·PIRINIDHARI
[III]filliniHillilHHlutility
الللااريس
ક્ષમાપના
આ ગ્રન્થનું મેં મારી અલ્પ બુદ્ધિ અનુસાર છાપેલી પ્રત ઉપરથી જ બીજી
પ્રતેના અભાવે (૯ પૃષ્ટથી) ઉપગ પૂર્વક કર્યું છતાંયે આમાં જે ભૂલે રહી
જવા પામી છે. તેનું શેધન પત્ર પણ તૈયાર કરી છપાવવામાં આવ્યું છે. છતાંયે
મતિ મંદતાથી જે કાંઈ ક્ષતિ રહી જવા પામી હેય તે ક્ષમ્ય ગણી સુધારી વાંચવા
અને જણાવવા વિનંતિ કરતે વિરમું છું. શા. ૧૯૬ કાર્તિક સુદ પુનમ.
જનાચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયભદ્રસૂરીશ્વરજી મહારાજના પ્રશિષ્ય
પંન્યાસ પ્રવર શ્રીચરણવિજયજી ગણિવરશિષ્યાણ
મુનિ હર્ષવિજય
ખેતરવસહી–ઉપાશ્રય પાટણ (ઉ.-ગુજરાત)
பெரும் தாகம்
பற்றிருநாறை
IIIII
Ill|III IIllu|[li[l[III
allIDAILU|[llllllll
INDIlIIIIIIIIIIII

·Ne * - गणीपद वि सं १९५७ भाषाढ सुदी ११ सुरत लघु दीक्षा जन्म -11 वि सं. १९११ चाङ्माधुर्यजिता सिता गतमदा श्रावण सुदी १५ दिनामुखेऽधात्तृणं अमदावाद येषां चित्तवि द्धताजितनिशा- नाथः कलङ्कं दधौ। वि स १९३४ ज्येष्ठ वदी २ दुग्धाम्बुधिशुद्धकीर्ति निकग अमदावाद भव्यात्मामाजाममी, कल्याणं रचयन्तु सिद्धिविजयाः वृहद्दोक्षा वि स १९३४ सूरिवराः सर्वदा ॥ अपाद सुदी १३ अमदावाद पन्यासपद वि. म १९५७ भाषाढ सुदी ११ सुरत प्रशान्त तपोमूर्ति पूज्यपाद चारित्रवृद्ध तपागच्छालंकार शासनप्रभावक संघ विर आचार्यवयं १००८ श्रीमद् विजयसिद्धिसूरीश्वरजी महाराज. TA आचार्यपद चि प. १९७५ महा सुदी ५ महेसाणा -- 3294128046.4.21250 HDHILDINALEMORE .SALMERAMAK.4A:

·No text on this page.

·III,
ર
.'
દ્રવ્ય સતિકા ટીક તથા ભાષાન્તરમાં દ્રવ્ય સહાય
કરનાર દુગ્રહસ્થાની નામાવલિ
.
બેન ગુલાબબેન શા રાયચંદ કપુરચંદની દીકરી
૬૦૦ સાધ્વીજી મહારાજશ્રી દેવશ્રીજી (કચ્છ વાગડવાલા) ના હસ્તે શા. નગીનદાશ ઝવેરચંદ વલસાડવાલા
ઉપદેશથી એક શ્રાવિકા
પ) શા. રાયચંદ ગુલાબચંદ અછારીવાલા
પ) શા. કેશરીચંદ ભાણુભાઈ હસ્તે નેમચંદભાઈ બીલીમોરા
પ) શા. હીરાલાલ વાડીલાલ કપડવંજ
પશુ સા. નાનચંદ ચેલાજી બીલીમોરા
૨૫ જાદવજીભાઈ મુળજીભાઈ આરંભડા
પ) શા. મગનલાલ નાનચંદ ચીખલીવાલા
ર૫ શા. કસ્તુરચંદજી નાથાજી હસ્તે ખુબચંદભાઈ અછારી
પ) શા. હીરાલાલ હરખચંદ ના ધર્મપત્ની સોનાબેન ર૫) શા. મણીલાલ ખુબચંદ પાટણવાલા
સીમાદરાવાલા હ. શા. ફકીરચંદ ભાણાભાઇ વામલધરાવાલા ૨૫. શા. શેષમલજી ભભુતમલજી ખાલીવાલા
પ) શા. વીરચંદ રામદાસ વલસાડવાલા
૪૩) પરચુરણ ૫-૧૦ કે ઓછી વધતી રકમ આવી તેના

·શ્રી દ્રવ્યસંતિકાના પ્રકાશન અંગે બે બો આ ગ્રન્થનું પ્રથમ પ્રકાશન શ્રી જૈનધર્મ પ્રસારક સભા તરફથી આડત્રીસ વર્ષ પૂર્વે મૂળ, ટીકા અને બંનેના ભાષાંતર સાથે થયું હતું. તે ગ્રંથ દુપ્રાપ્ય થવાથી અને ચાલુ ટાઈમમાં દેવદ્રવ્યાદિકના દોષથી દૂષિત થતા, અનેક ભવ્યાત્માઓને જોઈને આ ગ્રન્થના પુન: સંસ્કરણની ભાવના અમારા હૃદયમાં કેટલાક વર્ષથી હતી, અને તે સકલ શ્રમણ સમૂહ શિરોમણિ તપમૂતિ પાન વાવૃદ્ધ ૫૦ પૂર્વ સાંપ્રત સમયસૂરિસિંહ શ્રીમદ્ વિજયસિદ્ધિસૂરીશ્વરજી મહારાજના પરમ વિનય પૂ૦ શ્રી પ્રદવિજયજી મહારાજશ્રીના અનન્ય શિષ્યરત્ન પૂ૦ ૫૦ મેરવિજયજી ગણિવરના સદુપદેશથી ફળીભૂત થતાં, અમે મૂળચંથ ટીકા સાથે, અને મૂળ, મૂળ તથા ટીકાના અર્થ સાથે જુદું જુદું તે તે વસ્તુના ખપી આત્માઓના માટે તૈયાર કરાવેલ છે. આ બને ગ્રંથનો પુનું વાંચન તેમજ શ્રાદ્ધવિધિ, ઉપદેશસપ્તતિકા, ઉપદેશ પ્રાસાદ, અને શેનપ્રક્ષાદિક ગ્રન્થોના દેવદ્રવ્યાદિ સંબધે દષ્ટ અને પ્રતિરો વિગેરે દેવદ્રવ્યાદિકની પુષ્ટિના માટે પરિશિષ્ટાદિક પ્રશમરસનિધિ ગીતાર્યાગ્રણી અને આચાર્યદેવ શ્રીમદ્ વિજયભદ્રસૂરિશ્વરજી મહારાજના પ્રશિષ્ય રત્ન પ્રખર વક્તા પંન્યાસ શ્રી ચરણવિજયજી ગણિવરના સાહિત્યરસિક શિષ્યરત્ન મુનિ મહારાજશ્રી હર્ષવિજયજી મહારાજ સાહેબે કરી, ગ્રન્થની શોભામાં વધારે કર્યો છે. અને વૈરાગ્યામૃત વારિધિ પ્રશાંત તસૂતિ પૂજ્ય આચાર્ય પુગવ શ્રીમદ્ વિજયભસૂરિશ્વરજી મહારાજના વિદ્વાન શિષ્યરત્ન મુનિ મહારાજ શ્રી જનકવિજયજી મહારાજસાહેબે દ્રવ્યસપ્તતિકાનું દિગ્દર્શન લખી, ટુંકમાં ગ્રન્થનો પરિચય કરાવ્યું છે. તે બાબત ઉક્ત મુનિ મહારાજાઓએ જે પોતાને ટાઇમ અપી નિ:સ્વાર્થ ભાવે સેવા બજાવી છે, તે બદલ તેમને આભાર માનવામાં આવે છે. અને તે પુસ્તકના પ્રકાશનમાં જેમણે જેમણે મદદ અપાવી, યા આપી છે, તેમને પણ આભાર માનવામાં આવે છે, અને બીજાઓ આ ભાગને અનુસરી પોતાની લક્ષ્મીનું સાર્થક કરે એમ ઇચ્છી વિરમું છું. લી. પ્રકાશકે.

·-- अनाज ॥१॥ ॥ श्रीद्रव्यसप्तातकानुं 'क्षिप्त दिग्दर्शन. । अनंत उपकारी श्रमणभगवान् श्री महावीर परमात्माने प्रणमीने, ते महाप्रभुना श्रुतसागरमां सर्व निर्दिष्ट वस्तुओ होइ, तेमांनी श्री चैत्य, गुरु, ज्ञान, साधारण, अने धर्मनी निश्रावाळा द्रव्यनी सुंदर प्रकारे करायली व्यवस्थावाळी “दवसित्तरी"ना पुण्यप्रसंगे तथाप्रकारना शुभ दिग्दर्शनमा प्रवेश करतां अति हर्ष पामुं छु.परम तारकना पुण्य चिह्नोनो सुप्रसंग पामी, भवभीरु भव्यात्माओ स्वोपार्जितादि द्रव्यादिनी भक्ति आदिए भवभ्रमण निवारणनी विज्ञप्ति करे, ए सहज छे. अने आथी " तेनी " सुंदर प्रकारनो व्यवस्था स्वाभाविक होय, ए पण असहज नथी. ते सुंदर व्यवस्थाना मूळभूत रहस्यथी अज्ञात बाळजीवोने तथाविध व्यवस्थानो भव्योनी भक्तिआदिथी धरायेल द्रव्यना सदुपयोगना कारणे, अने ते ते प्रकारनी आशातना निवारणना कारणे, शुभमार्ग- दर्शक शुभ प्रयास करवो, ए पण अस्थाने नथी. ते ते शुभमार्गदर्शक प्रयास अनेक प्राचिन पुरुषो श्रीसर्वज्ञविभुदृष्टमार्ग द्वारा करता आव्या छे, अने सां- प्रतकाळे अर्वाचीन पुरुषो पण करे छे. श्रीद्रव्यसप्त ना कर्ता महापुरुष पण एक प्राचिन पुरुष छे. तेओश्रीतुं शुभ नाम श्रीलावण्यविजयजी छे. तेओश्री जैन श्रमण होवा उप- रांत श्रमणानुष्ठानद्वारा पाठक ( उपाध्याय ) पदी अलंकृत हता. तेओश्रीना सद्गुरुवरतुं शुभ नाम सूरिपुंगव श्रीमद् विजयभानुसूरीश्वरजी महाराजा हतुं. आ सूरीश्वरजीना गुरुवर- पुण्याभिधान आचार्यदेव श्रीविजयमानसूरीश्वरजी महाराजा हतुं. तेओश्रो तपा बिरुदथी अलंकृतना कारणे प्रख्यात शुभ चिह्न स्वरुप तपागच्छीयमाना एक हता. पाठक प्रवर श्रीलावण्यविजयजी गणिवरे आ द्रव्यसप्ततिका अंगे-"गथंतरगाहाहिं समत्थिया दन्व- सित्तरी एसा" ए द्वारा स्पष्टपणे निवेद्यु छ के-म्हे आ द्रव्यसप्ततिका नामा ग्रंथ इतर ग्रंथोनी गाथाओद्वारा समर्थित कर्यो छे. तेओश्रीए आम इतरगं. थोनी गाथाओ कया कया ग्रंथमाथी चंटो छे, ते पण 'श्री पंचागकजी' 'श्री श्राद्वदिनकृत्य' इत्यादि महाग्रंथोना नामनो उल्लेख करवा विगेरे द्वारा केट- SAREEN स ·देनाही तिका ॥ २॥ लेक स्थळे स्पष्टपणे निर्देश पण कर्यों छे. वृत्तिनी रचना करतां उपाध्यायजी श्री वण्यविजयजी गणिवर पूर्व महापुरुषोए बनावेला महाग्रंथोमांना अमृतोदारने स्मरणमां लाव्या विना रह्या नथी. अने ते साथे ते ते महान थोनां नामो विगेरेनो उल्लेख पण तेओश्री कर्यंज गया छे आ ग्रंथनी प्रमाणिकता सुंदर प्रकारनी छे वांचक जोइ शकशे के-आ ग्रंथमा ठेरठेर 'श्रीपंचाशकवृत्ति, धर्मपरीक्षा, श्राविधि, सम्यक्त्ववृत्ति, प्रश्नोत्तरसंग्रह, उपदेशपद, बृहद्भाष्य, संघाचारवृत्ति, विचारसारप्रकरण, बृहच्छांतिस्तोत्र, श्राद्धदिनकृत्य, महानिशीथसूत्र, त्रिपाठीशलाकापुरुषचरित्रनुं आद्य- पर्व, पद्मचरित्र, व्यवहारभाष्य, संघकुलक, छेदसूत्रभाष्य, जोतव्यवहार, संदेहदोलावली, श्रीप्रज्ञापनासूत्रभाषापद, निशीथचूर्णि, मूलशुद्विप्रकरण, श्रीचंद्रकेव- लीचरित्र, शत्रुजयमाहात्म्य, आवश्यकसूत्र, श्राद्धजीतकल्प, सम्यक्त्वकलक, व्यवहारसूत्र, श्रावकप्रज्ञप्ति, उत्तराध्ययनसूत्र, पोडशक, विगैरे महाग्रंथोनी साक्षीद्वारा आ ग्रथनी प्रमाणिकता कोइ अनेरी भात पाडे छे. कयुं द्रव्य कइ निश्रानुं गणाय | ए विगेरेनुं स्पष्टीकरण शंकाशील आत्माओने शंका निवारण माटे अपूर्वं रामबाण स्वरुप आ ग्रंथमां छापवामां आवेलुं छे. आगमसापेक्षपणे विविध प्रकारनी युक्तिओ पण आह्लादने उत्पन्न करावे तेवी छे. खरेज सुमार्गने नीरखी आनंद लहरी केम न वहे ! पण साथे सुवादना संगथी विरक्त, दुर्भाग्यवशे दुर्भागी बनेला, विचारा पामर आत्माओने, के-जेओने सुंदर व्यवस्था सामे चेडा करवानो अभ्यास अने ओडकार छे, तेओने माटे आवा सुग्र थो सुखाभावने निपजाववा समर्थ छ ? लगभग निखिल जगत् सूर्य आ- गमननी प्रातःकाले राह जोइ रहे छे, अने ते द्वारा जीवनयात्रानो सुसंयोग माने छे. पण ते सूर्यागमन बिचारा घूको, के स्तेनोने शूलस्वरुप निवडतुं होवाथी शुखाभाववाळु होय, ए पण एक अटल अनादिनो प्रसार छे. विशेपताए आसन्न भव्योने उद्देशीने फरमावायलां सदनुष्ठानो विगेरे ते ते प्रकारना सत्त्वोने सुगमताए महत्फळने नजदीकना समयमा समर्पनारां थाय छे ए कारणे-“सविजीव करुं शासनरसी" नी विशाळ भावनावाळा महापुरुषोए सदनुष्ठानोना संदेशाओ जगत्ने वारंवार संभळाव्या छे. ते महापुरुषोए ·दिग्दर्शन तिका फरमावेला संदेशाओ पैकोनो चैत्यादिव्यने आश्रयीने किंचित् संदेशो आ द्रव्यसप्ततिकाना गुंथनद्वारा जे जे रीते पाठव्यो छे, ते विचार, पण स्थानीय छे. आ द्रव्यसप्ततिका भेदद्वार, वृद्धिद्वार, विनाशद्वार, गुणद्वार, दोपद्वार, प्रायश्चित्तद्वार, अने दृष्टांतद्वार, एम सातद्वारथी मंडित छे. १. भेदद्वार. आ द्वारमा चैत्यद्रव्य, गुरुद्रव्य, ज्ञानद्रव्य, साधारणद्रव्य, अने धर्मद्रव्यनी निश्चयात्मक विचारणा विधिवादपूर्वक करवामां आवी छे. मूळभेद तरीके आ पांच छे, अने तेना उत्तरभेद १५ छे, जे चोथी गाथामां सुंदर प्रकारे दर्शाव्यु छे. २. वृद्धिद्वार. आ द्वारमा चैत्यकार्यमां अधिकारी केटला गुणने धारण करनार होवा जोइए ? देवादिद्रव्यना विशिष्ट अधिकारी कोण होइ शके १ श्री जिनाना रहितपणे देवाद्रिद्रव्यनी वृद्धिकारक वस्तुस्थितिथो अज्ञ होय, तो तेथो थती क्लीष्ट विटंबना, देवादिद्रव्यनी चितना शो रीते राखवीर विगैरे पांचमी गाथार्थी बारमी गाथा सुधीमां फरमावायुं छे. ३. विनाशद्वार. आ द्वारमां देवादिद्रव्य भक्षण करे, यातो उपेक्षा करी, बीजाने खावादे, अथवा मतिमंदपणाथी कोइने धौरवाथी थती दोषापत्ति, मोहबुद्धिप ते द्रव्यनो उप- भोग करे, यातो चोरी ले, तो तेथी नरकना आयुर्वधनी थती क्लीप्ट आपत्ति, भाडुं न आपे, प्रतिज्ञा करेल.द्रव्य न आपे, इयांदिथी दूपित थड अविवे- किना वचने ते द्रव्यनी उपेक्षा करे, तो तेने थती संसारनी वृद्धि साधु पण भक्षणादि दोपोने न निवारता उपेक्षा करे, तो तेमनी पण थती अनंत संसा- रमां परिभ्रमणा. अने अनुपेक्षितने थती महानिर्जरा. ते अंगे शुध्यशुद्धि विचारणा. विगैरे. १३ मी गाथाथी २० मी गाथा सुधीमां प्रकाशवामा आवेलं छे. ४. गुणद्वार. आ द्वारमां देवादिद्रव्यनी वृद्धि करनार महासत्त्वोने आ लोकमां समृद्रि, कीर्ति, सुख, बळवृद्धिनी प्राप्ति तथा भक्तिवान् , शूरवीर, सर्वलक्ष- णोपेत, सद्बुद्धिवारिधि, सुशील, सर्वजन संमत एवा पुत्रनी प्राप्ति. अने परभवमा उत्कृष्टपणे तिर्थकरत्वप्राप्ति. मध्यमपणे संसारनो अंत. जघन्यपणे परित्त संसारी, अने जगतनुं महद् उपकारीपणुं विगेरे. २१. मी गाथाथो २४. मी गाथा सुधीमां निर्देव्यु छे. ५. दोपद्वार, आ द्वारमा देवादिदव्यना नाशक- ताने दर्शनमोहनीयनो बंध. बोधिलाभरुप वृक्षना मूलमा जाज्वल्यमान अग्निनुं लगाडवू. चैत्यादिद्रव्य विनाशथी श्रीजिनेश्वरादिनी आशातना थवाथी थती A ·কিন্তু तिका अनंत संसारमी प्राप्ति. परभवमा दारिद्रय, कोढादिरोगोत्पत्ति, जनतिरस्कार, पराभव, घात, भारकर्पण, कुट्टणादि अशुभ फळनुं पामवं. ते द्रव्यनी चोरी विगैरे द्वारा साधुने आहारादि वहोरावे तो, ते साधुने अकल्प्य, तेथी थती महा गर्दा, प्रत्यनिकतानी प्राप्ति, आज्ञा विराधकता, संयम अने तपनो विच्छेद, कुप्रवृत्ति प्रसंग दोष, चैत्यादि द्रव्यभक्षण कर्ताथी संयम-आत्म-प्रवचन-विराधना थाय माटे तेना संगर्नु वय॑पणुं. कोनो कोनो संग त्याज्य, विगेरे २५ मी गाथाथी ४४ मी गाथा सुधीमां वर्णव्यु छे. ६. प्रायश्चित्तद्वार. आ द्वारमा जे जे अतिचारो लागेला होय तेने सद्गुरुवर समीपे प्रथम आलोची पछी पाक्षिकादि प्रतिक्रमण करवू. आलोचना यथार्थ भावप्रकाशी करवी. आलोचना लेनार संवेगी, विवेकी, श्राद्ध सामाचारीमां स्थित अनाग्रही, श्रद्धाल, आताधीन, आसेवनादि लक्षणेयुक्त, आशंसारहित विगैरे गुणोवाळो भव्य होवो जोइए. ते आलोचनादाता आचारशील, दोषने धारी राखे तेवा, शास्त्रव्यव- हारनिपुण, आलोचना कारकनी शरमने सदुपदेशथी छोडावनार, योग्यतानुसार प्रायश्चित्त आपी धर्म-जागृति करावनार. देशकालादि जोनार सद्गुरु होवा जोइए. ते साधु या श्रावकके आचार्य, सांभोगिक, असांभोगिक, गीतार्थ, पासत्था, अगीतार्थ जेवा, पश्चात्कृत, देवता, अरिहंत प्रतिमा पासे, अथवा अर्हत् सिद्धनी सामे क्रमे क्रमे अभाव छते आलोयण लेवी, बे प्रकार. उत्कंठितपणाथी, अभिमानथी, प्रमादथी, यतनाथी, संघादिक कार्यथी, संभ्रमथी जे दोष लागेल होय तेनी यथास्थित आलोयण लेवी. आलोचना ग्रहणथी शुभभावनी वृद्धि अने सन्मार्गदर्शक सहायनी प्राप्ति, आलोचना शुभ स्थळादिए लेवी. आलोचना दाता छतां स्वतः आलोचना लेतो शुद्ध थतो नथी, अने वधु दोषित बने छे. पाप प्रकाशनथी लघुता, हर्पोत्पत्ति, स्वपरदोषनिवृत्ति, सरलता, शुद्धता, श्रीजिनाज्ञापालन, शल्पभावादि आलोचना करवाथी गुणो प्राप्त थाय छे, ते लघुगुरु प्रायश्चित्तादि, ४५ मी गाथाथी ५९ गाथा सुधीमा निवेद्यु छे. ७ द्वार. आ द्वारमा वृध्यादि द्वारोने विशेषपणे पुष्ट करवाने माटे कथाओ कहेली छे.२ द्धिद्वारमा प्रसंग पामी संकाशनी कथा, वे श्रेष्ठीना पुत्रोनी कथा, महेन्द्रपुरीना एक श्रावकनी कथा, ऋषभदत्तकथा, देवसेनमातानी कथा, मल्लश्रेष्ठीनी कथा, आभडशेठनो कथानुं आलेखन करी वस्तुना भावोनुं tha .

·MEENA दिन उद्बोधन वधु स्पष्ट कयु छे ३ विनाशद्वारमा श्रीकालिकसूरीश्वरजी महाराज, श्रीभद्रबाहुस्वामिजी, श्रीवज्रस्वामिजी, कलिकालसर्वज्ञसरिसिंह श्रीहेमचंद्र- सूरीश्वरजी महाराज, श्रीमल्लवादीसूरीजीम०, श्रीविष्णुकुमार, श्रीधर्मघोषमुनीजी, सर्वानुभूति मुनिवरनी कार्यवाहीद्वारा विनाशनो अभाव पुष्ट करवामां आवेल छे. ४ गुणद्वारमा सागरश्रेष्ठीनी कथाद्वारा चैत्यादिद्रव्य वृद्धिकारकने श्रीजिननामकर्मनो गुण दशाव्यो छे.५ दोपद्वारमा रुद्रदत्तनी कथा, चंद्रकुमार प्रबं. धद्वारा दोषथी थयेल आपत्ति, अने दोष निवारणथी थयेली अपूर्व सुखनी सामग्री विगैरे सुंदर प्रकारे वर्णवेल छे. ३ प्रायश्चित्तद्वारमा सिद्धपुरना श्रावकनी संकाश नामना श्रावकनी कथा, कर्मसार अने पुण्यसारनु निदर्शन, महाकाळना दृष्टांतद्वारा प्रायश्चित्त न लेनारानी अवनति, अने आलोचना लेनारनी प्रगतिथी आ विषयनु हार्द पण सारु खोल्युं छे. तत्त्वरूचिए सम्यक् श्रद्धानपूर्वक आ दृष्टांतो अवश्य-एकात लक्षपूर्वक मनन करवा योग्य छे. उपर्युक्त रीते चैत्यादि द्रव्य अंगेना किंचित् संदेशानुं केवल संक्षिप्त दिग्दर्शन अहिं कयु छे. विस्तृत तत्वपिपालु अने भवभीरुप श्री दवसित्तरी' (द्रव्यसप्ततिका) नुं आयंत वांचन स्व-पर हितार्थे करवू परमावश्यक छे. पाठक प्रवर ग्रंथकर्ता घणा भवभोरु छे तेभोश्रीए आ ग्रंथनी रचना कर्या बाद तर्कादि शास्त्रोना परम निपुण अने वैराग्यरुप अमृतना समुद्र पंडित मुनिप्रवर श्रीविद्याविजयजी महाराज पास ग्रंथमां किंचिद दोप पण न रहेवा पामे ते माटे सम्यक् संशोधन कराव्यु छे. आ ग्रंथनो रचना विक्रम संवत् १७४४ना आसो मासना शुक्लपक्षमा करी छे. भव्य सत्वो शुक्लपक्षना सितांसु तुल्य द्रव्यसप्ततिकाने धारण करो अज्ञान तमोपहारथी थती परमोज्वलताने पामी, धर्म कर्म सिह बनो निखिल शांतिना धाम स्वरुप निवृत्तिस्थानने सत्त्वर पामो एम इच्छो विरमुं हुं. सीपोर वि० स० १९९५ भाद्रबहुलद्वितीया श्रमण कवि ·- ar -: श्री विनय-भगि न्दर-चरणग्रन्थम तरफथी तैयार थता ग्रन्थो :--- ग्रन्थाका १२ श्रीउत्तराध्ययनसन १३-०-० थी प्रत्येकबुद्ध चरित्रम् पद्य (श्रीभाव विजयोपाध्याय वृत्तियुतम्) (प्रेसमां) श्री बावीशपरीषह कथा १३ श्री हैमघातुपारायणम् श्री मूलदेवनृप चरित्रम् (प्रेसमां) (कलिकाल सर्वज्ञ श्री हेमचन्द्रसूरीश्वर विरचित) (प्रेसमां) ४ श्री अगडदत्त चरित्रम् १४ श्रीश्राद्धप्रतिकमणसूत्रम् वृत्तित्रयोपेतम् श्री शान्तिनाथ चरित्रम् (श्री चन्द्रसूरि श्रीतिलाचार्यः श्रीपार्थः टीकाकारा) श्री विष्णुकुमार १५ श्री उणादिनाममाला (कोशः) श्री उदयनराजर्षि (श्री शुभशीलगणि विरचित भनेक अप्रसिद्ध शब्दोना संग्रह युक्त) श्री दशार्णभद्रनृप , १६ श्री धर्मोपदेशमाला श्री चित्रसम्भूतिचरित्रम् , (प्रेसमां) (मल्ल० श्रीहेमचन्द्रसूरि शिष्य श्रीविजयसिंहसूरिकृतवृत्तियुता) १० श्री सनत्कुमार चरित्रम् प्राप्तिस्थान--पं० भुरालाल कालीदास सरस्वती जैन पु० ११ श्री द्रव्यसप्ततिका भ न्तर भेट भंडार १४५ लालवाडी मुंबई प्राप्तिस्थान-पं० हीरा ल हं राज-जामनगर, केशरबाइ ज्ञानमंदीर-पाटण (गुजरात) KOSH ८ - ·प्रथमहार ॥ द्रव्यसप्त कावृत्तिः ॥१॥ ॥ अहम् ॥ ॥ श्रीशान्तिनाथाय नमः ॥ सकलसुविहितशिरोमणि-प्रशान्तमूर्ति-नयोवृद्ध-गीतार्थाग्रणि-जैनाचार्य श्रीमद्विजयसिद्धिनरीश्वर सद्गुरुभ्यो ॥ महो ध्याय श्रीलावण्यविजयगणि विरचिता श्रीद्रय ( स्वोपज्ञा) तिक वृत्तिः इह ग्रंथारंभे ग्रंथकृत् शिष्टसमयपरिपालनाय विघ्नोपशांतये श्रोतृप्रवृत्तये च म लादिकं प्रति निीते- सिरिवीरजि - वंदिय, धम्मगुरुं तत्तबोहगं धीरम् । देवाइदव्वतत्तं, सुआणु रे निरूवेमि ॥१॥ (टीका) सिरिवीरनि -श्रीवर्द्धमानजिनं धर्माचार्य च वंदित्वा सम्यग् मनो कार्यनत्वा प्रणिधाये थः। देवादिद्रव्यतत्त्वं देवादिद्रव्यस्य रूपं निरूपयामि विविच्य वक्ष्ये इति क्रियाकारकसंटंकः। केन श्रुता सारेण श्राद्धदिनकृत्यादिग्रंथानुसारेण । अत्र तत्वात् तीयार्थे सप्तमी । कीदृशं वीरजिनं शुरुं च तत्ववो अ ग्रहधीप्रयु सदागमोपदेशतस्तथा भव्यानां यथावरि तत्त्वबो. X ·+ द्रव्य सप्त कावृत्तिः ॥ २॥ प्रथमद्वारे ॥२ धजनकं अनेनोभयत्र परंपरया साक्षाच परोपकारत्वं दर्शितं । पुनः कीदृशं धीरं मरणांतकष्टोपनिपातेप्यनुत्सूत्रप्ररूपकस्वभावमनेनोभ- यत्र सुगुरुत्व सूचितं । यदुक्तं विशेषावश्यके "उस्सुत्तभासगाणं, बोहिनासो अणंतसंसारो ॥ पाणचएवि धीरा, उस्सुत्तं तो न भासंति ॥ १ ॥ तत्त्वतः स्वोपकारकत्वमपि भावितं । अत्र श्रीविरजिनं तत्ववोधकं चेति पदद्वयेन सद्भतार्थप्रतिपादनपरेण चत्वारो भगवदतिशयाः प्रकाशिताः । तत्र श्रीशब्देन ज्ञानातिशयः, वीरमित्यनेन पूजातिशयः, जिनइत्यनेनापायापगमातिशयः, तत्वबोधकमित्यनेन वचनातिशयः । तदेवं चतुरतिशयप्रतिपादनद्वारेणोभयोरेकत्वदर्शनेन च गुरुदेवयोः पारमार्थिकीफलोपहितप्रणि. धानयोग्यतामिहितेति भावः तथा प्रयोजनादिनिरुपणं च लोकाद्भाव्यमिति ॥ १ ॥ अथ देवादिद्रव्यपदवाच्यमाह- ओहार द्धीए, देवाईणं पकप्पिअंच जाया । जं धणधन्नप्पमुह, तं तदव्वं इहं णेयं ॥२॥ (टीका) ओहारणेत्ति-अवधारणबुद्धया भक्त्यादिविशिष्टनियमबुद्धया देवादिभ्यो यत् धनधान्यादिकं वस्तु यदा यत् कालावच्छे- देन प्रकल्पितं उचितत्वेन देवाद्यर्थ एवेदं अहंदादिपरसाक्षिकं व्यापार्यं न तु मदाद्यर्थे इति प्रकृष्टधीविषयीकृतं निष्टापमिति यावत् तदा तद् इह अत्र प्रकरणे तद्रव्यं तेषां देवानां द्रव्यं देवादिद्रव्यं ज्ञेयं बुधैरिति शेपः । एवं सति कल्पितमात्रमहदादिष्टि- मात्रपतितं च देवादिद्रव्यं न भवतीति तचं । तेन नैवेद्यपूजार्थं संकल्पितमपि स्वनिष्टितमशनादिकं सपरिकरमृगाभिधद्धिज- श्राद्धेन साधुभ्यो विधिवद् दत्तं महाफलायाभूदन्यथोभयेषां स्फुटं दोषोपपत्तिः स्यात् । यदुक्तं वसुदेवहिंडिका २ खंडे ‘घाचा- रवृत्तौ च "कौसलजणवए संगयसंनिवेशे जिणभत्तो गासच्छायणमितभोई मिगो नाम भणो परिवसइ । तस्स तारिसी मइरति T .

·प्रथमद्वार ॥३॥ द्रव्यसप्त- तिकावृत्तिः ॥३॥ पिया । सुया वारुणित्ति । कयाइमिगेणाणुन्ना भद्दे करे हि देवकए भत्तं । जउ चउहागमे पूया भणिया । तथाहि तित्थयरो अरिहंतो तस्स चेव भत्ति कायव्वा साय पूआवंदणाइहिं भवइ । पूर्वपि पुप्फामिसथुइपडिवत्तिभेअओ चउविहं पि जहासत्तिए कुजत्ति" अत्र यथासंभवमविकलाप्तोपदेशपरिपालना प्रतिपत्तिः । तओ पुष्फपूआओ नेविजयापवरेत्ति मन्त्रंतीए तीए देवकजे सज्जियं भोयणं, साहवो अउवागया पञ्चख्खं मुख्ख मग्गो इव तिण्हवि जणाण समवाओ पडिलाभेमुत्ति बढ्माण भावहिं तेहिं साहवो पडिलाभिया । गिण्हंति मुणी वि किंचि तेसिं सुहभाव बुढित्थं । अत्र विशेपार्थो बृहत्कल्पभाष्यतो भाव्यः । तो पूआदाणफले, पोवं तिहंपि तेसि संजायं, रायकुले भोगफलं, जस्स महो पूयमाहप्प १। तथा । तबनियमेण य मुख्खो, दाणेण य हुंति उत्तमा भोगा । देवचणेण रजं, ऽणसणमरणेण इदत्तं २ । ततो भवांतरे च मृगद्धिजादयो मुक्ति प्रापुरिति । अत एव पूजातः प्राग् देवपूजासत्कवचंदनभाजनात् पात्रांतरे हस्ततले वा गृहीतचंदनेन कृतभूषणः श्राद्धो देवानर्चयेत् तथा स्वगृहदीपोऽपि देवदर्शनार्थमेव देवाग्रे आनीतो देवसन्को न स्थात्, तथा देवाग्रे ढोकितं नैवेद्यपानादिकमपि देवसत्कं न स्यात् तथोचितनव्यान्नपक्वान्नफलादेर्देवस्य पुरो ढोकनं साधोनि- मंत्रणं च विना स्वयमग्रहणमिति यावज्जीवनियमे मति तदकरणे नियमभंगः नियमाभावे तु तदनिवेदने भक्तिभंगाशातना स्यात् । न तु देवदृष्टौ देवसत्कं तेन न देवद्रव्यभक्षणदोषप्रसंग इत्यादि विधिनिषेधवादोऽपि घटते इति २. अथ सप्तद्वारैर्देवादिद्रव्यप्ररूपणां दर्शयति- भेया बुट्ठी णासो, गुण दोसा पायच्छित्त दिठंता। एएहिं दुवारेहि, एअस्स परूवणा णेया ॥ ३ ॥ , अत्र गौणत्वमुख्यत्वयोर्भेदः गौणत्वे स्वनिश्चापि अन्यथादाने दाने च उभयोरुभयोोपायत्तिः ।

·Va इन्यसप्तः तिकावृत्तिः ४॥ Ret प्रथमद्वारं ॥४॥ ASIRSANSAR (टीका) भेअत्ति तत्र शैक्षशिक्षष्प्रयोजका द्रव्यप्रकारा भेदाः १ सम्यचिंतापूर्वा स्वधनादिप्रक्षेपविधिना तदुपचितिवृद्धिः २ लोभायुदयोदीरितभक्षणोपेक्षणादिना तद्धानिविनाशः ३ तयोः करणं वारणादिना पुण्यानुबंधिपुण्यादेर्लाभो गुणः ४ तद्विनाशोद्वेलित- पापानुभावो दोषः ५ तद्विशोधकोऽनुष्टानविशेषः प्रायश्चित्त ६ क्रमात् गुणदोषयोः प्रवृत्तिनिवृत्तिदाथि निरूपितमुदाहरणं दृष्टांतः ७ एतैर्बुद्धिस्थैद्वारैरेतस्य देवादिद्रव्यस्य प्ररूपणा ज्ञेया, सम्यग्ज्ञानविषयी कार्या ॥ यतः सम्यग्ज्ञानत एव सम्यकप्ररूपणाप्रतिपतिश्च भवतीति भावः ॥ ३ ॥ अथोद्देशानुक्रमेणादिशब्दनियमितं मूलोत्तरान्वितं भेदद्वारमाह- णेयं पंचविहं, चेइयदव्वं च गुरुअदव्वं च । नाणं साधारणगं, धम्म पत्तेय तं तिविहं ॥४॥ (टीका) तेणेयमिति । तद् देवादिद्रव्यं ज्ञेयं पंचविधं निश्राविषयभेदात् पंचप्रकार तधथा। चैत्यद्रव्यं १ गुरुद्रव्यं २ ज्ञानद्रव्यं ३ साधारणद्रव्यं ४ धर्मद्रव्यं ५ च । तथा तत् मूलभेदभिन्नं देवादिद्रव्यं च प्रत्येकं त्रिविधं जघन्यादिभेदेन त्रिप्रकारं भवति । अयं भावः। चैत्यस्याहद्विवस्य निश्चितं द्रव्यं देवद्रव्यमित्यर्थः। अत्र 'चैत्य जिनोफस्तहिवे चैत्यो जिनसभातरुरिति" हैमवचनात् । सपरिकरप्रसादो वास्तुरूपत्वेन देवद्रव्यांतर्भूतत्वात पृथक् नोक्त इति । तच यथामूल्याद्यपेक्षयात्रिधा । जघन्यं १ मध्यमं २ उत्कृष्ट च ३ । तत्र नैवेद्यमृतवशोपकरणादि जघन्य द्रव्य १ वस्त्रधातुकाप्टभाजनोपकरणचतुःपदादि मध्य द्रव्यं २ कनकरूप्यमौक्तिकवास्तु- क्षेत्रादि उत्कृष्ट द्रव्यं ३।१ एवं यथासंभवं गुरुद्रव्यं भाव्यं २ भीमेतिभीमसेनन्यायात् । ज्ञानं ज्ञानद्रव्यं पुस्तकद्रव्यमित्यर्थः ३ तथा साधारणद्रव्यं चैत्यपुस्तकापद्गतश्राद्धादिसमुद्धरणयोग्य ऋद्धिमन्छावकमीलितं भांडागाररूपं क्षेत्रद्रव्यमित्यर्थः । तदपि पूर्ववत्रिधाभाव्यं 55 ·द्वितीय वृद्धिद्वार द्रव्यसप्त तिकावृत्तिः ॥५॥ ४ धर्मद्रव्यं प्रायः साधारणधिया चैत्यादि १२ धर्मस्थाने यथाशक्तिव्ययनिमित्तं परिज्ञातं द्रव्यं । तदपि त्रिधा एव पंचदशमेदाः स्युरित्यर्थः । अत्रैकत्वे सति अनेकसंबंधित्वं साधारणत्वं तच्च नियतकर्तृविषयापेक्षया उत्तरं त्वनियतोभयापेक्षया च भेद्यं । अथवा निश्राकाले कार्यकाले वा प्रवर्तकधीभेदात् विषयभेदाद्वा सर्वत्रापि भेदः खधिया स्फुटं बोध्यः । तथात्र जघन्यादिद्रव्यविस्तारो वृद्धिनाशप्रायश्चित्त विवरणावसरे वक्ष्यते ॥४॥ ॥ इति समाप्तं प्रथमं भेदद्वारं ॥ अथैषां वृद्धौ वक्ष्यमाणं सत्फलमुदेतीति वृद्धिद्वारनिरूपणार्थ चैत्यकारणाधिकारिगुणोपलक्षणेन पंचाशकगा- थाभ्यामादो मामान्यतस्तदधिकारिणं निरूपयति. अहिगारी य गिहथ्थो, सुहसयणो वित्तमं जुओ कुलजो। अरकुद्दो धिइबलिओ, मइमं तह धम्मरागी या५॥ गुरुपूजाकरणरई, सुस्सूसाइगुणसंगओ चेव । णायाहिगयविहा, णस्स धणियमाणापहाणो य ॥ ६ ॥ (टीका) अहिगारित्ति । गुरुपूजत्ति । अत्रोत्सर्गत ईदृग्गुणो गृहस्थः प्रायोऽधिकारी देवादिद्रव्यवृद्धिकर्ता जिनरुक्तः। तद्यथा । कीदृग् गृहस्थः, सुखखजनः अनुकूलकुटुंबादिवर्गसहितः १ वित्तवान् न्यायार्जितऋद्धिमान् २ युक्तः राजसत्कारादियोग्यः प्रत्यनी- १ मुख्यतया सुप्रसिद्धानि क्षेत्राणि सप्त तस्मिन् भक्तपरिज्ञानुसारेण निश्राकाले कार्यकाले प्रयोक्तुरवठंभ बुद्धिरूपी द्वौ भेदो श्रीराजप्रश्नीययोगशा- स्त्रानुसारेण चानुकम्पा पञ्चाशकानुसारेण च पौषधशालामारीपटहरूपो द्वो च भेदी सर्वद्वादश ॥ -- ·३ द्रन्यसप्त कावृत्तिः ॥६॥ द्वितीयं वृद्धिद्वारे ॥ ६ ॥ कादिनाऽपरिभूत इति यावत् ३ कुलजः सर्वश्यः कृतप्रतिज्ञानिर्वाहकः ४ अक्षुद्रो दानशौंडः ५ धृतिबलिकः चित्तसमाधानलक्षणसा- मर्थ्ययुक् ६ तथा ज्ञाता विद्वान् प्रस्तुतविधानस्य चैत्यद्रव्यादिवृद्धिविधेरित्यर्थः ७ आज्ञाप्रधानः आगमपरतंत्रः ८ धर्मासक्तः ९ गुरुभक्तिरतः पूजनीयमेवापरायण इत्यर्थः १० श्रूपादिगुणैः संगतः विवेकीत्यर्थः ११ मतिमान् स्वतः प्रशस्तधीमान् १२ अयं' भावः ईदृशः श्रद्धावतः सानुबंधसत्फलाः चैत्यद्रव्यादिवृद्धिव्यवहाराः सुसाध्याः स्युः तत्प्रतिकूलाभक्षणादिदोषा अपि निवाः स्युः। विसदृशस्तु ते दुःसाध्या एव ततो यस्य यथा सामर्थ्य स तत्र तथा प्रवर्तते इति ५॥ ६ ॥ ॥ अथात्रैव विशेषतस्तदधिकारिणो निरूपयति ॥ मग्गाणुसारिपायं, सम्मदिट्टीतहेव अणुविरई । एए हिगारिणो इह, विसेसओ धम्मसत्थंमि ॥ ७॥ (टीका) मग्गाणुत्ति । भवामिनदिदोपरहितो मित्रादिदृष्टिसहितः शमसंगापुपलक्षितः तथाविधर्मदमिथ्यात्वकपायोदयभाग् भज- नया च जैनक्रियावान् तथाभव्यो मार्गानुसारी स्यात् । यदुक्तं धर्मपरीक्षादौ । मग्गाणुसारिभातो, आणाए लख्खणं मुणयव्यं । किरिया तस्म न णियया, पडिवंधे वावि उवयारे १ तत् तत् तत्यानुकूलप्रवृत्तिहेतुपरिणामो मार्गानुसारिभावः । सैव द्रव्याज्ञाप्युच्यते । तत्र मापतुपतामल्यादिवत् अन्वयव्यतिरेकाभ्यां दर्शनक्रिया न नियता । एतेन मार्गानुसारिणां द्रव्यतो जैनक्रिया- नियमो निरस्त इति १ एपा मार्गानुसारिता चोत्कर्पतः चरमावर्तेऽपि प्रवर्तते । यदुक्तं तत्रैव "मग्गाणुसारिभावो पुग्गलपरिअ. १ अत्र कायं कारणयो। सबध दर्शयितुं पश्चानुपुर्ष्या कतिचिद्गुणादर्शिताष्टीकाकृतिः ॥ Navima-ne ·द्वितीय वृद्धिद्वार ॥ ७॥ द्रव्यसप्त- तिकावृत्तिः ॥ ७॥ हए मुणेयब्वो। गुणवुड्डीए विगमे भवाभिनंदीण दोसाणं" १ अत्र चरमपुद्गलावर्त्त प्राकालवर्तिनोऽनंतानुबंधिकषायादिविपाकरूपाः क्षुद्रत्वादयो दोषा भवाभिनंदिन उच्यते इति १ तथा मिथ्यात्वोदयरहितत्वे सति केवलनिःशंकितादिगुणसहितो भव्यो विरतसम्यग्दृष्टिः २ भवोद्वेगादिगुणवत्त्वे सति अप्रत्याख्यानावरणक्षयोपशमजन्यविरतिभव्यो देशविरतिः ३ एते इह तवृद्धयधिकारे विशिष्टाधिकारिणो धर्मशास्त्रेण पचाशकाद्यनुसारेण पायो ज्ञेया इति शेषः । पुष्टालंबने तु साधवोप्य- त्राधिकारिणोऽग्रे वक्ष्यते ॥ ७ ॥ अथ क्रमात्सप्रतिपक्षविध्यपेक्षककद्वारेण फलोपहितां वृद्धि दर्शयन् प्रसंगतो विनाशमपि दर्शयति । जिणवरआणारहियं, वद्धारतावि केवि जिणदव्वम् ॥ बुड्डुति भवसमुद्दे, मूढा मोहेण अन्नाणी ॥८॥ (टीका) जिणेत्ति । अत्र तंत्र न्यायेन व्याख्यानं द्विधा कार्य । तत्र विधिपक्षे सर्वत्र प्रायोऽकारविश्लेषात् जिनाज्ञयारहितं सहितं देवादिद्रव्य वर्द्धयतः केचिदनिर्वचनीयगुणाः अमूढाः विवेकिनः अमोहेन भेदज्ञानेन आज्ञान्यः अहंदाद्याज्ञामात्मनि नयंतीति अहंदादि आज्ञाराधकाः भवसमुद्रे अ-न निमज्जति तरतीत्यर्थः । विधिपक्षे तु यथाश्रुतं व्याख्येयं । अत्रेदं हार्द श्रीआप्ताज्ञानुमारिण्युचि- तार्थक्रिया विधिः स्वच्छंदानुसारिणि चाविधिरतः कर्मादानादिकुव्यापारवर्जसद्व्यवहारादिविधिनैव तवृद्धिः कार्या १ । केचित्तु श्राद्धव्यतिरिक्तेभ्यः समधिकग्रहणकं गृहीत्वा कलांतरेणापि तद्वृद्धिरुचितवेत्याहुरिति । सम्यक्त्ववृत्त्यादौ संकाशकथायां तथोक्तेः । एवं सति परः प्राह । ननु देवद्रव्याधिकारे कथं श्राद्धेन देवद्रव्यवृद्धिं कर्तुं शक्यते । यतो “ भख्खंतो जिणदव्वं, अनंतसंसारिओ भणिओ” इति जाननपि आत्मव्यतिरिक्तानां यच्छन्नुभयेषां संसारवृद्धि प्रतिकारणता भवति । न हि विपं ·द्रव्यसप्त- तिकावृत्तिः ॥८॥ द्वितीयं वृद्धिद्वारे ॥८॥ कस्यापि विकारकृन्न स्यादिति वाच्यं । प्रायः सघामपायकदेव स्यात् ग्रंथांतरे आलोचनाधिकारे मूपकादीनामपि दोपोत्पत्तिरुक्तास्ति। तदन वृद्धिं प्रति का रीतिरत्रोच्यते । मुख्यवृत्त्या श्राद्धानां देवद्रव्यविनाशनमेव दोषः । कालोचितव्याजादिदानपूर्वकग्रहण तु न भूयान् दोषः । समधिकव्याजादीदाने पुनर्दोपाभावोऽवसीयते । तद्विनाशे तु दुर्लभबोधिता । तद्रक्षादिदेशनासनोपेक्ष णादौ साधोरपि भवदुःखं च शास्त्रे दर्शितमस्ति । तेन तदमिज्ञाना श्राद्धाना प्रायस्तस्याव्यापारणमेव श्रेयः । मा कदाचित् प्रमा. देन स्वल्पोऽप्युपभोगो भवतु इति सुस्थानस्थापनया प्रत्यह सारादिकरणपुरस्सरं महानिधानवत् तत्परिपालने च तेषां न कोपि दोपः किंतु तीर्थकृन्नामकर्मनिबंधनादिविशिष्टलाभ एव ६। एवं सति तेपा यत्तद्वर्जन तन्निःशूकतादिदोपसम्भवपरिहारार्थ ज्ञेयं तेनेतरस्य तद्भोगविपाकानभिज्ञस्य निःशूकताद्यसंभवात् वृद्धयर्थ समधिकग्रहणकग्रहणपूर्वकसमर्पणे न दोपः । आगामिनिर्धनत्वापदादिसंभवेऽपि मूलधनस्य विनाशाभावात् । सशूकादौ तु वृद्धयाद्यर्थे समर्पणव्यवहाराभावात् तेषां तद्भक्षणे दोष एवेति । तथा कदाचित् उक्तप्रकारेण यदा सुश्राद्धा अपि खय तद्वर्द्धयितुं न शक्नुवंति तदाक्षतपूगीफलनेवेद्यादि देवद्रव्यविक्रयोत्थद्रव्यवत् तद्धनेनेवोचितपृथग्व्यापार- करणेन लब्धं धनं साधर्मिकाणामुक्त्वा देवद्रव्यादौ प्रक्षेप्यं न तु स्वधनादौ। तद्धानिरपि तेपामग्रे वाच्या तत्प्रतीकारार्थमिति २ । तथा यदोक्तप्रकारेणेतरगृहेऽपि ग्रहणकग्रहणपूर्वकतवृद्धिसंभवो न स्यात् तदौचितव्याजादानपूर्वकमेव तद्गृहे तद्धनं यथाकालावधि संभूय सुश्रावकर्मोच्यं । ततो अप्रमत्तास्ते तद्धन तथा प्रकारेण गृहांतरं परावर्तयतः सारादिकं कवंतः प्रवर्तयेयुः ५ । अत्रोत्सर्गाप- वादेन भावना कार्यां । एवमादिवृद्धिप्रकाराभावात् सर्वथा विनाशसंभवे तु महानिधानवत् रक्षणीयमेव । न तु वृद्धचर्थ कचिदपि मोच्यमिति । श्राद्धविधि सम्यक्त्ववृत्ति प्रश्नोत्तरसंग्रह वृद्धवादानुसारेण विधिपूर्वकैव वृद्धिस्तथाभच्यानां संपूर्णफला यशस्करी भवति । - ·द्वितीय वृद्भिारं ॥९॥ तिकात्तिः ॥९॥ अविधिना च विहिता कालांतरे समूलं चैत्यादिद्रव्यं विनाशयति । यतः “ अन्यायोपार्जितं द्रव्य, दश वर्षाणि तिष्ठति । प्राप्ते च षोडशे वर्षे, समूलं च विनश्यति ।" यतो लोकेऽपि वृद्धिवाणिज्यसेवाभोजनशयनासनविद्या धनगमनं वंदनादिकं च द्रव्यक्षेत्रका- लादिविधिना विहित पूर्णफलवन्नान्यथा सामग्रीवैकल्यात् । यदुक्त पदेशपदादौ आसन्नसिद्धिआणं, विहिपरिणामो उ होइ सय- कालं । विहिचाओ अविहिभत्ती, अ जियदूरभव्वाणं ॥१॥ धन्नाणं विहिजोगो, विहिपरु राहगा सया धन्ना । विहिब माणी धन्ना, विहिपख्खअदूसगा धन्ना ॥२॥ विहिसारं चिअ सेवइ, स लूसत्तिमं अ णं । दन्वाइदोसनिहओवि, पख्खवायं वहइ तंमि ॥३॥" लोकेऽपि श्रूयते "विधिपूर्व कृतं कार्य, संपूर्णफलसिद्धये । विपरीतं च तुच्छ व, श्रेष्टिनंदनयोरिव ॥ ४॥" तद्यथा । कांचनपुरे द्वौ श्रेष्टिमुतौ द्रव्यार्थिनी एकं सिद्धपुरुपं भक्त्या भजतः । एकदा तुष्टेन तेन सम्यग्विधिसहितानि तुंबीफलानि सप्रभावाण्यार्पितानि । तथाहि शतवारकृष्टे क्षेत्रे निरातपस्थले उ नक्षत्रचारयोगे वाप्यानि वल्लीनिष्पत्तौ च कियं बी नि संगृहा सपत्रपुष्पवल्ली क्षेत्रस्थैव दह्यते । तद्भ एकगद्याणकप्रमित चतुःषष्टि गवाणकताम्रमध्ये क्षिप्यते जात्यं हेम दिति सिद्धेन शिक्षितौ तौ गृहमाययतुः । ततस्तयोर्मध्ये एकेन यथोक्तविधौ कृते जात्यं हेम जज्ञे । अन्येन विधिरीपन्न्यूनीचक्रे तस्स रूप्यमेवातः सर्वत्र सम्यग्विधिरेवोचितः । अविधिस्तु निःशूकतया विहितोऽनायैव । यतः "जह भोयणमविहिकयं विणासए विहिकयं जियावेइ । तह अविहिकओ धम्मो, देइ भवं विहिकओ मुख्खं ॥१॥ हरिऊणय परदचं, पूय जो कुणइ जिणवरिंदाणं । दहिऊण चंदनतरुं कुणइ इंगालबाणिजं ॥२॥" न चैवं संप्रति धर्मो नैवकर्तव्यतयापन्न इति वाच्य अपरिहार्याविधेः सुप्रतिकार्यत्वात् । यतः अविहिकयावरमकयं, उस्तू- अवयण भणंति सव्वण्णू ॥ पायछिनं जम्हा, अकए गुरु कए लहुअं ॥१॥” अत एव सकलपुण्यक्रियाप्रांते अविध्या- ·RIS तिकादत्तिः ॥ १०॥ রিজ মুন ॥ १०॥ शातनानिमित्तं मिथ्यादुःकृतं दातव्यमेवेति । किंच सातिचारादप्यनुष्टानादभ्यासतः कालेन निरतिचारमनुष्टानं भवतीति सूरयः यदाह । अभ्यासो हि प्रायः, प्रभूतजन्मानुगो भवति । शुद्ध इति संस्कारद्वारेत्यर्थः । वाह्योपि अभ्यासो हि कर्मणां कौशलमावहति नहि सकृत्रिपातमात्रेणोदनिंदुरपि ग्रावणि निम्नतामादधातीति तत्त्वम् ॥ ८॥ अथ विधिवत् श्राद्धदिनकृत्यायनु रेण चिंतामपि निरूपयंस्तौ दर्शयति- मू०-समये सही चिंतइ, चेइयमाईव दुचि यं अ। उग्गाहिणी उ सययं, दव्वु व्वुही न अन्नहा ॥९॥ (टीका) समयेति-समये एकाद्यंतर दिवसादिप्रस्तावे कदाचिदि थैः । तथाविधश्राद्धः चिंतयेत् रणादिविधिना पर्यालोचना- पूर्व सारयेत् । चैत्यादीन् आदिशब्दात चैत्यप्रदेशप्रमार्जनादिग्रहणं अथवा अन्यं चै दिपरिचारकदेवार्चकनाहारि दिकं दुर्ग तं खखव्यापारासमर्थमल्पाजीविकया वा दुःखितं संतं चिंतयेत् । देवादिद्रव्योद्ग्राहणीं तु सततं चिंतयेत् यतो देवादिद्रव्य आतिशयेन वृद्धिः स्यात् । विषक्षे दोषमाह ॥ अन्यथोक्तचिंताभावे तु उ वृद्धि व । इयमत्र भावना । देवगुर्वोर्व्यवहारतोऽर्हत्शा मूलत्वात् पूर्व यथावसरं विवेकिना परिकरचैत्यचिंता । तत्रापि जीर्णचैत्योद्धारविषया विशि लदा। यद ।अप्पा उद्धरिओ चिअ, उद्धरिओ तहय तेहिं नियवंसो ॥ अन्ने य भ , अणुमो ओ जिणभ " ॥१॥ विअं नीयागो, गोयं च बंधिअं तेहिं । कुगतिपहो हविओ, गइपहो अजिओ तहय" ॥२॥ "इहलोगंमि सुकीत्ति, उपुरिसमग्गो अ देसिओ होइ। , चैत्यसेवाप्रर्माजनादि क्रियाविधायकम् । ॥ HES ·द्वितीय द्धिवार ॥११॥ ध्यसप्तः तिकााचिः ॥११॥ अन्नेसि भव्वाणं, जिणभवणं उद्धरंतेण" ॥ ३॥ "सिजंति केइ पुरिसा, भवेण सिद्धत्तणं च पावंति । इंदसमा केइ पुणो, सुरसुख्खं अणुहवेऊणं" ॥ ४ ॥ अतः सुधादिना चैत्यं संस्कार्यमिति । अतश्चैत्यप्रदेशसंमार्जनपूजोपकरणसमारचनप्रतिमापरिकरादिनमल्यापा- दनविशिष्टपूजाप्रदोषादिशोभानिर्भावनाक्षतनैवेद्यादिवस्तुस्तोमसत्यापनचंदनकेशरधूपघृतादिसंचयनदेवादिद्रव्योद्ग्राहणिकाकरणतत्प्राप्ता- र्थकसुस्थानस्थापनतदायव्ययादिसुव्यक्तलेख्यकविवेचनसमुद्गकायव्ययस्थानादिसरक्षणकर्मकरस्थापनसाधर्मिकगुरुज्ञानधर्मशालादेरपि यथोचितचिंतया यथाशक्तियतनीयं । एवं ऋद्धिमत् श्राद्धेन तु विमलाचलादिमहातीर्थस्यापि रक्षोद्धारकरमोचनादिविधिना सारणा कार्या । एतावता प्रसंगतश्चैत्यादिवैयावृत्यविधिरपि निर्णीत इत्यपि सिद्धं । न हि देवगुर्वादीना श्रावकं विना प्रायोऽन्यः कश्चिचिंता कास्ति । तथा सति जातु चौराग्न्याधुपद्रवाद् देवादिद्रव्यं विनश्यति तदापि चिताकर्ता निदोष एवावश्यंभाविभावस्थाप्रतिकार्य- त्वादिति । तत्रापि या या चैत्यचिंता स्वल्पममयसाध्या सा द्वितीयनैषिधिक्या विधेया शेपा तु पश्चादपि यथावदव्याक्षिप्तकाले । एतदेव गार्हस्थ्यसारं यदाह "तं नाणं तं च विन्नाणं, तं कलासु अ कोसलं । सा बुद्धि पोरिसं तं च, देवकजेण जं वएत्ति ॥१॥ तथैतेषु उद्ग्राहणिकाचितैव विशेषतो देवादिद्रव्यवृद्धिप्रयोजिका भवतीति । तचिंताकारकैरुद्ग्राहणिकासु अभगचित्तत्तया स्वद्रव्यवत् देवद्रव्यादावपि कार्या। अन्यथा बहुविलंवे दुर्भिक्षदेशभंगदौर स्थ्यापातादेरपि संभवात् बहूपक्रमेऽपि तदसिद्धेः। तथा च महान् विना- शदोष आपद्यते महेन्द्रपुरीयश्राद्धवत् । तथाहि । माहेन्द्रपुरे अर्हचैत्यचंदनभोगपुष्पाक्षताद्यर्थ देवद्रव्योद्ग्राहणिकायां श्रीसंघेन नियो- जिताः चत्वारः चिंताकर्तारः श्राद्धाः सम्यचितां कुर्वन्ति । अन्यदा मुख्यचिंताकदुद्ग्राहणिकाकरणादौ यत्तद्वचनश्रवणादिना दूनश्चि- तायां शिथिलीभूतः। ततो मुख्यानुयायिनो व्यवहारा इत्यन्येऽपि शिथीलीभूताः । तावताऽकस्माद देशभंगादिना बहुदेवद्रव्य ·द्वितीने द्विार ॥ १२॥ ॥१२॥ विनष्टं । ततः प्रमादेन सद्बलवीर्यगोपनात् सानुबंधपापकर्मणा वसंख्यभवान् भ्रांत इत्येवं निविलंबसमुद्ग्राहणिकस्यापि देवादिलभ्यं श्रावकादिभ्यः सोत्साहं श्रावकैयिं । स्वयं चापि विलंबं देवादिदेयं देयं न तु क्षणं स्थाप्यं । अन्यस्यापि देयस्य प्रदाने विवेकिमिः सर्वथा न विलंब्यते किं पुनर्देवज्ञा देरेवं सति यदा च येन यावता मालापरिधापनादि कृतं तदा तावताऽन्यदपि देवादिद्रव्यं जातं तच तेन कथमुपभुज्यते कथं वा तल्लाभादि गृह्यते पूर्वोक्तदेवादिद्रव्योपभोगप्रसंगात तस्मात्सद्य एव तदर्पणीयं । यस्तु सद्योऽर्पयितु मशक्तस्तेनादावेव पक्षार्धपक्षाधवधिः स्फुटं कार्यः । अवधिमध्ये च यम> मार्गणादि विनापि अवध्यु घने च दैवादतरा पापोद- यात् देवादिद्रव्योपभोगदोषः स्फुटं द् वृषभद वत् तथाहि । “महापुरे महेभ्यः श्रेष्ठी ऋषभदत्तः परमाहतः पर्वणि चैत्ये गतः पार्श्वे द्रव्याभावात् उद्धारके परिधापनिकार्पणं प्रतिपेदे सधश्च तेनान्यकार्यव्यग्रेण सा नार्पिता । अन्यदा दुर्दैवात् तद्गृहे धाटी प्रविष्टा सर्वस्व लुटितं श्रेष्ठी च लुटाकैहतो मृत्वा तत्रैव पुरे निर्दयदरिद्रकपणमहिपवाहकगृहे महिषोऽभूत्। तत्रापि च तदा नीरादिभार प्रति- गृहं वहन्नुचैस्तरभूचटनाहोरात्रभारवहनबहुक्षुत्तट्सदानिर्दयनाडीघातादिभिर्महाव्यथाश्चिरं सेहे । सोऽन्येचुर्नव्यनिःपद्यमानचैत्यजगती कृते जलं वहंश्चैत्यार्चादिकं दृष्ट्वा जातजातिस्मृतिश्चैत्यं कथमप्यमंचन ज्ञानिवचसा प्राग्भवपुत्रद्रव्यं दचा महिषपालकान्मोचितः। ततः सहस्रगुणितेन प्राग्भविकदेवदेयदानेन च तैरनृणीकृतोऽसावनशनेन खर्गतः। क्रमान्मोक्षं चेति । तेनोभयत्र विलंबो न कार्यः । तथा सति विशे तो देवद्रव्यादेवृद्धिः प्रवर्नते। सिंच तदभ्यासे हि सावधानत्वेन तद्विरोधिकर्मखदोषपरिहारपूर्वाणां खनियमनि- वर्वाहापूर्वगुण द्धिविशेषधर्मार्जनादिगुणानां सिरसंवासो भवेत् । तथार्चकादी मपि खकार्योत्साहन्वयर्थे तथा तथा धनादिना वृत्तिसाहाप्यं तथाविधश्राद्धैर्देयं यथा यथा चैत्यादेः कार्येऽप्रमत्ताः स्वप्रमोदाः संतः प्रवर्तेरन् । एवं सम्यचिंताधभावे तु ·- , द्वितीय वृद्धिद्वार ॥१३॥ द्रष्यसप्त- तिकात्ति ॥१३॥ चैत्यादिविनाशादिदोपा आभवेयुरतः प्रमादतः पूर्वोक्तचिंता न मोच्या सद्भक्युल्लासायनुबंधादिति ॥९॥ अर्थतवृद्धौ प्रशंसापूर्व श्राद्धदिनकृत्यगाथाभ्यामधिकारिणं निगमयति । नो माया नो पिया भज्जा, सरीरं नेव बांधवा ॥ पिच्छए तत्थ ठाणंमि, जत्थ अत्थं तु पिच्छए ॥ १० ॥ अगिद्धा जो उ दव्वंमि, जिणत्थं नेइ वित्थरं ॥ एएणं सो महासत्तो, बुच्चए जिणसासणे ॥ ११ ॥ (टीका) नो माया० अगि०-जीवः सर्वोऽपि सदैवानादिदुर्जयलोभग्रहग्रस्तत्वात् प्रायो यत्र स्थाने रक्षणीयत्ववर्द्धनीयत्वादिनार्थमेव यथा परम ध्येयतया प्रेक्षते तत्र स्थाने तथा न मात्रादीन् प्रेक्षते । यतः तदर्थ जीवितमप्यनपेक्षमाणोसौ दुरितायशसंघातान् संधत्ते ॥ १० ॥ एव सति यः संतोषसुधासारसंभारसिक्तस्त्रांतवृत्तित्वात् स्वस्मिन्नपि द्रव्ये सर्वथाऽगृद्धः सन् जिनादिद्रव्यं सम्यग् रक्षणादिना विस्तारं नयति, स एतेन कारणेन महासत्त्व उच्यते । उपलक्षणात् अन्येन वर्दापयति अनुमोदयत्यपीत्यर्थः । इत्थं च चरमाव दिसामग्रीवशात् माध्यस्थ्यादिमूलगुणाः प्रादुर्भवन्ति । ततः सद्भक्तिसत्त्वोल्लासः प्रवर्त्तते । ततः सम्यक्चिंतोद्ग- च्छति । ततः पूर्वोक्ता वृद्धिरुदेतीति परमार्थः ॥ ११ ॥ एवं देवद्रव्यादिवृद्धिं कुर्वता श्राद्धेन तत्फलरूपो देवद्रव्यादेरुचितो भोगस्त्याज्य इति दर्शयन्नाह- दुविहं च देवव्वं, भोगुवभोगेहिं तत्थ दुविहं पि । उचिएण ढिअव्वं, अन्नहा भत्तिभंगो य ॥ १२ ॥ (टीका) दुविहेति द्विविधं च देवद्रव्यं भवतीति शेषः । चकारात् गुरुद्रव्यादिकमपि ग्राह्यं कुतः भोगोपभोगाभ्यां । सकृद्रो- ·द्रव्यसप्त. कावृत्तिः ॥१४॥ द्वितीय वृद्धिद्वारे ॥१४॥ गाह च वस्तु भोगः नैवेद्यस्रगादिकं । पुनः पुनर्भोगाई वस्तु उपभोगो भूपणगृहादिकं । तत्र द्विविधेऽपि द्रव्ये उचितेन वर्तितव्यं विधिव्यापारेण वर्तितव्यं । भोगोपभोगद्रव्यं स्वस्वोचितस्थानचैत्यादौ यथाहेदाझं प्रयोक्तव्यं । प्रमोदातिशयादिसंभवाद- न्यथानुचितस्थाने व्यापारणेन भक्तिभंग आपद्यतेत्यर्थः । अत्रेदं तत्त्वं । देवादिभोगद्रव्ये स्वकार्ये व्यपारिते सति न्यूनीभव- नेन र टं खंडितद्रव्यरूपाशातना प्रतीयते । तथा मति तदुचितोपभोगव्याघातेन तजन्यविभूषाभक्त्युल्लासादिभंगोऽपि संभा- व्यते । उपभोगद्रव्ये तूक्तदोपाभावेऽपि आज्ञातिकमनिःशूकताऽविनयादिदोषसंभवेनोभयभक्तिभंगः स्फुटं समुज्जभतेऽत उभयमपि श्राद्धेन यथासंभवं स्वकार्यादौ न व्यापार्य, उचितपदे च व्यापार्यमेव । तथाहि स्वगृहचैत्यढौकितचोक्षपूगीफलनैवेद्यादिविक्र- योत्थं पुष्पभोगादि स्वगृहचैत्ये न व्यापार्य, नापि चैत्ये स्वयमारोप्यं । किंतु सम्यक् रूपमुक्त्वाऽर्चकादेः पार्थात् तद्योगाभावे सर्वेषां स्फुटं स्वरूपमुक्त्वा स्वयमारोपयेत् । अन्यथा मुधा जनप्रशंसादिदोपः । गृहचैत्यनैवेद्यादि चारामिकस्य प्रागुक्त- मासदेवस्थाने नाप्यं । स्वधनार्पणसामर्थ्याभावे च आदावेव नैवेद्यार्पणेन मासदेयोक्तौ तु न दोपः । मुख्यवृत्त्या मासदेयं पृथगेव कार्य, गृहचैत्यनैवेद्यचोक्षादिकं तु देवगृहे मोच्यं, अन्यथा गृहचैत्यद्रव्येणैव गृहचैत्यं पूजितं स्यान्नतु स्वद्रव्येण, तथा चानादरावज्ञादिदोपः। न चैवं युक्तं । स्वदेहगृहकुटुंबाद्यर्थ भूयसोऽपि व्ययस्य गृहस्थेन करणात् देवगृहे देवपूजापि स्वद्रव्येणैव यथाशक्ति कार्या। न तु स्वगृहढौकितनैवेद्यादिविक्रयोत्थद्रव्येण, देवसत्कपुष्पादिना वा, प्रागुक्तदोषात् । तथा देवगृहागतं नैवेद्याक्षतादि स्ववस्तुवत् मुषकादेः सम्यग् रक्षणीय, सम्यग् मूल्यादियुक्त्या च विक्रेयं । नतु यथा तथा मोच्यं देवद्रव्यविनाशादि दोषापत्तः । तत्रापि स्वतः चैत्यद्रव्योत्पत्त्यसंभवे तत्पूजायां व्यापार्य नान्यथा । तथा सति तद्व्यापृतौ अनादरावज्ञादिदोषापत्तेः । तथा भोगविणटुं दवं .

·द्वितीयं वृद्धिद्वारे ॥ १५॥ द्रष्यसप्त- विकात्तिः ॥१५॥ निम्मलं चिंति गीयत्थेति बृहद्भाष्यवचनात्। यजिनबिंबारोपितं सत् विच्छायीभूत विगंधं जातं दृश्यमानं च निःश्रीकं न भव्य. जनमनः प्रमोदहेतुस्तनिर्माल्यं ब्रुवन्ति बहुश्रुता इति. संघाचारवृत्त्युक्तेश्च भोगविनष्टमेव निर्माल्यं । न तु विचारमारप्रकरणो कप्रकारेण ढौकिताक्षतादनिर्माल्यत्वमुचितं । शास्त्रांतरे तथा लोके अदृश्यमानत्वादक्षोदक्षमत्वाच । केचित्त्ववान्येषा भोगानहत्वादेव सर्व देवादिनिश्रितं द्रव्यं निर्माल्यमाहुरिति । तत्त्वं पुनः केवलिगम्यं । तच वर्षादौ विशेषतः कुंवादिसंसक्तेः पृथक् पृथक् जनानाक्रम्य शुचिस्थाने त्यज्यते एवमाशातनापि न स्यात् । स्नात्रजलमपि तथैवातः शेषावत् शांतिपानीयं मस्तक एव दातव्यं । यदुक्तं हेम- वीरचरित्रे "अभिषेकजलं तत्तु सुरासुरनरोरगाः । ववंदिरे मुहुः सर्वांगीणं चोपरि चिक्षिपुः १" पद्मचरित्रेऽपि ३९ उद्देशे । आषाढचातुर्मास्यष्टाह्निकावृद्धस्नात्राधिकारे “ तं ह्रवणसंतिसलिले नरवइणा पेसिअं सभजाणं | तरुणचलयाहिं नेउ, बूढं चिय चिय उत्तमंगेसु १" बृहत्शांतावपि शांतिपानीयं मस्तके दातव्यमिति । पुष्टालंबने तु जरासंघमुक्तजरोपद्रुतं स्वसैन्यं धरणेंद्रदत्तपार्श्ववि- स्नात्रांबुपरिक्षेपेण श्रीकृष्णेन पट्चक्रे । एवं श्रीपालमहीपालादिनामपि' बोध्यमिति ॥ तथा यथासंभवं देवादिसंबंधिगृहाक्षेत्रवाटिका पाषाणेष्टिकाकाष्टवंशकवेल्लुकमृत्सुधादिकं श्रीखंड केसरभोगपुष्पादिकपिंगानिकाचंगेरीधूपपात्रकलशवासकंपिकाश्रीकरीचमरचंद्रोदयझ- लरीभैर्यादिवायसाबाणसरावजवनिकाकंवलकपाटपट्टपट्टिकाकुंभउरसिककज्जलजलप्रदीपादिकं चैत्यशालाप्रणाल्याद्यागतजलायपि च स्वपरकार्ये किमपि न व्यापार्य । देवभोगद्रव्यवत् तदुपभोगस्यापि दुष्टत्वात् । चमरसावाणादीनां मलिनीभवनत्रूटनपाटनादि संभवे त्वधिकदोषोप्यतो देवसत्कं वादिनमपि गुरोः संघस्यापि चांग्रे न वाद्यं । केचित्त्वाहुः पुष्टालंबनें बहुनिःक्रयार्पणपूर्व १ श्रीपालस्य श्रीसिद्धचक्रमात्रजलेन महीपालस्य च सूर्यकुण्डजलात् कुष्टो गतः ।

·HES देवसेनमा तुर्दृष्टान्स तिकापत्तिः व्यापार्यतेऽपि । यतो " लं विणा जिणाणं, उवगरणं चमर छत्तकलसाइं। जो बाबरेइ मूढो, नियकले सो हवा दुहिओ ॥ १॥" स्वयं च व्यापारयता जातु भंगे उपकरणस्य स्वद्रव्येण नव्य समारचनमिति । अन्यथा तु तिर्यगादिदुर्गतिदुःख भाग् देवसेनमात्वत् भवति । संप्रदायेन दृष्टांतो यथा-विधाय दीपं देवानां, पुरस्तेन पुनर्नहि । गृहकार्याणि कार्याणि, तिर्यङ्गेव भवेद्यतः । इद्रपुरे देवसेनो व्यवहारी समातृको वसति स्म । तत्रैव पार्श्ववर्ती धनसेन औष्ट्रिको ऽभूत् । तस्य गृहान्नित्यमेका उनिका देवसेनगृहे समेति । कुट्टयित्वा धनसेनेन गृहे नीतापि पुनर्देवसेनगृहे एव यात्वा तिष्ठति । तत इभ्येन मूल्येन गृहीत्वा स्थापिता उभयोरपि स्नेहवत्त्वात् । एकदा तेन पृष्टो ज्ञानी स्नेहकारणं प्राह । एपा पूर्वभवे तब माताऽभूत् तयैकदा जिनाग्रे पूजार्थं दीप विधाय तेन दीपेन गृहकार्याणि कृतानि, धूपांगारेण चुल्ली संधुक्षिता तेन कर्मणा उष्ट्रो जाता । अतः प्राग्भवोऽय स्नेहस्तवोचितः। ततः उचितं प्रायश्चित्तं कृत्वा सा सद्गति ययाविति । तथा ज्ञानद्रव्यमपि देवद्रव्यवन्न कल्पत एवातो ज्ञानसत्कं कागदपत्रादि साध्वाधर्पितं श्राद्धेन म्बकार्य न व्यापार्य पुस्तिकायामपि न स्थाप्यं समधिकनिष्क्रियं विनेति २ । श्राद्धानां साधारणमपि संघदत्तमेव कल्पते व्यापारयितुं न तु अन्यथा संघेनापि सप्तक्षेत्रीकार्य एवं व्यापार्य न मार्ग- णादिभ्यो देयं । सांप्रतिकव्यवहारेण तु यद्गुरुन्युछनादि साधारणं कृतं सात् तस्स श्रावकश्राविकाणामर्पणे युक्तिरेव न दृश्यते, शालादिकार्ये तु तत् व्यापार्यते श्राद्धैरिति ३ । साध्वादिसत्कमुखवत्रिकादेरपि व्यापारणं न युज्यते गुरुद्रव्यत्वात् । स्थापनाचार्यज- पमालादिकं च ध्यानादिधर्मवृद्धये प्रायः श्राद्धार्पणार्थ गुरुभियंवदियते अनिश्रितज्ञानोपकरणत्वात् । गुनर्पित तद्हणेऽपि व्यवहारो दृश्यते । तथा स्वर्णादिकं तु गुरुद्रव्यं जीर्णोद्धारे नव्यचैत्यकरणादौ च व्यापार्य । तद्यथा । गुरुपूजासत्कं सुवर्णादिद्रव्यं ·द्वितीय वृद्विद्वार ॥ १७॥ गुरुद्रव्यमुच्यते । तथा प्रागेवं पूजाविधानमस्ति न वा कुत्रचैतदुपयोगीत्युच्यते । गुरुपूजासत्कं सुवर्णादि रजोहरणाद्युपकरणवत् गुरु- द्रव्यं न भवति, खनिश्रायामकृतत्वात् । तथा हेमाचार्याणां कुमारपालराजसुवर्ण १०८ कमलैः प्रत्यहं पूजा कृतास्ति तथा भ्यसत. तिकावचिः "धर्मलाभ इति प्रोक्ते दूरादुच्छ्रितपाणये । सूरये सिद्धसेनाय ददौ कोटि नराधिपः ॥५॥ इति इदं चाग्रपूजारूपं द्रव्यं ॥१७॥ तदानीं संधेन जीर्णोद्धारे तदाज्ञया व्यापारितं । अत्रापि तक्रकौंडिन्यन्यायेन [ग्न] भोज्यभोजकत्वसंबंधेनौधिकोपधिवत् पूजाद्रव्यं न भवति, पूज्यपूजासंबंधेन तु तद्गुरुद्रव्यं भवत्येव । अन्यथा श्राद्धजीतकल्पवृत्तिविघटते किं वहुनेति । तथा जीवदेवसूरीणां पूजार्थ अर्द्धलक्षद्रव्यं मल्लप्रेष्टिना दत्तं तेन च प्रासाद्यकार्यत मूरिभिः। तथा धारायां लघुभोजेन श्रीशांतिवेतालसूरये १२६०००० द्रव्यं दत्तं तन्मध्ये गुरुणा च १२ लक्षधनेन मालवांतश्चैत्यान्यकार्यत । ६० सहस्रद्रव्येण च थिरापद्रचैत्यदेवकुलिका- द्यपीतीह विस्तरस्तु तत्प्रबंधादेोध्यः। तथा सुमतिसाधुसूरि (साधुसूरि)वारके मंडपाचलदुर्गे मलिकश्रीमाफराभिधानेन श्राद्धा. दिसंसगजिनधर्माभिमुखेन सुवर्णटंककैर्गीतार्थानां पूजा कृतेति वृद्धवादोऽपि श्रूयते इति । तथा बालस्य नामस्थापनावसरे गृहादागत्य स बालः श्राद्धो वसतिगतान् गुरून् प्रणम्य नवमिः स्वर्णरूप्यमुद्राभिर्गुरोर्नवांगपूजां कृत्वा गृह्यगुरुदेवसाक्षिकं दत्तं नाम निवेदयति, तत उचितमंत्रेण वासमभिमंत्र्य गुरुः ॐकारादिन्यासपूर्व बालस्य खसाक्षिकां नामस्थापनामनुज्ञापयतीति । तथा द्विस्त्रि- वऽिष्टभेदादिका पूजा, संपूर्णदेववंदनं, चैत्येऽपि सर्वचैत्यानामर्चेनं, वंदनं वा, स्नात्रमहोत्सवमहापूजाप्रभावनादि गुरोवृहद्वंदनं अंग पूजा प्रभावनास्वस्तिकरचनादिपूर्वव्याख्यानश्रवणमित्यादिनियमा वर्षाचातुर्मास्यां विशेषतो ग्राह्या इति । एवं प्रश्नोत्तरसमु. १ काटखुणान्तरे सर्वोऽपि पाठ. सदिग्धः ।

·कात्तिः ॥ १८॥ द्वितीय वृद्धिद्वारे आभडष्टि पुनचरित्रम् ॥ १८॥ चयाचारप्रवीपाचारादिनकरश्राद्धविध्यावानुसारेण श्रीजिनस्येव गुरोरपि अंगाग्रपूजा सिद्धा । तद्धनं च गौरवाहेशाने पूजासंबंधेन प्रयोक्तव्यमिति ४ । तथा धर्मस्थाने प्रतिज्ञात च द्रव्यं पृथगेव व्ययितव्यं, न तु क्रियमाण भोजनादिरूपव्यये क्षेप्यं । एवं स्फुटमेव धर्मधनोपभोगदोपात् । एवं सति ये यात्रादौ भोजनशकटसंप्रेषणादिव्ययं सर्व मानितव्ययमध्ये गणयन्ति तेषां मूढानां न ज्ञायते का गतिः । उद्यापनादावपि प्रौढाडंबरेण स्वनाम्ना मंडिते जने बहु श्लाघादि स्थानिष्क्रय तु स्तोकं मुंचतीति व्यक्त एव दोषः। तथा सामान्यतो विशेषतो वान्यप्रदत्तधर्मस्थानव्ययितव्य धनव्ययसमये तन्नाम स्फुटं झं। एवं सामुदायिकस्यापि । अन्यथा पुण्यस्थाने स्तैन्यदोषापत्तेः । एवमंत्यावस्थायां पित्रादीनां यन्मान्यते तत्सावधानत्वे दिसंघसमक्षमित्थं वाच्यं यद्भवन्निमित्र इयद्दिनमध्ये इयद्वथयिष्यामि तदनुमोदना भवद्भिः कार्येति । तदपि च सद्यः सर्वज्ञातं व्ययितव्यं । आभडश्रेष्टिपुत्रवत् । तथाहि- अणहिल्लपुरपत्तने श्रीमालज्ञातीयनागराजश्रेष्टी कोटीध्वजोऽभूत् । प्रिया च महिलादेवी। तस्यां साधानाया श्रेष्टी विसू- चिकया मृतः । नृपेणापुत्रत्वात् तस्य सर्वस्वं गृहीतं । श्रेष्टिनी च धवलकपुरे पितगृहे गता । क्रमात् अमारिदोहदे पित्रा पूरिते तया पुत्रो जज्ञे । आभडेति नाम्ना । ततः पंचवर्षीयः पाठशालायां पठनिस्तातेति बालैरुक्तोऽसौ मातृतः स्वस्वरूपे ज्ञाते यौवनाभिमुखः पत्तने गतः । स्वगृहे स्थित्वा वाणिज्यं कुर्वन् भावलदेवीं परिणिन्ये । ततः पुण्योदयात् प्राक्तननिधानलाभादिना कोटीध्वजो जज्ञे । सुतत्रयं जातं । क्रमात् दुष्कर्मणा धनत्वेन सपुत्रां पत्नी पित्गृहे प्रेष्य मणिकारहट्टे मणिकादीन् घर्पयन् यवमानकं लभते । तत्स्वयं पिष्ट्वा पक्त्वा चादन् कालं निरगमत् । अन्यदा श्रीहेमसारिपार्थे इच्छापरिमाणे बहु संक्षिप्तेऽपि गुरुमिनिषिद्धेन तेन नवद्रम्मलक्षाः खीकृतास्तन्मानेनान्यदपि निय तं । शेष धर्मव्यये कार्य । क्रमात् द्रम्मपंचकग्रंथिर्जातः । अन्यदेंद्रनीलकंठाभरणं पंचद्रम्मैः क्रीत्वा

·व्यसप्त-
विकासचिः
॥१९॥
द्वितीय
वृद्धिद्वारे
आभडश्रेष्टि
पुत्रचरित्रम्
॥ १९॥
समुद्दीप्येंद्रनीलस्य लक्षमूल्या मणयः कारिताः । क्रमात् धनी प्राग्वद् जज्ञे । कुटुंब मिलितं । ततः साधूनां प्रत्यहं घृतघटदानसाध
मिकवात्सल्यसत्रागारमहापूजाप्रतिवर्षपुस्तकलेखनचैत्यजीर्णोद्धारबिंबकारणादिधर्मकर्माणि कुर्वन् चतुरशीतिवर्षायुःप्रांते धर्मवहिकावा
चने अष्टनवतिलक्षद्रम्मव्ययं श्रुत्वा श्रेष्टी विषण्णः प्राह, हा कृपणेन मया कोट्यपि न व्ययिता । ततः पुत्रैस्तदेव दशलक्षी व्यय्याष्टो.
त्तरां कोटीं पूरयित्वा अष्टौ लक्षाः पुनर्मानिताः । सोऽनशनात् खर्गतः। जिनदासादिपुत्रैश्चोक्तविधिना धर्मधनं व्ययितं । क्रमेण
सद्गतिभैजे । एवं अमारिद्रव्याद्यपि देवादिभोगेऽनिश्रितत्वात् नायाति । तथा ज्ञानद्रव्यं च स्वस्थाने देवस्थानेऽप्युपयुज्यते
नत्वन्यत्र तथा द्रव्यलिंगिद्रव्यं चाभयदानादावेव प्रयोक्तव्यं । न तु चैत्यादौ अत्यंताशुद्धत्वात् । इत्थं प्रसंगतः सर्वत्र
धर्मोपकरणव्यापारेऽप्यविध्याशातनावारणाय विवेकः कार्यों विवेकिभिरन्यथा प्रायश्चित्तमप्यापद्यते । यदुक्तं महानिशीथे "अविहीए
नियसणुत्तरिय रयहरणं दंडगं च परिभुंजे चउत्थमिति” तेन श्राद्धैश्वरवलकमुखानंतकादेविधिनैव ब्यापारणस्वस्थानस्थापनादिकं कार्य ।
अन्यथा धर्मावज्ञादि दोषापत्तेरिति । सप्रपंचं वृद्धिद्वारं समाप्तम् २॥ १२ ॥
॥ इति द्वितीयं वृद्धिद्वारं समाप्तम् ॥
एवं चैत्यद्रव्यादिवृद्धिं कुर्वतः कस्यचिदनाभोगादिना चैत्यद्रव्यादिविप्रणाशोऽपि स्यात् , अतः पुनः कर्तृद्वारेण मुख्यवृत्त्या
गाथात्रयेण तद्भेदानाह-
भक्खेइ जो उविक्खेइ, जिणदव्वं तु सावओ। पन्नाहीणो भवेजीओ, लिप्पइ पावकम्मणा ॥ १३ ॥

·तृतीयद्वारं ॥२०॥ पति: ॥ २० ॥ (टीका) भख्खेति कंठयं । नवरं भक्षणं देवद्रव्यस्य तदुपचारस्य वा तु शब्दात् ज्ञानद्रव्यादेश्च यमुपजीवनं १ उपेक्षणं तदेव परस्य कुर्वतः शक्तितोऽनिवारणं २ प्रज्ञाहीनत्वमंगोद्धारादिना देवद्रव्यादिदानं यद्वा मंदमतितया स्वल्पेन बहुना वा धनेन कार्यसि- द्ध्यवेदकत्वात् यथाकथंचित् द्रव्यव्ययकारित्व कूटलेख्यकृतत्वं च ३ ॥ १३ ॥ चेइयदव्वं साहारणं च, जो दूहइ मोहियमइओ। धम्मं च सो न याणेइ, अहवा बद्धाउ ओ नरए ॥१४॥ (टीका) चेइयेति । चैत्यद्रव्यं साधारणद्रव्यं चकारात् ज्ञानद्रव्यादिकं यो दोन्धि व्याजव्यवहारादिना तदुपयोगिद्रव्यमुपभुक्ते उपलक्षणतस्तमुष्णाति । अत्र तदुपयोगिलाभं चतुष्कादिद्धया निर्णीय तद्धनं ग्राह्यं न त्वधिक परकीयत्वात् । यतः " उचिअं मुत्तू णकलं दवाइकमागयं च उक्करिसं निवडियमणिजाणंतो परस्स संतं न गिहिजा" १ । व्याख्या-उचितकला शतं प्रतिचतुष्कपंचक वृद्धयादिरूपा " व्याजे स्यात् द्विगुणं वित्तं व्यवसाये चतुर्गुणमित्यादि रूपा वा तां । तथा द्रव्यं गणिमधरिमादि आदिशब्दात् तद्ग- तानेकभेद । तेषां द्रव्यादीनां क्रमेण द्रव्यक्षयलक्षणेनागतः संपन्नो यदुत्कर्पोऽर्थवृद्धिरूपस्तं मुक्त्वा शेषं न गृह्णीयात् कोऽर्थः यत्क- थंचित् पूगीफलादि द्रव्याणां क्षयाद्विगुणादिलाभः स्यात् तदा तमदुष्टाशयतया गृह्णाति नत्वेवं चिंतयेत् सुदरं जातं यत्पूगीफलादीनां क्षयोऽभूत् इति, तथा निपतितमपि परसत्कं जानन गृह्णीयात् कलांतरादौ क्रयविक्रयादौ च देशकालाद्यपेक्षया य उचितः शिष्टजना- निंदितो लाभः स एव ह्य इति भावः, इति प्रति वृ० ३ व्रते ५ अतिचाराधिकारे एवं सति अधिकग्रहणे सद्व्यवहारभंग आप- घेतेति तत्त्वम् ॥ १४ ॥ आय जो भंजइ, पडिवन्नध न देइ देवस्स। गरहंतं चोविक्खइ, सो वि हु परिभमइ संसारे ॥ १५ ॥ ते

·तृतीयद्वारं
॥ २१
कातिः
॥२१॥
(टीका) आयाण ति-आदानं तृष्णागृहग्रस्तत्वात् देवादिसत्कं भाटकं यो भनक्ति ५ तथा यः - पर्युषणादौ च चैत्यादिस्थाने
देयतया प्रतिज्ञातं धनं न दत्ते ६ तथा गर्हतं ईर्ष्यादिवशाहुर्वाक्येन दूषयन्तमविनीतं यो वोपेक्षते तथा सति कदाचित्तद्वाफ्यश्रवणात्
महेंद्रपुरीयश्राद्धवत् मानीभूय देवादिद्रव्यरक्षादौ शक्तिमानप्युदासीनो भवतीत्यर्थः ७ यतः एतदेवमहत्पापं धर्मस्थानेऽप्युदा-
सि इति ॥ १५ ॥ अथ संयतापेक्षयापि त दानाह-
चेइयदव्वविणासे तद्दव्वविणासणे दुविहभेए । साहू उविक्ख पणो णंत रिओ होइ ॥ १६ ॥
(टीका) चेइएति । चत्यद्रव्यं हिरण्यादि त विनाशे भक्षणादितो न्यूनत्वेन हानिरूपे विध्वंसरूपे च । तथा तेन चैत्यद्रव्येणाप्तं द्रव्यं
दारूपलेष्ट दि तस्य विनाशने च । तस्मिन् कथंभूते द्विविधे योग्यातीतभावमेदात् । तत्र योग्य नव्यमानीतं चैत्यत्वेन परिणं त्
इत्यर्थः । अतीतभावं लग्नोत्पाटितं चैत्यत्वेन परिणतमि र्थः । अथवा मूलोत्तरभेदात् द्विविध तत्र मूलं भकुंभादि उत्तरं छाद-
नादि । यद्वा पक्षपरपक्षकृतभेदात् द्विविधे । एवमनेकधा द्वैविध्यं । अत्रापिशब्द ध्याहारादा । श्रावकः वैसाच विरतः
साधुरपि तत्रोदासीन्यं कुर्वाणो देशनादिभिरनिवारयन्ननंतसंसारिको भणित इत्थं विनश्यत् चैत्य व्या पे ।
यतेनापि सर्वथा न कार्या इत्यर्थः । अयं भावः कारणभेदात् चैत्यद्रव्यं द्वि धं उपकारकं उपादानं च तत्राद्यं धनादि द्वितीय
योग्यद्रव्यं ते अपि भक्षणादिभेदात् प्रत्येकं विधं स्तः । तान्यपि नः पक्षपरपक्षकर्तृभेदात् द्विविधा । एवं चै द्रव्य नाशो-
ऽष्टाविंशतिधा बोध्यः । इत्थं ज्ञानद्रव्येऽपि भावना कार्या । साधारणादेस्तूचितोपष्टंभकत्वात् प्रत्येकं चतुर्दशभेदा भाव्याः । बालबो-
धार्थ यंत्रकमपि दर्शनीयमिति ॥ १६ ॥

·चैत्यद्रव्यादिविनाशयंत्रकम्.
साधारण-
द्रव्यनामानि चैत्यद्रव्यस्य. ज्ञानद्रव्यस्य. गुरुद्रव्यस्य.
द्रव्य
तृतीयद्वार
॥ २२ ॥
"द्रव्यसत.
तिकात्तिः
॥ २२॥
धर्मद्रव्यस्य. सर्वसंख्या.
भेदांका
२८
२८
१४
१४
११२
अथ तदनुरोधतो विनाशकत्वेन पक्षपरपक्षौ निरूपयति-
रागाईदोसदुट्टो, जिणेहिं भणिओ वि सिगो दुविहो । देवाइदव्वपणगे, सपक्खपरपक्खभेएणं ॥ १७ ॥
(टीका) रागा इति व्याख्या कंठयं । नारं रागादिदोपदुष्टः, रागो दष्टिरागादिः। आदिशब्दात् द्वेपलोभाकुडिविभ्रमानाभोग-
शयसहसात्कारापेक्षाबुद्धयादिग्रहणं तद्योग्यतादर्शनार्थ हेतुगर्मितविशेषणमिदं । खपक्षः साधर्मिकवर्गः श्राद्धादिः १० परपक्षो वैधर्मि-
कलोकः पापंड्यादिरिति ॥ १७ ॥ अत्राह पर:--
चोएइ चेइयाणं, खितहिरपणेअ गामगोवाइ । लग्गंतस्स य जइ , तिगरणसोही कहं तु भवे ॥१८॥
(टीका) चोएइ इति । यः चैत्यादिसत्कस्य धनादिवर्धकक्षेत्रहिरण्यग्रामगृहहट्टगोपादेरादानादिविधिना चिंतयति तस्य विधा
संयमवतः साधोस्त्रिकरणशुद्धिः कथं स्यादपितु न स्यात् यथाप्रतिज्ञातव्रत्तभंगसंभवादित्यर्थः ॥ १८ ॥

·ततीवद्वार ॥ २३ ॥ ट्रम्पसप्त- तिकाचिः ॥ २३ ॥ अत्रोत्तर गाथायुग्मेनाह- भन्नइ इत्थ विभासा, जो एआई सय विमग्गिजा। तस्स न होइ विसोही, अह कोइ हरिज एआइं ॥१९॥ तत्थ करेइ उवेहं, जा भणियाओ तिगरणविसोही।सा य न होइ अभत्ती, तस्सा तम्हा निवारिजा ॥२०॥ (टीका) भन्नेति । तत्थेति अत्राधिकारे भण्यते विभाषा विकल्पः न भवति भवति च शुद्धिरित्यर्थः । तत्रादौ च विशुद्धयसंभवं दर्शयति। उत्सगतो यथावत् देवादिधनवृद्धिसंभवे यो राजामात्याद्यभ्यर्थनपूर्व उक्तस्थानानि विमार्गये चिंतयेत् आदानादिविधिना तेभ्यो नव्यं धनमुत्पादयतीत्यर्थः, तदानीं तस्य साधोविशुद्धिर्न भवति । अयथाकालं राजाधभियोगेन तेषां परितापादिनोक्तवृद्धथाद्युत्साहभंगसं- भवात् आज्ञोल्लंघनाच स्फुटं भवदुक्तदोषावकाश इति भावः । अथ विशुद्धिसंभवं दर्शयति । अथ कोपि हरेद्विनाशयेत् एतानि तत्र य उपेक्षां करोति तस्य या त्रिकरणविशोधिर्भणिता सा न भवति । चात् पुनर्भक्तिरपि न स्यात् । तथा सति आज्ञाप्रमोदोत्साहभंगात् पापानुबंधः समुज्जृभते इत्यर्थः, तस्मात् अविनीतं सुसाधुनिबारयेत् सर्वशक्त्या । अतः केनचिद् भद्रकादिना प्राग्वितीर्ण अन्यद्वा जिनादिमूलद्रव्य विलुप्यमानं यथा तथा रक्षयतो सुनेरभ्युपेतवतहानिर्नेव, प्रत्युत धर्मपुष्टिरेव जिनाज्ञाराधनादिलाभात् । यदुक्तं निशीथभाज्ये ११ उद्देशे "इदाणिं रायणिय कजंति उल्लोयणगाहा" चेईआणं वा तद्दव्यविणासे वा संजइकारणे वा अन्नंमियकह्नि वा कजे रायाहीणे सो राया तं कजं न करेइ सय वुग्गाहिओ वा तस्साउंटणनिमित्तं दगतीरे आयाविज्जा, तं च दगतीरं तस्स रण्णो उल्लोयणे ठियं णिगमपहे वा तत्थय आयावंतो ससहाओ आयावेइ उभयदढो घिइसंघयणेहि, तिरिआणं जो अवतरणपहो मणु- आण य पहाणाइयं च भोगठाणं तं चेव वजेउं आयावेइ, कजे तं महातवजुत्तं दई अल्लएज्झराया आउट्टीय पुछेज्झा । किं कर्ज ·. द्वतीय काचिः ॥२४॥ ॥ २४ ॥ आयावेसि अह ते कजं करेमि, भोगे पयच्छामि, वरेहि वरं जेण तेऽहो, ताहे भगइ साहु, कजं ण मे वरेहिं इमं संघकज्जं करेहि, तओ तेण पडिवन्न तहा कयंति। "पुष्टालंवेन तु शरीरावष्टंभाय त्यक्तभारभारिकवत् जिनशासनोपकाराय श्रुतव्यवहारे निषिद्धमप्यर्हदाज्ञानुसारेणाचरितं कर्मनियमान्महानिर्जराकृद्भवति श्रीकालिकसूरि-श्रीभद्रबाहुखामि-श्रीवज- स्वामि-श्रीहेमसूरि-मल्लवादिसूरि-विष्णुकुमार-धर्मघोषानुज्ञादिबदिति । यदुक्तं संदेहदोलावलीवृत्तौ एबमष्टाद शसु पापस्थानेष्वतिप्रवृत्तस्याज्ञानिरपेक्षयैवाधर्मः नान्यथाईत्शासनप्रत्यनीकगर्दमिल्लनृपवंशााच्छेदिनां श्रीकालिकाचार्या: दीनां निकलंकचारित्रत्वात् इति भावः । प्रज्ञापनायां भापापदेपि “ उवउत्तो चत्तारि भासजाय भासमाणो आराहगो भवइ वृत्तिथा "जिनशासनोड्डाहादिनिरासार्थमसत्यामपि भाषां भाषमाणः आराधको भवति । तथोपासकदशांगेपि गुरुनिग्गहेणंति” चैत्यादिरक्षार्थ प्रत्पनीकनिग्रहेण प्रतिपन्ननियमभंगो न भवति । आवश्यके प्रत्याख्यानाध्ययने च महत्तरागारेणंति । एवमादिप्रकारेण सुनक्षत्रसर्वानुभूतिवत् शासनाशातनानिवारणार्थ खजीवितव्यमोचनेनापि शासनोप- कारः कर्तव्य एवेति किं बहुनैतेनोत्सर्गस्यैत्र मार्गत्वं अपवादस्य तु स्वच्छंदत्वमिति वदंतोऽपि निरस्ता इति गाथाद्वयार्थः ॥ १९- २७ ॥ समाप्तं ३ द्वारम् ॥ अथोक्तवृद्धिकत्तुलौकिकं सत्फल दर्शयति- एवं नाऊण जे दव्वं, बुद्धि निति सुखावया। ताणं रिद्धी पवढेइ, कित्ती सुखं बलं तहा ॥ २१ ॥ पुत्ताय हुंति से भत्ता, सोंडीरा बुद्धि संजुआ। व्वलक्खणसंपुन्ना, सुसीला जणसंमया ॥ २२ ॥ (युग्म) - ·चतुर्थद्वारम् सागरशेष्टि . द्रव्यस कावृतिः ॥ २५॥ था- ॥२५॥ (टीका) एवमिति पुत्तायेति-ये सुश्रावकाः एवं पूर्वोक्तप्रकारेण वृद्धिविधि ज्ञात्वा द्रव्यपंचक वृद्धि नयंति ते चांतरायादेः क्षयोपशमादिना ऋद्धिः पुण्यानुबंधिभवः, सुखं मान के शारीरं च, बलं परोपकारादिसमथै शारीरं ताइपुत्रादि कुटुंबसंपत्तिः । उपलक्षणात् तथाविधसंततिवृद्धिः वांछितसुखावाप्तिः उच्चकुले जन्म सर्वत्र सत्कारसन्मानादिपूजोत्कर्षः औदार्य गांभीर्य विवेकित्वं दुर्गतिविच्छेदः आरोग्यं सदायुःप्रसरः रूपसंपत्तिः सौभाग्य धर्मसाधनलब्धिः चेत्यादि फलं सानुबंधतया अ भवन्ती युग्मभावार्थः ॥ २१-२२ ॥ अथ लोकोत्तरं सत्फलमाह- जिणपवयणवुद्धिकरं, पभावगं नाणदंसणगुणाणं । बुढ्तो जिणदव्वं, तिर यर हइ जीवो ॥ २३ ॥ जिणपवयणवुढिकर, पभावगं नाणदं णाणं। र खंतो जिणदव्वं, परित्त संसारि पो होइ १.२४॥ (युग्मम्) (टीका) जिणेत्ति जिणपत्रयणत्ति व्याख्या सुगमा। भावार्थस्त्वयं । सति देवादिद्रव्ये प्रत्यहं चैत्यादिसमारचनमहापूजासत्का- रसन्मानावष्टंभादिसंभवात्तत्र च प्रायो यतिजनसंपाततद्देशनाश्रवणादेश्च जिनप्रवचन द्धिर्ज्ञानादिप्रभावना च प्रतीता । अत एव तद्व- द्धयतोऽहत्प्रवचनभक्त्यतिशयात् परंपरया जग नोपकारकत्वात् अप्रमत्ततया सम्यग् धर्मतीर्थाराधकत्वाच सागरश्रेष्टिवत् संसारोच्छे- दप्रयोजकः पुण्यकाष्टापन्नाहत्पदलाभोऽप्यत्र सुलभ एवेति भावः । तथाहि- माकेतपुरे सागरश्रेष्टी परमाहतो वसति स्म । तस्मै सुश्रावकत्वात् तत्रत्यश्रावकैः संभूय चैत्यद्रव्याधिकारो दत्तः प्रोच "चै- त्यकर्मकृतां सूत्रधारादीना भोजनमासदेयादिचिंतापि भवता कार्यति" । सोऽपि दुःकर्मवशात् लोभात्तः सूत्रधारादीनां न रोक्यं ददौ ·द्रव्यसप्त. कावृत्ति ॥२६॥ चतुर्थद्वारम् सागरश्रेष्टि दृष्टान्तः ॥२६॥ किंतु समर्ध धान्यंगुडतैलघृतवस्त्रादिकं चैत्यद्रव्येण संगृह्य तेभ्यो महधै ददत् शेपं च स्वयं गृह्णाति । एवं रूपकाशीतिभागरूपाणां काक(कि)णीनामेकसहस्रो लोभेन सगृहीतः। ततोऽर्जितं च कर्माऽनालोच्य स मृतः । सिंधुनदीतटे संप्रदागथलपर्वते जलमानुपीभूय समुद्रांतर्जलचरोपद्रवनिवारकाडगोलिकाग्रहणार्थ जात्यरत्नग्राहकप्रयुक्तवज्रघरट्टपीडनमहाव्यथया मृत्वा तृतीयनरके नारकोऽजनि । नरकावृत्तश्च महामत्स्यः पंचधनु-शतमानो म्लेच्छकृतसर्वांगछेदादिकदर्थनया मृतश्चतुर्थनरके । एवं एकद्वयादिभवांतरितो नरकस- सकेऽप्युत्पेदे । ततः सहस्रवारान् क्रमेण ग शूकरमेषशृगालमा रम्पकनकुलगृहकोकिलगृहगोधासर्पवृषभकरभगजादिषु तथा कृमि- शंखशुक्तिजलौका कीटवृश्चिकपतंगादिषु पृथिवीजलानिलवनस्पतियु च समुत्पद्य तत्रैव व्युत्क्रमेण लक्षसख्याकान् भवान् बभ्राम । ततः क्षीणबहुकर्मासौ वसंतपुरे कोटीश्वरवमुदत्तवसुमत्योः पुत्रो जातः । गर्भस्थ एव प्रनष्टं सर्व द्रव्यं । जन्मदिने जनको विपन्नः । पंचमे वर्षे माता मृता । लोकैनिःपुण्यक इति दत्तनामासौ रंकववृद्धि प्राप । अन्यदा च स्नेहलेन मातुलेन खगृहं निन्ये । तदा रात्रौ त गृहं चौरैमुपितं । एवं यस्य गृहे वसनि तत्र चौराग्निप्रमुखा उपद्रवा स्युः । ततस्ताम्रलिप्तीपुरीं गत्वा विनयधरमहेभ्यगृहे तस्थौ । ततो निकासितोऽपि समुद्रे धनावहसांयात्रिकेण साकं परद्वीपं प्राप। क्रमावलमानः प्रवहणे भग्ने दैवान्निापुण्यकः फलकेन कथंचित् समुद्रतीरं प्राप्य तद्ग्रामाधिपमवलंबति स्म । अन्यदा धा । निपातितः ठक्कुरो निःपुण्यकस्तु ठक्कुरसुतधिया पल्ल्यां नीतः। तदि- वसे एव चान्यपल्लीपतिना सा पल्ली विनाशिता । ततस्तैरपि निर्भाग्य इति निःकासितः एवमेकोनसहस्रेष्वन्य नेिषु तस्करजलानिल- खचक्रपरचक्रायनेकोपद्रवसंभवात् निष्कासनादिदुखं वहन् अन्यदा महाटव्यां सप्रत्ययं सेलकयक्षप्रासादं प्राप्य एकाग्रतया तमाराध- यामास खदुःखनिवेदनपूर्वकं । तत एकविंशत्योपवासैश्च तुष्टो यक्षः प्राह-भद्र ! संध्यायां मम पुरः सुवर्णचंद्रालंकृतो महान् मयूरो ·m द्रव्यसप्त- तिकाचिः ॥२७॥ चतुर्थद्वारम् सागरष्टि दृष्टान्तः ॥ २७॥ नृत्यं करोति प्रतिदिनं च पतितानि कनकपिच्छानि त्वया ग्राह्यानि। ततो हृष्टेन तेनापि कियंत्यपि गृहीतानि । एवं च प्रत्यहं ग्रहणा. नवशती पिच्छानां प्राप्ता शतमेकं शेष तिष्यति । तदानीं दुष्कर्मप्रेरितेन तेन एतद्ग्रहणायाद्यापि कियद्दिवसं चारण्ये स्थातव्यं तद्वरमे- कमुष्टचैव सर्वाण्यपि गृह्णामीति विचिंत्य तद्दिने नृत्यन्मयूरस्य तान्येकमुष्टयैव गृहीतुं यावत्प्रवृत्तस्तावत्केकी काकरूपः समुड्डीय गतः। पूर्व गृहीतपिच्छान्यपि नष्टानि । ततो धिग्मया मुधैवौतसुक्य कृतमिति विषण्ण इतस्ततो भ्रमन् ज्ञानिनं मुनिं दृष्ट्वा नत्वा च खकर्म- स्वरूपं प्रपच्छ । तेनाप्युक्तं यथानुभूतं प्राग्भवस्वरूपं । ततो देवद्रव्योपजीवनप्रायश्चित्तं ययाचे । मुनिनाप्युक्तं समधिकं तावत् देवाय देयं ततस्तेन सहस्रगुणदेवद्रव्यावधि स्वनिर्वाहमात्राधिकं स्वल्पमपि वस्त्राहारादि न ग्राह्यमिति नियमो जगृहे । ततो यद्यद्व्यवहरति तत्र बहुद्रव्यमर्जयति । एवं स्वल्पर्दिनः प्रागुपजीवितसहस्रकाकिणीस्थाने काकिणीलक्षदशकं प्रादात् । ततो देवस्थानृणीभूतोऽसौ क्रमात् अर्जितप्रभूततरद्रव्यः स्वपुरप्राशो महेभ्यो जज्ञे। ततः स्वयं कारितेषु अन्यकारितेषु च सर्वजिनप्रासादेषु ज्ञानादिस्थानेषु च सर्वशक्त्या प्रत्यहं पूजाप्रभावनादिविधापन देवद्रव्यरक्षणवृद्धिप्रापणादिना जिननामकर्म बद्धवान् । अवसरे दीक्षामादाय गीतार्थीभूतः सर्वार्थसि- द्धौदेवत्वमनुभूय महाविदेहेऽहद्विभूति भुक्त्वा सिद्ध इति । एवं तद्रक्षाकर्तुरपि फलं वाच्यं एतेनानुषंगिकं शुभफलं दर्शितमिति परमाथः ॥ २३-२४ ॥ अथोपसंजिहिर्गुस्तात्विकं सत्फलं दर्शयति- एवं नाऊण जे दव्वं, वुढेि निति सुसावया । जरामरणरोगाणं, अंतं काहिति ते पुणो ॥ २५ ॥ (टीका) एवमिनि । एवं प्रवचनप्रभावकत्वादिकं जरामरणरोगाणां अंतं आत्यंतिकदुःखध्वसं मोक्षमित्यर्थः। समाप्त ४ द्वारमिति ।।२५।। ॥ इति चतुर्थद्वारं समाप्तम् ॥

·1965- कााचिः ॥२८॥ पंचमंद्वारम् ॥२८॥ अथोक्तचिनाशकस्य पारभविक दोषोदयं दर्शयति- देवाइदज्वणासे, दंसणमोहं च बंधए मूढो । ऊम्मग्गदेसगो वा, जिणमुणिसंघाइ सत्तुव्ब ६ २६ ॥ (टीका) देवा इति-देवादिद्रव्यविनाशेन मिथ्यात्वप्रकृतिं चात् अन्या अपि पापप्रकृती मूढस्तदुर्विपाकानभिज्ञो वध्नाति । उन्मार्गदेशक इव ऋद्धिगारवादिवशादसदभिनिवेशाद्वोत्सूत्रप्ररूपक इव । अथवा जिनमुनिसंघादिप्रत्यनीक इवेत्यर्थः । प्रायः माया- संश्लिष्टाध्यवसायवशात् चैत्यद्रव्यादिप्रत्यनीको दर्शनमोहं निकाचयन् तदनुरोधात् अन्या अपि पापप्रकृतिर्वि- शेषतो बध्नातीति भावः । यदुक्तं कर्मग्रंथे " उम्मग्ग देसणा मग्ग, नासणा देवदबहरणेहि । दसणमोहं जिणमुणि, चेइयसंघा- इपडिणीओ।। " निशीथचूर्णी ११ उद्देशेऽपि " तत्थ ईसणमोहं अरिहंतपडिणीययाए एवं सिद्धचेईयतबस्सि सुअधम्मसंघस्स य पडिणीयसं करंतो दंसणमोहं बंधइत्ति ॥ २६ ॥ एवं सति तख का हानिरित्याशंक्योक्तानुक्तपापप्रौढिमाह- चेइअव्वविणासे, इसिघाए पवयणस्स उड्डाहे । संजइ चउत्थभंगे, मूलग्गी वोहिलाभस्स ॥ २७ ॥ (टीका) चेडयेति । चैत्यद्रव्यं हिरण्यसुवर्णनाणकादि तथा काप्टेष्टिकापापाणलेप्यतगतपीठफलकचंद्रोदयभाजनसमुद्गदीपादिकमु. पकरणमपि सर्व चैत्यादिद्रव्यमुच्यते । तद्विनाशे कृते सति चोधिवृक्षमूलेऽग्निदत्तः। तथा सति पुनर्नवोऽसौ न भवतीत्यर्थः । अत्रेदं हार्द, चैत्यादिद्रव्यविनाशे विवक्षितपूजादिलोपः, ततस्तद्धेतुकप्रमोदप्रभावनाप्रवचनद्धेरभावः, ततो वर्द्धमानगुणशुद्धे रोधः, ततो SHARE 6

·पंचमवादम्
॥२९॥
द्रज्यसत-
तिकात्तिः
॥ २९॥
मोक्षमार्गव्याघातस्ततो मोक्षव्याघातः, कारणाभावे कार्यानुदयात् । यदुक्तं वसुदेवहिंडौ १ खंडे "जेण चेइअदब्वविणासि
तेण जिणविवपूआदसणाणंदितहिययाणं भवसिद्धियाणं सम्मदसणसुअ-ओहि-मणपज्जव-केवलनाण-निव्वा-
णलाभा पडिसिद्धा। जायतष्पभवासुरमाणुसऋद्धिजायमहिमागमस्स साहुजणाओ धम्मोवएसोवि तत्थणुसजणा य सावि पडि-
सिद्धा तओ दीहकालठितीयं दंसणमोहणिज्ज कम्मं निबंधइ असायवेयणिजं चेति । एवं ऋषिघातादावपि भाव्यं ।। ३७ ॥
नन्वेवं सति अभव्य स्येव भव्यस्थापि पुनर्बोधिलाभो न भविष्यति इत्याशंक्य प्रसंगतः तदप्राप्तौ कर्तुद्वारेण कालावधिमाह-
तित्थयर पत्रयण सुअं, आयरिअं गणहरं महतीअं । आसायंतो बहुसो, अणंतसंसारिओ होइ ॥ २८ ॥
(टीका) तित्थयरेति । व्याख्या । कंठथं नवरं । तीर्थकरोऽहंदादिःएवमाचार्यादावपि भाव्यं । देवादिद्रव्यं विनाशादिद्वारा
एतानसकृन्निःशूकतथा शातयन्नुत्कर्षतोऽनंतसंसारिको भवतीत्यर्थः । शृंखलान्यायेन भित्तिस्तरन्यायेन चोत्कर्षतोऽध्यवसा-
यतारतम्यादुक्ताशातनाप्रत्ययानंतभवानुगता पापकर्मणः सानुबंधता बोध्या तेन सम्यक्त्वसत्पुण्यादीनामनंतकालं यावत् व्याघात:
स्यात् पुण्यविपाकस्य च असंख्यातकालं यावत् जघन्यपदे च प्राय उभयत्र संख्यातभवान् यावदिति स्थितिः। एवं श्रुतद्वारैतानाशा-
तयतामुत्सूत्रभाष्यादीनामपि प्रायोऽनंतसंसारित्वं बोध्यं । यदुक्तं महानिशीथे २६ "जेणं तित्थगराईणं महई आसा-
यणं कुजा सेणं अजवसायं पडुच जाव अणंतसंसारियतणंति" ॥ २ ॥
अथोक्तदोषस्य वैशद्याथै कतिचिद् दुर्विपाकान् दर्शयति-
दारिदकुल्लुप्पत्ति, दरिदभावं च कुठरोगाइ । बहुजनधिक्कारं तह, अवणवायं च दोहग्गं ॥ २९ ॥

·द्रव्यसा- कात्तिः पंचमद्वारम् ॥३०॥ तनाच्छहाभिभूई, घायणवाहणविचुन्नणत्तीय । एआइं असुहफलाई, विसीअइ भुंजमाणो सो ॥३०॥ युग्मम् (टीका) दारिदेति । ततेति । भिक्षुकद्विजादिकुलोत्पत्तिः । तत्रापि स्वस्मिन् विभवगहित्यं, चात् वांछितरोथसर्वापमानादिनहर्ग, घातनमसिकुंतादिभिः छेदनं । वाहनं लवणायःप्रभृतिभारकर्षणं । चूर्णनं मुद्गरादिना कुट्टनं । चकारात् दुर्गतिपारवश्यपरतंत्रवृत्तिमाता- पित्रादिकुटुंबसंतानोच्छेदादिग्रहणं । एतानि प्रतिभवं दुःकर्मफलानि असकृत् झुंजमानः स चैत्यद्रव्याद्याशातको विपीदति-विपादादिना व्याकुलो भवति । उक्तदोषोदयोद्वलितपापविपाकोपजीव्यदुनिपरिणत एव सदाऽवतिष्टते-इत्यर्थः । अतो दुरनुभागवैचित्र्यात् दुर्वि- पाकानुबंधता स्फुटीकृतेति भावः । तत्र च संख्यातभविका सानुबंधता वक्ष्यमाण संकाशादिवत् बोध्या । असंख्यातभविका च रुद्र- दत्तवदवसेया। तथाहि-भरतक्षेत्रे सूर्यपुरे नगरे अंधकवृष्णिराजा राज्यं चकार । अन्यदोद्याने सुप्रतिष्टकेवली समवासरत् । उद्यानपालेन विज्ञप्तो राजा च समहं तत्र गत्वा यथाविधि प्रणम्य योग्य ने समुपाविशत् । केवली देशनां ददौ । तदवसाने नृपेण निजं पूर्वभव- चरितं पृष्टं । ततः सुप्रजिष्टकेवली अंधकवृष्णिमवदत् । भरतक्षेत्रे अयोध्यायामनंतवीर्यनृपोऽभूत् । नत्र सुरेंद्रदत्तो वैश्यश्राद्धः सदर्शनः प्रतिदिनं दशभिर्दीनारैरष्टम्यां द्विगुणैः चतुर्दश्यां चतुर्गुणैः अष्टान्हिकादौ च ततोऽधिकैर्जिनार्चा कुर्वन् दानशीलादिकमभ्यस्यन् सर्वत्र कीर्तिमान् जज्ञे । एकदा श्रेष्टी द्वादशाब्दोपयोगिद्रव्यं पूजार्थ स्ववल्लममित्रस्य रुद्रदत्तविषय समयं जलाध्वना देशांतरं गतवान् । विप्रेण व द्यूतादिव्यसनैस्तद् भक्षयित्वा पल्लीषु निविष्टं । अन्यदा तनो गोधनं गृहनसौ तलवरेण पृष्टतो बाणैर्हतो मृतस्तत्कर्म प्रभावात् संवेधेन सप्तम्यादिषु नरकेपु मत्स्यादिषु तिर्यक्षु चागमत् । ततश्चिरं कालं प्रसखावरयोनिप्वभ्रमत् १६ । ततः कुरुदेशे गजपुरे कपिल- वाडवगृहेऽनुद्धरा तत्प्रियागर्भऽवतीर्णः । बदानी अवशिष्ट पापानुभावात् पिता मृतः जनन्यपि मृता लोकतिम इति नाम दत्तं च । P ·पंचमद्वास आसप्त- विकाशचिः ॥३१॥ ॥ ३१॥ ततो मावस्वस्रा कष्टाद्वर्धितोऽसौ यौवनाभिमुख आहारार्थ गृहे गृहे अटन क्षीणदेहो भोजबमपि न लब्धवान् १७ । अन्यदा समुद्रसे- नाख्यं मुनिमशनादिना सत्कृतं सन्मानितं दृष्ट्वा भोजनाभिलाषेण तत्पाधै साग्रहं च दीक्षा जग्राह । क्रमेण श्रुतपारगामी भाषसाधुर्जातः। तद्गुरुस्तु मध्यप्रैवेयकेऽहमिंद्रोऽभूत् । सोपि मूरिपदं लब्ध्वा यतिश्रावकैः पूजितो मध्यौधेयके तपोबलात्सुरोऽभूत् १८ । ततश्चुत्वा- बांधकवृष्णिनामा नृपस्त्वं यदुवंशेऽभूः १९ । अथास्मिन्नेव भवे संयम गृहीत्वा मुक्तिपद लास्यसे । इति दिक्पटकृतहरिवंशपु- राणवसुदेवहिंडी प्रथम खंडे च। एवं बाह्या अपि दोपसंभवं प्रवक्षते पुराणादौ ।" देवद्रव्येण या वृद्धिर्गुरुद्रव्येण यद्धनं । तद्धनं कुलनाशाय, मृतोऽपि नरकं व्रजेत् ॥१॥ वृद्धिः-समृद्धिः कुलनाशाय-कुलच्छेदाय स्यात् । ऐहिकं निकृष्टं फलं दर्शितं । स च देव- द्रव्यादिभक्षको महापापोपहतचेता मृतोऽपि नरकं सानुबंधदुर्गतिं नजेत् । इदं पारभविकं फलं दार्शतं १ । पुनस्तत्रैव दोषातिशयं दर्शयति । " प्रभास्वे मा मतिं कुर्यात् , प्राणैः कंठगतैरपि । अग्निदग्धाः प्ररोहंति, प्रभादग्धो न रोहयेत् " ॥ २ ॥ प्रभास्वं देवद्रव्यं अथवा लोकप्रतीतं जनसमुदायमेलितं साधारणद्रव्यं ज्ञातिद्रव्यमित्यर्थः। अग्निदग्धाः पादपाः जलसेकादिना प्ररोहंति पल्लवयंति । परं प्रभा० देवद्रव्यादिविनाशोनपापपावकदग्धो नरः समूलदग्धद्रुमवत् न पल्लवयति । प्रायः सदैव दुःखभाक्त्वेन पुनर्नयो न भवती- त्यर्थः । २ अथोक्तानुक्तपापप्रौढिं दर्शयति । "प्रभास्वं ब्रह्महत्या च, दरिद्रस्य च यद्नं, गुरुपत्नी देवद्रव्यं, स्वर्गस्थमपि पातयेत् " ॥३॥ तथा दिग्पटग्रंथेऽपि "वरं हालाहलादीनां, भक्षण क्षणदुःखदं निर्माल्यभक्षणं चैव, दुःस्वदं जन्मजन्मनि" ॥१॥ वरं दावानले पातः, क्षुधया वा मृतिर्वरं, मूर्ध्नि वा, पतितं वज्र, नतु देवस्वभक्षणं ||२|| ज्ञात्वेति जिननिग्रंथ-शास्त्रादीनां धनं नहि, गृहीतव्यं महापाप कारणं दुर्गतिप्रदं ॥ ३ ॥ एवमैहिकपारभविकदोषा प्रदर्शिताः । इति भावः ॥ ३० ॥ संवेधश्चायं - ·भन. पंचमद्वारस् ॥३२॥ कृचिः ६ ठीमां 'नारकी. भव. तिर्यच जाति अथ चोरितदेवादिद्रव्येण स्वार्थ निःपादितोऽप्याहार: साधूनामकल्प्यन प्रयोजकतावैशद्यार्थ इहभविकदोपान् व्यवहा- ७ मीमां २ जो मत्स्यमा ३ जो रभाष्यगाथात्रयेणाह- ४ थो सिंहमां ५ मीमां ३ ठो चेइयदव्वं विभन्न करिज, कोइ अ नरो सयठाए। सपमा ४ थीमां व्याघमां समणं वा सोवहिअं विकिज्जा संजयठाए ॥ ३१॥ ३ जीमां १० मो गरुडादिमा ११ मो २ जीमा १२ मो भुजपरिमा १३ मो एआरिसंमि दवे, समणाणं किं न कप्पए घित्तुं । १ लीमा ११ मो नरमा १ मो चेइयदव्वेण कयं, मुल्लेण जं सुबिहिआणं ॥ ३२ ॥ तेण पडिच लोएवि, गरहिआ उत्तरे किमंग पुणो। चेइय जइ पडणीए, जो गिलइ सो विहु तहेव ॥३३॥ (टीका) चेइयेत्ति । चैत्यद्रव्यं चोरसमुदायेनापहत्य तन्म-गे कोपि नर आत्मीयभागागतधनेन गयहाए आत्मनोऽर्थाय मोदकादिक कुर्यात् । ततस्तदशनादिकं संयतानां दद्यात् । अथवा यः स्वार्थाय श्रमणं सोपधिक विक्रीणीतः ततः प्रासुकं वसादिकं संयतेभ्यो दद्यात् ॥ एआरित्ति । एतादृशेन द्रव्येण यत् आत्मार्थ कृतं तत् श्रमणानां किं न गृहीतुं कल्पते मूरिराह । यत् चैत्यद्गगेण यच सुविहिताना मूल्येनात्मार्थ कृतं तद्वितीर्यमान न कल्पते ॥ तत्र किं कारणमिति चेदुच्यते । तेणेति । चोरानीतस्य प्रतीन्छा प्रतिपत्तिः लोकेऽपि गर्हिता । किं पुनरुत्तरे लोकोत्तरे मार्गे सुतरां गार्हता एव । ततश्चैत्ययतिप्रत्यनीकरय हस्ताद् यो गृजाति सोऽपि ·पंचमद्वारम् ॥३३॥ ध्यसप्त तिकावृत्तिः ॥३३॥ तथैव चैत्यप्रत्यनीक एव । यदुक्तं संघकुलके । जो साहले बढ्इ, आणाभंगे पवमाणाण । मणवायाकाएहिं, समाणदोसं तयं विति ॥ १ ॥ अनिराकरणेनाज्ञाभंगहेतुत्वात् ॥ ३१-३२-३३ ॥ अथ श्राद्धदिनकृत्यगाथया पुनरेनमेवार्थ स्पृष्टयन् आह- चेइअदव्वं गिनित्तु, मुंजए जो उ देइ साहूणं । सो आणाअणवत्थं, पावइ लिंतो वि दितो वि ॥ ३४ ॥ (टीका) चेइयेत्ति । चैत्यादिद्रव्यं गृहीत्वा यः स्वयं भुंक्तेऽन्येभ्यः साधुभ्यो दत्ते स साधुर्गृह्णन्नपि साधार्मिकाणां दददपि भगव दाज्ञाभंग निषिद्धाचरणरूपं ग्रामोति । तथाऽनवस्थाऽन्येषां श्रद्धाशैथिल्यं च प्रापयति ॥ ३४ ॥ प्रसंगतोऽन्येपि दोषास्तत्वृत्तिगाथाभिदृश्यन्ते- एकेण कयमकज, पुणोवि तप्पच्चया कुणइ । बीओ सायाबहुल परंपर वुछेओ संयमतवाणं ॥ ३५ ॥ (टीका) एकेणेति । अनाचार दर्शनात् बालादीनामपि कुप्रवृत्तिसंततिरूपः प्रसंगदोष आपद्यते इत्यर्थः ॥ ३० ॥ जो जहवायं न कुणइ, मिछदिछी तओवि को अन्नो। ववेइअ मिच्छत्तं, परस्स संकं जणेमाणो ॥ ३६ ॥ (टीका) जोजहेत्ति । अनाचारे आचारधिया मिथ्यात्ववृद्धिः स्यादित्यर्थः ।। ३६ ॥ संजमअप्पपवयणविराहणासंभवो विहं णेउं । पवयणहेलावि तओ, अवणेओ तस्स संसग्गो ॥ ३७॥ संयमेत्ति-चैत्यादिद्रव्यभक्षणेन त्रिधा विराधना संभवेत् । तथाहि- .

·पंचमद्वारम् द्रव्याप्त क तिः ॥३४॥ (टीका) संयमविराधनाऽन्यायोपात्तवित्तोद्भूतवस्तुगृह्णान तत्कृताऽसंयमानुमोदना रूपा स्फुटं प्रतीयते, तथा सति यथा प्रति- पन्नव्रतलोप आपद्यते । यदुक्तं संघ लके । “आणाभंग दटुं, मज्झस्था ठिंति जे तु णिआय । विहिअ मोअणाए तेसिपिअ होड वयलोवो ॥१॥" आत्मविराधना तु प्रत्यनीकदेवतादिछलनलक्षणाप्रतीता । यतोऽहंदाज्ञापरिहारेण प्रमादाशौच- वस्तुखभावतोऽपूतदुष्टजने शाकिनीदृष्टिवत् तेषां शनि रप्रतिहता भवति । यदुक्तं व्यवहारभाष्यदशमोद्देशके "राया इव तित्थयरो" इत्यादिगाथावृतौ । ये धिवः प्रजास्थानीयाः राज निीयस्य तीर्थ त आज्ञांना पालयंति ते प्रांतदेवतयापि छल्य- तेऽपराधिन इव दंड्यन्ते इति ६ । प्रवचनविराधना च प्रवचनमूलयतिचैत्ययोरुपद्रवेण स्तेनार्थप्रतीच्छया च मुप्रतीतव ७। तथा प्रवचनहेला एवं लोकविरुद्धं संस्तवं कुर्वतां सर्वज्ञपुत्रत्वेन लोकान् व्यामोहयतां जैनानामकिंचित्करं दर्शनमतोऽदृष्टकल्याणा एते खप्नेऽपि सदाचारगंधं न जानंतीत्यादिखिसापि प्रवर्तते ८ । एव दि ऐहिकदोषप्रकर्पसंभवात् उक्तदुराचारवत स्य संसर्गः परिहर्तव्य एव । सत्संसर्गस्तु उपादेयो विवेकिनेति भावः । एतावता धुचैत्यादिविक्रयस्तैन्योत्थद्रव्यभोगेन गृहिणामनाचारः स्पृष्ट एव । चौर्यानीततदर्थभोगे तु प्रस्तारेण प्रायश्चित्तविधिः संभाव्यते । इतितत्त्वम् ॥ ३७॥ ववहारसुद्धि धम् -मूलं । ण संगया । (टीका) ववहारेति । मोहमंदतानुरोधेनोचितकर्माभ्यासो व्यवहारशुद्धिः साधुभ्यः संगतायसंगात् प्रतिपन्ना धर्म मूलं भवति । अथ तत्प्रयां सार्द्धगाथाद्वयेनाह- वव रेिण सुद्धेणं, स्थसुद्धि जो भवे ॥ ३८ ॥ ALS ·पंचमद्वार ॥ ३५॥ विकात्तिः ॥३५॥ अत्थेणं चेव सुद्धेणं, आहारो होइ सुद्धओ। आहारेणं तु सुद्धेणं, देहसुद्धी जओ भवे ॥ ३९ ॥ सुद्धेणं चेव देहेणं, धम्मजोगो य जायइ । जं जं कुणइ किच्चं तु, तं तं से सफलं भवे ॥ ४० ॥ (टीका) ववहारेति-अत्थेति-सुद्धेति-कंठ्य । नवरं धर्मयोगो विधियोगः। लौकिके लोकोत्तरे च मार्गे विधियोगेन यत् यत् कार्य यः करोति तस्य तत् तस्यानुबंधसत्फलकृद् भवेत् ॥ ३८-३०-४० ॥ अथ तत्प्रतिपक्षभूतमसत्संग विगदयति- अन्नहा अफलं होइ, जं जं किञ्चं तु सो करे । ववहारसुद्धिरहिओ, धम्मं खिंसावए सयं ॥ ४१ ॥ (टीका) अन्नहा अफलमिति-अन्यथा दोषवत्संसर्गेण व्यवहारशुद्धिरहितः श्रावकादिर्यत् कृत्यं करोति तत् विवक्षि. तफलरहिनं अनिष्टफलकृद्वा भवति अविधियोगादित्यर्थः । तथा च धर्म्य सदनुष्ठानमपि खकं आत्मानं च बालेनाप्यवहेलयेत् ॥४१॥ तथासति का हानिरित्याह- धम्मं खिसं कुणंताणं, अप्पणो अप्परस्स वा । अबोहि परमा होइ, इह सुत्ते विभासि ॥ ४२ ॥ (टीका) धम्मं खिंसमिति-एवमनाभोगादिना धार्मिकी निंदां कुर्वतः कारयतो भवांतरे यथासंभवमबोधिर्भवति । उपलक्षणतो धर्मनिंदाहेतुत्वेन प्रायः सानुबंधदौर्भाग्यदौस्थ्यव्याधिदुर्गत्यादिदोषाः संभवेयुरिति । 'सुत्ते' छेदभाष्यादौ श्रुते भाषितं ॥ ४२ ॥ अथ प्रसंगतोऽनुक्तसंसर्गपरिहारमपि दर्शयति- AR ·RES पंचमद्वारम् तिकावचित्र ॥३६॥ जूआरिवेसतकर, भट्ठायारा कुकम्मकरीणं । पासंडि निलवाणं, संसग्गं धम्मिओ चयइ ॥ ४३ ॥ (टीका) जूआरिवेसेति-जुवारी वेश्या तस्करभ्रष्टाचारादिलौकिकलोकोत्तरसदाचारपतिताः ज्ञातिवाद्याः पार्थस्थादयो देवद्रव्यादि- भक्षका वा । आदिशब्दात् नटनर्तकधुर्तव्याधसौनिकधीवरादिग्रहण । प्राकृतत्वादाकारः । कुकर्मकारिणां संपाबद्ध कानेकदुःकृतकृत पामरजनानां । पाखडिनो बौद्धादयः । निवाः श्रुतजीतोक्तानुष्ठानकारित्वे मति नारसिकोन्मत्रभापिणः, प्रायः प्रतिगृहीतश्रीकारा द्रव्यसाधवः । एतेन लुंपाकस्तनिकादयो निहवा नेति सिद्धं । एपा च संसर्ग संघापमहभोगालापसंलापप्रशंसादिरूपं संस्तवं श्रीचंद्रकु. मारवत् धार्मिकः सुश्राद्धादिस्त्यजेत् । तद्यथा- " कुशस्थलपुरे प्रतापसिंहो गजा सूर्यवती राज्ञी तयोः पुत्रः श्रीचंद्रकुमारो मिथ्याग्भ्रष्टाचारनिंदितकुलादिसंगतिरहिनः परोपक- तिप्रवणः सुभगः श्रीअर्हद्भक्तो विशेषज्ञो न्यायमतिदर्दानादिधर्मपरायणः चंद्रकलादिभिः स्वस्त्रीभिः सह वैपयिक भुजानो दोगुंदक इव कालमतिबाहयति स्म । अन्यदा म स्वभाज्यपरीक्षार्थ पित्रनानया दशांतरे भ्रमन् बने कृतमदनसुंदरीविवाहः क्रमेण सिद्धपुरं प्राप। तत्र श्रीऋषभचैत्यवंदनार्थमागतः मन्नसौ तत्रत्यान् निःश्रीकमुखान् क्षीणसंततीन निःशूकान निर्धनान् नागगन् विलोक्य स्वप्रतीतया देवद्रव्यविनाशशंकितमना देवलादीन पुरस्वरुपं पृष्टवान् । ततस्तैरुचे हे मुभग पूर्वमिह महिमाद्भुते श्रीमपभचतुर्मुखग्रामादे यात्रार्थ सर्वदिग्भ्यः ममागतेर्लोकदैवभाडागारो वद्धिनस्ततः संघ गते तत्रत्यः सर्वलोकैः संभूय तद्व्यं विभज्य गृहादावविधिना व्यापार्य सर्व नगरं सक्रामितरोगवदपावितं । तेनेदं निःश्रीकतानिर्धनत्वदौर्भाग्यवृत्तिदुर्लभतानिशूकतादिदोषदुष्ट जातं । अतस्तवानुभवः संशयादि- दोपरहितो यथार्थतया प्रशंसनीयोऽस्ति । एवं श्रुत्वानुकंपितमनसा श्रीचंद्रेण पुरचतुःपथे चागत्य सर्वे दोपकारणं पौरद्धानामने श्रीचन्द्र- कुमार ·पंचमद्वारम् द्रव्यसम्म सिकावृत्तिः ॥ ३७॥ पंचमद्वारा निवेदितं । यतः "प्रासादो दृश्यते जीर्णः, प्रत्यवायपदं धनं । ऋणं सर्वमभव्यं प्राग् , देवर्णन्त्वशुभाशुभं ।।" उक्तंचागमे "भरुखणे देवव्यस्त, परत्थीगमणेण य । सत्तमं नरयं जंति, सत्तवाराओ गोयमा" ॥ १॥ एवं सति युष्मामिर्निर्धनत्वादि- दोपवर्धकदेवऋणनिवृत्तौ सोत्साहमुद्यमः कार्य एवेति । एवं श्रुत्वा केचित्तद्विपाकभीतास्तद्धनानुसारेण पूर्वसंचितं धनं सर्व समधिकं चैत्ये निश्रितीकृत्य शेपधनहेतुकवृत्त्या सद्वृत्ति पूर्वापनीति च कुर्वतः मुखभाजः क्रमेणाभूवन्निहामुत्रापीति । केचित्तु प्रमादादेवम- कुर्वतो बहुदुःखभाजोऽपीति । ततः सस्त्रीकः श्री चंद्रोऽपि दृषिताहारादिदुष्टं तत्पुरं मुक्त्वा ग्रामांतरे गत्वा भुक्तवान् । ततः क्रमेणाने- कराज्यसुखानि मुक्त्वा मुक्तिमार्गमाराध्य मुक्तिं जगामेति । श्रीचंद्र केवलिचरित्रानुसारेण देवादिद्रव्यविनागशंकयापि तद्गृहस्येन्ध नमानमपि श्राद्धादिभिर्न ग्राह्य किं बहुनोक्तेनेति । एवं सति कदाचित्कुटुंबाद्यभियोगेन श्राद्धेन तादृग् श्राद्धगृहे भुक्तं तदानिाशूकतापरिहारार्थ भोजनानुसारेण चैत्यादौ समधिको निष्क्रयो मोच्य एव । तथासति सूक्ष्मातिचारलेशोऽपि न स्यादिति बोध्यं । यदाहुः प्रश्नोत्तरमुच्चये ४ प्रकाशे श्रीहीरविजय सारिपादः । “तथा देवद्रव्यभक्षकगृहे जेमनाय गंतुं कल्पते नवेति ? गमने वा तजेमननिष्कयद्रव्यस्य देवगृहे मोक्तुमुचितं नवेति ?” अत्र मुख्यवृत्या तद्गृहे भोक्तु नैव कल्पते यदि कदाचि त्परवशतया जेमनाय याति तथापि मन सशूकत्वं रक्षति न तु निःशूको भवति जेमननिष्क्रयद्रव्यस्य देवगृहमोचने तु विरोधो भवति । ततस्तदाभित्य दक्षत्वं विलोक्यते यथाऽग्रेनर्थवृद्धिर्न भवति तथा प्रवर्तत इति । एवं ज्ञानद्रव्यादावपि भाव्यं मुसाधुनापि तनिश्रितमाहारादिकं न ग्राह्य । यतः" छूटक पत्रे । जिणदव्यऋणं जो धरइ, तस्स गेहमि जो जिमइ सट्टो । पावेणं परिलिंपड, गिर्खनोचि हु जई भिख्खं १ । अत्रेदं हार्द धर्मशास्त्रानुसारेण लोकव्यवहारानुसारेणापि यावद्देवादिऋणं सपरि Post ·ए पंचमहारम् द्रव्यसप्त तिकाचिः ॥३८॥ बारश्राद्धादेय॑वतिष्टते तावत् श्राद्धादिसत्कः सर्वधनादि देवादिसत्कतया सुविहितैर्व्यवहियते संसृष्टत्वात् । यदाहुः शत्रुञ्जयमा. हात्म्ये श्रीधनेश्वर सूरिपादाः ५ सगै " यथान्ने विपसंसर्गो, दुग्धे कांजिकसंगमः। तथात्मनो धनेनोचैः, संसर्गो गुरुसंपदः । ॥ १ ॥" यथाऽन्नादिविषसंसर्गात् तत्सदृशं तथा अनाभोगादिना देवादिद्रव्यमसर्गात् स्वकीयं धनं नत्मदृशं भव- तीत्यर्थः १ अतस्तद् द्रव्यं सशूकेन प्राणांतेपि नैव भोक्तव्यमागमनिषिद्धत्वात् । भोक्तव्यं च वक्ष्यमाणविधिना विवेकादिना शुद्धं तदिति ! सार्वत्रिकोऽयं व्यवहारो मार्गानुसारित्वेन सिद्धः। एतेन " संवत् १७४३ वर्षे वैशाख शुदी : दिने कोइए एम का पहिला देवद्रव्यवावरिउँ छ पछी तेहने घरे संघ आहारादिक ग्रहे तेने दोप नहीं, जे माटे देवद्रव्य चावरवानें आंतर पडधु छे. चीजें वर्तमानकाले देवके द्रव्ये आहारादिक नीपज्यो होय ते संघने न कल्पे तथा देवद्रव्यना वावरनारने ज्यांमुधी संघे मली संघबाहेर नथी काढयो त्यांसुधी चतुर्विधसघने आहारादिक परिचय करतां दोप नथी" इति पंचांगी परंपरा विरुद्धं बदन पंडितमन्यः कश्चि. द् रस्तः । एवं सत्यपि स्वप्जादिलाभाथै पार्श्वस्थादीनां चानुवृत्या य उत्सूत्रं भासते तस्य दुर्लभयोघेरुदीर्य दर्शनमपि नोचित मतां संसारहेतुत्वात् । यदाहुः मूलशुद्धिप्रकरणे श्रीप्रद्युम्नसूरयः " परिवारपूयहेऊ, पासत्थाणं च आणुवित्तीए। जो न कहेइविशुद्ध, तं दुल्लहयोहिअं जाणं" ॥१॥ आवश्यकभाष्येऽपि “जे जिणवयणुतिन्नं, वयणं भासंति जेउ मन्नति मम्मदिट्ठीणं तई गंपि म रवुद्धिकरं " ॥२॥ ॥ ४३ ।। अथोपसंजिहीपुराह-- तम्हा सव्वपयत्तेणं तं । जेण धम्मस् खिंसं तु, न करेइ अबुहो जणो ॥ ४४ ॥ . - कुजा वि ·4 पंचमार ॥३९॥ पसम (टीका) तम्हा सव्वेति-तस्मात् सर्वशक्त्या विवेकिभिस्तथा तथा यतितव्यं यथा यथार्हत् शामनस्य प्रशंसा वालोऽपि तनुते इति गाथार्थः । शासनप्रभावनायाश्च तीर्थकृत्त्वादिफलत्वात् । उक्तं च "अपुचनाणगहणे, मुअमत्ती पत्रयणे पभा- वणया । एएहि कारणेहि, तित्थयरत्तं लहइ जीवो" तथा "भावना मोक्षदा तस्य, स्वान्ययोस्तु प्रभावनेति" । प्रभावना च स्वती- र्थोमतिहेतुचेष्टासु प्रवर्तनात्मिकेतियावत् । इति समाप्तं पंचमद्वारम् ॥ ४४ ॥ अथालोचनया दोषशुद्धिमाह- पक्खिय चाउम्मासिय, आलोअण णियमओअदायवा। गहणं अभिग्गहाणय, पुव्वगाहिए णिवेएओ॥४५॥ (टीका) पक्खियेति च शब्दात् वार्षिक्यादिकालोचनापि कार्या। आवश्यकनियुक्त्यनुसारेण पक्षाद्यते पापभीरुणा गुरोः पुरत: सामान्यतोऽपि नियमादालोचना दातव्यैव । ततः परं प्रायः प्रतिक्रमणं कार्य। तथा सति प्रायश्चित्तविधिना शोध्यमानो भव्य आदर्श इवोज्वलः सात् । अन्यथाऽतिकालव्यवधानेन रोगादिचतुष्कवत् वर्द्धमानाः सूक्ष्मा अपि गुणघातिदोषा अप्र- तिकार्याः स्युः यतः श्रूयते भगवत्यादौ "अनालोचिताप्रतिक्रांतकर्माणस्तुच्छमेव फलं लभंते" । अतो विशेषदोषसंभ- वसमये एवालोचनापूर्व गुरुतः प्रायश्चित्वं ग्राह्यमिति तत्त्वं ॥ ४६ ॥ तद्विधिन श्राद्धजीतकल्पपंचाशकादेर्दश्यते- इत्थं पुण एस विही, अरिहो सुगुरुमि दलइअ कमेण । आसेवणाइणा खल्लु, सम्मं दवाइसुद्धस्स ॥४६॥ (टीका) इत्थं पुणएसेति-अत्रालोचनाया एष वक्ष्यमाणो विधिळध्यस्तद् यथार्ह आलोचकः सुगुरौ छेदोक्तगुणोचिते आलोचना- RECG ·पष्ठेद्वार ॥४०॥ द्रव्यसन- तिकाचिः ॥४०॥ चार्ये आलोचना ददाति, क्रमेणानुपूर्व्याः, किंविधेन तेन आसेवनादिना, आदिशब्दात् आलोचनाक्रमग्रहः, आसेवनाक्रमेण आलोच- नाक्रमण चेत्यर्थः, तथा सम्यक् यथावत् आकुटिकादिभावप्रकाशनतः । तथा द्रव्यादिशुद्धौ सत्या प्रशस्तेपु द्रव्यादिष्वित्यर्थः॥४६॥ अथाहद्वारं विवृणोति- संविग्गो उ अमाई, मइमं कप्पठिओ अणासंसि । पण्णवणिज्जो सट्ठो, आणायत्तो दुकडताची ॥ १७ ॥ तविहिसमूस्सगो खल्लु, अभिग्गहासेवणाइलिंगजुओ। आलोअणापयाणे, जुग्गो भणिओ जिणंदेहि ॥४८॥ (टीका) संविग्गति तबिहिममूसेति-संविग्नः संसारपराङ्मुखत्वादेवालोचनाप्रदाने योग्य इत्यर्थः तस्यैव दुःकरणाकरणाध्यवसा- यित्वात् सुकरं चालोचनादानं । यदाह "अविराया च एरझ्झं न यदुचरिअं कत्ति" १ तथा अमायी-अशठः, मायावी हि यथा- वद् दुःकृतं वक्तुं न शक्नोति २ । मतिमान्-विवेकी तदन्यो हि आलोचनादिस्वरूपमेव न जानाति ३ । तथा कल्पस्थित:-स्थविरा- दिकल्पावस्थितः अथवा श्राद्धसमाचारी व्यवस्थितः तदन्यस्य हि अतिचारविपया जुगुप्सैव न स्यात् ४ । अनाशमाआचार्याधाराध. नाशंसारहितः, सांसारिकफलानपेक्षो वा, आसंशिनो हि समग्रातिचारालोचनाऽसंभवात् , आशंसाया एवातिचारत्वात् ५ प्रज्ञापनीय:- त्यक्तहठः गुरुपारतंत्र्यात् मुखावबोध्यः, तदन्यो हि स्वाग्रहादकृत्यविषयान निवर्त्तते ।। श्राद्धः-श्रद्धालुः स हि गुरूक्तां शुद्धि श्रद्धत्ते ७ । आज्ञायत्तः-आप्तोपदेशवर्ती स हि प्रायोऽकृत्यं न करोत्येव ८ । दुःकृतेनातिचारासेवनेन तप्यते अनुतापं करोत्येवंशीलो १ दुःकरकरणाध्यवसायित्वात् इत्यपिपाठ ॥

·सप्त- कात्तिः षष्ठंबारम् ॥४३॥ दुष्कृततापी, स एव हि यथावत्तानालोचयितुं शक्नोति । तद्विधिसमुन्सुकः-आलोचनविधितत्पर एक, स हि तदविधि प्रयत्नेन परिहरति १० । तथा अभिग्रहासेवनादिभिर्द्रव्यादिनियमविधानविधापनानुमोदनाप्रकृतिभिलिगैरालोचनायोग्य लक्षणैर्युतः ॥११॥ ईदृग भव्य आलोचनाप्रदानयोग्योऽहो भणितो जिनैरिति थाढ्यार्थः ।। ४७-४८॥ अथालोचनागुरुद्वारं विवृणोति- आयारव मोहारव, ववहारु व्वीलए पकुव्वीअ । अपरिस्साबी निज्जव, अवायदंसी गुरू भणिओ ॥ ४९ ॥ (टीका) आयारेति-आचारवान् ज्ञानासेवाभ्यां ज्ञानाद्याचारयुक्तः अयं हि गुणित्वेन श्रद्धेयवाक्यो भवति १। तथा अवधारवान् आलोचकोक्तापराधानामवधारणं तद्वान् अयं हि सर्वापगधानां यथावधारणाममर्थो भवति २ । तथा व्यवहारवान् आगमश्रुताज्ञाधारणा. जीतव्यवहारान्यतरयुक्तः म च यथावत् शुद्धिकरणसमर्थो भवति, संप्रति पंचमो मुख्यः ३। तथा अपनीडयति लजयातिचारान् गोपा. यंतमुपदेशविशेषगितलजं करोतीत्यपत्रीडका, अयं ह्यालोक त्यिंतमुपकारको भवति। आलोचितातिचारणां प्रायश्चित्तप्रदानेन शुद्धि प्रकर्षण कारयतीत्येवंशीलः प्रकुर्वी, आचारवत्तादिगुणयुक्तोऽपि कश्चित् शुद्धिदान नाभ्युपगच्छतीत्येतद्व्यवच्छेदार्थ प्रकुर्वीत्युक्तं ५ । तथा न परिश्रवति आलोचकोक्तमकृत्यमन्यस्मै न निवेदयतीत्येवंशीलोऽपरिश्रावी, तदन्यो हि आलोचकानां लाघवकारी स्यात् ६ । निजवत्ति-निर्यापयति निर्वाहयतीति निर्यापकः यो यथासमर्थस्तस्य तथा प्रायश्चित्तं दत्ते इत्यर्थः ७ । तथाऽपायान् दुर्भिक्षदुर्बलत्वा- दिकानैहिकाननर्थान् पश्यति अथवा दुर्बलबोधिकत्यादिकान् अपायान् सातिचाराणां दर्शयतीत्येवंशीलोपायदर्शी, अत एवायमालोच- कस्योपकारी ८ । उपलक्षणात् गीतार्थत्वपरोपकारोद्यतत्वानुमापकत्वामायित्वादीनामन्येषामपि णानां ग्रहः । तत्राधिगतनिशी. 57 ·षष्ठद्वारम् द्रव्यसप्त. तिकावृत्तिः ॥४२॥ थादिश्रुतधारित्वं गीतार्थत्वं । परचेतसामिंगितादिभिर्निश्चायकत्वमिति । एवमादिगुणैः प्रायश्चित्तदाना: गुरुभणितो जिनैः । एषु आचारचत्वादिगुणा आलोचनागुरोरुपलक्षणं तेन शुद्धिदायकत्वे मति गीतार्थत्वं च तल्लक्षणं संपन्नं । तेन पावस्थादयोऽपि तदगुरुत्वेन लक्ष्याः स्युरतः प्राय उक्तगुणकलापशून्यो हि न शुद्धिकरणक्षम इत्यर्थः, एवं मति जघन्यतः एवमादिगुणः, उत्कर्षतः पत्रिंगदादि- गुणो गुरुवाध्य इति तत्त्वम् ।। ४९ ॥ अथालोचनाचार्यमुत्सर्गापवादाभ्यामाह- आयरियाइ सगच्छे, संभोइस इअर गीयपासत्थो। सारूवा पच्छाकड, देवय पडिमा अरिह सिद्धो ॥५०॥ [टीका) आयरिआ इति-साधुना श्राद्धेन वा नियमतः प्रथमं स्वगच्छे आचार्यस्य, तदयोगे उपाध्यायस्य, एवं प्रवर्तिनः स्थविरस्य गणावच्छेदिनो वा पुरस आलोचनीयं । एवं तदभावे सांभोगिके एकसामाचारीके गच्छांतरे आचार्यादिक्रमेणालोच्य । तेपामप्यभावे इतरसिन्नमांभोगिके संविग्नगच्छे म एव क्रमः । तेषामप्यभावे गीतार्थपार्श्वस्थस्य पुरः, तदभावे गीतार्थमारूपिकस्य पुरतः, तदभावे गीतार्थपश्चात्कृतस्य पुर आलोन्यं । अन मारूपिकः शुक्लांबरो मुडो अबद्धकच्छो रजोहरणरहितोऽब्रह्मचर्योऽभायों भिक्षाग्राही, सिद्ध- पुत्रस्तु सशिखः सभायः, पश्चात्कृतस्तु त्यक्तचारित्रवेपो गृहस्थः। ततः पार्श्वस्थादेरपि गुरुपद्वंदनादिविधिः कार्यों विनयं मूलत्वाद् धर्मस्य । यदि तु पार्श्वस्थादिः स्वं हीनपुण्यं पश्यन्न वंदन कारयति तदा तस्य निपद्यामारचव्य प्रणाममात्रं कृत्वालोच्यं । पश्चात्कृतस्य चेत्वरसामायिकारोपणे लिंगप्रदानं च कृत्वा यथाविध्यालोच्यं । पार्श्वस्थादीनामप्यभावे यत्र राजगृहादिसत्कगुणशिलादौ स्थाने अहंद्ग- णधराद्यैर्वहुशो दत्तं प्रायश्चित्तं यया देवतया दृष्टं तत्र त : सम्यग्दृष्टेरष्टमायाराधनेन प्रत्यक्षायाः पुर आलोच्यं । जातु सा च्युता- न्योत्पन्ना तदा महाविदेहादावहतं पृष्ट्वा प्रायश्चितं दत्ते । तदयोगेऽहत्प्रतिमानां पुर आलोच्यं यं प्रायश्चित्तं प्रतिपद्यते । तासामयोगे न ke15 ·॥४३॥ ड्रम्पसप्त- विकात्तिः ॥४३॥ पूर्वोत्तराभिमुखोऽर्हवसिद्धसमक्षमप्यालोचयेत् । व्यवहारेप्येतदर्थसंवादी पाठः स्पृष्ट एव । तद्यथा । " जत्थेव सम्मभाविआई चेइआइ पासेजा कप्पइसे तस्संतिए आलोइत्तए जावपडिवजित्तएवेति ।" यत्र सम्यग्भावितानि सम्यग्दृष्टिमि वितानि यथागमा कारितानि प्रतिष्टितानि च विधिचैत्यानि पश्येत् तेषां पुर आलोच्यं । नतु सर्वपार्श्वस्थादिनीश्रितानां अविधिचैत्यानामाज्ञातिक्रमादिदो- पसंभवात् अनायतनत्वाच्च । यदुक्तं हरिभद्रसूरिकृतसम्यक्त्वकुलके । अहिगारिणो असढ्दो, वावणकुम्मग्ग कुमइरहिउअ । तेणं कारइअवं, जिणभुवर्ण बंदणिज्जमिणं ॥ १४॥ निष्फाविऊण एवं, जिणभुवर्ण सुंदरं तहिं बिंबं । विहिकारिअं च विहिआ, सुपइष्टा साहुणो मण्णा ॥ १५ ॥ व्यवहारभाष्येऽपि ॥ आगमविहिणा कारिय, सुगुरुवएसे सुसावगेहिं च । नायजिअ वित्तेणं, तं आययणं जिणा विति ॥ १९ ॥ सन्नाणचरणर्दसण, पमुक साहूहिं जा परिग्गहिआ। ताओ जिणपडिमाओ, अणाययणं हुत्ति जुत्तिए ॥ २० ॥ जिणत्रिमणाययणं, कुसाहु परतंतया समुद्दिट्ट । दिछतो जिणपडिमा बोडिय लिंगाइयाण इह ॥ २१ ॥ अणाययण पुण- नाणं, सणचग्णगुणघायणं ठाणं । मुख्खत्थि सुधम्मिजण, बजणिज्जं विसुद्ध भावेण ।। २२ ।।" पुष्टालंबने तु तदपिवंदनीयमेव । यदुक्तं बृहद्भाष्ये " असइ विहिचेड़अम्मि, सद्धाभंगाइ कारणं नाऊं । वच्चंति तत्थ मुणिणो, नो मुणिणो जे अगीयत्था १।" अत एव " भो भो पिअवए जहवि जिणालए तहवि सावजमिणमित्यादि । " सहानिशीथ पंचमाध्ययनवचनात् सुविहिताग्रणी- श्रीकुवलयप्रभसूरिणा चैत्योद्धारविधानोपदेशो न दत्तोऽविधिरूपमिथ्यात्ववृद्ध्यापत्तेरिति । सांप्रतं तु जीतेनान्यतीर्थीयज्यो- तिष्काध्ययनवत् सम्यक्त्वप्रकरणदर्शनशुद्धिप्रकरणाद्यनुसारेण देशतो अविधिचैत्यमपि उत्सर्गतो वंदनीयादितयाऽशठगीताथैः प्रतिपन्न, जीतस्य च पयूंपणा चतुर्थ्यादिवत् यावत् जिनाज्ञाविच्छेदनिरासार्थ श्रुतानुसारेण न्यूनाधिकतया गीतार्थकृतमर्यादारूपत्वात् ।

·पष्ठमारम् द्रव्यसप्त तिकापि ॥४४॥ अत्र विशेषः पत्रिंगजल्पतो बोध्य इति दिक् । किंचात्र पार्श्वस्थादीनामपि गीतार्थानामेव पुर आलोच्य न तु संचिग्न- स्थाप्यगीनार्थस्य पुरः । यतः "अग्गीओ न वि जाणड, सोहिं चरणस्स देइ ऊणहिअं। तो अप्पाणं आलोअगं च पाडेइ संसारे ॥ १॥" अत एव गीतार्थस्य दुर्लभत्वे कालतो द्वादशवाणि क्षेत्रतः सप्तयोजनशतानि तद्गवेषणागमे श्रूयते, एवमालोचनापरिणतोऽपि समाराधको भवति निःगल्यत्वात् । यतः " आलोअणा परिणउ सम्म संपठिओ गुरुसगासे । जइ अंतरावि काल, करिज आराहओ तहवि ॥ १ ॥" अतः प्रतिक्रमणेऽपि पूर्व विशुद्धिमूलं भावालोचनैव प्रवर्त्तते इत्यपि सिद्धम् ॥ ५० ॥ अथालोचनक्रमद्वारं प्रकाशयति- दुविहेणणुलोमेणं, आसेवर्णावयडणाभिहाणेणं, आसेवणाणुलाम, जं जह आसेविअं विअडे ॥ ५१ ॥ आलोअणाणुलोमं, गुरुगवराहे उ पच्छओ नियडे । पणगाइणाकमेणं, जह जह पच्छित्तवुडीओ ॥५२॥ (टीका) दुविहेति । आलोयणा इति । द्विप्रकारेणानुलोम्येन क्रमेणालोचनां ददातीत्यर्थः। तत्र तदासेवनानुलोम्यं स्यात् यत् येन क्रमेणासेवितं विकटयेत् प्रकाशयेत् आलोचकः । पुनस्तत् आलोचनानुलोम्यं यत्पश्चात् लब्धपराधानंतरं गुनकापराधान् विकटयेत् आलोचयेत् कथ त्याह 'पणगा' इति । पंचकदशप्रभृतिना क्रमेण प्रायश्चित्तवृद्धिर्यथा स्यात्तथा विकटयेत् । प्रकृतमिह च लघावतीचारे पंचकं नाम प्रायश्चित्तं । गुरुके तु दशकं । गुरुतरं तु पचदशमित्येवमादीनि । अत्र गीतार्थ आलोचनानुलोम्येनेवालोचयति कारणं गीतार्थगम्यं । इतरस्तु आसेवनानुलोम्येनालोचनानुलोम्यानभिज्ञत्वात् । तस्य चैवमेवातिचाराणा सुस्मरत्वमिति ॥ ५१-५२ ।। सम्यग्द्वारं विवृणोति- ·षष्ठद्वार म्यसत. सिकासचिः ॥४५॥ तह आउटिअदप्पमाय, कप्पा तहा य जयणाए। कजे संभमहेडं, जहठि सव्वमालोए ॥ ५३ ॥ (टीका) तह आउट्टिएति । तथाशब्दो यथाक्रमे । आकुट्टिकोपेत्यकरणं, दो वल्गनादिः, प्रमादो मद्यादिः स्मृतिभ्रंशादिर्वा, एभ्यस्तथाकल्पतो वाऽशिवादिपुष्टालंबनतो वा। कल्पश्च यतनादिविषय इत्यत आह यतनया यथाशक्ति संवमरक्षारूपधिया, कार्य संघादिप्रयोजने, तथा संभ्रमहेतौ प्रदीपनकादी अयतनया अनपेक्षितसंयमरक्षया च यदासेवितं तदिति गम्यं । यथास्थितं सर्वमालोच- येत् गुरुभ्यो निवेदयेद्विशुद्धिकामो नतु लज्जादिना किंचिद् गोपयति, निम्शल्यत्वेनाराधकत्वात् । यतः 'लजाइगारवेणं, बहुस्सुअमएण वा वि दुचरियं । जो न कहेइ गुरुण, नहु सो आरहगो भणिओ॥ १ ॥ गारवेणत्ति रसादिगारवप्रतिवद्धत्वेन तपोऽचिकीपुतयेत्यर्थः ॥ ५३ ॥ अथ द्रव्यादिशुद्धिफलमाह- दव्वाईसु सुहेसु, देया आलोअणा जओ तेसु । हुंति सुहभाववुढी, पाएसुसहाओ सुहहेउं ॥ ५४ ॥ अथ द्रव्यादिशुद्धिविवृण्वन्नाह- दव्वे खीरदुमाई, जिणभुवणाई अटुंति खित्तंमि। पुण्णतिही पभिइ काले, सुहोवउगाइ भावेसु ॥ ५५ ॥ (टीका) दवेति । सुगमा । नवरं क्षीरद्रुमो न्यग्रोधादिः । आदिशब्दात् चंपकाशोकसहकारादिग्रहः, जिनभुवनादि (दिः) आदिश- ब्दादन्यदपि शुभक्षेत्रं । आह " उत्थुवणे सालिवणे, चेइहरे चेव होइ खित्तमि । गंभीरसाणुणाए, पयाहिणावत्तए उदगे ॥ १॥" पूर्णाप्रभृति तिथिकाले रिक्ताषष्टीतिथौ नियमान्नालोचनेति । शुभोपयोगादी (दिरि) त्यत्रादिशब्दानिमित्तशास्त्रगतशुभभावपरि- ग्रहः । एवंतद्विधिना गुरुमाक्षिक्यैव शुद्विः कार्यति परमार्थः॥ ५५ ॥ विपक्षे दोपमाह- ·हु पध्दारम् ॥ ४६॥ द्रव्य तिः ॥ ४६॥ आलोअणं च दाउं, ईवि अण्णे तहप्पणो दाउं। जे वि करति सोहि, तेवि ससल्ला विणिदिठा ॥५६॥ (टीका) सत्यपि आलोचनाचार्य स्वबुद्धया शुद्धौ कृतायामपि सशल्यता स्वस्मिन्नेव वर्तते इत्यर्थः । एतेन परसद्भावे परस्यैव पुरः तां यच्छन् शुद्धयतीति सिद्धं । यदाह । " छत्तीसगुणसम्पन्ना, गएण तेणं अवस्स कायव्वा । परसख्खिया विसोही सुठु ववहारकुसलेण ॥ १ ॥' पराभावे तु आत्मनोऽपि आलोचनां यच्छन् शुद्धयति केवलं सिद्धान् साक्षीकृत्येति । न चात्र भावालो. चनयैव विशुद्धिसंभवे गुर्वादि साक्षिका सा व्यथेति वाच्यं तत्साक्षिकत्वे धर्मप्रतिपत्तौ विशेषगुणोन्कर्पलाभात् । यदाहुः। श्रावकम- ज्ञप्तौ हरिभद्रसूरिपादाः। " संतंमिवि परिणामि, गुरुमूलपवजणमि एमगुणो। दढया आणाकरणं कम्मखओवसम बुद्वीअ ॥१॥" गुरुमाक्षिकत्वे ह्यालोचनादिपरिणामस्स दृढता भवति । शंकापनोदेन विशिष्टनिर्णयोल्लासात । " गुरुमरिखओ धम्मो" इति वचनात् जिनाज्ञाराधनं उत्साहानुकूलगुरूपदेशोद्धृतशुभाशयादधिकः क्षयोपशमः तस्माचाधिकाज्ञाप्रतिपत्तिरित्यादिगुणः(गाः)एवं चान्येऽपि नियमाः प्रायो गुरुसाक्षिकाः स्वीकार्याः । यतः शत्रुञ्जयमाहात्म्ये द्वितीयसर्गे। "क्रियाः सर्वाः प्रवर्नते. गुरौ साक्षिणि नान्यथा । चक्षुष्मानपि नो पश्येद्वस्तु चेद्भास्करो नहि ॥ १८ ॥ अत एव प्रतिक्रमणायंतेऽपि कृतकार्यनिवेदनरूपालोचना च समुचितैव चोध्या ॥ ५६ ॥ अथालोचनागुणानाह- हु आल्हादिजणण, अप्पपरनिवित्ति तह अजवं सोही। दुकरकरणं आणा, निस्सलत्तं सोहिगुणा ॥५७॥ (टी ) लहुआ इति । यथा भारवाहिनो भारेऽपहते लघुता तथा शल्योद्धारे आलोचकस्यापि १ । आल्हादिजननं प्रमोदोत्पादः २ । आत्मपरयोर्दोषेभ्यो निवृतिरालोचने हि स्व दोप निवृत्तिः प्रतीता तत् दृष्ट्वान्येऽप्यालोचनाभिमुखाः स्युरियन्येषामपि दोषेभ्यो ·ઈતા ४७॥ म्यसप्त- विकाशचिः ॥४७॥ निवृत्तिः स्यात् ३ । आर्जवं निर्मायता सम्यगालोचनात् ४ । शोधिः शुद्धताऽतीचारमलापगमात् ५। दुश्करकरणं दुःकरकारिता, ततो यत्प्रतिसेवनं तन्न दुःकरमनादिभवाभ्यस्तत्वात् , यत्पुनगलोचयति तत् दुःकरं प्रबलमोक्षानुयायिवीर्योल्लासविशेषेणैतस्य कर्तुं शक्य- त्वात् , अत एवाभ्यंतरतपोरूपं सम्यगालोचनं मासक्षपणादिभ्यो दुःकरं ६ । तथा आज्ञा तीर्थकृतामाराधिता स्यात् ७ । निःशल्यत्वं स्पष्टं । उक्तं चैकोनत्रिशदुत्तराध्ययने । आलोअणयाणं मायानियाणमिछादसणसल्लाणं मुख्खमग्गविग्घाणं अणंतसंसारवट्ठणाण उद्धरण करेइ । उज्जुभावंचणं जणइ । उज्जूभावपडिवनेणं जीवेऽमाई इत्थीवेअं नपुंसगवेअं च न वधइ । पुचबईचण निज्जरइत्ति ८॥५७॥ एवं शुद्धौ सत्यामालोचकस्य शल्यघातचिकित्सामिव विशेषशुद्धिमूलमुत्तरीकरणात्मकं प्रायश्चित्तविधिं दर्शयति । प्रथम गुरुद्रव्य- परिभोगप्रायश्चित्तमाह- मुहपत्तिआसणाईसु, भिन्न जलन्नाइसु गुरुलहुगाइ । जइदव्वभोगि इय पुण. वत्थाइसु देवदव्यं व ॥१८॥ (टीका) मुहपत्तीति । गुरुरारके मुखपोतिकासनादौ भुक्ते भिन्न निर्विकृतिकं । गुरुतत्के जले भुक्ते ? । अन्ने मुक्त ४, वस्त्रादौ (अन्ने भुक्ते २ वखादौ च ४)। विक्रमार्कादिना पूजाधियैव निश्राकृतकनकादौ गुरुद्रव्ये भुक्ते ६, तथा वस्त्रादौ इयान् विशेषः यत्र गुरुद्रव्य भुक्तं तत्रान्यत्र वा साधुकार्य वैद्याथै बंदिग्रहाथापदुद्धारार्थ वा तावन्मितवस्त्रादिप्रदानपूर्व प्रायश्चित्त देयमिति भावः ॥१८॥ अथ साधारणादिविषयं प्रायश्चित्तमाह- साहारण जिणदव्वं जं भुत्तं असणवत्थकणगाई। तत्थाऽन्नत्थ व दिन्ने चउलहुचउगुरु अ छल्लहुगा ॥५९॥ AN - ·চুম্বৰ तिकााचिः ॥४८॥ (टीका) साहरणेति । साधारणद्रव्यं जिनद्रव्यं च यावन्मानं व्यापारितं स्वकार्य स्यात् । किंतादेत्याह । अशनं नैवेद्य, वस्त्रं परि धापनिकादिः, कनकादिः कनकरूप्यमौक्तिकादिः तस्मिन् तावन्मात्रे जिनद्रव्ये साधारणद्रव्ये च तस्मिन्नन्यस्मिन् वा चैत्यादौ दत्ते सति जघन्यादिक्रमेण चतुर्लधु चतुर्गुरु पड्लघु प्रायश्चित्त भवति । इति श्राद्धजीतकल्पानुसारेण प्रमादहेतुकं प्रायश्चिचं दर्शित । एव- माकुट्या चोक्तं द्विगुणं, दर्पण त्रिगुणं बोध्यं । तथा द्रव्यमपि जघन्यत वन्मात्रमुचितपदे व्ययितव्यं । उत्कर्षतस्तु तद्वर्गितादिक चेति । किंच जातु व्यापारादिना देवादिद्रव्य खधनेन संपृक्तं जातं तदा तद्विवेकप्रायश्चित्तेन शोधयित्वा सिद्धपुरीयश्राद्धवत् चैत्यादौ समाधिकं मोच्यं । भ (भु) तं तु तत् स्वधनेनोपाय पूर्वविधिना तत्र व्ययितव्यं तपः कार्य च येन तद्भुक्तं निर्धनत्वात् दातुं न शक्यते तेनापि स्वधनानुसारेण इत्वरकालावधिक्रमेण च चैत्यादिकं सत्कुर्वता यथावत् गीतार्थदत्तं तपः कार्य । यतः गुरुदेवार्थचौरोत्र, व्यर्थयवर्चयन् जिनं । वृजिनं स्वस्य सद्ध्यान-पात्रदानपरायणः॥१॥" निकाचितमपि दुःकर्मसद्ध्यानसामर्थ्यात् शिथि- लीभवतीति स्थितिः। तथाज्ञाभगातिक्रमव्यतिक्रमादौ प्रायश्चित्तविशेषविस्तरो व्यवहारभाष्यादिभ्योवसेयः। माधुनापि तद्भोजिगृहिदत्तदेवभुक्तिद्वाराभूतदोषसंभवेन तथैव जीतानुसारेण प्रायश्चित्तविधौ यतनीय। अन्यथा पूर्वोक्तविधिना कुलपरंपरं दोपमालिन्यं प्रवर्तते । यदुक्तं शत्रुलयमाहात्म्ये " देवगव्यं गुरुद्रव्यं, दहेदासप्तमं कुलं । अंगालमिव तत्स्पृष्ट, युज्यते नहि धीमतां ॥१॥" देवादिद्रव्यमविधिना व्यापारितं सत् आसप्तमं कुलं अभिव्याप्य दहेत् । निर्धनत्वादिना निःसारं करोति । सत्तद्वगुरुपरम्परा कुशीलेति । सत्तट्ठपयाई अणुगच्छइति । इत्यादिवत् । उपलक्षणतो यावत् तत्प्रतीकारौदासीन्यं तावत् दोषशुद्धिन निःशूकत्वादित्यर्थः । अतोऽगालवत् कुटुंबादिधियापि तयोः संसगी विवे किना परिहार्य एवेत्यर्थः । एतेन येन देवद्रव्यादि विनाशितं तस्यैव दोषसंभवो नान्यस्येत्यपि वदंतो निरस्ता । इति प्रायश्चित्तदारं समाप्तम् ॥ ५९॥ HESHA स ·पष्ठद्वार सिप्तः ॥४९॥ अथो विधिनार्जितं दुःकर्म प्रायश्चित्तविधिना भवांतरेऽपि क्षीयते इति तत्सामर्थ्यदर्शनेन भव्यानामुत्साहवृद्धयर्थ संकाशादि- ष्टांतानाह-तत्रेदं देवद्रव्यविनाशोद्भूतदुःकर्मक्षयाथै सिद्धपुरीयश्राद्धनिदर्शनमुक्तपूर्व बोध्यं । भवांतरे च तत्कर्मक्षयार्थ सं शदृष्टान्तो यथा- पमार्या दोसेण, निरिच्छा जहां हं । पत्तं संगाससड्ढेण, तहा गोवि पाविही ॥ ६॥ संकास गंधिलावइ, व रिरि चेइए वि। चेइयदव्वुव्वयोगी, पमायओ मर संसारे ॥ ६१ ॥ (टीका) पमायेति । संकासेति-संकाशो नाम श्रावका भावादेव भववैराग्यवान् । यथोदितश्राद्धाचारनिरवधव्यवहारो गंधिला- वत्यां पुरि वसन् श वतारे चैत्ये प्रशस्तचेताश्चिंतां चकार । अन्यदा कथमपि गृहव्यापारव्याक्षेपादिना चैत्यद्रव्योपजीवको जातः । ततोऽसौ यावजीवमनालोचिताप्रतिक्रांतकर्मा मरणं प्य संसारे पूर्वो दुःखपरंपराभाग् संख्येयान् दुर्भवान् भ्रांतः ॥ ६०-६१ ।। ततः तगराए इब्भसुमो, जाओ तं का से याउअ । दारिदमसंपत्ती, पुणे पुणो चि नि ओ ॥ ६२ ॥ केवलिजोगे पुच्छा, कह' बोही तहेव संवेओ। किं इत्थमुचिअमिलिं, चेइयदव्वर वुद्वित्ति ॥ ६३ ॥ (टीका) तगराएति । केवलियोगेति-पूर्व तद्धनविनाशे तत्कालोपार्जितलाभांतरायाधुदयात् तवात्रापि धनादिरोधः, सांप्रतं तवृद्धौ तवापि तथैव । यादृशं चोप्यते वीज तादृशं लभते फलमि र्थः ।। ६२-६३ ।। अथ तद्विधिमाह-- ·है द्रव्यसप्त- ''तिकात्तिः ॥५०॥ षष्ठद्वारम् गा छायणमित्तं, मुत्तं जं विचि ज्झ तं व्वं । चेइयदव्वं नेयं, अग्गिहो जावजीवाए ॥ ६४ ॥ (टीका) गासछायणेति । खगृहनिर्वाहातिरिक्तत्वे सति उचितव्यापारोपार्जित शेषधनं देवसत्कमेवेति, यावजीवामिग्रहात्मकं प्रायश्चित्तं प्र पन्नं ॥ ६४ ॥ अथ तत्फलमाह- सुहभावपवित्तीए, संपत्ती भिग्गहमि निचलया । चेइहरकारावण, तत्थ सया भोग परिसुद्धी ॥ ६५ ॥ (टीका) सुहभावेति । तस्यैव महात्मनो गृहीतमहाभिग्नहस भभावप्रवृत्तितोऽतीवचैत्यद्रव्यविवृत्सात्रशादुल्लसद्विशिष्टाशयोदयाच लाभांतरायक्षयोपशमस्तस्माच संप्रति प्रभूततरविभूतिसंप्राप्तिस्तस्यां सत्यामपि अभिग्रहे निश्चलता-निजमनोदृढता, अतस्तस्य नाधिकत द्रव्यविपये खमांतरेऽप्यादातुकामितेत्यर्थः। ततः क्रमेण तस्यामेव नगर्यां तेन चैत्यं विहितं । तत्र सदा भोगपरिशुद्धिः । चैत्यवि. धापने सदाभोगः शास्त्रपरतन्त्री विमर्शस्तत्पूर्व भूम्यादेः समंतात् शोधनं । यद्वा तत्र चैत्यविधापने निपदनादौ क्रियमाणोऽपि सदा नित्यं भोगा आशातनापरिहार इत्यर्थः । अत्र चैत्यविधापनविधिः आशातना च पंचाशकपोडशकादिभ्यो बोध्या ॥ १५ ॥ अथोपसंहारमाह- इय सो महाणुभावो, सव्वत्थवि अविहिभावचाएणं। चरिउं विसुद्धधम्मं, अक्खलिआराहओ जाओ॥६६॥ (टीका) इयसोमेति-इत्येवं उक्तनीत्या स संकाशजीवो महानुभावः । वर्द्धमानसध्यवसायविशेपात् समुद्घाटितपुण्यप्रभावः, उद्वर्तनादिना पुण्यप्रकृतेरुपचयः, अपवर्तनादिना पापप्रकृतेरपचयश्चेति भावः । सर्वधर्मकृत्येपुऽविधिभावत्यागेनानुचितप्रवृत्तिरोधेन ·ट्रम्पसप्त. विकाइतिः ॥५१॥ कर्मसारपु- ण्यसारयो- निदर्शनम् ॥५१ tent विसुद्धधर्म श्रुतचारित्रलक्षणमाराध्य अस्खलिताराधका-निर्वाणसाधको जातस्तद्धितानुष्टानकारीत्यर्थः ॥ ६६ ॥ संकासोवि विभित्तूण, कम्मगंठिं सुनिव्वुडो । जाहिही सो उ निव्वाणं, महासत्तो न संसओ ॥ ६७ ॥ (टीका) संकासोवीति । ततः संकांशोऽपि कालक्रमेण समूलमोहमुच्छिद्य महासचः संतोषसुधासिक्तमनोवृत्तिः, सुनिवृत्तः संयमर- तत्वेन मुक्तिसुखाखादकत्वात् जीवनमुक्त इत्यर्थः । यदाहुः " निर्जितमदमदनानां वाकायमनोविकाररहितानां । विनि तपराशानामिहैवमोक्षः सुविहितानामिति ॥ १॥ निर्वाण गमिष्यति । एवं ज्ञानसाधारण (द्रव्य) विनाशेऽप्युक्तविधिना दुःकर्म- क्षयदर्शनार्थ कर्मसारपुण्यसारयोनिदर्शनं यथा- भोगपुरे चतुर्विंशतिकनककोटीखामी धनावहश्रेष्टी, पत्नी धनवती, तयोर्थमलजाती कर्मसारपुण्यसारौ सुतौ । अष्टमे वर्षे विज्ञोपाध्यायस्य पार्श्व पठनाय तस्थतुः । पुण्यसारः सुखेन सर्व विद्या अधीतवान् कर्मसारस्य तु बहूपक्रमेणाप्यक्षर- मात्रं नायाति, वाचनलिखनादौ तु किं वाच्यं । ततः पशुप्रायत्वात् तस्य पाठकेनापि पाठनं मुक्तं, क्रमेण द्वावपि यौवनस्थौ पितृभ्यां समृद्धतया सुलभे महेभ्यकन्ये सोत्सवं परिणायितौ। मा मिथः कलहयेतामिति द्वावपि च द्वादश द्वादश कनककोटीदत्वा पृथक् कृती, पितरौ तौ प्रवज्य स्वर्गतौ अथ कर्मसार: खजनादिभिर्वार्यमाणोऽपि कुवुद्ध्या तथा वाणिज्यं कुरुते यथा अर्थहानिरेव स्यात् । एवं खलपैरेव दिनैर्जनकार्पितद्वादशकोटयो गमिताः पुण्यसारस्य तु द्वादशकोटयः खात्रं दत्वा तस्करैर्गृहीताः । तेनो भावपि दरिद्रौ जातौ । त्यक्तौ च स्वजनादिमिः भार्य अपि पितृगृहं गते । ततो निर्बुद्धी निर्भाग्याविति लोकैर्दत्तापमानौ लजमानौ गत्वा देशांतरं स्थितौ च पृथक् पृथक् महेभ्यगृहे । तत्राप्यन्योपायाभावाद् भृत्यवृत्या यस्य गृहे कर्मसारः स्थितः सोऽपि कृपणत्वात् .

·कार्मसारण- ण्यसारयो निदर्शनम् तिकाचित ॥५२॥ तस्मै प्रोक्तं वेतनमपि न दत्ते । मुहुर्मुहुस्त वंचयते । इतो बहुभिर्दिनैरायेन किमपि नार्जितं द्वितीयेन कियदर्जितं परं तत्प्रयत्नगोपि- तमपि धूनापहृतं । एवमन्यान्यस्थानेषु भृत्यवृत्त्या धातु दखनिवादसिद्धरसायनरोहणाद्रिगमनमंत्रसाधनरुदत्यायोपधिग्रहणादिना चैकादशवारान् महोपक्रमकरणेऽपि कुवुद्धया न्यायवैपरीत्यविधानादायेन क्वापि धनं नाजित । किंतु तत्र दुःखान्येव सोढानि । अपरेण पुनरर्जितमपि प्रमादादिनैकादशवारान् गमितं। ततोऽत्युद्विग्नौ तौ पोतमारुह्य रत्नद्वीपं गत्वा सप्रत्ययरत्नद्वीपदेव्यग्रे मृत्युमप्यंगीकृत्य निविष्टौ । ततोऽष्टमे उपवासे नास्ति युक्योर्भाग्यमित्युक्त्वा देव्या तिरोदधे । ततः कर्मसार उत्थितः पुण्यसारस्य त्वेकविंशत्यो. पवासैः तया चिंतारत्नं दत्तं । कर्मसारः पश्चात्तापं कुर्वन् पुण्यसारेणोक्तो हे बंधो मा विपीद एतचिंतारत्नेन तवापि चिंतित सेत्स्यति । ततो द्वावपि प्रीतौ कमात्पोतमारुहो । रात्रौ च राकाशशांकोदये वृद्धेनोक्तं भ्रातः स्फुटीकुरु चिंतारत्नं विलोक्यते, तस्य चंद्रस्य चाधिकं तेज इति । ततो लघुनापि पोततटस्थेन दुर्दैवप्रेरितेन रत्नं हस्ते नीत्वा क्षणं रत्ने क्षणं चंद्रे च दृष्टिं निदधता मनो स्थेन सह मध्येसिंधु तत्पातितं । ततो द्वावपि समदुःखौ स्वपुरं प्राप्य ज्ञानिगुरुं खप्राग्भवमप्राप्ट । ज्ञानी प्राह-"चंद्रपुरे जिनदत्त- जिनदासश्रेटिनो परमाईतावभूतां । अन्यदा तत्रत्यश्रावकैः संभूय ज्ञानद्रव्यं साधारणद्रव्य च तयोः उत्तमत्वादपित रक्षायै । अन्येधुरायेन वपुस्तिकायामतिविलोक्यमानलेख्यकेन मासदेयतया द्रामान् निर्णीय पाच वपरदव्याभावादिदमपि ज्ञानस्थानमेवेति विचित्य च ज्ञानद्रव्याद् द्वादशद्रामा लेखकस्यार्पिताः। द्वितीयेन तु साधारणद्रव्यं सप्तक्षेत्रीयोग्यत्वेन श्राद्धानामपि योग्यमिति विमृश्य साधारणद्रव्याद् द्वादशद्रामाः स्वगृहगाढप्रयोजने अन्यद्रव्याभावाद्व्ययिताः । ततो मृत्वा दुष्कर्मणा प्रथमनरकं गतौ । ततो देवद्रव्यभक्षकसागरश्रेष्टिवत् सर्वत्र नरकएकेंद्रियद्वित्रिचतुःपंचेंद्रियतिर्यक्षु च द्वादशसहस्रवारान् भूयस्तरदुःखमनुभूय क्षीणदुःक- - * ·ज्यसत. तिकावृतिः ॥५३॥ देवगुरुदन्य विनाशे महाकाल दृष्टांतो. ५२॥ माणौ युवां जातौ । पूर्वकर्मणा असिन् भवेऽपि द्वादशकोटिर्गमिता। एवं तद्वचः श्रुत्वा द्वाभ्यां श्राद्धधर्म प्रपद्य 'प्रायश्चित्तपदे सह- सगुणा द्वादशद्रामाः व्यापारादौ यावदुत्पत्स्यते तावत् ते ज्ञानसाधारणपदे एवार्पणीयाः । ततः परमुत्पन्न धनं स्वनिश्रितं कार्य' इति नियमो जगृहे । ततो द्वावपि प्राकर्मक्षयातनवृद्धि प्राप्य तन्मध्यादुमयपदे सहस्रगुणं देयं समर्थ्य च क्रमाद् द्वादशकोटिभाजावभूतां। ततो महेभ्यौ तौ सुश्रावकतया सम्यग् ज्ञानसाधारणद्रव्यरक्षा तदुत्सपणादिना श्राद्धधर्ममाराध्य प्रव्रज्य च सिद्धौ इति । अथ देवगुरुद्रव्यविनाशे महाकालदृष्टांतो यथा-अतीतोत्सर्पिण्यास्तुर्यारके श्री संप्रत्यईद्वारके श्रीपुरे नगरे शांतनो नृपती राज्यं चकार । तस्य राज्ञी सुशीला, तयान्यदा चत्वारः पुत्राः क्रमेण नीलमहानीलकालमहाकालनामानोऽजनिषत । ततः क्रमेण नीलजन्मनि गजसैन्यं रोगोपद्रवेण मृतं, महानीलजन्मनि हयसैन्यं मृतं, कालजन्मनि अग्न्याधुपद्रवेण सर्वा ऋद्धिविनष्टा, महाकालजन्मनि कालांतरे शत्रुभिः संभूय राज्यं गृहीतं । ततो राज्यभ्रष्टः सस्त्रीपुत्रः शांतनः क्रमेणाटन् सुराष्ट्रायां शत्रुञ्जयी नयासनपर्वते स्थितिं कृत्वा बहुकालं निरगमत् । तदानीं पुत्रा अप्याखेटकादिव्यसनोयता दुष्टकुष्टाधामयादिता जाताः । ततो नृपति दुःखातुरो झंपापातेन मरणार्थ पर्वतमारुरोह । तत्र संप्रत्यर्हचैत्यं दृष्ट्वा गंतुकशंबलाथ जिनानागमोक्तविधिनाऽपूपूजत् । अत्रावसरे तत्रागतेन तस्य पूजाविधिकौशल्यं दृष्ट्वा विसितेन धरणेंद्रेण बहिनिर्गतः सन् पृष्टो नृपः खाभिप्रायं कथयतिस्म । ततो धरणेंद्रो बालमृत्युं निवार्य तत्पुत्रपूर्वभववृत्तांतं राज्ञेऽचीकथत् शृणु भो नरेन्द्र पूर्वभवे प्रथमपुत्रेण चौरजातीयेन तीर्थयात्रार्थ गच्छन् संघो लुटितः साधुश्च हतः । द्वितीयपुत्रेण क्षत्रीयजातीयेन खस्त्रीहत्या कृता। तृतीयेन वणिक्पुत्रेण तत्त्वनिंदा कृता। चतुर्थेन च द्विजपुत्रेण देवद्रव्यं गुरुद्रव्यं च चोरितं । ततो दुर्गतौ बहून् भवान् भ्रांत्वा अकामनिर्जरया किंचित् क्षिप्तकर्माणः क्रमेण चत्वारोऽपि जीवास्त्वत्पुत्रा tum .

·7 तिकात्तिः ॥ ५४॥ देवगुहन्य विनाशे महाकाल दृष्टांतो. ॥५४॥ जाताः । अवशिष्टकोदयाचेदं पापफलं लब्धवंत त्प्रसंगतस्त्वयापि प्रच। अतः सपुत्रस्त्वं एतत्तीर्थसे कुरु । एतज्जलेन त्वा चैत्यानि हं पूजय, पिंड दिध्य परायणो भव, साधून यथाशक्ति भक्त्या प्रतिलाभय, एवमादिप्रकारेण तत्वत्रयाराधनेन दुष्कर्म क्षयं कृत्वा पण्मासांते पुनः राज्यं प्स्य । तदा साधर्मिकत्वात्साहाय्यं दास्यामीत्युक्त्वा स्वस्थानं धरणेद्रो जगाम । नृपेणापि तथैव राज्यं लब्ध्वा क्रमेण सं शवनिर्वाणं लेभेऽत्र वि स शत्रुजयमाहात्म्यतो बोध्यः । अन्वेऽपि दृष्टां यथागमं भाव्या । इति श्रेयः ॥ १७॥ अथ ग्रंथावसानेपि भव्या त्साहयति- जइ इच्छह निव्वाणं, अहवा लोए वित्थडं किर्ति । ता जि वरनिदिडे, विहिमग्गे आयरं कुणह ॥६८॥ अथ कविः स्वाभिनिवेशं निरा यन्नाह- तहविह भविबोहर, भणिअंजं च विवरियं इह गंथे। तं मोहंतु गीयत्था, अनभिनिवेसी अमच्छरिणो॥६९॥ अथ अथ समाप्ति निगमयनंते मंगलं दर्शयति- तवगणगयणदिवायर, विजयाईमाणसूरिरजमि। भाणुविजयबुहसेवग-वायगलावण्णविजयेण ॥ ७० ॥ गंथंतरगा हि, मत्थिया दुव्वसित्तरी ए । भविअज बोहणत्थं, मंगलम कु उनिच्चं ॥ ७१ ॥ ॥ इति द्रव्यसित्तरी पूर्णा ॥ - ·॥ अथ टीकाकार प्रशस्तिः ।। न्यसप्त- विकापतिः टीकाकार प्रशस्ति: वेदवेर्षिचंद्रेऽब्दे, ईषस्य सितपक्षतौ । विववे तत्रवृत्तिश्च, लावण्याव्हयवाचकैः ॥१॥ यावन्महीमृगाक्षीयं, धत्ते वारिधिमेखलाम् । वाच्यमाना बुधैर्जीयात्, सवृत्तिव्यसप्ततिः ॥२॥ तर्कादिशास्त्रनिपुणैर्वैराग्यामृतसागरैः । शोधितेयं श्रिये श्रीमद्विद्याविजयकोविदैः ॥३॥ ॥ इति ॥ ....., . . . . ---- ॥ इति श्री द्रव्यसप्ततिकावृत्तिः समाप्ता ॥ RAwomaa Pramana Hear- SE ·शुभकरी- दृष्टात तिकावृत्तिः ॥५६॥ 35- NCREACHECK ॥ ॐ॥ ॥ देवद्रव्याधिकारेऽन्यज्ञातानि तत्र-देवाक्षत-भक्षक-शुभङ्करष्टिज्ञातम् ॥ अ तादेस्तु देवस्य, भक्षको दुः मा यात् । तत्ततो यत्नतो रक्ष्यं, देवद्रव्यं विवेकिभिः ॥ १॥ स्पष्टार्थोऽयम् श्लोकः। भावार्थस्तु भङ्करज्ञातेन ज्ञेयः- पुरे शुभकरश्रेष्ठी धना ो नित्य जिनार्चावन्दनादिकं तनोति । एकदा जिनमूर्ति नत्वाग्रे स्थितः तदा केनचित्सुरेण पूर्व जिनाग्रे दिव्यतण्डुला बहवः पुजत्रयीकृतास्तेन दृष्टाः । अपक्कानपि तान् सुगन्धीन् वीक्ष्य जिह्वाखादवसंगतः श्रेष्ठी त्रिगुणाधिकान् खगृहादानीय तण्डुलाँस्तत्र मुक्त्वा तान् दिव्यान् जगृहे । खगृह एत्य तेषां तण्डुलानां क्षीरमपाचयत् । तेषां सुरभित्वं सर्वत्र प्रसृतं । इतश्च तद्गृह एको मासक्षपणः सुविहितसाधुभिक्षार्थ समेतः । श्रेष्ठिना क्षीरमध्यात् किञ्चिदत्त । मुनिस्तु परमार्थमविदन् तमाहारं झोलिकायां मुक्त्वाऽने चचाल । तदा मुनिस्तु सप्तचत्वारिंशद्दोपमुक्ताहारी अत एव शुद्धकोष्ठकधरस्तदयोग्याशनगन्धागतमहिम्ना दध्यो- "अहो महेभ्यावतारः श्रेष्ठोऽस्मदपि, यत्रेदं मनोहरमशनं यथेष्टं स्वेच्छया नित्यखानं (भोज्य) भवति" एवं तदाहारागतगन्धेन चारित्र- ध्यानं मुनेदूरं गतं । इत्थं गुरुपार्श्वमगात् तत्र च दध्यौ-"किं गुरुसमक्षमाहारालोचनेन ? अद्य रुचिराहारोऽस्ति, लोभेन यदि स्वयमे- बाहरेत्तदाऽहं कि वे ? आलोचनयाऽलं" । ततः शीघ्र स शिम्यो भोजनार्थ स्थितो दच्यौ-"अहो अस्य स्वादो देवानामपि दुर्लभः, अद्यैव प्राप्तभवस्य सारो दृष्टा, एतावन्तं कालं यावन्मया देहो दमितः कुशीकृतश्च, एतादृगशनं नित्यं लभ्यते तस्यैव सफलं जन्मेति" ततस्तदाहारं भुक्त्वा, सुखं सुप्तो निद्रां प्राप आवश्यकादिक्रियाकालेऽपि नोत्थितः । तदा सूरीशो दथ्यौ-" नूनं सदा सुविनीतोऽपि ।

·परिशिष कल्ये म ?" स प्राह- ५७॥ णा । 4- अयमद्यैव प्रमादी जातः, तत्कारणमशुद्धाहारकरणमेव भावि । ततः प्रभाते स श्राद्धः सूरीशं वन्दनाय समेतस्तं मुनि मुप्तं वीक्ष्य हेतुं पप्रच्छ । सरिः प्राह " कल्ये आहारं कृत्वा सुप्ता, उत्थापितोऽपि नोत्तिष्ठति तच्छुत्वा श्रेष्ठयुवाच हे पूज्य ! आहारस्तु दुगृहीतो दोषवि प्र लाभितो न दो कोऽपि न ज्ञतः, परं जिन धिकानन्यान । गृहीताः" इ भद्रकत्वात्सर्वं वृत्तान्तं । श्रुत्वे रु: नाई तवेदं णं जिण विकर, पभावगं णदं खंतोलि दव्वं, अणंतसंसारिओ होइ ॥१॥ यणबुढिकरं, पभावगं गुणाणं । रक ो जिणदव्वं, परित्तसं रिओ होइ ॥२॥ शृ हे द्ध! करिं श्वित्पुरे एक इभ्यः प्राति श्मिकमेकं इति। स खो दध्यो- स्यात्तथाऽहं । तत एक मिभ्य दृष्ट्वा चैत्यगृहे का तेन भित्त्यां प्रच्छन्नं यितः। वसनिम्यो स्वोऽभवत् । तदा स निःस्वः -"मद्विडम्बना लं त्वयेदं मर मवेहि "। : इभ्यः समतोपयत् , ततः स खकृत्यं । इभ्येन तमिधि खिण्डं मित्तितो निष्कास्य यदि पदे नूतनं चैत्यं विदधे, तदा मुखी बभूव । त व हे श्रेष्ठिन् ! त्व विदं भक्षितं, तो महत्पापं लग्नं"। तच्छुत्वामीतः श्रेष्ठी " हे पूज्य ! ममापि कल्ये एव बहुद्रव्यहानिर्जाताऽस्ति" । सूरिजगो-हे रे ! मुनेः पुनरान्तरं विनष्टं। बालोचना- पदेऽधु तव 'ते तव्ययेन चैत्यकरणे भोऽस्ति"। श्रेष्ठिना त । : रेचक च द्रव्य से मत्तुल्या : क्रमेण तद्गृहे 6 नः धनं

·H
तिकावाचिः
॥ ५८॥
पाययित्वा शिष्यकोष्ठकं द्धं चकार, तदाहारपा पि गोमयरक्षालेपमयं कृत्वा दिनत्रयं यावत्सातपखले मुक्तं, ततो ग्रामं जातं सूरि-
शिष्यस्तत्पाप तपसाऽऽलोच्य संयमेन स्वात्मसाधनं समाराधयत् ॥ इति शुभङ्कर) ज्ञातम्
श्राद्धो भो य देवस्वं, क्त्वा मूल्यं समाधिकं । नादद्यान्नैव दातव्यं, श्राद्धानां च परस्परम् ॥ १॥
परिशिष्टे
॥५८॥
-
लक्ष्मीवती
ज्ञातम्
उद्यापनादावपि प्रौढाडम्बरेण न मण्डिते जने बहुश्लाघादि स्यानिष्क्रय स्तोकं ति इति व्यक्त एव दोष इति यā-
द्विद्वारे गाथायामुक्तं तत्रार्थे श्राद्धविधिगदितं लक्ष्मीवतीज्ञातम् । यथा-
सा महद्धिर्मिष्ठा महत्वार्थिनी स्तोकस्तोकनिष्क्रयार्पणेन विविधोद्यापनादिपुण्यकार्याणि प्रौढाडम्बराण्यजसं करोति कारयति च
देवादिद्रव्यं वर्धयन्त्यसि, प्रभावनां च प्रोज्झम्भयन्त्यस्मीति धिया । एवं श्राद्धर्ममाराध्य मृता स्वर्गवापि प्रज्ञापराघदोषाधीनसुरी-
त्वेनोत्पन्ना, क्रमाच्च्युता महेभ्यस्य निरपत्यस्य मान्यत्वेनोत्पन्ना । परं तस्या गर्भस्थत्वे मातुः सिमन्तमहः परचक्रभयोद्रेकेण जन्म-
षष्ठी-नामस्थापना-मुण्डनादिमहाश्च नृपत्यमा दीनां गृहे शोकोत्पत्या नाजायन्त पित्रा प्रौढ-ौढतराऽडम्बरेण प्रारब्धा अपि ।
तथा भणिस्वर्णाभरणानि सर्वाङ्गीणा पित्रा दरं कारितान्यपि तया दिनमात्रमपि परिधातुं नाशक्यन्त स्तेनादिभयेन । एवं भोज
ननेपथ्यादावपि प्रायो यद्यत्सामान्यं तत्तत्तस्या आ ती सर्वत्र मान्यत्वेऽपि प्राकर्मदोषेण । तदु केनचित्-
यर तुज्झ न दोसो, दोसो अम्हाणपुचकमाणं । रयणायरंमि भरिए, सालुरो हत्थि मे लग्गो ॥१॥

·अस्या एकोऽषि महो न जातोऽस्तीत्याऽडम्बरेण पित्रा तस्या विवाहे विधीयमाने लग्नासत्तौ माता मृता तेन निरुत्सवं प्राणि- तिकावृत्तिा ग्रहणमात्रमजनि । महेभ्योदारश्वगुरगृहगमनेऽपि मान्यत्वेऽपि च प्राग्वन्नवनवभयशोकमान्यादिना मनोऽभीष्टभोगमुखोत्सवादियोग- ॥ ५९॥ स्तस्याः प्रायो नासीत् । ततस्तयाऽत्युद्विग्नया संविनया च क्वचित् केवली पृष्टः प्रोचे, "प्राग्भवे त्वया स्तोकनिष्कयार्पणप्रौढाडम्बरद- र्शनादिना दुष्कर्मार्जितं तत्फलमिदम्" । ततः सा तत्पापमालोच्य प्रवज्य क्रमात् सिद्धा ॥ इति लक्ष्मीवतीज्ञातम् ॥ प्रकृतेऽयमत्र विशेषः-तस्मादुधापनढौकनादौ निष्क्रयग्रायवर्तुलिकानालिकेर-मोदकदेचिन्मूल्यं स्यात्तावत्तनिष्पादनानयनाद्युपक्रमपदे तदनुसारेण कियदधिकं चार्पणीयम् । एवं निष्क्रयशुद्धिः। केनचित् सविस्तरोधापनादौ स्वनाम्ना मण्डितेऽधिकशक्त्यायभावात्तदुधापनाचारस- त्यापनार्थ कश्चिद्यावन्मुञ्चति, तावतापि न दोषः ॥ परिशि लक्ष्मीवती ज्ञातम् ॥ ५९॥ - REAR सकलपण्डितमुकुटायमान-विद्वयं-मुनिमतल्लिका श्रीमत् सोमधर्मगणिविरचितोपदेशसप्ततितः कथानकद्वयम् ॥ कुर्वन्ति देवद्रविणोपभोगं, ये ते नग दुर्गतिगामिनः स्युः । कथानकान्यन्न बहुनि सन्ति, तथापि दिग्मात्रमुदाहियेत ॥ १ ॥ इह खलु एकान्तश्रीदेवगुरुभक्तिकारकेण विशुद्धश्रीसम्यक्त्वमूलद्वादशव्रतधारकेण सुश्रावकेण देवसम्बन्धिद्रव्योपभोगः सर्वथा न कार्यः, स्वपरसमयनिपिद्धत्वाद् बहुदोषसम्भवाच- देवद्रव्येण या वृद्धि-गुरुद्रव्येण यद्धनम् । तद्धनं कुलनाशाय, मृतोऽपि नरकं व्रजेत् ॥१॥ । f * .

·परिरि ॥१०॥ प । -- एकमपि क म्बीबीज भारस माणमपि गुडं विनाशयति, विपस्य लवोऽपि परमानभृतं ल सर्वेषाम पयोगि किं न धत्ते? यन्ते च केऽपि मूर्खा देवद्रव्येण व्य दि कुर्वतः, कदाचिनि त्वे ते देवद्रव्य । यिभिस्तद्रव्यपश्चान्मा- गणे एवं वदन्तो यथा-न सन्ति स सत्पाद्यं द्रम्माः, पित् नीयो s कं, न s कं, न पित पुत्रा किमपि अनादे यम् , इत्यादियत्तत्पलायिनो वरा स्तेऽनन न्तसंसारक्लेशभाजनं न्ति केचित्तु धनवन्तोऽपि महत्वस्पृहय व प्रभूतसमुदायमध्ये बहुद्युम्नपरिहितेन्द्रमा लभ्यी बहुदेवव्या अपि तन्मार्गणे दीनमेव भाषन्ते, मनसापि तदर्पणं न वाग्छन्ति । देवस्य म- म्रिय सन्ति । देवस्तव मधिको मम किं न्यूनो, यदा विलोकयिष्यते तदानीमर्पयिष्या , इत्यादि कालवे- पमेव कुर्वाणा उल्लुण्ठवादिनस्तेऽपि तेषामेव प तौ वेशनीयाः भ्रातृद्वयोदाहरणम् विश्वपुरे क्षेमङ्करो रा तस्य गन्धरः । सोऽन्यदा वने यापि नेः केवलज्ञानोत्स्वं देवैः क्रियम · दृष्ट्वा तिस्मृतिस्तदवोत्पन्नवैराग्यो देवतादत्तवेषः ब्राज वन्दितो राजाद्यैः विजहारवसुन्धरावलये, चकार भ्यांस्य तपांसि । अन्यदा तस्य मुनेः ध्यानाधिरूढस्य ध नमुत्पेदे । आगतस्तत्रैव पुरे । राजादयो वन्दितुं ग :, पारन्धा ते पि धर्मदेशना, तत्र चा- बसरे कोऽपि कु सर्वरो जिधानीव, मक्षिकाणां पित्गृहमिव, पदे पदे बालकाद्यैरपि रादिमिरुपहन्य तः। राजादयश्च त शदुर्द निप तं दृष्ट्वा त च्य मुनेः पार्श्व पृच्छन्ति । निः प्राह मपुरे नन्दनागदेवो दो भ्रातरौ । पदो व्य- , अपरस्तु परीतः। अन्यदा तमगराधिपेन रितजिनमन्दिरे देवद्रव्यरक्षणाय नियो, सारां देवः क्षीण नोऽन्तरान्तरा लेजतया स्पं स्वल्पं देवद्रयं भुके । नन्दन देवचार ·द्रष्यसप्त- तिकावृत्तिः, ॥ ६१॥ परिशिष्टे नन्दनाम- देवचरित्रम् जिणपवयणवुड्डिकर, पभावगं नाणदसणगुणाणं । भक्खतो जिणदव्वं, अणंतसंसारिओ होइ ॥ १ ॥ जिणपवयणबुड्डिकर, पभावगं नाणदसणगुणाणं । रक्खंतो जिणदध्वं, परित्तसंसारिओ होह ॥ २॥ जिणपवयणवुड्डिकर, पभावगं नाणदंसणगुणाणं । वड्डेतो जिणदव्वं, तित्थयरत्तं लहइ जीवो ॥ ३ ॥ इत्यादि बहुप्रकारश्रीआगमोक्तवाचोयुक्तिभिनिवारितोऽपि यावता लघुर्न तिष्ठति, तावता वृद्धश्चिन्तयति स प्रातर्भूपाय निवेदयि- ध्यामीति । अत्रान्तरेऽकस्माच्छूलेन रात्रौ मृतः व्यवहारिणः सुतो जातः । तत्र भवे भव्यान् भोगान् भुक्त्वा प्रान्ते व्रतं लात्वा प्राण; तकल्पे देवो जातः । एवं सप्तभवान् दीक्षामाराध्य अच्युतादिषु देवत्वेन समुत्पद्य च क्रमेण सोऽहं युष्मत्पुत्रो युगन्धरो जातः । नागदेवस्तु तमिन्नेव भवे विज्ञातखरूपः सन् राजादिभिर्भुश गर्हितः। भक्षितदेवद्रव्यपदे गृहीतगृहसर्वखश्च प्रान्ते पोडशवर्षाणि रोगातः शेषद्रव्यार्पणाय मुतानां कथयित्वा मृतः । पूर्वाभ्यासतश्च प्रतिभवं तथैव कुर्वन् सप्तसु नरकेषु तिर्यग्भवान्तरितो भ्राम भ्राम एप वराकः कुष्टी जातः यदुक्तम्- भक्खणे देवदबस्स, परत्थी गमणेण य । सत्तमं नरयं जंति, सत्तवाराउ गोयमा! ॥ १॥ इति श्रुत्वा स कुष्ठी जातिस्मृति प्राप्य आलोचितसकलपापः, प्रान्ते प्रपन्नानशनो मृत्वाऽच्युते देवो जातः । क्रमेण महाविदेहे मोक्षङ्गमी । म च युगन्धरगजर्षि क्रमेण सिद्धिसौधमध्यास्त ।। इति देवद्रव्यरक्षणे परिभोगे च नन्दनागदेवयोदृष्टान्तः। देवद्रव्यपरिभोगे परसमयोक्त कुक्कुरदृष्टान्तः- A-CAir ·व्याप्त तिकावृत्तिः ।। ६२॥ परिशिष्टे श्वानकधार नकम् प्रभास्वे मा मतिं कुर्यात् , प्राणैः कण्ठगतैरपि । अग्निदग्धाः प्ररोहन्ति, प्रभादग्धाः पुनर्नहि पुग जगत्रयाभीष्ट-नामा श्रीरामभूपतिः । पुर्यामयोध्यायां, साम्राज्यं पर्यपालयत् ॥ १॥ तदैकः कुक्कुरः कश्चि-निविष्टो राज- वर्त्मनि । केनचिद्ब्रह्मपुत्रेण, कर्करेण हतः श्रुतौ ॥ २ ॥ श्वा निर्यलोहितो न्याय्य-स्थान गत्वा निविष्टवान् । भूपेनाहूय पृष्टोऽवग् , निरागाः किमहं हतः । ॥३॥ तद्घानकं ब्रह्मपुत्रं, तत्रानाय्य नृपोऽब्रवीत् । असौ लद्घातको ब्रूहि, कोऽस्य दण्डो विधा ते ॥ ४ ॥ श्वाऽवोचदस्य रुद्रस्य, माठापत्ये नियोज्यताम् । क एष दण्डो राज्ञेति, भाषितः श्वा पुनर्जगी ।।५॥ प्रागह सप्त जन्मभ्यः, पूजयित्वा सदाशिवम् । देवस्वभीत्या प्रक्षाल्य, पाणी भोजनमाचरम् ॥६॥ रत्यानाज्यमन्यदा लिङ्ग-पूरणे लोकढौकितस् । विक्रीणानस्य काठि- न्या-नखान्तः प्राविशन्मम ॥ ७ ॥ विलीनमुग्णभक्तेना-जानता तन्मयाहृतम् । तेन दुष्कर्मणा सप्त-कृत्वो जातोऽस्मि मण्डलः ।।८ सप्तमेऽस्मिन् भवे राजन् ! जात जातिस्मृतिर्मम । अधुना त्वत्प्रभावेण, जाता वाग्मम मानुपी॥ ९॥ एवमज्ञ तो भुक्तं, देव दुःख- कारणम् । रक्षणीयमतस्तद्धि, विवेकज्ञैः खशक्तितः ॥ १०॥ अधिकरात्रिभिर्मास-माठापत्यात्रिभिदिनैः । शीघ्रं नरकवाञ्छा चेत् , दिनमेकं पुरोहितः ॥११ ।। विन्ध्याटवीप्वतोयासु, ष्ककोटरवासिनः । कृष्णसर्पाः प्रजायन्ते, देवदायोपहारिणः ॥१२॥ एवं देव- द्रव्यरक्षाविनाशे, श्रुत्वा भव्याः! स्पष्ट न्तयुग्मम् । कार्यों यत्नस्तस्यरक्षाविधाने, संसारः स्याद्वो यथा शीघ्रमल्पः ॥ १३ ॥ इति देवद्रव्यपरिभोगे परसमयप्रसिद्ध श्वानकथानकम् ।

·परिशिष्टे देवादिद्रय विषयाः प्रश्नोत्तरा ॥६३॥ द्रव्यसप्ता विकावृत्ति सकलसुरिपुरन्दरपरमगुरु तपागच्छगगनाङ्गणनभोमणिगच्छाधिराजभद्दारकश्री. ५ श्रीविजयसेनसूरिप्रसादित-सेनप्रश्नतः देवादिद्रव्यविषयाः प्रश्नोत्तराः- प्रश्न:-मालासम्बन्धि वर्णरजतसूत्रादि सर्व देवद्रव्यं वा ज्ञानद्रव्यं वा साधारणद्रव्यं वेति । उत्तरम्-तत् सर्व देवद्रव्यमिति सम्प्रदायः ॥ सेनप्रश्न० २ उल्लास प्र० ३२ पं. आनन्द वि० प्रश्नः-ज्ञानद्रव्यं देवकार्ये उपयोगि स्यान्नवा ? यदि स्यात्तदा देवपूजायां प्रासादादौ वेति । उ० एकत्रैव स्थानके देवरिक्तं, क्षेत्रद्वय्यामेव तु ज्ञानरिक्तम् । सप्तक्षेत्र्यामेव तु स्थापनीयं श्रीसिद्धान्तो जैन एवं ब्रवीति ॥ १ ॥ एतत्काव्यमुपदेशसप्ततिकाप्रान्ते ऽस्ति, एतदनुसारेण ज्ञानद्रव्यं देवपूजायां प्रासादादौ चोपयोगि भवतीति ॥ से० २ उ० प्र-८४ पं. कनकवि-कृतप्रश्नः । उपदेशस- प्ततिकान्तरगतपाठस्त्वेम्-ज्ञानद्रव्यं यतोऽकल्प्य, देवद्रव्यवदुच्यते । साधारणमपिद्रव्य, कल्पते सङ्घसम्मतम् ।। २० ।। श्रीमद्वेनापि तद्रव्य, सप्तक्षेत्र्यां जिनाज्ञया । व्यपनीयं न देयं तु, मार्गणादौ यथा तथा ।। २१॥ यतः एकत्रैव स्थानके देववित्तं, क्षेत्रद्वयामेव तु ज्ञानरिक्थम् ।। सप्तक्षेत्र्यां स्थापनीयं तृतीयं, श्रीसिद्धान्ते जै(जि)न एवं ब्रवीति ॥ १ ॥ जातु ज्ञानादिसम्बन्धि-द्रव्यभोगो भवेत्तदा । तत्पदे निजवित्तानि, देयानिद्विगुणान्यपि ॥२२॥ इति उपदे०, ५ अधि०, १७ उप० प्रश्नः-देवद्रव्याधिकारे कथं श्राद्धैर्दैवद्रव्यवृद्धिं कर्तुं शक्यते, यदुक्तमागमे-' भक्खतो जिणदव्यं अणंतसंसारिओ भणिओ' इति जानन्नपि आत्मव्यतिरिक्तानां यन्छन् तेपा संसारटद्धि प्रति कारणं भवति, न हि विपं कस्यापि विकारकन स्यात् सर्वेपामपा यकृदेव स्यात् , ग्रन्थान्तरे आलोचनाधिकारे मूषकादीनामपि दोपोत्पत्तिरुक्तास्ति, तदत्र का वृद्धि प्रतिरीतिरिति अत्रोत्तरं-मुख्यवृ- ·द्रव्यसत. तिकावृत्तिः ॥ ६४॥ परिशिष्टे देवादिद्रव्य विपया प्रश्नोतरा ॥ १४॥ 56R-R A त्या श्राद्धानां देवद्रव्यस्य विनाशन एव दोषः, यथाकालमुचितव्याजदानपूर्वकं ग्रहणे तु न भूयान् दोपः, समधिकव्याजदाने पुनर्दो पाभावोऽवसीयते, तेन तेषा यत्तद्वर्जनं तन्निःशूकतादिदोपपरिहारार्थ ज्ञेयम् । किञ्च-श्राजिनशासन देवद्रव्यस्यविनाशे दुलेभबोधिता तद्रक्षादिदेशनादानादौ साधोरपि भवदुःखं च शास्त्रे दर्शित स्तः, तेन तदभिज्ञाना श्राद्धाना तस्याव्यापारणमेव यौतिक, मा कदा- चित्प्रमादादिना स्वल्पोऽपि तदुपभोगो भवत्विति सुस्थानस्थापनप्रत्यहं सारादिकरणपुरस्सर महानिधानवत्परिपालने च तेषामपि न कोऽपि दोपः, किन्तु तीर्थकृन्नामकर्मनिवन्धनादिहतुलाभ एवेति, इतरस्य तु तद्भोगदोपानभिज्ञस्य निःशूकताद्यसंम्भवावृद्धयर्थ णग्रहणपूर्वकं समर्पणे न दोष इति तथा व्यवहियमाणमस्तीति सम्भाव्यते मूषकादिषु तु वृद्धयाद्यर्थ समर्पणव्यवहाराभावात्तेपा तद्भक्षणे दोष एवेति ॥ से० उ. २ प्र० १५६ पं जयविजयगणिकृत प्र०। प्रश्न:-कश्चित् श्राद्धः स्वद्रव्येण प्रतिमा कश्चित् पुस्तकं च तदा प्रतिमाकतुर्दैवद्रव्यं पुस्तकलेखकस्य ज्ञानद्रव्यं च लगति नवेति । अनोत्तरं-उभयोरपि यथाक्रमं ते उभे न लगते इति सम्भाव्यते। से० उ० २ प्र० १९७ पं० देवविजयगणिकृत प्र० प्रश्न:-गृहचैत्ये यदि केनचिदईतां भूषणानि रितानि लान्तरे च स गृहस्थो गृहकार्ये आपतिते तानि व्यापारयति तदा कल्पन्ते नवेति, उ रम्-यदि देवार्थमेव कारितानि तदा न कल्पन्ते यदा तु धारण्यन कारितानि तदा कल्पन्ते, अत्राभिप्राय एव प्रमाणमिति । से० उ० ३ प्र. १६९ पं० विनय शलगणिकृत प्रश्नः । प्रश्न:-सप्तक्षेत्रमुक्तद्रव्यान्तः साधुसाध्वीद्रव्यस्य व्ययः सा ध्वीना कसिन् ।ने योज्यते श्राद्धैरिति, अनोत्तरम्-सप्तक्षेत्रीमुक्तद्र- व्यस्य व्ययः साधुसाध्वीक्षेत्रयोरापत्राणवैद्य यनमार्गसहायकरणादिपु श्राद्धः कार्यत इति। सेउ-३५०३७२५-पद्मविजयग०प्र० ·द्रष्यसप्त विकावृत्तिः ॥६५॥ परिशिष्टे देवादिद्रव्य विषयाः प्रश्नीचरा ॥६५॥ श्राद्धः कोऽपि प्रश्न:-देवद्रव्य वृद्धिकृते द्वैतत्स्वयं व्याजेन गृह्यते न वाइ तद्ग्राहकानां दूषणं किं भूषणमिति । अंत्रोत्तरम्- द्धानां देवद्रव्यस्य व्याजेन ग्रहणं न यूज्यते, 'शूकता प्रसङ्गात् न वाणिज्यादौ व्यापारणीयं स्वल्प पि देवदन्यभोगस्य सङ्का- शसम्बन्धादिष्वतीवायतौ दुष्टविपा कतया दार्शतत्वादिति ॥ से० उ-३ प्र-३७४ पं० पद्मविजयकृत प्रश्नः ॥ प्रश्न:-केनापि स्वगृहं जिनगृहे दत्वा तिष्ठति न वेति उत्तरम्-यद्यपि साधिकभाटकप्र- द पूर्वकम ने दोषो न ति, तथापि तथाविधकारणमन्तरेदं युक्तिमन्न प्र भाति देवद्रव्यभोगादौ निश्शूकताप्रसङ्गात् इति से. उ० ३ प्र-४१६ पं-हर्षचन्द्रकृत प्रश्नः ।। प्रश्न:-उपाश्रये सांवत्सरिकादिप्रतिक्रमणावसरे यद् घुसणतैलादि न्यते तद्देवद्रव्ये सा रणद्रव्ये वा समायाति इति, म्-यथाप्रतिज्ञ देवद्रव्ये धारणद्रव्ये वा समायातीत्यवधेयम् । से०३० ३ प्र० ४३१ पं० वि वि यगणिकृत प्रश्नः॥ :-श्राद्धा देवद्रव्यं व्याजेन गृहन्ति न इति । उत्तरम्-महत्कारणं विना न हन्ति इति ॥ से० उ० ३ प्रश्नः। १९२ गणिजीवविजय कृत प्रश्नः॥ :-जिनालयक' तुः आत्मीयं दीयते न इति । उत्तरम्-जिना पकेन स्वकीयकार्य न कार्यत इति । से० उ० ३ प्रश्नः ४९३ गणिजीववि० प्र:॥ प्र-ज्ञानद्रव्यम द्रव्यं च जिन ये आयाति न वेति । उत्तरम्-जिनालयकायें ति इति अक्षराण्युपदेश- चिन्तामणौ सन्ति, अ रिद्रव्यं महत्कारणं विना न याति इति ज्ञायते ॥ ०उ ३ प्र. ४९४ गणिजीववि० कुत प्रश्नः प्र ·तिकावृत्तिः परिन्सिले देवादिद विषयाट সমীঃ प्रश्न:-शतदोकडकपुष्पाणि मालिकपार्थाद् गृहीत्वा जिनप्रतिमायाश्चटाप्यते,मालिकस तद्व्य ने धान्यवनादिकं समप्यते तदर्पणे च दोकडदशकमुद्धरति, तद्व्यं देवसत्कं मालिकसम्बन्धि वा इति । उत्तरम्-शतदोकडपुष्पाणि गृहीत्वाधान्यादिकं समर्प्यते, तदर्पणे च कडकोशेरकेण यदुद्धरति तद्देवद्रव्यं भवति न तु मालिकस्य, यतो लोके शतदोकडपुष्पचटापनयशोवादो जायते त न्न्यूि- नचटापने दोषो लगति, तदुद्धरितं द्रव्य देवद्रव्यमध्ये प्रक्षिप्यते तदा दोपो न लगतीति।से०उ०४ प्र०९१वटपल्लीय सङ्घकृतप्र०॥ प्रश्न:-द्रव्यलिजिन्द्रव्यनिष्पन्नचैत्यमविधिचेत्यमित्या नोक्तिः, पुस्तकादि क्षेत्रेषु तद्व्यव्यापारणं युक्तमयुक्तं वा' यदि युक्तं तर्हि चैत्ये कथमयुक्तं ? तदपितं पुस्तकं सुविहितैः कथं गृह्यते इति, तथा कैश्चिचिरन्तनाचार्यैः शिथिलपथमपास स्वद्रव्यानीतमुक्तापटलं लेष्टुनाचूर्णीकृतं उग्रविहाराङ्गीकारसमये, यदि तद्व्य पुस्तकादिषु कल्पनीयमभविष्यत् तदा मुक्ताफलचूर्णनेन तद्व्यविनाशनं नाक- रिष्यदिति । उत्तरम् चैत्यमाश्रित्य विध्यविधिविचारः शास्त्रेषु प्रोक्तोऽस्ति न तु पुस्तकमाश्रित्य, तेन न तयोः साम्यम् तत एव च परम्परयापि तत्पुस्तक गृह्यमाणमस्तीति न काऽप्यनुपपत्तिः । यच कैथिचिरन्तनदर्शनिभिः सुविहितम ङ्गिीकारे मुक्ताफलानि लेाना चूर्णीकृतानि तदुनवैराग्यवत्तारव्यापनार्थमिति न काप्यनुपपत्तिरिति ॥ से०३०३ प्र० २५८ पं-कीर्तिविजयगणिकृत प्रश्नः॥ प्रश्नः-तीर्थे यन्नालिकेरादिद्रव्यं मानितं तदेव मुच्यतेऽन्यद्वा इति । उत्तरम् शङ्केश्वरादितीर्थ मूलविधिना यदेव मानितमभूत तदेव मुच्यते, कारणे तु यथा देयं न भवति तथा कर्त्तव्यमिति ॥ से० उ० ३ प्र० ४४ : पं० धीरकुशलगणिकृत प्रश्नः ॥ प्रश्नः-गोप्रभृतिजीवमोचनाय द्रव्यलिङ्गिनां द्रव्यं ग्रहीतुं कल्पते न वा इति । उत्तरम्-ज्ञानादिसम्बन्धि द्रव्यं न भवति तदा गृह्यते षेधो नो नास्ती । से० उ० ३ प्र४६९ पं-नाकर्षिगणिकृत प्रश्नः ॥ - ·द्रव्यसप्ततिकायाः शुद्धिपत्रकम् न्यसा- विकाया: ॥ ६७॥ पृष्ट पति पृष्ट पति पृष्ट पति ." २ १२ . दुःवदं स्थितत्त्व श्रीविरजि स्थिततत्त्व श्रीवीरजि २ ३५ मो ३ ४ ३२ दुःस्व , मो साहजे वहद सुदि २ ८ साहज्जे वह सुद्धि । ३ १४ १४ १ सुरेण सुदेण m ACCESS तकर तकर . ६ दुःख तिर्यशैव तिर्यडेव (साधुसूरि) [माधुसूरि] नियस नियंस फलादि गुण्या- फलादिगण्या- तृष्णागृह तृष्णाप्रह चत्य चैत्य दष्टि दृष्टि कर्मनियमा कर्म नियमा परित्त संसा परित्तसंसा तहति तहेति चुत्वा घ्युत्वा नजेत् प्रजेत् ३६ जाया जया दोपायत्तिः दोषापत्तिः शिक्षष्प्रयोजका शिक्षाप्रयोजका स्थेद्वारेतस्य स्थैरिरेतस्य तेणेयमि त णेयमि छावक छावक कार्यकारण ग्याजादी व्याजादि दानोपेक्ष दानोपेक्ष- पूर्व पूर्व साहाय साहाय्य ३ प्रहण उकंचा २२ प . १ ६ कार्य कारण ३ युष्मामि २ . ३ ९ ग्रहणम् उक्तं चा युष्माभि पादाः सम्मदि दश्यते एव तद्विधि पादः मम्मदि दश्यते एवंतद्विधि ३ ३ १२ . १५ १ ·- पृष्ट पति अशुद्ध AY पृष्ट पति पृष्ट अति চাকিত্ব ॥६॥ ५१ ६३ विकाया: ॥ ६८॥ . ६० सकांशो सफाशो सपणा त्पर्पणा किर्ति किचि ग्रन्थ समाप्ति ग्रन्थसमाप्ति इत्तं छुत्वाभीत स्वा भीत. महत्वा महत्त्वा देव देव अनादे अनादे- १ विजहारवसुन्धरा विजहार वसुन्धर १४ वृद्धाभ्राता वृद्धभ्राता १२ दृष्टान्तः दृष्टान्तः अधिकरा अधिकारा ११ देयानिदिगुणा देयानि हिमुगा ३ भिज्ञाना मिज्ञाना साधारण्तम साधारण्येन २ गृहीत्वाधान्या गृहीत्वा धान्या ७ लेनाचूर्णी लेष्ठना चूर्णी १० ८ १२ ६२ ५८ ६ ६३ सडन सत pm- TRA महामहोपाध्यायश्रीलावण्यविजयगणिविरचिता द्रव्यसप्ततिका सचिः सम्पूर्णा.