Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai

Heturamayan No.-5

Panth · 2012/08

PDF Proofread

Front matter

हेतुरामायणम् (३) ताजीरस्य विशुद्विमागतवता ब्रमामैनावस्थिति ते स्पष्टतयेह व चकमपीयध्यात्मरामायणम् ॥ १७ ॥ पाच्यतापर्यस्प महावाक्या मल्ल दर्शयति । रोमातर यहोमस्य नातमा योगते । तभष्ट देवभूतिसाह्याद्यामिद मतम् ॥ १८ ॥ अध्यात्मरामायणे द्वयी सारभूता । तन रामदयपरिशीलनेन मुक्तले हेतुमाह । सदरमुक्तावल्यतस्थित स इति म महे ॥ मांतरीयकमाोन यो रामादये स्थित ॥ १९ ॥ अथ श्रीरामगीतापरिशीलनात्साक्षादीरामरूपये हेतुमाह । निगमामृतसिंधुमपनाइघुनायोध्दृतगीत कौस्तुभम् ॥ स्वगले विदधीत य पुमाविबुधैzो विभुरेख म स्मृत ॥ २० ॥ श्रद्धाभक्तिपुत स योगी तस्यास्य चितको भविता ॥ यश्चितको हि योगी स एव राघव इतीह को न वदेत् ॥२१॥ भगवती हेमवती किं सदिहाना गिरिशमेय पृष्टवती स च भगास्त समाधये रामायणमेव किमियकथयदित्यन हेतुनाह । जैडो ससाराध कयमहमिय दुस्तरतर तरिष्यामीयेव तलिततया शैलसुतया ।। गिरीश पृष्ट सम्मच कथदुदात्तामय फया महल्या श्रीहतो प्रविरचितसौभगवत ॥ २१ ॥ भगवत्यात्मनि परमाजस्वावलमन रोफसग्रहायमेवेति दर्शयन् श्रीशकरण ताया एतकुत प्राप्तिमेर हेतुमाइ । देवी हेमवती स्वरूपाचकप्रद्योति मडली श्रीरामप्रभुनामरा मणिगणवेयराजद्गलाम् ।। माणस्पंदगिरोपमौक्तिकर रानासामसावीश्वर श्रीरामपणामौक्तिकैरलमलं श्रुत्मोपकारादरात् ॥ २३ ॥ एतस्य नीविष्णुपदीरूपये हेतुमाह । मनोऽश्लाघि भवेन या भगवता या नाकवारपाहता या माक्तसभवनमहाभगमतगेन या॥ २९ तादाम्ये 13. भारिप ३२ रामासी ३२ रामबदरप इसपरतुन १३२५ आमरसप २४ारा वीसपत ३५ पर्वतारसभूता मतएष मग ३६ अध्यात्मरामायण ३७पटना. -- विठेवा अण्णाकृत. (४) या संदर्शितसगिरोत्तमपथा या धूतमृत्युव्यथा सा श्रीरामकया यया त्रिपथगा वति सर्वोपरि ॥ २ ॥ ससलोकगमने हेतुमाह । श्रुसंतगेन सुतरामनुकूलवाचा पद्मोद्भवेन सुधिपा चतुराननेन । किं स्याद्भगवतो न निशम्य सर्व वृत्त प्रसादइति गंतुमियेष सत्यं ॥ २५ ॥ भुवो रक्षोधिवृद्धव भार इत्यत्र हेतुमाह । नूनं पुयंनना अमोह विभूयुः सस्मिन्महागौरवं चेदाराप मम स्युरेव महते सर्व सहाया अपि ॥ इयं दर्शयितुं जनान्यामती भारेण सर्वोत्तम. मन्यानामसृगाशिनामियमभूनमध्ये नलं मज्जती ॥२६॥ भुवो गोल्पधारणे हेतुमाह । पौलस्त्यादिसमस्तराक्षसमहाभारात्पराजायते तद्तव्य रतः मनापतिरिति ध्यानाथ पूर्ण गवि ॥ नावास्य प्रणपं विधाय वसुधा तद्रूपमेतुं व्यधा- दुद्धि सिद्धसुधाशनैः सुबहुधा उस्तैः समस्तैः समं ॥२७॥ ब्रह्मणो माप्तमानाया रोदने हेतुमाह । नेते जीवनमस्त वर्ततइति ग्रस्तं महापत्तिभिः प्राज्य नजरितं प्रतिप्रभवतो लोकमवादस्य सः ।। रूपं निर्दिर्शीव येन विदिता स्पादाधुनिक्यात्मन- भय्यश्रुविलोचना क्षितिरमुद्गत्वाग्रतो बह्मणः ॥२८॥ भात्मनो व्यसननाशौपित्ये हेतुं संभावयति । सर्वत्र सर्वसुरसंघसमाचतांग्रे सर्व करामलकवत् भगवानवैति ।। नास्ते च मन्यसननाशविचारलेशस्तक कुँवस्विाति धिया समुपेक्ष्यतेऽई॥२९॥ तन्छेथिल्पमसमितमिसन हेतुमाह । निसं सुधानं मधुरं ततोप्यतिपदीयते यतु हतिः सादिषु ।। यतश्च मप्पस्ति सेवौरियोगता तदः सुधापां वसुधास्तु संमता ॥३॥ तदानी ब्रह्मणी भगवत्स्मरणं साभिमायमिसाह । सांदभिोषरशामसुंदराचं चंद्राभिरामानने ३६ भवसमुदप शिवपाः सगरपुत्राः ३९ रताहशेन मध्यरतविना सा नमनिशम्य भगातः प्रसादस्पारिक नस्यादिति विचार्य सत्यको गंतुमय .. पुण्यकारिणी मनाः पक्ष राक्षसाः ४. कुरिसदा पास्तु सा शन्देन पृथ्वी नापा ४२ पतादि-पोगना पोपकारस्य मादी पागः सुमापाः भादो वकारयोगेन पसुपा मपति.

: हेनुरामायणम् चंचचंदनचारुचचिंततनुं क्षारार्णवस्थायिनं ॥ रिंगद्गांगतरंगसंगिचरण श्रीपुडरीफेक्षणं न्यध्यापासमहागदं तदवनेस्तापस्य सशांतये ॥३१॥ सीरासिंधु प्रति जिगमिषायां हेतुमाह । य याम कोयं भुवि दीनरक्षी प्रत्येकदृशेत्यं विधिना विमृश्य ॥ सर्वैः समं क्षारनदीविभुः श्रीकांताधिवास ननु संन्यधायि ॥३२॥ ससलोकानिर्गमने हेतुमाह । तद्विचित्रं कुसुमागमोद्भुतं करोति सामान्यजनेषु विक्रियाम्।। यत्सत्यसकल्पमपि मनापति सत्यात्सहत्यासहसा पचालयत् ॥३३॥ क्षीरसिंघाभगवस्थानवे हेतुमाह । यसति समर्यादतपा नसुवैभवोपि मधुरतरः ॥ भगवग्निवासपात्रो भवेज्जनः कोपि दुग्धसिंधुरिष ॥१४॥ ब्रह्मा हार स्तुत्वा सव्यसनमाह । स्या पादसरोरुहं भगवन क्षेतः सरीजांतरे चवा पाणिपुटं सुटंकितमतिर्देवः सरोजासनः ।। गोविदं विनतारविदतरणिं तुष्टाव इष्टात्मना कष्टानि व्यपनेतुमस्य नगतः सृष्टानि दुष्टात्मभिः ॥ ३५ ॥ तस्मै नमोस्तु परिरक्षितवारणाय | निष्कारणाय भवभीतिनिवारणाय || सत्तारणाय जगदकुरकारणाय । नारायणाय निजभक्तपरायणाय ॥३६॥ निद्वाय पुरंदरादिदिविषद्दाभिवंद्यांप्रये निस्संदाय चिदात्मने परिहरोस्कंदीप मंदात्मनाम् ।। बंदास्त्रजवंधनं दलपते मंदारनिदाकते गोविंदाय नमोस्तु मैदरभूत स्वानंदकंदाप नः ॥ ३७ ।। विदच्यरविंदसुंदरदशं मंदस्मितं नंदक" पिंदतं दरकंधरं दरधरं कैदषसंदर्पदं॥ उदञ्चदनगंधवंधुरभुज कुंदाग्रनिदरदम् वदे नंदसुनंदवंदितपदं तं देववृदेश्वरम् ॥ ३८ ॥ भगवतो भुवो भारापनपनावश्यकाले हेनुमाइ । आये गोविंद गोत्रेयं गीर्वाणगणवंदित ॥ ४३ महनी गदा परप ते महबत दगदमोषय र " रोगरूपाय १५ दानाविषये बलावृक्षरय निदा कुनि नकः करतुभो मणिः मेस्तुभ धारपत १७ बरप संपे सरपति १. पृथ्वी विठोवा भग्णाकृत. कन्यादय्याप्रसंग्रातमानौतास्ति गंमति ।। ३९ ॥ श्रितपरमसितं पयः समुद्र कृतनिलयं फिल हभावितं नः ।। प्रभवतु भवतः पदमलिं झटिति सुदुःराहतापनालगांत्यै ॥ १० ॥ स्वस्मिविरुद्धमिर यत्प्रभवेद्धि कत्यमस्मकते तदपि संविदधाति देवः ॥ पनि कलंक गुणशंखमुदप्पशेक शख" विपुलमयधारवधीरयतम् ॥४१॥ असंतं व्यथते हि पामरजनोऽप्यपादपि लेशतः पन्यास्तत्पुरुषोत्तमः कथमसौ सौदा प्रियामजनम् ।। भूरत्वमिति प्रदर्थ भगवास्ता माजती सर्वया नवोद्धतवान्स संप्रति कयं शेपेधि शेषेऽव्ययम् ॥४२॥ हा गोत्रीनिमज्जनं समुदितं कस्याप्यभीष्टं भवेद् । घूमः कंपति संप्रति प्रतिगतं तहसवायति चेत् ॥ गोत्रोच्छकुतूहली स भित्तनाथ गोरातः कार्या कच्छपमूर्तिनेव भवता चैनव नैवापरः ॥१३॥ निरामयश्चिराय स्यात्प्रल्हादी जगतीतले ।। इति कृत्वाद्भुतं रूपं विमोतो दानवाधमः ॥१४॥ नानीमहे भगरतः क्षितिरूपमेतत् घस्तु श्रियः नियतमं कथमन्यथाहि || नीचस्वमात्मनि,विभाज्य बलेरयाच- दल्पीयसीमापे भवान्भुवमेव भूमन् ॥१५॥ भार्गस्य भवतो ननु रोनद्वेप एतदिति शास्त्रविरुद्धम् ।। व तथापि किल राजकुलाय द्रुयात, म कुशलाय भुवास्याः ॥४६॥ एवं स्तुवत्सु सत्सु । मंचे शेषमये प्रपंचाचनाबीज शयानं श्रिया : स्वांक पादतलं निधाय मृदुलं संवाहयत्या, सह ।। प्रेम्णा नर्मकथावितानरसिकंःसर्वज्ञमप्यात्मनः कार्यस्वेन ,खगाधिपो विधिवचो नेतु चकाक्ष क्षणात् ॥४७॥ गरुत्मतएव तत्मापणे हेतुमाह । विबुधवचा से यथावच्छनैः शनैः साधुपक्षपातिवं ॥ हसः सूर्यः । परमहंसथ ५० वृक्षपान वैधप्रवालच ५१ शखातुर ५१ भूः दाराः यस्य स भूदारः तस्य भाव, भूदारत्वम् ५३ गोत्रं नाम्नि कुळे नगे इति विश्व. कुलपर- परागतभूमिय ५४ कर्ममर्विना ५५ नाशित: ५६ परशुरामस्य शुक्रस्य च ५७ चं .. राजानव हेतुरामापणम् । (७) अवर्षयन्निव स्व सोन्यवदसिदशसार्वभौमागे ॥ १८ ॥ भगवत सद्य कारुण्योदये हेतुमाह । अगण्यकारुण्यसुधावुराशेस्तदात्यएवोच्चलदगुभाने ॥ गां सर्वशस्ता विसृजन्वभूव युक्त निमित्त द्विजराजएष ॥ ४९ ॥ विद्युच्छीदिलष्टतनुर्यातुदवादितसुपर्वनिर्वृतये ॥ भुजगाशनसमुदूढो जीवनदाताष कश्चनाविरभूत् ॥ ५० ॥ भगवत्तेजसा सर्वचक्षु प्रमोपे हेतुमाह । निष्पीतनि शेषनम पुस्फोर परम मह ॥ यत्र खद्योतइत्याख्या खे कीटार्थतावहा ॥ ५१ ॥ परमस्य धाम्नो ब्रह्मणएर दर्शने हेतुमाह । हसैपस्य सदैव सगतिरथ श्रुत्यतदर्शजसे- तद्युत्पत्तिविचारचचुरमति सद्योगविन्यस्तधी ॥ रूढ सप्तमभूमिकामिति सतु ब्रह्मैव साक्षात्पर धामापश्यदिद सहस्त्रनयनप्राण्या न चान्ये सुरा ॥ १२ ॥ एपोधिनिजकायकातिफलनातापिच्छगुच्छच्छनि स्वछो गच्छति तुच्छरद्यदि पुनर्म सन्निधयठेन । स्यात्कु सेयमितीव मत्सरवशाजीवत्सवक्षारद- ज्योत्स्नाभिन्तवत्सरोस्य शितितामुत्सादयन्नद्रवीत् ।। ५३ ॥ कौशल्यमस्ति किल भग्नवलोधिराज स्फार प्रवर्तपति व सुमनोधिकार ॥ नागोपि कचिदयि सारपिचारमग्न स स्वस्थिती भवति सप्रति सप्रतीत ॥१४॥ भगरतो वचोपैचित्र्यासर्वशता पिवृष्वनाह ब्रह्मा । सर्वज्ञाना श्रीमदध्यानाना मन्यग्रेऽह सेवकत्वाबवीमि ।। भक्तै भनोस्त पदार्चानुरक्तै नों राज्य किनु दीपालरीमि ॥ ५५ ॥ कटे त्रिमूनिक्षेपो यदा श्रीचरणे कृत ॥ समर्पिता तदैवासात्करे कुशलतापि मे ॥ १६ ॥ परं रारणस्यास्म परिभने हेतुमाह । स्वामिनिशाचरसरो मम्धारसभूत ॥ धारा मन्यते सर्वान्छनीसरा सुरान् ॥ १७ ॥ दुर्धर्षदुर्दममदाधमहासुरेन्द्र । सरक्षित यदनिश सनिषगचापै ॥ सकाव्हय निशिखरामात यथार्थ । सत्तापद जयति राक्षसभवस्य ॥१८॥ रगा वाचन २ देश। शनी धाउनकारियार । ६ युगमारणे । उनमालानुसार तु पादर-देन भन्यते । पर 1 (८) विठोबा भण्णाकृतम सद्यः प्रपच्छति सुदुस्सहतापजालं । धैर्य विलुपति च लिपति कालिमान।। प्राणातिसंकटकर विकटं सुराणालिकेति नाम नगरं न गरायते किं ५९॥ । उन्नध्दोर्मिपरंपराधिपरिखा सालैविशालगुंता । नानादुर्गमसंक्रमैः परिचिता दुर्भेद्ययंत्रावृता ॥ सा लकाभिदधाति नूनमखिलान्ष्टचा विपर्यस्तया । यो मां पश्यति कालमेव स पुननिःसशयं पश्यति ॥ १० ॥ महोक्षवदलं बलात्समवरुद्धगोमंडल। सदाचरणकर्शकः सुपथदूषकः शूकवत् ॥ करीव मदपूर्णितो महिपवदरिद्वेषणः । स शास्ति मनुजाशनो दनुजराजधानीमिमाम् ॥ ११॥ शस्त्रावेक्षणिकापसगवशतः ऋन्यादराट् कौतुका- 1 चंचचापलतः समुद्यतगदः शूलोद्यतः स्याद्यादि । प्रोदंचचरवारिरप्ययमये तावत्सुराणां गणः । सर्वांगे हदि मूनि किंच नयनेष्ववेदृशो दृश्यते ॥ १२ ॥ रावणस्य दिग्विजयमाह । तत्र इंद्र जित्वा तस्य मालाकारले हेतुमाह । दृष्ट्वा नंदनमृप्तबधनमिमं संक्रंदन बदिभिः । सद्यः कारितवंदनं स्वसविध विदंतमखांबुनः । पूरैर्दष्टसुदौर्मनस्य विभवं दृष्टचैव लब्धाव- ।। स्तस्मै कि सुमनोधिकारमसुरोदातपूपितम् ॥ १३॥ ऐरावतस्य ऐरावणेति समारव्याया हेतुमुत्प्रेक्षते । यावदेवगजोभ्ययुक्त रदनैयुद्धेऽस्य वक्षःशिलाम् ।। भेत्तु तावदनेन दंतमुसलमाहं पराक्पातितः ॥ निर्भग्नास्थिचयो भयञ्चरवशादैरावणेरावणे- त्येवं प्रालपदित्ययं किमु हरे तन्नामधेयो भवत् ।। ६४ ॥ हंसव्यंसकमंदसुंदरगतिव्याकोपिरक्षिवजा- पाच्यालापशतद्रुतद्रुतिवशोसिक्तोदकुंभोदकैः ॥ निश्चोतनपनापूरसाचवैरामूदपादं स्वयम् लिना यस्य हि नदनादततख्नुंदति रमादयः ॥ १५॥ मंदाना मदिरामदांधमनसां मध्ये सभं रक्षसा- मादिष्टं यशसः प्रबधनिवहं गायन्दशास्यस्य यः ।। विस्थानेंगविधूननेन युगपदलाघार्थकोलाहले- ही हा त्रस्तमनाः स्वनामकलनामेवात्मनाभ्यस्यति ।। ६६ -- । हेतुरामायणम् (९) गीतेतु पूर्वचिरवासनद्रपद्ये डूकचित्कुपितपातुतिरस्कृतोत् ।। थाहतमान उपवीणयितुं स भूयो इहू करोति विषमवरजर्जगिः ॥६॥ हुताशनस्य पाचक्ये हेतुमाह । हुताशनोपं दहनीपमेवं मुख्यार्थसपत् घटते न नियम् ।। प्रदर्शकस्तत्र स गौणवृत्ते- गोप्यैव वृत्या स सदा स्थितोस्ति ॥ १८ ॥ ययस्य प्रातिहार्य हेतुमाइ । सिद्ध पुकृते समुद्धतबलं क्रुद्ध विरुद्धापितम् विद्धं दिक्षु निरुद्धपद्धतिमसो बद्ध विधाय स्वयं ।। कालं दंडधरं न्ययुक्त निलये तुल्याधिकारेप्पयं पूर्व प्राणहरो मनोदधुनेत्येव विधास्ते मिदा ॥ १९ ॥ रुकेशनाशकरणे वरुणप्रयुक्ताः पाशा यमुष्य महप्ता सहसाप्तनाशाः ॥ तेनैकथैव नहि केवलमेष जज्ञे गोत्र किंतु रणसाम्पसुपंचकपि ॥ ७० ॥ येनात्तगंध क्रियते समस्त महाबलाना बलजीवन यः ।। हुंकारमात्रेण सभात्तगंधो युद्धोन्मुखो गधवही व्यधापि ॥ ७१ ॥ ज्यायास निजवाधव द्रविणतः श्रेयासमार्यापतेः ।। प्रेयास तमगुहा केशमापि यः शष्पाय नो मन्यते ॥ मध्वा स्वादपरस्तदोपविकसत्सपन्महावीरुधः सारं भृगवाधितिष्ठति महामोदास्पदं पुष्पक ।। ७२ ।। पूज्यत्व प्रतिबंधक हरजये तस्माद्यथासौ भृशं तुष्योकिंच मयापि तस्य गरिमा स्यादात्तगधीकृतः ॥ तत्कुर्यामिति कौतुकादुदहरत् कैलासशैलं यया शिलक्षद्ध रुमामपागलमल दुर्वारमानिन्यपि ॥ ७३ ।। नि:शूर भुवननय रचयितु बदस्पृहे रावणे स्वस्मिन्कोशकृता बहूरुपकृतीरर्कोऽ निश मन्यते । भास्वञ्चडकरादिनामकथने संप्रस्तुते नो चिरे सूरे नाम्नि शकारमन्यदपि पत्खद्योतमित्यूचिरे ॥ ७४ ॥ जातः सन्कुटिलत्वमेव भजते ससेवते वारुणी- पत्यावीरसिकः मनाकविगुदिन किंच रात्रिचरः । इल नाम समानशीलकतयाऽस्माकतु तस्यैकल: शीताशुः सुरतश्नमस्य शमनो छर्माणि निर्मात्यय ।। ७५ ।। तस्यानुयायिवापि जायते विप्रभोजनः तत्प्रमाभिर्न को नाम जायते विप्रभोजनः ।। ७६ ॥

(१०) विठोबा अण्णाकृतम् रावणस्य रणे सर्वे वय विशरण गता ॥ तदय नाय भवतश्चरण शरण गता ।। ७७|| नि शेषत्वेन निर्दृत्य जाड्य निर्जरसा धिय दातुमुत्तेनन ब्राह्मीमुत्ससर्ज जनार्दन ॥ ७८ ॥ अद्यैव प्रतिपद्य मद्यरसिकोऽ वद्य स सद्यो मया ॥ वध्यो विद्यान एष उद्यतमदोऽविद्यावृतो बुध्यताम् ।। ते सर्वे शरालमुष्य खलु निर्जीवा नरेणैव त । तत्रावास्य दशाननस्य मरिनस्यास्प व्युदस्याम्पसून् ॥ ७९ ॥ ब्रह्माधमस्यास्य वधेन सद्य ॥ तेन हि बमवरो विनश्येत् ॥ कालानुरोधेन ततोस्य सर्पि । एकुभावसिध्यतु वन्यभाव ॥ ८० ॥ भया प्रादुर्भविष्यते युष्माभिश्च वानरे साहायकाथं भूयतामित्यत्र हेतुमाह । स्वस्वाशतश्चडपराक्रमोद्गुरा सुरा धराया प्रभवतु वानरा ॥ तदात्तसर्वाक्षरसपदर्थत स्यालोकविद्रावण एष रावण ॥ ८१ ॥ महा प्रसादइत्येत्र विरिंचो वचन हरे ॥ अतर्दधौ निजप्रादुर्भावाच स पर पुमान् (२॥ यय ब्रह्मा देवाना। रजनिचराभावो सध्यति सद्यो विबुध्यता विबुधा ॥ न रजनिचरो धरण्यामेप भविष्यति हि पूरुषविशेष ॥ ८३ ॥ राक्षसान्समुपलक्ष्यवादिभि यद्भवद्भिरनरै प्रभूयते ॥ भाव्यमेव खलु तर्हि वानर भूतलेऽत्र न चिर विरच्यताम् ॥ ८४ ॥ अथ ते प्रसन्नवदना अभवन्निति कीर्तन तु पुनरुत्तमिव ।। यदमी निवदयितुमात्मदशा मभव पुरैव हि न दीनमुखा ॥ ८६ ॥ ब्राह्मण सत्यलोकगमने हेतुमाह । कुसगमाहाम्यवशात्कदाचित् । सत्याहि वमुपेयिवान्य ॥ सत्यस्थितिस्तस्य पुनर्नचेस्या । त्कृत मुरारे, किमनुग्रहेण ॥ ८६ ॥ नासत्यो विविद च मैंदमनलो नील नल विश्वक पर्नय शरभ रविस्तु सुगल देवेश्वरो वालिनम् ॥ तार गीष्पतिराजनेयमनिल पाशी सुषेणाभिध । पौलस्त्य फिल गधमादनामति प्रानीजनदनान् ।। ८७ ॥ स्वस्थास्तुसपदमपि प्रविहाय विष्णो । सेरा विधातुममसरामफ्ला बरामि ॥ येऽमी सात विधा गिरिकाननेषु ।

हेतुरामायणम् धन्या हि ते हरयएव कुतो न मान्या. ॥ ८८ ।' अथ विगलदभिध्या भूतलेत्यतमेध्या विनायिभिरनिरोध्या व्याधिसतत्यवाध्या । असुतिभिरसाध्या पुण्यसपद्विवृध्या- द्यखिलगुणसमृध्या राजते पूरयोध्या ॥ ९ ॥ बहुकुतुकविधात्री श्रीशसायुज्यदात्री सकलविबुधमान्या दीनरक्षावदान्या ।। धरणिवलयभूषा पुण्यपीयूषभूषा रिपुमहिषभवानी राजधानी रघूणाम् ।। ९० ॥ शक्या न योध्दु प्रतिपक्षभूपैरेपोत त. किमु तर्कयामि ॥ यस्या अयोध्येत्याभवानमेव समर्थयत्यर्थमिम समर्थ ॥ ९ ॥ वसीयसीय नगरी तु कहिचित् क्वचिद्विहीनाभिनवैर्महोत्सौः ॥ एवं गिरा नावसरोपि वैरिणा वक्तुं यतो जातसाजरक्षणा ॥९: सकलसुरचितसुधर्मा जयोन्नता या च वैजयत्याव्या ॥ अध्युपितचित्रसेना शतक्रतुवरामरावतीव बभौ ॥ ९३ ।। ये मुक्तिपुरीषु सप्ततु सतामप्रेसरी समता पुक्त युक्तमिद न चेत्कथयत कान्यत्र पुर्यामहो । अध्ययागजपाणिपीडनविधौ तैस्तैरलब्धोदयै नियोति स्म महोत्सवैननु तनुत्यागाय सर्वे जनाः ॥ ९४ ५ आयात्यनुत्तमातस्थितवसुहरणोद्यतो रचितपुखः ॥ यामेकथैव मार्गणगणो नगुगुणेन कर्णपथगामी ॥ ९५ ॥ सौरेः करैर्दशशतैरनुगृह्यमाणा या कोशला कमलिनीत्र विराजमाना ॥ श्रीस्तन वस्तुमभि वाछति सर्वदेति किं कर्कशैविविधतर्कशतैवीमि ॥१६॥ सारवती राजपुरी कास्ति भुवीय विचित्यमाने तु ॥ १ पुण्य न कृतमि | मत इति मारुलभाषाया रूपात | ३ अतिशयेन यसुमतो इति वसीयसी । ४ जात सदा अनकर्तृक रक्षग यस्या सा! पक्षे जाता सदा मजरा क्षणा उ. रसाहा यासा {क्षण उन्धरउत्सवे यमरः । ५ देशसभा | पक्षे सुधर्मश्च । ६ इन्द्र पुत्री जय । ७ पताका । इद्रक-याप । ८ ज्येमुविवाहोत्साहापेक्षयाधिक उत्साहयंत्र देहत्या. गाथै लियोति स्म । अयोध्यावासिन. सी रामेगताक कुठमगमन्निति रामायगे । नारित उत्तम परमादित्युत्नममतएवातस्थित मनपादिकोरिषतं यद्वसु द्रव्यं तत्थरणोद्यत पक्षे उत्तमाये अतस्था तन्मध्यस्पितो यो व कार. स नास्तिय रिमनिति यसुग्दमादसुपद तस्य हरणे उगन । १० मार्गणी बागपारकाविति कोश. ॥ ११ श्रेण रानपुरी पक्षे सरवा इद मारव तत्र पा अजपुरी। ९ विठोबा अण्णाकृतम् गंगातीरशिवपुरीत्यादिरिमामतरेण न स्फुरति ॥ ९७ ॥ यच्छिल्परचनां स्मतुं मनसापि न शक्यते ॥ एतदेव तु वैचित्र्यं मनुनिर्मितवस्तुन. ॥ ९८ ॥ ॥ इत्ययोध्यावर्णनम् ॥ दृष्टा दुर्मतिदारिणी प्रणमतां पापच्छटाहारिणी स्पृष्टा जाड्यनिवारिणी मृजिकृता पुण्योधविस्तारिणी ।। स्नानान्मुक्तिवितारिणीह शरयू: पीता भवोत्सारिणी ॥ साकेतातविहारिणी विजयते नृणा मनोहारिणी ॥ ९९ ।। या बहुलवाहिनीभिः परिश्रिता समरप्रचारा च ।। जलैतारणाय दधती तरणिकुलकोसला विडबयतो ।। १०० ॥ सुरभीकृतसर्वागी फुल्लकल्हारमालया ॥ चलद्धमरका स्फारस्फुरन्मानविलोचना ॥ १०१ ॥ साद्रस्थासर्कसंपन्ना निनदत्कलहंसका ।। पवित्रपत्रभंगाढया भास्वत्तिलकभूषिता ॥ १०२ ॥ मंद चलती गंभीरवहट्नरेसाकुला ।। वरारोहोच्छलवोणिरुल्लसत्कंकणोर्मिका ॥ १०३ ॥ समर्यादतया नित्यमर्नुकूलप्रवर्तिनी ॥ समर्पपति या साधुकातेव सुरतोत्सवम् ॥ १०४ ॥ ॥ कालापकम् ॥ ऋत्विाभ्यः क्रतुदक्षिणां प्रददतः सर्वार्थजातं मुदा सजाताः परमार्तिकास्पदमहो ते ते न के राघवाः ॥ तद्रीता इव कोशरक्षणकरा अस्पर्शना लुन्धवत् यूपा हंत निखातकांचनमया यस्यास्तटे रेजिरे ॥ १०५ ।। स्पष्टुं न शक्काः खलु यसमंतात् पंकी इदं कि प्रतिपादयामः ।। पंकव्यथानिस्तरणे जनाना-मुपाविशन्यां प्रति तिर्यराजोः ॥ १०६ ॥ सरिद्वराया बहुतीर्ययोगात् वव यस्याविरजा स्थितिः सा ।। सदैव किं नैव संशैवलक्षमा चित्रं तु चने जनलिंगभंगम् ॥ १० ॥ १ नदीनार २ मारा करम। छयो सापोन्नम्तारणाप । ४ स्यासक: पुति पानिरपे मादेगी योनि मंदिनी | शृंगाररतः। ! से पूर्वमान. I मृत्पात्रापद । पझे पागसद ८पका पानी पसेकम । तीर्थ रागा पाट पने मातरम्यान १. रम शून्या ! ११ शेवरिन्हमहिला । वा तस्यमा F) १२गि प्रति वाले गिदेर ।

हेनुरामापणम् (१३) ॥ इति सरयूवर्णनम् ।। पुयां तन वसन् खे. कुलभुवा नायो महासंपदा पायोधितसत्पयो विगलितानर्यः समयों मियः ।। विटीतस्यो विशेषरिदयस्रोक्यनामाप्रयः पृी निर्जितमन्मयो दशरयोऽरक्षीदनुत्यव्ययः ॥ १० ॥ भूत्योदयो द्विजराज लुचिापुराजरामाश्रयो । विस्तातंनुशनुलिसितखाता पस्यानिशम् आयोतिप्रियतासदं नियमहासेनो दि सन्मडनः सोय पक्तिरयो महेश्वर इति स्यात्कस्य न प्रत्ययः ॥ १०९ ॥ रचितमदेशांदरहयंचितमय साधुपंपमभिनिविष्टम् ॥ दशरयराज सुजनः को न वदेदेप चक्रराति ॥ ११॥ उत्थान कंटकानां निजपुपतिजनप्रेमभागावलोका- दौति: पोदडटे निगुरदरकरे दृश्यते नाम शूरम् ।। कौटिल्य कुनले दिरसनरचनं पनगे नेतरते. पेर यस्मिन्प्रशासत्यनिरगुणनिधी प्रत्ययोभूगमनानां ।। १११॥ परिमन्प्रशासनि नामारेऽपरागो घटीपयः प्रतिदिन परिपिम्पमानः || यस्तापले यतिमनॉयुगकोरकोभून्नतीजनः स्वरमणेन च पुंजनोपि ॥११२॥ विभरस्मटरमसो यमुधाष्ठापमपि नामुमाष्ठायम् ॥ रामा घमकुरुतइति रानील्पनीयपि तदेपकिममापीत् ॥ ११३ ॥ सन्मतिभिस्तस्य विचारलक्ष-दसापिसृष्टोभपपक्षकोः ।। अशाप्रपारो नपशोभितः सन्पशोभितः संजनांवर ॥ ११४ ॥ तालमेर दि पर गिमुक्तधन्ना लोकोपि तस्य सरूपस्य नेपर पनीर ॥ पार्नु म पाति महादिलो कीपारमा न पुनर्बबाहिनीना ॥११॥ पेनाटिपातिष्टिरिति पेईती" समुत्सारिने । र तत्र रिपुममा यदनरापातेगमात् ॥ बगाररस्प यमनस्य नयगर्युक्त हि निर्गमिता । गोदापाभिमसनिधी नियते निसरोपिणः ॥ १२॥ पुकुमरस गरलो निमुनपानिशम् ॥ राजारामन ! ४THE TET Imontain मदरसा AIRTEE Hinारो L RahitySARNER भयो ! Sura RREARRIERREER (Rmar irr. १४ मा (१४) वामनकत पुष्कराढ्य करो दानोदकाो मुक्तमेव तत् ॥ ११७॥ ककणोपहिततास्य कराब्जे । नैव केवलविभूषण हेतो || किंतु याचकमनोरयवीथी । पूरणार्थमाप सततमासीत् ॥११॥ यस्य प्रवर्तमाने सुविमएनरवारिधारया दाने !! प्रथिनोनिश्च प्रपदिरे निपतमेव नियुतधनम् ॥ ११९ ॥ भूभर्तुस्तस्य कीर्ति सपदि कुवलये दिव्यलक्ष्मी विधत्ते जीव जीवस्यमोद नयति जनयति स्मावदातान्दिगतान् ।। चक्राणा द्वद्वगाना वितरति विपुल तापमेतत्तु युक्त सकाते चाद्रकैव प्रभवति भुवने शूरतीव्रप्रतापे ॥ १२० ॥ हेरोसारितदुर्जयासुरखुलो दृष्टामना जिष्णुना । प्रत्युद्गम्य मुदा प्रणम्य शनकैरारोग्य चैराबते ।। व्याकीर्य प्रसवैस्तवैरभिननै सुस्तूयमानो नद । मानावाद्यपुर सर सुरपुरी यो वीरवोविशत् ॥ १२१ ॥ वाचाले बदिजाले सपदि कृतनतेऽभ्युत्थिते देवयूथे रभानृयै सनाथे सुरसदसि करपाहमारोपितस्य। पीटाम्येस्य प्रणादैधृतकरममुना कल्पितार्धासनस्य द्योनार्थस्यागेंद च प्रमुदितमनसोन्योन्यमन्यमासीत् ।। १२२ ।। इति दशरपपर्णनम् ॥ विकल्पस्य तस्यासी क्लायमुत्तमम् ।। पवित्र सचारेत्र तच्छनियमिवापर ॥ १२३ ॥ सा कौसन्या निदरातटिनी सा मुमिना सरस्व त्यया धन्या शमनभगिनी नदिनी केकयस्य ।। एतास्तिसो दशरयमाभागरम प्रयाग ।। वागम्यासमनरसभर सगना एसभावम् ।। १२४ ॥ जयामु प्रयमा विमतिरमारतोसिनी सा प्रयी देवल्याश्रयदायिनी प्रयामा ज्यानस्तु या वन सा विसिम्पानमुरपिणानि जपने सा धर्मपनोपर ।। कोणा गुरापणीनिरदतो वदेति वृदायी ।। १२९ ।। । २ बीर भरने या पनेरप नीता। भयो न माने जाने TARIAN भगत ! ४ भेग दामनाभंग पर दीपनीति Pागा राममा बाrain FRIE भागो समाप | अमीनार यमाने पर हेतुरामायणम्. ॥ इति कीसल्यादिमहिषीवर्णनम् ॥ कौशल्पावस्थितिर्यस्य देशेषु निखिलेष्वपि ॥ सा तस्य दे गेहे च जागतीति न विस्मयः ॥ १२६॥ वसुमतः सदनुप्रहभूमिकाभुवनमध्यविरोचितमूर्तयः ।। वदतु कोनु कविर्नमु कोशला नहि भवंति समृध्दतरश्रियः ॥ १२७ ॥ दशरथप्रकृतिः परमेत्ययं विजयते भुवनत्रयर्डिडिमः ॥ स्मरतु तस्य तु कः सचिवोत्करं पुरजन व विनिंदनभाजनम् ॥१२८॥ ॥ इति देशामात्यपौरवर्णनम् ॥ राजस्त्वं शतकोटिदानरसिको जिष्णुः सुधर्मास्थितः सृष्टुत्यो विबुधेरितीव मनुषे स्वात्मानमिद्रोपमं ।। पूर्णत्वं तु कथंतरामुपमितेरेके विना नदन- क्रीडाकौतुकमित्यगाभिगदितुं कर्णोपकठे जरा ॥ १२९ ।। एकाते स कदाचिदच्छमुकुरे खं रूपमालोकयन् पालित्य प्रसमीक्ष्य राजरमणो यत्किंचिदेवोस्थितम् ॥ सद्योभूद्विमनायमान इव यद्वांतरीयं पुनः खदाय व्यपदेशनं न मनसः स्यात्कस्य शस्यात्मनः ॥ १३० ।। चेतसा दूधमानेन चिंतयामास पार्थिवः अपोतो न तरिष्यामि ते पितृणामृणार्णवम् ॥ १३१ ।। नापुत्रस्य तु सद्गतिः श्रुतिरिति स्पष्ट प्रवीमि खय तरमादुर्गतिरेव ईत नियतं तत्तादृशस्यास्य मे ॥ प्रातुं दुर्गतितः परं स भगवानेको वसिधः प्रभु- निश्चित्यैवमुपाससादतमरं धातारमेवापरम् ॥ १३२ ॥ विधा कृता पेन करेक्षमाला परंतु यो नित्यमनक्षमालः ॥ तथाहि विद्वान्सपरिग्रहोपि परिगृहास्पृष्ट इति स्मरंति ।। १३३ ॥ पादाबुनामे प्रणिपत्य दडवश्वांजलि वाचमुवाच पार्थिवः । बुभुक्षवे मल्यमिदं न रोचते सर्व विनकामिह पाकगदम् ॥ १३४ सामिन्सप्रति शचित्रकुशलाः प्रायः फवादा मम प्रस्ताव गुणवर्णनस्य सुमनःसंघस्तु तत्वादिना ॥ १ शतकोटि. स्वरः भो देभोलिरशनियो । दाने संडने । २ नरसा शुना। शिशो यहि र गारपाने च वामतीति मोदिनी । ४ कद्राक्षमा । पहें दियमाडा (१६) विठोत्रा अण्णाकृतम् सादृश्य गणत सुराधिपतिना सकीर्तयतो मिपो गोत्रीच्छेदकरोप्यसाविति पुनर्वक्ष्यत्युपाशुखरै १३५ ॥ अत्र ससारगहने पृथुकेन सुख भवेत् ॥ उत्तर प्रश्न एवाप स्यादिति प्रतिभाति मे ॥ १३६ ॥ श्रुत्वेतद्राजवाक्य प्रहसितवदनो वाचमूचे वसिष्टो राजन्छकादिमित्व परमहितनपोसीति सर्महद्भि ॥ यन्त्रिय गीयमानो भवासे सतु कथकारमारसे विषादी नार्याद्या होनसत्वा व्यसनपरवशाश्वेद्विषोदीभवति ॥ १३७ ॥ अनसूनोस्तव विमो सर्वोप्यर्थ परोर्पित ॥ बहुशाल्युदयस्तेन तत्कुतो विमना इव ॥ १३८ । हरिरस्य सुतप्रवरो भूयादिति चेतसा स हयमेध । दध्यौ यस प्रचति हरिसुतराजप्रदानेन ॥ १३९ ॥ आह च। भगवतमज चतुर्भुज हरिमेधेन हरि प्रसादय ॥ चतुरो वितरिष्यति प्रभु स पुमर्यानिव दिव्यनदनान् ॥ १४० ॥ ऋष्यशृगानयने हेतुमाह । अगजफलनिष्पत्तोर्वभाडकस्यागजो भवेद्वेतु । अस्माकमृविजा त प्रधानभाव दधातु सतु शृगी ॥ १४१ ।। स कास्तीति चेत् । स्वर्गोपमष्वगराजन्नगदेशेषु सगत ॥ ऋष्यशृगो जीवइव प्रवर्तपति मगल ॥ १४२ ॥ तत्र करमाद्वसतीति चेत् । कदाचिदगस्य मनोरमस्य भो स्थिति सदा सरिवती तु नाभवत् ॥ तदातिथित्व सहसा समाययौ प्राणातिकृछू बहुधान्यवर्जनात् ॥ १४३॥ तदा तत्र तदागमने हेतुमाह । १ गोत्र नाम्नि कुले नगे शत (वय । २ विषमनाति विषादी। ३ दशरथस्य | पो अन सूनुयस्य । परमात्मन } ४ परेभ्योषित पर्षित | तवार्थस्य परायत्वात् । पक्षेऽ ज्यपदार्थप्रधानत्वाद्वहुवीहसमासस्य । ५ बहुबीत्युदय । पक्षे नहुशाली विशेषण उदयस्य । ६ मा काडेततोमवल्योच पदानेन प्रचरति । पक्षे हरिरूपोय सुतरेष्ठ तस्य प्रदानेन इयमेरेन हरि पुत्रो भवतीति भाव । ७ अगो देशविशेष तत्र पक्षे गज पुत्र मारवती! पक्ष बलवती। । उनमा हेतुरामायणम् (१७) अललानस्य मृगमुखगतस्य योगेन वर्षणमवश्यम् ।। स्यादेवत्यंगपतेमात्रवरा ऋष्यशृगमभिदष्णुः ॥ १४४ ॥/ तस्याननं वेश्याभिरेवत्यन हेतुमाह । निर्गते निजतपोवनदुरात्तग्दुरावात दुरासदकोपे । आतशृंग इति हि प्रभविष्यत्यासरःपरवश. स कुमारः ॥ १४५ ।। तदशीकरणे हेतुमाह । विभाडके तापसखंडमंडले विनिर्गते स्वात्मतपोवनाद्वाहे ॥ प्रलोभ्यते स्मास्य मुनेः कुमारको रंभादिभिभूपतिनेति साप्रतम् ॥ १४६ स्त्रीभिः प्रलोभितो हृद्यपिटकस्पर्शनादिभिः ।। तत्तोंग रोचपांच स विभाडकहिंभकः ॥ १४७ ॥ तस्यागच्छतएव वर्षे हेतुमाह । उदांच-गमखिलमागच्छन्नेव मौन्यसौ ।। अप्सरोभिः समेतस्य शृंगिणस्तन चित्रकृत् ॥ १४८ ॥ पुरा शांतालकृते कैवासीद्वाजपदस्थितिः ॥ तादृश्यनेन व्यरचि सद्यो जनपदस्थितिः ॥ १४९ ॥ सख्युस्ततस्ते नृपते सुसंमता शांता सुता स्त्रीयतेयाररीकृताम् । तस्मै प्रदापांगजनाधिपोऽतुल निर्वर्तपाभास विवाहमंगलम् ।। १५० ॥ शातार्पणादंगभूतोत्यवर्य स्थावस्य शांतावगमोपि सद्यः । तचादृशस्यास्य तव प्रशाऽक्लेशात्प्रजेशाधिगमो न नैश्यात् ॥११॥ विभाडको किंचन चक्रवर्ती प्रचडकोपोप सुतप्रलोभात् ॥ नृपस्य पुझ्या स्नुषया निताते स शातया शाततमो बभूव ॥ १५२ ॥ लदर्थना सोनुमन्येतैवेत्यत्र हेतुमाह ॥ नूनं धनरसपाही स विभाडकडिभकः ।। सत्पात्रस्य तब भृशं वद किं न वशवदः ॥ १५३ ॥ १ मगनक्षत्रमारभे जललनस्य योगे सात भिरवश्य भवतीनि ज्योतिर्मत ! पक्षे विभाड- कस्य गेले. नदीचले पलित नमाया भक्षित तत्सकाशात हामी उत्तानो भादति देतोगी- सुनाते तन्नाम प्रासद्धम् इति पौराणिकी गाधानुसधैा । कुकुयादीनामडादिषु पुभाय. नेन मृगगने हिम् । २ दान सघर्षय ! 3 आर्द्रमकरोत् । ४ शात सुख | पक्षे शातानाम्नी कन्या। ५ अगभूत देहिन. पक्षे अगनपतेय । ६ अन्यस्य सुखदानात्स्वरय कुस्वभवत्येव १७ तवापि प्रजेशानायजेशमानिन नश्यात् मजा भवात्सत्य ॥ विभाउकनानो ऋो.. प भाडशून्यस्य । .

( १८) विठोवा अण्णाकृतम् मधुरालापशीलस्य गुणिनस्ते महीपतेः ।। न मृगीशायकस्तावत्तावकः स स्वभावतः ।। १५४ ।। विभूतिभूषितस्यास्य द्विजराजोपलालिनः ॥ महेश्वरस्य ते शृंगी यात्रामात्रं प्रतीक्षते ॥ १९५ ॥ आनीय त मुनिवर नगरं नरेंद्रोऽस्यांग्रौ निपत्य विनिवेदयति स्म कामं ।। सोप्यावीदयि सुयक्षपदप्रसादात्स्यादेव ते नरपते पृथुकार्यसिद्धिः ॥१५६।। कर्ता लमत्र नृपते हारमेधैएव यच्चाप्यदर्शि करण हरिमेध एव । न स्यात्फलं किमु ततो हरिमेध एवेत्येव नृपो निगदितोध्यगमप्रमोद॥१९७॥ यज्ञार्थ मुक्तस्तुरगो न केनापि राजपुत्रेण नि. बद्धः पर सत्कृत एवायात इत्यत्र हेतुमाह । आलव्येत मखप्रधानहरिणा स्वैर कुंचारो यदि न्याहन्येत कुशासनेन स पुन. केनापि नैवेदृशम् ।। ताक्षोपि सदैव मुक्ताह न व्याघातभाक्प्रत्युता- नेकावर्तमहादरास्पदतया सर्वत्र वर्वर्यते ॥ १८ ॥ निविधास्पदा बहुविधार्थकोविदा अमुधावदा परमुदारबुद्धयः।। वसुधागता उपगता न केवल विबुधा मुदा किल सुधाशना अपि ॥१५९॥ वसुमतीयमिति श्रुतिगोचरं चिरमभूत्परमत्र कृतादरैः ॥ नवररुपदाद्रविणोत्करयरचि विषयो विषयागतेः ॥ १६ ॥ सदस्तुजात तत्सर्व विना प्रधनमागतम् ।। पुक्त विप्रधनत्वेन कल्यो म महीभृता ॥ १६ ॥ सतर्पित जीवमातमन्नपानसमृद्धिभिः ।। अस्पैव पाजिमेधस्य वानिमेधत्वमूचिरे ॥ १६२ ।। तत्रया किलपाकसपदमला मेध्या चतुर्धा किल ॥ इलाच्या दुरगसौरभातिरुचिरा शेषातितोषावहा ।। एतम्य क्षिांतरापकस्य नित्येप्येतादृशी भाविनी- त्येवं तन समागताखिलजनान्संसूचयामास सा ॥ १६३ ।। स्वों जीमूत उदारता विशदयभूम्ना वसन्यर्पयन् ।। हस्त स्वीयशतन्ददापचयनात्सद्योपकार्पन्पशः ॥ १ मिटर परिणी मेधा याग य कर्ना| मन नार AARIR.सतानारय. ५ पृषीशासकेन रामा म रिसनशानेनर । पारम्येन n RT चाहायमानो न वाद । ५ भोगमा यो ममानादरा पो भनेको हेतुरामायणम् ( १९ ) स्वात्मन्येव दधत्कृतार्थ इव स न्हीणोधुना भूपतेः ॥ कीर्त्या संततधारदानकृतया लोकान्सितीकुर्वतः ॥ १६४ ॥ रामा समीक्ष्य स यथाविधि सप्ततंतु सिद्धि विभांडकसुतप्रभृतिप्रसादात् ।। तोप जगाम भृशमात्मन एकतंतु- सिद्धेश्वरंतनपराधिमपास्प दूरम् ॥ १६५ ॥ पन्महादक्षिणाः सर्वे स्वाम्यत्विक्प्रेक्षकादयः ।। तनासन्स कथं यज्ञो भविष्यनीचदक्षिणः ॥ १६६ ।। ऋविग्भ्पः स दिशः प्रादादिति वाल्मीकिनोदितम् ।। दक्षिणा स्वस्य मन्येह दिक्प्रदर्शनमेव तत् ॥ ११७ ॥ पुत्रीयेष्टिं निरूपुर्मुनिजननिवहा ऋष्यशृंगादयस्ते जाते तस्यां नितांतचलितहुतवहे तत्प्रधानप्रचारे । भाविर्भाव न रोगारिस्मतमधुरमुखस्तप्तनांबूनदाभः प्राजापत्यो गृहीत्वा मृतमित्र परमं पापस स्वर्णपात्रे।। १६८ ॥ शालायां तत्र संक्राते प्रखरेप्यस्य तेजसि ।। जडीभवन्जनो जज्ञे चित्रार्पित इवाद्भुतम् ।। १६९॥ अपि च । पायसं परममेतदिदानीमर्पय प्रियकलत्रजनाय ।। क्षीरसागरभुवो भुवनेशो भूपते प्रभवितांगभवस्ते ॥ १७० ।। न केवलं धराधिराहपूर्वपापसं गतो बभूव किंतु राक्षसाधिपोपि रावणाव्हय. ।। अत्विजा च रक्षसां गणोऽतनुर्दिशंकटां भजेय दक्षिणामिति फुट मनस्यमन्यत ॥ १७१॥ प्रदाप पायसं दिव्य राजे सोंतर्दधे पुमान् ।। महता कुलसंतानसंशयेन महीक्षितः ।। १०२ ॥ सेनीकंठपेन चादाबुदयमुपगतान्मानिनोः सनिदेशा- .यस्तारण्यभानः कटुपितधिषणः संभ्रमाकोसलेंद्रः ।। सावस्थित्याधनामार्णताव परमासातभाशत- कौसल्याय व्यतापद्धिविरमृतसमं किंच केकेपिकापे ।। १७३ ।। १ रतिगार यस बनदिक्षानं तु दिनमानमेव । तदभपायरिद. नमामिति भा.राम पर आ पनामाक्षरकोपामार मान्को पोरगंको कोपभर पारिदिन था।

विठोवा अण्णाकृतम् (२०) स्वय जातप्रमादोहि सुमित्रागमनेन य ॥ तरलो नैव जायेत विरलस्तादृशो जन ॥ १७४ ।। एपा गच्छति पायसार्धमिति सवीक्ष्यैव हृद्य स्वय हारावस्थित एष नायक इद तारल्यमेतस्य तु ॥ यायार्थेन विलोक्य हाईकलिले देव्यो सुमित्रामय । स्वस्वाशार्थसमर्पणेन सदृशीं ते चक्रतु प्रेयसीम् ॥ १७५ ॥ सौमित्र्यसपत्तिरमुष्य यद्वद्धिताय जायेत तया न चान्यत् ।। पत्यु प्रमादपि यत सुमित्रा वव्हर्थसिाद लभते स्म सद्य ॥ १७६ ॥ तिस्रस्ता अनलान्परीत्य विमलानत्वा गुरुनृविजो विप्रान्वृद्धजनानृप च सदृशीस्तेभ्य प्रपद्याशिष ॥ खखाश समभुजतोत्सवभराराविहारात्पुरा कुर्वत्यस्तदरुधतीप्रभृतिभि साक खिडाकौतुकम् ।। १७७ ॥ राजा लन्धमनोरयों दशरथ सर्वे सम सम्रमा- साकेत समुपाययौ सुरपुरीसकासलकारितम् ॥ स श्रीमा सनकादिमि सुकृतिमि ससेव्यपादावुन खाशै सार्द्धममुख्य मुख्यमहिषीगर्भाशयाश्चाच्युत ॥ १७८ ॥ ता श्रीमद्राजयात्रा द्विजवरविपुलस्कथाविधाजमाना नानावैमानिकान्यां मुदितजनरवां सज्जनोधै सनाथाम् ॥ पसत पौरवर्गा प्रमुदितमनसो भासितामा प्रसगा दुत्तुगा अतरगाहितदिातसुनोजज्जैनयात्रा बभत्रु ॥ १७९ ।। मासानम शहगुण विचक्षण प्रायेण विज्ञातमिहानुशासनात् ।। यात्रा नदद्वाद्यविशेषगर्जनैरापामर सप्रति तज्जनैरपि ।। १८० ॥ बश्वायै पुर आश्वलायनगणास्त पृष्ठतोवर्यवो धावहाजियुते प्रसर्पकगणै साक शतागे स्थिता ॥ ब्रह्माण खगवाहनस्थितिभूत सामोद्भवै सामगा उद्यद्रूपसमृध्दय क्षितिभृतस्तस्यापतो रेजिरे ॥ १८१॥ पुस्कुजर खनगर वरमत्रिवगै पुस्कुजरासनगतो भृशगीतकीर्ति ॥ छत्रेश्वरैश्चमरैरविशक्षणेन सौवर्णपुष्पनिकरै परिकीर्यमाण ॥१८२ ।। महिषीजनोपि समनुवजनमु नरकुजर द्विगुणसभ्रम वहन् । शुशुभे तदेतदुचित प्रतीयने महसा परेण यदधिष्ठित ॥ १८३।। नायोस्माफ् समजनि पुनर्देशविप्रप्रसादा पर-गारमा इत्यमर ।

हेतुरामायणम् । दद्र भद्रं तदधिकरणान्याप्तशोभान्यमूनि ।' पापः कश्चिमलिनतरया दूषयेध्दत दृष्टये- त्येवं किं ताः पुरयुक्तपस्तेनिरे तत्र नेत्रम् ॥ नैवैतादृक्नृपालत्रिभुवनगटरे भाग्यशाली गुणाढ्यो भूयांसः संति येन्ये धरणिपतितया वर्तमानाः समंतात् ते सर्वेस्योपरिष्टाछुचितमयशसोभ्रामयित्वा विसृज्या ॥ इत्येवं पौरकन्याः किमिव समकिरंस्तास्तदासस्यलाजान् ॥ १८५ ॥ न क्षत्रभावं दधतेतिलानि राज्ञः पुरः क्षत्रकुलान्यमुम ।। इतीव ता दर्शयितुं कुमायों लानान्किरंति स्म समततोस्य ॥ १८६ ॥ राजयात्रोत्सवालोकात् दद्यो घतरसार्णवः ।। उद्वेलन्दर्शनपथैः प्रास्रवत्पौरवासिनाम् ॥ १८७॥ रत्नस्तंभवितानतोरणपटीरत्नप्रदीपोज्वल मृदूया तूलिकयाऽस्तृत परिलसन्मंचप्रपंचांचित ॥ नानाचित्रविचित्रितं विचिकिलैः पुष्पैः सुगंधाविलै- राकीर्ण रचयांबभूवुरुदयदूप सभामडपं ॥ १८८ ।। मुन्योधैः पौरसधैः क्षितिपतिततिभिर्वन्यवयैस्तथान्यैः संवाधे बंदिवेंदोगुपितजपरवे नर्तकीनर्तनाट्ये ।। आरक्षद्राजसिंहासनमयमिह पुस्कुंजरादेव सद्यः प्रारंभस्तत्प्रभाव पृथुलयितुमसौ तावदीशस्य मेद्य ॥ १८९ ॥ मुनिजनाः परिपूर्णतपोधनाः सकरुणास्तरुणार्कसमौनसः ।। करगृहीतपदा अपि सपदः प्रतिविधाय पदानि मुदा ययुः ॥१ यशनैर्वसनैः प्रसाधनैर्वचनैः सद्रचनैरवंचनैः । पृथ्वीपतयोतिसत्कृता उदितास्ते मुदिता नता गताः ।। १९१ प्रोत्यै काम्यसमर्पणादपि हरिः प्रीतः करोसेव त- स्कामं नाम चतुर्गुण तदभवत्वरैव दृग्गोचरम् । तद्भक्तोपि स एष तागिति तत्प्रीत्यै तु यैर्पित वित्तं तत्तु चतुर्गुणत्वमदधादेतत्पुनः सांप्रतम् ॥ १९२ ॥ पुरावरोधस्पितिरप्यसौ जनो धुनानु सोयं वर उपस्थितः । यत्तं त्रिसंध्यं विबुधा वदिरे सोयं प्रभामें महिमा विराजते ॥१ आसां पुरा या हारेमध्यता स्थिता सा केवल तत्तनुयटिकातिदा वंशस्य सैषा महतोयुनेशी वर्ति सो महिमा मम प्रभोः ॥१॥ सकलजनो विराजमानः परमां सचमी तन् दधानः ॥

(२२)
विठोबा अण्णाकृतम्.
स्तवनीयगुणो न यस्य सस्यात्स तु सृष्टौ कतमोस्तु पाममन्मा ॥ १९९ ॥
वीरश्रीवनिताप्रमुक्तकुसुमसकंधेरवाशिशु-
प्रख्यातो दटविक्रमेषु पुरुषव्याधु यस्याभिदा ॥
नाप्यासीदशकंठशक्यपनुदं सत्वं तदयूर्जितं
शुदाते क्षितिनायकस्य ववृधे कालस्य चित्रा गतिः ॥ १९६ ।।
गर्भिणीनां तासां तनुपांडिम्नि हेतुमाह ।
सत्वप्रधानस्य पधजनस्य सुवर्णवीप शरीरयष्टिः ॥
शनैरगात्केतककांतिमन्यद्वस्तूर्जितं ह्यात्मसमं तनोति ॥ १९७ ॥
प्रादुर्भावमुपेत्य शारदशशिग्योस्लोच्छल छोचिषा ॥
अलार्ड सकलं निजेन यशसा पांडकरिष्यति ये ।
चांपेयप्रतिमप्रभास्तनुलताराजीमनानां तु किं
नास्यास्पागनदंतकोमलरुषस्तास्तद्वसत्याश्रयाः ॥ १९८॥
तदुरवदो हेतुमाइ ।
भवाङ्मनसगोचरः पुरुष उत्तमः स्वात्मना
नुभषेति हरिजर्गमयनगोचरः सांमतम् ॥
इतीव ववृधे भृशं शुभशः शो मध्यम-
स्तयाहि जन उत्तमश्चरति यत्तदेवेतरः ।। १९९॥ .
अन्यस्य क्षयदित्सपा चाति वै कामार्जितं वैभवं
तत्सत्वोपचितं तु पुष्टिजनकं खस्येतरस्याप्यहो ।
पन्मध्य सुदृशः कृशं भृशतरं पृष्ठे नितंबस्तने
पुष्टं सत्वयमुत्तम तदधुनान्यस्थापि पुष्टिं व्यधात् ॥ २..॥
उदरवलिलोपे हेतुमाह ।
श्रीशे वलीशे संप्राप्त नैवेतरबलिस्थितिः ।।
इति दर्शयितुं मध्यनलिभिललुपे शनैः ॥ २०१ ॥
अलकारहाने हेतुमाह ।
देव्यः संप्रति वस्तुना त्रिभुवनालंकारभूतात्मनाऽ
भूवभूषितमूर्तयोत्र महिमोद्रेको मदीयः कियान् ।
इत्यासीदिव भूषणं बत ततो दूरातथा दूषण
कि मणि च किं तपः किमजिनं चेत्यादिक भूभृतः ॥ २०२ ॥
मुक्ताभरणधारणे हेतुमाह ।
दिव्यालकाराणामाविरभूत्तर नवलकारः ॥
माभुतु मुवर्णस्पात्रावसरोईनु त कि समुकानां ॥ २०३ ॥

हेतुरामायणम्. (२१) स्यात्प्रस्लवो बहुतर. सुतवत्सलवात् क्षौराणि नाय वदनादलितान्यमाति ।। आदित्सवः समधिगम्य पुरैव युक्ता मुक्ताः पुनः किमभितस्तनमध्यतिष्ठन् ॥ २४ ॥ नासा गर्भिणीना स्तनवदनकालिनि हेतुमाह । क्षीरांभोधिनिवासिने भगवते तस्मै मुतृप्तात्मने रोचिप्येयमह कयं यदि न तत्प्रीतिर्वृथा जीवनं ॥ अयं स्वात्मनि चितयन्नतितर प्रेमास्य भावि स्थिर कृष्णास्येषु समीक्ष्य पक्ष्मलदृशः कृष्णाननः किं लनः ॥ २.५ ॥ कठिनात्मेति कयमहं प्रीत्यै स्यो भगवतो विमृश्येतत् । देव्यास्तनो विमुक्ताहारः स कृष्णपदन इव मन्ये ।। २०६ ॥ अपाटवे परिचितेऽप्यग राजयोषिता आवयं नामवत्ता रावप्पलसक्षयः ॥ २०७ ।। तत्पुंसरनस्योत्तमत्वे हेतुमाह। अविधिहीनतयातिधनन्ययान्मनुजसत्तमफर्तृतयापि च ॥ वरकलगमनस्य न केवलं परमपुंसवनं फलतोयभूत् ।।२०८।। समितसंस्कारे सामंतव्यूहने हेतुमाह । मालिन्य पदुपागत चिरमपुत्रत्वाभिध पोपिना- मासोन्मनि सवर्णकुंनगनतेराशासनारयायुकं ॥ ताना व दृढ निवध्यप समुत्पाटयेर निर्वासप- सीमंत धृतमूत्रसापफशलो व्यहोचकारेन सः ।।२.९॥ हरित सपरिधाने हेतुमाद । युक्त ता हरितानि तानि समान्यरेद संसार गानारगविशेषपारगणिनामासतिरासीपुरा ।। प्रमादिपिगदामाशे श्रीनापतरिमति सन्याने हरितवशिशुकनुस्मत सप्रनता ॥२१॥ दोरहानपने हामाह। মুল মা, মরি গো চাষের सया नराधः कमपि न पदिय समय दई ! देखोपाईपमारोहमान र पदयानमागणी मलेगागिटातु मुनगुगणा या महामोरमा कारिन .

विठोबा अण्णाकृतम् . (२१) कारो भाग्यवशात्तदीयकुतुक चैनेर सपादितम् ॥ साफल्य किमु सपदा किमु धनुष्काढस्य कि बाहयो । कि प्रेम्णो मम निर्मलस्य तदिहाईस्या वस्तु प्रिय ॥२१२॥ उपलालितमसकृ'कोसल्या सा शनैरुवाच वच ॥ पुण्यजनेभ्यो हि पराभूतियति लालसो कृसति ॥२१३॥ यस्मि पौरपुरध्रयोतिमधुराण्यत्नानि भुक्का सम । रभास्तभविभासि मडलगृहे भद्रासने मगल || सानदा रचयात नूनवसनाल कारदानादिना राजा दोहलभोजनोसविधि सपादयमास तम् ॥ २१४ ॥ आसामेव न केवलमध्यगमत्सन्निधि प्रसासमय ॥ किंतु तरूणामपि दशरयतपसोप्यपि च यायचूकानाम् ॥२१॥ शुद्धातस्थितयोथ कर्मकुशला सत्कारतोपारतो यूत्यतरहस्यवादमसकृत्तुष्टा मियश्चतिरे ॥ आँसीत्तत्र तु चेतसोपि वचसो रथ्यामतीना मुद तन्वत्यास्तददूरभावि भगवत्साक्षात्कृतेर्जापक ॥ २१६ ॥ चैत्र मासि शुभे वसतसमये रम्ये नवम्या तिथौ नक्षत्रे दितिदेवते रविदिने लग्ने पुन कर्कटे । मेष पूषणि सगते रविशशिक्ष्मानदनेज्यासुरा चार्येपूच्चगतेषु पचसु पर ब्रह्माभवद्रोचर ॥ २१७ ॥ त्रेतायामवतारे हेतुमाह । लुप्ता मखास्तदधुना निजयज्ञभुक्तमाविष्फरोतु भगवानिति देववृदै ॥ सप्रार्थित प्रयितु प्रभुराचकाक्ष त्रेतामिद तदतियुक्तमिति प्रतीम ॥२१८॥ सूर्यवशेऽवतरणे हेतुमाह। भास्त्रानेष जइस्वरूपमपि मा चद्रात्मना यो व्यधात् तत्तस्मै प्रतिदयमेवमनिश युक्तोप्यशक्त स्वयम् ।। लग्नो भिक्षुकशेखर पुनरय रामस्य पृष्ठ ततो ब्रह्मण्य स चकार भास्करकुल सर्व प्रकाशोज्वल ।। २१९ ॥ मशेषशाबचकवे दशरथगृहे दशममासि चाविर्भावे हेतुमाह । स्तुम किमु दशानन दशशतावृत यकृते दयदशशतारक दशशतोत्तमाग समम ।। प्रभुर्दशरथालये दशशताशुवशोत्तमे स्वय दशममास्यय त्रिदशनायकोनातरत् ॥ २२० ।

(२६) विठोबा अण्णाकृतम् प्रातस्त्व तावदेतत्कथय यदसिरे सर्वदारामनिष्ठ कालेनैव पिकामय प्रहित इव कुहूशब्दभग्या सुसूचत्॥२२७॥ खे कुरे वेक्ष्यति तारकेशो यास्यति देवा पितरश्च तृप्तिम् ॥ इत्य समस्तान्कयपाचकार पुस्कोकिल किंतु कुहविरावै : ॥ २२८ ।। चैत्रमासेवतार हेतुमाह । मन्वाद्या धर्मशास्त्रप्रवचनपटवश्चत्रिके मासे ज्योतिष्टोमादि सर्व निदधति विविध कर्म नैक विवाह ।। किं तेनासो विषण्णस्तपति भृशमिति श्रीपति किं विवाह- मन्यस्तस्यानुनीयै सकरुणादयस्तत्र मास्यापिरासीत् ॥ २२९ ॥ नवम्यामवतारे हेतुमाह । ज्ञान वात्माने यद्भवेत्प्रजनयेत्साक्षात्कृति तद्वरे शास्त्रीय न तथेत्यय विशदय भक्तो नवम्यां विभु । आविर्भावमगाद्यतश्च नवमी भक्तिर्गरीयस्यहो यस्यामात्मनिवेदन तु कृतिभि प्रत्यक्षत प्रेक्ष्यते ॥ २३० ।। सभूत्या स्तनिवेशनमध्यगरिकात्तिथिर्मया नून || सभावयितव्य इति प्रथयन्नाविभूव स नवम्या ॥ २३१ ॥ पुनर्वमुनक्षत्रे ऽवतरणे हेतुमाह । चातुर्वण्यं समस्त दशवदनतस्तस्वसर्वस्वमासी- त्त हतु देवोऽ वतरति दयया सप्रति क्षत्रवशे ॥ नाशक्य तत्र भूधिगतवसु तदेवैकम य न चैव तन्न क्षत्र पुस्तिति किल साल सूचयामास भाव ॥ २३२ ।। कपातरे कापि च यन्निविष्टस्तिभ्यो नृणा सद्गतये विभाति ।। श्रीरामज भोत्सवगौरव तच्छक्त प्रवक्तु क इहाभियुक्त ॥ २३३ ।। रविवारे ऽवतरणे हेतुमाइ । यो हि स्त्रीक्रियतेऽस्य य प्रियतम सोनेन समान्यते द्वेटा द्विष्यत एष लौकिकानयो मन्ये मते श्रीपते ॥ यचानेन खे कुलेऽवतरता भूत्यात तदिन लोकांत कुहरे निरीनमपि यत्तत्रास चा पत्तम ॥ ३३४ ॥ कर्कटलानेऽवतरणे हेतुमाह । चारित्र्यप्रसरा करा नरवरा मयरतरा जजिरे १ मतस्य २ वीना माम्य हेतुरामायणम्. (२७) सदृत्तत्वगुणेन तेषु भगवानरामोत्पष्ठिां गतः ।। वाल्मीकिप्रयरेः कोद्रनिकरैरक्त तदेतत्पुन- र्युक्त कर्कटकोद्वव हि न तरा हीयेत सदृत्ततः ॥ २३९ ।। वेर्मेषगतत्वे शास्त्रसिध्यमध्यान्हक्षणस्थैर्य च हेतुमाह। दिष्टयोपैति कुले जगत्पतिरिति ज्ञात्वापि पन्मण्यगा- देवोन्नत्यविचार एव स इति प्रख्यापयन्मेषग || पुक्ता सा मम योगतः कुलगुरोरित्यन्यथा कुर्वत- स्तामेतस्य विर्चारिणः सुचरित पश्यन्जड कि क्षण ॥ २३६ ॥ मध्यदिनैवतरणे हेतुमाह । नात्सेतु लोकः समय श्रुतीनामिति स्फुट दर्शयितु मुकुदः ॥ मनुष्यनाय नटपनुपादान्मध्य दिन पास नृणामनेहा ॥ २३७ ।। सपुत्रस्य चद्रस्य तदानुनतत्व हेतु फल चाह । औनत्य कुजमददानवसुराचार्यादिवनोदह- श्रीमत्स्यागभूतोवतारसमये चद्रोवसत्कर्कट ॥ तेनास्मै मुदित. स्वसनिधिमसौ श्रीरामचद्रो ददा. वस्थानस्थितिरन्नतिथ हि तदेनस्तः प्रभूपस्थितौ ।। २३८ ।। भगवदाविभावेण पुरुपार्थचतुष्टपसिध्दी निदर्शनमा । व्यक्तिमति फिल यत्र परात्मा तस्य सिध्यति सुख चतुरथीं । नाकिना शुभमभूत्तदरिष्ट यत्समृध्दमसतामशुभ च ॥ २३९ ।। सुरकृतपुष्पवर्षे हेतुमाह । स्वकार्यार्थ कश्चिद्र चयति दृढ़ चेत्परिकर महामोद त प्रत्यपि जनयति प्राकृतजन. ।। दशग्रीव हतु प्रभुमवतरत प्रमुदिता वर्ष. सतानप्रभवसुमनोभिः सुमनसः ॥ २४० ॥ सांद्रांभोधरशामसुदरवपुः पीताबरोद्धासितो लोलाकौस्तुभतारहाररहृदयो भ्राजिष्णुभूपोग्वल. ।। शसांभोजमदामुदर्शनकरः मेराननः शोधोड ४ पराका ५ ओनत्यं महत्त्वर । आवचार एष । पो आवना मेपेग गर । अवय शैलमेपाळ इत्यमर ॥ ६ विचारपुनस्य | गहल्गामिन हो वे देवानां मध्यदिन मनुष्याणां अपराह पितृगामिनि श्रुते । १ सूतिकागृहं । २ भामादो गध स्पयो । कल्पना । ५ मयांदा ८ पूर्वा (०८) विठोबा अण्णाकृतम् कस्मालोचनगोचर समभवद्देव्या स भव्याकृति ॥ २४१ सर्वाशापूरणरुचि नित्य मुक्तावतससहवासि ॥ मणिकोटीर हरिणा इलाध्य शिरसेति दर्शयगुरुचे ॥ २४२ ॥ करोतु करुणाकर सदवतारलीलाभरा- वलोकनसुधारसास्पदममूनि नेत्राणि न ॥ इति प्रगदितु निजप्रियमुपाशुलग्ना इव प्रभो श्रवणसन्निधौ सदवतसमुक्ता बभु ॥ २४३ ॥ निर्जित्याननशशिना किरीटकारागारातर्धनतर्मेसा निवेशितानाम् ।। बाला किं कवलितकर्णशष्कुलीका निर्मुक्ता इव दयया बहिविहर्तुम् ॥२४४॥ भ्यातॄणा मनसोऽखिला कुटिरता सगृह्य सगृह्यत: सपन्मत्ततया अमी स्वगुरवो वृध्दा निवदा दृढ ।। तस्माध्दत तदीयमुक्तिनिपुण पुण्यातिरेक पर सचेतु श्रुतिशीलन विदधतो बाला किमव्याकुला ॥ २४५ ॥ भाल श्रीमद्रमेशस्य तन्निर्माति स्म विस्मय ।। विशालमपि यखतिलकोत्तममडित ॥ २४६ ।। रेजे मुकुदनिटिलस्थलनिलय मृगमदोदृत तिलक || विकसदाभिशिर पुष्प परमामाद पतन्निव भ्रमर ॥ २४७ ॥ अगण्यलावण्यसरोवरस्य ते सुपक्ष्ममाले कमले विलोचने । व्यराजिपातामसितयुती भ्रुवावभिद्रवत्यौ भ्रमरावली इव ॥ २४८ ॥ कृष्णार्जुनमिदमबकमत्यासन्न ममेति कर्णेन । थाचदिशोद्विग्नतया समुाइझत कालपृष्ठमिव सा 5 ॥२४९॥ पद्य वेदीवरऽवाच्युतनपनयुगस्योपमान कवी द्रा नि शक कल्पयते न खलु पुनारद तुष्टये मेऽल्पशोपि ॥ यस्मादुद्दीक्षित तैरुपमितिविधये यो गुणस्यातिरेक- स्तनिष्ट पश्य सोय प्रतिदिनमुभयोर्जायते तत्प्रसादात् ॥ २९ ॥ कृष्णस्य कुडल्युग करहायमान रत्नाकरा मुकुटतस्तटभूप्रपन्नम् ॥ भूत्वा मियो विमुखमर पुन प्रवेष्टु बदरपृह मकरयुग्ममिव व्यदीव्यत् ॥२५१॥ जयतोपि कुम्लयस्य श्रिय सकलदर्शिनोपि न महत्व ॥ श्रयतशीरनारत इति कर्णातायत हरेश्वभु ॥ २२ ॥ आचर्यद्भगवतो नितरामपांगो परिमन्नसी पतति तस्य ददि प्रकीर्णम् ॥ ४ भरीणा पत्र !! वृक्षा पमा तिछारण्यक्षयु । पले निरनीगानसशोभित पा २ राक्षागतांग 1 हेतुरामायणम्. (२९) उन्मूल्य दुर्जयमशेषमपांगदंभमव्यंगमेव सकलं च पुनस्तनोति ॥ २५३ ।। त्रयी तु निःश्वासवदेव यस्माद्विनिर्गता तस्य हरेर्मुखस्य ।। कक्षा समारोढुमपि द्विजेंद्रः कल्पेत कि काव्यरिपुः कलकी ॥ २५४ ।। श्रीकातास्वजिगीपया हिमकरो बालत्व एवागम- साहाय्याय महेश्वरं स्वशिरसा सोप्येवमहलाघत ।। तदोपारक्षयभाक् स्वयं पशुपतिर्भिक्षामटाटीत्यतो भीतो विष्णुपदं क्षमापनकृते संसेवतेद्याप्यसौ ॥ २५५ ।। हासस्फीततमेऽच्छदर्पणतलस्वच्छे कपोले हरे- यंभ्रान प्रतिबिंबित मणिगणाकीणं स्फुरत्कुंडलं ॥ श्रीदेव्या अनुनीतये विमनसो भूप्रस्थितैर्नेकधा कठाइलेषवशेन पत्रमकरी तलगेवोत्थिता ॥ २१६ ॥ स्थातव्यं समपा द्विजाच्छुचितमारतेषा प्रपाटपैर थे- देराम्य प्रथयति नाधरतया ये तर्हि तानात्मनः ।। ते पुण्यप्रभया शुचीन्विदधतीत्येव स्फुट दशय- नभ्राजीदधरोरुणोपि रदनज्योत्स्नोज्ज्वलः श्रीपतेः २६७ ॥ योगधारणयोत्क्रम्य तेजोमयतया द्विजाः ।। प्रविश्य वदनं विष्णोः स्थिता व विरोगिरे ॥ २५८ ॥ कस्यापि सर्विषयो न सा स्थादित्य इदं चेतसि चिंत्यमाने ॥ अवर्ण्यलावण्यतया ददाति तदेव वाक्यं स्फुटमतरं नः ॥ २९९ ।। आनिम्नमध्यं चिमुकाममुत्तमं शसत्ता सवहतो महीयतः ॥ लावण्यपूरस्य रयादपधारया प्रणीतात्मत्र भृशं व्यरोचत् ॥ २६० ॥ रोमामयी व्यक्ततमा कंठे वैकुंटभूपतेः ॥ इह अक्सामगगीति योजयती व्यराजत ॥ २६१ ॥ नायः क्षया द्वेषाशादमुष्मिीम पास्तादिति यन्मुखस्य ।। क्षमापनार्य किमिवोपकंटे नक्षत्रमाला लुटनी विरजे ॥ २१२ ॥ सहत्तोऽरगुतगुणगणपरिशीलनतत्परो मुकुदस्य ।। हृदयंगमानि कयानुरास बभौ ताम्हारोऽम्य || २६३ ॥ श्रीमतुलस्याः प्रदीपनमा गलापिता राजन सा मुरारेः ।। श्रीया प्रति प्रारिमहिनाभ्यनगाऽश्यो समाधैिं स्वषमभ्युपैति ॥१६४ ॥ तपाहि। १ मा सामने विठोबा अण्णाकृतम् (१०) आस्ला सम् मदुपर्यहो सुमनसामेताक्षम नोपरं- पाऽपारि तया कृता भगवता सा स्वामिता केरल ॥ नोचेने सुवासिनी न सुगनिः किंवा नमापहर- प्रापा हा हारेनत्वदर्शकतया दृष्टति सर्व शिवं ॥ २६५ ॥ प्रसंगात स्तोत। सहसपनेरहहंद्रियों न साध्यते श्रीरमणप्रसादः॥ समकाणां सुलमः स नृणां पदल्पपत्रेग स्तुपातों ॥ २६६। फमगला विशस्टमरोचत मुवर्णपासूत्राव्यं ।। यसस्पलं गहियातच श्रीव सल मुरारातेः ॥ २१ ॥ परणी देगे हरिणा फोडेन समुद्रतात मात्सर्यात् ।। विमनाः स्यादिति महता मोडन घृता किमर्णवेंद्रसुता ॥ २९८ ॥ माविकामदिताः फेसरलासिता मृतसाधुदेवमगपोप ॥ गुमनार समाः पारपितु निर हरेवाहाः ॥ २९९ ॥ सप्टामाः सदोदासर्वदानगरोदकाः ॥ परलेगावातः सुरागाले महारापाः ॥ २७० ॥ निर्ष माटरपोरगेकानगो मुग्छिर को भूतग्मगारः समनमुरानाधारो महारोहित. ॥ मीनापी नितिगदिमांशपपरियोः समदः कर- हेतुरामायणम्. पीताबर हरेस्तस्य पीतात्ररमिवाभवत् ॥ २७६ ॥ शुचिमानसवास्तव्य सर्वोत्तमपदाबुजम् ।। निषेव्य इसक. शश सुखस्वनमिवातनोत् ॥ २७७ ॥ नित्य गगांनुससिक्तो निजानदमहारुह ॥ रेजेस्य भवरोगस्य पाद एकातभेषजम् ।। २७८ ॥ हारं हार हटादाग ध्यातृचेत कुटनिन । शोणायिमिवात्यर्थ हरे पादतल बभौ ॥ २७९ ॥ भास्पदेपरिशेपदोपशत शोष गतोप्योषधी- शो न पोषक इत्यशेषमपि त रोप प्रमाष्टु हरे ॥ अतधि समवाप्य राजरत्नाभावात्स्वय योस्त्रया स्वेऽल्पाल्पा शिशवोर्पिताइव पदोरगे नखा रेजिरे ॥ २८ ॥ पचिन्हत्वे हेतुमाह । ममेकांतत. सतत चिंतकस्य विना यत्नतस्तस्य भक्तस्य मुक्ति ॥ स्वय निर्वहामीति सदेशकोऽयी मुकुदो पत्र धान्यराज दधाति ॥२८॥ पक्रचिन्हले हमाह । शको न भक्त मम चक्रगुप्त विवाधिनु वातयापि शक || नकस्य हतति स चक्रपाणिधिनोति चिन्ह पार्द चकरपे ॥२८२।। स्त्रगिन्हवे हेतुमाह । न प्रस्यति छादन कि जनो महातपस्यो मम चेपराङ्मुस । इतीय सस्मारापनु पदायुनश्टनानुकार स वाउ गठन ।। २८३ ।। स्वस्तिकीच हवे हेतुमाह । यधा हि वातातपशीतवघोस्ति नस्वस्तिकमास्थितानाम् ॥ बाधा तया कापि मदाश्रिताना न स्पादिति स्वस्तिकयुक् धकास्ति ॥२८॥ अटास्त्रचिन्हत्ये हेतुमाह । अष्टागयोगापि ममाध्रिपटाश्रय विना नास्य फले मुगो भोत् ।। इत्येव दर्शपिनु पर. पुमानटासचिन्हाफिनपादपकग ॥ २८ ॥ मागहरे हेतुमाह। एमातभारो मम य पदायुने जातस्य मना जनुपएस ममिन ! बफर स्वादिति कि जनार्दनी कार नागग्य पर पड़े ॥२८६॥ 1 सपशेष समारपसा ॥ २ मा कम्पको विठोवा अण्णाकृतम् (३२) सरोजचिन्हले हेतुमाह । पकोतिरपि प्रभूतरजसा जुष्टोपि मत्सेरक सामोदः सुरसश्चितश्च बहुना कि श्रीनिवासोपि स ॥ सपर्क भजते जलस्य न मनाङ् मध्ये जल सनपी- त्येतत्ख्यापयितु परस्य चरणो रेखासरोजाकितः ॥ २८७ ॥ ध्वजांचन्हवे हेतुमाह । भूभर्तुर्ध्वजरक्षण निजशिर सरक्षणादव्यति- श्रेयो वस्तुत एष एकममहत्काष्ठं पर चीवर ॥ तद्वन्मे किल सर्वथाश्रितजन. सरक्षणीयो भवे-- देव बोधयितु दधाविव पदाभोज सरेखाध्वज ॥ २८ ॥ अकुशचिन्हवे हेतुमाह । चित्त मत्तमतगजो बहुरज श्रीडानिवद्धस्पृहो भूय. पिप्पलभोगभूरितरलो दुर्दम्य उच्छृखलः ।। आस्ते किं च हैरे. पराड्मुखतया त कालयेह सकृत् स्मर्तृणामिति दर्शयन्निव दधौ रेखाकुश पासौ ॥ २८९ ॥ बजचिन्हवे हेतुमाह । चेत पुटे चिंतयता पर नृणा त सचित पापचय महाचल ॥ निर्णयामीति विनोधयन्हरिः सवनचिन्ह चरण दधाविक ॥ २९० ॥ मध्ये ऊर्ध्वरेखाचिन्हले हेतुमाह । नरा. किनरा आसुरा बाशराश्च सकामा अफामाश्च मामाश्रयता ।। इतीवात्मन. सर्वसव्यत्वमाह हरेललेखाश्रित पादपद्म ॥ २९१ ॥ वामे पदे शखचिन्हत्वे हेतुमाइ । जलोत्योपि सन् य सदावर्तकर्ता शुचिं त करे हत कि नैव कुयां । असौ ब्रह्मसपन्न एवेति नून प्रभुः ख्यापयन्पाचजन्याकपादः ॥ २९२॥ आकाशचिन्हत्वे हेतुमाह । अधिस्व समावेशकर्ताऽखिलाना महावैभवो नित्यदाशहनिष्ठः ।। धनतस्वरूप स कृष्णाश्रयेणेत्यनाधिर्यिटांछितो चाछितप्रा. ॥२९३॥ निर्गुणंचापचिन्हत्वे हेतुमाह । 1 विषयभोग । २ सिंहस्य । पसे परमात्मन | 3 उर्वस्थित देवेरप्याश्रितमतएक तपक्षपाच स्थिते सर्व सेव्यमेव । ४ अनतं मुरवरमरयमर ।

हेतुरामायणम् (३३) उदारवश्योपि गुणप्रसगात्कौटिल्यमेत्येव ततस्तमेत ॥ विहाय साधु समदाश्रयेणेत्येव पदे निर्गुणचापचिह ॥ २९४ ॥ गोष्पदचि हवे हेतुमाह । दुस्तरतरोपि गोष्परसुतरो भवसागरो मदाश्रयत ॥ इति बोधयितु धत्ते स्वपदे गोष्पदपद सदयदृदय ।। २९९ ॥ अमृतकुभचिन्हत्वे हेतुमाह । भ्राम्यतु नामृतकृते कृतिन समताच्छाम्यतु नापि तदुपायसमीक्षणामि ॥ तत्पाद एव मम विद्यत एवमीश प्रख्यापयन्नमृतभाजनपछितानि ॥२९६॥ नष्टस्मृति॥डयभराभिभूतो मलीमसोय विषयापसेवी ॥ स्वस्थो जन स्यान्मदुपाश्रयेणेत्येव पुनर्वामृतलाछिताधि. ॥ २९७ ॥ श्रीयत्रचि हवे हेतुमाह । सश्रीयत्रमिद पद मम यतो लब्धापि वक्ष पद ।। श्रीस्तत्रैव मुहुर्मुहुर्बजति सा कृष्टापि दृष्टा हठात् ॥ तत्तलाभकृत भ्रमतुं विबुधा न वेतदेवाश्रय वि येव प्रतिनोधय खचरणे तहाछन स व्यधात् ।। २९८ ॥ अर्धचद्रवि हत्वे हेतुमाह । उद्यत्कलककलिगोपे किल द्विजेंद्र कृष्णाष्टमीमुपवसेद्यदि ता नर्भस्य ।। प्राय कलाक्षय इवाजनि तस्य भव्य स व्यनयन्निव शशाकदलाकपाद ॥२९९॥ मीनचिहवे हेतुमाह । नीचानुसर्पगरयेण जलाशयेन येनाश्रितोस्मि तमह रचयामि नून । हीन मलैरिति सत कथयस मीन रेखानय श्रयति दीनपति पदान्जे॥३०॥ दृष्टा नेउमनोरसायनमिम कामाभिराम पर ज्ञावा लोकमहेश्वर श्रुतिशिर सर्वस्वमीड्य हरि ॥ भूवा प्रव्हतनु कृतालिपुटा बाप्पाबुपूर्णेक्षण नत्वा कोसलकन्यकातिमुदिता धन्या व्यतानोत्स्तुति ।। ३०१ ॥ नृणां चर्मदृशा तु नैव विषयो यद्योगयुक्तात्मना ध्यानावस्थितिमारगम्यमहह त्रैलोक्यनाथोपि सन् । ब्रह्मा जातुचिदेव गोचरयते छीकृपापागतो रूप तप्यु दर्शित मम विभो कि भागधेय युवे ।। ३०२ ।। १ श्रावणस्थ आकाशास्थतष । २ भगवत्पादकटेशो मानस्वभाव मीना यथा यारमन जलदाय तिन तवस्थ मल भक्षापरवा न परावति ।

- (३४) विबेवा अण्णाकृतम्. अधुना बालेन भाव्यमित्यत्र हेतुमाह । इष्टेवप्यखिलेषु नाथ तिलक अवेयक कर्णिका नासामौक्तिकमित्यमून्यतितरों कातप्रियत्वेन न' । अत्यानदकराणि यपृयुरसावादी महानदन सत्व चेत्पृथुको भविष्यसि तदा मोदाय सीमा न मे ॥ ३०३ ।। एतादृशरूपदर्शने हेतुमाह । मयेयमयि दर्शिता करचतुष्टयोलासिनी तनुत्रिदशकाक्षिता ध्रुवमिहापवर्गापहा ।। स्फुर परमभापि नैतदिन बालमूर्ति कवि- यादीतस्तदादिनोगहमदयिष्य तव ।। ३०४ ॥ भद्रमेतस्पर शैशवमेव तोषायेत्याह । पुस्पुत्रोजनि वाद्यता किमपि भो इत्याप्तवैद्यस्य वाक् सद्य सूतिजनातजातकटिनक्लेशस्य विस्मारिका ॥ प प्राप्तस्य कुतूहलादय सखीवृदस्य वाद शिशु श्चक्षुष्य पितृसन्निभोयमिति न पुष्णाति धन्यात्मता ।। ३०५ ॥ साइलेप वदनस्य चुबनमय स्मेराननारोकन सलापप्रतिकृतिनिलयन काचित्कभीत्युद्भवात् । अव्यक्तालपन प्रियेण सविधे तल्लालन चापल मूषो दुरीसित शिशो सृजति नो बलात्मता तत्क्षणात् ।। ३०६ ॥ यो पृयुकवे भवत काम्यैव हेतुरित्याह भगवान् । पचन निशम्य तस्या विहस्य किंचिद्विरिचिजनकेन ।। मातस्तकृतकाम्याधीनोरम्यहमिति वचोमृत मुमुचे ।। ३०७ ॥ बालवेन जातमानस्य रोदने हेतुमाह । बारिश्येन न जीवन कचिदपि ध्वस्त शराब करे धृत्वा पुल्कसवीषिकास्वाप वर भिक्षाटन प्राणिना ॥ इन्युक्त मुनिभिस्तदेतदुचित याज्ञानरूपोपि सन् पारिश्या नटन हि केलमग सद्यो रुरोद स्वयम् ॥ ३०८ ॥ नदान एव कश्चिदारोभस्थो राजान निवेदयति स्मेन्याह । अनदन सनंदन इन्युनिरनिरादिहेपेर ॥ अधुना पुन महचरौं तस्या पशाम्यद महाभाग ॥ ३०९ । १ मालिशो म नि मोदी। भगनदन लदा सरप २ हेतुरामायणम्. ( ३५ ) आदाबुदादाय नरोवरोधनास्पदस्थितो यत्र सुधा मुधा भवेत् ।। तदर्पयन्वृत्तमभूत्स तादृशो वदान्यराज वसुधाधिपं प्रति ॥ ३१ ॥ ताणामय निनदो नभांतराले पौरोप्याशिशुमंदिरांतराले ॥ आनंदः सकलनृणां हृदंतराले बाप्पौधोपि हि न ममौ इंगंतराले ॥३१॥ बाप्पौधेरजतनयोमिपिक्तकल्पोऽ प्यानुत्यांभासे सरितो गुरोनिदेशात् ॥ शुद्धः सन्नृणमुदधूनयत्सरप्वा नैवैकं परमाप तत्क्षणापितॄणाम् ॥ ३१२ ॥ मातमात्रस्यास्य राजीवपत्राक्षतायां हेतुमाह । गर्भे कि गदितं करोति किमयं पश्यामि नास्याननं पापस्येति हि जातमात्रपृथुको नोदाटपत्यक्षिणी ॥ साफल्यं जनुषोऽमुना व्यरचि तत्तदर्शनं क्षेमदं तत्कर्तुं प्रथम प्रभुः स्वनयने विस्फारयामास किं ॥ ३१३ ॥ मातकृत्यं भगवतः केवल न महोत्सवैः ॥ सपादयामास परं स्वात्मनोपि स पार्थिवः ॥ ३१४ ।। निगृहीत एवं नासीत्सुतजन्ममुदा विमोचनीयो यः ।। म्वयमेव किंतु मूमुचे भादवधात्तदा स पक्तिरयः ॥ ३१५ ॥ भादौ पक्तिरयः सभावपरमोदारस्ततो रायत्र- प्रादुर्भावमहाप्रमोदरचितोत्साहोऽर्थिनां कामनाः ।। पावत्पूरयितुं कृतासनविधिस्तावत्तु ते मेनिरे संतानाप्तिरमुष्य केवलमसी नास्माकम-युचकैः ।। ३१९ ।। नौदेयताप्रतीतित्वेक सरयूसुश्वभूतत्र ॥ एनापुथिनां किल सप्रति सकलेघु नृपरसुप्याप सा ॥ ३१७॥ यो दद्यान्मम युगलं नवदल किंवा फलं वा जल तेन प्रीततमः करोम्यहमयं त पूर्णवित्तान्वितं ।। इत्या स्वपमूचुपा भगवता प्रत्यर्पितं सर्वशा तसे गन्मानि तत्तदर्पकजनाः समावितास्नादृशाः ॥ १८ ॥ तदानी भुगोचरी हेतुमाए । आगंतुः सक्षपमातनोति साक्षा निः श्रीरमणस्प रियो । सासरसरूपेण ततः मिनिम्न प्रदानीन्ननग चलासीत् ।। ३१९॥ अलमये हनुमाइ । 1. मर: RI नारदारंभERIH.मरो मेरे सामने. मेमरी , ममेरे । ४ीन EFREE Are नाम भारद।

विठोवा अण्णाकृतम् यन्मत्रराजमनिश जपतो जलानि स्वच्छीभवंत्युदयतः कलशोद्धवस्य ॥ तस्यैव कि भगवतः कमलावरस्य जन्मन्यमूनि विमलान्यखिलानि न स्युः॥३२०॥ द्विधापि कार्या विमला जलाशयाः पकाकुला नीचपथप्रर्पिणः ।। प्रमोर्वतारेण किमत्र तावत् स्थितेषु तेषु प्रथम प्रचक्रिरे ।। ३२१ ॥ त्रेताम्नीनामायतनावहि प्रज्वलने हेतुमाह । भूत्यावृता यायपहाय भूतीर्महानला माधवदर्शनार्य । निरीयुरेवेति निदर्शयतः प्रजज्वलृर्यश्वसनूनपातः ॥ ३२२ ॥ वायोमंथरगतो हेतुमाह । व्यक्तिगततरवरोधन ईश्वरेऽह नून वहामि शनकैः शनकै. सुसूक्ष्मः ॥ प्रज्ञापयन्निति जनानजजन्मकाले कि मदमदमित्र गंधवहः प्रपेदे ॥ ३२३ ।। आकारेण न कर्मणा न च गुणैराख्योयमुत्पादितः पोतो मे हनुमानतीन चपलः कोन्वस्य कुर्याप्छिन । एवं दुस्तरचिंतया चिरम द्व्यम्रो विंदन्साप्रतं जात तच्छरण कृपार्णामित्र सच्छो वो मयर ॥ ३२४ ॥ आकाशनेमल्ये हेतुमाह । आपादिते सातिशय विशेषे श्रीविष्णुधिष्ण्येन तदानितेन ।। नभस्मासद्धि रजस्कभावस्तया समतादनपुष्पवृष्टिः ।। ३२३ ॥ दिवप्रसन्नता हेतुमाह । आशाप्रसादः प्रभवे प्रादुर्भाव गते हरी ॥ दर्शयन्य इतीवाशाः प्रसाद प्रतिभजिरे ॥ ३२६ ।। भरतस्य पुध्यनक्षत्रनले हेतुमाह । ज्येष्ठानिक्रमणप्रसग उदपेन्मातु: मुदुमेष्टितेः सोय मन्मतिदामीपदपि मा भेदीदिह सारमनि ॥ ध्यायं ध्यायमुपायमायतमा भयो गभीराशयः कैकेया गुरुभवधिमा कि शखोत्तमो ऽ घिष्टिनः ॥ १२७ ॥ एदमशनगरापापा जन्मान हेतुमाद । दासगद्रियो पदि समजनस्थान विदापेतर. पार पादापि ननि पिमृगाधिप्प्ये साये महान् ।। २ मग frryदेशमा amitrI KI Aart at H RE ! Y ATM मारमा Ferwater relRare | अन्यत् । पारगे भकार।

हेतुरामायणम्. (३७) चक्री चात्यकलत्रतोंबुजलसन्नेत्रात्सुमित्राव्हया- दायाजन्म स नित्ययोगवशतश्चक्रेण किं खित्सम ॥ ३२८ ॥ यस्मिन्योगिजनः सदैव रमते यः साधकानां श्रियं दाता ज्ञानमयों तथेतरनृणां यो दर्शनीयो दृशां ॥ इत्यं योगिमणिविमृश्य निपुणे श्रीमान्वसिष्ठो गुरुः कौसल्यातनयस्य तस्य मुदितो रामेति नाम व्यथात् ॥ ३२९ ॥ आदेशेन नृपस्य दडकवन यातेन रामेण यो राज्य प्राज्यहठात्समर्पि तमपि स्वीकृत्य विन्यासवत् ॥ कर्ता धारणमस्य पोषणमपीत्येवं स पश्यन्गुरुः कैकेयीतनयस्य तस्य भरतेत्येवं व्यधादाव्हयं ।। ३३० ॥ प्राणेभ्योप्यधिकः प्रियो रघुपतेन भविष्यत्यय तेनेपोऽनुभविष्यति यिनो राज्यश्रियं सर्वशः। पूर्णानंदमयः स केवलमयं राजबुवो राघवो वीक्ष्यैवं किल लक्ष्मणेति कृतवान्नाम्ना सुमित्रामुतं ॥ ११॥ आदते श्रीमदाज्ञामहमहमिकया यो जनः साधुवृत्तो लन्धेवैतत्प्रसादप्रसरमय चरेत्कर्म यत्किंचिदेव ।। पात्रं स्यात्तावतेवाप्पार्धसदधिकृतिः सन्महत्याः प्रसिद- रिये दर्शयन्सोऽकृत लपणरिषु किंनु शत्रुमनाम्ना : सानंदाः सकुनहलाः सुवसनालंकारसकाशिता- चंचकुंकुमपंकरागरचनोदंचत्कपोलश्रियाः ॥ श्रीमतः स्मितसुप्रसन्नवदनाभोनाः पुरंधोजनाः श्रीरामं परिगृह्य लालसतया सांके निश्श्यादगा । ३३१, आकल्पान्प्रतिमुध्य रलसचितानाच्छाद्य की शीर्पयोत्तममगिको घ रुचिरामालिय संचुगम दोलायां प्रणिधाप नामपदवीतानि सम्पर - तासा पर्पणक्रिया दि परमार्थन्वेन सैशि 1227: स्वरोचिपोषि भूषणधारणे हेतुमाह ।

(३८) विगेगा अण्णाकृतम् रहृयो नखोपि मम सन्मणिनायकस्प स व्यापादनखमेवमल बभार ॥ ३३६ ॥, पिपलपर्णधारणे हेतुमाह । नूनं देहभृतो ललाटफलके कर्माणि जाप्रत्यदः । सामान्येन ममापि कार्ययुगल मालेस्ति पूर्वासिनः ।। देय वैषयिक सुखं त्वसिता मुक्ताचं कामये- .त्येतद्रूपकभूतमेव विलसन्मुक्तं दधौ पिप्पलम् ॥ १३७ ॥ कदाचिद्दोलानिविष्टस्य मंदहासे हेतुमाह। बालिइयं बहुदुखदापकामेति प्रोक्तं मुनींद्रैः परं सेवतामिह देहिनः परवशा आदोलना यहात् ।। एतासां विषयं करोति तदिदं मामप्यहो संप्रती- स्पेवं विस्मयतो जहास किमयं दोलानिविष्टः वयम् ॥ ३८ ॥ संप्राप्य माता प्रतिमासमादृता कुमारकं मारसमं सवायनम् ।। मम्पैरलंकृत्य च नव्यभूषणैर्वर्धापन सा विदधे सवासनं ।। 3३९ ।। अय महोय तु यथा यथा ययुरमी समयेन कुमारकाः ॥ दशमुखप्रमुखा अतिदुर्मदा मलधिमध्यपुरोपे तया तथा ॥ १४ ॥ एकांगपरिवर्तने हेतुमाह । दुवृत्तक्षणदाचरनजमहामारख्यथाविव्हला त्वं पृथ्व्यग सुखीभविष्यसि तरामल्पीयसाऽमेहसा ॥ चिंता मा रचयति सात्वनकृते कुर्वन्निवार्य रहः संवादं परिवर्तते स्म भगवान्रामो झटित्येकतः ॥४१॥ कालेन म्यग्मतस्य प्रयममतिनिश्वासे हेतुमाह । धात्रीसंघकुतूहलप्रणयिता दीक्षागुरौ स्वीकृते न्यग्मावे त्वनुभूतभारचिपिटीभूतोदरः श्रीधरः ॥ आसीरि विनिश्वसन वसुमती क्रोडीकृतेयं मया कोन्चना व्यययदितः परमिह प्राव्यादितापन्निव ॥४२॥ उरसा सर्पणे हेतुमाह । ये केचिद्वहुधान्पनाशनिरता येऽमी निबध्दादरा क्षोणीनिय॑यने निशाटनपरा ये साधुवासश्रिपाम् ॥ ये व्ययं बहुपका अहमसो तान्मूषकान्माक्षता सोऽग्मीति निदर्शयनिय पुनः श्रीशः ससारोरसा ॥१४३ ॥ २ मा उत्सयतेमसोरात दिनी पति: अप नाश । .

'हेतुरामायणम्. (३९) स्तनदानकालेंचलनाच्छादने हेतुमाह । एकांतगापि जननीस्तनदानकाले राजीवलोचनमवस्त निजांचलेन ॥ भोक्तु प्रवृत्तपति विश्वगुरौ मुरारौ सद्योतरा जवनिकाकरण हि युक्तं ॥१४४ ॥ एक पिवतोन्यस्तनमुखलालने हेतुमाह । दाक्षिण्यान्ननु तर्पये त्रिभुवनाध्यक्ष पयोमिस्त्वयं पश्चादस्मि कयं कथं भगवते रोप तस्मात्त्य ।। प्रस्रोतव्यमदः कृते द्रुतमिति व्यनं नु वामस्तन मामेत्यास्य उपस्पृशनिव फरांगुल्याच्युतोऽन्यं पपौ ॥ ३४५ ॥ कचिस्तनदर्शने हेतुमाह । अंके कृत्वाक्षमोल प्रमुदितमनसा पाययंत्यामुराम निध्यायंत्यां समंतर्मनासे पुनरसी लीलयेषपदश ॥ साक्षादकस्थितेऽस्मिन् यदि मनसि जनः संस्मरेत्तत्र विना- न्कर्तेत्यावेदयन्कि स्वजनवरदता यद्धृवे दृष्टममत् ।। ३४६ ॥ रससख्ये ततो मासे समस्तोत्सबदायकं ।। चकार श्रीरघूत्तंसः समं द्वेधा रसाशनं ॥ २४७ ॥ तर्णकलांगूलग्रहणे हेतुमाह। पूजा गवीनां तरलायमानानितस्ततो धावत एष वत्सान् ॥ जमाह लांगूललतासु रिंगन् स्ववत्सलत्वं फुटपनिवेशः ॥ ३४८ ॥ यः श्रीमान्सनकादिकास्वशरणानादाप हस्ताबुजे कारुप्यादाशशिक्षत क्रममसौ लोकत्रपीसद्गुरुः ॥ कौसल्यांगुलिमाकलप्य शनकैः प्रासादभूमीतले श्रीरामः समशिक्षित क्रममहो मातुर्मनो मोदयन् ॥ ११९ ॥ अलिष्ठाः सनकादयोपि करपो दृग्दोपभोत्यात्मनो पत्पादान्जरन.कणानसुलभानन्वेपयतेऽन्वहं ॥ धात्र्यस्तन्निाटेलस्थल नग्नवक्रोडारलोकद्रव- स्कारप्येन रजोभिरपितलगैरष्ट्रलयांचक्रिरे ॥३५० ॥ नित्यं राघवकार्यतत्परता यद्राममातुः पुना रा: पीकरपर नाम लिप्ने तप सम्परा , तत्तस्य लतितुष्टये समभवत्सर्याईण केली १ पले स्वर जाता येन परदाः भूताईतारपा भारताम् मननवरदायन् सन् ददरी।

. विठोबा अण्णाकृतम. स्यादेवाच्युतपूजनादिति भुजोदारं पदंते बुधाः ॥3५९ ॥ भोक्तुं पित्राहूतोपि न ययावित्यत्र हेतुमाह । भुक्तये यदि समग्व्हयेजनो भक्तितोपि तदतीव नैव मे ॥ रोचतेऽयमिति दर्शयन्पिताव्याप न भोक्तुमाययौ ।। १५२ ॥ कौसल्याव्हानेन त्वायपावित्पत्र हेतुमाह । अमृतौरपदेन तु जनेन कर्हिचित् यदि भुक्तयेप्यहमसाविहार्थितः ॥ उपपाम्यवश्यमिति किनु दर्शयन् जननीप्रयत्नसफलत्वमातनोत् ।।३५३॥ स्थायाततु सकर्दमपाणिरित्यत्र हेतुमाइ । नामक्याहा कयं पाहतमपि भगवन्नेकधा लोकमाना तत्तुष्टपै श्रीमतापि स्वकरकिसलये स्वीकृतं तत्कृतार्थ ।। प्रायेणास्पृश्य काये मम किल जनके स्यात्प्रसादः कथंचि- स्पद्मनेत्यर्थितः किं करकृतीचकिलोभूत्स भुक्तिप्रसगे ॥ १५४ ॥ कोचकवलं गृहीत्वा पलायने हेतुमाह । भक्तेनोपत्तोंघसोपि मनसो पासोप्यलं तुष्टये न द्रव्याणि भवेति संति विविधान्यन्येन दत्तान्यपि । एतत्सूचयितुं रमापतिरसौ मासे गृहीत्वा करे प्रत्तं पक्तिरथेन तृप्तइव कि सृप्तः पुनः क्रीडने ॥ ३९९ ॥ रामचापल्यात्कौसल्याया गृहकृत्यत्यागे हेतुमाह । विश्णी लोल्यं पदि समुदितं तत्पुनर्देहगेह- व्यापारेषु स्मृतिमपहरेदेष शास्त्रस्य वादः ॥ आख्दो मेऽनुभवपदवी रामचापल्यहेतो. पत्कोसल्या शिथिलतरतां खात्मकृत्येप्वतानीत् ।। ३५६ ॥ एकदा कौसल्या रामभुक्तिप्रार्थनानादरे हेतुमाह । याचार्यात्मुतपरिकाश्रवणतो माहात्म्यजिज्ञासया सांद्रप्रेममरेण पूर्णदया माता कदाचिद्वरः ॥ स्वाइन मम भोजनाप विनरेत्येव वचो नाशृणोत् मिनासा समये हि कर्मपिततेः को नाम भारो मनः ।। ३५७ ।। थप दध्यादिस्लेयेन भुतमिन्यत्र हेतुमाह । कुन्देनेर रसूत्तमेन परियाघातेन मांडाययो भरका शिस्यगतर्मनो दधिघृताररत िवकः ।। 1 मोल र २ एगा। सोइया गपोरिरर..

हेतुरामायणम्. (४१) तहीजं किमिवोत्तरायतरणे नंदालये स्वेप्सिनै- तत्क्रीडावटपादपस्य महतो नाथः श्रियोऽवावपत् ॥ १८ ॥ एतद्युक्तमित्याह । भावनि गोरसढुंठनोवस्तारे बीजमेतदिति युक्त ॥ बल्लबजन एवैतजननी प्रति कथयितु प्रवृत्तोभूत् ।। ३५९ ॥ सूदेनोक्तपि माता न त्रुद्धत्यन हेतुमाह । सूदेनोदितमेतदस्य चरित श्रुत्वापि माता मनाक् क्रोध नैव बभार सा रघुनरे तुष्टैव वा प्रत्युत ॥ पुक्तं युक्तमिदं यतो भगवतो भक्तस्य संतुष्टये जायेतैव गुणानुवाद उदितो यः कोपि वा श्रीपतेः ॥ 3६० ॥ मातुः सूदवचः श्रवणादास्ये हेतुमाहः । निरंतर स्वात्मनि राघवस्य यः प्रख्यापयन्सद्गुणतां स संप्रति ।। -दुर्वृत्ततां वक्तुमपि प्रवृत्तवानित्यद्भुतेनैव जहास सा सती ॥ ३६१ ।। सूदः स नानाविधपाकभव्यद्रव्यापहारोत्पतित स्वपाकं ॥ प्रमा?मेतद्रघुवीरचौर्यप्रकीर्तनेन स्वयमेव जज्ञे ॥ ३६२ ॥ स सूपकारस्तु मुदा यदा तल्ट्रीरामचार्य जननी चचक्ष्व ।। स्वतस्त्रियोत्यानिवृत्तिहेतोः स्वस्मिन्स एवोते जनेन मेने ।। 3६३ ॥ ततः कृतकक्रोधाकुलमातृदर्शनेनैव पलायने हेतुमाह । पापस्तु कोपप्रतिमो नहीतरो न स्थीयते तर सति क्षणं मया ।। सबोधयन्नित्यमुदीक्ष्य मातरं क्रोधाकुलामाशु पलापते स्म सः ।। 3६४ । कि रे दुर्लसितं परस्पतितरी पस स्तभानाधुने- से संगिरती करेण दधती घे प्रधावत्यथ ।। भयो निःश्वसती सती प्रतिपद भूमो रखबर तो ययो श्रीति हंत रुषः फल कलयते कृत्रिमाया अपि ॥६५॥ मत्प्राप्त्युत्कलिको दृदा फलपतो पान परं तन्वतः रोदं संदधतः श्रमं निवहनो मायेन मां वेदितु ।। सेनाशवतो जनस्य कृपया प्राप्स्याम्पह स्वात्मने. स्पेवं द्योतयितु बभूव करगो मातुर्विधातुः पिता ॥ ३६६॥ प्रला नोक्तवतीत्यत्र हेतुमाह । भरला पाणिपुटे फरेण सहसा दृष्ट्वा भपव्याकुलं राम फोसलकन्यका किमपि पा व नगागात ॥

(४२)
विठोबा अण्णाकृतम्
युक्तं तत्करगोचरे रघुवरे जाते कृपातः श्रुते-
याकोपोन भविष्यतीह वचसो विलापन चेद्भवेत् ॥ 380
स्वयमेव किंचिद्रुरोदेत्यत्र हेतुमाह ।
आदौ घोरतपो भवातरगतं भूतिः कुले निर्मले
संगः साधुपु पुण्यकर्मणि रतिर्मसनिधिनित्यदा ॥
एव सत्यपि विव्हला कियदहो क्रोधात्पुनः कृत्रिमा-
होनाना तु कयं दशति दयया मदं रुरोदेव स. ॥ २६८ ॥
ततः सा सर्वानप्यालिलिगत्यत्र हेतुमाह ।
क्रोडीचकार जननी रघुनदनस्य हार्देन राममपरानपि निर्विशेष ।
काते श्रिय करगते न हि तारतम्य स्वस्थायुकत्वमभितः प्रकटीकरोति ।।३६९॥
तृतीये वर्षे चूडाकरणे हेतुमाह ।
दधु प्युलंकाननमाविर्भूतो मरुत्सवः सशिखा ।।
अइयुगातपरिचयाधार सा सर्वभूतये न कय ॥ ३७० ॥
शलुलो भलतो वय लपवले सयोन्य गोलान्हली-
न्सालथ्येतु सुमलमलिकुमल कृत्वा चलामः पुलौं ।
काल्यः श्लीचलनैः लसाद इति भूभर्तुः कल भाषणं
तन्मून्यायधूननात्सदशनप्राय सदासीन्मुदे ॥३७१ ॥
पंचमे वर्षे उपनयने हेतुमाह ।
कुमारता प्रादुरभूदमीषु शक्तिविशिष्टा परिदृश्यते स्म ।
कय नु तत्राशुतरां सगीयुर्दटोपवीताजिनमेखलाद्याः ॥२७२ ॥
जातोपनयनमात्रस्य सर्वविद्यासपनत्वे हेतुमाह ।।
यो विद्यामपि भूपसी न मनुते सर्वज्ञताहेतुका
यो वा निष्कल एष किनु भगवानीक्षेत न. कार्दचित् ।।
इत्येवं चिरमुत्सुकाः समभवस्तातास्तु विद्याः कला-
स्ता यावत्स विभुः कृतोपनयनस्तावत्सहोपस्थिताः ।। २७३ ॥
सास्वाप विद्यासु कोदहविद्यायामतिशये हेतुमाह।
सर्वाः सर्वस्य विदा निहितकृतये काक्षितास्तत्र राजा-
मावशश्यावतीव प्रभवत उचिते चापविद्यार्थविद्ये ॥
तनाप्याद्या प्रधान भवति तदितरात्वानुपागक्यदः कि
मन्नायो बाधयन्सोभ्यसदिन सुतरामेप कोदडविद्या ॥३७४ ॥

हेतुरामायणम्.
(४३)
सदश्या गुणसगमाशु जहत श्रुयतसयोगतो
विद्धावालक्ष्यमुपासकारतु विशिखानेकाततो जिम्हगान् ॥
श्रीराम समुपास्त सततमसौ ये मा भजते यथा
तानेतास्तु तथा भजाम्यहमिति खोक्त वच सार्थयन् ।। 3७९ ॥
स्नात्वा प्रातरसौ यथाविधि विधि कृत्वाथ नल्या गुरू--
नगत्वा ससदि पश्यति स्म निपुण पौराक्षमायें सम ।।
अश्लाघत तदतरेपि कृतिनस्ते ते यथानद्धरे--
त्रैलोक्याक्षशोल्पकार्यविषय नो चित्रकृपाटव ।। ३७६ ॥
नरवरस्य वचोभिराजलमो नगरकार्यमशेषमय व्यधात् ॥
न च मनागपि कश्चिदगाल्लम नर इति प्रतिमात्यति साप्रत ॥३७७॥
श्रीरामचद्रेजान नीतिवैभव ततश्च भूयोपि विनीतिवैभव ।।
न तत्र सर्पत्किमनीतिवैभव किं दुर्घट स्वामिनि मे रघूत्तमे ॥३७८॥
मृगयायां हेतुमाह ।
नागान्खडिगणान्हरीश्च परितो यो वाहिनी गिनी
र्धत्ते कचुकिसचय च महिषीर्य सेव्यते चामरे ॥
किं चाभाति सरामलक्ष्मणतया सोऽय नु राजे दवो
जज्ञे न प्रतिपक्ष इत्ययमभूत्सिदोस्य किं शुद्धये ॥ 3७९ ॥
अश्वारोहणे हेतुमाह ।
विक्रातैरपि दुर्दमो मृगगणाध्यक्षो वने केसरी ।
तसाचं प्रथमप्रसग उदये राज्ञो न आयुष्मत ॥
तन स्यात्तु कथ कय न निपुण विद्म कवीनामिमा
माशकामपहर्तुमिव कि सोश्व तदा न्याव्यधात् ।। २८० ॥
लक्ष्मणसाहाप्यके हेतुमाह ।
अस्यैकस्य तु साहाय्ये स्यादनतसहायता ॥
इति मीमासमा जज्ञे राम सौमित्रिसाराये ॥3८१ ॥
रघूत्तसचचकृपाणप्रहारप्रभिन्नेभकुभस्थलाभ्यतरेभ्य ॥
पतात स्म मुक्ता फल साधुवृत्ता मदोन्मत्तससर्गज दर्शयत्य ॥ ३८२ ॥
वास्ते पराङ्मुखतया हि हरौ जनोसौ नून कपोलतलभगमुपैति लोके ।।
दानोदकाकरतापि हिताय नोति प्रख्यापय करिकुलान्यभिनत्कपोले ॥ ३८३ ॥
भृश असतो धुततुगशृगमभिद्रवतो वनसैरिभद्रा ॥
अध पताते स्म कृपाणपातैईरिद्विषा ार्ध्वगति कुतरत्या ॥ ३८४ ॥

(४४) विठोवा अण्णाकृतम् आः पापिनो गोविषये भवति मुखानि योत्युत्कुटकौतुकानि ।। तदद्य कामान्कलितान्करोमीत्यत्रीभरद्दीपिमुखानि गोभिः ।। २८५॥ भूमडलेऽस्मिनहमेक एव सडोति लोकाः प्रवदति सर्वे ॥ तत्किन्नु खोडव्यपदेशभाजो मृगाश्च कर्तापममृष्यमाणः ।।३८६ ॥ साक्षादय शबरशत्रुरत्रेत्येव तु य हत वदति सतः ।। तस्मिश्चमत्कुर्वति हेतिमेति स्थिति कथ शबरडिभदभः ॥ ३८७ ॥ विस्कारयत धनुरार्यपुत्र ज्यादारिता गर्ववशेन कोलाः ॥ चिराभियुक्ता अपि नो कृतार्थ कथ हि त पकभृतो भनेपुः ॥ ३८ ॥ दुर्वृत्तोपमतः पुरा किल मया मूविशेषीकृत- स्तावान यहह त्रयीमयजन चैन कलानायक ।। दिव्येकोपि पुन. पुनर्व्यथयतेऽसौ सिंहिकानदन- स्ते सागा इह भारशः पुनरिमे कुयुनै किम्नित्यन् ।। 3८९ ॥ हारः सन् यस्तु पचास्यो वाणस्तदृदयगमः ।। प्रादुर्भूता न तत्राभूत्सा विरूपाक्षता कुतः ॥ ३९० ॥ अत्र हिंसायामपि अहिंसेत्यत्र हेतुमाह । अपि इवसाल्यऽस्वसहायताप्पयो वनस्पतायामपि चावनस्थता ॥ आखेटके सलवघोपि भूभुना कथ नु न स्यादवध. सतु स्फुट ॥३९१ मृतास्ते सग्दतिमाज इत्पत्र हेतुमाह । धृतः करे श्रीरघुनायकेन यो ज्योतिर्मय कोशविनिर्गतोऽभवत् ।। तेनानुविद्धा यगुरुत्तमस्थिति ते नन्यजीवा इति नात्र विस्मयः ॥ ३९२ ॥ विशिखा जीवा मुकास्तत्सकर्मणादहो विरक्तत्व ।। सद्य. प्रतिपद्य न के विदेहभाव भजेयुरिति वदत ।। ३९३ ॥ दवो जनाना बसवबृहितस्तापप्रदोऽभूत्तमसौ रघूत्तमः ॥ नि सत्वभाव प्रतिपाद्य पादयोनिवेदयामास पितुः सहानुजः ॥ ३९४ ॥ यारोटेक यहुचित्रकारि तन्नाम साकेतनिकेतलोकान् ।। न सर्वथा चिरसमुद्रपूरे न्यमग्नपिश्यक इति मवीत ॥ ३९५ ॥ सानदे हेतुमाह । मलीमस त्वासुरसपदोधैर्जने निजानंदभरः सुदूरं ।। १ राहु २ सेम्याासा बाणानीया मुना ४ सामान् ५ से अति ते खेटा देशा तानाभट्याय मासटक देपश्यत पदापार तसविलोमाकाराति नाश् । मृगपा ॥ ।

" हेतुरामायणम्. (४५) पया यथाऽवर्धत देवसंपत्तया तथा स स्वपमाविरासीत् ।। स्वाभाविको लुप्त इव प्रकामं स्वामोद आसीदिह हैमवेधात् ॥ प्रसृत्वरे स स्वपमाविरासोत्पद्मोदये शूरवैरप्रतापे || २९६ ॥ पूर्णनिर्मलरसे हि मानसे जन्मिना जगति रामनामकः ॥ राजहंस इह सन्निविस स व्यातनोत्कुवलये सुविधमं ॥ ३९७ ॥ जनस्य कस्यापि न कोपि दोषो यो वाचिको मानसिकोपि वामृत् ।। श्रीराघवेऽनंतगुणे परंतु दृग्दोषसंभावनमात्रमासीत् ॥ ३९८ ॥ श्रीरामेण कृतमपि सर्वमकृतमेवेत्या हेतुमाइ । प्रकृत्या भातु नामेह विकारो वरवस्तुनः ।। न दूषणोपस्थितये विचारे सति जामति ॥ ३९९ ॥ कपेपि पन्छेरपदं प्रकृत्या तस्मिन्विकारेऽपि विभासमाने ॥ हानिस्तु न प्रत्युत कार्यसिद्धिः प्रतीक्षतेपि प्रतिषेयमेतत् ॥१०॥ रामे मम सामिनि तु प्रकृत्या योगाद्विकारेऽपि विभासमाने ॥ स्वतत्वहानिर्न मनागपीति न गास्ति कि नामसहतकोक्तिः ।। १०१॥ समाहितं प्रापर्यते । वियुक्तवत्स्वामित्वयि सतु विकारीति नियतं ॥ वियोगस्तन्माभूत्कथमपि विभो विट्टलकवेः ।। प्रपनोसोवो तदितर परमात कहणया ॥ महाराष्ट्रप्वेष प्रभवतु परेशो खलतरः ॥ १२ ॥ इति श्रीमद्रामाधिराजरघुनदनसुंदरपदादिमकरंदमिलिंदापमानमानसेन शाहिन्यकुलतिलकापमानेन श्रीकरहाटकानगासिना पंतमहादेवतनुमेन याराण. सोगर्भसमुद्भवेन ब्रमण्यननामगण्यकुलबरेण्यपुण्यशीलकारम्पनिधिप्रतिनिधिनश्री. निकासरापनन्धोपमीविकेन पंतविलेन रिचित ऐतुरामापणे प्रपमार्गक ॥ श्री- रामः प्रीता ॥ . १भामोदो बोरियमरः । २१मा एमए सा गा. परको कोषमा पदमारगरा IIEIY :- साराम: ५ दिए । CENT मे || पं. ४. निसरोगे Ret मानिCिom। २. पालम भER IMAT Om. run मरने ।

विठोबा अण्णाकृतम् (४६) भगवतः कौशिकस्य स्वमस्खारिष्टनिरसने श्रीरामनिध्याने हेतुमाइ । सर्वारिष्टनिरासकर्तुप मेऽरिष्टस्य विश्वतकः ॥ श्रीलक्ष्मीपतिरेख नेतर इति प्रेक्ष्येव दिव्य हरि ॥ दिव्य. कौशिक आजगाम शरण सोह पुनः पाकिंव- स्तत्त पार्थिवमेव यानि इति निध्यायनभूत्कौशिकः ॥ १ ॥ हेलतरमाह। स्वस्मिंश्चिराद्विरचितात्तपसो हि वर्णव्यत्यासमात्रमहह व्यरचि विधापि ॥ नैवाचर किमपि हत हरेः प्रियायं तत्राधुनापि पतितव्यमिति व्यवास्यत् ॥२॥ दुष्टैः सृष्टैररिष्टैईतसकलमखरिदुःखैः स लेखे क्षीराब्धी प्रार्ण्यमानो दशरथसदने देवदेवोऽवतीर्णः ॥ तत्मारिप्सोमखानय श्रवणपयमगात्सोऽधुनाऽरिटपक्षान् धत्ते होत्येव यातस्तदुकतरतयेत्यस्य मीमासयेव ॥३॥ भस्मोद्भासेवपुर्विशकटजटाजूटो द्विजेंद्रांचितों ।। यो गगाचलघटसद्रसवती रुद्राक्षभूपाधरः ॥ यन्नामानिशपाठलोलासनस्तल्छीमुखालोकना- साफल्य स्वशोर्मुश रचयितु साक्षाछियोगादिव ॥ ४ ॥ राजो विश्वामित्रं प्रत्युद्गमने हेतुमाह । प स्वित्कौशिकमाहुरन धरणावेव द्विजामचोम्यस- मारूढः सुदृद्ध द्विजामयपदवी घोस्तपोराशिभिः । श्रेपान्सत्पथगामिना स विनतानदप्रदस्तक्षम ।। तस्याभ्यागममानतः मातेययो यहाजहसाप्रणोः ॥६॥ द्विजोत्तमाघौ.मनुजोत्तमोसौ रत्नोत्तमौवानुपदा निघाय ।। आतु स तामुन्नतिमुत्तमा ता निनोचमाग नमयांबभूव ॥ ६ ॥ गाधेरगाधनपसस्तनयस्य तस्य पादारविंदयुगलमरजोभिषेकः ॥ स्थाने पुपोप पुरुषार्थिवभावमस्य सर्व च यपुनरहो तदतीव चित्र ।।। राजसदने तदानपने हेतुमाह। प्रासाद नीतश्चेस्वार्थतागोचित प्रसाद सः॥ नीतः स्यादेवेति स तमेप नरनायको निन्ये ॥८॥ राता प्रकाशमानेन चित्र गुरुतमो मुनिः ।। भास्पन्कुरोगललार्पमानिन्ये निनादर ॥९॥ भनपतपसलस्य तदादिमिराहतः ॥

हेतुरामायणमें. चकारापचिात विन चेतु स्वोपचिति चिर ॥ उभयेन स्वकायेन दक्षिणस्त प्रदक्षिण ॥ विधाप वंदन चक्रे शिरसा वचसापि ॥ १ स्तुतिप्रपचे हेतुमाह । सौधत्रावसथे प्रपाद्य किमयं मद्य दुहती पयो गामेका भृशमेकवर्णसुभगा दवा कृतार्थायते ॥ कचिन्नापमस्यतीति स पुनश्चानेकवणांचिता वव्होर्गा व्यसृजत्प्रमोदमनिका सपः सुधामोचिका ॥ १२ ॥ श्रीमदागमनेनाह सकल्कल्याणभाजनमित्यत्र हेतुमाह दशरथः । श्रीखामिपादा इह सर्वदागमा समागमन् यत्स्वयमेव मे गृहान् ।। बत सुरांगा हि मयीत्यवैम्यह कल्याणसपत्सु सु नाधुनोक्तय ॥ १३ ॥ पदपमसमागमादमुष्मावहोर्या मम सिद्धि मीपिवास ॥ इति किमित्र पुरो मुधा बुधानां विविधालापशतैर्वदामि विद्वन् ॥ १४ ॥ शतोत्सवाट्य विबुधोपलाल्यं कुल पवित्र मम सर्वथाऽद्य ।। पत्तीर्थराजोयमगात्प्रयागो वृद्धश्रवस्त्वे स्म तु कानु शका || १५ ॥ त्रिशकुभर्ता नवसर्गकर्ता योय भवान्विप्रवर समागात् ।। स एष साक्षाजगदीश एष ततिराहातेमपेक्षते किं ॥ १६ ॥ न केवलमहमेक एव मुदित किंतु सर्व राष्ट्रमपीत्यत्र हेतुमाह । ममी न मप्येव नपुडरीके आमोद एक भुपनोदरेऽस्मिन् ॥ विकाशपूर्व सकलेपि चक्रे सूर्यागमस्यैतदतीव युक्तं ॥ १७ ॥ सामिनिशातमधिगच्छात तु द्विजेंद्रे स्वामोदराशिभरितं वरित प्रकाशि ।। मायेत यत्कुवलय सकल तदत्र नैको मुदे ककलिल किमु राजहस ॥१८॥ बत शांतफले श्रीमत्सूर्यपादै कचिकृतात् ।। सतापादितरै काचन ताभ्यति तपोवन ।। १९ ।। तापाभारे हेतुमुपन्यस्यति मुनि । क्षत्राधिपे राजनि राजति बपि समातलेस्मिन्नतिशीतले करे । या नाम सतापकयाऽत्र ताशे नक्षत्रनापेपि न या कचिच्छ्ता ॥ २० ।। एतस्मि भगति भवनि कटकास्ते समागं सहनतयैव दूपयतं । का साश्रमपदमन लोकपा हिस्सों क दशरमागरक्तायां ॥२१॥ भय दशरय । २ र राजमाम १ भुपने नोपगेकपोशित का । Rस्था 3 रपनागराना (१८) विगवा 'अण्णाकृतम् श्रीरामप्रमुखान्कुमारतिलकाकामानिरामाल्स- तूणीखेटकृपाणकार्मुकशरान्लोलच्छिखेडाकुरान् ।। आनाप्यांध्रियुगे निवेद्य भगश्रीपादशिष्या इमे । नुमाद्या इति निर्मितांजलिपुटं राज्ञा स विज्ञापितः ॥ २॥ नत्या त सहशिष्यवर्गमुचित, श्रेष्ठ वसिष्ठतिया : राजान द्विजपादपद्मरजसाभ्युघूत्य मालस्थल अंत भूषयतः कृतांजलिपुटापीत्वाक्षिानरगुती नों 'चित्रं स्वयमेव तत्र सकलाश्चिप्राण्यभूवश्विर ॥ २३ ॥ श्रीरामचंद्रमुखद्रमोक्षमाणः सद्यः समुच्छोलनहार्द्रसमुद्रपूरः । भादो न केवलमभूत्सहने खकीये नेत्रद्वये परिहितेऽपि स तापसामयः ॥ २४ ॥ 'श्रीमद्रामप्रियार्थान् चयितुमनसोभ्यागतस्यास्य सूरेः कार्योों नैव वाच्यः कचिदपि सुधियेल्यात्ततीवत्रतस्य । !! ( अप्यास्मिन्वंदमानेऽतिरणराणिकपाशीःसहस्र प्रयोकु प्रक्रातस्यायकी पतनुत न गल: प्रेमबाष्पोपरुद्धः ॥ २५ ॥ - दशरथ::- - । एतस्यों बलसृष्टी किमपि भगवतस्तरापस्याप्रभावा- बालभ्यं वस्वदृष्टश्रुतमभिनरमप्यात्यकार्य न चातः ॥ आदेश्यस्त्येष शिष्यः किमपि भगवतेत्युक्तिमुक्तिपात स्वामिन्मा हैत संत मुखरयाते हठाछीमध्यजभक्तिः ॥ २९॥ समस्तमस्ति पस्तुमाते श्रीमप्रसादतः 11 - . . . . । अतः किमपि नादेयमद्य श्रीचरणामतः ॥ २७॥ मुनिः- सकर चिरैः स्वयं नभोगो बहुधान्योपपुजे वमूनि चिन्वन् ।। भगवान् रविरस्य ते प्रयुक्त कुलजस्योक्तमतीव युकमेतत् ॥ २८ ॥ तपोग्नेनः सर्वनाशिनः स नांदागत्य मोः पुष्पजनाः सहस्रशः ॥ . मापनघायभिनय वीक्षिते दीक्षाप्रवेशे प्रतिपति समाति ॥२९॥ मदककुंजोकान् वनसंचारपन्यिशृंखलान् । विनिहत्य नासिंहशारको परा एव प्रतनोरियहोखले ॥ ३० ॥ धूसम लदभणमात्रसाद प्रदोहे में राक्षसलक्षशाये ।। इन्युक्तिरासीदिर कोशिकारसा भासभायामशनिपातः ॥ ३१॥ १ पा... पागेसाराम । २ मिन . राक्षसाः पुष्पाताय ४ का मनिर॥ . . .

. M । हेतुरामायणम्. (४९) श्रुत्वा तत्कालकूटावरजमुनिश्चः संगतास्तत्र पौराः प्रोचुः सर्वे तदानी मुनिरयमखिलामित्रमित्येव सत्य ।। पित्रे घर्षावितीमे स्फुटमभिदधते गौरयांपास्य सूत्र पाणिन्याद्यास्तु ,भीतात्रिभुवन विदिताद्वारुणादस्य रोगात् ॥ १२ ॥ कौशिक एप,न तापंसनायः किं तर्हि नूनमपशकुनः ।। मानदनिवहतेनः समुपस्थित तिनना निगदुः ॥ ३३ ॥ दशरथो दोनः || प्युकेन बिनानेन यानेष राधः । जीविष्पति कथं नाम स्वामिनय प्रसाद में ॥ ३४॥ मुनि:---- नादेयमरित सकलमित्युक्तं यद्वचः पुरा ॥ पदमटतां कचितसा प्रतिपद्यते ।। २५ ॥ पदि प्रभो सदवान बदन तदाः सपत्नया वितथया तर जिन्हया यत् ॥ ना रपशिना व्ययमिदं जटरत्वभानो बनादुदेति कयमा विचित्रमेतत् ।। ३६ ॥ पूर्वापरे पचास तेऽस्ति सदनिता या वृत्तिः, सीव नतु विमभेदमात्रं ॥ मन्ये तगद्य नृपते बहुलोपारिभाने भविष्यति कथं न तथाविधरं ॥ ३७॥ इई वितरणशारिता नृपाणां महितान्या रणशालितापि रानन् । विमृश सयमेव तत्र पुक्ता कतरा स्यागुानत्रयविजित्ये ॥ ३॥ राजन् राजगैलप्रभुः गुरूपतिधाशाधिरोहदामा सोदारोतितापदो पिबत च कुर्यानकार मुऐ ।। हीन समयामुशदिति महाश्चर्याय नो मापते पश्यारपृश्यतपत्र दृशत इतक्षेद्वासोऽपादेशः ॥ ३९ ॥ रोमो रामो राम एवं पदंत निय यास्मिस्तत्र रामोम्ति सस । पर लाईव रामो ग रामो रामः स्पष्ट तर नास्तीति मन्ये ।। १० ॥ सरप:---- थापुमला राघोग पामरक्षारेण कि। 1 महार माग २ दाना नाता सदा गप पा मला सरसा। I met: ४'मारी am 1 ५ AMRAPE ! Harerie: । नना 107 ममामा NIRE महनगastrrrrr ...॥ सरदार लाभारम्प . । . H .

(५०) विठोबा अण्णाकृतम्. 1 . अवलंब्य भवत्पक्ष राक्षसान्हन्मि कौशिक ॥ १ ॥ मुनि:- अधिप्रत्यर्थिविषये दानेनोभयथाप्यासे ।। परमकांडेद्य कुतः कोदंडतांडवं ॥ ४२ ॥ अंत नेतुं मन्युमेकं समर्थः साकं युद्धा राक्षसेन त्वमेव ।। स्यात्कोप्यास्मिन्नप्ययुद्धा तमंत नेतुं वीष्टे सर्वथैवेष रामः ॥ १३ ॥ विश्वस्य मित्रे मयि याचति बमरातिभावं प्रकटीकरोषि ॥ अतस्त्वनिष्टं भवितव तस्माकुलेशितुस्ते सवितुर्न तोषः ॥ १४ ॥ तदा दशरथः कुंतशताधातसमव्ययः ।। शल्यादिताश्च कौशल्याप्रमुखा राजयोषितः ॥ ४५ ॥ विहातुं रघु सर्वथा नोत्सहेऽहं सहस्त्रापराधोस्मि सर्व मदीयं ॥ क्षमख क्षमस्व प्रसीद प्रसीदेत्यभिव्याहरपादमूले पपात ॥ ४६ ।। नीत्वैकातमथावदहशरर्थ श्रेष्ठो वसिष्ठो गुरू रामोयं मनुजो न किंतु भगवान्साक्षादरिः सोऽमरैः ।। भूभारोदृतयेथितस्तवगृहे जातो भवान्कश्यपः ।। कौसल्याऽदितिरप्यभरिकल पुरा युष्मदरं साधकः ॥४७॥ राजन् रमास्प परमा रमणी विदेहराजस्य मेहममलं समलंकरोति ।। रामेण व सकलयौवनरत्नमूता सीता य एष सह योजयितु समागात् ॥४८॥ सदाकारस्प रामस्य राजन्सश्रीकता पुनः । सुलमा कौशिकस्पांस्य प्रसादेनैव नान्यथा ॥१९॥ अजगमरहिततेयं याते शोकाय जायते सुमते ।। निपुण विचार्यमाणेऽनंतक्षेमाप जायते नैव ॥१०॥ सद्यस्तपस्योपदेशेन राजाभद्तसंशपः ।। न कि समाधिः साधीयान्सम मे न सुमेधसः ॥११॥ स्वस्थोऽभवदशरथो निजकल्पनोल्यमलोकमपहाप तदाल एव ।। शोकस्तु तावदिह रामविपोगजन्यो कारन सांद्रदययास गुपदेशः ॥५२ ।। संभारितप्रसारव्यानां कौसल्या समाधान प्रबहते पनिरयः । अग प्रिये । राजा पाते निजात्मजानिय भुजा शाली दिजायाः प्रजा ॥ - १ ने सस्ने ! ९ मापदम्ये प्रती धीयnt ! ४ शवभार दानामा । ५ शारदानेन पारामा । বাদল আকার এব শারদ : महमा कारिदा या अदाकारस्प । भरती 100146 हेतुरामायणम्. एतदकुमलं व्यक्ति जनकेत्याख्येय यस्य स्फुट ।। वृत्त गायति यस्य च श्रुतिशिर श्रीयाज्ञवल्क्यप्रिय छात्रो अलविदामुदारचरितो राजर्षिरास्ते श्रुत ॥९॥ धन्यस्य विन्यासमिवास्य कन्यारत्ल प्रियेदाद्वसुधा प्रसादात् ॥ पा रत्नगर्भामवदन्वदति बुधा वदिष्यति पदीययोगात् ॥१४॥ लावण्यरूपकुलशीलगुणप्रकर्षानस्या निशम्य नरनायकतोकलोक ।। तत्कामतप्तमनसा तरसा तपोभिर्गोरों वरागि वरिवस्पति मगलारव्या ॥१५॥ औरसी ताशी तस्प कला चाद्रमती यथा ॥ अन्या कन्यास्त्यपे धन्या पा दधात्युमिलाभिधा ॥१९॥ विवाहयिषुणा तेन कन्यायुगामिद प्रिये ॥ राजर्षिणैष राजपिरिति विज्ञापितोऽभवत् ॥५७] भो स्वामि प्रतिसृष्टविष्टपविवाहाहाँ वरौ सुदरी ॥ राजर्षी अधिगम्य सम्यगुदयो दुर्दम्परम्पश्रियो ।। खेभ्योऽसभ्यवरप्रदस्य मदत कारुण्यपुष्य विना कन्याद्वाहमहोत्सवं कथमहो द्रक्ष्यत्यय मैथिल ॥ १८ ॥ सावित्रर्चपुरश्चर्यालग्धमत्वसपद ॥ नित्यप्रशसे यशेऽस्मिन्पक्षपातोस्य लक्ष्यते ॥१९॥ कन्यपा राजेसपोगो नास्प तोषाप जायते ।। अयं तु सोरेसनयोऽशेषतोषप्रपोषक ॥१०॥ तत्साळ्येष तपोधनस्तर सुते भूभृत्तभासमते ॥ सघस्कारस्वसमागमात्स ऋषितामाधाप राजर्षिता ॥ तापत्र प्रकटप्य भूमिसुतपोदाई मपा सबम ।। निर्वास्य रहस्य सवितुस्तोपाप कालभ्यते ॥११॥ अप्पतिवात्सल्या सा कोसल्या नृपतिचाटुरचनेन । तनपोद्वाहकुतूहल सुधा निघापान्वमस्त तदशेष ॥१२॥ कौसल्या समाधापागन्छत तमवलोकयनेव मुनिर्मुदेत्पत्र हेतुमाह । यो जो नृषुदक कृतसदारामस्थितितोपत न्याकोपात्सुपारग्छदस्य विरहादस्तप्रशस्तमम ॥ १ सामापरामा पागते सवितरि भाते सति भाद्रपदमास प्रालि । २ नानासंतोष समि। अगर मा ! पक्षे नारेशे दसरय | ४ माप विशामर 4 विठोबा अण्णाकृतम् ܕܝ (५२) एकातेऽथ वसंतमन्वपगुरु संगम्प रम्प पुन- लंन्धाभूद्धरितत्वमीप्तसुमनोभावान्महामोददः ॥१३॥ गृहीवा कराणा नराणां स राजां पराभूतमारो कुमारी निवेद्य ॥ मुने. पादपोऽवदत्प्रांजलि: सन् पदिष्ट तदाभ्यामुभा या विधेय ।। ६४ ॥ मुनिः। धन्यो वसिष्ठो भगवान्भवदुर्धन्यो भवाश्चार्यमवशसंभवः ।। एतत्तवाध्यस्य तु नौरजस्थल साक्षादमा सा परमानुरागिणी ॥१६॥ अथ दशरयो भोजनोत्सर्वमारंभत तत्र हेतुमाह ! सवृत्तोहि निशातगो द्विजवरों नून महाभोजनो जातश्चजगति प्रकाशनकृते कल्पिष्यते न. पुनः ॥ चेत्सोप बत'कालिकापचितिहान्यास्यादिहाभोजनों दूरादरतरं प्रकाशनमुत् 'पाते तु गाढं तमः ॥६६॥ अप्यर्थित स्यादमृतासगानमन्न पुनर्यस्य वीपकानाम् ,, तेनादरादर्पितमेतदेभ्यः कीदृग् बभूवेति न वकुमीशा ॥६॥ भुजानः कौशिकः स्वादु स्वादन तदुपस्कृत || ran. मेने नदस्य कदलीपर्णभुक्तिमहोत्सव ॥६८||25-Tre स्वेष्ट साधयितु हि रामशरणापनो पदि स्यादया। सद्यः सिध्पत एव तत्प निपत ते मुक्तिमुक्ती स्वतः । स्वादूरान्युपभुज्य लोलुपतया काम इलयहरसना सगास्ते लुलुछाई राघवगुणागांपत एकातगान॥६॥ तदनु मनुजनाथ. सभा कृतवान् । " TTre rrrrr:- विद्वदृद्धपुरोहितैतिरतेधौरंगपोरैर्वरैः 11. FREE शूरैर्जानपदैविचित्रनिनदैरानदिभिवेदिभि || Hit नृत्यद्वारविलासिनीभिरभित• प्राप्तागमैनेंगमै ॥ रम्ये हर्यतले वितानविमले धूपोर्मिकिर्मीरिते ॥७॥ थानीयोत्तमसनमै निमयाभ्युत्याय पादानात ।। कृत्वा पीठवरेधिरोप्य रुचिरे दिव्यानरैर्भूषणैः ।। मुक्तारत्नमयैरपूजयदसौ काश्मीरकस्तूरिको दचचदनगधगधकुसुमनग्धूपदीपादिभिः ॥७१॥..' चित्तप्रसादोजनि तत्र विश्वामित्रस्य सर्वेयु समर्चितेषु ।। + 1 ++ -- हेतुरामायणम्. (५३) मुधैव मैत्री करुणेति सूत्र पतजलि कि रचयाचकार ॥७२॥ गृहत्विा कराभ्या नराणा स राजा पराभूतमारौ कुमारौ निवेद्य ॥ मुने पादपोऽवदरप्राजलि-सन् पदिष्ट तदाभ्यामुभाभ्या विधेय ।। ७३ ।। श्रीरामलक्ष्मणी प्रेरणा समालिंग्य निजाकयोr निधायास्फालन् पृष्ठ वाचमूचे मुनीश्वरसगावा !" वत्स श्री रघुनाथ पास्यास सहास्माभि (राम)र्यदादिश्यते ॥ तल्वाध्य शिरसा (विश्वामित्र) विहाय भवन यातव्यमस्मद्वन || (रामः) स्वामिन्कोनुभवद्वन बनमिति घूयादिद तद्वच ॥ सत्कतुं मुनिनायालोमनिवह सद्य समुत्तस्थिवान् ॥७॥ यादी पच भय नु ताम भवन कोस्मिन्विदध्यात्पद ॥ किं प्रस्तौमि तपोवन कुशलता जागर्ति यत्रानिश ।। भो. स्वामिन्नतएव भोगवितति दूरे विसृष्याविश- पूरण्यगति प्रभूतफलदामिक्ष्वाकुपादादय ॥७६॥ श्रीमत्पादयुग प्रणम्य वदति स्तोक पुनर्लक्ष्मण || नियन्छिामृता भुव समवता भी क्षत्रियाणों रण । श्रेयस्यत्र जयाप्तिरस्ति सुलमा सारण्य एव ध्रुवे ॥" पत्स्वामिन्ननाण्यपादविमुखी हा हत साभूत्वाचन ॥७॥ वाक्चात्यकलाकलापकुशल श्रीगाधिसूनोर्गो. न्यभ्राजिष्ट पुननिरर्गलतया विद्वत्सभामहले ? साय राधवलक्ष्मणोक्तिवर्चसो वैदग्ध्यमत्यदुत ।।" दृष्ट्वा किं समजायतेव सहसा सद्यो निरुद्ध स्वय ॥ ७८॥ किमह बहुधा वक्ष्ये पत्तिस्यदननंदनौ ।' तवैनौ पचामे प्राणेना राज्याविति भाति मे ॥७९॥ 4 TITUTIPTV मुनि +- । तदानों। सद्यो वाद्यधुरधरान्ध्वजधरान्तास्ता पुन सैनिकान् पाष्टीका स्तुतिपाठकान्मुनिवरप्रस्थानमाज्ञापय ॥ इत्येव गदिते सति क्षितिभुजामात्यतमात्यांतक । नामृष्यन्मुनिशन्दमात्माने मनारु त मौनिनाममणी ॥८॥ १ मैत्रीकरणामुदितोपेभागों सुखदु समापुण्या गाणा भावनातामनप्रसादन । श्रीमत्सु मैत्री दीनेषु कहोरयाद।

(५४)
विठोवा अण्णाकृतम्
तदात्व एव ।
राधवौ विवृतरौरवत्वची चापसापकनिषगसगिनी ॥
सगती ललितजूटितालको गाढनद्धकरवालखेटको ॥८॥
तदातिद्रवध्वृदयो नरपतिराह मुनि ।।
महाफलाषं सुमनोभिवृद्धिपरापणाः श्रीचरणापतं ते ।।
तत्कि सदारामरिरक्षयान्याः संतीत्यहो वाक्पशतैर्वदामि ॥२॥
तदनु मुनिः किंचिद्विहस्य कौसल्यादिमाः प्रणमयितुमत.पुर गतः ।
स्वस्त्यस्तु वत्सावपि गत्पनुष्णशांतोर्मिलेशो पुनरेतमाशु ॥
इत्याशिष मातृजनप्रयुक्तामुपश्रुतिलेन मुनिः स मेने ॥८३॥
मापुरभिवृद्धययं सुतयोस्तयोर्धानमाजियनरपतिरित्पत्र हेतुमाह ।
चिराय मे राघव एप जीवता स्थिरस्य वाजिदिति क्षितीश्वरः ।
यतो नसोरन्वयतोश्विनोः स्थितिर्न जागरूकोत्र किमायुरागमः ॥४॥
कौशिक. स किल रामलक्ष्मणोपरामशोभ्युभयपाल आवभो ।।
ब्रह्मविद्विरतिवैभवोपलो योगभागवतधर्ममागिव ॥८॥
सवस्तयोश्चलितयोरय राजलक्ष्म्या सभेदमागतवती सममार्पलक्ष्मीः ॥
तत्कांतिपूरजठरे ललनेक्षणानि पारिजवान्यपि ममजुरतीव चित्रं ॥४॥
पनपताववगछति सहसशः सुमनसो महामोदा ॥
न्यपतन्दिवोमहविष द्रुतमीएक्प्रभावतेति कथपत्य ॥ ८७॥
असंत्पनतो मुनिपरति ते विभूषपंतः पुरराजमार्ग ।
विनिर्पपुर्यरामहोत्सवेन भावस्य तासाप्रतिकस्य पुतं ॥८॥
राजा--
वासो न दुःखाकुरुत मुनींद्रमेतदवो नः स्मृतपो भवति ।।
(मुनि प्रति) असो कनीयानातचापलोतो वात्सल्यतो बाल्याशेत पाल्यः ॥८॥
पणत्रकाहलमलमेरेष्वभिनदत्सु महाध्वनिसात ॥
समान विष्णुपद सपमेव तदिबुधसूचनारसमपद्यत
तूर्ण पूर्णमभचतुर्विधमहावादिअनादेनदा-
फाश सय निदर्शनं स्वपमभूयसमा स्थिन. ॥
येगुन्य व्यपसृत्य पूर्णगुणता सा सामनं भाविनी.
स्पर श्री रघुनापषिमुगे रिन्पस्तपपरितके ॥ ९ ॥
पु प्रयागना मनो रामविरहादिनम्नमेा ध्यापनदियाइ ।
रामो पनाय पातोयानापोनि मम नागरिकाः ।।
थामनि सायं गा अपिने गता सम्पामगे पि ॥ १३ ॥

हेतुरामायणम् (५५) मोशमात्रे स्थिती हेतुमाइ । माराम सुकुमारविप्रहमिद राज कुमारद्वय स्फार सप्रति काकपक्षधरमन्यत्यादरादात्मन ॥ मालोक्यानुचर तु कौशिकमुनेरघिस्थित सदैव किं तत्पनीमत्र न्यविक्षत यतोनुक्रोशमेवास्थित ॥ १३ ॥ शरपूतते वसतौ हेतुमाह । प्रथमा प्रभवति यस्य प्राय शिवशलवाहिनीवसति ॥ कामालेयोप्यदूरे तस्येत्सवसत्स सारखे तीरे ।। ९४ ॥ बलातिबलाविद्यादानमेतहीर्यवृद्धयेऽत्यत्र हेतुमाह । एयहि राघवलक्ष्मणेत्यमू मुनि समाहूय धिया प्रसन्नया ।। वीर्यस्य वृध्दयै पयसा महोज्वला । ददौ वेला चातिबला किलानयो ॥१५॥ प्रात स्लातुमादिशन्नतर्गत सूचयति मुनि । भविष्यति महामोद आयुष्म कमलाकर । स्नातव्य शीघ्रमेवात सस्मित स तमत्रवीत् ।। ९६ ।। रनावर कामाश्रमो गतव्येत्यत्र हेतुमाह । कामाश्रम कामसमान राम स्नालेव याम प्रशमाभिरामा । द्विजोत्तमा यत्र समा बसत सत स्वमात्मानमुदारंपति ॥ ९७ ॥ अगदेशोप यत्र कामाश्रम स भवता सत्कार्येत्यत्र हेतुमाह । जीवो द्विजेंद्रनिवद करणानि सति सस्था मनोहरतरेत्यपरेव लक्ष्मी ।। यस्यांगकस्य सुभगस्य पर तवास्य योग प्रतीक्षत इय पुरुषोत्तमस्य ॥ ९८ ।। मन कामाश्रमे बहुमुनिनिवासे हेसुमाह । दुरासद कामरिपुर्नराणा पुरा पुरारातिनपो विनिमन् ॥ स भस्मसाद बभूव परमात्तपस्विनोस्मिन्यशो वसति ॥ ९९ ॥ गगासरवोरगदेशस्योभयस्थिती हेतुमाह । सरन्धस्य तपस्पतो भगवतो भर्गस्य भारानल बालाजालझलकया मनसिज जागल्यमानागक॥ कि विभापयितु नु जन्हुतनयास्नेहार्दिता मानसा सभूता शर्यतनमभित प्राप्त स्वसारावि ॥ १० ॥ र स्वारनगमन परिभाष २ नुकोश पक्षे कोशमनु गोमात्र) छामवाहिनी पमाणसमूहवाहिनी । ४ आषधीविया च । ५ मातकाडे कम सम. मामोदो भनिशाना समापन ७ स्यामबाटदारस्व संपादयति । नाम:

(५६) विठोबा अण्णाकृतम् कामाश्रमवासिनोपि मुनयो रामनिष्टया कृतार्या इत्पत्र हेतुमाह । सुखं नाम कामाश्रमस्था अपि स्युः सदारामनिष्ठा मुदा चेत्सचंते ।। भजते क्रमेणामृतं ते द्विजेंद्रा न कि तारकाधीशता तत्र युक्ता । १.१॥ रामस्य फलसमर्पणे हेतुमाह । सगम्य साक्षादमृतं रघूत्तमं मनोरम कामनिकापनिष्ठिताः ॥ तरपादमूलं लवलव्य केवल फल समूल सकल समत्यजन् ।। १०२ ।। तत्र प्रातःस्नानमादिशन्गार्हस्थ्यमाभनदन्नाह मुनिः । कामाश्रमोतिरुचिरो रमणीयतल्पं रम्याः कथा इति निशाद्य सुखं व्यतीता ॥ एवं निशम्य वचन स्वमय स्मितास्य स्नातव्यमाश्वत झतेस्म स आह रामं ॥१०॥ रामादीनदी तारयतो मुनयः कृतार्था इत्यत्र हेतुमाह । तराणिमुपस्थितवंतः प्रातर्ये कालपर्ययाचकिताः ।। अय्याः प्रसादपात्रं न बभूवुस्ते कथकारं ।। १०४ ॥ रामस्तपस्विनिकरान्भवसागरान्तानुत्तार्य ताच सरयू स्वयमुत्ततार । भासाद्य दक्षिणतर्ट वचनं जगाद कि न्वेतदस्ति गहन किल कालरूपं ॥ १.५॥ मुनिः- अपि वत्स रघूत्तंस जगदानंदवर्धन ॥ आयुष्मता वयोक्तं यत्तथैव न संशयः ॥ १०६॥ अस्पारण्यस्यातिकष्टले हेतुमाह । सुत्रामा वृत्रहत्या कलुषकलुषितः सोभिषिक्तो मुनींद्र- अाम्हटैब्रम्हपूतावुभिरखिलमलं निर्मुमोचातिगात्रात् ॥ तावेतो सुप्रतीतौ किल मलदकरपाभिधी नीवृत्तौ य- त्तर न्युप्तं तु कृष्णं परिणमत इवारण्यरूपेण घोर ॥ १० ॥ चत्र ताटका नाम राक्षसी वसतीत्याह । विवासिती जनपदो कृन्वतावयि राक्षसी ॥ दुरतकानन स्वस्य निवासाप व्यरोपयत् ।। १०८ ॥ तहमाह । यक्षः सुकेतुईहिणप्रसादाद्यामजीजनत् ।। रूपलावण्यसपना नागायुतबलोद्धतां ॥ १०९॥ कुंभनदनसुदस्य तस्याधोपयमोऽभवत् ।। कामाश्रम प्रसिद्ध. । २ सता नक्षत्रागामाराम' विहारस्थान नभ. सनाराम. , ३ सपै मौका 1 ४ तयोरपयमो वियाहो जात. स तपो समीर पम एक मात. कुत- हरपा मरणहेतुस्यात् । 1 हेतुरामायणम्. यादौ तु प्राणिजातस्य सर्वस्य समजायत ।। ११० ॥ सुत मारीचनामानं सुषुवे सुंदसुंदरी । मार्यवापमिति स्वार्थ यदाख्यैव व्यचित्यपत् ॥ १११ ॥ सुंदे मृते सा स्वसुताविता मुनि कुंभोद्धवं धयितुं समुद्यता ॥ सद्योगता राक्षसता समोहितं हितं कुतः पुग्यतमव्यतिक्रमात् ॥ ११२ ॥- मवतव सा इंतव्येत्पत्र हेतमाह । असुरी सा सदा सत्वप्राणसकटकारिणी ॥ मायुष्मता सत्तभृता भवता हन्यतामिय ।। ११३ ॥ स्त्रीवधमनंगीकुर्वाणं प्रवर्तीयतुमाह । हेतुं प्रवृत्तवति मध्यबलां किलाप किनो वदिष्यति जनोपि बतेतदास्ता। श्रीमसिष्ठचरणास्तु कयं सहेरन् (मुनिः) तरसत्यमेव पदि सा स्वबलेचे सौम्य ॥ ११४ ॥ यूकार्यते हि कलमा यत्कचारप्पचारिणः ।। मायुध्मनवशिष्टयंगप्रमाणं मातुमर्हसि रामः- बाणस्य मे किमपि दुष्करमत्र नास्ति दोषोत्पितिस्तु भगवन्भवितव मा ।। मुनि:- पत्रक वा भवतु नाम परंतु रामभास्वत्कुलेकातिलके वयि सा कथं स्यात्॥११॥ एवं वचनवैचित्र्योतया सदाचारेणापि द्रढयति । मनुरूपकर्मविमुखी इंतव्यवाबलाप पुरुषेण ॥ लोकस्प शोकदात्री विद्युज्जिव्हा हता हि शकेण ॥ ११७ ॥ किंच। लोक बता कौशिकमेनमृच्छती भार्या मृगोरासुरपक्षपातिनी ।। जने महासत्वभूतापि शामिणेत्यास्यायेका न श्रुतिमार्गमागता ।। ११८ ।। रामो विरुद्धधर्माक्रांततामसहमानः पर्यनुयुक्त । नारीणा नाशः खलु नद्यारनाशो मतः सुधियां ॥ किंतु बलेष्वाधातो (मुनिः) नाबलाघात ईदृशो भवति ।। र 1 १ नागायुतबहायादवका नास्ति। २ नारीण नाश इति पदे सुधिया मरिनाशाभावति मत. अपय खोइननेन 46 नाशप भवति । भगडाचातन स्वदुषो बापातो न भवतीति मन्यभिमायः ।

(५८) विठोवा अण्णाकृतम् वर्युष्छेदकरः कथं कपमह स्वामिन्विदध्यामिम मायुच्छेदमपे भवतु भवते भद्राणि भद्रापुत ॥ यस्छेदकरो गुरोर्ववचनतः स्युच्छदछदार्गवः किनामूत्सवला सुस्किमबलासूनाहरवासवः ॥ १२० ॥ किंच। यः क्षोणीभरवारणे धृतमहादीक्षः प्रवीराप्रणी. स्तस्य स्त्रीवध एव तत्क्रतुविधी श्रीविघ्नराजार्चन || यद्रामो जननी जघान भगवान्कृष्णोपि ता पूतना इंतेति त्वमपीदृशः कथमिम दुस्तर्कमुत्थापये ॥ १२१ ॥ सभूतिस्तु भवाइशा रघुपते सत्पालनार्य खलु वरपक्षो मम नार्यनाश उचितस्त्वेवविध सोप्यसो । नून युक्तरो यदि पप पुन स्यादानाशोय. (राम) कर्तव्यस्तदनार्यनाश (मुनी) इति चेत्तीष्टसिदिहिन ॥१२२॥ रामायमगनोच्छेदस्त्वा धर्मपयवर्तिन || न निषेध समाचष्टे प्रवृत्ति प्रत्युत स्वय ॥ १२३ ॥ अत्रातरे लक्ष्मण. । प्राणस्पदविधूयमानाजता सकीर्णमत्युत्कट- पास नित्यतमोनिवाससदनं दूरस्थसत्वस्थिाति ॥ तन्मन्ये खलचित्तबदनामद निर्गुण श्रीमता निर्मुक्त विशिख विनेह कतम ससाधयेत्कभ्यताम् ॥ १२४ ॥ राम- कार्याकार्यव्यवस्थाया शास्त्रमेव परा गाते. ।। हत्तु श्रीमदादेशान किंचिदतिरिच्यते ॥ १२५ ॥ ददह्यमानव भवत्क्रोधवलनहेतिभि । तत्रैकस्तु शरक्षेप शिष्यस्मिन्नवशिष्यते ॥ १२६ ।। भुक्तोच्छिष्टनरास्थिपजरमनागाश्लिष्टमासाशन- भ्राम्यवृधशृगालकककरटमाग्भारकोलाहल ॥ झिल्लीझकृतिनादित रघुकुलालकारहीरो महा- १ दुष्टनाश भानार्यनाशशरेन नाश फलाते । २ पद देन प्रयान । उच्छेदो ने भवति। ३माण सन्यासिन ।

हेतुरामायणम्. धीरो वीरवरो विवेश विपिनं तत्ताटकाधिष्टितं ॥ १२७ ।। पत्र पुरस्कृतकंटककुजन्मना प्रायशस्तु संबाधः ॥ पत्र च मित्रस्यापि प्रसरोन परस्य का फया तत्र ॥ १२८॥ अथैष सज्जीकृतभीमकार्मुकः प्रावर्तयट्टकरणं सुदारुण ॥ पेनास्फुटं तदद्वयं दृषासमं न तद्विचित्रं विदुषां व्यररिचत् ॥१२९॥ तदात्वएवाद्भुतमाः किमेतदित्युच्चमाभाष्य पिशाचिका सा॥ अम्पद्रवत्योरकठोरघोषाः भूभृद्वरेण्यं नवकालिकेव ।। १३० ॥ रामास्तामवलोक्य वाचमवदत्सज्यं स्वकं कार्मुकं कृत्वा संप्रतिसावधानमनसा प्रातः स्थिर स्थीयतां ।। सा विश्वग्विसर्राच्छरोरुहमराभिनाजनाद्रिप्रभा तप्तभ्राष्ट्रसगर्यवृत्तनयना दष्ट्राकरालानना ॥ १३१ ।। आध्मातश्वसनानिलोमिविवृतप्रोच्छूननासापुटा लोलंत्याततसृकणी रसनया लेलिगमाना मुहुः ॥ कर्णन्यस्तकरींद्रकुटलयुगा ककालमालाकुला ज्यावलादरणीधराधिपसमुस्थूलप्रलंबस्तना ।। -१३२ ॥ क्रोधावेशवशेन बाहुयुगुलीमुनर्तयंती भृशं नाभीगव्हरनि.सरच्छशमृगाकुभोदराडंबरा ।। मातंगांत्रवराटनविपुलश्रोणीस्थलोगोणिका क्षोणीमानमयत्यतिस्पदपदप्रोद्यत्प्रहारैः खरैः ॥ १२३ ॥ कारवनिमूर्छिताइसितैरुद्गीर्णकर्णज्वरा नृसंती गगने पतंत्यविरत प्रस्फोटयंती करौ ॥ वन्यस्तनृवह्मचर्वणगलल्लोलाक्तरक्तद्रया- लकव्यक्तरसाभिषिक्तवपुषा नक्तचरी दृश्यते ॥ १३४ ॥ (कालापक) नरवरस्य परस्य तु ताटका रदृदुभेद्य चिरेण शरेण यत् ।। अमितया तु ततेर्गतिदेतवे तदुदघाटि कपाटममुष्य किं ॥ १३५ अंजनाचलतटस्य तटाकः शक्रपजपतनादिव सद्यः ।। अस्तुटत्तदिह शोणितनद्यः काननेष्वभित उडुवद्याः ॥ १३६ ॥ यदेव ताटकानाम्नी निपपात निशाचरी || तदानस्थः प्रायेण भन्मा एव कुजम्निन. ॥ १३७ ॥ १५तश्रेष्ठ शनये । २ चौरका मेधपहिए।

। विठोबा अण्णाकृतम् कांतारसोम्नि युगपनपतन्त्र पापं सा कुभसभवमुनेः किल शापसृष्टिः ।। सानाकिनां च नभसः कुसुमाभिवृष्टिः सा कौशिकस्य च मुनैः परिदृष्टदृष्टिः।१३८१ ताटकायाः स्वरूपावगमे हेतुमाह । श्रीरामेण करे कृतस्य सुमहावंशोद्धवस्य श्रुति- सृष्टो बाणवरो महाफलधरो लानो न किनामदत् । भिंद्यातत्र विरक्तता तु सहजा तस्योपरिष्टादयो पातोपीशशों विदेहफलेकः किन्न स्वरूपागमः ॥ १३९ ।। सा उत्तमलोकं गतेत्यत्र हेतुमाह । सटूपिणी यक्षसुता समस्ताऽलंकारयुक्तात्र परानुरका ॥ रम्य परिक्रम्य बहु प्रणम्य रामं समामंत्र्य जगाम धाम ॥ १४ ॥ मप विश्वामित्रेणेंद्रनिदेशेन श्रीरामाय विद्यादाने हेतुमाह । आसुर्यास्तु परिक्षये परिचिता हृद्यानवद्या पुन- विद्या द्विमुपेषुषी द्रुततरं रामे विशुद्धेऽर्यताम् ।। तवास्ति कृतार्यतास्य विषुधा अप्येवमाहुस्तदे- तस्मिन्गौरवमेव तन्मुनिवरो विद्या स तत्रार्पयत् ॥ १४१ ।। उपदेशमात्रादेव सर्वाप्यत्राणि राम प्रति साक्षादुपस्थितानीत्यत्र हेतुमाइ । सांगॉनि पानि सविधं समर्पितानि प्रसादतोत्राणि ॥ तानि ब्रह्मादीनि स्थितानि साक्षादुपेत्य तयुक्त ॥ १४२ ॥ श्रीरामेण तानि स्वदृदयस्थानि कृतानीत्यत्र हेतुमाह । तान्यस्त्राणि विपक्षदभदमनास्ते जभकाद्याः पुर- स्तस्थुः प्रजिलयः प्रसन्नमनसः सस्पर्शनाकाक्षिणः ।। ते सर्वे हदयंगमाः सममवन् हंहो मम स्वामिनो रामादन जगन्नये यद परं कोन्या कृपासागरः ।। १४३ ॥ रामः-- स्वामिनेप पुरः स्फुरत्यनुपमः कस्याश्रमः कम्यतां (मुनिः) अस्माकं यसतिस्पल रघुपते नाम्ने सिद्धानमः । एतस्मिन्चालयाविनविध सिदि गतो यामनः (राम:) तत्संपर्करशेन किमु भातामन्येप हंति ऋतून् ॥ १४४ ॥ र पेक्ष FE १ देहामावो मुक्तिरित्यर्थ.। मआरसंपदः तारमाया। ४ भगतान रिपिसहित पधारा । ५ धरमपो देवविदोषारा भार गमा या मापागमा ।

हेतुरामायणम्. सदाश्रमोत्र भावन हत राघव तत्तगा || परमस्पाप्पलकारकर्ता से कुलनंदन ॥ १४ ॥ पेषामागमतो गृहेषु गृहिणः कप परं भेजिरे सास्ते किल कौशिकद्विजजना नित्य गुहावासिनः ।। हित्वाध्य परमां दृशं समभजन्सप्राप्तमात्रे पदं श्रीरामे दिनकृत्कुलैकतिलके चित्र तदासीत्परं ॥ १४९ ॥ शरहस्तास्त्रयोप्यते विस्फारितशरासनाः ।। दधुमहामन्पुदीक्षा हेतु सपदमासुरों ॥ १४७ ।। प्रवृत्तेस्प शुचौ मन्यो जगत्प्राणसहायतः ॥ ब्रह्मांडानि तृण यत्र कैवास्थासुरसंपदा ।। १४८ ॥ षष्ठेहाने मारीचादीनामागमे हेतुमाह । थाः सूत्रकठा अपि इत भूरिशः स्तोत्राणि शस्त्राणि च संप्रपुंगते ।। इतीव रोपात्सहसा विहायसा निःसाध्वसा: पेतुरनेकराक्षसाः ॥१४९ ॥ विश्वामित्रशिष्य:- गर्जतः पर्जन्यवदत्रविसर्जनकरा' करालास्याः ।। मारीचसुबाहुमुखा मखांतराया रयात्मपात्येते ॥ ११० ॥ त्रष्टिकरा घोराः केरा वत्स राघव ।। दृश्यते (रामः) तादृश. खामिन्विधास्ये पश्य तक्षणात् ॥ १५१॥ श्रीरामस्य बाणे मानवालप्रयोगे तदभिमत्रितशरेण च मारीचमस्पृष्टदैव सागरक्षेपे पहेतुमाह। श्रीरामेण नरोत्तमेन विशिख सप्रेषितो मानको धर्म दर्शयितापि नैनमशुचिं मारीचोच स्पृशन् ।। दराहाणपतत्रपातपवनैरेवोचकैमय- नीच रनिधी निवापविधये निन्ये निमेषादतः ॥ १५२ । सुवावधे पावकाखप्रयोगे हेतुमाह । दूरोशिते सहज रे सहसा सुबाहु। क्रोधारपतंग इव संगर उरिद ॥ श्रीराघवोपि भवतादश एव पापेत्यालोचयन्समदधादिव पावकाख॥ १५ प्रय वापव्यास्त्र प्रयोगे सर्वे तदनुचराः परास्ता इत्यत्र हेतुमाह ) २भकरणकर्ता श्रमसमापिकतार । पाणश | दमासन धनुष | ५ मन्युदन्ये तो कुधीस्पपर | दुला जा ८ भरसमभुगि शोगतत्यमर । भर पापरसोगत मेदिनी। मनुदेवताक ११ मातृमरगेन १ उनमात्रयसदाश्रमम।

विठोबा अण्णाकृतम वापव्यास्त्रं रघूत्तंसे प्रयुक्तवति तत्क्षणात् ॥ खचक्रचारिणोऽभूवन रक्षःपुत्रकरण वः ॥ १५४ ॥ धनुषि ज्यां नोरे मारचिं पावकास्त्रेण सुबाहु पापपेनेतरानगगने प्रयुक्तवानित्पत्र हेतुमाह । प्राग्भावनासदृशमेन हि वृत्तमस्य तत्सत्यमेव समजायत समिहीः । अस्याप्यहो पदभिसघिरनुक्रमेण ज्यानीरपावकसमीरणपुष्कराणाम् ॥ १५ ॥ तदा मुनयो रामं सत्कृतवंत इत्यत्र हेतुमाह । दवावस्थिताः पक्षहीना बिजेंद्राः वारीसारतो यस्य सद्यः प्रशांताः ॥ कृतार्याः पुनः सक्रियां नाम कां कां जगजीवनस्यास्प रामस्य चक्रुः ॥ १५ ॥ नेत्रश्चिरेण निपपुर्वदन चुचुवुर्जघुः शिरस्थय परे दृढमालिॉगः ॥ संतुष्टुवुर्नतुरामहसुश्च तूष्णी तस्थः परेच मुमुचुर्ददुराशिषोऽन्ये ।। १६७ ।। रामस्याप्रपूजायां हेतुमाह । यतो दर्शपितापि योत्र निर्धेनं सायं पुनश्वामृत- प्रापोभादपाश्रयेण न चिरात्तत्रत्यसभ्यार्चने ।। अप्येतस्प रघूत्तमस्य पुरुषोत्तसस्य शंसानिधे. स्तद्वाचा मनसापि घामपनने को नान्वमोदज्जनः ।। १५८ ॥ विश्वामित्रस्य प्रियछात्रः । कुशासनं बम्पननान्यदमाछमलालसात् ।। तद्वै रघोः परमहोपचिति समसूचयत् ॥ १५९ ।। द्विजवरे मखमंडपचत्वरेऽमृतकरे त्वैवने जनसादरे । महदतिकमभीरुतया तदा समकुपद्रधुनाथपदांबुजं ॥ ११० ॥ तदा मुनिः- अर्घ्यः स्यावतां नृपः परमपं नानापदक्षालना. दायुष्मंस्त्रहतेलसी विधिरिति घूमो भवष्ठासनाः ॥ ११ ॥ एतद्वैभवमीगेव अनकेनाप्पणीय यदि- त्यांह स्म द्विजशेखरो दरदरस्मेराननो राघवं अमी अंगुरुगंधास्त इत्येव विनिवेदयन् ।। चातुर्याचपांच लोकाचारानुसारतः ॥ ११ ॥ २ नगरसंहार कमिने. परमात्मनः समस्या यो वनको चेनि दिनों। ५ घरप पोस। १ मुर। सदर्भान पृषी शासन । ८ रास्तेन मम । प स म उत्सपलेमतोरिति मेदिनी । पादावनताको १. गुरागमा भर मगुरमश औडारार. सगया ! १ वामना. ४ बाणोम।

. हेतुरामायणम्, एताश्च वन्यसुमनोमालास्ते हृदयगमा ॥ भवन्विति वदन्प्रेग्णा कठदेशे न्यवेशयत् || १६४ ॥ सद्वासश्रिय एतस्य रामस्य स्वस्य चात्मन || तत्याज द्वे त्वचावेका तारवी गरवी पर। || १६५ ॥ विनिवेद्य धूपदीपी यानीह फलानि मधुरमधुराणि ।। स्वाभिमतानि व्यसृजत्स तानि रघुनदनस्य पदमूले ॥ १६६ मुम्बी भव सुपूर्णायु मुकलत्रोथ सुप्रजा ।। सुशील मुयशा सौम्य सुनत्त सुगुण सुधी ॥ १६७ ।। सुप्रमन्नेन मनसा सुवर्णमयमुत्तम ॥ आशी सहस्रमेतस्मै दक्षिणा प्रत्यपादयत् ॥ १६८॥ भय मुनि - पूर्णायुर्भव मारुजो भर सदाचारप्रतिष्टो भव कोदडश्रुतिपारगो भय तयैवान्वीक्षिकीजो भव ।। लोकत्राणपरायणो भव रिपुमाणापहारी भव श्रीस्त्राको भव सुप्रजा भव सदा सनुष्टचेता भप ।। १६९॥ अर्यभ्यर्थितकामदो भव मृदुम्यादुप्राक्ता भव भूभृमौलिकिरीटरा मणिगोष्टात्रिपाठो भव ।। लोकश्ाध्यमहायशा भव पुनर्योगी विरागी भव श्रुत्यतार्यरहस्यविन्य पर भो ब्रम्हनिटो भव || १७० ।। गोयोगितो पो द्विजराजस्यास्य करशिर प्रमर || रिगुपदे समजायत म सूचक पूर्णिमारगते ॥ १७१ ॥ पिणुपदे धनरागवेन पृष्टिम्तदा लोके ।। गया पुनरस्य न कि यभूत व धान्यभवनिरापाय ।। १७२ ।। तदश्रुधारासपातस्ता गगामकिपत् ।। निदामामागे नन्गशो गरितो नु कि ।। १७३ ॥ पयनर तपम्पिानुभवतोपनाप पायामा तदारगुदरगरिन गए पुगेगी ! पसमारय निर्धापननिशी या स्ट स्मादिति फायरममा ॥१०४॥ . गनमा 2 अपत्रम विठोबा अण्णाकृतम्. भवभृये मुनेः करसंपृक्तजलानो बभूवुरित्या हेतुमाह । नारं परमहंसस्य समृद्धिकरमुत्तमं ।। स्पृहणीयं न कस्यासीत्कौशिकस्य कराप्ति ॥ १७५ ॥ प्राणिनः प्रीणयामास तत्र साद्गुण्यसिद्धये ॥ अन्नान्यमृतकल्पानि सोनल्यान्युपकल्पयन् ।। १७६ ॥ महावस्त्राभरणर्दक्षिणाभिश्च तोषयन् ।। प्रेक्षकाप्रेषयामास प्रेमवादपुरःसरं ।। १७७ ॥ तकन्यायेन विवाहपत्रागमने हेतुमाह | श्रीरामविवाहमहं द्रक्ष्यामि कदेति चितयंत्यायात ॥ सामरवसुधोल्लास मुंद्रितमय कुंकुमारुणं पत्रं ॥ ९७८ ॥ स्वस्ति श्रीमुनिवृंदवंदितभवत्पादारविंदेवह पैदोहः प्रणतीः शतं विरचयन्बनिलि: प्रार्थये ।। सीताया दुहितुः स्वयंवरमहं कर्तास्मि तन्मंडपा- लंकारं विरचय्य कार्यमखिलं दासस्य संपावता।। १७९॥ पत्रागमसामयभावेपि पत्रागमने हेतुमाह । विलक्षणं सर्वमनोज्ञमंते वसंतमासेदाप निप्पलाशे | चन्यत्रै पनागम एष तत्र निमज्जयामास न चित्रपूरे ॥ १८ ॥ भाविस्वयंवरनिमित्तकमात्रमेवं बाह्येभ्यदर्शपदसौ नरवाद्यपत्र । अंतर्मनस्यप पुनर्नुपरस्प तत्र मास्थानिकीय शिविकेयमिति व्यवास्यत||८५।। दूतस्य तस्य श्रीराघव एवायमस्मद्रानदुहितुर्योग्यो वर इत्यतराशयं सुचयतस्त. सत्कारे तेने सह संलापहेतुमाह । नूनं पत्रैवहस्य तत्रभवतो यातस्य तत्राश्रमे । रम्ये माधवयोगजातसुमनोभावस्य तस्याभवत् । दिव्यामोदपरंपराभुशतराः संतन्वतः सर्वतः साफल्यं द्विजरानपर्षदुपलान्यत्वं पुनस्यार्थिकं ।। १८२ ॥ , अमराणां वसुधायाच रंजना पक्षे सामवेदघोषमुधोडास । २ पत्र गबरे पक्ष सट मुरित वैष्णवरवात पक्षे सर । परलयो. मापण्यांद्राशाक्षा। गिन्य राम । पक्ष परान । . पराग्ये मास्तिराक्षसेष । ५ विश्वामित्र पक्षे च 1 मरेण पास पत्र । पोनीवांश पत्र मरामात्र । ७ पागि पहतीनि पत्राः बसत । पो हेपाह. • गध संभ। १ पक्षिण. मालगाम । . . सम्प।

हेतुरामायणम्. स वासनोपवपि परमानंदतुदिलः ।। मुक्त पचरति स्मेति चित्रमाविरभूत्पर ।। १ रामः- राम- गुरुराज भवत्कार्य न किंचिदवशिन्यते ।। अन• पितृगृह गतुमनुग्राह्योरिम सापत ॥ १८ विश्वामित्रः-- विवाहोत्मवमननुभूय तव गमन न संभवतीत्याह । यत्स राम महाबाहो भूभर्तुः श्रीमतस्तव ॥ महाविवाहमुत्सृज्य गत कमियोचित ॥ १८५ ।। :-गुरुपाद. समादिष्टः केवलं यागसिद्धये ॥ विश्वामित्र.-तद्धनुर्याग एवाय न कि सिद्धिमपेक्षते ।। १८६ ॥ राम -रफार स्फार प्रतीक्षेत जनको मारसान्वित.॥ विश्वामित्र.-उपगम्या त द्यस्य तोपो ननु विधीयता ॥ १८७।। -सर्वया गुरुकायतु नावशिष्ट कथचन ॥ विश्वामित्रः-कुशाग्रसुद्धे कि वाच्यमयशियत एव तत् ।। १८८॥ रामः-तक्कि । ( विश्वामित्र.)-जनककृत्य पत्॥ रामः--स्वामिस्तदपि किं पुनः । विश्वामित्रः-बत राम न जानीपे यदेवतत्तदेव तत् ।। १८९।। किंच। अोययाः फेवलमेकल मख नैतावता तद्गुरु कार्यमुच्यते ।। त्वपीक्ष्यते चेत्सकलंत्रता तदा भवेत्पुनस्नद्वयपदेशसभवः ॥ १९० ।। रामविवाहाय द्विजा इव खगा अपि निर्यपुरित्पत्र हेतुमाह । विवाहकासिध्ययं श्रीरामरयातिसभ्रमात् ॥ द्विमानां निकुरवाणि राकुटुयानि निर्ययुः ॥ १९९॥ विवाहोपस्थिती खेटेरपक्षालविभिः । कर स्येयमिहारमाभिरिति किं नु प्रतस्पिरे ॥ १९२ ॥ द्विनाः सातानिकटे स्वकामानाविचकुः । यारयामो मिपिलापुर यपमय श्रीरामभद्रः पुनः फर्ता भगमनगदाधिनुपोरगांगणे सगतः ॥ पासमोरपिसम्पाप वासनधासबुपयरध। ३ भागमरो । तपत इति दरप मार से मायादिवता ।

विठोबा अण्णाकृतम्, कन्यामगलमालिका परिमिलङ्गामनगाकृता वामुच्यागकुरगपुगवहशि स्वागानि शृगारयेत् ।। १९३।। पश्याम करपीडनोत्सवमल स्नास्याम उष्णोदकै पास्पाम पय उजल सहसित स्थास्याम उच्चासने । पास्यामोमृतकल्पममममल स्वप्रयाम आस्तारके प्राप्रयामोनरभूषणानि विपुल लप्स्यामहे दक्षिणा ॥ १९ ॥ इत्येव निश्चय चक्रु केवलामत्रणादपि ॥ तत्स्याने शकुना सर्वे यत्प्रस्थाने पुरोभवन् । २९५ ॥ तपोवनरक्षण श्रीरामविवाहोत्सवीक्षण च कर्तव्यमिति मुनिराह । अनेकप्रतिपत्त्यहाँस्तास्तास्तु वनदेवता ॥ द्विधाप्यामायामास विश्वामित्रो मुनाश्वर || १९६ ॥ मुने परिच्छदशकटनिर्गमने हेतमाह । महामय सर्वपरिच्छदोद्गटा जटाधराणा शकटा विनिर्ययु ॥ त्रैलोक्यनाथस्य वरस्य तस्य ते युक्त सहाया ननु चक्रवर्तिन ॥ १९७ ।। सर्वमहाजननिगमे हेतुमाह । सन्मयादिपरिस्कृतदेहा आनदभृद्वरमहाया ॥ सन्माणिसुवर्णमुक्ता आनदस्यास्प सहचरा युक्ता ॥ १९८।। यस्या धत्ते चद्रमौलिविहार त कौबेर दिक्पदेश विशत। ते वैदेहा मतितास्त्यक्तगेहा नि सदेहा स्वार्यासध्यै बभूवु ॥ १९९।। भवादच्छताममि तेषां शोणनदकृले एव वसती हेतुमाह | 'वंदेहस्य पदायमडलमणे प्राप्स्य महादलिण कन्योद्वाहमहोसव नानो साह समुद्यग्जव ।। धावतोपि मुर्पर्णबाहुमधिकोदार निराक्ष्यातरा तत्रैव न्यवस स्वभावचरित दुर्यारमुर्मीतले ॥ २०० ।। श्रीरामेण कोय देश इति पृष्टे तद्वृत्तमाचिरच्यासु ॥ स्ववगारव्यायिकामवतारपमधू विषये पुसापि प्रयतितव्यमिति रामबुध्यारोहा कुजकन्याल्यानं प्रगजयति । कुशेशपजनेगजे राजर्षि कुशिमग्नत || कुशनाभी घृताच्यां स कन्याशतमनीननत् ।। २०१ १ शाना । पक्ष पक्षिण । ३ अनापातराणि पनुमहा । ३ आभमरक्षग । खाराहा राजान । शायश्च । ५ भारिशम्देम मुपगमुना प्रहग । ६ नमामष ME | पसे मुषणइन । अस्पनोदार । आयनजलोदार छ ।

. हेतुगमायणम्. (६७) जगमाणायापि तरम याचमानाय वायवे ॥ नव ताः स्टहयामागुः क्वचिद्दाक्षिण्यशालने ।। २०२ ॥ वानप्रकोपात्कुटिलांगालिकाः पित्रार्पिता: स्नेहपरिष्टुतास्ततः ॥ ता ब्रह्मदत्तस्य शुचेम्दचिपः स्पर्गेन सयः कुटिलत्वमत्यजन् । २०३ ॥ राजपिपर्यः स पवितवर्यो ऽरमत्तातपादागालतप्रमादान् ।। अगाधधाम्नः किल गाधिनाप्नः प्रभूतभूमौ जनयांबभूव ।। २०४ ॥ गगावृत्तं परिएच्छते श्रीरामाय विवाहविषये उत्साहायं कुमारकर्या प्रमजयति । अयोपसि महानृषिः स विनिवर्त्य नित्यक्रिया जगदभिनवारजन्सममरापदेवापगां ।। स्वशक्तिहनतारको ननु कुमार एव भुवं म यागादिवोकगामा विशेषनोदपदः ।। २०५॥ पूर्वजयमानुसारेण मानाविषयएव भवनापि यतितव्यमित्या हेतुमाह । स्वपित्युद्वारिणी रफीता शीना गुरतरंगिणी ॥ पूणां यतमानानां प्रगिद्विमूर्तिमं पसी ।। २०६॥ श्रीरामेण पिशालापाः पुर्पाः वृत्ताने पटे तदाख्यायिकामातारप-पुरुष. गरियोति गतिमापयमभीपानीति बोधयिनु दितितपस्यारल्यानं प्रगमपति । पुरा स्लिामिचिपये निदेशापयुमरीनेस्लप आनरती ।। सरोतमापन्यपगंगपा तो मनापामाग दिति महेंदः ॥ २०७ ।। और चित्र रघुधार बिना गानस्य गंगाप नपामगे। अयुगामानुगाही कर विभागबभूव ॥ २०८ ॥ तन निपं पुरी विनिर्मिने मादिया। शागपा भाणे पुरोहिगोगरि कानपोः ॥ योनिमार गंधा गुधाभूनामहराद्धत ।। २०९॥ (गमः) मादामा (विवामित्रः) शेतमाय मरास्नः ॥ (रामः) हा फुत्ता भगरनिगराने ॥ २१०॥ निगो की निः) Irrrrr . मार! । म पगaturer पुष PRINT Pre- If former गमरमन्यो। - (१८) विठोबा अण्णाहतम् वसिष्ठे नानुशिष्टोपि बत बसि न राधव ॥ नि.सत्व एव नियतं केवलार्यपरायणः ॥ २१॥ एवं वचोवाचेभ्या राममनोविनोदं पिरचय्य वास्तववृत्तं व्यवृणोत । अध्यात्मानं प्रार्थयानं विरिचिस्तं रामानं निर्जराणां निरस्य ।। लावण्याब्धि पुण्यशीलाग्नगण्या कन्यां वन्यायाप्यदाद्रौतमाय ॥ २१२ ।। तत्र हेतुमाह । यः स्वस्थोपि निकामकामवशतो स्वस्यो भवन्याचते तं संत्यज्य न भोगमंडनमिमं को नैव दद्यात्सुतां ॥ स्वास्थ्येनार्यविचारतत्परधिये न्यकुर्वते भोगिनो भूमानं ननु नित्यनिश्चितनवं द्रव्याय भव्यात्मने ॥ २९३ ।। तदादि पांसलयितुं गौतमस्य मुहान् ।। अनिशं कामयांचक्रे स पांडुरकरणराट् ॥ २९४ ।। शाचीरंभादिस्वीयसामान्यवनिताः सत्यज्यास्यामेव कुतो लंपट इत्यत्र हेतुमाह । हावान्सर्वान्मुग्धमध्यादिभावानातन्यानान्द्रिप्रकारान्स्वदारान् ॥ हित्वाहल्यैयास्य कामाय जज्ञे संभोगस्या यच्छतानंदलाभः ॥ २१५ ॥ तथा। वारांगना वापि वरांगनापि वा न रोचतेऽमुन्य यथा परांगना ।। स्वापे यया ब्रह्मपदावलंबवन्नो लैम्यलाभः पुरुषार्थतां वहेत ॥ २१६ ॥ इंद्रः स्वगतं । उपागतं मां न कदाचित्मत्याख्यास्यतीत्पत्र हेतुमाह । वृद्धेऽस्मिन्दिराज्याकंचनज्यजनोत्तंसे तपःकर्कशे मृदंगी तरुणी कयंचिदपि वा रज्येत सा पमिनी । आदित्यं किल कामयेत नियतं कामाभिरामारति श्रीमंतं बत निनरोत्तममिमं मामीक्षमाणेव सा ॥ २१७ ॥ कदाचिच्छिप्यवर्गे तु समाहर्तुं समित्कुशान् ।। निर्गते स्वाश्रमास्नातुं गौतभोपि जगाम सः ।। २१८ ॥ अत्रांतरे इंद्रप्रवेशो युक्त इत्यत्र हेतुमाह । द्विजराने परिवारनिर्गच्छति पनातिकम् ॥ आदित्यस्य निशांतस्य प्रोटुं काल एप सः ॥ २१९॥ . सतगुणशून्यः १ अर्थपरायगः रजोगुणयुक्तः । न्यायशालस्य केवलार्थपरायणत्व प्रसिद। १ लभ्यलाभः पुरुषार्थता नापति किाबलम्याहामः | परांगनाया भलम्पसाम- त्वात । १ च माणश्रेठे गौतमे च ।

हतुरामायणम्. (१९) ब्राम्हणस्य गौतमस्य च वेषकरणे हेतुमाह । ब्रम्हकन्याविलासस्य पात्रं नाहं सुराधिपः ॥ इति वेषं द्विजेंद्रस्य कृतवान्गीतमोपमं ॥ २२० । कृष्णाजिनाच्छन्नदुकूलकक्षः कुशाप्रमुष्टिं तिलनारिकेल । कुर्वन्कराब्जे करक विवेश वृषोटजं गौतमवेषधारी ।। २२१ ।। स्नातु गतस्य झटिति पुनः प्रन्यागमने हेतुं पृच्छति अहल्या । भो. स्वामिन्किमु विस्मृतं झटिति यत्मत्यागत सांप्रतं (इंद्रः) प्राणप्रेयसि विस्मृत चिरमभूदीव मद्यः स्मृत ॥ (अहल्या) तत्किनाय (इंद्रा) रतोत्सवेषु रजनी न पीयते पगिनी. त्येव मन्मथतत्रवाक्पमाये तत्मत्यागतस्त्वत्प्रियात् ।। २२२ ॥ एवं समाभाथ्य हित मित स्मितं विधाय पचायुधविद्धमानसः ।। निधाय त स्नानपरिन्छदं क्षिती रंतु समारब्ध स चोरतापसः ।। २२३॥ आश्लिन्य स्तनमाकलय्य चिकुरानारुल्य गलस्थल संचुव्याधरपल्लयामृतरस प्राश्नावरालिखन् । नाभि चाभिमृशनिपीडय निभृतं स्यूल नितंबस्थल कांनी विश्लययन्नुदस्य वसन रेमे स ता प्राणपन् ॥ २२४ ।। विन्यासो न विशेषभूषणक्तो नो पत्रवल्लीकपा नव समचनं न सूक्ष्मारान नवागरागोदयः । नो या मंजुलगिनित न भणितं नो चाटुकारो न वा मोकारो मृदुलं न चैव शपन स्त्येव रेमे पर ॥ २२५ ।। प्दा ममपफेलिकौतुफमसावस्मिन्नपूर्वक्रम भयः शफितमानसापि बहुशः सा धर्मपत्नी मुनेः॥ प्रयाल्यानुमयापि शतुमपा शेशं विधातुं मनार नाशनोनिगभाभावशाभे विशेषाति ॥ २२६ ॥ नूनं मन्उन्नरूपण्यायादित्यस्यार सगमः ।। मोदपेन मयं नाम गरोगामार गिनी ।। १२७ ।। गया मागे मभिचाराकुरोदये हेनुमाह । मा निरमा निरक्षर मुस्ताविषि भाऽम-बन मनमुनेः सा नाकाम ॥ बर्मा विठोबा अण्णाकृतम्.. (७०) नित्यं हि व्यभिचारतत्परनृणा संसर्गगंधद्विपे भीरोरात्मसुशीलशैलशिखरात्पातो न भारः परः ॥ २२८ ॥ गौतमोपस्थिती शकस्यातीनिस्तेजस्त्वे हेतुमाह । करवं मामक्येषभृत्कयय रे नीचेति वाचं मुस्वा- न्मुंचतं द्विजराजमप्यतिरुषादित्यायमानाति ।। पश्यन्नेव जघन्यकर्मनशतः संजातपूर्वां द्विधा. सौ तेजश्यतिमन्वभूत्पुनरपि व्यानद्विनाधीश्वरः ।। २२९ ।। इंद्रः स्वापराधक्षमापने हेतुमाह। स्वामिन्गीतम भोः क्षमाधिसते जानीहि देवर्षभं मामेनं शतमन्युरस्मि यदसो कामस्य दासोधुना ।। कन्या मीभगदायि पूजनविधेः शच्यास्तु देव्या भव. स्कारुण्येन विशालभालतिलको जथातृको जायता ।। २३० ।। तदाना गौतमस्याधरस्फुरणनिगये हेतुमाह | हित्वा यन्ववर्गसर्गकरणाचारं पर रागां. श्रके हंत सद्विजोगमनं सोप्युत्तरः का मम ।। स्यादस्मिन्कुपिते दशेति चकितः मवेपते तत्र में कयास्यति विशेषभीत इस किं फार चकपेऽपरः ।। २३१ ॥ तथा नयनारुणिमान हेतुमाह । अस्माकं श्रुतिपारशीलकनया सर्वोपरिष्टारियती सत्यामप्यमुना जडेन रनिता क्षेत्र निजेधस्थितिः।। खोटं तत्वधुना परत्र यतते कर्नु बताम्मस्थिति निमर्यादतति कोपत इवारक्त मुनरक्षिणी ॥ २३२ ॥ मम प्राणान् रक्षिनेव भगतानित्यत्र हेतुमुत्यापयति बृहस्पतिन्छारः। न्यायेन वर्तमानत्याद्वाजातेगांभः ।। भगान्ननु मां रखेदेय नाम्न्यन गशयः ॥ २३३ ।। अहं तु मायान्यापी भवान्यायविशारदः ॥ अनोधुना परमम्प कारि शिक्षा विधीयनाम् ।। २३४ ।। गौतमस्य सर्गरमारिकारम्पमापदानजी हेतुमाह । जीयो यस्य गुम: स्थिरस्लममराश तु पन्यो पया निदिधामि ताशमहागापापि नाम्मि धुर्व ।। ori मगरम गतिमि पाने गाँन । २ आयुष्मान । मोक्ष. पोपriमार । माखनी नाभा ५ गादिया।

हेतुरामायणम्. (७१) एप प्रत्युत तागिन्यय कृशकोधो मुनिौतमः शमुं तच्चरितोचित प्रववृते शिक्षाकृते केवलं ॥ २३५ ।। महद्भग यत्परमेश्वरेण प्रत्तं न तुभ्यं तदलं ततः किं ।। गोषयस्यन्यभगानि हंत गाने सहस्राणि भगानि संतु ॥ २३६ ॥ आः प्रवर्तयसे मत्तः प्रभवन्देवपुंगवः ।। गोवमेवातः पातये वृषणी तव ॥ २३७ ।। देवाधिपतेस्तादृशभवने हेतुमाह । रागाकुलः सन्विबुधेश्वरोपि वरांगनाशः सुचिरं बभूव ।। भुंगालिवत्तक्रतुनीतितोभूद्वरांगसत्येपि वरागैनाशः ॥ २३८ ॥ ततः शको मुदेव दिवमगादित्यत्र हेतुमाह ! अहं वृपोच्छेदकरीमरीरचं क्रियां भवेत्तेन स एव सर्वथा ।। वपुर्विकाशे वृषणोपपातनं शिवं विजानन्स दिवं मुदा ययौ ॥ २३९ ।। गौतमः-- आस्रस्तमिल्लभरामधोमुरीमामृष्टभालस्यविशेषका मुहुः ।। तां वेपमानां श्वसती कृताजलि वापेक्षणामंतरचक्षत स्त्रियं ।। २४० ॥ एतस्याः सुरतोन्साहरपर्श स भृशोपयुः ।। पैशून्यं रचयामास ऋद्धगीतमसन्निधौ ॥ २४१ ॥ दृश्यसे पांसुला दुष्टे प्रत्यक्षं नानुमानतः ।। सम्यगुजरिता कच्चिच्चतुरास्यचतुर्मुखी ॥ २४२ ।। कि मया जडया कार्य पचितास्मीति भाषिणी शिलास्पशापदाने हेतुमाह । स्त्रीत्याउजडेवेति मम क्षमं परं त्यपूर्वदेहोंद्रियसगमादाप ।। न ज्ञानमासीदिति यमि दुर्भगे शिलासि तस्मादप सैय साक्षात ।। २३ ।। अहल्या- अपरोधस्थिता नूनं भाग्यनुहांप्यमेव तत् ॥ चरणारातुमर्हनि समेकानिलया इमे ॥ २४४ ॥ आकर पदेव चेदपयशो मी न दुःरामदं मसंबंधाशापरं भगातो दुःसाकस्थित्यलं ।। पर्नु पापमयामिमामपि पुनः पुण्यानगग्याममी श्रीपादा न च शरति किमहो ईशोपि पेष यशः॥ २४५ ॥ समराधीश । मेट: पो पुगा लोडसी मलमार पियापार पहले गगमुपा। संगमा पिपिने आशा पश्य। ५ पराग गुम्योति कोशः पगनास । । धर्मः पास • आग. पक्ष अपरस्पायरियाग।

(७२) विठोवा अण्णाकृतम् गौतमकोपशांती हेतुमाह । चनुरास्यसुतासूक्तसुधामास्वाद गौतमः || तदाल एव संजातः शांतः क्रोधधनंजयः ।। २४६॥ श्रीरामस्यैव त्वत्तारकत्वं नान्यस्पोते शापमोचनमाह । युगे कुत्रचिच्छेषपर्वकशायो पत्तारकः संभविष्यत्यमायी | पदस्पर्शतस्त्वा स लोकत्रयेशा प्रिये तारयेदित्यये प्रत्ययेऽहं ।। २४७ ।। किंच। ललाटपट्टलिप्यां यदशुद्धं समुपस्थितं ।। शुध्येत तत्कयंकारं विनैव हरितारकात् ॥ २४८ ॥ आशिषमाह 1 मेघश्यामः कोटिकामाभिरामो विश्वाधारः कौस्तुभोदारहारः ।। राशिभीसा पीतकोशेषवासा आस्तां चित्ते गोचरोतश्चरस्ते ।। २४९।। स्फुरन्मौक्तिकोतंसकोटीरधारी लसत्कुंडलो योगिचेतोविहारी ॥ गदारी दधदक्तचित्तानुसारी स पायादपायाप्रेये त्वां मुरारिः ।। २५० ॥ धन्ये विरिचिकन्ये मन्ये हरिचरणपासुला भवती ।। - पापा यया ननु तथा दगण्यपुण्यामगण्यतां याता ॥ २५१ ॥ ततः। निमज्याप्सु सद्यः समाचम्य वारि परिक्रम्य पत्यु: पदाब्जे प्रणम्य ।। दुकूलांचलं निश्चल संनिवेश्य स्थिता शासने चासने प्राड्मुखी सा ॥२५२॥ इदा बद्धपद्मासनस्यांगयाटनियम्यानिलं दत्तनासाग्राष्टिः ।। प्रशस्ती स्व उत्संग आधाय हस्ती समाकृष्य गां द्वेषरागावुदस्य ।। २५३ ॥ समाधाय चित्तं हृदभोजसंस्थं स्फुरतं सती श्रीहरि संस्मरती ।। सतः पश्यतस्तस्य सा प्राणतुल्याऽप्यहल्या शिलारूपिणी संबभूव ॥२५४॥ एतच्छिलारूपत्वं युक्तमित्यत्र हेतुमाह । सा चारुशीलैव परतु कामयोगादहो लेखकनायकोस्याः ।। शीले लघुत्वं रचयेत्तदा सा कयंतरा चारुशिलैब न स्यात् ॥ २५५ ।। गौतमः---तदास्यं समालोच्य बाप्प निम्युच्य समामध्य ता देवता आश्रमस्था. ॥ समुत्सार्पसत्वा निहित्वा वनं तसपस्तप्कामो हिमादि समागात ।। २५६ ।। प्राणिसमुत्सारणे हेतुमाह । विक्षेपादपि विक्षेपोऽपकचित्तस्य दृश्यते ॥ तत्सत्वरहितो भूयादिदमादिममाश्रमः ।। २५७ ॥ १. पक्षिचालनात् । २अद्यारभ्य।

हेतुरामायणम्. हिमाद्री गमने हेतुमाह । स्वशास्त्रासिद्धातितमेकमाद्यमन्यत्तपोनाशकशापजन्यं ।। शाने विषा जाडपवतो मतोस्य हिमालयः प्रोय ममाश्रयाय ।। २५८ ।। इंद्रपितृप्रसादाद्विकतिपरिहाने हेतुमाह । पितृप्रसादादृषणोपपन्नः सहस्रनेत्रश्च स वृत्रहाभूत् ।। त्यजतु गुर्वापदि सर्वलोकाः परं किमेनं पितरस्त्पति ।। २५९ ।। जघन्यकर्मणोपि साधुफलपरिणामेन जघन्यन्वमित्यभिमन्यते कविः । मालब्धात्मबलादसावुपनतो भोगो न कर्म स्वक दुःखोदकमयापि यत्फलमहो पुण्यक्रियाया अपि ॥ दुःसाध तदनौर्यकार्यामिति ये जल्पति तेभ्यो नम- स्तत्त्वं त्वद्वयभिचारकर्म तदिति बूमो वयं निश्चपं ।। २६० ॥ मुनिः श्रीरामस्पाश्रमांतर्गमने हेतुमाह । चिरं स्मरत्येव चिरिचिकन्या धन्या वदान्याद्वतः खदातुः ।। पदानपसिनामिकांक्षमाणास्त्यपे रघूतंस कृतार्थयेनां ।। २६१ ॥ द्विजधर्मपानी पति पदस्पर्शकरणे बिभ्यद्रामः पर्यनुयुंक्ते । पामुला गौतमस्त्रीयं ममाधमपदास्पदैः ।। रजोभिः किमु पूर्वत पांसुलायेत वाधिकं ॥ २६२ ॥ मुनि:--रजोभिरेवयं शुध्यतीत्पत्र हेतुमाह । अशुद्धस्यापि रजसो दर्शनं स्त्रीविशोधनं ।। पवित्राणां शिरोरत्नं तप त्वां गतं रजः ।। २६३ ॥ सुरेशानशीनूत्पनाशा विधिवशादियं ।। पर्वनाशापदस्पर्शान्पुनीहि मम शासनात !! २६४ ॥ रामः---स्पटं। अस्याः पदांभोजरजोभिपेचनात्स्यसंपदा क्षत्रियबांधवा वयं || भवेम पात्रं बत तो पदाऽस्पृशन्नामो व्यक्तिकामतु नाम हा कथं ।। २६५ ।। नायं पदस्पर्शो व्यतिक्रमायोते मुनिः । परिमन्नाम समुच्छरति बहुशो निःश्रेयसश्रेणयः 1 सर्व जड अपूर्वदेहेंद्रियसयोगेन तत्र पतन्यादिगुणोपत्तिरिति सिद्धांत । मरणानशमे मृत्यौ यामुल्यतस्पयोरिति मेदिनी । १ सत नायां राय पुनस्तत्रायां भ्यभि. भारतामिति न प्रमहे । १ अयोग्यवनांतभिचारयनीति अपमिवारो इदन्तस्प वर्म पक्षे स्पष्ट ! ५ पदविषयारोपानलदग्धा । ६ पश्मिीररणे आशा परपा । पो पापुभक्षिणी। २ प्रायो (७१) विठोवा मण्णाकृतम्, संमिश्रो रजसाल्पशस्तव पदस्पर्शोप्यनैतादृशः।। सत्रे सत्ववयो यथा द्विजनुषां चाखेटके भूभुना पत्स्वातव्यनिर्विघेरनुमतिस्तत्रात्यये भूयसी ।। २६६ ।। करे गृहीत्वाय रमाविनाय दुतं समागम्य तदाश्रमानः । क्षमा तपोभिनिवर्परामा ता स्पर्शयामास पदा मुदा सः ।। २६७ ॥ श्रीरामभद्रपदस्पर्शमात्रेण सर्वया कृतार्थत्याह । स्वपदाब्जरजःस्पर्शासच्चिदानंदरूपिणी ।। ननाम रामः खं नाम आवयंस्ता महामनाः ॥ २६८ ॥ तं शापमश्मसारं क्रोधाकांतस्य गौतमस्य मुनेः ।। चक्रे सुवर्णसारं भूभृद्वरपादसंभवः स्पर्शः ॥ २६९ ॥ सां प्रति रामेण नमने हेतुमाह । दूरे सर्व सत्वरं न्यस्य पत्युः प्रेर्ष तोषाद्धारपती विशुद्वा । बुद्धां युक्तं योगपट्टाधिरुदामेना नेमे विश्ववद्योपि रामः ॥ २७०॥ जलदशामलकोमलविग्रहं कुटिलकुंतलकुंडलनापंह ।। विहितकुंकुमपंकविशेषकं मकरकुंडलकांतकपोलक ।। २७१ ।। विकचपंकजशंकिविलोचनं विशदशारदचंद्रसमाननं ।। अरुणविबनिभाधरपल्लवं मधुरमंदतस्मितवैभवं ।। २७२ ॥ रुचिरकंबुवरोपमकंधरं पृथुलचारुविशालभुजांतर ।। भुजगभोगचतुर्भुजशालिनं दरगदारिसरोरुहमालिनं ॥ २७३ ।। कटकतोडरहारविभूषितं घुसृणचंदनकर्दमरूषितं ॥ उभयपा“लुठत्पृयुशाटकं प्रपदचुंबकचपकमालिकं ।। २७४ ।। निवलिसंगविभंगुरितोदरं कनकभंगपिशंगवरांबरं ।। कटितटार्पितमंजुलशृखलं रावेमरीचिलसद्वसनांचलं ॥ २७५ ॥ विधृतकांचननूपुरतोडरं नखमणिद्युतिधूतसुधाकरं ।। ध्वजसरोरुहवबलसत्पदं नियुतमन्मयरूपमदच्छिदं ।। २७६ ।। सुरुतराशिवशप्रियदर्शनं भवमहार्णवैभवकर्शन.॥ रघुपति भगांतमवेक्ष्य त पतिवचःस्मरणात्प्रणनाम सा ॥ २७७ ॥ तमासेचनकं पीत्या पश्यंती हारिणेक्षणा || दशो रिसारयांचनर्निधातुमनाइव ॥ २७८ ।। पापीपस्या मम स्पर्श एतयोररिपूतयोः ॥ अभूदिति शुभैर्वार्भिः स्नपयामास किं सती ॥ २७९ ।। १. राजा रामः पर्वतश्व १शेला इति मास्तमापापा । २ आता!

हेतुरामायणम् श्रीदेव्याप्युपलाल्यमस्य चरणं प्रक्षालयंती मले. स्तल्लावण्यविमोहिता करतलेनास्फाल्य चाघाय तं मुवती च मुहुर्मुहुर्मम कते क्लेशोस्प हाहा विभो एवं गव्हरिताश्रुपूर्णनयना प्रोच्छंत्यभूत्सा चिरं ।। २८० ।। गाढं गाढं सा. समालिंग्य साध्वी तावास्वाद्य स्वांकयोस्तन्मुखतः ।। स्वादु स्वादून्यर्पयंती कलानि मदं मंद सुंदरं संबभाषे । २८५॥ कौशल्या जननी सखे दशरयो नाप स नः स्वस्तिमा. नास्ते कच्चिदये (रामः) धुभावपि शुभी (अहल्या) त्या राम पृच्छाम्यह।। सा साध्वी तु तवेदशस्य गुणिनः सेहे वियोगं कथं- कारं नाप परं (लक्ष्मण:) ब्रवीमि किमहो मातभर्वत्याः स्ते ॥ २८२ ।। 'अहल्या- सत्यं नु किमये सा तु पश्यता चन्मुखं चिरं ।। इत्यालिाय दृढं साश्रुः स्नपयामास सा सती ।। ९८३ ॥ सर्व भद्रमभूदये परमह त्यामेकमभ्यपेये स्वस्योद्वाहमहोत्सवाय नियतं त्वं मामिमामाव्हप ॥ को नामास्य गुणाकरस्य रुचिराकारस्प पक्ष वरं नानंदप्रपुरं भजेत मतिमान्वदेहपक्षादपि ।। २८४ ॥ दंपन्योर्युवयोः परस्परपटप्रथेविमोक्षे मियो नामादानकुतूहलेन हसति स्त्रीणां कदबे हि नः ।। तत्तत्कालिकमंदहासमधुरश्रीमेदुरे यां मुखे संवीक्ष्य वनयोर्वप नमनयोः साफल्यमाशास्महे ।। २८५ ।। तस्पास्तदानी सौहार्दसुधासागरपुरगः ॥ चिरं प्राहति स्मायं मुनिर्गुरुरपि स्वयं ।। २८६ ॥ शुद्धसत्वमये रामे संगते तत्र सत्वरं ।। सर्वसमूहोर्यादाससादैव सर्वतः ॥ २८७ ॥ मुनिः- रोमांचकंचुकविशेषलसच्छरीरां बद्धानलि नपननिर्गलदश्रुधारां ।। ऊचे मुनिः स भगवाचिरविभलब्धा त्वं साध्वि तावदधुना भव ताडगेव ।।२८८ अहल्या हिम्मलयं निगमिषुः। नमस्ते परब्रह्मणे तारकाय नमः साधुसंपत्तिवितारकाय ॥ नमः शत्रुसंघातसंहारकाय नमो बाणतूणीधनुर्धारकाप ।। २८९ ।। १. रियुगा । पले विप्रेण लब्धा ।

(७६) विठोबा अण्णाकृतम्. तं कौसल्यानंदनं वीतशल्या नत्वाहल्या स्वात्मनो जन्मवल्याः ।। साफल्यार्य पूर्णपीयुषकुल्यातुल्यां वाचं ताममूल्यां व्यतानीत ।। २९० ॥ मनसि जलदशाम कोटिकामाभिरामं करधृतशरचापं रूपमेतत्तवास्तां ॥ वचसि च मम नित्यं राम नाम सत्यं किमपिन परमन्यत्स्वार्यकत्मार्थयेहं||२९|| जडसंयोगवियोगरूपायाः मुक्तेः सत्वकार्यत्वात्, कयंतरां तद्नसोभूदित्यत्र हेतुमुत्प्रेक्षते । सत्वं सत्यविमुक्तये ह्यधिकृतं नाप त्वया सांपतं योगोयं तु कदापि मेरित्वति रजः पादांबुजं शिश्रिये ॥ पादांभोजढाश्रितार्यितमहाकल्पद्रुमो मामकः स्वामी तो द्विजडामनेन दयया कि मोचयामास स: २९९ ॥ रामापं गौतमाश्रम इत्येतावदुक्ता सरलं गंतव्ये सति कौशिकस्यैतावत्प्रवृत्ती हेतुमाह । अस्योद्वाहकृतेय ते खलु परं जायालयेगारकः सोयं दारवियोगमस्य जनयेदेवेति नैवान्यया ॥ तत्तनिकृतिरस्य शास्त्रविहितैवापेसितेति भुवं विद्रस्य सदारयोगमधुना किं कारयामास तं ।। २९३ ॥ इत्यल्योद्धारः। स राम मुनि नावमारोदुकाम समालोक्य हहो स्तभानस्तभान ।। इति प्रबुवाणोद्वगंभीरवणं स पूर्ण रुरोधार्णसः कर्णधारः ॥ २९४ ।। मुनिमुपेत्य । लोके शापस्थितं वस्तु मानुषीकुरुते तु कः॥ अनुगृहीच मां देव स दूरादेव वर्नतां ॥ २९५ ।। मुनिना सोपमिति दर्शिते राम प्रति । वराकेपोतिका वन्यकुटुबपरिपोषका ।। चिरादायुप्मती भूयात्तुभ्यं राम नमो नमः || २९६ ।। रेरे जाल्माशेषमान्यो वदान्यो धन्यो राना मन्यता नान्ययायं ।। नद्याः पार तारयैनां पिचारं मा त्वं कार्पोः कारय स्वात्मकार्य ।। २९७ ।। भूपानरमा स्यात्स्यलाभो यया त्वं धान्येव से रंग्यसे पूर्णकामः॥ इत्यः स्पर्शस्ते जलस्यप काटाकिते 'पोतः पोतिकाभिश्च किया।।२९|| कर्णधार:- नैव जानामि रानानं बालमेनं मुनीधर ।। स्वलाभे प्रतिभूशेरपारनारयाम महानदीं ॥ २९९ ॥ १. पसे गोशो स्तम्प पाडजल स्पिन । २ पसे बेठा मसपी । मः। पिशामिभ । ५ नमीमी प्रास्तभाषायो ।

हेतुरामायणम्, (७७) सहचरैः समं गतं । अस्यानर्यकरं रजः पुनरतः प्रक्षाल्य सम्यक्तरा. मुच्चात्यैर सहानुजेन सहमैवाभ्यंतरे स्थाप्यता ।। तत्रादी तरणी सितांशुकमिदं कृत्वाशुचिं रुद्रुचिं न्यायेनं बहुसत्वरं भवनदीपारं परं गम्यतां ॥ ३००। तदनु पीटा विनिमेश्य विटरवरे कोणः सुगधोदकैः लक्ष्मीः क्षालयितुं सयं यमभयं धत्ते सचित्ते हियं ।। तं पादं स पटचरेऽस्मनि मृदः कुभोदकैर्धावयाँ- चक्रे पशत नकिचन वशीभावोद्वयं वैभवं ॥ ३०१ ॥ तीर्णाया नद्यां तरपण्परिपये ब्रुवाणं राममाह । जडतारको तरणिकुलनार्थी यनचौरिणारीत्यावा ॥ साशाविति भवनोहं रघुवर नाहामि किमाप तरपण्यं ॥ ३०२ ॥ fini (७८) विठोबा अण्णाकृतम् मुनिकाटमवेशमात्रेणेव गतश्रमा इत्यत्र हेतुमाह । निबिडतरतरुच्छाये मुनिबाटांत भविष्टमात्रास्ते ।। कांतारे श्रांता अपि रनिराहेततया भवन्सम शांताः ।। ३०७ ॥ आगतानां तेषां तत्रत्यगृहमेधिभिरातियेयीकरणे हेतुमाह । दृष्ट्वैव निलयवासी यो हि महातार्पसत्वमतियीनां । नौपचरति हिममधुरैः रेफरशस्तत्र साधवो नूनं ॥ ३०८ ॥ कौशिकागमनेन ननकानंदे हेतुमाह । . कौशिकागमनं नूनं नेह तोषाय जायते ॥ ननंद जनकरत्वेनं मत्वा सुदिनदर्शनं ॥ ३०९ ।। तं कोशिकं शिप्ययुतं समागतं नृपः समाकर्ण्य समागमद् द्रुतं ।। तदा विदेहोपि पदा चरञ्छतानंदेन मूर्तेन सहैतदद्भुतं ॥ ३१० ।। मुनये आसनदाने हेतुमाह । परिक्रम्य प्रणग्याय समाइिलभ्य पुनः पुनः।। अददात्सप्रधानायात्रासनं नरशासनः ॥ ११ ॥ पायदाने हेतुमाह । आशु स्वश्रेषसं गंतु विदेहनरनायकः ॥ जग्राह किमयं पीत्या धावनायं मुनेः पद ।। ३१२ ॥ महापूजायां हेतुमाह । अलंचकार प्रवरं द्विनेश्वरं गंधैः शुभैश्चंदनकुंकुमांचितैः ॥ हारेरुदाररुचिराबरैस्तया कल्पैरनल्पै. स विदेहभूषणः ।। ३१३ ।। स्वकनार्थतायां हेतुमाह । एष भोः कौशिक स्वामिन्नुदाराशयसन्मणे ।। लब्धार्यो जनकत्वद्य भवत्पादप्रमादतः ।। ३१४ ॥ मुनिर्जनकधन्यतायां हेतुमुपन्यस्यति । कुशलं वसु जात ते लपव्ययमन्गमयः ।। विदेहाधिपते कच्चित् (जनकः) प्रसादेन भवादशां ॥ ३१५ ॥ महतां पदपद्मपांसुपूरान्परिचिन्व-पुरुधन्यता प्रयातः ॥ से कुशलयसुतोन्यका कई लं अपित योर्मलपीन्यतेति रामन् ॥२१६॥ रवि सूर्यः पक्षे रेफशुन्यतया पातपादात रेफनिष्कासन शाना भवति 1 २ गृहामी महातापसरवमयतनापस्थिति हिममधुरपदार्थ. रेफडश. कुत्सितहएय पक्षे महातारसतां रेफश. निरययासीति । । उलूकः । पक्षे विश्वामित्र ! दिनदर्शनरत पक्षे शोमनदि- मार्शन । ५ कुशलबमुनी परास्नया सौतपा सहितः । पो हुगलवमुतासहित । ६ पडू- मिलय पक्षे मिला।

जनक सौभाग्य त्वस्य राजन्यपुष इह वप राक्षिण सर एते ।। ३२६ ॥ अस्मासु मोनिषु तपरिषषु पाजकपु भक्त पोगियु पयो प्रयित परामन् ।। हेतुरामायणम्, (७९) भौनींद्रोभयपात स्थितिक्ती लोलच्छिखडाहती तणीखेटकपाणकार्मुकभृतावणेयचर्मावृती ।। तन्वानी कमनीयतामतितरा राजर्पिताशालिनी दिष्टया दाशरथी धृतादरतयाऽद्रातीद्विदेहाधिप ॥ ३९७ ॥ मत्स्वामिनो रघुपतेर्महिमा महीपान्य पश्यतो हि जनकस्य दृशारगण्ये.॥ पुण्यैर्महद्भिरनिमेषतुला प्रपन्ने सद्यस्तरामगमतामनिमेषभाव ।। ३१८ ॥ श्रीरामदर्शन ननक सहजत्रम्हासिकाया व्यचालयदित्यत्र हेतुमाह । जनकस्यानुभवतोप्येष स्वानदमाधुरी ।। श्रीराम सांप्रत जज्ञे निशेषानददायक ॥ ३१९॥ मनासे रघुकुमार एप तस्मै बहलतर जनकाय रोचते स्म ।। समदृश इति नात्र चित्रकृत्तद्विपमहशोपि यदेप रोचनाय ॥ ३२० ।। बृहदामजतोषमुत्तम जनक सोनुभवन्नपि स्वय ।। रघुनदनमाधुरीभव कुतुक तकिमापि व्यगाहत ।। ३२१ ।। कस्यैती मुनिशार्दूल कुमारी सुमनोहरौ ।। गुणरसुलभै सर्वराविति मतिर्मम ।। ३२२ ॥ जनकवचा वैचित्रीमाधार्य हैं हैं इत्युक्ता मुनि - शूर सन्वसुमारवयीमयतनु सद्वृत्तभाग्याडव स्तुत्य सनिमरतोपि च सदाचार प्रतापोद्धर ॥ तद्वशे स्त्यमितप्रयो दशरथो पेन स्वप निर्भय निर्जित्यासुरमडलानि मघवा देवाधिप स्थापित ॥ ३२३ ।। तस्य प्रभूतविनयी तनयो सुमहोदयौ सदयहृदयौ । गुरसरक्षणकरणे मया हती वीरसमतावेतौ ।। ३२४ ॥ राममद्दिश्य । कोनेन शक्त मदारी प्राणाय द्विजाधिप ।। या शस्त्रादिविद्यायामास्त कस्यापि गौरव ॥ ३२५ ॥ यद्रुद्धे सौष्ठवज्ञो न भवति भगवान्ब्रह्मनिष्टो वसिष्ठो वत पीठ पिशाच्या पपिरिव परुष पारुप यस्य चोत्ते ॥ पाकिय गौतमत्य प्रययति च शिलारुपिणी धर्मपानी मापण अग्निया विठोबा अण्णाकृतम्. तब्रह्मावस्याप भय सुतपो प्रतीतमेतद्वरत्वमिति सप्रति भद्रभद्र || ३२७ ॥ जनकस्य प्रेमाश्रुविसर्गमुन्प्रेक्षते । मोनिडात्र पवित्र जनकनरपतेम मयापीच्यगात्र पात्र मत्या सुदृाभ्या सपदि सुविधिनीऽकारि सीतापदान । कौशल्य त्वेतदेव स्फुरति हि सुदृशां यद्भुत स्वा मकार्य सपाद्य चातएवाविधिरपि सुधियो दूरमुत्सारितोभूत् ।। ३२८ ॥ ननक सीतावृत्त श्रावपति । यज्ञार्थ परिशुद्धये मम महासीर पुन कांचने भूमिं कर्षयतो सतो वसुमतीगर्भस्य सार पर कन्यारत्नमिद नरेद्रतनय सप्रार्थनीय विवा हार्य सपति (विश्वामित्रः) हे विदेह परमेव स्यापुनस्तासी ॥ ३२९ ॥ पणकरणे हेतु दर्शयति । पण विना कि रुपणस्य कन्या श्रीमतमत्यतमयेत कांत ॥ अतो मपाय बहुधा गुणाढ्य एव विमृश्य वितर्कितोभूत् ॥ ३३० ।। विश्वामित्र:-मम रामभद्रस्याय तव पणजय ईपत्कर इत्यत्र हतुमाह । शख महासुरहिरण्यमनेकराजरत्नानि पत्नविरहाद्वलिसपद च ॥ शको पिजतुमपि यो रघुनदनोसो राजमनेप्याते पण जनकस्य किलित ॥३३॥ धनुपि ज्यामधिगते सातावाप्तिर्महीभृतां ।। इत्तीय हेतो कि राजन् पणमेनमचीकप ॥ ३३२ ।। देवै प्रतमनर्घकार्मुकमहारत्न पुरा भिसवे तत्सम्यग्विनिपोजने ह्यकुशल प्राहे पणाय न्यधात् ।। अस्यैतत्पणनामिलनु शतशा वृतान्यहो मौक्तिका न्येतेभ्यो भवितव भाववशतो भूयान्सलाभरिवति || ३३३ ।। अय लोकिको राष्टिमष्टभ्येष रामभद्र सीतापरिणया) ऽतीव सुकुमार कय महेश महेप्याससमारोपण पण साधपियतीति चितयतो महाभृतश्चितामपनेनुकाम शता नद कौशिकमभाव प्रकटयन्श्रीरघुनदनमभिलक्षयति स्मेत्यत्र हेनुमाद । मानुर्मुप्रतिदानाय रघुनायातितुष्टये ।। गुरुमभापरतवन पुरोधास्तमभिव्यधात् ॥ ३३ ॥ श्राकोशिकांप इसे सहचित्रसेनानानाधिश्च धरुपशोभमाना !! नियामृतानितशमा विलसमुधर्मा रामाधिकदिशमिरापि भुव शशागु ॥३३५।। सोमनममिति मार तमायामिनिमन सो प्रामदानमेवोपरित भी पसे विधिमा विधिनपादेव।

हेतुरामायणम्,
(८१)
अग्न्यवनमभवउजाडेमहानये जातुनि.
न्मनः सानविनमं रचयितुं सुमेधा व्यधात् ।।
विदत्य दवनिता प्रशमनाय नायो नृणा
व्यगाहत तपावनं भगयतो वसिष्टस्य सः ।। ३३६ ।।
आतिथ्यं सबलस्यास्य नाबला कर्तुमति ।
इतीव शवलाद्वारा यथाकाममतर्पयत् ।। ३३७॥
शवलाग्यधेनुद्वारा ससैन्यस्य तस्य राजन्यस्य कर्य ययाकामं संतपंणमिति शंकाप.
नोदकं हेतुमाह ।
यसिष्टानां हि सुमन श्रेष्टानां सुरमिः सखे ।।
भोः सदारामनिठाना न संतयितु क्षमा ॥ ३३८ ।।
तादशस्य कसितस्यातिभुक्तस्य स पार्थिवः ।।
सुरभि चकमे भूभृत्युत्रकाय बतात्मने ।। ३३९ ।।
मंत्रादिभिः मार्यमानस्यापि वसिष्टस्य धेनोपरित्यागे हेतुमाह ।
भो ब्रह्मणो मे शाला स्पितिश्चेन्नित्यासिहोत्रं तवश्व नेते ।।
सुरार्चनं माप्तनरातिपेयी यादिमतिः कयमन्यया सा ॥ ३४० ।।
मुनिना सांचादेन बोषितोपि मुहुर्मः ॥
बलावलेपा उपला जहार ग महाबलः ।। ३४१॥
निरध्यमाना विकटेराटेनिहन्यमाना रगुडेटः गा
हुंकारयानुतानती पति तं नीयमाना समुपाव पाचं ॥ ३४२॥
सामन्किनु मपाराद्वापधुना पन्नीपमाना पर-
रप्येतधरणामुक्तकरणरेषा नोक्ष्यते ॥
(शसिष्टः) पसे चेदरम्य भापय व पादपियं सक
सं सावता यपेनगि तपा फामरताधि ॥ ३४३॥

विठोबा अण्णाकृतम्. (२) ततोतितप्तस्य महानरस्य हेतिवनोनेकतिधोप्यशाम्यत् ।। प्रभंजनाविष्कृतभूतिनास्य धनेन दंडेन करस्थितेन ।। ३ ४६ ।। अथ तस्य वाडयमहामहसः खरमात्मनः परमहीनमहः ॥ लघु भासते स्म तत आमनि तत्परम महो रचयितुं चकमे || ३४७ ।। अब तपस्तसुमारभतेत्यत्र हनुमाह । ब्रह्मात्मभावो हि समाधिमूलकः स च क्रियायोगपुरोगमो मतः ।। तपस्तु तरिमन्प्रयमं पतञ्जलिर्जगावतस्तीव्रतपश्चचार सः ।। ३४८ ।। ब्रम्हभानाय तपस्यतो राजर्षित्वं ब्रम्हदत्तमनुशोचति स्मेत्यर हेतुमाह । तपतः सुवर्णपतितोदेशादय राजतापमत्वमभून् । विधिवशतो बत तस्माद्विधेर्बलीयस्त्वरागविर्तथव ।। ३४९॥ तदानी त्रिशंकोर्नाम रविवंशसंभूतेनरपतेरनेनैव वपुषा दिवं गंतव्यमिति मनीपाऽभ- वदित्यत्र हेतुमाह । त्रिधार्जितं यत्किल पार्थिवत्वं स्वर्गेपि तन्नश्यतु न क्वचिन्मे ॥ इति त्रिशंकुश्चकमे स्वभावदेवं प्रयातु वपुषामुनैव ॥ ३५० ॥ तदनु तदर्थं वसिष्ठ गुरुमुपसमाद म चैनं प्रत्याचख्यो । स ब्रम्हनिष्ठस्तपता वरिष्ठो वसिष्ठ एतेन कदर्थितः सन् ।। जगाद राजन्नविचार्य कार्यमकार्यमारवधार्यतां नः ।। ३५१ ॥ वसिष्ठेने प्रत्याख्यातस्तत्पुत्रानुपमृत्य स्वेष्टसिद्धयेत्याग्रहं चकारांततः पौरोहित्य न प्रवर्तयिष्यामीत्युक्त कुपितैस्तैः शप्तश्चांडालतामापेत्यत्र हेतुमाह । पौरोहित्यविनाशोत्या वसिष्ठानां कृतऋधा ।। व्याकोपेन पुमानयों न गच्छेत्कोन दुर्गति ।। ३५२ ॥ करालयकोजनकारगारभृन्नीलांबरोऽश्लीलवचोविलासभाक् ।। भूपोचयर्लोहमयैः स शाश्वती शशास चांडालदशां विशापतिः ।। ३५३ ।। . काये । अत्याग्रहीविष्टतया त्रिशकुचन्न वर्तितव्यं महतामुपानिके ।। यस्त्वेष्टसिद्धिस्तु सुदूरवर्तिनी तत्कालसूत्र खुपकठसंगतं ॥ ३५४ ।। अयानेन प्रार्थितो विश्वामित्रस्तदभीष्टसिद्धये तमनुजबाहेत्या हेतुमाह । ५ हेनि स्याटायुवज्वालासूर्यनेजस्म योपिति इति मेदिनी । २ वायु नाशश्च । देन पक्षे मेंन । र उम्ट रसाधिपत्यरूपतेजः । ५ समाधिः। ६ ब्राह्मणश्रेष्टायो- देशात्पक्षे मुवाँधीशत्योदेशाद्रानावरच पक्षे रजतभन्यत्र । पृथपुनत्तारपृथ्वीपनिया- यात् । ८ आर्य विचार र आर्य न पायें। १ अतिशयेन घमुमतो पमिष्टा । १. पाडालता दारिद्य च । ११ नीलवर्णसून यमपाशश । ३

हेतुरामायणम.
(८३)
पश्रेय त्यापयत मह दिव्यागेक कौशिक त कि ।
सारथ्य कर्नु दुर्गनस्येदशस्य को नामारिम बेहि कम्पेत लोक ।। ३५५ ॥
तत्तस्विमा पायाभव वपुषा दियमारोपयितु कवितुमरभत कोशिकस्तत्र मिलि
तेयनेकदानिटेषु यसिता आहुता अपि नाग उन्नित्यत्र हेतुमाह ।
मुरालयायो महागयरहोस ।
चांडालम्याश्य नागउन्नमिठा प्रेमगोजना ॥ ३५६ ॥
आगताम्ते विवामिनशापेन पाता गता इत्यत्र हेतुपाह !
पुगप्रकुपितविधीमित्राको परिवारते ।।
अगता हतामा दुर्गतिमभनत हत धृतिमत ॥ ३५७ ॥

(८४) विमेवा अण्णाकृतम् यत्रोदचन्मरुत्वत्या सदोराबुधादय ॥ दिव्यत्र स्थापयतस्य दौमनस्यमभिवत् ।। ३६४ ॥ अय विश्वामित्रस्त्रिशकुतोपाय तप प्रभावामय सर्ग निर्मातुमारभतेत्पर हेतुमाह । सुरुती हि सप्रति भपायुक्तमना नृपमनोविनोदाय ॥ श्रितसाहित्यसमुद्रो व्यदधामवसर्गबधविधि ॥ ३६५ ॥ अय देवता भीता इत्यत्र हेतुमाह । प्रकांतोभिनवो जवोत्तरलितो य सर्गबधोधुना नून स्याद्वहुधा सदानवमहामोदप्रधानोमुर ॥ सानर्यावह एक न सुमनसामेव नु ता देवता भीता एत्य तपोधन सुमतयस्त सांत्ययांचक्रिरे ।। ३६६ ॥ भो कौशिक ब्रम्हणाप्यनुल्लघनीया पुराणस्थितिरिति नाप व्ययसाप आपसमत इयुपम हर्तव्यामित्युक्तेन में पतिज्ञान्यया भवितव्या निर्मित च नक्षत्रादिकमाकल्पमातिष्ठतियुक्त तयैव कुर्म इत्याहुः । भास्वनक्षत्रमालोलसिलतनुस्य राजरकुस्त्रिशकु स्तिष्टेदिव्येव दीप्यन्नसुलभसुरतोल्लासशाली चिराय ।। तस्मादस्माकोशो विस्मनु बा नत्तोपदात्सर्गधा द्वयो नैवार्दपियत्यपुतरमपि योऽत्रामुख स्थापितोस्ति ॥ ३६७ ॥ कवीशिनुस्ते नृप कामसपत्समर्थनो यो नासर्गबध । एन निषिद्ध विवधा वदति कृत नदेतेन विभितेन !! ३६८ ॥ स्मय कदाचिदपि नो मनसाप्यकार्य यद्यप्पदो विधिस्ताद्वलय सहायात् ।। सिद्धि कपचिदाप याति तयापि तस्मा लाभ पर चिरमपाड्मुखतव लोके ॥ ३६९ ।। देवनामभाग्यशेनोपरत कौशिक पश्चात्तेप इत्याह । चिरानिताना तपसा वृयाऽत्र मे व्यपोनया क्लि लनिगागपा ।। वामपस्यापे महातपच्युति यहम्हणोस्यां यसत समानते ॥ ३७० ॥ तपोपपकरीमेना दक्षिणाशामप सय । निहायातितरां पश्चात्तपति स्म तपोधन ॥ ३७१ ॥ भगाधरदपो गधिनदनोपाधिपा ॥ सप उम्भपामागशीन लोपतान !! ३७२ ॥ मषती पानमसायमा । २ राया। २वि अरिम NI रेप। अधोमुप । पसेन र मुष पाय ग ।

हेतुरामायणम्. (८५) तदानी। यझेंबरीधनृपतेर्मुद्राव नृपशुभयात ॥ यं नाकं इंत नेतापि प्रतिमूभूप पावकः ।। ३७३ ।। नष्टपशुस्थाने ऋचीकनाम्ना केनचिन्मुनिना गोशतेन विक्रीतः पुनःशेफ़नामा मध्यमपुत्र एन नगाम शरणमित्याह । अयोपजन्यप्रवरः परं महामध्योपि पित्रा शतकेन यो गवां ॥ त्यक्तः शुनःशेफ इमं भयातुरो महाभिमानं शरणं समागमत् ॥ ३७४ ॥ अप विश्वामित्रेण तत्त्राणाय एतत्मत्याम्नायेन केनचिदवितव्यमिति स्वपुत्रा आदिष्टा अपि मांगीकुर्वतो पवनत्वमगमन्नित्याह । स्वनिदेशमत्पङ्मुखनिजतनयशतं वसिषतनयदशां। सद्योनयत पराहितकरणे स्वाहितमापे स्वय सविध ॥ २७५ ॥ अधारमे गायाद्वयमुपदिदेशेत्याह । दे अस्य गाये शतमन्युविष्णुप्रसादिके केचिदसी दिदेश । पोबरीपः परिपूर्णमन्युर्निनाश्रितश्चापि भवेद्विमुत्ताः ॥ ३७६ ॥ अथास्प तपउज्जूभणेन देवता आगत्य तस्माघिवं दत्वा गता इत्यत्र हेतुमाह । विततांचित रसातल उज्जभितवति तपस्युपागमन ।। विपुलाना हि सुमनसामुदयोपि च तापसत्वस्य ।। ३७७ ।। तदनु तं प्रलोभयितु मेनका जगामेत्यत्र हेतुमाह । अधुना मेनकामाप्तिरिति तीव्रतपोमदात ।। स्मरतस्तफतुन्यायः प्रादुरासीदिय द्रुतं ।। ३७८ ॥ ततस्तां परिगृह्य रमते स्मेत्यत्र हेतुमाह । फामानुकूला सा ब्रह्मभूतिरित्येव किं मुदा ।। परिगृह्म तया रेमे दशवर्षाप्यधीश्वरः ॥ ३७९ ॥ तपोभंगे हेतुमाह । अनया रममाणस्याप्पतितेजस्विनो मुनेः ।। तेजश्युतिरतीपारीदनाभूकस्य संशयः ॥ ३८॥ पश्चात्तापमापेत्यन हेतुमाह । हतैनामपराधिक धिगहो या गंतुमिच्छतः ।। त्रयीमपबम्हणोपि तेजश्युलिरधोगतिः॥ ३८५।। कारः १ मध्यम इत्यर्थ. ! २ गततया रसाले आधे माघमासे एडभिनति पनि । मासे गपति च । १ प देशमा । ५ पानापाटप. सेपमानास (८६) विठोवा अण्णाकृतम्. पुष्करेष्वास्थितस्यास्य सुतरां तपतो मुनेः।। तपसः परिपाकोयमनुरूपतपाभयत् ।। ३८२ ।। अयोदीची दिशं तपसे ददर्शेत्यत्र हेतुमाह । अप परमाहमानं चेतुकामो मुनीशो दिशमगमदुदीची शासितामीश्वरेण ।। व्यवसितमिदमेतरज्ञायते तन्मया य- परमहिमसमृद्धिर्यत्र जागति नित्यं ।। ३८३ ।। तत्र तपसा तोषितेन ब्रह्मणा महर्षिय प्रत्तमप्यस्याः सतोपाय जायतेस्मेन्यत्र हेतुमाह । महातपस्थिते तस्मिन्कौशिक देशिकेश्वरे ॥ विधियोगाद्वत महातापसत्वमजायत ॥ ३८ ॥ तत्र तं प्रलोभायतुं देवेंद्रमेषिता त न चालयितु शशाक प्रत्युत शापेन शिलाभू- दित्यन हेतुमाह | न ब्रम्हदडविभपाकटहदे प्रखरकरभाय । अतिकोमलापि रभा रुरुचे प्रयुत शिलीभूता ।। ३८५ ।। महातपस्थितेवृद्धि विश्वामित्रस्य मित्रवत् ॥ कुर्वाणाप्युत्तराशास्य नातीय प्रीतिमादधी ॥ ३८६ ॥ सदनुपूर्वा दिशमधिष्ठाय ब्रह्मभाषमावहाते स्मन्यत्र हेतुमाह । मुख्यायां दिश्यप प्राच्यां मुनेस्तीवतर तपः ।। तपतो घम्हसदेशाद्रम्हर्पित्वमजायत ।। ३८७ ।। एतैः श्रीचरणांभोनः स्वप्रियार्यप्रसाधकैः ।। जनको शनस्तात मन्ये धन्यतमः कृतः ।। ३८८ ॥ एवं प्रस्तुत्य शनानदे नूणी स्थितयति जनको मुनि प्रति । सन्मार्गाती सुमनोरयो मे चिराय काल हरिवेंद्र आग्ने || यो ममता भयदप्रयोमी गमेत्य त तु प्रतिपारयंतु ॥ ३८९ ॥ मुनी रामं । आयुमन्जनको प्रीति किमिदं तद्वत्य तिापते (रामः) सामिकि शिशी विदति महता यायो गीरामयाः । (मुनिः) योददं न भिनपस्यपि रो (रामः) भक्ता प्रगदो गुरोः (लक्षमणः) मामिनिटति एमगे परिजने नाप श्रमायानि ।। ३९० ॥ airat से पटा अंधारमा प्रभार माने भापाप मेरो गाम 17 माना पिन ।

हेतुरामायणम्,
(८७)
ननफः--
स्वदशाश्रुभरं परं चिरं स ममाधिं च मुमोच लोचपन् ।
पपुपो यनमश्च चेतसस्त्वनपोः कामपि रम्यमाधुरी ।। ३९१ ।।
मुनि प्रति ।
आदेशं भगवन्नपं परिजनो गंतुं गृहं पांडति ।
(मुनिः) रानन्हत बरं (जनकः) करोमि शतशः पादारविदाननीः ।।
(मुनिः) सद्यः संतु मनोरयाः सुफलिताः (जनकः) स्नानं पुनः गया ।
प्रातः कश्चिन् (मुनिः) अपेत्र तत्रभवनोप्यस्त्येप शंकोदयः ।। ३९२ ।।
फरमर्गनमगादितकोशिफपद उदिताद्विजानंदः ।।
जोपिनेचको जनकः पुरं जगामारतमस्तकं च रविः || ३९३ ।।
गृहमेत्य पकांता मुमेधगं नाम ।
धन्यः पंक्तिरयः प्रभूतसुस्तो भूपालमौलिस्थितः
कन्या फोगलनायकम्य च सती मान्यानिधन्या पुनः ।।
कामा पूरयितुं ममरतजगतां श्रीरामनाम्ना पर
चितारत्नमये यतः समभवालोकरीमदनं ।। ३९१॥
अप जनमः पामिलाप हा एतस्याः पतिदेयताशिरामगरभिमग तपानिमा.
प्रभागेपनीटमिति तो प्ररपनि स्म ।
अगनीशियामजस्य चरणांभोनद्वपी यंदना.
दामानं दयिते कृतार्यप गता मदर्शनं पामधुम् ।।
पुगी पेनिरपरय तरभा'छात्री चरितारी
romanter च जनुपः गायागमय ।। ३९५ ॥

विठोबा अण्णाकृतम्. (८८) उपचारविशारदाय राज्ञी परिचारानुपवाह्य सत्वराऽसौ ।। उपहारपरपरा अपारा निरग उमुनिनाथदर्शनार्थ ॥ ४०० ।। गत्ला मुनींद्रचरणौ दलोपायनमग्रत ॥ कल्या पाणिपुट राजी मदमदमुवाच सा !! १०१॥ द्विजेंद्रमडना एते ह्यागना श्रीमदघ्रय ॥ मन्यामहय कन्याया निहो भविता वरे ॥ ४०२॥ रामरक्ष्मणी सादर वारवार पश्यती तद्वृत्त जिज्ञाममाना प्रति मुनि । एती पक्तिरथस्य तन्धि तनयी चडावशोदया दस्मत्त सरहस्यमस्त्रानेगम सप्राप्तवती पयि ! धारो वारतरी कुशाग्रधिषणी सुदागनासूदना वरम सफनुरक्षको भवदुपाध्यायीममुद्वारको ॥ ४०३ ॥ जामातरी सुदरी कच्चिदार्ये (मुमेधाः) आस्तामृतस्याभिमानो गुस्णा !! (मुनिः) स्यादेतच स्वामसदनीय सकयो वा किनु मिथ्यापि सन्या || १० ॥ मुमेधा प्राय । इद राजाजया नीत भोज्पजातमनेकधा ।। भगवभाजनस्यास्प सद्य काम प्रसिध्यता ||४०५॥ मुगिनागीकृते । वियस्य पीठाने मनोहराणि निरय नानाविधरगानी ॥ आमादा पात्राणि हिरण्मयानि प्रसाना दीपा मुरभीश्च धूपान ।। ४०६ ॥ पूरिकाधारिकार्पिकाफेनिका मोदकानगडकों पडको मड कान ।। ग कुली कुडली पायस सद्गम तमुरानातक गजेन यानक ॥ ४०७ ।। रम्या रसाला पनस रसार भौणि रभा लकुनामुनानि ।। दारा प्रियालानि दधनि दुग्ध हयगान मथित सगर ।। ४०८।। अजारकोनि तथावान गा शाकायाकानि च रागलाई १ || सय मती सपरिवेप यसा महादरा भानपति स्म तामुनीन् ।। १०९॥ पुपरिंगधनागपुष्पहारेमनाही ॥ पटानपानरतुलसा जम्ममपूजयत् ।। ४१० ॥ प्रणातनरामये सुमेधा हगामीय । ३रष्ट 11 | गाना। मज । पोपट गो । • नियम .. अमना 11) परोग !" यानि | UNमद रिन । मोरया । F - ८ हेतुरामायणम्. 4 (८९) नत्वा श्रीमत्पदाभोजे भगवन्नेकार्थये ॥ चापारोपविधावस्य जय श्वभूयता मया ।। ४११ ॥ मनि - . तत्तयैव महामन्या भवत्या यदुदीरित ॥ सन्यालाप कप नाम मिथ्याभवितुमर्हति ॥ ४१२॥ गृह प्रत्यागता सुमेधा पत्या पृष्टाऽवीनदत ॥ याज्ञवल्यप्रसादात्तद्रम्हमाम्राज्यवैभव फलित श्रीमतस्त्वद्य पत्माप्ती रामलक्ष्मणी ।। ४१३॥ कौसल्यातनयस्य नाय सहज तेजप्रभाव पर योगांद्रस्य महाप्रसादमजर तस्योपरिष्टात्स्यिर ।। पश्यत्याश्च नवप्रवाल बदमुप्यायुष्मत श्रीकर चापारोपविधी मम प्रभवति प्रेखायमान मन ।। ४१४ ।। तरमात । श्रीमश्चापगुणाधिरोपापण सत्यज्यता यन्नृणा॥ वैतथ्य श्रुतिसिद्धमेन न पर बाधाय ( जनक ) कस्मादिद ॥ (सुमेधाः) सदिग्धोस्य जय (जनक ) कृत तदमुना (सुमेधा ) साभादहो श्रीधर ॥ मुग्धे मुद्यसि कि मुधैव न जयोस्याप्रेसर सर्पति ।। ११५ ॥ मर्यराजकुमारागमने हेनुमाइ । शौर्योभणा पे तु भृश ज्वलत सीतामिलाया स्वयमावमत. तत्रास्य पर जनकस्य राज सर्वे किमायतनराजपुरा ॥ ४२६ ॥ काशीमिमावसस्ता जनकनुता समिगलासगा ॥ समहारोनामुमहावहा महानदिन क्षिति दीशा || ४१७ ॥ आगताना मधुरमधुरभोजनमानी हेतुमाह । आहृता आदरतो जनको श्रीमता प्रोफेन ॥ पृथुकामा रनिभास्ते मधुरमधुरभोजिन कप न स्यु ॥ ४५८ ।। राजा जानकीध्याने हेतुमाह । मदनगलनजालाजनरा राजकुजरा ॥ अध्यधिताय शिबिरापारा मातार्पितांतरा ॥ ११९॥ १ जर पापा । पोसपा हिम गोना । परो । १ जना एजना भगन पाती । मोरपमामा । सेनेन मेमा पगमन, नोयनरागम शिसभा अनहो (९०) बिठोबा अण्णाकृतम्. अय मंडपवर्णन | तस्य मुवर्णरत्नादिमयत्वे हेतुमाह | बभी सुवर्णप्रचुरः स मंडपः सद्रत्नकीर्णः सुमनःगुज्वलः ॥ मुक्तान्वितो ब्रह्मविदा विनिर्मितो यतो हि रामाद्भुतविक्रमाश्रयः ॥ ४२० ॥ तस्योपरतत्वे हेतुमाह । उच्चस्तरां स्थिति बिभ्रदमंडत स मंडपः ।। सुमन.सेविनो युक्तं तदिदं सुवितानिनः ॥ ४२१ ॥ तत्र स्तंभदर्शनेन जडीभावे हेतुमाह । सत्पपचारी भास्वान् हेमस्तंभोंचितश्च सन्मणिभिः ।। प्रेक्षकजनस्य यस्मिन्सृजाते स्म स्वात्मभावमचिरस्य ॥ ४२२ ।। तरलतरः स्मितमधुरेनिनभापव्यनिकेव नयनांतः ।। यच्छालभंजिकास्मिन्प्रेक्षकजनधैर्यभनिका रेजे ॥ ४२३ ।। वितानमुत्प्रेक्षते । पाणिग्रहणकठिणतरपणकुतुकानिरीक्षणाय निजदुहितुः ।। अवतीर्ण व क्षीरार्णव उलोचो व्यरोचताभिनयः ॥ ४२४ ॥ पुष्पमालामुत्प्रेक्षते । सामोदाः सालिको रामपराक्रमदिक्षयः ।। दिव्यत्वात्सुमनोमाला अंतरेवावतस्थिरे १२५॥ मणिदीपानुत्पेक्षते । दिक्षयः श्रीरघुवीरविक्रम निरंजनवाच्छुचयो महोमपाः ॥ यतीर्य कि सन्मणिदीपिका दिवः संबाधभीता इव तस्युरंतरा !! ४२६ ।। नर्तकी वर्णयति । यदल्लपान्योनुपमास्तिलोत्तमा पदुत्तमांगग्यितयः सुकेशिकाः। यत्कंठनाल्पः किल मैनुघोषिकास्ता लासिको पत्र जगुपिलापिकाः॥४२७॥ जलय यर्णयति । किरंत्यमृतशीकरान्कशतनुर्नटंती मुहु- बहुपषितसुस्वरा जनमनोगिनोदााहा ।। प्रतिस्तवफमाहिता मचिरनीरपप्रायिता राम सलिलधारिका गणिकया सम स्पर्धत ॥ ४२८ ।। ध्यंजनं वर्णपति । सांसं मधुरं मनं रात्र गुमनादयननं ॥ आमोदाभानि सदानेन गुजारनं न कपमामात् ॥ ४२९ ।। समरा । ३ नोमपा । पारगाया रिसा।

। हेतुरामायणम्. (९१) स्तभो काणशुकादीन्वर्णयति । वर्य स्फुरस्तभकुलोपसश्रया असशयास्ते शुकसारिकादय ॥ वेदानमिद्धांतयचोविजृमितमिथ कृतगृह्मकभावमापहन् । ४३० ।। मचान्वर्णपाते । मचा पुन काचनसारमचिताश्चच मृदुश्लक्ष्णसुनूलिकाचिता ॥ सहोपधाना सपिलाससाधना समे समाना नृपनदना इव ।। ४३१॥ तत्रयकार्यपुरुषान्वर्णपति । सोष्णापा मणिकुडला अधिगठ मुक्तालताटकृता भ्रानत्तोडररत्नमुद्रिककरा मकप्तकलाटिका ।। चच कचुकचुविचारुयपुपो रिन्यस्तपपस्तिका भव्या भावविदोस्य कायपुरुषास्तत्तस्पलस्या बभु ॥ ४३२ ॥ जनकमत्री। प्रातचापगुणाधिरोपणमह सकषितस्तद्रुत रगोलक्रियतां मम परिजनै श्रामद्विरिन्येप च ।। विज्ञही प्रहितोरिम भूमिपतिनेत्येव रामामत्रिता पृथ्मानायसुतास्तपस्थितिपरा शातानुराजज्ञिरे ॥ ४३३ ।। स्नान मागलिक विधाय तरसा निवर्य साध्य विधि लिवा कुकुममगफेषु रुचिरानाच्छाद्य सूक्ष्मा पटान ।। आकल्पापातमुच्य रनमुकुरे सदिय चामीकर सपूज्य द्विजपुगान्सकुतुकास्तरयु प्रयाणो मुखा ॥ ४३४ ॥ ता तो द्विजेंद्रगदिताशिपमारहतो मोहतियोदितमुहूर्तमनुप्रनत ॥ भारयानिकी पाचमुदाहरतो जम्मुगृहीतशकुना गुमनोरयस्या ।। १३५ ॥ यह सु नागेपु नदगु यानिषु वन सु यादोषु पदमु बदिषु ॥ ४३६॥ पदार्तषु स्फूर्जपुमुतिपरपर समाजिर भव्यतमा समागमन् ॥ १३७॥ रानालयो पपिलत सूर्यालोरीकरसर । मनीक नीरजस्पात तनिध्यातरसोदया ॥ ४३८ ॥ प्रयुगतरते जनफेन भूभुना नता धृता पाणित ठे प्रोशिता ॥ पर्य काय गर्यवाचना नृपाधिका शीर्पदपा उपाशिन् ॥ ४३९ ॥ रामारोशनमार वर्णी।

(१२) विठोबा अण्णाकृतम् अय रात्राकांते सर्पवभावसुलभा जनसमाजभीरता क्षत्राधाशस्या मनो नाहूततया द्विजे सहगमनाक्षेपेणाच्छादयतमिव स्वविनयस्यापि न नियतत्वमिति दूरणी साके तानुसरण वरामति वदत भ्रातर राम । ये यया गुरुनायानां पितया न मनोरया ॥ तथा यतावहेवश्य भ्रातरस्ता मान्यया कृया ॥ ४४१ ।। सकलनृपमीलनानतर मुनीश्वरानानयामास जनकस्तत्र हेतुमाह । सालकरणममृद्धापि शर्मसदर्शिका न राजसभा !! अपरेति सत्यशालिनमृषिवाट प्राहिणोदिवामात्य ।। ४४२ ॥ तुरगमातगशतागसधैर्वादीच्दगानककाहलाये ॥ ध्वज पताकाभिरमात्यवृद्ध सरभतोगा मुनिवर्पवाट ॥ १४३॥ सभृत्य प्रणिपत्यासावमात्य कृत्यकोविद ॥ उपाच वाचमुचिता मोचारसमुच शुचिं ।। ४४४ ।। सामेश्चापगुणाधिरोपणपण जेतु नृपाणा गण पूर्ण शौर्यगुणेन मगलण रगागण सगत ॥ किंतु स्वस्य स्तार्यता रचयितु श्रीपादपद्मरटश ।। पासूनेच हि वास्ता क्षितिभृता सप्रेपिता स्मो थय ।। १४५ ॥ किमप ब्रीत्यहो इति कौशिकाष्ट स्वदेशीय कश्चिमुनिनान्यथा ब्रवीनीयाह । सद्वृत्ताधिर्भवानेच वररनपद प्रभु ॥ लब्धार्थतापामेतस्य नामा भूमीभृत धचित् ॥ ४४६ ॥ विश्वामित्र अये करा रघूतस समो भय सहानुन ॥ सभा सतुं रसाधीश समुदायरामावृता ।। ४४७ ।। पाराम क्षणधृतलक्ष्मणाशप । नरोतमा समायाता यसभाया महत्तमा ।। गतय गुरुराजस्ताल्लघुभि कि प्रयोजन || ४४८॥ वस भवत पिता सा सभा मया द्रष्टुप्पनहीं किं पुनरपीमियाह । सुवर्णान्या पियुद्धमदसिचया माधुवम्या लास मुक्ती ग सगुणधनमून्यनि क्या !! प्रारम्पा परमरमणाया नृपसभा भानेपामुया रपरिरफ भाग्यमपि ॥ १४६॥ किन यदुन रशुभि कि प्रोजनी न नन महमिन्याह । मभा। रजोगुणा २ एमय। -- CVBZ हेतुरामायणम (९३) गस्य मिपनमामि गुम्बामनिगीस ।। अनायामेन देन माग कि पोत सरोचित ॥ १५०॥ नहि धनगंणारोपण मदयस्यामिति नियम इति ने मैर । यस चापलतायां तु लोके पहुणाशन ॥ रघुनाय पिना नास्ति तदुग्नकादिरम्पता ॥ ४५९ ॥ समर्पितासिगरतस्य गुरोरस्य रघूतम चापभगाटापारनिनादो दणापते ॥ ४५२ ॥ फिर देन्यमान्य। रामुपाश्रितोसि यस्त राम धिातु भारय चापमय || सोयमुदारसे यदि तन्छालानाये यये थुपनिपत्स्यात् ।। १५३ ॥ राम आर्नलमालन्य। भगास्तत्तयैर स्याप्रसादाद्विशदागुरो । नोल्पनीय रधुभिर्गुरुणा वचन कचित ॥ ४५८ ।। पौशिकादिष्टा मुनिपन्य । त भोजयित्वामृतव फलाने नारा परामगठगीतिकाभि ॥ स्थिरोदया ता श्रियमनुहोति प्रीत्याशिप प्रानुयतापल्य ॥१५५ ॥ अतर्गतास्तानाकर्ण्य सत्यालापामुनीश्वर || पारयानिक प्रयमुचद्रोमाचे किं नु कचुक ॥ ४५६ ।। अय भूर्यनु रास्ते सूरय सूर्यवर्चस ॥ अनेकतूर्यनिनर्दर्नभ आपूर्य निर्ययु ॥ ४५७ ॥ याजवल्लयादीना रामानुगमने हेतुमाह । मंत्रेयीवर गापिनदनभरद्वाजादयस्ते द्विजा जम्मू रम्परथरतीवसुभगा रामानुगा द्वद्वश ॥ युक्त तदुपनत्रये न भविता हतात्र रामानुग स्ताक्पुण्यजन पुन प्रपिरल स्यासतमस्थानग ॥ ४५८॥ करि । स भारत सस्मृतिमि पुराणैर्युक्ता यी सा हि शतागमस्था । यदाभव सत्पथसप्रवृत्ता भवास्त्रभगस्य कुनोथ चिंता ॥ ४५९ ॥ १ प्रवर्षेण अज्ञ नि नितु माझ । २ ससारस्प पराभव-पक्षे शिवस्य धनु । " स्या धनु शालीन इत्यमराठग्जायुक्ता स्यात् । १ ये यथा मा प्रपद्यते तास्तथैव भजाम्यहाँम ति । ५ रामा स्त्री रमचद्रश्च । पुण्यशाली जन राक्षसश्च । उत्तमस्थान प्राप्त । पो तमस्थान प्रान । राग पिना रोपि न स्यात् । " शतागो रथ शनश शापाश।

विठोबा अण्णाकृतम् श्रीमद्रायफुल्लगल्लफलके दादोषसभाग्नात् प्रत्याने मुनिनाय दारनिाहः करतृरिकानिर्मित ।। इंदुनिदुमक्ष्य वफसमतालाभादविंद मुद युक्त तद्विजराजतुष्टय इयं यन्मे प्रवृत्तिः प्रभो. ॥ १६ ॥ मुनिपीनामनुगमने हेतुमाह ! एन तपोधनजन नून यतमानमनरपरमार्थे । मुनिनाय धर्मदाराः सिद्धय इय सादराः पुरान्वगमन् ॥ ४६१ ॥ अय सत्पथसचारी नक्षेप्रेष्येषु सत्सु सः ।। विरराज रघूत्तसो राकाचंद्र इवापरः ॥ १६२ ॥ मंदगमने हेतुमाह । सकलाल्हादिनी मौनियात्रा विरतिमत्यसी ।। मदमदमगात्पुया. पथि प्रौढवधूरिख ।। ४६३ ॥ शिष्यगण वर्णयति । गृहीतनानागमपत्र आदरासमाश्रितः सद्गुरुरागसन्निधिं ॥ शिष्यवनः सप्रति भान्वितोऽयजन्नपाठकालश्रियमप्यपन्पथि ॥४६॥ छत्रं वर्णयति । अय्यात्मनो धर्मगुरोर्महातपस्थितेस्तिरस्कारमचीलपत्तरा ॥ तदोन्नतच्छात्रगणोपि सन्यतो न्यग्राहि किं रत्नसुवर्णदडत. सुरकृतकुममवृष्टी हेतुमाह । सरभान्महतः पुरः पथि यतः सदर्शनाडीमन. सद्यो ये त्वनिमेषतामुपगतास्लैहंत सपाद्यते ॥ नायेस्मिन्सुमनः प्रपातनमहो तास्माभिरेतत्पुनः स्थाने नात समत्सरा इव सुरास्तत्तत्र सतेनिरे ॥ ४ श्रीरामदर्शनेन संतोषाधिक्ये हेतुमाह । इह बहुशः स्तव्यातिविलोचका मैथिला जना, सकलाः ।। राधादर्शनसभवमन्वभवन्नुत्सव नव कमपि ॥ ४६७ ॥ श्रीरामदर्शनेन तृप्ति नान्वभजन्नित्यत्र हेतुमाह । तमपूर्व तु पुनर्यसुभून स्वानदफदमभिवीक्ष्य ।। तृप्ति न जना जग्मुर्नवासेचना एप शमतनु ॥ ४६८ ॥ १ अजरा ये देवास्ते पर भेष्ट राम तर मायाया अर्थे प्रामौ । पर्छ । पुर। २ नसल्येषु पापिषु । पक्षे त्रनिने मारहा। ॥ ४६॥ 1 हेतुरामायणम्. (९५) परत्वे रघुनायस्य प्रेखामास पुरस्त्रिया ॥ अगमुत्तममेकत्रातरगमपरत्र च ॥ ४६९ ॥ जानक्या अगन सख्या वरयात्रा प्रपश्यत ।। इति गौरीजन सद्य मासादे प्रयपद्यत ।। ४७० ॥ सौंदर्यशीपबलधैर्यमह प्रभायेस्तैरतैर्गुणेनृपसुता शतशो हि दृष्टा ]] अस्मा पर नरवर न वर परतु वीक्षामहे विदितभा इति सावित्रु ॥ ४७१ ॥ त सर्वत प्रवरपौरवधूसमूह स्नेहात्स्यालय भ्रमयाबभूव ।। रनाकराबरवती वसुमत्पपीय नेवास्य मूल्यमिति कि काय प्रवृत्त || १७२ ।। जायते मलिनातरा कतिपये श्रुत्यतगा अप्यहो रान्वेषणेनत्परा पुनरसातादृशा स्त्रीदशा || यन्नीरधेतया भवन्निवसति सोय मम स्वामिन श्रामद्रामविभोरगण्यमहिमा रोके समुजुभते ॥ १७३ ।। प्रतीपैगामिन्याप सांजनापि दृक्प्रेरणा प्रपन्ना रघुपुगव प्रति ।। समस्थिति साय निरजनाऽभवत्तयाहि गीता अपि चेस्वितिस्थिता ||१७|| त पासादाख्दा नृपललना जालरभ्रतोऽपश्यन् ।। युक्ता हि भोगिनीना रधान्चेझैव लोकसबाधे ॥ ४७५ ।। दृष्ट्वात्यद्भुतमस्य वैभवभर स्नेहातिरेकोद्भव ट्रोमाचा परिष्टना मनसि हा सद्य सुमेधा स्वय ।। सौताया करपल्लव रघुपतेर्हस्ते निधापार्पय द्धारा युक्ततर सुमेधस इद यदाविसकपन ॥ ४७६ ॥ तद्राघवाय रोचते यत्र हेतुमाह । सा सर्वज्ञगुरोस्तस्य श्रीमत स्वामिनो मम ॥ सुमन क्लप्तिरभव परमामोददायिनी ॥ ४७७॥ घटापये परमसबाधे हेतुमाह । जनसबाधसभात घटापथगत सुख ।। मनो बहुसमावेश जनानामाविश द्रुव ।। ४७८ ।। द्वारे नरेश्वरसमस्य महाप्रभस्य रभोउय सकलशोभित एप किरिवत् ॥ समगलार्थमिति मोदभृतेन सद्य सभापितोऽभवदनेन सुनेत्रातात् ।।४७९॥ १ कमल । पृथ्वीमडल प । ३ छिद गाक्षागि च । १ समा। पगामिमी। ५ अपि बेदुराचारी भजते माममन्यभार । साधरण स मनय सम्या यवगिती हि सहनि । | ६ नपरकोणा पझे गोना। . सभाया । (रभा यदल्या सरसोरिनि मरिमी सबलरा कलशावास्या परवान कियो इति लोपचार पक्षे सारशोभित १० वरख कक्ष) (९६) विठोबा अण्णाकृतम. नीराज्यदीपप्रभदिव्यरत्नोल्लसन्मुकुटया जनकः स्वदोभ्यां ।। राम परिष्वज्यवतार्य बाप्पैरक्षालपत्तत्पदपद्मपासून ॥ ४८० ॥ साष्टांग प्रणिक्य रुत्यकुशलस्तत्तत्पदाजान्यसो वदित्वाय प्यक्तदीयरजसाभ्युद्धूल्य भालस्यलं ॥ बाहुभ्यां परिरभ्य सभ्यतिलकः श्रीमकृपापांगतो लब्धार्थोस्म्यहमंजमेति निगदन्मावेशयत्पांजलिः ॥ ४८२ ।। अम्युत्थितासन्नमतो महीभृतो निवेदयत्सु प्रियवादिबंदिषु ।। मंचानलचक्रुरकिंचना जनाः सत्वस्य हीदं स्फुटमेव वैभवं ॥ १८२ ।। अंतः समुपिते सत्वे राजसार्थो गलुप्यत । संदोहलक्षणा साथ रमणीया सभाभवत || ४८३ ॥ न मेने जनको यत्र राजस्ताराकलानपि । तर शीतोदये चित्रं तापसावरानमून् ॥ १८ ॥ श्रीद्योरिव सभाशोभा पूर्वमेवाभ्यपद्यत ।। तां परां रामचद्रेण लक्ष्मणादयेन सांप्रतं ॥ ४८५ ॥ श्रीरामे तत्र समाप्ते चंडांशकुलदीपके । सद्यो वसुमतीशानां सीताशा समभज्यत ॥ ४८६ ॥ राम लोचनगोचरे क्षितिभृतां प्रौढाभिमानोपलो भमो भूमिसुतां लभेमाह नवेत्येवंविधः संशयः ।। छिन्नश्चापगुणाधिरोपणपणे कार्याणि कर्माण्यपि क्षीणानी युचितं हि भिद्यत इति स्पष्टा श्रुतिमांडकी || ४८७ } मानेकशो निर्जरमल्लतल्लमा निर्वाहका यस्य च पेटिको क्षमाः ॥ ततः स पासह चक्रतो महाकालास्त्रतः केन नरा भयातुराः ॥ १८८॥ न मृपा मनुजस्यास्य महाकालीस्त्रभंजनात् ॥ वैदेह्यवाप्तिरित्येप जनकप्रेसितः पणः ॥ १८९ ।। राख्येन कंचुफैः साफमभूकभूभनां भुजाः ॥ साताभिसंधिशयिन्ये त्या पीररताकया ॥ ४९० ॥ तोगधन्वन्यधिसंगतेजसा राधिपाना मुससारमान्यहो । सद्योवान्यन्न बनेकवासिनोरप्येनयो राघरयोस्तदद्भुतं ॥ ४९१ ।। अय पारन्टतानंदे विदेहाधिपते: पण ।। रामर सारगुणे गर्भे च । २ राजासमतो रजोगुणो खीरज } भयारिना। भिशत हापयधि उिद्यने गया इनिभूतिः । ५ पजा होरपाः पर्छ l ६ महाराल. शिपस्नास धनु पक्षे प्रति । पालारभविमा मोक्षामा1.1 + हेतुरामायणम्, (९७) प्रकाशयति तावत्तु प्रतिहारो व्यनिशपत् ।। ४९२ ॥ ककुभ्यपाच्या बत सत्यागधुभि सताडयमान पिशिताशबधुभि । राधूयते व्योमाने चहदुदुर्विज्ञाप्यते ही यमुदतविभि ॥ ४९३ ।। उ भिते राजसभापिण्द्वगत्वपकाशश्च विदेहगेहे ॥ तमसरात्किनु तमो दशास्यरूपेण सद्य प्रतिपद्यते स्म ॥ ४९ ॥ उपरिपते हत तमोमयस्मि महासुरेनतपयेन रान || आर्बिभूवु महसा प्रकाशमोहादपस्तन्न विपिनमासीत् ।। ४९५ ।। माद्यदिगद्विरदेद्रदतमुसलाघातबणाकोल्लस दक्षा रक्षारक्षकसदहनप्रत्यक्षदावानल !! सर्गकादतनदनद्रुकुगुमसम्मधगधो कट एफए श्रीदशकधरस्त्रिभुपने पति सोपरि ॥ ४९९ ॥ गरा समुत्थितवता जनकेन राजाभ्युदम्य सम्पादितेन राम प्रणम्य ।। हरने धृत मपनि मनियरोपनी रस्फीतप्रानपति भच उपारिश ॥४९७॥ आ करमा िमलिता अभी नरपते (जनयः) लकेश्वर श्रूयता या परपीडगार निहित जेतु पण (रावणः) सांगत ॥ भाहूरा सपमेय फिनु मिलिता (जनकः) पर समामरिता (रावणः) करमान्य महोसो जडमते नास्माकमाभत्रण ॥ ४९८॥ उप राजेंद्रा नेय या अम्हशारिन । frन । गुदराकारा करमानामरण पद || १९९ ॥ मध्ये मारिधिशामिनो विपया यय नृणा न पर Frum मनगा नोति निपुण मार्नु भा क्षमा । (राणा) जयप समागत रम्यहम्नो नामपितोर मय सामागपुन भूगग ॥ ५००॥ 11: पणमा भी गिरी पोपीधार गरिन । मानू ॥ ५४॥ रा1 HEATHER +TERTAmir" STATrar माग hemant agreat am AN- - -- (९८) विठोबा अण्णाकृतम. मेतगीतमज त्वमेव बद त-मूढं नृपं बोधय || ५०२ ॥ घातानंद:- भो लंकाधिप सत्यमेतदखिलं किंतु प्रसंगो घसा- वुद्वाहस्य वधूपरंजकतया नात्र प्रतीकोभवत् ।। इत्येवं करपीडने स भगवान्गांख्यायनो सूत्रप. तस्मादेव च वीटिकोत्सवमुखाचाराः क्रियते धेरैः ।। ५०३ ॥ रावण:-- उक्तं राजपुरोहितेन रुचिरं किं त्वत्र सूत्रे पुनः शेपोस्ति प्रतिषिद्धवमिति तन्माहेश्वराणां हि नः ।। भंगोयं प्रतिषिद्ध एव धनुषः (शतानंदः) भंगोस्तु नामेदशो भो लकेश परंतु तत्र सुगुणारोपस्तु नैतादेशः ॥ ५८४ ॥ रावण:- मकरालयवास्तव्यन धनुः किमयः कृतं ।। (रातानंदः) कन्याप्रसंगमासाद्य तुलायां किल दूरतः ॥ ५०५॥ रावण:- १ रावणः- * गौतमश्च पुलस्त्यश्च धानरी तद्भवानिह ।। ज्ञातेपमातनोपीव (शतानंदः) ईर्योत्पादाप नान्यया ॥१०॥ चडीशचंडभुजदंडनिपीडनेन कोदंडकांडमखिलं शिथिलं यदासी । तन्मूद विप्र शिरकर्षणनर्जरांग बटुं दशानन जास्त इमे पते ॥ ५०७ ।। शतानंद: मेवं वचोहति भवान्गदितुं महेश भक्तो यतो धनुरिदै परदेवतायाः ।। निर्जीवभावमवलंय चिरं स्थितं तत्संजीवयत्वनितरामिह भासमानः।। ५०८॥ . रावण:-- किरे कटु प्रलपसि द्विज कुरचिद्यग्नेतज्जयप्रदमिति प्रभुणा निरलं ।। रानीवयंस्तदहमस्य मुदे कपं स्यां (शतानंदः) भक्तवय तर्हि भर रावण भूरितुष्टचे ।। ५०९॥ रापण:- वैदेनवाप्तिरिह पुष्पमनाविपरप नैवतरस्प कुजनस्य भवेदिति वं ।। तं याजयमयमाभेटन्छ (शतानंद:) परं समाताधारब्धकर्मण इति प्रवदति मंतः ॥ ५१०॥ प्रतिविदोन।

हेतुरामायणम्, रावणः- एवं ह्यानय कन्यका द्रुततरं माहेश्वरं कार्मुकं कन्यायाः करपल्लवं च युगपगुण्हात्ययं रावणः ।। (शतानंदः) कन्याकार्मकयोः क्वचिद्वि युगपद्भावो न दृष्टः श्रुतः । (रावणः) तास्तां क्रम एव गौतमशिश (शतानंदः) नात्रेभ्यते विक्रमः ।।५११॥ रामण:- क्षुद्नृपा बदध्यमधुना को नाम राजा कर- ग्राही (राजानः) हंत भक्त एष न परः (रावणः) स्यानेय यूयं मयि ॥ चर्तध्वे कयमद्य (राजानः) किंकरतया (रावणः) स्थानेस्मदीयं पुनः कार्य फैल्गु विधीयतां झटिति कैः (राजा) अस्माभिराज्ञाधरैः॥ ५१२ ।। स्थानेसी द्विजशासकः किमपि पचापस्य जल्पत्यदः संपाव विदेहराजतनयां लापण्यलग्योदयां ॥ मातां मंपरणसनं धृतरतीमरम करेत्यादरा- स्कृत्वारयात महीयसो द्रुततरं पात्र प्रसादस्य नः ।। ५१३ ॥ राजानः--- (युग्मम् ) श्रीमंतोत्र यदादिशति शिरमा तद्वंदनीयं परं बट्टा पाणिपुट निलोफनपिनो विज्ञापयामोल्पशः ।। कार्य फल्गु भपाशा तु यदहो तन्नो महादुम्करं (गरणः) आ:पंढा इह तर्हि किंनु मिलिताः (राजानः) द्रष्टुं प्रतिष्ठा प्रभोः॥५१॥ शतानंद:- ततासगिदधीत कोपि न पुनः कन्यारो स्यात् (राणा) अरे नारने चाटुशनाय यादमा नपे भुनारिमातिः ।। शतानंद:- स्वयं कर्म भाग्य तदिदं (राणा) मम्मिपिशो चीनि ति युतिः स्फुटन गंभार पल ५१५ ॥ शगना:- যান কাশনা সাল मनमाभिरालो तर जनाः परंतु दोरम ।। नन पनि भुनेन पकानेनार मनुः न मनगर निगमुनः गेसोन ५११ ॥ frieम माग ! मन मा मग marit (१००) विठोबा अण्णाकृतम्. रावण - एते किं तुलयामि बाहुपरिघेश्चामीकरक्ष्माभूत किंवा मदरमुद्धरामि किमु वा केलाममुत्पाटये ।। शतानद तत्तत्कर्तुमल भवान्खलु पर तत्तद्भक्कमणि श्रीमन्नह्यधुना मनागपि गुणाधान समीक्षामहे ।। ५१७ ॥ राण- । पश्यतु भूपशिशनो भुजषिक्रम मे कन्या करोतु कुसमसनमा महस्ते ।। अद्यास्तमेतु जनकाधिरसी दशास्य सद्य करोतु धनुपा यशसा शिताच्या ॥५९८॥ शतानद अये वत्से सोते दशमुखकरे दुर्विधियशा द्रतायुक्त ये यचार कपि जास्तर सहरसा ।। इद बयु सत्यो वचनमभव पाटिलता अये दुर्गस्येत पततु हतकस्योरगि धनु ।। ५१६ सत्यालाप स तु कप मिय्या स्यादिति तयन् । व्यतानीस शतानदस्ता सतां समता गिर ।। ५ जानकारात्य उयितोंग सरित पश्यत दुष्टो रामण क्मिधुना करणीय ।। मातविक इद धनुरश गपतलाशनियतफेस्मिन् ।। ५२३ ॥ यो रानिचरशेखर फिल दशौम्य कोणपायाभयो यमानाधितशनि को नृरुधिर पातु मदा पाठति ॥ उमतो मधुपोगतो भवति यन्तद्राणो मरण स्त मन्ये हतमानिक समभागो धनु गमात् ॥ ५.२ ।। न पटुमप्पहमि मुचु मन मामात व्यचा दिनुरातिपनि । - राण-व्यापातन हत सिगिर गया (धनुः) ममाप्यदा गितमित्यपीपलन् ।। ५२३ ।। पनि दशानन । पिता नयनानि शीनरज'नीर मिrai धीर धारमशीजमा माग गर्यो । Aziner माग ।।दन अभाग 127 परिष मणमा - ।

हेतुरामायणम्. DO (१०१) भैषज्यं च वितीर्यता महरं दृष्टिः ममुत्तार्यता मिन्येव विपुलं निशाचरकुलं कोलाहलं निर्ममे ।। ५२४ ॥ व्यपानयन्नुरस्यं तत्कार्मुक मल्लमाभाः ॥ यच्छीताकुलितस्यैर चापोतीर दुरामदः ॥ ५२५ ॥ नया तयोपाचरितो दशाननः शनैः शनैश्चेतनभायमानहन् । जजन्य नाद्यापि फिमत्र जानकी ना गले संपरणसगीक्ष्यते ।। ५२६ ।। शतानंद:- शांत पाप निरंजीव चिरंजीप दशानन ॥ पिाहो सय एतस्मिन्माये माभूदमगलं ।। ५२७ ॥ बहलं दोषमेगर मप्रकाशिनवान्भवान् ।। न गुणं रायमपि कुतस्या कन्यकाकपा || ५२८ ।। . राण:- (१०२) विटावा अण्णाकृतम्. रामण:- कुनायकाः कुकन्या च कुभूदीश्वरकामुक ॥ एकः पुण्यजनः कर्तुं सुरून्यं कल्पते कपं ।। ५३४ ॥ अभून्मानमादुंदुभेः सुप्रतिठं महातापसन्चं च रक्षोधिनाये ।। अहो ब्रह्मरिन्मंदिरांतः प्रवेशप्रभूतं वरीवति माहात्म्यमे ।। ५३५ ।। सुररावहा यदि हि सौ वृतमपि विरहग्य भूभृतं स्वपकं ॥ मध्ये जलनिधिविशतीसंस्थानं नस्पैलंकपाटपा || ५३६ ।। रावण:- शतानंद:- यग्मिन्कुंठितदोल: समनाने ऋन्याशास्योधुना यः कोप्यामिषमाददातु तदिदं काम नृपंचाननः ॥ गोर्यानुत्तमया महाक्षितिभृतरनं धन्यया कन्पया साक्षात्सप्रमदा बुधा इह विदाकुर्वतु पंचाननं ।। ५३७ ॥ राजानः-- - अये धनुरनुलामध्ये स्वयमापय बुद्विमान् ] पयेव यातना भोक्तुं योनु कल्पेन कथ्यता ॥ ५३८ ।। दिलोय तं करवसंघभंग धनुभमंगस्य मुदारुण ॥ रंगेर हेमंत इजातिलेन जनेन सीता कुलितेन मेने ॥ ५३९ ॥ भूपाश्चापरोपारगीतागा न भेनिरे तर ॥ व्यजनगमीरप्रहित लमंत्रोसितशीकोम्बभजन ॥ ५.४० ॥ रंगे तदानी दोरगे नृणां फोपि न नापकः ।। गुणाधिरोपमकरोदकुर्वनायिकाः परं ।। ५११ ॥ शतानंदो जन- महाराज महीपारमंटरी बहुमांडता ॥ गायनर रगत || ५४२॥ ওবায়নগান মানান; মান। पाभन त भनो न पनमित कुमार नक्षते ।। ५.१३ ॥

(१०३) हेतुरामायणम्. स्वाथ्यो विदेहसंबंधः कन्या चानुरामा स्थिता ॥ अयापि कोपि नतिष्ठयाराधरसुधरा ।। ५४४ ॥ लक्ष्मणः-- यस्पा भरि देय जाग्रति भवन्याम्मित्तपा पुत्रपोः सीतामंगलयोः मतोरपि शिरलाभ्यां सतां समता ।। तामेता प्रति गौतमामजस्ता संपन्यवीरेयमि- युक्तिः शूलशलायते श्रुतिपये तत्य आदिश्यता ।। ५४५ ॥ विश्वामित्र:- अये शतानंदगिरा सह लया द्रुतं समुत्थाय पदेष राधरः | विज्ञाप्यते तत्वाय यस सांगतं नक्षामहे चापेलतालिमंजन ।। ५१६॥ राम पनि कि स्यीयते मंप्रति कम तूष्णी परितकामागत वभाग ) त्यया.पिना किं भवधर्मभंगः (राम:) गुरोः प्रसारण पर प्रतीक्षा ॥५४७॥ तदानी दाशरथेः सातापदनमुहुनिरीक्षणे हेतुमाह । जाडप पन भितं स धनुपः मयं प्रगंगो महान् दुधपः परमेप भरिमुष्मः शीतोप्रमादे सति ॥ पालोकेन नादयन न पिनाम्यादितीकातरे निध्यापनयिशीनमेष प्रतिमारतं नाशयाना || ५१८॥ अपमा यस्मिन् सक्षगरानभीषणभुनभरपदमः क्षणं ने सानुमत तर गांभानुभगमगाहपे । मामन शिनिपानि भगापादा महागंकटे स ितामियात रत्तसः समिनिट || ५१९ ॥ अप नामराम प्रेक्षते । मदर गानुमच्या कल्पति माफिरो सरापा गागा नसल्प परि रिमन हानिः ।। इतनी कपिलधिमपूर्णरुलासी पसन्दीनेस पदारले पदभार यभार ।। ५५० ॥ पी.- तुम्सने म मनमो बहलं ॥ प्र . Harm ++sam- विठोबा अण्णाकृतम्. -- (१०४) यस्य तु दर्शनमात्रातदिह वरीवर्ति लोचनीयजल ॥ ५५१॥ जटाजूटमध्ययोधने हेतुमाह । यो जान्या कुटिलो निकाममलिनो नित्यं शिरश्लाधितः स्निग्धवं पारदर्शयन्नपि जनो यो पा पुनर्मभ्यमः ।। सोप्यांतजघन्यसंगमवशास्कीकासंगे भवे- को वेत्तात्यायन्नुभावपि सभामध्ये बवध प्रभुः ।। ५५२ ॥ अत्र करगोरेव साहाय्यके हेतुमाह । तत्सत्कार्यकरावेर सन्नती नखरस्थिती || ददृशाते सुरागौ तौ शास्त्रासाम्राज्यशालिनी ।। ५५३ ॥ विश्वामित्रपदनती हेतुमाह । गुरुघनरसवर्ष नैव सांद्रं हि यात्र- त्प्रभवति किल तावद्धन्वनस्तापदत्वं ॥ इति कुशिक्मुतांवयोः शस्तयोरस्तदंभ मिरचयति यतहस्त न्यस्तवान्मस्तकं सः ॥ ५५॥ द्विजनती हेतुमाह । रमायतस्तोपमनानुपाशं भंगस्य तारकठिनस्य यन्तुनः ।। न स्याद् द्विजानुग्रहमतरा दृढं तयुक्तमेपां स सभामचंदत ।। ५५५ ॥ - द्विजाः- आयुष्मविजयोस्तु ते रघुपते भारतमनापो भव- कीति सौम्य लभस्व चद्रधरला निर्मितकार्यो भव ।। वीर श्रीवृणुयात्सले तव भुजी देयादलते दिति- निय भगवान्प्रसादसुमुखो भूयास ते धूर्जदिः ॥ ५५६ ॥. सया; संतु मनोरयाः शुभमरो ला पानु सर्वे मुराः विना: रोतु सुदूरतो दिनयतां श्रीरामभद्रः प्रभुः ।। वत्स श्री रघुनाय शांभवधनुर्भक्ता वरिया द्रुतं ता साना तृषितामिमां मम दश सद्यो भृशं तर्पय ।। ५५७ ॥ मैत्रेयीपभृतिमतीनां दुर्गायाचने हेतुमाह । अर विधत्ते भपकार्मुकं ते गमुलगजीन मयि प्रम्गदः ।। अाषिक ल इंटिति प्रसिद यजामहे सामुपयाचितरतः ॥ ५५८ ।। विश्वामित्रापि रोमा याने हेतुमाह । समाधानं दृष्टा रोमायानं बा गुरुता। तेपा चिरगंत्रितनामा प्राधियं च ममरे हेतुः॥ ५५९ ॥ .

हेतुरामायणम्. (१०५) याबद्गुणाधिरोपाय चापल्याचापमाप स || जजाप तापसस्तावद्धन्यनेति शंन श्रुती ।। ५६० ।। धनुषो हर्ष हर्षे हेतुमाह । औरादुपस्थित दृष्ट्वा शामल विश्वज्ञापन ॥ युक्तमानदसदोहा अन्वनायत धन्यन ॥ ५६१ ।। और धनु रामभद्रहस्त स्पष्टु प्रार्तितेत्यत्र हेतुमाह । क्षेमायेशमुपासद भगवता तेनापि हस्ते कृत शल्या पर्यचर तत प्रियतमच्छानाय तेनार्पित ।। क्लिष्ट तत्र चिरादनेन जनकागारे बत स्थापित वीक्ष्यैन बहुमुक्तिद तदिह किं तत्स्पर्शनायोसुक ।। ५६२ ॥ चापतोलासमये जनताटस्थ्ये हेतुमाह । प्रवृत्ते रामभद्रस्य विक्रमे तत्परायणा ॥ भेजिरे सकलालोकास्तदानामनिमेषता ।। ५६३ ॥ जनप्रमादमा । रामे लगदाकारे चापमुपश्यति सति जना जगदु ।। सीतादारविलामास्पदमयमेर न महाराका लोका ॥ ५६४ ॥ दाशरथेहे स्तेन धनुगुणासमनेनात्याश्चयमियाह । *वगुण्य किल धर्मग सपदि यत्पादाररिंदरमृते पन्नाम्न कथनाच सर्पमपि यकूलकय नश्यति ॥ सत्वे तस्य कराबुजे निपतितो सहणालकतो भत्या गप्रति दशको नहि भवेद्वैदेह्याप्ते कय ॥ ५६५ ॥ धनुभंगे हेनुमाह । सदश्यो यदि गा मुमारिह चे कोटिद्वपीभास्वत रौतेन परता गृहे चिरतर वस्तव्यमयादरात् ।। श्रीमास्त करये करेय सुगुणातगनतो नम्रता श्रु याकरन पिदेहभवन चप कम रागन ॥ ५६६ ॥ भगरामये महाहादोभूदित्याह । आफ्ष्यमान हि धनुमानु रामे प्रवृत्तेति भपकरोभूत ।। वाणो' भवन्लोरिमूठनोदिशिरस्यरक्ष्य विविभेद चित्र ॥ ५६७ ॥ कटकानिनादे हेतुमाह । वदाह श्रीमद्रापरिपृढेनानगुण बाग शद प्रपिद्रव । ३ पानस्थित शिवलक्ष्य छ। .

(१०६) विठोबा अण्णाकृतम् स्वकृत्यं नाद्याप्याचरसि सुमन संघ किमिदं ।। द्रुतं तद्वति प्रकटतममाख्यातुमिव किं दिविस्टक्कोदंडात्कटकटेति ध्वनिरभूत् ॥ ५६८ ॥ सुमनोवृष्टिमुत्पेक्षते उत्पद्यत विदेहराजमदने सीतति शक्तिहि में तद्योगाद्भवदीयकार्यमखिलं संपादयिष्याम्पह || इत्याज्ञप्तमभूत्परा स भगान्योगोद्य वृत्तः कृपा तक्षिप्तं क्रियतामिदं सुमनसो वक्तुं न्यपमन्निव ।। ५६९॥ पत्राणि क्षितिभृगुणस्य गणिकागानस्य गुर्वी सुधा पूगो मौनिचयस्य फुल्लहदयः सारो महाधन्वनः ।। लंकेशस्य च दंतचर्वणमष श्रीरामनिष्ठो वधू रोगो रामभुजोमसृष्टिरवनेस्तुष्टिश्च पुष्टिः प्रभोः ॥ ५७० ।। अप द्विजाः। त्यक्तासना द्विजजनाः सुमनायमानाः पानात्ययादिव विसृष्टशरीरभानाः॥ कृष्णाजिनानि वसनानि मुहुर्धनाना नानाजयं रघुपतेर्ननुतुगंणानाः ।।५७१।। मूदा व्याकुलाः पारुद्राक्षमाला मृगव्याघ्रकृत्तीः पनिछन्नभूतीः।। 'यशोजल्पमल्पेतरं कल्पयंतो द्विजारतरुपयांचक्रिरे पूर्णपात्र ।। ५७२।। मर्गकोदंडभंगोत्यभीमनिहादमूर्डिताः ।। लन्धसंज्ञा महीपालाः परस्परमयाब्रुवन् ।। ५७३॥ कास्यायं बटुको मुनेरिति जना आहः स कः कौशिकः शिष्यो वाय सुतोस्य शिष्य इति वै जन्मति स ब्राम्हणः । क्षत्र याय नहींशं प्रियसतं काचित क्षत्रिया घोरायेह तपोवनाय विसृजेत्तन्मन्महे ब्राह्मणं ।। ५७४ ।। तपप्रभाहितनयरिमतापसानलबाद पमर्दनाय नः ॥ मावर्ततास्य मुनिरस्य न क्वचिस्वास्थ्य विहाया तकृत्यमीशं ।। ५७५ ॥ ने ना दशरयमहाराजदायाद एषः कि भूताहो प्रादाते जनम्ना तति सन्यं ।। आस्मिन्नर्ये पुनरतितरां संशयोस्माकमाा. दोक्त्ये प्रभवति यतः क्षात्रमवार तेजः।। ५७६ ॥ वर्णवरणयोरिति । ५ वाहनाम्येव पनाणि । मुझे यमुषा । १ पूग गमह एस पृर्ग का' । ५सारएक सार । परि. ६ धाग राम निमः। . मसाटरे मोमष्टि (विडयाच सपा) ८ भस्माची मेरी। ।

. हेतुरामायणम्, (१०७ स एष मातुलेयो नः पितृवतीय एप नः ।। पुरकल्पोयमरमाक यन्नरेंद्रः स नः सुहत् ।। ५७७ ।। पुरमभृति सोरमाक राजा दशरयो ध्वजः तसाधु साधु वार्धक्ये यदेतस्येदशोगनः ।। ५७८ ॥ पाडैवीयपरोकविरमा ये रसौधिपाः ।। राजसंबधमासाद्य रसवृद्धि पर ययुः ।। ५७९ ॥ मप शतानंदो जानकी प्रति । समुसि धनुषो भंगो वृत्त परं शिशिरस्थितिः स्मरसहचरेयस्मिन्ना विरानात माधवे ।। तव सुमनस, शौरसादेन किं गुममालिका (सीता) किमिय भगवन् शुच्यमाणामनुग्रहमंतरा ॥ ५८० ।। एवं ग्रुपती वैदेहीमागत्य महामतिः ।। स्वीभिः सह शतानदः सम्मिन्नन्वर्यतां दधौ ।। ५८१॥ स्य बरीनु प्रवृत्ता। स्फुरतवर्णशंत शुगृणमहण सूक्ष्मतिथपं यसाना तादृश्य यपि रुचिर कचुकरर ।। रासरीपघातस्या कुटिलकचनाला करतले समुन्मीलन्माला जनकनृपयाला विजपते ।। ५८२ ।। माणिवातद्योतत्कनकघृणिचूडामणिमणि- पानीघन्यच उशिशफलचचत्कचभरा ॥ लगन्नासामुकाधृततिलकभाग फरतले एमु मीलमाला जनकनृपयाला पिनपते ॥ ५८३ ।। तोडगारी फुदपतिमरदना चद्रादना ননগ্নয়া নিয়মমানা || यसमुक्तशिमा स्मितभितफपोला परतले समुन्मील माला ननम्नुपबागीमपते ॥ ५८१॥ रामपुरा पटकपटीतोडरकरा गुठमुक्ताहारा पटिपोटतदायनिक रणरामनीत गरिमितराला परत TAITR मंशा गहरा ५ of pH AART hai• IT Imtire पा विठोबा अण्णाकृतम् (१०८) समुन्मीलन्माला जनकनृपयाला विजयते ॥ ५८५ ॥ किरती स्वच्छायामपि चपलयती नृपतिटक. चकोरान्यालोलानुदयमयतो राघवविधोः ।। मता कृत्स्ना ज्योत्स्ना धवलितनुशाला करतले समुन्मीलन्मालाजनकनृपबाला विजयते ॥ ५८६ ॥ सोती ततोहादिव रत्नसानोर्वतीर्य सोपानपरंपरायाः ।। प्रसादरम्या कमलांधिवासमवाप लोलद्घनपुष्पमाला ॥ ५८७ ।। औत्सुक्यभाररभसात्सहसा प्रवृत्ता स्कधेनवाप्य रघुवीरसुरद्रुमस्य ।। तस्यास्तदा भुजलता विमनायिताभूत्स्वामोदिनी न कलितोत्कलिका कचि. स्यात् ।। ५८८ ॥ विश्वामित्रः- भमोत्साहा तनुतनुरियं हा विदेहेद्रकन्या तत्ता रामावनमयशिरोनायतामाप्तकामाः॥ रामः- नावाग्ग्रीनारघुकुलभुमो देवविप्राद्विनामी (विश्वामित्रः) हहो कुब्ज यदि निजगृहं ( रामः) तवाम्भावभास्कम् ॥ ५८९ ॥ विश्वामित्र:- लौकिकस्थितिभंगाय कल्पते किंनु राघव ॥ (राम:) श्रुतिरेय (विश्वामित्रः) शिवं ते स्यातदवीचीति संस्मर ॥५९०॥ -- । यतेयान्ययार्यत्वे तथार्यत्वोपबृहका ।। सर्वेमी स्मृतिकर्तारः पुराणवचनान्यपि ।। ५९९ ॥ लक्ष्मण:- विमृश्यते किमु चिर शिर आनथ्यतां द्रुतम् ।। सुमनोमालिकेय वा भगानुपतिष्ठते ।। ५९२ ।। विश्वामित्र:- क्से विदेहनृपनदिनि पुण्यपुष्पमालाकुला भुजलता रितता तयेय ।। श्रीरामचद्ररमणीयनिलिंपशासिस्कट समेत्य सफला सपदि प्रभूयात् ।।५९३॥ , भागीरथी । ३ मेरो । १ विष्णुरूप राम समुदच । १ घनपुष्प जल पक्षे प्रसिद्धा माला हेतुरामायणम् (१०९ साता- किंचित्कुचितगात्रवल्लिरिकचद्रोमांचमंतरिमतो. दंचञ्चारकपोलमुन्नतगलं त्यंचगजांचलम् ।। मंजीरद्वितयांतरपतिविशल्पीतांबरांतोच चक्रे संपरणसनं रघुकुलोत्तंसासयोः सादरम् ।। ५९५ ॥ सदानी बरस्त्रीणां स्वमुखे यांचलसंपोजने हेतुमाह । मुख्या अपि विवस्त्राः स्युर्मुदाधाः सहा द्विजाः ।। इतीव जपना तेनुः स्वांचलैवरयोषितः ।। ५९५ ॥ रामकोशिकालापत्तया रामानतिर्यतः ।। इस्पतास्याः सिता चके ता सीतां तत्र संसदि ।। ५९६ ॥ सरोजरम्यं कुजनेरगम्यं सुरादिनम्यं चरणं प्रणम्य । श्रम्य सम्पमिनियम्य पाणी वनम्य सा सौम्यमुखीस्तस्ये ।। ५९७ ।। अस्य कायस्य निर्माता पंतविलनामकः ।। माणग्रहर्षिभूसंख्ये (१७९५) शाके श्रीमुखररसरे ।। ५९८ ॥ पेनमारयेत्तरे पसे एकादश्यां दिवं गतः। तस्मादपूर्णमराभूदिदं काव्यमिति स्फुटम् ॥ ५९९ ॥ रामश्य मग्रीभारा।

Heturamayan No.-5

Author
Panth
Title
Heturamayan No.-5
File name
Heturamayan No.-5
Text
OCR done
Citation
1882
Published
2012/08
Publisher
Kavya Itihas Sangrah Karta
Language
Sanskrit
Pages
106
Library
Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
DLI number
312871
Barcode
99999990321616.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
9FuqC580fjB
Download PDF

Heturamayan No.-5