·INTRODUCTION 2 title which is only applied to the author of the Shârírakabhâshya who is believed to have been an incarnation of Shiva Himself It is not 'stated, however, whether that colophon appears in the manuscript from which the Madras edition was prepared in the three manuscripts on which this edition is based there is no such colophon Whether, however, the work is rightly accredited is another question It is common knowledge that in the history of all religions, works are attributed to great names to gain for them an authonty which their real author could not perhaps have achieved Doubtless some writings which pass under the great name of Shangkara are not really his I have pointed this out in connection with one of the hymns attributed to him and which I have published(1) in collaboration with my wife Ellen Avalon So again we find the Târâpajjhatika Stotra (which is given in the Tantrik compendium the Târâ rahasyavrıttıkâ above mentioned) attributed to Shangkaråchâryya though the same hymn is elsewhere in another manscript ascribed to the Atharvaniyo Upanishad (2) In support of the accredited authorship I have been referred, in addition to the general style and authoritative tone of the work, to the both verse of the 20th Patala where in enumerating the different Avatāras the name of Buddha is omitted Now Buddha has been recognised as one of the ten Avataras from the days of the Puranas to those of Jayadeva has, therefore, been suggested that only an author of the authonty of Shangkaracharyya who in particular strongly combated the Buddhist doctrines would have presumed thus to run counter to such a recognised tradition On the other hand, in one of the smaller hymns attributed to Shangkara charyya Buddha is recognised as one of the Avataras Further in support of the accredited authorship we have the fact that both Raghava Bhatta in his commentary on the Shâradâtılaka and Kalıcharana in his Shatchkranırûpana refer to the author of the Prapanchasara as Shiimadã châryya by which term the great Shangkara alone is meant I leave however others, who may think that the contents of the work itself notwithstanding its authontative tone and general style teil against the tradition as to its authorship, the developement of their thesis Whoever the author may be the Tantnk character of the text admits of no doubt It is constantly cited as an (1) llytns to the Goddess, page 95 (2) The same or the Upanishad I given as it appears in the manascript ·INTRODUCTIOV. 3 authority in other Tantrih works, notably by Râghava Bhatta, one of the greatest of Tantrik commentators, the author of the Bhashya on the celebrated Sharadâtilaha of Lakshmanacharyya It is also referred to by Kalicharana in his notes on the Shalchakranırüpana and by Vishranatha in the Shalchahraurti and by many others The work is not only frequently quoted, but it has been the subject of general commentaries, namely the Prapanchasárasambandhadîpiha, the Prapanchasårar ivarana, and the Prapanchasârasårasangraha, the last two dealing chiefly with ritual and Mantra Further than this thc philosophical doctrine relating to soundcrcation, the general terminology, Devatas of worship and the ritual character of its contents from the fifth chapter to the end of the work mahes any further elaboration of tlus point unnecessary which will be obvious to any one who is convcrsant with the Tantras and the present text For others I need only for example dran particular attention to the reference to the Tantrik Bhûtashuddlu nte, the detailed account in the ninth chapter of the worship of Tripurâvidya and to the Japa, Vija, Yantra, lludrâ and so forth which as HH Wilson(1) long ago pointed out are distinguishing marks of Tantrik ritual Having, loncier, regard to the alleged autlıorslup the question may be ashed, whether the work should be described as a Tantra or Tantrik text, such as, for instance, the Shiraditilaha Shiltanandatarangini and like works If it be not an original Tantra then the authoritative style and form of the work would render it more akin to the Sharada than to the Shatanındrtarangini Tantrasira, and other similar work which do not proſes to be anything but compendia "The Madras cdition says-Blugivat Shri Shangharicharyja vrachuta, that is, “composed or compiled by Bhagavan Shangarichini If it be the fact that it is the original composition of Shangharichiry:n thien unless we can regard the work as the teaching of Slut in lumelvatara as thic great plulosopher it hould not be . Tantry in the proper sense of ilie term for such a lieu hoxescr thcre i tlit autlionty of the tatt mrnt ol tlic l'rapunchairavaram to such 1 11110 rcferred Still lou kould the text in such a Tantra if the nuthor *75 some other Shanghai On the other hand the form in which the work appris is that of a dis. count of the luni ishruin 754T 10 questioning by ·INTRODUCTION 4 Brahma An old and learned Orissan Pandit to whom this question was referred stated to me his opinion to be that Shangkara was not the author of the work but its redactor or compiler thus occupying the same position in regard to it as the Rishis did to the Vaidik Shruti The question has importance because amongst other Teasons of the fact that the Vahasıddhasara Tantra includes a Tantra called tlie Prapanchasara amongst the group of 64 assigned to the Rathakrânta (1) Whether the Tantra there referred to is the text before us I cannot say It may be another of the same name Thus we find in the group of Tantras mentioned by the Mahasiddhasåra the Panchadashi All are aware that the Panchadashi is not a Tantra but a Vedantik trentise It is possible however that a Tantra was also so called just as there is one which is entitled Matsyasukta I have been informed though I have not yet seen any such manuscript that there was an ancient Tantra called Prapanchapanchaka and it has been suggested that the text before us is a summary of that work The title is not inconsistent with such view Tor sara may here refer either to the essence of the material world (prapancha) or to a summary of the Prapanchapanchaha though in that case the title would more properly be Pra panchapanchakasara in the sense of the word sara as used in the title of the well known treatise of Krishnananda the Tantrasara Whatever be the authorship the question last discussed seems to be concluded by the statement contained in the work itself For at v 62 Chapter 33 Mahâu ishnu says Oh Lotus born in this Tantra (Tantre smın) I have shown Thee the Prapancha in its five fold aspe (2) The text is a very important one and service would be rendered by its complete translation work which deals with the worship of all the Devatas is A summary of the as follows (1) See Introduct on to my ed t on of the fist pa t of Proc p es of Tantra (2) It most however be noted that the word Tantra 13 som et mes used in a wider sense that is in a sense n wh cht not an o g nal Tantra ég the Sharadå speaks of tselt as 2 Tantra Se introduct on to my Pr cc ples of Tant a Vol 1 ·CHAPTER I At the close of the period of dissolution (Pralaya) Brahmâ, Vishnu and Rudra(1) who are respectively distinguished by the Gumas (Gunaprabhinna) Rajas, Sattva and Tamas appeared Wondering how it was that They came into being and the object thereof they approached Nârâyana (here the Maliâvishnu) then resting in the Ocean of Nectar and began to sing His praises Pleased thereat He displayed to Them His great and beauteous form, the sight whereof awed and astounded them Brahmâ then said Oh Lord, be merciful and tell us who we are and whence we have sprung, what is our cause and what is that which we are to do (Kriya) Narayana replied “ You have been brought forth by the Eternal Imperishable (Akshara) Your respective work is to create, to preserve and to destroy' Brahma then ashed What is the Eternal Imperishable, what is Its nature, whence has It come ?" Nârâyana replies with a discourse on the creation of the world and teaches Brahmâ, Vishnu, and Rudra the nature of Purusha and Prahnıtı(2) or Pradhâna(3) the two supreme Tattvas (4) Of the twenty-five Tattvas, Purusha and Prahriti are stated by the Mahâvishnu to be eternal (Nitya), Prakriti extending over and enveloping the whole universe" including Thee Oh Brahmâ and Myself Nârâyana " Of Prahriti the latter says " She hnows Herself None know Her but I as Kâla only Kâla it is (He says) who effects Vihriti or change in Prakriti with Her three gunas, Sattva, Rajas and Tamas(5) which exist throughout the whole universe and permeate all the Vikâras (O)" The Mahâvisinu continues His discourse of which the following is a summary (1) Tor they are the effect of the working of Prabriti and inanifest ller gunas though in different proportions according to Their specific activities (-) See note at p 29 post (3) See note at p 29 post (4) Pratiti is the ins153ble ultimate source as soumenal matter of all manifesta tion through whose contact with Purnska the whole onu erse arises (5) With their characteristics of happiness sorrow and delusion and fuact ons of revealing inciting to activity and veiliog or suppressing respectively Gura 15 that skich works for another as they do for Poruska. Set 122: Introduction to the Vahinna Tantra under the heading " Guna" (6) Or effects or transformations of Prakniti ·6 INTRODUCTION Or Prakriti by contact with the light (Jyotih)(1) 5 Chinmâtrå (2) In the desire to create She " solidifics" "thickens” (Vicłuhîrshu ghanibhûtâ) and appears as Vindu (3) Through the instrumentality of Kala the Vindu divides itself into three, viz , Sthûla (gross) Sûkshma (subtle) and Para (supreme) These are Vija, Nada (4) and Vindu,(5) respectively. On this self division of the supreme) Vindu there arises an inarticulate sound (Ay yahtarava)(6) which is the Shabda Brahman or Sound Bralıman (7) The latter is beyond speech (Avâchya) and is understandable to Itself alone (Svasangvedyasvarûpa) (8) The wise know" sound to be the Shabda-brahman It permeates all substance and in the animal body exists as the five elements (Panchabhûtatmakadeha) From this sound originates Jahat(9) or Buddhi and from the latter Ahangkâra which is threefold Vaihárıha, 17 00 17 (1) Purusha (2) That 15, She who is in the first place Ta tva (mere thatness") quichens under the influence of Chit or consciousness wh ch according to the Sangkhya system She reflects, then She longs to create (Vichihirsku) and solidifies" (Chanibhita) and appears as Vindo See port and notes The verse is quoted variously and reads also Chinnatra referring to the Light (3) That is the Kårana or Causal Vindu which the Brahman becomes after pass ing from its state in Pralaya to that called Vichikisha when harma ripens Ag to the meaning of this, see Arthar Avalon's Introduction to "The Six Centres and the Serpent Force" (4) Så tattvasangjna chinmatra jyotishah sannidhestada Vichikitsharghanibhuta kvachidabhyeti vindutam Kalena bhidyamåpastu sa vindurbhavat, tridha Sthala sukskma paratvena tasya traividhyamıhyate Sa viodurpadavijatyabhedena cha nigadyate (5) That is the håryya or effect lindu as Nada is the Krizá Vindu Inother reading given by Ka licharana substitutes dvidbå for tridhå n the th rd line and the remaining lines differ According to this version the division 13 tuo fold into Hang and Sah (See Vol II Tantrik Texts per the combination bein Hangsah See Introduction to my Edition of Mahånirvana Tantra (6) See as to this Raghavabbatla s commentary on the Shåra låtilaka and p XX1 of my Intention. In the Vahanna. Tantra (7) So also the Sharadatilaka (ch 1) says -Bbidy amagat paradvindoravy ak tatm ravo bhavat Shabılabrabmet tam prabah (3) Thos (to illustrate the meaning of this term) whereas others may sec in me a man I alone really know what a man is and what I am One must be a thing to know what it is The existence of Prakriti is only inferrible from Her effects which exist in their cause (9) It 19 said that this word does not as is generally supposed mean great but u derive from Jaghas which meacs Light (Jyotsh) ·INTRODUCTION. "fire", Tarjasıha, and Bhautika (1) From Ahanghåra issued the five Tanmâtras ,(2) from which were developed the five gross elements (Bahâbhâta)(3) diz , ether," air", water" " earth" (4) From Ahangkâra through Shahti with Guna and Dosha(s) urged by Kåla, sound is produced and from sound, ether (Akasha), from ether, air (Vâyu), from air, fire (Agni), from fire, water (Jala), and from water, earth (Prithivi) The Mandala of ether is circular and of air hexagonal(6), of fire triangular, that of water resembles a crescent moon and that of earth is a square Ether contains air, and air fire, fire contains water, and water earth and in earth is all that is moving and motionless in the universe (7) From Ahanghâra also issue the five organs of action (Karmendriya), namely the anus feet, genitals, mouth and hands the functions of which are excretion, walking, procreation speech and the power to hold , the five organs of knou ledge (Inânendrıya), vz, eye, ear, nose, tongue and shin and the internal sense (Manas) (From the combination of these elements the whole material world or Prapancha is produced)(8) (Mûlaprakriti is Prahnıtı only) but lahat Ahanghâra and the five Tan mâtras these seven are both Prahnıtı and Vihriti (9) The (1) That is the pure passional, and dark or eleniental aspects of Ahanghåra in wh ch the gunas Sattva Raas and Tamas predominate respectively Iccording to the Sanghiya the first produces the eleven senses, the last the Tanmatra or cause of the gross elements (bhita) and the second produces According to the Shaiva school the first is said to produce Vanas the second the ten senses, and the th rd as above See Bhaskarardja s Comm on Lalitasahasranama v 397 (2) The subtle imperceivable (to ordinary sense) thing in itself of which there are five, viz, Shabda (sound) Sparsha (touch) Rupa (form and sight) Rasa (taste) Gandha (smell) that is sound as such touch as such etc si Peruzradite or the senses at tituse poocants shat are made apo them (4) So ether (Ihasha) arises from the Shabda Tanmatra and its Guna is Shabda The word element Is here reta ned for default of any better term though the • ether etc here spolen of is not to be confounded with the elements air fire, earth and wate 10 an Cagl sh sease () See post pilet seg (6) Not in the ord nary setuse of a hexagon but of a figure with six po nts wh ch is forned by two equilateral triangles (one reversed) superimposed (7) That is all things may be resolved into earth the latter is sublimed into water and water into fire and so on until ether is reached s bich potentrally contains them ali () The parentheses in English here and later on are added to the text na form which gives continuity to the summary (9) That is both cause and effect they are each the effect of the preced og cause an 1 the cau e of the succeeding eflect Prahat is cause The sea or Mahat ·8 INTRODUCTION, remaining sixteen Tattvas, viz , the ten Induyas, Manas, and the five Vahâbhâta are purely Vikriti Íhey are called the sixteen Viharas The eight Prakritis are Avyakta,(1) Mahat, Ahangkâra and the five Tanmâtras the last seven being also Vikritis of Prakriti The Karanas(2) are Buddhi, Ahangkâra, Chitta and the Indriyas both Jnâna and Karma (3) (Narayana then gives the divisions of time from the minutest, namely the Lava to the duration of Brahmâ's life (or a period of 36,000 days and nights, each of 8,640,000 000 human years duration) as follows · Lava = the time it takes to pierce a i human vear=1 day of the Devas lotus leaf with a needle 360 days of the Devas=1 celestial year 34 Lavas: 1 Trut 2 000 celestial years=y age (I uga) 30 Trulis=hala 1 000 Yugas- 1 day of Brahma 30 Kalås=1 hashtha 1000 ugas- ! night of Brahma 30 hashtha Imesha 10 days and mughts of=1 month of 8 Nimesha,=Vâtrå which equal to Brahma Brahima one breath (Sh åsa) 12 months of Brahma- rear of Brahma 360 Shyasas-1 Danda or MadiLA 2 adikâs #1 Muhurtta 1 x Vears of Brahma, the period of the life of Brahma 30 Muhurttaş= 1 day The duration of that of the outgoing, 30 days-t month Brahma s bfe breath 12 months=1 human i ear (nishyasa) of hála The sun, moon, fire and all Devatâs are in constant movement for the preservation of the world (The close of the day of Brahmâ or Kalpa is followed by a night of Brahmâ and this is what is called the intermediate dissolution or Pralaya of which there are as many as there are nights in the life of Brahma At the close of Brahmâ's life with the in drawn breath of Kala there is the gieat dissolution or Maha pralaya) At the time of dissolution sais Varây ana all the universe re-enters Prakriti Nârâvana then treats of the generation of bodies In Prakriti which is moved by Kåla there are four kinds of bodies, namely, those which spring from the ground (Udbhijja) Alanghåra and the fire Tapnåtrås are both cause and cflect and the sixteen or the eleven snees (Indriya) inclaling Slanas and the five el nents (thutas) are effects only Purusha 1 nesther cause dor effect 41) Effects erit in their causes Prakriti an! Purusha baic themsels es po cause (1) Julaprahrsti or unmanifested Prakt hors the Pancharatra Agama calls the on- Vother of the universe the Mother of the Senj tures, Sarasvati who has no origin yakta on the other hand is lahat and the ther categories for they are manifested (2) A harana is that by which another things done, an instrument or agent (3) Tlie traer agents (karaxa) are Baddbı Ahanghara, Chitta and Manas which sums up is itself and presides Oset the ten outer agents et enses indriya) of know fedge an actron ·INTRODUCTION 9 from moisture (Svedaja), those which issue from eggs (Andottha) and lastly such as have their origin in the uterus Motionless things (such as trees, etc) are called Audbhida oi Udbhija as they pierce through the ground The Svedaja originate from the combination of the five elements The Audaja or Andottha are produced by Shukra (semen) and Shonta (female ovum), and are formed into a ball The Jarâvuja sprung from the uterus is the result of sexual intercourse It is born with a body which contains the twenty-four Tattvas Vâyu ("air") or nerve force takes the discharged semen and there mingles it with the seed of the Shonita The seed of the female is called Mây îya and that of the maleis Kårmana The uterine au nourishes the united seeds (Vija) which are called Anava (or Alatya) and in which, in subtle forms, the twentyfour Tattias exist If there be a preponderance of Shomuta the child beconies a female , if the proportions are even the child becomes hermaphrodite and when Shuhra pre dominates then the child becomes a male The combined seeds in the course of the day by the action of air, fire, and water solidify into a body the size of the mother's thumb Next day the embryo becomes a frothy body (budbudakâra) In the course of fifteen days it becomes quadrangular in shape and draws nourishment from the food taken by the mother In time by the action of Vayu (in the uterus) a straight long Nâdi (nerve or artery) called Sushumnâ is produced The mouth of the Nâdi is downwards (that is in the Múladhâra) Tliere is a Nâdi on each side of it That on the left is Ida and that on the right is Pinggalâ With these seven other Nadis are connected Idâ, connected wth the left scrotum encircles Sushumnâ, passes by the right hip, goes to the heart--and thence passing by the left shoulder proceeds to the right nostril Pinggală originating from the right scrotum goes in a similar way to the left nostril The other Dhamanis (Nadı) above mentioned are Gândhârî, Hastijihyâ, Pusha, Alambushâ, Yashası nî, Shang hhini, and Kuhu These are ramified all over the body The embryo continues to increase drawing its nourishment from the food taken by the mother through a Nâdî which is attached to the wall of the uterus As it goes on increasing it receives a part (Kalå) of the Supreme Light (Paramajyotin) and this Kalá is consciousness (Kshetrajnata) The bodi huch is tlius possessed of consciousness is'com pounded of the clements (Bhautıha) and has qualities of its own (Saguna) In the case of the male the testicles fully ·The seven substances or fundamental tainty --Certainty (Sangkalpavikalpakritya) When in the INTRODUCTION The female embryo las none they are 300,000 in number euist, but in the case of the hermaphrodite only slight other Nâdis with branches and sub-branches and altogethe Besides the central Valli Sushumna there are varios Vaju is sprcad all over the bod from the Müládhåra up throughout the body by means of these Shiras (ai wards proceeding along Ida and Pinggalå towards the no-tol and thereafter stops at a distance of tweise fingers breadth movement of Vayu along the path of the Sun and Voon (1) There is a constant upuard and downward Some speak of it as the eficct of Shuhra and Shonta other: Different views are held about this consciousness (Chetana Vayu goes to the north by the left to the south by the right say that it is the product of the Rasa (essence juice) of the Karma others as a manifestation (Vyapti) of the Param2 the Atma of the father repeatedly act and re-act the one upon Dhama (Supreme Light) Some again say that the body and Some Speak of it as the effect of the other with the result that the lustrous supreme Light is communicated by Maruta (Vayu) to the Shukra as it were 15 distinguished by the Guras (Gunabhinna) and is Tridoska Narayana then says that the great (Vahiyası) Prabriti She pervades and possesses the qualities ( Guna) of principles (post) are Her characteristics (She is Sapta Karmendriyas and in the five Jnanendriyas (She is Pancha When She is well awakened by the Supreme Light then She when quickened by Her proximity to the Supreme Light She issues from the unmanifested state Is Vanas and of great power and is in the state of uncer act of determining with certainty (nishchinute) then She is withdraws into Herself (abhilisate) She is Herself alone as the knower She is Ahanghriti (Ahangkâra) When She Vayu (v post p II) pas** Others agar3 therefrom as produced by the food taken by the Mother food or lymph chyle the light from one lamp to another when the material body of elements (Bhautıha) Juatma issuing elsewhere comes and enters it Others suppose that Is born the (post) the five elements dhatubhinna) She is in the Indriyas buddhiprabhâu in :) both in the fise called Buddhi or determination When She knows Herself (1) That is Id2 and Pinggala.

·INTRODUCTION. IT When She the Great One is moved to manifest Herself in Her different ways it is then that the sound which issues upon the bursting of the Vindu becomes clearly perceptible 7 CHAPTER II Matured in this way the embryo goes on increasing at every moment of time It is first composed of sıx parts, viz , head two hands, tuo legs, and the middle portion Con sciousness then enters these sit parts If the Doshas viz Vâta or Vayu Pitta, Kapha are favourable then eyes, nose, mouth, ears cheeks, chin, chest, belly, breasts and so forth are formed [At this point it is necessary to make an explanatory digression These three terms are generally translated air, bile, and phlegm While, however, they have this significator they, however, mean a great deal more (1) Vậyu is not atmospheric air nor is it an effete material such as gas generated during the process of digestion Sushruta detines it as a force which sets the whole organism in motion It is the princip factor which determines the genesis, continuance and disintegration of the living body Its vibration takes a course as the controller of the correlative functions of the system Taking into consideration the various functions which the living body has to perform this Våyu is classified into Prâna, Udâna, Samâna, Vyâna and Apana which are said to correspond with the divisions of functions performed by the cerebro spinal and sympathetic nerves. of Western physiology The Tantras abound in description of the Nadichahras (nerie plevuses) and give detailed accounts of the motor, sensory, and mi\ed nerves according to differences in their functions and relations In Chapter XV of the Sûntrasthanam of the Sushruta it is said that the imparting of motion to the body (Praspandanam), the carrying of the sensations of the respective sense organs (Udvahanam), the passing down of food to its proper receptacles (Puranam), the separation of excretions from the as similated food matter (Vieha), and the retention and csacuation of urine, semen, ete , (Dharanam) should be ascribed to the functions of the five kinds of Vayu which support the body (?) For what follows on the med cal side I am indebted and reler my reader to the Sushruta Sangbiti an English translat on of which with a very useful introduction has been publ shed at Calçotta by hardja hogjalsla Bhishagratna ·ID INTRODUCTION Others again exist, but in the case of the hermaphrodite only slightly The female embryo has none Besides the central Nadi Sushumnâ tliere arc various other Nâdıs with branches and sub branches and altogether they are 300,000 in number Vậyu (v post P II) passes throughout the body by means of these Shiràs (Nadi). Váyu is spread all over the body from the Viûlâdhấra up wards proceeding along Idâ and Pinggalâ towards the nostrils and thereafter stops at a distance of twelve fingers brcadth therefrom There is a constant upward and dounward movement of Vâyu along the path of the Sun and Moon (1) Vậyu goes to the north by the left to the south by the right Different views are held about this consciousness (Chetana) Some speak of it as the effect of Shukra and Shonta others as produced by the food taken by the Mother say that it is the product of the Rasa (essence juice) of the food or lymph chyle Some speak of it as the effect of Karma others as a manifestation (Vyaptı) of the Parama Dhâma (Supreme Light) Some again say that the body and the Atmã of the father repeatedly act and react the one upon the other with the result that the lustrous supreme Light is communicated by Mâruta (Vayu) to the Shukra as it were the light from one lamp to another Others suppose that when the material body of elements (Bhautıka) is born the Jivâtma issuing elsewhere comes and enters it Narayana then says that the great (Nahîyası) Prakriti is distinguished by the Gunas (Gunabhinna) and is Tridosha (post) She pervades and possesses the qualities (Guna) of the five elements The ser en substances or fundamental principles (1 post) are Her characteristics (She is Sapta dhâtubhinna) She is in the Indriyas both in tht five Karmendriyas and in the five Jnanendriyas (She is Pancha buddhprabhavanı) She issues from the unmanifested state when quichened by Her proximity to the Supreme Light When She is well awakened by the Supreme Light then She is 'Vianas and of great power and is in the state of uncer tainty-certainty (Sanghalpavikalpakritya) When in the act of determining with certainty (nishchinute) then She is called Buddhi or determination When She hnows Herself as the knower She is Ahangkriti (Ahangkâra) When She withdraws into Herself (abhılıvate) She is Herself alone 11) That is lda an! Pnggalà ·INTRODUCTION. IT When She the Great One is moved to manifest Herself in Her different ways it is then that the sound which issues upon the bursting of the Vindu becomes clearly perceptible CHAPTER II Matured in this way the embryo goes on increasing at every moment of time It is first composed of six parts, viz , head, two hands, tuo legs, and the middle portion Con sciousness then enters these siy parts If the Doshas 2i2 , Vata or Váyu, Pitta, Kapha are favourable then eyes, nose, mouth, ears, cheeks, chin, chest, belly, breasts and so forth are formed [.It thus point it is necessary to make an explanatory digression These three terms are generally translated air, bile, and phlegm While, however, they have this signi ficator they, however, mean a great deal more (1) Vâyu is not atmospheric air nor is it an effete material such as gas generated during the process of digestion Sushruta defines it as a force which sets the whole organism in motion It is the princip. factor vluch dctermines the genesis, continuance and disintegration of the Inung body Its vibration takes a course as the controller of the corrclatisc functions of the sistem Taking into consideration the various functions which the living body has to perform thus Vayu is classified into Prån, Udana, Samâna Vyanz and Apana sluch are said to correspond with the divisions of functions performed by the cerebro-spinal and sympathetic nerves of Western plit Jology The Tantras abound in description of the ladichikras (nerie plevic) and gre detailed accounts of the motor, sensory, and mixed nerves according to differences in their functions and relations In Chapter IV of the Sotmthinam of the Su-bruta said that the imparting of motion to the bods (Praspandinim), the carrying of the sensitions of the respective sense organs (Udalonzin), the possing down of food to its proper recep ircle (Purnim), the apparation of cicretion from tlic asmilitud food mitier (Viseh), and the retention and uia- Chlation of urine, men etc. (Dhutranam) -hould be ascribed to the functions of the five kinds of Wis1 which support the locks *5071eeet' callelanir teladat! It! i tyreoler tutte Yusu + 081 3.ant att trans tech tha i war of atra'to! *laltato da Ly has tj hoa Tylkoftates ·12 INTRODUCTION In short the term Vayu not only incans neric force but is extended to include any kind of electro motor or molecular force (as when we speak of the Vayu of the soil) though the term is now loosel applied to signify gas or uir The functions of the Pitta consists in metamorpliosing the chyle to protoplasmic substance and is thus said to cor respond to the metabolism of Western physiology It means both bile and metabolism of tissues as well as the bodily heat which is the product of the latter All metabolic pro cesses in the organism whether constructive or destructie are called Pitta which is said to be in the products of those processes whether serum bile blood albumen etc which are either essential to the substance of the body or to the proper performance of any organic function It also has five sub divisions according to functions and locations viz Pachaha Ranjaha Sadhaka Alochaka and Bhrajaha or digestive heat or bile Pigment rhythmic cardiac contrac tions the Pitta of sight and in the shin The Sushruta in the Chapter cited says that pigmentation (Ranjaka) diges tion and metabolism of tissues (Pachaka) the vitalisation and nutrition of protoplasmic cells (Ojakrit) origination of the faculty of intellection(1) (Vedhakrit) these last two com ing under the common heading Sadhaka the origination and preservation of eyesight (Alochaha) and the germin ation of heat and maintenance of bodily temperature (Bhra jaha) are the functions of the five hinds of Pitta which contri bute to the preservation of the body through its fiery or thermogenetic potency (Agni karma) Kapha or Shleshma is also of five kinds the functions of which according to Sushruta are the lubrication of the interior of the joints contributing to the gloss of the body to the formation of healthy granules in sores to the size of the bodybuilding fresh tissues imparting a pleasant or soothung sensation to the body increasing its strength and giving firmness to the limbs and therebs ļ ntributing to the welfare of the body by supplying it with its watery element (The Ta tor of t! wok last c te l after stat ng t) at Sadhaka whh ss tuated in the heart od rectly ass sts the performance of cognt sef net ons by beep ng op the rhythmc cardiac contract ons says that t was perhaps ths ves of the heart constract on spred sposed many anest Ind phy Zolog st9 to hollt to be the seat of coge ton (ud th sthanam) ·INTRODUCTION. 13 At every moment the animal body dies The etymological significance of the term Sharira (body) which comes from the root Shri" to wither up ” testifies to ancient knowledge of the combustion which is taking place at every moment in the human system The internal fires would unduly feed upon its constituent principles were it not for the cooling and watery principle of Shleshma which surcharging it with its own essential humidity keeps intact the integration of its component molecules The Rasa or lymph chyle which is formed out of the ingested food prevents the internal bodily fires from preying upon the vitals by coursing freely throughout the whole organism The Rasa thus generated undergoes a kind of purification, the purified portions being called Prasadabhậta and the excreted portion Valabhûta Kapha or Shleshma is that portion of Rasa which fills all the intercellular spaces of the body thus holding them together in a kind of cooling embrace(I) and prevents the combustion which would otherwise have been caused by organic heat Thus" air is the correlative, as “fire" and "water are the sustentative functions whick, with generation, constitute the threefold activities of living matter The lymph chyle or Rasa produced by the digested food potentially contains the elements (Dhâtu) which build up the human organism through physiological metamorphosis Vayu, Pitta and Kapha are thus fundamental principles of the human economy or the primary subtle dynamics of organic life, when in virtue of their correlative and sustentative functions they ensure an equipoise among the different vital and physiological processes, essential to its perfect health But when the equilibrium is disturbed, pathological conditions arise which form the esse of disease and then they are said to be transformed into Dashas or morbific deathesis (2) They are denominated as Malas when observed in grosser or superficial principles of the organism producing those escretions or organic lesions which are the sphere of morbid anatomy Thu Vâyu, Pitta, and Kapla embrace both the biological (1) The root Shluk in Sanskrit means to embrace" Vaso comes from the root va (to move) and Pitta according to the aathor ated comes from tap" (to burn) from which he says it should be arferred that motion heat, and not and sofrer3 t on are the respective attributes of the vital Varu, Pitta and hapha or Shiesama, VOLT. A 195 (2) Thus blood slucb is a fundamental substance (dhits) of the organism may le designated a dala wbroonag to coegestion at produces a pathclogical coodstion ·as air "" At INTRODUCTION 14 and pathological principles of the organism I he same principles which sustain the organism are transformed into the dynamics of disease and the grosser excretory changes and organic lesions which form the subject of morbid anatomy and are sometimes confounded with the disease itself It is, therefore, incorrect to translate Vayu, Pitta and Kapha bile" and " phlegm " cxcept under those circumstances in which they are transformed into Malas but they are not air, " bile" and "phlegm" in those planes of their functions which determine the genesis growth, and continuance of the organism as well as its death, decay and disintegration These principles thus embrace the whole sphere of organic existence (1)] The text then continues as follows The embryo is moved by Vayu at the time of delivery It issues with its head downwards causing great pain to its mother that time its eyes and nose are (in the uterus which is itself steeped) in the filth of the mother s intestines, and it repeatedly thinks of the thousands of sins committed by itself in previous births (which have caused it to be thus again re born) It is tormented by the heat of the mother's body and is smeared with her secretions Its body which is rolled up into a ball is agitated by Vâyus moving in all directions It is at this time that it longs for liberation (Moksha) Before this period Prâna and other Vâyus had lodged themselves in its body, Apâna and Prâna now pull against one another When Samâna fans the fire of digestion theri Vyâna goes with the extract produced thereby (Rasa) all over the body Udåna accompanies Prâna Någa causes belching Karmaka causes movement of the eyelids(1) Krika raka causes hunger Devadatta yawning and Dhananjaya causes various sounds (Rava) meaning apparently motions in the body and does not leave it even after death As there are ten airs so there are ten fires in the body Of these seven fires are in the seven substances (Dhâtu) and three in sweat (Sveda) phlegm (Kleda) and entrails (Antra) The Dhâtus are skin (Tvak), blood (Asrik), fat (Meda), bone(2) (Asthi), flesh ((Mângsa), marrow (Majza) and semen (Shukra) (1) op cil of Kaviraja Kuojalála Bhıskagratha whose exposition I have above con densed and re arranged (2) According to the Kamjhagama cited by Bhaskararaya (Lalita v 116) the first five Dhatar are derived from Devi and the last two together with breath and vitality (Jiva) from Shiva. The tenth substance is called Parashakti ·16 INTRODUCTION + dissolved Lasılâ working forward in the direction of the skin issues in the form of particles of perspiration When Kapha is moved upward by Vâyu and Pitta then there is Praseka of the mouth and nose—that is apparently these organs function by salıvation, dribbling, running at the nose and so forth Here follow some verses dealing with diseases and their causes Thus from the taking of unwholesome food discharge from the penis (Prameha), strangury (Mûtrakrichhra), diarrhæa (Grahanı) and other diseases arise It is next stated that after food of the six different tastes is introduced into the mouth it is made palatable by Kapha The six kinds of taste of edible things are sweet, sour, salt, bitter, hot and astringent Food first goes to the stomach (Amâshaya) and then to the seat of bile (Pattâshaya) and through contact with it becomes pungent (Katuko) Entering the intestines it is matured by the bile The essence (Rasa) which is produced by the process of digestion assumes the form of blood and so forth and is carried through the body by Vậyu The refuse is collected by Anila (air) This is called the excretion It passes into the small intestines (Grahanı) and remains there for some time when it passes out by way of the anus In a similar manner the watery part passes through the thin Nâdis which spread all over the body into the bladder (Vastı) Vasti is the recipient (Ashaya) of urine (Wûtra) and is bent in shape like a bow The water which passes out of it is called urine The embryo (Jantu) covered by the caul (Jaray u) is moved by the Vâyu into the uterine passage of all sinful beings that they strive hard to come out of the womb “Oh Lotus-born” (Brahmâ), says Narayana, “ the ways (Vrıttı) of men are various and wonderful " ' It is then born and shakes with fear It yawns and suffers from fever. It breathes heavily and cries through its terror The text then proceeds to deal with what is called the Bhavas or states of sound (1) The Bhava which first arises in the lowest Tâttuk centre the Mûladhara is called It is the way (1) The whole of this verse occurs in the Alangkara Kaastubha as quoted in the Shabelalalpadrama with the difterence that the word Tåra is substituted for hava ·INTRODUCTION, 17 Pará.(1) In its next state it is Pashyanti.(2) When it reaches the hcart (Hridaya) and is united with Buddhi it is called Madliyama.(3) Then in the mouth and with the desire for utterance it is known as Vaikhari(s) or uttered speech, From this last arises by the action of air (Pavana) all the letters.(5) The letters are not clearly manifested because the neceswary apertures lave not appeared such as the throat and thic like. Until these come into existence and become the weats of pronunciation the letters remain in thcir place of origin (Varnas yaktisthånasangstha). When the embryo reaches the stage (Bhava) in which the thought arises. "I am knowcr or " It is I who know" (Jnâtâ'smi) it acquires Buddhi, Alangkara, and Manas. Consciousness thus in. creases by degrees and causes the child to become attached to its mother, father and kinsmen. Drinking abundantly of the mother's milk, it cries out when it desires to suck thic breasts again. The sight of father, brother and uncles makes the child happy: Tlirough this arising attachment to the world (Sang ira) tlıc child forgets its actions in previous Dyırtlıs, the agony endured in tlic motlicr's womb, and the pain caused on its delivery tlierefrom. When troubled it Call to its mother is lialf-formed words. These words are mestinct like the conſused murmur oKundalini(6) in the Mübarbara.(7) 'The aspects of Kimalini are various. She is the imixrceptilde omniprenent Shakti who is kima, Agni, Sada. Tira(s) and Once Some call Her Shakti, others the l'ramitmi.(9) ·18 I\TRODUCTIO! Her threefold aspect is that of the three Guils, the three Doshas,(1) three colours (2) Trayi (3) the three Lohas (4) the three lines (Inrekha) (5) She is Tara because she sares, (Târana) and Shaktı because she is the support (Dhnıtı) of all In Her fourfold aspect She manifests as the Sûk shma Karanas (6) Jagrat etc (7) In Her fivefold aspect She is represented by all things which are classified by five, such as the fivc groups (Vargas) of letters, the five colours(8) and the five Vâyus (9) In Her sıxfold aspect She is the six Koshas,(10) SIX Urmis(11) and six Rasas (12) She it is who forms the divi sions of the siv.chambered Yantra (Shadgunta Yantra) In Her seven fold aspect She is the component parts of Târa,(13) namely, A U M, Vindu Såda Shakti and Shânta and the component parts of Hrilleh ha(14) or H RĪ, Vindu, Våda Shakti and Shânta In Her seven aspect foldshe is the regions (Loka), Mountains (Adri), Islands (Dvipa), Patâla (Xether Regions), Oceans (Sindhu) (15) Planets (Graha) (16) the Sages (luni),(17) the Tones (Švara) and Substances (Dhâtu) (18) and all things which have a seven fold existence (1) V ante p 11 (z) That is three colours of the three Gunas--white red lach (3) The three edas.Rik Vajus and Saman (4) Bhut Bharah Svah or the upper terrestral and nether worlds (2) The three l nes of the Akathadi triangle or Jahn Indu an 1 Arka See Intro duction Mandaltvana and Six Centres ante (6) Buddhi Ahangkára Janas and Chitta. (7) Jagrat Svapna, Sushupts and Vedrá or Toriya 18) The five elements are colonred transparency ietser) Llach (11) red (fire), white (water) yellow (earth) (9) Präna på na Samånz, L là ba yana (10) anit, P 11 (11) aule Ply (12) Or tastes y ante 16 (13) The Mantra Ong (14) A name for the Iza Hring Is to Shaktı an 1 Shanta See p1651 1 (15) post notes top 5 (16) That is the seven planets wb ch give the names to the lay of the verh Omitting out of the nine plane's Rahu ant Keto 012 Ravi or Suryya (San) woma or Chandra (3oon) Slangala (ars). Badha (Mercury) Yrihaspata (Janiter), Shakt: (\ edas), Shanu (Satan) (1) Ste post P 35 (+8) 15 ·I TRODUCTION 19 In Her eight fold aspect She is the eight Prahnıtıs,(I) the eight Vasus,(z) the eight points of the compass(3) and the eight Vothers (Ashtamâtarali) (+) The text then continues with the ten fold aspect as manifested in the ten directions(5) and so forth, the twelve fold aspect as in the signs of Zodiac and the great twelve syllabled Mantra Finally Shahti manifests in the fifty-fold form as the fifty letters of the Sanskrit alphabet CHAPTER III This Chapter deals with the letters of the Alphabet, which are of a three fold character, lunar (Saumya) solar (Saura), and fiery (Agneya) The Ionels are lunar, the con sonants (Sparsha) other than the Vaapaha(6) are solar and the latter are fiery The letters A (5) to Visarga ( ) arc voxels (Suara) some of which are short and others long The short (Hrası a) vowels are, a (a):(T) u (3) n () In () and vindu (9) The long (Dirgha) vowels are a (a) i (7) û(7) ri (#) Iri () and Visarga ( ) The vowelse (t) ai(v)o(t) and au (7) are not mentioned in the text probably because e()is formed by long or short a with long or short i ai by long or short a with e, o by long or short a puthu , and au by long or short a with o The short vowels a (7) 1(5) u(3) and undu(") are masculine (Pung) vowels a (01) () and u (3) and Visarga () are feminine (Stri) and the vowels ri () ri () Iri () and In () zre neuter (Vapungsala) The teit mentions the last four ind the Prapanchasarasambandhadipiha the other vowels (7) These four cuist in two states according as they are in the right or left nostri \\ hen Prana is in the right nostril there is what is called Dakshinayana and outgoing breath and when in the left nostril Uttarayana and ingoingbreatlı the long (1) See an PS ( ) 114) Haruta tshs in In lr3 Lsłas Rudra låta and hurera (3) SFIE (196803) (layu) SW (\ainta)s I (Ign) (4) See po! p 3, #r and it (2) Sre note (3) a 1 log abosc an i Lelon That is tbe letters 13 (o) Ra (c)la(e) 11 (7) talassa Sda(jmur fdlar va 51 (9) 11 () Lli (s) ant ksha () (1) Accoring to the D p lá these four appear (ajanasth ta) in sushumoi nhen 14lviyul in that it and lyrian I Irs there is outgo ng treath (lahst wivu) od by fan! Vinyo ng breath (uttariya-3) Sia () ·20 INTRODUCTIOX The five short vowels manifest(I) when Prâna is in the right, and the five long vowels when it is in the left . nostril (2) Vindu and Visarga whose manifestations are dealt with later are the sun and moon respectively The Sparsha Varnas the last letter of which viz., Ma (A) is the sun and the Atmâ(3) are divided into five groups (Varga) of five letters each Twenty-four(4) arc the twentyfour Tattvas The whole twenty-five letters are therefore both solar as governed by Ma the sun and elemental (Panchabhautika) The Vyâpaka are divided into two groups of five letters each,(5) and are Fiery (Āgneya) and Panchabhautika. They are so called because in union with the vowels (Svara) they emanate from (Shashî) sun (Ina) and "fire" (Agn) (5 moon 7 From the letters of the alphabet there arise thirty-eight Kalås,(6) Sixteen lunar (Saumya) Kalâs come from the vowels twelve solar (Saura) Kalâs come from the twentyfour conjoined Sparshas, and ten fiery (Vahnija) Kalâs from the Vyapaka From these Kalâs the Sâdhaka attains his Shruti says (1) In other word, Prana is in the south with the utterance of the five short vowels (2) See Dipika which also says that the short vowels are l hautika (elemental) and the long ones are of the nature of the fise Kalas svatti Pratishtha Vidya, Shânt and Shanty atità See also Sharada Tilaha Chapter 1 Pinggalây ång sthita hrasvå dàyang sanggatal pare Tb , Chapter 2 (3) For Mais Vin lu and the Sun or .tmå among the letters The Dipika sayo that by the Atma is meant all the animate world as a whole (jiva samashti) and the Supreme Spirit dwelling therein (tadantaryami) tl e Sun is the Soul of the universe' (suryya atma jagatastastbushashcha) (4) That is the Sparsha Iarnas other than Ma (9) That is sai a ) ra (T) la (ū) va (2, and sha (a) and sha (1) a 19 ), ha () Ila (a) ksha (5) (6) halâ means part accor ling to the Commentary on the Halhayogapradipika (Ch IV, y I) halá is a part of Våda (Kalanadaikadeshah) The Kalås are the various party into which the Praknt c substance considered as being divided In every creation of the world it is said that Y laprakriti assumes the different gradations of Angshatupını halárúpiai and Kaldagshar pini or manifests Hierself in portions (such as Durga Lakshmi Sarasvati) in parts (such as Pushh Tusht) and other secondary Deyis) and portions of parts and further sub-divisions such as all women kind bo are all venerable as manifestations of the Baháprakritt See H H lson 9 Fssays on the Rel gion of the Hindus, PP 245 246 VOLI Here the connection between the various (letters) and the Kalas 13 shown and these Kalds are unfolding qualities of their cause ·INTRODUCTION. 21 desired aim From the letters of the Târa(1) originate the all pervadıng fifty Kalâs which can be divided according to the five elements (Bhûta), From these(2) originate the Shahtis and Mâtris(3) and Mûrtis of Vishnu and Rudra respectively, as also the herbs and vegetable substances (Oshadhi) (4) The lunar Kalås arising from the vowels and which grant the fulfilment of desires (Kamadâyınî) are Amritâ, Manadà, Pusha, Tushtı, Pushti, Rati, Dhrıtı, Shashinî, Chandrika, Kanti, Jyotsnâ, Shrî, Priti, Anggadâ, Pârnâ, Purnâmritâ The twelve solar Kalâs which give wealth (Vasuda) connected with the letters commencing with Ka bha and ending with Tha-da(5) are Tapani, Tapani, Dhûrrâ, "arichi, Jvålınî, Ruchi, Sushumnâ, Bhogadâ, Vishvâ, Bodhanî, Dhârını, Kshama The ten Kalâs issuing from "fire" which are connected with the Vyâpaka and which grant Dharma (Dharmaprada) are Dhûmră, Archchi, Uslımâ, Jvalınî, Jvalınî Visphulinggınî, Sushrî, Surûpâ, Kapılâ, Havyakat yas ahâ These mahe 38 Kalâs for the fifty letters The text then proceeds to deal with the Kalâs of the Pranata The ten Kalâs which arise from Akara(6) (Akaraprabhava) which are Brahma-born (Brahmajâ tâ) and creative are Srishti, Riddhi, Smriti, Medha, Kântı, Lakshmî Diuiti, Sthirâ, Sthiti, Siddhz The ten Kalas arısıng from Uhâra (Uharottha) which are Vishnu born (Vishnu jâtà) and preservative are Jarâ, Pâlınî, Shântı, Arshvari, Rati, Kâmilâ, Varadâ, Hladini, Pritz, Dîrghã The ten Kalâs issuing from Mahara are Rudra born (Rudrajata) and destructive and are Tikshna, Raudrî, Bhaya, Nidrà, Tandrå, Kshut, Krodhini, Kriya, Uthârî, Mrityu (1) Ongkara from which all the letters have ong nates! Tbrse Us of TS.2 according to the Depuks mamut she working a Prakriti (Sarvagax pralrit hårzy avyapinyak } (*) There are variant read ngs 113 tebliyah and tabhyah if the fist then the letters are great and if the secon 1 the halis (3) The Shaktis and Yothers of the various manifestat ons of Vishru and Ru Ira the Shaktis of the latter being called Hâtis () (,) That is true first an! tast fetter (other than la) the second an i last I ut one 101 so on are taken together there being in all *4 letters Thus -hi Bha ( 54 ), hha Ba (). Ga Pha (4%), Ghapa (91, ga pa (4), Cha Dha Chha Da (3). Ja Tha (0) Jha Ta (**), \ana (9), Tu Dan Z'), Tha Da (**) {M) \!} ch us in Ongk3rı ah ch represents Brabmå joet as L131. and Valira dealt with post stan cru and Rulra ·22 IN I RODUCTION Vindu has four Kalás, viz , Pita, Slivctâ, Aruna anci sità. The sixteen Kalâs issuing from Nâda are Nivritti, Pratishthå, Vidyâ, Shânti, Indhikâ, Dipikâ, Rechiha, Mochika, Para Parâparayanâ, Sûkshmâ," Amritâ, Āpyayınî, Vyapıni, Vyomarûpâ, Ananta These make so in all. The text then proceeds to deal with the Vishnu Mürtis and Shaktis which have Vaishnava names and the Rudra mûrtis and Vâtris with Shaila names The Vaishnas a forms (Mârtı) of the Vyanjana Varna(1) are thirty-five in number, víz, Chakrî, Gadî, Shârnggì Khadgî, Shangkhi, Halî, Wushali, Shûlî, Påshî, Angkushi, Mukunda, Nandaja, Nandi, Vara, Narahajit, Hari, Krishna, Satya, Såtvata, Shauri, Shûra, Janârdana, Bhûdhara, Vishvamûrti, Vaikuntha, Purushottama, Bali Balânuja, Bâla, Vrishaghna, Vrisha, Hangsa, Varäha, Vimala, Nrisingha The Vaishnava Shaktis(2) of the consonants are Jaya, Durgâ, Prabha, Satya, Chanda, Vânî, Vilâsınî, Virajâ, Vijaya, Vislivá, Vinada, Sutadà, Smriti, Riddhi, Samriddhi, Shuddhi, Bhuktı, Mukti, Vatı Kshamâ Ramâ, Umâ, Kledinî, Klinna, Vasuda, Vasudha, Pará, Parå parây ana Sakshmå, Sandhyâ, Prajna, Prabha, Nishâ, Amogha and Vidyuta The Vaishnava Mûrtis of the vowels are Keshava, Narayana, Madhava, Govinda, Vishnu, Madhusûdana Trivikrama, Vâmana, Shridhara, Hrishikesha Padmanabha Damodara, Vasudeva, Sangkarshana, Pradyumna Aniruddha 16 in all The Vaishnava Shaktis of the vowels are Kîrtı, Kântı, Tushti, Pushti, Dhriti, Kshantı, Kriyâ, Daya, Medha Harshâ, Shraddha, Lajja, Lakshmî, Sarasvatî, Prîtı Rati, 16 in all The Rudramûrtis of the vowels are Shrikantha, Ananta, Sakshma, Trımûrtti, Amareshvara, Arghisha, Bhâı abhûti, Tithu.(2) Sthânu, Hara, Jhintisha, Bhautika Sadyojata, Inugraheshvara, Akrûra Mahasena, sixteen in all Che Rudramatis di the tuisonants are Krodhistia, Chandesha, Panchântaka, Shryottama, Ekarudra, Kûrmma, Ekanetra, Chaturânana, Ajesha, Sarvva, Saumeshvara, Lân. gali, Daruha, Arddhanârishvara, Umakanta, Ashâdhi, Dandi idri, Vina, Vlesha, Lohita, Shikhi, Chhagalanda, Duranda, (1) That is the letters other than the rouels the consonants toth Sparsha and Vyu21 () There is a varunt reading litbisha ·INTRODUCTION 23 Valâhảia, Kapali, Bhujangesha, Pinâhî, Kliadgisha, Vaha, Shueta, Bhrigli, Vahuli, Shna, Sambarttaka , 35 in all. The Rudramatris of the rouels arc Purnodarî, Virajâ, Shalmali, Lolâhshi, Varttulâhshi, .Dîrghaghonâ, Sudîrghamuhl, Gomuhli, Dirghajihuha, Kundodarî, Ürddhvakeshi, Vihritamuhhi, Jiâlâmuhhi, Ullamuhhî, Shrimukhî, Vidyâmukhí, or 16 in all The Rudramâtris of the consonants are Nahâkâlî, Saras' atî, Sarı vasiddhi, Gauri, Trailokyavidyâ, Mantratmashakti, Bhâtamâta Lambodarí, Drâvini, Vågari, Vaihliari, Vanjari, Rûpuri, Virini, Kotarî, Pûtana, Bhadrakali, Yogini, Shanghhini, Garjjini, Kâlarâtri, Kurdınî, Kaparddini, Vahâv ajra, Jaya, Sumuheshyarî, Revati, Madhav î, Vâru i, Vâjar i Rahshopadhârınî, Saliajâ, Lakshmi, Vyâpini, Vâva, 35 in all I he text here says that the three kinds of Nyâsa(1) hare been described as above Then follows the names of the fifty Oshadhis such as Chandana (sandal), Kuchandana (red sandal), Aguru (aloe), Karpúra (camplior), and so forth The letters are e pelled through the Sushumnâ channel In au through the mouth by means of the throat and other organs (2) Utterance is of three kinds Udâtta also called Hrasva, Anudatta, or Dîngha and Siarita or Pluta (3) CHAPTER IV. This Chapter deals with the Vîja Hrîng (which is commonly known as the Mâyâ Vija) This Vīja is also called Mâda, Prâna, Java, Ghosha, Hrillek hâ, etc It is composed of the letters Ha(4) () Ra (C), I(5) (i) and Vindu (6)0) (1) See mi introduction to Vahanırvåna Tantra The three are (a) the 38 and the go w Ongkara (b) tle Vaishiya murtis and Shaktis (c) Rudram rtis and Natris Chunha ti åt nghathtak hot (hantha) citest (uras) head (slurcs) rout of the tur i c (Jh anni la) Leetla (danta) nose (nasıla) liss foshtha) and palate (talu) (3) The Dipil a cites authority to show that the first kud burns up sios (dahntı papám) the second grants mokske (nokskapradâyıka) and the last gives pleasure to the mind (apy ayana) (4) The Prapanchasarasambandhndipihå referred to fost as the Dıpılå says the Ha betakritza to all pers ading (2) karyyaharanavachumia according to the Dipika Vaya mamfesting in Strument and effect (6) Satatang or the es er existing one according to the Dipha Bhaska raraya citing the Vahassachchbanda Tantra savs (Comm Lalita v 70) that there ·24 INTRODUCTIO\ Hakâra Vija is Prânâtmaha because it connotes the Paramâtmâ in conjunction with Vâyâ which is implied by the word Prâna (1) From Hahâra originate the vowels A (€) to Ū (3) and the six Ürmis (2) The Mahâu ishnu adds From Hahara have you (that is Brahmâ, Hari or Vishnu, īshvara or Shiva) originated and it exists in all animate beings cnveloping and permeating the Brahmânda (universe) with all that is moving and motionless therein "From Repha or Rakâra ( ) originate the letters n (Z), ni(#), Ir (), lvi () and the four gunas (3) From Ikara (*) come the remaining sıx vowels including Vindu and Visarga and its Gunas are the four Karanas,(4) Sangghấta (5) and Chetanâ (6) From the vowels the consonants from Ka to Ksha (1) originated The Mahâvishnu proceeds to establish the identity of the Devatâ of this Vija (that is Bhuvaneshvarı) (7) with Kundali and Hangsah and then to the realization of the Vahâvâh ya So 'hang "(8) (sise) He then says that if Sa (a) and Ha () of “So hang be eliminated we then get Ong (71°) or the Pranaya If the latter be disjoined into its compo nent parts then from its end ( A ).we get the elements begin ning with Kha (ether), from its middle ( 3 ) the sun and other lustrous substances, and from the first part ( 67 ) all sounds This Shakti (Kundalî or Bhuvaneshwari) is the Parameshtari. Shaktı and produces all sounds and their meanings and therefore comprises all the 24 Tattvas She is Sautâ or the are eight notes (varna) above the Vindu which in the cider given are more and more sul tle, 112 Bodhini Vada Vâlânta Vahanåda yapka Shaktı, Inj Samani Unmani (1) So the Devi is addresse I in the I litâ as Hringkari where the Commen tator loc cit says (citing the Svatantra Tantra) She it is who clocs creation presersat on and destruction (2) ITunger thirst Sorrow gnorance (moha) lecay and death (3) Touch (sparsha) form or sight (rupa) laste (rasa) an I smell (gandha) (4) Vagas Bodhi Thangkára and Chitta (3) This according to the Dipiki Deha or body (9) Käryyårtha karana-sam ha gata chidabhasa that apparently the Chit aickening I rakniti to be the cause of all functioning (7) Raler of the fourteen worlds (Bhusana) The Deity ind cated !) the Vantri 1Iring See as to other meanings Bhaskararâja s Comm Lalita v ng citing Iripoti - Thanta and the Gbutárgalay antra Chapter in the Dakskamitta Sangh ta () In this connection rclerence may be made to mp (68 and 102 of Vol 11 of th , *Tics of Tantrik Texts ·INTRODUCTIOX. 25 Creatny of the world (Jagatprasuahirim). Sic Gayatri wince it in She io sast (Prinang) the singer (Gijala) the embodiment of their groups of letter (1) She is the cien planeta. The sun is the Lord of the sowels and Mang. sali. Slukra, Budha, Vriliaspati, Shani, and the Moon(21 are the Lord of the Kavarga (*) Chavarga () Tavarga(z) Tvrga (2) Pavarga () and Yarga (7) repectach. Is all the other letters originate from the vowel so tire nfl planets (Graha) originate from the sun (Savitri) Is thic Six Vargas disappear in the socl, so the components of Irins(3) and the six chinnicred Yantra disappear in Bhuvaneshwari Slic is the cternilmall peri adıng Shaktı w110 whines by ller own cffulgence in the Sun (4) l'rom ller Inic originated the signs of the Zodiac The Vahavishnu then proceed to slion low from the different letters the diffcreni signs of the Zodiac 1171c originated In thic name way Hc deal with the 27 Jahshatros(5) or Lunar Zodiac, Islivini and otlien? Hc concludes by saying that to know lier is to be freed from all the bonds of Karma (Karmahandha) and to attain the supreme state of l'ishru (Vishnok parangpadlang prajiti). CHIPTERS VI Henceforward the work deals largely with ritual such can only be described in an abbreuated form These two Chapter, deal with the subject of initiation (Diksha). is so called because it produces a diune state of mind and hody (Dayablâva) and destroys (Kshinuyat) all sins (Duritâm) Mantra is so called because it gives undeſstanding of the Tattia and saves (Trasate) from ſcar 11, Tokels and the targar commencing with has trga, most (3) That K. Vart Venus Vercury Jupiter Saturn (3) ThatHi Ri Vája (1) Vå 11 Vinly an 1 Shahti (*) The Dipili say that bere Jler lentity asth Bhargius pointed out (5) The system of the lahskatru or Istetisms was originally basel upon the > lereal risolation of the moon in almout 7 day, according to which a lunar zonac of 27 or 13 asterisms near the ecliptic 7s ma le so that in each might of the Sichereal month tle nioan entered a clifferent asterism Time was thus marked by defining the position of the moon without regarI to its phases St Dr Burnetts Intoutes of India, T 191 where the 27 \ah shatras are fully given ·26 INTRODUCIJO. Then follons detailed rules regarding the selection of proper time and place for initiation, worship of the Vastu Purusha (I) sacrifice (Valı) offerings and so forth I hic conclusion is that Guru, Durata and Vantra should be realised as being one and the same (Aikiam) CHAPTER III This portion of the work deals with rules relating to Japa (2) Japa is preceded bi Vatrhánı asa (2) The Rishi of this Matrikamantra(3) is Brahma The metre (Chhandalı) is Gayatri Sarasvati is the Devata and Her six limbs are the letters of the alphabet With the words “ I bou to Her the Bharatı "(4) follous a Dhyana or description of the Goddess (Devi) as She is to be meditated on She is seated on a lotus, three eyed and of a transparent brilliancy She is white as the moon and the jasmine flowers The fifty different letters make Her face, hands, feet, belli and breasts which with Her buttocks are very large On Her head are coils of hair and the crescent She holds in Her right upper hand a rosarı of Rudrâhsha beads(5) and with Her lower right hand makes Chinta (6) In the left upper hand She holds a jar (of nectar) and in the lower left hand a book (7) The nine Shaktis of Bhârati are Vedha (understanding); Prajná (uisdom), Prabhà (radiance) Vidya (learning) Dhi (intelligence) Dhriti (constancy or steadiness) Smriti (memory), Buddhı (power of conception), Vidy eshyari (sovereignty of all learning) The Sâdhaha with reverent des otion should worship Bharati Her Shaktis and Avarana Devatas(8) with fine. perfume and flowers lights incense and food moon (1) The Gemus of the group where the Diksha takes place 101 sce'irstroloction to my eil trop of Vałaniriana Iantrn (3) That is the letters to hsha with the milu s periopaket (4) The Dipika says that the wor) Lharatı her ndicates that She is sulti an! Valtmaka in the nature of Vå la) and the mos Har itam) ind cates that She 14 the Patach 14tmik4 Bhuangshafi (2) Seet's of the I laeocarpos gasitrus with such Japa 1lone A nasoe for the mana no Irà or manual gostare so called 6)C sere II of Hymn to I buy a neshvati in Ithur and I llcn 171on Hymns to te Goldss' at piy (9) Itat 19 attendant Desatas ·I\TRODUCTION 27 The eight Vlothers are Brahmani Valeshi haumarı, Tarshnav Tarah Indrai Chamunda Vahalakshmi CHAPTER VIII The first part deals with Prai agni Homi It commences bi directing the Sadliaka is to his posture and then to meditate on the Vluladhara(1) in the middle of such is the t sence of Shahti (Sluchtisattın) that is kuudalı and is surrounded by Vai? Vijas (2) Inside the Vuladhara i triangle and five hur das (fire pits) in which are the five fires 11757thaja Sablia thuvanil? Invaliary und Garhupitia In these le hurlas the letters are mentally offered in Homi The Isanjını are divided into - groups and the voucls into 2 groups of eight cich Lucl of these groups is called after one of the nine gems (Ratna) and directions are gen ?s touhich letters should be cast inte which hunda Bi these offerings the Sadhiki realises his ubtle bodi Det uls irc then given of the ritual of this Homa in which mental offering of the senses (Indrit as) 2nd forth are made The sccond portion after the 20th ser { deals with the wrulup of Sarasıntı Her \sas? Puja JapHomi indo Irtii I Hymn to 576751711 g11en in 11 759 CH IPTLR I D. ils with the worlup of the Du Tripura Shesscalluel Tripur bern Sie in the Creatris of the true Vurtis (3) and is in the three Jodis She too on the di solution of the thirte Horlds fills all sprit and e sinted belere the thru (4) Herlis irt lin. and Kling (7) ·28 INTRODUCTION The Dhyâna is given ato The Sâdlaha is directed to worship the Pitha, the Shaktis Vâmâ and others and to draw the Narayonichakra and to then place a Kalasa (jar) on the Chakra and invoke the Devî tliercin Thc Chakra is then described The Shahtis and Mâtizhâs and Bhairavas who are to be worshipped are named In vv 23, 24 e description is given of a worship whicli has the effect of producing such amorous passion in the celestial female Spirits and Genn, Suras, Asuras, Siddhas, Yakshas, Vidyâdharas, Gandharvas, Bhujangas(1) and Châranas(2) that they come to the Sâdhaka with gazellelike eyes, breathing heavily, their bodies quivering with, and moist sith the pearly sweat of, passion, and throwing away their ornaments and letting their clothes fall from about them, bow themselves before him and offer to do his will ” Her CHAPTER X Is concerned with the worship of Mûlaprakriti Vantra, Homa Abhisheka, Japa and Archchana (3) For the purpose of worship She is materialised as Ambikâ according to the directions of a Dhyâna which is given She is there described as holding Påsha (noose) Angkusha (goad)(4) Ishta (making the Varamudra), Abhaya (making the Mudrâ of that name) (5) An explanation is given of these four The rest of the Chapter is concerned with the ritual CHAPTER XI Continues the same subject, and gives a description of Her Yantra(6), Gayatrî, 16 Shahtis,(7) 32 Shaktis (8) and 64 Sliahtis(9) which are named (1) That is Vågas or Serpent elis inities (2) The Saddhas anil names following are various classes of Devayoni (3) See these described in the Introduction to my Mahånirana Tantra (4) See Irthur and rllen Ivalon s Hymns to the Goddess (5) The gestore of granting toons and chapelling fear (6) Diagram userl on worship See my Introduction Vah&mirana Tantri (7) Vy I là (8) ! 12 inclu ling Sinibali, hálarátn Vahårátra hapalım yashirin, in Iran Ru Irant oly 11-24 Incl 1 ling TrakritiTikriti Srtsh!! Sth ti San.1 riti Ssaha, hadha, Gayatri, Savitri. Timula Bahuripa, Sati Bahis shna Vadanatura Ak shol by Satya dilini ·INTRODUCTION 29 Some further details regarding Her worship are set forth and then in verses 48 67 the following fine Hymn to Prahriti is given HYUN TO PRAKRITI (1) I Be gracious to me, Oh Pradhânâ(2) Vho art Prahrtı(3) in the form of the elemental world(4) Life(5) of all that Ines With folded hands I make obeisance to Thee Our Lady (6) Whose very nature and will it is to do(7) That which we cannot understand (8) 2 A hymn is composed of sentences And these of words with their terminations(9) (1) 44 roth Palan (3) Pritcha +anat =pradliatte sariam \tmani or that which contains all thipgs in itself, the source and receptacle of all matter and form (3) Ira-hat that is She by whom all actions that is creation (>rishn) main tenance (that) and destruction (laya) are clone Prahusate haryyadikam anaya, I'rilhana and Prakriti are one and the same under different aspects Prakriti also means before (Pra) creation (krytı) hirteh präramblio ynsyah She from whom creation begins The first the one 19 the container of the material which goes to the making of the world of form and Prakti is the one in its active aspect noulding into form the materia prima (to use in analogous though not altogether accurate term) of wli ch as Pradhan It is the container (4) Prapancha that is the t'niverse as composed of the fpe gross elements" (mafabfutrj or cther (ahisfia), air (1 avuſ, fire (lejasi water (aps earth (prchos (2) Påna which manifests in the breath of breath ng things (prån) (G) I'rable the meaning of which is one who can conter favours and show disfavour (nigra hanugrahasamartha) (7) It is ller cry nature (i rahatlı) to be and to do what Slies and does She cannot lxc othern 2e and be Hersell She acts and to do so is Iler kullanc ller will 1) what She (8) The action of Irahritis apratarkva beyond all human discussion and concep tion, Inown only to Iranit Purusha and pot to ourselves, wboare but transforma tions (hati) ant but limitel manifestations of the immanent yet transcendent Cause 19) In Sanskrit the root is not considered a nord It becomes only a word (padam) when the case or verbal termination is addest Thos lhů the root of the verb to be! 1$ not a pada but, bhasati, the ti atd gerson singulas present tense 13 such, Rama is not a pd but Rariał, Riniam, Ramen etc. are pada ·30 INTRODUCTION Words again consist of letters And Thou Thyself, Oh Supreme Queen art the lette1,(1) Thus art Thou both the Himn and those who hy mn Thee (2) 3 Even Aja(3) Adhok shaja(4) and Trikshana(5) Know not Thi Supreme form which is Mâyâ(6), But pray to Thee in Thy gross form as Ruler (7) Therefore so must I pray to Thee (8) 4 Salutation to Thiee our Lady supreme over all(9) Who art Vindu(10) Oheisance to Thee the Paratattva (11) (1) Iarna or lett tel ouni s the brows manifestat on of subtle sound or chiari, Dhvani 13 Deti as hulakundal ni Vantras therefore Devata not onls in its collective form tot in each of the letters winch compose it (2) Lif the Deus praises Herself wath letters which are sierself becatise the poner of speech is Herselt The Hymn t and the Human are bit manifestat on of the Supreme whom they invoke The Jiva Worships its inner ground or Paramatma (3) Aja the onl orn one is an epithet applicat le to Brahma Vgsimu and Rudra buti generally an l here userl as a title of Brahma the creative aspect of the trinity (trum rtti) (4) Idhokshaja wlaich mears lle from whom there is no 1 (relorth) when once attained' or He who is bevond the perception of the senses {ahsha = in Inya) Vachaspatsa Dict It liere means Vus au (5) Trikshara or three (ved a term generalls apple) to Sisa ho bears in Ils forehead the thrleye of lom (jnana chak shu) (6) That is whach the Braliman as Ivyakta creating the inverse! le to make Itself appeur to be different from what It realls is (7) Ishitang She is the lord (Ishtaru) ruly the Lniverse llet creat on Thuis ruling aspect which involves relation 14 Her gross aspect (8) That 15 i esen these three great Devis cup only worshy to cross 1 pect of teater necessy it is that the hum i at sholl los (2) Sam.toshi (10) From the Sachclu lánar la Paramesi vra with Prakti 195114 Shakt frem Slikts came Vida an 1 from lawan born lan lu (Shirat åtilahı (ht) has two aspects the links or Purusha isprct or This Inlu a gas tures (irani) as ea rat on in the visargı or Irakriti auctor Hin: manifestimit: , cri? Sal as inspiration the current of the life wave tring called Farig cha sh or the motion of manifesting 112 an! Sa See my Introduction to Vaban ryana Tantra ani Six Centres and the Yrpent loc (11) LH the supreme Tattva - Prakrt ·INTRODUCTION. 31 Who art Pradhânâ(I) and Jahattva(2) Salutation to Thee ll'ho art in the form of Alangkåra.(3) Obeisance to Thee in the form of sound and ether Salutation to Thee in the form of touch and air Obeisance to Thee in tlie form of sight and fire Salutation to Thee in the form of taste and) water Obeisance to Thee in the form of carth with its quality of smell.(4) 6 Salutation to Tiice in the form of the car, skin, eyes, tongue, and nose(5) And in the form of mouth, arins, legs, organs of excretion and. generation(6) Salutation to Thee as Buddhi,(7) Ahanghâra and Chitta(s) Obeisance to Thee Who art in the form of the whole Universe: . (1) See Y I DOLC2, P 29 (3) Batattva is that state of the vihriti of mulaprakriti which when indivi. Joalised is called Buddhi The latter is one of the four folu aspects of the antalharana or mental organ, Ditmanas (lower mind or sensorium) buchi (higher mind the func. ton of which is determination, 12 bichoakás) shanghåra fogosty, sell conse owness) and chitta ( pront, (n) (3) See last note The Thinghåra bere referred to is however to Le distingu:slied frons that mentioned in erse 6 It is thanchira thought of as before its divas on into Tarjast Vallarla, and Bhautila (4) ther, air, fire, water, earth are the five tons elements (malabhruti) They cacla base certain qualities of FUR1 These are sound touch sight (hs an I or I sht) the anx] smell. The Mabibhutz in the contain's or supportes (4.3ra) and that »ch is called its guru the supportel or containel (3.hesa) It is through its guma tlat the mall ta i perceived by the senses (indya) Thus sound mittat in which the nursile 41 isha nknown The Mahabhta and its funt represents the objective an! sabactise aspects Is the wryll 34 the creation of min. t'shalala, unha, rugt, nu anl gandha (sound, touch tght tastr smell tinmiras are the c144 <! the rahal't1 the former themselves terving from the timas ahanshira. (5) The ugane ol serise (innia) are of trolnl. 11: Ininer try or organs of *cautiomt rough which Inouink of the external orll orainn!, si: ttcar men tronal in the I ne anul Karmena or orcars of action in which tha: annum is anl.al, camels. tbou mentione n the second lor (6) Ye Last diote 1) pr Y. 4. (8) Chattan. t'att,hxchaelrons ( Cati anena t'i ch ttaral Iccor 'ir Intbirtast 16 tlor faculty of the meatal organ (151aklara) whxy cortarihin #tal investerin tot sa pit13t- of curhi-annuatill auth v&1 rental $ ·32 INTRODUCTION Il ho pervadest all And yet art formless (I) Thou art the Antarâtma (2) Who by the Sun(3) upholdest all living creatures, And Who by the Moon ever nourishes them, Again assuming the appearance of Fire the carrier of oblations (4) Thou burnest Oh Mahadevî, verily do these three lights(5) and fires issue from Thee 8 Assuming the form of Brahmâ with active quality(6) The four-headed one seated on a shining white swan, Thou dost create the world Of which Thou becomest the Mother Who is there indeed, Oh Supreme Ruler,(7) Who can imagine Thy supreme state ?(8). 9 Adorned with crown, Resplendent with conch and discus(9) that which (1) The forms of the Mother of the niserse are threefold There is first the supreme (para) form of sth.ch as the Vishnuyamala sass pone knou ' (see Ch III Shaktänanda Tarangini) next ller subtle form as mantra or sound and thrilly Her gross form in the visit le univery and in those embolied aspects or spiritual avatāras in which she presents Hersell, for the benefit of the sådhaka who can only worship Her in such form See Author's Introductions to Sabanıtsana Tantra and Hymns to the Goddess." (2) Atma serisce from at + matin, 19 that thich continues to exist in all states (avastha) commencing with jagrat and following on in the others svapna sushupti ani turiya that 15 the eternal Spirit It = statya gamade or is cont nually bring that which norer ceases to exist But as the term atma has also other meaning in Sanskrit (such as effort patience Luddhi nature moas con jiva nun hatávana fre) azu (ory, the term which specifically describes the Spirit as the net sulatance of all things ts antarâtmå or inner åtma (3) The Sanskrit expression as t ner but untranslatal leavitvena bhutvå antaratma dadi d'1, lat us, who ug hol! " Thy sun ns. In the same way later we base Club'ramastvena try Thay moon ness (4) Fire it . lxh consuTing oblation in their gross form carries them a* ron's of food in subtle form to tlor Desat . (5) Tut to an, Bloun an 1 I re corresponding with the krasa, ichchhi, aari sana aktis that the raja guna se Authors introduction to Stalinnan Tantra (7) 1.11 (2) Lut -10. (alte) tt isk ann (kaca) 10ut saprette state" (ol Cure Theth cenah ani exa) are wluits and thining ·INTRODUCTION. 33 As Nárayana with quality of manifestation(I) Thou dost maintain the world; For He also is part of Thee. ΙΟ Again in the form of the three eyed Rudra Carrying are and a rosary(2), On whose matted hair are moon, serpent and Ganges(3), He with the quality which veils(4) Thou dost at the end of the Kalpa{5) destroy the whole universe, And then alone shinest.(6) II Thou, Oh Supreme Lady(7), art Sarasvati(8), The presiding Goddess of speech, Clad in white raiment,(9) Holding a rosary of Rudraksha beads, a pen, and a jar of nectar, Thou maketh the Chinta gesture(10) Thou art The Three Eyed One Bearing upon Thy matted hair(11) The shining crescent moon. 12 Thou art, Oh Queen, the uncreated changeless One, Thou art Durga(12) With shining conch and discus (1) Sattvaguna (2) Made of rudraksha seed or human skull or bones (3) When Gungi was called down from heaven by Bhugintha She first fell into the matted hair (ui) of Shiva (4) Tamo RUK1. See Tuthor's Introłuction Mabinirvara Tantra (c) The period of time between tro epochs of dissolution (pralaya) or 4.320 000 000 Jins, (6) For what is there when all is gone but the unmanifest frainti: (7) Isht. (3) Goddess of speech, leum'ns ant wisdon (9) The color of Sarasrat u white This Sh 13 reprtyated as white boiling the sil; forned with its forts 103.368 : "hte rosary tesneared with his «7 lal puste, clad in white ratnent. See co* to Sarasvati stotra in Tantraira quote! in aathor's "Harith the Gods (10) The cina mora. (1) horn! 1221 4 wbi Shit (12) One of the greates 01701 of the Del; that, la durat rehand 3 ·INTRODUCTION 34 Formidable with whirling sword, She who with high and glittering crown Is bore upon a roaning lion(1) The crowd of Daityas(2) Thou dost destroy, But Siddhas(3) worship Thee 13 Truly, Oh Supreme Ruler:(4) Thou art The (one) Mother, Who art the half of the body of the enemy of Tripura,(5)/ Shining forth as the spouse of Bhava,(6) And again as Daughter of the King of Mountains, (7) Oh good and(8) supreme Queen, Great Yogins salute Thee 14 Great Goddess(9), I know Thee to be Shri(10) The only Mistress of all peoples, Dear to the world, She who lives in the sky blue(II) breast of the enemy of Kaitabha(12), Beauteous with the glittering splendour of the Kaustubha gem (13) 15. Oh great Goddess(14) and all pervading One(15), The seven shining Diothers Are parts and forms of Thee, (1) The vehicle of Derga (2) Demonic spirits (3) That is here pot the Devayor of that name but the Perfect with all accomplish brat those wbo are sıddıyakta 14) Jahesbi (5) That is Shiva. Vore strictly She and Shiva are halves of age wale as accord bag to lodda xdeas med and wife forms one completed being Each zs un perfect without the other Shira is the watery form of the Ashtassorts 0) Hudaya who was the father of Parvath, (8) Sunatba (7) Malevt. (ta) Laksat (11) organile (19) Vuiry (+3) Mors by Vishnu (14) lahjerte (15) ·INTRODUCTION . 35 They who bear the signs, implements, and weapons Of Aja, Adrit, Guha, Abjâhsia, Potri, Indraka, and Mahâbhairava (1) 16 Thy lustre is that of a thousand rising suns In the endless spaces of the Universe Upon Thy head is the crescent moon(2) Thou hoideth the noose and goad(3) And maheth the gestures of granting blessing and of dispelling fear (4) 17 Thou, Oh Ruler(5), art light, fame and beauty, Day, evening, and night, Action, hope, darkness and hunger Intelligence,(6) memory, patience Speech, mind(7) and knowledge(8) Beauty and splendour And all other powers (9) 18 Oh Destructress of ulls(10), Thou Who art Vindu and Nada : (1) That is Brahma Ginsha hårttakeya Vista Vardha, Indra and Mahabhairava Therefore the V&tnkis are Brahmart Rodrani haumarl Varstwavi, Varahl, Audr! and Mahabhairaus or Chamunda The Våtrthas who issued from Durga during her battle with Shumbha and tombba are variously enumerated usually eight are spoken of and sometimes nine others being Aparati and Varasinghe (7) The Destas spouse of Shiva bears (as He does) the crescent moon (3) These with the arrow and low are Her weapons The logialhndaya says • the nonse is Ichchhashakti the goau Joloashakti and the bow and arrows hny ishakti Bot the Tarttatája says " Blind the bow of sugarcade desire the noose anger the good and the tanniéra the fve arrons of flowers (4) That She makes with her hands the tito gestures (mdr) called vara (or tere abhishta) and abhaya (s) 11:51 (6) Bodhi, tee tege 41 (7) Vatu bert the actia manas (8) Cisnat which also means agreement, consent, op con love, afection. O) Shakuprabbeds, that is the venous d fferent manfaatations of Hlet sbak (10) llara tatu Iedover of sua aod rada.

·36. INTRODUCTION. Shakti and Shânta(1) Thou art in the form of the seven Regions, (2) nether worlds,(3) mountains(4) and oceans(5) Stars (6) islands,(7) substances(8) and tones (9) 19 Salutation to Thee Oh great Queen(10) Who art all(11) And in the form of all(12) Who art the power in all things(13) Shakti ant As (1) Bhedaprabhinnak abhinne vindunadaik saslıaktyákhyashantazh Shanta are parts of the Vija and are states of the Brahman which in its various aspects the mantra is When referrible to the sådhaka of the mantra Shakti is that all pervading all er bracing energy which appears in bim in the stage leading to and immediately preceding Shanta where all his wishes are realised without will or effort for he is himself that by which they are done Shanta is ordinarily under stood as implying that state in which there is neither happiness nor onhappiness attachment or desire bat the Shanta here spoken of is the essence (tanmatra) of that. and which appears in the Moksha stage when the supreme Atma is realsed Comm to v s2 of the Shatchakranitupana says Shanta is the Chidatma (2) Bhuh Bhuyah Svak Mabah Janah, Tapah Satyam (3) Tala Atala Vitala Sutala Talåtala Mahatala Rasåtala (4) The seven mountains called Kula Parvata are Mahendra Valaya Sahya Shuktımån Riksha Vindhya Panpatra (s) of Salt (Lavana) Sugarcane juice (Ikshu) Wine (Surå or Vadhu) Ghee (Ajya Sarpık) Çord (Dadhi) Milk (Kshira or Dugdha) and Sweet Water (Udaka) (6) Which are the seven sages Marichi Atri Ang råk Pulastya Pulaha Kratu and Vash shtha (7) Jambu Plaksha Shalmali Kusha Krauncha Shaka and Pushkara of which the world 13 composed (8) Dhatu that (chyle rasa) blood (asrik) Alesh (mångsa) fat (meda) bone (asthi) marrow (maja) and semen (shukra) of the physical body (9) Svara The text here refers to Shadja Rishabba Gandhara Madhyama Panchama Dhaivata Miskåda located in the Vishoddha chakra See Introduction to Vahaduvana Tantra LXI Tantrik doctrine is expressed in terms of sound (shabda) and MUSC is merely a species of it or grossly manifested sweet melodious sound dlasically considered the svaras are sa ti ga ma pa dha al corresponding with the European scale cdefg a b) wh ch constitute the grama or gatrat these are th- sub topes or shrutis of which there are 22 The intervals between The gråmas are three foldm Idle and high or udara mudarà tårå correspond ng with the three svaras, odatta anulátta aad svarit pronounced from the navel chest and head and called by the Siohammedan musicians nåbba (pavel) baksha (chest) kapála (head) we 7 tones and 3 gramas there are 21 murchchhanás (10) Mahesht (11) Samaste (13) Samaste ha vastusku abusyutashakte hat the power (shaktı) which is (12) Samastasvari pe sewn iato" or interweaved with all thing, for nothing is or acts but by Her power and this exutrnce and action is Hier power that 13 llerself low Ay there ·INTRODUCTION 37 Who dost assume forms both gross and subtle Thou art spoken of as memory and knowledge And as the want thereof (1) 20 Let all our thoughts be ever of Thee Oh our Great Lady(2) May all our speech be of, and all our hymn to, Thee, May all we do(3) be homage to Thee Be ever gracious to and pardon me (4) CHAPTER XII This Chapter gives an exposition of the worship of Shrî or Lahshmî and states Her Vija(5) and Dhyana and the Japa and Homa in her Sadhana Her nine Shaktis(6) are to be invoked round Her Pitha Verse 29 gn es a Dhyầna of Her as Rama and 32 Shahtis of Ramâ are enumerated who should also be worslupped The worship of Shrî leads to purity, bodily perfection and beauty, intelligence and devotion to Vishnu and not only the Sâdhaka but his bed and all other things belonging to him are punfied CHAPTER XIII At the commencement the Triputâ(7) Mantra is indi cated After doing Anganyâsa with that Mantra the (1) For Devi is avidyå (ignorance) as She is also vidya (knowledge) Through the first She binds and by the second She liberates (2) Vahechi (3) That is all bodily action eating, drinking, sexual intercourse walking, sleeping etc which should be offered to Her and thus divinised In the same way the Hyma to Vukma in the 21st Chapter of the same work contains the fine line-Devesha karmmasarvvang me bhavedáradhanan tava-Oh Lord of Devas all my actions should be worship of Thee” (4) The Prapanchasára then'recites the fruits of this Hymn saying that be who does japa pujà and recites this hymn with reverence attains that which is the supreme wealth and abode Whoever sen es the injunctions becomes both rogi and bhogi that is he has accordug to Tantra both liberation and enjoyment (5) Shring (6) Ierse 8 (7) An antargata Dei of Tnporá See Tripulastotra in Tantrasåra translated with commentary at page 172 of Arthur and Ellen Avalon's Hyllins to the Goddess ·38 INTRODUCTION. In Sadhaka should meditate on the Devi as on a lotus seat in the heart lotus (1) After Puja to Her Her Avarana Deyatâs should be worshipped Her Japa is done i 200 000 times (twelve lakhs) In vv 4 and 5 Her Dhyana is given V 10 the Dharani Vija is indicated The Rishi is Varaha the Chhandah is Nivrit and the Devatâ is Dharani Then follows Tvanta Vidya who is so called because She grants success to Her worshippers very speedily The worshipper of this Tvaritâ mantra is tempted by celestial damsels If the Sâdhaka overcomes these temptations then Devi Tvarita grants all his desires Totalavidhi is described in vv 64 66 Then Nitya Mantra is indicated and the mode of Her worship laid down V. 83 says that (amongst other fruit secured by this Mantra) if he who is initiated therein thinks of a woman and makes Japa of this Mantra a thousand times even when lying on his bed(2) then that woman becomes so maddened by the arrows of Madana the God of love that she comes running to him CHAPTER XIV in v 4 Vs II and Deals with the worship of Durga Her Dhyana is given In v 7 Her nine Shaktıs are given 12 enumerate Her weapons and another set of Shaktis Again in v 31 further Shaktis are given of Her puja is declared to be the power to bring under control even the wives of Kings Some warrior Shaktis are given in v 72 One of the fruits CHAPTER XV Is concerned with the details of the ritual of the worship of Bhuvaneshvari CHAPTER XVI Indicates the Mantra of Chandra (moon) and deals with His worship V 8 Sives nine Shaktis of Chandra At V (1) That is not análata tut th small 1 Atadeva & lotos below t (a) That thr mantra sso pokerful that it may be rec ted th succesy nder the east con tons ·INTRODUCTION 39 25, the Agni mantra is indicated, and at v 30, the nine Shahtis of Agm are enumerated The rest of the Chapter is largely concerned with the fruits of the various forms of Worshup CHAPTER XVII Treats of the worship of Mahaganesha Vv 14-17 give the Dhyana V 22 gnes His nine Shahtis These include Tîvra, Jialini, Bhogadâ, Kâmarûpini, Ugrâ, Tejovatî, Satya, Vighnanishini CHAPTER XVIII Contains the Janmatha (1) Mantra The Dhyana is in V4 His nine Shahtis (y 6) are Mohani (She who charms) Kshobhani (She u ho perturbs) Trâsî (Shc who causes anxiety) Stambhani (She who paralyzes) Akarshini (She who attracts) Drâvini (She who softens) Ahlâdıni (She who causes joy) Klinnâ (She who moves the heart) Kledini (She who mois tens) (2) His Gâyatri is given in v 11, as follows - Kámadevaya vidmahi, Pushpavânâya dhîmahı tanno'nangal prachodayât (3) The Mantra is at vv 12 14 The r6 Avarana Shahtts are given at vt They are Yuvatı (Youth fulness) Vipralambhâ (Deception) Jyotsna (Moonlight or Splendour) Subhrî (Beautiful eyebrows) Madadrava (Softening state of love) Surata (Amorous play) Varuni (Shaktı of Varuna) (4) Lolà (Agitation) (5) Kânti (Beauty) Saudâmini (Lightning) Kâmachhatra(6) (all which induces passion) 19 21 (1) He who ag tates the mnd or Káradeva Deva of des re the God of sexual dea re whose mautra ts Klag Other names of this Deity are Pradyumna the powerful one or He who overcomes all Kandarpa. He who fills the mind with happiness Smara He who perturbs or inflames and (see post) Anaaga The bod less One At marriage and when a wife lea: es her father s house to go to her husband for the first t me petit ons were addressed to Hm for chudren and marital happiness (2) The above and the avarana Shaktis are supple examples of what is meant by a Devata s Shahtis an are for this purpose enumerated (3) Let us know håma Deva let us med tate on Hm the arrows of whose bow are made of Aowers Vay that Bod less One d rect us håma is called the Bodi less one as He a consumed by the fire of Shiva when He sought to d stract the latter from Ilis yoga (4) Quare (5) Or fichle I stial it may also mean the male genutals as yont is given post (6) Chhatra ord narily means umbrella or all covering things thus the season of spr ng or the sight of a beaut ful woman would be hånachbatra.

·40 INTRODUCTION. Chandralekha (The Digits of the moon) (1) Shuhi (a female parrot) (2) Madaná (Passion of love) Yoni (The female genitals) Mâyâvatî (She who deludes) At v 21 His sixteen servants are given, namely Shoka (Heat or anguish) Moha (delusion) Vilása (Coquetry or play with somen) Vibhrama (Perturbation or confusion or amorous gestures) Nadanåtura (Helpless state induced by passion) Apatrapa (Bashfulness) Yuvan (Male, Youthfulness) (3) Kâmin (Amorousness) Chyutapushpa (Mango blossom) (4) Ratipriya (Pleasant coition) Grishma (Summer) (5) Tapânta (Rainy season) (6) Urja (Autumn) Hemanta (Dewy season) (6) Shishira (winter) Nada (Spring) The text at vv 24 and 25 says that at the corners of the Yantra of Madaná should be worshipped the play of the amorous sidelong glances (8) the sensuous movements of woman's body.(9) the Madhavi creeper,(10) Málati flower ,(11) the gazelle-like eye (Harinâkshi) and the entrance ment of passion (12) The text then describes (v 27) the union of husband and wife (13) The body of man is a manifestation of Ahang- (1) Taken collectively as the source of Ight (2) A love sck person as described in the Alangkärashästra keeps a parrot to whom he or she tells hss feel ngs (3) As yuvati is a youthful wordan (4) Slaugoes blossom mostly in spring the season of love and one of the God s arrows 19 made of them Jayadeva says -- In spring the cuckoo gladdened by the sght of the mango buds calls sweetly in every forest Kubu Kuhu The wind from the Malaya mountain wafts the fragrance of cloves to wound the heart of woman spring advances with Kama whose bow is formed of flowers bis Bowstring a row of bees his arrow the budding mango sboot Krishna now gambols but the separated lovers endure severe 1025ery (5) The seasons are companions of Kamadeva v post See brief descriptions of the stx seasons extracted from different Sansknt a thors in Ward s View of the History etc of the Hindoos (1818) Vol 1 P 519 sommer the earth throngh the fierceness of the heat is like a widowed woman in the bloom of youth (tormented by desire) The scorching wind us as the breath of the ser pent Ananta at the chorn ng of the ocean The sun is 1 ke the countenance of one pufied up with riches The world is motionless like the eyes of the yogi in meditation (Saktikar namrita) (5) This season the delight of the amorous comes like a king sitting on a cloud formed maddened elephant the lightning bis flag and the thunder bis large kettle Irum (Kalidasa) (7) Karttika Agrabayana from middle of October to middle of December (8) Apanggabhrávilasa (9) Havabhava the movements a woman makes sh ch indicate her desire (10) JLarried to the lango tree (1) Akad of jasmine (12) SL4 lotkala, (13) \tjáng vac tam the wife and not some other Shakti ID ·INTRODUCTION 41 Lara(I) and is the abode of error (2) Woman is Buddhi (3) These two are united in the Chittayoni(4) that is in that mental function of the Antahkarana which is here figuratively regarded as the Yoni or womb of Buddhi Ahanghåra is thus united with Buddhi and husband with wife (5) The busband is to think of himself as Madana(6) in the form of fire and of his Shiva (7) as a flame of fire Let him embrace her who is overspread by its flame and let him sip with his tongue the nectar of her teeth and tongue Let him think of his beautiful wife(8) as the embodiment of nectar whose body (9) is as it were the butter(10) which is melted in that fire Let him touch her arms thinking them to be the flowery arrows of Kâma The Mantrin should keep his self control and tahe care not to injure the Jiva (11) În all the stages of passion (ratı) he should be self controlled Thus should one's own beloied be worshipped (bhajet) If it be done thus then slie who is struck by the arrous of Kâma follows her husband like a shadow even in another world (12) Aty 40 is ghen the Mantra of Krishna, the Rishi of which is Nárada, the metre (chhandal) Gây atrı, and the Dev atâ Krishna At v 43 13 the general Dhyana of Krishna and in v 47 bis Dhyana as He should be meditated on in the morning is described (13) Then he is thought of as a child of the colour of a blue lotus with a girdle of little bells cor cring his Waist, tlughs and buttocks His throat is adorned by large and shining tiger claus His face smiles happily lihe a lotus It is He who killed the demons Shahala(14) and Putana (15) (1) Vasadahangharatanu (2) Vibhramispadibhuta for it is tamoguna (3) Buddhisharira nini (4) Chittayonim adh gachchhet (s) As in the fira the Shangkara and Bud the wh ch are in it unite in its 0.7 Chitta so sestraining the body let the Mantrin unite with us out wife alone (6) lleth nls of hu vittu 29 being the embodiment of háma the Gol of love () The laga (8) Lit, the slender one -tarvitinu (9) Lut the Vadanagara. (10) asioita. la homa clined butter rs poured into the fire an I setu un on 15 one of the five fires (11) Testis be shaall not user exert dimself and tans injurious affect h 11, mantra (1:) Hastintare or (035 be) anotler birth (13) There is here th- same d'asis ons as in the ord naty Gigatri. (14) A demon who attraper tal og and crosd the infaat hairandot Il.s foot hulled him (15) lingua sa! Tuusi ihr alla o dore breasts *ere po sot, to hniti. but the latter vuckold-leasa) ·I\TRODUCTION raiment He is the Govinda to shom Shanghara, Indra and others do obeisance At y 48 is the midday meditation (Dhyana) Let the worshipper then think of him as Mukunda lustrous as the full blown lotus, with eyes like blue lotuses, surrounded by cons and herdswomen (Gopis) , as one who has conquered all His enemies whose pure smile is like the white jasmine and the Vandåra flowers His head is adorned with peacock feathers He is the strong lustrous One habited in yellow Those who thus worship hım gain wealth (1) 49 is given the evening Dhyana contemplated upon as the unconquerable One Who by His Valour has laid in the dust all his enemies and has lightened the weight of this earth (2) Who is ci cr surrounded by great Rishis such as Närada and others who desire to learn from him the true meaning of Tattia He is pure, incomparable imperishable and luminously blue HC is the Vasudei a "who steals the creation and maintenance of the universe" (3) and who grants liberation At v He is then The Dhyana CHAPTER XIX Deals with loga the Pranaya (Ong) which is the Kalpa tree of all desires and the grantor of liberation 1 gren in v 4 of Akara in the Pranava as representing Vishnu Vv 8 12 give the different forms (Wurtis) of Vishnu and their respective Shaktis At verse 14 Yoga is spoken of Yoga is defined as the constant uninterrupted of the Atmå which is without hands feet mouth or other limb or body (4) The faults which are impediments (Dushana) of Yoga are enumerated xız – Kama (Lust) Kopa (arger) Lobha (greed) Pramoha (ignorance), Vada (pride) Vatsarata (envy) In verse 16 the well known Angas of Yoga such as Yama and co forth are given and then defined The several names of Onghåra follos (33) Vision in oneself (1) Thus the Rajas ka form as the morn og form is watts ha from wh ch 10 raterual fra tu gained but the g fts of the spirit only (2) By the remos al of iniqu ty (3) That is lle destroys the world Th 3 is the Rudramurt) (4) hara påla mak háil v hinamanárata in hyamananyagamåtmapa lam Var hitman fashyatt tattias la stamıman, Illa yogam 11 Druvate ·INTRODUCTION 43 V 42 describes how the different parts of Ongkara are dissolved in Shânta A is dissolved (Sangharet) in U, U in M, M in Vindu, Vindu in Nâda, Nâda in Shaktı and Shakti in Shânta Five states (Avasthâ) of consciousness are given (v 46) and not four, viz -- Jagrat (wakıng), Svapna (dream sleep), Sushuptı (dreamless slumber), Turiya (the fourth state) and Tadatîta (that which is above the fourth) (I) They are then defined fågrat is that enjoyment which the Atmâ enjoys by the aid of its on n senses (Indriyas),(2)Svapna is that feeling or perception (Anubhava) which exists through these senses when devoid of consciousness (Sangjna)(3) Sushuptı is that condition of quietude which is caused by the effortless state of the Atmâ (4) Turîya is the state when the Atmå sees the Supreme with unclouded vision (Chetas) (5) The fifth state is that which immediately precedes liberation (Nuhtı) and is defined as "that condition where the Yogi realises the inseparateness of Atmâ and Paramâtma From this state liberation is not far "(6) When Pavana (Vâyu) is in the subtle Pashyanti(7) and in Madhyama(7) and Vaihhari(7) when at the end of Sushumnâ(8) then Jagrat is the utterance of the Vija, Vindu is Svapna, Sushuptı is Nada, Shaktı is Turiya and 'Shânta is Laya (absorption) which is beyond Turiya (1) So the Des in the Lalita addressed is Sarvvåsastha vivarjitá that is • transcending all the states Three Sutras in the Shiva Sutras describe this state See Bhaskarrala s Comm on Lalità 1 63 (2) Svaitindrıyairy adåtmå bhungte bhogan sa sågaro I havatı See pp LII LI of Introduction to Vahanırsana Tantra (3) Sangjnáralistu apstair aszanul baso i havet punak siapnah that is apparently when the sense organs cease to act directly on neu objects of their functioning and Atma 13 con cious of mental images generated by those senses when in the Jagrat state (4) Atmaniru lvultatas i nairahuli ang bhavet suskuptirapi (5) Vashiati prang yadâtmå nistamasa chetas: turi ang tat (6) Atmaparamátmapudayor able lato y apnaya I yada sogt Tuttu turis atltatig tası &r Blasennd durato multis What is liere referred to is that which is called Jivanmukti il hen the body is relin jushel there follows complete or boiles Vukti (leha hanalya) (7) Tie suttle state tbhava) of soun! so namel (31' it the end of skuning The call just below the twelve petalled lotus which rests on the upper en l of Suskumna Here the meaning may be towards the end. milhasång phranti ane muhamia khariot Sa-zumnicy oram jungs djjásra 14thu psanam ·INTRODUCTION, Mahâvishnu then says:-In leaving the body, entering another body and re-entering one's own body the places of exit and entry are the Angushtha (either thumb or great toe), Gulpha (the ankle), Jânu (knee), Guda (anus), Sivani (fraer num of prepuce or quære glans penis), Medhra (penis), Nabhi (navel), Hridaya (heart), Griva (neck), Lambika (tongue), Násâ (nose), Bhrûmadhyalalâtâgra (middle of eyebrows on the forehead) He then speaks of the conquest of, or power of control over, the five elements Shaktis and Vijas, with which the self is identified. (1) Thus This is done through their respective to control fire the self is made one with its Shakti and Vija (v. 56). He then describes the three states (2) of Siddhi power) and the eight Siddhis , to possess all of which is to be Jivanmukta. Jy The meaning is that Ya is air CHAPTER XX Deals with the meaning of the eight letter Mantra of Narayana " Ong namah Nârâyanâya Târa (Ong) arises from Shaktı and means So’hang ("I am He"). Na and Mah are negatives. Nå is water, Râ is fire, Na is earth, and the last Ya is there as a caseending (3) The Rishi of the Mantra is Sadhyanârâyana, the metre is Gayatri and the Devatâ is Paramâtmâ Verse 7 gives the Dhyâna of Mukunda (4) In the Sâdhana of this Mantra the body of the Sâdhaka is the Pitha V 12 says that when Nyása is done with the letters of this Mantra then the Mantrın becomes the object of his own worship for he is personally composed of the letters of the Mantra At v 60 the Mahâvishnu enumerates the ten Avataras of Vishnu omitting Buddha and substituting Balarama that is (to are (1) Shaktibhushcha tadvijalk sarapyam åtmanashcha pratiutya translate literally) by inducing a state of sameness (sarupyam atpanah) of the self (of the operator) with the Shaktı abd Vija (of the elements) (2) That us, signs of approaching Siddhi or possession of Siddhi prasuchika indicative eg, physical signs such as thrill hair standing on end (palaka) etc pratyaya (conviction, as beatitude restraint of breath etc) and the third is Siddhi itself which is of various kinds the chiel enumeration being eight (3) Yo more is said in the text Bat the meaning 13" I am He and not the five elements (named)" (4) A title of Vishnu as the Gover of Luberation. The three states ·INTRODUCTION. 45 Vv, 21-24 state the Kiritâdı Mantra. (1) The Shaktis of the Pitha are given in v. 29 : Vimala and others. The rest of the Chapter deals with the placing of the jar, Japa, Archchana and other ritual details, CHAPTER XXI Treats of the twelve Yantras or diagrams of the twelve Râshis (signs of the Zodiac) (2). At vy. 54-68 is given a fine Hymn to Vishnu here translated which is directed to be sung for the pleasure of the Deities who are to be worshipped in these Yantras HYMN TO VISHNU.(3) I Oh Bhagavân(4), be gracious to me Whose mind is dulled with ignorance ; Give me the gift of devotion To the pollen of Thy lotus feet. 2 Oh Bhagavan, be gracious to me; Thou cannot be imagined, Abode as Thou art of immeasurable lustre, Be gracious, Oh best of Purushas(5), Who allayeth all our pains. (1) The Yantra used in the worship of the ornaments of 1 StRU such as crown armlet necklace, etc (2) Vesta lines), l'risdal ha (Taures). Ilusas (Gamini), Karkasaki (Cagc-r). Singha (Leol, Kanya (1780). Tull (Istra), Vrishchiha Scorpion), Dhanud (Sagittarius). Makara (Capricomas), kombha (Aquarius). Viza (Pisces), the solar year beginning with the entrance of the sun into Stesis. (3) Ch. 11, Y 4. (41 The flaman as the FOSS801 of all poners (1utvary) which belong to 1.hvara (3) staal or ·INTRODUCTION, 46 3 Oh Isha(I), Oh Stainless One, be gracious to me, Who art the self of the Universe(2) And bliss itself(3) Essence unimagined(4). To Thyself art Thou hnown only (5) 4 Be gracious to me, Highest of the highest. Who art the Deepest of the deepest Be gracious, Oh Goodness and Beauty,' Who art Majesty itself to the majestic Great Light, be gracious to me 5 Be gracious, Unmanfested One(6), Ever pervading in that which ever pervades Minutest of the minute, be gracious, Most loving of the loving, be gracious, Be gracious, Thou Who art the end of all ends 6 Be gracious to me, Greatest of the Great, Oh Lord of all, Unending One(7), be gracious Who art eternal, Mâyá(8), Holder of the conch, Be gracious to us mortals Oh Madhava(9), may You be ever victorious. 7 Victory be to Thee, Oh beautiful One! Victory be to Thee Who art gentleness itself (1) Lord (1) Vishvatman (31 gandangan (4) Achintyasáta. 15) Svasa gredyasvare påtmas (9) Avyakta. (1) Adanta () Bugatan 19) A title of nu as bastard of 118 or Laksimal ·INTRODUCTIOX. 47 May You conquer, Oh Keshava(1), Holder of the bow, Destroyer of Keshin(2), Oh Auspicious One, delighter of Nanda(3), May Thou be ever victorious. 8 Victory to Thee In Whose hands are discus and mace(4); Unconquerable One, may You conquer ! Thy head is adorned with a crown set with varied gems, Oh Janârdana(5), be ever victorious. 9 The shadow (of the great wings) Of the King of Birds, Thy carrier(6), obscures the Sun ; Oh Enemy of Hell(7), salutation to Thee ! Oh Madhusûdana(8), obeisance to Thee ! May Thou be ever victorious. 10 Salutation to Thee, Oh Lotus-eyed ! Obeisance to Thee Who art collyrium to our eyes(9) ! Salutation to Thee, Destroyer of sin ! (1) This epithet of Vishnu has several significations one of which is indicated in the text, viz He who destroys the Daitya Keshin, Another common definition is ke jale shava ıva bhâtı iti Keshava that is "he who looks like a corpse in water" referring to the time when after pralaya and at the commencement of the creation of the worl! Vishnu lay in the ocean of mill (Kshira samudra) Other definitions given in the Shabdakalpadruma are --Ka-Brahma Isba=Rudra Va=Vayatı or "He who at prala ya having sorrendered tre 3 forms ” (marts of the Tripity) wich are upádbus exists in the form of the ope Paramatma or Kata+Isha Ka=Brahmå; A=Vishwa: Isha-Shıya : Keshava 1 He who controls these three or kia+Isha="Ile to whom Brahmi and Shiva are son and grandson " (2) See last note (3) Foster father of knska, (4) Chahra and Gada which are His implements « . (5) Epithet of Vishnu as destroyer of the Asuras called Jana who duell so the ocean; or it also means the "one w bo is prayed to for the attainment of Purushatha (that is Dharma, estha, Kama Moksha). Váchaspatya Dict (6) Garuda, who is the vehicle (våbana) of Vishxu, (7) Yaralarate (8) Epithet of Visks as slayer of the Asura Vadhu. (9) Collynum (anjana) is used to clear the eyes and sight Tb- Lord clear the spiritual vision of His worshippers and grants them spintual knowledge.

·18 INTRODUCTION Obeisance to Thee Our Lord(1)! Salutation to Thee, Dispeller of all fears! Reverence to Thee, Who dost absorb all things in Thyself, Who hast secured the Kaustubha gem(2). Obeisance to Thee, Who art beyond all sight(3) And beyond all speech I2 Salutation to Thee Who art beyond all remembrance, Obeisance to Thee Oh Cause in three fold form(4) Of Creation, maintenance and dissolution, Knowable in Thy various partial appearances(5). Salutation to Thee 13 Salutation to Vishnu Conqueror of the enemies of the Tridasha(6); Paramåtmå and Sûryya (7) Each of (1) Ishina (2) A dark gem with the lastre of millions ou sons which is worn by Vishnu on 1719 I reast It was formerly in the great ocean but Vishnu having desired it the gem was on the charning of the ocean secured by Him (3) Wayanatta (4) As Brahma Vishnu and Rudra (5) abhinna jaeyangsha, lie "Whose various or separate parts are knowable " The Me has in itself no parts but It displays Itself in various ways in the world such displays w a partial manifestation What is seen is in th.s sense a part of Him (6) Trdasha is a term for the Devas Various explanations are given of the word The simplest 19 that which makes it equal to 10 * 3+3 or 33 according to the rule of madhyapadalopa samasa These 33 are the following Devas, osz 11 Rodras, & Vasus 2 ishsedevas According to another interpretation the term includes all Devas, meaning tritiya yagvanákhsa dasha yasya atates calied safancy boshoorl and youth tridasha then means be who has attained the third state called yanvana (youth) for the Devas are ever youthful who has the three," the birth existence destruction, not in the sense in which these trims are applied to mortal men who have increase change and decay no into existence and exit and *brn their merit (punya) is exhausted they leave Heaven an 1 thus cease to Le Levas They are called immortals (amara) but only in the limited sense of beinst wło exist unt 1 pralaya -Or tre the three pains (tana) of try are not affecte 1 by the three k 13 division, of sortok (1) Clukralın have, he tread of Chakra which according to Hemadri hero means the 38{"ryya) fr fr 150 Bharra, the lirasya Parasha in that golden lursban) Sre fa'yaya 1 ?! anda 1 vetus 6 and 7 Chbandog, a Upanishad 12 Suns (Aditya) As there are three Or tri means he bnt they ·INTRODUCTION 49 Who holdeth the discus(1) whereby The array of Thine enemies is destroyed 14 Thou art in the form of the whole Universe And art worshipped by the whole Universe. Thou art the self of all beings in the Universe(2), Salutation to Thee ! Thou art meditated upon by Yogins To Thee Who art the Inner Self(3), obeisance. 15 Salutation to Thee Who art the Giver of enjoyment(4) To Thy devotees! Reverence to Thee Who art the Giver of liberation(5) The actions of my mind, word, and body Should be meditation on Thee, praise of Thee and obeisance to Thee(6) Oh Lord of Devas(7) All my actions should be worship of Thee(8) Phalashloka The Mantrin(9) who in this manner. Is devotedly attached to the worship of Vishnu By the doing of Havana, Japa, and Arcchà(10), Such an one having certainly obtained all fruits of desire And being wholly satisfied(11) Attains that final liberation(12) Which is freedom from birth and death (1) Chahra (2) shvabhi tatmane (3) Adhyatmarapine (4) Bhukt: (5) Vukti (6) The purposes to which mental socal and bodily action should be put are Hus worship In meditation (dhyana) the operation of miod is displayed in hymos of praise (stuts) and in boxing or genuflection to make salatatson (panaskriga) the powers of speech and bodt are respectively used (7) Desesha ($5 4 fine i ne Des esba harmasarvvang me bhaved aradhanang tava (9) Vantrinumantro guptabhashanan yasya asti He who has the mastra or se ret nord-Here used in the general sense of the initiated devotec (10) That is Homa recitation" of mantra (See Introduction to my Edition of Vahid, rvåna Tantra) and worship with flowers and other upachara (11) Lil “having his antaratma fally satisfied (12) Uttamang multim ·CHAPTER XXII Gives the twelve lettered Mantra(1) of Vishnu , and thiree hinds of Xyasa are prescribed with the ictters of this lantra viz --Sanghâranyasa in which Vyasa begins from the feet and proceeds upwards to the knees, linga,navel, belly, heart, hands throat, mouth, eyes, head and the crown lock (Shihha) (2) Sthitinyâsa in which the rite begins with the Shubhâ in the reverse way, and lastly, Srishtinyasa in which the Nyasa commences in the middle with the heart, goes down to the feet and then from the hand goes to the Shihhâ is for the destruction of all Dosha (fault) creation or production of good, and the object of Sthiti 15 to gain peace (Shântı) The Vantras of Sudarshana are given The Chapter continues with ritual detail The fruit gained varies with the offering made Thus by the offering of bael leaf with appropriate Vantras freedom from disease is attained The first Srishit is for the air in His breath and the CHAPTER XXIII Deals with the Varaha(3), another Vaishnava lantra Verse 24 says earth (4) is in the tusks of Varaha the Goddess of speech is in the grunt of this Boar sun and moon are in His right and left hands In His belli are the Vasus(5), in His ear the points of the compass the two Ashvins(5) are in His eyes in His feet is the Lotus born(6) in His Heart Harı(7) and in His mouth Shanghara (S) These should all be worshipped separately Chapter deals with the ntual, Nyasa, Homa, Yantra and co forth connected with this particular Vantra CHAPTER XXIV Describes the risingha(9) Mantra and the ritual connec ted therewith The Dhyana will be found in v 8 The rest of the (1) Ong namah Bhagavate asudevåya (2) Tons Ong padbhyang namah (Ong Salutation to the feet) Vang janubhvan namai(\ang salatation to the knees) Vah lingâya pamah (lah salatation to the Linga? Bhang pay haye namai (Bhang salatation to the nasel) and so on thinking the whole of the borty of the Ishadesata into which the Sadhaka s body is being transformed (3) The Vardha (boar) incarnation of Vishwa was for the purpose of drawing up with his task the earth which at one of the dissolntions bal gunk into the waters (4) Sec last note (5) The Devatas of those sames (6) Brahma. (7) Isku (8) Shiva. 19) The man I on incarnation of \um in xheb He destroyed the demon Horas) kasb pa ·CHAPTER XXV In v Deals with the Vishnupanjara Jantra 21 the Dhyana or formula of meditation on Vishnu is given The rest of the Chapter deals with the ritual The CHAPTER XXVI Gives the Prasada Mantra(1) which is so called because at purifies the mind V 4 gives the Dhyâna of Shiva five Devatas of this Mantra are the five faces of Shiva, viz Ishậna, Tatpurusha, Aghora, Vâmadeva, Sadyojata . The Dhyanas of these are guen The Pitha Shaktis are Vâmâ, Jyeshthâ, Raudrî, Kâlî, Kalabaladyâ, Vikârınî, Sabalapramathinî, Sarvabhûtadamanî, and Jianonmanî Dhyâna is given of the various aspects of Shiva (v 15). As Sadyojâta He is white like the jasmine (Kunda) and Vandâra flowers He is four armed holding in His two hands the Veda and a rosary of Rudraksha beads and in the other two he makes the gestures (lludrâ) which grant boons (Vara) and dispel fear (Abhaya) The Vama Shiva is red , mahes the same two gestures and holds an are and Rudraksha rosary Aghora Shiva who is the dread of the Bodiless One (2) is black with fierce fangs He holds a Rudrâksha rosary, Veda, Noose, Goad, Drum, (Damaru) a staff surrounded with a shull (Khatvânga), spear and skull (3) Tatpurusha is of the colour of lightning and making the Vara and Abhaya Mudrâs holds the Veda and an axe All the above forms have four faces and four arms Ishâna or Isha is of the colour of a pearl but_has five faces (4) He makes the gestures abovenamed Brahma, Vishnu and Rudra All five forms have three eyes (5) In Isha are (1) For the Paraprasadı Vautra see Ch III of hulârnava Tantra. (2) hama the Deva of sevral desire (3) Another Dh; &na is giren at : 18 of Ch 27 (4) Where Shiva is meditated upon as Sadyojåta Vama, etc. collectively Ilus thought of as with five faces is all But when the Dhyana is of one of these form only then the Irti has four or fire face as stated in the text (5) The cuntre ese of wisdom (jnânachakskutsituate l between the eyebrows ·52 INTRODUCTION. There is a remarkable (1) Dhyana of Shiva in v 41 where He is described as of gracious aspect, seated on a lotus, as it were" a mountain of pearl dust mingled in nectar" He is clad in tiger's skin and decked with ornaments ,(2) upon His hair high coiled above His head is a digit (Kalà) of the moon (3) He makes the two Mudrâs abovenamed and holds an axe and a deer (4) At v 55-64 the following Hymn to Shiva is given HYMN TO SHIVA (5) Obeisance To Paramâtmâ Manifest as Brahmâ, Vishnu, and İsha(6) Whose power it is to create, preserve, and to destroy (7) 2. Obeisance To Thee, the Lord of creatures, Holder of the trident. Who seemeth terrible to all things born on earth in fourfold way(8) And yet removes the burden of their worldly pain. 3 Obeisance to Thee Who didst drink the shining deadly poison, Nilakantha, Whose throat is stained thereby(9) And Who dost devour the universe(10) (1) Because the ordinary picture of Shiva is that of an ascetic but as appears from the text the Dhyana varies with the object of worship When worshipped for pros perty he bas fleshly beauty and 18 decked with all ornaments prosperity which the worshipper desires (2) Sarı valangharadipta (3) The crescent moon is here meant (4) V 2 of the Vahım nastava of l'ushpadanta refers to the incident of Brahma - lusting after Ilis own daughter Sandhya and of his transforming Ilimself into a stag when she to avoid hit changed into a hind txept his bon against him The deer which He holds is said by some to be Brahma. Shiva in anger at the act According to others it refers to a gigantic deer sent out to kill Shiva, but which He took in his hand See Shivajnåpa Siddhiyar Ed by J VN Pillai p. 91 (5) Chah vy 5, 674 (6) Rodra (7) Tl-y ate the emlxolimcnts of these principles () That from the som!), te & mammals) from the egg leg * necta) an the earth te trees and plants) Sce ante p 8 >> At the churning of the ocean by the Gol, toy means of the mountain Bandara 19 1 the setpunt (Asuki there was produced amongst other things churned from the va a poison whichi Shiva «wallowest to save the worl1 1. whence be callat Blue rock 'fallakantha). This stained his neck dark (10) At the dissolution of the world which lle 24 Mahakala efects He manifests the birds), moisture ·INTRODUCTION 33 4 Obeisance to Shambhu(I) Who didst destroy Kâma(2) Flashing from His central eye dark shining flame On Whom meditate Yogis Freed of all mental pain(3) 5 Obeisance To Him Whose body is one with that of His Spouse(4), Who destroyed the sacrifice of Daksha(5), Grantor of the four-fold desires(6) *He Who is subtle(7) the Possessor of Mâyâ(8) 6. Obeisance to Him In physical form (9) the Primal element(10)] Rending His enemies with His trident, The Destroyer of Kåla(11) Whose head the crescent moon adorns 7 Obeisance To Him the Nahed One In Whose matted hair are serpent, moon and Ganges,(12) Whose feet are upon the heads of Devas, Daityas, and Lords of Asuras (1) A form and title of Shiya Veading from Him conies good' or who is Bliss Comm Ch IV, V 17 Hathavogapradibila (2) God of Desire See A E salon s Hymns to the Goldess 1 39 n(3) (3) In loga upon the suppression of the activity of the intellectual function the first and most subtle manifestation of Prakrti or Vaya there arises the condit on of samadhi in which the Atmå elists in its on true state freed of all pains atten lant on its conditioned state (4) Aradhanári biara the androgyne form in which half of the body 1 Shiva and the other Shakti (5) See Principles of Tantra Vol J P 19+ (6) Dharmma Artha kama and Voh sha See Introluction Ytbånirvani Tantra (7) Ax2 atom So in jaya atmå is said to be as fine as an atom verse HI 3 gross aspect 13 sung (8) Mayi He is shaktimin of the line máyåncha prahrt ng vidyat mayınantu maheshvaram (9) The gross in opposition to the subtle (56kskma) aspect celebrated in the y receding verse This body is Vaya or Prahritishich when it is the constituent of the physical world is gross (sthula) (10) M labhuta (11) Death or time in which lies the seed of death (12) The Ganges i sts descent from heaven at the call of Bhagiratha was caught in the matted hals of Sbula It is for this tbat She is called Bhagirathi . In the next .

·INTRODUCTIOX. 54 8 Obeisance, obeisance To Shangkara(1) besmeared with ashes, Who is both the manifest and unmanifest(2), The Grantor both of enjoyment and of liberation(3) to His devotees 9. Obeisance To the Enemy of Death and Andhaka(4), Who is the Destroyer of the cities(5), Obersance to Thee Who didst rend the tuskéd Boar6)' Obeisance ever to Thee Entwined with great poisonous serpents, Who art horne upon a great bull (7) Ιο Obeisance ever to the Omnipresent One, Appearing as ether, air, fire water, earth Sun, sacrificer and moon with nectar rays(8)! Dispeller of the dread of Hell, Vayest Thou both now and here(9) Destroy our worldly fear(10) (1) Shiva (z) yaktávyaktasvarupaya Avyakta is what is unmanutested and alta what 13 mantiester! According to Sãogkhya asyakta is tulay rahnıtı and vyakta is a siku or transformation and manifestation of Prakriti 1ccording to the ledánta Anahta 1 Ttma the Heality and yahta the World of appearance in great baitsa, Son of Virans åksha trother of Hurans ahashipu father of Prahlada See (h Xamana Purana 19) na as Tropurdn exoterically as the destres er of the fripura or the three cites of the suras hamalih sha Tasahaksha and! Imals 43 the halika Purana sase 11- 1 calle Trepura because the three gunas are in him His body becoming triple opon the threr foll manifestation of Brahma Istry ani Russa * new the Destroyer of the three bodes htbula Sushma and harasa The racata avatára of skru slain by husa in the form of the animal called Sharabha hal ka Purana Ch.9 {7) The stana of Shiva The full of Shusa is Iskou ulo assumes that firm to 157wxt Shiva at the time the latter killed Tripura 1 had tor the purpose of the comatrast to assume to kreat a uze aung as hit arrow the Suenery mountain that the Euthanall set topp*** mon which Vishu asemel the form of a Bali to ophio!!!im (0) The eight lorms (a sála arti) of Chisa (2) In thi lol! ity profia that star at the thought that we may be loen again to suffer in whare the retary attestants all I fe in thryntii He dissolves these ·INTRODUCTION. 55 The rest of the Chapter deals with ritual, v. 68 giving an invocation to Shiva as Hara. Verse 68 says “I adore Hara Who holds a spear and skull and makes the gesture of granting boons and dispelling fear. The Daughter of the Mountain holding in Her left hand a red lotus is seated on His left thigh and with Her right arm clasps His lustrous body.” Verse 71 says that in order to gain prosperity the Lord of Pârvatî should be meditated upon as being as beautiful as the God of Desire (Kâma) ; with the lustre of gold; seated on a lotus decked with all manner of ornaments. He holds an axe and deer and makes the gesture (Mudra) of granting boons. His left hand is placed upon the breasts of His beloved ; Whose right hand rests on His right thigh, and Whose left hand holds a red lotus. CHAPTER XXVII Opens with the Mantra and description of Dakshinamûrti, an aspect of Shiva. He is seated under a fig tree (Vata) with one hand on His knee. He is white as milk (Kshira). A great serpent is coiled around His waist. The crescent moon is on His matted hair. He holds an axe and deer and makes the auspicious (Bhadra) gesture. He is surrounded by Shuka and other Munis. May Bhava grant us purity of mind (Blâvashuddhi).” Then follows some ritual in His worship. Verse 14 gives the Mantra of Aghora Shiva and is followed in v. 18 by this invocation. May Aghora destroy all that is evil to you. He is of fierce mien with three eyes and terrific to behold; dark like the black clouds and clad in red raiment. Great serpents cover His body. He holds an axe, drum, sword, club, bow, arrow, spcar and skull. He it is who devours Nagas(1) and evil planets. But He ever grants good (that is, to His worshipper)" The ritual is dealt with up to v. 30. The next verse gives the Mrityunjayamantra; and the Dhyana of this aspect is atv. 33. The remainder of the Chapter deals with Yantra and other ritual details. (1) Serpent Divinities.

·All the CHAPTER XXVIII Commences with the Mantra of Arddhanârîshvara (1) The Dhyana is thus gren at v 3 after the invocation“ May Isha ever protect you His Shaktı forms the (left) half of His body He is three eyed On the coils of His matted hair are a serpent moon and Ganges (2) He holds serpent, axe, spear sword fire,(3) skull, arrou and bow Devas lower their heads at His feet Rules are then given for Japa Homa and so forth for the attainment of powers (Vibhûtı) the Dev atâ should be meditated upon as being in one half of His body, a man of ferocious aspect and in the other half as a voluptuous woman (4) holding in His and Her hands a noose a red lotus a shull and spear cyed One Who is red of colour clothed in red raiment, or She should be thought of as the threeadorned with red ornaments holding a spear in each of Her sixteen uplifted hands The colours of the Devata vary according to the object of worslup ( 113) and Shantıkarma(6) He is white for Ikarshana and Vashi When worshipped for Pushtıkarma(5) karana (7) red in rites done to drive away (8)torment and destroy(9) the colour of smoke (Dhumra) in rites performed to paralyze (10) yellow and to provoke or excite (11) ruddy (Raktadı) Tlie ritual in the worship of Arddhanarashvara is dealt with up to 30 WV 36, 37 the Chanda Gayatri are given It ! 31 the Chanda Vantra and at The Chapter concludes with other details as to the worship of the fierce 7spect of Shin called Chuda male (Il muell) an! (1) The In Tok) se expand ch haft als alt l. female or uttals of J! TY{N! akt) (1) Sep 12 (Van) (4) Ava Arafatar hand kang SR toalcone Loftoluce Donesit front nereasa a Isance ir apke its cle ) toul for trace of milan11nly (Rtes Jose to attract an I control inpectively 1) er and the f 11 wink are not calitn fritt of the harta rts (9) Marca (10) " the ·CHAPTER XXIX This is an important Chapter dealing with the Gâyatri Mantra In v 5 it is explained how the Prarava(I) produced by Prahriti-vihriti is like the humming of bees in the Múlâdhâra(2) and goes upwards along the channel of the Sushumnå(3) in seven stages(4) to the head V 6 enumerates the seven Vyâhritis (5) In ve 7-10 Mahâ vishnu teaches what these denote Bhûh is mere existence alone (Sanmâtra) Bhuva) is elements (Bhůta) and cause (Kârara) Sva) is thought and the Atmâ of all that is(6), Maha) implies greatness and light, (7) and it becomes Janah because it is the producer of all (8) Tapah denotes Jnâna (knowledge) and Tâpa(9). Satyam implies supremacy and Ātmatva or the natural state of Atmâ, that is Atmâ in itself, and eternal wisdom (Anantajnâna) The exoteric "worlds" are thus described as stages of being The letters of the Pranava are then identified with them A l Bhû) U is Bhuvah, M is Svah, Mahal is Vindu, Nâda is Jana), Shahtı is Tapah, and Shânta is Satyam the highest of these states (vv 11, 12) Having dealt with Ong, Mahâu ishnu deals with each of the words of the Gayatri Mantra (10) Tat is in the accusative singular By it reference is made to the first cause of all substance (Vastu) It exists in the form of fire and energy (Tejorûpa) in the disc of the Sun (Adityamandala) It means the ever blissful Supreme Brahman Savitrih is in the genitive singular and is derned from a root which means to bring forth By this verse 1 implied the source of all animate beings It is called, Varenj - (1) Ông (2) The lowest of the centres (Shatchabra) See 4 Avalon s Six Centres and uh Samant Free (3) The nerve (ådı) of that name v i (4) The six Chakras and the Sahasrara (5) That is the seven upper worlds-Bh ib Bhuval Svak Vahah Janak Tapal Satyam See Introduction to my Edition of Vabâpırâna Tantra (6) Sarvvasya sviranat si åtmataya (7) Vahattyat cha mahasts at cha (8) Tadeva san ajadanat tasmåt tu syahritarjanak (9) This word which is here untranslateable literally means heating refining and comes from the same root as does tapas or anstenty, etc (See Introduction to Vahadır ama Tantra) It indicates here an intensive state of exertion toward spintual development (10) Tat savitur varenyam bhargo derasya dhumahi dhiyo lo dah prachodavat See Introduction to my Edition of Vahanını axa where this Mantra is explained ·S The text of power Ever should we think and knowledge is golden (Hiranmaya) & ever in the sun and I\TRODUCTIOV an because it is the Excellent One to whom service should be rendered adoration offered and prayer said read, these three words as composed of eight letters (Ah shara) and says that their Vsahriti is Bhû) Bharga is so called because It destroys sin and is pro pitious to the devotee Devasza implies that It has the luminous quality of light and is possessed of the Eiving rain and the like Dhimahi is derived from the root dhyai which means to think Let us here remember that the Desa who can be seen by the celestial es es of Nigama(1) His lustre knows no diminution What is subtle that I am (jah sukshmal so ham) Bhu vah is the vyahriti of the-e second three letters Dhurzo(2) means Buddhı in the accusative plural 10 13 ) ah the masculine gender being here used for the neuter(3) for the sake of the metre It therefore stands for Yat Int is the incomparable energy (Tejas) which pervades als the Vedas It destroys the sin of the devotee the genitive plural of Asmad « Vas Prachodayât means 1t send us in the path of prayer (Prarthana) (4) Sırh is the Vyalıntı of the third set of eight letters ( 13 26) This Vantra of ten word, is thus divided into three sections of eight letters each but it can also be divided into four sections of six letters each The Vahavishnu conclude Vas the excellent and Supreme Spirit (Bharga) of the Creatne Lord (the Desa Savita) on whom we meditate Cve guide and direct our minds He then proceed to speak of the Shiras (head) of Gayatri Ipah Jyoti) Rasa are the energi (Tejas) of Soma and 4801 Thc uniserse 19 in the nature of these (Tadatmaham) lectar (Imrith) is so called because it is undestructible of llis multiplicity or all peru dingness Brahman is so called Brahman who is bliss itself (Inundatmik) and Saty (truth)(5) and Jnana (knowled. e or consciousness) is Bhnik Nah (us) is by saying By reason O'tmittelala antecial serse Tantra (Illyal at I letsel lecimy tetslett! dh> (1) Tat asasinmort neth Tat 1) tarty tax! Atle satt of Jharmma utta kama 1 xiwmto Slatin 118: Tantralst 'Heavesra e tocat must be fore of me i malo ir allan a fi (5) se stesse ad truths (wysalire rent Here te ca stence at the 113 (1 Anasheart arksia ·) SI. who is tor that what the Inoluise of the Gayatri Chr3 *) 3) See for the ICT Ivalon's Introllet on Jiahesinin ti the fire Elements and so forth (; 32, 33) from these 44 5 Shahtis, each of whom is attended by five handmaidens. (3) Turun clone thirty time it called truckschlaca pri 1194 INTRODUCTION. 59 Bhuval, Sval It has already been shown that "So'hang " I am He is Ong Thus it is that Onghâra is the Shirah of Gâyatri (1) Thus concluding the exposition of the points (Lakshana) of Onghâra the Nahâu ishnu says that the faithful $âdhaha who worships with desire(2) obtains the fulfilment thereof Then follows rules of ablution in Ongkâra Sadhana. Vv 40 42 deal with the Rishis, Devatâs, and metre of the Vyâhritis Ini 46 Upâsanâ (worship) is stated to be of three kinds called after the heart, the body below the heart, and the body above it The V'yâhritis must be brought into these places (3) In v 50 two and not three Sandhyâs are spoken of V 60 gives a Dhyâna of Târani(4) (Gayatri) with four faces which are white, yellow, red and black, Her body being composed of the 24 letters of the Gayatri. V 61 speaks of the worship of the Sun and His Shaktis Mahavishnu concludes by saying " I have now spohen of the secret of the Vedas knowable only by very pure Yogís He who in his Japa, Homa, and Dhyana (5) worships Onghára in this way is freed of all Karma and attains liberation CHAPTER XXX Commences with the Trishłubh Mantra is luchi is a Devi ; the Dhyana of whom is given in 8 and the nine Shahtis in v 12, 13 In 17-23 are to be found the names of the Shahtis of the letters of the Jantra It is noted that the number of Japas prescribed for tlus Gây atrî is twice that of any other Gayatri The Mantra wluch is composed of 44 letters is duuded into S sections which are identificd suthi various things, the senses of knowledge, the senses of action. cach of whom is again attended br 16 handmaidens, cart of u hom again is attended by millions upon millions of hand. muiden (1) Ong alsays freceive the Chraini See the la dilahi, ar (-) That 1 Sahl1n1 alhani or worship cone to gain an olin, ► ·60 I\TRODUCTIOV In v 46 the Vakshatras(I) are divided into three classes, human (Vânusha) demonic (Āsura) and celestial (Dania) From 54 to the end of the Chapter Mahâvishnu peaks of the magical rites relating to Stambhana, Vashi karana, Jharshana Vidveshara, Vimohana, Mârana, Angahânıkarana(2) and so forth , and the means to be taken to . counteract these operations when done by others noteworthy here and in many other places that the most diverse matters are placed together This is also the case with many verses which seem hardly in their proper place, suggesting a doubt as to the accuracy of the order in which the copving has been done. It is in VV IO I2 CHAPTER XXXI Deals with the Anushtubh Vantra of 32 letters which is a Deva whose Dhyâna is given in v 6 and the 32 Shaktis Then follows ritual details At v '24 a Mantra of a 100 letters is mentioned which is formed by the junction of the Gayatri Trishtubh and Anushtubh Mantras. V 26 et seg gives the Vyasa and other rites in connection with this Vantra At \ 55 15 given what is rather rare, namely, a Dhyana of Varuna the predominating colour which the meditation scehs to cicite being white Ritual details as regards His worship follow 22 CHIPTER XXXII Commences with rules relating to the drawing of diagrams (Yantra) 38 is a Dhyana of Pârvati follows a number of Vantras Deri Mantra whereby inan can make a woman deure lum ( 133) form of the Vashikaran Mantra (v 42 45) pridiyah? (151) Innapurna ( 154) ilir Shukri ( 63) and Vyasa (05) Vantras following serse the Dyina of jasa is given, and y 7 !!! an exception u Dlisant of Idya on horsebach (Aslivå- Tüddha) a variant the Ann? Vrihaspati (v 60), In the wr* sente tilladseng tema ngun les could altraut ng cala nga! avensson lewihlerina, I Intl, 1 frotter Ilust let on to litach 1) ir gain the sannot desetle!

·CHAPTERS XXXIV–XXXVI In the manuscripts upon which this Edition is based there are three Chapters after Chapter 33 In the Madras Edition however Chapter 33 is the last, and the contents of what here appear as Chapters 34-36 seem to be distributed amongst other portions of the book As will appear later from my analysis of Chapter 33 it seems probable that the Ms from which the Madras Edition is taken is in this respect the more correct I therefore interpose the Summary of these three Chapters before dealing with Chapter 33 Chapter 34 deals generally with the Lavana Mantra and Vârana, Vashikarana and other magical rites (1) V 8 gives the Dhyana of Bhadrahâlî (Auspicious Kali) Her bods is like the “ friend of air "(2) She has three eyes and wears a bright crown She holds discus (Chakra), conch, sword and spear and is the Destructress of many Daityas Dhyanas are also given of Râtri (night), Agni and Durga with prayers to these Deities In this Chapter there is also allusion to a Mantra from the Atharva Veda Chapter 35 gr es the Pranapratishtha Mantra used in the invocation of the Deratâ into the Yantra or worshipped diagram At v 7 a Dhyana of Pranashakti is given in which She is represented as of the colour of the rising sun with three eyes and large full rounded breasts(3) seated on a full blonin lotus which is on a boat(4) in an ocean of blood (Rahtâm bhodhi) holding a noose, a bow of sugarcane, a goad, five arrows (5) and Asrik hapala (6) Her Dutis or Shaktis are stated in v 12 Chapter 36 gives set eral Mantras including that of Vishnu The Charmer of the whole Universe (Trailokyamohana) A remarkable meditation on Him is given in terms of sensuous splendour at w 35-47 and which is as follous MCDITATION ON VISHNU Think of a beautıful garden of Kalpa trees,(7) fragrant with the scent of flowers and musical with the humming of big as (1) V ante p 60 # 2 It is noteworthy that in the Vårama and Vashikarama nte offering (arghya) is made to the Desi in a silver wine cup 2) Pavanā sakha hre is so called 3) Pinavalsdorubidiga (4) Pota (5) See A. E Avalon s Hymns to the Goddess'p 8 note 9 (6) Blood and skull (7) celestial tree which graats all Desires ·62 INTRODUCTION, bees Therein meditateupon Ramâpatı(I), seated on Garuda(2) who is on a red lotus The husband of Shrî(3) is the colour of a full blown red hibiscus flower and shines with the radiance of ten million rising suns He is in the full flush of beauteous youth shedding the nectar of His sweet scented presence and lovely form Kind is He to all He holds a conch shell, bow, club (Vũshala), noose, discus (Chakra), sword, mace (Gada) His eyes are fixed in gaze upon the face of Shri His spouse, who embraces him in the fullness of Her love(4), Shri is of peerless beauty and like molten gold , joyous and decked with all jewels She holds a lotus Her eyes are like lotuses thirsty to drink the honey from Hıs lotus mouth Such is the thrill (româncha) of Her passion that it has covered Her body with pearly beads of sweat In attendance upon them are all the Devas with their attendants, Dartyas, Rakshasas(5), Gandharvas, Yakshas, Pannagas(6) and the foremost of sages (Muni) Encircling Vishnu and His spouse are their household women with heavy thighs, hips and breasts,(7) sweetly smiling They look with ardent longing upon Him making obeisance with their soft folded hands Pierced by the arrows of Ananga(8), they more voluptu ously (9) Their lips part but scarcely utter a sound for they are tremulous with passion Their hair and clothes are in disorder They are shameless with passion(10), hody shahes They breathe heavily All steadiness is stolen from them They are about to fall rent as they are by the terrrible arrows of Vanmatha (11) But yet they do not fall being strengthened and raised by the beauteous glance of Vishnu forming lotuses as it were with their hands(12) they go toward, Him and worship His two feet and with the murmur of hardly uttered words and with eyes wet with Their whole (1) The husband of Rama or Shri or Lakshmi that ishnu (2) The Ensd king who u nis veh cle (vahana) (3) Lakshmi (4) Matotkata It She is in the extreme entrancement of pa son 15) Demonic bent Various kinds of lesset disaniuss (Devayoni) See Wlahan rsánı Fantra, PP (7) Spilta kakika jazhanastana bhara (*) The Bollens One" a title of hima Col of strual desire (2) lliva.Lhiva See ante P 4719 (10) Na'anarigatalajjana (!) utb of Kime as he who agitates the sisal, See anters, ni an 1 ll 1665 porn 11, 112.171. (12) The basis are pat together, with the palms upwart and curset like the How of a lower, ·I\TRODUCTION 63 tears of joy, say to Him Supreme Lord and Husband, be our Refuge "(1) This meditation is of a typical Vaishnata quality It is based on the idea which is expressed in the words said by the Vaishnava Gurus or Gossains to their disciples I am Shyama (Krishna) you are Râdhâ In His manifestation as Radha He is both the fount of Emotion (Rasa) and Emotion itself which includes the sevual sensation (Shringara) and the higher love (Madhura) which in the more spiritually evolved marriage is associated with it The worshipper rises above the unconscious animal life and the evil consciousness so often accompanying this up ward movement in which the passions are regarded as things only of and for the limited self (2) The gratification of sense in serving self alone is a' sowing to the flesh" He therefore identifies himself with Râdha and thus places himself under the direction of Her Lord with whom She is one and who as the Antaryâmın or indwelling Spirit guides and controls the body and its senses Thus gross desire is purified by its direction towards that abode of Vishnu wherein He as Gopala plays and becomes as it were the vehicle on which subtle aspiration is made to rest This inner sentiment has been sometimes exteriorised in accordance with the principle of Hindu worship whereby thought being translated into action is, by an established psychological lau, reinforced by it This is exampled by the Sahhibhâra of the Vaisinara and certain ritual details in the Rahasy apůjâ of the Shâkta A radical analysis of these theories and rites will I believe, disclose a common ground and object, namely the control and spirtualization of those passions which if left to themselves become so formidable impediments of spiritual progress There are of course differences in the methods and devotional concepts –Thus Vaishnava worship being of a dualistic trend retains the ideai distinctions of sev and person In Shahtı worship the aim is more directly monistic and ac cordingly the Sadhaha regards himself as the Devi whom he worships and not as the spouse of the Devatâ even though according to the true inner doctrine governing both modes of adoration the ultimate object of it is one and the same In (1) Bbava parameshsara pati sharawang na (2) These are the states of what other Tantras call that of the Pasbu , thus to take an example the hularnava Tantra calls drinking as one please' mashupana or the dubling of a fasbu or heast The Suskava view is well given in The Soul of lodia" by Bipio Chandra Pal to wh ch I reler ·64 INTRODUCTION. his utilization of passion the Hindu has had the sense to know that we must do our market with and according to the funds in our purse I wish also to add that if the Hindu described that passion in what to the prudish may seem immodest detail it was because he found nothing to be ashamed or afraid of in this natural state or function in it self but in its abuse which his Scriptures like any other forbid (1) The western initiate however in these matters may say that these observations do not exhaust the subject and do not touch upon those other principles which have been asserted according to which sexual relations or interactions are typal of relations universally existent as well as of all action absolutely, the process of redemption (to use western parlance) moreover being according to this view the assimilation of the earthly to the heavenly planes, all physical, psychic and spiritual life being varying forms and degrees of intensity in the one universal stream of radiant Energy however of these views or a further developement of the subject either from the Western or Indian stand point would carry me beyond the scope of my present purpose The Chapter continues with an enunciation of the offer ings which sliould be given and the rules relating to worship The worshipper of this Mantra it is said, acquires wealth and freedom from the oppression of his enemies and in the end attains to the abode of Vishnu After the disjointed fashion of several other parts of the work at 64 the magical rites of Stambhana, Marana and Uchchâtana are again referred to though they seem to have no connection with the other subjects of this Chapter Criticism CHAPTER XXXIII Begins with some verses as to the causes of childless ness which are put down to want of faith, worship. charity, (1)71 se clxervat ons are metely here na de because to some this kind of devotion Where (as as the general case) it is not understood the dislike of the acieral Angk-S.3 m temperament is due not to grounds of general validity but to ecual esous largely fxcul at to the race an! its curtomstances attalat isteyetation at the Chrch love tinto Christ 1 ly nuors serty of the Song of Solomon anl at un lant material of the uprkos ray to loun 1 in the lattoc mystics to which the same kind of entest Las trenasled Accord ng to which is symbolised in the ·INTRODUCTION 6, decrving (Nindaka) one s wife and so forth and vv 8 21 deal with the rites to be performed to cure this defect Then follows an enunciation of the proper characteristics of a Guru (vv 22 33) and of a disciple (vv 34 41) If the disciple has the defects which are mentioned in vv 42-48 He should be rejected and if a Guru receives such a person as his disciple then the fault (Dosha) of the latter affects the Guru just as that of the minister affects the King, and the sins of a wife affect her husband If through either cupidity or affection a Guru initiates such a faulty disciple then the curse of the Devatå falls upon both (vv 49 51) Mahavishnu then speaks of the devotion which a dis. ciple should exhibit towards his Guru or spiritual director and which is to be like that which should be shown to mother and father, to Vishnu and Shiva (vv 51 52) One should not cross anything belonging to, or connected with, the Guru, not even his shadow, nor should there be association with his enemy Great reverence and self restraint should be shown whilst in his house Therein there should be no anger and quarrelling, lust, loud talk, lies, sloth and idle disputation, nor any easing of nature, sexual intercourse, spitting, vomiting , or traffic by way of Buying, selling, or lending (vv 53-55) The Guru's command should not be disobeyed What he orders, that the disciple should do at once and unhesitatingly and without attempting to discuss whether it is right or wrong (I) In short the disciple should by action, mind, and speech worship his Guru with a guileless and faithful heart At v 59 it is said that one should never do anything which oftends others, however much we may desire it even in so small a matter as dress At v 62 Mâbavishnu addressing Brahma says Oh Lotus born One, in this Tantra(2) I have shown thee the Prapancha(3) in its five fold aspect This Chapter and probably the worl(4) concludes with the following invocation </ (1) ishlangan salam ad shtang guruna yittu gurvvap: Tvara) & parasa kuryyad buddhya sam, agaj hmasa (153) This appears to solve in an extreme sense a point raised by St. Alphonso Liguori as to the duties of a penitent towards his spiritual director but possibly as in the case of all general rules there may be some exception here (2) Tantre smın Seep 4 ante (3) ante por (4) ante p 61

·66
INTRODUCTION
Obeisance to Him
Who is Energy and Light(1) itself
In Whom are the products of Prakriti(2)
Sun, Moon and Fire(3)
Which have sprung from the Târa and other Vîjas(4)
And which have their motion and increase
In Him
CALCUTTA,
The 26th January 1914)
ARTHUR AVALON
(1) Te14
17) at the Wakrits of Praenti See p 7 ante
(1) not fately the luminaries and element named but that also for wbichtbry
luolas yrobala
(4) That * frora Ime and utbet * Seel mentras

·श्रौत्रीप्रपञ्चसारतन्त्रम्।

·परलवशषसहस्रक्ष
ठ
6ठ
6
Hiverयत्री
PRESI
MAY219
lor
3.
kr
2012

·श्रीश्रीप्रपञ्चसारतन्त्रम्। पूज्यपादयीभगवच्छङ्कराचार्यप्रणीतम् । श्रीपारएवेलनेन प्रवर्तितं पर्यवेक्षितञ्च । श्रौतारानाथविद्यारत्नेन सम्पादितम् । कलिकातानगऱ्या संस्कृतयन्त्रे श्रीउपेन्द्रनाथचसावर्तिना मुद्रितम् । लण्डनराजधान्या लुज्याक् एण्ड की कर्तृकेण प्रकाशितम् । कलिकातानगयो ३० न, कर्णपोयालिसष्ट्रीटस्यसस्कृतप्रेस- डिपजिटरीभवने प्राप्तन्यम् । खु. १८१४।

·PRINTED AND PUBLISHED BY UBYD. NAIBA CHAERAVARTI,
AT TEE SANSKRIT PRESS,
No 5, MAZDAXTXAR CAACPKTRY'S 2xD LATE, CALCOTT
1918.

·श्रीप्रपञ्चसारतन्त्रम्। श्रीश्रीगुरवे नमः। प्रथमः पटलः। अकचटतपयाद्यैः सप्तभिर्वर्णवर्ग- विरचितमुखबाहापादमध्यायहका। सकलजगदधीमा शाखती विखयोनि- वितरतु परिशहिं चेतसः गारदा वः ॥ १ ॥ अयाभवन् ब्रह्महरोखराख्याः पुरा प्रधानात् प्रलयावमाने । गुणप्रभिवा जगतोऽस्य सृष्टिस्थितिक्षयपष्टनिविष्टचेटाः ॥२॥ स्वनिष्पत्तिच्च कृत्यञ्च ते विचिन्त्य न चाविदन् (१)। वतारमजमव्यक्तमरूपं (२) मायिनं विभुम् ॥ ३ ॥ मूर्याभासेन दुग्धाची झपशहसमाकुने । मरसंघहनोत्कीर्ण लहरीकणशोतले ४॥ उद्यदादित्यकिरणप्रगान्तशिगिरोदये। पूर्णचन्द्रकरामपंप्रतिक्षुब्धजन्नाशये ॥ ५ ॥ अनन्तभोगविमले फणायुतविराजिते । भायिनं गाणं गर्वोरिपद्मभुवस्तदा ॥ ६ ॥ 1) पापिन रद हमापिन् रति पाठान्तरम् । (१) “पदपम् रम्बल "बरम रति पाटानरम् ।

·२ प्रपञ्चसारे तुष्टुवर्धष्टमनमो विष्टरयवसं विभुम् । सूक्तिभिः स्तुतिभिः प्रीतः स्वमूति स व्यदर्शयत् ॥ ७ ॥ नीलोत्पन्नदलप्रख्या नीलकुञ्चितमूहलाम् । अष्टमीचन्द्रविम्यामललाटामायतभ्रुवम् ॥ ८॥ रक्तारविन्दनयनामुन्नमीमरुणाधराम् । मन्दस्मिताधरमुखी लमन्मकरकुण्डलाम् ॥ ८॥ कम्बुग्रीवां पृथुद्धामविसरजमण्इनाम् । अनन्तरत्नप्रत्युप्तवनयानदमुट्रिकाम् ॥ १० ॥ हारतारावलीराजपृथरोव्योममण्डलाम् कौस्तुभोद्भासितोपान्तां (१) योवत्स द्युतिदीपिताम् ॥ ११ ॥ लसदौदरिकाबन्धमास्तरां संहतोदरीम् । गम्भीरनाभि विपुलजधनां पीतवाससम् ॥ १२ ॥ पृथुत्तोरमापूर्णजानुमण्डलबन्धुराम् । हत्तजहां गूढगुल्फी प्रपदाजितक छपाम् ॥ १३ ॥ तनुदीर्घागुलिं भाखवखराजिविराजिताम् । चक्रस्वस्तिकमहासध्वजादितपदद्दयाम् ॥ १४ ॥ तां दृष्ट्वा तरन्नात्मानो विध्यधोक्षजशङ्कराः। प्रतिष्ठबितिकर्तव्यमूढास्तवाववीदजः ॥ १५ ॥ स्वामिन् प्रसीद विश्वेश के वय केन भाविताः । कि मूला किं क्रियाः सर्वमस्मभ्यं वक्तुमर्हघि ॥ १६ ॥ इति पृष्टं परंन्योतिरुवाच प्रमिताक्षरम् । .यूयमक्षरसम्भूताः सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः ॥ १० ॥ तेरेव वितति यातास्तेषु वो जायते लयः । इति तस्य वचः श्रुत्वा तमच्यारीजभूः ॥ १८॥ . 10 "कौस्तुभोडाषितोरस्ताम्इति पाठान्नम् ।

·प्रथमः पटलः । ३ अक्षरं नाम किं नाथ कुतो जातं किमात्मकम् । इति पृष्टो हरिस्तेन सरोजोदरयोनिना ॥१८॥ मूलार्णमर्णविलतीविकृतविकृतौरपि । तत्प्रभिन्नानि मन्त्राणि प्रयोगांय पृथग्विधान् ॥ २० ॥ • UV वैदिकांस्तान्तिकांथापि सर्बानित्यमुवाच ह । प्रकृति: पुरुषश्चैव नित्यो कालश्च सत्तम ॥ २१ ॥ अणोरणीयसी स्थूलात् स्थूला व्याप्तचराचरा। आदित्येन्दग्नितेजोमदयदयत्तत्तन्मयो विभुः ॥ २२ ॥ न खेतरलपीतादिवणेनिर्धार्य चोयते । न गुणेषु न भूतेषु विशेषेण व्यवस्थिता ॥ २३ ॥ अन्तरान्तर्वहिरीव देहिनां देहपूरणी। स्वसंवेद्यस्वरूपा सा दृश्या देशिकदर्शितैः ॥ २४ ॥ ययाकाशस्तमो वापि लब्धया नोपलभ्यते । पुनपुंसकयोस्तुल्याप्यगनास विशिष्यते ॥ २५ ॥ प्रधानमिति यामाहुर्या,शतिरिति कथ्यते । या युमानपि मां नित्यमवष्टभ्यातिवर्तते ॥ २६ ॥ साहं यूयं तथैवान्यदयहेद्यं तत्तु सा स्मृता । प्रलये व्याप्यते तस्यां चराचरमिदं जगत् ॥ २७ ॥ सैव खां वेत्ति परमा तस्या नान्योऽस्ति वेदिता । सा त कालामना सम्यक् मय जायते सदा ॥ २८॥ लयादिप्रलयान्तोऽयं काल: प्रस्तूयते धज । नलिनीपतसहत्यां सूक्ष्मसूभिभेदने । २८ दले दले तु यः कालः स कालो लववाचकः ! लपेस्त्रुटिः स्याचियनिः कनान्तावधुटिं विदुः ॥ ३० ॥ काठा तावत् कला या तावत् काठा निमेपकः । सोऽङ्गुलिस्फोटहस्यः स्याम्मावाष्टाभिन तेः स्मृता । ३१ ।

·४ प्रपञ्चसार कालेन यावता खीयो हस्त: खं जानुमण्डलम् । पयेति मात्रा मा तुल्या स्वयकखासमात्रया ॥ ३२॥ पट्युत्तरैस्तु विगतेनिश्वामाडिका स्मृता । हिनाडिको मुहर्तः स्याविंशशिस्तैरहर्निशम् ॥ ३३ ॥ विंशतिरप्यहोरामासो द्वादशभिन्तु तैः । सम्बसरो मानुपीऽयमहोरात्र दिवौकसः ॥ ३४ ॥ तथा दिव्यैरहोरात्रेविगतैः पष्टिसंयुतैः । दिव्यः सस्वासरो यो दियः सम्बसरत तैः ॥ १५ ॥ भवेद्दादशमाहौर्भिन्नेरेकं चतुर्युगम् । तैः महसः शतानन्द तवैक दिनमिप्यते ॥ २६ ॥ तावती तव रात्रिय कथिता कालवेदिभिः । तथाविधेरहोरावैस्लिंगभिर्मासमृच्छति ॥ ३७॥ तथाविधादशभिर्मासैरब्दं तव स्मृतम् । तथाविधानामन्दानां शतं त्वमपि जीवसि ॥ ३८ ॥ बदायुर्मम निश्वासः कालेनैवं प्रचोद्यते । स जानाति विपाकांच तस्यां सम्यग्ज्यवस्थितान् । ३८ ॥ सोऽन्वीक्ष्य वाहमामायुः परिपाक प्रदास्यति । प्रक्षतेय कचित् कालो विकृति प्रतिपादयेत् ॥ ४० ॥ सा तत्वसंज्ञा (१) चिन्मात्रा ज्योतिषः सन्निधस्तदा । विचिकीर्षुधनीभूता (२) क्वचिदम्येति विन्दुताम् ॥ ४१ ॥ कालेन भिद्यमानस्तु स विन्दुर्भवति विधा। स्थूलसूक्ष्मपरलेन तस्य वैविध्यमिथते । म विन्दुनादवीजभेदेन च निगाते ॥ ४२ ॥ (1) मा तपसभा प्रत्यक्षातत्यभारति पाहानाम् । ." “नोभता स्थल मनीभय रति पाठान्तरमा

·प्रथमः पटलः।
विन्दोस्तस्माभिधमानाट्रवोऽव्यतालको भवेत् ।
स रवः श्रुतिसम्पन्नैः शब्दवोति कथ्यते । ४३ ॥
अव्यक्तादन्तरुदितविभेदगहनामकात् ।
महन्द्राम भवेत्तत्त्वं महतोऽहङ्गतिस्तथा ॥ ४४ ॥
भूतादिकवकारिकतेजसभेदक्रमादहशारात् ।
कालप्रेरितया गुणदोषयुजा शब्दसृष्टिरय शक्तया ॥ ४५ ॥
शब्दावोम स्पर्यतस्तेन वायुस्ताभ्यां रूपोहरितै रमाच ।
अम्भस्येतैर्गन्धतोभूधराद्या भूताः पञ्च स्युर्गुणोनाः क्रमेण ॥ ४६ ॥
खमपि सुषिरचिह्नमीरणः स्याञ्चलेनपरः परिपाकवान् कृशानुः ।
जलमयि रसवधनाधरा तेऽसितशितिपाटलशुभ्रयोतमासः ॥४७॥
वृत्तं व्योम्नी विन्दुषटकान्वितं तहायोरग्ने: स्वस्तिकोद्यविकोणम् ।
अनोपेतान्दुमहिम्बमाप्यं स्याहबोद्यच्चातुरस्रं धरायाः ॥ ४८ ॥
निहत्तिसंज्ञा च तथा प्रतिष्ठा विद्यादया शान्ति सशान्त्यतीते।
स्युः शक्तयः पञ्च धरादिभूतप्रोत्थाः क्रमाबादकलादिभूताः ॥ ४८॥
मुटयोरुभयोय दण्डसंस्था पृथिवी तोयमधः कृशानुरूईम् ।
पवनस्वथ पार्श्वगोऽथ मध्ये गगनं भूतगतिस्तनूझवेयम् ॥ ५० ॥
व्योनि मरुदव दहनस्तत्रापस्तासु संस्थिता पृथ्वी।
सचराचरात्मकानि तानि तस्यां जातानि सर्वभूतानि । ५१ ॥
योववक्षिजिद्वाघ्राणान्यपि चेन्द्रियाणि बुद्धेः स्युः ।
वाक्पाणिपादपायूपस्थानि च कम्मसंज्ञकानि तथा ॥ १२ ॥
वचनादाने सगती सविसर्गानन्दकी च संमोताः ।
वागाद्यर्थाः समनो बुहिरहद्वारयित्तमपि करणम् ॥ ५३॥
भूतेन्द्रियेन्द्रियावरुद्दिष्टस्तत्त्वपञ्चविंशतिकः ।
व्यानन्दकय तैरपि तत्त्वचविंशतिस्तथा प्रोता । ५४ ॥
करणोपेतैरेतैस्तत्त्वान्युतानि रहितवचनाद्यः ।
भूतानीन्द्रियदशक समनः प्रोझो विकारपोडमकः ॥ ५५ ॥

·६
प्रपञ्चसार
अव्यतामहदहातितम्मावाणि प्रकृतयः स्युरटी च ।
तम्मावाइहाराः समहान्तः प्रकृतिविरुतयः सप्त ॥ ५६ ॥
सत्वं रजस्तम इति संप्रोताय त्रयो गुणास्तस्याः ।
तत्सम्बन्धात् विकृतभेदवितयस्ततं जगत् सकनम् ॥ ५७ ॥
देवाय श्रुतयः स्वराः समरुतो लोका: सवैखानराः
काला: त्रियुतत्रिवर्गसहितास्तिस्रस्तथा हत्तयः ।
नाद्योऽन्यच्च जगचये विनियतं यदस्तु सम्बध्य त-
दिखेषां स्थितये चरन्त्यविरतं सूर्येन्दुवैश्वानराः ॥ ५८ ॥
एप सर्गः समुत्पन्न इत्यं विखं प्रतीयते ।
विश्वप्रतोतो हि यतः प्रपतस्त्ववगम्यते ॥ ५८ ॥
शब्दब्रह्मेति यत् प्रोतां तदुद्देगः प्रवर्त्यते
अत:परमवायं हि स्वसंवेद्यस्वरूपतः ॥ ६॥
शब्दब्रह्मेति गप्दावगम्यमर्थ विदुर्बुधाः ।
स्वतोऽर्थानवबोधत्वात् प्रोतो नैतागो रवः । ६१ ॥
स तु मर्कात्र संस्यूतो जाते भूताकरे पुनः ।
प्राविर्भवति देहेषु प्राणिनामर्थविस्तृतः ॥ ६२ ॥
प्रकृती कालनुबायां गुणान्त:करणामनि ।
देहयतुर्विधी ज्ञेयो जन्तीरुत्पत्तिभेदतः ॥ ६३ ॥
पौशिजः खेदजोऽण्डोत्ययतर्थस्तु जरायुजः ।
उद्भिद्य भूमिं निर्गच्छत्वौद्विदः स्थावरस्त सः ॥ ६४ ॥
निर्दिष्टः स्कन्दविटपपत्रपुष्यफलादिभिः ।
पञ्चभूतामकः सर्व: मामधिष्ठाय जायते ॥६५॥
भूवारितेजः पवननमसां समवायतः ।
म्वेदजः विद्यमानाभ्यो भूरग्न्याः प्रजायते ॥ ६६ ॥
यूकमत्कुणकीटाणुव्रियाद्याः क्षणमगुराः ।
भाइजो वर्तनीभूनाक्रशोणितसंपुटात् ॥ ६ ॥

·प्रथमः पटलः। कालेन भिन्नात् पूर्णमा निर्गच्छन् प्रक्रमिष्यति । अहिगोधावयोभेकशिशुमारादिकय सः ॥ ६८ ॥ जरायुजय ग्राम्यातः क्रियातः मुतिसम्भवः । स जायते चतुविंगतत्त्वसंयुक्तदेहवान् ॥ ६ ॥ खस्थानतयुरताच्छुकादिन्दुमादाय मारुतः । गर्भाशयं प्रविशति यदा तुल्यं तदाऽपरः ॥ ७० ॥ आर्त्तवात् परमं वीजमादायास्याच मूलतः । यदा गर्माभयं नेष्यत्यथ सम्मिश्रयेन्मरुत् ॥ १ ॥ मायौयं नाम योपोत्यं पौरुषं कामकं मलम् । प्राणवं नाम सम्प्रोत मौलितं तन्मलइयम् ॥ ७२ ॥ सूक्ष्मरूपाणि तत्वानि चतुर्विशं मलइये। तव युक्ति वजन्त्याशु ततस्तदर्भमारतः ॥ ७३ ॥ सक्षोभ्य सम्बईयति तन्मलं शोणिताधिकम् । स्त्री स्याच्छुक्राधिकं ना स्यात् समवहं नपुंसकम् ॥ ७४ ॥ वगतमरूदग्न्यद्भिः विद्यते काप्यते च तत् । मिथीभूतं तद व मातरङ्गुष्ठसम्भितम् ॥ ७५ ॥ भायामि बुडुदाकारं परेऽहनि विजृम्भते । पक्षण चतुरस्रं स्यामातुर्भुक्तरसान्द्रवत् ॥ ७६ ॥ मिलितादपि तस्मात्तु पृथगेव मलइयात् । किटोभूतं य पूर्वे वीजयुग्मं समुनयेत् ॥ ७७ ॥ अईन्तु मरुता नुवा तस्मादपि मलइयात् । उभयात्मिक्यधोष्ठत्ता नाड़ी दीर्धा भवेतः ॥ ७८॥ पवाखो सा तस्याय भवेत् पक्षहये इयम् । नायोस्तत्सनियहाः स्युः सप्तान्या नाडिका मता: nsen तब या प्रयमा नाड़ीसा सुपुग्नेति कथ्यते । या वामेड़ति सा भेया दक्षिया पिङ्गला स्मृता । ८०॥

·। प्रपञ्चसारे
या वाममुष्कसम्बडा सा नियन्ती सुपुमया।
दक्षिणं जत्रुमाथित्य धनुर्बका द्वदि स्थिता ॥ ८१
वामांमजवृन्तरगा दक्षिणां नासिकाभियात् ।
तथा दक्षिणमुष्कोत्या नासाया वामरन्ध्रगा ॥ २ ॥
भन्या धमन्यो याः प्रोक्ता गान्धारी इस्तिजिद्विका ।
सपुपाऽलम्बुपा चैय यशस्विन्यपि शशिनी ॥ ३ ॥
कुहरिति च विहतिः प्रधाना व्यापिकास्तनी।
काचिन्नाड़ी वहिर्वका या मात१दि बध्यते ॥ ८ ॥
यया स पुष्टिमानोति केदार इव कुल्यया ।
मातराहाररसजैर्धातुभिः पुष्यते कमात् ॥ ८५ ॥
क्रमही परं ज्योति: कला क्षेत्रातामियात् ।
सक्षेत्रनं मलं तत्तु सम्भूतं सगुणं पुनः ८६
सदोषं दूधसम्मन्न जन्तरित्यभिधीयते ।
फलकोशहयं तत्तु व्यतं पुंसो न त स्त्रियाः ॥ ८७॥
नपुंसकस्य किञ्चित्तु व्यक्तिरचीपलक्ष्यते ।
मध्यस्थायाः सुपुम्नाया: पर्वपञ्चकसम्भवाः ॥८॥
शाखोपयाखतां प्राप्ताः गिरालक्षवयात् परम् ।
पलक्षमिति प्राहुः शारीराविशारदाः ॥ ८ ॥
तझेदांय बहनाडुस्ताभिः सर्वाभिरेव च ।
व्याप्नोति सर्वतो वायुयेन देहः प्रवर्त्यते ॥८॥
देहेऽपि मूलाधार तु समुदेति समीरणः ।
नाड़ीभ्यामस्तमभ्येति प्राणतो द्विषड्गुले ॥ ८१ ॥
पहोरात्र मिनेन्दुभ्यामूहाधोत्तिरिष्यते ।
वामदक्षिणनाड़ीभ्यां स्यादुदग्दक्षिणायनम् ॥ २॥
पवापि चेतनां धातीरागतिं बहुधा विदुः ।
रत: गोपित प्राहकान्ये मातुरातात् ॥ ३ ॥

·प्रथमः पटलः। ८ पाहारान्सज प्राहुः केचित् कम्मफलं विदुः । केचिदस्य परं धानो व्याप्तिमेव प्रचक्षते ॥४॥ कथित् कम्मंप्रकारजः पितदेहात्मनाऽसलत् । सम्बध्य मथनोटेकविलीनाच्छुक्रधातुतः ॥ ५ ॥ तत्परं धाम सौजस्कं संक्रान्तं मारुतेन त । ब्रूते रक्तव्यतिकताहीपाहीपान्तरं यथा ॥ 2 कचित्तु भौतिकव्याप्से जन्मकाले वपुष्यथ । कुतधिदेत्य जीवात्मा निष्पन्न इति शंसति ॥ ७॥ बहुना कि परं पुंसः सानिध्यात्प्रविजृम्भिता। प्रशतिर्गुणभिवा सा विदोषामा महोयसी ॥2॥ पञ्चभूतमयो समधात भिवा च भौतिकैः । पञ्चभिय गुपयुक्ता पञ्चेन्द्रियविचारिणी ॥ ८ ॥ पञ्चेन्द्रियानुगा भूयः पञ्चबुद्धिमभाविनी । पञ्चकर्मेन्द्रियगता यवत्वादाप्रवर्तते । १००१ परेण धाबा समनुप्रबदा मनस्तदा सात महाप्रभावा। यदा तु सद्धल्पविकल्पकत्या यदा पुनर्निसिनुते तदा सा ॥ ११ ॥ स्याधुदिसंज्ञा च यदा प्रवेत्ति ज्ञातारमामानमहङ्गतिः स्यात् । तदा यदा सा त्वमिन्नीयतेऽन्तरित्तच निहारितमर्थमेपा । १०२॥ यदा स्वयं व्यनयितुं यतेत महीयसी सा करणैः कमेण । तदा त विन्दुस्फुटनोडवस्य रवस्य सम्यक् प्रबिलम्भित(१) स्यात् ॥१०॥ इति श्रीप्रपञ्चमारे प्रयमः पटलः । ११) "रिमम्भिम् बन "प्रविम्भितम् ति पाठानरम् ।

·द्वितीयः पटलः । अथ व्यवस्थिते लेवं मामात् पक्षाहिनादपि । मुहर्तावाहिकायाय घणादपि च वईते ॥ १ ॥ जन्तुः पड़नी पूर्व स्वाच्छिरः पादी करावपि । अन्तराधिोति पुन: पड़तेयु प्रवर्तते ॥ २॥ अधिनासास्यकर्णभूकपोनचिवुकादिकम् । प्रकोष्ठकूर्परांसाद्यं कय्यूमप्रपदादिकम् ॥ ३ ॥ उरः कुचिस्तनाद्यच्च तत: सवाद्भवान् विभुः । कानेन जन्तुर्भवति दोपास्त्वनुगुणा यदि ॥ ४ ॥ प्रसूतिसमये मोऽय जननी केशयन् मुहुः ! संहतास्यः (१) सुपुत्रास्थोऽवामुखोऽनिनचोदितः ॥ ५ ॥ तस्यां ग्रहयां शक्षति मग्नवनाधिनासिकः । पुरा कतानां पापानामयुतं संस्मरन् मुहुः ॥ ६ ॥ तस्याः कायाग्निना दग्धः केदैः तिवादबन्धनः । पूत्युद्वारपरोतय तत्पायुद्वारगोचरः ॥ ७ ॥ तदा प्रचुभितः स्वीयवायुभिर्दगधा गतः । मम्पिण्डितगरीरस्तु मोक्षमेव किलेच्छति ॥८॥ प्राणाया वायवस्तस्मिन् पूर्वमेव कृतास्पदाः । परस्परमपानय प्रापथ प्रतिवध्यते ॥८॥ (1) हिताय." FAR मंहशाख." रतिपाठानरम् ।

·द्वितीयः पटलः ।
प्रयात्यूई यदा प्राणस्तदापानो नयत्यधः ।
यदा समान: कायाग्निं संधुक्षयति पाचितुम् । १०॥
तदा तत्पाकयुक्तन्तु रसमादाय धावति ।
व्यानो जन्तोस्तु तं देहमापादतलमस्तकम् ॥ ११ ॥
उदानः प्राणसहगो निमेषोन्मेषकारकः।
उहारकारको नाग उन्मोलयति कूम्मकः ॥ १२ ॥
इत्कृत् ककरको देवदत्तो जृम्भणकम्मलत् ।
धनम्नयाख्यो देहेऽस्मिन् कुयाहहुविधान् रवान् ॥ १३ ॥
स च लौकिकवायुत्वान्मृतञ्च न विमुञ्चति ।
इत्यमी मारुताः प्रोता दश देहादिगामिनः ॥ १४ ॥
वजयश्च दशान्ये स्युस्तेषां सप्त तु धातुगाः ।
त्रयस्त्रिदोषगाः मोताः खेदवेदान्वगाय ते ॥ १५ ॥
खगसृझांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः ।
ते दूष्याः कफपित्तेन दोषास्तत्प्रेरको मरुत् ॥ १६ ॥
समवायी स विश्वात्मा विखगो विश्वकम्मलत् ।
सदोषो वा संदूष्या वा क्रियात: संप्रधार्यते ॥ १७ ॥
च पिपासा च शोकमोहौ जरामृती।
पडूमयः प्राणबुद्धिदेहधम् षु संस्थिताः ॥ १८ ॥
मज्जास्थिनायवः शुक्राट्रक्तात्वनासमोणितम् ।
इति घाटकौशिकं. नास देहे भवति देहिनाम् ॥ १८ ॥
रसादितः क्रमात् पाकः एकान्तेषु तु धातुपु ।
शुक्रपाकात् स्वयं भिधेदोजो नामाष्टमी दशा ॥ २०॥
क्षेत्रमस्य तदोजस्तु केवलाययमिप्यते ।
यथा नेहः प्रदीपस्य यथाश्रमशनिलिषः ॥२१॥
बहुहारेण कुम्भेन संहतस्य हविर्भुजः ।
यथा लेजः प्रसरति समीपालोकशक्तिीमत् ॥ २२ ॥

·। प्रपसारे तथा देहाहतस्वापि क्षेत्रप्रस्य महाविपः । इन्द्रियैः सम्प्रवर्तले स्वं स्वमर्थग्रहं प्रति ॥ २३ ॥ नमः थोत्रेऽनिलयम्मएपग्नियक्षुष्यथोदकम् । जिज्ञायामनिर्घाण इत्यमर्थप्रवर्तनम् ॥ २४ ॥ यदा पित्त मरघुवं विलीनं प्रविलापयेत् । धातूंस्तदा क्रमाद्रत लसीका द्रावयेत् क्षणात् ॥ २५ ॥ द्रुता सा त लसीकाता रोमकूपः प्रवर्तते । वहिः सर्वव कप्पणस्तदा खेदः प्रतीयते ॥ २६ ॥ यदा कफी मात्पित्तनुती लीनः प्रवर्तते । अर्द्ध द्रुतोद्रुतं वाष्पं प्रसे कश्च प्रवर्तयेत् ॥ २७ ॥ / कफामिकास्तु विकृती: कर्णशकुतियूरिकाः । गण्डमालादिकान् वापि कुयाजन्तोस्त कम्जान् ॥ २८॥ ग्रहणी नाम सा पानी प्रस्ताञ्जलिसनिभा । अधस्तस्याः प्रधानाग्निः सममानेन नुद्यते ॥ २९॥ तस्याधस्तात्रिकोणाभं क्योतिराधारमुत्तमम् । विद्यते स्थानमेतहि मूलाधारं विदुर्बुधाः ॥ ३० ॥ अयाहत पडसं वाप्याहारं करमार्गगम् । सेमणानुगत तस्य प्रभावान्मधुरीभवेत् ॥ ३१ ॥ / तव स्वास्नलवणतितोषणकपायकाः । • पडसा; कथिता भूतविकत्या द्रव्यमाश्रिताः ॥ ३२॥ तयैवामागयगतं पशापित्ताशयं व्रजेत् । तदा तस्यानुगमतात् (१) कटुकत्वं प्रपद्यते ॥ ३३ ॥ सवान्तान्तरमश्ष्टिं पच्यते पित्तवारिणा। पच्यमानाद्रस भित्रं वायरतादिकं नयेत् ॥ ३४ ॥ 113 *काम रयान “कतिसम्" रत्ति पाठान्तरम् ।

·हितीयः पटलः । १३ तत्र किहमसृग्मिन्नं ग्रहयां चिनुतेऽनिलः । तचीयमानं विमाम ग्रहणी पूरयेन्मुहुः ॥ ३५ ॥ सा तया शकता पूर्णा वलिता प्रतिमुञ्चति । पुरीपं पायुमार्गेण तत्पाकऽच्छाम्भसस्ततः ॥ ३६ ॥ अङ्गखेदवदभ्यन्तस्वासः सूक्ष्मः शिरामुखैः । वस्तिमापूरयेदायुः पूर्णी मुशति धारया : ३७ ॥ मूत्राशयो धनुब्वेको वस्तिरित्यभिधीयते । मूत्रमित्याहुरुदकं वस्तेमेंहननिर्गतम् ॥ ३८ ॥ अपथ्यभाजामनयोर्गियोर्दोषदुष्टयोः । प्रमेहमूत्रकृच्छ्रादेहण्यादेश्व सम्भवः ॥ २८ ॥ इत्यम्भूतः स जन्तुस्त जरायुचावगात्रवान् । अपत्यवत्म सगम्य सज्जते वायुना मुहुः ॥ ४० ॥ अथ पापकृतां शरीरभाजामुदरानिष्क्रमितुं महान् प्रयासः । नलिनोद्भव है विचित्रहप्ता नितरां कम्मंगतिस्तु मानुषाणाम् ॥ ४१ ॥ जायतेऽधिकसंविग्नो जृम्भतेऽङ्गः प्रकम्मितः । जूोल्वनं निखसिति भीत्या च परिरोदिति ॥ ४२ ॥ मूलाधारात् प्रथममुदिती पथात् पश्यन्त्यथ हृदयगो बुहियुमध्यमाख्यः 1 वक्त वैखर्यय करुदिपोरस्य जन्तोः सुषुम्बा- जास्तमनति मोरितो हम स्रोतोमार्गस्याविभतत्वहेतोस्ततार्णानां जायते न प्रकायः । तावत् यावत् कण्डमूर्दादिभेदो वर्णव्यक्ति: स्थानसंस्था यतोऽतः ॥ ४४ : जाताऽस्मीति यदा भावो मनोऽहडारबुडिमान् । जातचित्यूवंको जन्तोः स भावः क्रमबर्हितः ॥ ४५ ॥ बनाति मातापितोस्तु ततो बन्धुषु च क्रमात् । , स पीत्वा बहुशः स्तन्य मातरं स्तन्यदायिनीम् ॥ ४६॥ भावः परायः

·.
प्रपत्रमारे
पूछन् रोदिति तां वोच्य तत्र म्यादितरेतरम् ।
बन्धस्तदाधिकारमतिस्निग्धमनन्यगम् ॥ ४० ॥
पितरं बोय तवापि तथा भातरमेव च ।
पिटव्यमातुनादीय समुहीच्य प्रमोदते ॥ ४८॥
एवं संवहसंसारबान्धयो विपरिप्यति ।
पूर्वकम्मच गर्भस्थमुभूतिझेगमेव च ॥ ४८ ॥
अथ स्वमुत्तारयितुमायेजननी मुहः ।
अगद्यान्मुखस्रोतोमार्गस्याविशदाधरम् ॥ ५० ॥
अप्यव्यां पनपति यदा कुण्डलिनी तदा ।
भूनाधारे विसरति सुषुम्नाविष्टनी मुहुः ॥ ११ ॥
त्रिचतुःपक्षपटसप्त चाष्टशो दययोऽपि च ।
अथ दादशपञ्चाशदभेदेन गुणयेत् क्रमात ॥ ५२ ॥
यदा विगोऽय गुण्येत्तदा विगुणिता विभुः ।
शक्ति: कामाग्निनादाका गूढमूर्तिः प्रवर्तते ॥ ५३ ॥
तदा तां तारमित्याहुरोमामेति बहुश्रुताः।
तामेव शक्तिं ब्रुवते परमामेति चापरे । ५४ ॥
विगुणा सा विदोपा सा विवर्णा मात्रयी च सा।
विनोका सा त्रिमूत्तिः सा विरेखा मा विशिष्यते ॥ ५५ ॥
एतेषां ताराताः शकिस्तदृतियतितः।
यदा चतुर्दा गुपिता सूक्ष्मादि स्थानवाचिका ॥ ५६ ॥
याचिका जायदादीनां करणानाच्च मा तदा ।
सा यदा पशगुरिक्षता पञ्चपञ्चविभेदिनी ॥ ५७॥
पक्षानामधराणाञ्च वर्णानां मरुतां तथा ।
गुणिता सा यदा पोदा कोमोम्भिरसभेदिनी ॥ ५८ ॥
तदा पडगुणिताख्यस्य यन्त्रस्य च विभेदिनी।
यदा मा सप्तगुणिता तारहखयोस्तदा ॥ ५९॥

·द्वितीय पटलः। १५ भेदैरहाद्यः (१) शान्तान्तभिद्यते सप्तभिः पृथक् । प्रकारचाप्युकारच मकारो विन्दुरेव च ॥ ६ ॥ नादश्च शक्तिः शान्तय तारभेदाः समीरिताः । हकारो रेफमाये च विन्दुनादौ तथैव च ॥ ६१ ॥ शक्तिशान्तौ च सम्प्रोताः शमैदाश्च सप्तधा । अनेभ्योऽस्याश्च सप्तभ्यः सप्तधा भिवते जगत् ॥ २ ॥ लोकाद्रिदीपपातालसिन्धुग्रहमुनिखरैः। धात्वादिभिस्तथान्येय सप्तसख्याप्रभेदकैः ॥ ६३ ॥ यदाधा सा गुणिता तदा प्रतिमेदिनी। अष्टाक्षरा हि वखाशा माटमूर्त्तिविभेदिनी ॥ ६४ ॥ दशधा गुणिता नाड़ी मम्माशादिविभदिनी। हादशामिक्यपि यदा तदा राश्यर्कमूर्तियुक् ॥ ६५ ॥ मन्वञ्च हादशााख्यमभिधत्ते स्वरानपि । तसंख्यश्च तथा यन्त्र शस्तद्गुणितात्मकम् । पञ्चाशहा प्रगुणिता पञ्चाशवर्णभेदिनी ॥ ६६ ॥ पश्चाशदंगगुणिताथ यदा भवेत् सा देवी तदात्मविनिवेशितदिव्यभावा । सौषुम्रयत्मसुषिरोदरनादसनात् पञ्चाशदीरयति पंतिथ एव वर्णान् ॥ ६ ॥ . इति थीमपञ्चसारे हितीयः पटलः । 10 भदरसाथै" TAR"भेदरदाये. इति माठान्तरम् । .

·तृतीयः पटलः ।
प्रयोभयात्मका वर्षाः स्युरग्नीपोमभेदतः ।
स एव स्युविधा भूयः सोमेनाग्निविभेदतः ॥ १॥
स्वराख्याः पीड़ग प्रोना स्पर्माख्याः पञ्चविंशतिः ।
व्यापकाय दशेते स्युः सोमेनाग्न्यामका: कमात् । २६
एप स्वराइबदीर्घभेदेन हिविधा मला: ।
पूर्बो इम्यः परी दी| विन्दुसर्गान्तिको च ती ॥३॥
पावन्तखरपटकस्य मध्यमं यच्चतुष्टयम् ।
वर्षामामागमधनम्तन्नपुंसकमीरितम् ॥ ४ ॥
तश्चतकं मधुमास्य कुयात् प्राणेऽयनस्थितिम् ।
दक्षोत्तरस्थे प्राणाय स्यातां दक्षोत्तरायो । ५
दक्षसस्थित इखदीर्धाः पञ्चोदयन्ति च ।
भूतभूतकलाभिस्तदुदयः प्रागुदीरितः ६
विन्दुमौ च यो प्रोको नौ सूर्यगयिनी क्रमात् ।
तयोर्विकारविस्तारः पुरस्तात् प्रवक्ष्यते ॥७॥
स्पर्शाया अपि ये वर्णाः पञ्चपञ्चविभेदतः।
भवन्ति पञ्चवर्गास्तदन्त्ययामा रविः स्मृतः ॥८॥
चतुर्विंशतितत्वाख्यास्तस्मादः परे अमात् ।
तेन स्पर्माचराः मौरा: प्राणाम्नीलाम्बुखामकाः ॥ ८ ॥
व्यापकाच हिवर्गाः स्थुस्तया पञ्चविभेदतः ।
यगीनाम्न्युस्थिता यमात् बरसग्यापकाचरा: १०
तचिभेदसमुद्भूता पटाविंगत्कन्दा मताः।
खरे सौम्या: स्पर्ग युग्मः सौरा याद्याय वहिजाः ॥ ११ ॥

·वतीयः पटलः। १७ - पोडश हादश दश संख्याः स्युः क्रमशः कलाः । वणेभ्य एव तारस्य पञ्चभेदैस्तु भूतगैः ॥ १२ ॥ सर्वगाथ समुत्पत्राः पञ्चाशत्संख्यकाः कनाः । तेभ्य एव तु तावत्यः शक्तिभिर्विष्णुमूर्तयः ॥ १३ ॥ तावत्यो मानभिः साई तेभ्यः स्थूरुद्रमूर्तयः । तेभ्य एव तु पञ्चाशत् स्युरोषधय ईरिताः ॥ १४ ॥ याभिस्तु मन्विण: सिद्धिं प्राप्नुयुर्बाच्छितार्थदाम् । अमृता मानदा पूषा तुष्टिः पुष्टीरतिधृतिः ॥ १५ ॥ ✓ शशिनी चन्द्रिका कान्तिोत्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा (१)। पूर्णापूर्णामृताकामदायिन्य: स्वरजा: कलाः ॥ १६ ॥ तपनी (२) तापनी (३) धूम्रा मरीचिर्तालिनी रुचिः । सुषुम्ना भोगदा विश्वा बोधनी (8) धारणी (५) क्षमा ॥ १७ ॥ कभाद्या वसुदाः सौराष्ठडान्ता हादशेरिताः। धूमाचिरुमा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी ॥ १८ ॥ सुश्री: सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहे अपि । याद्यार्थयुक्ता बहुपस्था दश धम्मप्रदाः कलाः ॥ १८ ॥ सृष्टि ऋद्धिः स्मृतिम्मेधा कान्तिर्लक्ष्मीधृतिः स्थिरा। स्थितिः सिडिरकारोत्थाः कला दश समीरिताः ॥२०॥ प्रकारप्रभवा ब्रह्मजाता: स्युः सृष्टये कलाः । जरा च पालिनी शान्तिरैखरी रतिकामिक ॥ १ ॥ वरदा द्वादिनी प्रीतिर्दीयोकारजा: कलाः । उकारप्रभवा विष्णुजाताः स्युः स्थितये कलाः ॥ २२ ॥ (8) “बोधिनी रति पाठान्तरम् । ( धारिणी" इति पाठान्नरम् । (1) "छतमा रति पाठान्तरम् । 112) पिनी रति पाठान्तरमा (३) तापिनी रति पाठान्तरम् । ३ ·१८ प्रपञ्चसार तीक्ष्या रोद्रो भया निद्रा तन्द्रा (१) क्षुत् क्रोधिनी किया। उत्कारी चैव मृत्युथ मकाराक्षरजाः कलाः ॥ २३ ॥ मकारप्रभवा रुद्रजाता: संहतये कलाः । विन्दोरपि चतस्रः स्युः पीताश्वेताऽरुणाऽसिताः ॥ २४ ॥ निहत्तिय प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च। इन्धिका दीपिका चैव रेचिका (२) मोचिका परा ॥ २५ ॥ परा परायणा सूक्ष्मा (३) मृता चाप्यायिनी तथा । ध्यापिनी व्योमरूपा स्यात् अनन्ता नादसम्भवा ॥ २६ ॥ नादजा: पोड़श प्रोता भुक्तिमुक्तिप्रदायिकाः । केशवो नारायणो माधवगोविन्दविष्णयः ॥ २७॥ मधुसूदनसंजय सप्तमः स्यात्रिविक्रमः। वामनः श्रीधराख्यय हपोकेशस्वनन्तरः ॥ २८ ॥ पद्मनाभस्तथा दामोदरातो वासुदेवयुक् । सङ्कर्षणय प्रद्युम्नः सानिरहः स्वरोद्भवाः ॥ २८ ॥ ततयकी गदी शाी खड्गी शवी इली तथा । मुपली भूलिसंज्ञश्च भूयः पायी तथागुशी ॥ ३० ॥ मुकुन्दो नन्दजो नन्दी नरो नरकजिहरिः। कृष्णः सत्यः सात्वतय शौरिः शूरो जनाईनः ॥ ३१ ॥ भूधरो विखमूर्तिय वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः । बली बन्नानुजो बालो हपनय हपस्तथा ॥ ३२ ॥ हंसो वराही विमलो नृसिंहो मूर्तयो इलाम् । कीर्तिः कान्तिस्तष्टिपुष्टो तिः शान्तिः क्रिया दया ॥ २३ ॥ मेधा च हर्षा थदादा लज्जा लक्ष्मी: सरस्वती। मोतीरतिथ संप्रोता: क्रमेण स्वरशक्लयः ॥ ३४ ॥ m "तन्द्रो' रतिपाठान्तरम् । (१) “सूच्यामाग्मता साना" इति पाठान्तरम् । (१) “रहिवा* तिसमन्दसपातपाता।

·वतीयः पटलः । जया दुर्गा प्रभा सत्या चण्डा वाणी विलासिनी। विरजा विजया विश्वा विनदा सुतदा (१) स्मृतिः ॥ ३५ ॥ ऋद्धिः समृद्धिः शहिय (२) मुक्ति मुक्तिम्मतिः क्षमा । रमोमा तदिनी लिन्ना वसुदा वसुधा परा ॥ २६ ॥ परा परायणा सूक्ष्मा सन्ध्या प्रज्ञा प्रभा निशा, अमोधा विद्युता चेति शक्तयः सर्वकामदाः ॥ ३७॥ एमाः पञ्चाशदुद्दिष्टा नमोऽन्ता वर्णपूर्विकाः। सधातुमाणत्यामयुक्ता यादिषु मूर्तयः ॥ ३८ ॥ श्रीकण्ठोऽनन्तभूमौ च त्रिमूर्तिरमरेखरः । अर्धीशो भावभूतिय तिथिः स्थाणुहराद्वयः ॥ ३८ ॥ झिण्टोशो भौतिकः सद्योजातथानुग्रहेखरः । अक्रूरय महासेनः स्युरेताः स्वरमूर्तयः ॥ ४० ॥ ततः क्रोधीशचण्डेशपञ्चान्तक शिवोत्तमाः। तथैकरुद्रकूम्कनेत्राख्यचतुराननाः ॥ ४१ ॥ अजेशसर्वसोमेखराख्या लागलिदारको। अईनारीखरयोमाकान्तचापादिदण्डिनौ ॥ ४२ ॥ अदिमौनय मेपथ लोहितच शिखी तथा। छगलण्डहिरण्डौ च महाकालकपालिनौ ॥ ४३ ॥ भुजङ्गेशः पिनाकी च खगौशय वकस्तथा । खेतो भृगुय नकुली शिवः सम्बतकस्ततः ॥ ४४ ॥ पूर्णोदरी च विरजा टतीया शाल्मली तथा । लोलादी वत्तुलादी च दीर्घघोणा तथैव च ॥ ४५ ॥ सदीर्घमुखिगोमुत्यौ नवमी दीर्घजिहिका। कुण्डोद! केश्यौ च मुग्नी विकतपूर्विका ४६ . . " "खमदा ति पाठानरम् । (३) “मिश्रिति पाठानरम ।

·२० । प्रपञ्चमारे सज्वालोल्कात्यिया विद्यामुख्यः स्युः म्बरमतयः॥ महाकालीसरस्वत्यौ सर्वसिहिसमन्विते ॥ ४ ॥ गौरी त्रैलोक्यविद्या च तथा मन्त्रात्मशक्तिक । भूतमाता लम्बोदरी द्राविणी नागरी तथा ॥ ४८ ॥ वैखरी (१) मञ्जरी चैव रूपिणी वीरिगी तथा । कोटरी (२) पूतनाभद्रकालीयोगिन्य एव च ॥ ४ ॥ शविनीगजिनीकालरात्रिकुहिन्य एव च । कपहिनी महावया जया च मुमुखेश्वरी ॥ ५० ॥ रेवती माधवी चैव वारुणी वायवी तथा । रक्षीपधारिणी चान्या तथैव सहजावया ॥ ५१ ॥ लक्ष्मीय व्यापिनी मायेत्याख्याता वर्णशक्तयः । इत्युक्त स्त्रिविधो त्यासः क्रमात् सर्वसमृद्धिदः ।। ५२ ॥ चन्दनकुचन्दनागुरुकर्षरोशीररोगजलघुसृपाः । कक्कोलजातिमासीमुराचारप्रन्थिरोचनापत्राः । ५३ ॥ पिप्पन्नबिल्वगुहारुणठणकलवगाह्रकुम्भिवन्दिन्यः । सोडुम्बरकाश्मरिकास्थिराजदरपुष्पिकामयूरशिखा' ॥ ५४ ॥ लक्षाग्निमन्यसिहीकुशाहदर्भाच कृष्णहरपुष्यो । रोहिग्यन्नुण्डुकहतीपाटनचित्रातुलस्यपामार्गा ॥ ५५ ॥ शतमूनिम्नतादिरेफा विष्णुकान्ता भुपल्यथाञ्जलिनी। दूवा श्रीदेवी सह तथैव लक्ष्मीसदाभते ॥ ५६ ॥ आदीनामिति कथिता वाना कमवशादयौपधय । गुन्निकाकपायभमितप्रभेदतो निखिलसिद्धिदायिन्य' ॥ ५७ ॥ यदा भवन्ति देहान्तरमी पञ्चाशदक्षरा । येन येन प्रकारेण तथा वच्यामि तत्त्वत:॥ ५८ ॥ (8) 'सेचरी* इति पाठान्नरम् । (१) *कोदरी' इति पाठान्तरम।

·हतीयः पटलः।। २१ . . , - । समीरिता समोरण सुषुम्नारन्धनिर्गता 1... . व्यक्ति प्रयान्ति वेदने कण्ठादिस्थानवहिताः॥ ५ ॥ उच्चैरुन्मार्गगो वायुरुदात्तं कुसते स्वरम् । नौचर्गतोऽनुदात्तञ्च स्वरितं तिर्यगागतः ॥ १० ॥ अ.कदित्रिसस्याभिर्माताभिर्लिपया क्रमात सव्यञ्जना इखदीर्घप्लुतसंज्ञा भवन्ति ताः ॥ ६१ ॥ प्रकारकारयोर्योगादेकारो वर्ण इष्यते । तस्यैवैकारयोगेन स्यादैकाराक्षरं तथा । ६२ । उकारयोगात्तस्यैव स्थादोकारावयः स्वरः। तस्यैवीकारयोगेन स्यादौकाराहया स्वरः ।,६३ ॥ सन्ध्यवराः स्युथत्वारो भन्वाः सार्थसाधकाः । लुवर्णवर्णयोबक्ति: लरोः सम्यक् प्रदर्श्यते ॥ ६४ ॥ विन्दुसर्गात्मनोर्व्यक्तिममसोरजपा वदेत् । कण्ठात्तु निःसरन् सर्गः प्रायोऽचामेकतः परः ॥ ६५ ॥ नश्वरः सर्ग एव स्यात् सोमा सप्राण कस्तु हः। स सर्गः श्लेषितः कण्ठे वायुना कादिमौरयेत् ॥ ६६ ॥ सर्गः (१) स्पर्शनमात्रेण के खरस्पर्शनात्त, खम् । स्तोकगम्भीरसंस्पर्शात् गघी डच वहिर्गतः ॥ १७ ॥ विसर्गस्तालुगः सोमा श चवर्गश्च यं तथा। ऋटुरेफपकारांय मूर्दगीदन्तस्तथा । ६८ तृतवर्गलसानोष्ठादुपूपमानसंज्ञकान् । दन्तौष्ठाभ्यां वञ्च तत्तत् स्थानगोर्णान् समोरयेत् ॥ १८ ॥ झम्बाः पञ्च परे च सन्धिविकृताः पञ्चाय पिन्दन्तिका कायाः प्राणहुताशभूकखमया याद्याय शान्तिकाः । " वर्ग' ति पाठानरम् ।

·मपक्षधारे हान्ताः पक्षलसा: क्रमेण कथिता भूतामकास्ते पृथक स्तैः पञ्चभिरेव वर्णदशकः स्युः स्तम्भनाद्या क्रियाः (१) ॥ ७० ॥ मरुतः कपोलविन्दुकपञ्चमवर्णाः शहौ तथा व्योन्नः । मनुषु परेष्वपि मन्त्री करोतु कम्माणि तस्य संसि ॥ ७१ ॥ स्तम्भनाद्यमथ पार्थिवरपामरैय परिवर्षणादिकम् । दाहशोषणसशून्यतादिकान् वहिवायुवियदाचरेत् ॥ ७२ ॥ दशभिशभिरमीभिर्नमोऽस्तिकैईन्दशय विन्दुयुतैः । योनमध्ये कोणवितये मध्ये च संजपे(२)मन्त्री ॥ ७३ ॥ पूर्वोत्तादिन्दुमात्रात् स्वयमय रक्तभात्रतामम्युपता- ऽकारादीन् अष्टकादौनपि तदनुगतान् पञ्चविंधत्तथैव । यादीन् संयुक्तधातूनपि गुणसहितः पञ्चभूतथ ताभि- स्तम्भावाभिर्व्यतीत्य प्रततिरथ १ संज्ञा भवेद्याप्य विश्वम् ॥ ७ ॥ इति श्रीमपञ्चधार वतीयः पटलः ॥ * ॥ १. पुस्तकानरेत पर “पगदादिमा कीर्णमौ चतुर्थार्ण कादसीवार । व द्वितीदरशा पदयोनिशादियो ।' प्रतिवरबहरमरिक यते । १) एंति पाठानाम्।

·चतुर्थः पटलः । . अथ व्यवस्थिते वेवमस्य शक्तिलमियते । कृतकत्यस्य जगति सततं रूढसस्थिते: .॥ प्राणात्मक हकाराख्यं वीजं तेन तदुद्भवाः । पम्मयः स्यूरफोत्थागुणायत्वार एव च ॥ २ ॥ यवनाद्याः पृथिव्यन्ता: स्पर्शायेय गुणैः सह । करणान्यपि चत्वारि सहातवेतनेति च ॥३॥ ईकारस्य गुणाः प्रोक्ताः पडिति क्रमशो दुधै. । अकारान्तास्त्वकाराद्याः षड्वर्णाः षड्भ्य एव च ॥ ४ ॥ प्रभेदेभ्यः समुत्पबा कारस्य महात्मनः । ऋकारावास्तु चत्वारो रेफोत्या लुपराः स्मृताः ॥ ५ एकारादिविसर्गान्तं वर्णाना पटकमुद्गतम् । ईकारस्य षडङ्गभ्य इतीदं पोडशागवत् ॥ ६ ॥ एभ्यः सजजिरेऽङ्गेभ्यः स्वराः पोडश सर्वगाः। तेभ्यो वर्णान्तराः सर्वे ततो मूलमिदं विदुः ॥ ७ ॥ गतो वो वीजतामेष प्राणिष्वेव व्यवस्थितः । ब्रह्माण्ई ग्रस्तमेतेन व्याप्त स्थावरजङ्गमम ॥८॥ नादः प्राणस जीवय घोषयेत्यादि कथ्यते । एष पुंस्त्रीनियमितैलिय सनपुंसकैः ॥ ८ ॥ रेफो माया वीजमिति विधा समभिधीयते । शतिः श्रीः सन्ततिः (१) कान्तिलक्ष्मीर्मेधा सरस्वती ॥ १० ॥ , 11 सवति इति पाठान्तरम् ।

·२४ . प्रपञ्चसारे शान्तिः पुष्टिः स्मृति: (१) भान्तिरित्यायैः स्वार्थवाचकैः (२) । नानाविकारतां प्राप्तः स्वः समावर्विकल्पितः ॥ ११ ॥ तामैनां कुण्डलीत्येके सन्तो हृदयगां विदुः। सा रौति सततं देवी भृनीसङ्गीतकध्वनिः ॥ १२ ॥ प्राकृति खेन मावेन पिण्डितां बहुधा विदुः । कुण्डली सर्वया नेया सुपुम्नानुगतैव सा ॥ १३ ॥ चराचरस्य जगती वीजवाहीजमेव तत् । मूनस्य विन्दुयोगेन शतानन्द त्वदुद्भवः ॥ १४ ॥ रेफान्वितकाराकारयोगादुत्पत्तिरतयोः । हद्वाराख्यो भवांस्तन हरिरित्येष शब्दाते ॥१५॥ हरत्वमस्य तेनैव सन्वात्मत्वं ममापि च । प्रस्य विन्दीः समुत्पत्या तदन्तोऽसौ हमुच्यते ॥ १६ ॥ सहकारः पुमान् प्रोतः स इति प्रततिः स्मृता । पजपेयं महा शक्तिस्तथा दक्षिणवामतः ॥ १०॥ विन्दुदक्षिणभागस्तु वामभागो विसर्गकः । तेन दक्षिणवामाख्यो भागो पुस्तीविशेषितौ ॥ १८ ॥ विन्दुः पुरुप इत्युत्तो विमर्ग: प्रकृतिमता। पुंसकत्यामको ईसस्तदात्मकमिदं जगत् ॥ १८ ॥ पुंरुपं मा विदित्वा स्वं मोहम्भावमुपागता। म एप परमामास्यो मनुरस्य महामनोः ॥२०॥ मकारच इकारण लोपयिला प्रयोजयेत्। मबि ये पूर्वरूपायं सतोमी प्रणवो भवेत् ॥ २१ ॥ नाराभिमाघरमांगत: म्युभतानि पादीन्यथ मध्यमांगात् । সাহিধবি থ মুখমযাহ গুমদা: মানি দায় ২২ सहि.दिपाहामा 1) mantiतिपाठानरम।

·चतुर्थः पटलः । १५ एक्मेपा जगतसूतिः सवितेत्यभिधीयते। यदा तदेति स्वैस्तत्त्वैवतुर्विंशतिधा भिदाम् ॥ २३ ॥ तदर्णभिन्ना गायवी गायकवाणनाद्भवेत् । समग्रहात्मिका प्रोता यदेयं सप्तमेदिनी ॥ २४ ॥ तदा वरेशः सूर्योऽयं कवर्गशस्त लोहितः । चवर्गप्रभवः काव्यरवर्गादुधसम्भवः ॥ २५ ॥ तवर्गोस्थः सुरगुरुः पवर्गोत्यः शनवरः । यवर्गजोऽयं शीतांशरिति सप्तगुणा वियम् ॥ २६ ॥ यथा खरेभ्यधान्ये (१) स्युर्वर्णाः षड्वर्गभेदिताः । तथा सवित्रानुस्यूत ग्रहपटकं न संशयः ॥ २७ ॥ इति संलोनसूर्याशे वर्गपट्के तु षड्गुणा । हल्लेखेयं तथा यन्त्र स्मयंते स्मृतिकोविदः ॥ २८ ॥ सर्वव्याप्तापि सा शक्तिः शखद्भास्कररूपिणी । खभासा क्रमते यव तत्रास्याः स्मृति(२)रिथते ।। २८ ।। अस्यास्तु रजसा चैव तमसा च दिवानिशम् । सत्त्वावष्टधविन्दात्मा मेरु पर्येति भास्करः ॥ ३० ॥ अस्या विकारवर्षेभ्यो जाता हादश राशयः। लवादिकालोपचितेस्तैः स्याञ्चक्रगतिस्विधा ॥ ३१ ॥ ऋक्षराश्यादियुतया चक्रगत्या जगत्स्थितिः । वक्ष्यामि चक्ररूपञ्च प्रबई राशिभियंथा ॥ ३२॥ अन्तर्बहिर्बिभागेन रचयेद्राशिमण्डलम् । भूचक एप मेषादिः प्रविज्ञेयोऽय मानुषः ॥ ३३ ॥ प्रायौपाइयो राशिरीकारान्तः प्रजायते । ऋकारान्तरुकाराद्यैर्वृषो युग्म ततस्विभिः ॥ ३४ ॥ (३१ “स्थिति रति पाठान्तरम् । 11 नान्ये इति पाठ पुस्तकालरेडप्यते। ४ ·प्रपञ्चसारे एदेतोः कर्कटो राशिरोदौतोः सिंहसम्भवः । अमः शवर्गलेभ्यश्च सनाता कन्यका मता ॥ ३५ ॥ पड्म्यः कचटतेभ्यश पयाम्याञ्च प्रजन्चिरे। वणिगाद्याथ मौनान्ता राशयः शक्तिम्भणात् ॥ ३६ ॥ चतुर्भिर्यादिभिः साई स्यात् क्षकारस्तु मौनगः । स्यातामाधिको पञ्चनाडिको चापकर्कटौ ॥ ३० ॥ पादाधिका मकरयुक्सिंहथिकसंज्ञकाः । पादोनी कुम्भवपभी वणिकन्ये च पञ्चके ॥ ३८॥ विपादोनो मीनमेयो संख्योक्ता राशिसंथिता । चापमीननृयुकन्याः पीताः स्युरुभयास्त्वमी ॥ ३८ ॥ वणिनकरमेषाहकुलीरा रक्तरोचिषः । चरा वशिष्टायत्वारः स्थिराः खेताः पृथक्षताः ॥ ४०॥ स्युः कर्कटो वृथिकमीनराशी विप्रा नृपाः सिंहधनुश्च मेपः । तुलामकुम्भा मिथुनञ्च वैश्याः कन्यापी द्वौ मकरच शूद्राः ॥४१॥ प्रादारावजश्चिकौ हपतले शुक्रस्य युकन्यके वौध कर्कटकाद्धयो हिमरुचेः सिंहस्तथा गोपतेः । चापामावपि धैपणी मकरकुम्भाख्यौ च मान्दी प्रहाः प्रोता राम्यधिपा बलो च कलसे सोऽयं क्रमो दर्शितः ॥ ४२ ॥ नग्नो धनं भावबन्धुपुत्गत्रुकलत्रकाः। मरणं धम्मकम्मायय्यया हादश रागयः । [भूचक एप मेपादिः प्रविनेयोऽयमानुपः] ॥ ४३ ॥ (१) ततस्तदूभागम्यो भुयशक्रः समस्तथा । म त मिहादिको यस्मिन् पेटकी नियता गतिः। ४४॥ नईभागमभ्य: स्यात् मयफयापि तामः । मतु चापादिको देवयक्रमोनाभिकम्तु सः ॥ ४५ ॥ " ffiमोरियायते।

·चतुर्थः पटलः । २७ धनुस्त देवलग्नत्वात् समासालग्नमुच्यते । विध्युईनुम्भेषसिंहा मकरर्षभकन्यकाः ॥ ४६ ॥ सकुम्भयुग्मवणिजो मीनहथिककर्कटाः । अयन्तु राशिवधः स्यादन्यो वेधस्तु भात्मकः ॥४७॥ मूलाखिनीमघाज्येष्ठारेवत्यश्लेषकास्तथा । थाम्यपूर्वानुपूर्वाहिर्बनपुथानुराधकाः ॥ ४८ ॥ स्वाती शतभिषाट्री च श्रोणारोहिणहस्तकाः । पादं पादत्रयै बिध्यायोजयेदमईकैः ॥ ४८ ॥ चरस्थिरोभयात्मानशातुर्वण्यगुणात्मकाः । राशिं राश्यधिपास्त्वेवं विध्युर्वेधविधानतः ॥ ५० ॥ एभ्य एव तु राशिभ्यो नक्षत्राणाञ्च सम्भवः । सचाप्यक्षरभेदेन सप्तविंशतिधा भवेत् ॥ ५१ ॥ आभ्यामखयुगे जाता भरणी कृत्तिका पुनः । लिपिहयाद्रोहिणी च तत्पुरस्ताचतुष्टयात् ॥ ५२ ॥ एदेतोद्गशीर्षादें तदन्याभ्या पुनर्वसुः । प्रमसोः केवलो योगो रेवत्यर्थ पृथग्मतः ॥ ५३ ॥ कतस्तिष्थस्तथ रोषा खगयोघडयोमंधा। चतः पूवाथ छजयोरुत्तरा झत्रयोस्तथा ॥ ५४ ॥ हस्तथिवा च टठयोः स्वाती डादक्षरादभूत् । विशाखा त ढोता तयदेभ्योऽनुराधिका ॥ ५५ ॥ ज्येष्ठा धकारान्मूलाख्या नपफेभ्यो वतस्तथा । पूर्वाषाढ़ा भतोऽन्या च संजाता श्रवणा मतः ॥ ५६ ॥ थविष्ठास्या च यरयोस्तथा शतभिषा लतः । वशयोः प्रोष्ठपत्संज्ञा पसहेभ्यः परा स्मृता ॥ ५७ ॥ ताभ्याममोभ्यां लार्थोऽयं यदा वै सहवात्स्यते । तदेन्दुसूर्ययोर्योगादमावास्या प्रकीर्त्यते । ५८ ॥

·प्रपञ्चसारे । कपतोमुवनं मत्तः कषयोः सङ्गमो भवेत् । ततः क्षकारः सञ्जातो नृसिंहस्तस्य देवता ॥ ५ ॥ स पुनः पसहै: साई परपोष्ठपदं गतः । [तिथिनक्षत्रवारेयु तेषु मन्त्रजपो वरः ॥ ६ ॥ तस्मादेपां दिनानाञ्च वक्ष्यन्ते देवतादयः ।] (१) कारस्कराख्यामलकोदुम्बरा जम्बुसंनकः ॥ ६१ ॥ खदिरः कृष्णवंशी च पिप्पन्नो नागरोहिणौ। पन्नाशमक्षकाम्वष्ठविल्वार्जुनविकवताः ॥ ६२ ॥ वकुलः सरलः सर्लो वजुल: पनसार्कको। शमीकदम्बामनिम्बमधूकान्तादिनाविपाः आयुष्कामः स्वक्षं छेदयेन्द्र कदाचन ॥ ६३ ॥ अश्वियमाननधारशशिरुद्रादितिसुरेज्यसर्पाय। पिचर्यमभगदिनकृत्वधारो मरुतस्तयेन्द्राग्नी ॥ ६४ ॥ मिवेन्द्री निऋतिजले विश्वेदेवा हरिस्तथा वसवः । वरुणोऽजैकपादहिबंधः पूपा च देवता भानाम् ॥ ६५ ॥ अग्नेभाजभुजन सर्पमरमामार्जारकाजाकुली मूषामूपिकरुद्रयानमहिषी व्याघ्रायमारोहणम् । व्याघ्रगणीहरिणीखवानरपशुः शाखामृगः स्त्रीहयो मयों गौः करिणीति साधु कथिता नक्षत्रयोन्यः क्रमात् ॥ ६६ ॥ एतेभ्योऽमायास्याम्ता वर्तन्ते प्रतिपदादिकास्तिथयः । रागिभ्योऽव तिथानामध्यई युगन्तु रागिरेकः स्यात् ॥ ६ ॥ तेन किंगत्तिययोहादगधा वर्षभेदतो भिवाः । ता एवयुदधा पुनरपि पूवान्यपक्षभेदेन ८॥ पचः पञ्चदगाहः स्यात् पूर्वः प्रतिपदादिकः शक्तः । तर योऽप्यपर: पर: सणः प्रतिपदादिक: प्रोत: ६८. 1) बनिमारास विधिोयसते ।

·चतुर्थः पठलः। संज्ञासाम्ये सत्यपि सौम्यात्तु ह्रासहितस्तिथयः । न समाः पक्षहितये त्रिंशद्भेदं तथाहि संप्राप्ताः ॥ ७० ॥ अग्न्यखामाः सविघ्ननागा गुहसविटमातरो दुर्गाः । ककुभो धनपतिविष्णुयमहरचन्द्राः कमेण लिष्यधिपाः ॥ ७१ ॥ राशिभ्यः सदिनेभ्यः सतिथिभ्यः शक्तजृम्भणसमुत्थात् । अक्षरमेदविकारात् करणानि च सप्तभेदकान्यभवन् । ७२ ॥ सिंहव्याप्रवराहाः खरगजहपकुकुराः प्रतिपदार्थाधानात् । अन्त्यात्तिथ्य ई तिष्ठन्त्यावष्णगोयतुर्दश्याः ॥ ७३ ॥ एवं सग्रहराशिकदिनतिथिकरणमभेदकाः कथिताः । अस्मात् पञ्चविभागाहिजेया पञ्चवर्णनिष्पत्तिः ॥ ७४ ॥ वर्णाः पीतखेतारणासितश्यामकास्तथा काद्याः । इति मूलारविकृतं कथितमिदं वर्णविक्कतिबाहुल्यम् । सचराचरस्य जगतो मूलत्वान्मूलतास्य वौजस्य ॥ ७५ ॥ यां ज्ञात्वा सकलमपास्य कम्मबन्धं तहिष्णोः पदं परमं प्रयाति लोकः । तामेतां त्रिजगति जन्तुजीवभूतां हल्लेखां जपत च नित्यमर्चयोत ॥ ७६ ॥ ॥ * ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे चतुर्थः पटलः ॥ * ॥

·पञ्चमः पटलः ।
अथ प्रवक्ष्ये विधिवन्मनूनां दीक्षाविधानं जगतो हिताय ।
येनोपलब्धेन समाप्नुवन्ति सिद्धिं परने ह च साधकेशाः ॥ १ ॥
दद्याच्च दिव्यभावं क्षिणुयादुरितान्यतो भवेद्दीक्षा।
मननात्तत्त्वपदस्य पायत इति मन्त्रमुच्यतेऽभयतः ॥ २ ॥
देवादिकस्याप्यय मानुपादेः पित्रादिकस्याप्यय वत्सरस्य ।
आदि समारभ्य समग्रसम्पदयत्नेन दीक्षाविधिमारभेत ॥ ३ ॥
शुभकम्मणि दीक्षायां मण्डपकरणे ग्रहादिविधिपु तथा ।
विहितो वास्तुवलिः स्याद्रक्षोविघ्नोपशान्तिसम्परः ॥ ४ ॥
अभवत् पुराथ किल वास्तुपुमानिति विश्रुतो जगदुपद्रवकृत् ।
चतुरस्रसंस्थितिरसौ निहतो निहितः क्षिती सुरगणेहितिजः ॥ ५ ॥
तहेहसंस्थिता ये देवास्ते विशुतास्त्रिपञ्चाशत् ।
मण्डनमध्येऽस्या यथा तथोक्तक्रमेण कथ्यन्ते ॥ ६ ॥
कारवाऽवनि समतनां चतुरस्रकृमामटाष्टकोद्यतपदाच सकोणसूत्राम् ।
तस्यां चतुष्पदममन्वितमध्यकोष्ठे ब्रह्मा तु साधकवरेण समर्छनीय: ॥ ७॥
प्राग्याम्यवारुणोदग्दिकोष्ठचतुष्पदेषु समभियजेत् ।
पायकमय मवियम्वत्मंजमय मित्रं महीधरं क्रमशः ॥ ८॥
कोपक्ष्याईकोठेष्वर्गः सावित्रसविळगकाताः ।
मेन्द्रजयरुद्रसम्जयमापय वसकम्तथाग्न्याद्याः ॥८॥
प्रसाणां पार्यस्थपदइन्दे गर्व गुहार्यमणी च यजेत् ।
नन्धकपिम्मिपिनाग्यो घरकिविदार्यों च पूतना प्रोता ॥ १० ॥
पाईपदाचन्तामु चतरापु दिक्षु क्रमेण पहिराः ।
पासषयमनसेगमगिनामटापटी च मन्त्रिणा विधिना ॥ ११॥

·पष्टम.पटखः।
ईशानाख्यः सपर्जन्यो जयन्तः शक्रभास्करौ।
सत्यो वृषोऽन्तरिक्षय देवता: प्रागुदीरिताः ॥ १२ ॥
अग्निः पूषा च वितथो यमथ रहरक्षकः ।
गन्धर्बो भृङ्गराजश्व मृगो दक्षदिगाश्रिताः ॥ १३ ॥
निऋतिर्दोवारिकथ सुग्रीवो वरुणस्तथा ।
पुष्पदन्तासुरौ शेपोरगी प्रत्यग्दिगाथिताः ॥ १४ ॥
वायु गथ मुख्यथ सोमो भल्लाट एव च ।
अर्गलाख्यो दितिस्तहददितिः सौम्यदिग्गताः ॥ १५ ॥
इतीरितानामपि देवतानां चित्राणि कला रजसा पदानि ।
पयोऽन्धसा साधु वलिः प्रदेयो ट्रव्यैश्च वा तन्त्र विशेषसिद्धैः ॥ १६ ॥
भूयो भूमितले समे विरहित रोमास्थिलोटादिभिः
कर्तव्यं नवसप्तपञ्चकमितहस्तैः परीणाहत.।
युक्त दारचतुष्ककल्पितपयोभूरुट्चतस्तोरणं
दर्भस्त्रक्परिवीतमुचलतरं स्यात् संवतं मण्डपम् ॥ १७ ॥
सप्ताहतो वा नवरात्रतो वा प्रागेव दीक्षादिवसादयथावत् ।
सपालिकापञ्चमुखीशरावचतुष्टये वीजनिवापमुक्तम् ॥ १८ ॥
अन्यस्मिन् भवने च संहततरे शुद्धे स्थले मण्डलं
कुयात् प्राग्वरुणायतं पदचतुष्कोपेतभानूदरम् ।
पीतारतसितासितं प्रतिपदं वयादिगवान्तिकं
याम्यौदीयसनायतं प्रणिगदन्त्यन्ये च तन्मन्त्रिणः ॥ १८ ॥
वैष्णव्यस्त्वथ पालिका अपि चतुर्विशाङ्गुलोच्छायका
वैरिश्चरो घटिकास पञ्चवदना इष्टानुलोत्सेधकाः ।
शैवाः स्युदिपड़ड्ला अपि शरावाहा जलक्षालिता:
सूत्रैध प्रकलय्य पड्तिषु च ताः प्रोतक्रमादिन्यसेत् ॥ २०॥
पृथगपि गाली तण्डुलपूर्णासु सदर्भवहफूर्धासु ।
मृघालुकाकरोः क्रमेण पूर्णानि तानि पात्राणि ॥ २१ ॥

·३२ प्रपञ्चसारे गालीकगुण्यामाकतिलसर्पपमुहमापनिष्यायाः । खवाढकिसमेता वीजानि विदुः प्ररोहयोग्यानि ॥ २२ ॥ प्रक्षाल्य तानि निवपेदभिमन्त्रा मूलवीजन साधकवरस्वथ पात्रकेपु । विप्राणिपा च विधिवत् प्रतियाद्यमानशहादिमुख्यतरपञ्चमहाखनैश्च ॥ २३ ॥ हारिद्रादिः सम्यगभ्युच्य वस्त्रैराच्छाद्याशिः सिच्यताम्पञ्चधोपैः । सायंप्रातःगवरोष प्रदद्यादुक्त व्यस्तइलीन् साधकेशः ॥ २४ ॥ भूतपिढयक्षनागब्रह्मशिवा देवताच विण्वन्ताः । ताभ्य: क्रमेण रात्रिषु सप्तम नवसु वा तहलियः ॥ २५ ॥ लाजतिलरतरजोदधिमकवानि भूतराख्यम् । पैत्रं तिलतण्डुलकं सोडुम्बरिकधानलाजकं याक्षम् ॥ २६ ॥ कैरोदशनुपिष्टं नागं पद्माक्षतञ्च वैरिश्चम् । अबापूपं गैवं गुड़ोदनं वैएवं च दौग्धानम् ॥ २७ ॥ कारश्च वैणवेयं यदि नवरात्र क्रमेण वलिरुक्तः । तारादिकर्नमोऽन्तः स्वः स्वैरपि नामभिश्च बलिमन्वः ॥२८॥ पावापि विविधान्यपि (१) परितः पुनरष्टदिक्षु वलितृप्तिः । वीजारोपणकम्म प्रथितमिदं सार्वकामिक भवति ॥ २८ ॥ प्रागेव नक्षणयुतानि च मण्इपेऽस्मिन् कुण्डानि कारयत सम्यगयो दिशासु । पाखण्डनार्कसुतवारिधनाधिपानां दोमात्रकापि दिनमद्गुणमेखनानि ॥३०॥ चतुरस्रमहंगगिविम्वविनसितमय त्रिकोणकम् । पदनरुधिरहत्तमिति युवते वुधा विधिपु कुण्डनक्षप्यम् ॥ ३१ ॥ पिंगन्या चतुरधिकाभिरामीभिः सूत्रेणाप्यय परिसूवा भूमिभागम् । लाभिए प्रपना तावतीभिरेका त्यज्ञा चाटुनिमपि मेखनाय काया: ॥ ३२ ॥ तिन्दरतिपाद!

·पञ्चमः पटलः। सत्त्वपूर्वकगुणान्विताः क्रमात् दादशाष्टचतुरगुलीक्रिताः । सर्वतोऽगुलिचतुष्कविस्तृता मेखला: सकलसिहिदा मताः ॥ ३३ ॥ योनिस्तत्मथिमायामय दिशि चतुरस्रस्थलारधनाला तन्मध्योलासिरन्ध्रीपरिबहुवितताश्वत्यपवानुकारा। उत्सेधायामकाभ्यां प्रकृतिविकृतिसंजाङ्गलोष्टाङ्गला स्या- विस्तृत्या हादशा गुलमितनमिताना निविष्टैव कुण्डे ॥ ३४ ॥ अथवा दिशि कुण्डमुत्तरस्यां प्रविदध्याच्चतुरसमेकमेव । गदितैरपि लक्षण: समेतापघनं दृष्टिमनोहरञ्च कान्त्या ॥ ३५ ॥ ततो मण्डपमध्ये तु स्थण्डिलं गोमयाम्बुना । उपलिप्य यथान्यायं तस्य मध्ये निधापयेत् ॥ २६ ॥ सूत्रं प्राक् प्रत्यगन्ताग्रं विपाशीर्वचनैः सह । गुणितेनाभितो मत्स्यौ मध्यादारभ्य विन्यसेत् ॥ ३७॥ . तन्मध्यस्थितयाम्योदगग्रं सूत्रं निधापयेत् । ततो मध्यात् सपास्तमानेषु च दिशम्यति ॥ ३८ ॥ सूत्रेषु मकरान्मत्स्यान् (१) स्पष्टानन्योन्यत: समान् । सूत्राग्रमकरेभ्यस्तु न्यसेत् कोणेषु मत्स्यकान् ॥ ३८ ॥ कोणमत्स्यस्थिताग्राणि दिक्षु सूत्राणि पातयेत् । ततो भवेच्चतुष्कोष्ठं चतुरस्रञ्च मण्डलम् ॥ ४० ॥ तवाग्निमारतं सूत्रं नैऋतेशञ्च पातयेत् । प्रागयाम्यवारुणौदीच्यसूत्राग्रमकरेषु च ॥ ४१ ॥ निहिताग्रयुग सूत्रचतुष्कं प्रतिपादयेत् । सते एवं भवेयुस्ते कोणकोष्ठेषु (२) मत्स्यकाः ॥ ४२ ॥ तेषु प्राग्वारुणास्तन्तून् याम्यौदीच्यानिपातयेत् । पटपञ्चाशत्पदानि स्युरधिकानि शतहयात् ॥ ४३ ॥ (1) "मकराम्रास्येत्” इति वा प्राठ. । (२) *कोषकोगेषु" रति का पाठ | ५ ·३४ प्रपञ्चसारे यदा तदाथो विभजेत् पदानि क्रमशः सुधीः । पदैः योड़शभिमध्ये पद्मं वृत्तत्रयान्वितम् ॥ ४४ ॥ प्रष्टचत्वारिंशता राशिः स्याहीप्यशीतिभिः । सद्दादशैः शतपदैः शोभायुगद्दारकोणकम् ॥ ४५ ॥ हाराणि पदपटकानि शोभाख्याः स्युश्चतपदाः । चतुष्पदाचोपशोभाः पट्पदं कोणकम्भवेत् ॥ ४६ ॥ वृत्तवीथ्योरारचयेन्मध्ये सूत्रचतुष्टयम् । प्राग्याम्यवारुणोदीयं भवेत्तद्राशिमण्डलम् ॥ ४७ ॥ कर्णिकायाः केसराणां दलसन्धेईलस्य च । दलाग्रहत्तराशीनां वीथ्याः शोभोपशोभयोः ॥ ४८ ॥ वृत्तानि चतुरस्राणि व्यक्तं स्थानानि कल्पयेत् । भवेन्मण्डलमध्या. कर्णिका चतुरद्भुला ॥ ४८ ॥ चतरङ्गलः तथा दनानां मानन्तदग्रं यमुलकं भवेत् ॥ ५० ॥ अन्तरानं पृथम्वृत्तत्रये हाङ्गलमुच्यते । ततय राशिचक्र स्यात् स्वस्ववर्णविभूपितम् ॥ ५१ ॥ रागिमगुनकः कुर्यात् पभिनवभि(१)रेव वा। हाविंगदानं चेतत् परस्तात्तावदिष्यते ॥ ५२ ॥ वृत्तं चक्रमुगम्ये के चतुरस्रञ्च तदिदः । यदि वा व नमराः स्युय हादश राशयः ॥ ५३ ॥ पिपीलिकामध्या माउलुगनिमा अपि । चक्र या घसरलं चेत् पासा हादश रागयः ॥ ५४ ॥ भयेयुः पहनदननिभा वा कथिता बुधः । साड़ीगचिरान् कुप्पात् चतुरः कम्पगाखिनः ॥ ५५ ॥ im reif नि गारवा घानं नामोदर्थः । तथाच सहरमा PM बारा हाइला: केसराय स्युः सन्धिय 1 ते ·पवमः पटलः। . . ललितान् रूढ़कुसुमान् फन्नपल्लवशोभितान् । जलजः स्थलजर्वापि समनोभिः समन्वितान् ॥ ५६ । हससारसकारण्डशकभमरकोकिलैः। मयूरचक्रयाकाद्यैरारूढविटपानतान् ॥ ५७ ॥ सर्चर्तुनितिकरान् विलोचनमनोहरान् । तहहिः पार्थिवं कुयान्मण्डलं कृष्णकोणकम् ॥ ५८ ॥ मण्डलानि तु तत्त्वजो राश्यन्तान्येव कारयेत् । राशावन्यन रचयेत् प्रमोहादन्यमण्डलम् ॥ ५८ । आवाह्य देवतामन्यामर्चयम्वन्यदेवताम् । उभाभ्यां लभते शाप मन्त्री तरलदुम्मतिः ॥ ६ ॥ कालात्मकस्य देवस्य राशयक्ति(१)मजानता। कृतं समस्तं व्यर्थं स्यादन्जेन ज्ञानमानिना ॥ ६१ ॥ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन राशीन् साधिपतीन् क्रमात् । अवगम्यानुरूपाणि मण्डलानि च नान्यधीः ॥ १२ ॥ उपक्रमेदचयितुं होतुं वा सर्व्वदेवताः । रजांसि पञ्चवर्णानि पञ्चद्रव्यात्मकानि च ॥ ६३ ॥ पौतशुक्लारुणशितिश्यामान्येतानि भूतशः । हारिद्रं स्याद्रजः पीतं ताण्डुलञ्च सितं भवेत् ॥ ६४ ॥ तथा दोषारजःक्षारसंयुक्त रक्तमुच्यते । कणं दग्धपुलाकोस्य श्यामं विल्वदलादिकम् ॥ ६५ ॥ सितेन रजसा काय:: सीमारेखा विपश्चिता । अद्भुलोत्सेधविस्तारा: सर्बा मण्डलकम्मसु ॥ ६६ । पीता स्यात् कर्णिका शलपोतरताच केसराः। दलान्यच्चान्यन्तरालं श्यामचूर्णेन पूरयेत् ॥ १७ ॥ (1) “रापिाधिम् रति पा पाठ ।

·प्रपञ्चसारे
सितरतासित वृत्तव्यमुदीरितम् ।
नानावर्णविचित्राः स्युचित्राकाराच वीथयः ॥ ६८ ॥
हारशोभोपशोभासाः सितरक्तनिशासिताः।
गशिचक्रावशिष्टानि कोणान्यनिषु यानि वै ।
पीठपादानि तानि स्युररुणान्यसितानि च ॥ ६ ॥
अथवारुणानि दलानि च तथादलसन्धिरप्यसितम्भवति ।
असितारुणाच्छरजसा विहितान्यपि वर्जुलानि कथयन्त्यपरे ॥ ७०.
n:॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पञ्चमः पटलः ॥2॥

·षष्ठः पटलः। 000000 अथ पुनराचम्य गुरुः प्राग्वदनो विष्टरोपविष्टः सन् । प्राणायाम सलिपिन्यासं कत्ला न्यसेत्तदृयादीन् ॥१॥ ऋपिरुत्वाच्छिरसैप धार्य: छन्दोऽक्षरवाट्सनागतं स्यात् । न्तव्यतया सदैव हदि प्रदिष्टा बता च ॥२॥ ऋपिव्वेर्णादिको धातू स्तो गत्या मापणेन च । यात्याभ्यां यत्स्वरूपं स गुरुः स्यादृषिवाचकः ॥ ३॥ इच्छादानार्थको धात् स्तः छाद्योऽन्यय दादिकः । तयोरिच्छां ददातीति छन्दो मन्वार्णवाचकम् ॥ ४ ॥ प्रारमनो देवताभावमदानावतेति च । पटं समस्ततन्त्रेषु विहतिः समुदीरितम् ॥ ५ ॥ हृदयगिरसो: शिखायां कवचाक्ष्यस्तेषु सहचतुर्थी' ! नत्या हुत्या च वषट् हुं वीपट् फट्पदैः पड़नविधिः ॥ ६ ॥ हृदयं बुद्धिगम्यत्वाप्रणामः स्यानमः पदम् । क्रियते वदयेनातो बुद्धिगम्या नमस्किया ॥ ७ ॥ तुड्रार्थत्वाछिरः खे स्खे विषयाहरणे हिठः । गिरोमन्मेण चोत्तुहविषयावतिरोरिता ॥८॥ गिता तेजः समुद्दिष्टा वपडित्यामुष्यते । तत्तेजोऽस्य तनुः मोसा गिखामन्त्रण मन्त्रिणः कवग्रहण इत्यमाहातो: कवचसम्भवः । इन्तजस्तेजमा दही राते कवचन्तत: । १.. नेवं दृष्टिः समुदिटा पोपडदर्गनमुद्यते । दर्शनं हगि येन स्यात्ततेजो नेववाचकम् । ११ ।

·प्रपञ्चमारे असन्त्र सादिको धातू स्त: पचलनार्थको । ताभ्यामनिष्टमाक्षिप्य चालयेत् फट् पदाग्निना ॥ १२ ॥ अङ्गमन्त्रा इमे प्रोक्ताः सर्व्वतन्वेषु सूरिभिः । पश्चैव यस्य मन्त्रस्य भवन्त्यङ्गानि मन्त्रिणाम् ॥ १३ ॥ सर्वेष्वपि च मन्त्रेषु नैवलोपो विधीयते । अङ्गुलीषु क्रमादरैरङ्गुष्ठादिषु विन्यसेत् ॥ १४ ॥ कनिष्टान्तास तवायतलयोः करयोः सुधीः । 'अस्त्रेण तालवितयं सत्वा तेनैव बन्धयेत् ॥ १५ ॥ दिगो दमकमादनपटकं वा पक्षकं न्यसेत् । জমাখে मनूनान्त सामान्ययं प्रकल्पना ॥ १६ ॥ सह सगन्धपुष्पाचततोयं वामतः प्रविन्यस्य । साझं मन्वं पूजामूतों (१) न्यसेद्गुरूपदेशेन ॥ १७ ॥ न्यसेच दक्षभागे सुमनः पात्र तथाऽभितो दीपान् । अन्यसाधनमखिलं पुरती गन्धाक्षतादिक मन्त्री ॥ १८ ॥ प्रथमं निजसप्यतो यथावत्प्रयजेद्देवमयान् महागुरून् स्वान् । ‘गणनायकमन्यतथ पागायुगदन्ताभयहस्तमुज्ज्वलाङ्गम् ॥ १८ ॥ रसंघ हपसनुमथाग्नौ हरि श्यामवर्ण मानं रसोदिगि मरुति पीतच वैराग्यसंगम् । भूताकारं हिरदतनमैग्वर्यमीगे च कृष्णं नपूर्वोर्यजत दिशि चित्राणि गावाणि पीठे ॥ २० ॥ मध्येऽनन्तं पद्ममस्प्रिंय सूयं सोमं वर्षि तारवर्णविभनीः । সহীহীনালযুগান্ধী: জিক্স ময়দ্বাৰ ताहणारशापीतारनामामलोपमा प्रोताः। पधनजयाधमानवस्तजोदपाय गतायः प्रोडाः । २२ ॥ (1) माले रवि भाडाचरम् ।

·षष्ठः पटलः। विन्यस्य कर्णिकोपरि शालीस्तदुपरि तण्डुलाय तथा । तेषामुपरि च दर्भान् द(परि कूर्चमक्षतोपेतम् ॥ २३ ॥ विगुणेन च तन्तुरूपभाजा परितोऽथोपरिवेष्टितं यथावत् । लखनालधुधूपितञ्च कूर्चीपरि कुम्भं निदधातु तारजापी ॥ २४ ॥ न्यस्य दर्भमयक्रममताद्यन्वितं सनवरत्नक (१) घटे। पूरयेत सह कपादिकान्तगैरक्षरौषधिविपाचितै लैः ॥ २५ ॥ अथवा दशमूलपुष्पदुग्धाधिपचर्मोत्वधितैः कपायतोयैः । स्तनज (२) द्रुमचम्मंसाधितमलिलैः संयतधीः शुभोदकैर्वा ॥२६॥ यहे कषायोदकपूरिते च विलोद्य सम्यग्विधिनाष्टगन्धम् । कलाः समावाद्य विनिक्षिपेत्तत्क्वाथोदकापूर्णमुखे च कुम्भे ॥२५॥ विविधं गन्धाटकमपि शातोयं वैष्णवञ्च शैवमयि । गन्धाटकेन शनि: स्यात् क्रमशो मन्त्रिणाहतेऽनन्ता ॥ २८ ॥ चन्दनकर्पूरागुरुकुझुमकपिमांसिरोचनाचोराः। गन्धाष्टकमपि गतः साबिध्यकरच लोकरञ्जनकृत् ॥ २८॥ चन्दनहीवेरागुरुकुष्ठासगुगीरमांमिमुरमपरम् । चन्दनकर्परागुरुदलरुधिरकुशीतरोगजमपरम् ॥ ३० ॥ अष्टत्रिंशत्प्रभेदेन याः कलाः प्रागुदीरिताः । गुरूपदेशनमतस्ता विद्वान् विनियोजयेत् ॥ ३१ ॥ याः पञ्चाशकलास्तारंपञ्चभेदसमुत्थिताः । पञ्च पञ्चकम्भिवा विदुस्तास्तत्त्ववेदिनः ॥ ३२॥ सप्तामकस्य तारस्य परौ हौ तु परी यतः । ततस्तु शनिशान्ताख्यौ पठ्येते न परैः सह ॥ ३३ ॥ प्रथमं प्रतवेहंसः प्रतहिष्णुरनन्तरः । वैयम्बकं रतीयं स्यात् चतुर्थस्तत्पदादिकः ॥ ३४ ॥ ( "मनारधाम् इति पादानरम् । ( “स्थलज" इवि पाठानरम !

·प्रपञ्चमारे
विष्णुयोनिरितीत्यादिः पञ्चमः कल्पातां मनुः ।
चतुर्नवतिमन्त्रात्मा देवताबाह्य पूर्यताम् ॥ ३५ ॥
अव याः पञ्च संप्रोक्ता ऋचस्तारस्य पञ्चभिः ।
कलाप्रभेदश्च मियो युज्यन्ते ताः पृथक् क्रमात् ॥ ३६ ॥
कुयात् प्राणप्रतिष्ठाश्च तत्र तत्र समाहितः ।
प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण पुनम्तोयं कलात्मकम् ।
उच्चारयन् मूलमन्वं कलसे सविधापयेत् ॥ ३७॥
पोका पूर्वममुष्य शब्दमय च प्राणा इह प्राणका
स्तहन्लीव इह स्थितति च तथा सचेन्द्रियाणीति च ।
तहदाननसावुदीयं तदनु प्राण्या इह यान्त्विति
म्बाहान्तं प्रजन्मिनु निशितधी: प्राणान् प्रतिष्ठापयेत् ॥ ३८ ॥
अश्वत्यचूतपनसम्तवकैः सूत्रामवल्लरीयुक्तः ।
सुरतरुधिया पिधाय कुम्भमुखं वेष्टयोत वामोभ्याम् ॥ ३८ ॥
पुनम्तोयगतं देवं साध्यमन्त्रानुरूपतः ।
मकनीकृत्य च गुरुरूपचारान् समाचरेत् ॥ ४० ॥
प्रामनवागते मार्यपाये साचमनीयके ।
मधुपर्काचममानवमनाभरणान्यपि ॥४१॥
सुगन्धसुमनोधूपदीपानैवेद्ययन्दने ।
प्रयोजयेदर्शनायामुपचारास्नु पोड़ग ॥ ४२ ॥
पयंपाद्याचमनमधुपर्काचमनान्यपि ।
गन्धादयो निवेद्यान्ता उपचारा दग क्रमात् ॥ ४३ ॥
गधादिका निवेधान्ता पूजा पञ्चोपचारकी।
मपया: विविधाः प्रोताम्तामामेकां ममाचरेत् ॥ ४४ ॥
गन्धपुयाचतयवकुगाप्रतिनमपाः ।
दृष्यां चेति क्रमादपद्रव्याटकमुदीरितम् ॥ ४५ ॥

·पष्ठ. पटनः। 1 पायं श्यामाकीजविष्णुक्रान्ताभिरुच्यते । जातीलवन ककोलमतमाचमनीयकम् ॥ ४६॥ मधुपर्कच सचौद्रं दधि प्रोक्तं मनीषिभिः । शुद्धाभिरद्भिर्विहितं पुनराचमनीयकम् ॥ ४७ ॥ चन्दनागुरुकर्पूरपद गन्धमिहेष्यते । तुलस्यौ पद्धने जात्यो केतक्यौ करवीरकौ ॥४८॥ शस्तानि दश पुष्पाणि तथा रत्तोत्यलानि च । उत्पलानि च नौलानि कुमुदानि च मालती (१)॥ ४ ॥ मलिका(२)कुन्दमन्दारनन्द्यावर्त्तादिकानि च । पलाशपाटनी चार्थपारन्यावर्तकानि च (३) ॥ ५० ॥ चम्पकानि (४) सनागानि रक्तमन्दारकाणि च । अशोकोद्भवविल्वोत्यकर्णिकारोद्भवानि च ॥ ५१ ।। सुगन्धानि सुरूपाणि स्वागमोक्तानि यानि च । मुकुलैः पतित नै: शीणैर्वा जन्तुषितैः ॥ ५२ ॥ आघ्रातैरइससृष्टैरुपितैरपि नायेत् । सगुग्गुल्वगुरूशोरसिताज्यमधुचन्दनैः ॥ ५३ ॥ साराद्वारे विनिरिमन्त्री नीचैः प्रधूपयेत। गोसपिंषा वा तैलेन वा च लघुगर्भया ॥ ५४ ॥ दीपितं सुरभि शुद्ध दीपमुच्चै प्रदीपयेत् । सुशितेन सुशुडेन पायसेन सुसर्विषा । सितोपदंशकदलीदध्याथि निवेदयेत् ॥ ५५ ॥ . + (१) “कहारकसदानि च रति पाठान्तरम । (२) "मारती रति पाठान्तरम । (३) "पलाशपाटलापार्यपारल्यावर्तकानि च इति पाठानरम । (४) "उत्पठानि रति वा पाठ । ६ ·४२ प्रपञ्चसारे वर्गम्मनुप्रपुटितैः क्रमशः शताहासक्रमादभियजेत् सकलास मन्त्री । गन्धादिभिः प्रथमतो मनुदेवतासु त्रैलोक्यमोहनमिति प्रथित: प्रयोगः ॥ ५६ ॥ हृदयं मशिरस्तथा शिखया कवचञ्चल्यनलादिकासि । पुरती नयनं दिशां समन्त्री पुनरस्वच्च समर्च येत् क्रमात् ॥ ५७ ॥ हारस्फटिककलायाञ्जनपिङ्गलवहिरोचिपो लन्ननाः । अभयवरोद्यतहस्ताः प्रधानतनवोऽङ्गदेवताः कथिताः ॥ ५८ ॥ आदावद्भावरणन्तन्त्रवादीरितं विधानेषु । अन्ते च नोकपालाहतिरथ कुलिशादिकानाच ॥ ५८ ॥ इन्द्राग्नियमनिगाचरवरुणानिलधनेगशिवाहिपतिविधयः । जात्यधिपहेतिवाहनपरिवारान्ताः क्रमेण यष्टव्याः ॥ ६ ॥ पीत: पिङ्गः कणो धूमः खेतय धूम्रमितशलाः । कापायारुणाम्बुजाभा लोकेगा वासवादयः प्रोक्ताः ॥ ६१ ॥ वळ सशक्तिर्दण्डः खनः पाशाङ्गुशौ गदाशूलो । रथचरणनलिनसंजो प्रोक्तान्यस्याणि लोकपालानाम् ॥ ६२ ॥ पीतहिमजलदगगनाचिरप्रभारतकुन्दनीलरुचः । करविन्दारुग्णवर्णाः (१) प्रोक्ताः स्युवर्णतोऽपि वजाद्याः ॥ ६३ कृते निवेद्य च ततो मण्डल परित: क्रमात् । मगलाऽगुरपानाधि स्थापनोयानि मन्त्रिणा ॥ ६४ ॥ उपनिप्य कुण्डमन वचरणयोग्या विनिख्य रेखाथ । अभ्युष्य प्रणवेन प्रकल्पयेदयोगविष्टरं मन्त्री ॥ ६५ ॥ पयया पट्कोणाहतविकोणके गुरुजनोपदेशेन । प्राणाग्निहोत्रविधिनाप्यावमधीयादयेऽनलस्थाने ॥ १६ ॥ तयायो मलमतोमतीन्द्रियामा मम्मृत्य मकानजगन्मयीच गतिम् । नदयोनो मणिभवमारणेयकं वा तारेणाधिपतु ग्रहोत्यमेव वाग्निम् ॥ ६ ॥ ॥ 11 मिन्दारनाति पाहातरम् ।

·पष्ठः पटलः। चित्यिङ्गलपदमुक्ता हनदहपचयुग्मकानि सर्वजम् । प्राज्ञापयाऽग्निजाये प्रभाष्य मनुनाऽमुनाऽनलं ज्वालयेत् ॥ ६८ ॥ अग्निं प्रचलितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् । सुवर्णवर्णममलं समिई विडतो मुखम् ॥ ६ ॥ . अनेन ज्वलितं मन्त्रणोपतिछेडताशनम् । तत: प्रविन्यसेहेहे जिवामन्वैविभावसोः ॥ ७० ॥ सलिङ्गगुदमूहास्यनामानिनेषु च कमात् । ससाङ्गेयु जिहाथ वक्ष्यन्ते विविधामिकाः ॥ ७१ ॥ हिरवा गगना रता कणा चैव तु सुप्रभा। वहुरूपाऽतिरता च निहा: सप्तेति सात्विका: ॥ ७२ ॥ पद्मरागा सुपर्णी (१) च हतीया भट्रलोहिता (२) । लोहिताख्या तथा खेता धूमिनी सकरान्निका ॥ ७३ ॥ राजस्यः कथिता जिद्वाः क्रमात् कल्याणरेतसः। विखमूर्तिस्फुलिङ्गिन्यौ धूम्रवर्णा मनोजवा ॥ ७४ ॥ लोहिता च करालाख्या काली तामसजिद्धिकाः । अनलेरार्धिविन्दन्ताः पादियान्ताक्षरान्विताः ॥ ७५ ।। सालिका दिव्यपूजासु राजस्यः काम्यकम्मसु । तामस्यः क्रूरक प्रयोक्तव्या विपश्चिता । ७६ ॥ सुराः सपिटगन्धर्बयक्षनागपिशाचकाः। राक्षसाथ क्रमादग्नेराथिता रसनावमौ (३) ॥ ७० ॥ जिधास विदशादीनां तत्तकार्यसमाप्तये । जुहुयाहान्छितां सि िदद्युस्ता देवता मताः ॥ ८ ॥ खनामसदृशाकाराः प्रायो जिहा हविर्भुजः । मन्त्री प्रविन्यसेद्भूयो बड़ेरङ्गानि वे क्रमात् ॥ ७ (1) “सुपर्णा" रति पाठानरम । (२) *रसभाम्बी प्रति पादानरम् । (२) योहिता रति पाठान्तरम् ।

·प्रपञ्चसारे ४४ सहस्राचिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठपुरुषस्तथा । धूमयापी मप्तजिह्रो धनुर्डर इतीरितः ॥ ८० ॥ अङ्गमन्त्रान् क्रमादष्टमूर्तीशाथ प्रविन्यसेत् । मूडीसपाकव्यन्धुकटिपा सकेषु च ॥ ८१ ॥ प्रादक्षिणोन विन्यस्येदयथावद्देशिकोत्तमः । जातवेदाः सप्तजिह्रो हव्यवाहन एव च ॥ २॥ अश्वोदरजसंजय सवैखानर एव च । कौमारतेजाय तथा विश्वेदेवमुखाइयो । ८३ ॥ स्थरष्टमूर्तयो वरग्नये पदपूर्विकाः । प्रयवादिनमोऽन्ताय पुनर्भचतुष्टयः । ८४ ॥ दिक्क्रमात्मपरिस्तीयं सम्यग्गन्धादिभिर्यजेत् । मध्ये च कोणपटकै च जिद्वाभिः कैमरेषु च ॥ ८५ ॥ अनमन्वैस्ततो बाद्ये चाटभिमूर्तिभिः क्रमात् । ततोऽग्निमनुना तेन मन्त्री मध्ये च संयजेत् ॥८६॥ वैखानरं जातवेदमुक्ता चेहावहेति च । लोहिताक्षपद सकम्भाणीति समीरयेत् । ब्रूयाच माधयेत्यन्ते वद्भिजायाऽन्तिको मनुः ॥ ८ ॥ विनयनमाणातावहमोनि मुशक्तां- शुकमाणमनेकाकन्यमभोजसस्थम । पभिमतवरणतिस्वस्तिकामोतिहस्त नमत कनकमालानहाताम रुगानुम् ॥ ८८॥ जिहा ब्वानाच प्रोवा वराभययुतानि च । पदानि मूतंय. गतिम्वस्तिकोसदोईया: : ८८ मम्मलेन एतेनाभियोतनोयोतितेन च । व्याहत्यानन्तरं तन मनुना जुहुयाचिमः १८..

·पष्टः पटलः। ४५ गर्भाधानादिका बड़ेः समुहाहाऽवसानिकाः । क्रियास्तारेण वै कुर्यादान्याहुत्यष्टकैः पृथक् ॥ ८१ ॥ जितागभूर्तिमनुभिरेकाहुत्या(१)हुनेत्ततः । जिह्वाया मध्यसंस्थाया मन्त्री ज्वालावलीतनी ॥४२॥ तारायैईशभिभेदैः पूर्वपूर्वसमन्वितैः । मनुना गाणपत्येन हुनेत्पूर्वं दशाहुती: ॥ ८३ ॥ जुहुयाच चतुरिं समस्तेनैव तेन त । आज्येन साध्यमनुना पञ्चविंशतिसंख्यकम् (२) ॥ ८४ ॥ जुहुयात् सर्वहोमेषु सुधीरनलप्तये। तान्त्रिकाणामयं न्यायो हुतानां समुदीरितः ॥ ५॥ पुनः साध्येन मनुना हुनेदष्टसहस्रकम् । अथवाष्टशत सर्पि:संयुक्तोन पयोधसा ॥ ८६ ॥ ट्रव्यैबिधानमोक्ता महाव्याहृतिपथिमम् । पुनः समापयेदोमं परिपेकाऽवसानकम् ॥ ८७ ॥ भूर्भुव: स्वर्भूर्भुव:स्वः पूर्वं स्वाहान्तमेव च । अग्नये च पृथिव्यै च महते च समन्वितम् ॥ ८॥ वायवे चान्तरिक्षाय महते च समन्वितम् । आदित्याय च वैदिवे महते च समन्वितम् ॥ ८॥ चन्द्रमसे नक्षत्रेभ्यो दिग्माय महतेऽन्वितम् । महाव्यातयस्वेताः सर्वशो देवतामयाः ॥ १०॥ ब्रह्मार्पणाख्यमनुना पुनरष्टावयाहुतीः । जुहुयान्मन्ववय्येण कम्मबन्धविमुक्तये ॥ १०१॥ इतः पूर्व प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः । जाग्रत् खप्रसुपुप्तीनामोऽवस्थाखितीरयेत् ॥ १०२॥ 10 *एकारल्या तिपाठान्नरम । (२) “इनेदरमइसकम् इति पाठान्तरम् ।

·प्रपसारे
ततथ मनसा वाचा कणेति प्रभापयेत् ।
हस्तान्याञ्च तथा पद्भासुदरेयोति भाषयेत् ॥ १०३ ॥
शिशा च यत् स्मृतं प्रोता यदुक्तं यत्कृतन्तथा ।
तत्सर्व्वमिति सम्भाष्य ब्रह्मार्पणपदं वदेत् ॥ १०४ ॥
भवत्वन्ने हिठयायं ब्रह्मार्पणमनुमतः ।
हुते तु देशिकः पयाम्मरले बलिमारभेत् ॥ १०५ ॥
नक्षत्राणां सराशीनां सवाराणां यथाक्रमम् ।
दद्याहलिं गन्धपुष्यधूपदीपकमादरात् ॥.१०६ ॥
ताराणामखिनादीनां राशि: पादाधिकं हयम् ।
मेपादिमुक्ता नक्षत्रसंज्ञापूर्वमनन्तरम् ॥ १०७ ॥
देवताभ्यः पद प्रोका दिवा न पट वदेत् ।
चारिभ्यथाथ सर्वेभ्यो भूतेभ्यश्च नमो वदेत् ॥ १०८॥
एवं राशौ त सम्पूर्णे तस्मिस्तहन्प्रयोजयेत् ।
तथा राश्यधिपानाच ग्रहाणां तत्र तत्र सु ॥ १०८॥
मसानां करणानाञ्च दद्यान्मौनाहमेषयोः ।
अन्तराने बनिस्त्वेवं संप्रोता: कलशामकः ॥ ११०॥
पुनर्निवेद्यमुहत्य पुरावत् परिपूज्य च ।
मुखवासादिकं दत्त्वा सत्या तद्युतया पुनः ॥ १११ ॥
स्तुत्वा यथावणमेशियुक्तास्त साधक' ।
प्रश्न यापि पञ्चाङ्गमुभाभ्यां या समाहित. ॥ ११२ ॥
दोभ्या पदाम्या जानुभ्यामुरमा शिरसा दृशा ।
वचमा मनसा पेति प्रणामोऽटा ईरितः । ११३ ॥
बाहुभ्याच मुजानुस्या गिरमा वचमा धिया।
पादक: प्रणाम: स्यात् पूजासु प्रवराविमी ॥ ११४ ॥
गुषांचाहारादिका यागमम्बा मोकंगासाम्ले रानमोऽन्ताः ।
पूजायामप्यग्निकार्य ठिाता पोजे: पूजा स्याहिमा वियुक्तोः ॥११॥

·षष्ठः पटलः । ४७ वाससी च पुनरङ्ग लिभूषां होमवत् सुमुखजप्रवरेषु । ईश्वरापणमिति प्रति दत्त्वा बस्तिो बिजमुखेरितवाग्भिः ॥ ११६ ॥ नत्वा ततस्तनुभृते परमात्मने व द्रव्याईमेव गुरवे चतुरंशकं वा । दत्त्वा दशांशमथवापि च वित्तशाठ्य हिवार्ययेन्निजतनुं तदधीनचेताः ॥११०॥ अथ पटुतरमुख्यवाद्यधोपैईिनमुखनिष्यतदाशिषां रवेण। सुनियतमपि सुस्थितं च शिष्यं कलशजलैरभिषेचयेदयथावत् ॥ ११८ ॥ यथा पुरा पूरितमचर्घटः सुधामयैः शिष्यतनौ तथैव तैः । प्रपूरयन्मन्निवरोऽभिषेचयेदवाप्तये मडु यथेष्टसम्पदाम् ॥ ११ ॥ विमले परिधाय वाससी पुनराचम्य गुरुं प्रणम्य च । निकटे समुपासते वदेदपि शियाय मनुं त्रिशो गुरुः (१) ॥ १२० ॥ गुरुणा समनुग्रहीतं मन्वं सद्यो जपेच्छताहत्या। गुरुदेवतामनूनामैक्यं सम्भावयन् धिया शिष्यः ॥ १२१ ॥ मन्त्र मन्वगुरावपि मन्त्री मन्त्रस्य देवतायाञ्च । त्रिषु विहितसततभक्तिः प्रेत्येह निजेप्सितं फलं लभते । १२२ ॥ सझेपादिति गदिता हिताय दीक्षा जप्तृणा प्रवरफलप्रदाऽचिराय। प्राप्यनां जपविधिरादरेण कार्यो विहद्भिः सहुतविधिनिजेटसिर । १२३ ॥ प्रोक्तनैवं कलशविधिनकन वाऽनेक कुम्भ- भतया यो वा सुमतिरभिपिञ्चेन्नरो मन्तजापी । कामान् प्राप्नोत्ययमिह परत्रापि किं तव चित्रं लोकैयिन्त्यो न खलु मणिमन्त्रौषधीनां प्रभावः । १२४ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पाठः पटलः ॥ 1) "मिटेसहपाहतोपदेय शिषद मलिश गररति पाठानरम ।

·सप्तमः पटलः। अथानराणामधिदेवतायाः समस्तबोधस्थितिदीपिकायाः । अशेषदुःखप्रगमाय नृणां वक्ष्ये जपादेः प्रवरं विधानम् । ११ ब्रह्मास्या ऋपिरीरित: सुमतिभिर्गायवमुक्तच्च त. छन्दरवेव सरखती निगदिता मन्वयु तद्देवता । प्रायन्तस्वरपट्कल परयोरन्तस्थितैः कादिभि- वगैर्यान्तगतैः क्रमेण कथितान्यस्याः (१) पड़गानि च ॥ २ ॥ - पञ्चागहर्णभेटैर्विहितपदनदोःपादयुकुक्षिवक्षो- देगां माखलपकलितशशिकलामिन्दुकुन्दावदाताम् । अक्षसकुम्भचिन्तालिखितवरकरां वीक्षणां पद्मसंस्था- मच्छाकल्पामतुच्छस्तनजघनभरां भारती तां नमामि ॥ ३ ॥ काननवत्तहाचितिनो गण्डौठदण्डमूहास्य । दो:पसन्ध्यग्रकेषु च पार्खयपृष्ठनाभिजठरेषु ॥ ४ ॥ पदोनापरगनको उदादिपाणिपादयुगे । नठराननयोर्ध्यापकसनामस्येदथो वर्णान् क्रमशः । ५ ॥ मदीक्षितो विमनधीगुरुणाऽनुशिष्टो लवं न्यसेत् सुनियतः प्रजपेच्च तावत् । अन्तेऽयुतं प्रतिहुनेमधरवया: शुस्तिनेरपि यजेहिनमोऽक्षरेगीम् ॥ ६ व्योमावि.मचतुरंगसरविसर्गान्तस्फुरत्कर्णिक किश्वकानिखितम्बर प्रतिदनमारभवर्गारकम् । माविम्येन च मप्तमार्णवयुशासागासु संवेष्टितं वर्णानं गिरमि स्मृतं विषगदप्रध्वसि मृत्युभयम् ॥ 00 . १२) RTE पहावित पाटानरम् ।

·सप्तमः पटलः। ४८ प्रविधाय पद्ममथ पीठमथो कथितक्रमेण विधिनाभियजेत् । • नव भिय शक्तिभिरिहैव सहावरणैः समर्शयतु वर्णतनुम् ॥ ८॥ मेधा प्रज्ञा प्रभा विद्या धौधुतिस्मृतिबुद्दयः । विद्येश्वरीति संमोता भारत्या नव शक्लयः ॥ ८॥ अनान्यादौ तदनु च कलायुग्मशवाष्टवर्गान् ब्रह्मायाद्याः शतमखमुखाद्यानथो लोकपालान् । मुख्यर्गन्धेः प्रवरकुसुमेधूपदीपैर्निवेद्य- वर्णान् जायो यजतु दिनशो भारती भतिनमः ॥१०॥ ब्रह्माणी माहेशी कौमारी वैष्णवी च वाराही। इन्द्राणी चामुण्डा समहालक्ष्मीच मातरः मोताः ॥ ११ ॥ वर्गस्वरयादयंशाः क्रमेण कलधौतरजतताम्राः स्युः। इति रचितं रचकमिदं साधकसर्वार्थदायि सततं स्यात् ॥ १२ ॥ विवारमम्भः परिजप्तमेतया पिवेद्दिनादावपि विद्यया सुधीः । प्रनेड मूकोऽपि कवित्वर्धितः पराध सिहि (१) लभतेऽर्कमासतः ॥ १३ ॥ कमलोद्भवौषधिरसेन वचया पयसा च पक्कमथ सपिरपि । प्रयुताभिजप्सममुना दिनयो लिहतां कविर्भवति वासरतः ॥ १४ ॥ वर्णोषध्यामृताभिः कलशममलधीरहिरापूर्य नूनं प्रातस्तेनाभिषिञ्चेशशतपरिजन यं वापि मासम् । स स्याम्मेधेन्दिरायुः प्रशमकवियशी (२) विखसंवादयुक्तो नारी बन्ध्यापि नानागुणगणनिलयं पुववयं प्रसूते ॥ १५॥ पाधारोद्यच्छतिविन्दुस्थिताया बके मूडेंन्दं प्रसन्त्याः प्रभागः । वाद्यान्तार्यान् यातयेदवडिसोमप्रोतामन्त्री मुच्यते रोगजातः । १५ ॥ विन्यासैरय सञपहुंतानाद्यधर्शनेन प्रभजति भारती नरो यः । स यीमान् पुनरचिरेण काव्यकली खेलादीन् जयति जरापमृत्युरोगः ॥१७॥ }} "कोसिम्रति पाठानरम् । 1) प्रदिययति पाठ.।

·५० प्रपञ्चसारे कलाः कलानादभवा वदन्त्यजाः कचादिवर्णानुभवाष्टतादिकान् । पयादिकान्माचरजाश्च विन्दुजाः क्रमादनन्तावधिकास्तु पादिकान् ४.१८ ॥ कुर्यात् कलाभिराभिम्मन्त्री दिनशस्तनौ कलान्यासम् । सानिध्यक्तत् स मर्त्यः (१) प्रतिमाकलगादिषु प्रविनेयः ॥ १८ ॥ मन्नोहारविधानेन वर्णव्यत्यासक्तृप्तिरुद्दिष्टा । प्राभिः यौकण्ठादिप्रोक्तव्वा नामभिर्वा विशेषतः ॥ २०॥ अष्टाक्षरोतमनुवर्यविशिष्टमूर्ति संस्मृत्य विष्णुमपि मन्त्रितमो यथावत् । वर्णेन्यसेदपि पुरेव च केशवादिमूर्त्या युतैर्वपुषि भक्तिभरावनमः ॥ २१ ॥ रुद्रादीन् शक्तियुतान् न्यसेदाद्यांस्त्वगादिसप्तधातयुतान् । यीकण्डादौ विहान् वर्णान् प्राग्वीजसंयुतांथापि ॥ २२ ॥ सिन्दूरकाचनसमोभयभागमईनारीखरं गिरिसुताहरचिभूषम् । पायाभयाक्षवनयेष्टदहस्तमेवं स्मृत्वा न्यमेत् सकलवाञ्छितवस्तुसि ॥ २३ ॥ शक्त्या शक्तियोम्यां शक्तियोनीभिरन्वितैर्वणः । योगत्या युगमराद्यैरथवा विहितः समृहये न्यासः ॥ २४ ॥ प्रथानया पञ्चविभेदभिवया प्रपञ्चयागस्य विधिः प्रकथ्यते । कते त यम्मिविद साधकोत्तमाः प्रयान्ति निर्वाणपदं तदव्ययम् ॥ २५ ॥ पूर्व महागणपति स्वविधानसिहरूपञ्च सागमपि सावरणं विचिन्त्य ! पोजेम मंयुतमचा प्रजपेत मानामन्वं निजेष्टविधयेऽवहितो यथावत् ॥ २६ ॥ मचतुरात्वारिंगहार बीजं तधैकवारमचम् । प्रनपेञ्चतुराहत्या मानापूर्व मनुच्च मन्तितमः ॥ २७ ॥ ममुनिश्छन्दो देवतमपि सागमारकां च विन्यस्येत् । प्रागभिहितेन विधिमा वारवितयं प्रहाय मत तया ॥ २८ ॥ पदने च वापादहितये जठरे च वक्षमि यथावत् । पाचाम्बियमेत् क्रमेण मन्त्री बरादिवगंगान् । २८ ॥ “हापाड ।

·सप्तमः पठलः। ५१ - तारस शक्तिरनपा परमात्मवीज वह प्रिया च गदिता इति पञ्च मन्वोः। एभिस्तृतीयलिपिमिः कथितः प्रपञ्च- यागादयो हुतविधिः सकनार्यदायी ॥३०॥ 'ब्रह्मा स्यापिरस्य च छन्दः परमान्विता च गायत्री सकलपदार्थानुगतं परिपूर्ण (१) देवता परं ज्योतिः ॥ ३१ ॥ जायाग्नेहदयमथो शिरथ सोऽहं हंसामा त्वथ च शिखा स्वयश्च वम्म । तारायं समुदितमोक्षणं तथास्त्र प्रोक्तं स्याइरिहरवर्णमङ्गमेवम् ॥ ३२ ॥ अवाकारहकाराद्यावाद्यो शान्तान्तिको मन् । हकाराचाप्यकारय विन्दुः सर्गी च साक्षरम् ॥ ३३ ॥ साकारयात्ममन्त्रः पडिन्द्रियात्मक उच्यते । सकारौकारहाकारा विन्दुः पञ्चाणको मनुः ॥ ३४ ॥ करणात्मसमायुताः परमात्माद्वयो मनुः। सवाकारैईदीर्घाभ्यां वद्धिजायामनुग्मतः ॥ ३५ ॥ वागादीन्ट्रियसम्भिवः मोऽयं पश्चात्तरात्मकः । तस्मादेमिः कृती न्यासो विशेषादवरोहरुत् । ब्रम्रा वृहत्तया स्यात् परमपदेन प्रकाशितः प्रवरः ॥ ३६॥ गायकमन्त्रागनतो गायत्रं समुदीरितं छन्दः । परमन्यदतिशयं या ज्योतिस्तेजो निरूपितेऽन्यदयत् ॥३०॥ पतियायि च नितरामिति कयित देवता परं व्योतिः । खेति खगः स्वेसि घामा समुहको हत्याहतिति विद्यादगतिव। ३८॥ नगांमावयासताधामगाखा बजाया यत्र येत मर्वम् । म पति परिततं परन्तु तेजस्वमहमिति मय्युदित मनोऽस्य यर ३८५ In भरनामाचारमनिममा।

·५२ प्रपञ्चसारे। -- तदिति सकलचित्प्रकाशरूपं कथितमिदं शिरसोऽपि मन्त्रमेवम् हमिति प्रकाशितो हंस इति च सकलप्रकाशनिवाणम् ॥ ४० ॥ अतुलमनुष्णमशीतं यत्तदितीत्थं प्रकाशितेह शिखा । प्रतिमथ्य गुणत्रयानुबई सकलं स्थावरजङ्गमाभिपूर्णम् ॥४१॥ स्वगुणैर्निजविन्दुसन्ततामाऽखिललोकस्थितिवम्भमन्त्र नतः । आद्यस्त्रिभेदैस्तपनान्तिकैर्यत् सृजत्यजस्रं जगतोऽस्य भावम् ॥ ४२ ॥ तेजस्तदेतन्मनुवर्यकस्य नेत्रत्रयं सन्त उदाहरन्ति । हकाराख्यो धातुईरणार्थे साधकानभीष्टान् ॥ ४३ ॥ संहरतीति यदेतत्तेजोरूपं तदस्त्रमन्त्रः स्यात् । यदा लिपिविभिन्नोऽयं तदात्माष्टाधरः स्मृतः ॥ ४४ ॥ एतत् सर्वप्रपच्चस्य मूलमष्टाक्षर स्मृतम् । प्रपञ्चयागस्त्वमुना तो न्यासविधिम्मतः ॥ ४५ ॥ वणे हेऽनले द्रव्यविद्याइतविधि विधा । मालकान्यासवत्साई लिपिनाष्टाचरेण तु ॥ ४६ ॥ नित्वं न्यसेत् संयतामा पञ्चागदारमुत्तमम् । पञ्चचानेन्द्रिया बहाः सवास्तु निपयो मताः ॥ ४७॥ ताभिरारात्ततं सर्व तत्तदिन्द्रियगोचरम् । स्मर्तव्यागेपलोकान्तर्वति यत्तेज ऐश्वरम् ॥ ४८ ॥ यद्याग्नी जुहुयात्तस्मिन् मदा मर्वत्र वर्तिनि । अद्यामभिर्महामन्त्र प्राविधिः समाहितः अमानो अद्याइविपा हुतं प्रद्यार्पणं स्मृतम् ॥ ४ ॥ एय वर्णविभेदभिवमहद मांसास्थिमजाहतं तत् परमचरे मुविगदे मर्वत्र वर्तिन्यय दुत्वा यहुमागने विममधीम्तेजः म्वरूपी स्वयं भूला मयंमन्न् जपेदपि यायेत्तयाराधयेत् ॥ ५० ॥ - ·सप्तमः पटलः। ५३ शच्याथ सविन्दुकस्वथ कलायुकेशवाद्यैर्यतः श्रीकण्ठादियुतय भक्तिकमलामारैश चैकैकयः । न्यासास्ते दाधा पृथनिगदिताः स्युबद्मयागान्तिका: सचे साधकसिहिसाधनविधी सहरलप्य कल्पद्रुमाः । ५१ ॥ प्रपञ्चयागस्त विशेषतो विपत्प्रपञ्चसंसारविशेपयापकः। परच नित्यं भजतामयत्नतः परस्य धार्थस्य निवेदकः सदा ॥ ५२ ॥ द्रव्यर्यथा ये क्रियते प्रपञ्चयागक्रिया तानि तथैव सम्यक् । यावण्यवस्थासु च ताय कृत्वा प्राप्नोति यत्तत् कथयामि सर्वम् ॥५३॥ प्रोतकमेण विनान्तिक(१)मपि हुत्वा कृतेन मन्वितमः । एकाहत्या जुहुयात् प्रपञ्चयागाद्वयं तेन ततः ॥ ५४ ॥ अखस्योडुम्बरमचन्यग्रोधसम्भवाः समिधः । तिलसर्पपदीग्धतान्यष्टट्रव्याणि संप्रदिष्टानि ॥ ५५ ॥ एतैर्जुहोत अयुताधिकलक्षसंख्यं मन्त्री ततोऽईमथवापि तदईकं यः। स वैहिकों सकलसिहिमवाप्य वाश- योग्यां पुनः परतर च परत याति ॥ ५६॥ एकहिकधिकचतुष्कयतामिहरा तान्तां समीक्ष्य विकृतिं प्रजहीत मन्त्री। बुद्रवरादिविषमग्रहमूतयक्षरक्ष:पियाचजनिते महति प्रकोपे ॥ ५० ॥ द्वादशसहस्रमथवा तद्विगुणं वा चतर्गपं वाथो जुहुयात् । क्षुद्रग्रहरिपुविषमवरभूतसम्भये कोपे । ५८ ॥ यथा प्रतिशिमलफाप प्रणा याटिङ्ग विस्मृनिराणाम् । गमयेदपिरात् सहस्रवत्या मतिमान् यमुभिरभिरेव जहन् । ५८ एतेः सहसहितयाभिशा जुहोति यम कमगो ययावत् । जयेत् चपेमेव म विस्मृतिश्च सापष्मृति पापमवाय दीपान् । ६० । " "माहिम रा!

·१४ प्रपञ्चसारे 1 मधुरक्यावमिक्तैरतनच जुहोति यो मन्त्री। तस्य मुराधिपविभवो महमा गन्नयायते न चिरात् । ६१ नक्षं तदईक वा मधुरत्यस्युतैईनेदेतः । अन्दचयादयाचाक् विभुवनमखिलं वशीकुरुते ॥ ६२ वयादिकानि कम्माखभिकाइब्रेमिरेवे स द्रव्यैः । जुयाच कार्यगुरुतालाघवमभिवीक्ष्य योग्यपरिमाणम् ॥ ६३ ॥ न तिनवा जुहुयादघानां शान्त्येथियेऽयो नलिनैर्य यावत् । दोग्धन पुध्ये यशसे घृतेन वश्याय जातीकुमुमैय लोणः । ६४ ॥ गानीतराहुनचूर्ण कैम्निमधुरासितः स्वसाध्याति कलाटोईगताख्यमस्य गितधी: प्राणान् प्रतिठाप्य च । न्यामोलक्रमती निगास जुहुयात्तां सप्तरात्रं नरो नारी वा वशमेति मह विधिना तेनैव लोणेन वा ॥ ६५. पञ्चागदोपधिविपाचितपञ्चगव्यजाते तेन शतहत्ति हुनेघटाग्नो। तावत् प्रजम्य विधिनाभिममर्थ मिहं भस्माददीत सकनाभ्युदयावहन्तत् ॥६६॥ अनुदिनमनुलिम्पत्तेन किञ्चित् समचा- तिनकमपि विदध्यादुत्तमाते क्षिपञ्च । अनुतंतदुरितापम्मारभूतापमृत्यु ग्रहविपरहित: स्यात् प्रीयते च प्रजाभिः ६॥ एकादगाईकणिकाम्बरकाञ्चनम्य दद्यात्तदेव गुरवेऽथ सहस्रहोमे । पाहपदकणिका दिगुणा च माही स्थाक्षिणहकथिता मुनिभिम्विधैवम् ॥६॥ निमितं दिव्यजन: सुरट्रमात् ममम्तमेव (१) प्रतिलभ्यते यया । प्रपञ्चयागादपि माधकम्तया करप्रया: मकनार्यमिडयः । ६८ ।। इति योप्रपञ्चमारे मामः पटन:... 10 बालिका पार।

·अष्टमः पटलः । प्रय हितविधये विदुषां वक्ष्ये प्राणाग्निहोत्रविहितविधिम् ।। वध्वा पद्मासनमृजकार्यो मन्त्री विशेत् पुरोवदनः ॥ १॥ भक्तः सत्त्वनिबदमध्यमथ तन्मायारजोवेष्टितं प्राग्रक्षोऽनिलदिग्गताश्विजठरं मध्ये च नामेरधः । मध्ये प्राम्वरुणेन्दुयाम्यलसितैः कुण्डेज्वलडिभि- मूलाधारमनारतं समतलं योगी स्मरेत् सिद्धये ॥ २ ॥ मध्येन्द्रवरुपगणियमदिग्भवानि क्रमेण कुण्डानि । पावसथजसम्याहवनीयान्वाहार्यगाईपत्यानि ॥ ३ ॥ चिटूपात् सकलप्रभाप्रभवकान्मून्नप्रक्लत्यात्मनः कल्पार्कात् प्रतिलोमतोऽमृतमयों ज्योतीरुचाच्छां धिया । स्पृष्टामक्षरमालिकान्तु जुहुयात् कुण्डेयु तेषु क्रमात् कल्पान्ताग्निशिखारफुरत्कुहरकेवास्रावितां वर्षगः ॥४॥ वाद्यास्ते समवर्गा मरकतपशमैदानीलामवर्ण भूयः स्युर्बिट्ठमाभाः कुलिगममरुचः पुष्यवैदूर्यभासः । सचे ते पक्षगोऽभिस्रवदमतमया व्यापकस्पर्थमन्ना मुसामाणिक्यरूपाः मुमतिभिरुदितायाटम: स्युः स्वराज्याः५ एतानि (१) केतोरमताकरारम्भन्दम्य जीवस्य च सोमनस्य । राकारसोमारामतां क्रमेण नवेद रखानि विदुर्नवानाम् ॥ ६१ इत्येवं इतविधिमन्वई दिनादो ये सम्यग्विदधति मन्त्रिण: गताम् । तेरवेरपि कनकाएक सधान्यः सम्पयाः सकलजगनिया भवन्ति । ॥ " "एनाnिnा।

·प्रपश्वमारे अन्त्यगवर्गास्यामि वामयवदान्ययावसयनाते । अमिताववर्गचतुर्थी सूक्ष्मां मत्याहये च सयोनाः ॥८॥ हलयुतदर्गरतीयौ परा: प्रान्तीय परिमे वडी। भृगुफफादिपञ्चकसद्यो तिथिलोचनानि मयेऽग्नी मनालम्वगादिकमोतिकमावायप्रतिष्ठाय । गाईपत्ये तुडुयादित्युन होमकम्म वर्यानाम् ॥ १०॥ योना मध्योखिम्मावनिमविरतं शब्दमैन्द्रनिलेन प्रय स्खेनैव रूपं पुनरपरम सोमजेद्रीरसञ्च। याम्ये गन्धं प्रथिव्योमयचिरुचिरेष्वक्षरोधैर्डनेदयी मन्त्री ग्यात् मवेद्यप्रतिमयनममुद्वामितप्रत्यगामा ११ ॥ मतारमत्यायजपान्तमेवं हुत्या महामाय शताईसंख्यम् । विन्यस्य तावच्च तयैव सूत्रमावातिनित्यतनूच भूयात् ॥ १२ ॥ कन्पादित्यमुखः स्वमूलदिनसत् कन्यानतान्तः स्फुर- चन्द्रार्क ग्रहकान्तभूतभुवनव्र गविष्णादिकः (२) । भव्यतोवरसंधकामतमयम्तेजीडयोदप्रमो नित्यानन्दमयस्त्वनादिनिधनो यः स्यात् स इंसात्मकः । १३ ॥ पनुदिनममुना मजतां विधिनाहारक्रियासु मन्त्रविदाम् । प्राशयाः स्युमंकतो.गाईपत्यादिकानि कुराकानि ॥ १४ ॥ माम्यन्तां च कुण्ठास्यामाप्याच मरतामपि । हिरवागगनारहायशामिणमौरयेत् । १५ । ममुप्रभामिः सहित एचयः पादका इति। पमि विल त्वेषमामानमुपचय च । १९॥ सहाम्तियेगाधस्तिवमममयी वदेत् । गयमा ठयुग्मच पक्षानीन् मन्परततः । १०. {1} दि.1 ·अष्टमः पटलः। ५७ हुताहुतिसमुद्दीप्तशिखासंयुक्तरोचिषः । गाईपत्यादिकं भूय उपचान्तमेव च ॥ १८ ॥ मन्त्रं सर्वमनुक्रम्य जिहाः संस्मृत्य सबंश: 1 . बहुरूपान्तु सङ्कल्पा पञ्चानलशिखायुताम् ॥ १८ ॥ अहं वैवानरो भूत्वा जुहोम्यवं चतुर्विधम् । पचास्येवं विधानेनेत्यापूर्ण संयतेन्द्रियः ॥ २० ॥ तूणों हुत्वा पिधायाद्विरुपस्पृश्य विधानतः । भारभ्य मूलाधारं खमामस्तकमनुस्मरेत् ॥ २१ ॥ क्षेवजसंनकममुं प्रकृतिस्थमायं व्याप्तहिसप्तभुवनान्तमनन्यमेकम् । पञ्चानलाग्निरसनापरिदत्तराद्ध- साबाय्यतर्पितमतर्कितमात्मरूपम् ॥ २२ ॥ संचिन्त्याक्षरितामृताक्षरशता भोऽवसितं इवि- स्तेधा कुटिलान्तराधिरधिकं संदीसपञ्चानलः । सायं प्रातरनेन होमविधिना भोज्यानि नित्यं भजन् प्राणानप्रमदोदरं प्रविशति प्राणाग्निहोत्री पुनः ॥ २३ ॥ अति तव पड़नवेदशास्त्रायुपहितमबधिकारमसमासुः । तनुरियमुदिता विरिश्वविखस्थितिलयसष्टिकरीह वर्णमाला ॥२४॥ इति जगदनुपात तामिमा वर्षमानां न्यमत जपत भतया जुद्धताभ्यर्थयोत । निस्पपतितपुर कीर्शिकासोन्ट्रिाध्य सकलदुरितदुःखोछित्तये मुलाये च ॥ २५ ॥ प्रतीरिता सफनजगप्रभादिनी রূনাজমজমশিনামালিয়া। पभीरमाधनविधये च मन्त्रिणा भन्मनुमतिपुटिनारमामिका । २६.

·15 प्रपञ्चसारे मध्ये वद्यक्षरयोः सदवदवावार्णकानि चन्द्रयुगे। पोशा दशाक्षरीयं कखविराजौ च वाषिप्रमुखाः ॥ २०॥ कयोबनयननासावटनान्धुगुटेषु विन्यमेहर्णान् । स्वरपुटितैरय हल्भिः कुचादगानि पट क्रमान्मन्त्री ॥ २८ ॥ अमनकमन्नमंस्था नेखनोपुस्तकोयत्- करयुगलमरोजा कुन्दमन्दारगौरी। वृत्तागधरखण्डोल्लामिकोटोरचूडा भवतु भवभयाना भलिनी भारती वः । २८ अचरनक्षजपान्ते जुहुयात्कमलैः सितैः पयोऽभ्यतः । विमधुरयुतैः सुशवरयुतं नियतात्मऋतिलरथवा ॥ ३० ॥ माटकोनविधिनाक्षराम्बुज गति मिथ विनियुन्य पूर्ववत् । पीठमत्र वचसामधेखरी पूजयेत् प्रथममङ्गमन्चकः ॥ ३१ ॥ योगा मला विमला जाना बुद्धिः स्मृतिम्तया मेधा । प्रत्यष्टाभिर्माभिरपि लोकेगैः प्रपूजयेत् क्रमशः ॥ ३२ ॥ इति सिदमनुमनोजदूरी न चिराटेव कविर्भवेन्मनस्वी । अपहोमरत: मदावगञ्छन् वनितां वागधिपतिगौरवेण ॥ ३३ ॥ न्यामान्वितं निशितधी: प्रजपत् सहस्र- मठो मुखेऽनुदिव प्रपिवेत्तयापः। तमन्त्रिता: पुनरयन्चितमय वाचा मिहिमवेदभिमता परिवसरेण ॥ ३४॥ उदयदयमंम्यितोऽय तोये रविविम्बे प्रतिपक्ष वागधोगाम् । भपतमिममहसमस्यमा कवितामण्डलतो मयेत् प्रभुता । ३५१ पमागविसम्मम्तयोय ममिहरः पादुयुतैय होमः । अविवमोमाम्यकरमलिमीपदो रचनधिय: ३६ ॥ चतुराननेः ममिअमन यादयो मधुरमयाऽमिः । मनुन ममवाप्य धीविनामानचिरारकाप्यताम्भवेत् पुरोगः । ३०॥

·अष्टमः पटलः। . सुविमलनखदन्तपाणिपादो मुदितमना: परदूषणेषु मौनी। हरिहरकमलोद्भवाधिभक्तो भवति चिराय सरस्वतीनिवासः ॥ ३८ ॥ प्रायन्तप्रणवशतिमध्यसंस्था वागभूयो भवति सरस्वती च डेन्ता। नत्यन्तो मनुरयमौशसंख्यवर्ण: संप्रोको भुवि भजमानपारिजातः । ३८ ॥ सीयुमाग्रे भूयुगमध्ये नवके तथैव रन्धाणाम् । विन्यस्य मन्त्रवर्णान् कुर्यादङ्गानि पट क्रमादाचा ॥ ४० ॥ इंसारूढ़ा हरहसितहारेन्टुकुन्दावदाता वाणी मन्दस्मितयुतमुखी मौलिवहेन्दुरेखा । विद्यावीणाऽमृतमयघटाऽनस्रगादीपइम्ता शुभ्रालस्था भवदभिमतमासये भारती स्यात् । ४१॥ दिनकरल प्रजपम्मन्वमिमं संयतेन्द्रियो मन्त्री। हादशमहस्रकमयो मितमरमिजनागचम्पकर्जुष्टुयात् ॥ ४२ ॥ पूजायां पार्ययुगे ससंस्कृता प्राशता च वाग्देव्याः । केयनवानयरूपे सम्पूया य गतिभिस्तदनु ॥ ४३ ॥ प्रना मेधा अतिरपि गतिः स्मृत्यानया घ यागोगी। मुमति: स्वस्तिभि(१)राभिर्माभिरागेमरः क्रमास प्रयजेत् ॥ ४४ ॥ इति निगदिती वागीम्नया: सहोमजपाचना- विधिरनुदिनं मन्त्री वेना मजन् परिमुष्यते । सकमरिमेंधाननीयगोभिरवाप्यते परमपरमां मप्राप्योभयत न मोदते । ४५. इति मारकाविभेटान् प्रापमन्यायक्ष मन्वितमः । मजदेनां शुतिमपि दिनमो वाग्देप्यनुपडाय बुधः। 11 Cele..रतिकार ।

·प्रपञ्चमारे अमनकमन्नाधिवासिनि मनसो वैमत्यदायिनि मनोजे। सुन्दरगावि मुशोले तव चरणाम्भोरुहं नमामि सदा ॥ ४७ ॥ अचलामजा च दुर्गा कमला त्रिपुरति भेदिता जगति । या सा त्वमेव वाचामोखरि सामना प्रसौद मम ॥ ४८ ॥ त्वचरणाम्भोरुहयो: प्रणामहीनः पुनदिजातिरपि । भूयादनेड्मूकस्त्वद्भतो भवति देवि सर्वज्ञः ॥ ४ ॥ मूनाधारमुखोहतविमतन्तुनिभप्रभाप्रभावतया । विस्तलिपिव्राताहितमुखकरचरणादिके प्रसीद मम ॥ ५० " वर्णतनोऽमृतवणे नियतमतिभिर्वर्णितेऽपि योगीन्द्रः । निर्णीतिकरणदूरे वर्णयितुं टेहि देवि सामर्थ्यम् ॥ ५१ ॥ ससुरासुरमौनिनसम्मणिप्रभादीपितावियुगनलिने । मकनागमस्वरूपे सोपरि सविधि विधेहि मयि ॥ ५२ ॥ पुस्तकजपवटहस्ते वरदाभयचिचारुबाहुलते । कर्पूरामलटेहे वागोखरि विशोधयाशु मम चेत: । ५३ ॥ चौमाम्बरपरिधान मुक्तामणिविभूषचे मुदावामे । मितचन्द्रिकाविकसितमुखेन्दुविम्वेऽम्पिक प्रसीद मम ॥ ५४ ॥ विद्यारूपेऽविद्याविनागिनि विद्योतितेन्तरात्मविदाम् । गो: मपद्यजातराोर्मुनिभिः नुते प्रमोद मम ॥ ५५ ॥ विमुषि वयोम्वरूपे त्रिपुरे विदगाभिवन्दिताङ्घ्रियुगे बीक्षणविलमितवले विमूर्तिमूनामिक प्रमोद मम ॥ ५६ ॥ वेढामिक निकतज्योतिाकरणकल्पशिक्षाभिः । मच्छन्दोभि: मन्ततप्तपटनेन्द्रिये प्रमोद मम ॥ ५७ ॥ त्वचरणमामि जन्मम्यितिमहितधियां (1) न मिप्यते दोपः । भगवति भद्धिमतम्वयि परमां परमेतरि प्रमोद मम । ५८। {1} "affeयाम ति मा ।

·अष्टमः पटलः बोधामिक बुधानां हृदयाम्बुजवाहरगनटनपरे । भगवति भवभङ्गकरी भक्ति भद्रार्थदे प्रसोद मम ॥ १८ ॥ वागीशोस्तवमिति यो जपाचनाहवनहत्तिषु प्रजपेत् । स तु विमलचित्तत्तिहापदि नित्यशइमेति पदम् ॥ ६ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे प्रष्टमः पटलः ॥ * ॥

·। नवमः पटलः । 20000- अथ प्रवक्ष्यामि सुदुलभाति विद्या विशिष्टां त्रिपुराभिधानाम् । या सा विभेदापि जगत्ववासविंशप्रकारा विदशाभिवन्द्या ॥१॥ त्रिमूर्तिसर्गाच पुराभवत्त्वाचयोमयत्वाञ्च पुरैव देव्याः । लये विलोक्या अपि पूरणत्वात् प्रायोऽम्बिकायास्त्रिपुरेति नाम ॥२॥ व्योमेन्दुवाधरविन्दुभिरैकमन्य- द्रलाकेन्द्रशिखिभिः सरमाईचन्द्रः। अन्याशीतकरपावकमन्वमन्तै- :जैरमीभिरुदिता त्रिपुरेति विद्या ॥ ३॥ वागडप्यातिशयदतया वाग्भवं वीजमुक्तं लीकाक्षोभणमवशताधिदं कामराजम् । गात लेलापहरणकविताकारकं वीजमतत् प्रो धम्पद्रविणसुखमोक्षप्रदं साधकानाम् ॥ ४ ॥ नाभैरथाचरणमादयाञ्च नाभि मूईम्तथा उदयमित्यमुना क्रमेण । वोजेम्निभिन्यंमत इस्ततले च मध्ये दवाइये हितयमप्युभयोम्तृतीयम् ॥ ५॥ मूहनि गुमाटोरपि नेपितये च कर्णयोरास्य । पंमध्ये १ पृष्ठकोपरयोनामिमण्डले ध न्यस्येत्। वाग्भवेन पुमरनीषयो विन्यमेश पुनलमार्गतः । पाषट्कममुना विधाय सहेवता विमदधीप्र्विचिन्तयेत.

·नवमः पटलः । प्रातामार्कायुताभां कलितशशिकलारजितप्तां त्रिनेवां देवों पूर्णेन्दुवकां विकृतजपवटीपुस्तकाभीत्यभीष्टाम् । पौनोत्तुङ्ग स्तनाता बलिलसितविलग्नामसकपद्धराज- मुण्डसनण्डिताङ्गीमरुणतरदुकूलानुलेयां नमामि ॥ ८ ॥ दीक्षां प्राप्य विशिष्टलक्षणयुज: सत्सम्प्रदायादगुरो- लब्धा मन्बममुं जपेत् सुनियतस्तत्वाईलक्षावधि । खाहतच नवैः पलाशकुसुमैः सम्यक् समिद्धेऽनले मन्त्री भानुसहस्रकं प्रतिहुनेदवारिसूनैरपि ॥ ८ ॥ प्राणायामः पविधीलततनुरथ मन्त्री निजाधारराज- योनिस्थां दिव्यरूपां प्रमुदितमनसाऽभ्ययित्वोपचारैः। बवासौ योनिमुद्रामपि निजगुदलिङ्गान्तरस्थां प्रदीप्तां भूयो ट्रव्यस्तु शडैररुणरुचिभिरप्यारमेहायपूजाम् ॥ १० ॥ वामादिशक्तिसहितं परिपूज्य पीठ तत्र प्रकल्प्य विधिवनवयोनिचक्रम् । योनी निधाय कलशं वथ मध्यगाया- मावाह्य तां भगवतीं प्रयजेत् क्रमेण ॥ ११ ॥ वतेः पुरहितय(१)वासवयोनिमध्य- सम्बहवङ्गिवरुणेशसमाश्रितासि । देव्यर्चनाय मुनिभिर्विहितं पुराण- भूपूरपद्मसहित (२) नवयोनिचक्रम् ॥ १२ ॥ वामा ज्येष्ठा रौट्रिका साविकेच्छा ज्ञानाभिख्या सक्रिया कुन्निकाहा। मही (३) धान्या स्याहिपनी सति: (४) सर्वानन्दा शतयः स्युः क्रमेण ॥ १३ ॥ (1) तितरतिवापाठ.। श"विदो ति वा पाट.1 ३) “विहित निमि पुरैव मोके दुभतरम्” इति वा पाठ.। (8) "सतर्या" रति वा पाठ।

·प्रपञ्चसारे
प्रामध्ययोन्योः पुनरन्तराले सम्पूजयेत् प्रागगुरुपादप तिम् ।
पराभिधानामपरावयाच्च परापराख्यामपि वाग्भवादिम् ॥ १४ ॥
तेनैव चाङ्गानि विदिग्दिशासु मन्त्री यथोक्तमतः प्रपूज्य ।
तन्मध्ययोनेरभितः शरांय सम्पूजयेत् पञ्चममग्रभागे ॥ १५ ॥
सुभगां भगां भगान्ते सर्पिणों भगमालिनीमननाद्वाम् ।
तत्पूर्वकुसुमसंन्नां तदादिके चाथ मेखलामदने ॥ १६ ॥
ब्राह्मीमाहेश्वर्यौ कौमारी वैष्णवी च वाराही।
इन्द्राणी चामुण्डा सचण्डिका चेति मातरः प्रोक्ताः ॥ १७ ॥
सम्पूज्य योनिषु च मागणं सचण्डि-
कान्तं दलेप्चभियजेसताङ्गकाद्यैः ।
भैरवैः सह सुगन्धकपुष्पधूप-
दीपादिकर्भगवती प्रवरैर्निवेद्यः ॥ १८ ॥
अमिताहास्यो रुरुरपि चण्डकोधाद्वयी तथोन्मत्तः ।
सकपालिभीपणाख्यो संहारबाट भैरवाः कथिताः ॥ १८ ॥
इति क्रमाद्यो विहिताभिषेक: सम्पूजयित्वा द्रविणैर्गुरुश्च ।
जधायित्वोतप्तयाथ दुत्वा युनीत योगांय गुरूपदिष्टान् ॥ २० ॥
पच्छामः खच्छभूपी धरणिमयरटहे वाग्भवं लक्षमकं
यो जप्यातहगांगं विहितहुतविधिमन्वजप्ताननादिः ।
काय नार्यहत्तर्भुवनमखिन्नमापूरयेत् स स्वकीय-
मारा विहनाभिः पुनरयमनिशं मेव्यते सुन्दरीभिः ॥ २१ ॥
रखाकम्पारुणतरदुलनातवालपयो
मोनीभूतः स सद्मनि सुखनिविष्टो जपन्नधर्मकम् ।
वीज मन्त्री रतिपतिमयं प्रोहोमायमान
योमो मोके म मुरमनु: मेय्यते पूज्यते च ॥ २२ ॥
ममुरासुरमिश्य विद्याधरगन्धर्वभुजदचारणानाम् ।
प्रमदा मदयगती विकीर्णाभरणा: सस्तदुकूमकेगनानाः ॥ २१ ॥

·नवमः पटलः। अतिदुःसहमम्मथव्यथामिळथिसान्तःपरितापवैपिताझ्यः । धनधम्मजतोयविन्दुमुक्ताफलसक्तोरुकुचान्तबाहुमूला: ॥ २४ ॥ रोमाञ्चकञ्चकितगावलतावनोद्यदुत्तुङ्गपोनकुचकुम्भनिपीड़ितायः । औत्सुक्यभारपृथुवेपथुखेदखिन्नपादारविन्दचलनस्खलिताभिघाताः (१) ॥२५॥ मारसायकनिपातदारिता रागसागरनिमग्नमूर्तयः । श्वासमारततरङ्गिताधरा वाप्यपूरभरविहलेक्षणाः ॥ २६ ॥ मस्तकारचितदोईयाञ्जलिपाता हरिणशावलोचनाः (२) । वान्छितार्थकरणोद्यताय तदृष्टिपातमपि संनमन्ति (३) ता: ॥ २७॥ धरापवरके तथा जपतु लक्षमन्त्यं मन सुशल कुसुमांशुकाभरणलेपनायो वशी। अमुष्य वदनादनारततयोचरेद्भारती विचिवपदपतिर्भवति चास्य लोको वशे ॥ २८ ॥ पलाशपुष्पम्मधुरख्यातोमं विदध्यादयुतदयं यः । सरस्वतीमन्दिरमाशु भूयात् सौभाग्यलक्ष्मयाय स मन्त्रजापी ॥ २८ ॥ वाजी(४)कर करजादशमीवटोत्यैः समिहरैविस्वमवप्रसूनैः । विवादुयुक्ती हवनक्रियाश नरेन्द्रनारीजनरञ्जनी स्यात् ॥ ३० ॥ मालतीवकुलजैईलद्दलैश्चन्दनाम्भसि धने निमज्जितैः । श्रीकरी कुसुमक तक्रिया सेव चारा कविताकरी मता ॥ ३१ ॥ अनुलोमविलोममन्त्रमध्यस्थितसाध्याद्वयुतं प्रजप्य मन्त्री । पटुसंयुतया जुहोत वाच्या नरनारीनरपान् वशे विधातुम् ॥ १२ ॥ मधुरत्येण सह विल्वजैः फलेवन क्रिया जनतानुरजनो। प्रवि सेव साधकसमृहिदायिनी दिनशो विशिष्ट कमलाकरी मता ॥३३॥ खण्डैः सुधालतोत्थैस्तिमधुरसित होत मन्त्रितमः । सकलोपद्रवशान्यै स्वरापमृत्युप्रणोदनाय वशी ॥ ३४ ॥ १) सबनिताभियाता:नि वा पाठः। (२) “निभतशालोचना" रति वा पादः। 18 "लमन्नितिका पाठः। (8) “राजी' इति पाठान्तरम् । ८ ·प्रपञ्चसार फुल्लविल्वप्रसूनस्तदभिनवदलै रक्तकद्वारपुष्पैः (१) प्रत्येक बन्धुजीवरासरसिजैरुत्पलैः कैरवाद्वैः । नन्द्यावत्ते: मकुन्दै पतरुकुममः पाटलीनागपुष्यैः स्वाइरिन्दिरायै प्रजुहुत दिनशः सर्पिपा पायसेन ॥ ३५ ॥ मूनाधारात् स्फुरन्ती शिखिपुरपुटवीताम्प्रभां विद्युदामा मार्कात्तन्मध्यगेन्दोः स्रवदमृतमुचा धारया मन्त्रमय्या । सद्यः सम्पूर्यमाणं त्रिभुवनमखिलं तन्मयत्वेन मन्त्री ध्यायेन्मुच्येत वैरूप्यकदुरितजरारोगदारिद्रादीपैः ॥ ३६ ॥ वहेबिम्बहयपरिवृताधारसंस्खं समुद्य- हालार्काभं स्वरगणसमावेष्टितं वाग्भवाख्यम् । वाण्या स्त्रीयाददनकुहरात् सन्ततं निःसरन्त्या ध्यायेन्मन्त्री प्रततकिरणप्राकृतं दुःखशान्त्यै ॥ ३७॥ हृत्पद्मस्थितभानु विम्वविलसदयोन्यन्तरालोत्थितं मध्याहार्कसमप्रभं परिवृतं वर्णै: कभाद्यान्तकः । ध्यातं मन्मयवीजराजमखिलब्रह्माण्डविक्षोभक राज्यैखर्यविमहिनीमपि रमा दत्त्वा नगट्रनयेत् ॥ ३८ ॥ मूडीऽथ द्वादशान्तोदितगणधरविम्बस्थयोनौ स्फुरन्तं मम्बीतं व्यापकापर्धवलरुचिमकारस्थित वीजमन्त्यम् । ध्यात्वा सारम्बतायातजन्नलुन्नितं दिव्यकाव्यादिकर्ता नित्वं प्ले लापमृत्युग्रहदुरितविकाराविहन्त्याशु मन्त्री ॥ ३८ ॥ योनो परिममितकुण्डनिरूपिणी ता रक्तामृतद्रवमुचा निजतेजसेव । प्योमम्यन मकलमप्यभिपूय नमिवायेग्न महा वगयेइनिता नरांच ॥ ४ ॥ गुचम्यि वा मदनम्य पोज नवारुणं रत सुर्धा सवञ्च । विधिम्त्य सम्मिन् विनिर्वग्न माध्य वगोकरीत्येव विदग्धलोकः । ४१ ॥ 1) तारित निराशा ।

·नवमः पटलः। अन्त्यं वीजमधेन्दुकुन्दविगदं संचिन्त्य चित्ताम्बुजे तद्भूतां धृतपुस्तकाक्षवलयां देवीं मुहुस्तन्मुखात् । उद्यन्तं निखिलाक्षरं निजमुखेनानारतस्रोतमा निर्यान्तञ्च निरस्तसंसृतिभयो भूयात् स वाग्वल्लभः ॥ ४२ ॥ सझेपतो निगदिता त्रिपुराभिधाना विद्या सजापहवना सविधानपूजा। सोपासना च सकलाभ्युदयमसिहर वाणीरमाप्तिविधये जगतो हिताय॥४३॥ विद्यमों त्रिपुरामिति प्रतिभजेदयो वा जपन्नित्यशः तहक्कादथ नूतनार्थविशदा वाणी मुदा नि:सरेत् । सम्पत्त्या नृपनिन्दिनी ततयशःपूरा भवेदिन्दिरा तस्यासौ प्रतियाति सर्वमुनिभिः संप्रार्थनीयं पदम् ॥ ४४ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चमारे नवमः पटलः ॥ * ॥ "/ .

·दशमः पटलः। अयाभिवक्ष्ये सकलप्रपञ्चमूलात्मिकाया: प्रकृतेर्यथावत् । मन्त्र सहाझं सहुताभिषेकं जपार्चनाढ्यं सकलार्थसिर । १॥ धनवर्मकपणगतिशान्तिविन्दुभिः कथितः परप्रकृतिवाचको मनुः । दुरितापहोऽर्थसुखधम्ममोक्षदो भजनामशेषजनरलनक्षमः ॥ २ ॥ शक्ति. स्थापिरस्य तु गायत्री चोदिता मनोश्छन्दः । वोधस्वरूपवाचा सविप्रोता च देवता गुरुभिः ॥ ३ ॥ नेवकरणर्नुदिनकरभुवनविकारस्वराग्निविन्दुयुजा । व्योम्रा पडद्कृप्तिर्जातिविभिन्नेन चापि संप्रोक्ता ॥ 8 ॥ अग्नीन्दुयोगविकृता निपयो हि सृष्टा- ताभिर्विलोमपठिताभिरिदं शरीरम् । भूतात्मकं त्वगसृगादियुत समस्तं मंन्यापयेविशितधीर्विधिना यथावत् ॥ ५ ॥ अन्यावुमम्बमून वादिषु मनिपिपु तांस्तांथतुर्वर्गवणे- प्वेतानाम्यऽम्यदस्तद्गति तदपि परेषु क्रमेणावचिन्त्य । महत्य म्यानयुत क्षपितमकन्नदेहो ललाटस्थितान्तः (१) प्राप्तिष्याप्तहिमप्ताधिकभुवनतलो याति मद्भावमेव ॥ ६ ॥ मूलाधारात् स्फुरिततडिटामा प्रभासूक्ष्मरूपोद- गशभ्यामस्त कमणुतरा तेजमा मूलभूता । भोपुग्नावाधरणनिपुणा मा मविधानुवहा ध्याता मद्योऽमृतमय रये: सापयेत् माईमोमात् ।। 1) 'हारपित" तिवापार 1 ·दशमः पटलः। शिरसि निपतिता या विन्दुधारा सुधाया भवति लिपिमयी साताभिरङ्ग मुखायम् । विरचयतु समस्तं पालितान्तय तेज- स्थनल इव तस्योहीपयेदात्मतेजः ॥८॥ संहत्य चोत्पाद शरीरमेवं तेजोमयं व्याप्तसमस्तलोकम् । सगल्पा शत्यामकमात्मरूपं तचिह्नमात्मन्यथ संदधीत ॥८॥ उद्यद्भाव समामा विजितनवजवामिन्दुखण्डावबद्द- (१) योतन्मौलिं त्रिनेत्रां विविधमणिलसत्कुण्डलां पद्मगाञ्च । हारवेयकाचीगुणमणिवलयायैर्विचिवाम्बराया- मम्बां पाशाइशेष्टाभयकरकमलामम्बिकां तां नमामि ॥ १० ॥ धातू ही स्तो रक्षणव्यापकार्थों पाद्योऽखाद्यस्तत्प्रभावस्तयोश । सबै संरक्ष्याथ सर्वात्मना यो व्याप्रोत्यंशः स्यादसौ पाशवाची ॥ ११ ॥ अं स्यादात्मा कुर्धरा कुस्त नुवा भागार्थः स्याच्छोऽथवा हत्तिवाची। भूयेद्भूतान्यन्यथा वेच्छरीराण्यावश्थामन्याहरेदद्धशाख्यः ॥ १२ ॥ स्मृते यथा संसृतिचक्रचड्झमोद्भवाडनापाय (२) समुत्थितादपि । वियोजयत्यामतनुं नरं भयात्तथाऽभयस्याभयसंज्ञिता विभोः ॥ १३ ॥ मुख्यावाची वरशब्द उक्त: स्याहान्छितार्थश्च वराभिधानः । मुख्यन्त्वभीष्टं स्मृतिमात्रकेण ददाति योऽसौ वरदोऽवगम्यः ॥ १४ ॥ दीक्षाकृत्यै पुरोक्ते रचयत विधिवमण्डलं मण्डपे त- छतं युक्तञ्च कान्या विगुणितविलसत्कर्णिक वर्णवीतम् । आवीतं कैसरेवारचितहरिहराणेच मध्ये समाये स्तर माययाश्यं कमलमथ वहिः प्रोक्तचिहरुपेतम् ॥ १५॥ (1) "न्दुखएडायना" इति का माठा। (१) "शापाय"रति वा पाठः।

·प्रपञ्चसारे शत्याविःसाध्यमिन्द्रानिलनितिगवीजाभिवई पुरोऽग्ने- स्तत्कोणोला सिमायं हरिहरविलसदगण्डमभिः समायः । वर्णयावेष्टितं तचिगुणितमिति विख्यातमेतत् सुयन्त्र स्यादायुष्यञ्च वश्यं धनकरममितश्रीप्रदं कीर्तिदश्च ॥ १६ ॥ हल्लेखाख्यां गगनां रतां च करालिकां महोच्छुमाम् । मूनि वदने हृदये गुह्ये पदयोन्यसेत्तदफ़ेय ॥ १७ ॥ गायत्रीं न्यसतु गले स्तने तु सव्ये सावित्री पुनरपरे सरस्वतीछ । सव्येऽसे सरसिजसम्भवं मुकुन्द हद्देशे पुनरपरासके शिवञ्च ॥ १८ ॥ अनिकासपाखंकुक्षिषु पाखांसापरगलहत्सु च क्रमशः । ब्रह्माखाद्या विधिवत्यस्तव्या मातरोऽष्ट मन्त्रितमः ॥ १८ ॥ सजया विजया तथा जिताद्वया चापराजिता नित्या । तदनु विलासिनीदोग्धौ साघोरा मङ्गला नव प्रोताः ॥ २० ॥ एवं संपूज्य पीठं तदनु नव घटान् पच्च वा कर्णिकायां पवाग्रेषु न्यसेत् काञ्चनरजततामोद्भवान्मार्तिकान् वा । एक दा कर्णिकायां मुमतिरथ विनि:क्षिप्य कुम्भं यथावत् मंपूयावाहयेचिष्वपि विधिषु पुनर्वक्ष्यमाणक्रमेण ॥ २१ ॥ मधुना महता रवेण माकं विधिना मध्यगत प्रपूर्य कुम्भम् । अभिवाध कनाः प्रवेष्टयोत प्रवराभ्यामथ तं नवांशकाभ्याम् ॥ २२ ॥ ऐन्नं एतेन यमदिक्प्रभवञ्च दधा क्षीरेण वारुणमथो तिलजेन मीम्यम् । चोरट्ठधम्मदगमूलकपुष्पमिहकायेन कोणनिहितानपि पूरयेच्च ॥ २३ ॥ मूणेन्द्र गोमयेनापि याम्यं तोरणाप्यं सौम्यजष्वेव दना । मध्यपोन्य मर्पिपा पञ्च कुम्भा: स्युयेदेवं पूरणीयाः क्रमेण ॥ २४ ॥ गोमूवगोमयोदकपयोदधिरतांगकाः क्रमात् प्रोताः । एकाधिारामावायेके मध्यापि वा समानि स्युः ॥ २५ ॥ नारभवाभिरभिः क्रमेण मंयोजयेत् पञ्चगव्यानि । पामाटारमन्द्ररयवा योन्यानि पञ्चभिः पच ॥ २६ ·दशमः पटलः। यद्येककलशलमो विधिरपि पञ्चाशदोषधिक्कार्यः । पूरयत पञ्चभिवा गव्यैस्तीयात्मकेऽष्टगन्धाद्भिः ॥ २७ ॥ अनोत्तरस्यान्दिशि पङ्कजे च पलाशचम्मवधितैः पयोभिः । सम्पूरणीयः कलशो यथावत् सुवर्णवस्त्रादियुतः सुशुधः ॥ २८ ॥ हारेषु मण्डपस्य द्वौ हौ कुम्भौ सुशुद्धजलपूर्णौ । संस्थाप्य च वसनाद्यैः प्रवेष्टयित्वा हि पूजनीयाः स्युः ॥ २८ ॥ अ.न्द्रयाभ्यसौम्यमत्यग्दिक्षु च भूतवर्णकाः क्रमशः । हलेखाद्यास्तदनु च पूर्ववदङ्गानि पूजनीयानि ॥ ३० ॥ गायत्रीं शतमखजे निशाचरोये सावित्री पवनगत सरस्वतीच । ब्रह्माणं हुतभुजि वारुणं च विणु वोजेस्र (१) समभियजेत् तथेशमशे ॥ ३१ ॥ रता रक्ताकल्या चतुर्मुखौ कुण्डिकाक्षमालेऽने । दधती प्राग्वीजस्था गायत्री तादृशोऽग्निगो ब्रह्मा ॥ ३२ ॥ अरिदरगदाहस्ता किरीटकेयरहारसम्भिन्ना । निशिचरवीजसमुत्था सावित्रो वरुणगस्तथा विष्णुः ॥ ३३ ॥ टाक्षाभयवरान् दधती च वीक्षणेन्दुकलितजटा । वाणी वायव्यस्था विशदाकल्पा तथेखरस्वैशे ॥ ३४॥ ब्रह्माण्याद्यास्तदहिरनन्तरं वासवादिकाशेशाः। पूज्याः पूर्वग्रोक्तरुयचारैः सम्यगिति निजेष्टाध्यै ॥ ३५ ॥ यदि नव कलशास्तेष्वय संपूज्या मातरोऽष्ट दिक्क्रमशः। हल्लेखाद्याः पूज्या मध्यादिषु पञ्च चेद्भवन्ति घटा: ॥ ३६ ॥ प्रथमं वृतजं ततः कषायं दधि पयात् कथितं पयः कपायम् । अथ तैलकषायको मधूय हिजपक्षात् कथितं ततोऽभिपिष्ठत् ॥३७॥ (1) बी. सै' इति वा पाउ।

·७२ प्रपञ्चसारे द्वारगकुम्भतिरथ सलिलैः पुनरन्तरान्तरा मेकम् । कुन्मुिखकरचरणक्षालनमपि साचमादिक मन्त्री ॥ ३८ ॥ विधिधदिति सताभिपको हाशिलक्षमथ जपेन्मन्वम् । निजकरदत्तार्ष्यामृतजलपोपितभानुमत्प्रभोऽनुदिनम् ॥ ३८ ॥ भूत्वा शक्तिः स्वयमय दिनेगेन्दुवैवानराणा- मैक्यं कुर्वन् प्रणवमनुना शक्तिवीजन भूयः । प्राकृष्यान्तर्वहिरपि समाधाय बुडाव तेजो जप्यान्मन्वं ज्वलनहुतशिष्टावभुक प्रोक्तसंख्यम् ॥ ४० ॥ अथ तु हविष्यप्राशी नताशी वा जपेम्मनुवम् । परिपूर्णायां नियमितजपसंख्यायां समारभेडोमम् ॥ ४१ ॥ अपाहगांगं जुहुयादथाष्टट्रव्यैर्गुडतीद्रघतायसिक्तः । वीषधीसिहजलाभिषेक करवा दिनानभ्यवहारयेच ॥ ४२ ॥ ततोऽस्य प्रत्ययारत्वेवं जायन्ते जपतो मनुम् । पधिष्ठितं निग्यदीपं निस्तमिस राई भवेत् ॥ ४३ ॥ ततः कला अपहासं समुपासीत शतितः। युक्तामा नित्ययोगेन (१) प्रागुतविधिनार्धयेत् ॥ ४४ ॥ पावत्यविप्राधिपविस्वमानां तर्कारिकप्पक्षकसेव्यकानाम् प्रसारणीकाश्मरिरोहिणोनामुडम्बरीपाटलिडुण्डुकानाम् ॥ ४५ ॥ पन पलाई स्वय कर्षमई (२) तेपान्तु भागः कथितः क्रमेण । एते: सतेनाय जलेन चासौ संपूरणीयः कलगी यथावत् । प्रत्यप्दमेकाहविता शतायुर्मेधेन्दिरावान् रहितय रोगः ॥ ४६ प्रीमतजमाऽमो भवति नमिनमा सन्तत किारी स्या- द्रोगा मग्यन्ति ध्या समय च धनधान्याकुल तत्समीपम् । देवा नित्यं नमोऽग्ने विदधति फदिनो नैव दंगम्ति पुवा: मम्पयाः म्यःमपुवामानविषदि पर धाम विष्णो: स भूयात् ॥ ४० । 'मुजाबामन्बोनेतिरापा | "भासम् nा पाई ।

·दशमः पटन्नः। शक्तिप्रग्रस्तसाध्यं हरशरकलमायाहतं वहिगेह- इन्दासिप्राप्तमायं प्रतिषिवरनमच्छनिवई वहिथ । कोणोद्यद्दण्डादण्डिविलिपिहरिहरावइगण्डाविनोमा- र्णावीतं कोयंगाष्टोदरतृहरिचिन्ताश्मकं पड्गुणाख्यम् ॥ ४८ ॥ षड्गुनप्रमाणेन वर्गलं कर्तुरालिखेत् । घड़गुलावकाशेन तदहिय प्रवर्तयेत् ॥ ४८ ॥ पर्नुलं तावता भूयस्त हहिय ढतीयकम् । मध्यवर्तुलमध्ये तु हल्लेखावीजमालिखेत् ॥ ५० ॥ द्वितीयवर्नुलानिष्टमीपच्छिष्टपड़नकम् । पुटितं मण्डलं वझेरस्पृशन्मध्यवर्तुलम् ॥ ५१ ॥ इन्द्राग्निरचीवरुणवायोगान्तासिक निसेत् । पट्स कोणान्तरालेषु हल्लेखापटकमानिखेत् ॥ ५२ ॥ एकैकान्तरितास्तास्तु सम्बध्युरितरतरम् । शिखाभिरन्तराभिस्तु वाह्यावाध्याभिरान्तराः ॥ ५३ ॥ मध्यवर्तुनमंस्थाया हल्लेखायाः कपोलयोः । पधर साध्य नामाणं साधकस्योत्तर लिखेत् ॥ ५४ ॥ अन्तराग्निधियोः कर्म साधकाशे समालिखेत् । हरमाया: पञ्चकत्वः स्युर्वहिर्गर्भव लम् ॥ ५५ ॥ तद्दहिः शवमायाच कलमायाश्च तहहिः । लिखेन्मायां विन्दुमती व : कोणेषु षट्पपि ॥ ५६ ॥ बके कोणालये गोमताहीये,विलयं लिखेल । शतिश्रीकामवोजानां सदण्ड साधकावत् ॥ ५७ ॥ वङ्गेस्तु पङ्गिपदीये तान्येवादण्डवन्ति च । समाध्यनामवर्णानि स्पष्टनिष्ठानभानि च ॥ ५८ वाह्यरेखामन्तरा स्युवर्णाः क्रमगताः शुभा: । तइहिः प्रतिलोमाश्च ते स्युलेखकपाटवात् ! ५८ ॥

·प्रपञ्चमारे। ततो विदर्भितं भूममण्डलइयमालिखेत् । महादिक्षु सिंहाणे चिन्तारत्नायितासिकम् ॥ ६॥ वहिः पोड़शशूनाई शोभनं व्यक्तवर्णवत् । एतदयन्चं समालिख्य पद्ममारच येत्ततः ॥ ६१ ॥ रुचिरं हादसदनं पविंशत्केसरोज्ज्वलम् । विवृत्तराभिवोथ्याद्यैः पार्थिवान्तञ्च मण्डलम् ॥ ६२ ॥ पूर्वोक्तलक्षणोपेतं मम दृष्टिमनोहरम् । एवं कृते पड्गुणिते मण्डले सुमनोहरे। प्राग्वत् सङ्कल्प्य कलसमचयेत् सुसमाहितः ॥ ६३ ।। अभ्यर्च पीठ नवशक्तिकान्तमङ्गानि वीजेषु च पटसु भूयः । गायत्रसावित्रसरस्वतीश्च यजेदय योरतिपुष्टिसंसाः ॥ ६४ ॥ ब्रह्माणमय च विष्णुं महेश्वर धनदमदनगणनाथान् । अभ्यर्चयेत् पटवपि वढे. कोणेषु तहहि क्रमशः ॥ ६५ ॥ रतामनग कुसुमा कुममातुरा च नित्यामनङ्गमदनां मदनातुराख्याम् । गौरोन्तथैव गगनां गगनस्य रेखा पद्मां भवप्रमथिनी शशिखराञ्च ॥ ६६ ॥ एता दिपट प्रतिदल प्रतिपूज्य गती- स्त हाह्यतो यजतु मागणं क्रमेण । इन्द्रादिकान् वहिरतय तदायुधानि मम्मून्य पूर्वविधिनाऽमु(१)मथाभिषिञ्चेत् ॥ ६७ ॥ योऽमुमर्धयति मुग्यविधानं मिहशक्तिरपि सजपहोम : स थियो निलयनं विदशाना बन्यता व्रजति विष्णुसमानः ॥ ६८ इति थोप्रपञ्चमारे दशमः पटन. * ॥ {१, “यमुम्" रस्यल सम्" इति पाठान्तरम् ।

·एकादशः पटलः ।
अथ वक्ष्ये संग्रहतो हादशगुणिताख्यमहायन्त्रवरम् ।
सम्पूज्य येन शक्तिं भुलेर्मुक्तेजेनरोऽनुभवम् ॥ १ ॥
व्याहत्या वीतशक्तिज्वलनपुरयुगहन्दसन्ध्युत्थशल्या
वोतं कोणोत्थर्वोजकमनु च कंपोलात्तगायत्रिमन्त्रम् ।
थाग्नेय्यावीतमणैर्वृतमनु विगतै पुराभ्याञ्च रन्ने
क्षौ चिन्तारत्नकं हादशगुणितमिट यन्वमिष्टार्थदायि ॥ २ ॥
पूर्वोत्तमानकृत्या मन्त्री त्रितयं विलिख्य हत्तानाम् ।
विलिखेदन्तर्वानमनु शनि स्पष्टविन्दुनिठानाम् ॥ ३ ॥
हादशमध्यमवर्जुनरेखाया वहिरालिखेञ्च शक्तीनाम् ।
हरियमवरुणधनाधिपदिक्षु हे हे च ता: क्रमेण स्यु ॥ ४ ॥
ईशाग्निनितिमरुता दिवेक कं विलिख्य भूयश्च ।
वीजान्तरालनिर्गतशूलाद्वितकोणषट्कयुगमग्ने: ॥ ५ ॥
मण्डलयुगयुगलं स्याटस्मृशदान्तरितवर्जुनं विशदम् ।
शक्ति प्रवेष्टयेच्च प्रतिलोमव्याहृतिभिरन्त स्थाम् ॥ ६ ॥
रविकोणेषु दुरन्तां मायां विलिखेदधात्र विन्दुमतीम् ।
एकैकान्तरितास्ता: परस्परं शक्यय सम्बध्युः ॥ ७॥
गायत्री प्रतिलोमतः प्रविलिखेदतः कपोन्नं वहि-
हूँ चैव लिपी वहिय रचये यस्तथा त्रैष्टुभम् ।
वर्णान् प्रानुगतांय भूपुरयुगे सिंहास्यचिन्तामणी.
लिख्यादयन्वमशेषदुःरवशमनायोक्तं पुरा देशिकः ॥ ८ ॥
वहिरथ पोड़गपत्रं वृत्तविचित्रं च राशियोथियुतम् ।
विरचय्य मण्इ पुनरत्र ययोक्तं निधापयेत् कनगम् ॥ ८॥

·प्रपञ्चसारे प्रादायगावरणमनु हल्लेखिकादायतस्रः वाझयाद्याः पोड़श च विकतीईन्दसंख्या: क्रमेण । साई भूयशतभिरथो पष्टिभिलॊकपाले- व्ववारिष्टममपि ममभ्ययेदाहिनम्नः ॥ १० ॥ करानी विकरानी च मा देवी सरस्वती। दुर्गा शची ऊषा लक्ष्मी रतिः स्मृतिकृती तथा ॥ ११ ॥ यहा मेधा मतिः कान्तिराया पोड़ा शक्तयः । विद्याहीपुष्टयः प्रज्ञा सिनीवाली कुहस्तथा ॥ १२ ॥ रुद्रवीया प्रभा नन्दा पीपणी ऋदिदा शुमा । कालराविहाराविर्भद्रकाली कपालिनी ॥ १३ ॥ विकृतिर्दगिडमुण्डिन्यौ मेन्दुखगडा शिवण्डिनी। निशुम्भशुम्भमथिनी महिषासुरमर्दिनी ॥ १४ ॥ इन्द्राणी चैव कद्राणी शहराईगरीरिणी । नारी नारायणो चैव विशूलिन्यपि पालिनी ॥ १५ ॥ अम्बिका द्वादिनी चैव द्वाविंशच्छतायो मताः । पिछतानी विशालाक्षो समर्बुिदिरेव च ॥ १६ ॥ श्रहा म्वाहा स्वधाख्या च मायाभिख्या वसुन्धरा । विलोकधात्री गायत्री मावित्री विदशेखरी ॥ १७ ॥ सुरूषा बहुरूपा च स्वान्दमाताऽयुतप्रिया। विमना सामना चैव अरुणी वारणी (१) तथा ॥ १८ ॥ प्रतिक्षिति: सृष्टिः स्थितिः संहतिरेव च । सन्ध्या माता सती हसी मदिका (२) वजिका परा ॥ १८ ॥ देवमाता भगवतो टेवको कमलासना । विमुखोसप्तमुष्यी च सुरासुरविमहिनो ॥ २० ॥ " "धारमी ति पाठान्नरम्। (२) “महिनी" ति पाठान्तरम् ।

·एकादशः पटन:। सुन्नम्बोट्राईकेश्यो र वहुशिश्ना कोंदरी। रथरेखाहया चैव शशिरेखा तथाऽपरा ॥ २१ ॥ पुनर्गगनवेगास्था वेगा च पवनादिका । भूयो भुवनपालाख्या तथैव मटनातुरा ॥ २२ ॥ अनगाऽनङ्गमदना भूययानगमेखला । अनङ्गकुसमा विखरूपाऽसुरभयङ्करी ॥ २३ ॥ अक्षोभ्यासत्यवादिन्यो ववरूपा शचित्रता। वरदा चैव वागीगी चतुःपष्टिः प्रकीर्तिताः ॥ २४ ॥ इट्वा यथोमिति तं कलशं निजं वा पुचं नयाप्तमपि शिष्यमथाभिषिञ्चेत् । आस्तिक्ययुक्तमय सत्यरतं वदान्यं विप्रप्रियं कुलकरन वृपोत्तमं वा ॥ २५ ॥ विधानमैतत् सकलार्थमिहिकरं परं पावनमिन्दिरादम् । आयुःप्रदं वश्यकर रिपूण भुतिप्रदं मुक्तिफलप्रदश्च । २६ ॥ पागा शमध्यगया शक्त्याथ जपाचनहुतादियुतम् । वक्ष्ये यन्त्रविधानं बैलोक्यप्राभूतायमानमिदम् ॥ २७॥ अष्टाशात्तार्गनाविहलयवरयुतापूर्वपाश्चात्यषट्कं कोणोद्यत्म्वाङ्गसाष्टाक्षरयुगयुगलाष्टाक्षराख्यं वहिश्च । मायोपेतात्मयुग्मम्बरमिलितलसत्केसरं माष्टपत्रं पद्मं तन्मध्यपशिवितयपरिम्नसत्यागनयडुगार्णम २८ ॥ पाशाशास्तमनुमतिलोमकैच वर्णे: सरोजपुटितेन घटेन चापि। भावीतमिष्टफलभद्रफट(१) तदेतदयन्त्रौत्तमन्विति घटागननामधेयम् ॥२९॥ माक्प्रत्यगर्गले हनमथ पुनराग्नेयमारुते च इयम् । दक्षोत्तरे हराणे नैसर्गवे हरं हिपहिशो पिलिखेत् ॥ ३०॥ " *भधरमरति पाडानरमा

·प्रपञ्चमारे
विनिखेच कर्णिकायां णगाइगसाध्ययुतां शक्तिम् ।
अभ्यन्तराष्टकोठेवगान्यवशेषितेषु चाटारें ॥ ३१ ॥
कोठेपु पोडसम्बय पोडगवणं मनु तथा मन्त्री ।
पनस्य कैसरेषु च युगम्बरामान्वितान्तथा मायाम् ॥ ३२ ॥
एकैकेयु टलेपु त्रिशस्विगः कर्णिकागतान्मन्त्रान् ।
पागाडुगवीजाभ्यां प्रवेष्टयेहाघतय नलिनस्थ ॥ ३३ ॥
अनुलोमविलोमगतेः प्रवेष्टयेटत्तरैय तहाये।
तदनु घटेन सरोजस्थितन तहककेऽम्वुजञ्च लिखेत् ॥ ३४ ॥
विन्दन्तिका प्रतिठा मन्दिटा पाशवीजमिति मुनिभिः ।
निनमूहहनाप्यायिनी शयधरखण्डान्वितोऽद्धशो भवति ॥ ३५ ॥
पागयोशलिस्मरमन्मथगतीन्दिराष्टुभायेति ।
एक कामिनि रञ्जिनि ठहयमपरन्विहाष्टवर्ग स्त्रात् ॥ ३६॥
अथ गौरि रुदयिते योगेश्वरि मकवचास्त्रठहितयः ।
वीजादिकमिदमुक्त शालेयं पीडगाधरं मन्त्रम् ॥ ३७॥
इति तदनसुभूषितमतिरुचिरं नोकनयनचित्तहरम् ।
कत्वाचनमय मण्डलमपि पीठाद्यं पुरेव परिपूज्य ॥३८॥
पूर्वप्रो क्वायरैकेनापूर्य पूजयेत् कन्नशम् ।
होण्डाराद्राधी माठमुरेगाटिको भकुन्निगादी ॥ ३८॥
एवं मंपूज्य देवी कलगमनु शभैगन्धपुप्यादिकैम्ता
ध्याच्यचौदमिक्लैत्रिशतमय पृथक् दुग्धवीरुत्ममिद्भिः ।
हुवा दत्त्वा सुवाशकवसुधरणोदक्षिगाथ द्विजेभ्यः
सपूभ्याचार्यदर्य वमुभिरमन्नधी मयतात्माभिपिश्चेत् ॥ ४० ॥
इति रुतकनगोऽय मिच्यते येन पुमा
म भवति कविरेन नित्यमानित यो ।
धनदिनरजनीशमन्यतेजा महिमा
निरुपमचरितोऽमी देहिना म्यात् पुगेग ॥ ४१ ॥

·एकादशः पटलः। जपेञ्चतुर्विंशतिलक्षमेवं सुयन्त्रितो मन्ववरं यथावत् । हविष्यभीजी परिपूर्णसंख्ये जपे पुनोमविधिविधेयः ॥ ४२ ॥ पयोद्रुमाणाञ्च समित्सहस्रषटकं दधिक्षौद्रस्तावसिक्ताम् । तिलेच तावज्जुहुयात्पयोक्तीहिजोत्तमानभ्यवहारयेच्च (१) ॥ ४३ ॥ गुरुमपि परिपून्य काञ्चनाद्यर्जपत च मन्त्रमथो सहस्रमावम् । भजत च दिनशोऽमुमनाया विधिविहितं विधिमादरेण भूयः ॥ ४४ ॥ संक्षेयतो निगदितो विधिरनायाः शतरयं सकल (२) संमृतिमोचनाय । कान्त्यै थिये च यशसे जनरञ्जनाय सिव प्रसिद्धमहसाऽस्य परस्य धाम्नः ॥ ४५ ॥ गजमृगमदकाश्मीरम्मन्वितमः सुरभिरोचनीपतेः । विलिखेदलतकरसालुलियंन्त्राणि सकलकार्यार्थी (३) ॥ ४६ ॥ एभिर्विधानैर्भुवनेश्वरी तां समय॑ सिय तु जपंथ मन्त्री । स्तुत्यानया स्तोतु सदा समप्रमोत्यै समस्तातिवित्रिकायाः ॥ ४७ ॥ प्रसीद प्रपवस्वरूपे प्रधाने प्रक्तवात्मिके प्राणिनां प्राणसजे । प्रणोतुं प्रभो प्रारभे प्राञ्जलिस्त्वां प्रक्लत्याऽमतप्रकामप्रवृत्ते ॥ ४८ ॥ स्तुतिब्वाक्यबद्धा पदात्मैव वाक्यं पदन्त्वक्षरामाऽक्षरं वं महेशि । ध्रुवं त्वां त्वमेवाक्षरेस्त्वन्मयस्तोप्यतस्त्वन्मयी वाकप्रत्तियंत: स्यात् ॥ ४८ प्रजाधोक्षजवीक्षणायापि रूयं परं नाभिजानन्ति मायामयं (४) स्तुवन्तीशितां त्वाममी स्थूलरूपा तदेतावदम्बेइयुक्तं ममापि ॥ ५० ॥ ~ १) "वाया पटुयुतया समस्याशेन मन्वेष। साइकया जमवियर्थीमयो वयो पश्येत् । raf नोक पुस्तकानोराते। (३) रमजत"sts नरम् । 1 'मायाम निपटानरम्। (३१ " नाम" रति पानरम् !

·८० प्रपञ्चसारे . नमस्ते समस्तेगि विन्दुखरूपे नमस्ते परलेन (१) तत्त्वाभिधाने । नमस्ते महत्त्वं प्रपद्रे प्रधान नमस्ते त्वहतारतत्त्वस्वरूप ॥ ५१ ॥ नमः शब्दरूपे नमो व्योमरूपे नम: स्पर्शरूपे नमो वायुरूप । नमो रूपतेजोरसाम्भःस्वरूपे नमस्तेऽस्तु गन्धामिके भूस्वरूपे ॥ ५२ ॥ नम: योवचर्माधिजिवाख्यनासास्यवाक्पाणिपत्पायुसोपस्थरूपे । नमो बुद्दाइड्वारचित्तस्वरूप (२) विरूपे नमस्ते विभी विश्वरूपे ॥ ५३ ॥ रवित्वेन् भृत्वान्तरात्मा दधामि प्रजायन्द्रमस्त्वेन पुष्णासि भूयः । दहस्य ग्निभूति वहन्त्याहुतिं वा महादेवि तेजस्वयं त्वत्त एव ॥ ५४ । चतुर्वक्व युक्तालसहंसवाहा रज.संथिता ब्रह्मसंज्ञां दधाना । जगत्सृष्टिकायऱ्या जगन्माभूते परं त्वत्पदं ध्यायसौशि त्वमेव ॥ ५५ ॥ विराजकिरीटा लमच्छडचक्रा वहन्ती च नारायणाख्यां जगत्सु । गुणं सत्त्वमास्थाय विश्वस्थितिं यः करोतीह मोमोऽपि देवि त्वमेव ॥५६॥ जटाबदचन्द्रागिनां त्रिनेत्रा जगसंहरन्तीञ्च कल्पावमाने । तमासथिता रुद्रसजा दधाना वहन्ती परखक्षमाले विभामि ॥ ५७ ॥ सचिन्ताक्षमाला सुधाकुम्भलेखाधरा वीक्षणान्दुराजस्कपर्दा । मुशक्ताशकाकल्पदेहा सरस्वत्यपि त्वम्मयैवेशि वाचामधीशा ॥ ५८ ॥ लमच्छङ्कचक्रा चलत्खनभीमा नदसिंहवाहा ज्वलत्तुङ्गमौलि: । ट्रवद्दत्यवर्गा स्तुवसिहसवा त्वमेवेशि दुर्गापि सर्गादिहीने ॥ ५८ ॥ पुरारातिदेहाईभागा भवानी गिरोन्द्रात्मजावेन यैषा विभाति । महायोगिवन्द्या महेगा सुनाथा महेश्यम्बिका तत्त्वतस्त्वन्मयैव ॥ ६० ॥ न्नमत्कौस्तुभोडामिते व्योमनोने वसन्तीञ्च बक्ष स्थन्ने कैटभारः । जगनभा (३) सर्वलोकैकनाथा थियं तां महादेव्यहं त्वाममि ॥६१॥ प्रजादोगुहामाचपोवीन्द्र काणा महाभैरवस्यापि चिङ्ग वहन्त्यः । विभो मातरः मत तद्रूपरूपा: स्फुरन्त्यस्त्वदंया महादेवि ताय ॥ ६२ ॥ परवे" ति पाठानरमा (१) “चित्तामरति पाठान्नरम्। (३) "भगहुर्नभाम्” इति पाटानरम् ।

·एकादशः पटलः । समुद्यहिवाकरसहस्राभभासा सदा सन्तताशेपविश्वावकाश । लसम्मौलिबहेन्दुलेखे सपाशा भाभीत्यभीष्टात्तहस्ते नमस्ते(१) ॥ ६३ ॥ प्रभा कीर्तिकान्ती दिवाराविसध्याः क्रियाशा तमिस्रा क्षुधाबुदिमेधाः । धतिवानतिः सन्मति: थीय कान्ति(२)स्वमेवेशि येऽन्ये च शशिप्रभेदाः १६४॥ हरे विन्दुनादः समस्याख्यशान्तैनमस्तेऽस्तु भेदप्रभिन्नभिन्ने । सदा सप्तपाताललोकाचलाधिग्रहहीपधातुस्वरादिस्वरूपे ॥ ६५ ॥ नमस्ते समस्ते समस्तस्वरूपे समस्तेषु वस्तुष्वनुस्यूतशको । थितस्थूलसूक्ष्मखरूपे महेशि स्मृते बोधरूपेऽम्यबोधस्वरूपे ॥ ६६ ॥ मनोतिरस्तु स्मृतिस्ते समस्ता तथा वाक्प्रवृत्तिः स्तुतिः स्यान्महेशि । शरीरप्रवृत्तिः प्रणामक्रिया स्यात् प्रसीद क्षमस्व प्रभो सन्ततं मे ॥ १७ ॥ हलेखाजपविधिमनाविशेषानेतांस्तां स्तुतिमपि नित्यमादरेण । .योऽभ्यस्येत् स खलु परां थियच्च गत्वा शुरुन्तव्रजति पदं परस्य धाम्नः॥८॥ इति हलेखाविहितो विधिरुताः संग्रहण सकलोऽयम् । योऽस्मिन्नियतमना मन्त्री योगी स्यात् स एव भोगी च ॥ ६८ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे एकादशः पटलः ॥ * ॥ (१) “लसन्मौलिबजेन्दुरेखे बिनेले सपाशाङ्कुशाभीस्यभीष्टात्तहस्ते” इति पाठानरम् । (२) "द्युतिर्खाप्रति सवति त्रोच भक्तिः" इति पाठानरम् ।

·द्वादशः पटलः । -ope- अथ थियो मन्त्रविधिः समासतो जगहिताय प्रतिवक्ष्यतेऽधुना । सहानभेदैः सजपार्श्वनाहुतक्रम' समभ्युद्धरणाय दुर्गतः ॥ १ ॥ वियत्तुरीयस्तु विलोमतोऽनलप्रदीपितो वामविलोचनान्वितः । सचन्द्रखण्डः कथितो रमामनुमनोरथावाप्तिमहासुन्द्रुमः ॥ २ ॥ ऋपि गुश्छन्दसि चोदिता निवृत् ममोरिता योरपि देवता पुनः । गधिकर्णेन मनुस्वरानलान्वितन चास्या विहितं पडनकम् ॥ ३ ॥ भूयायो हिपद्माभयवरदकरा तप्तकातखरामा राधाभ्रामभयुग्महयकरपृतकुम्भादिरासियमाना । रनोधाबदौनिर्बिमलतरदुकूनावालेपनाया पद्माती पद्मनाभोरसि कृतवसति: पद्मगा यी: थिये व. ॥ ४ ॥ संदीक्षितोऽथ गुरुणा मनुवयमेन मम्यगजपेविशितधौर्दिननाथनक्षम् । अभ्यश्चयनहरइ. थियमादरेण मन्त्री सुशहचरितो रहितो बधूभि. ॥ ५ ॥ लपावमाने दिनकत्महस्रमम्यः मरोनैमधुरत्रयाती। हुत्तिना विधिनाय पिन्व. समिरमन्विधरम्विभिर्वा । रुचिराष्टपत्रमय वारिसह गुणहत्तराधिचतुरस्रयुतम् । प्रविधाय पोठमपि तत्र भयविवक्लिभि मह रमाञ्च ततः ॥२॥ विभूतिपति कान्तिदृष्टिः कीर्तिय सतिः । यष्टिरुष्टि पक्षिय रमाया नय गलाय ॥८॥ पावा मम्यसमगे ययावत् ममनीया विधिना रमा मा। अशा ययाति पुरुकन्तु तं भेचयेत् मयतमामगिधम् ।।

·हादशः पटनः । अङ्गः प्रथमातिरपि मूर्तीभचतष्कनिधियुगेरपरा। शत्यष्टकेन चान्या चरमा ककुबीखरैः ममभ्यर्थः ॥ १०॥ वासुदेवः सद्धर्मण: प्रद्युम्मानिसहक. । दमकः सनिलयेष गुग्गुलुच कुरण्टकः ॥ ११ ॥ बराको (१) विमला चैव कमना वनमालिका। विभीपिका मानिका च शावरी वसुमालिका ॥ १२ ॥ भनयैव च पूर्वमेवया परितुष्टा कमला प्रसीदति । धनधान्यसमृद्धिसंकुलामचिरादेव च मन्त्रिणे श्रियम् ॥ १३ ॥ प्रभस्युरोजदयमेऽभितिष्ठस्त्रिलक्षमेनं प्रजपेञ्च मन्त्री। थियं विचिन्त्यागतां यथावत् दरिद्रताया भवन्ति प्रमुखता ॥ १४ ॥ वसतावुपविश्य कैटभारे: कमलाक्षाने तथा विलनम् । नपतोऽपि भवेच्च काहितार्यादधिको वत्सरतो वसुप्रपञ्चः ॥ १५ ॥ जुहुयादशोकदहने सतैरपि तण्डुलैः सकलवश्यबमम् । खदिरानने विमधुरैरपि तैर्धनदश्च राजकुलवश्यमपि ॥ १६ ॥ ममधुरनलिनानां लक्षदोमादनमी- परिगतमपि जन्तुं प्राप्नुयाको समग्रा। धनविभवसमृड्या नित्यमाहादयन्ती त्यजति न करुणा तस्य सा सन्ततिश्च ॥ १०॥ विस्वं ग्रीसूताजापो निजभुवि मुखजो वईयित्वास्य पूळ पस्विस्वादुयुक्तः कुसुमफलसमिद्भिस्तत: स्कन्धभेदैः । तन्मूलमण्डलात् प्राक् सुनियतचरितोऽसौ हुताबिम्मलात्मा रूपं पश्येद्रमायाः कथमिव च पुनस्तत् कुले स्यादलक्षमी. ॥ १८ ॥ हृदयकमलवर्णत: परस्तादमृतमनन्तयुतं तसय मिहो। हुतवहदयितेत्यसौ रमायाः प्रवरधनार्थि मिरर्थितो हि मन्त्रः ॥ १en -- (1) बलाका*रति पाउान्तरम।

·प्रपञ्चमारे दक्षोऽस्य स्थापिश्छन्दसि च समतिभिरुता विराड्देवता । श्रीदेवी पद्मिनीम्यां हृदयकशिरमी विष्णुपना शिखा च । मेदोरेफाइदाणैरपि च कमलरूपानरैर्वम्म चास्त्रं ताराद्यामिनमोऽन्ताभिरपि निगदितं जातियुक्ताभिरङ्गम् ॥ २० ॥ पद्मम्या पद्मनेवा कमलयुगवरामोतियुग्दो:सरोजा देहोत्याभि: प्रभाभिस्त्रिभुवन विवरं भास्वरा भासयन्ती। मुक्ताहाराभिरामोनतकुचकनगा रत्नमन्त्रीरकाची. ग्रेवेयोम्माङ्गदाया तमणिमुकुटा ग्रेयसे योभवेहः ॥ २१ ॥ ध्यात्वैवं थियमपि पूर्वत्कृप्तपीठे पत्रादौ प्रथममयावेत्तदरैः। अष्टामिदग्नमनुमतिभिस्तदन्ते नोकैरिति विधिना समर्चयेत् समृदा ॥ २२ ॥ दीक्षातो जपतु रमारमेशभको लक्षाणा दशकममु मर्नु नियत्या । म श्रीमान् बहुधनधान्यसङ्गल: म न्मेधावी भवति च वमरेण मन्त्री ॥ २३ ॥ इति मन्त्रजपातधीर्मधुरवितयरयुतं जुहुयात् कमन्नैः । परिशइमना न चिरात् म पुनर्लभते निजवान्छितमर्थचयम् ॥ २४ ॥ ममुद्रगायामवतीय नद्यां बकण्ठमावे पयसि स्थितः सन् । बिनचजाप्याव्यतमोऽब्दमात्रामन्त्री भवेवाब विचारणीयम् ॥ २५ ॥ नन्यावर्जुहुन भगभेऽभ्यर्थ नमी सहस्रं सापडेम्वैप्तिमधुरयुता फनै: पौर्णमाम्याम् । पञ्चम्यां वा मितमरमिजे: राक्रवारे कपुष्प- रन्यनाम प्रतिहतविधेधारात् स्याहनाव्यः ॥ २६ ॥ तारमामाया: योकमने कमलानये प्रमीदयगम् । वीजानि तानि पुनरपि ममहानमा दिन्दिरामन्त्रः २० ॥ .

·हादशः पटलः ।
८५
विभिस्तु वाहृदयं शिरोऽपि स्यात् पञ्चभिसाथ शिखा विवर्णैः ।
त्रिभिस्तथा वम्म चतुर्भिरस्त्रं पृथक् विवीजापुटितैस्तदनम् ॥ २८ ॥
हस्तोद्यद्वसुपात्रपद्धजयुगादर्शा स्फुरपुरा
ग्रेवयाइदहारकहमहामीलिचलत्कुण्डला ।
पद्मस्था परिचारिकापरिहता शुक्लाङ्गरागांशका
देवी दिव्यगणार्शिता भवदधमध्वंसिनी स्याट्रमा ॥ २८ ॥
लचे जपेन्मनुमिमं मधुरत्रयाती-
ल्वैः फनः प्रतिहुनेदयुतं तदन्ते ।
पाराधयेत प्रतिदिनं प्रतिवक्ष्यमाण-
मार्गेण दुर्गतिभयाद्रहितो भवेत् सः ॥ ३० ॥
श्रीधरथ हृषीकेशो वैकुण्ठो विखरूपकः ।
वासुदेवादययाङ्गावरणात् समनन्तरम् ॥ ३१ ॥
भारतीपार्वतीचान्ट्रीशचीभिरपि संयुता ।
दमकादिभिस्तृतीयाऽनुरागाद्यैवतुर्यपि ॥ ३२ ॥
अनुरागोऽविसम्बादो विजयो बल्लभो मदः ।
हर्षो बन्लश तेजयेत्यष्टौ वाणा महाश्रियः ॥ ३३ ॥
अनन्तब्रह्मपयन्तैः पञ्चमीन्द्रादिभिर्मता।
चक्रपद्मान्तिकै. षष्ठी बजादोराति: थियः ॥ ३४ ॥
मम्पूज्येवं थियमनुदिन यो जपेन्मन्त्रमेन
प्रोतां संख्या सहुतविधिमप्युच्छ्रितां प्राप्य लक्ष्मीम् ।
विवादागवनिपशुपुवादिभोगैः समृदो
वर्षाहहापदि च पदमप्येति नित्य स वियोः ॥ ३५ ॥
श्रीमन्त्रेचिति गदिसेयु भक्तियुक्तः श्रीसूतान्यपि व नपेयजेहुनेछ ।
श्रीसूतो प्रथमतरे स्वयं मुनिः स्यादन्येषां मुनय इमे भवन्ति भूयः ॥ ३६॥
प्रानन्दः कईमरीष चिनीतयेन्दिरासुतः ।
ऋचामथो तदन्यासामृषयः समुदीरिताः ॥ ३०॥

·प्रपञ्चसारे पाये सूनवये छन्दोऽनुष्टुप कांस्ये हत्यपि। तदन्त्ययोस्त्रिष्टुवाख्यं परस्तादष्टकै पुनः ॥ ३८॥ अनुष्टुवन्ये प्रस्तारपतिश्छन्दांसि वै क्रमात् । थाम्नी स्याता देवते च न्यासाङ्गविधिरुच्यते ॥ ३८ ॥ मूदाक्षिकनासामुखगलदोहदयनाभिगुह्येषु । पायूरजानुजाचरणेषु न्यमत सूक्तकैः क्रमशः ॥ ४० ॥ सहिरण्मयो च चन्द्रा रजतहिरण्यस्रजे हिरण्याख्या । अङ्गानि जातियुन्नि वथ च हिरण्यवर्णाह्वया तथास्त्रं स्यात् ॥ ४१ ॥ अरुणकमलसंस्था तद्रजापुचवर्णा- करकमलतेष्टाभीतियुग्माम्बुजा च । मणिमुकुटविचिवालवता कल्पजाते- भवतु भवनमाता सन्ततं यौः श्रिये वः ॥ ४२ ॥ पारस्याच्छां प्रतिपदमथ प्राप्तदीक्षो वियुक्त म्तन्वनीभिस्तनुविमलवामा: सुधौतहिजाब्यः । एकादश्याम परिसमाप्यासाहस्त्रिकान्त जापं मन्त्री प्रयजतु रमा प्राक्तनप्रोक्तपीठे॥४३॥ पना सपनवर्ण पद्मस्या च तर्पयत्यभिधा। बता बन्नस्यभिग्या म्वर्णप्राकारमंचका चेति ॥ ४४ ॥ मध्ये दिगाधिपाड्राहयोग्ताम्ततय वक्षादीन् । प्रयजेचतुरावरण निगदितमिति सूकम्पितं विधानम् ॥४५॥ पवताभ्यां जुहुयादनुदिनमष्टोत्तरं गतं मन्त्री। पावाहनामनार्थकपाधाचमनमधुपर्कमेकानि ॥ ४ ॥ वामोभूपणगन्धान सुमनोयुमधूपदोपभोज्यानि । मोरामनानि कुर्याइलियुनः पदाभिरय मनुभिः । ४७ ॥ प्यम्तेरपि च ममम्तैः पूजायां मयतात्मक: मिहो। परियमितिः पयोधमा मर्पिषा क्रमाज्जुहुयात् ॥ ४८ ·हादगः पटलः" एकैकं विस्त्रिशतं हादश्यां भोजयोत विनय । मन्दारकुन्दकुमुदकनन्द्यावख्यिमालतीजात्यः । कहारपद्मरतोत्पलकेतकरम्पकादयो ग्राह्याः ॥ ४ ॥ परिषिञ्चेचिशो नित्यं सूक्तस्तेः नानकम्मणि । आदित्याभिमुखी जप्यादयावत्तावच तर्पयेत् ॥ ५० ॥ अर्जयेहिधिनाऽनेन दिनशी जुहुयाचिश: । एवं करोति षण्मास योऽमौ स्यादिन्दिरापतिः ॥ ५१ ॥ उडमावे नलिने नवनीतं विनिक्षिपेत् । सकर्णिके सकिञ्जल्कोदर पवान्तरालके ॥ ५२ ॥ पुनस्तत् पद्ममुद्धृत्य सुसमिद्दे विभावसौ। जुहुयादन्त्ययाथर्चा शतमष्टोत्तरं जयन् ॥ ५३ ॥ चत्वारिंशच्छुक्रवारमहाग्रीस्तस्य जायते । कास्योऽस्मी(१)त्यनया सम्यगेकादश ताहुतीः । पण्मास जुहतो नित्यं भूयात् प्रायो महेन्दिरा ॥ ५४ ॥ सूतरेतैर्जपतु जुहुयादर्शयोतावगाहेत- सिञ्चहने दिनमन तथा संयतस्तर्पयोत । संशडात्मा विविधधनधान्याकुलाभ्यन्तरोऽसौ मन्त्री सबै वि बहुमत: श्रीमतां स्यात् पुरोगः ॥ ५५ ॥ श्रीलक्ष्मीवरदा विष्णुपत्नी च सबसमदा । हिरण्यरूया सवर्णमालिनी रजतसजा ॥ ५६ ॥ ससुवर्णग्टहा स्वर्णप्राकारा पनवासिनी। पद्महस्ता पद्मपूर्वप्रिया मुतापदादिका । ५७ ॥ अलद्वारा तथा भू- चन्द्रा विस्वप्रियेश्वरी। भक्तिः प्रपूर्वा मुक्तिर विभूत्यहिममइयः ॥ ५९॥ (1) "कॉस्मोमि" रति मन्च चौसनादो दृष्टया, ·८८ प्रपञ्चसारे तुष्टिः पुष्टिश्च धनदा तथान्या तु धनेश्वरी (१)। शुदा सम्भोगिनी भोगदा सधाढविधाटके ॥ ५८ ॥ हाविणदेताः श्रीदेव्या ये मन्त्रा: समुदीरिताः । तारादिका नमोऽन्ताय तैरर्चासु बलिं हरेत् । तर्पयेच महादेवी दिनादौ (२) मन्व वित्तमः ॥ ६ ॥ नाभ्यतोऽयान नग्नः सलिलमवतरेन स्वपहाऽशचिः स ब्राभ्यन्नात्रैव चाद्यात्तिलरहलवणे केवलेनैव दोषाम् । वक्के निम्मेहदेवानृतमपि मलिन: स्यान विल्वाम्बुजन्म द्रोणाद्रो धारयेत् के भुवमपि न वथैवालिखेदिन्दिरार्थी ॥ ६ ॥ सुविमलचरित: स्याछहमाल्यानुलेपा- भरणधसनदेहो मुख्यगन्धोत्तमाः। सुविगदनखदन्तः शुधीविष्णुभती विमलरुचिरशय्यः स्याचिरायेन्दिरार्थी ॥ २ ॥ दुष्टां कष्टान्ववायां कलहकलुषितां मार्गदुष्टामनिष्टा- मन्यामनाममतामतिविपुलकमागीमतिहम्वदीर्धाम् । रोगाम्भिोगनोनां प्रतिपुरुषचलां रानकान्तामकान्तां काकाक्षीमेकचारां गृहकुसुमयुतां न सृशेदिन्दिरार्थी ॥ ६३ ॥ गान्तः गम्वस्मितमधुरपूर्वाभिमापो दयाद्री देवाचायातिथिदहनपूजारत: पुण्यगीनः । नित्यवायी नियमनिरतः प्रत्यगागामुखाशी मन्त्री वर्गायमदति: स्याचिरायेन्दिरायीं । ६४ ॥ योमन्यभन्न: यितविणुदीक्षः यीसतनापी मितधी: मुगीन । बदारतटो मितभाषणाची नोकप्रियः स्याचिरमिन्दिरार्थी । ६५ । ...रति यीप्रपशमारे हादग: पटम्नः ।। 11 माला भाव निपाडानरम् । अपनेवरी 11) "हिममति पानरम ।

·बयोदशः पटलः । अथ रमाभुवनेशिमनोभवैस्त्रिपुटसंज्ञकामन्त्रमुदीरितम् । सकलवर्गफलाप्तियशस्करं जगति रञ्जनदं कवितावारम् ॥ १॥ दोजैस्तिभिरिक्त. कुयादनानि साधक: सिडे।। पूर्वतरेरितयोवा इयोरप्येकं तदङ्गयोः प्रभजेत् ॥ २॥ नवकनकभासुरोर्बीविरचितमणिकुट्टिमे सकल्पतरौ । रनवरबदसिंहासननिहितमरोरुहे समासोनाम् ॥ ३ ॥ प्राबद्दरबमुकुटां (१) मणिकुण्डलोद्यत्- केयूरकोम्मिरसनाइयेनूपुराव्याम् । ध्यायेतानयुगपाशवराडुशेतु- चापां सपुष्पविशिखां नवहेमवर्णाम् ॥ 8 ॥ चामरमुकुरसमुहकताम्बूलकरडवाहिनीभिः । दूतीभिः समभिहतां पश्यन्तीं साधकं प्रसनशा ॥ ५ ॥ लोकेखरीमिति विचिन्त्य जपच मन्व- मादित्यलक्षमय मन्वितमो जपान्ते । श्रीराजवृक्षममिधां सजवार्तवाना तावत् सहस्रसमितं मधुरर्जुहोत ॥ ६ ॥ अगलक्ष्मीहरिगिरिसुताशवरत्यनजातः षट्कोणस्थैनिधियुगयुतैस्तहहिर्माटभिय । योपिटूपैर्वहिरपि यजेलोकपालैस्तदेतत् प्रोक्तं देव्या पपि सुरगणैः पूजनीयं विधानम् । -11) "बापामामुकुटाम् रति पाठान्तरम् । १२

·८०
प्रपश्चसारे
लक्ष्मीगौरीमनसिशयवीजानि कृत्वा कलाया
ताचापीन्दो तमपि गगने तच सिन्दूरवर्णम् ।
स्मृत्वा वुद्धा भुवनमखिन्न तन्मयत्वेन मन्त्री
देवान् वश्यानपि वितनुते कि पुनमर्त्यजातीन ॥ ८ ॥
य इम भजते मनु मनस्वी विधिना वा पुनरर्चये विधानम |
सत सम्यगवाप्य दृष्टभोगान् परतस्तत्परमैशमेति धाम ॥ ॥
सहृदयभगवत्यै दान्तरण्यै धरा
सणिधरशियधारेहिठान्ता ध्रुवाद्या ।
गदितमितिधराया मन्त्रमुत्कृष्टधात्री
सुखसुतधनधान्यप्राप्तिद कीर्तिदश्च ॥ १० ॥
ऋपिरपि वराह उक्तश्छन्दो निहदस्य देवता धरणी।
मनुनाऽमुनैव च पदै पोढाविभिन्नेन निगदितोऽङ्गविधि ॥ ११ ॥
मुख्याम्भोजे निविष्टारुणचरणतला श्यामलागी मनोना
चञ्चच्छाल्यग्रचुम्बच्छुकलसितकरा प्राप्तनीलोत्पला च ।
रत्नाकल्याभिरामा मणिमयमुकुटा चित्रवस्ता प्रसन्ना
दिश्यादिश्वम्भरा व सततमभिमत बल्लभा कैटभारे ॥ १२ ॥
लघायुता च मदमाशहुतावसाना
प्रोता धराहृदयमन्त्रजपक्रिया स्यात् ।
मर्पिष्मता मुविमलेन पयोऽन्धसास्य
होमे विधि सकलसिद्धिकर किलायग ॥ १३ ॥
पीठे विच्छो पूजयेत् पूर्वमद् भूवाम्बुप्रायसश्च भूते ।
मात्यन्ताभि गल्लिभि साकमाशापाले पृथ्वी सयतात्मोपहार ॥१४॥
पुष्पे प्रियद्रोमधुरवयातीर्नीलात्पलापि तथामणस्तै ।
सहस्रमान प्रतिजद्धत स्थानोर्गोमती शम्यकुलाकुला च ॥ १५ ॥
पिनरा पृथुनगालिमलरी यो जुहोति मधुरतयोचिताम ।
नित्यग गतमथाम्य मण्डलाइस्तगा भवति विस्तृता मही ॥ १६ ॥

·त्रयोदशः पटलः ।
८१
भृगोस्तु वारे निजसाध्यभूमृदिलोड़िताम्भः परियकमन्धः ।
पयोताक्तं जुहुयात् सहस्रं दुग्धेन वाऽन्नेन दिनावतारे ॥ १७ ॥
परमासादनुभृगुवासरमेष होम: सम्पन्नान् समुपनयेइराप्रदेशान् ।
पुत्रान् वा पशुमहिषेष्टजुष्टपुष्टामिष्टामप्यनुदिनमिन्दिरां समग्राम् ॥१८॥
संक्षेपतो हृदयमन्त्रविधिर्धरायाः
प्रोक्तो हिताय जगता रहितक्षमाणाम् ।
एनं भजन्विति धराकमलासमृद्धः
स्थादत्र सिद्धिमपरत परां प्रयाति ॥ १८ ॥
अथ पुरुषार्थचतुष्टयसिडिकरी मन्त्रजापनिरतानाम् ।
त्वरिताख्येयं विद्या निगद्यते जपहुतार्चनविधिभिः ॥ २० ॥
भक्तियुतानां त्वरया सिद्धिकरी चेति मन्त्रिणां सततम् ।
देव्यास्वरिताख्या स्यात्वरितं वेडग्रहादिहरणतया ॥ २१ ॥
वम. च तदन्त्यः पिवयुक् चरमाननाद्युसार्घिलवम् ।
अन्त्यः सयोनिरस्तान्तिक: सतारो मनुशार्ण युतः ॥ २२ ॥
तारान्तेऽस्वादावपि मायावीजं प्रयोजयेन्मन्त्री।
तेन हि काहितसिद्धिर्भूयादचिरेण मन्त्रदिदाम् ॥ २३ ॥
कूमादिभ्यां हाभ्यां हाभ्यामपि पूर्वपूर्वहीनाभ्याम् ।
कुर्यात् सप्तभिरणैरङ्गानि च षट् क्रमेण मन्वज्ञः ॥ २४ ॥
कालिकगलहवाभिगुह्योरुघु जानुजड्वयोः पदयोः ।
देहन्यासं कुयान्मन्त्रेण व्यापक समस्तेन ॥ २५ ॥
श्यामलतनुमरुणपट्जचरणतला हपलनागमञ्जीराम् ।
पर्णांशुकपरिधाना वैयाहिद्दन्दमेखनाकलिताम् ॥ २६ ॥
तनुमध्यनता पृथुस्तनयुगलां करविराजदभयवराम् ।
शिखिपिच्छनानयनयां गुञ्जाफनगुणितभूपितारुणिताम् ॥ २७॥
नृपफणिवतकेयूरान्तां गलविलसहि विधमणियुताभरणाम् ।
हिजनागविहितकुण्डनमण्डितगण्डयोमुकुरगोमाम् ॥ २८ ॥

·८२
प्रपञ्चसारे
गोगतराधरपासवविद्रुममणिभासुरां प्रसवाच ।
पूर्ण गतिविम्यवदनामरुणायतनोचनत्रयौननिनाम् ।
कुहितकुन्तनदिनसम्मुकुटाघटिताहिवैरिपिच्छ्युताम् ॥ २८ ॥
कैराती वनकुसुमोचनां मयूरातपत्रकेतनिकाम् ।
सुरुचिरसिहासनगां विभ्रमसमुदायमन्दिर तरुणीम् ॥ ३०॥
तामनां त्वरितास्यां च्याला कुर्याजपार्श्वनाहोमान् ।
दीनां प्राप्य गुरीरथ नई जण्याद्दशांगकं जुहुयात् ॥ ३१॥
वित्यनमिद्धिम्निमधुरमिक्ताभिः साधक: सुसंयतधीः ।
अष्टहरिवितसिंहामने समाबाद्य सरसिजे देवीम् ॥ ३२ ॥
सह प्रणीता गायत्रीं पूजयेद्दियां क्रमतः ।
हुदाराख्या खेचरिचण्डे मच्छंदनी तथा क्षपणी ॥ ३३ ॥
भूयस्त्रिया याहुशारीसचमकारिका: पूज्याः ।
मत्रोवीजा लोकेशायुधभूपान्विता दन्नाग्रेषु ॥ ३४ ॥
फटकारी चाप्यग्रे गरा मगरधारिणी च तदा ।
सम्बर्णवेवयची हास्ये पूज्ये पुनर्नयाविजये ॥ ३५ ॥
कृष्णो वरकैशो नगुडधर: किइरय तत्पुरतः ।
अरुणयन्दनकुसुमैनजैरपि धूपदीपनैवेद्यः ॥ ३६ ॥
प्रवरच नृत्यगीते: ममर्चयेक्तिभरावनम्मतनुः ।
अपहुतपूजाभेदैरिति मिझे मन्त्रजापिनी मन्त्र ॥ ३० ॥
नारीनरनरपतय: कुर्वन्ति सदा नमस्कियामी ।
विद्याधर्यो यक्ष्यः समुरासुरमिहचारपप्रमदाः । ३८ ॥
असरमा विगिटा: माधकसनेन चेतसाकुनिताः ।
स्परगरविनितान्यो रोमाञ्चितगावबलरीलग्निताः ॥ ३८ ॥
घनघम्प्रविन्दुमौक्तिकविनमत्कुचमण्डनद्युतयः ।
वियटजघनवक्षाकहदोमना: प्रवनत्पदन्यामाः ॥ ४० ॥

·त्रयोदश: पटनः। मुकुलितनयनसरोजा: प्रसन्दित (१) दशनवसनसंमित्राः । लथमानांशकचिकुरा मदविवशस्वलितमन्दभाषिण्यः ॥ ४१॥ मृदुतरमस्तकविरचितनत्यञ्चलयः प्रसादकाविण्यः । ईचस्व देहि वाचं परिरम्भणपरमसौख्यमस्माकम् ॥ ४२ ॥ एहि सुरोद्यानादिषु रस्यामः खेच्छया निरातङ्गम् । इत्यादिवादिनीभिः प्रलोभ्यमानो यदा न विक्रियते मन्त्री ॥ ४३ ॥ तदैव वाछितमखिलं तस्मै ददाति सा टेवी। योनि कुण्डस्यान्तः प्रकल्पा तवानलं समाधाय ॥४४॥ मम्पज्य पूर्वविधिना जुहुयात् सर्वार्थसिद्धये मन्त्री। इक्षुशकले समृडो दूर्वाभिस्वायुपे थिये धान्यैः ॥ ४५ ॥ धान्याय यवै. पुष्ट्यै गोधमैहये तिलर्जुहुयात् । जम्बूभि. स्वर्णास्ये वाजीभिः शनुशान्तये तथाऽक्षतकैः ॥ ४६ ॥ अक्षयसिद्धेय वकुलः कोय कुमुदैर्महोदयाय तथा । अरुणोत्पलैथ पुध्यै मधूकरिष्टसिहयेऽशोकः ॥ ४७ ॥ पुत्चास्य पाटलजैः स्त्रोसिर निम्बजैव विविच्चै । तुथ्यै नौलोत्पलकै सचम्पकैः कनकसिहये पद्मः ॥ ४८॥ सह किंशुकच सर्बोपट्रवशान्त्यै स साधको जुहुयात् । हुतसख्या साहस्री वियुता वाथायुतान्तिको भवति । यावत् सख्यो होमस्तावज्जप्यथ मन्त्रिणां मन्तः । मनुमलितैय वारिभिरासेकः लेनशान्तिलङ्गवति । ५.. तज्जप्तयष्टिधातो मन्त्रितचुलकोदकाहतिय तथा। तत्कर्णरन्ध्रजापात् सद्यो नयुर्विपमहादिरजः । तयन्त्र स्थापनमपि विषभूतादिप्रमान्तिशत् प्रोतम् ॥५१॥ तो व्यन्दिन ति पाठानरम् ।

·८४ प्रपशुमारे प्राख्यां मध्ये सतारे मनुमथ शतमंयुक्त विंशत्पुटेषु प्रादक्षिण्येन शादिकमनु विलिखेत् हादशाहत्ति मन्त्री । विंशबन्दाष्टशूलाकलितविरचितं यन्त्रमेतत् सजतं बई वेन्नग्रहात्तिं हरति विजयलक्ष्मीप्रदं कीर्तिदञ्च ॥ ५२ ॥ आख्या मध्यगताऽनले लिखतु दिक्पंक्तिप्वथ स्युः सङ्गं यूं धूं करणादिषष्टिपद के शैवादिकालोम नुम् । नैऋत्यादि तथा क्रमादयमहतं वाह्येऽनलेनातं प्रोक्तं निग्रहचक्रमन्तकपुरप्राप्तिप्रदं वैरिणाम् ॥ ५३ ॥ काली माररमालीकालोनमोक्षक्षमोनली । मामोदे ततदे मोमारक्षतत्त्वत्वतक्षर ॥ ५४ ॥ यमापाटटपामायमाटमोटटमोटमा। पामो भूरिरिभूमोपा टटरीस्त्वस्त्वरी रट ॥ ५५ ॥ बर्विनिम्ननिर्यासक विषमसिभिः मोसपट्टे शुके वा गावे पापाणके वा विलिखतु मतिमान् काकपक्षण यन्तम् । वल्मीके चत्वरे वा क्षततरविवरे वा निदध्यादराति- म॒त्यं प्राप्नोति भूयादवयवविकलो व्याधित: पातितो वा ॥ ५६ ॥ चक्रे चाष्टारपदे काली शिवयातुधानखण्डादाम् । यमदहनानिलवीतं विलिस्य विषदण्डिमकटीलिप्तम् ॥ ५७ ॥ जप्तमधोमुखमेतदयन्वं यत्र तु देशे विनिक्षिचन्मन्त्री। तत्रोपद्रवमखिन्नं दिनमः सात्मना भवति ॥ ५८ ॥ खण्डेष्वेकागोतिषु मध्येन्दुगसाध्य जूमः पूञ्चादिकचतुःपड़क्लिषु शैखम् । निख्यानमीं शिष्टचतु पष्टियु विहा- भोगाचं फव्याहिग्वा वाहो त्वरिताख्याम ॥ ५ ॥ दिग्दिकर्मस्थामस्वपदादिवपडन्ता मेदोमानावेष्टितं विम्वम् । घटवीतं पद्मस्यं तत्पाजराजवदनान्तं प्रोक्तं चक्रं मायानुग्रहसनम् '६०॥

·वयोदशः पटलः1 ८५ यो मा माया यामा साथी सा नो या ज्ञेया नोसा। माया लीला लानी यामा यान्जे लाली लोला या ॥ ६१ ॥ लाक्षाभिः कझुमा विलिखतु धवले चांशु के स्वर्णपट्टे लेखन्या स्वर्णमय्या दृदमपि गुलिकोसत्य सन्धारयेदयः । कृत्यातो मृत्युतो या ग्रहविषदुरितभ्योऽपि मुक्तः सधन्यो जोवेत् स्वैः पुत्रपौत्रैरपरिमितमहासम्पदा दीर्घकालम् ॥ ६२ ॥ चतुःषयंगे वा क्रमविदथ लक्ष्मीमनममुं शिवायं नैऋत्यादिकमपि चतूमततम् । वहिः स्वच्छ प? कनकविहिते पूर्वविधिना लिखित्वा जमा निक्षिपतु शितधीर्य तदिदम् । ६३ ॥ चकमनुग्रहसंजु मन्त्री देशेऽत्र सम्पदोऽविरतम् । शुभतरफलदायिन्यो भवन्ति शस्यहिकानयाद्याः ॥ ६४ ॥ हुद्वारे माध्यसंजां विनिखतु तदयो कर्णिकाया शिष्टा- नष्टी वर्णान् दलेपारचयत हरमायां विगो वेष्टयोत । कुम्भस्थं यन्त्रमेतत् सरसिजपुटितं सर्वरताममिही जा सवीपसर्गप्रगमनफलदं योकरं वग्यकारि ॥ ६५ ॥ इति निगदितकृत्या पूजयेत्तोतनाया मनुमनुदिनमेनं मानयेमानवो यः । म त जगति समयां सम्पदं प्राप्यदेहा. पदि मुदिसतरामा युवधीनिमिति ॥ १५॥ इति तीनमाविधिः। परटीधरकाम्या दीर्घत्यमददमातगिवाः । पभित गहिनिको सदावर्णोऽयमीरितो मभ्यः । हाभ्या ककन हाभ्यो दाभ्यां तथा पुनभ्याम् । मन्दादिमा विजितिर्मयुग्मनी १८॥

·८६ प्रपञ्चसारे इन्टुकनाकनितीज्चनमोनिारमदाकुलिताऽयुगनेत्रा । शोणितसिन्धुतरहितपोतद्योतितभानुदनाम्युजसंस्था ॥ ६८ ॥ दोधुतदाहिममायकपाशा साइशचापकपानसमेता। गोषदुकूनविलेपनमाल्या गोषतरा भवतोऽवतु देवो ॥ ७० ॥ मृत्वा नित्यान्देवोमेवं प्रजपेन्मनुं गतसहस्रम् । अयुतं जुहुयादन्ते नृपतरसमिधा वृतेन वा सिहो। ७१ ॥ भाने पीठे पूज्या देवी कुसमानुलेपनररुणैः। वयमप्यन्नताङ्गः मधूपदोपैर्निवेद्यताम्बूलैः ॥ ७२ ॥ लेखा लेदिनी नन्दा क्षोभणी मदनातरा। निरचना रागवती तिवा च मदनावती ॥ ७३ ॥ मेखला द्राविणी चैव तथान्या वेगवत्यपि । सम्परा हादश प्रोताः शक्रयः पत्रसंस्थिताः ॥ ४ ॥ अनः भक्तिभिराभिर्माभिरागाधिपः क्रमात् पूज्याः । भक्तिभरानतवपुपा भवभयभडाय मन्त्रिणाऽहरहः । ७५ ॥ दारिदारोगदुःखेीर्भाग्यजरापमृत्युदोषश्च । । अस्पृष्टो निरपायो जीवति मन्त्री मजवि मनुज ॥ ७६ ॥ इतोरिता लोकहिताय ववप्रस्तारिणी मन्दिरमिन्दिरायाः । या सर्वनारीनरराजवर्गसम्मोहिनी मोहनवाणभूता ॥ ७७ ॥ निद्रयोरन्तरापक्किने मदाः स्युय वे गिरः । मायादिकस्तया वर्णहन्देयागविधि: स्मृतः ॥ ७ ॥ रसा रत्नाइरागाशककुसुमविलेपादिका सेन्दुमौलि: विद्यदना मदविवगमाघूर्णितवीक्षणा च । दोभिः पागायुगयुतकपानाभया पनसंस्था देवी पायादमितफलदा नित्यशः पार्वती व: : eE दीक्षितः प्रजपेन मनुमन हुनेत्ततः । मधुकपुष्पैः म्वाइलेरयुतं इविपाऽयवा । ८० ॥ .

·त्रयोदशः पटलः। पोठं पूर्ववदभ्यर्य तत्रावाह्याभिपूजयेत् । अझैय शक्तिभिर्लोकपालैदेवों समाहितः ॥ ८१ ॥ नित्या निरञ्जना लिवा लेदिनी मदमातुरा। मदद्रवा द्राविणी च ट्रविणा शक्तयो मताः ॥ २ ॥ प्रजपेत् प्रमदां विचिन्त्य यां वा शयनस्थो मनुवित् महसमानम् । निशि मारशिलीमुखाहतानी न चिरात् सा मदविहला समेति ॥ ३ ॥ नित्याभिः सदृशतरा न सन्ति लोके लक्ष्मीदा जगदनुरञ्जनाश मन्त्राः । तस्मात्ताः शुभमतयो भजन्तु नित्यं जापा,हुतसमुपासनाविशेषैः ॥ ८४॥ स्वर्णपदेऽथवा भूजे पाशवीजेन वेष्टयेत् । शक्तिवीज साध्य नाम तन्मध्ये परिकल्पयेत् ॥ ८५ ॥ केसरेषु लिखेत् पाशशूलिवोजे प्रदक्षिणम् । मन्त्रवणशनित्यादीन् दलमध्येषु वाद्यतः ॥ ८ ॥ हते स्वाहापदेनापि पोड़गाक्षरविद्यया । पायाङ्कशाव्यया पूर्व प्रोक्तया वेष्टयेदपि ॥ ७ ॥ एतदयन्वं मदालिप्तं मृगमातङ्गयोः परम् । सर्वार्थसाधक मूर्ध्नि करे वा वितं भवेत् ॥ ८८ ॥ प्रशस्मरवाणानां वीजायं शक्तिपायोः । सहस्रं प्रजदेनां विदोशी वीरमानसः ॥ ८ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे त्रयोदशः पटल: 01 १२

·चतुर्दशः पटलः ।
अथ वक्ष्यामि दुर्गाया मन्त्रान् मानान् सदैवतान् ।
सजपार्धातविधीन् प्रीत्यर्थ मन्त्रजापिनाम् ॥ १॥
तारो मायाऽमरेशोऽद्रिपीठो विन्दुसमन्वितः ।
स एव च विसर्गान्तो गायै नत्यन्तिको मनुः ॥ २॥
दुर्गास्य देवता छन्दो गायव नारदो मुनिः।
तारो माया च दुर्गायै डामाद्यन्ताङ्ग कल्पना ॥ ३ ॥
शहारिचापशरभिन्नकरा बिनवा
तिम्मेतराशकलया विलसत्किरीटाम् ।
मिहस्थिता सकलसिदनुताश्च दुगा
दूव्वानिमा दुरितवर्गहरा नमामि ॥ ४ ॥
कताभिपकदीवस्तु वसुनन जपेन्मनुम् ।
तदन्ते जुहुयात् सपि सयुतेन पयोधसा ॥ ५ ॥
अटसाहस्रसख्येन तिला मधुरामतः ।
पीठा या प्रयष्टव्या. क्रमातच्कयो नव ॥ ६ ॥
प्रभा माया जया सूक्ष्मा विशडा नन्दिनी तथा ।
सुप्रभा विजया सर्वसिदिदा नवमी तथा ॥७॥
प्राइवत्रयक्तीवरहितेय स्वरैरिमाः ।
तारान्ते वचमाभाष्य नखदंष्ट्रायुधाय च ॥८॥
महासिंहाय चेत्युला वर्गमास्त्रनतय. क्रमात् ।
सिहमन्चोयमित्येवं सप्रोता पौठकल्पना nen
अतः स्यादाहति: पूर्वा द्वितीया शक्तिभि, स्मृता ।
पटायुधस्तृतीया स्थानोकपानेश्चतुष्यपि ॥ १० ॥

·चतुर्दशः पटलः ।
तदायुधः पञ्चमी च दुर्गायजनमीदृशम् ।
जया च विजया कीर्तिः प्रीतिचाथ प्रभाह्वया ॥ ११॥
श्रद्धा मेधा अतिरपि शनाया स्वाक्षरादिकाः ।
चक्रयङ्कगदाखगपाशाङ्कुशरा धनुः ॥ १२ ॥
क्रमादष्टायुधाः प्रोक्ता दोर्गा दुर्गविहारिणः ।
इत्थं दुर्गामनी जापता भिः प्रसाधिते ॥ १३ ॥
मन्त्रीन्दिरावान् भवति दीर्घायुर्दुरितान् जयेत् ।
यान् यानिच्छति कामान् स तास्तानाप्नोत्ययत्नतः ॥ १४ ॥
विधाय विधिना तेन कन्नशन्त्वभिपेचयेत् ।
यमसौ भूतवेतानपिशाचाद्यैर्विमुच्यते ।
राजाभिषिक्तो विधिना सपत्नानमुना जयेत् ॥ १५ ॥
अमुना विधिना कताभिषेका ललना पुत्रमवाप्नुयाहिनीतम् ।
हवनात्तिलसर्षपैः सहस्रद्वितयैराशु भवेच गर्भरक्षा ॥ १६ ॥
अनयैव जपाभिषेकहोमक्रियया स्यादनुरजनं जनानाम् ।
भजतां सकलार्थसाधनायें मुनिवव्यः परिकल्पितोऽयमादौ ॥ १७ ॥
उत्तिष्ठपदं प्रथम पुरुपि तत: किं पदं म्बपिपि युतम् ।
भयमपि मेऽन्ते समुपस्थितमित्युच्चार्य यदि पदं प्रवदेत् ॥ १८ ॥
शक्यमशक्यं वोका तन्मे भगवति निगद्य गमयपदम् ।
मोका ठहितययुतं सप्तविंशाक्षरो मनुः प्रोक्तः ॥ १८ ॥
भारण्यकोऽत्यनुष्टुयबनदुर्गाख्याः क्रमेण भगवत्याः ।
ऋष्यादिकाः खमनुना विहितान्यानि वाक्यभिनेन । २."
यभियतुर्भिरष्टभिरष्टाणे: पभिरपि च पञ्चाणैः ।
जातियुतेर विदध्यादतान्यपि पट अमेए विशदमतिः ॥ २१.
पहयसन्धिगुदान्धुवयाधारोदरयातस्तनेषु गले।
दो:सन्धिवदननासाकयोलकर्णयुगधुके न्यस्येत् ॥ २२॥

·चतुर्दशः पटलः ।
अथ वक्ष्यामि दुर्गाया मन्नान् माङ्गान् सदैवतान् ।
सजपा_हुतविधीन् प्रीत्यर्थ मन्त्रजापिनाम् ॥ १॥
तारो मायाऽमरेशोऽट्रिपीठो विन्दुसमन्वितः ।
स एव च विसर्गान्तो गाये नत्यन्तिको मनुः ॥ २ ॥
दुर्गास्य देवता छन्दो गायत्रं नारदो मुनिः ।
तारो माया च टुर्गायै डामाद्यन्ताङ्ग कल्पना ॥ ३ ॥
शद्वारिचापशरभिन्नकरा विनवां
तिग्मेतराशकलया विलसकिरीटाम् ।
सिंहस्थितां सकलसिहनुताश्च दुगी
टूव्यानिभा दुरितवर्गहरा नमामि ॥ ४ ॥
कृताभिषेकदीवस्तु वसुन्नक्षं जपेन्मनुम् ।
तदन्ते जुहुयात् सवि.संयुतेन पयोधसा ॥ ५ ॥
अष्टसाइनसंख्येन तिला मधुराप्तः ।
पीठा या प्रयष्टव्या. क्रमातच्छक्तयो नव ॥ ६ ॥
प्रभा माया जया सूक्षमा विशहा नन्दिनी तथा ।
सुप्रभा विजया सर्वसिहिदा नवमी तथा ॥ ७॥
अर्चा इखत्रयक्तीवरहितैश स्वरैरिमाः ।
तारान्त वनमामाप्य नखदंष्ट्रायुधाय च ॥ ८ ॥
महासिंहाय चेत्युका वम्मास्त्रनतयः क्रमात् ।
सिंहमन्चोऽयमित्येवं सप्रीता पौठकल्पना ॥ ८ ॥
अङ्गः स्यादाहतिः पूर्वा द्वितीया शक्तिभि, स्मृता ।
घटायुधस्तृतीया स्यालोकपानेयतुष्यपि ॥ १० ॥

·चतुर्दशः पटलः ।
28
तदायुधैः पञ्चमी च दुर्गायजनमौदृशम् ।
जया च विजया कीर्तिः प्रीतियाथ प्रभाह्वया ॥ ११॥
अहा मेधा अतिरपि शक्रयः स्वाक्षरादिकाः ।
चक्रपथगदाखभपाशाशशरा धनुः ॥ १२ ॥
क्रमादष्टायुधाः प्रोक्ता दौर्गा दुर्गविहारिणः ।
इत्यं दुर्गामनौ जापता भिः प्रसाधिते ॥ १३ ॥
मन्त्रीन्दिरावान् भवति दीर्घायुर्दुरितान् जयेत् ।
यान् यानिच्छति कामान् स तांस्तानाप्नोत्ययत्नतः ॥ १४ ॥
विधाय विधिना तेन कलशन्त्वभिपेचयेत् ।
यमसौ भूतवेतानपिशाचायैर्विमुच्यने ।
राजाभिपितो विधिना सपत्नानमुना जयेत् ॥ १५ ॥
अमुना विधिना कृताभिषेका ललना पुत्रमवाप्नुयादिनीतम् ।
हवनात्तिलसर्पषैः सहस्रहितयैराश भवेन गर्भरक्षा ॥ १६ ॥
अनयैव जपाभिषेकहोमक्रियया स्यादनुरञ्जनं जनानाम् ।
भजतां सकलार्थसाधनार्य मुनिवव्यः परिकल्पितोऽयमादौ ॥ १७ ॥
उत्तिष्ठपदं प्रथमं पुरुपि ततः किं पदं म्वपिपि युतम् ।
भयमपि मेऽन्ते समुपस्थितमित्युचार्य यदि पदं प्रवदेत् ॥१८॥
शक्यमशक्यं वोखा तन्मे भगवति निगद्य शमयपदम् ।
प्रोता ठहितययुत सप्तविंशाक्षरी मनुः मोत: ॥ १८ ॥
पारस्यकोऽत्यनुष्टुयबनदुर्गाख्या: क्रमेण भगवत्याः ।
ऋष्यादिका: स्वमनुना विहितान्यगानि वाक्यभिन्न : २०॥
पभियतुर्भिरष्टभिरटाणे: पभिरपि च पञ्चाएँ।
जातियुतेय विदध्यादनान्यपि पट क्रमेण विशदमति: ॥ २१ ॥
पहयसन्धिगुदाधुश्चयाधारोदरपार्सद्वतम्सने गले।
दी:सन्धिवदनमासाकपोलकर्णयुग के न्यस्येत् ॥ २२ ॥

·१.. प्रपञ्चमारे : हेमप्रख्यामिन्दुखण्डात्तमौलिं हारीष्टाभीतिहस्तां विनेत्राम् । हेमामस्थां पीतवस्त्रां प्रसन्नो देवी दुगी दिप्यरूपां नमामि ॥ २३ ॥ अरिशलकपाणखेटवाणान् सधनुःशूलकतजनोद्दधाना । भयतां महिपोत्तमान संस्था नवदूवासदृशी थियेऽम्त दुर्गा ॥ २४ ॥ चक्रदरवनखेटकगरकाम्मुकशूनसंजककपालैः । ऋष्टिमुसन्नकुन्तनन्दकवलयगदाभिन्दिपालमत्त्याख्यैः ॥ २५ ॥ उद्यदिक्ततिभुजाव्या माहिपके सजलजलदसागा। सिंहस्था वाऽग्निनिभा पदस्था चाथ मरकतश्यामा ॥ २६ ॥ व्याघवपरिधाना सर्वाभरणान्विता विनेत्रा च । अहिकलितनीलकुश्चितकुन्तलविलसत्किरीटशिशकला ॥ २७ ॥ सर्पमयवलयनूपुरकाचीकेयरहारसम्भिया । सुरदितिजाभयभयदा ध्येया कात्यायनी प्रयोगविधौ ॥ २८॥ संयतचित्तो लक्षचतुष्कं जमा हुनेशांशेन । व्रीहितिलाज्यहविभिः सम्यक् संचिन्त्य भगवतीमनले ॥ २८ ॥ पीठे पूर्वप्रोक्ते पूज्याङ्गैः शक्तिभिस्तथाष्टाभिः । अष्टायुधेय माळभिराशेण: क्रमश एव दुर्गेयम् ॥ ३० ॥ पाया दुर्गा भद्रा सभद्रकाली तथाम्बिकाख्या च । क्षेमा मवेदगर्भा क्षेमकरी चेति शतयः प्रोक्ताः ॥३१॥ परिदरकपाणखेटकवाणधनु'शून्नपाण्डर(१ कपालाः। अष्टायुधाः क्रमेणोला: पूर्व विधानवदयोदितं शेपम् ॥ ३२ ॥ इत्य जपार्श्वनाहुतसिडमनोमन्त्रिणः प्रयोगविधिः । विहितो जपः प्रतिदिन निगरचाये शतं सहस्रं वा ॥ ३३ ॥ उद्दिश्य यदयदेनं मनुं जपेदय सहस्रमयुतं वा। तत्तन्मन्दी लभतेऽचिरात्तदनुग्रहादसाध्यमपि ॥ ३४ ॥ .. in 'पागार इत्यत्र “युत रति पाठान्मारम् ।

·चतुर्दशा पटलः। म्रात्वाभिमुखः सवाभिसमकाम्भसि स्थितो मन्त्री। अष्टोईगतं प्रजपेदिजवाछितसिद्धये च लमा च ॥ ३५॥ ध्यात्वा त्रिशूलहस्ता ज्वरमर्पग्रहविपत्सु जस्तूनाम् । संस्पृश्य शिरसि जप्यातजन्योपट्रय द्रुत (१) शमयेत् ॥३६॥ अयुतं निर्वनोत्यै राजीभिर्वा हुनेत् समिहिर्वा । मायूरकोभिरचिरामापस्मारादिकाय नाशयति ॥ ३७ ॥ जुईयाद्रोहिणसमिधामयुतं मन्त्री पुनः सशङ्गानाम् । सापदां विमुक्तये सर्वसमृही ग्रहादिशान्त्ये घ३८॥ पार्क: समित्सहस्रः प्रतिजुहुयादवारमारभ्य । ददिनतोऽग्विान्छितसिडिव्याः प्रसादतो भवति ॥ २८॥ शः साररिस्तिदिनं वा सप्तरावकं वापि । प्रतिशकन प्रतिजुहुयाम्मनुना निजवान्छिताये मन्त्री ४.॥ विगिखानां विभक पुरो निधायाय तीक्षालेन । जुहुयात् सहस्रक वाऽयुसमपि संख्यासु पूरितास पुनः ॥४१॥ मम्पामितलेन च गरान् समभ्युष्य पूर्वयष्टयान (२)। तानथ शूरो धन्दी राहाचारः प्रवेगये(२)हाणान् ॥ ४२ ॥ प्रसिमेनाया मध्ये सा धावति स एव मम्धान्ता । भूयो गुरं धनरपि धान्यः परिपूजयेश कारयिता । ४२. पटोत्तरगतज यशिरमि प्रचिपचितामम्म । म त विषिष्टो नोकगागान्तरं परिभमति। ४४. कारस्करस्य परष्टमानिपातितमकता। जयात् मपाटपाशभिरुचाटकर भवैदिपो: मयः । ४५ ॥ मेना मम्तम्भयितुं विपतहसमनःमहसकं पागत् । सावस्मितत्पभन्ची मेनो नियति । "सानो समाते। {" ma marat वर।

·१०२
प्रपञ्चमार
विपतरुमयीच गतोः प्रतिक्षतिमसकप्रतिष्ठितप्राणाम् ।
छित्वा छित्वा काकोलूकयताः सहस्रमष्टौ च ॥ ४७ ॥
असितचराईयां महाडियादरण्यकेऽनिशि ।
विचराशी प्रयोगादब्बानियते रिपुन सन्देशः ॥ ४ ॥
स्वयमारकोपेलेर्जुहुयाल्पहरुलूकवायत्तयोः ।
मियतेऽरातिमत्तः स्यादुम्मतसमिबहसहोमेन ॥ ४८ ॥
संस्थापितानिलान्तां प्रतिकृतिमुप्णोदके विनिक्षिप्य ।
प्रजपेदुन्मादः स्याच्छोटुग्धाभिषेकतः शान्तिः ॥ ५० ॥
रविविम्बगतामरुग्णां करयुगपरिकृप्तशून्नतर्जनिकाम् ।
ध्यात्वाऽयुतं प्रजम्यान्मारयितुं मथएव रिपुनिषहम् ॥ ५१ ॥
असिखेटकरार्कस्था नुहा मारयति मैव जपविधिना।
सिंहस्था वाणधनुःकरा समुच्चाटयेदरोनचिरात् ॥ ५२ ॥
विषतरुममिदयुतहुतादथ करिणो रोगिणो भवन्त्यचिरात् ।
तत्पश्च विनाशस्तेपामुच्चाटनश्च तत्पुष्पैः ॥ ५३ ॥
आनित्यकसमिदोमाद्रोगा नश्यन्ति दन्तिनामचिरात् ।
तत्पुष्पैर्मधुरानोमाञ्च वशीभवन्ति मातङ्गाः ॥ ५४ ॥
विमधुरयुतैरानित्यकपत्रैमत्ता भवन्ति ते सद्यः ।
रक्षाकरस्तु करिणां तज्जापितपञ्चगव्यलेप' स्यात् ॥ ५५ ॥
प्राज्यतिलराज्यानित्यकदुग्धौदनपञ्चगव्यतण्डुलकैः ।
सतय प्रत्येक सहसहवनङ्गजाखवईनक्कत् ॥ ५६ ॥
हिजभूगई महान्तं छित्त्वा निर्भिद्य पञ्चधा भूयः ।
भागाक्रमेण पञ्चायुधा विधेयाय साधु शिल्यविदा ॥ ५॥
यह. सनन्दकोरि: गाईः कौमोदकी दिशां क्रमशः ।
पञ्चेति पश्चगष्ये निधाय जप्याच्च पञ्चसाहस्रम् ॥ ५८॥
तायष्टतेन जुहुयालेष्वय सम्पात्य साधु सम्पातम् ।
पुनरपि सावनघा मध्याथवटेषु पञ्चगव्ययुतम् ॥ ५ ॥

·- चतुर्दशः पटलः। संस्थाम्य समीक्षस्य च वलिं हरेत्तत्र तत्र तन्मन्वैः । पुरराष्ट्रप्रामाणां कायऱ्या रक्षेवमेव मन्त्रविदा ॥ ६ ॥ यस्मिन् देशे विहिता रक्षेयं तव बईते लक्ष्मीः । धनधान्यसमडिः स्याद्रिपुचोराद्याच नैव वाधन्ते ॥६१ ॥ पद्मोत्पलकुमुदहुतेर्नुपपनोर्ब्राह्मणान् वशीकुरुते । कतारलवणहोमैर्विट्शूद्रो जातिभिस्तथा ग्रामम् ॥ १२ ॥ अथ वारिदरगदाम्बुजकरं मुकुन्दं विचिन्त्य रविविखे । व्यत्यस्तपुरुषभगवत्पदं मनुं भजतु सर्वसिद्धिकरम् ॥ ६३ ॥ साध्याख्यातरगर्भित मनुमिमं पत्रे लिखित्वा च त- चक्रो हस्तमृदा कृतप्रतिलविन्यस्य मन्त्री इदि । सप्ताहन्त्वध पुत्तलीमभिमुखे सस्थाप्य सन्ध्यावये जप्यादयतं चिराय वशतां गच्छत्यसौ निशयः ॥ ६४ ॥ ब्रोहीणां जुहुयाबरोऽष्टशतकं सम्वत्सराहीहिमान् गोदुग्धैः पशुमान् घृतेः कनकवान् दना च सर्वहिमान् । अबेरनसमृद्धिमांय मधुभिः स्याट्रनवान् दूळया- प्यायुमान् प्रतिपङ्कजेन महती सद्यः श्रियं प्राप्नुयात् ॥ ६५ ॥ छान्तं मरुच रसवर्णयुतं (१) सवाद्य सवीसा शूलिनिपद सदुष्टशष्टम् । पश्चान्तकं सदहनं परिभाष्य हान्त हुं फट हिठान्तमिति शूलिनिमन्त्रमेव ॥ ६६ ॥ ऋपिर्दीर्घतपाछन्दः ककुद्दुर्गा च देवता। दुर्गा हरदा शी शिखा स्थाहिन्ध्यवासिनी ॥ ६॥ वर्माऽसुरमर्दिनि च युहपूर्वप्रिये तथा । वासयहितयञ्चास्त्रं देवसिंहसुपूजिते । ६८ ॥ .... (१) “विवर्षयुतम्" इति पाठान्तरम् ।

·१०४ प्रपञ्चमारे नन्दिन्यम्से रचयुगं महायोगेश्वरीति च । शूलिन्याद्यञ्च पश्चाई हुं फड़न्तमितीरितम् अनकम्मेव रक्षाकृत् प्रोकं पहनिवारणम् ॥ ६॥ विधाण शूनवाणास्यरिसदरगदा चापागान् कराने मेंघश्यामा किरीटोमसितगणिकलामीपणा भूषणान्या । सिंहस्कन्धाधिकढ़ा चतसृभिरसिखेटान्विताभिः परीता कन्याभित्रिदैत्या भवतु भवभयध्वंसिनी शूलिनी वः ॥ ७० ॥ एवं विचिन्त्य पुनरक्षरनक्षमेनं मन्त्री जपन् प्रजुहुयाच दशांगतोऽन्ते । प्राज्येन सान्यहविपा प्रयजेच देवीमनाष्टशक्तिनिजहतिदिशाधिनायः ॥ ७१॥ दुर्गा च वरदा विन्ध्यवासिन्य सुरमहिनी। युद्दप्रिया वेदसिहपूजिता नन्दिनी तथा : ७२ ॥ महायोगखरी चाट मतयः समुदीरिताः । रथाङ्गगहासिगदावाणकार्मुकसंधकाः ॥ ७३ ॥ मशूनपागा यष्टय्या दिक्क्रमादष्ट हेतयः । दीक्षाजपहुताभिः सिद्धः कम्म समाचरेत् । पामयोन्मादभूतापमारवेनगमादिकम् ॥ ७४ ॥ उदगुणे: प्रहरणकैकदीर्णवेगे: शूनानिजमय शूलिनी विचिन्त्य । पाविश्य क्षणमिव जप्यमानमन्त्रस्याहत्त्या द्रुतमपयान्ति भूतसङ्काः । ७५ ॥ अन्तराय पुनरात्मरोगिणोरम्विकामपि निजायुधाकुलाम् । संविचिन्त्य जपतोऽरिमुद्रया विद्रवन्त्यवगविग्रहा ग्रहाः ॥ ७६ ॥ अहिमूपिकयिकादिङ्ग वा बहुपारकुकुरलूतिकोद्भवं वा। विषमार विनाययेवराणां प्रतिपत्रेव (१) च विन्ध्यवासिनी सा ॥७७B पाधाय वाणे निशिते च देवीचेमहरीमन्वमिमं नपित्वा । नधनादेव विपत्तसेना दिशो दिशो धावति (२) नष्टसंजा (३) ॥5 । तियर रति पाठान्तरम्। 10 मिना ति पाठानाम् ।

·चतुर्दशः पटलः । १०५ प्रात्मानमा प्रतिपद्य शूलयाशान्वितां वैरिवलं प्रविश्य । मन्त्र जपनाश परायुधानि गृह्णाति मुणाति च बोधमेषाम् ॥ ७८ ॥ तिलसिद्धार्थर्जुहुयालक्षं मन्त्री सपत्ननामयुतम् । स तु रोगाभिहतामा मृतिमेति न तत्र सन्देहः ॥ ८ ॥ बिमधुरसितय तिलरष्टसहस्र जुहोति योऽनुदिनम् । अप्रतिहतास्य शक्तिर्भूयात् प्रागेव वत्सरत: ॥ ८१ ॥ सर्पिपाष्टशतहोमतोऽमुना वाछितं सकलमदतो भवेत् । दूर्बया विकयुजेप्सितं लभेत् सम्यगष्टशतसंख्यया हुतात् ॥ २ ॥ छुरिकाकपाणनखरा मन्त्रेणानेन साधु संजप्ताः । सम्पाताज्यसुसिला अप्रतिहतशतयो भवन्ति युधि ॥ ८३॥ गोमयविहितां गुलिका जुहुयाच्छतमष्टपूर्वकं मन्त्री। दिवसः सप्तभिरिष्टौ विष्टौ मिथो वियोगिनी भवतः ॥ ८ ॥ अस्पृष्टक गोमयमन्तरिक्ष संग्राह्य जवा त्रिसहस्रमानम् ।। यियासतां वै निखनेन्नराणां संस्तम्भनं हारि चमूमुखे च ॥ ५ ॥ पानीयान्वःपाणिमायां प्रसन्नां ध्यावा ग्रामं वा पुरं वापि गच्छन् । जात्वा मन्त्रं नर्पयित्वा प्रविष्टो मृष्टं भोज्यं प्राप्नुयादभृत्यवर्गः ॥ ८६ ॥ आर्मन्त्री त्रिमधुरयुतरेकसाहस्रमि -(१) रावत्यैवी त्वतिविशदचेतास्तिलैब्बी जुहोति । यानुद्दिश्य त्ववहितमनास्तन्मयः सम्यगग्नी ते वश्याः स्युबिधुरितधियो नात्र कार्यों विचारः ॥ ८ ॥ कुयात् प्रयोगानपि दावदुर्गाकल्पोदितान् वै मनुनाऽमुना च । मन्त्री जपा_हुततर्पणान्ता(२)नाल्यो हि मन्वोरनयोबिशेषः ॥ ८ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे चतुर्दशः पटलः ॥ * ॥ (1) "एकसाहसम्” इत्यत्र “असाहसम् रति पाठान्तरम् । (२) तपाद्या नाल्यो हि रति माठान्नम्। १४ ·पञ्चदशः पटलः । अथ कथयिष्ये मन्त्रं चतुरक्षरमंजकं समासेन । प्रणवो भुवनाधीयादण्डिखमस्यादिको विमर्गान्तः ॥ १॥ ऋपिरस्याऽजश्छन्दो गायत्रञ्च देवता च भुवनेगी। मङ्गानि पट क्रमेण प्रोक्तानि प्रणवशतिवीजाभ्याम् ॥ २ ॥ भाम्वनौघमौलिस्फुरदगृतरुची रञ्जयनारेखां (१) सद्यः सन्तप्तकार्तस्वरकमानजवाभासुराभिः प्रभाभिः । विश्वाकागावकाशं ब्वलयदशिशिरं धर्तृ पाशाशुगेष्टा- भीतीना भगितुङ्गम्त नमवतु जगत् मातुराक वपुः ॥ ३ ॥ संदीक्षितोऽथ प्रजपेच्च मन्त्र मन्त्री पुनर्लक्षचतुष्कमेनम् । पुष्पैस्तदन्ते हिजक्षजाते: स्वादुम्न तैजुहुयात् सरोजैः ॥ ४ ॥ मनोरयार्कात्मतया त्वनेन प्रवर्त्यतेऽर्योपहिता प्रपूजा । समे समृटे रचयेहिविक्ते शुढे तले स्थण्डिलमङ्गणस्य ॥ ५ ॥ प्रयजेदय प्रभूनां विमलां माराया समाराध्याम् । परमसुखामग्न्यादिवस्रिषु मध्ये च पीठस्कृतेः प्राक् ॥ ६ ॥ इस्खवयक्तीववियोजिताभिः क्रमात् कृशान् विन्दुयुताभिरभिः । महाभिपून्या नव शस्तयः स्युः प्रद्योतना: प्राज्यतरप्रभावा: ॥ ७ ॥ दीप्ता सूक्षमा जया भद्रा विभूतिबिमला तथा । अमोघा विद्युता चैव नवमी सर्वतोमुखी ॥ ८ ॥ ब्रह्मविष्णुशिवात्मक समीर्य सौराय योगपीठाय । प्रोति नतिमपि पुन: समापयेत् पौठमन्त्रमहिमरुचः ॥ ८ ॥ (1) "व्यञ्चयशररेषाम्" रति पाठान्तरम् ।

·पश्चदशः पटलः । पावाह्य हालेंखिकमर्कमयंपाद्याचमाद्यैर्मधुपर्कयुक्तः । प्रपूजयेदावरणः समस्तसम्पत्त्यवात्यै तदधौनचेता: ॥ १० ॥ हल्लेखाद्याः पञ्च यष्टव्यास्त्वने (१) स्तदनु माटभिः पद्यात् । अङ्गारादौरागापालैरभ्यर्चयेत् कमान्मन्बी ॥ ११ ॥ प्रतिपूज्यशक्ति मिति तत्र पुर प्रणिधाय (२) तामरचितं चषकम् । प्रजपन्मनु प्रतिगतक्रमतः परिपूरयेत मुविमलैः सलिलैः ॥ १२ ॥ अक्षतयवकुशर्बातिलसर्पपकुसुमचन्दनोपेतः । प्रस्थ ग्राह्यछिद्रं वैक्यं सम्भावयन् समाहितधौः ॥ १३ ॥ दृष्ट्वा दिनेशमथ पौठगतं तथैव व्योमस्थितं परिहतावरण विलोक्य । अटोत्तरं शतमथ प्रजपेम्मनन्तं पूर्णोदकं निजकरेण विधाय पावम् ॥ १४ ॥ भूयोऽभ्यञ्चा सुधामय जलमथो तहन्धयुष्यादिभि र्जानुभ्यामनिं गतथषकमप्यामस्तकं प्रोडरन् । दद्यान्मण्डलबहाष्टिहदयो भक्त्यायमोजोवल- ज्योतिर्दीप्तियशोधतिस्मृतिकरं (३) लक्ष्मीप्रदं भावते ॥ १५ ॥ अथ कतपुष्पाञ्जलिरपि पुनरष्टशतं जपेन्मनुमिमं मन्त्री। यावद्रश्मियु भानोाप्नोत्यम्भः (४) सुधामयं तदपि ॥ १६ ॥ अमृतमयजलावसितागात्रो दिनपतिरप्यमृतत्वमातनोति । धनविभवसुदारपुवमित्रपागण जुष्टमनन्तभोगयोगि ॥ १० ॥ तस्मादिनाय दिनगो ददतादिनादौ दैन्यापनोदितनवे दिनबन्लभाय । अयं समग्रविभवस्वथवार्कवारे पारं स गच्छति भवाद्वयधारिराशेः ॥१८॥ ! "ह खाद्यैः पञ्चभिरिबाड्ने” इति पाठान्तरम् । "प्रविधाय" रवि पाठान्तरम। । “ज्योतिदीप्यमोऽपिलमतिकरम् रति वा पार (ो प्रायमरति पाठान्तरम् ।

·१०८
प्रपञ्चसारे
अनुदिनमर्चयितव्यं पुंसां विधिनाऽमुनाथवा रवये ।
दद्यादर्घ्यद्वयमपि कुयाहान्छितार्थसमवात्ये ॥ १८ ॥
एकीकत्व समस्तवस्त्वनुगतानादित्यचन्द्रानलान्
वेदादोन गुणात्मकेन सगुणानाकृष्ण हल्लेखया ।
भव्यं तत्प्रतिमथ्यतामपि समावष्टभ्य हंसामना
नित्यं शुहमनन्यमक्षरपदं मन्त्री भवेट्योगतः ॥ २० ॥
अथ वदाम्यजपामनुमुत्तमं सकलसंसृतियापनसाधनम् ।
टुरितरोगविपापहरं नृणामिह परत्र च वाछितसिद्धिदम् ॥ २१ ॥
विष्णुपटं मसुधाकरखण्डं चन्द्रयुगावधिकं वतुरीयम् ।
क्षेत्रविटो मनुरेप ममुक्तो यं प्रजपत्यपि सन्ततमात्मा ॥ २२ ॥
ऋप्याद्या ब्रह्मदेव्यादिगायत्रीपरमात्मकाः ।
हमाऽतीवकनादीर्घयुजाऽङ्गानि समाचरेत् ॥ २३ ॥
अरुणकनकवणं पद्मसम्यञ्च गौरी-
हरनियमितचिह मोम्यतानूनपातम् ।
भवतु भवदभीष्टप्राप्तये पागटवा
भयवरदविचित्रं रुपमहाम्बिकेगम ॥ २४ ॥
प्रजपेहादगन मनुमिममाज्यान्वितैय दीग्धाद्रः ।
तावत् सहस्रमानं जुहुयात् मौरे समनापीठे ॥ २५ ॥
निक्षिप्य कनगमस्मिन् पूर्वोहानामपामवैकेन ।
पापूर्य चोपचय च विहानङ्गः प्रपूजयेत् पूर्वम् ॥ २६ ॥
ऋतवमुवरनरमंताम्तय गोष्टिपूबिकानान्ताः ।
पागोपागाम्येयास्ततो दिगापाम्त तय वच्चाद्या: ॥ २७ ॥
रति परिपूज्य च कन्नगं पुनरभिपिच्चाय नियमतोऽयमपि ।
दवादिनाय चकिपारविकमिध्ये दिरं मन्त्री ॥ २८ ॥
इन्दुश्योदितसुधारमपूर्णमार्णमबहविन्दुमुममेधितमादिवीजम् ।
मंनिस्य यो मनुमिमं भजते मनपी रामेक्यतोऽय दुरितः प्रतिमुशतेऽमी ॥२८॥

·पश्चदशः पटलः।
व्योमानुगेन
वसुधाम्बुमुचा सदामा प्रद्योतमानसविनिःसृतशीतरुग्भ्याम् ।
भाराधिता दहनचन्द्रनसन्महोभ्यां रोगापमृत्युविषदाहरुजः प्रयान्ति ॥ ३० ॥
हंसाण्डाकाररूपं उतपरमसुधं मूईचन्ट्राइलन्तं
नीत्वा सौघुम्नमार्ग निशितमतिरथ व्याप्तदेहोपगावम् ।
स्मृत्वा संजण्य मन्वं पलितविषगिरोरूग्ज्वरोन्मादभूता-
पस्मारादींश्च मन्त्री हरति दुरितदौर्भाग्यदारिद्रादौषैः ॥ ३१ ॥
विधाय लिपिपइज मनुयुतोल्लसत्कर्णिक
निधाय घटमत्र पूरयत वारिणा तन्मुखम् ।
विधाय शशिनात्ममन्त्रयुतवामदोणा पुन:
। सुधायितरसै: स्वसाध्यमभिषेचर्येत्तज्जलैः ॥ २२ ॥
नारी नरो वा विधिनाभिषिक्तो मन्त्रेण तेनेति विषयोत्यैः ।
रोगैस्तथाधिप्रभवैविमुक्तश्चिराय जीवेत्करणैर्विशः ॥ ३३ ॥
करेण तेनैव जलाभिपूर्ण प्रजप्य मन्त्री करकं पिधाय ।
सुधायितैस्तै विषिणं निषिञ्चेद्विषं निहन्यादपि कालकूटम् ॥ ३४ ॥
गदितं निजपाणितलं विषिणः शिरसि प्रविधाय जपेज्जलैः शितधीः ।
अचिरात् प्रतिमोचयते विषती मतिमानथ तक्षकदष्टमपि ॥ ३५ ॥
इत्यजपामन्त्रविधिः सम्प्रोक्त: संग्रहेण मन्त्रविदाम् ।
यं प्राप्य सकन्नवससुखधम्मयशोभुक्तिमुक्तिभाज: स्युः ॥ ३६ ॥
अरुणा शिखिदीर्घयुता हल्लेखा खेतया युताऽनन्ता।
प्रोक्त: प्रयोजनानां तिलकस्तु यथार्थवाचको मन्त्रः ॥ ३० ॥
गुह्यादाचरणतलं कण्ठादागुह्यमागलद्धान्तात् ।
विन्यस्य मन्त्रवर्णान् क्रमेण मन्त्री करोतु वागविधिम् ॥ ३॥
मन्त्रस्य मध्यमनुना दीर्घयुजाङ्गानि चेह कथितानि ।
ध्यायेत् पुनरहिमकरं मन्त्री निजवान्छितार्थनाभाय ॥ ३८,
अरुणसरोरुहसंस्थस्त्रिदृगरुणोऽरुणसरोजयुगलधरः ।
करकलिताभयवरदो द्युतिविम्वोऽमितमूषपस्विनोऽवतु
वः॥४०॥

·प्रपञ्चमारे कृतमन्दोदो मन्त्री दिनकरलक्षं मनुं जपेज्जुहुयात् । तावसहस्रमः सतर्वा त्रिमधुराप्पु तैश्च तिलः । ४१ ॥ प्रागभिहितेन विधिना पीठाद्यं प्रतिविधाय तव पुनः । विन्यस्य कनगमस्मिन् प्रपूजयेत्तरणिमपि सावरणम् ॥ ४२ ॥ अनः प्रथमावरणं ग्रहैईितीयं वतीयमाशेशः। मुस्यतरगन्धसुमनोधुपाद्यैः सतभक्तिनममनाः ॥ ४३ ॥ प्रागादिदिगामस्थाः शभिदुधगुरुभार्गवाः क्रमेण स्युः । आग्नेयादिवसियु धरणिजमन्दाहिकेतवः पूज्या: ॥ ४४ ॥ शुभ्रमितपीतराला रत्नासितधूम्रक्वष्णकाः क्रमशः । चन्द्राद्या: केत्वन्ता वामोरन्यस्तवामकरनसिताः ॥ ४५ ॥ अपरकराभयमुद्रा विकतमुखोऽहि: कराहितालियुक् । दंट्रोग्राम्यो मन्दः सवर्ण-(१)महमांशकादिभूपथ : ४६ ॥ संपूज्येवं विधिना विधिवत् गोरोचनादिकद्रव्यैः दद्यादध्यं रवये मन्त्री निजवान्छिताप्तये मुक्त्यै । ४७॥ गोरोचनामतिनवैणवराजिरतगीताप्यमालिकरवीरजवाकुशाग्रान् । मामाकतण्डुलयुतांय ययाप्रनामं मंयोज्य भक्तिभरतोऽर्यविधिविधयः ॥४८॥ कृत्वा मगइनमटपवनमितं तत्कर्णिकायां तथा पवाग्रेषु विधाय कुम्भनवकं तत्पूरयित्वा जनैः भावाध क्रमगो ग्रहानभिममाराध्याभिषेकक्रियां कुर्यायो ग्रहवेकतानि विलयं यान्यम्य लक्ष्मीर्भवेत् ॥ ४ ॥ ग्रइपरिहतमिष्टा पूर्वकृत्या दिनेगं प्रतिहत निज वैठते ये ग्रहाणाम् । गुभमनिमपरागे चन्द्रमान्योः म्व वा रिपुत्पनभये वा घोररूपे गर्द वा । ५० ॥ - 11 हरिपाठानम्।

·पदशः पटलः। अहिजाडिपमयूरकपिप्पलाहाः सोदुम्बराः खदिरशम्यभिधाः सर्वाः। दर्भातयाश समिधोऽरशतं क्रमिण सव्याहतीनि वृतहस्यहुतानि होमः (१) ॥ ५१ ॥ आल्याहुत्या त्वथादावन्ते च व्याहृतिभिरपि जुहुयात् ॥ ५२ ॥ सोमादीनां दिशि दिशि समाधाय वहिं यथाव- होमे सम्यकृतवति मुदं यान्ति सधै ग्रहाच । युद्धे सम्यग्जयमपि रुजः शान्तिमायुश्च दीर्घ सत्याणन्तिं व्रजति पुनरेकत्र वा सर्चहोमः ॥ ५३॥ अमुना विधिनाचनाहुतायोः प्रभजेदयो दिनशो नरो दिनेशम् । मपिभिः स धनैव धान्यवर्गः (२) परिपूर्णावसथो मवेचिराय ॥ ५४ ॥ त्वद्यन्त पार्य सूण्य मेधा रेचि कया गुणाः । व्यत्ययोऽष्टाचर मोक्तः सौरः सर्वार्थसाधकः ॥ ५५॥ देवभाग ऋपिस्तस्य गायत्री छन्द उचते । आदित्यो देवता चास्य कथ्यन्तेऽङ्गान्यतो मनोः ॥ ५६ ॥ सत्यब्रह्मविष्णुरुदैः साग्निभिः सर्वसंयुतैः । तेजोज्वालामणिहुंफट्स्वाहान्तरङ्गमाचरेत् ॥ ५७ ॥ आदित्यं रविभानू भास्करसूर्यो न्यसेत् खरैलघुभिः । सशिरोमुखहदगुद्यकचरणेषु क्रमश एव मन्वितम: ॥ ५॥ सशिरोमुखगलहदयोदरनामिशिनाध्रिषु प्रविन्यस्येत् । प्रणवारिष्टाणे क्रमेण सोऽयं तदक्षरन्यासः ॥ ५८ ॥ अरुणोऽरणपङ्कजे नियणः कमले भौतिवरी करेदधानः । बरवाहितमण्डलस्त्रिनेत्री रविराकल्पशताकुलोऽवताहः ॥६॥ 17 “मर्षिविवियुताः पृचव च " इति पठान्नरम् । tr} "धान्यवर्ग." इन्यन शायरने रति साटान्तरम् ।

·प्रपञ्चसारे संदीक्षितोऽय मन्त्री मन्त्रं प्रजपेञ्च वर्णलक्षान्तम् । जुहुयाचिमधुरसिक्तैर्दुग्धतरुसमिद्दरैर्वसुसहस्रम् ॥ ६१ ॥ अथवा सतरन्नैः समचयेन्नित्यशोऽर्थ्यमपि दद्यात् । पूर्वोक्त एव पौठे कुम्भं प्रणिधाय साधु संपूर्य ॥ ६२ ॥ शहाद्भिररुग्णवासोयुगेन संवेश्य पूजयेत् क्रमशः । अगायतः परम्तादादित्याद्यैरुपादिशक्तियुतैः । ६३ ॥ माळभिररुणान्ताभिः सग्रहैः सुरैयान्ते सूर्यपातिः । सोपा सपना सप्रभा (१) सन्ध्या च शक्लयः प्रोक्ताः ॥ ६४ ॥ मपूज्येवं दिनेशं पटुमतिरथ जघा च हुत्वाभिषेक कत्वा दत्त्वेनसंख्यं वसुमपि गुरवे साशुकं भोजयेच्च । विमानादित्यमख्यानिति विहितमनुनित्यगोऽर्थ्यश्च दद्यात् वारे वा भास्करोये शुभतरचरितो वल्लभाय ग्रहाणाम् ॥ ६५ ॥ इतोह दिनकम्मनु भजति नित्यशो भक्तिमान् य एप निचितन्दिरो भवति नीरुजो वत्सरात् । समस्तदुरितापमृत्युरिपुभूतपीडादिका- नपास्य स मुखो म जीवति परच भूयात् पदम् ॥ ६६ ॥ ॥ इति यीप्रपञ्चमारे पञ्चदशः पटलः ॥ * ॥ (1) “पोदाममा सप्तमा रति पाठान्तरम् ।

·षोड़शः पटलः । पथ चन्द्रमनु घत्ये सजपा_हुतादिकम् । हिताय मन्त्रिणां सार्घ्य विधानञ्च समासतः ॥ १॥ भृगुः ससत्यः साडेंन्दुबिन्दुहीनः पुनय सः । विषानन्तो मान्तनती मन्त्रोऽयं सोमदैवतः ॥ २ ॥ (१) दीर्घभाजा स्वधीजेन कुर्य्यादङ्गानि वै क्रमात् । विचिन्तयेत् पुनमन्त्री यथावमन्वदेवताम् ॥ ३ ॥ विमलकमलसंस्थ: सुप्रसखाननेन्दु- वरदकुमुदहस्तयारहारादिभूपः । स्फटिकरजतवर्णो वान्छित प्राप्तये वो भवतु भवदभीष्टद्योतिताद्धः (२) शशाहः ॥ ४ ॥ दीक्षितः प्रजपेन्मन्त्री रसलक्ष मनुं वशी। पञ्चमी दशमी पञ्चदशीषु तु विशेषतः ॥ ५॥ अयुतं प्रजपेन्मन्त्री सायाझेभ्यर्थ भाधिपम् । पयोऽनेन हुनेयः सहतेन सहस्रकम् ॥ ६ ॥ ससपिंथा पायसेन पट्सहस्रं हुनेत् पुन. । पीठतृप्तौ तु सोमान्तं परिपूज्यायेहिधम् ॥ ७ ॥ राका कुमुहती नन्दा सुधा सन्नीवनी क्षमा । पाप्यायनी चन्द्रिका चाहादिनी नव शतयः ।। 1) पुस्तकान्तरे हितीयनोकात् परं भोको रयते- “पिरवि समाख्यात परिचन्द प्रसीसितम्। मोमो देशच मे वो चाप शकिरदीरिता । (१) *मजदमोद्योदिता ति पाठानरम् ।

·प्रपञ्चसारे केमरेष्वद् पूजा स्थाच्चत्तौस्तदहिरचयेत् । रोहिणी कृत्तिकाख्याञ्च रेवती भरणों तथा ॥८॥ राविमाया ज्योत्वां कलाञ्च क्रमतोचयेत् । दलायु ग्रहानष्टौ दिशानाथाननन्तरम् ॥ १० ॥ मुसितैर्गन्धकुसुमैः पावै रूप्यमयैस्तथा । शक्तयः फुल्लकुन्दामास्तारहारविभूषणाः ॥ ११ ॥ सितमाल्याम्बरालेपा रचिताञ्जलयो मताः । इति सिहमर्नु (१) मन्त्री शशिनं मूईि चिन्तयन् ॥ १२ ॥ विसहस्र जपेद्रातो मासान्मृत्युञ्जयो भवेत् । हृदयाभोनसस्थं त भावयन् प्रजपेन्मनुम् ॥ १३ ॥ राज्यश्वर्य वत्सरण प्राप्नुयादयकिञ्चनः । आहाराचारनियतो जपलक्षचतुष्टयम् ॥ १४ ॥ असायतर तेन निधानादि च लभ्यते । घोरन्वरगराः शीर्षरोगाः कृत्याथ कामलाः ॥ १५ ॥ तम्मन्चायुतजापेन नश्यन्ति सकलापदः । नित्यग. प्रजपेन्मन्च पूर्णासु विजितेन्द्रियः ॥ १६ ॥ जपेन्मनुं यथाशक्ति लक्ष्मीसौभाग्यमिहये । वितयं मण्डलानान्त काला पायात्यपौर्विकम् ॥ १७ ॥ पासीन. पयिमे मध्यसंस्थे द्रव्याणि विन्यसेत् । पूर्वमिन् पहाजीपेते पूर्ववत् मोममञ्चयेत् ॥ १८ ॥ राकायामुदये रानो निजकार्य विचिन्तयेत् । मम्याप्य राजतं तव चषक परिपूरयेत् ॥ १८॥ गयेन गुहपयमा स्पृटपात्रो अपेम्मनुम् । पष्टोत्तरशताहच्या दवादमथेन्ट्ये ॥ २० ॥ (1) मिरमिपाठानरम् । m ·षोड़शः पटलः । विद्यामन्वेण मन्वनो यथावत्तद्गतात्मना । विद्ये विद्यापदे प्रोता मालिनीति च चन्द्रिाणि ॥ २१ ॥ चन्द्रमुख्यग्निजायाञ्च निगदेत् प्रणवादिकम् । प्रतिमासच षण्मासात् सिडिमेर्थात काहिताम् ॥ २२ ॥ इष्टाय दीयते कन्या कन्या विन्देबिजेसिताम् । अमितां थियमाप्नोति कान्तिं पुत्रान् यशः पशून् । सोमायदाता लभते दीर्घमायुश्च विन्दति ॥ २३ ॥ इति सोममन्त्रविधिः प्रणिगदितः संग्रहेण मन्त्र विदाम् । उपतयेऽमितलक्ष्म मेधाये प्रेत्य चेह सम्पत्त्यै ॥ २४ ॥ प्रथाग्निमन्वानखिलार्यसिद्धिप्रदान् प्रवक्ष्ये जगतो हिताय । सर्थादितृप्तीनपि साइभेदान् साविशेषान् सजपादिकांय ॥ २५ ॥ वियतो दशमोऽधिसर्गयुक्तो भवसर्गों भृगुलान्तपोडयाचः । हुतभुग्दयिता ध्रुवादिकोऽयं मनुरुक्तः सुसमृदिदः कशानोः ॥ २६ ॥ भृगुरपि तदृषिश्छन्दो गायत्री देवताग्निरुद्दिष्टः । प्राक्प्रोक्तान्यङ्गानि हिश: समुक्तश्च मन्त्रवाकौवा ॥ २७ ॥ शक्तिस्वस्तिकपाशान् साङ्कुशवरदाभयान् दधत्रिमुखः । मुकुटादिविविधभूपोऽवताचिरं पावकः प्रसत्रो वः ॥२८॥ जपेदिमं मनुमृतुन्नक्षमादराद्दशांशत: प्रतिजुहुयात् पयोधसा। समर्पिपाप्यमिततरैश पाहिक: समचयेदथ विधिवहिभावसम् ॥ २८॥ पोता सेनाऽरुणा फणा धूम्रा तीव्रा स्फुलिङ्गिनी। रुचिरा ज्वालिनी चेति रुशानोनव शतायः ॥ ३०॥ . पौठे तनूनपातः प्रागद्रष्टमूर्तिभिस्तदनु। भूयय शतमखायेब्बिंधिनाथ हिरण्यरेतसं प्रयजेत् ॥ ३१ ॥ आज्यरटोइंशतं प्रतिपदमारभ्य मन्त्रविहिनगः । धतुरो मासान् जुहुयात् नमोरयायता भवेत्तस्य । ३२ ।

·११४ प्रपञ्चसार कैसरेष्वङ्गपूजा स्याच्छतौस्तदहिरर्चयेत् । रोहिौं कृत्तिकास्याच रेवती भरणों तथा ॥८॥ रात्रिमाया न्योत्नां कलाच क्रमतोऽर्जयेत् । दलानेषु ग्रहानौ दिशानाथाननन्तरम् ॥ १० ॥ सुसितर्गन्धकुसमः पात रूप्यमयैस्तथा । शक्तयः फुल्लकुन्दाभास्तारहारविभूषणाः ॥ ११ ॥ सितमाल्याम्बरानेपा रचिताञ्जलयो मताः । इति सिद्धमनुं (१) मन्त्री शशिनं मूटिं चिन्तयन् ॥ १२ ॥ विसहस्र जपेद्रात्रौ मासान्मृत्युञ्जयो भवेत् । हृदयाम्भोजसंम्यं त भावयन् प्रजन्मनुम् ॥ १३ ॥ राज्यैश्वर्य वत्सरेण प्राप्नुयादग्यकिचनः । पाहाराचारनियती जपलक्षचतुष्टयम् ॥ १४ ॥ असंशयतर तेन निधानादि च लभ्यते । घोरज्वरगरा: गोर्षरोगाः कृत्याथ कामलाः ॥ १५ ॥ सम्मन्वायुतजापेन नश्यन्ति सकलापदः । नित्यगः प्रजपेन्मन्त्र पूर्णासु विजितेन्द्रियः ॥ १६ ॥ जपेम्मनु यथागक्ति लक्ष्मीसौभाग्यमिहये । वितयं मण्डलानान्तु कृत्वा पायात्वपौर्विकम् ॥ १७ ॥ प्रामीनः पथिमे मध्यसंस्थे द्रव्याणि विन्यसेत् । पूर्वस्मिन् पाजोपेते पूर्ववत् सोममर्चयेत् ॥ १८ ॥ राकायामुदये राजो निजकार्य विचिन्तयेत् । मस्याप्य राजतं तव चपक परिपूरयेत् ॥ १८॥ गय्येन शहपयमा स्पृष्टपात्रो जपेन्मनुम् । पष्टोत्तरगतात्या दद्यादयमथेन्दये ॥ २० ॥ ७ मिमनु नि पाटानरम् ।

·अथाग्निमन्वानखिलार्थसिद्धिप्रदान् प्रवक्ष्ये जगती हिमाय, सादिकृप्तीनपि सागभेदान् सार्चाविशेषान् मनपादिst वियतो दशमोऽर्घिसर्गयुक्तो भवसौं भृगुम्नानापाडगा। हुतभुग्दयिता घ्रवादिकोऽय मनुका: सुमटिया भृगुरपि तदृषिश्छन्दो गायत्री देवताग्निमष्टिः। प्राक्प्रोक्तान्यगानि दिशः समुक्तय मन्त्रयायो मुकुटादिविविधभूपोऽवताश्चिरं पायक: प्रमयी 104 जपेदिमं मनुमृतुलक्षमादराद्दशांगतः प्रसिध्यान ससर्पिषाप्यमिततरच पाठिकैः समचयेदय विधि पीता खेताऽरुणा कृष्णा धूम्रा ताया gingot रुचिरा ज्वालिनी चेति रुशानोनय गर..." पीठे तनूनपातः प्रागद्रष्टमूर्तिभिमान। भूयय शतमखाद्यविधिनाय हिरntainst प्राज्यरटोईगतं प्रतिपदमारभ्य मnि) पोड़शः पटलः । विद्यामन्त्रेण मन्वनो यथावत्तद्गतारमना । विद्ये विद्यापदे प्रोता मालिनीति च चन्द्रिगि ॥ २१ ॥ चन्द्रमुख्यग्निजायाञ्च निगदेत् प्रणवादिकम् । प्रतिमासच पण्मासात् सिद्दिमति काहिताम् ॥२२॥ इष्टाय दीयते कन्या कन्यां विन्देग्निजेसिताम् । अमिता थियमाप्नोति कान्तिं पुत्रान् यगः पशून् । मोमार्यदाता लभते दीर्घमायुथ विन्दति ॥ २३ ॥ इति सोममन्त्रविधिः प्रणिगदित: संग्रहेण मन्यविदाम् । उपसतयेऽमितलक्ष्मे मेधार्य प्रेत्य घेछ मम्माचे ॥ २४ ॥ शक्तिस्वस्तिकपाशान् साटुशवरदाभयान् दधचिए,, चतुरो मासान् जुष्यात् नमोरया Naren ·प्रपञ्चसारे शुहाभिः शानीभिईिनमनुजुडुयादथाब्दमात्रय । शानी शानियहं स्याद्गीसहियाद्यय संकुलं तस्य ॥ ३३ ॥ शुहानत मिती: प्रतिदिनमग्नौ समेधिते जुहुयात् । अबसमृहिम्महतो स्थादस्य निकेतनेऽन्दमात्रेण ॥ ३४ ॥ जुहुयात्तिनैः सुशः पण्मासानायते महालक्ष्मीः । कुमुदैः सकद्वारैरपि जातीकुसुमेय जायते मिडि; ॥ ३५ ॥ पानाशः पुनरिभकः सरसिजैस्वैव रनोत्पल- टुग्धैर्वीरुहसम्भवैः खदिरजाघातवृतोद्भवैः । दूवाख्येय शमीविकद्दतभवैरष्टोईयुक्नं गतं नित्यं वा जुहुयात् प्रतिप्रतिपदं मन्त्री महासिद्धये ॥ ३६ ॥ तारव्याहतयथाग्ने जातवेद इहावह । सबकम्माणि चैत्युक्ता साधयाऽग्निबधूर्मनः ॥ ३० ॥ ऋथाद्याः पूर्वोत्ता मन्त्रणाहानि वर्ण भिन्नेन । भून करणमेन्द्रियगुणयुग्मैर्मन्चवर्ण कैस्तदपि ॥ ३८ ॥ अथवा शक्तिस्वस्तिकदर्भातस्रकमुवमुगभयवरान् । दधदमिताकन्धो वो वसुरवतात् कनकमालिकालसितः ॥ ३८ ॥ वत्सरादेयतुर्दश्यां दिनाटावेव दीक्षितः । मन्वं हादशमाहस्र जपेत् सम्यगुपोपितः॥ ४०॥ प्रश्र्चयेदमूर्तीय नोकगलिगादिभिः । ममिटाध्यममाया हि परिगोध्य यथाविधि ॥ ४१ ॥ वाचणान् भोजयित्वाय वयं भुवा समाहितः । परऽडि प्रतिपद्यते हुयादश्चिऽनले ॥ ४२ ॥ मन्त्री बटामीदिमिनराजौहयितः । पटोत्तरगताहत्या हुनेदेकैकगः क्रमात् । ४३ . दगाहमेवं एला त पुनरेकादगीसियो। गल्या प्रतयं विप्रांच प्रदद्यादगुरुदक्षिणाम् । ४४ ॥

·पोड़नः पटलः ।
सुवर्णवासोधान्यानि शोणां गाच सतर्णकाम् ।
पुनरष्टोत्तरं मन्त्री सहस्रं दिनशी जपेत् ॥ ४५ ॥
विधिनेति विधातरग्निपूजामचिरेणैव भवेन्महासमृतिः।
धनधान्यसुवर्णरत्नपूर्णा धरणी गोषपुत्रमित्रकीर्णा ॥ ४ ॥
प्रनपदयवा सहस्रख्यं दिनशो वत्सरतो भवेन्महायोः ।
जुहुयात् प्रतिवासरं शताख्यं हविषादेन भवेन्महासमृद्धिः ॥ ४७॥
पालागे: कुसमर्डनेहधिष्टतचौद्रानुतमण्डलं
नित्यं माटशर्तस्तथैव करवीरोत्यैः समृद्ध हुनेत् ।
घण्मासं कपिन्नातन दिनमोऽप्यष्टी सहस्रन्तथा
होतव्यं लभते स राज्यसौं लक्ष्मी यशो वा महत् ॥ ४८॥
उत्पीत्तिष्ठशब्दात् पुरुषहरिपदे पिङ्गलान्ते निगद्य
प्रोबायो लोहिताख्यं पुनरपि च वदेत् देहि मेदात् क्रमेण ।
भूयो ब्रूयात्तथा दापय शशियुगनाणयशिदर्णः
प्रोलो मन्दोऽखिलेष्टप्रतरणसुरसमाधिपः स्यात् रुशानोः ॥ ४६॥
ऋष्याद्याः स्युः पूर्ववतुभूतदिशाधिकरणयुगलाणैः ।
मूलमनुनाऽय कुयादगानि क्रमश एव मन्वितमः ॥ ५० ॥
हेमाखत्थसुरद्रुमोदरभुवो निर्यान्तमखालति
वर्षन्तं धनधान्यरवनिचयान् रन्ध्रः स्खकः सन्ततम् ।
ज्वालापल्लवितस्वरोमविवरं भक्तातिसम्भेदन
वन्दे धम्मुखार्यमोक्ष फलदं दिव्यारुतिं पायकम् ॥ ५१ ॥
जप्याश लक्षमा मन्त्री संदीक्षितोऽय मनुमेनम् ।
जुहुयाञ्च तदवसाने तमितीः पायसैईशांशेन ॥ ५२ ॥
अङ्गहुँतबहमूर्तिभिराशेशः संयजेत्तदस्थ ।
पावकमिति मन्वितमो गन्धारिनुदिनं तमुपहारः ॥ ५३ ॥
दिनावतारे मनुमनमन्वहं जपेत् सहस्रं नियमेन मन्त्रवित् ।
प्रयतायै यमसे पिये रुजां विमुक्तये युक्तामसिस्तथायुपे ॥ ५४॥

·११६ प्रपञ्चसारे शालोतण्डुलकः सितच पयसा हुत्ला इवि: पावर्क गन्धायैः परिपूज्य तेन हविषा संवर्त्य पिण्डं महत् । भाज्यालोड़ितमेकमेव जुहुयाजता मर्नु मन्त्रवित् साटोई प्रतिपद्यथो शतमतः स्यादिन्दिरा वत्सरात् ॥ ५५ ॥ अष्टोत्तरं शतमयो मृगमुद्रयैव मन्त्री प्रतिप्रतिपदं जुहुयात्पयोऽन्नः । सान्यर्भवेत्र खलु तत्र विचारणीयं संवसरात् स च निकेतनमिन्दिरायाः ॥५६॥ अष्टोडें गतं हविषा मन्त्रेणानेन नित्यशो जुहुयात् । पएमासादायतमो भवति नरो नाव सन्देहः ॥ ५७ ॥ शालीभिः शहाभिः प्रतिदिनमटोत्तरं शतं जुहुयात् । "धनधान्यसमृदः स्यान्मन्त्री संवत्सराईमात्रेण ॥ ५८॥ अान्यरयुतं जुहुयात् प्रतिमासं प्रतिपटं समारभ्य । अतिमहती लक्ष्मीः स्यात्तस्य तु पण्मासतो न सन्देहः ॥ ५॥ अरुणे: पुनरुत्पलैः शतं यो मधुरात. प्रजुहोति वत्सराईम् । मनुनाप्यमुना शताधिक (१) म प्रलभेन्मड्डु महत्तराञ्च लक्ष्मीम् ॥६०॥ जातीपलायकरवीरजवास्यविस्व- व्याघातकेसरकुरण्टभव: प्रसूनः । एकैकयः शतमयो मधुरवयान- जुधन प्रतिप्रतिपदं श्रियमेति वर्षात् ॥ ६१ ॥ खण्ड्य मतदिनमण्यमृतालतोत्यै- मन्त्री हुनेहुणसहस्रमथो पयोऽत: । सम्यक् ममर्थ दहनं त्वचिरैण जन्तु- यातुर्थिकादिविषमन्बरतो वियुञ्जमात् ॥ १२ ॥ जोरदुमत्वगभिपजग्नेयथावसं पूर्य कुम्ममभिपूज्य लगानमन । अया मनुं पुनरमुं विमहसमावं सेकक्रिया ध्वरहरी प्रवकतनो ॥६३६ (1) "तिम ति पाठानरम् ।

·पोडश, घटलः। ११८ पयसि हृदयदन्ने मानुमालोक्य तिष्ठन् प्रजपतु च सहस्र नित्यशो मन्त्रमेनम् । स दुरितमपमृत्यु रोगजातञ्च हित्वा व्रजति नियतसौख्यं वत्सराद्दीर्घमायुः ॥ ६४ ॥ मनुनाऽमुनाऽष्टशतजप्तमथ प्रपिवेन्जलं ज्वलनदीपभाक्तत् । गुरमुत्तमप्युदरगं त्वमुना परिजापितं पचति कुत्यनलः ।। ६५ ॥ हुनेदरुणपद्धजेसिसमधरानुसनित्यशः सहस्रम्तमासतः पृथुतरा रमा जायते । प्रतिप्रतिपदं हुनेदिति बुधोऽथवा सवत्सरं विनष्टवसुरप्यसो भवति चेन्दिरामन्दिरम् ॥ ६६ ॥ ॥ * ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पोड़शः पटलः ॥ * ॥

·सप्तदश पटलः। 600- अथ सपहेण कथयामि मनुमपि महागोशित । यं समवहितधिय सुधिय समुपास्य सिदिमधिकां प्रपेदिरे ॥ १॥ तार थीतिमारावनिगणपतिवीजानि दण्डीनि चोला पयाशिघ्र चतुर्थ्या वरवरदमयो सर्वयुक्त जनश्च । प्रामाण्य वेनमेऽन्त वयमिति च तथैदानयेति हिठान्त प्रोलोऽय गाणपत्यो मनुरखिलविभूतिप्रद शल्पशाखी ॥ २ ॥ ऋपिरपि गणकोऽस्य स्याच्छन्दी निवदन्विता च गायत्री। सकलसुरासुरवन्दितचरणयुगो देवता गणाधिपति ॥ ३ ॥ प्रणवादिवीजपीठस्थितेन दोर्धखरान्वितेन सता । महानि पडविदध्यान्मन्त्री विघ्नेखरस्य वीजन ॥ ४॥ मन्दाराध कम्पकक्षविशेषविशिष्टतरफलदै । मिगिरितचतुरायेऽन्तब्वान्नातपचन्द्रिकाकुले च तले ॥ ५॥ ऐवजननिधिनहरोकणजानकवाहिना च गन्धवहेन । ममेविते च सुरतरुसुमन पितमधुपपक्षचलनपरेण ॥ ६ ॥ रखमये मणिवचमवालफनमुष्पपलवस्य मत । महतोऽधम्ताहतुभिर्युगपत्ममेवितस्य कल्पतरो ॥ ७॥ मिहमुखपादपीठगनिपिमयपने विपटकोणोतमिते । पामीनम्त्ये करदो शहदुदरी दगमुजोऽरुणी गजवदन ॥८॥ पोजापूरगदेवका काजाचकामपायोत्पन्न बोधग्रम्वविपापरखकनगमोचकराम्भोरुह । ध्येया बन्नभया न पप्रकरयानिष्टो चनरूपया विवात्तिविनामसस्थितिकरी विघ्नो विगिटार्यद ।

·सप्तदशः पटलः । १२१ करपुष्कर तकलशसुतमणिमुक्तामवालवर्षेण । अविरतधारां विकिरन् परितः साधकसमयसम्पत्त्यै ॥ १०॥ मदजललोलुपमधुकरमालां निजकर्ण तालताड़नया। निवासयन् मुहुर्मुहुरमरैरसुरैश्च सेवितो युगपत् ॥ ११ ॥ अग्रेऽथ विल्वमभितथ रमारमैयौ तहक्षिणे वटजुषो गिरिजावषाशी। पृष्ठेऽथ पिप्पलजुषो रतिपक्षवाणी सव्ये प्रियङ्गमभितश्च महीवराहो ॥ १२ ॥ ध्येयौ च पद्मयुगचक्रदरैः पुरोतो पाशा शाख्यपरशुविशिखैरथान्यौ। युग्मोत्पलेक्षुमयचापशरैस्तृतीया- वन्यौ शुकाबकलमाग्रगदारथाङ्गैः ॥ १३ ॥ ध्येयाः षट् कोणात्रिपु परित: पाशाङ्गुशाभयेष्टकराः । सममदा गणपतयो रताकाराः मभिन्नमदविवशाः ॥ १४ ॥ अग्राखावामोदः प्रमोदसमुखौ च तमभितोऽत्रियुगे । पृष्ठे च दुर्मुखाख्यस्त्वममभितोऽविघ्नविनकर्तारौ (१) ॥ १५ ॥ सब्यापसव्यभागे तस्य ध्येयौ च शङ्खपद्मनिधी। मौक्तिकमाणिक्यांभौ वर्षन्ती धारया धनानि सदा ॥ १६ ॥ मिद्धिसमृद्धी चान्या कान्तिर्मदनावती मदद्वया । द्राविणिवसुधाराख्ये वसुमत्यपि विघ्ननिधियुगप्रमदाः ॥ १७ ॥ ध्यात्वैवं विघ्नपत्तिं चत्वारिंशत्सहस्रसंयुक्तम् । प्रजपलक्षचतुष्कं चतुःसहस्रञ्च दीक्षितो मन्त्री ॥ १८ ॥ दिनमनु सचतुयत्वारिंशसंख्यं सन्तर्पयेविघ्नम् । उताजपान्ते मन्त्री जुहुयाच दशांशतोऽष्टभिर्द्रव्यः ॥ १८ ॥ मोदकपृथुकसलाजाः सशक्तवः सेतुनारिकेलतिताः । कदलीफलसहितानोत्यष्ट ट्रयाणि संप्रदिष्टानि ॥ २० ॥ (1) “पृष्ठे चतुर्युपाख्यस्तमभितोऽपिनविघ्नकर्तारौ” इति पाटान्तरम् ।

·१२२ प्रपञ्चसारे - अनुदिनमर्चयितव्यो जपता मनुमपि च मन्त्रिणा गणपः । प्राक्प्रोक्तपद्मपीठे सशक्तिके सामिकामनौ विधिना ॥ २१ ॥ तीवा मालिनी नन्दा सभोगदा कामरूपिणी चोग्रा। तेजोवती च सत्या संप्रोता विघ्ननाशिनी नवमी ॥ २२ ॥ सब्बयुतं शक्तिपदं प्रोक्ता कमलासनाय नम इति च । प्रासनमन्त्रः प्रोक्तो नवशक्त्यन्ते समयेदमुना ॥ २३ ॥ प्राद्या मिथुनैराहतिरपरा स्थाविधिविरपि च पडूविघ्नेः अगरन्या मारभिरपरेन्द्रायैश्च पञ्चमी पूच्या ॥ २४ ॥ टीक्षाभिषेकयुक्ताः प्रजपेत् संपूजयेदिति गणेशम् । अभिधीयतेऽस्य च पुनर्गुब्बादेगेन मन्त्रिणो दीक्षा ॥ २५ ॥ मध्ये च दिग्दलानां चतुष्टयाग्रे (१) प्रविन्यसेत् कलशान् । क्षीरद्रुविल्वरोहिणपिप्यतफलिनीत्वगुद्भवः क्वाथैः ॥ २६ ॥ संपूरयेद्ययावत् क्रमात समावाध गणपतिमिथुनानि । अभ्यञ्च चोपचारर्तुत्वा विधिवत् पुन: ममभिपिञ्चेत् ॥ २७ ॥ इति जपहुतार्चनायैः सिदो मन्त्रण कन्म कुर्चीत । अष्टट्रव्येव्यान्यैर्डनेच्च तत्प्रयोजनावात्यै ॥ २८ ॥ म्वर्यास्य मधुना च गव्यपयमा गोसिडये सर्पिण नक्षमा गर्करया जुहीतु यशसे दधा च सर्वईये । पबेरसमभृश्ये च तिनै व्याप्तये तण्डुलै- नाजाभिः पतये कुसम्भकुसुमैः मावारिभिर्वासमे ॥ २८॥ पद्म पतिमुत्पलैपवधू तन्मन्त्रिण: करवे- एबटादिसमिहिरप्रजमुडान् वर्णान् वधू: पिट। पुत्तस्यादिमिरवहं च वगयेनुहन्ननादृष्टये मोटिममहये च शहयामन्त्री पुनळेतसः। ३.. 11) "नदरबारलिपाटावरम् ।

·मतदग: पटनः। १२३ मधेणाय पुरामुनव घरामाया ममातयं च योगहिरमरभूविनायकरतीनांगेय वीजादिकम् । पामोदादिनिधियश्च म परा:पूर्वे चतुबारक मम्बी तपतापरोऽभिनपितं संप्राप्नयामानात् । ३१ " पथ गजमिपुर्नपतिर्गजवनमध्ये प्रमाध्येहारीम् । मविकटे सुविगान पारसं कारयेश मयप्र्यम् । १२ । परिवीतहदावर सगरमोरणीमितम् । तमिमगइपवयं परारनामुषतां स्यनीं रुला । ३३ । उत्तरभागे तस्याः कुगई रचयेदयया पुरा तप । पापनारिभवमामुपपक्रमोन्धानयाधरामन्त्री ॥ ३४॥ सहदिमेषमासु क्रमेण विनिर्गमिजेदसमवाये। संग्रौलनाणयुतं प्रविरस्येमण्डम म्यनीमध्ये । ३५ । पायाच विनेगरमर्गयित्वा प्रागुपया तन्वविधामकृया (१) । नियेद्य चायो महमाय ने प्राज्येर मारपि भोयजातः ॥ २६ ॥ पाधाय मानरमय कुरड़े ममर्थ मन्त्रैः क्रमशः रुगानोः । तैरेव पूर्व जुयादएतेन मन्त्री ममहरा च तततिवारम् ॥ ३० ॥ सारण नमाभियुता मरमावि गवोः क्रमगोऽनुवः । पदवयेणापि च मन्त्रराजं विभज्य मन्त्री नवधा जुहोत ॥२८॥ पुनः समस्तेन च मन्त्रयर्णमस्यं प्रजापपि सपिव । पूर्वप्रदिष्टे यादयाष्टय्यः प्रसिौ मधुरत्येण ॥ ३८॥ सघतुयत्वारिंगसहस्रसंस्येषतःगतैयतुर्भिय । दशकयतभिरपि हुतायतयत्वारिंशाहिरतो भवति ॥ ४० ॥ करिकलभाः करिणीमिः संपायन्ते(२)ऽपटेऽत्र गणपतिना। प्रतिदिनमभ्यवहार्य च विप्रान् सहितस्तदागीर्भिः ॥ ४१॥ {} * विधामकृश्या" इति का पाठ । (२) शयनेति का पाठ ।

·१२९ प्रपञ्चसारे ऋषिदेवते त पूर्वे छन्दस्तु विराडमुष्य संप्रोताम् । वीजेन दीर्घमाजा कथितोऽविधिः क्रमेण विन्दुमता ॥ ६५" धृतपागाइसकपलतिकास्वरदश्च वीजपूरयुतः । शशिशकलकलितमौलिस्त्रिलोचनोऽरुणतनुय गजवदनः ॥६६॥ भासुरभूषणदीप्तो वृहदुदरः पद्मविष्टरो ललितः । ध्येयोऽनायतदो:पत्मरमिरहः सम्पदे सदा मनुजैः ॥ ६॥ दीचायुक्तः प्रजपेल मनुमनमथ तिलरयुतम् । विमधुरयुक्तर्जुहुयात् पूर्वोच्ीाथवाष्टभिव्यैः ॥ ६८ ॥ विघ्नदि यकवीराः सशूरवरदेभवत्रीकरदाः । लम्बोदरय मावाडाहत्त्योरन्तराथ लोकेशाः ॥६॥ पूल्याः मिततपायसहवनात्सलायते महालक्ष्मीः । केवलरतहुतमुदितो विघ्नः सद्यो वशीकरोति जगत् ॥ ७० ॥ एकमपि नारिकेलं सक्षम्मेलोटेन्धन हुने मन्त्री। दिनगयत्वारिंशद्दिनतः स तु वान्छितार्थमभ्येति ॥१॥ सपृथुकमनुकन्नाजातिलैरभीष्टार्थसिइये जुहुयात् । सापूपनारिकेनेक्षुकदलोभिस्तथा समधुराभिः ॥ २ ॥ पटभिरतेविहितो होमः सच्चार्थसाधको भवति । दिनमः सताबहुतो रहयावाप्रापको रहस्थानाम् ॥ ७३ ॥ पवहमहामादी गणपं अन्तर्पयेचत पूर्वम् । चत्वारिंगहारं सराहजनेरिन्दिरामये मन्ची । ७४ ॥ ममहागणपतियुनोयिंप्रागिभिराइदिनमः । नपंपपूशाहुतविधिरपि वाहितार्थमिहिप्रदायको भवति ॥ ७५ ॥ विवादम्पदवत् मर्मत्य भवितुः मोपानकै राजते मनोयं तोयापिटरंतनतादन्त मपागाष्टमम् । नामा माध्यनके निधाय सुधया तद्रन्ध्रनिर्यातया मिचन्तं पुनरम्बई गणपति मृत्वाऽमृतम्तयेत् ॥ ०.

·मप्तदशः पटमः।
प्रामापितानविविधीन विधिवधिदध्या-
मन्त्री विपपिदयान्यदमादरीष ।
एकव वा गणपती मनुजा: मरुया
मामानुरूपम नुमेनममी भजन्तु । ७० ॥
रति नपासपूजासर्पविराज
प्रभजति मनुजो यस्तस्य मिहिर्विगाला।
भवति मधमधान्यः पुवमियादियुवा
विगतमकमविना वितसम्मादिनी 100
10॥इति योपशमारे सप्तदग: पटन: ॥

·अष्टादशः पटलः । अथ मन्मथमन्त्रविधि विधिना कथयामि सहोमविधिं सजपम् । मथनस्य पुरामपि मोहकर व्यथिताखिलसिद्धसरादिगणम् ॥ १॥ अजकनाप्रथमाऽवनिशान्तिभिर्यंतसुधाकरखण्डविकाशिभिः । (१) निगदितो मनुरेप मनोभुवः सकलधम्मसुखार्थयशोवहः ॥ २ ॥ ऋष्यादिकाय सम्मोहनगायत्रीमनोभुवः प्रोताः । वीजेन दीर्घमाजा विहितान्यान्यमुष्य नातियुजा ॥ ३ ॥ अरुणमरुणवासोमाल्यदामाङ्गरागं खकरकलितपाशं साझुशास्त्रेषुचापम् । मणिमयमुकुटाद्यैर्दीप्तमाकल्पजाते- ररुणनलिनसंस्थं चिन्तयेदङ्गयोनिम् ॥ ४ ॥ सरणिलक्षम, मनुमादरात् समभिजप्य हुनेच्च दशांशत: । तदनु किंशकजैः प्रमवैः शुभैस्त्रिमधुरा तरैर्निजमिहये ॥ ५ ॥ मोहनी नोभणी वासी स्तम्भन्याकर्षणी तथा । द्राविण्यानादिनी लिवा केदिनी स्मरणतयः ॥ ६ ॥ सामान्तिहयवामश्रुतिसर्गान्द्रयुगकलवलेश ससैः । गोपणमोहनसन्दीपनतापनमादनान् यजेत् क्रममः ॥ ७॥ अनरूपा सानङ्गमदनाऽनङ्गमन्मथा । पनद्र कुसुमाऽनङ्गकुसुमातुरमंजका ॥८॥ प्रनागिगिराऽनहमेखनाऽनङ्गदीपिका । प्रवागापानयोग्मध्ये वाणानहाती यजेत् ॥ । (1) 'मनु सुधारयापिराजित.' ति पाठातरम् ।

·अष्टादशः पटलः।
१२८
पालिख्यात् कर्णिकायामनलपुरटे मारवीज ससाध्य
तद्न्फ्रेष्वङ्गपटक वहिरपि गुणशो मारगायत्रिवर्णान् ।
मालामन्त्र दलाओषपि गुहमुखशः पार्थिवासिष्वनन
कुर्यादयन्वं तदेतद्भुवनमपि वशेत् का कथा मानवेषु ॥ १० ॥
प्रोवाथ कामदेवाय विद्महे तदनु पुष्पवाणाय ।
तथा धीमह्यन्ते तन्नोऽनङ्गः प्रचोदयाच गायत्री ॥ ११ ॥
नत्यन्त कामदेवाय चोवा सर्वजनं वदेत् ।
प्रियायेति तथा सबजनसंमोहनाय च ॥ १२ ॥
वीप्सयित्वा ज्वलपदं प्रज्वलन्च प्रभाषयेत् ।
पुनः सर्वजनस्येति हृदयं मम चेत्यथ ॥ १३ ॥
वशमुक्ता कुरं वीसा कथयेदङ्गिबन्लभाम् ।
प्रोको मदनमन्त्रोऽष्टचत्वारिशशिरक्षरैः ॥ १४ ॥
इति यन्त्रकृतकलशो वहुशः कतमं नरं न परिमोहयति ।
प्रमदावनीखरसभानगरादिकमीखरानपि वशीकुरुते ॥ १५ ॥
वक्ष्ये विधानमन्चम्मनोभवस्याथ मोहनं जगत:।
येनार्चित: स देवी वाञ्छितमखिलं करोति मन्त्रविदाम् ॥ १६ ॥
प्रमुतोद्भवो मकरकेतनः सदसल्पजन्माइयाक्षतरूपौ।
इक्षुधनुर्धरपुष्यशराख्यावङ्गानि च वहिजायान्तानि ॥ १७ ॥
अरुणतरवसनमाल्यानुलेपनाभरणमिक्षुशरासनधरम् ।
न्यस्तशरवीजदेहो ध्यावेदात्मानमनजं रचिरम् ॥ १८॥
प्रगवाणाहनेरूद्धं पूज्या: पोड़श शक्तयः ।
युवतिर्विप्रलम्भा च ज्योत्ना मुभूर्मदवा ॥ १८ ॥
सुरता वारणी लोला कान्तिः सौदामिनी तथा।
कामच्छता चन्द्रलेखा शकी च मदनाद्वया । २.
योनिम्मायावती चेति शक्तयः स्युर्मनोभुवः ।
शोको मोहो विन्नासय विभ्रमो मदनातुरः ॥ २१ ॥

·प्रपञ्चमारे अपनपी युवा कामी चूतपुष्पो रतिप्रियः । ग्रीमस्तपान्त ऊर्जश्च हेमन्त: शिशिरो मदः ॥ २२॥ चामारती पूज्याः स्युर्मारपरिचारकाः । परभृत्सारमौ चैव शुक्रमेघाइयो तया ॥ २३ ॥ अपाङ्गभूविनासी च हावभावो स्मरप्रियाः । माधवी मानतो चैव हरिणाची मदोत्कटा ॥ २४ ॥ एताशामरहम्ताः स्युः पूज्याः कोणेषु संस्थिताः । इलेखया स्वनाम्रा च शत्यादीना समर्चनम् । इन्द्रायै. सप्तमी पूज्या स्मराविधिरीदृशः ॥ २५ ॥ मदनविधानमितीत्यं प्रोक्त योऽनेन पूजयहि धिना । स तु मकननोकपूज्यो भवेन्मनोजथ मन्दिरं लक्ष्मा: ॥ २६ ॥ विनमदहहारतनुर्मन:गिवो विभ्रमास्पदीभूतः । बुदियरोरा नारी नरः सदा चित्तयोनिमधिगच्छेत् ॥ २७ ॥ इति मदनयोगकृत्या यो रमन्नित्यगो निजा वनिताम् । स स भुक्तिमुहिगामी वनिताजनहृदयमोहनो भवति.॥ २८ ।। पारमानं मदनं ध्यायेदाशशक्षणिरूपकम् । तहोजाग्रं शिवं ज्वान्नानीठं तन्बीतनुं तथा । सुधामयौञ्च तदयोनि नवनीतमयीं स्मरेत् ॥ २८ ॥ मंगच्छेच शिवन्वानानीढ़ तहृदयादिकम् । प्रानिदग्निमंम्पर्गद्रुतं तद्रूपकामृतम् ॥ ३०॥ रजनागिषयाकर वहन्तरसनामृतम् । कुमुमाधिया याही (१) मृगेत् कररहेरपि ॥ ३१ ॥ हानि न कुप्याजोवम्य मन्त्री विशदमानमः । सावधोधो मध्याहकमे ममाहितः ॥ ३२ ॥ 1) 'बाहोति घाटानरम् ।

·अष्टादशः पटलः । निजां प्रियां भजेदेवं सा मारशरविवला.। छायेवानुगता तस्य भवेदपि भवान्तरे ॥ ३३ ॥ साध्याख्याकामवर्णः प्रतिपुटितलसकर्णिक (१) पत्रराज- तारविपक्षजाष्टादशसमितुगं डान्तगान्ताक्षराच्यम् । आशाशूलाद्वितं तहिपतिरिपुदले सम्यगालिख्य सेरं मारं जवास्य यामाशयति वशगता सा भवेत् सद्य एव ॥ ३४ ॥ हंसारूढ़ो मदनस्वलोक्यक्षोभको भवेदाशु । युयुतो (२) रञ्जनकत् स्याज्जीवोपेतस्तथायुपे शस्तः ॥ ३५ ॥ तारयुजा त्वमुनाग्नौ हुत्वा सम्पातितेन चाज्येन । सम्भोजयेत् पतिं खं वनिता स नितान्तरञ्जितो भवति ॥ ३६ ॥ दध्यक्ताभिर्जुहुयाल्लाजाभिः कन्यकां समाकाइन् । कन्यापि वरं लभते विधिना नित्यानुरक्तममुनेव ॥ ३१॥ अभिनवैः समनोभिरशोकजेर्दधियुतैर्विहिता हवनक्रिया। परमवश्यकरी परिकाशितामभिवहेदचिरादिव कन्यकाम् ॥ ३८ ॥ अभीष्टदायी स्मरणादपि स्मर- स्तथा जपादनया विशेषतः । प्रसादतोऽस्याखिन्नलोकवर्तिन- थिराय वश्याश्च भवन्ति मन्त्रिणः ॥ ३८॥ लन्दामध्यगताः प्णायगोव्यर्णा यल्लमध्यगाः । गोपीजनवकाराः स्युर्भाय स्वाहा स्मरादिकाः ॥ ४० ॥ ऋपिय नारदोऽस्य स्याद्गायत्रं छन्द उच्यते । मन्त्रस्य देवता कृष्णस्तदनविधियते ॥४१॥ मूलमन्नधतुर्वर्णचतुष्केण हिकेन च । मोलान्यनानि भूयोऽमुं चिन्तयेद्देवकीसुतम् ॥ ४२ ॥ (1) "वोनकम् रति दा पाठः । (३) मयुत." इति पाठानरम् ।

·१३२ प्रपञ्चसारे अध्यायौतकलापद्युतिरहिरिपुपिच्चीससक गजाली गोपीनेत्रोत्पलाराधितललितवपुर्गोपगोवन्दवीतः । थीमहारविन्दप्रतिहसितशशासाकतिः पीतवासा देवोऽसौ वेणुवाद्यचपितजनतिर्देवकीनन्दनो वः ॥ ४३ ॥ अयुतहितयावधिर्जपः स्यादरुपैरम्बर है?नेहयांशम् । मुरजिदिहिते तु पीठवये दिनशो नन्दसुतः समर्छनीयः ॥ ४४ ॥ अगाशेड्वज्जाद्यैः परिपूज्य च पायसेन मुसितेन । हैयगवीनकदलीफलदधिभिः प्रीणयेच गोविन्दम् ॥ ४५ ॥ जुडयाटुग्धहविर्भिविमलैः सर्पि: सितोपलोपेतैः । इष्टान्तुष्टी लक्ष्मी समावहत् सद्य एव गोविन्दः ॥ ४६ ॥ बालं नीलाम्बुदाम नवमणिविरणकिङ्किणीजालबद्द- श्रोणीजड्डान्तयुग्मं विपुलरुरुनखप्रोल्लसत्कण्ठभूपम् । फुल्लाम्भोजाभवनं हतशकटपतत्पूतनाद्यं प्रसन्न गोविन्दं शाहरेन्द्राधमरवरनतं (१) पूजयेदासरादौ ॥ ४ ॥ वन्धं देवर्मुकुन्दं विकसितकरविन्दाभ(२)मिन्दीवरावं गोगोपीन्दवीतं जितरिपुनिवह कुन्दमन्दारहासम् । नीनग्रीवायपिच्छाकलनसुविनसत्कुन्तलं भानुमन्तं देवं पीताम्बराट्यं यजतु च दिनशी मध्यमेऽहो रमाय ॥४८॥ विक्रान्या वस्तवैरिव्रजमजितमपास्ताऽवनोभारमादी- रावीतं नारदायेर्मुनिभिरनुदिनं तत्त्वनिर्घातिहेतोः । माया निम्मन्नं तं निरुपममजरं पूजयेत्रीतभासं मन्त्री विग्योदयस्थित्वपहरणपरं मुक्तिदं वासुदेयम् ॥ ४ ॥ विकानमेयं परिचिम्य गाणिं प्रपूजयेदयो भनुजो महामनाः । म धाममयं ममुग थियं परामवाप्य देहापदि मुनिमाप्नुयात् ॥ ५० ॥ 11) मगरमजम्" रति पाठानरम। ५} "कपदाम्" रवि पाठान्नरम् ।

·अष्टादशः पटलः! १३३ ग्रामं गच्छन्नगरमपि वा मन्त्रजापी मनुष्यो देवेशं तम्मुखमनु मुहुस्तर्पयेदुग्धबुद्दा। शुद्धै स्तोयैः स तु वहुरसोपेतमाहारजातं दद्यानित्यं प्रचुरधनधान्यांशकाये मुकुन्दः ॥ ५१ ॥ भिक्षावृत्तिहिनमनु तमेवं विचिन्त्यामरूपं गोपस्त्रीभ्यो मुहुरपहरन्तं मनोभिः सहैव । लीलाहत्त्या ललितललितथेष्टितैर्दुग्धसर्पि- दध्यन्नाद्यं स पुनरमितामेति भिक्षां रहेभ्यः ।। ५२ ॥ ध्यानी मन्त्री मन्त्रजापौ च नित्यं यद्यद्दान्छन् यत्र यन्त्र प्रयाति । तत्तलब्ध्वा तत्र तत्र प्रकामं प्रोत: कीड़ेद्देववन्मानुषेषु ॥ ५३ ॥ एवं देवं पूजयन्मन्वमेनं जप्यान्मन्त्री सर्वलोकप्रियः स्यात् । दृष्टान् कामान् मान्य सम्मबत्तिनित्य शुद्धं तत्परं धाम भूयात् ॥ ५४ ॥ ॥ * ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे अष्टादशः पटलः ॥

·एकोनविंशः पटलः। 0000- अघ प्रणवसंज्ञक प्रतिवदामि मन्वं परं सजापमपि सार्चनं सहुतकृप्तिमोपासनम् । अशेषदुरितापहं विविधकामकल्पद्रुमं विमुक्तिफनसिदिदं विमलयोगिममेवितम् ॥ १॥ आद्य: स्वरः समेतोऽमरेण सधसप्तमार्णविन्दुयुतः । प्रोत: स्यात्प्रणवमनुम्निमात्रकः समन्वसमवायो । २॥ मन्त्रस्यास्य मुनिः प्रजापतिरय छन्दय टेव्यादिका गायत्री गदिता जगत्म परमात्मास्यस्तथा देवता। अनीयर्युगमध्यगधुवयुतरानि कुर्यात् सरै- मन्त्री जातियुतेश्य सत्यरहितवा (१) व्याहतीभिः क्रमात् ॥ ३ ॥ विष्णु मात्र किरीटागदवलयगनाकल्पहारोदराहि- योणीभूपं मवक्षोमणिमकरमहाकुण्डनामण्डितांसम् (२) । हम्तोद्यञ्चक्रमहाम्बुजगदममनं पीतकौशेयमागा- विद्योतकाममुद्यहिनकरसगं पद्ममस्यं नमामि ॥ ४ ॥ दीक्षितो मनुमिमं गतलक्ष प्रजपेअतिहुनेच दगांगम् । पायमेवृतयुतेय तदन्ते विप्रभूगहभवा: ममिधो वा ॥ ५ ॥ मर्पि: पायमगानीतिनममिदायरनेन (३) यो जुहुयात् । ऐहिकपारधिकमपि स तु नमते वाञ्छित फल न चिरात् ॥ ६॥ 1 “मापरिक्ति” इति पाटानरम । पिडाम रहिवा पाठ.1 ( 'अमरचम " धरति पाठानम्।

·एकोनविंशः पटलः। १३५ अभ्यर्थी वणवमथो विधिनैव पौठे. मावाध तत्र सकनार्थकर मुकुन्दम् । अङ्गः समूर्तियुगशक्तियुगैः सुरेन्द्र- वचादिकर्यजतु मन्त्रितमः झमेण ॥ ७ ॥ वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नचानिरुडकः । स्फटिकवर्णदूर्वेन्द्रनीलाकाराय वर्णतः ॥ ८॥ चतुर्भुजाचक्रशनगदापसजधारिणः । किरीटकेयूरिणय पीताम्बरधरा अपि ॥ ८ ॥ सशान्तो श्रोसरस्वत्यौ रतियास्रिदलायिता:। अच्छपद्मरजोदुग्धदूवीवर्णाः स्खलङ्गताः ॥ १० ॥ आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्मानस्तु मूर्तयः । निहत्तिश्च प्रतिष्ठाद्वा विद्या शान्तिश शक्तयः ॥ ११ ॥ ज्वलज्वालारुच: प्रोक्ता प्रात्माद्या मूर्तिशक्तयः । इति पञ्चावरणकं विधानं प्रणवोद्भवम् ॥ १२ ॥ इत्थं मन्त्री तारमन जापहुताभिदैरङ्गीकृत्य च युनादपि योगान् । सलब्धा चेह समग्रा श्रियमन्त शुद्ध विष्णोर्धाम परं प्रासाति योगी ॥१३॥ करपादमुखादिविहीनमनारतदृश्यमनन्यगमात्मपदम् । यमिहात्मनि पश्यति तत्त्वविदस्तमिमं किल योगमिति ब्रुयते ॥ १४ ॥ योगाप्तिदूपणपरन्वय कामकोषलोभप्रमोहमदमत्सरतेति पटकम् । वैरं जयेसपदि योगविटेनमद्योगस्य धीरमतिरष्टभिरिष्टदेश ॥ १५ ॥ यमनियमासनपवनायामाः प्रत्यातिय धारणया। ध्यानचापि समाधिः प्रोमान्यगानि योगयोग्यानि ॥ १६ ॥ सत्यमहिंसा समता तिरस्तेयं समाजवञ्च तथा। वैराग्यमिति यमः स्यात् स्वाध्यायतपोऽर्थनाव्रतानि तया ॥ १०, सन्तीपय समोचो नियमः स्यादासनच पवविधम् । पास्वस्तिकभट्रकवचकवोराहया: ममात्तदपि १८ ॥

·प्रपञ्चमारे
रेचकपूरककुम्भकभेदाविविधः प्रभवनायाम: ।
मुच्चेद्दक्षिणयाऽनिन्नमथानयेद्दामया च मध्यगया ॥ १८ ॥
संस्थापयेच नाडोत्येवं प्रोक्तानि रेचकादीनि ।
पोडगतद्विगुणचतुःषष्टिमात्रकाणि तानि च क्रमशः ॥ २०॥
चित्तात्मक्यतस्य प्राणस्य स्यात् संहति: स्थानात् ।
प्रत्याहारी अयश्चैतन्ययुतस्य सम्यगनिलस्य ॥ २१ ॥
स्थानस्थापनकम्म प्रोता स्याहारणेति तत्वन्नः।
यो मनसि देवताया भावः स्यादस्य मन्विणः सम्यक् ॥ २२॥
संस्थापयेच तवेत्येवं ध्यानं विदन्ति तत्त्वविदः ।
सत्तामावं शुद्ध नित्यमपि निरचनच्च यत्प्रोक्तम् ॥ २३ ॥
तप्रविचिन्त्य च तस्मिंश्रित्तलयः स्यात् समाधिरुद्दिष्टः ।
अष्टारिति कथितेः पुनराश निग्धतेऽरिरात्मविदा ॥ २४ ॥
अथवा शोपणदाहननावनभेदेन शोधिते देहैं।
पक्षागद्विानाभेदेबिधिवत् समापयेत्प्राणान् ॥ २५ ॥
पधागदात्मकोऽपि च कलाप्रभेदेन तार उद्दिष्टः।
तावमात्रायमनास्कलाय विधता भवन्ति तत्त्वविटा ॥ २६ ॥
पूर्वमिड़ाया वदने विचिन्तयेहूम्रमानिनं वीजम् ।
नागतेन देहं प्रमोपयेत् मान्तराधिकरचरणम् ॥ २० ॥
पिनया प्रतिमुछेत्तथैव कार्यानवेन रकमचा ।
प्रतिदध पूर्वविधिना मुश्चेनेगाकरेग्य समितेन ।
मंपूरयेत् सुधामयजलगीकरपपिया तनुं मकलाम् ॥ २८ ॥
मुजीर्णमितभोजनः मुखमरसमिद्रादिकः
मुगतनमदरहे विरहित बीमादिभिः ।
पटामिनकुशोत्तरे सुविादे च महासने
निमोनितविमोचनः प्रतिविगत् मुखं प्रापः ॥ २८ ॥

·एकोनविंश: पटल। प्रसारित वामकर निजाझे निधाय तस्योपरि दक्षिणञ्च । ऋजुः प्रमन्नोऽवहितेन्द्रियः सन्वाधारमत्यन्तसमं स्मरेत् स्वम् ॥ ३० ॥ तन्मध्यगतं प्रणवं प्रणवस्थं विन्दुमपि च विन्दुगतम् । नादं विचिन्य तारं यथावदुचार्य तन्नयेत् सुषुम्नान्तम् ॥ ३१ ॥ तन्मध्यगतं शुहं शब्दब्रह्मातिसूक्ष्मतन्तुनिभम् । तेजः स्मरेच्च तारात्मकमपि भूल चराचरस्य सदा ॥ ३२ ॥ ॐकारी गुणवीजं प्रणवस्तारो ध्रुवश्च वेदादिः । आदिरुमध्यो भपरो नामान्यस्य त्रिमात्रकच तथा ॥ ३३ ॥ अस्य तु वेदादित्वात् सर्वमनूनां प्रयुज्यतेऽयादौ । योनिथ सर्चदेहे भवति च स च ब्रह्म सर्वसम्बादः ॥ ३४ ॥ ऋक् च तदाद्यादिः स्यात्तन्मध्यान्त यजुथ । मान्तादिः सामापि तस्य भेदा वहवः प्रोक्ता हि वेदलोकेषु ॥ ३५ ॥ उच्चार्योचार्य च तं क्रमावयेदुपरि पद्दयान्तान्तम् । मनसा स्मृते यदाऽस्मिन्मनो लयं याति तावदभ्यस्येत् ॥ ३६ ॥ अथवा विन्दुं वर्तुलमावत्तस्तिभिरपेतमेवमिव । प्रोतं रविविम्बेन च समभ्यसेत् सुतसुधामयं तेजः ॥ ३७ ॥ अपमृत्युरोगपामजिदचिरेण नृणां सिडिदो योगः । अथवा मूलाधारीस्थिता प्रभा विसविभेदतन्तुनिभा ॥ ३८ ॥ वदनामृतकरविम्वस्थता ध्याताऽमृताम्बुलवतुलिता । स्थावरजङ्गमविषादयोगोऽय नानमन्देहः ॥ ३८॥ अथवा विवलयविन्दुगधाम प्रणवेन ममुन्वयेदूईम् । पौतोर्णातन्तुनिभ सौषुम्नेनैव वर्मना योगो॥४॥ तम्मिनिधाय चित्तं विलयं गमयेदिनेशर्मस्याते । पुनरावृत्तिविहीनं निर्वाणपदं व्रजेत् समभ्यामात् ॥ ४१ ॥ अथवादियौजमो पुनरुमपि पिये तमपि संहरे हिन्दी। विन्दु नादे तमपि मत्ती प्रति तथैव शान्ताप्चे ४२ ॥

·१३८
प्रपश्वसार
तेजस्यनन्य चिति निईन्दे निष्कले सदानन्द।
सूक्ष्मे च सर्वतो मुखकरपदनयनादिलक्षणे लक्ष्ये ॥ ४२ ॥
स्वामिनि संहत्यैवं करणेन्द्रियवर्गनिर्गमापतः ।
विनोनपुण्यपापो निरुच्छुसन् ब्रह्मभूत एव स्यात् ॥ ४४ ॥
अथवा योगोपेताः पच्चावस्थाः क्रमेण विनाय ।
ताभिर्युजीत सदा योगी सद्यः प्रसिद्धये मुक्तये ॥ ४५ ॥
जाग्रत् स्वप्नसुषुप्ती तुरीयतदतीतके च तास्ताम् ।
खेरिन्द्रियैर्यदामा भुडत भोगान् स जागरो भवति ॥ ४६ ॥
संजारहितैरपि तेरस्यानुभवो भवेत् पुन: स्वनः ।
अात्मनिरुदयुक्ततया नैराकुल्यं भवेत् सुपुतिरपि ॥ ४ ॥
पश्यति परं यदात्मा निस्तमसा चेतसा तुरीयं तत् ।
प्रात्मपरमात्मपदयोरभेदतो व्याप्नुयायदा योगी ॥४८ ॥
तत्तु तुरीयातीतं तस्यापि भवेन्न दूरतो मुक्तिः ।
अथवा सूक्ष्माख्यायां पश्यन्त्यां मध्यमाश्यवैखर्योः ॥ ४॥
स सुषुम्नाग्रगयोरपि युनगाजाग्रदादिभिः पवनम् ।
वीजीचारो जाग्रहिन्दुः स्वपः मुपुतिरपि भादः ॥ ५० ॥
गत्यात्मक तरीय शान्ते लय आत्मनस्तुरीयान्तम् ।
अनुष्ठगुम्फजानुहितयं च गुदच्च सीवनी मेहम् ॥ ५१ ॥
नाभिर्हृदयं ग्रीवा मनम्पिकाग्रं तथैव नासा च ।
भूमध्यानलाटाग्रं सुपुम्नाग्रं हादशान्तमित्येवम् ॥ ५२ ॥
उरकान्ती परकायप्रवेशने चागती च पुनः स्वतनौ ।
म्यानानि धारणायाः प्रोक्तानि मरुत्प्रयोगविधिनिपुणः ॥ ५३ ॥
स्थानिध्येयाममन:संयोगसमौकरकम्मयोऽभ्यासात् ।
पचिरपोरकाम्यादा भयन्ति मंसिहयः प्रमिहतराः ॥ ५४॥
करछे भूमध्ये प्रदि नाभी सयान के मरेत् क्रमशः ।
मवरममोरहवणेरनिनममाकानवक्षनेयं स्यात् ॥ ५५ ॥

·एकोनविंशः पटलः । १३८ अवनिजलानलमारुतविहायसां शक्तिभिश्च तहीजैः (१)। भारूप्यमात्मनश्च प्रतिनीत्वा तत्तदाश जयति सुधीः ॥ ५६ ॥ एवंप्रोतोगरायोजयतोऽन्वहं तथात्मानम् । अचिरेण भवति सिद्धिः समस्तसंसारमोचनी नित्या ॥ ५७ ॥ इति योगमार्गभेदैः प्रतिदिनमारूढ़योगयुक्तधिया। सिद्धय उपलभ्यन्ते मुक्तिपुरोसंप्रवेशनद्वारः ॥ ५८ ॥ कम्पः पुलकानन्दौ वैमल्यस्थैर्यलाघवानि तथा। सकलप्रकाशवित्ते इत्यष्टावस्था: प्रसूचिकाः सिडेः ॥ ५८ ॥ वैकाल्यज्ञानहा मनोज्ञता छन्दतो मरुद्रोधः । नाड़ीसंक्रमण विधिवाक्सिहितय देहाप्तिः । ज्योति:प्रकाशने चेत्यष्टौ स्युः प्रत्यया युजः सिद्धेः ॥ ६ ॥ अणिमा महिमा च तथा गरिमा लघिमेशिता वशित्वञ्च । प्राप्तिः प्राकाम्यञ्चेत्यष्टेश्व-णि योगयुत्तास्य ॥ ६१ ॥ अष्टवर्यसमेतो जीवन्मुक्त: प्रवच्यते योगी। योगानुभवमहामृतरसपानानन्दनिर्भरः सततम् ॥ ६२ ॥ इत्येवं प्रणवविधिः समीरितोऽयं भक्त्या तं प्रभजति यो जपादिभेदैः । स प्राप्नोत्यनुततनित्यशुदबुद्ध तविष्णोः परमतरं पदं नराग्राः ॥ ६३॥ * ॥ इति श्रीप्रपन्चमारे एकोनविंश पटलः ॥ (1) "तविम्व." रति पाठान्तरम् ।

·विंशः पटलः।
अय पुनरभिवक्ष्ये मन्त्रमष्टाक्षरायं
मकलदुरितदुःखध्वान्तसम्भेदभानुम् ।
प्रणवहृदयनारावर्णतोऽन्ते यणों
मपर इति समुद्दिष्टोऽयमिष्टार्थदायो॥ १॥
तार गत्युत्यतया निद्दिष्टः सोऽहमर्थकः पूर्वम |
नाण, प्रतिषेधार्थो मोकारशयमर्थको भवति ॥२॥
मलिलानन्नपवनधरा क्रमेण नारायणाक्षरा: प्रोताः ।
चरमो यस्तु विभतिव्यत्ययं दर्णितस्तदर्थाय ॥ ३ ॥
ऋषिरस्य मनीः साध्यनारायण इतीरितः।
छन्दश्य देवी गायत्री परमामा च देवता ॥
प्रय क्रुधमहावीरासहसपदादिकैः ।
उर्जातियुते कुप्यात् पञ्चाङ्गानि भनो. क्रमात् ॥ ५ ॥
प्रष्टाचरण व्यम्तेन कुर्यादष्टाङ्गक मुधीः ।
महच्किर गिखाम्मनेताम्बोदरपृष्ठ ॥६॥
अर्कोवाम किरीटान्वितमबारलमत्कुण्डल दीतिराजत-
केयर कोम्भामाशवनरूचिरहार मपीताम्बरश्च ।
नानारवाशुभिवाभरणगतयुत योधराभिष्टपाव
पन्दे दो मक्तचक्राम्बुरुहदरगद विमवन्द्य मुकुन्दम् ॥ ७॥
मदीक्षिती मनुमिम प्रतिझसुमिहान्
बुग्याविभेन यपुषय तु योगपीठम् ।
সুনীষয়ুমদানকারি
पास्यनिहितगावममुजयनच ॥ ८॥

·विंशः पटलः। मध्येऽनन्तायैरपि सज्ञानामान्तिकैयजेन्मन्बी। पौठाख्यमन्त्रपथिममथगन्धायेय सम्यगुपचारैः ॥८॥ प्रणवं हृदयञ्चैव प्रोक्का भगवते पदं विष्णवे च समाभाष्य सर्वभूतात्मने पदम् ॥ १० ॥ वासुदेवाय सर्वात्मसंयोगपदमुञ्चरेत् (१)। योगपद्मपदे चोका तत: पीठात्मने नमः ॥ ११ ॥ अथ न्यासः। अस्त्र मन्त्रप्रवडाशो मन्तवर्णीस्तनौ न्यसेत् । विन्यस्तैZर्भवेन्मन्त्री मन्त्रवर्णात्मको हरिः ॥ १२ ॥ आधारहवदनदोःपदमूलनाभी कण्ठे सनाभिहृदयस्तनपार्थ पृष्ठे। कास्येक्षण यवणगन्धवहे च दो:पत्- सन्ध्यगुलीषु दि धातुषु सानिलेषु ॥ १३ ॥ मू.तपास्य हृदयोदरसोरुजड्डा- पादहयेषु लिपियो न्यसतु क्रमेण । गण्डांसकोरुचरणेषु रथाङ्गशल- श्रीमदगदाम्बुजपदेषु समाहितात्मा ॥ १४ ॥ ततोऽष्टाक्षरपूर्त्य स्मर्तव्यो हादशाक्षरः । मन्त्री हादश मूर्तीस्तु तअभिवास्तनौ न्यसेत् ॥ १५ ॥ अष्टप्रक्कत्यामकथ संप्रोतोऽष्टाक्षरो मनुः । अष्टानां प्रकृतीनाञ्च चतुर्णामात्मनामपि । १६ ॥ हादशानान्तु संयोगो मन्तः स्याहादशाक्षरः। आदित्या हादश प्रोक्ता युक्ता द्वादशमूर्तिभिः ॥ १० ॥ (१) "सर्धास्योरापदराचरेत्" इति पाठान्तरम् ।

·१४२ प्रपञ्चसारे केशवादिप्रदिष्टानां (१) मूर्तीनां हादशादितः । पादिस्वरयुता न्यस्येत्ताः स्युहादश भूर्तयः ॥ १८ ॥ ललाटोदरहत्कण्ठदक्षपाखांसके गले । तया वामत्रये पृष्ठककुदोष यथाक्रमम् ॥ १८ ॥ हादशाक्षरमन्वच मन्त्रविन्मूहि विन्यसेत् । मूर्यस्थी वासुदेवस्तु व्याप्नोति सकलां तनुम् ॥ २० ॥ पुनस्तन्प्रतिपत्त्यर्थं किरीटादिमनुं जपेत् । किरीटकेयूरहारपदान्याभाष्य मन्त्रवित् ॥ २१ ॥ मकरान्ते कुण्डलञ्च शवचक्रगदादिकम् । अलहस्तपदं चोला पीताम्बरधरति च ॥ २२ ॥ श्रीवत्साहितमाभाष्य वक्षःस्थलमथो वदेत् । थीभूमिसहित स्वात्मज्योतिईयपदं वदेत् ॥ २३ ॥ दीप्तिमुक्का करायेति सहस्रादित्यतेनसे । हृदन्तः प्रणवादिः स्यात् किरीटादिमनस्त्वयम् ॥ २४ ॥ कत्वा स्थण्डिन्नमस्मिन्नितिप्य निजातिको समुपविश्य । पोठादिकं निशाने प्रपूज्य गन्धादिभिः साइमनाः ॥ २५ ॥ महादशाचरान्तं प्रपूज्य विधिवत् किरीटमन्त्रेण । कुर्यात् पुष्पाञ्जलिमपि निजदेहे पञ्चगोऽयवा त्रियः ॥ २६॥ इति दीक्षितविहितविधिः संप्रीमोऽटाक्षरस्य मन्त्रस्य । रहानां विमनधियां दीक्षा प्रतिवध्यतेऽत्र मंक्षेपात् ॥ २७ ॥ कला विगुणितादीनामेकं मण्डलमुळ्वलम् । पामानोलाविधिना गतिभिः पीठमर्थयेत् ॥२८॥ विमनीस्कर्पणीमाना किया योगति शतायः । प्रद्धो मत्या तधेगानाऽनुग्रहा नवमी स्मृता ॥२८॥ (1) “शादिरिदानाम् ति पाठान्तरम् ।

·विशः पटलः। १४३ निधाय कलशं तत्र पञ्चगव्येन पूरयेत् । पयोभिर्वा गवां प्रोक्तोः काथवी साष्टगन्धकैः ॥ ३० ॥ अष्टाक्षराङ्गैरहाणयुगैरटाक्षरान्वितैः । दलमूले यजयो वासुदेवादिकान् क्रमात् ॥ ३१ ॥ सशक्तिकांस्ततो वाह्ये सम्मज्या हरिहेतयः । चक्रशहगदाम्बुजकौस्तुभमुसलाः सखद्भवनमालाः ॥ ३२ ॥ रक्ताच्छपीतकनकश्यामलकृष्णद्युशलभासः स्युः । ध्वजय वैनतेयश्च शड्डपद्मौ दिशागताः ॥ ३३ ॥ विनायको तथा दुर्गा (१) विष्वक्सेनो विदिग्गताः । ध्वजः श्यामो विपो रत्तो निधी शलारुणप्रभो ॥ ३४ ॥ अरुणश्यामलश्यामपीता विघ्नादयो मताः । इन्द्रादयस्त हिश पूज्याः पूर्वादिभिः क्रमात् ॥ ३५ ॥ इति विष्णोबिधानन्तु पञ्चावरणमुच्यते । एवमभ्यर्चित विष्णावुपचारस्तु पूर्ववत् ॥ ३६ ॥ अग्निमाधाय कुण्डे तु ब्रह्मयागसमीरितः । जुहुयादष्टभिर्द्रयैर्मनुनाऽष्टाक्षरेण तु ॥ ३७॥ पृथगटाताहत्त्या हुत्ला दत्त्वा वलिन्ततः। अभिषिच गुरुः शिथं प्रवदेत् पूर्ववन्मनुम् ॥ ३८ ॥ हाविंशलक्षमानेन स तु मन्त्र जपेत्ततः। तसंस्थकं वापि शुद्धाचारो जितेन्द्रियः ॥ ३८॥ पद्मासन: प्राम्बदनोऽप्रलापी तन्मानसस्तनिवर्जिताभिः । अक्षस्रजा वानिभिर्जपेत्तं नातिद्भुतं नातिविलम्बितच ॥ ४ ॥ प्रागीरितैरय जुहोतु दशांशकं वा द्रव्यैः शुभैः सरसिजर्मधुरामुतैर्वा । रत्नांशुकप्रवरकाञ्चनगोमहीभिर्धान्यैर्यथाविभवतः प्रयजेदगुरूंश्च : ४१ : (1) “सदुर्गनि पाडानरम् ।

·१४४
प्रपञ्चसारे
विप्रान् प्रतयं विभवैरथ मन्त्रजापी
संहासयेज्जपविधिञ्च ततः क्रमेण ।
नित्याचना च विहिता विधिनाऽमुनैव
प्रोतक्रमण विदधात्वथ चात्मपूजाम् ॥ ४२ ॥
इति जपहुतार्चनाद्यमन्त्री योऽष्टाक्षरं समभ्यस्येत् ।
स वेहिकोच सिद्धिं संप्राप्यान्ते प्रयाति परमपदम् ॥ ४३ ॥
अङ्गानि पूर्वन्त्वथ मूर्तिशक्तीः सकेशवादीय पुरन्दरादीन् ।
समर्चयेदयस्तु विधानमेतनरोऽचिरात् काहितमति कामम् ॥ ४४ ॥
यष्टव्याः स्युर्बासुदेवादिरादौ
चक्राद्याः कत्वादिकाः केशवाद्याः ।
इन्द्राद्यावेत्येवमेव प्रदिष्टं
पुध्यायुःयौकीर्तिसिद्धा विधानम् ॥ ४५ ॥
सवासुदेवादिकमर्चयित्वा भूयो ध्वजादीथ पुरन्दरादीन् ।
क्रमेय विहान् विधिनार्चयोतेत्ययं क्रमथ त्रिदशामिपूज्य: ॥ ४६ ॥
इत्युक्तविधिचतुष्के पूजयितुरथैकमपि यथाशक्ति।
अचिरेण भवति लक्ष्मीईस्तगता सकलवर्गसिद्धिकरी ॥ ४७ ॥
अष्टाक्षराचराष्टकमूर्तिविधानानि भेदभिवानि ।
वक्ष्याम्यञ्चयितृणां वाच्छितमकलार्थसिहिदानि सदा ॥ ४८ ॥
सिन्दूरकुन्दकरवन्दकबन्धुजीव-
काश्मीरपद्ममकरन्दरुचः क्रमेण ।
नीलोत्पनाम्बुरुहरागसमानरूपाः
स्युयोऽट कथिता मनुवर्णजाता: ॥ ४८ ॥
परिदरगदामहम्माः मास्तु नकारमोऽपयोती।
गदारिदरगदामकरे लक्षणमन्यत् ममानरूपं स्यात् ॥ ५० ॥
या मूतिरथतम्या प्रान्ति परियारता तदवशिष्टा ।
प्रविगिटेम्प्यंगे स्वयञ्च परिवारता प्रयाति तदा ॥ ५१ ॥

·विंशः पटलः। १४५ इयमेवाहतिरधिका ध्रुवजे ध्रुवजात् पुरा समुद्दिष्टात् । भवति विधानादिति पुनरेषां प्रथमविधानमुद्दिष्टम् ॥ ५२ ॥ अथ द्वितीयाक्षरजेऽङ्गतोऽन्ते वर्णाष्टमूर्तीरपि मूर्तिशतीः । यजेविधाने च सकेतुम्नोकपालादिकानन्यदध प्रवक्ष्ये (१) ॥ ५३ ॥ मोकारजे (२) रतिकृती च सकान्तितुष्टि- पुष्टिस्मृतौरपि च दौत्यभिधाश्च कीर्तिम् । केवादिकञ्च सशतक्रतुपूर्वकच्च सम्पूजयेहिमलधीः पुनरङ्गतोऽन्ते ।। ५४ ॥ नाकारजङ्गतोऽन्ते प्रपूजयेन्मूर्तिगतिलोकेशान् । रावर्णजे तु मूर्तीः श्रीभूमायामनोन्मथनीश्च यजेत ॥ ५५ ॥ होः योरतिः सपुष्टिर्मोहनिमाये महदादियोगाये। द्वतीयातिरन्यदशेषं पुरैव निर्दिष्टम् ॥ २६ ॥ यकारजऽरिशहौ च सगदाइलशाहकाः। मुसलः खगशून्नौ च टतीया नाक्षरोद्भवे ॥ ५७ ।। शेषो वासुकितक्षककोटकपङ्कजमहापद्माः। दरपाल(३)कुलिकाख्यौ (8) ढतीयमन्यत् समं विधानेऽन्ये ॥ ५८ ॥ अङ्ः प्रथमावरणं भूर्ति भिरपि शक्तिभिहितीयमपि । अन्ये केशवकत्वादिभ्यां स्यात् पञ्चमक्ष मत्स्यायः । ५८ मत्स्यः कूम्भवराही नृसिंहकुक्षविरामक्षणाय। कल्कि: सानन्तामा पुनरमतात्मा च पष्ठमहिपाय:॥६." ससममपि लोकेशरष्टममपि तदायुधेय संमोलम् । प्रागुतोषु विधानवाना नोतमत्र यत्तदपि । ६१ 1) मतमोकपाटारिकातुविधामस्या रति पटानरम् । १३) “मूतिम् रति पाठान्नरम् । ३) "पहपामरति पाठान्नरम ! (9) "गुरिवारसोरनि पाटानरम् ।

·१४६ प्रपञ्चसारे अष्टाक्षराचरविधानचतुष्कयुग्म प्रोतक्रमेण विधिनामियजेदय एनम् । भत्या मुकुन्दमनुजापरतो नराग्राः प्राप्नोति वाछितमयत्नत एव कामम् ॥ ६२ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे विंशः पटलः ॥

·एकविंशः पटलः। अथ प्रवक्ष्यामि च मासभेदभित्रानि यन्वायपि संग्रहेण । रेखाक्रमान्ति विचित्रवर्णलसन्ति विणीच विधानभानि ॥ १ ॥ यैः कुर्युरिटाप्तिनिविटचेष्टा धरपनन्तादिकसंज्ञकानि । व्रतान्यभीष्टार्थदकल्पवृक्षैरनारतेनैव च साधकेगा: ॥ २ ॥ मेषादिकं यच चतुष्कमादौ मासेपु तहायुग्रहातं स्यात् । सिंहादिकं भूइसंहतञ्च चापादिकं पार्थिवयुग्मवीतम् ॥ ३ ॥ मेपादिकेयु विगुणात्मकानि घराणि भास्वदगुपितामकानि । स्थिराण्ययो पड़गुणितानि तज्नरुतानि यन्वाण्युभयामकानि ॥ ४ ॥ तानि विपवादशकामको लोः स्युर्लक्षणरम्युपलचितानि । खै. खैर नामप्रविभक्तरूपभेटैहिटितविम्बकानि ॥ ५ ॥ विगुणितमपि यन्त्रमष्टपत्रातमध पड्गुणितं हिपड्दलाख्यम् । स्थिरगतमपि चाटयुग्मपत्रं तदपि पड्युगपवशोभितं वा ॥ ६ ॥ पनं चरोमस्थिरसंन्जका रतापीताच्छदलादिवर्णम् । मासेषु यन्लोदरस्कृप्ततत्तमामाभिधामूर्चभिधाधराव्यम् ॥ ७ ॥ कैवमेषादीना ये दीर्घा मूर्तिरागिवर्णानाम् । तेहसानि भवन्ति च निगदितमिति यन्त्रकृप्तिमामान्यम् ॥८॥ सुवर्णगोषीरजवामिलामपीतेन्द्रनोलारुणकरवामाः । काश्मीरमेघाचनरोचिषय क्रमेष वरिपि कंगवाया. इसीरितायापि किरीटहारकैयूरपीतामरकादिसुम्पाः । सपमा मगदाम्मुजाय सम्पजनीयास्तपनः क्रमे ।।

·प्रपञ्चसारे १४८ धानममित्रास्यावरुणांशुभगा विवखदिन्द्रयुताः । पूपाद्वयपर्जन्यौ त्वष्टा विष्णुच भानवः प्रोता: ॥११॥ प्रथमं केशवधाळकमितरबारायणार्यमास्यच्च । अन्यन्माधवमै परमपि गोविन्दवारणं प्रोतम् ॥ १२ ॥ पञ्चममपि विष्ण्वंगुं (१) मधुसूदनभगञ्च यष्ठमपि । विविक्रमविवस्त्रदाख्यं सप्तममन्यच्च वामनेन्द्रमपि ॥ १३ ॥ योधरपोष्णं नवमं दशमच पोकेशपालन्यम् । अम्बुजनाभं वाष्टं दामोदरवैष्णवं विधानानि ॥ १४ ॥ आदी विधानेषु समेतमूर्ती: गतौयतस्रोभियजदयथावत् । राशिवयो भानुयुताय मूर्तीः प्रवक्ष्यमाएच निरूप्य मन्त्री ॥ १५ ॥ हषहरिवशिककलमासकेप्वयो केतुकेथवाद्यय । मत्स्याटिकरीपादोः समभियजेदन्तरा समावरणम् ॥ १६ ॥ माणपोयत् स्वराष्टहितयहतमहावीजकं शक्तिलक्ष्मी- कामराताग्निकोणं वहिरपि तमिहावितकोड़मन्त्रम् । विन्दूनामन्तरालेष्वपि च विनिखितः कादिवर्गय युक्तं पडमिळायव्यगेहातमभिमतकामप्रदं मेषयन्त्रम् ॥ १७ ॥ गौरीन्दिरा रतितो वमुधा तुष्टिपुष्टिक्षमासरस्वत्यः । मूर्योय मध्यमातिराशशात् प्राग्वजादिभिरपि कथिता ॥ १८॥ इयगजरथभूत्यादीनरिपरिभवशीयादिमिचि । जो यगय विपुनं पूजयितुतिनुते विधानमिदम् ॥ १८ ॥ वर्णरारमन्तः समभिहतमहावीजमजमध्यराजत्- বাধ্যবধায় ছয়মন্থনয়োগযে। पसेगगहायोत्पन्निपिपरिवीतच लाये मकान्त: (२) कान्तिय यन्त्रं बडुविधफनदं पूजितं स्यादृषोत्यम् ॥ २० ॥ 111 पति नरम् । t२) 'मावान बार्गानतिमा ·एकविंशः पटलः। १४८ नित्यानन्ता व्यापिनी व्योमरूपा शान्तिविद्यारूपिणी च प्रतिष्ठा । कल्पामोघा चण्डिका दीर्घजिथे- त्येव प्रोक्ता यातिः स्यात्तृतीया ॥ २१ ॥ सुरभिहयमहिषदासीदासाभरणांशकादिसिद्धिकरम् । वृषजं विधानमेतदेहान्ते सिदिक्तत् परस्य सतः ॥ २२ ॥ प्रागच्छन्मातभिख्यालिपिमिरमितं यत् स्वरायुक्तहत्तं शाद्यैः क्षान्तस्तदादोरपि परिहतगण्डन्तदस्यात्तजू सम् । कार्भान्तः प्रवीतं मयरलवहयुग्विन्दुकं वायुगेहा- वोतं वाञ्छामदानप्रसवगुणयुतं युग्मजं यन्वमेतत् ॥ २३ ॥ इन्द्राणी कौमारिका ब्रह्मजाता वाराह्याख्या वैष्णवी चाय लक्ष्मीः । चामुण्डा माहेश्वरी स्यात्तृतीया रक्षा प्रज्ञा श्रौपदं स्याविधानम् ॥ २४ ॥ पाशाद्यष्टाधराणप्रतिपुटिनमहाष्टाक्षरार्णाहतान्त- झेलं पाखान्तरूढ़ गगनहरिवीजात्तकोणं वाहिय । कामिन्यष्टाक्षरान्तगहरिहरवीजातं प्रत्यनद- इयं वायुगैहे स्थितमिति गदितं कर्कटोत्यञ्च यन्नम् ॥ २५ ॥ रता रमा करालो कमन्ना चण्डेन्दिरा महोच्छुमा । श्रीरिति मूर्तियुगलयोर्मध्यगता चायतिरियश्चापि ॥ २६ ॥ भूतिविभूतिरबतिर्नति तिरतिसंयतिथुनयः । पाहतिरेषा मोला श्रीवश्यकरं विधानमिति गदितम् ॥२७॥ उमार्णाष्टाधरावेष्टितहृदयमयो हादशात्तकोणं सान्तःस्थामाष्टवणेः क्रमगतविगतरुल्लमत्तत्वगगइम् । सिंहानुष्ठपदयार्णान्तरितहतकलालङ्कतं चाय वद्धि- प्राणेशानधपाटाथिगकपटतपत्वक्शन सिंहयन्त्रम् ॥ २८ ॥ .

·१५२ प्रपञ्चसार अच्युतकामिनिभानुमनोजा विखतनुर्विमला हरिभद्रे । सूक्ष्मसरस्वतिनन्दनसन्ध्या स्यादिति मध्यगता हतिरेया ॥ ४४ ॥ अवनिपशुपुत्रसम्पदमपि पिटसौख्यच्च दृप्रबोधश्च । कुरुते विधानमेतत् प्रयोक्तुरन्ते च निवृति परमाम् ॥ ४५ ॥ प्राविष्य खदीर्घा समभिवृतमहावोजमस्रेषु षट्सु द्योतसौर्मारलक्ष्मीगिरिदुहिधरावीजकं प्रॉसमेतम् । वोतवाद्यैः कषान्तवहिरपि च कुकोणाष्टकोलासिहंसं सर्वार्थान् साधकेभ्यो वितरति विधिवत् कल्पितं मौनयन्त्रम् ॥ ४६ ॥ दृष्टिर्युष्टिस्तुष्टिरिष्टा सपुष्टिः कान्तिमेंधा मङ्गला वामसंज्ञा । दुर्गा प्रजा भारती मध्यसस्था वाक्सामर्थयीकरं स्याविधानम् ॥ ४७ ॥ एभिर्विधानधरणीव्रतादिदीक्षाविधीन् ये विधिना प्रकुर्यु: । ते पुण्यभाजो नितरां समृद्या सपुत्रदाराः सुखिनो भवन्ति ॥ ४८ ॥ दीर्घायुपो मुख्यतरेन्दिराश्च महाप्रभावास्त्वसमानवीर्य्याः । कलेवरान्ते विगताधयस्ते विष्णोरनन्य पदमाप्नुवन्ति ॥ ४८ ॥ एभिर्विधया: कलगाय तत्तन्मासोक्तयन्त्रेषु नरैर्यथावत् । निजेप्सितं प्राप्य मनोरथन्ते भुक्तेय मुक्तरनुभावका: स्युः ॥ ५० ॥ कर्पोन्मिते च हाटकपट्टे यन्वं विनिख्य चतुरस्र। तहिना गलते वा कलशेषु विनिक्षिपञ्च दीक्षासु ॥ ५१ ॥ अभिषिष्य यन्त्रकलशं (१) गुरवे प्रददातु संयतमतिः सुमतिः । दुरितापनोदविधये धुतये यशसे थिये च मतिसंयतये ॥ ५२ ॥ एषां योगविधीनामेकेन त पूजयंस्तदवसाने । तत्तभूतिप्रीत्य संम्तोतव्योऽनया हरिः हत्या ॥ ५३ ॥ प्रमोद भगवन्धमज्ञानाकुण्ठितामने । सवाट्रिपरमरजोरागिणी भनिमुत्तमाम् ॥ ५४ ॥ 11) "नयम रति पाठानरम्।

·एकविंशः पटलः । पज प्रसीद भगवनमितद्युतिपञ्जर । अप्रमेय प्रसीदास्महुःखहन् पुरुषोत्तम ॥ ५५ ॥ स्वसंवेद्यखरूपात्मन्नानन्दात्मननामय । अचिन्त्यसार विश्वात्मन प्रसीदेश निरञ्जन ॥ ५६ ॥ प्रसौद तुङ्ग तुङ्गानां प्रसोद शिव शोभन । प्रसीद स्पष्टगम्भीर गम्भौराणा महाद्युते ॥ ५७ ॥ प्रसीदाव्यक्त विस्तीर्ण (१) विस्तीर्णानामणीरणो। प्रसीदा जातीना प्रसीदान्तान्तयायिनाम् ॥ ५८ ॥ गुरोगरीयः सर्वेश प्रसीदानन्त देहिनाम् । जय माधव मायात्मन् जय शास्वत शलभृत् ॥ ५८ ॥ जय सुन्दर सौम्यात्मन् जय केशव केशिहन (२)। जय शार्ङ्गधर थीमन् जय नन्दकनन्दन ॥ ६० ॥ जय चक्रगदापाणे जयाजय्य जनाईन । जय रत्नोत्कराबद्धकिरीटाक्रान्तमस्तक ॥ ६१ ॥ जय पक्षिपतिच्छायानिरुद्धार्क कराकर । नमस्ते नरकारात नमस्ते मधुसूदन ॥ ६२॥ नमस्ते नलिनापाङ्ग नमस्ते नयनाञ्जन । नमः पापहरेशान नमः सर्वभयापह ॥ ६३ ॥ नमः सहृतसर्वात्मन् (३) नमः सम्भृतकौस्तुभ । नमस्ते नयनातीत नमोऽतिकान्तवाक्पथ ॥ ६४ म नमो विभिन्नज्ञेयाश नमः स्मृतिपथातिग । नमस्त्रिमूर्तिभेदेन सर्गस्थित्यन्तहेतवे ॥ ६५ ॥ (1) प्रमोद व्यविस्तीर्ण' रति वा पाठ। (२) पुस्तकान्तरेषु बोबादाम्यं न दृश्यते । (३) “सम्भूतमात्मन्” इति पाटानरम ।

·प्रपश्वसरि विणवे विदगारातिजियवे परमात्मने । चक्रभिन्नारिचक्राय चक्रिणे चक्रवन्धवे ॥ ६६ ॥ विश्वाय विखवन्याय (१) विवभूतात्मने नमः । नमोऽस्तु योगिध्येयाय नमोऽस्त्वध्यामरूपिणे ।। ६७ ॥ भुक्तिप्रदाय भक्ताना नमस्ते मुक्तिदायिने । मनोवाकायचेष्टाः स्युनिस्तुतिनमस्कियाः । देवेश कम्म सब मे भवेदाराधनं तव ॥ ६८॥ इति हवनजपाभिदतो विष्णुपूजा- निरतहदयकमा यस्तु मन्दी चिराय । म खुल सकलकामान् प्राप्य दृष्टान्तरामा जननमृतिवियुक्तामुत्समा मुक्तिमिति ॥ ६ ॥ ॥ इति श्रीमपठसारे एकविंशः पटलः ॥ * ॥ (1) " विनाय"रति पाठान्तरम् ।

·हाविंशः पटलः । अथोच्यते द्वादशवर्ण संज्ञो मन्त्रस्त सागः सजपः सहोमः । विधानतो यं प्रतिजम्य भक्ता भुक्तेश्य मुक्तेय पदं भवेयुः ॥ १॥ तारं सहदयं मध्ये गवते स्युभवार्णयोः । सुययोस्तु तथा देवा मन्त्रीऽयं हादशाक्षरः ॥ २ ॥ ऋषिः प्रजापतिश्छन्दो गायत्री विष्णुरुध्यत । देवता हुड्वेण स्थानमसा शिर उच्यते ॥ ३ ॥ चतुर्भिय शिखा वर्णः पञ्चभिः कवचं भवेत् । प्रोतमस्तं समस्तेन पञ्चाङ्गविधिरीदृशः ॥ ४ ॥ सपादजानुयुगललिङ्गनाभ्युदरेषु च । होर्गलास्यनस्तशिखास्त्रक्षरतो न्यसेत् ॥ ५ ॥ इति संहारः । शिखाललाटनेवास्यगलदोई दयेष्वपि । सकुक्षिनामिलिझायजानुपादेषु विन्यसेत् ॥ ६ ॥ इति स्थितिः। हत्कुचिनामिषु तथा गुह्यजानुपर्दष्वथ । करकण्ठास्यहनस्तशिखामूईम (१) विन्यसेत् ॥ ७॥ प्रति सृष्टिः । संहतोपसंहारः सृष्टेच शुभसृष्टयः । स्थितेस्तु शान्तिविन्यासस्तस्मात्कार्यस्त्रिधा मनुः ॥ ८॥ हरिमुज्ज्वलचकदरानगदाकुलदो:परिघं सित(२)पद्मगतम् । बलयानदहारकिरीटधरं नयकुन्दरुचं प्रथमामि सदा विधिवदय विहितदीपो जन्मनु वर्णलक्षमानममम् । शबैद्य तिलर्जुहुयाद्वादशसहस्रसंख्यक मन्त्री ॥ १० ॥ (1) भिखास" रति पाठानरम । (1) "दोः परिसहित इति पाडानरम् ।

·प्रपञ्चसारे पीठे हरेरयारैः सशक्तिभिर्मूर्तिभिस्तदनु यजेत् । केगवसुरनाथाखेरपि देवं भक्तिसंयुतो विहान् ॥ ११ ॥ समिधामथ दुग्धवृक्षजानां जुहुयाटर्कसहस्रकं सदुग्धम् । मनसः परिशुद्धये मनस्वी सतेनापि पयोधसा सितन ॥ १२ ॥ हादशाक्षरजपं तु सार्चनं यो भजेनियमतो दिने दिने । ऐहिक समुपलभ्य वाच्छ्रितं प्रेत्य याति पदमक्षयं हरेः ॥ १३ ॥ अथ प्रवक्ष्यामि सुदर्शनस्य विधिं मनोः संग्रहती जपादेः । यसिद्धितः सिद्दिमवापुरग्रां सिहा मुनीन्द्रा अपि सद्य एव ॥ १४ ॥ अन्त्यतरीयतदादिकभृगुदहनानन्तवह्निवम्मास्त्रैः । तारादिमनुरुक्तः स्यादभिमतसिडिदो रथानाख्यः ॥ १५ ॥ ऋपिरस्याहिनश्छन्दोऽनुष्टुदेवता च विपाः । चक्रपदैराविसुधीसवालाद्यै: गिरोऽन्वितैरगम् ॥ १६ ॥ ऐन्ट्री समारभ्य दिशन्वधस्तादन्तं समुक्का क्रमशो दशानाम् । चक्रण बन्नामि नमस्तधोका चकाय शौर्पञ्च दिशाम्प्रबन्धः ॥ १७ ॥ वैलोक्यं रक्ष रखेति हुं फट् स्वाहेति चोदितः । तारादिकोऽयं मन्त्र. स्यादग्निप्राकारसंजकः ॥ १८॥ तारन्तु मूग्य सितारुणरुष्णवर्ण मध्ये भुवीय समयो वदने हकारम् । हदगुधजानुपदमन्धिषु चावशिष्टान् वर्णाध्यमेदिति मनोः पुनरग्निवर्णान् ॥ १८ ॥ प्रध्यानाम्करमप्रभाभिरखिनामाभिदिगो भासयन् भीमाचः स्फुरदहामविकमद्दष्टाप्रदीप्तानन: नि: (१)। दोर्मियकदरो गदानमुमनप्रामाय (२) पागायुगी विभत् पिडगिरोकहोऽय भवतयकाभिधानो हरिः ॥२०॥ । नामदोप्राममति पागनरम् । ११) "तामा रहि पाटालरम्।

·हार्विशः पटलः। प्रोक्ता सुदर्शनायेति विद्महेन्ते महापदम् । ज्वालाय धीमहि प्रोता तन्नश्शक्रः प्रचोदयात् ॥ २१ ॥ सौदर्शनीयं गायत्री जप्तव्या जप्तुमिच्छता। सानिध्यकारिणी मुद्रां दर्शयेदनया सुधीः ॥ २२ ॥ नमो भगवते प्रोत्सा महासुदर्शनाय च । महाचक्राय च तथा महाज्वालाय चेत्यपि (१) ॥ २३ ॥ दीप्तरूपाय चेत्युक्ता सर्वतो रक्ष रक्ष माम् । महाबनाय स्वाहेति प्रोतस्तारादिको मनुः । रक्षाकरः प्रसिद्धोऽयं क्रियमाणेषु कम्मसु ॥ २४ ॥ पटकोणान्त:स्थतारं विवरलिखितमन्त्राक्षरं सन्धिराजत् स्वाइं वाह्ये कलाकेसरमुदरगताष्टाक्षरवाष्टपत्रम् । पमं वर्ण(२)विराजत् विकृतिदललसत्पीड़शाणं विवीतं व्योमान्त्यार्ण खनाना विरचितगुणपाशाड्नुशं चक्रयन्त्रम् ॥ २५ ॥ प्रणवहद्भगवदयुतडे महादिकरथाङ्गचतुर्थी हमस्त्रकैः । निगदितस्विति पोडशवर्णको मनुवरो मुनिभिर्विहितादरः ॥ २६ ॥ क्वाथैः पयोभूरुहचम्मसिद्धेर्दुग्धेन गव्यैरपि पञ्चभिर्वा । मूत्रः पशोवा प्रतिपूर्य कुम्भं समर्थ येञ्चक्रहरि क्रमेण ॥ २७ ॥ अङ्गः प्रथमातिरपि च पूज्या चक्रादिभिर्दितीया च । लक्ष्मादिभिस्तृतीया क्रमात्तथेन्द्रादिभियतुर्थी स्यात् । २८ म चक्रमहगदापनमुसला धनुरेव च । पाशाहुगो पोतरतसितश्यामविपस्विमाः ॥ २८ ॥ लक्ष्मीः सरखती चाथ रतिः प्रीत्यावया ततः । कीर्तिः कान्तितुष्टिपुटी क्रमेणैव तु गलयः ॥ ३०॥ ( "मन्त्रयेत्” रति पाठानरम् । (१) *व, रति पाठान्दरम् ।

·१५८ प्रपञ्चसारे ॥ संपूज्य चैवं विधिना हरिन्तु शिष्यं गुरुः प्रीततमोऽभिपिञ्चेत् । भक्त्या स्वगत्या विभवैईिजातीन् सन्तयं भूयो गुरुणानुशिष्टः ॥ ३१ ॥ एकाग्रचित्तो रविलक्षसंख्य जपेन्मनु नित्यक्तताभिपूजः । तावत् सहस्र तिलसर्पपान(१)विस्वान्यदौग्धानि जुहोतु सम्यक् ।। ३२ ॥ समुद्रतीरेऽप्यथवाट्रिशृङ्गे समुद्रगानां सरिताच तीरे । जपेदिविक्ते निज एव गेहे विष्णोर्गृहे वा पुरुषो मनस्वी ॥ ३३ ॥ यथोकसंख्ये विधिवत् प्रजप्ते मन्चे यथोनीय हुते हुताशे । द्रव्यैरथ स्वार्थपरार्थहेतोः कुर्यात् प्रयोगान् विधिना यथावत् ॥ ३४ ॥ पीतामा कर्णिका स्यादरुणतरमर श्यामलञ्चान्तरालं नेमिः खेता च वाद्ये विरचितशिखरेखाकुलं पार्थिवान्तम् । चक्रहन्द लिखित्वा विशदमतिरथो सोम्ययाम्यच्च मन्त्री कुम्भं संपूर्य सौम्ये प्ररचयतु तथा दक्षिणे होमकम् ॥ ३५ ॥ पविशच्छतसम्भिते(२)रथ घृतापामार्गकेभापते. सद्राजीतिलपायसैच सकलैगव्यैर्घतात: क्रमात् । हुला तहुतशिष्टमत्र विधिवत् क्षिा प्रतिद्रव्यकं प्रस्थाहीयकृतच पिण्डममलं कुम्भोदके मन्त्र वित् ॥ ३६॥ संस्थाप्य दिशि दक्षिणस्या साध्यं कुम्भेन तेन नीराज्य । तमय घट सद्रव्य वहिरारादष्टमे चिपेद्राणी ॥ ३७॥ अम्लादिकमपि (३) सर्च धिपेदथ घटस्य दक्षिणे भागे । हुतशेपानेन च पनि मन्त्रणानेन मन्त्र वित् कुर्यात् ॥ ३८ ॥ अदयान्ते विष्णुपद प्रोकाय गणेभ्य उच्चरेत् पूर्वम् । मान्तिकरेभ्यय वलि ग्रन्विति शान्तये नमोऽन्त: स्यात् ॥ ३८॥ 1 "लिममपंपाच ति पाठान्तरम । (1) विनन्दिते" रति पाठानरम्। [) 'चान्यासिरिहि ।

·हाविंशः पटलः । ज्वरादिकां रोगपरम्परां वा विस्मृत्यपस्मारभवां रुजं वा । रक्ष:पिशाचग्रहवैकृतं वा विधिस्त्वयं महु हरेहिकारम् ॥ ४० ॥ पालाशैवा स्तनजट्ठमजेर्वा पञ्जरे ते फलकैः । संपूर्य पञ्चगव्यस्तन त संस्थाप्य शहमपि गदिनम् ॥ ४१ ॥ पूर्वोद्दिष्टैदिक्षु च सजपं जुहुयुः पृथग्विजा वशिनः । ट्रव्यैः सदक्षिणन्तानभ्यर्थ च मुच्यते रुजो जन्तुः । ४२ ॥ विप्रचौरद्रुमखमलयजपुरकाश्मीरकुष्ठवियामा विन्वापामार्गराजीतिलतुलसियुगक्रान्तिदूवीजवाः । लक्ष्मीदेवीकुमागीमयकमलवचारोचनापश्चगव्यैः सिग्नौ कुम्भसिहं मनुजपसहितं भस्म सार्थदायि ॥ ४३ ॥ लक्ष्मायुष्करमतुलं पिशाचभूता- परमारादिकमचिरेण नाशयेच्च । क्षुद्रादीनपि विविधांस्तथोपसर्गा- नेतस्माय परतरा समास्ति रक्षा ४४॥ जुहुयात् गुग्गुलगुलिकासहस्रकं साटकं च मन्वितमः । विदिन चाहनं या सीपद्रवनिवारणं भवति ॥ ४५ ॥ खरमञयाः समिधामयुतं वा मन्त्र वित्तमो जुहुयात् । च्चरभूमामयविस्मृत्वपस्मृतीः गमयितुं नियतचित्तः ॥ ॥ पाया हयाप्रिये सरसिजेर्दाभिरण्यायुपे मेधार्य जिभूराहय कुमुदः तेस्तया वाममे । राहायः पावेऽप्युदुम्बरभवः पुत्राय चामत्यजे. रिकाप्दै विधिवत् सहसममितरष्टोतरं मुहये । ४०॥ धक्रम्य नाभिम्य (१) स्मृत्वामान अपेममुं मनी । मयमेकोऽपि न युरे मत्वबभिः पराजितो मवति। १८ ("दसम्रति मागमरम्।

·१६० ' प्रपञ्चमारे मन्त्री मुनियतचित्तचक्रस्थं भावयेडिया ग्रस्तम् । प्राविश्य सकलमुक्ता मुञ्चति दग्धोऽग्निना शुनाभिभुवा ४८ दी करालदहनप्रतिमञ्च चक्र यस्य स्मरैच्छिसि कस्यचिदप्रियस्य । सप्ताहतोऽस्य दहनप्रतिमो ज्वरः स्या- चिंशहिनैश स परतपुरं प्रयाति ॥ ५ ॥ कलाहतं वाहिपदाभिवेधित समक्षर यच्छिरसि स्मरेत् सदा । दशाहतोऽसौ प्रति चाहते रिपु- भृति तथा मण्डलतः प्रयाति ॥ ५१ ॥ सान्तं (१) वायसवर्ण शत्रोः शिरसि स्मरेच सप्ताहम् । उच्चाटयति क्षिप्रं मारयति वा धियोऽस्य नेभित्यात् ॥ ५२ ॥ स्त्रवत्सुधावर्षिणमिन्दुसम्भ समक्षरं यछिरसि प्रचिन्तयेत् । क्षणांत् समाप्यायितसळविग्रहो भवेत् स मर्त्यः सुचिरच जीवति ॥ ५३॥ मध्ये तार तदनु च मनुं वर्णश: कोणषटके बाधे घाझं लिखतु कनके (२) रूप्यकै चाथ तामे (३) । पापागो वा विधिवदभिजप्याथ संस्थापित त. चक्र चोरग्रहरिपुभयध्वंसि रक्षाकरञ्च : ५४ ॥ म्यान हपोकेविदर्भित च माष्टाक्षरशाम्यभिजप्तमेतत् । रच ग्रहादेः सततं विधत्ते यन्त्र मुक्लमञ्च मनुनयेण ॥ ५५ ॥ -- ३) "हाम* रति पाठानरम । { कि रति पाठातरम्। ( *ति पागनाम्।

·हाविंशः पटलः अष्टाचरान्तरितपादचतुष्ककोठं कोष्ठत्रयोलिखितसाध्य सुदर्शनञ्च । रेखाभिरप्युभयत: श्रुतिमः प्रबह तत्सप्तको मिति यन्वमिदं प्रशस्तम् ॥ ५६ ॥ भूले वा चौमपट्टे तनुमसृणतरे कपटे वास्य यन्त्र मन्त्री सम्यग्लिखित्वा पुनरपि गुलिकीकृत्य लावाभिवीतम् । कला भस्मादिहोमप्रपिहिततसम्पातपातात्तशक्ति (१) जसं सम्बग्विदध्यात् (२) प्रतिशममुपयान्त्येय सचे विकाराः । ५७ ॥ [इति जपहुतार्थनाभिर्यन्त्र विशेषय साधु मन्चमिमम् । भजते योऽसौ मन्त्री लभते भुमि सुखेन मुक्तिश्च ] (३) ॥ ५८ ॥ इति यीप्रपञ्चसार हाविंशः पटलः । (1) “तपातान्नयति रति पाठान्तरम् । १६) “सम्यदिध्यात्' इति पाठान्नरम् । १) चितियोगोप्य महानरे नसते। १ ·त्रयोविंशः पटलः । :॥२॥ अथोयते श्रीकरनामधेयमष्टाक्षरं लोकहिताय तावत् । येन प्रजप्तेन समर्चितेन हुतेन सिद्धिं समुपैति मन्त्री ॥१॥ मर्गादकः क्षतो विंशतियुगमियुतं शान्तमं चन्द्रविम्ब श्रीवाहुः शुक्रमेदो हरिशयनहकारा मनुः यौकराख्यः । ऋष्याद्या वामपत्नी हरिरपि पुनरङ्गानि यान्तर्हमन्त- (पवासप्रमर्दप्रसहितगदितध्वसर द्विरुक्ती: मूहाधिकण्ठहृदयोदरसोरुजानु - पादहयेपु लिपिगो न्यसत खदेहे । विप्रादिकान्मुखकरोरुपदेषु वणी- थकादिकानपि करेषु ततस्तदस्त्रान् ॥ ३ ॥ दुग्धाब्धिहीपवयप्रयिनसितसुरोद्यानकल्पद्रुमाधी भद्राम्भोजन्मपीठोपरिगतविनतानन्दनस्कन्धसंस्थः । दोभिर्बिभ्रद्रयानं सदरमथ गदापद्धजे स्वर्णवर्णो भावन्मोलिििचत्राभरणपरिगत: स्याच्छिये वो मुकुन्दः ॥ ४ ॥ दिपत्रेषु योरतितिकान्ती: कोणगेयु मूर्तीश्च । इटाभितो निधीगो विषकमेनञ्च दिक्पतीन् प्रयजेत् ॥ ५ ॥ भाराध्य चैवं विधिनाय विष्णु मन्त्री पुनोमविधिहरोतु । यो पदुग्धोत्यममिद्विरः मान्येन दीग्धन घ मर्पिपा च ॥ ६॥ पृथगष्टगतं क्रमेण दुखा कनकाचैरपि तर्पिते गुरौ च । पभिपिच तयाभिपूज्य विमान्ममुमेनं जपेदघाटलक्षम् ॥ ७ ॥ .

·वयोविंशः पटलः।
.
द्रव्यस्तः प्रतिजुहुयाद्दशांशमान-
राचार्य पुनरपि पूजयेजपान्ते ।
स प्राप्नोत्यपरिमिता थियञ्च कीर्ति
कान्तिञ्चाचिरमनुरज्यते च लोक: ॥८॥
दूवा एतप्रसिक्तां जुहुयादयुतं नरस्तु हुतशिष्टः ।
आज्यैश्चरमुपयुञ्जयाद्दद्यादगुरवे च दक्षिणां शतया ॥ ८ ॥
परिभोजयेच विप्रास्तेषु दिनेषु स्वशक्तिीतो मत्या ।
अपमृत्युरोगपापान्विजित्य स तु दीर्घमायुराप्नोति ॥ १० ॥
अनुदिनमादित्याभिमुखः प्रजपेटूडौँसतस्ववाहुयुगः ।
तस्य रहेऽन्नसमृहिथिराय संजायते सुटुतरा ॥ ११ ॥
एवं प्रोक्तः प्रतिजपहुता_दिभिमन्त्रमेनं
भक्त्या यो वा भजति भनुजो नित्यशः सोऽचिरग।
इष्टः पुनधरणिधान्यादिभिर्डचेता:
स्यादप्यन्ते परमपरिशुई पर धाम विष्णोः ॥ १२ ॥
अथ कथयामि विधानं महावाराहाभिधानमन्त्रस्य ।
साङ्गं सजपं सहुताराधनमपि मन्त्रिणामभीष्टात्ये ॥ १३ ॥
वाक्यं प्रोका हृदाख्यं तदनु भगवते युग्ब राहं च रूपा-
येत्युला व्याहतीनामुपरि च पतये भूपतित्वञ्च मेऽन्ते ।
देहोत्याभाय दान्तं समतिरय पुनर्दापयखेति हान्तं
प्रोता तारादिक प्रोहरतु मनुवरं तं वयस्त्रिंशदर्णम् ॥ १४ ॥
ऋपिस्तु भार्गव: प्रोतोऽनुष्टुप छन्द उदीरितम् ।
वराहो देवता चास्य कथ्यन्तेऽङ्गान्यतःपरम् ॥ १५ ॥
अस्यै कङ्गो हदय शिरोऽपि व्योमोल्कतेजोऽधिपती गिरवाच ।
स्याखिरूपः कवचं महादिदष्टोऽसमुक्तं स्वयमेव चाङ्गम् ॥ १५
ममतभिः पुनः पड़ाभिः मतभियाय पञ्चभिः ।
पटभिनमन्वाणचिदध्यादा कम्पनाम् ॥ १७ ॥

·प्रपञ्चसारे नान्वोरापादमुद्यत्कनकमिव हिमप्रख्यमाजानु नाम: कण्ठादानाभि वह्निप्रभमय शिरस्थागलं नीलवर्णम् । मौले?माभमाकरलसदरिशहासिखेटं गदाग- स्यारयेटाभीतिहस्तं (१) प्रणमत वमुधोलासिदंष्ट्र वराहम् ॥ १८॥ सजनाम्बुवाहनिभमुद्यतदो:परिषं धराधरसमानतनुम् । सितदंष्ट्रिकाकृतभुवं वथवा प्रविचिन्तयेत् सपदि कोलममुम् ॥ १८ ॥ हेमप्रएवं पार्थिवे मण्डले वा नोहाराभं नीरजेऽग्नेस्तदाभम् । वायोः कणं युप्रभं वा दिविष्ठं क्रोडं व्याप्तं सत्यसंस्थं यजेद्दा ॥ २० ॥ अष्टपत्रमथ पद्ममुल्लसत्कर्णिकं विधिवदारचय्य च । मण्डनं रविसहस्रसविमं शूकरं यजतु तत्र सिद्धये ॥ २१ ॥ प्रारदक्षिणप्रत्वगुदग्दिशासु चत्वारि चाङ्गानि यजेत् क्रमेण । अस्त्रं विदितूई मधश्च चक्राद्यस्त्राणि पूज्यानि वराहमूर्तेः ॥ २२ ॥ अरिशहरुपाणखेटकसंमान् सगदाशक्तिवराभयाहयांश । अभिपूज्य दिशाधिपान् यथावहरगन्धाक्षतपुष्पधूपदीपैः ॥ २३ ॥ दंष्ट्रायां वसुधा सशैलनगरारण्यापगा हुं कृती वागीशो वसितेऽमिलो रविविधू वाहोय दक्षान्ययोः । कुक्षी स्युर्चसयो दिशः अतिपथे दस्रो दृशोः पादयोः पद्मोत्यो इदये हरिः पृथगमी पूज्या मुखे शहरः॥ २४ ॥ एवं काले कोलमभ्यर्धयित्वा जप्यो मन्त्रोऽमी पुनर्लनसंख्यम् । होमं करवा तद्दगांगेय पद्ममित्रस्वाहतः प्राप्नुयासमहिम् ॥ २५ ॥ ध्यानादपि धन मिदिमन्त्रजपाञ्चाधरो भवेत् सधरः । जपपूजाछुतविधिभिमा नरो धनधीन्दिरावान् स्यात् ॥ २६ ॥ 1 "म" पाडानरम् ।

·योविंगः पटलः। ध्यातः सन् भूगहासौ भुवमतलतरां वारणे शान्तिमुच्च- 'राग्नये वश्यकृत्यादिक(१)मनिलपुरस्थोऽयमुच्चाटनादीन् । रक्षा व्योम्रोऽरिभूतपदविषदुरितभ्योऽनिलाग्न्यीय पीडाम् युद्दे वजीरयो जयमपि सतरां संविधत्ते वराहः ॥ २७ ॥ हरिस्थे ऽऽष्टम्यामथ सितरुची कोलवपुषा सितां गव्यैर्युकामयुतमभिजप्ता(२)मपि शिलाम् । उदबतो मन्त्री मनुजपरत: स्थापयतु ता. मयत्नं क्षेत्रघु हुतमरिनिरोधं शमयति ॥ २८॥ भौमे वारेऽय भानूदयमनुजयवान् सन् टहोला मृदंश कोलारमा वैरिरुद्धादपि च कुतलतस्तच कला गुणांशम् । एक जाती विलिम्पात् पुनरपरतरं पाकयात्रे तथान्य- त्तीये तस्मिन् सदुग्धे प्रतिपचतु हविः संस्कृते हव्यवाहे ॥ २८ ॥ पाराध्य चाटोईशत प्रमाणं साज्येन मन्त्री हविपाथ तेन । सप्तारवार (३) जुहुयादयधावत् क्षेवोत्थितापत्प्रथमं प्रयाति ॥३०॥ भृगुवार च मुखेऽङ्कः सरध मुदं हविः सुसम्पाय। जुहुयादीरितविधिना वलिमपि दद्यान्महीविरोधेषु ॥ ३१ ॥ हुतक्रियैवं दिवसैथ सप्तभिः प्रणाशयेद्भूमिविवादसङ्कटम् । परेतवेतानपिशाचडाकिनीसमुस्थिताचावितति विधिस्वयम् ॥ ३२ ॥ पिलोद्य तामेव मृदञ्च दुग्धे हुनेदरतेनाष्टयुतं सहस्रम् । हिमगइलादेव मही महाा स्यामन्त्रिणोऽस्यैव तु नि:सपना ॥ ३३ ॥ नृपतरसमिधामयुतं मन्त्रेणानेन यो हुनेम्मन्त्री। सहयात्रा(४)स्य न सौदेत् क्षेत्रादिकमपि वईते क्रमयः ॥ ३४ ॥ अष्टोईगतं मन्त्री दिनशो यो वा जुहोति मालीभिः । स तु वत्सरेण मन्त्री विराजते ब्रीहिपुनपूर्णग्रहः ॥ ३५ ॥ . (1) “वाकोहिकम" रति पागनरम् । 1) नारकर"रतिपाठान्नरम । (५) सिता गयः सयुतम युतभप्ताम् ति पाठानरम् । (७) *टमा ति पाठानरम् ।

·२६४ प्रपञ्चसारे नान्वोरापादमुद्यत्कनकमिव हिमप्रख्यमाजानु नाम: कण्ठादानाभि वह्निप्रभमय शिरसचागलं नीलवर्णम् । मौलेयोमाभमाकनरलसदरिगहासिखेटं गदाश- क्यारयेटाभीतिहस्तं (१) प्रणमत वमुधोलासिदंष्ट्र वराहम् ॥ १८ ॥ मजन्नाम्बुवाहनिभमुद्यतदो:परिघं धराधरसमानतनुम् । सितदष्ट्रिकातमुवं त्वथवा प्रविचिन्तयेत् सपदि कोलममुम् ॥ १८ ॥ हेमप्ररयं पार्थिवे मण्डले वा नोहाराभं नीरजेऽग्नेस्तदाभम् । वायोः कणं युप्रभं वा दिविठं कोई व्याप्तं सत्यसंस्थं यजेद्दा ॥ २० ॥ अष्टपत्रमय पद्ममुल्लसत्कर्णिकं विधिवदारचय्य च । मण्डल रविसहस्रमविभं शूकरं यजतु तत्र सिहये ॥ २१ ॥ प्रारदक्षिणप्रत्यगुदग्दिशासु चत्वारि चागानि यजेत् क्रमेण । अम्वं विदितूई मधश्च चक्राद्यस्त्रापि पूज्यानि वराहमूत्तेः ॥ २२ ॥ अरियहरूपाणखेटकसंजान् मगदाशक्तिवराभयाहयांय । अभिपूज्य दिशाधिपान् यथावद्दरगन्धाक्षतपुष्पधूपदीपैः ॥ २३ ॥ दंष्ट्रायां वसुधा सौन्ननगरारण्यापगा ई कती वागीगो स्वसितेऽनिलो रविविधू वाहोच दक्षान्ययोः । कुक्षी स्युवमयो दिशः तिपथे दम्रो दृगोः पादयोः पद्मोत्यो उदये हरिः पृथगमी पूज्या मुखे शङ्करः ॥ २४ ॥ एवं काले कोनमभ्ययित्वा जप्यो मन्नोऽमी पुनर्लनसंख्यम् । होमं कृत्वा तशागेय पद्मस्त्रिस्वादतः प्राप्नुयाममहिम् ॥ २५ ॥ ध्यानादपि धनमिदिमन्त्रजपाचाधरो भवेत् सधरः । जपपूजाहुतविधिभिर्महु नरो धनन्दिरावान् स्यात् ॥ २६ ॥ 11} "युद्ध" पाठानाम् ।

·वयोविंशः पटलः । मन्त्री समास्थाय वराहरूपं साध्यप्रदेश निखने यन्तम् । स्थिराख्यराशावभिवाय कोलमङ्गानि दिक्षु क्षिपतां यथावत् ॥ ४६ ॥ यन्त्रममुं रक्षायै रोगग्रहवैकृतेषु जन्तूनाम् । संयन्य (१) शिरसि बध्यात् स त नीरोगस्त्वयनतो भवति ॥ ४७ ॥ इलेवं प्रणिगदितो वराहमन्त्री यस्त्वेनं प्रभजति नित्यशो जपाद्यः। सप्राप्नोत्यखिलमहीसमृदिमस्मिन् देहान्ते व्रजति हरेः परं पदं तत् ॥ ४८॥ *॥ इति श्रीमपञ्चसारे त्रयोविंशः पटलः । (1) संजप्य" इति पाटान्तरम् ।

·प्रपञ्चसार मन्त्रणानेन सर्पिर्जुहुत दशगतं मण्डन्नात् वर्णसिद्धिः वाहनाचनिन्या अपि कुसुमसहस्रेण वा वाससाच्च । लाजानां कन्यकाया अपि च मधुयुजां होमतो वान्छितायाः सिदौरतोत्पलानामपि मधुरयुजा स्थाडुताच्छीः समग्रा ॥ ३६ ॥ दण्डा/गो व्योमासनस्तु वाराहमुच्यते वीजम् । अमुना तु साधितेन प्राप्सान्ति नराः सिद्धिमतुनतराम् ॥ ३७॥ तारेऽमुमपि (१) लिखित्वा तहाहोऽनलपुरं समापुटितम् । तहाधके चतुलमनं स्यात्तदहिस्तथाष्टदलम् ॥ ३८ ॥ वाद्ये पोड़शपत्रं मण्डलमाखण्डलीयमपि वाह्यम् । शूकरवीजे साध्यवाख्यञ्चकमन्वमस्तिषु च ॥ ३८ ॥ रन्ध्रप्वगमनूनपि टलमूलेऽष्टाकेमराणि लिखेत् । अशावटी दलमनु शूकरमन्त्रस्य चाक्षरान् क्रमशः ॥ ४०॥ अन्तेऽवशिष्टमक्षरमथारपत्रे स्वराव्यकिल्के । वोयतुयतरपि तथाटमे पञ्च चानिखेल पवे ॥ ४१ ॥ व्यञ्चनकिन्नल्केऽन्त्ये हो हौ वयमन्त्यके दले विलिखेत् । तारमहीकोलाणे: प्रवेष्टयेत् माध्यवर्णपरिपुटितैः ॥ ४२ ॥ तहा मनुवर्णविंदर्भिताभिय माध्यपदलिपिभिः । माविमचतुष्कोणे गर्भगसाध्याक्षरं भूवीजम् ॥ ४३ ॥ अष्टम शूनेषु तथा वाराहं वायुधेन सयुक्तम् । लाधाकुमचन्दन नघुकर्पूरैः मरीचनैर्विनिग्वेस् । गोगदम्भोयुक्त खन्या हेमया दिने प्रवरे ॥ ४४ ॥ मौव राज्यमिईि रजतजफनके ग्राममिचि तामे माहसम्वर्ण मि िभुजदननिवितं पाश संसाधयेद्राम् (२) । सोमे नाभं धराया: पिमरुफनके कार्यमिहि निजेटा मम्यं मनममतदारनहुमतमम्पातपातं करोति । ४५॥ 1) हारमुषि इति पाठान्नरम्। १२) महारयाताम् रहि पाठानरम्।

·चतुर्विंशः पटलः । १६० उद्यद्भावसहस्रमभमयनिनिभं बौक्षणं विक्षरन्तं वहीनहाय विद्युत्ततिविततसटाभीषणं भूषणैश्च । दीव्यरादीनदेई निशितनखलसबाहुदण्डैरनेः सम्भिन्न भिन्नदैत्येश्वरतनुमतनं नारसिंहं नमामि ॥ ८॥ नरसिंहममुं धियेव पूर्व प्रणिपाताय॑कपाद्यसाचमाद्यैः । प्रयजेत् सहगन्धपुष्पधूपादिभिरेवं प्रवरैय नृत्यगीतः ॥ ८ ॥ सुविशदमतिरथ वहिरपि सम्यक संपूज्य वैष्णवं पीठम् । तबाबाह्य च नरहरिमुपचारैः सम्यगर्भये प्रवरैः ॥ १० ॥ अङ्गैः प्रथमा तिरपि पक्षीन्द्रानन्तशर्वकमलभवः । सहयोगीतिपुष्टिभिरपरोक्ता लोकपालकैरन्या ॥ ११ ॥ प्राक्प्रत्यग्यमशिनां दिगायिता मूर्तयोऽनलादिषु च । स्युः शक्लय इत्येवं भक्त्या परया युतो येद्देवम् ॥ १२ ॥ हाविंशतिकसहस्रैरधिततिरयुतैर्भवेत् पुरयरणम् । सावनिस्तावलिः सिद्धिः समीरिता चास्य मनोः ॥ १३ ॥ विकृतिदिगुणसहस्रर्जुहुयादाज्यान्वितैय दुग्धाः । जपपरिपूतौ मन्त्री दिनयः संपूजयेच नरसिंहम् ॥ १४ ॥ विधाय तबीजविशिष्टकर्णिकं चतुश्चतुर्वर्ण लसहलाष्टकम् । सुन्नक्षितं मण्डलमन्यलक्षणेबिधाय तस्मिन् कलशं प्रपूज्य(१) च ॥१५॥ यथोतमार्गेण समर्थ साष्टकं सहस्रसंख्यं प्रजपेन्मनु ततः । विरुचरमन्त्रमथाभिषेचयेयमेष मृत्योः प्रतिमुच्यते मुखाम् ॥ १६ ॥ वर्णान्याननभवनविन्दुभिरुक्तं नृसिंहवीजमिदम् । तनास्ति सम्यगमुना मन्त्रविदा साधितेन यदसायम् ॥ १७॥ [ ऋष्यादिकमपि पूर्ववदनं वीजेन दीर्घयुजा। ध्यानाचनादिकमन्यदशेषं समानं स्यात् ] (२) ॥१८॥ i) प्रपूर्थ' इति पाठानरम । (५१ मधनीमध्यस्थितोऽयं शोकः कषित पुस्तके न दृश्यते । २२ ·चतुर्विशः पटलः । प्रय प्रवक्ष्यामि नृसिहमन्त्रस्यामुष्टुभः संग्रहतो विधानम् । साङ्ग सजापं सहुतक्रमञ्च सार्चाविधान निजवाञ्छितात्यै ॥ १ ॥ उग्रं वीरयुतं महान्तिकमथो विष्णु ज्वलन्तान्वित सप्रोकाऽथ च सर्वतोमुखनृसिहाास्तथा भीषणम् । भद्र मृत्युयुत च मृत्युमपि तचोक्ता नमाम्या युत भूयोऽहम्मदमुघरेत् मनुमिम मन्त्री समस्तार्थदम् ॥ २ ॥ ब्रह्मा प्रजापतिर्वा प्रोतो ऋपि रदय विद्भिः। छन्दोऽनुष्टुवुदाहृतमथ विष्णुडेवता नृसिंहाख्य. ॥ ३ ॥ वर्षे चतुर्भिरुदित हृदयं शिरथ तावद्भिरष्टभिरथास्य शिखा प्रदिष्टा । पभिय वम्म नयनच्च चतुर्भिरस्त्र प्रोक्त क्रमेण ममुनाचरण पडणम् ॥ ४॥ सगिरो नन्नाटदृग्युगमुखकरपन्सन्धिकेषु साग्रेषु । उदाहग्दोर्गलपावेंष्व(१)परे ककुदि क्रमायसेदर्णान् ॥ ५ ॥ प्रतिपत्तिरस्य चोक्ता प्रसवताक्रूरताविपेय । विविधा प्रसत्रया स्यात् साधनपूजान्यया प्रयोगविधिः ॥ ६ ॥ जान्दोरामातीक्षास्वनखरुचिस्तसहा सस्पृष्टकेश या पाच दोभ्यां दधदनलसमज्योतिषा ग्रस्तदैत्य (२)। ध्यानामानापरोत रविगिदहनवीक्षणं दीप्तजित दलो धूतकेग वदनमपि बहन् पातु वो नारसिह. ॥७॥ in होम" रति पाठानरम् । (१) "मम्मरब" रति पाठामरम् ।

·चतुर्विशः पटलः ।
१७१
याच दिशं प्रति मनुनाक्षिप्तोऽसौ तां दिशं प्रयात्यचिरात् ।
पुवकलबधनादीस्यत्वा न पुनर्निवृत्तये सहसा ॥ २८ ॥
मरहरिवपुषात्मना निजारिं खरनखरानसमग्रभिन्नदेहम् ।
क्षणमिव निहतं विचित्य खादविव जयतां मनमेष नाशमेति ॥ ३० ॥
पूर्वतरे मृत्युपदे विधाय निजसाध्यनाम मन्त्रितमः ।
करेण चक्षुपा तं दहबिवालोक्य जपत सप्तदिनम् ॥ ३१ ॥
दिनशोऽष्टो सहस्रं म्रियते रिपुरस्य नात्र सन्देहः ।
मारणकर्म न शस्तं क्रियते यद्ययुतमथ जपेच्छान्त्यै ॥ ३२ ॥
घश्यावष्टिदेपणमोहोचाटादिकानि यदि वान्छेत।
तदहया प्रतिपच्या तत्तकम्म प्रसाधयेन्मन्बी ॥ ३३ ॥
दिनमनु दिननाथं पूजयित्वा दिनादौ
नरहरिमपि सम्यक् प्रोक्तमार्गेण मन्त्री ।
तदनु तदनुमत्या भमना मन्त्रितेन
प्रतिरचयत राख्ने वाप्यभीष्टाय रक्षाम् ॥ ३४ ॥
न्यासोनेषु स्थानेष्वपि न्यसेस्मना च मन्त्रार्णान् ।
अखिलोपद्रवशान्त्य सम्पत्त्यै वान्छितार्थसिर च ॥ ३५ ॥
अथ परराष्ट्रजयेच्छो राज्ञः कुर्यात्प्रयोगविधिमेवम् ।
नरहरिमपि विधिना तं हिरण्यकशिपुहियं समभ्यच्चय ॥ २६ ॥
तस्य पुरस्ताहिधिवनिधाय वझिं विभीतकतरुकाष्ठः।
उन्बनित च ज्वलने समूलतूलैः शरेभशतदशकः ॥ ३० ॥
खादविवोच्चरेन्मनुमरौंथ भिन्दनिव क्षिपेत समिधः ।
हुत्वा परराष्ट्रभ्यः पृतनां सवाध सम्मुखे तस्याः ॥ ३८॥
निरन्तं रिपुसेनां स्मरेसिंह पुरेव दितितनयान् ।
यावज्जितारिस्थति नृपतिस्तावजपेत् स्मरन्देवम् ।
सेन्द्रसरासररक्षोयक्षानपि जयति का कथा मनुजे ॥ ३८॥

·प्रपञ्चसारे विभवानुरूपतोऽस्मै दातव्या दक्षिणा च निजगुरवे । प्राणप्रदानकत्रे न च कार्य वित्तशाव्यममलधिया ॥ १८ ॥ संप्रीणयित्वा गुरुमात्मशक्त्या संपूजयेदिप्रवरान् यथावत् । सत्वैहिकी शुद्धिमवाप्य शुई परं परत्रापि पदं समेति ॥ २० ॥ दूाविकैरष्टसहस्रसंख्यैराराध्य मन्त्री जुहुयादथाप्सु । शान्ति प्रयान्त्येव तदोपसर्गा आपोहि शान्ता इति च गृति: स्यात् ॥२१॥ उत्पाते सति महति झुपद्रवाणां होमोऽय भवति च शान्तिदो नराणाम् । यद्दान्यनिजमनसेप्सितच कामं तत्प्राप्नोत्यखिलनृणां प्रियश्च भूयात् ॥ २२ ॥ दु:म्बप्लेष्वपि दृष्टेववशिष्टा जाग्रता निशा नेया। जपमानमन्त्रशक्त्या मुस्वप्नो भवति तत्क्षणादेव ॥ २३ ॥ चरन् वने दुष्टमृगाहिघोर(१)व्यालाकुले मन्त्रमिमं जपेदयः । असाधितं माधितमेव तस्य न विद्यते भौबहुरूपजाता ॥ २४ ॥ जप्नाटसहस्रं कलशेनाप्यहिविपार्तमभिषिञ्चेत् । अतिविपमेण विपणाप्यसो विमुक्तः सुखी भवति ॥ २५ ॥ मूपिकनूताहयिकबहुपादाद्युद्भवं विषं शमयेत् । अष्टोत्तरशतजापान्मनुरयमभिमन्वितश्च भस्माद्यम् ॥ २६ ॥ मशिरोऽक्षिकर्ण हहनकुक्षिरुजान्वरविसर्पवमिक्षिकाः । मन्चौपधाभिचारिककृतान् विकारानयं मनुः शमयेत् ॥ २० ॥ नरहरिवपुषामना एहोतं हिरण्यकगि निजवैरिण विचिन्त्य । पितु गगनत: निती सुदूरं यमनुदिन प्रति चाईत (२) समासात् ॥२८॥ i) “इटमगार" रनि पाठानरम। १२) 'बाब* रति पाठानरम् ।

·चतुर्विशः पटलः । - इति विरचितयन्त्रप्रोज्ज्वले मण्डले प्राक् समभिहितकषायाम्भोभिरापूर्य कुम्भम् । प्रतियजतु तदङ्गरस्त्रभेदै(१)स्तदीय स्तदनु भतमखाः साधु वजादिकय ॥४७॥ रथवरणशङ्खयामा शकुलिशगदास्यानि चास्त्राणि । दारणमुद्रा करयोर्ययोस्तदीयौ तपाणखेटास्थौ ॥४८॥ इति कृतदीक्षः प्रजपेदक्षरलक्षप्रमाणात्मक मन्त्री (२) । जुहुयाच पट्स हसं जयावसाने हतेन शुद्धेन ॥ ४ ॥ खरमञ्जरीसमुत्यं जुहुयादथ मन्नरीसहस्रयुतम् । प्रसातपञ्चगव्यं सप्तदिनं भूतशान्तये मन्त्री ॥ ५० ॥ छिबरहा समिधा विसहस्रं यथ जुहोति चतुर्दिनमात्रम् । दुग्धयुतं न चिरान्मनुजाना होमविधिचरशान्तिकरः स्यात् ।। ५१ ॥ अस्य यन्त्रमभिलिख्य भूर्जके साधु वाथ टणराजपत्रके । मन्त्रजप्तमथ शीर्षबन्धनाजूर्तिविभ्रमशिरोरुजापहम् ॥ ५२ ॥ रतोत्पलः प्रतिदिनं मधुरत्या यों वा जुहोति नियमेन सहस्रसरः । मासेन वाछितमवाप्साति मन्त्रजापी स्याहस्सरेण धनधान्यसमुहगेहः ॥ ५३ ॥ पारक्तस्तरणिसहस्रके: प्रफुरिभोजस्त्रिमधुरसंयुतर्जुहोतु । लक्ष्मोः स्यादतिमहती महत्तथायः संप्राप्य सकलजगनियर भूयात् ॥ ५४ ॥ लाजाभिस्तिमधुरसंयुताभिरही मासाई प्रति जुहुयान्मुखे सहस्रम् । कन्यार्थी प्रतिलभने वरोऽय कन्यां कन्या वा भवति वरार्थिनी वराव्या । ५५ ॥ • . । “यसभेत. रहिपाठानरम् । (२१ "मन्त्रम् रतिपाठामतम् ।

·१०२
प्रपलसारे
श्रीकामः यीप्रसूनर्दशकमय शतानां हुनेहिल्खकाष्ठे
स्तत्पवैया प्रसूनः सुमतिरथ समिद्भिः फलैब्वा तदीयः।
पुवेयुः पुत्रजीवेन्धनचितदहने तत्फलेवा सहरी
वामिस्वायुपेऽन्दादभिमतमखिलं प्राप्नुयान्मन्त्रजापी ॥ ४० ॥
ब्राधी वां वाष्टशताभिजातां प्रात: समद्यान्नृहरि विचिन्त्य ।
संप्राप्य मेधां स त वेदशास्वनिष्णातधीः स्यादपि वत्सरेण ॥ ४१ ॥
उक्तैः किमत्र बहुभिर्मनुनाऽमुनव
संप्रार्थितं सकलमेव लभेद्विधिनः ।
मादमुं भजत तत्प्रतिपद्रचित्ताः
संसारसागरसमुत्तरणार्थिनी ये ॥ ४२ ॥
पागाइगान्तरितशक्तिनृसिंहवीजे
वर्मास्त्रयुझनुरयं कथितः पड़णः ।
ऋष्यादिका: स्वभवपंक्तिकनारसिंहा-
वर्णय मन्त्रनिहित: कथितं पड़ङ्गम् ॥ ४३ ॥
अभ्याविण्जरौद्रावतिरतिविकतास्योल्लसत्तीक्ष्णदंष्ट्र
सकं गच पागाडुगकुन्निशगदादारणास्थान्दधानः ।
रताकारय नाभेरध उपरि मितो दिव्यभूपाविशेपो
देवोऽग्निोन्दुनेत्रो निखिलमुखकरो नारसिंहयिरं वः ॥ ४४ ॥
पट्कोणस्थसुदर्शनं वसुदलपोप्लासिताटाक्षरं
बाये हादशवर्षपत्रकमलं तत् पोडगाणंच्छदम् ।
दाविंगममुवर्णपकमलं वृत्तोलसन्माटकं
मध्योत्यं ध्रुवमूर्तिवीजवनयं च नृसिंहात्मकम् ॥ ४५ ॥
नेपान्तःस्यमाध्यं दहनपुरयुगासिस्थमन्त्रार्णमन्तः
मिहानुष्टुपचतुर्वर्णकनसितदन्नाव्यं कमाकेसरच ।
हत्तोचानावेष्टितमवगिपुरान्तःस्थहत्तोपनं तदा
यम्यं रच:पिगाचामरिपुविषविध्वंसनं नारसिंहम् ॥ ४६॥

·पञ्चविंशः पटलः। -0000b0- अथ सम्प्रति विष्णुपञ्चरस्य प्रतिवक्ष्यामि समासतो विधानम् । जितवांस्त्रिपुरं हरोऽपि येन विदशानामधिपो वलासरञ्च ॥ १ ॥ शक्तादशगुणिते यन्त्र मन्त्राणि मण्डलान्यपि च । वीजानि यानि चोलान्येमिः कृप्तन्तु यचरं विणीः ॥ २॥ विष्णुं लिखेन्मध्यगशक्तिविन्दौ कपोलयोः सिंहवराहवीजे । तद्दिश्वरूपाद्वयमन्त्रवीतं प्रवेष्टयेत् पोडशवर्णकेन ॥ ३ ॥ तारहृदन्ते भगवत्पदं महाविष्णुवासदेवी च डेन्ती। विश्खादिरूयशरणं भव मे प्रभविष्णवे नमः स्यान्मन्तः ॥ ४॥ हादशाक्षरमन्त्रान्ते भवेतां कवचास्त्रको। स्वाहान्तः पोड़गार्थोऽयं मन्चः सर्वार्थसाधकः ॥ ५ ॥ क्रमेण तवर्णविकारजातायमादिकाः पोड़श मूर्तयः स्युः । याभिस्तु विष्णोरिहपन्नरस्य प्रवर्त्यते शक्तिरनेकरूपा ॥६॥ यन्त्रस्य वोजेषु चतुएं पूर्वप्रारदक्षिणप्रत्यगुदग्गतेषु । विहांस्तु चकच गदाच गानें खड़गञ्च मन्त्र सहित विलिख्यात् ॥ ७॥ गड्डहलमुसलशूनान्यम्न्यायिष्षयाष्टवोजेयु । विलिखेत् दणं कुन्तं गतिं पाशाहुकुलिगपररागतमुखपढीन् । सप्रणवदयभगवहिणुस्वायांनमूर्तिधरयुताः । सेनापतिसहिता निजमन्त्रान्ता मूर्तयोऽत्र लिखितष्था: Fe सहस्रारपदं पूर्व कौमोदकी ततो भवेत् । महागाप्रपदं पथात् महाक्षपदं पुनः । १०॥ प्रोमानि वम्मामातानि निजमन्वाणि वे प्रमात् । पूर्व महापाचजन्यं महाहनमनन्तरम् । ११॥

·1७४ प्रपश्चसारे तिल: सराजीखरमप्तरीसमिडवितेय दिसहस्रसंख्यैः । प्रजुद्धतो नैव रुजो ग्रहोद्भवा न वाभिचारक्षतिरस्य जायते ॥ ५६ ॥ दशाधिकशतैः पयोतयुतेथ दूात्रयै- (नैदिनमुखे विभु नरहरि विचिन्यानले । अवाप्य स तु दीर्घमायुरखिलैर्विमुतो गदैः सुखी भवति मानवो निजकलत्रपुत्रादिभिः ॥ ५७ ।। विस्तारः किं प्रतिजपति यो मन्त्रमेनं यथो लब्धा कामान् समभिलपितानाश मन्त्री स भूयात् । ट्रव्यैरायो हिजपवरैः पूजितः शान्तचेता देहान्त स्यात् परमपरिशदं परं धाम विष्णोः ॥ ५८॥ ॥ * ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे चविंशः पटलः na ·पञ्चविंशः पटलः । १७७ अभ्यर्थ पूर्ववत् पीठं नवशक्तिसमन्वितम् । अर्चयेत् क्रमशो विद्वान्मूर्तिशक्तिचतुष्टयम ॥ २२ ॥ चक्रञ्च चक्राकिरीटमौलिं सशड्डचक्रं सगदं सशाम् । रक्ताम्बर रक्ततन करालदवाननं प्राग्दलकेचयोत ॥ २३ ॥ पूज्या गदा गदाद्धितमौलि: सगदा सचक्रशवधनुः । पीताम्बरानुलेपा पोता क्रुडा र याम्यसंस्थदले ॥ २४ ॥ शाहू शातितकं श्यामं शार्दारिदरगदाहस्तम् । रताशकानुलेपनमाल्यादि वारुणे यजेत् पत्रे ॥ २५ ॥ खड्ग सखशिरसं खनारिंगदाधनुःकरं धूम्रम् । विकताम्बरानुलेपस्रजं समन्येदुदपत्रे ॥ २६ ॥ शङ्ख सशलशिरसं शहारिगदाधनु:करं मुसितम् । सितवसनमाल्यभूषं यजेन्महानादमग्निसंस्थदले ॥ २७ ॥ गडोक्तचिभूषान् स्वास्वादिकधरचतुर्भुजानपरान् । हलमुसलशूलसज्ञान् संयजेनिशाटादिकेषु पत्रेषु ॥ २८ ॥ दण्डादिकांस्तथाष्टौ छिद्रदलेवर्चयोत रक्ताभान् । वस्वायुधप्रधानांचतुर्भुजाब्छतमखानलान्ताय ॥ २८ ॥ दंष्ट्राग्रलग्नवसुध सजलाम्बुवाह- चौरविषन्वभियजेदथ साष्टबाहुम् (१) । चक्रासिवाणसगदादरचम्मशाई- शत्याख्य कान् दधतमादिमहावराहम् ॥ ३०॥ पर्कानन्नोज्ज्वल मुखं नयनस्तिभिश वह्नि वमन्तमवधूतमटाकलापम् । शक्कामभूषमरिशड्डगदासिबाई भूयोऽभिराधयत (२)खे च महासिंहम् ॥३१॥ अग्रे समग्रवलमुग्रतनुं स्वपक्षविक्षेपविक्षतविनक्षविपक्षपक्षम् । खगायतण्डममुमण्डजदण्डनाथमाराधयेदथ च पञ्जरकस्य विष्णो: । ३२ ॥ (1) "धभियजेदधरेऽष्टवाइम्” इति पाठान्नरम् । (1) भूवो यजेदपरि" रति पाठातरम् ।

·प्रपञ्चसार ततो महामुसलकं महाशूनं ततः परम् । म्बाहान्तानि च मन्त्राणि महादीनां क्रमादिदुः ॥ १२ ॥ दण्डादौनामयाष्टानां अन्ते युन्याबमापदम् । प्रोक्त एतधर विहन् वराहविष्णुभिख्ययोः ॥ १३ ॥ अन्तरा योजयेन्मन्त्री नारसिह पुन: सुधीः । नखच्च दलितवेव रिपविग्रहमेव च ॥ १४ ॥ योजयित्वा नृसिहात् प्राक् सिंहमन्त्रं समापयेत् । विणोरन्त महापभिराजाय च गरुत्मते ॥ १५ ॥ हरिपूर्व वाहनाय प्राणामन इतोरयेत् । नमोऽन्तोऽसौ तु विनिमन्त्री गारुमती मत: ॥ १६ ॥ सविटुभा पहिरहेण पूर्व सानुष्टमेन्दोनिलयेन चापि । गायनमन्चोन्नसितेन भूयः संवेष्टयेदनिकेतनेन ॥ १७ ॥ अनुलोमविलीमगर वर्णरभिवीतं च सुधापुटहयेन । नन्दिन वहिरष्टयुग्मपत्र प्रविदध्यादय मूर्तिमन्त्र युताम् ॥ १८ নঃমিল মিলবিন। तमिवावा विधिवहिखरूपं हरि यजेत् ॥ १८॥ अग्नीपोमामकमरिंगदागाईखदेः मगह- रुद्यहाई हन्द मुसलभूनः सदण्डैः सकुन्तः । गत्या पामागकुनिगटहाग्निभियावद्धि- घोसावाहिकसरसिज तप्तकालराभम् ॥ २०॥ विष्णु भावकिरीट मणिमुकुट (१) कटीसूबकेयूरहार- ग्रेवेयोम्यादिमुख्याभरणामणिगणोशामिदिव्यागरागम् । पियाकागावकागविततमयुतादित्यसहागमुदा. पाययपमानायुधनिकरधरं विनरूप नमामि । २१. 1) बनियति पागनाम् ।

·पञ्चविंशः पटलः। नमो भगवते सर्व जिष्णवे विश्वरूपिणे । वासुदेवाय चक्रादिसबायुधभृते नमः ॥ ४३ ॥ अर्केन्टुवङ्गिनिलयस्फुरितत्रिमन्त्र- शक्तिप्रदमहसः परमस्य विष्णोः । पादारविन्दगलितामृतसितगात्रं साध्यं मरनपविधावपि साधकेशः ॥ ४४ ॥ विष्णोः सानिध्यलब्धोलसितवलचलइस्तदण्डोद्यतास्त्र- थकाद्यैर्भापणास्येक्षणचरणवचीहासहुशारधोरैः । उत्तिप्ताचिकत्तस्फुटितविदलितांचूर्णितध्वस्त गावान् (२) ध्यायेहेतालभूतग्रहदुरितपिशाचारिनागादिरोगान् ॥ ४५ ॥ पूर्व स्थाने हपीकेशमन्त्रयुक्तं विधानवित् । विखरूपात्मक जप्यादेष्णवं मून्नमन्त्रकम् ॥ ४६ ॥ योजयित्वा जपेत् पश्चात् चक्रादिपु यथाक्रमम् । चतुषु चतुरः पादान् गौतात्रिष्टुप्समुद्भवान् ॥ ४७ ॥ पूर्णेषु पोड़शवेवमायं पादं वराहक । द्वितीयं नारसिंह च एतीयं गारुड़े पुनः ॥ १८ ॥ चतुर्थं चक्रमन्त्रे च योजयित्वा जपेत् सुधीः । मन्वं सुदर्शनं चेत्यमिममष्टाचरं मनुम् । संयोज्य कच्छ्रे महति जपेन्मन्त्री विधानवित् ॥ ४८ ॥ अथ प्रयोगाक्षरमाइ। आग्नेये वक्ष्यमाणेन विधानेन समाहितः । सिकतोपलादीन् माधयेदथ ते: क्रियाम् ॥ ५० ॥ वास्तौ पुरे वा ग्रामे वा विदध्याहिपयेऽपि वा । मध्ये च षोड़शामान्ते खनेदष्टादशावटान् ॥ ५१ ॥ . (१) "चर्षितध्वसमानानु' रति पागन्नरम्।

·१७६ प्रपञ्चसारे भूयोऽपि केशवेन्द्रादिकान् समभ्यर्चयेच्चक्राववादीन । गन्धादिभिरुपचारै पञ्चभिरय सयतात्मको मन्त्री ॥ ३३ ॥ निजोदितो होमविधिय कार्यों दीक्षाविधानाभिहित च वह्री। समर्पिपाबन तु वद्धिमूर्ती ला तु विष्णोम्मनुना तथैव ॥ ३४ ॥ हुत्वा मनुवर्णसम पोडशवण जुहोतु पोडशश । जुहुयाच वासुदवादिक शान्त्यादींचाथ रुद्रसख्येन ॥ ३५ ॥ दुग्धतरूत्था समिध क्रमेण चक्रादिभियतमन्चै । जुहुयादष्टो शत शहाद्यैदशभिरथ मनुभि ॥ ३६ ॥ तिनसिद्धार्थैर्जुहुयादिकारसख्य पृथक पृथमन्त्री। त्रिष्टुवनुष्टुपतत्पदमन्त्रैर्मन्त्रार्ण सख्यक हविषा ॥ २७ ॥ सहतेन केशवाद्यैदिनकरमख्य तथेन्द्रवजादो । जुहुयात् पृथगपि वसुमितमथ च महाव्यातीहुँनेन्मतिमान ॥ ३८ ॥ आराध्य च विसृज्याग्निमभिषिच सुसयत । विष्णोस्तु,पञ्जर कुयापी ब्राहस्पती ॥ ३८ ॥ छन्दस्यनुष्टुप त्रिष्टुप च मुनिभि समुदाहते । विखरूपादिको विष्णुर्विष्णुपञ्चरदेवता ॥ ४० ॥ अटार्णचक्रमनुमध्यगतैश्च पादै यस्तैस्तथा सुमतिरारचयेत् समस्तै गीतामनो क्रमश एव तु जातियुनि पञ्चाशकानि हरिपञ्चरकल्पितानि ॥ ४१॥ विष्णु प्राधादिकमय नपत्रारसिहोऽसुरान्त (१) त्रींस्त्रीन् मन्यान् पुनरपि तथा पश्चगमवकविगम । दुहिम्यास्यप्रति च तथा पवार विगाथा भूयो जप्यादिमलगितधीयकमन्याभिधानम् । ४२ । 1) "मरामा रति पाहानाम।

·पञ्चविंशः पटलः। १८१ प्रतयं विभवः सम्यक् भोजयेद्देवताधिया। तत्रोपसर्गा नश्यन्ति नरनारोमहोस्थिताः ॥ ६३ ।। ग्रहक्षुद्रपिशाचाद्या नेक्षन्ते तान्दिशं भयात् । अश्मपातादिका ये च भया नश्यन्ति तेऽचिरात् ॥ ६४ ॥ शस्यर्गोिसमृद्धिय प्रजाहहिय जायते । धनधान्यसमादिय वईते तत्कुलं क्रमात् । दारिद्रयरोगनिम्मुतां मुखमाभूतसंप्लवम् ॥ ६५ ॥ रक्षोभिरक्षतबलैरसुरैय दैत्यः सबैः समुद्यतमहास्वधरैः परीतम् । विष्णोस्तु पञ्चरमिदं प्रभजन्तमव्यात् साचादपीन्द्रसमरेऽत्र जने कथा का ॥६६ ॥ ॥ इति यीप्रपञ्चसारे पञ्चविंशः पटलः ॥

·१८० प्रपञ्चसार अष्टादशन्तु चक्रस्व (१) विदध्यात् पुरतोऽवटम् । हस्तागाधा(२)स्तथायामाचतुरस्त्रान् समन्ततः ॥ ५२ ॥ अन्योन्यतय क्रमार्थ शवान् मार्गान् विधाय च । गोमयेनोपलिप्यैतानानीय स्थाप्य वस्वपि । ५३ ॥ शुक्लपुष्करपत्रेषु निदध्यागितिवपि । ततो मध्धगरुण्डस्य मविश्य पुरती गुरु ॥ ५४॥ तदन्तरिया पीठञ्च तत्र यन्त्रमनुस्मरन् । स्थापयेईष्णवे स्थान विश्वरूपधिया सुधी ॥ ५५ ॥ तत कमेण चक्रादीन् दिकुण्डेषु चतुर्वपि । पुन उड्डादिकास्तइत् कुण्डेबसापिलेप्वपि ॥ ५६ ॥ तथा दण्डादिकानौ छिद्राशासु प्रकल्पयेत् । मध्ये पुनरधयोकोलकेसरिणी यजेत् ॥ ५७ ॥ चक्रेऽस्य प्राक्तने कुराहे स्थापयेविनतासुतम् । तत समस्थलीसत्य क्रमात् समुपलिप्य च ॥ ५८ ॥ प्रत्यगासनमासीनो मध्यगस्थण्डिले स्थिते । यन्वे काञ्चनपदृश्ये पूजयेत् पूर्ववत् प्रभम् ॥ ५ ॥ वादिषधोपबहुल निवेद्यान्न (३) यथाक्रमम् । हुनेच पूर्वमन्दिष्टेट्रध्ये पूर्वीळमानत ॥ ६ ॥ पागोपाशान्तरागास वलि दद्याचिगम्तिश । क्रमाञ्चकादिमूर्तीना पञ्चवलोऽन्धमा सुधी ॥ ६१ ॥ तत उहास्य देवेग पूजा परिसमाप्य च । दवा सुवर्णवासासि गुरवे बापानपि ॥ २॥ 10 मयम्य शहानरम् । ३) 'थतागाधान पिाहानरमा (1) पाने वाभाति नियालम निपाठानरम् ।

·पञ्चविंशः पटलः। १८१ प्रतये विभवैः सम्यक् भोजयेहेवताधिया । तत्रोपसर्गा नश्यन्ति नरनारीमहोस्थिताः ॥ ६३ ॥ ग्रहक्षुद्रपिशाचाद्या नेक्षन्ते तान्दिशं भयात् । अश्मपातादिका ये च भया नश्यन्ति तेऽचिरात् ॥ ६४॥ शस्थईिर्गोसमृदिय प्रजाडिय जायते । धनधान्यसमृदिय वईते तत्कुलं क्रमात् । दारिद्रारोगनिमुक्तं सुखमाभूतसंप्लवम् ॥ ६५ ॥ रक्षोभिरक्षतबलैरसुरैय दैत्यः सबैः समुद्यतमहास्वधरैः परीतम् । विष्णोस्त पञ्चरमिदं प्रभजन्तमव्यात् साक्षादपीन्द्रसमरेऽत्र जने कथा का ॥ ६६ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पञ्चविंशः पटलः ॥ * ॥

·पडूविंशः पटलः । -ocampa- अथाभिवक्ष्यामि मर्नु समासात् प्रासादसंज्ञं जगती हिताय । येन प्रजन ययाञ्चितन हुतन सिदि लभते यथेष्टाम् ॥ १ ॥ प्रसादनत्वानमनसो यथावत् प्रासादसंज्ञास्य मनीः प्रदिष्टा । अन्त्यात्तृतीयः प्रसिनोमतः स्यादनुग्रहान्दुयुतय मन्त्रः ॥ २ ॥ ऋषिरस्य वामदेवः पति छन्दय देवतेशः स्यात् । तनवासीवकलादीयुजाहानि तस्य वौजेन ॥३॥ शूनाही टड्कघण्टासिणिकुलिगपाशान्धभीतीर्दधानं दोर्मि: गोतांशखण्डमतिघटितजटाभारमौलि विनवम् । नानाकन्पाभिरामापधनमभिमतार्थप्रदं सुप्रसनं पमस्यं पञ्चवक्त्रं स्फटिकमणिनिभं पार्वतीयं नमामि ॥ ४ ॥ दंगानादीन् मन्त्र वित् पश्चमन्त्रानद्गुष्ठादिषगुलीषु क्रमेण । न्यस्येदभिर्युत्क्रमादयोमगाभिस्वास्यामिस्ताभिरवाङ्गुलीभिः] (1) ॥५॥ ईगानस्तत्पुरुषाचीराख्यो वामदेवसंजय । सद्योजाताहय इति मन्त्राणां देवताः क्रमात् पञ्च ॥ ६॥ मूहाननदाधकपादेषु च नामभिः बबीजाः। साईप्राग्दचोदकपथिमजेवाननेषु विन्यसेत् ॥ ७ ॥ प्रतिपाद्य निजं गरीरमेय प्रापदिन्द्रियनक्षक गिवात्मा । याच दगागतस्तदन्ते मधुरा करवीरजप्रसूनः । ८॥ अथवा कुसुमेजवासमुत्यैः कमना विमलेन पायमन । नृपाटनमयः ममिरची शुधुयात् साधकमतमः समर । " विnिोय कपिन् पुनमने।

·पडूविंशः पटलः । १८३ प्रष्टपत्रगुणहत्तरागिभिर्वीथिकल्पतरुभिः समातम् । मगडलं प्रतिविधाय शूनिन: पोठमन नवशक्तिभिर्यजेत् ॥ १० ॥ वामा ज्येष्ठा रौद्री काल्याण्या (१) कलपनाद्यविकारियो। सवनम्मथिनिसर्वभूतदमन्यो मनोमनीश्च यजेत् ॥ ११ ॥ तारादिकं नतिमपि प्रोझा भगवत्पदं चतुर्यन्तम् । मकलगुणात्मपदान्ते शक्तियुताय पेति सम्भाय । १२ ॥ भूयोऽनन्तायेति च योगान्ते पीठात्मने पेसि । नमसा युक्तं ब्रूयात् पीठास्योऽयं मनुः समुद्दिष्टः ॥ १३ ॥ न्यासक्रमेण देहे मन्त्री गन्धादिमिः समभ्यर्थ । पूर्वोक्ता दिख मूर्तीबिंदिशु सनितिपूर्विकास यजेस् ॥ १४ ॥ सव्यो वेदाधमाना(२)भयवादकरः कुन्दमन्दारगीरो थामः काश्मीरवोऽभयवरदपरमसमानाविनामी। प्रक्षस्रग्वेदपागाडुगडमरुखट्दानशूनान् कपानं विधाणो भीमदंष्ट्रोऽननरूधिरतनोभतिदयाप्यधीरः ॥ १५ ॥ विद्युहोऽय येदाभयवरदकुठारान् दधत पूरुयायः प्रोता: मचे विनवा विस्तमुम पकायतुवाइवरा । भुक्तागोगेऽभयेटाधिककरकममी धोरत: पञ्चवक्र- म्योगो ध्येयोऽसुजन्मोडपमुररिपुनदेसराः स्युः मिवाना. মুসানা মিনালগসি বা শিখা। मेमोरूपाः करपदकर्णविहोना (२) मनोपिमि: पोला.१०॥ অলী খ মিহীনময় সহকারি লয়। विमूर्तियोफ गिनिमय प्रागादिपत्रेषु ममीयाः ।। 11) माता रानाम। 1 "रापमा'dkrn. 1 oumiin" ·१८४ प्रपञ्चसारे शूनागनिगरचापोलासिदोईण्डभीषणः मवें । पद्मासनाय नानाविधभूषणभूषितास्त्रिनेवाय ॥ १८॥ पाटलपोतमितारुणशितिरतशितिप्रभाय धूम्नान्ताः कोटीरकोटिघटितविनसच्छशिकलायुताथ भूर्तयः क्रमशः ॥ २० ॥ उमा चण्डेश्वरी नन्दी महाकाली गणेश्वरः । हपनि रिटिस्कन्दाः संपूज्यायोत्तरादिकाः ॥ २१ ॥ कनकविदूरजविट्ठममरकतमुक्तासिताच्छरतामाः । पद्मासनसंस्थाच क्रमादुमाद्या गुहान्तिकाः प्रोक्ताः ॥ २२ ॥ पुनराशेगास्तदन च कुनिगाद्या दिछमेगा संपूज्याः । प्रासादविधानमिदं निगदितमिति सकलवर्गसिद्दिकरम् ॥ २३ ॥ अमुना विधिना महेशपूजां दिनगो यः कुरुते समाहितामा । म त सम्यगवाप्य दृष्टभोगान् परमन्ते परिपूर्णमेति धाम ॥ २४ ॥ वक्ष्यामि शैवागममारमष्टविंगत्कनान्यासविधिं यथावत् । सपञ्चभिर्बाभिरीशपूर्वः सादिकैः साविशेपकैश्च ॥ २५ ॥ इंगोऽनुष्टुभूरीखराम्तत्पुरुषसजगायनाप । पुनरग्न्यनुष्टुवापो वामकृतिभगा हरस्त्वनुष्टुभगयुक् ॥ २६ ॥ इन्द्रियतारसमेतं सर्वज्ञायेति इच्छिरस्त्वमृते । तेजोमानिनि पूर्व हप्ताय ब्रह्मशिरस इति कवितम् ॥ २० ॥ ज्वलितगिखिशिखान्ते त्वनादिवोधाय चान्वितेह शिखा। वधिणे वचधराय स्वान्ते तन्वायेति वम्म नेत्रञ्च ॥२८॥ मी ची ही विन्दुयुतं सप्रोकाऽलुप्तगताये च तथा । यो पर हुं फट् (१) अनन्तगतये तथा चास्त्र स्यात् । भमुनिच्छन्दोदेवतयुक्तं तदनपटकमिति कधितम् ॥ २८॥ करदेहमुग्दन्यास मन्त्री पूर्ववदाचरेत् (२)। कना: प्रविन्धमेहे वध्यमापक्रमेण तु ॥ ३० ॥ 'बरों पाइपरति पाहातरम् । (२) "मन्त्र पूर्णवदाचरेत्” इति पाठानरम ।

·पड़विंशः पटलः । १८५ ताः स्युः पञ्च चतस्रोऽष्टौ त्रयोदश चेतईयम् । अष्टत्रिंशत्कलाः सम्यक न्यस्तव्या मन्त्रवित्तमैः ॥ ३१ ॥ दिक्षु प्राग्याम्यवारोड्वसुपनिजभुवामिन्द्रवाराकिराना हटुग्रीवांसहयोनाभ्युदरचरणवक्षःसगुयाण्डयोश्च । मोर्बोन्विोः सजडास्फिगुभयकटियाचे च पदोस्तनेषु (१), घ्राणे के बाहुयुग्मेष्वपि विशदमतिविन्यसेदङ्गुलीभिः ॥ ३२ ॥ विन्यासः प्रतिमाशती च नितरां मानिध्यसत् स्यादयं । देहे वापि शरीरिणां निगदितः सानिध्यकारोति च (२) आप्ते यत्र तथामुनैव दिगशो विन्यस्तदेहः पुमान् क्षेत्र देशममुच्च योजनमितं शैवागमज्ञा विदुः ॥ ३३ ॥ न्यस्यवं पञ्चभिब्राभिरथ शिवमाराधयेग्मिरामि- मध्यप्राग्याम्यसौम्यापरदिशि पुनरहेरनन्तादिभिय । अन्योमादिमापः पुनरपि कुन्निगाद्यर्यजेहेवमुच्चों पाचवा विधानं सकलराखयशोमुक्तिमुक्तिमदश ॥ ३४ ॥ पञ्चाक्षरविहितविधि वक्ष्य जपतामभीष्टसिदिकरम् । सिडेन येन देही प्रेत्ये ह च वान्छितं पदं (३) लभते ॥ ३५॥ दीर्धी विषो विसर्गी मृत्यः साक्षी च सयाधरः पवनः । ताराद्भवति यदस्मात्तदादिरभिधीयते मनुप्रवरः ॥ २६ ॥ अस्याक्षराण्यमूनि च पञ्च स्युः पञ्चभूतगानि तथा । जगदपि भूतारब्धं तेन हि जगदात्मतोदितास्य मनोः ॥ ३७॥ प्रोमृयादिकं पूर्वमङ्गवस्तु मन्बजेः । प्रझुनौदेहयषु मूलमन्यारादिकान् ॥ ३८ ॥ १) “पादोमट"रति पाहानरम। (a) "सामर्यारोति च'रनि पाठाम्नरम् । 10 मधिरति घाटानरम। २४ ·प्रपसारे न्यमेत्तत्पुरुषाधोरसद्यीवामेशजकान् । सतर्जनीमध्यमात्यानामिकाष्ठकेषु च ॥ १८ ॥ वक हत्पादगुद्याख्यमूईवपि च नामभिः । प्राग्याम्यवारुणोदीथवष्वपि च मूनि ॥ ४० ॥ विभदोर्मिः कुठारं मगमभयवरी सुप्रसनी महेशः सवालवारदीप्तः सरसिजनिलयो व्याघ्रचनातवासाः । ध्येयो मुत्तापरागामतरसकलिताद्रिप्रभः पञ्चवता- त्यक्षः कोटीरकोटीघटिततुहिनरोचिःकलोत्तुङ्गमौलिः ॥ ४१ ॥ अक्षरलक्षचतुष्क जप्यात्तावत्सहस्रमपि जुहुयात् । शुडेस्तिस्तै धृतव्वा दुग्धानेश्वभूमहेभेव्वा ॥ ४२ ॥ तत्पुरुषाद्या: सर्व प्राधान्यसंमोक्तावाहुहेतियुताः । उन्लसितमुखचतुष्कास्तेजोरूपी विलक्षणस्त्वीयः ॥ ४२ ॥ आहतिराद्या मूर्तिभिरङ्करन्यापराप्यनन्तायैः । अपरोमादिभिरपरेन्द्रारिपरा तदायुधैः प्रोता ॥ ४४ ॥ कथयामि मनोबिधानमन्यन्मुनिपूज्यं प्रवरं पिनाकपाणेः । खतनी परिकल्पा पीठमान्यपि विन्यस्य सथैव मन्त्रवर्णान् ॥ ४५ ॥ हम्मुखासोरुयुग्मे पड़वान् क्रमशो न्यसेत् । कण्ठमूले तथा नाभौ पालथुक्पृष्ठहस्सु च ॥ ४६॥ मूदास्यनेत्रमाणेषु दीपसन्ध्यग्रकेषु च । सशिरोवनदयजठरोरुपदेष्वपि ॥ ४ ॥ इदाननपरखेणाभीत्याख्यवरदेषु च । मुखांसहदयेषु त्रीन् परान् पादोककुक्षिषु ॥ ४८ ॥ जडीधः क्रमशः कुयाहोलकन्यासमुत्तमम् । पुनम्तत्पुरुषाघोरसद्योवामशसन्नकान् ॥ ४॥ ललाटजठरासहदयेषु क्रमायसेत् । पुनम्तन्प्रतिपत्त्यर्थे जपेन्मन्समिम सुधीर ·१८७ घडूविंशः पटलः । नमोऽस्तु स्थाणभूताय ज्योतिर्लिगाहतात्मने (१)। चतुर्मूर्त्तिवपुवायाभासितागाय भन्भवे ॥ ५१ ॥ कुर्यादनेन मन्त्रेण निजदेहे समाहितः । मन्त्री पुष्पाञ्जलिं सम्यक् विशः पञ्चश एव च ॥ ५२ । पूर्वोक्त एव पौठे प्रागगर्मूर्तिभिः शक्तिभिस्तदनु । अपपालचण्डदुर्गागुहनन्दिगणपसैन्यपाः पूज्याः ॥ ५३ ।। पूज्याय वासवाद्याः पुनरुपहारः क्रमेण भक्तिमता । अभ्यर्धिते हुते च स्तोतव्यः संस्तवन पुनरीशः ॥ ५४॥ नमो विरिञ्चिविष्खौशभेदेन परमात्मने । सर्गसंस्थितिसंहारव्याहृति(२)व्यक्तमूर्तये ॥ ५५ ॥ नमश्चतुर्दामोद्भूतभूतभीतात्मने भुवः । भूरिभारातिसंह भूतनाथाय शूलिने ॥ ५६ ॥ विश्खग्रासाय विलसत्कालकूटविपाशिने । तत्कलङ्कातिग्रोवनीलकण्ठाय ते नमः । ५७. नमो ललाटनयनमोल्लसत्कणवत्मना । ध्वस्तस्मरनिरस्ताधियोगिध्येयाय शम्भवे ॥ ५८ ॥ नमो देहाईकान्ताय दग्धदक्षाध्वराय च । चतुर्वर्गेवभीष्टार्थदायिने (३) मायिनेऽणवे ॥ ५८॥ स्थूलाय मूलभूताय शूलदारितविहिये । कालहन्ते नमचन्द्रखण्डमण्डितमौलये । ६०॥ विधाससे कपन्तर्धान्ताहिसरिदिन्दवे (४) । देवदैत्यासुरेन्द्राणं मौलिष्टाइये नमः ॥ ६१ ॥ (1) "ज्योतिलिङ्कामतामने" रति पाठान्तरम् । (३) च्यात्तिव्यत्रमूर्त रति पाठातरम् । (२) *चतर्थवभीष्टार्यदायिने” इति पाठान्तरम् । (४) *कपन्नानादिसरिदिन्दवे' इति पाटानरम् ।

·प्रपञ्चसारे भस्माभ्यताय भतानां भुक्तिमुक्तिप्रदायिने । व्यक्ताव्यतास्वरूपाय शङ्कराय नमो नमः ॥ ६२ नमोऽन्तकान्धकरिपवे पुरदिपे नमोऽस्तु ते हिरदवराइभेदिने । विपोझमत्फणिवरबहमूर्तये नमः सदा हपवरवाहनाय ते ॥६३ ॥ वियन्मरहुतवहवालगुन्धरा- मपेशरव्यमतमयूखमूर्तये। नमः सदा नरकभयापभेदिने भवेह नो भवभयभन रुविभो । ६४ ॥ स्तुवेन्दुखण्डपरिमण्डितमौलिमेव मुद्दासवेत् पुनरमं दृदयाम्बुजे खे । अभ्यर्च देहमपि संयतचित्तत्ति- भूत्वा शिवो जपत मन्त्रमहेशमनम् ॥ ६५ ॥ सन्तय विमान् पुनरेवमेव सम्पूजयेदिन्दुकलावतंसम् । जपेयथागक्ति शिवस्वरूपी भूत्वा तथान्ते च शिवः स भूयात् ॥ ६६ ॥ अमुमेव मनुवरं मनुलक्ष हल्लेखया अभितो निरुधम् । जमा नृपतरुममिधां मधुरयुजां मनुसहस्रमपि जुहुयात् ॥ ६॥ बन्दे हरं वरदशूलकपालहस्तं साभौतिमद्रिसुतयोज्ज्वलदेहकान्तिम् । वामोरपीठगतया निजवामहस्त- न्यतारुणोपलयुजा परिरब्धदेहम् ॥ ६८ ॥ प्रातिर राधा होखाद्याभिरनु पाद्यथ । मानाऽऽगोरक्तं (१) पञ्चावरणं विधानमीशस्य ॥ ६॥ (ो “माता धैरुतम्" इति पाठान्तरम।

·पविंशः पटलः। १८८ प्राप्यायनी शशियुताम्यरुणाग्निमाया विन्दन्तिका च नकुली भुवनेन्दुयुत्ता। दी/ कलायुतविषा च शिवाय वर्णाः स्याच्छूलिनो मनुरयं वसुवर्णयोगी ॥ ७० ॥ वामान्यस्तवामेतरकरकमलायास्तथा वामबाहु- न्यस्तारतोत्पलायाः स्तनविकृतलसहामबाहुः प्रियायाः । साकल्याभिरामो कृतपरश मृगेटः कः काञ्चनाभी ध्येयः पद्मासनस्थः सारललिततनुः सम्पदे यावतीशः ॥ १॥ पश्चार्गालागायः पञ्चव प्रदिष्टपूजय । वसमितलक्षजपोऽयं मन्त्रस्तावत्सहस्रहोमथ ॥ २॥ इति जपतपूजाध्यानकरीशयाजी. प्रियतरचरितः स्यात् सर्वतो देहभाजाम् । धनविभवयशायीसम्पदा दीर्घजीवी तनुविपदि च शैवं तत्परं धाम भूयात् ॥ ७३ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पड़ विंगः पटलः ॥

·सप्तविंशः पटलः ।
अथ प्रवक्ष्यते मन्त्रो दक्षिणामूर्तिमंत्रितः ।
जपतामिष्टमंसिद्विविधानसुरपादपः ॥ १॥
अदिक्षिणा कालकर्णकामिकायुग्रयेचराः ।
तुध्यामध्यगताः स्युभ्यं वटमूलनिवामिने ॥ २ ॥
नैधानिरतानाय नमो रुद्राय शम्भवे ।
तारगनिनिरुहोऽयं मन्त्रः पविशदधरः ॥ ३ ॥
शकः प्रोक्तो मुनिश्छन्दोऽप्यनुष्टुप् समुदाहृतम् ।
दक्षिणामूर्तिरुद्रोऽस्य देवता समुदाहता ॥ ४ ॥
तारमत्यादिकामाद्यन्तमन्त्राक्षरः क्रमात् ।
ऋवक्षिवसुवस्वग्निगुणवणे विभागशः ॥५॥
मन्त्री कुर्यात् पड़गानि नातियुन्नि समाहितः ।
कालिकयुतिग्गराइहयनासास्यके दश६.
दोःसन्धिकण्ठाननहनाभिकव्यन्धुषु क्रमात् ।
पन्सन्धिपु पुनर्वाभ्यां मन्वविव्यापकं न्यसेत् ।
एवं न्यस्तगरीरोग्य चिन्तयेन्मन्त्रदेवताम् ॥ ७ ॥
मुद्रां भद्रार्यदात्री सपरणहरिणां वाहुभिर्वाहुमेकं
जान्वासखं दधानी भुजगवरसमावहकक्षो वटाधः ।
पासीनयन्द्रखण्डप्रतिघटितजटः क्षीरगौरस्त्रिनेत्री
दद्यादाः शकार्मुनिभिरभिहतो भावरहिं भवो वः ॥८॥
प्राक् प्रोल विधानेन च सम्यक संपून्य साधु कलगायः ।
कृतसंदीक्षो मन्त्री जप्यादेमं मनुं समाहितधी: ॥ ८॥

·सप्तविंशः पटलः । १८१ हाविंगदयुतमानं प्रतिजप्य जुहोत तद्दशाशमितः । दुग्धा तैस्तिलेबी साज्येन पयोन्धमा दयेनापि ॥ १० ॥ नवं मन्त्रमेनं दिनमनु गिरिशं पूजयित्वा च हुत्वा स्तुवा नत्वा मनोवाक्तनुभिरहितः प्राप्य कामानशेमान् । व्याख्याता चागमानां भुवि कविषु धरः साधु वेदान्तवेदी वादी चाहतविद्याफलममलतरं याति शेवं पदं तत् ॥ ११ ॥ सजीवशिखिकर्णरफान् प्रतिवीप्सा प्रादिकांय पुनरपि तान् । मेधाप्यायनियान्तांस्तानव तरान्तिकान् सत पान् ॥ १२॥ प्राभाय चटम स्टौ सकहकमो बन्धधातयो वौसा। प्रोक्ता वर्मास्तावधि समुहरेच्छक्तिपूर्वक मन्त्रम् ॥ १३ ॥ (हीं स्फुर स्फुर प्रस्फुर प्रस्फुर घोर घोरतर तनुरूप चट चट प्रचट प्रचट कह कह वम वम बन्ध बन्ध घातय घातय हुं फट् (१) ऋषिरस्याघोराख्यः संप्रोत स्त्रिष्टुवुच्यते छन्दः । रुद्रोऽयघोरपूर्वः संमोला देवतास्य ममीः ॥ १४ ॥ इत् पञ्चभिस्तदण: गिरोऽपि पड़भिः शिखा तथा दशभिः । तावहिरव कवचं दृगष्टभिर्वादशभिरपि वास्तम् ॥ १५ ॥ कहगास्यकछवाम्यन्धूरुषु जानुजहयोः पदयोः । एकादशधाभिमन्वा यस वियई मन्त्री : १६ ॥ पञ्चभिरयो सपभिर्दाभ्यामप्यष्टभियर्मिय। पड़भियतस्त्रयेण च पड़भिभ्यिाच भेदितः क्रमशः १७॥ कानाभाभः कराः परराडमरुको खापेटी च वाणे- पामो शून कपानं ददतिमयदो भीपणास्वमिसनवः। জামিছেমিমাগীলিশাহী खादशिष्टार्यदायी भवदनभिमतोधितये स्यादघोरः ।। 1) पयोधखितवनमामो मत।

·१८२ प्रपञ्चमारे स्वच्छो मुमुक्षोस्तु भवेदघोर काम्यक्रियायामपि रतवर्णः। कणोऽभिचार ग्रहशते च प्रोती जपः स्यादपि लचमानः ॥ १८ ॥ तावसित तिलतण्डुलेच जपावसाने जुहुयाइयांगम् । तनुताय हविभिरेव तावत्प्रजुन् समुपैति कामान् ॥ २० ॥ हल्लेखास्थितसाध्याचरविलसत्कर्णिकं कलावीतम् । वर्गाष्टकान्तकेसरमन्ते सहलचयाक्षरोलसितम् ॥ २१ ॥ मन्ताक्षरत्रयोद्यद्दनमध्यदलाग्र कश्च तहाये । वडिपुटानिसमाथितकवचाम्न प्रतिविलिस्य यन्वमिदम् ॥ २२ ॥ कला समाप्य मरडलमत्र विनिःक्षिप्य पूरयेत् कलशम् । पीठे पिनाकपाणेगव्यैवा काथलप्ततोयैा ॥ २३ ॥ अनाहतेरनु च हेतिभिरीरिताभिः पचाच माटभिरथापि दिशाधिनाधैः । संपूजयोत विधिनेति पड़क्षरोत्य- मार्गेण वा मनुपरिस्फुरणाय मन्त्री ॥ २४ ॥ प्राज्यापामार्गसमित्तिलसर्पपसान्यकैश्च पृथक् । रात्री सहस्रहोमाद्भूतापस्मारादिशान्तिरुद्दिष्टा ॥ २५ ॥ मितकिशुकनिर्गुण्डीकनकापामार्गजन्मना समिधाम् । पृथगपि सहस्रहोमान्निग्रहमोक्षोऽचिरादग्रहाणा स्यात् ॥ २६ ॥ गव्याक्तैर्जुहुयात् पृथग्दशशतं मन्त्री मयूरेश्मक- भूयस्तैः प्रतिमोजयेत् प्रतिगमं यान्त्येव सर्वे ग्रहाः ॥ २७ ॥ पटकोणे कर्णिकायां स्फुरयुगलयुता (१) माध्यगर्भाच्च शक्ति कोणाख्ये प्ररपुरहन्दकमथ विनिखेन्मन्चवर्णान् दलेषु । पटकै दहन्दपटके दकचतुयगफ्ट्सस्यकान् वाह्यपट्के वर्मास्त्राख्यं तदेतदग्रहगदभयहृदयन्त्रमाघीरमाहुः ॥ २८ ॥ (1 पुरयुगयुताम्" इति पाठानतम् ।

·सप्तविंशः पटलः । १८२ . न च रिपवो न च रोगा न ग्रहपीड़ा न शस्त्रवाधा च । न वेलमजो मान् स्मृशन्त्य घोरास्त्रमन्त्रजापरतान् ॥ २८ ॥ तस्मादघोरास्त्रमनु प्रजप्यात समर्चयेत्तहिहितं विधानम् । हुनेञ्च तेनैव समस्तवाञ्छाससिहये चाय विमुक्तयं च ॥ ३० ॥ खसप्तमः कर्ण युतोऽई चन्द्रवान् कुपनमो दीन्दुयुतो ध्रुवादिकः । मनुस्त्वयं मृत्युजयात्मकः स्फुटं समीरितः साधकरक्षणक्षमः ॥ ३१ ॥ ऋषिरस्य कहोलाख्यः छन्दो देव्यादिका च गायत्री। स्याहेवता च मृत्युनयरुद्रोऽङ्गान्यथाचग्गुणा ॥ ३२ ॥ पुटितनलिनसंस्थं मौलिबढेन्दुरेखा गलदमृतजलाद्र चन्द्रवडार्कनेवम् । वकरकलितमुद्रापाशवेदाक्षमालं स्फटिकरजतमुतागौरमीशं नमामि ॥ ३३ ॥ जप्तष्योऽयं मन्नवर्यस्विनक्षं दीक्षापूर्व होमरूत्स्याहगार्ग. । दुग्धायातः इखण्डगुड्या गुादेशात् साधको हव्यवाहे ॥ ३४ ॥ प्रर्या कार्या नित्यगः शैवपीठे स्यादप्य लोकपालैम्तादम्तैः । सम्यक् पूजावस्तुभिर्मलजापी प्रोसं घेतमृत्युजेसबिधानम् ॥ ३५ ॥ इति जपतानादिभिः सिहो मन्त्रीलविहिततनुः । समाचरेनिजान्तयोगं कृत्यापमृत्युनागकरम् ॥ ३९ ॥ तारनानमथ मध्यपत्रकं हायकर्णिकयुसं कमीतकमात् । “चिन्तयेनियतमन्तरा गिर्व नीरजे च नियतायुपेऽसयोः ॥ ३०॥ जहांध: प्रोतपप्रयदमनिहितरक्षरस्ते वादी राधन्तर्मन्दमन्दप्रतिगनितसुधापूरसंमिथमानम् । इंगानं सूमरूपं विमनतरसुपुत्रान्तरा सविप ध्यायबाप्रीति रोगैर्नियतपरिहतस्तनपाद्दीर्घमायुः । ३८॥ २५ ·१८४ प्रपञ्चमारे : पाटौ तारं विलिखत मसाध्यायं कर्णिकायां दिक्पवेषप्यपरमपरं वापि तत्कोणकेयु । भूयो भूमेः परमनु मृगाई तदनेषु टान्तं (१) जमा बन्ध(२)ग्रहगद विषध्वसि यन्वं तदेतत् ॥ ३८ ॥ इति कृतयन्वविभूषितमण्डलमध्ये निधाय कलशमपि । श्रापूर्य चाभिपिश्चक्रीवश्यकरं ग्रहाभिचारहरम् ॥ ४० ॥ चतुरमुनिपरिमाणैरमृताकाण्डैरथाकं साहनम् । जुहुयाच दुग्धसिक्तरारोग्यायायुपे च लक्ष्मा च ॥ ४१॥ ततरिन्नोद्भवानाच ममिद्वियतुरङ्गलैः । दुग्धसिक्तः समिधेऽग्नी पटसहस्रदयं हुनेत् ॥ ४२ ॥ यस्तु वही जुहोत्येवं यावत्सख्येन साधकः । तावत्संख्यः सुधाकुम्भरग्निः प्रोणाति शङ्करम् ॥ ४३ ॥ आम्यायितोऽग्निना सर्वः साधकस्येप्सितान् वरान् । प्रदद्यादायुराद्यांथ दुरन्तान् प्रलयांन्तिकान् ॥ ४४ ॥ मन्वान्ते माध्यास्यां पालययुगलं प्रतीपमपि मन्त्रम् । पोका समापयेन्मनुमयमपि मृत्युनयादयो मन्त्रः ॥ ४५ ॥ प्रयवाऽमनकमनपुटान्तरितं गिशवेशभूपणं रुद्रम् । ध्यात्वा जप्यादयथावतकृत्या मृत्युनाशनं दृष्टम् ॥ ४६ ॥ अमृता वसतिलवा: पयो एतं पायस क्रमेणेति । सप्तद्रव्याण्युक्लान्येते हुयात् पृथक सहसवयम् ॥ ४७ ॥ तीव्रज्चरे घोरतरेऽभिचार सोन्मादके दागद च मोहे । तनोति शान्ति न चिरेण होम: मनीवनं चान्दशतप्रमाणम् ॥ ४८ ॥ सम्भोजयेहोमदिनेषु विप्रान् मप्ताधिकान् स्वादुभिरनभोज्यैः । मतर्णका गाय हुतावसाने दद्याहिजेभ्यो हुतकम्मकदाः ॥ ४ ॥ 1 "रान रति पाठानरम् । (b) गम्" इति पाउन्नरम् ।

·सप्तविंशः पटलः । १८५ निजजन्मदिने शतं शतं यो जुहुयाद्र्व्यवरय सप्तसंख्यैः । मधुरैः प्रतिभोजयेच्च विमानभिवाञ्छनियमेन दीर्घमायुः ॥ ५० ॥ अथवा सप्तभिरते,व्यरेकेण वा सहस्रवितयम् । जन्म होममात्राविरुपद्रवमुत्तमं ब्रजेदायुः ॥ ५१ टूावितयैः पयसा जुहुयादेकादशाहुतीहिनशः । जित्वापमृत्युरोगान् प्रयात्यसावायुषय देयमपि ॥ ५२ ॥ जन्माणां त्रितये छिन्नाकाश्मर्यवकुलरियः । क्रमशो हुनेत् सहस्रं नश्यन्त्यपमृत्बुरोगदुरितानि ॥ ५३ ॥ सितसिहायः सहस्राडुत्या नश्यन्त्युपट्रवा बरनाः । तवदपामार्गहुतान्मृत्युञ्जयमप्यरोगतां लभते । ५४ : प्रोक्तानजपार्चनाहुतविधानाद्येय मृत्युनयं यो मन्त्री प्रभजेम्मनु प्रतिदिनं प्रात: प्रसन्नाशयः । तस्येष्टानि भवन्ति सम्भृति(१)रपि स्कीता च पुवादयः सम्पन्नाः सुसुखी च नीवति चिरं देहापदि स्थाच्छियः ॥ ५५ ॥ * इति श्रीप्रपञ्चसारे सप्तविंशः पटलः ॥1 } "मंति, इति पाठान्तरम् ।

·अष्टाविंशः पटलः ।
अथ सजपहुताद्यैर्वक्ष्यते साधुचिन्ता-
मणिरभिमतकामप्राप्तिकल्पद्रुमोऽयम् ।
अनलकपमरेफप्राणसत्यान्तवाम-
शुतिहिमचिखण्डमण्डितो मन्वराजः ॥ १ ॥
ऋपिरपि काश्यप उक्तश्छन्दोऽनुष्टुवदेवता महेशः ।
यान्तैः पडभिवणेरझं वा देवताईनारीश: ॥ २ ॥
अहिशशधरगङ्गाबहतुगाप्तमौलि-
स्त्रिदशगणनताधिस्त्रीक्षणस्त्रीविलासः ।
भुजगपरशशूलान् खगवही कपाल
शरमपि धनुरोशी विभ्रदव्याचिरं वः ॥ ३ ॥
हावभावललिता नारिक भीपणाईमथवा महेश्वरम् ।
पाशसोत्पन्न कपालशूलिनं चिन्तयेन्जपविधी विभूतये ॥ ४ ॥
अथवा षोड़शशूलव्यग्रभुजा त्रिनयनाऽहिनहानी।
अरुणांशकानुलेपनवर्णाभरणा च भगवती ध्येया॥ ५ ॥
विहितार्चनविधिरथानुदिनं प्रजपेद्दमायुतमितं मतिमान् ।
प्रयुक्त हुने निमपुरा तस्तिलतण्डुलेस्तदवसान विधौ ॥ ६ ॥
शैवोलपीठाङ्गपदैर्यधावहक्षे च दुर्गनंगसैर्मुखाद्यः ।
समाटमिर्दिक्पतिभिर्महेशं पञ्चोपचारैर्विधिनायोत ॥ ७ ॥
प्रारभ्यादिज्वननं दिक्संस्थैरष्टाभिमनोर्षणैः ।
आराधयेच्च माभिरिति संप्रीताः प्रयोगविधिरपरः ॥ ८॥

·अष्टाविंशः पटलः ।
१८७
कात्पूर्व इसलिपिसंयुतं जपादी
जस्तृणां प्रवरमितीह केचिदाहुः ।
प्रासादाद्ययुतजपेन मड्क्षु कुया-
दावेशादिकमपि नीरजाच मन्त्रः ॥ ८ ॥
शिरसोऽवतरनिशेशविम्बस्थितमभिर्वृतमागलत्सु धाद्रम् ।
अपमृत्युहरं विषज्वरापस्मृतिविभ्रान्तिशिरोरुजापहच्च ॥ १० ॥
निजवर्णविकीर्णकोणवैश्वानरगहहितयातविकोणम् ।
विगतस्वरवीतमुत्तमाझे स्मृतमेतत् क्षपयेत् क्षणात् ग्रहार्त्तिम् ॥ ११ ॥
बहेविम्बे वह्निवत् प्रज्वलन्तं न्यस्त्वा वीज मस्तके ग्रस्तजन्तोः ।
ध्यात्वा वेशं कारयेहन्धुजीवं तज्जतं वा सम्यगाघ्राणनेन ॥ १२ ॥
शक्लादिः शलभाः पौष्टिकशमनविधी कृष्टिवश्येषु रतो
रक्तादिः क्षोभसंस्तोभनविधिषु हकारादिको हेमवर्णः ।
धूम्रानो महनोच्चाटनविधिषु समोरादिको मादिरक्तः
पीतामः स्तम्भनादौ मनुरतिविमलो मुक्तिभाजामनादिः ॥ १३ ॥
कृष्णाभं प्राणहस्थितमथ नयने ध्यातमाध्यं विधत्ते
वाधियं कर्णरन्ध्रेऽदितमपि वदने कुक्षिगं शूलमाश ।
मम्मस्थाने समोरं सपदि शिरसि वा दुःसहं शीर्षरोगं
वाग्रोधं कण्ठनालेऽवनिहतमथ तन्मण्डले वीजमेतत् ॥ १४ ॥
प्रालेयविषि च स्वराहतमिदं नेत्रे स्मृतं तद्रुजं
योनी वामदृशामसृक्चतिमथो कुक्षौ च शूनं जयेत् ।
विस्फोटे सविष ज्वर ढषि तथा रतामये विभ्रमे
दाहे गोर्षगदे स्मरेहिधिमिमं सन्तृप्तये मन्त्रवित् ॥ १५ ॥
साध्याया हृदयकुशेशयोदरस्थं
प्राणायं दृदमभिबध्य बोजवणेः ।
तेजस्तच्छिरसि विधुं विधाय वा
तेनाकदपि निजवाच्छयव मन्त्री ॥ १६॥

·१८८ प्रपञ्चमारे पारिभद्रसमनोदलभट्र वडिविम्बगतमक्षरमेतत् । सस्मरेच्छिरसि यस्य स वश्यो नायते न खलु तत्र विचार ॥ १७ ॥ निजनामगर्भमय वीजमिद प्रविचिन्य योनिसुपिरे सदृश । वशयेत् क्षणाच्छिततया मनस स्रक्येच शुक्रमथया रुधिरम ॥ १८ ॥ निजशिवगिर थित तहीज स्मृत्वा प्रवेशयेदयोनी । यस्यास्तसम्पर्कात्ताच्च स्रषयेत् क्रमेण वयेच्च ॥ १८॥ पररफगर्भधृतसाध्यपद विकग हुतागयुगपटककृतम् । विगतखरावृतमगारभुवि स्थितमेतदाश वशयेद्रमयात् ॥ २० ॥ मधुरत्यसयुतेन शालीरजमा पुत्तलिका विधाय तेन । मनुना जुहुयात्तथा विभज्य विदिन यस्य रुते वशी भवेत् स ॥ २१ ॥ विषपावकोद्यदभिधानपदं ठगस कुकोणतलानलिकम् । अहिपत्रकृमपरिजप्तमिद शिरसो रुज प्रशमयेददनात् ॥ २२ ॥ कण्ठे केनावहार्पितदहनयुजा मन्या मेन वाम दक्षं सवेध्य वक्षोरहमनलसमीरोभिरसहयच । वो नाभी च दीर्घ सुमतिरथ विनि क्षिप्य विन्दु निशेश वक्षस्थाधाय बड्डा चिरमिव विहरेत् कन्दुकैराग्मसाध्यै ॥ २३ ॥ करखा बड़े पुरमनु मनु बन्धुजीवेन तस्मि- बाधायाग्नि विधिवदभिसपूज्य चान्यै शताख्यम | बेलोहाख्ये प्रतिविहितसपातमष्टोत्तर त हुत्वा जप्त दुरितविषवेतालभूतादिहारि ॥ २४ ॥ माध्याख्यागर्भमेन लिख दहनपुरे कर्णिकाया पडन वाध्याम्रिवद्रमन्चान् दन्नमनु परितो वीजवर्णन विभज्य । भूयोऽच कादियादीस्त्रिषु (१) कृतिषु कुगेहास्रके नारसिह तस्मिन् कार्यो ययावत्कलगविधिरय सरक्षाकर स्यात् ॥ २५ ॥ 11) “महिपादक्षि" इति पाठान्तरम।

·अष्टाविंशः पटलः । १८८ टान्ते लिख्यात् कलाभिर्वृतममु(१)मनलावासयुग्मेन वह्नि-. द्योतकोणेन वाह्ये तदनु सविटविम्बेन काचर्णमाजा। तहाधे मापुराभ्यां लिखितगृहरियुतासकाभ्यां तदेतद्- यन्त्र रक्षाकरं स्यावहभयविषमक्षेन्नादिरोगे ॥ २६ ॥ विम्बहन्दे कृशानोलिलिखतु मनुमनं ससाध्यं तदनि- वन्यादौन व्यञ्जनान् स्वरयुगलमथो सन्धिषट्के यथावत् । तारावीतच वाह्ये कुग्रहपरिहतं गोमयाब्रोचनाभ्यां लाक्षाबड़ निबध्याज्जपमहितमिट साधु साध्योत्तमाड़े ॥ २७॥ लक्ष्मयायुः पुष्टिकरं परञ्च सौभाग्यवश्यकृत् सततम् । चोरण्यालमहोरग(२)भूतापस्मारहारि यन्त्रमिदम् ॥ २८ ॥ माध्याख्याकमयुक्त दहनपुरयुगे मन्त्रमेनं तदस्रि- वग्निज्वालाश वाह्ये विषतरुविटपे साग्रशाखे लिखित्वा । जमाष्टोद्धं सहस्रं नृहरिकृतधिया स्थापयेत्तत्र शत्रु- व्याघ्रादिकोड़चोरादिभिरपि च पिशाचादयो न व्रजन्ति ॥ २८ ॥ ससिद्धसुरपूजितः सकलवर्गसंसाधको ग्रहन्वरविपापही विविधकामकल्पद्गुमः (३) । किमत्र बहुना नृणामभिमतार्थचिन्तामगि: समुक्त इह संग्रहान्मनुवरस्तु चिन्तामणिः ॥ ३० ॥ पष्टवरो हुतवहस्त पयोस्तुरीया- वादिस्वरी मनुरयं कधित: फड़न्तः । अस्य वितो निगदितो मुनिरयनुष्टुप. छन्दय चण्डसहितो मनुदेवतेयः ॥ ३१॥ 1) "इतमतुम्” इति पाठामरम् । २} महोरग" इत्याल महारोग रति पाठान्तरम् । (३) “वामराजापहो विपपिपिहोपा. रति सहानरम् ।

·अष्टाविंशः पटलः । अनुदिनमष्टशतं यो जुहुयात् पुष्यैरनेन मन्त्रेण । सप्तदिनैः स तु लभते वासस्तहर्णसङ्काशम् ॥ ४३ ॥ प्रहरहरष्टशतं यो मन्त्रेणानेन तर्पयेदीशम् । तस्य तु मासचतुष्कादवाक् सञ्जायते महालक्ष्मीः ॥ ४४ ॥ साध्याविपचम्मणा समसृणां पिष्टेन लोणैः कृतां छित्त्वा (१) पुत्तलिकां प्रतिष्ठितचलां जया च रात्री हुने । सप्ताहं पुरुषोऽङ्गना यदि चिरं वश्यस्त्ववश्यम्भवे- दम्मिन् जन्मनि नाव चोद्यविषयो देहान्तरे संशयः ॥ ४५ ॥ इति चण्डमन्त्रविहितं विधिवहिधिमादरेण य इमं भजते । स तु वाञ्छितं पदमिहान्य पुनः शिवरूपतामपि परत्र लभेत ॥ ४६ ॥ H * ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे पटाविंशः पटलः || ॥ "पिटम सोणेन पाहावा" रति पाठातरम् ।

·२०० प्रपञ्चमारे दीतज्वलन्त्रालिनिमिस्त टेन च हनेन च । सर्वज्वालिनिसंयुक्तः फडन्तैरनमारभेत् ॥ ३२ ॥ अध्यात् कपईकतिरोन्दुकलःकरात्तशूनाक्षसूत्रककमाइलुटश ईशः रक्ताधवर्गवसनो(१)ऽरुणपडजस्यो नेत्रत्रयोलसितववसरोरुहो वः ॥ ३३ ॥ कृतसन्दीक्षी मन्त्री जयालक्षवयश्च मन्त्रमिमम् । जुहुयाचिमधुरयुक्तः सतिलरपि तण्डुलैई गांगेन ॥ ३४ ॥ व्याघातसमिहिर्वा मनुजापी तावतीभिरथ जुहुयात् । पूर्वोक्त एव पोठे गन्धावेरचयेच्च चण्डेगम् ॥ ३५ ॥ चण्डचण्डाय चेत्युक्ता प्रवदेहिभहे पदम् । चण्डेखराय च प्रोडा धीमहि पदमुहरेत् ॥ ३६ ॥ तनथण्ड इति प्रोक्का ब्रूयान्यः प्रचोदयात् । एपा तु चण्ड़गायत्री जपात् सानिध्यकारिणी ॥ ३० ॥ अङ्गः समाभिर्मन्त्री लोकेगैः संप्रपूजयेत् । कूर्मो विष्णुयुतो दण्डी वीजमस्यीयते बुधैः । ३८ ॥ वदेचण्डेश्वरायेति पीनादिहदयान्तिकम् । अर्चनादिष्विम मन्वं यथावत् सम्प्रयोजयेत् ॥ ३८ ॥ एवं जपहुतावा॑भिः सिद्दे मन्त्र तु मन्त्रिणः । वान्छितादधिकं लभ्येत् काञ्चनं नात्र संशयः ॥ ४० ॥ अक्षरस्य जपो यावत्तावज्जयात् पड़क्षरम् । ऐहिकामुभिको सिडि तथा हि लभते नरः ॥ ४१ ॥ रुत्वा पिष्टेन शास्याः प्रतिक्षतिमनलं चापि काठथितानां प्राधायारस्य पुंमतिमधुरलुलितं दक्षिणा देशात् । छित्वा छिन्माष्टयुक्त शतमय जुहुयाद योषितो वामभागा- विप्रादीनां चतुणों वशकरमनिशं मन्त्रमेतदुतान्तम् ॥ ४२ ॥ (1) "रक्रामासमा रति पाठान्तरम् ।

·प्रटाविंगः पटलः। अनुदिनमायत यो जुहुयात् पुष्पैरनेन मन्त्रमा सप्तदिनः स तु लमते वासनहर्गमबागम् ॥ १३॥ अहरहरगत यो मन्नेमानेन तर्पयोगम् । तस्य तु मासचतुकादवा मश्वायते महानी: 2 साध्याडिपचमणा मुमसमां पिटेन होना छित्त्वा (6) पुत्तलिका प्रतिष्ठितबला वादगीन। सप्ताई पुरुषोहना यटि चिरं वामस्वयम्य- दस्मिन् जन्मनि नाव चौरविषयी देशामा माय11 इति चण्डमन्त्रविहितं विधिवहिदिमाटरग यममी स तु वाच्छितं पटमिहाश्य पुनः गिवरूयतामपि पग्न अमेत ॥ ४५ ॥ । इति श्रीप्रपदमारे पटाविंगः पटना 1 "पि मोशेन वा हवा" इति पाठाना।

·एकोनविंशः पटलः ।
प्रयाखिलार्थानगतेय शक्तियुता चविंशतितत्त्वभेदैः ।
गायविसंजापि च तहियान् सहप्रयोगान् प्रवदामि सागान् ॥ १ ॥
तारातयो व्याहतयय सप्त गायत्रिमन्त्रः शिरसा समेतः ।
अन्यर्थक मन्तमिमन्तु वेदसारं पुनर्वेदविदो वदन्ति ॥ २ ॥
जप्यः स्यादिह परलोकसि चिकाममन्दोऽयं महिततरो विजयथावत् ।
भूदेवा नरपतयस्तृतीयवर्णाः संप्रोक्ता हिजवचनेन तेऽत्र भूयः ॥ ३ ॥
तेषां शइकुलहयोत्थमहसामारभ्य तान्तुक्रियां
तारव्याहृतिसयुता सहशिरो गायवापास्या परा ।
सन्ध्योपासनया जपेन च तथा स्वाध्यायभेदैरपि
प्राणायामविधानतो मतिमतां ध्यानस्तथा नित्यशः ॥ ४ ॥
प्रादौ तारः प्रकृतिविकृतिप्रोस्थितोऽसौ च भूला-
धारादारादलिरुतिरिवाविश्य सौघुम्नमार्गम् ।
प्रायः गान्तावधिभिरनुगो मात्रया सप्तभेदैः
शद्दो मूळवधिपरिगतः शाश्वतोऽन्तर्बहिश्व ॥ ५ ॥
प्रकाशितादी प्रणवप्रपञ्चता निगद्यते व्या तिसप्तकं पुन. ।
सभूर्भुवः स्वय महोजनस्तपःसमन्वितं सत्यमिति क्रमेण च ॥ ६ ॥
भूपदाद्या व्याहृतयो भूगन्दस्तदि वर्त्तते ।
तत्पदं सदिति प्रोक्तं सन्मानखात्तु भूरतः ॥ ७ ॥
भूतत्वात् कारणत्वाच्च भुव: शब्दस्य सङ्गतिः ।
सर्वस्य खोरणात् स्वामतया च स्वरितीरितम् ॥ ८ ॥
महत्त्वाच्च महत्वाच्च महः शब्दः समीरितः।
तदेव सर्वजननात्तस्मात्तु व्यातिजनः ॥ ८ ॥

·एकोनविंशः पटलः । तपो जानतया चैव तथा तापतया स्मृतम् । सत्यं परत्वादात्मवादनन्तजानतः स्मृतम् ॥ १० ॥ प्रणवस्य व्याहतीनामतः सम्बन्ध उच्यते । अकारो भूरुकारस्तु भुवो माणः स्वरीरितः ॥ ११ ॥ विन्दुर्महस्तथा नादो जनः गतिस्तपः स्मृतम् । शान्तं सत्यमिति प्रोक्त यत् स्यात् परतर पदम् ॥ १२ ॥ प्रणवस्य व्याहतीनां गायत्ररक्यमथोचते ! अत्रापि तत्पदं पूर्व प्रोक्तं तदनु वर्खते ॥ १३ ॥ ताहितीयेकवचनमनेनाखिलवस्मनः । मृध्यादिकारणं तेजोरूपमादित्यमण्डले ॥ १४ ॥ अभिध्येयं (१) सदानन्दं परं ब्रह्माभिधीयते । यत्तत् सवितरित्युक्तं पष्ठेयकवचनात्मकम् ॥ १५ ॥ धातोरिह विनिष्पवं प्राणिप्रसववाचकात् । सवासां प्राणिजातीनामिति प्रसवितुः सदा ॥ १६ ॥ वरेण्यं वरणीयत्वात् सेवनीयतया तथा । भजनीयतया सर्वेः प्रार्थनीयतया स्मृतम् ॥ १७ ॥ पूर्वस्याष्टाक्षरस्यैवं व्याइतिर्भूरिति स्मृता । पापस्य भजनाब! भनिग्धतया तथा देवस्य वृष्टिदानादिगुणयुक्तस्य नित्यशः। प्रभूतेन प्रकाशन दीप्यमानस्य पा तथा ॥ १८ ॥ ध्यै चिन्तायामतो धातीनिष्यनं धीमहीत्यदः । निगमायेन दिव्येन विद्यारूपेण चक्षुपा ॥ २० ॥ दृश्यो हिरण्मयो देव प्रादित्यो नित्यसंस्थितः । होनतारहितं तेजो यथा स्यात् स हिरण्मयः ॥ २१ ॥ 11) "अभिवम" इति पाठामरम् ।

·२०४ प्रपञ्चसार यः सूक्ष्मः सोऽहमित्येवं चिन्तयामः सदैव तु। द्वितीयाटाक्षरस्यैवं व्याइतिर्भुव ईरिता ॥ २२ ॥ धियो बुद्दोमनोरस्य छान्दसत्वाद य ईरितः । सतय लिङ्गव्यत्यास: सूत्रात् सुप्तिापमहात् ॥ २३ ॥ यतु तेजो निरुपम सर्ववेदमयामकम् । भजतां पापनाशस्य हेतभूतमिहोच्यते ॥ २४ ॥ न इति प्रोक्त आदेश पठासौ युमदस्मदीः । तस्मादस्माकमित्यर्थः प्रार्थनायां प्रचोदयात् ॥ २५॥ द्वतीयाष्टाक्षरस्यापि व्याहति: स्वरितीरिता। एवं दगपदान्यस्यास्त्रयाष्टाक्षराः स्मृताः ॥ २६ ॥ पक्षराय चत्वारः स्युश्चशिदक्षराः । इत्यम्भूतं यदेतस्य देवस्य सवितुर्विभोः ॥ २७ ॥ वरेण्यं भजतां पापविनाशनकरं परम् । भर्गोऽस्माभिरभिध्यातं धियस्तन्नः प्रचोदयात् ॥ २८ ॥ उतीवमत्र गायत्री पुनस्तच्छिर उच्यते । आपी ज्योतीरस इति सोमायोस्तेज उच्यते ॥ २८॥ तदात्मकं जगत् सर्वं रसस्तेजोद्वयं स्मृतम् ।. अमृतं तदनायित्वाइहुत्वाना उच्यते ॥ ३० ॥ यदानन्दात्मकं ब्रह्म सत्यज्ञानादिलक्षणम् । तहूर्भुवः स्वरित्युक्तं सोऽहमित्योमुदाहृतम् ॥ ३१ ॥ एतत्तु वेदसारस्य शिरस्त्वाच्छिर उच्यते । लक्ष रिति निर्दिष्टे वेदसार सुनिष्ठितः ॥ ३२॥ 'फलार्थी फनमाप्नोति मुमुत्तुर्मोक्षगृच्छति । जपस्यूपसि चोत्थाय कृतशौचविधिदिजः ॥ ३३ ॥ दन्तानां धावनञ्चैव जिद्वानिलेखनादिकम् । सात्वा साखा समाचम्य मन्त्रपूतन वारिणा ३४ ॥

·वकोनत्रिंशः पटलः ।
२०५
*
आपोहिष्ठामयाद्यामिग्भिस्तिसभिरेव च ।
अभ्युक्ष्य
शुद्धदेहः सन् ग्रहीत्वानलिना जलम् ॥ ३५ ॥
प्रादित्याभिमुखो भूत्वा तटुगतामोईलोचनः ।
वेदसारं जपन् ज्योतिर्मूलभूतं परात्परम् ॥ ३६ ॥
कृत्स्थं सर्व्वस्य लोकस्य मण्डलान्तर्व्यवस्थितम् ।
चिन्तयन् परमात्मानमपस्तूई विनिःक्षिपेत् ॥ ३७॥
एनस्ता: प्रतिनिघ्नन्ति जगदाप्याययन्ति च ।
ततः प्रदक्षिणोकत्य पुनराचम्य संयतः ॥ ३८ ॥
क्रमात्तारादिमन्त्राणामृष्यादीन् विन्यसेत् सुधीः ।
तब तु प्रणवस्यादाहषिरुक्तः प्रजापतिः ॥ ३८॥
छन्दस्तु देवी गायत्री परमात्मा च देवता।
जमदग्निभरहाजभृगुगौतमकाश्यपाः ॥ ४० ॥
विश्वामित्रो वसिष्ठाख्य ऋषयो व्याहतीरिता:
गायत्रुष्णिगनुष्टुप् च वहतो पतिरेव च ॥ ४१ ॥
त्रिष्टुवजगत्यो छन्दांसि कप्यन्ते देवता अपि ।
सप्ताचिरनिलः सूर्यो वाक्पतिरुणो वृपा ॥ ४२ ॥
विश्वेदेवा इति प्रोताः सप्तव्याहृतिदेवताः ।
हन्मुखांसोरुयुग्मेषु सोदरेषु कमान्यसेत् ॥ ४३ ॥
विश्वामित्रस्त गायवरा ऋषिश्छन्दः स्वयं स्मृतम् ।
सविता स्याद्देवता च ब्रह्मा शिरऋषिः स्मृतः ॥ ४४ ॥
छन्दस्त देवी गायत्री परमात्मा च देवता।
स्थानेषु पूर्वमुक्तेषु सतारा व्याहतीमेत् ॥ ४५ ॥
गायत्रौं शिरसा विहान् जप्याचिः स्यादुपासना ।
हृदयेऽधस्तथोईञ्च महादिवपि संयतः ॥ ४६ ॥
व्यापयेाहती: सम्यग्गायत्रीच शिरोयुताम् ।
मार्थ संस्मृत्य संजप्यात्रिविधं जपलक्षणम् ॥ ४७ ॥

·२०६ - प्रपश्वमा पात्मन्यधयोपरि च दिग्भास्ता: समुपानयेत् । गायत्री पूर्ववज्जयात् बाध्याययिधिरीदृशः ॥ ४८ ॥ एतचयं विगः कुम्याहजुकायस्वनन्यधीः निरुच्छामः स विजेयः प्राणायामो मनीषिभिः ॥ BEH ध्यानस्य केवलस्यास्य व्याख्यान दर्थित: क्रमः । विव्याहत्यादिमभ्यस्वेदगायत्री सन्ध्ययो: सुधीः ॥ ५० ॥ शतं वाथ सहस्रं वा मन्त्रार्थगतमानमः । पूर्व प्रपञ्चयागोलान् गाणपत्यजपादिकान् ॥ ५१ ॥ लिपिन्यासादिकान् साङ्गान् (१) ग्रहन्धासादिसंयुतान् । सनिजादिकान् सर्वान् विदध्यादिधिषदुधः ॥ ५२ ।। पादसन्धिचतुष्कान्धुनाभिहलदोईये । सन्ध्यास्यनामागण्डाक्षिकर्णभूमस्तकेष्वपि ॥ ५३ ॥ वारुणेन्दवयाम्यप्रागूढुंगेयु मुखेषु च । क्रमेण वर्णान् विन्यस्येद्गायत्रमा मन्त्रवित्तमः ॥ ५४ ॥ गिरोभूमध्यनयनवत्रक रहेषु (२) वै क्रमात् । हनाभिगुद्यजान्वायपादेष्वपि पदायक्षेत् ॥ ५५ ॥ सब्रह्मविष्णुरु श मेखरः ससदागिवैः । ससञ्चामायैः (३) कुयादगन्यासं समाहितः ॥ ५६ ॥ एवं कत्ला त सिद्धार्थ गायत्री दीक्षितो जपेत् । प्रय विगुणितप्रोत विचित्रे मण्डलोत्तमे ॥ ५० ॥ गतिभिः प्राक् समुक्ताभिः मौरं पीठं समर्चयेत् । तब नि:क्षिप्य कलशं ययापूर्वोपचारतः ॥ ५८ ॥ (1) "मार्गान्" इति पाठानरम । (a) "ग" रति पाठानरम् । (३) “ममय.' इति पाठातरम ।

·एकोनविंशः पटलः । गव्यची पञ्चभिः काथजलवा पूरयेत्ततः। तस्मिन्नावाध कलशे शक्तिमित्यं विचिन्तयेत् ॥ ५ ॥ मन्दाराशयरोचनाञ्जमजवाछामे(१) खैरिन्दुम-: द्रबोद्यन्मुकुटानसन्ततचतुर्विशाचित्रा तनुः । अने चारिगदाहयौ गुणकपालाख्यौ च पाशाङ्गुशे- टाभीतीईधती भवेद्भवदभीष्टोद्भाविनी तारणी ॥ ६ ॥ संचिन्त्य भरिमिति प्रमाणां विशक्तिमूर्ती: प्रथमं समर्थ । प्रादित्यशक्त्याख्यचतुष्टयेन यजेहितीयावरणे दिनेशम् ॥ ६१ ॥ प्रहादिनी प्रभा नित्या सविश्वम्भरसंजिका (२)। विलासिनीप्रभावत्यौ जया शान्ता (३) क्रमायजेत् ॥ ६२ ॥ कान्ता दुर्गासरस्वत्यौ विद्या रूपाद्वया तथा। विशालेशा व्यापिनी च विमलाख्या क्रमादयजेत् ॥ ६३ ॥ तमोपहारिणी सूत्मा विश्खयोनिर्जयावहा । पद्मालया परा शोभा भट्ररूपा(४) तथा यजेत् ॥ ६४ ॥ माभिः सारुणान्ताभिः षष्ठाथो सप्तमी ग्रहैः । आदित्यपार्षदन्तैरप्यष्टमोन्द्रादिभिः सुरैः ॥ ६५ ॥ आतिः कथितञ्चेति विधानं परमीयम् । गन्धादिभिनिवेद्यान्तहिनशं सम्यगर्चयेत् ॥ ६६ ॥ अथ पुनरमुमभिषिक्षेत् संयतचित्तश्च देशिकः शिष्यम् । कृतहुतविधिमपि विधिवदिहितवलिं दत्तदक्षिणं गुरवे ॥ ६॥ भूयस्वक्षरलक्षं गायत्री संयतात्मको जहा। जुहुयात् पायसततिलाभिर्दुग्धतासमिद्भिरपि । ६८ ॥ एकैकं विसहस्रं मन्त्री समभीष्टसिइये मुक्त्यै । अक्षरसहस्रसख्यं मुख्यतः केवलैस्तिले हुयात् ॥ ६८ ॥ 11) "धनाभाभै" इति पाठान्तरम् । (२) "सविसहरसंधिका" रति पाठान्नरम् । (३) "सोवा" इति पाठानरम्। (8) "पद्मा" प्रतिपाठातरम् ।

·२०८ प्रपञ्चसारे दुरितीच्छेदनविधये मन्त्री दीर्घायुपे च विशदमतिः । पायु:कामो जुहुयात् पायसहविराज्य: केवलाग्यश्च ॥ ७० ॥ दूब्बाभिः सतिनाभिः सर्वस्विसहस्रमस्य मन्त्री। अयवा विमधुरसिौरमणैर्जुहुयात् सरोरुहैरयुतम् ॥ ०१॥ नष्टयोरपि भूयो भवति मनोजः स मन्दिरं लक्ष्मयाः । अन्नाद्ययंत्रैरपि पाना ब्रशवसे जुहुयात् । सवरेतैर्नुहुयात् सर्वफनायै विजेखरो मतिमान् ॥ ७२ ॥ इति परमरहस्यं वेदसारस्य सारं गदितमज सुण्डयोंगिभियानगम्यम् (१)। अमुमय जपहीमध्यानकाले य एवं भजति स तु विमुक्तः कम्मभिन्मुक्तिमेति ॥ ७३ ॥ ॥ इति श्रीप्रपसार एकोनविंशः पटलः ॥ * ॥ 11) "मामागम्यम्" रति पाठानरम्।

·विंशः पटलः । अथ वक्ष्यामि विद्यायास्त्रिष्टुभः प्रवरं विधिम् । ऋषिच्छन्दोदेवताभिरगन्यासक्रमैः सह ॥ १ ॥ मरीचिः काश्यपो नाम ऋषिश्छन्दः स्वयं स्मृतम् । देवता जातवेदोऽग्निरुच्यन्ते नान्यतो मनोः ॥ २॥ नवभिः सप्तभिः पड़ा मिः सप्तभिश्व तथाष्टभिः । सप्तभिर्मूलमन्त्रण कांदङ्गानि वर्ण कैः ॥ ३ ॥ अगुष्ठगुरुफजङ्घासु जानूरकटिगुधके । सनामिदयोरोजपायुक्पृष्ठकेषु च ॥ ४ ॥ स्कन्धयोरुभयोर्मध्ये वाहुमुन्नोपबाहुषु । प्रकृपरप्रकोष्ठेषु मणिबन्धतलेषु च ॥ ५ ॥ मुखनासाक्षिकर्णेषु मम्तमस्तिष्कमूर्दसु । विन्यसेदक्षगन्मन्त्री कमान्मन्चसमुद्भवान् ॥ ६ ॥ शिखानलाटकणंयुगोष्ठरसनासु च । सकण्ठबाहुहृत्कुक्षिकटिगुह्योरुजानुपु । जहाचरण्योन्यस्येत् पदानि त्रिष्टुभः सुधीः ॥ ७॥ उद्यविद्युत्करालाकुलहरिगलसस्थारिशहासिखेटे- विष्वासायविशूनान रिगएभयदा तर्जनौशादधाना । चर्मास्युदगूर्णदोभिः (१) प्रहरणनिपुणाभिर्वृता कन्यकाभिः दद्यात्कार्थानवीष्टांस्त्रिनयनलसिता चापि कात्यायनी वः ॥ ८॥ इति विन्यस्तदेहस्त कुर्य्याजम्यादिकाः क्रियाः । दीक्षा प्रवर्त्यते पूर्व यथावद्देशिकोत्तम. ॥ ८॥ 11) "पायुद्धगुणदोनि " रति पाठान्नरम् ।

·प्रपञ्चमारे ततोऽस्त्र कृति: मंप्रोक्ता म्याप्रयोगविधिम्ततः । दीक्षकादमराण्यादी गत्यावघ्य ततोवहिः ॥ १० ॥ यन्त्र पडूगुणितं हवा दुवर्णलसितासकम् (१) । वहिरष्टदलं पनं प्रोजाननगलक्षितम् ॥ ११ ॥ अत्र पीठं यजेन्मन्त्री क्रमात् सनवगक्तिकम् । जया सविजया भद्रा भद्रकाली सुदुर्मुखी ॥ १२ ॥ व्याघ्रसिंहमुखी दुर्गा विष्टुभो नव गायः । तबाधाय घटं गव्यकायमूवपयोऽम्भसाम् ॥ १३ ॥ एकेन पूरणं हत्वा प्रावाद्य च विभावसम् । पाहतेबहिरग्न्यादिपादार कविनिःसृता: ॥ १४ में मूर्तीरभ्यचंवेदग्नेर्जातवेदादिका: क्रमात् । पृथिव्यम्बुनलेरानण्यात्मनेपदसंयुतान् ॥ १५ ॥ अंच हिल कोणेपु निहत्यादीर्यघाक्रमम् । दिलेकादमतस्याः स्युओर्णाद्या वर्णशयः ॥ १६ ॥ नोकपान्नांश्च तहेतीर्विधिनेति समर्चयेत् । जागता तपनी वेदगर्भा दहनरूपिणी ॥ १७ ॥ सेन्दुरखण्डा शुम्भहन्त्री सनमशारिली तथा। वागीश्वरी मदवहा सोमरूपा मनोनवा ॥ १८ ॥ मरहेगा राविसंज्ञा (२) तीव्रकोपा यशोवती। तोयामिका तथा नित्या दयावत्यपि हारिणी ॥ १८ ॥ तिरस्किया वैदमाता तथा स्वादमरप्रिया । समाराध्या नन्दिनी च परा रिपुविमहिनी ॥ २० ॥ पठो च दण्डिनी तिग्मा दुर्गा गायविसंजिका। निरवद्या विमानाची नामोहाहा च नादिनी ॥ २१ ॥ 1) "टु भिनायकम” रहि पाठानरम । (७) “वाविषप्रारति पाटान्नामा

·विंशः पटलः ।
२११
वेदना वह्निगर्भा च सिंहवाहावया तथा ।
धुर्य्या दुर्विषहा चैव रिरंसा तापहारिणी ॥ २२ ॥
व्यक्तदोषा नि:सपना चत्वारिंशचतुर्युताः ।
अभिषिच्य पुनःशिष्यं कुम्भादौन् गुरुराहरेत् ॥ २३ ॥
ईदृशं यन्त्रमारुह्य जपेच्छिष्यः सुयन्त्रितः ।
मन्ताक्षरसहस्रन्तु सिद्धार्थ गुरुसन्निधौ ॥ २४ ॥
सर्वजायेषु चाग्नेय्या गायनया हिगुणो जयः ।
कर्तव्यो वाझितावाश्य रक्षायै कार्यसिद्धये ॥ २५॥
तिलराज्यानलक्षौरक्षेमहविराज्यकैः।
सर्पि:सिक्तीः क्रमाडोम: साधयेदीप्सितं नृणाम् ॥ २६ ॥
चत्वारि चत्वारिंशच चतुःशतसमन्वितम् ।
चतुःसहस्रसंयुक्त प्रोक्तद्रव्य तक्रिया ॥ २७ ॥
एवं संसिद्धमन्त्रस्य स्युरस्त्राद्याः क्रियामता. ।
चत्वारि चत्वारिंशच्च वर्णानामस्त्रमिप्यते ॥ २८ ॥
प्रलोमपाठो वर्णानामस्त्रमाहुम्मनीषिणः ।
पादाष्टकमिदं विद्यात्ततोऽष्टाङ्गो मनुस्त्वयम् ॥ २८ ॥
जाकामी मनुन्वेनं पादास्तु प्रतिलोमतः ।
जपेत्तथाहि मन्वोऽयं क्षाल्यते दुष्टदूषितः ॥ ३० ॥
आद्याः पञ्चाक्षराः पादास्त्रयः सप्ताक्षरा: पदः ।
पञ्चमवाय पष्ठश्च द्वौ तु पादौ पडक्षरी ॥३१॥
पञ्चाक्षरी तदन्तौ च तेषां भावो निगद्यते ।
आद्यं ज्ञानेन्द्रियं का वितीयं पाञ्चभौतिकम् ॥ २२ ॥
टतीयं धातवः सप्त चतुर्थ वर्णमप्तकम् ।
पड़ गायः पञ्चमं स्यात् पाठः पाटकौशिको मतः ।
सप्तमथाष्टमः पादः गदाचं वचनादिकम् ॥ ३३ ॥

·२१२ प्रपञ्चमारे साङ्गः सप्रतिपत्तिकः सगुरुपद्वन्दप्रणामकियो- जाम्योऽग्न्यादिसदन्तकोऽन्तविगतो वर्णप्रतीपस्तथा। गुञ्चादेशविधानतय विधिवद्यातो मनुमन्त्रिणा तत्तत्कार्यममाप्तयेऽखिनविषधान्तीधभानूदयः ॥ ३४ ॥ अनुलोमजपोऽङ्गानामपि पाठोऽनुन्नीमकः । प्रतिलोमानि तानि स्युः प्रतिलोमविधी तथा ॥ ३५ ॥ अन्तपादप्रतीपे हि तथा तानि भवन्ति हि । वर्णप्रतीपे हि तथा मात्रा च प्रतिलोमके। ३६ ॥ प्रतिपत्तिविशेषांय तत्र तत्र विचक्षणः । गुवादेशविधानेन प्रविदध्यायचान्यथा ॥ ३७ ॥ नपः पुरोहासंख्यः स्याहुतकृप्तिस्तथा भवेत् । क्षीरवृक्षसमिद्राजीतिलहव्यरतैः क्रमात् ॥ ३८ ॥ अथवा पञ्चगव्योत्यचरुणा हुतमुच्यते । प्रत्यङमुखेन कर्त्तव्यं प्रायोजपहुतादिकम् ॥ ३८ ॥ तत्र थुमन्त्रवर्णेभ्यस्तावत्यो वह्निदेवताः । प्रत्येकमावृतास्ताम्नु पञ्चकेन नतधुवाम् ॥ ४० ॥ तत् पञ्चकच प्रत्येकमावृतं पञ्चभिः पृथक् । प्रत्येक पञ्चकानाच पोड़शाहत्तिरिष्यते । प्रत्येक पोड़गानाश्च कोटय: परिचारिकाः ॥ १ ॥ इत्येकाक्षरजात् पूवादकस्मात् पोड़गात्मकात् । एतावत्यस्तु जातास्तहिस्तारं पुनरूहयेत् ॥ ४२ ॥ तब विन्द्रियजाः प्रोता देवतास्तुईदृष्टयः (१)। तिर्यचो भौतिकाः प्रोक्ला धातूत्यास्तूभयाननाः ॥ ४३ ॥ अम्भिजास्तूई वदनास्तिर्यवयाय कोशनाः । कीवा मुखहयोपेता गोचरोत्याः स्त्रियो मता: ४४ ॥ 11 देवतालच्य." रति पाठान्तरम् ।

·त्रिंशः पटलः । २१३ अधोगुखाय तिर्यच्च इत्युक्तो मूर्तिसंग्रहः । प्राभिः सवाभिरपि च शिखाभिर्जातवेदसः ॥ ४५ ॥ व्याप्यते परराष्ट्रेषु वृक्षगुल्मलतादिकम् । पारग्ने मानुपाणि स्युनचवाण्याभिचारिक । कम्मण्यासुरमानि स्युवानि स्युस्तथा हतौ ॥ ४६ ॥ अन्याखीन्दर्कादितिगुरुहरिमिवानिलाया देवाः । पूर्वोत्तरचयीयमहरविधयो भानुपाः परेऽसुरभाः ॥ ४७ ॥ नन्दाखारभ्य रितासु प्रयोन्यात्मनि संहरेत् । भद्रास संग्रहं कुर्यज्जियास तु विशेषतः ॥ ४८ ॥ भारणारभ्य मन्देन प्रयोज्यादित्यवारके। संहरेत् संग्रह कुयाहार त्वाचार्ययोः मुधीः ॥ ४६॥ चरैर्विमृज्योभयकैराहरेदभ्यसेत् स्थिरः । दिनास्त्रं दिनदयुक्तं चारग्रइसमन्वितम् ॥ ५० ॥ कृत्तिकादि च कृत्यान्तं कृत्यास्तं जातवेदसः । नक्षत्रामा हुतायः स्यात्तिथ्यात्मेन्दुरुदादतः ॥ ५१ ॥ ताम्यां करोति दिनशदिसर्गादानकम्मणी। इत्येप निपुणो मन्त्री प्रयोगादन्यथात्महा। ५२ ॥ रक्षानिग्रहकमणीरनुपराग्वज्ञाप्रधानाक्षति प्रख्या मन्त्रविधानविच दिगि दियेकादर्गकादग। मंस्थाम्य क्रमशोऽदरोदितरुची: प्रकोपेड़ा मर्नु मम्यग्वा जुहुयादन प्रतिगतीमिही समाराधयेत् । ५३ ॥ पीतायोमुष्टिगदाहस्ता महिपाज्यमयुतमाः। वैभीतकारिष्टसमित्कोद्रयः स्तम्भयेश हुन विधिना : ५४ समिता पागायुगयुग्विगनहारिवाइमम्भिवा । वेतमममिदाहुत्या मधुरयुञा महु वगयेदुर्गा । ५५ ॥

·प्रपञ्चसारे ॥ साङ्गः सप्रतिपत्तिक: सगुरुपन्दप्रणामक्रियो- जाप्योऽग्न्यादिसदन्तकोऽन्तविगतो वर्णप्रतीपस्तथा । गुचादेशविधानतच विधिवद्यातो मनुमन्त्रिणा तत्तत्काय॑समाप्तयेऽखिलविषड्वान्तौधभानूदयः ॥ ३४ ॥ अनुलोमजपोऽङ्गानामपि पाठोऽनुन्नोमकः । प्रतिलोमानि तानि स्युः प्रतिलोमविधौ तथा ॥ ३५ ॥ अन्तपादप्रतीपे हि तथा तानि भवन्ति हि । वर्ण प्रतीपे हि तथा मात्रा च प्रतिलोमके ॥ २६ ॥ प्रतिपत्तिविशेषांश तत्र तत्र विचक्षणः । गुादेशविधानेन प्रविदध्याबचान्यथा ॥ २७ ॥ जपः पुरोकसंख्यः स्यादुतकृप्तिस्तथा भवेत् । चीरवृक्षसमिद्राजीतिलहव्यतः क्रमात् ॥ ३८॥ अथवा पञ्चगव्योत्यचरुणा हुतमुच्यते । प्रत्यड्मुखेन कर्त्तव्यं प्रायोजपहुतादिकम् ॥ ३८ ॥ तत्र स्युमन्सवर्णेभ्यस्तावत्यो वह्निदेवताः । प्रत्येकमावतास्तास्त पञ्चकेन नत वाम् ॥ ४० ॥ तत् पञ्चकञ्च प्रत्ये कमावृतं पञ्चभिः पृथक् । प्रत्येकं पञ्चकानाच पोड़शात्तिरियते । प्रत्येक पोड़गानाच कोटय: परिचारिकाः ॥ ११ ॥ इत्येकाक्षरजात् पूर्वादेकस्मात् पोड़शात्मकात् । एतावत्यस्तु जातास्तविस्तारं पुनरुध्येत् ॥ ४२ ॥ तव विन्द्रियजा: मोक्का देवतास्तु दृष्टयः (१)। तिर्यची भौतिका: प्रोक्ता धातूयास्तूभयाननाः ॥ ४२ ॥ अम्भिजास्तू ईवदनास्तिय॑ञ्चशाथ कोशजाः । कीया मुखहयोपता गोचरोत्या: स्त्रियो मताः ॥ ४४ ॥ 10 “देवतासांच्या रति पाठान्तरम् ।

·विंशः पटलः ।
२१३
अधोमुखाय तिर्यच इत्युक्तो मूर्तिसंग्रहः ।
प्राभिः साभिरपि च शिखाभिर्जातवेदसः ॥ ४५ ॥
व्याप्यते परराष्ट्रेषु वृक्षगुलालतादिकम् ।
पारम्भे मानुषाणि स्युनक्षवाण्याभिचारिके ।
कम्मण्यासरभानि स्युधानि स्युस्तथा हतौ ॥ ४६ ॥
अन्त्याखौन्दर्कादितिगुरुहरिमिवानिलाचा देवाः ।
पूर्वोत्तरत्रयोयमहरविधयो मानुषाः परेऽसुरभाः ॥ ४७ ॥
नन्दास्वारभ्य रितासु प्रयोन्यात्मनि संहरेत् ।
भद्रासु संग्रहं कुर्याज्जयासु त विशेषतः ॥ ४८॥
पारेणारभ्य मन्देन प्रयोन्यादित्यवारके ।
संहरेत् संग्रहं कुर्याद्वारे वाचार्ययोः सुधीः ॥ ४८ ॥
चरैविसृज्योभयकैराहोदभ्यसेत् स्थिरैः ।
दिनास्त्रं दिनदयुक्तं चारग्रहसमन्वितम् ॥ ५० ॥
कत्तिकादि च अत्यान्तं कृत्यास्त्रं जातवेदसः ।
नक्षत्रामा हुताशः स्यात्तिथ्यात्मन्दुरुदाहृतः ॥ ५१ ॥
ताभ्यां करोति दिनकादिसर्गादानकम्मणी ।
इत्येष निपुणो मन्त्री प्रयोगादन्यथात्मदा ॥ ५२ ॥
रक्षानिग्रहकम्मणोरनुपराग्वताप्रधानाक्षति
प्रख्या मन्त्रविधानविच दिशि दिश्येकादशैकादश ।
संस्थाध्य क्रमशोऽक्षरोदितरुची गती पहा मर्नु
सम्यग्वा जुहुयादनु प्रतिगतीसिहा समाराधयेत् ॥ ५३ ॥
पीताऽयोमुष्टिगदाहस्ता महिपान्यस युतपुलाकैः ।
वैभीतकारिष्टसमिकोट्रवकैः स्तम्भयेच हुतविधिना ॥ ५४॥
सुमिता पाशाभुगयुग्विगलद्दारिप्रवाहसम्भिवा ।
वैतससमिदाहुत्या मधुरयुजा मछु वयेदुर्गा ॥ ५५ ॥

·२१४ प्रपत्रमारे रता पागाङ्कुगिनी निगि फन्निनी केशरोद्भवैः पुष्पैः । चन्दनरससंसितोमाटुर्गा वशीकरोति जगत् ॥ ५६ ॥ लवणे स्तिमधुरसितस्तत्कृतया वा जुहोतु पुत्तल्या ! उडुतरुकाछैनतं सप्ताहानृपतिमपि वशे कुरुते ॥ ५७ ॥ सकपालशूलपामाइशहस्ताऽरुणतरा तथा दुर्गा । अाकर्षयेच लावणपुत्तल्या विमधुरातया होमात् ॥ ५८ ॥ ध्यात्वा धमां मुसन्नविशिखकरामस्थिमिथ तोक्षणाक्तः । कार्पासानां निम्बच्छदमेपटते(१)ईताच विहेपः ॥ ५८ ॥ धूम्रा तर्जनिशून्नाहितहस्ता विषदलैः समाहिपाज्यैः । होमाच मरिचसर्पपचरुभिरजारुधिरसेचितैरटयेत् ॥ ६ ॥ गिखिशूलकराग्निनिमा सर्पपतैलाक्तमत्तवीजेथ । मरिचर्चा राजियुतैोमादहितान् विमोहयेदुर्गा ॥ ६१ ॥ कृष्णा शूनासिकरा रिपुदिनवृक्षोडवैः समिन्द्रवरः व्रणवतसंसिक्तीमान्मारयति मासतो दुर्गा ॥ ६२ ।। नक्षताक्षसमिधो मरिचानि च तीक्ष्णाहिङ्गकलानि मारण कम्मणि विहितान्यारुष्करस्नेहसितानि ॥ ६३ ॥ नक्षपहचसमिधा विलिखितसाध्याभिधानकम्मवताम् । सचतुयत्वारिशत्तत्वयुजा होमकम्म मारणकरम् ॥ ६४ ॥ मरिचं चोद्रसमेतं प्रत्यकपुष्पीपरागसम्भिवम् । उष्णाम्भ:परिलुलितं प्रसेचयेदृचक्षपुत्तल्या ॥ ६५ ॥ वृदये वदने च रिपोः सम्मुखतः संप्रतिष्ठिते वायोः । जूभिभूतोऽरि: स्यात्तत्कथनात् पक्षमात्रकान्मियते ॥ ६६ ॥ भेव प्रतिकतिरसत्तत्प्रतिष्ठितसमीरणा च विशदधिया। तीक्षानेवालिप्ता विनोमजापन तापनीयाग्नौ ॥ ६० । । “निम्बभेदभेषरते.' इति पाठामरम् ।

·त्रिंशः पटलः ।
विधिमा ज्वरविद्धः स्यादपधनहोमेन हानिरङ्गस्य ।
साहुल्या मरणं प्राप्नोति रिपुर्न तत्र सन्देहः ॥ ६ ॥
प्राकमोक्तान भूतवर्णान् दशदशयुगशी विन्दुयुक्तानमोऽन्तान्
योनमध्यात्रिमध्येष्वपि पुनरय संस्थाप्य भूनाभवर्णान् ।
वणेस्तैः साकमग्नेर्मनुमपि कुलिशाद्यैः स्वचिह्नः समेतं
कुर्यात् कम्माणि सम्यक् पटुविशदमतिः स्तम्भनाद्यानि मन्त्री ॥ ६८ ॥
उदहादिलला: कोर्णासौ चतुर्थार्णकावसो धाराम् ।
दृष्य द्वितीयरक्षा वरद्दन्दयोनिकादियसाः ॥ ७० ॥
मरुतः कपोलविन्दुकपञ्चमवर्णाः शहौ तथा व्योम्नः ।
मनुषु परेष्वपि मन्त्री करोतु कम्माणि तस्य संसिय ॥ ७१ ॥
उन्मत्तवेलनेत्रद्रुमभवसमिधा सप्तसाहस्रकान्तं
प्रत्येक राजितैलालुनितमथ हुनेन्माहिपाज्यागुतं वा ।
कृष्णाष्टम्याद्यमेवं सुनियतचरितः सप्तरावं निशायां
नि.सन्देहोऽस्य शत्रुत्यजति किल निजं देहमाविष्टमोहः ॥ ७२ ॥
सामुद्रे च सहिंगुजीरकविषैः साध्यवृक्षाकृति
कलाधोवदनां जले घटकटाहादियिते क्वाथयेत् ।
सप्ताह ज्वननं जपन् विषतरोर्यध्या शिरस्ताडनं
कुर्वन् सप्तदिनान्तरे यमपुरकोड़ापरः स्यादरिः ॥ ७३ ॥
अस्पन्दनबदपनगमुखग्रस्ताडिमाशाम्वरं
न्यखवं तिनजामुत विषहतं दीप्तं कर्भाखतः ।
वायुप्रेरितवनिमण्डलमहान्बालाकुलास्यादिक
ध्यायन् वैरिणमुत्क्षिपेत् जलममुं मन्त्र जपन् मृत्यवे ॥ ७४ ॥
आदीशकोऽग्निमनुना त्वथ सप्तरात्रं
सिद्धार्थतेललुन्नितैर्मरिचर्जुहोत ।
प्रारभ्य विटिदिवसेऽरिनरः अन्नाप-
मूर्यान्वितेन विषयीक्रियते बरेण ॥ ७५ ॥

·प्रपञ्चसारे
तालस्य पत्रे भुजपत्रके या मध्ये लिखेत् साध्यनराभिधानम् ।
अथाभितो मन्वमिमं विन्नोमं विनिख्य भूमौ विनिखन्य तत्र ॥ ६ ॥
प्राधाय वैश्वानरमादरेण समय सम्यग्नरिचर्जुनोतु ।
तीव्रो ज्वरस्तस्य भवेत् पुनम्तत्तोये क्षिपेदश्यतमः स भूयात् ॥ ७७ ॥
सिंहस्था गरनिकरैः कशानुवर्धावन्तीं रिपुमनुधावमानमेनाम् ।
संचिन्त्य तिपतु जलं दिनेशविम्ये जघा, मनुमपि चाटनाय शीघ्रम् ॥८॥
कत्वा स्थण्डिन्नमगडले भगवती न्यासक्रमादर्चयेद
गन्यायः : पुनरन्धमा च विकिरेन्मन्त्री निशायां वलिम् ।
जमा मन्त्रममुच्च रोगसहिताः कृत्या निकत्या कृता-
म्तांस्तान् भूतपिगाचवैरिविहितान् दुःखानसौ नाशयेत् ॥ ७ ॥
विधिवदभिज्वाल्याननमन्वहमाराध्य गन्धपुष्पा ।
सन्ध्यासु जपाच्च मनुरयमाकाहितसर्वसिद्रिकल्पतरुः ॥८० ॥
कुसुमरसतुन्नितन्नोणारुणवदनो जुहोतु सन्ध्याम् ।
मन्तासस्यमग्नेरैकोन द्रावयेदरोनचिरात् ॥ ८१ ॥
शुदेव तण्डुलेरय हविरपि निष्पाद्य पञ्चगव्यमपि ।
महतेन तेन जुहुयादशसहस्रं ममतसम्पातम् २ ॥
प्राशितसम्पातस्य स्याद्रमा सर्वथैव साध्यस्य ।
प्राङ्गणमन्दिरयोरपि निखनेत हारेऽवशिष्टसम्पातम् ॥ ८३ ॥
कृत्या नश्यति तस्य वौतितेन ग्रहादयो भोल्या ।
करिमेति कुपिता कृत्या समिना च नागयति ॥ ८४ ॥
वट्ठमफलकान्ते मन्वितमः सप्तससकोष्ठयुते ।
कोणोदरापि हित्वा मायावीनं सकाम मध्यगत ॥८५ ॥
विनिरत् क्रम मन्त्राचराय गिष्टेषु तेषु कोठेषु ।
तव मरुतः प्रतिष्ठां विधाय निधाय यनिमपि जुहुयात् ॥८६॥
पायनाट महन फनकोपरि सम्यगात्तमम्पातम् ।
विप्रतिपत्तिधराया निखुनेग्नन्युपट्रवा: मद्यः ॥ ८७॥

·विशः पटलः । . सिकताचरुगव्याश्मक मृदा प्रतिष्ठा विधीयते सिद्य । प्रस्थाढ़कघटमाना ग्राहपुरराष्ट्राभिगुप्तये सिकता: ॥ ८८॥ मध्येऽष्टामान्तासु च कुण्डानामारचय्य नवकमपि । विधिना निवपत् क्रमशः सिंहधनुश्छागयायिनि दिनेशे ॥ ८८ ॥ तिथिषु च (१) कालाष्टम्यां भेषु विशाखाग्निमूलभाग्येषु । वारेषु मन्दवाक्पतिवर्जाः सव्वे प्रशस्यन्ते तथर ॥ ८ ॥ हस्तथवणमघासु प्राजापत्ये च कम्म कुर्चीत । हादशसहस्रसंख्यं प्रजपेद्गायनमपि यथोक्तम् ॥ २१ ॥ मध्ये च मूलमनुना तदायुधेरष्टदिक्षु चक्राद्यैः । सकपालान्तः पृथगपि संस्थापनकम्म निगदितं विधिवत् ॥ ८२ ॥ ताम्ताय देवता अपि परिपूज्य यथाक्रमेण मन्चितमः । कुयादलिं दिनग्रहकरपीभ्यो लोकपालराशिम्यः ॥ ८३ ॥ सिकतापोड़गकुड़वं ब्रह्मट्ठमभाजनेऽनगव्यातम् । निर्वपति यदि विधिना तं देशं ग्रामं करोति चतुरब्दात् ८४॥ प्रऽजस्थेऽधिगायामपरिमितजलायां समादाय शुद्धाः सम्यक् संगोपयित्वातपमनु सिकताः शूर्पकोणैर्विगोध्य । संशहे पञ्चगव्ये सुमतिरथ विनि:निप्य ताः कुम्भसंस्था मन्त्राग्नौ मन्त्रजापो दिजतरुसमिधा भर्जयेत् कार्य हेतोः ॥ ५ ॥ एवं मृदुपनयोरधः संस्थाप्यन्ते सपश्चगव्यास्ताः (२) । वसुधाविप्रतिपत्तिक्षयश्च पुष्टिञ्च कुलते क्रमगः ॥८६॥ रयचरणदरगदाम्बुज हस्ता निष्टमगातकुम्भनिभा। सतपयोऽन्धोहोमान्महतीं नमी समायहेदुर्गा ८७ बीहिभिरग्नेः वीरः समिहिरपि दुग्धवीरुधामान्यः । मधुरवयमधुरम्महतीमहिं करोति हुतविधिना ॥८ ५) 'रादिति पाठान्नरम् । itए मदपनारक संसायने समयाने" इत्यपि पाठानरंजयने । २८ ·२१८ प्रपञ्चसारे यदयहाछति पुरुषस्तत्तदमुष्य प्रभावतः साध्यम् । सग्रहनक्षत्राट्यां समिरिपुरग्रामकाननां वसुधाम् ॥een साहिझपोपतमुधिं दहति हि मतिमानयवमतेन । एवं प्रोत्यापयति च मन्त्रणानन निशितधीम्मन्त्री । पुंसा केन कियहा मन्त्रस्याख्यायतेऽस्य सामर्थ्यम् ॥ १० ॥ तस्मादेनं मनुवरमभीष्टाप्तये संयतामा जम्यानित्यं सहुतविधिमन्यादरादर्चयोत । भक्त्या कुर्यात् सुमतिरभिपेकादिकं कमजातं कर्तु वान्यत् प्रवणमतिरबैव भक्तः सदा स्यात् ॥ १०१ ।। इति श्रीप्रपञ्चसारे त्रिंशः पटल: AR ·एकविंशः पटलः । प्रथाभिवक्ष्ये महिंतस्य मन्वस्थानुष्टुभः संग्रहतो विधानम् । ऋष्यादिकरङ्गपदैर्यथावद्दीक्षाजपा हवनक्रमेण ॥ १ ॥ ऋषिरभिहितो वसिष्ठश्छन्दोऽनुष्टुप च देवता रुद्रः । चाम्वकपदादिकः स्यान्मनुनामुनैव पड़गलप्तिरिह कथिता ॥ २ ॥ त्रिभिस्तु वर्षे हृदयं शिरथ चतुर्भिरष्टाभिरयो शिखा च । उक्तं नवार्ण: कवचं तथाक्षि पञ्चाणकं त्राम्बकमस्त्रमाहुः ॥ ३ चरणाग्रसन्धिगुधाधारीदरहदयकन्धरय पुनः । चाहोः सन्ध्यवास्यमापदृक्श्रुतिभूशीषु ॥ ४ ॥ वर्णान् न्यस्य गिरोभूदृग्यत्रागनदुदरगुह्येषु । जोर्जान्दोः पदयोः पदैव मनुवित् क्रमेण विन्यस्येत् ॥ ५ ॥ अच्छः स्वच्छारविन्दस्थितिरुभयकरावस्थितं पूर्यकुम्भ हाभ्यां वेदाधमाले निजकरकमलाभ्यां घटो नित्यपूर्णी । हाभ्या तौ च स्रवन्तौ शिरसि शशिकलावन्धुरे प्रावयन्ती देह देवो दधानः प्रदिशतु विगदाकल्पजातः यियं वः ॥ ६ ॥ प्रासादोक्ते च पौठे गव्या दुग्धतरुकपाया। संपूर्य कनयमस्मिन् महेगमावाद्य पूजयेत्या 10 अराधार्कायैः पुनराइतिरष्टभिहितीया स्यात् । मन्त्राणंगलिभिः स्युः पुनयतम्रो दिशापयवाद्यैः ॥ ८ ॥ भन्दुधरणितोयाननरवियदामसंजकास्ते च । पानुष्टुभमित्यष्टावरणं प्रोक्तं विधानवरमेवम् ॥४ रमा राका प्रभा न्योत्ना पूर्णीषा (१) पूरणी सुधा । विना विद्या मिता महा सारा मत्या (२) गिवा निगा । १.. 1 'देमापोंपा रवि पाठानरम् । 10"सन्ध्याति पाठानरम्।

·१२० प्रपञ्चसारे आदी प्रजा परा मेधा कीर्तिः (१) गान्ति तिमतिः । धरोमा पावनी पद्मा शान्ताऽमीघा जयाऽमला ॥ ११ ॥ हाविंशदिति निद्दिष्टाः शक्तयोऽनुष्टुभः क्रमात् । शिवानुभावतो नित्यं जगदाप्याययन्ति याः ॥ १२ ॥ इति परिपून्य महेगं कलशजन्नैः समभिपेचयेच्छिप्यम् । कनकाशकरनादीगुरुमपि परिपूज्य मनुमतः सिध (२) ॥ १३ ॥ प्रजपेनचाहत्त्या द्रव्यैर्जुहुयाजपावसाने च । वित्वपलागौ खदिरवटसिदार्थदीग्धदुग्धानि ॥ १४ ॥ दधि दूति दगैतान्याज्यसमेतानि होमवस्तूनि । एकैकगः सहस्र दाभडुवा प्रतर्य विप्रांश्च । भवति नरः सिंहमनुम्मन्वेण च सर्बकम्मकत्ता स्यात् ॥ १५ ॥ विखैरयुतं हुत्वा महती लक्ष्मीमवाप्नुयादिमः । तावद्विजिबिजः थियं पुष्कनामवाप्रोति ॥ १६ ॥ खदिरसमिदयुतहोमात्तेजोवलपुष्टिमाप्नुयादिटाम् । न्यग्रोधायुतीमाहनधान्यसमादिमति न चिरेण ॥१०॥ अयुत तिने. प्रजुन्नपमृत्योः पामनो विमुक्त: स्यात् । सिहार्यायुतहोमैरिणमपमृत्युमपि विनाशयति ॥ १८॥ पायसहुतेन परमा रमामयायुर्यगो लभेन्मत्त्वः । दुग्धहुताच्छान्ति: स्यात् परकृत्या नश्यति थिय नभते ॥ १८॥ दधिहोमनोऽनवान् स्यात् मंवलनकरं च तहदन्ति बुधाः । दूवायुतेन जुद्वन् रोगादिवास्य समपमृत्युम् । गर्वितधीरदाना विप्रवरः सर्चया गत जीवत् ॥ २० ॥ 1 "बानि रतिपाठानरम। (१) मिाम इति पानरम ।

·T
एकत्रिंश. पटलः।
२२१
निजजन्मदिन पयोऽन्धमा वा शतवीर्यावितयः पयोहताः।
जुहुयाच शतं च विंशतिं यः स लभेदायुररोगितां चिराय ॥ २१ ॥
काश्मयंदारुसमिधा त्रिशतं समेत-
सर्पिः पयोऽन्त्रसहितं त्रिदिनं जुहोत।
विप्रान् प्रतयं च गुरून् परिपून्य सम्य-
ग्दोघे विमुक्तगदमायुरवामुकामः ॥ २२ ॥
नात्वा चार्कमुखोऽम्भसि स्थित इमं मन्त्रं सहस्रं जपे-
दायुष्यं प्रतिपर्व दुग्धहविषा होमो महाथीप्रदः ।
लाजाभिनिजवाञ्छिताय हवनात् कन्याशु संदीयते
खाहतस्तनजद्रुहोमविधिना वर्णान् वशे स्थापयेत् ॥ २३ ॥
गायत्रिवर्ण परिपूर्ण तनुय भानु-
स्त्रिष्टुविशिष्टमहिमा महितः कशानुः ।
আরমান্বষমঘববি: মন্ত্রী
दद्युः समुद्यतममी परिवान्छितं यः ॥ २४ ॥
एभिस्त्रिभिमनुवरन शताक्षराख्यो
मन्तोऽभिकाहितफनाप्तिदकामधेनुः ।
प्रीती हिताय जगतां मुनिभिः कपाद्र-
चित्तथीतमध संग्रइतो वदामि ॥ २५ ॥
ऋचाद्या: पूर्वोक्ला स्त्रिविधाः स्युईचयोदशभिर्वणः ।
शिर एकादशभिय हापिंगदर्भिस्तथा शिस्था कवचम् ॥ २६ ॥
नयनं पञ्चदगाएँ: ससप्तभिहाभिरम्तमविधिः ।
विन्यामञ्च मनना मन्त्राः पूर्ववत् क्रमात कुयात् ॥ २७ ॥
म्मतव्याखिललोकवर्ति सततं यजम स्थावर
व्यात येन च यत्प्रपञ्चविहितं मुशिय यसिहितः।
यहा स्यात् प्रणवतिभदगहनं शुत्वा च यदगीयते
तहः काशितमिहान परमं न्योतिस्त्रयोयं महः ॥ २८ ॥

·२२२ प्रपञ्चसारे लक्षायतो जपविधिः शताक्षरस्याथ होमविधिकताः । अयुतावधिको द्रव्यं दौधान सपिपा समायुक्तम् ॥ २८ ॥ सौरे पीठे पूजामोलेरनैः समातिः प्रथमा । प्रतादिन्याद्याभिस्तिस्रः प्रोता: क्रमात समातयः ॥ ३० ॥ पञ्चम्यातिकता वैष्टुभ व जागतादिभिस्तदनु । स्याञ्च रमादिभिरातिचराष्कमुह दशम्यथेन्द्रायः ॥ ३१ ॥ इति शताक्षरमन्चसमीना निगदितह दशावरणायुधैः । प्रभजतामभिकाशितसिधये निखिलसंसृतिमोक्षपदाप्तये ॥ ३२ ॥ दुग्धातर्जुइयात् सहस्रममताकाण्डैस्त दीर्घायुपे दूाणां वितयैस्तथा घृतपयःसिन तेनैव वा । लक्ष्मी कोकनदैव शोएकचिभिस्त्रिस्वादुयुक्तस्तथा रसोरुत्पलकैस्तदधि विकचैर्वस्व: प्रसूनैरपि ॥ ३३ ॥ अनुदिनमथ शान्त्ये (१) संयतामा सहस्रं प्रतिजहुत तिलवा मन्त्रविमासमेकम् । अपि दिनकरसंख्यान भोजयोत हिजातीन् विविधरमविशिष्टभतितो भोन्यजातः ॥ ३४ ॥ शतं शतं प्रातरतन्द्रितोचतो जपेदिजो मन्त्रममुं शताक्षरम् । आरोग्यजु बहुलेन्दिरायुतं शतं प्रजोवेच्छरदां सुखेन सः ॥ ३५ ॥ प्रथवव्याहताद्या व्यावृतितारान्तिका व मन्त्रिवरः। जम्या मताचरी स्थादिह परलोकप्रसिहये दिनशः ॥ ३६ ॥ मनुममुमय शान्त्यै तत्पदा प्रजम्याद- गदगणरहितायायायुपेऽनुष्टुवाद्यम् । विमलमतिररातिध्वंसने बिष्टुवाद्यं दिनमनु दिनयत्र वत्सरं संयतामा ॥ ३७॥ 17 "यदिनमायान्यै” रति पाठान्तरम् ।

·एकविंशः पटलः ।
२२३
शताक्षरमनोरयं क्रम उदीरितः संग्रहा.
इजेदमुमतन्द्रितो दिनश एव मन्त्री रहः ।
अभीष्टफलसिद्धये सुयश च दीर्घायुपे-
ऽम्यशेषजनरञ्जनाय चिरमिन्दिरावाप्तये ॥ ३८॥
संवादसूतविहितं विधानमथ साङ्गदेवतारूपम् ।
पक्ष्यामि साधकानामनुदिनमभिवान्छितप्रदानकरम् ॥ ३८ ॥
ऋधिरपि संवलनोऽस्थानुष्टुप् सविटुवुच्यते छन्दः ।
संवादाद्यः प्रोत: संज्ञानाद्यच देवता चाग्निः ॥ ४० ॥
ब्रह्माख्यो हृदयमनुः शिरय विष्णूरुद्रः स्यादिह तु शिखेश्वरच वम्म । ।
नेवले भवति सदाशिवस्तयास्त्र सात्मेत्यथ कथितं पड़गमेवम् ॥ ४१ ॥
धवलनलिनराजच्चन्द्रमध्ये निपस
करविलसितपाशं साहुशं साभयञ्च ।
सवरदममलेन्दुक्षीरगौरं त्रिनेत्रं
प्रणमत सुरवत्र मङ्गु संवादयन्तम् ॥ ४२ ॥
सहस्रकाणां दशकचतुर्भिरथो सहस्रैय चतुर्भिरवितम् ।
जपेन्मनुं सम्यगथाभिदीक्षितः पयोऽन्धसाऽन्ते जुहुयाशांशकम् ॥ ४३ ॥
यजेत् पुरातेंय तदर्धनाविधौ पुनर्दितीयावरणेऽग्निमूर्तिभिः ।
अनन्तरच विदशेश्वरादिभिः क्रमेण वहिं विधिनेति पूजयेत् ॥ ४४
संवादसूक्ते विधिनत्यनेन संसाधित कम् करोत मन्त्री।
चतुःशतश्चापि दशोत्तरेण चतुयतुष्कं प्रजपेडुनेच ॥ ४५ ॥
पायसेन मधुरत्यभाजा विप्रराजतरुजैः कुसमी ।
सर्पिषा स्तनजवृक्षसमिद्विान्छितार्थविधये प्रजुहोतु ॥ ४६ ॥
जुहुयात् कनाचतुष्कः प्रत्चमायोज्य कादिवर्गचतुष्कैः ।
तहच्च पयालाद्यैर्वण: संयोन्य पूर्वसंख्यकं मतिमान् । ४७ ॥
तहट्टचं प्रतियोन्य पिटुप्पादांय पूर्वसंख्येन !
जुहुयात् मर्पि:सिक्तं पायसमचिरण कार्यसमवास्यै ॥ १८॥

·२२४ प्रयवसारे प्रतिपादमथापाद प्रतियोग्य जुहोत पूर्ववन्मतिमान् । तेनाभीटावाप्तिनचिरेण नरस्य हस्तगता ॥ ४ ॥ पचरपादविष्टुवयुक्तः सूक्तस्तु पूर्वसंख्येन । जुहुयात् समाजरूपं संवादयितुं प्रतर्पयेवाद्भिः ॥ ५॥ उद्दिश्य यट्यदिह मन्त्रितमो जुहोति सूतरमीमिरुदितस्विविधय मन्त्रैः । व्यस्तैर्य याविभवतो विधिवत् नमस्त- स्तत्तस्य सिध्यति समग्रमयत्नभव। ५१ ॥ रुग्वारुणी ध्रुवावाद्या या सा बिष्टुनिगद्यते । ऋपिर्वसिष्ठस्त्रिष्टुप् च छन्दो वारीट् च देवता ॥ ५२ ॥ अष्टभिः सप्तभिः पड़ भि: पुनस्तावद्विरधरैः । पड़गानि विधयानि तन्मन्चसमुदीरितः ॥ ५३ ॥ अङ्गल्य ग्रमसन्धिपायुभिवसंज्ञाधारनाभिषयो कुदी पृष्ठहृदोररोजगलदी:मध्यग्रवक पु च। गण्डघ्रापविनोचन यवग्णयुग्भूमध्यमस्तेषु के माझे पु तथा न्यदिशदधीर्वमनस्यैः क्रमात् ॥ ५४ ॥ अच्छाशकामरपमाल्यविलेपनान्यः पागाइगाभयवरोद्यतदो:सरोजः । वच्छारविन्दवसतिः सुमितः प्रसनो भूयाविभूतिविधये वरुणथिरं वः ॥ ५५ ॥ भष्टभिरहिभिर्दिगाधिपः समभिपून्य वारीशम् । कनाजन्नः पुनरभिपिञ्चेत् परमगुरुम्मन्त्रजापिनं शिप्पम् ॥५६॥ वमुमिः प्रसाध दैगिकमय शिष्यो मनुमिमं जपलक्षम् । जुहुयाच दुग्धपरिवरयुतं घतामुमतिमान् ॥ ५७ ॥ ऋगियमृणमोरनी स्यान्नपैहुँतैस्तपणेय मन्त्रविदः । मंप्राप्तदुर्गरपि सद्यो इशाच महेनमीम् । ५८ ॥

·एकाविंशः पटलः। इत्तोः सितस्य शकलैघृतसिक्तर्य यतदिनं जुहुयात् । सकलोपट्रवमान्य तथर्ण मुक्तये च सम्मदे सुचिरम् ॥ ५८ ॥ वेतसममिदयुतहुतादृष्टिमकालेऽपि वितनुते वरुणः । गयक्षीरसमेताचिदिनकृताहिनमुखेषु मुदितमनाः ॥ ६ ॥ शतभिषजि समुदितेऽके चतुःशतं पायस हुनेत् सष्टतम् । ऋणमोचनाय लक्ष्मा जनसंवननाय (१) शुक्रवारे च ॥ ६१ ॥ पाशनिबई वैविणमडशसंप्रोतमम्बुधः पारे । ध्यायन् परे क्षिपन्तं वरुणं जुहुयाक्ष तथा प्रजपेत् ॥ १२ ॥ पाशनिबदं वैरिणमसिनाच्छिाश नाशयन्तममुम् । ध्यायन वेतससमिधी गोमूवयुता हुनेत्तदपहत्यै ॥ ६३ ॥ दोग्धात्रै गुवारे तससिक्तीः लतय हवनविधिः । ऋणमोचदव विविधोपद्वशमनसट्रमाकरः प्रोक्तः ॥ ६४ ॥ पश्चिमसध्यासमये पधिमवदनोऽनलं समाराध्य (२) । ऋचमेनामभिजण्याचतुःभतं सकलदुःखशमनाय ॥ ६ ॥ शालीघृतसं सिक्ताः सरिदन्तरितो जुहोत परमेनाम् । संस्तम्भयितुं विदिनं सुमना मन्त्री चतुःशताहत्त्या ॥ १६ ॥ प्रत्यभुषोऽय मन्त्री प्रतर्पयेद्दा जलैः सशक्षतरैः । यः स दुपट्रवाणां रन्ध्यानिचयं यियं समृच्छति च ॥ १७ ॥ बहुना किमनेन मन्त्रिमुख्यो मनुनाश प्रसाधयेदभीष्टम् । हवन क्रिययाऽथ तर्पणेवा संजप: पागमती महामहिमः ॥ १८ ॥ 1॥ इति श्रीप्रपक्षमारे एकविंगः पटलः । (1) रनाय" हि पाठानरम् । (२) "समाधाय रतिया पाठः। २८ ·हाविंशः पटलः। -Mono- अथ यन्वविरचनाभिमन्व विशेषान् बहुप्रकारयुतान् । कथयिष्ये मन्त्रविदामहिकपारविकासये सुधियाम् ॥ १ ॥ विगुणितसंन्ने मायालढतकोणे तयाभिसंवीत च । या या विशेषक्लप्तिस्तां तामपि संग्रहेण समभिदधे ॥ २ ॥ कोणोलसितसुधाक्षरगलदमृतस्फुरितवहिपरिवीताम् । विन्दोमध्यगतवीजस्थितां सुधाधारया परिसुतया ॥ ३ ॥ पूर्ण सुपुनारन्धां साध्यतन संस्मरछिरसि बध्यात् । तेनारोगी पुरुषः प्रजावान् दीर्घमायुराप्नोति ॥ ४ ॥ शीतांशुमण्डलस्यं कूम्मचतुर्थात्तकोणलसितमिदम् । शीतप्रलिप्तजप्तं ककृतं च शिरोरुजातिहरम् ॥ ५ ॥ तदंयन्त्र युगं विलिखेदभिलपितमाध्यसाधकाख्ययुतम् । साध्यमधस्तात् कृत्वा बढात्र खपितु साधको नित्यम् ॥ ६ ॥ विधिनानेन तु सद्यः साध्योऽस्य वशे भवेदयत्नेन । तत्तु खनित्वागारे तवानं सिद्धमत्तु (१) वश्यकरम् ॥ ७ ॥ साध्याख्या गतिवगी नरहरिमपि रन्धत्रये च विशती कालिख्याथ लोटे सततगमपि संस्थाप्य जसा स्वशतया । प्रागारे स्थापयित्वा नरमुदकनिधेशित्रपावे लिखित्वा दीमाग्नौ तापयित्वा स्त्रियममलधियः सम्यगाकर्षयेयुः ॥ ८॥ विगुणितविहिता विधयः पड़ गुणिते च प्रयोजनीयाः स्युः । रसाकर्मणि विहितं तप्रायः प्रचुरमन्वयुसतया ॥८॥ | "विमाडरतिपाडानरम् ।

·द्वात्रिंशः पटलः। २२७ पाशाष्टाक्षरवीतशक्तिदहनमोलासि साध्याद्वयं शक्तिबीस्मरसंहतं कुयुगरन्धाबद्दचिन्तामणि । इत्यं पड़गुणितं विलिख्य जपितं मन्त्री दधानोऽसक्क- ट्राज्ञां वामदृशां मियो भवति संग्ग्रामे पुरे वा चिरम् ॥ १० ॥ चिन्तारत्नाषितासित्रियुगमथ नृसिंहावृतान्तःस्थवीजं प्रादुः साध्याभिधानं वहिरपि लिपिभिः प्रानुलोमाभिवीतम् । क्ष्माविम्बदन्हरम्भमरचितचतुरणं ग्रहोन्मादभूत- व्याधिनं यन्वमस्मिन् कतकलशविधिगर्भरक्षादिकारी (१) ॥ ११ ॥ द्वादशगुणितेऽसिलमबुसिंहवीज महेन्द्रपुरवीतम् । शीतालिप्त पुरल धूपितमन्तःप्रवदकम्मयुतम् ॥ १२ ॥ चतरपु दित्तु निखन्यात् सीमाहारतोरणाधो वा । देशाभिगुप्तिरेषा गुप्ततमा सूरिभिः पुरा प्रोक्ता ॥ १३ ॥ अलदलनिशाकुशीतैर्मसृणोपदे (२) विलिख्य यन्त्रमिदम् । मेरस्थापनकम्म प्रतिजप्तं प्राङ्गणे खनेन्मन्त्री ॥ १४ ॥ तत्र विशन्ति न चौरा ग्रहवत्याः स्यानिकेतरक्षा च। अश्माभिपातवारणमभिवद्धिः सम्पदाम्भवेदचिरात् ॥ १५ ॥ तहदघटार्गलाख्यं यन्वं नीले विलिख्य पट्टवरे । मोचकसाध्यप्रतिकृतिहदये गुलिकां विधाय निःक्षिप्य ॥ १६ ॥ विमधुरयुक्त पाचे विन्यस्याभ्यर्थ गन्धपुष्यादीः । वलिमपि विकिरेद्रात्रिषु सप्ताहादानयेइधमिष्टाम् ॥ १७ ॥ तामेवाथ प्रतिकतिमानौ किञ्चित् प्रतापयन् जप्यात् । शक्ति पाशाडुशमनुसाध्याइविदर्भिता समाहितधीः ॥ १८ ॥ (1) *गभरक्षाधिकारी रति पाठान्नरम् । १२) “म पहे' "मसूणे पदे" वा इति पाठानरम ।

·२२८ प्रपञ्चसारे विधिनामुना विरावाहवितधियमपि सुराङ्गनां मन्त्री। आकर्पयेनिजवाच्छाप्रदायिनों मदनवाणविह्वलिताम् ॥ १८ ॥ यन्त्रं तदेव लाचातामावीतं निधाय कलशजले। जमा भानुसहस्रकमभिषिञ्चद्रजतकाञ्चनाभ्याञ्च ॥ २० ॥ तहविधाय कलश तधन्वं धारयेत् पुनर्नित्यम् । वाछितसिहि लभते भक्त्या प्रणमन्ति देवता अपि तम् ॥ २१ ॥ यन्त्रं तदेव मन्दिरभित्तावभिलिख्य पूजयेद्दिनयः । चौरादिभूतनागा अपि तं देशं न वीक्षितुं शताः ॥ २२ ॥ पालिख्य वीरपट्टे यन्त्रमिदं स्वमस्तकार्पितं कृत्वा । युध्यन् प्रत्यर्थिनमपि हत्वा यात्यवणाद्वितो योहा ॥ २३ ॥ गजमदविलिखितमेतद्यन्नं जप्तच माके न्यस्तम् । करिधीमपि मदयेत् द्राक् चण्इतरे का कथा करेणुवरे ॥ २४ ॥ बहुनेति भाषितेन किमेभ्यो मुख्यं न किमपि च यन्लेभ्यः । तस्मादमूनि सद्भिर्धााणि च विश्ववश्यमिच्छद्रिः ॥ २५ ॥ गजमृगमदकाश्मीरमन्त्रितमः सुरभिरोचनायुक्तः । विलिखेदलवकरसातुलितैर्यत्रापि सकलकार्यार्थी ॥ २६ ॥ राज्या पटसंयुतया सपाशगत्यागेन मन्त्रण । स्वाहायाभिजुन्छन् निश्युर्बीशास्तथोर्वशीं वशयेत् ॥ २७ ॥ इनेखाग्निस्थमाध्याइयमय वहिरा को हतं वजिगह- इन्हानिखस्तिकाव्यं प्रतिलिखत दले यन्त्रकं नागवन्नाः। माया गति पागाईगनिपिहितां तापयेद्दीषयी नहं मन्या नसानी मगरविवगा मेमनीलाभियाति । २८॥ गलिस्यं निजनाम यहिभवनइन्होदरी मान्मथं पोर्न माध्यविदर्भया परिहतं गया वहि: पार्थिवम् । सत्को परमम्पुटनयनमोसे पुनः कण्टके. साम्यूमे मिसिताभिजातमदयेदयोपिन्मनोमोहनः ॥ २८.

·हाविंगः पटलः ।
२२८
गायन्त:स्थितसाध्यनाम परितो वोनयर्मिः ममा.
वह शखिमनोभवायुगनिपिमोभिः समापरितम् ।
गाल्युस्ये प्रतिलिस्य पिष्टविकृते प्राणान् प्रतिष्ठाग्य घ
विम्वादी परिभर्य तत्समदतः साध्यो को तिहति ॥ ३०॥
मान्तं गिखोनवयुतं दहनांगसाध्य मायांगमाधकमयाभिहतं कनाभिः।
साध्योप्लस हिमुखशूनमिदन्तु भर्तुर्यम्बाहयं नरनताशिवगीकरं स्यात् ॥ ३१ ॥
मृस्काराष्ट्रनिकात्तया सतकनामान्तर्वसायुक्खाया
साध्यस्याहिरजोयुजा मृदुमदा कृप्तम्य शहिदि ।
रूपस्याभिविलिख्य तहिवरके साध्यन्तदीरान् प्रति-
छाप्याजप्य निखन्य तव दिनगो मेहेचिरं यश्यता ॥ १२ ॥
यामायाप्रतिलिस्य नाम नियया वामीरुदेगे निगा-
मध्ये वामकरण मंगितमतिः संछादयंस्तम्मनाः ।
पूर्व रुद्रपदं ततथ दयिते योगीवारि विन्दुम-
मन्वं जयति चेदनअविवा सद्यः प्रियामानयेत् । ३३ ॥
मायादोरथान्ते बधयोराजितेऽवरान् प्रोका।
राजयुतपूजिनेऽन् जये सविजये सगौरि गान्धारि ॥ ३४
त्रिभुवनवगइरीति च सर्वलोकान्तिके वहरि च ।
सर्व स्त्रीपुरुषवहरि सुदुधै वागधरान् प्रवीसर ततः ॥ ३५ ॥
मायाहिठान्तिको मनुरेकाधिकपष्टिवर्णकः प्रोक्तः ।
ऋपिरस्याजो निच्छन्दो गौरी च देवता प्रोक्का । ३६ ॥
सचतुर्दशभियभिस्तयाष्टभियाष्टभिस्तथा दशभिः ।
एकादशभिर्मन्वाक्षरैः क्रमादुच्यते पड़नविधिः ॥ ३७॥
असकलगशिराजन्मौलिराबद्दपाया-
दुगर चिरकराला बन्धुजीधारपानी।
अमरनिकरवन्द्या बौक्षणा शोषलेपां-
शुककुसुमयुता स्यात् सम्पदे पार्वती वः ॥ ३८ ॥

·प्रपञ्चसारे अयुतं प्रजपेज्जुहुयाइतमुतैः पायसैईशांशेन । पाराधयेत्तदर्माटभिरागाधिपैनिशातमनाः ॥ ३८ ॥ तिलतण्डुलकैलॊणैस्त्रिमधुरसिक्तः फलैय मधुरतगैः । प्राज्यैररुणकुवलयस्त्रिदिन हवनक्रियाशु वश्य करी ॥ ४० ॥ नित्यवादित्यगतां देवौं प्रविचिन्त्य तन्मुखी जप्यात् । अष्टोत्तरशतमहामादौ भुवनं वशीकरोत्य चिरात् ॥ ४१ ॥ वर्षादामन्त्री प्रयोजयेत् साध्यनाम कश्मयुतम् । प्रजपेवा हवनविधी वाछितसिद्धिप्रदस्तथा मन्त्रः ॥ ४२ ॥ सतारराजमुख्यन्ते राजाभिमुखिवर्णकान् । प्रामाप्य वश्यमुखि च हीं थी मारार्णकान् वदेत् ॥ ४३ ॥ वीमा देवि महादेवि पद देवाधिदेवि च । प्रोवा सर्वजनस्येति मुखं मम वशं वदेत् ॥ ४ ॥ कुरु कुर्विति ठहन्दान्तिकं मन्त्र समुद्धरेत् । समाधिः सदशभिस्तथा विंशद्भिरतरः ॥ ४५ ॥ दमिः सप्तभिरीव चतुर्भिः करणाक्षरः । पञ्चभिः सादशभिर्वर्णरङ्गक्रिया मनोः ॥ ४६॥ बा श्रीमन्वं संपोका (१) प्रतिपत्तिरमुष्य च । मम्मम्य लपकृप्तिय तथा होमविधिः स्मृतः ॥ ४७ । मन्त्री सर्व जनस्थाने कुर्यात् साध्याद्वयं मनोः । प्रजपे इयने वाथ तथा तर्पणकम्मणि ॥ ४॥ देवीमाष्टगतं प्रथमवदथ विम्वादुयुक्त हुनेत् Bमाई ममितेन तेन विहितं पुण्डादिक वनसत् । पाज्ये तत्कृत होमपातितसमाजप्तं तं प्रागये। माध्यं निष्परिहारकच तदिदं वनभषेहिनाम् ॥ ४८ ॥ (11 मनोति प्राडामरम् ।

·द्वात्रिंशः पटलः । - शक्ति माध्यक्षिाप्रतिकृतिहदि संलिख्य संस्थाम्य जीवं जमाखन्याइनस्मिन्विधिवदनलमाधाय पुष्पैर्जवायाः । देवीमन्वेण रावी दशपरमतसंख्यैस्तु काचन्दनाले- दुत्वा तां सप्तरानं सरिति निखननादुत्तमं वश्यकम्म ॥ ५० ॥ अन्नं मह्यन्नं मे देवनाधिपतये ममेत्युक्ता। अन्नं प्रदापयेति च ठहयान्तोऽनप्रदायको मन्त्रः ॥ ५१ ॥ करणेन्द्रियरसधातुदयवर्ग रङ्गमस्य मन्चपदैः । झयुतजपावधिरेष दिसहस्रहुतय सपिरवाभ्याम् ॥ ५२ ॥ दुग्धाधौ रूप्यवाहतकनकमयहीपवये सुराव्ये कल्पटूद्यानकाधो मणिमयलसिते वित्तपस्याग्रभागे । आसीने भूथियौ वान्छितवसुनिचयं मन्त्रिणां संसृजन्त्यौ मन्त्री संचिन्तयानो जपत दिनमुखे सम्मदेऽवस्य मन्त्रम् ॥ ५३ ॥ नत्यादिभगवत्यन्ते माहेश्वरिपदं वदेत् । अन्नपूर्णेऽग्निजायान्तो मन्त्रोऽनप्रदसनकः ॥ ५४ ॥ मायाविहितपड़नो दिनमुखे जप्यय पोड़शसहस्रम् । मोतो जपावसाने सरवैयांशको होमः ॥ ५५ ॥ रुद्रताण्डवविलोकनलोला भद्रवफ्रनयनां (१) भवकान्ताम् । अन्नदाननिरतां जननी तां संस्मरन् जपत चित्रदुकूनाम् ॥ ५६ ॥ येयषण: पकायः पिङ्गलविविधी तथैव वित्तेगः । सकुवेरः स्वाहान्ताः सव्यातयः समीरिता मन्त्राः ॥ ५७ ॥ वित्तेगस्यान्तराले दशवटसमिधः सर्णियाला विविक्ता होतय्या द्रव्यसि कनघटकरण्डात्तदोमुन्दिमोऽसो। हेमाभो रखदीतोदरकमलनिधिशोषितो रखपीठे (२) ध्येयो न्यग्रोधमूने हुतभुजि पिदुपा वैमदेवारमाने । ५८ ॥ 1) महाभानिमाम् ति पानाम् । (1) मी डिनरम् ।

·२३० प्रपञ्चमारे अयुत प्रजपेज्जुहुयातनुते पायमैईशाशेन । पाराधयेत्तदनेबिभिरागाधिपैनिशातमना ॥ ३८ ॥ तिलतण्डुनको? स्त्रिमधुरसिक्तै फनैय मधुरतरै । मान्यैररुपकुवलयस्विदिन हवनक्रियाश वश्यकरी ॥ ४० ॥ नित्यच्चादित्यगता देवी प्रविचिन्त्य तन्मुखो जप्यात् । अष्टोत्तरशतमहामादौ भुवन वशीकरोल्यचिरात् ॥ ४१ ॥ वर्षादामन्त्री प्रयोजयेत् साध्यनाम कम्मयुतम । प्रजपेहा हधनविधी वाच्छितसिद्धिप्रदस्तथा मन्त्र ॥ ४२ ॥ मतारराजमुख्यन्ते राजाभिमुखिवर्णकान् । आभाप्य वनमुखि च ह्रीं श्रीं मारार्णकान् वदेत् ॥ ४३ ॥ वौसा देवि महादेवि पद देवाधिदैवि च । मोक्ता सर्वजनस्येति मुख मम वश वदेत् ॥ ४४ ॥ कुरु कुर्विति ठद्दन्दान्तिक मन्च समुद्धरत् । सप्ताधिक सदशभिस्तया विशद्विरक्षर ॥ ४५ ॥ दशभि सप्तभिश्चैव चतुर्भि करणारे । पञ्चभि मादशभिर्वर्णरगक्रिया मनी ॥ ४६ ॥ बन थीमन्त्र समोसा (१) प्रतिपत्तिरमुप्य च । मन्त्रम्य जपतृप्तिय तथा होमविधि स्मृत ॥ ४७ ॥ मन्त्री मजनस्थान कुर्यात् साध्याद्धय मनी । प्रजपे इवने वाय तथा तर्पणकम्मणि ॥ ४ ॥ देवोभाटात प्रचूमवदय विम्वादुयुक्त हुनेत् मप्ताह भमितेन तेन विहित पुण्डादिक वनसत् । पान्यतस्कृतहोमपातितममाजप्त तं प्रागयेत् माध्य निष्परिहारकच तदिदं वयम्भर्यदेहिनाम् ॥ ४८॥ 1 मोमनमोल रहि पाटाभरम ।

·हात्रिंशः पटलः। , शक्ति माध्यक्षपतिलतिहदि संलिख्य संस्थाम्य जीवं जमाखन्याङ्गनस्मिन्विधिवदनलमाधाय पुष्पैर्जवायाः । देवीमन्वेण रात्री दशपरशतसंख्यैस्तु काचन्दनाक्त- ईत्वा तां सप्तरावं सरिति निखननादुत्तमं वश्यकम्म ॥ ५० ॥ अन्नं मह्यनं मे देवनाधिपतये ममेत्यु का । अन्नं प्रदापयेति च ठहयान्तोऽन्न प्रदायको मन्त्रः ॥ ५१ ॥ करणेन्द्रियरसधातुइयवर्णैरङ्गमस्य मन्वपदैः। युतजपावधिरेष दिसहस्रहुतथ सर्पिरन्नाभ्याम् ॥ ५२ ॥ दुग्धाची रूम्यवाहतकनकमयहीपवय्ये सुराव्ये कल्पद्यानकाधो मणिमयलसिते वित्तपस्याग्रभागे । पागीने भूथियौ वान्छितवसुनिचयं मन्त्रिणां संसृजन्यौ मन्त्री सचिन्तयानो जपतु दिनमुखे सम्मदेऽत्रस्य मन्चम् ॥ ५३ ॥ नत्यादिभगवत्यन्ते माहेश्वरिपदं वदेत् । अन्नपूर्णेऽग्निजायान्ती मन्त्रोऽनपदसंज्ञकः ॥ ५४ ॥ मायाविहितपडही दिनमुखे जप्यय पोडशसहस्रम् । मोसो जपावसाने सहरदगांगको होमः ॥ ५५ ॥ रुद्रताकवयिलोकनलोला भट्रवचनयनां (१) भवकान्ताम् । प्रवदाननिरतां जननी तां संस्मरन् जपत चिवदुकूनाम् ॥ ५६ ॥ वेयवाण: पफाम: पिङ्कनधिविधी तथैव वित्तंगः । मकुवेर: बाहान्ता: मव्यातयः समीरिता मम्बा: ॥ ५० ॥ विगस्यान्तराने दशवटमिधः मविपाला विविता होतया द्रष्यमिही कनक घटकरडासदोन्दिन्नोऽमो। हेमाभो रखदीप्तोदरकमननिधियोतितो रखपीठे (२) ध्येयो न्ययोधमूने हुसभुजि विदुपा पैग्नदेवावमाने ॥ १८ ॥ 11 मामिलाम् ति पाठानरम् । ७) मरीति पाठानरम।

·२३२ प्रपञ्चसारे मन्तैरेतेघृतयुतपायसहोमोऽपि मन्त्रिणां विहितः । लत्मा सस्तेय तिलविल्वसमिद्धोमतस्तथैव फलम् ॥ ५८ ॥ •भया तोयेन्दुयुक् सैव विविन्दुहस्ताक्षरैः । बालिस्थयोनिनत्यन्तो वसुवर्णो मनुमंतः ॥ ६॥ वसुसाहस्रजापय तावच्छतहुतो मतः । होमः सर्विमतानेन वीजेनाङ्गक्रिया मता ॥ ६१ रत्नस्वर्णांकादौनिजकरकमलादृक्षिणादाकिरन्तं वासोरामौ निधायापरममरगुरु पीतवस्त्रादिभूपम् । ध्यायंबासोनमप्यापणभुवि शतसंख्यं सविंशत्कमेवं पौतापुध्येताखिदिनमय हुनेत् स्वर्णवस्त्रादिमिर । ६२ ॥ वययोरन्तरास्त्रं मे देहि शुक्राचरा विठः। मन्त्रोऽयुतजपः सपिःसहस्रहवनक्रियः । ६३ । शक्रास्ये शक्तपुष्पैहुतभुजि गुणशः सप्तशोऽप्येकविश- द्वारं होतव्यमेपोऽप्यतिसितकुसमालेपनो वामदोष्णा । वासोरत्नानि कार्तवरमपि सततं साधकाय प्रयच्छन् ध्यातो व्याख्यानमुद्राकलितवरकरस्वापणालिन्दसंस्थः ॥ ६४ ॥ वान्तरस्थोऽहिपो दण्डी वेदान्ते सौरिदाहकः । सायान्ते नतिरप्यटवों वैयासिकोमनुः । ६५ । मुनिबातावीतं विमनधियमभोदरुचिर- युति व्याख्यामुद्राकननविलसद्दक्षिणकरम् । पर जानी रुत्वा हटकलितकलेकविधरं ममामीनं व्याम स्मरस निरतं पुण्यचरितम् (१) ॥ ६ ॥ प्रततिमहसनपीय दगांगकतपायमान्य हवनविधिः । निरुपमकविताप्राण्याख्यायीसम्पदावहो मन्वः ॥ ७॥ (1) 'नियनि पाडानरम् । .

·वात्रिंशः पटलः । २३३ .. करचरणमूलपार्षद्युनोहरे विन्दुदंसरसनाः । । अलिकाद्यो वैमास्वदिठान्तिको मनुरयं ध्रुवादिः स्यात् ॥ ८ ॥ अयुतं प्रजपेच्च पट्सहस्राधियामन्ते जुहुयाहांगमानैः । तिनसर्पपतण्डुलै: सशालीहविराज्यैः सुसमेधित शाणानी ॥ ६८ ॥ उत्तुङ्गादिः प्रचेता अपि दहनसमोरौ धराव्योमसंजे प्राक्प्रत्यग्दक्षसौम्याखध उपरि च दिन प्रवडप्रभाः स्युः । तन्मध्यस्थान्विपक्षादिकहरिरुरुदन्तीन्द्रनागान् मचोरान् हन्त्येतेम्मन्तिमुख्यो मनुविहितवलव्याकुलान् (१) सद्य एष ॥ ७० ॥ निजरिपुमचलायेस्तैः समम्वाधवीत मनुविदथ हलोभ्यां रुनिश्वासवेगम् । तदुपरिगतवीनः साधुसंम्यूतवन दहत सकवचास्तीन्दुभिः स्वेच्छयैव ॥ ७१ ॥ योनिर्वियत् स्ने परमे वर्णस्तथास्थिगं गेदः । रक्तस्यदृक् (२) विठान्तस्ताराद्योऽयं मनुहगाण्युतः ॥ २ ॥ प्रयुतं जपेन्मनुमिमं महसयार हुनेत्तयायेम । ध्यातापि गिरिसुतियं जगती विम्यां वगीकरीत्यनिगम् ७३ ५ पवारुढ़ा कराग्रे नवकमकमयों वेवर्षि दधाना दधेऽन्येनानयन्ती स्फुरिततनुनता पागवतां म्बम म् । देवी नित्यं प्रसया नवगयधर यिम्बा विनवाभिरामा दद्यादाद्यानवा प्रवरफनमुखमामियां यियं य: । ०४ । विद्ययानुदिनद्ययाऽनया होमकम्म परहेमदायि तत् । कामिता मपदि वामनोचनामानयेदपि च मारपीडिताम् ... सनक्रिया मपदि पातकरी मधुरायमेकपटुना पटुना । महगो न कयन अगत्यपरी मनुनामुनानयनकग्नविधी। " “ममुरबारमा घाडामरमा (a) "भा पाटानाम।

·त्रयस्त्रिंशः पटलः । अथ सन्तानसंसिद्धिसमाकुलितचेतसाम् । तदुत्पत्तिकर योग प्रवक्ष्ये ग्राहमेधिनाम् ॥ १ ॥ नचापुत्रस्य लोकोऽस्ति पितरोऽधः पतन्ति च । तस्मात्तु सकलोपायर्यतेतापत्यसिधये ॥ २ ॥ देवर्षिपिटपूजासु विरतानामभक्तितः । गुरुमारपिटवाइवञ्चकानाच नित्यशः ॥ ३ ॥ अर्थिभ्योऽर्थमदातॄणां (१) विद्यमानेऽर्थसञ्चये । अदत्त्वैवातिथिभ्योऽवं भोहाणां पापचेतसाम् ॥ ४ ॥ हरिणकारयोः पादपद्मा रहितात्मनाम् । स्वमायानिन्दकानाच लोकवेदविरोधिनाम् ॥ ५॥ इत्यादिदोपदुष्टानां पापानां गृहमेधिनाम् । दुष्पतिग्रहदोषाहा जायते त्वनपत्यता । . एवमादिकदोपापनोदिनी सतसिहिदा। अशेषपापहन्त्री च वक्ष्यते यजनक्रिया ॥ ७॥ पुत्राप्तये ग्राहस्थो दीक्षाविधिना चतुईमीरात्रिम । मह पवागमयित्वा कृत्वा पोवांशिकीः क्रिया: मकमाः ।। संयोग्य किचन यथाविधि पशगयं संकोचकेन मनुना प्रतिमप्य वार्षम् । संमन्सा घाटगतकं समवयभूत. मन्यः पिवेत पयममावपि गर्भधायी। (1) भ्यिोदयाला नानाम् ।

·प्रपञ्चसारे वाणी स्यात्ताररूपा शिरसि गिरिमता शक्तिरूपा ललाटे रव्यग्न्यच्णोस्तधात्मा (१) विधुरपि वदनावेष्टने टान्तरूपः (२)। श्रीजिह्वायां स्वरूपाऽप्यभिमतकरिरूपी वही दीर्घयुत्ता- वेवं न्यासो मुखे श्रीविभवमुखयगःकान्तिमधाकरः स्यात् ॥ ७७ ॥ ॥ॐ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे हात्रिंशः पटनः ॥ 11) "सपासम्" इत्यपि पाठो दृग्यते। (३) “दान्नरूप.' इति पाठालरम् ।

·त्यस्त्रिंशः पटलः। . वर्गादिको हलोमन्तः सोचाख्यो ध्रुवादिकः । मन्त्रः स्याद्भूतमनवः स्युय भूतामनामभिः ॥ २१ ॥ अतो हिताय जगतां प्रथितं शितचेतसाम् । प्रय संक्षिप्य वक्ष्यामि लक्षणं गुरुशिष्ययोः ॥ २२ ॥ स्वच्छ. स्वच्छन्दचरितोऽतुच्छधीस्त्यतहृच्छयः । देशकालादिविद्देशे देश देशिक उच्यते ॥ २३ ॥ अग्रगण्यः समग्रजो निग्रहानुग्रह क्षमः। पडूवर्गविजयव्यग्रोऽनुग्री विशदविग्रहः ॥ २४ ॥ शुक्लाः शलांशकोऽक्लिष्टकम्माविलयमानसः । वेदवेदाङ्गविद्यादिवेदिता विदितागमः ॥ २५ ॥ इष्टदोऽनिष्टसंहर्ता दृष्टादृष्टसखापहः । रतोऽविरतम म परं पुरमुरदिपोः ॥ २६ ॥ दाता दान्तः शान्तमना नितान्त कान्तविग्रहः । म्बदु.खकारणेनापि परं परसुखोद्यत: ॥ २७ ॥ महापोहविदध्यात्मव्याकुलो मोहवलित: (१)। प्रमानुफम्पी विज्ञात जानो जातपरहितः ॥ २८ निरंग: मांगवित् मर्वसंगयच्छिदसंगयः । नयविपिनयोपेतो विनीतनोतिरामवान् ॥ २८॥ व्याधिरमापितध्याधिः समाधिषिधिम युनः । सुतिगूगेऽतिधीरय वीरो वाक्यविगारदः । ३." योपेतममारम्भी गमीरो दभवतिः । पादर्ग व विद्यामा न त दगंगदूषकः । १. पमो मग्यय यर मेष्यपाभीमिनाता (२)। गिय मतदायमसदन द्रषिपंग ॥१२॥ 1. "arianfrinternatrnfin" frame “को मागरात timure, ·२३५ प्रपञ्चसारे ततोऽग्निमाधाय चरुञ्च कला सल्पा तहक्षिणामुत्तरच । भागक्रमात् पेटकदैविक तप्रीत्य तु पूर्व जुहुयात क्रमेण ॥ १० ॥ स्मृत्वा निज पितरमप्यधरा निषस मानाय्यपिण्डयुगल एतसम्मुत तत् । हुखा ध्रुवेण छतस पुटित तथैव मन्त्री पितामहमथ प्रपितामहञ्च ॥११॥ व्यातिभिरय पक्षहोमत सर्चश प्रतिजुहोत सपिंपा। मावर्गगुरुतपिटदय पूर्ववत्समवदाय साधक ॥ १२ ॥ कलायुतै पोडगमूर्तिमन्य॑स्तरयाष्टा टाक्षरजैश वर्ण । अष्टौ समस्तेन च तेन पञ्चाक्षरेण चाष्टाक्षरवज्जुहोत ॥ १३ ॥ पक्काहुतीनामिति वर्णसत्य चतुर्गुण ब्रापि ताहुतीनाम् । हुवावदानदिनयच्च स्त्रोभेदप्रभिन्न इविपा करोतु ॥ १४ ॥ पञ्चाक्षरेण पुरुषात्मकमन्यदष्ट वणेन चाष्टशतयुग्ममय प्रजप्य । सयोग्य तदयुगलमयभिजव्य विष्णु योन्यादिकेन मनुना च कपहिमण्यम ॥ १५ ॥ पुरुप पुरुषामक प्रकृत्यामकमन्याथ ममाहितोपयुज्य । अषदानयुग क्रमान्मनखी पुनराचम्य समर्चयेहुतागम ॥ १६ ॥ गुरवेऽप्यय दक्षिणा प्रदत्त्वाऽननमुहास्य च भोजयेहिजातीन् । प्रतिपर्वकमेवमेकवहा मतिमान् वत्सरक प्रपूरयीत ॥ १७॥ एकझामादन्यमन्द विजातीन् मभोज्यान पूरयेदेकाहगा। मपूर्यमापादेयमेव विकाग्दादबाक पुवो जायते दैवगतया ॥ १८ ॥ पिटदेवमाप्रमादामेधायु कान्तिम युतो विद्वान् । मम्मोतमोयुको धनमचिर्भवति मम्तते कर्ता । १८॥ ममुनिमुरपिठभ्या ब्राह्मचयप यन्न निविधमणमपत्यशेष ममाचयेदय । নিবন্ধবি লন্ধ এক্সি विति मत एममधी पूञ्चत गाधुनाक । २०:

·२३८ वयस्त्रिंशः पटलः । [आदिवस कुत्सितं वत्स वीभत्स मत्सरामकम् ] (१)। परदारपरं भौरं दारुणं वैरिणं सताम् ॥ ४५ ॥ तुच्छं त्वलब्धवैराग्यं स्तव्धं (२) लुप्तकवान्धवम् । खादित्सु कुत्सितं वीतवीभत्स मत्सरात्मकम् । सुखिनं मुखरं दुष्टं दुर्मुखं मूर्खमानसम् ॥ ६ ॥ प्रत्यग्रमुग्रं व्यग्रेहमग्रगण्यं दुरात्मनाम् । भ्रष्टवतं तमःस्पृष्टं क्लिष्टमिष्टापहं नृणाम् ॥ ४७ ॥ स्वार्थकत्ये प्रसतार्थ निरर्थारम्भणं शठम् । ईग्विधं गुरुः शिष्यं न जीयात् कवचन ॥ ४८॥ यदि जाति तदोपः प्रायो गुरुमपि स्पृशेत् । मन्त्रिदोपो यथा रानि पत्यी जायाततो यथा ॥ ४८॥ तथा गिष्यक्ततो दोपो गुरुमति न मंगयः । नेहादा लोभतो वापि योऽनुग्रहाति (३) दीक्षया ॥ ५ ॥ तस्मिन् गुरी मशिष्ये तु देवतागाप भापतेत् । मधुधिपि महादेवे मातापित्रीमहीमति ॥ ५१ ॥ भक्तिर्या सा पदाम्भोजे का मिजगुरोः मदा। छायाजापादुकोपानहण्डाय गयनामने । यानं मनोगतं चान्यदवासी न मधयेत् । ५२ . प्याल्या (४) विवाद बातम्या कामित कामजधिकाम् । निद्राकुतर्ककोधांय त्यजेदगुरुम मदा। ५५ । मग्राम्यधर्म विग्मोत्मनिष्ठोयनादिकम् । परिग्यजेत परिमाता मिच (५) गुरुमन्दिर । ५४ । - " isator परे। .) winterneमरमा ३) tita मरमा 10:माला भरला ... Termere, ·२३८ प्रपञ्चमारे तस्य पादारविन्दोत्यरज:पटलभूषण: (१) । सानमप्राप्य न प्राप्यं प्रायो वुद्धिमतेप्सितम् ॥ ३३ ॥ नित्यगः कायवाचित्तस्त्रिकाव्दाधिकावधि । परिचयापर शियः स्यात् सुसंयतमानसः ॥ ३४ ॥ तन्तयाविधमालयं तथाऽपितयवादिनम् । मावत: पिटत: शुई दुहिमन्तमलोलुपम् ॥ ३५ ॥ अस्तेयत्तिमास्तिक्ययुक्तं मुक्तिकतोदामम् । अकलई मृपा हीनमहीनट्रव्यमानसम्॥ ३६ ॥ ब्रह्मचर्यरतं नित्यं परिचयापरं गुरोः । अल्पागनिद्रं पूजायामनल्पकृतकल्पनम् ॥ ३० ॥ अधीतवेदं साधीनमनाधि व्याधिवर्जितम् । तरूणं करुणावास परितोषकरं गुरोः ॥ ३८ ॥ सुवेपमेयणातीतममन्नं विमलाशयम् । सुप्रसन्नमसबाहू सदा सविहितं गुरोः ॥ ३८॥ परोपकारनिरतं विरतं परदूपणे । मावदगुरुपत्नीञ्च धावत्तत्सुतानपि ॥ ४०॥ परन्तमम्परावा, प्रितीपतमविम्मितम् । परिग्रहेत् परोध्यवं शिष्यमेवंगुणं गुरुः । ४१ ॥ अन्नम मनस क्लिवं (२) किट कटान्ववायजम् । दम्भान्वितमगम्भीरं चण्डं पण्डितमानिनम् ॥ ४२ ॥ रागिणं रोगिणं भोगनान्नस वानमम्मितम् । गै दरिलं निद्रानुमादानं क्षुद्रचेरितम् ॥ ४३ ॥ नृगममन्यं वधिर पहूं यद्गममननम् । पतिटीधमतिबमतिस्यूल लगामकम् । ४४ ॥ "रब पटपदरारतिशटानरम । मनि पाठानरम्।

·२४१ वयस्त्रिंशः पटलः । यदायया विप्रकृतिस्वभावती विभिद्रतारादिसमुत्थितौजसः । जगन्ति पुणन्ति रवीन्दुवहयो नमोऽस्तु तस्मै परिपूर्णतेजसे ॥ १३ ॥ *॥ इति श्रीप्रपञ्चसार वयस्त्रिंशः पटलः ।।

·२४० प्रपञ्चसारे ग्राहोक्तिमनृतं निद्रामणञ्च क्रयविक्रयम् (१) परित्याज्यं गुरौ तस्य सपत्नय समागमम् ॥ ५५ ॥ इष्टं वानिष्टमादिष्टं गुरुणा यत्तु गुपि । वरया परया कुादुगा सम्यगजिह्मया ॥ ५६ ॥ कर्मणा मनसा वाचा सदा भक्तियुजा गुरुम् । निर्व्याजं पूजयेच्छिष्यो निजकार्यप्रसिइये ॥ ५७ ॥ लोकोगकरी या च या च मम्मनिसन्तनी। स्थित्युच्छेदकरी (२) या च तां गिरं नैव भाषयेत् ॥ ५८ ॥ रम्यमप्युज्यन्नमपि मनसोऽपि (३) समौहितम् । लोकविहेपणं वैशं न एलीयात् कदाचन ॥ ५ ॥ इत्याचारयुतः सम्यगाचार्य यः समञ्चयेत् । शतकत्यः स वै शिष्यः परवह च नन्दति ॥ ६० ॥ देवानृपीनपि पितृनतिधींस्तथाग्नी- बित्योद्यतेन भनमा दिनशोऽचयेदयः । एष्टानवाप्य सकलानिह भोगजातान् प्रेत्य प्रयाति परमं पदमादिपुंसः ॥ ६१ ॥ इत्यं मूलप्रत्यक्षरविकृतिलिपित्रातजातग्रह क्षेवाद्यावभूतन्द्रियगुगपरविचन्द्राग्निम'प्रोतरूपैः । मन्त्रस्तदेवताभिमुनिभिरपि जपध्यानहोमाचनाभि स्तन्ते म्मिन् पञ्चभेदैरपि (8) कमलज ते दर्शितोऽयं प्रपञ्चः ॥ ६२ ॥ (1) बसविक्रयम्" रति पाहानरम् । 11) "स्विस्युहेगकरो" रति घाटानाम् । (१) “मनमारिति पाडानरम्। बारविहिपाटानरम् ।

·वयस्त्रिंशः पटलः । २४१ यदायया विप्रतिस्वभावती विभिन्नतारादिसमुत्थितौजसः । जगन्ति पुष्णन्ति रवीन्दुवड़यो नमोऽस्तु तस्मै परिपूर्णतेजसे ॥ ६३ ॥ ॥ ॥ इति श्रीप्रपञ्चसारे वयस्त्रिंशः पटलः ।

·-- चतुस्विंश. पटलः । अथ लवणमनु वदामि साङ्गं सजपं सप्रतिपत्तिकं सहोमं । विविधहिहितेन येन सबा जगतीमात्मवशे करोति मन्त्री ॥ १ लवणाम्भसि चेत्याद्या द्वितीया लवणेति च । दहेति च ढतीया स्यात् दग्धेति च चतुर्थ्यपि ॥ २ ॥ ऋक् पञ्चमी च या ते स्यादयथा प्रोक्तमय-णि | ऋभिराभिस्तु पच्चाङ्गं पञ्चभिवा समीरितम् ॥ ३ ॥ विद्याक्षरैः पडझं वा प्रणवाद्येनिगद्यते । पञ्चभिश बिभिरपि पञ्चभिः करणाचरैः । सपञ्चभिर्युगाणेन जातियुक्तैः समीरितम ॥ ४ ॥ अङ्गिराः स्यापिश्छन्दोऽनुष्टुप् तद्देवता अपि (१)। अग्नीरात्रिस्तया दुर्गा भट्रकानी समीरिता ॥ ५ ॥ अरुणोऽरुपपद्धजसन्निभः सुवशक्तिवराभययुक्तकरः । अमिताधिरजातगतिविलसन्नयनवितयोऽवतु वो दहनः ॥ ६ ॥ नीनतराशककेगकनापा नीलतनुर्निविड़स्तनभागा (२)। सागपागसशूनकपाला यामवती भवतोऽवतु नित्यम् ॥ ७ ॥ करकमलविराजचकहासिशून्ना परिलमितकिरीटा पातितानेकदैत्या । विनयनम्नमिताझी देवमिहादिपून्या (३) पवनमपनिमाडी पातु कात्यायनी य ॥८॥ 1 “गनुन र देता रनि पाठानरम । 1) "fपुषस्तरभारा"रति पाठानरम । हिनामिनाया रहि पाठानरम् ।

·स चतुस्त्रिंशः पटलः । २४३ सरोद्रसितदंष्ट्रिका विनयनोई केशोखणा:, .. कपालपरशूलसड्डमरुकत्रिशूलाकुली। घनाधननिभा रणद्रुचिरकिङ्किणीमालिका भवद्विभवसिद्धये भवतु भद्रकाली.चिरम् ॥६॥.; प्रयुतं नियतो मन्त्रमपञ्चकसमन्वितम् (१)। मज़पेत्तिसहस्रं वा सम्यगैनं.समाहितः ॥ १.k: दशांशेन हुनेस्सिा हविषा तसंयुजा । एवं कृते प्रयोगा: मन्त्री भूयान्नचान्यथा ॥ ११ ॥ वहिराती वर स्यातां वश्याकर्षणकर्मणोंः । दुर्गाभद्रे (२) तथा देव्यौ शस्ते मारण कम्मणि ॥ १२ ॥ भारभ्य कम्मतन्मन्त्री ढंतीयां कृष्णपक्षजाम् । संदीक्षितो भवेत्प्रूते ( ३ मन्दिर मन्त्रजापवान् ॥ १३ ॥ निखन्यात्तत्र कुण्ड दोमात्र त्रासमेखलम् । चतुष्कं सुन्दराकारं पुत्तलीनांच्च कारयेत् ॥ १४ ॥ एका साध्यविक्षेण शालीपिष्टेन चापरांम् । चक्रिहस्तमृदा चान्या मधूच्छिष्टेन चोपरांम् ॥ १५ ॥ तासु हुद्देशलिखितसाध्याख्यासु समाहितः । सम्यक सस्थापयेत् प्राणान् साध्यादानीये साधकः ॥ १६ ॥ उत्तानां दारवीं कुण्डे खनेन्मन्वाभिमन्त्रिताम् । .. पिष्टजां विष्टरस्याधः पादस्थाने च मृण्मयीम् ॥ १०॥ लम्बयेदम्बरे सिक्थमयीमूर्द्धमधोमुखीम् । पुनः कृष्णाष्टमीरात्री पूर्वयामे गते सति । १ ॥ . . यतो मन्त्री मन्त्रमयकान्वितम् रति पाठान्तरम् । १२) "गौशल्यौ रतिपाठानरम् । (8. 'पूनः रति शठानरम् ।। - ·२४४ प्रपञ्चसारे रक्तमाल्याबरो मन्त्री कृतरतानुलेपनः । सम्यक् कृतलिपिन्यासः प्राणायामादिकच्छुचिः ॥ १८ ॥ कुड़वं पोतलवणं सुश्नक्ष्णं परिचूर्णितम् । दधिचौद्रतक्षीरः प्रोचयित्वा सुशोधितम् ॥ २० ॥ पालोद्य गुड़मध्धाज्यविस्पष्टावयवामथ । तेन पुत्तलिका मन्त्री चाङ्गीं कारयेदुधः ॥ २१ ॥ तस्याञ्च स्थापयेप्राणान् गुबादेशविधानतः । अष्टोर्द्धशतसंख्यं वा तथाष्टोईसहस्रकम् ॥ २२ ॥ ऋक्पचकं पञ्चविशत्संख्यं प्रतिकृति स्मृशन् । जपिलाङ्गानि विन्यस्येत् स्वाङ्गे प्रतिकृतावपि ॥ २३ ॥ सतारेथिटिमन्त्राणयविंगतिसंख्यकैः । शिरोललाटकर्णनामास्यचिवुकेष्वपि ॥ २४ ॥ सकण्ठहदयोरोजनाभिकुक्षिकटीषु च । भेटपायूरजान्वयजडाछिपु च विन्यसेत् ॥ २५ ॥ अधोगुधादभेदः स्यादूई भेदो हिके सति । प्रात्मन्येवं प्रविन्यस्य पुनः प्रतिकृती न्यसेत् ॥ २६ ॥ पङ्गठमन्धिप्रपदजहाजानूरुपायुपु (१)। सनिङ्गनाभिनठरहदयेषु स्तनहये ॥ २७ ॥ कन्धराधियुकास्येषु प्राणटक्कर्णयुग्मके । मनाटगिरसोन्यस्येत् प्रतिमायाच संघगः ॥ २८ ॥ उपनिय कुण्डेऽन्तर्वहिर्गोमयवारिणा। साध्यरंमुखमासीन प्रादध्याहव्यवाहनम् ॥ २८॥ प्रज्वाय साध्योडुनरुकाष्ठेरभ्यञ्च दिक्क्रमात् । राजीकुगीतपुष्पाद्वियपके राजतादिके ॥ ३० ॥ 11) 'पारवति पाइनरम ।

·२४५ चतुस्त्रिंशः पटलः । देवता प्रतिपाद्याय॑ दत्त्वा कार्यार्थसिहये । उपतिष्ठेडुतस्यादावन्ते मन्वैरितीरितः ॥ ३१ ॥ बमाननममिव (१) निभाया हव्यवाहनः । हविषा मन्त्रदत्तेन हप्तो भव तया सह ॥ ३२ ॥ जातवेदो महादेव तप्तजाम्बूनदप्रभ । स्वाहापते विश्वभक्ष लवणं दहशत्रुहन् ॥ ३३ ॥ ईशे गरि सवाणि प्रस्तं मुक्तं त्वया जगत् । महादेवि नमस्तुभ्य वरदे कामदा भव ॥ ३३ ॥ तमोमयि महादेवि महादेवस्य सुव्रते । एषा मे पुरुष हुत्या वशमानय देहि मे (२) ॥ ३५॥ दुगें सर्गादिरहिते दुर्गसरोधनार्गले । चक्रशवधरे देवि दुष्टशत्रुभयङ्करि (३) ॥ ३६ ॥ नमस्ते दह गर्बु मे वशमाय चण्डिके । शाकम्भरि महादेवि शरणं मे भवानघे ॥ ३७॥ भद्रकालि भवाभीष्टे भमिडिप्रदायिनि । सपनान् मे हन इन दह शोषय तापय (४) ॥ ३८॥ शूलासिशक्तिवज्जाद्यैरुत्वत्योत्कृत्य मारय । महादेवि महाकालि रक्षास्मानक्षतात्मके ॥ ३८ ॥ पुन, प्रतिकृतेरङ्गसप्तकं निशितायसा। दक्षपादादिक छित्त्वा पञ्च प्रजपेभनुम् ॥ ४० ॥ साध्यं संस्मृत्य सितधोर्जुहुयात् सप्तसंख्यया । दक्षिण चरणं पूर्व ततो दमाईक पुन. ॥ ४१ ॥ (1) 'देवाननममिलन" रति पाठान्नरम । १२) "देव्युभे" रति पाठानरम । (३) “टस वावरिति पाठान्तरम् । (8) "धातयति पाडातरम् ।

·२४७ चतुस्तिशः पटलः । - : - पूर्वोक्ताभिः पुत्तलीभिः कुण्डे दक्षिण दिक्षुषः । दुगी वा भद्रकाली वा प्रणिपत्य यथोचितम् ।। ५३ ॥ . उपस्थितेऽईरावे तु सव्यप्राणिस्थशस्त्रकः । वामपादं समारभ्य जुहुयात् पूर्वसंख्यया ॥ ५४ ॥ समापयेहक्षपादे विकारेणायसे वशी (१)। विसप्ताहप्रयोगेण मारयेट्रिपुमात्मनः ॥ ५५ ॥ तस्यां रावयामुपोष्याथ परऽहनि तु साधकः । प्राणायामादिभिरपि गायनीजपहोमकैः । विमुक्तपातको भूत्वा स पुनर्विहरेदशी ॥ ५६ ॥ अथवा लवणेः परागभूतम्मधुरीः पुनरष्टमीनिशीथम् । जुहुयाच चतुर्दशीनिशान्तं कुड़वोन्मितमेभिरेव मन्त्रैः॥ ५७ ॥ नारौं नरं वा नगरं नृपान् वा ग्रामान् दिजान् वा मनसोऽनुरूपम् । वशीकरोत्येव हुतक्रियेयं चिराय नैवात्र विचारणीयम् ॥ ५८ ॥ इति लवणमनोविधानमेवं प्रणिगदितं विविधप्रभेदभिवम् । विधियदमुमादरेण संप्रयुञ्जन् व्रजति फलं निजवान्छितं चिराय ॥५८॥ आकल्पयन्त्यपामार्गराजीतहवीपि च । पृथगष्टोत्तरशताहत्त्या हुत्वा वलिं हरेत् ॥ ६ ॥ दशखाशास दिवि च मन्वैरेतैर्यथाक्रमम् । यो मे पूर्वगतः पाप्मा पावकेनेह कर्मणा ॥१॥ इन्द्रस्त्वं देवो राजा जम्भयतु स्तम्भयत मोहयत वशयत मारयत नाशयत वलि तस्मै प्रयच्छतु रुतं मम शमं मम गिवं मम शान्ति खस्ययनं मम यो मेऽग्निगतः यो मे यमगतः यो मै निषति गतः यो मे वरुणगतः यो मे वायुगत: यो मे मोमगतः यो में ईशानगतः यो मे अधोगतः यो मे गईगतः यो ग पातालगतः यो में दिवि गतः (1) तिरेषाबतो गो"निशानामा ·२४६ प्रपञ्चसारे दक्षहस्तं वतीयं स्याहलादूई चतुर्थकम् । पञ्चमं वामहस्तं स्यात् षष्ठं वामाईमेव च ॥ ४२ ॥ सप्तमं वामपादं स्यादन्यापि स्याहुतक्रिया । सप्तसप्तविभागो वा क्रमादङ्गेषु सप्तम् ॥ ४२ ॥ एकादशांश भित्रैवा तदङ्गः सप्तभिनेत् । होमोऽन्यथा वा पूर्वन्तु दक्षिणं चरणं भवेत् ॥ ४४ ॥ हितीयो दक्षिणकरस्तृतीयं शिर उच्यते । वामवाहु (१)चतुर्थन्तु मध्यादूईन्तु पञ्चमम् ॥ ४५ ॥ अधोभागस्तु पष्ठः स्याद्रामपादस्तु सप्तमः । दुवैषं पूर्वभोक्तरुपस्वाध च मन्त्रकैः । ४६ १. अर्चयित्वा दण्डदीनं प्रणमेद्धव्यवाहनम् । सुवर्णवस्त्रयुक्तां गां (२) शोणां दद्यात् सतर्ण काम् ॥ ४७ ॥ दक्षिणां सप्तकर्षन्तु दद्यान्मारण कम्मणि । अशुक रुचकं धान्यं दत्त्वा संप्रीण येदंगुरुम् ॥ ४८ ॥ एवं कृतेन मन्त्रीष्टं लभते होमकर्मणा । अथवा मारणाकाही साध्यवामाशिपांशुभिः ॥ ४ ॥ सनिम्मतिलसिद्धार्थवणवत्तलसंयुतैः। हिडविकटकोपेतम्महिपोमूवविविषैः ॥ ५० ॥ वराहपारावतयोः पुरोपेण समन्वितैः । एतैर्विमिययित्वा तु लोणं पूर्वोक्तसंख्यकम् ॥ ५१ ॥ पूर्ववत् पुत्तली तेन लोणचूर्णेन कारयेत् । प्राणान् प्रतिष्ठापयेच्च तत्र पूर्वोत्तसंख्यया ॥ ५२ ॥ । वामपा" रति पाठान्नरम् । (२१ 'मवर्षाव माता गाम्" इति पाठान्तरम् ·२४७ - 1/ चतुस्त्रिंशः पटलः । पूर्वोक्ताभिः पुत्तलीभिः कुण्डे दक्षिण दिमुखः । दुगी वा भद्रकाली वा प्रणिपत्य यथोचितम् ॥ ५३॥ . उपस्थित ईराने त सव्यपाणिस्थशस्त्रकः । वामपादं समारभ्य जुहुयात् पूर्वसंख्यया ॥ ५४ ॥ समापयेद्दक्षपाद विकारणायसे वशी (१)। विसप्ताहप्रयोगेण मारयेद्रिपुमात्मनः ॥ ५५ ॥ तस्यां रात्रपामुपोप्याथ परेऽहनि तु साधकः । प्राणायामादिभिरपि गायत्रीजपहोमकैः । विमुक्तपातको भूत्वा स पुनर्विहरेदशी ॥ ५६ ॥ पयवा लवणैः परागभूतम्मधुरातः पुनरष्टमीनिशीथम् । जुहुयाच्च चतुर्दशीनिशान्तं कुड़वोन्मितमेभिरेव मन्त्रैः ॥ ५७ ॥ नारी नरं वा नगरं नृपान् वा ग्रामान् हिजान् वा मनमोऽनुरूपम् । वशीकरोत्येव हुतक्रियेयं चिराय नैवात्र विचारणीयम् ॥ ५८ ॥ इति लवणमनोबिधानमेवं प्रणिगदितं विविधप्रभेदभिवम् । विधिपदमुमादरेण संप्रयुञ्जन् व्रजति फलं निजवान्छितं चिराय ॥५६॥ कल्पयन्त्यपामार्गराजीतहवींषि च । पृथगष्टोत्तरशताहत्त्या हुत्वा वलिं हरेत् ॥ ६ ॥ दगखागासु दिवि च मन्त्रैरतैर्यधाक्रमम् । यो मे पूर्वगतः पामा पावकेनेह कर्मणा ॥६॥ इन्द्रस्त्वं देवो राजा जम्भयत स्तम्भयत मोहयत वायत मारयत नागयत वलि तम्मै प्रयच्छत रुतं मम शभ मम पिवं मम मान्ति वस्त्ययनं मम यो मेऽग्निगत: यो मे यमगतः यो मे निऋति गतः यो मे वरुणगतः यो मे वायुगत: यो मे सोमगत: यो मे ईशानगतः यो मे पधोगतः यो मे नईगतः यो मे पातालगतः यो मे दिवि गतः पाक 1) 'रिपावतोपो" रति पाडानाम् ।

·प्रपञ्चसारे पामा पावकेनेह कम्मणा सूर्यस्वं देवो राजा जम्भयतु स्तम्भयतु मोहयत मारयत नागयतु वलिं तस्मै प्रयच्छतु तं मम रामं मम शिवं मम शान्तिवस्त्ययनं मम यो मे सर्वगतः । एव दिगासु दशसु देवताभ्यो धलिं हरेत् । वनावे रुते शवोराश कृत्वा प्रणश्यति। प्रणवयुगलग्दीभ्यां युगान्तं स्वकछे गतश्च तहत् स्वकुलिय संतेपामग्रे ध्रुवो भ्रमति वासरपुरगं हारे हारे पहुगमायया धलयितमझे जम्भयलिखेत् कुरुते जड़म् । स्तम्भयस्तम्भयौ वीसा तया बन्धयमोइयो। इत्यनन्तास्तथास्युस्ते नभाद्यष्टो हिठान्तिकाः ॥ १२ ॥ इति यीप्रपञ्चसारे चतुस्विंगः पटनः ॥

·पञ्चविंशः पटलः । पापप्रतिष्ठानमनोविधानं प्रवक्ष्यते संप्रति सर्वसिहो । यस्मादृतेऽस्मिन् कथिताः प्रयोगा व्यर्था भवेयुर्गतजीयकल्पाः ॥ १॥ प्रोका पूर्बममुष्य शब्दमय च माणा इह प्राणका स्तहज्जीव इह स्थितेति च तथा सन्द्रियाणीति च । तहहाधनसी दृशं श्रुतिमयो प्राणञ्च सप्राणक सेवेहागतयामयुक् सुखचिरे तिष्ठन्त ठहन्दयुक् ॥ २ ॥ मन्त्रस्यास्य विधिहरिथ हर इत्येते मुनिखे स्थिता- छन्दथय॑जुषं समामकमयोऽतिच्छन्दसं वा भवेत् । सट्री या जगतामनादिनिधना सर्वस्य चेष्टाकरी प्राणाया प्रततिः क्रियामयवपुवी परा देवता ॥ ३ ॥ प्रत्येक कादिवर्ग: प्रतिगतलिपिभिविन्दुयुर्धराव्यः गदाद्य. थोत्रमुत्यैर्वदनकरमुस्तक्रियाभिः क्रमेछ। बुहाये यात्मनोऽन्तरूपरि च विनमज्जातिभिः पड मिरव कुादनानि मम्यग्यिगदमतिरयो विमरूपत्वसिहर ॥ ४ ॥ नाभीदेगादापदं पागवीज उगादानाभिदेगञ्च गतिम् । पाणं मम्त कादगाख्यं न्यस्ता यादीन् धात न्यस्य मा । माणे जोवे य ईसहयाण न्यम्ये मून व्यापकं मस्तकादि । एवं न्यस्य प्राणशक्तिम्यरूपा विवीं ध्यायेदामरूपा देवीम् ।। रखाम्भोधिस्थपोतोनमदरुपमरोजाधिकट्टा कराः (१) पागं कोदण्ड मिच्दवमयगुपमध्ययुगं पञ्चवापान् । (11 रापै 'मिरमा ·२५० प्रपञ्चसारे विवाशासककपालं विनयनलसितापीनवच्चोरहाट्या देवी वालार्कवर्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्तिः परा वः ॥७॥ ध्यात्वा देवीमेवं प्रजपेलदं मनु समाहितधीः । प्राज्ये नान्ते जुहुयाञ्चरुणा वा तद्दशांशतो मन्त्री ॥ ८ ॥ शाले पीठे देवौं पटकोणस्यः प्रजेशहरिस्ट्रैः । वाणीलक्ष्मी गिरिजासहितैरनेच मालोकेशैः ॥ ८ ॥ जपञ्चतुर्भिरेवं प्रतिबारैनित्यमेव मन्त्रितमः । [ एवं मसितमनुश्याद्यान्यारभत कम्माणि ] (१)॥ १० ॥ पागाकुशान्तरितशक्तिममीः परस्तादुच्चार्य यादिवसुवर्णगणं सहस । पयादमुष्य पदमुख्यतमः प्रयोग मन्त्रोऽयमित्यमुदितो(२) ग्रहसंख्यया वा ॥११॥ मृता वैवस्वता चैव जीवहा प्राणहा तथा । आकया ग्रसना (३) चैव भ्रमदा (४) विस्फुलिङ्गिनी ॥ १२ ॥ जेवजप्रतिइन्त्रीति प्राणदूत्यश्च यादिकाः । वहा साध्यं पाशवीनेन शक्त्या गृहमाछाप्या शेनाथ यादोन् । दूतीथोका माध्यनामाय धातूनेवं मन्त्रो यावदामा सवीर्यः ॥ १२ ॥ सुप्ताशपजने निशीथसमये साध्ये स्वपित्यादरा दारुध्ध खवगं निधाय हृदये साध्याकृतेः कीटकम् । यद्धा तच्च निपीड़मेव सहसा कालस्य यध्याशिर- स्याताद्य मिताखिलेन्ट्रियगण साध्यं स्मरेत् माधकः ॥ १४ ॥ वायव्याग्नयेन्द्रवारीण्महेगकथ्यात्सोमप्रेतरारामध्यगेयु । प्याने श्वेतचटयादीन् महंमान् भृङ्गान् ध्यायेत् विन्दुतन्तुप्रवहान्(५) ॥१५॥ द्वितीयोयं पुतवान्नरेनहाते। (३) “पदमुष्य पदमशरत. प्रयोग"रति पाठान्तरम् । " "वना रति पाठामारमा (a) ममा रहि पाठानरम । ith "नोविन्दुवावा" रनि पाठानरम् ।

·पञ्चविंशः पटलः । २५१ स्त्रीयेऽप्येयं संस्मरेत्सरोजे भूनीरूपानिर्गतान् ग्वासमार्गः । माध्यानस्थान् चवरीकान् ग्टहीत्वा स्वीयं स्थानं पूर्ववत् संप्रविष्टः(१) ॥१६॥ वोजानि रक्तानि तु यश्यकम्मखम्भोधराभायभिचारकाले। धूम्माणि विहेपविधी सहोम पीतानि संस्तम्भविधी म्मरेच ॥ १७ ॥ अथवा साध्यप्राणान् मण्डूकाकारधारिणो ध्यायेत् । खीयान् भुजगाकारानभिचारादी नृशंसकम्मविधी ॥ १८ ॥ प्राणप्रतिष्ठाकम्मेवं विधायैकादशावरम् । पुत्तल्यादौ स्वचित्ते वा तांस्तु संस्तम्भयेगुवा (२) ॥ १८ ॥ प्राकष्टानां साध्यदेशादसूनां पुत्तल्यादायप्ययं स्यात्प्रकारः । किन्तु स्वीये इसरोजे प्रवेशो वनाध्योरेव नावाभिचार ॥ २० ॥ पामादिविकयुक्तमूनदयभूमध्यस्वायिता (२) माग्निः साध्यनलाटरधृपयतोऽप्यामूलमाजग्मुपी। योन्यावात्मदिन (8) मेवमनिगं भ्राम्यत्यमी चिन्तिता गनिर्जन्मगतान्यपीह वशयेत् साध्यं तथाकर्षयेत् ॥ २१ ॥ प्राणप्रतिष्ठाविधिरेवमुतः मानः सयोगो विनियोगयुक्ताः । पस्मिन् मवीयो गिरिकाननादीन् प्रचानवेत् किं पुनरामयुतान् ॥२२॥ 1 इति यीप्रपञ्चमारे पञ्चविंग: पटन्न: ।। (1) “मोद्याद" रतिपाठानरम् । (1) "धुम्" इति पाठानरम् । । “मूत्तापिता रति पाठानरम् । in) “बोबारहरमम'रनि पठानरम ।

·षट्त्रिंशः पटलः । धम्मवित्तसुखमोक्षफलाप्ती योपितामपि नृणां प्रवरं यत् । मन्चरत्नमतिगुद्यमिदानों वक्ष्यते मतिमतामपि रम्यम् ॥ १ ॥ दौर्भाग्यच्याधिदारिद्राजराशोकभयातुराः । भर्तृराजाभिभूताच स्त्रीविघ्नास्तिदीप्सव' ॥ २ ॥ पुत्रभृत्यार्थिनी युद्धजयकामान्यवश्चिताः (१)। हतार्थाः (२) लिष्टससारवश्यसंवननार्थिनः ॥ ३ ॥ वनिसिद्धार्थन (३) चैव अन्तर्दानाभिकाशिण. । शत्रुभिः परिभूताय सर्वविघ्नैरुपद्रुताः ॥ ४ ॥ मारणोञ्चाटनद्वेषस्तम्भाकर्षणकाशिणः । भजेयुः सर्वथैवैन मन्त्र बैलोक्यमोहनम् ॥ ५ ॥ हृदयपुरुपोत्तमान्ते स्वप्रतिरूपति चापि संभाष्य । नमोनिवासपरतो जगदादी सकल इत्युदाहृत्य ॥ ६ ॥ भीभय (४) सर्वपदान्ते स्त्रीदयविदारण (५) विभुवनेति | समनोमादकरेति च सुरासुरान्ते पदेन्मनुजपदम् ॥ ७ ॥ भूयय सुन्दरीजनमनांस्यथो तापयादिकान् वीप्सा । तापय दीपय गोपय मारय भृगुकामिकालवान्ते रा (६) ॥८॥ " "जयकामाम्यवादिता हि पाठान्नरम । १२) "भूतातो रति पाठान्नरम । ( *फमिपनि रति पाठानरम । ) “चोभारहि शान्तरम् । 0 *रयोहदयविदारण" ति माठान्तरमा । पुरानो बानेतु" न्ययाने "मोरय* रथस्य पार निद्रा धामिनमाभास अपादापात परम्" रम्यधिकचोमायने ।

·२५३ पत्रिंशः पटलः । मोहय (१) द्रावयेति च भूयशाकर्षयेत्युदीयान्तः । समस्त परमसुभगं (२) सर्वप्रदयोस्तु मध्यत: प्रवदेत् ॥ ८ ॥ सौभाग्यसृष्टिवडोन् ससादिकं कामशब्दञ्च । मन्त्री योकण्ठाख्यं (३) सश्रवणं कं हनदयच्च वदेत् ॥ १० ॥ चक्रेण वाथ गदया खड्नेन च सर्ववाणेय । भिन्दहयच्च पाशनान्ते घयहयं समाभाष्य ॥ ११ ॥ भूयोऽडुशेन ताड़य तुरुयुग्मकञ्च किञ्च प्रवदेत् । तिष्ठसि तावदयावत् समीहितं मे समाभाष्य ॥ १२ ॥ सिहं भवतु च इंफट् नमोऽन्तिकं मन्त्रमुहरेन्मन्त्री। मन्मघवीजोपेतं तारायं सर्वसिदिं भवति ॥ १३ ॥ मन्त्रपदानि हादश विद्यादानापदानि तावन्ति । सम्बुद्दान्ता हुंफट् नमोऽन्विताशेमे मन्त्राः स्युः (४) ॥ १४ ॥ मध्यलवान्ते च परे गदिता मुनिभिमनोरमुष्य पुनः । ऋषिस्तु जैमिनिः प्रोतश्छन्दश्च जगतीप्यते ॥ १५ ॥ सर्वलोकशरण्योऽसौ देवता पुरुषोत्तमः । पुरुपोत्तमविभुवनमनोन्मादकरेति च ॥ १६ ॥ हृदयं सकलान्ते च जगत्क्षोभण इत्यपि । सन्नमीदयितेत्येवं शिरोमन्च उदाहृतः ॥ १७ ॥ मन्मयोत्तमशब्दान्ते प्रगजे कामदीपिनि । शिखा तु भगश-दन्तु परमाधन्तदन्ततः ॥ १८ शर्वसौभाग्य इत्यन्ते करमप्रतिरूपकम् (५) । केगवस्मरवन्त जाति कवचं यिदुः ॥ १८॥ {1} "मय" रति पाटानरम्। (२) परमभान्ने रंपानम्” इत्यपि पाठः कुलवियते । (३) “तन्द्रो श्रोडण्डाद्यासवरपकम" रति पाठानरम् । 11) “सम्बुमन्ना इफट पदाधिताई मन्त्राः सू." रति पाठानरम् । ९) “परमप्रतिरूपति पाठान्तरम् ।

·२५४ प्रपञ्चसारे मुरासुरहदययोम्मध्ये मनुजसुन्दरी । विदारणपदं तस्मात् सर्वप्रहरपति च ॥ २० ॥ धरसर्चपटान्ते तु कामिकं हनयुग्मकम् । हृदयान्ते वधनानील्यथाकर्षयवीसवेत् ॥ २१ ॥ .तती महावलेत्येतदस्त्रमन्त्रमुदीरितम् । त्रिभुवनेखरसर्बान्ते जनेत्युक्षा मनांसि च ॥ २२ ॥ हनदारययोर्युग्मं पृथड्मे घयमानय । नेत्रं तारादिकाः सव्वे इंफड़ान्ता नमोऽन्तिकाः ॥ २३ ॥ चैलोक्यमोहनाले सु हपोकेश प्रतीति च । रूपमन्मथ सर्वस्त्रीहदयाकपणेति च ॥ २४ ॥ पागच्छागच्छ घनमी मन्त्रः स्याधापकादयः । पावाहादिविसर्गान्तेपूतोऽयं चापि रिभिः ॥ २५ ॥ सुदर्शन (१) महाचक्रराजेत्युका धमइयम् । मर्व्वदुष्टभयान्ते तु कुरुच्छिन्दयुगन्ततः ॥ २६ ॥ विदारययान्ते तु परमन्वान् (२) ग्रस ग्रस । भषयहयभूतानि वासययवमफट (३) ॥ २७ ॥ चक्राय नमरत्येप चकमन्त्रः प्रकीर्तितः । गहमन्त्री जनचराय वाईति परिकीर्तितः ॥ २८ ॥ कोमोदकि महान्ते तु वले मासुरान्तकि । प्रसीद हुंफट् स्वाहेति गदामन्त्र उदाहतः ॥ २८ ॥ मम्बर्सकान्त सुमन पोथयहितयं ततः । इंफट् स्वाहा मोमन्नक: भाीय सशराय च ॥३०॥ 1 *रति पाठानरम् । (b) परवन्त्रा'नि पाठामरम् । 'दादाभाईफर पदानित पाठामरम्।

·पत्रिंशः पटलः । २५५ [अति वितलं स्मरस्य शरैरतिरुचिरा। अद्भुभाद्यं कुन्दयुगं भसशस्य समीरितः ] (१) ॥ ३१ ॥ सानन्तलोहितवको बन्धाकर्षयवीसको। वडिजाया च मागस्य स्त्रमुद्राभियंसेदिमान् ॥ ३२ ॥ खाहान्तः पचिराजाया तस्य मन्त्रः प्रकीर्तितः । त्रैलोक्यमोहनायान्ते विद्महे तु समुच्चरन् ॥ ३३ ॥ स्मराय धीमहीत्युक्ता तनो विष्णुः प्रचोदयात् । गायत्रोपा तयासि स्थानद्रव्याणि शोधयेत् ॥ ३४ ॥ व्यस्तै दशभिमन्वैनमोऽन्तवार्यते हरिः। भृगुः सविन्दुः खनीयो देव्या मन्त्र उदाहृतः । सूक्ष्मामर महासेन लीवहीनः खररसी। लक्ष्मयादीनान्तु शत्तीनां मन्त्राः पूजाविधी स्मृताः ॥ ३५ ॥ उद्यदिनेन्दुपयोदभ्रमरपिकारावकुसुमसौरभ्ये । सुमनोहरे च कल्पकक्षोद्याने रमापतिं ध्यायेत् ॥ २६ ॥ अरुणारविन्दकर्णिकामध्यगगरडोपरि स्थितं देवम् । उद्यदिनकरकोटिमतिमं सिन्दूरनवजवाकान्तिम् ॥ ३० ॥ दरचापमुसलपाशान् चकासिगदाइ शान् भुजर्दधानम् । अतिद्ययौवनोन्मुखसौन्दयातिपयसाम्यनिर्मुलम् ॥ ३८ ॥ श्रौदार्यकान्तिमोरमलावण्यसुधारसैर्जगत् सकलम् । सिञ्चन्तमिव समस्तानुग्रहिणं थीमुखानसत्तासुदृशम् ॥ ३८ ॥ वामोरजहगतयालिङ्गितदेह थिया मदोत्कटया । तहकाम्बुरुहासवपिपासितभ्रान्तनवषट्पदया ॥ ४० ॥ (1) पुस्तकान्तरे चिगितलोकस्व एवविध पाठो दृश्यते । यथा-"मास्य सङ्गतीक्ष्णाने हिन्दयुक सहमन्त्रक । अहमाद्य पट्टयुग्म चाहुयश समोरित। .

·प्रपञ्चसारे रोमाञ्चहर्षनिर्गतजलमुक्तालहतागया सततम् । वामकरस्थाम्बुजया प्रतप्तकनकाभयातिसुन्दरया ॥ ४१ ॥ अनुपमसौन्दर्येण च सर्वाभरणैरुपतयातिमुदा। विष्वग्वहुप्रकारानेकैः सपरिच्छदैव देवगणेः ॥ ४२ ॥ गन्धर्वदैत्यरक्षोयक्षपबगैम्मुनीन्द्रय । संसेवितं पुरन्धीद्वन्देयानङ्गवाणसन्तप्तः ॥ ४३ ॥ भावहाव (१) मधुरस्मितवक्त्रप्रेक्षणसवलितभापणजातैः । स्पष्टकक्षजधनस्तनभारैः सस्तवस्त्रचिकुरै (२) मंदलोलैः ॥ ४४ ॥ क्षरितमदनवारिखेदकविवस्त्र- मदनविगतलज्जैः स्पन्दमानाधरौढ़ः। मृदुतरकरपद्माकृतनत्यनलीकैः शिरसि मुपितधेयैः कम्पिताशेषगानः ॥ ४५ ॥ ज्वरातः वसद्धिः पतद्भिः शरैः शहरितेम्मम्मथस्यातिधोरैः। समाप्यायितेस्तस्य लावण्यदृष्ट्या समुत्याय विष्णोम्तमेवाभियातः ॥ ४६ ॥ करतलकल्पितकोकनदेस्तत्पदयुगमं च पुन: परिपूज्य । नयनजन्नः मगहदवाक्य व परमेखर पति: (३) शरणं नः ॥ ४० ॥ इत्यं मंप्रार्थितं तं सकल सुरपरस्त्रीसहरजस्रं दिव्यैर्मोगाधिभियाप्यखिलमुनिवर तितो मुक्तिकामः । ध्यात्वा लक्षाईसंग्य जपतु मनुमिमं प्रासदीक्षोऽभिपित्तो ट्रय्यरेतेय शुधन भवति मनुवरस्याधिकारी क्रिया ॥ ४ ॥ 11 "भारगर्भ रहि पाटानरम् । २१ पतरस्य राम. ति पाठानरम् । १) “परमंडरगतिरत पाठानरम् ।

·पत्रिंशः पटलः । - शतं दधि तं पयः पृथगथायुतं साज्यहविषा गृतेन पयसा हुनेद्रविमित तथा साक्षततिलैः । तथा दशशतोन्मितं त्रिमधुभिर्वरैयातवफलैः पलाशसमिधां शतं समभितोषयेत् खं गुरुम् ॥ ४८R सतो नक्षत्रयं जवा कुण्डे चा:न्दुसबिभे । हुनेदम्भोरुहर्जातिकुसुमैश्य यदैरपि । दशांश वैष्णवे वही ब्राह्मणांश्चैव तोपयेत् (१) ॥ ५० ॥ अम्भोधाराः सदा भिन्ने मेतो संसिहयोऽखिलाः । यथाम्भोनिधिमायान्ति तथा यान्ति निरन्तरम् ॥ ५१ ॥ मन्तिाः कृतकृत्यत्वं काइमाणा: पुनः पुनः । पौठे तु वैष्णवे नित्यं पूजयेत् पुरुषोत्तमम् ॥ ५२ ॥ पङ्गानि कर्णिकायामग्न्यादिदलेषु चाष्ट लक्ष्मयाद्याः । ताय स्युनसत्प्रीतिकास्त्वचाद्याः (२) सुदर्शने जेया: ॥ ५३ ॥ दरचक्रगदामुसला: पूर्वाद्याशास चाग्रकोणेषु । वयादिषु (३) शाखा गपाशा दिशाधिपाः पूज्याः ॥ ५४ ॥ अङ्गानि देववम्माणि (४) मदविवशाः शक्तयोऽष्ट लक्ष्मवाद्याः । चामरहस्ताः सवा: खलङ्गतायाथ सुन्दर्यः ॥ ५५ ॥ योऽर्चयेत् सक्दप्येवं पुरुषः पुरुषोत्तमम् । प्राप्य राज्यसितां लक्ष्मी प्राप्नोत्यमरवन्दिताम् ॥ ५६ ॥ दुर्भगो वसुसहसहुतेन स्यादतीव सुभगय मनोनः । दीप्तिमत्प्रभवतेन्नवरेण व्याधिमोक्षणपरस्तु तथैव ॥ ५० ॥ (1) "भोजयेत् ति पाठान्तरम् । (10 “नाथ म्युमरमोकोका तपाद्या." रन्थपि पाठो हासते । (३) “पद्यादित" त्यपि पाठ पुतनामरे यते । tar 'देववर्षामि' रति पाठान्नरम् । ३२ ·प्रपघसारे २५८ भवन्त्यवगगा योफले. प्रजुहुयात्कमलैाकिञ्चनोऽपि रविसहस्रमतोऽसौ। स्याइनाधिपसमोऽयुतसंख्यं जसुराधिरुपयाति विनाशम् ॥ ५८॥ यां प्रमदाममिकाइति तस्या नामयुतं प्रजपेन्मनुमेतम् । पक्षमहवंदनेऽष्टसहस्रं (१) सा वशमेति न तत्र विचारः ॥ ५८ ॥ हयारिकुसुमर्हरिं समभिपूज्य वाष्टोत्तरं सहस्रमपि जुद्वत: शशिभवप्रसूनः शुभैः । नृपास्त्रिदशभिर्दिन: किरा: परतधनस्तथा कटुभवेन तैलेन वा ॥ ६ ॥ समिद्भिरथ बोधिजेशशतं तथाष्टोत्तरं विमासमथवा जपेद्दशशतं तथा नित्यशः । म एव पुनरेत्य तहसु समाहतं मन्विणं प्रणम्य पुनरर्पयेत्समभितोय चोपायनैः ॥ ६१ ॥ राजोवाटोत्तरगतं जमा गनुग्रहे खनेत् । हयारिकुसुम वापि पक्षे शक्लेऽसिते क्रमात् ॥ १२ ॥ शल र वेष्टितञ्च केगैयाटनकट्रिपी । नित्यं नेत्रसमिद्भिस्त चाष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ १३ ॥ पएमासन्तु ततम्तेजोवत्यास्तैनं सहस्रकम् । जुहतो मियते शत्रुर्वेष्टा मासचतुष्टयात् ॥ ६४ ॥ अनेन विधिना वाथ स्तम्भनं स्यात्तथैव च । तयैवाज्याजदूव्वाणा होमतो मुच्यते भयात् ॥ ६५ ॥ पयोव्रताचीजपतत्परय विमाममहोनघतं सहस्रम् । नित्यं हुनेश्चैव ततम्तिमामे पूर्ण हुतागेऽपि च यमाने ॥ १६ ॥ मासे च मध्ये दिवमस्य वडे. पार गगाहप्रतिमा सुदीमा । महानत दे गुनिका समानुः महसमष्टोत्तरमेव मन्त्रम् ॥ ६ ॥ 1 "पादने त मायाम् ति पाठानरम् ।

·पत्रिंशः पटलः । २५८ प्रतिमन्त्रा च तां वहतो गुलिकाममरैरपि दर्शनमस्य भवेत् । इह सिडिरथास्य भवत्यखिला वड़वामुख पुष्करयानमुखा ॥ ८ ॥ इति सिद्धमुनीन्द्रयक्ष विद्याधरगन्धर्वसमहासरीरगाथैः । प्रतियेवितमुत्तमं विधानं गदितं तत् पुरुषोत्तमस्य विष्णोः ॥ ६८ ॥ इति अपहुतपूजाध्यानकः श्रीधरं यो भजति (१) स तु समग्रां सम्पदेवयंलक्ष्मीम् । अधरकतविपक्षां (२) प्राप्य लोककवन्यो ब्रजति पदमनन्तं लोकवन्यस्य विष्णोः ॥ ७० ॥ * इति श्रीपरमहंसपरिव्राजकाचार्यशङ्कराचार्यविरचिते श्रीप्रपञ्चमारे पत्रिंशः पटलः ॥ * ॥ समाप्तोऽयं प्रपलसारः। (1) "यजति" इति पाठान्तरम् । (२) 'सच युवतिसपुवाम" रति पाठान्तरम् ।

·सूचीपत्रम्।

·सूचीपवम् । Do- प्रथमपटले । गर्भाशये जीवानां सहद्भिः सह सम्बन्धः, मङ्गलाचरणम्, जीवानां गर्भाशयानिष्क्रमितुं प्रयासः, प्रलयावसाने प्रधानात् वादीना- कुण्डलिन्याः प्रणवादित्वम्, मुत्पत्तिः, तारभेदाः, कुत उत्पत्ति: किमयं वेत्वजानतां शक्तः सप्त भेदाः, तेषां क्षीरोदशायिनो भगवतः समाश्रयणं तत्समीपे स्वविषयक- तृतीयपटले । प्रथ, अग्नीषोमभेदेन वर्णानां हैविध्यम, श्रीविष्णोः ब्रह्मादीनामपरपामपि चन्द्रसूर्याग्निभेदेन पुनवैविध्यम्, उत्पत्तिवर्णनम्, स्वरा: पोड़श, हितीयपटले । स्पर्शाख्याः पञ्चविंगतिः, उत्पत्तिकथनप्रसझे जीवानां व्यापका दश, पगादिसंस्थानम्, ट्रमदीर्घभेदेन खराणां विध्यम, जीवगरीरे प्राणायानां वर्णानां निभेदाः, म्नां वर्गसंधा, वायना अधिकारः, पटकोपकथनम् वर्णानामुत्पत्तिम्यानम. वाण विषयामलित, कनानामुत्पत्तिः नामानि च, वर्याना मूर्तिजानम, परभूनानाम् इन्द्रियाधिपत्यम, योनिराधारय मूलाधारवम, वामां गलयः, परापग्नतोपरीभाषा:, वर्णानां पोषधयः, ·राशीनां चरादिभेदेन विध्यम्, परस्परखरयोगात् सन्ध्याक्षरवर्णादीनाम् भूम्यादिच कादयः, उत्पत्तिः, अभ्यन्तरस्थवर्णानां वहिर्गमनप्रकारः, नक्षत्राणामुत्पत्तिः, वर्ग: स्तम्भनादिकथनम्, चतुर्थपटले। वर्णानां गुणकथनम्, खराणां सर्ववर्ण मूनलम, कुण्डलिन्याः सर्बोत्पत्तिवाजत्वम्, ब्रह्मोत्पत्तिः, नक्षत्रहक्षाः, नज्ञवाणामधिपतिकथनम् , नक्षत्राणां योमिकथनम्, विंशत्तिथयः. पक्षभेदव्यवस्था, तिथीनामधिपतिकथनम् , करणानामुत्पत्तिः, करणानामधिपतिकथनम्, पञ्चमपटले। हररुत्पत्तिः, हरस्योत्पत्तिः, विष्णोः सात्मत्वम, इंसोत्पत्तिः, तस्य पुस्त्व प्रशतित्वञ्च, इंसात्मकं जगत, हमस्यैव प्रणवत्नम्, पचभूतोत्पत्तिः, प्रकतेयविशतिभेदाः, वणेभ्यः सूयादिग्रहाणां उत्पत्तिः, हलेखाशा, मेषादिहादगरागीनामुत्पत्तिः, दीक्षापदस्य व्युत्पत्तिः, मन्त्रपदस्य व्युत्पत्तिः, देवादिकादिवत्सरादी दीक्षारम्भः, दौसादी वास्तवलेरावस्यकत्वम् , धास्तुदेवस्योत्पत्ति: निती स्थापनच, वासुदेहस्थिताना देवतानां पचना- क्रमः, नपटारागया, रागोमा जातिकयनम्, रागोमामधिपलिकथनम, सदगरागीमा लग्नादिहादशमंत्रा, वास्तुपुरुषप्रभृतीनां पलिद्रव्याणि, वास्तुमएइलरचनप्रकारः, राशिचक्रविरचनप्रणाली, अन्ययाकरपि दीपतिः, गुण्डिकापञ्चकानां व्याणि, गुरिडकाविन्यामस्थान निर्णय:, ·नियमः, त्यान्यपुष्पाणि, षष्ठपटले । धूपदीपयोर्दानम्, ऋपिच्छन्दोदेवतानां विन्यासस्थानानि, नैवेद्यद्रव्याणि, ऋषिशब्दव्युत्पत्तिः, त्रैलोक्यमोहनप्रयोगः, छन्दःपदव्युत्पत्तिः, अङ्गदेवतानां पूजाक्रमः, देवतापदव्युत्पत्तिः, लोकपालास्त्राणां वर्णादिनिरूपणम्, पड़गन्यासस्य स्थानानि वीजानि च, होमाग्निज्वालनम् तन्मन्नथ, अङ्गन्यासवीजानां योगिकव्युत्पत्तिः, सालिकादिभेदेन वङ्गेः सप्तजिनानां पञ्चाङ्गन्यासपक्षे नेत्रयो_नता, वैविध्यम् तस्य च दिव्यकाम्य- करन्यासे अङ्गुलीव्यवस्था, क्रूरताभेदेन ग्राह्यत्वम्, पूजोपकरणद्रव्याणां स्थापनस्थान- अग्नेर्जिद्वाथिता देवताः, अग्नेर्जितायामाहुतिदाने सर्वदेवानां घामदक्षिणादिभेदेन देवतानां होतः सिद्धिदानम्, पूजानियमः, अग्निजिहानां साधारणनामानि, कुम्भस्थापनविधिः, अग्नेरष्टौ मूर्तयः, शैवादिभेदेन गन्धाष्टकमेदः, अग्निमन्त्रीद्वारः, प्रणयोऽतपञ्चकैः कुम्भपूरणं, अग्नानम्, प्राणप्रतिष्ठामन्त्रीद्वारा, व्याहृतिपूर्वकेन मनुना होमः, कुम्भमुखे देयपल्लवानां नामानि, गर्भाधानादिविवाहान्तकम्मणि धामोयुग्मेन कुम्भवेष्टनम्, प्रणवेन होमः, पोडशोपचाराः, होमव्यवस्था, दगोपचाराः, पूर्णाहुतिप्रदानमन्त्रीदारः, पञ्चोपचाराः, राश्यादीनां वनिप्रदानम्, अर्घ्य प्रदानद्याष्टकम् , घटाइप्रणामः, पाद्यादिदाने द्रव्यनिरूपणम् , पञ्चाइ प्रणामः, प्रगस्तपुप्याणि, गुरोः गियाभिषेचनम्, ·परस्परस्वरयोगान सन्ध्याक्षरवादीनाम् भूम्यादिचकादयः, राशीनां चरादिभेदेन वैविध्यम्, उत्पत्तिः, अभ्यन्तरस्थवर्णानां वहिर्गमनप्रकार:, / नक्षत्राणामुत्पत्तिः, वर्णः स्तम्भनादिकथनम्, चतुर्थपटले। ननववक्षा, नक्षत्राणामधिपतिकथनम् , नक्षत्राणां योमिकथनम्, त्रिंशत्तिथयः. पक्षभेदव्यवस्था, तिथीनामधिपतिकथनम् , करणानामुत्पत्तिः, करणानामधिपतिकथनम् , पञ्चमपटले। वर्णानां गुणकथनम्, যা বলল, कुण्डलिन्या: सर्बोत्पत्तिवीजत्वम्, बमोत्पत्तिः, हरेरुत्पत्तिः, इरस्योत्पत्तिः, विष्णोः सात्मत्वम्, इंसोत्पत्तिः, तस्य पुस्त्व प्रकृतित्वञ्च, हंसात्मक जगत, हमस्यैव प्रणवत्नम्, पञ्चभूतोत्पत्तिः, प्रवने यतविंशतिभेदाः, यणभ्य. सूर्यादिपहाण उत्पत्तिः, दीक्षापदस्य व्युत्पत्तिः, मन्त्रपदस्य व्युत्पत्तिः, देवादिकादिवत्सरादौ दीक्षारम्भः, दीक्षादौ वास्तवलेरावश्यकत्वम् , वास्तुदेवस्योत्पत्तिः चितो स्थापना, वास्तुदेहस्थितानां देवतानां पर्शना- क्रमः, द्वलेखामना, मेपादिवादगरागोनामुत्पत्तिः, नवघटितरागयः, रागीना नातिकथनम्, रागोनामधिपतिकथनग, सदगरागीमा मातादिवादशमंना, वास्तुपुरुषपभृतीना यन्निद्रव्याणि, वास्तुमण्डनरचनप्रकारः, মিষিবমঘালী, अन्यथाकरण दोपतिः, गुण्डिकापकानां द्रव्याणि, गुरिडकाविन्यामस्थाननिर्णयः, ·त्याज्ययुष्याणि, षष्ठपटले । धूपदीपयोर्दानम्, ऋषिच्छन्दोदेवतानां विन्यासस्थानानि, नैवेद्यद्रव्याणि, ऋषिशब्दव्युत्पत्तिः, त्रैलोक्यमोहनप्रयोगः, छन्द.पदव्युत्पत्तिः, अङ्गदेवतानां पूजाक्रमः, देवतापदव्युत्पत्तिः, लोकपालास्त्राणा वर्णादिनिरूपणम्, पडङ्गन्यासस्य स्थानानि वीजानि च, होमाग्निज्वालनम् तन्मन्त्रश्च, अनन्यासवीजाना यौगिक व्युत्पत्तिः, माविकादिभेदेन बढेः सप्तजिह्वानां पञ्चाङ्गन्धासपचे नेत्रयोहीनता, वैविध्यम् तस्य च दिव्यकाम्य- करन्यासे अद्भुलीव्यवस्था, क्रूरताभेदेन ग्राह्यत्वम्, पूजोपकरणद्रव्याणां स्थापनस्थान अग्नेजिद्वाश्रिता देवताः, नियमः, अग्नेद्विायामाहुतिदाने सर्वदेवानां घामदक्षिणादिभेदेन देवतानां होतः सिद्धिदानम्, पूजानियमः, अग्निजिह्वानां साधारणनामानि, कुम्भस्थापनविधिः, अग्नेरही मूर्तयः, शैवादिभेदेन गन्धाष्टकभेदः, अग्निमन्त्रीहारः, प्रणवोऽतैपञ्चकः कुम्भपूरणं, अग्नानम्, प्राणप्रतिष्ठामन्त्रीद्वारः, व्यातिपूर्वकेन मनुना होमः, कुम्भमुखे देयपल्लवाना नामानि, गर्भाधानादिविवाहान्त कणि पासोयुग्मेन कुम्भवेष्टनम्, प्रावन होमः, पोडशोपचाराः, होमव्यवस्था, दगोपचाराः, पूर्णाहुतिमदानमन्त्रीद्वारः, पञ्चोपचाराः, राश्यादीना वलिप्रदानम् , अष्टाङ्ग प्रणामः, पाद्यादिदाने द्रव्यनिरूपणम् , पञ्चाङ्ग प्रणामः, गुरोः शिष्याभिषेचनम्, अयप्रदानद्रव्याष्टकम् , प्रशस्तपुष्पाणि, ·J सप्तमपटले। तस्मिन् कुण्डचिन्तनम्, नवग्रहाणां नव रत्नानि, वाग्देव्या जपादिविधानम्, हुत विधेः फलश्रुतिः, अस्या ऋष्यादिन्यासः, होमादी विपयभेदेन पड़न न्यासः, वहिनामभेदनिर्णयः, ध्यानम्, हंसलक्षणम्, 'व्यापकादिन्यासस्थानानि, पञ्चाग्निम्मरणप्रकारः, जपसंख्या होमसंख्या च, दशाक्षरमन्त्रः, पूजामाइन्नम्, नवगतीनां नामानि, न्यासस्थानानि, अङ्गन्यासवीजानि, अट मातरः, भारतीध्यानम्, मन्त्राभिपित्तजलपाने मूकानामपि ननसंख्यको जपः, कवित्वयातिप्राप्तिः, वन्ध्यानां स्त्रीयामपि गुणवत्युवप्रसव- होमट्रव्याणि, अट माटका प्रकारः, रोगनागनादिप्रकार:, मन्त्रजराजन्नपानफलम्, रुद्रमत्योानानन्तरं, अनुष्ठानभेदेन फलस्य विभिन्नता, न्यामकर्तव्यता, भारतीमन्त्रः, न्यासस्थानानि, प्रपञ्चयागः, पडङ्गविधिः, प्रपश्यागे मन्त्रपञ्चकम्, असामन्यव्युत्पत्तिः, भारतीयानान्तरम, दुतिरिप्रकारा, पुरचरणजपमन्या, पयनीयद्रशागि, पायरणदेवताः, भग्मना तिलकधारणफनम्, भारत्या: सुतिः, पष्टमपटने । नवमपटले। माताग्निही परिधिः, विपुरामकरणारभः, ·अष्टौ मातरः, अष्टौ भैरवाः, त्रिपुरापदव्युत्पत्तिः, वरदशब्दव्युत्पत्तिः, मन्लोडारः, मण्डलरचनाप्रकारः, मन्चवर्णानां सार्थकव्युत्पत्तिः, पूजायन्त्रम्, न्यासस्थानानि, न्यासस्थानानि न्यस्यदेवताच, त्रिपुराध्यानम्, पीठदेवताः, पुरचरणजपसंख्या, घटस्थापन प्रकारः, पाखपूजादि, पञ्चगव्यशोधनमन्त्राः, नवयोनिचकम् , अष्टघटेषु पूज्या देवता:, त्रिपुरायाः शक्तयः, तत्तद्देवतानां स्वरूपकथनम् , होमविधिः, पाराधकानां फलश्रुतिः, पाराधनफलानि, आराधनप्रकारभेदेन फलभेदः, पाराधकानां स्त्रीवश्यकारिखम् , एकादशपटले। ध्यक्पृथग्ट्रव्यहोमे पृथक्पृथक्फन्न- द्वादशगुणितमहायन्चरचनामकारः, पद्मदलस्थ पोडश शक्तयः, दशमपटले। तहहिवृत्तस्थ वाविंशच्छक्तयः, मूनप्रकृतेरचनाप्रकार, तहहिस्तित चतुःषष्टिः शायः, तन्मन्बोहारः, शक्तिमन्त्रीद्वारः, ऋष्यादिन्यासः, शक्तिस्तुतिः, पड़ङ्गन्यासः, हादशपटले। देहमृष्टिः, नझीमन्त्रोदारः, वर्णानां संहारक्रमः, ऋष्यादिन्यामः, सुधास्रावणप्रकारः, नमोध्यानग, सधाया लिपिमयलं, होमद्रव्याणि, मूलप्रतिध्यानम् , नय गतायः, पागाइगणदयोर्युत्पत्तिः, प्राप्तिः, ·प्रावरणदेवतानो पूजाया पावश्यकत्वम्, त्वरितामन्त्रीद्वारः, दारिद्रामोचनप्रकारः, त्वरिताया रूपवर्णनम्, अलक्ष्मीदूरीकरणम्, अस्याः पुरथरणं लक्षजपः, धनाभिन्नापिणां मेव्यमन्बोहारः, अस्याः पूजाविधिः, एतन्मन्वस्य ध्यानम्, प्रस्याः पूजाफलश्रुतिः, अस्य पुरश्चरणं दशलक्षजपा, होमद्रयाणि, महालक्ष्मीमन्त्रः, अस्या यन्त्रम्, पस्या ध्यानम्, अनुग्रहचक्रम्, अस्य पुरशरणं लचजपः, नित्यामन्त्रोद्धारः एतन्मन्नोपासकानां श्रीसूतादिजपः नित्याध्यानम् , कर्तव्यः, अस्याः पुरचरणं दशसहस्त्रजपः, यीसूत्रादिजपे ध्यानम्, वचप्रस्तारिणीमन्त्रीद्वारः, हाविंगच्छत्तीनां पूजायां मन्ननिर्णयः, अस्या ध्यानम् , धनार्थिनां वयं द्रव्याणि कर्तव्यानि च, अस्याः पुरशरणं लचजपः, यस्या धारणयन्त्रम्, वयोदशपटले। चतुईपटले। विपुटामन्त्रीद्वार, विपुटाया धामस्थानम्, दुर्गामन्यौहार, विपुटाया ध्यानम्, दुर्गाध्यानम्, अभ्याः पुरधरणं हादगनवजप , महामिहमन्त्रीहारः, पम्मिन्मन्चे होमद्रव्यम्, दुर्गाया अष्टायुधानि, पनेन मवगीकरणम् , अभ्या मन्त्रस्य पुवादिप्रदत्व, धरणीमग्बीहारः, पस्या मन्त्रान्तरम्, पया ध्यानम्, मस्या ध्यानान्तरम, होमय्यागि, कात्यायन्याः वरूपवर्णनम्, सरितानामयोगाय., प्रस्थाः पुरयर चतुनचजपः, ·चन्द्रध्यानम्, प्रभ्य पुरसरणं पड़नघजयः, पम्याराधने पूर्णातियः प्रागस्त्यम्, चन्दम्य नव गया, मटी कनाः, चन्द्राय पटोत्तरगतामदानम्, प्रध्यप्रदाने विद्यामन्यः, अग्निमन्त्रीहारः, पग्निध्यानम्. पण पुरयरगं पद्मचञपः, पग्नर्नव गया, होमप्याधि, गनिनीमन्त्रीहार, निनीध्यानम्, पप्पा: पुरयर लमजपः, विपापहरणक्रमः, पञ्चदशपटले । भुवनापरीमन्त्रीद्वारः, এ যান, पमा पुरयर चतुनचापः, नगीनां पूजामनोहार, पीठमन्त्रीहार, माध्यमदानविधिः, विधिमनप्रकारः, থানাঃ, पंना प्राधानम्, पपुरसर सदगनमयः, निमारमन्यः, संचारम. Postalरीतिरपनम. यादि nा मासानि, मम्बार बन मामरम पौड़गपटने। होमद्रव्यमदिन फनतारतम्यम्, मम्मासम्म, प्य पुरयर सदगमहसनपः, पम्य होमद्रयाणि, मन्त्राताम, पद पुगपर मनपा, सीमदप्यमेन फमधयम, मतदगपटने। महागगमत्रो, मानिधिः, पप्प पहियानम, सापूददेशमाः, ·अस्य पुरयरणं चतुरात्वारिंशसहस्रा मत्यादीनो पूजायो मन्वयोजना, धिकचतुर्लक्षजपः, खामिस्त्रीव्यवहारः, होमीयाटव्याणि, श्रीकृष्णमन्त्रोद्धारः, अस्य नव शतयः, अस्य ध्यानम्, श्रासनमन्त्रः, अस्य वैकालिकयूनायां विविधरूपम, प्रकारभेदैन फल्नवैपम्यम्, एकोनविंशपटले। गजनिभरपतीनां कर्तव्यता, गोगस्य पूजामन्त्रीद्वारः होममन्त्री- प्रणवमन्त्रीद्वारः, विष्णुध्यानम्, हारय. अस्य मूर्तयः मूर्तिशक्तयश, ध्यानान्तरम्, स्तम्भनकारिभूमन्त्रोदारः, योगशन्दार्थः, वशीकार गणेशमन्त्रान्तरम्, वैरिषट्कम्, अष्टौ योगाङ्गानि, अस्य ध्यानम्, . तव यमः, होतव्यदन्यभेदेन फलवैशिष्ट्यम्, नियमः, अष्टादशपटले। पद्मादिभेदेनासनपञ्चकम्, मन्मथमन्त्रोदारः, प्राणायामवैविध्यम्, अस्य ध्यानम्, प्रत्याहारः, अस्य पुरयर हादगलचजप:, धारणा, अस्य मतयः, ध्यानम्, पम्य यन्त्रम्, समाधिः, प्रम्य गायत्री, योगमाधनप्रणाली, पम्याटचत्वारिंगदरमखोहारः, नयकरणाप्रकार, पप्य पीड़ग गया, प्रकारान्तरयोगमाधनम्, पम्य पोडग परिचारकाः, नाग्रदादिभेदेन योगिनां पचायस्याः, पम्याटो प्रियाः, प्रय जाग्रत्, " " " " " " ·11/0 | मन्त्र न्यासक्रमेण संहारस्थिति सृष्टयः, A स्वनः, सुमिः, सुरीवम्, तुरीयातीतम्, प्रकारान्तरयोगः, विंशपटले। नारायणाटाक्षरमन्त्रीद्वारः, "मन्चाक्षराणा प्रत्येकाक्षराधः, अस्य मन्त्रस्य ध्यानम्, खदेहे मन्त्रवर्णानां न्यासनियमः, किरीटादिमन्त्रीद्वारः, संपतो दीक्षाविधानम्, अस्य पुरयरणं हात्रिंशन्नचजपः, तदईसंख्यकजपो वा, प्रचमानया अद्भुनिभिब्बी जपः काय:, पूजायायातर्विध्यम्, एकविंशपटले। मेपादिदादभरागीनां हादश यन्त्राणि तत्तहिहितकम्माणि च, हादगरागिपु पूजितदेवताना प्रीत्यर्थ योहरिस्तवः, हाविंशपटले । पामदेव यादगाधरमन्त्रीद्वार, अस्य वैविध्यकरण दोषादीनां विनाशः; थीहरिध्यानम्, अस्य पुरश्चरणं पञ्चाशल्लक्षजपः, अस्य होमविधानम्, सुदर्शनमन्त्रीद्वार:, अनेन दिग्बन्धनम्। अग्निप्राकारकल्पनामन्त्रः, सुदर्शनध्यानम्, . सुदर्शनगायत्री, सुदर्शनस्य रचाकरमन्त्रीडारः, सुदर्शनयन्त्रम्, सुदर्शनपूजामन्त्रः, पूजान्ते हादगाक्षरमन्त्रस्य हादगन्नच- जपः, पूजायन्त्रम्, होमद्रव्याणि, वनिमन्त्रीदारः, होमोयद्रव्यभेदेन फन्तभेदः, वयोविंशपटने । यीकरनामाटातरमन्त्रीहार:, प्रम्य मन्त्रम्य ध्यानम्, प्रम्य पुरयर अटनचजपः, ·14. 7 होमट्रव्याणि, पञ्चविंशपटले । महावराहमन्चोहारः, विष्णुपचरमन्त्रस्य विशेषविधानम्, अस्य ध्यानम्, मन्त्रोदारा, अस्य पूजायां अटदलपद्मम्, मन्त्रवर्गाभ्ययादीनामुत्पत्तिः, अस्य पुरथरणं नक्षजपा, यन्त्र वीजाक्षरस्थापनव्यवस्था, होमद्रव्यविशेपेण विशेष कार्यसिहिः, गदादीनां मन्त्राः, अस्य यन्त्रम्, महमन्त्रः, चतुर्विंशपटले । मुसलमन्त्रः, दण्डादीनां मन्त्राः, नृसिंहस्थातुष्टुवमन्त्रीदारस, गाड़मन्त्रः, ऋष्यादिन्यासः, विष्णुमन्त्रः, पड़गन्यासः, चकादीनां वर्णादीनि, प्रसवताक्रूरताभेदेन मन्त्रस्यविध्यम्, महावराहध्यानम्, नृसिंहध्यानम्, महानृसिंहध्यानम, अन्य प्रणाम:, आराधनाप्रयोगा, अस्य पुरशरणं हात्रिंशत्सहस्रजपः, पीड़ासहनं होमः, पडूविंशपटले । अस्य पूजायन्त्रम्, प्रासादमन्त्रीद्वार:, अस्य मन्त्रान्तरम्, प्रासादपदयोगार्य:, अनेन विविधोपट्वशान्तिः, ऋष्यादिन्यासः, मन्चान्तरम्, पड़गन्यासः, ध्यानान्तरम्, पार्वतीवरध्यानम्, मिइचक्रम, मन्त्राणां देवताः पञ्च, नृसिंइयम्बम्, अस्य पुरशरणं एकादशलच्चजपः, होमोयदव्यभेदेन विविधकम हीमीयद्रव्याणि, साधनम् पीठमन्ना, ·18. ध्यानम्, यन्त्रान्तरम्, अष्टाविंशपटले । अघोरध्यानम्, पत्रिंशत्कलान्यासविधिः, : क्षेत्रलक्षणम्, पञ्चाक्षरमन्त्रः अस्य ध्यानम्, गोलकन्यासः, पुष्पाञ्जलिसन्त्रः, यीशिवस्तवा, मन्त्रान्तरम्, 1 C ध्यानम्, श्रीशिवस्य चिन्तामणिसंज्ञकमन्त्रीधारः, ऋष्यादिन्यासः अङ्ग न्यासथ, अस्य ध्यानम्,' अस्य पुरयरण लक्षजपः, रोगोपशमनमन्त्रः, रोगोपशान्त्यादी विविधप्रकाराः, सर्वरक्षाकरविधानम्, सर्वरक्षाकरयन्त्रम्, सप्तविंशपटलें। सर्वरक्षाकरमन्त्रः, T अस्य ध्यानम्, अस्य पुरसरणं विलचजपः, चण्ड़गायत्रीमन्वोहारः, चएडमन्त्रीद्वारः, अस्य पुरथरणं विंगतिसहस्राधिक अनेन दिविधफनाप्ति., लक्षत्रितयजपः, एकोनविंगपटने। गायत्रीमन्योहारः, सा ध्याहमयः, यातिपदयोगार्थ: नदेन विविधकार्यसिहिः, गायत्रीमपपोरेकाम, . दक्षिणामूर्तिमन्त्रः, न्यासस्थानानि, ध्यानम्, होमीयद्रव्याग्गि, मन्त्रान्तरम्, भस्य ध्यानम्, होमीयद्व्याणि, पघोरयम्, मन्त्रान्तरम, गायत्रीयानां यौनिवार ·ओंकारगायतौबहाणामेकाता, न्यासस्थानानि. गायत्रीजपप्रकार, ध्यानम् निरुच्यासप्राणायामः, पस्याष्टावरणम्, गायत्रीजपक्रमः, हात्रिशच्छतायः, अस्य पुरथरणं लक्षजपः, चिंशपटले । दश होमद्रव्याणि, त्रिष्टुविद्याया विधिः, दशट्रव्याणा समस्तैहोमः, न्यासक्रमः, ध्यस्तहोमेन पृथक पृथक कात्यायनीध्यानम्, : कामनासिद्धि, पूजाप्रयोगः, होमद्रव्यभेदात् विविधकामनासिदिः, तव नव शतायः, शतावरमन्त्रीद्वारः, चतुथत्वारिंगच्छतायः, ध्यानान्तरम, होमविधिः, अस्य पुरशरण लचजपः, अस्तकथनम्, होमविधिः, मन्त्राचरहेयताङ्ग कल्पना, संवादसूतविहितध्यानम्, होमद्रध्याणि, अव होमविगपः, नक्षवाणां चरादिसंज्ञा वरुणमन्त्रः, मानुपादिसंना च, अस्य ध्यानम्, वारनियमः, होमविधिः, विविधकार्यसिद्धि, द्वाविंशपटले। पनिप्रदानम्, यन्त्ररचनाभिर्विविधकााणि, एकविंशपटले। पालत्या एकपटासरसन्चा महितमश्वम्यानुष्टुमो विधानम्, पस्य ध्यानम्, राथादिन्याम, होमविधिः, पडायमि मन्याना नियमः, होममन्यः, - ·प्रायशिपाया देशा ध्यानम्, तन्वेऽस्मिन् पञ्च भेदाः, बझनमस्कारः, चतुस्विंशपटले। लवणमन्त्रीद्वार, अग्निध्यानम्, राविध्यानम्, दुर्गाध्यानम्, भद्रकालीध्यानम्, कार्यभेदे देवताभेदः, विविधका-णि, पग्नेः प्रार्थनामन्त्रः, बलिप्रदानमन्त्रः, वयस्त्रिंशपटले । पञ्चविंशपटले । पनपत्यताकारणानि, प्राणप्रतिष्ठामन्त्रोहारः, अपत्यहीनानां खेपा पितृणाश्च पधः- ऋष्यादिन्यास , पतनम्, पन्यासः, । पपत्योत्पत्तिकरो यागविधिः, न्यासस्थानामि, सहोचकमन्त्रेण पक्षगव्यमापनम, महोचकमन्त्रः, पुरयर नपजपः, गुरुमक्षापम्, । प्राधशिष्यलक्षपाम्, । वाशिष्यलक्षणम्, वधशियग्रहणे दोपतिः अनप्रदायकमन्वः, अस्य होमविधिः, वृहस्पतिमन्त्रीद्वारः, होममन्त्रः, शक्रमन्त्रः, ध्यासमन्बोहारा, ध्यासध्यानम्, मन्त्रान्तरम्, भस्य पुरशरणं पोडशसहस्रजपः, परमेशरमन्त्रोदारः, अस्य पुरचरण अयुतजपः, पार्वत्या 1 ध्यानम्, प्रमेन विविधकामिति, + पविंगपटले। मोरमोरनमोर, रमापतिचिन्तनम्, पापाटिकाम, যমিমনােল বিঘাচালি, যবঃ গিঘালা হয়ঞ্জাবি,

·S.NATA6h..
15
पडङ्गमन्त्राः,
सुदर्शनमन्त्रः,
शहमन्त्रः,
गदामन्त्र,
मुपलमन्त्रः,
अडुगमन्त्रः,
पाशमन्त्र.,
गरुडमन्च:,
वैलोक्यमोहनगायत्री,
हरे: पूजामन्त्र,
देवीमन्ना,
शत्यादीनां मन्त्रः,
त्रैलोक्यमोहनध्यानम्,
पञ्चायुतजपः,
होमविधिः,
होमीयद्रव्यभेदेन
सूचीपत्रं सम्पूर्णम् ।
VIDYA
SIYA
MAYHI
BHA
IBPS