઠસ્થાને મહોય, અથવા જે બિઠ જન્મ ડળીમાં આઠમે કથાને રહે તે ગ્રહ પહેલા ભુવનમાં જાય, તે નવા પરણનાર પતિનું એક સાથે અસ્મિથી મૃત્યુ થાય છે ૧. " ભાસ્કર કહે છે કે જન્મ ચંદ્રકાળીકે જન્મલગ્નકુળમાં આઠમા ભૂવનને સ્વામી છે પ્રહ બ ત ઈહ લગ્નકુટીમાં ૫ આઠમે સ્થાને આવે, અથવા લગ્નમાં આવે, તે તેઓને તેઓની રાશિને અને તેઓના નવાંશને ત્યાગ કર. વિવાહ વૃંદાવનમાં કહ્યું છે કે–જન્મરાશિ કે જન્મલનમાં વૃષભ કે વૃશ્ચિક હોય તે તે આઠમા ભુવનમાં રહેલ દુર નથી. નિષિદ્ધ ને પણ શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરે. લગ્નમાં દુખ શો હોય તે તે અનિષ્ટ છે. દેવજ્ઞવલ્લભ કહે છે કે – છે ને તેને ઠારો, નગુજઃ ને ! क्षयो मन्दे नमो गही, कनावन्नकमंजितः ॥ १ ॥ વૉર્વેજી ાથ, જુનારિષદ” “લગ્નમાં અર્થ હોય તે વ્યાલ, મંગળ હોય તે રસાતલમુખ, શનિ હોય ને ક્ષય, રાહુ હાથ તે તમ, અને કેતુ હોય તેં અન્નક યે થાય છે. આગામાં કરેલ કાર્ય મૃત્યુ દરિઘ અને શેક આપે છે”નારચંદ્રસૂરિ કહે છે કે – ૧ જન્માનિની પડે જન્મનક્ષત્ર પણ શુભ કા..

·रेस्तनुगमर्म, परामनयमे कण्टकं भवति ।
दशमचतुर्थे शल्यं, नामित्र भवति तच्छिद्रम्
मर्मणि बेधे मरणं, फण्टकविहे च रोगपरिन्दिः ।
જા રાજd, ક્લેિ કિ મ7 uિp ૨ -
અથ– રહે ૧ સ્થાને હોય તે મર્મ, ૫-૯ સ્થાને
કંટક, ૪-૧૦ સ્થાને શય, અને સ્થાને છિદ્રોગ થાય છે
૧ મમતા વૈધથી મ. કટકના વેપથી રોગની વૃદ્ધિ,
શાળ ચોગી વિઘાન, અને છિદ્રોગથી ત્રણ ગણા છિદ્રો
થાય છે ૨ "વ કહે છે કે-
“gri મને, જartuપને યા"
અ.
--“૧-૧-૫-૨ ભવનમા ર મ ળ તે લr
ઘર નહિ, (નડિ) "ઉદયપ્રભ રારિ કરે છે કે-
રાષણ , 7 1 1 1
અર્થ
–“૧ ૪-9 ભાનમાં રહેલ રાહુ રા કામમાં
I
બની જવાયેલ બળાન મે બજૂ ૮-૯-૧૨ મા
પાન કાળ કે ન બને મારી નાખે છે.
" fબાબ, જે થાપા !
1 mes, વિનાશન દિન 1 0
અથ નિધન, ભ, ધર્મ, અને કેન્દ્રમાં રહે છે
મજ જ બને છ નાગ કરે છે જે 1 ”
“ બા, ૧ ટી 1નને !
ને, મા બનીને
જિક . જેમ કે, બને જ છે

·( ૧૪૭ )
त्याच्या लग्नेऽब्धयो मन्दात, पण्ठे शुफ्रेन्दुलग्नपा ।
रन्धे चन्द्रादयः पञ्च, सर्वेऽम्नेऽनगुरू समौ ॥१॥"
અર્થ –“લમમાં શનિ વિગેરે ચાર ગ્રહે એટલે-શનિ,
રવિ, સોમ, એમ, છઠે ભુવને શુક્ર ચદ્ર અને લગ્નપતિ. આડમે
સ્થાને ચંદ્ર વિગેરે પાંચ ગ્રહે એટલે—સેમ, ભેમ, બુધ,
ગુરૂ અને શક, તથા સાતમા સ્થાનમાં સર્વ પ્રેહ ત્યજવા, પરંતુ
કેટલાક વિદ્વાનોની એવી માનીનતા છે કે – સાતમા સ્થાનના
ચંદ્ર અને ગુરૂ સરખા છે૧ શાનક કહે છે કે-
" लग्नम्यो वरमरणं, राहुर्दिशति घुने कनीमरणम् ।
અર્થ—વિવાહ કુંડળીના લમસ્થાનમાં રાહુ હોય તે
વર મરે છે, અને સાતમે સ્થાને રાહુ રહ્યો હોય તે કન્યા મુ.
ત્યુ પામે છે.” લને સ્વામી અસ્ત ક્રૂર ગ્રહયુકત, અથવા
પર પ્રહની દષ્ટિવાળો હોય તો તે અશુભ છે તેમજ––
“અરબા ની વ, અસ્થમા સમિતિના
अपले रविगुरुसुफे, सामिअदि चयह लग्गं
અર્થ–બજે લગ્નપતિ અને ચંદ્ર શત્રુઘરના નીચ,
વી, કે અસ્ત પામેલા હૈયા તથા રવિ ગુરૂ અને શુક્ર નિર્બળ
હોય, તથા લગ્નમાં સ્વામીની દષ્ટિ ન પડતી હોય તે તે લગ્ન
ન ત્યાગ કરવો છે. ૧” લગ્નમાં ચંદ્ર હોય તે
પણું લગ્ન
દુખ મનાયેલ છે. લાલ તે કહે છે કે-
બ્દમપુર કાર નં ને !
અર્થ–સોમ્ય પ્રહ સાથે પણ રહેલ ચદ્રને સામાન્ય
તથા પ્રાય: લગ્નમાં વર્જન્મલગ્નભુવનમાં જે જે ગ્રહોનેનિ-
પિપ છે તેને નવશેને પણ ત્યાગ કરે. એટલે–ચંદ્ર મં
ગલ શનિ રાહુ અને રવિ જે રાશિમાં હોય તે રાશિના નામને
અંશ પણ ચાન્ય છે.
નાની શુદ્ધિમાં એ લક્ષ્ય રાખવું કે—નકુંડળીમાં

·( ૧૯૮) ઈષ્ટ નવાંશજ સ્થિર છે, તેની પૂર્વના નવાશે પણ સ્થિર છે, પરંતુ પછીના નવશે ચર છે. પછીના નવા બીજી ભુવનના ગણાય છે. આવી રીતે બારે બુવનના નવ ફરે છે જેમકે – કન્યાલગ્નનો છઠ્ઠો નવાંશ લે હોય તે કન્યાના છ નવા કન્યા લગ્નના જાણવા અને પછીના ત્રણ નવાં તુલાના જાણવા, આવી જ રીતે કન્યામાથી આવેલા ત્રણ નવા સુવાના થયા અને તુલાના છ નવાંશો મેળવના તુલા લગ્ન પૂરું થાય છે. વળી તુલા- નાપત્ર નવશે અને વૃશ્ચિકના છ નવશોથી વૃશ્ચિકલમ બને છે. આજ રીતિથી બારે ભુવનના નવ ફરે છે, અને પછીના નવા પછીની રાશિમાં જાય છે. આ રીતિથી નીપજાવેલ ફળ તે ભાવફળ કહેવાય છે અહીં બીજા સ્થાનમાં ગયેલ ગ્રહ - પકારક થતો હોય તે તે દેજો પણ ત્યાગ કરે. જેમકે—ક- ખ્યાલગ્નને છઠ્ઠો મિથુનાંશ ઈષ્ટ અંશ છે, અને કન્યાથી છઠ્ઠી કુંભરાશિના આઠમા નવાશે મંગળ છે પણ કુંભને આઠ નવાંશ મીનમાં જતો હોવાથી મંગળ પણ હવે મીનમાં છે. એટલે—મંગળ લગ્નથી છઠ્ઠો હતો, પણ ભાવળમાં સાતમે આવ્યું છે, અને સાતમા સ્થાનને મંગળ દુર છે તથા તમને નિર્બળ કરે છે, તેથી કન્યાલ દૂષિત જાણવું. ચંદ્ર ભાવ- ફળમાં આઠમો થતો હોય તે સર્વ ગ્રહ શુભ હોવા છતાં લગ્ન, લેવું નહીં. ભાવની સ્પષ્ટતામાં થયેલા દ દૂષણરૂપ છે, પણ ભાવસ્પષ્ટતામાં થયેલા ગુણે ગુણરૂપ નથી. જેમકે સૂર્ય સા- તમા સ્થાનમાં હોય, અને ભાવફળમાં આઠમા સ્થાનમાં જતો હેય, તે પણ તે સાતમા સ્થાનમાં છે એમ માનવું. અથવા ચોથા સ્થાનમાં રહેલ શુક્ર ભાવસ્પષ્ટતા કરતાં પાંચમા સ્થાનમાં જતાં શુભ થતો હોય, તો પણ તે ચોથા સ્થાનમાં છે એમ માની લગ્નને નિષેધ કરે. અર્થાત-લગ્નકુંડળીના ગુ ગુણરૂપ અને દેદેષરૂપે જ રહે છે, પણ ભાવ સ્પષ્ટતા કરતાં થયેલ ગુણ ગુણરૂપે ફળના નથી, જ્યારે દે દેષરૂપે પરિણમે છે. કરી, જામિત્ર, યુતિ, ક્રાંતિકામ, અને બુધ પંચક દે પણ શ્રેષ્ઠ કાર્યમાં વર્તે છે.

·(૧૪૯ ) કરીએ ફર ગ્રહની મધ્યમાં જે સંકલન રહેલ હોય તો સ્તર દેવ થાય છે એટલે ધનભવનમાં અને વ્યષમાં જૂર ગ્રહ છે તે વસ્ત્ર સંબંધી ફર કરી દેશેષ થાય છે. તથા ચંદ્રની બાજુ કર ચ હેય તે ચંદ્રની કર કર્તરી થાય છે. વળી તેમાં બીજા ભુવનમાં વકી ર ગ્રહ હોય અને બારમાં ભુવનમાં અતિચારી હોય તે લગ્નને કે ચંદ્રને કુર સાથે તરમાં અથડાવાનો સંભવ રહે છે, તેથી તે અતિદુક કરી મનાય છે, જ્યારે સમાન ગતિવાળા હોય તે મધ્યદુ કરી થાય છે. તેમજ પનભુવનને ગ્રહ મધ્યમ ગતિવાળે ય અથવા અતિચારી હોય, અને વ્યયસ્થાનને ગ્રહ અપ ગતિવાળે ય અથવા વહી હોય, તો આપ પ્ત રોગ થાય છે. આ પોગ વિવાહ દીક્ષા અને પ્રતિષ્ઠામાં વર્જવાના છે, ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે- બૈરી રવિપૂ -ચિતણી તુ ત ન અર્થ–બકરી અને મિત્ર બને છે, પણ તાના કેન્દ્રમાં સિમ્યગ્ર રહ્યા હોય તે નેટ લમ અને ચંદ્ર બન્ને ઇષ્ટ છે, અર્થાત-લગ્નથી કે ચદ્રના ભુવનથી ૧-૪-૭-૧૦ સ્થાને સાંખ્ય ગ્રહ હોય તો તે શુભ છે. ભાર્ગવ કહે છે કે- લખકરી મત્યુ કરે છે, અને ચન્દ્રકર્તરી રેગ કરે છે, પણ પનમાં સમ્યગ્રહ હોય અને વ્યયમાં ગુરૂ હાથ તો કરી દોષનો ભંગ થાય છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે –કરીકારક ગ્રહ રિપુગમાં નીચ કે અસ્તને હેતે કર્તરીને દેષ લાગતે નથી. બીજે કહ્યું છે કે–ગુરૂ બળવાન છે અને ત્રીજે કે અગ્યારમે સ્થાને રવિ, હેય તે કરીભંગ થાય છે. વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે ચન્દ્રની બને બાજુ પંદર અંશમાં સૂર મહોય તે વર્ય જ છે. અન્ય સ્થાને તે કહેલ છે કે–ચંદ્ર અને લગ્નના બાર અંશમાં ફૂર પ્રહ હેય તે તે કોઈ પણ કાર્યમાં શુભ નથી. પuપ્રભસૂરિ તે t y

·(૫૦)
વિશેષમાં જણાવે છે કે–રાહુ અને મંગળની વચ્ચે ચન્દ્ર હે
તે ચંદ્રની કુરકર્તરી થાય , અને રાહુ તથા શનિની મધ્યમાં
રવિ હોય તે રાવની ફૂરકરી થાય છે.
જામિત્ર –લગ્ન કે ચન્દ્રથી સાતમું ભુવન લુક કે દૂર
શહ યુકત હોય તે તે જામિત્ર દેવ કહેવાય છે. સાતમા
ભુવનનું નામ મિત્ર છે, તેથી તે સંપીને દોષ પણ
જામિત્ર એવી સંજ્ઞાથી ઓળખાય છે, અને તે પણ મહા દુર
છે. સારંગ કહે છે કે–સાતમા ભુવનમાં રવિ, શુક્ર, શનિ,
અને રાહુ ય તે વિવાહિત કન્યા વિધવા થાય છે, અને
મંગળ હોય તે કન્યા મૃત્યુ પામે છે. બીજે સ્થાને કહ્યું છે
કે—તે કન્ય હરકોઈ રીતે દુઃખી થાય છે. હરિભદ્રસૂરિ
ફરમાવે છે કે–દીક્ષાકુંડળીમાં મંગળ શુક કે શનિ ચંદ્રશી
સાતમા હેય તે દીતિ માણસ કુશીલ, શસઘાત, અને રેગથી
પીડાય છે. શ્રીમાનું ઉદયપ્રભસૂરિ તે દીક્ષા અને વિવાહ
માટે લગ્નથી સાતમા સ્થાનના હરકોઈ શુભાશુભ ગ્રહશી
મિત્ર દેવ થયાનું જણાવે છે સપ્તષિ કહે છે કે –
" पत्र्यं सापत्न्यं, यन्ध्यात्यं निष्प्रमत्वं दीर्भाग्यम |
पेश्यात्वं गर्भच्युति-काया लग्नतोऽम्तगाः कुर्युः॥ १ ॥'
અર્થ- લગ્નથી સાતમે ભુવને રહેલ સૂર્ય વિગેરે
મહા-વિજાપ, શક, વાઝીયાપણું, સંતતિનશ, દુર્ભાગ્ય,
પેરપાર્મ, અને ગર્ભપાનનાં દુખે કરે છે ૧.” શનિક
કહે છે કે–વિવાળીમાં બુખ આડ હેયતિ નું મામમાં
કન્યા મરે છે, અને બુધ સામે હોય તે કન્યાજ સાત વર્ષ
માં પતિને મારે છે. દેવલ અવિ કહે છે કે તમે સ્થાને
મુ અને છ હાથ તે અનુક્રમે ગુરૂવના તથા કન્યાના આ
અને ભાવનો નાશ થાય છે, દેવજ્ઞ વાલમાં કહ્યું છે
કે મિત્ર કથાનમાં બે પ્રક અને બે સભ્ય મહથિ
કન્યા ભયકર વિશ્વ પામે છે. ઉદયપ્રભારિ
ઉદ છે--કેન્દ્રમાં ૬૩ જા બિવ બને નાશ કરે છે,

·તથા રાનમાં સ્થાન સિવાય કેન્દ્ર અને ત્રિકોણમાં રહેલ બુધ અથવા ગુરૂ પાદેન કે સંપૂર્ણ પ્રષ્ટિથી ચંદ્રને દેખે તે ચંદ્રના બમિત્ર દેવનો ભાગ થાય છે. આ નવમાશથી પચાવનમાં નવમશે કે ક્રૂર હોય તે પરમ મિત્ર દેવા થાય છે, જે સર્વથા તાન્ય છે. સ્ત્રીઓના જામિત્ર સ્થાન માટે એવો નિયમ છે કે–સાતમા સ્થાનમાં ફર મહ હોય, પણ લગ્નપતિ કે સમ્યગ્રહની દષ્ટિ કે યુતિ ન થતી હોય, તે તે યુવતિ પુત્ર વગરની થાય છે. તથા સપ્તમેશ, શુક્ર અને રવિ તે યુવતિના પામી, સાસુ અને સસરે છે, તે ત્રણ કુંડળીમાં ઉચ્ચ હોય તે પતિ વગેરેને સુખકર છે. યુતિ–-ચન્દ્રની સાધે બીજે મહ હેય તે યુતિ થાય છે. विवाह दीक्षयोरेग्ने, धूनेन्द्र ग्रहवनिती।" અર્થ—“વિવાહ અને દીની લગ્નકુંડળીમાં સાતમું સ્થાન તથા ઘન વિનાના હોય તો શ્રેયસ્કર છે.” चन्द्रे सूर्यादि सयुाते, दारिद्य मरणं शुभम् । सौम्य सापल्य-वैराग्यं, पायययुते मृतिः ॥ १॥ અર્થ-“વિવાહ કુંડળીમાં રવિ વિગેરે ગ્રહની સાથે રહેલે ચન્દ્ર કન્યાને અનુક્રમે દરિદ્રતા, મૃત્યુ, શુભ, સુખ, શકયની પીડા, અને વૈરાગ્ય આપે છે. અને જે બે પાપગ્રહની સાથે ચન્દ્રય તે મત્યુ થાય છે૧ ચિંતામણિમાં કહ્યું છે દેવજ્ઞવલ્લભ તે કહે છે કે–એકથી અધિક કૃર કે સામ્ય ગ્રહ સાથે રહેલે ચન્દ્ર દીક્ષિતને મૃત્યુ આપે છે. चन्द्रः माद मेहः साक-मग्निभयमग्निमयं । संपदं महिमानं च, सौख्यं मृत्युं करोति हि ॥१॥ અર્થ–પ્રો સાથે રહેલ ચંદ્ર અનુક્રમે અભિય, છે. ” એમ મુહૂર્ત s ·(ઉપર) અગ્નિભય, સંપદા, મહિમા, સુખ, અને મૃત્યુ કરે છે ? આ ઉપરથી બુધ ગુરૂ અને શુક સાથે ચન્દ્ર શુભ છે, અને બીજા સાથે રહેલ ચન્દ્ર અશુભ છે, પણ વિવાહમાં તે સર્વચા ચન્દ્રની યુતિ ત્યજવી. વિવાહકુંડળીમાં રાહુ અને કેતુ સાથે ચન્દ્ર હોય તો કન્યા દુરશીલ અને પરિત્રાજિકા (કાપાલિની) થાય છે. ચન્દ્ર જુદા નક્ષત્રમાં હોય, તેની જમણી બાજુએ ચાલતો હોય તે એક રાશિમાં બીજા ગ્રહ સાથે રહેલ ચન્દ્ર દેવકર નથી. " लग्नाम्बुसप्तव्योमस्थी, मवेत् क्रूरग्रहोवियोः । आपीडा चैव संपीडा, भृग्वाधाः वर्तिताः क्रमात् ॥१॥ અર્થ “ચન્દ્રથી ૧-૪-૭–૧૦ મા ભુવનમાં ક્રૂડ હેય તે અનુક્રમે આપડા, સંપીડા, ભૂગ્વાદ્ય અને વર્તિતા યોગ થાય છે. ૧ જેમાં કાર્ય કરવાથી પિતાને બંધને સ્ત્રીને અને કાર્યનો નાશ થાય છે.” "विलग्नस्थोऽप्टमो राशि-जन्मलग्नात् समन्मभात् । ન સુમઃ ર્ય, સાતિયાડમઃ ૨in અર્થ–“જન્મલગ્ન કે જન્મનક્ષત્રથી આઠમી રા લગ્નમાં હોય, તથા આઠમા ભુવનમાં ચન્દ્ર હોય તે સ કાર્યમાં શુભ નથી. ચનના યુતિદોષની નિવૃત્તિ પણ થાય છે પર તુ સંગી ગ્રહના ઉદયાસ્ત કાલશાના મધ્યભાગમાં થતા યુતિદોષ અતિ દુઇ છે, અને તેની પહેલાનાં કે પછીન થનાર યુતિદેવનું ફળ ઈચ્છામાત્ર છે એમ રોનક કહે છે. કાતિસામ્યસૂર્ય અને ચંદ્રના ભુન રાશિ અંશ કલા અને વિકલાને એકઠા કરવાથી જે સંપૂર્ણ છે અને બારને આક આવે તે કાનિસારા થાય છે. તેમાં છ રાશિવાળા ક્રાંતિકામનું નામ વ્યતિપાત અને બાર રાશિવાળા કાનિત- સામનું નામ પાત તથા વકૃત છે. સૂર્યનક્ષત્ર અને ચન નક્ષત્રના સમન્વયથી વિષ્કાદિ સત્યાવીશ એ થાય ·(૧૫) છે, જેમાં સંડળી જ અને શરતથી પ્રતિ ગુપીના ગામો નિસાને મ ભવ કહે છે. આ કનિમામના ત્રણ દિવસે ૧૪૧ “બાપાન, પુષ્પાપુ HIT ! शान्तिमाय समेत हानि, पदं सेनाऽत्र कार्यताम ॥१॥ અ– પૂર્વ દિવસે થયેલ નિસામ, પછીના બીજે દિને થનાર કાન્નિસામ્ય, અને વર્તમાન દિવસનું કાનિસામ, અને સુખ લકી અને આયુષ્યનો નાશ કરે છે માટે હાનિસામ્યનો દિવસ, તેની પહેલા દિવસ, અને પછીનો દિવસ એમ ત્રત્ર દિવસ વર્જવા ૧” કેટલાક આચાર્યો તે માનિસામ્યને એક દિવસ વર્જવાનું કહે છે, જ્યારે કેટલાક તે વિશ્વવ્યાપ્ત અંગની જેમ માત્ર વ્યતિપાત કાન્નિસા દોષવાળા દિનભાગને જ અશુભ માને છે, અને બાકીના વારને કાર્ય કરવામાં નિર્દોષ માને છે. તેના ફળ માટે વલ્લભ કહે છે કે – 'Niraોનિના , નાજરો નીતિ कान्तिसाम्य एसोडाहो, प्रियते नात्र संशयः ।। १ ।। અર્થ–“તરવારથી ઘવાયે, અગ્નિથી દાલ, અને સપથી ડસાયેલો પણ કરે છે. પરંતુ કાનિસામ્યમાં વિવા- હિત થયેલ તે મત્યુ જ પામે છે એમાં સંશય નથી ! મનિસામ્ય તે છે કે બાર રાશ્યક આવે ત્યારે જ થાય છે. એટલે–તેમાં એક અનો પણ કારપેર હોય તે ઈદકાળે કા- નિસામ્ય હેતુ નથી. જે અધિક અશ આવે તો કાનિસામ્ય થઈ ગયું છે, અને ઓછા અંશ આવે તે હવે કાતિસામ્ય થશે એમ સમજવાનું છે. અને તે ઉપરથી કાનિસામ્યની પી -પળ શોધી કાન્નિસામ્યને નિશ્ચિનકાળ કરવાની જરૂર છે. તે માટે એવી રીતિ છે કે સાયન સૂર્ય અને ચનના રાશિ અંશ કળા અને વિકળાને સરવાળે કરે. જે છે કે બારનો ( ·(૧૫) રાથંક આવે તે ઈષ્ટકાળે ક્રાનિસામ છે, જે વધારે અંશ કળા આવે તે તેની વિકળા કરવી. બીજી તરફ સાયને સૂર્યની ગતિ કળા વિકલા અને ચન્દ્રની ગતિ કળા વિકાનો સરવાળો કરી પણ કળા કરવી, પછી આ ગનિ વિકળાવ? ઉપ- રેકત વિકળાને ભાગ દેવો, જેથી ભાગમાં ગન દિવસ આવશે. વળી શેષને થી ગુણ ગતિવિકળાથી ભાગવાથી ગત ઘડી વિગેરે આવશે. અને જે છે કે બારથી ઓછા અંશ હોય તે તેની પણ વિકલા કરી તેને ગતિવિકળાવડે ભાગવાથી કાતિ- સામ્યના શેષ દિન ઘડી પલ વિગેરે આવશે. જેમકે-સંવત ૧૫૧૨ ના વૈશાખ શુદિ ૧૦ ગુરુવારે મઘા નક્ષત્રમાં ઘડી પળ ૪૫ પછી ધુવનો પ્રથમ પાદ ભોગવાયેલ છે. તે કાળે સૂર્ય ૦-૧૮-૫૦–ર છે, સાયન સૂર્ય ૧-૪-૦૪-રદ છે, ગતિ કળી વિકળા ૫–૫૮ છે, ચન્દ્ર ૪-૧૧-૨-૩૦ છે, સાયન ચન્દ્ર ૪-ર૬-૩૬-૩૦ છે, અને ગતિકળા ૭૫૦ છે, તેમને એકડા કરવાથી ૬-૧-૦-પદ થાય છે, તે અહીં કાનિસામ્ય વીતી ગયું છે. તેમાં મુક્ત વિકળા ૩૬પદ છે, અને સૂર્યચનની ગતિવિકળા ૪૪૭૮ છે, એટલે ૩૬૫૬ ને ૪૮૪૭૮થી ભાગતાં દિન ઘડી ૪ અને ૫ળ ૩૧ આવે છે. તે ઘડી ૪ અને પળ ૩૧ પહેલાં કાનિસામ્ય થયું હતું. બુધપચક–સઘોર વેગ પણ ત્યજ, જેનું નામ બુધપંચક અને બાણુ પંચક છે. ઉદયથી ગયેલું લગ્નનું પ્રમાણ, સંક્રાતિ મુક્ત દિવસ, અને એક મેળવી બુધને પાંચ સ્થાને જુદાજુદે લખ. પછી તેમાં અનુક્રમે ૬-૩-૧-૮ અને ૭ ઉમેરી થી ભાગ દેવા. જે શેષમાં પાંચ વધે તે બાપંચક થાય છે, જે પાચનું ફળ અનુક્રમે કંકાસ, અનભય, નુપભય, ચાર ઉપદ્રવ, અને મળ્યું છે માટે પ્રતિષ્ઠા ના વિવાહમાં તેને ત્યાગ કરવો. બીજે સ્થાને કહ્યું છે કે--નિર્થિ, વાર, નક્ષત્ર અને લગ્નના કને એકઠા કરી તેમાં જુદા જુદા ૧-૩-૪-૬ અને ૮ ઉમેરી ·(૧૫૫) = 2 ૯થી ભાગ દે. જે મ પ વધે તે દિનચાજય બુધપ- ચક થાય છે. જેમાં કાર્ય કરવાથી અનુક્રમે રાગ, અગ્નિભય, નુપભય, ચાર પીડા, અને મૃત્યુ થાય છે તેથી તે દિવસે ત્યજવું. પાંચ રાશિના શેષ સરવાળાને નવથી ભાગતાં શેષમાં પાંચ રહે તે રાત્રિત્યાજય બાણપચક થાય છે. અને તે વખતે કાર્ય કરવાથી અને ભય થાય છે. અહીં લગ્ન ઈદકાળનુ રાત્રિનું લેવું. નારચંદ્રમાં તે કર્યુ છે કે–ભાગમાં આવેલ આકના સરવાળાને ૯ થી ભાગનાં શેર પ વધે તે રાત્રિત્યાય પંચક થાય છે. જયોતિષ હીરમાં કહ્યું છે કે–પુરૂષનામ, નક્ષત્ર અને રવિ નક્ષનના સરવાળે કરી ૯ થી ભાગ દે. જે શેષ આંક રહે છે તેના નામ અનુક્રમે–ખર, હય, ગજ, મેષ, જંબુક, સિંહ, કાક, મિર અને હંસ છે. આમાં બર, મેષ, જંબુકસિંહ, અને કાકએ પાંચ દુઇ છે. આવી જ રીતે છે. ચંદ્રન અને પુરુષનામ નક્ષત્રના સરવાળાને ૧૨ થી ભાગ દેવ જે શેષ રહે તેનાં નામ અનુક્રમે-હાથી, બળદ, પાડે,હંસ, શ્વાન, કાગડ, હંસ, મેષ, ગધેડે, જંબુક, નાગ અને ગરૂડ છે. આ દરેકનું ફળ નામ પ્રમાણે છે. વળી પશું કહ્યું છે કે-ચત્રાદિ ગન માસને બમણુ કરી તેમાં વર્તમાન મહિનાના દિવસે મેળવી સાતે ભાગ દે. તેમાં જે શેષ રહે તેનું ફળ-લફમી, કલહ, આનંદ, મૃત્યુ, ધર્મ, સમ અને વિજય છે. આરંભાસદ્ધિમાં સમને બદલે ભય ફળ દર્શાવ્યું છે. રવિનક્ષત્રથી ચાલુ દિનાંક તિથિ વા અને નક્ષત્રના સર- વાળાને ૯ થી ભાગતાં શેરમાં સાન વધે તે હિંબર નામનો નિવગ થાય છે. આ ગની વિશેષ પ્રવૃત્તિ દક્ષિણમાં છે અન્ય સ્થળે કહ્યું છે કે- " मततिथ्यायुतलग्ने, नन्दने पंचक क्रमामयम् ! मृतिरम्निनों नृपति-नों चोरो नो गदो नेति ॥१॥"

·(૧૬) અર્થ–“શુદિ ૧ થી ચાલુ તિથિ સુધીમાં ગતતિથિ અને લગ્નનો સરવાળો કરી તેને ૯ થી ભાગદેવ. શેષમાં ૧ થી ૯ સુધીનાં આંક રહે તેના નામ અનુક્રમે-૧ મૃત્યુ પંચક ૨ અગ્નિ પંચક,૩પંચક, ૪ નૃપપંચક પનિશ્ચંચક, ૬ - પંચક, નિપંચક,૮રેગપંચક, અને નિષ્પચક છે” " याने चौरं व्रते रोग, ग्रहारम्भेऽग्निपञ्चकम् ।। चतुर्थ रानसेवायां, मृत्यु सर्वत्र वर्जयेत् ।। २॥" અર્થ–પ્રયાણમાં ચોર પંચક, વ્રતમાં રેગપચક, ઘર વાસ્તુમાં અમિપંચક, રાજકાર્યમાં રાજપંચક, અને સ કાર્યમાં મૃત્યુ પંચક વર્ષમાં ૨ મકે-–૧૯૪૮ ના કાર્તિક શુદિ ૧૫ સુધીમાં તિથિ ૧૩ ગઈ છે. અને પુનમના સવારે સાતમું તલાલમ છે. તેને સર- વાળે ૨૦ થાય છે. તેને ૯ થી ભાગતાં શેવમાં ૨, રહે છે. તે કાર્તિક સુદિ ૧૫ ના સવારે અગ્નિ પંચક છે; તેથી તેને ઘરનું કોઈ કાર્ય કરવું નહીં. તથા કૃતિકાદિનક્ષત્ર અને પાર શથી ભાંગનાં રહેલ તિથિ, તેને ભેગા કરી બારથી ભાગ વે, જેમાં ૨-પબને આવે તો તે દિવસે કાર્ય કરવું નહિ. લમના ઈષ્ટ નવાંશના નામવાળી રાશિ સ્વામિમુક્ત કે સ્વામિણ ન દેવ અને ઇષ્ટ નનાંગથી પંચાવનમાં નવંશના નામવાળી રાશિ સ્વામિથુન કે સ્વા િન ય તે તેના ત્યાગ કરવા. પ ઈદ નવાશ અને મિત્ર નવાંશની રાશિઓ મિયુકત કે સ્વામીની દિવાળી દેય તો શુભ છે. કમત, નવાન અને ચન્દ્રની સ્થાનના, અન, જર્ની માથે હલા, ફરકી જવાય, એના શત્રુ ધન રાયને તેની પણ મુભકાર્યમાં સાકર નિકારક આ પ્રભાવિ વનને નિર્બળ કરી નાખે છે આ દિવડા ક્રવાર, કહ્યુકાન, વિષ્ટિ, કંક, કલિક, નિ, ફિન, અને વ વિર ભજનને નિબળ કરી

·--
૧
(૧૫૭)
નાખે છે. ઉપરોક્ત પ્રત્યેક દો એસત્તાક છે, એટલે તેઓ
નિર્બળ ન હોય તો એકાદી જ લગ્નબળને હણી નાંખે છે.
અને ગણુંસાત્તાક વિલને નીચે મુજબ છે. જે પૈકીના
બે ત્રણ સાથે મળીને લગ્નને દપિત કરી નાખે છે-
૧ ચન્દ્રની મૃતાવસ્થા–ચમ, સર્પ, રાક્ષસ અને
અગ્નિના મુહૂર્તો, એટલે-ર-૧૨-૨૦-૨૧-૨૨-૩૦ મુહુતી
અને શનિથિ કે વૃદ્વિતિથિ, આ ત્રણનો ચોગ થાય તે લગ્ન
અશુભ ફળ આપે છે.
૨જર ગ્રહની લજા હોય, ઉપગ્રહ હોય, અને બૃહદ
આયુધવાળો પાત છે, તે તે લડનમાં કરેલ કાર્ય અશુભને
માટે થાય છે.
૩ લગ્નમાં કર્તરી દોષ હોય, તમેશ સાથે ક્રૂર ગ્રહ હોય
અને શેમ્પ શો પણ કર કે આપટિલમમાં હોય, તો લગ્ન
અશુભને માટે થાય છે.
૪ જન્મરાશિ, સેમ્ય ગ્રહયુક્ત કે સિમ્યગ્રહથી સેવા-
ચેલી ન હોય, લગ્ન પણ સિમ્યગ્રહની દષ્ટિવાળુ ન હોય,
અને કેન્દ્રમાં મ્યગ ન હોય, તે આ ત્રણ યુગથી થયેલ
વિલગ્ન લગ્નગુદ્ધિને નષ્ટ કરે છે.
૫ શુદ્ધિને વિષે સૂર્ય અને ગુરૂ સમખાવાળા હોય;
અને લક્ષમાં પણ મધ્યમ ફળવાળા હાય, તથા કેન્દ્રમાં બે
રોગ્યપ્રહ ન રહ્યા હોય, તો પ શુભકાર્યમાં વન્ય લિગ્ન
૬ રન્દ્ર શુક્ર સાથે હાય, નવમે ભુવને એકલો પાપગ્રહ
હિય, અને બારમે સ્થાને શનિ હોય, તે દુયોગ થાય છે.
૭ ફાગણ માસમાં મીનસંક્રાતિ હય, જન્મતિથિ
હૈય, જન્મમાસ હોય, અને બારમુંકે ચામું લક્ષ્ય છે. તે તે
વખતનું લગ્ન અશુભ ફળ આપે છે.

·(૧૫૮) આ દરેક દેશમાં ગંડાંત વિખિ પરમજામિત્ર વેધ વિરે કેટલાક દે અસાધ્ય છે, જે મિકાનમાં પડેલા ગરલ (વિ) ની પેઠે વિશાળ ગુણસમૂડને પણ દૂષિત કરી નાખે છે. તથા કેટલાક દે સાધ્ય છે, જેને પ્રતિકાર થઈ શકે છે, એ સવિ- સ્તર બીના આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં છે. વિલગ્ન શુદ્ધિ નીચે પ્રમાણે છે • तिथिवासर नक्षत्र-योगलग्नक्षणादिजान् । सबलान् हरतो दोषान्, गरुशुक्री विलग्नगौ ॥१॥ त्रिकोणकेन्द्रगावापि, भङ्गं दोपत्य कुर्वते । क्नीचारिगारापि, शनीवभृगुभानवः ॥२॥" અર્થ–“લમમાં રહેલ ગુરૂ અને શુક-તિથિ, વાર, ન, ગ, લગ્ન, અને ક્ષણાદિથી થયેલા બળવાન દોને હો છે ના તથા વિષ્ણુ અને કેન્દ્રમાં રહેલા બુધ ગુરૂ શુક પણ તેનો નાશ કરે છે, તેમજ વકી, નીચ, કે શગડી બુધ ગુરૂ શુક્ર અને રવિ શુભ હોય તે દોષનો નાશ કરે છે તારા વકી નીચ કે શત્રુગ્રહિ ગુરૂ પન્ન પિતાના ઉગ્નમાં જગતમાં, અને બુધ શુકની સાથે રહ્યો છે તે શુભ છે. “પ્રજા પ્રવાસના સતપંIિ सानेन्द्रोयाले विनश्यन्त्योदय यदही तमामि ॥॥" અર્થ– જેમ સૂર્યોદય થતાં અંધકારને નાશ થાય છે, તેમ સૂર્ય, ચન્દ્ર અને ગુરૂવારે બળવાન લગ્ન &ાય તે એકત્ર, વ, પાન, લતા, મિત્ર, કરી અને જય વિર નાશ પામે છે ? ઉદયપ્રભસૂરિ કઠે છે કે- રાજા, જિનના 1 , ન ઘા છે ? ” અર્થ “બ ધનવંનો વ્યાધિને કર કરે છે તેમ ht ·ઇ (૧૫૯) લગ્નમાં રહેલ ગુરૂ, લગ્નથી થયેલા નવાંશથી થયેલા અને દૂર દષ્ટિથી થયેલા સમસ્ત દેને હણે છે. ૧.” કેન્દ્ર અને ત્રિકોણમાં રહેલ ગુરૂની દૃષ્ટિથી ફર ગ્રહ પણ સન્મ થાય છે. सौम्यवाश्पतिशुक्राणां, य एकोऽपि बलोत्कटः । रैरयुक्तः फेन्द्रस्था, सद्योऽरिष्टं पिनष्टि सः ॥ १॥ અર્થ છે બુધ, ગુરૂ અને શુક પકીન હરકે એક ગ્રહ બળવાન હોય, ફુર ગ્રહની સાથે ન હોય, અને કેન્દ્રમાં રહ્યો હોય, તે તે તત્કાળના અરિષ્ટને નાશ કરે છે ?” વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે – 'ન્તિ શત શાળા, શનિઃ રમુજના હિ કેન્દ્ર શુ તિ સર્વ, વી મુસદ્ધિ ?” અર્થ –“કેન્દ્રમાં રહેલ બુધ એક સાથે રહેલા છે દેને, શુક હજાર દેને, અને બળવાન ગુરૂ લાખ દેને હણે છે.” ૩–૧–૧૧ ભૂવનમાં રહેલ રવિ પણ સામાન્ય દેને નાશ કરે છે, સર્વ શ્રાવકે બળવાન હમ ન મળે તે. त्रयः सौम्यग्रहा यत्र, लग्ने स्पुर्बलवत्तराः । વઢવ વિશે, રવિ ? ” અર્થ-જે લગ્નમાં ત્રસમ્યગ્રહ બળવાન હોય, તે લમ બીજા હન બળવાળા ગ્રહો હોવા છતાં બળવાન છે. પ્રથમ ભુવનનું નામ ઉદય છે, અને સાતમા ભુવનનું નામ અસ્ત છે, તેથી તેના ઉદિત અને અસ્તગત નવાંશથી જે શુદ્ધિ નિશ્ચિત કરાય છે તે ઉદયાસ્તશુદ્ધિ કહેવાય છે. “વરપે , મરશુ અસારતુ રાતમસ્ત વિદાય . ?”

·અ~ -“મકુંડળીમાં ઉદિત નવમાંશને પતિ ના મિશને જુવે તો તે ઉપગુદ્ધિને માટે જાય છે. અને માનમાં નવમાંશને પતિ સાતમા સ્થાનને જો હેય તે તે અનલિ માટે થાય છે. ૧ ” પતિવરલભમાં તે શું છે કે–રાશિને કઈ નવ- માં તે ઉદયાંશ, અને રાશિથી રાાતમી રાશિને તેટલા મિજ નવમાગ. અથાન છgવમાશથી સામે કે પંચારનો નમાં તે અસ્નાં કહેવામાં છે પાપનાના પતિવડે આ ડગ અને અાશના તુ નામના બી રાશિ જોવામાં આગા પાનની શક્તિ કરે છે. નશા લમડળીમાં ૪ નવમાગને પતિ તમને ને . અને આમ નવગપતિ નાનને નેને કેપ. ના ૫ ઉપાસ્તની શક્તિ છે, એમ Aવાર મારામ 9 ક ભાર જ છે – ' ના -મ1 ! t" *નન નન, 11 si gi" અનામ “નખાન ફળીબા લખે ભાન અને 'મન ના જ પાનાના પનિ માને છે કે, ન છે , બી અને અને છે અને પતિ ને લાગે કે જેને '', ને પટને, મને કે મુને ના કા અા ન મ રે કર્મ બાગી, • ધન જન , 'ક દી છે ને એ જ જિમ નજી, ·10 અનાદ્ધિને પ્રસંગ તેવા ગ્રહની અતદા વિચાર છે અને ૧૨-૧-૧૩-૧૧-૯ અને ૧૪ ત્રિમાં મધ પ્રજાદિ કા અમ પાખે છે, અને સુઈ રાત્રિના યા પાર બને છે. અહી લગ્ન હોય તેવા અને પ્રતિક છે મના ાિમાં ઘન અન પામે તે દિવને પણ શુભ કાર્ષમાં જ છે, અને ઘન નિર્મળ ડાપ ના બન દામ ઘાટ . ગુરુ રામને અને અન્ન હાથ લગ્ન અશુભ છે. કેમકે ગુના અને ાિહ કરાઈ. પુ અને ચીનું મુખ્ય a si as so, प्राच्या पालवीण्यदानि स देय. । વિના નર કિરી, જ કી ગુ જાદુ | ૨ " શુક્ર પશ્ચિમમાં પાંચ દિવસ વૃદ્ધ દેય છે, અને પૂર્વમાં ત્રણ દિવસ બાળક દેય છે તેથી વિપરીત ઉદ- થાપ્નમાં ગુણ અવસ્થા હેય છે. એટલે કે પૂર્વમાં પંદર દિવસ વૃઢ, અને પશ્ચિમમાં નવ દિવસ બાળક હોય છે. તે બળ અને વૃદ્ધ શુક કનિદા ઉઘાપન વિગેરે સમસ્ત શુભ કાર્યા વ. તથા ગુરુ પંદર દિવસ બાળક અને પંદર દિવસનુઢ રહે છે, તેને શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરે. કેટલાક ને ગુરુ અને શકના બાળક અને વૃદ્ધપણના સાત સાન દિવસ કહે છે. ૫ ૧” અન્યથાને બાળક ગુરૂના ત્રણ દિવસ અને વૃદ્ધ ગુરૂના પાંચ દિવસ વિર્ય કહ્યા છે. ઉદયપ્રભ સૂરિના મત પ્રમાણે અદિન સાથે ગણનાં ગુરૂના દિન ૬૨, શુક્રના દિન ૧૩, અને પૂર્વ મુકના દિન ૧૦૧ શુભ કાર્યમાં ત્યાજ્ય છે. દિશામાં બળવાન શુક્રને અશુભ માન્ય છે, તેથી શુક્રા- નમાં કે શુક્રના નિર્બળપણામાં દી દેવી શુભકારક છે.

·(૧૬૨ )
તથા સારંગ કહે છે કે-ગુરૂ અથવા શુક્ર અસ્ત પામે,
અને તેજ કાળે જે બુધને ઉદય થાય, તે આવા વખતમાં
વિવાહિત થયેલ કન્યા આઠ પુત્રની માતા થાય છે. અને
પામેલે બુધ શુભ કાર્યમાં મધ્યમ ફળવાળે છે.
દેવ વલ્લભમાં કહ્યું છે કે-
"राही दृष्टे शुभं कार्य, वर्जयेद् दिवसाष्टकम् ।
થવા તiff, મયવં !
અર્થ–“રાહુનાં દર્શન થાય ત્યારથી આ દિવસ
સુધી ભૂત સાધના, પાપ દેનાર, તથા ભય કરાવનાર કાર્ય
સિવાયનાં શુભકાર્યો કરવાં નહીં. ૧ ” અને કેતુના
ઉદયના દિવસે પણ શુભ કાર્ય સફળ થતું નથી.
અસ્તમતના રાશિ લગ્ન અને નવશ શુભ કાર્યમાં વન્ય છે.
હવે જન્મ રાશિ ગોચર અને વામદે કહીએ
છીએ–
“ નિ જા સ્થાનો, બીજીવાર છે”
અર્થઇ મકાળે દહા લેનાર શિ, પ્રતિષ્ઠા
કરાવનાર, તથા પરછનાર કન્યાનાં ગુરૂ, ચન્દ્ર અને સૂર્યનાં
નળ જેવાં.” અને ગુરૂ વર અને પ્રતિમાનું ચબ જેવું,
જે જમ રાશિથી જોવાય છે.
ઉકાળની પ્રસરી તૈયાર કરવા, પછી જામ વિને
માં કાપી શુદ્ધિ તપાસની, જે નીચે મુજબ છે—
જન્મ થિી ૩-૧-૧૦-૧૧ સ્થાને રવિ હાય૧-૩-
-~-પ્ર અને ચંદા, --૧૧ સ્થાને મંગળ
૧૧ રને મસ દાય, ૧૨-૩-૪-૧-૮-૧૧-૧૨ ૧
(૨૨ સુ હાથ, --ના છે ને શનિ , અને મન
કરવી થી ૨-૧૦-૧૧ અને ર છે તે
છે.

·જ શાપ ધાય તે જન્મ રાશિ ૨-૫-૯ માં શ્વાન દેવ + ૫ શબ પૂણું બદ્ર કહે છે કે--- મે પાને રસ શા શબ નથી. કેટલાક આયા તે કહે છે ના પણ મ પ જન્મ રાશિથી – ---- ૧૧ વન ડે ના મુખ છે. નવા જિજિબે બાર રાશિવાળાને અન છે ૧-૫- ૯૨૬-૧૦-૩-૭-૪૮-૧૧ અને ૧૨ મે ચન ઘાતકન કિરવા, તેના માં ત્યાગ કર. કિટ વ-જા દિવસT રે હા , ન કોઇ લંકાર છે " અર્થ - જન્માધિથી ૩-૧૦ અને ૧૧મે સ્થાને શનિ શરીરને પુષ્ટ કે છે, તેમાં સંશય નથી ૧ જન્મરાશિથી પક- ૨થાને રહેલ શનિ મધ્યમ છે, અને જન્માણિ ૧-૨-૪૦ અને ૧૨ માં સ્થાને રહેલ શનિ એક રાશિમાં રા ઉરસ રહે છે, તેથી જ્યારે જ મરાશિથી ૧-૨-૪૮ કે ૧૨ મી જાશમાં શનિ હોય ત્યારે પની બેડી કહાય છે, તેમાં જન્મશિથી ૧૨-૧ અને ૨ બુથનમાં શનિ છે ત્યારે બા વરસ જાય છે, તે સાડાસાત (સાર્ધમ, હાડહત) વર્ષની પાની એવા નામથી પ્રસિદ્ધ છે. જે દિવસે શનિની પનોતી બેસે તે દિવસે જન્મરાશિથી ૧-૬-૧૧ સ્થાને ન હોય તે સેનાને પાયે, ૨-૫-૯ થાને ચાય તે રૂપાને પાયે, ૩-૧૦મે સ્થાને ચન્દ્ર હોય તે ત્રાંબાને પાયે, અને ૪-૮-૧૨ મે સ્થાને જ હાથ તે લોહાને પાયે પની બેઠેલી જાવી. આ રીતે લેહાને અને સોનાને પાયે બેઠેલી પતી દુ:ખકારક છે. જન્મના રાશિચરની પેડે જન્મના નક્ષત્રગોચરની શુદ્ધિ પણ જરૂરી છે, તેમાં શનિની ગોચરશુદ્ધિ માટે ઉદયમ- ભરિ કહે છે નાકાલિક શનિનક્ષત્રથી જન્મનક્ષત્ર સુધી

·t"
h
'.
'
1 .
છે
''1
. /
11
1
1
* ૧ -
.
'
P. !' ક '';* - * * *
- -: "), બાક
તે માને છે કે * * *
ન
» અ + અ + કેમ

·- યદિ ઘટમાં ડર મહ નિર્મળ, નિફળ, કે નષ્ટ હોય ને અનામે--૫uપ્રભખ્યામી. ચનપ્રભસ્વામી, વાયુ વામી, વિમલનાથ, આદિનાથ સુવિધિનાથ, મુનિસુરત- કામી, નેમિનાથ, અને પાર્શ્વનાથ પ્રભુની પરિકર (પરવર) વાની પ્રતિમાની પૂજા કરવાથી શાંતિ થાય છે વેધરિના કાર્ય કરનાર મનુષ્ય પાક પર , માટે છે ચિદ્ધિ કર્યા પછી કાની પછી થયેલ અશુદ્ધિ અને જાભવધી યેલ યુનિપાસવી. ગોચરથી શુભ થયેલ હર- કઈ વપરથાનમાં રહેલ વડે વિદાયાથી અશુભ થાય છે, અને ગષર વડે દુર થયેલ કફ વેધ્યસ્થાનમાં રહેલ સહ- થી વામ પીપાલ શુભ થાય છે, તથા સહ પડ્યું - મ્ય થાય છે. પ્રહના શુભસ્થાને અને વેધક સ્થાને આ પ્રમાણે છે– રવિનું સ્થાન ૩-૬-૧૦-૧૧છે, અને અનુક્રમે વેધક સ્થાન ~૧૨-૪-૫ છે. ચન્દ્રનું ગુજસ્થાન ૧-૩-૬–૧૦-૧૧છે, અને અનુ- કમે વેષસ્થાન ૫-૯-૧૨-૨-૪-૮છે. મંગળનું શુભસ્થાન ૩-૬-૧૧ છે, અને અનુક્રમે વેધક સ્થાન ૧૨-૪૯ છે, બુધનું શુભસ્થાન ૨-૪-૬-૮-૧૦-૧૧ છે, અને અનુ- ક વેધસ્થાન ૫-૩૯-૧-૮-૧૨ છે. ગુરૂનું શુભસ્થાન ૨-૫-—–૧૧ છે, અને અનુક્રમે વેધકસ્થાન ૧૨-૪-૩-૧૦-૨છે. શુકનું શુભસ્થાન ૧-૨-૩-૪-૫-૮-૯-૧૧-૧ર છે, અને અનુક્રમે પકસ્થાન 4-૧-૧૦-૫-ન૧-૩-૬ છે. * પરિકરવાની પ્રતિમાના આસનમાં નવમહનાચિન્હાય છે તો તેની પૂજા કરવી, ન મળે તો પછી પશ્કિરથી રહિત પ્રતિમાની પૂજા કરવી.

·No text on this page.

·(૧૬૭)
હ ગ્રાનું બળાબળ કહીએ છીએ–
પૂર્વદિશાને પતિ સૂર્યો છે. ત્યાર પછીની-અમિ, દક્ષિણ,
ત્ય, પશ્ચિમ, વાયવ્ય. ઉત્તર અને ઇશાનના અધિપતિ અનુ-
ક-શુક, મંગળ, રાહુ, શનિ, ચન્દ્ર, બુધ અને ગુરૂ છે. તથા
બ્રાનું વર્ણને સ્વામી ગુરૂ અને શુક છે, ક્ષત્રિય વર્ણના
સ્વામી રવિ અને મગળ છે, વરિય વર્ણને સ્વામી જ છે,
શોના સ્વામી બુપ છે, અને સૂત્રધાર વિગેરે સંકર જાતિને
સ્વામી શનિ છે.
લિમભુવનમાં બારમું, પહેલું અને બીજું સ્થાન પૂર્વ
દિશામાં છે, તેમાં ગુરુ અને બુધ બળવાન છે. ત્રીજી ચામું
અને પાંચમું ભુવન ઉત્તરદિશામાં છે, તેમાં શુક્ર અને ચન્દ્ર
બળવાન છે. 3. સાતમું અને આમ્ભુવન પશ્ચિમ દિશામાં
છે, તેમાં શનિ બળવાન છે. તથા નવમું. દસમું અને
અગ્યારમું ભુવન દક્ષિણ દિશામાં છે. તેમાં રવિ અને મંગળ
બળવાન છે.
ચન્દ્રથી ઉપચય સ્થાનમાં રહેલ પ્રહની ચન્દ્ર સાથે
તાન સંજ્ઞા થાય છે, તથા પરસ્પર એક-બીજાથી ઉપચય
સ્થાનમાં રહે કહાની તાને સંસા થાય છે. આ તાન સંસા-
વાળા ગ્રહો એક બીજાના કાર્યને વિસ્તરે છે.
કેન્દ્રમાં રહેલા સ્વગૃહી ઉચસ્થ અને ત્રિકોણસ્થ ગ્રહ
પરસ્પર કારક હેય છે, જેમાંને દસમા ભુવનમાં રહેલ ગ્રહ
આતકારક હોય છે. ચન્દ્રની દ્રષ્ટિથી આ કારક ગ્રહ વિશેષ
બળવાન છે. આ સિવાય બીજી રીતે પણ કારક ગ્રહો હોય છે.
ઉદયપ્રભસુરિ કહે છે કે-જન્મપતિ અથવા લમપતિ કર
હેય, લમમાં , પણ જે તાન કે કારક હેય તે શુભ છે.
આ સિવાયનો સમ્યગ્રડ પણ અશુભ છે. બીજે કહ્યું છે કે-
"शुभराशी शुभांगे बा, कारके धनवान् भवेत् ।
साके शुभे केन्द्रे, रामा नूनं प्रजायते ॥ १॥

·અર્થ–“જેની જન્મકુંડલીમાં શુભરાશિ અને શુભ
નવાંશવાળો કારક હોય તે ધનવાન થાય છે. તથા કેન્દ્રને શુભ
કારકાંશ હોય તો તે નિશ્ચયે રાજા થાય છે. ૧૫
ગ્રહોનું હર્ષસ્થાને ચાર પ્રકારે છે. પહેલું હર્ષ સ્થાન
પિતપોતાનું ઉચ્ચ સ્થાન છે. બીજું સ્થાન સાતે ગ્રહોનું
અનુક્રમે-નવમું, ત્રીજું, છડું, પહેલું, અગીયારમું, પાંચમું
અને બારમું ભુવન છે ત્રીજું સ્થાન–શ્રીગ્રહોનું રાત્રિ કે
સંધ્યા, તથા પુરૂષ અને નપુંસક ગ્રહનું દિવસ છે. એવું
હસ્થાન પુરૂષ નપુંસક ગ્રહનું કેન્દ્ર પાંચ, છ, અગ્યાર અને
બારમું ભુવન છે; તથા શ્રીગ્રહનું કેન્દ્ર બીજું, ત્રીજું, આઠમું
અને નવમું ભુવન છે. આ ચારે પ્રકારના હર્ષસ્થાનમાં રહેલા
ગ્રહ હપ મનાય છે.
દરેક હે પિતાના તાત્કાલિક ભુવનથી ત્રીજે અને
દસમે સ્થાને એક પાદ દ્રષ્ટિથી, પાંચમે અને નવમે ભુવને
બે પાઠ દ્રષ્ટિથી, એથે અને આમે ભુવને ત્રણ પાદદ્રષ્ટિથી,
તથા સામે સ્થાને સંપૂર્ણ દ્રષ્ટિથી જુએ છે. વળી શનિને
એક પાદષ્ટિ, ગુરૂને બે પાદદ્રષ્ટિ, અને મંગળને ત્રણ પાદિ
હિની નથી એટલે તેઓ તે સ્થાનને પણ સંપૂર્ણ દ્રષ્ટિથી
જુએ છે તિસારમાં દ્રષ્ટિપાનનાં અને બીજા
દેખાય છે, તે માન્યતા આ ચારે પ્રસિદ્ધ નથી. સમગ્ર
વડે દબાયેકે મિત્રની દ્રષ્ટિવાળો મા જળવાન છે.
પ્રશ્ન પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-
in ની રામાં યંત્ર, વન પૃષicરમાર
વીર, તિg, રો ઘર "
અર્થ-અવિચારી રમક, વધી થાક, બળ, બુદ્ધિ,
અનુના ઘર . અન પામે, નચ શાને રહે, કર
છે, કર ના મધ્યમાં રહેલા અને આઠમા
વનમાં દર ચડનિબળ છે. ભુવનદી૫કનીતિમાં છે કે-

·જૈમિની , જર્શાવે लग्नाद् द्वादशः प8:, करैर्युक्तोऽथ वीक्षितः ॥ १॥ योम्यो राहास्य-पुस्थो, बोलो घंटोऽस्तंगो मिः । मुंथुशिले मुमरिफ, पापरित्ययलो ग्रहः ॥ २ ॥ અર્થ-નીચ સ્થાનમાં રહેલો, મિત્રના નીચ સ્થાનમાં રહેલે, વકી, પોતાના ઘરથી સાતમા સ્થાનમાં રહેલા શત્રુના છ વર્ગમાં રહેલે, બારમે ભુવને રહેલા, છછું થાન કહેલ, ક્રર પ્રહથી જોડાયેલા કર પ્રહથી જોયેલા ? દક્ષિણાયનમાં રહેલે, રાહુના મુખ નક્ષત્રમાં રહેલો, રાહુના નક્ષત્રથી પંદરમાં નક્ષત્રમાં રહેલ, બાલ ગ્રહ, વૃદ્ધ ઇ. અસ્ત પામેલો , યુદ્ધમાં જતાયેલ તથા શીધ્ર ગતિવાળા પર ગ્રહથી થયેલ મુશિલ અને મગરિક યોગવાળે ગ્રહનિ, છે. ૧ ૨ ts ( X - 1 આ ઉપરથી એટલું પણ સ્પઇ થાય છે કે –પતાના કે મિત્રના નીચ નવાંશમાં રહેલો કહ, અપિ સાબુના છ વર્ગમાં રહેલો પ્રહ, અપ બિંબવાળા, રૂકા બિંખવાળે, કાંતિ હિન, યુદ્ધમાં દક્ષિણગામી, અને ઉત્તર ગામી શુ પ નિર્બળ છે, આપોકિલમો રહેલા ગ્રહો નિર્બળ અને પારમાં રહેતા બહા મધ્યમ બત્રી છે. ભલે દેખાડલી અગ્યાર ખવખ્યાવાના મહે પછીના વિલ, ખલ, પતિ અને દીન મહ નિર્બળ છે, દવઝવભ કહે છે કે–સંખ્યા અશુભ ધડ તથા શકે પરંતુ નો ગહ પણ નિષ્કળ છે, મિડનું બળ વિશે મારું છે આ કિધ-સાકરે- પઝ રિસંગ બધી જ વારી ૧.૧૩ : " નિકો NT TER એ િરિ, કર : : ૨ ·(12) सर्वयोगे भवेदेवं, बलानां विंगतिग्रहे । यावद्वलयुताः खेटा-स्तावदिशोपकाः फलम् ॥ ३ ॥ અર્થ–“સ્વગૃહી મિત્રગ્રહી, પિતાના નક્ષત્રમાં રહે, ઉચહેય,માગી, પોતાના વર્ગમાં રહેલે, મિત્રના વર્ગ માં રહેલે, ઉદય પામેલે, જ્ય પામેલે, ઉત્તર ચારી, મિત્રની દૃષ્ટિવાળેામ્ય ગ્રહની દૃષ્ટિવાળેલાાત્રિકોણમાં રહેલે, લમણી આય (૧૧) ભુવનમાં રહેલ, હીં, વગેમનવાંશમાં રહે, સેમ્ય ગ્રહ સાથે મુશિલ ગવાળા, અને સૌમ્ય ગ્રહ સાથે મૂશરિફ યોગવાળે ગ્રડ સંપૂર્ણ બળવાન છે. ૨ આ પ્રમાણે સર્વ યોગ થવાથી ગ્રહમાં વીશવસ બળ થાય છે, તેથી જેટલા ગ્રહ બળવાન હોય તેટલા વસા ફળ મનાય છે ! ૩ ! આ ઉપરથી મિત્રના નવાશમાં રહેલે, અધિમિત્રની રાશિમાં રહેલો, અધિમિત્રના નવાંશમાં રહેલો, લગ્નના ઉદિતાં- શમાં રહેલે, ઘણા દિવસથી ઉદય પામેલે, સ્થલ બિંબવાળે વિપુલ, સ્પષ્ટ કિરણવાળે, અને સ્નિગ્ધ ગ્રહ પણ બળવાન છે. તથા વશ, માસેશ, દિનેશ, હરેશ, કારક, તાન, અને સર્વ સફલ શ્રેડ પણ બળવાન છે. લલ્લે કહેલા દીપ્ત, સ્વસ્થ, મુદિત, શાંત, શક્તિ, પ્ર- દ્રવીર્ય, અને અધિવીર્ય ગ્રહ પણ બળાવનું છે. શ્રી શશિમ સી ગ્રહ બળવાન છે, પુરૂષ રાશિમાં અસ્વી ગ્રહ બળવાન છે, શુકલ પક્ષમાં સોમ્ય ગ્રહ બળવાન છે, અને કૃષ્ણપક્ષમાં ક્રર ગ્રહ બળવાનું છે. ત્રણ ત્રણે લગ્નથી થયેલ ચાર દિશામાં ઉપર દર્શાવેલ પ્રહે પણ બળવાન છે ગુરૂ શુક્ર અને રવિ દિવસે બળવાન છે, ચંદ્ર મંગળ અને શનિ રાત્રે બળવાન છે, બુધ અરાત્રિમાં બળવાન છે, રવિ અને ચંદ્ર ઉત્તરાયણમાં બળવાન છે, તથા બીજા પાંચ રહેવકીદાય તે બળવાનું છે. કેટલા એકના મતે વકી ગ્રહ ને છે, કેમકે બળવાન વકી મઢ દુષ્ટ છે, અને બળવાનસ્નિગ્ધ ગ્રહ શુભ છે.

·પર પાબ ન બન બ્રિજ બને જ મનનું મકાન
ન ખાન અને ના પનિજયમાં બં, છે કે,
થા, ને નામ , ના જ બને
કે થાકને કે ,
કાંદાના માં બા મારે કે
vinod - રાજ રાત્રિ |
વ, પn given i? "
કા
s
)
જ નાનપણ કબજો in બા ન સર્બિક બળ
, તેના વિષા બલ ભાખના બાજયા , એ ૧ |
પર્મ બદ્રમાં છે –
" igns. ” પૂજા
અર્ધ –" લખના આદિ અન અને મધ્યમ અનુ
બે પર્લ એપ સ્નેને માખળ છે.” લાલ કહે છે કે-
છે કે બંને રજૂ
અર્ધ—-“ખનું દળ અશામાં પણ છે, એટલે
નમ્ર અપિ બાથાન છે.
ધરાનું એક પાદ દરિથી પાંચ વસા, બે પાદ જિલી
દમ વસા, ત્રાપાદ દિશી પંદર વા, અને તપ દષ્ટિથી
લીમ માં કળ છે. મુહર્તામાં કહ્યું કે
જાન નૃદ્ધિ guay પરે !
* વર્ષમ, માઇ, દિનેશ અને હેશ બહથી
તમાં પાંચ પાંચ વસાની વૃદ્ધિ થાય છે, એટલે વશ પાંચ
વસા મા દમ વા, દિનેશ પંદર વસા અને દેશ વીરા
વિના ફળ આપે છે. તથા લક્ષ્ય પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-
૨૦ ?પરક થી છુઃ જાતિવા નમ:”
અર્થ– ખલિમમાં રહેલા પાંચ વસા, પાનું

·* (૧૭૨) ફરમાં રહેલા ગ્રહો દમ વસા. અને કેન્દ્રમાં રહેતા વીશ વમાં ફળ આપે છે.” " सीमा ररितो, पण ससिंगो तिलि हुन्ति तद गुरुगो । दो दो कुर-सु, मा सणि-मोम-राहणं ॥१॥ અર્થ “સૂર્યના સાડાવ. ચંદ્રના પાંચ, ગુરૂના વા ગુપ તથા ગુના છે. અને શનિ મંગળ તથા શહુના રોડ ૧માહે છે. આ રાને મળીને પી જસા બાર છે. સર્વ મારે રેખાળા કે વીશ નમાવા લગ્ન થાય છે. જ-મરાશિ ગોચર કરના મહની અછત શક્તિ • vજે , જયો મા ! www . पानं शगुढे रियो ॥१॥ થrt , નિrvi જાને ! નાત કરી, નીશrns: રા” (૪) ન - ” મન પિનાના કે માં માપ, નિની - બા નું. “મન ની શિખ , મનના બમ ન ન મ » R 1 | "મા વકી મન બમ ૬ અભિાવીન બાબાવિક છે છે અને આ પછી મહાબ અને જિં ૧ પ% ધામમાં , it * * * * in re !” ", ", નાદબાવી કર્ક, કે 1 જ અજ છે " T સન

·૧ | ”
(૧૭૩)
અર્થ “મિત્ર સ્થાનમાં, પિતાના ઘરમાં, ત્રિકોણમાં,
અને ઉચસ્થાનમાં રહેલ એકેક પદની વૃદ્ધિથી ફળ આપે છે.”
બૃહતની વૃત્તિમાં કહ્યું છે કે–તિથિથી ચંદ્ર
ગર્ણ અને ચંદ્રથી લખે હજાર ગણું બળવાન છે. તેનાથી
પણ હેરા, કાણ, નવાંશ, દ્વાદશાંશ, અને ત્રીશાંશ ઉત્તરોત્તર
પાંચ પાંચ ગણા વધારે બળવાન છે. રોનક કહે છે કે-
"रूपं महस्य वर्ग, स्वदिने द्विगुणं म्वकालहोरायाम् ।
त्रिगुणमरिवर्गपोगे, फरम्य पात्यस्तृतीयांशः ॥ १॥"
અર્થ પ્રહનું ફળ પોતાના વર્ગમાં સરખું છે, પ
તાને દિવસે અમણે છે, પોતાની કાળહેરામાં ત્રણ ગણું છે,
અને કાવ્યના વર્ગને વેગે ત્રિીજા ભાગનું
લલ કહે છે કે –
" बलिनः कण्टकमरथा, वोधिपमामदिवसहोरेशाः ।
हिगुणशुभाशुभफलदा, ययोत्तरं से परिज्ञेयाः ॥१॥"
અર્થ–“કેન્દ્રમાં રહેલા વર્ષે, માશ દિનેશ, અને
હિરેશ બળવાન છે; તથા ઉત્તરોત્તર બમણ બમણા શુભાશુભ
ફળને આપનારા છે ૧
" पूर्ण खेटाप्टकयनं २०, उनं पादेन गोचरं १५ प्रोक्तम् ।
રેપોમર્થ૦, પાપરું દિલ દે છે ? . ”
અર્થ “હનુ આઠ ગ્રહોમાં સંપૂર્ણ, ગોચરનું પણ,
વૈધનું અધું, અને દ્રષ્ટિનું એક પાદ બળ હોય છે. ”
દેવજ્ઞ વલ્લભ કહે છે કે-
“વવાહિતાય, અચાનક જ
કાર પત્તમાં ૨, મિ રોવાંચિતઃ ? ”
અર્થ– ઉદયના નવાંશમાં અને વર્ગોતમે નવાંશમાં
રહેલે ગ્રહ બળવાન છે. અને તે સ્થાનનું ફળ પૂર્ણ આપે છે,
તથા બીજા નવમાં રહેલે ગ્રહ મધ્યમ ફળ આપે છે ”
D

·(૧૭) સમરાશિમાં શુક્ર તથા ચન્દ્રનું અને વિષમ રાશિમાં બાકીના ગ્રહોનું પાંચ વસા બળ છે. પહેલા મધ્યમ અને છેલ્લા ખાણમાં ક્રમે પુરૂષ પ્રહ, નપુંસક છે અને આ ગ્રહોનું એક ચતુર્થાંશ બળ છે. બીજે સ્થાને તેને કહ્યું છે કે-ગ્રહનું પિતાના ઘરમાં અધું, મિત્રગ્રહની રાશિમાં ચોથા ભાગનું અધિમિત્રની રાશિમાં દોઢ ચોથા ભાગનું, સમગ્રહ મિત્ર તથા અધિમિત્રની રાશીમાં આઠમા ભાગનું, શત્રુરાશિમાં સેળમાં ભાગનું, અને અધિશત્રુ ગ્રહની રાશિમાં બત્રીશમાં ભાગનું બળ હે છે. વળી કહ્યું છે કે-દરેક ગ્રહોનું ઉચ્ચમાં ૬૦ વસા ત્રિકેણમાં ૪૫ વસા, પિતાના ઘરમાં ૩૦ વસા અધિમિત્રની રાશીમાં રેરા વસા, મિત્રના ઘરમાં ૧૫ વસા, સમના ઘરમાં વા વસા, શત્રુના ઘરમાં ૩ાા વસા, અધિશત્રુના ઘરમાં ૨ (૧૩૬ સાડમાંથી બત્રીશમા ભાગ જેટલું) વસા, અને નીર સ્થાનમાં - વસા બી હોય છે. આ દરેક વસાને ૬૦ માંથી બાદ કરવાથી અશુભ ફળના વસા આવે છે. દરેક બળ લખી સરવાળો કરવાથી તાત્કાલિક લગ્નનું સ્થાનળ તૈયાર થાય છે. હવે પ્રત્યેક ગ્રહનું વિશિષ્ટ સામર્થ્ય કહીએ છીએ. નારચન્દ્રમાં કહ્યું છે કે- "न तिथिन नक्षत्रं, न वारो न च चन्द्रमाः । लग्नमेकं प्रशंसन्ति, त्रिपडेकादशे रवी ॥१॥ અર્થ–“ત્રીજે છે અને અગ્યારમે ભુવને રવિ ડેય તે તે લગ્ન પ્રસાપાત્ર છે, પછી તિથિ નક્ષત્ર વાર કે ચનની જરૂરી રહેતી નથી. ૧ " कर्नुरनुकुलयोगिनि, शुभेक्षिते शशिनि यर्धमाने च । તાલિમ, ઉગ્ર સિgિrif I & II” —-“કને અનુલ ગવાળ, શુભ હે જોયે અને વૃદ્ધિ પામતે ચન્દ્ર હૈય; તથા શુભ તારાનો યોગ હાથ તે મ કા સિદ્ધ થાય છે. ૧ r ·st " सर्वप्राऽमृतरस्मे-पलं प्रकल्प्याऽन्यखेट पक्षात् । વિ, વતઃ રાજા કિનારા પર ગામ અર્થ–પ્રથમ સત્ર ચન્દ્રનું બળ કાપીને પછી બીજા ગ્રહોનું બળ ચિતિવવું, કેમકે-ચન્દ્ર બળવાન હોય તે સર્વ ગ્રહ બળવાન હોય છે. ૧ ” * શ્રીમાન ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે- “-ન્યુઝ, જોરિ જો ! रियुक्तः पेन्द्रायः, सोऽरिष्टं पिनष्टि मः ॥१॥" એથે—“બુધ ગુરૂ અને શુક્ર પૈકીને હરકે એક પ્રહ બળવાન હોય, કર મહ તેની સાથે ન રહેલું હોય, અને પોતે કેન્દ્રમાં હોય તે તાત્કાલિક ઈ મેંગને નાશ કરે છે. ૧છે” बलिष्ठः स्वोधगो दोषा-नशीति शीतरश्मिनः । રાજતિનું શત , ધે સાવિત in ૨ ” અર્થ– – બળવાન અને ઉચ્ચ સ્થાનમાં રહે બુધ એંશી દોને, ગુરૂ સોને, અને શુક્ર હજાર દેને હે છે. ૨” “ો વિનાશ.g, પિત. તંત્તિ વિનાના शुक्रः महत्र विमनोभवेषु, सर्वत्र गीर्वाणगुरुस्तु लक्षम् ॥३॥" અર્થ – સૂર્ય સાથે નહીં રહેલા અને ચાર કેન્દ્ર સ્થાનમાં રહેલો બુધ લગ્નના સો દેને, મૂર્ય સાથે નહી રહેશે અને સાનમા ભુવન સિવાયના ત્રણ કેન્દ્રસ્થાનમાં રહેલે શુક હજાર દેને, તથા સૂર્ય વિનાને અને ચાર કેન્દ્ર- સ્થાનમાં રહેલે ગુરૂ લાખ દેને હણે છે. t at વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે —- વિદોરા વાડજ, મ હોય છે વાનીના-કરિશ જાવ, કુવ-ઋાવેઃ કુમાર શા ” અર્થ “બુધ ગુરૂ અને શુક્ર ત્રિકોણુ કે કેન્દ્રમાં હોય ·n (૧૭૬ ) તે દેને નાશ કરે છે, અને તેઓવક નીચ કે શત્રુ સ્થાનના હાથ તે પણ શુભ છે. ૧ વમાં રહેલા ગુરૂ અને શુક તિથિ, વાર, નક્ષત્ર, યોગ, લમ અને મુહૂર્તના બળવાન ને નાશ કરે છે.* “ -ર-નીચ, સુમરો ! स्वोधांशत्यः सवर्गयो, भृगुणा शेन वा युतः ॥ १॥ અર્થ ગુરૂ વકી છાય, શત્રુના ઘર હોય, અથવા નીય સ્થાન છે પણ તે ઉગ્ર અંશમાં કેપ, પાનાના વમાં છે. અને બુધ કે શુકની સાથે રહ્યો છે તે શુભ છે. ૧૫ શ્રી હેરિભદ્રસૂરિ કહે છે કે – જો ૪--૫–૮મો મ મ !” અર્થ - " "લે. , સાતમે તથા સામે ગુરૂ છે તે ભવાન છે. અને પ્રાની રેખ કરીએ છીએ. શ્રી ઉ૫પ્રભમરિ જ છે કે- • गोयोग प्रदाणा येर, आनुकम्यं न श्यने । va-ન-:-- નાના છે ? " અ-” ને બહાનું ગામર વર કરીને અનાજ ન નું " તે જન્મથી જમણી તથા માથી થના અણ ૧: “ એક કહ્યું છે કે- મડ પર અને -લની બદ્રિ તે મિક, પન્ન વિવાહ અને જ , અમન જ બળવાન છે. a૧-if it | -નાનેબા, બાવન ગજ = " * : 18 ક અને મનની અને ક, મા બાપ અને ભ, મ »જાને શા ૪. નાના બાળક થાય.” * * જનરલ, ૧ઝ અને જો વાન છે ·(૧૭) ઉસેથી રૂ-૪-૬-૧૦-૧૧-૧ર, સૂર્યથી ૧-૨-૪-~- ૧૦-૧૧, થી ૩-૬-૧૦-૧૧, મંગળથી ૧-૨-૪૭-૯- ૧૦-૧, બુધથી ૩૫-૬-૬-૧૦-૧૧-૧૨, ગુરૂથી ૩-૫- *૧૫,૪થી ૬-૭%, અને શનિથી ૧-૨-૪-૬-૧૦-૧૧ સ્થાને તાત્કાલિક સૂર્ય હોય તે શુભ રેખા આવે છે. લગ્નથી ૩-૬-૧૦-૧૧, સૂર્યથી ૩-૮-૧૦-૧૧, ચથી૧-૩-૬-૧૦-૧૧, મંગળશી ૨-૩-૫-૧૦-૧૧, બુપથી ૧-૩-૪-૫-~-૧૦-૧૧ ગુરૂથી ૧-૪-૭-૧૦- ૧૧-૧૨, શુક્રથી ૩-૪-પ-૧૦-૧૧, અને શનિથી ૩-૫-૬ સ્થાને તાત્કાલિક ચક્ર હોય તો શુભ રેખા આપે છે. લગ્નથી ૧-૩-૬-૧૦-૧૧, રવિથી ૩-૫-૧૦-૧૧, સમથી ૩-૬-૧૦-૧૧. મગથી ૧-૨-૪-~-૧૦-૧૧, બુધથી ૩-૫-૬-૧૧, ગુરૂથી ૬-૧૦-૧૧-૧૨, શુકથી ૬-૪-૧૧-૧૨, અને શનિથી ૧-૪-~-૧૦-૧૧ સ્થાને તાત્કાલિક મંગળ હોય તે શુભ રેખા આવે છે. લગ્નથી ૧-૨-૪-૬-૪-૧૦-૧૧, રવિથી ૫-૬-૯-૧૧- ૧૨ થી ૨-૪-૬-૪-૧૦-૧૧, મંગળથી ૧-૨-૩-૪- પડ્ઝટ-૧૦-૧૫, બુધથી ૧-૩-૫-૬–૧૦–૧૧-૧૨, શરૂથી ૬-૮-૧૧-૧૨, શુકથી ૧-૨-૩-૪-૫-૮-૯-૧૧, અને શનિથી ૧-૨-૩-૪-૫-૭-૯-૧૦-૧૧ મા સ્થાને તાત્કાલિક બંધ હોય તે શુભ રેખા આપે છે. લગ્નથી ૧૨-૭-૧૯૧૧, સૂર્યથી -૨ ૨૩-૪-૭-૧૦-૧૧, સેમથી ૬-૫-૭-૯-૧૧, મંગળથી ૧-૨-૪–૭–૮-૧૦-૧૫, બુધથી ૧-૨-૪-૫-૬-૧૦- ૧૧, ગુરૂથી ૧-૨-૩-૪-—--૧૦-૧૧, શુકથી ૨-૫-૬- ૯-૧૦-૧૧ અને શનિથી ૩-૫-૬-૧૨ મા ભુવને તાત્કાલિક ગુરૂ હોય તે શુભ રેખા આવે છે. લગ્નથી ૧-૨-૩-૪-પ-૧૧, અકથી ૮-૧૧- ૧૨, સોમથી ૧-૨-૩-૪-૫-૮-૧૧-૧૨, મંગળથી ૩૫ ---૧૧-૧૬, બુધથી ૩-પ -૧૧, ગુરથી પ૮ ·૧૦-૧.૫ ૧-૨-૩-ક-૯-૧૧ 11. અધિ. 9------બાળાને મુક વિમળી - 3-1-1-11. કવિ - - - - ૧૦-૧૧, અંક 3-8-11, મગની 5---૧૧-૧૧-૨, ગળી-૧૧-૧૦ અને શનિ 1----૧ એ શાને રસતા કાલિક શનિ શુભ રેખા માં છે લગ્નગી -૫-~-૧૦, રવિની ૧-૨-૩-૪-૦૨- ૧૦. ગામની ૧-૩-૫-૭-૮-૯-૧૦-૧ર, અંબાજી 1-3- ૫-૧ર, બુધની ૧-૪-૭-૮-૧, ગુમ ૧-૨-૮-૭-૪-૨, શકી ૬-૭-૧૧-૧ર, અને શનિની ૧-૫-૭-૧૧ મા સ્થાને તાત્કાલિક રાહુ રહ્યો છે તે બા આપે છે. કેટલાક આચાર્યોના મેન પ્રમાણે રાહુની આ બીલકુલ નથી. તેથી તે આ ન ગણીએ તે ઉભુ છપ્પન રેખાઓ આવે છે. અને રાહુની ખા ગળીએ ને ? ચાસડ રેખાએ દેવ છે. રાહુને પિતાના સ્થાનથી રેખા આવતી નથી. RT અને લગ્ન છે ૦૦ ૯૯૦૦ શનિ ચ} રા તાત્કાલિક ના અંતે વર્ગ ૪૮ ૧૦૦૦ બુધ મેર ગુર અંક Itaa કે હું મંગલ TTTTI 11 C. ૯૯૦૯૦૦ ·( ૧૭૯) આ રેખા લાવવા માટે એવી રીત છે કે –પ્રથમ જન્મ કુંડળીને સ્થાપન કરી લગ્નાદિથી તાત્કાલિક સૂર્યને આશ્રીને જેટલા સ્થાનમાં રખા પડતી હોય તેટલા સ્થાનમાં સીધી રેખા મૂકવી, અને બાકીના સ્થાનમાં મૂકવી. આ રીત જન્મકુંડળીમાં સૂર્યની કુલ રેખા ૪૮ થાય છે. એ જ પ્રમાણે જન્મકુંડળીને જુદી જુદી સ્થાપી દરેક પ્રહની રેખા લાવવી જન્મકુંડળીમાં રવિ આદિ મહાન ૪૮-૪૯–૪૦-૫૮- પદ-પર અને ૧૯ રેખાઓ થાય છે, તથા રાહુની રેખા લાવીએ તે ૪૩ રેખા થાય છે. હવે રેખાવાળી પિપિતાની કુડલીમાં તાત્કાલિક સૂર્યાદિ રહે સ્થાપવાને સ્થાનમાં જેટલી રેખા આવે તે તે પ્રહોની શુભ રેખા જાણવી. આ રીતે પ્રત્યેક ગ્રહની વધારેમાં વધારે આડ રેખા આવે છે. દરેક પ્રહની એકથી આડ રેખાના ફળ માટે નારચન્દ્ર ટીપણુમાં કહ્યું છે કે- "कटं स्यादेक रेग्वायो, हाम्यामर्थक्षयो भवेत् । निभिः सोमं विनानीयान् , मनुभिः ममता मता ॥१॥ पमिश्रितसौख्यं म्यात, पडिरर्थागमो भयेन् । Hafમ માન-sefમ પામે E || ૨ | અર્થ_એક પ્રહની એક રેખા હોય તે કદ, બે દેખા ડાય તે ઇનકાનિ, ત્રરેખા હોય તે લેશ. ચાર દેખા હોય તે સમાનતા, ૧ પાંચ રેખા હેય તે ચિત્તનું સુખ, છે રેખા હોય તે મને પ્રાપ્તિ, સાત રખા હોય તો પરમાનદ, અને આડે રખા હોય છે. પરમ પદની પ્રાપ્તિ થાય છે " આ રાતિ વાર ખાશી મધ્યમજે ખાસ હીન, અને અપિ ખાધ અપિકળ કઈક છે. એ વર્ષનું ખબરફળ નિરૂપાય છે. કહેવા --પાણી રેખા હાલ તે અકબર મઠ પરુ જ થાય

·( ૧૮૦)
છે, અને ઘણાં મીંડાઓ હેય તે શુભગોચર ગ્રહ પણ અશુભ
થાય છે.
બીજે સ્થાને કહ્યું છે કે જે લમપનિની ભ રેખા
હૈય તો સર્વ ગ્રહથી થયેલ મધ્યમ શુદ્ધિ " છે. તેમજ
ઉપનિની મધ્યમ રેખા હોય અને મિત્રગ્રહની અધિક પ્યા
હોય તો તે પ પ્રશા છે. છતાં જે લગ્નતિની રેખાનું બળ
ન હોય તે પછી શુભદાયક મડ આવવાથી પણ તે શુદ્ધ
મનાય છે. સમાન રેખાવાળે મૂડ બીજ પાંચમે કે નવ
અને હવે તે તે એક છે
અને નાકાલિક પ્રહની જે રેખા હે તે ભેગી કરવી,
ને ની p\પન સુધીની રેખાઓ આવે છે. અને રાહુની
બનશે ને શામ રેખાઓ આવે છે. આમાં મારી છે
પીન શેખએ અશુભ છે, ત્યાર પછી છપ્પન મુકીને
રેખાબા રામ અભિનર અને મુનમ છે.
મર્વ રેખા કુંડળી.
નાપાક મની રેખા ૩૩

·1 2
મિવાય
૧૨
રિવાર -૧૨-૧૧-
૧-૩-૫-૪-૬-૮-૧૧-'૧ થી ૫-૮-
-૨
11-૧
૬-૧૨
કવિ
--- ----- -૦- 13--------------
11
thlete
૧-૧૧-11-4-૧ - - - - -
-- -------------------- ---
-૦૧-3-
kle
ન-2--15 --
-૫-૯-૧૧
-1 - 11l-1
2-11
--*------~-- ----- ----
-
–
લ
kh
મોમ
૨
ગ્રહ રેખા ચક્ર, રેખા પદ મા કેક,

·• પિતાનાથી એટલે સ્વાશિથી ગણવું. જે કુલ મેળવવાથી જે ખાઓ થાય છે.
૧૨
રે :-*
-- ૧-૨-0.
14-6- - ------------------~ રેકની-ને-
(૧૮)
૧૨
૧૦-૧૧-૧૨
-
----૦ થી ૧રપ-૬-1-|--૧૧-૧ર-૫-૬-૧૧
11-01-2| ‘;- - -
-- ----- -----
WR
૮ થી ૧૧ ૯-૧૦-૧૧
---~ . \ \
ใน
--- ----- ----- --- ---
11
- |-- --------
-------- ཁ-fཕཊི--h-6-ཨ་ཏིགཁས་པར་མ
----------

·(૧૮૩) રેખાના માટે નારચન્દ્ર ટીપનમાં કહ્યું છે કે— Wકાલિક સર્વ પ્રહની સત્તરથી એકત્રીશ રે આવે તે- અનુક્રમે ૧૭નાં, ૧૦ધનાયબ પીડા, ૨૦ ક. ૨૧ મનેવ્યાધિ ૨૨ દીનતા, ૨૩ ત્રણ વર્ષની હાનિ, ૨૪ ચિ. દ્રવ્યનાશ, ૨૫ સર્વથા દ્રવ્ય, ર કલેશ, ૨૭ મમના, ૨૮ દવ્યપ્રાપ્તિ, ૨ સન્માન, ૩૦ અતિ સન્માન, અને ૩૧ દવ્ય-સ્ખની વૃદ્ધિનું ફળ મળે છે. કાર્યસિદ્ધિમાં ગ્રહયોગની પણ અતિ આવશ્યકતા છે. દૈવજ્ઞ વલ્લભમાં કેવું છે કે- તિમિલન-ચારાના, ોર દિતિ તwાનું હેં હેંદુ, પ્ર સુન્સિપેન્દ્ર છે : અર્થ-* તિથિ, મુદ્દ, નક્ષત્ર, અને વારના કાર્યો. રોગ વડે સિદ્ધ થાય છે, માટે સર્વ કાર્યમાં ગ્રહયોગોને પં વિચાર કરવો. ૧} . {L" ગ્રહો નીચે પ્રમાણે છે, ઉદયપ્રભસૂરિહે છે કે- ૨ અમે ગુમ છે, તો પછી આ २ अर्बन्दुर्विक्रमे मन्दी, रविलाभे रिपो फुनः ॥ १॥ અર્થ—અયારમા ભુવનમાં રવિ અને મંગળ હય, નવમા ભુવનમાં સામ્યમ હયઅને છઠ્ઠા સ્થાનમાં શનિ હેય, તે શ્રીવત્સ ભેગા થાય છે (૧) બ્રિીજા સ્થાનમાં શનિ લય, અગ્યારમા ભુવનમાં પવિ હોય, અને છઠ્ઠા સ્થાનમાં મંગળ હોય, તે અજુગ થાય છે (૨) આ બન્ને યોગ -અતિ શુભ છે. ૧.” a ગુમપુ-પકિમંત્રિત પત્ર અને વિસર્ચ મનિષનાધિ. મારા ·(૧૪) અર્થ ચોથા નવમા અને દસમા ભુવનમાં ગુમ હે હેય તે શંખગ થાય છે. (૩) લમમાં સોમ્ય અને આઠમા ભુવનમાં ક્રૂર ગ્રહે રા હોય તે પ્રોગ થાય છે. (૪) આ બન્ને દેગે અતિ શ્રેષ્ઠ છે. ૨ મુને ટચ ગુફો, ને શ્રેત્ ા ને ! દ જાનૈરિજે , હુ ગુચયો ” “નવમા ભુવનમાં ગુરુ, બારમામા શુક, અને લક્ષમાં બુધ હોય, તે ગજગ થાય છે. રત્નમાલાના મત પ્રમાણે તે બારમા ભુવનને શુકને વાલે અગ્યારમા ભુવનમાં શનિ રડ્યો હોય તે ગજગ કહે છે. (૫) લમમાં કન્યા રાશિ હાય, વૃશ્ચિક રાશિમાં ચન્દ્ર હોય, અને મકરમાં શુક્ર તથા ગુરૂ હેય તે હર્ષગ થાય છે. (૨) આ બન્ને દેશો અતિશ્રેષ્ઠ છે. ૩.” પણ થી , પશ્ચિમ ૮ જમાવે છે, પ ] In ૬ મુજે મારે, જન વિપો છે. ૧૦ ૪ ને જાઉં, જા -મઃ રાત | ૨ જ પુજા- દાદીઃ || १२ यापी पान केन्द्रम्य-योगा गुदिशेरयमी ॥६॥ અર્થ આમાં શાનમાં માં અને બારમા સ્થા નમાં-પાઘa kતે ધનુષ વેશ થાય છે. () મખમાંગ, નવમા સ્થાનમાં ભ, અને મા સ્થાનમાં એ ય ને કુકર વેગ યાર છે. રત્નમાલાના મન નવા જનના અને બધો માલ વાનમાં બુધ દીવને કાર યોજાય છે (૮. માથા શાપ અમુમાન થાવ રનમાળાના મત પ્રમાણ ·) (૧૮૫) ચોથા સ્થાનના મંગળને બદલે પહેલા સ્થાનમાં સૂર્ય હોય તે સુલ લેગ કહે છે. (૯). ભાવકુંડળીના પ્રવાઈ ચક્રમાં ઈક નવાળા દસમાથી ચોથા ભુવન સુધીમાં પ્રથમ દિવ, અને પછીના થાનમાં એકાંતરે પાપગ્રહો અને સામ્ય કહે છે તે ચોગ થાય છે. (૧૦) ૫. પાંચમા રથાનમાં મંગળ, બીજા સ્થાનમાં શનિ, આઠમા સ્થાનમાં ચ, અને બારમા સ્થાનમાં સૂર્ય હેય, તે ફર્મયોગ થાય છે. રત્નમાલાના મત પ્રમાણે બાળ થાનમાં ગુ, છઠા થાનમાં શનિ, આઠમા સ્થાનમાં ચ, અને બારમા થાના ભય, તે કર્મયોગ થાય છે, (૧૧) તથા કેન્દ્રમાં પાપ “હા રહ્યા હોય તે વાપીગ થાય છે. ( ૧૨ ) આ પ્રમા બાર વાગે છે કે જેમા છા છે અતિ દુ છે “૧૨ આવરાત્રી જન-નાબૂત રાજા-માયા ગુt-fi , દિ િજામ બને છે ? કોઇ નાગ, print to un-miss- પિતા ઘa | ૮ | --" ગુરૂ અને ગુરુ માળ . . બે કે વ ગ મ રામ તે નક, કર, નમક, મન, જય, પિર, એને મન છે. પાપ બત. ન જાપ દાન આનંદ, ગુરૂ હો , મા તે નદન, ભુષ અને હોય જમન, કબજા જાય ને જ ગુલ અને પાયા દિપકા - કહ ન : દમ ને અનગ , (૧ ક. ૧} - 1 ખે છે. મને નખ કાર્ડ મા નામ એ એક - એ . એક જાપ જ કામ કરી જ ·- t * પૂર્ણિક કહે છે કે – उदय-ढमगे मम्म, नव-पंचम्मि कूराट मणियं કામ છું, રિજ છે !! II, मम्मदोसेण मरणं, कंटयदोसेण कुलयसो होइ । an a H, જિદે વિ. . અર્થ ક્રૂર ગ્રહો પહેલે અને આ સ્થાને રહ્યા હિય તે મર્મ (૧), પાચમે અને નવમે ભુવને રહ્યા હોય તે ફૂરકંટક (૨ ), ચા અને દશમ સ્થાને રહ્ય દેય તે શલ્ય (૩), તથા પક્ષે અને છેલે સ્થાને રહ્યા હોય તે છિદ્રગ (૪) થાય છે તેમાં મર્મલ વડે મરણ કટેક દેવ વરે કુલનો નાશ, દેવટે રાજા સાથે વેર અને છિદ્ર દેહ વડે પુત્રને નાશ થાય છે ૨ " यदि सर्वग्रहदृष्टि-ग्ने परिपतति देवतयशेन । તદ્ ભવતિ નૃપતિ, ચાળ રહેતુઃ ૩ | ", अन्योन्यस्यौचराशिस्यौ, यदि म्यातां ग्रही तदा । रानयोगं निनाः प्राहु-दर्शने तु महाफलम् ॥ ४॥" અર્થ— જે સર્વ ગ્રહોની દષ્ટિભવિતવ્યતાના યોગથી એક સાથે લગ્નમાં પડની હેય, તે કલ્યાણની પરંપરાને સાધનાર રાજગ થાય છે. ૩ જે બે ગ્રહ પરંસ્પર એક-બીજાના ઉચ્ચ સ્થાનમાં રહ્યા હોય તે રાયોગ થાય છે, વળી તેમનું પરસ્પર દર્શન થાય છે તે મહાન ફળ મળે છે એમ જિનેશ્વર કહે છે. પૂર્વે કહેલા કરી, મિત્ર, યુતિ, ક્રાનિસામ્ય, અને બુધપચક પબુ અશુભ ગો છે; જ્યારે કારક, તાન, અને હવેગ છે. હેમહંસગણુિં કહે છે કે – મને ને, જ ઃ | તુવર, ifáત્તિ મૃતe th" 6 1

·*
(૧૮૭)
અર્થ– ચન્દ્ર વિનાને ચાર પાંચ કે રહી
વિષે લમકે ચન્દ્ર તમ નાથમાં હોય તે બાવી
'જો થાય છે. જેમાં
ને બાવીશું જે આ પ્રમાણે છે--ન ઉપર ચદ્ર
શિયનછામાંથી કોઈ ચાર ની પનારાને
બે થાય છે, હાઈ પાંચ રાની દિપનીમામાન
એ થાય છે અને એ બહાને એક સાથે ઈ પટના હાથ
બે થાય છે, આ પ્રમાણે બ બ બા !
એ લખને આ બે બાબા બાપ ના મા
મનું કશું ના કહેવા કે ન •.
નિધી છે નાનામાં ન રબ ને કાજ
જાય છે, બાજ ને કઈ કમ નથઇ ? બ%
છે, અને તેને પાર પાડે છે બાળી દઈ પી .
જા જામ જય થાય
સા-:-:-: its,
નું છે, કૃપા છે !
19 આ તહાં રે,
a utબ જોર જ છે , જે 1 ”

·લગ્ન ભુવન ચક્ર, t ૧ ૧ K ૧ઃ સહજ રિ kle kiht hle htt ' I ** પશ્ચિમ | ૫૦ . છે ke છે. છે. O એક છે. (22) 3.૦ અરિ ધર્મ 11 અરિ વર્ભ કવિત| મન લાભ મંત્રી ઉત્તર ઉત્તર ઉત્તર ૫૦ ૬૦ પૂર્વ રોગી અને બુમ ગુબસુ ૨૦ મંજુર બુગુ ૨૦૦ રસબુ મુ શુ જુનુ!! ગ બુ |ગુરુ જુગુ મિગુહા Jo રામ અશુભ મમ | શુભ મુખ મય અશુભ ચંદ્ર,શ શનિ રવિ,મ. બામ રવિ, બોમ રવિ એમ રા' Hishra શુભ : s છે. . 9 s . છે h 9. સૌમ્ય - ·R (જ છે છે હ જ પોગ નજ માગ ( પગ પલ્પ પાગ ડાર મુશળ વેગ - છે ક 9 S પY 8 ૦ છે છે. છે મર 5 ને likle ક ? S (૫) vસી પાઇ૫૦ મી.) નિ klike the છે. શનિ છે છે. મંગળ 0 છે hth છે. ANA થ Iકે, S છે. S ફર્મવેગ વાપી યોગ મર્મ ન કર પગ શલ્ય યોગ & વેગ S 6. છે છે. ક છે. . ૧૬ નારી ર G e ·( ૧૦ ) હવે થની અવસ્થાઓ તથા તેનાં गय हरियमया मोया, हासा किड्डारईसयणमसषं। तावा कंपा सुत्या, ससिवस्था वार नामफला ॥२२॥ पइरासि वारसंसा, श्रसुहाउचएंजओसुहोसिसी एयाहिं हवइ असहो, सुहाहिं असुहो वि होड़ લુણ. ૨૨ અર્થ-ગાતા, કતા, મૃતા, મેંદા, હાસા કર, તિ, શયન, અશન. તાપ, કંપા અને સ્વસ્થ એમ ચન્દ્રની બાર અવસ્થા છે, જે યથાર્થ નામ--- વાળી છે. જે ૨૨ દરેક રાશિના બાર બાર અંશે છે. શુભ ચન્દ્ર હોય તે પ તેમાંના અશુભ અંશે વર્જવા કેમકે--અશુભ અંશે વડે શુભ ચન્દ્ર પણ અશુભ થઇ જાય છે, અને શુભ અંશો વડે અશુભ ચ પyભ થઇ જાય છે. જે ૨૩ | શિન–શની શ્રમ કરવાની બાર શશિ છે, તેમાં અનેક રાશિના ચન્દ્ર બાર અશમાં પરિવર્તન પામે છે, -રના રેફ દ્વાદશાશને ભાગ કરનાં ચંદ્રની સના જિસ અભ્યાએ હોય છે. અહીં વિશે એટલું જ કે ભારે નવ-જા ને બારીની બદલી અથાઓ છે. તેની મને ના મુના, ૧ ની દિકરી અવસ્થા એની ના ન કરવી અઘરા વિરથા છે; અને નડકી દરેક વાદળ બીજી ત્રીજી અવએ દે , અન (), ના, મા, નિત, જમા એક કપ નગ્નના : છે, તે જાણી શકા

·ક
શુભ ચંદ્ર અાભ હજ 20ા જ માથાથી શુભ થાય
અને બંદ દાવા છતાં અજીબ થવાથી અથવા
થય નાબાલિક હબના જ કામ થતુ બાળ અરબ
ર છે
= શિક વાળાને,
Top પર જ
* F = દેવા,
વાપી gra
અર્થ" ( શરીર છે, ન અગો છે, ચંદ્ર
પ્રભુ છે, અને મારો પારૂપ છે. તેમાંથી પ્રાણનો નાશ
કિનાં શરીર, પાનું અને અવવાને નાશ થાય છે, માટે કાળ
થી ખમ કરીને શ ન બળ લેવુ. ૧છે”
વાળની પકે મના બળમાં પ ચર, વોર
ડોર તથા ચની અનુફાના રૂરી છે. તે ચંદ્રનુ બળ પંદર
પ્રકાર છે, જેમાંથી હરકોઈ બળ અવશય હજૂ કરવાનું છે.
ચંદનું પહેલું બળ શશિ ગોચર છે. ઉદયપ્રભસરિકહે છે કે-
જો જો, જd -પુ !
uિ.rw-wાન, નીલેશનિ જ છે
અર્થ – હિતેએ લગ્નમાં ગુરુ અને વરને ચંદ્રનું
બળ એવું. તથા શિષ્ય, પ્રતિષ્ઠા કરાવનાર અને કન્યાને ગુરૂ
ચંદ્ર અને સૂર્યનું બળ જેવું, ૧.
જન્મરાશિથી ત્રીજે, છું, દસ અને અગ્યાએ ભુવને
રહેલો સૂર્ય શુભ છે, અને બીજે પાંચમે તથા નવમે ભુવને
રહેલા સૂર્ય મધ્યમ છે. વારાહી સંહિતામાં કહ્યું છે
કેજમાદિ સ્થાનમાં રહેલ સર્વે અનુક-સ્થાનનાશ, ભય,
લક્ષમી, પરાભવ, દીનતા, શત્રય, પ્રથાણ, દેહપીડા, અશાંતિ
2)

·( ૧ ) સિદ્ધિ ધનપ્રાપ્તિ અને વ્યય આપે છે. બીજે પાંચ સાતમે નવમે અને અગ્યારમે ભુવને રહેલે ગુરૂ શુભ છે. વારાહી . સંહિતામાં જન્મરાશિથી બાર સ્થાનમાં રહેલા ગુરૂ માટે કહ્યું છે કે--જન્મથી પ્રાથમિક સ્થાનમાં રહેલો ગુરૂ અનુક્રમે ધન, કલેશ, ખર્ચ, સુખ, ભય, રાજસન્માન, ધનપ્રાપ્તિ, લક્ષમી, અપ્રીતિ, લાભ અને હદપીડા વિસ્તાર છે. चन्द्रो जन्मत्रि-पट-सप्तदशे-कादशगः शुमः । द्वि-पञ्च-नवमोऽप्येवं, शुक्लपक्षे बली यदि ॥१॥ અર્થ– –“ જન્મરાશિથી પહેલા, ત્રીજા, છઠ્ઠ, સાતમા, દશમા અને અગ્યારમા સ્થાને રહેલે ચન્દ્ર શુભ છે. તથા શુકલપક્ષમાં બળવાન હોય તે બીજા પાંચમા અને નવમાં સ્થાનમાં રહેલે ચંદ્ર પણ શુભ છે ” મારચંદ્રટીપ્પનમાં ચંદ્રગોચર માટે કહ્યું છે કે – जन्मस्थः कुरुते पुष्टिं, द्वितीये नास्ति निवृतिः । तृतीये रामसन्मानं, चतुर्थे फलहागमः ॥ १॥ पश्चमेऽर्थपरिभ्रंशः, पठे धान्यसमागमः । सप्तमे रान पूना च, अएमे प्राणसंशयः ।। JI नवमे कार्यहानिच, सिद्धिश्च दशमे भवेत् । एकादशे भयो नित्यं, द्वादशे मृत्युमादिशन् ॥ ३॥" અર્થ–“ચન્દ્ર જન્મરાશિહોય તે પુષ્ટિ, જન્મરા- શિથી બીજે હોય તે મનની પીડા, ત્રીજે હોય તે રાજસન્માન, ચા હોય તકલહ, પાંચમહોય તે ધનનાશ, છઠ્ઠલય ધાન્ય પ્રાપ્તિ, સાનમહોય તે રાસન્માન, આઠમે હોય તે પ્રાણુભય, it ૨ | નવમે હોય તો કાર્યનો નાશ, દસમે હોય તે સિદ્ધિ, અગ્યારમે હોય તે વિજય, અને બારમો હોય તે મૃત્યુ કરે છે . ૩. (જુએ-જમરાશિ ચક્ર,) • ·જન્મરાશિ ચક. થાનિ. ૧ 3 } A ૫ છે. v છે. મુક મુદ્ર 언에 પદિ ચં. . ચંબુ જ સબ ચબુ રથન મખમ બને kis leigh h, with us Us દે છેક kh VIભવ દીનતા bellek Brecke દેશી અને મિત્ર બનામિક અતિ કાબ T મૂકે છે પત્ર શ ભમ જેમ બન સમી છાતી'ની શુભ ચંદ્ર શુ શુ શુભ ગુe Iભા મૂળ મુત્ર જ ચંદળ પી ભાન કથક ધનના ધા રાજભાન પ્રાઇબ કા કાનિ મિક Form ગમત ચંદ્ર મા હાથે માથે | "[t પ બે ! કચંદ ળ બ શી દશ આશપુરી | વ્ય નિરાછા શિ નિશા નિરાશ પ્રવેશચંદ્ર આર નહાનિ ધનાખિ ! સુખ પુત્ર અઘિ જીત પ્રાત્ર વ્યાધિ અર્થ છે ધન- પ્રાય શુભ અમ શુભ ભય શ્રેમ દ મધ્ય ઉત્તમ મખમ ઉત્તમ મુખ 1 h here! k43 ·કે જન્મને ચક શુભ છે, પણ કેટલાક કાર્યમાં તપ અશુભ છે લલ કહે છે કે- गृहप्रवेशमाङ्गल्यं, मर्वमेतत्तु कारयेत् । રવિવ , વાત્રા ન જાનૈ7 ful અર્થ–પાનાના નક્ષત્રમાં, પોતાના લગ્નમાં, પિતાના મુહૂર્તમાં, અને પિતાની તિથિમાં ગૃહપ્રવેશ વિગેર સમસ્ત માંગલિક કાર્ય કરવું. પણ હજામન, વિવાદ અને યાત્રામાં કાર્યો કરવા નહીં . ૧તથા તાત્કાલિક લગ્નમાં જન્મ- * રાશિનું લગ્ન વર્યું છે, તેમજ જન્મનું નક્ષત્ર પણ વર્જ્ય છે. નારચંદ્ર ટીપણુમાં કહ્યું છે કે- यात्रा युद्ध विवाहपु, मन्मेन्दी रोगसम्भये । કળ ( તરા મરો, વિઘલ્વે માર્ગ મત ?ll અર્થ –“ જન્મને ચંદ્ર હોય ત્યારે પ્રયાણ કર, યુદ્ધ-.. માં જાય, વિવાહ કરે, અને રોગી બને તે તેને અનુક્રમે- * ચેરનો ભય,પરાજય, વિધવા, અને મૃત્યુ થાય છે .” જન્મનક્ષત્રમાં દીક્ષા પ્રતિષ્ઠા યાત્રા વિગેરે વ , પણ મધ્યાહ્ન કાળ પછી અથવા તેના બળવાળું લગ્ન હોય તો '(મધ્યાહ્ન પહેલાં પણ) જન્મનક્ષત્રનો દોષ હણાય છે. સ્ત્રીઓના ચંદ્રબળ માટે વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-કન્યાને પૈતક ચબળ, સીમત કે લગ્નવાળીને પાનાનું ચબળ. અને સ ધાને પતિનું ચન્દ્રબળ શુભ છે. બારમચંદ્ર પશુ કેટલાક કાર્યમાં શુભ છે - " नसच्छेदे च पुण्ये च, राजा च मिलने तथा । पाणिग्रहे प्रयाणे च, शशी हादशमः शुमः ॥ १ ॥ અર્થ–“નખોદન, પુણ્યનું કાર્ય, રાજાને મળવું, વિવાહ અને પ્રવાસમાં બારમેચંદ શુભ છે. ૧. - --- છે 12 ·બ બ કેટલી વાળાને ઘાનાં ધામ છે દઈ દીવાળાનું ધાનશા આ પ્રમાણે છે-- Turm, nળદિનનાળા. ૧ વિજા-નવા, વાન. પ્રતિક છે” અપં. દિબા દિવાળીને પાનાની રાશિથી ખ- ન પહ, પાયમન, બી, બં, દન, જે. સાત, પાપ, આ. ન્યાર, અને બાર, ચ પાનચંદ છે ૧it નમ નિદિ કિવાળાને અનુબે-બે, કન્યા, બહિ, માર, મન, ધન, પશ. બિન, સિંક, પન અને ભિનય કાળચંદ છે મારિ રાશિવાળી સ્ત્રીઓને આ -એ-બેબ, ધન, પન મીન, વૃશ્ચિક, ધ, મીન, મકર, કન્યા, ધન, બિન અને કુને ચંદ્ર ઘાતચંદ્ર છે. પાદિ શિવાળાને અનામે-કાર્તિક, માગશર, અષાડ, પ, જે, ભાદ, મહા, આગે, થાવ શાખ, ચિત્ર, અને ફાન એ વાતમાસ છે, પદિ રાશિવાળાને અનુક્રમે-દા, પૂર્ણ ભદ્રા, ભદા, જ્યાં પૂ. રિના, નંદા, જ્યા, રિના, અને ૫ નિષિ ઘાતનિધિ છે. મેષાદિ રાશિવાળાને અનુ- કવિવાર, શનિવાર, ચન્દ્રવાર, બુધવાર, શનિવાર, શનિ વાર, ગુરૂવાર, ગુવાર, શુક્રવાર, મંગળવાર, ગુરૂવાર અને શુક્રવાર ઘાતવારો છે. मधा एम्त-म्बात्यनुराधा, मूल-श्रवण-तारकाः । રેવતી તેની મરજી-અ-બાનું પાતા..!” અર્થ- મેનાદિ વાળને અનુક્રમે-મઘા, હસ્ત, વાનિ, અનુરાધા, મા, શ્રવ, ચનનારા, વિની, હિણી ભર, આ, અને અશ્લેષ: તે ઘાતન છે. ૧ અન્ય અશામાં ધન અને મકર રાશિવાળાને બન્ને ભરી અને દેહ ધાનનક્ષત્ર કહેલ છે. su

·t
મેવાદિ શિવાળાને અનુક્રમે-ધવ, શકુનિ, ચતુભાઇ,
નાગ: બવ, કોલવ, નિતિલ, ગર) તેનિલ, શકુનિ, કિંતુ
અને ચતુષાદ, એ ઘાતકરણે છે. મેવદિ રાશિવાળાને અતુ
કમે-વિપ્લભ, મૂલ, પરિઘ, વ્યાધ, કૃતિ, શૈલાશ, વ્યતિપાન
વરિયાન, ધનિ. ગંડ અને પતિ, એ ઘાતગે છે.
एनानि मेपादिपु राशिघातान,
तिश्यादि वाराणि न मन चन्द्रान् ।
मनामन्यात्रा-नृपदर्शने न,
જાત ને જિ વાડજ્ઞ લો. I ? "
અર્થ_“મેદિની શશિઘાન-તિથિ, વાર,
ન, અને ગિવાન ચ યુદ્ધ. યાત્રા અને રાજાનાં
૧૪ જા. બાદીના શુભકામાં તેને બહાને નથી.”
મિાકિ રાશિવાળાને અનુક-પ, વા, ત્રી,
છે, પ, પરિ, ચા, પાલ, પાલે, ત્રીજો
અને એ ડ અશુભપ્રાય છે. મારિ રાશિવાળાનાં અને
મ-ધા, મિથુન, કન્યા, મકર, વૃષભ, મિક, મીન, મિથુન,
હિં, મક, મન અને કર્કના લગ્ને શાન લગન છે,
ન જ બની
માવો11માજાના..
દ ૧૪ri fa નામ,
* મુનીની રાત || tI
અ. “ ની બાકી એક સ્થાનની મુક્તિ
જ અનુકન -અ, બ, ભ, મ, નામ, , શનિ અને
+ ની જ છે "ખી મ કરવાનું
- દિને જોબ મ% નજ મળે
કાર

·બુધ વિગેરે પણ ઘાતક વાળાને ત્યારપછીની રાશિમાં રહેલા રહે છે. આ જ્ઞાન ધાતચંદ્ર આવ્યા પછી તુરત જણાય તેમ છે તેથી કાલચક્રથી” એવુ પદ દર્શાવ્યું છે. તેમજ હોના નામાં ચંદ્રને પ્રથમ સ્થાપન કર્યો છે. જેમકે-- મેષશશિવાળાને મેષનો ચંદ્ર કામચંદ્ર છે. તે ત્યાર પછીની રાશિને બુધ અને ત્રીજી રાશિને શુક્ર કળગ્રહ કહેવાય છે. આ રીતે મેષ રાશિવાળાને–એને ચ દ્ર. વૃષને બુધ, મિથુનને શુક, કર્ક રષિ, સિંહને મગળ. કન્યાને , તુરાને શનિ, અને વૃશ્ચિક રાહુ કાળમક છે તથા આ રાશિવાળા પિનાની થિી પાંચમાંથી બારમાં ભુવનમાં હેલા અનુક્રમે-ચન્દ્ર, ગુપ, મુક, કવિ, બેમ. ગુરૂ, શનિ અને રાહુ કાળગ્રહે છે. આ રીતે દરેકમાં સમજી લેવું અન્ય દયાને વીલ સુકને સ્થાને શનિ અને માનમાં શનિને સ્થાન ને ઘાનિસહ જણાવેલ છે આ પાનચક્ર જમરાશિથી તપાસવું, એ તે ન મળે 1 નામ રાશિથી નાસવું मह नो नजद नगण-रामी तो गण नामरागीभो। ખવડાવો, + g fe 1 ૧ અર્ધ ને જન્મરાશિ ન જણાય તો નામશશિથી જવું, અનન નામરાશિ અવાહ વાહ નુષી ૧ી ને પક્કડ જપ પ્રસિદ્ધ છે ૧." જમરાશિ અને નામરાશિને ખુલાના અમે નક્ષત્રના વિશ્વમાં પી ગયા છે, તે ન્યાયી જેવા પાન- છે. રાશિઘાનચક ) છે

·રાશિધાત ચક.
N.સી. મા. વિ. વા. ન. | ક.
ર. | સે. મં: | બુ., ગુ.
શુ.ના. | R.
૫
૨
૭
૮
M
૪ | ૧
૮| ૫
૧૨
પ
વા,
૭૧૨
૩ ૧૧૪
3
૧
૪|૧૨|. ૫
વ્ય.
s

·रोहियानन्याय ચંદનું બીજું બળ નવાંશ ગોચર છે. શુભ નવાંશમાં રહે ચ૮ શબ છે, અને અશુભ અંશમાં રહેલા ચંદ્ર અશુભ છે ચંદ્રનું ત્રીજું બળ પામવેધ છે. इन्दोस्तनी त्रि-रिपु-मन्मथ-साऽऽयगस्य, પીરિઝન-૫ ર્તિ* અર્થ-પહેલે, ત્રીજે, છ, સાતમે, દસમે અને અગ્યાએ ભુવને રહેલ ચંદ્રનો અનુક્રમે-પાંચમે. નવમે. બારમે. બીજે છે અને આમે ભુવને રહેલા મહા વડે વેધ થાય છે. આમાં પહેલું વિગેરે સ્થાને ચંદ્રના શુભથાને છે. અને પાંચમું ભુવન વિગેરે ચંદ્રના અશુભ સ્થાને છે તે ચંદ્ર પાનાના શુભ સ્થાનમાં હોય તે શુભ છે. પ તેટલામાં અશુભ સ્થાનમાં કોઈ ગ્રહ હોય તો તેથી ચંદ્ર વીંધાય છે, અને અશુભ બને છે. હવે ચંદ્ર પિતાના અશુભસ્થાનમાં હોય, અને તેટલામાં ચંદ્રના શુભ સ્થાનમાં કોઈ પ્રહ પડ હોય, તે તે ચંદ્રને વામ કરે છે. આ રીતે વીંધાયેલ અશુભ ચંદ્ર + શુભ બને છે. ચંદ્રનું ચાલું બળ ચંદ્રને અષ્ટ વર્ગ છે. "गयुषचषु लग्नात. साऽऽयमुनिस्वात् कुनात्सनवधीम्ये । मूर्यात माष्टस्मरग, त्रिपडायसुनेपु सूर्यसुतात् ॥ १ ॥ શા તિજ-seળો જોવ્યાસ ત્રિરંતુ જુનનવા-માથા માં સુન / ૨ ” અર્થ–“જન્મકુંડળીના લગ્નથી ઉપચયમાં રહેલે, ચંદ્રથી ઉપચય, આવ, અને મુનિભવનમાં રહેલે, મંગળથી હિપ, નવમ, પી, અને સવભુવનમાં રહેલે, સૂર્યથી ઉપચય, અદમ, અને કામભવનમાં રહેશેશનિથી ત્રિ, છ, આય. અને અનભવનમાં રહેલ, ૧ બુધથી કેન્દ્ર ત્રિનું મન આ અને અઇમ બુનમાં રહેલે, ગરથી થય, સંયમ

·( ૨ )
અને કેનમાં રહેલે, તથા કરી છે શરપંચ ના
દસ સાન અને અગીઆરમાં ભુવનમાં રહેલે ના િચંદ
શુભ છે. અને તે અનુકળ શાને શુભ રેખા આપે છે ”
બન
* ડીઝ
T
નું નવું ગ , અજમા, અંબા મળતાં
: - ૧૨ - - -
“ ને નાના ના બી,
R
1 1 , ન કે જાન ”
છે ,
* = ૨.૪ ૪ { “t -

·( ૨૦ )
અર્થ–“શુદિ એકમથી દસ દિવસ ચંદ્રમણ્યમ બળ
-વાળ જાણ, પછીના દસ દિવસ ઉત્તમ બળવાળો જાણ,
અને ત્રીજા દસ દિવસમાં અપ બળવાળે જાણ છે ૧.”
“નો-વસ્તા, તિવિ, નિઃ |
અર્થ–ચંદ્રનું હીન બળ, મધ્યમ બળ, અને ઉગ્રબળ
તિથિની પેઠે જાણૂવું.” જેમ શુકલપક્ષને ચદ્ર બળવાન છે,
તેમ શુભ ચંદ્રનું બળ પણ શુકલપક્ષને મળે છે.
“તિક્ષા , ગુમે ગુમઃ પક્ષો ગુનેસ્વરામ
વાસુમરે, ન ગુમ પક્ષોગુમ તુ ગુમ ?
અર્થ–“જે શુકલપક્ષના પ્રારંભમાં ચંદ્ર શુભ હેય,
તે આખું પખવાડીયુ મુભા જાણવું, અને અશુભ ચંદ્ર હોય
તે અશુભ જાણવું. તથા કૃષ્ણ પક્ષમા ચરથી શુભ ચંદ્ર
હેય તે આખું પખવાડિયું અશુભ અને અશુભ ચંદ્ર હોય
તો શુભ જાણવું ૧.
ચંદ્રનું સાતમું બળ તારા છે. કૃષ્ણુપક્ષમાં ચંદ્રને બદલે
તારાનું બળ આવશ્યક છે, તેમાં છઠ્ઠી, ચોથી અને નવમી તારા
હોય તે તે શ્રેષ્ઠ છે.
ચંદ્રના આઠબળમિત્રગ્રહ તથા સમ્યગ્રહનાયેગથી થાય
છે.ચંદ્ર૮મિત્રની સાથે હોય,મિત્રના ઘરમાં હોય, ૧૦મિત્રના
નવાંશમાં હોય, અથવા ૧૧ મિત્રની દષ્ટિવાળા સ્થાનમાં હોય, તે
બળવાન છે. તેમજ ૧૨ સપનાઘરમાં ૧૩ અથવા સોમ્ય
ની સાથે, ૧૪ અથવા સભ્યના નવાંશમા, ૧૫ અથવા સામ્ય
રહની દષ્ટિવાળા ભુવનમાં રહેલ ચંદ્ર બળવાન છે. મિત્રની પેઠે
અધિમિત્રિના યોગથી ૫ ચંદ્રબળ મનાય છે
અમો ગુમા, કૌણ મિત્રવૃg I
જિતાડપિઝેિન, પરિ વિરોધિત ? ”
અર્થ–“સામ્યના મિત્રના સ્થાનમાં અથવા
T

·* **
1} of re " મા
- 1 - - 31- 5 ' ય ન નt *
1
“ મr. "" " " "
૧ી જdin,
and it w”
આજ"" ડ મા ડ … 4
આ બનાવમાં માને, અને જો એ જ
છે, ને મ ા ા પ ત્ર છે. '
ના નાપાલા
દીન " - કાલિક ધનની અને
ના માંથાના વિધાન બામવિક
ચંદ્રાદિકના પતિને કર મા અજ અ,
વન નિ છે
જળ મક
આ સિવ પંપારાધ ન ન -
શકાય છેતે આ પ્રમાએ ન ચ કર્યું. તેમાં
અનુક્રમે આયાવીશ નવિની સ્થાપના કરવી. આ નાના નામ
અનુક્રમે ધર્મમાર્ગ, અર્થમા, કામમાર્ગ, અને એક
માગે છે. તેની સ્થાપના આ કમાઇ -

·'
પ
Y
કિમrm, (O)ળ પિતો પરિ ૧
છે.
Y
કે
વાબ મામદ જ અને મા, બેન
જ - ના પપા જાનન Fif"
“ simid, i sex 1
* mant : દિન ' I
vie , - - -
vie Vા, name of |
rice f, i enી !િ
wn one, irr ૨
પninતે , પત્ર ન હતું !
નિ ૫ મગ, મણ ઘr 1 II
માર્ગમાં મહાય અને અમામાં
ચંદ્રયાને ન દુ: અને હાલ તે જનારને ભય
છે અને આ વન અને કામમાં વ ાય તે
વિશાળ મુદ્ર તથા નાર બથ થાય ૨૫મામાં
મારા અને મામાને ઘટાપ, ના શુભ દિને
થોસાથ મહાન તાબે થાય છેપાર્ટીમાં સૂર્ય
તારા અને ૫% પબતે માર્ગ દ્વાય તે સાર તથા
નો બાગ થાય છે ? "
"अर्धमागंगने सूर्ये. पन्द्र काांशमस्थितं ।
ખર્ષi , કે પૌષિ
ममिभिदेसम्य, पियं हर्ष मंभवे ॥ ६ ॥

·f
न
.
SAH
.
-
.
.
३
hth hit hit th. : * . . ), 14, ....
* Pr: Pahte on: ! "......:
:k wish
to M५.
.ukur Entent
KAHANE
in US ON LIFE
REAKER

·( ૧૧ )
છે
" in f, x જ છે !
કે ના, nirt() era | t |
જ ન . nિi જ !
જમકે , mp4grgr | 19છે
, :=1 દિ
nnah, ડિઝાઈનર ૧૬ .
કોri nછે, જે ત વ ા
ev કા જલ હ મ કવતિ th"
અ—-“બાપાએ માય અને પગમાં ચદ્ર
નાનાને લાભ થાય છે, તથા સર્વદાય પ્રસા પામે
ઉમા ધામાં હાથ અને પન પદ્ધ છે તો તેમાં
કાકા નિHળ થાઇ, નથી પર, રાજ અને રાષ્ટ્રનો પથ
થાય છે ૧૪ ભાગ સૂર્યાય અને સામાજીમાં
ચંદ જતા હાથે સર્વ સિદ્ધિને પામે છે, તથા વિજયની
નતિ થાય છે ૧૫ માર્ગમાં સૂર્ય હોય અને ચંદ્ર
અને માર્ગે ચાય તે મોટુ યુડ, વિન અને કાર્યને
નાશ થાય છે તે ૫૬ છે
છે કે ઉપરોક્ત સામાન્ય રીતે યાત્રા અને યુદ્ધ
ટેનું છે, પ તેજ રીતે પથારા દરેક કાર્યમાં ફળ આપે
છે. ક –
યાત્રા-મુંજ વિવાદે , યાાિવે શનિ |
કથા , કરે છે જે છે "
અર્ધા–માત્રા, યુદ્ધ, વિવાહ, વ્યાપાર, ખેતી, પ્રવેશ
અને સર્વ કાર્યમાં પથાર૬ પ્રશંસાય ૧૭ છે
૧ રખ શિબિનમતિમાં પથારનીષતીજ પ્રnિi -
છે.
૮

·(૨૬) હવે શ્રેષ્ઠ ચંદ્રદર્શન કહે છે- दाहिणुच्चो समो चंदो, उचरुच्चो हलोत्रमो धणु वक्को असूलाभो, मेसासु अकमुक्कमा ॥१४॥ માદિરાશિમાં અનુક્રમે અને ઉત્ક્રમે દક્ષિણ તરફ ઉંચો, સમાન, ઉત્તર દિશામાં ઉચા, હળજે, ધનુષ્ય જે, વાંકે અને ફૂલ જે. નવિનચંદ્ર ઉદય પામે તે શુભ છે૨૪ વિવેચન—ચંદ્ર શુભ હોય તે દરેક પ્રકારની શુદ્ધિ થાય છે, તેમજ ચંદ્રને ઉદય શુભ હોય તે તે ઉપરથી પણ જાગત,ચદ્રની પૃચ્છા હતી. એટલે કોઈ પ્રશ્ન પૂછે કે આ વાડપાડુ ગામ ભાંગશે. ત્યારે સૂર્ય નક્ષત્રથી ચંદનયા સુધી ગણવું, પછી પ્રથમ સત્ર ત્રિશલની અણીએ મુકીબીજનલ ત્રિલમાં ગવવાં. તે કનનું ફળ આ પ્રમાણે છે–ચ ધાડપા ફાવે નહીં. જાગતિ જાલુ થાય યુદ થાય, અને માર ખાય. તથા ગર્જના કે વગર મહેનતે ગામને લુંટી જાય. એમ જાગૃવું. તા. અને 6 છે. જામનો૦ હજાગત જગતો જાગને મને મને જાગને નમને,

·(૨૦)
ભવિષ્યનું સત્ય જ્ઞાન થાય છે. આ ચક્ર પરથી બે પ્રકારની
અનુકુળના જેવાય છે, તે માટે કહ્યું છે કે –
' ઘાટન જાન, પંજાતિ છે !
सन्मासि तादशं प्राहुः, शुमाऽशुभं फलं नृणाम ॥ १ ॥"
અર્થ–સૂર્યની સ કાનિ જેવા ચક્ર વડે થતી હોય,
તે માસમાં મનુનું તેવું શુભાશુભ ફળ પતિએ કહ્યું
છે. ” એટલે–ચર તારાબળ કે શબ અવસ્થામાં થઇ
બળવાન હોય ત્યારે સૂર્ય બારમા વિગેરે અશુભ સ્થાનમાં
સંખે તે પણ તે શુભ છે. તેમજ મુદિ એકમની શરૂઆત
થાય ત્યારે શુભ ચંદ્ર હોય તે તે આખું ખવાડીયું રાજ
જાય છે. તથા દરેક શુદિ બીજે ઉદય પામતે ચદ્ર જુદી જુદી
આકૃતિમાં દેવ છે, તેમાંથી કઈ આનિ શુ છે ? અને
થઇ આકૃતિ અશુભ છે? તેને બે સૂર્યની સંનિધી
જિવાય છે, આ અનુકુળતા માટે મા બઘા ગાળામાં થઇ
ની આકૃતિએજ બનાવી છે. એટલે કે નવીન ઉદય પામના
ચંદ મેષ રાંતિમાં દક્ષિ9માં લો છાય, પ કાનિમાં
કામ છે, મિથુન શંકાનિમ ઉત્તર તરફ ઉપહાય,
ન્તિમાં હળ સમાન હોય, સિંહ સદાનિમાં ધનુષ
વ હોય, અને કન્યા સંકાનિમા ફળ જેવા હોય, તો તે શુભ
છે. અને ત્યારપછીની વાંકાનિમાં ઉલટા ટમેની બાત
વાળે , પેટ–નવીન હદય પામતે ય જૂની ના
સંનિમાં જળ સંખન,વધિમાં ધનુષ્ય સમાન, પન ૮૧
માન, મઠમાં દાદ ન હા. કેમમાં સમાન, અને
પનમાં બિન : પd મુજ છે કેમ ?
પષના ન પ નાષ ટીપબુમાં ક –
• REAL RIT गमे ५२. समिधा दोहरोस ।
નિયમ , બિરે સામે ૧ { }
રે જઈને મિનિ.
છે srs - pi } # ૧

·No text on this page.

·( मम्नंगते सकल सम्य समृद्धि वृदि; क्षेमं मुभिक्षमतुलं निशि चाऽ रात्रे ॥६॥" અર્થ–વિષુવતી સંકાનિ સુર્યોદય કાળે થાય તે જગતને વિપત્તિ કરે છે, મધ્યાહ્નકાળે થાય તે સકલ ધાન્યને શશ કરે છે, સૂર્યાસ્તાિળે થાય તે દરેક વનસ્પતિ અને કાઝને નીપાવે છે, તથા મારા થાય તો અતુલસુખ અને જિકર ૬ (સાનિ પળ માટે જુઓ પાન-૭) wાત , જ્ઞાસા જ દિઃ iામિન, પા. nr new in vi" અર્થ—“ચંદ્ર ગ્રહની યુતિથી જુદા પડે ત્યાર પછી માત દિવસમાં બે પ્રચુર વૃદ્ધિ થાય તો જનમ અનુલ મુખ અને સુમિ થાય છે, જેઓ આદિન થાય અને વૃદ્ધિ પણ અનુન થાય છે૭ પ થઇને પ્રગટાવાથી માટે પણ નારીખ મા પ્રથમ પ્રકીર્ણમાં ધુish- "સાચળ , r4 ઉપય5 1 gam, -૧ve • નr or પન ન લો. તે જ ' . બાપ બળ માં પા પા પર ૧ ૧ " , " પણ ન મ ય રે રહથીયા-૧vie જ૮ ઇમરે થઇ rhyt fthK મજ “h ylter | L ·- - માન ૧૩. નર અને ના વાળા ર૬ મી, 1 સમાન રીતે મધુ થાય છે. એ પ્રમાણે રાજના 14ધનું ફળ જાય જે જે સ -નમાં ની જે આજ છે શાન્ત ] ગૃતિબે, અને a) zજે જ મનtail અર્થ - નવનિ ઉદય પામતા ચંદ્ર લાલ દેય તે. રસને ક્ષય, વેળા હાથ તે વૃષ્ટિ, કાળા હોય તે મૃત્યુ, હોય તે લોકોને નાશ, લાલ હોય તે શાંતતા (મંદતા કે. અને (પીળ) કૃષ્ણ ચંદ્ર હોય તે મહાન ભથ થાય છે જા" –“ આદ્રો, ભરણી, અલેષા, છા, સ્વાતિ અને ' વળી મેષ અને તુલા સંક્રાન્તિ માટે રાજ્યમ, ના નિશા નિ ક ા ની જનન અવળા જિ. મિત્ર ઉચી અણીવાળા ગગન ભ, મને ગમ શકે અને તે કરતાં બીજી આવૃત્તિ થના | ફળ મળે છે તે જ કોથી સમજી શકાય છે જે કરવું છે કે- " पते रमा' सायं यान्ति, शुरले गृष्टि समागमः । જે વિઝાન, મ વીત્ર / ! તો મ - Dો વિનાના અને પીળે હોય તે મુનિ થાય છે૩ વળી બીજા અને મા કહે છે કે શાપ , ધુમાડા "अद्द भरणी असलेसा निट्ठा, अन्नइ साइ मइनिस छहा। હૈ રિવૉ ગ શ કવૈશા, મદિર ૪%ાંદા શે - અર્થ–બ શતભષા એ છનામ નવિન ઉદય પામે તે મહીમડલમાં ભયંકર હાહાકાર છે અને પ્રવત રાંકનું મ રઝળે છે પા કહ્યું છે કે— मानूदये विपुवती भगतो विपत्तिः, 'मध्यदिने सकलसस्यविनाशहेतुः । - ·JI अस्तंगते मयल सभ्य समृद्धि वृद्धि; क्षेमं सुभिक्षमतुलं निशि चाऽध राधे ॥ ६ ॥ અર્થ–“વિપુવતી સંક્રાન્તિ સૂર્યોદય કાળે થાય તે જગતને વિપત્તિ કરે છે, મધ્યાહ્નકાળે થાય તો અકલ ધાન્યને નાશ કરે છે, સૂર્યાસ્ત કાળે થાય તે દરેક વનસ્પતિ અને અને નીપજે છે, નથી મધ્યરાત્રે થાય તે અતુલસુખ અને અહિં કરે છે દ (સાનિ ફળ માટે જુઓ પાન-૭૭) મનિનું તે , દાસા કge 1 મિફાર, પાક થા તુષ્ટિ છે ” અર્થ–“ચંદ્ર ગ્રહની યુનિથી બંધ પડે, ત્યાર પછી સાત દિવસમાં જે પ્રચુર વૃદ્ધિ થાય તે જમાનામાં અનુ સુખ અને સુભિ થાય છે, રાજાએ આદિન થાય છે અને જસ્ટિ પનું અનુકુળ થાય છે૭ ” ૧ ચંદને પ્રસંગ હોવાથી મને માટે પણ નાથિંક ટીપ ના પ્રથમ પ્રકીર્ણમાં કહ્યું છે કે- “ના, તને, જગ કપમા ge f, ને -fern • for ( AT જ ન શો, ઇ-ક પર સજા મનકમર, effortfe કયા મ = H = 1 "; a fam, અનr ofષ જન' પs1 th is, ie ka = t +૧ ૧ rrrોમ---- re we pવાજ ના prefer thો&િ, gવx Stes • * * * * {' = 1 મા દે મન ખ ઉપડી રદ કર, ડ ·(૨૧૦) હવે પ્રસંગ હેવાથી ગેલેક્ય પ્રકાશમાં કહેવદિવ્ય કીને ૫ નિર્દેશ કરીએ છીએ "शुक्रास्ते भाद्रमासे शुभभगणगते वापती सौथ्यहेती, ज्यशायाहे सुवारे शशिसितमगणेपूदित निश्यगते । फरेभूपादिवर्ग विघटिनि समये महले वक्रितेऽपि, - જૂપિપે બવમુળજો ના વિદ્યા: in અર્થ- -“ભાદ્ર માસમાં શુક્રાર્ન, શુભ રાશિમાં ગમન, અનુકુળગુરૂષાના પ્રથમ દિવસના વાચકનક્ષત્ર, રાત્રે ઉગે અગવિનોકરરાજ વિગેરે-ઘટતે કાળી મંગળ, અનાઢી પૂર્ણિમાના પૂર્વ નક્ષત્ર, અને ૫ પ્રકરને જિગ) આ સંગે દેય તે દિવ્યકા થાય છે. ૧" વિશે આ પ્રમાણે છે – શુકનને કૃષિ- ૨ થી ૫ mar -પિ કૃષ્ટિઃ જો ૧ ) અર્થ શુના અસ્તમનમાં, ગુરના ઉદયમાં, મંગ- ન રાશિના ત્યાગમાં, અને શનિના ઉદય અન્નાન વકતા કે મા ની માં અરિ થાય છે ?" પર અા દવ્ય ભૂપને ઉદય થતાં, કાબુમા કાન થાય તે પાળ છે. અને એક રા િપર મુક નાગનિ અન પામે તે માન આ વાત નમાં હાઇબ આ કરી થાય છે તથા મારામાં ચિત્રા વાનિ તથા વિકાર, નખત્રા પર ન થા ને તે મામમાં જ કરા ની અવ નક્ષત્ર, બુધ અને મંગળ ૨ નં. ૧ કન્ય છે, તુ પશ્ચિમ એક બારી મંગળ અને ફક કે સ્થાન છે કે જે નવ જ ઇન્કાર કરીને આ છે નવા અનાજ

·( ૧૧ )
તે ને દિવમાં વૃદ્ધિ થાય છે. વજુમા ર ધ આવે છે
અનાજ માં થાય છે, ડાનિક ઉથળે ર થાય છે.
પળ માં ગુરૂ હોય ત્યારે તુલાને આગળ અને બીના શન
હોય તે જરાન પીડાય છે.
જેઠ શુદિ એમ, દિવાળી, અને મને આ પ્રકાર
દિને સવાર હોય તે શુભ છે, આદાં પ્રવેશ પણ
મળ
થાય તે વધારે શુભ છે. અને તેમા વૃક્ષન ના મુખે
સંગાથ તે અન્ય ન લાગાક છે.
ધામાત્રામાં જે જે દિવસે ચંદ્ર અને મંગળ - માં
મળે તે દિવસે વૃદ્ધિ થાય છે, મગ, અને એ એમ
મળે તે બહુ વૃદ્ધિ થાય છે નાનાભ અને ધન
તે " નહિ થાય છે એની પછી મા જ છે.
અને તે બસ્સામાં જેટલી વાર બને છે કે
વખત અનાજ શરૂ થાય છે વિકા, બનાધા, અને
નિકા, હિર, મા, મૃગશીર્ષ, મા, મા અધિક
ખાની કારમાં ચંદ્ર છે તે બાપ જાપ જો પાક
છે. નું અજ્ઞાન અને પછી હદય એ બન્ને પકડ, પબ જ
થાય છે. અમુક છે,
બાલામાં ભવાદ હિં, ખખાન !
ભાગર (૧) બાશ, પાવન જ. અને
કાર્નિશ પમિા નિકા ના હોય છે , જે છે,
ખખ્યા બા બને તે નહિ ને , થાન બા
માત્ર હય, ના કશાની ના ખાય છે, અને
જ કામ બીજ ના ,
કાબ , જ થાય તે "
મા. 3 જ, પર છે

·(૨૨) નારચંદ્ર ટીપ્પનના (ભાષાંતર) માં કહ્યું છે કે તે બુધ ગુરુ અને શુક્રમાંના બે ગ્રહોનો મેળાપ થાય તે તે જગ- તને આનંદ આપે છે, શનિ અને રાહુ હરકોઈ એક રાશિ પર આવે તે અનાજ મેવું થાય છે, અને લોકો પિડા પામે છે. સુર્ય, મંગળ, બુધ બૃહસ્પતિ અને શનિ એક રાશિમાં આવે તે રાજા-2 પીડ પામે છે. તથા રાહુ અને શનિ વિનાના દરેક ગ્રહ એક શશિ પર આવે તે બહુ નુકશાનકારક નથી, પણ જે સાત ગ્રહ એક રાશિમાં ભેગા મળે તે લાંબા કાળ સુધી જગતમાં અસંતે, એકારી, યુદ્ધ અને મનુબેને નાશ થાય છે. આ પ્રમાણે સામાન્ય રીતે દિવ્યાદિવ્ય કાળ સંબંધી ભવિષ્યનું સામાન્ય જ્ઞાન થાય છે, જેનું અશેષ સ્વરૂપ બીજા ગ્રન્થથી તપાસવું. હવે તારાનું દ્વાર કહે છે– जम्मा कम्मं च श्राहाणं, तारा अट्ट अंतरे सस्स नाम फला सव्वा, अंतरा नामिया ॥२५॥ અર્થ -જન્મ કર્મ અને આધાન એ ત્રણ તારાઓ આઠ આઠ તારાઓના અંતરે આવે છે, તે પતતાના નામ પ્રમાણે ફળ દેનારી . અને મધ્યની તારાઓનાં નામ આ પ્રમાણે છે- વિવેચન—તારા નવ છે, તેને જાણવાની રીત આ પ્રમાણે છે- જન્મનક્ષત્રથી અને તેની ખબર ન હોય તે નામનક્ષત્રથી આરંભીને નવ નવ નક્ષત્રની એક, એમ સાવ નક્ષત્રની 19 એની કરવી. તેમાં ત્રણે નવદના પહેલા નક્ષત્ર પહેલી તારા, બીજા નક્ષત્રો બીજી તારા, એમ આળ ત્રણ ઓળીના નવમા નક્ષત્ર અને રૂપી તાસ ગણાય છે. એટલે સત્યાવીસ ·(૧૩) નક્ષત્રમાંથી નવ-નવના આંતરે રહેલ ત્રણ ત્રણનક્ષની એકેક તારા હોય છે, (તારા કેક) મ પૂરાઉ કા હ ચિ' સ્વા વિ = ૨ ૫ ૬ ૮ | ૨ અ ત્યે મેં પૂષા, ઉ પ શ્રી ધ શે - ભા. ૧૧ ૧૨ 13 | ૧૪ ૧૫ ૧૬ છે ૨ એ ઉભા આધ્યાન લ મૃએ. ૨૦ ૨૧ ૨૨ ૨૩ ૨૪ ૨૫, ૨૬. રાહ, ૧ ૨ ૮ મામ સપત પર્વ છેપામ સાધના નિધન ત્રિી પરમ- * પ્રત્યે ૬ મતિ જેમકે--જન્મનક્ષત્રપુપ હોય તો તેમાં પહેલા નરકની આઠ આડ નક્ષત્રના અંતરે રહેલી પહેલી, દસમી અને ઓગ- શમી તારાનું નામ અનુક્રમે જન્મ, કર્મ અને આધાન છે, જે પોત પોતાનાં નામ સદશ ફળ આપે છે. જન્મનક્ષવણી કે નામ નક્ષત્રથી ઈષ્ટ નક્ષત્ર સુધી ગણનાં જે સંખ્યા આવે, તેને નવથી ભાગતાં જે શેષ રહે તેટલામી તાર ઈ દિવસ છે. આ રીતે ૫ તારા શોધી શકાય છે. ગુરૂ- શિષ્ય પરસ્ત્રી જાનકર ગામ-રહેવાસી વિગે- માં પરસ્પરની તારા શોધવી હોય, તો એકને જન્મ નક્ષત્રથી બીજાના જન્મનક્ષત્ર સુધીની સંખ્યાને નવથી ભાગી ર રહેલ અંકથી પરસ્પરનીના શેખી શકાય છે, જે પછીની પરસપરની ત્રીજી પાંચમી અને સાતમી તાર ને કરી છે. તેમજ સારપ વરધણીની અને ઘરની નારા શોપમાં આજ લિયમ સ્વી છે.

·s!
(૨૪)
"गणयेन यामिनभवाद, यायद्विशय ग्रहस्य च ।
નવમસ્તુ છે મા, તા: પ્રાંતિજ | ૨ ||
અર્થગ્રહ સ્વામીને માત્રથી સહનવ સુધી
ગણ તેને નવથી ભાગવા અને ગેરહે તે તારાજાવી ના
આ તારા વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ઉપયોગી છે. આ વાસ્તુશાસ્ત્ર
ની નવ તારાનાં નામ-શાંના, મનોરમા, ફરા, વિજયા, કલા-
દુભવા, પાદ્રીની, રાક્ષસી, વીરા અને આનંદ છે.
જન્મ, કર્મ અને આધાનની મધ્યમાં રહેલ બીજીથી
નવમી સુધીની આડ તારાઓનાં નામ આ પ્રમાણે છે
संपई श्रावई खेमा, जामा साहण निद्धणां ।
मित्ती परममित्ती अ, दुट्टा ति सगपंचमा॥२६॥ .
जम्माहाणा विवजिजा, गमे एयाहिं वाहियो,
gિ ની વિટ્ટ, ક્લે ચંદુત્તર મા રી .
અર્થ–સંપત,આપત,શેમા, યામા, સાધના
નિર્ધના, મૈત્રી અને પરમમૈિત્રી; એ બાકીની આઠ
તારાઓ છે. નવ તારામાંથી ત્રીજી સાતમી અને
પાંચમી તારા દુષ્ટ છે. ર૬ જન્મ અને આધ્યાન
તારા ગમનમાં વર્ષે છે, તથા ત્રીજી પાંચમી
સાતમી જન્મ અને આધાન તારામાં રેગી થયે
હેય તે કષ્ટ આવે છે, આ તારાઓ કૃષ્ણપક્ષમાંચક
કરતા વધારે છ હોય છે. ર૭
*. વિવેચન– નવકની પહેલી તારાઓ ઉપર કહ્યા
પ્રમાણે જેમ જન્મ, કર્મ અને આધાનના નામથી ઓળખાય
છે તેમ વ નવકની બીજીથી નવમી સુધીની આઠે તારાઓ
જુદા જુદા ત્રણ નામથી ઓળખાતી નથી, પણુ ત્રણે તારા

·1
એકસરખા નામથી જ ઓળખાય છે. એટલે સત્યાવીશ નક્ષત્રની
નવ તારાઓ જ થાય છે. તેમાંથી બીજા નવમી તારાઓના
નામ આ પ્રમાણે છે
જન્મનક્ષત્રથી ૨-૧૧-૨૦ મું નક્ષત્ર તે બીજી સંપત તારા,
૩-૧૨-૨૧ મું નક્ષત્ર તે ત્રીજી વિપતારા, ૪–૧૩-૨૨ મું
નક્ષત્ર તે ચોથી હેમા, ૫-૧૪-ર૩ મું નક્ષત્ર તે પાંચમી
થામા, ૬-૧૫-૨૪મુ નક્ષત્ર તે છઠ્ઠી સાધના,-૧૬-૨૫ મુ
નક્ષત્ર તે સાતમી નિર્ધના, ૮-૧૭-૨૬ મું નક્ષત્ર તે આમી
મંત્રી, અને ૯-૧૮-૭ મું નક્ષત્ર તે નવમી પરમવી
તારા કહેવાય છે.
આ નવ તારામાં જન્મ, આધાર, વિપક, યમાં અને
નિષના તારાઓ દુર છે, તે તારામાં ગમન કરવું નથી, તેમજ
તે તારા વિષે જેને રેગ ઉત્પન્ન થયે હેય તે કઠે જીવે છે,
એટલે બીજા ગ્રહોની અનુકુળતા હોય તે લાંબું દુઃખ ભેગવે
છે, અને બીજા માટેની પ્રતિકૂળતાહે તો રેગી મત્યુ પામે છે.
લવ તે કહે છે કે-
“ Tof ૬ થી ૨-@TI aધાવ્યવિદા (”
- જે ચંદ્ર બળવાન હોય તો પણ દુષ્ટ તારાઓ
અનિષ્ટ કરે છે.” ઉદયપ્રભ સૂરિ કહે છે કે-જન્મ, આપાન,
વિપક, થમા અને નિધનાના અગ્યાર નક્ષત્રમાં કર્મ અને
યાત્રાને ત્યાગ કરે. અને શુકલપક્ષમાં પણ આ તારાને વિષે
રેગ થાય તે રી બહુ કલેશ ભગવે છે કે મૃત્યુ પામે છે,
તે પછી કૃષ્ણપક્ષ માટે તે પૂછવું જ શું ?
આધાન માટે લલ કહે છે કે –
यात्रा-गुद्ध विवादेपु, जन्मतारा न शोभना ।
ગુમાવશુમાડુ, કરે વિદ્યોત્તર છે ?”
અર્થ-જન્મતારા પાવા, યુદ્ધ અને વિવાહમાં
નથી, પણ બીજા શુભ કાર્યમાં મુભ છે, અને પ્રવેશ
અર્થ

·(૧૬) વિરોષ શુભ છે. ૧” અર્થાત-જન્મના ચંદ્રની પડે જન્મની તારા ગૃહપ્રવેશ અને માંગલિક કાર્યોમાં શુભ છે. પણ સુરકર્મ, વિવાદ, યુદ્ધ, યાત્રા, વિવાહના કાર્યોમાં અને ગેસ્પતિમાં અશુભ છે. જન્મનક્ષત્રની પેઠે આધાન નક્ષત્ર માટે પણ જાણવું, એટલે જન્મનક્ષત્રનાં વર્ક કાર્યો આધા- નમાં પણ વર્જવાં, અને જન્મનક્ષત્રનાં પ્રશસ્ત કાર્યો આધાનમાં પણ પ્રશસ્ત છે, માટે કરવા. કર્મ સંપત અને મત્રી તારાઓ મધ્યમ છે; તથા મા સાધના અને પરમમિત્રી તારાઓ શ્રેષ્ઠ છે. તે માટે કહે છે કે- शेषामु तारासु व्याधिः, साध्यो नृणां भवति नातः ।.. જાવિરોબા, મા I ૨ ” અર્થ–મનુષ્યને બાકીની તારાઓમાં ઉત્પન્ન થશે વ્યાધિ સાથે થાય છે. દરેક તારાને વિષે કરેલાં સમસ્ત કાર્યોને આ વ્યાધિની પડે(ગુભાશુભ ફળવાળા જળવા” "शं न्यूनं तिथिन्यूंना, क्षपानायोऽपि चाऽटमः । a , જૂ- વનતિઃ | ૨ |" અર્થ-નક્ષત્ર અશુભ હોય, તિથિ અશુભ , અને ચ પ આઠમે છે, તે સર્વને છે, ચોથી, અને નવમી નારા ગુમાવી દે છે કે ૩ લાલ ફુટના માટે કહે છે કે- “વાં નમન, ga પરતઃ મા ! અથ– –“ કાનમી નાર અને જન્મનક્ષત્રમાં મધ્યલ પના કાળ છે.” આ ઉપરથી પાંચમી જન્મનાર અને માધાનના પણ મન કી ૬ ફળ આપી શકી શaચન બળવાય છે. ત્યારે કૃષ્ણ પદ્મ વકને નવ નામનું બળ જેવા છે તે માટે કહ્યું છે કે- “નર ૬ , તુ મને ! fiા કે જમી, દવ છે તેમ ? ” .

·हिमामपाय ( ૨૧૭) અર્થ–“કૃષ્ણપક્ષમાં ચ૮ કરતાં તારા બળવાન છે, કારણ કે–સ્વામી વિકલાંગ હેયકે સ્વામી હાજર ન હોય તે તેનું કાર્ય સ્ત્રી કરી શકે છે. જે ૧૫ ૦૫વહાર મારામાં 2) T "कृष्णस्याऽष्टम्पर्धा-दनन्तरं तारकाबलं योग्यम् । मतिपत्मान्तोत्पनं, सन्ध्याकालोदयं यावत् ॥ १ ॥ અર્થ_“કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના અર્ધભાગથી પ્રારંભીને સુદિ એકમના અંતે આવતા સંધ્યાકાળને ઉદય થાય ત્યાં સુધી તારાનું બળ ગ્રહણ કરવું. ૧ ” એટલે બળવાન તારા ચંદ્રની ગરજ સારે છે, કેમકે જે બલિષ્ઠ તારા હેય તે કૃષ્ણપક્ષને ચંદ્ર પણ બળવાનજ મનાય છે. માત્ર જે શુકલ- પણ હોય તે તારાનું બળ જોવાનું નથી. ર૭ | હવે ગદ્વાર કહે છે– चउछह नवम दसमं,तेरसबीसं च सूररिपखामो ससिरिखं होइ तया,रविजोगो असुहसपदलणो २८ અર્થ–સૂર્યનાનક્ષત્રથી ચોથું, છ નવમું, દસમું, તેરમું અને વીસમું ચંદ્ર નક્ષત્ર હોય તે રવિયોગ થાય છે આ વેગ સેંકડો અશુભને નાશ કરનાર છે. વિવેચન સૂર્યથી ભોગવાતું નક્ષત્ર રવિનક્ષત્ર કહેવાય છે. અને ચંદ્રથી ગવાતું નક્ષત્ર દિનનક્ષત્ર કે ચંદ્રનક્ષત્ર કહેવાય છે, તેમાંથી સૂર્યનક્ષત્ર ચંદનક્ષત્ર તિથિ અને વાર પૈકીના બે ત્રણ કે ચારને સંગ થવાથી નવા નવાગે તે થાર થાય છે. આજ રીતે લગ્ન કુંડળીમાં પણ લગ્ન ગ્રહ અને રાશિના સંયોગથી યે થાય છે, જે પૂર્વે કહી ગયા છીએ. વિવિક્રમ કહે છે કે–ગોમાં દુઇગ. સામાન્યયોગ. સુગ, સિદ્ધિયોગ, અને અમૃતસિદ્ધિયોગ છે ·( ૧૮ ) જેનું ફળ અનુક્રમે-અત્યંત અસિદ્ધિ, દેવગે સિદ્ધિ, વિલ સિદ્ધિ, ઇચ્છિત સિદ્ધિ, અને ઈચ્છાધિક સિદ્ધિ છે. અહીં આચાર્ય મહારાજ પ્રથમ મહા બળવાન એવા રવિયેગને દેખાડે છે. તે લાવવાની એવી રીત છે કે–સૂર્ય- ક્ષત્રથી ચંદ્રનક્ષત્ર સુધી ગpવું, અને જેટલામું ચંદ્રનક્ષત્ર અને તેટલામે તે યોગ કહેવાય છે, આ રીતે અભીપુત્રને નહીં ગણવાથી સત્યાવીશ યોગ થાય છે. જેમાંના કેટલાક શુભ છે. જ્યારે કેટલાક યોગે અશુભ છે. નારચંદ્ર ટીપ્પણમાં રવિનક્ષત્રથી સત્યાવીશ નક્ષ ત્રમાં કરેલ કાર્યનું ફળ નીચે મુજબ આપયું છે. रविरिक्खम्मि अ मरणं, बीए कलहं मयं च तह तइए । होइ चउत्थे सुकसं, पुत्तवहं पंचमे रिक्खे ॥ १॥ छट्टे निणेइ सत्तुं, मित्तविणाप्तं च सत्तमे रिक्खे । मरणं अट्ठमरिक्खे, पूालाहो अ नवमम्मि ॥ २ ॥ दसमम्मि लामसिद्धि, इक्कारसमे पडेइस पयाओ। पारसमे अइदुहिओ, तेरसमे अइमुही हेाइ ॥३॥ चउसमे नाइमेओ, वग्नपाओ मवेइ पन्नासमे । सोलसमे धनहाणी, सत्तरमाइ तिनिओ ॥ ॥ घणहरणाईणि कुम्वन्ति ॥४॥ बीसदमो रविभोगो, रज्नं पकरइ होणवंसस्स । सम्मामिणं मुणिऊणं, महमव्वं सुकलपक्सम्मि ॥५॥ अइआई सत्र वग्मद, दिणमग्गेण तिव्वदुइसाई । सो नेण होइ दुहिओ, जो ठावद कोलमात्तपि ॥६॥ इति रवियोग फलम् । અર્થ–“સુર્ય નક્ષત્રમાં મૃત્યુ ૧. સર્ષ નક્ષત્રથી બીજા નક્ષત્રમાં ૧, ૨, ત્રીજામાં ભય ૩. ચોથામાં સુખ ૪. પાંચ- મામ પુત્રવધ ૫ ૧પ છકામાં શત્રુને જીતે ૬, સાતમમાં ·(૧૯) મિત્રની હાનિ ૭. આઠમામાં મૃત્યુ ૮. નવમામા પૂજાલાજ ૯. ૨. દશમામાં લાભસિદ્ધિ ૧૦, અગારમામાં સ્થાન શ૧૧ બારમા નક્ષત્રમાં અનિદુઃખ ૧૨. તેરમામાં સુખ ૧૩. ૩ પાદરામાં જ્ઞાતિભેદ ૧૪ પદરમામા વજપાત ૧૫ મામા ધનહાનિ ૧૬. સત્તર અઢાર તથા ઓગogશમામા ધનકરણ વિગેરે ૧૭–૧૮-૧૯ ૪ વશમા નક્ષત્રમાં હીનવંશવાળાને પણ રાજ્યલાભ, તેમજ શુક્લ પક્ષમાં વિશમા નક્ષત્રમાં કાર્ય ક રવાથી અતિશય લાભ ૨૦. પા તથા સૂર્યનક્ષત્રથી એકવીશ બાવીશ ત્રિવીશ ચાવીશ શીશ છવ્વીશ અને સત્યાવીશમાં નક્ષત્રમાં કાર્ય કરવાથી તીવ્ર દુ:ખ વિગેરે ફળ મળે છે એટલે ખીલો માત્ર કોકે તેપણ તે દુઃખી થાય છે, ૨૧-ર૭ : 8 સુર્યનક્ષત્રથી ઈષ્ટ થનાત્ર સુધી થનારા સત્યાવીસ યોગોમાં ચોથા, છા, નવમા, દસમા, તેરમા અને વિશમાં ચંદ્ર નફાથી થનાર વેગ મહાસિદ્ધિને કરનાર વિશે કહેવાય છે, આ એમના બળ માટે યતિવમાં કહ્યું છે કેગુ લમના બળ જેવું જિગનું બળ છે. નારચંદ્ર ટીપ્પણુમાં કહ્યું છે. કેન્દ્રસિંહના ભયથી નાસેલા હજાર ગજેનો પડે વિગયા નાશ પામેલા મહા આકાશમાં દેખાતા નથી, આ છએ રવિયોગના ફળ માટે હર્ષ પ્રકાશમાં "एयाणं फल कमसो, विउलं गुरुवं । अयं सराण ६ । लाभ प९कामसिदि१०, पुराप्पणी ग १३ ११.4" અથ – આ છએ રવિયેગોનું ફળ અનામે— વિપુલ સુખ, છે માત્રુજય, નવમે લાભ, દસમે કા સિદ્ધ, ને એ પુત્રજન્મ, અને એ પ્રાપ્તિ છે. ૧ બાકીને એમાં કેટલાક એવા છેઅને હા મખગો છે તે માટે આ મસિદ્ધિ કર્યું છે નક્ષત્રથી ચંદ્રનું નવ-પહેલું, પાંચ, સાતમું, મા, આણં, પંદરમું અને તે અન્ય પ્રાકર ) પેક થાય છે, નાચંદ મૂરિ કહ્યું કે – છે JANTE ·It ૫ ૧૮ ૧૧૧૧૧ ( રર ) 'विद्युन्मुख शूलाऽगनि, केतू-का वर्च-कम्प-निर्माताः । न द द ध क म संख्ये रविपुरत उपग्रहा विष्ण्ये ॥१॥ અર્થ—“આ લેકમાં કક્કાવળીના સકતથી આંકની સૂચના કરેલ છે. તે સૂર્યનક્ષત્રથી પાંચમા, આઠમા,ચિદમા, અઢારમ, એગgશમ, બાવીશમા. વીમા અને ચાવી- શમાં ચંદનક્ષત્ર ઉપગ્રહ સંજ્ઞાવાળા છે. તેના નામ અનુક્રમે વિષ્ણુનુખ, શુલ, અશનિ, કેતુ, ઉકા, વજ, કંપ અને નિર્ધાન છે. ૧” વિવાહાદિક કાર્યમાં આ આઠે પ્રહનું અનુક્રમે–પુત્ર મરણ, પતિ મરણ, વજપાત, પતિનાશ, ધનનાથ, દુશીલતા, સ્થાનભ્રંશ અને કુલક્ષય છે. ઉદયપ્રભસૂરિ તે સૂર્યના ત્રથી- સાતમા, પંદરમા, એકવીશમાં અને પચ્ચીશમાં ચંદનક્ષત્રને પશુ ઉપગ્રહ તરીકે ઓળખાવે છે. આ ઉપગ્રહે પણ અનિષ્ટ ફળને આપનારા છે. નારચંદ્ર ટીપ્પનમાં પબુ સાતમા ઉપગ્રહને અતિ માને છે– "सुर्यक्षात् सप्तमं प्रक्ष, भस्मयोगं तु तद् भवेत् । यत्किञ्चित क्रियते कार्य, तत्सर्व भस्मसाद भवेत् ॥ १॥" અથ... સૂર્યનક્ષત્રથી સાતમું નક્ષત્ર હોય તે ભસ્મગ કહેવાય છે, આ યોગમાં જે જરાપણ કાથે કરાય તો તે સર્વકાર્ય નાશ પામે છે૧ જાતિય હરમાં કહ્યું છે કે- સૂર્યનક્ષત્રથી પંદરમું નક્ષત્ર હોય તે દડગ બને છે, અને તે અશુભ સૂર્યનક્ષત્રના આંકને દસ, અગીયાર, પંદર, અઢાર, વીશ. અને એમાંથી બાદ કરતાં જે આંક આવે તેટલામાં અશ્વિની વિગેરે ન દુઇ છે, બીજી રીતે ગયે સત્યાવીશમાંથી બાદ કરેલ સનક્ષત્રના આંકમાં અથવા સૂક્ષત્રથી અશ્વિની નક્ષત્ર જેટલામું છે તે અંકમાં પણ દસ વિગેરે સંખ્યા . — ·- - જ ( ૧૨ ) મેળવતાં જે જે આંક આવે તેટલામું ચદનક્ષત્ર અશુભ છે. જે દરેકનું નામ પાતગ થાય છે. (૨૧) અભિક્તિ નક્ષત્ર જુદું ગણતાં સૂર્યનક્ષત્રથી ચંદનક્ષત્ર સુધીના અઠયાવીશ પેગો થાય છે, તેમાંને આડલોગ ને છે. નરપતિ જ્યચર્યામાં કહ્યું છે કે— सूर्यभाद गणयेन्दोभे, सप्तभिर्भागमाहर। જે દો રા પ જેનો મત નિશ્ચિત૬ in અર્થ—–“સૂર્યનક્ષત્રથી ચંદ્રનક્ષત્ર સુધીના આંગણું તેને સાતથી ભાગદે, જે શેષમાં શૂન્ય કે બેને આંકન રહે આડલગ નથી એમ સમજવું. આ ઉપરથી એવું સૂચન છે કે-જે શેષમાં બે કે શૂન્ય રહે તે દિવસે આલિગ હાથ છે ૧” આ રીતે ગઈએ તે સૂર્યનક્ષત્રથી બીજે, સાતમે, નવમે, ચિદમે, સોળમે, એકવીશમે, વીશમે અને અયાવી- શમે સ્થાને રહેલ ચંદ્રનક્ષત્રમાં અલગ છે. આ રોગને પણ શુભકાર્યમાં ત્યાગ કરે, પણ યાત્રામાં તે આ યોગ વિશેષે કરીને વર્જવો. સૂર્યનક્ષત્રથી બારમુંનક્ષત્ર પણ સૂર્યની લાતથી દૂષિત છે. મુહૂર્તચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે સૂર્ય નáથી , તેરમું, વશમું અને સત્યાવીસમું નક્ષત્ર જમણુયોગ છે, તે યાત્રામાં ત્યાન્ય છે. અને આડલોગ દરેક શુભકાર્યમાં વર્યું છે. ઉપર જેમ સૂર્યનક્ષત્રથી ચંદ્રનક્ષત્રમાં શુભાશુભ ગો થાય છે, તેમ દરેક ગ્રહના થી પણ ભાશુભ થાય છે. પૂર્ણિમાના ચંદ્રનક્ષત્રથી આઠમું. મંગળના નક્ષત્રથી પહેલું, બીજી, ત્રીજું, અને અડકાવી શકું, બુધના નક્ષત્રથી વીમુ, ગુરૂના નક્ષત્રથી છઠ્ઠ, શુક્રના નક્ષત્રથી પચ્ચીસમું અને સત્યાવીસમું, શનિના નક્ષત્ર પહેલું, બીજું, આઠમું, અને અચાવીસમું તથા રાહુ નક્ષત્રથી પહેલું, બીજું, નવમુ, પંદરમું, એકવીસમું અને સત્યાવીશ નક્ષત્ર દુર છે, મો-

·?િ બે શાન છે, જેને શમણાં
હતા અને પાન બંધ નિ મન (
માગશરમાં જંગમ દિને ગુરૂવાર અને પુનર્વસુ નક્ષત
પિન કે મકાની છ દિને શુક્રવાર અને cત્તરકાસુ
માં ) ભાગ છે. નવા પ્રોધિત
મગ ને કઈ ગાશે (ને. ૧૫૪)
ગળી જેગો થાળ તેના દરેક
થતા નથી, પશુ આરશિબિર પાક્ની અન્ય
નીચે મુજબ શુભાશુભ ગોગા કરેલ છે.
વિદિ એકમથી શરૂ થતા પર્ણિમા "
રાષ, કાળ કે ચિત્રની તેરશે બુધવાર અને વિશાળ
હાય, વૈશાખ કે જેડની એકમે ઉત્તરા ફાની કે મલન
આવાઢ કે શ્રાવની બીજે સોમવાર અને ઉત્તરાભાદ્રપત્ર
હોય, તથા ભાદર આસો માસની સાતમ દિને .
અને રેડિnી નક્ષત્ર હોય તે તે દરેક શુભ છે.
અને કાર્તિક કે માગશરની દશમે મંગળવાર
આદ્રાં કેય, પિથ કે મહામાસની અગીયારશે ગુરૂવાર
પૂર્વાફાગુની નક્ષત્ર હોય, કારણ કે ચિત્રની બાશે
અને સ્વાતિ નક્ષત્ર હોય, વૈશાખ કે જેની તેરશે ?
અને શ્રવણ નક્ષત્ર હોય, આષાઢ કે શ્રાવણની શૈદશે -
અને પૂર્વકાલગુની નક્ષત્ર હોય, તથા ભાદર આસો *
પૂર્ણિમા દિને રવિવાર અને કૃતિકા નક્ષત્ર હોય તો તે
થશે અશુભ છે.”
કેટલાક આચાર્યો તિથિવાર રાશિ અને સમય
કુલ્યયોગ કહે છે. તે આ પ્રમાણે છે.
જાતીથિએ સવારે મંગળવાર
લગ્ન હે ભદ્રા થિએ પ્રથમ પ્રહર
મિથુન, ક કે કન્યા લગ્ન, જે
વાર

·(૨૨૩) ગુરૂવાર અને સિંહ ધન કે કુંભ લગ્ન હય, રિકતા તથિ દિને ત્રીજા પ્રહરના અતે શુક્રવાર અને વૃષ કે તુલારાશિ હોય, તથા પૂર્ણ તથિએ સૂર્યાસ્તકાલે શનિવાર અને મકર કે મીન રાશિ હોય તો તે તથિએ કુલજા કહેવાય છે. તથા રવિ નક્ષત્રથી ચંદ્રનક્ષત્રનો આંક-શુકલ એકમથી ચાલુ તીથિ, વાર, અને નક્ષત્રને સરવાળે કરીનવથી ભાગતાં શેષ સાત રહેતે હિંબરગ થાય છે તે પ્રયોગ છે. (૧૦) હવે તિથિ વાર અને નક્ષત્ર, એ ત્રણ મળવાથી જે જે યેગો થાય તે નીચે મુજબ છે. તેમાં પ્રથમ કુમારગ सोमे भोमे वुहे सुक्के, अस्सिणाई विइंतरा। पंचमी दसमी नंदा, सुहो जोगो कुमारयो॥२९॥ અર્થ–સોમ મંગળ બુધ કે શુકમાંથી એક વાર હાય, બલ્બના અંતરે રહેલાં અશ્વિની વિગેરે નક્ષ- માંથી એક નક્ષત્ર હોય, અને પાંચમ દશમ કે નંદા- માંથી એક તિથિ હોય તે કુમારયોગ થાય છે. વિવેચન-કુમારગ તિથિ વાર અને નક્ષત્ર, એ ત્રણથી થાય છે. તેમાં જે દિવસે સોમ મંગળ બુધ કે શુક, એ ચાર વાર પૈકી એક વાર હોય; અને તે જ દિવસે એકમ પાંચમ છ8 દશમ અને અગીયારશ એ પાંચ તિથિમાંથી હર- કઈ એક તિથિ હાય તથા અશ્વિની નક્ષત્રથી પ્રારંભીને મુખે ન મૂકીને ત્રીજા ત્રિીજા નક્ષત્ર હેય તે કુમાર નામે શ્રેષ્ઠ , योग: कुमारनामा, शुभः कुजलेन्दु किनारेषु । અજયંતિ–૪:૪મીનિg ( भारंभ 15) राजयोगा भरण्या-म्यन्तरे भैः शुभावहः । મer વાપરા, કરજુમા ! (કર્મ કાપ) त्रयोदशरथ्मी रिक्ता, स्थावर स्याद गुमानी (मार) ·( ૨૨૪) ગ થાય છે. અહીં અશ્વિની વિગેરે. ત્રીજા ત્રીજા નક્ષત્ર અશ્વિની રહિ પુનર્વસુ મઘા હસ્ત વિશાખા મલ શ્રવણ અને પૂર્વાભાદ્રપદ, એ નવ છે. કુમારયોગના બળ માટે નારચંદ્ર ટીપ્પનમાં કહ્યું છે કે- कुमारोदयवेलायां, लामो भवति पुष्कल: । रोगी मव्यो नयो युद्धे, यात्रा मवति सिद्धिदा ॥ १ ॥ बङ्गालमुनिमिः प्रोक्तः कुमार योगो दिनेसदोषेऽपि । अस्मिन् कार्य दीक्षा विवाहयात्रा प्रतिष्ठादि ॥२॥ અર્થ–કુમારગની શરૂઆતના કાળમાં પુષ્કળ લાભ થાય છે, તે વખતે રોગી થયેલ મનુષ્ય જલદી સારો થાય છે, યુદ્ધ ગયેલ જય પામે છે, અને પ્રવાસ પણ ફળદાયક નીવડે છે ! ૧ બંગાલમુનિએ કહેલ કુમારગ દૂષિત દિન હેવા છતાં પણ દીક્ષા વિવાહ યાત્રા અને પ્રતિષ્ઠા વગેરેમાં ગ્રાહ્ય છે. જે ૨ લગ્નશુદિમાં તેને કહ્યું છે કે- “ઘ-મિયાનfg-પિન્નાફુચા મુદ્દા માવામાં कायव्वा एएणं, विरुद्धयोगं विवजित्ता ॥ १ ॥ અર્થ—“વિરૂદ્ધ એગ ન હોય તો આ કુમારગવડે ઘરપ્રવેશ, મિત્રતા, ધર્મ, શિલ્પ અને વિદ્યા વિગેરે શુભ કાર્યો કરવાં છે ૧ ” અહીં જે વિરૂદ્ધગની સૂચના કરી છે તે વિરૂદ્ધ યોગો કકથ સંવર્તક કાણ અને યમઘંટ છે. એટલે- સોમવારે અગીયારશ અને વિશાખા, મંગળવારે દશમ અને પૂર્વાભાદ્રપદ, બુધવારે પડવો મૂલ અને અશ્વિની, તથા શુક- વારે રેહિણી હેાય અને કુમારગ થતો હોય તો તે ગ સુખકારક નથી. એમ લગ્નશુદ્ધિ પ્રકરણમાં કહેલું છે. પણ બીજા ગ્રમાં તે અશુભ દિવસો હેય છતાં કુમાર- ગનું બલવાનપણું દેખાડયું છે. હવે રાજયોગ કહે છે– કુમાર- ·(૨૨૫) सूरे सुक्के युहे भोमे, भद्दा तीया य पुरिणमा। चिन्तरा भरणीमुक्खा, राजजोगो सुहावहो॥३०॥ અર્થ રવિ શુક બુધ કે મંગળવારે ભદા ત્રીજ કે પુનમ હોય, અને બના આંતરાવાળા ભરણી વિગેરે નક્ષત્રો હય, તે સુખકારક રાજયોગ થાય છે. વિવેચન–-રવિ મંગળ બુધ અને શુક્ર, એ ચાર પગ કીને એક વાર હોય તે સાથે બીજ ત્રીજ સાતમ બારશ કે પૂર્ણિમા તિથિ હેય; અને તેજ દિવસે ભરણીથી ત્રીજા ત્રિીજ, એટલે-ભરણી, મૃગશર, પુષ્ય, પૂર્વગુની, ચિત્રા, અનુરાધા, પૂર્વાષાઢા, ધનિક ઉત્તરાભાદ્રપદ, એ નવ નક્ષત્રમાંથી હરકોઈ એક નક્ષત્ર હેય તે રાજગ થાય છે. આ યોગ પણ શુભ માંગલિક કાર્યોમાં મુખકારક છે. હેમહંસગાણું કહે છે કે-સંવતંક, કકચ, વજ, મુશલ, ઉત્પાત અને કાણ વિગેરે કુગો હોય ત્યારે કુમારગની પડે રાજગમાં પણ શુભ કાર્ય કરવાં હિતકર નથી. પણ સામાન્ય રીતે તે દરેક મોમાં રાજયોગને બલિઇ ગ તરીકે વિવેલ છે. આ યોગનું બીજું નામ તરૂણુગ છે. એટલે કુમાર, તરૂણ (યુવાન) અને સ્થવિર, એ ત્રણ સત્યાવીશ નક્ષત્ર તથા નંદ ભતા અને રિનામાંથી અનુક્રમે તૈયાર થાય છે. આ ત્રણે પેગોમાં અભિજિત નક્ષત્ર અલગ ગણાતું નથી. રવિ, કુમાર અને રાગ માટે નારચંદ્ર ટીપનમાં કહ્યું છે કે- " रविमोगे राजभोगे, कुमारभोगे अमुरदिअहे वि । नं सुहकज किरद, सं सव्वं बहुफलं होइ ॥१॥ અર્થ—અશુભ દિવસ હોવા છતાં પણ રવિયેગ રાજયોગ અને કુમારગમાં જે શુભ કાર્ય કરાય છે તે કાર્ય બહુ ફળદાયક થાય છે.” તિબહીરમાં કહ્યું છે કે- y ·રે મૈત્રી , વિનિ|િ रामसामिकाति, समयोगेऽभिधीयते ॥१॥ અર્થ–બ ગુગ,મ, વિધાબ વિગેરે કાર્યો અને રાજાનો પબિક વિગરે જમાં કરાય છે ? વે સ્થવિરોગ કહે છે— थविरो गुरुसणि तेरसि,रित्तट्ठमि कित्तिा दुगंतरित्र रुपच्छेयाणसणाई, अपुणकरणं इदं कुजा ॥ ३१ અર્થ–ગુરૂવારકે શનિવાર, રિક્તા કે આઠમ તિથિ, અને બન્નેના આંતરે રહેલ કૃત્તિકા વિગેરે નક્ષત્રો એકજ દિવસે આવે તે સ્થવિરોગ થાય છે. આ યોગમાં ફરીથી નહીં કરવાનાં-વ્યાધિને ઉપચાર અને અનશન વિગેરે કાર્યો કરવાં. વિવેચન એકજ દિવસે ગુરૂવાર હોય કે શનિવાર હેય, ચોથ આઠમ નેમ કે ચાદશમાંથી એકતિથિ હોય, તથા કૃત્તિકાથી ત્રીજા ત્રિીજા, એટલે-કૃત્તિકા, આદ્રા, અશ્લેષા, ઉત્તરાફાગુની, સ્વાતિ, ન્યા, ઉત્તરાષાઢા, શતભિષા અને રેવતી, એ નવ નક્ષત્રમાંથી એક નક્ષત્ર હોય તો વિર નામને એગ થાય છે, જેનું બીજું નામ સ્થિર છે, આ એગમાં કરેલા કાર્યોનું પુનરાવર્તન રહેતું નથી, માટે જે જે કાર્ય એકજ વાર કરવાના હોય તે કાર્ય સ્થવિર વેગમાં કરાય છે. કેમકે આયોગમાં કરેલા કાર્ય બીજીવાર તેજ કાર્ય કરવાની જરૂર ન રહે એવું સ્થિર થાય છે. તે માટે પાકશ્રી ગ્રન્થમાં " अणसणखिलवाहिरिण, रिउरणदिव्यं मलासए मेघो ।" અર્થ– –“સ્થિવિર વેગમાં અનશન, ખળું, વ્યાધિ છે, પણ વાળવું, શત્રુવ, યુદ્ધ, દિવ્યપરિક્ષા, અને જલાશય ·(૨૨૭) બાંધવું વિગેરે કાર્યો કરવા.” કુમારગ રાજયોગ અને વિરોગ એ ત્રણે યેગો શુભ છે. તિથિવાર અને નક્ષત્રથી થનારા બીજા શુભાશુભ યોગે નીચે મુજબ છે મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે- “તુ જાપુ, દત્ત મીતિયા भौमाऽश्विनी च सप्तभ्यो, षष्ठयां चन्द्रेन्दवं तथा ॥१॥ सुधानुराधों चाष्टम्यां, दाभ्यां भृगुरेवतीम् । नवम्यां गुरुपुष्यं पे-कादश्यां शनिरोहिणीम् ॥२॥ અર્થ “પાંચમને રવિવારે હસ્ત નક્ષત્ર હોય, સા- તમને ભમવારે અશ્વિની નક્ષત્ર હોય, છઠ્ઠને સેમવારે મૃગ શીર્ષ નક્ષત્ર હેય, આઠમને બુધવારે અનુરાધા નક્ષત્ર હોય, દશમને શુક્રવારે રેવતી નક્ષત્ર હોય, તેમને ગુરૂવારે પુષ્ય ન ક્ષત્ર હય, તથા અગીયારશને શનિવારેહિણી નક્ષત્ર હોય તે મૃત્યુ થાય છે. આ મયુગમાં શુભકાર્યને ત્યાગ કરવો.” અમૃતસિદ્ધિ યોગમાં પંચમ વિગેરે સાત તિથિ અનુ- કમે આવતાં આ યોગ થાય છે, તેથી તે અમસિદ્ધિ યોગને ઘાતક છે, એમ હેમહંસગણિ કહે છે. આરભસિદ્ધિની ટીકામ કર્યું છે કે – "कतियपभह चउरो, सणिनुहससिसूरवारजुत्त कमा। पंचमि बीह हगारसी, पारसि अबला सुहे कचे ॥१॥" અર્થ– શનિવાર, બુધવાર, સેમવાર અને રવિવારે અનુક્રમે પાંચમબીજ, અગીયારશ અને બારશ તિથિ હોય; તથા કૃતિકા, રહિણી, મૃગશર અને આ એ કુત્તિકદિ ચાર નક્ષત્ર હેયતે શુભ કાર્યને નિર્બળ કરનાર અબલાયોગ થાય છે પણ મારચંદ્રમાં જન્મવિષગ માટે કહ્યું છે કે- "शन्यलेषा द्वितीयाभिः, सप्तमी मोमवारुणी। રાજા દાણી, રેત્યો વિપસંજ્ઞા ? ” ·( ૨૨૮ ) અર્થ–બીજ ને શનીવારે અષા હોય, સાતમને મવારે શતભિષા નક્ષત્ર હોય, તથા બારશ ને રવિવારે ? ત્તિકા નક્ષત્ર હેય. અથવા રેવતીને ગંડાંત રોગ હોય તે વિષયોગ થાય છે.” બીજે કહ્યું છે કે–આ ત્રણ તિથિ વાર અને નક્ષત્ર ગમે તે રીતે પરસ્પર વેગ પામે તે કન્યાવિહગ થાય છે. આ જન્મવિયેગ, ત્રણચંડાંત, ભમવાર, દશ, અભિ- જિત્, મૂલ, ઝા અને અશ્લેષામાં જન્મેલ બાળક વિષ- બાવક કહેવાય છે, જે ઘણે ભાગે કુટુંબને નાશ કરે છે. તિષહરમાં કહ્યું છે કે – तिथिवार रिक्खइक्कं, मिलिअंकाइ कहिय सव्वंकं । पण इगारस तेरस, सत्तर ओगणिस तेवीसं ॥ १ ॥ पणवीस गुणतीसा, इगतीस सइवीस एगयालीसा । તેયારી સતા, જશુ બ્લેë મંઉં ! ૨ ! અર્થ—“તિથિ વાર અને નક્ષત્ર એ ત્રણેને સરવાળે કરતાં સર્વાક યોગ થાય છે. તેમાં પાંચ, અગીયાર, તેર, સત્તર, ઓગણીશ, ત્રેવીશ, પચ્ચશ, ઓગણત્રીશ, એકત્રીશ, સાડત્રીશ, એક્તાળીશ, તેંતાલી, અને સુડતાલીશનો આંક આવે છે તે મંગલકાર સર્વ કાગ છે. ૧-૨ ” વળી પણ કહ્યું છે કે-વાર તિથિ અને નક્ષત્રના સરવા- બાને બેથી ગુણ છથી ભાગતાં શેષમાં શૂન્ય આવે તે દુખ- મદા થાય છે. ત્રણથી ગુણ સાતથી ભાગનાં શેષમાં આવે તે ધનના યોગ થાય છે, અને ચારથી ગુણી આઠથી ભાગતાં શેમાં શૂન્ય આવે તે મૃત્યુયોગ થાય છે. અ: 2 એ અશુભ છે. હવે શુભાશુભ કાર્યને વધારનારા દિકર ત્રિપુર છે અને પંચક કહે છે- ·(૨૨૯) मंगल गुरु सणि भद्दा, मिग चित्त धणिट्ठिया जमलजोगो कित्ति पुण उ-फ विसाहा, पू-भ-उ-खाहिं तिपुकरो ॥ ३२ ॥ पंचग धणिटुथद्धा, मयकिन वजिज जामदिसि गमणं । एसु तिसु सुहं श्रमहं, विहिमं दुति पण गुणं होइ ॥ ३३ ॥ અર્થ–ભદ્રા તિથિવાળા મંગળ, ગુરૂ કે - નિવારે મૃગશર, ચિત્રા અને ધનિષ્ઠા નક્ષત્ર હોય તે યમલયેગા થાય છે અને કૃત્તિક, પુનર્વસુ, ઉત્તર- ફાલ્ગની, વિશાખા, પૂર્વ ભાદ્રપદ કે ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્ર હોય તે ત્રિપુકર યોગ થાય છે. ૩૨ ધનિષ્ઠાના અધ ભાગથી રેવતી પર્યત પંચક કહેવાય છે, તેમાં મૃતક દર્ય અને દક્ષિણ દિશામાં ગમન વર્જવું. આ ત્રણે યોગમાં કરેલાં શુભ કે અશુભ કાર્યો બમણ, ત્રણ ગણું અને પાંચ ગણું થાય છે. જે ૩૩ છે વિવેચન-મંગળવાર ગુરૂવાર કે શનિવારમાંથી એક વાર હાય, બીજા સાતમા કે બારમાંથી એક તિથિ હેય, અને તેજ દિવસે મૃગશર ચિત્રા કે નિષ્ઠાથી એક નક્ષત્ર છે તે યમલયોગ થાય છે. આ યોગ કરનારાં મૃગશર ચિત્રા અને ધનિષ્ઠા નક્ષત્રો બે પાદવાળાં છે, તેથી આ રોગનું બીજુ નામ ૨ મ-

·કિર છે. અનિ-
મંગ નિ જા અને
કિપાઇ નાવમાં હિપુર બળા , મમ પિત્રમાં જે
હાનિ-દ્ધિનું કાઈ ગયા છે તે જમા થાય છે, તેમાં ત્રા
ગમાં અનિટ કાબ કરવું નહિં, પણ ઈજ કાર્ય ક
મગળવાર ગુરૂવાર કે શનિનામી એક વાર પ્રેમ,
બીજ ગામ કે બાગ્ય પીની એક નિધિ , અને તે
દિવસે કુત્તિક પુનર્વસુ નાફાગુની નિશાખો. પૂજા
કે ઉન ભાજપા એ છ નશામાંથી એક નક્ષત્ર છે. તે
ત્રિપુષ્કર ગ થાય છે. અહીં આવેલ કનિકા વિગેરે છે
ના ત્રણ પાદવાળા છે. ત્રિપુષ્કરોગમાં પ ઈષ્ટ કાર્ય
કરવું, કેમકે આ યોગમાં કરેલું કાર્ય ત્ર" ગણું થાય છે.
ધનિષ્ઠા નક્ષત્રના બે વાગ્યાથી પ્રારંભીને રેવની સુધીનું
નક્ષત્ર પંચક કહેવાય છે. એટલે-પનિકા નક્ષત્રના છેલ્લા બે
પાયા, શતભિષા, પૂર્વાભાદ્રપદ, ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી,
આ પાચ નક્ષત્રનું નામ "ચક છે. બીજા બોમાં ઘનિષ્ઠાથી
પ્રારંભીને રવતી સુધીનાં પાચ નક્ષત્રને પંચક કહેલ છે. અને
કેટલાક ગ્રન્થમાં શ્રવણથી ઉત્તરા ભાદ્રપદ સુધીનાં પાંચ
નક્ષને પંચક તરીકે ઓળખાવેલ છે. આ નક્ષત્રમાં કાર્ય
કરવાથી પાંચ ગણું થાય છે. તેથી પંચકમાં દક્ષિણ દિશામાં
ગમન કરવું નહિં, અને મૃત્યુ સબંધીના કાર્યો પણ કરવાં
નહિં. પણ આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં કહ્યું છે કે અકસ્માત
કે મૃત્યુ પામે તે શબની સાથે દર્ભનાં ચાર પૂતળાં રાખવાં,
અને તેઓને પણ શબની સાથે અગ્નિ સંસ્કાર કરે, જેથી
મરનારના ગોત્રમાં બીજા કોઈને નાશ થતો નથી એમ
ગરૂડપુરાણમાં દહનવિધિને પાઠ છે.
પંચકમાં ઈષ્ટ કાર્ય કરવાનો નિષેધ નથી, કેમકે-
પંચકનાં નક્ષત્રમાં દીક્ષા આપી શકાય છે. વળી જિનમંદિરનું
ખાત મુહૂર્ત, જિનબિંબનો પ્રવેશ, જિનેશ્વરની પ્રતિષ્ઠા, અને
યાત્રા પણ કરી શકાય છે; એમ આ ગ્રન્થમાંજ કહેલ છે. તથા

·(૨૩) પંચકમાં દક્ષિણ દિશામાં જવાને નિષેધ છે, પણ આજ ૨ થમાં ધવ અને રેવતી નક્ષત્રમાં સર્વ કાળે સર્વ દિશામાં ગમન કર- વાનું સ્વીકાર્યું છે. વ્યવહાર સારમાં તેને કહ્યું છે કે— “પનારા પરમાર, કાળી તતા ! પૂજા સર રામા, ૩ જ કામ છે / નિદાદ ચા-ન્ચેિ પર પમ્ ” અર્થ– ધનિષ્ઠામાં કાર્ય કરવાથી ધનનો નાશ થાય, તારામાં કાર્ય કરવાથી પ્રાણુને નાશ થાય, પર્વભાદ્રપદમાં કાર્ય કરવાથી રાજદડ થાય, ઉત્તરામાં કાર્ય કરવાથી નિશ્ચ મત્યુ થાય, અને રેવતીમાં કાર્ય કરવાથી અગ્નિદાહ થાય, એ પ્રમાણે પંચનું ફળ જાવું.” એક વિચારમાં કહ્યું છે કે મકર અને કુંભને ચંદ્ર હોય ત્યારે, એટલે કે-ઉત્તરાષાઢા, શ્રવણ, ઘનિષ્ઠા, શત- ભીષા અને પૂર્વા ભાદ્રપદ નક્ષત્ર એ શરણુ પંચક છે. આ શરણ પંચ અનશ્ય ત્યાગ કરે. યોગ યંત્રક, હંગ નામ, વાર | તાધિ. નક્ષત્ર, મારગ | સોમ,મ, ૧-૫ અવ. પુનમ હ૦ બુધ, શુt. વિ મ મ પૂજા વાજે રવિ, એમ, ૨-૩૦ બા- મૃપુષ્ય પૂજા વિરુ ૧૨૧૫ અનુ ઉપાધિ ઉભા સ્થવિરાગ ગર, શનિ, કે આખે ઉડા રૂા - ઉધાક જ ૨૦ દિપુષ્કર મંગુ • પિનિ ત્રિકાર પત્ર મગ, ગ - ૨ • પુનઃ ઉ• લિ ૧ ભારતવર્ષ / ( ૧ ૨ મ ૧૨)નેમા જુના હસ્ત- લિખિત પત્રના આધારે ·( ૨૩ર ) અબલા થાગ ૧૨ અવા રવિ મેમ 11 મૃગશર ૫ ૨ રોહિણી કૃતિકા મંગળ શનિ ૫ અમૃત સિદ્ધિમાં મૃત્યુ.. રવિ સોમ મૃગશર અશ્વીનિ બુધ ૮ અનુરાધા ગુર ૧૦ રેવતી શનિ હિણી વિયોગ. અલા શતભિષા કૃતિકા શનિ મંગળ રવિ ૨ 8 ૧૨ - હવે વિષ્કભાદિક યોગની વન્ધ ઘી કહે છે – पण छस्सग नव घडिया, विक्खंभ दुगंड सूल वाघारं । परिहद्धदिणं वज्जे, વિહિક વિવાર સત્તાં | ૨૮ અર્થ–વિષ્કભ બેગંડ શૂલ અને વ્યાઘા- તની પાંચ છ સાત અને નવ ઘડીઓ વ છે, પરિઘને અર્ધ દિવસ વર્યું છે, તથા વૈધૃતિ અને વ્યતિપાતનો આખો દિવસ વન્ય છે. વિવેચન—નિરંતર વિષ્ક વિગેરે સત્યાવીશ જેગો વારાફરતી આવ્યા કરે છે. તેમનાં નામ આરંભસિદ્ધિમાં નીચે મુજબ છે— ·(૧૩૩) "विष्णभा भीतिरायुप्मान् , सौमाग्यः शोभनस्तथा । નિદા કુલ ૨, પૃતિઃ સૂર્ત સવે ૨ ૨ / ૨ છે. गण्डो परिणवश्रेष, व्यापातो हर्पणस्तथा १४। व सिर्व्यितिपातो, बरियान परिषः शिवः २०॥ २ ॥ રિણ: ગુમ સુજો, પહા જો તિઃ ૨૭ ! તે નાનામાનો, પોઃ લતઃ શરા અર્થ-વિષ્કલ, પ્રીતિ, આયુષ્માન, ભાગ્ય, શોભન, અતિગંડ, કુકમ, કૃતિ, શક (૧), ગંડ, વૃદ્ધિ, ધ્રુવ, વ્યાઘાત, હર્ષ, વજ, સિદ્ધિ, વ્યતિપાત, વરિ- પાન, પરિઘ, શિવ ( ૨ ), સિદ્ધ, સાગ, શુભ, શુકલ, ખા, એન અને પ્રતિ; એ પ્રમાણે નામ પ્રમાણે ગુણવાળા સત્યાવીશ ગ છે. (૩) તેમાંના વિષ્ક અતિગડ શુલ ગંઠ વ્યાઘાન વજપાત વ્યતિપાત પરિઘ અને વિધૃતિ, એ નવ ગો અશુભ છે. તેઓને શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરે. આ વેગની વિશેષ ધ્રુરતા માટે નારચન્દ્રકીપણુમાં "विसंभ मूल गंडे, अइगंडे बन तय वापाए । પિર મૂારામ, જી મુજનોનામો છે ” અર્થ-“રવિવાર વિગેરે સાત વારાની સાથે અનુ- કમે-વિષ્કમ શૂલ ગંડ અતિગડ વજપાત વ્યાઘાત અને તેને કૃતિ, એ સાત વેગ આવે તે તે મૂળ સ્વભાવથી પણ અતિ દુષ્ટ છે. જે ૧૫ પણ કદાચ અશુભગ લેવા પડે તે તેની આદિની જે અવર જવાની ઘડીઓ છે તેને તે અવશ્ય ત્યાગ ર. તેથી મૂળ લેકમાં કહ્યું છે કે વિષ્કમની પાંચ ઘડી, ગંઠ અને અતિગડની છ ઘી, શલની સાત ઘી, અને વ્યા- ·શાનની નવ ઘડીએ વર્ષ છે. શિનો અભાવ છે. વિનિની દરેક ઘડીઓ અને વ્યકિતની પ કરો રીઓ ની છે. ઉદયપ્રભસૂરિ વિશે કરે છે કે- જો પાક છે, તેની નવ ઘડીએ અતિ દુર છે. તથા અતિપાત યુનિ અને પરિ સિવાયના બીજા અશુભ યોગેનો આદિને ચા ભાગ વન્ય છે. નિપાન અને લંપનિના નિવાર માટે તલ કહે છે કે- “દિશામારવા, તને પૂ+થાત ગુમ” અર્થ_“વિષ્ટિ. અંગારક, વ્યતિપાન અને વધતા રોગમાં મધ્યાન્હ પછીનો કાળ શુભ છે. એટલે કે–આવશ્યક કાર્યમાજ આ રીતિએ શોધેલ કાળ ઉપયોગમાં લેવાય છે.” હવે આનંદાદિક ઉપયોગો અને તેનું ફળ કહે છે अस्सिणि मिग अस्संसा, हत्यऽणुराहा य उत्तरासाढा । सयभिस कमेण एए, सूराइसु हुन्ति मुहरिक्खा ॥ ३५ ॥ निश्रवारे नियरिक्खे, मुहगणिए जत्तिय ससिरिक्खं । तावंतिमोवोगो, श्रानंदाई सनामफलो ॥ ३६ ॥ અર્થ—અશ્વિની, મૃગશિર, અશ્લેષા, હસ્ત, અનુરાધા, ઉતરાષાઢા અને શતભીષા; આ સાત નક્ષત્રો અનુક્રમે રવિ આદિ વારેને વિષે (આન- ·(૩૫) દાદિક ઉપગ માટે) મુખ ના છે જે ૩૫ તેમાં પોતાના વારે પોતાના મુખ નક્ષત્રથી જેટલામું ચંદ્ર નક્ષત્ર આવે, તેટલા આનંદાદિક ઉપયોગ જાણ. તે ઉપયોગ પિતાના નામ પ્રમાણે ફળ આપનારા છે. ૩૬ વિવેચન–અભીજિત સાથેના અશ્વિની વિગેરે અડ્યા- વીશ નક્ષત્ર સાત વારની સાથે હોય ત્યારે આનંદ વિગેરે અડ્યા વિશ ઉપયોગ થાય છે. રવિવાર વિગેરે સાત વારોમાં અશ્વિ નીધી પાંચમાં પાચમા નક્ષત્રો મુખમાં મૂકવા. આ નક્ષત્રો તે વારે હોય તો પહેલા આનંદ નામનો ઉપયોગ થાય છે, ભરણ વિગેરે પાંચમા પાંચમા નો સાત વારોમાં અનુક્રમે હોય તે બીજે કાલદંડ ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રમાણે અઠયાવીશ ઉપયોગ થાય છે, મૂળ ગાથામાં આ રીતિ બહુ સ્પણ કરી છે. એટલે કે રવિવારે અધિની, સેમવારે મૃગશર, ભમવારે અલેલા, બુધવારે હસ્ત, ગુરૂવારે અનુરાધા, શુક્રવારે ઉત્તરા વાતા, અને શનિવારે શતભીષા મુખનક્ષત્ર છે. આ મુખનક્ષત્ર પિતાના વાર સાથે હોય ત્યારે આનંદ નામને પહેલે યોગ થાય છે. ત્યાર પછી ઈદ વારે તેના મુખ નક્ષત્રથી જેટલામું દિનનક્ષત્ર હોય તેટલા પેગ આવે છે. અર્થાત-રવિવારનું મુખનક્ષત્ર અશ્વિની છે, ને રવિવારે અશ્વિની હોય, તો પહેલે એમ, ભરણી હોય તે બીજે ગ; એમ રવિવારે અધનીથી જેટલા નાત્ર આવે તેટલા યોગ જાણ તથા સોમવારે મૃગશર નક્ષત્ર હોય તે પહેલા પેગ, આદ્ર હોય તે બીજે ગ, હસ્ત હોય તે નવ વગ; એમ સોમવારે મૃગશ- રથી જેટલામું નક્ષત્ર હોય તેટલામો ઉપયોગ જાવે. આજ રીતે દરેક વાર પિતાપિતાના મુખનક્ષત્રપ જેટલામું નક્ષત્ર હોય તેટલા હેય એમ જાણવું. અથવા ઉપગ લાવવાની બીજી રીત એવી છે કે રવિ વારે આનંદ, સોમવારે રાક્ષસ. મંવાર અમન, બુધવારે ·( ૨૩૬) મૃત્યુ, ગુરૂવારે મનોજ્ઞ, શુક્રવારે વજાત, અને શનિવારે સામ્ય; એ સાત અશ્વિની નક્ષત્રથી થનારા મૂળમાં છે, અને ભરણી વિગેરે નક્ષત્રોની સાથે ત્યાર પછીના ગે અનુક્રમે આવે છે. આ રીતે દરેક વારે અઠ્યાવીશ નક્ષત્ર સાથે પિતાના મૂળ વેગથી આરંભીને અાવોશ ઉપયોગ થાય છે, અઠયા- વિશ ઉપગનાં નામ આ પ્રમાણે છે. આણંદ્ર શાહે, વરના ગુમ મા પંણ ધન વી. वनो मुग्गर छत्तो, मित्तो मणुन्नो य कंपो य ॥ १ ॥ लुंपक पवास मरणं, वाही सिद्धि मूल अमिअ मुसलं । गन मातंग खय खिप्प, थिरो य वहमाण परियाणं ॥२॥' અર્થ—આનંદ, કાલદંડ, પ્રજા (પ્રાજાપત્ય), શુભ, સૌમ્ય, ધ્રાંક્ષ, ધ્વજ, શ્રીવત્સ, વજ, મુગ્દર, છત્ર, મિત્ર મના, કપ ૧ લુંપક, પ્રવાસ, મરણ, વ્યાધિ, (કાણ) સિદ્ધિ, શલ, અમૃત, મુશલ, ગજ, માતંગ, ક્ષય, ક્ષિપ્ર (ચર), સ્થિર અને વર્ધમાન, એ અયાવીશ ઉપગે જાણવા મારા આ યુગોમાં પ્રજા શબ્દથી પ્રજાપતિ કે પ્રાજાપત્ય નામ લેવું , પ્રજાગનું બીજું નામ ધુમ છે. ક્ષિપ્ર શબ્દથી ચર ગ લે. શુભ ગનાં સુત્તમ અને પ્રજાપતિ એવાં બે નામે છે. મને જ્ઞાદિ આઠ મેંગેની અનુક્રમે-માનસ, પક્ષ, લંબક, ઉત્પાત, મૃત્યુ, કાણ, સિદ્ધિ અસે શુભ; એવી પણ સંજ્ઞાઓ છે. ગજ યોગનું બીજું નામ ગદ છે, અને ક્ષય રોગનું બીજું નામ રાક્ષસ છે, આ દરેક વેગે પોતાનાં નામ પ્રમાણે ફળ આપે છે.' आनन्दो धनलामाय, कालदरे मदर भयम् । प्रामारस्यानु पुत्राय, शुभ सौ शुभ मोत॥१॥ જ ા , i gra માન પ્રય ટિ: રાજુ બન : ૨ 1 જો નવ થાત્, ભાઇ गुर, मित्र लिममागमः॥३॥ R ·(૨૩) આ અઠયાવીશ યોગમાં–કાલદડ, સ્વાં, વજ, મુગર, કપ, પક, પ્રવાસ, મરણ, વ્યાધિ, શલ, મુશલ, માતંગ અને ક્ષય ચોગ અશુભ છે, બાકીના પગે શુભ છે. આ દરેક ગો પિતાપિતાનાં નામ પ્રમાણે ફળ આપે છે. નાચ ટીપ્પનમાં કહ્યું છે કે--અશુભ યેગોને સર્વથા ત્યાગ ન થઈ શકે તેમ હોય તે સર્વ કુયોગની બે ઘડી વર્જી તથા ઉત્પાત મૃત્યુ અને કાણુની સાત છે અને પાંચ ઘડી વ- જેવી. બીજા અન્યમાં કહ્યું છે કે—કાઉદડની ૬૦ ઘડી, કાણની ૬૦ ઘડી, ઉત્પાતની ૬૦ ઘડી, મૃત્યુની ૬૦ ઘડી, ગઠની છ ઘડી, પ્રાંસની ૫ ઘડી, વજની ૫ ઘડી, મુગરની ૫ ઘડી, ઉં બકની ૪ ઘડી, ૫ઘની ૪ ઘડી ચરની ૩ ઘડી, મુસલની ૨ ઘડી, અને ધુમાક્ષની ૧ ઘી અશુભ છે, આ ગે, વાર અને નક્ષત્ર એ એના મેળાપથી થાય છે. પહેલાના “કેમાં ત્રણ વસ્તુના મેળાપથી થનારા યોગ - શવ્યા છે, તેથી ક્રમશઃ બે વસ્તુના વેગ દર્શાવતાં વિષ્કભા- દિક તથા આનંદાદિક યોગ દર્શાવ્યા છે. જેકે વાર તિથિ કે નક્ષત્રથી થનારા યોગો પ્રસિદ્ધ છે, પણ જીતવહરમાં લઘુ દિનશુદ્ધિ દેખાડતાં માસ અને તિથિનો સર્વાગ આપેલ છે, તે આ પ્રમાણે– मनोहो मनमः सौख्य, पम्प सभयमापदम् । સુજો સુ , આજ વનતિ / 1 मरये मृत्यु माप्नोति, म्यागे घ्याधि साम्पदा । सिदौ सर्वच्मिासिदिः, गने शुखसमुहम ॥५॥ असतो हरते पाप, महादों बन्धुनारान । ન : આ નાની મw क्ष क्षयो परेशम, शिक्षिष शुभाशुभम् । જેિ જ જાતિ, જન જન I win નરિજ.!

·( ૪ ) જે જે તિથિ અને ભાવના જાગે કલા છે તે પિત પિતાની તિથિ કે વારના કર્થના સાધક છે પવનપાના તિષિકે વારમાં નિધલકાને તે સફળ ઇગ્ના નથી. કેમકે- સામ્ય તિથિ કે વારથી થયેલ શુભમ કાર્યને સાધે છે. ત્યારે ક્રૂર તિથિ અને ચારથી થયેલ સુભગ ફુરકાર્યને સાધ છે. જેમકે મંગળવારે સિદ્ધિયોગ થાય છે તેમાં મંગળવાર આરંભ-સમારંભનાં ક્રર કામો સિદ્ધ થાય છે પજ ખેતી વ્યા પાર વિગેરે સોમવારનાં, વિલા યાત્રાવિગેરે ગુરૂવારનાં, કે રીક્ષા વિગેરે શનિવારનાં કાર્યો સિદ્ધ થતા નથી. આજ રીતે તિથિ વાર કે શત્રથી થના દરેક શુભા. શુભાગમાં અનુકુળ અને પ્રતિકુળ કાર્યની પ્રસંગાનવ સામાન્ય સફળતા અને વિફળતા શનિવાર અને રિ- તાના સિદ્ધિ માટે આ નિયમ દેખાતું નથી, તેને માટે નારચંદ ટીપ્પણુમાં કહ્યું છે કે- " नवमी चउत्थीहं चरद्दमी, नइ सणिवार लहिन । एका कनइ निग्गया, कन्नसपाई करिज ॥१॥ અર્થ_ભિ ચોથ અને દશે જે શનિવાર થતા એક કાર્ય માટે નીકળેલ મનુષકડો કાર્ય સાધી શકે છે. ” હવે વારને આશીને શુભયેગકારક નક્ષત્ર કહે છે- रेवस्सिणी धणिटा य, पुण पुस्स तिउत्तरा। सूरे, सोमम्मि पुस्सो अ,रोहिणी अणुराहया ॥३९॥ भोमे मिगं च मूलं च, अस्सेसा रेवई तहा । बुहे मिगसिरं पुस्सा,-सेसा सवण रोहिणी ॥४०॥ जीवे हत्थऽस्सिणी पू-फ, विसाहादुग रेवई । सुस्के उन्फा उ-खा हत्य,सवणाणु पुणस्सिणी ॥४१ » ·सणिम्मि सवणं पू-फा, महा सयभिसा सुहा । पुवत्ततिहिसंजोगे, विसेसेण सुहावहा ।। ४२ ॥ અર્થ-રવિવારે રેવતી અશ્વિની ધનિષ્ઠા પુનર્વસુ પુષ્ય અને ત્રણ ઉત્તરા, સોમવારે પુષ્ય રોહિણું અને અનુરાધા,મવારે મૃગશર મૂળ અને લેવા અને રેવતી, બુધવારે મૃગશર પુષ્ય અશ્લેષા શ્રવણ અને રોહિણી, ગુરૂવારે હસ્ત અશ્વિની પૂર્વ- ફાલ્ગની વિશાખાદ્ધિક કે રેવતી, શુક્રવારે ઉત્તર- ફિલ્થની ઉત્તરાષાઢા હસ્ત શ્રવણ અનુરાધા પૂનર્વસુ અને અશ્વિની, તથા શનિવારે શ્રવણ પૂર્વાફાલ્ગની મઘા અને શતભીષા નક્ષત્ર શુભ છે. અને ઉપર કહેલ તિથિને સગ થાય તે વિશેષ શુભ છે. વિવેચન-સાત વારમાં સિદ્ધિયોગ કરનારા નક્ષત્ર આ ચાર ગાથામાં ગણાવ્યાં છે. તેમાં ત્રિફરારા શબ્દથી ઉર ફાગુની ઉત્તરા ભાદ્રપદ અને ઉત્તરાષાઢા એ ત્રણ નક્ષત્ર લેવાનાં છે, તથા વિશાખાદ્ધિક શબ્દથી વિશાખા અને અનુ- રાધા એ બે નક્ષત્રો લેવાનાં છે. વિશેષ અર્થ સુમ આરભસિદ્ધિમાં તે સાત વારના શુભગમાં આ પ્રમાણે ઘણાં નાની નામાવલી આપી છેવિવારે આશ્વની રોહિણી મૃગશર પુનર્વસુ પુષ્ય ઉત્તરાફાગુની હસ્ત મુલ ઉત્તરાષાઢા ધનિષ્ઠા ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી નક્ષત્ર હોય, સોમવારે-રોહિણી મૃગશર પુષ્પ ઉત્તરાફાગુની હસ્ત અનુરાધા શ્રવણ અને શતતારા નક્ષત્ર હેય, મંગળવારે-અશ્વિની કૃતિકા મૃગાર પુષ્ય અવે ઉત્તરાફાગુની વિશાખા મૂલ ઉત્તરા- ભાદ્રપદ અને વિતી હેય, બુધવારે-કૃતિકા રેહિ મૃગશર પુષ્ય ઉત્તરાફાશુની હસ અનુરાધા ચેષ્ટા પૂર્વાષાઢા અને ·કે નાત મા. અને બને કાજુની ખા િનિ જા " નામ અને 3- + ૨. ના બને પાસ અને મધની ડન નન નન Rા બા ના બને તેની કાળ, શનિ- કરિની પુખ મા ખાન અનપ ના પતિ અને શનના નામને જ શબ બ ને જ મિશિ. બિપિન અને ન બને માગ , નથરિ અને નાના અને ભાજપ જ નાના કે મા આમિતિમાં તે જ છે કે- એક માથે ગુજન અને અભણ થાય તેમાં ગિન બ ના છે. ભાર વિધિ અને નાક નાનક મિલમે એક દિન આવે તે ભભ ફળ આપનારા વિમિત્ર કહેવાય છે હવે અમનસિઢિયે જ – हत्यं मिगऽसिगी वा-ऽणुराहा पुम्स रेवई सेहिणी वारजोगणा-मिअसिद्धिकरा कमा ॥४॥ અર્થ–સ્ત મૃગશર અશ્વિની અનુરાધા પુણે રેવતી અને રોહિણી અનુક્રમે સાતવારની સાથે અમૃતસિદ્ધિયોગ કરનારા છે. વિવેચન-રવિવારે હસ્ત નક્ષત્ર ય, સેમવારે મૃગ શર દાય, મંગળવારે અશ્વિની હોય, બુધવારે અનુરાધા હોય. ગુરૂવારે પુષ્ય નક્ષત્ર હેય. શુક્રવારે રેવતી નક્ષત્ર હોય, અને શનિવારે રહિણી નક્ષત્ર હોય તે અમિતસિદ્ધિને વાવ અમૃતસિદ્ધિ યોગ થાય છે. તેના બળમાટે હર્ષ પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે- ·iા w मदा संवर्तकाचे श्रेत् , सर्वदुष्टेऽपि वासरे। योगोऽस्त्यमृतसिद्धयाख्य, सर्व दोपक्षयस्तदा ॥ १ ॥ અર્થ-ન્નદ્રા અને સંવર્તક વિગેરેથી દુર થયેલ દિવસે પલ્સ જે અમૃતસિદ્વિગ હોય તે સર્વ દુપનો ક્ષય થાય છે ૧ રત્નમાલા ભાગમાં પણ કહ્યું છે કે—અમૃતગમાં કરેલ કાર્યની અવશ્ય સિદ્ધિ થાય છે કેટલાક આચાર્ય કહે છે કે- આ સાતે અમૃતસિદ્ધિ યોગમાં અનુક્રમે પાંચમથી અગ્યાર સુધીની સાન નિથિઓ હોય તો મૃત્યુયોગ થાય છે. જે અમે નિધિ વાર અને નક્ષત્ર એ ત્રણના ગમા દેખાડી ગયા છીએ વળી મુર્ત ચિંતામણીમાં પણ કહ્યું છે કે- गृह प्रवेशे यात्रायां, विवाहे च यथाक्रमम । भीमेऽश्विनी शनी ब्राह्म, गुरौ पुप्यं च वनयेन् ॥१॥ અર્થ-ગૃહપ્રવેશ યાત્રા અને વિવાહમાં અનુક્રમે- મવારે અશ્વિની હોય, શનિવારે રેહિણી છે, અને ગુરૂવારે પુષ્ય હોય તે તે વર્યું છે. વિવાહની પેઠે દિશામાં પણ ગુરૂ- વરે પુષ્ય નક્ષત્ર હોય તે શુભ નથી. આ રીતે અમુક કાર્યોમાં નિધેલ અમૃતસિદ્ધિગ અશુભ છે. હવે ઉત્પાતાદિ ચાર કહે છે– वारेसु कमसो रिक्वा, विसाहाइ चऊ चऊ उप्पाय मच्चुकाणाव-सिद्धिजोगावहा भवा અર્થવાની સાથે રહેલ અનુક્રમે વિશા- ખાદિ ચાર ચાર નક્ષત્રો અનુક્રમે ઉત્પાત મૃત્યુ કા- સુક્ષ અને સિદ્ધિગવાળા થાય છે. વિવેચન—આનંદાદિ અદ્યાવિશ ઉપયોગમાં દેખાડેલ પ્રવાસ, મરણ, વ્યાધિ, અને સિદ્ધિગોનું બીજુ નામઉત્પાત મલ્યુ કાણુ અને સિદ્ધિ છે. અને તે દરેક કાર્યમાં વિશેષ ·મહત્તાવાળા હેવાથી ફરીવાર ગણવેલ છે. તે લાવવામી ગાથામાં કહ્યું છે કે–વિશાખાથી સ્વાતિ સુધીના અધ્યાપી નક્ષત્રમાંથી એકેક વારની નીચે ચાર ચાર નક્ષત્રો સ્થાપવું તેમાં પહેલા નક્ષત્રો સાથે ઉત્પાત, બીજા નક્ષત્ર સાથે મૃત્યુ ત્રિીજા નક્ષત્ર સાથે કાણુ, અને ચોથા નક્ષત્રો સાથે સિદ્ધિ થાય છે. એટલે રવિવારને વિશાખાએ ઉત્પાત, રવિવાર ને રાધાએ મૃત્યુ, રવિવાર ને જેહાએ કાણ, તથા રવિવારને મૂળ નક્ષેત્રે સિદ્ધિયોગ થાય છે આ રીતે દરેક વારમાં ચાર ચાર નક્ષત્રના યોગે ઉત્પાત વિગેરે ચાર ચાર ચોગ તેયાર થાય છે, જેમાં ઉત્પાત મૃત્યુ અને કાણુગ અશુભ છે. ત્યારે સિદ્ધિગ શુભ છે, જેમાંથી અશુભ ગને શુભ કાર્યમ સર્વથા ત્યાગ કરવો. કાર્ય કર્યા વિના ન ચાલી શકે તેવું હોય ત્યારે નારચંદ્ર ટીપ્પણુમાં કહ્યું છે કે-- " सर्वेषां हि कुयोगानां, वर्नयेद् घटिकाद्वयम् | તમૃત્યુનાં, a વાર્દિા: Na અર્થ-“સર્વ કુલગની બે ઘડી વર્જવી, તથા ઉત્પાત મૃત્યુ અને કાણુ પેગની અનુક્રમે સાત છ અને પાંચ ઘડી વર્જવી. ૧” સિદ્ધિયોગ સર્વ કાર્યમાં શુભ જ છે, હવે યમઘંટ અને જન્મ નક્ષત્ર કહે છે - म वि ा मू कि रोह, सुराइस वजणिज जमघंटा। भ चि उ-ख ध उ-फा जे रे, इश्र असुहा जम्मरिक्खा य ॥ १५ ॥ અર્થ રવિ આદિ સાતવારની સાથે અનુક્રમે- મઘા વિશાખા આદ્રી મૂળ કૃતિકા રહિણી અને હસ્ત નક્ષત્રો હોય તે યમઘંટ નામનો વર્ષે યોગ

·ܪ
ܙܙ
܀
ܠ
ܪ
ܙ
܀
ܐ ܀
ܙܙ
܀
ܙܙ
ܕܙ
ܙ ܙ ܢܟ݂ܙܕ,; :fq uifv
-
qܬ ;24 ,; }܀ qu«
ܝܫܙ:tqus l'a- j
-
fciliiܬܪܐ ܫܪܳܪܳܙܫ ?:1 ,ܪ
ܕ',* ?' ܝܪܢ?' S Ahij thefqܫܐ:A
:
!
ui '

·દુષ્ટ ઘડી-બંદર, તેર, આહાર, એક, માન, માન અને આ છે. 1 ” આમાં જમટનો પરિવાર માં છે, પરંતુ તિપાત પિન અને મને સજા ત્યાગ કરવો એ વધા હિતકર છે. બીજા શોમાં તેમના અશ્વિની, મંગળવા મધ, બુધવારે આ અને ખi ફાગુની, ગુરૂવારે વ_ શુક્રવારે સ્વાતિ, તથા શનિવારે પૂર્વારા ઉત્તરાનારા અને રેવની હાથ તે પ માંટગ કાળો છે મૂળ ગાથામાં ઉત્તરાર્ધથી બે અબ યે કથા તે કથન પ્રમાણે રવિવારે ભર મવારે ચિત્રા, મંગળવાર ઉતરાષાઢા, બુધવારે ધનિષ્ઠા, ગુરૂવારે ઉત્તરાફાગુની, શુક્રવાર જયેષા, અને શનિવારે રેવતી નક્ષત્ર હોય તે કોગ થાય અન્ય ચામાં આ રોગનું નામ વજમુળ કહેલ દે તેના ફળ માટે હીરોતિષમાં કહ્યું છે કે- गह नम्मरिसी एए, वजे विवाह किरिए विहवं । गमणारंभे मरणं, इयठवणेविरंमं ॥ १ ॥ सेवाइ हवद निष्फल, करसण अफलो य दाहं गिहपवेमे । विनारमे य जड, वत्युवावरह मसमसायं ॥ २ ॥ અર્થ શુભ કાર્યમાં આ ગ્રહ જન્મનક્ષત્રને ત્યાગ કરે. કેમકે તેમાં વિવાહ કરે તે વિધવા થાય છે, ગમન કરે તે મૃત્યુ પામે છે ત્યની પ્રતિષ્ઠા કરે તે મદિરનો હંસ થાય છે, સેવા કરે તે નિષ્ફળ જાય છે, ખેતી કરે તે નકામી થાય છે, ઘરમાં પ્રવેશ કરે તે અગ્નિ ઉત્પન્ન થાય છે, વિદ્યાને આરંભ કરે ને જડ થાય છે, અને જે વસ્તુ વાપરે તે વસ્તુ ભસ્મસાત્ થાય છે૧-૨ આ પેરામાં દીક્ષા લેનાર પાત્રનથી પડે છે, એમ નાચંદ્ર ટીપણુમાં કહ્યું છે, જે ગ્રહનું જે જન્મ નક્ષત્ર હોય તે પિતા પોતાના ગ્રહના Jy

·મા તે જાગ્રત નામને પણ થાય છે.
'જાને જન્મ નક્ષત્ર આ પ્રમાણે છે
निदाप्यानि, अपणो भाग्य निमम ।।
teen.com: પન ૧ |
અ---વિવિગઢ નવ બઢના જન્મનો અનામે
વિશાખા, નિકા, હનદાતા, માન, પુણની, પગાર,
કેની, ભારત અને અષા ii. (૪૨)
લવ કેહિ કા વિરથી પીડાતા નક્ષને
બહ યાત્રા કાના લાખા ભાવે ને તે અશુભ છે.
અન્ય બધામાં વાળ અને નક્ષત્રના બીજા પ ક
કલા છે, જે આ પ્રમાણે વિવિગેરે સાત વારામાં અનુ
કે ભી, પુષ્ય, ઉત્તરાભાદા, આ, વિશાખ. વન અને
તબીજા નત્ર હોય તે શત્રુયોગ થાય છે, પ્રીતિના
મામા એ યોગ વજે
કવિ વિશે સાન વામાં અનામ-ઉત્તરાષાઢા, આદ,
વિશાખા હિ , શતભા, મઘા અને મલ ના હોય
ને ચરાગ થાય છે, જે સ્થિર કાર્ય માટે અશુભ છે.
રવિવારે મહા કે પનિકા, મમવારે મળ કે વિશાખા,
મળી કુનિકા કે ભણે, બુધવારે પુનર્વસુ કે રેવની,
ગુરૂવારે અશ્વિની ઉત્તરાશાઢા, શકવા જેહિ કે અનુરાપો,
અને શનિવાર કે શતતારા નક્ષત્ર દેય તે યમદખા-
યોગ થાય છે, આ યોગ દરેક કાર્યમાં અશુભ છે, આરંભ
સિદ્ધિ વિશે અમામાં જે સાત વારના અશુભ નક્ષત્રની
નામાવલી આપી છે તેમાં આ દરેક યુગો સમાવેશ
થઈ જાય છે
હવે એક વયોગ નથી કર્ક વેગ કહે છે.
૧ મહેર જન્મ નક્ષત્રમાં પ્રખ્યા રહે છે, તેથી કાર્ય કરી
નથી આ પણ મદનું એક નિર્બળ સ્થાન છે એમ સમજાય છે.

·(૪૮) गरिसयभिस सणि उत्तर-साढा एया विवजए पायं। वारसि एगेगहीणा,सूराइस कक्कजोगुचए ॥१६॥ અર્થ ગુરૂવારે શતભીષા અને શનિવારે ઉત્ત- રાષાઢા નક્ષત્ર હોય તો તે પ્રાયઃ વર્ષ છે. તથા રવિ આદિવારને દિવસે બારશ વિગેરે એકેકે હીણ તિથિ હોય તે કગ થાય છે, તે પણ ત્યાજ્ય છે. વિવેચન–મૂળ ગાથામાં પૂર્વાર્ધથી–ગુરૂવારે શતભીષા નક્ષત્ર હોય, અને શનિવારે ઉત્તરાષાઢાં હય, એમ બે વારનાં કુગે દેખાડ્યા છે. તે બને છે શુભકાર્યમાં પ્રાયઃ વર્ય છે. આરંભસિધિમાં તે આ બન્ને ગાને વર્ય કહેલ છે. કેમકે-ગુરૂવારે શતભીષા નક્ષત્ર હોય તે ચિરાગ અને શનિવારે ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્ર હોય તે યમઘંટ (મતાંતર) થાય છે જે બને ગો દિનશુધ્ધિના પ્રણેતાને માન્ય છે. ગાથાના ઉત્તરાર્ધથી વાર અને તિથિના કરોને પ્રારંભ કહે છે, તેમાં અહીં તે માત્ર કાગજ દેખાડે છે રવિ વિગેરે સાત વારને વિષે અનુક્રમે બારશથી પ્રારંભીને એકેક ઓછી તિથિ હોય તે કર્કગ થાય છે. એટલે રવિ- વારે બારસ, સોમવારે અગીયારશ, મંગળવારે દશમ, બુધવારે નેમ, ગુરૂવારે આઠમ, શુક્રવારે સાતમ, અને શનિવારે છે તિથિ આવે તે કશ થાય છે. આ પેગ લાવવાની બીજી એવી રીતે છે કે-વાર અને તિથિની સંખ્યા ભેગી કરવાથી તેરનો આંક આવે ત્યારે કર્મયોગ થાય છે, કર્કગને શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરે. તેનું બીજું નામ કચયોગ પણ છે. હવે વારને આથી અશુભ તિથિઓ કહે છે-- यहि सत्तमि इगार, चउइसी सरि, सोमि सगयार तेरसी।

·( ૨ ) मंगले इग इगारसी, घुहे वजए इग चउद्दसी जया ॥४७॥ छट्टि चउत्थि सहभद्दया, गुरु सुकि वीथ सह तीइ रिचया। पुन्न सत्तमि सणिम्मि सव्वहा, वजए इथ तिही विसेसो ॥४८॥ અર્થ—-રવિવારે છ સાતમ અગીયારસ અને ચૌદસ, સેમવારે સાતમ બારશ અને તેરશ, મંગ- ળવારે એકમ અને અગીયારશ, બુધવારે એકમ ચિદશ અને જયા, ગુરૂવારે છડું ચોથ અને ભદા, શુક્રવારે બીજ ત્રીજ અને રિક્ષા, તથા શનિવારે પણું અને સાતમ તિથિ વિશેષે કરીને વર્ષ છે. વિવેચન-રવિવારે છ સાતમ અગીયારશ અને દશ હોય તે અશુભ છે, સોમવારે સાતમ બારસ અને તેરશ તિથિ હોય તે અશુભ છે, મંગળવારે એકમ અને અગીયારશ હોય તે અશુભ છે. બુધવારે એકમ ત્રીજ આડમ તેરશ અને ચા- દશ હોય તે અશુભ છે, ગુરૂવારે બીજ ચેક છઠ્ઠ સાતમ અને બારશ હેય તે અશુભ છે. શુક્રવારે-આજ નીજ ચોથ નોમ અને ચોદશ હોય તે અશુભ છે, તથા શનિવારે પાંચમા સાતમ દશમ અને પુનમ હેય તે અશુભ છે. આ સર્વ અશુભ તિથિ- એને શુભકાર્યમાં સર્વથા ત્યાગ કર. આ વાર અને તિથિઓના સર્વ કગોનાં નીચે પ્રમાણે નામ છે, નારચંદ્રમાં કહ્યું છે કે-રવિવારે નદા, સોમવારે ભદ્રા, મંગળવારે નંદા, બુધવારે જ્યા. ગુરૂવારે ભદ, શુક્રવારે રિના

·( ૨૫૦)
અને શનિવારે પણુ તિથિ હોય તે મૃત્યુ થાય છે. રવિ
વિગેરે સાત વાર વિષે અનુક્રમે-બારશ અગીયારસ પાંચમ
ત્રીજ છઠ્ઠ ત્રીજ અને નામ નિ હોય તે દગ્ધયોગ થાય છે
રવિવારે સાતમ, સોમવારે છઠ્ઠ, ભમવારે પાંચમ, બુધ
વારે ચાય, ગુરૂવારે ત્રીજ, શુક્રવારે બીજ અને શનિવારે એકમ
હેય તે સંકડું ઘર નામને કંગ થાય છે એટલે કે-વાર
અને તિથિને ભેગા કરતાં આઠને આંક આવે તે આગ
થાય છે. આ યોગનું બીજું નામ થનું ઘર પણ છે. તે
ગ્રામપ્રવેશ, યાત્રા, ચોમાસાને પ્રવેશ, અનેં વિહારમાં વર્જ
કેટલાક આચાર્યના મત પ્રમાણે ફાંકડું ઘર ચંદ્ર કરતાં પ
વધારે બળવાન છે, માટે અનુકુળ ચંદ્ર હોય તે પણ ફાંકવું
મરને અવરય ત્યાગ કરે.
તથા વાર અને તિથિના દિવસો ભેગા કરતાં જે આંક
આવે, તેને ચારથી ભાગના શેરમાં ન આવે તે થનું ઘર
નામને એમ થાય છે. આ યોગ પ ગમનાગમન પ્રવેશ વિગે
તેમાં સર્વથા વન્ય છે. નારચંદ્ર તિવમાં કહ્યું છે કે-
" प्रतिपत् तृतीया सौम्ये, मतमी शनिमययोः ।
ત્રી અને દિલીપ જ જીજે ગર્વો મત છે.”
અર્થ–બુધવાર એકમ ને ત્રિજ, શનિવાર અને રવિવારે
સાતમ, ગુરૂવારે છે, તથા કવરે બીજાય તે રજનક
પગ થાય છે૧
નિષ હીરા ક –મવાર સાનમકે તેરા
નિમવારે ચળ, મુવારે નામ, કયારે જ, અને શનિ
વાર પાચન તપ ન વનક જ થાય છે આ વેગન
અરજ છે.
૧ ને રવિ બ. અને નજર
જ કદિ નાન, દ્ર

·વેગ ચ, મામ જગા બુધ રાનિ કમિ જિ! પતિ .. બધિ અ|િ મ. 1 મુખ્ય માં ૯-ન.| ધવ - રેવતી|નખે. વિ. સ્ત . અલી અને અને જ નિ]િ અહિJપઢિણ અધિ) નિ. અાિ અ|િઅશ્વિ (આસિ દિ ત્તિ. | દિ.પુનઃ ૨. મ મૃગ ના બનું. ઉ -૬ ખ! ... મહા અ. ઉના ના હસ્ત સ્વાતિ ઉના હસ્ત અનું- જન|વિરા./ અનુ. |વિશા. ૫.૫.| અવ. મલ ઉ.ષા.Jપનિ. 6. ૨ ઉ. પૂ.મા./ અથTઘન ધનિ નિતી| અવ ધનિ. ! પનિ. ઉ.ભા. રેવતી -ભર્યું વિતી રવની અમૃતમિતિ હસ્ત મગશર/અધિની અનુરાધા પુષ્પ રેવતી રિહિણી ઉત્પાત વિદ્યાપા - અનિલ રેવતી | મદિ. | પુષ્પ અનુરાધdઉ–| ચત અજિ. પગ અર્બ્સ| હસ્ત ·(૨૫) રવિ સે માંગળ બુધ 'ગુરૂ ચિ: સિદ્ધિ અમચંટ (મધટ અભિચી પૂ-ભા ભરણી| આ | મધા શ્રવણ ઉભાકનિકા પુન મધા વિશાખા આકા! મલ અશ્વિની ભવા T સ્વા. . S. વન- મુરા ત ભરણી, ચિત્રા ઉ.વ. ધનિ. / ઉ... રાત. ભર] પુષ્પ ઉં. વ. આ વિશા. વિ. ઉ.ભા. આ છે વિશા.) રાટિT. મજા મષા ત્તિ. પિન. ધનિક વિશા. ર મુ. ભરી રેવ. ૨ થ પર 1 Y . ૨ 1 બ ૧ખsh-૧૪ જ રિન પછી ૬ બંધ ·મિતિ J . • . k-PA EJh JE) J) ગર) સિદ્ધિ ટ- 18-kh કk . . he, Price ઉત્પાત મિદ્ધિ -- -- "" (૨૫૩) ગચઠ &િl? eks છે . મૃત્યુ . thra સિદ્ધિ ચર-સિદ્ધિ uhle યમદા મ). 19ls ekh de Hy jacke છે. . hele ઈ) 11s 18 * મિદ્ધિ Jy- મૃ૧ "kk પુર “ક ર. નkk સોમ.

·Ikhe) વM * ( k ) . --- વિશાખા •• ચર ઉષાત –kk . શ૩-સિદ્ધિ સિદ્ધિ અમૃત દા-સિદ્ધિ Talline A સિદ્ધિ સિદ્ધિ એમ. . ચર ઉત્પતિ પૂજાય ઉનષાદ અમી ચર્નસિદ્ધિ વજ- 13 સિદ્ધિ (મ.) (યમ) ત્યાજ્ય (૨૫) T . iા. સિદ્ધિ સિદ્ધિ .. સિદ્ધિ દ-સિદ્ધિ લનિક ઉત્પાત વજ. (મ.) ••• ત્યનેચર Roja -~- •ા i s 4 • છે • સિદ્ધિ સિદ્ધિ * L વતી દ-Bhત Kયમ. ) વજ.

·(૨૫૫) હવે તિથિના અને પ્રસંગ હોવાથી બે ગાથા વડે ગંડાંતગ તથા તેનું ફળ કહે છે. चरमाइम तिहिलगगरिक्ख,मझेगमद्धदोघडिया। तिदुसत्तंतरि मुत्तुं, पुणो पुणो तिविह गंडत।।१९।। नटुं न लब्भए अस्थ, अहिट्ठो न जीवइ । जाओ वि मरइ पायं, पस्थिभो न नित्तइ ॥५०॥ અર્થ-હેલાં અને પહેલાં તિથિ લગ્ન તથા નક્ષત્રની મધ્યે અનુરામે એક અરધી તથા બે ઘડીને ગંદાંત આવે છે. તથા તિથિ વિગેરેમાં અનુક્રમે ત્રણ ત્રણ, બળે, અને સાત સાતને આંતરે બબ્બેની વચ્ચે પણ તેટલાજ પ્રમાણુવાળા ગંડો- તોગ આવે છે. આ યુગમાં નાશ પામેલ વસ્તુ ફરી મળતી નથી, સર્પથી કસાયેલો જીવ નથી, જન્મેલ માયા જીવતે નથી, અને પરદેશ જનાર પાછા આવતું નથી. વિવેચન~ગતયોગ, તિથિગંત લગ્નગ દાંત અને નવગન એમ ત્રણ પ્રકારે છે. તે નિથિ વિગેરેમાં ત્રીજ ત્રીજે ભાગે બન્નેના આંતરાની સંધિમાં આવે છે. જેમકે તિથિ પદ છે, તેને ત્રીજે જે ભાગે પાચમ દશમ અને પૂર્ણિમા છે; તે પાંચમ અને બ, દશમ અને અગીયારસ, તથા પુનમ અને એકમની સંધિનં તિથિગંડતા આવે છે. આવક રીતે લગ્ન અને નક્ષત્રમાં પણ રીજે ત્રીજે ભાગે સમજવાનું છે. આજ વાતનું સ્પષ્ટીકર કરતાં મુળ ગાથામાં કર્યું છે કે- છેલ્લી તિથિ પુનમ કે અમાસની અનની ત્રીજી પળ, અને ૫ હેતી તિથિ એકમની આદિની ત્રીશ પણ, એમ પિની સા નવાળી એક ઘી ગંધનયોગ છે. પછી ત્રણ ત્રણ તિથિનું ·(૨૬) આંતરૂં નાખતાં જે તિથિ આવે છે અને તેની પછીની તિથિના મધ્યમાં ગંડાંત આવે છે. તેથી એકમ પછી તિથિનું આંતરું નાંખતાં પાંચમ તિથિ આવે છે, તે પાંચમની અને છઠ્ઠની મધ્યની એક ઘડી ગંડાંનયોગ છે. વળી છઠ્ઠથી ત્રણ તિથિનું આંતરું લેતાં દશમ અને અગીયારસની સંધિની એક ઘડી ગંડાંતોગ આવે છે. લગ્નગડત પણ છેલા મીન લગ્નની અંતિમ પંદર પળ, અને પ્રથમ મેષ લગ્નની આદિની પંદર પળ, એમ મધ્યની અધ ઘીને આવે છે, પણ લગ્ન બાર છે, એટલે પછી બે બે લગ્નનું અતરૂં મૂકતાં કર્ક અને સિંહ તથા વૃશ્ચિક અને ધન લગ્નની સંધિમાં પણ અહીં અહીં ઘડીને લગ્ન દાંત આવે છે. આજ રીતિએ-- છેલ્લું નક્ષત્ર રેવતી અને પ્રથમ નક્ષત્ર અશ્વિનની મધ્યની બે ઘડી અને પછીના સાત સાત નક્ષત્ર ભૂતાં અલેવા અને મઘા તથા ધ્રા અને મૂળ નક્ષત્રની સંધિની બને ઘી નક્ષત્ર ગડાંત આવે છે. પિગ નામ ! પડી મરક્ષાન. હમ ગડત | | મીન-મે વૃશ્ચિક-ધન તિથિ ગત ૧ ન મહાન ૨ -અશ્વિના અા-ના કામૂળ અન્ય માં ગઠનનું ઘી પ્રમાણ વિમા શકે છે. વળી દેવાર્ક કહે છે કે-નક્ષવનની પકે વિ. બાદ સત્યાવીરા ગોમાં પ ત્રીજે બ્રિીજે ભાગે પાંચ પાંચ પીને ગન આવે છે. વિવાહ વૃંદાવનમા તે દરેકનક્ષત્રની મધ્યમાં ૨ થી ૩૦ પળ, નિધિની મધ્યમાં ૨ થી ૪ પળ. અને પગની મધ્યમાં રઘી ૧૬ જળ, મુભકાર્યમા વર્ષે સાધ નામને *

·(૨'s !
દેષ કહ્યો છે, ગંડાંતગ-જન્મ, ગર્ભાધાન, યાત્રા, બત,
વિવાહ લોર, ગૃહમારંભ તથા પ્રવેશ વિગેરે સર્વ કાર્યમાં
અશુભ છે. કેમકે-મૂળ ગાથામાં જ કહ્યું છે કે, આ યોગમાં જે
વસ્તુ ખવાઈ હોય તે વસ્તુ પાછી મળતી જ નથી, ગત
ગામા જેને સર્પડંશ થયો હોય તે માણસ તે નશી, ગં
નમાં જન્મેલ બાળક પ્રાયઃ જીવતું નથી, અને પરદેશ ગયેલે
મનુષ્ય પાછો આવતે નથી,
અહીં ગ ડાંગમાં જન્મેલ બાળક માટે પ્રાય: શબ્દને
પ્રવેશ કર્યો છે, તેને માટે બીજે સ્થાને કહ્યું છે કે-જે બાળકના
જન્મકાળે ગંદાંત હેય તે તે માતાપિતા કુળ કે બાળકને
નાશ કરે છે, પણ જે અંતમાં જન્મેલ બાળક જીવતો રહે
તે ભવિષ્યમાં રાજ્ય જેવા અતુલ સુખને ભેગાવવાવાળે થાય
છે (જુઓ ગાથા ૩૧ નું વિવેચન)
હવે વજપાનયોગ કહે છે-
पीथाणुराह तीथा, तिगुत्तरा पंचमीइ महरिखं ।
रोहिणि बट्टी करमूल, सत्तमी बज्जपाओऽयं॥५१॥
અર્થ–બીજને અનુરાધા, ત્રીજને ત્રણ ઉત્તર,
પાંચમ અને મઘા, છડું ને રહિણી, તથા સાતમને
હસ્ત કે મૂળ હોય તે વજપાત યોગ થાય છે.
વિવેચન–આ ગાથાથી તિથિ અને નક્ષત્રનો
દેખાડેલ છે. જે બીજને દિવસે અનુરાધા હેય, ત્રિીજને દિવસે
ઉત્તરાફાગુની ઉત્તરાષાઢા કે ઉત્તરાભાદ્રપદ નક્ષત્ર હય, પાંચ-
મને દિવસે મઘા હેય, છઠ્ઠને દિવસે રાહિ નક્ષત્ર હેય, અને
સાતમને દિવસે હુસ્ન કે મૂળ નક્ષત્ર હોય તે વજપાતોગ
થાય છે. વાત માટે નારચંદ્ર ટીપણુમાં કહ્યું છે કે–
अनुराधा द्वितीया च, तृतीया उत्तरात्रयम |
पञ्चमि मपमंयुक्ता, हस्ते गुले च सप्तमी ॥ १॥

·(૨પ૮) पठी च रोहिणी चैव, चित्रा-स्वाती त्रयोदशी। પપુ થોડુ ચાર્ય, રે મારે કૃતિમતું ! ૨ ” અર્થ–બીજે અનુરાધા, ત્રીજે ત્રણ ઉત્તરા, પાંચમે મઘા, સાતમેહસ્ત કે મૂળ, છઠે રેહિણી, અને તેરશે ચિત્રા કે સ્વાતિ હેય આ પ્રમાણેને યોગ હોય, અને તેમાં જે મનુ ખ્ય કાર્ય કરે તે છ માસમાં મૃત્યુ પામે છે. જે ૧-૨ જાતિય હિરમાં કહ્યું છે કે— अट्ठमीसंयुता रोहिणी या એટલે–આઠમ યુક્ત રહિ હોય તો વજપાત યોગ થાય છે. હર્યપ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-વાપાતમાં કાર્ય કરના- રનું છ માસમાં મરણ થાય છે. આયોગનું બીજું નામ યમદમ્ર છે, તિથિ અને નક્ષત્રના બીજા અશુભ યોગો આ પ્રમાણે છે, નારચંદ્ર ટીપણુમાં કહ્યું છે કે-- चतुः पञ्चनवत्र्यष्ट-दिने कालमुखी क्रमात् । युत्तराभिर्मघाग्नेय-मैत्र्यबाह्ममयोगतः ॥ १॥ અર્થ–ચાથને દિવસે ત્રણ ઉત્તરા હૈય, પાંચમે મા હેય, નમને દિને કૃત્રિકા હેય, ત્રીજને દિવસે અનુરા હેય, અને આઠમને દિવસે રોહિણી નક્ષત્ર હોય તો કાલમુખી નામને યોગ થાય છે . ૧” આરભસિધિનીટીકામાં કહ્યું છે કે--કાલમુખીમાં કાર્ય કરનારનુ છ માસમાં મૃત્યુ થાય છે. કાલમુખી બેગને ત્યાગ ન થઈ શકે તેવું હોય તો y " यमपटे नवाटो च, कालगुख्या विवाभ्येत् । અર્થ “યમઘંટમાં નવ અને કાલમુખીમાં આ ઘડીનો અવશ્ય ત્યાગ કરે.” એકમે મળ, પાચમે ભરણી, આડમે કૃત્તિકા, નમે 1 ·(૨૫૯) હિ, અને દશમે અલેષા નક્ષત્ર હોય તે જવાલામુખી યોગ થાય છે. વાલામુખી યોગમાં જન્મે તે મૃત્યુ પામે છે, ચુડા પહેરે તે વિધવા થાય છે, અને પરણે તે મૃત્યુ પામે છે. વળી દવું છે કે-- एएहि नोगनाला, नम्म मो हवा सो मरइ बालो। उपवासह गेहसाला, परिहर घरह यमाला ॥१॥ અર્થ-આ રાજવાલામાં જેને જન્મ થાય તે બાળક મૃત્યુ પામે છે, ઘર તૈયાર કરે તો તે બેસી જાય છે, અને વાલામુખી વેગનો ત્યાગ કરે છે તે જ્યમાલા વરે છે” નારચંદ્રકી૫ણુમાં કહ્યું છે કે--સાતમને દિવસે ભરણ, નોમને દિવસે પુષ્ય, દશમને દિવસે અલેવા, અને તેરશને દિવસે ચિત્રા નક્ષત્ર હોય તો વજર્ય થાય છે. હવે નિથિને વિષે મૃતક અવસ્થાવાળાં નક્ષત્રો કહે છે-- मूलऽदसाइचित्ता, असेससयभिसय कित्तिरेवइया नंदाए भदाए, भदवया फग्गुणी दो दो ॥ ५२ ।। विजयाए मिग सवणा, पुस्सस्सिणि भरणि जिट्ठ रित्ताए, श्रासाढदुग विसाहा, गुराह पुष्पव्वसु महा य ॥ ५३ ॥ पुन्नाइ करणिट्टा, रोहिणि इन मयगवस्थ रिक्खाई।

·)
नंदिपटापमुहे.
ga at An a
– નિશિએ મુળ ગાદી સ્વાતિ
શિમા અશાભિ નિકા કે રેતીને, ભી
તિથિએ-બે ભાદક કે બે કાણની, વિજ્યા-
નિશિએ-મૃગશર શ્રવણ બની ભરણી કે
છે. રિક્તા નિશિએ-એએ વિશાખા અને
રાધા પુનર્વસુ કે મધા, અને પગ નિશિસ્ત
ધનિક રહિણી છે તે તે મૃતક અવસ્થાવાળો
નક્ષત્ર કહેવાય છે. પ્રતિમાને પુરૂને તેમાં નંદિ
પ્રતિષ્ટા પ્રમુખ શુભ કાર્ય વર્જવાં
વિવેચન–મુગમ છે
આલિ, ભમદ ૮, પાન, મૃત્યુ, કા, યમ,
વજમુશ, ગ, યમરા, કકચ, દધ, ચોથા, સંવ ,
મલ, વજપાન, કાલમુખી, વાલામુખી, મૂલ, કળઝંડ
વિગેરે અશુભ મેગે છે
સર્વ યુગને અપવાદ નીચે પ્રમાણે છે –
દરેક યોગની દુઇ ઘડીએને અવશ્ય ત્યાગ કરવો. તેમાં
જે ગની દુષ્ટ ઘડીએ કહી નથી તે દરેક અશુભ યોગની દુર
ઘડી બે જાણવી. તેને માટે કહ્યું છે કે-
" सर्वेषां कुयोगाना, वनेयेद घटिकाद्वयम् ।
અર્થ–સર્વ યુગોની બે ઘડી અવશ્ય વર્જવી.”
ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે –
" यत्मातिकूलयं वाराणां, तिथिनक्षत्रसंभवम् ।
हूणवङ्गससेवेव, तत् त्यजेदिति केचन ॥१॥"
અર્થ—“તિથિ અને નક્ષત્રથી ઉત્પન્ન થયેલ વારની

·પ્રતિકલના હળદેશ બગદેશ અને પસંદેશ ત્યાન્ય છે, એમ કેટલાએકનો મત છે. ૧૫ મુહુર્ત ચિંતામણીમાં પ આ લેકને માન થન . હર્ષ પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે–નિધિ કુનાલ કબજિસ્ટ જન્મનક્ષત્ર અને દધનિથિ, એ ગર્વ મધ અથવા ભ થાય છે. જનિષ મિા કહ્યું છે કે- " थिविगे व रामभोग, कुमारगोगे - भाग teim राव्य विमोग, पर दिरणा योगं ॥१॥ ખર્ષ—-“થવિગ, કાળ, કામ, અમન મિટિંગ, સર્વાગ અને ધિગ. આ ધામ : અલગ હોય છે, ૧ ts હદયમબરિ પણ કહે છે - બદ્ધિ, એ જ દિવસે બાવે તે શિપિગ કપ પામે છે મ વિધિ માગ, le { જરા 5. ના જ કરે છે ·- - ekly) T ર = * ૧૫ s છે ' k ** 1e , છે e ‘e 1- * ૫. N.! . છે છે છે છે. . મુ. - -- એ. મં. ! 1 / ૪ કમ એ. re : ? સ. મ મ મુ. એ છે, ૧ મિ.” એ મ... બ = મ | શ. દિ K * 7 81 "" *. કે. એ •• ••• ••• ચિ. છે. ખનN 81 h t . •? k ** - ·( ૨૬૩ ? નક્ષત્રની તીક્ષણ વિગેરે સંજ્ઞા તથા તેનું ફળ કહે છે. जिट्ठद्दाऽसेस मूलं च, तिक्खा रिक्खा विवाहिया । मिऊणि मिग चित्ता य, रेवई थणुराहया ॥५५॥ पुस्सो म अस्सिणीहत्थं, अभीई लहुआ इमे । उग्गाणि पंच रिक्खाणि, तिपुव्वा भरणी महा॥५६॥ चरा पुणब्वसु साई, सवणाइतिथं तहा। धुवाणि पुण चत्तारि, उत्तराणि अरोहिणी॥५७॥ विसाहा कित्तिथा चेव, दोश्र मिस्सा विवाहिया। तिक्खे तिगिच्छं कारिजा, मिऊ गहणधारणे॥५८॥ लहू चरे सुहारंभो, उग्गरिक्खे तवं चरे। धुवे पुरपवेसाई, मिस्से संधिकिभं करे ॥ ५९॥ અર્થ-જ્ય આદ્ર અષા અને મૂળ નક્ષત્ર તીર્ણ છે. મૃગશર ચિત્રા રેવતી અને અનુરાધા નક્ષત્ર મૃદુ છે (૫૫) મુખ્ય અશ્વિની હસ્ત અને અભિજિત નક્ષત્ર લધુ છે, ત્રણ પૂર્વા ભરણ અને મઘા નક્ષત્રે ઉમ છે. (૫૬) પુનર્વસુ સ્વાતિ અને શ્રવણાદિ ત્રણ નક્ષ ચર છે, ત્રણ ઉત્તરા અને રહિણી એ ચાર નક્ષત્ર પૂવ છે. (૫૭) તથા વિશાખા અને કૃતિકા નક્ષત્રે મિથે છે. તેમાંથી તીણ નક્ષત્રમાં ચિકિત્સા કરવી, મૃદુ નક્ષત્રોમાં વસ્તુનું ગ્રહણ અને ધારણ કરવું, (૫૮) લઘુ અને ચર નક્ષ- ત્રમાં શુભકાર્ય આરંભ કર, ઉનક્ષત્રમાં તપ

·T
( ૨૬૪)
આરંભવું, ધ્રુવ નક્ષત્રમાં નગરપ્રવેશ વિગેરે કરવું,
અને મિશ્ર નક્ષત્રમાં સંધિનું કાર્ય કરવું. (૫૯),
વિવેચન–અર્થ સુગમ છે, માત્ર ત્રણ પૂર્વા શબ્દથી
પૂર્વાફાગુની પૂર્વાષાઢા અને પૂર્વાભાદ્રપદ, શ્રવણાદિ ત્રણથી શ્ર
વણુ, ધનિષ્ઠા, અને શતભીષા, તથા ત્રણ ઉતરા શબ્દથી ઉત્ત
રાફાલ્ગની ઉત્તરાષાઢા અને ઉત્તરાભાદ્રપદ નક્ષત્રે લેવાનાં છે
હિજરે વિગેરે દેઢ ગાથાથી તેનું કાર્ય કહે છે, તે આ
પ્રમાણે છે—
તીક્ષ્ય નક્ષત્રમાં રોગની ચિકિત્સા અને ઓષધને પ્રારંભ
કરવે, ૬ નક્ષત્રમાં લેવું–મૃકવું અને શાંતિની ક્રિયા કરવી,
લઘુ અને ચર નક્ષત્રમાં શુભકાર્યને પ્રારંભ કર, ઉમે ન
ત્રમાં તપસ્યાની શરૂઆત કરવી, ધુવ નક્ષત્રમાં નગરપ્રવેશ
વિગેરે કાર્ય કરવાં, તથા મિશ્ર નક્ષત્રમાં સંધિનું કાર્ય કરવું,
આ નક્ષની-તીકણ, વિગેરે સંતાઓ તથા તેનાં ફળ
માટે વિશેષ જાણુવા ઈચ્છનારે નક્ષત્ર દ્વારમાંથી જોઈ લેવું.
infક સંકટ સમH |
છે જ

·अथ कार्यखएडः॥ હવે ગમનદ્વાર કહે છે, તેમાં પ્રથમ પ્રસ્થાનની મર્યાદા દેખાડે છે. दसधणु उरि सयपंच, मज्झि पत्थाणि जाव दिण ति-चऊ। थायब्वं लग्गतिही- खणरिक्खससिपलं पित्तुं ॥ ६० ।। અર્થ-લગ્ન તિથિ ક્ષણ નક્ષત્ર અને ચંદ્રનું બળ ગ્રહણ કરીને દશ ધનુષ્યની ઉપર અને પાંચ- સે ધનુષ્યની અંદર ત્રણ-ચાર દિવસ સુધી પ્રસ્થાન સ્થાપવું-સ્થાપી શકાય છે. વિવેચન-યાત્રા માટે લમ તિથિ થાણું અને ચંદ્રબ- ળની જે શુદ્ધિ હેય છે, તેમાંજ યાત્રાનું મુહૂર્ત સાધવાને માટે પ્રસ્થાન (પસ્તાનું) સ્થાપી શકાય છે. માટે લમ વિગેરેની અનુકુળતા અને પ્રસ્થાન મૂકવું. અને તે નજીકમાનંછક દસ ધનુષ્યની ઉપર અને દરમાં દર પાંચસો ધનુષ્યની અંદર મૂકા- ય છે. એટલે દસ ધનુષ્યની અંદર કે પાંચ ધનુષ્યની હદ બહાર પ્રસ્થાન સ્થાપી શકાતું નથી. વળી તે પ્રસ્થાન ત્રણ-ચાર દિવસ સુધી રહી શકે છે, અને તે દરમ્યાન અવશ્ય પ્રયાણ કરવું પડે છે. પણ તે દિવ- સોની અંદર પ્રથાણ ન થાય અને પ્રસ્થાન પાછું લઈ આવે ત્યાંજ પડી રહેલા છે તે પ્રસ્થાનના મુહૂર્તનું બળ રહેતું નથી.

·પ્રયાણ કરી
એટલે પછી નવું મુહર્ત જે ફરી પ્રસ્થાન
શકાય છે.
આરંભસિદ્ધિમાં સામાન્ય વર્ગ, માંડલિક રાજા,
અને પૃથ્વીપતિ રાજાને ઉદ્દેશીને પ્રસ્થાનના દિવસે અનુક્રમે
પાંચ, સાત અને દસ ગણાવ્યા છે. તથા પ્રસ્થાનના દિવ
શ્રવણ નક્ષત્ર હોય તે તેજ દિવસે, ધનિક પુષ્ય રેવતી
નક્ષત્ર હોય તે બીજે દિવસે, અનુરાધા કે મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર
હેય તે ત્રીજે દિવસે, હસ્ત નક્ષત્ર હોય તે ચોથે દિવસે, અને
અશ્વિની કે પુનર્વસુ નક્ષત્ર છે તે પાંચમે દિવસે અવશ્ય
આગળ પ્રયાણું કરવું? એમ પણ કહ્યું છે.
શુભ મુહૂર્તને નિશ્ચય કરી ચાલ્યા પછી પાછા ઘેર ન
અવાય ત્યાં સુધી તે મુહુર્તનું બળ ચાલે છે, અને જે કાર્ય
માટે નીકળ્યા હોઈએ તે કાર્ય સફળ કરે છે. આ પ્રસ્થાન
રાજા આચાર્ય વિગેરેએ પિતાની જાતે જ કરવાનું છે, અને
તેમાં ચંદનની પુજા કરવા પૂર્વક શસ્ત્ર, દર્પણ, અક્ષમાળા,
પુસ્તક, તથા વેત વસ્ત્ર વિગેરે સ્થાપી શકાય છે, પણ શંખ,
દારૂ, ઓષધ, તેલ, મીઠું મેળ, જેડા, કાળું વસ્ત્ર, અર્ણવ, કે
જીર્ણ વસ્તુ સ્થાપવી ઉચિત નથી, એમ આરભસિદ્ધિની
ટીકામાં કહ્યું છે.
પ્રમાણમાં અનુકૂળ લગ્ન વિગેરેનું ફળ કહે છે.
पहि कुसलु लग्गि तिहि कज्ज
सिद्धि लाभ मुहूत्तो होइ ।
रिक्खेणं आरोग्गं,
चंदेणं सुक्खसंपत्ती
અર્થ–પ્રયાણમાં શુભ લગ્ન હોય તે માર્ગ
માં કુશળતા રહે છે, શુભ તિથિ હોય તે કાર્યની
સિદ્ધિ થાય છે, શુભમુહર્ત હોય તે લાભ થાય છે,

·(૨૬૭)
શુભ નક્ષત્ર હોય તો શરીરે આરોગ્ય રહે છે, અને
શુભ ચંદ્ર હોય તે સુખ સંપત્તિ મળે છે.
વિવેચન–ન્મયાકાળે શુભ લગ્ન હોય તે પ્રયાણ કર
નારના શરીરે કુશળતા રહે છે, વ્યાધિ કે શત્રુનો ભય થતો
નથી. આ કથનથી ગ્રન્થકાર સૂરિ મહારાજે યાત્રામાં લગ્નની
આવશ્યકતા દેખાડી છે, પણ તે યુદ્ધ કરવા જનાર રાજા માટે જ
જરૂરી છે તેથી લગ્નના બલબલ સંબંધી અહી જરાય
ઉલ્લેખ કર્યો નથી.
આરભસિદ્ધિ-વિગેરે બીજા કોમ તે સંબંધી
જે જણાવેલ છે, તેને સક્ષેપ નીચે મુજબ છે.
પ્રયાણકાળે તાત્કાલિક લ કુંડળીમાં જન્મનુ લગ્ન
હોય, જન્મ લગ્નના ઉપચય સ્થાનનું લગ્ન હય, જન્મકા-
ળની સૌમ્ય ગ્રહવાળી-વેશ કે ર ગ્રહના ભોગ પછી ચદ્ર
શુદ્ધ કરેલ શશિનું લગ્ન હય, ચિધે કે સામે સ્થાને સોમ
ઘહવાળી જન્મ લમની રાશિ હોય, જન્મ લગ્નથી છઠ્ઠા
આઠમા સ્થાનમાં કોઈ ગ્રહ ન હય, જન્મના ચંદ્રથી છઠ્ઠી
આઠમી રાશિનું લગ્ન ન હય, જન્મ લસથી છઠ્ઠા આમા
સ્થાનની રાશિ લગ્નમાં ન હય, કર્ક વૃશ્ચિક અને મીનનું લગ્ન
કે નવાંશ ન હય, જે દિશામાં પ્રયાણ કરવું હોય તે દિશાનું
લગ્ન હેય; એટલે-પૂર્વમાં જવામાં મેષ સિહ અને ધન, દ.
ક્ષિણમાં જવામાં વૃષભ કન્યા અને મકર, પાશ્ચમમાં જવામાં
મિથુન તુલા અને કુંભ, તથા ઉત્તરમા જવામાં કર્ક વૃશ્ચિક
અને મીનનું લગ્ન હોય, સામાન્ય રીતે મિથુન સિહ કન્યા
અને તુલાનું લગ્ન હેાય, ઉર્ધ્વમુખીહરા હેય, શુભ કાણું
હેય, બુધ ગુરૂ અને શુકને નવાંશ હોય, મિથુનસિંહ કન્યા
અને તુલાને દ્વાદશાંશ હોય, અને બુધ ગુરૂ કે શુકનો ત્રીશાંશ
હેય તે તે લમ શુભ છે.
લઉં કહે છે કે-સ્વલને યાત્રામાં ત્યાગ કરે.
તાત્કાલિક પ્રયાણ કુંડલીમાં-રવિ ૩–૧૦-૧૧ મા જુ-

·ન છે. મેં - નિજાવન હજાણ છે
ત્ર -૧ એ જ છે અને
હર - માસના અન છે
જ ન ર મા ના ધિમ જમા -
છે પણ ૧પ , જમ -
ક, ૧બિપિ. જપ
* * * Tv tબ જ. એમનો જાન ”
11. • ૫ ૧૧ ૩, નવા જ રૂમ
- , , , , ,
+ " f('છે =
તે
• ' ' , & -
3
છે.
'
.
* *
1;
.
Y
3
* ;
*
*
* -
2.
* ૨

·કક્ષામાં મુજ ના થઇ જ ન
થાઈ છે કે, પ્રમાણમાં આશ્વની, મગ,
પુખ, ન
મનુષા, જા, મા, અભિજિત, ,
માની ના શુભ છે, ધી યમ અનેક છે. --
“ના ના, ના દામા
બr feet વેર, 1 થોu km | ”
ના બોબ' જેને પ્રધાન , " 1
ના બંને ધાબા , અને
કાન ,
થાના કt , દ્ધિને માટે કામ છે ? જ છે કે
* શા વિશાળ પટાં પડી જાય છે કે,
છે, જે મામા કપ ત ક રે ૧ ,
મહ ( કાન - મન જા ને!
બિને ને , અને મા " , "
Aવું પણ છે
પમ ૧ ૨ , ' , ' ', “
પાસે જ છે ' કપાક 4, * ૧ ૫ -
મા મા જ કાન પક, મત ,
1 + 4
સદ્ધાવા પામે છે. જે મ4 - 1, 1 + 4
માને છે કે , “ ” ક
છે અને ના કહી દે છે
છે, મ, ૨૬.૦૬. જજ , . .. •

·ན
ཨ:བ༔ ift,
»r)， fyid} firཀ }#|
མཝ:•ཀ 4ijij
ཎ༣༣fit i{ °1471)
i༧、，：， }}， ༡t/i? it ; + 'i པ
༧
J
** །
་
7，
，
，

·(૨૭) બાકી તે શુકલપક્ષકે કૃષ્ણપક્ષની દરેક તિથિએ પિત- પિતાનું સમાન ફળ આપે છે. તેનું ફળ આ પ્રમાણે છે— એકમને દિવસે ગમન કરે તે લાભ થાય છે, બીજે પ્રયા- ણ કરવાથી વિપદાઓને નાશ થાય છે. ત્રીજે પ્રયાણ કરવાથી ઈચ્છિત વસ્તુની-ધનની પ્રાપ્તિ થાય છે, પાંચમે જવાથી વિજય મળે છે, સાતમે પ્રયાણ કરવાથી ઘણા લાભો થાય છે, દશમે પ્રયાણ કરવાથી જવાને માર્ગ શત્રુવગરનો અને અનુકૂળ થાય છે, અગીયારસે પ્રયાણ કરવાથી આરોગ્યતા રહે છે, અને તેરશે ગમન કરવાથી શત્રુઓમાં જય મળે છે. વજય તિથિઓ કહે છે-- चाउद्दसि पन्नरसिं, वज्जिज्जा अट्टमिं च नवमिं च । बढेि चउत्थिं वार-सिं च दुन्हं पि पक्खाणं ॥६॥ અર્થ—–મયાણમાં બન્ને પખવાડિયાની ચા- દશ, પુનમ, આઠમ, નમ, છ, ચોથ અને બારશ તિથિ વર્યું છે. વિવેચન-–પ્રયાણમાં ચોથ, છઠ્ઠ, આડમ, નેમ, બા- રશ, પુનમ અને અમાસ તિથિઓને અવશ્ય ત્યાગ કરે. અહીં બન્ને પક્ષની તે તે તિથિ વાક્ય કહી છે. તેથી પુનમની સાથે અમાસને પણ નિષેધ થઈ જાય છે. આ વર્ભ તિથિએ માટે કહ્યુ છે કે- “વીજવણી જાર, 7 ઘા-warણયો " અર્થ-કેઈક કાર્યમાં નવમી તિથિ ગ્રહણ કરવી, પણ પ્રવેશ અને પ્રવાસમાં તે તેમને અવશ્વ ત્યાગ કર.” તેમજ છઠ્ઠ અને બારશ પણ યાત્રામાં વિશેષ અશુભ છે. શ્રીપતિ કહે છે કે ચાદશ યાત્રામાં વિશેષ અશુભ વ્યવહારસારમાં કર્યું છે કે- “વર , ટ ાઈ જતા

·( ૨૭ર)
અથ–મે કાર્ય છે તો પૂર્ણિમાને તિ
એ શમન કરવું છે. કેટલાક માં શનિ એકમ જ
મા ઉપર પતિ દ્ધિનિધિ તિથિ વિધિ.
માલિપિ અને જન્મતિથિનો અનરમ ત્યાગ કરજે,
મતિનભમાં છે કે-૬-જાતિમિતે તિને યા છે
અને માનિ જા રે કરમાથી વિદિને અને જન્મ
જો આપ મારા
પાછમાં ૧ વાર નથા મોબ છે –
गन्ने नागीर, पटिशाय नउदी।
જf if g 1 જ ! જ જો
–ગમનમાં વાર, તા એમ
જેમ અને આબે આન બુધવાર રામ
લિંબન ય ા ના "પાર
- ૧૫ જ અને તેના માનમાં ના
" it as , ૧ng જા !
નવ લ બ – ને, મા લ વ "
f

·(૨૭૩)
અર્થાત્ શનિવારની છે, રવિવારે સૂર્યોદયકાળ, મગ
ળવારે મધ્યાન્હ પછી શોમવારે વારે કે ગુરૂવારે જા ને ટલ
કરીશ નહી અને જાઈશ તે હાનિ થશે નહિ (૧) હેલી ?
મુગ્ધ જે શનિ મંગળ કે આદિવ્યવારે ગયા છે તે ધન વિ
નાનાજ રહ્યા છે માટે નાહક એઓની વાન શ કવીસ (૨)
રાજાના પ્રયાણુમાં રવિવાર શુભ છે, એટલે તે જ
કરી શકાય છે, પ્રથામાં બુધવારનો નિષેપ નથી, પજે બુધ
વારે એકમ આઠમ નેમ અને દશમાથી કોઈ નિથિ આવે
તે ગમનમાં બુધવાર લે નહિ. એટલેસેમિક ગહ હેવાથી
યાત્રામાં વર્ષે નિષિઓના સમાગમથી પિતે અશુભ થાય છે
હર્ષમાશામાં તો કહ્યું છે કે-એકમ આઠમ નેમ અને
ચિદશે યાત્રા કરવી, પણ બુધવાર પાત્રા કરવી જ નહિ
બ-બુધવાર પણ પ્રયા કરવામાં મુભ નથી. ઈશ તન્ન
પતિ અનેં દિનપતિ કા હૈય તે તે ના વારમાં યાત્રા
કરવી વધારે હિતકારક છે. કલિક, કાળ, લા અર્થ
મટર, અને તેની ઈરઘડીઓ વિગેડમાં અવશ્ય યાત્રા વધી.
હવે શુભગો કહે છે –
(કવિરતિ હેક.)
दसमि पंचमि तेरसि पीमगो,
भिगुसुमो गमणेऽतिसुहायहो।
गुरु पुणव्वसु पुस्स विसेसमो,
सपभिसा अणुराह पुहे तहा ।। ६६ ।।
અર્થ–પ્રમાણમાં દામ, પાંજ. નરા ડે
બીજને દિવસે શુક હોય તે અતિ સુખાવહ છે,
ગુવારે પુષ્ય કે પુનર્વસુ નક્ષત્ર હેય ને ને ફિરોપ
સુખાવહ છે, નવા બુર શનીષા અને અનુ-
રાધા હોય તેને પણ સુખાવડ છે. આ

·વિવેચનગારમાં જે ગે કહ્યા છે તે પૈકીના
રવિ, કુમાર, રાજ, અમનસિદ્ધિ વિગેરે શુભ વેગે પ્રમાણમાં
શુભ છે, અને એ કાર્ગલ, યમદંષ્ટ્રા ક્રકચ, મત્ય, વજન
અમૃતસિદ્ધિ વિગેરે દુષ્ટ ગે યાત્રામાં અશુભ છે એમ
હોવા છતાં પ્રયાણને માટે પૂર્વની ગાથામાં બુધવાર અને નિ
થિને અશુભ યોગ દશાવી પ્રસ્તુત ગાથામાં કેટલાક વિશે
શુભયોગ દેખાડે છે, શુક્રવારે બીજા પાંચમ દશમ કે
તેરામાંથી હરકે એક તિથિ હોય, ગુરૂવારે પુનર્વમુકે
નક્ષત્ર હોય અને બુધવારે શતભીના કે અનુરાધા નક્ષત્ર છે
તે તે પ્રમાણમા મુખકર થાય છે.
બીજા માળમાં તે આડલોગ માટે કહ્યું છે કે-
“જો વાર” એટલે-આડ છે. યાત્રામાં પ
કરનાર છે. અને શનિવાર તથા રવિ નવન અમૃતસિદ્ધિ
ગ પ વાતામાં અવશ્ય વજને છે. માટે આ બગમાં
કે કાળે વાત્રા કરવી નહિ મતિવશાખાં કરવું છેકે.
મૈદા માળ,
मतभितु हरेट माग, मच्छे दिन मौत ।। १ ।।
વિના , નાના ઈજા
મળે શયો જાતિ, હિના નાના || 4 ||
અર્થ - જિગી પ્રારબીને ગમેલા મા ભમાન ,
વિવારની પાવતા વાર પીના દિવસે કરિયા, છી
અને આદ, અને જેટલા આ કામ ન
જાબ, અને તેના દિનના નામ-૧ શનિ, ૨ કે,
દિ કિનાનું નાના નામ બાળ છે
ના ની જાની શુ છે, તેથી મન માને

·(૨૭૫) सवदिसिसम्बकालं,सिद्धिनिमित्तं विहारसमयम्मि। पुस्सस्सिाणि मिग हत्या, रेवइ सवणा गहेयव्या॥६॥ અર્થવિહારમાં સિદ્ધને માટે સર્વ દિશામાં સર્વ કાળે–પુષ્ય, અશ્વિની, મૃગશર, હસ્ત, રેવતી અને શ્રવણ નક્ષત્ર ગ્રહણ કરવા. ૬૭ વિવેચન-કેટલાંક નક્ષત્ર એવા છે કે જે સર્વ દિશાના મુખવાળા અને સર્વ કાળમાં સાનુકૂળતાવાળા છે. એટલે તે નક્ષત્રોને પરિઘ નક્ષત્ર શળવિગેરેમાં દિશાના નિમિ- તથી થનારી દુષ્ટતાની અસર થતી નથી પૂર્વાહ મધ્યાહ્ન સંધ્યા વિગેરે કાળથી થનારી દુષ્ટતા અસર કરી શક્તી નથી, અને સર્વ કાર્યને સાધે છે આવા નક્ષત્રો અશ્વિની, મૃગશર, પુષ્ય, હસ્ત, શ્રવણ, અને રેવતી, એમ છ છે. તે નક્ષત્રોમાં હરકેઈ વખતે હરકેઈ દિશામાં પ્રયાણ કરવાથી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે શ્રીમાન ઉદયપ્રભસૂરિજી મૃગશર અને શ્રવણને સર્વ કાલિન જણાવે છે. ૧ સર્વ મુખી નક્ષત્ર માટે વિશેષતા એટલી છે કે – શ્રવણ નક્ષત્રમાં દક્ષિણમાં શિફળ હોય છે, પુષ્યમાં પશ્ચિમમાં દિશળ હૈય છે, હસ્ત અને રેવતી નક્ષત્રમાં ઉત્તરમાં દુગ થાય છે, અને શ્રવણ નક્ષત્રમાં પશ્ચિમમાં દુષ્ટયોગ થાય છે. માટે તેનો ત્યાગ કરવા. જો કે છ નક્ષત્રો સર્વ દિશાના ધારવાળા છે. પણ આ નિષેધ નામ ગ્રહણ પૂર્વક કરેલ છે, માટે નિષિદ્ધ નક્ષત્રોને ત્યાગ કરવો એ વધારે હિતકારક છે. 1 અનુરાધાને સ્વામી મિત્ર અને રેવતોને સ્વી છે જેથી ભાવનર કારે અહીં માત્ર શબ્દથી અનુરાધા નક્ષત્રનો સ્વીકાર કર્યો છે પણું મિત્ર અને પુરા એ બન્ને નામ સૂર્યનાજ છે એટલે અહીં ત્રિને અર્થ ની ઈએ તો જ પથાર્થતા સચવાય છે.

·હવે પ્રયાણુંમાં શુભ મમિ અને અશુભ નક્ષત્ર गलाचे छ. पुस्सऽस्सिणिमिगसिर- रेवइ हत्था पुणव्वसू चेव । अणुराह जिट्टमूलं, नव नकखत्ता गमणसिद्धा॥६॥ रोहिणी तिन्नि उ पुव्वा, सवणधणिट्ठा य सयभिसा चेव । चिता साई एए, नव नक्खत्ता गमाणि मज्झा ॥६६॥ कित्तिभरणिविसाहा, अस्सेसमहउत्तरातिमं सदा । एए नव नरवत्ता, गमणे अइदारुणा भणिया ||७|| मा--पुष, अश्विनी, भृग२२, देवता, स, पुन, अनुसया, या, अने भूता નવ ન ગમનમાં સિદ્ધિકારક છે (૧૮) રહિe ત્રણ પૂર્વા, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, શતભિ, ચિત્રા અને स्पानि नयना गमनमा भयभ (14) ति, १२01, विमा, 24.पा, भा, ऋण ઉત્તમ અને આદ્રા એ નવ ના ગમનમાં અને NE.॥ ७० ॥ વિવેચન –મુખ છે અન્ય સ્થાને તે છે કે- ·( ૨૭૭ ! सेठिया न पन्याय अहह भरणी सयभिसा निष्ठ मूल मघाई नहो पिठो गामिगयो क्त्तनपुच्छइ काई ।। १॥ અર્થ–આદ્રા, ભરણી, શતભિષા, જ્યેષ્ઠા, મૂળ અને મઘા નક્ષત્રમાં નાશ પામેલ હણાએલકે ગામ ગએલની વાત શું પુછવી? (૧) મુહૂર્તચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે-વાત્રામાં અવશ્ય જવું હોય તે માટે કૃતિકા મઘા અને સ્વાતિનું પૂર્વાર્ધ, તથા ચિત્રા અલેવા અને ભરણીનું ઉત્તરાર્ધ વર્ષ છે. અને વર્ય નક્ષ- ત્રની પ્રારંભથી, ભરણીની ઘડી ૭, મઘાની ઘડી ૧૧, સ્વાતિ વિશાખા પેઠા અને અષાની ઘડી ૧૪, ત્રણ પૂર્વાની ઘડી ૧૬, અને કૃત્તિકાની ઘડી ૨૧ અવશ્ય વર્યું છે, પણ ઉશનસ્ ના મત પ્રમાણે મઘા અને સ્વાતિ સર્વથા વર્ષે જ છે. આ નક્ષેત્રોમાં અભિજિત ગણેલ નથી. પણ તે નક્ષત્રમાં યાત્રા શ્રેષજ કહી છે. તે માટે કહ્યું છે કે- “મિતિ સુકાન, સન્માનિત “અભિજિત નક્ષત્રમાં પ્રયાણ કરનાર સર્વ કાર્યને અવ- શય સાધ છે.” અહીં શ્રવણ નક્ષત્ર મધ્યમ કહેલ છે, પણ પૂર્વે કન ગાથા પ્રમાણે તે સર્વમુખી અને સર્વકાલીન હેવાથી શ્રેષ્ઠ છે. વ્યવહારમાં કોઈક એમ માને છે કે-વૃશ્ચિકના ચંદ્રમાં પ્રયાણ નકરવું, પણ આ ગાથામાં તે અનુરાધા અને છા નક્ષત્રમાં ગમન કરવાથી સિદ્ધિ કહેલ છે, એટલે પૂર્વોક્ત માન્યતાને કાંઈજ પુષ્ટિ મળતી નથી, તેમજ રેવતી નક્ષત્રમાં પંચકનો બાધ પણ આવતું નથી. નવીન દીક્ષિતના પ્રથમ વિહાર માટે કહ્યું છે કે- " आद्याटन प्राथमिकल्पिकस्य मृदु मुवक्षिपचरेषु भेषु । અથ– નવીન દીક્ષિતને પ્રથમ વિહાર મૃદુ-મુગ- કાર ચિત્રા અનુરાધા અને રેવતી, યુવ–ત્રણ ઉત્તરા અને ' T! २४ ·? (૩૮) હિ, ક્ષિપ્ર-અશ્વિની પુષ્ય હસ્ત અભિજિત, ચર– પુનર્વસુ સ્વાતિ શ્રવણુ ધનિષ્ઠા અને શતભિષામાં શુભ છે. આ દરેકમાં પણ વિહારના નક્ષત્રેજ શ્રેષ્ટ છે. હવે પ્રયાણ કાળ કહે છે–- પંકજ . धुवेहि मिस्सेहि पभायकाले, उग्गेहि मज्झन्हिलहू परन्हे। मिऊपोसे निसिमझि तिक्त्रे, चरे निसंते न सुहो विहारो॥७॥ અર્થ-ધવ અને મિશ્ર નક્ષત્રમાં પ્રભાતકાળે, ઉના- ત્રમાં મધ્યાહને, લઘુ નક્ષત્રમાં અપરાણકાળ, મૃદુ નક્ષત્રમાં પહેલી રાત્ર, તીથલ નક્ષત્રમાં મધ્યરાત્રે, અને ચર નાવમાં રાત્રિના અંતે વિહાર કો તે સુખકારક નથી || ૭૧ વિવેચન—એક મધ્યમકે નિધનક્ષત્રમાં આવશ્યકતા હોય, અને યાત્રા કરવી પડે પશુ અમુકાળે તે યાત્રા કરવી હિ કરજ નથી એટલે યુવ-રાત્રિની ત્રણ ઉત્તર મિથ-વિશાખા અને કૃત્તિકા નક્ષત્ર હોય તે દિવસના પૂર્વ ભાગમાં યાત્રા કરવી નહિ, ઉમ નક્ષત્ર–ભરી મઘા અને ત્રણ પૂર્વામાં મપા કાળે યાત્રા કરવા નહિ, લઘુ નવ– અશ્વિની પુષ્ય હસ્ત અને અભિજિત નક્ષત્ર હોય તે દિવસના ઉત્તર ભાગમાં યાત્રા કરવી નહિ, મદુ નવ–મગશર ચિત્રો અને અનુરાધામાં રાત્રિના પર્વભાગ પ્રયાણ કરવું નહિ, નાના--આ હૈ છે. અને મળમા મરાત્રિએ યાત્રા કરવી નહિ, તથા ચર નવ–પુનર્વસ ધનિક અને શનિ ત્રના મખત્રિથી સવાર સુધીના કાળમાં યાત્રા કરવી નહિ aa કહે છે કે આ નિજ કાળમા પ્રવાજ કરવાથી કોઈ અને નકશાની થાય છે, માટે તેનો અવાજામ કર..! ઉદયપ્રભારને કંઇ ની નવમાં મધ્યાહને અને

·૯ નક્ષત્રમાં મધ્યરાત્રે યાત્રા કરવી નહિ, બીજ પ્રમા
આથી વિશે પણ દિનશુદ્ધિ કહેલ છે.
સવારની સંસ્થા મધ્યાહ્ન અને સાજની સંસ્થામાં સર્વ
કાર્ય કરી શકાય છે, અને આવશ્યક કાર્ય હોય તે તાત્કાલિક
લમકુંડલીમાં સામે અથવા આઠમે ભુવને સોમ્ય ગ્રહને
ગ થતાં મધ્યાહ્ન કાજ પ્રયાણ કરવું વિજયગમાં
દક્ષિણમાં જવું હિનકારક નથી. નિથિ દિવસ બળવાન છે તે
દિવસે અને નિથિ નિર્બળ દેય પણ નક્ષત્ર બળવાન હાથ ને
રાત્રે પ્રયાણ કરવું. નક્ષત્રસમુચ્ચય મા કહ્યું છે કે-
દે છે , મા જયંતિને સપt I
दक्षिणामपराई तु, पश्रिमामरावके ।। १ ।।
અર્થ-બે દિવસના પ્રવાકાળે ઉરમાં, મધ્યાત છે
પૂર્વમાં, દિવસના પછીના ભાગમાં દક્ષિણમાં, નયા માં
પશ્ચિમ દિશામાં પ્રયાણ કરવું છે ૧” લાલ કહે છે--
નિમાબે જાતિ, પવિતt
નક્ષત્રોને રિ, કાદ લાઈવ નિજ ? "
અર્ધા–“નક્ષત્ર” શુભ ના પ્રધાનના દિd
નવમે દિલમે પુર પ્રવેશાર કરવા નહિ, તેમજ પ્રવેશના નિષ
સપી નવમે દિવસે પ્રથા પણ કરવું નહિં ૧" મુહન
ચિંતામણિની ટીકામાં તે ક --પ્રવાસ અને પ્રાપ્ત
પરપર નવ દિવસ, નવમી તિથિ નો જાપ, અને ન
નક્ષત્ર વર્જવું. તથા મત્પાંતર મન પ્રમાણે તે નાને માસ
નથી નમું ર્જ પણ ત્યાનુ.
માણમાં ઉત્પાતરિકી થયેલ નિને વાઝારં.
દયપ્રભસૂરિ કહે છે –
" રિ િaft
ar -- “ , H t

·31
(૨૮૦ )
અર્થ --“રાજા સામંત આચાર્ય વિગેરેએ રિ
ગર્જના કે વૃષ્ટિ અકાળે થાય તે પ્રયાણ કરવું નહિં,
ભૂમિ આકાશ કે દિવ્યના ઉત્પાતમાં પણ પ્રયાણ કરવું
| || આવા સમયમાં સાત દિવસ પ્રયાણ કરી છે
નહિં. ભૂમિકંપ, ગ્રહણ, ઇંદ્રધનુષ્ય, રજદ, અન્ન
વિગેરે ઉત્પાતનું વર્ણન તિથિદ્વારમાં કહી ગયા છીએ.
તથા–માન્ય પુરૂષની અવગણના કરીને, વડિલ
અને દૂભવીને, સ્ત્રીને રંજાડીને, બાળકને રોવરાવીને, કે
મારીને, મૈથુન સેવીને, ઋતુવાળી ભાર્યા મૂકીને, અપવ
દેખીને, કે સુતકમાં પ્રયાણ કરવું નહિં. તેમજ-ઉ
ભજન, સાધર્મિવાય, વિગેરે માંગલિક કાર્યોની પૂર્ણ
થયા પહેલાં પ્રયાણ કરવું નહિં. ચૈત્રકે વૈશાખ માસમાં
દર્શન થાય તે શુભ છે, બાકીના માસમાં કેતુદર્શન થયું
તે સેળ દિવસ સુધી પ્રયાણ કરવું નહિં; એમ વરાહ કહે
સિદ્ધિ ઈચ્છનાર પુરૂ ચંદ્ર ભળકે તારાબળ ને
પ્રયાણ કરવું. તેમાં ઘાતી ન હોય તે પૂર્વે કહેત શુભ
તથા ચંદ્રની શુભ અવસ્થા છે તે પ્રયાણુમાં લાભકારક છે
અન્ય સ્થાને કહ્યું છે કે-જમન ને અને પાંચમ
ચંદ્ર માથે હોય છે, છો આડમે નવમો અને બારમે ચં
છાતીએ હોય છે, તથા બીજી અને ચા ચંદ કરમાં હોય છે
તેમાં માથાનો ચંદ્ર ધાન્ય પ્રાપ્તિ કરાવે છે, છાતીને ચં
ધન લાભ કરાવે છે, અને હાથને શન સામાન્ય રીતે લાભ
કરાવે છે નારચંદમાં તેને કહ્યું છે કે યાત્રામાં જમનો એi
હોય તે ધાને ભય આવે છે. લાશ જ જમનામાં
અને જમચમાં યાને નિધિ કરે છે,
બિન ચંદ્ર રાય નાનું બળ છે. વિવિ.
“ મા યાને ''

·*
+
ખ--“પ્રથામાં કનારાનો ત્યાગ :
પહલી સ્ત્રી અને પાનમ ના જાવ ત્યજી
લલ કહે છે કે-
pragrવિવાદ, જામા જ દin • I
पचम मन्मनि कार्य, मनीष बापाने ॥
ખ—-“ પાત્રા શુદ્ધ અને વિજાઇડમજન્મના છે
ન, તેમજ જમનામા સિંધ અને પાન ,
નું it 1
વાર RT BT,
વિજફિ િ િ જ જળ
જ હરિ 1 વાnિ,
જરા જ પિm
અપૂર્વા િાિ ના સાન 1
નોબા તે દિશામાં ન જાય , વન
શિાખા પ્રમાણ કરનારને સુખ કે .
પની ભિામાં મારનારને ૧૫,
થાયમને અગ્નિ ખૂણાની પરબ છે.
અને પાપખાનું (પન કુ ને.
વિશ્વના ખૂબ જ સવ - ૪ -
?

·No text on this page.

·( ૨૮૩ ) ઈશાન પૂર્વ | અમિ પૂર્વ, અગ્નિ, દક્ષિણ, ને ત્ય, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, ઉત્તર અને ઉત્તર |દિકચક્ર, દક્ષિણ ઈશાન, એ આ દિશાઓ છે. તેઓમાં પૂર્વ દક્ષિણ વગેરે ચાર વાયવ્ય પશ્ચિમનત્ય દિશાઓ છે, અને અગ્નિનેઋત્ય વિગેરે ચાર વિદિશા-ખુણાઓ છે. આ ખુણાઓ હમેશાં દિશાઓને અનુસરે છે. એટલે- ચાર દિશાને આથીને કોઈ કાર્યને વિષિ-નિષેધ કર્યો હોય, અને વિદિશા માટે કાંઈ સ્વતત્ર વિધિ-નિષેધ ન કર્યો હોય, તે તે ખુણાઓ પિતાની દિશાને અનુસરે છે. પૂર્વદિશાનું અગ્નિ કોણમાં, દક્ષિણ દિશાનું નેત્રત્ય કોણમાં, પશ્ચિમ દિશાનું વાયવ્યમા, અને ઉત્તર દિશાનું જ્ઞાન કેણમાં કાર્ય કરી શકાય છે. પૂર્વ વિગેરે આઠે દિશાના સ્વામીએ અનુક્રમે સૂર્ય, શુક, લેમ, રાહુ, શનિ, ચક્ર, બુધ અને ગુરૂ રહે છે મેજ સિંહ અને ધન રાશિ પૂર્વદિશાની છે, વૃષ કન્યા અને મકર રાશિ દક્ષિણ દિશાની છે, મિથુન તુલા અને કુંભ રાશિ પશ્ચિમ દિશાની છે, તથા કર્ક વૃશ્ચિક અને મીન રાશિ ઉત્તર દિશાની છે પૂર્વી વિગેરે ચાર દિશાના ભુવને અનુક્રમે --પહલું દસમું સાતમું અને ચાયુ છે તથા અગ્નિ વિગેરે ચાર દિશાના ભુવને અનુક્રમે–આરમું તથા અગીયારમું, નવમુ તથા આડમું, છછું તથા પાંચમું, અને ત્રીજુ તથા બીજું છે. એટલે દિશાના એકેક ભુવન છે, અને વિદિશાના બએ ભુવન છે. સ્થાનાંગ સૂવાની વૃત્તિમાં કહ્યું છે કે–પૂર્વ દિશામાં કૃત- કા, હિણી, મૃગશર, આદ્રો, પુનર્વસુ, પુષ્ય અને અશ્લેષા નક્ષ- ત્રનાં દ્વાર છે. દક્ષિણ દિશામાં મઘા, પૂર્વાફાગુની, ઉત્તરા ફા ગુની, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ અને વિશાખા નક્ષત્રનાં દ્વાર છે. પશ્ચિમમાં અનુરાધા, વેરા, મૂળ, પૂર્વાષાઢા, ઉત્તરાષાઢા, અને ભિજિત્ અને શ્રવણ નક્ષત્રનાં દ્વાર છે. તથા ઉત્તર દિશામાં ધ નિષ્ઠા, શતભિષા, પૂર્વા ભાદ્રપદ, ઉત્તરાભાદ્રપદ, રેવતી, અશ્વિ

·ની અને ભરણી નક્ષત્રનાં દ્વાર છે, જે દિશામાં ભણતનું દ્વાર
છે તે દિશા તે નાની ગણાય છે. અને પાસેનો તેિ
૧ને દિશા મના છે,
આ દિશામાં અમુક ના ભારતિશેર જ રા
પરિપબિન વિગેરે હોય છે, જે પ્રયામાં મળે ન
છે તેમના પરિજ લાવવાની રીત આ પ્રમાણે –
• પતિ માસ સાત ના અને પૂર્વ વિગેરે ચાર મિ
આ બને મ િ ના બુજ અપ 1
પગ નહીં જ
નશિમાં તેનામાં તે
જમાં પાનું | શુભકારક છે. એ – નિતિ મા!
ભકતો માં. ગ ાર સાન ના મતે
કવિ, નિશા નિર જાત ન પોતે પબમાં
બને મન નગર મા ન બને તેમાં પણ
* બાજ ના મળ અનુરાધા અને મને
જાય છે ને એ એના મન નનને જન્મ
વળ ઇ ઈ ઉગાન મા પ્રજાના નિકારક છે.
" મન અને અખાના પાને કરી?
છે અને અમે નj, A પપિને એક બાજુ ગામ
ક, બાન મા બાપનપતાના મૃત
જ હિંગામા માળ ન બને
: - મન બળ બાર ની બ બધી
કે , વાળ • કામ ' ને બધાં, ન
છે' ન વ ના જ ન જ થા
છે . મન જાને બાળ કલા
- - - - આ છે ? , બધા જ
દ
*

·(૨૮૫) પરિપના પરિવાર માટે કહ્યું છે કે–ગુભ પ્રહવાળું બળવાન થાવાલમ હેય તે પરિધનું પણ ઉદ્ઘ ઇન કરી શકાય છે. અથવા ઉસુકતાથી પરિઘનું ઉલ્લંઘન કરવું પડે, પણ ન- ત્રદિશા અને દિકીલને અવશ્ય ત્યાગ કર. માં ! પુ. અ Y અe 해 어 છે પરિઘ થક, ઉતર ન ઢિ યા ઉ વા પશ્ચિમ s મ હવે દિશળ કહે છે– सूलं पुदिव सणी सोमो, दाहिणाए दिसा गुरू । पच्चिमाइ रवी सुको, उत्तराए कुजो बुहो ॥७३॥ અર્થ_શનિ અને સેમે પૂર્વમાં, ગુરૂવારે દક્ષિણમાં, રવિ અને શુદે પશ્ચિમમાં, તથા મંગળ અને બુધવારે ઉત્તરમાં શુળ હોય છે. વિવેચન–શનિવાર અને સોમવાર હોય તો પૂર્વમાં શૂળ હેય છે, ગુરૂવારને દિવસે દક્ષિણમાં શૂળ હોય છે, રવિ- વાર અને શુક્રવારે પશ્ચિમમાં શુળ હોય છે, તથા મંગળવાર અને બુધવારે ઉત્તરમાં શુળ હોય છે. વારને આશ્રીને જે દિ- માં શુળ દેય છે તે દિશૂળ કહેવાય છે,દિફળનું બીજું નામ નાગકાળ છે. બીજે ઠેકાણે કહ્યું છે કે – શનિશ્ચર વારે, દક્ષિણ ગુરૂ એક નિવારે પશ્ચિમ શુક અકે રૂપી, ઉત્તર મંગળ બુધ વિરોધી, ૧ પૂર્વ ·ગીની ; (૨૮૬) શળ જે દિશામાં હોય ત્યાં પ્રયાણ કરનારને નુકશાની થાય છે, માટે દિકાળની સામે પ્રયાણ કરવું નહિ. દિA ડાબી બાજુ કે પછવાડે હોય તે પ્રમાણમાં લાભ મળે છે. તે માટે કહ્યું છે કે- દિશાશૂળ લઈ જાય વામે, રાહુ સમુખ યે જે ચંદ્રમા, લા લફર્મ નં. ૧ એટલે-ડાબી બાજુને દિશાળ, પછવાડેની ગિની. અને સન્મુખ ચદ્ર અખૂટ લક્ષમી આપે છે. નારચંદ્રમાં કહ્યું છે કે- न गुरी दक्षिणां गच्छेद, न पूर्ण शनिसोमयोः । शुकार्कयोः प्रतीचीन, नोरा युधमोमयोः ॥१॥ અર્થ–“ગુરૂવારે દક્ષિણ દિશામાં જવું નહિ, શનિ અને સેમે પૂર્વ દિશામાં જવું નહિં, મુજ અને રવિવારે જ શ્ચિમ દિશામાં જવું નહિ અને બુધ તથા મંગળવારે હનર દિશામાં જવું નહિં.” ૧ પ્રમાણમાં વિકિગળ કરનાં વિકરાળની શક્તિ અને છે હવે વિડિકશળ કહે છે-- ईसागो म हो मंदो, भग्गीई थ गुरुयी। नाइए ससी मुसो, मूमो पाए वियनए ॥७॥ અર્થઇશાનમાં બુધ અને શનિવાર, અ નિમાં ગુરૂ અને રવિ, તેમાં આમ તો શા વાર, અને વાયવ્યમાં બિમવાર વા. ૩૪ it વિખવાને બાળીને ખામાં જે કાળ પાય છે * વિકિથા નામ છે. તે આ પ્રકા બુ - કનિદાન શિબિર, ૨ અને ·' ગુરૂવારે અખુિણામાં વિદિસ્થળ હેય છે, સોમવાર અને શુક્રવારે નિત્યકેતુમાં વિદિશળ હોય છે, તથા મવારે વાયવ્ય ખૂણામાં વિદિકાળ હોય છે ઉદયપ્રભ સરિ શનિવાર માટે કહે છે કે શનિવારે વાયવ્ય કોણમાં વિદિશળ હોય છે. પ્રથાણુમા વિદિશા કરાવનાર વારને વર્જ. વિદિકશાળની સામે જવું નહિં, અર્થાત્ જે વારે જે ખુણામાં શુળ હે તે તે ખુણામાં પ્રયાણ કરવું નહિ, -- રવિ સા છે. મારા સં ગર મ 9 ગર વિદ r 3. • બોમ વારના નો પરિવાર કહે છે- चंदणं दहि मही भ, तिनं पिटं तहा पुणो । तिलंग्वलं पपंदिजा, सूगई सूलमुत्तरो ॥७५ ॥ અર્ધ–કવિ વિગેરે સાત વારોમાં અનામે- ચંદન, દહી, માટી, તેલ, લોટ, તેલ અને ખેળનું તિલક કરવાથી અને દેશ ઉતરી જાય છે.

·चावद, I' (૨૮૮ ) વિવેચન–અવશ્ય જરૂરીયાત હોય, અને દિશા વિદિકશુળમાં પ્રયાણ કરવું પડે તે રવિવારે ચંદનનું સોમવારે દહીંનું, મંગળવારે માટીનું, બુધવારે તેલનું, ગુરૂવારે લેટનું શુક્રવારે તેલનું, અને શનિવારે ઓળનું તિલક કરીને પ્રયાણ કરવું, જેથી શૂળનો દોષ લાગતો નથી. ઉદયપ્રભ સૂરિ કરે છે કે-રવિ વિગેરે સાતવારમાં દિશળ અને વિદિશળને નાર કરવા માટે અનુક્રમે-ચંદન, દહીં, માટી, તેલ, પિ(લેટ), ઘી, અને ખેળનું ચંદન કરવું નારચંદ્ર ટીપ્પણમાં કહ્યું છે કે- રવિ તંગ કર્યા ઢળ, ઘા જાવ ઘરળતy गुलराउत्तह दहि गुरुवारइ, गइ चावओ सुक्रवारइ ।। सणिसर बारह वावडिंग सव्वे का करि घर आवद અર્થ–“જે દિફળની સામે જવું હોય તે રવિવારે તલ ખાવું, સોમવારે દર્પણ જેવુ, મંગળવારે ધાણા ચાવ વા, બુધવારે ગાળ ખ, ગુરૂવારે દહી પીવું, શુક્રવારે રાઈ ચાવવી, અને શનિવારે વાવડિંગ ચાવવા. આ પ્રમાણે કરવાથી દિફળ સામે પ્રયાસ કરવા છતાં સર્વ કાર્ય સિદ્ધ કરી પાછા ધરે અવાય છે.” આ ઉપરાત શુળના હોમ પ્રયોગથી દિકાળની શુદ્ધિ થાય છે, એમ સંભળાય છે. હવે નક્ષત્રશુળ કહે છે- (માજી ક.) उदयदिसि भसूलं दो असादा य जिटा, धगिसरणपिसाहा पुव्वभद्दा जमाए । यह बम्गादिसाप रोहिणी पुस्स मूलं, मुर गिरिदिसि हत्यो फागुणी दो पिसाहा ॥७॥ અર્ધ–એ આપતા નશા કા નક્ષત્ર હાથ ·તે પૂર્વમાં, ધનિક થવા વિશાખા અને પૂર્વાભા- દ૫દ નાત્ર હોય ત્યારે દક્ષિણમાં, રોહિણી પુષ્ય તથા મૂળ નક્ષત્ર હોય ત્યારે પશ્ચિમમાં, અને હસ્ત બે સણની કે વિશાખા નક્ષત્ર હેય ત્યારે ઉત્તર દિશામાં નક્ષત્રમૂળ હેય છે. ૭૬ ૫ વિવેચન—નક્ષત્રના નિમિત્તથી ચાર દિશામાં જે ળ હે છે તે નક્ષત્રશૂળ મનાય છે. તે આ પ્રમાણે-કા પર્વાહા અને ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્ર છે ત્યારે પૂર્વમાં નક્ષત્ર ય છે, વિશાખા શવનું ધનિષ્ઠા અને પૂર્વાભાદ્રપદ નક્ષત્ર હોય ત્યારે દક્ષિણ દિશામાં નક્ષત્ર હોય છે, હિત્રી પુષ્ય અને મળ નાવ હોય ત્યારે પશ્ચિમ દિશામાં નક્ષત્રશૂળ હસ છે, તથા પશુની ઉત્તરાફાગુની હસ્ત અને વિશાખા નક્ષત્ર હોય ત્યારે ઉત્તર દિશામાં નક્ષત્રશુળ હોય છે ઉદયમ- ભસૂરિજી મુખ્ય હસ્ત અને વિશાખામાં નક્ષત્રળ હેવાનું માનતા નથી, પૂર્ણભદ્રાચાર્ય શ્રવણ, વિશાખા, પુષ્ય, અને હસ્તમાં શળ હેવાનું માનતા નથી, જ્યારે નરચંદ્રસૂરિ પુષ્ય અને હસ્તમાં પણ નક્ષત્રશળ હોય એમ માને છે, જે દિશામાં નક્ષત્રશૂળ હેય તે દિશાને અવશ્ય ત્યાગ કર. વ્યવહાર મકશમાં કહ્યું છે કે- , રાતિ નિતિઃ અર્ધ-“શુદ્ર લગ્ન હોય છતાં નક્ષત્રણ વર્જવું, અને નક્ષત્રમાં પ્રયાણું કરવાથી પાછું અપાતુ નથી.” હદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે બળવાન લગ્ન હોય તે પરિધનું ઉલંઘન કરવું, પરંતુ નક્ષત્રશુળને ત્યાગ કરવા. યાતિવલભમાં કહ્યું છે કે—કદાચ ઉતાવળથી પરિવ- દંડને ન લઈ શકાય, પણ દિકકીલને અવશ્ય ત્યાગ કરવો. છા પૂર્વાભાદ્રપદ રહિણી અને ઉત્તરા ફાગુનીનું નક્ષત્ર-

·- ૧ માં જ છે. નર નામ બક્ષી
“ ( જ, નિજ
જ : "
• વં ન કમ સે નર ii
* રબા લિંબ કરે છે
પ્રબ ૨' ૧૬ ૧ ૧ ૫ બા જબ નામ જ ને
છે.
** t y es", Tોનો મરે છે !
+:- સન ૧ - ran alt a t થાય ?'
' , ,
ન
3
જ: ફી ના ૬ છે,
E
પ્રતિ કલાક
* ન ભffi.

·વિવેચન–વન્મ આકાશમા ક્રમ ના પ્રક
આનિવિ છે, ને જુદી જુદી દિશામાં હાથ છે તે
stષ માટે એવા નિયમ છે –-થા મીન એ એન ૧
સંમનિને અર્થ થ ષા પશ્ચિમ દિશામાં ,
મિથુન દા અને સિંહને ભય છે ત્યાં વમ દિન
દય પામે છે, કન્યા તુલા અને વૃશ્ચિક અને ભાષ
જ્યારે જન્મ પથ મા હોય છે, તથા પન મા અને અને
સૂર્ય હાય હાર થન્મ દક્ષિણ દિશા : પમ છે ,
થસ પ્રથા પ્રવેશમાં ભભૂખ પરવા કામ ન
શુભ નથી, ઉદયમબરિ કરે છે
ઘોડો | જાન મા !
શાળિયો , થો મા "
--- “ખા વમ મુખ ઉપ મા !
, પાછળ કહાં થી ૫નનો ના t , (અને
જમ ર કો જાંતિ ૫ - ૧
મિr૫ પમાં થરા (બુખ રાક ત્યા જા જામ
અને મન બધપ ક છે. તે પક્ષની સજા થઇ
ખના પવા માટે કહ્યું – જાવા ના છે ?
સાત બાર કરવા તે માને બાપ જન્સ નું જ છે,
દક્ષ, ૫૮, બી, પદ, દસ, અને ૫ ૧િ છે ,
પણ મને ધાબા જામના બી દે છે કે
ત્યા તેની ભભૂખતા બા નું ,
પક્ષમા વીસ વીબ સાલમાં બે જ, છ, કે -
બાપ બને છે, જા, કાલ ન કર હક હા
જય પાધિ ત્યા ની ક્ષમતા છે
કરા ને - નમઃ૫ ૬,
કાન જિ. •s

·(૨૯૪)
આ રીતે મિની એક તિથિએ એક દિશામાં એમને
કમથી પ્રારંભીને આઠમ સુધી તથા નામથી પ્રારંભીને પૂર્ણિમા
મુકી પૂર્વ વિગેરે આ દિશામાં વાસ કરે છે તેને નિવામામ
આ પ્રમાણે છે–એકમ અને નોમે પૂર્વમાં, બીજ અને દશમ
ઉત્તરમાં. ત્રીજા અને અsીવાર અગ્નિમાં, ચાલ અને બાર
છે નેત્યમાં. પાંચમ અને તેણે દક્ષિકમાં બને છે
પશ્ચિમમાં, સાતમ અને પુનમે વાયવ્યમાં, તથા આડમ અને
અનામે પ્રશાનમાં યોગિની હેલ છે તે બાજુમાં ડાબી આ
છે તે શુભ છે. કેટલાક આચાર્યો બીજી રીતે જ દિશામાં
ગિની કલાનું શાવે છે. આ ગિની સન્મુખ કે જમ
બાજુ કેમ તે અશુભ છે. અને કાબી બાજુ કે પછવાડે કે
ને જન્મ આપનાર છે બધું છે કે-
વજની દુકાન પામે, ઘ થcatવની,
ઈને પનીર મળવા ? ”
અર્થ બની ડાબી બાજુ માં તે મુખ આપે છે
જળ હવે જિનપર, જમ આબુ હાલ તે પનાર
ક, અને માને છે તે મુજુ માર ૧" હાર
પ્રકાશ મા તે મા મળ્યુબ ડરી નિની દર માને
છે. મુચિતામખિની રોય) છે છે-
“વ ર જ નt, ne grate"
બબ “જનની જન્મ જ રાજા નિની
બ, “ ભદ્રા ૧ બ શાખા અને અન્ન છે.
છે અને જાન, કાપબિની
એક છે, તો હમ પાનબાનિ ૧૪મની ઉપાધી શા

·(૨૫)
તિથિની દિશામાં, એટલે-પૂર્વે કહેલ અનુકમે પૂર્વ, ઉત્તર,
અનિ.નઝટ્સ, દક્ષિણ પશ્ચિમ, વાયા અને ઇશાનમાં વારા
કરની ચાર ચાર ઘડી કરે છે. આ તત્કાળ ગિનીને ત્યાગ
કર. નાચંદ્રમાં તે કહ્યું છે કે અવશ્ય પ્રયાણ
કરવું હોય તે યોગિનીની દષ્ટિવાળી દિશા વી. તે દષ્ટિ
આ પ્રમાણે છે-
"उष्टं पनरस पडिआ, दसवामे दाहिणे अ दस पासे ।
આ ત્રણ પુરુ જનરસ, કોળીમિ જિલ્લા ? /
ગિનીની દષ્ટિ ઉચે પંદર ઘડી, ડાબી બાજુ દશ
ઘડી, જમણે પડખે દશ પડી, નીચ દશ ઘડી. અને સન્મુખ
ભાગમાં પંદર ઘડી હોય છે. આ દષ્ટિઓને પ્રમાણમાં ત્યાગ
કરે છે ૧છે
રાહુવિચાર
उदयत्थमणा चउ चउ,
घडियाइं राहु पुवादिसि तत्तो।
सिद्धीए दिसि दहि,
गमो सुहो पुहिदाहिणओ ।। ८० ॥
અર્થ–રાહુ દરરોજ સૂર્યના ઉદય સમયે અને
અસ્તકાળે ચાર ઘડી સુધી પૂર્વ દિશામાં હોય છે,
ત્યાર પછી સિદ્ધિને માટે છ છઠ્ઠી દિશામાં જાય છે,
જે પછવાડે તથા જમણી બાજુ હોય તે શુભ છે.
વિવેચન રાહુ હમેશાં દિવસે અને રાત્રે ચાર ચાર
પી મુકી એકેક દિશામાં રહે છે. તે પ્રથમ સવારે સૂર્યોદય
પછી ચાર ઘડી સુધી પૂર્વ દિશામાં રહે છે, અને ત્યાર પછી
અનુક્રમે છઠ્ઠી છઠ્ઠી દિશામાં એટલે–વાયવ્ય, દક્ષિણ, ઈશાન,
પશ્ચિમ, અનિ. ઉત્તર અને તેજયમાં ચાર ચાર ઘડી રહે છે.

·(૨૬), UP આજ રીતે સૂર્ય અસ્ત થયા પછી રાત્રિની શરૂઆતથી જવા પૂર્વ વિગેરે છઠ્ઠી છઠ્ઠી દિશામાં ચાર ચાર ઘડી હોય છે. અર્ડ કહેલ ચાર ઘડીથી દિમાન અને રાત્રિમાનને આઠમો ભાગ. થાને એક અર્ધપ્રહર લેવાનો છે. દિન-રાત્રિને રાહુચાર દેખાડવા માટે નારચંદ્રમાં આ પ્રમાણે બીજી રીત છે. अष्टासु प्रथमायेपु, प्रहरावहर्निशम् । पूर्वम्यां वामतो राहु-स्तुर्या तुर्या प्रजेद दिशम् ॥१॥ અર્થ-રાહુ હમેશાં પહેલાથી પ્રારંભીને આઠે પ્રહરમાં અનુક્રમે-પૂર્વદિશાથી ડાબી બાજુની ચાથી થી દિશામાં જાય છે. ” બીજા ગ્રમાં યામાઘ રાહુ, કાળા ખા વારાહુ, અને માસરાહુ એમ રાહુના અનેક શેડો દર્શાવ્યો છે. જયોતિષ હરમાં કહ્યું છે કે-રવિવિગેરે સાત વારમાં અનુક્રમે ને ત્ય, ઉત્તર, અગ્નિ, પશ્ચિમ, ઈશાન, દક્ષિણ અને પૂર્વ દિશામાં રાહુ હોય છે, અને ગુરૂવારે વયવ્ય કોણમાં પણ રાક હોય છે આ વારાહુમાન બાબુ કે પાછળ રાખવે તે શુભ છે. શિપ દીપકમાં કહ્યું છે કે—શનિવારેવાયવ્યમાં શક ફિય છે, જયારે પૂર્વ ત નથી. રાહુના જમવૃદિશા પ્રથમ કહેવાઈ ગયા છે, તે માસ કહેવાય છે પ્રયાકાળે રાહ જમણી બાજુ તથા પછવાડે છે તે શુભ છે. આજસિદ્ધિ અને મુક્ત ચિંતામણિમાં પણ જમાવે અને પાછળનો રાહુ શુભ કહ્યો છે. નારચંદ્રમાં કળ્યું છે કે “ જાન હળિ રાજમણી તરફને ૬ જેને માટે થાય છે. • ખજૂના આ આધિના બળ અપ માનનાર અજન્મ - એ નામ બે વર્ષ કરે છે, પરંતુ મને અને માં વાચક અર્થ જેવાથી અમભૂખ અને અવામ એ અ યાજ છે.લેખક. સ્થાન અને

·બીજે ઠેકાણે કયુ છે કે-ષિ વન્સ અને બક અબ
હોય તે આયુષ્યને કરે છે, અને બીજા ધનને પુષ્ટ કરે છે
જોતિષ હરમાં કહ્યું છે કે –
" गुहराहो गमणं, न धीर विगह हो पिमुणाय ।
નિજ પશુદાણે, રવિન ના બંઘુદાય ||
અર્થ–“સમુખ પાટુ હોય તે ગમન કરવું નહિ,
અને ગમન કરાય તે લુચ્ચા સાધ કરે થાય છે તેમજ
ઘરનું બાર પ્રમુખ વર્જવા, કેમકે તે પનું અશુભ
A
એ ૧
એક જ
ના છે
નિવાર
ધન, મકર, કુબ
–
-
ખ્યા, જો, '
પાપના
વા
મિથુન, , સિદ્ધ
હવે વિચાર કહે છે-
पितुसरिंगदुमामा,
दिसि विदिसि विसिहि सितु नमोरया।
િપતા gિ fe,
दिसि विदिमि पुहिमष्टि मुरो॥
અમિ ઝમામ અને ઉત્તર દિશા

·પ્રારંભીને અનુક્રમે એકેક અને બબ્બે માસ ઉમે
દિશા અને વિદિશામાં હોય છે અને ઉદય પછી
અનુક્રમે અઢી અઢી અને પાંચ પાંચ ઘડી અનામે
દિશા અને વિદિશામાં ફરે છે. ને પાછળ અને
જમા હેય ને શુભ છે. ૮૧
વિવેચન-શિવની ગતિ સહિમથી મળી છે. તે
ચૈત્ર માસમાં ઉત્તર દિશામાં હોય છે, અને પછી દિશામાં
એક કામ અને વિદિશામાં બે માસ એમ કામે આ
દિશામાં વસે છે. આ રીતે શિવ ચેત્રમાં ઉત્તરમાં શાખ અને
જેમાં નાયગમાં, ખમાડમાં પશ્ચિમમાં, બાબુ અને મારા
માને સ્થમાં, આમાં કિબુમાં, કાલિંક અને માથામાં
અગ્નિમાં, વિમા માં, તથા મહા અને માઅમાં
કશાન કિશામાં લે છે. જેની આ શિલ એમાં પિતાની
ભાશની ગાથી અમે દરેક શિામાં બી બી કરી અને
િિાના એ જી ર , અપન-શાને મિકે
ઉનમાં રાબડી, ઈમાનમાં ઘી, ૫માં થી
અનિમા એ બી, ફ્રિજમાં રાષ, નેપમાં થઈ,
પશ્ચિમ ર નથી. અને વાયબ કલમ ૫ લડી ,
બીજે માને માર મંદિરમાં કમલ તિ
મનિષા કંa , " ૧ રને એ બને ભાજપ
જ ની છે. માન્ય નામ રામ જેમના વિશાળ
૧૧ અને લ લખ અક પાને બાર મા છે,
નં.1ના નાના નાના નામ
-- કે કાર છે. અને એ જ કે જ
, બાર ફિર મન, વીકિ ને
* , અને નાના નાના ભાગ બની
- મ િ જન જન નનન

·મ પિન માગશર ર સૂરમ પ્રમાણુવાળ મનાય છે, અને આ સૂમ શિવામાં કરેલ કાર્ય સિદ્ધ થાય છે. આ નિત્ય જમા કરતૈ શિવ પ્રથામાં પછવાડે કે જમણી કાર્તિક બાજુ હાથ તો શુભ છે. અન્ય સ્થાને તે કહ્યું છે કે દક્ષિણમાં સામણ અને પાછળ રહેલો શિવ ચંદ્ર ૧ ૫ ધડી રા તારા અને ચદ્રની અવસ્થા વિ. આમ ગેરેની પ્રતિફળતાને નાશ કરે વિચજો છે, વિવાદ, યુદ્ધ, ઝગડે, જુગાર તથા પ્રવાસમાં જય આપે છે; શાક શ્રાવણ અને અશુભસ્વરદય, અપશકુન ! જેઠ અસાડ ભાદરવા) ભદ્ર, કુબળ, ગિની ૧૦ ૨ અને દોષિત થયેલી દિશાએ વિગેરેના દષને હe નાખે છે. હવે વિચાર હે – रविरत्तिअंतपहराओ, पुब्बाइसु दुन्नि दुन्नि पहर कमा। दाहिणपुट्टि विहारे, वामो पुट्टि पवेसि सुहो॥२॥ અર્થ રવિ રાત્રિના છેલ્લા પ્રહારથી બબ્બે પ્રહર પૂર્વ વિગેરે ચાર દિશામાં રહે છે. તે વિહા- રમાં જમણે અથવા પાછળ, અને પ્રવેશમાં બે અથવા પાછળ હેય તે શુભ છે. ૮ર ! વિવેચન-સૂર્ય રાત્રિના છેલા પ્રહર અને દિવસના પહેલા પ્રહર પર્વ દિશામાં ફરે છે, દિવસના છજા પ્રહરે અને ત્રીજા પ્રહરે દક્ષિણ દિશામાં ભમે છે, દિવસના ચોથા મહેર

·3
( ૩૯૦)
અને રાત્રિના પહેલા પ્રહરે પશ્ચિમ દિશામાં ચાલે છે, તથા
રાત્રિના બીજા અને ત્રીજા પ્રહરે ઉત્તર દિશામાં ફરે છે. આ
રીતે હમેશાં આઠ પહોરમાં ચારે દિશાનું ભ્રમણ કરી ધે છે.
અન્ય સ્થાને તે મન મિથુન કન્યા અને ધનથી ત્રણ ગણું
રાશિને સૂર્ય અનુક્રમે પૂર્વ દક્ષિલ પશ્ચિમ અને ઉત્તરમાં વસે
છે, અને આઠે દિશાને સ્પર્શ લે છે, એમ કહ્યું છે.
આ રવિ જમણે અથવા પાછળ રહ્યો હોય તે વિહારમાં
શુભ છે, તથા ડાબે અથવા પાછળ રહ્યો હોય તે પ્રવેશ
શુભ છે. લાલ જમા સૂર્ય માટે કહે છે કે-
"न तम्याऽङ्गारको विष्टि-नं शनैश्चरज भयम् ।
व्यतिपातो न दुप्येच्च, यम्याऽर्को दक्षिण स्थितः ॥१॥"
અર્થ અને પ્રવાસમાં જમણે સૂર્ય હોય તેને મંત્ર,
વિષ્ટિ અને શનિને ભય નડતે નથી; વ્યનિપાન પણ
રહેતું નથી લા
અયન વિભાગમાં તે સૂર્ય મકર વિગેરે છ રાશિમાં
તે ઉત્તરમાં તથા પૂર્વમાં, અને કર્ક વિગેરે છ રાશિમાં હોય તે
દક્ષિણ તથા પશ્ચિમ દિશામાં દિવસનું પ્રયાણ કહે છે
પર્વ..
મી મે -
- GK
.
• • •

·( ૩ )
હવે ચંદ્રચાર કહે છે-
उदयवसा अहवा दिसि-
दारभवसमो हवे ससीऊदनो।
सो अभिमुहो पहाणो,
गमणे अमियाइं वरसंतो ।। ८३ ॥
અર્થ—ઉદયના વશથી, અથવા દિશાના
વશથી, અથવા હાર નક્ષત્રના વશથી ચંદ્રને ઉદય
કહેવાય છે. તે અમને વરસાવતે ચંદ્ર પ્રમાણમાં
સન્મુખ હોય તે પ્રધાન છે. ૧ ૮૩
વિવેચન-ચંદ્રને ઉદય ત્રણ પ્રકારે થાય છે; ૧ પૂર્વ
દિશામાં ઉગવું, ૨દિશામાં વાસ કરવો-ભમવું. તથા ૩ પૂર્વાદિ
દ્વારા નક્ષ સાથે રહેવું. (આ બે પ્રકારે ઉદય પામેલ
ચં ચારે દિશામાં ભમે છે) આ ત્રણ ઉદયથી સૂરિ મહારાજ
એમ જાવે છે કે –
૧ અસ્ત થયા પછી ઉદય પામતે ચંદ્ર સન્મુખ આવે
તે તે ઉદય સમ્મુખ ચંદ્ર કહેવાય છે.
૨ સિંહાદિ ત્રણ ત્રણ સંક્રાન્તિવ ચારે દિશામાં ઉદય
પામતે ચંદ્ર, તથા ચારે કે આઠે દિશાને સ્પર્શ કરતે ચંદ્ર,
સન્મુખ આવે તે તે દિશાના વશથી સન્મુખ ચંદ્ર
કહેવાય છે.
૩ ચંદથી ભોગવાતું નક્ષત્ર જે દિશાના દ્વારવાળું હેય
તે દિશામાં દ્વાર નક્ષત્રના વણથી ચંદ્રને ઉદય મનાય છે.
તેમજ સવા બએ નક્ષત્ર પ્રમાણુથી થતી રાશિમાં રહેલ
ચંદ્ર નક્ષત્રના વશથી પૂર્વાધિ દિશામાં મનાય છે.
તે માટે કહ્યું છે કે-

·No text on this page.

·( ૩ 3 ) ઘરે ચાર- મેવ સિંહ, ધન અયન વિભા- ગમાં તો ચ. ૫૧. મકર વિગેરે છે રાશિમાં હોય તા ઉત્તરમાં તથા પૂર્વ મા, કર્ક, મિક, મીન. ઉત્તર. દક્ષિણ અને વિગેરે શિમાં હાથ ૬ તા દક્ષિણના પક્રમમાં રાત્રિનું પ્રયાણ શુભ કહેલ છે છ 'we 'b) હવે શુક્ર ચાર કહે છે जहिं उग्गइ जहिं दिसि, भमइ जहिं च दारभिट्टाई। तिहुँ परिसंमुह सुक्क पुण, उदउ जि इयकु गरणइ ॥४॥ અર્થ-શુક્ર જે દિશામાં ઉગે છે, જે દિશામાં ભમે છે, અને જે કારની સન્મુખ રહે છે તે ત્રણ પ્રકારે સન્મુખ શુક્ર કહેવાય છે. પણ જે ઉદયને ને એ જ ગણાય છે. આ ૮૪ વિવેચન-શુક્ર અનુ યા પછી 3 મિ ( દિશામાં , સિહરિ ત્રણ ત્રણ નિવડે ચારેાિ પણ છે, અને તે રિઝનો પારો ના શો * બેગાનું નવ દિશાના દાવા હોય તે મિડ ·UP ** ( ૬ ) प्रतिशुक्रं प्रतिवुध, प्रसङ्गारकमेव च । अपि शुक्रसमो रामा, हतसैन्यो निवर्तते ॥ १ ॥ અર્થ પ્રતિકૂળ મુક, પ્રતિકુળ બુધ અને પ્રતિકૂળ મંગળ હેય તે શુક્ર જે રાજા પ પિતાનું સેન્ટહણવાથી પાછા ફરે છે ૧” દૈવજ્ઞ વલભમાં કહ્યું છે કે–પ્રતિકા ક્રમાં પ્રયાણુકરવું, પણ પ્રતિકુળ બુધમાં પ્રયાણ કરવું જ નહિં. અયન વિભાગમાં તે–ચુક ધનિકાદિ નક્ષત્રમાં હોય ત્યારે દક્ષિણ તથા પશ્ચિમમાં, અને મઘા વિગેરે નક્ષત્રોમાં ત્યારે ઉત્તરમાં તથા પૂર્વમાં પ્રયાણ શુભ કરેલ છે. હવે પાશ તથા કાળ કહે છે.- सियपडिवयाउ पुव्वा- इसु पासु दसदिसिहि कालु तयभिमुहो। कुजा विहारि वामो, पासो कालो उदाहिणओ॥ ८५ ॥ અર્થ-શુદિ એકમથી પ્રારંભીને પૂર્વ વિગેરે દસે દિશામાં પાશ હોય છે, અને તેની સન્મુખકાળ હોય છે. વિહારમાં પાશને બે કરો, અને કાળને જમણે કર. ૮૫ વિવેચન–પૂર્વાદિ આઠ તથા ઉધ્ધ અને અધો, એમ દિશાએ દસ છે, અને તિથિ ત્રીશ છે. તેથી એક માસમાં દરેક દિશામાં ત્રણત્રણ વાર પાસે આવે છે. તેમાં પહેલી વાર શુક એકમથી દશમ સુધી બીજી વાર શુદી ૧૧ થી વદિ પાંચ- સુધી તથા ત્રીજી વાર વદિ છઠ્ઠથી અમાસ સુધી અનુક્રમ પૂર્વદિ દસ દિશામાં પાશ હોય છે. તેની સામેની દિશા કાળી હોય છે. વિહારમાં દિપાશને ડાબે કર, એટલે-દિપા

·(૩૭)
ડાબી બાજુ રહે તે દિશામાં વિહાર કરે હિતકારક છે, અને
કાળ તેની સન્મુખ હોવાથી વિહારમાં જમણી બાજુ આવે છે.
તે પણ શુભ છે. મુહુર્ત ચિંતામણીમાં કહ્યું છે કે-
"दक्षिणस्थः शुभः कालः, पाशो वामदिशि स्थितः ।
અર્થ-જમણી બાજુ રહેલ કાળ અને ડાબી બાજુ
રહેલ પાશ શુભ છે.”
વાસ્તુ ગ્રન્થમાં કહ્યું છે કે–સુદિ એકમથી પ્રારંભ
દસ દસ તિથિઓમાં અનુક્રમે--પૂર્વ, અગ્નિ, દક્ષિણ, નિત્ય
ઉર્વ, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, ઉત્તર, ઈશાન અને અધ દિશામાં
પાસ હોય છે, અને પાશની સામેની દિશામાં દિકાળ હાથ
છે. આ રીતે પૂર્ણ તિથિમાં ઉર્ધ્વ અને દિશામાં પાશ
તથા કાળ હેવાથી ખાતમુખથા ધ્વજારે પણ વિગેરે કાર્યો
કરાતાં નથી. જેતિય સારમાં વારને આધીને કાળ અને
પાશ આ પ્રમાણે કહા છે --
दिणयारं पुख्वाई, कमेण संहारि जत्थ ठाणि सणी ।
દારું સત્ય વિ મા હૈદુ - II”
અર્ધ--“ ઈઝ દિનવારથી પ્રારંભીને સાત વાર અનું
કમે પૂર્વ વિગેરે સાત દિશામાં સ્થાપવા. તેમાં જે દિશામાં
શનિવાર આવે તે દિશામાં કાળ હોય છે. કેટલાક કહે છે કે-
કાળની સમુખ પાશ હોય છે ”
બીજી રીતિએ એ તે ઉમે કરીને ઉત્તરાદિ દિશામાં
રવિ આદિ સાત વારામાં કાળ હોય છે. એટલે-શનિવારે
પૂર્વમાં, શુક્રવારે અગ્નિમાં, ગુરૂવારે દક્ષિબુમાં, બુધવારે ને.
ત્યમાં, મંગળવારે પશ્ચિમમાં, મારે વાયવ્ય કોણમાં, અને
રવિવારે ઉત્તર દિશામાં કાળ હોય છે. આ મનમાં નિધિને આ
ચીને પાશ અને કાળ દેતો નથી. ઇશાન ખુણામાં પણું કાળ
હોતો નથી, માત્ર પાસે હોય છે. કાલનું બીજું નામ છે

·.
M
AURAT
अनालिसि. भगे किया गया कि
मे म कता. कुणनो सागसंग ॥
411-11 पार
IN HIR मन
.
t.ital : A RArihifi
* + not Matil |||
.
ग
7
F

·ت
طبلة
t
f
1FA
4
به ۱,۴۰
1
اه
اه
lY
|:۴
از ۹۰۰۰ | ۱۶-۷-4
وه
۲۰۱۲-۱۰-۷۰۰۱-۲-۱۷
ا اء
نه ,واجها به
If
ار
+ ما

·નામાં નાનું થાવ છે, ભજ ન પ્ર 5
નાડીમાં જ
અને નારીને પાર થી કાકા
નિ જા , am ram
કંપની છે, તો જાણીતા છે છે !
અર્થ –શાલની ડાળી કે જમી ના શકાની
છા થાને બીક ના બહન શામડિ નાં સુધી તે
નરકના અંગને કાળી રાખજુ જે તરતજ બીજુ ના વડા
શ. ૭tt
મો આ કિલો છે. '
મારામ સુમ, નીતિ જ| ૮
અર્થ-આગળ અને ડાબી બાજુ શશિનું ક્ષેત્ર છે,
તથા પાછળ અને જમણી બાજુ વિનું ક્ષેત્ર છે, તેથી લાભ
અલાભ સુખ દુઃખ કવિન મળ્યું વિગેરે જણાય છે. ૮
अरपट्टीपटन्यायाद, नादयां वायुम्नु मरेत् ।
વીતા-
વિમા મન / ૧
અર્થ_ટિની ઘટીઓની પડે અને નાડીઓમાં વાયુને
સંચાર થાય છે, અને તે વાયુ પીળા ઘળા લાલ તથા કાળી
બિંદુથી જણાય છે. ૯
તે કર્ણ વિગેરેને દાબી શ્વાસ રૂંધી અલ્ટપણે જેવા
થીજ દેખી શકાય છે.
भूमि जलानलानिला-कागतत्त्वानि म्युः क्रमान् ।
વિશ્વેતામ્બનીક-કાનવનિ નિત્યાઃ •
અર્થ–પૃથ્વી પાણી અગ્નિ વાયુ અને આકાશ,
પાંચ તત્વે અનુક્રમે પીળા ધોળા લાલ લીલા અને કાળા
રંગવાળા છે. ૧૦ તે ભ્રકુટીમાં દેખાય છે.
એ

·(૩)
g: નિ ઉપાશા, સાત્તિ તયામણાં
અહિંસા તથા વાઘો-તિનિમ સુરા | ?? ||
પૃથ્વીતત્વના પળ ૫૦ જળતત્વના ૪૦, અમિતત્વના
૩૦, વાયુતત્વના ૨૦, અને આકાશતત્વના ૧૦ છે. ૧૧ છે
૧ પૃથ્વીતત્વમાં પૃથ્વીનું બીજ છે, વજનું ચિહ્ન
છે, ચાર ખુણાવાળી આકૃતિ છે, અને તેના જે વર્ણ છે.
તેને વાયુ પીળા વર્ણવાળે, ધીમી ગતિવાળો, વછે, અને
શીતળુ સ્પર્શવાળે છે, જે સામેના બાર આગળ પ્રમાણ
ક્ષેત્રમાં ૫૦ પળ સુધી વહે છે.
૨ જલતત્વમાં વરૂણક્ષર છે, અર્ધચંદ્રની ગોળ
આકૃતિ છે, અમૃતઝરે હૈય તેવો વેત વર્ણ છે, અને તેને
વાયુ વેત ઠડ તથા ઉતાવળી ગતિવાળે છે, જે ળ આગળ
પ્રમાણ નીચેના ક્ષેત્રમાં ૪૦ પળ સુધી વહ્યા કરે છે.
૪ વાયુતત્રમાં ચંચળતા છે, દુઃખે જોઈ શકાય તેવી
બિંદુની કે ધ્વજાની આકૃતિ છે, લીલી કાંતિ છે, અને તેને
વાયુ કાંઈક ઉ અને ડા, લીલે, તથા ત્રાસી ગતિવાળો છે;
જે આઠ આંગળ પ્રમાણુ ત્રાંસા ક્ષેત્ર ભાગમાં ૨૦ પળ સુધી
વહ્યા કરે છે.
૩ અગ્નિતત્વમાં ઉચી જવાળાઓ છે, ભયંકર સ્વરૂપ
છે, ત્રિકોણ આકૃતિ છે, સાથીયાનું ચિહ્ન છે, લાલરંગ છે,
અપ્રિ બીજ છે, અને તેને વાયુ વાળાનો જેવી ગતિવાળે.
છે, જે ચાર આંગળ પ્રમાણુ ઉર્થક્ષેત્રમાં ૩૦ પળ સુધી વહ્યા
૫ આકાશતત્વમાં શૂન્ય આકાર છે, કાળો વર્ણ છે,
અને તેને વાયુ સમજી ન શકાય તેવી ગતિવાળે છે, જે
નાસિકા પાસેના ભાગમાં અથવા એક આંગળ પ્રમાણ ક્ષેત્રમાં
વિચિત્ર (વિવિધ) રૂપે ૧૦ પળ સુધી વાા કરે છે.

·(૩૨) સ્વદય તત્વ ચક્ર, નામ. પૃMી. અમિ. વાયુ. અાશ- પીળો X ૧ પશ્ચિમ ૨) છે લાલ લીલ કાક આકૃતિ | ચોરસ ! અર્ધચંદ્ર ત્રિકોણ ખરાકર્ણ ગતિ સામે નીચે ઉપર ત્રાંસી સ્થિર આંતરે ૧૨ ૪ ૮ ૧ કાલપળ ૨૦ ૧૮ મી કવાય નિત ખાટા કા ગુ9 ગુરૂ ગતિમય સ્થિર દિયા પૂર્વ દક્ષિણ ઉત્તર ગાર્ડ ૨ દક્ષિણ પશ્ચિમ ઉત્તર પૂર્વ સ્થિર દરી નિરોગી 어 દુર્બળ સાધારણ રામ પ્રભાવ સુખ કંડક ઉના ઉડવું પ્રકા શબ્દ ૬ ૨ ય વનસ્પતિ ન યાત્રા ઉચિત ઉનાવી શ્રેમ શનિ મફળ ૨ાજ્ય ધન કાર્ડ મૃત્યુકાર્ય [ શાનિક ઉચાટન સ્તંભન સમાધિ ભાવ સ્થિર ચર મમ કાફળ મિટિ મિ4િ સ્વામી બુધ રવિ મારા મગળકા શનિ સનિ થિ મસ્તકે પ્રજ ધાતુ 'ઉતાવળું વિચિત નાભિ e જવળ શાંતા ના) ના મચળના અમે ·(૩૩) ચિનન પ્રાણી અવસ્થા ૬ t - ઝા મૃગ વાયું દિપદ ચતુષ્પદ પિt અપાર જયા, હાસ્ય, કિડા, નિ, બેગ, (વેદ)|ગતા,તા, રતિ, મુખિતા. તાપ, કંપ રોહિણી આઠ ભરણું - અશ્વિની અનુ. બલૈવા' કરિયા મૃગાર મેળ પુય પુનર્વસ ઉ૦ થી મધા અભીચ ૫૦૬૦ 'ઉ બા! સ્વાતિ ચિત્રા નિકા ૫૦ ભાવિશાખા ૫ ૨ ફાતિ કોષ ઈમા ગા લિંગ પ્રાણુ ઉti Y ૧ શશુ શ્રવણ આ ત્રણ નાડીમાં પાંચ તત્વમાં તિષ શાસ્ત્રના દરેક પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે, તે આ પ્રમાણે ૧ ચંદ્ર નાડીની રાશિઓ–વૃષ સિંહ વૃશ્ચિક અને કુંભ, માસ-રાશિના ક્રમવાળા, પક્ષ-શુકલ, વાર-સેમ, બુધ, ગુરૂ અને શુક્ર, તિથિનગુદિ ૧-૨-૩-૭-૮-૯-૧૩-૧૪-૧૫ વદિ-૪-૧-૬-૧૦-૧૧-૧ર, નક્ષત્ર-અશ્વિની ભરણી આ યુનર્વસુ ષષ્ય અશ્વે મઘા પૂર્વાષાઢા ઉત્તરાષાઢ શ્રવણ ધનિક ઉત્તરાભાદ્રપદ, લગ્ન-સ્થિર, દિશા પશ્ચિમ તથા દક્ષિણ, અંક–સમ, સ્વભાવ-ચર અને સામ્ય, ચહે-સામ્ય. ૨ સૂર્ય નાડીની રાશિઓ–મેલ કર્ક તુલા અને મકર માસ-રાશિના ક્રમ પ્રમાણે, પક્ષ-કૃષ્ણ, તિથિ શુદિમાં-૪-૫ ૬-૧૦-૧૧-૧૨, વદિ ૧-૨-૩-૭-૮-૯-૧૩–૧૪-૦) ૭

·(૪)
વાર-રવિ મંગળ અને શનિ, ગ્રહોરવિ મંગળ શનિ રાહુ-કેતુ
નક્ષત્ર કૃત્તિકા રહિ મૃગશર પૂર્વાફાલ્ગની ઉત્તરાફાલ્સની
હત ચિત્રા સ્વાતિ વિશાખા અનુરાધા કા મૂળ અભિજિત
પુર્વાભાદ્રપદ અને રેવતી, લગ્ન-ચર, દિશા–ઉત્તર અને પૂર્વ
અંક-વિષમ, સ્વભાવ-સ્થિર તથા ફૂર.
૩ મુપુર્ણા નાડીની રાશિઓ–મિથુન કન્યા ધન
અને મીન લગ્ન-દ્વિસ્વભાવ, અંક-ગુન્ય, સ્વભાવ-દ્વિત
ભાવ તથા રૂથ.
૧ પ્રથમ પૃથ્વીતત્વ છે, તેનો ચંદ્રનાડી પતિ બુધ
છે. સૂર્યનાડી પતિ રવિ છે, ચંદ્ર અવસ્થા- જ્યા હાસ્ય કલા
રનિ અને સુખિતા છે, નક્ષત્રો-રોહિણી અનુરાધા ચેક
ઉત્તરાષાઢા અભીચ શ્રવણ તથા ધનિષ્ઠા છે, સ્વભાવ સ્થિર છે,
જે ધીમેથી કાર્યસિદ્ધિ કરે છે.
૨ બીજું જળ તત્વ છે, તેનો ચંદ્ર નાડી પતિ સોમ
છે, મૂર્ય નાપતિ રાહુ છે, ચદ્ર અવસ્થા-યા હાસ્ય કલા
રતિ તથા મુખિત છે, નક્ષત્રો- આ અવમૂળ પુસ્તક
શનભીના ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી છે, તથા સ્વભાવ ચર છે
જે તુરત કાર્ય સિદ્ધિને કરે છે.
૩ ત્રીજું અગ્નિ તત્વ છે. તેને ચંદ્ર નાી પતિ શું
છે, મૂર્યનારી પતિ મંગળ છે, ચંદ્ર અવસ્થાનિદ્રા ભોગ (વે)
ના તથા કપ છે, નજર કૃત્તિક પુષ્ય મઘા પર
ફાગુની સ્વાતિ તથા પુર્વાભાદ્રપદ છે, તથા સ્વભાવ સમ છે
જે શ્રમથી કાર્યને સિદ્ધ કરે છે.
૪ ધા નવ વાયુ છે. તેનો ચંદ્ર નાડી પતિ શુરૂ છે.
અ નાડી પનિ શનિ છે. ચંદ્ર અવસ્થા-નિદ્રા, ભગ, તથા
નથઃ કંપા છે. ના-અશ્વિની, મૃગશર પુનર્વસુ ઉત્તક
ફm, હસ્ત, ચિત્રા તથા વિશાખા છે, સ્વભાવ-ઉતાવ
છે, જે કાચ જ કાર્ય નિદ્ધિ કરે છે.

·( ૫ ) ૫ પાચ તત્વ આ છે, જેને પનિ કનિ છે બંધ કથા-ગના તા થા બિના છે તેને નબાવ વિચિત્ર છે. જેરા પરનું કામ કરતું નથી. છ ની અને નાના થાળે પાનાની રાશિ, તિથિ, વાર, નક્ષત્ર, અવસ્થા અને લગ્ન હોય. અનુકુળ દિશા ના કથિ, અનુકુળ હવબાવન છે, અને હવામાં પિતાના ઘરમાં તે આગ અત્યને શુભ છે જેમકે- ગુવાર, અતિ તે, ઘ7 નાત્ર. ૧ર લખ કે સુખિતા અવસ્થા હોય, અને નેજ વખતે નાડીનું જળતત્વ ચાલતું હાથ તે આ સમયમાં ગમન કરનાને તુર્તજ મર્યસિદ્ધિ અવશ્ય થાય છે. સામાન્ય રીતે તે રકમ નીચે મુજબ કાર્યો કરવા, નારદ રીપણુમાં કહ્યું છે કે- “રિકા અનાતિ , વર્ષ કા ર િ િ. मदुभंय म्याद वहमानभागे, रिक्त नु भागे विफले समम्नम् ॥१॥" અર્ધ-ચંદ્રનામાં ગમન વિગેરે કાર્ય શુભ છે, સૂર્યનાથમાં કાંઇ પણ કરવું છg નથી, પગમાં પુછા કરના જય થાય છે. અને સ્કિન ભાગમાં બધું નિષ્ફળ જય ૧ ” પ્રભુ હેમચંદ્રસુરિ કહે છે કે ચઢનારી અભીને સુચવે છે જેમાં મને વાછિન કાર્યો કરવાં તે શુભ છે. સૂર્ય નાડી અનિષ્ટ સૂચક છે, જેમાં એન આહાર અને દીપ્ત કાર્યો કરવા તે હિનકારક છે. સુષુમ્ભાનાડી નિવાબ ફળ આપનાર છે, જેમાં ધર્મધ્યાન અધ્યયન અને સમાધિ કરવી હિનકારક છે. ૬૩-૬૪” (મહંસગણ કહે છે કે " तत्त्वाम्यां मूमलाम्यां स्यात, शान्ने कार्य फलोन्नतिः । રીના , તેનો વાવટ મિન્ ! ” અર્થ–“ભૂતત્વ અને જળનત્વ વડે શાંત કાર્યમાં તથા અનિતત્વ વાયુતત્વ અને આકાશતત્વ કે દીપ્ત અને અસ્થિર કાર્યમાં સફળતા પમાય છે. ૨૧

·( ૩૧૬)
“gને સાત, વદિતાતી જનો ગુમ ”
અર્થ–“વિત, જય, લાભ, ધાજોત્પત્તિ, ખેતી,
પુત્ર, યુદ્ધ, પ્રશ્ન. પ્રયાણ અને પ્રવેશમાં પૃથ્વી અને જળ તત
જીભ છે. *
"चित्तस्य शेत्यकामायो च, तापक्रोधी चञ्चलत्वं च तुर्य ।
મેરાન્ય શુ: મેન, તે સર્વે તું નિા”
અર્થકાર્ય કરનારને દરેક તત્વમાં અનુક્રમે ૧ ચિ.
સની સ્થિરતા, ૨ શીતલતા અને કામય, ૩ સંતાપ અને
કોપ; ૪ ચાથામાં ચંચલતા, તથા ૫(પાંચમામાં) ધર્મા-
સનત અને શૂન્યતાનું ફળ મળે છે ?”
વળી ચંદ્રનાડી હોય તો દૂર દેશમાં અને સુર્ય નાડી
હોય તે નજીકમાં જવું ફાદાથક છે.
કલિકાલ સર્વજ્ઞ શ્રી હેમચંદ્ર સૂરિ કહે છે કે-
બને નાડીના મંડલમાં પ્રવેશ કરતા વાયુ શુભ છે. અને
નીકળતા વાયુ અશુભ છે. ડાબે માગે પ્રવેશ કરતા કે નીકળતા
પૃથ્વી અને જળના સિદ્ધિ આપનાર છે, તથા અગ્નિ અને
વાયુ મધ્યમ છે. જમણે મા પ્રવેશ કરતા કે નીકળતા પૃવી
અને જળ મધ્યમ છે, તથા અમિ અને વાયુ વિનાશ કરનારા
છે પદ-૫-૬૦ ખંભાજિક કાર્યોમાં પવનને, તથા વશીકરણ
વિગેરેમાં અનિતત્વને જોડવું. પર.
પરમેગી બી ચિદાનંદજી મહારાજ કહે છે કે-
૧ ૩૪ ગુમ છે, ન અપ્પમ !
હળ દ્વારા મા, માત ન હાલ ૨૨૬ JI
अर्व मृत्यु शानि अपो, उचाटण तिरिछाय ।
મન ભંમર મણિ, યતિ સરકારે ૨૧ "
જિત d wiા કૂ, વારે સિવિલ
T मम मात्र विष, वायु उचारण पर॥ ११॥

·( ૩૧૭) सिद्धि एथ्वी मल विषे, मृत्यु भगन विधार । ક્ષર વાપુ લિપિ, નામ નિજ નિષR I ૨૧૬ | भीरनथी पृथ्वी विषे, मल सिद्धि तत्काल । हाण अम्नि वायु यकी, कान निष्फल नम पार ॥ २३७ ॥ मही उदक दोउं विषे, चन्द्रयान स्थितिरूप । चिदानंद फल सेहन, मानो परम अनूप ॥ ३४४॥" પૂણગ માટે શ્રી હેમચંદ્રસૂરિ મહારાજ કહે છે કે– " यन्यजेत् संचरन् वायु-स्तद्रिक्तमभिधीयते । संकमेद् यत तु स्थाने, तत् पूर्ण कथितं बुधः ।। २२८ ।।" – પંડિતએ ચાલતો વાયુ જે સ્થાનને ત્યાગ કરે તેને રિક્ત કહે છે, અને જે સ્થાનમાં પ્રવેશ કરે તેને પણું સથાન કહેલ છે. ૨૨૮ એટલે-જમણી કે ડાબી જે નાસિકામાં પવન ચાલતો હોય તે પૂર્ણ કહેવાય છે, અને પવન નના સંચાર વિનાની નાસિકા રિક્ત (ખાલી) કહેવાય છે. તેમાં પૂર્ણ નાસિકા બળવાન-શુભ છે, અને રિકત નાસિકા નિર્મળ અર્થ- -અશુભ છે. “ઘર રાજકુળ વિગેરેમાં પેસતાં કે નીકળતા પૂર્ણાગ પગ આગળ કરીને ચાલવાથી અભીષ્ટ સિદ્ધિ થાય છે. કાર્યની સિદ્ધિ માટે ગુજ. ર૦રૂ જ ર૧) અરૂ, બંધુ, રાજા, અમાત્ય અને ઈચ્છિત આપનારને વહન થતી નાસિકા તરફ બેસારવા સ્ત્રીઓને વશ કરવી હોય તે તેને પણ પૂર્ણાગ તરફ બેસારવી” અને જયલાભ તથા સુખને ઈચ્છનાર પુરૂષે શત્રુ ચાર લેણદાર બંડખોર કે કારને રિકતાંગ તરફ બેસારી કાર્ય કરવું” જેથી મનકામના સફળ થાય છે. " पविशत्पवनापूर्ण-नासिकापक्षमानितम् । જે શોતિ વર, વિતરે છે ” ·U) . ( ઉt૮) અર્થ–સવારમાં શામાંથી ઉકેલાં પુરૂ પવન સંચરથી પૂર્ણ નાસિકા તરફના પગને પ્રથમ ઘરતી ઉપર મુકવે છે ! એમ રશેખરસુરિ કહે છે. નાડી અને તેમાં કરવાની વિશેષ કાર્યો શા પ્રમાણે છે- " गमने प्रवेशकाले, दीक्षावाणिज्यनृपतिसेवायाम् ।। क्षुरकर्मविवाहेषु, वामा नाडी अमावहा ।। જમાન નીતેિ જ, ક્ષેત્રાતિ क्रये विक्रयणे दृष्टी, सेवायां विद्विषो नये ॥ विद्यापट्टाभिपेकादी, शुमैथै च शुभः शशी ॥ लाभे दानेऽध्ययने, गुरुदेवाभ्यर्चने विषविनाशे ॥ અર્થ–બગમન, પ્રવેશ, દીક્ષા, વ્યાપાર, રાજમેવ, હજામત અને વિવાહમાં ડાબી નાડી શુભ છે કે ૧ જવા-આવવામા, જીવિતમાં, ઘર લેવામાં, ખેતર લેવામાં કય વિક્રયમાં, દષ્ટિમાં, સેવામાં, શત્રુજયમાં, ૨ વિદ્યામાં, પદવીમાં, અભિષેકમાં અને સમસ્ત શુભકાર્યમાં ચંદ્રનાડી શુભ છે. લાભમા, દાનમાં અધ્યયનમાં, ગુરૂપૂજામાં, દેવપૂજામાં અને વિશ્વના વિનાશમાં ડાબી નાડી શુભાવહ છે ૩ આ સિવાય-વ્યા, પર્વતારોહ, નહીતરણ, ખાતે પ્રતિકા, કલશસ્થાપન, ઈડુ, ઉપાશ્રય, દાનશાલા, ઘર, ગુ વસ્ત્ર, આભૂષણ, ભજન, યાત્રા, સંધમાળ, ખેતી, ગાયન, પત્રિી, રાજ્યાભિષેક સિંહાસન પર પગ મુકો, વિગે સામ્ય અને રિયર કાર્યો ચંદ્રનાડીમાં કરવાથી લાભકર છે. " प्रश्ने प्रारम्भणे चापि, कार्याणां वामनासिका । पूर्णा वाम्यां प्रवेशश्चेत , तदा सिद्विरसंशयः ।।१।। અર્થ-કઈપણ કાર્યના પ્રારંભમાં કે પ્રશ્નમાં ને ચદ્રનાડી વહેતી હોય કે વામનામાં વાયુ પ્રવેશ થતો હોય ·(૩૯) તે નકાળ કાર્યસિદ્ધિ જાણવી ૧” ચંદ્રનાડીમાં પણ પૃથ્વી અને જલતો અવશ્ય ફળ આપનાર છે. “ યુપી વૈરિને દમ म्नाने पानेऽशने चैव, सूर्यनाडिः मशस्यते ॥१॥" અર્થ—“પ્રશ્નકાર્યમાં, યુદ્ધમાં, વેરિના મેળાપમ, ઓચિંતા ભયમાં, ખાનમાં, પીવામાં અને ખાવામાં સૂર્યનાડી પ્રશસ્ય છે ? ૧ હેવામાપનવિવા, તેન્ચમ વિ: શુમઃ નવાનિયાના, મૂરિનાને પા ? કે અર્થ—–“દેવ સાધનામાં, તંત્રમાં, મંત્રમાં, હાથી ઘેડ વાહન અને હથીયાર લેવામાં, ભૂત ઉતારવામાં તથા ઝેરના વિનાશમાં સૂર્યનાડી શુભ છે. ૧ આ સિવાય- શત્રુને જીતવાનું બીડું ઝડપવામાં, અમલદારને અરજી કરવા માં, વિહરવા માટે શાંતિજલ નાખવામાં તુદાનમાં, લઘુ- નીતિમાં, સુવામાં, નવા ચેડા કરવામાં, વહાણ ચલાવવામાં, પશુ ખરીદવામાં, અને કરજ દેવામાં, સૂર્યની નાડી હિતને કરનારી છે. તથા સમસ્ત ચરકાર્યમાં સૂર્યનાડી લેવી, એમ શ્રી ચિદાનંદજી મહારાજ કહે છે. “ વિદ્યારે જ શીલાયાં, ગારવિવાર ! रामदर्गनगीतादी, ध्यानेऽस्तु प्रशम्यते ॥ १ ॥ અર્થ-બે વિદ્યારબ, દીક્ષા, શાસ્ત્રાભ્યાસ, વિવાદ, રાજદન, ગાયનનો પ્રારંભ અને ધ્યાનમાં સૂર્યની પ્રશ- છે ૧ "अयनीवित लाभादि कार्यापि निम्मिलान्यपि । निष्फलान्येव मायन्ते, पवने दक्षिणे स्थिते ॥ २३ ॥ અર્થ—અને જમણી નાડીમાં પવન હોય તે જય વિત, અને લાભ વિફ સર્વે કર્યો વિડળ થાય છે ૨૩૩ છે y.

·અને (૩ર૦) સુપુજી નાડીમાં–આત્મખાન, સમાધિ, યોગ, પ્રભુ ભજન, આત્મના વિચાર, ઉદાસીનતા, મનન અને અથાણ વિગેરેમનની સ્થિરતાથી સાપવાનાં કાર્યો કરવાં, પરંતુ પ્રતિક પ્રયા, પ્રવેશ, રીક્ષા વિગેરે કઈ ૫ ચરકે સ્થિર કરે કરવાં નડિં. તેમ છતાં જે સુષા નાડીમાં તે કાર્યો કરાવે છે તે હાની થાય છે, અડચ આવે છે, ઉદ્વેગ થાય કાયમદ્ધિ થતી નથી, પૃથ્વીનતમાં શાંત તથા શિર કામ કરd, જે ધીમે પ સિદ્ધ થાય છે, કાર્ય કરનારનું મન રિધર થાય છે. પુનીતાના પગમાં છવ, ચામર, હાથી, ઘોડા, આમ ન્ય, અને મનની અભિલાષા વિગેરે મળે છે. પૃથ્વીનરના મામાન્ય તથા પુછાળ માટે કહ્યું છે કે- “નીવિજન જન જુન, પણ ગુપ ! rમના જન વિના અનૂ || ૨૦” જનમાં શાંત તથા થર કા કરવાં, જે તorn સિદ્ધ થાય છે, મનમાં શીતળના બાપ છે, કામના ક્ષય છે છે ના નવા નિમાં રાજા, પુત્ર, વજન, મિત્રો અને સ ધનને લાભ થાય છે. અનિરાકા કા કરતા મળ્યું કે હાનિ થાય છે, અને બાદનના કબજા છે. તેના જ બ, ક, ખ, ખ, કિન, અને થાય તે માટે ૪ ના ઉદન કા નું ને લાભ કામ છે, કાન-નરખ્ય કારાથી હાનિકાવ છે, જેમાં નજ અને કુદરતના કામ કરે છે જ કિક છે, મને, છ, અને ૨. માની એ મને બિજ ફળ છે અધ-- વન અ આના ૧ «, 1 + + વ કામ ન. કાનના ·(31) છતાં તેવાં કાર્ય કરે તે નિષ્ફળ થાય છે. તેના સામાન્ય તથા પુછા ફળ માટે કહ્યું છે કે- " प्योम पलत कारम सहू, करिये नाही मीत । ध्यान मोग अभ्यासकी, पारो याम रीत ॥१॥ " આ સ્વરાજયની મહત્તા માટે કહ્યું છે કે– तिथि चार नक्षत्र फुनि, करण योग दिपशूल । लक्षणपात होरा लिये, दग्ध तीथि अरु मुल ॥३३॥ सृष्टि कील कुलिका लगन, व्यतिपात स्वर भान । शुक्र भस्त अरु भोगणी, यमघटादिक भान ॥ ३३८ ॥ इत्यादिक अपयोगको, यामें नहि विचार । ऐसो ए स्वर ज्ञान नित, गुरुगमयी चित्त धार ॥३३९॥ साधन पिन स्वरज्ञानको, लहे न पूरन भेद । चिदानंद गुरुगम बिना, साधन हुत सखेद ॥ ३४२ ॥ " मुग्धधीयः समीरम्य-संक्रान्तिमपि वेत्ति न । तर्वनिर्णयवार्ता म, कथं कर्तुं प्रवर्तते ? ॥ २६६ ।। અર્થ– જે મુગ્ધ બુદ્ધિવાળો વાયુ સંચારને પણ જાણ નથી, તે તત્વ નિર્ણયની વાત કરવાને કેમ તૈયાર " થાય! ૨૫ । આ પ્રમાણે સ્વદય ઉપરથી માર્તિક જ્ઞાન થાય છે. EH ARE, ति, मृत्यु, युद्ध शमपरीक्षा, पुत्र-पुत्री, નાડી, વાયુગતિ, પરશરીર પ્રવેશ વિગેરેનું પણ જ્ઞાન થાય છે ને અપ્રાસંગિકહેવાથી અહીં દર્શાવેલ નથી. આ ક્રિયામાં ચિત્તને સંલેશ વધારે રહે છે. કહ્યું છે કે-- पुरणे कुम्मने चैव, रेचने च परिश्रमः । चितसंश्लेशकरणाद, मुक्तेः प्रत्यूह कारणम् ॥५॥ --- પુરણ કુંભન અને રેચનમાં પરિશ્રમ પડે છે, 6 न ·છે કે-વિદ્વાન પુરૂષે જે નાસિકામાં પવન ચાલતો હોય તે ૧૭ મકર લગ્નમાં પાંચમા અંશના પહેલાસોળ પળે. લગ્નની અશુદ્ધિ છે, પાંચ વર્ષની શુદ્ધિ છે, અને જળ ત. છે || ૧૦ | ૧૮ કુંભ લગ્નમાં છઠ્ઠા નવાંશના છેલ્લા વીશ પર લગ્નની અશુદ્ધિ છે, પાંચ વર્ગની શુદ્ધિ છે, અને જળ તા: ૧૯-૨૦ કુંભ લગ્નમાં આઠમા વૃક્ષ નવાંશના છે દિ પળમાં, અને નવમા મિથુન નવાંશના પહેલા સાત પગે માં, એમ કુલ એકવીશ પળોમાં લગ્નની અશુદ્ધિ છેપર વર્ષની શુદ્ધિ છે, અને પૃથ્વી તત્વ છે. ૧૧ ૨૧ મીન લગ્નમાં પ્રથમ નવાંશના પ્રથમના અin પળોમાં છ વર્ષની શુદ્ધિ છે, અને પૃથ્વી તત્વ છે. ૨૨ મીન લમમાં સંપૂર્ણ ત્રિજા કન્યા અંશમાં પચ્ચી. પળમાં છ વની શુદ્ધિ છે, અને પૃથ્વી તત્ત્વ છે. અન્યકાર સુરિ મહારાજ પણ પ્રસ્તુત ગાથાથી જણાવે પગને આગળ કરીને તથા શ્વાસ સંગહ કરીને પ્રયાણ તથા પ્રવેશ કરો. પર્ણ નારીને પગ ત્રણ ડગલા સુધી આ ચલાવે, એ પણ અન્ય સ્થાને ઉલ્લેખ છે. તેનો પળ માટે અતિવલભમાં કહ્યું છે કે- यहनागितो याच्यो, दक्षिणेऽऽयंलब्धये । જિનાઃ હાસુ-વને ઘરે થી ! ! ! અર્થ- ૫ર્ષે નાનો પગ કાપી ન જ ગમન કરનારને આના બિ થાય છે અને પર્વ નાહીને પગ સ્થાપી સૂર્યને પછવાડે રાખી પ્રથા ના રિક ના તરફ રહેલા શનિ અને ૧ તથા “જa f, an નિવાર રાત્રિમ વ ાને વિસાવદરgિeli ·અધું-– પ્રાણ પ્રવેશ જ ન ચાલની નારીને * બા ને ને જમા રાખીન, અને જિનેશ્વરને પ્રદક્ષિણ પ્રયાણ કરવાથી નિશુદ્ધિ વિના પણ કાસિ દિન મે ૧i આથી પ્રજા ને જમકે પાછળ રાખ એ જ અગ્ય તા દાખવાનું છે વિવેકવિલાસમાં કહ્યું છે -આજમ કે ડાબી એમ જ નાસિકામા પન ચાલે દત નરાના પગ આગળ કરીને પોતાના ઘરમાંથી નીકળવું, જેથી હાનિ. કો, ઉદ્વેગ, કાટાની પીડા, અને વિવિપ નનના હપ, વિદ કાઈ પન્ન થતુ નથી, અને જનાર આનંદથી પાછળ છે.” કેટલાક આચાર્યો તે કહે છે કે- “દર દેશમાં જવું હોય તે ચદ્રનાડીમાં, અને નજીકના દેશમાં જવું હોય તે સૂર્યનાડીમાં પગ આગળ કરીને પ્રયાણ કરવુ. પણ હુ વિશે છે કે ના હોય તે પૂર્વ ઉત્તરમાં અને ના હોય તે પશ્ચિમ દક્ષિણમાં પ્રયાણ કરવું નહીં કેમકે તે દિશામાં દિખાવ હોય છે. વળી બાળકે પુરૂષ કે રસીની છીંક સામે કે જમણ બાજુ થાય તે અશુભ છે, પાછળ કે ડાબી બાજુ થાય તે શુભ છે. એમ નિષહરમાં કહેલ છે. આ ઉપરાંત ચિત્તને ઉત્સાહ, આયંબિલ તપ વિગેરે પણ પ્રવાસ અને પ્રયામાં સિદ્ધિને આપનારા છે. આ વ્યવ- હાર વિમાન કાળમાં વધારે જોઈ શકાય છે. હવે ચેત્યાહાર કહે છે – चेइभमुभंधुवामिउ-करपुस्स धणि?सयभिसासाई। पुस्सतिउत्तररेरो-करमिगसपणे सिलनिवेसो॥८॥ અર્થ–પ્રવ, મૃદુ હસ્ત, પુષ્પ, ધનિષ્ઠા, શત- ભીપા અને સ્વાતિ નક્ષત્રમાં ચિત્યસૂત્ર કરવું; તથા

·પુષ્ય. ત્રણ ઉત્તરા, રેવતી, રોહિણ, હસ્ત, મૃગશર
અને શ્રવણ નક્ષત્રમાં શિલાસ્થાપન કરવું તે ૮૭
વિવેચન-પ્રથમ જિનમંદિર કે ઘર કરાવનાર
નોમિત્તિક પરબ પાસે જઈ અનુકૂળ મુહૂર્તમાં કાર્યને મારા
કરવા અને તિવિરે પણ પૃછા કરનારનાં કાર્યસિદ્ધિ
મુખ, આયુષ નિમિત્ત, શકુન, લેણી, અને પ્રાણ બા
જોઈ આરંભ સમય કહેવા પ્રથમ પ્રશ્ન કરનાર પુરૂ પ્રy
ના જે અગોને સ્પર્શ કરે તે સ્થાન યાદ રાખવું, અને તા
લિલગ્નકુડલીના બારે ભુવનમાં ભાવના કેમરી મા
મુખ, ડાઘ, જાની, પેટ, કેડ, બસ્તિ, ગુજ, સાથળ, ગોળ,
પડી, અને " એ બાર અગે સ્થાપી અંગના ભાવ પર
જાનુ નામ. તે ભાવ બુભ મનાએ યુકન કે છ દે
તે પ્રમાણે અમય કરે
ના સ્થાન છે ફળથી આ વ્ય, નાન, શં
મને તારા ધિબેન બળ નીચે મુજબ છે.
બુધન દિશા–પરનું બાનુ જ ક્રિશા તરત
હિમાને " વિશા , અને પછી અમે અખિ
કાન માં દિવા છા છે રામાન્ય રીતે વાસ્તુને જન્મ
મામશાક, જન્મતિથિી, જમવાર શનિ, જમ
નવ નિકાના પ્રેમ પાક, જન્મોગ નિપાન, જરૂખ
કવિ, બેન જાકળ ને ખનિજાન છે.
બનાં નામ
"ના બની પ્રભિાન છે જ
* * ઈન, બાન, બાન, શાલ, રિન છે

·૪નન્દ-દ્વારતરફ ને જમણી બાજુ વૃદ્ધિવાળુ ઘર છે !
૫ ખર–પછીતમાં વૃદ્વિવાળું ઘર
૬ મંત-બાર નરફ અને પછીનમાં વૃદ્ધિવાળું ઘર
૭ અનેરમ–બારની જમણી બાજુ અને પાછળના
ભાગમાં વૃદ્ધિવાળું ઘર.
૮ મુમુખ—કાર તરફ, જમણી બાજુ અને પછવાડે
વૃદ્વિવાળું ઘર
૯ દુર્મુખ-બારણાની ડાબી બાજુ વૃદ્ધિવાળુ ઘર
૧૦ દૂર-બાર તરફ અને ડાબી બાજુ વૃદ્ધિ
વાળું ઘર
૧૧ વિપક્ષ-જમણી તરફ અને ડાબી બાજુ
વૃદ્ધિવાળું ઘર
૧૨ ધનદ–ગાર તરફ, જમણી બાજુ અને ડાબી
બાજુ વૃદ્ધિવાળું ઘર K
૧૩ લય–બારની પછવાડે અને ડાબી બાજુ વૃદ્ધિ
વાળું ઘર
૧૪ આદર્દ-દ્વારની આગળ પાછળ અને ડાબી
બાજુ વૃદ્ધિવાળું ઘર.
૧૫ વિપુલ-ધાર સિવાયની ત્રણે દિશામાં વૃદ્ધિ
વાવું ઘર ?
૧૬ વિજય-ચારે બાજુ દ્વિવાળ પર _k
આ ભેમાં નામ પ્રમાણે ગુણે છે જેમાં માત્ર પછી
ની વૃદ્ધિવાળું અને જમી તરફની બુદ્ધિ ન દેય તે કાપી
બાજુની વૃદ્ધિવાળાં ઘર અશુભ છે એટલે ખર, દુખ, હર,
ક્ષય અને આનંદ નિનાં ઘરે અશુભ છે, નથા પરપાણીના
નામના જેટલા અહેય નેતા અક્ષરના નામવા રે
પણ અશુભ છે.

·, ૧ ટેવતાળ, ૧ મે, અને ૧૨ વિતમ્ની છે, ત્યાર પછી (૩ર૮ ) એક ઓરડાવાળા ઘરને સામાન્ય રીતે ઉપરોકત ૧૬ ભેદાંક આવે પણ સુહમનાએ તો ૧૦૪ ભેદ પડે છે તેમજ ઓરડાવાળા અને ત્રણ ઓરડાવાળા ઘરના ઉપર અને ૧૭૨ ભેદ થાય છે. ૧ ક્ષેત્રફળ-ધનુષ, ગજ, હાથ, અને આગળ વડે કરીને ઈ સ્થાનનું ક્ષેત્રફળ કાઢવું, ક્ષેત્રફળ કાઢનાં નગરમાં કે પુરના ક્ષેત્રફળમાં દંડથી, ઘરમાં ઘરધણી કે કારીગરના હાથ ઘી અને દેવાલય, રંગમંડપ, ગર્ભગૃહ કે પ્રાસાદમાં કાંબી (ગજ) થી લંબાઈ અને પહેળાઈનું માપ લેવું. અને જે ગજ આદિનું પણુંક માપ હોય તો થોડા આગળના વૃદ્ધિ-નિ કરવી, કેમકે–તેમ ન કરાય તે આડને ભાગ પડને વિષમ આજ આવશે માટે યથાર્થ આયત્યય લાવવા માટે આંગ- બેની વૃદ્ધિ-હાનિ કરવી. ગુડના ઘરનું ક્ષેત્રફળ લાવવું હોય ત્યારે ચારે બાજુની બીનની ગણત્રી કરવી નહિ, માત્ર ભનના મણ ગર્ભભાગનું (ગાળાનું જ માપ લેવું અને ત્રિ ફી બહારની ભૂમિમાં ભક્તિ થણાવવી, પન્ન દેવાલયની અતિ ક્ષેત્રફળની અંદર ચણાવવી. શિયમોમાં નિર્મા ૧ પ્રથમ એકથી બાર આગળના નામ અનામે- મા ૨ કળા, પ, ૬ મણિ, પતા, ૬ કપાળ, છ દરિ, ૮ આ પ્રમાણે મા છે ૪ આગળને અનાવ ૨૧ આંગળની ની ૨૪ ભાન જ જોવા મળે જ મને ન, ૪ ન • આન ૪, ૫૦૦ ધન , ને નતિ ન ગતિને જન શિપ દીપક ભાષાતર ) • pig fift of, નિતંબ ઉr I dra, કાવત્ર ૧u ( 1 at ) જ મન જ મોત થiq fબ tten per 1 Arva t u 1 જામ વન માઇ, ક સ ક 1 કાનૂ' જ ન પાક: ! = • - ·( ૩૨૯) ના ગર્ભગુડમાં (ગભારામાં છે કે ઘરમાં જાળીયા વિગેરે મુકવાને નિધિ છે, છતાં મતાંતરને સમત થઈ જાળીયાં કરા- વાં હોય તે બારની ઉંચાઈ અને પોનું પ્રમાણ લઈ જા- તયાં માં અને તેનું પણ લખાઈ-પહોળાઈનું ક્ષેત્રફળ કઢી લે- ગણ વિગરે તપાસવુ. ગણમા દેવગણ અને ન મળે તે મનુષ્યગ લે ઈદ છે આડા કરી રેખાની બંધ ઓરડી કરવી હોય તે તેનું ત્રાકારી તેને આથ એ નહિ, પણ વ્યય કાઢી મૂળ ઘર ના આ સાથે મેળવે એક ઓરડાના બે ભાગ કરવા હોય તે ઓરડાના મૂળ આયાદિક રહેતા નથી. માટે જમણી બાજુ મેટો અને ડાબી બાજુ નાનો ભાગા રાખી બન્ને ખંડના જુદા જુદા આય વ્યય વિગેરે તપાસવા પણ નાળવેધ (બારણું અને પછીનની લંબાઈ કરતાં બન્ને બાજુની ભતિ વચ્ચેની લંબાઈ ઓછી થાય તે)નો જેઈએ. દરેક સ્થાનમાં પરશાળ, ફટી એસરી, જરૂખે, બાર વિગેરે ઘરની શોભા ૩પ હેવા- થી તેની ગણત્રી મૂળ સ્થાનના ક્ષેત્રફળમાં કરવી નહિ. જેમકે-કુંભ રાશિમાં અને ધનિકાના ત્રીજ પાયામાં જન્મેલ ગુણચંદ્ર નામના ધનિકને એક મકાન કરાવવું છે, જેની લંબાઈ હાથ ૭ આગળ ૯ છે, અને પહેળા હાથ ૫ આંગળ૭ છે, તેનું ક્ષેત્રફળ કાઢવું હોય તે લબાઈના આગળ ૧૭૭ અને પહોળાઈના આંગળ ૧૨૭ ને પરસ્પર ગુણવાથી આંગળ ૨૨૪૯ નું ક્ષેત્રફળ આવે છે. શિપદીપકમાં ઘરની પડે મનુષ્યનું પણ નામાંક ફળ કાઢવાનું કહ્યું છે, અને ક્ષેત્રફળની પડે તેની ઉપર સંસ્કાર કરવાથી આય વિગરે આવે છે. તેની રીત એવી છે કે- આ ખ ડ અને ભ અક્ષરોને છૂવાંક ૧૪ છે. આ ગ ઢ અને મ અક્ષરને ધ્રુવક ૨૭ છે. ઘરે જરા સર્ણ, જામજો રે भननश्च भवेशष्ट, आयमान सदा अयम् ॥ ४॥१॥ બીજે માળ બારમા અશે નીચે કરવો, તેમાં પાછળના જાળીયાં વિગેરેના દેવા નથી.

·(૩૦)
અને ય અક્ષરોનો વાંક ૨ છે.
ઈક ન અને ૨ અક્ષરો વાંક ૧ર છે.
ઉ ચ છે અને તે અને પ્રવાંક ૧૫ છે.
કિલ દ અને ૧ અને ઇવાંક ૮ છે.
એ જ છે અને શુ અક્ષરેન ધુવાંક ૪ છે.
એ ગન અને અકરાને છાંક ૩ છે.
એ ૫ અને સ અને યુવા ૫છે.
એ ટ ફ અને છ અક્ષરનો પ્રવાદ છે,
-- ડબ અને હલ અક્ષરનો પ્રતિક ૯ છે.
મનુષ્યના નામના આદિ અક્ષરના યુવકને માન
નામના અક્ષરે મારે ગાળી નામાંક ફળ આવે છે, અને
ને આડે ભાગવાથી મનને આમ આવે છે તેની સા
બને ખા અનyળ છે તે શા. નહિ તે બા
જ--રાધના આદિ અગમર ૨૭ છે, અને
ન બના અને ચાર છે. તેને ગુનાકાર કરવાથી નામ ?
» આવે છે, તેને આડળી ભાનાં ભાગમાં અને તેમાં
* ૧ એટલે-કને શા યાન આપ માં છે
ન નના બારમા વાવાળ આવે તે ગળગંનું મન થાય,
અને તેના બે કળ બીજ ખાય લે છપ્ત છે.
iળને આશાનાથી મામા
મન મા શાના બલાળા-૧ Hજ, ૨ ,
* ૫
અને ૨ મગ કાન, એમ આ આ આ છે આ પર
- a૧ના છે,
.: ૧ , -- , છે ગજેનામાંક-કાના
બિન, નાક, , બા ?
ને અા ના મ
t

·- (૧૩) આ શ્રેષ્ઠ છે, પણ તેમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડે તે પૂર્વના આયના કૃત્યમાં પાછળ-પાછળના આય લાવી શકાય છે, પરંતુ પાછળના આયના કૃત્યમાં પૂર્વ-પૂર્વને આય લાવી શકાતો નથી. અર્થાત–વૃાને સ્થાને ગાજ સિંહ અને ધ્વજને અયિ. ગજેને સ્થાને સિંહ અને ધ્વજને આય, તથા સિંહને સ્થાને ધ્વજનો આય લાવી શકાય છે, પણ બીજાને સ્થાને વૃષને આય લાવી શકાતું નથી. ઉદાહરજી જેકે–પૂર્વોકત ત્રિફળ ૨૨૪૭૯ ને આઠથી ભાગતા શેષમાં ૭ રહે છે, તે તે ઘરમાં સાતમે આય ગજ આવે છે. તે શ્રેષ્ઠ છે. આ ગજેને સ્થાને સિંહ કે ધ્વજને આય લાવીએ તે પણ શુભ છે. ૩ ગ્રહજ મનક્ષત્ર-ત્રિફળના આંકને આડે ગુણી સત્યાવશે ભાગનાં શેષમાં જે આક આવે તે અશ્વિનીથી પ્રાર ભીને જેટલામું ના હોય તેટલામુ જન્મનક્ષત્ર કહેવાય છે. આ નક્ષત્રથી ગૃહપતિની સાથે ચંદ્ર, તારા, હાર, વર્ગ, નાડી, પેની, લેણદેણી અને ગણુ વિગેરે તપાસવુ. ૪ તારા-માલીકના જન્મનક્ષત્રથી સુધીના આંકને ન ભાગી નવ નારા લેવી, જે ૧ની ત્રીજી પાચમી અને સાતમી નારા હોય તો અશુભ છે. પદાર–પરિઘચકની પકે પૂર્વાદિ ચાર દિશામાં કૃતિકા વિગેરે સાત સાત નો સ્થાપી ગૃજન્મનક્ષત્રથી ચંદ્ર ના સ, જે ગુહસ્થના ઘરમાં જમણી કે છબી તરફ હોય તે શુભ છે, પ્રાસાદ રાજમહેલ અને લક્ષમીમંદિર વિગેરેમાં સમુખ ચં શુભ છે, તથા ઘરમાં એકનાથ- નાપ, અવિ રૂદ્ધ નિ, લેવું અને દેવગણ હોય તે અત્યંત છેષ છે. ઉદાહરણ જેમકે તેવળ ૨૨૪૭૯ ને આડે ગુનો ૧૭૬૦૩૨ થયા, જેને સત્યાવીશે ભાગના શેષ ૧૨ રહે છે, તે તે ઘરનું જન્મનક્ષત્ર અશ્વિનાથી ગણતા બારમે ઉત્તર મળી આવે છે. તે દક્ષિની ભીને આવે , આડમી તારા છે, આવનારી છે. ગાયની નિ છે, અને મનુષ્ય પણ છે. ૬ કિનારે ર થી 5 ઘરના નક્ષત્ર ·( ૩૩ર ) રહે તેમાં એક એ છે કરી ૯થી ભાગ દે. જેથી ભાગમાં ગત. રાશિને આંક અને શેપમાં ઈશશિને ભાગ્યનવાંશઆવે છે, આ રીતિથી પ્રીતિપડાષ્ટક બયાબારમું અને ગ્રહમંત્રી વિગેરે જેવું. ઉદાહરણ જેમકે—ક્ષેત્રફળ ૨૨૪૯ને બત્રીશથી ગુના ૭૧૯૨૮ થાય, તેને ૧૦૮ થી ભાગતાં શેમાં ૪૮ આવ્યા, તેમાંથી એક છે કરતાં ૪૭ રહ્યા, જેને ૯ થી ભાગવાથી ભાગમાં ૫ અને શેપમાં ૨ નો આંક આવે છે, એટલે- પાંચમી સિંહ રાશિ ભગવાઈ ગઈ છે, કન્યારાશિ ચાલે છે, બીજે નવાંશ કે ઉ. કારનો ત્રિપાદ ચાલે છે, ઘરધણીને કુંભરાશિ સાથે કન્યા રાશિનું પ્રતિક છે જે શુભ છે. ૭ વ્યય—-ઘરના સત્યાવીશ નક્ષત્રમાં અનુક્રમે વાર- ફરતી શાંત, ક્રૂર,પ્રદ્યોત; શ્રેયાન, મનોરમ, શ્રીવત્સ, વૈભવ અને ચિંતાત્મક નામના આઠ બે રહેલા છે. અર્થાત-ઘરનું અશ્વિની નક્ષત્ર હોય તો શાંત, ભરણે હવે તે ક્રર, હિg. હેય તે પ્રોત, એમ અંતિમ રેવતી નક્ષત્ર હોય તે પ્રોત વ્યય આવે છે. આય આડ છે તેમ વ્યય પણ આડ છે. તેમાં ધ્વજ આની સાથે શાંત વ્યય, અને બીજી દરેક આયન, સાથે પિતાથી એક આંક એ વ્યય શુભ છે. ચિંતાત્મા વ્યય ત્યાન્ય છે. ( શિલ્પના મતાંતર પ્રમાણે તે ધ્વજ આયની સાથે અધિક આંકને વ્યય હેય તો પણ હરકત નથી. જો આયના આકયી વ્યયને આંક અધિક હોય તે રાક્ષસ વ્યય, સમાન હોય તે પિશાચવ્યય, અને એ હેય તે થવ્યય કહેવાય છે. આ ત્રણમાં યશ વ્યય શ્રેષ્ઠ છે. ઉદાહરણ --અશ્વિની નક્ષત્રથી શન વિગેરે વ્યર્થ ગણતાં ઉત્તરાફાશ ૧ નાવ પરથી રાશિ કાવી દેય નશાબની ૧૨૪૪ - બન મિંટ, અને કન્યાને જે નવાં, નિશાની છે આવે છે એમ બીજ કન્યા નવને ત્રિા પર આવે છે. બેન (બોવાના નવાંશની ના કરવા • ૮) ·નાવમાં છે યાને વ્યથ આવે છે, તે યક્ષને વ્યય છે. જે બધી મીની પ્રાપ્તિ થાય છે. ૮િ અંશ–ત્રિફળનો આક, ઘરના નામના અને , અને વ્યને આક, એ ત્રણેને મરવાળે કરી ત્રણથી ભાગ છે. તેમા કોષમાં ૧, ૨ અને ૩૦ રહેવાથી અનુક્રમે દ્ર થમ અને રાજાના આ શો આવે છે. આ ત્રણ અશમા યમ અંશ અધમ છે, રાજા શ મધ્યમ છે. અને ઈશ ઉત્તમ છે. શિદ્વપદીપકમાં કહ્યું છે કે–પ્રાસાદ, પ્રતિમા, પીડ, વેદી, કંક, વિજા, સુખસ્થાન,નાટકશાળા, ઉત્સવભૂમિ વિગેરે માં ઇદ્રાંશ એક છે વ્યતરના મંદિર, ભુવન, માત્રિકા પ્રાસાદ, વ્યાપાર સ્થાન, ત્રપાનું મંદિર, કમળનું ઘર, ખાદીનું ઘર, આયુધશાળા, વિગેરેમાં ઉમાશ દે સારો છે. અને સિંહાસન, શમ્યા, ઘોડાર, હાથીશાળા, રાજ્ય સામગ્રીનું રથાન, કચેરી, નગર વિગેરેમાં નૃપશ દવે શ્રેષ્ઠ છે. જેમકે--ત્રફળને આંક ૨૨૪૭૬, ધ્રુવ ઘરના નામના અક્ષરે- ને ખાંક ૨, અને શ્રેયાન વ્યયને આક જ છે, તે ત્રણેને સર- વાળ કરનાં ૨૨૪૮૫ થાય છે, જેને ત્રથી ભાગતાં જ રહે છે. તે આ રીતે નુપાશ થયો તે શુભ છે આ પ્રમાણે નવા ઘરમાં, પ્રાસાદમાં, ગર્ભગૃહમા, રંગ- મંડપમાં, ગભારાની બારી-બારણામાં, ચોતરામાં, અને ગામ વિગેરમાં નીચેની 'ભૂમિમાં અય વ્યય વિગેરે તપાસવા પણ મૂળ સ્થાન સાથે જોડાયેલ ખંડ. ઓસરી પરશાળ વિગેરેમાં આય વિગેરેની જરૂર નથી. આ રીતે ગુણ-દેણ તપાસ, સમાન વ્યયવાળું, અધિક વ્યયવાળું, યમના અંશવાળું, વિરૂદ્ધ રાશિ વ,વિરૂદ્ધ નારાવાળું. અને ઘરધણીના નામના અક્ષર જેટલા અક્ષરવાળું નવું ઘર ત્યજવું. એમ શ્રી હેમહંસ ગણી કહે છે. ૧ નીચેની ભૂમિમાં અને ઉપરના માળમાં ઉંચાઈ સંબઈ અને પળાઈમાં તફાવત હોય છે, માટે માળવાળા ઘરમાં પણ નીચેની ભૂમિમાં જ આયય વિગેરે જેવાં. પહેલી ભૂમિ કરતાં માળની ભૂમિની ઉચાઈ. બારમે ભાગે નન (ઓછી) હોય છે.

·અર્ધ - પ્રારંભન નિ ના કરેલા માગશર, પિલ, શિખ, ફળ અને શાન મા # છે ૧. દરેક માસમાં ગુલાબ કરવાના ફળ માટે વાવ ટાપણુમાં કહ્યું છે કે- (ના) " गोको धान्य मृति-पशुहती द्रायडियिनामों, युद्धं मृत्यक्षिति ग्य पनं श्रीश यदिभयं च । लदमीमाप्तिः भवनि मयनारम्भः क्रमेण, पत्र्याचे मुनििित फलं वास्तुशास्रोपदिष्टम् ॥ १ ॥" અર્થ ચૈત્રાદિ માસમાં ભવનનો પ્રારંભ કરનારને અનુક્રમે-ક, ધાન્ય, મૃત્યુ, પશુનાશક દ્રવ્યની વૃદ્ધિ વિના યુદ્ધ, નેકરની ડાનિ, ધન, શ્રી, અગ્નિ, અને કફમીર પ્રાપ્તિનું ફળ મળે છે, એ પ્રમાણે વાસ્તુશાસ્ત્રમાં કહેa # મુનિ જણાવે છે. વળી ઉત્તરાભિમુખ તથા દક્ષિણાભિમુખ ભમાં મેષ વૃષ તુલા અને વૃશ્ચિક, તથા પૂર્વાભિમુખ અને પશ્ચિ માભિમુખ ઘર માટે કર્ક સિંહ મકર અને કુંભ સંક્રાંતિ છે, બાકીની સંક્રાતિ ચારે દિશાના ઘરમાં અશુભ છે કેટલા એક તે મેવાદિ અનાદિ અને સિંડાદિ રાશિમાં અનુક્રમે પૂર્વ દક્ષિણ પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશાના મુખવા ઘરનો નિ ધિ કરે છે. તિથિઓ ૧-૨-૩-૫-૭–૧૦-૧૧-૧૩ અને ૪ શુભ છે. શિલ્પ ગ્રન્થમાં કહ્યું છે કે-પૂર્વમુખી ધારવાળું ઘર પુનમથી વદ આઠમ સુધી. ઉત્તરમુખી ઘર વદી ૯ થી ૧૪ ' સુધી, પશ્ચિમ મુખી ઘર અમાસથી શુદિ ૮ સુધી, અને દક્ષિણાભિમુખી ઘર શુદિ ૯ થી ૧૪ સુધી કરવું નહિ. પણે ચતુમુખી ધારવાળા ઘરમાં આ તથા બીજા દિગ્દા હતા- ઘરના પ્રાર- ·(૩૩૭) નથી. રવિ એમ બુધ ગુરૂ અને શુક્રવાર શુભ છે. શુભ યોગ શુભ હેય તે મંગળ લેવાનું શિપળે જણાવે છે, તેમજ શનિવારે ઘર પ્રારંભ વિગરે રિયર કાર્ય કરવાનું રહેમહંસ ગણિ ફરમાવે છે “ ચિતોં વિપુareગુનો, પુર સ્થિgeતે નિશાન અર્થચંદ્ર નક્ષત્ર અને ઘર નક્ષત્ર સન્મુખ હોય તે ઘરધણી તેમાં વસી શકતા નથી, અને પાછળ હોય તે તે ઘરમાં ખાતર પડે છે. માટે આ રીતે તેમાં ખાત કરવુ નહિ”આ નિયમ માત્ર ગુહસ્થના ઘર માટે છે. ચંદ્રબળ તથા તારાબળ વિગેરે પણ તપાસવુ. વાસ્તુશાસ્ત્ર ગ્રન્થમાં કહ્યું છે કે-પાશ અને કાળ અ અને ઉર્વ દિશામાં હોય ત્યારે વાસ્તુ અને ધ્વજારેપણના કાર્ય કરવા નહિ. અર્થાત-તિથિમાં ખાન અને પૂજા પણ નિપપ છે. બ્રહદ તિષ સામાં વૃષચક્રથી જણાવે છે કે સૂર્ય નક્ષત્રથી ઈદ નાવ સુધી ગવુંને ઈષ્ટ નક્ષત્ર પહેલા ૩ માં હોય લક્ષમી, અને ત્યાર પછીના અનુક્રમે ૪ માં ઉજડ, ૪ માં સ્થિરતા ૪ માં લક્ષ્મી ૪ માં દરિદ્રતા ૪ માં ધન ૨ મા રોગ, અને ૩ માં મૃત્યુ થાય છે. આ વૃષચમના શુભ દિવસે ઘરને પ્રારભ કરે ઘરના પ્રારંભમાં શુભ ગ્રહવાળા અને શુભ બની હરિ વાળાસ્થિર અથવા દ્વિસ્વભાવ રાશિમાં લગ્ન અને ચંદ્ર હોય, તથા દસમા સ્થાનમાં સોમ્ય કહે છે તે શ્રેષ્ઠ છે. ગુરૂન- માં હોય, લગ્નમાં સ્વગૃહી ચંદ્ર હોય, જમેશ શશીશ સૂર્ય ચંદ્ર ગુર તથા શુક્ર ઉચના હય, સ્વગ્રહો હોય, અસ્તના ન હોય, નીચના ન હોય, બળવાન હોય, અથવા દર મહ ગરી મિત્રગહી કે ઉચ્ચ સ્થાનના હોય તે શુભ છે. સમ શ કેન્દ્ર ત્રિમાં હેય, અને કહે જે છે તથા સ્થાને હોય તો તે ગહ પ્રારભ માટે જ છે !

·૧ રાફડે, પિલાણ, ફટ, હાડકું, ખાપરી, વાળ, રાખ વિને ( ૩૩૮) પ્રવેશમાં કહેવાશે તેવી સંસ્થા છે તે શ્રેષ્ઠ છે. જો રવિ અને મંગળ સિવાયના પ્રહના વાંશ છે. આ અને ગ્રહના કાળથી ઘરનું આયુષ્ય પશોધી શકાય છે. ભૂમિ પરીક્ષામાં જમીનને ખોદતાં હાડકું વિગેરે દીકળે છે તે શક્ય કહેવાય છે, તે શલ્યની શુદ્ધિ કરીને ઘર કરવું. તે માટે કહ્યું છે કે "भधः पुरुष मात्रात्तु, न शव्यं दोपदं गृहे । માનિ જિä Ti | તો જાણે છે • ” અ“ઘરમાં પુરૂષ પ્રમાણ ભૂમિ સુધીના ભાન શય દુષ્ટ છે, પરંતુ પ્રાસાદ-મંદિરમાં તે, જળ આવે ત્ય સુધીના નીચેના ભાગમાં રહેલું ગાય મનુષ્યને દૂઃખ - રાહ્ય કહેવાય છે ને નીકળે છે અને કારક છે જિs) દીન ભૂમિવાળું, નાથા પહેરમાં કે બન્નની યવાનું, જિ- મંદિરની પાછળ રહેલું, જિનમદિરની છાયા કે દ્રષ્ટિવાળું, ગામના સ્થાન ખુણામાં રહેલું, અન્યાયથી કરેલું, હલકા કાકવાળું, વિરૂદ્ધ થાંભલાવાળી મદિર કુવો વિગેરેના પત્થર કે કાકથી બનાવેલું, પિતાની મેળે ઉડના બારવાળું, યુદચિત્ર દેવચિત્ર અને રૂષિના ચિત્રવાળું, દૂધ ઝરતા સાથે પ્રમાણ વગરનું ઝાડ, ઘાણી, રશી, બીજા વરને ખુશ, માર્ગ, ખીલે, કેલુ, થાંભલો અને વિગેરેની સામેના બારવાળું કરી માથે કપટ રમી કરાવ્યું અને બહુ બારણાવાળુ ઘર હાનિકારક છે. મુભૂમિવાળું, ન્યાય વ્યથી કરેલું, ઉત્તમ પત્ય અને ઉત્તમ કાર- વાળું, જણાથી ઈંટ ચુને તૈયાર છે તેનાથી કરેલુ, પ્રકાર, રાજભા કે ઘરના બે ખુણાની સામે રહેલ બારણાવાળું, કારીગરને સંતુષ્ટ રાખી કરાલ કલશ, નસ, વેલા, ફળ, ફુલ, સરસ્વતી, લક્ષ્મી, નિધાન, વર્ષ- માન આ મંગળ તથા ચૌદ સ્વપ્નને ચિત્રવાળુ; સ્નાત્ર મહોત્સવ, સંય ભકિન, સુમુક્ત, અને શુભ શકુનમાં પ્રવેશ કરાવેલું ઘર શુભ છે. ધર્મસ્થાનમાં કૂવા વાવ અને રાજમંદિર વિગેરેના કાછ વાપરવા : વામા દેવ નથી. ઘરને જમણી બાજુ અગ્નિ, પાણી, વાયુ દીવા, અને ગાયનું સ્થાન બનાવવુ ત ક બાજુ ભજન, ધાન્ય, કવ્ય, વાત- અને દેવભૂમિ બનાવવા સામે જોઇ, જૈન તા) ધરની ઇશાન પૂર્વ પશ્ચિમ કે ઉત્તરમાં કવિ કરે તે શ્રેષ્ટ છે. શિત્વ - ·( ૩૩૮) નાર છે. અર્થાત-ઘરમાં પુરૂષ પ્રમાણ અને મંદિરમાં પાણી આવે ત્યાં સુધી પાયો દી શલ્યની શુદ્ધિ કરવી . ૧.” ગુડ આર ભના સ્થાન માટે ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે- ભાદર આસો તથા કાર્તિક માસ હોય તે ઉત્તર દિશામાં માગશર પિષ તથા મહા માસ હેાય તે પૂર્વ દિશામાં, ફાગણ ચિત્ર તથા વૈશાખ માસ હોય તો દક્ષિણમા, અને જેઠ અસાડ કે શ્રાવણ માસ હોય તે પશ્ચિમ દિશામાં ખાત કરવું. એક હસ્ત લિખિત બંગાળી પ્રતમાં પશુ આજ પ્રમાણે ખાતની દિશા કહેલ છે. (ભારતવર્ષ ૫. ૧૨) વાસ્તુશાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે-વૃષ (શાખ) આદિ ત્રણ ત્રણ સંક્રાન્તિમાં અનુક્રમે વાયવ્ય નૈરૂત્ય અગ્નિ અને ઈશાન ખુ માં ખાત તથા શિલા સ્થાપન કરવું. શીલ્પ દીપકમાં કહ્યું છે કે-મિથુનાદિ ત્રણ ત્રણ સ કાન્તિમાં અનુક્રમે અગ્નિ નેત્ય વાયવ્ય અને ઈશાન ખુણામાં ખાત કરવું, પણ તેજ મકાનને પૂર્વ દક્ષિણ અને પશ્ચિમ દિશામાં ખાત, શિલા સ્થાપન કે બાહુ વિગેરે કાંઈ પણ કરવું નહિં; કેમકે–ખાત મુણિમાં કરાય છે, જ્યારે ઉત્તર દિશામાં મુખ લેય છે, માટે તે, દિશાને ત્યાગ કરે. (11૦ ર ) આ પ્રમાણે અન્ય ચામાં વાસ્તુ વિચાર જણાવેલ છે, પરંતુ પ્રખ્યકાર સૂરિ મહારાજ આવી રીતે સમસ્ત દિનશુદ્ધિ જણાવતા નથી. એટલેકે આદરેકમાં માસ તિથિવાર વિગેરેની સામાન્ય દિનશુદ્ધિ તપાસવી, અને નક્ષત્રશુદ્ધિ દરેકમાં જુદી જુદી તપાસવી. આ ઉદ્દેશથી માત્ર ગુહારંભના શુભ નક્ષત્રોજ જણાવે છે. તેઓ કહે છે કે-ચેત્યને પ્રારંભ કરતાં સૂત્રપાતમાં (બીટી સ્થાપી દેરી બાંધવામાં) રહિન અને ત્રણ ઉત્તરા એ ધ્રુવ નક્ષત્રો, મૃગશર, ચિત્રા અનુરાધા અને રેવતી, એ મદુ નક્ષત્ર તથા હસ્ત, પુષ, નિશા, શતભિષા, અને સ્વાતિ નક્ષત્ર શુભ છે. વળી શિલા સ્થાપવામાં ઉત્તરા ફાગુની, , ઉત્તરાષાઢા, ઉત્તરાભાદ્રપદ, રેવતી, રોહિણી, હસ્ત, મૃગશર, અને શ્રવણ નક્ષત્ર છેક છે. T ૧ ·( 3 ) માં તે આ બન્ને કાર્થમાં દુઈ ચર અને ફુર નક્ષને ત્યાગ કરો. એક સ્થાને નોંધ છે કે ગઢ પ્રારંભમા શત્રુ સક (મકર કે કે મને ચંદ્ર હેય ત્યારે ઉત્તરાષાઢા વિગેરે પંચ નક્ષત્ર)ને ત્યાગ કરે (હસ્તલિખિત બંગાળી અન B12) કૃતિકા નક્ષત્ર તે અવસ્થ ત્યજવું. શિપ ગ્રન્થમાં કહ્યું છે કે- નિની પૂર્વે, જે ઊંચને વર ! ffત મંરિ મૂન, બા રચિત છે ? ” અર્થ–“અગ્નિ નક્ષત્રમાં સૂર્ય કે ચંદ્ર હોય તે તે વખતે કરેલું મંદિર અગ્નિવડે અવશ્ય ટુંકી મુદતમાં ને છે. ૧.” ખાંતમાં સૂતિ પૃથ્વીને યોગ હોય તે શ્રેષ્ઠ છે. નવા ઘરના બારણાની સ્થાપના માટે નીચે મુજન તપાસવું- "ध्वमादिकाः सर्वदिशि ध्वजे मुखं, कार्य हरी पूर्वयमोत्तरे વચ્ચે જે કડવા, પૂર્વ દિતિ lif' અર્થ_ ધ્વજ વિગેરે આઠ આયે લાવવા. પછી ધવ- જાય હેય તે સર્વ દિશામાં, સિંહાય હોય તે પૂર્વ દક્ષિણ તથા ઉત્તરમા, વૃષાય હેય તે પૂર્વ દિશામા, અને ગજાય હેય ત્યારે પૂર્વ તથા દક્ષિણ દિશામાં બારણું મૂકવું, અથવા બ્રાહ્મ વિગેરે ચાર જાતિના ઘરમાં અનુક્રમે-પશ્ચિમ ઉત્તર પૂર્વ અને દક્ષિણ દિશાવાળાં બારણું મૂકવાં [૪૦ ૬ ! ] અનિને વાયવ્ય અને ઈશાનમાં ખન કર્યું હોય તે અનુક્રમે-પશ્ચિમ ઉત્તર પૂર્વ અને દક્ષિણમાં બારણું મૂકવું નહિં. તથા ધારચક નીચે મુજબ તપાસવું સુર્ય નક્ષત્રથી અભિજિત નક્ષત્રની ગણનાથી ચંદનક્ષત્ર સુધી ગણવું, અને ચાર ચાર નક્ષત્રનું ફળ તપાસવું. તે ચાર ચાર નક્ષત્રનું ફળ અનુક્રમે-કમી, નેટ, નેટ, મુખ, મુખ, મૃત્યુ અને કફ છે. [ m] આ પ્રમાણે દ્વારચક તપાસી શુભનક્ષત્ર શુભ દિવસે બારણું મૂકવું. હવે પ્રવેશનાં નક્ષત્રો કહે છે- t અને - ·(૩૪૧) सतभिसपुस्सधणिठा, मिगसिरधुवमिउथएहिं सुहवारे। ससिगुरुसिए उइए, દ્દેિ વિજ પરિમા ૮૮ in અર્થ શતભિષા, પુષ્ય, ધનિહા, મૃગશર, ધ્રુવ, અને મૃદુ નક્ષત્રમાં શુભવારે અને ચંદ્ર ગુરૂ તથા શુક્રનો ઉદય હોય ત્યારે પ્રતિમાને ઘરમાં પ્રવેશ કરાવો. ૮૮ વિવેચન-સૂરિ મહારાજ જિનમંદિરમાં પ્રવેશ કર- વાની દિનશુદ્ધિ દેખાડે છે. પણ નવું ગામ, નવું ઘર, સુધારે લ ઘર, રાજમહેલ, જિનમંદિર, વિગેરે દરેકમાં પ્રવેશ કરવા માટે એક સરખી દિનશુદ્ધિ જોવાય છે, જે નીચે મુજબ છે – નવા ગામમાં તે અનુકુળ રાશિ તથા કાંકણું વિગેરે તપાસી શુભ દિવસમાં પ્રવેશ કરશે. તે માટે કહ્યું છે કે- પિતાની જન્મરાશિથી ગામની રાશિ પહેલી ત્રીજી છઠ્ઠી કે સાતમી તેય તો પિતાનું દ્રવ્ય નાશ પામે છે, અને પગલે પગલે પીડા થાય છે. ચોથી આઠમી કે બારમી રાશિ હોય તે १ मध्ये न स्थापयेत् चार, गर्भ नर परित्यजेत् । विभिन्मात्रे च ईशान, द्वारे स्थापयेद् ध्रुवम् ॥ शि. क्षिदारनवर्तम्, पृथयार दिवायेत् । पृष्टे चैव भवेदोगी, कुलस्यं विनिर्दिशेष ।। ઝાડ, બાણ, ટી, કરો ખુ, શેરીમા, ખીલે, ચીડે, થાંભલો અને તે સામે આવે વચમાં રહે તેમ બારણુ મુકવું નહિં. પણ તે વસ્તુ ઉચાદથી બમણી જમીનપછીની જમીનમાં દૂર હોય, બાંતનુ આંતરે હોય, સામે દિલે રાજમાર્ગ હોય, અથવા સામે બે ખુણાની મધિ થતી હોય તે બારણું મુકવામાં દાન નથી [સ્ટિાર ·સાતને બમણ કરી પાંચ ઉમેરી આડે ભાગતાં ત્રવ વધે છે દ્રવ્ય માં પેદા થાય ત્યાંજ ખર્ચાળ નાશ પામે છે. બીજી નવમી દસમી કે અગીયારમી હાર તે ઈષ્ટ ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે [ ૧ ૨૨ સૌm] શિલ્પગ્રન્થમાં કહ્યું છે કે ગામ અને પિતાના ને વર્ગને પાસે પાસે સ્થાપવા. પહેલાને બમબ્રા કરી બીજા વા, અને આઠથી ભાગ દે. શેષ વધે તેટલી કાંની પહેલા વર્ગવાળો માગે છે. ઉમે સ્થાથી બીજા વર્ગ માટે પરાજ રીતે તપાસવું. જેમકે-વિશ્વનગરમાં ધનંજય છેલ ધારે છે. તે ગામને વર્ગ સાતમે અને મનુષ્યને વર્ગ પાંચમે છે. આ રીતે ગામ ધનંજય પાસે ૩ કાંકણી માગે છે. ' પાંચને બમણ કરી સાત ઉમેરી આડે ભાગતાં શેષાંક છે, જેથી મનુષ્ય ગામ પાસે એક કાંકણી માગે છે. આ ગામ ધન જય પાસે માગે છે એમ સમજી શકાય છે. બીજી રીતે ૫==ો, ૭-૫૮ કલા, આ રીતે પ્રથમ અક્ષરવાળે દેવાદાર મનાય છે, એટ–પુરૂષ ૧વસાન દેવ- ૨ છે. આ રીતે તપાસીને પ્રવેશની શુદ્ધિ લેવી. મુહુર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે પ્રવેશ માટે ઉત્તર યણ, મહા, ફાગણ, વૈશાખ, અને જેઠ મહિના શ્રેષ્ઠ છે; કાર્તિ - તથા માગશર મધ્યમ છે. એક બિંબ પ્રવેશવિધિમાં કર્યું છે કે –મહા માસમાં ગૃહ ચેત્યમાં બિંબપ્રવેશ કરાવે છે તે અગ્નિને ભય કરાવે છે, એટલે તે અશુભ છે; પણ શ્રાવણમાં બિંબપ્રવેશ રૂડ જાણ. તિથિઓમાં–૧-૨૩-૭-૧૧ શુભ છે. પ્રયાણુથી નવમી તિથિ, વૃદ્ધિ તિથિ, હાનિતિથિ, રિકતાતિથિ, દગ્યા તિથિ, ઉરતિથિ, આમ અને અમાસ વજર્ય છે. છ અને બારશ ધ્રુવ કાર્યમાં શ્રેષ્ઠ છે, પણ તેમને તે અવશ્ય ત્યાગ કરે જોઈએ. વારમાં સામ ગુરૂ અને શુક ગુમ છે, બુધ અને શનિ મધ્યમ છે, રવિ અને મગળવાર અશુભ છે, કેમકે તેમાં ·મા- t. ( ૩૪૩ ) પ્રવેશ કરવાથી રોગ અને પ્રકોપ થાય છે, જો કે શનિવાર ફ્રર છે, પણ ઘરના કાર્યમાં તે શુભ છે. પ્રયાણના વારથીનવમેવાર પણ ત્યાજય કહેલો છે. નક્ષત્ર માટે પ્રખ્યકાર સૂરિ મહારાજ પોતે કહે છે કે- જિન પ્રતિમાના પ્રવેશનાં શુભ નક્ષત્ર-હિણી, મૃગશર, પુ. ઉત્તરાફાશુની, ચિત્રા (સ્વાતિ ), અનુરાધા, ઉત્તરા- ષાઢા, ધનિષ્ઠા, શતભિષા, ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી છે. ઉદ થપ્રભસૂરિ તે આ દરેક નક્ષત્રોને તથા સ્વાતિને પ્રવેશ નક્ષત્ર તરીકે ઓળખાવે છે અન્યસ્થાને પ્રવેશ નક્ષત્રમાં ચિત્રા સ્વાતિ અને શતભિષાને સ્વીકાર કર્યો નથી. તે માટે - “ જાને ત્રિાંgવે મૈત્રે, નિરyવ્યો અમI ના નૈવુ, સ્વસ્થ નિવિચર I ? ” અર્થ– ચિત્રા વને ધ્રુવ, મેત્ર (મૂદ) ધનિષ્ઠા અને પુષ્ય નક્ષત્રમાં તથા શુક્ર સેમ અને ગુરૂવારે પોતાને તથા જિનબિંબને પ્રવેશ કરાવે તે શુભ છે. ૧” બિંબપ્રવેશ નક્ષત્રમાં ઘરમાં પણ પ્રવેશ કરી શકાય છે. દેવ- વલ્લભકારે દારૂ, ઉગ્ન, મિશ્ન, ચર અને શિક્ષક નક્ષત્રમાં રાજાને પ્રવેશ નિષેધ કરેલ છે. તે માટે કહે છે કે- “વિરાજ શી રતી પુત્ર, प्रणाशं प्रयात्युमभेपु क्षितीशः। गृहं दह्यते घहिना दहि धिष्ण्ये, રઃ ફિળેિ મૂવોડર જાત્રા | { અર્થ વિશાખામાં ગૃહ પ્રવેશ કરવાથી રાણીને ૧ મનપામાં મૃદુ નક્ષત્રથી મગશરનું મહ થાવ છે, છનાં બીજી વાર મૃગશર નક્ષત્ર નું છે તે કેમ લખાયું છે તે સમજી શકાતું નથી. કદાચ પ્રવેશ કાર્યમાં મૃગશરની વિશિષ્ટતા દેખાવી હોય, અથવા સ્વાતિને સ્થાને લેખનથી મગહર લખાઈ કર્યું હોય એમ માત્ર મારે છે.

·( ૪ ).
નાશ થાય, તીક્ષણમાં પુત્રને નાશ થાય, ઉઝમાં રાજા મૃત્યુ
પામે, કૃતિકામાં પ્રવેશ કરવાથી અગ્નિ વડે ઘર બળે અને
ચર તથા ક્ષિપ્ર નક્ષત્રમાં ફરીવાર યાત્રા કરવી પડે છે”
લલ કહે છે કે જે નક્ષત્રમાં કોઈ ગ્રહ ન હોય તે
નક્ષત્ર પ્રવેશમાં વખાણવા લાયક છે, પણ રવિ મંગળ અને
શનિ ગ્રહવાળું નક્ષત્ર તે સર્વથા વધે છે.
ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે--
વિષય પર સૂઈ, પૂજન્મપુર: J
गृहं यद्दिङ्मुखं तद्दिग-द्वारधिष्ण्ये विशेषतः ॥ १॥"
અર્થ–સૂર્યને ડાબે રાખીને પૂર્ણ કુંભ સહિત જે
દિશાના મુખવાળું ઘર હોય તે દિશાના દ્વારવાળા નક્ષત્રમાં
પ્રવેશ કરશે તે વિશે એમ છે ” મુહૂર્ત ચિતામણિ-
ની ટીકામાં કહ્યું છે કે-નિર્ગમનથી નવમા નક્ષત્રમાં, નવમા
માસમાં, નવમા વર્ષમાં, અને કુંભ ચકના વર્ષ નક્ષત્રમાં
પ્રવેશ કરે નહિ. ભાસ્કર કહે છે કે-નવી વહૂને
અને વિવાહના નક્ષત્રમાં પ્રવેશ કરાવો. રત્નમાળામાં કઈ
છે કે સ્ત્રીને સૂતિકા ઘરમાં અભિજિત અને શ્રવણની વચ્ચે
પ્રવેશ કરાવો. હલ કહે છે કે-
ન જ થા, મુર્તિ વ્ય તિ
રામર્શ, વંતિલુ જ છે ! ”
અર્થ–પોતાના જન્મ નક્ષત્રમાં, પિતાના લગ્નમાં
પિતાના મુડમાં અને પિતાની તિથિમાં ગઇ પ્રવેશ તથા
સર્વ માલિક કાર્ય કરાવવાં છે ?”
શિમાં ચોથનું ઘર, સંતાન, અસ્થિ, મૃત્યુ, પંચ,
કાર્બ અને વિખભા વિગેરે વિરૂદ્ધ વેગે, નવા વિવાહન
(૨૧) નો ત્યાગ કર. વળો મંગળવાર સાથે અશ્વિની
ના મિરિવેશ થાય છે, તેને જ ત્યાગ કરે. અને
કાર વિરે સભાન ન કર. અનુકૂળ છે અને

·(૩૪મ) તારા લેવા. જન્મ આધાન થી છઠ્ઠ અને નવમી તારા પ્રવે- શમાં અત્યંત શુભ છે પ્રકાર સૂરિ મહારાજ કહે છે કે--ક. શમાં ગુરૂ તથા શુકને ઉદય હે ઈએ. આ ઉપરથી તેની ભાળ અને વૃદ્ધદશાના દિવની શુદ્ધિ પણ વિચારવી, પરંતુ જૂનું કે બળેલુ ઘર નવું કર્યું હોય, અને તેમાં પ્રવેશ કર હોય તો અસ્ત વિગેરે વિચાર કરે નહિં, એમ શિ૮૫દીપકમાં કહ્યું છે. ચંદ્રાસ્ત કાળ પણ વાર્ય છે. ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે-પ્રવેશમાં જન્મ લગ્ન, જન્મ રાશિનું લગ્ન, જન્મ લગ્નથી ઉપચય (૩-૬-૧૦-૧૧) સ્થાનનું લગ્ન, જન્મ રાશિથી ઉપચય સ્થાનનું લક્ષ્ય અને સ્થિર લગ્ન શુભ છે. તે દરેકના નવા પણ શુભ છે. વૃષ અને કુંભ લગ્ન વિશેષ શ્રેષ્ઠ છે, અને અતિ આવશ્યક કાર્ય હોય તે દ્વિભાવ લગ્ન તથા દ્વિસ્વભાવ લગ્નના નવાશે પણ શુભ છે પરતુ પ્રવેશમાં ચર લગ્નને સર્વથા ત્યાગ કરવો. લલ્લ કહે છે કે-ચર લગ્નમાં કે નવાંશમાં પ્રવેશ કરવાથી અનુક્રમે ફરી પ્રવાસ મૃત્યુ, રાગ, અને ધનને નાશ થાય છે. પ્રવેશની ગ્રહ સ્થાપના માટે જાતિસારમાં કહ્યું છે કે- " किंट्ठमंतिकूरा, अमुद्दा निडगारहा सुहा सव्ये । कूरा बीमा अमुहा, सेससमा गिहपवेसे भ ॥१॥" અર્થ_“ગૃહ પ્રવેશ કરવામાં કેન્દ્ર, આઠમું અને અંત્ય સ્થાને રહેલ ફર પ્રહ અશુભ છે, ત્રીજે અને અગી- યારમે સ્થાને રહેલા સર્વ ગ્રહ શુભ છે, બીજે ભુવને રહેલ ક્રૂર ગ્રહ અશુભ છે, અને બાકીના ભુવનમાં રહેલા સર્વ રહે મધ્યમ છે. ૧ મા અિતિ ઉત્તમ ઉત્તમ અમ સૌમ ક - ૨૪-નર પ્રવેશ કરનારને ગણી ડાબી હોય, રાહુ જમણે કે 2 ·(૩૪૬) પાછળ કેય,શિવ જમકે પાછળ હેય, રવિ ડાબે કે પાછળ હોય, કાળ જમણે હેય, અને વલ્સ જેમ કે બે હોય તે અત્યંતનકારક છે. ચંદ્ર પછવાડે યતિ અશુભ છે, પણ ગૃહસ્થના ઘરમાં સન્મુખ ચંદ્ર પણ અશુભ છે. અહીં ચંદ્ર અને વાસ્તુ ચંદ્ર એમ બંનેને સ્વીકાર થાય છે. ત્રિવિક્રમ કહે છે કે ચાત્રા કે પ્રવેશમાં શુક્ર અને બ્રુપ સમુખ કે જમણા રહ્યા હોય તે અશુભ છે. સવાભાવિક પિ તાના ગામમાં કે પિતાના ઘરમાં પ્રવેઝ કરે છે કે નવી વહુને તેડી લાવવી હોય તે સન્મુખ શુક અશુભ નથી. સમુખ વલ્સનો ત્યાગ કરે, અને તેમ ન બની શકે એમ હેય તે પૂર્વોક્તવત્સ દિશાના સાત ભાગ પૈકીના ચાળા ભાગના વત્સ તે ત્યાગજ કર. શિ૫દીપકમાં કહ્યું છે કે–ચાર મુખવાળા ઘર માટે આ વિચાર કરવો જ નહિં આ રીતે દિશળ વિગેરેની પ યથાનુકળ શુદ્ધિ તપાસવી. મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે એક દિવ એ નગરમાંથી નીકળી અને દિવસે અન્યનગરમાં જવું હોય તે વિચાર કરીને આ સર્વ બાબતમાં તપાસ કરવી. પરંતુ રાજ એક દિલમે એક નગરમાંથી નીકળી તેજ દિવસે બીજા નગરમાં પ્રવેશ કરે તે નળ વાળ નિશુ ગિની અને વિગેરે નપામવા નહિ અને નિકળવાનું મન પર ની માત્ર યથાવકાશ પંચાંગશુદ્ધિથી પ્રવેશ મુન છે પ્રવેશ કરશે. ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે દિવસના પૂર્વ ભાગે એટલે ચડતા પહેરમાં પ્રવેશ કરે અને નારદ ટીપણમાં છે છે કે-શરીરની છાવાનું માપ લઈ છાયા માં પ્રવેશ કરે જેમાં બીજી શુટિની આવકના રહેતી નથી. તે આ પ્રમાણે ન ર , ન જો માતાના विमानु शुभाः पादाः, ममा: पारा न त गुमाः ॥ -“ધક, મળ, ચંદ્ર કે નારાજ નથી અર્થ.

·(૪૭) નહિ, પણ એક પગલા અબ છે, અને બદી પર શુભ શિક૫ મામા દઉં - દિમા, કામા પ્રતિ, હનબાહ, હગ અને પૂર્વના, વિગેરે પ્રવેશના બે નામ ઘટના નવમા પબ સહિત ઘરમાં પ્રવેશ પ્ર. ભચના ન આ પ્રમાણે છે– ( જિ. )-મય નક્ષત્રથી પ્રવેશ દિવસના અં નક્ષત્ર સુપ ગ99: જે પ્રવેશ નાવ પહેલું હોય તે અમિ દાહ થાય છે. ૨-૩-૪ અને ૫ મું હોય તે ન ઘર થાય છે, ક૭-૮ અને ૯ હાથ તે લાભ થાય છે, ૧૦-૧૧-૧ર અને ૧૪મુ હાથ તે પનલાભ થાય છે, ૧૪-૧૫-૧૬ અને ૧૭ મું હોય તે કલહ થાય છે, ૧૮-૧૯૨૦ અને ૨૧ મુ હોય તે ઘરના ગર્ભને વિનાશ થાય છે, તથા ૨૨-૨૩-૨૪ ૨૫-૬ અને ૨૭ મુ ય તે સ્થિરતા થાય છે એટલે રવિ નક્ષત્રની પ્રથમના પાંચ નક્ષત્ર અશુભ છે, અને પછીના આડ શુભ છે બાડ અશુભ છે ના છ નક્ષત્ર શુભ છે, કુલ ચાદ નક્ષત્ર નાના છે કુંભમાં નક્ષત્રસ્થાપના અને ફળ. સ્થાન મુખ પૂર્વ પિશ્ચિમે ઉતરે બે નામે કરી નક્ષ --- f ૪ Y Y Y S R અમિ , રામ ! લાભ ? કર્ભ- રિક્ષરતા રિક્ષરતા સાબ 1 शुद्धा पुरन्ध्र विमनुभमृत्यौ, વ્યાર્થિો (ત્તિ // ૨૦I) અર્ધ-“ ધાયું અને આઠમું સ્થાન શુદ્ધ હોય આઠમા ભુવનમા જન્મ નક્ષવન હાય તથા રવિ મંગળ રિકતા ચરલ અમાસ અને ચિત્ર ન હોય તે કુંભસ્થાપના શુભ છે.” ' ·( ૩૪૮) " पुर्ण तियो प्राग्वदने गृह शुभैः; નજાતિ વાચનૌત્તરાખે !” (શિ. હાર?) અર્થ -પૂર્વમુખી ઘરમાં પૂર્ણ તિથિ હોય, અને દક્ષિણ પશ્ચિમ તથા ઉત્તરદિશામાં અનુક્રમે નંદાદિ તિથિએ હોય, અને શુભ ગે હોય તે છેક છે.” હવે નક્ષત્રના મુખ્ય અને ધ્વજારોપણના નક્ષત્ર કહે છે- तिपुवमूलभरणी विसाहा, सेसा महा कित्ति अहोमुहाई। रेवस्सिणी हत्यपुणाणुचित्ता, जिट्टा मिगं साइ तिरिच्छगा य ॥ ८९ ॥ तिउत्तरद्दा सवणत्ति च, उर्दूमुहो रोहिणि पुस्सजुत्ता। भूमीहराई गमणागमाई, धयावरोपाइ कमेण कुज्जा ॥ १० ॥ અર્થ–ત્રણ પવ, મૂળ, ભરણી વિશાખા અશ્લેષા, મઘા અને કૃત્તિકા નક્ષત્રો અધોમુખ છે. રેવતી, અશ્વિની, હસ્તે પુનર્વસુ, અનુરાધા, ચિત્રા, જ્યા, મૃગશર અને સ્વાતિ નક્ષત્રે તીરછા છે. તથા ત્રણ ઉત્તરા, આદ્ર,શ્રવત્રિક રોહિણી અને પુષ્યનક્ષત્રો ઉર્ધ્વમુખ છે. તેમાં અનુક્રમે-ભૂમિ- ઘર વિગેરે, ગમનાગમન વિગેરે, અને ધ્વજારે પણ વિગેરે કાર્યો કરવા લાયક છે. ૯૦ છે વિવેચન ગાથાને અર્થ સુગમ છે બીજી ગાથાના ઉત્તરાર્ધમાં કહ્યું છે કે-અધમુખ નક્ષત્રમાં ભૂમિ

·( ૩૪૯)
ઘર વિગેરે, કાર્ય કરવાં જોઈએ. અર્થા–જે કાર્ય કરતાં નીચું
મુખરાખવું પડે તે–ખાત, શિલાસ્થાપન, ખોદવું, ઘુત,
ગુફામાં પ્રવેશ, ધાતુકર્મ, યુદ્ધ, અને ગણિતનું અધ્યયન
વિગેરે કાર્યોમાં નીચા મુખવાળાં નક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠ છે. તિરછાનક્ષ-
ત્રમાં–ગમન પ્રવેશ વિગેરે કાર્ય કરવાં જોઈએ. અર્થાત્ જેમાં
સન્મુખ દ્રષ્ટિ રાખવી પડે તે ચાત્રા, ખેતી, પશુદમન, વ્યાપાર,
સંધિ, વહાણ, વાહન પ્રવેશ વિગેરે કાર્યોમાં તિમુખી
ના શ્રેષ્ઠ છે. ઉર્ધ્વમુખનક્ષત્રમાં–ધ્વજારે પણ વિગેરે
કાર્યો કરવાં. આદિ શબ્દ ઉપરથી ધ્વજારોપણ, કલશા પણ,
ઈસ્થાપવું, છત્ર, અભિષેક, દુર્ગ, પ્રાકાર, તેર વિગેરે ઉંચું
મુખ રાખીને કરાતાં કાર્યો ઉર્ધ્વમુખવાળાનક્ષત્રમાં કરવાં. મૂળ
ગાથામાં કહેલ ભૂમિઘર અને પ્રયાણ પ્રવેશ સબંધી મુહ
કહેવાઈ ગયાં છે, છતાં પણુ અહીં અધોમુખ વિગેરે સંજ્ઞાઓ વડે
નક્ષત્રનાં યથાર્થ કાર્યોની માત્ર દિશા દેખાડી છે. ધ્વજારોપણ
સંબંધે નક્ષત્ર વિગેરે અહીં દર્શાવેલ નથી, પણ પ્રતિષ્ઠાની પેઠે
ધ્વજારેપણુ અને કલશસ્થાપનમાં સંપૂર્ણ શુદ્ધિની અપેક્ષા રહે
છે, અને તેને સંબંધ પ્રતિષ્ઠા સાથે જ હોય છે, તેથી તેને અલગ
વિચાર કરેલ નથી. તે પણ ધ્વજારોપણના સામાન્ય દિવસો
જોઈએ તે ઊર્ધ્વ મુખ નક્ષત્રમાથી શુભ નક્ષત્રો તથા શુભ
તિથિવાર ગો અને ઉર્ધ્વ યુવચક્ર તપાસી દિવસ ગ્રહણ કરે.
વાસ્તુશાસ્ત્રના વિદ્વાને કહે છે કે—કાળાશ અને ગિની
ઉર્વ દિશામાં હોય ત્યારે ધ્વજારોપણનું કાર્ય કરવું નહિં.
હવે વડાપ્રકાદિ દ્વાર કહે છે-
चट्ठमत्तं तह रिक्खजोणी,
वग्गह नाडीगयरिक्खभावं ।
विसोवगा देवगणाइ एवं,
सव्वं गणिज्जा पडिमाभिहाणे ॥१॥

·(૩૫)
અર્થ–પડાવ, નક્ષત્રનિ, વર્ણાટક
નાડિગત નક્ષત્રભાવ, વિશેપક અને દેવગણદિક
એ સર્વ પ્રતિમાનું નામ પાડ્યામાં ગ્રહણકરવાંલા
વિવેચન–અંજનશલાકા અને જિનસ્થાપના કરનાર
પુરૂ કયા જિનેશ્વરની પ્રતિષ્ઠા કરાવવી? તે તપાસવામાં
પડાષ્ટકાદિ જોવાય છે. તેથી સૂરિ મહારાજ કહે છે કે-
પ્રતિમાનું નામ પાડવું હોય ત્યારે, પ્રતિમાના નામમાં અને
પ્રતિષ્ઠાપક ગૃહસ્થના નામમાં પડાષ્ટક, નક્ષત્ર નિ, આઠ વર્ગ
નાડીનક્ષત્ર, લેણ-દેણ, અને નક્ષત્રના દેવાદિકે ગણે એ
રીતિને વિચાર કરો.
જિનેશ્વરના નામમાં આ છ પ્રકારનું જ બળ જોવાય છે
પણુ ગુરૂ-શિષ્ય, વર-કન્યા, માબાપ-પુત્ર, વિગેરે સાધક-સા-
ધ્યમાં તે વિશેષ બળે પણ જોવાય છે અને તેનીચે પ્રમાણે છે'
" वर्णो गणो युमिवश्यं, भयोनिराशिमेलता ।
મૌત્રીનારિ, પોકીરિયા ? ”
અર્થ– “વર્ણ, ગણ, યુક્તિ, વશ્ય, નહાનિ
રાશિમળ, ગ્રહમંત્રી અને નાડી; એમ આઠ રીતિથી ૪૫
તીની પ્રતિ હેાય છે કે 1 " ગર્ગાચાર્ય તે કહે છે કે--
જમૈત્રી-ળ-ગોનિ-તાવનાતાવર/
સ્ત્રીરના જુતિ-વ-જમ્પ-પ-પુનો દખ્યપૂar in
અર્થ—-“ગુરૂ-શિષ વર-વધૂવિગેરે દ્વોમાં રાશિ
૨ મત્રી, ૩ ગણ, કાનિ, ૫ તારા, ૬ એક નાથપણું.
मानिनागिणः वश्य विधा मंत्री स्वभावत्रा।
જા વગર, રવિ ના ૧૫ o
Try it વિના
જાવ તા ૨ા, કમી : # ૧૧ ti
ક . (નાક ન )
योनि गनिधनाविषय।
સૂર, જિfia | 1 ||

·15 ( ૩૫ ; છ વયના, ૮ સી ૨,૯નાડિવેષ. ૧૦ વર્મ, ૧ લેણાદેણી, ૧૨ વર્ણ, અને ૧૩ યુજીને વિચાર કરો ૧ આ રાશિફટાદિ નામ, નક્ષત્ર અને રાશિ ઉપરથી જવાય છે. જિનેશ્વરોનાં નામ જન્મ નક્ષત્ર અને જનારા વિગેરે નીચે પ્રમાણે છે. વર્તમાન ચોવીશીના જિનેરનાં નામ અનુક્રમે- ૧ અષભદેવ, ૨ અજિતનાથ, ૩ સંભવનાથ, ૪ અભિનંદન સ્વામી, ૫ સુમતિનાથ, ૬ પદ્મપ્રભ, ૭ મુપાશ્વનાથ, ૮ ચંદ્ર- પ્રભ, ૯ સુવિધિનાથ, ૧૦ શીતલનાથ, ૧૧ શ્રેયાંસનાથ, ૧૨ વાસુપૂજ્ય સ્વામી, ૧૩ વિમળનાથ, ૧૪ અનંતનાથ, ૧૫ ધર્મનાથ, ૧૬ શાંતિનાથ, ૧૭ કુંથુનાથ, ૧૮ અરનાથ, ૧૯ મહિનાથ, ૨૦ મુનિસુવ્રત સ્વામી, ૨૧ નમિનાથ, ૨૨ નેમિ- નાથ, ૨૩ પાર્શ્વનાથ, અને ૨૪ વર્ધમાન સ્વામી છે. વર્ધમાન સ્વામીનું બીજું નામ મહાવીર સ્વામી પણ છે, જેનાથી વર્ગને તપાવત પડે છે. ૨વીશ જિનેશ્વરનાં જન્મ નક્ષત્ર અનુક-૧ ઉત્ત- રાષાઢા, ૨ રહિe, ૩ મૃગશર, ૪ પુનર્વસુ, ૫ મઘા, ૬ ચિવા, વિશાખા, ૮ અનુરાધા, ૯મી, ૧૦ પવાષાઢા ૧૧ ઘવણ ૧૨ શતભિષા, ૧૩ ઉત્તરાભાદ્રપદ, ૧૪ રેવતી, ૧૫ પુષ, ૧૬ અશ્વિની, ૧૭ કૃત્તિકા, ૧૮ રેવતી, ૧૯ અશ્વની, ૨૦ શ્રવણ, ૨૧ અશ્વિની, રર ચિત્રા, ૨૩ વિશાખા, અને રક ઉત્તરાફાગુની છે. ૩-વીશ જિનેશ્વરની જન્મરાશિઓ અનુક્રમે- ધન, ૨ વૃષભ, મિથુન, મિથુન, સિંહ, ૬ કન્યા, તુલા ૮ વૃશ્ચિક, ૯ ધન, ૧૦ ધન, ૧૧ મકર, ૧૨ કુંભ, ૧૩ મીના ૧૪મીન, ૧૫ ક. ૧૬ મે, ૧૭ વૃષભ, ૧૮ મીન, ૧૯ મેષ, ૨૦ મકર, ૨૧ મે, ૨૨ કન્યા, ૨૩ તુલા અને ૨૪ કન્યા છે. બાકી–નામ ઉપરથી ગણુ યોનિ, નાડી, વર્ગ વિગેરે જોઈ લેવું. જિનેશ્વરેને ઘાતચંદ્ર વિગેરે હેતું નથી. છતાં પણ જાણ વા છમછા થાય તે ચંદ્રદ્વારમાંના ઘાતચક ઉપરથી જાણી લેવું.

·જિન રાશિ ચક્ર. નામ. રાંકન . શિ.નિ.ના. જાભ પતન શરૂ ૨ અજિતનાથ કાથી દિલ ના માપ અ૩] સંભવનાથ ઘોડે ગામિથબ સાપ એમ ન ૪ અભિનંબ વાં પુનઃ મિલમજી ગઇ સાલ ૫ સુમતિનાથ કચ | મ | સિંદ કરો મે સંસા ૬ પuપ્રલ કમળનુચિત્રાકિના વાવ ઉંમર ૭ સુપાર્શ્વનાથ સ્વનિ વિઝા તુલાવાઘ મેળ |અત્યાર ૮ ચંદ્મભ ચંદ્ર અન|શ્ચિાદરસિંહ મંખ દેવ સુવિધિનાથ માગમન ધન |ફતરે મે આ રક 1 શીતળનાય વસ ધામ ધન વાંદરી મા મધમતું ૧૧ શ્રેયાંસનાથ ગેડે ૧૦ મકરવાંદર) મે અત્યાર ૧૨ વાસુપૂજ્ય પાડે કુંભ ઘોડો મૃગ આવરિત ૧૩ વિમળનાય વાહ ઉ. ભાઈ મીની ગાય! મૃગ મખમ ૧૪ અનંતનાથ સચાઈ રેવ મીન હાથી ગર)એ જ ૧૫ ધર્મનાથ કકે બકરી સાપ મણ ત ૧૬ શાતિનાથ હરણ આ| મેવાડ) એ આa ૧૭ ફયુનાય બકરો કૃત્તિ વૃધબકરામાં અત્યારે ૧૮ અરનાથ નંદાવત વિ૦ મીનદાથી ન અન્ય દેવ ૧૯ મહિનાથ કળશ અધિક મેવાડે ઉંઘ આa a ૨૦ મુનિસુવન કાચી શ્રવણ મકર વાંદરે ઉદરસ વિ ૨૧ નમિનાથ કમળ અશ્વિની મેલ ડે' સાપ,અa ૨૨ નેમિનાથ શંખ ચિત્રા કન્યા) વાધ' સાપ મધરા ૨૩ પાર્શ્વનાથ સર્પ વિશાઈ તુલાવાવ ! ઉંદર અન્ય રાજ- ૨૪ મહાવીર સ્વામી | સિદ્ધ ઉ ફાકના વૃક્ષ મe-આa] મન શત વાજ ·(૩૫૩) વાતારા હંસ. અશુભ રાશિઓ. ช่ เซ์ 3 ง มี 4s ૧૧ અમિ વૃશ્ચિક માર ૨૦ અનિ, ૨- અનિ મિ ધ• • ૨૧ અનિ ૧ ૬૯ મe ૨ અજિતનાથ ૪ જૂ મે મીધન ૩ સંભવનાથ ૫ વાત પણ કર્યું છે ૪ અભિનંદન વાત • કન્યા ૧૦ ૫ સુમતિનાથ s 3 પાકમાં . ૧૪]P તુલા ૭ સુપાર્શ્વનાથ 16 વાત સિહ, કન્યા 1. મિ ૮ ચંદ્રપ્રભ - ૧૭ અનિ) મે મિ. સિકના • ૯ સુવિધિનાથ 4. ૧૦ તલનાથ સ, ૬૫ ૬ મ. ૧૧ શ્રેયાંસનાથ ૧૨ વાસુપૂજ્ય ૨૪ વાયુ માર મીન ૧ વિમલનાથ મેષ તુષI SH ૧૪ અનંતનાથ યા, મેષ : ૧૫ ધર્મનાથ મે ૧ મિ. સિમા, (૧૬ સાંતિનાથ ૨૫ કન્યા મીન ૧૭ યુનાથ મેવ મિથુન ધન - ૧૮ બનાય યા. ૨૭ મેવતુલા જ ૧૯ મન્નિનાથ ૧૮ તુરા માન ૨૦ મુનિસુવ્રત સ્વામી છે. ૨૧ 1 જ ૨૧ નમિનાથ ૧૫ ના મીન ૨૨ નેમિનાથ ૧૪Tબુ ૨૩ નાથ htવાત ૨૪ વર્ષખાન સ્વામી છે. એ સિહ તુલા ૨ અગ્નિ 5 1 T ·સ્થાપક રાશિ. ધન-મકર-કુંભ, મીન. ફળ.. મે જ નિયુની કર્ક, સિંહ, કન્યા, તુલા . 1 ] ૨ ૩] ૧૫] ૧૯ ૧૭ : ૨૩ ૫] . એક રાશિ. ૯ ૨૦. ૧૨] ૧૩ | રાજ ૧૪ ૧૮ ૧૬ ૨૪ ૧૩ ૧૫ ૭ જ છે ૧૨ ૨૧૨ + 2 બે બારે ૨+૧૨ ૧૬] ૧૫. ૫ ૧૩. ૧૨ +11 8 % < બ સ્થાપક રાશિફૂટ ચક્ર. () Ez? સામી પ્રીત.. * જ ક - - ૬ ๕ 1 અતિશુભ

·મન પંચ,
મધ્યમ
૨૩
२२ पयः
જ
ન )
એમ જ
૧૫]અજ
२४
પ્રીતિ થઈ
હર હ
(૩૫૫ )
૧૫
૪|૧૭
Rછે
૨૧
૨૪
K
P
૫] ૧૫
૨૩
t
=
જ દ્ર
કર
જ છે
RU
૫
૬

·(૩પ૬) પ્રથમ બે ગાથાથી રાશિફટ કહે છે. विसमा अट्टमे पीई, समाउ अट्ठमे रिऊ । सत्तुषहम नाम-रासीहिं परिवजए ॥२ वीयवारसंमि वज्जे नवपंचमगं तहा। सेसेसु पीई निद्दिट्ठा जइ दुच्चागहमुत्तमा॥६३ અર્થ-વિષમ રાશિથી આઠમી રાશિમાં પ્રીતિ હોય છે, અને સમ રાશિથી આર્મી રાશિમાં શત્રુતા હોય છે; નામરાશિથી તે શત્રુઘાણકને ત્યાગ કરે ૯ર બીયા-આરમું અને નવ- ચમ પણ વર્જવું. શેષ રાશિઓમાં પ્રીતિ કહેલી છે, પણ જે પરસ્પર ઉત્તમ રહે હોય તે દરેકમાં પ્રીતિ કહેલી છે. ૯૩ !! વિવેચન-જન્મલગ્નની મૈત્રીથી દંપતીને અને મે ળાપ જોવાય છે, તેમ ચંદ્રના સ્થાનની એવીથી મનનો મેળાપ શોધાય છે. તેથી દંપની આદિ માણસાધકના મનનો મેળાપ જેવા માટે રાશિફટની અવસ્ય જરૂર છે, અને તે શશિર સાણ-સાધકમાં પરસ્પરની જન્મરાશિથી અને તેને મળે તે બનેની નામ રાશિથી જેવું. જનું રાશિફટ જેવું હોય તે બંનેની રાશિઓની ગણ ત્રી સાથે કરી પરસ્પરની રાશિઓનું આંતરૂં કાઢવું. આ આત રામાં જે સંખ્યા આવે તે સંખ્યા ઉપરથી તે શિટ એ ખાય છે. એટલે કે જેનું શિર જેવું છે તેની રાશિ મિ અને ૧૫ જાય તે, બંનેના રાશિઓના આંકને સાથે શા પરપરની શથિઓનું મન અને બાર છે. અને આ અનરામાં છે અને બારની સંખ્યા ઉપરથી આ શકિ આરૂ કે બીઆબરૂ એવી સંજ્ઞાથી ઓળખાવાય છે.

·(૩૫૭)
આજ રીતે પરસ્પરની છઠ્ઠી તથા આઠમી રાશિમાં પડછક
અને પાંચમી તથા નવમી રાશિમાં નવ-પંચક રાશિ
હાથ છે.
સૂરિ મહારાજ કહે છે કે--વિષમરાશિ આઠમી રાશિ
માં પ્રીતિવાળી છે, જ્યારે સમરાશિ આઠમી રાશિ પ્રત્યે શત્રુ
ભાવવાળી છે, એટલે-મેષ, મિથુન, સિંહ, તુલા, ધન અને
કુંભ રાશિને પિતાથી આઠમી રાશિ સાથે પ્રેમ હોય છે, તેથી
તે પ્રીતિષડાષ્ટક કહેવાય છે. અને વૃષભ, કર્ક, કન્યા વૃશ્રિક,
મકર નથા મીન; એ સમરાશિને પોતાનાથી આઠમી રાશિ
સાર્ધ શત્રુવટ હોય છે ઉદયપ્રભ સૂરિ કહે છે કે-વિષમ શશિથી
છઠ્ઠી રાશિમાં મૃત્યુપડદક છે અને વિષમ શશિથી આઠમી
રાશિમાં પ્રીતિક છે આ કથનમાં પણ ઉપરાકન આશય
સ્પદ છે જુપડદક માટે નારચંદ્રમાં કર્યું છે કે-
“ બાર દેરી મેર યુવાવા, સુમન હીરપરા
धनषधिकमन्मथयोगे, परकरं १ पडएकमेतत् ॥१॥"
અર્થ– મકર અને સિંહ, મેન અને કન્યા, તુલા
અને મીન, કર્ક અને કુંભ, ધન અને વૃષભ, તથા વરિયડ
અને મિશનને યોગ થાય તે વરને કરનારૂં કઈક થાય છે
જે શશિકટમાં પરસ્પર શત્રુષડક હેય તા બાડમી શશ
વાળાનું મત્યુ થાય છે, કેમકે શાકમાં સમાધિ આમ
રાશિને હબનારી છે. મારી માં તે કર્યું છે જે સ્થાને
રહેલી વિષમ રાશિવાળાનું મત્યુ થાય છે અને તે પરસ્પર
પ્રીતિ થઈ હોય તે મુખ વહે છેકેમકે-પ્રીતિ પમાજિક
જમશશિ આઠમી રાશિને સંપત્તિ આપે છે.
આ બને પડદામાંથી શત્રુડઇકને ત્યામ કરો
દાચ સાપની શારિરી એ સ્થાને સાપ વિના
રાશિ હોય, અને શત્રુનાશક હોય, તે ને પ્રતિકા
વિગેરને પાન કરે છે, માટે ૩ વડા ૨૬ અને કવિ
પરા હેવું.

·( ૩૫૮) શવું પડઈકની પકે બીઆ-બરમું અને નવ-પંચક પણ અશુભ છે, માટે તેને પણ ત્યાગ કરે. આ રાશિના ફળ માટે નારચંદ્રમાં કહ્યું છે કે, शत्रुषडष्टके मृत्युः, कलहो नव पंचमे । हिद्वादशेतु दारिद्य, शेपेषु प्रीति रुत्तमा ॥१॥ અર્થ-શત્રુપડકમાં મૃત્યુ, નવપંચમમાં કલહ, બીઆ બારામાં નિર્ધનતા અને બાકીનામાં ઉત્તમ પ્રીતિ થાય છે. શેષ રાશિફટ એટલે-તૃતીકાદશ, સપ્તમ-સંખમ (સામ- સામા ), દશમ, ચતુર્થ અને એક રાશિ હોય તો તે શ્રેષ્ઠ છે; કેમકે-આ સ્થાનની રાશિઓ પરસ્પર મિત્રતાવાળી છે. એક રાશિ માટે લલ કહે છે કે-- “નક્ષત્રનાતાનાં, જો બીતિમા :- મ્પયો કૃતિઃ પુત્ર, પ્રાતરો વાર્થના | II અર્થ_એક નક્ષત્રમાં જન્મેલા દરેકને ઉત્તમ પ્રીતિ હોય છે, પરંતુ દંપતીનું મૃત્યુ થાય છે, અથવા તે પુત્ર અને ભાઈઓ ધનને નાશ કરનારા થાય છે ૧” અહી ૫ તમાં એક જન્મનક્ષત્ર કહેવાનું છે ફળ દેખાડેલ છે. પડ્યું તે બંનેનું જન્મનક્ષત્ર એક હોય અને રાશિ જુદી જુદી હોય, અથાત્ જન્મનક્ષત્ર એક હોવા છતાં નક્ષત્રપાદ જુદા જુદા હોય તે દંપતીમાં પ્રોતિ રહે છે. એક રાશિવાળા દંપતીનાં જન્મનક્ષત્ર જુદાં જુદાં હોય, પણ નાડી હોય તે તે પણ અશુભ છે. પ્રીતિષડક સપ્તમ-સપ્તમ વિગેરે શુભ રાશિફટ હેય તે ગ્રહમંત્રીને વિચાર કરવાની જરૂર નથી, પણ અજીબ બીઆ-બારમું અને અશુભ નવ-પંચક હોય ત્યારે મિત્રી જોવી પડે છે. એટલે બીઆ-બારમું તથા નવપંચકમાં પરસ્પર રાશિઓના સ્વામી એક હય, મિત્ર હોય, કે એક મધ્યસ્થ હોય તો તે રાશિ પત્ર શુભ છે. અને તે બંને મધ્યસ્થ

·(૩૨૯)
હેય, એક શત્રુ હોય, કે બને શત્રુ હોય તે તે રાશિફટ -
શુભ કે અશુભતર છે. સારંગ કહે છે કે–નાડી, નિ, ગણ
અને તારા એ ચારે શુભ હોય, અને રાશિના સ્વામી
પરસ્પર મધ્યસ્થ હેય, તે પણ તે રાશિફટ શુભ છે. આ રીતે
સિંહ અને સર્વ સમરાશિઓને પિતાનાથી બીજી રાશિ સાથે
થયેલા બીબારમાં શુભ છે. અને બાકીનાં પાંચ બીઆબારમાં
અશુભ છે. કર્ક, કન્યા, કુંભ અને મીન રાશિઓને પોતાનાથી
પાંચમી રાશિ સાથે થયેલાં નર પંચમ મધ્યમ છે, અને બાકીના
નવપંચમ શુભ છે. તૃતીકાદશ વિગેરે ઘેર રાશિના
સ્વામીમાં મવી હોય તો તે છેતર થાય છે.
નારચંદ્ર ટીપણમાં તો વિવાહ માટે શત્રુડમાં
પણ રાશીશની મિત્રીનું ફળ સ્વીકાર્યું છે.
"राकाधिपत्यं चेन, म्वामिनो मित्रताऽयदा ।
તા પરિસ્થી, વિષાદઃ ગુમ છે !!
અર્થ–બજે બંને રાશિને એક અધિપતિ હોય, અથવા
બંનેના સ્વામી મિત્રો હોય તો પડકમાં પણ વિવાહ કરાય તે
સુભ કારક છે. ૧ " દરેકના બળ માટે શ્રી હેમસ
ગણુ કહે છે કે નત્રિનિ, રશિય, ગ્રહત્રિી, શશિ
ફટ, તથા નાડિપ ઉત્તર બનવાન છે, અને પાકિટમાં
પણ શુભ નવપંચમ, શુભ બીઆબારમું, અને પ્રીતિષ૪
ઉત્તરોત્તર શ્રેષ્ઠ છે. બૃહદ તિજ સારમાં તે કઈ
s
वर्णो वयं तथा सारा, पोनिश्र महमेपम् ।
गणम भार प, नाही से गुणाधिका' ||
અર્થ-૧ વર્ષ, ૨ ૨, ૩નારા, કનિ, ૫-
ત્રિો, દશવી, ૭ ભાટ, અને ૮ના તે ઉત્તરોત્તર
અધિક બળવાન છે, જે ૧" અનુ અને સસ્તા
કરતાં ૧૮ થી આજ સુખ આવે તો તે

·( ૩૬ર) રાશિફૂટ ચક્ર : ૩ મી ક 0 છે ચી છે શ મ પ્રી છે મ છે , મ ડી છે મેવ ૧ અ દે T અ ૧ [િ ! શ્રે સુપ્રી મિથુન | | | ૧ ને શુ દેશુ શ્રેશુ સિંહ || શુ ? શ્રે ૧ છે શિશુ દે ૧ તુલા પ્રી| શુ છે | શ્રે ૧ વૃશ્ચિક ]પ્રી શ મ 원 આ | ધન ચ પ્રી| શુ શ્રે મકર રા શુ દે મ પ્રી મીન મામી T - શT ૧ દે છે. ૧ અશ ૦ અ ૧ S મ ૦. 11 અન્ય ગ્રન્થમાં વર્ણ વિગેરે આ પ્રમાણે વર્ણવેલ છે- વર્ણ-પરસ્પર સાધુ-સાધકની મેષ વિગેરે રાશિથી ક્ષત્રિયાદિ વર્ણ શોધી તેને મળ તપાસો. દંપતીમાં જે સ્ત્રી પતિથી ઉત્તમ વર્ણવાળી હોય તો પતિ અથવા પુત્ર છતા નથી. એમ સામાન્ય રીતે દરેકમા ફળ સમજી લેવું. દૂર-કન્યાની રાશિથી નજીકની રાશિને વર હોય તે તે શુભ છે અને વરથી નજીકની રાશિની કન્યા હોય તે તે અશુભ છે. પણ જે એકના સાસુ અને સસરા મૃત્યુ પામ્યા કેય તે દરનું નવપંચમ પણ શુભ છે. આજ રીતે ધનિકની સાતિક શાબા-બેનર, , શનાભ, અ-મખમ, અનુભ,નેનેટ-અશુભતર, , પ્રી-પ્રીતિ -:

·( ૩ ) શશિથી પ્રતિમાની રાશિ ર હેમ તેવાં પ્રીતિબડકાદિ લેવાં શુભ છે. બીજું ન મળે તે એવું અરિષ્ટાક પણ દુર નથી. [મા પરિ૭રી.] વય-રાશિઓના પરસ્પર વશપણા માટે કહ્યું છે કે- દિવસે વિષમરાશિને સમરાશિ વય છે, રાત્રે સમરાશિને વિષમરાશિ વય છે. દ્વિપદ રાશિને ચતુષ્પદ શશિ વ8 છે, વૃશ્ચિક અને જળચર ભય છે, સિંહ વશ્ય નથી. વૃશ્ચિકને સિંહ વશ્ય છે, સિંહને વૃશ્ચિક વિનાની બધી રાશિઓ વસ્ય છે. ધનુષને સર્વ રાશિએ વશ્ય છે, કન્યાને રાશિઓ વસ્થ છે, વૃષભને મેષ વશ્ય છે, મકરને કઈ તથા બીન વાય છે. આ પ્રમાણે વસ્થ-અવશ્ય રાશિઓ તપાસી દ્વનો સંબંધ જોડે, અને તેમાં સાધ્યનો વાયરાશિ હોય તે શુભ છે, nિow/પર રો] તારા–આગળ નાડીષ પછી કહેવાશે યુનક્ષત્રદ્વારમાં ચંદ્ર અને નક્ષત્રને વેગ કહેવાઈ ગ છે, તે વિવાહમાં ઈષ્ટ દિવસના નક્ષત્ર ઉપરથી જોવાય છે. એટલે—વિવાહના દિવસે પૂર્વયોગી નક્ષત્ર હોય તે સ્વી પુરૂષ ઉપર, પશ્ચિમોગી હોય તે પુરૂષ સ્ત્રી ઉપર, અને મધ્ય- મયોગી નક્ષત્ર હોય તો પરસ્પર બન્ને એકબીજા પર પ્રેમ રાખે છે. તેવા વલ્લભ તે કહે છે કે–વિવાહના લગ્નમાં જે જાતિના ગ્રહ બળવાન હોય તે જાતિ બીજાને વધારે વહાલી લાગે છે. [૧] દંપતીના સંબંધમાં પાઘ અને પાટીએ મંગળ નેવાય છે. જે વરકન્યાની જમકુડલીમાં ૧-૪-૭-૮-૧૨ ભુવનમાં આગળ પડ દેય તે તે વરને પાપીએ અને કન્યાને પાટીએ છે એમ કહેવાય છે. પાઘડીઓ મંગળ કન્યા- ને અને પાટીએ મંગળ વરને નાશ જ છે પણ એને લગ્ન, વૃશ્ચિકને ધામ, બને , અષશ મીનનો આજે મંગળ હોય, અથવા નીચને અનનો કેફ ઘરનો ડે, કથા લખમ છે અને મુજને અપાન રે ?

·( ૩ ) દય, તે આ દોષને નાશ થાય છે. વરને પાઘડીએ મંગળ હોય, અને કન્યાને ઘાટડીએ શનિ હોય તે પણ મંગ ને દેષ રહેતો નથી; શત્રુના ઘરનો અસ્તને કે વકી મંગળ હેય, અથવા લગ્નમાં કે સાતમે બળવાન ગુરૂ કે મુકાયા પણ મંગળના દોષને પરિહાર થાય છે. એકને અસ્તને મંગળ હેય, અને બીજાને અને ન હોય તે મધ્યમ મેળ રહે છે. આ સઘળી બીના તપાસી વર-કન્યાને સંબંધ કરે. હવે બે ગાથાથી નક્ષત્રનિ કહે છે- आस-गये-मेस-सप्पो सप्पा-साणे-बिडॉल-मेर्स-मंजारा । જાઉં ટુ-વીમહિલા, _ग्यो महिसी पुणो वैग्यो ॥ ४ ॥ -િનિ-ર નર, नैउलढुंग यौनरो हरि तुरंगो। -- gu, रियाण कमेण जोगीयो ॥ ५ ॥ અર્થ– અશ્વિની વિગેરે નક્ષત્રોની નિઓ અનુક્રમે છેડે, ૩ તાળી, ૩, ૪ સાપ, ૫ માપ, ૬, ૭ બિલા, ૮ ટિ, બિલા, ઉદર, ઉદર, સર ગામ (બળદ), ૧૩ ભેંસ, 15 વાઘ, ૧૫ “મ, ૧૬ વાઘ, કદ ૧૭૬રણ, ૧૮ ક, ૧૯, ૨૦ વાંદરા, રા નોળીયા, રર નાળીયા, વાં, અમિ, ઘ, રમિ, ક મા-બળ, અને ૧૮ હાથી છે. જો

·(૩૬૩)
વિવેચન–બને ગાથા સુગમ છે. નક્ષત્રની યુનિએ
નક્ષત્રદ્વારમાં દેખાડી ગયા છીએ. શ્રી ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજે
ઉ. મા. નક્ષત્રમાં બકરાની જેની કહી છે.
હવે નિર કહે છે-
गयसिंहमस्समहिसं,
कपिमेसं साणहरिणऽहिनकुलं ।
गोवग्ध विडालुंदर,
વે ના નવા શબ્દ છે
અર્થ–હાથી અને સિંહ, ઘેડ અને પાડે,
વાંદરો અને ટો, ફરે અને હરણ, સાપ અને
નળી, ગાય-બળદ અને વાઘ, તથા બિલાડે
અને ઉંદરને વૈર હોય છે, નામ પાડવામાં તેને
ત્યાગ કરો. ૬
વિવેચન–અન્નેના જન્મનક્ષત્ર ઉપરથી અથવા બનેના
નામ-પત્ર ઉપરથી નિ તપાસવી, પણ એકનું જન્મનક્ષત્ર
અને બીજાનું નામનક્ષત્ર લઈ યોનિ તપાસવી નહિં. હાથી
અને સિંહને, ઘડે અને પાડાને, વાંદરે અને ઘેટાને, કૂતરો
અને હરણ (શિયાળ) ને, સાપ અને નોળીયાને, બળદ (ગાય)
વાઘને, તથા બિલાડી અને ઉંદરને પરસ્પર જાતિવેર હોય છે.
માટે પ્રતિમા અને પ્રતિષ્ઠાપકના નામમાં આ નક્ષત્રનિનું
વેર આવતું હોય તે તેને ત્યાગ કરે. કદાચ નિવેર હોય,
તેમાં મુખ્ય સાધક વિગેરેની બળવાન નિ હોય તે પણ
શ્રેષ્ઠ છે. એટલે સુખના નામની પેનિ ખિલાડો હોય, અને
ગાણના નામની યોનિ ઉદર હય, તે પણ એક છે. રત્નમાલા
ભાખ્યકાર તે કહે છે કે આ નિની કલ્પનાજ અસત્ય છે. .
હાથી ભારે સિંહ ધ૦ ૫-ભા.
પિડ અધર શહપાડા હ૦ સ્વાઇ

·( ૩૬૪)
વાંદરો પૂષા શ૦ + ઘેટા-કૃ૦ પુષ્ય
કુતરો આ મૂ૦ + હરણ અનુ. .
સાપ મૃ૦ + નેળીઓ ઉન્બા ભિક
બળદ ઉ–ફા ઉ–ભા+ વાઘ ચિ. વિ ..
બિલાડો પુનઃ + ઉંદર મઠ પૂ-ફારુ ,
હવે અષ્ટવર્ગ કહે છે-
गरुडो विडालसीहो,
कुककुरसप्पो-अ मूसगो हरिणो ।
मेसो अडवग्गपइ,
એ
મે | પંચને વેરે હ૭ ,
અર્થ–ગરૂડ, બિલા, સિંહ, કૂતર, સાપ,
ઉંદર, હરણ અને ઘે; એ કમે આઠ વર્ગના પતિ
છે. તેમને પોતાથી પાંચમા સાથે વેર હોય છે. દા
વિવેચન–અ, ક, ચ, ૮, ત, ૫, ૨ અને શા
આઠવગે છે. અને અનુક્રમે ગરૂડ વિગેરે આડ તેના પતિને
છે. એટલે-અ વર્ગના અક્ષરે ઈ એ એ છે, અને
તેને પતિ ગરૂડ છે. ક વર્ગના અ ક ખ ગ ઘ ડ છે,
તેનો પતિ બિલાડી છે. ચ વર્ગના અક્ષરે ચ છ જ ઝમ
છે, તને પનિ સિંહ છે. ૮ વર્ગના અક્ષરો ટ ઠ ડ ઢ , ,
તેનો પતિ કૂતર છે. ત વર્ગના અક્ષરોનથ% ધન છે, તેને
પનિ સાપ છે. પવન અક્ષર પફ બ ભ મ છે, તેને પતિ
ઉંદર છે. ધ વર્ગના અન્ય ૨ લ વ છે, તેનો પતિ હરજ
છે, અને શવના અરજીપ સ હ છે, તેને પતિ ઘરે
છે. આ આડે વરના સ્વામીને પિતાથી પાંચમા થઈ
ના સ્વામી સાથે વર રેય છે, એટલે ગરૂડ અને સપને,
મિકા અને કારને સિંહ અને હરબને, તથા કંન અને
પેટને પરાવર છે. માટે કંધના પ્રસિદ્ધ નામના આદિ આ

·( ૩૬૫)
સરમાં વેર હોય તો તે નામને ત્યાગ કરે. કયારેક વર્ગર
હેય પણ ગુરૂ-ધનિક વિગેરેને બળવાન વર્ગ છે તે પણ તે
શુભ છે.
હવે નાડીધ અને વર્ય તારા કહે છે-
असिणाइ तिनाडीए, इगनाडिगयं सुहं भवे रिक्सं
गुरुसीसाणं तारा, वज्जिज्ज तिपंचसत्तत्या
અર્થ અશ્વિની આદિની ત્રણ ના કરવી
તેમાં ગુરુ અને શિષ્યને એક નાડીમાં રહેલ નક્ષત્ર
શુભ છે, અને ત્રીજી પાંચમી તથા સાતમી તારા
વર્ષે છે ૯૮ છે
વિવેચન –એક વિનાશક કરી તેમાં અનુષ ત્રણ
નડિઓ દાબી શકાય એમ અધિની વિગેરે સુચાવી ના
સ્થાપવા, અને પછી ધનિક પ્રતિમા વિગેરેના નક્ષત્રો તપાસવા.
અથવા અશ્વિની વિગેરે સત્યાવીશ નક્ષત્રોની અનામે અને
ઉમે ત્રણ ત્રy ના સ્થાપી ત્રણ પંકિત કરવી
૧ અ આ પ હ હ યે મૃા ૫.
૨ ભ મ પ પૂચિ અ ૫૫ ઉ.
૩ ૬ રે અ મ ફા વિ દ ધ છે,
આ રીતે બંનેનાં નક્ષ એક નામ આવે તે નાડી
વેધ કહેવાય છે. ગુરુ અને શિષ્યના જન્મનક્ષત્ર કે નામ નક
ત્રમાં આ નાડી હોય તે શ્રેષ્ઠ છે. હર્ષ પ્રમાણમાં છે
ક-નાપ પુત્ર, મિત્ર, સેવક, શિખ, કર, નગર અને દેશ
માટે શ્રેષ્ઠ છે; માવ કન્યાને માટે શુભ નથી.
નાચંદ્ર ટીપ્પણમાં કહ્યું છે કે-
: ncsmrt, = = !
areીજય ા, મr - ૧ છે
અર્થ એ નામા કહેલા સાકી, ધ, નિ,
4
M

·દેશ, ગામ, પુર અને ઘર છે છે, અને તે દરેક ના વિનાના હોય તે અશુભ છે. ૧ ગ્રન્થકાર સૂરિ મહારાજે અડી ઉત્તરાર્ધમાં ગુરૂ-શિષ્યને નામ નિર્દેશ કરેલ હોવાથી ગુરુ અને શિષ્યને નાડીધ સ્વ- -કાર્યો છે, તેથી પ્રતિષ્ઠાપક અને પ્રતિમામાં નાડી શુભ નથી એમ માની શકાય છે. કેમકે હયંપ્રકાશ અને આરભસિ. દિના વાર્તિકમાં પણ પ્રતિમાનાનાડીલને શુભ કહેલ નથી. નરપતિ જયચર્યામાર તે દેવતા ગુરૂ અને મંત્રમાં પણ નાડીનું ફળ અનુક્રમે-કેપ રોગ અને મૃત્યુ દેખાડે છે. વરકન્યાના નક્ષત્રમાં નાહીધ વર્ષ છે. કેમકે તેઓને પાસેના નક્ષત્રનાડી હોય તે જલદી, અને દરના નક્ષત્રને નાડી વિધ હેય તે ચિરકાળે પણ અવશ્ય વર, કન્યા, દંપતી, મા અને પિતાનું મૃત્યુ થાય છે; માટે દંપતીમાં નાડીને અવશ્ય ત્યાગ કરવો. કદાચ નક્ષત્ર નાડીને ત્યાગ થઈ શકે તેમ ન હોય તે અશ્વિનીના પહેલા પાદથી દરેક નક્ષત્રના ચાર ચાર પાદની પંક્તિથી બાર આવાણું નડિચક આળેખવું અને આવી રીતે થયેલ પાદવેધન અવશ્ય ત્યાગ કરવા. હાઈપ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-ગુરૂશિષ્યને નાડી હોય તે વિરૂદ્ધ યોનિ પણ દેષકર નથી, પરંતુ તેમ ન હોય તે વિરૂદ્ધ યોનિને ત્યાગ કર. એટલે વિરૂદ્ધ યોનિથીના બળવાન છે. અન્ય સ્થાને તો કહ્યું છે કે રાશિ વિગેરે સર્વ પ્રશસ્તને એક દંપતીને નારીવેધ જ નાશ કરે છે. ન્યકાર સૂરિ મહારાજ ગાથાના ઉત્તરાર્ધથી જણાવે છે ક-ગુરુ અને શિષ્યના જન્મ નક્ષત્રથી ત્રીજી પાંચમી અને સાતમી તાર હોય તે અશુભ છે. અહીં મુખ્યથી ગાણુની ત્રીજી પાંચમી કે સાતમી તારા હેય તેજ વવાની છે. કેમકે- તારાના અધિકારમાં-ચાથી છઠ્ઠી તથા દસમી તારાને શુભ પહેલી બીજી તથા આડમી તારાને મધ્યમ અને બાકીની અશુભ કહેલ છે, જે સાધુ-સાધકમાં પરસ્પર મેળવતાં એકને શુભ અને બીજાને વર્ય નારા આવવાનો સંભવ છે. માટે ·(૩૬૭) મુખ્યના નક્ષત્રમાં અશુભ તારા આવે તેને ત્યાગ કરે એજ ઉચિત માર્ગ છે. રાશીશ મૈત્રી, એક નાથતા અને વસ્યની અનુકળતા હોવા છતાં દંપતીમાં તારા મેળ અવશ્ય લેવાય છે, જ્યારે જિનબિંબના અધિકારમાં તારાના વિરોધને વિચાર કરાતું નથી, અને તેથી પ્રખ્યકાર સૂરિ મહારાજે પણ ગુરૂ-શિષ્યમાં જ વર્ષે તારા દેખાડેલ છે. હવે વિશેપક-લેણાદેણી કહે છે— सिद्धसाहग धुरक्खर वग्गं- के कमुकमिण अविभत्ते । सेस अद्धकय लन्भविसो अ, पच्छिमाउ खलु अग्गगएणं ॥ ६६ ॥ અર્થ-સિદ-સાધકના (નામના) આદિ અક્ષરના વર્ગીકને કમે તથા ઉમે મૂકી આઠ ભાગવા, અને તેના શેષને અર્ધ કરતાં જે આંક આવે તે પહેલા પાસે આગળવાળાએ પ્રાપ્ત કર- વાનો વિશેપક છે. ૯ વિવેચન–અ, ક, ચ, ૮, ત, પ, ય અને શ; એ આડ વર્ગ છે. જેની લેણ-દેણ જેવી હેય તેના પ્રસિદ્ધ નામમાં જે આદિ અક્ષર હોય તેના વર્ગની સંખ્યાને અમે જેડ જોડે મૂકવી, પછી તેને આઠથી ભાગ દેવે, અને તેમાંથી શેષને અધું કરવું. આ રીતે જે સંખ્યા આવે તેટલા વસા પહેલા આંકના વર્ગવાળા પાસે બીજા વાળ માગે છે. પછી તેના નામના આદિ આદિ અક્ષરવાળી સંખ્યાને ઉલટી રીતે સ્થાપવી, અને આઠે ભાગી શેષના અર્ધ કરી ઉક્રમ સંખ્યાના પહેલા આક્તા વર્ણવાળાનું દેવું કાઢવું, અને પછી યથાયોગ્ય – વાળી બાદીની લેણ-દેહ નથી કરવી. આ રીતે ·(૩૬૮) દરેક સાથ-સાધકમાં લેણ-દેણી જેવી, અને તેમાં લેણા- દેણીના વસા થોડા હેય તે તે સારું છે. દાર- લેદાર. બ ય ૨ વર્ગ ર ૪ ૫ ૬ ૮ ૨ છે . ૩ ર ૩ ૧ -- ૩ ના o ૧ ૨ 3 ૧ ht રા ૩ ર I શ-૮ જેમકે-કરમાશાહ અને શવભદેવની લેણા- જેવાની છે. તેના નામના આદિ અક્ષરે ક અને ઋ વર્ગ કે અને અ તથા વર્ગો, ૨ અને ૧છે, ને સંખ્યાને માથે મકનાં ૨૧, આડથી ભાગતાં શેમાં ૫, અને તેનું અર્ધા કરતાં વા હે છે તે આ વર્ષ વી ક વાળા પ ર સા માટે છે પછી ૨૧ ને ઉલટી રીતે કથાપનાં ૧૨, તેને આડે ભાગી ને અર્ધનાર છે. જે ક જ અ વ પ માને છે, અને શા માંથી ૨ બાદ કરતાં વિરાભવ કરમાશા જ મા ને માને છે, એમાન. આજ રીતે તેજપણ આ દેવ પીર નબા ૨, અને મેન પામે તો છે માને છે. કહે છે બારી ગજ કં છે. देवम्मिणि पुण पुस्मा, कामाइमिगाणगगरेवइमा।

·(૩૬૯) मणुभ तिपुव्यतिउत्तर, रोहिणि भरणी अ अहा य ॥ १० ॥ कित्तिय विसाह चित्ता, धणिजिहाउसेसतिन्नि दुग रखम्वा । सगणे पीई नरसुर, मज्झा सेसा पुगो भसुहा ॥ १० ॥ અર્થ-અશ્વિની, પુનર્વસુ, પુખ, ધન, સ્વાતિ, મૃગાર, અનુરાધા, વાણ, અને રેવતી (૯) નક્ષત્રને દેવગણ છે. ત્રણ પૂર્વા, ત્રણ નરા, રોહિણી, ભરણી અને આદ્રા (૯) નક્ષત્રને મન ગણ છે. શો તથા કૃત્તિકા, વિશાખા ચિત્રા, પનિ ત્રિક (ધ.શ.) છાલિક (લે. મને અને અલેવા હિક (અ. .) નાને (6) રાક્ષસગણ છે. તેમાં સાધ્યન્સાપકના નાને એકજ ગણ હેય ને પ્રીતિ રહે છે, મનુષ્યગણ અને દેવગણ હેય તે મધ્યમ પ્રીતિ રહે છે, અને શેષ ગણે હેય ને અશુભ છે. બtt વિવેષન— નકામા ગ શાલ , તેથી તેને ગાથા સુગમ છે માત્ર પથ-પૂર્વની પૂજાતા અને પૂર્વાભાદ્રપદ, ઉત્તર-દત્તરાગની હરરાજારા અને હતા ભાઇ૫, તેમજ પનિગ ઝા અને કહે છે કથા-પરિણા અને મબિયા, જે ને માન આપે અને મહા ન ટકા રહે કે, નવ વિવાપરગણુનું છે 5 ·( ૭ ) અહીં સાથ-સાધકના જન્મનક્ષત્રને કે બન્નેના નામ નક્ષત્રને ત્રણમાંથી હકેઈ એક ગણુ હોય તે બન્નેમાં અતિ- પ્રીતિ રહે છે, એકનો દેવગણ અને બીજાને મનુષ્યગણ હોય તે મધ્યમ પ્રીતિ રહે છે, તથા શેષગણે એટલે દેવ અને રાક્ષસ, અથવા મનુષ્ય અને રાક્ષસ ગણના નક્ષત્ર હોય તે તે અશુભ છે. ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે રાક્ષસગણુ સાથે દેવ- ગણુ હોય તે બન્નેમાં વેર, અને મનુષ્ય ગણ હેય તે બન્નેનું કે એકનું મૃત્યુ થાય છે. કદાચ શુભરાશિફટ, રહેમત્રી, મેકનિ, અને ગાણને મનુષ્યગણ હેય તે મુખ્ય શિક્ષસગણ પણ શ્રેષ્ઠ છે. ગણચ. છે . સાધક-દેવ સાધક-મનુષ્ય સાધવાસમ અમૃ૦ ૫૦ ૫૦ હ૦ ભ૦ રો આ કૃ છે, મ રિ- હા અમૂક ૨૦ પૂર્વા ઉતરાવિજયે થશે મા દેવ મધ્યમપ્રીતિ વર સાખ મનુષ્પ અનિપ્રીતિ મધ્યમપ્રીતિ પર અત્રિીતિ 평생 સાબ રાક્ષમ મુ (રાજા) અનિપ્રાનિ ·(કડી) અક્ષર ચક્ર. અક્ષ રાશિનવનિ ગગન જછવિ નિતિ કવામીનાર અ) મે. | કતિ) મે ૨ | અં, પૂ. અ. | જ. | જો. મ s s : = મ. ત * છે. મિ. (પુન |બિલા દ. ૫ મ. ૨ મ- ક ૧ I ૨ મ | ઇનધિ . મુ ગમે. ગે ૫ | મિ. આઈ કા. ચા ચી મા. ૨૨ હાથી ચુ રો] મે. અમિાિ દ આ. - જ કે ન અભિ R મ. » ૨.

·બાર *, ૨. t : "લાન મ * . . ir : + છે તે ૨ - ભા. સિંહ , આ. દિ | મી. , ઉન્મ. ગાય છે. સ ક ક દ ક મ. મ. s નો રા. સ્મા. પાપી છે. ઉફ| ગાય મ. ક.દસ્તાભેંસી દે. આ. ૫ જ પેપ ક. ચિત્રા in ધ. વા. વાનર ૨ ૫. પૂ. છે. ક એ . મૃગી સાપ દે. ૫ મ, گو s E ક ·મ ૫ ૫ ૨ w ક (૩૭૩) મા જ છે. મળ તરે રે “. . પૂજા.નરો મ. છે છે. હવા. નાળી. મ. છે મ. મા મા સિં. 1મઘJઉંદર રા મને H-31. ઉપર મ. યાયી વી. ' જે. કરણ રા.આ. ) ૩ D = ૪૪ ૪ મ મુ 1 I મ २ I 1) 1. ૫. ય બી. ભ, હ માં, ૫ સ, 1 O) મળતી ૨ | કુ. ચિત્રા ન મ. મ ૫ In D એ. ન રે રે ખ્યાતિ ભેસ છે. લા| મે. અશ્વિડ દે ભરાદાથી મ..! ૫ ૧ મ. ર D વા વી| પૃષ રારિ.સાપ અ, પૂ Y . ) | વ o) Y જો Pr ૮ મૃગ મ. મી. ઉ-ભાગાય મ, હસ્તાભેંસ દે. આ. સસીસ, સિત. પિડે છે. આ થા. ગુ છે. છે, મ Y on 4. . D. મિ. પુનનિલા દે. . y I પુષ્ય ઘટે | દે. મ. મ. રા, શ્રા, ય. K -, ·(૩૭) કાર્ય દ્વાર. સામાન્ય રીતે દરેક કાર્યોમાં શુભ માસ, પક્ષ, તિથિ, કરણુ, નક્ષત્ર અને વાર જેને મુહુર્ત લેવું તે પણ દરેક કાર્યોમાં નક્ષત્રશુદ્ધિ વિશેષ જોવી પડે છે, જેથી ગ્રન્થકાર સૂરિ મહારાજે કાર્યદ્વારમાં વિશેષતાએ નક્ષત્રની શુદ્ધિ દેખાડેલ. છે, જે માટેની તિથિ વાર વિગેરેની શુદ્ધિ અન્ય ગ્રન્થોમાંથી ગ્રહણ કરવી. અહીં પ્રથમ વિદ્યારંભના વાર અને નક્ષત્ર કહે છે- गुरु बुहो अ सुक्को अ, सुंदरा मज्झिमो रखी। विज्जारंभे ससी पावो, सणी भोमा य दारुणा ॥१०२॥ શિારિર-અદ્દા-જુસ્સો, तिन्नि उ पुव्वा उ मूलमस्सेसा । हत्थो चित्ताइ तहा दस, वुद्धिकराई नाणस्स ।। १०३॥ અર્થ-વિદ્યારંભમાં ગુરૂ બુધ અને શુક સુંદર છે, રવિ મધ્યમ છે, સેમ દુષ્ટ છે, શનિ અને મંગળવાર દારૂણ છે. આ ૧૨ મૃગશર, આદ્ર, પુષ્ય, ત્રણ પૂર્વા, મૂળ, અશ્લેષા, હસ્ત અને ચિત્રા, એ દસ નક્ષત્ર જ્ઞાનની વૃદ્ધિ કરનાર છે. ૧૦૩ વિવેચન—વિવાર કરવામાં ગુરૂવાર બુધવાર અને અકવાર શ્રેષ્ઠ છે, વિવાર મધ્યમ છે, એમવાર દુષ્ટ છે અને મંગળવાર તથા શનિવાર દુઃખ આપનાર છે. અન્ય સ્થાને રવિ- વારને પણ શુભ જ કહેલ છે. નારચંદ્ર માં કહ્યું છે કે-

·જે રજો, મળી મૃદુ જ
મા મનમાં, નો વિજ ઉપયો: int
અર્થ-વિવારંભમા ગુરૂ શ્રેષ્ઠ છે. શુક્ર અને વિમધ્યમ
છે, શનિ અને મંગળવારે મૃત્યુ થાય છે,તથા બુધ અને મવારે
વિદ્યા થતી નથી” “હદ તિસારવું છે કે-
વિમgમન કમિટાવાળી "
અર્ધ-“ ગુરૂ શુ અને બુધવારે કરેલ વિદ્યાર બ
અભણ અર્થને દનાર છે”ઉદયપ્રભસૂરિજીહે કે–વિધા
૨માં સાતવાર અનામે--આયુષ્ય, જદના મળ્યું, જમી,
બુદ્ધિ, સિદ્ધિ અને મૃત્યુ આપે છે.
અન્યકાર સૂરિ મહારાજ બીજી ગાથાથી જ્ઞાન પણ
વાના નક્ષત્ર જગાવના કહે છે કે મગ, મઠ, પુષ,
પૂર્વ કાગની, પૂર્વાષાઢા, પર્વો બાપ, મળ, અષા ટન.
અને ચિત્રા, એ ઇસ નક્ષત્રો જ્ઞાનની વૃદ્ધિ કરનાર છે
આ દસ નકાને સ્થાનાંગસૂત્રમાં જ્ઞાન ભાજપામાં એક
કહેલા છે. અન્ય સ્થાને બીજા પણ ના કહો, નાશ્વક
અને 'આરબસિદિમાં જ્ઞાન ભવ મા-બાપની, ફળ
શર. આઠ, પુનર્વ, પુખ, અd, ગુની, હવન,
ચિત્રા, નિ, મૂળ, પાટા, શક, પનિહા, નલિયા
અને પૂર્વાભાદ્રપ એ મેળ ના ભાલા છે ખૂહ
નિસારમાં શતભિષાને ન રવીકારતા ખબીચ અને
સાપ સત્તર નક્ષત્ર, નશા મુહુર્નચિંતામખ્રિમાં જ
નક્ષત્ર સિવાયના પર નક્ષત્ર પર્વ મનાની તે જ મિત્ર અને
રજની નારને શુબ કહેલ છે
જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટે અને ૫ની ૨-૭-૫-૧૦-૧૧
અને ૧૨ નિધિ સબ છે. ૧ લિપિ માટે નારયું
કિમાં કહે છે કે-
૧ તewણી - જલન
દિન-૧
સ,

·બળ, (૩૭૮ ) આ આઠ સિવાયના બાકીનાં નક્ષત્ર સંસ્કમમાં મધ્યમ અને વિમધ્યમ છે, જેની દરેક રીતની શુદ્ધિ અન્ય ગ્રખ્યામાં આ પ્રમાણે છે–પ્રથમના લેચમાં અને ક્ષારમાં ૨-૩-૫-૭ ૧૦-૧૧-૧ર-૧૩ તિથિ,સોમ બુધ ગુરૂ અને શુક્રવાર, અને શ્વિની મૃગશર પુનર્વસુ પુથ હસ્ત ચિત્રા સ્વાતિ કાશ્રવણ ધનિષ્ઠા અભિષા અને રેવતી નક્ષત્ર. તે જ ક્ષણે, શુભ તારા- કેનિયા સેમ્ય ગ્રહે, અને ૩-૬-૧૧ સ્થાને ક્રૂર રહે હોય તે તે શુભ છે. લોરમાં રિક્તા અમાસ વર્તે છેકેન્દ્રિયા ક્રૂર ગ્રહો પણ અતિ અશુભ છે. પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે- “ તારાપુર એટલે—તારાશુદ્ધ દિવસે લોર કરવું.” વ્યવહાર પ્રકાશમાં ચંદ્ર બળને પણ આવશ્યક માનેલ છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે-કર્ક કન્યા ધન અને કુંભને સૂર્ય હોય ત્યારે. જન્મમાસમાં, જન્મ નક્ષત્રમાં, દેવ- પૂજાના દિવસે અને અભિષેકના દિવસે પણ લેર કરાવવું નહિ બૃહતિસારમાં કહ્યું છે કે રવિવારે લેર કરાવે તો એક માસ આયુષ્ય ઘટે છે. સોમવારે સાત માસ વધે છે, મંગળવારે આઠ માસ ઘટે છે, બુધવારે પાંચ માસ વધે છે, ગુરૂવારે દસ માસ વધે છે, શુક્રવારે અગીયાર માસ વધે છે; અને શનિવારે સાત માસ ઘટે છે. ત્યાર પછીના નિરંતરના શોર માટે એવો નિયમ છે કે- તેલ મર્દન કર્યું છે, નાહ્યો હોય, જપે હોય, આભૂષણ પહેર્યા હોય, યુદ્ધ માટે તૈયાર થયે હેય, રજસ્વલા સ્ત્રી હોય ત્યારે, વિદ્યારંભના દિવસે, રાબે, ત્રણે સંચામાં, પર્વ દિવસે ધર્મ મહોત્સવના દિવસે, પ્રતિષ્ઠા વિગેરે શુભ કાર્ય કર્યા હાય તે દિવસે, જન્મ દિવસે જન્મ નક્ષત્રમાં, રિક્તા અમાસ : પુનમ અને એકમ તિથિએ, ગત તાર દિવસથી નવમે દિવસે, કૃતિકાદિ ચાર નશામાં, તથા લાગલગ છ કૃતિકામાં, આઠ વિભીમાં, અનુરાધામાં, ચાર ઉત્તરામાં, પાંચ મહામાં અને એક મૂળમાં શોર કરાવવું નહિ. વિશેષતા એટલી છે કે રાજાની આજ્ઞાથી, મૃત્યુના સતકમાં, કેદમાંથી ·(૩૭) છુટતાં યામાં, રીના કાર્યમાં, તીર્થમાં અને પ્રતાદિકમાં સાર કરાવવું હોય તે ઉપરોકત વાર, નક્ષત્ર, નવમે દિવસ, વિગેરે શુદ્ધિ જોવાની આવશ્યકતા જ નથી. રાજાના લેર માટે ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે-રાજાએ પાંચમે પાંચમે દિવસે, શુભ તારાએ, અને શુભ કાળારામાં મૂર્મ કરાવવું તથા નખ ઉતારવા માટે સારનાં નક્ષ, રવિસિવાયના વારો અને તે દરેકની હેારા શુભ છે. હવે Íધ અને રાજાના દર્શનનાં નક્ષત્રો કહે છે માલિની છ૮) मिग-अणु-पुण पुस्सा जिह-रेव-ऽस्सिणीश्रा, सवण-कर-सचित्ता सोहण करणवेहे । कर-सवरण-ऽणुराहा रेव-पुस्स-ऽस्सिणीया, નિ-gિ-યુ-વિરારંવત મુવમાં ૨૦થા અર્થ-કર્ણવેધમાં મૃગશર, અનુરાધા, પુન- ર્વસુ, પુષ્ય, જ્યા, રેવતી, અશ્વિની, શ્રવણ, હસ્ત, અને ચિત્રા નક્ષત્ર શુભ છે. તથા રાજાના દર્શનમાં હસ્ત, શ્રવણ, અનુરાધા, રેવતી, પુષ્ય, આશ્વની, મૃગશર, ધનિષ્ઠા, ધ્રુવ અને ચિત્રા નક્ષત્રે સારાં છે. વિવેચન–આળકને કે મુનિરાજને કર્ણવેધ કરાવો હોય ત્યારે જે મૃગશર, અનુરાધા, પુનર્વસુ, પુષ્ય, ન્યા, વિતી, અશ્વિની, શ્રવણ, હસ્ત અને ચિત્રા નક્ષત્ર હોય તે શુભ છે. ઉદયપ્રભસૂરિ-કર્ણવેધમાં ધનિશા તથા ત્રણ ઉત્ત- રાને, અને મુહૂર્ત ચિંતામણિકાર–હિણી, મૂળ, શતભિષા, સ્વાતિ, તથા ત્રણ ઉત્તરા નક્ષત્રનો પણ સ્વીકાર કરે છે. અહીં નક્ષત્રોની શુદ્ધિ અતિ આવશ્યક માને છે, પણ મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે-જન્મના વિષમ વધે, ચામોનું, ચત્ર પોન અને જન્મમાસ સિવાયના માસમાં રિના સિવાયની વિષમ તિથિઓમાં, રવિ સેમ બુધ કે ગુરૂવારને ·(૩૮) દિવસે તથા મિર્થન કન્ય ધન કુંબ અને મીન લગ્નમાં કર્ણ વધ કરાવવું જોઈએ, આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં કહ્યું છે કે–સામ્ય ગ્રહો ત્રીજા કે અગીયારમાં ભુવનમાં હોય અને સોમ્યગ્રહની દષ્ટિ કુરગ્રહથી રહિત શુભે લગ્ન સ્થાનમાં જતી હાય તો કર્ણવેધ શુભ છે. ' સરિ મહારાજ ઉત્તરાર્ધ ગાથાથી નૂપદર્શનનાનો દેખાડનાં કહે છે કે–રાજાના દર્શનમાં અશ્વિની, રહિણી, મૃગશર, પુષ્ય હસ્ત, ચિત્રા, અનુરાધા, શ્રવણ, ઘનિદા ત્રણ ઉત્તર અને રેવતી. નક્ષત્રો શુભ છે. અન્ય સ્થાને આ કાર્યમાં રવિવાર મંગળવાર ગુરૂવાર ૧-૩-૧૩-૧૫ તીથીઓ અને ભદ્રા કરણ શુભ કહેલા છે રવિવાર અને ભદ્રા વધારે શુભ છે. નૃપાદિકની સેવા માટે કહ્યું છે કે-પંડિત તથા લડયાએ લગ્નમાં શુભ ગ્રહ હોય, ૧૦ કે ૧૧ સ્થળે રવિ કે મંગળ હોય, અને નિવર વિગેરેની શુદ્ધિ હોય તે સ્વામીને આશ્રય કરે રાજા પાસે જતાં પૂર્ણ નાસિકાને પગ આગળ સ્થાપ. હવે વસ્ત્રધારણના વારે કહે છે-- सूरे जिएणं ससी अइं, मलिणं सणिधारिनं । भोमे दुक्खायहं होइ, वत्थं सेसेहि सोहणं ।।१०७॥ અર્થ–રવિવારે ધારેલ વસ્ત્ર, (જલદી) જીર્ણ થાય છે, સોમવારે ધારેલ આદ્ધ થાય છે, શનિવારે ધારેલ મલિન રહે છે, મંગળવારે સુખ- દાયક થાય છે અને બાકીના વારે ધારણ કરેલ વસ્ત્ર સારું છે. જે ૧૦૭ વિવેચન–નવું વસ્ત્ર ધારણ કરવામાં રવિ, તેમ, મ ગળ અને વાર નિંદ્ય છે; તથા બુધ ગુરૂ અને શુ શુભ છે તેમાં નવું વસ્ત્ર ધારણ કરવાને દિવસે રવિવાર હોય તે વક મુદતમાં જાગી જાય છે, એમવાર લેય તે ભીનું જ રહ્યા કરે છે, અર્થાત-જાતનાકે વસ્ત્ર વુિં પડે તેવા પ્રસંગે ·( ૩૮૧ ) બહુ આવે છે, મગળવાર હોય તે પહેરનારને શોક રહ્યા કરે છે; શનિવાર હોય તો મેલુ રહ્યા કરે છે, અને બુધ ગુરૂ કે શુક્ર હોય તે દરેક રીતે આનંદ પ્રવર્તે છે. અન્ય સ્થાને કહ્યું છે કે બુધ ગુરૂ અને શુક્રવારે નવું વસ્ત્ર ધારણ કરંવાથી ધન જ્ઞાન અને સુખ મળે છે. બૃહતિસારમાં કહ્યું છે કે શુક્રવારે પહેલ નવું વસ્ત્ર પ્રિયસગમ માટે થાય છે અહીં દર્શાવેલ વારે વિશેષતાએ સાધુના શ્વેત વસ્ત્ર માટે છે એટલે દરેક પ્રકારનાં વસ્ત્રો માટે સામાન્ય રીતે શુભાશુભ સમજવાના છે. જેથી કેટલાએક આચાર્યો વિવિધરંગી વસ્ત્ર માટે કહે છે કે મંગળ વિગેરે છ વારોમાં અનુક્રમે લાલ, લીલું, ત, “ત, કાળું અને પીળું વસ્ત્ર પહેરવું તે શુભ છે. અહી એમ માની શકાય છે કે બુધ ગુરૂ અને શુક્રવારે દરેક રંગનાં નવાં વસ્ત્રો પહેરી શકાય છે. વળી જે ગ્રહને જે રંગ છે તેવા રંગનાં વસ્ત્ર તે ગ્રહના વારે ધારણ કરે તે વિરૂદ્ધ વાર પણ શુભ છે. નવી કાંબળી ધારણ કરવામાં રવિ મણ શુભ છે. નવા વયમાં દધા નિથિ અશુભ છે અને ૧-૨-૩- ૧૩–૧૫ અતિ શુભ નક્ષત્ર માટે ઉદયપ્રભસૂરિ કહે છે કે નવાં વસ્ત્ર ધારણ કરવામાં અશ્વિની, રોહિણી, પુનર્વસુ, પુષ્ય, ઉત્તરાફાગુની, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, વિશાખા, અનુરાધા, ઉત્તરાષાઢા, ઘનિષા, ઉત્તરા ભાદ્રપદ અને રેવતી નક્ષત્ર શુભ છે. તેની ટીકામાં કહ્યું છે કે અશ્વની વિગેરે નક્ષત્રોમાં નવું વસ્ત્ર ધારણ કરે તે અનુક્રમે ૧નટ વસ્તુની પ્રાપ્તિ, ૨ મૃત્યુ, ૩ અગ્નિદાહ, અર્થ સિદ્ધિ, મૂષક ભય, ૬ મૃત્યુ, ૭ ધનપ્રાપ્તિ, ૮ ધનપ્રાપ્તિ, ૯ ચેક, ૧૦ મૃત્યુ, ૧૧ રાજભય, ૧૨ સંપત્તિ, ૧૩ કાર્યસિદ્ધિ, ૧૪ વિદ્યાપ્રાપિન, ૧૫ મિષ્ટાન્ન, ૧૬ પ્રીતિ, ૧૭ મિત્ર પ્રાપ્તિ, ૧૮ વસ્ત્રહરણ, ૧૯ જળમાં નાશ, ર૦ રોગ, ૨૧ અતિ મિe- ભજન, રર નેત્ર વ્યાધિ, ૨૩ ધાન્ય પ્રાપ્તિ, ૨૪ વિષભય, ૨૫ જાય, ૨૬ ધનપ્રાપ્તિ અને ર૭ રત્નપ્રાપ્તિ, એ પ્રમાણે ફળ મળે છે.

·મિભાવને જો મન થીને કામ કર અને ફી ભો માટે મંગળ બુધ શતા ના અભિની, , નિના, સ્વાતિ. વિશાખા, અનુગ, નિકા અને કેની નજ શુભ છે. “જન માટે કરતા બીજા નવ અબુભ છેઅહીં વત્ર અને અલંકારો પાર કરના નિશાન એવી છે કે- કિલ અને રાજાએ આપ૧ ના વિવાહ ઉત્સા કે ઇનામ મળેલ વસ્ત્ર નિશંકપ નિતિમ બ પ કર. જપમૂવની વૃનિમાં કહ્યું છે કે મન શાક વસની એ માટે નીકળેલ બાપુને જ પ્રકમ ન મળે તે ફાટે, બળે છે, અને મળ છા કે માટીથી ખાવું છે તે તેના આડા અને 2 બા એમ નવ ભાગ કરવા અને તેમાં અનુમે દેવ, ૨ અસુર, 3 દેન, જ બનશ, ૫ રાક્ષસ, મનુષ્ય, દેવ, ૮ અસુર, અને ૯ દેવની સ્થાપના કરવી. આ નવ ભાગમાંથી જે બાગના મધ્યમાં ફાટવું બન્યું કે ખરડાયું છે તે તેનું નિમિત્તાન આ પ્રમાણે છે- देवम् उत्तमो लामी, माणुमेमु अ मन्त्रिमो । अमुरेमुअ अ गेलग्नं, मरणं माण रखमे ॥१॥ અર્થ જે તે બળેલા કે ફાટેલા અને બાળ વિના અંશમાં હોય તો તેના માલીકને ઉત્તમ લાભ મળે છે, મન- થના અંશમાં મધ્યમ લાભ થાય છે, અસુરના અંશમાં રાત્ર થાય છે, અને રાક્ષસના અંશમાં મૃત્યુ થાય છે " લલ્લ પણ કહે છે કે-દેવાદિ ચાર અંશમાં કપાયું ફાટયું કે બન્યું હોય તો માલીકને અનુક્રમે ભેગ, પુત્ર, રોગ અને મને ત્યુની પ્તિ થાય છે. ઉદયપ્રભ સૂરિ કહે છે કે તે વસ્ત્ર ફાટે કે બળે ત્યારે તદ્દન વાપર્યા વિનાનું હોય તે દેવવાદિક અંશમાં કહેલ ફળ વિશેષ પ્રમાણમાં મળે છે, અને તે વસ જેટ વખન વાપરવું હોય તેટલા પ્રમાણમાં ઓછું એ ફળ મળે છે. જે દેવાદિક અંશના મધ્યમાં ફાટે કે બળે તેજ આ ફળ સમજવાનું છે. પણ હરકે અંશના છેડામાં કુટ ·-- -- ( ૩૮૩ ) વિગેરે પડે છે તે શુભ અંશ છે તે પણ તેનું ફળ અશુભ જ મળે છે. આ પ્રમાણે પથારી આસન વિગેરેમાં પણ થશા- શુભ ફળ સમજવું. વળી ચારેના અંશમાં ફાટે બળે કે ખરડાય ત્યારે કમળ છત્ર, ધ્વજ, તેર, મૃગ, કચ્છપ અને અષ્ટ મંગળ વિગેરેની આકૃતિ થાય તો તે શુભ છે અને ખર, ઉંટ, કાક, સાપ, શિ થાળ, ઘુવડ, કૂતરા કે વરૂ વિગેરે આનિ થાય તે દેવાંશ હાથે છતાં અશુભ છે નાના બાળકને પ્રથમ વસ પહેરાવવું હોય ત્યારે ૧-૨-૩-૧–૧૧–૧૩ તીથીઓ જેમ બુધ ગુરૂ શનિ અધીની રહnછે હપ્ત અશ્લેષા વિશાખા હતા અને વિની શ્રેષ્ઠ છે. નવાપાત્ર વાપરવાનાં નક્ષત્ર અને વાર કહે છે मिग-पुस्स-ऽस्सिणी हत्या-ऽणुराहा चिसनेवई । सोमो गुरु अ दो वारा, पत्तवावरणे सुहा ॥१०॥ અર્થ-મુગાર, પુષ્ય, અશ્વિની, હસ્ત, અનુ- રાધા, ચિત્રા અને રેવતી નક્ષત સમઅને ગુણ એમ બે વાર પાત્ર વાપરવામાં સારાં છે. ૧૦૮ વિવેચન- નાં પાત્રો વાપરવાં હોય ત્યારે સોમવાર અને ગુરૂવાર તથા અશ્વિની, મૃગશર, ૫, હસ્ત, ચિત્રા, અનુરાધા, અને રેવતી નક્ષત્રો હોય તે શુભ છે. અન્ય સ્થાને બુધ સ્વાતિ અને અષણ નક્ષત્ર પણ શુભ કલા છે હવે નષ્ટ પ્રાપ્તિનાં નક્ષત્ર કહે છે—- जामाइमुहा चउ पर, भासणाई काण चिपड सजधा। दुस थम जाइ सम्जे, अंधे लम्भद गयं पत्यु ।। १०६ ॥

·ગ્રહ પવાર્ધ કુંડળીમાં હેય તે વસ્તુ ધામમાં છે, અને ઉત- રાઈ કુંડળીમાં હોય તે વસ્તુ ધામ બહાર હોય છે, તો તે ચારેમાં જે બળવાન હોય તે ઉપરથી અનુકમ–દે, સ્થાન ઘર કે ગામની અંદર કે બહાર છે એમ સમજવું. સ્થિર લગ્ન હેય, ધનેશ પુષ્ટ હેય, ધનને જેતે હેય અને અષ્ટમેશ નગળે હોય તે વસ્તુ કયાંક ભૂલથી મૂકાયેલ છે પણ સાંભરતી નથી, અથવા વસ્તુ ઘરમાંથી ગઈ નથી એમ જાણવું; પત્ર ચર લગ્ન હેય, અને બીજું પણ વિપરીત હોય તે વસ્તુ ઘરમાં નથી, એમ જણવું. વળી અમેશ લગ્નમાં હેય, લકેન્દ્ર અને લગ્નેશ શુભ ગ્રહવાળાં હોય, લગ્નેશ લગ્ન કે કેન્દ્રમાં હોય, અથવા શુભગ્રહો આઠમે કે બારમે ન હોય, અથવા લગ્નેશ અને એકાદશનો પેગ થાય તે જરૂરી વસ્તુ પાછી મળે છે. તથા–લગ્ન લગ્નેશ અને કેન્દ્ર ક્રૂર ગ્રહવાળા હોય, અથવા અષ્ટમેશ સમ્યગ્રહ સાથે હોય, અને તેઓ ગ્રહ. સાથે કેન્દ્રમાં પડ્યો હોય, અથવા મૃત્યુ અને વ્યય સિવાયના ભુવનમાં ક્રૂર ગ્રહ પડ્યા હોય તે તે વસ્તુ જાય છે. પણ અમેશ સાતમા ભુવનમાં હોય તે ચાર મૃત્યુ પામ્યું છે એ પ્રમાણે જાણવું. અહીં સાતે ગ્રહના અનુક્રમે-મૂળ, ધાતુ, ધાતુ, જીવ,છ, મૂળ અને ધાતુ કર્યો છે ચોરસ, સ્થળ, ચરસ, ગોળ, ગોળ ખંડ અને દીર્ધ આકૃતિઓ છે. મોતી, રૂપું, ત્રાંબુ, સોનું, રત્ન, રૂપું અને (રાહુનું હાડકું) અથવા ત્રાંબુ, મણિ, સોનું, કામું, રૂપું, મોતી અને હું ધાતુઓ છે. પશુભૂમિ, જળ, દધસ્થાન, લાકડું, મંદિર, પાણી, અને અગ્નિ સ્થાને છે. ઉંચી, સમ, ઉંચી, તીરછી, સમ, તીરછી અને નીચી દષ્ટિ છે. કહાની દિશા અને જાતિ પહેલાં (પૃષ્ઠ ૩ તથા ૨૩ માં) કહેવાઈ ગયાં છે. ચાર પ્રશ્નમાં બાર ભવનના ચોરે અનુક્રમે-ઘર, ભકારી, ભાઈ, માના, પુત્ર, શત્રુ, સ્ત્રી, ચેર, પૂજ, રાજ, નેકર, અને રહે છે. વિશેષ જાણવા ઈચનારે અન્ય પ્રશ્ન ગ્રામાંથી જે લેવું.

·(૩૮૭ ) ચોરી અને રોગ-જ્ઞાન ચક્ર. વનુપમ વન દિન રોગ પી દિન વાર મેગે ૫ પદ પાર ૨ t ભ| ચિ ૬ E ૫ આ મિ ૨ પુ બાં છે છે. ભ Y ખ • ૨૧ ૨૦ યુ. સ. મ. પામે ૧૩ ૧૦ ઉપ-પ્રત્યા S 18 રોપવાથી ૧૫ Ye છે. અન્ય ૨૫ મને o 1ર ૨ સ. ૧૫ ૧૬ W મને R, ૪. ૧૫ ૨૦ સ. ૧૧ ૧૩ સેટ . (૨૫)[ ૧૪ છે ૮ ૧. બુ સ. ૧૦ ૮ ૫ • + ૧-૧ | મે 5. (૧૦) ૧૦ ૧ , ૨.૧ ૧૦ ૧૨ ૪૮ ૧૨ ૨૫ 5+૦+૧૫ ૬. (૧૭) ૭ ૧૫ વ-૧૫ ગુ, ૩૨ + ૫, ૧૬ ૨. સે. શ. (૭) ૧૫ , બુ પા] ૯૦ ૧૫ + ૨૫ ૧૫ ૧૨ ૨૦ નર્દી ૨. બુ. ૨૦ X ન ૨ મ, મૃત્યુ ૨૦ ૨. મ. (૧૫)/ ૨૭ ૨૦ ૨૮ ૮ ૧૮ તુરત ૨, ૫, ૧૦ ૧૨ નહી સે, મુ. ૨૫ ૧૦ ૨. ૧૮ H { ૧૫+૧૫) ૮ રૂ. ૬ વિ! બિઝ e 6 ૬ છે. ૫ Y છે ૨૦. | લીમુનિ રત્નવિજ્ય. નારસં. + અથવા, ( ) તેટલા દિવસમાં મરે, ૫૦ મહુ.

·(૪૮)
રોગ શાંતિ દિન.
પ્ર?
S
.
ક
૨૨
૧૪
૪૪ ૐ ક8 ૪૪p # # # @ # ૪,
6 -
લીશુભસાગર છે.

·(૮૯) विसाहा कित्तिा-ऽस्सेसा, मूलऽदा भरणी महा। एयाहि अहिणा दहो, વેળાવે જીવ ??? અર્થ—.વિશાખા, કૃત્તિકા, અશ્લેષા, મૂળ, આદ્ર, ભરણ અને મધામાં જેને સર્પ કર્યો હોય તે કષ્ટ કરીને પણ જીવે નહિં ૧૧૧ વિવેચન –ભરી, કૃત્તિકા, આદ્ધઅશ્લેષા, મઘા, વિશાખા અને મૂળ આ નક્ષત્રો સૂર છે, તેથી તેમાં સર્પ હો હોય તે તે મનુષ્ય કોઈ પણ રીતે બચી શકતું નથી. વિવેક વિલાસમાં તે અશ્વિની, હિણ, વણ ૫, ૫-૬ -૮૯-૧૪ અને ૦)) તિથિઓ, રવિ મ ગળ અને શનિવાર, સવાર-સાંજની સંસ્થા અને સંપત્તિ કાળમાં પણ અમૃ. યુગ કહેલ છે. હવે રેગશાનિતના નક્ષત્ર કહે છે- પુર-૩-મ-જો- हिणीहिं रोगोवसम सत्त दिणे । मूल-स्सिणि-कित्ति नवमे, सपण-भरणि-पित्त-सयभिसेगदसे ॥ ११२॥ धणि-पर-विसाहिं पक्से, मह पीसइमे उपा-मिगे मासे ।

·(%) अणुराह-रेवइ चिरं, તિપુચ–નિર્દુ-દુ-છત્તા નિંર શરૂા અર્થ–પુનર્વસુ, પુષ્ય, ઉત્તરાફાલ્યુની, ઉત્ત- રાભાદ્રપદ અને હિણીમાં વ્યાધિ થયું હોય તે સાત દિવસે, મુળ, અશ્વિની, અને કૃત્તિકામાં વ્યાધિ થયેલ હોય તે નવ દિવસે શ્રવણ ભરણી ચિત્રા અને શતભિષામાં વ્યાધિ થયો હોય તે અગીયાર દિવસે ૧૧ર ઘનિષ્ઠા, હસ્ત, અને વિશાખામાં વ્યાધિ થયો હોય તે પંદર દિવસે; મઘામાં વીશ દિવસે, ઉત્તરાષાઢા અને મૃગશરમાં, વ્યાધિ થયો હોય તે એક મહિને તથા અનુરાધા અને રેવતી નક્ષત્રમાં રોગ થયે હોય તે ચિરકાળે તેની શાંતિ થાય છે, પણ ત્રણ પૂવ (પૂર્વાફાલ્સની પૂર્વાષાઢા પૂર્વાભાદ્રષદ) ક્લેષા, આર્દી, અલેષા કે સ્વાતિમાં વ્યાધિ થયો હોય તે તેનું મૃત્યુ થાય છે. ૧૧૩ વિવેચન–સ્પષ્ટ છે. આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં કઈ છે કે––ઉત્તરાષાઢામા રોગ થાય તો બે માસે મરે, અને અબી- ચમા રોગ થાય તે માટે જીવે છે. વળી રેગશામક નક્ષ ને નારાની અનુકુળતા હોય તેજ રેગ શાંતિ થાય છે. * * મુનિ શ્રી રત્નવિજયજીએ (૫૦-૬૦ વર્ષ પૂર્વે) લખેલ એ એ પવમાં વસ્તુ પ્રાપ્તિ અને નવા વગેરેના ધનને છે જેમાં આ ચિવા અને અનુરાધામ માં પડેલા પર, નેન અને કિરીબંડલાથી અન્ય ભાવેલ છે.

·(૩લ) चरलहु मिउ मूले रोगनिन्नास हेऊ, हवइ खलु पउत्तं मोसह वाहिआणं । भिगु-ससि-पुण-जिहाऽस्सेस-साइ महाहि, नय कहावि विहेयं रोगमुत्ते सिणाणं ॥११॥ અર્થ—ચર, લધુ, મૃદુ અને મૂળ નક્ષત્રોમાં રોગીને ઔષધ આયુયતેતેરેગનાનાશને હેતુ થાય છે, અને રોગમુકત રૂપે કોઈ પણ રીતે શુક્રવાર, સેમવાર, પુનર્વસુ, જ્યેષ્ઠા, અશ્લેષા, સ્વાતિ અને મઘા નક્ષત્રમાં સ્નાન કરવું નહિં. ૧૧૪ વિવેચનથમ એવધ ખાવું હોય ત્યારે ચર, લઘુ, મદુ અને મૂળ નક્ષત્ર, અર્થાત-અશ્વિની, મૃગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, અનુરાધા, મૂળ, અભીચ, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, શતભિષા અને રેવતી નક્ષત્ર હોય તે રોગનાશ થાય છે અને દેહપુષ્ટિ થાય છે. અહીં વારો દર્શાવ્યા નથી, પણ ઓષધ લેવામાં રવિ અને સોમવાર શુભ છે, દ્વિસ્વભાવ લગ્ન તથા ભદ્રા કરણ સારાં છે. અન્ય સ્થાને વ્યાધિના પ્રતિકારમાં તિ નક્ષત્ર ઉત્તમ માનેલ છે. પ્રશ્નશનકમાં કહ્યું છે. કે-પ્રશ્નકુંડળીમાં જન્મ નક્ષત્ર અશુભ છે, ૧૪-૭-૧૦ ભુવને અને તેના અધિપતિઓ અનુક્રમે-વ, ઓષધ, રંગ અને રેગીના સંબંધ જાળા છે. એટલે-તે તે સ્થાનની પરસ્પર ત્રિી ઉપરથી બેઘ આષધ વિગેરેની અનુકૂળતામેળ, પરસ્પરની શત્રુના ઉપરથી વૈદ્ય એષાદિની પરસ્પર પ્રતિકુળતા-કમેળ, શુભ ગ્રહોના સંયે- ગોથી વિદ્યા વિગેરે વિશે રેગહાનિ, અને ક્રૂર ગ્રહના સાથી વિઘ વિગેરે વડે ફગ વૃદ્ધિ વગેરેનું જ્ઞાન થાય છે. વળી લગ્નમાં રહેલા હો ઉપરથી પરિચારક પુરૂ, તેની વયસ્થિતિ, જાતિ, વર્ણ, ઉપવેશન વિગેરેનું; ચતુર્થેશ ગ્રહ ઉપ- ·(૨) થી કટક વિગેરે રસવાળા ધનું, પઝેશથી કવિગેરે કઇ વસ્તુથી આ રોગ થ છે તેનું-૪ બળવાન હેય અને ૭મું નિર્બળ હોય તે શીધ્ર રગડાનિનું, સપ્તમસ્થ મઠ સાપુ છે તે વધવગર સજ્જ થશે એવું સપ્તમસ્થકે સપ્તમેશ ગ્ર ઉપરથી રેગ પરીક્ષાનું, અષ્ટમેશ ઉપરથી મૃત્યુનું-ઘાતક ગનું, અને દશમ ભુવનની ચદિ રાશિ ઉપરથી રેગીનું બેસવું ઉઠવું વિગેરે સ્થિતિનું, તથા દશમેશ ઉપરથી રોગીના જાતિવય વર્ણ વિગેરેનું જ્ઞાન થાય છે. કાળજ્ઞાનમાં કહ્યું છે કે-આદ્ર, અલે, મઘા, મળ, છા અને ભરણી નક્ષત્રમાં વૈદ્યને બોલાવવા જવું નહીં. તે પણ હાથમાં વાંસ લઈ એકાકીપણે વૈદ્યને બેલાવવા જવું નહીં, કેમકે તે પ્રમાણે જાય તો રેગીનું સાત દિવસમાં મળ્યું થાય છે. સ્વાતિ, અલેવા આદ્ઘ પૂર્વ અને છામાં રાગી થયેલને ઓષધ આપવામાં ફળની આશા રાખવી નહીં, અને. સાધ્યાસાની તપાસ કરી વધ આપવું. આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં કહ્યું છે કે-જાતકોકતરિક યેગન હેય, આઠમે સ્થાને ક્રૂર ગ્રહ હેય, છછું સાતમે અને બારમે સ્થાને કૂર ગ્રહે ન હોય, અને સૌમ્ય ગ્રહ બળવાન હોય ત્યારે ઓષધનું સેવન શુભ કારક છે. [૪૦-૮૨] ગ્રખ્યકાર સૂરિમહારાજ ઉત્તરાર્ધ ગાથાથી કહે છે કે- રોગીને માથે પાણી નાખવું હોય ત્યારે સોમવાર શુક્રવારને ત્યાગ કરો, અને બીજા વાર લેવા. પુણુભદ્રમાં બુધ તથા ગુરૂ અને હર્ષપ્રકાશમાં શનિવાર વર્તે કહેલ છે. નક્ષત્રોમાં પુનર્વસુ, જયેષ્ઠા અષા, સ્વાતિ અને મઘા પઅશુભ અન્ય સ્થાને કહ્યું છે કે-રવિ મંગળ તથા શનિવાર, વિષ્ટિ, વ્યતિ અશુભ ચંદ્ર, તથા અશુભ તારા રેગીના અત્યંગ સ્નાનને માટે અશુભ છે. ( રૂ૭૦) તેલ ચળવાપૂર્વક સ્નાનને માટે આરંભસિદ્ધિમાં કહ્યું છે કે- આબાદીને ઈચ્છતા પુરૂષે ૨-૬-૨-૧૦-૧૩-૧૪-૧૫ તિથિ, રાવ મંગળ ગુરૂ અને શુક્રવાર, પર્વદિન, ગ્રહણદિન, સંક્રાંતિ ·(૨૩) દિન, વિષ્ટિકરણ, વેતિ અને વ્યતિપાત યુગમાં અવ્યંગ સ્નાન કરવું નહિં. બૃહતિસારમાં કહ્યું છે કે રોગ વિગેરે સાત વેરમાં અત્યંગસ્નાન કરે તે અનુક્રમે તાપ, કાંતિ, મૃત્યુ, લક્ષમી, ધનનાશ, વિપત્તિ અને સંપત્તિ રૂપી ફળ મળે છે. હવે મૃત્યુગ કહે છે- नामनक्खतमविकदू, एकनाडीगया जया। तया दिणे भवे मच्चू, नन्नहा जिणभासिथ॥११५॥ અર્થ-જ્યારે નામરાશિનું નક્ષત્ર, સૂર્ય અને ચંદ્ર એક રાશિમાં આવે ત્યારે દિને મૃત્યુ થાય છે, એમ જિનવચન છે, જે અન્યથા થતું નથી. વિવેચન-જિનેશ્વર ભગવંતનું એવું વચન છે કે-- વિનાકીચકની હરકોઈ એક નાડીમાં જયારે રાગીનું નામ સત્ર સૂર્યનાત્ર અને ચ નક્ષત્ર એકી સાથે આવે ત્યારે તે રિગીનું મૃત્યુ થાય છે આ વચનમાં કદાપિ ફેરફાર થન નથી. અહીં નામનક્ષત્ર કહેલ છે, તેથી જન્મનક્ષત્ર લેવાય છે, પણ મુખ્યતા નામની છે. અન્યસ્થાને તે કર્યું છે કે-રોગીના જન્મનની એક નામાં જ્યાં સુધી સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી કરી રહ્યા કરે છે, એ નાડીમાં ચંદ્ર હોય તે આઠ પહોર પીડા રહે છે, અને તે સાથે ત્યાં કુર મ હેય તે તે વખતે મનુ થાય છે. ( 1) આરંભસિદ્ધિમાં કહ્યું છે કે–ત્રી પાંચમી અને સાતમી તારામાં રોગ થાય તે ખનિ:ખ ખા મત્યુ થાય છે, અને પૂર્વે કહેલ પૂર્વ વિશે નક્ષત્ર : પણ અનુ પામે છે. નારચંદ્રમાં કહ્યું – " stron in w यपानविनामा पारेण पुसा।।

·2) (૩૪) तिथिषु नवमी पष्ठी द्वादशी वा चतुर्थी, सहजमरणयोगो रोगिणो मृत्युरेव ॥ १॥"' અર્થ –“અલેષા, શતભિષા, આર્કી, ધનિક, મેથી, ત્રણ પૂર્વા, ભરણી, કૃત્તિકા અને વિશાખા નક્ષત્ર હોય, માથે ફૂર વાર હોય, અને તિથિઓમા-નોમ, છ, બારશ કે ચાય હોય તે સહેજે મૃત્યુયોગ થાય છે, જેમાં રાગીનું મૃત્યુ જ થાય છે. જે ૧ नन्दा च वृश्रिके मेषे, मद्रा मियुनककयोः । कन्यारागौ तथा ज्ञेया, एपा कालस्य पड्घटी ॥ १ ॥ जया धनुःकुम्मसिंहे, रिक्ता तोलि वृपे तथा पूर्णा मीनमकराम्यां, कालोऽयं मुनिभापितः ॥ २॥" અર્થ– વૃશ્ચિક તથા મેષમાં નંદા તિથિ છે, મિથુન કર્યુ અને કન્યા રાશિમાં ભદ્રા તિથિ હોય તે તેની છ ઘડી કાળગ છે. ધનુષ્ય કુંભ અને સિંહમાં જય હે તુલા તથા વૃક્ષમાં રિક્તા હોય, અને મીન તથા મકરમાં પણ હોય તે પણ કાળયોગ છે એમ મુનિઓએ કહેલ છે.૧–રા અર્થા-નંદાદિ તિથિ પંચકમાં વૃશ્ચિક વિગેરે લગ્નને ઉદય થાય એટલે કાળ મૃત્યુયોગ છે. જેમાં રેગ થયે હેય તે રાગી મૃત્યુ પામે છે. તેની ટીપ્પણમાં કહ્યું છે કે-જન્મના ચન્દ્રમાં કે યમદંછા યોગમાં વ્યાધિ થાય તે પણ મૃત્યુ થાય છે. કાળજ્ઞાનમાં કહ્યું છે કે-નંદાના મેજ અને વૃશ્ચિક લગ્નમાં, ભદ્રાના મિથુન અને કન્યા લગ્નમાં, ન્યાના ક8 અને સિંહ લગ્નમાં,રિતાનપરા અને કુભ લગ્નમાં, કે પૂના મિથુન ધન અને મકર લગ્નમાં કોઈ રોગી થી હોય તો તેના માટે આ વિરૂદ્ધ તિથિપંચક છે. તથા– “મારોના, મા જ રૂપાળવો | प्रया गरी मघायर्या च, रिता शुक, धनिष्टयोः ॥ १॥ * * ·भरण्या शनिवारे च, पूर्णाग्यतिथियो। sરિ દયાપર, રવિતિ પર II ૨ " અર્થ–મ અને પ્રતિકામાં મંદી તિયિ હે, બુપ અને અષામાં ભદ્રા દેવ, ગુરૂ અને મઘામાં જયા હેય, શુ અને પનિષમાં રિના હોય, તેમજ શનિ અને ભરણમાં પૂર્ણ નિધિ હોય, તે આ પ્રમાણેના તિથિપંચક બેગમ ઉત્પર થયેલ વ્યાધિ કઈ રીતે સાપ્ય થતું નથી ૧-૨” મુડે માથે તેલ પાપડી ગધેડે બેસી દક્ષિjમાં જવાનું વમ આવે, સુર્યોદકાળે શિયાળ આરત સામે આવે, અતિ વિદો થાય, શરીરના રગમાં વિકાર થાય, માનસિક શાંત કોબી વિગેરે પ્રકૃતિને અણચિંતવ્યો ફેરફાર થાય, હરકોઈ સ્વભાવમાં તફાવત પડે, છાયામાં માથા વિનાનું પડ જુએ, અર્ધી રાત્રે ઈ ધનુષ્ય દેખાય, એકીકાલે ચારે દિશામાં ઈદ્ર ધનુષ્ય દેખાય, ચંદ્રતારા વિગેરે રાત્રે ન દેખાતાં દિવસે દેખાય, દિવસે ચંદ્રગ્રહણ જુએ, અતિ નાશ પામે, અરૂંધતી જિદ્વારા) ધુવ (નામ) પાપણું અને તારા ન દેખાય, ને કાળાં-તહીન-ઉકેમદ દષ્ટિવાળાં થાય, શબ્દન સાંભળે, દીવાને એલવાયાની વાસ ન જાણે નાક-ધળું, કાળું, સૂકું, જાડું, વાંકું, સુંઘવામાં અશન, ફાટેલ, પીડાવાળું, કે તનક . મારતું થઈ જાય; મિત્રનું હિત વચન રૂ નહીં, હૃદય પગ નાભી રાઠા ૫ડના માથામાં ગરમી વ્યાપે, માથામાં પરસેવો અને મુખમાં શ્વાસ થતાં હાથ પગ ગળુ અને લમણાની આઠ ધમનીઓ ધીમી પડી જાય, પાંચે ઇદ્રિ પિતતાના કાર્યમાં મંદ શનિવાળી બને, ગતિ-વાસસ્વાદ કે દેહરંગમાં ફેરફાર થતાં શરીરમાં કંપ દેખાય, છબ--દાંત કાળા અને મોટું લાલ- થાય, વાત અને પિતની નાડીનું સ્થાન બદલાનાં ગાળામાં કફ આવે, એક રંગના વેગમાં વેગથી બીજે રોગ ઉત્પન્ન થાય, લાળને રંગ બદલાતાં વાસ કામવાળે થાય તથા સ્વર બેસી જાય, એક સાથે મેદસ્વર મરોગ કાસ (ખાંસી)વાસ શેષ

·હેડકો અને કળિr ઉપડે, અને આખા શરીરમાં એને
શાળ તે જ કેરોળી બને એવી આશા નથી."
મારચંદ્ર સુરિજી કહે છે કે-રોગીની પ્રજાની કે
તાત્કાલિક ધમકુંડળીમાં દ-૮-૧૨ મું સ્થાન નિર્બળ છે
અને અન્ય રશાન છે, અથવાદ- શહેનના પતિ તથા
ચંદ્ર નિર્મળ કેથ અને ૧-૧૦-૧૧ સ્થાનના પતિએ પુર
છે, અથવા ૧-૧૦ ભવનપતિઓ પર વિ અને ૮ માને
"તિ અપ દેય, અથવા નું શકે એમ લખપતિ
ગ્રહની દષ્ટિ કે યુતિવાળી રાશિમાં છે તે રાગી જીવે છે
દ-૮-૧૨ ભુવન નથા તેના પતિએ પુત્ર છે અને બીજા
નિર્બળ હે, અથવા -૮ સ્થાનના પતિઓ અપુષ્ટ હે,
અને ૧–૧૦–૧૧ સ્થાનના પતિઓ અપુષ્ટ હોય અથવા ચંદ્ર
લખપતિ કે સંમેશ ૬-૮ કે ૧૨ ભુવનમાં પાપની દષ્ટિમાં કે
ક્રૂર ગ્રહની સાથે હોય તે રોગ જીવ નથી. ફર પ્રહની દ્રષ્ટિ
વાળે સોમ્ય લગ્ન કે ચંદ્ર લગ્નમાં હેય અથવા અન્ય
રાશિમાં હોય તે રાગી કટે જીવે છે.
બીજી રીતે તપાસીએ તે-લખાંશપનિ ઉદિત હોય અને
અહમાંશપતિ અસ્ત હોય, અથવા લગ્નાપતિ અને કમર
(૧૦) પપ્રિ પુષ્ટ હોય, તથા અપ્રમાશપતિ અપુષ્ટ હોય તો રાગી
જીવે છે અને તેથી ઉલટા ક્રમે અંશપતિઓ હોય તો રેગી
મૃત્યુ પામે છે. અષ્ટમેશ કેન્દ્રમાં હોય તો તે મને મૃત્યુ
છે. અને લગ્નપતિ અસ્તને હોય તથા લગ્નમાં પહેલે ઠેકાણ
હોય તે જાણવું કે રેગીનું બાવીશમા ઠેકાણે અર્થાત પાંચમે
પ્રહરે મૃત્યુ છે. આ પ્રમાણે કાળનું જ્ઞાન જાતગ્રન્થથી
જોઈ લેવું.
આ સંબંધમાં વિશે જાણવા ઈચછનારે–ગશાસ્ત્ર ચિદા-
નંદ સ્વરદય, કાળજ્ઞાન. જાતક વિગેરે પ્ર; અને ઉપદેશમાળા ગાથા-
યંત્ર વિગેરે જેવા. ઉપદેશમાળા યંત્ર પરિશિષ્ટમાં દાખલ કરેલ છે.

·(૩૭) હવે નાડીચની રચના કહે છે- भाई भदा मिगं अंते, मज्ज्ञ मूल पइट्ठि। रविन्दुजम्मनस्खत्तं, तिविद्धो न हुजीवई ॥११६॥ અર્થ–પ્રથમ આદ્ર, છેલ્લે મૃગશર, અને મધ્યમાં મૃલ નક્ષત્ર સ્થાપવું, પછી સૂર્યનક્ષત્ર ચંદ્ર- નક્ષત્ર અને જન્મનક્ષત્ર એ ત્રણનો વેધ થાય તે તે જ નહિં. તે ૧૧૬ વિવેચન-ત્રિનાડીવાળા સર્પની આકૃતિ કરવી, અને છે રખાને દાબે એમ સિદ્ધિલીટીમાં નક્ષત્રો સ્થાપવાં. અથવા ત્ર પકિન કરવી; અને ક્રમે તથા ઉ&મે નશો સ્થાપવા, જેમાં પ્રથમ અદ્ધ સ્થાપવું, અંતે મૃગશર સ્થાપવું, અને મધ્યમાં મૂળ નક્ષત્ર સ્થાપવું. અહીં મૂળ નક્ષત્રને મધ્યમાં થાપવાનું કહ્યું છે, એટલે અભીચ સિવાયના સત્યાવીશ નક્ષત્ર લેવા એવો પન્ન ખુણાઓ થાય છે. નાડીચ. નાડી ૧? આ ઉ મે ભ Y મ :: ર નાડી Y ચિ ! સ્વા Y ઉ 천 પછી દરેક નક્ષત્ર ઉપર ઇષ્ટકાળના ગ્રહ સ્થાપવા અને જેવું. જે રવિ નક્ષત્ર ચંદ્રનક્ષત્ર અને નામના એકજ પં કિતમાં હોય તે રેગી જીવવાના નથી. થતિ વલભમાં તે આંતરા-નરાના ત્રણ ત્રણ ન. છે ત્યજી આ વિગેરે ત્રણ ત્રણ નક્ષત્રની સવળી અને અ- વાળી સ્થાપનાથી પંદર નાનુ ભુજંગચક કરવાનું કહ્યું છે. અને અન્ય સ્થાને રવિગત નક્ષત્રથી પ્રારંભી આંતરાના ·( ૩)' ત્રણ ત્રણ નક્ષત્ર ત્યજી અનુક્રમે સવળા અને અવાર નક્ષત્રોનું નાડચક દર્શાવ્યું છે, જેમાં રાગીનું નામ- પહેલી ૨-બીજી કે ૩-બ્રીજ ના ઉપર અને + નારી ત્રહાર હોય તો અનુક્રમે ૧ મૃત્યુ, ૨ મહાકષ્ટ, ૩ અપકટ અને + આરેગ્યતારૂપ ફળ કહેલ છે. (૭) ભુજંગચક્ર, + સ બ, વા, [ વિ ચિ આિ ૨ હ મ ૩ ઉ + પૂ, રવિગત નાડીચક્ર. + ૧૦ ૧૧ ૨a ૨૪ १२ ૧૩ ૨૨ ૨૧ ૧ ૨ २ ૮ ૧૪ ૨૬. ૩ ૭ ૧૫ ૨૦ ૧લ ૧૮ + Y ૫ ૬ ૧૭ હવે મૃતકાર્યનાં વજ્ય નક્ષત્રો કહે છે-- धुवमिस्सुग्गनक्खत्ता, मूलऽद्दा अणुराया । पंचगाई रवी भोमा, मयकज्जे विवजिया ॥११७।। અર્થ–ધ્રુવ મિશ્ર અને ઉગ્ર નક્ષત્ર, મૂલ, આ અનુરાધા, પંચકાદિ, રવિ અને ભમવાર મૃતકાર્યમાં વર્ય છે૧૧૭ | વિવેચન–મૂતકાર્યમાં ભરણી, કૃત્તિકા, રહિણ, આર્તા, મઘા, વિશાખા, અનુરાધા, મૂલ, ત્રણ પૂર્વ અને ત્રણ ઉત્તરા નક્ષત્રનો ત્યાગ કરવો; રવિવાર અને મવારને ત્યાગ

·(૨૯)
કર તથા પંચકાદિ એટલે-પંચક, ત્રિપુષ્કર અને યમલ
• વિગેરે રોગને પણ ત્યાગ કરે.
આરંભસિદ્ધિની ટીકામાં તે કહ્યું છે કે-ડાહ્યા પુરૂ-
એ અશ્વિની, પુષ્ય, હસ્ત, સ્વાતિ, જોશ, શ્રવણ અને રેવતી
“નક્ષત્રમાં તથા રવિ સિવાયના વારે પ્રક્રિયા કરવી. (૨)
હવે અગ્નિસંસ્કાર વિધિ કહે છે-
दो पणयाल मुहुत्ते, तीसमुहुत्तेगपुत्तलं काउं ।
नेरइय दाहिणाप, महापरिट्टावणं कुञा ॥११॥
અર્થ–પીસ્તાળીશ મુહર્તયા નક્ષામાં બે, અને
ગીશ મુદતાંય નક્ષત્રમાં એક પૂતળું કરી તેની
ત્ય કે દક્ષિણમાં પરિઝાપના કરવી. ૧૧૮ ા
વિવેચન~વ્યવહારમાન્યતા એવી છે કે–મનુષ્યના
પ્રેતકાર્યમાં અમુક પગે છે તે તે કાર્ય કરવાને પ્રસંગ
બહુ વાર ઉપસ્થિત થાય છે, તેથી તે પ્રસંગનું નિવારણ કરવા
માટે શું કરવું? તે આ ગાળામાં જવેલ છે. જેની
પરિણાપન કે અગ્નિસંસ્કારની ક્રિયા કરવા વખતે હિનાની
મુકના સગવાળું નક્ષત્ર હેય ને છાભ વિગેરેના ને
પુતળા કરવાં, અને ત્રીજી મુહૂર્તના સગવાઈ નાવ ડેય
તે એક પૂતળું કરવું. પછી મલાનો જયાં અમિસંસ્કાર કર
તેથી ને ખુલ્લામાં કે દક્ષિણ દિશામાં પૂતળાંને સ્થાપી
અનિરસ્કારકે પરિસ્થાપના કાર્ય કરવું,
હવે બે ગાથાથી નક્ષત્રનાં મુ કહે છે-
तिमेव उत्तराई, पुणनम् रोहिणी विप्ताहा य।
एए छ नक्खत्ता, पणयालमुहुत्तसंजोगा ॥११॥
सपभिस भरणी साई, यस्सेस-जेह-इप नश्खता।
पनरस मुहूराजोगा, सीसमुहुचा पुणो संसा॥१२॥

·અર્થ-ત્રણ ઉત્તરા, પુનર્વસુ, રેટિણી અને વિશાખા એ છે નક્ષત્ર પીસ્તાલીશ મુહર્ત સુધી સગવાળા છે ! ૧૧૯ શતભિષા, ભરણી, સ્વાતિ, અલેપા, ન્યૂઝ અને આ એ નક્ષત્ર પંદર મુદ્દત સુધી સાથે વાળાં છેઅને બાકીનાં પંદર નક્ષત્રો ત્રીશ મુદ્દર્તિ સુધી સંયોગવાળાં છે. ૧૨૦ છે વિવેચન–સ્પષ્ટ છે, જે અમોએ નક્ષત્રદ્વારમાં દેખા- ડેલ છે. બીજાં કેટલાએક કાર્યો માટે આરંભસિદ્ધિ વિગેરે ગ્રન્થમાં નીચે પ્રમાણે કહેલ છે – નવા ગામના વસવાટમાં–અશ્વિની, હીણી, આદ્ર, પુષ્ય, અશ્લેષા, મઘા, હસ્ત, શતભિયા; સેમ, ગુરૂ, શુક, ૧-૨-૩-૧૧ અને ૧૫ તીથિ શુભ છે. જાતકર્મ માટે ચર, લઘુ, મૃદુ, અને ધ્રુવ નક્ષત્ર શુભ છે; મિશ્ર તીર્ણ અને ઉગ્ર નક્ષત્ર અશુભ છે, તથા કેન્દ્રીકા ગુરૂ–જીક શુભ છે. બાળકનું નામ પાડવા માટે જાતકમના શુભ દિવ- જ શુભ છે, પણ માતા-પિતાના યોનિ, ગણ, રાશિ અને તારાને અનુકૂળ નામ પાડવું. અગ્નિસ્થાપનમાં–કૃત્તિકા, રોહિણી, મૃગશર, ફળ, ત્રણ ઉત્તરા, વિશાખા, ચેષ્ઠા અને રેવતી કેન્દ્રસ્થાનને રવિ, ઉપચય સ્થાનને ચન્દ્ર, પાંચમા સ્થાનનો બુધ, અને ત્રીજા છઠ્ઠા દશમાં અગીયારમા સ્થાનના મંગળ શુક તથા શનિ ગ્રહ શુભ છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિ (૨-૩૬ ) માં તે કહ્યું છે કે-તિથિ અને વારના આંકને ડો ચારથી ભાગદેવે જે શેપમાં ૦ ૩ વધે તે અગ્નિને વાસ ભૂમિમાં જાવે, જેમાં સુખેથી હેમકાર્ય થાય છે. શેષમાં ૧ વધે તે અગ્નિનું ·(૪૦૧) નિવાસસ્થાન સ્વર્ગ જાણવું, જેમાં પ્રાણુને નાશ થાય છે. અને શેષમાં ૨ વધે તે અગ્નિને વાસ પાતાલમાં જાણુ, જેમાં અગ્નિ સ્થાપવાથી ધનને નાશ થાય છે. નવું અનાજ ખાવા માટે અશ્વિની, રેહિણી, મૃગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય, ત્રણે ઉત્તરા, હસ્ત, ચિત્રા, શ્રવણ અને ધનિષ્ઠા નક્ષત્રો હેવ; લગ્ન, કેન્દ્ર, ત્રિકોણ, મૃત્યુ અને વ્યય સ્થાનમાં સખ્ય કહે છે અને સંપૂર્ણ ચન કેન્દ્ર કે ત્રિકોણમાં હોય તે શુભ છે. નવી દુકાનના પ્રારંભમાં ૨-૩-૯-૧૧-૧૩તિથિઓ, બુધ ગુરૂ કે શુક્રવાર, અશ્વિની રહિણી મૃગશર આ પુન- સુપુષ્ય મઘા હસ્ત ચિત્રા અનુરાધા ત્રણ ઉત્તર અને રેવતી, ના, લગ્નસ્થાનમાં રહેલ ચંદ્ર-શુક, ૧-૨-૧૦-૧૧ ભુવનમાં રહેલ સભ્ય રહે, અને આઠમા કે બારમા ભુવન સિવાયના થામાં રહેલ ક્રૂર ગ્રહ શુભ ફળદાયક શુભફળ આપે છે. જન્મરાશિથી કે જન્મલગ્નથી કુંભ સિવાયનું દસમું કે અગીયારમું સ્થાન લગ્નમાં હેય, અને કેન્દ્ર ત્રિકોણ તથા ઘન સ્થાનમાં શુભ ગ્રહ હોય ત્યારે ખરીદ-વેચાણ વ્યાપાર કર. પશુ નિવાળા નક્ષત્રોમાં અનુકૂલ પશુને કવિય કરે. થર લગ્ન હય, કેન્દ્ર ત્રિકોણમાં સૌમ્ય રહે હોય, અને ગ્રહ રહિત આખું ભુવન હોય તે થાપણુ કે વ્યાજે ધન મૂકવું. ઉપચય સ્થાન પુષ્ટ હોય ત્યારે વચ વિગેરે ખરીદવું. લગ્નમાં સંખ્ય ગ્રહ હોય, દસમા કે અગીયારમા ભુવનમાં રવિ કે મંગળ ગ્રહ હોય, તે લડયા કે વિદ્યાવાળાએ શેઠની નોકરી કરવી એ હિતકારક છે, એમ આરભસિદ્ધિના વાતિકમાં કહેલ છે. અન્ય સ્થાન (પં) માં કહ્યું છે કે અશ્વિની, ચિત્રા, સ્વાતિ, શ્રવણ, શતભિષા અને રેવતીમાં વસ્તુ ખરીદવી; તથા ભરણ, કૃત્તિકા, આદ્ર, ત્રણ પર્વો અને વિશાખામાં સર્વ વસ્તુ વેચવી. વ્યવહારસારમાં વહાણ માટે કહ્યું છે કે-રેવતી નક્ષ-

·(૪૨)
ત્રમાં વહાણ તેયાર કરવું, અધિનીમાં કરીયાણું ભરવાં, મ
શર હસ્ત અનુરાધા શ્રવણુ કે ધનિષામાં પ્રસ્થાન કરવું અને
મૃગશર પૂરગુની હસ્ત ચિત્રા કે થવા નäમાં તથા
સોમ્ય સ્વામીવાળા જળચર રાશિમાં વડા ચલાવવું
જેથી વ્યાપારીની કામના સિદ્ધ થાય છે. (૪ ઇ-)
શ્રી ઉદયપ્રભ સૂરિજી કહે છે કે–લગ્નના દિવસની
પહેલાં ત્રીજે છછું કે નવમે દિવસે કુભાંડનો પ્રારંભ
વેદિકા, વર્ણક, જુવારવાવવાનું તથા કન્યાનું વેશવાળ વિગેરે
કરવું નહિં. એટલે તે સિવાયના શુભ દિવસે અને વિવાડના
નક્ષત્રમાં વર્ણક વિગેરે કાર્યો કરવાં. તથા-કૃત્તિકા, ત્રણ પવા,
સ્વાતિ, અનુરાધા, ઉત્તરાષાઢા, શ્રવણ અને ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં
દંપતીના અનુકૂળ રાશિ ગણ વિગેરે મેળવીને કુમારીકાનું
વેશવાળ કરવું.
માંડવાની ખીલી નાખવા માટે સૂર્ય ૧૧-૧૨-૧શિમાં
હેય તે મૈત્ય, ૨-૩-૪ રાશિમાં હોય તે અનિ, પ-૬-૭
રાશિમાં હોય તે ઈશાન, અને ૮-૧૦ રાશિમાં હોય તો
વાયવ્ય ખુણે શ્રેષ્ઠ છે.
વિવાહ માટે મેપ વૃક્ષ મિથુન મકર અને કુંભને
સૂર્ય હેય, મહા ફાગણ વૈશાખ અને જેઠ માસ હોય, ચેત્રમાં
મેષક હોય, પિષમાં મકરાક હોય, આષાઢ શુદિ કે કાર્તિક
વદિ હોય તો તે શુભ છે. પરંતુ જન્મમાસ, મકરસ્થ ગુરૂ
સિંહસ્થગુરૂ, જન્મદિવસ, જન્મનક્ષત્ર, અને વર-કન્યા અને
પહેલા કેળાના ફરજંદ હોય તે જેઠ માસનો ત્યાગ કર.
શુભતિથિઓ, બુધ ગુરૂ શુક્ર, અને રોહિણી મગશર મા
ત્રણ-ઉત્તરા હસ્ત સ્વાતિ અનુરાધા મળ કે રેવતી નક્ષત્રમાં
વિવાહ શુભ છે.
સારંગ કહે છે કે--કુર ગ્રહએ ભોગવેલ ભાગવાતું
અને ભોગવવાનું નત્ર વિવાહમાં વર્ષ છે, નહિં તે તેમાં
પરણેલ કન્યા ત્રણ વર્ષમાં વિધવા થાય છે, વૈશાખ વદિમાં

·હથિી દિલ પીના નવનલન, વસુ કે મા- જાન પરિવારમાં સ્થાન્ય છે. જિલ્લામાં ૧પ માગ છે. અને તે ન બની શો ને-ક્ષના પાન (થ ટાયુ), મુનિ, વેપ, જામિત્ર, બાન Nષક, એકાડ ઉપર, નિશ્રામ્ય અને સ્થાએ દસ અને તે અવશ્ય ત્યાગ . મામા વિવાટ કરવાથી કુદ થાય છે, જેમા વિવાહ કરવાથી પબ મળે છે, પિત્રમાં વિવાહ કરવાપી-વધવ્ય, મનુ કુલટાતિ, કા, પડાવિદા ડાન્ન થાય છે લગ્નમાં ઉદયન શુદ્ધિ ૫ણ ખવશ્ય લેવી. ગૃહસ્થ વ્યવહારમાં વિવાહ એ આવાયક કાર્ય તરીકે મનાય છે, માટે તે ઉખાળ નપાસીને જ મત લેવું. પ્રીદિયપ્રભસૂરિજી વિવાહના લગ્નમાં રેખા આપનાર ધિ માટે કહે છે કે સૂર્ણ ૩-૪-૮-૧૧ સ્થાને હેય, ચદ્ર ૨-૩-૧૧ બુધને દેવ, મંગળ ૩૬-૧૧ ભુવને કેય, બુધ નથી ગુરૂ ૧-૨-૩-૪-૫-૧૦-૧૧ સ્થાનમાં હોય, મુ ૧-૨-૩-૪-૧૯-૧૦-૧૧ લુવને હૈય, શનિ ૩–– ૮-૧૧ ભુવને હાથ તથા રાહુ ૨-૩-૫-૧-૮-~૧૦-૧૧ બુધને હાથ તે તે સારે છે. આમ સ્થાને સૂર્ય કે શનિ સિવા- થના કહે ન હોય, ચન્દ્ર અને શુક્ર છે સ્થાને ન હય, વ્યય- વનમાં કેતુ ન હોય તેવા મુહૂર્તમાં વિવાહ કરવો તે શ્રેષ્ઠ છે. ચરલગ્ન અને ચરરાસ્થિ ચંદપર સ્ત્રીગ્રહની દ્રષ્ટિ દેય અને બળવાનવા (રવિ ચંદ્ર જેમ કે શુક્ર) શહે કેન્દ્રમાં હોય, અથવા મિથુન રાશિને ચન્દ્ર પાપગ્રહની દષ્ટિ- વાળે હોય તે તે સ્ત્રી એપતિવતથી પડે છે. રવિ સોમ મંગળા નીચના હેય; અથવા લગ્નપતિ શગુના ઘરમાં હોય, અથવા સાતમું સ્થાન નિર્બળ હોય તે તે સ્ત્રી વાંઝણ થાય છે. સપ્તમેશ, સૂર્ય કે શુક નિર્બળ હોય તે પતિ સાસરે કે ·(૪૦૪) સાસુને નુકશાન કરે છે. ઉદિતાં કે અસ્ત્રાશની શુદ્ધિ ન દેવ તે વરકન્યાને અનિષ્ટ કરે છે, માટે આવા શહેવાળા મુહુ- તેને ત્યાગ કર. વિવાહના વ ગ્રહ માટે થતિવલ્લભમાં કહ્યું છે કે—રવિ ૧-૭ ભુવને હાય, સેમ ૧ – ભુવને હેય, એમ ૧-૭-૮ ભુવને હેય, બુધ ૭-૮ સ્થાને દેય, ગુરૂ દ્રસ્થાને હિય, શુકદ-૭-૮ ભવને હય, શનિ ૧-છ ભુવને હાથ અને રાહુ ૧-૪૭ ભુવને હેય તે તે લગ્નમાં વિવાહ કર નહિં. વિવાહનાં લગ્નમાં મિથુન, કન્યા, તુલા અને ધનનો પૂર્વાર્ધ એ અશે જ શુભ છે, માટે તેને સ્વીકાર કરે. માત્ર બુધા- સ્ત હેય તે ધનાશનો અને ભેમા હોય તે તુલાશને ત્યાગ કરવો. વિવાહ કુંડળીની ગ્રહ સ્થાપના. ઉત્તમ. મધ્યમ અધમ ૩-૬-૮-૧૧ રવિ સામ મંગળ ૨-૩-૧૧ ૨-૪-૫-૯-૧૦-૧૨ ૪-૫-~~-૧૦-૧૨ [૧-૬-૮ ૨-૪-૫-૨-૧૦-૧૨ ૧૭-૮ ૧૨ -૧ર ૮ ૩-૬-૧૧ ૧-૨-૩-૪-૫-૯-૧૦-૧૧ ૧-૨-૩-૪-૫-૬-૬-૧૦-૧૧ ૧-૨-૩-૪-૫-૯-૧૦-૧૧ ૩-૧-૮-૧૧ ૨૩-૫-૬-૮-૯-૧૦-૧૧ ૧૨ ૨૪-૫-૧૦-૧૨ રાહુ-કેતુ ૧૨ સારંગ કહે છે કે–નિર્ધાત, ઉકાપાત, ભૂકંપ અને પ્રદાને ભેદ વિગેરે ઉત્પાતો હોય તે ત્યારથી પાંચ દિવસમાં વિવાહિત થયેલ કન્યા નાશ પામે છે, તથા પાણિગ્રહને - દિવસે કેતુનો ઉદય થાય તે દંપતીનું સાથેજ મૃત્યુ થાય છે.

·(૪૫) અપવાદ આ પ્રમાણે છે-૦યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે, દસ વર્ષથી અધિક વયવાળી કન્યાના લગ્ન માત્ર લગ્ન બળથી જ થાય છે, સૂર્ય-ગુરૂની શુદ્ધિ જોવાની નથી, છતાં સુ–ગુરૂ અશુદ્ધ હોય તે પૂજા વડે તે દેષનો નાશ કરવો. દૈવજ્ઞ વલભમાં કર્યું છે કે- સંકર જાતિના વર કન્યાને વિવાહ કૃષ્ણપક્ષમાં અને નિષેધેલ વાર નક્ષત્ર તથા સણદિમાં શુભ છે એ વાત નિઃસંશય છે. રાજ્યાભિષેકમાં પણ શુભ વાર, તિથિ, નક્ષત્ર અને નબળની શુદ્ધિ તપાસવી, યતિવલ્લભમાં કહ્યું છે કે- " राज्याभिषेके विवाहे, सस्कियामु च दीक्षणे । પની ૨, જુમા વાત મે વિના I ? ” અર્થ-રાજ્યાભિષેક, વિવાહ, શુભકિયા, દીક્ષા, ધર્મ, અર્થ અને કામની બાબતમાં મંગળ સિવાયના બીજા વારે શુભ છે. ૧” તથા જન્મવાર, દશવાર, લગ્નેશવાર, ચંદ્ર, ગુરૂ અને શુક્ર શુભ છે. અશ્વિની, રહિણી, મૃગશર, પુષ્ય, ત્રણ ઉતરા હસ્ત, અનુરાધા, છા, અભિજિત, શ્રવણ અને રેવતી નક્ષ- ત્રમાં રાજાને અભિષેક કર્યો હોય તે તે ચિરકાળ સુધી પૃથ્વીનું રાજ્ય કરે છે. શ્રી ઉદયપ્રભસૂરિજી કહે છે કે–જમેશ, ઇ- શેશ, લવનેશ, દિનેશ, સૂર્ય અને મંગળ બળવાન હેય; ચંદ્ર, ગુરૂ અને શુક ત્રિકે ઉચ્ચ સ્વઘર કે મિત્રઘરના હેય વિપુલ હૈય, પંચાંગ શુદ્ધિ હેય, ચંદ્રબળતારાબળ હોય, જન્મરા- શિથી ઉપચય સ્થાનનું કેરિકેશિયી લગ્ન હેય,લગ્નમાં સિામ્ય ગ્રહની સ્થિતિ કે દષ્ટિ હોય, દરેક પ્રહ ત્રીજે કે અગી- * નાગરો વિવાહમાં છક્કા ખાડમાને ગણના નથી. ભાર્ગવ ભાદ- વા રાદિ ૧૦ િવિવાદ્ધ કરે છે. ગૌ ગાવશુદ્ધ સૂર્ય અને અકર્મ- વાળા ગુરને ઇછે છે. મહારાણીઓ તેથી ઉલટું છે છે. શટ ગુર સૂર્યની અને શુદ્ધિ ઈચ્છે છે માણવામાં ગોચર અપ્રમાણે છેઆ દરેક કુલધર્મો અને મેં , શ્રી હેમહંસગણી જ.

·(.૪૦૬) પાર મે હય, પાપ ગ્રહે છ હાય,સામ્ય રહે ધન વિકેલુ કે કેન્દ્રમાં હય, અને આઠમું દસમું સ્થાન ગ્રહ શુન્ય હોય ત્યારે રાજ્યાભિષેક કરે શુભ છે. સૂર્ય ૩-૧૧ ભુવને હાય, મંગળ ૬ ભુવને હૈયાર ૧-૪-૫-૯-૧૦ ભુવને હોય, શુક્ર ૧૦ સ્થાને હેય, શનિ ૩-૧૧ સ્થાને હેય, તે આ ગ્રહ ઉત્તમ છે. પાપ ગ્રહ ૧-૨-૪-૫-૭–૮–૯-૧૦ ભુવનમાં હોય તે તેને ત્યાગ કરે. અને ચન્દ્ર કે સોમ્ય ગ્રહો કુર ગ્રાહુની દષ્ટિવાળા ૬૮ ભુવનમાં હેય તે આ મુહૂર્તને સર્વથા જતું કરવું, પણ આ ભિષેક કરવોજ નહિ. કેન્દ્રાદિમાં ફર પ્રહ બળવાન હોય તે રાજા કૃર થાય છે, અને કેન્દ્ર ત્રિકોશમાં શુભ ગ્રહ બળવાન હે તે રાજ શાંત થાય છે. અન્ય સ્થાને કહ્યું છે કે સર્વ ૧૦ સ્થાને હય, પૂર્ણચદ્ર સ્થાને હોય, અને ગુરૂ લગ્નમાં હોય ત્યારે ગુરૂવારને દિવસે રાજ્યાભિષેક તથા શુભ મા- થનાં કાર્યો કરવાં. શ્રીડરિભદ્રસૂરિજી કહે છે કે–રાજ્યાભિ અને આચાર્ય પદાધિર વિગેરે દરેક શુભ ક્રિયાઓમાં પ્રનિદાની ઉત્તમ અવસ્થાપના પણ ઉત્તમ છે. રાજ્યાભિષેક પ્રહસ્થાપના ઉત્તમોત્તમ ઉનમ મથમ અપમ 4 વિ શનિ રાહી આમ જ ૬ મેલ R ૬-૯-૧૨ મ મ0 અન 1-૧૦-૧૧ શિવ 1-૪-૧-૧૦ ૩-૭-૧૧ ર દરેક પ્રકારના અશુભ કાર્યોમાં ફર નGિરને નીકારક છે પૂજક છે કે રિનાનિધિ, ખાસ જ, કલગ્ન, અજમો અાભ કોને શાબ ક, અને તેના વિરીન હોય તે રાજાને આશા

·(૪૭)
કરવો અથત નિા આઠમ અમાસને દિવસે, બ્રહના
દિલમાં, ભરણી મૃગશર મપા અને મૂળ નક્ષત્રમાં,
કબ લગ્નમાં બુધ હાથ. ધાથા ભુવનમાં શુક્ર છે, અને
સાઠમું સ્થાન ધ હાથ ભૂત-તાવ સાધના, જ,
મંગ, રક્ષા, શુદ્ધ કાર્ય, પાપ, ભય, અને ભવિગેરે કાર્યો કરી
શકાય છે. તથા શકુમાર વિગેરે પ્રયોગમાં-ચંદ્ર સુર ગ્રહના
યોગ કે વર્ગમાં તે શવની જન્મરાશિની કે લગ્નની આઠમી
શશિ લગ્નમાં હોય, અને શિષ્ટ યોગમાં બુધ બળવાન હોય તે
આ મુર્તિ સિકિારક છે.
શુભકાર્યોમાં સામ્યવાર, શુભ નક્ષત્ર, અને શુભ
ગ્રહગેનો સ્વીકાર કરવો. શુભ કાર્યમાં રવિ, સોમ, બુધ,
ગુરૂ અને થકવાર સારા છે. નક્ષત્ર માટે ઉદયપ્રભસૂરિજી
હે છે કે-વન, નિયમ, પ્રાયશ્ચિત્ત, યોગ, ઉપધાન, નદી,
વિગેરે ધર્મોત્સાદિક કાર્યમાં મંગળવાર, શનિવાર, ભરણી,
કૃત્તિકા, આદ્ધ, અષા, મઘા, ત્રણ પૂર્વા, વિશાખા, જયેષ્ઠા
અને મૂળ નક્ષત્રનો અવશ્ય ત્યાગ કરે. તથા શાંતિક
મર્યમાં-હિ, મૃગશર, ત્રણ ઉત્તરા, ચિત્રા, અનુરાધા?
અને રવતી ન લેવાં, વાર્તિમાં વિશેષ કહ્યું છે કે –
જ્ઞાતિ પણિ જાય, vશુક્રવારે
કન્યાવિયાણ, પુધિયો તયા i ? "
અર્થા–“બુધ ગુરૂ શુક્ર અને રવિવારે, અશ્વિની પુષ્ય
અને શ્રવણ નક્ષત્રમાં, તથા કન્યા વિવાહના-હિણી, મૃગશર,
મધા, ઉત્તરાફાગુની, હસ્ત, સ્વાતિ, અનુરાધા, મૂળ, ઉત્તરા
પા, ઉત્તરાભાદ્રપદ, અને રેવતી નક્ષત્રમાં શાંતિક તથા પષ્ટિક.
કાર્ય કરવું છે ”
હીરતિષમાં કર્યું છે કે-નંદા ભદ્રા જયા પણ
તિથિમા વિદિ સિવાયના કરણામાં, રવિ સોમ બુધ ગુરૂ અને
શુક્રવારે તથા-અશ્વિની, રોહિણી, મૃગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય,
ત્રણ ઉત્તરા, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, અનુરાધા, શ્રવણ, ઘનિષ્ઠા,

·(૪૨૮) શતભિષા, અને રેવતીએ સેળ નક્ષત્રમાં જયશ્ચિત, ચાગ- સાધના અને તપસ્યાને સ્વીકાર કરવો એ ફળદાયક છે. એક પત્રમાં- પૂજ, અષ્ટોત્તરી સ્નાત્ર, શાંતિસ્નાત્ર વિગેરેમાં શનિવાર પુનર્વસુ અને ધનિષ્ઠાને પણ સ્વીકાર કર્યો છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં કહ્યું છે કે- " क्षिप्रध्रुवान्त्यचरमैत्रमधासु गम्तं, यत् शान्तिकं च सह पौष्टिकमङ्गलाभ्याम् । खेड विधी सुम्बगते तनुगे गुगै नो, मौढयादिदुष्टसमये शुमदं निमित्ते ॥ २-३४ ।। शान्तिकर्माणि कुनि, रोगे नैमित्तिके तथा । गुरुमार्गवमौढयेऽपि, दोषस्तत्र न विद्यते । (टीका)। व्ययाप्टशुद्धोपचये, लग्नगे शुमदृग्युते। કર ત્રિવ્યોમ, નવમ કચરે ૨-૪ ” અર્થ– ગ્રહશાંતિ ઉપદ્રવશમન વિગેરે શાંતિક, દેવ- પૂજા વિગેરે પરિક, અને દર્ભમૂળ વિગેરે મંગળ કાર્યો- અશ્વિની, રોહિણી, મૃગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય, મઘા, ત્ર ઉત્તરા, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, અનુરાધા, અભિજિત, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, શતભિષા અને રેવતી નક્ષત્રમાં તથા સૂર્ય ૧૦ માં ભુવને હેય, ચન્દ્ર ૪ સ્થાને હોય, અને ગુરૂ ૧ ભુવનમાં હોય ત્યારે કરવાં, તે પ્રશસ્ત છે. પણ તે ગુરૂ-શુક્ર અસ્ત વિગેરે હેય ત્યારે કરવાં નહિં, માત્ર કેતુ વિગેરેને પાત વિગેરે હિય ત્યારે કરવાં, જેથી શુભ ફળ આપે છે. (૩૪) રેગ રોગપદ્રવ કે નિમિત્ત વિગેરે હોય તે ગુરૂ-શુકના અસ્નાદિમાં પણું શાંતિકકર્મ કરવામાં દેવ નથી. (?) તથા ૮-૧૨ સ્થાન ખાલી હેય, ઉપચયભુવન શુદ્ધ હોય, સમ્યગ્રહની દ્રષ્ટિ કે યુતિવાળું લગ્નભુવન હોય, અને ચક શુભદષ્ટિ-યુતિવાળા લખનાં કે ૩-૬-૧૦-૧૧ ભુવનમાં હોય તે તે સમયે કરેલાં દરેક કાર્યો પ્રશંસાને પાત્ર છે.

·(૪) દિકર્ષ માટે શ્રી મહંસગણિજી કહે છે કે મને અથવા અઢામાં બાળકને જન્મ થાય ત્યારે સર્વ નક્ષત્રોને સોમવનાર નવે શ્રાએ પણ જેમનાં ચરણકમળ સેવ્યાં છે એવા મન અરિહંતની તથા વિશેષે કરીને મૂળ નક્ષત્ર- માંજ ઉત્પન્ન થયેલા છો સુવિધિનાથ સ્વામીની અસર રાત કરી સ્નાપૂજા થાવિધિ પ્રમાણે મહેસવપૂર્વક ભણાવવી. એમ કરવાથી પણ સમગ્ર મુદ્ર ઉપદ્રવોની શાંતિ થતી સર્વત્ર સાક્ષાત્ જોવામાં આવે છે. મહેની શાંતિ માટે વિષિ અને જન્મરાશિગોચર (પૃ ૧૬૫) માં જ કહી ગયા છીએ, અન્ય સ્થાને તે કવુિં છે કે- हिपुर गरी साने, धोरम्भो स्वेदिने । મુસાર વા, ગુમારમાયો છે ? ” અર્થ- રવિવારે સૂર્ય ૪ સ્થાનમાં હોય, ગુરૂ ૧ ભુવનમાં હોય ત્યારે ધર્મનો પ્રારંભ કરો. અથવા બુધ-ગુરૂના લખમાં કે બુધ-ગુરૂના વર્ગમાં અથવા રવિ અને ગુરૂના બળમાં શુભ કાર્યને પ્રારંભ કર.” નંદીસ્થાપના વિગેરે પણ આગોમાં જ થાય છે. ટૂંકમાં દરેક શુભકાર્યના નિદેશમાં સમુચ્ચય કથન એવું છે કે નાં, ટોપરા सर्वारम्भेषु संसिद्धि-अन्द्रे चोपचयस्थिते ।।१॥" અર્થ-“ ૧૨૮ ભુવન શુદ્ધ હોય, જન્મરાશિ કે જન્મલગ્નથી ૩-૬-૧૦-૧૧ મી સુભદષ્ટિવાળી રાશિનું લગ્ન હોય, અને ચ% ૩-૬-૧૦-૧૧ ભુવને હોય તે પ્રારંભેલાં સ કાર્યો સિદ્ધ થાય છે. તે ૧” પ્રાય: કરીને ૮૧૨ ભુવનમાં રહેલા શુભ ગ્રહે, તથા ૧-૪-૫-૭-૮-૧૦ અને ૧૨ સ્થાનના પાપ ગ્રહ શુભ ફળ દેતા નથી. “લગ્નને ·(૪૦) સમ્યગ્રહવાળો શુભચન્દ્ર સર્વ કાર્યને સિદ્ધ કરે નથી, તેમજ જન્મથ આઠમું ભુવન લગ્નમાં હોય તે શિવકારિકનથી. પાકથી ગ્રન્થ (પર) માં કહ્યું છે કે કાર્તિક માગશર અને પિ માસનાં વૃષ લગ્ન, મહા ફાગણ અને ચૈત્ર માસનાં સિહ લગ્ન, વૈશાખ જેઠ અને અવાડના વૃશ્ચિક લગ્ન, અને શ્રાવણ ભાદર તથા આ માસમાં કુંભલને અમૃતલને છે, જેના વર્ગોત્તમને મધ્યમ આંચના ઉદયમાં સર્વ કાર્યની સિદ્ધિ થાય છે. આ સિવાયછ બંધન, વિટાધિકાર, સોળ સંસ્કાર, પશુખરીદી, હલવાહ, બીજવપન, કૃષિનક્ષત્ર, જળાશય અને વૃક્ષારોપણ વિગેરે અન્ય ગ્રન્થથી જાણવું. હવે શુદ્ધિદાર કહે છે– मास-दिण-रिक्खसुद्धि, मुणिऊणं सिद्धच्छाय-धुवलग्गे । धारंगुलम्मि सुद्धे, રિવર–ાથે ઝુના ૨ II અર્થ–માસ દિવસ અને નક્ષત્રની શુદ્ધિ જાણીને સિદ્ધચ્છાયા અને ધવલમાં અથવા દ્વાદ- શગુલ છાયામાં દીક્ષા તથા પ્રતિષ્ઠાવિગેરે કરવું.૧૨૧ વિવેચન-જુભાશુભ માસ દિવસ અને નક્ષત્રનું વિવરણ આગળ કહેવાયેલ છે, તે દ્વારા દરેક પ્રકારની બુદ્ધિ જાણવી. તથા સિદ્ધછાયા અને શંકુછાયાને વિસ્તાર આગળ (ા ૧- ) કહેવાશે, અને સ્થિર લખનું વર્ણન રાશિત... કારમાં કહેવાયેલ છે, તે રાની અનુકાના એને દીક્ષા પ્રતિકા વિગેરે શુભ કાર્યો કરવાં.

·(૪૧) હવે પ્રથમ પ્રકાર મહારાજ પિતે જ એ ગાથાથી માસ અને દિવસની શુદ્ધિ કહે છે – हरिसयण अकम्मण, अहिश्रमास गुरिसुकि अस्थि सिसुवुड्डे। ससिनटे न पइहा, दिक्खा सुकऽस्थि वि न दुट्टा ॥ १२२ ॥ अवजोगकुलियभदा, उफाई जत्थ तं दिणं वजे। संकंतिसाइदिणतिह, गहणे इगु भाइ सग पच्छा ।। १२३ ॥ અર્થ-હરિશયન (ચોમાસું), અકર્મમાસ, અધિકમાસ, ગુરૂ-શુકને અસ્ત, ગુરૂ કે શુકની બાલ્યદશા કે વૃદ્ધાવસ્થા, અને ચન્દ્રને અસ્તકાળ હોય ત્યારે પ્રતિ દીક્ષા વિગેરે કરવાં નહિં પણ દીક્ષા માત્ર શુકાસ્તમાં દુષ્ટ નથી. તે ૧રર. અવગ, કલિક, વિષ્ટિ, અને ઉલકા વિગેરે જે દિવસે હેય તે દિવસ વર્ષ છે. તથા સંક્રાંતિના પૂર્વના દિવસ સાથે ત્રણ દિવસે, અને ગ્રહમાં એક દિવસ પહેલા એક દિવસ ગ્રહણને તથા સાત દિવસ પછીના વર્ષ છે. ૧૨૩ વિવેચન-આ બે ગાથામાં માસ અને દિવસની શુદ્ધિના અપગોની નામાવલી આપી છે, શુભકાર્યમાં તે કને અવશ્ય ત્યાગ કરે, અપવાદ એટલો જ છે કે-ઋતિષામાં શાહ્નના દિવસે છે, પણ દીક્ષામાં શાના દેહતા ·(૪૧૪) વેગે હોય તે દિવસ શુભકાર્યમાં પ્રહણ કરો || ૧૨૪ / વિવેચન-પૂર્વોક્ત ગાથામાં દરેક પ્રકારના છે. ખાડેલ છે. તે દોથી રહિત દિવસ અને તેજ દિવસે ૨-૩-૫-૭–૧૦–૧૧–૧૩ કે ૧૫ તિથિ હોય, સોમ બુધ ગુરૂ કે શુક્રવાર હેય; તથા વિણ, કુમાર, રાજ, સ્થિર, સક, અમૃતસિદ્ધિ, અમૃત અને સિદ્ધિવિગેરે હોય તો શુભ કાર્યો કરવાં. આ ગાથામાં નક્ષત્રો માટે સ્પષ્ટતા કરી નથી, પરંતુ તે બાબત ગ્રન્યકારસરિમહારાજ ઉલેખકરવાના છે. માટે અહીં- શુભ નક્ષત્ર, શુભ લગ્ન, છ વર્ષની શુદ્ધિ, ગ્રહ ગોચર, બુધ- ગુરૂ-શુક્રનું બળ, ધ્રુવચક્ર, શંકુ છાયા, અભી, વિજ્યાગ, શિવચક, ચંદ્રના, ભૂતત્વ, જળતત્વ, શકુન નિમિત્ત અને ઉત્સાહને પણ સ્વીકાર કરે. હવે દીક્ષાદ્વાર કહે છે- हत्य-ऽणुराहा साई, સવ-ત્તર —–ોff–પુરા ! -પુર્વ રુઇ, दिवख-पइट्ठा सुहा रिक्खा ॥१२५॥ અર્થ–સ્ત, અનુરાધા, સ્વાતિ, શ્રવણ, ત્રણ ઉત્તરા, મૂળ, રોહિણી, પુષ્ય, રેવતી અને પુનર્વસુ આં દરેક નક્ષત્રો દીક્ષા અને પ્રતિષ્ઠામાં શુભ છે ! ૧૨૫ વિવેચન–કત રીતે નિર્દોષ અને સન્ન દિવસ દીક્ષા પ્રતિષ્ઠા વિગેરે શુભ કાર્યો કરવાં. પરંતુ દીક્ષા - ·વિશે માં બીજી શુદ્ધિ કરના નક્ષત્રશુદ્ધિના વિશેષ આવશ્યકતા છે. તેથી પ્રકાર મુરિમહારાજે બે ગાથાથી દીક્ષા અને પ્રતિ છાના ના જુદા દેખાય છે. આ ગ્રન્ય તથા અન્ય ગ્ર- માં દક્ષિા માટે નીચે પ્રમાણે શુદ્ધિ કહે છે- દક્ષિામાં--કાર્તિક, માગશર, મહા, ફાગણ, વૈશાખ, જેઠ, અને અષાડ માસ સારા છે, માત્ર જ્યેષ્ઠ પુત્ર-પુત્રીની દો હોય તે રેડ માસનો ત્યાગ કરવો તથા મેપ વૃક્ષ મિથુન મકર અને મુંબની સકાનિ પણ સારી છે. બાલવૃદ્ધ ગુરૂ- અને અખ ગુરૂના દિવસો દક્ષિામાં નેઈ છે. લમશુદિમાં કહ્યું છે કે–વતરહણ માટે રવિ, બુધ, ગુરૂ અને શનિવાર સુદર છે નારચંદ્રમા સેમવારને શુભ કહે છે, અને અન્ય સ્થાને બળવાન ગ કે બળવાન લગ્નના દિવસે સામ-શુકને પણ શુભ માન્યા છે. લગ્નગુદ્ધિમાં બન્ને પક્ષને ૧-૨-૩-૫-૭–૧૦-૧૧ -૧૩ તિથિએ વતસ્વીકાર માટે ગુણવર્ધક માની છે, કે સ્થાને ૪-૧ર તિથિએ દીક્ષા લેવાનું સ્વીકાર્યું છે, શ્રીમાન ઉદયપ્રભ સૂરિજી માત્ર પુનમનેજ દીક્ષા વર્ય તિથિ માને છે. જ્યારે લ કહે છે કે મંત્ર દીક્ષા વિગેરેમાં રિક્તા અમાવાસ્યા અને આઠમ તિથિ પ્રશસ્ત છે. નક્ષત્રો માટે સૂરિ મહારાજ જ કહે છે કે–વન સહ- માં અશ્વિની, રોહિણી, પુનર્વસુ, પુષ્ય, ત્રણ ઉત્તરા, હસ્ત, સ્વાતિ, અનુરાધા, મૂળ, શ્રવણ, શતભિષા, પૂર્વાભાદ્રપદ અને રેવતી નક્ષત્ર શુભ છે. શ્રીમાન ઉદયપ્રભ સૂરિજીએ દીક્ષાના નક્ષત્રમાં મુખ્ય અને પૂર્વાભાદ્રપદને સ્વીકાર કર્યો નથી, તેમજ પુષ્ય નક્ષત્રમાં તે વિવાહ અને દક્ષિાને સર્વથા નિષેધ જ કર્યો છે. અન્ય સ્થાને દીક્ષામાં અશ્વિની રાશિ અને પૂર્વાભાદ્રપદને બદલે મગશર મઘા અને પરિણા લઇ પંદર ના શુભ કહ્યા છે, આદ્ર ત્રિા તથા વિશાખા ત્યાજ્ય કહ્યા છે, અને અભિજિત નક્ષત્ર સર્વ શ્રેષ્ઠ કહેલ છે.

·(૧૬) ૧ એક સ્થાનમાં ચારથી વધારે રહે હાથ, ૨ અથવા જન્મરાશિપતિ શનિને તે હોય અને બીજા ગ્રહની દષ્ટિ વાળા સ્થાનમાં ન હોય, ૩ અથવા જન્મરાશિ પતિને બીજા ગ્રહ જોતા ન હોય પણ શનિ જેતે હોય તે પ્રવજ્યા રોગ થાય છે, તેમાં દીક્ષા આપવી હિતકર છે. યમઘંટ, વજ મુશવ વિગેરે કુગને ત્યાગ જ કર, કેમકે તેમાં દીક્ષા લેવાથી દીક્ષિત મૃત્યુ પામે છે કે વ્રતથી ખડે છે. કાર્નના દિવસે દુર નથી. શ્રી ઉદયપ્રભ સૂરિજી મહારાજ લગ્ન- માટે કહે છે કે- प्रवाय रागयो दयनाः, स्थिराश्चापि पृषं विना । માત્ર વાચા , નાંin ૨૬ ” અર્થ–ીક્ષાના લગ્ન અને નવા વિગેરેમાં ક્રિસ્વ- ભાવ-મિથુન કન્યા ધન અને મીન, વૃષ સિવાયનીધિરસિંહ વૃશ્ચિક કુંભ અને મકર રાશિઓ શ્રેષ્ઠ છે; તે સિવાયની બીજી રાશિ શુભ નથી | ૨૧ ” એટલે—એ વૃષ કર્ક અને તુલા રાશિના લગ્ન, નવાંશ કે દ્વાદશાંશ, એ કેાઈને પણે દીક્ષામાં સ્વીકાર કરે નહિં. નારચંદ્રમાં કહ્યું છે કે- वृश्रिकमिपुनधनुधर--कुम्भेषु शुभाय दीक्षणं भवति । पचमकेतु नवांशे, पानयो न्यराशीनाम् ।। १ ।। અર્થ “વૃશ્ચિક મિથુન ધન અને કુંભની દીક્ષા ગ્રામ છે, વૃષભ-મેનને પાચમે નવા શુભ છે, બીજી રાશિ પાંચમે નવાં શુભ નથી. ૧ દર્યપ્રકાશ પરમેન અને વસિવાયની શશિએને પાંચમા અને કેટલાએક કારણે ૬ થના હોવાથી શો માટે નેટ માને છે, જ્યારે વ્યાંતે શુક્રવારે ય તે જ . 1 રામ છે. બંધ અને શુકના માનવામાં જ સરકારની

·(૪૭)
નહિ, નારચંદ્ર-રી૫ણુમાં કહ્યું છે કે-૧ શુક્રવાર હેય,૨
ચૂક લગ્નમાં હાથ, ૩ શુકને નવાંશ હેય, ૪ લગ્ન કે સાતમાં
સ્થાનમાં શુકની સંપૂર્ણ હિ હેય, અને પશુની રાશિ ષ
કે તુલા હેય; અથવા–-૧ સમવાર હોય, ૨ લગ્નમાં ચંદ્ર
દય, ૩ ચંદ્રને નવશ હોય, કે ૪ ચંદ્રની દૃષ્ટિ પડતી હેય
તે દીક્ષા આપવી નહિં.
મંગળનો પ વર્ગ પણ નેપ્ટ છે.
“બી--
અશુપા-ળો, વા વાર ને !
ગુમાવનિ સલાયા, નવા જીવન ”
અર્થ–“દીક્ષામાં ગુરૂ શનિ બુધ અને સૂર્યના પડ
વગે વાર અને દષ્ટિ શુભ છે, બાકીના ગ્રહ (ચદ્ર મંગળ
શુક)ના પવગોદિક શુભ નથી. ૧ નારચંદ્રમાં ચંદ્રને
વર્ગ પણ રવીકાર્યો છે.
ઉદયાસ્તની શુદ્ધિ પણ લેવી, નારચક્રમાં કહ્યું છે કે
અસ્તશુદ્ધિનો આગ્રહ નથી, પણ ઉદયની શુદ્ધિ તે જોઈએ જ.
એકંદરે દીક્ષાના શુભ ત્રિીશાંશે આ પ્રમાણે છે-
મેષ ર૭ પળ-અત્યકળા ૨૦, વૃષના ૧૪-૨૦, મિથ
નને ૧૭, કને ૮, સિહન ૧૮, કન્યાને ૮, પૂર્વ કળા કે,
ધનને ૧૭, મકરને ૨૦, અને મનને ૮મે ત્રીશાંગ વિગેરે
વિગેરે. અમૃત સ્વભાવવાળાં લગ્ન (૫૪ ૪૦૯) પણ
રીક્ષામાં શ્રેષ્ઠ છે.
દીક્ષા કુળની ગ્રહ સ્થાપના નીચે મુજબ છે-
ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજ કહે છે કેન્દ્રમાં સોમ્ય કહે
ન હોય તો લગ્ન અને ચંદ્રના કરી તથા મિત્રને ત્યાર
ક, જમિત્રસ્થાન અને ચંદ્રની પ્રયુનિ ૫ણને છે.
નારચંદ્રમાં કહ્યું છે-

·2) ગુઝારદાન, જમીટર : तमकेतू तु दीक्षायां, प्रतिष्टावत् शुभाशुमी ॥ १ ॥ દુ-મ-જનાઝન-ધનહાનિ વિપત્તિ-નૃતિરીતિ પ્રકથા નૈો, મૌકારિતો લાગ: II II” અર્થ-“શુક્ર મંગળ અને શનિથી સાતમે ચંદ્રને છે, રાહુ અને કેતુ દીશામાં પ્રતિષ્ઠાની પેઠે શુભાશુભ જાણવા છે ૧ | દીક્ષામાં મંગળ વિગેર હાની સાથે રહેલ ચંદ્રને છે અને અનુક્રમે-કલહ, ભય, મૃત્યુ, ધનહાનિ, દુઃખ, અને રાજભય કરે છે. ૨ આ ગ–અસ્તકાળના ત્રીશાના મધ્યમાં થાય તે દ્રષિત છે, અને તે કાળાધની પહેલાં કે પછી થાય તે અપ દુષ્ટ છે ( સાદર ) લગ્નગુદ્ધિમાં કહ્યું છે કે ગળ અને શનિથી સાતમે ચંદ્ર હોય ત્યારે દીક્ષિત થયેલ પુરૂષ અનુક્રમે શસ્ત્ર દુઃશીલતા અને વ્યાધિથી અવશ્ય પીડાય છે. દૈવજ્ઞ વલભ કહે છે કે- દયા ને . રામુ: કનિતઃ ગુમ || અર્થ " ચદ્ર બે અથવા અધિક કર કે શુબ શ્રેષ્ઠ સાથે હોય ત્યારે દીક્ષા લેનાર મૃત્યુ પામે છે.” શ્રી નરચંદ્રસૂરિજી કહે છે કે- ઉદવાઘનો હિનદ ત્રિવારજa: . लग्नात सौम्यकुजी शुभावुपचये केन्द्र त्रिकोणे गुरुः ॥ शुक्र पनिनवान्त्यगोऽष्टमसुनहयेकादशो मन्दगो । लग्नांशादिगुरुजचन्द्रमहसां शोरेश्च दीक्षाविधौ ॥ १ ॥ रविस्तृतीयो दशमः शशाङ्गो, બીમતિના ·(૧૯) केन्द्राष्टवयों भृगुमसिशत्रु-- સંm : કાનને કોઃ || ૨ * અર્થ–બસૂર્ય ૨-૫-૬ કે ૧૧ સ્થાને હોય, ચંદ્ર - ૩-૬-૧૧ ભુવને હૈય, મંગળ તથા બુધ ૩-૬-૧૦-૧૧ સ્થાને હોય, ગુરૂ ૧-૪-૫-~૧૦ સ્થાને હેય, શુક૩-૬- ૧૨ સ્થાને હોય. અને શનિ ૨-૫-૮ કે ૧૧ ભુવને હોય, તથા ગુરૂ બુધ ચંદ્ર સૂર્ય કે શનિના લમ અને નવા હેયો તે દીક્ષામાં ઉત્તમ છે. ૧ રવિ ૩ જે હેય, ચંદ્ર ૧૦ માં હેય, બુધ અને ગુરૂ ૧૨ સિવાયના ભુવનમાં હેય, શુક- પ-૧૧ સ્થાને હેય, અને શનિ ૩-૬ ભુવને હેાય તે બીજાને એએ દીક્ષામાં ઉત્તમ કહ્યા છે. ૨” એટલે-આ ગ્રહની સ્થાપનાંમાં વિસંવાદ હોવાથી મધ્યમ છે. આ સિવાયની ગ્રહસ્થાપના થાય તો તે અધમ છે. શ્રી ઉદયપ્રભસૂરિજીત ઉપરક્ત ઉત્તમ-મધ્યમ બન્ને ગ્રહ સંસ્થાને દીક્ષામાં શુભ તરીકે ઓળખાવે છે. હપ્રકાશમાં એટલું વિશેષ છે કે બુધ ૨-૫ સ્થાને ગુરૂ ૧૧ સ્થાને અને શનિ ૬ સ્થાને હેય તે ઉત્તમ છે, ચંદ્ર ૭મો અને શનિ ૩ જે મધ્યમ છે, તથા શુક ૧૧ મે અધમ છે. હરિભદ્રસૂરિ મહારાજ પણ ઉત્તમ પ્રહસ્થાપના આ- * ના પરિવંતિપુજની દુકાને (!), sપુજવે રાત્રિ રોજે | જો પત્રકાર પરિજ , નષિ નાગુવઃ it 1 1 -વિનવી વાતો . [કાન્ત ( માન દિવાન] નાચંદ્રમાં–ગુર બુધ ચંદ્ર રવિ અને શનિને વાવર્ગ સ્વીકાર્યો છે. પિનકમાં અને લઘુદ્ધિમાં–ગુર બુધ સરિ અને સૂર્યને જડૂવર્ગ વી- કાર્યો છે. છેલ્લા બે સ્થાનમાં કઠિને સ્થાને શનિ માની હએ, તે પણ , મણ પામાં ચંદ્રનું જ સ્પષ્ટ વિધાન છે.

·( ૪)
પીને કહે છે કે ગુરૂ ૧-૪-૭-૧૦ સ્થાને હોય, શુકન
સ્થાને હેય, અને શનિ ૨-૫-૬-૯-૧૧ ભુવને હેય તે શિ
ને દીક્ષા દેવી. બુધ ૨-૫-૬-૧૧ સ્થાને હોય તે દીક્ષામાં -
શુભ છે, તથા ઉપચયસ્થાનમાં રહેલ મંગળ દીક્ષિતને જ્ઞાન
અને તપસ્યાની વૃદ્ધિ કરાવે છે.
રાહુ માટે હર્ષ પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે-રાહુ ૩-૬-૧
ભુવને ઉત્તમ, ૨-૫-૮-૧૦-૧૨ સ્થાને મધ્યમ અને ૧૪
ભુવને અધમ છે. લલ કહે છે કે-
" मोक्षाभिनां च दीक्षा, स्थिरोदये कर्मगे विदशपूज्ये।
miીઃ નિતૌ I ? ”
અર્થ—“સ્થિર લગ્નમાં ગુરૂ ૧૦ થાને છે, મારે
૯ સ્થાને છે, તથા નિર્બળ હોય અને પ્રયોગ છે
તે માથીને દીક્ષા આપી. ૧.”
દીક્ષા કુંડળીની સ્થાપના-
ઉત્તમ
મખમ,
અમ.
મામ ૨૩-૧-11
-૧-૧૧ (૨૫) [ ૧૨૪-૫-૧૯
- 11
બા ને મામયિક ઉપર પાપના, જો જ ધામાં
જ નિ છે, અને ચંદન, ના બને રિ ,
• ૮૦, ન કો ન ,

·(૪) તા અને ગરબળ તપાસવાં શિષ્યનું નામ પાડવામાં આ ૧ વા. ગુરૂ શિષ્યની તારા ૩-૫-૭ નેણ છે, ઈત્યાદિ પપરનો વિરોધ થઈ રવિ-સેમ-ગુરૂ બળવાન હોય એવી બેચરશુદ્ધિથી પ્રથમાક્ષર લઈ શિષ્યનું નામ પાડવું. સરિપદ ઉપાધ્યાયપદ વિગેરે પદારોપમાં પૂર્વોક્ત રાજ્યાભિષેકની શુદ્ધિ લેવી, અથવા તે પ્રતિષ્ઠાની ગ્રહ કુંડળી લેવી. અહીં પણ આચાર્યને ચંદ્રબળ અને પદવી લેનારને રવિ ચંદ્ર તારા તથા ગુરૂનું બળ તપાસવું. હવે પ્રતિષ્ટાદ્વાર કહે છે – थस्सिणि-सयभिस-पू-भा, एसु वि दिक्खा सुहा विणिविट्ठा । मह-मिग-धणि पइट्ठा, कुजा पजिन सेसाई ॥ १२६ ॥ અર્થ-અશ્વિની, શતભિષા,અને પૂર્વાભાદપદમાં દીક્ષા તથા મધા, મૃગશર અને ધનિષામાં પ્રતિષ્ઠા શુભ કહી છે, અને બાકીનાં નક્ષેત્રે વજર્ય છે. ૧૨૬ વિવેચન-કત ગાથામાં દીક્ષા અને પ્રતિકાનાં ન સાથે કહ્યાં છે. પ્રસ્તુત ગાથાના પૂર્વાર્ધમાં દીક્ષાનાં નક્ષત્ર કહી ઉત્તરાર્ધ ગાથામાં પ્રતિષ્ઠાનાં નક્ષેત્રે જણાવ્યાં છે. દીક્ષા માટે આગળ કહેવાયું છે, હવે-પ્રાણપ્રતિષ્ઠા અને બિંબપ્રતિષ્ઠા એમ બન્ને પ્રકારની પ્રતિષ્ઠા માટે દિનશુદ્ધિ તથા લગ્નશુદ્ધિ કહેવાય છે. - અહીં પેનિ-ગણ-રાશિ-ભેદ-લેણદેણ વર્ગ–નાડીભે દને મેળ, બિંબપ્રવેશ વિધિ, આચાર્યને ચંદ્રબળ અને સ્થા

·પકને સૂર્ય ચંદ્ર તારા જન્મનક્ષત્ર તથા ગુરૂનું બળ તપાર્સ
પ્રતિષ્ઠાનો દિવસ છે.
પ્રતિષ્ઠામાં સિંહસ્થ ગુરૂના દિવસે, મકરના ગુરૂ
દિવસે, ગુર-શુક્રના વૃદ્ધ અસ તથા બાલ્યકાળના દિવસે ને.
ત્યાગ કર..
ઉદયપ્રભસૂરિજી કહે છે કે–પ્રતિષ્ઠામાં ડા, ફાગણ,
વૈશાખ અને જેઠ માસ શુભ છે, કાર્તિક અને માગશર મધ્યમ
છે. શ્રીમાન હારિભદ્રાચાર્ય કહે છે કે–માગશર, મહીં,
કાગ,
વિશાખ, જેઠ અચાડ, શ્રાવણ અને ભાદર એક છે.
હર્ષ પ્રકાશમાં છ સંતાનના શુભ કાર્યમાં એક માસ
વર્ષ કહ્યો છે. તથા પ્રતિષ્ઠામાં પિત્ર ક્ષયમાસ અને
અધિકમાસને તે સર્વથા ત્યાગ કરવો. (આ માસ પુનમીયા
સમજવા) વ્યવહાર પ્રકાશમાં કહ્યું છે કે–ગુરૂ સૂર્ય અને
નક્ષત્રની શુદ્ધિ હોય, અને ચંદ્ર બળવાન હોય તે કાર્તિક
શુતિ ૧૧ પછીના દિવસોશભ છે.
વી પ્રતિષ્ઠામાં, વૃષભ, મિથુન, મકર અને કંસ
સંમાનિત શુભ છે, તથા ધન અને મીન સંકારિતસિંહ છે.
કેટલાક કહે છે કે--મેન સંમાનિ ચિત્રમાં હોય અને મકર
અતિ પિમાં હોય તે તે નિજ નથી. નારદમાં
"कहितीयपञ्चम-दिनानि पशदयेऽपि शम्तानि ।
ગાડનારા-માર રાવળ mill
અથ– “પ્રનિરા બન્ને પક્ષની ૧-૨-૩-૫
છે, તથા સુદિ ૧૦-૧૨ અને ૧૫ પા પ્રાપ્ત છે.”
લખ મુદિ કનિટનિધિમાં માત્ર ત્રીજનું નિપાન
નથી, નાવિનમાં છેથા સુધી
ચંદ્ર જનમજજો વછે, માટે માન્ય રીતે તે નિધિ
જ છે, બાકી બીજ બ્રુનમ મનાય છે.

·(૨૩) હાંરભદ્રસૂરિ મહારાજ સેમ બુધ ગુરુ અને શુક્રવારને પ્રતિષ્ઠામાં શુભ માને છે. ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજ માત્ર મંગળવારની પ્રતિષ્ઠાને નિષેધ કરે છે, જ્યારે રત્નમાલામાં મંગળ સિવાયના દરેક વાર શુભ કદાા છે. કહ્યું છે કે- " तेनस्विनी क्षेमदग्निदाह-विधायिनी स्याद् घरदा दा च । માનતુ નિવારની રસૂતિવીરપુમતતિ HI અર્થ “રવિ વિગેરે સાત વારે કરેલ પ્રતિષ્ઠા અનુ- મે ૧ પ્રતિષ્ઠાપકનું તેજ વધારે છે, ૨મ પ્રવર્તાવે છે, ૩ અગ્નિ પ્રકટાવે છે, ૪ મને વાંછિત પૂરે છે, દઢ થાય છે, કે આનંદ આપે છે, અને ૭ અનેક કલ્પ પર્યત સ્થિર રહે છે " રત્નમાલા ભાગમાં કહ્યું છે કે-રવિ વિગેરેના પડ- -વમાં પણ પ્રતિષ્ઠા માટે આજ ફળ જવું. નક્ષત્ર માટે સૂરિ મહારાજ પોતેજ કહે છે કે – હિ મગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય, મઘા ત્રણ ઉત્તરા, હસ્ત, સ્વાતિ, અનુ- રાધા, મૂળ, શ્રવણ, ઘનિષ્ઠા અને રેવતી નક્ષત્ર પ્રતિષ્ઠામાં શુભ છે. અન્ય સ્થાને પણ એ જ કર્યું છે કે- “પિના આ ર્ત વિજો, વિનં મજુરી ! घरे मेरे मघोास्य-हस्तरेषु स्थापयेत् ॥ १॥" અર્થ “શુk રવિ સોમકે ગુરૂવારે, તથા શતભિષા વિનાના ચર, ચિત્રા વિનાના મિત્ર, આ વિનાના હર્ધ્વમુખી, મધા હસ્ત અને મૂળ નક્ષત્રમાં જિનેનને સ્થાપવા ૧છે” પ્રતિકામાં યમઘંટ, ઉપગ્રહ, વજ મુશલ, સુષ પંચા, ધનુષ, શક્ય એપાર્ગલ, પાન વિગેરે ગાને ત્યાગ કરે અથવા સમ ગુરૂ અને શુ વિગેરના આજથી શુદ્ધિ કરવી. નરચંદ્રસૂરિ મહારાજ કહે છે કે- --

·“દિરમાં રાહુ, જિ વાક્યમુખ/
જે હનુમાનભૂતિ II"
અર્થ—“જિનેશ્વર દેવની પ્રતિષ્ઠામાં દ્વિસ્વભાવ હન
ઉત્તમ છે, સ્થિર લખ મધ્યમ છે, અને તે બને ન હોય તે
બહુ ગુણવાનું ચર લગ્ન લેવું. ૧ ,
તથા–મિશન કન્યા અને ધનને પુર્વાધ નવાંશ ઉતમ
છે, નર સિંહ તુલા અને મીનના નવાં મધ્યમ છે, અને
બાકીના નવાંશ કનિષ છે.
નારચન્દ્ર ટીપણુમાં બારે નવાંશના ફળ માટે હું
છે કે જે પ્રતિષ્ઠામાં–
૧ મે નશાંશ હોય તે અગ્નિને ભથ થાય છે.
૨ નાં હેય તે આચાર્ય અને સ્થાપનું છ માસમાં
3 મિથુન છે તો નિરંતર શુભ થાય છે, જેમાં અને
સિદ્ધિ મળે છે.
Yક છે તો નિઝાપકને પુન મરે , છ માસમાં
કન નાગ થાય છે, અને છ વર્ષમાં નિબયે મર્નિને હંસ
મા છે.
" બિહાં હાલ તે આચાર્ય રાશાઢ અને શાકને
ના થાય છે, પરંતુ તે પ્રસિંમા શોમાં વિશેષ ખ્યાતિ
જ છે, અને નિતર મુજબ છે.
* કન્યાના ને અતિ પિન્ન બને છે, અને
1. જન મન એ છે,યિકાળ સુધી સુખી છે .
કારખ, જwrJ 1, "t

·(૪રપ )
૭ તુલાશ હોય તે આચાર્યને ઉપદ્રવ બંધન થાય છે,
અને શ્રાવક બે વર્ષમાં મૃત્યુ પામે છે.
૮ વૃશ્ચિકાંશ હોય તે રાજા કેપે છે. મહા અશાંતિ
વ્યાપે છે, અને અગ્નિને ઉપદ્રવ થાય છે.
૯ ધનાશ હેય તે ધન વધે છે, દેવે પર આપે છે,
અને આચાર્ય તથા શ્રાવક નિરંતર આનંદ પામે છે.
૧૦ મકરાંશ હોય તે આચાર્ય શ્રાવક તથા શિષ્યનું
મૃત્યુ થાય છે, અને મૂર્તિને વજથી કે છત્રથી ત્રણ વર્ષમાં
નાશ થાય છે.
૧૧ કુંભાંશ હેય તે પ્રતિષ્ઠા કરનાર ત્રણ વર્ષમાં જલે-
દરથી અને જિનબિંબ એક વર્ષમાં પાણીથી નાશ પામે છે.
૧૨ મીનાશ હોય તે તે મૂર્તિ ઇંદ્ર, સુર, અસુર અને
મનુષ્યથી નિરંતર પૂજાય છે, માત્ર કરાવનાર મત્યુ પામે છે.
નવાંશ માટે સામાન્ય નિયમ એવો છે કે જે નવાંશમાં
સેમ્ય ગ્રહપતિવાળા છ પાંચ કે ચાર વર્ષની શુદ્ધિ મળે તે
નવા પ્રતિષ્ઠા વિગેરેમાં ગ્રહણ કરવા. આવા નવશે અને
શુદ્ધ ત્રિશા આગળ રાશિદ્વારમાં (પૃ ૧ર૦-૨૨ માં)
દર્શાવેલ છે. (જ. ૨૨)
રત્નમાલા ભાષ્યમાં કહ્યું છે કે-મંગળ સિવાયના
શહના છએ વર્ગે પ્રતિષ્ઠામાં શુભ છે.
દવોર્મરાવોઃ સુદિ તિવા વિરોચ !
આવેડાના રિ, દિતીરે ર દિ છે ?”
અર્થ –“ એટલું ધ્યાન રાખવું કે–પહેલા નવાંચમાં
પ્રાણપ્રતિષ્ઠા, અને બીજા નવાંશમાં અંજનશલાકા કરાય
છે માટે પ્રતિષ્ઠામાં બે નવાંશની શુદ્ધિ જોવાય છે. (તથા
જીએ આરભસિદ્ધિ પૃષ્ઠ ૩૦૪)
પ્રતિષ્ઠાની સ્થાપના નીચે મુજબ છે-
s

·! ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજ કહે છે કે—કેનમાં સભ્ય પ્રહ ન હોય તે લગ્ન અને ચંદ્રના-કરી, મિત્ર, બુધ પંચકને ત્યાગ કરે. નરચંદસૂરિ મહારાજ કહે છે કે- પ્રતિષ્ઠામાં મંગળ વિગેરે ગ્રહોની સાથે કે દષ્ટિમાં ચંદ્ર હોય, તે અનુક્રમે અગ્નિને ભય, સમૃદ્ધિ, સિદ્ધપૂજ, સમૃદ્ધિ, મૃત્યુ અને અગ્નિ ભય થાય છે. (૧૨) કેતુયુક્ત ચંદ્ર પણ અતિદષ્ટ છે. ऋग्रह संयुक्ते, दृष्टे या शशिनि लुप्तकरे। मृत्युं करोति कर्तुः, कृता प्रतिष्टाध्यने याम्ये ॥ ३ ॥" અર્થ- સુરગ્રહ યુક્ત કે કુરગ્રહ દઈ કે અસ્તને ચંદ્ર હૈય, તથા દક્ષિણાયન હેય તે કરેલ પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠાયકને કરે છે : ૩ !” अङ्गारकः शनिचैव, राहुमास्करकेतवः । मृगुपुत्रसमायुक्ताः, सप्तमस्याखिकापहाः ॥ ४ शिलिप-स्थापक-कर्तृणां, सद्यः प्राणवियोनकाः । तस्मात् सर्वप्रयत्लेन, सप्तमस्थान विवनयेत् ॥५॥" અર્થ–સાતમે સ્થાને રહેલ મંગળ, શનિ, રાહુ, સૂર્ય કેતુ અને શુક શિલ્પી શ્રાવક અને આચાર્ય એ ત્રણના પ્રા- ણને નાશ કરે છે, માટે દરેક રીતે સપ્તમસ્થ ગ્રહોને ત્યાં કરે. ૪-બ છે सूर्य विवले गृहपो गृहिणी भृगलाम्छने धन भृगुने । वाचस्पती तु सौरव्य, नियमानाचं समुपयाति ॥ ६॥" અર્થ–પ્રતિષ્ઠામાં સુ નિર્બળ હોય તે ઘર ચંદ્ર નબળ હેય તે સ્ત્રી, શુક નિર્બળ હોય તે ધન, અને ગુરૂ નિર્બળ હાથ તે સુખ અવસ્થ નાશ પામે છે૬. ૩-૬-૧૧ ભુવને રહેલા ક્રૂર ગ્રહ મનિને દેવના સાનિ દ્વવાળી બનાવે છે, પ્રતિષ્ઠાવમાં હયાસ્તની શુદ્ધિ જેવી, 1) .

·ને પબુ અમ્મશુદ્ધિ માટે વિશેષ એ નથી કરીને વેગ ને નાશ કરે છે. તેમ કેન્દ્ર અને મુનભુવનના ગુરૂ- મા લગ્નના દરેક ને નાશ કરે છે. ઉદયપ્રભસૂરિ મહા રાજ કહે છે કે ત્રિકોણ અને કેન્દ્રમાં રહેલ મંગળ અને શનિ મંદિરને વિંસ કરે છે, બળવાન મિત્રે જોયેલ ત્રિકોણ અને કેનનો શનિ, અથવા બળવાન મિત્રની દષ્ટિવાળો કેન્દ્ર ૮૯ અને ૧૨ ને મંગળ મંગળને નાશ કરે છે. કેન્દ્રમાં રહેલ બળવાન બુધ ગુરૂ શુક, અથવા ઉચ્ચના સામ્ય દરેક દે- પાને નાશ કરે છે. લગ્નને ગુરૂ લગ્ન નવાંશ અને દષ્ટિના તમામ દેનો નાશ કરે છે. તેમ જ કેન્દ્ર ત્રિકોણના બુધ ગુરૂ અને થકની દષ્ટિ પણ સિંધ સ્થાનમાં રહેલ ક્રૂર ગ્રહના દેષને શમાવે છે. વળી પણ કહ્યું છે કે શૂન્ય કેન્દ્ર સ્થાન કરતાં જન્મ- રાશિ પતિ કે નામરાશિપતિના ક્રર ગ્રહો પણ કેન્દ્રમાં હોય તો અન્ય સ્થાને કહ્યું છે કે-અતિકામાં લગ્નબળનીજ આવ- શ્યના છે, પ્રતિષ્ઠાના લમમાં રવિ શનિ કે વકીગ્રહ હોય, અથવા કેન્દ્ર અને મા ભુવનમાં ક્રરાય તે પ્રાસાદને નાશ કરે છે. શત્રુઘરના સર્વ રહે નેણ છે. રાહુ-કેતુ સાથે લમ કે સાતમા ભુવનને ચન્દ્ર નઈ છે, પણ ગુરૂ-શુક્ર સાથે રહેલ કે જેવાએલ ચન્દ્ર શુભ છે. સર્વ રહે ૧૧ સ્થાને શુભ છે, ધરમા ભુવને અશુભ છે. લઠ્ઠ કહે છે કે—કે વૃષભને ચંદ્ર કે સુર્ય હાથ, મંગળ-બુધ હીનબળી હોય, અને શનિ બળવાન હોય તે અરિહંત મૂર્તિની પ્રતિષ્ઠા કરવી. ત્રિવિકમ શતકમાં કહે છે કે–પ્રતિષ્ઠામાં ૧-૧-~- સ્થાનના પાપમ, ૮ સ્થાનના સોમ્ય ગ્રહો, અને ૧-૬-૨ સ્થાનને ચંદ્રઅતિદુર છે. તેની ટીકામાં ૬ ઠ્ઠા ચંદ્રને અમુક ગના કારણે શુભ અને અન્યથા પ્રકારે અશુભ ઓળખાવ્યો ·મર, વિન, માન, વિષયવિકાર-વિહાર કવિ અને ધન નાશ કરાવે છે. મંગળ બારે ભુવનમાં અનુક્રમે—ક, મકરધ્વજ, પૃથ્વીની પ્રાપ્તિ, રોગ, શત્રથી પુત્ર ઘાત, શત્રુશળ, સ્ત્રીના સ્વજનનારા, ગુણનાશ, રેણ, ધનપ્રાન અને હાનિકરાવે છે. બુધ બારે ભુવનમાં અનુક્રમે–પ્રતિમાને અખંડ મહિમા, ધનલાભ, શત્રુનાશ, સુખ, પત્રલાભ, અક્ષય, ઉત- મિસ્ત્રીને લાભ, આચાર્યવાન, ધન, કાર્યસિદ્ધિ, આભરવા અને લક્ષમીને નાશ કરે છે. ગુરૂ બારે ભુવનમાં અનુક્રમે-કીર્તિ, વૃદ્ધિ, મુખ, અક્ષય, પુત્રસુખ, સ્વજન શેક, સ્ત્રીસુખ, આચાર્યઘાત, ધન- પ્રાપ્તિ, લાભ,કદ્ધ અને મૃત્યુ કરે છે. ચૂક બારે ભુવનમાં અનુક્રમે--કાર્યસિદ્ધિ, ધન, માન, તેજ, સ્ત્રીનું સુખ, અપયશ, પુત્ર પ્રાપ્તિ તથા ચિત્યાદિ ભંગ, અસુખ, ત્યતા, પૂના, પૂજ્યતા અને પૂજયતા કરાવે છે. શનિ બારે ભુવનમાં રહ્યો થક અનુક્રમે–૧ પૂજાનો અભાવ, ૨ પ્રતિષ્ઠાપકનો નાશ, ૩ અતિવૈભવ, ૪ મંદિર તથા બંધુને નાશ, ૫ પુત્રમત્યુ, ૬ રોગ અને શત્રુને ક્ષય, છે સ્વજન અને સ્ત્રીનું મરણ, ૮ સગાને નાથ, ૯ પાપવૃદ્ધિ, ૧૦ પ્રાર્થનાશ, ૧૧ વિવિધ સુખ-સમૃદ્ધિ, અને ૧૨ રેગ કરાવે છે. રાહુને દરેક સ્થાને શનિના જે કરેલ છે, છતાં શ્રી ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજ કહે છે કે૨ાહુ૩-૬-૧ ભુવનમાં શ્રેષ્ઠ છે, ૧-૪-૭ ભુવનમાં કનિષ્ઠ છે અને બાકીના ભુવ- નિમાં મધ્યમ છે. કેતુ પણ ૩-૬-૧૧ ભુવને શ્રેષ્ઠ છે.

·(૧૩) નારચંદ્ર-પ્રતિગ્ર ચકમ. સોમ મંગળ બુધ ગુર શુ ! નિશા- રવિ T મ મુ I મુ છે * ઉં મ ૬ ઉં G મ ન તિ ઉ G R મ મ 6 મુ મ 에 મ ઉ અ બ મ મ ૯ મ મ ઉં અ મ જ G ઉ વિ ઉ ૬ 6 ૧૨ 에 여 મ માં વિ મ મ શુભ પ્રતિષ્ઠા ચક્રમ. ઉત્તમ. મધ્યમ ઉત્તમ. ૫ મંગળ રવિ ૩૧-૧૧+૧૦ ત્રિકોણ -૬-૧૧+૨-૧૦ ૫ ૨-૧૧+ (૧૨ સિવા ન ૮-૧૨-સિવાય દ૨ સિવાપ ૮૧૨-શિવાય ૧-૪-૧-૧૧ ૨-૫-૭ ૧-૫-૧૧૧+૨-૩ સન ૫-૧૦ ૩-૧+ રાવતું લખશુદ્ધિ લખહિ ]૧૧૫-૮આ સિદ્ધિ ·(૩ર) પૂર્ણભદ્ર પ્રતિષ્ઠા-ગ્રહ ફળ યંત્ર. રવિ સોમ મંગળ બુધ માન વજન | પ્રાપ્તિ સુખ અપનાશ ૧ ર્તામંદિર બંસ મૃત્યુ અમિ મહિમા કાતિ સિદ્ધિ અe ૨ ધન હાનિ ? પ્રાપ્તિ [બંસી પ્રાપ્તિી વૃદ્ધિ પ્રાપ્તિ 1 અન્ય ધન સૌભાગ્ય ભૂલાભ અશા સુખ ૪ સ્વજને પીડા રોગ સુખ વૃદ્ધિ તેજ જય ૫ સુત પીડા દે, ધાત સુખ જય મૃત્યુ દુખ મૃત્યુ લાલ પ્રાપ્તિ | પુત્રદા મૃત્યુ ૩૦ પિને સગઢ સરિ વિધ પ્રાપ્ત પ્રાપ્તિ પૂજ્યતા જય માન રોગ સિદ્ધિ | લાભ ન્યતા હાનિ ઋદ્ધિા શાંતિ ધન ઘરેણાં સહિ પન્યા સમૃદ્ધિ સુખ ધન ધન આયુ :ખ ? મેa ૯ ધર્મ ૧૧ પ્રાપ્તિ ૧૨ હાનિ જ્યતા છે कारावगस्स जम्मे, दसमे सोलसमेऽठारसे रिक्खे। तेवीसे पणवीसे, न पइहा कह विकायव्वा ॥१२७॥ અર્થ–પ્રતિકાપકના જન્મનું દસમું, સળખું, અઢારમું, ત્રેવીમું અને પચ્ચીસમું નક્ષત્ર હોય તે કોઈપણ રીતે પ્રતિષ્ઠા કરવી નહિં ૧૨૭ વિવેચન-પ્રતિષ્ઠાનું ગમે તે શોભન નક્ષત્ર હોય પણ તે નિષ્ઠા કરાવનારના જન્મથી ૫-૧૧-૧૮૨૩ અને ૨૫ મું-સત્ર હોય તો સર્વથા નેક છે. આ જન્મને નક્ષત્રોની : પિનારા, શશિ, ખ, વાતચંદ્ર, અને બહાની અનુકૂળતા ૫ તપાસવી. અન્ય દેવની પ્રતિષ્ઠા માટે રત્નમાલામાં આ પ્રમાણે ·(૪૩૩) છે—ગણ પરિવ, રાક્ષસ, રાક્ષ, ભૂત, અસુર, શેષનાગ અને સરસ્વતી વિગેરની રેતીમાં દ્ધિની શ્રવણમાં, કપાલની પનિષામાં, અને બાકીના હાદિક દેવોની સ્થિર નક્ષત્રમાં પ્રતિષ્ઠા કરવી. સની પોતપોતાનાં તિથિ, કરણ, ક્ષણ, અને નક્ષત્રમાં, અને લખ્યમૂર્તિની ઉત્તરા ભાદ્રપદ નક્ષત્રમાં પ્રતિષ્ઠા કરવી. સિંડલમમાં સૂર્યની, કુંભમાં બહ્માની,કન્યામાં વિષ્ણુની, મિથનમાં શિવની, ચર હમમાં ભુદેવની સ્થિરમાં (૧) સર્વ રેની, અને દ્વિસ્વભાવમાં દેવીઓની પ્રતિષ્ઠા શ્રેષ્ઠ છે. લાલ કહે છે કે...-સોમ્પલમમાં દેને, સૂર લમમાં યક્ષરાણસને અને સાધારણ લમમાં ગ તથા ગણપતિને સ્થાપવા. હિમને બુધ, કેન્દ્રને ગુરૂ અને ચોથા સ્થાનને શુક્ર દેય ત્યારે ઈન્દ્ર, કાર્તિક સ્વામી, સૂર્ય, ચંદ્ર અને યશની સ્થા- પના કરવી. નવમી તિથિમાં શોદય હાય, બળવાન ચંદ્રગુર હોય, અને દસમ મંગળ હોય ત્યારે સ્ત્રીઓની મૂર્તિ સ્થા- પવી. આ મુહૂર્તમાં ફેરફાર થાય તે-શિલ્પ, સુતાર અને પ્રતિષ્ઠાપકને વધ-બંધનાદિ દુઃખ થાય છે અહીં કોઈ શંકા કરે કે-જેમ દિવસના પૂર્વ ભાગમાં ગૃહપ્રવેશ કરાવાય છે, તેમ પ્રતિષ્ઠા વિગેરે દિવસેજ કરવાં કે રાત્રે કરવાં? એનું સમાધાન સૂર્યના ભુવન ઉપરથી થાય છે. કેમકે સૂર્ય સવારથી બપોર સુધી ૧-૧૨-૧૧-૧૦ ભુવનમાં, બારથી સાંજ સુધી ૧૦-~૮-૭ ભુવનમાં, સાંજથી મધ્ય- રાત્રિ સુધી –૬-૫-૪ ભુવનમાં, અને મધ્યરાત્રિથી સવાર સુધી ૪-૩-ર-૧ ભુવનમાં હોય છે. હવે જે જે કાર્યની કડ- ળીમાં જે જે ભુવનમાં સૂર્ય શુભ હેતે તેકામાં તે તે ભુજ- નના યુગમાં આવતે ઈષ્ટ લગ્નના ઉદયવાળ દિનભાગ પણ શુભ જ છે. પરંતુ અહીં યાદ રાખવું કે-દિવસના ઉત્તરાર્ધ વિવાહનું લગ્ન લેવાય છે, પણ પ્રતિષ્ઠાનું લગ્ન લેવાતું નથી. ૩૭.

·* બ્રા મા 1. • - Hકે જે 1 tv . ew ratri, ફક જા જા ! मगार-गठि॥ १२९ ॥ જાફ us, વિકpak rit माशंग गढ़ी जम्स 3, गडद होइगह मितं ॥ १३ ॥ અર્થ–શુભકાળમાં સંપાગત, વિગન, વિર, સમક, વિલંબિત, રાકૃત અને અભિન્ન એ સાન નક્ષત્રો વળે છે. (૧૨૮) અઅકાળે દાય તે સંસ્થાગત, ગુર્યવાળું તે વિગત, વકીમવાળું તે વિર, કર વાળું તે સમય, (૨૯) સૂર્યની પંડનું તે વિલંબિત, પ્રણવાળું તે રાહુત, અને A ·(૩૫) જેના મધ્યમાંથી મહા જાય તે ગ્રહભિન્ન નક્ષત્ર કહે- વાય છે. ૧૩૦ | વિવેચન-હરકેઈ શુભકાર્યમાં શુદ્ધ ના હેય પણ તે ધ્યાગન, રવિગત, વિર, સમડ, વિલંબિન, રાહુત કે મહભિન્ન હોય તો નેણ છે. તેમાં સૂર્યને અસ્ત થાય ત્યારે વાકાને જે નક્ષત્ર પૂર્વમાં ઉગે તે સંધ્યાગત કહેવાય છે. સૂર્યથી ભેગવાતું નક્ષત્ર રવિગત કહેવાય છે, વશી ગ્રહથી ભેરવાનું નક્ષત્ર વિર કહેવાય છે, રાહથી ભેગવાતું ન લવ સહ છે, રવિ નક્ષત્રની પછીનું એટલે રવિએ બેગલું નક્ષત્ર વિલંબિત કહેવાય છે, જે નક્ષત્રમાં ચંદ્ર-સૂર્યનું ગ્રહણ થાય તે માત્ર રાહત કહેવાય છે, અને જેનાત્રને ભેદીને-મધ્યમાં થઈને પ્રહ જાય તે નક્ષત્ર ગ્રહભિન્ન કહેવાય છે. વિર અને રાહત નક્ષત્રનું બીજુ નામ અપારિત અને રહેણુદ નારચક ટીપ્પણ- ગળી અને જમણ દહિંથી વિંધાએલ નક્ષત્રને ચહભિન્ન કહે છે. संझागयम्मि फलहो, होइ विवाओ चिलंपिनस्सत्ते। विडेर परविजयो, थाइञ्चगए अनिवाणं ॥१३१॥ सग्गहम्मि कीरई, नरखत्ते तत्थ विग्गहो होइ । पहुयम्मि मरणं, गहभिन्ने सोगिउग्गालो ॥१३॥ અર્થ–સંસ્થાગત નક્ષત્રમાં કાર્ય કરવાથી કલહ, વલંબિત નક્ષત્રમાં વિવાદ, વિરમાં શગુને જ્ય, વિગત નક્ષત્રમાં અશાંતિ, (૧૩) સમહ નક્ષત્રમાં મક, રાહુડત નક્ષત્રમાં મૃત્યુ, અને મહભિન્ન નક્ષ- માં કાર્ય કરવાથી લેહીનું મન થાય છે. ૧૩૨ વિવેચન-ઈટકાનું નક્ષત્ર શહેવા છતાં સ્વાગત ·*, લિ- મ પૂર્વા- ત્તેિ રા ક પ સ્વા ઉ- મૃગશિર. હવે એક ઉભી અને તે આડી, એમ એદ ખા કરી પુન મસ્તકના ભાગમાં શિરનક્ષત્ર પુ સ્થાપી, બાકીની રેખાના અંતમાં અશ્વિ -અલૈ દક્ષિબુ બાજુથી અનુક્રમે સામિ- જિત સત્યાવીશના સ્થાપના ઉ. પૂર્વ પછી સૂર્ય-ચંદ્રને પિતાના નક્ષત્રમાં સ્થાપવા. આ રીતે જે સૂર્ય-ચંદ્ર એક રેખાના નક્ષત્રમાં આવે તે જાવું કે એકાગ ગ છે. અભિ- લગ્નથુદિમાં તે બીજી ત્રિક રીતે પણ કહ્યું છે કે વિષ્કભાદિ નવગન જે કહોય, સૂર્ય . નક્ષત્રથી ચંદ્ર નક્ષત્ર પણ તેટલા જ આંકનું હોય, તો એકાર્ગવ જેમકે- મે શલગ છે, સૂર્ય અશ્વિની છે, અને ચંદ્ર ૯ માં અશ્લેષામાં છે, તે જાણવું કે–એ - ગલ છે. પણ શુલગ છે, સૂર્ય મૃગશરમાં છે, અને ચંદ્ર રોહિણમાં છે, તો માનવું કે એકાલ નથી. આ રોગનું બીજુ નામ ખજૂરગ છે. તેને શુભ- કાર્યમાં ત્યાગ કરનારચંદ્રીપણુમાં કહ્યું છે કે – ' " यात्रायां भरणं विद्या, आरम्भे कार्यनाशनम् । वैधव्यं स्याद् विवाहे तु, दाहः स्याद् वसंतां गृहे ॥१॥" અર્થ “એકાર્ગલ રોગ હોય તે યાત્રામાં મૃત્યુ થાય છે, આરંભેલ કાર્યનાશ પામે છે, વિવાહિત સ્ત્રી વિઘવા થાય છે, અને નવા વસાવેલ ઘરમાં આગ લાગે છે. ( ૧ ) પૂર્વ- ચોગ થાય D ·– (૪૩૬) એકાગંધનો ત્યાગ થઈ શકે તેમ ન હોય તે પાદવેધન અવશ્ય ત્યાગ કરે. એટલે—જે નક્ષત્રમાં એકાય તે નક્ષત્રના પહેલા બીજા ત્રીજા કે ચેથા પાદમાં એક ગ્રહ હોય, અને સામેના નક્ષત્રના અનુક્રમેથા ત્રીજા બીજા કે પહેલા પાદમાં બીજે ગ્રહ હોય તો તે સંપૂર્ણ કાર્ય થાય છે. આ ગ અતિ છે, માટે તેને ત્યાગ જ કરવો. 1 ૨ ---- = હવે પાતગ કહે છે – अस्से म चि घणु सब रे, विसमारेहाउ सेसमभिलहिडं । रबिरेहस्तिथि गथिए, इट्टे रिक्खे विसमि पाउ ॥ १३५ ॥ અર્થ—અલેવા, મઘા, ચિત્રા, અનુરાધા, શ્રવણ અને રેવતી નક્ષત્રાપર વિશ્વમ રેખા દોરવી અને સૂર્ય નક્ષત્રની રેખાથી તે વિષમ રેખા સુધીનું શેષલેવું આ શેપ રવિ રેખાંક પ્રમાણે અશ્વિન્યાદિ નક્ષત્ર ગણી તે પર વિપરેખા સ્થાપવી જે ઈન- ક્ષેત્રપર તે વિષમરેખા આવે તે પાતગ જાણ. વિવેચન-સત્તાવીશ નક્ષત્રો સ્થાપી અલેષા, મઘા, ચિત્રા, અનુરાધા, ઘર્ષણ અને વિતી આ છ નક્ષત્ર ઉપર ' ·શ્રીમાન ઉદયપ્રભસૂરિજી કહે છે કે કેટલાક મતમાં શુક્રથી ર૭ મું અને રાથી ૯ મું નક્ષત્ર પલનાના દેવવાળું માન્યું છે. જે નશવને ત્યાગ કરે, જ્યારે વિ. કમ કહે છે કે-રાહુ ર૦માં નવને લાકડાર કરે છે. અડી ચંદ્રથી ૮ મું નવ લત્તાથી ટામિન માન્યું છે, પણ તેથી ઈષ્ટ દિવસ દુષ્ટ બની શક નથી, માટે યતિ- લભમાં કહ્યું છે કે–ચંદ્ર ગતપૂર્ણિમા જે નક્ષત્રમાં સમાપ્ત કરી છે તે પૂર્ણિમાના નક્ષત્રથી આઠમું નક્ષત્ર વતાથી હગુાય છે. લજાત નક્ષત્ર અશુભ છે, માટે તેને શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરવો પૂર્ણભદ્રમાં કહ્યું છે કે–વિ વિગેરેની સત્તાથી દષિત થયેલ નવમાં કાર્ય કરવાથી અનુક્રમે ૧ વૈભવનાશ ૨ ભય, ૩ મૃત્યુ, ૪ પિતાનો નાશ, ૫ નાનાભાઈને નાશ, દ કાર્યને નાશ, ૭ મૃત્યુ, અને મૃત્યુ થાય છે. અહીં વૃદ્ધો કહે છે કે–સામ્ય ગ્રહની લત્તા અપ દુષ્ટ છે, જે માત્ર ના- ત્રના બળને હણે છે. અને કર ગ્રહની લત્તા અતિ દુષ્ટ છે, જે કાર્ય કરનારને દરિદ્રી બનાવે છે, કે મારે છે. અન્ય ગ્રંથમાં તે કેન્દ્રીઆસિમ્ય ગ્રહ હોય તે સમ્યગ્રહની લતાને દેવ રદજ કર્યો છે. વામદેવ કહે છે કે--બંગાળમાં, અને કે કહે છે કે-- રાષ્ટ્ર તથા દક્ષિણમાં લત્તા દર વર્જ. હવે બે પ્રકારના નક્ષત્રવેધ કહે છે- सत्त सिलाए कित्ति-माई रिक्खे ठवितु जोएह गहवेहमिट्टरिक्खे, उवरि यहोवा पयत्तण ॥१३७॥ અર્થ–સપ્તશલાકા ચઢમાં કૃતિકાદિ નક્ષત્રો સ્થાપી ગ્રહવેધ તપાસ અને ઉપર કે નીચે ઈષ્ટ નક્ષત્રનો વેધ થાય તે તેનો પ્રયનથી ત્યાગ કરવો | ૧૩૯ || * ·(૪૩) સપ્તશલાકા યંત્ર, આ પુનઃ પુષ્ય અધે. 6 ચિ -વિ અભ. ૫. વિવેચન-સાત ઉભી અને સાત આડી રેખાઓ દરવી, અને તેના ઉપરના છેડાથી અનુક્રમે કૃત્તિકાદિ ૨૮ નક્ષત્રો સ્થાપવા. પછી જે જે ગ્રહ, જે જે નક્ષત્રમાં હોય તે તે ગ્રહ તે તે નક્ષત્રની પાસે મૂકો. અહીં ઈષ્ટ નક્ષત્રની રેખાને બીજે છે જે કોઈપણ ગ્રહ હોય તે તે ગ્રહ વડે ઇટ નક્ષ- ત્રને વેધ થાય છે. અલીમાં રહેલ ગ્રહથી રહિણી નક્ષત્રને વેધ થાય છે, જેથી આ વેધનું બીજું નામ રહિણી વેધ પણ છે. આ ગ્રહથી વિધાએલ નક્ષત્ર અશુભ છે, માટે તેને પ્રતિષ્ઠાદિક શુભ કાર્યમાં ત્યાગ કરવો. સુધી વૃંગાર વાર્તિકમાં કેવું છે કે–ભ્ય અને શહેને વેધ થાય તે અનુક્રમે સુખ અને આયુષ્યનો સર્વથા નાશ થાય છે. નારચંદ્ર ટીપ્પનકમાં કહ્યું છે કે આંતરારહિત મંગળ વિગેરે આઠ હાથી વધાએલ નક્ષત્રમાં પરલ કન્યા ની ·ડિન, તા. ૪ , ૨ જાની, મગાવામાં છે કે નવા અને કાજ , બ બ બ ને અા નામ 1 aછે ઉપમખરિ પ્રકાર છે છે કે--વફને બિલ, બને છે કે નજર ૧-૨-૩-૪ મિ. "બી મડ જાના નામ હે છતાં અમે ૪-૩-૨-૧ પદમા મડાલ છે આ મજણ પાદાનાતળા છે, તે જ્ઞાન નથી, માટે તેને ના કરે કે ન કરે. પૂજાશાથે કરે છે - a બનીનો છે કાન છે તેમ માત્ર ના ને તજ, અને બીજા બધા નિ:શ કાર્ય કરવું જ્યારે કેવાકે તે કર છે કે-જેમ એક ભામાં 49 હર મત્યુ પામે છે, તેમ એક પાણી નાંધા ના દુકજ થાય છે. અપાત કરે છે કે-ફર મને વાંધો આખું નક્ષત્ર છેડી દેવું, અને મુખ્ય વિધા ના એક માત્ર પા જ ત્યજે. વ્યવહાર પ્રકાશમાં નખ કર પાત તરિત વેધ કરે અથવા તો મંદ કેન્દ્રીઆ હાય તો વેધને શુભ માનેલ છે. નક્ષત્રના ભાગ માટે કહ્યું છે કે – " लग्ने गुरुः सौम्ययुनेक्षितो वा, लग्नाधितो लग्नगतस्तया वा। कालान्यहोरा च यदा शुभास्याद्, मधदोषम्य तदा हि मनः॥१॥ અર્થ–“વિવાહમાં ગુરૂ સોમ્યગ્રહ યુક્ત હોય, અથવા સમ્યગ્રહની દ્રષ્ટિમાં હાય, અથવા હમપતિ હોય, અથવા લગ્નમાં હોય અને કાળારા શુભ હોય તે નથaધ નામના દેવનો ભંગ થાય છે તે ૧૮ આ તો સન્મુખ વેધનો અધિકાર છે, પણ સર્વિસ થક વિગેરેમાં ત્રણું પ્રકારના વેધને આવશ્યક માન્યા છે

·નરપતિ જય ચર્ચામાં કહ્યું છે કે-ગ્રહ નક્ષત્રમાં રહો હોય
ત્યાંથી જમણી ડાબી અને સન્મુખ એમ ત્રણ દ્રષ્ટિથી ત્રણ
વેધ કરે છે. વકીની જમણ દષ્ટિ પડે છે, મધ્યગતિવાળા
શહેરની સન્મુખ દષ્ટિ પડે છે, અને અતિચારી ગ્રહની ડાબી
બાજુ દષ્ટિ પડે છે. અર્થાત-ઈઝ નક્ષત્રથી તરછી બે દિશામાં
સિંહની દાદાની જેવી રેખામાં જે બે ન હોય તેમાં રહેલા
વકી–અંતિચારી હોવડે ઈષ્ટ નક્ષત્ર બે વેધ પામે છે, અને
નાક સનમુખ સીધી રેખામાં જે નક્ષત્ર હોય, તેમાં રહેલ
ગ્રહથી સન્મુખ વેધ થાય છે. જેમકે-ઈષ્ટ ચંદ્ર નક્ષત્ર મૃગશર
છે. હવે મંગળ વિગેરે સાત વકીચડ પકાને જે ગ્રહ ચિત્રા-
નક્ષત્રમાં હોય તે જમણી દષ્ટિથી મૃગશરને વિષે છે.
રવિ વિગેરે સાત અતિચારી ગ્રહોમાંનજે ગ્રહ રેવતીમાં
હેય તે વામદષ્ટિથી મગશરને વિધેિ છે. આ રીતે મૃગશર
નક્ષત્ર બાજુ ગ્રહખિન્ન થાય છે, અને મંગળ વિગેરે પાંચ
મધ્યમ ગતિવાળા ગ્રહેમાને જે ગ્રહ ઉત્તરાષાઢામાં હોય તે
શહ સમ્મુખ દષ્ટિથી મૃગશરને વધે છે.
पंचसिलाए दो दो, रेहा कोणेसु रोहिणीमुक्खा।
दिसिधुरि रिक्खा उकमा, वए विलोइज वेहमिहं।
અર્થ–પંચશલાકા ચક્રમાં ખુણાની બે બે
રેખા દોરી દિશાના મથાળેથી રોહિણી વિગેરે નક્ષત્રો
અનુક્રમે સ્થાપવા, અને આવેધ વ્રતમાં ૧૩૮
વિવેચન–પાંચ રેખા ઉભી અને પાંચ રેખા આપી
દરવી. પછી એક ખુણાથી બીજા ખુણા સુધીની એમ બબ્બે
રેખા દોરવી, અને સત રેખા ચક્ર પ્રમાણે સમ ઉભી રેખાનાં
ઉપરના ભાગથી રહિણી વિગેરે ૨૮ નક્ષત્રે થાપવા, તથા જે
શહ જે નક્ષત્રમાં હોય તે ગ્રહ તે નક્ષત્રની બાજુમાં મૂકવા.
અહીં પણ સન્મુખ રહેલ ગ્રહથી ઈષ્ટ નક્ષત્રનો વેધ થાય છે.
૨૮

·(૪૪૬) પંચશલાકા ચક્ર. { રો મુ બા પુન રૂમ આ લ મ રે હું ૫ યિ , વિ શ્ર અભિ. ઉ અન" આ ચકધમાં અને સપ્તશલાકા ચક્રમાં આઠ નલ ત્રને તફાવત આવે છે. આવી રીતે ગ્રહથી વીંધાયેલ નક્ષત્રને દીક્ષામાં ત્યાગ કરે. આ પંચશલાકાધ દીક્ષા અને વિવાહમાં જ જોવાય છે. પિભદ્રમાં કહ્યું છે કે–આચાર્યપદ વિગેરેમાં સમશ- લાકાચક્રમાં, અને વ્રતગ્રહણ વિગેરેમાં પચશલાકાચક્રમાં કૃતિ કાદિ નક્ષત્રો સ્થાપી ચંદ્રનો ગ્રહવેધ તપાસ. આ ચક્રમાં પણ પાદાંતરિત બળ, ફળ, વેધસંગ વિગેરે સપ્તશલાકાની પડે જ જાણવું. શ્રખ્યાતરમાં કહ્યું છે કેતાત્કાલિક કાર્ય હોય અને કેન્દ્રમાં શુભ ગ્રહ હોય તે સમ્યગ્રહની લતા, પાત તથા ઉપગ્રહથી દૂષિત થયેલ નક્ષત્રનો પાદજ વપરંતુ કેનમાં શુભ ગ્રહ ન હોય તે તે સંપૂર્ણ નક્ષત્ર જ ત્યજવા ગ્ય છે. . વિશેષ નક્ષત્ર અને શુદ્ધિ પ્રકાર આગળ (પક ૮) નક્ષત્રદ્વારમાં કહી ગયા છીએ, હવે શીઘસિદ્ધિદ્વાર કહે છે, તેમાં પ્રથમ છાયાલમ

·(૪૭)
सिद्धच्यापालग्गं,
रवि-कुज-बुह-जीव संकुपाय कमा।
एगारस नव घड सग,
છા જa) સેવ; I શરૂ છે
અર્થ અનુક્રમે રવિ, મંગળ, બુધ, અને
ગુરૂવારે–અગીયાર, નવ, આઠ અને સાત તથા
રોષવારોમાં સાડા આઠ શંકુ પગલાં હેય ત્યારે સિ-
છાયા લગ્ન હોય છે કે ૧૩૯
વિવેચન–કોઇ પણ કાર્ય અવશ્ય કરવાનું હોય, અને
સર્વ પ્રકારની શુદ્ધિવાળો દિવસ ન હોય, તે તે પ્રસંગે
છાયાલન વિગેરેથી કાર્ય કરી શકાય છે. મનુષે પિતાની
છાયાનું પિતાના પગલાથી જ માપ કરવું, અને રવિ વિગેરે
સાત વારમાં અનુક્રમે ૧૧-૮-૮-૮-૭-૮ના અને ૮ પારે.
થાના માપની છાયા આવે તે છાયાલમ છે એમ જાણવું.
અહીં મુળ ગાથામાં શંકુપાદ એવો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
એટલે કે–-મનુષ્ય પોતાની છાયા માપવી, અથવા સાત હાથ
પ્રમાણ શંકુની છાયા માપવી, જેથી સિદ્ધ છાયા લગ્ન આવશે.
આથી એ પણ સિદ્ધ થાય છે કે-સાત આંગાળના શકુની
ઉપરોક્ત આંક પ્રમાણે અંગુલછાથી આવે તે પણ છાયાલમ
આવે છે. આ છાયાલમ દરેક કાર્યની સિદ્ધિ કરનાર છે.
આરંભસિદ્ધિવાર્તિકમાં કહ્યું છે કે–આ છાયામ
માત્ર ૩૦ અક્ષર પ્રમાણ હોય છે, જેની શરૂઆત પગલાની
ઈષ્ટ છાયા આવે તે પહેલાં ૧૫ અક્ષરથી થાય છે, અને પગલાની
ઇટછાયા પછી પંદર અક્ષર સુધી રહે છે; માટે કાર્યનો પ્રારંભ
અને પતિ તે દરમ્યાન જ કરવાં. પર્ણ કાર્ય માટું હોય તો
પ્રારંભ જ કરી દે, જેથી સિદ્ધ છાયા સાપેલી કહેવાય છે.

·લખ છે, ઉદયપ્રભસૂરિ મહારાજ ર છે કે- ગાળની ખરી કરી મુળ જવાને કા તે મુ ચિંબામણિની ટીકામાં છે કે–વિને અધું કે ત્રીજો ભાગ બાકી ત્યારે જે બી સુધી ગરજ લન કષ છે. વિરાજ કરે છે કે-માગશર સિંગર શા મા- સમાં નું બિંબ નિસ્તેજ થાય ત્યારબી, એન વિગેરે ચાર માં ભાબિન અણુ કા નામી-અને ખાસ અને શાનુ વિગરે ચાર માસમાં ન થાળ ત્યારથી જ હાથ છે. દેવ રામે કહ્યું છે કે– (કુરત) કાજા–“રામ = પિvi જૈન નિ જિન્ના, ન જા રે જનેમિનાં મુળ ના नो या योगो न मृतिमान मेय भामिनदोगो, પૂનઃ મુનિ જા ! ” અર્થ-મુનિઓએ સર્વ કાર્યમાં ગેલિકને શત કહ્યું છે, જે હોય ત્યારે નક્ષત્ર, તિથિ, કરણ, લગ્ન, વાર, લવ, સમય, મુહૂર્ત, ગ, આડમું ભુવન, કે મિત્ર વિગેરે કાંઈ વિચાર ચર્ચા કે દુછતા જેવાની જરૂર નથી. ૧”સાર પણ કર્થ છે કે–ગરજમાં છઠ્ઠા આઠમા ચંદ્ર સિવાયના જ- મિત્ર, ગ્રહ, ચંદ્ર, લગ્ન, હોરા, નવાંશ અને ભાવ વિગેર કે પણ પ્રકારના દોષને વિચાર સરખે કર નહિ મુહૂર્ત ચિંતામણિની ટીમમાં કહ્યું છે કે – લેકે પ્રશંસા પરાયણ છે; માટે અમાવાસ્યા, ભદ્રા, ભરણી વિગેરે, અને બીજા દરેક પ્રકારના શપનો પરિહાર કરી આ લગ્ન લેવું. હેમહંસગણિ મહારાજ કથે છે કે પ્રથમ વર્ષ માસ પક્ષ અને દિવસની શુદ્ધિ વિવાહનક્ષત્રમાં જ દેશ અને કુળના રીત-રીવાજોને અનુસરી ગેહુવિકલમ ·(૪૫૩) લેવું. લલ કહે છે કે વીર્યશાલી શુદ્ધ લગ્ન હેય તે બોજ નકામું છે, માટે શુભ લગ્ન ન હોય ત્યારે ગોધુલિક લેવું. ગોધુલિકના છે આ પ્રમાણે છે, દેવા મનહર કહે સિક મિત્ર , પણ શt | પુષિ વ્યા, અને તે r I ? ” અર્થ–બ કુલિક, કાન્નિસાય, લગ્નને, છે અને આઠમો ચંદ્ર, આ પાંચ દેવ ગોલિકમાં ત્યાન્ય છે, અને બીજા દે શુભ છે. ૧.” આરંભસિદિમાં અર્ધયામ અને બધા પ વર્ષ લખ્યા છે, આથી ગુરૂવાર અને શનિવારે રજના નિષધ થાય છે. કેવા કહે છે કે– કલિક અને અપૈયામની કૃતિ માટે શનિવારે સૂર્ય છતાં અને ગુરૂવારે સૂર્યાસ્ત પછી લગ્ન લેવું. ૬-૮ સ્થાનને ચંદ્ર કન્યાને નાશ કરે છે, અને ૧૮ સ્થાનને મંગળ પતિને નાશ કરે છે, માટે તેને એને તિ પાતને સર્વથા ત્યાગ કરે અથવહાર પ્રકાશમાં છે કે- ગોરજમાં મહેન, બહણ નવ, માડનાર, વનિ, નિપાન, સ કાંતિ, ૬-૮ ચંદ્ર, શી , ૧૮ મંગળ, કવિ-ગુરૂ, અને ૮મા સ્થાનના સર્વ શ્રે મારચંદ્ર ટીપનમાં કહ્યું છે કે- जमाष्टमेन्द्रन-चन्द्र- ૪-૨, મૌભા rs = 1 પ જ થો નિયT , Pc free til અર્થ “નકાતિક ઠંડીમાં આઠમે અને શર, અંબ,! હોય, અને હમમાં ચં તે. ન પન્ન થાય છે, માટે આ પુ િવર્ષ " મહિનામાાં દશેખ છે કે – -

·(૪૫૬ )
મંડાવવી હોય તે-રવિ, સેમ- બુધ, ગુરૂ અને શુક્રવાર તથા
અશ્વિની, હિણી, મૃગશર, પુનર્વસુ, પુષ્ય, ઉત્તરાફાગુની,
હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, અનુરાધા, ઉત્તરાષાઢા, અભી, શ્રવણ,
ઘનિષ્ઠા, શતભિષા, ઉત્તરાભાદ્રપદ કે રેવતી નક્ષત્ર શુભ છે.
આ બાબતમાં તિથિ વિગેરે શુદ્ધિ માટે કાર્ય દ્વારમાં
શાંત કાર્યોનું વિવરણ તપાસવું. (પુષ્ટ ૪૦૭)
આ ગ્રંથનું કહે છે.
इन जोगपईवाओ, पयडत्थपएहि विहिरजोआ।
मुणिमणभवणपयासं, दिणसुद्धिपईविना कुणउ
અર્થ-આ રોગ પ્રદીપથી પ્રકટ આવડે
ઉત કરનારી દિનશુદ્ધિ-પ્રદીપિકા મુનિઓનાં
મનોભવનમાં પ્રકાશ કરો કે ૧૪૩
વિવેચનગ્રન્થકાર સુરિજીએ મહાગ્રરૂપી રી-
પકેમાંથી આ ગ્રન્ય બનાવ્યું છે જે પ્રકટ અવડે પ્રકાશ
કરનાર છે અને સ્વતંત્ર દિવસની શુદ્ધિ દેખાડે છે. તેથી
આનું નામ દનાદ દીપિકા રાખેલ છે. આ દીપિક મુ
નિઓનાં મનરૂપી ભવનમાં પ્રકાશ કરે.
અહીં મુનિઓને ઉદ્દેશીને આ ગ્રન્થ બનાવ્યો છે એમ
સ્પષ્ટ વિધાન છે, કેમકે–અષ્ટાંગ નિમિત્તનું જ્ઞાન સાધુઓ માટે
આવશયક છે; માત્ર તે તેનો આરંભ-સમારંભમાં ઉપગ"
કરી શકતા નથી. ત્યારે ગુડા માટે તે આવશ્યક છે, પs
ગૃહસ્થ તેને આરંભ-સમારંભમાં ઉપયોગ કરે તેમ છે માટે
આ ગ્રંથ મુનિએના કરકમળમાં જાય, અને તેઓના હુદયમાં
અનવા કાર્યોના માર્ગ પ્રકાશે, એમ પ્રત્યકાર સૂરિજીની
R
ભાવના છે.
આ બાબતમાં હેમહંસગણિછ પણ કહે છે કે-મુનિ
આ ગઢને ચેત્યાદિનું મુહૂર્ત કરે તે પણ દેવ છે. માટે

·(૫૭) ચૈત્યરચના, તીર્થયાત્રા, આદિ માંગલિક કાર્યોનું મુહૂર્ત - તિષીઓ પાસેથી લેવું અને તેને સમગ્ર સંવાદ તિર્ષિદ મુનિઓએ બતાવે એજ યુતિયુક્ત છે, પણ પિતે મુર્ત આવું નહિ. તથા આ એકાંતમાં ભણવું, પાપભીરૂ શિને ભણાવવું અને પંડિતમાં જ્ઞાનપર્યાયની વૃદ્ધિ કરવી એ આ મન્યુનું ફળ છે. આ રીતે જ્ઞાનપથની વૃદ્ધિને માટે બનાવેલ અન્યથી પરંપરાએ શુભ પરિણામ, પુરપાન, સરજ્ઞાનને લાભ અને શાશ્વતપદ મળે છે. એટલે-પાપભીરૂ મુનિઓના હાથમાં આ ગ્રન્થ જાય એજ હિતકારક છે. હવે ગ્રંથસમાપ્તિ કરે છે. सिरिवयरसेणगुरुपट्ट-नाहसिरिहेमतिलयसूरीणं । पायपसाया एसा, रयणसिहरसूरिणा विहिया १४४ અર્થશેખરસૂરિએ આ દિનશુદ્ધિ પ્રક- રણ શ્રી વજુસેન ગુરૂના પટ્ટધર શ્રી હેમતિલકસૂ- રિને પાદ પ્રસાદથી રમ્યું છે૧૪૪ વિવેચન-શેખરસૂરિ મહારાજે આ ગાથાથી પ- તાના ગુરૂની પરંપરા અને ગુરૂકૃપાનું ફળ દર્શાવેલ છે. એટલે- “હગચ્છાધિપ શ્રી વજસેન શરૂ થયા જેમણે ગુરુગુણ પત્રિશિકા વિગેરે ગ્રોની રચના કરી છે તેમની પાટે છે હેમતિલકસૂરિજી થયા, જેમની કૃપાથી નિહિ દી- પિકાની રચના થયેલ છે. ॥ इति रयणसहरसूरिविरइमा। दिणसुद्धिपईविमा समत्ता ॥ અર્થ—આ પ્રમાણે રત્નશેખરસૂરિએ રચેલી દિનથતિ-મદીપિક નામને અન્ય સમાપ્ત થયા. * ·:- विश्वप्रमा-टीकाकर्तुः प्रशस्तिः- गुरुयशसि तपोगन्छेनिशस्नंगति, विजयकमलमूरिः सूग्मियावनिः । भविकमधुंपहत्सु दरासम्यक्त्वपोपः, समजनि भुवि पूज्यो लन्यकीर्तिप्रशस्तिः ॥ १ ॥ અર્થ-મહા યશવાળા વિશાળ અને પ્રતિષ્ઠાવાળા તપ ગચ્છમાં જગન્દુલ્ય મહાન આચાર્ય શ્રી વિજયકમળ સૂરિવર થયા જેમણે કીર્તિની પરંપરા પ્રાપ્ત કરી છે, અને જેમણે ભવ્યરૂપી ભમરાના હૃદયમાં સમ્યકત્વરૂપી પરાગ સમ છે. वच्छिप्यो विनयात् प्रवृद्ध विजयः प्रौढो गरिमप्रमा, चारित्यभिधो बभूव विजयान्तस्तस्य शिष्याग्रणीः । .. વોઝતિવં ચોવિજ્ઞાનના ચા - ज्जैनं ज्ञानविवर्धनं गुरुकुलं यः स्वर्गभूमिमगात् ॥ २ ॥ અર્થ તેમના અતિશય કાંતિવાળા પ્રોઢ શિષ્ય મુનિ મહારાજ શ્રી વિનયવિજયજી થયા. અને તેમને મુખ્ય શિષ્ય પૂજયપાદ મુનિ મહારાજશ્રીંચારિત્રવિજયજી(કચ્છી થયો, જેઓ વિશ્વ ઉપર ઉપકાર કરનાર અને જ્ઞાનને ફેલાવનાર શ્રા ચવિજયજીજે ગુરૂકુળ સ્થાપી સ્વર્ગભૂમિમાં ગયા. सच्छिष्येण सुदर्शनेन मुनिना एपेर विश्वप्रमा, गुप्ति-ज्ञान-जिनेषु वीरगमनाद् वर्षेषु चाऽऽपीतिमे। सौभाग्य प्रद पश्चमी बुध दिने श्री मोहमय्यां कृना, यावन्मेरु-मही-ख-चन्द्र-विद्युधास्तावच नन्दतात् ॥ ३ ॥ અથ––તેમના શિષ્ય મુનિ દર્શનવિજયે-મુંબઈ નગરીમાં વીર નિર્વાણ સંવત ૨૪૫૩ ના કાર્તિક સુદિપ બુધ વારે અને પુર્વાષાઢા નક્ષત્રમાં આ વિશ્વપ્રભાટીકા રચી છે તે જ્યાં સુધી મેરૂપર્વત પૃથ્વી આકાશ ચંદ્ર અને પંડિત કે ત્યાં સુધી ચિરકાળ પર્યત વૃદ્ધિ પામે-પ્રકાશ કરે. मुनि दर्शनविजयसमर्थिता विश्वप्रमा-टीका समाप्ता ·પરિશિષ્ટ ૧૯, જૈન પંચાંગ. સંવત્સર–૧ બુહસ્પતિ (નક્ષત્ર, ૨ યુગ, ૩ પ્રમાણે ૪ લક્ષણ, અને ૫ શનિ, એમ પાંચ સવાર છે. (જ- पत्ति पाहुर १० पार पार२०) ૧ નક્ષત્ર સંવત્સર--બુહસ્પતિ નક્ષત્રચકને ગવી યે ત્યાં સુધી એટલે બાર વર્ષને છે, જેનાં નામો શ્રાવણ થી આષાઢ સુધીનાં છે. તે સંવત્સર (૩૨૭૪૧૨) ૩૩૩ દિવસ પ્રમાણ છે. ૨ યુગ સંવત્સર-ચંદ્ર, ચંદ્ર, અભિવર્ધિત, ચંદ્ર અને અભિવતિ એમ પાંચ વર્ષના ૧૮૩૦ દિવસે પર થાય છે, જેમાં ૧૨૪ પર્વ આવે છે. ૩ પ્રમાણુ સંવત્સરના નક્ષત્ર દિન ૩ર, ચંદ્ર ૩૫૪, જત ૩૬૦, આદિત્ય ૩૬૬, અનિવર્ધિત ૩૮૩ એમ પાંચ પ્રકારે છે. અથવા ર૭ (મુહૂર્ત ૮૧૯૧૪) દિવસને એક એવા ૬૭ નક્ષત્રમાર, ૩૦ દિવસનો એક એવા ૬૦ સૂર્ણમાસ, ૨૯ દિવસનો એક એવા દર ચંદ્રમાસ અને ૩૦ દિવસ એક એવા ૬૧ તુમાર (કુલ દિવસ ૧૮૩૦) ને એક યુગ થાય છે. ૪ લક્ષણ સંવત્સર પણ ઉપરોકત પાંચ પ્રકાર છે, પરંતુ તેમાં માત્ર ચિનની-નક્ષની પ્રાધાન્યતા છે. એટલે 1 નક્ષત્રને યોગ, ઋતુનું પરિમન, અને અનુકુળ નદ્ધિને એક સાથે મેળ થાય તે નક્ષત્ર સંવસ ૨ પુનમે વિરમચંદ્ર- નક્ષત્ર છે, અને વિપક્ષ કે પ્રતિકુળ નહિ થાય તે ચંદ સંપ- ન્સર ૩ અકા છે, અને નરિ ન હોય તે કર્મ • છે ·1 વિના ન જ કેમ-જનમ', તાળી મિલન કરાતુતિ છે. અને "-- , બ ભારે વિ. શનિ થવા બ્રિા નિ બાં પી છે, જેના પર 1 વાને કિ 1 જ છે, બાર બાગ (કવિ અધવન, ઘર, iળ. મન, લાર, વન, માનાિર ન વિપાપ અભિનંદન. શનિન અને વિજલ. પોશ બિપિન નામ-ન, ભય, ભા, જિ અને પૂ. પાંચ રાતિનિધિનાં નામ-કાજ, ભાજપ મી, મસિહા અને શુભ. પંદર દીવસનાં નામ–જાંગ, બિઝ, મને મનહર ભ, ધ, કાબિલિ, ઇ, મનજિ. વિત. મોમન, પતંજ, અળસિદ્ધિ, અભિષા, વાળ, નંજય, અનિ. પંદર રાત્રિના નામ–ત્મા, નક્ષત્ર, દલપત યશોધરા, મનકી, શ્રીસંભા, વિજપ, પત્ની, અપરાજિતા, છા, મમાયા, તેજ, અતિ અને રવાનt. ક્ષણ અને કરણનાં નામે મળ તથા વિવેચનમાં આવી ગયાં છે. યુગ પ્રારંભળ્યુગ, વર્ષ, અયન, અતુ, માસ, પણ અહોરાત્રિ, કરણ, નક્ષત્ર, મુને, લવ, સેંક, પ્રાણ અને ઉચ્છવાસ એમ ચાદ વસ્તુના પ્રથમ સમયે યુગ બેસે છે. એટલે-શ્રાવણ વદિ એકમ, બાલવ કરણ, અને અભિચુ નક્ષત્ર- માં યુગપ્રારંભ થાય છે. (શીર પર) T ·તિથિ હોરાના ભાગને એક તિથિ ય છે તેથી આસામી બાસઠમી લિથિને હર્ષ થયે છે, અને અહીં અહી એકેક માસની વૃદ્ધિ થાય છે. -ચંદ્ર નક્ષત્ર-અભી નક્ષત્ર ( રાત્રિ) મુહૂર્ત સુધી, શતભિષાદિએ મુહૂર્ત સુધી, વદિ ૩૦. મુહૂર્વ સુધી, અને ઉત્તર ભાદ્રપં વિગેરે ૫ મુહૂર્ત સુધી ચંદની સાથે રહે છે. (જુએ જાપા-૨૭-૪૨૦) સૂર્ય નક્ષત્ર-સૂર્ય અભિને ૪ અહોરાત્રિ અને ૬ મુહૂર્ત ભેગવે છે. (ચંદ્રગ બદયુગભગ ૬૩૦મ્પ, સીંગ ૧૨૬ મુહૂર્ત૩૦જા, શતભિષા વિગેરેને ૬ અહેરાત્રિ ર૧ મુહૂર્ત, શ્રવણ વિગેરેને ૧૩ અત્રિ ૧૨ મુહૂર્ત, અને ઉત્તરાભાદ્રપદ વિગેરે નક્ષત્રને ૨૦ અહારાત્રિ ૩ અને મત ભેગવે છે. () જા. ૨૦). પરિશિષ્ટ ૨'નું. વિરવર્ષ નિર્ણય- આયુ વર્ષ કર, આયુ ગર્ભથી ગણવે. આદિત્યસંવત્સરે આયુદય દુઓ, તેના દિન ૩૬૬, શત સંદિન ૩૬૦, પાંચ વર્ષને યુગ. એક યુગમાં આદિત્ય સંવત્સર દિન ૧૩૦ અને સંવત્સરના દિન ૧૮૦૦ હેય, આદિત્ય સંવત્સર યુગમાં એક માસ થાકતા ઋતુ સંવત્સર લાગે. આ લેખે- તુ સંવત્સરના વાથે મારે ધીમાળે આવાઢ સુદિ ૬ દિને સ્થાન. અહીંથી આદિત્ય સંવત્સર લેખે ૭૨ વર્ષે નું સંવત્સફ્યુગના ૧૪ માસ વધના થયા, ત્યારે આષાઢ સહિત ૬ થી ૧૪ મે માસે ભાત સુદિ દિને આદિત્ય કરે ૭૦ વર્ષ થયા, ત્યાંથી બીજે ચંદસંવત્સર નિવહુ થયું. અહીં ચંદ્ર વત્સરના ૩૫૪ દિન હાથ, પહેલેથી ૧ર નિ આદિત્ય સં૫- ·(૪૨) સૂર પૂર્ણ હોય, તે વારે બે કાથાણુક તિથિઓ નુ અવસર તે લેવી, એમ જોતિષ કરંડક અને કલ્પસૂત્રમાં કહ્યું છે. જરાત? ઈત્યાદિ કપરાવમાં છે. '. અહીં ઋતુ સંવત્સરના ૧ માસ ૨ થથા, ચંદ્રસવ- સરે વીશ દિન વધતા લેવા. તેથી ભાદઃ શુદિ૬ થી ૨૪ દિન વધતાં આ વદિ ૧ દિને આદિત્ય સંવત્સરે ર વર્ષ થયા. તે સંવત્સર પૂર્ણ થતાં એક માસ ઉતરે તુ સંવત્સર લાગે તે પૂક લખે છે. તે લેખે જેઠ શુદિ ૧૫ ગ્રીન પૂરી થઈ. અને આષાઢ વદિ ૧ થી વર્ષાઋતુ લાગી, ત્યારે માયા. તે શ્રાવણ થયે મારવાડી પંચાંગ પ્રમાણે ફેર દેખાય છે, જેથી કિક આસ-આગમત કાર્તિક વદ ૦)) થઈ. ઈતિ ૭૨ વર્ષ इति जिनझाममुरीणामाज्ञया पाठकरामविजयगणिना कृता ।। -- પરિશિષ્ટ ૩ જુ. લધુ પંચાગ- તિથિ-સૂર્યરાશિના અંશથી ચંદ્રરાશિના અંશના આંતરાને અઢીથી ગુણવું અને એક ઉમેરો, જેથી ઈદ દિવ સની તિથિ આવે છે. તિથિ –ણ દિવસે માસનક્ષત્રથી ચંદ્ર નક્ષત્રને જે આંક આવે તેટલામી તિથિ હોય છે. દરેક મહિનાઓ પુનમને દિવસે પિતાના નક્ષત્રનેભગવે છે, જેથી આ ગણના વદિ ૧ થી ગણાય છે. વાર–ચત્ર શુદિ ૧ થી શરૂ થતા ગત માસને દેશ કરી ચાલુ માસની ગત તિથિ જોડી સાતથી ભાગદેવો અહીં શેષમાં જેટલા વધે, વેશ (ચૈત્ર શુદિલના) વારથી તેટલમે વાર ઈષ્ટ દિવસે જાણ.

·(૪૬૩) નવક્ષેત્ર દિ અથવા અશ્વિન કુqદ ગત- માસને બમણા કરી તેમાં ગન વિધિ જેવી, જેટલો આંક આવે તેટલામું નક્ષત્ર જાણવું, નક્ષત્ર-શુલના નત્રના અંકમાં ગત તિાથના અંક ઉમેરવા, જે સંખ્યા આવે તે ઈષ્ટ નક્ષત્ર જાવું. લન–-દિનમાનના સરખા ત્રીશ ભાગ કરવા, અવા સૂર્યોદયથી ગત ત્રીશાંશને ૬ થી ગુણી સૂર્યસંપતિના ભુક્ત દિવસે ઉમેવા, અને ત્રિીશથી ભાગ , જેથી ભાગમાં ઈષ્ટ લગ્ન અને શ્રેષમાં ઇષ્ટ ત્રીશાંશ આવે છે. ઘડી- લગ્નથી ચાલખ સુધીના આંકને પાંચથી ગુણવા, અને આવેલ સંખ્યા તે ઇર ઘડી જાણવી. (સ્થૂલ) તારીખવાર– ઈદ ઈસ્વીસનને ૨૮ થી ભાગ દેવ, જેના શેપમાં રહેલ આંક ઉપરથી જાન્યુઆરીની ૧ લી તારી ખના વારે અનુક્રમે-રવિ, સોમ, મંગળ, બુધ, શુક્ર, શનિ, રવિ, સોમ, બુધ, ગુરૂ, શુક્ર, શનિ, સોમ, મંગળ, બુધ, ગુરૂ, શનિ, રવિ, સોમ, મંગળ, ગુરૂ, શુક્ર, શનિ, રવિ, મંગળ, બુધ, ગુરૂ અને શુક્ર આવે છે. B આ ગણનામાં ચાર ચાર વર્ષની ૧ લી તારીખેને વાર સાથે અનુક્રમે સંબંધ જોડાય છે, અને પછી પાંચમું વર્ષ એક વારનું આંતરૂં યે છે. C પછી દરેક માસની ૧લી તારીખે અનુક્રમે-૪, ૧લો, ૪,૩,૪, ૩ જે, ૪૪, ૩ જે, ૪છે, અને જે વાર હોય છે. માત્ર તફાવત એ છે કે-જે સનને ચારથી ભાગનાં શેષમાં ૦ આવે તે વર્ષમાં એક દિવસ વધતે હેવાથી માર્ચની ૧ લી ફેબ્રુઆરીની ૧ લી તારીખના વારથી ૨ વાર હોય છે. IT અને તા. ૧૮-૧૫-૨૨-૨૮ ને એકજ વાર હોય છે. જેમકે ઇ. સ. ૧૯૨૭ માર્ચની ૧૫ મી તારીખ વાર કાઢે છે, તે ૧૯૨*૨૮૬૮૨૩, જાન્યુ- આરી ૧ લીએ શનિવાર, ફેબ્રુઆરી ૧ લી મંગળ, માર્ચ ૧ લી મંગળ, અને માચ- ૧૫ મીએ મંગળવાર.

·ચિવથી શરૂ થતાં પુનમીઆ માસવાળા વિક્રમ વર્ષાક. મામ. ૧૮૫૭ ૧૯૦૧ ૧૯૩૮ ૧૯s ૨૦૧૫Jશ્રાવ ૧૪) ૨૦૧૮) જે. ૧૮૮૮ હિ–આ થય–પત ૧૮૪૯ ૧૯w ૧૮ ચિત્ર ૧૯૪૭ ૧૯૮૫ / ૨૨૩ મારો શૌત્ર ૧૯૯૯ ૧૮ની 4. ૧૮૭૪ ૧૯૧૨ ૧૮૫૦ ૧૯૮૮ ૨૦૨૬ ભાડે ૧૮૭ ૧૯૧૫ ૧૫૩ ૨૦૨૮ીજે ૨૦૪ ૧૮૦ ૧૯૧૭ ૧૯૫૫ ૧૯૩ ૨૦૩૧ આધિન વૃદ્ધિ અને ક્ષય-પર દિ-ચંદ્ર ૧૮૮ ૧૨૦ ૧૯૫૮ ૨૦૩૪] શ્રાવ ૧૮૫ ૧૯૨૩ ૧૯૬૧ ૨૩૭ ૧૮૮૮ ૧૯૬૪ t ૨૦૪૦ચત્ર ૨૦૪૨ | ભાદર, ૧૯૨૮ ૧૯૬૬ ૨૦૦૪ ૧૮૯૩ ૧૯૩૧ ૨૦૦૭ ૨૦૫ અપાક ૧૯૩૪ ૧૯૭૨ ૨૦૧૦ ૨૦૪૮ ૧૮૯૮ ૧૪ ૨૦૧૨ ૨૫૦ આધિન ૨૦૨૧] વૈશાખ ક ૧૦૭ ૨૦૦૨

·} , ખાજા,
બ, મટક, , , ,
--૦૧, પૃ. ૪૫ કિ.
થાપન, કાન, પs . પ ક
હા અમે, બધાજ કાન, દબક, શાર્ચ ૨, મન,
દર જાય
ન, કિન, છાલામુ, તન, નિ,
મહિલ, અનાજ, મ, કોડ, રાજ,
t-1, વિકgs, નમક, રા. સંહિ,
નિખાઈ, ખાબૂ, શિખી, તુ.
પાપાજાનાર પર ૨૦-૨૬.
-૦૩-

·પરિશિષ્ટ ૭ મું. શુંભ ત્રિશાશસ્વામિચક. નવમાંશ. ' રહે. ૨૦૧૨-૨૦૧૩ ૨૧jચંગુરુ શીશુ શુ શુ તમ શિ દ્વાદશાંત્રિ. મેષ - રમચંગુ મ9મં] રા શુ ૧૪ શુ ચં? શુ શુ શુ શુ છે ? ૨૦ ૨૨ ] ગુરુ જ મ મિ. ૧૭ શું શાસ ચ 1 TS TS ૪ ચા ચા ચી ૨ ૨ ૨ | ચં ચં ા Dr. . સિંહ ૧૮૨ સ 8 ગુJY ૮ જ ચં? ગુ ગુમરા જ તુલા ૨૪ ! કિંચિ વીર મા મીક ગુ ર 획에 થીમ ૨ २ શું I મા ૧૪Jશ. a શ ૧ ૨ સ HI ગુ ૪) મુ સામુ ય ૧ ૧ મ મનું ર ·મુંબઈ ૧૨ વાગે જુદા જુદા રાજાને ટાઈમ. દિ૨ખના બાર વાગ્યા પહેલા . Tamy - ભાનિ લોભન " રોમ ક-૧ | 11-Jર માં ટીમ બકા મનમાની મન ! ! 1 vટાઉન ૧-૧૫ ૧૨- - દિવસના બાર વાગ્યા પછી . કઠીન ฐฯ ના સીમામ સુઝીલી ઢાંક ૧૧૫ બાય મકેમ બાલારામ #d ઝાંઝીબાર સેનાન્સિસ રદાર ૧૨-૨૧ મા. માસ -- રમેન ૧૧ સંગાપુર Yકેe પાલને ૧૨ ·પરિશિષ્ટ ૮ મું. ૪ પાદચ્છાયા ઘટિકા-લઘટિકા પાઈ- સરસતિ સામણ પ્રણમી પાય, સેવી સુંદર કી શુરૂરા સૂરજમુનમુગ્રહશિ,દિનપ્રમાણલિમ્નભંગિ. ૧ સીર છાયા જબ પગઈક લેય, સત્તર ઘડી પલ દેઈ તવ થ; દેઈ પગે દિન પંતર ઘટી, પલ ઈક સહિત જાણવું ચડી. ૨ ત્રિ પગે ઘડી એ તેર, પલ ચિહું સહિત એક નઈ ફેર ચિટું પગલે પલક ઘડી બાર, ચ ઘટી પણ પંચ ઈમાર. ૩ છએ પગે દસ ઘડી પલ એક, પથ સાતે ઘડી નવ સુક; ઉપર પલ લીજૈ વળી ચાર, હવે વળી આવું અવિચાર, પગ આઠે પલ નવ ઘડી આઠ, નવ પગે પળ દશ ઘટીઆ (3) પગે દશ પલ દશ ઘડી સાત, જ્યોતિષ ગ્રન્થમાંડી એ વાત. ૫ ઘડી સાત ઉપર પલ દેઈ, પગ ઈયારે વેલા હે બાર પગે છ ઘડી પલ તેર, તેર ઘડી (છ) પલ સાતમોર. પલ ઈક ઘડી (છ) ચઉદે પગે, પગ પરે નર એહવું વદે ઘડી પંચ ઉપરે પલ સોલ, થાપી લગન કરૂં રંગાળ. પગ સેળે એહવું વિચાર, ઘડી પંચ ને પલ ઈગ્યા; સત્તર પગે પલ છ ઘડી પંચ, પથ અઢાર પચઈ (1) પલંચ. ૮ પગ ઉગણિસે ઘડિકા ચાર, ઉપર પલ ઈગવિસ વિચાર, ઘડિ ચારિ પલ સત્તર વીશે, પલ તેર ચ9 ઘઉં ઈગવીસે. ૯ પલ નવ ઘડી ચાર બાવશે, પલ પંચ ઘડી ચઉપદત્રવિશે; પગ ચઉવીશે મન ધાર, પલ ઈક સહિત ઘડી તે અાર. પલ અડવિશ, સિરછાયા જબ પગ પણ વસ 1 ઘડી તે ત્રિન, પગ છબિ જાણે મનિ. ૧૧ પાય જબ હેઈ, ઘડી તિન પલવિશને દોય; પગે ઘડી તીન, પલ ઉસ ઉપરી તું મને. ૧ર ૬

·(૪૭)
દકિતિન પલ વિસજ પાય, ઉગણતિસ કાય હુઈ છાય;
તેર પલ ઘડી તિન પયત્રીશ, એ નિરપાર વિશ્વા છે વિશ. ૧૩
પણ ઈચ્ચાર ઘડી તિન સાર, પગ ઈગતિસે ઇઈ નિરધાર,
વિણ વડી ઉપર પલ સાત, પણ બત્રિસે જાણે વાત. ૧૪
પથ છતિસે બેલિવું ઈમ, ઘડી દેઈ પલ સતીસ સીમ
૫ય સગતિસે પલ પણ ત્રિસ, સહિત ઘડાઈ ચડિG દિસ. ૧૫
પગ અડનિસે પલ તેનીસ, ઉગણુઓ પગે પલ તિસ;
ઉગતિ ચાલીશે કર્વે, વિટું કામિ દેઈ ઘડી ચિતવે. ૧૬
પય પ્યાલી ઘડિ દઈ કહી, ઉપર પલ સત્તાવીશ સહી;
પગ છાંવાલિ ઘડી દઈ જોઈ, પચવીશ પલ ઉપર હેય. ૧૭
ઈણિ પરે બેલું દિન પ્રમાણ, એહવું જતિષ માંહિ ઠાણ,
શ્રીગુરૂ હેમવિમલસૂરીશ, પભણે સમવિમલ તસ શીષ ૧૮
કુહા-નદિન પ્રમાણ જાણિ કરી. લગનમાં મન આઈ.
ઘડિ તિન પયાલ પક્ષ, મેષ લગને નર જાણિ. ૧૯
ઘડી ચાર ને સોલ ૫લ, વૃષ લગને તે હેઈ
ઘી પંચ પલપંચસીઓ, મિથુનલગનનિરોઇ ૨૦
ઘડી પંચ ઈગયાલ પલ, કર્ક લહું સુવિચાર
સિંહ લગને ઘટી પંચપલ, બાયાલિસિ૬ સાર. ૨૧
ઘડી પંચ ઈગતિ પલ, કન્યા લટું મનિ;
તુલ લગનિ ઈગતિ પલ, ઘડી પંચ સિઉ મનિ. ૨૨
આઠમીએ બાપાલ ૫લ, ઘટિકા ઉપર પંચ,
પંચ ઘડિને જાણઈ, પલ ઈગ્યાલીશ સ ચ.
પંચ ઘડિ ને પંચ પલ, મકર લગન પ્રમાણે
ચાર ઘડિને સોલ પલ, કુંભ લગને ઈય નાણ.
મીન મેષ પરિમાન, ભાખિ નિષમાંહિ,
લગનમાન ઈણિ પરે ભઈ, સમવિમલ ઉછાં ૨૫
ઈતિ (પાટણ) લગન માન સર્ણ.
૨૩
૨૪

·(૪૭૨) છાયા યંત્ર. પક પારિયાં.વડી. પળ ઘડી. પળ. પુરૂષ માન. 1 લિ ભાગ. ૮૪ ૧-૧૫ -૨૦ પદા ૧ પળ ૨-૧૦ 1-4 ૧૯ મે ૨૪ ૩-૧૦ ૧૧-૨૫ 1 પાંચમો ૧૬ ૪-૫ ૫ ૧૨-૯ ચોથો (ધ.૯) ૧૨ ૫-૧૨ ૧૩-૨૦ It Aીને (૨) ૧૧ ૧૫-૧૬ (દિનમાન ઘડી ક૬) ૧૬-૩૨ સર્વમંડલ ૧ નું માનું અંક ૧ - ૧ સંપતિ પદ છાયા યંત્રમાંથી. ૧૦ ૨ ક પરિશિષ્ટ ૯ મું. अथ प्रैलोक्य प्रकाशना भर्घकांड, ? પતિ નાદ. ૨ ૪riન કાળ નો કોરા કાજી છે. જર્ચ unખૂબં, –મra | rew, ૧ વરિ અતિ | { II भगोगा मगपीना, दिया कोटिकायाम | જામજali, * F | 3 | ફર્સ , મ, નં 1 જાપા, જા જા R | ·(७) भीमदेवेन्द्र गिप्पाणः, सर्वशास्त्राधिपारगः । श्रीमान हेमनमरि-कावं स्मन्ससौ ॥ ४॥ सेविकामानपल्लीनां, संख्यामानाय सांधतम् । बहुप्पप्रकारडेपु, नम्यं शायं विरप्यते ॥ ५ ॥ एक दिनार्धमध्येऽपि, पटिकास्य कारणम् । रेयं विशनपटेश्व, मूल्यनिधयहेनवे ॥ ६ ॥ यो यश्च प्रधानोऽर्थः, स पण्यापर्पोऽत्र गृह्यते । प्रत्यहं प्रतिभं पापि, प्रतिपण्यं च नूतनः ॥ ७॥ विशनपष्टि पर याना, धनुर्भेदवनामपि । प्रत्येक गणिमादीनां, चैत्राणैव निर्णयः ॥६॥ वाणीदेवी प्रमादान, गुरोः शुद्धोपदेशतः । सत्यो भवति शास्त्रापर्पो-अनुभवेनैव निधपः॥६॥ वयं यानि मदः पश्चि-दाश्विनापाडयोयदि । कनोमिनि संकान्नो, कनुभाघसंभवः ॥ १० ॥ . अथ नक्षत्रपिंडः। मृगश्चित्रा घनिष्टा प, पुनर्वसु घ वामम । रानाग्यां चाग्निदेवं च, पञ्चप्रिंशत् शतं मवेत् ॥ ११ ॥ अश्विनी भाणी स्वातिः, कर्णश्च भवनि पुनः । विशासा रोहिणी पोपण-शनं साधं युधैः स्मृतम् ॥ १२॥ भाद्रांऽनुराधिका धिप्पयं, शतं विंशति मिश्रितम १२० । अधिक पञ्चविंशत्या (सप्तत्या), पुष्यं हस्तं शतं स्मृतम् ॥१३॥ शतं च भवत्यम्लेषा, पश्चनवनि पूरितम् । एकादशाधिकान्यत्र-मपारानवानि च ६१६ ॥१॥ मतदशाधिकं चाश, शतद्वयं प फाल्गुनी २१७॥ देष भाद्रपद चैव-मेदू अशचतुष्टयम ।। १ ।। -

·पूर्वापाढा शन हे घ, पचारादधिक मत २५० ।
द्वे शते उत्तगपाढा, पञ्चपञ्चाशदुत्तो. २५५ ॥ १६ ॥
मूले पष्टिमवेदेवं, विप्रायमंत्र्याः प्रकीर्तिताः ।
पएगावनि: गवान्यष्टो, चतुःसहनपिगढकाः ।। १७ ॥
नपात्रसंख्यापिएड--४८६६ ॥
अथ राशिपिण्ड:-
सिंहधनुर्घटाः सर्वे, नवनिमंख्यका मनाः ६०
शनसंख्यो भवेत् कर्व-स्त्वेकविंशतिमिश्रितः ॥ १८ ॥
पच्चोत्तरशतं शेषा, मेपादय उदाहवाः १०५॥
मंदशैव शतान्यत्रा-ऽप्येक विशगुतानि च ॥१६॥
सर्वराशिसंख्यापिण्डः १२३१ कथितः
अथ ग्रहपिंडः।
प्रत्येकं खलु खेटानां, संस्न्यां प्रवीमि शाश्वतीम् ।
चन्द्र-बुध-कुलाः पष्टिः ६०, पञ्चत्रिंशच्छतं रविः १३१॥२०॥
गुरुश्च पञ्चपञ्चाशत् ५५, शुक्रोऽपि पश्चसप्ततिः ७५ 1
पञ्चपष्टिः शनिवांच्यो ६५, गहुर्नवतिसंख्यकः ६०॥२१॥
पट् शतान्यता ६०० जायन्ते, ग्रहाः सर्वेऽपि पिण्डिताः।
प्रहनक्षत्रराशीनां, संख्या संमील्य चकतः ॥ २२ ॥
गुणिनं प्रहसंयन, स्थाप्यं गशिद्वयं पृथक् ।
प्रयोगशेस्नतो भाग, गृहौयाच्चैत्रज्ञानः ॥ २३ ॥
यत्तत्र जायते लब्धं, भसंग्न्यां तत्र निशिपेत् ।
मीमयित्वा च तां संख्या, मागं गृहीत ताणम् ।। २४ ।।
सुपरिम ने गशो, ममृगाप्रवर्तनः ।
यनन च भवेत्लयं, संस्थाप्यं तदुपर्ययः (1) ॥२५॥

·(७५)
मना भाभिने लम्र-मुपरि पूर्ववत पिपेन् ।
न्यम्ने र मायने यो-म्नावत्यः सेतिका मनाः ।।२६ ।
चतुर्भक्तं ततो नाता, माणकाः कणसंग्रहे ।
धुने धान्ये तिने नेले, मुष्टिभागडं सुगन्धरम् ॥ २७ ॥
मनेनैव प्रमेणात्र, सर्वेगमपं निधयः ।
त्रिगुणश्च भवेदों-ऽप्युग्वैर्वके च खेचरे ॥ २८॥
गेहे मित्रे स्वफे पाशे, दिगुणोऽयों ध्रुवं मतः ।
शो नीचे तया पापे, तदंशेऽपि प्रहे सति ॥ २६ ॥
लब्धापम्य बुध, पाऽधमपरीक्षणे ।
शेपेषु च ययामय, संवा विनिदिशेत् ॥ ३० ॥
सायवृद्धिद्वयं कृत्वा, न्यस्यार्घ स्थानयोदयोः ।
चतुर्युग्म चतुभांग-सब्ध शिपचयोपरि ॥ ३१॥
माययादि पनुष्कं च, भाद्रादिषु चतुष्टयम् ।
मघायाः पञ्च धिप्पयानि, स्वाति विकेन्द्रपश्चकम् ॥ ३२॥
धनिष्टाचं नतः पटकं, घर मसप्त विंशतिः ।
एचयेदेन मागोऽपि, गृह्यनेऽधमगशितः ॥ ३३॥
यत्तत्रापि पुनलब्ध, गशिस्तु शोध्यते ततः ।
त्रिपटू प न गृहीत, निम्नः संख्यास्तयाऽयमे ॥ ३४ ॥
गृहीत्वा तु पुनर्भधो, गशावुपरिमै न्यसैन् ।
उदयास्तमने बके, प्रहरणे चन्द्र-सूर्ययोः ।। ३५ ॥
प्रयुद्धे गशिसंक्रान्तो, कणार्थस्त्वेष जायते ।
प्रादिस्येनाऽथ पूर्णोऽयं, स्वदेशे चैव लभ्यते ॥ ३६॥
चन्द्रेण तु पादेशे, शुकणाऽपि स्वमगडले ।
पूर्वणास्नमिन शुक्रः, पश्चिमस्यामुदेनि घेत् ॥ ३७॥

·मानिकिनि माग, गोपireो।
मम्नमितः प्रनीगार, मेरी पत: पुनः ॥ ३८॥
तमा गुम्पेठादी, पपई माग लिन्।
गालो प्रहमंभोगा-नाम: PRETTE ||३६॥
॥
पदितामा प्रा गा, किपणे विनि मंगिताः ।
तमशानदारोग, मंत्र्या गंगोल्य भारतीम || ४.॥
हन्नन्यादप्रहगोत्र, सिम्यं गर्शिनः कुरु ।
द्विम्यस्याश्यः स्वितंगशि, मंत्राधेग मगन ॥४१॥
यल्लम्यं तेन मेटेन, स्वीकृत्यापि मूलतः ।
पिपडभागस्तु हर्तव्यो, लन्यमय मनो भान् ।। ४२॥
यल्लम्घा मेनिका गेर-धनुगण्य हुन नतः।
तेनेव पूर्वभागेगा, मक्ते च मानका पुनः ॥ ४३ ।।
यच्छेपं नचतुर्गुण्य, तेन मागेन पल्लिकाः।
नतोऽपि मूजलया, द्विधा स्त्वा पुनर्भगेन ॥४४॥
स्वर्गहे मित्रागैहे प, द्विगुणमेव विन्यसैन् ।
रात्री पापे च नीचे च, सध्या तत्र पावयेत् ॥ ४५ ॥
त्रिकवेदशरथैव, लब्धमुपरिम क्षिपेन् ।
तल्लब्ध सेतिकामध्ये, चक्रे च त्रिगुणं शिपेन् ॥ ४६॥
संगुण्य भागकैः शेष, लन्यं च मायकास्ततः ।
श्रीमद्धेमप्रमेणैवं, वर्तिनी दर्शिता स्वयम् ॥४७॥
॥श्रीमदेवेन्द्र शिष्य-श्रीहेममममूरिविरचितं चैत्राकाण्ड समातम् ॥
घने वनं यदा बेटाः, पुर्वन्ति मिक्षिता घनाः ।
सदा धान्य महाघु स्यान्, सर्वपएयोधमध्यनः ॥४८॥

·(४७७) ऋणे पक्रं यदा यान्ति, सर्वेऽपि मिमिता प्रहाः । तदा धान्यं महा मु, जायतं भुवि घेगरः ॥ ४६ ॥ अपात्रदानतोऽपुण्यं, पुण्यं सत्पात्रदाना । इत्यपात्रे न दानन्य-मर्पकार महोदयम् ॥ १० ॥ प्रतिमास्वल्पयेदानां, यावन्तः परमाणकः । साययुगरहस्राणि, कर्तुभोंगभुमः फलम् ॥ ५१ ॥ ॥ इति नीलोस्यप्रकाराः समासः ।। चन्द्रमा भारकानिक जिम नवमांश भाये वो नवमांशा अंक लेना, यथा--मिधुनगंगारित समय पंद्रमा, मिथुन, मा. मांशका मंक ३, पीछे संत्रान्तिका मदन भेजा पाना, हो संन्नि मुहूर्त ३० युक्तं ३२, पीटे एम ཟipart भुवाकसे गुणावना, आनं ६६३, इसमें भीमता पश्यप मित्राय देना, ८५ मिलानेसे जाने ४५८, रात में भाग लेना। भर्घकाण्डं लिख्यते. मपात: संघरपयामि, वर्षमासादिगंभवम । येन विज्ञानमात्रेया, पणिजो मिहिरनमा ॥१॥ मोवानिया, शशाग यमद्वयम । पारा मुनानि, पान्ये तानि पीयित् । २॥ प्राभायोत्तगालियो, RAMRI स पुनरगुः । पसाधीन मुलान, गति सिया ॥१॥ • निभान, मुल एशिया ! मेरमोबापताना मार !x Ret P-RATH1..fr ·. (४८) च्यादिगुणकाोने पर्वनाः प्रतिदिशः। नन्द-याणा मुंपा वेदो, सातव्याः सर्वदा बुधैः ॥ ५॥ त्र्येक पाश्वि-'सतेक-ववेक तिययस्तया । वह्नि-यह प्रहांश्चन्द्र-स्तत्व-वविन्दवः सुतः ॥ ६ ॥ देश चेक संख्या ध, स्वरे द्वादशके तथा । सर्वदा ते च विज्ञेया, दग्याः शन्यर्कगहुभिः ॥ ७॥ तत्त्व-निशद-महाऽऐक-प्रत्यादौ कवर्गजाः । संख्या चैत्रविधा प्रोम्ना, शन्यागै दहतः मदा ॥८॥ अंक्षाण्यष्ट्रयुगं वैति-पश्येन्दु-भवनानि च । चादिमंग्या समारव्याता, दग्धा जीराकिमूसुनैः ॥ ६ ॥ ति-पञ्चामि वैहनीन्दु-मास्केगः सत्यरूपकम् ।। टादिमख्या विनानीया, दग्धा जीवार्किराहुमिः ॥१०॥ भानि विश्व-शस्त्रीणि, वर्मुर्पक्ष-गजेन्दवः तादिसंख्या भवत्येव, शुक्र-राहू तु दाहको ॥ ११ ॥ त्रिंशद् भाँनि वरवैश्वि-दिशः सप्तेन्देवो मवाः । संख्या पवर्गजा चेयं, शुका दहतः सदा ॥ १२ ॥ भौनि द्रा ही निश-नचा.शा-शिभागः । य-शवगंगता संख्या, दग्धत्वं चैव नाऽनयोः ॥१३॥ जितनी पडीए पो पति हो निननी पडीर पर नि नापती लिनी पती-पन भोगी! ते पसेना पक्ष से मागमा पल बोरने मुहर्तन भाग ओ पड़ी-पल भया है पलामझ करीने का रिया पटानी माग लौरे, इ पव सीरि, ते ना गाना पादा, नियों दमा जितने भो दुर राशिनवारा गायेने मोर - गिना मश पो मान्तिवार होई. तक मेन गुपी पार... ऐपसी भाग नी"ओ हेमोविकार. ।

·एवं नामात संख्या, मात्रासंख्या तथैव च । मुभी तो योगये राशी, स भवेत् पएयशेपः ॥१४॥ त्यगेन् राधिक रूपं, रूपं देयं गुभाधिके । न देयो नापि हर्तव्यः, सौम्पवर समस्थिते ।। १५॥ सपाद विप्रययुग्मेन, गशिमान विधीयते । भूपादे गशीना, नवांशो जायते स्फुटः ॥१६॥ चन्द्रो नवांशक यत्र, मुहुर्ने या संत्रमः। संयोज्य गुण्येन् सर्वे, सहवार संख्यया ॥१७॥ तवस्तु योजयेत्तत्र, परयशेपं पुगेदितम् । शिभिर्भग्नावरोपेण, ज्ञेयः परया निर्णय ॥१८॥ श्रेष्ठो मध्योऽधमापः, प्रमादेकादितो वदेत् । हानिः साम्यं तथा वृद्धिः, द्रव्यार्पोऽपि च नायते ॥ १६॥ मन्यं लब्धं पुनभाज्य, त्रिभिरेव त्रिसंख्यया । हानिरपंरास्तेऽा, वर्तमानार्धमानतः ।। २०॥ गुरुसंक्रान्तिको वर्षे, मासे भास्कर संक्रमात् । दिने दारोदगादेवं, विधा द्रव्यायनिर्णयः ॥२१॥ देशद्रव्याक्षग ये ध, विद्धाः खेदैः शुभाशुभैः । सर्वतोभदच पविशेषण गुभाशुभम् ।। २२ ॥ मदसंग्या प्रमापेन, हानिभ्यंशकास्वतः । फरसौम्य विभागेन, कन्याः सदी युधैः ॥२३॥ ॥ इत्यकार मायोमन समातम् ॥

·(४८) रख्यादीनां ध्रुवाका रविपन्न मंगळ दुध गुका मनि १० ४ स्वराणां ध्रुवाका आ४/६/3 भो भी में अः, शनि-नि- राष्ट्र, 11/21/10/14/11/१६२५/14३३/११४ दग्धाः क वर्गे ध्रुवाकाः। च वर्गे ध्रुवाकाः। कस गध..भी.२० चछजाज्ञाय गु० रा.म. दग्धाः दग्धाः २५३.९१८/२१ २७/१६३१५१४॥ pur त वर्गे ध्रुवाकाः । ट वर्गे ध्रुवाकाः । ढ तथीदाधान गु००रा० दग्धा- दावा २७ २८१८ पफ व भ म शनि-शुक यरलाव शाथासह new217१० प वगें ध्रुवाका: य वर्गे ध्रुवाकाः श बर्गे ध्रुवाकाः यर २. याजरी ६३, घी ३५, तेन्न ६७, गे, ५८, रु ३३, मग ५१, जार ९१, चोखा ७५, हीर ५३. दग्धाः ३६.२७२८१०१७ २७११६३० १०३०१२ ·(४८..) પરિશિષ્ટ ૧૦ મું. श्रीउपदेशमाला गाथा-शकुन- गाथा १ थी १०० गाथा १०१ थी २०० १२.-..म33....म १.-3म.म331333 २०-33 उउ.. 10-03मम...... ४.-..ममम..म. ५.-....ममम..म 6.33.3.में मममम ११०-3..म...मउउ १४.-०.म.उममउम १०-3.4.3+.उ... १६.-...म..ममम १५०-म..म333+13. ८.-...+म+म उम.. १८.-..+०...... १९.-.म....... 1.0-043333 मम.. गाथा २०१धी ३०० गाथा ३०१थी ४०० 11.-ममममम. १.-...+0+0...+s 11-3म.म. २५०-4मम..44+0 २९ .....4+0 r..ITI+RVER+म+R ·(४८२) गाथा ४०१.यो ५०६ गाथा ५०१ थी ५४४ ४१०-मममममममममम 10-03........ ४२०-मममममममममम ११.+म+मउउ..+.मउम ४३०-ममममम..म+म ५३०-उउम.333.. ४४०-०.०००मउ.मम ५४०-म.+मम33333 ४१०-...xम...उउउ ५४४-उउउउ 110-03.33333.. ४७०-०३०.33.333 म . +. ४८०-3.73..33.. ॥ इति गायायन्त्रम् ॥ ४९.-..33..उउउ ५००-उउउउउमxमxम+मम मन्त्र- सचं मासेर भरहा, सथं मासेह केवनी भयवं । एपणं सघेणं, सर्व सणमे भवः स्वाहा ॥ १ ॥ ॐडीआई नमः । नमिण मिणदि, दरिंदभिए निमोयगुरू । भएममानमियमो, युच्छामि गुरुपएसेणं ॥ १॥ नाचूडामणिभूमो, उममी वीरो गिलोयसिरितिसभो । एगो भोगाइयो, एगो पक्व तिक्ष्यणस ॥२॥ વિધિ–નિવારને દિવસે સંધ્યાકાળે ભૂમિમાં કરીકાના હાથે પહેલી પંક્તિમાં ૬, બીજમાં ૧૦ અને Revi 10 युगधरान ena Aथी, . માથાને , ૨૧ કે ૧૦૮ વાર શપરી કે રૂપાના મંત્રી तीन या, भने माम .. मायाना પાઠ , ના પરની તપૂજા કરવી. બીજે દિવસે सन २0१६२ शुभARAMATARRAM२ . - ·(૪૮૩) ધપાત્રણ વાર ભણ કુમારીકાના હાથે પહેલી દિનની ઢગલી પરસેપારી મૂકાવવી, ત્યારપછી તે સોપારી એજ બે ગાથાને ત્રણ ત્રણ વાર ભબીજી પંકિત અને ત્રીજી પતિની હરકે દિગલી પર મૂકાવવી. પછી પહેલી પંક્તિની ઢગલીથી સેંક- ને, બીજી પંનિની ઢગલીથી દશકને, અને ત્રીજી પંક્તિની ગલીથી ગાથાને આંકલે. આ રીતે જે આંક આવે, ઉપદેશમાવાની તેટલામી ગાથા લઈ તેનું ફલાફલ તપાસવું. કેઈને અનશન કરવું હોય અને જે ગાથા ઉત્તમ તે જાણવું કે તેનું આયુષ્ય લાંબું છે, માટે અનશન વુિં નહીં, મધ્યમ ગાથા હોય તે આયુષ્ય છે એમ માની વિલંબ કરે, અથવા સંપૂર્ણ વિચાર કરીને અનશન દેવું, ચેકડીવાળી મધ્યમ કે ચેકડીવાની શન્ય ગાથા હોય તે અનશન લેનારને કષ્ટ થાય, દીરોગી રહે, કે કલેશ થાય. અને શુન્ય (૦) ગાથા હોય તે જીવન ઓછું છે એમ જાણવું, અને તુરતજ અનશન કરાવવું. વળી તે ગાથાના જેટલા અક્ષર હેય તેને ત્રણથી ભાગ દેવે જે શપમાં છે તે પાંચ દિવસ પાંચ પહોર કે પાંચ ઘડી છે, ૨ વધે તો દસ દિવસ દસ પહેર કે દસ ઘડી છે, અને ૦ વધે તે તુરત મૃત્યુ પામે. ઉત્તમ ગાથાવાળાનું વન લાબું હોવાથી તેને ત્રણ ભાગ દેવાની જરૂર નથી. મધ્યમ ગાથાને ત્રણથી ભાગતાં શેષમાં ૧ વધે તે પાંચ દિવસ કે પાંચ પહોર કર રહે, ૨ વધે તે દસ દિવસ કે દસ પહેર કણ રહે, અને ૦ વધે તો અપ કઈ થાય ને તુરત મૃત્યુ પામે. શુન્ય ગાથાના અક્ષરને ત્રણથી ભાગતાં શેષમાં ૧ વધે તે પાંચ પાર કે પાંચ ઘડી જીવે; ૨ વધે તો દસ પહેર કે દસ ઘી જીવે, અને ૦ વધુ તે આયુષ્ય હોતું નથી, માટે અનશન કરવામાં વિલંબ કરવો નહીં. આ વિધિથી જ રાજસેવા, પરદેશ, યુદ્ધ, રોગતિ, વ્યાપાર ગમન, પુત્ર-પુત્રી જન્મ ઇત્યાદિ પ્રસંગે વિતવ્ય વિગેરે શુભાશુભ જેવાય છે ·આ ઉપરાંત વિવિજ્ઞાનના બીજા પાઠ આ પ્રમાણે છે. १ अप्पयह वाहिंग, निहिनामाया गि गुणित । विममई भीवई समई, माई अति मात्र हरित ॥ १ ॥ २ अप्पाहदुयह वाहिय, नाममयर नि गुपित्र । कालेगा (३) हग्भिमाए, भीविन-मग्ग विभारिपत्र ॥१॥ 'एगेणं पहवाही, दोहि अंकेहि होइ नीगेगी। सुन्नेग होइ मार्ग, कहिलं पुडामणी सारं ॥ २॥ ३ निथ्य रोगियोऽतु, दो क्षेप्यापार मन्यते । द्विगुणं कार्यते बुधः एकीकृत्य विभिहरेत् ॥ १ ॥ एकस्य जीवितं दद्याद्, द्वाभ्यां क्लेशो मवेत्तथा । शून्ये मृत्यु विभानीयाद्, गेगिंगयां प्रभमेव च ॥२॥ ૪–અશ્વિનીથી શરૂ થતું નક્ષત્ર, રવિ વિગેરે વાર, તિથિ, અને માથાના અક્ષરનો સરવાળો કરી ૮ થી ભાગવું અથવા લગ્ન દેવું (૨) શેષમાં એકી રહે તે ત્રણ દિવસ છે, શૂન્ય વધે તે તેજ દિવસે મૃત્યુ, અને બેકી રહે તે દિવસ यावे. ૫ બહુ જીવે ત્રીદુ મરે, ચિહુ પિણ રોગ અનંત ૨ જે પણ મેલે બારમે, ઉઠે સિસ પુર્ણત ૧ ३ १२ .. १ दिशाः प्रहर संयुक्ता-स्तारकाः वारमिश्रिताः। अष्टभिस्तु हरेद् मागं, शेष प्रश्नस्य लशणम् ।। १ ।। पके त्वरिता सिद्धिः, पटतुर्ये च दिनवयै । त्रिसप्तके विलम्ब स्याद्, द्वौ घाष्टम न पाप्यते इति कार्यप्रभः।

·(૪૮૫) રહજતિસારમાં કહ્યું છે કે-માદિ ત્રણ નક્ષત્રમાં વસ્તુ ગઈ હોય તે સમીપમાં, હસ્તાદિ બારમાં બીજાના હાથમાં, અભિવાદિ પાંચમાં પિતાના ઘરમાં, અને નિકાદિ આઠમાં વસ્તુ ગઈ હોય તે તે દૂર છે તથા અદ્રશ્ય તથા તિથિ-વાર નક્ષત્ર અને પ્રહરને થાક લેગે કરીશથી ગળી સાતથી ભાગ છે, અને એમાં જે આંક વધે તે ઉપરથી જવું કે વિરતુ બનીએ- ભાર, વાસણ, જવ, આકાશ, ઘાસ, છાણ અને શાખમાં છે છે એમ સમંજવું, જ બાજુw I પરિશિષ્ટ ૧૧ મું. मालपाने घस्मकोरा, पपतपाने गुम्तरी उन्हदी दुस्मसपाने, सुलह सुलहा मेदिनी । અર્ધનમાં શુક, ભાગ્યમાં ગુણ અને - પાને મંગળ હોય તે ખેથી ધરતી બેગ. पपतपाने मुस्तरी, गुगालपांने जुदरगरः મને ન ૩૧૫, જિગર ૨ અર્થ–પગ્યભવનમાં ગુરૂ, મનને શા મને રાજુભવનને મંગળ હેય ને વાળ પાદિ ખજાન ગુજા, ને fীয়া, মালয়ে પામ,

·(૪૮૬)
અર્થ–કર્મભુવને ગુરૂ હેય, ધનને શુક
હિય તે પાદશાહને વજીર થાય, બાળકવાળે અને
ધનવંત થાય,
अवलिवुबहु रहम द्वाज-ह, मालपाने गखुबद्
सत्तरिगाइयां वाजकोकवसुबद्साहि आलमसुवंव
અર્થ–પહેલે બારમે બીજે અને સાતમે
ભુવને ગ્રહ હોય તે પતિશાહ થાય.
जुहरकोकवइक बुरज, चिहारमूया पंचम मुकाम
अव्वलि वगर.सुमषांनह, दरजानिगरा आराम् ५
અર્થ–શુક પહેલા ભુવનમાં હોય અને
બીજા મહે ચોથા પાંચમા નવમા પહેલા અને
ત્રીજા ભુવનમાં હોય તે દિન દિન સુખ પામે.
दरहमलम रसम समवासद्,
दुस्मनां कुसवादि साह उमराउ;
सुवदि वसाही दोमी,
सउर दरवासह चुमाह
અલગ્નમાં મેઘરાશિમાં સૂર્ણ છે તે
દુમિનેને મારે, પાદશાહ થાય કે ઉમરાવ થાય.
આ રાજયોગ છે. વૃપના ઘરને ચંદ્ર હોય તે પણ
રાજામ છે.
सिरारीपगर दरजद्दीवासइ, फर्वासीरहंगपेसमीर
जुहरदर माहिथाजद्, ससद् दउलतिवा यजीर७

·અર્થ–મંગળ મકરમાં ઘર કરે તે મહાકવિ ધનિક અને રાજને પ્રધાન થવાય, શુક્ર માનના ઘરમાં પાંચમે આવે તો ધનવંતકે વજીર થાય. संबुल उतारिद सुवद् कातिव, इलमदार सायर कमाल मुस्तरी सरतांबु पास, सररहा वास्यदवामाल અર્થ-કન્યાએ બુધ હેય તે +++ પૂરે વિઘાવંત ગુણવંત હય, ગુરૂને કહાયને પતિ- સા, હાય, જમ ન મા૫૬ ગુની, पुषद मोयदपे समीर; रास जउंजीमा फझलय, जाफ जत सारिक घगीर ॥६॥ અ-- સાતમો શનિ દેમ નો કદિ કિં. તા ન થાય, પાસાહને પ્રધાન હેયા અને મિથુન- માં કેતુ કે રાહુ હોય તે જુઠાબોલે તંબુરે પાપ. ઇતિ પારસી ભાષા જ+: “t to ·(૪૮) પરિશિષ્ટ ૧૨ મું જિનબિંબ શિપ-માન.' શ્રી ગૌ નઃ | अथ प्रतिमास्वरूप गुणागुण लिख्यते- રિદ્ધિ પ્રતિમા કરાવણહાર પ્રત્યે હણે, અધિકાંગ પ્રતિમા શિ૧ી પ્રત્યે હ, પૂર્વતી અધિકાંગ પ્રતિમા દ્રવ્યનાશ કરે, કૃશોદરી પ્રતિમા દુર્નિક્ષક, વકનાસિકા અતિદુખકરે, કવાંગ પ્રતિમા ક્ષય કરે, અનયન પ્રતિમા નયનનાથ કરે, સ્વ૬૫ પ્રતિમા ભોગનાશ કરે, હીટિ પ્રતિમા આચાર્યનો ઘાત કરે, જંઘાહીણ પ્રતિમા ભાઈ પુત્ર મિત્રની હાંણ કરે, પગ-હાથ દીન પ્રતિમા ધનક્ષય કરે, તીર્જી-નીચી પ્રતિમા વિદેશગમન કરાવે, ઉન્નત પ્રતિમા ચિંતા કરે, અઘમુખી પ્રતિમા દુખ કરે, અન્યાય દ્રવ્યની પ્રતિભા પરિવારને માડી, હીનાંગ આધકાંગ પ્રતિમા આપણને અને પરનો મહિમાનાશ કરે, નખભંગે ઘેરીથી ભય ઉપજે, આંગલિભગે દેશભંગ, બાહુભાગે બંધન હાથ. નાસિકા સંગે કુલ ક્ષય કરે, પગસંગે ધનક્ષય કરે. એક આંગુલથી માંડી અભ્યાર આંગળ પર્યત ઘરે પૂછયે, અધિકમાન પ્રતિમા દેહરે પૂજાયે. કાછની, લેપની, દાંતની, પાષાણુની અને લેહની પ્રતિમા ઘરે પૂછે નહીં. ઉચ દ્રષ્ટિ પ્રતિમા દ્રવ્ય નાશ કરે, તીરછી દ્રષ્ટિ પ્રતિમા ભેગ હાનિ કરે. સ્તબ્ધ દ્રષ્ટિ પ્રતિમા દુઃખ દે, નીચીદ્રષ્ટિ પ્ર- તિમાં કુલનાશ કરે છે વરસની પ્રતિમા ખંડિત થઈ હોય તો 'પૂછયે ઘણા કાલની પ્રતિમા જેમ પૂજાતી તેમ પરં ખ્યદા- થક, મણિની પ્રતિમા લેકહિત કરે, સ્વર્ણની પુષ્ટિ કરે, રૂપાની કીર્તિ કરે, ત્રાંબાની પ્રતિમા વૃદ્ધિ કરે, શેલની પ્રતિમા પૃથ્વી- લાભ કરે. ઈતિ મંગલમ, f છે ·છે. અથ પ્રતિમાં વિવરણ બાદુ લંબાઈ ઈહાં જોઈએ, મુખના ભાગ તેર જોઈએ, છપ્પન ભાગને વિવરણ તેને વિવરણ લખે છે- લખે છે- ૬ ભાગ હવટના . ૧૩ ભાગ મુખ લંબાઈ થવા નાસિકાના ૧૦ ઉપરલા હોઠને નાભિ બ મુખનો ઉકાસ, હેડલા કદારે દકનો લાંક કરતલ R કે હડપચીના પગની પલાંઠી ૧૩. ॥ इति प्रतिमा लघुविचार ।। છે દદથ ૧ II U) • મુખ વિના ૨ प्रय प्रतिमा विचारा ૫૬ ભાગને સરવાળે ૧૦ શાળાના વિસ્તાર ૬ ભાગ કણિકા ૪ નમુ પગ હેડલ નાસિt વિના કર એમ કુલ ભાગ કરીને 10 ત ા અથ વિસ્તાર ૧૮ ભાગ ખાનાપામ ૩ ભાગ ૪ ખલા નશ્ચિમ ક-નાસાં 1 નિ છે બામ IY mi* citu ૧ - પિતા છે ૧૦ બે કલાનર • જનના છે દરિ વિસ્તાર ૨ છે ૭ R * ૧ D ૧૨ બાર કલા વિકતા

·( ૪૯૦ ),
ચતુ વિસ્તાર
૧૬ , બહિ હેઠળ
છે ઇતિ છે
૧ - જંઘામૂળ વિસ્તાર
૬ ભાગ સરખા પગ, પાછેરો
૮ અ હીંચણ વિસ્તાર :
ડાબો પગ તેમાંથી કાઢે
» ડુલ વિસ્તાર ()
જ ઇતિ
શ્રી વલ્સ ઉન્નત
૩ ભાગ કટિ–ભુજાન્તર
વિસ્તાર
અંગુઠા જાડાપણું
૫ અંગુલિ લંબાઈ ૨ બહિષર વિસ્તાર
૫ગલ વિસ્તાર
ઇતિ
૩
ક
S
એક છણે પત્રના આધારે.
सठिया न्याय
S૮
दिनशुद्धि दिपिका.
भने
विश्वप्रभा-विवेचन.
BHd.
2S
કે,

·૧
ન
૧૫
વાઇ
૧૧
૨
N
R
૧૨
૧૮
2.
પંક્તિ
•
jae aana -- $ a હું
શુદ્ધિપત્રક.
1 12 1 - 02 2 [૪

·No text on this page.