Acharya Shri Vinaychandra Gyan Bhandar, Jaipur
Shri Aavshyak Sutram Uttarardha (purvuttarbhag)
Front matter
No text on this page.
Reacuadaune इत्याचार्यवर्यश्रीमद्धरिभद्रसूरिसूत्रितसक्षिप्तविवृतियुत श्रुतकेवलिश्रीमद्भद्रबाहुस्खामिसूत्रितनियुक्तिमूल- भाष्यभाष्ययुक्त श्रीमदावश्यकसूत्र समाप्त ॥ JOYASA
No text on this page.
E इत्याचार्यवर्यश्रीमद्धरिभद्रसूरिसूत्रितसक्षिप्तविवृतियुत श्रुतकेवलिश्रीमद्भद्रबाहुस्वामिसूत्रितनियुक्तिमूल- भाष्यभाष्ययुक्तं श्रीमदावश्यकसूत्र समाप्त ।
पत्रमहार्पता संग्रहणव्यय पत्रस्थानावरोधः पुस्तकप्रेषणव्यवस्थापार्थक्य इत्यादि भिरनेकै कारणैः किचिदधिक पण्यमिति क्षन्तव्यं धीधनैः Niatod by Ramchandra Yosa Shedge at the Nirnaya-nagar Presa 23 Kolbhat Lane Bombay Publulod by Shah Vonicband Surchand for Agamodaysamıtı Meherana. All rights reserved by the Agamoday.amita - - क्रियैव कर्तव्या, तथा मुनीन्द्रवचनमप्येव व्यवस्थित, यत उत्तम्-“इयकुलगणसघे आयरियाण घपययण सुए य । सपे सुवि तेण कय तवसजममुजमतेण ॥१॥" इतश्चैतदेवमगीकर्वव्यम्-यस्मात् तीर्थकरगणधरै क्रियाविकला ज्ञानमपि विफलमेवोक्क, तथा चागम -"सुबहुपि सुयमहीय किं काही चरणविप्पहीणस्स? । अधस्स जह पलित्ता दीवसयसहस्सको डीवि ॥१॥" दृशिक्रियाविकलत्वात् तस्येत्यभिप्राय । एव तावत् क्षायोपशमिक चारित्रमझीकृत्योक्त, चारित्र क्रिये त्यनर्थान्तर, क्षायिकमप्यनीकृत्य प्रकृष्टफलसाधकत्व तस्यैव विज्ञेय, यस्मादर्दतोऽपि भगवतः समुपसवलज्ञानस्यापि न तावत् मुक्त्यवाप्ति सञ्जायते याचदखिलकर्मेन्धनानलभूता इस्वपञ्चाक्षरोगिरणमात्रकालावस्थायिनी सर्वसदररूपा चारित्रक्रिया नावाप्तेति, तस्मात् क्रियैव प्रधानमैहिकामुग्मिकफलप्राप्तिकारणमिति य उपदेश -क्रियाप्राधान्यख्यापनपरः स नयो नाम नियानय इत्यर्थ । अय च नामादौ पविधे प्रत्याख्याने क्रियारूपमेव प्रत्याख्यानमिच्छति, तदात्मकत्वादस्य, ज्ञान तु तदर्थमुपादीयमानत्वादप्रधानत्वान्नेच्छति गुणभूत चेच्छतीति गाथार्थः । उक्ता क्रियानय , इत्थ ज्ञानक्रियानय स्वरूप श्रुत्त्वाऽविदिततदभिपायो विनेय संशयापन्न सन्नाह-किमत्र तत्त्व !, पक्षद्वयेऽपि युक्तिसम्भवाद्, आचार्य पुन राह-सवेसिंगाहा, अथवा ज्ञाननियानयमत प्रत्येकमभिधायाधुना स्थितपक्षमुपदर्शयन्नाह-सम्वसिपिगाहा न्याख्या- 'सर्वेषा'मिति मूलनयाना अपिशब्दात् तद्भदाना च नयाना-द्रव्यास्तिकादीना बहुविधवकन्यता-सामान्यमेव विशेषा , चैत्यकुलगणसरे भाचार्येषु प प्रवचने भुते च । सर्वेष्वपि तेन कृत तप सयमयोरुद्य छता ॥१॥ २ सुयदपि भूतमधीत किं करिस्पति परम विमदीणला भन्मस्य यथा प्रदीला दीपशतसहनकोव्यापि ॥
एष उभयमेवानपेक्ष इत्यादिरूपा अधया नामादीना नयाना का क साधुमिच्छतीत्यादिरूपा निशम्य-श्रुत्त्वा तत सर्वनय विशुद्ध-सर्वनयसम्मत पचन यधरणगुणस्थित साधुः, यस्मात् सर्वे नया एव भावनिक्षेपमिच्छन्तीति गाथार्थ ॥ १६२३॥ इति शिष्यहिताया प्रत्याख्यानवियरण समाप्तमिति । व्यारयायाध्ययनमिद यदवातमिह शुभ मया पुण्यम् । शुद्ध प्रत्या ख्यान लभता भन्यो जनस्तेन ॥ १॥ समाप्ता पेय शिष्यहितानामावश्यकटीका ॥ कृति सिताम्बराचार्यजिन भटनिग दानुसारिणो विपापरपुलतिलकाचार्यजिनदत्तशिष्यस्य धर्मतो जाइणीमहत्तरासूनोरल्पमतेराचार्यहरिभद्रस्य । यदिहोत्सूत्रमझानाद्, व्यारयात तद् पहुश्रुतै । क्षन्तव्य कस्य सम्मोह , छद्मस्थस्य न जायते ? ॥१॥ यजित पिरच(मघयता सुयोध्या,पुण्य मयाऽऽश्यकशाखटीकाम् भिवे भवे तेन ममैवमेव,भूयाजिनोतानुमते प्रयास ॥२॥ अन्यच सन्त्यज्य समस्वसत्त्या,मात्सर्यदुःख भववीजभूतम्।सुखात्मक मुक्तिपदावह च, सर्वत्र माध्यस्थमवामुवन्तु ।। ३ ।। समाळा घेयमावश्यकटीका । द्वाविंशति सहस्राणि, प्रत्येकाक्षरगणनया(सख्यया)। अनुष्टुप्छन्दसा मानमस्या उद्देशत कृतम् ॥१॥ अकतोऽपि मन्थान २२०००
क्रियैव कर्तव्या, तथा मुनीन्द्रवचनमप्येव व्यवस्थित, यत उक्तम्-"चेश्यकुलगणसघे आयरियाण घपवयण सुए य । सधे-
सुवि तेण कय तवसजममुजमतेण ॥१॥” इतश्चैतदेवमङ्गीकर्तव्यम्-यस्मात् तीर्थकरगणधरै क्रियाविकलाना ज्ञानमपि
विफलमेवोत, तथा चागम -"सुबहुपि सुयमहीय किं काही चरणविप्पहीणस्स? । अधस्स जह पलित्ता दीवसयसहस्सको
डीवि ॥१॥" दृशिक्रियाविकलत्वात् तस्येत्यभिप्राय । एव तावत् क्षायोपशमिक चारित्रमङ्गीकृत्योक्त, चारित्र क्रिये
त्यनर्थान्तरं, क्षायिकमप्यङ्गीकृत्य प्रकृष्टफलसाधकत्व तस्यैव विज्ञेय, यस्मादईतोऽपि भगवतः समुपनकेवलज्ञानस्यापि
न तावत् मुक्त्यवाप्ति सञ्जायते यावदखिलकर्मेन्धनानलभूता इस्वपञ्चाक्षरोगिरणमात्रकालावस्थायिनी सर्वसवररूपा
चारित्रक्रिया नावाप्तेति, तस्मात् क्रियैव प्रधानमैहिकामुष्मिकफलप्राप्तिकारणमिति य उपदेश -क्रियाप्राधान्यख्यापनपर
स नयो नाम क्रियानय इत्यर्थ । अय च नामादौ पडूविधे प्रत्याख्याने क्रियारूपमेव प्रत्याख्यानमिच्छति, तदात्मकत्वादस्य,
ज्ञान तु तदर्थमुपादीयमानत्वादप्रधानत्वान्नेच्छति गुणभूत चेच्छतीति गाथार्थः । उक्त क्रियानय , इत्य ज्ञानक्रियानय-
स्वरूप श्रुत्त्वाऽविदिततदभिप्रायो विनेय सशयापन्न सन्नाह-किमत्र तत्त्व ?, पक्षद्वयेऽपि युक्तिसम्भवाद्, आचार्य पुन
राह-सव्वेसिंगाहा, अथवा ज्ञानक्रियानयमत प्रत्येकमभिधायाधुना स्थितपक्षमुपदर्शयन्नाह-'सन्चसिपिगाहा व्याख्या-
'सर्वेपामिति मूलनयाना अपिशब्दात् तद्भेदाना च नयाना-द्रव्यास्तिकादीना बहुविधवक्तव्यता-सामान्यमेव विशेपा
, चैत्यकुलगणसद्धे भाचार्येषु घ प्रवचने श्रुते घ । सर्वेष्वपि तेन कृत तप सयमयोरुद्यछता ॥1॥ २ सुयद्धपि श्रुतमधीत कि करिष्यति परण
विहीगस ! म यस्य यथा प्रदीक्षा दीपशतसहस्रकोख्यपि ॥१॥
याऽपि निपिद्धा, तथा चागम -"गीतत्थो य विहारो विदितो गीतत्थमीसितो भणितो । एत्तो ततियविहारो णाणुण्णातो
जिणवरहि ॥१॥"न यस्मादन्धेनान्ध समाकृष्यमाण सम्यकूप थानं प्रतिपद्यत इत्यभिप्राय । एव तावत् क्षायोपशमिक
ज्ञानमधिकृत्योक, क्षायिकमप्यगीकृत्य विशिष्टफलसाधकत्व तस्यैव विज्ञेय, यस्मादहतोऽपि भवाम्भोधेस्तटस्थस्य दीक्षा-
प्रतिपन्नस्य उत्कृष्टतपश्चरणवतोऽपि न तायदपवर्गप्राप्ति सञ्जायते [यतो] यावज्जीवाद्यखिलवस्तुपरिच्छेद्यरूप केवलज्ञान
नोत्पन्नमिति, तस्मात् ज्ञानमेव प्रधानमैहिकामुप्मिकफलप्राप्तिकारणमिति स्थित 'इति जो उवदेसो सो णओ णाम'त्ति
इति-एव उक्केन न्यायन य उपदेश ज्ञानप्राधान्यरयापनपर स नयो नाम ज्ञाननय इत्यर्थः । अय च नामादौ पति-
धप्रत्याख्याने ज्ञानरूपमेव प्रत्याख्यानमिच्छति, ज्ञानात्मकत्वादस्य, क्रियारूप तु तत्कार्यत्वात् तदायतत्त्वान्नेच्छति,
गुणभूत छतीति गाथार्थ । उक्को ज्ञाननयोऽधुना क्रियानयावसर , तद्दर्शन चेद-क्रियैव प्रधान ऐहिकामुष्मिकफल-
प्राप्तिकारण, युक्तियुकत्वात् , तधा चायमप्युक्तलक्षणमेव स्वपक्षसिद्धये गाथामाह-'णायम्मि गेण्हितव्ये' इत्यादि, अस्या
फियानयदर्शनानुसारेण व्याख्या-ज्ञाते महीतव्ये अग्रहीतव्ये चैवमर्थ ऐहिकामुष्मिकफलप्राप्त्यर्थिना यतितव्यमेव, न
यस्मात् प्रवृत्त्यादिलक्षणप्रयत्नव्यतिरेकेण ज्ञानवतोऽप्यभिलपितार्थावाप्तिदृश्यते, तथा चान्यैरप्युक्त-"क्रियेय फलदा
पुसा, न ज्ञान फलद मतम् । यत स्त्रीभक्ष्यभोगज्ञो, न ज्ञानात् सुखितो भवेत् ॥ १॥” तथाऽऽमुष्मिकफलप्राप्त्यर्थिनाऽपि
गीताप विहारो द्वितीयो गीताथनिधितो भणित । इतस्तृतीयविहारो नानुशातो जिनवरै ॥१॥
N
सम्वेसिपि नयाण बहुविवत्तव्यय निसामित्ता। त सव्वनयविसुद्ध जं चरणगुणहिओ साह ॥ १६२३ ॥
॥ इति पञ्चक्खाणनिजुत्ती समत्ता । श्रीभद्रबाहुखामिविरचित श्रीमदावश्यकसूत्र सम्पूर्णम् ।।
'णातम्मि गेण्हितवे' गाहा व्याख्या-ज्ञाते-सम्यपरिच्छिन्ने 'गेण्हित ति ग्रहीतव्ये उपादेये 'अगितियमि त्ति
अग्रहीतव्ये अनुपादेये, हेय इत्यर्थ , चशब्द खलुभयोबृहीतव्याग्रहीतव्ययोतित्वानुकर्षणार्थ, उपेक्षणीयसमुच्चया
वा, एवकारस्त्ववधारणार्थ , तस्यैव च व्यवहित प्रयोगो द्रष्टव्य , ज्ञात एव ग्रहीतव्ये अग्रहीतव्ये तथोपेक्षणीये च ज्ञात
एच नाज्ञाते 'अत्यमिति अर्थ ऐहिकामुष्मिके, तत्रैहिको ग्रहीतव्य प्रक्चन्दनाशनादि अग्रहीतव्यो विपशस्त्रकण्ट-
कादि उपेक्षणीयस्तृणादि आमुष्मिको ग्रहीतव्य सम्यग्दर्शनादिरग्रहीतव्यो मिथ्यात्वादिरुपेक्षणीयो विपक्षाभ्युदयादिरिति,
तस्मिन्नर्थे यतितव्यमेव इति-ऐहिकामुष्मिकफलप्राप्यर्थिना सत्येन यतितव्यमेव, प्रवृत्त्यादिलक्षण प्रयत्न कार्य इत्यर्थः ।
इत्य चैतदङ्गीकर्तव्य, सम्यग्ज्ञाने वर्तमानस्य फलाविसवाददर्शनात्, तथा चान्यैरप्युक्तम्-"विज्ञप्ति फलदा पुसा, न
क्रिया फलदा मता । मिथ्याज्ञानात् प्रवृत्तस्य, फलासवाददर्शनात् ॥१॥" तथाऽऽपुष्मिकफलमाध्यर्थिना हि ज्ञान एव यति
तव्य, तथाऽऽगमोऽप्येवमेव व्यवस्थित , यत उक्त-"पढेमणाण ततो दया, एव चिहति सवसजते । अण्णाणी किं काहिति
कि वा णाहिति छेयपावय ॥१॥” इतचैतदेवमङ्गीकर्तव्य-यस्मात् तीर्थकरगणधरैरगीतार्थाना केरलाना विहार कि
१ प्रथम ज्ञान ततो दया एवं तिष्ठति सर्वसयत । अज्ञानी कि करिष्यति किं पा ज्ञास्यति छेक पापक वा ॥1॥
* पंचायाती सोक्सपरपरेण सिद्धिगमण, केसिंचि पुणो तेणेव भवग्गणेण सिद्धिगमण भवतीति । अत एव प्रधानफलो पदर्शनेनोपसहरलाह- पबक्खाणमिण सेविऊण भावेण जिणवरुटि । पत्ता अणतजीवा सासयसुक्ख लहु मुस्ख ॥ १६२१ ।। 'पञ्चक्साणमिण' गाहा व्यारया-प्रत्याख्यानमिद-अनन्तरोक्त आसेव्य भावेन अन्त करणेन जिनवरोदिष्ट-तीर्थकर फाधित, माठा अनन्तजीवा , शाश्वतसौख्य शीघ्र मोक्षम् ।। आह-इद फल गुणनिरूपणाया 'पञ्चक्खाणम्मि कते' इत्यादिना दर्शितमेव पुन किमर्थमिति !, उच्यते, तत्र वस्तुत प्रत्याख्यानस्वरूपद्वारेणोक, इह तु लोकनीतित इति न दोप , यद्वा इत एव द्वारादयतार्य स्वरूपकधनत एव प्रवृत्तिहेतुत्वात् तत्रोक्त इत्यनपराध एवेत्यल विस्तरेण । उक्कोऽनुगम साम्प्रत नया , ते च नैगमसहव्यवहारमजुसूत्रशब्दसमभिरुदैवभूतभेदभिन्ना खल्वौधत सप्त भवन्ति, स्वरूप चतेपामध स्ता सामायिकाध्ययने न्यक्षेण प्रदशितमेवेति नेह प्रतन्यते, इह पुन स्थानाशून्यार्थ एते ज्ञानक्रियान्तरभावद्वारेण समासत मोच्यन्ते, ज्ञाननय क्रियानयश्च, तत्र ज्ञाननयदर्शनमिद-ज्ञानमेव प्रधानमैहिकामुष्मिकफलप्राप्तिकारण, युक्ति- युकत्वात् , तथा चाह- नायमि गिण्डियन्वे अगिण्हियन्वमि चेव अत्यमि । जइयव्वमेव इइ जो उवएसो सो नओ नाम ॥ १६२२ ॥ मसायाति सौम्यपामायण सिद्विगमन, केपानि पुनलैनैव भवग्रहणेन सिदिगमन भवतीति ।
एस ?, कथित अणाधोत्ति इहागतो, इमो सोत्ति, ता लेह दाउ घर पावेहित्ति विसजितो, गतो, रायगिहस्स पाहिपरिसरे देवउले सुवति, सागरपोतधूता विसा णाम कण्णा तीए अञ्चणियवाघडाए दिो, पितुमुदमुदित लेह दटुं वाएति-पतस्स |दारगस्स असोइयमक्खितपादस्स विस दातध, अणुस्सारफुसण, कण्णगदाण, पुणोवि मुद्देति, णगर पविहो, विसाऽणेण विवाहिता, आगतो सागरपोतो, मातिघरअञ्चणियविसज्जण, सागरपुत्तभरण सोतु सागरपोतो हितयफुट्टणेण मतो, रण्णा दामण्णगो घरसामी कतो, भोगसमिद्धी जाता, अण्णया पाण्हे मगलिएहिं पुरतो से उग्गीय-'अणुपुखमाययंतावि अणस्था तस्स बहुगुणा होति । सुहदुक्खकच्छपुडतोजस्स कततो वहइ पक्ख ॥१॥' सोतु सतसहस्स मगलियाण देति, एय तिण्णि वारा तिण्णि सतसहस्साणि, रण्णा सुत, पुच्छितेण सब रण्णो सिट्ट, तुटेण रण्णा सेट्ठी ठावितो, योधिलाभो, पुणो धम्माणुहाण देवलोगगमण, एवमादि परलोए । अहवा सुद्धेण पञ्चक्खाणेण देवलोगगमण पुणो घोधिलाभो सुकुल . कथितमनाथ इति इहागत , भय स इति, ततो लेख दावा गृह प्रापयेति विसष्टो गत , राजगृहस्स पहि परिसरे देवकुल सुप्त , सागरपोतदुरिता विपानाम्नी कन्या, तयाऽर्च निकाम्या तया दृष्ट , पितृमुद्रामुद्रित लेख दृष्ट्वा वाचयति, एतसे दारकाय अधौताम्रक्षितपादाय विप दाम्प, मनुस्वारस्फेटम | कन्यादान, पुनरपि मुद्रयति, नगर प्रविष्ट , विपाऽनेन विवाहिता, भागत सागरपोत , मातृगृहाचनिकायै विसर्जन, सागरपुत्रमरण शुरया सागरपोत हाय | स्फोटनेन मृतः, राज्ञा दामनको गृहस्वामी कृत ,भोगसमृद्धिर्जाता, अन्यदा घ पर्वाहनि माङ्गलिकै पुरतस्तस्योगीत-श्रेण्या भापतन्तोऽप्यनमांसस पहुगुणा भवन्ति । सुखदु खकक्षपुटको यस कृता तो वहति पक्ष ॥ ॥ भुवा शतसहस्र मालिकाय ददाति एवं ग्रीन पारान् श्रीणि शतसहस्राणि, राजा धुत, | पृष्टेन सव शिष्ट राक्षे, तुष्टेन राज्ञा अष्ठी स्थापित , बोधिलाभ , पुनर्धमानुष्ठान देवलोकगमन एवमादि परलोके । मथवा शुदेन प्रस्थापयानेन देषछोकगमन पुनर्वाधिलाभ सुकुल- . .
गाथाऽक्षरार्थः । कथानक तु धम्मिलोदाहरण धम्मिल्लरिडितो णायब, आदिसहातो आमोसधिमादीया घेप्पति । दा मण्णगोदाहरण तु-रायपुरे णगरे एगोकुलपुत्तो जातीतो, तस्स जिणदासो मित्तो, तेण सो साधुसगास णीतो, तेण मच्छ यमसपचक्खाण गहित, दुभिक्पे मच्छाहारो लोगो जातो, इतरोवि सालेहिं महिलाए खिसिजमाणो गतो, उदिण्णे मच्छे दह पुणरावत्ती जाता, एव तिणि दिवसे तिणि पार गहिता मुक्का य, अणसण कातु रायगिहेणगरे मणियारसेट्टिपुत्तो दामण्णगो णाम जातो, अहवरिसस्स कुल मारीए उच्छिण्णा, तत्थेव सागरयोदसत्थवाहस्स गिहे चिटइ, तत्थ य गिहे भिक्खह साधुणो पइटा, साधुणा सघाडइलस्स कहित, एतस्स गिहस्स एस दारगो अधिपती भविस्सति, सुत सत्यवाहेण, पच्छा सत्धवाहेण पच्छन्न घडालाण अप्पितो, तेहि दूर णेतु अगुलिं छेत्तु भेसितो णिविसओ कतो, णासतो तस्सेव गोस धिएण गहितो पुत्तोत्ति, जोपणत्यो जातो, अण्णता सागरपोतो तत्थ गतो त दह्ण उवाएण परियण पुच्छति-करस - धस्मिादिण्डितो शातम्य, भादिशदात् भामपिध्यापा गृह्य ते, दामनकोदाहरण तु राजपुरे नगरे एक कुलपुत्रो जात्य तस्य जिनदासो मित्र, सेन स साधुसका मीत , न मरस्समांसमस्याख्यान गृहीत, दुर्भिक्षे मत्स्याहारो लोको जात , इतरोऽपि श्याठमहिलाम्यो नियमानो गव , पीडितान मत्स्यान् पर पुनरावृचिजाता, एवं श्रीन दिवसान ग्रीन पारान् गृहीता मुफाब,मनशन कृरवाराजगृहे नगरे मणिकारभेष्ठिपुनो दामसको नाम मात , अवर्षस्य मायों कुलमुरसष, तमय सागरपोतसाथवाहस गृहे तिष्ठति, तन च गृहे भिक्षार्थ साधब प्रविष्टा साधुना सघाटकीयाय कथित-एतस गृहस्वैप दारकोऽधिपति भांषी, भुत साधयाहेन, पश्चात् साथवादेन प्राय बापदारेभ्योऽपित तैदूर नीस्वाऽङ्गुलिं छित्वा भापित निर्विषय कृत , नश्यन् तस्यैव गोसधिकेन (गोडाधिपतिना) गृहीत पुत्र इति यौवनस्यो जात , भायदा सागरपोतस्तन्न गत त दृष्ट्वोपायेन परिजन छति-कस्वैप ?
वित्ती करेइ, [उत्तरेत्ति] उत्तरगुणेसुवि छम्मासिय आदि काउ ज जस्स जोग्ग पञ्चक्खाण त तस्स असढेण कहेतय । अथवाऽय कथन विधि आणागिज्झो अत्यो आणाए चेव सो कहेयव्वो। दितिउ दिहता कविहि विराहणा इअरा ॥१६१९॥ द्वारम् ।। 'आणागिझो अत्यो'गाहा व्याख्या-आज्ञा-आगमस्तद्ग्राह्य -तद्विनिश्चेयोऽर्थ , अनागतातिक्रान्तप्रत्याख्यानादि आज्ञयैव-आगमेनैवासौ कथयितव्यो, न दृष्टान्तेन, तथा दान्तिक -दृष्टान्तपरिच्छेद्य प्राणातिपाताद्यनिवृत्तानामेते दोपा भवन्तीत्येवमादिर्दष्टान्तात्-दृष्टान्तेन कथयितव्य , कथनविधि -एप कथनप्रकार प्रत्याख्याने, यद्वा सामान्येनैवा- ज्ञाग्राह्योऽर्थ -सौधर्मादि आज्ञयवासौ कथयितव्योनदृष्टान्तेन, तत्र तस्य वस्तुतोऽसत्त्वात् , तथा दान्तिक -उत्पादादि- |मानात्मा वस्तुत्वाद् घटवदित्येवमादिदृष्टान्तात् कथयितव्य , एप कथनविधि , विराधना इतरथा-विपर्ययोऽयथा कथन विधे अप्रतिपत्तिहेतुत्वाद् अधिकतरसम्मोहादिति गाथार्थ ॥ १६१० ॥ मूलद्वारगाधोपन्यस्त उक्त कथनविधि , साम्प्रत फलमाह- पचखाणस्स फल इहपरलोए अ होइ दुविद तु । इहलोइ धम्मिलाई दामनगमाई परलो ॥ १६२० ॥ 'पञ्चक्खाणस्स'गाहा व्याख्या-प्रत्याख्यानस्य-उक्तलक्षणस्य फल-कार्य इहलोके परलोके च भवति द्विविध-द्विप कार, तुशब्द स्वगतानेकभेदप्रदर्शनार्थ , तथा चाह-इहलोके धम्मिलादय उदाहरण दामनकादय परलोके इति १ वृत्ति करोति, उत्तरेति उत्तरगुणेष्वपि पाण्मासिकमादा कृरवा ययस्य योग्य प्रत्याश्यान तत्तसै भशठेन फपितम्या सोउ उबटिया विणीपवक्खित्ततदुवउत्ताए । एवविहपरिसाए पञ्चक्खाण कहेयव्च ॥ १६१८ ॥ बारम् ॥ 'सोर उपहिताए' गाहा व्याख्या-गतार्था, एवमेसा स्वहिता सम्मोहिता भाविता विणीयाऽवक्खित्ता उवयुत्ता य, पदमपरिसा जोग्गा कहणाए, सेसा उ तेवढी परिसाओ अजोग्गाओ, अजोगाण इमा पढमा-उवहिता सम्मोवहिता भाविता विणीया अपक्सित्ता अणुवउत्ता, एसा पढमा अजोग्गा, एव तेवलिंपि भाणितवा,-'उवठियसम्मोवठियभावि तविणया य होइ पक्खित्ता। उपउत्तिगा यजोग्गासेस अजोगातो तेवहि ॥१॥ एत पञ्चक्खाण पढमपरिसाए कहेजति, तवतिरिसाए-ग-कदेतमा केवल पचक्खाण-सबमवि-आयस्सय सबमवि सुयणाणति । मूलद्वारगाथाया परिषदिति गतमधुना कयनविधिरुच्यते, तत्राय वृद्धवाद -काए विधीए कहिवध ?, पढम मूलगुणा कडेति पाणातिपातवेरमणाति, ततो साधुधम्मे कधिते पच्छा असदस्स सावगधम्मो, इहरा कहिजति सत्तिहोवि सावयधम्म पढम सोतु तत्थेव . परमेषा उपस्थिता सम्पगुपस्थिता भाषिता विनीताभ्याक्षिप्ता अपयुक्ता च प्रथमा पर्प योग्या कथनायै, शेषा अयोग्या: विपटि पर्पद , भयोग्या मानिप प्रपमा-गपस्पिना सम्पएपस्थिता भाविता विनीता भम्याक्षिसा भनुपयुका, एपा प्रथमा भयोग्या, एवं विपटिरपि भणितम्या ,-उपस्थिता सम्यगुप स्पिता भारिता विनीता पभपरपायाक्षिसा उपयुका च योग्या दपा भयोग्याविपष्टि ॥३॥ एतत् प्रत्याख्यान प्रथमायै पर्षदे कथ्यते, सद्यतिरिकायन पिवम्म, म फेव प्रसारपान सबमप्यावश्यक सर्वमपि भुवज्ञानमिति । केन विधिना कथयितम्य ? प्रथम मूलगुणा कथ्यते प्राणातिपातविरमणादय , व माधम पिते पसार भाटाप भावरूधर्म , इतरथा प्यमाने साववानपि श्रावकधर्म प्रथम चरवा तत्रैव नादि तु भाव-भावप्रत्याख्यातव्यमिति गाथार्थ ॥ १६१७ ॥ मूलद्वारगाथायागत तृतीय द्वार, इंदाणि परिसा, साय पुषि वणिता सामाइयणिजुत्तीए सेलघणकुडगादी, इत्थ पुण सविसेस भण्णति-परिसा दुविधा, उवहिता अणुवहिता य, उवहिताए कहेतब, अणुवहिताए ण कहेतब, जा सा उवहिता सा दुविधा-सम्मोवहिता मिच्छोवहिता य, मिच्छोवहिता जहा अजगोविदा तारिसाए ण वट्टति कहेतु, सम्मोवहिता दुविधा-भाविता अभाविता य, अभाविताए ण वदृति फहेतु, भाविता दुविधा-विणीता अविणीता य, अविणीताए ण वदृति, विणीताए कहेतय, विणीता दुविधा-पक्खित्ता अवविखत्ता य, पक्खित्ता जा सुणेति कम्म च किचि करेति खिजति वा अण्ण वा वावार करेति, अवविखताण अण्ण किंचि करेति केवल सुणति, अवक्खित्ताए कहेयव, अवक्खित्ता दुविधा-उवउत्ता अणुवउत्ता य, अणुवउत्ता जा सणेति अण्णमण वा चिंतेति, उवउत्ता जा निश्चिन्ता, तम्हा उवउत्ताए कहेतघ । तथा चाह- । इदानी पपत्, सा च पूर्व वर्णिता सामायिकनियुक्तौ शैलघनकुटादिका, भन पुन सविशेष भण्यते-पर्पद द्विविधा-उपस्थिता अनुपस्थिया क, परिय तायै कथयितव्य भनुपस्थिताये न कथयित य, या सोपस्थिता सा द्विविधा-सम्यगुपस्थिता मिथ्योपस्थिता च, मिथ्योपस्थिता यथा भायगोपिदा, वार न युयते कथयित, सभ्यगुपस्थिता द्विविधा-भाविता अभाविता च, अभावितायै न युज्यते कथयितु, भाविता द्विविधा-विनीता भविनीता स, मयिनीता न युज्यते कथयितु विनीतायै कथयितव्य, विनीता द्विविधा-व्याक्षिप्ता भयाक्षिप्ता च, ग्याक्षिप्ता या शणोति कम प कित्रित् करोति नियवे या अन्य या व्यापार करोति अग्याक्षिसा ना यत् किचित् काोति केवल शूगोति, अ याक्षिसाय कथयितम्य, भव्याक्षिा द्विविधा-उपयुका भनुपयुक्ता , भनुपयुचा या शणोति अन्यदन्यद्वा चिन्तयति, उपयुत्ता या निश्चिन्ता (सोपयुक्ता), तमात् उपयुक्ताप कथयितम्य ।
सोउ उपडिपाण विणीयवविखरातयउत्साए । एवविहपरिसाए पचरखाण कहेयव्च ॥ १६१८ ॥ वारम् ।। 'सो स्वहिताए' गाहा न्याख्या-गतार्धा, ऐयमेसा उयहिता सम्मोवहिता भारिता विणीयाऽवक्खित्ता उवयुत्ता य, पटमपरिसा जोग्गा करणाए, सेसा उ तेवही परिसाओ अजोग्गाओ, अज्जोगाण इमा पदमा-उवहिता सम्मोवहिता भाषिता पिणीया अयक्सित्ता अणुयउत्ता, एसा पढमा अजोग्गा, एव तेवढिपि भाणितचा,-'उवठियसम्मोवठियभावि सविणया य दोह पक्सिचा । उपउत्तिगा यजोग्गासेस अजोगातो तेवहि ॥१॥ एत पञ्चक्खाण पदमपरिसाए कहेजति, तपतिरिधाए-न-बसपा फेषठ पचखाण सयमवि-आवस्सय सपमवि सुयणाणति । मूलद्वारगाथाया परिपदिति गतमधुना फयनविधिरुप्यते, तप्राय पद्धपाद -काए विधीए कहिवय ?, पढम मूलगुणा कडेति पाणातिपातवेरमणाति, ततो साधुपम्ने फपिते पन्छा असदस्स सावगधम्मो, इहरा कहिजति सत्तिहोवि सावयधम्म पढम सोतु तत्थेव SAT गरिमा गुपिता भापिता विनीतामपाक्षिता अपयुक्ता प प्रथमा पर्षद पोग्या कयनाये, शेपा भयोग्या विपष्टि पर्पद , भयोग्या बानि FIRI-सस्पिा सम्मगुरस्थिता भारिता विनीता भम्पाक्षिप्ता भनुपयुका, एपा प्रथमा भयोग्या, एक विपटिरपि भणित या, उपस्थिता सम्यगुप पिता मावि मयायपापिता उपयुध र योग्याप भयोग्यामिष्टि 1 एतत् प्रत्याख्यान प्रथमापै पर्षदे कथ्यते, सम्यतिरिकायन विमापान सरमध्यापासम्मपि मुठशानमिति । केन विधिना कपितम्य !, प्रपम मूलगुणा कम्यते प्राणातिपातविरमणादप , Bात पमा भगमा मारम्पमा, इतापा पप्पमाने सापवानपि भावधर्म प्रथम भुरवा तत्रैव नादि तु भाव-भावप्रत्याख्यातव्यमिति गाथा ॥ १६१७ ।। भूलद्वारगाथायागत तृतीय द्वार, इंदाणि परिसा, साय पुषि वपिणता सामाइयणिजुत्तीए सेलघणकुडगादी, इत्थ पुण सविसेस भण्णति-परिसा दुविधा, उयहिता अणुवहिता य, उवहिताए कहेतब, अणुवहिताए ण कहेतब, जा सा उवहिता सा दुविधा-सम्मोवहिता मिच्छोवहिता य, मिच्छोपहिता जहा अज्जगोविदा तारिसाए ण वट्टति कहेतु, सम्मोवहिता दुविधा-भाविता अभाविताय, अभाषिताए ण यति कहेतु, भाविता दुविधा-विणीता अविणीता य, अविणीताए ण वकृति, विणीताए कहेतय, विणीता दुविधा-यक्सित्ता अवक्खिता य, वक्खित्ता जा सुणेति कम्म च किचि करेति खिज्जति वा अण्ण वा वावार करेति, अवविखत्ता ण अण्ण किंचि फरेति केवल सुणति, अवक्खिचाए कहेयव, अवक्खित्ता दुविधा-उवउत्ता अणुवउत्ता य, अणुवउत्ता जा सणेति अण्णमपण चा चिंतेति, उचउत्ता जा निश्चिन्ता, तम्हा उवउत्ताए कहेतघ । तथा चाह- इदानी पपत, सा च पूर्व वर्णिता सामायिकनियुक्तौ शैलधनकुटादिका, भत्र पुन सविशेष भण्यते-पर्पद द्विविधा-उपस्थिता भनुपस्थिता ब, अपरिप (तामै कथयितन्यं अनुपस्थितायै न कथयितव्य, या सोपस्थिता सा द्विविधा-सम्यगुपस्थिता मिल्योपस्थिता घ, मिथ्योपस्थिता पया भार्यगोविदा जाये म युज्यते कथमित सम्यगुपस्थिता द्विविधा भाविता अभाविता च, अभावितायै न युज्यते कयितु, भाविता द्विविधा-विनीता अविनीता घ, भयिनीता न युज्यते कथमित विनीतायै पपितम्य विनीता द्विविधा-व्याक्षिप्ता अभ्याक्षिप्ता व ग्याक्षिता या भणोति कर्म किषित् करोति विप्रवे या भम्प या व्यापार करोति मग्याक्षिप्ता ना यत् किचित् करोति केवल शुगोति, अम्याक्षिप्तायै कथयितम्य, भव्याक्षिया विविधा-अपयुका भनुपयुक्ता , भनुपपुरा या शणोति अयदन्यद्वा चिन्तयति, उपयुक्ता या निश्चिन्ता (सोपयुक्ता), तमात् उपयुक्तायै कथयितम्य ।
सोड उद्विया विणीयक्खित्रातदुवउत्ताए । एवविहपरिसाए पचक्खाण कहेयव्य ॥ १६१८ ॥ दारम् ॥ 'सोज पहिताए' गाहा व्याख्या-गतार्या, प्यमेसा उयहिता सम्मोवहिता भाविता विणीयाऽवक्खित्ता उवयुत्ता य, पदमपरिसा जोग्गा कहणाए, सेसा उ तेवठ्ठी परिसाओ अजोग्गाओ, अज्जोगाण इमा पढमा-उवहिता सम्मोवहिता भाविता विणीया अवस्मिता अणुपउत्ता, एसा पढमा अजोग्गा, एव तेवढिपि भाणितवा,-'उवठियसम्मोवडियभावि तविणया य घोह पक्खिता । उयउत्तिगा यजोग्गासेस अजोगातो तेवष्टि ॥१॥ एत पञ्चक्खाण पढमपरिसाए कहेजति, ततिरिचार-ण-कदेतबा फेवल परक्खाण-सयमवि-आवस्सय सधमपि सुयणाणति । मूलद्वारगाथाया परिपदिति गतमधुना कपनयिपिरुच्यते, तत्राय पद्धवादकाए विधीए कहितव !, पढम मूलगुणा कडेति पाणातिपातवेरमणाति, तो साधुपम्मे फपिते पन्छा असढस्स सावगधम्मो, इहरा कहिजति सत्तिहोवि सावयधम्म पढम सोनु तत्थेव १परासस्थिता सम्पगुपस्थिता माविता विनीताsपाक्षिप्ता उपयुका च प्रथमा पर्पद् योग्या कथनायै शेपा भयोग्या निपष्टि पर्षद , भयोग्या मानिसमा-स्पिा सम्पापरिषता भाविता विनीता भम्याक्षिता भनुपयुक्ता, एपा प्रथमा भयोग्या, एवं विपष्टिरपि भणित या,-उपस्थिता सम्यगुप fear भारिया दिनी भवायपाक्षिका उपपुष्ध प पोम्पा दोपा अयोग्यास्पिष्टि ॥ एतत् प्रत्याख्यान प्रथमाय पर्षदे कथ्यते, तव्यतिरिक्तायन ४ पितम्र, म ममाम्मान सरमप्पायसरू सर्वमपि भुतहानमिति । केन विधिना कथयितम्य । प्रथम मूलगुणा कथ्यते प्राणातिपातविरमणादय , Bा साधर्मपित माद मामा मापपर्म, इतरथा कप्पमाने साववानपि धावकधर्म प्रयम वरदा तव नादि तु भावे-भावप्रत्याख्यातव्यमिति गाथार्थ ॥ १६१७ ॥ मूलद्वारगाथायागत तृतीय द्वार, इंदाणि परिसा, साय पुषि वण्णिता सामाइयणिजुत्तीए सेलघणकुडगादी, इत्थ पुण सविसेस भण्णति-परिसा दुविधा, उवहिता अणुवहिता य, उवहिताए कहेतव, अणुवहिताए ण कहेतब, जा सा उवहिता सा दुविधा-सम्मोवहिता मिच्छोपहिता य, मिजोवहिता जहा अजगोविदा तारिसाए ण वट्ठति कहेतु, सम्मोवहिता दुविधा-भाविता अभाविताय, अभाषिताए ण वद्दति कहेर्नु, भाविता दुविधा-विणीता अविणीता य, अविणीताए ण वट्टति, विणीताए कहेतव, विणीता दुविधा-पक्खित्ता अवक्खिता य, पक्वित्ता जा सुणेति कम्म च किचि करेति खिज्जति वा अण्ण वा वावार करेति, अवक्खित्ता ण अण्ण किंचि फरेति केवल सुणति, अरक्खिताए कहेयच, अवक्खित्ता दुविधा-उवउत्ता अणुवउत्ता य, अणुउत्ता जा सुणेति अण्णमपण वा चिंतेति, उपउत्ता जा निञ्चिन्ता, तम्हा उवउत्ताए कहेतध । तथा चाह- - १ इदानी पपद, सा च पूर्व चणिता सामायिकनियुक्ती शैलधनकुटादिका भत्र पुन सविशेष भषयते-पर्पद द्विविधा-उपस्थिता अनुपस्थिता परिष तायै कथयितव्य अनुपस्थिताये न कथयित य, या सोपस्थिता सा द्विविधा-सम्यगुपस्थिता मिथ्योपस्थिता घ, मिथ्योपस्थिता पपा भायगोविदा, तारदय न युज्यते कथयित्, सम्यगुपस्थितर द्विविधा-भाविता अभाविता च, अभावितायै न युज्यते कथयितु भाविता द्विविधा-विनीता भाविनीता प, भयिनीताये न युज्यते कथयितु विनीतायै कथयितम्य विनीता द्विविधा-याक्षिला भयाक्षिा च, व्याक्षिता या गणोति कर्म च किमिद करोति विपते मा भन्म या व्यापार करोति, अ याक्षिप्ता ना यत् किचित् करोति केवल शूगोति भन्याक्षिप्तायै कथयितम्य भन्याक्षिक्षा द्विविधा-उपयुका भनुपयुका ब, भनुपयुका या अणोति अ यदन्यदा चि तयति उपयुक्ता या निश्चिन्ता (सोपयुक्ता), तम्मा उपयुक्तायै कथयितम्य ।
. पंचक्ला, जम्हा दोवि जाणति किमपि पचरखाण णमोकारसहित रुसिमादिय वा, जागगो अयाणगस्स जाणावडे पबलाव)ति, जहा गमोकारसहितादीण अमुर्ग ते पञ्चक्खातति सुद्ध अन्नहाण सुद्ध, अयाणगो जाणमस्स पञ्चक्खाति ण सुद्ध, पभुसदिडा(ई)सु विभासा, अयाणगो अयाणगस्स पच्चक्खाति, असुद्धमेव, एत्थ दिहतो गावीतो, जति गावी पमाण सामिओगि जाणति, गोवारोधि जाणति, दोण्हपि जाणगाण भूतीमोल सुह सामीओ देति इतरो गेहति, एव लोइयो घउभगो, एव जाणगो जाणगंण पञ्चक्खावेति सुद्ध, जाणगो अजाणगेण केणइ कारणेण पञ्चक्खावेन्तो सुद्धो णिकारणे ण सुद्धति, भयाणगो जाणय पञ्चक्खायेति सुद्धो, भयाणओ अयाणए पञ्चक्खावेति ण सुद्धोत्ति गाथार्थ ॥१६१६ ॥ मूलद्वारगाधायामुक्त प्रत्याख्याता, साम्प्रत प्रत्याख्यातव्यमुक्कमप्यध्ययने द्वाराशून्यार्थमाह- दवे भावे य दुरा पचक्साइचप हवह दुविह । व्वमि अ असणाई अन्नाणाई य भावमि ॥ १६१७ ॥ 'दये भायेगाहा व्याया-द्रव्यतो भावतश्च द्विधा प्रत्याख्यातव्य तु विज्ञेय, द्रव्यप्रत्याख्यातव्य अशनादि, अज्ञा महायान, समारयपि बानीव किमपि प्रस्थापयान नमस्कारसहित पौरुप्यादिक वा, शोऽज्ञ ज्ञापयित्वा प्रत्यारयापयति यथा ममस्कारसहिता दिप्पर सपा प्रत्यारपातमिति शुदम-पान शुद, भज्ञो इस पार्थे प्रत्याश्याति न शुद्ध, मभुसदिष्टादिपु विभाषा, भज्ञोऽज्ञस्य प्रत्याख्याति भशुद्धमेव, भर टान्तो गाय , पदि गयो प्रमाण स्वाम्यपि जानाति गोपालोऽपि जानाति, द्वयोरपि जानानयोभूतिमूल्य सुख म्वामी ददाति इनरो गृहानि, एव Bfxकी नुर्भही, एकशे प्रत्यास्पापपति शुद, शोशन केमविकारणेन प्रत्यास्यापयन् शुद्ध निष्कारणे न शुक्ष्यति, भज्ञो । प्रत्याझ्यापयति शुद्ध मज्ञो प्रत्यारपापपति न शुद ।
- ख्यातुर्नियुक्तिकारेण साक्षादुपन्यस्तत्वात् सूचाऽनुपपत्ते , प्रत्यारयापयितुरपि तदन तरङ्गत्वादिति, अन च ज्ञातर्यज्ञातरिच चत्वारो भेदा भवन्ति, तत्र चतुर्भङ्गे गोणिदृष्टान्त इति गाथाक्षरार्थ ॥ १६१३ ॥ भावार्थ तु स्वयमेवाह- मूलगुणउत्तरगुणे सव्वे देसे य तहय सुडीए । पचक्खाणविहिनू पचरखाया गुरू होई ॥ १६१४ ॥ 'मूलगुण' गाहा व्याख्या-मूलगुणेपूत्तरगुणेषु च एव सर्वोत्तरगुणेषु देशोत्तरगुणेषु च, तथा च शुद्धौ-पइविधाया श्रद्धानादिलक्षणाया प्रत्याख्यानविधिज्ञ , अस्मिन् विषये प्रत्याख्यानविधिमाश्रित्येत्यर्थ , प्रत्यारयातीति प्रत्यारयाता गुरु -आचार्यो भवतीति गाथार्थ ॥ १६१४ ॥ किइकम्माइविहिन उवओगपरो अ असढभावो अ । सविग्गथिरपइन्नो पचक्सातिओ भणिओ ॥ १६१५ ॥ 'किइकम्मा'गाहा व्याख्या-कृतिकर्मादिविधिज्ञ -चन्दनाकारादिप्रकारज्ञ इत्यर्थ , उपयोगपरश्च प्रत्याख्यान एर चोपयोगप्रधानश्च अशठभावश्च-शुद्धचित्तश्च सविनो-मोक्षार्थी स्थिरप्रतिज्ञ -न भापितमन्यथा करोति, प्रत्यारयापयतीति प्रत्याख्यापयिता-शिष्य एवभूतो भणित तीर्थकरगणधरैरिति गाथार्थ ॥ १६१५ ॥ इत्थ पुण चउभगो जाणगइअरभि गोणिनाएण । सुद्धासुद्वा पढमतिमा उ सेसेस अ विभासा ॥१६१६ ॥ 'इत्थ पुण'गाथा व्याख्या-एत्थ पुण पच्चक्खायतस्स पञ्चक्खावेंतस्स य चउभगो-जाणतो जाणगरस पचक्वाति शुद्ध १ अग्र पुन प्रत्याख्यातु प्रत्यारयापयितुश्च चतुभङ्गी-झो ज्ञस्य सकाशात् प्रत्याख्याति शुद्ध पंचक्लाण, जम्हा दोवि जाणति किमपि पञ्चक्खाण णमोकारसहित पोरुसिमादिय वा, जाणगो अयाणगस्स जाणावे पवासावि)ति, जहा णमोकारसहितादीण अमुर्ग ते पञ्चक्खातति सुद्ध अन्नहा ण सुद्ध, अयाणगो जाणगस्स पञ्चक्खाति ण सुख, पभुसदिहा(ई)सु विभासा, अयाणगो अयाणगस्स पञ्चक्खाति, असुद्धमेव, एत्थ दिहतो गावीतो, जति गावीण पमाण सामिओयि जाणति, गोवालोचि जाणति, दोण्हपि जाणगाण भूतीमोल्ल सुह सामीओ देति इतरो गेण्हति, एव लोइयो चउभगो, एव जाणगो जाणगंण पञ्चक्खावेति सुद्ध, जाणगो अजाणगेण केणइ कारणेण पञ्चक्खायेन्तो सुद्धो णिकारणे ण सुद्धति, अयाणगो जाणय पचक्खावेति सुद्धो, भयाणओ अयाणए पञ्चक्खावेति ण सुद्धोत्ति गाथार्थ ॥ १६१६ ॥ मूटद्वारगाधायामुफ प्रत्याख्याता, साम्प्रत प्रत्याख्यातव्यमुक्कमप्यध्ययने द्वाराशून्यार्थमाह- दवे भाये य दुरा पचक्साइव्यय हवइ दुविह । दव्वमि अ असणाई अन्नाणाई य भावमि ॥ १६१७ ॥ 'दये भायेगाहा व्यारया-द्रव्यतो भावतश्च द्विधा प्रत्याख्यातव्य तु विज्ञेय, द्रव्यप्रत्याख्यातव्य अशनादि, अज्ञा मस्याम्मान, पमाहापरि जानीव किमपि प्रत्यास्यान नमस्कारसहित पीरुप्यादिक वा, शोऽज्ञ ज्ञापयित्वा प्रत्यारयापयति यया नमस्कारसहिता दिप्यमुक्या प्रत्यारसासमिति दम पथा म शुद, मझो इस्य पार्थे प्रस्थास्याति न शुद, प्रभुसदिष्यादिपु विभाषा, भज्ञोऽज्ञस्य प्रत्याययाति, अशुद्धमेव, मप्र रातो गाप, यदि गपो प्रमाग साम्पपि जानाति गोपालोऽपि जानाति, द्वयोरपि जानानयोभूतिमूल्य सुख स्वामी ददाति इतरो गृह्णाति, एवं रिकी पाभट्टी, १५ो प्रत्यास्यापयति शुद्ध, शोशन केनचिकारणेन प्रत्यास्यापयन् शुद्ध निष्कारणे न शुख्यति, अज्ञो । प्रत्यास्यापयति शुद्ध मश-३ प्रत्यारपापयति न शुद्ध ।
ख्यातुर्नियुक्तिकारेण साक्षादुपन्यस्तत्वात् सुचाऽनुपपत्ते , प्रत्यारयापयितुरपि तदन तरङ्गत्वादिति, अत्र च ज्ञातर्यज्ञातरिय चत्वारो भेदा भवन्ति, तत्र चतुर्भज्ञ गोणिदृष्टान्त इति गाधाक्षरार्थ ॥ १६१३ || भावार्ध तु स्वयमेवाह- मूलगुणउत्तरगुणे सव्वे देसे य तय सुडीए । पञ्चक्खाणविहिरू पचखाया गुरू होइ ॥ १६१४ ॥ 'मूलगुण' गाहा व्याख्या-मूलगुणेषूत्तरगुणेषु च एव सर्वोत्तरगुणेषु देशोत्तरगुणेषु च, तथा च शुद्धी-पइविधाया श्रद्धानादिलक्षणाया प्रत्याख्यानविधिज्ञ , अस्मिन् विषये प्रत्याख्यानविधिमानित्येत्यर्थ , प्रत्याख्यातीति प्रत्याख्याता गुरु -आचार्यों भवतीति गाथार्थ ॥१६१४ ॥ किइकम्माइविहिन्नू उवओगपरो अ असढभावो अ । सविग्गथिरपइन्नो पचक्खातिओ भणिओ ॥ १६१५ ॥ 'किइकम्मा'गाहा व्याख्या-कृतिकर्मादिविधिज्ञ -चन्दनाकारादिप्रकारज्ञ इत्यर्थ , उपयोगपरश्च प्रत्यार यान एर चोपयोगप्रधानश्च अशठभावश्च-शुद्धचित्तश्च सविनो-मोक्षार्थी स्थिरप्रतिज्ञ न भापितमन्यथा करोति, प्रत्यारयापयतीति प्रत्याख्यापयिता-शिष्य एवभूतो भणित तीर्थकरगणधरैरिति गाथार्थ ॥ १६१५ ॥ इत्थ पुण चउभगो जाणगइअरभि गोणिनाएण । सुद्धासुदा पढमतिमा उ सेसेसु अविभासा ॥ १६१६ ।। 'इत्थ पुर्ण गाथा व्याख्या-एत्थ पुण पञ्चक्खायतस्स पञ्चक्खावेतस्स य चउभगो-जाणतो जागरस पञ्चसाति शुद्ध १ अन पुन प्रत्याख्यात प्रत्याख्यापयितुश्च चतुर्भडी-शो शख सकाशात् प्रत्याययाति शुद्ध - डिजति, ण कम्पति, छहिमादीदोसा तम्मि, एरिस जो देति जो ये भुजति दोहवि विवेगो कीरति, अपुणकारए वा उव. हितार्ण एकताण दिजति, इदाणि तइयभगो, तस्थ अविधिगहित-चीसु वीसं उक्कोसगाणि देवाणि भायणि पच्छा कापुरगपिष पहिसुझे पिरेएति, एतेसि भोसपति आगतो, पच्छा मडलिगराइणिएण समरस कातु मंडलिए विधीए समुहिक, पपषि उपरित त पारिद्वापणियागार आवलियाण विधिभुत्ततिकार्ड कम्पति, वस्त्यभगो आवलियाण ण कषेति भुनु, ते घेय पुपभणिता दोसा, रमेत भावपचक्खाण भणितमिति गाथार्थ ॥ १६१२॥ व्याख्यात मूलगायो पन्यस प्रत्यास्थानमधुना प्रत्यारयातोप्यते, तथा चाह- पथानापपा कया परपररातिएपि सूआर (उ) । उभयमवि जाणगेअर चउभगे गोणिदिहतो ।। १६१३ ॥ 'पचरखापण' गाहा न्यारया-प्रत्यारयाता-गुरुस्तेन प्रत्यार यात्रा कृता प्रत्यारयापयितर्यपि शिष्ये सूचा-उल्लि- हुना, न हि प्रत्यास्पान प्रापो गुरुशिष्यावन्तरेण भवति, अण्णे तु-'पञ्चक्खाणेण कत्ति पठन्ति, तत् पुनरयुक्त, प्रत्या तर, पाइयो रोगन्तिायो ददाति यस मुझे दोरपि विवेक क्रियते अपुन करणतया पोस्थितयो पर यायक सपने, रानी, साविधिदीव-विषण विप्पा एशनि दायाणि भाजने पचाकक्षादमिव प्रतिशुद्धे विरेचयति, एतानि भोकम्यानि इत्यागत , मा मनि समरसं हा ममय विपिना समुटि, पविध पदुदाति तत् पारिठापनिकाकारमावलिकाना विधिभुतमितिकस्वा करपते पामा भारमिते मोड, व एर सभागवा दोपा, एवमेव भावप्रयाण्यान भगितम् 'विहिंगहिय विहिभुत्त' गाहा व्याख्या-विधिगहित णाम अलुद्धेण उग्गमित, पच्छा मडलीए कडपदरगसीहखइदेण वा विधीए भुत्त, एवविध पारिठावणिय, जाहे गुरू भणति-अजो इम पारिद्वावणिय इच्छाकारेण भुशाहित्ति, ताहे सो कप्पति चंदण दाउ सदिसावेत्ति भोत्तु, एत्थ चउभगविभासा- चउरो य हुति भगा पढमे भगमि होइ आवलिया । इत्तो अ तइयभगो आवलिया होइ नायव्या ॥१६१२॥ 'चउरो य होति भगा' गाहा व्याख्या-विधिगहित विधिभुक्त विधिगहित अविधिभुक्क अविधिगहीत विहिभुत्त अविधिगहित अविधिभुक्त, तत्थ पढमभगो, साधू भिक्ख हिडति, तेण य अलुद्धेण पाहिं सजोअणदोसे विप्पजदेण ओ हारित भत्तपाण पच्छा मडलीए पतरगच्छेदातिसुविधीए समुद्दिड, एवविध पुधवणियाण आवलियाण कप्पते समुद्दिसिउ, इदाणिं वितियभगो तधेव विहीगहित भुत्तं पुण कागसियालादिदोसदु, एव अविधिए भुत्त, एत्थ जति उपरति त . विधिगृहीत नामालुब्धेनोद्गमित, पश्चात् मण्डल्या कटप्रतरकसिहसादितेन विधिना भुक्क एवविध पारिष्टापनिक, यदा गुरुर्भणति-भार्य इव पारि | छापनिक इच्छाकारेण भुइक्ष्वेति, तदास कल्पते व दन दत्वा सदिशेति भोक्तु अन घरवारो भगा, विभाषा, विधिगृहीत विधिभुक विधिगृहीतमविधिमुक | भविधिगृहीत विधिभुक भविधिगृहीतमविधिभुक्त, तर प्रथमो भङ्ग , साधुभिक्षां हिण्डते, तेन चालु धेन बहि सयोजनादोपविहीनेनावहत भचपान पश्चात् मण्डल्या प्रतरकच्छेदादिसुविधिना समुद्दिष्ट एवविध पूर्ववर्णितानामावलिकाना कल्पते समुदेष्ट, इदानी द्वितीयमा तथैव विधिगृहीत भुक पुनः काकशुगालादिदोपदुष्ट, एवमविधिना भुक्त, अन यदुपरति तत् .
छडिजति, ण कप्पति, छदिमादीदोसा तम्मि, एरिस जो देति जो य भुजति दोण्हवि विवेगो कीरति, अपुणकारए वा उव हिताण पचकालाणय दिजति, इदाणि तइयभगो, तत्थ अविधिगहित-वीसु वीसु उक्कोसगाणि दवाणि भायणि पच्छा कछपुडगपिव पडिसुद्धे विरेएति, एतेसि भोत्तषति आगतो, पच्छा मडलिगराइणिएण समरस कातु मडलिए विधीए समुदिह, एवविधे ज उपरित त पारिद्वावणियागार आवलियाण विधिभुत्ततिकाउं कप्पति, चउत्थभगो आवलियाण ण कप्पेति भुनु, ते चैव पुषभणिता दोसा, एवमेत भावपञ्चक्खाण भणितमिति गाथार्थ ॥१६१२॥ व्याख्यात मूलगायो पन्यस्त प्रत्याख्यानमधुना प्रत्यारयातोच्यते, तथा चाह- पचक्खाएण कया पचक्खावितएवि सूआए (उ) । उभयमवि जाणगेअर चउभगे गोणिदिहतो ॥ १६१३ ।। 'पञ्चखाएण' गाहा व्याख्या-प्रत्याख्याता-गुरुस्तेन प्रत्याख्यात्रा कृता प्रत्यारयापयितर्यपि शिष्ये सूचा-उल्लि- गना, न हि प्रत्याख्यान मायो गुरुशिष्यावन्तरेण भवति, अण्णे तु-'पञ्चक्खाणेण कय'त्ति पठन्ति, तत् पुनरयुक्त, प्रत्या . स्यम्पते, न कल्पते, पर्यादयो दोपास्वस्मिन् ,ईला यो ददाति यश्च भुझे द्वयोरपि विवेक क्रियते अपुन करणतया वोस्थितयो पसक याणक दीपते, इदानी दवीयमा, तथाविधिगृहीत-विश्वय विष्वम् उकृष्टानि दम्याणि भाजने पश्चारकक्षापुरमिव प्रतिशुद्धे विरेचयनि, एनानि भोकन्यानि इत्यागत पवाद माडलिकरालिकेन समरस कृत्वा मण्डस्यो विधिना समुद्दिष्ट, एवविध यदुद्धरति तत् पारिष्टापनिकाकारमावलिकानां विधिमुक्तमितिकरवा करपते धयों मा भापलिकाना न करपते भोफ, स एव पूर्वभणिता दोपा, एवमेतत् भावप्रत्याश्यान भणितम् 'विहिंगहिय विहिभुत्त' गाहा व्याख्या-विधिगहित णाम अलुद्धेण उग्गमित, पच्छा मडलीए कडपदरगसीहखइदेण वा विधीए भुत्त, एवविध पारिठावणिय, जाहे गुरू भणति-अज्जो इम पारिद्वावणिय इच्छाकारेण भुमाहित्ति, ताहे सो कप्पति वदण दाउ सदिसावेत्ति भोत्तु, एत्थ चउभगविभासा- चउरो य हुति भगा पढमे भगमि होइ आवलिया । इत्तो अ तइयभगो आवलिया होइ नायव्या ॥१६१२॥ 'चउरो य होंति भगा' गाहा व्याख्या-विधिगहित विधिभुक्त विधिगहित अविधिभुक्त अविधिगहीत विहिभुत अविधिगहित अविधिभुक्त, तत्थ पढमभगो, साधू भिक्ख हिडति, तेण य अलुद्धेण चाहिं सजोअणदोसे विप्पजदेण ओ हारित भत्तपाण पच्छा मडलीए पतरगच्छेदातिसुविधीए समुद्दिट, एवविध पुषवणियाण आवलियाण कप्पते समुदिसिउ, इदाणि बितियभगो तधेव विहीगहित भुत्त पुण कागसियालादिदोसदुइ, एव अविधिए भुत्त, एत्थ जति उपरति त . विधिगृहीत नामालुब्धेनोद्गमित, पश्चात् मण्डल्या कटप्रतरकसिहखादितेन विधिना भुक्क एवविध पारिष्ठापनिक, यदा गुरभणति-भार्य ! पार धापनिक इच्छाकारेण भुइक्ष्वेति, तदास कल्पते व दन दत्त्वा सदिशेति भोक्तु अन घरवारो भङ्गा, विभापा, विधिगृहीत विधिभुत विधिगृहीतमविधिभुक अविधिगृहीत विधिभुक्त भविधिगृहीतमविधिभुक्त, वन प्रथमो भग , साधुभिक्षा हिण्डते, तेन चालु धेन बहि सयोजनादोपविलीनेनापत भकपान | पश्चात् मण्डल्या प्रतरकच्छेदादिसुविधिना समुद्दिष्ट, एवविध पूर्ववर्णितानामावलिकाना कल्पते समुष्ट, इदानी द्वितीयभा तथव विधिगृहीत भुक पुनः काकशुगालादिदोपदुष्ट, एवमविधिना भुक्त, अन यदुद्धरति तत् अहमभत्तियस्स सोलस भगा, एव आयविलियरस निधितियस्स सोलस भगा, णवर आयबिलियस्स दातव, एव आय- विलियरस एकासणियरस सोलस भगा, एव आयविलियस्स एगढाणियरस सोलस भगा, एवमेते आयविलियउक्खेवग सजोगेसु सबग्गेण छण्णयति आवलियाभगा भवन्ति, आयविलउखेको गतो, एगो चउत्थभत्तितो एगो छ?भत्तितो, पत्थपि सोलस, नयर छहभत्तियस्स दातघ, एव चउत्थभत्तियस्स सोलस भगा, एगो एकासणितो एगो एगट्ठाणिओ एग हाणियरस दातप, एगो एकासणितो एगो णियोतिओ, एकासणियस्स दातध, एत्थवि सोलस, एगो एगट्ठाणिओ एगो णियोतिओ एगहाणियस्स दातय, एस्थवि सोलसत्ति गाथार्थ ॥ १६१० ॥ त पुण पारिठावणित जहाविधीए गहित विधिभुत्तसेस प तो तेसिं दिजइ, तत्र- विरिगहिय विहिभुत्त उव्वरिय ज भवे असणमाई । त गुरुणाऽणुन्नाय कप्पइ आयपिलाईण ॥ १६११ ॥ (विहिगहिअपिहिभुत्त)तह गुरुहि (ज भवे)अणुन्नाया ताहे वदणपुन्च भुजह से सदिसावे(पाठान्तरम् )५१६११॥ कारमभकिम्यो पोतभा, एवमाषामाम्लनिर्विकृतिकयो पोदश भहा , नवरमाचामाम्ळकाय दातव्य, एवमाचामाम् काशनयो पोदश भगा एपमारामाम्डेजस्थानरुयो पो भर, एवमेवे भाषामाम्लोरक्षेपकसयोगन सवामेण षण्णवतिरावलिकामगा भवान, भाचामाम्लोरक्षेपो गत , एकश्चनु परि एक पहभकिक, भवापि पोडा, नवर परभक्तिकाय दात य, एवं चतुथभक्तिकस्य पोडश भङ्गा, एक एकाशनिक एक एकस्थानिक एकस्थानिकाय दानाप, एक एकासनिक एको निर्विकृतिक एकागनिकाय दातम्य, भनापि पोटश, एक एकस्थानिक एको निर्विकृतिक एकस्थानिकाय दातव्य, भयापि पोत भरा । सत् धन पारिष्टापनिक यथाविधि गृहीत विधिभुक्दशेप च तदा तेभ्यो दीयते ।
, पिज्जवसाणा, दसमभत्तियादीण मडलीए उद्धरित पारिद्वारणिय ण कप्पति दातु, तेसि पेज उण्हय वा दिजति, अहि छिया य तेसि देवताचि होज, एगो आयबिलगो एगो चउत्थभत्तितो होज कस्स दातध, चउत्यभत्तियस्स, सो दुविहो- वालो वुड्डो य, वालस्स दातव, वालो दुविहो-सहू असहू य, असहुस्स दातब, असह दुविहो-हिडतो अहिडेंतओ य, हिडयस्स दातध, हिडतओ दुविधो-वस्थवगो पाहुणगो य, पाहुणगस्स दातध, एव चउत्यभत्तो वालोऽसह हिंडतो पाहु णगो पारिद्वावणिय मुंजाविज्जति, तस्स असति वालो असह हिडतो वत्यवो २ तस्स असति वालो असह अहिडतो पाहू- णगो ३ तस्स असति बालो असहू अहिडतो वत्थवो, एवमेतेण करणोगाएण चतुहिचि पदेहि सोलस आवलियाभगा नि भासितवा, तत्थ पढमभगिअस्स दातव, एतस्स असति नितियस्स, तस्सासति तदियस्स, एर जाव परिमस्स दातय, पउरपारिद्वावणियाए वा सवेसि दातध, एव आयविलियरस छहभत्तियस्स सोलसभगा विभासा, एव आयविलियरस १ कावसानाः, दशमप्रभृतिभ्यो मण्डल्यामुद्धृत पारिठापनिक न करपते दातु तेभ्य पयमुष्ण वा दीयते, भधिष्ठिना पसेपो देवता भयेत् । एक भाषा | माम्लक कश्चतुर्थभक्तिको भवेत् कस्स दात य?, चतुर्थभत्ताय, सद्विीधो-यालो वृद्धश्च, यालाय दात य, यालो द्विविध -सहिष्णुरसहिष्णुध मसहिष्णप | दात य, असहिष्णुद्विविध -हिण्डमानोऽहिण्डमानश्च हिण्डमानाय दातव्य हिण्डमानो द्विविध -वास्तव्य प्राधूणकन प्रापूर्णकाप दाम्य एष धनुभको बालोऽसहो हिण्डमान प्राघूणक पारिष्टापनीय भोयते, तस्मिन्नसति बारोऽसहो हिण्डमानो वास्त य , तस्मिन्नति पालोऽमहोऽहिण्मान प्रापूर्ण शनि नसति बालोऽसहोऽहिण्डमानो वास्थय एवमतेन करणोपायन चतुभि पदे पोडशापलिकाभना विभापितम्या तय प्रथमाकाय दातम्य, एससि यसति द्वितीयमे, तस्सिनसति तृतीयस्सै, ण्व यावशरमाय दातव्य प्रचुरपारिठापनिकाया वा सबन्यो दात य, एयमाचामान्य पक्कियो पो भगा रिभाषा, . एवमाचामाम्ल- संसह, जदि बहूणि एतप्पमाणाणि कप्पति, एगमि बहुए ण कप्पदित्ति गाथार्थ ॥ १६०८-१६०० ॥ उक्खित्तनिवेगो अहा आयविले ज उद्धरितु तीरति, सेसेसु णस्थि, पडुच्चमक्खिय पुण जति अगुलीए गहाय मक्खेति तेलेण वा घते या ताधे णिपिगतियरस कप्पति, अथ धाराए छुन्भति मणागपि ण कप्पति । इदाणि पारिठायणियागारो, सो पुण एगा सणेगठाणादिसाधारणेत्तिक विसेसेण परूविजति, तन्निरूपणार्धमाह- आयपिरमणाययिल चउधा पार हसदृअसह । अणहिडियरिडियए पाहुणयनिमतणावलिया ॥१६१०॥ 'आयधिरए' गाथा व्याख्या-यद्वाऽत्रान्तरे प्रबुद्ध इव चोदक पृच्छति-अहो ताव भगवता एगासणगएगहाणग आयधिलचरपउहमणिविगतिएसु पारिठावणियागारो वण्णितो, ण पुण जाणामि केरिसगस्स साधुस्स पारिद्वावणिय दातय वा न दातप वा?, आयरिओ भणइ, 'आयविलमणायक्लेि' गाथा व्यारया-पारिद्वावणियभुजणे जोग्गा साधू दुविधा -आयविरगा अणायविलगा य, अणायविलिया आयविलविरहिया, एक्कासणेकट्ठाणचउत्थछट्टमणिविगतिय सपए, पदि यह सेतप्रमाणानि सदा करपते, एकस्मिन् वृहति न कल्पते । उक्षिप्तविवेको यथाऽऽचामाम्ले यदुद्धत्तु गक्यते, शेपपु नास्ति । प्रती स्वपक्षित पुनयपहुस्पा गृहीरया म्रक्षयति रेन या घृतेन घा तदा निविकृतिकस्स करपते, मध धारया क्षिपति मनागपि न कल्पते । इदानी पारिठापनिकाकार, स पुनरेकासनकस्यानादिसाधारण इतिकृया विरोपेग मरूप्यते । महो तावद् भगवता एकाशनकस्थानाचाम्लचतुथपष्ठाष्टमनिावकृतिकेषु पारिष्ठापनिकाकारो भर्णितो, न पुनजानामि कीरास साधो पारिष्टापनिक दात य वा न दातम्य वा!, भाचार्या भगति-पारिष्टापनिकभोजने योग्या साधवो द्विविधा - आचा मागलका भनाचामालकाश, भनाघामाम्लका भाषामाम्लविरहिता , एकासनकस्थानचतुर्थपष्टाष्टमनिार्वकृति --- 'पचेन य खीराई' गाहा 'मधुपोग्गल'त्ति गाथा, इद विकृतिस्वरूपप्रतिपादक गाथाद्वय गतार्थमेन, अधुना एतदाकारा व्याख्यायन्ते-तत्थ अणाभोगसहसकारा तहेव, लेवालेवो पुण जधा आयविले तहेव दयो, मिहत्यससहो बहुवत्तपोति गाहाहि भण्णति, ताओ पुण इमातो- खीरदहीवियडाण चत्तारि उ अगुलाइ ससट्ट। फाणियतिल्लघयाण अगुलमेग तु ससह ॥१६०८ ॥ मुहपुग्गलरसयाण अडगुलय तु होइ ससह । गुलपुग्गलनवणीए अहामलय तु ससट्ट ॥ १६०९ ॥ गिहत्यससहस्स इमा विधी-खीरेण जति कुसणातिओ कूरो लभति तस्स जति कुडगस्स उदणातो चत्तारि अगुला णि दुद्ध ताहे णिविगतिगस्स कप्पति पचम चारभ विगती य, एवं दधिस्सवि वियडस्सवि, केसु विसएसु विअडेण मीसि जति ओदणो ओगाहिमओ वा, फाणितगुडस्स तेल्लघताण य, एतहि कुसणिते जति अगुल उचरि अच्छति तो पट्टति, परेण न धति, मधुस्स पोग्गलरसयस्स अद्धगुलेण ससह होति, पिडगुलस्त पुग्गलस्स गयणीतस्स य अदामलगमेत . तनानाभोगसहसाकारी तथेव, लेपालेप पुनयथाऽऽचामाग्ले तथव द्रष्टय , गृहस्यसमष्टो बहुवक-य इति गाधाभिभव्यते से पुनरिमे- । गृस्स समुष्टस्य पुनरय विधि -क्षीरेण यदि कुसणादिक कुरो लभ्यते तस्मिन् कुडङ्गे यद्योदनात चत्वारि भगुलानि दुग्ध तदा निर्विकृतिकस फपते परम पारम्प विकृतिश्च, एवं दानोऽपि सुराया अपि केपुचिद्विषयेषु विक्टेन मिध्यते ओदनोऽवयाहिम या, फाणितगुदस्य तैलधृतयोध, एतान्या कुमणिते यपाएमुपरि तिनि तदा वत्तते (कल्पते) परतो न वत्तते, मधुन पुद्गलरसख चार्धाहुलेन ससृष्ट भवति, पिण्डगुढस पुनस्य नवनीतस्य धामिएकमात्र तरामि आयबिल काउ मूल मे उठति,अण्ण या उद्दिसति रोग, ताहे ण तीरति करेत्तु, एस पचमो कुडगो। तस्स अहआ गारा-अपणवणाभोगेण सहस्सागारेण रेवालेवेण गिरत्यससट्टेण उक्खित्तविवेगेण पारिद्वावणियागारण महत्तरागारेण सव्वसमाहिवत्तियागारेण चोसिरति । अणाभोगसहसकारा तहेव लेबालेवो जति भाणे पुत्र लेवाडग गहित समुहिछ सलिहिय बति तेण आणेति ण भजति, उक्खित्तविवेगो जति आयविले पतति विगतिमाती उक्खि विचा विगिपतु मा परि गलतु अण्ण या आयपिलस्स अप्पाउन्ग जति उद्धरित तीरति उद्धरिते ण उवहम्मति, गिह स्पससहेवि अति गिहत्यो यरिय भाणिय या लेवाड कुसणादीहिं तेण ईसित्ति लेवाड त भुजति, जइ रसो आलिखि यति याभो ताण कम्पति, पारिहापणितमहत्तरासमाधीओ तहेन । व्यारयातमतिगम्भीरबुद्धिना भाष्यकारेणोप न्यतक्रममायामाम्ठम्, अधुना तदुपन्यासप्रामाण्यादेव निर्विकृतिकाधिकारशेष व्याख्यायते, तत्रेद गावाद्वयम्- पपंप प पीरा पत्तारि दहीणि सप्पि नवणीता । चत्तारि य तिल्लाइ दो रियडे फाणिए दुन्नि ।। १६०६ ॥ मरपुन्गलाइ तिनि चल्चलभोगारिम तुज पफ । एसिं ससह चुच्छामि अहाणुपुव्वीए ॥ १६०७ ॥ REPापामाम्ब का एक म सवित भय या रोग स्थपति सतो न शक्यते फर्नु एप पञ्चम कुदन । तस्याप्टावाकारा -अ यन्नानाभोग manर घराठोपरि मावन पूर टपहर गृहीत समुरिष्ट सलिखित यदि तेनानयति न भन्यते, नक्षिप्तविवेको याचामाम्ले पति पण मा पर गरगन्या भाषामाम्लस्थामायोग्य यधुरत्त शक्यते उद्धते नोपह यते, गृहस्थससृष्टेऽपि यदि गृहस्थेन इकुदीला nि मारन ARRनाििा पनदिति रात वह पते यदि रस भालिख्यते बहुखदा न कल्पते । पारिष्टापनिकामहत्तरसमाधपस्तथैव ।
पाणातिपाते पञ्चक्खाते ण मारिजति एवायग्लेिवि पञ्चक्खाते तण कीरति, एसा छलणा, परिहारस्तु प्रत्यारयान भोजने तन्निवृत्तौ च भवति, भोजने आयामाम्लप्रायोग्यादन्यत् तत् प्रत्याख्याति आयाम्ले च वर्त्तते, तन्निवृत्तौ चतुषिधमप्या हार प्रत्याचक्षाणस्य, तथा लोक एप्रमेव प्रत्याख्यानार्थ. दोसु अत्थेसु चट्टति भोजने तन्निवृत्ती घ, तेण एसच्छलणा णिरत्थया । पच कुडगा-लोए वेदे समए अण्णाणे गिलाणे कुडगोत्ति, एगेणायविलस्स पञ्चक्खात, तेण हिडतेण सखडी सभाविता, अण्ण वा उक्कोस लद्ध, आयरियाण दसेति, भणित-तुझ आयविल पञ्चक्खात, सो भणति-समासमणा ! अम्हे बहूणि लोइयाणि सत्याणि परिमिलिताणि, तत्थ य आयविलसद्दो णत्यि, पढमो कुडगो १, अहा वेदेस परस सगोवगेसु णत्थि आयबिल विदिओ कुडगो २, अवा समए चरगचीरियभिक्खुपडरगाण, तत्यवि णधि, ण जाणामि एस तुझ कतो आगतो ' तइओ कुडगो ३, अण्णाणेण भणति-ण जाणामि खमासमणा! केरिसिय आयविल भवति ?, अह जाणामि-कुसणेहिवि जिम्मइत्ति तेण गहित, मिच्छामिदुक्कड, ण पुणो गच्छामि, चउत्धो कुडगो गिलाण भणति- माणातिपाते प्रत्यारयाते न मायते एवमाचामाम्लेऽपि प्रत्यारयाते शन्न क्रियते एपा छरना, द्वयोरथयोर्वतते तनपा उलना निराशा पण | कुडगा -लोके घेदे समये अज्ञाने ग्लाने कुडङ्ग इति एकेनाचामाम्लस्य प्रत्यारयात, तेन हिण्डमानन सखढी संभाविता, भन्योष्ट arv, भाचार्षम्या दर्शयते भणित-त्वयाचामाग्ल प्रत्यारयात, स भणति-धमाश्रमण । अस्माभिबहुनि लादिकानि शाखाणि परिमीलितानि, तम धापामाशयो माथि प्रथम कुडङ्ग अथवा वेदेषु चतुपु सानोपाजेषु नास्त्याचामाम्ल द्वितीय कुडा, भयवा समये चरकचीरिकभिक्षुपाल्हरहाणा तयापि नासि म सामामि युष्माक एप कुत आगत ?, तृतीय कुडग, अज्ञानेन भणति-न जानामि क्षमाश्रमणा कीरशमाचासाम्ल भवति !, मह जाने फुसगरपि मेम्यते इति सेन गृहीत, मिथ्या मे दुष्कृत, न पुनामेष्यामि चतुथ कुडगो, ग्लानो भणति- तरामि आयविल काउ सूल मे उठति,अण्ण वा उदिसति रोग, ताहे ण तीरति करेत्तु, एस पचमो कुडगो।तस्स अह आ गारा-अण्णत्यणाभोगेण सहस्सागारेण लेवालेवेण गिहत्यससट्टेण उक्खित्तविवेगेण पारिद्वावणियागारेण महत्तरागारेण सध्वसमाहिवत्तियागारेण चोसिरति । अणाभोगसहसकारा तहेव लेगालेवो जति भाणे पुव लेवाडग गहित समुद्दिष्ट सलिहिय जति तेण आणेति ण भजति, उक्खित्तनिवेगो जति आयविले पतति विगतिमाती उक्खि- विचा विगिचतु मा णवरि गलतु अण्ण या आयविलस्स अप्पाउग जति उद्धरित तीरति उद्धरिते ण उवहम्मति, गिह त्यससहेवि जति गिहत्थो डोवलिय भाणिय या लेवाड कुसणादीहिं तेण ईसित्ति लेवाड त भुजति, जइ रसो आलिखि अति बहुभो ताहे ण कप्पति, पारिद्वावणितमहत्तरासमाधीओ तहेन । व्याख्यातमतिगम्भीरबुद्धिना भाष्यकारेणोप न्यस्तक्रममायामाम्लम् , अधुना तदुपन्यासमामाण्यादेव निर्विकृतिकाधिकारशेप व्यारयायते, तत्रेद गाथाद्वयम्- पचेव य खीराइ चत्तारि दहीणि सप्पि नवणीता । चत्तारि य तिल्लाइ दो वियडे फाणिए दुन्नि ॥ १६०६ ॥ महपुग्गलाइ तिलि चलचलओगाहिम तुज पक । एएसि ससह चुच्छामि अहाणुपुव्वीए ॥ १६०७ ॥ न मोम्पाघामाम्ल फतु चूल मे चविष्टते भय पा रोग कथयति ततो न गक्यते कत्तुं एप पञ्चम कुडत । तस्याष्टावाकारा-अयनानाभोग सहसाकारी यव, पालेपो यदि भाजने पूर्व लेपकृत् गृहीत समुद्दिष्ट सलिखित यदि तेनानयति न भज्यते मरिक्षप्तविधेको यहाचामाम्ले पति विकृत्यादिरक्षिप्य वियेचपत मा पर गलरवन्यद्वा भाचामालसाप्रायोग्य यधुद्धत्तुं शक्यते उद्धते नोपह यते, गृहस्थसस्टेऽपि यदि गृहस्थेन इवीवेळा वित भाजन कृत ग्यानादिभिवा स्पहत तनेपदिति रोपहत् बहु यते, यदि रस भारित्यते बहुस्खदा न कल्पते । पारियापनिकामहत्तरसमाधयस्तर।
पाणातिपाते पच्चक्खाते ण मारिजति एवायविलेवि पच्चक्खाते तण कीरति, एसा छलणा, परिहारस्तु प्रत्यारयानं भोजने तन्निवृत्तौ च भवति, भोजने आयामाम्लप्रायोग्यादन्यत् तत् प्रत्याख्याति आयाम्ले च वर्तते, तन्निवृत्ती चतुविधमप्या- हार प्रत्याचक्षाणस्य, तथा लोक एवमेव प्रत्याख्यानार्थ दोसु अत्थेसु वदृति भोजने तन्निवृत्तौ च, तेण एसटलणा णिरत्यया । पच कुडगा-लोए वेदे समए अपणाणे गिलाणे कुडगोत्ति, एगेणायग्लिस्स पच्चक्खात, तेण हिंडतेण सखडी सभाविता, अण्ण वा उक्कोस लद्ध, आयरियाण दसेति, भणित-तुज्झ आयरिल पञ्चक्खात, सो भणति-समासमणा ! अम्हे बहूणि लोइयाणि सत्वाणि परिमिलिताणि, तत्थ य आयविलसद्दो णस्थि, पढमो कुडगो १, अहगा वेदेमु घउम सगोवगेसु णत्थि आयबिल बिदिओ कुडगो २, अहवा समए चरगचीरियभिक्खुपडरमाण, तत्थवि णस्थि, ण जाणामि एस तुज्झ कतो आगतो तइओ कुडगो ३, अण्णाणेण भणति-ण जाणामिखमासमणा! केरिसिय आयविल भवति?, अह जाणामि-कुसणेहिवि जिम्मइति तेण गहित, मिच्छामिदुकड, ण पुणो गच्छामि, चउत्यो कुडगो गिलाण भणवि- प्राणातिपाते प्रत्यारयाते न मायते एवमाचामाम्लेऽपि प्रत्यारयाते तन क्रियते, एपा छलना, द्वयोरथयोवर्सते तपा एलना निराधार कुङ्गा-लोके वेद समये अज्ञाने ग्लाने कुडङ्ग इति, एकेनाचामाम्लस्य प्रत्यारयात, तेन हिण्डमानेन सखदी संभाविता, भन्यदोरकृष्ट , भाषाभ्या दर्शयते, भणित-रचयाचामाम्ल प्रत्यारयात, स भणति-क्षमाश्रमण ! भसाभिवहूनि लौकिकानि शास्त्राणि परिमीलिवानि, तन घाघामाम्लाको माखि प्रथम कुडङ्ग अथवा घेदेषु चतुपु सागरेपासपु नास्त्याचामाम्ल द्वितीय कुडा, अथवा समये चरकचीरिकभिक्षुपाण्डरहाणी, समापि नाति म मामामि युष्माक एप कुत आगत ? तृतीय कुडग , अज्ञानेन भणति-न जानामि क्षमाश्रमणा । कोशमाचामारक भवति । भह जाने फुसणपि शैम्प इति वेन गृहीत, मिथ्या मे दुष्कृत न पुनर्गमिष्यामि चतुथ कुडगो, ग्लानो भपति- , - - रसतो, दाणि जे मसिमा ते घाउलोदणा ते दधतो मज्झिमा आयविलेण रसतो उक्कोसा गुणतो मज्झिमा, तहेव च उण्होदएण दपतो मन्म रसतो जहण्ण गुणतो मझ मम्झिम दवतिकाऊण, रालगतणकूरा दचतो जहण्ण आयविलेण रसती कोस गुणओ मज्झ, ते चेव आयामेण दघओजहण्ण रसओ माझ गुणओ मज्झ, ते चेव उण्होदएण दवओ जहण्ण रसओ जहन्न गुणोउकोस याणिजरति भणित होति, अहमा उक्कोसे तिण्णि विभासा-उक्कोसकोस उक्कोसमझिम सकोसजहण्ण, फजियमायामवण्होदएहिं जहण्णा मज्झिमा उकोसा णिजरा, एव तिसु विभासितव । छलणा णाम एगेणायबिट पचक्यात, तेण हिडतेण सुद्धोदणो गहितो, अण्णाणेण य खीरेण निमित्त घेत्तूण आगतो आलोएतु पजि मित्रो, गुरूहि भणितो अन तुम्झ आयविल पञ्चक्खात, भणइ-सञ्च, तो कि जेमेसि ?, जेण भए पञ्चक्खात, जहा .wa पानी प मध्यमास्वे व मुलादनास्ते मम्यतो मध्यमा भाघामाम्लेन रसत रस्कृष्टा गुणतो मध्यमा तथैवोष्णोदकेन न यतो मध्यम रसतो नपम्प गुrat ममम मम्पम सम्पमितिमा राहगणकूरा दम्यतो घिन्य आचामाग्लेन रसत उ कृष्ट गुणतो मध्य, त पवाचामाग्लेन द्रव्यतो जघ य रसो मम्म गुतो मास, सामान समतो अपन्य रसतो जघन्य गुणत उस्कृष्ट, पदुनिर्जरति भणित भवति अथवा उस्कृष्ट तिस्रो विभापा -उस्कृष्टो पर गामाम गजपम्प काशिकापामाम्लो गोदकर्जप या मध्यमोटा निजरा, एव निपु विभापित या छलना नाम केनाचामाम्ल प्रत्याख्यात तेन हिमानन शुरना ग्रहीत भगानेन र क्षीरण नियमित गृहीस्वागत आलोय प्रनिमित , गुरुभिर्भणित -अद्य ययाऽचामाम्ल प्रत्यारयात भगति- संसारसमस, पन मपा प्रत्यास्पात, यथा . बिलपाउग्गाणि पुण जे तस्स तुसमीसा कणियाउ ककडुगा य एवमादि, सत्तुया जाण गोधूमाण विहिाण या, पाउग पुण गोधूमभुजियापिचुगाला य जाव भुझिज्जा, जे य जतएण ण तीरति पिसितु, तस्सेन णिहारो कणिकादि या, एयाणि आयबिलपाउग्गाणि, त तिविधपि आयविल तिनिध-उकोस मज्झिम जहन्न, दवतो कलमसालिकूरो उफोस ज या जरस पत्थ रुञ्चति वा, रालगो सामागो वा जहन्नो, सेसा मज्झिमा, जो सो कलमसालीपूरो सो रसं पडुच्च तिविधो उफोस ३, त चेव तिविधपि आयबिल णिज्जरागुण पडुच्च तिविध-उकोसो णिजरागुणो मज्झिमोजहण्णोत्ति, कलमसालिकूरो दयत्तो उक्कोस दव चउत्थरसिएण समुदिसति, रसओवि उक्कोस तस्सच्चएणवि आयामेण उक्कोस रसतो गुणतो जण धोया णिजरति भणित भवति, सो चेव करमोदणो जदा अण्णेहि आयामेहि तदा दपतो उफोसो रसतो मझिमो गुणतोषि मज्झिमो चेव, सो चेव जदा उण्होदएण तदा दवतो उक्कोस रसतो जहण्ण गुणतो मज्झिम चेन, जेण दपतो उफोस 7 १ माम्लप्रायोग्याणि पुनया तस्य तुषमिश्रा कणिक्का काङ्कटकाच एवमादि सक्तबो यवानां गोधूमाना मीहीणा वा प्रायोग्य पुनर्गामभृष्ट निगलित यावद् भुञ्जीत ये च य केण न शक्य ते पेष्टु तस्यैव निर्धार कणिकादिर्वा, एतानि भाचाम्लप्रायोग्याणि तत् प्रिविधमप्याघामाल विविध-VIE न यत कलमशालिकूर उस्कृष्ट यद्वा यसै पथ्य रोवते वा, रालक श्यामाको घा जप य , शेषा मध्यमा यस फलमाहि सरस प्रतीत्य विविध उत्कृष्ट ३, तदेव त्रिविधमप्याचामाम्ल निरागुण प्रतील विविध- कृष्टो निरागुणो मध्यमो जघ य इति फलमशालिको प्रयत गाए द य चतुथरसेन भुज्यते रसतोऽपि उत्कृष्ट तस्य सत्केनाप्याचामाम्लेन उत्कृष्ट रसतो गुणतो जघन्य लोका निर्जरेति भणित भयति सण्य कलमानो पदाः न्यराचामाम्लैस्तदा इयत उष्टो रसतो मध्यमो गुणतो मम एवं स एवं यदोष्णोदकेन तदा दम्पत नस्कृष्ट रसतो जपम्प गुणतो मध्यममेर मध्यम जघय येन दायत उकृष्ट न विविध भवति, ओदनः कुल्मापाः सक्तवश्व, ओदनमधिकृत्य कुल्मापान सक्तूश्चेति, एकैकमपि चामीषा त्रिविध भवति अपन्यक मध्यम उत्कृष्ट चेति । कथमित्यत्राह- दब्वे रसे गुणे वा जहन्नप मज्झिम च उफोस । तस्सेव य पाउग्ग छलणा पचेव य कुडगा ॥ १६०४ ॥ द्रव्ये रसे गुणे श्रेय द्रव्यमधिकृत्य रसमधिकृत्य गुण चाधिकृत्येत्यर्थ , कि-जघन्य मध्यममुत्कृष्ट चेति, तस्यैवाया माम्यस्य मायोग्य यफन्य, तथा आयामाम्ल प्रत्यारयातमिति दना भुञ्जानस्यादोप प्राणातिपातप्रत्यारयाने तदनासेव पदिति एटना यकन्या, पर्यय युटमा-चकविशेषा इति । तद्यथा- लोग घेए समग असाणे गलु तरेय गेरन्ने । एरा पच कुडगा नायव्वा अविलमि भवे ॥ १६०५ ।। सोफे पदे समये अशाने पलु तथैव ग्लानत्वे लोकमद्गीकृत्य कुडङ्गा , एव वेदान् समयान् अज्ञान ग्लानत्व च एते पाच पुटना शातन्या , आयामाम्ले भवन्ति, आयामाम्लविपय इतिगाथासमासार्थ ॥१६०५॥ विस्तरार्थस्तु वृद्धसम्प्रदाय समधिगन्य , सपाय-एत्य आयविल च भवति आयरिलपाउग च, तत्थोदणे आयम्बिल आयविलपाउम्ग च, आय पिटा सफूरा, जाणि फरविहाणाणि आयपिटपाउग्ग, तदुलकणियाउ कुडतो पीठ पिहुगा पिट्ठपोरलियाओ रालगा मड गादि पुन्मासा पुप पागिएग फहिजति पच्छा उसलीए पीसति, ते तिविधा-सहा मज्झिमाथूला, एते आयविल, आय पानाम्ड भी भाषामाम्ममापोग्य घ, नीदने भाषामाम्लमाचामाम्लमायोग्य घ सकूरा यानि रविधानानि are मामााप, मुhिu, पुण्यात मिरान पृथुकीकता, पटपोलिका रालगा मपटकाद्या , कुल्मापा पूर्व पानीयन कश्यन्ते पश्चात् बदूखस्यो मिस वििा-मम्पा भूग, पद भाषामाम्ट, भाचा , आयामाम्ल , , अएण सबो चेव तावगो भरितो तो वितिय चेव कप्पति णिविगतियपञ्चक्खाणाइतस्स, लेपाड होति, एसा आयरिय परपरागता सामायारी । अधुना प्रकृतमुच्यते, काप्टौ क वा नवाकारा इति , तत्र- नवणीओगामिए अद्दवदहि(वोपिसियघयगुले चेव । नव आगारा तेसि सेसद्वाण च अहेव ॥ १६०२ ॥ 'नवणीते ओगाहिमके अद्दवदवे निगालित इत्यर्थ , पिसिते-मासे घृते गुडे चव, अवग्रहण सर्वत्राभिसमधनीय, नव आकारा अमीषा विकृतिविशेषाणा भवन्ति शेषद्वाणा-विकृतिशेषाणा अष्टावेवाकारा भवन्ति, उतक्षितविवे को न भवतीति गाथार्थ ॥ १६०२ ॥ इह चेद सूत्र- 'णिव्वियतिय पचक्खाती'त्यादि अन्नत्यऽणाभोगेण सहसाकारण लेवालेवेण गिहत्यससट्टेण उविपत्त विवेगेण पडुचमक्खिएण पारिठ्ठावणियागारेण महत्तरागारेण सव्वसमाहिवत्तियागारेण चोसिरति । (सत्र) इद च प्रायो गतार्थमेव, विशेष तु 'पचेव य खीराइ' इत्यादिना ग्रन्थेन भाष्यकारोपन्यासक्रमप्रामाण्यादुत्तरन वक्ष्याम अधुना तदुपन्यस्तमेवाचामाम्लमुच्यते- गोन्न नाम तिविह ओअण कुम्मास सत्तुआ चेव । इकिकपि य तिविह जहन्नय मझिमुफोस ॥ १६०३ ॥ आयामाम्लमिति गोण्ण नाम, आयाम:-अवशायन आम्ल-चतुर्थरस ताभ्या निवृत्त आयामाम्ल, इद चोपाधिभेदात् . पूपकेन सव एव तापक पूरितस्तदा द्वितीयमेव कल्पते निविकृतिकात्याख्यानिन , लेपकृत् भवति । एषाऽऽचार्यपरम्परागता सामाचारी । त्रिविध भवति, ओदन कुल्माषा सक्तमश्चैव, ओदनमधिकृत्य कुल्माषान् सक्तूश्चेति, एकैकमपि चामीपा त्रिविध भवति जपन्यक मध्यम उत्कृष्ट चेति । कथमित्यत्राह- व्वे रसे गुणे वा जहन्नय मज्झिम च उक्कोस । तस्सेव य पाउग्ग छलणा पचेव य कुडगा ॥ १६०४ ।। द्रव्ये रसे गुणे चैव द्रव्यमधिकृत्य रसमधिकृत्य गुण चाधिकृत्येत्यर्थ , कि -जघन्य मध्यममुत्कृष्ट चेति, तस्यैवाया मारस्य प्रायोग्य वफव्य, तथा आयामाम्ल प्रत्याख्यातमिति दना भुजानस्यादोप प्राणातिपातप्रत्यारयाने तदनासेव नपदिति छलना यकव्या, पश्चैव कुडद्गा-चक्रविशेषा इति । तद्यथा- रोए घेए समरा अन्नाणे सलु तहेव गेलन्ने । एा पच अडगा नायव्वा अविलमि भवे ॥ १६०५ ।। लोके वदे समये अक्षाने खलु तथैव ग्लानत्वे लोकमङ्गीकृत्य कुडगा, एच वेदान् समयान अज्ञान ग्लानत्व च एते पश्च फुडगा ज्ञातव्या , आयामाम्ले भवन्ति, आयामाम्लविषय इतिगाथासमासार्थ ॥१६०५।। विस्तरार्थस्तु वृद्धसम्प्रदाय समधिगम्य , स चाय-एत्य आयविल च भवति आयपिलपाउम्ग च, तत्थोदणे आयम्बिल आयविलपाउग्ग च, आय विला सकूरा, जाणि कूरविहाणाणि आयनिलपाउग्ग, तदुलकणियाउ कुडतो पीठ पिहुगा पिठ्ठपोरलियाओ रालगा मड गादि, कुम्मासा पुच पाणिएग कहिजति पच्छा उखलीए पीसति, ते तिविधा-सहा मज्झिमाथूला, एते आयविल, आय भाषामाद भवति भाषामारप्रायोग्य च, तत्रौदने आचामाम्लमाचामाम्लप्रायोग्य च, सकूर यानि फरविधानानि भाषामाटमापाम्प तन्दुलकणिका, इण्टान्त पिष्टन पृथुकीकृता, पृटपोलिका रालगाम काया , कुल्माषा पूर्व पानीयन कश्यन्ते पश्चात् उदूसल्या शिम्पन्चे, प्रिविधा प्रणा मया स्थला , एते भाचामार, आचा . . आयामक पूअएण सबो चेव तावगो भरितो तो वितिय चेव कप्पति णिधिगतिथपञ्चक्खाणाइतस्स, लेवाड होति, एसा आयरिय परपरागता सामायारी । अधुना प्रकृतमुच्यते, क्वाष्टो क वा नवाकारा इति ?, तत्र- नवणीओगाहिमए अद्दवहि(च)पिसियघयगुले चेच । नव आगारा तेसि सेसवाण च अहेव ॥ १६०२ 'नवणीते ओगाहिमके अद्दवदवे'निगालित इत्यर्थ , पिसिते-मासे घृते गुडे चैव, अद्यमहण सर्वत्राभिसम्बन्धनीय नव आकारा अमीषा विकृतिविशेषाणा भवन्ति शेपद्रवाणा-विकृतिशेषाणा अष्टावेवाकारा भवन्ति, उत्क्षिप्तविवे को न भवतीति गाथार्थ ॥ १६०२ ॥ इह चेद सूत्र-- 'णिब्वियतिय पचक्खाती'त्यादि अन्नत्थऽणाभोगेण सहसाकारण लेवालेवेण गिरत्थससटेण उक्खित्त विवेगेण पटुच्चमस्सिएण पारिहापणियागारेण महत्तरागारेण सव्वसमाहिपत्तियागारेण चोसिरति । (सत्र) इद च प्रायो गतार्थमेव, विशेष तु 'पचेव य खीराई'इत्यादिना ग्रन्थेन भाष्यकारोपन्यासक्रममामाण्यादुत्तरत्र यस्याम , | अधुना तदुपन्यस्तमेवाचामाम्लमुच्यते- गोन्न नाम तिविद ओअण कुम्मास सत्तुआ चेव । इकिकपि य तिविह जहन्नय मनिझमुफोस ॥ १६०३ । आयामाम्लमिति गोण्ण नाम, आयाम -अवशायन आम्ल-चतुर्थरस ताभ्या निवृत्त आयामाम्ल, इद चोपाधिभेदा ५ पुपकेन सव एव सापक पूरितस्तदा द्वितीयमव कल्पते निविकृतिकात्यास्यानिन , लेपकृत् भवति । एपाऽऽघामपरम्परागता सामाधारी अप्रावरण इति-अप्रावरणाभिप्रहे पथैवाफाराभवन्ति,शेपेप्वभिग्रहेषु दण्डकप्रमार्जनादिषु चत्वार इति गाथाऽक्षरार्थ १६०१॥ भावार्थस्तु अभिग्गहेसुवाउडत्तण कोइ पञ्चक्खाति, तस्स पच-अणाभोग०सहसागार० (महत्तरा०) चोलपट्टगागार० सवसमा हिवत्तियागार०सेसेसु चोलपट्टगागारोणस्थि, निषिगतीए अह नव य आगारा इत्युक्त, तत्थ दस विगतीओ-खीर दधिणवणीय पय तेल गुढो मधु मज मस ओगाहिमग च, तत्य पच खीराणि गावीण महिसीण अजाण एलियाण उट्टीण, उद्दीग दधि नधि, णवणीत पतपि, ते दधिणा विणा स्थिति, दधिणवणीतघताणि चत्तारि, तेल्लाणि चत्तारिखर (तिल)अदसिकुसुभ सरिसवाण, एताओ विगतीमओ, सेसाणि तोलाणि निधिगतीतो, लेवाडाणि पुण होन्ति, दो पियडा-कट्ठणिप्फण्ण उच्छु माईपिट्टण य फाणित्ता, दोणि गुडा दवगुडो पिंडगुडो य, मधूणि तिण्णि, मच्छिय कोन्तिय भामर, पोगलाणि तिण्णि, बटयर घटयर सहयर, अधया चम्म मस सोणित, एयाओ णन विगतीतो, ओगाहिमग दसम, तावियाए अद्दहियाए ग ओगाहिमेग पटचलेंत पचति सफेण वितियततिय, सेसाणि अ जोगवाहीण कप्पति, जति णजति अह एगेण चैव भिभिप्रदेष मापरणकोऽपि प्रत्यायपाति, बस पर-भनाभोग सहसा महतरा घोलपट्टा सर्वसमाधि०, शेपेषु चोलपकाकारो नास्ति, निविकृती भटी मरमरा विमोदा-क्षीर पि नवनीत पूत सेल गुमधु मघ मास भवगाहिम च, तत्र पञ्च क्षीराणि गवा महिपीणां अजाना एक्कानामुष्ट्रीगो सीमा पि मामि, नवनीत प्रतमपि, ते दमा विना (न स इति) दधिनयनीनघृतानि घरवारि, तैलानि च वारि तिलालसीवुसुम्भसपपाणां एता विकृतया, पनि गनिनिर्षितप , हेपकारीगि पुनर्भयन्ति, दमये-काष्ठनिष्पन्न इक्ष्यादिपिटेन च फाणयित्वा, द्वौ गुदौ-द्रवगुड पिग्डगुरश्च, मधूनि त्रीणि- माठि मानर, पलानि ग्रीन-जलघरज स्थल चरण सचरज घ, भयमा चम मास शोणित, एता नव विकृतय भवगाहिम दशम तापिकायाम राम नमाहिम पात् पम्प सग द्वितीय तृतीय च, पाणि च योगवाहिना कल्पते, यदि ज्ञायते अथैके नैवा , तहेव'त्ति गाथार्थ ॥ १५९९ ॥ सप्कस्थानस्य तु' एकस्थान नाम मत्याख्यान तत्र सधाकारा भवन्ति, इह घेद सून- 'एगट्ठाणमित्यादि एगट्ठाणग जहा अगोवग ठवित तेण तहावहितेणेव समुद्दिसियव, आगारा से सत्त, आउटणपसारणा णस्थि, सेस जहा एकासणए । अष्टैवाचाम्स्याकारा,इद च बहुवतव्यमितिकृत्वा भेदेन वक्ष्याम 'गोण्ण णाम तिविध'- मित्यादिना अन्धेन, असम्मोहार्थ तु गाथैव व्यारयायते, 'पचाभकार्थस्य तु' न भतार्थोऽभक्कार्थ, उपास इत्यर्थ , तस्य पचाकारा भवन्ति, इह चेद सूत्र-'सरे उग्गते'इत्यादि, तस्म पच आगारा-अणाभोग० सहसा० पारि०महत्तरा | सबसमाधि० जति तिविधस्स पच्चक्खाति तो विकिचणिया कप्पति, जति चतुविधस्स पच्चक्सात पाण च णधि तदान कम्पति, तत्थ छ आगारा-लेचाडेण वा अलेवाडेण वा अच्छेण वा वहलेण वा ससित्येण वा असिषेण वा योसिरति, वृत्तत्था एते छप्पि, एतेन पट्पान इत्येतदपि व्यारयातमेव, 'चरिमे च चत्वार' इत्येतच्चरिम दुविध-दिवसथरिम भवच रिम वा, दिवसचरिमस्स चत्वारि, अण्णत्वणाभोगेण सहसाकारेण महत्तराकारेण सपसमाहिवत्तियागारेण, भय चरिम जावज्जीविय तस्सनि एते चत्तारित्ति गाथार्थः ॥१६०० ॥ पञ्च चत्वारश्चाभिग्रहे, निविकृतौ अप्टी नव या आकारा १ एकत्थानक यथा अगोपान स्थापित तेन तथावस्थितेनेव समुद्देष्ट य, आकारातस्मिन् सप्त, आकुरानप्रसारण नास्ति दोष पथकाशनके । तस्य पञ्चाकारा -अनाभोग. सहसा पारि० महत्तराकार सईसमाधिः, यदि विविध प्रत्यारयाति तदा पारिठापनिकी कल्पते, यदि धनुर्विधस्य प्रत्यारापात पाना च नाम्नि तदा न कल्पते, तन पडाकारा -लेपकृता वा अलेपकृता वा अच्छेन वा यहलेन वा ससिक्थेन वा भसिक्थेन या म्युरराजति, उतार्था भने पापि, चरम द्विविध-दिवसचरम भवचरम च, दिवसचरमे चत्वार अयनाना सहसा महत्तरा० सवसमाधि भवचरम यावमीयिक वसाप्येते पावार । " . पंचताता, आसुकारित च दुक्ख जात अण्णस्स वा, ताहे तस्स पसमणणिमित्त पाराविजति ओसह वा दिजति, एस्थतरा जाते तहेव विवेगो, ससव ध पुरिमाढे-पुरिमार्द्ध प्रथमप्रहरद्वयकालावधिप्रत्याग्यान गृह्यते तत्र सप्त आकारा भवति, इह पद सूत्र--सूरे उगते इत्यादि, पटाकारागतार्धा , नवर महत्तराकार सप्तम ,असावपि सर्वोत्तरगुणप्रत्यारयाने साकारे कृताधिकारे अत्रय घ्याल्यात इति न प्रतन्यते, एकाशने अष्टायेय, एकाशन नाम सकृदुपविष्टपुताचालनन भोजन, तत्रा प्टापाकारा भवन्ति, इह पद सूत्र- 'पासण'मित्यादि 'अण्णत्व अणाभोगेण सहसाकारेण सागारियागारेण आउटणपसारणेण गुरुअन्भु आणण पारिक्षायणिपागारेण मरत्तरागारेण सव्यसमाहिवत्तियागारेण योसिरति । (सूत्र) अणाभोगसहसाकारा नहेप, सागारिय अद्धसमुद्दिस्स आगत जति वोलति पडिच्छति, अह थिर ताहे सञ्झायवा पातोपि र अण्णाय गतूण समुद्दिसति, हस्य पाद या सीस चा(आउटेज)पसारेज वाण भजति, अभुट्टाणारिहो आय रिओ पाहुणगो पा मागतो अन्भुतप तरस, एव समुद्दिस्स परिहावणिया जति होज कप्पति, महत्तरागारसमाधि तु . IFRAI wrjant दुपातमन्यरूपा, गदा इस प्रगमनानिमित्त पायते भोपध वा दीयते असा तरे ज्ञाते तथैव विवेक । भनामोग मासन, सामाkिen मदिए भागत परिम्पतिकाम्पति प्रतीक्षपते भय स्थिरस्तदा स्वाध्याय याघात इति उस्थाया यत्र ग वा समुद्दिश्यते, हस्त IN I पर साप पान भारत, भम्युरपाना भाचार्य प्राघूणको घागतोभयुस्थात य तस्स, एय समुद्दिष्टे पारिष्ठापनिकी यदि भवेत मामासीर ।
. सहित गृह्यते, तत्र द्वावेवाकारौ, आकारो हि नाम प्रत्याख्यानापवादहेतु , इह च सूत्र 'सूरे उग्गए णमोकारसहित पञ्च क्खाई' इत्यादि सागार व्याख्यातमेव, षट् चेति पौरुप्या तु, इह च पौरुषी नाम-प्रत्यारयानविशेपस्तस्या पट् आकारा भवन्ति, इह चेद सूत्रम्- पोरुसि पचक्खाति, उग्गते सरे चरविहपि आहार असण ४ अण्णत्थऽणाभोगेण सहसाकारेण पच्छन्न कालेण दिसामोहेण साधुक्यणेण सव्वसमाहिवत्तियागारेण वोसिरह । अनाभोगसहसाकारसगति पूर्ववत् , प्रच्छन्नकालादीना विद स्वरूप-पच्छण्णातो दिसा उ रएण रेणुणा पथएण या अण्णएण वा अतरिते सूरोण दीसति, पोरुसी पुण्णत्तिकातु पारितो, पच्छा णात ताहे ठाइतष ण भग्ग, जति भुजति तो भग्ग, एव सहिवि, दिसामोहेण कस्सइ पुरिसस्स कम्हिवि खेते दिसामोहो भवति, सो पुरिम पच्छिम दिस जाणति, एसो दिसामोहेण-अइरुग्गदपि सूर दह उस्सूरीभूतति मण्णति णाते ठाति, साधुणो भणति-उग्याडपोरुसी ताव सो पजिमितो, पारिता मिणति अन्नो वा मिणइ, तेण से भुञ्जतस्स कहित ण पूरितति, ताहे ठाइदय, समाधी णाम तेण य पोरसी प्र छन्ना दिशो रजसा रेणुना पर्यतेन वाअ येन वाऽन्तरिते सूर्यो न दृश्यते, पौरुपी पूर्णेतिकरवा पारितवान् पश्चात् ज्ञात सदा स्थानाप, म भान यदि भुत तदा भन्म सर्वैरप्येव, दिग्मोहेन कसचित् पुरुषस्य कसिन्नपि क्षेत्र दिग्मोहो भवति स पूवा पश्चिमा दिश नानाति, एव स दिामोदेन मधिरोद्यमपि सूय दृष्ट्वा उत्सूर्याभूतमिनि मन्यने ज्ञाते तिष्ठनि माधवो भणति- उद्घाटा पौरुपी तावत् स प्रनिमित पारयिया मिनोति भयो वा मिनोति, वन सम भुजानाय कथित न पूरितमिति तदा स्थातय । समाधिर्नाम तेन च पौरुषी . पंचक्खाता, आसुकारित च दुक्ख जात अण्णस्स या, ताहे तस्स पसमणणिमित्त पारापिजति ओसह वा दिनति, एस्थतरा जाते तहेव विवेगो, सप्तैव च पुरिमार्द्ध-पुरिमार्द्ध प्रथमप्रहरद्वयकालावधिप्रत्याग्यान गृह्यते तत्र सप्त आकारा भवति, इह च इद सूत्र-सूरे उग्गते'इत्यादि, पडाकारा गतार्था , नवर महत्तराकार सप्तम , असावपि सर्वोत्तरगुणप्रत्यारयाने साकारे कृताधिकारे अव व्याख्यात इति न प्रतन्यते, एकाशने अष्टावेर, एकाशन नाम सकृदुपविष्टपुताचालनेन भोजन, तत्रा टायाकारा भवन्ति, इह चेद सूत्र- 'एफासण'मित्यादि 'अण्णत्व अणाभोगेण सहसाकारेण सागारियागारेण आउटणपसारणेण गुरुअन्भु हाणेण पारिहायणियागारेण महत्तरागारेण सम्पसमाहिवत्तियागारेण चोसिरति । (सूत्र) अणाभोगसहसाकारा तहेच, सागारिय अद्धसमुद्दिस्स आगत जति बोलति पडिच्छति, अह थिर ताहे सज्झायया पातोत्ति उहेर अण्णत्व गतूण समुद्दिसति, हत्थ पाद या सीस वा(आउटेज)पसारेज वाण भजति, अन्भुट्ठाणारिहो आय रिओ पाहुणगो या आगतो अभुतप तस्स, एर समुद्दिस्स परिहावणिया जति होज कप्पति, महत्तरागारसमाधि तु मलास्याता, भानुकारि पदुपातमन्यस्य या, यदा तस्य प्रशमनानिमित्त पायते भोपध वा दीयते भवा तरे ज्ञाते तथव विवेक । भनाभोग सासामरी सयप, सागारिकोऽधसमुहिटे भागत यदि न्यतिकाम्पति प्रतीक्ष्यते भय स्थिरस्वदा स्वाध्याय याघात इति उस्थाया यत्र ग वा समुद्दिश्यते हस्त पाद पा आप पा भाउम्पत् प्रसारपत् या न भ पत, भम्युरयानाई आचार्य प्राणको वाऽऽगतोऽभ्युत्थात य तस्य, एवं समुद्दिष्ट पारिष्टापनिकी यदि भवेत उत्सव, मारामारसमाधी तु सयय ।
फासिय पालियं चेव, सोहिय तीरिय तहा । किरिअमाराहिअ चेव, एरिसयमी पयायव्च ॥ १५९३ ॥ स्पृष्ट-प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्त पालित चैव-पुन पुनरुपयोगप्रतिजागरणेन रक्षित शोभित-गुर्वादिप्रदा- नशेपभोजनासेवनेन तीरित-पूर्णेऽपि कालावधौ किञ्चित्कालावस्थानेन कीतित-भोजनवेलायाममुक मया प्रत्यारयात तत् पूर्णमधुना भोक्ष्य इत्युच्चारणेन आराधित-तथैव एभिरेव प्रकार सम्पूर्णेनिष्ठा नीत यस्मादेवभूतमेव तदाज्ञापा लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारण तस्माद् ईदृशि प्रयतितव्यमिति एवभूत एव प्रत्यारयाने यन कार्य इति गाथार्थ ॥ १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्पत्याख्यानगुणानाह- पचक्खाणमि कए आसवदाराइ हुत्ति पिहियाइ । आसववुच्छेएण तण्डायुच्छेअण होइ ॥ १५९४ ॥ तण्हावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साण । अग्लोवसमेण पुणो पञ्चक्माण हवइ सुद्ध ॥ १५९५ ॥ तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो तो अपुव्व तु । तत्तो केवलनाण तओ अ मुक्खो सयासुक्खो ॥ १५९६ ॥ प्रत्यारयाने कृते-सम्यग् निवृत्तौ कृताया किम् ?-आश्रयद्वाराणि भवन्ति पिहितानि-तद्विषयमतिद्धानि फर्मप द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्ते , आश्रवव्यवच्छेदेन च कर्मवन्धद्वारस्थगनेन च सवरणेनेत्यर्थ , किं १-तुइव्यवच्छे दन भवति-तद्विषयाभिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथार्थ ॥ १५९४ ॥ तृड्व्यवच्छेदेन च तद्विपयाभिलापनिवृत्ती घ अतुल -अनन्यसदृश उपशमो-मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणा-जायते पुरुषाणा, पुरुषप्रणीतः पुरुषप्रधानश्च धर्म ॥ इति ख्यापनार्थ मनुष्यग्रहणम् , अन्यथा स्त्रीणामपि भवत्येव, अतुलोपशमेन पुन -अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामेन पुनः . प्रत्यास्थान-उपलक्षणं भवति-शुद्ध जायते निष्कलङ्कमिति गाथार्थ ॥ १५९५ ॥ तत प्रत्यारयानाच्छुद्धाचारित्रधर्म स्फुरतीति वाक्यशेष , कर्मविवेक-कर्मनिर्जरा तत -चारित्रधर्मात , ततश्चेति द्विरावर्त्यते ततश्च-तस्माच्च कर्मविवेकात् 'अपूर्वमिति क्रमेणापूर्वकरण भवति, तत -अपूर्वकरणाच्छ्रेणिक्रमेण केवलज्ञान, ततश्च-केवलज्ञानाद् भवोपनाहिकर्म क्षयेण मोक्ष सदासौख्या-अपवर्गो नित्यसुखो भवति, एवमिद प्रत्याख्यान सकलकल्याणैककारण अतो यत्नेन कर्तव्य मिति गायार्थः ॥ १५९६ ॥ इद च मत्याख्यान महोपाधेश्रृंदाद् द्वादशविध भवति आकारसमन्वित या गृह्यते पाल्यते था, भत इदमभिषित्सुराह- नमुकारपोरिसीए पुरिमाटेगासणेगठाणे य । आयविल अभत्तट्टे चरमे य अभिग्गहे विगई ॥ १५९७ ॥ दोपसस अह सत्सह य पच छच पाणमि । घउ पच अह नव य पत्तेय पिडए नवए ॥१५९८ ॥ दोवेष नमुकार आगारा एच पोरिसीए । सत्तेव य पुरिमढे एगासणगमि अहेव ।। १५९९ ।। सत्तेगहाणस्स उ अद्वेषापविरामि आगारा । पचेव अभत्तहे छप्पाणे चरिमि चत्तारि ॥ १६०० ॥ पच परो अभिग्गहि निव्वीए अह नव य आगारा । अप्पाज्राण पच उ स्वति सेसेसु चत्तारि ॥ १६०१ ।। नमस्कार इत्युपलक्षणात् नमस्कारसहित पौरुप्या पुरिमार्द्ध एकाशने एकस्थाने चआचाम्ले अभक्तार्थे चरमे च अभिग्रहे विकृती, किं, यथासमेते आकारा, द्वौ पट् च सप्त अष्टौ समाष्टौ पञ्च पद पाने चतु पञ्च अष्टौ नव प्रत्येक पिण्डको नयक इति गाथाद्वयार्थ ॥ १५९७-१५९८ ।। भावार्थमाह-द्वावेव नमस्कारे आकारो, इह च नमस्कारग्रहणान्नमस्कार- फासिय पालिय चेव, सोहिय तीरिय तहा । किहिअमाराहिअ चेव, एरिसयमी पयइयव्य ।। १५९३ ।। स्पृष्ट-प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्त पालित चैव-पुन पुनरुपयोगपतिजागरणेन रक्षित शोभित-गुर्यादिमदा नशेषभोजनासेवनेन तीरित-पूर्णेऽपि कालावधौ किश्चित्कालावस्थानेन कीतित-भोजनवेलायाममुक मया प्रत्याख्यात तत् पूर्णमधुना भोक्ष्य इत्युच्चारणेन आराधित-तथैर एभिरेव प्रकार सम्पूर्णनिष्ठा नीत यस्मादेवभूतमेव तदाज्ञापा लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारण तस्माद् ईशि प्रयतितव्यमिति एवमूत एव प्रत्याख्याने या कार्य इति गाथार्थ ॥ १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्प्रत्याख्यानगुणानाह- पचक्खाणमि कए आसवदाराइ हुति पिहियाइ । आसवधुच्छेएण तण्हावुच्छेअण होइ ॥ १५९४ ॥ तण्हावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साण । अउलोवसमेण पुणो पञ्चस्खाण हयइ सुद्ध ॥ १५९५ ।। तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो तओ अपुष्व तु । तत्तो केवलनाण तओ अ मुक्खो सपासुक्खो ॥ १५९६ ।। प्रत्याख्याने कृते-सम्यानिवृत्तौ कृताया किम् ?-आश्रयद्वाराणि भवन्ति पिहितानि-तविषयप्रतिरद्धानि कर्मपध द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्ते , आनवव्यवच्छेदेन च कर्मनन्धद्वारस्थगनेन च सवरणनेत्यर्थ , किं !-तृव्यवच्छे दन भवति-तद्विषयाभिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथार्थ ॥ १५९४ ॥ तृव्यवच्छेदेन च तद्विपयाभिलापनिपूची अतुल -अनन्यसदृश उपशमो-मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणा-जायते पुरुषाणा, पुरुषप्रणीत पुरुषप्रधान धर्म इति ख्यापनार्ध मनुष्यग्रहणम् , अन्यथा वीणामपि भरत्येय, अतुलोपशमेन पुन -अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामन पुन .
ॐ प्रत्याख्यान-उक्तलक्षण भवति-शुद्ध जायते निष्कलङ्कमिति गाथार्थ ॥ १५९५ ।। तत प्रत्याख्यानाच्छुद्धाच्चारित्रधर्म स्फुरतीति वाक्यशेष , कर्मविवेक कर्मनिर्जरा ततः चारित्रधर्मात्, ततश्चेति द्विरावर्त्यते ततश्च-तस्माच्च कर्मविवेकात् 'अपूर्व'मिति क्रमेणापूर्वकरण भवति, तत-अपूर्वकरणाच्छेणिक्रमेण केवलज्ञान, ततश्च-केवलज्ञानाद भवोपमाहिकर्म क्षयेण मोक्ष सदासौख्या-अपवर्गो नित्यसुखो भवति, एवमिद प्रत्याख्यान सकलकल्याणैककारण अतो यत्नेन कर्तव्य मिति गाधार्थः ॥ १५९६ ॥ इद च प्रत्याख्यान महोपाधे दाद् द्वादशविध भवति आकारसमन्वित पा गृह्यते पाल्यते वा, अत इदमभिधित्सुराह- नमुकारपोरिसीए पुरिमाटेगासणेगठाणे य । आयपिल अभत्तहे चरमे य अभिग्गहे विगई ॥ १५९७ ॥ दो एच सत्त अह सतह य पच छच पाणमि । चउ पच अह नव य पत्तेय पिडए नवए ॥ १५९८ ॥ दोवेव नमुकारे आगारा छच पोरिसीए । सत्तेव य पुरिमढे एगासणगमि अट्टेव ॥१५९९ ॥ सत्तेगहाणस्स उ अटेवायविलमि आगारा । पचेव अभत्तहे छप्पाणे चरिमि चत्तारि ॥ १६०० ॥ पच परो अभिग्गहि निध्वीए अह नव य आगारा । अप्पाउराण पच उ हवति सेसेसु चत्तारि ।। १६०१ ।। नमस्कार इत्युपलक्षणात् नमस्कारसहित पौरुष्या पुरिमा एकाशने एकस्थाने चआचाम्ले अभक्तार्थे चरमे च अभिग्रहे विकृती, किं १, यधाससमेते आकारा, दौ पट् च सप्त अष्टौ सप्ताप्टौ पश्च पट् पाने चतु पञ्च अष्टौ नव प्रत्येक पिण्डको नधक इति गाथाद्वयार्थः ॥ १५९७-१५९८ ॥ भावार्थमाह-द्धावेव नमस्कारे आकारी, इह च नमस्कारग्रहणानमस्कार- फासिय पालियं चेव, सोहिय तीरिय तहा । किहिअमाराहिअ चेच, परिसयमी पयइयव्य ॥ १५९३ ॥ स्पृष्ट-प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्त पालित चैव-पुन पुनरुपयोगपतिजागरणेन रक्षित शोभित-गुर्यादिप्रदा- नशेपभोजनासेवनेन तीरित-पूर्णेऽपि कालावधौ किञ्चित्कालावस्थानेन कीतित-भोजनवेलायाममुक मया प्रत्यारयात तत् पूर्णमधुना भोक्ष्य इत्युच्चारणेन आराधित-तथैव एभिरेव प्रकार सम्पूर्णेनिष्ठा नीत यस्मादेवभूतमेव तदाज्ञापा लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारण तस्माद् ईदृशि प्रयतितव्यमिति एवमूत एव प्रत्याख्याने यल कार्य इति गाथार्थ ॥ १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्प्रत्याख्यानगुणानाह- पञ्चक्खाणमि कए आसवदाराइ हुति पिहियाइ । आसवयुच्छेएण तण्हावुच्छेअण होइ ॥ १५९४ ॥ तण्हावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साण । अउलोवसमेण पुणो पच्चक्खाण हवइ सुद्ध ।। १५९५ ।। तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो तओ अपुव्व तु । तत्तो केवलनाण तओ अ मुक्खो सयासुमो ॥ १५९६ ॥ प्रत्याख्याने कृते-सम्यगनिवृत्तौ कृताया किम् ?-आनवद्वाराणि भवन्ति पिहितानि-तद्विपयप्रतिपद्धानि फर्ममध द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्ते , आश्रयव्यवच्छेदेन च कर्मवन्धद्वारस्थगनेन च सवरणेनेत्यर्थ , कि ?-इव्ययच्छे दन भवति-तविपयाभिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथार्थ ॥ १५९४ ॥ तृव्यवच्छेदेन च तद्विपयामिलापनिची प अतुल -अनन्यसदृश उपशमो-मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणा-जायते पुरुषाणा, पुरुषप्रणीतः पुरुषप्रधानश्च धर्म इति ख्यापनार्थ मनुष्यग्रहणम् , अन्यथा स्त्रीणामपि भवत्येव, अतुलोपशमेन पुन -अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामेन पुन 'अ कुकुड्याः पच्यते अर्द्ध प्रसवाय कल्प्यते' इति, अपरिणताना श्रद्धान च न जायते, एव तु सामान्यविशषभेद निरूपणाया सुखावसेय सुखश्रद्धेय च भवति इति गाथा ॥ १५९० ॥ तथा चाह- असण पाणग चेव, खाइम साइम तहा । एव परुवियमी, सद्दहिउ जे सुह होइ ॥ १५९१ ॥ अशन पानक व खादिम स्वादिम तथा, एव प्ररूपिते-सामान्यविशेषभावनाख्याते, तथावबोधात् श्रद्धातु सुख भवति, मुसेन श्रद्धा प्रवर्तते, उपलक्षणार्थत्वाद् दीयते पाल्यते च सुखमिति गाथार्थ ॥ १५९१ ॥ आह-मनसाऽन्यथा सप्रधारिते प्रत्याख्याने त्रिविधस्य प्रत्यारयान करोमीति वागन्यथा विनिर्गता चतुर्विधस्येति गुरुणाऽपि तथैव दत्तमत्र फ प्रमाण ?, उच्यते, शिष्यस्य मनोगतो भाव इति, आह च- असत्य निवाडिए पजणमि जो खलु मणोगओभावो। त खलु पचरखाण न पमाण वजणच्छलणा ॥१५९२॥ अन्यत्र निपतिते व्यजने-त्रिविधप्रत्याख्यानचिन्ताया चतुविध इत्येवमादौ निपतिते शब्दे य खलु मनोगतो भाव प्रत्याख्यातु खलुशब्दो विशेपणे अधिकतरसयमयोगकरणापहृतचेतसोऽन्यत्र निपतिते न तु तथाविधप्रमादात् यो मनो गतो भाव आप तत् खलु प्रत्याख्यान प्रमाण, अनेनापान्तरालगतसूक्ष्मविवक्षान्तरप्रतिषेधमाह, आद्याया एव प्रवर्तक- त्वाद, व्यवहारदर्शनस्य चाधिकृतत्वाद्, अत न प्रमाण व्यञ्जन-तच्छिप्याचार्ययोर्वचन, किमिति !, छलनाऽसौ व्यज नमात्र, तदन्यधाभायसद्भावादिति गाधार्थ ॥ १५९२ ॥ इद च प्रत्यारयान प्रधान निजराकारणमिति विधिवदनुपा टनीय, तथा पाह- हेतुत्वेन तदेव स्वादयतीत्यर्थ । विचित्र निरुक्त पाठात् , चमति च रौति च भ्रमर इत्यादिप्रयोगदर्शनात् , साधुरवायम न्वर्थ इति गाथार्थ ॥ १५८८ ॥ उक्त पदार्थ , पदविग्रहस्तु समासभाक्पदविषय इति नोक । अधुना चालनामाह- सव्वोऽविय आहारो असण सव्वोऽवि बुचई पाण। सव्वोऽविखाइमतिय सव्वोपविय साइम होई ॥१५८९॥ यद्यनन्तरोदितपदार्थापेक्षया अशनादीनि तत सर्वोऽपि चाहारश्चतुर्विधोऽपीत्यर्थ अशन, सर्वाऽपि चोच्यते पान | सर्वोऽपि च खादिम सर्व एव स्वादिम भवति, अन्यथा विशेपात्, तथाहि-यधैवाशनमोदनमण्डकादिक्षुध शमयति तधेय पानक द्राक्षाक्षीरपानादि खादिममपि च फलादि स्वादिममपि ताम्बूलपुगफलादि, यथा च पान प्राणानामुपमहे वर्तते एवमशनादीन्यपि, तथा चत्वार्यपि खे मान्ति चत्वार्यपि वा स्वादयन्ति आस्वाद्यन्ते वेति न कश्चिद् विशेष , तस्मादयु तमेव भेद इति गाथार्थ ॥ १५८९ ॥ इय चालना, प्रत्यवस्थान तु यद्यपि एतदेव तथापि [तुल्यार्थत्वमाप्तावपि] रूदितो नीतित प्रयोजन सयमोपकारकमस्ति एव कल्पनाया , अन्यथा दोप , तथा चाह- जइ असणमेव सव्व पाणग अविवजणमि सेसाण । हवह य सेसविवेगो तेण विदत्ताणि चउरोऽपि ॥ १५९० ॥ यद्यशनमेव सर्वमाहारजात गृह्यते तत शेषापरिभोगेऽपि पानकादिवर्जने-उदकादिपरित्यागे शेपाणामाहारभेदाना निवृत्तिर्न कृता भवतीति वाक्यशेष , तत का नो हानिरिति चेत् ? भवति शेषविवेक -अस्ति च झोपाहारभेदपरित्याग , न्यायोपपन्नत्वात् , प्रेक्षापूर्विकारितया त्यागपालन न्याय , स चेह सम्भवति, तेन विभकानि चत्वार्यपि अशनादीनि, तदक भावेऽपि तत्तभेदपरित्यागे एतदुपपद्यत एवेति चेत्, सत्यमुपपद्यते दुरवसेय तु भवति, तस्यैव देशस्त्यतस्तस्पर नेति . इस्पस स्युरम्तस्य भश्यत इत्यशनं भवति, तथा 'पा पाने' इत्यस्य पीयत इति पानमिति, 'खाह भक्षणे'इस्यस्य च वक्त- म्यादिमन्प्रत्ययान्तख सापत इति खादिम भवति, एव 'स्वद वर्द आस्वादने' इत्यस्य च स्वाद्यत इति स्वादिम अथवा साप साप च, 'अन्य'ति परिवर्जनार्थ यथा 'अन्यत्र द्रोणभीष्माम्या, सर्व योषा पराङ्मुखा' इति, तथा आमोमनमा- भोग न आभोगोऽनामोगः, अत्यन्तविस्मृतिरित्यर्थ , तेन, अनाभोग मुक्त्वत्यर्थः, तथा सहसाकरण सहसाकार -अति प्रवृत्तियोगादनिवर्तनमित्यर्थ ,तेन ते मुक्त्वा-युत्सृजतीत्यर्थ । एष पदार्थ , पदविग्रहस्तु समासभाक्पदविषय इति क्वचि देष भवति न सर्वत्र, स च यथासम्भव प्रदर्शित एव, चालनामत्यवस्थाने च नियुक्तिकार-स्वयमेव दर्शयिष्यतीति सूत्र- समुदायार्थः ॥ अधुना सूत्रस्पशिकनिर्युक्तस्येदमेव निरूपयन्नाह- असण पाणग पेय, साइम साइम तहा । एसो आहारविही, चउविहो होइ नायव्वो ॥ १५८७ ।। आसु खुद समई, असण पाणाणुवग्गहे पाण । से माइ खाइमति य, साएह गुणे तओ साई ॥१५८८ ॥ अशन-मण्डकीदनादि, पान चैव-द्राक्षापानादि, खादिम-फलादि तथा स्वादिम-गुडताम्बूलपूगफलादि, एप आहार- विधिश्चतुर्विधो भवति ज्ञातव्य इति गाथार्थ ॥ १५८७ ॥ साम्प्रत समयपरिभापया शब्दार्थनिरूपणायाह-आशु-शीघ्र धुपा-बुभुक्षा शमयतीत्यशन, तथा प्राणानाम्-इन्द्रियादिलक्षणाना उपग्रहे-उपकारे यद् वर्त्तत इति गम्यते तत् पानमिति, समिति-आकाश तच मुसविवरमेव तस्मिन् मातीति खादिम, स्वादयति गुणान् रसादीन सयमगुणान् वा यतस्तत स्वादिम, यास्यतीति । अत्रान्तरेऽध्ययनशब्दार्थों निरूपणीय , स चान्यन न्यक्षेण निरूपितत्वान्नेह प्रतन्यते, गतो नामनिप्पन्नो निक्षेप , साम्प्रत सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसर , स च सूत्रे सति भवति, सूत्र चानुगमे, स च विधा-सूत्रानुगमो नियुक्त्यनुगमश्च, तत्र नियुक्त्यनुगमस्त्रिविध , तद्यथा-निक्षेपनियुक्त्यनुगम उपोद्घातनिर्युक्त्यनुगम सूत्रस्पशिकनिर्युक्त्य नुगमश्चेति, तत्र निक्षेपनियुक्त्यनुगमोऽनुगतो वक्ष्यते च, उपोद्घातनिर्युक्त्यनुगमस्त्वाभ्या द्वारगाधाम्यामवगन्तव्य , तद्यथा-'उद्देसे णिसे य' इत्यादि, 'कि कतिविध'मित्यादि, सूत्रस्पर्शिकनियुक्त्यनुगमस्तु सूत्रे सति भवति, सूत्र च सूत्रा- नुगम इति, स चावसरप्राप्त एव, युगपञ्च सूत्रादयो ब्रजन्ति, तथा चोक-"सुत्त सुत्ताणुगमो सुत्तालावयगतोय पिक्सेगे। सुत्तप्फासियनिज्जुत्तिणया य समग तु यच्चति ॥ १॥" अत्राक्षेपपरिहारौ न्यक्षेण सामायिकाध्ययने निरूपितायेय नेह वितन्येते इत्यल विस्तरेण । तत्रेद सूत्र- सरे उग्गए णमोकारसहित पचक्खाति चउविरपि आहार असणं पाण खाइम साइम, अण्णत्य अणा- भोगेर्ण सहसाकारण वोसिरामि। अस्य व्याख्या-तलक्षण-'सहिता च पद चैव, पदार्थ पदविग्रह । चालना प्रत्यवस्थान, व्याख्या तन्त्रस्य पदविधा ॥१॥ तत्रास्खलितपदोच्चारण सहिता निर्दिष्टैव, अधुना पदानि-सूर्ये उद्गते नमस्कारसहित प्रत्यारयाति, पतुविधमपि आहार अशन पान खादिम स्वादिम, अन्यत्रानाभोगेन सहसाकारेण व्युत्सृजति । अधुना पदार्थ उच्यते-वर अश् भोजने' १ सूत्र सूत्रानुगम सूत्रालापकगत निक्षेप.। सूत्रस्पशिकनियुक्तियाश्च युगपदेव अगन्ति ॥१ - . इत्यस स्युरन्तस्य भश्यत इत्यानं भवति, तथा 'पा पाने' इत्यख पीयत इति पानमिति, 'खाह भक्षणे इत्यस्य च वक्त- म्यादिमन्प्रत्ययान्तल सापत इति खादिमं भवति, एव 'स्वद स्वर्द आस्वादने' इत्यस्य च स्वायत इति स्वादिम अथवा सार्थ स्वार्थ च, 'अन्यत्रे'ति परिवर्जनार्थ यथा 'अन्यत्र द्रोणभीष्माभ्या, सर्वे योधाः परामुखा' इति, तथा आमोमनमा- भोग' न मामोगोऽनाभोग , अस्थम्तविस्मृतिरित्यर्थ , तेन, अनाभोग मुक्त्वेत्यर्थ , तथा सहसाकरण सहसाकार -अति प्रवृत्तियोगादनियतनमित्यर्थ , तेन ते मुक्त्वा-व्युत्सृजतीत्यर्थ । एप पदार्थ , पदविग्रहस्तु समासभाक्पदविषय इति कचि देव भवति न सर्वत्र, स च यथासम्भव प्रदर्शित एव, चालनाप्रत्यवस्थाने च नियुक्तिकार स्वयमेव दर्शयिष्यतीति सूत्र- समुदाया । अधुना सूत्रस्पशिकनियुक्त्येदमेव निरूपयन्नाह- असण पाणग चेय, खाइम साइम तहा । एसो आहारविही, चउब्विहो होइ नायव्यो ॥ १५८७ ।। आसु सुह समई, असण पाणाणुवग्गहे पाण। से माइ खाइमति य, साएइ गुणे तओ साई ॥ १५८८ ॥ अदान-मण्डकोदनादि, पान पय-द्राक्षापानादि, खादिम-फलादि तथा स्वादिम-गुडताम्बूलपूगफलादि, एप आहार विधिचतुर्विधो भवति ज्ञातव्य इति गाथा ॥ १५८७ ॥ साम्मत समयपरिभापया शब्दार्थनिरूपणायाह-आशु-शीघ्र शुपा-चुमुक्षा शमयतीत्यदान, क्या प्राणानाम्-इन्द्रियादिलक्षणाना उपग्रहे-उपकारे यद्वर्त्तत इति गम्यते तत्पानमिति, समिति-आकाश तच मुखवियरमेव तस्मिन् मातीति खादिम, स्वादयतिगुणान रसादीन् सयमगुणान् वा यतस्तत स्वादिम, दस एते सवे वातालीस दोसा णिचपडिसिद्धा, एते कतारे दुभिक्षादिसुण भजतित्ति गाथा ॥ २५० ॥ इदानी भाषशु द्धमाह-रागेण वा-अभिष्वङ्गलक्षणेन द्वेपेण घा-अप्रीतिलक्षणेन, परिणामेन च-इहलोकाद्याशसालक्षणेन स्तम्भादिना या वक्ष्यमाणेन न दूपित-न कलुपित यत् तु-यदेव तत् खल्विति-तदेव खलुशब्दस्यावधारणार्थत्वात् प्रत्याख्यान भायपि शुद्ध 'मुणेय'ति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थ ॥ अवयवत्थो पुण-रागेण एस पृइज्जदित्ति अपि एवं फरेमि तो पुजिहामि एव रागेण करेति, दोसैण तहा करेमि जहा लोगो ममहुत्तो पडति तेण एतस्स ण अहायति एव दोमेण, परिणामेण णो इहलोगहताए णो परलोगळ्याए नो कित्तिजसवण्णसद्दहेतु या अण्णपाणरत्यलोभेण सयणासणवत्यहेतु वा, जो एव करेति त भावसुद्ध ॥२५॥ एभिर्निरन्तरव्यावर्णितै पइभि स्थान श्रद्धानादिभि प्रत्याख्यान नदूपित- कलुपित यत् तु-यदेव तत् शुद्ध ज्ञातव्य । तत्प्रतिपक्षे-अश्रद्धानादौ सति अशुद्ध तु-अशुद्धमवेति गाथार्थः ॥ २५२ ॥ परिणामेन वा न नदूषितमित्युक्त तत्र परिणाम प्रतिपादयन्नाह स्तम्भात्-मानात् , क्रोधात्-प्रतीतात्, अनाभोगात्-वि- स्मृते अनापृच्छात असन्तते (तात ) परिणामात् अशुद्ध अपायो वा निमित्त यस्मादेव तस्मात् प्रत्यारयानचिन्ताया विद्वा १ दश, एते सर्व द्विचत्वारिंशत् दोषा नित्य प्रतिषिद्धा , एते का सारदुर्भिक्षादिषु न भ यते इति । २ भवयवाध पुना राणप पूज्यते इस्लामपि एय करोमि तत पूजयिष्ये एव रागेण करोति, द्वेपेग तथा करोमि यथा लोको ममायत्तो पतति तेनेन नादियते एव द्वषेग, परिणामेन नहलोमाथाय न पालोग र्थाय न कीर्तिवणयश श दहेतोवा भसपानवसलोभेन रायनासनवस्त्र हेतोवा य एवं करोति तत् भावशुद्ध ।
न प्रमाण निश्चयनयदर्शनेनेति गाथार्थ ॥ २५३ ॥ थभेणे एसो माणिजति अहपि पच्चक्खामि तो माणिजामि, कोण पडिचोदणाइ अबाडिओ णेच्छति जेमेतु कोहेण अन्भत्तह करेति, अणाभोगेण णयाणति कि मम पञ्चक्खाणति जिमिएण सभरित भग्गं पचक्खाण, अणापुच्छा णाम अणापुच्छाए चेव भुजति मा वारिजिहामि जहा तुमे अब्भत्तहो पञ्चक्खादो ति, अहवा जेमेमि तो भणिहामि वीसरितति, 'असततित्ति णस्थि एत्थ किंचि भोत्तव वर पञ्चक्खातति परिणामतोऽशु श्रोत्ति दार । सो पुषवणितो इहलोगजसकिचिमादि, अहवा एसेव धभादि अवाउत्ति, अह पञ्चक्खामि, मा णिच्छुभी हामिति, अहवा एए ण पञ्चक्खाति । एव ण कप्पति विदू णाम जाणगो तस्स सुद्ध भवति सो अण्णधा ण करेति जम्हा, कम्हा , जाणगो, तम्हा विदू पमाण, जाणतो सुह परिहरतित्ति भणित होति, सो पमाणं, तस्य शुद्ध भवतीत्यर्थ । 'पच्च क्खाया समत्त' मूलद्वारगाथाया प्रत्याख्यानमिति द्वार व्याख्यात । शेपाणि तु प्रत्याख्यात्रादीनि पञ्च द्वाराणि नामनिष्पन्न निक्षेपान्तर्गतान्यपि सूत्रानुगमोपरि व्यारयास्यामः, किमिति?, अत्रोच्यते, येन प्रत्याख्यान सूत्रानुगमेन परमार्थत समाप्ति सम्मेनप मान्यते भामपि प्रत्याश्यामि ततो मानयिध्ये, क्रोधन प्रतिनोदनया निर्भसितो ने छति जिमित सोधेनाभक्ताथ करोति अनाभोगेन न मानातिकमा प्रत्याख्यानमिति जिमितेन स्मृत भन्न मत्यापयान, भनाइ छा नाम मनापश्यैव भुनकि मा वारिपि यथा स्वयाऽभकाथ प्रत्याख्यात इति, भपा मामि सतो मणिप्यामि विस्मृतमिति, भसदिति नास्त्यन किमि भोफग्य घर प्रत्यारयातमिति परिणामतोऽशुद्ध इति द्वार। स पूर्ववार्गत इहलोकयश . कीधियणादि, अपप एष सम्भादिरपाप इति, भह प्रत्याश्यामि मा निश्चिकाशिपमिति, अथर्वते न प्रत्याख्याति, एव न कल्पते, विदुनाम ज्ञायक तस्य शुद्ध भवति, सोन्पया मकरोति यस्माद, कस्मात् , शायक , वरमाद्विदु प्रमाण, जानान सुख परिहरतीति भणित भवति, स प्रमाग ।
दस एते सधे वातालीस दोसा णिच्चपडिसिद्धा, एते कतारे दुभिक्षादिसुण भजतित्ति गाधार्थ ॥ २५० ॥ इदानी भाषशु माह-रागेण वा-अभिष्वङ्गलक्षणेन द्वेपेण चा-अप्रीतिलक्षणेन, परिणामेन च-इहलोकायाशसालक्षणेन स्तम्भादिना या वक्ष्यमाणेन न दूषित-न कलुपित यत् तु-यदेव तत् खल्विति-तदेव खलुशब्दस्यावधारणार्थत्वात् प्रत्याख्यान भाववि शुद्ध 'मुणेयवति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थ ॥ अवयवत्थो पुण-रागेण एस पूइजदिति अरपि एर फरेमि तो पुजिहामि एव रागेण करेति, दोसेण तहा करेमि जहा लोगो ममहत्तो पडति तेण एतस्त ण अहायति एर दोमेण, परिणामेण णो इहलोगहताए णो परलोगहयाए नो कित्तिजसवण्णसद्दहेतु या अण्णपाणवत्वलोभेण सयणासणयस्वदेतु वा, जो एव करेति त भावसुद्ध ॥२५॥ एभिर्निरन्तरव्यावर्णिते पडूभि स्थान श्रद्धानादिभि प्रत्यारयान न दूपित-न कलुपित यत् तु-यदेव तत् शुद्ध ज्ञातव्य । तत्प्रतिपक्षे-अश्रद्धानादो सति अशुद्ध तु-अशुद्धमवेति गाधार्थ ॥ २५२ ।। परिणामेन वा न नदूपितमित्युक्त तत्र परिणाम प्रतिपादयन्नाह-स्तम्भात्-मानात् , क्रोधात्-प्रतीतात्, अनाभोगाव-पि स्मृते अनापृच्छात असन्तते (तात) परिणामात् अशुद्ध अपायो वा निमित्त यस्मादेव तस्मात् प्रत्यारयानचिन्ताया विद्धार १ दश एते सर्व द्विचत्वारिंशत् दोपा नित्य प्रतिपिद्धा , एते का तारदुर्भिक्षादिषु न भयते इति । २ अवयवाध पुना रागणप पूरपते इस्पामपि एप करोमि तत पूजयिष्ये एव रागेण करोति द्वेपेग तथा करोमि पया लोको ममापत्तो पति तेनन नानियते एप पेग, परिणामेन नेहलोमाथाय २ परसाका थाय न कीर्तिवणयश श दहेतो; अन्नपानवलोभेन शयनासनवस्त्र हेतोवा, य एवं करोति तत् भावगुद्ध ।
अणुभासह गुरुवयण अक्खरपयषजणेहि परिसुद्धापजलिउडो अभिमुहोत जाणणु भासणासुद्ध ॥२४९॥ (भा०) कतारे दुभिक्खे आयके वा महई समुप्पन्ने । ज पालिय न भग्ग त जाणणु पालणासुद्ध ।। २५० ।। (भा०) रागेण व दोसेण व परिणामेण व न दूसिय ज तु।त खलु पञ्चक्खाण भावविसुद्ध मुणेयव्व ॥२५१॥ (भा० एएहिं छर्हि ठाणेहि पचरुखाण न दूसिय ज तु । त सुद्ध नायव्व तप्पडिवक्खे असुद्ध तु ॥ २५२ ॥ (भा०) धमा कोहा अणाभोगा अणापुच्छा असतह। परिणामओ असुरो अवाउ जम्हा विउ पमाण ॥ २५३ ॥ (भा०) पच्चक्खाण समत्त कृतिकर्मण -चन्दनकस्येत्यर्थ विशुद्धि-निरवधकरणक्रिया प्रयुते य स प्रत्याख्यानकाले अन्यूनातिरिक्ता विशुद्धि मनोवाक्कायगुष्ठः सन् प्रत्यारयातृपरिणामत्वात् प्रत्याख्यान जानीहि विनयतो-विनयेन शुद्धमिति गाथार्थ ॥२४८॥ अधुनाऽनुभाषणशुद्ध प्रतिपादयन्नाह-कृतकृतिकर्मा प्रत्याख्यान कुर्वन् अनुभापते गुरुवचन, लघुतरेण शब्देन भणतीत्यर्थ , कथमनुभापते?-अक्षरपदव्यञ्जनै परिशुद्ध, अनेनानुभाषणायनमाह, पवर गुरू भणति बोसिरति, इमोवि भणति चोसि रामोति, सेस गुरुभणितसरिस भाणितव । किभूत सन् !, कृतमाञ्जलिरभिमुखस्तज्जानीह्यनुभाषणाशुद्धमिति गाथार्थ ॥ २४९ ।। साम्प्रतमनुपालनाशुद्धमाह-कान्तारे-अरण्ये दुभिक्षे-कालविभ्रमे आतङ्क वा-ज्वरादी महति समुत्पन्ने सति यत् पालित यन्न भग्न तजानीह्यनुपालनाशुद्धमिति । एत्थ उग्गमदोसा सोलस उप्पादणाएवि दोसा सोलस एसणादोसा पर गुरुभंगति-म्युरसजति, भयमपि भगति प्युस्सुनाम इति शेप गुरुभणितसहश भगितम्य । २ अत्रोद्मदोपा पोदश उत्पादनाया अपि दोषा पोडा एपगादोपा भूतै प्रज्ञप्ता-प्ररूपिता, कै ?-तीर्थकरै ऋपभादिभि , तामह वक्ष्ये, कथ -समासेन-सङ्केपेणेति गायार्थ ॥ २४५ ॥ अधुना पविधत्वमुपदर्शयन्नाह-सा पुन शुद्धिरेव पविधा, तद्यथा श्रद्धानशुद्धि ज्ञानशुद्धिश्च विनयशुद्धि अनुमा पणाशुद्धिश्चैव, तथाऽनुपालनाविशुद्धिश्चैव भावशुद्धिर्भवति पष्ठी, पाठान्तर वा 'सोहीसदहणे' त्यादि, तन शुद्धिशब्दो द्वारोपलक्षणार्थ , नियुक्तिगाथा चेयमिति गाथासमासार्थ ॥ १५८६ ॥ अवयवार्थ तु भाष्यकार एव पक्ष्यति, तनाव द्वारावयवार्थप्रतिपादनाया- पञ्चरखाण सव्वन्नुदेसिअ ज जहि जया काले । त जो सद्दहइ नरो त जाणसु सधहणसुद्धः ॥ २४६ ॥ (भा०) पचक्खाण जाणइ कप्पे ज जमि होइ कायव्वा । मूलगुणे उत्तरगुणे त जाणसु जाणणासुद्ध ।। २४७ ॥ (भा०) प्रत्याख्यान सर्वज्ञभापित-तीर्थकरप्रणीतमित्यर्थ 'यदिति यत् सप्तविशतिविधस्यान्यतम, सप्तविंशतिविध च पश्यविध साधुमूलगुणप्रत्याख्यान दशविधमुत्तरगुणप्रत्याख्यान द्वादशविध भापकप्रत्याख्यान 'यत्र' जिनकल्पे चतुर्याम पद्ययाम या श्रावकधर्मे वा 'यदा' सुभिक्षे दुर्भिक्षे वा पूवोहे पराहे वा काल इति चरमकाले तत् य श्रद्धत्ते नर तत् तदभेदोपचा- रात् तस्यैव तथापरिणतत्वाजानीहि श्रद्धानशुद्धमिति गाथार्थ ॥ २४६ ॥ ज्ञानशुद्ध प्रतिपाद्यते, तर प्रत्याख्यान जानाति-अवगच्छति कल्पे-जिनकल्पादौ यत्प्रत्याख्यान यस्मिन् भवति कर्त्तव्य मूलगुणोत्सरगुणविषय तज्जानीहि ज्ञान शुद्धमिति गाथार्थ ॥ २४७ ॥ विनयशुद्धमुच्यते, तत्रेय गाथा- किइकम्मस्स विसोही पउजई जो अहीणमहरितामणवयणकायगुत्तोत जाणसुविणयओसुद्ध॥२४८॥ (मा०) वा सविग्गअण्णसभोइयाण जथा एताणि दाणकुलाणि सङगकुलाणि वा, अतरतो सभोइयाणवि उवदिसेज ण दोसो, अह पाणगस्स सण्णाभूमि या गतेण सखडीभत्तादिग का होज ताहे साधूण अमुगत्य सखडित्ति एव उवदिसेजा । उपदे सत्ति गत । जहासमाही णाम दाणे उपदेसे अ जहासामस्थ, जति तरति आणेदु देति, अह न तरति तो दवावेज वा उवदिसेज या, जया जया साधूण अप्पणो वा समाधी तथा तथा पयतितब जहासमाधित्ति वक्खाणिय । अमुमेवार्थ मुपदर्शयन्नाह भाप्यकार सविग्गअण्णसभोइयाण देसेज सहगकुलाइ । अतरतो या सभोइयाण देजा जहसमाही ॥२४४॥(भा०) गतार्धा, णवरमतरतस्स अण्णसभोइयस्सवि दातय । साम्प्रत प्रत्यारयानशुद्धि प्रतिपाद्यते, तथा चाह भाष्यकार - सोही पचक्खाणस्स छव्विहा समणसमयकेहि । पन्नत्ता तित्थयरेहि तमह वुच्छ समासेण ॥ २४५ ॥ (भा०) सा पुण सद्दहणा जाणणा यविणयाणुभासणा चेय । अणुपालणा विसोही भावविसोही भवे छहा ॥ १५८६ ॥ शोधन शुद्धि , सा प्रत्याख्यानस्य-प्राग्निरूपितशब्दार्थस्य पविधा-पट्मकाराश्रमणसमयकेतुभि-साधुसिद्धान्तचिह- सविनम्योन्यसामोगिकेभ्यो यतानि दानकुलानि भादककुलानि पा, भशनुवन् साभोगिकेभ्योऽप्युपादशेन्न दोप , भय पानकस्य सज्ञाभूमि या गटन ससडीमछादिक या भवेत् सदा साधुम्योऽमुकर ससटीत्यवमुपदिशत, उपदेश इति गत, यथासमाधिनाम दाने उपदेशे च यथासामर्थ्य यदि मोवि भानीय ददाति भय न मोति तदा दापयेदोपदिशेद्वा, यथा यया साधनामा मनो वा समाधिस्तथा तथा प्रयतितम्य यथासमाधीति व्यारयात । २ नपरमराम्यतोऽन्यसाभोगिकापापि दातम्य .
न लाभ इत्यत आह-न च विरतिपालनाद् वैय्यावृत्य प्रधानतरमत सत्यपि च लाभे कि तेनेति गाया ॥ १५८२ ।। एव विनेयजनहिताय पराभिप्रायमाशय गुरुराह-न 'त्रिविध' करणकारणानुमतिभेदभिन 'त्रिविधेन' मनोवाक्काय- योगत्रयेण 'प्रत्याख्याति' प्रत्याचष्टे प्रक्रान्तमशनादि अतोऽनभ्युपगतोपालम्भश्चोदकमते, यतश्चैवम् अन्यस्मै दानम शनादेरिति गम्यते, तेन हेतुभूतेन कारण भुजिक्रियागोचरमन्यदानकरण तच्छुद्धस्य-आशसादिदोपरहितस्य तत - तस्मात् मुने -साधो नभवति तद्भङ्गहेतु -प्रक्रान्तप्रत्यारयानभगाहेतु , तथाऽनभ्युपगमादिति गाया ॥१५८शाक्षि- स्वयमेव-आत्मनेवानुपालनीय प्रत्याख्यानमुक्त नियुक्तिकारेण, दानोपदेशौच नेह प्रतिपिद्धी, तत्रात्मनाऽऽनीय वितरण दान दानश्राद्धकादिकुलाख्यान तूपदेश इति, यस्माद् एव तस्माद् दद्यादुपदिशेद्वा, यथासमाधिना वा यथासामर्थेन 'अ येभ्यो' बालादिभ्य इति गाथार्थ ॥ १५८४ ॥अमुमेवार्थ स्पृष्टयन्नाह ‘कय इत्यादि, निगदसिद्धा, एत्य पुण सामायारी-सय अभु जतोवि साधूण आणेत्ता भत्तपाण देजा, सत वीरियण निहितव अप्पणो, सते वीरिए अण्णो णाऽऽणारेययो, जवा अण्णो अमुगस्स आणेदु दिति, तम्हा अप्पणो सते वीरिए आयरियगिलाणनालवुड्डपाहुणगादीण गच्छस्स या सणायकुलेहितो वा असण्णातएहि वा लद्धिसपुण्णो आणेत्ता देज वा दवावेज वा परिचिएसुवा सखडीए वा दवावेज, दाणेत्ति गत, उपदिसम १ अन पुन सामाचारी-स्वयमभुभानोऽपि साधूभ्य आनीय भक्तपाने दद्यात् सद्वीय न निगृहितन्य भारमन , सति पीर्यऽन्यो माऽऽशापयितम्प यथा मुकम आनीय ददातु तस्मात् आमन सति वीय भाचार्यग्लानबालवृद्धमापूर्णकादिभ्यो गाय या सज्ञातीयकुलेम्यो यासsarयम्यो पाधिसपुग भानीय दद्यात् दापयेद्वा, परिचितेभ्यो वा सङ्घड्या वा दापयेत् , दानमिति गत, अदिशेद्रा .
वा सविग्गअण्णसभोइयाण जथा एताणि दाणकुलाणि सहगकुलाणि वा, अतरतो सभोइयाणवि उदिसेज्ज ण दोसो, अह पाणगस्स सण्णाभूमि वा गतेण सखडीभत्तादिग वा होज ताहे साधूण अभुगत्य सखडित्ति एव ज्वदिसेजा । उवदे- सत्ति गत । जहासमाही णाम दाणे उपदेसे अ जहासामत्थ, जति तरति आणेदु देति, अह न तरति तो दवावेज वा उपदिसेज वा, जथा जथा साधूण अप्पणो या समाधी तथा तथा पयतिता जहाममाधिति वक्लाणिय ! अमुमेनार्थ मुपदर्शयन्नाह भाष्यकार सचिग्गअण्णसभोइयाण देसेज सहगकुलाइ । अतरतो या सभोइयाण देजा जहसमाही ॥२४४॥ (भा०) मतार्धा, परमतरतस्स अण्णसभोइयरसवि दातव । साम्प्रत पत्याख्यानशुद्धि प्रतिपाद्यते, तथा चाह भाष्यकार - सोही पचक्खाणस्स छव्यिहा समणसमयकेजहि । पन्नत्ता तित्थयरहि तमह चुच्छ समासेण ॥ २४५ ।। (मा०) सा पुण सहहणा जाणणा यविणयाणुभासणा चेच । अणुपालणा विसोही भावविसोही भवे छहा ।। १५८६ ।। शोधन शुद्धि , सा प्रत्याख्यानस्य-प्रागनिरूपितशब्दार्थस्य पविधा-पट्मकाराश्रमणसमयकेतुभि-साधुसिद्धान्तचिह्न १ सविनम्योन्यसामोगिकेम्पो पवानि दानकुलानि भादककुलाल घा, अशक्नुवन् साभोमिकेम्पोऽप्युपादर्शन दोष , भय पानकस्य सज्ञाभूमि पा गवेन साडीमधादिक या भवेत् सदा साधुभ्योऽमुकत्र सखटीत्यवमुपदिशेत्, उपदेश इति गक्ष, यथासमाधिनाम दाने उपदेशे च यथासामर्थ्य यदि शमोति मानीप ददाति भय न होति सदा दापयेद्वोपविरावा, यया या साधूनामारमनो वा समाधिस्तथा तथा प्रयतित य यथासमाधीति व्याख्यात । २ नपरमरापोऽन्यसाभोगिकायापि दातम्य लाभ इत्यत आह-न च पिरतिपालनाद् वैश्यावृत्य प्रधानतरमत सत्यपि च लाभे कि तेति गावार्थ ॥ १५८२ ॥ एव विनेयजनहिताय पराभिप्रायमाशङ्कय गुरुराह-न 'त्रिविध' करणकारणानुमतिभेदभिन 'त्रिविधेन' मनोवाक्काय- योगत्रयेण 'प्रत्याख्याति' प्रत्याचष्टे प्रक्रान्तमशनादि अतोऽनभ्युपगतोपालम्भश्चोदकमते, यतश्चैवम् अन्यस्मै दानम |शनादेरिति गम्यते, तेन हेतुभूतेन कारण भुजिक्रियागोचरमन्यदानकरण तच्छुद्धस्य-आशसादिदोपरहितस्य तत - तस्मात् मुने -साधो नभवति तद्भङ्गहेतु -प्रकान्तप्रत्यारयानभङ्गहेतु , तथाऽनभ्युपगमादिति गाथार्थ ॥१५८॥किच- स्वयमेव-आत्मनैवानुपालनीय प्रत्याख्यानमुक्त नियुक्तिकारेण, दानोपदेशौ च नेह प्रतिपिद्धौ, तत्रात्मनाऽऽनीय वितरण दान दानश्राद्धकादिकुलाख्यानतूपदेश इति, यस्माद् एव तस्माद् दद्यादुपदिशेद्वा, यथासमाधिना या यथासामर्थेन 'अन्येभ्यो' पालादिभ्य इति गाथार्थ ॥ १५८४ ॥अमुमेवार्थ स्पृष्टयन्नाह 'कय'इत्यादि, निगदसिद्धा, एत्य पुण सामायारी-सय अभु |जतोवि साधूण आणेत्ता भत्तपाण देजा, सत वीरियण निगहितव अप्पणो, सते वीरिए अण्णो णाऽऽणाययो, जया अण्णो | अमुगस्स आणेदु दिति, तम्हा अप्पणो सते वीरिए आयरियगिलाणवालवुडपाहुणगादीण गच्छरस वा सणायकुलेहितो या असपणातएहि वा लद्धिसपुण्णो आणेत्ता देज वा दवावेज वा परिचिएसु वा सखडीए वा दवावेज, दाणेत्ति गत, उपदिसेज १ अन्न पुन सामाचारी-स्वयमभुझानोऽपि साधूभ्य मानीय भक्तपाने दद्यात् सदीय न निगृहितम्य भारमन , सति यीयऽन्यो नाऽज्ञापिम्प पयायो |ऽमुकम आनीय ददातु, तसात् भारमन सति वीय भाचार्यग्लानबालवृद्धमाघूर्णकादिभ्यो गाय वा सज्ञातीयकुलेम्यो पासशातीयेम्पा पा शिसपूण आनीय दद्यात् दापयेद्वा, परिचितेभ्यो वा सङ्घड्या चा दापयेत् , दानमिति गत, अदिदा . . , भणिय दसविहमेय पचक्खाण गुरूवएसेण । कयपचक्खाणविहि इत्तो कुच्छ समासेण ॥ १५८० ॥ आह जह जीवघाए पचरखाए न कारए अन्न । भगभयाऽसणदाणे धुव कारवणे य नणु दोसे ॥ १५८१ ।। नो कयपचक्खाणो, आयरियाईण दिन असणाई । न य विरईपालणाओ यावच्च पहाणयर ॥ १५८२ ॥ नो तिविहतिविरेण पचक्रसइ अन्नदाणकारवण । सुदस्स तओ मुणिणो न होइ त भगहे उत्ति ॥ १५८३ ॥ सयमेवणुपालणिय दाणुचएसो य नेह पडिसिद्धो । ता दिज उघइसिन व जहा समाहीइ अन्नेसि ॥१५८४॥ कपपचाखाणोऽपि य आयरियगिलाणघालवुहाण । दिज्जासणाइ सते लाभे कयवीरियायारो ॥ १५८५ ॥ भणित दशविधमेतत् प्रत्याख्यान गुरूपदेशेन, कृत मत्याख्यान येन स तथाविधस्तस्य विधिस्त 'अत' ऊर्ध वक्ष्ये 'समासेन' सङ्गेपेणेति गाथार्थ ॥ १५८० ॥ प्रत्याख्यानाधिकार एवाह पर, किमाह ?-यथा जीवघाते-प्राणातिपाते प्रत्यारयाते सत्यसा प्रत्यारयाता न कारयत्यन्यमिति-न कारयति जीवघात अन्यप्राणिनमिति, कुत १-भगभयात्- प्रत्याख्यानभद्गभयादित्यर्थ,भावार्थ -अश्यत इत्यशनम्-ओदनादि तस्य दानम्-अशनदान तस्मिन्नशनदाने,अशनशब्द पा नायुपरक्षणार्थ , ततश्चैतदुक्त भवति-कृतप्रत्यारयानस्य सत अन्यस्मै अशनादिदाने धुव कारणमिति-अपश्य भुजिक्रिया कारण, अशनादिलाभे सति भो जिक्रियासद्भावात् , तत किमिति चेत्, ननु दोप-प्रत्याख्यानभङ्गदोप इति गाथार्थ ॥ १५८१॥ अत-नो कयपचक्खाणो आयरियाईण दिज असणाई यतश्चैवमत न कृतप्रत्याख्यान पुमानाचार्या दिभ्य आदिशब्दादुपाध्यायतपस्विदक्षिकग्लानद्धादिपरिग्रह दद्यात्, किम् ? -अश्शनादि, स्यादेतवू-ददतो वैयावृत्य .
- अंगुठ्ठचिध करेति, जाव ण मुयामि ताव न जेमेमित्ति, जाय वा गठिण मुयामि, जाय घर ण पविसामि, जाव सेओ ण णस्सति जाव वा एवतिया उस्सासा पाणियमचिताए वा जाव एत्तिया विबुगा उस्साबिंदूधिबुगा बा, जाव एस दीगो जलति ताव अह ण भुजामित्ति, न केवल भत्ते अण्णेसुवि अभिग्गहविसेसेसु सकेत भवति, एप ताप सावयस्स, साधुस्सवि पुण्णे पच्चक्खाणे कि अपञ्चक्खाणी अच्छउ ? तम्हा तेणनि कातच सङ्केतमिति । व्याख्यात सङ्केतद्वार, साम्प्रतम द्धाद्वारप्रतिपिपादयिपयाह- अद्धा पचाखाण ज त कालप्पमाणछेएण । पुरिमहपोरिसीए मुहत्तमासदमासहि ॥ १५७९ ॥ अद्धा-काले प्रत्याख्यान यत् कालप्रमाणच्छेदेन भवति, पुरिमापौरुषीभ्या मुहर्तमासार्द्धमासरिति गाथासपार्थः ॥ १५७९ ॥ अवयंवत्थी पुण अद्धा णाम कालो कालो जस्त परिमाण त कालेणावयद्ध कालियपञ्चसाण, तनधा णमोकार पोरिसि पुरिमट्ठएकासणग अद्धमासमास, चशब्देन दोणि दिवसा मासा वा जाप छम्मासित्ति पञ्चक्साण, एत अद्धापञ्चक्खाण । गतमद्धाप्रत्याख्यान, इदानी उपसहरन्नाह--[प्र. २१५००] , अङ्गुष्ठचिह्न करोति यावग्न मुञ्चामि तावन्न जेमामि यावद्वा प्रीय न मुशामि यायदा गृह न प्रविवामि यायदा स्वदो न नश्यति पायदा तायम्त | उच्चासा पानीयमचिकाया वा यावदतावत स्तिवुका अवश्याययि दवो वा यावदप दीपको वलति सावदह न भुजे न केवल भन्येप्यति भभिमद विशेष' सकेत भवति, एव तावत् श्रावकस्य, साधोरपि पूर्ण प्रत्याख्याने किमप्रत्यारयानी तिष्ठतु तस्मात् तेनापि कत्तम्य सकेतमिति । २ भवपया पुरा अद्धा नाम काल , कालो यस्य परिमाण तत् कारेनायबद्ध कालिक प्रत्याख्यान, तग्रथा-नमस्कारसहित पारशी पूर्धकानार्धमासमासानि पापना दियसा मासा का यावत् परमासा इति प्रत्यारयान, एतदद्वाप्रत्यारयान सर्वमशन सर्व वा पानक सर्वखाद्यभोज्य-विविध खाद्यप्रकार भोज्यप्रकार च व्युत्सृजति-परित्यजति सर्वभावेन सर्व प्रकारेण भणितमेतन्निरवशेष तीर्थकरगणधरैरिति गाथासमासार्थ ॥ १५७७ ॥ वित्धरत्थो पुण जो भोअणस्स सत्तरवि धस्स योसिरति पाणगरस अणेगविधस्स खडपाणमादियस्स खाइमस्स अवाइयस्स सादिम अणेगविध मधुमादि एत सब जाव योसिरति एत गिरवसेस । गत निरवशेषद्वारम् , इदानी सङ्केतद्वाररिस्तरार्थप्रतिपादनायाह- अगुटमुहिगठीघरसेउस्सासधियुगजोइक्खे । भणिय सकेयमेय धीरेहि अणतनाणीहि ॥ १५७८ ॥ अङ्गुष्टश्च मुष्टिश्चेत्यादिद्वन्द्व अगुष्ठमुष्टिग्रन्धिगृहस्वेदोच्छासस्तिबुकज्योतिप्कान् तान् चिह कृत्वा यत् क्रियते प्रत्या ख्यान तत् भणितम्-उक्त सङ्केतमेतत् , के ?-धीरै -अनन्तज्ञानिभिरिति गाथासमासार्थ ॥ १५७८ ॥ अवयवत्थो पुण देत नाम चिध, सह केतेन सङ्केत, सचिह्नमित्यर्थ , 'साधू सावगो वा पुण्णवि पच्चक्खाणे किंचि चिण्ह अभिगिण्हति, जाय एव तायाध ण जिमेमित्ति, वाणिमाणि चिह्नानि, अगुडमुद्विगठिघरसेउसासथिबुगदीवताणि, तत्थ ताव सारगो पोरसीपञ्चक्खाइतो ताथे छेत्त गतो, घरे या ठितो ण ताव जेमेति, ताथे ण किर वद्दति अपञ्चक्खाणस्स अच्छितु, तदा विसराध पुनर्या भोजन सप्तदशाविध युरसृजति पानीयमनेकविध खण्डापानीयादि खाद्यमाघ्रादि वाघमनेकविध मध्वादि एतत् सब यावयुरम जति एतत् निरपदाए । २ भवपवाय पुन फेत नाम चिद साधु भावको वा पूर्णऽपि प्रत्यारयाने किचिचिव अभिगृह्णाति यावदेव तावदह न जेमामि, तानी मानि पिदानि भए मुष्टिमयिह सदपि दुरच्छासा स्तियुको दीप, तत्र वावत् धावक पौरुपीप्रत्यारयानवान् तदा क्षेत्र गत गृह वा स्थित न तावत् जमति, सदा किल न वर्चते प्रत्याथ्यानेन स्थातु वदा लहति, पडिणीएण वा पडिसिद्ध होजा, दुभिक्ख वा वट्टइ हिडतस्सविण भति, अथवा जाणति जथा ण जीरा मित्ति ताथे णिरागार पच्चक्खाति । व्यारयातमनाकारद्वारम् , अधुना कृतपरिमाणद्वारमधिकृत्याह- दत्तीहि उ कवलेहि व घरेहि भिक्खादि अव व्वेदि । जो भत्तपरिचाय करेइ परिमाणकडमेय ॥ १५७६ ॥ दत्तीभिर्वा कवलैर्वा गृहभिक्षाभिरथवा द्रव्य -ओदनादिभिराहारायामितमानयों भक्तपरित्याग करोति परिमाणकहर्मत'-- |ति कृतपरिमाणमेतदिति गाथासमासार्थ ॥ १५७६ ॥ अवयवत्यो पुण दत्तीहि अन्ज मए एगा दत्ती दो या ३-४-५ दत्ती, कि वा दत्तीए परिमाण', वच्चगपि(सिस्थगपि)एकसि छुम्भति एगा दत्ती, डोवलियपि जतियाओ वारातो पफोडेति |तावतियाओ ताओ दत्तीओ, एव करले एकेण २ जाव वत्तीस दोहि ऊणिया करलेहि, घरेहिं एगादिएहि २ ३ ४। भिक्खाओ एगादियाओ २ ३ ४, दब अमुग ओदणे खजगविही वा आयविल वा अमुग वा कुसण एवमादिविभा- |सा । गत कृतपरिणामद्वार, अधुना निरवशेषद्वारावयवार्थ अभिधातुकाम आह- सव्य असण सव्व पाणग सव्वखनभुजविह । वोसिरइ सव्वभावेण एय भणिय निरवसेस ॥ १५७७ ॥ लभते, प्रत्यनीकेन वा प्रतिषिद्ध भवेत्, दुर्भिक्ष या बचते हिंसमानेनापि न लभ्यते, भयया जानाति यथा न जीविष्यामीति तदा निराकार प्रत्या ख्याति । २ अवयवार्थ पुनर्दतिमि अद्य मया एका दत्तिद वा ३ ४ ५ ६सय ,किं या दस परिमाण ! सिस्थकमप्येका क्षिपनि एका देखि दमा | यावतो वारान् प्रस्फोटयति तावत्यस्ता दत्तम , एव फवले एकेन यावत् द्वात्रिंगता द्वाभ्यामूना कपलाम्या, गृहरेकादिभि भिक्षा एकादिका २१, सम्पम मुकमोदन खाद्यकविधिवा भाचामाम्ल वा अमुक वा द्विदल एवमादि विभाषा।
विभासा, जति थोव ताथे जे णमोकारइत्ता पोरुसिइत्ता वा तेसि विसजेजा जे णवा पारणइत्ता जे वा असहू विभासा, एव गिलाणकजेसु अण्णतरे या कारणे कुलगणसघकजादिविभासा, एव जो भत्तपरिचाग करेति सागारकडमेतति । गत साकारद्वार, इदानी निराकारद्वार व्याचिख्यासुराह- निजायकारणमी मयररगा नो करति आगार । कतारवित्तिदुन्भिक्खयाइ एप निरागार ॥ १५७५ ॥ निश्चयेन यात-अपगत कारण-प्रयोजन यस्मिन्नसौ निर्यातकारणस्तस्मिन् साधौ महत्तरा-प्रयोजनविशेषास्तत्फला- भावान्न पुर्यन्त्याकारान् कार्याभावादित्यर्थ , क-कान्तारवृत्ती दुभिक्षताया च-दुभिक्षभावे चेति भान ,अत्र यत् क्रियते तदेवभूत प्रत्यारयान निराकारमिति गाथार्थ ॥ १५८५ ॥ भावत्यो पुण णिज्जातकारणस्स तस्सजधा णत्थि एत्थ किचियि विचि वाहे महत्तरगादि आगारे ण करेति, अणाभोगसहसकारे करेज, कि निमित्त ?, कह वा अगुलि वा मुधे छुहेज अणाभोगेण सहसा या, तेण दो आगारा कजति, त कहि होजा, कतारे जथा सिणपल्लिमादीसु, कतारेसु वित्तीण पिभापा, पहिसोतदाये नमस्कारसहितका पीरुपीया या तेपी विसजयेत् ये न वा पारणव तो ये घाऽसहिष्णव विभाषा एव ग्लान कार्येषु अन्यतरमिन् पा का कुलगगसपकार्यादिविभापा, एष यो भकपरित्याग करोति साकारकृतमेतत् । २ भावाथ पुनानयातकारणस्य तस्य यथा नास्ति अग्र काचिदृत्ति वदा मायरादीनामारान् न करोति, भनाभोगसहसाकारा कुर्यात् , किनिमित्त ? काष्ठ वाशाल वा मुखे क्षिपेत् अनाभोगेन सहसा वा, तेन द्वावाकारा प्रियते, सत् भवेत् !, कान्तारे यथा शणल्यादिपु, कान्तारेपु वृत्ति न पढमसघतणेण जिणकप्पेण य सम वोच्छिण्ण, तम्हि पुण काले आयरियपजता धेरा तदा करता आसत्ति । व्यारयात नियन्त्रितद्वार, साम्प्रत साकारद्वार व्याचिख्यासुराह- मयहरगागारेहि अन्नत्थवि कारणमि जायमि । जो भत्तपरिचाय करेइ सागारकडमेय ॥ १५७४ ॥ अय च महानय च महान् अनयोरतिशयेन महान महत्तर , आक्रियन्त इत्याकारा, प्रभूतैवविधाकारसत्तार यापना बहुवचनमतो महत्तराकारहेतुभूतैरन्यत्र वा अन्यस्मिश्चानाभोगादौ कारणजाते सति भुजिक्रिया करिष्येऽहमित्येव यो भर परित्याग करोति सागारकृतमेतदिति गाथार्थ ॥१५७४॥ अवयवत्थो पुण सह आगारेहि सागार, आगारा उवरि सुत्ताणुगम भणिहिति, तत्थ महत्तरागारेहि-महल्लपयोयणेहि, तेण अभत्तहो पञ्चक्खातो ताथे आयरिएहि भण्णति-अमुग गाम गतप, तेण निवेइय जथा मम अज अन्भत्तहो, जति ताव समत्थो करेतु जातु य, ण तरति अण्णो भत्तहितो अभत्तहिओ या जो तरति सो वच्चतु, णत्थि अण्णो तस्स वा कज्जस्स असमत्थो वाथे तस्स चेय अभत्तद्वियस्स गुरू विसजयन्ति, परि सस्स त जेमतस्स अणभिलासरस अभत्तहितणिजरा जा सा से भवति गुरुणिओएण, एर उस्सूरलभेवि विणस्सति अग्रता . प्रथमसहननेन जिनकल्पेन च सम यवच्छिन्न, तस्मिन् पुन काले आचार्या जिनकल्पिका स्थविरासदा कुयन्त भासन् ।२ भदयया पुन साकार। | साकार, भाकारा परि सूत्रानुगमे भणिज्य ते, तत्र महत्तराकारे -महत्प्रयोजन तेनाभकाय प्रत्यारपात तदाऽऽशायर्भण्यवे-भमुरू प्राम गन्तम्य सन विपरित | यथा ममायाभक्ताथ यदि तावस्समथ करोतु यातु च, न शनोति भयो भकायाऽभक्तार्या वा य मोति स प्रजन, नास्त्य यस्तस्स या कार्यस समय: सदा तमेवाभार्थिक गुरवो विसृजन्ति, ईदृशस्य त जेमतोऽनभिलापस्साभकाधनिर्जरा या सा तस्स भवति गुरनियोगन, एवमुरसालाभऽपि विनश्पति भत्सत .
विभासा, जति थोवं ताथे जे णमोकारइत्ता पोरुसिइत्ता वा तेसि विसजेजा जे णवा पारणइत्ता जे वा असहू विभासा, एव गिलाणकजेसु अण्णतरे या कारणे कुलगणसघकजादिविभासा, एव जो भत्तपरिचाग करेति सागारकडमेतति । गत ) साकारद्वार, इदानी निराकारद्वार व्याचिरयासुराह- निजायकारणमी मयररगा नो करति आगार । कतारवित्तिदुभिक्खयाइ एप निरागार ॥ १५७५ ॥ निश्चयेन यात-अपगत कारण-प्रयोजन यस्मिन्नसौ निर्यातकारणस्तस्मिन् साधी महत्तरा -प्रयोजनविशेषास्तत्फला- भावान पुर्वन्त्याकारान् कार्याभावादित्यर्थ , क-कान्तारवृत्ती दुभिक्षताया च-दुभिक्षभावे चेति भाव ,अत्र यत् क्रियते तदेयभूत प्रत्यारयान निराकारमिति गाधार्थ ॥१५८५ ॥ भारत्यो पुण णिज्जातकारणस्स तस्स नधा णत्थि एत्थ किचिनि विचि वाहे महत्तरगादि आगारे ण करेति, अणाभोगसहसकारे करेज, कि निमित्त !, कह या अगुलिं वा मुधे छुहेज अणाभोगेण सहसा या, तेण दो आगारा कजति, त कहि होजा?, कतारे जथा सिणपल्लिमादीसु, कतारेसु वित्तीण परिभाषा, परिसोकसदानमस्कारसहितका पहिषीया या पो विसजयेत् ये न घा पारणव तो ये वाऽसहिष्णव विभाषा एव ग्लानकायपु अन्यतरस्मिन् पाका गगसपसमादिनिभापा, पुष पो भवपरित्याग करोति साकारकृतमेतत् । २ भावाथ पुनानयातकारणस्य तस्य यथा नास्ति अत्र काचित्ति सदा मापराधीनामारा न करोति, भनाभोगसहसाकारो कुर्यात्, निमित्त ? काठ चाहाल वा मुखे क्षिपेत् अनाभोगेन सहसा चा, तेन द्वावाकारा हिपत, गर भरे, कान्वारे पया समास्यादित, कान्दारेषु पृति न पढमसघतणेण जिणकप्पेण य सम चोच्छिण्णा, तम्हि पुण काले आयरियपजता थेरा तदा करता आसत्ति । व्यारयात नियन्त्रितद्वार, साम्प्रत साकारद्वार व्याचिख्यासुराह- मयहरगागारेहि अन्नत्थवि कारणमि जायमि । जो भत्तपरिचाय करेइ सागारकडमेय ॥ १५७४ ॥ अय च महानय च महान् अनयोरतिशयेन महान महत्तर , आक्रियन्त इत्याकारा , प्रभूतविधाकारसत्तारयापनार्थ बहुवचनमतो महत्तराकारैर्हेतुभूतैरन्यत्र वा अन्यस्मिश्चानाभोगादौ कारणजाते सति भुजिक्रिया करिष्येऽहमित्येव यो भए परित्याग करोति सागारकृतमेतदिति गाथार्थ ॥१५७४॥ अवयवत्यो पुण सह आगारेहि सागार, आगारा उपरि सुत्ताणुगम भणिहिति, तत्थ महत्तरागारेहि-महल्लपयोयणेहि, तेण अभत्तहो पञ्चक्खातो ताथे आयरिएहि भण्णति-अमुग गाम गतप, तेण निवेइय जथा मम अज अब्भत्तहो, जति ताव समत्थो करेतु जातु य, ण तरति अण्णो भत्तष्ठितो अभत्तहिमो या जो तरति सो वच्चतु, णत्थि अण्णो तस्स वा कजस्स असमत्थो ताथे तस्स चेय अभत्तठियस्स गुरू विसजयन्ति, एरि सस्स त जेमतस्स अणभिलासस्स अभत्तहितणिजरा जा सा से भवति गुरुणिमओएण, एप उस्सूरलभेवि विणस्सति अघता . प्रथमसहननेन जिनकल्पेन च सम गवच्छिन्न तस्मिन् पुन काले भाचायों जिनकल्पिका स्वविरास्तदा कुषन्त भासन् ।२ भवपाय पुनः साकार साकार, भाकारा उपरि सूत्रानुगमे भणिष्य ते, तत्र महत्तराकारे -महपयोजन , तेनाभवाय प्रत्यारयात तदाऽऽशायर्भग्यते-अमुक प्राम गन्तम्य, सन नियेदित | यथा ममायाभक्तार्थ , यदि तावत्समथ करोतु यातु च, न शक्नोति भन्यो भतार्थोऽभक्तार्था वा य मोति स प्रजत, नास्त्य यसस्य पाकायस्थ ममा हा | तमेवाभक्तायिक गुरवो विसृजन्ति, ईशस्य त जेमतोऽनभिलापस्याभकाधनिरा या सा तस्स भवति गुरनियोगेन एयमुरसूरलाभेऽपि पिनापति भत्ता च तप अमुक अमुक-अमुकदिवसे एतावत् पठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरुजेन कर्त्तव्य यावदुच्छासो यावदायुरिति गाधासमासार्थः ॥ १५७१ ॥ एतत् प्रत्याख्यानमुक्तस्वरूप नियन्त्रित धीरपुरुपप्रज्ञप्त-तीर्थकरगणधरम रूपित यद् गृहन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधय 'अनिभृतात्मान' अनिदाना अप्रतिवद्धा क्षेत्रादिष्विति गाथासमासार्थ ॥१५७२ ॥ इद चाधिकृतप्रत्याख्यान न सर्वकालमेव क्रियते, कि तहि ?, चतुर्दशपूर्षिजिनकल्पिकेषु प्रथम एव वनक पभनारायसहनने,(अधुना तु)एतद् व्यवछिन्नमेव, आह-तदा पुन कि सर्व एव स्थविरादय कृतवन्त आहोश्विजिनकल्पिका दय एवेति, उच्यते, सर्व एव,तथा पाह-स्थविरा अपि तथा(दा)चतुर्दशपूर्व्यादिकाले, अपिशव्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा समासार्थ ॥१५७३॥ भावत्यो पुण नियटित णाम णियमित, जया एत्थ कायव, अथवाऽच्छिण्ण जथा एत्थ अवस्स कायवति, मासे २ अमुगहि दिवसेहिं धतुत्यादि छट्ठादि अट्ठमादिएपतिओ छटेण अहमेण वा, हहो ताव करेति चेव, जति गिलाणो हववि तथावि फरेति चेव, गवरि ऊसासधरो, एत च पञ्चक्खाण पढमसघतणी अपडिवद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारण मम असमत्वस्त अण्णो काहिति, एर सरीरए अप्पडिरद्धा अण्णिस्सिता कुवति, एत पुण चोदसपुवीसु १ मा पुनानपम्मित नाम नियमित पाऽत्र काम्य, भयवाऽपिउन यथाऽनावश्य कर्चव्यमिति, मासे २ अमुग्मिन् दिवसे चतुयादि पठादि अष्ट मारि पवार, पटनाएमन पाइएलायत् करोत्यव, यदि ग्लानो भवति तथापि करोत्येव, पर उछासधर , एतच प्रत्यारयान प्रथमसहननिनोऽप्रतिपद्धा भागिता , मन पामुम प, भवपारण ममासमपसाय करिष्यति, व शरीरेऽप्रतिवद्धा भनिनिता कुर्वति, एतत् पुनश्चतुदशपूविभि सार्थ ॥ १५६८ ॥ स इदानी तप कर्म प्रतिपद्यते तदतिक्रान्ते काले एतत् प्रत्याख्यान-एवविधमतिकान्तकरणादति कान्त भवति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थ ॥ १५६९ ॥ भोवत्यो पुण पन्जोसवणाए तव तेहि घेर कारणेहिं न करेइ, जो वा न समत्थो उववासस्स गुरुतवस्सिगिलाणकारणेहि सो अतिकते करेति, तथैव विभासा । व्यारयातमतिकान्त द्वार, अधुना कोटीसहितद्वार विवृण्वन्नाह-प्रस्थापकश्च-प्रारम्भकश्च दिवस प्रत्यारयानस्य निछापकच-समाप्तिदिव सश्च यत्र-प्रत्याख्याने 'समिति' त्ति मिलत द्वावपि पर्यन्ती तद् भण्यते कोटीसहितमिति गाथासमासार्थ ॥ १५७० ॥ भावत्थो पुण जत्य पञ्चक्खाणस्स कोणो कोणो य मिलति, कथ:-गोसे आवस्सए अभत्तहो गहिती अहोरत्त अच्छिष्ण पच्छा पुणरवि अभत्तछ करेति, वितियस्स पठ्ठवणा पढमस्स निठ्ठवणा, एते दोऽवि कोणा एगहा मिलिता, अहमादिसु दुहतो कोडिसहित जो चरिमदिवसे तस्सवि एगा कोडी, एव आयविलनिधीतियएगासणा एगहाणगाणियि, अथवा इमो अण्णो विही-अभत्तछ कत आयविलेण पारित, पुणरवि अभत्तह करेति आयविल च, एव एगासणगादीहिवि सजोगो कातयो, णिधीतिगादिसु ससु सरिसेसु विसरिसेसु य । गत कोटिसहितद्वार, इदानी नियन्त्रितद्वार न्यक्षेण निरूपयसार- १ भावार्थ पुन पर्युषणाया तपस्तरेव कारणैन करोति यो या न समर्थ उपवासाय गुरतपस्विग्लानकारणे सोऽतिमान् करोति, सय विभाषा, २ भावार्थ पुनयन प्रत्याख्यानस्य कोण कोणश्च मिलत , कथ? प्रयूपे भावश्यकेऽभतार्था गृहीत अहोरात्र स्थित्या पश्चात् पुनरपि भभकाय करोति रितीपस्प मस्थापना प्रथमस्य निष्ठापना, एतो द्वावपि कोणो एकत्र मिलितो अष्टमादिषु द्विधात कोटीसहित यश्वरमदिवस (स) संस्थाप्येका पोटी एवमापामाम्समाप कृतिककासनकस्थानका यपि अथवाऽयमयो विधि -अभक्ताथ कृत आचामाम्लेन पारयति पुनरप्पभकार्य करोति भागमाल प, एर कासना भापि सयोग कत्त य , निविकृत्यादिषु सर्वेषु सदृशेषु विसदृशेषु च। '-मास २ च तप अमुक अमुके-अमुकदिघसे एतावत् पष्ठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरुजेन कर्त्तव्य यावदुच्यासो यावदायुरिति गाथासमासार्थ ॥ १५७१ ॥ एतत् प्रत्याख्यानमुक्तस्वरूप नियन्त्रित धीरपुरुषप्रज्ञप्त-तीर्थकरगणधरम रूपित यद् गृहन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधय 'अनिभृतात्मान' अनिदाना अप्रतिवद्धा क्षेत्रादिपिति गाथासमासार्थ ।। १५७२ ॥ इद चाधिकृतप्रत्याख्यान न सर्वकालमेव क्रियते, कि तर्हि !, चतुर्दशपूर्विजिनकल्पिकेषु प्रथम एव वज्रऋ पभनाराचसहनने,(अधुनातु)एतद्व्यवछिन्नमेव, आह-तदा पुन कि सर्व एव स्थविरादय कृतव त आहोश्विजिनकल्पिका दय एवेति?, उच्यते, सर्व एव,तथा चाह-स्थविरा अपि तथा(दा)चतुर्दशपूर्व्यादिकाले, अपिशब्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा समासा ॥१५७३॥भावत्यो पुण नियटित णाम णियमित, जथा एत्थ कायव,अथवाऽच्छिण्ण जथा एत्थ अवस्स कायवति, मासे २ अमुगेहि दिवसेहि चतुत्यादि छठ्ठादि अहमादि एवतिओ छटेण अट्ठमेण वा, हहो ताव करेति चेन, जति गिलाणो हवति तधाचि करेति चेव, णवरि ऊसासधरो, एत च पञ्चक्खाण पढमसघतणी अपडिघद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारण मम असमत्यस्स अण्णो काहिति, एर सरीरए अप्पडिनद्धा अण्णिस्सिता कुवति, एत पुण चोद्दसपुवीसु . भावाय पुनर्निपति नाम नियमित यथाऽन कत्तग्य, अथवाऽछिन्न यथाऽनावश्य कत्तव्यमिति, मासे २ अमुस्मिन् दिवसे चतुथादि पष्ठादि भष्ट मादि एतावत, पटनाएमेन या, इएस्वावत् कोस्येच, यदि ग्लानो भवति तथापि करोस्पेच पर उल्लासधर एतच प्रत्यारयान प्रथमसहननिनोऽप्रतिमद्धा भनिधिता, भन चामुन, भवधारण ममासमथस्याय करिष्यति, एवं गरीरेऽप्रतिबद्धा भनिश्रिता कुति, पतत् पुनवतुदशावभि - सार्थ ॥ १५६८ ॥ स इदानी तप कर्म प्रतिपद्यते तदतिकान्ते काले एतत् प्रत्यारयान-एवविधमतिकान्तकरणादति- कान्त भवति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थ ॥१५६९ ॥ भावत्यो पुण पजोसवणाए तब तेहि र कारणहिं न करइ, जो वा न समत्थो उपवासस्स गुरुतवस्सिगिलाणकारणेहि सो अतिफते करेति, तथैव विभासा । व्याख्यातमतिकान्त द्वार, अधुना कोटीसहितद्वार विवृण्वन्नाह प्रस्थापकश्च-प्रारम्भकश्च दिवस: प्रत्यारयानस्य निष्ठापकच-समातिदिय सश्च यत्र-प्रत्याख्याने 'समिति' ति मिलत द्वावपि पर्यन्ती तद्' भण्यते कोटीसहितमिति गाधासमासार्थ १ १५७० ।। भावत्थो पुण जत्य पञ्चक्खाणस्स कोणो कोणो य मिलति, कध-गोसे आवस्सए अभत्तहो गहितो अहोरत्त अछिण पच्छा पुणरवि अभत्तह करेति, वित्तियस्स पठ्वणा पढमस्स निवणा, एते दोऽपि कोणा पगहा मिलिता, अहमादिसु दुहतो कोडिसहित जो चरिमदिउसे तस्सवि एगा कोडी, एव आयविलनिधीतियएगासणा एगठ्ठाणगाणिपि, अधया इमो अण्णो विहीं-अभत्तह कत आयविलेण पारित, पुणरवि अभत्तह करेति आयविल च, एव एगासणगादीहिवि सजोगो कातपो, णिधीतिगादिसु सवेसु सरिसेसु विसरिसेसु य । गत कोटिसहितद्वार, इदानी नियन्त्रितद्वार न्यक्षेण निरूपयन्नाह-मासे २ . भावाथ पुन पर्युपणाया तपस्तरेव कारणेन करोति, यो वा न समय उपवासाय सुस्तपस्विग्लानझारण सोऽतिमात करोति, पविभाषा, २ भावार्थ पुनपत्र प्रत्यारपानस्य कोण कोणश्च मिलत , कथ? प्रत्यूपेभावश्यक भतार्या गृहीत अहोरात्र स्थिरया पश्चात् पुनरपि भभपा करोति तीपर प्रस्थापना प्रथमस निष्ठापना, एता द्वावपि कोणी एकत्र मिलिती अमादिषु द्विधात कोटोसहित यधरमदिवस (स) संस्थाप्येका कारी, एएमापामानिधि कृतिककासनेकस्थानकान्पपि, अथवाऽयमन्यो विधि -अभक्ताथ कृत भाचामारलेन पारयात, पुनरप्यभधाय करोति भागमाग्छ प, ण्य एसनानि सयोग कत्तय, निविकृत्यादिषु सर्वेषु सहदोषु विसशेष ध।
च तप अमुक अमुक-अमुकदिवसे एतावत् पष्ठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरजेन कर्त्तव्य यावदुच्छ्रासो यावदायुरिति गाथासमासार्थ ॥१५७१ ।। एतत् प्रत्यारयानमुक्तस्वरूप नियन्त्रित धीरपुरुषप्रज्ञप्त-तीर्थकरगणधरम रूपित यद् गृह्णन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधव 'अनिभृतात्मान' अनिदाना अप्रतिवद्धा क्षेत्रादिप्विति गाथासमासार्थ ॥ १५७२ ॥ इद चाधिकृतप्रत्याख्यान न सर्वकालमेव क्रियते, कि तर्हि १, चतुर्दशपूपिजिनकल्पिकेषु प्रथम एव यचऋ पभनाराचसहनने,(अधुनातु)एतद् व्यवछिन्नमेव, आह-तदा पुन कि सर्व एव स्थविरादय कृतवन्त आहोश्विजिनकल्पिका दय एवेति?, उच्यते, सर्व एप,तथा पाह-स्थविरा अपि तथा(दा)चतुर्दशपूादिकाले, अपिशव्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा समासार्थ ॥१५७३॥भावत्यो पुण नियटित णाम णियमित, जथा एत्थ कायव,अथवाऽच्छिण्ण जथा एस्थ अवस्स कायवति, मासे २ अमुगेहि दिवसहि चतुत्यादि छठादि अट्ठमादि एवतिओ छठेण अट्ठमण वा, हहो ताव करेति चेत्र, जति गिलाणो हवति तथावि करेति चेव, णवरि ऊसासधरो, एत च पच्चक्खाण पढमसघतणी अपडिबद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारण मम असमस्यरस अण्णो काहिति, एर सरीरए अप्पडिरद्धा अण्णिस्सिता कुवति, एत पुण चोद्दसपुचीसु भाषाया पुननिर्यात नाम नियमित यथाऽत्र कातम्य, भयवाउन यथाऽनावश्य फत्तव्यमिति मासे २ अमुष्मिन् दिवसे चतुयादि पष्टादि भट मादि पतापर, पटनाएमेन या, हटवायत् करायेव, यदि ग्लानो भवति तथापि करोस्येय, पर उवासधर एतच प्रत्यारयान प्रथमसहन निनोऽप्रतिपदा मनिधिता, भय घामम च, भवधारण ममासमथस्या य करिष्यति, ण्व शरीरेऽप्रतिवद्धा भनिश्रिता कुति, एतत् पुनश्चतुदशावभि करणादनागत ज्ञातव्यभवतीति गाथार्थ ॥१५६७॥ ईमोपुण एत्थ भावत्थो-अणागत पञ्चक्खाण, जधाअणागत तय करेगा, पज्जोसवणागहण एत्थ विकिट्ठ कीरति, सबजहन्नो अहम जधा पज्जोसवणाए, तथा चातुम्मासिए छह पक्खिए अन्भत्त अण्णेसु य हाणाणुजाणादिसु तहि मम अतराइय होजा, गुरू-आयरिया तेसि कातप, ते कि ण फरेंति?, असह होगा, अथवा अण्णा काइ आणत्तिगा होजा कायविया गामतरादि सेहस्स वा आणेयय सरीरवेयावडिया या, ताधे सो उपवास करेति गुरुवेयावच्च च ण सकेति, जो अण्णो दोण्हवि समत्थो सो करेतु, जो वा अण्णो समत्यो उवयासरस सो परेति णस्थि ण वा लभेजा न याणेज वा विधि ताधे सो चेव पुष उववास कातूण पच्छा तद्दिवस भुजेजा, तपसी णाम समभो तस्स कातव होजा, कि तदा ण करेति ?, सो तीर पत्तो पजोसवणा उस्सारिता, असहुत्ते या सय पारावितो, ताधे सय हिडेतु समत्थो जाणि अन्भासे तत्थ वच्चउ, णथि ण लहति सेस जथा गुरूण विभासा, गेलण्ण-जाणति जपा सहि . अय पुनरत्र भावाथ -अनागत प्रत्याख्यान यथाऽनागत तप कुर्यात् पर्युपगाग्रहणमान विकृष्ट क्रियते सर्यमय ममष्टम पथा पर्युषगायो तपा चतुर्मास्या पट पाक्षिकेऽभकाय, भ येपु या स्रानानुयानादिपु तदा ममा तरायिक भविष्यति, गुरव -भाषायासपो कम्य, सेमि फुपन्ति ! भसहिया वा स्यु , अथवा अन्या वा काचिदाज्ञति कर्त्तव्या भवेत् मामातरगमनादिका शैक्षकस्स याऽऽनेतम्य शरीरययावृश्य या, तदास पयास करोति गुस्सपापम शक्नोति योऽयो द्वयोरपि समय स करोतु, भयो या य समध उपवासाय स करोति नास्ति न वा लभेत न जानीयादा विधि सदास वारपास एश प्रश्चात् तद् (पर्व) दिवसे भुञ्जीत, तपस्वी नाम क्षपकस्तस्य कत्तय भवेत् , किं तदा न करोति !, स तीरं प्राप्त पयुपणा नसारिता, भसहिष्णुपादा रूप | पारितवान्, तदा स्वय हिण्डितु समर्थो यानि समीपे तत्र प्रजतु, नास्ति न लभते गेप यया गुरूगां विभापा, ग्लानस्य-जानाति पया सन दिवसे असहू होति, विजेण वा भासित अमुग दिवस कीरहिति, अथवा सय चेर सो गडरोगादीहि तेहि दिवसेहि असहू भवतित्ति, सेसविभासा जथा गुरुम्मि, कारणा कुलगणसघे आयरियगच्छे वा तथेन विभासा, पच्छा सो अणागतकाले फाउण पच्छा सो जेमेजा पजोसवणातिसु, तस्स जा किर णिजरा पजोसपणादीहि तहेव सा अणागते काले भवति । गतमनागतद्वारम्, अधुनाऽतिकान्तद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह-- पनोसवणाइ तव जो खल न करेइ कारणजाए । गुरुयावचेण तवस्सिगेलन्नयाए वा ॥ १५६८ ॥ सो दाइ तवोकम्म पडियनइ त अहच्छिए काले । एय पचग्वाण अइकत होद नायव्य ॥ १५६९ ॥ पट्टवणओ अदिवसोपचरसाणस्स निवणओ अजहिय समिति दुन्निवि त भन्नइ कोडिसहिय तु ॥ १५७० ॥ मासे २ अ तवो अमुगो अमुगे दिणमि एवइओ । रण गिलाणेण व कायव्वो जाच ऊसासो ॥ १५७१ ॥ एप पचरखाण नियटिय धीरपुरिसपन्नत्त । ज गिण्डतऽणगारा अणिस्सि(भि)अप्पा अपडियद्धा ॥ १८७२ ।। चउदसपुची जिणकप्पिएस पढममि चेच सघयणे । एय विच्छिन्न खलु थेरावि तया करेसीय ॥१५७३ पर्युषणाया तपो य खलु न करोति कारणजाते सति, तदेव दर्शयति गुरुयावृत्त्येन तपस्विग्लानतया वेति गाथासमा दिवसेऽमहिष्णुर्भवति पेन या भापित अमुग्मिन् दिवसे करिष्यते अथवा स्वयमव स गण्डोगादिभिस्तेषु दिवसेषु असहिष्णुर्भावीति, शेषविभापा पपा गुरो, कारणात् मुलगगसाहपु आचार्य गाउ पा तथैव विभापा, पश्चारसोऽनागतकाले कृस्या पश्चात् स जेमेत् पयुपगादिषु तस्य या कल निर्जरा पयुप पादिभिसयेव साऽनागवे काले भवति ।
करणादनागत ज्ञातव्यं भवतीति गाथार्थ ॥१५६७॥ इमो पुण एत्थ भावत्थो-अणागत पञ्चक्खाण, जधाअणागत तवं करेजा, पजोसवणागण एस्थ विकिट्ठ कीरति, सबजहन्नो अहम जघा पजोसवणाए, तथा चातुम्मासिए छह पक्खिए अन्मत्तह अण्णेसु य हाणाणुजाणादिसु तहि मम अतराइय होजा, गुरू-आयरिया तेसि कातध, ते कि ण करेंति ?, असह होना, अथवा अण्णा काइ आणत्तिगा होजा कायविया गामतरादि सेहरस वा आणेयध सरीरवेयारडिया या, ताधे सो उपवास करेति गुरुवेयावच्च च ण सकेति, जो अण्णो दोहवि समत्थो सो करेतु, जो वा अण्णो समत्यो उववासरत सो फरेति पथि ण वा लभेजा न याणेज वा विधि ताधे सो चेव पुत्र उपवास कातूण पच्छा तदिवस भुजेजा, तवसी णाम समओ तस्स कातवं होजा, कि तदा ण करेति १, सो तीर पत्तो पज्जोसपणा उस्सारिता, असहुत्ते वा सय पारावितो, ताधे सय हिडेतु समत्थो जाणि अन्भासे तत्थ वच्चउ, पत्थि ण लहति सेस जथा गुरूण विभासा, गेलण्ण-जाणति जया तहिं ७ १ अय पुनरन भावाथ -अनागत प्रत्यारयान यथाऽनागन तप कुर्यात्, प्युपणामहणमा विकृष्ट क्रियते समय यमष्टम पथा पर्युपगापा, या चतुमास्या पठ पाक्षिकऽभक्तार्थ, अ येपु वा मानानुयानादिपु तदा ममा तरायिक भविष्यति, गुरव -आचायास्तपां कतम्य म पुर्या, महिमा वा स्यु , अथवा अन्या या काचिदाज्ञक्षि कत्त या भवेत् प्रामान्तरगमनादिका शैक्षकस वाऽऽनेतम्य परीरवैयावृश्य या, सदास उपवास करोति गुरपाप धन शिक्नोति योऽयो द्वयोरपि समर्थ स करोतु, भन्यो वा य समय उपवासाय स करोति मास्ति न वा लभेत न जानीयाद्वा विधि सदासयोग्यास पूर्व पश्चात् तद् (पर्य) दिवसे भुनीत, तपस्वी नाम क्षपकस्तस्य कत्तथ्य भवेत् किं तदान करोति ?, स तीर प्राप्तः पयुपणा रसारिता, मसहिष्णुयादा रूप पारितवान्, तदा स्वय हिण्डित समर्थो यानि समीपे तन प्रातु नास्ति न लभते शेप यथा गुरूणा विमापा, ग्लासव-जानाति प्रथा हर मनाकार, 'परिमाणकृत'मिति दत्त्यादिकृतपरिमाणमिति भावना निरवशेष'मिति समग्राशनादिविषय इति गाथार्थ ॥ १५६४ ॥ सङ्केत चवे ति केत-चिह्नमगुष्ठादि सह केतेन सङ्केत सचिह्नमित्यर्थ , 'अद्धा यत्ति कालाख्या, अद्धा मानित्य पौरुप्यादिकालमानमपीत्यर्थ , प्रत्याख्यान तु दशविध' प्रत्यारयानशब्द सर्वत्रानागतादौ सम्बध्यते, तुशब्द स्यैवकारार्धत्वाद् व्यवहितोपन्यासाद् दशविधमेव, इह चोपाधिभेदात् स्पष्ट एव भेद इति न पौनरुक्त्यमाशङ्कनीयमिति आह-इद प्रत्यारयान प्राणातिपातादिप्रत्याख्यानयत् कि तावत् स्वयमकरणादिभेदभिन्नमनुपालनीय आहोधिद- न्यथा ?, अन्यथैवेत्याह-स्वयमेवानुपालनीय, न पुनरन्यकारणे अनुमतौ वा निषेध इति, आह च-'दाणुपदेसे जध समाधित्ति अन्याहारदाने यतिप्रदानोपदेशे च 'यथा समाधि' यथा समाधानमात्मनोऽप्यपीडया प्रवत्तितव्यमिति वाक्य शेप , उक -भांवितजिणवयणाण ममत्तरहियाण पथि हुरिसेसो।अप्पाणमि परमि य तो वजे पीडमुभओवि॥१॥"त्ति गाधार्थः ॥ १५६५ ॥ साम्प्रतमनन्तरोपन्यस्तदशविधप्रत्यारयानाद्यभेदावयवार्थाभिधित्सयाऽऽह- होही पजोसवपा मम य तया अतराइय हुन्जा । गुरुयेयावचेण तवस्सिगेलन्नयाए वा ॥ १५६६ ॥ सो दाइ तपोकम्म पडिवन्ने त अणागए काले । एय पचरखाण अणागय होइ नायव्य ॥ १५६७ ॥ भविष्यति पर्युपणा मम च तदा अन्तराय भवेत् , केन हेतुनेत्यत आह-गुरुवयावृत्त्येन तपस्विग्लानतया वेत्युपल क्षणमिदमिति गाधासमासार्थ ॥१५६६ ॥स इदानी तप कर्म प्रतिपद्येत तदनागतकाले तत्प्रत्याख्यानमेवम्भूतमनागत 1 भावितजिनवधनानां ममस्वरहिताना नास्त्येव विरोप । भारमनि परमिश्च ततो वजयेत् पीनामुभयोरपि ॥१॥ - त्तरगुणप्रत्याख्यान, अधुना सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानमुच्यते, तत्रेय गाथा-'पञ्चक्खाण' गाहा। अथवा देशोत्तरगुणप्रत्यारयान श्रावकाणामेवभवतीति तदधिकार एवोक्त, सर्वोत्तरगुणप्रत्यारयान तु लेशत उभयसाधारणमपीत्यतस्तदनिधित्सयाऽऽह- पचक्खाण उत्तरगुणेसु खमणाइय अणेगविह । तेण य इत्य पगय तपि य इणमो दसविर तु ॥ १५६३ अणागयमइकत कोडियसहिअंनिअटिअ चेव । सागारमणागार परिमाणकट निरवसेस ॥ १५६४ ॥ संकेय चेव अद्धाए, पञ्चक्खाण तु दसविह । सयमेवणुपालणिय, दाणुवएसे जह समाही ॥ १५६५ ।। व्याख्या-प्रत्याख्यान प्रागनिरूपितशब्दार्थ, 'उत्तरगुणेषु' उत्तरगुणविपय प्रकरणात् साधू तापदिदमिति-इपणादि, क्षपणग्रहणाच्चतुर्थादिपरिग्रह , आदिग्रहणाद्विचित्राभिग्रहपरिग्रह , 'अनेकविध'मित्यनेकप्रकार, प्रकारश्च वक्ष्यमाणस्तनान कनिधेन, चशब्दादुक्तलक्षणेन च, 'अत्रे'ति सामान्येनोत्तरगुणप्रत्याख्यातनिरूपणाधिकारे, अथवा पशब्दस्ययकारा र्थत्वात् तेनैव, अत्रे ति सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानप्रक्रमे प्रकृतम्-उपयोगोऽधिकार इति पर्यायस्तदपि चेद दाविध तु-मूला: पेक्षया दशविध दशप्रकारकमेवेति गाथार्थ ॥१५६३॥अधुना दशविधमेवोपन्यस्यन्नाह–'अणागत०'गाधा, अनागतकरणा दनागत, पर्युपणादावाचार्यादिवैयावृत्त्यकरणान्तरायसद्भावादारत एव तत्तप करणमित्यर्थ , एवमतिक्रान्तकरणादति । कान्त, भावना प्राग्वत् । 'कोटिसहित'मिति कोटीभ्या सहित कोटिसहित-मिलितोभयप्रत्याख्यानकोटि, चतुर्धादिकरण मेवेत्यर्थ , 'नियन्त्रित चैव' नितरा यन्त्रित नियन्त्रित प्रतिज्ञातदिनादौ ग्लानाद्यन्तरायभावेऽपि नियमात् कर्त्तव्यमिति हृदय, 'साकार' आक्रियन्त इत्याकारा -प्रत्याख्यानापवादहेतवोऽनाभोगादय सहाकार साकार, तथाऽविद्यमानाकार- ॥
अध न तद् गृह्यते, किं तर्हि १, सर्वायुष्कक्षयलक्षणमिति मरणमेवान्तो मरणान्त तत्र भवा मारणान्तिकी बहुच (पूर्वपदात्) इति ठञ् (पा० ४-४-६४) सलिरयतेऽनया शरीरकपायादीति सलेखना-तपोविशेपलक्षणा तस्या जोपणं-सेवन तस्याराधना-अखण्डकालस्य करणमित्यर्थ , चशब्द समुच्चयार्थ । पत्थ सामायारी-आसेवितगिहिधम्मेण फिल सामगेण पच्छा णिक्खमितय, एव सावगधम्मो उजमितो होति, ण सक्कति ताधे भत्तपच्चक्खाणकाले सथारसमणण होतपति विभासा । आह उकम्-'अपश्चिमा मारणान्तिकी सलेसनाझोपणाऽऽराधना'ऽतिचाररहिता सम्यक् पालनीयेति वाक्यशेप, पुनरस्या अतिचारा इति तानुपदर्शयन्नाह-'इमीए समणोपासएण.' अस्या-अनन्तरोदितसलेसनासेवनाराध नाया भ्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-इहलोकाशसाप्रयोग , इहलोको-मनुष्य लोकस्वस्मिन्नाशसा-अभिलापस्तस्या प्रयोग इति समास श्रेष्ठी स्याममात्यो वेति, एप 'परलोकाशसाप्रयोग' परलोके- देवलोक, एच जीविताशसाप्रयोग , जीवित-प्राणधारण तत्राभिलापप्रयोग -यदि वहुकाल जीयमिति, इय च पत्रमाल्यपुस्तकराचनादिपूजादर्शनात् बहुपरिवारदर्शनाच, लोकश्लाघाश्रवणाच्चैव मन्यते-जीवितमेव श्रय प्रत्यारया ताशनस्यापि, यत एवविधा मदुद्देशेनेय विभूतिविद्यत इति, 'मरणाशसाप्रयोग' न कश्चित्त प्रतिपन्नानशन गवेषयति न सपर्ययाऽऽद्रियते नव कश्चित् श्लाघते, ततस्तस्यैवविधश्चित्तपरिणामो जायते-यदि शीघ्र वियेऽहमपुण्यकर्मेति, भोगाशसाम योग' जन्मान्तरे चक्रवर्ती स्याम् वासुदेवो महामण्डलिक शुभरूपमानित्यादि । उक्त श्रावकधर्म , व्यारयात सप्रभेद देशो 1भत्र सामाचारी-भासवितगृहिण किल भावकेन पश्चाविष्का तम्य, एव भावकधमा भवत्युद्यत , न शक्नोति तदा भक्तप्रत्यारयानकाले सस्तार भमगेन भवितम्य, विभापा।
मिच्छत्तस्स तु
क्रिया, तन्न निसर्ग-स्वभाव अधिगमस्तु यथारस्थितपदार्थपरिच्छेद इति,आह-मिथ्यालमोहनायकर्मक्षयोपशमादेरिदभवति
कथमुच्यते निसर्गेण वेत्यादि !, उच्यते, स एव क्षयोपशमादिनिसर्गाधिगमजन्मेति न दोप, उक्त च-"उसरदेस दहिलय
च विज्झाइ वणदयो पप्प । इय मिच्छस्स अणुदये उवसमसम्म लभति ॥१॥ जीवादीण
सयोवसमभावे । अधिगमसम्म जीवो पावेइ विसुद्धपरिणामो ॥२॥"त्ति, अल प्रसङ्गेन, इह भगोदधौ दुप्पापा सम्य
क्त्वादिभावरत्नावाप्ति विज्ञायोपलब्धजिनप्रवचनसारेण श्रावकेण नितरामप्रमादपरेणातिचारपरिहारवता भवितव्यमि
त्यस्यार्थस्योकस्यैव विशेपरयापनायानुक्कशेपस्य चाभिधानायेदमाह अन्धकार 'पञ्चातिचारविसुद्ध'मित्यादि सूत्र, इद च
सम्यक्त्व प्रागनिरूपितशङ्कादिपञ्चातिचारविशुद्धमनुपालनीयमिति शेष , तथा अणुव्रतगुणवतानि-प्रारनिरूपितस्वरू
पाणि दृढमतिचाररहितान्येवानुपालनीयानि, तथाऽभिग्रहा-कृतलोचघृतप्रदानादय शुद्धा-भापतिचाररहिता एया
|नुपालनीया , अन्ये च प्रतिमादयो विशेषकरणयोगा सम्यकपरिपालनीया , तत्र प्रतिमा -पूर्वोक्ता 'दसणवयसामाइय'
इत्यादिना ग्रन्थेन, आदिशब्दादनित्यादिभावनापरिग्रह , तथा अपश्चिमा मारणान्तिको सलेखनाजोपणाराधना घातिचार-
रहिता पालनीयेत्यध्याहार , तत्रैव पश्चिमैवापश्चिमा मरण-प्राणत्यागलक्षण, इह यद्यपि प्रतिक्षणमावीचीमरणमस्ति तथाऽपि
१ ऊपरदेश दग्ध च विध्यायति वनव प्राप्य । एव मिथ्यात्वस्यानुदये भोपशमिकसम्यञ्च लभते जीव ॥ ॥ीयादीनामधिगमा मिन्यायस्थ
क्षयोपशमभावे । अधिगमसम्यक्त्व जीव प्रामोति विशुद्धपरिणाम ॥२॥
अईयारविसुर अणुष्वयगुणव्वयाइ च अभिग्गहा अन्नेऽवि पडिमादओ विसेसकरणजोगा, अपच्छिमा मारण तिया सलेहणाझूसणाराणया, इमीए समणोवासएण इमे पश्च०, तजहा-इहलोगाससप्पओगे परलोगास सप्पओगे जीवियाससप्पओगे मरणाससप्पओगे कामभोगाससप्पओगे ॥ १३ ॥ (सूत्र) अत्र पुन श्रमणोपासकधर्मे पुन शब्दोऽवधारणार्थी, अत्रवन शाक्यादिनमणोपासकधर्म, सम्यक्त्वाभावेनाणुनता घभावादिति, वक्ष्यति घ-'एस्थ पुण समणोचासगधम्मे मूलवत्थुसमत्तमित्यादि, पञ्चाणुव्रतानि प्रतिपादितस्वरूपाणि त्रीणि गुणप्रतानि उपरक्षणान्येच 'यावत्कधिकानीति सकृद्गृहीतानि यावजीवमपि भावनीयानि, चबारीति सङ्ग्या 'शिक्षा- पदमतानीति शिक्षा अभ्यासस्तस्य पदानि-स्थानानि तान्येव व्रतानि शिक्षापदव्रतानि, 'इत्वराणीति तत्र प्रतिदिवसानु ये सामायिकदेशावकाशिके पुन पुनरुच्चार्ये इति भावना, पापधोपनासातिथिसविभागौ तु प्रतिनियतदिवसानुष्ठेयौ न प्रतिदिवसाचरणीयायिति । आह-अस्य श्रमणोपासकधर्मस्य कि पुनर्मूलवस्त्विति ?, अत्रोच्यते, सम्यक्त्व, तथा चाह प्रन्धकार -'एतस्स पुणो समणोवासग' अस्य पुन श्रमणोपासकधर्मस्य, पुन शब्दोऽवधारणार्थ अस्यैव, शाक्यादि श्रमणोपासकधम सम्यक्त्याभावात् न मूलवस्तु सम्यक्त्व, वसन्त्यस्मिन्नणुव्रतादयो गुणास्तद्भावभावित्वेनेति वस्तु मूलभूत द्वारभूत च तद् वस्तु धमूल्यस्तु, तथा चोक्तम्-"द्वार मूल प्रतिष्ठानमाधारोभाजन निधि द्विपदकस्यास्य धर्मस्य, सम्यक्त्व परिकीचितम्॥१॥"सम्यक्त्व-प्रशमादिलक्षण, उक च-"प्रशमसवेगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याभिव्यक्तिलक्षण सम्यक्त्व"(तत्वा० भाष्ये अ०१सू०२)मिति, कथं पुनरिद भवत्यत आह-तन्निसग्गेण तत्-वस्तुभूत सम्यक्त्व निसर्गेण वाऽधिगमेन वा भवतीति होतोत्ति विभासा । इदमपि च शिक्षापदव्रतमतिचाररहितमनुपालनीयमिति, अत आह-अतिभिसविभागस्य-प्रागनिरू पितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-'सचित्तनिक्षेपण' सचित्तपु-यौह्या दिषु निक्षेपणमन्नादेरदानबुद्ध्या मातृस्थानत , एव 'सचित्तपिधान' सचित्तेन फलादिना पिधान-स्थगनमिति समास , भावना प्राग्वत्, 'कालातिक्रम' इति कालस्यातिक्रम कालातिक्रम इति उचितो यो भिक्षाकाल साधूना तमतिक्रम्यानागत वा भुक्तेऽतिकान्ते वा, तदा च कि तेन लब्धेनापि कालातिक्रान्तत्वात् तस्य, उक्त च-"काल दिण्णस्स पधयणस्म अग्धो ण तीरते काउ । तस्सेव अकालपणामियस्स गेण्हतया णधि ॥ १॥" 'परव्यपदेश' इत्यात्मव्यतिरको योऽन्य स परस्तस्य व्यपदेश इति समास , साधो पोषधोपवासपारणकाले भिक्षायै समुपस्थितस्य प्रकटमन्नादि पश्यत श्रावकोऽभिधत्त- परकीयमिदमिति, नास्माकीनमतो न ददामि, किश्चिद्याचितो वाऽभिधत्ते-विद्यमान एवामुकस्येदमस्ति, तन गया मार्गयत यूयमिति, मात्सर्य' इति याचित कुप्यति सदपि न ददाति, परोन्नतिवैमनस्य चमात्सर्यमिति, एतेन तापद्मकेण याचितन दत्त किमह ततोऽप्यून इति मात्सर्याद् ददाति, कपायकलुपितेनैव चित्तेन ददतो मात्सर्यमिति, व्यारयात सातिचार चतुर्थ शिक्षापदव्रत, अधुना इत्येप श्रमणोपासकधर्म ।आ-कानि पुनरणुव्रतादीनामित्वराणि यावत्कविकानीति, अनोच्यत- इत्थ पुण समणोवासगधम्मे पचाणुव्वपाइ तिनि गुणव्वयाइ आवकरियाइ, चत्तारि सिक्खायपाइ इत्त रियाइ, एयस्स पुणो समणोवासगधम्मस्स मूलवत्थु सम्मत्त, तजहा-त निसग्गेण वा अभिगमेण वा पच 1 भविष्यदिति विभाषा । २ काले दत्तस्य प्रहेणकस्साघों न शक्यते कर्तुम् । तसैवाकालदासस्य प्राहका न सन्ति in अध्यारविसुर अणुष्वयगुणव्वयाइ च अभिग्गा अन्नेऽवि पडिमाओ विसेसकरणजोगा, अपच्छिमा मारण तिया सलेहणाझसणारारणया, इमीण समणोवासएण इमे पञ्च०, तजहा-इहलोगाससप्पओगे परलोगास सप्पओगे जीवियाससप्पओगे मरणाससप्पओगे कामभोगाससप्पओगे ॥ १३ ॥ (सूत्र) अब पुन श्रमणोपासकधर्म पुन शब्दोऽवधारणार्थ, अत्रैव न शाक्यादिश्रमणोपासकधर्म, सम्यक्त्वाभायेनाणुव्रता धभावादिति, वक्ष्यति ब-'एस्थ पुण समणोवासगधम्मे मूलवत्थु समत्त'मित्यादि, पञ्चाणुव्रतानि प्रतिपादितस्वरूपाणि त्रीणि गुणमतानि उस्तक्षणान्येव 'यावत्कधिकानी'ति सकृद्गृहीतानि यावज्जीवमपि भावनीयानि, चत्वारीति सङ्ख्या 'शिक्षा पदमतानीति शिक्षा-अभ्यासस्तस्य पदानि-स्थानानि तान्येव प्रतानि शिक्षापदप्रतानि, 'इत्त्वराणी ति तत्र प्रतिदिवसानु ठेये सामायिकदेशावकाशिके पुन पुनरुच्चार्य इति भावना, पौपधोपवासातिथिसविभागौ तु प्रतिनियतदिवसानुष्ठेयौ न प्रतिदिवसाचरणीयाविति । आह-अस्य श्रमणोपासकधर्मस्य कि पुनर्मूलवस्त्विति ?, अत्रोच्यते, सम्यक्त्व, तथा चाह प्रन्धकार -'एतस्स पुणो समणोवासग०' अस्य पुन श्रमणोपासकधर्मस्य, पुन शब्दोऽअधारणार्थ अस्यैव, शाक्यादि भ्रमणोपासकधम सम्यक्त्वाभावात् न मूलवस्तु सम्यक्त्व, वसन्त्यस्मिन्नणुव्रतादयो गुणास्तद्भावभावित्वेनेति वस्तु मूलभूत दारभूत च तद् यस्तु घमूल्यस्तु, तथा चोकम्-"द्वार मूल प्रतिष्ठामाधारोभाजन निधि द्विषट्कस्यास्य धर्मस्य, सम्यक्त्व परिकीचितम्॥१॥"सम्यक्त्व-प्रशमादिलक्षण, उक्त च-"प्रशमसगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याभिव्यकिलक्षण सम्यक्त्व"(तत्त्वा० भाप्ये अ०१सू०२)मिति, कथ पुनरिद भवत्यत आह-तन्निसग्गेण०'तत्-यस्तुभूत सम्यत्व निसर्गेण वाऽधिगमेन या भवतीति - होतोत्ति विभासा । इदमपि च शिक्षापदग्रतमतिचाररहितमनुपालनीयमिति, अत आह-अतिधिसविभागस्य-प्रागनिरू पितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-'सचित्तनिक्षेपण' सचित्तेषु-प्रीया दिपु निक्षेपणमन्नादेरदानबुद्ध्या मातृस्थानत , एव 'मचित्तपिधान' सचित्तेन फलादिना पिधान-स्थगनमिति समास भावना प्राग्वत्,'कालातिक्रम' इति कालस्यातिकम कालातिक्रम इति उचितो यो भिक्षाकाल साधूना तमतिक्रम्यानागत वा भुतेऽतिकान्ते वा, तदा च कि तेन लब्धेनापि कालातिक्रान्तत्वात् तस्य, उक्त च-"काले दिण्णस्स पधेयणस्स अग्यो ण तीरते काउ । तस्सेव अकालपणामियस्स गेण्हतया णधि ॥१॥" 'परव्यपदेश' इत्यात्मन्यतिरको योऽन्य स परस्तस्य व्यपदेश इति समास , साधो पोपधोपवासपारणकाले भिक्षायै समुपस्थितस्य प्रकटमन्नादि पश्यत श्रावकोऽभिधत्त- परकीयमिदमिति, नास्माकीनमतो न ददामि, किश्चिद्याचितो वाऽभिधत्ते-विद्यमान एवामुकस्येदमस्ति, तन गत्वा मार्गयत यूयमिति, मात्सर्य' इति याचित कुप्यति सदपि न ददाति, परोन्नतिवैमनस्य चमात्सर्यमिति, एतेन तारद् द्रमकेण याचिता दत्त किमह ततोऽप्यून इति मात्सर्याद् ददाति, कपायकलुपितेनैव चित्तेन ददतो मात्सर्यमिति, व्यारयात सातिचार चतुर्थ शिक्षापदव्रत, अधुना इत्येप श्रमणोपासकधर्म आह-कानि पुनरणुव्रतादीनामित्वराणि यावत्कयिकानाति?, अगोच्यत- इत्थ पुण समणोवासगधम्मे पचाणुव्वयाइ तिनि गुणव्वयाइ आवकहियाइ, चत्तारि सिरसावयाह इत्त रियाइ, एयस्स पुणो समणोवासगधम्मस्स मूलवत्यु सम्मत्त, तजहरा-त निसग्गेण वा अभिगमेण वा पच गते वर्तम। तस्यैवाकालमत्तस्य प्राहका नाम , अण्णो भाण पडिलेहेति, मा अतराइयदोसा ठवितगदोसा य भविस्सति, सो जति पढमाए पोरुसीए णिमतेति अधि णमोकारसहिताइतो तो गेज्झति, अधव णस्थि ण गेज्झति, त वहितव्य होति, जति घण लगेज्जा ताधे गेझति सचिक्पाविजति, जो या उग्पाडाए पोरिसिए पारेति पारणइत्तो अण्णो वा तस्स दिनति, पच्छा तेण सागण समग गम्मति, सघाडगो पञ्चति, एगो ण वदृति पेसितु, साधू पुरओ सावगो मग्गतो, घर णेऊण आसणेण उवणिमतिजति, जति णिविडगा तो उठ्य, अधण णिवेसति तधावि विणयो पउत्तो, ताधे भत्त पाण सय चेव देति, अथवा भाण धरति भजा देति, अधया ठितीओ अच्छति जाव दिण्ण, साधूवि सावसेस दव गेण्हति, पच्छाकम्मपरिहारणहा, दातूण वदित्तु पिसजेति, विसनेचा अणुगच्छति, पच्छा सय भुनति, ज च किर साधूण ण दिण्ण त सावगेण ण भोत्तध, जति पुण साधू णयि ताधे देसकाललाए दिसालोगो कातयो, विसुद्धभावेण चितियव-जति साधुणो हाता तो णित्यारितो भन्यो भावन प्रतिलिसी मातापिका दोफा भूपन् स्थापनादपाश्च स यदि प्रथमायां पोरप्या निमपते अस्ति नमस्कारसहितसदा गृह्यत:- ५ मानि न गुमत सदोदरप भपद, पदि पन लगे सदा गृयत सरक्ष्यते, यो योदूघाटपौरप्यां पारयति पारणवान यो वा तस दीयते पश्चात्तेन श्राय कासन गम्पत सपाटको प्रति को न पचत प्रेपिर्नु साधु पुरत धायक पृष्टत गृह नीरवाऽऽसनेन निमन्त्रयति, यति निविष्टा लट नाथ निविन्ति सपारि निप प्रयुधो (पति), बदा भक पान या स्वयमेव ददाति भयवा भाजन धारयति भार्या ददाति अथवा स्थित एव तिष्ठति यावत्त सापुरपि साप पदम्प गृहाति पधारकमपरिहरगायाप, दाया पदिश्या विसर्जपति विस् यानुगति पश्चात् स्वय मुल यच किल साधुभ्यो न दत्त न त लावण मोहम्प, पदि पुन साधुनासि तदा दाकालपलायो दिगालोक कर्तव्य , विशुद्धभावेन चि तयित य-यदि साधवोऽभविष्यन् तदा निस्तारितोऽ सविभागोऽतिथिसविभाग , सविभागग्रहणात् पश्चात्कर्मादिदोपपरिहारमाह, नामशब्द पूर्ववत् , 'न्यायागताना'मिति न्याय द्विजक्षत्रियविद्शूद्राणास्ववृत्यनुष्ठान स्वस्ववृत्तिश्च प्रसिद्धव प्रायो लोकहेर्या तेन तादृशान्यायेनागताना-प्राप्तानाम् , अनेनान्यायागताना प्रतिषेधमाह, कल्पनीयानामुद्गमादिदोषपरिवजितानामनेनाकल्पनीयाना निषधमार, अन्नपानादीना द्रव्याणाम् , आदिग्रहणाद् वस्त्रपात्रोंपधभेषजादिपरिग्रह , अनेनापि हिरण्यादिव्यवच्छेदमाह, 'देशकालश्रद्धासत्कार क्रमयुक्त तत्र नानाव्रीहिकोद्रवकडगोधूमादिनिष्पत्तिभार देश सुभिक्षदुर्भिक्षादि काल विशुद्धश्चित्तपरिणाम प्रया अभ्युत्थानासनदानवन्दनानुवजनादि सत्कार पाकस्य पेयादिपरिपाच्या प्रदान क्रम , एभिर्दशादिभिर्युक-समन्वित, अनेनापि विपक्षव्यवच्छेदमाह, 'परया' प्रधानया भक्त्येति, अनेन फलप्राप्तौ भक्तिकृतमतिशयमाह, आत्मानुग्रहयुद्ध्या न पुनर्यत्यनुग्रहबुद्ध्येति, तथाहि-आत्मपरानुग्रहपरा एव यतय सयता मूलगुणोत्तरगुणसम्पन्ना साधयस्तेभ्यो दानमिति सूत्राक्षरार्थ । एत्थ सामाचारी-सारगेण पोसध पारेतेण णियमा साधूणमदातु ण पारेयय, अन्नदा पुण अनियमा-दातु वा पारेति पारितो वा देइति, तम्हा पुव साधूण दातु पच्छा पारेतव, कध ?, जाधे देसकालो ताधे अप्पणो सरीरस्स विभूस काउ साधुपडिस्सय गतु णिमतेति, भिक्ख गेण्हधत्ति, साधूण का पडिवत्ती?, ताधे अण्णो पडल अण्णो मुरणतय भन सामाचारी-श्रावकेण पोपध पारयता नियमात् साधुभ्योऽदस्वा न पारयितव्य भ यदा पुनरनियम दावा या पारयति पारपिया या पदातीति तस्मात् पर साधुभ्यो दचा पारयित य कथ? यदा देशकालसदाऽऽमन गरीरस्य विभूपां कृत्वा साधुप्रतिभय गरया निम प्रयते भिक्षा गृहीतति साधूना का प्रतिपत्ति -तदाड य पटल अन्यो मुखानन्तक अण्णो भाण पडिलेहेति, मा अतराइयदोसा ठवितगदोसा य भविस्सति, सो जनि पढमाए पोरुसीए णिमतेति अयि णमोकारसहिताइतो तो गेग्झति, अधव णस्थि ण गेज्झति, त वहितवय होति, जति घण लगेज्जा ताधे गेझत्ति सचिवसानिमति, जो या उग्पाडाए पोरिसिए पारेति पारणइत्तो अण्णो वा तस्स दिजति, पच्छा तेण सावगेण समग गम्मति, सपाटगो पञ्चति, एगो ण वदृति पेसितु, साधू पुरओ सायगो मग्गतो, घर णेऊण आसणेण उवणिमतिजति, जति णिपिटगा तो ठट्य, अधण णिवेसति तधावि विणयो पउत्तो, ताधे भत्त पाण सय चेव देति, अथवा भाण धरति भना देति, अधया ठित्तीओ अच्छति जाव दिण्ण, साधूवि सागसेस दय गेण्हति, पच्छाकम्मपरिहारणा, दातूण वदित्तु विसजेति, विसजेचा अणुगच्छति, पच्छा सय भुजति, ज च किर साधूण ण दिण्ण त सापगेण ण भोत्तब, जत्ति पुण साधू णयि ताधे दसकालवेटाए दिसालोगो कातयो, विसुद्धभावेण चितियव-जति साधुणो हाता तो णित्यारितो , 1म्पो भान तिलिसीमान्तरापिका दोपा भूवन् स्थापनादोपाच, स यदि प्रथमाया पौहघ्या निम रयत अनि नमस्कारसहितस्तदा गृह्यतेऽ ५ मालिन गृप्त दादाप भएर, पदि पन छगर तदा गृयत सरक्ष्यते यो योद्घाटपौरुप्या पारयति पारणवान यो वा तम दीयते, पश्चात्तेन श्राव नमन मनमपारसममि सोमपात मरि€ साधु पुरत धावक पृएत गृह नीयाऽऽसनेन निमन्त्रयति पनि निविष्टा लट नाथ निवित grनि मनुका (भवान) सदा भक पान पा रुपमय ददाति भयया भाजन धारयति भायो ददाति, अथवा स्थित एव तिष्ठति यावदत्त सापुरपि Pा माम्मपरिवरगाथाप, दारा पदिषा विसर्जयति विष यानुग यति पश्चात् स्वय भुङ्क यच्च किल साधुभ्यो न दत्त न त छावकेण मासम्म पनि सानातिना दाउपलायो निगालोक कपन्य , विशुदभावन चि तयित य-यदि साधवोऽभविष्यन् तदा निस्तारितोड धम्म झाण झायति, जधा एते साधुगुणा अह असमत्थो मदभग्गो धारेतु विभासा । इदमपि च शिक्षापदग्रतमतिचारर हितमनुपालनीयमित्यत आह-पोसधोववासस्स समणो'०पोषधोपवासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पचतिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-अप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितशय्यासस्तारा, इह सस्तीर्यते य प्रतिपनपोपधोपपासे। दर्भकुशकम्बलीनस्त्रादिः स सस्तार शय्या प्रतीता प्रत्युपेक्षण-गोचरापन्नस्य शय्यादेश्चक्षुपा निरीक्षण न प्रत्युपक्षण अमत्यु पेक्षण दुष्टम्-उद्भ्रान्तचेतसा प्रत्युपेक्षण दुष्प्रत्युपेक्षण ततश्चाप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षिता शय्यासस्तारी चेति समास , शव वा सस्तार शय्यासस्तार , इत्येवमन्यत्राक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षण च शय्यासस्ताराद्युपयोगिन पीठ(फल)कादरपि । त्य पुण सामायारी-कडपोसधो णो अप्पडिलेहिया सज्ज दुरूहति, सथारग वा दुरुहइ, पोसहसाल वा सेवइ, दभवत्थ या मुर वत्थ वा भूमीए सथरति, काइयभूमितो वा आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, एव पीढगादिमुवि विभासा । तथा अप्रभाजितदुष्प्रमाजितशय्यासस्तारौ, इह प्रमार्जन-शय्यादेरासेपनकाले वस्त्रोपान्तादिनेति, दुष्टम्-अरिधिना प्रमार्जन शेष भावितमेव, एघ उच्चारप्रश्नपणभूमावपि, उच्चारप्रश्रवण निष्ठद्यूतखेलमलाापलक्षण, शेप भापितमा । तथा पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोकेन विधिना निष्पकम्पेन चेतसा अननुपालनम्-अनासेवनम् । एत्य भारता-कतपोसयो १ धर्मध्यान ध्यायति, यथा साधुगुणानेतामह मदभाग्योऽसमयों धारयितु विभापा । २ अन पुन सामाचारी-कृतपोपयो नामनिलिस्य सम्पामाराहनि सम्मारक वारोहति पोषधशाला वा सेवते दभवन या शुद्धवस्त्र वा भूमौ सस्तृगाति, कायिकी भूमित मागतो या पुनरपि प्रतिलिसति अ ययापार , व पीठकादिष्वपि विभापा।३ भर भावना कृतपोपयो अधिरचितो आहारे ताव सर्व देस या पत्थेति, विदियदिवसे पारणगस्स वा अप्पणो अढाए आढत्ति कारेइ, करेइ वा धर्म २ पति कहे धणिय पट्टइ, सरीरसक्कारे सरीर वट्टेति, दादियाउ केसे वा रोमराइ वा सिगाराभिप्पायेण सठवेति, दाह पा सरीर सिचति, एव सवाणि सरीरविभूसाकरणाणि(ण)परिहरति यभचेरे, इहलोए परलोए वा भोगे पत्थेति सवा धेति या, अथवा सहपरिसरसरूपगंधे या महिलसति, फइया वभरपोसहो पूरिहिइ, चइत्ता मो वभचेरेणति, अवावार सापचाणि पाचारति कतमकत या चितेइ, एच पचतियारसुद्धो अणुपालेतवोत्ति । उक सातिचार तृतीयशिक्षापदनत, अधुना चतुर्धमुध्यते, तत्रद सूत्रम्- अतिहिसयिभागो नाम नापागपाण फप्पणिन्त्राण अन्नपाणाईण दव्वाण देसकालसद्वासकारकम जुभ पराण भत्ती आयाणुग्गहयुद्धी सजयाण दाण, अतिरिसविभागस्स समणो० इमे पश्च० तजहा- सपित्तनिफर्मपणपा सचित्तपिरणया फारइफमे परववएसे मच्छरिया य १२॥ (सूत्र) दद भोजनार्थ भोजनकाटोपस्थाम्यतिथिरुच्यते, तनात्मार्थ निष्पादिताहारस्य गृहिनतिन मुरय साधुरेवातिधिस्तस्य freen HIT सास दामाप्रापपस द्वितीपरिषसे पारमनः पारणकस्वार्थ भादतिं करोति कुरु वेदमिद वेति कथायामय त वर्तते Estaterfa मरमान या रोमाधि पा शाभिप्रायेण सस्थापयति, निदाघे या शरीरं सिञ्चति, एव सवाणि शरीरविभूपाकारणानि न AIR पर पालामा मोगान् मापयते सपाधनि या, अथवा श दस्परसरूपग धान्वाऽभिलष्यति कटा मह्मचयपोपय पूर Relarizanaमामलाम्पायर सावपान् व्यापारयति तमकृत धा चि तयति एप पञ्चातिचारशुद्धोऽनुपालनीय ।
धम्म झाण झायति, जधा एते साधुगुणा अह असमत्थो मदभग्गो धारेतु विभासा । इदमा | हितमनुपालनीयमित्यत आह-पोसधोवासस्स समणो'०पोषधोपवासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रः ज्ञातव्या न समाचरितव्या', तद्यथा-अप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितशय्यासस्तारो, इह सस्तीर्यते दर्भकुशकम्बलीवस्त्रादि स सस्तार शय्या प्रतीता प्रत्युपेक्षण-गोचरापनस्य शय्यादेश्चक्षुपा नि पेक्षण दुष्टम्-उद्धान्तचेतसा प्रत्युपेक्षण दुष्प्रत्युपेक्षण ततश्चाप्रत्युपेक्षितदुप्प्रत्युपेक्षितौ शय्या वा सस्तार शय्यासस्तार , इत्येवमन्यवाक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षण च शय्यासस्ताराद्युपयोगि पुण सामायारी-कडपोसधोणो अप्पडिलेहिया सज्ज दुरूहति, सथारग या दुरुहइ, पोसहसाल य चत्य वा भूमीए सथरति, काइयभूमितो या आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, तथा अप्रमाजितदुष्प्रमाजितशय्यासस्तारी, इह प्रमार्जन-शय्यादेरासेवनकाले यस्खोपा प्रमार्जन शेष भाषितमेव, एव उच्चारप्रश्नवणभूमावपि, उच्चारप्रश्रवण निष्ठयूतखेलमलायुपर पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोक्तेन विधिना निष्प्रकम्पेन चेतसा अननुपालनम्-अनासेचनम् , १ धमध्यान ध्यायति, यथा साधुगुणानेतानह मदभाग्योऽसमया धारयितु विभाषा । २ भन पुन सामाचार सम्तारक वारोहति पोपधशाला पा सेवते दभवन या शुद्धवख वा भूमी सस्तृणाति कायिकीभूमित भागताप सानिवि विभापा। अत्र भावना कृतपोपधो . अधिरचितो आहारे ताव सब देस वा पत्थेति, विदियदिवसे पारणगरस वा अप्पणो अढाए आढत्ति कारेइ, करेइ वा इम २ वत्ति कहे धणिय घट्टइ, सरीरसक्कारे सरीर वट्टेति, दाढियाउ केसे वा रोमराइ वा सिगाराभिष्पायेण सठवेति, दाहे वा सरीर सिचति, एव सवाणि सरीरविभूसाकरणाणि(ण)परिहरति वभचेरे, इहलोए परलोए वा भोगे पत्थेति सवा धेति या, अथवा सहफरिसरसरूवगंधे या अहिलसति, कइया वभचेरपोसहो पूरिहिइ, चइत्ता मो वभचेरेणति, अवावारे सावजाणि वाचारति कतमकत या चितेइ, एव पचतियारसुद्धो अणुपालेतवोत्ति । उक्त सातिचार तृतीयशिक्षापदव्रत, अधुना चतुर्धमुच्यते, तत्रेद सूनम्- अतिरिसविभागो नाम नायागयाण कप्पणिजाण अन्नपाणाईण व्वाण देसकालसद्धासकारकम जुअ पराए भत्तीए आयाणुग्गहवुद्धीए सजयाण दाण, अतिहिसविभागस्स समणो० इमे पञ्च० तजहा- सचित्तनिरोवणया सचित्तपिरणया कालइफमे परववएसे मच्छरिया य १२ ॥ (सूत्र) इह भोजनार्थ भोजनकालोपस्थाव्यतिधिरुच्यते, तत्रात्मार्थ निप्पादिताहारस्य गृहिनतिन मुरय साधुरेवातिथिस्तस्य स्थिरचित्त भादारे सावत् सप देश वा माधयते द्वितीयदिवसे वाऽऽरमना पारणकस्या आइति कमोति कुरु वेदमिद वेति कथायामत्य त वर्तते तरीरसागर पर पधपति इमभुकसान या रोमराणि पा शाराभिप्रायेण सस्थापयति, निदाघे वा शरीर सियति, एव सवाणि शरीरविभूषाकारणानि न परिसन मह्मपर्य एरसारिकान पारलाकिकान् पा भोगान् माधयते सवाधयति या अथवा श दस्पारसरूपग धावाऽभिलप्यात कदा ब्रह्मचर्यपोषध पूर विष्यति पाजिता मो मझधर्यणति । मग्यापारे सावधान् म्यापारयति कृतमकृत वा चि तयति एवं पञ्चातिचारशुद्धोऽनुपालनीय ।
धम्म झाण झायति, जधा एते साधुगुणा अह असमत्थो मदभग्गो धारेतु विभासा । इदमपि च शिक्षापदव्रतमतिचारर हितमनुपालनीयमित्यत आह-'पोसधोववासस्स समणो' पोपधोपवासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पचातिचारा ज्ञातव्या न समाचरित्तच्या , तद्यथा-अप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितशय्यासस्तारी, इह सस्तीर्यते य प्रतिपनपोषधोपवासा दर्भकुशकम्बलीवस्त्रादि स सस्तार शय्या प्रतीता प्रत्युपेक्षण-गोचरापन्नस्य शय्यादेश्चक्षुपा निरीक्षण न प्रत्युपेक्षण अमत्यु पेक्षण दुष्टम्-उद्धान्तचेतसा प्रत्युपेक्षण दुष्प्रत्युपेक्षण ततश्चाप्रत्युपेक्षितदुप्प्रत्युपेक्षितौ शय्यासस्तारौ चेति समास, शम्चय वा सस्तार शय्यासस्तार , इत्येवमन्यत्राक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षण च शय्यासस्ताराद्युपयोगिन पीठ(फल)कादेरपि । एत्य पुण मामायारी-कडपोसधो णो अप्पडिलेहिया सज दुरूहति, सथारग या दुरुहइ, पोसहसाल वा सेवइ, दम्भवत्थ या सुद्ध वत्थ वा भूमीए सथरति, काइयभूमितो वा आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, एर पीढगादिसुवि विभासा । तथा अप्रमाजितदुष्पमाजितशय्यासस्तारौ, इह प्रमार्जन-शय्यादेरासेवनकाले वस्रोपान्तादिनेति, दुष्टम्-अविधिना प्रमार्जन शेष भाक्तिमेव, एव उच्चारप्रश्रवणभूमावपि, उच्चारप्रश्नवण निष्ठयूतखेलमलाापलक्षण, शेष भापितमा । तथा पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोक्तेन विधिना निष्प्रकम्पेन चेतसा अननुपालनम्-अनासेवनम् । एत्य भावना-कतपोसधो १ धमध्यान ध्यायति, यथा साधुगुणानेतानह मदभाग्योऽसमा धारयितु विभापा । २ भन पुन सामाचारी-तपोषधो नाप्रतिलिस्य द्वारपामारोहनि सस्तारक वारोहति पोषधशाला वा सेवते दभयन वा शुद्धवस्त्र या भूमी सस्तृणाति कायिकीभूमित भागतो या पुनरपि प्रतिलिसति भयपाऽसिधार एक पीठकादिप्वपि विभापा ! ३ भावना कृतपोपधो , पोषध ब्रह्मचर्यपोपधः, अत्र चरणीय चर्य 'अयो यदि त्यस्माधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, प्रा-कुशलानुछार, यथोफ- ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समास शेप पूर्ववत् । तथा अव्यापारपोध । एत्य पुण भावस्थो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सब य, दसे अमुगा विगती आयरिल या एफसि या दो घा, सपे चतुषिधोऽयि आहारो अहोरत्त पञ्चक्खातो, सरीरपोषधो हाणुवट्टणवण्णगविले पणपुष्पगपतयोलाण यस्याभरणा ण च परिचागो य, सोषि देसे सये य, देसे अमुग सरीरसकार करेमि अमुग न करेमित्ति, सपे अहोरतं, पभरपोपधो से सपे य, देसे दिवारत्ति एफसि दो वा पारेत्ति, सघ अहोरत्ति वभयारी भवति, अवाबारे पोमधो दुपिहो देसे सपे य, देस अमुग यावार ण करेमि, सये सयलवागारे हलसगडघरपरकमादीओ ण करेति, एत्थ जो दसपोसप करति सामाइय फरेति या ण या, जो सयपोसध करेति सो गियमा कयसामाइतो, जति ण करति तो णियमा वधिमति, त पहि!, चेतियपरे साधूमूले वा परे वा पोसघसालाए वा उम्मुकमणिसुवण्णो पढतो पोत्थग वा वायतो 1 नजारा -माहारपापो दिविध -दरात सर्वतच, दो भमुका विकृति आचामाम्ल वा एकशो द्विा सक्तश्चताधोऽप्याहारोऽहोरात्र FUNNY पानाधनयमपिटपनपुगताम्यूलानो यनाभरगानां च परित्यागात् सोऽपि देशत सवतश्च देशतोऽमुक शरीरसकार करोम्यमुक RRRRRR, प्रमोश मत सपत दाता दिया राना या एकगो द्विवा सर्वतोऽहोरात्र प्रह्मचारी भवति भयापारपोपधो द्विविधो दस RTH मुम्माय न कमि सयन सकलण्यापारान् इलाकटगृहपराकमादिकान् न करोति अत्र यो देशपोपध करोति सामायिक करोति वा नका, मानि मनिमा हातामापिक, पदिन राति तदा नियमाद यते, तन्क १, धन्यगृहे साधुमूले वा गृहे वा पोषधशालाया वा सम्मुममिमुरम पर पुमाया पाएपन् स्पत्ती सब स्वयं गमनायोगात् पृषिप्राकारमत्यासापतिनोपुचिपूर्वक शक्कासितादिशब्दकरणेज समपासितकार पोप) शब्दस्यापातनम्-उधारण ताप येन परकीयक्षपणविवरण उपतस्यसायिति, सधा रूपातपात-अभिहीतदेशार पनि भयोजनभाये शब्दमनुधारयत एप परेषां समीपालयनार्थ स्पशरीररुपदर्शन रुपापास, सपा पहिः पुगतपशेपा अनिएदीत देशापु पक्षिः प्रयोजनमा परेपा ममोपाय नादिशेपा पुमा वि भावना, देशायकाशिकमेतदर्थमभिएसमा भू पहिर्गमनागमनादिव्यापारजलिस मामुपगई इति, सप स्वयं कृतोऽन्येग पा फारित इति न कथित फले विशेषा प्रत्युत गुणा सयंगमने ईपिथपिशु परख पुनपुणत्पादयनिरिति फूस प्रसझन । पारपास सातियार मितीय) शिक्षापदात, अधुना मुसीयाध्यसे, ससेदं सूत्रम्-- पोसोपचासे गाष्पिाहे पत्ते, सजा-आहारपोसहे सरीरसयारपोसहे पभरपोराहे भयापारपोराहे, पोसहोपपासस्स समणो० इमे पश, जहा-अप्पजिलहियाप्पमिलेहिपसिनासधारण अपमणिमणमनिष सिआसमारए अप्पटिसहियाप्पषिलहिपउधारपासपणभूमीभो अप्पमधिगप्पमनिपपारपासपण भूमीमो पोसहोपपासास सम्म आणणुपाल(ण)पा ॥ ११॥ (राम) इए पोपशम्दो रुज्या पर्पसु पसे, पर्याणि पाप मादिसिधया, पूरणात् पर्य, धर्मोपपदेपुस्पादिलः, पौष ३५५ सा पीपभोपपासामविशेषाभिभारा पोषधोपचास इति, गये ५ पोषधोपणासयभिधा मशता, राधा-'ttal रपोपमा मादाम द्विपस्तलिगिरा पोपप भादारपोपमा, आहारविनि पूरण पति भारताप शारीरसार पोषध ब्रह्मचर्यपोषध ,भत्र घरणीय चर्य 'अवो यदि'त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यथोक-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञानं च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समास शेष पूर्ववत् । तथा अव्यापारपोध । एत्य पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सब य, देसे अमुगा विगती आयविल या एफसि वा दो वा, सघे चतुविधोऽवि आहारो अहोरत्त पञ्चक्खातो, सरीरपोषधो पहाणुवट्टणवण्णगविले यणपुप्फगधतयोराण यत्याभरणा ण प परिचागो य, सोषि देसे सबे य, देसे अमुग सरीरसकार करेमि अमुग न करेमित्ति, सपे अहोरत्त, वभरपोपधो देसे सघे य, देसे दिवा रत्ति एकसि दो वा वारेत्ति, सधे अहोरत्ति बभयारी भवति, अषावारे पोसधो दुविहो देसे सपे य, देसे अमुग पावार ण करेमि, सधे सयल्वावारे हलसगडघरपरकमादीओ ण फरेति, एत्थ जो दसपोसध करेति सामाइय करेति वा ण या, जो सयपोसध करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा यचिजति, त कहि, चेतियघरे साधूमूले या घरे या पोसधसालाए वा उम्मुक्कमणिमुरण्णो पढतो पोत्थग या वायतो १भन पुनभावार्थ पुप-भाहारपोपको विविध -देशत सर्वतभ, दो भमुका विकृति भागामाम्ल या एकशो दिवा सक्तधनुर्विधोऽप्याहारोहोराम्र प्रसारपात परीसोपा पानोसनवणकविलपनपुष्पगताम्यूलाना यमाभरणानो परिवागाव, सोऽपि देशत सवत देशतोऽमुकधारीरसकार फरोम्यमुक न करोमि सपतोहोराय, मनपरोपका दात सर्वतभ देशतो दिवा रा वा एक दिवा सर्वतोहोरात्र मनचारी भवति अमरशे रिविश ६" समता पातामुक प्यारार न करोमि सर्वत सकल यापारान् हलशटगृहपराक्रमादिकान् न करोति अत्र यो दशपोषध कराति सामायिक करोति षा नया, ५ सपोप करोति स निमात् कृतसामापिस परिन करोति तदा नियमादापते तत्क? पयगृहे साधुमूले धा गृहे या पोषधशालाया था, उन्मुधननिमुपम पठन् पुनः या धारयन् पोषध ब्रह्मचर्यपोषध , अत्र चरणीय चर्य 'अवो यदि'त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यथोक-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समास शेष पूर्ववत् । तथा अव्यापारपोरध' । एत्थ पुण भावस्थो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सघे य, देसे अमुगा विगती आयशिल या एफसि वा दो या, सघे चतुषिधोऽवि आहारो अहोरत्तं पञ्चक्खातो, सरीरपोषधो पहाणुषट्टणवण्णगरिने वणपुष्फगधतनोगण पत्याभरणा ण च परिचागो य, सोषि देसे सवे य, देसे अमुग सरीरसकार करेमि अमुग न करेमित्ति, सपे अहोरत्तं, पभरपोपधो देसे सपे य, देसे दिवा रत्तिं एफसि दो वा पारेत्ति, सघे अहोरत्तिं वभयारी भवति, अघावारे पोसधो दुपिहो देसे सपे य, देसे अमुग पावार ण करेमि, सघे सयलवावारे हलसगडघरपरफमादीओ ण करेति, पत्थ जो देसपोसध करेति सामाइय करेति या ण या, जो सयपोसध करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा यचिजति, त कहिं १, चेतियघरे साधूमूले वा घरे वा पोसघसालाए वा उम्मुकमणिसुपण्णो पढतो पोत्थग या वायतो भत्र पुनमायार्थ पुर -माहारपोपधो द्विविध-देशत सर्वतश, दो अमुरूर विकृतिः आघामाल पर एकगो द्विवो सब चतुर्विधोऽप्याहारोऽहोरान प्रत्यापात , रीरपोपध पानोसनपणकविपनपुष्पग यतालानो वनाभरणानां च परिशमात्, सोऽपि देशत सक्तश्च देशतोऽमुक शरीरसरकार कोम्यमुक न कोमि, सपतोसोराय, महापयपोपयो दात सर्वतब देशतो दिया रात्री या एको द्विर्या, सर्वतोऽहोरात्र ग्रह्मचारी भवति अध्यापारपोपा द्विविधो गा गाम, देोऽमुक म्यापार न करोमि सर्वत सकलग्यापारान् हल कटगृहपराक्रमादिकान 7 करोति अग्र यो देशपोपध करोति सामायिक करोति या नया, सरपोपथ को सनिमा तप्तामाषिक , यदि करोति तदा नियमाद्वायत, तत्क?, चत्यगृहे साधुमूले पा गृहे या पोपधनालायो पा, उपगुगमनमुपण पटन् गुम्ना पा यापयन् - त्पत्तौ तत्र स्वय गमनायोगात् वृत्तिप्राकारप्रत्यासन्नवर्तिनोबुद्धिपूर्वक क्षुत्कासितादिशब्दकरणेन समवासितकान् बोधयत शब्दस्यानुपातनम्-उच्चारण ताग येन परकीयश्रवणविवरमनुपतत्यसाविति, तथा रूपानुपात -अभिगृहीतदेशाद् पहि प्रयोजनभावे शब्दमनुच्चारयत एव परेपा समीपानयनार्थ स्वशरीररूपदर्शन रूपानुपात , तथा वहि पुद्गलप्रक्षेप अभिगृहीत देशाद् यहि प्रयोजनभावे परेपा प्रवोधनाय लेष्ट्वादिक्षेप पुद्गलप्रक्षेप इति भावना, देशावकाशिकमेतदर्थमभिगृह्यतेमा भूद्र वहिर्गमनागमनादिव्यापारजनित प्राण्युपमई इति, स च स्वय कृतोऽन्येन वा कारित इति न कश्चित् फले विशेषः प्रत्युत गुण स्वयगमने ईर्यापथविशुद्धे परस्य पुनरनिपुणत्वादशुद्धिरिति कृत प्रसङ्गेन ॥ व्याख्यात सातिचार द्वितीय शिक्षापदव्रत, अधुना तृतीयमुच्यते, तत्रेद सूत्रम्- पोसहोववासे चविहे पन्नत्ते, तजहा-आहारपोसहे सरीरसफारपोसहे यभचेरपोसहे अव्वाचारपोसहे, पोसहोववासस्स समणो० इमे पञ्च०, तजहा-अप्पढिलेहियदुप्पडिले हियसिजासधारण अपमजियदुप्पमजिय सिज्जासथारए अप्पडिलेरियदुप्पडिलेहियउचारपासवणभूमीओ अप्पमज्जियदुप्पमनियउचारपासपण भूमीओ पोसहोववासस्स सम्म अणणुपाल(ण)या ॥ ११॥ (सूत्र) इह पौपधशब्दो रूढ्या पर्वसु वर्त्तते, पर्वाणि चाष्टम्यादितिथय , पूरणात् पर्व, धर्मोपचयहेतुत्वादित्यर्थ , पोपधे उपर सन पौषधोपचास नियमविशेपाभिधान चेद पोपधोपवास इति, अय च पोपधोपवासश्चतुर्विध प्रक्षप्त , तद्यथा-'आहा रपोपध' आहार प्रतीत तद्विपयस्तन्निमित्त पोषध आहारपोषध , आहारनिमित्त धर्मपूरण पर्वेति भावना, एर शरीरमत्कार- पोषध ब्रह्मचर्यपोषध ,अत्र चरणीय चर्य 'अयो यदि त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यथोक-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समास शेप पूर्ववत् । तथा अव्यापारपोरधः । एत्थ पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सब य, देसे अमुगा विगती आयविल वा एकसि या दो या, सपे चतुविधोऽवि आहारो अहोरत्त पञ्चक्खातो, सरीरपोपधो हाणुपट्टणवण्णगविले वणपुष्फगपतवोलाण वत्वाभरणा ण च परिचागो य, सोषि देसे सवे य, देसे अमुग सरीरसकार करेमि अमुग न करेमित्ति, मधे अहोरतं, धभरपोपधो देसे सधे य, देसे दिवा रत्ति एकसि दो वा पारेत्ति, सवे अहोरति वभयारी भवति, अबाबारे पोमधो दुविहो देसे सधे य, देसे अमुग वाधार ण करेमि, सधे सयलवावारे हलसगडधरपरकमादीओ ण करेति, एत्थ जो देसपोसध करेति सामाइय करेति वा ण वा, जो सबपोसध करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा वचिजति, त कहिं १, चेतियघरे साधूमूले या परे या पोसघसालाए वा उम्मुक्कमणिसुवण्णो पढतो पोत्यग वा वायतो मा पुनभावार्य एए -भादरपोपयो द्विविध -देशत सर्वश्र, दो अमुका विकृति आचामाम्ल चा एकशो द्विा, सवतश्चतुर्विधोऽप्याहारो होरात्र नरीरपोषध पानोदर्तनरणकरिरेपनपुप्पाधताम्बूलाना वस्त्राभरणानां घ परित्यागात् सोऽपि देशत सवतः देशतोऽमुक गरीरसरकार करोग्यमुक न करोनि, सपनोझोराम, मझपयोपभो दात सपतन, देतो दिया रात्री या एकगो द्विवा सवतोऽहोरान ब्रह्मचारी भवति अयापारपोपधो द्विविधो 7 गवत गुरू प्यापार न करोमि सर्वत सफरव्यापारान् हल्शकटगृहपराक्रमादिकान् न करोति अत्रयो देशोषध सति सामायिक मरोति का न वा, परमोषध फोनि स निमान् कृतसामायिक , यदि न करोति तदा नियमान्यते, तत् छ ?, चत्यगृहे साइमूले वा गृहे वा पोपधशालायां वा, उम्मुगमामुषण परन् गुमा पा पाचयन् मरयागया।
वागूदुष्प्रणिधान कृतसामायिकस्यासभ्यनिष्ठुरसावधवाक्प्रयोग इति, उक्त च-"कंडसामइओ पुष युद्धीए पेहितूण भासेजा। सइ णिरवज्ज वयण अण्णह सामाइय ण भवे ॥२॥" कायदुष्प्रणिधान कृतसामायिकस्याप्रत्युपेक्षितादिभूतलादी करप रणादीना देहावयवानामनिभृतस्थापनमिति, उक्क च-"अणिरिक्खियापमजिय थडिल्ले ठगणमादि सेयेन्तो । हिंसाभावि ण सो कडसामइओ पमादाओ॥१॥"सामायिकस्य स्मृत्यकरण-सामायिकस्य सम्बन्धिनीया स्मरणा स्मृति -उपयोगटक्षणा तस्या अकरणम्-अनासेवनमिति, एतदुक्त भवति-प्रबलप्रमादवान् नैव स्मरत्यस्या वेलाया मया यत्सामायिक कर्तव्य कृत न कृतमिति वा, स्मृतिमूल च मोक्षसाधनानुष्ठानमिति, उक्त च-"ण सरइ पमादजुत्तो जो सामइय कदा तु कातप।कतमस्त वा तस्स हु कयपि विफल तय णेय॥१॥"सामायिकस्यानवस्थितस्य करण अनवस्थितकरण, अनवस्थितमल्पकाल वा फर णानन्तरमेव त्यजति, यथाकथञ्चिद्वाऽनवस्थित करोतीति, उक्त च-"कातूण तक्सण चिय पारेति करेति या जपिच्छाप। अणवठिय सामइय अणादरातो न त सुद्ध ॥१॥” उक्त सातिचार प्रथम शिक्षापदप्रतमधुना वितीयं प्रतिपादयपाह- दिसिव्वयगहियस्स दिसापरिमाणस्स पइदिण परिमाणकरण देसावगासिय, देसावगासियस्स समणो इमे पञ्च०, तजहा-आणवणप्पओगे पेसवणप्पओगे सद्दाणुवाए ख्वाणुवाए पहिया पुग्गलपक्रये ॥ १०॥ (सूम) १ कृतसामायिक पूर्व बुद्धथा प्रेक्ष्य भाषेत । सदा गिरवध वचनमन्यथा सामायिक न भवेत् ॥ २ अनिलीयाप्रमृज्य परिरमा म्पानादि सेव मान । हिसाऽभावेऽपि न स कृतसामायिक प्रमादात् ॥ १॥ न सरति प्रमादयुक्तो य सामायिक तु फदा कत्ताय । पृतमहा या तस तमपि विफल तक्त् ज्ञेया कृत्वा तरक्षणमेव पारयति करोति का पहच्छया । अनवस्थित सामापिकमनादरात् न तत् गुदम् ॥
दिगमत प्रागू व्याख्यातमेव सद्गृहीतस्य दिपरिमाणस्य दीर्घकालस्य यावजीवसवत्सरचतुर्मासादिभेदस्य योज नशतादिरूपरयात् प्रत्यहं तावत्परिमाणस्य गतुमशक्तस्यात् प्रतिदिन-प्रतिदिवसमित्येतच्च प्रहरमुहर्ताद्युपलक्षण प्रमाण करण-दिवसादिगमनयोग्यदेशस्थापन प्रतिदिनप्रमाणकरणे देशावकाशिक, दिगमतगृहीतदिकूपरिमाणस्यैकदेश -अश तस्मिसकामनादिचेष्टास्थान देशारकास्तेन वित्त देशावकाशिक, एतच्चाणुव्रतादिगृहीतदीर्घतरकालावधिवि रतेरपि प्रतिदिनमोपोपरक्षणमिति पूग्या वर्णयन्ति, अन्यथा तद्विषयसक्षेपाभावाद भावे वा पृथक शिक्षापदभावप्न मादित्य स्तिरेण । एघ य सापादित आयरिया पण्णवयति, जधा सप्पस पुध से वारसजोयणाणि विसओ आसि, पग विजापादिएण ओमारतेण जोयणे दिविधिसओ से ठवितो, एव मावओपि दिसिवतागारे वहुय अवरग्झियाउ, पछा देगावगासिएण तपि ओसारेति । अथवा पिसदिठतो-अगतेण एकाए अगुलीए ठवित, एव विभासा । इदमपि निभामतमतिपाररहितमनुपालनीयमित्यत आह-'देसा० देशारकाशिकस्य-प्रागनिरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपामकेनामी पातिगरा नातव्या न ममाचरितव्याः, तद्यथा-'आनयनप्रयोग' इह विशिष्टे देशाधि(दि)के भूदेशाभिग्रहे परत स्वय गमनापोगापदन्य सचित्तादिद्रव्यानपने प्रयुज्यते सन्देशकमदानादिना वयेदमानेयमित्यानयनप्रयोग बलात् विनियोग्य मेप्या तस्य प्रयोग यथाऽभिगृहीतपरपिचारदेशव्यतिक्रमभयात् त्वयाऽवश्यमेव गत्वा मम गवाद्यानेयमिद वा तर कतैन्यमित्येवभूत प्रेप्यप्रयोगा! तथा शब्दानुपात स्वगृहवृत्तिप्राकारकादिव्यवच्छिनभूदेशाभिग्रहेऽपि वहि प्रयोजनो मनमापापा शापयन्ति, यया पूर तस सरस्स दादा योजनानि विषय आसीत् पश्चाद्विद्यावादिनाऽपसारयता योजने तस्य दृष्टिविषय mraturदिवासरे पहरादपान् पशारदेगरमारिकेन तदप्पासारपति । अथवा विषदृष्टात -अगदेनैकस्यामहुली स्थापित एच विभाषा
वागूदुष्प्रणिधान कृतसामायिकस्यासभ्यनिष्ठुरसावद्यवाक्प्रयोग इति, उक्त च-"कडसामइओ पुव बुद्धीए पेहितूण भासेजा।
सइ णिरवज वयण अण्णह सामाइय ण भवे ॥२॥" कायदुष्प्रणिधान कृतसामायिकस्याप्रत्युपेक्षितादिभूतलादी करच
रणादीना देहावयवानामनिभृतस्थापनमिति, उक्क च-"अणिरिक्खियापमजिय थडिल्ले ठाणमादि सेरेन्तो। हिंसाभावेरि
ण सो कडसामइओपमादाओ॥१॥" सामायिकस्य स्मृत्यकरण-सामायिकस्य सम्बन्धिनीया स्मरणा स्मृति -उपयोगलक्षणा
तस्या अकरणम्-अनामेवन मिति, एतदुक्त भवति-प्रवलप्रमादवान् नैव स्मरत्यस्या घेलाया मया यत्सामायिक कर्तव्य कृत
न कृतमिति वा,स्मृतिमूल च मोक्षसाधनानुष्ठानमिति, उक्त च-"ण सरइ पमादजुत्तो जो सामइय कदातु कातप। कतमक्त
वा तस्स हु कयपि विफल तय णेय ॥१॥" सामायिकस्यानवस्थितस्य करण अनवस्थितकरण, अनवस्थितमल्पकाल या फर-
णानन्तरमेव त्यजति, यथाकथञ्चिद्वाऽनवस्थित करोतीति, उक्त च-"कातूण तक्खण चिय पारेति करेति या जधिच्छाए।
अणवद्विय सामइय अणादरातो न त सुद्धः ॥ १॥" उक्त सातिचार प्रथम शिक्षापदप्रतमधुना दितीय प्रतिपादयताह-
दिसिव्वयगहियस्स दिसापरिमाणस्स पदिण परिमाणकरण देसावगासिय, देसावगासियरस समणो० इमे
पश्च०, तजहा-आणवणप्पओगे पेसवणप्पओगे सद्दाणुवाए ख्वाणुवाए परिया पुग्गलपमेवे ॥१०॥(मूत्र)
१ कृतसामायिक पूर्व युद्धया प्रेक्ष्य भाषेत । सदा निरवद्य वचनमन्यथा सामायिक न भवेत् ॥ ॥ २ अनिरीक्ष्याप्रमृज्य स्पणियान रयानादि सेव
मान । हिसाऽभावेऽपि न स कृतसामायिक प्रमादात् ॥ १॥ न सरति प्रमादयुक्तो व सामायिक तु फदा काम्य । हतमान या सस हु एमपि
विफल तकत् क्षेय ॥ ३ ॥ ४ कृत्वा तत्क्षणमेव पारयति करोति वा परच्छया। अनवस्थित सामायिकमनादरात् न तत् गुरम् ॥1॥
दिग्नतं प्रागू व्यारयातमेव तद्गृहीतस्य दिपरिमाणस्य दीर्घकालस्य यावजीवसवत्सरचतुर्मासादिभेदस्य योज नशतादिरूपत्यात् प्रत्यह तावत्परिमाणस्य गन्तुमशक्तत्वात् प्रतिदिन-प्रतिदिवसमित्येतच्च प्रहरमुहूर्ताद्युपलक्षण प्रमाण करण-दिवसादिगमनयोग्यदेशस्थापन प्रतिदिनप्रमाणकरणं देशावकाशिक, दिगवतगृहीतदिपरिमाणस्यैकदेश -अश तस्मिषयकाश:-गमनादिचेष्टास्थान देशावकाशस्तेन निर्पत देशावकाशिक, एतच्चाणुव्रतादिगृहीतदीर्घतरकालावधिवि रतेरपि प्रतिदिनसद्धेपोपलक्षणमिति पूज्या वर्णयन्ति, अन्यथा तद्विषयसझेपाभावाद् भावे वा पृथशिक्षापदभावन समादित्यल विस्तरेण । एरंथ य सप्पदिईत आयरिया पपणवयति, जधा सप्पस पुत्र से बारसजोयणाणि विसओ आसि, पच्छा विजानादिएण ओसारेतेण जोयणे दिठिविसओ से ठवितो, एव सावओवि दिसिधतागारे बहुय अवरझियाउ, पच्छा देसायगासिएण तपि ओसारेति । अथवा विसदिहतो-अगतेण एकाए अगुलीए ठवित, एव विभासा । इदमपि शिक्षाप्रतमतिचाररहित्तमनुपालनीयमित्यत आह-देसा० देशापकाशिकस्य-भागनिरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पचातिवारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-'आनयनप्रयोग' इह विशिष्टे देशाधि(दि)के भूदेशाभिग्रहे परत स्वय गमनायोगाद्यदन्य सचित्तादिद्रव्यानयने प्रयुज्यते सन्देशकप्रदानादिना त्वयेदमानेयमित्यानयनप्रयोग बलात् विनियोग्य प्रेप्य तस्य प्रयोग यथाऽभिगृहीतपरविचारदेशव्यतिक्रमभयात् त्वयाऽवश्यमेव गत्वा मम गवाद्यानेयमिद या तर कर्तव्यमित्येवभूत प्रेप्यप्रयोगः। तथा शब्दानुपात स्वगृहवृत्तिप्राकारकादिव्यवच्छिन्नभूदेशाभिमहेऽपि वहि प्रयोजनो भत्र र सपेरान्तमाचापो प्रशापयन्ति, यया पूर्व तस्य सर्पस्य द्वादश योजनानि विषय आसीत् पश्वाद्विद्यावादिनाऽपसारयता योनने तस्य एटिविषय पापितः, पप प्रापोऽविदिग्यताकारे पदपरादयान पश्चात देशावकाशिकेन तदप्पपसारयति । अथवा विषदृष्टात -अगदेनैकस्यामगुली स्थापित एव विभाषा 4kke ke त्यत्र श्रमण इव चोक न तु श्रमण एवेति यथा समुद्र इव तडाग न तु समुद्र एवेत्यभिप्राय । तथोपपातो विशेषक, साधु सर्वार्थसिद्ध उत्पद्यते श्रापकस्त्वच्युते परमोपपातेन जघन्येन तु द्वावपि सौधर्म एवेति, तथा चोक-"अविराधित सामण्णस्स साधुणो सावगस्स उ जहण्णो । सोधम्मे उपवातो भणिओ तेलोकदसीहिं ॥१॥” तथा स्थिति दिका, साधो रुत्कृष्टा त्रयस्त्रिशत्सागरोपमाणि जघन्या तु पल्योपमपृथक्त्वमिति, श्रावकरय तूत्कृष्टा द्वाविंशति सागरोपमाणि जघन्या तु पल्योपममिति । तथा गतिभैदिका, व्यवहारत साधु पञ्चस्वपि गच्छति, तथा च कुरटोत्कुरुटौ नरक गती पुणाला- दृष्टान्तेनेति श्रूयते, श्रावकस्तु चतसृषु न सिद्धगताविति, अन्ये च व्याचक्षते-साधु सुरगतौ मोक्षे च, श्रावकस्तु पत। सृजपि।तथा कपायाश्च विशेषका , साधु कपायोदयमाश्रित्य सज्वलनापेक्षया चतुखियेककपायोदयवानकपायोऽपि भवति छद्मस्थवीतरागादि , श्रावकस्तु द्वादशकपायोदयवान् अप्टकपायोदयवाश्च भवति, यदा द्वादशकपायास्तदाऽनन्तानुसन्ध पूर्जा गृह्यन्ते, एते चाविरतस्य विज्ञेया इति, यदा त्वष्टकपायोदयवान् तदाऽनन्तानुवन्धिअप्रत्यारयानकपायवर्मा इति, एते च विरताविरतस्य। तथा वन्धश्च भेदक , साधुर्मूलप्रकृत्यपेक्षया अप्पविधवन्धको वा सप्तविधवन्धको वा पधिप धको वा एकविधवन्धको वा, उक्त च-"सत्तविधवधगा हुति पाणिणो आउवनगाण तु । तह सुहुमसपरागा छपिहनधा विणि दिवा ॥१॥ मोहाउयवजाण पगडीण ते उ वधगा भणिया । उवसतखीणमोहा केवलियो एगविधनधा ॥ २॥ ते पुण ३ अविरादश्रामण्यस्य साधो श्रायकस्यापि जघन्य साधौ उपपातो भणितप्रैलोक्यलिभि ॥१॥ २ सप्तविधवाधका भवन्ति प्रागिन भायुपंचाना । तथा सूक्ष्मसपराया पविधय या विनिर्दिष्टा ॥१॥मोहायुर्वजानां प्रकृतीनां ते तु वधका भणिता । उपतक्षीगमोही केवलिन एकविधवापका n n ते पुन
दुसमयठितीयस्स बधगा ण पुण सपरागरस । सेलेसीपडिवण्णा अवधगा होति विण्णेया ॥३॥" श्रापकस्तु अष्टविध
अन्धको वा सप्तविधवन्धको वा । तथा वेदनाकृतो भेद , साधुरप्टाना सप्ताना चतसृणा वा प्रकृतीना वेदक , श्रावकस्तु
नियमादष्टानामिति । तथा प्रतिपत्तिकृतो विशेष , साधु पञ्च महाव्रतानि प्रतिपद्यते,श्रावकस्त्वेक्मणुव्रत द्वे त्रीणि चत्वारि
पञ्च वा, अधया साधु सकृत् सामायिक प्रतिपद्य सर्वकाल धारयति, श्रावस्तु पुन २ प्रतिपद्यत इति । तथाऽति
मो विशेषक, साधोरेकप्रतातिकमे पचनतातिकम , श्रावकस्य पुनरेकस्यैव, पाठान्तर वा, कि घ-इनरश्च सर्वशब्द न
प्रयुके, मा भूदेशविरतेरप्यभाव इति, आह च-'सामाइयमि उ कए' 'सघति भाणिजण' गाहा, सर्वमित्यभिधाय-सर्व
सावध योग परित्यजामीत्यभिधाय विरति खतु यस्य 'सर्या निरयशेपा नास्ति, अनुमतेनित्यप्रवृत्तत्यादिति भावना, स
परभूत सर्वविरतियादी 'चुफइत्ति भ्रश्यति देशविरतिं सर्पविरतिं च प्रत्यक्षमृपावादित्यादित्यभिप्राय । पर्याप्त प्रसङ्गेन
प्रकृत मस्तुम । इदमपि च शिक्षापदनतमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यत आह-'सामाइयस्स समणो' [गाहा], सामा
यिकस्य प्रमणोपामकेनामी पशातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-मनोदुष्प्रणिधान, प्रणिधान-प्रयोग दुष्ट
मणिधान दुप्पणिधान मनमो दुप्पणिधान मनोदुष्प्रणिधान, कृतसामायिकस्य गृहसत्केतिकर्तव्यतासुकृतदुष्कृतपरिचिन्त |
नमिति, उफ प-"सामाइयति (सु)कातु परचिन्त जो तु चिंतये सहो । अट्टवसट्टमुवगतो निरत्थय तस्स सामइय ॥१॥
मिमपम्पिनिम्म्म धरान पुन सपिरामिरुस । नैटेगीप्रतिपना भव धका भवन्ति विज्ञेया॥ ३ ॥ २ सामायिक(त) या गृहषितां (काय)
पाठािमाद । भानसमुपगतो निरषक सम्म मामादिकम् ॥१॥
पंडिक्कमति, पच्छा आलोएत्ता वदति आयरियादी अधारातिणिया, पुणोवि गुरु वदित्ता पडिलेहिता णिपिहो पुच्छति पढति ना, एव चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए वा आगासए वा तत्थ णवरि गमण पत्यि, जो इड्डीपत्तो(सो) सबिड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आढिता य साधुणो सुपुरिसपरिंग्गहेण, जति सो कयसामाइतो पति ताधे आसहत्थिमादिणा जणेण य अधिकरण वट्टति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगतप, तेण ण फरेति, आगतो साधुसमीवे करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उद्वेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुत्ति भण(ण)ति, ताधे पुवरइत आसण कीरति, आयरिया उहिता य अच्छति, तत्थ उठेतमणुढेते दोसा विभासितया, पच्छा सो इट्ठी पत्तो सामाइय करेइ अणेण विधिणा करेमि भन्ते! सामाइय सावज जोग पञ्चक्खामि दुविध तिविधेण जाव नियम पञ्जु वासामित्ति, एव सामाइयं काउ पडिक्कतो वदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइय करेंतो मउड अवणेति कुडराणि णाममुद्द १ प्रतिकामति, पश्चात् आलोच्य व दते आचायादीन् यथारात्रिक, पुनरपि गुरु वदित्वा प्रतिलिण्य निविष्ट पति पठति पा, एव घेत्यादिवपि यदा म्यगृहे पौषधशालायां वा आवासके वा तदा नवरं गमन नास्ति, यमद्विप्राप्त स सर्वयाऽऽयाति, तेन जनस्यो'साइ अपि च साधप आप्ता मुपुरुषपरिप्रदेश, परि स कृतसामायिक आयाति तदाऽवहस्त्यादिना जनेन चाधिकरण वत्तते ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाम्यामाग तव्य तेन न करोति, भागत साधु समीपे करोति, यदि स श्रावकस्तदान कोऽपि भम्युत्तिष्ठति,अथ यथाभद्रकस्तदाऽऽहतो भवस्विति भण्यते, तदा पूर्वाचितमासन कियते, आचार्यानोयिताति एम्ति, तत्रोत्तिष्ठत्यनुत्तिष्ठति च दोपा विभापित या , पश्चात् स ऋविप्राप्त सामायिक करोत्यनेन विधिना-करोमि भदात! सामायिक सापय पोग प्रत्याश्यामि द्विविध निविधेन यावनियम प्युपासे इति एवं सामायिक कृत्वा प्रतिकातो पन्दिरवा पृच्छति, स किल सामायिक कुवन् मुस्ट मानयति कुण्डरे नाममा पुष्फतवोलपावारगमादी वोसिरति। एसा विधी सामाइयस्स आह-सावद्ययोगपरिवर्जनादिरूपत्वात् सामायिकस्य कृतसा मायिक श्रावको पस्तुत साधुरेव,स कस्मादू इत्वर सर्वसावधयोगप्रत्याख्यानमेव न करोति त्रिविध त्रिविधेनेति, अत्रोच्यते, सामान्येन सर्वमावघयोगप्रत्याख्यानस्यागारिणोऽसम्भवादारम्भेष्वनुमतेरव्यवच्छिनत्वात,कनकादिषु चाऽऽत्मीयपरिग्रहाद निवृत्ते , अन्यथा सामायिकोत्तरकाठमपि तदग्रहणप्रसद्गात् साधुश्रावकयोश्च प्रपञ्चेन भेदाभिधानात्। तथा चाहग्रन्थकार- सिरमा विषा गारा, उयवातठिती गती कसाया प। वधता वेदेन्ता पडिवजाइक्कमे पच ॥ १ ॥ दह निक्षाकृतः साधुधारफयोर्महान् विशेष , सा च शिक्षा द्विधा-आसेवनाशिक्षा ग्रहणशिक्षा च, आसेवना-प्रत्युपे क्षणादिक्रियाम्पा, शिक्षा-अभ्यास , तत्रासेवनाशिक्षामधिकृत्य सम्पूर्णामेव चक्रवालसामाचारी सदा पालयति साधु धारस्सु र तत्काठमपि सम्पूर्णामपरिक्षानादसम्भवाच, ग्रहणशिक्षा पुनरधिकृत्य साधु सूत्रतोऽर्थतश्च जघन्येनाप्टी मापनमातर उत्कृष्टतस्तु निन्दुमारपर्यन्त गृहातीति, श्रायकस्तु सूत्रतोऽर्धतश्च जघन्येनाष्टौ प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु पहजीरनिकारा यापाभयतोऽर्थतस्तु पिण्डैपणा यावत्, नतु तामपि सूत्रतो निरवशेषामर्धत इति। सूत्रप्रामाण्याच विशेष तथा पोपम्-"सामादयमि तु कते समणो इस सारो हाइ जम्हा । एतेण कारणेण वहुसो सामाइय कुजा॥१॥” इति, गापा मार च्या यातमेर, तस्तु व्यारयायते-सामायिके प्रागनिरूपितशब्दार्थ, तुशब्दोऽयधारणार्थ , सामायिक ने न पकाउ प्रमण दर-साधुरिप भारको भरति यस्मात्, एतेन कारणेन वहुश-अनेकश सामायिक कुर्यादि- TT सदगुणी, पर गिरि सामापिकस्य ।
पडिकमति, पच्छा आलोएत्ता वदति आयरियादी जधारातिणिया, पुणोवि गुरु वदित्ता पडिलेहित्ता णिविडो पुच्छति पढति वा, एव चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए वा आवासए वा तत्थ णवरि गमण गधि, जो इड्डीपत्तो(सो) सविड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आढिता य साधुणो सुपुरिसपरिग्गहेण, जति सो कयसामाइतो पति ताधे आसहत्थिमादिणा जणेण य अधिकरण वट्टति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगतप, तेण ण करेति, आगतो साधुसमीवे करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उठेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुत्ति भण(ण)ति, ताधे पुवरइत आसण कीरति, आयरिया उद्विता य अच्छति, तत्थ उठेतमणुढेते दोसा विभासितषा, पच्छा सो इड्डी पत्तो सामाइयं करेइ अणेण विधिणा-करेमि भन्ते! सामाइय सावज जोग पच्चक्खामि दुविध तिविधेण जाय नियम पशु वासामित्ति, एव सामाइयं काउ पडिक्कतो वदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइय करेंतो मउड अवणेति कुडराणि णाममुद्द १ प्रतिकामति, पश्चात् आलोच्य व इते आचायादीन् यथारात्रिक, पुनरपि गुरु वदित्वा प्रतिलिण्य निविष्ट पृच्छति परति पा, एवं चैत्यादिष्यपि, यदा मधे पोपधशालाया वा आवासके वा तदा नवरं गमन नास्ति, य ऋद्धिप्राप्त स सर्वयाऽऽयाति तेन जनस्योरसाह अपि च साधय मारता मुसुपरपरिप्रदेग परि स कृतसामायिक मायाति तदाऽश्वहस्त्यादिना जनेन चाधिकरण वत्तते ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाभ्यामाग तन्य तेन न करोति, आगतः सारा समीपे करोति यदि स प्रावकस्तदान कोऽपि अभ्युत्तिष्ठति अथ यथाभद्रकस्तदाऽऽहतो भवरिवति मण्यते, तदा पूर्वरचितमासन पिते, भाषाश्रिोग्यिताति ष्ठन्ति, तत्रोत्तिष्ठत्यनुत्तिष्ठति च दोषा विभापितव्या , पश्चात् स मविप्राप्त सामायिक करोत्यनेन विधिना-करोमि भद' सामायिक सायव पोग प्रापापयानि द्विविध निविधेन यावझियम पयुपासे इति एव सामायिक कृत्वा प्रतिभा तो वदित्वा पृच्छति, स किल सामायिक कुर्वन् मुकुट मानयति कुण्डले नाममुदी युप्फतवोलपावारगमादी वोसिरति। एसा विधी सामाइयस्स।आह-सावद्ययोगपरिवर्जनादिरूपत्वात् सामायिकस्य कृतसा- मायिक श्रावको वस्तुत साधुरेव, स कस्माद् इत्वर सर्वसावधयोगप्रत्याख्यानमेव न करोति त्रिविध त्रिविधेनेतिी, अत्रोच्यते. सामान्येन सर्वसावद्ययोगप्रत्यारयानस्यागारिणोऽसम्भवादारम्भेष्वनुमतेरव्यवच्छिन्नत्वात्,कनकादिषु चाऽऽत्मीयपरिग्रहाद निवृत्ते , अन्यथा सामायिकोत्तरकालमपितदग्रहणप्रसद्गात् साधुनावकयोश्च प्रपञ्चेन भेदाभिधानात्। तथा चाहग्रन्थकार - सिग्वा दुविधा गाहा, उववातठिती गती कसाया या वधता वेदेन्ता पडिवजाइक्कमे पच ॥ १॥ इह शिक्षाकृत साधुनावकयोमहान् विशेष , सा च शिक्षा द्विधा-आसेवनाशिक्षा ग्रह्णशिक्षा च, आसेवना-प्रत्युपे क्षणादिक्रियारूपा, शिक्षा-अभ्यास , तत्रासेवनाशिक्षामधिकृत्य सम्पूर्णामेव चक्रवालसामाचारी सदा पालयति साधु, प्रारकस्तु न तत्कालमपि सम्पूर्णामपरिज्ञानादसम्भवाच, ग्रहणशिक्षा पुनरधिकृत्य साधु सूरतोऽर्धतश्च जघन्येनाप्टी प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु विन्दुसारपर्यन्त गृह्णातीति, श्रावकस्तु सूत्रतोऽर्थतश्च जयन्येनाष्टौ प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु पइजीपनिकाया यावदुभयतोऽर्थतस्तु पिण्डैपणा यावत् , नतु तामपि सूत्रतो निरवशेषामर्थत इति । सूत्रप्रामाण्याच विशेष , तथा चौकम्-"सामाइयमि तु कते समणो इस सापओ हवइ जम्हा । एतेण कारणेण वहुसो साबाइय कुज्जा॥१॥” इति, गाथासूत्र मार व्यारयातमेव, लेशतस्तु व्याख्यायते-सामायिके प्रागनिरूपितशब्दार्थे, तुशदोऽवधारणार्थ , सामायिक एप कृते न शेपकाल श्रमण इव-साधुरिव श्रावको भवति यस्मात्, एतेन कारणेन वहुश-अनेकश सामायिक कुर्यादि- पुप्पताम्यूल पायारकादि युरमगति, एप विपि सामायिकस्य ।
पडिक्कमति, पच्छा आलोएत्ता वदति आयरियादी जधारातिणिया, पुणोवि गुरु वदित्ता पडिलेहिता णिपिहो पुच्छति पढति ना, एव चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए वा आवासए वा तत्थ णवरि गमण णस्थि, जो इड्डीपत्तो(सो) सविड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आढिता य साधुणो सुपुरिसपरिगहेण, जति सो कयसामाइतो पति ताधे आसहत्थिमादिणा जणेण य अधिकरण वट्टति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगतप, तेण ण करेति, आगतो साधुसमीवे करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उडेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुत्ति भण(पणोति, ताधे पुचरइत आसण कीरति, आयरिया उहिता य अच्छति, तत्थ उडेतमणुटुंते दोसा विभासितया, पच्छा सो इडी पत्तो सामाइय करेइ अणेण विधिणा-करेमि भन्ते ! सामाइय सावज जोग पञ्चक्खामि दुविधतिविधेण जाव नियम पमु वासामित्ति, एव सामाइयं काउ पडिकतो वदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइय करतो मउड अवणेति कुडराणि णाममुद्द १ प्रतिकामति पश्चात् आलोच्य व इते आचायादीन् यथारात्रिक, पुनरपिगुरु वा दवा प्रतिलिण्य निविष्ट पृच्छति पठति पा, एप चैत्रादिप्यपि, यदा पदे पौषधशालायां वा आवासके वा तदा नवरं गमन नास्ति, यमद्विभात सर्वाऽऽयाति तेन जनस्योरसाह अपि च साधय भाप्ता मुपुरुषपरिमदेण परि स कृतसामायिक आयाति तदाऽश्वहस्त्यादिना जनेन चाधिक ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाभ्यामागतव्य तेन न करोति, भागत सा समीपे करोति, यदि स श्रावकस्तदान कोऽपि अभ्युत्तिष्ठति,अथ यथाभद्रकस्तदाऽऽतो भवरिवति भण्यते, तदा पूर्वरचितमासन क्रियते, प्राचार्या गोरियाशि एन्ति, तपोतिष्ठत्यनुत्तिष्ठति व दोपा विभापित या , पश्चात् स ऋदिमाप्त सामायिक करोत्यनेन विधिना-करोमि भदत सामायिक सायद योग प्रयापयामि द्विविध निविधेन यावनियम पयुपासे इति, एवं सामायिक कृत्वा प्रतिकान्तो दिवा पृति, स किल सामायिक कुर्वन् मुक्ट भानपति कुहरे नाममुना ।
सावरण कथ कायवति ?, इह सावगो दुविधो-इड्डीपत्तो अणिविपत्तो य, जो सो अणिविपत्तो सो चेतियघरे साधुस मीपे वा घरे या पोसधसालाए या जत्थ वा विसमति अच्छते वा निवावारो सवत्थ करेति तत्थ, चउसु ठाणेसु णियमा कायव-चेतियघरे साधुमूले पोपधसालाए घरे आवासग करेंतोत्ति, तत्थ जति साधुसगासे करेति तत्थ का विधी ?, जति पर परभय नस्थि जतिवि य केणइ सम विवादो णस्थि जति कस्सइ ण धेरैइ मा तेण अछवियछिय कन्जिहिति, जति य धारणग दखूण न गेण्हति मा णिजिहित्ति, जति वावार ण वावारेति, ताधे घरे चे सामायिक कातूण पञ्चति, पचसमिओ तिगुत्तो ईरियाउयजुत्ते जहा साहू भासाए सावज परिहरतो एसणाए कट्ठ लेबु वा पडिलेहिउ पमजेनु, एच आदाणे मिक्खेवणे, खेलसिंघाणे ण विगिचति, विगिंचतो वा पडिलेहेति य पमजति य, जत्थ चिद्वति तत्यवि गुत्तिणिरोध करेति । एताए विधीए गत्ता तिविधेण णमित्तु साधुणो पच्छा सामाइय करेति, 'करेमि भन्ते ! सामाइय सारज जोग पञ्चक्खामि दुविध तिविधेण जाव साधू पजुवासामित्ति कातूण, पच्छा ईरियारहियाए मायके कर कम्यमिति !, इह प्रायको द्विविध -ऋविप्राप्तोऽनृद्धिप्राप्तथ, य सोऽनृद्धिप्राप्त स चैत्यगृहे साधुसमीपे वा गृहे वा पौराहा पा पत्र या विधाम्यति तिति या निर्यापारः सपन करोति तत्र, चतुर्प स्थानेषु नियमात् कर्तव्य चैत्यगृहे साधुमूले पौषधशालायां गृहे वा पश्पक निति, तर यदि साघुसकागे करोति तत्र को विधि -यदि परं परभय नास्ति यदि च केनापि साध विवादो नास्ति यदि मैचिन धारयति मा नागरिक भूदिति परि पापमर्ण रवा न गृप मा नीययेति, यदि व्यापार न करोति, तदा गृह एव सामायिक करवा जति पञ्चसमितस्त्रिगुप्त ईयाधुपयुक्तो पपा सा भागापा सावध परिहरन् पपगाया लेष्टु काष्ठ या प्रतिलिण्य प्रमृज्य एवमादाने निक्षेपे, श्ले'मसिङ्घाने न त्यजति, त्यजन् वा प्रतिलिपति च ममार्टि प, पर निति तथापि पुष्तिनिरोध फोति, एतेन विधिना गरवा निविधेन नरवा साधून पश्चात् सामायिक करोति-करोमि भदत | सामायिक सावद्य योग प्रन्याएपानि निविध शिविधेन पायत् साधून पर्युपासे इतिहत्या, पवात् ऐयोपधिकीं तृतीयाणुव्रत, व्याख्यातानि गुणवतानि, अधुना शिक्षापदव्रतानि उच्यन्ते, तानि च चत्वारि भवन्ति, तद्यथा-सामा यिक देशावकाशिक पौपधोपवास अतिथिसविभागश्चेति, तत्राद्यशिक्षापदनतमतिपादनायाह- सामाइअ नाम सावजजोगपरिचजण निरवनजोगपडिसेवण च । सिरसा दुविहा गाहा उपवायठिई गई कसाया या बघता वेयता पडिवजाइफमे पच॥१॥ सामाइअमि उ कए समणो इस सायओ हवइ जम्हा। एएण कारणेण बहुसो सामाइय कुना ॥ २॥ सव्वति भाणिऊण विरई गल जस्स सब्विया नत्यि। सो सव्वविरइवाई चुक्का देस च सव्व च ॥३॥ सामाइयस्स समणो० इमे पञ्च०, तजहा-मणदुप्पणिहाणे यह दुप्पणिहाणे कायदुप्पणिहाणे सामाइयस्स सइअकरणया सामाइपस्स अणयद्विपस्स करणया ९॥ (सूत्रम् ॥ समो-रागद्वेषवियुक्तो य सर्वभूतान्यात्मवत् पश्यति, आयो लाभ प्राप्तिरिति पर्याया , समस्यायः समाय , समो हि प्रतिक्षणमपूर्वनिदर्शनचरणपर्यायनिरुपमसुखहेतुभिरध कृतचिन्तामणिकल्पद्रुमोपमैयुज्यते, स एव समाय प्रयोजन मस्य क्रियानुष्ठानस्येति सामायिक समाय एव सामायिक, नामशब्दोऽलङ्कारार्थ , अवद्य-ाहित पाप, सहारन सापद्यः योगो-व्यापार कायिकादिस्तस्य परिवर्जन-परित्याग कालावधिनेति गम्यते, तत्र मा भूत् सायद्ययोगपरिवर्जनमानमपा पव्यापारासेवनशून्यमित्यत आह-निरवयोगप्रतिसेवन चेति, अत्र सावद्ययोगपरिवर्जनवनिरवद्ययोगप्रतिसेवनेऽप्यहनिश यल कार्य इति दर्शनार्थ चशब्द परिवर्जनप्रतिसेवनक्रियाद्वयस्य तुल्यकक्षतोद्भावना एत्य पुण सामाचारी-सामाइय १ अन्न पुन सामाचारी सामायिक सावरण कथ कायवति ?, इह सायगो दुविधो-इड्डीपत्तो अणिडिपत्तो य, जो सो अणिद्धिपत्तो सो चेतियघरे साधुस मीपे वा घरे वा पोसधसालाए वा जत्थ वा विसमति अच्छते चा निवाचारो सवत्थ करेति तत्थ, चउसु ठाणेसु णियमा कायध-चेतियघरे साधुमूले पोपधसालाए घरे आवासग करेंतोत्ति, तस्थ जति साधुसगासे करेति तत्थ का विधी !, जति पर परभय नधि जतिवि य केणइ सम विवादो णत्थि जति कस्सइ ण धरेइ मा तेण अछरियछिय कजिहिति, जति य धारणग दडूण न गेण्हति मा णिजिहित्ति, जति वावार ण यावारेति, ताधे घरे चे सामायिक कातूण पचति, पचसमिओ तिगुत्तो ईरियाउवजुत्ते जहा साहू भासाए सावज परिहरतो एसणाए कह लेड्ड या पडिलेहिउ पमजेतु, एष आदाणे णिक्खेवणे, खेलसिंघाणे ण विगिचति, विगिंचतो वा पडिलेहेति य पमजति य, जत्थ चिति तत्यपि गुत्तिणिरोध करेति । एताए विधीए गत्ता तिविधेण णमित्तु साधुणो पच्छा सामाइय करेति, 'करेमि भन्ते । नामाइय सायज जोग पञ्चक्सामि दुविध तिविधेण जाव साधू पजुवासामित्ति कातूण, पच्छा ईरियावहियाए . भारत का कम्पमिति !, इह भ्रायको विविध -मदिमाप्तोऽनृद्धिप्राप्तश्च, य सोऽनृद्धिमाप्त स चैत्यगृहे साधुसमीपे वा गृहे वा पौराहा पा पत्र या विधाम्यति तिष्ठति या निप्यापार सर्वत्र करोति तन, धतुपु स्थानेषु नियमात् कर्त्तय-चैत्यगृहे साधुमूले पौषधशालायां गृहे वा ग यति, तर पदि साधुसकाने फोति तन्त्र को विधि -यदि पर परमय नास्ति यदि च फेनापि साध विवादो नास्ति यदि कसचिन धारयति मा तेनागरिक मूदिति पनि पापमण एवा न गृोप मा नीयेयेति यदिग्यापार न करोति तदा गृह एवं सामायिक कृत्वा ग्रजति पञ्चसमितस्त्रिगुप्त ईर्याधुपयुत्तो । पपा गा भाषायो सावप परिहरन् पाणायां लेष्टु कारा पा प्रतिलिण्य प्रमृज्य एवमादाने निक्षेपे, श्लेष्मसिवाने न त्यजति, त्यजन् वा प्रतिलिखति च प्रमार्टि प, पत्र लिष्टनि समापि गुमिनिरोध करोति, एतेन विधिना गया निविधेन नरवा साधून पवात् सामायिक करोति-करोमि भदत । सामायिक सावद्य योग नगरपानि निषिध निरिधन पावर साप्न् पर्युपासे इतिकरया, प.बात् ऐयोपधिर्ती ध्यानाचरित समास , अप्रशल ध्यान अपध्यान, इह देवदत्तश्रावककोङ्कणकसाधुमभृतयो ज्ञापक, 'ममादाचरित' ममर देनाचरित इति विग्रह ,प्रमादस्तु मद्यादि पञ्चधा, तथा चोकम्-"मज विसयकसाया विकथा णिहा य पचमी भणिया अनर्थदण्डत्व चास्योकशब्दार्थद्वारेण स्वयुद्ध्या भावनीय 'हिसामदान' इह हिसाहेतुत्वादायुधानलविषादयो हिंसोच्यते, कारणे कार्योपचारात्, तेपा प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय वा न कल्पते, प्रदाने त्यनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मों पदेश' पातयति नरकादाविति पाप तत्प्रधान कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समास , यधा-कृप्यादि कुरुत, तथा चोक्त-"छित्तोणि कसघ गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उपदिसिउ जाणियजिणवयणसारस्स ॥१॥" इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधिरसयाऽऽह-'अणहृदडे'त्यादि,अनर्थदण्डचिरमणस्य श्रमणोपासके नामी पञ्चाविचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-कन्दर्प -काम तद्धेतुविशिष्टो वाक्प्रयोग कन्दर्प उच्यते, रागोद्रेकात् महासमिश्रो मोहोद्दीपको नर्मेति भाव । इह सामाचारी-सावगरस अट्टहासो न कप्पति, जति णाम हसि यच तो ईसि चेव विहसितपति। कौकुच्य-कुत्सितसकोचनादिक्रियायुक्त कुच कुकुच तार कौकुच्य-अनेकप्रकारा मुप नयनोटकरचरणधूविकारपूविका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव विडम्मनमियेत्यर्थ । एथ सामायारी-तारिस गाणि भासितु ण कापति जारिसेहि लोगस्स हासो उपजति, एव गतीए ठाणेण वा गतितुन्ति । मौसय-धार्यमायमसत्या १ क्षेत्राणि कृप गा दमय इत्यादि धायकजनस्य । न कल्पते उपदेष्टु शानिनपचनसारस ॥ 1 ॥ २ पावसाटाहासो न करते, यदि गाम इगिसम्प तहि ईपदेव विदसितम्यमिति । ३ भन्न सामाचारी-ताति मापितु न कल्पते यारोलोकस्स हासमुपपते, एष गत्या स्यानेन वा स्थामिति - सम्बनालापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जघा कुमारामच्चेण सो चारभडओ विसजितो, रण्णा णिवेदित, ताए जीविकाए वित्ति दिण्णा, अण्णता रुटेण मारितो कुमारामच्चो । सयुकाधिकरण-अधिक्रियते नरकादिपनेनेत्यधिकरण- पास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि सयुक्त-अर्थक्रियाकरणयोग्य संयुक्त च तदधिकरण चेति समास । एत्य समा पारी-सावगेण सजुत्ताणि चेव सगडादीनि न धरेतवाणि, एव वासीपरसुमादिविभासा। 'उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप भोगपरिभोगशब्दाघों निरूपित एवं तदतिरेक । पत्थवि सामायारी-उवभोगातिरित्त जदि तेल्लामलए वहुए गेपहति ततो पहुगा पहायगा पचति तस्स लोलियाए, अण्हविण्हायगा हायति, एत्य पुतरगाआउक्कायवधो, एव पुप्फतवोलमादिवि भासा, एरण यति, का रिधी सारगस्स उपभोगे पहाणे', घरे हायव णस्थि ताधे तेल्लामलएहिं सीस घसित्ता सचे साढेतूण ताहे तडागाईतडे निमिठो अनलिहि हाति, एव जेमु य पुप्फेसु पुप्फकुथुताणि ताणि परिहरति । उक्त सातिचार १ मुखेन पारिमानयति, मया कुमारामास्येन स चारभटो विसृष्ट , राझो निवेदित, तया जीविकया वृत्तिदत्ता अ यदा रटेन मारित वुमारामात्य । २ अ सामाणी घायण सयुक्तानि कटादीनि न धारणीयानि, एव वासीपादिविभाषा । ३ अत्रापि सामाधारी-उपभोगातिरिक्त यदि तैलामलकादीनि पनि गृह्मावि ततो पहप यानकारका मजतिस लौल्येन, भयेमायका अपि सान्ति, अर पूतरकायायवध , एवं पुष्पताबूलादिविभाषा एव न पाते, को विधि भारकोपभोगे पाने !-गृहे पातव्य नास्ति तदा तैलामर के शीर्ष पृष्ट्वा सवागि शायिस्वा ततलडाकादीनां तटे निवेश्यामलिभि पाति, ए पे गुम पायरतानि परिहरति ।
ध्यानाचरित समास , अप्रशस्त ध्यान अपध्यान, इह देवदत्तभावककोकणकसाधुप्रभृतयो ज्ञापक, 'प्रमादाचरित' प्रमा- देनाचरित इति विग्रह , प्रमादस्तु मद्यादि पञ्चधा, तथा चोक्तम्-"मज विसयकसाया विकथा णिहा य पचमी भणिया' अनर्थदण्डत्व चास्योक्शब्दार्थद्वारेण स्वबुद्ध्या भावनीय 'हिसाप्रदान' इह हिंसाहेतुत्वादायुधानलविषादयो हिंसोच्यते, कारणे कार्योपचारात् , तेपा प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय वा न कल्पते, प्रदाने त्वनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मो पदेश' पातयति नरकादाविति पाप तत्प्रधान कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समास , यधा-कृप्यादि कुरुत, तथा चोक्त-"छित्तोणि कसध गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उयदिसिउ जाणियजिणययणसाररस ॥१॥" इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधित्सयाऽऽह-'अणदडे'त्यादि,अनर्थदण्डविरमणस्य श्रमणोपासके- नामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-कन्दर्प -काम तद्धेतुविशिष्टो वारुपयोग क दर्प उच्यते, रागोद्रेकात् प्रहासमिश्रो मोहोद्दीपको नर्मेति भाव । इह सामाचारी-सावगरस अट्टहासो न कप्पति, जति णाम हसि यव तो ईसि चेव विहसितमति। कौकुच्य-कुत्सितसकोचनादिक्रियायुक्त कुच कुकुच तद्भार कौकुच्य-अनेकप्रकारा मुस नयनोछकरचरणभूविकारपूविका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव विडम्बनप्रियेत्यर्थ । ऐत्य सामायारी-तारिस- गाणि भासितु ण कप्पत्ति जारिसेहि लोगस्स हासो उप्पज्जति, एव गतीए ठाणेण वा ठातितुन्ति । मौसर्य-धार्यमायमसत्या १ क्षेत्राणि कृप गा दमय इत्यादि श्रावकजनस्य । न कल्पते उपदेष्टु ज्ञातजिनवचनसारस्य ॥ 1 ॥२ धायकसाह हासो न फरसे यदि शाम गिताप तर्हि ईपदेव विहसितव्यमिति । ३ भय सामाधारी-तानि मापितु न कस्पते यालोकस्य हास्यमुत्पद्यते, एष गत्या स्थानेन या रथामिति .
सम्बद्धप्रलापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जधा कुमारामच्चेण सो चारभडओ विसजितो, रण्णा णिवेदित, ताए जीविकाए वित्ति दिण्णा, अण्णता रुटेण मारितो कुमारामचो । सयुक्ताधिकरण-अधिक्रियते नरकादिप्पनेनेत्यधिकरण- पास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि सयुक-अर्थक्रियाकरणयोग्य सयुक्त च तदधिकरण चति समास । एत्थ समा चारी-सावगेण सजुत्ताणि चेव सगडादीनि न धरेतवाणि, एव वासीपरसुमादिविभासा। 'उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप भोगपरिभोगशब्दार्थो निरूपित एव तदतिरेक । ऐस्थवि सामायारी-उवभोगातिरित्त जदि तेल्लामलए बहुए गेण्हति ततो पागा पहायगा यचति तस्स लोरियाए, अण्हविण्हायगा पहायति, एत्य पूतरगाआउक्कायवधो, एव पुष्फतवोलमादिवि भासा, एयण पट्टति, का विधी सागरस उपभोगे पहाणे , घरे हायव णथि ताधे तेल्लामलएहि सीस घसित्ता सधे माडेतूण ताहे तडागाईतडे निरिहो अजलिहि हाति, एष जेसु य पुप्फेसु पुप्फकुथुताणि ताणि परिहरति । उक्त सातिचार . 1 मुमेन पारिमानपति, पपा कुमारामात्सेन स पारमटो विसृष्ट , रामो निवेदित तया जीविझया वृत्तिदत्ता भ पदा रन मारित कुमारामात्य । २ मा सामाधारी भाग सयुमानि कटादीनि न धारणीयानि, एष पासीपवादिविभाषा । ३ अवापि सामाचारी-उपभोगातिरिक्त यदि तैलामलकादीनि गर्म राति सनो बहापानकारका प्रजाति-तस्य लौल्येन, भयेऽखायका भरि मान्ति, अन पूतरकायकायस्थ एवं पुष्पताबूलादिविभाषा, एव न पते को विधि धायकोपभोगे याने !-गृहे नातम्य नास्ति तदा लामर के शीप पृष्ट्वा सवाणि नायित्वा ततताकादीनां तटे निवेश्याञ्जलिभि पाति, पशु पुगु उपाययतानि परिहरति ।
. ध्यानाचरित समास अप्रशस्त ध्यान अपध्यान, इह देवदत्तश्रावककोकणकसाधुप्रभृतयो ज्ञापक, 'प्रमादाचरित' प्रमा देनाचरित इति विग्रह ,प्रमादस्तु मद्यादि पञ्चधा, तथा चोक्तम्-"मज विसयकसाया विकथा णिहा य पचमी भणिया' अनर्थदण्डत्व चास्योकशब्दार्थद्वारेण स्वबुद्ध्या भावनीय 'हिसाप्रदान' इह हिसाहेतुत्वादायुधानर विपादयो हिंसोच्यते, कारणे कार्योपचारात्, तेपा प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय वा न कल्पते, प्रदाने त्यनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मो पदेश' पातयति नरकादाविति पाप तत्प्रधान कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समास , यथा-कृप्यादि कुरुत, तथा चोक्त-"छित्तोणि कसध गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उवदिसिउ जाणियजिणक्यणसारस्स ॥१॥" इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधित्सयाऽऽह-'अणदडे'त्यादि,अनर्थदण्डचिरमणस्य श्रमणोपासके नामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-कन्दर्प काम तद्धेतुविशिष्टो वाक्प्रयोग कन्दर्ग उच्यते, रागोद्रेकात् प्रहासमिनो मोहोद्दीपको नर्मेति भाव । इह सामाचारी-सावगस्स अट्टहासो न कप्पति, जति णाम हसि यब तो ईसि चेव विहसितवति। कौकुच्य-कुत्सितसकोचनादिक्रियायुक्त कुच कुतुच तद्भार कौकुच्य-अनेकप्रकारा मुरा- नयनोष्ठकरचरणधूविकारपृविका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव विडम्बनक्रियेत्यर्थ । ऐत्य सामायारी-तारिस- गाणि भासितु ण कप्पति जारिसेहि लोगस्स हासो उप्पजति, एव गतीए गणेण वा ठातितुन्ति । मौखर्य-धार्यप्रायमसत्या १ क्षेत्राणि कृष गा दमय इत्यादि प्रावकजनस । न कल्पते उपदेष्टु ज्ञातजिनपचनसारस ॥ ३ ॥२ धापकस्यादृष्टहासो न फलसे, पदि माम गिराप तर्हि ईपदेव विहसितव्यमिति । ३ अत्र सामाचारी-ताशि मापितु न करूपते यारगोर हास्यमुपचते, एय गत्या स्यानेन पा स्थातुमिति .
सम्बरपलापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जधा कुमारामच्चेण सो चारभडओ विसज्जितो, रण्णा णिवेदित, ताए जीविकाए वित्ति दिण्णा, अण्णता रुद्वेण मारितो कुमारामचो । सयुक्ताधिकरण-अधिक्रियते नरकादिप्पनेनेत्यधिकरण- वास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि सयुक्त-अर्थक्रियाकरणयोग्य सयुक्त च तदधिकरण चेति समास । एत्य समा चारी-सायगेण सजुत्ताणि चेय सगडादीनिन धरेतवाणि, एव वासीपरसुमादिविभासा। उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप भोगपरिभोगशब्दार्थो निरूपित एव तदतिरेक । ऐत्यवि सामायारी-उपभोगातिरित्त जदि तेलामलए वहुए गेण्हति ततो पहुगा व्हायगा पचति तस्स लोलियाए, अण्हविण्हायगा व्हायति, एत्थ पूतरगाआउक्कायवधो, एव पुप्फतयोलमादिवि भासा, एयण पट्टति, का विधी सारगस्स उपभोगे पहाणे ?, घरे पहायध णस्थि ताधे तेल्लामलएहिं सीस घसित्ता सधे सादेतूण ताहे तडागाईतडे निरिहो अजलिहि हाति, एव जेसु य पुप्फेसु पुप्फकुथुताणि ताणि परिहरति । उक्त सातिचार मुगेन या रिमानयति, पपा कुमारामात्येन स चारमरो विसृष्ट , रातो निवेदित तया जीविकया वृत्तिर्दत्ता अ यदा रप्टेन मारित कुमारामात्य । २ मा सामापारी धारकेण महानि करादीनि न धारणीयानि, एव वासीपश्र्धादिविभाषा 12 अप्रापि सामाचारी-उपभोगातिरिक्त यदि तैलामलकाटीनि गर्भ गृहवि ततो पहप पानकाका मनि-तस्य लोक्येन, भये पायका अपि प्रान्ति, भत्र प्तरकायकायवध एवं पुष्पताबूलादिविभाषा, एव न पपवे, को विधि भारोपभोगे पाने !-गृहे चातग्य नास्ति तदा तैलामलकै नीष पृष्ट्वा सवाणि गारपित्या वतस्वनाकादीनां तटे निवेश्याञ्जलिभि प्रालि, पेषु पुगे पम्यरष्ठानि परिहरति ।
पच्छा रुक्खे छिदित्तु मुल्लेण जीवति,एव पणिगादि पडिसिद्धा हयति, साडीकम्म-सागडीयत्तणेण जीवति, तत्य यधयधमाई दोसा, भाडीकम्म-सएण भडोवक्सरेण भाडएण वहइ, परायग ण कप्पति, अण्णेसिं या सगड बलदे य न देति, एयमादी कातु ण कप्पति, फोडिकम्म-उदत्तेण हलेण वा भूमीफोडण, दतवाणिज-पुपिं व पुलिंदाण मुल देति दते देखा पत्ति, पच्छा पुलिदा हत्थी घाति, अचिरा सो वाणियओ एहिइत्तिकातु, एव धीम्मरगाण सखमुल देंति, एमादी ण फापति, पुघाणीत किणति, लक्खवाणिजेऽवि एते चेव दोसा-तत्थ किमिया होति, रसवाणिज-कल्लालत्तण मुरादि तत्व पाणे वर दोसा मारणअकोसवधादी तम्हा ण कप्पति, विसवाणिज्ज-विसविक्कयो से ण कप्पति, तेण वहण जीवाण विराधणा, केस वाणिज्ज-दासीओ गहाय अण्णत्थ विकिणति जत्थ अग्घति, एत्थवि अणेगे दोसा परयसत्तादयो, जतपीलणकम्म-तेलिय । जत उच्छुजन्त चकादि तपि ण कप्पते, जिल्लछणकम्म-पद्धेउ गोणादि ण कम्पति, दवग्गिदापणताकम्म-यणदय देति १ पश्चादृक्षान् हिरवा मूल्येन जीवति, एव पण्याचा प्रतिपिडा भवन्ति, पाकटिकळम-पाटिकायेन जीवति सब पधादिका दोषा, भाटीकम- स्वकीयेन भाण्डोपस्करेण भाटकेन वहति परकीय न करूपते, भयेभ्यो वा कट पलीवदी च न ददाति, एयमादि कतुं न कापते स्पोटिकर्ग-रग हरेन पा भूमिस्फोटन, दन्तवाणिय-पूर्वमेव पुलि देन्यो मूल्य ददाति, दातान् दद्यातेति, पश्चात् पुरिदा हसिनो घायल भवित स परिद भापायगीति कृपा, एव धीवराणा हमूल्य ददाति, एवमादि न कल्पते, पूवानीत त्रीणाति राक्षापागि येऽपि एत पदोगात्रय मयो भवति रसपाणिग्य-कोला लाव सुरादि तत्र पाने वहवो दोपा मारणाकोशवधादयस्तस्मान्न कल्पते विषवाणिय विपविश्यमस्य न करूपते, तेन वहूना जीवाना विराधना, गया णिज्य-दासीही वाऽयन विक्रीणाति यत्रापति, भग्राप्यनेके दोपा परवायादय , यपीउनकम-तलिक पत्र पर पकादि तदपि न करने, निलाच्छनकम-वधयितु गवादीन न कल्पते, दवाग्मिदापनताकर्म वनदव ददाति तरक्खणणिमित्त जया उत्तरावहे पच्छा दवे तरुणग तण उठेति, तत्थ सत्ताण सत्तसहस्साण वधो, सरदहतलागपरिसो सणताकम्म-सरदहतलागादीणि सोसेति पच्छा वाविजति, एव ण कप्पति, असदीपोसणताकम्म-असतीओ पोसेति जधागोलवितए जोणीपोसगा दासीण भाडि गेण्हेंति, प्रदर्शन चैतद् बहुसायद्याना कर्मणा एवजातीयाना, न पुन परिगण नमिति भावार्थ । उक्त सातिचार द्वितीय गुणप्रत, साम्प्रत तृतीयमाह- अणत्यडे पाठिवरे पन्नत्ते, तजहा-अवज्झाणायरिए पमत्तायरिए हिसप्पयाणे पावकम्मोवासे, अण स्पोरमणस्स समणोवा० इमे पञ्च० तजहा-कदप्पे कुकुइए मोहरिए सजुत्ताहिगरणे उपभोगपरिभो गाइरेगे ८॥ (सूत्रम्) अनर्धदण्डान्दार्थ , अर्थ-प्रयोजन, गृहस्थस्य क्षेत्रवास्तुधनशरीरपरिजनादिविषय तदर्ध आरम्भो-भूतोपूमर्दोऽर्थ दण्ड , दण्डो निग्रहो यातना विनाश इति पर्याया , अर्थेन-प्रयोजनेन दण्डोऽर्थदण्ड स चैप भूतविषय उपमईनलक्षणों दण्ड क्षेत्रादिप्रयोजनमपेक्षमाणोऽर्धदण्ड उच्यते, तविपरीतोऽनर्थदण्ड -प्रयोजननिरपेक्ष , अनर्थ अप्रयोजनमनुप योगो निफारणतेति पर्याया , विनय कारणेन भूतानि दण्डयति स , तथा कुठारेण प्रहृष्टस्तरुस्कन्धशाखादिषु महरति हातामपिपीलिकादीन् व्यापादयति कृतसङ्कल्प , न च तद्व्यापादने किश्चिदतिशयोपकार प्रयोजन येन विना गार्हस्थ्य प्रतिपाटयितु न शक्यते, सोऽयमनर्थदण्ड चतुविध प्रज्ञप्त , तद्यथा-'अपध्यानाचरित' इति अपध्यानेनाचरित अप- निमिए पयोगपपे, पधार दग्धे रुग नृणमुसिष्ठते, तत्र समान गतसहस्राणां वध सरोदतटाकपरिशोपणताकर्म-सरोगदतर एकादीन -नी, पम्पन्ने, रन, भगीपोरगाम-भमती पोपपति पपा गोविषये योनिपोपका दासीना भाटि गृहरित इम च अण्ण भोयणतो परिहरति-असणे अणतकाय अल्लगमूलगादि मस च, पाणे मसरसमजादि, खादिमे उदुयरका उवरवडपिप्पलपिलखुमादि, सादिम मधुमादि, अचित्त च आहारेयष, जदा फिर ण होज अचित्तो तो उस्सग्गेण भर्स पञ्चक्खातितधण तरति ताधे अववाएण सचित्त अणतकायबहुवीयगवज्ज, कम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीवितु ताधे अश्चतसावज्जाणि परिहरिजति । इदमपि चातिचाररहितमनुपारनीयमित्यतस्तस्यैवातिचारानभिधित्सुराह-भोयणतो समणोवासएण' भोजनतो यद्तमुक्त तदानित्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यया- 'सचित्ताहार ' सचित्तं चेतना सज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्याया ,सचित्तश्चासौ आहारश्चेति समास , सचिचो या आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचिचानि सचिच पृथिन्याया हारयतीति भावना । तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिवद्धो गुन्दादि पक्कफलानि या। तवा अपकौपधभक्षणरमि दप्रतीत, सचित्तसमिनाहार इति वा पाठान्तर, सचित्तेन समिश्र आहार सचित्तसमिनाहार , ययादि पुष्पादि ।। वा समिश्र, तथा दुष्पक्वौपधिभक्षणता दुप्पक्का -अस्विन्ना इत्यर्थ तद्भक्षणता, तथा तुच्छोपधिभक्षणता तुच्या हि असारा मुद्गफलीप्रभृतय , अन हि महती विराधना अल्पा च तुष्टि , पहिभिरप्यहिकोऽप्यपाय सम्भाव्यते । एत्य १ इद चा यत् भोजनत परिहरति-अशनेऽनन्तकाय आईकमूलकादि मांस च, पाने मांसरसमजादि, साधे उदुम्वरकाकोन्दुगरवरिपछार माघे मध्वादि, अचिस चाहर्त्तव्य यदा किल म भवेत् अचित्त उत्सर्गेण भक्त प्रत्याख्यातप्प न मोति तदाऽपयादेन सचित्त भनकायबीगम्यम, कमोप्य कमा न शक्नोति जीवितु तदाऽत्यन्तसावधानि परिट्रियन्ते । २ मन सिंगालायकोदाहरण-खेत्तरक्खगो सिगातो खाति, राया णिग्गच्छति, मन्झण्हे पडिगतो, तधावि खायति, रण्णा कोउएण पोहफालावित केत्तियाओ खइताओ होजत्ति, णवरि फेणो अन्न किंचि णत्यि, एव भोजन इति गत । अधुना कर्मतो यत् प्रतमुफ तदप्यतिचाररहितमनुपाठनीय इत्यतोऽस्यातिधारानभिधित्सुराह- कम्मोण समणोवा० इमाई पतरस कम्मादाणाइ जा०, तजहा-इगालकम्मे वणकम्मे साडीकम्मे भादीकम्मे फोडीफम्मे, दतवाणिने लस्सवाणिज्जे रसपाणिज्जे केसवाणिजे विसवाणिज्जे, जतपीलणकम्मे निहाणाम्मे दयग्गिदायणया सरदहतलायसोसणया असईपोसणया ७॥ (सूत्र)॥ मर्मतो या मतमुफ णमिति वाक्यारमारे तदानित्य श्रमणोपासकेनामूनि-प्रस्तुतानि पञ्चदशेतिसङ्ख्या कर्मादानानी त्वमापीरनोगयाभावेऽपि तेषामुत्कटानावरणीयादिकर्महेतुत्वादादानानि कर्मादानानि ज्ञातव्यानि न समाच रिलयानि । तपधेत्यादि पूर्वपत् , अारकर्म-अनारकरणविक्रय क्रिया, एव यनशकटभाटकस्फोटना दन्तलाक्षारमविप गरिम्प १ यापीदननिन्छिनदयदापनसरोइदादिपरिशोपणासतीपोषणास्वपि द्रष्टव्यमित्यक्षरार्थ । भावार्थ सरप-गाउकम्मति, गाला निहितु शिफिणति, तत्य छण्ह कायाण वधो त न कप्पति, वणकम्म-जो वण किणति, imageम भेगापिमा पाइनि, जागति, मपाइ प्रतिगत , तत्रापि सादति राज्ञा कौतुकेनोदर पाटित कियत्य खादिता मोगल, नार, मरिस मामि। भारमरि-मारान् नि विक्रोगाति त पणा कायाना वधस्तन्न कल्पते, वनकम यो वन क्रीणाति, इम च अण्ण भोयणतो परिहरति-असणे अणतकाय अल्लगमूलगादि मस च, पाणे मसरसमज्जादि, खादिमे उदुवरका उवरवडपिप्पलपिलखुमादि, सादिम मधुमादि, अचित्त च आहारेयप, जदा किर ण होज अचित्तो तो उस्सग्गेण भा पञ्चक्खातितषण तरति ताधे अववाएण सचित्त अणतकायवहुयीयगवज, कम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीवितु ताधे अच्चतसावजाणि परिहरिजति । इदमपि घातिचाररहितमनुपालनीयमित्यतस्तस्यैवातिचारानभिधित्सुराह-'भोयणतो समणोवासएण' भोजनतो यद्तमुक तदानित्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा- 'सचित्ताहार' सचित्त चेतना सज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्याया ,सचित्तश्चासौ आहारश्चेति समास , सचिचो पा आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचिचानि सचित्त पृथिव्याचा हारयतीति भावना । तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिवद्धो गुन्दादि पक्कफलानि वा। तथा अपकौपधभक्षणत्वमि दप्रतीत, सचित्तसमिश्राहार इति वा पाठान्तर, सचित्तेन समिश्न आहार सचित्तसमिनाहार , पाण्यादि पुष्पादि वा समिश्न, तथा दुप्पक्वौपधिभक्षणता दुप्पक्का -अस्विन्ना इत्यर्थ तद्भक्षणता, तथा तुच्छीपधिभक्षणता तुच्छा हि असारा मुद्गफलीप्रभृतय , अन हि महती विराधना अल्पा च तुष्टि , वहिभिरप्यहिकोऽप्यपाय सम्भाव्यते । एत्य १ इद पायत् भोजनत परिहरति-मानेऽनन्तकाय भाईकमूलकादि मांस ध, पाने मांसरसमजादि, साये उदुम्बरकाकोन्दुयरपटपिपरशा यावे मध्वादि, भचिस चाहटिप, यदा किछ म भवेत् भधित्त सर्गेण भक्त प्रत्यारयातय्य न नोति तदाऽपयादेन सचिष मन तापपीतमयमं, कमसोप कर्मा न रामोति जीवितु तदाऽस्यन्तसापद्यानि परिट्रियन्ते । २ भत्र सिंगालायकोदाहरण-खेत्तरक्खगो सिगातो खाति, राया णिग्गच्छति, मज्झण्हे पडिगतो, तधावि खायति, रण्णा कोउएण पोट फालावित केत्तियागो खाताओ होजत्ति, गवरि फेणो अन्न किंचि पत्थि, एव भोजन इति गत । अधुना कर्मतो यत् प्रतमुक तदप्यतिचाररहितमनुपालनीय इत्यतोऽस्यातिचारानभिधिसुराह- कम्मओ ण समणोवा० इमाद पन्नरस कम्मादाणाइ जा०, तजहा-इगालकम्मे वणकम्मे साडीकम्मे माडीकम्मे फोडीकम्मे, दतवाणिज्जे लरखवाणिजे रसवाणिजे केसवाणिजे विसवाणिज्जे, जतपीलणकम्मे निल्लछणकम्मे दवग्गिदावणया सरदहतलायसोसणया असईपोसणया ७ ॥ (सूत्र)॥ कर्मतो यद् प्रतमुक्त पणमिति वाक्पालद्वारे तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामूनि-प्रस्तुतानि पञ्चदशेतिसया कर्मादानानी त्यसापद्यजीवनोपायाभावेऽपि तेपामुत्कटज्ञानावरणीयादिकर्महेतुत्नादादानानि कर्मादानानि ज्ञातव्यानि न समाच रितव्यानि । तपधेत्यादि पूर्ववत्, अनारकर्म-अनारकरणविक्रय क्रिया, एव पनशकटभाटकस्फोटना दन्तलाक्षारसविष- के वाणिग्य च यत्रपीडननिर्वाग्छनदवदापनसरोइदादिपरिशोपणासतीपोषणास्वपि द्रष्टव्यमित्यक्षरार्थ । भावार्थ- स्त्वय-"गालकम्म'ति, इगाला निद्दहितु विकिणति, तत्थ छण्ह कायाण क्यो न कम्पति, वणकम्म-जो वर किणति, पनिमासारदाहरण क्षेत्ररक्षा शिवा सादति, रामा निगरपति, मध्याहे प्रतिगत तापि खादति राजा कौतुक्नोदर पाटित कियत्य सादिता मरेपुरति, नगर पन, मन्परिकमपि नास्ति। २ मारकर्मति-महारान् नि, विक्रीणाति त पणा कायाना वधस्तन्न करपते, वनकर्म यो वन कोणाति इमच अण्ण भोयणतो परिहरति-असणे अणतकाय अल्लगमूलगादि मस च, पाणे मसरसमजादि, खादिमे उदुनरका उवरवडपिप्पलपिलखुमादि, सादिम मधुमादि, अचित्त च आहारेयध, जदा किर ण होज अचित्तोतो उस्सग्गेण भर पञ्चक्खातितवण तरति ताधे अवधाएण सचित्त अणतकायवहुयीयगवज्ज, कम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीवितु ताधे अश्चतसावजाणि परिहरिजति । इदमपि 'पातिचाररहितमनुपालनीयमित्यतस्तस्यैवातिचारानभिधित्सुराह-भोयणतो समणोवासएण' भोजनतो यवतमुक्त तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा- 'सचित्ताहार ' सचित्त चेतना सज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्याया ,सचित्तश्चासौ आहारश्चेति समास , सचित्तो या आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचित्तानि सचित्त पृथिव्याधा हारयतीति भावना । तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिबद्धो गुन्दादि पक्कफलानि या।तथा अपकौपधभक्षणवमि दप्रतीत, सचित्तसमिनाहार इति वा पाठान्तर, सचित्तेन समिश्र आहार सचित्तसमिनाहार , पाण्यादि पुप्पादि वा समिश्र, तथा दुष्पक्कीपधिभक्षणता दुष्पक्का -अस्विना इत्यर्थ तभक्षणता, तथा तुच्छोपधिभक्षणता तुम हि असारा मुद्गफलीप्रभृतय , अत्र हि महती विराधना अल्पा च तुष्टि , पहिभिरप्यहिकोऽप्यपाय सम्भाव्यते । एत्थ १ इद चा यत् भोजनत परिहरति-अशनेऽनन्तकाय आईकमूलकादि मांस च, पाने मांसरसमजादि, सापे उदुम्बरकाको तुमयररिपक्षादि पाये- मध्वादि, भविस चाहर्सटप, यदा किल म भवेत् अचित्त उरसर्गेण मक प्रत्यास्यातम्प न Tोति सदाऽपादेन सचित्त अनन्तकापावीजयम, कायोप कर्मा न मोति जीवितु तदा त्यन्तसापद्यानि परिट्रियन्ते । २ भन .
गंतव, अण्णोवि ण विसर्जितो, अणाणाए कोपि गतो होज ज विसुमरियखेतगतेण लद्ध त ण गेहेजत्ति। [प्र. २१०००] उक सातिचारं प्रथम गुणवत अधुना द्वितीयमुच्यते, तत्रेद सूत्र- उपभोगपरिभोग दुविते पत्नत्ते तजहा-भोअणओ कम्मो अ । भोअणो समणोवा० इमे पञ्च०-- सचित्ताहारे सचिरापडियदाारे अप्परलिओसरिभरवणया तुच्छोसहिभदुप्पउलिओसहिमावणया७॥ उपभुज्यत इगुपभोग , उपराब्द सफदर्थे वर्तते, सकोग उपभोग-अशनपानादि, अथवाऽ तोंग उपभोग माहारादि, उपदोधान्तचन , परिभुज्यत इति परिभोग , परिशब्दोचावृत्ती वर्तते, पुन पुनर्भोग पत्रादे परिभोग इति,अभयावहिभोग परिभोग एपमेश्यसनालद्वारादे , मनपरिदान्दो यहिवाचक इति, एतदूविषय व्रत-उपभोगपरिभोग नत, एतत् तीर्थकरगणधरैद्विविधप्रशत, तरयुदाहरणोपन्यासार्थ ,भोजनत कर्मतश्च, तत्र भोजनत उत्सर्गेण निरवद्याहार भोनिनाभरितन्य, कर्मतोऽपि प्रायो निरवधकर्मानुष्ठानयुक्केनेत्यक्षरार्थ इह चेय सामाचारी-भोर्यणतो सावगी उस्सम्गेण फामुग आहार आहारेजा, सरसासति अफासुगमवि सचित्तवन, तरस असती अणतकायरहुवीयगाणि परिहरितवाणि, माप, रिपर्जनीया, मनापाको पिगतो भवेत् यद्विस्मृतक्षेये घ गतेन समगृहीयार इति १२ मत प्रावक उत्स प्रामामा, कति भारुमपि सपियन, मिसति भन तकाययपीजकानि परिहत्तस्यानि, क्षेत्रवृद्धि [इति एकतो योजनशतपरिमाणमभिगृहीतमन्यतो दश योजनानि गृहीतानि तस्या दिशि समुपने कार्य योजनशतमध्यादपनीयान्यानि दश योजनानि तत्रैव स्ववुद्ध्या प्रक्षिपति, सबर्द्धयत्येकत इत्यर्थ , स्मृतेर्धेश -अन्तर्बान स्मृत्यन्त न कि मया परिगृहीत कया मर्यादया प्रतमित्येवमननुस्मरणमित्यर्थ , स्मृतिमूल नियमानुष्ठान, तभ्रंशे तु निय मत एव नियमभ्रश इत्यतिचार । एत्थ य सामाचारी-उड्ड ज पमाण गहित तस्स उपरि पयतसिहरे रक्खे वा मफलो पक्खी वा सावयस्स वत्थ आभरण वा गेण्हितु पमाणातिरेक उवरि भूमि बच्चेजा, तत्थ से ण कप्पति गतु, जाधे तु पडित अण्णेण वा आणित ताधे कप्पति, इद पुण अठावय हेमकुडसम्मेयसुपतिहउजेंतचित्तकूडअजणगमदरादिम पवतेसु भवेजा, एव अधेवि कृवियादिसु विभासा, तिरिय जपमाण गहित त तिविधणवि करणेण णातिकमितप, सेत्तपुही सावगेण ण कायवा, कथ', सो पुवेण भड गहाय गतो जाव त परिमाण ततो परेण भड अग्पतित्तिकातु अपरेण जाणि जोयणाणि पुवदिसाए सछुभति, एसा खेत्तवुड्डी सेण कप्पति कातु, सिय जति वोलीणो होज्जा णियत्तियय, निस्सारित य १ अत्र च सामाचारी ऊवं यत् प्रमाण गृहीत तस्योपरि पर्वतशिखरे वृक्षे वा मकट पक्षी वा धावस्प वनमाभरण पा गृहीत्या प्रमाणातिरेमगी भूमि व्रजेत्, तत्र तस्स न करपते ग तु, यदा तु पतित अयेन वा आनीत तदा कल्पते, इद पुनरष्टापदहेमा समेतमुप्रतिष्टोमपन्तपिप्रकूटानकमार रादिपु पर्वतेपु भवेत्, ण्वमधोऽपि कूपिकादिषु विभाषा तियग् यत् प्रमाण गृहीत तत् निविधेनापि करणेन तनातिशान्तय, क्षेत्रवि धावकेगन कराया कथ , स पूर्वस्या माण्ड गृहीवा गतो यावत्त प्रमाण तत परतो भाण्डमर्घतीतिकृस्वाऽपरस्यो यानि योजनानि (तानि) पूर्वसां मिल लिपति, एका क्षेत्र वृद्धिस्तस्य न करपते कत्त, स्थायद्यतिमातो भवेत् निपतितव्य विस्मृते च - गंत, अण्णोविण विसज्जितो, अणाणाए कोवि गतो होज ज विसुमरियखेत्तगतेण लद्ध तण गेण्हेजति। [प्र. २१०००] उक सातिधारं प्रथम गुणवत अधुना द्वितीयमुच्यते, तत्रद सूत्र- उपभोगपरिभोगवा दुविहे पाते तजहा-भोअणओ कम्मओ अ । भोअगओ समणोवा० इमे पञ्च- सगिताहरारे सचित्तपडिपदाहारे अप्पलिओसहिमश्पणपा तुच्छोसहिभ दुप्पउरिमोसहिमरवणया॥ उपभुग्यत इत्युपभोग , उपशब्द सफदर्थे वर्तते, सकृद्रोग उपभोग -अशनपारादि, अथवाऽ तोग उपभोग आहारादि, पदोनान्तर्वचन , परिमुग्यत इति परिभोग , परिशब्दोऽनावृत्तौ वर्चते, पुन पुनर्भाग यस्खादे परिभोग इति, मधमा यहि ग परिभोग एपमेश्यसनालद्वारादे , अत्रपरिणब्दो पहिर्वाचक इति, एततिपय व्रत-उपभोगपरिभोग मत, एतत् तीर्थकरगणपद्विविधप्रज्ञप्त, तद्यधेरयुदाहरणोपन्यासार्थ भोजनत कर्मतश्च, तत्र भोजन उत्सर्गेण निरवद्याहार भोजिना भवितव्य, कर्मतोऽपि प्रायो निरपवकर्मानुष्ठानयुक्तेनेत्यक्षरार्थ ।इह चेय सामाचारी-भोयेणतो सावगो उस्सग्गेण फामुग माहार आहारजा, तरसामति अफासुगमवि सचित्तयज, तरस असती अणतकाय बहुचीयगाणि परिहरितवाणि, . पोनिरिमनीपा, मनाइपास विगतो भवेत् यहिस्तक्षेप गतेन स ध तन गृहीयात् इति । २ भोजनत श्रावक उत्स Raमामाहोर, मिया माणुमरि सपियन समिति भनन्तकायपहुवीजकानि परिहमान, । --- रंतणाणि सावगस्स विकिणियाणि तेण परिग्गहपरिमाणाइरित्ताइतिकाउ न गहियाणि, सावगेण णेच्छित, सो पूइतो। इद चातिचाररहितमनुपालनीय, तथा चाह-'इच्छापरिमाणस्स समणोवासपण' इच्छापरिमाणस्य श्रमणोपासकेनामी । पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या, तद्यथेति पूर्ववत्, क्षेत्रगास्तुप्रमाणातिक्रम तत्र शस्योत्पत्तिभूमि क्षेत्र, तय सेतुकेतुभेदाद् द्विभेद, तत्र सेतुक्षेत्र अरघट्टादिसेक्य, केतुक्षेत्र पुनराकाशपतितोदकनिष्पाद्य, वास्तु-अगार तदपि विधि । खातमुत्सृत खातोच्छ्रित च, तत्र खात-भूमिगृहकादि उच्छृत-प्रासादादि, खातोरिछ्रत-भूमिगृहस्योपरि प्रासाद , पतेरा क्षेत्रवास्तूना प्रमाणातिक्रम', प्रत्याख्यानकालगृहीतप्रमाणोल्लङ्घनमित्यर्थ । तथा हिरण्यसुवर्णप्रमाणातिकमला हिरण्य- रजतमघटित घटित वा अनेकप्रकार द्रम्मादिः, सुवर्ण प्रतीतमेव तदपि घटितापटित, एतद्ग्रहणाचेन्द्रनीलमरकताधुप लग्रह , अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा धनधान्यप्रमाणातिकम , तत्र धन-गुडशर्करादि, गोमहिन्यजापिकाकरभतुरगा धन्ये, धान्य-श्रीहिकोद्रवमुद्गमापतिलगोधूमयवादि, अक्षरगमनिका प्राग्वदेव, तथा द्विपदचतुष्पदममाणातिरमा, तत्र द्विपदादीनि-दासीमयूरहसादीनि, चतुष्पदानि-हस्त्यश्वमहिप्यादीनि, अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा पुष्यप्रमाणा तिक्रमा, तत्र कुप्य-आसनशयनभण्डककरोटकलोहाद्युपस्करजातमुच्यते, एतद्ग्रहणाय वस्रकम्पलपरिग्रह , अक्षरगम निका पूर्ववदेव, तान् क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमादीन् समाचरन्नतिचरति पञ्चमाणप्रतमिति । एत्ध य दोसा जोरपातादि भणितबा । उक्त सातिचार पश्चमाणुव्रतम् इत्युक्तान्यणुव्रतानि, साम्प्रतमेतेपामेवाणुमताना परिपालनाय भावनाभूतानि १ रखानि भाषकाय विक्रेतु मीतानि, सेन परिग्रहप्रमाणातिरिक्तानीतिकरवा न गृहीतानि, धावण नेष्ट स पूजिव , २ प प दोग पीपावाइयो मनिया पुणप्रताम्मभिधीयते-तानि पुनलीणि भवन्ति, तद्यथा-दिगनत उपभोगपरिमाण अनर्थदण्डपरिवर्जनमिति, तत्राद्य- गुणवतस्वरूपाभिधिरसपाह- दिसिवा तिपि पारो-हदिसिवए अहोदिसिधा तिरियदिसिवा, दिसिवयस्स समणोइमे पश्च० तजहा- उद्ददिमिपमाणाइफमे अहोदिसिपमाणाइफमे तिरियदिसिपमाणाइफमे वित्तयुट्ठी सइअतरद्धा ६॥ (सूत्र) दिशोधनेकाकारा शास्त्र पणिता , तत्र सूर्योपलक्षिता पूर्वा शेपाश्च पूर्वदक्षिणादिकास्तदनुक्रमेण दृष्टव्या , तत्र दिशा उपन्धि दिपु मा मतमतापरसु पूर्यादिविभागेषु मया गमनाउनुष्ठेय न परत इत्येवभूत दिग्मत, एतच्चौघत त्रिविध प्रज्ञध तीर्थकरगणधर, तयशुदाहरणोपन्यामार्थ जमोदिग उर्घ दिग् तत्सम्बन्धि तस्याया प्रत ऊर्य दिग्बत,एतावती दिगूर्ख पर्वतारोहणादरगाहगीया न परत इत्येभूत इति भावना, अधो दिए अघोदिक तत्सम्बन्धि तस्या या व्रत अघोदिग गर्न-पादिग्मतम्, पतारती दिगध इन्द्र कृपाधवतरणादवगाहनीया न परत इत्येषभूतमिति हृदय, तिर्यक् दिशस्तिर्यग दिश पूगदिमानामा सम्बन्धि तासु वा मत तिर्यग्यत, पतारती दिर पूर्वणावगाहनीया एतावती दक्षिणेनेत्यादि, न परत इत्याभूतमिति भागार्थ । अस्मिथ सत्यवगृहीतक्षेत्राद् यहि स्थावरजद्गममाणिगोचरोदण्ड परित्यक्तो भवतीति IT मनिवाररहितमनुपास्नीयमतोऽरीयाविचारानभिधित्सुराह-'दिसिचयस्स समणो' दिगमतस्य उत्तरूपस्य मनोगमनानी पनानिधारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-ऊर्ध्वदिकूप्रमाणातिकम यावत्प्रमाण परिगृहीत नम्पाटिइनमिला, एमन्यत्रापि भारना कार्या, अधोदिममाणातिकम , तिर्यगदिममाणातिकमः, क्षेत्रस्य वृद्धि .
रतणाणि सावगस्स विकिणियाणि तेण परिग्गहपरिमाणाइरित्ताइतिकाउ न गहियाणि, सावगेण णेच्छित, सो पूइतो। इद चातिचाररहितमनुपालनीय, तथा चाह-'इच्छापरिमाणस्स समणोवासण्णः' इच्छापरिमाणस्य श्चमणोपासफेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथेति पूर्ववत्, क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रम तर शस्योत्पत्तिभूमि क्षेत्र, तब सेतुकेतुभेदाद् द्विभेद, तत्र सेतुक्षेत्र अरघट्टादिसेक्य, केतुक्षेत्र पुनराकाशपतितोदकनिप्पाध, पास्तु-अगार तदपि विविध खातमुत्सृत खातोच्छ्रित च, तत्र खात-भूमिगृहकादि उच्छृत-प्रासादादि, खातोच्छ्रित-भूमिगृहस्योपरि प्रासाद , एतेषा क्षेत्रवास्तूना प्रमाणातिकम , प्रत्याख्यानकालगृहीतप्रमाणोल्लङ्घनमित्यर्थ । तथा हिरण्यसुवर्णप्रमाणातिक्रमस्तन हिरण्य- रजतमघटित घटित वा अनेकप्रकार द्रम्मादिः, सुवर्ण प्रतीतमेव तदपि घटिताघटित, एतद्ग्रहणाचेन्द्रनीलमरकताधुप लग्रह , अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा धनधान्यप्रमाणातिकम , तत्र धन-गुडशर्करादि, गोमहिप्यजाविकाकरभतुरगा धन्ये, धान्य-नीहिकोद्रवमुद्गमापतिलगोधूमयवादि, अक्षरगमनिका प्राग्वदेव, तथा द्विपदचतुष्पदप्रमाणातिमम , तत्र द्विपदादीनि-दासीमयूरहसादीनि, चतुष्पदानि-हस्त्यश्वमहिप्यादीनि, अक्षरगमनिका पूर्ववदेर, तथा उपप्रमाणा तिक्रमः, तत्र कुप्य-आसनशयनभण्डककरोटकलोहाद्युपस्करजातमुच्यते, एतद्ग्रहणाच वस्रकम्मलपरिग्रह , अक्षरगम निका पूर्ववदेव, तान् क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमादीन् समाचरनतिचरति पश्चमाणुप्रतमिति । एत्ध य दोसा जोरपानादि भणितवा । उक्त सातिचार पञ्चमाणुव्रतम् इत्युकान्यणुव्रतानि, साम्प्रतमेतेपामेवाणुव्रताना परिपालनाय भाग्नाभूतानि १ मानि आपकाय विप्रेतु नीतानि, तेन परिमहममाणातिरिक्तानीतिहरवा नगृहीतानि, भायण नेट, स एजित , २ अन्न व दोषा पवियावाइयो मतियाः गुणातान्यभिभीयन्ते-तानि पुनस्वीणि भवन्ति, उपधा-दिगवत उपभोगपरिमाण अनर्थदण्डपरिवर्जनमिति, नत्राध- गुणवतस्वरूपाभिधिरसयाऽऽह- दिसिदा तिविहे पनत्ते-उहदिसिवए अहोदिसिपए तिरियदिसिवए, दिसिवयस्ससमणोइमे पञ्च तजहा- उद्यदिसिपमाणाइकमे अहोदिसिपमाणाइफमे तिरियदिसिपमाणाइक्कमे खित्तयुट्टी सइअतरदा ६॥ (सूत्र) दिशो नेकप्रकारा शास्त्रे वणिता , तत्र सूर्योपलक्षिता पूर्वा शेषाश्च पूर्वदक्षिणादिकास्तदनुक्रमेण द्रष्टव्या , तत्र दिशा सपन्धि दिक्षु या व्रतमेतायत्सु पूर्वादिविभागेषु मया गमनाद्यनुष्ठेय न परत इत्येवभूत दिग्नत, एतच्चौघत त्रिविध प्रज्ञष्ठ तीर्थकरगणधरै , तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थ ,ऊर्ध्वादिग ऊर्घ दिग् तत्सम्बन्धि तस्यावा व्रत अर्ध्व दिग्बत,एतावती दिगई पर्वताचारोहणादवगाहनीया न परत इत्येवभूत इति भावना, अधो दिग अधोदिक तत्सम्बन्धि तस्या वा व्रत अधोदिर व्रत-अर्याग्दिम्पतम्, एतावती दिगध इन्द्रपाद्यवतरणादवगाहनीया न परत इत्येवभूतमिति हृदय, तिर्यक् दिशस्तिर्यम् दिशा-पूर्वादिकास्तासा सम्बन्धि तासु या प्रत तिर्यग्नत, एतावती दिग् पूर्वणावगाहनीया एतावती दक्षिणेनेत्यादि, न परत इत्येवभूतमिति भावार्थ । अस्मिंश्च सत्यवगृहीतक्षेत्राद् वहि स्थावरजङ्गमप्राणिगोचरोदण्ड परित्यको भवतीति गुण । इदमतिचाररहितमनुपारनीयमतोऽस्वातिचारानभिधित्सुराह-दिसिवयस्स समणो' दिग्वतस्य उतरूपस्य समणोपासकेनामी पवातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्या , तद्यथा-ऊर्ध्वदिक्प्रमाणातिक्रम यावत्प्रमाण परिगृहीत तत्यातिलानमित्यर्थ , परमन्यत्रापि भावना कार्या, अधोदिक्प्रमाणातिक्रम , तिर्यदिक्प्रमाणातिगम , क्षेत्रस्य वृद्धि परशब्देनोच्यते तस्य कन्याफललिप्तया स्नेहबन्धेन चा विवाहकरणमिति, अवि य-उस्सग्गे जियगावचाणविवरणसवरण ण करेति किमग पुण अण्णेसि ?, जो वा जत्तियाण आगार करेइ, तत्तिया कप्पति, सेसा ण कप्पति, ण पद्दति महती दारिया दिजउ गोधणे वा सडो छुपेज्जेति भणिउ । काम्यन्त इति कामा-शब्दरूपगन्धा भुज्यन्त इति भोगा-रसस्पर्शा, कामभोगेषु तीव्राभिलाप , तीवाभिलापो नाम तदध्यवसायित्व, तस्माञ्चेद करोति-समारतोऽपि योपि मुसोपस्यकर्णका न्तरेप्यतृप्ततया प्रक्षिप्य लिङ्ग मृत इव आस्ते निश्चलो महती वेलामिति, दन्तनखोत्पलपत्रकादिभिर्या मदनमुत्तेनयति, वाजीकरणानि चोपयुके, योपिदवाच्यदेश वा मृद्नाति । एतानीत्वरपरिगृहीतगमनादीनि समाचरन्नतिचरति चतुर्थाणु व्रतमिति । एत्थ य आदिला दो अतियारा सदारसतुहरस भवति णो परदारविरजगस्स, सेसा पुण दोण्हरि भान्ति, दोसा पुण इत्तरियपरिगहितागमणे विदिएण सद्धि वेर होज मारेज तालेज वा इत्यादय , एर सेसेसुपि भाणियया । उक्त माति चार चतुर्थाणुव्रत । अधुना पश्चम प्रतिपाद्यते, तत्रेद सूत्रम्- अपरिमियपरिग्गर समणो० इच्छापरिमाण उवसपजह, से परिग्गहे दुबिहे पनत्ते, तजहा-सचित्तपरिग्गड़े अचित्तपरिग्गहे य, इच्छापरिमाणस्स समणोवा डूमे पच०-यणधन्नपमाणाइकमे पित्तवत्युपमाणाइफमे हिरन्नसुवन्नपमाणाइकमे दुपयचउप्पयपमाणाइकमे कुवियपमाणाइयमे ५॥ (मू०) १ अपि च उसर्गे निनकापत्यानामपि वरणसवरण न करोति किं पुनर येषां ? यो वा यावतामाकार करोति तायत करते, मेगन फापाने न युज्यते महती दारिकां ददातु गोधने वा पण्ड क्षिपरिवति भणितु । २ अत्र चायौ द्वावतिचारी पदारसतुष्टस्य मयत न परदारवियसकर, THE पुनईयोररि भवन्ति, दोपा पुनरिवरपरिगृहीतागमने द्वितीयेन साध वैर भवेत् मारयेत् ताइयेद्वा, एव शेपेप्वपि भनितम्या 'अपरिमितपरिगह समणोवासतो पचक्खाति' परिग्रहण परिग्रह अपरिमित अपरिमाण त श्रमणोपासक प्रत्याख्याति, सचित्तादे अपरिमाणात् परिमहाद् विरमतीति भावना, इच्छाया परिमाण २ तदुपसम्पद्यते,सचित्तादिगोचरे पापरिमाणं करोतीत्यर्थ । स च परिग्रहो द्विविधा प्राप्त , तद्यथेत्येतत् प्राग्वत् , सह चित्तेन सचित्त-द्विपदचतुष्पदादि सद परिमहा मचित्त-रतपस्रष्यादि तदेव चाचित्तपरिग्रह । एत्य य पचमअणुयते अणियत्तस्स दोसे नियत्तस्स ये गुणे, तस्योदाहरणम्-उसनदो फुसीमूलिय लतु विणटो नदो सागो पूइतो भडागारवती ठवितो, अहवावि वाणिणी रतणानि निमिणति बुझाए मरती, सद्धेण भणिता-एत्तिअपरिक्खओ णत्थि, अण्णस्स णीताणि, ताए भण्णति-ज जोग 7 देहि, मो पत्य देव, सुभकरो तीए भत्तारो आगतो, पुच्छति-रतणाणि कहि ?, भणति-पिफियाणि मए, कह ?, सा मा-गोदुमदयाए एफफ दिन्न अमुगरम वाणियगरस, सो वाणियगो तेण भणिओ-रयणा अप्पैह पूर या मोल्ल देहि, मो ने तमो रणो मूरगतो परिसे अग्पे यट्टमाणे एतरस एतेण एत्तिय दिणं, सो पिणासितो, पढम पुण ताणि 1 TO TRAITATA दोषा निगम प गुगा , समोदाहरण-रोमन दा चुनीमूलिका र दा विनष्ट नाद श्रावक पूजितो भारति |rter mharनि गुभा निपमाग, धादेन भपते-इयापरीक्षको नासि, भन्यस्य पार्थे नीतानि या भव्यते-यद्योग्य artertी, गुमिता SIT, Taft-वानि ?, भणनि-विनीतानि मया कथ!, सा भणति-गोधूमसेतिकृयकैक दत्तममुकस्म site नि RTI सपा मूर्प दहि, सनेष्यति, ततो रागो मूल गत -इशे वर्तमाने एतस्यतेनेयइत्त स विनाशित श , परशब्देनोच्यते तस्य कन्याफललिप्सया नेहवन्धेन वा विवाहकरणमिति, अपि य-उस्तग्गे णियगावच्चाणवि वरणसपरण ण करेति किमग पुण अण्णेसि ?, जो वा जत्तियाण आगार करेइ, तत्तिया कप्पति, सेसा ण कम्पति, ण पद्दति महती दारिया दिजउ गोधणे वा सडो छुपेज्जेति भणिउ । काम्यन्त इति कामा-शब्दरूपगन्धा भुज्यन्त इति भोगा-रसस्पर्शा, कामभोगेषु तीत्राभिलाप , तीवाभिलापो नाम तदध्यवसायित्व, तस्माचेद करोति-समातरतोऽपि योपि मुसोपस्थकर्णकक्षा न्तरेष्वतृप्ततया प्रक्षिप्य लिङ्ग मृत इव आस्ते निश्चलो महतीं वेलामिति, दन्तनखोत्पलपत्रकादिभिर्या मदनमुचेापति, वाजीकरणानि चोपयुङ्क्ते, योषिदवाच्यदेश वा मृद्नाति । एतानीत्वरपरिगृहीतगमनादीनि समाचरनतिचरति चतुर्थाणु व्रतमिति । एत्थ य आदिला दो अतियारा सदारसतुहस्स भवति णो परदारविवज्जगस्स, सेसा पुणदोण्हवि भरन्ति, दोमा पुण इत्तरियपरिगहितागमणे विदिएण सद्धि वेर होज मारेज तालेज वा इत्यादय , एर सेसेसुपि भाणियया । उफ साति- चार चतुर्थाणुव्रत । अधुना पञ्चम प्रतिपाद्यते, तत्रेद सूत्रम्- अपरिमियपरिग्गह समणो० इच्छापरिमाण उवसपज्जइ, से परिग्गहे दुविहे पत्ते, तजहा-सचित्तपरिग्गाहे अचित्तपरिग्गहे य, इच्छापरिमाणस्स समणोवा० इमे पच०-यणधनपमाणाइकमे वित्तवत्पमाणाइफमे हिरन्नसुवन्नपमाणाइक्कमे दुपयचउप्पयपमाणाइक्कमे कुवियपमाणाइकमे ५ ॥ (सू०) १ अपि च उसर्गे निकापत्यानामपि वरणसवरण न करोति कि पुनर येषां ? यो वा यावतामासर करोति तापता करने, मेरा न करने न यु यते महती दारिको ददातु गोधने वा पण्ड क्षिपरिवति भणितु । २ अन्न चायौ द्वावतिचारी स्वदारसतुष्टस्य भवत न परतारवियनकप, रोपाः पुनरंपोषि भवन्ति, दोपा पुनरिस्वरपरिगृहीतागमने द्वितीयेन साध वैर भवेत् मारयेत् ताइयेद्वा, एव पेष्वपि भणितम्या देस्स पुजाणि ?, तेहिं भणित-अम्हे बालभावे एगवर मेथुण पञ्चक्खाय, अण्णदा अम्हाण विहवि सजोगो जातो, त च विवरीयं समापडिय, जहिवस एगस्स वभरपोसधो तदिवस विइयरस पारणग, एव अम्ह घरगताणि चेव कुमारगाणि, चिजातितो सबुद्धो। एते इहलोप गुणा, परलोए पधाणपुरिसत्त देवत्ते पहाणातो अच्छराओ मणुयत्ते पधाणाओ माणु सीतो पिउरा य पचलपराणा भोगा पियसपयोगा य आसपणसिद्धिगमण चेति । इद चाविचाररहितमनुपालनीय, तथा पाह-'सदारसतोमरम' इत्यादि, स्वदारसन्तोपस्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्यास्तद्यथा- इत्रपरिगृहीतागमन अपरिगृहीतागमन अनद्गक्रीडा परविवाहकरण कामभोगतीवाभिलाप , तत्रेयरकालपरिगृहीता कागदोपादिपरपरिगृहीता, भाटिप्रदानेन क्यिन्तमपि काल दिवसमासादिक स्वयशीकृतेत्यर्थ , तस्या गमनम्- पभिगमो मैथुनासेपना इयरपरिगृहीवागमन, अपरिगृहीताया गमन अपरिगृहीतागमन, अपरिगृहीता नाम वेश्या अन्य मरकगृहीतभाटी कुटागना पाऽनाति, अनहानि घ-कुचकक्षोरपदनादीनि तेषु क्रीडनमनङ्गक्रीडा, अथवाऽनङ्गो मोहो- दयोद्भूत तीमो मेगुनाध्ययसायाख्य कामो भण्यते तेन तस्मिन् वा क्रीडा कृतकृत्यस्यापि स्वलिङ्गेन आहार्यः काष्ठ पशुसापिकापम्मोदिपटितमजननर्यापिदयाच्यमदेशासेग्नमित्यर्थः, परविवाहकरणमितीह स्वापत्यव्यतिरिक्तमपत्य IRRITI, Rl -बापापा पाये कान्तरित मैथुन प्रत्याश्यात भयदाऽऽवयो कथमपि सयोगो जात तच्च विपरीतमापतित रोग Fern nिो नियम पारणकमपमावां गृहगतायेष कुमारी धिरजातीय सद्ध । एते ऐहलौकिका गुणा , परलोके भावना मगरगो मनुर प्राना मानुम्यो रिपुटा पसलक्षणा मोगर प्रियसप्रयोगाश्वाससिद्धिगमन छ।
पत्तेहि मित्तेहि गहिताणि वट्टति, तेसि पुवसठितीए सजोगो कतो, अण्णदा सो दारगो ताए गणियाए पुपमाताए सह लग्गो, सा से भगिणी धम्म सोतु पचइता, ओहीणाणमुप्पण्ण, गणियाघर गता, तेण गणियाए पुत्तो जातो, अजा गहाय परियदाइ, कह?,पुत्तोऽसि मे भत्तिजओऽसि मेदारगा देवरोऽसि मे भायासि मे, जो तुझ पितासो मन्झ पिया पती य ससुरो य भाता य मे, जा तुज्झ माया सा मे माया भाउज्जाइया सवत्तिणी सासू य, एव नाऊण दोसे वजेयप । एते इहरोए दोसा परलोए पुण णपुंसगत्तविरुवपियविप्पयोगादिदोसा भवन्ति, णियत्तस्स इहलोए परलोए य गुणा, इहलोए कच्छे फुलपुत्तगाणि सहाणि | आणदपूरे, एगो य धिजातिओ दरिदो, सो थूलेसरे उववासेण वर मग्गति, कोवे (र)! चाउपेजभत्तरस मोल देहि, ना पुण्ण करेमि, तेण वाणमतरेण भणित-कच्छे सावगाणि कुलपुत्ताणि भजपतियाणि, एयाण भत्त करेहि, ते महफल होहिति, दोणि वारा भणितो गतो कच्छ, दिण्ण दाण सावयाण भत्त दक्षिण च, भणति-साहध कि तुझ तपधरण जेण सुम्शे १ प्राप्तमित्रहीत वत्तते, तयो पूर्वसस्थित्या सयोग कृत , अयदा स दारकस्तया गणिकया पूर्वमाया सह लत , सा सस्य भगिनी धर्म धुपा प्रम जिता, अवधिज्ञानमुत्पन्न, गणिकागृह गता, तेन गणिकाया पुनो जात , आर्या गृहीत्वा क्रीस्यति (ग्छापयति), कथ!, पुरोऽसि मे भ्रातृम्यो सि मे दारक! देवाऽसि मे भ्राताऽसि मे, यस्तव पिता स मम पिता पति श्वशुरो भ्राता च म, या तव माता सा मे माता भ्रातृजाया पथः सपती , पर शाला दोरान् वजयितव्य । पते इहलोके दोपाः परलोके पुनर्नपुसकरवविरूपत्वप्रियविप्रयोगादयो दोपा भवन्ति, निवृतस्पेहडोके परलोके च गुणा , हासो का पुत्री श्राद्धौ आनन्दपुरे एकश्च धिरजातीयो दरिद , स स्थूलेश्वरं (प्यन्तर ) उपवासेनाराध्य वरं मार्गयति-कुवेर सातवमस मूम्य देशि यता पुरुष कोमि तेन व्यन्तरेण कथित-कच्छे श्रावको कुलपुत्री भार्यापती, एताभ्यां भक्त देहि, तव महत्फल भविष्यति, दिर्भगितो गत काछ, व दान मायाम्पो मन दक्षिणां ध, भणति-कथयत किं युवयोस्तपश्वरण पेम युवा .
देवस पुजाणि ?, तेहिं भणित-अम्हे पालभावे एगतर मेथुण पञ्चक्खाय, अण्णदा अम्हाण किहवि सजोगो जातो, विवरीय समावडिये, जदियस एगस्स वभरपोसधो तदिवस विइयस्स पारणग, ण्य अम्ह घरगताणि चेव कुमारग चिजातितो सबुद्धो । एते इहलोए गुणा, परलोए पधाणपुरिसत्त देवत्ते पहाणातो अच्छराओ मणुयत्ते पधाणाओ म सीतो विउला य पचलक्षणा भोगा पियसपयोगा य आसण्णसिद्धिगमण चेति । इद चातिचाररहितमनुपालनीय, तथ चाह-'सदारसतोसरस' इत्यादि, स्वदारसन्तोषस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्यास्तद्यथा- इत्यरपरिगृहीतागमन अपरिगृहीतागमन अनद्गक्रीडा परविवाहकरण कामभोगतीवाभिलाप , तत्वरकारपरिगृहीता कारशब्दलोपादिवरपरिगृहीता, भाटिप्रदानेन कियन्तमपि काल दिवसमासादिक स्वयशीकृतेत्यर्थ , तस्या गमनम्- अभिगमो मैथुनासेवना इत्वरपरिगृहीतागमन, अपरिगृहीताया गमन अपरिगृहीतागमन, अपरिगृहीता नाम वेश्या अन्य- सत्कगृहीतभाटी कुलाङ्गना वाऽनाति, अनद्गानि घ-कुचकक्षोरुपदनादीनि तेषु क्रीडनमनगकीडा, अथाऽनङ्गो मोहो दयोद्भूत तीमो मैथुनाध्ययसायाख्य कामो भण्यते तेन तस्मिन् वा क्रीडा कृतकृत्यस्यापि स्वलिङ्गेन आहार्यः काष्ठ फरपुस्तकमृत्तिकाचर्मादिघटितप्रजननयोंपिदयाच्यप्रदेशासेवनमित्या, परविवाहकरणमितीह स्वापत्यव्यतिरिक्कमपत्य देवस्थापि एपो, वाम्या मणित-भापाम्या पाल्ये एकान्तरित मैथुन प्रत्याख्यात, अायदाऽवयो कथमपि सयोगो जात , तच विपरीतमापतित परिवसे एकरूप प्रापपपोपचा परिबरो द्वितीयस्स पारणकमेवमा गृहगतायेष कुमारी, धिग्जातीय सवुद्ध । एते ऐहलौकिका गुणा, परोके प्रधानपुरष देवावे प्रधाना भरपरमो मनुपये प्रधाना मानुप्यो विपुलाच पसलक्षणा भोगा प्रियसप्रयोगाथासप्रसिद्धिगमन च ।
पत्तेहिं मित्तेहि गहिताणि पद्दति, तेसि पुवसठितीए मजोगो कतो, अण्णदा सो दारगो ताए गणियाए पुपमाताए सह लगो, सा से भगिणी धम्म सोतु पचइता, ओहीणाणमुप्पण्ण, गणियाधर गता, तेण गणियाए पुत्तो जातो, अजा गहाय परियदाइ, कह?,पुत्तोऽसि मे भत्तिजओऽसि मेदारगा देवरोऽसि मे भायासि मे, जो तुन्झ पिता सो मन्झ पिया पती य समुरो य भाता य मे, जा तुज्झ माया सा मे माया भाउजाइया सपत्तिणी सासू य, एव नाजण दोसे बजेयध। एते इहलोप दोसापरलोए पुण पपुसगत्तविरुवापियविष्ययोगादिदोसा भवन्ति, नियत्तस्स इहलोप परलोएय गुणा, इहलोए कच्छे कुलपुतगारम सहाणि आणदपूरे, एगो य धिजातिओदरिदो, सो थूलेसरे उवयासेण वर मग्गति, कोवे (र)! चाउपेजभत्तस्स गोठ देहि,जा पुष्ण करेमि, तेण वाणमतरेण भणित-कच्छे सावगाणि कुलपुत्ताणि भजपतियाणि, एयाण भत्त करेहि, ते महप्कल होरिति, दोणि पारा भणितो गतो कच्छ, दिग्ण दाण सावयाण भत्त दक्षिण च, भणति-साहध कि तुझ तपधरण जेण पुग्शे मासमित्रहीत वरते, तयो पूर्वसस्थित्या सयोग पृत, भयदा स दारकानमा गणिकया पूर्णमाया सह ला , सा तब भगिनी धम धुषा प्रम जिता, भवधिज्ञानमुपक्ष, गणिकागृह गता, तेन गणिकायां पुत्रो जात , आ रहीवा क्रीडयति (छापयति), कप, पुनोऽसि मे भातायो सिमे पाय देवाऽसि मे भ्राताऽसि मे, पस्तव पिता स मम पिना पति वशुरो भ्राता र म, या तय माता सा मे माता मातृजाया भूः सानी , एवं शारा शेषाद वजयितम्य । एते इहलोके दोपाल परलोके पुननपुसकरवविरूपत्वप्रियविप्रयोगादयो शेषा भवन्ति, निहत्तस्येहछोके परलोके च गुणा सो को पुती श्राखौ आनन्दपुरे एकत्र धिरजातीयो दरिद्र , स स्थूलेश्वरं (प्यन्तरं ) उपवासेनाराज्य पर मार्गयति-कणे ! पावभास मय दे पा पुप करोमि, तेन ध्यन्तरेण कथित-कच्छे धावको कुलपुत्री भार्यापती, एनाम्यां मार देहि, तप महरपल भविष्यति, दिर्भगितो गत का, रस दान धारकाम्पो मा दक्षिण च, भणति-कथयत किं युषयोस्तपश्चरण येन युषां दुपछा, सेहोणेच्छति, महिला अणिच्छ णातु तुण्णिका अच्छति, कातो तुझे आणीता ?, ताए सिह, तेण भणित-अम्हे चतुम्हे पुत्ता, इयरेसिं सिह मोइया पपइता, एते अणिपित्ताण दोसा। विदिय-धूताएवि सम पसेजा,जधा गुषिणीए भजाए दिसागमण, पेसित जवा ते धूता जाता,सोऽपि ता वयहरति जाव जोयण पत्ता, अण्णा (अण्ण) णगरे दिण्णासोण याणति जा दिणत्ति, सो पडियतो तम्मि णगरे मा भड विणस्सिहितित्ति परिसारत्त ठितो, तस्स तीए धूताए सम घडित, तहरिण याणति, यत्ते यासारत्ते गतो सणगर, धूतागमण, दगुण पिलियाणि, नियत्तु ताए मारितो अप्पा, इयरोऽवि पपतितो। ततिय-गोडीए सम चेडो अच्छति, तस्स सा माता हिंडति, सुण्हा से णियगएत्ति णो साहइ पति, सा तस्स माता देवकुटठितेहिं धुत्तेहिं गच्छती दिहा, तेहिं परिभुत्ता, मातायुत्ताण पोत्ताणि परियत्तिताणि, तीए भण्णति-महि | टाए फीम ते उपरित पोत गहित ?, हा पार ! किं ते कत?,सो णहो पधइतो।चउत्थ-जमलणि गणियाए उज्झिताणि, मुनितास इष्टो नेणी, मदेखा अनि पारस सूशीका निष्टति, कुतो यूयमानीता । तयोक देन भणित-वयमेव युष्माक पुना इतरेषा fre, मोमिनार मानिता , पने निषामा दोषा । दिनीप-मुहिनाऽपि सम पसेत् , यथा गर्भिण्यां भार्यायां दिग्गमन, प्रेपित यथा ते दुहिता जाता गोरिवारप्पपनि पापीपन प्राप्ता, भपाम्पम्मिन् नगरे दत्ता सन सानाति यथा दचेति स प्रत्याग छन् तमिश्नगरे मा भाण्ड विनेगादिति वर्षारात सम Tपा दुहिया गम मेंोगो ना, पापि न जानानि, वृत्ते वाराने गत वनगर, दुहिनागमन दृष्ट्वा विरजिती, नित्य भाना, रोमि ममति सीप-गोमा सम पेटनिष्टति सस सा माता हि ते स्नुपा तस्सा निजरेति न कथयति पत्यै सा तस्य माता देवलस्थि PHOTUमी रा परिमुभा मागायोयने परायते, या मण्यवे-महेलाया कथ पयोपरितन वन गृहीत ? हा पाप ! कि स्वया कृत ?, स नष्ट मनजिता गुप-पम निरूपाणि, मारित ओरालियपरदारगमणे वेउब्वियपरदारगमणे, सदारसतोसस्स समणोवा० इमे पच०, तजहा-अपरिगदि- यागमणे इत्तरियपरिग्गहियागमणे अणगकीडा परचीवाहकरणे कामभोगतियाभिलासे ४ ॥ (सू०) आत्मव्यतिरिक्तो योऽन्य स परस्तस्य दारा -कलत्र परदारास्तस्मिन् (तपु)गमन परदारगमन, गमनमासेवनरूपतया द्रष्टव्य,श्रमणोपासक प्रत्याख्यातीति पूर्ववत् , स्वकीया दारा -स्वकलत्रमित्यर्थ , तेन (ते ) तस्मिन् (तेपु) वा सतोपः स्वदार सन्तोष त वा प्रतिपद्यते, इयमत्र भावना-परदारगमनप्रत्याख्याता यास्वेव परशब्द प्रवर्त्तते, स्वदारसन्तुष्टस्येकानेकस्वदार व्यतिरिक्ताभ्य सर्वाभ्य एवेति, सेशब्द पूर्ववत् , तच्च परदारगमन द्विविध प्रज्ञप्त, तद्ययेति पूर्ववत् , औदारिकपरदारगमन- रुयादिपरदारगमन वैक्रियपरदारगमन-देवागनागमन, तथा चउत्थे अणुपते सामण्णेण अणियत्तस्स दोसा-मातरमपि । गच्छेज्जा, उदाहरण-गिरिणगरे तिणि वयसियाओ, ताओ उजत गताओ, चोरेहि गहिताओ, णेत्तु पारसकूले पिफी " तातो, ताण पुत्ता डहरगा घरेसु उज्झियता, तेवि मित्ता जाता, मातासिणेहेण वाणिज्जेण गता पारमउल, ताओ य गणियामो सहदेसियाउत्ति भाडि देति, तेवि संपत्तीए सयाहि सयाहि गया, एगो सारगो, ताहि यऽप्पणीयाहि मातमिस्सियाहिं सम १ चनुर्धे शुनते सामा येनानिवृत्तस्य दोपा मातरमपि गरछेत् , उदाहरण-गिरिनगरे तिम्रो वयस्या , ता उमय त गता औरहीता नीर पारमहरले विक्रीता , तासा पुत्रा भुलका गृहेषु उसिता , तेऽपि मिग्राणि जाता , मातृस्नेहेन वाणि येन गता पारसयल, ताश्च गणिकाः सदेनीया इति भारी गि, तेऽपि भवितव्यतया वकीयाया २ (मातु पार्थे ) गता , एक श्रावक , ताभिश्वारमीयाभिमातृमिश्रामि सम- .
पविसति ता पवहारगहिंसादि ण देति, ण य तेर्सि आयोगठाणेसु ठाति । इद चातिचाररहितमनुपालनीय, तथा चाह- 'धूलगे त्यादि स्थूर कादत्तादानविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातीचारा ज्ञातव्या , न समाचरितव्या , तद्यथा-स्तेना- हत, तेना-चौरास्तैराहत-आनीत किश्चित् कुन्दुमादि देशान्तरात् स्तेनाहृत तत् समर्पमिति लोभाद् गृहृतोऽतिचार तस्करा-चौरास्तेपा प्रयोग -हरणक्रियाया मेरणमभ्यनुज्ञा तस्करमयोग , तान् प्रयुते-हरत यूयमिति, विरुद्धनृपयोर्यद् राज्य तस्यातिक्रम-अतिलहन विरुद्धराज्याविक्रम , न हि ताभ्या तत्र तदाऽतिक्रमोऽनुज्ञात , 'कूटतुलाकूटमान' तुला प्रतीता मान-कुडवादि, कूटत्व-न्यूनाधिकत्व, न्यूनया ददतोऽधिकया गृहृतोऽतिचार , तेन-अधिकृतेन प्रतिरूपक- सहा तत्प्रतिरूपक तस्य विविधमवहरण व्यवहार -प्रक्षेपस्तत्पतिरूपको व्यवहार , यद्यत्र घटते ब्रीह्यादि घृतादिषु परजीयमादि तप प्रक्षेप इतियायत्, तत्पतिरूपकेण या वसादिना व्यवहरण तत्प्रतिरूपकव्यवहार , एतानि समाचर- नतिचरति तृतीयाणुनतमिति ।दोसो पुण तेणाहडगहिते रायावि हणेजा, सामी वा पञ्चभिजाणेजा ततो दडेज वा मारेज या इत्यादय , शेपा अपि वकन्या । उक्त सातिचार तृतीयाणुनव, इदानी चतुर्थमुपदर्शयनाह- परदारगमण समणो० पचासाति सदारसतोस वा पडियबइ, से य परदारगमणे दुविहे पन्नते, तजहा- पिपरहियाविरानि म पपामायोगस्थानेषु तिएति । २ दो पुन लेनाहने गृहीते राजाऽपि ह यात्, स्वामी वा प्रत्य मिजालीदार तो दगा मारये, व्याख्या-अदत्तादान द्विविधं-स्थूल सूक्ष्म च, तत्र परिस्थूलविषय चौर्यारोपणहेतुत्वेन प्रतिपिद्धमिति, दुष्टाध्यय सायपूर्वक स्थूल, विपरीतमितरत्, स्थूलमेव स्थूलक स्थूलक च तत् अदत्तादान चेति समास , तच्छ्रमणोपासक प्रत्या रयातीति पूर्ववत् , सेशब्द मागधदेशीप्रसिद्धो निपातस्तच्छब्दार्थ, तच्चादत्तादान द्विविध प्रज्ञप्त-तीर्थकरगणधरति प्रकार प्ररूपितमित्यर्थ , तद्यथेति पूर्ववत , सह चित्तेन सचित्त-द्विपदादिलक्षण वस्तु तस्य क्षेत्रादौ सुन्यस्तदुर्व्यस्तविस्मृतस्य स्वामिनाऽदत्तस्य चौर्यबुद्ध्याऽऽदान सचित्तादत्तादान,आदानमिति ग्रहण,अचित्त-वस्त्रकनकरलादि तस्यापिक्षेत्रादी मुन्यस्त दुय॑स्तविस्मृतस्य स्वामिनाऽदत्तस्य चौर्यबुध्ध्याऽऽदानमचित्तादत्तादानमिति, अदत्तादाने के दोपा ?, अकजते या के गुणा ?, एत्थ इम चेवोदाहरणम्-जधा एगा गोट्ठी, सायगोऽवि ताए गोट्ठीए, एगत्य य पगरण वदृति, जणे गते गोहीहएहिं पर पेल्लित, येरीए एकेको मोरपुत्तपाएसु पट्टतीए अकितो, पभाए रण्णो णिवेदित, राया भणति-कथ ते जाणियपा, थेरी भणति-एते पादेसु अकिता, णगरसमागमे दिठ्ठा, दो तिण्णि चत्तारि सबा गोठी गहिता, एगो सावगो भणति-ण हरामिण लछितो य, तेहिंवि भणित- एस हरति मुक्को, इतरे सासिता, अविय सावयेण गोहिंण परिसितय, जाकिंचिपि पयोयणेण १ अक्रियमाणे वा के गुणा ?, अत्रेदमवोदाहरण-यथेका गोष्टी, श्रावकोऽपि तस्यां गोष्ठया एकत्र घ प्रकरण यत्तते, जने गते गोटीर उपिटन स्थविरयेको मयूरपुत्रपादे प्रतिष्ट त्याऽक्षित प्रभाते राज्ञो निवेदित, राजा भणति-कय ते ज्ञातव्या !, स्थविरा भणति-पते पादेपलिता , गरमागम दृष्टा द्वौ नय सवा गोष्ठी गृहीता, एक श्रावको भणति-न मुष्णामि न च लाम्छित , तैरपि भणित-नैप मुष्णाति मुक, हारे सिवा अपि प धारण गोट्या न प्रवेष्ट य, यत् केनापि प्रयोगनेन .
पविसति ता पवहारगहिंसादि ण देति, ण य तेसिं आयोगठाणेसु गति । इद चातिचाररहितमनुपालनीय, तथा चाह- 'भूलगे त्यादि स्थूर कादत्तादानविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातीचारा ज्ञातव्या, न समाचरितव्या , तद्यथा-स्तेना- हत, सेना-चौरास्सैराहत-आनीत किश्चित् कुदुमादि देशान्तरात् स्तेनाहृत तत् समर्पमिति लोभाद् गृहृतोऽतिचार , तरकरा-चौरास्तेषा प्रयोग -हरणक्रियाया प्रेरणमभ्यनुज्ञा तस्करमयोग, तान् प्रयुङ्क्ते-हरत यूयमिति, विरुद्धनृपयोर्यद् राय तस्यातिझम -अतिलहन विरुद्धराज्याविक्रम , न हि ताभ्या तत्र तदाऽतिक्रमोऽनुज्ञात , 'कूटतुलाकृटमान' तुला प्रतीता मान-कुडयादि, कूटत्व-न्यूनाधिकत्व, न्यूनया ददतोऽधिकया गृहृतोऽतिचार , तेन-अधिकृतेन प्रतिरूपक- महग तत्पतिरूपक तस्य रिविधमपहरण व्यवहार -प्रक्षेपस्तत्प्रतिरूपको व्यवहार , यद्यत्र घटते ब्रीह्यादि घृतादिषु परजीवसादि तस्य प्रक्षेप इतियावत् , तत्मतिरूपकेण या यसादिना व्यवहरण तत्प्रतिरूपकव्यवहार , एतानि समाचर पतिचरति तृतीयाणुमतमिति।दोसो पुण तेणाहडगहिते रायावि हणेजा, सामी वा पञ्चभिज्ञाणेजा ततो दडेज वा मारेला या इत्यादय , नेपा अपि पचव्या । उक्त सातिचार तृतीयाणुव्रत, इदानी चतुर्थमुपदर्शयनाह- परवारगमण समणो० पचरसाति सदारसतोस वा पडिववइ, से य परदारगमणे दुविहे पन्नत्ते, तजहा- infranपारीयाविन सानिमच वेगमायोगस्थानेषु तिष्ठति । २ दोपा पुन लेनाहने गृहीते राजाऽपि ह यात्, स्वामी वा प्रत्य मिनारोवार गमो दापे मारपेशश,
No text on this page.
कापडियत्तणेण पविसति, ताण तदिवस पगत, कप्पडिओ य मग्गति, तीए य वहितबग खजगादि, ताधे णियगपति पाहेति,अण्णातचजाए ताधे पुणरवि गतु महता रिद्धीए गितो सयणाण सम मिलितो, परोवदेसेण वयस्साण सब कधेति, ताए अप्पा मारितो। मोसुरतेसे परिपायगो मणुस्स भणति-कि किलिस्ससि ?, अह ते जदि रुञ्चति णिसण्णो चेव दव पिढयायेमि, जाहि किराडय उच्छिण्ण मग्गाहि, पच्छा कालुदेसेहिं मग्गेजासि, जाधे य वाउलो जणदाणगहणेण ताधे भणिजासि, सो तधेन भणति, जाधे विसवदति ताधे मम सक्खि उद्दिसेजत्ति, एव करणे उ हारितो जितो(न)दवावितो य, कूडलेहकरणे भइरधी अण्णे य उदाहरणा । उक्त सातिचार द्वितीयाणुव्रत, अधुना तृतीय प्रतिपादयन्नाह- धूर गादत्तादाण समणो०, से अदिन्नादाणे दुपिहे पन्नत्ते, तजहा-सचित्तादत्तादाणे अचित्तादत्ता दाणे गायूलादत्तादाणवेरमणस्स समणोपासण्ण इमे पंच अइयारा जाणियव्या, तंजहा-तेनाडे तक्करप भोगे विन्दरजाइफमणे रुडतुडमाणे तप्पडिरूवगवयहारे ३ ।। किन नितपासदिय से प्रात, कादिकश्न मार्गयति, तस्याश्च पहनीय खाद्यकादि तदा निजकपति वाहयति अज्ञातचर्यया तटा पुनरगिमारा मासा मागन म्पनन। सम मिसनि, परोपदेगेन ययस्यानां कथयति सर्व, तयाऽऽरमा मारित । मृपोपदेो परिवाजको मनुष्य भणति- लागि, RE परि रोपानिपग एप प्रायमुपाजपामि, याहि किराटक (दग्यसमूह) उद्यत मागय पश्चात् कालोद्दशे मार्यसे, यदा घ व्याकुलो जनमनमन तदा भो, मतपेय मी, पदा विसयदति तदा मां साक्षिणमुदिनोरिति, एव करणेऽपि पराजितो जितो न दापितच, कूटलेखकरणे मगरपीपे गोदारमानि ये पससितो, एवमादिया गुणा मुसावादवेरमणे । इद चातिचाररहितमनुपालनीयम् , तथा चाह-'धूलगमुसादिवेरम णस्स' व्याख्या-स्थूलकमृपावादविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्या ज्ञपरिज्ञया न समापरि तव्या , तद्यथेति पूर्ववत् , सहसा-अनालोच्य अभ्याख्यान सहसाऽभ्याख्यान अभिशसनम्-असदध्यारोपण, तद्यथा- चौरस्त्व पारदारिको वेत्यादि, रह -एकान्तस्तत्र भव रहस्य तेन तस्मिन् वा अभ्याख्यान रहस्याभ्यारयान, एतदुफ भवति-एकान्ते मन्त्रयमाणान् वक्ति-एते हीद चेद च राजापकारित्वादि मन्त्रयन्ति, स्वदारे मन्त्रभेद स्वदारमनभेद -- स्वदारमन्त्र[भेद]प्रकाशन स्वकलत्रविश्रब्धविशिष्टावस्थामन्त्रितान्यकथनमित्यर्थ , कृटम्-असद्भूत लिरयत इति लेखा तस्य करण-क्रिया कुटलेखक्रिया-कूटलेखकरणं अन्यमुद्राक्षरविम्वस्वरूपलेखकरणमित्यर्थः, एतानि समाचरमतिघरति द्वितीयाणुव्रतमिति, तत्रापाया प्रदश्यन्ते, 'सहसऽभक्खाण खलपुरिसो सुणेजा सो वा इतरोया मारिजेज वा, एव गुणो, वेसित्ति भएण अप्पाण त वा विरोधेजा, एव रहस्सभक्खाणेऽवि, सदारमतभेदे जो अपणो भजाए सद्धिं जाणि रहस्से वोल्लिताणि ताणि अण्णेसि पगासेति पच्छा सा लजिता अप्पाण पर वा मारेजा, तत्थ उदाहरणम्-मथुरावाणिगो दिसीय त्ताए गतो, भज्जा सो जाधे ण एति ताधे वारसमे परिसे अण्णेण सम घडिता, सो आगतो, रत्ति अनायवेमेण १५ प्रशसित एवमादिका गुणा मृपावादविरमणे । २ सहसाऽभ्याएयान खलपुरए शृणुरात् स घेतरो या मारयेत् एय गुण पनि भपेनापमान त वा विराधयेत्, एवं रहोऽभ्यास्यानेऽपि, स्वदारमत्रभेदे य आरमनो भायया सम यानि रहसि उक्तानि तान्य येषां प्रकाशयति पवार, सामिा रमान पर ar मारयेत् , तपोदाहरण-मथुरावणिक् दिग्यातायै गत भार्या तस्य यदा नायाति तदा दादो पर्नेऽ येन सम स्थिता स ागत , रात्री अशातयेपेग कापडियत्तणेण पविसति, ताण तदिवस पगत, कप्पडिओ य मग्गति, तीए य वहितवग खजगादि, ताधे जियगपति याहेति, अण्णातचजाए ताधे पुणरवि गतुमहता रिद्धीए आगतों सयणाण सम मिलितो, परोवदेसेण वयस्साण सब कधैति, ताए अप्पा मारितो। मोसुरतेसे परिपायगो मणुस्सं भणति-कि किलिस्ससि ?, अहं ते जदि रुञ्चति णिसण्णो चेव दव विटामि, जाहि फिराडय उच्छिण्ण मग्गाहि, पच्छा कालुद्देसेहिं मग्गेजासि, जाधे य पाउलो जणदाणगहणेण ताधे भणिजासि, सो तधेय भणति, जाधे विसवदति ताधे मम सक्खि उहिसेजत्ति, एव करणे उ हारितो जितो(नोदवावितो य, कूडरेहकरणे भइरधी अण्णे य उदाहरणा । उक्त सातिचार द्वितीयाणुव्रत, अधुना तृतीय प्रतिपादयन्नाह--- धूरगअदत्तादाण समणो०, से अदिनादाणे दुविहे पनते, तजहा-सचित्तादत्तादाणे अचित्तादत्ता दाणे माथूलादत्तादाणरमणस्स समणोपासण इमे पच अइयारा जाणियव्वा, जहा-तेनाहडे तकरप भोगे पिम्न्दरमाइधामणे कुडतुरफडमाणे तप्पडिस्वगववहारे ३ ॥ शाकिरेन प्रतिी, सपोरिपरी प्रात, कार्पटिश्व मार्गयति, तथा पहनीय साधकादि, तदा निजकपति वाहयति अज्ञातचया तदा पुनाशि गामात्म भरा भागा मनन सम मिलति, पोपदेगेन घयस्याना कपयति सर्व, तयाऽऽरमा मारित ।मृपोपदेशे परिव्राजको मनुष्य भणति- राम्रो पहिरोपन निपन एव सम्पमुपाजयामि याहि किराटक (दम्यसमूह) उद्यत मागय, पश्चात् कालोहशे माग्यसे यदा च याकुलो उनदान Tदा मो, सतव मगति, पदा रिसपदनि तदा मां साक्षिणमुदिपोरिति, एव करणेऽपि पराजितो जितो न दापितश्च, कूटलेखकरणे मगिरपी पोदारनानि गं होजा अण्णा जीविता ताधे दुपदोज सय उक्खियति उत्तारेति वा भार एव यहाविजति, यइहाणं जधा साभाविया ओपि भारातो ऊणओ कीरति, हलसगडेसुवि वेलाए मुयति, आसहत्थीसुपि एस विही, भत्तपाणोच्छेदो ण फरमाइ कातयो, तिघछुद्धो मा मरेज, तधेव अणहाए दोसा परिहरेजा, सावेक्खो पुण रोगणिमित्त या वायाए या भणेना- अज ते ण देमित्ति, सतिणिमित्त वा उपवास कारावेजा, सपत्थरि जतणा जधा थूलगपाणातिवातरस अतिचारो ण भवति तथा पयतितध, हिरवेक्खवधादिसु य लोगोवघातादिया दोसा भाणियषा । उक सातिचार प्रथमाणुमत, अधुना द्वितीयमुच्यते, तत्रेद सूत्र- थूलगमुसावाय समणोवासओ पचरग्वाइ, से य मुसाचा पचविहे पन्नत्ते, तजा-कनालीए गयाली" भोमालिए नासावहारे कूडसग्विज्जे । थूलगमुसावायवेरमणस्स समणोवासण्ण इमे पच०, तजरा-सहस्स भक्खाणे रहस्सभखाणे सदारमतभेष मोसुवण्से कृडलेहकरणे २॥ अस्य व्याख्या-मृपावादो हि द्विविध-स्थूल सूक्ष्मश्च, तत्र परिस्थूलवस्तुविषयोऽतिदुष्टविवक्षासमुद्भव स्थूलो, विपरीत १ न भवेद या जीविका तदा द्विपदो य स्वयमुरिक्षपति उत्तारयति चा भार एव पासते, पलिवाना यथा म्ाभाविकादपि भारादून पिते, हमारे प्वपि पेरायां मुन्यति, अश्वहस्त्यादिप्यन्येप एवं विधि , भक्तपानग्यवच्छेदो न कस्यापि कत्तव्य तीमधुमा मृत, तथैयानप दोषाय (सम्मान) परिहरे, सापेक्ष पुना रोगनिमित्त वा याचा चा भणेत्-अप तुम्य न ददामीति, शान्तिनिमित्त वोपवास कारयेत्, सवनापि याना यथारभूखमाणानिप्रायसाधारो न भवति तथा प्रयतितम्य, निरपेक्षय धादिषु च लोकोपघातादयो दोपा भणितम्या ।
, स्त्वितर , तत्र स्थूल एर स्थूलक २ श्वासो मृपावादश्चेति समास , त श्रमणोपासक प्रत्यारयातीति पूर्वपत् , स च मृपावाद पञ्चविध प्रशप्त -पशप्रकारः प्ररूपितस्तीर्थकरगणधरै , तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थ , कन्याविषयमनृत अभिन्नकन्यकामेव भिलकन्यका यक्ति विपर्ययोवा, एव गपानृत अल्पक्षीरामेव गा बहुक्षीरा वक्ति विपर्ययो वा, एव भूम्यन्त परसत्कामेवात्म सत्का यक्ति, व्यवहारे वा नियुक्तोऽनाभवव्यपहारस्वैव कस्यचिद् भागाद्यभिभूतो वक्ति-अस्येयमाभवतीति, न्यस्यते-निक्षि प्पत इति न्यास -रूप्यकाद्यर्पण तस्यापहरण न्यासापहार , अदत्तादानरूपत्वादस्य कथ मृपावादत्वमिति !, उच्यते, अपल पतो मृपायाद इति, कूटसाक्षित्व उत्कोचमात्सर्याद्यभिभूत प्रमाणीकृत सन् कूट वक्ति, अविधवाद्यनृतस्यात्रैवान्तर्भावो वेदितव्य । मुमायादे के दोसा ? अकजते वा के गुणा ?, तत्थ दोसा कपणग चैव अकण्णग भणते भोगतरायदोसा पहा या आतपात करेज कारवेज या, एव सेसेसुवि भाणियघा । णासावहारे य पुरोहितोदाहरणम्-सोजधा णमोकारे, गुणे उदाहरण-कांक्णगसायगोमणुस्सेण भणितो, घोडए णासते आणाहित्ति, तेण आहतोमतो य करण णीतो, पुच्छितो- को ते सरसो?,घोडगसामिएण भणिय, एतस्स पुत्तो मे सक्खी,तेण दारएण भणित-सच्चमेतन्ति, तुट्ठा पूजितो सो, लोगेण मृगपादक दोगा । क्रियमाणे या के गुणा , तत्र दोरा कायकामेवाक या भगति भोगातरायदोपा प्रद्विधा वाऽऽरमघात कुयाकारयेद्वा परिमापा पागापहारे पुरोहितोदाहरण-स पया नमस्कारे, गुणे उदाहरण-कोरणकश्रावको मनुष्येण भणित -घोटक नश्यन्त आजहि ति, सेनापतो माध्र करण नीत , पृष्ट - कनव माक्षी!, पोरकस्यामिकेन भणित-एतस्य पुत्रो मे साक्षी तेन दारण भणित-सत्यमेतदिति, तुष्टा (सम्पा)जित , लोन समुणाला उप्पलपउमोपसोभिता, सा य मगरगाहेहि दुरवगाहा, ण य ताणि उप्पलादीणि कोइ उचिणि समत्यो, जो य वज्झो रण्णा आदिस्सति सो वुञ्चति-एत्तो पुक्खरिणीतो पउमाणि आणेहित्ति, ताधे खेमो उठेऊण नमोऽयु ण अरहताण भणित्तु जदिह निरावराधी तो मे देवता साणेज्झ देंतु, सागार भत्त पच्चक्खायितु ओगादो, देवदासाणेग्झेग मगरपट्टी ठितो वहूणि उप्पलपउमाणि गेण्हित्तुत्तिण्णो, रण्णा हरिसितेण खामितो उवगूढो य, पडिपक्सणिग्गर कातूण भणितो-कि ते वर देमि', तेण णिरुभमाणेणवि पवजा चरिता पवइतो, एते गुणा पाणातिपातवेरमणे । इद चातिचाररहितमनुपाल नीय, तथा चाह-'थूलगे त्यादि, स्थूलकप्राणातिपातविरमणस्य चिरतरित्यर्थ श्रमणोपासकेनामी पयातिचारा 'जाणियया' ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्या-न समाचरणीया , तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थ , तत्र बन्धन बन्ध -सयमन रजुदामनकादि- ताडन कसादिभि छवि-शरीर तस्य छेद -पाटन करपत्रादिभि भरणं भार अतीव भरण अतिभार प्रभूतस्य पूगफलादे स्कन्धपृष्ट्यादिप्वारोपणमित्यर्थ , भक्त-अशनमोदनादि पान-पेयमुदकादि तस्य च व्यवच्छेद -निरो धोऽदानमित्यर्थ , एतान् समाचरनतिचरति प्रथमाणुमत, तदत्राय तस्य विधि - मृणाला उपलपोपशोभिता सा च मकरमाहदुरवगाहा, न च ता युरपलादीनि कोऽप्युधेनु समय, यक्ष यम्यो राशरिपते स यो-हता पुष्करिणीत पनान्यानयेति तदा क्षम उरयाय नमोऽस्तु अईयो भणिवा ययह निरपराधस्तदा मम देवता सानिध्य ददात साझा भर प्रतापापागा, देवतासानिध्येन मकरपृष्ठिस्थितो यह युत्पल्पनानि गृहीत्वोत्तीर्ण , राज्ञा दष्टेन क्षामित उपगूध प्रतिप पनिमा कृया भगित - ते वर पानि तेन निरुध्यमानेनापि मन या चीणा मनजित एते गुणा माणातिपातविरमगे। - भिहनन वध - पन्धो दुविधो-दुप्पदाणे चतुष्पदाण च, अहाए अणहाए य, अणहाए न वद्दति वधेत्तु, अट्ठाए दुविधो-निरवेक्खो) सायेकूसो य, हिरवेक्लो णेच्चल धणित ज बंधति, साक्खो ज दामगठिणो ज व सकेति पलीवणगादिसु मुचितु डिदितु या तेण संसरपासएण पधेतय, एच ताव चतुप्पदाण, दुपदाणपि दासो वा दासी वा चोरोचा पुत्तो वाण पढतगादि जति घशति तो सायफ्याणि वधितपाणि रक्खितपाणि य जधा अग्गिभयादिसु ण विणस्सति, ताणि किर दुपदचतुप्पदाणि सायगेण गेण्हितपाणि जाणि अवद्धाणि चेय अग्छति, यहो तथा चेव, वधो णाम तालणा, अणठाए णिरवेक्खो णियं तालेति, सायेसो पुण पुपगेय भीतपरिसेण होतयं, मा हणण कारिजा, जति करेज ततो मम्म मोत्तूण ताधे लताए दोरण पारफ दोतिणि वारे तालेति, पिछेदो अणहाए तथैव हिरवेक्खो हत्थपादकण्णणकाइ णिहयत्ताए छिदति, गायो गढ वा अरय पाठिंदेज या डहेज या, अतिभारो ण आरोवैतधो, पुव चेव जा वाहणाए जीविया सा मोत्तवा, मोहिरिपो-दिपदान पप्पदाना पर्यायानपि च, मनोप न पर्वते यदु माय द्विविध -निरपेक्षस्पापे रथ निरपेक्षो यन्निश्चल बन्नाति Ins, wो परामपिता पीपीपनकारिपु मोशयितु ऐनु या तेन ससररपान बद्धम्य, एव तावत् चतुष्पदाना, द्विपदानामपि दासो वा Prem पापुमो पासादिपरिगपते सहा सापेशी यायानि क्षितम्यानि च यथा मिभयादिपु न विनश्यन्ति, ते किल द्विपदचतु TET REmपाये निश, पयो कि यि, यो नाम सान, अनोय निरपेक्षो निर्दय तादयति सापेक्ष पुन पूर्वमेव भीतपपदा मरिनार मा पा , परिसर मम मुमग तदा तपा दपरफेण पा एकशो द्वित्रिवारान् तान्यनि, छविच्छेदोऽनयाय तथैव निरपेक्षो इनपादक arATTAsनति, पारो गाई पाभरा विपदा देश, अतिभारो नारोपयितम्य , पूर्वमेव या वाहनेनाजीविरा सा मोरया, समुणाला उप्पलपउमोपसोभिता, सा य मगरगाहेहि दुरवगाहा, ण य ताणि उप्पलादीणि कोइ सञ्चिणि समत्थो, जोय वझो रण्णा आदिस्सति सो वुच्चति-पत्तो पुक्खरिणीतो पउमाणि आणेहित्ति, ताधे खेमो उद्देऊण नमोऽथु ण अरहताण भणित्तु जदिह निरावराधी तो मे देवता साणेज्झ देंतु, सागार भत्त पञ्चक्खायितु ओगाढो, देवदासाण्णेझेण मगरपुट्ठी ठितो वहूणि उप्पलपउमाणि गेण्हित्तुत्तिण्णो, रण्णा हरिसितेण खामितो उवगूढो य, पडिपक्सणिग्गह कातूण भणितो-किं ते वर देमि , तेण णिरुभमाणेणवि पवजा चरिता पवइतो, एते गुणा पाणातिपातवेरमणे । इद चातिचाररहितमनुपाल नीय, तथा चाह-'थूलगे त्यादि, स्थूलकप्राणातिपातविरमणस्य पिरतेरित्यर्थ श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा 'जाणियपा' ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्या-न समाचरणीया , तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थ , तत्र बन्धन पन्ध -सयमन रज्जुदामनकादि- भिहनन वध ताडन कसादिभि छवि -शरीर तस्य छेद -पाटन करपत्रादिभि भरण भार अतीन भरण अतिभार प्रभूतस्य पूगफलादे स्कन्धपृष्ट्यादिप्वारोपणमित्यर्थ , भक्त-अशनमोदनादि पान-पेयमुदकादि तस्य च व्यपच्छेदा-निरो धोऽदानमित्यर्थ , एतान् समाचरन्नतिचरति प्रथमाणुव्रत, तदत्राय तस्य विधि - - - १शमृणाला उत्पलपोपगोभिता सा च मकरमाइर्दुरवगाहा, न च ता युत्पलादीनि कोऽप्युचेतु समय , यश्च यप्पो राशा रिस्पते स उच्यते-दः पुष्करिणीत पद्मान्यानयेति, तदा क्षम उस्याय नमोऽस्तु अहंभयो भणिवा ययह निरपराधस्तदा मम देवता सानिध्य ददातु, साकार भक्त प्रत्याख्यापापगार, देवतासानिध्येन मकरपृष्ठिस्थितो बहू युरपरपमानि गृही वोत्तीण , राज्ञा हृष्टेन क्षामित उपगूढच प्रतिपक्षनिह हरवा मगित - at ददामि १, सेन निरूप्यमानेनापि प्रम या चीणा प्रवजित , एते गुणा प्राणातिपातविरमणे।
अन्धो दुविधो-दुप्पदाणं चतुप्पदाण च, अट्ठाए अणहाए य, अणहाए न वदृति वधेत्तुं, अठाए दुविधो-निरवेक्खो सावकलो य, हिरवेक्लो णेचल धणितंज बंधति, सापेक्खो ज दामगठिणो ज व सक्केति पलीवणगादिसु मुचितु छिदितु वा तेण संसरपासएण वधेतप, एव ताय चतुप्पदाण, दुपदाणपि दासो वा दासी पा चोरोवा पुत्तो वा ण पढतगादि जति घरझति तो सापेक्खाणि वधितपाणि रक्सितपाणि य जधा अग्गिभयादिसु ण विणसति, ताणि किर दुपदचतुप्पदाणि सामगेण गेण्डितपाणि जाणि अवद्धाणि घेच अच्छति, वहो तधाचेव, बधो णाम तालणा,अपहाएं हिरवेक्खो णियं तालेति, सायेसो पुण पुपमेव भीतपरिसेण होतयं, मा हणण कारिजा, जति करेज ततो मम्म मोत्तूण ताधे लताए दोरण या एफ दो तिपिणारे तालेति, छविछेदो अणहाए तधेव हिरवेक्खो हत्थपादकण्णणकाइ णियत्ताए छिदति, मायासो गड या अरुय या ठिदेज या डहेज या, अतिभारो ण आरोवेतधो, पुत्र चेर जा वाहणाए जीविया सा भोत्तवा, 10ो दिवियो-दिपदाना पानी पर्यापान प च, अनर्याय न घर्तते बदु अर्थाय विविध -निरपेक्षस्सापेक्षश्व, निरपेक्षो यनिश्चल वाति सो पमपमा IV AI मदीपनकाधि मोधयितु गु या तेन ससररपाशकेन वदग्य, एव सावत् चतुष्पदाना, द्विपदानामपि दासोपा पोशाको पायो पा समादिया मापते तदा सापेक्षाी पदण्यानि रक्षितयानि च यथाऽभियादिषु न विनश्यन्ति, ते क्लि द्विपदचतु हा भावना देरदा पति, पयो कि तपैय, यो नाम साइन, अनर्याय निरपेक्षो निर्दय ताइयति सापेक्ष पुन पूर्वमेव भीतपपदा भार मा पास 1, परिपार ततो मम मुक्या पदा सतया दवरफेण वा एकमो द्विखिवारान तापनि ठविच्छेदोऽनर्थाय तथैव निरपेक्षो इसपादक मागिरिमा निसि, गो गई या भास शिपाशा दहेवा, अतिभारो नारोपयित य , पूर्वमेव या वाहननाजीविका सा मोक्त या अ, तत्थ समणोवासओ सकप्पओ जावजीवाए पचक्खाइ, नो आरंभओ, धूलगपाणाइवायवेरमणरम समणोवासएण इमे पच अइयारा जाणियन्वा,तजहा-बधे वहे छविच्छेए अइभारे भत्तपाणबुच्छ । (मत्र)। अस्य व्याख्या-स्थूला-द्वीन्द्रियादय ,स्थूलत्व चैतेपा सकललौकिकजीवत्वप्रसिद्ध , एतदपेक्षयकेन्द्रिया (गा) सूक्ष्माधिग मेना(न)जीवत्वसिद्धेरिति, स्थूला एव स्थूलकास्तेपा प्राणा -इन्द्रियादय तेपामतिपात स्थूलप्राणातिपात तश्रमणोपासक श्रा वक इत्यर्थ प्रत्याख्याति,तस्माद् विरमत इति भावना । स च प्राणातिपातो द्विविध प्रज्ञप्त , तीर्थकरगणधरैदिविधा प्रापित इत्यर्थ , तद्यथे' त्युदाहरणोपन्यासार्थ ,सङ्कल्पजश्चारम्भजश्च, सङ्कल्पाजात सङ्कल्पज , मनस सङ्कल्पाद् द्वीन्द्रियादिमाणिन मासास्थिचर्मनखवालदन्ताद्यर्थ व्यापादयतो भवति, आरम्भाजात आरम्भज , तत्रारम्भो-हलदन्तारखननस्ततलियन) प्रकारस्तस्मिन् शङ्खचन्दणकपिपीलिकाधान्यगृहकारकादिसद्दिनपरितापापद्रावलक्षण इति, तत्र श्रमणोपासक सङ्कल्पतो यावज्जीवयापि प्रत्याख्याति, न तु यावज्जीवयैव नियमत इति, 'नारम्भज'मिति, तस्यावश्यतयाऽऽरम्भसद्भावादिति, आह- एव सङ्कल्पत किमिति सूक्ष्मप्राणातिपातमपि न प्रत्याख्याति ?, उच्यते, एकेन्द्रिया हि प्रायो दुप्परिहारा समयासिना सङ्कल्प्यैव सचित्तपृथ्व्यादिपरिभोगात्, तत्थ पाणातिपाते कजमाणे के दोसा? अकजते के गुणा ?, तत्थ दोमे उदाहरणं कोंकणगो, तस्स भज्जा मया, पुत्तो य से अत्यि, तस्स दारगस्स दाइयभएण दारियण लभति, ताधे सो अन्नलक्रोण रमतो 'तम प्राणातिपाते क्रियमाणे के दोपा ? अक्रियमाणे च के गुणा ? तन दोपे उदाहरण कोहणक , तस्य भायो मता, पुत्रा तस्स भनि, सस वारकर दायादभयेन दारिकां न लभते, तदा सोऽन्यलक्ष्येण रममाणो । विधति। गुणे उदाहरण सत्तवदिओ।विदिय उजेणीप दारगो, मालवेहिं हरितो सावगदारगो,सूतेण कीतो, सो तेण भणितो- लावगे उसासेहि, तेण मुका, पुणो भणिओ मारेहित्ति, सो णेच्छति, पच्छा पितॄत्तुमारद्धो, सो पिट्टिजतो कूवति, पच्छारण्णा मुतो, सदावेतूण पुच्छितो, ताधे साहति, रण्णाविभणिओणेच्छति, ताधे हत्यिणा तासितो तयाविणेच्छति, पच्छा रणा सोगररसो उवितो, अण्णता 2रा समोसहा, तेसिं अतिए पपइतो । ततिय गुणे उदाहरण-पाडलिपुत्ते नगरे जियसत्तू राया, सेमो से अमयो घउपिधाए युद्धीए सपण्णो समणोवासगो सावगगुणसपपणो, सो पुण रपणो हिउत्तिकाउ अण्णेसि दडभडभोइयाण अप्पितो, तस्स पिणामणणिमित्त खेमसतिए पुरिसे दाणमाणेहि सकारिति, रपणो अभिमरए पउजति, गहिता य भणति हम्ममाणा-अम्हे सेमसगता तेण चेव सेमेण णिउत्ता, सेमो गहितो भणति-अह सवसत्ताण खेम करेमि कि पुण रण्णो सरीररसत्ति ?, स्थायि यज्झो आणचो, रणोय असोगरणियाउ(ए) अगाहा पुखरिणीसछएणपत्तभि रिसी। गुमे गादिदितीप, स्वपि पा दारको, मालयकढ़त धावकारक , स्तेन त्रीत , स तेन भणित -लावकान् मारय, तेन मुक्ता समलित-मारत, नेति, पानिमाविमारम्प , सपियमान इति, पत्राद्राक्षा पुत, दिपिया पृष्ट , ता कथयति, राज्ञाऽपि भणितो ना ना मिना प्रामिमापि नेत, पधादामा जीपरएफ शापित , अन्यदा स्थविरा समवस्तास्तेपामन्तिके प्रति । तृतीयमुदाहरण गुणे- mir मगरे जिताराना, शेममयममाटरपिंधरा पुरस संपच थमणोपासक श्रावगुणसपल , स पुना राज्ञे हित इतिकृस्वाऽ येपा नि AIMER, TM नितिमिरा शेमरकान् पुरुगन् दानस मानायां सरकारयति, राज्ञोऽभिमाकान् प्रयुञ्जन्ति, गृहीतान भणन्ति हयमाना -चय are मा गुमा धमोहीमो भगति-भर सयमावानां क्षेम करोमि किं पुना राज्ञ गरीरस्येति । तथापि वध्य भाज्ञप्त शिपायगापा Tutी उधारि- राज्ञवाशोकव अ, तत्थ समणोवासओ सकप्पओ जावनीवाए पञ्चक्खाइ, नो आरमओ, थूलगपाणाड्यायवेरमणस्स समणोवासण्णं इमे पच अइयारा जाणियव्वा, जहा-बधे वहे छविच्छेए अइभारे भत्तपाणवुच्छोए । (सत्र)। अस्य व्याख्या-स्थूला-दीन्द्रियादय ,स्थूलत्व चैतेपा सकललौकिकजीवत्वप्रसिद्ध , एतदपेक्षयकेन्द्रिया (गा) सूक्ष्माधिग मेना(न)जीवत्वसिद्धेरिति, स्थूला एव स्थूलकास्तेपा प्राणा -इन्द्रियादय तेपामतिपात स्थूलपाणातिपात तश्रमणोपासक श्रा वक इत्यर्थ प्रत्याख्याति, तस्माद् विरमत इति भावना । सच प्राणातिपातो द्विविध प्रज्ञप्त , वीर्थकरगणधरैद्विविधः प्ररूपित इत्यर्थ , 'तद्यथे'त्युदाहरणोपन्यासार्थ , सङ्कल्पचारम्भच, सङ्कल्पाजात सङ्कल्पज ,मनस सङ्कल्पाद् द्वीन्द्रियादिप्राणिन मासास्थिचर्मनखवालदन्ताद्यर्थ व्यापादयतो भवति, आरम्भाजात आरम्भज , तपारम्भी-हलदन्तालखननस्तत्(त्यन) प्रकारस्तस्मिन् शवचन्दणकपिपीलिकाधान्यगृहकारकादिसनपरितापापद्रावलक्षण इति, तर श्रमणोपासक सपतो यावज्जीवयापि प्रत्याख्याति, न तु यावज्जीवयैव नियमत इति, 'नारम्भजमिति, तस्यावश्यतयाऽऽरम्भसद्भापदिति, आइ- एव सङ्कल्पत किमिति सूक्ष्मप्राणातिपातमपि न प्रत्याख्याति, उच्यते, एकेन्द्रिया हि प्रायो दुष्परिहारा समवासिना सङ्कल्प्यैव सचित्तपृथ्व्यादिपरिभोगात्, तत्थ पाणातिपात जमाणे के दोसा अकजते के गुणा !, तत्य दोसे उदाहरण कोंकणगो, तस्स भजा मया, पुत्तो य मे अस्थि, तम दारगस दाइयभएण दारियण लभति, ताधे सोअपरक्सेण रमतो १ तत्र प्राणातिपाते क्रियमाणे के दोपा ? अक्रियमाणे च के गुणा , तत्र दोपे उदाहरण कोणक , तस्य भार्या गृता पुत्रश्न तस्य भलि, तम्प धारण दायादभयेन दारिका न लभते, तदा सोऽन्यरक्ष्येण रममाणो विधति। गुणे उदाहरण सत्तवदिओ।विदिय उजेणीए दारगो, मालवेहिं हरितो सारगदारगो, सूतेण कीतो, सो तेण भणितो- लावगे उसासेहि, तेण मुक्का, पुणो भणिओ मारेहित्ति, सो णेच्छति, पच्छा पिद्देत्तुमारखो, सो पिट्टिजतो कूवति, पच्छारणा मुतो, सहावेतूण पुच्छितो, ताधे साहति, रण्णाविभणिओ णेच्छति, ताधे हरियणा तासितो तथावि णेच्छति, पच्छा रण्णा सोसरवखो उवितो, अण्णता थेरा समोसहा, तेसि अतिए पघइतो । ततिय गुणे उदाहरण-पाडलिपुत्ते नगरे जियसत्तू रापा, सेमो से अमचो चउविधाए बुद्धीए सपप्पो समणोवासगो सावगगुणसपण्णो, सो पुण रपणो हिउत्तिकाउ अण्णेसि दडभडभोइयाण अपितो, तस्स विणासणणिमित्त खेमसतिए पुरिसे दाणमाणेहि सकारिति, रणो अभिमरए पउजति, गहिता य भणति दम्ममाणा-अम्हे सेमसगता तेण चेष खेमेण णिउत्ता, खेमो गहितो भणति-अह सबसत्ताण खेम फरेमि फि पुण रणो सरीररसत्ति ?, क्यावि यज्झो आणत्तो,रण्णोय असोगणियाउ(ए) अगाहा पुक्खरिणीसछएणपत्तमि विपी) गुणे उदारण सहपरिक विसीप, मपिया दारको, मालयकहत प्रापकदारक , सूतेन श्रीत , स तेन भणित -रावकान मारय, तेन मुक्ता पुनर-मारपीस शनि, पधापिदिनुमा ध , सपिटपमान कूजति, पश्चाद् राज्ञा श्रुत पदपिरवा पृष्ट , वटा कथयति, राज्ञाऽपि भणितो नापनि, नदादमिना शामियापि नेष्यति, पश्चादा पक्षक स्थापित , म यदा स्थविरा समवस्तास्तेपामन्तिके प्रवजित । तृतीयमुदाहरण गुणे- पानिने नगर निगा रावा, ममम ममात्यधनुर्विधवा युरयासपर श्रमणोपामरु प्रावगुणसपल , सपना राजे हित इतिका-येपो दण्डभदभोनि मानामपि , पिनानिमित्त क्षेममाहान् चुहान दान मानाम्यां साकारयति राज्ञोऽभिमरकान् प्रयुञ्जन्ति गृहीताश्च भगन्ति हयमाना -चय क्षेमानय मन मयुगमा शेमो गृहीतो भगति-भह सबसपाना क्षेम करोमि किं पुना राज्ञ गरीरस्येति ?, तथापि वध्य आज्ञप्त , राक्षश्वाशोकर निपामगारा परिणी मेयरपति- - दारिया दिहा चोरोत्ति गहिया, परिणीया य, अण्णया य वज्झुफेण रमति, रायाणिउ तेण पोत्तेण वाहेति, श्यरा पोरा देंति, सा विलग्गा, रण्णा सरिय, मुफा य पपइया, एय विउदुगुछाफल । परपापडाना-सर्वज्ञप्रणीतपापण्डव्यतिरिकाता प्रशसा प्रशसन प्रशसा स्तुतिरित्यर्थ । परपापण्डानामोघतस्त्रीणि शतानि निषष्ट्याधिकानि भवन्ति, यत उपम्- "असीयसय किरियाण अकिरियवाईण होइ चुलसीती । अण्णाणिय सत्तही येणइयाण च बत्तीस ॥१॥ गाहा', इयमपि गाथा विनेयजनानुग्रहार्थ ग्रन्थान्तरप्रतिवद्धाऽपि लेशतो व्यारयायते-'असियसय किरियाण'ति अशोत्युत्तर शत किया- वादिना, तत्र न कर्तार विना क्रिया सम्भवति तामात्मसमवायिनी वदन्ति ये तच्छीलाच ते क्रियावादिन , ते पुनरा (माद्यस्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणा अनेनोपायेनाशीत्यधिकशतसहसा विज्ञेया , जीवाजीयानन्धसयरनिर्जेरापुण्यापुण्यमोक्षा रयान् नव पदार्थान् विरचय्य परिपाट्या जीवपदार्थस्याध स्वपरभेदावुपन्यसनीयौ, तयोरधो नित्यानित्य भेदी, तयो रप्यध कालेश्वरात्मनियतिस्वभावभेदा पञ्च न्यसनीया , पुनश्चेत्थ विकल्पा कर्त्तव्या -अस्ति जीय स्वतो नित्य कारत इत्येको विकल्प, विकल्पार्थश्चाय-विद्यते खल्वयमात्मा स्वेन रूपेण नित्यश्च कालत , कालवादिन , उतनाभिठापेर द्वितीयो विकल्प ईश्वरवादिन , तृतीयो विकल्प आत्मवादिन 'पुरुष एवेद सर्वमित्यादि, नियतिवादिनश्चतुर्थो विकल्प पञ्चमविकल्प स्वभाववादिन , एव स्वत इत्यत्यजता लब्धा पश्च विकल्पा , परत इत्यनेनापि पश्चैव लभ्यन्ते, नित्यत्वा रारिका या चौर इति गृहीता परिणीता च, भायदा च पायमीया रमन्ते, राश्यस्त पोतेन दाहयन्ति, इतराः पोत दयी सा नियमा, राता रगत मुक्ता च प्रमजिता, एतत् विद्वजुगुप्साफ्ल ।
असत्वा परित्यागेन चैते दश विकल्पा एवमनित्यत्वेनापि दशैय, एकत्र विंशतिर्जीवपदार्थेन लब्धा , अजीवादिष्यप्यष्टस्वेवमेव प्रतिपद विंशतिर्विकल्पानामतो विंशतिर्नवगुणा शतमशीत्युत्तरं कियावादिनामिति । 'अकिरियाण च भवति चुल- सीति त्ति अफियायादिना च भवति चतुरशीतिर्भेदा इति, न हि कस्यचिदरस्थितस्य पदार्थस्य क्रिया समस्ति, सद्भाव एयावस्थितेरभावादित्येव यादिनोऽक्रियावादिन , तथा चाहुरेके-"क्षणिका सर्वसस्कारा , अस्थिताना कुत क्रिया । भूतिर्येश किया सैप, कारक संघ चोच्यते ॥ १॥” इत्यादि, एते चात्मादिनास्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणा अमुनोपायेन चतुर नीतिद्रष्टव्या, एतेषा हि पुण्यापुण्यजितपदार्थसप्तकन्यासस्तथैव जीवस्याध स्वपरविकल्पभेदद्वयोपन्यास , दात्मनो नित्यानित्यभेदी न त , कालादीना तु पचाना पठी यदृच्छा न्यस्यते, पश्चाद्विकल्पभेदाभिलाप , नास्ति जीव म्बत कार त इत्येको निकलपा, एपमीश्वरादिभिरपि यदृच्छावसानै , सर्वेच पडूविकल्पा , तथा नास्ति जीव परत कालत इति पर विस्सा, एकर द्वादश, एवमजीपादिपपि पद्सु प्रतिपद द्वादश विकल्पा एकत्र, यक्ष द्वादशगुणाश्चतुर- नीतिरिकतरा नास्तिकानामिति । 'अण्णाणिय सत्तहित्ति अज्ञानिकाना सप्तपष्टिर्भेदा इति, तर कुत्सित ज्ञानमज्ञान तदेशमन्नीति महानिका, नन्न ग्घुत्वात् प्रक्रमस्य पार पहुव्रीहिणा भवितव्य ततश्चाज्ञाना इति स्यात् , नैप दोष , मानान्तरमेयाज्ञान मिथ्यादर्शनसहचारित्वात् , ततश्च जातिशब्दत्वाद् गौरपरवदरण्यमित्यादियदज्ञानिकत्वमिति, अथवा अगाोन परन्ति तत्मपोजना या अज्ञानिका-मसचित्य कृतवैफल्यादिप्रतिपचिलक्षणा, अमुनोपायेन सप्तपष्टि- जातम्या, तर जीगदिनयपदार्थान् पूर्वपत् व्यवस्थाप्य पर्यन्ते चोत्पत्तिमुपन्यस्याध सप्ठ सदादय उप यसनीया .
दारिया दिट्ठा चोरोत्ति गहिया, परिणीया य, अण्णया य वन्झुफेण रमति, रायाणिउ तेण पोतेण याति, इयरा पोत्त देति, सा विलग्गा, रण्णा सरिय, मुका य पवइया, एय विउदुगुलाफल । परपापडाना-सर्वज्ञप्रणीतपापण्डव्यतिरिकाना प्रशसा प्रशसन प्रशसा स्तुतिरित्यर्थ । परपापण्डानामोघतस्त्रीणि शतानि विपश्यधिकानि भवन्ति, यत उम्- "असीयसय किरियाण अकिरियवाईण होइ चुलसीती । अण्णाणिय सत्तही वेणइयाण च यत्तीस ॥१॥ गाहा", इयमपि गाथा विनेयजनानुग्रहार्थ ग्रन्थान्तरप्रतिवद्धाऽपि लेशतो व्याख्यायते-'असियसय किरियाण'ति अशोत्युत्तर शत क्रिया- वादिना, तत्र न कर्तार विना क्रिया सम्भवति तामात्मसमवायिनी वदन्ति ये तच्छीलाश्च ते क्रियानादिन , ते पुनरा- रमाद्यस्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणा अनेनोपायेनाशीत्यधिकशतसझवा विज्ञेया , जीवाजीवाश्रवनन्धसमरनिर्जरापुण्यापुण्यमोक्षा रयान् नव पदार्थान् विरचय्य परिपाट्या जीवपदार्थस्याध स्वपरभेदावुपन्यसनीयौ, तयोरधो नित्यानित्यभेदी, तयो रप्यध कालेश्वरात्मनियतिस्वभावभेदा पञ्च न्यसनीया , पुनश्चेत्थ विकल्पा कर्त्तव्या-अस्ति जीव स्वतो नित्य कालत इत्येको विकल्प , विकल्पार्थश्चाय-विद्यते खल्पयमात्मा स्वेन रूपेण नित्यश्च कालत , कालवादिन , उक्तनवा भिलापन द्वितीयो विकल्प ईश्वरवादिन , तृतीयो विकल्प आत्मवादिन 'पुरुप एपेद सर्वमित्यादि, नियतिवादिनश्चतुर्या विफल्पा, पञ्चमविकल्प स्वभाववादिन , एव स्वत इत्यत्यजता लब्धा पञ्च विकल्पा , परत इत्यनेनापि पञ्चैव लम्यन्ते, नित्यत्वा- दारिका एटा चौर इति गृहीता परिणीता च भन्यदा च वायत्रीडया रमन्ते राज्यस्त पोतेन चाहयन्ति, इतरा पोत ददति, सा विकता, रामा रणन, मुक्ता च प्रवजिता, एतत् विद्वजुगुप्साफ्ल । , काल किचा रायगिहे गणियाए पोद्दे उववना, गभगता चेव अरइ जणेति, गन्भपाडणेहि य न पडइ, जाया समाणी उझिया, सा गधेण त यण पासेति, सेणिओ य तेण पएसेण निग्गच्छइ सामिणो वदगो, सो खधावारो तीए गध न सहइ, रण्णा पुच्छिय-किमेयंति, कहिय दारियाए गधो, गतूण दिहा, भणति-एसेर पढमपुच्छति, गओ सेणिओ, पुवु विश्वुत्तते कहिते भणइ राया-कहिं एसा पञ्चणुभविस्सइ सुह दुक्ख या ?, सामी भणइ-एएण कालेण वेदिय, सा तव चेच भजा भविस्सति अग्गमहिसी, अह सपच्छराणि जाव तुझ रममाणस्स पुट्ठीए हसोवल्लीली काही त जाणिज्जासि, यदित्ता गो, सो य अवहरिगो गधो, कुल पुत्तएण साहरिया, सबढिया जोवणत्या जाया, कोमुइयारे अम्मयाए सम आगया,अभओसेणिओ (योपच्छण्णा कोमुइयार पेच्छति, तीए दारियाए अगफासेण अज्झोववण्णो णाममुद्द दसियाए तीए यधति, अभयरस कहिय-णाममुद्दा हारिया, मग्गाहि, तेण मणुस्सा दारेहि ठविया, एकेक माणुस्स पलोएर नीणिज्वइ,सा गावाटा भाउ पा राजगृहे गणिकापा उपरे उत्पा, गर्भगतधारति जनयति, गर्भपातनैरपि च न पतात, आता स युझिता सा गयेन तद्वन वासयति, कि तेन मन गिनि, मामिनो पदनाय, स मधागाम्नस्या गध न सहते, राज्ञा पृष्ट-रिमेतदिति ? कथित दारिकाया गध मी-पैर पसाति, गा कि पाहिट गृणान्ते कथिते मपति रामा-कैया प्रत्यनुभविष्यति सुस दु ख वा? स्वामी भणति-एतेन कालेन परिस, सागर भापा भपिपी मप्रमहिपी, अष्ट मपरसरान् पापपर रममाणस्य पृष्टौ इसोली करिष्यति ता जानीया पति वा गत , स चापहृतो गध कुसहा रा प पोपनम्मान, कौमुदीरासरे ग्थया सममागता अभय रेणिय प्रजा कौमुदीवासरं प्रेक्षेते तस्या दारिकाया भङ्गस्पो नागरमो नाममा पासा वापानि, भमपाप कपित-नाममुद्रा हारिता मागय तेन मनुष्याद्वारि स्थापिता एकैको मनुष्य प्रलोक्य निष्काश्यते सा पभाए घिप्पिहितित्ति,सो यभमतो त विजासाहय पेच्छइ, तेण पुच्छिओभणति-विज साहेमि, चोरोभणति केण दिण्णा ?, सो भणति-साउरोण, चोरेण भणिय-इम दव पिण्हाहि, रिज देहि, सो मड्डो वितिगिच्छति-सिझेजा न वत्ति, तेण दिपणा, चोरो चितेइ-सावगो कीडियाएवि पाव नेच्छइ, सच्चमेय, सो साहिउमारतो, सिद्धा, इयरो सहो गहिओ, तेण आगासगएण लोओ भेसिओ ताहे सो मुक्को, सड्ढाव दोवि जाया,एव निरित्तिगिच्छेण होयच, अपरा विद्वजुगुप्सा, विद्वास -साधव विदितससारस्वभावा परित्यक्तसमस्तसगा तेपा जुगुप्सा-निन्दा, तथाहि तेऽस्तानात् , प्रस्खेदजलक्तितमरलात दुर्गन्धिवपुपोभवन्ति तान् निन्दति-को दोप स्यात् यदि मासुकेन वारिणाऽशक्षालन कुरिन् नगवन्त , इयमपि न कार्या, देहस्यैर परमार्थतोऽशुचित्वात् , पत्य उदाहरण-एको सट्ठो पचते वसति, तस्स धूयाविवाहे कवि साहो आगया, सा पिउणा, भणिया-पुत्तग! पडिलाहेहि साहुणो, सा मडियपसाहिया पडिलाभेति, साहण जलगलो तीए अग्धालो, चिंतेद- अहो अणवजो भट्टारगेहि धम्मो देसिओजइ फासुएण व्हाएजा', को दोसो होजा', सा तरस ठाणस्त अगालोइयपडिपाना प्रभाते गृहीप्यते इति, स च भ्राम्यन् त विद्यासाधक प्रेसते तेन पृटो भणति-विद्या साध्यामि, चौरी भणतिका दM1 स भगान-पारग चारेण भणित-इद गय गृहाण विद्या देहि, स श्राद्धो विविकि सति सिध्येत घेति, तेन दत्ता चौरश्चितयति-धायक कोटिकाया भरि पाप ने सत्यमेतत् , म साधयितुमार ध , सिद्धा, इतर धादो गृहीत , तेनाकागतेन रोको भापित , तदा स मुह भदायती दापि नानी श्व मागिरि भवित य । २ अगोदाहरण एक श्राद प्रत्यन्ते वसति, तस दुहितविधाहे कपमपि साधव आगा , सा पिता भणिता-मुनिक प्रतिकामय सापुर का मण्डितप्रसाधिता प्रतिलम्भयति, साधू जहाधलयाऽऽघात , चिनपत्ति-अहो भनघपो सहारकर्धमा देगित यदि प्रामुखन सायात् को दोपो भयेन् !, सा तस्य स्थानस्यानालोचितप्रतिशता .
काल किचा रायगिहे गणियाए पोट्टे उववना, गभगता चेव अरइ जणेति, गन्भपाडणेहि य न पडइ, जाया समाणी उझिया, सा गधेण त पण बासेति, सेणिओ य तेण पएसेण निग्गच्छइ सामिणो वदगो, सो खधावारो तीए गधन सहइ, रण्णा पुच्छिय-किमेयंति, कहिय दारियाए गधो, गतूण दिडा, भणति-एसेर पढमपुच्छति, गओ सेणिओ, पुषु दिवुत्तते कहिते भणइ राया-फहिं एसा पञ्चणुभविस्सइ सुह दुक्ख या ', सामी भणइ-एएण कालेण वेदिय, सा तव चेव भजा भविस्सति अग्गमहिसी, अह सवच्छराणि जाव तुज्झ रममाणस्स पुट्ठीए हसोवल्लीली काही त जाणिज्जासि, यदित्ता गमो, सोय अवहरिमो गधो, कुलपुत्तएण साहरिया, सवडिया जोवणत्या जाया, कोमुइवारे अम्मयाए सर आगया, अभओसेणिओ (य)पच्छण्णा कोमुइयार पेच्छति, तीए दारियाए अगफासेण अझोचवण्णो णाममुद दसियाए तीए वधति, अमयरस कहिय-णाममुद्दा हारिया, मग्गाहि, तेण मणुस्सा दारेहि ठविया, एकेक माणुस्स पलोएउ नीणिज्वइ,सा पापा राजगृहे गनिकापा उदरे वापपा, गर्भगतैयारति जनयति, गर्भपातनैरपि च न पतति, नाता स युमिता सा गधेन तद्वम वासयति घिन मानेन निगमति, मामिनो यदनाय, सपायारस्तस्सा गध न सहते, राज्ञा पृष्ट-पिमतदिति ? पथित दाारकाया गध - पाणी, गा कि , पूरिटे गृत्तान्ते फपिते मगति राना-कपा प्रत्यनुभविष्यति सुख दुख वा? स्वामी भणति-एतेन कारेन परिण, सय भाषा भविपी प्रमाहिती अष्ट ममामा पापण्य रममाणस पृष्टौ हसो करिष्यति ता जानीया पदिया गत स चापहतो गध इमारताना मंगवा पपीयनस्पा मारा कौमुदीगासरे ग्षया सममागता अभय रेणिकय म उनी कौमुदीवासर प्रेक्षेते तसा दारिकाया अगस्पर्श मायो नामको पग दशा धमाति, अमपाप फषित-नाममुदा हारिता, मागप, तेन मनुष्या द्वारि स्थापिता एकैको मनुष्य प्रलोक्य निष्काश्यते सा गरवाया .
लेहसालाओ आगया दो पुत्ता पियति, एगो चितेति-एयाओ, मच्छियाओ सकाए तस्स वग्गुलो वाउ जाओ,मओय, निइओ चितेइ-न मम माया मच्छिया देइ जीओ, एते दोसा । कारण काला-सुगतादिप्रणीतदर्शनेषु ग्राहोऽभिलाप इत्यर्थ, तथा चोक्त-'कखा अन्नन्नदसणग्गाहो'सा पुनद्विभेदा-देशकाला सर्वकाला च, देशकालैकदेशविपया, एकमेव सौगत दर्शन काहूति, चित्तजयोऽत्र प्रतिपादितोऽयमेव च प्रधानो मुक्तिहेतुरित्यतो घटमानकमिद न दूरापेतमिति, सर्वकाहा तु सर्वदर्शनान्यवकासति, अहिसादिप्रतिपादनपराणि सर्वाण्येव कपिलकणभक्षाक्षपादादिमतानीह लोके च नात्य तरेश प्रतिपादनपराण्यत शोभनान्येवेति, अथवेहिकामुष्मिकफलानि कासति, प्रतिपिद्धा चेयमर्हन्द्रित प्रतिपिद्धानुपानादेना कुर्वत सम्यक्त्वातिचारो भवति, तस्मादेकान्तिकमव्यावाधमपवर्ग विहायान्यत्र काटा न कार्येति, एत्योदाहरण, राया कुमारामच्चो य आसेणावहिया अडवि पविठ्ठा, छुहापरद्धा वणफलाणि खायति, पडिनियत्वाण राया चिंतेइ रायपूयलग मादीणि सबाणि खामि, आगया दोविजणा, रण्णा सूयाराभणिया-ज लोए पयरइ त सघ सवे रघेहत्ति, उपविय च रनो, सो राया पेच्छणयदित करेइ, कप्पडिया बलिएहि धाडिजइ, एव मिट्ठस्स अवगासो होहितित्ति कणकुडगमडगादीणिपि १ लेखशालाया आगतो द्वौ पुत्री पिबत , एकत्रितयति-एता मक्षिका पक्ष्या तस्स वल्गुलो वायुजातो मृतम, द्वितीयश्चिन्ती-न मन माता मक्षिका दद्यात् जीवित , एते दोपा । २ भनोदाहरण राजा बुमारामात्यश्वाश्वेनापहृतावटी प्रविष्टी, क्षुधापरिगती वनपलानि साइत प्रतिनियुपपो रामा चिन्तयति-लड्डुकापूपादीनि सवाणि खादामि, आगतौ द्वावपि जनौ राज्ञा सूदा भगिता -यहोके प्रचरति तत् सर्व सर्ये रायतेति, उपस्यापित पराने, स राजा प्रेक्षपाकदृष्टा त करोति, कापटिका वलिभिर्धाट्य ते एव मिष्टस्यावकाशो भविष्यतीति कणकुण्डकमकादीयपि सइयाणि, तेहि सूरेण मओ, अमञ्चेण वमणविरेयणाणि कयाणि, सो आभागी भोगाण जाओ, इयरो विणहो । चिकित्सा मतिविभ्रमः, युक्त्यागमोपपन्नेऽप्यर्थै फल प्रति सम्मोह , किमस्य महतस्तप केशायासस्य सिकताकणकवलनादेरायत्या मम फलसम्पद भविष्यति कि पा नेति, उभयधेह क्रिया फलवत्यो निष्फराश्च दृश्यन्ते कृषीवलाना, न चेय शङ्कातो न भिद्यते इत्याशदनीय, राका हि सकलासकलपदार्यभाक्त्वेन द्रव्यगुणविपया इय तु क्रियाविषयैव, तत्त्वतस्तु सर्व एते प्रायो मिथ्यात्वमोरनीयोदयतो भवन्तो जीपरिणामपिशेपा सम्यक्त्वातिंचारा उच्यन्ते, न सूक्ष्मेक्षिकाऽत्र कार्येति, इयमपि न कार्या, यत सर्वज्ञोफशलानुष्ठानाद् भवत्येव फर प्राप्तिरिति, अब चौरोदाहरण-सावगो नदीसरवरगमण दिवगधाण(त) देशसपरिमेण मित्तस्स पुच्छण विजाए दाण साहण मसाणे चउप्पाय सिक्कग, हेहा इगाला खायरो य सूलो, अहसय वारा परिजयित्ता पामो सिफगरम छिनाइ एप पितिओ तइए चउत्थे य छिपणे आगासेण वच्चति, तेण विजा गहिया, दिप उदसिरत्ति साहेइ मसाणे, घोरो य नगरारक्सिएहिं परिरन्भमाणो तत्थैव अतियओ, ताहे वेढेउ सुसाणे ठिया पादिनानि, देन मा, भमा पेन पमनरेिषनानि कृतानि, स भोगानामाभागी जात , इतरो विनष्ट । २ चौरोदाहरण श्रावको न दीधरवरग मन रमपन दिए मिn Tण रिपाया दान साधन माने चतुष्पाद सिझकमधस्तादू अङ्गारा खादिरश्च स्तम्भ अष्टशत वारान् परिजन्य रहिमने न सिप ताप पनु प जिले भागेन गायते, तेन दिया गृहीता, कृष्णचतुदशी रात्री साधयति ३मशाने, चौरश्च नगरारक्ष के सापमानामा परपिगमार (न)सिताः लेहसालाओ आगया दो पुत्ता पियति, एगो चितेति-एयाओ, मच्छियाओ सकाए तस्स वग्गुलो वाउ जाओ, मओय, सिइओ चितेइ-न मम माया मच्छिया देइ जीओ, एते दोसा । काङ्क्षण कावा-सुगतादिप्रणीतदर्शनेषु ग्राहोऽभिलाप इत्यर्थ , तथा चोक्त-'कखा अन्नन्नदसणग्गाहो'सा पुनद्विभेदा-देशकाला सर्वकासा च, देशका कदेशविपया, एकमेव सौगत दर्शन काडति, चित्तजयोऽत्र प्रतिपादितोऽयमेव च प्रधानो मुक्तिहेतुरित्यतो घटमानकमिद न दूरापेतमिति, सर्वकाहा तु सर्वदर्शनान्यवकाति, अहिसादिप्रतिपादनपराणि सर्वाण्येव कपिलकणभक्षाक्षपादादिमतानीह लोके च नात्यन्तलेश प्रतिपादनपराण्यत शोभनान्येवेति, अथवेहिकामुष्मिकफलानि काङ्गति, प्रतिपिद्धा चेयमर्हद्भिरत प्रतिपिद्धानुष्ठानादेश कुर्वत सम्यक्त्वातिचारो भवति, तस्मादेकान्तिकमव्यावाधमपवर्ग विहायान्यन काला न कार्येति, एत्थोदाहरण, राया कुमारामच्चो य आसेणावहिया अडवि परिहा, छुहापरद्धा वणफलाणि सायंति, पडिनियत्ताण राया चितेइ लायपूयलग मादीणि सवाणि खामि, आगया दोवि जणा, रण्णा सूयारा भणिया-जलोए पयरइ त सब सये रधेहत्ति, उवद्वविय प रनो, सो राया पेच्छणयदित करेइ, कप्पडिया बलिएहि धाडिज्जइ, एव मिहरस अवगासो होहितित्ति कणकुडगमडगादीणिति । १ लेखालाया आगतौ द्वौ पुत्री पिवत , एकत्रितयति-एता मक्षिका पक्ष्या तस्स वल्गुलो घायुजातो मृतश्च विवीपचिन्तयनि-न मम माता मक्षिका दद्यात् जीवित , एते दोपा । २ अनोदाहरण राजा कुमारामात्पश्चावेनापढ़तायटीं प्रविष्टौ, क्षुधापरिगती पनफलानि साइत , प्रतिनिपुण्यो राजा चिन्तयति-लड्डुकापूपादीनि सर्वाणि खादामि, आगतौ द्वावपि जना, राज्ञा सूदा भणिता -यलोके प्रचाति तन् सब सयें रायतेति, उपग्यापित परारे, स राजा प्रेक्षणकदृष्टा त करोति, कापटिका बलिभिर्धाव्यते एव मिष्टस्यावकाशो भविष्यतीति कणकुण्डकमणकादीयपि णामविशेषा इत्यर्थ , यै सम्यक्त्वमतिचरति, ज्ञातव्या ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्या , नासेव्या इति भावार्थ । 'तद्यथे- स्युदाहरणप्रदर्शनार्थ , शङ्का काला विचिकित्सा परपापण्डप्रशसा परपापण्डसस्तवश्चेति, तत्र शङ्कन शङ्का, भगवदईत्- प्रणीत पदार्थेषु धर्मास्तिकायादिष्वत्यन्तगहनेषु मतिदौर्बल्यात् सम्यगनवधार्यमाणेषु सशय इत्यर्थ , किमेव स्यात् नैव मिति, सदायरण शका, सा पुनतिभेदा--देशशङ्का सर्वशका घ, देशशङ्का देशविपया, यथा किमयमात्माऽसहयप्रदे सात्मकः स्यादध निप्पदेशो निरपयर स्यादिति, सर्वशङ्का पुन सकलास्तिकायजात एव किमेव नैव स्यादिति । मिप्यादर्शन प विविधम्-अभिगृहीतानभिगृहीतसरायभेदात्, तर सशयो मिथ्यात्वमेव, यदाह-"पयमक्खर च एक जो न रोपद मुत्तनिदिडा मेस रोयतोपि मिच्छविट्ठी मुणेयपो ॥१॥" तथा "सूत्रोक्तस्येकस्याप्यरोचनादक्षरस्य भवति नर । मिप्यारष्टि सूनहिन प्रमाण जिनाज्ञा च(जिनाभिहित)॥१॥ एकस्मिनप्यर्थे सन्दिग्धे प्रत्ययोऽर्हति हि नष्ट । मिथ्यात्वदर्शन नतादिदेर्भरगतीनाम् ॥२॥"तस्मात् मुमुक्षुणा व्यपगतराकेन सता जिावचन सत्यमेव सामन्यत प्रतिपत्तव्य, सशया- पदमपि मत्य, सर्वपाभिहितत्वात्, तदन्यपदार्थवत्, मतिदौर्बल्यादिदोषातु कात्स्येन सकलपदार्थस्वभावावधारणमशक्य छात, पदार-"T हि नामानाभोग छद्मास्यस्पेह कस्यचिन्नास्ति । ज्ञानावरणीय हि ज्ञानावरणप्रकृति कर्म ॥१॥" गोदाहरण-नो मफ करेइ सो रिणरमति, जहा सो पेजायओ, पेजाए मासा जे परिभजमाणा ते छूढा, अधगारए ut र योन रोशी गानोदर रोपपपि मिप्यारशिपातम्य ॥ ॥२य गड़ा करोति स विनश्यति यथा स पेयापायी पेयायो मारिप मारणे तिा, मारे अण्णया तस्स पोट्टसरणी जाया, सो चीवरेहि वेदिओ तेहि अणुकपाए, सो भट्टारगाण नमोकार करेंतो कालगओ देवो वेमाणिओ जाओ, ओहिणा तच्चणियसरीर पेच्छइ, ताहे सभूसणेण हत्थेण परिवेसेति, सहाण ओहावणा, गायरियाण आगमण, कहण च, तेहि भणिय-जाह अग्गहत्थ गिहिऊण भणह-नमो अरहताणति, वुझ गुज्झगा २, तेहिं गतूण भणिओ सबुद्धो वदित्ता लोगस्स कहेइ-जहा नत्थि एत्थ धम्मो तम्हा परिहरेज्जा । अत्राह-इह पुन को दोष स्याद् येनेत्थ तेषामशनादिप्रतिषेध इति ?, उच्यते, तेपा तद्भकानाच मिथ्यात्वस्थिरीकरण, धर्मबुद्ध्या ददत सम्यक्त्वलाञ्छना, तथा आरम्भादिदोपश्च, करुणागोचर पुनरापनानामनुकम्पया दद्यादपि, यदुरु- "सेवेहिपि जिणेहि दुजयजियरागदोसमोहेहि । सत्ताणुकपणहा दाणन कहिचि पडिसिद्ध ॥१॥" तथा च भगन्तस्तीर्थ करा अपि त्रिभुवनैकनाथा प्रविजिपव सावत्सरिकमनुकम्पया प्रयच्छन्त्येव दानमित्यल विस्तरेण । प्रकृतमुच्यते- 'समत्तस्स समणोवासएण मित्यादि सूत्र, अस्य व्याख्या 'सम्यक्त्वस्य' प्रागनिरूपितस्वरूपस्य श्रमणोपासकेन-प्रावकेण 'एते' वक्ष्यमाणलक्षणा अथवाऽमी ये प्रक्रान्ता पञ्चेति सङ्ख्यावाचक अतिचारा मिथ्यात्यमोहनीयकर्मोदयादात्मनोऽशुभा परि- स चीवरर्वेष्टितस्तरनुकम्पया स भट्टारकेभ्यो नमस्कार कुर्वन् कालगतो देवो वैमानिको पात प्रवधिना तपनिकतार मक्षत तदा सभूपणे हस्तेन परिवेपयति, श्राद्धानामपभ्रानना, आचार्याणामागमन, कथन च वैर्भणित-यातामहम्न गृहीरगमणत-नमोऽईजर इति, पुष्पा गुह्यक ' २, तर्गत्वा भणित सबुद्धरे वदिवा लोकाय कथयति-यथा नारत्यन धर्मलसा परिहरेत् ॥२॥ सर्वैरपि जिनर्मितदुलपरागदेरमोहै। । सागनुपनार्थ दान न कुनापि प्रतिपिद्धम् ॥१॥ १ अयदा तस्यातीसारो जात णाम विशेषा इत्यर्थ , यैः सम्यक्त्वमतिचरति, ज्ञातव्या ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्या , नासेव्या इति भावार्थ । तद्यथे- गुदाहरणप्रदर्शनार्थः, शङ्का काहा विचिकित्सा परपापण्डप्रशसा परपापण्डसस्तवश्चेति, तत्र शङ्कन शङ्का, भगवदर्हत- प्रणीतेषु पदार्थपु धर्मास्तिकायादिप्पत्यन्तगहनेषु मतिदौर्बल्यात् सम्यगनवधार्यमाणेषु सशय इत्यर्थ , किमेव स्यात् नैव मिति, सशयकरण शहा, सा पुनदिभेदा-देशशङ्का सर्वशका च, देशशङ्का देशविपया, यया किमयमात्माऽसयेयप्रदे तात्मा स्मादध सिप्रदेशो निरचयर स्यादिति, सर्वशङ्का पुन सकलास्तिकायजात एव किमेन नेव स्यादिति । मिप्यादर्शन प निरिधम्-अभिगृहीतानभिगृहीतसशयभेदात्, तत्र सशयो मिथ्यात्वमेव, यदाह-"पयमक्खर च एक जो रोएर मुत्तरिदिउसेम रोयतोमि मिच्छदिही मुणेययो ॥१॥” तथा सूत्रोक्तस्यैकस्याप्यरोचनादक्षरस्य भवति नर । मिष्याटि सूत्र हिन प्रमाणे जिनाज्ञा घ(जिनाभिहित)॥१॥ एकस्मिनप्यर्थे सन्दिग्धे प्रत्ययोऽर्हति हिनष्ट । मिथ्यात्वदर्शन नादिहेतुर्भसंगतीनाम् ॥२॥' तस्मात् मुमुक्षुणा व्यपगतशकेन सता जितवचन सत्यमेव सामन्यत प्रतिपत्तव्य, सशया- सामपि त्य, समाभिहितत्यत्, तदन्यपदार्थवत्, मतिदौर्बल्यादिदोपात्तु कार्येन सकल्पदार्थस्वभावावधारणमशक्य समान, यदाद-" हि नामानाभोगर छमस्यस्पेह कस्यचिन्नास्ति । ज्ञानावरणीय हि ज्ञानावरणप्रकृति कर्म ॥१॥" दर भोराहरण-नो मरु करेइ मो पिणरमति, जहा सो पेजायओ, पेजाए मासा जे परिभजमाणा ते छूढा, अधगारए Trut tोपी गनिमारोपपप्रति मिप्याटिमातम्य ॥२य हो करोति स विनश्यति यथा स पेयापायी पेयायां रिमशिला कारे
No text on this page.
याणिं सम्भावसावओ, सावओ साह पुच्छइ, तेहि कहिय, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयग घर करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्त भिखुगाण करेंति, ताइ भणति-अज एकसि यचाहि, सो गओ, भिक्खुएहि विजाए मतिऊण फल दिण्ण, ताए वाणमतीरए अहिडिओ घर गओ त सावयधूय भणइ-भिक्युगाण भत्त देमो, सा नेच्छइ, दासाणि सयणो य आरब्रो सजेउ, साथिया आयरियाण गतु कहेति, तेहि जोगपडिभेओ दिण्णो, सो से पाणिएण दिण्णो, सा पाणमतरी नठा, साभाविओ जाओ पुच्छइ कह पत्ति ?, कहिए पडिसेहेति, अण्णे भणति-तीए मयणमिजाए वमापिओ, सो तो सामाविओ जाओ, भणइ-अम्मापिउछलेण मणा विवचिउत्ति, त किर फासुग साहूण दिण्ण, एरिमा फेत्तिया आयरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा। वित्तीकतारेण देजा, सोरठो सडओ उज्जेणि वच्चइ दुकाले तच्चण्णि पहिं सम, तसा पत्थयण, सीण भिसुएहि भण्णइ-अम्हएहिं वहाहि पत्थयण तो तुज्झवि दिजिहित्ति, तेण पडिवण्ण, सनी पारपार, धार पान् पृति, सैः कषिर्त, तदा दचा दुहिता, स श्रावक परगृह करोति, अन्यदा तस्य मातापितरौ भर भिक्षुकाणा पुतगी म -भERI HITO, स गर , भिकवियपा मप्रपिरवा फ्ल दत्त, तया प्य तोऽधिष्ठितो गृह गत तां श्रावकदुहितर भणति-भिक्षुकेभ्यो | ,गा नेपाल, दागा मन भारम्पः समपितु भाविकाऽऽधार्यान् माया कथयति ते योगप्रतिभेदो दत्त स तसै पानीयेन दत्त नामामारिबा सी-पी,पिते प्रतिषति भये भति-सपा मदनयोतेन पमित स तत स्वाभाविको तातो, भणति-मातापित उस मनासिवाद मागुरु साम्पो एस, इला फिपतमाचार्या भविष्यति तसात् परिहरेत् । वृत्तिका तारेण दधात् सौराष्ट्र श्रावक रदिन प्रति परे सशनि सम, तर पप्पदन क्षीग, भिमुग्यते-असदीय वह पध्यदन तहिं तुम्यमपि दीयते इति, तेन प्रतिपात साव्यातरी सकेणाहओ पच्छा ठिओ, एव रायाभिओगेण देतो नाइक्कमति, केत्तिया एयारिसया होहिंति जे पपइस्सति, तम्हान दाययो । गणाभिओगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो, एव कोऽवि सावगो गणाभिओगेण भत्त दयाविजा दितोवि सो नाइचरइ धम्म, चलाभिओगोवि एमेव, देवयाभिओगेण जहा एगो गिहत्यो सावओ जाओ, तेण वाणमतराणि चिरपरि चियाणि उज्झियाणि, एगा तत्थ वाणमतरी पओसमावण्णा, गावीरक्खगो पुत्तो तीए वाणमतरीए गानीहि सम अपहरिओ, ताहे उइण्णा साहइ तज्जती-कि मम उज्झसि न वत्ति', सावगो भणइ, नवरि मा मम धम्मपिराहणा भवतु, सा भणइ- मम अच्चेहि, सो भणइ-जिणपडिमाण अवसाणे ठाहि, आम ठामि, तेण ठविया, ताहे दारगो गावीओ आणीयाओ, एरिसा केत्तिया होहिति तम्हा न दायब, दवाविजतो णातिचरति । गुरुनिग्गहेण भिक्खुउवासगपुत्तो साग धूय मग्गलि, ताणि न देति, सो कवडसहत्तणेण साधू सेवेति, तरस भावओ उवगय, पच्छा साहेइ-एएण कारणेण पुयिं उफोमि, एका तत्र १ शणाहत पश्चात् स्थित , एवं राजाभियोगे। ददत् नातिनामति, क्यिन्त एतागो भविष्यात ये प्रयनिष्यत्ति तमारा दातम् । गणाभिषावर वरणो रथमुशले नियुक्त व कोऽपि भावको गणाभियोगेन भक्त दाप्यते दददपि स नातिचरति धम । यलाभियोगो व्यवमेय । दयनाभियान को गृहस्थ श्रावको जात, तेन यतराचिरपरिचिता अक्षिता स तरी प्रद्वेषमापना गोरक्षक पुनम्नया पाभि सममान तदाऽवतीणा कथयति तर्जय ती-क मामु शसि न वेति ?, धावको भणति-नवर मा म धमविराधना भूत् सा भणति-मामय, म नणनि-पिrint पार्थे तिष्ठ, ओ तिष्ठामि, तेन स्थापिता, दारको गाव-बसदानीता ईना दिय तो भविष्यात तमासातव्य ताप्यमानो नापिरतिगुरू निग्रहग मिसर कपुर श्रावक दुहितर याचते न तो दत्त स क्पटधातया साधून सेवते, तख भाषेनोपगत पश्चात् कथयति-पतेन फारणेन एरमागतो गि याणिं सम्भावसावओ, साचो साह पुच्छइ, तेहि कयि, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयग घर करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्त भिक्खुगाण करेंति, ताइ भणति-अज एकसिं बचाहि, सो गओ, भिक्खुएहि विजाए मतिजण फल दिण्ण, ताए पाणमतीरए अहिडिओ घर गओ त सावयधूय भणइ-भिक्खुगाण भत्त देमो, सा नेच्छइ, दासाणि सयणो य आरनो सजेउ, साविया आयरियाण गतु कहेति, तेहिं जोगपडिभेओ दिण्णो, सो से पाणिएण दिण्णरे, सा पाणमतरी नहा, साभाविओ जाओ पुच्छइ कह पत्ति १, कहिए पडिसेहेति, अण्हे भणति-तीए मयणमिजाए मापियो, सो तो साभापिओ जाओ, भणइ-अम्मापिउछरेण मणा विवचिउत्ति, त किर फासुग साहण दिण्ण, परिमा फेत्तिया गायरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा। विचीकतारेण देजा, सोरठ्ठो सडओ उज्जेणिं वञ्चइ दुकाले तञ्चणि एहि मम, तस्म पत्थयण, सीण भिसुरहिं भण्णइ-अम्हपहिं वहाहि पत्थयण तो तुज्झपि दिजिहित्ति, तेण पडिवण्ण, रानी पारधार, मार साप्न जति से कथितं, सवा दधा दुहिता, स धावक एयरगृह करोति, अन्यदा तस्य मातापितरी भक्त भिक्षुकाणां Treीम - भाग, मगर, भिकपिपपा मनपिरवा पल दत्त, तपाय तोऽधिष्टितो गृह गत तो श्रावकदुहितर माति-भिक्षुकेम्यो भडगा नेशी गा मनन भार समपिनु, भाविकाचार्यान् गाया कथयति, ते योगप्रतिभेदो दत्त स तसे पानीयेन सायतरी ना मामाको नारा री- पेनिट, अपिते प्रविधिति, भये भति-तया मदनबीन दमित , स तत स्वाभाविको जातो, भणति-मस्तारित पोर मादी, AE मागुरु रापुग्यो एसइला कियात आघायो भविष्यत्ति तसात् परिहरेत् । वृत्तिका तारेण दद्यात्, सौराष्ट्र श्रावक विपिजी दुपारे पनि RE, गम पायरन होग, मिभिव्यते-भसदीय यह पम्पदन तहि तुभ्यमपि दीयने इति, तेन प्रतिपन्न, सफेणाहसो पच्छा ठिओ एर रापाभिलोगेा देतो साइकमति, केत्तिपा एपारिसपा होरिति जे पारतति, तन्हा 7 दाययो । णाभिजोगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो एव कोऽपि सागो भिगोगेा भत्त दयाविजा दितोपि तो नाइचरइ धम्म वलाभिभोगोवि एमेव देवयाभिभोण जहा एगोहत्यो सानो जागो, तेण पाणमतरानिचिरपरि- चियाणि उझियाणि एगा तत्थ वाणमतरी पोतमावप्पा वीररसगो पुत्तो तीए याणमतरीए गाणीहि सम वहरिभो, ताहे उइण्णा साहइ तज्जती-कि मम उन्झति न वत्ति' सारो भगाइ, नवरि मा मम धन्मपिराहा भरतु, ता पह- मम बच्चेहि, तो भणइ-जिणपडिमाण अवसाणे गहि, नाम ठामि, तेग ठपिया तारे दारो पारीयो पो एरिता केत्तिया होहिति तन्हा ने दापय द्वाविजतो पातिचरति । गुरुनिग्गहेण भिज्यासापुचो साराव मागति, ताणि न देंति, तो कवडतहत्तपेण साए सेति तरस भावजो उजगय, पच्छा सारेइ-एएल फारणे पुर्वि दुकोमि नाइत पवार सिप', र राजानिरोगोस नाकिनार किया तो पति समिति AT Irriter परोपोनि र कोऽनि शारो-नितीन दपते सरिस नापशी धनराशियोदेनेर। सर २५को पहल भारो जात. तेन पन्तराधिरिता रिता एका ता तरी ARE THE THAT RIT सहायता करपात तबरसो मामुरसि र पेने!, को नरमाने धर्मा र सा--मम समय-arrent पाः तिर पो तिहानि, तो सरिता, पारमे TN तदानी Tom पितो नरिमन्तिाRTHोनगीतिनियम कपुनः पारस दुहेतर पाइने न तो दत्त , स रूपात सान सेरते “सनानो गा री-रोन मात्र पोलि प याणि सम्भावसावओ, सावओ साहू पुच्छइ, तेहि कहिय, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयग घर करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्त भिक्षुगाण करेंति, ताइ भणति-अज एकसि यचाहि, सो गओ, भिक्खुएहि विजाए मतिरूण फल दिण्ण, ताए चाणमत्तीरए अहिडिओ घर गओ त साययधूय भणइ-भिक्खुगाण भत्त देमो, सा नेच्छइ, दासाणि सयणो य आरद्धो सजेउ, साविया आयरियाण गतु कहेति, तेहि जोगपडिभेओ दिण्णो, सो से पाणिएण दिण्णो, सा वाणमतरी नडा, साभाविओ जाओ पुच्छइ कह वत्ति १, कहिए पडिसेहेति, अण्णे भणति-तीए मयणमिजाए चमाविओ, सो तो साभाविओ जाओ, भणइ-अम्मापिउछलेण मणा वियचिउत्ति, त किर फासुग साहण दिग्ण, एरिसा केत्तिया आयरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा। वित्तीकतारेण देजा, सोरहो सङ्घओ उजेणि वच्चइ दुकाले तच्चणि एहिं सम, तस्स पत्थयण, सीण भिकूसुएहि भण्णइ-अम्हएहि वहाहि पत्थयण तो तुज्झवि दिजिहित्ति, तेण पडिवण्ण, पानी पहाण्यायक, धायक सान् पति, से कथित, तदा दत्ता दुहिता, स श्रावक पृथगृह करोति, अन्यदा तस्य मातापितरो भक्त भिक्षुकाणा कुल्ला ती भात -मका भाग, स ग , भिशुचिया मप्रयिरवा पल दत्त तया व्य तयाऽधिष्ठितो गृह गत तां श्रावकदुहितर भगति-भिक्षुके यो मन्दरसा नेति, दागा मन भारम्प सनपिन, भाविकाऽऽघायर्यान गत्या कथयति ते योगप्रतिभेदो दत्त स तसै पानीयेन दत्त सा व्य तरी नया, माभाविक बात Tor-पेवि, कधिते प्रतिपेपति अवे मात-तया मदनवीजेन वमित स तत स्वाभाविको जातो, भणति-मातापित परटेन मनाए रिति रिस प्रामुक साधुम्यो दत्त, किया तमाचार्या भविष्यत्ति तसान परिहरेत् । वृत्तिका तारेण दद्यात् सौराष्ट्र श्रावक ग्मपिनी पति दुराले पनि सम, सप्स पप्पदन क्षीण, भिक्षुण्यते-असदीय वह पथ्पदन तहि तुभ्यमपि दीयते इति, तेन प्रतिपन, सक्केणाहओ पच्छा ठिओ, एव रायाभिओगेण देंतो नाइक्कमति, केत्तिया एयारिमया होहिंति जे पपइस्सति, तम्हा 7 दाययो । गणाभिओगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो, एव कोऽवि सायगो गणाभिओगेण भत्त दवाविजा दितीवि सो नाइचरइ धम्म, वलाभिओगोवि एमेव, देवयाभिओगेण जहा एगो गिहत्यो सावओ जाओ, तेण वाणमतराणि चिरपरि चियाणि उज्झियाणि, एगा तत्थ वाणमतरी पओसमावण्णा, गावीरक्खगो पुत्तोतीए चाणमतरीए गायीहि सम अपहरिओ, ताहे उइण्णा साहइ तज्जती-कि मम उज्झसि न वत्ति , सावगो भणइ, नवरि मा मम धम्मपिराहणा भवतु, सा भणइ- मम अञ्चेहि, सो भणइ-जिणपडिमाण अवसाणे ठाहि, आम ठामि, तेण ठविया, ताहे दारगो गायीओ आणीयाओ, एरिसा केत्तिया होहिति तम्हा दायब, दवाविजतो णातिचरति । गुरुनिग्गहेण भिसुउवासगपुत्तो साग धूय मग्गति, ताणि न देति, सो कवडसहत्तणेण साधू सेवेति, तरस भावओ उवगय, पच्छा साहेइ-एएण कारणेण पुपिं फोमि, १ शक्रेणाहत पश्चात् स्थित , एव राजाभियोगे। ददत् नातिकामति क्यिन्त एतादृशो भविष्यति ये प्रवजिप्यन्ति समारा ताप । गगाभियोग वरणो रथमुशले नियुक्त ण्व कोऽपि श्रावको गणाभियोगेन भक्त दाप्यते दददपि स नातिचरति धम । यलाभियोगोऽस्येवमेय । दयताभियागेन पथको गृहस्थ भावको जात , तेन यतराचिरपरिचिता झिता एका तत्र यसरी प्रद्वेषमापना गोरक्षर पुग्नया यार्या गोभि सममपदम | सदाऽवतीणा कथयति तजय ती-कि मामु झसि न घेति ?, भ्रायको भणति-नवर मा म धर्मविराधना भूत् सा भगति-मामय, स नणति-STETril पार्श्वे तिष्ठ, ओ तिष्ठामि, तेन स्थापिता दारको गावश्च तदानीता , ईदृशा किय तो भविष्यातासाव नातव्य दाप्यमानो नातिपातिापुर निप्रहल भिरार कपुन भावक दुहितर याचते न तो दत्त , स कपटधादतया साधून सेवते तस्य भायेनोपगत पश्चात् कथयति-रतेन कारणेन पूषमागतो त त सबलोगो आदाति, कत्तिओ नादाति, ताहे से सो गेरुओ पोसमावण्णो छिद्दाणि मग्गति, अण्णया रायाए निम- तिमओ पारणए नेच्छति, यसो २ राया निमतेइ ताहे भणइ-जइ नवर मम कत्तिओ परियेसेइ तो नवर जेममि, राया भणइ-एर फरेमि, राया समणूसो कत्तियस्स घर गओ, कत्तिओभणइ-सदिसह, राया भणति-गेरुयस्स परिवेसेहि, कत्तिमो भणति-न यहइ अम्ह, तुम्ह विसयवासित्ति करेमि, चिंतेइ-जइ पवइओ हातो न एर भवत, पच्छा णेण परि पेमिय, सो परियेसेजतो अगुलि पालेति, किह ते ?, पच्छा कत्तिओ तेण निषेएण पवइओ नेगमसहस्सपरिवारो मुणिमुपयसमीरे, पारसगाणि पढिो, पारस परिसाणि परियाओ, सोहम्मे कप्पे सक्को जाओ, सो परिवायओ तेणा भिभोगेण आभिमोगिमो परावणो जाओ, पेच्छिय सफ पलाओ गहिउ सक्को विलग्गो, दो सीसाणि कयाणि, सकावि दो जाया, एव जापइयाणि सीसाणि विजयति तारतियाणि सफो रिउवति सकरूवाणि, ताहे नासिजमारद्धो, 11ोर मादिगते, भाषिक नादिपते, पदा तस्मै स गैरिक प्रवेपमापनबिद्राणि मागयति, अयदा राज्ञा निमत्रित पारणके ने छति, एगो रागनिमप्रति मानि-गी पर पाकिमा परिवपयति तर्हि नपर मामि, राजा भणति-एव करोमि, राजा समनुष्य कार्तिकस्य गृह गत । riमोनी-गर, रामा मारिरिक परिवेश्य, कातिको मगति-न यततेऽसाक, युप्मद्विपयवासीति करोमि चिन्तयति-यदि प्रबजितोऽभविष्य नाममविका, पन परिपेति स परियप्पमागोलि चाष्ट्रपति, कध तय, पश्चात् फाकिस्तेन निवदेन प्रबजितो नैगमसहस्रपरिवारो मुनिसुव्रत मी पोप , मोधर्मे फसे शशेतात , स परिवाट् तेनाभियोगेनाभियोगिक परावणो जात Pीगोनम, तो कृने, "TA पति दी जातो, पर यान्ति गीर्षाणि विश्वति तावरित रूपाणि विकुर्वति शन , तदा नष्टमार ध दृष्ट्वा च शक प - , रुद्रविष्णुसुगतादीनि अन्यतीर्थिकपरिगृहीतानि वा(अर्हत् चैत्यानि-अर्हत्प्रतिमालक्षणानि यथा भौतपरिगृहीतानि वीरभ । द्रमहाकालादीनि वन्दितु वा नमस्कर्तुवा, तत्र वन्दन-अभिवादन, नमस्करण-प्रणामपूर्वक प्रशस्तपनिभिर्गुणोरकीर्तन, को दोप स्यात् !, अन्येपा तद्भक्काना मिथ्यात्वादिस्थिरीकरणादिरिति, तथा पूर्व-आदी अनालप्तेन सता अन्यतीधिस्ता नेपालप्तु वा सलप्तु वा, तत्र सकृत् सम्भाषणमालपन पौन पुन्येन सलपन, को दोप स्यात् ?, ते हि तप्ततरायोगोलकल्या खल्वासनादिक्रियाया नियुक्ता भवन्ति, तत्प्रत्यय कर्मनन्ध , तथा तेन वा प्रणयेन गृहागमन कुर्यु , अथ च धावस्य स्वजनपरिजनोऽगृहीतसमयसारस्तै सह सम्बन्ध यायादित्यादि, प्रथमालप्तेन वसम्भ्रम रोकापवादभयात् कीदृशस्त्य मित्यादि वाच्यमिति, तथा तेषामन्यतीथिकाना अशन-घृतपूर्णादि पान-द्राक्षापानादि सादिम-त्रपुषफलादि स्वादिग -ककोललवङ्गादि दातु वा अनुप्रदातु वान कल्पत इति, तत्र सकृद् दान पुन पुनरनुप्रदानमिति, किं सर्वधैर न कल्पत इति , न, अन्यथा राजाभियोगेनेति-राजाभियोग मुक्त्या वलाभियोग मुक्त्वा देवताभियोग मुक्त्या गुरुनिग्रहेण- गुरुनिग्रह मुक्त्या वृत्तिकान्तार मुक्त्वा, एतदुक्त भवति-राजाभियोगादिना दददपि न धर्ममतिकामति । इह चोदाहरणानि, 'कह रायाभिओगेण देतो णातिचरति धम्म ?, तत्रोदाहरणम्-हत्धिणाउरे नयरे नियसन राया, कत्तिओ सेठी नेगमसहस्सपढमासणिओ सावगवण्णगो, एव कालो वच्चइ, तत्थ य परिवायगो मासमामेण समइ, १ कथ राजाभियोगेन ददनातिचरति धर्म हस्तिनापुरे नगरे जिता राजा, कार्तिक श्रेष्ठी निगमसहसमयमासनिक भायणक , नजति, तत्र च परिव्राजको मासमासेन क्षपयति, त संघलोगो आदाति, कत्तिओ नादाति, ताहे से सो गेरुओ पओसमावण्णो छिहाणि मग्गति, अण्णया रायाए निम- तिओ पारणए नेच्छति, बहुसो २ राया निमतेइ ताहे भणइ-जइ नवर मम कत्तिओ परिवेसेइ तो नवर जेमेमि, राया भणइ-एर फरेमि, राया समणूसो कत्तियरस पर गओ, कत्तिओभणइ-सदिसह, राया भणति-गेरुयस्स परिवेसेहि, कत्तिो भणति-न वट्टइ अम्ह, तुम्ह विसयवासित्ति करेमि, चिंतेइ-जइ पधइओ हातो न एर भवत, पच्छा णेण परि पेसिय, सो परिवेसेजतो अगुलिं चालेति, किह ते १, पच्छा कत्तिओ तेण निवेएण पवइओ नेगमसहस्सपरिवारो मुणिमुपयसमीने, वारसगाणि पढिओ, पारस परिसाणि परियाओ, सोहम्मे कप्पे सको जाओ, सो परिवायओ तेणा भिभोगेण आभिओगिओ एरावणो जाओ, पेच्छिय सफ पलाओ गहिउ सको विलग्गो, दो सीसाणि कयाणि, सकावि दो जाया, एव जापइयाणि सीसाणि पिउयति तावतियाणि सक्को विउधति सकरूवाणि, ताहे नासिउमारद्धो, समोर मानिपते, काकि दिपने, पदा ती स गैरिफ प्रदेपमापनलिदाणे मागयति, जयदा राज्ञा निमन्त्रित पारणके ने छति, पर रामा निमप्रति हामणी-पी पर फातिर मा परिवेषयी तर्हि नपरं जेमामि, राता भणति-एव करोमि, राजा समनुष्य कार्तिकस्य गृह गत । मिकी मशी-रिन, मारिरिक परिषेपप, कार्तिको मणति-न यत्ततेऽसाक, युप्मद्विषयवासीति करोमि चिन्तयति-यदि प्रवजितोऽभविष्य मानसिपमा न परिपेशित, स परिपेयमागोऽनुलिं चालयति, कप तब !, पश्चात् कार्तिकस्तेन निवदेन प्रबजितो नैगमसहस्रपरिवारो मुनिसुवत मीन, पानि पति, मापात पर्याय , मोपमें फरसे को त , स परिबाट तेनाभियोगेनाभियोगिक रावणो जात दृष्ट्वा च शक्र पला ANTीगो निदेना ने, TRA शि दी जाती, एय पारन्ति गीपाणि विर्वति तापति रूपाणि विकुर्वति शन , तदा नष्टुमार ध ,
No text on this page.
गाथा भाषिताऽषेत्यभिहितमानुपगिक, प्रकृत प्रस्तुम , तत्र यस्मात् श्रावकधर्मस्य तावत् मूल सम्यक्त्व तस्माद् तद्गत भेध विधिमभिधातुकाम आह- तत्य समणोबासो पुथामेव मिच्छताओ पडिफमइ, समत्त उक्सपञ्जइ, नो से कप्पइ अन्नप्पभिई अनधि पा अधिभदेवपाणि चा अन्नउत्थियपरिग्गहियाणि अरिहतचेइयाणि या वदित्तए वा नम सिराणा पुन्धि अणालतण आरचित्ता वा सलवित्तए वा तेसि असण वा पाण वा खाइम वा साइम ग दाउ या अणुप्पयाउ पा, ननत्य रापाभिओगेण गणाभिओगेण यलामिओगेण देवयाभिओगेण गुरुनि गोण पिसीकनारण, से प समत्ते पसत्यसमत्तमोहणियकम्माणुवेयणोवसमसयसमुत्थे पसमसवे गाइनिंगे सुरे गागपरिणामे पत्ते, सम्मत्रास्म समणोपासण्ण इमे पच अइयारा जाणियव्वा न समाय रिणा, तनहा-ममा झगा पितिगिजा परपासडपससा परपासडसधये (सत्रम् ) ॥ सम्म व्यागया-प्रमणानामुपामकः प्रमणोपामा श्रापक इत्यर्थ , श्रमणोपासक 'पूर्वमेव' आदायेव श्रमणोपासको भार मिप्यारगत-तत्त्वार्धाप्रसानपात् प्रतिकामति-नियर्तते, न तनिवृत्तिमात्रमत्राभिप्रेत, किं तर्हि ?, तनिवृत्तिद्वारेण मम्प-नवार्थप्रधानम्प उप-मामीप्येन प्रतिपयते,सम्यक्त्वमुपसम्पतस्य सत न से' तस्य 'कल्पते' युज्यते अद्यप्रभृति' मम्पराविधिकागदारभ्य, किन फत्पते -भयतीथिकान्-चरपरिमानकभिक्षुभौतादीन अन्यतीर्थिकदेवतानि- छन्भगा, एते य थूलगमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय छ २, मेलिया छत्तीस, एते य धूलगाद त्तादाणपढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि घरेसु पत्तेय २ छत्तीस २, मेलिया दो सया सोलसुत्तरा, एते धूलगमुसा वायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि पत्तेय दो दो सया सोल्सुत्तरा, सवि मिलिया दुवालस सया छणउया, |एए यमूलाओ आरम्भ सवेवि सहस्सा पचसया वाणउया, दुवालससया छण्णउया ३, मिरिया छसहस्सा चत्वारि सया असीया, ततश्च यदुक्त प्राक् 'चउसजोगाण पुण चउसठिसयाणऽसीयाणि'त्ति, इयाणि पचगचारणिया, तत्व थूटगपाणाइराय थूल गमुसावाय थूलगादत्तादाण थूलगमेहुण थूलगपरिग्गह च पञ्चक्खाइ दुविहतिविहेण १ पाणातियायाति २ ३थूलगपरि- ग्गह दुविह दुविहेण २ एव पुवक्कमेण छन्भगा, एए थूलगमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वीयाइसुपि पचेय २ छ छ, मेलिया छत्तीस, एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वीयादिसुवि पत्तेय २ छत्तीस २, मिलिया दो सया सोलसुत्तरा, एए य थूलगभुसावायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि पत्तेय २ दो सया सोलमुत्तरा २, मेलिया दुवालस सया छन्नउया, एए य थूलगपाणातिवायपढमघरममुचमाणेण लद्धा, रितियाइसुवि पचेय २ दुवालस सया छण्णउया, सवेवि मेलिया सत्तसहस्सा सत्तसया छावुत्तरा, ततश्च यदुक प्राक् 'सत्ततरीसयाइ छसत्तराइ तु परसजोए' एतद् भावित, 'उत्तरगुणअविरयमेलियाण जाणाहि सघग्ग'ति उत्तरगुणगाही एगो चेर भेओ, अपिरयसम्मदिही मितिमी, एएहि मेलियाण ससि पुवभणियाण भेयाण जाणाहि सबग्ग इम जात, परूवण पडुच त पुण इम-सोलस चेचैत्यादि गाथा भाषिताऽधयेत्यभिहितमानुषङ्गिक, प्रकृत प्रस्तुमः, तत्र यस्मात् श्रावकधर्मस्य तावत् मूल सम्यक्त्व तस्माद् तद्गत मेव विधिमभिधातुकाम आह- सत्य समणोयासमो पुव्यामेष मिच्छत्ताओ पडिफमइ, समत्त उयसपजइ, नो से कप्पइ अन्जप्पभिई असउत्थिा या असउत्यिभवेययाणि चा अनउत्थिपपरिग्गहियाणि अरिहतचेइयाणि वा वदित्तए वा नम सिस या पुगि अणारसण आरयिता वा सलवित्तए वा तेसि असण वा पाण वा खाइम या साइम या दाउ पा अणुप्पयाउ पा, नतत्य रायाभिओगेण गणाभिओगेण बलाभिओगेण देवयाभिओगेण गुरुनि गहेण पित्तीतारेण, से प समत्ते पसत्यसमत्तमोहणियफम्माणुयेयणोवसमखयसमुत्थे पसमसवे गालिगे सुो मागपरिणामे पसरो, सम्मत्तस्म समणोपासण्ण इमे पच अइयारा जाणियचा न समाय रिगा, राजदा-मका फपा चितिगिच्छा परपासउपससा परपासडसथचे ( सूत्रम् ॥ मर ज्यागपाश्रमणानामुपामकः श्रमणोपासक श्रापक इत्यर्थ , श्रमणोपासक 'पूर्वमेव' आदावेच श्रमणोपासको मार निष्पारगत-तत्वाभिमानम्पात् प्रतिक्रामति-नियर्चते, न तनिवृत्तिमात्रमत्राभिप्रेत, किं तहि ?, तनिवृत्तिद्वारेण मम्मानवाप्रमानरूप उप-मामीप्येन प्रतिपद्यते, सम्यक्त्वमुपसम्पन्नस्य सत न 'से' तस्य 'कल्पते' युज्यते अद्यप्रभृति' मम्मम्ममापिकागदारम्प, किं न फसते ?-म यतीथिकान्-चरपरिमाजकभिक्षुभौतादीन अन्यतीथिकदेवतानि- एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुधि पत्तय दुवालस २, सोऽवि मेलिया वास्तरि, एते य थूलगमुसावायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेय वायत्तरि २, सपेषि मेलिया चत्तारि सया वत्तीमा, पर । धूलगमुसावाओ तिगसजोएण धूलगादत्तादाणेण सह चारिओ इयाणि थूलगमेहुणेण सह पारिजइ, ताय धूरगमुसाराय थूलगमेहुण थूलगपरिग्गह च पञ्चक्खाति दुविहतिविहेण १ मूलगमुसावाय धूलगमेहुण २ ३ थूलगपरिगह पुण दुविहदुनिहेण २३ पुषकमेण छभगा, एए थूल्गमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुधि पत्तेय २ छ २ हपति, सोऽपि मेलि याछत्तीस, एते यथूलगमुसाबादपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय छत्तीस २ हपति, सपेऽपि मेलियादोस या सोलसुत्तरा, चारिओ तिगसजोएणथूलगमुसाबाओ, इयाणि थूलगादत्तादाणादि चितिजइ, तत्थ थूलगादत्तादाण मेण परिग्गह च पञ्चक्खाइ दुविहतिविहेण १थूलगादत्तादाण थूलगमेहुण २ ३ थूलगपरिग्गह पुण दुविहदुपिहेण २,एर पुपफमेण छन्भगा, एते यथूलगमेहुणपढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुविपत्तेय छ २, सोऽपि मेलिया छत्तीस, एते यथूलगादत्ता दाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियाइसु पत्तेय छत्तीस २, सोऽवि मेलिया दो सया सोलसुत्तरा, एते य मूलामो आरम्भ सषेऽवि अडयाला छ सया बत्तीसा चउसया सोल्युत्तरादो सयाय वौसा चउसया सोलसुत्तरा दो मया, एए सपेऽपि मेठिया इगवीससयाइ सहाइ भगाण भवति, ततश्च यदुक्त प्राग तिगसजोगाण दसह भगसया एकनीसई सहा' तदेतद् भारित, इयाणि चउक्कचारणिया, तत्थ थूलगपाणाइवाय थूलगमुसाबाय थूलगादत्तादाण थूलगमेहुण च पयस्वाति दुषिहतिपिहेण १ पूल- गपाणातिवायाइ २-३ थूलगमेहुण पुण दुविहदुविहेण २, एव पुधकमेण छन्भगा, थूलगपरिग्गहेणवि छ, एएपि मेलिया - दुवालस, एते य धूलगादत्तादाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय दुवालस २, सवेवि मेलिया बाव- सरि, एते उ यूलगमुसावायपढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियासुवि पचेय बावत्तरि २, सवेवि मेलिया चत्तारि सया बत्तीसा, एते य यूरगपाणातियायपदमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय चत्तारि २ सया बत्तीसा, सवेवि मेलिया दो सहरसा पच सया वाणउया, इदाणि अण्णो विगप्पो-थूलगपाणाइवाय धूलगमुसावाय थूलगमेहुण थूलगप रिगह घ पञ्चक्खाति दुविह दुविहेण २, एव पुषकमेण छन्भंगा, एते उ थूलगमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, विति- यादिमु पत्तेय २छछ सपे मेलिया छत्तीस, एते उ थूलगमुसावायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय छत्तीस २, सपेवि मेलिया दो सया सोलसुत्तरा, एए यूगपाणाइवायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुधि पत्तेय २ दो २ सया सोरमुत्तरा, सपेपि मेलिया दुवालस सया छन्नउया, इयाणिं अण्णो विगप्पो-थूलगपाणाइवाय थूलगअदत्तादाण पूरगमेहुण धूळगपरिगह प पचरसाति दुविहतिविहेण १, थूलगपाणातिवात धूलगादत्तादाण यूलगमेहुण २ ३ यूलगप रिंगह च पुण दुबिहदुपिहेण २, एव पुपफमेण छन्भगा, एते य धूलगमेहुणरस पढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि छ २, मेलिया छत्तीम, एते य धृरगादत्तादाणपढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि यत्तेय छत्तीस २, सर्वेऽवि मेलिया दोनया गोलमुत्तरा, एतेय धूरगपाणाइबायपढमघरगममुचमाणेण रद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय दो दो सया सोलसुत्तरा, मयेऽपि मेरिया दुपारम सया छण्णश्या, इदाणिमणो विगप्पो-थूलगमुसायाय थूलगादत्तादाण थूग्गमेहुण थूलगपरि गह च पञ्चसाति दुरिहतिरिटेण १ यूरगमुसावायाति २३ धूलगपरिग्गह पुण दुविहदुविहेण २, एव पुवकमेण एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तैय दुवालस २, सपेऽवि मेलिया वायत्तरि, एते य थूलगमुसावायपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेय वावत्तरि २, सपेवि मेलिया चत्तारि सया यत्तीसा, पर थूलगमुसावाओ तिगसजोएण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ इयाणि थूलगमेहुणेण सह चारिजइ, तत्थ थूलगमुसावाय थूलगमेहुण थूलगपरिग्गह च पञ्चक्खाति दुविहतिविहेण १थूलगमुसावार्य धूलगमेहुण २ ३धूरगपरिग्गह पुण दुविहदुरिक्षण २.एव पुवक्कमेण छब्भगा, एए थूलगमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तय २ छ २ हवति, सपेऽवि मेलि- या छत्तीस, एते यथूलगमुसावादपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय छत्तीस २ हयति, सपेऽपि मेलियादोम या सोलसुत्तरा, चारिओ तिगसजोएणथूलगमुसावाओ, इयाणि थूलगादत्तादाणादि चितिज्जइ, तत्थ थूलगादत्तादाण मेण परिगह च पञ्चक्खाइ दुविहतिविहेण १थूरगादत्तादाणथूलगमेहुण २३)गपरिगह पुण दुविहदुविहेण २,एव पुपफमेण छन्भगा, एते यथूलगमेहुणपढमघरममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसुषि पत्तेय छ २, सपेऽपि मेलिया छत्तीस, एते यधूरगादत्ता दाणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वितियाइसु पत्तेय छत्तीस २,सवेऽवि मेलिया दोसया सोलसुत्तरा, एते य मूलागो आरम्भ सपेऽविअडयाला छ सया बत्तीसा चउसया सोलसुत्तरादो सया यवत्तीसा चउसया सोलसुत्तरा दोसया, एए सपेऽपि मेलिया इगवीससयाइ सहाइ भगाण भवति, ततश्च यदुक्त प्रारतिगसजोगाण दसण्ह भगसया एकवीसई सहा' तदेतद् भारित, इयाणिं चउक्कचारणिया, तत्थ थूलगपाणाइवाय थूलगमुसावायं धूलगादत्तादाण थूलगमेहुण च पञ्चक्खाति दुनिहत्तिविहेण १ मूल गपाणातिवायाइ २-३ थूलगमेहुण पुण दुविहदुविहेण २, एव पुषकमेण छन्भगा, थूलगपरिग्गहेणपि छ, एएवि मेठिया अवारस, एते यथूलगमुसावादपदमघरकममुचमाणेण लद्धा, एव बीयादिसविपत्तेय २ अट्ठारस रवति, सधेवि मेलिया अह सरसय, एव च धूरगपाणाइबायपढमघरममुधमाणेणलद्धा, एव बीयाइसुवि पत्तेय २ अइत्तर २ सय हवति, एए य सद्देवि मिलिया छ सयाणि अडयालाणि, एव धूलगपाणातियाओ तिगसजोएण थूलगमुसावारण सह चारिओ, एव अदत्तादाणेण सह चारिजति, तत्थ थूलगपाणाइवाय थूलगादत्तादाण थूलगमेहुण च पञ्चक्खाइ दुवितिविहेण १ थूलगपाणाइवाय धूरगादत्तादाण २-३ थूलगमेहुण पुण दुविह दुविहेण २ एव पुवकमेण छन्भगा, एव थूलगपरिरगहेणवि छ मेलिया दुवाटस, एते य अदत्तादाणपदमघरगममुचमाणेण लद्वा, एय बीयाइसुवि पत्तेय २ दुवालस २, सवेवि मेलिया वायत्तरि हाति, एते य पाणाइवायपढमयरममुचमाणेण उद्धा, एते वितियाइसुवि पत्तेय वायत्तरि २, सवेऽवि मिलिया चत्तारि सया बत्तीता हरति, एच धूरगपाणाइयाओ विगसजोगेण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ, इयाणि थूरमेहुणेण परिग्ग हेण सह चारिजइ, तत्य थूलगपाणाइयाय थूटगमेहुण थूलगपरिग्गह २-३ पाणातिवाय मेहुण २ ३ परिगह दुविह दुवि हेण २५ पुपफमेण छन्भगा, एए उथूलगमेहुणपढमपरगममुचमाणेण लद्धा, नितियादिसुवि पत्तेय २छ छ,सवेऽपि मेलिया छत्तीस, एते यथूलगपाणातिपायपढमघरगममुचमाणेण रद्धा, वितियादिसु पत्तेय २ छत्तीस, सवेषि मेलिया सोलसुत्तरा दोस या।एर धूरगपाणातिपाओ तिगसजोपण मेहुणेण सह चारिओ, चारिओयतिगसजोएण पाणातिवाओ, इदाणि मुसावाओ - पिविजइ, वत्थ धूलगमुमापाय थूठगादत्तादाण यूरगमेहुण च पञ्चक्खाति दुविह तिविण १ थूलगमुमावाय थूलगा दचादाण २-३ यूलगमेहुण पुण दुविह दुनिहेण २ ए५ पुषकमेण छन्भगा, एव थूलगपरिग्गहेणवि छ, मेलिया दुबालस, C वायाइ चितिजइ-तत्थ थूलगमुसावाय थूरगअदत्तादाण पञ्चक्खाति दुविह तिविहेण १ थूलगमुसागाय दुविह तिमिहेण अदत्तादाण पुण दुविह दुविहेण २ एर पुवकमेण छभगा नायचा, एव मेहुणपरिगहेसु पत्तेय पत्तेय छ २, सपेवि मिलिया अहारस, एते मुसानाय पढमघरगममुचमाणेण लद्धा १८, एव बीयादिघरेसुवि पत्तेय २ अहारस २ भान्ति, एए सवेवि मेलिया अद्दुत्तर सयति, चारिओ धूलगमुमावाओ, इयाणि धूरगादत्तादाणादि चिंतिजति, तत्व थूलगादचादाण थूलगमेहुण वा पञ्चक्खाति दुविहतिविहेण १, थूलगअदत्ताण २ ३ थूलगमेहुण पुण दुविह दुविहेण २-२एर पुपफमेण छन्भगा नायबा, एव थूलगपरिग्गहेणवि छभगा, मेलिया वारस, एए य थूलगअदत्तादाण पढमघरममुचमाणेण रद्धा, एर वितियाइसुवि पत्तेय छ २ हवति, एते सवेवि मेलिया वायत्तरि हवति, चारित यूलगादत्तादाण, इदाणिं थूरगमे थुणादि चितिजति, तत्थ थूलगमेहुण थूलगपरिग्गह च पञ्चक्खाति दुविध तिविधेण १ थूलगमेथुण थूलगपरिग्गह पुण दुविध दुविधेण २ एव पुषकमेण छन्भगा, एते थूलगमेथुणपदमघरममुचमाणेण लद्धा, एर पीयादिसुपि पत्तेय २ छ २ हवति, सवि मेलिया छत्तीस, एते य मूलाओ आरम्भ सवि चोतालसय अठुत्तरसय पारत्तरि छत्तीम मेलिता तिण्णि सताणि सहाणि हवति, ततश्च यदुक्त प्राक् 'दुगसजोगाण दसण्ह तिनि सहा सता होति'त्ति तदेतद् भारित, इदाणि तिगचारणीयाए थूलगपाणातिवात धूरगमुसावाय थूलगादत्तादाण पञ्चखाति दुविध तिविधेण १ यूटग पाणातिवात यूलगमुसावाद २-३ थूलगादत्तादाण पुण दुविध दुविधेण २ थूलगपाणातिपाय थूटगमुसापाय २३ थूलगादत्तादाण पुण दुविह एगविहेण ३ एव पुवकमेण छन्भगा, एव मेहुणपरिग्गहेमुवि पत्तेय २ छ २, सपेरि मेलिया अवारस, एते य थूरगमुसाबादपढमघरकममुचमाणेण लद्धा, एव बीयादिसुवि पत्तेय २ अट्ठारस २ हवति, सोवि मेलिया अह- तर सयं, एव च धूरगपाणाइयायपढमघरममुचमाणेण लद्धा, एव बीयाइसुवि पत्तेय २ अडुत्तर २ सय हयति, एए य सदेवि मिलिया छ सयाणि अडयारराणि, एव धूरगपाणातिवाओ तिगसंजोएण थूलगमुसावाएण सह चारिओ, एव अदत्तादाणेण सह चारिजति, तत्थ थूलगपाणाइवाय थूलगादत्तादाण थूलगमेहुण च पञ्चक्खाइ दुवितिविहेण १ थूलगपाणाइवाय धूरगादत्तादाण २-३ थूरगमेहुण पुण दुविह दुविहेण २ एव पुषकमेण छन्भगा, एव थूलगपरिग्गहेणवि छ मेलिया दुपालस, एते य अदत्तादाणपढमपरगममुचमाणेण लद्धा, एव वीयाइसुवि पत्तेय २ दुवालस २, सरि मेलिया वापत्तरि हाति, एते य पाणाइयायपढमघरममुचमाणेण लद्धा, एते वितियाइमुवि पत्तेय वावत्तरि २, सवेऽवि मिलिया चत्तारि सया पत्तीसा हाति, एच थूलगपाणाइयाओ विगसजोगेण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ, इयाणि थूलमेहुणेण परिग हेण सह पारिजइ, तत्व धूलगपाणाइनाय थूलगमेहुण थूलगपरिग्गह २-३ पाणातिवाय मेहुण २ ३ परिग्गह दुविहं दुवि हेण २एर पुपफमेण छन्भगा, एए उथूरगमेहुणपढमघरगममुचमाणेण लद्धा, वित्तियादिसुवि पत्तय २ छ छ,सवेऽपि मेलिया छत्तीस, एते य यूटगपाणातियायपढमपरगममुचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेय २ छत्तीस, सवेधि मेलिया सोलसुत्तरा दोस या।एर धूलगपाणातिमाओ तिगसजोएण मेहुणेण सह चारिओ, चारिओ यतिगसजोएण पाणातिवाओ, इदाणि मुसावाओ पितिजाइ, वत्य धूलगमुमाराय थूलगादत्तादाण थूरगमेहुण च पञ्चरखाति दुविह तिविहेण १ थूलगमुसावाय यूलगा- दचादाण २ ३ धूलंगमेहुण पुण दुरिह दुरिहेण २ एर पुषकमेण छन्भगा, एव थूलगपरिग्गहेणवि छ, मेलिया दुवालस,
सय ॥ ६ ॥ अहा अणुव्वए चेव पडुच्च एकगादिसजोगदुवारेण पभूयतरा भेदा निदसिजति, तत्रेयमेकादिसयोगपरिमाणप्रदर्शनपराs
न्यकर्तृकी गाथा ॥
पचण्टमणुवयाण इक्कगदुगतिगचउकपणहि । पचगदसदसपणइफगे न सजोग काय ना ॥१॥
एतीए वक्खाण-पचण्हमणुवयाण पुवभणियाण 'एकगदुगतिगचउक्कपणएहि' चिंतिजमाणाण 'पचगदसदसपणगए
कगो य सजोग णातवा' एकेण चितिज्जमाणाण पच सजोगा, कह?, पचसु घरएसु एगेण पचेर भवन्ति, दुगेण चितिज-
माणाण दस चेव, कह ?, पढमवीयघरेण एको १पढमततियघरेण २ पढमचउत्थघरेण ३ पढमपचमघरेण नितियततिय
घरेण ५ वीयचउत्यघरेण ६ वीयपचमघरेण सत्तमो ७ ततियचउत्थघरेण ८ ततियपचमघरेण ९ चउत्थाचमघरेण १०॥
तिगेण चितिज्जमाणाण दस चेव, कह १, पढमवियततियघरेण एको १ पढमनितियचउत्थघरेण २ पढमवितियपचमपरेण
३ पढमतईयचउत्थघरेण ४ पढमततियपचमघरेण ५ पढमचउत्थपचमघरेण ६ रितियततियचउत्यपरएण ७ वितियततिय-
पचमघरेण ८ वितियचउत्थपचमघरेण ९ ततियचउत्थपचमघरेण १०१ चउक्कगेण चिंतिजमाणाण पप हमति, कर , पदमपि
तियततियचउत्थघरेण एको पढमवितियततियपचमघरेण २ पढमवितियचउत्थपचमघरेण ३ पढमततियचउत्थपरमपरेण
४ वितियततियवउत्थपचमघरेण ५, पचगेण चितिजमाणाण एगो चेव भवतित्तिगाथार्थ ॥१॥ एत्य य एफगेण य
जे पच सजोगा दुगेण जे दस इत्यादि, एएसि चारणीयापोगेण आगयफलगाहामओ तिण्णि-
वयमिक्कगसजोगाण हुति पचण्ह तीसई भगा । दुगसजोगाण दसण्र तिन्नि सट्टा सया हुति ॥१॥
सजोगाण दसह भगसय इकवीसई सहा । चउसजोगाण पुणो चउसट्ठिसयाणिऽसीयाणि ॥२॥ सत्तुसरि सयाइ सत्तराइ च पच सजोए । उत्तरगुण अविरयमेलियाण जाणाहि सब्बग्ग ।। ३ ।। सोरस नेवसहस्सा अहसया चेव होति अहिया। एसो उवासगाण वयगविही समासेण ॥४॥(प्र.) व्यारया-एताश्चतस्रोऽप्य यकृता सोपयोगा इत्युपन्यस्ता , एतासि भावणाविही इमा-तत्र तावदिय स्थापना, प्रामु००म०प० थूलगपाणातिवात पञ्चक्खाइ दुविह तिविहेण १ दुविह दुविहेण २ दुविह एक्कविहेण ३ एग २३२३३२३२३, बिह तिविहेण ४ एगविह दुविहेण ५ एगविह एगविहेण ६, एव थूलगमुसावायअदत्तादाण २२२२२२ मेहुणपरिग्गहेसु, एफेफे छभेदा, एए सवि मिलिया तीस हवतित्ति, ततश्च यदुक्त प्राक् 'वय RIRAMPIRRRR एकगसजोगाण होती पचण्ह तीसई भग'त्ति तद् भावित, इयाणि दुगचारणिया-थूलगपाणाइ १३३२३१-३१३३ १०३ वाय थूर गमुसायाय पञ्चक्खाति दुविहतिरिहण १ थूलगपाणाइयाय दुविहतिविहेण थूलगमुसा शाशश२ १२२ याय पुण दुविह दुरिहेण २ थूरगपाणाइवाय २३ थूलगमुसावाय पुण दुविह एगविहेण ३ ११।११।११।१यूरगपाणाइयाय २ ३ यूलगमुसावाय पुण एगविहतिविहेण ४ थूलगपाणाइवाय २ ३ थूलगमु- सापाय पुण एगरिह दुविहेण ५ थूलगपाणातिवाय २३ थूलगमुसावाय पुण एगविहएगविहेण ६, एर थूलगभदत्तादा णमेहुणपरिग्गहेसु एफेफे छन्भगा, सपेविमिलिया घउपीस, एए य थूलगपाणाइवाय पढमघरगममुचमाणेण लद्धा, एप विति पादिपरएमु पत्तेय घरपीस हयति, एए य सपेवि मिलिया चोयाल सय, चालिओ थूलगपाणाइवाओ, इयाणि थूलगमुसा
सय ॥ ६ ॥ अहा अणुव्वए चेव पडुच्च एफगादिसजोगदुवारेण पभूयतरा भेदा निदसिजति, तत्रेयमेकादिसयोगपरिमाणमदर्शनपराउ
न्यकर्तृकी गाथा ॥
पचण्हमणुवयाण इकगदुगतिगचउकपणहि । पचगदसदसपणइफगे ग्र सजोग काय ना ॥ १ ॥
एतीए वक्खाण-पचण्हमणुवयाण पुवभणियाण 'एकगदुगतिगचउकपणएहि' चिंतिजमाणाण 'पचगदसदसपणगए
कगो य सजोग णातवा' एक्केण चितिजमाणाण पच सजोगा, कह?, पचसु घरएम एगेण पचेर भरन्ति, दुगेण चिंतिज
माणाण दस चेव, कह ?, पढमवीयघरेण एको १पढमततियघरेण २ पढमचउत्थघरेण ३ पढमपचमघरेण ४ पितियततिय
घरेण ५ वीयचउत्थघरेण ६ वीयपचमघरेण सत्तमो ७ ततियचउत्थघरेण ८ ततियपचमघरेण ९ चउत्थपचमघरेण १० ॥
तिगेण चितिजमाणाण दस चेव, कह १, पढमवियततियघरेण एको १ पढमवितियचउत्थघरेण २ पढमपितियपचमपरेण
३ पढमतईयचउत्थघरेण ४ पढमततियपचमघरेण ५ पढमचउत्धपचमघरेण ६ नितियततियचउत्थघरएण ७ वितियततिय
पचमघरेण ८ वितियचउत्थपचमघरेण ९ ततियचउत्थपचमघरेण १०१ चउक्कगेण चिंतिजमाणाण पच हरति, कह १, पढमनि-
तियततियचउत्थघरेण एको पढमवितियततियपचमघरेण २ पढमवितियचउत्धपचमघरेण ३ पढमततियचउत्थपचमपरेण
४ वितियततियचउत्थपचमघरेण ५, पचगेण चितिजमाणाण एगो चैव भवतित्तिगाथार्थ ॥१॥ एत्थ य एकगेण य
जे पच सजोगा दुगेण जे दस इत्यादि, एएसि चारणीयापओगेण आगयफलगाहाओ तिण्णि-
वयमिकगसजोगाण हुति पचण्ह तीसई भगा । दुगसजोगाण दसण्र तिन्नि सट्टा सया हुति ॥१॥
मणेण वायाए कारण य', एते सत भगा करणेण, एव कारवणेणवि एए चेव सत्त भगा १४, एव अणुमोयणेणवि सत्त भगा २१, अहा न करेइ न कारवेइ मणसा १ अहमा न करेइ न कारवेइ वचसा, २ अहवान करेइ न कारवेइ कारण ३ अहवान करेइन कारयेइमणसाचयसा५अहह्या न करेइन कारवेइ मणसा कायेण ५ अहवा न करेइन कारवेइ वयसा काय सा ६ अहवा न करे न कारवेइ मणसा वयसा कायसा ७, एते करणकारावणेहि सत्त भगा ७ एव करणाणुमोयणेहिरि सच भगा ७, एर कारायणाणुमोयणेहिवि सत्त भगा, ए। करणकारावणाणुमोयणेहिवि सत्त भगा ७, एवेते सत्त सत्त- भगाण एगणपण्णास विगप्पा भान्ति, एत्थ इमो एगणपनासइमो विगप्पो-पाणातिवाय न करेइ न कारवेइ करेंतपि 17 1 समणुजाणइ मणेण वायाए कारणति, एस अतिमविगप्पो पडिमापडिवन्नस्स समणोवासगरस तिविहतिविहेण भरतीति, एवं वार अतीतकाले पडिफमतस्स एगणपण्णा भवन्ति, एव पडुपण्णेवि काले सवरेतस्स एगणपण्णा भवन्ति, एव अणागरपि काले पञ्चसायतरम एगणपनासा भान्ति, एवमेता एपूणपण्णासा तिणि सीयाल सावयसय भवति-- सीपान भगसप उस्स विसोही होति उचलद्ध । सो सलु पचक्खाणे उसलो सेसा आसरा उ ॥ १ ॥ एव पुण पचहि अणुवरहि। मुगिय गरापानि परोमापि सारयाण भवन्ति,-सीयाल भगसय गिहिपचकसाणभेयपरिमाण । जोगत्तियकरणत्तियकालतिएण गुणेय प ॥२॥ सीपा मगसय पधर पाणमि सम्म उवद्ध । सो खल पचरखाणे कुसलो सेसा अकुसरा य ॥ ३ ॥ सीयाल भगसय गिहि परनामेपरिमान । त प विहिमा इमेण मायन्य पयरेण ॥ ४ ॥ तिनि तिया तिति दुया तिनिधिका य हुति जोगेसु । तिदुइक EिTTE विदुएग पेश करनाइ ॥ ५॥ परमे रन्मइ एगो सेमेमु पएमु विय तिय तियति । दो नव तिय दो नवगा तिगुणिय सीयाल भग - - ण सप्तम , इह च सम्पूर्णासम्पूर्णोत्तरगुणभेदमनादृत्य सामान्येनेकएर भेदो विवक्षित , 'अविरयओ चैर गठमओ'त्ति भरि रतश्चैवाष्टम इति अविरतसम्यग्दृष्टिरिति गाथार्थ ॥ १५५९ ॥ इत्यमेते अष्टौ भेदा प्रदशिता , एत एव विभग्यमाना द्वात्रिशद् भवन्ति, कथमित्यत आह–'पणगत्ति पञ्चाणुव्रतानि समुदितान्येन गृह्णाति कश्चित्, तमोक्तलक्षणा पद् भेदा भवन्ति, 'चउक्क च'त्ति तथाऽणुव्रतचतुष्टय गृह्णात्यपरस्तत्रापि पडेव, 'तिग'न्ति एवमणुप्रतनय गृह्णात्यन्यस्तगापि पडेय, 'दुग च'त्ति इत्यमणुव्रतद्वय गृह्णाति, तत्रापि पडेव, 'एक वत्ति तथाऽन्य एकमेवाणुव्रत गृह्णाति, तनापि पडेव, 'गिण्डइ वयाईति इत्थमनेकधा गृह्णाति व्रतानि, विचित्रत्वात् श्रावकधर्मस्य, एरमेते पञ्च पदकाखिशद् भवन्ति, प्रतिपपोत्तर- गुणेन सहकत्रिशत् , तथा चाह-'अहवावि (य) उत्तरगुणे'त्ति अथवोत्तरगुणान्-गुणमतादिरक्षणान् गृहाति, समुदिवान्येर गृह्णाति, केवलसम्यग्दर्शनिना सह द्वात्रिशद् भान्ति, तथा चाह-'अहवावि न गिण्हती किंचित्ति अधया न गृहाति तानप्युत्तरगुणानिति, केवल सम्यग्दृष्टिरेवेति गाथार्थ ॥ १५६० ॥ इह पुनर्मूलगुणोत्तरगुणानामाधार सम्यक्त्व पर्त्तते तथा चाह-निस्सकियनिक्कखिय'गाहा, शङ्कादिस्वरूपमुदाहरणद्वारेणोपरिष्टाद् वक्ष्याम 'धीरवचने' महावीरवर्द्धमानस्यामि प्रवचने 'एते' अनन्तरोक्ता द्वात्रिशदुपासका -श्रावका भणिता -उक्ता इति गाधार्थ ॥ १५६१ ॥ एत चेव यत्तीसतिविहा करणतियजोगतियकालतिएण विसेसेजमाणासीयाल समणोवासगसय भवति, कह १,पाणाइनाय न करेति मणेण, अथवा पाणातिपात न करेइ वायाए, अहवा पाणातिपात न करेइ कारण ३, अथवा पाणातिवात न करेति मणेण यायाए य, अधरा पाणातिवाय न करेति मणेण काएण य, अथवा पाणातिपात न करेति वायाए कारण य ६, अथवा पाणातिपात न परेति ।
मणेण वायाए कारण ये', एते सत्त भगा करणेण, एप कारवणेणवि एए चेव सत्त भगा १४, एव अणुमोयणेणवि सत्त भगा २१, अहया न करेइ न कारवेइ मणसा १ अहवा न करेइ न कारवेइ वचसा, २ अहवान करेइ न कारवेइ कारण ३अदवा न करेइन कारवेइ मणसाययसा ५अहवान करेइन कारवेइ मणसा कायेण ५ अहवा न करेइ न कारवेइ वयसा काय- सा ६ अह्या न करेइ न कारयेइ मणसा वयसा कायसा ७, एते करणकारावणेहि सत्त भगा ७ एव करणाणुमोयणेहिवि सत्त भगा ७, एन फारायणाणुमोयणेहिवि सत्त भगा, एव करणकारावणाणुमोयणेहिवि सत्त भगा ७, एवेते सत्त सत्त भंगाण एगूणपण्णास विगप्पा भवन्ति, एत्य इमो एगणपनासइमो विगप्पो-पाणातिवाय न करेइ न कारवेइ करेंतपि गरन मणुजाणइ मणेण वायाए काएणति, एस अतिमविगप्पो पडिमापडिवनस्स समणोवासगस्स तिविहतिरिहण भवतीति, पर ताप अतीतकाले पडिफमतरस एगूणपण्णा भवन्ति, एव पडुपण्णेवि काले सपरेंतस्स एगूणपण्णा भवन्ति, एव अणागएपि काले पचवायतरम एगूणपासा भरन्ति, एवमेता एगूणपण्णासा तिण्णि सीयाल साययसय भवति- सोपान मगमय वत्स सिरोहीऍ होति रवठद्ध । सो सलु पचक्खाणे कुसलो सेसा असला उ ॥ १॥ एव पुण पचहि अणुवएहि | | गुपिय यसपालि पानीसागि सारयाण भवन्ति,सीयाठ भगसय गिहिपञ्चक्साणभेयपरिमाण । जोगत्तियकरणतियकालतिएण गुणेयर ॥२॥ सीपान भासप पयवाणमि सम्म उवठद्ध । सो खन पञ्चरखाणे कुसलो सेसा अकुसला य ॥ ३॥ सीयाल भगसय गिहि पघागाभेपपरिमान । त प पिहिमा इमेण भाषेयन्च पयरेण ॥ ४ ॥ तिनि तिया तिन्नि दुया तिनिक्किा य हुति जोगेसु । तिदुइक्क विनिपग घेर करणा ॥ ५॥ पटमे लव्मर एगो सेमेसु पएमु विय तिय तियति । दो नव तिय दो नवगा तिगुणिय सीयाल भग . , व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्व प्रतिपन्नाणुव्रतोऽपि प्रतिदिवस यतिभ्य सकाशात् साधूनामगारिणा च सामाचारी शृणोतीति श्रावक इति, उक्त च-"यो ह्यभ्युपेतसम्यक्त्वो, यतिभ्य प्रत्यह कथाम् । शृणोति धर्मसम्बद्धामसी धारक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणा धर्म २ तस्य विधिस्त वक्ष्ये-अभिधास्ये, किभूत -'धीरपुरुषप्रज्ञप्त' महासत्त्वमहायुद्धि तीर्थकरगणधरमरूपितमित्यर्थ , य चरित्त्या सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यैहिकामुष्मिकाणि प्रामुवन्तीति गाधार्थ ॥१५१६॥ तत्र-'साभिग्गहा य निरभिग्गहा ये गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहा -प्रतिज्ञाविशेषा सह अभिग्रहैर्वर्तन्त इति साभिग्रहा ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वक देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेप्पेकस्मिश्च (स्मिन्) या भगन्त्येव तेषामभिग्रह निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहा , ते च केवलसम्यग्दर्शनिन एव, यथा कृष्णसत्यकिश्रेणिकादर इत्थ ओघेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भान्ति, ते पुनद्विविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इति गाथार्थ ॥१५५७॥ तत्र यथाऽप्यविधा भवन्ति तथोपदर्शयनाह--'दुविहतिविहेण' गाहा, इद योऽसौ कञ्चनाभिग्रह गृह्णाति स ह्येव-द्विविध मिति कृतकारित 'त्रिविधेने तिमनसावाचा कायेनेति, एतदुफ भवति-रपूर प्राणातिपात न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथम , अस्यानुमतिरप्रतिपिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह सद्भावात् , तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसङ्गाद्, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्राजिताप्रनितयोरभे दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविध त्रिविधेनेत्यपि प्रत्यारयानमुक्तमगारिण , तच श्रुतोफत्पादन यद्यमेव, तदिह कस्मानोक्त नियुक्तिकारेणेति ', उच्यते, तस्य विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल य प्रपिनजिपुरेव प्रतिमा| प्रतिपयते पुत्रादिसन्ततिपालनाय स एष त्रिविध त्रिविधेनेति करोति, तथा विशेष्य वा किञ्चिद् वस्तु स्वयम्भूरमणम स्मादिक तथा स्कूटप्राणातिपातादिक चेत्यादि, न तु सकलसावधव्यापारविरमणमधिकृत्येति, ननु च नियुक्तिकारेण स्थूलपाणातिपातादापपि त्रिविधत्रिविधेनेति नोक्को विकल्प , 'चीरययणमि एए वत्तीस सापया भणिया' इति वचनाद न्यथा पुनरधिका स्युरिति ?, अनोच्यते, सत्यमेतत् , किंतु बाहुल्यपक्षमेवाङ्गीकृत्य तियुक्तिकारेणाभ्यधायि, यत् पुन छपिदपस्याधिशेपे कदाचिदेव समाचर्यते न सुटु समाचार्यनुपाति तनोक्त, वाहुल्येन तु द्विविध त्रिविधेनेत्यादिभिरेव पइभिरिंकल्प सर्वस्यागारिण सर्वमेव प्रत्यारयान भवतीति न कश्चिद् दोप इत्यल प्रसङ्गेन, प्रकृत प्रस्तुम , 'दुविह तिविहेण पितियो होतित्ति 'द्विविध मिति स्थूलप्राणातिपात न करोति न कारयति 'द्विविधेनेति मनसा वाचा, पदा मामा कायेन, यद्वा पापा कायेन, इह घ प्रधानोपसर्जनभावविवक्षया भावार्थोऽअसेय ,, तत्र यदा मनसा वाचा न करोति न फारयति तदा मनमैवाभिसन्धिरहित एव वाचापि हिंसकमनुग्नेय कायेनैव दुश्चेष्टितादिना करोत्यसज्ञि पत्, यदा मामा फायेन पन फरोति न कारयति तदा मनसाभिसन्धिरहित एर कायेन च दुश्चेष्टितादि परिहरनेव मनाभोगाद्वार हिमफ ते, यदा तु याचा कायेन च न करोति न कारयति तदा मनसैवाभिसन्धिमधिकृत्य करो गति, अनुमत्तिस्नु त्रिभिरपि नौशस्तीति भावना, एक शेषविकल्पा अपि भावनीया इति, 'दुमिह एगविहेण'ति मिधिमेकाधेित, 'एफरिह घेर तिरिहेण ति एकविध चर त्रिविधेनेति गाथार्थ ॥ १५५८ ॥ 'एगविह दुविहेणति परिध विविधा एफेमविहेण छहभो होई' एकविधमेकविधेन पष्ठो भवति भेद , उत्तरगुण सत्तमओ'त्ति प्रतिपनोत्तरगु- व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्व प्रतिपन्नाणुप्रतोऽपि प्रतिदिवस यतिभ्य सकाशात् साधूनामगारिणा च सामाचारी शृणोतीति श्रावक इति, उक्त च-"यो ह्यभ्युपेतसम्यक्त्वो, यतिभ्य प्रत्यह कयाम् । शृणोति धर्मसम्बद्धामसी धारक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणा धर्म २ तस्य विधिस्त वक्ष्ये-अभिधास्ये, किभूत --धीरपुरुपप्रज्ञप्त' महासत्तमहापुद्धि- तीर्थकरगणधरमरूपितमित्यर्थ , य चरित्या सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यैहिकामुप्मिकाणि प्रामुवन्तीति गाधार्थ ॥१५५६।। तत्र-'साभिग्गहा य निरभिग्गहा य गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहा-प्रतिज्ञाविशेषा सह अभिग्रहैर्वर्तन्त इति माभिग्रहा, ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वक देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेप्कस्मिश्च (स्मिन्) या भगन्त्येव तेषामभिप्रद निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहा , ते च केलसम्यग्दर्शनिन एप, यथा कृष्णसत्यकिणिकादग', इत्थ ओघेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भवन्ति, ते पुनद्विविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इतिगाथार्थ ॥१५५७॥ तत्र यथाऽष्टविधा भवन्ति तथोपदर्शयनाह-'दुविहतिविहेण' गाहा, इह योऽसौ कञ्चनाभिग्रह गृह्णाति स ह्येव-द्विविध मिति कृतकारित 'त्रिविधेने ति मनसावाचा कायेनेति, एतदुत भरति-रयूर प्राणातिपात न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथम , अस्यानुमतिरपतिपिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह- सभावात् , तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसङ्गाद्, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रबजिताप्रनितयोरभे दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविध त्रिविधेनेत्यपि प्रत्याख्यानमुक्तमगारिण , तच श्रुतोपवादन वद्यमेव, तदिह कस्मान्नोक्त नियुक्तिकारेणेति ?, उच्यते, तस्य विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल य प्रविमजिपुरेय प्रतिमा .
प्रतिपद्यते पुत्रादिसन्ततिपालनाय स एव त्रिविध त्रिविधेनेति करोति, तथा विशेष्य था किश्चिद् वस्तु स्वयम्भूरमणम स्यादिकं तथा स्थूलपाणातिपातादिक चेत्यादि, न तु सकल्सावधव्यापारविरमणमधिकृत्येति, ननु च नियुक्तिकारेण स्थूलप्राणातिपातादानपि त्रिविधत्रिविधेनेति नोत्तो विकल्प , 'वीरवयणमि एए वत्तीस सायया भणिया' इति वचनाद न्यथा पुनरधिका स्युरिति !, अत्रोच्यते, सत्यमेतत् , वितु बाहुल्यपक्षमेवागीकृत्य तियुक्तिकारेणाभ्यधायि, यत् पुन कचिदवस्थाविशेपे कदाचिदेव समाचर्यते न सुठु समाचार्यनुपाति तन्नोक्त, वाहुल्येन तु द्विविध त्रिविधेनेत्यादिभिरेव पइभिविकल्पै सर्वत्यागारिण सर्वमेव प्रत्याख्यान भवतीति न कश्चिद् दोप इत्यल प्रसङ्गेन, प्रकृत प्रस्तुम , 'दुविह तिविहेण वितियगो होतित्ति 'द्विविध मिति स्थूलमाणातिपात न करोति न कारयति 'द्विविधेने ति मनसा वाचा यदा मनसा कायेन, यद्वा वाचा फायेन, इह च प्रधानोपसर्जनभावविवक्षया भावार्थाऽवसेय,, तत्र यदा मनसा वाचा न फरोति न कारयति तदा मनसैचाभिसन्धिरहित एव पाचापि हिसकमब्रुवन्नेव कायेनैव दुश्चेष्टितादिना करोत्यसज्ञि रत्, यदा तु मनसा कायेन प न करोति न कारयति तदा मनसाभिसन्धिरहित एर कायेन च दुश्चेष्टितादि परिहरनेव अनाभोगावाचेर हिमरु बूते, यदा तु याचा कायेन च न करोति न कारयति तदा मनसैवाभिसन्धिमधिकृत्य करो तीति, अनुमतिस्तु विभिरपि सर्वेयास्तीति भावना, एव शेषविकल्पा अपि भावनीया इति, 'दुविह एगविहेण'ति द्विविधमेकरिधन, 'एफयिह चेय तिरिणति एकविध चैव त्रिविधेनेति गाथार्थ ॥ १५५८ ॥ एगविह दुविहेण ति एकविध द्विविधा 'एफेफबिहेण छडओ होई एकविधमेकविधेन पछो भवति भेद , 'उत्तरगुण सत्तमओ'त्ति प्रतिपनोत्तरगु व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्व प्रतिपन्नाणुव्रतोऽपि प्रतिदिवस यतिभ्य सकाशात् साधूनामगारिणा च सामाचारी शृणोतीति श्रावक इति, उक्त च-“यो ह्यभ्युपेतसम्यक्यो, यतिभ्य प्रत्यह कथाम् । शृणोति धर्मसम्बद्धामसी धारक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणा धर्म २ तस्य विधिस्त वक्ष्ये-अभिधास्ये, किभूत-धीरपुरुपप्रज्ञप्त' महासत्त्वमहावुद्धि तीर्थकरगणधरप्ररूपितमित्यर्थ , य चरित्त्वा सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यहिकामुष्मिकाणि प्रामुवन्तीति गाधार्थ ॥१५५६।। तत्र-साभिग्गहा य निरभिग्गहा य' गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहा-प्रतिज्ञाविशेषा सह अभिग्रहैवर्तन्त इति साभिग्रहा ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वक देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेप्कस्मिश्च (सिमन्) मा भान्त्येव तेपामभिग्रहा, निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहा , ते च केवल्सम्यग्दर्शनिन एप, यथा कृष्णसत्यकिणिकावर इत्य ओघेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भरन्ति, ते पुनद्विविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इति गाथार्थ ॥१५५७॥ तत्र यथाऽटविधा भवन्ति तथोपदर्शयनाह-'दुविहतिरिहण' गाहा, इह योऽसौ कञ्चनाभिग्रह गृह्णाति स ह्येव-'द्विविध मिति कृतकारित 'निविधेनेति मनसावाचा कायेनेति, एतदुक्त भवति-स्थूर प्राणातिपात न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथम , अस्यानुमतिरप्रतिपिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह सद्भावात् , तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसङ्गाद्, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रमनिताप्रनितयोरभे दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविध त्रिविधेनेत्यपि प्रत्यारयानमुक्तमगारिण, तच श्रुतोषरवादन वद्यमेव, तदिह कस्मान्नोक्त नियुक्तिकारेणेति ?, उच्यते, तस्य विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल य प्रविजिपुरेप प्रतिमा
-
यादया, तथा चोक्तम्-"पञ्चेन्द्रियाणि त्रिविध बल च, उवासनिश्वासमयान्यदायु । प्राणा दशैते भगवदिका, एषा
वियोगीकरणं तु हिंसा ॥१॥" तेषा वध प्राणयधो [न] जीववधस्तस्मिन् , मृपा वदन मृपावादस्तस्मिन्, असदभिधान
इत्यर्थ , 'अदत्चति उपलक्षणवाददत्तादाने परवस्त्नाहरण इत्यर्थे , 'मेहुण'त्ति मैथुने अब्रह्मसेवने यदुक्त भवति, 'परि
गहे व त्ति परिग्रहे चैत्र, एतेषु विपयभूतेषु श्रमणाना-साधूना मुलगुणा त्रिविधत्रिविधेन योगत्रयकरणत्रयेण नेतव्या-
अनुसरणीया , इयमन भावना-श्रमणा प्राणातिपाताद्विरतास्त्रिविध त्रिविधेन तत्थ 'तिविधान्ति न करेति न कारवेइ
३ करतपि अण्ण णाणुजाणेति, 'तिनिहति मणेण वायाए काएण, एवमन्यत्रापि योजनीयमिति गाथार्थ ॥२४३ ॥ इत्य
तापदुपदर्शित सर्वमूलगुणप्रत्यारयान, अधुना देशमूलगुणप्रत्यारयानावसर , तच्च श्रावकाणा भवतीतिकृत्वा पिनेयानु
प्रहाय तमर्मविधिमेनीपत प्रतिपिपादयिपुराह-
मायपधम्मस्सविहि बुच्छामी धीरपुरिसपनत्त । जचरिऊण सुविहिया गिहिणोवि सुहाइ पावति ॥ १५५६ ॥
साभिगाय निरभिग्गाय ओहेण सावपादुविहा।ते पुण विभजमाणा अट्टविदा हुति नाय वा ॥ १५५७ ॥
दुपिरतिविरेण पदमो दुविर दुबिहेण पीयओ होइ । दुपिड एगविहेण एगविह चेव तिविहेण ॥ १५५८ ॥
गगयिह दुविरेण इफिमरिहेण छडओ होह । उत्तरगुण सत्तमओ अविरयओ चेव अट्ठमओ ॥ १५५९ ॥
पणप उपचनिग नगण्गच गिण्डद वयाइ । अस्वाऽपि उत्तरगुणे अहवाऽवि न गिई किचि ॥ १५६० ।।
निस्मरियनिफगिय नियितिगिच्चा अमूददिट्ठीय । वीरवयणमि ए वत्तीस सारया भणिया ॥ १०३१ ॥
नोसुत'त्ति श्रुतप्रत्याख्यान नोश्रुतप्रत्याख्यान च'सुय दुहा पुवमेक्नोपुत्र' श्रुतप्रत्यारयानमपि द्विधा भवति-पूर्वश्रुतप्रत्या ख्यान नोपूर्वश्रुतप्रत्याख्यान च, 'पुवसुय नवमपुव' पूर्वश्रुतप्रत्यारयान नवम पूर्व, 'नोपुषसुय इम चर' नोपूर्वश्रुतप्रत्या रयानमिदमेव-प्रत्याख्यानाध्ययनमित्येतच्चोपलक्षणमन्यचातुरमत्यारयानमहामत्याग्यानादि पूर्वबाह्यमिति गाधार्थ ॥ २४१॥ अधुना नोश्रुतप्रत्याख्यानप्रतिपादनायाह-'नोसुयपच्चक्खाण' गाहा 'जोसुयपञ्चक्खाणति श्रुतप्रत्यारयान न भवतीति नोश्रुतप्रत्याख्यान, 'मूलगुणे चेव उत्तरतुणे ये' मूलगुणाश्चाधिकृत्योत्तरगुणाश्च, मूलभूता गुणा २ त एवं प्राणातिपातादिनिवृत्तिरूपत्वात् प्रत्याख्यान वर्त्तते, उत्तरभूता गुणा २ त एवाशुद्धपिण्डनिवृत्तिरूपत्वात् प्रत्या ख्यान तद्विषय वा अनागतादि वा दशविधमुत्तरगुणप्रत्याख्यान, 'सघ देस'ति मूलगुणप्रत्याख्यान द्विधा-सर्व मूलगुणप्रत्याख्यान देशमूलगुणप्रत्याख्यान च, सर्वमूलगुणप्रत्यारयान पञ्च महाप्रतानि, देशमूलगुणप्रत्यारयान पञ्चाणुव्रतानि, इद चोपलक्षण वर्त्तते यत उत्तरगुणप्रत्यारयानमपि द्विधैव-सर्वोत्तरगुणप्रत्यारयान देशोत्तरगुण प्रत्यारयान च, तत्र सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यान दशविधमनागतमतिक्रान्तमित्याद्युपरिष्टाद् वक्ष्याम , देशोत्तरगुणप्रत्या ख्यान सप्तविध-त्रीणि गुणव्रतानि चत्वारि शिक्षावतानि, एतान्यप्यूर्ध वक्ष्याम पुनरुत्तरगुणप्रत्यारयानमोपतो द्विविध-'इत्तरियमावकहिय च' तत्रेत्वर-साधूना किश्चिदभिग्रहादि श्रावकाणा तु चत्वारि शिक्षामतानि, याय तकथिक तु नियन्त्रित, यत् कान्तारदुभिक्षादिप्यपि न भज्यते, श्रावकाणा तु त्रीणि गुणग्रतानीति गाथार्थ ॥ २४२ ॥ साम्प्रत स्वरूपत सर्वमूलगुणप्रत्यारयानमुपदर्शयताह-'पाणिवमुसावा गारा, प्राणा-इन्द्रि- मत्तं दिनति, तस्य साहू अदूरेण वोलेंता निमतिया, तेहि भत्त गहिय, मस नेच्छति, सा य रायधूया भणइ-कि तुझ नता कत्तियमासो पूरही, ते भतिजावजीचाए कत्तिउत्ति, कि वा कह वा, ताहे ते धम्मकह कहेंति, मसदोसे य परि कहति, पच्छा सवुद्धा पवतिया, एवं तीसे दयपञ्चक्खाण, पच्छा भावपञ्चक्खाण जात, अधुना अदित्सापत्याख्यान प्रतिपावते, तत्रेद गाया, अदित्साप्रत्यारयाने 'वभणसमणा अदिच्छत्ति हे ब्राह्मण हे श्रमण अदित्सेति-न मे दातुमिच्छा, न तु नास्ति यदू भरता याचित, ततश्चादित्सव वस्तुत प्रतिरोधात्मकेति प्रत्यारयानमिति गाथार्थ ॥ २३९ । अधुना प्रतिपधमत्याल्यानव्याचिख्यासयेद गाथाशकलमाह-'अमुग दिलबमझगाहा व्यारया-अमुकघृतादि दीयता मह्य, इतरस्थाह-नास्ति मे तदिति, न तु दातु नेच्छा, एप इत्थंभूतो भवति प्रतिषेध , अयमपि वस्तुत प्रत्याख्यानमेव, प्रति पेध एप प्रत्याख्यान २।। २४०॥ इदानीं भावप्रत्यारयान प्रतिपाद्यते, तत्रेद गाथाई 'सेसपयाण य गाहा पञ्चक्खा परस भाषमि' शेषपदासामागमनोमागमादीना साक्षादिहानुक्ताना प्रत्यारयानस्य सम्बन्धिना गाथा कार्येति योगवाक्य पी, दद गाथा प्रतियोच्यते, निश्चितिरित्यर्थ , 'गाधु प्रतिष्टालिप्सयोर्मन्थे चेति धातुवचनात् , 'भावमिति द्वारपरा मर्ग, भायमत्याख्यान इति । तदेतदर्शयन्नाह-'त दुयिह सुतणोसुयगाहा, 'त'भावप्रत्याख्यान द्विविध-द्विप्रकार 'सुत मदीपन, तर मापयोगरे पनिमनतो निमपिताः, तैर्भक गृहीत, मांस नेप्ठन्ति सा च राजदुहिता भणति-कि युप्मा न तावत् नम्मा Til, मन-चारतीय कार्तिक इति, कि पा कथ पा , तदा ते धर्मकयां क्ययन्ति, मासदोपश्चि परिक्थयति पश्चात् सदा मनजिता, पगला पण मापनयापान जात मूलगुणावियदुविहासमणाण चेव सावयाण च। ते पुण विभन्नमाणा पचविहानुति नायव्या ॥ १॥ (०) पाणिवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । समणाण मुलगुणा तिविरतिविहेण नायव्वा ॥ २४३॥ (भा.) व्याख्या-नामप्रत्याख्यान स्थापनाप्रत्यारयान 'दविए'त्ति द्रव्यप्रत्याख्यान, 'अदिच्छत्ति दातुमिच्छा दित्सा न दित्सा अदित्सा सैव प्रत्याख्यानमदित्साप्रत्याख्यान 'पडिसेहे'त्ति प्रतिपेधप्रत्यारयान, 'एवं भावे'त्ति एव भावप्रत्यारयान च, 'एए खलु छन्भेया पच्चक्खाणमिनायवत्तिगाथादल निगदसिद्धमय गाथासमुदायार्थ । अवयवार्थ तु यथायसर यश्याम , तत्र नामस्थापने गतार्थे ॥२३८॥अधुना द्रव्यप्रत्याख्यानप्रतिपादनायाह-'दघनिमित्त गाथाशकलम्, अस्य व्यारया-द्रग्य निमित्त प्रत्यारयान वस्त्रादिद्रव्यार्थमित्यर्थ , यथा केपाश्चित् साम्प्रतक्षपकाणा, तथा द्रव्ये प्रत्याख्यान यथा भूम्यादौ व्यय स्थित करोति, तथा द्रव्यभूत -अनुपयुक्त सन् यः करोति तदप्यभीष्टफलरहितत्वात् द्रव्यमत्यारयानमुच्यते, तुरादाद द्रव्यस्य द्रव्याणा द्रव्येण द्रव्यैर्द्रव्येष्विति, क्षुण्णश्वाय मार्ग , 'तत्थ रायसुय'त्ति अत्रकथानक-एगस्स रणो धूया अण्णस्म रणो दिण्णा, सो य मओ, ताहे सा पिउणा आणिया, धम्म पुत्त! करेहि त्ति भणिया, सा पासडीण दाण देति, अण्णया कत्तिओ धम्ममासोत्ति मस न खामित्ति पञ्चक्खाय, तत्थ पारणए अणेगाणि सत्तसहस्साणि मसत्धाए उनणीयाणि, ताहे , एकस्य राज्ञो दुहिता न्यसै राज्ञ दत्ता, स च मृत , तदा सा पिसानीता, धर्म पुत्रिके ' कुर्षिति भगिता सा पापजिम्यो दान ददाति प्रापर कार्तिको धर्ममास इति मांस न खादामीति प्रत्याख्यात, तत्र पारणकेऽनेका शतसहसा (पशवो) मसाथमुपनीता तदा - मत दिनति, तस्थ साहू अदूरेण वोलता निमतिया, तेहि भत्त गहिय, मस नेच्छति, सा य रायधूया भणइ-कि तुल्झ नताब कत्तियमासो पूरा, ते भणंति जावजीचाए कत्तिउत्ति, किवा कह वा, ताहे ते धम्मकह कहेंति, मसदोसे य परि कहति, परछा संबुद्धा पतिया, पर तीसे दषपञ्चक्खाण, पच्छा भावपञ्चक्खाण जात, अधुना अदित्साप्रत्यारयाने प्रतिपायते, सत्रेद गाया?, अदित्साप्रत्यारयाने 'वभणसमणा अदिच्छत्ति हेब्राह्मण हे श्रमण अदित्सेति-न मे दातुमिच्छा, न तु नास्ति यदू भरता याचित, ततधादिरसैव पस्तुत प्रतिरोधारिमकेति प्रत्यारयानमिति गाथार्थ ॥ २३९ ॥ अधुना प्रतिषेधमत्यारयानव्याधिख्यासयेद गाथाशकलमाह-'अमुग दिजउमझगाटा व्यारया-अमुक घृतादिदीयता मह्य, इतरस्थाह-गति में तदिति, न तु दातु नेच्छा, एप इत्यभूतो भवति प्रतिषेध , अयमपि वस्तुत प्रत्याख्यानमेव, प्रति पंप एप प्रत्याख्यान २।। २४० ॥ इदानी भावप्रत्याख्यान प्रतिपाद्यते, तत्रेद गाथाई 'सेसपयाण य गाहा पञ्चक्खा गरम भायमि' शेषपदानामागमनोभागमादीना साक्षादिहानुताना प्रत्यारयानस्य सम्बन्धिना गाथा कार्येति योगगाक्य पी, इद गापा प्रतियोच्यते, निक्षितिरित्यर्थ , 'गाधु प्रतिष्टालिप्सयोर्मधे चेति धातुवचनात् , 'भावमि त्ति द्वारपरा मर्ग, मायरत्याख्यान इति । तदेतद्दर्शयताह-'त दुविह मुतणोसुय'गाहा, 'त'भाषप्रत्यारयान द्विविध-द्विप्रकार 'सुत मरदीपो म मापसेरेप्पनिमन्तो निमपिता, तैर्भक गृशीत मांस नेसन्ति सा च राजदुहिता भगति-किं युष्माफ न तावत् मम्मामान, मन-पारची मालिकाति, पिा कध पा!, तदा ते धर्मकयों कथयति, मासदोपां-ब परिक्थयति, पश्चात् सबुद्धा प्रनजिता गाल प मायापान मात्र मूलगुणावियदुविहा समणाण चेव सावयाण च। ते पुण विभजमाणा पचविहानुति नायया ॥१॥(प्र.) पाणिवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । समणाण मुलगुणा तिवितिविहेण नायव्वा ॥ २४३॥ (भा०) व्याख्या-नामप्रत्याख्यान स्थापनाप्रत्यारयान 'दविए'त्ति द्रव्यप्रत्याख्यान, 'अदिच्छत्ति दातुमिच्छा दित्सा न दित्सा अदित्सा सैव प्रत्याख्यानमदित्साप्रत्याख्यान 'पडिसेहे'त्ति प्रतिपेधप्रत्यारयान, 'एर भावे'त्ति एव भावमत्यारयान च, 'एए खल छन्भेया पच्चक्खाणमिनायवत्तिगाथादल निगदसिद्धमय गाथासमुदायार्थ । अवयया) तु यथावसर पक्ष्याम , तत्र नामस्थापने गतार्थे ॥२३८॥ अधुना द्रव्यप्रत्याख्यानप्रतिपादनायाह-दवनिमित्त' गाथाशकलम्, अस्य व्यारया-द्रव्य निमित्त प्रत्यारयान वस्त्रादिद्रव्यार्थमित्यर्थ , यथा केपाश्चित् साम्प्रतक्षपकाणा, तथा द्रव्ये प्रत्यारयान यथा भूम्यादौ व्यय स्थित करोति, तथा द्रव्यभूत -अनुपयुक्त सन् य करोति तदप्यभीष्टफलरहितत्वात् द्रव्यमत्यारयानमुच्यते, तुशब्दाद् द्रव्यस्य द्रव्याणा द्रव्येण द्रव्यैर्द्रव्येष्विति, क्षुण्णचाय मार्ग , 'तत्थ रायसुयत्ति अत्रकथानक-एगस्स रणो धूया अण्णस्म रण्णो दिण्णा, सो य मओ, ताहे सा पिउणा आणिया, धम्म पुत्त! करेहि त्ति भणिया, सा पासडीण दाण देति, अण्णया कत्तिओ धम्ममासोत्ति मस न खामित्ति पञ्चक्खाय, तत्थ पारणए अणेगाणि सत्तसहस्साणि मसत्याए उयणीयाणि, ताहे १ एकस्य राज्ञो दुहिताऽन्यसै राशे दत्ता, म च मृत , तदा सा पित्रानीता, धर्म पुत्रिके कुर्विति भणिता सा पापजिम्यो दान दहानि सम्पदा कार्तिको धर्ममास इति मांस न सादामीति प्रत्याश्यात, तत्र पारणकेऽनेका शतसहस्रा (परावो) मासाथमुपनीता सदा - पचरमाण पपलाओ पचाय न आणुपुवीए । परिसा कहणविही या फल च आईइ छन्भेया॥१५५५॥ अस्या व्याख्या--'ख्या प्रकथने' इत्यस्य प्रत्यापूर्यस्य ल्युडन्तस्य प्रत्याख्यान भवति, तत्र प्रत्याख्यायते-निषिध्यते ऽनेन मनोवासायक्रियाजालेन किश्चिदनिष्टमिति प्रत्यारयान क्रियाक्रियावतो कथञ्चिदभेदात् प्रत्यारयानक्रियैव प्रत्या रूपान प्रत्याख्यायतेऽस्मिन् सति या प्रत्याख्यान “कृत्यल्युटो बहुल"मिति (पा० ३-३-१२) वचनादन्यथाऽप्यदोष प्रति आरयानं प्रत्याख्यानमित्यादी, तथा प्रत्याख्यातीति प्रत्यारयाता-गुरुर्विनेयश्च, तथा प्रत्याख्यायत इति प्रत्या एयेय-प्रत्यारयानगोचर पस्तु, चशब्दत्रयाणामपि तुल्यकक्षतोद्भावनार्थ, आनुपूर्व्या-परिपाट्या कथनीयमिति वाक्य शेपः, तथा परिपद् पक्षाच्या, किंभूताया परिपद कथनीयमिति, तथा कथन विधिश्च कथनप्रकारश्च वक्तव्य , तथा फठ हिकामुष्मिकभेद कथनीय, आदायते पडू भेदा इति गाधासमासार्थ । व्यासार्थ तु यथाऽवसर भाष्यकार एव पक्ष्यति, तावाश्यपच्यामार्थप्रतिपिपादयिषयाह- नामठरणादवि आए पडिसेगमेव मावे य । रालु छन्भेया पञ्चक्खाणमि नायव्या ।। २३८ ॥ (भा०) दानिमित्त दरेदत्वम्भोयतत्परायसुआ।अइच्छापचरमाण यभणसमणान(अ) इच्छत्ति॥२३९॥ (भा०) अमुग दिवस मन्स नपि मम ततु रोह पडिसेहो । सेसपयाण यगाहा पञ्चरखाणस्स भावमि ॥२४०॥(भा०) त दुपित सुमनोसुभ सुग दहा पुज्यमेर नोपुय । पुव्वसुय नवमपु व नोपुव्वसुय इम चेव ।। २४१ ॥(भा०) नोमुभपरगाण मूलगुणे पेर उत्तरगुणे य । मूले सच देस इत्तरिय आवकहिय च ॥ २४२ ॥ (भा०) - . ॥ अथ प्रत्यारयानाध्ययन ॥ व्याख्यात कायोत्सर्गाध्ययन, अधुना प्रत्याख्यानाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्बन्ध -अनन्तराध्ययने रसल नविशेपतोऽपराधवणविशेषसम्भवे निन्दामात्रेणाशुद्धस्यौपत प्रायश्चित्तभेपजेनापराधणचिकित्सोफा, इह तु गुणधा- रणा प्रतिपाद्यते, भूयोऽपि मूलगुणोत्तरगुणधारणा कार्येति, सा च मूलगुणोत्तरगुणप्रत्यारयानरूपेति तदन निरूप्यते, यद्वा कायोत्सर्गाध्ययने कायोत्सर्गकरणद्वारेण प्रागुपात्तकर्मक्षय प्रतिपादित , यथोक-जह करगओ नियतईत्यादि, 'काउस्सग्गे जह सुछियस्से'त्यादि, इह तु प्रत्याख्यानकरणत कर्मक्षयोपशमक्षयज फल प्रतिपाद्यते, यक्ष्यते घ-'इहरोइ यपरलोइय दुविह फल होइ पञ्चखाणरस । इहलोए धम्मिलादी दामण्णगमाइ परलोए ॥ १॥ पञ्चक्माणमिण सेविरुण भावेण जिणवरुद्दिछ । पत्ता अणतजीवा सासयसोक्ख लहु मोक्ख ॥ २॥' इत्यादि, अथवा सामायिके चारित्रमुपरणित, चतुर्विशतिस्तवेऽहंता गुणस्तुतिः, सा च दर्शनज्ञानरूपा, एवमिद त्रितयमुक्त, अस्य च वितथासेवनमैहिकामुप्मिका पायपरिजिहीर्पणा गुरोनिवेदनीय, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य प भूय शुभेपेय स्थानेषु प्रतीप क्रमण मासेवनीयमिति तदपि निरूपित, तथाऽप्यशुद्धस्य सतोऽपराधवणस्य चिकित्सा आलोचनादिना कायोत्सर्गपर्यवसान- प्रायश्चित्तभेपजेनानन्तराध्ययन उक्ता, इह तु तथाप्यशुद्धस्य प्रत्याख्यानतो भवतीति तनिरूप्यते, एमनेकरूपेण सम्बन्धेनायातस्य प्रत्याख्यानाध्ययनस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि सप्रपञ्चं वक्तव्यानि, तर नामनिप्पप्ने निक्षेपे प्रत्यारयाना ध्ययनमिति प्रत्याख्यानमध्ययन च, तत्र प्रत्याख्यानमधिकृत्य द्वारगाथामाह नियुक्तिकार पषमाण पपलाओ परस्य च आणुपुब्बीए । परिसा कहणविही या फल च आईइ छन्भेया॥१५५५॥ अस्या व्याख्या-ख्या प्रकथने' इत्यस्य प्रत्याइपूर्वस्य ल्युडन्तस्य प्रत्याग्यान भवति, तत्र प्रत्याख्यायते--निषिध्यते ऽनेन मनोवाकायक्रियाजालेन किश्चिदनिष्टमिति प्रत्यारयान क्रियाक्रियावतो कथश्चिदभेदात् प्रत्यारयानक्रियैव प्रत्या ख्यान प्रत्याख्यायतेऽस्मिन् सति या प्रत्याख्यान “कृत्यल्युटो बहुल"मिति (पा० ३-३-१२ ) वचनादन्यथाऽन्यदोष प्रति आख्यानं प्रत्याख्यानमित्यादी, तथा प्रत्याख्यातीति प्रत्याख्याता-गुरुविनेयश्च, तथा प्रत्यारयायत इति प्रत्या- एयेय-प्रत्याख्यानगोचर यस्तु, पशब्दस्त्रयाणामपि तुल्यकक्षतोद्भावनार्थ, आनुपूर्व्या-परिपाट्या कथनीयमिति वाक्य नेपा, तथा परिषद् याव्या, किभूताया परिपद कथनीयमिति, तथा कथन विधिश्व-कथनप्रकारश्च वक्तव्य , तथा फल दिसामुमिकभेद कथनीय, आदायते पड् भेदा इति गाधासमासार्थ । व्यासार्थ तु यथाऽवसर भाष्यकार एव यत्पति, तत्रापारयप यामार्थप्रतिपिपादयिषयाह- नामठाणादविण भटा पटिमेटमेव भावे य । प ग्वलु छन्भेया पचक्खाणमि नायव्वा ॥२३८ ॥ (भा०) दल्यनिमिरा दोदनो तत्परायसुआ।अइच्छापत्रमाण यभणसमणान(अ) इच्छत्ति॥२३९॥ (भा०) अमुग दिन म नपि मम ततु होइ पडिसेहो । सेसपयाण यगाहा पचाखाणस्स भावमि ॥२४०॥(भा०) म पिह सुपनोमुभ सुप द्वारा पुचमेर नोपुष । पुव्यसुय नवमपुर नोपुच्चसुय इम चैव ॥ २४१ ॥(भा० नोमुभपयरमाण मूलगुणे पर उत्तरगुणे य । मूले सब देस इत्तरिय आवकरिय च ॥ २४२ ॥ ( मा० RR
तम्हा उ निम्ममेण भुणिणा उवलहसुत्तसारेण ।
काउस्सग्गो उग्गो कम्मखयट्ठाय कायवो ॥ १५५४ ॥ काउस्सग्गनिजुत्ती समत्ता (ग्रन्धान २५३९)
व्याख्या-यथा 'करगतो'त्ति करपत्र निकृन्तति-छिनत्ति विदारयति दार-काठ, किं पुर्वन् !-मागग्छन् पुनश्च
वजन्नित्यर्थ , 'इय' एव कृन्तन्ति सुविहिता-साधव कायोत्सर्गेण हेतुभूतेन कर्माणि-भानावरणादीनि, तधाऽन्यत्राप्युरू
"सवरेण भवे गुत्तो, गुत्तीए सजमुत्तमे। सजमाओ तवो होइ, तवाओ होइ निजरा ॥ १॥ निजराएऽसुभ कम्म, सिजई
कमसो सया। आवस्सग(गेण)जुत्तस्स,काउस्सग्गो विसेसओ॥२॥ इत्यादि, अय गाथार्थ ॥२३७॥ अत्राह-किमिदमित्यमित्यत
आह'काउस्सग्गे गाहा व्याख्या कायोत्सर्गे सुस्थितस्य सत यथाभज्यन्ते अगोपागानि 'इय'एर चित्तनिरोधेन 'मिन्दन्ति'
विदारयन्ति मुनिवरा-साधव अष्टविध-अष्टप्रकार कर्मसवात-ज्ञानावरणीयादिलक्षणमिति गाथार्थ ॥१५५१॥ आह-
यदि कायोत्सर्गे सुस्थितस्य भज्यन्ते अङ्गोपाङ्गानिततश्च दृष्टापकारत्वादेवालमनेनेति ?, अत्रोच्यते, सौम्य ! मैव-'अप इम'
गाहा व्याख्या-अन्यदिद शरीर निजकर्मोपात्तमालयमात्रमशाश्वतम् , अन्यो जीवोऽस्याधिष्ठाता शाश्वतः स्वकृतकर्मफलो
पभोक्ता य इद' त्यजत्येव, एव कृतवुद्धि सन् दु खपरिक्लेशकर छिन्द्धि ममत्व शरीरात्, किंच-यधनेनाप्यसारेण कश्चिदर्ध
सम्पद्यते पारलौकिकस्तत सुतरा यत्न कार्य इति गाथार्थ ॥१५५२शाकिं चैव वनीयम्-'जावइया'गाहा व्याख्या-यार
१ सवरेण भवेद्गुप्तो गुल्या सयमोत्तमो भवेत् । सयमात्तपो भवति तपसो भवति निर्जा १॥ निजरयाऽशुभ कर्म सीपते हमशः पुरा । भाष
श्यकेन युक्तस्य कायोत्सर्गे विशेषत ॥२॥
त्वत्तचिनप्रणीतधर्मण किलशब्दः परीक्षासागमवाइसंसूचक दुखानि शारीरमानसानि ससारे-तिर्यगनरनारका- मरभवानुमत्रलक्षणे यानि मयाऽनुभूतानि तत -तेभ्यो दुर्विषहतराण्यग्रतोऽप्यकृतपुण्याना नरकेषु-सीमन्तकादिषु अनुप मानि-उपमारहितानि दुःखानि, दुर्विपहत्वमेतेषां शेषगतिसमुत्थदु खापेक्षयेति गाथार्थः ॥ १५५३ ॥ यतश्चैव तम्हा' गाथा, तस्मात् तु निर्ममेन-ममत्वरहितेन मुनिना-साधुना, किभूतेन !-उपलब्धसूत्रसारण-विज्ञातसूत्रपरमार्थनेत्यर्थ , कि?-कायोत्सर्ग-कस्वरूपा उम-शुभाध्यवसायमवल, कर्मक्षया नतु स्वर्गादिनिमित्तं कर्तव्य इति गाथार्थः ॥१५५४॥ उपोऽनुगम , नपाः पूर्ववत् ॥ शिष्यहितायां कायोत्सर्गाध्ययन समाप्तम् । कायोत्सर्गपिपरण कृत्वा यदवासमिह मया पुण्यम् । तेन खलु सर्वसत्वा. पञ्चविध कायमुन्शन्तु ॥ १॥ ള്ളമാ त्याचार्यश्रीहरिभकृताया शिष्यहितास्यायामावश्यकवृत्ती कायोत्सर्गाध्ययन समास ॥ लन्डनन्सलटळक तम्हा उ निम्ममेणं मुणिणा उवलडसुत्तसारेणं । काउस्सग्गो उग्गो कम्मखयट्ठाय कायव्यो । १५५४ ॥ काउस्सग्गनिजुत्ती समत्ता (ग्रन्धान २५३९) व्याख्या~यथा 'करगतो'त्ति करपत्र निकृन्तति-छिनत्ति विदारयति दार-काष्ठ, किं कुर्वन् ?-मागग्छन् पुनश्च व्रजन्नित्यर्थ , 'इय' एव कृन्तन्ति सुविहिता-साधव कायोत्सर्गेण हेतुभूतेन कर्माणि-ज्ञानावरणादीनि, तधाऽन्यनाप्युप "सवरेण भवे गुत्तो, गुत्तीए सजमुत्तमे। सजमाओ तयो होइ, तवाओ होइ निजरा ॥ १॥ निजराएऽसुभ फम्म, खिजाई कमसो सया। आवस्सग(गण)जुत्तस्स,काउस्सग्गो विसेसओ॥२॥” इत्यादि, अय गाथार्थ ।।२३७॥ अत्राह-किमिदमित्यमित्यत आह-'काउस्सग्गे'गाहा व्याख्या कायोत्सर्गे सुस्थितस्य सत यथा भज्यन्ते अङ्गोपाङ्गानि 'इय' एव चित्तनिरोधेन 'मिन्दन्ति' विदारयन्ति मुनिवरा-साधव अष्टविध-अष्टप्रकार कर्मसद्दात-ज्ञानावरणीयादिलक्षणमिति गाथार्थ ॥१५५शा आह- यदि कायोत्सर्गे सुस्थितस्य भज्यन्ते अङ्गोपाङ्गानि ततश्च दृष्टापकारत्वादेवालमनेनेति ?, अत्रोच्यते, सौम्य ! मैव-'अन्न इम' गाहा व्याख्या-अन्यदिद शरीर निजकर्मोपात्तमालयमात्रमशाश्वतम्, अन्योजीवोऽस्याधिष्ठाता शाश्वतः स्वकृतकर्मफलो पभोक्ता य इद् त्यजत्येव, एव कृतवुद्धि सन् दु खपरिक्लेशकर छिन्द्धि ममत्व शरीरात्, किंच-यधनेनाप्यसारेण कश्चिदर्ध सम्पद्यते पारलौकिकस्तत सुतरा यत्त कार्य इति गाथार्थः॥१५५२॥किं चैव विभावनीयम्-'जावइया'गाहा व्याख्या यार १ सवरेण भवेसी गुस्या सयमोत्तमो भवेद । सयमातपो भवति तपसो भवति निर्जरा ॥1॥निरयागुभ कर्म क्षीपते प्रमशः पा । भाष कायोरस, विशेपत ॥२॥ श्यकेन युक्तस्य - सवाणजक्तस्सासवण्णा काउस्सग्गे ठित्ता, सुदसणस्सवि अखडाणि कीरतुचि खधे असी काहितो, सच्चाणजपेण पुष्पदामं कतो, मुफोरमा पूरतो, ताधे मित्तवतीए पारिय तथा 'सोदास'त्ति सोदासोराया, जहा नमोकारे, 'खग्गथभणे त्ति कोर विराहियसामण्णो खरगो समुप्पण्णो, वट्टाए मारेति साहू, पहाविया, तेण दिवा आगओ, इयरवि काउस्सग्गेण ठिया, न पहबइ, पच्छा त दङ्ण उपसतो। पतदैहिक फल, 'सिद्धी सग्गो य परलोएसिद्धि-मोक्ष स्वर्गो-देवलोक चशम्दात् चनपत्तित्वादि व परलोके फलमिति गाधार्थ १ १५५० ॥ आह-सिद्धि सकलकर्मक्षयादेवाप्यते, 'कृत्स्नकर्म क्षयान्मोक्ष ' इति पचनातू , स कथ कायोत्सर्गफलमिति ?, उच्यते, कर्मक्षयस्यैव कायोत्सर्गफलत्वात्, परम्पराकारणस्यैव विवक्षितत्यात्, कायोत्सर्गफलत्यमेव कर्मक्षयस्य कथ ?, यत आह भाष्यकार जा फरगमो निम्तिइ दाम इतो पुणोविधचतो । इअ कतति सुविरिया काउस्सग्गेण कम्माइ॥२३७॥ (भा०) फाउस्मगगे जाह सुद्विपस्स भजति अगमगाइ । इय भिदति सुविहिया अट्ठविर कम्मसघाय ।। १५५१ ॥ अपम मरीर अपो जीयुत्तिय कपयुद्धी । दुक्मपरिफिलेसकर छिंद ममत्त सरीराओ ॥ १५५२ ।। जापाया फिर मग ससारे जे मप समणुभ्या । इत्तो दुन्विसहतरा नरसु अणोचमा दुक्खा ॥ १५५३ पानामगप(मगरया) बायोमर्ग पिता, मुनस्याप्याट सभा भवनियति स्कन्धेऽसि रहत सत्याणयक्षण पुष्पदामीकृत , मुक्तो। राम, दामिना पारिता सोसेर सोबासो राजा, पपा नमस्कारे, पलस्तम्भनमिति, कनिद्विरादधामण्य खन्न समुत्पर , वर्त यो मातीपार, सामागिता, न मागतइतरेऽपि कापसर्गग स्थिताः, न मभवति । पक्षात्तष्टोपना त , दाराणियभेमि,तो आलग्गे(अद्दण्णे)सु नागरेसु आगासत्या भणिस्सामि-जाए परपुरिसोमणेणाविन चिंतिओमा इस्थिया चालणीए पाणिय छोहण गतूण तिण्णि वारे छटेउ उग्घाडाणि भविस्सति, तओ तुम विण्णासिउ सेसनागरिएहि पाहि पच्छा जाएजासि, तो उग्घाडेहिसि, तओ फिट्टिही उड्डाहो, पसस च पाविहिसि, तहेव कय पसस च पत्ता, एय ताप इहलोइय काउस्सग्गफल, अन्ने भणति-वाणारसीए सुभदाए काउस्सग्गो कओ, एलगच्छुप्पत्ती भाणियपा।राया 'उदिगो दए'त्ति, उदितोदयस्स रण्णो भज्जा(धम्म) लाभागय णिवरोहियस्स उपसग्गए व समणजाय, कहाणग जहा नमोकारे । 'सेहि भजा यत्ति चपाए सुदसणो सेद्विपुत्तो, सो सावगो अहमिचाउद्दसीसु चच्चरे उवासगपडिम पडिवजाइ, सो महादे वीए पत्थिजमाणो णिच्छइ, अण्णया वोसहकाओ देवपडिमत्ति वत्थे चेडीए वेदिउ अतेउर अतिणीओ, देवीए निच धेवि कए नेच्छइ, पउठाए कोलाहलो कओ, रण्णा वज्झो आणत्तो, निजमाणे भजाए से मित्तवतीए सावियाए मुत, द्वाराणि स्थगियामि, ततोऽतिमापनेपु नागरेषु आकाशस्था भणिप्यामि-यया परपुरपो मनसाऽपि न चिन्तित साधी बालिग्यापुर शिरा गरवा ग्रीन् वारान् छण्टयति उद्घाटानि भविष्यति, ततस्त्व परीक्ष्य शेषनागरे सह यहि पश्चाधाया सत उधारयिष्यसि सत स्करिष्यायामास र माप्स्यसि, तथैव कृत, प्रशसां च प्राप्ता, एतत्तावदेहलोकिक कायोत्सर्गफल, अये भणन्ति-वाराणस्यां मुभद्रया कायोत्सग कृत , परकाशोत्पतिर्भरिताया। रामा अदितोदय इति, उदितोदयस्य राज्ञ भार्या धर्मलाभागत अन्त पुररत भ्रमणमुपसर्गपति कथानक यथा नमस्कारे । धष्ठिभाया पेनि चम्पाया गुरुनः प्रविपुत्रा, स श्रावकोऽष्टमीचतुर्दश्योश्चरवरे उपासकप्रतिमा प्रतिपद्यते,स महादेय्या माध्यमानो नेति भयदा प्युरराष्टकायो देवप्रतिमेति येन्या वसपिरवा मस्त पुर मानीत , देश्या नियधे कृतेऽपि नेच्छति, प्रद्विष्टया कोलाहल कृत , राजा वध्य भासप्त , नीयमानो मार्यया तस्स मिययत्ता प्रापिस्या भुत -- सचाणजलस्सासवण्णा काउस्सग्गे ठिता, सुदसणस्सवि अखडाणि कीरतुचि खधे असी वाहितो, सच्चाणजम्खेण पुष्पदाम कतो,मुको रमापूरतो, ताधे मित्तवतीए पारिय तथा 'सोदास'त्ति सोदासोराया, जहा नमोकारे, 'खग्गभणेति कोई विराहियसामण्णो खग्गो समुप्पण्णो, वट्टाए मारेति साह, पहाविया, तेण दिहा आगओ, इयरवि काउस्सग्गेण ठिया, न पहवइ, पच्छा त दङ्ण उपसतो । एतदैहिक फल, 'सिद्धी सग्गो य परलोएसिद्धि -मोक्ष स्वर्गो-देवलोक चशम्दात् चक्रवत्तित्वादि व परलोके फलमिति गाधार्थ ॥ १५५० ॥ आह-सिद्धि सकलकर्मक्षयादेवाप्यते, 'कृत्स्नकर्म क्षयान्मोक्षः' इति पचनात, स कथ कायोत्सर्गफलमिति ?, उच्यते, कर्मक्षयस्यैव कायोत्सर्गफलत्वात् , परम्पराकारणस्यैव विवक्षितत्यात, कायोत्सर्गफलत्यमेय कर्मक्षयस्य कथ ?, यत आह भाष्यकार'- जा फरगमो निकितइ दाम इतो पुणोयिवचतो । इअ कतति सुविरिया काउस्सग्गेण कम्माइ॥२३७॥ (भा०) काउस्सग्गे जाहसद्विपस्स भन्नति अगमगाइ । इय भिंदति सुविहिया अट्टविह कम्मसघाय ॥ १५५१ ॥ असम सरीर मनो जीयुत्ति र कपबुद्धी। दुक्मपरिफिलेसकर छिद ममत्त सरीराओ॥ १९५२ ।। जागा फिर दाग ससारे जे मए समणुभूया । इत्तो दुचिसहतरा नरसु अणोवमा दुक्खा ।। १५५३ ॥ मपम भामर (भमपया) बायोमर्ग स्थिता, मुनस्याप्पट पण भवनिति स्कन्धेऽसि प्रत सत्याणयक्षण पुष्पहामीकृत , भुक्तो शनि परामियर पारित: 1 सौरामेति सीदासो रावा, पपा नसरकारे, खासम्मन मिति, कशिद्विादश्रामण्य सा समुत्पन्न वर्त्तयां पारी मार, माप: पारिता, तेरा भागन, इतरेऽपि कापोसर्गग स्थिता न भवति । पचासदृष्ट्वोपशात . .
रसर्गो यथोक्तफलो भवति तस्येति गाथार्थ ॥ १५४८ ॥ तथा-'तिविहाणुवसग्गाणगाहा, त्रिविधाना-त्रिप्रकाराणां । दिव्याना-व्यन्तरादिकृताना मानुपाणा-म्लेच्छादिकृताना तैरश्चाना-सिंहादिकृताना सम्यक्-मध्यस्थभावेन अतिसहनाया ' सत्या कायोत्सर्गों भवति शुद्ध -अविपरीत इत्यर्थ । ततश्चोपसर्गसहिष्णो कायोत्सर्गो भवतीति गायाधः ॥१५४९॥द्वार। साम्प्रत फलद्वारमभिधीयते, तच्च फलमिहलोकपरलोकापेक्षया द्विधा भवति, तथा चाह ग्रन्थकार -इहलोगमि' गाहा व्याख्या-इहलोके यत् कायोत्सर्गफल तत्र सुभद्रोदाहरण-कथा, सतपुर नगर, तत्थ जियसत्तुराया, जिणदत्तो सेट्ठी संनय सङ्घओ, तस्स सुभद्दा दारिया धुया, अतीवरूवरिसणी ओरालियसरीरा साविगा य, सो त असाहमियाण न देइ, तय । नियसढणं चपाओ वाणिज्जागएण दिवा, तीए रूवलोभेण कवडसइओ जाओ, धम्म सुणेइ, जिणसाह पूजेइ, अण्णया भायो समुप्पण्णो, आयरियाण आलोएइ, तेहिवि अणुसासिओ, जिणदत्तेण से भार नाऊण धूया दिण्णा, वित्तो वियाहो, केचिरकालस्सवि सो त गहाय चप गओ, नणदसासुमाइयाओ तपणियसहिगाओ त सिंसति, तमो जुयग पर कय, ~ १ घसतपुरै नगर, तत्र जितशयू राजा, जिनदत्त श्रेष्ठी सयतश्राद , तस्य सुभद्रा वालिका दुहिताऽतीय रूपिणी उभारारीरा भाविकच, स साम साधार्मिकाय न ददाति, तनिकधादेन चम्पातो वाणि यागतेन दृष्टा, तस्या रूपलोभेन कपदभादो जात , धम गुणोति, जिनसापून् पूजपति, बम्पदा । भाव समुत्पन्न आचायाणां कथयति, तैरप्यनुशिष्ट , जिनदत्तेन तस्य भाव शारवा दुहिता दत्ता, वृत्तो विवाह , पिचिरेण कारेन सोऽपि at गृहीरया चम्पांगत , ननवभ्वादिकालचनिकनाड्यस्ता नि दन्ति, तत पृथग्गृह कृत, तत्याणेगे समणा समणीजो य पाउग्गनिमित्तमागच्छति, तपण्णिगसहिया भणति, एसा सजयाण दढ रत्तत्ति, भत्तारो से न पत्तियइति, अण्णया कोई वण्णस्वाइगुणगणनिष्फणो तरुणभिक्खू पाउग्गनिमित्त गओ, तस्स य वाउछुय अस्छिमि कणग पविठ, सुभदाए त जीहाए लिहिऊण अवणीय, तस्स निलाडे तिलओ सकतो, तेणवि वक्खित्तचित्तण ण जाणिो, सो नीसरति ताव तच्चणिगसहिगाहिं अधक्कागयस्स भत्तारस्स सदसिओ, पेच्छ इम वीसत्थरमियसंकत भजाए सगत तिरगति, तेणवि चिंतिय-किमिदमेवपि होजा?, अहया बलवतो विसया अणेगभवन्भत्थगा यकिन होइत्ति?, मद- नहो जामो, सुभदाए कहवि विदिओ एस वुत्ततो, चिंतिय च णाए-पाययणीओ एस उड्डाहो कह फेडिउ (डेमिति, पपयणदेवयमभिसधारिऊण रयणीए काउस्सर्ग ठिया, अहासनिहिया काइ देवया तीए सीलसमायार नाऊण आगया, भणियं च तीए-किं ते पिय फरेमित्ति, तीए भणिय-उड्डाई फेडेहि, देवयाए भणिय-फेडेमि, पमुसे इमाए नयरीए के ममगा। मम्प मापोग्पनिमिघमागान्ति, समलिकयासोमणन्ति-पप सयतेषु हट रकेति, भो तसा न प्रत्येतीति, अन्यदा कोऽपि पाहिगुमगपुसभिप्रायोपामिच गता, तस्य प वापत रमोऽक्षिण प्रविष्ट, सुभद्रा तन्जियोडिख्यापनीत, तस्थ रलाटे तिलक सका त , जानिराशिसरिनम शता, सनिमावि तापनियादीमिरकाण्डागवाप भ स दर्शित , पश्येद विश्वस्तरमणसमात भायाया सगत तिलकमिति, Theनीदमेनमी भए, पण पळयन्तो विपपा अनेकभवाम्पसकाशेति किं न भवतीति, मदनेहो जात , सुभद्रया कथमपि शात एप पनि रानपा-मापनिर पर गार रूपं एलेटपामीति !, पवनदेवतामभिसंधार्य रजनी कायोत्सर्ग स्थिता, यथासविहिता काचिद्देवता Pीमा शारामा, माता- पिप करोमीति, तथा भमित-माह पेटय, देवतया भणित-स्फेयामि, प्रत्यूपेऽस्था नगर्या त्सर्गों यथोक्तफलो भवति तस्येति गाथार्थ ॥१५४८ ॥ तथा-'तिविहाणुवसग्गाणगाहा, विपिधाना-त्रिपफाराणा | दिव्याना-व्यन्तरादिकृताना मानुपाणा-ग्लेच्छादिकृताना तैरश्वाना-सिंहादिकृताना सम्यक्-मध्यस्थभावेन अतिसहनायो सत्या कायोत्सर्गो भवति शुद्ध -अविपरीत इत्यर्थ । ततश्चोपसर्गसहिष्णो कायोत्सर्गो भवतीति गाथाः ॥१५४९ ॥ द्वार। साम्प्रत फलद्वारमभिधीयते, तच्च फलमिहलोकपरलोकापेक्षया द्विधा भवति, तथा चाह ग्रन्थकार -इहलोगमि' गाहा व्याख्या-इहलोके यत् कायोत्सर्गफल तत्र सुभद्रोदाहरण-कथ?, वसतपुर नगर, तत्थ जियसत्तुराया, जिणदत्तो सेवी संजय सडओ, तस्स सुभद्दा दारिया धुया, अतीवरूवस्सिणी ओरालियसरीरा साविगा य, सो त असाहमियाण न देव, तय । नियसद्देणं चपाओ वाणिज्जागएण दिहा, तीए रूवलोभेण कवडसहो जाओ, धम्म सुणेइ, जिणसाह पूजेइ, अण्णया भावो समुप्पण्णो, आयरियाण आलोएइ, तेहिवि अणुसासिओ, जिणदत्तेण से भार नाऊण धूया दिण्णा, वित्तो विवाहो, केच्चिरकालस्सवि सो त गहाय चप गओ, नणदसासुमाइयाओ तघण्णियसहिगाओ त खिसति, तमो जुयग घर फर्य, । १ घसतपुर नगर, तत्र जितशत्रू राजा जिनदत्त श्रेष्ठी सयतश्राद, तस्य सुभदा पालिका दुहिताऽतीय रूपिणी नदार गरीरा पारित , सताम साधार्मिकाय न ददाति, तच्च निकश्राद्धेन चम्पातो वाणि यागतेन हटा, तस्या रूपलोभेन कपटभादो जात , धम शृणोति गिनसान पूजपति, भम्पदा भाव समुत्पन्न , आचायाणां कथयति, तैरप्यनुशिष्ट , जिनदत्तन तस भाव ज्ञाया दुहिता दत्ता वृत्तो विवाह , रियचिरेण काऐन सोऽपि at शीरण चम्पां गत , नन विवादिकास्त्रअनिकायस्ता नि दन्ति, तत पृथग्गृह कृत, . स्तरसंग्रहपर च, तत्र 'नाभित्ति नाभीओ हेहो चोलपट्टो काययो, करयलेत्ति सामण्णेण हेहा पलवकरयले 'जाव कोप्परे'त्ति सोऽविय कोप्परेहिं धरेयवो, एवभूतेन कायोत्सर्ग कार्य , उस्सारिए य-काउस्सगे पारिए नमोकारेण अवसाणे पुई दायषेति गाथार्थः ॥ १५४७ ॥ गत प्रासङ्गिक, साम्प्रत कस्येति द्वार व्यारयायते, तत्रोक्तदोपरहितोऽपि यस्याय कायोत्सर्गो यधोकफलो भवति तमुपदर्शयन्नाह-- वासीनदणकप्पो जो मरणे जीविए य समसपणो। देहे य अपडियद्धो काउस्सग्गो हवा तस्स ॥ १५४८ ॥ तिविहाणुवसग्गाण दिवाण माणुसाण तिरियाण । सम्ममहियासणाए काउस्सग्गो हवइ सुद्धो ।। १५४९ ।। इहोगमि सुभदा राया उदमोद सिहिमजा य । सोदासखग्गथभण सिद्धी सग्गो य परलोए ॥ १५५० ॥ 'पासीचदनकप्पो गाहा ज्याख्या-वासीचन्दनकल्प --उपकार्यपकारिणोर्मध्यस्थ , उक्त च-"जो चदणेण वाहु आलिंपइ पासणा च तच्छेइ । संथुणइ जो प निंदइ महरिसिणो तत्य समभावा ।। १ । अनेन पर प्रति माध्यस्थ्यमुक्त भवति, या मरणे-माणत्यागलक्षणे जीरिते च-प्राणसधारणलक्षणे चशब्दादिहलोकादौ च समसज्ञ तुल्यबुद्धिरि- त्पी, अनेन पारमान प्रति माध्यरप्यमुक भवति, तथा देहे च-शरीरे चाप्रतिवद्ध चशब्दादुपकरणादौ च, कायो मामिलोम्पमा यो काप, हरवलेति सामान्येन भएप्तात् प्रलम्वरतल यावत् कूपराभ्या-सोऽपि च कूपराभ्या धारयितम्य : समारते पायोमो पारिले नमाचरेगावमाने सविदांताया 1 ३ यवदनेन पाहुमारिम्पति पास्या या तक्षपति । सस्तीति यो वा निदति महश्यखन्न . - गनमावा.
. 'पुव्व उतिय गुरुणों' गाहा प्रकटार्थी ॥ १५४४॥ 'चउरगुल'त्ति चत्तारि अगुलाणि पायाण अतर करेयप, मुहपोति 'उज्जुए'त्ति दाहिणहत्येण मुहपोत्तिया घेत्तवा, डव्वहत्ये रयहरण कायद्य, एतेण विहिणा 'वोसठ्ठचत्तदेहो'त्ति पूर्ववत्, काउस्सग्ग करिजाहित्ति गाथार्थ ॥ १५४५ ॥ गत विधिद्वारम्, अधुना दोपावसर , तनेद गाथाद्वयं-पोडगे' त्यादि- आसुध विसमपाय गाय ठावितु ठाइ उस्सग्गे । कपइ काउस्सग्गे लय व खरपवणसगेण ॥ १ ॥ सभे वा कुछ पा अवठभिय ठाइ काउसग्ग तु । माले य उत्तमग अवठभिय ठाइ उस्सग्ग ॥२॥ सबरी वसणविरहिया फरेहि सागारिय जह ठवेइ । ठइऊण गुग्झदेस करेहि तो कुणइ उस्सग्ग ॥३॥ अवणामिउत्तमगो काउस्सग्ग जहा कुलवहुव । नियलियओविव चलणे वित्थारिय अहव मेलविउ ॥ ४॥फाऊण चोरपट्ट अविधीए नाभिमडलस्सुवरि । हिट्ठा य जाणुमित्त चिट्ठई लवुत्रुस्सग्ग ॥ ५॥ उच्छाईऊण य थणे चोलगपट्टेण ठाइ उस्सग्ग । बसाइरसणहर अहवा अन्नाणदोसेण ॥ ६॥मेलित्तु पण्हियाओ चरणे वित्थारिऊण वाहिरओ। ठाउस्सग्ग एसो बाहिरउद्धी मुणेयव्यो॥७॥ अगुहे मेलपि वित्थारिय पण्हियाओ वाहिं तु। ठाउस्सग्ग एसो भणिओ अम्भितरुद्धिति॥८॥ कप्प वा पट्ट वा पाइणिउ सजाय उस्सग । टाह य सलिण व जहा रयहरण अग्गो काउ ॥९॥ भामेइ तहा दिढि चलचित्तो वायसु व उस्सग्गे । छप्पइआण भएण कुणई अ पट्ट कविट्ठ व ॥ १०॥ सीस पकपमाणो जक्खाइट्ठव्व कुणइ उस्सग । मूयव्व हुअहुअतो तहेव छिज्जतमाईसु ॥ ११ ॥ अगुलिभमुहाओवि य चालतो तय कुणह उस्सग्ग । आलावगगणणट्ठा सठवणस्य च जोगाण ॥ १२॥ काउस्सग्गमि ठिओ सुरा जह वुडबुडेइ अवर । अणुपेहतो तह पानरव चालेइ ओट्ठउडे ॥ १३ ॥ एए काउस्सग्ग कुणमाणेण विवुहेण दोसा उ । सम्म परिहरियच्या निणपडिकुचिकाऊण ॥ १५ ॥ 'नाभीकरयलकुप्पर उस्सारे पारियमि थुइ'त्ति नियुक्तिगाथाशकल लेशतोऽदुष्टकायोत्सर्गावस्थानप्रदर्शनपर विध्य - सारसंग्रहपर च, तत्र 'नाभित्ति नाभीओ हेहो बोलपट्टी काययो, करयलेत्तिसामण्णेण हेहा पलवकरयले 'जाव कोप्परेति सोऽविय कोपरेहि घरेययो, एवभूतेन कायोत्सर्ग कार्य , उत्सारिए य-काउस्सगे पारिए नमोकारेण अवसाणे धुई दायदेति गाधार्थः ॥ १५४७ ।। गत प्रासङ्गिक, साम्प्रत कस्येति द्वार व्यारयायते, तत्रोकदोपरहितोऽपि यस्याय कायोत्सर्गो यधोतफलो भवति तमुपदर्शयन्नाह- वासीनदणकप्पो जो भरणे जीविए य समसण्णो। देरे य अपडियद्वो काउस्सग्गो हवा तस्स ।। १५४८ ।। तिविहाणुषसग्गाण दिवाण माणुसाण तिरियाण । सम्ममहियासणाए काउस्सग्गो हवइ सुद्धो ॥ १५४९ ॥ इटोगमि सुभदा राया उइओद सिटिभजा य । सोदासम्बग्गयभण सिद्धी सग्गो य परलोए ॥ १५५० ।। 'पासीचदनकप्पो गाहा व्यारया-पासीचन्दनकल्प ---उपकार्यपकारिणोर्मध्यस्थ उक्त च-"जो चदणेण बाहु आठिपद वासिणा च तच्छेइ । सयुणइ जो व निदइ महरिसिणो तत्य समभावा ॥१॥" अनेन पर प्रत्ति माध्यस्थ्यमुक्क भपति, क्या मरणे-प्राणत्यागलक्षणे जीविते घ-माणसधारणलक्षणे चशब्दादिहलोकादौ च समसज्ञ तुल्यबुद्धिरि त्पी, अनेन चारमान प्रति माध्यस्थ्यमुफ भवति, तथा देहे च-शरीरे चाप्रतिवद्ध चशब्दादुपकरणादौ च, कायो मामिलोसार पोपा पार , कासरेति सामान्येन भधम्मात् प्रलादकरतए पावत् कूपराभ्यां सोऽपि च कूपराभ्या धारयितव्य पारनेर-पोरमपरिते नमरमरेसाने विवाया। पशनेन पाहुमारिपति वासा वा क्षयति । सस्तौति यो वा नि दति महफ्यस्तत्र । गनमाना114 अधुना मायायतो रामित्यर्थ , कस्य ?-कूटवाहिनो-पलीवर्दस्य, तस्य च दोपद्वयमित्याह-'अतिभारेण भजति तुत्तयपाएहि य मराठा त्ति अतिभारेण भज्यते यतो विषमवाहिन एवातिभारो भाति, तुत्तयपातश्च विपमवाहोऽथ पीडपते, तुत्तगो-पाइणगो मरालो-गलिरिति गाथार्थ ॥ २३६ ॥ साम्प्रत दान्तिकयोजना कुर्वन्नाह-एमेव वलसमग्गो गाहा घ्यारया-यमय कर्तृकी सोपयोगा च व्याख्यायते, 'एमेव'मरालवलीवर्दवत् वलसमग्र सन्यो)न करोति मायया करणेन सम्या साम र्थ्यानुरूप कायोत्सर्ग स मूढ मायाप्रत्यय कर्म प्राप्नोति नियमत एव, तथा कायोत्सर्गश च निष्फल प्रामोति, तथाहि- निर्मायस्यापेक्षारहितस्य स्वशक्त्यनुरूप च कुर्वत एव सर्वमनुष्ठान सफल भवतीति गाथार्थ दोपानुपदर्शयन्नाह-मायाए उस्सग्ग'गाहा, मायया कायोत्सर्ग शेष चत-अनादि अकुर्वत सहिष्णो 'समर्थस्य कश्च तस्मादन्योऽनुभविष्यति', कि-स्वकर्मविशेषमनिर्जरित, शेपता चास्य सम्यक्त्वप्राप्योत्कृष्टकर्मापेक्षयेति, उफ प-- "सत्तह पगडीण अभितरओ उ कोडीकोडीए । काऊण सागराण जइलाहमणयर ॥ १॥” अन्ये पठन्ति, 'एमेवय उस्सग्गति, न चायमतिशोभन पाठ इति गाधार्थ ॥१५४० ॥ यतश्चैयमत -निफूड सविसेस'गाहा, 'निफूट'- मित्यशठ 'सविशेष मिति समवलादन्यस्मात् सकाशात्, न चाहमहमिकया, किंतु वयोऽनुरूप, स्थाणुरियोदेहो निष्कम्प समशत्रुमित्र कायोत्सर्ग तु तिष्ठेत् , तुशब्दादन्यच भिक्षाटनायेवभूतमेवानुतिष्ठत(घेत) इति गाथार्थः ॥१५४१।। इदानीं वयो वल चाधिकृत्य कायोत्सर्गकरणविधिमभिधत्ते- ! सानां प्रकृतीनामभ्यन्तरे तु कोटीकोट्या । कृत्वा सागरोपमाणां यदि लभते धनुणाम पसरत् (तर्हि मते).॥
ताणो बलव तम्णो अदुन्यलो धेरओ बलसमिद्वो। धेरो अयलो चउसुवि भगेसु जहावल ठाई ॥१५४२ ॥
तरुणो बलवान् १ तरुणच दुर्बल २ स्थविरो वरसमृद्ध ३ स्थविरो दुर्बल' ४ चतुष्पपि भनकेषु यथावलं तिष्ठति
मलानुरूपमित्यर्थः, न त्वभिमानत , कथमनेनापि वृद्धेन तुल्य इत्यवलवतापि स्थातव्यम् , उत्तरत्रासमाधानग्लाना
दावधिकरणसम्भवादिति गाथा ॥ १५४२ ॥ गत सप्रसङ्गमशठद्वार, साम्प्रत शठद्वारावसरतत्रेय गाथा-
पपलायइ पडिपुच्छइ कटययवियारपासवणघम्मे । नियडी गेलन्न वा करेइ कुडं हवइ एय ।। १६४३ ॥
कायोत्सर्गकरणलाया मायया प्रचलयति-निद्रा गच्छति, प्रतिपृच्छति सूत्रमर्थ वा, कण्टक अपनयति, 'वियार'त्ति
पुरीपोत्सर्गाय गच्छति, पासपणे'त्ति कायिका व्युत्सृजति, 'धम्मत्ति धर्म कथयति, 'निकृत्या' मायया ग्लानत्व
ग फरोति सूट भवत्येतद्-गनुछानमिति गाधार्थ ॥ १५४३ ॥ गतं शठद्वारम्, अधुना विधिद्वारमारयायते,
तय गापा-
पुच ठनि ग गुरुगो गुरुगा उस्सारियमि पारति । ठायति सविसेस तरणा उ अनूणविरिया उ ॥१५४४ ॥
पडरगुल मुत्पत्ती उनए उपरत्र रपहरण । वोसहचत्तदेहो काउस्सग्ग करिबाहि ॥ १५४५ ॥
गोगन्गादगईमारे अमपरि पहु निपलेल्युत्तर धण उद्वी सजय खलिणे या वायसकविढे ॥१५४६॥
मीसापिस ई अगुलिममुहा य यामणी पेहा । नाहीकरयलकुप्पर उस्सारिय पारियमि युई ॥ १५४७ ॥
रामित्यर्थ , कस्य -कूटवाहिनो-वलीवर्दस्य, तस्य च दोपद्वयमित्याह-'अतिभारेण भजति तुत्तयघाएहि य मरालो त्ति अतिभारेण भज्यते यतो विपमवाहिन एवातिभारो भवति, तुत्तयघातैश्च निपमवाहोऽथ पीब्यते, तुत्तगो-पाणगं मरालो-गलिरिति गाथार्थ ॥ २३६ ॥ साम्प्रत दान्तिकयोजना कुर्वन्नाह-एमेव वलसमग्गो'गाहा व्यारया-इयमन्य कर्तृकी सोपयोगा च व्याख्यायते, 'एमेव'मरालवलीवर्दवत् वलसमग्र सन्(यो)न करोति मायया करणेन सम्पह-शाम •नुरूप कायोत्सर्ग स मूढ मायाप्रत्यय कर्म प्राप्नोति नियमत एव, तथा कायोत्सर्गफ्लेश च निष्फल प्रामोति, तथाहि- निर्मायस्यापेक्षारहितस्य स्वशक्त्यनुरूप च कुर्वत एव सर्वमनुष्ठान सफल भवतीति गाथार्थ ॥ अधुना मायायत दोपानुपदर्शयन्नाह-मायाए उस्सग्ग'गाहा, मायया कायोत्सर्ग शेप च तप -अनशनादि अकुर्वत सहिष्णो 'समर्थस्य कश्च तस्मादन्योऽनुभविष्यति', कि-स्वकर्म[विशेषमनिर्जरित, शेपता चास्य सम्यक्त्वप्रायोत्कृष्टकर्मापेक्षयेति, उप प- "सत्तण्ह पगडीण अन्भितरओ उ कोडीकोडीए । काऊण सागराण जइ लहई चउण्हमण्णयर ॥१॥" अन्ये पठन्ति- 'एमेवय उस्सग्ग'ति, न चायमतिशोभन पाठ इति गावार्थ ॥१५४०॥ यतश्चैवमत -'निफ्ड सविसेस'गाहा, 'निफूट- मित्यशठ 'सविशेष'मिति समवलादन्यस्मात् सकाशात्, न चाहमहमिकया, किं तु वयोऽनुरूप, स्यारियोxदेहो निष्कम्प समशत्रुमित्र कायोत्सर्ग तु तिष्ठेत् , तुशब्दादन्यच्च भिक्षाटनायेवभूतमेवानुतिष्ठत(छेत्) इति गावार्थः ॥१५४१॥ इदानी वयो वल चाधिकृत्य कायोत्सर्गकरणविधिमभिधत्ते- १ सताना प्रकृतीनामभ्यन्तरे सु कोटीकोट्या । कृरवा सागरोपमाणां यदि लभते धनुणाम यतरत् (वहि छमते).
पापसमा ऊसासा कालपमाणेण हुंति नायव्वा । ण्य कालपमाणं उस्सग्गेण तु नायव्व ॥ १५३९ ॥ 'पायसमा उस्सासा काल' गाहा व्यारया-नवरं पादः-श्लोकपाद ॥ १५३९ ॥ व्यारयाता गमनेत्यादिद्वारगाथा, अधुनाऽऽधद्वारगाथागतमशठद्वार व्याख्यायते, इह विज्ञानयता शायरहितेनात्महितमितिकृत्वा स्ववलापेक्षया कार्य त्सर्ग कार्य , अन्यथाकरणेऽनेकदोपप्रसग , तथा चाह भाष्यकार जो गलु तीसइवरिसोसत्तरिवरिसेण पारणाइसमो। विसमे व कृडवाही निचिन्नाणे से जड्डे ॥२३५ ॥(भा) समभूमेवि अइभरो उजाणे किमुअ कृडवाहिस्स?। अइभारेण भजइ तुत्तयघाएहि अ मरालो॥२३६॥ (भा०) एमेव पल्समग्गो न कुणइ मायाइ मम्ममुस्सग्ग । मायावडिअ कम्म पावइ उस्सग्गकेस च ॥१॥ (प्र.) माया उस्सग्ग सेस च तय अफु वओ सहुणो । को अन्नो अणुहोही सकम्मसेस अणिजरिय ? ॥ १५४० ॥ निफ्ह सपिसेस पयाणुरूप पलाणुरूव च । पाणुव्व उद्धदेहो काउस्सग तु ठाइज्जा ॥ १५४१ ॥ व्याख्या-य कश्चित् साधु , खलुशब्दो विशेषणार्थ, त्रिंशद्वर्ष सन् खलुशब्दाद् बलवानातङ्करहितश्च सप्ततिवर्षे णायेन पृढेन साधुना पारणाइसमो-कायोत्सर्गप्रारम्भपरिसमाप्त्या तुल्य इत्यर्थ । विपम इव-उट्टकादाविव कूटवाही चली यई उप निर्विज्ञान एपासो 'जड' जडे, स्वहितपरिज्ञानशून्यत्वात् , तथा चात्महितमेव सम्यक्कायोत्सर्गकरण स्वकर्म अयफ्टत्यादिति गायार्थ ॥ २३५ ।। अधुना दृष्टान्तमेव विवृण्पनाह-समभूमेवि अइभरो'गाहा व्याख्या समभूमा यपि अतिभरविषमवाहियात् 'उजाणे किमुत कूडवाहिस्स'गई यानमस्मिन्नित्युद्यानम्-उदक तस्मिन्नुद्याने किमुत', सुत गोयरचरियाए सुयखधपरियट्टणे अट्ट चेव, केसिधि परियट्टणे पचवीस, तथा चाह-'सुयखधपरियट्टण मगलत्थं (उजोय) काउस्सग्ग काऊण कीरईत्ति गाथार्थ ॥१५३४॥ अत्राह चोदक -'जुजइ अकालपढियाई' गाथा, युज्यते-सगच्छते घटते अकालपठितादिषु कारणेषु सत्सु अकालपठितमादिशब्दात् काले न पठितमित्यादि, दुष्टु च प्रतीच्छितादि-दुष्टविधिना प्रतीच्छित आदिशब्दात् श्रुतहीलनादिपरिग्रह , 'समणुण्णसमुद्देसे 'त्ति समनुज्ञासमुद्देशयो , समनुज्ञाया च समुद्देशे प फायो त्सर्गस्य करण युज्यत एवेति योग, अतिचारसम्भवादिति गाथार्थ ॥१५३५॥ यत् पुनरुद्दिश्यमाना श्रुतमनतिमान्ता अपि निर्विपयत्वादपराधमप्राप्ता अपि 'कुणह उस्सग्गति कुरुत कायोत्सर्ग एप अकृतोऽपि दोष कायोत्सर्गशोध्य परिगृह्यते । कि मुधा भदन्त !, न चेत् परिगृह्य(ते) न कर्त्तव्य तर्जुदेशकायोत्सर्ग इति गाथाभिप्राय ॥१५३६॥ अमाहाचार्य --'पायुग्पाई कीरई' गाहा निगदसिद्धा॥१५३७॥'सुमिणदसणे राउ'त्ति द्वार व्याख्यानयन्नाह-'पाणवहमुसावाए' गाहा, मुमिणमि पाण वहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव आसेविए समाणे सयमेग तु अणूण उत्सासाण भविजाहि, मेहुणे दिछिपिपरिया सियाए सय इत्थीविप्परियासयाए अहसयति ।। उक्त च -"दिट्ठीविप्परियासे सय मेहुन्नमि बीविपरियासे । यवहारेणठ सय अणमिस्सगस्स साहुस्स ॥१॥" गाथार्थ ॥१५३८॥णावाणतिसतार'त्ति द्वारय व्याचिरयासुराह-'नापाए उत्तरित वहगाई गाहा, गाथेयमन्यकर्तृकी सोपयोगा च निगदसिद्धा, इदानीमुच्छ्रासमानप्रतिपादनायाह- १ गोचरचर्यायां श्रुतस्कृ धपरावर्तनेऽटैव, केपाशित् परावतने पञ्चविंशति , श्रुतस्क धपरातन मगलाय कायोरसग या हिपते। रस्समे प्राणवाया बादादचमधुनपरिमहेप्यासेवितपु सत्सु शतमेकमनूनमुनासाना भषेत्, मैथुने दृष्टिविपर्यासे गत सीविपर्यासे घातमिति पापसमा ऊसासा कालपमाणेण हुंति नायव्या । एप कालपमाणं उस्सग्गेण तु नायव्य ॥ १५३९ ।। 'पायसमा उरसासा काल' गाहा व्याख्या-नवर पाद -लोकपाद ॥ १५३९ ॥ व्याख्याता गमनेत्यादिद्वारगाथा, अधुनाऽऽधद्वारगाथागतमशठद्वार व्याख्यायते, इह विज्ञानवता शाठ्यरहितेनात्महितमितिकृत्वा स्ववलापेक्षया कार्य सर्ग कार्य , अन्यथाकरणेऽनेकदोपप्रसङ्ग , तथा चाह भाष्यकार जो मलु तीसइवरिसोसतरिवरिसेण पारणाइसमो। विसमे व कृडवाही निचिन्नाणे से जड्डे॥२३५॥(भा०) समभूमेरि अइभरो उबाणे किमुअ कृडवाहिस्स? अइभारेण भन्नइ तुत्तयघाएहि अमरालो॥२३६॥ (भा०) एमेव परसमग्गो न कुणइ मायाइ मम्ममुस्सग्ग । मायावडिअ कम्म पावइ उस्सग्गकेस च ॥१॥ (प्र.) मायाउस्मग्ग सेस च तव अफु यओ सहुणो । को अन्नो अणुहोही सकम्मसेस अणिजरिय ॥१५४० ॥ निफूट सविसेस ययाणुरूप पलाणुरूव च । पाणुव्य उददेरो काउस्सग तु ठाइना ॥ १५४१ ॥ व्यारया-य फश्चित् साधु , खलुशन्दो विशेषणार्थ, त्रिंशद्वर्ष सन् खलुशब्दाद् बलवानातकरहितश्च सप्ततिवर्षे णान्येन पूजेन साधुना पारणाइसमो-कायोत्सर्गप्रारम्भपरिसमात्या तुल्य इत्यर्थ । विषम इव-उट्टकादाविव कूटवाही बली यई उप निरिझान एयासी 'जडे' जड़े, स्वहितपरिज्ञानशून्यत्वात् , तथा चात्महितमेव सम्यक्कायोत्सर्गकरण स्वकर्म क्षयफ्टत्वादिति गाथार्थ ॥ २३५ ।। अधुना दृष्टान्तमेव विवृण्पनाह-समभूमेवि अइभरो'गाहा व्याख्या-समभूमा यपि मतिभरसिमरा हिरवात् 'उखाणे किमुत कूडवाहिस्स'उर्दू यानमस्मिन्नित्युद्यानम्-उदक तस्मिनुद्याने किमुत', सुत जुज्जइ अकालपढियाइएसु दुडू अ पडिच्छियाईसु । समणुन्नसमुदसे काउस्सग्गस्स करण तु ॥ १५३५ ॥ ज पुण उदिसमाणा अणइकतावि कुणह उस्सग्ग। एस अफओचि दोसो परिधिप्पइ कि मुरा भते!? ॥१५३०॥ पावुग्घाई कीरइ उस्सग्गो मगलति उद्देसो । अणुवहियमगलाण मा हुन्न कहिंचि णे विग्ध ।। १५३७ ।। पाणवरमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । सयमेग तु अणूण उसासाण हविनाहि ॥ १५३८ ॥ नावा(ए) उत्तरिउ वहमाई तर नइ च एमेव । सतारेण चलेण व गतु पणवीस ऊसासा ॥ १॥ (प्र०) गमण भिक्षादिनिमित्तमन्यग्रामादौ, आगमण तत्तो चेव, इत्थ इरियाचहिय पडिफमिऊण पचवीसुरसासो काउस्मग्गो कायबो॥१५३३॥ तथा चामुमेवावयव विवृण्वन्नाह भाष्यकार - भत्ते पाणे सयणासणे' गाहा, भत्तपाणनिमित्तमनगामा- दिगया जइ न ताव वेलेति ता ईरियावहिय पडिक्कमिऊण अच्छति । आगयावि पुणोऽवि पडिफमति, एय सयणासणनि मित्तपि, सयण-सथारगो वसही वा, आसण-पीढगादि, 'अरहतसमणसेज्जासु'त्ति चेइघरं गया पडिकमिऊण अच्छति, एव समणसेजमि-साहुवसतिमित्यर्थ , 'उच्चारपासवणे'त्ति उच्चारे वोसिरिए पासवणे य जतिवि हत्यमेत गया , गमन भिक्षादिनिमित्तम यमामादो भागमन तत एवात्रेयापथिको प्रतिव्य पञ्चविगत्युरास कायोत्सर्ग काय मापाननिमियमम्पमामाथि गता यदि तावन्न वेलेति तदेयोपथिकी प्रतिक्रम्य तिवन्ति, आगता अपि पुनरपि प्रतिकाम्यति, एव शयनासननिमित्तमपि नयन संसारको पसीयों भाषण पीठादि 'अछूमणशय्यास्ति ति चैत्यगृह गता प्रतिषम्य तिष्ठन्ति, एवं श्रमणाय्यास्थिति साधुवसतौ "उधारमयपण इति उपार ग्युपप प्रमा यद्यपि हस्तमान गता- तोsवि आगया परिकमति, मह मत्तए वोसिरिय होज ताहे जो त परिठवेनि सो पडिकमति, सठाणेसु पुण जइ हत्थ- सय नियतस बाहिं तो पडिकमति, अह अतो न पडिक्कमति, एतेसु ठाणेसु काउस्सग्गपरिमाण पणुवीस होति ऊसा सत्ति गाया: 'विहारे'त्ति विहार व्याचिरयासुराह-निययालयाउ गमणगाहा [गाथा ]ऽन्यकर्तृकी सोपयोगा च निगदसिद्धा च । 'मुत्ते पत्ति सूत्रद्वार व्याचिरयासुराह-'उद्देससमुद्देसे' गाहा व्यारया-सुत्तस्स उद्देसे समुद्देसे य जो कारसग्गो कीरइ उत्प सत्तावीसमुस्सामा भवति, अशुण्णवणयाए य, एत्थ जइ असदो सयं चैव पारेइ, अह सढो ताहे आयरिया अब उसासा, 'ययणपडिक्कमणमाई' पविओ कजनिमित्तं जइ खलइ अद्गुस्सास उस्सग करिय गाउद, पितियपार जति तो सोलरमुस्सास, ततियवार जइ तो न गच्छति, अण्णो पहविजति, अवस्सकने वा देवे व दिय पुरमो साह उपेचा अण्णेण सम गच्छति, कालपडिफमणेवि अहउस्सासा, आदिसहाओ कालगिण्हण पहरणे य मन्ति, भय मात्रके गुट भवेत् तदा यस परिधापयेत् स प्रतिक्राम्येत्, स्वस्थानार पुनयदि हशत निर्वृत्तादहिसदा FREE, Kamata, पनेतु म्यानेषु कापोग्सर्गपरिमाण पञ्चयितातिर नासा इति । सूत्रसोद्देशे समुदेशे च य कायोत्सर्ग क्रियते तत्र after मान, मनुमापोभा पयाड सपमेय पारपति, भय शरताचायो भटेवोपवासान् प्रस्थापनप्रतिक्रमणादो-प्रस्थापित कार्य ART Remपागप या गसी, दिलीपगार यदि तदा पोदोधास, तृतीयवार पदि तदा न गछति अन्य प्रस्थाप्यते, अवश्यकार्य सा पण मार गारनिराम्पेन मम गति, फास्त्रविक्रमणेऽम्यष्टोडासा, भादिश दात् कालमहणे प्रस्थापने च -- जुलइ अकालपढियाइण्मु दुगु अ पडिच्छियाईसु । समणुन्नसमुदसे फाउस्सग्गस्स फरण तु ॥ १५३५ ॥ ज पुण उद्दिसमाणा अणइकतावि कुणह उस्सग्ग। एस अकओवि दोसो परिधिप्पइ कि मुरा भते। ॥१५३६॥ पायुग्घाई कीरइ उस्सग्गो मगलति उद्देसो । अणुवहियमगलाण मा हुन करिचि णे पिग्ध ।। १५३७ ।। पाणवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । सयमेग तु अणूण ऊसासाण हयित्राहि ॥ १५३८ ॥ नावा(स) उत्तरिउ वहमाई तह नइ च एमेव । सतारेण चलेण व गतु पणवीस ऊसासा ॥ १॥ (प्र.) गमण भिक्षादिनिमित्तमन्यग्रामादौ, आगमण तत्तो चेव, इत्थ इरियावहिय पडिकमिऊण पचवीसुरसासो फाउस्मग्गो काययो॥१५३३॥ तथा चामुमेवावयव विवृण्वन्नाह भाष्यकार - भत्ते पाणे सयणासणे' गाहा, भत्तपाणनिमित्तमनगामा- दिगया जइ न ताव वेलेति ता ईरियावहिय पडिकमिऊण अच्छति । आगयावि पुणोऽवि पडिकमति, एय सयणासणनि | मित्तपि, सयण-सथारगो वसही वा, आसण-पीढगादि, 'अरहतसमणसेजासु'त्ति चेइघरं गया पडिकमिऊण अच्छति, एवं समणसेजमि-साहुवसतिमित्यर्थ , 'उच्चारपासवणे'त्ति उच्चारे वोसिरिए पासवणे य जतिवि हत्यमेत गया 1 गमन भिक्षादिनिमित्तम यप्रामादौ आगमन तत एवात्रेयापथिको प्रतिक्रम्य पञ्चविंशत्युवास कायोत्सग कर्तव्य भापाननिमित्तम पप्रामादि गता यदि तावन्न वेलेति तदेयोपथिकी प्रतिक्रम्य तिरान्ति आगता अपि पुनरपि प्रतिशम्यन्ति, एवं शयनासननिमित्तमपि, शयन संसारको वसतिषी भापग | पीठादि 'अहच्छ्रमणशय्यास्विति चैत्यगृह गता प्रतिक्रम्य तिष्ठन्ति, एवं श्रमणाय्यास्विति साधुवसतौ 'उचारप्रयपण'इति उपार युएमप ममा र यद्यपि हस्तमाय गता-
देसिप राइप पविषय नउमासे या तहेव वरिसे या एएसु हुति नियया उस्सग्गा अनिया सेसा ॥ १५२९ ॥
साप सय गोसद्ध तिमेव सया हवति पश्चमि । पच य चाउम्मासे असहस्स च वारिस ॥१५३० ॥
भत्तारि दो बुवालस पीस पसाय हुति उजोआ। देसिय राइय पक्खिय चाउम्मासे अ वरिसे य ॥ १५३१ ॥
पणवीसमतेरस सिलोग पनरारिं च पोडव्वा । सयमेग पणवीस ये वावन्ना य वारिसिए ॥ १५३२ ॥
निगदसिद्धा , नयर शेपा-गमनादिविपया इति, साम्प्रत नियतकायोत्सर्गाणामोधत उच्छासमान प्रतिपादयन्नार-
'साप ति साय-पदोए तत्र तमुन्नासाना भपति, चतुभिरुद्योतकरैरिति, भावित एवायमर्थ प्राक्, 'गोसद्धति प्रत्यूपे
पचायलोयोतकरस्य भवति, शेष प्रकटामिति गाथार्थ ॥ १५३० ।। उच्चासमान चोपरिष्टाद् वक्ष्याम 'पायसमा
गरमागा' इत्यादिना । माम्प्रत देवसिकादिपूद्योतकरमानमभिधित्सुराह-‘चत्तारित्तिगाहा भावितार्था ॥१५३१॥ अधुना
शकमानगुपदयपाह-'पण से तिगाहा निगदसिद्धय, नवर चतुर्भिरुच्छ्रास लोक परिगृह्यते ॥ १५३२ ॥ इत्युक्ता
नियतकायोमर्गरम्यता, इदानीमनियतकायोरमर्गराध्यतारसर , तत्रेय गाथा-
गमणागमरिहारे सुत्ते या सुमिणदसणे राओ । नाचानइसतारे इरियायरियापडिकमण ॥ १५३३ ॥
मरी पाणे सराणामणेप अरिहतसमणसिनासु । उचारे पासवणे पणवीसहुति उस्सासा ॥२३४॥ द्वारम् (भा०)
निगमायामी गमण सत्य उ सुत्तपोरिसिनिमित्त । रोइ विहारो इत्यवि पणवीस हुति ऊसासा ॥१॥(प्र०)
उमममुरमे मत्तालीम अणुमणिया । अहेव य ऊसासा पट्ठवण पडिकमणमाई ॥ १५३४ ॥
देसिप राश्य पक्लिप चउमासे पा तहेव परिसे याएएसु हुति नियया उस्सग्गा अनिअया सेसा ॥ १५२९ ॥ साप सप गोसद्ध तिमेव सया हवति परखमि । पच य चाउम्मासे असहस्स च वारिसए । १५३० ॥ पत्तारि दो दुवारस पीस चत्ताय हुति उन्नोआ। देसिय राय पक्खिय चाउम्मासे अ परिसे य ॥ १५३१॥ पणवीसमद्धतरस सिलोग पनसरिं च पोहव्वा । सयमेग पणवीस ये पावन्ना य धारिसिए ॥ १५३२ ।। निगदसिद्धा, नपर शेपा-गमनादिविषया इति, साम्प्रत नियतकायोत्सर्गाणामोपत उच्छासमान प्रतिपादयन्नाह- 'सापति साप-प्रदोप तत्र दातमुच्चासाना भवति, धतुर्भिरुद्योतकरैरिति, भावित एवायमर्थ प्राक्, 'गोसद्धति प्रत्यूपे पचारायवलोपोतपरस्य भपति, शेप मफटार्थमिति गाथार्थ ॥ १५३० ॥ उच्छ्रासमान चोपरिष्टा पक्ष्याम 'पायसमा उस्मासा' इत्यादिना । साम्मत देवसिकादिपूद्योतफरमानमभिधित्सुराह-चत्तारि तिगाहा भारितार्था ॥ १५३१॥ अधुना शोकमानमुपदपजाद-पणवीसतिगादा निगदसिद्धय, नवर चतुर्भिरुच्छासै शोक परिगृह्यते ॥ १५३२ ॥ इत्युक्ता निपतकापोत्सर्गरफन्यता, इदानीमनिपत्तकायोत्सर्गवच व्यतावसर , तत्रेय गाथा- गमणागमणपिहारे सुत्ते या सुमिणदसयो राओ । नावानइसतारे इरियावरियापडिफमण ॥ १५३३ ॥ मत पाणे सपणासणे पअरिहतसमणसिज्ञासु । उचारे पासवणे पणवीसहुति उस्सासा ॥२३४॥द्वारम् (भा०) निपभाटपाभो गमण अपय उ सुत्तपोरिसिनिमित्त । होइ विहारो इत्यवि एणवीस हुति ऊसासा ॥१॥(५०) उससमुरसे सत्तापीस अणुनयणिपाए । अहेव य ऊसासा पहचण पडिफमणमाई ॥ १५३४ ॥ .
फरेंति, एस णयविगप्पो, अनाचार्यो भणति-मत्थएण वदामि अहपि तेसिति, अण्णे भणति-अहमवि वदावेमित्ति, तो अप्पग गुरूण निवेदति चउत्थखामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि नमासमणो ! उघटिओमि तुन्भण्ह सतिय अहा कप्प वा वत्थ वा पडिग्गह वा कयल वा पायपुच्छण पा (रयतरण वा) अक्खर वा पय वा गाह वा सिलोग वा (सिलोगड वा)अह वा रेउ चा पसिण वा यागरण वा तुम्भेहि (सम्म) चियत्तेण दिण्ण मए अविणएण पडिच्छिय तस्स मिच्छामि दुधड (सूत्रम् ) निगदसिद्ध, आयरिआ भणति-'आयरियसतिय'ति य अहकारवज्जणस्थ, कि ममात्रेति, तओ ज विणइया तमणु सहि बहु मन्नति पचमखामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि समासमणो ! कयाइ च मे कितिकम्माइ आयारमतरे विणयमतरे सेहिमओ सेहायिओ सगहिओ उचगरिओ सारिओ वारिओ चोइओ पडिचोइओ अभुडिओऽह तुब्भण्ड तवतेयसिरीए इमाओ चातुरत ससारकताराओ साह? नित्थरिस्सामित्तिकट्ठ सिरसा मणसा मत्थएण चन्दामि (सूत्र) निगदसिद्ध, सगहिओ णाणादीहि सारिओ हिएपपत्तिओवारिओ अहियाओ निपत्तिओ चोइओ खलणाए पडिपोइओ- करोति एप नवमो विकल्प । मस्तकेन घदेऽहमपि तेपामिति भये भणति-भहमपि पन्दयामीति सत भारमान एल्यो निवेदयन्ति पनुपक्षा मणास्त्रेण भाचार्या भणन्ति-आचार्यसमिति चाहकारवर्जनाथ ततो यद् विनायितास्वामनुशास्ति बहु मन्यन्ते पसमक्षामणासूण संगृहीत -शामादिभिः सारित -हिते प्रवर्तित वारितोऽहितात् नियत्तित घोदित स्खलनायर्या प्रतिचोदित सो २ सवस्य उवद्विति, पच्छा आयरिओ भणइ-नित्थारगपारगत्ति नित्थारगपारगा होहत्ति, गुरुणोचि, एयाइ यणाईत बसेसमय गाभार्थः ।। १५२९ ॥ एव सेसाणवि साहूण खामणावदण करेंति, अह वियालो वाघामो वा वाहे सतह पचण्ड तिह था, पच्छा देवसिय पडिकर्मति, केइ भणंति-सामण्णेण, अन्ने भणति-खामणाइय, अण्णे परि नस्सग्गाइय, सेजदेययाए य उस्सग करेंति, पडिकताण गुरूसु यदिएसु बहमाणीओ तिणि थुइओ आयरिया भणक्ति, इमपि अजलिमालियागहत्या समतीए नमोकार करेंति, पच्छा सेसगावि भणंति, तद्दिवस नवि सुत्तपोरिसी नपि अस्थ पोरसी भुईओ भणति जस्स जत्तियाभो एति, एसा पक्सियपडिक्कमणविही मूलटीकाकारेण भणिया, अण्णे पुण भायरणाणुशारण भणति-देवसिए पटिफवे सामिए य तओ पढम गुरू चेव उहित्ता पक्खिय खामेति जहाराइणियाए, उभो उपपिसति, पय सेसगायि बहाराइणिया सामेत्ता उवविसति, पच्छा वदित्ता भणति-देवसिय पडिकत पक्खिय 134 परस्पारिया, पमाापा भगति-निसारस्पारगा भाति, गुरुगामिति पतानि वचनानीति वाक्यशेष ।एष शेषाणामपि साधून REEThisRोमागोमा दासताना पानी प्रयाणा पा पक्षादेवसिक प्रतिकाम्यति, केचित् भगन्ति-सामा येन, भये भणन्धि- virents, we eiket write पम्पादराभोमर्ग कुन्ति, प्रविप्राम्पर गुरु यन्वितेषु (प) वर्धमानातिन सुतीगुरवो भणन्ति, इमेऽपि मालि EATHERE REINt a पाप भगति, यदिरसे भय सूत्रपौती नैवाधपौरुषी, स्तुतीभणन्ति येन यावत्योऽधीता , एप पाक्षि' Krishcafegar ft. x पुनः भारनानुसारेग मस्ति-देवसिके प्रतिकान्चे क्षामिते च तत प्रथम गुरुरेवोत्थाय पाक्षिक क्षमति Free, sanlan पारारि धमनियोरपिशान्ति, पमादिस्या भगन्ति-दवाधिक प्रतिकात पाक्षिक करेंति, एस णवविगप्पो, अत्राचार्यो भणति-मत्थएण वदामि अहंपि तेसिति, अण्णे भणति-अहमवि वदामिचि, तओ अप्पग गुरूण निवेदति चउत्थखामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि खमासमणो ! उवहिओमि तुम्भण्ह सतिय अहा कप्प वा वत्थ वा पडिग्गर घा फपल था पायपुच्छण वा (रयहरण वा) अक्खर या पय वागाह वा सिलोग घा (सिलोगद्ध वा)अह वा रेउ चा पसिण वा वागरण वा तुम्भेहि (सम्म) चियत्तेण दिण्ण मए अविणएण पडिच्छिय तस्स मिच्छामि दुफड (सत्रम् ) निगदसिद्ध, आयरिआ भणति-'आयरियसतिय'ति य अहकारवजणस्थ, कि ममाति, तओ ज विणइया तमणु सहि वहु मन्नति पचमखामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि खमासमणो ! कयाइ च मे कितिकम्माइ आयारमतरे विणयमतरे सेरिमो सेहापिओ समहिमो उवरिओ सारिओ वारिओ चोइओ पडिचोइओ अन्भुडिओऽह तुन्भण्ड तयतेयसिरीए इमाओ चातुरत ससारकताराओ साह8 नित्थरिस्सामित्तिकद्दु सिरसा मणसा मत्थएण चन्दामि (सूत्र) निगदसिद्ध, सगहिओ णाणादीहि सारिओ-हिए पवत्तिओवारिओ अहियाओनिवत्तिओ चोइओ सलणाए पडिपोइओ- १ करोति, एप नवमो विकल्प । मस्तकेन पदेऽहमपि तेपामिति भये भगति-भहमपि पदयामीति सत भारमान गुरुम्यो निवेदपन्ति पनुपक्षा मणासूत्रण भाचार्या भणन्ति-आचार्यसस्कमिति चाहकारयजनार्थ, ततो यव विनायितास्वामनुशास्त्र यहु मन्यन्ते परमक्षामणासूत्रग सगृहीत -शानादिभिः सारित -हिते प्रवर्तित पारितोऽहितात् निवतित चोदित स्खलनायो प्रतिचोदित पुणो २ अवयं उपहिउत्ति, पच्छा आयरिओ भणइ-नित्थारगपारगत्ति चयणाइति यकसेसमय गाथार्थ ॥ १५२९ ॥ एष सेसाणवि साहूण खामा वाहे सत्तण्ह पचण्ह तिण्ह पा, पच्छा देवसिय पडिकमंति, केइ भणति-सा सुस्सग्गाइय, सेजदेवयाए य उस्सग्गं फरेंति, पडिकताण गुरुसु पदिएसुद इमेवि अजलिमउलियग्गहत्था समत्तीए नमोकार फरेंति, पच्छा सेसगावि पोरुसी धुईमो भणति जस्स जत्तियाओ एति, एसा पक्खियपडिक्कमणा आयरणाणुसारेण भणति-देवसिए पदिकते खामिए य तो पढम गुरू वनो उपविसति, एप सेसगावि जहाराइणिया खामेत्ता उवविसति, पच्छ| ६ पुन पुनरयस्थामुपस्पापिता, पमादापायों भणन्ति-निखारकपारगा भवतेति, गुरूणामि धाममारमानक कुवन्धि,भप पिकासोपापावो या तदा सधाना पमानां प्रमाणो या पश्चादेवसिक * भाममादिक पम्प रिमोगादिक, शम्पादेयतायाभोसा कुषन्नि, प्रतिकाम्यरसु गुरुपु या दतेः अलिवामामा समासा ममसार कवि पापा भपि भगन्ति, महिपसे नैव सूयपौरुषी ने मतिमीविभूमीगगग भनित भये पुन भाधरणानुसारेण मणस्ति-देवसिके पतिकार गाज, Barगिन्धि, या पि ययारामि क्षमयियोपविशन्ति, पश्चाइदिवा भण F करेंति, एस णवविगप्पो, अत्राचार्यो भणति-मत्थएण पदामि अहंपि तेसिति, अण्णे भणति-अहमवि वदावेमिति, तओ अप्पग गुरूण निवेदति चउत्थखामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि खमासमणो ! उचट्ठिओमि तुन्भण्ड सतिय अ। कप्प वा पत्ध वा पडिग्गर या कपल पा पायपुच्छण वा (रयहरण वा) अक्खर या पय वागाह वा सिलोगवा (सिलोगड वा)अह या रेउ या पसिण या वागरण वा तुम्भेहि (सम्म) चियत्तेण दिण्ण मए अविणएण पडिच्छिय तस्स मिच्छामि दुमड (सनम् ) निगदसिद्ध, आयरिआ भणति-'आयरियसतिय'ति य अहकारवजणत्य, कि ममात्रेति, तओ ज विणइया तमणु सहि बहु मन्नति पचमसामणासुत्तेण, तच्चेद- इच्छामि खमासमणो ! कयाइ च मे कितिकम्माइ आयारमतरे विणयमतरे सेहिओ सेहायिओ सगहिओ उवगहिओ सारिओ पारिओ चोइओ पडिचोइओ अन्भुडिओऽर तुन्भण्ह तवतेयसिरीए इमामो चातुरत ससारकताराओ साह१ नित्थरिस्सामित्तिक? सिरसा मणसा मत्यएण वन्दामि (सूत्र) निगदसिद्ध, सगहिओ णाणादीहि सारिओ हिए पवत्तिओवारिओ-अहियाओ निपत्तिओ चोइओ सलणाए पडिपोइओ- १ करोति, एप नवमो विकल्प । मसकेन पदेऽहमपि तेपामिति, भये भणन्ति-अहमपि पदयामीति तव भारमान गुरुम्यो निवेदयन्ति पनुपक्षा मणास्त्रण, भाचार्या भणन्ति-आचार्यसस्कमिति चाहकारवजनाथ, ततो यत् विनायिताखामनुशास्ति यहु मन्यन्ते पचमक्षामणासूमग सगृहीत -सामादिभिः | सारित -हिते प्रवत्तित चारितोऽहितात् नियतित चोदित स्खलनायो प्रतियोदित - पुणो २ अब उपविउत्ति, पच्छा आरिओ भणइ-नित्थारगपारगति नित्यारगपारगा होहत्ति, गुरुणोति, एयाइ वयणाति वयसेसमयं गाथार्थ ॥ १५२९ ॥ एव सेसाणवि साहूण खामणावदण करेंवि, अह दियालो बाधामो वा ताहे सत्ताह पपण्ह तिण्ह या, पच्छा देवतिय पडिकमति, केइ भणति-सामण्णेण, अन्ने भणति-खामणाइय, अण्णे परि- नुस्सगाइय, सेजदेवयाए य उस्सग करेंति, पडिफताण गुरूसु बदिएसु वहमाणीओ तिणि धुइओ आयरिया भणति, इमेवि अजलिमउलियग्महत्या समत्तीए नमोकार करेंति, पच्छा सेसगावि भणति, तदिवस नवि सुत्तपोरिसी नवि अस्थ पोरसी धुईओ भणति जस्स जत्तियामओ एति, एसा पक्खियपडिक्कमणविही मूलटीकाकारेण भणिया, अपणे पुण आपरणाणुसारेण भणति-देवसिए पडिकते खामिए य तओ पढम गुरू चेच उहित्ता पक्खिय खामेति महाराइणियाए, तो उवविसति, प्य सेसगावि बहाराइणिया खामेत्ता उपविसति, पच्छा पदित्तर भणति-देवसिय पडिकत पक्खिय, 1 नास्पानुपस्थापिया, पमादापायर्या भणन्ति-निस्तारकपारगा भवतेति, गुरुणामिति एतानि पचनानीति पाक्यशेष एवं शेषाणामपि साधून घामपान ta, पप विलोपापावोया सदा सानो मानो अपाणो या पश्चादेवसिक प्रतिकाम्यति, क्षेचित भणन्ति-सामाग्येन, अये भारत- धामसादिक मन्द पारियोरगारिक म्यादपसारसग कुन्ति, प्रतिकाम्पासु गुरुपु पदिसेषु (ब) वर्धमानास्तिन सुतीगुरवो भणन्ति, इमेऽपि भञ्जलि मुखियामा समाप्ती ममका कुचि, पप्राप्पा भपि भगन्ति, सरियस नेव सूथपौरुषी भवाधारुपी, स्तुतीभंगन्ति येन यावत्योऽधीता , एप पाक्षि वारिधिमूलीबारण भवित , भन्दै पुनः मापरणानुसारेण मन्ति-देवसिके प्रतिकान्वे क्षामिते घ तत प्रथम गुरुरेवोत्थाय पाक्षिक क्षमयन्ति मारिक, विधि, रामपि यथारामिक क्षमयिस्योपरियन्ति, पारदका भाव-दसिक प्रतिकात पामिक भणिय होति, एव जहण्णेण तिण्णि उक्कोसेण सधे खामिजति,पच्छा गुरू उठेऊण जहाराइणियाए उद्धडिओ घेय सामेति, इयरेवि जहाराइणियाए सोवि अपणउत्तमगा भणति-देवसिय पडिकत पक्खिय खामेमो पण्णरसण्ह दिवसाणमित्यादि, एव सेसगानि जहाराइणियाए खाति, पच्छा वदित्ता भणति-देवसिय पडिफत पक्सिय पडिफमावेह, तमो गुरू गुर सदिहो वा पक्खियपडिक्कमण कडति, सेसगा जहासत्ति काउस्सग्गादिसठिया धम्मज्झाणोवगया सुर्णेति, कहिए मुलुत्तर गुणेहि ज खडिय तस्स पायच्छित्तनिमित्त तिणि ऊसाससयाणि काउस्सग्ग करेंति, वारसउज्जोयकरत्ति भणिय होति, पारिए उज्जोयकरे थुइ कट्ठति, पच्छा उवविठ्ठा मुहणतग पडिलेहित्ता वदति पच्छा रायाण पूसमाणवा अतिकते मगलिने कजे बहुमन्नति, सत्तुपरक्कमेण अखडियनियवलस्स सोभणो कालो गओ अण्णोऽवि एव चैव उवडिओ, एव पम्सिय विणओवयार खामेति पितियखामणासुत्तेण, तच्चेद- १ क्षाम्य ते, पश्चात् गुरुरुत्थाय यथारातिकमूर्द्धस्थित एव क्षमयति, इतरेऽपि यथारानिक सर्वेऽध्ययनतोचमा भणन्ति-दयसिक प्रतिसाम्त पक्षिक क्षमयाम पञ्चदशसु दिवसेषु एवं शेषा अपि यथारानिक क्षमयति पश्चाद् वदिवा भणन्ति-देवसिक प्रतिकान्त पाक्षिक प्रतिकामयत, तो गुरुर्म | दिष्टो वा पाक्षिकप्रतिक्रमण कथयति, शेपा यथाशक्ति कायोत्सर्गादिसस्थिता धर्मभ्यानोपगता शुग्यन्ति, कथिते मूलोचरगुणेषु पत् पनि तस प्रापभित्त निमित्त त्रीण्युच्चासशवानि कायोत्सग कुर्वन्ति, द्वादशोद्योतकरानिति भगित भवति, पारिते उपोतको स्तुति कथयन्ति, पश्चानुपविष्टा मुसानन्तक प्रतिटिय व दाते, पश्चात् राजान पुष्पमाणवा भतिका ते माङ्गलिके कार्ये बहुम य ते-शत्रुपराक्रमणेनासण्डितनिमयलस शोभन कालो गत एक्मेवायोरिप | स्थित , एव पाक्षिकविनयोपचार क्षमयति द्वितीयक्षामणासूत्रेण, , कामा भणन्ति- इमि खमासमणो ! पिप च मे ज भ हहाण तुहाण अपायकाण अभग्गजोगाण सुसीलाण सुब्बयाण सापरियउवमायाण गाणेण दसणेण चरित्तेण तवसा अप्पाण भावमाणाण बहुसुभेण भे दिवसो पोसहो पक्सो पतिकतो, अण्णो य भे फल्लाणेण पजुवट्टिओ सिरसा मणसा मत्यण्ण वदामि (सूत्रम् ) निगदसिद्ध, आयरिआ भणति-साहिं सम जमेय भणियति, तो चेइयवदावण साधुवदावण च निवेदितु इच्छामि खमासमणो ! पुचि चेइपाइ बदित्ता नमसित्ता तुझ पायमूले चिररमाणेण जे केइ यहुदेव सिया सारणो दिहा सम(मा)णा घा यसमाणा बागामाणुगाम दुइजमाणा वा,राइणिया सपुच्छति ओमरा इणिपा पदति अना पति अनिपाओ वदति सापया वदति सावियाओ वदति अपि निस्सल्लो निक साभो (तिकर) सिरसा मणसा मत्यण्ण यदामि ॥ अहमवि वदावेमि चेइयाइ (सूत्रम् ) निगदसिद्ध,नयर समणो-युद्दवासी यसमाणो-णयविगप्पविहारी, वुहवासी जघागलपरिहीणो णव विभागे खेत्त काऊण विहरति, नपरिगप्पविहारी पुण उउपद्धे अट्ठ मासा मासकप्पेण विहरति, एए अह विगप्पा, वासावास एगमि चेव ठाणे माया ममति-आधि सम पदसत् भनितमिति, सतप्रत्ययम्दन सायदन प निवेदयितुकामा भणन्ति-नवर श्रमणो-वृद्धावास वैश्रमणे (SUV-रिमनिरपरासः परिसीमनहारने ना विभागान् मन परवा विहरचि, नयकसविहार पुन ऋतुबद्वेऽष्ट मासान् मासकल्पेन गिति, मरिमा ममामि पाने सामाश्यपुग्य पडिपमंति, तो वदणापुवय खाति, वदण काऊण तो सामाइयपुश्य कारस्सग करते, उत्य सियसि कम्मि य निउत्ता वय गुरूहि ?, तो तारिसय तव पवजामो जारिसैण तस्त हाणि न भरति, तो चिंतेति- छमारारागण फरेमो ?, न सकेमो, एगदिवसेण ऊण ?, तहवि न सकेमो, एव जाव पच मासा, तओ चत्तारि तमो विग्नि रामो दोषि, रातो एक ततो अदमास चत्य आयबिल एगठाणय पुरिमह निविगइय, नमोकारसहिय यत्ति, उक च- 'परिमे कि सब काति, परिगे फाउस्सग्गे छम्मासमेगूण (दिणादि ) हाणी जाव पौरिसि नमो वो, एवं जं समत्था फार तगसढभाषा हिणए फरेंति, पच्छा वंदित्ता गुरुसक्खय पवनति, सवे य नमोकारइत्तगा समंग उडेति योसिराति निसीयति य, एवं पोरिसिगादिस विभासा, तओ तिणि थुई जहा पुव, नवरमप्पसद्दग देति जहा घरकोइलादी सत्ता न उठेंति, तमो देवे यदति, तो पावेल सदिसावेति, ततो रयहरण पडिलेहति ततो उवधि सदिसावेंति पडिलेहति य, . सामायिकपूर प्रतिशाम्यन्ति, सतो पम्पमापूर्वक क्षमयन्ति वन्दन कृपा सत सामायिकपूर्वक कायोत्सर्ग कुर्वन्ति तत्र पिन्तयन्त्रिमानिमि युक्ताच पय गुरभि सतस्तादृश सप अपघामहे पारशेन सस्प हानि भवति ततचिन्तयन्ति-पण्मासक्षपण कुर्म ! म शम , एकाईयसेनोन है, क्यापि म शाम , पूष यावर पञ्च मासाः, सत-पतुर , तामीन सतो हौसत एक सतोमास भाकमाचामा एकस्थानक पूवा निर्विकृतिक नमस्कारसहित पति, घरमे कायोत्सर्ग पण्मासा एकदिनादिहानिर्यापर पौरपी नमस्कारसहित घा, एव थर समया कत्तुं तदाभाया ढदि कुर्वन्ति, पश्चात् पन्दिश्या गुप्साहित प्रतिपयन्ते, सर्वे च नमस्कारसहिते पारका समसमुत्तिन्ति म्युरसजन्ति निपीदन्ति च एव पौरप्यादिषु विभाषा सवस्तिन स्तुतीर्यया पूर्व, मयरमाराम दति यमा गृहकोकिकाचा सत्या नोतिष्ठन्ति, सतो देयान् य दन्ते, ततो यहुयेल सेदिन्ति ततो रजोहरण प्रतिलिन्ति सत समाधि संदिशान्ति प्रतिलिम्ति प . समो सहि परिलेहिय का निवेदेति, अण्णे य भणति-घुइसमणतरं कालं निवेएति, एव तु पडिक्कमणकाल तुलेति महा परिषमताण भुइअवसाणे घेय पडिलेहणवैला भवति, गय राइय, इयाणि पाक्खिया तस्थिमा विही-जाहे देवसिय परिकता भवति निषगपतिकमणेण ताहे गुरू निविसति, तओ साहू वंदित्ता भणंति- इणमि समासमणी । उवटिओमि अभितरपक्खिय खामेउ, पन्नरसण्ह दिवसाण पन्नरसह राईण जकिचि अपत्तिप परपत्तिप भत्ते पाणे विणए वेयायचे आलावे सलाचे उच्चासणे समासणे अंतरंभासाए उपरिभासा ज किंषि मजस विणपपरिहीण सुहम या पायर वा तुम्भे जाणह अहं न याणामि तस्स मिच्छामि गुपद (सूम) पनिगदसिरमेय, नयरमन्दरमापा-आचार्यस्य भापमाणस्यान्तरे भापते, उपरिभाषा तूत्तरकाल तदेव किलाधिक भापत, मघापापों यदभिध तत् प्रतिपादयताहे- 'अहमवि खमिमि गाहा व्याख्या-अहमवि खामेमि तुम्भत्ति IRistan Se निरपति, मन्ये १ भगति-मुनिममनन्तरं काट निवेदयन्ति, एष तु प्रतिक्रमणकाल तोलयन्ति यया प्रतिकाम्यता Userian भनिन कि पाक्षिक, गपाप विधि -पदा दैरसिक प्रतिकाती भवति निवैर्तितप्रतिक्रमणेन सदा गुरवी Folti Bार मनधि- REA समामि युप्मान् इति भगितं भवति, एव जब येन ग्रंय धाकृष्टत' सबै . - सामाइयपुवय पडिकमति, तओ वदणापुवय खाति, वदण काऊण तओ सामाइयपुद्यय काउस्सग्ग फरेंति, तरथ चिंतयति-कम्मि य निउत्ता वय गुरुहि ?, तो तारिसय तव पवजामो जारिसेण तसं हाणि न भवति, तओ चिंतेति- छम्मासखमण करेमो ?, न सकेमो, एगदिवसेण ऊण ?, तहवि न सकेमो, एव जाव पच मासा, तओ चत्तारि तो तिमि तओ दोन्नि, ततो एक ततो अद्धमास चनत्थ आयविल एगठाणय पुरिमह निविगइय, नमोकारसहिय पत्ति, उक घ- 'चरिमे कि तव काह'ति, चरिमे काउस्सग्गे छम्मासमेगूण ( दिणादि) हाणी जाव पोरिसि नमो वीं, एवं जं समरधा फार तमसढभावा हिंअए करेंति, पच्छा वदित्ता गुरुसक्खय पवजति, स य नमोकारइत्तगा समग उठेति योसिराति निसीयति य, एवं पोरिसिमादिसु विभासा, तओ तिण्णि थुई जहा पुर्व, नवरमप्पसहग देति जहा परकोइलादी सत्ता न उठेति, तओ देवें वदति, तओ वहुवेल सदिसावेंति, ततो रयहरण पडिलेहति; ततो उवधि सदिसावेंति पडिलेहति य, . सामायिकपूर्वक प्रतिकाम्यन्ति, ततो व दनकपूर्वक क्षमयन्ति, वन्दन कृत्वा गत सामायिकपूर्वक कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, तत्र सिम्तयन्तिामिति युक्ताश्च वय गुरुभि ततस्तादृश तप प्रपद्यामहे याददोन तस्य हानिन भवति, ततचिन्तयन्ति-पण्मासर्मपण कुर्मः १ नं प्रामु म , एकदिवसेनोन है, तथापि म शक्नुम , एवं यावत् पञ्च मासा , तत-चतुर , ततस्त्रीन् ततो द्वौ तत एक ततोऽर्द्धमास चतुथभक्तमाचामाम्ल एकस्थानक पूवार्ध निर्विकृतिक ममस्कारसहित पति, चरमे कायोत्सर्गे पग्मासा एकदिनादिहानियावत् पौरुषी नमस्कारसहित या, एव यत् समया कत्तुं तदाठभावा ददि कुर्वन्ति, पात् यन्दिरमा गुस्साक्षिक प्रतिपद्यन्ते, सर्वे च नमस्कारसहिते पारका समकमुत्तिष्ठन्ति म्युत्सृजन्ति निपीदन्ति च, एव पौरप्यादिपु विभाषा, सतसिन स्तुवीर्यमा पूर्व, मवरमा ददति यथा गृहकोकिलाघा सस्वा नोत्तिष्ठन्ति, ततो देवान् व दन्ते, ततो यहुवेल सदिशन्ति, ततो रजोहरण प्रतिनियन्ति, दस सपा सदिशान्ति प्रतिलिरान्ति प -- कोति, काउस्सगं च तस्सुद्धिनिमित्त करेंति, तत्थ य पाओसियथुइमादीय अधिकयकाउस्सग्गपजतमइयार चितेइ, भाह-किंनिमित्त पदमकाउस्सग्गे एव राइयाइयार ण चितेति ?, उच्यते, नियामतो न सरह अइआर मा य घहण ऽणोऽन्न । किइअकरणदोसा वा गोसाई तिनि उस्सग्गा ॥ १५२५॥ निदामो-निहाभिभूमो न सरह-न सभरइ सुष्टु अइयार मा घट्टण ऽणोऽण्ण अधयारे वदतयाण, कितिअकरण दोसा या, अधयारे अदसणाभो मदसद्धा न बदति, एएण कारणेण गोसे-पचूसे आइए तिण्णि काउस्सग्गा भवन्ति, न पुण पामोसिए जहा एकोति ।। १५२५ ॥ पत्य पदमो परित दसणसुद्धी पीपओ होइ । सुयनाणस्स य ततिओ नवर चितति तत्थ इम ।। १५२६ ॥ तह निसाहयार धितह परममि किं तय फाद । सम्मासा एगदिणाइराणि जा पोरिसि नमो वा ॥१५२७॥ अहमयि भेम्बामेमी तुम्भेहि सम अह च यदामि।आयरियसतिय नित्यारगा उ गुरुणो अ क्यणाइ॥१५२८॥ वो पिविजण भइयार नमोकारेण पारेचा सिद्धाण धुइ काऊण पुषभणिएण विहिणा वदित्ता आलोएति, तओ a, पद्धिनिमिष रम्ति, सम मादोरिकस्तुस्सादिक अधिकृतकायोत्सर्गपर्यन्तमतिचार चिन्तयति । माह-किंनिमित्त प्रथ मायrent afraial,-मामा-निग्राभिभूतो न मरति मुविधार मा घट्टनमन्योऽ य वदमानानाम धकारे कृतिकमाकरण NI-KARIL TRAIरममा पदसएन कारपन मापूरे भादप्रम कापोरस भवन्ति, न पुन प्रादोपिके यौक इति, तश्चिन्तयिदा frun aatmरा दामन किंवा सममिदेन विधिना यन्दिरवालोवयन्ति, तत 'सुकय आणत्तिपिव लोए काऊणति जहा रण्णो मणुस्सा आणत्तिगाए पेसिया पणाम काऊण गच्छति, त प काऊण पुणो पणामपुवर्ग निवेदेति, एव साहुणोऽवि सामाइयगुरुवदणपुग चरित्तादिविसोहि काऊण पुणो सुकयकिति कम्मा सतो गुरुणो निवेदति-भगव ! कय ते पेसण आयविसोहिकारगति, वदण च काऊण पुणो उफुडुया आयरिया भिमुहा विणयरतियजलिपुडा चिट्ठति, जाव गुरू थुइगहण करेंति, ततो पच्छा समत्ताए पढमथुतीए धुइ पहिति पिण उत्ति, तओ थुई वहुतियाओ कहेंति तिण्णि, अहवा बहुतिया धुइओ गुरुधुतिगहणे कए तिणित्ति गावार्थः ॥ १५२४ ॥ तओ पाउसिय करेंति, एव ताव देवसिय करेंति, गत देवसिय, राइय इदाणि, तस्थिमा विही, पढम चिय सामाइय कहि ऊण चरित्तविसुद्धिनिमित्त पणुवीसुस्सासमित्त काउस्सग्ग करेंति, तओ नमोकारेण पारिता दसणविसुद्धीनिमित्त पर | वीसस्थय पढति, पणुवीसुस्सासमेत्तमेव काउस्सग्ग करेंति, एत्यवि नमोकारेण पारेत्ता सुयणाणपिसुद्धीनिमित्त सुयणाणत्यय, १ यथा राज्ञा मनुष्या भाज्ञया प्रपिता प्रणाम कृत्वा गति, तर कृत्वा पुन प्रणामपूर्वक निवेदयन्ति एप साधवोऽपि सामाविष्गुरुम्पनर चारित्रादिविशुद्धिं कृत्वा पुन सुकृतकृतिकमाण सतो गुरुम्यो निवेदयन्ति-भगवन् । कृत तव पगमारमविशुद्धिकारकमिति, पन्दन च कृपा पुनराश | श्राचायाभिमुखा विनयरचिताक्षलिपुटास्तिष्ठन्ति यावदुरव स्तुतिग्रहण कुन्ति, तत पश्चात् समाप्तायां प्रथमस्तुती स्तुतीः कथयन्ति विनय इति, तसा स्तुतीवधमाना कथयन्ति तिस्रोऽथवा वर्धमाना स्तुतय । तत प्रादोपिक काल कुवन्ति, एव वावदवसिक युवन्ति, गत देयसिक प्रिमिहानी, बाप | विधि -प्रथममेव सामायिक कथयिरवा चारित्रविशुद्धिनिमित्त पञ्चविंश युच्छ्वासमान कायोरसग कुर्वन्ति, सतो नमस्कारेण पारयिया वर्धनविशुदिनिमिय | चतुर्विंशतिस्तव पठति पञ्चविंशत्युभवासमात्रमव कायोरसग कुर्वरित अनापि नमस्कारेण पारयित्वा धृतज्ञानविशुदिनिमिच भुवज्ञानवर कति, काउस्सर्ग च तस्सुद्धिनिमित्त करेंति, तत्य य पाओसियथुइमादीय अधिकयकाउस्सग्गपजतमइयार चितेइ, आह-किनिमित्त पढमकाउस्सग्गे एव राइयाइयारं ण चितेति !, उच्यते, नियामत्तो न सरह इआर मा य घटण ऽणोऽन्न । किइअकरणदोसा वा गोसाई तिनि उस्सग्गा ॥१५२५॥ निदामो-निहाभिभूओ न सरह-न सभरइ सुष्छु अइयार मा घट्टण ऽणोऽण्ण अधयारे वदतयाण, कितिअकरण दोसा पा, अधयारे अदसणाओ मदसद्धा न यदति, एएण कारणेण गोसे-पञ्चूसे आइए तिण्णि काउस्सग्गा भवन्ति, न पुण पामोसिए जहा एकोत्ति ॥ १५२५ ॥ पत्य पदमो परित दसणसुखरी पीयओ होइ । सुयनाणस्स य ततिओ नवर चिंतति तत्थ इम ॥ १५२६ ॥ नए निसादपार चिंतह परममि किं तव फाह । उम्मासा एगदिणाइहाणि जा पोरिसि नमो वा ॥१५२७॥ अहमपि नामेमी तुन्भेदि सम अह च यदामि।आयरियसतिय नित्थारगा उ गुरुणो अ वयणाइ॥१५२८॥ वतो पितिरुण भइयार नमोफारेण पारेचा सिद्धाण धुइ काऊण पुषभणिएण विहिणा वदित्ता आलोएति, तओ 1 da warnsaमारिनिमिष कुम्सि, वन र प्रादोषिकरनुस्मादिक भधिवकायोरसगपर्यन्तमतिचारं चितयन्ति । भाह-किंनिमित्त प्रथ Roarentafम्पति-भीमामय निमाभिभूना म माति सुविधार मा घनमन्योऽ य प दमानानाम धकारे कृतिकमाकरण Tun-II मनाए मगराम परम्प, पवन कारन मापूरे भादा प्रयः कापोरसा भयन्ति, न पुन प्रादोपिके यथैक इति, सतश्चिन्तयिवार iral Ratinाति हमरा पूरमगिठन विधिना यन्दिरमाउन्लोषपन्ति, तत TRA परति, एरा विuो मनाया amit thrithilil ki khsni R RANA तो अप्पर्ग गुरु नियति Hanimurt atm पायपुछण पा (रगाहरण भाग intentional ter च्यामि मारामणो । मnिty gawrat MHASHMAH Hi price या वागरण पा तुहि (Tul) मिरा ful velammahimit thrrian निगदसिद्ध, गायरिशा गति-kelfastta tu sudr vet. o mad. com सहि यह मन्नति पंचगसागणाराराण, सरी- इच्छामि समासमणो ! या पो मितिमा nिt दिगो विगोर उवगहिओ सारिओ पारियो पोरगो परिमोस्कोहिशोज तु-गई तोगसिरीमाली ससारकताराओ सारङ नित्थरिस्सामितिमा सिरसा मणसा मत्थरण पन्दामि (स) निगदसिद्ध, सगहिओ णाणादीदि सारिको हिपपपरियो पारिओ अहियाओनिवत्तिओ चोइगो-पठणाएपरिष १ करोति म्प नवमो विकल्प । मलम परदेऽहमपि रोपामिरी भन्ये भणन्ति-अहमपि यदयामीति सत भारमान सभ्यो निवेदपति । मणासूपण भाचार्या भणन्ति-आचार्यसमिति चाइनारपर्जनार्थ ततो यव दिनायितास्वाममुशासिं यह मन्यन्ते पसमक्षामणाभेण संगृहीसा मान सारित हिते प्रवर्तित पारितोऽहितास् नियति चोदित स्खलनायर्या प्रतियोक्ति
-
मणत् समयमेवैकमवसेयेति, नम सर्वदा-सेर्पकाल 'सर्वसिद्धेभ्य' तीर्थसिद्धादिभेदमिन्नेम्य , अथवा सर्व साध्य सिद्ध
देते तथा तेभ्यः, इरथ सामान्येन सर्वसिद्धनमस्कार कृत्वा पुनरासन्नोपकारित्वाद् वर्तमानतीर्थाधिपते श्रीमन्महा
वारपरमानस्वामिना स्तुति कुर्वन्ति-जो देवाणवि देयो ज देवा पजली त्यादि,यो भगवान् महावीर देवानामपि भवन
पात्यादीनो देवा, पूज्यत्वात, तथा पाह-य देवा प्राञ्जलयो नमस्यन्ति-विनयरचितकरपुटा सन्त प्रणमन्ति, त 'देव
देवमहिय' देयदेवा-शकादय तः महित-पूजित शिरसा उत्तमा नेत्यादरमदर्शनार्थमाह, वन्दे, त के ?- महावीर पर
गतिप्रेरणयो रित्यस्य विपूर्यस्य विशेपेण ईरयति-कर्म गमयति याति वा शिवमिति घीर ,महोश्चासौं वीरश्च महावीर त, इत्य
रसुति त्या पुन फउपदर्शनार्थमिदं पठति-एषोऽवि नमोकारो जिणारयसहस्से'त्यादि, एकोऽपि नमस्कारो जिनवर
पभस पर्वमानस्स असारसागराचारयति नर चा नारी या, ईयमत्र भावना-सति सम्यग्दर्शने परया भावनया क्रिय
माण एकोऽपि नमस्कार वयाभूताभ्यवसायहेतुर्भवति यथाभूताच्छ्रेणिमयाप्य निस्तरति भवोदधिमित्यत कारणे
कार्योपचारादेतदेवमुच्यते, भन्यया चारित्रादियफ्ल्य स्यात् । एतास्तिन, स्तुतयो नियमेनोच्यन्ते, केचिदन्या अपि
पठन्ति, नत्र नियम , 'कितिसम्म' पुणो सटसय पटिलेहिय उवविसति, मुहपोत्तिय पडिलेहति ससीसोररिय काय
पटिहिंधा मापरिपरम पदण करवित्ति गापा ॥ १५२३ ॥ आह-किंनिमित्तमिद वन्दनकमिति !, उच्यते-
सुर भागसि पिच होगे काऊण सुकपरिहकम्म । यद्दतिया धुईओ गुरुधुइगहणे कए तिमि ॥ १५२४ ॥
. सिद्धाण बुद्धाण पारगयाण परपरगया । लोर्यग्गमुवगयाण नमो सया सव्यसिद्धाणं ॥१॥जो देवा णवि देवो ज देवा पजली नेमसति । त देवदेवमहिम सिरसा वदे महावीर ॥२॥ इफोऽपि नमुपारो जिण वरवसहस्स बद्धमाणस्स । ससारसागराओ तारेइ नर व नारि वा ॥ ३ ॥ उभिंतसेलसिहरे दिक्खा नाण निसीहिआ जस्स । तं धम्मचकवहिं अरिहनेमि नमसामि ॥ ४॥ चत्तारि अह दस दो य यदिआ जिणयरा चवीस । परमनिटिअट्ठा सिद्धा सिद्धि मम दिसतु ॥५॥ (सूत्र) अस्य व्याख्या-सित मातमेपामिति सिद्धा निर्दग्धकर्मेन्धना इयर्थस्तेभ्य सिद्धेभ्य ,ते च सामान्यतो विद्यासिद्धा अपि भवन्त्यत आह-बुद्धेभ्य , तत्रावर्गताशेपाविपरीततत्त्वा बुद्धा उच्यन्ते, तत्र कैश्चित् स्वतन्त्रतयैव तेऽपि स्वतीर्योज्ज्वलनाय इहागच्छन्ति इत्यभ्युपगम्यन्ते अत आह–'पारगर्तेभ्य' पारं-पर्यन्त ससारस्य प्रयोजनमातस्य च गत पारगता तेम्या, तेऽपि चानादिसिद्धैकजगत्पतीच्छावशात् कैश्चित् तथाऽभ्युपगम्यन्ते अत आह-'परम्परगतेभ्यः परम्परया एकेनाभिव्य कार्थीदागमात् (कश्चित्) प्रवृत्तोऽन्येनाभिव्यकॉदर्थादन्योऽन्येनाप्यन्य इत्येवभूतया गता परपरगतास्तभ्य , आह-प्रथमएच केनाभिव्यकार्थादागमात् प्रवृत्त इति ?, उच्यते, अनादित्वात् सिद्धाना प्रथमत्वानुपपत्तिरिति, अधवा कथाचित् कर्म- क्षयोपशमात् दर्शन दर्शनात् ज्ञान ज्ञानाच्चारित्रमित्येवभूतया परम्परया गतास्तेभ्य, तेऽपि च कश्चित् सर्पलोसपना एवेप्यन्त इत्यत आह-'लोकायमुपगतेभ्य' लोकानम्-ईपत्माग्भाराख्य तमुपगता तेभ्य , आह-कंध पुनरिह संकट कर्मविप्रमुक्ताना लोकाग्र यावद्गतिर्भवति !, भावे या सर्वदेव कस्मान्न भवतीति ?, अनोच्यते, पूर्वावधयवाद् दण्डादिन्च तस्पेति किमर्धमिति १, अनोच्यते, तभिगमनत्वाददोप ,तस्यैवगुणस्य धर्मस्य सारमुपलभ्य क सकर्ण प्रमादी भवेञ्चारित्रधर्म इति, यतवमतः सिद्धे भोपयो नमो जिणमये' इत्यादि, सिद्धे-प्रतिष्ठिते प्रख्याते भी इत्येतदतिशयिनामामन्त्रण पश्यन्तु भवन्त प्रयतोऽह-यथाशक्त्योधत प्रकर्षेण यत , इत्थ परसाक्षिक भू(क)वा पुनर्नमस्करोति-नमो जिनमते' अर्थात् विभ फिपरिणामो नमो जिामताय, वथा चास्मिन् सति जिनमते नन्दि -समृद्धि सदा-सर्वकाल, क्क ?-सयमे-चारित्रे, यथोप-पदम णाण तो दयेत्यादि, पिभूते सयमे १-देवनागसुवर्णकिन्नरगणै सद्भूतभावेनार्चिते, तथा च सयम- पन्त अर्घ्यन्त एप देवादिभिः, फिभूते जिनमते ?-डोक्यतेऽनेनेति लोक -ज्ञानमेव स यत्र प्रतिष्ठित , तथा जगदिद शेयतया, फेषित् मनुप्यलोकमेव जगत् मन्यन्ते इत्यत आह-त्रैलोक्यमनुष्यासुर, आधाराधेयरूपमित्यर्थः, अयमित्थभूत भुवों पर्दता-द्धिमुपयातु शाश्वत -द्रव्यादेशान्नित्य , तथा चोक्त-'द्रव्याधादेशात् इत्येपा द्वादशाही न कदाचिद् नासीदित्यादि, अन्ये पठन्ति-धर्मों पता शाश्वत इति, अस्मिन् पक्षे क्रियाविशेषणमेतत्, शाश्वत वर्द्धता अप्रच्यु त्येति भापना, विजयता कर्मपरमवादिविजयेनेति हृदय, तथा धर्मोत्तर-चारित्रधर्मोत्तर पर्द्धतु, पुनर्वृद्ध्यभिधान मोक्षा धिना प्रत्यद ज्ञानपतिः फाति प्रदर्शनार्थ, तथा च तीर्धकरनामकर्महेतून् प्रतिपादयतोक्त-"अप्पुवणाणगहणे"त्ति, 'सुपत्र भगपभो करेमि फाउस्सग्ग पदणयत्तियाए' इत्यादि प्रागात्, यारद्वोसिरामि । एय सुत्त पढित्ता पणुवी मुस्सासमेय पारसग फरेमि, आह च-मुयणाणस्त घउत्यो'त्ति, तो नमोकारेण पारिता विसुद्धचरणदसणसुयाइ यारा मगरनिमित्त परणदसणमुपदेसगाण सिद्धाण धुइ कडेति, भणिय च-'सिद्धाण थुई यत्ति, सा चेय स्तुति - . .
A श्रुतधर्मस्य मोच्यते-'तमतिमिरपडलविद्धसणस्स सुरगणे'त्यादि, तम -अज्ञान तदेव तिमिर अथवा तमबद्धस्पृष्टनि धत्त ज्ञानावरणीय निकाचित तिमिर तस्य पटल-वृन्द तमस्तिमिरपटल तद् विघसयति नाशयतीति तमस्तिमिरपट लविध्वसन तस्य, तथा चाज्ञाननिरासेनेवास्य प्रवृत्ति , तया सुरगणनरेन्द्रमहितस्य, तथा घागममहिमान पुर्पन्त्यय सुरादया, तथा सीमा-मर्यादा धारयतीति सीमाधर , सीम्नि या धारयतीति तस्येति, तृतीया) पष्ठी, त बन्दे, तस्य या यत् माहात्म्य तद् वन्दे, अथवा तस्य वन्द इति चन्दन करोमि, तथाहि-आगमवन्त एवं मर्यादा धारयन्ति, कि भूतस्य ?-प्रकर्पण स्फोटित मोहजाल-मिथ्यात्वादि येन स तथोच्यते तस्य, तथा चास्मिन् सति विवेकिनो मोहजाल विलयमुपयात्येव, इत्थ श्रुतधर्ममभिवन्द्याधुना तस्यैव गुणोपदर्शनद्वारेण प्रमादागोचरता प्रतिपादयन्नाह-आईजरामर- णे'त्यादि, जाति -उत्पत्ति जरा-ययोहानिः मरण-प्राणत्याग शोक -मानसो दुखविशेष ,जातिश्च जरा प मरण च शोष- श्चेति द्वन्दा, जातिजरामरणशोकान् प्रणाशयति अपनयति जातिजरामरणशोकप्रणाशनस्तस्य, तथा च श्रुतधर्मो कानु छानाजात्यादयः प्रणश्यन्त्येच, अनेन चास्यानर्थप्रतिपातित्वमाह, कल्यम्-आरोग्य कल्यमणतीति कल्याण, फल्य शब्द यतीत्यर्थ , पुष्कल-सम्पूर्ण न च तदल्प किं तु विशाल-विस्तीर्ण सुख-प्रतीत कल्याण पुष्कल विशाल मुखमायहति- प्रापयतीति कल्याणपुष्कलविशालसुखावहस्तस्य, तथाच श्रुतधर्मोक्तानुष्ठानादुक्कलक्षणमपवर्गसुसमवाप्यत एप, आन पास्य विशिष्टार्थप्रसाधकत्वमाह, कमाणी देवदानवनरेन्द्रगणार्चितस्य श्रुतधर्मस्य सार-सामर्थ्यमुपलभ्य-दृष्ट्वा विज्ञाय पुर्यात् प्रमाद सचेतनन १चारिनधर्म प्रमाद कर्तुं न युक्त इति हृदयम्, आह-सुरगणनरेन्द्रमहितस्येत्युफ पुनर्देवदानवनरेन्द्रगणार्षि -- तस्पेति किमर्थमिति !, अनोच्यते, तनिगमनत्वाददोष , तस्यैवगुणस्य धर्मस्य सारमुपलभ्य क सकर्ण प्रमादी भवेञ्चारित्रधर्म । इति, यतथैवमत 'सिद्धे भोपयओनमो जिणमये' इत्यादि, सिद्धे-प्रतिष्ठिते प्रख्याते भो इत्येतदतिशयिनामामन्त्रण पश्यन्तु भवन्त मयतोऽह-यथाशत्योचत प्रकर्षेण यत , इत्य परसाक्षिक भू(क)त्या पुनर्नमस्करोति-नमो जिनमते' अर्थाद विभ ) फिपरिणामो नमो जिनमताय, तथा चास्मिन् सति जिनमते नन्दि -समृद्धि सदा-सर्वकाल, क-सयमे-चारित्रे, यधोप-पदम णाण तो दयेत्यादि, पिभूते सयमे १-देवनागसुवर्णकिन्नरगणै सद्भूतभावेनाचिते, तथा च सयम- पन्तः अर्घ्यन्त एव देवादिभि , फिभूते जिनमते ?-लोक्यतेऽनेनेति लोक -ज्ञानमेव स यत्र प्रतिष्ठित , तथा जगदिद शेयतया, केचित् मनुष्यलोकमेव जगत् मन्यन्ते इत्यत आह-त्रैलोक्यमनुष्यासुर, आधाराधेयरूपमित्यर्थ , अयमित्थभूत भुतधों पड़ता-पृद्धिमुपयातु शाश्वत -द्रव्यार्धादेशान्नित्य , तथा चोक्त-'द्रव्यार्थादेशात् इत्येपा द्वादशाङ्गी न कदाचिद् नासीदित्यादि, अन्ये पठन्ति-धर्मों यर्द्धता शाश्वत इति, अस्मिन् पक्षे क्रियाविशेपणमेतत्, शाश्वत वर्द्धता अप्रच्यु त्येति भावना, विजयता कर्मपरमवादिविजयेनेति हृदय, तथा धर्मोत्तर-चारित्रधर्मोत्तर वर्द्धतु, पुनर्वृद्ध्यभिधान मोक्षा पिना प्रत्यह ज्ञानपूद्धि कार्येति प्रदर्शनार्थ, तथा च तीर्थकरनामकर्महेतून् प्रतिपादयतोक्त-"अप्पुषणाणगहणे"त्ति, 'सुपरस भगयो करेमि काउस्सग्ग पदणयत्तियाए' इत्यादि प्रागवत्, यावद्वोसिरामि । एय सुत्त पढित्ता पणुवी- सुस्सासमेव काउस्सग्ग करेमि, आह घ-सुयणाणस्स चउत्थो'त्ति, तओ नमोकारेण पारिता विसुद्धचरणदसणसुयाइ यारा मगदनिमित्त चरणदसणसुयदेसगाण सिद्धाण थुइ कडेति, भणिय च- -'सिद्धाण थुई यत्ति, सा चेय स्तुति , ततस्तावेव कस्मान्न क्रियते ?, उच्यते, द्रव्यस्तवत्वादप्रधानत्वाद्, उकै च-'दबत्यउ भावत्थर' इत्यादि, अत: पायका पूज नसत्कारोवपि कुर्वन्त्येव,सांधवस्तु प्रशस्ताध्यवसायनिमित्तमेवमभिदधति तथा सम्माणवत्तियाए ति सन्मानप्रत्यय-सन्मान निमित्त, तत्र स्तुत्यादिभिर्गुणोन्नतिकरण सन्मान , तथा मानस प्रीतिविशेष इत्यन्ये, अथ वन्दनपूजनसत्कारसन्माना एव किनिमित्तमित्यत आह-'बोहिलाभवत्तियाए' बोधिलाभप्रत्यय-बोधिलाभनिमित्त मेत्य जिनप्रणीतधर्मप्राधियोंघिलाभो भयंते, अथ बोधिलाभ एव किंनिमित्तमित्यत आह 'निरुनसग्गवत्तियाए' निरुपसर्गप्रत्ययं-निरुपसर्गनिमित्त, निरप सोमोक्ष ,अयच कायोत्सर्ग क्रियमाणोऽपिश्रद्धा(दि)विकलस्य नाभिलपितार्थप्रसाधनायालमित्यत आह-सद्धार मेहाए धिईए धारणाए अणुप्पेहाए वैद्धमाणीए गमि काउस्सरंग'ति श्रद्धया हेतुभूतया तिष्ठामि कायोत्सर्ग न वलाभियोगा दिना श्रद्धा-निजोऽभिलाप , एव मेधया-पटुत्वेन, नजडतया, अन्ये तु व्याचक्षते-मेधयेति मर्यादापत्तित्वेन नासमझसत येति, एव धृत्या-मन प्रणिधानलक्षणया न पुना रागद्वेपाकुलतया, धारणया-अहंद्गुणाविष्करणरूपया न तच्छ्न्यतया, अनुप्रेक्षया अहंद्गुणानामेय मुहुर्मुहुरविच्युतिरूपेणानुचिन्तनया न तवैकल्येन, यर्द्धमानयेति प्रत्येकमभिसम्मभ्यते, प्रनया वर्द्धमानया एव मेधयेत्यादि, एव तिष्ठामि कायोत्सर्गम्, आह-उक्तमेव प्राकरोमि कायोत्सर्ग साम्प्रत सिधामीति विमर्ध मिति ?,उच्यते, 'वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा(पो०३-३-१३१) इतिकृत्वा करोमि करिप्यामीति क्रियाभिमुख्यमुकर्मिदानी त्वासन्नतरत्वात क्रियाकालनिष्ठाकालयो कथञ्चिदभेदात् तिष्ठाम्येव, आह-किं सर्वधा?, नेत्याह-'अन्नत्थूससिएणमित्यादि पूर्ववत् यावद्वोसिरामित्ति, एयं च सुत्त पढित्ता पणासूसासपरिमाण काउस्सग्ग करेंति, 'दसणविमुद्रीय तइउत्ति, n - . तृतीयत्वं धास्थातीचारालोचनविषयप्रथमकायोत्सर्गापेक्षयेति, तओ नमोकारेण पारेता सुयणाणपरिवुहिनिमित्त अतियारवि- सोहणत्यं ष सुयधम्मस्स भगरओ पराएं भत्तीए तप्परूवगनमोकारपुवय थुइ पढति, जहा- पुक्खरवरदीवहे धापासंडे य जवुद्दीवे य । भरहेरवयविदेहे धम्माइगरे नमसामि ॥१॥ तमतिमिरपडल- विसणस्स सुरगणनरिंदमहिअस । सीमाधरस्स वदे पप्फोडियमोजालस्स ॥ २॥ जाईजरामरणसोग- णासणस, कल्लाणपुक्खलविसालसुहायहस्स । को देवदानवनरिदगणच्चिअस्स, धम्मस्स सारभुवलम्भ करे पमाय ?।। ३ ।। सिद्ध भो ! पपओ णमो जिणमए नदी सपा सजमे, देवनागसुवण्णकिण्णरगणसम्भूअभाव- दिगो जत्य पविभो जगमिण तेलकमयासुर, धम्मो बहुउ सासओ विजयऊ धम्मुत्तर वह ॥ ४ ॥ सुअस्स भगवओ करेमि फाउस्सग्ग बंदण असत्य (सूत्रम् ) अस्य व्यारया-पुष्कराणि-पद्मानि तैर्वर -प्रधान पुष्करवर २श्चासौ द्वीपश्चेति समास ,तस्यार्घ मानुपीत्तराचलाचार प ितस्मिन्, तथा घातकीना सण्डानि यस्मिन् स धातकीखण्डो द्वीपस्तस्मिंश्च, तथा जम्बोपलक्षितस्तत्प्रधानो वा द्वीपी जम्यूदीपस्तलिंच, एतेपर्द्धतृतीयेषु द्वीपेषु महत्तरक्षेत्रप्राधान्यानीकरणत पश्चानुपूयॊपन्यस्तेषु यानि भरतरावतविदेहानि प्राकृतल्या त्वेकवचन निर्देश द्वन्द्व कवभावाद् भरतैरावतविदेह इत्यपि भवति, तत्र धर्मादिकरणान्नमस्यामि-'दुर्गति- मस्तान बीवान्, यस्माद् धारयते तत धत्ते चैतान् शुमस्थाने, तस्माद् धर्म इति स्मृत ॥ १॥ स च द्विभेद - शुवधर्मश्चारित्रधर्मश्च, श्रुतधर्मेणेहाधिकार , तस्य भरतादिप्वादौ करणशीलास्तीर्थकरा एवातस्तेपा स्तुतिरुका, साम्प्रत - SANS ततस्ताव कस्माल क्रियते ?, उच्यते, द्रव्यस्तवत्वादप्रधानत्वाद्, उक्कै च-'दपत्थउ भावत्याउ' इत्यादि, अता श्रावका पूज नसत्कारीवपि कुर्वन्त्येव,साधवस्तु प्रशस्ताध्यवसायनिमित्तमेवमभिदधति,तथा सम्माणपत्तियाए'त्ति सन्मानप्रत्ययं-सन्मान निमित्त, तत्र स्तुत्यादिभिर्गुणोन्नतिकरण सन्मान , तथा मानस प्रीतिविशेष इत्यन्ये, अध वन्दनपूजनसत्कारसन्माना एप किंनिमित्तमित्यतं आह-योहिलाभवत्तियाए बोधिलाभमत्यय-चोधिलाभनिमित्त मेत्य जिनप्रणीतधर्ममातियोघिलामो भण्यते, अथ बोधिलाभ एव किंनिमित्तमित्यत आह 'निरुनसग्गवत्तियाए' निरुपसर्गप्रत्यय-निरुपसर्गनिमित्त, निरप- सर्गो-मोक्ष , अयं च कायोत्सर्ग क्रियमाणोऽपिश्रद्धा(दि)विकलस्य नाभिलपितार्थप्रसाधनायालमित्यत आह-'सद्धाए मेहाए धिईए धारणाए अणुप्पेहाए वद्धमाणीए गमि काउस्सरंग'ति श्रद्धया हेतुभूतया तिष्ठामि कायोत्सर्ग न पलाभियोगा- दिना श्रद्धा-निजोऽभिलाप , एव मेधया-पटुत्वेन, नजडतया, अन्ये तु व्याचक्षते-मेधयेति मर्यादापतित्वेन नासमझसत येति, एव धृत्या-मन प्रणिधानलक्षणया न पुना रागद्धेपाफुलतया, धारणया-अहंदुगुणाविष्करणरूपया न तदन्यतया, अनुप्रेक्षया अहंद्गुणानामेव मुहुर्मुहुरविच्युत्तिरूपेणार्नुचिन्तनया न तवैकल्येन, वर्धमानयेति प्रत्येकमभिसम्मध्यते, अश्या वर्द्धमानया एव मेधयेत्यादि, एव तिष्ठामि कायोत्सर्गम्, आह-उक्तमेव प्राफरोभि कायोत्सर्ग साम्प्रत सिष्ठामीति विमर्थ मिति?,उच्यते, 'वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा (प०ि३३-१३१) इतिकृत्या करोमि करिष्यामीति क्रियाभिमुख्यमुकमिदानी त्यासमतरत्वात् क्रियाकालनिष्ठाकालयो कश्चिदभेदात् तिष्ठाम्येव, आह-किं सर्वधा, नेत्याह-'अन्नत्थूससिएणमित्यादि पूर्ववत्यावद्वोसिरामिति, एयं च सुत्त पढित्ता पणवीसूसासपरिमाण काउस्सग्ग करेंति, 'दसणविमुद्धीय तइज'त्ति, अस्य व्याख्या-सर्वलोकेऽर्हचैत्याना करोमि कायोत्सर्गमिति, तत्र लोक्यते-दृश्यते केवलज्ञानभास्वतेति लोक-चतु दशरज्वात्मक परिगृह्यते इति, उप-"धर्मादीना वृत्तिव्याणा भवति यन तत् क्षेत्रम् । तैव्यै सह लोकस्तद्धि परीत ह्यलोकाख्यम् ॥ १॥" सर्व खल्वस्तिर्यमूलभेदभिन्न , सर्वश्चासौ लोकश्च २ तस्मिन् सर्वलोके, त्रैलोक्ये इत्यर्थ, तथाहि-अधोठोके चमरादिभपनेषु तिर्यग्लोके द्वीपाचलग्योतिष्कविमानादिषु सन्त्येवाहचैत्यानि अलोके सीधर्मा दिषु सन्त्येाईचत्यानि, ताशोकायष्टमहाप्रातिहार्यरूपा पूजामहन्तीत्यर्हन्त -तीर्धकरास्तेषा चैत्यानि-प्रतिमालक्ष णानि अर्हचैत्यानि, इयमत्र भावना-चित्तम्-अन्त करण तस्य भावे कर्मणि वा वर्णदृढादिलक्षणे प्यनि कृते चैत्य भवति, तत्राईता मतिमा प्रदास्तसमाधिचित्तोत्पादनादईचैत्यानि भण्यन्ते, तेषा किं-करोमीत्युत्तमपुरुपैकवचननिदेशेनात्मा भ्युपगम दर्शयति, किमित्याह-काय -शरीर तस्योत्सर्ग-कृताकारस्य स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण क्रियान्तराध्या समधिकृत्य परित्याग इत्यर्थ , त कायोत्सर्ग, आह-कायस्योत्सर्ग इति षष्ठ्या समास कृत , अर्हचैत्यानामिति प्रागुक्त वत् किमहत्याना कायोत्सर्ग करोति ?, नेत्युच्यते, पष्ठीनिर्दिष्ट तत्पद पदद्वयमतिक्रम्य मण्डूकप्लुत्या वन्दनप्रत्ययमित्या दिभि सम्बध्यते, ततोऽर्हचैत्याना वन्दनप्रत्यय करोमि कायोत्सर्गमिति द्रष्टव्यम् , तत्र वन्दनम्-अभिवादन प्रशस्तका- यवान प्रवृत्तिरित्यर्थ , तत्मत्यय-तनिमित्त, तत्फल मे कथ नाम कायोत्सर्गादित्यतोऽर्थमित्येव सर्वत्र भावना कार्या, तधा 'पूयणवत्तियाए ति पूजनमत्यय-पूजानिमित्त,तब पूजन-गन्धमाल्यादिभिरभ्यर्चन,तथा 'सकारवत्तियाए'त्ति सत्कार- प्रत्यय-सत्कारनिमित्त, तत्र प्रवरवस्त्राभरणादिभिरभ्यर्चन सत्कारः, आह-यदि पूजनसत्कारप्रत्यय कायोत्सर्ग क्रियते खमामि सबस्स अहयपि ॥३॥" इत्यादि 'दुरालोइयदुप्पडिफते य उस्सग्गे'त्ति एव खामित्ता आयरियमादी ततो दुरालो इय वा होजा दुप्पडिकत वा होजा अणाभोगादिकारणेण ततो पुणोवि कयसामाइया चरित्तविसोहणत्यमेव कारस्सग करेंतित्ति गाथार्थ ॥ १५२२ ॥ 'एस चरित्तुस्सग्गो' गाहा व्यारया-एस चरित्तुसग्गोत्ति चरित्तातियारविमुद्धिनिमि तोत्ति भणिय होइ, अय च पचासुस्सासपरिमाणो॥१५२३॥ ततो नमोकारेण पारेत्ता विशुद्धचरित्ता विशुद्धदेसयाण दसण विसुद्धिनिमित्त नामुक्त्तिण करेंति, चरित्त विसोहियमियाणि दसण विसोहिजतित्तिकट्ट, त पुण णामुवित्तणमेव फरति, 'लोगस्सुज्जोयगरे'त्यादि, अय चतुर्विंशतिस्तवे न्यक्षेण व्याख्यात इति नेह पुनर्व्याख्यायते, चतुर्विंशतिस्तव पाभिधाय दर्शनविशुद्धिनिमित्तमेव कायोत्सर्ग चिकीर्पय पुनरिद सूत्र पठन्ति- सव्वलोए अरिहतचेइयाण करेमि फाउस्सग्ग वणवत्तियाए पूअणवत्तियाए सफारवत्तियाए सम्माणयत्ति याए बोहिलाभवत्तियाए निरुवसग्गवत्तियाए सद्धाए मेहाण धिहरा धारणाए अणुप्पेहा बहुमाणीए ठामि काउस्सग्ग (सूत्र)। १ क्षमे सवस्याहमपि ॥ ३॥ एव क्षमयिस्वाऽऽचार्यादीन् ततो दुरालोचित या भवेत् दुष्पतिकान्त या भवेत् भनाभोगादिकारणेन तव पुनरपि व सामायिकाधारित विशोधनार्थमेव कायोरसग कुर्वात । एप चारितोरसग इति पारिवाति चारविशुदिनिमित्त इति भगित भवति भएप पसाराणासप रिमाण , ततो नमस्कारेण पारयित्वा विशुद्धचारिमा विशुद्धदेशमाना दर्शनशुदिनिमित्त नामोरकीसन यन्ति, घारिन विशोधिसमिदानी दान मियभ्य वितिकृत्वा, तरपुनर्नामोत्कीत्तनमेव पुरति।
आलोइड निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोध भारवहो ॥ २॥ तथा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम ग्गओ निहतमा । आलोयणनिदणगरहणाहि ण पुणो सिया पितिय ॥३॥ तस्स य पायच्छित्त ज मग्गनिज गुरू उव इसति । त तह अणुचरियय अणवत्थपसगभीएण ॥ ४ ॥ 'पडिक्कमण'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ । सामाइयपुषग समभा(वा)वठिया पडिकमति ॥ १॥ सम्ममुपउत्ता पयपएण पडिक्कमण कडेति, अणवत्थपसगभीया, अणवत्थाए पुण उदाहरण तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्त पडिकतायवत्तनि- यणस्य च यदति, तओ आयरियमादी पडिफमणत्वमेव दसेमाणा खाति, उक्त च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए फुलगणे य । जे मे केऽवि कसाया सपे तिरिहेण सामेमि ॥ १ ॥ सबस्स समणसघस्स भगवओ अजलि करिय सीसे । सब समायइत्ता समामि सपस्स अयपि ॥२॥ सघस्स जीवरासिस्स भावओ धम्मनिहियनियचित्तो। सब समावइत्ता N १ भाष्य निन्दिावा गुरुमका। भवत्यति गयेन घुरुदतभर इस भारवाह ॥२॥ उपनाऽनुत्पन्ना माया प्रतिमाग निहत या । आलोचनानि दना गहनाभिन साद द्वितीययारम् ॥३॥ स पायधिध पन्मार्गविदो गुरय उपदिातातचयाऽनुचरितव्यमनवस्थाप्रसङ्गभीतेन ॥४॥ भालो य दोपान गुरुणा प्रतिदमानिधास्तु । सामायिकर समभाकाय स्थिता प्रतिमाम्यन्ति ॥ ३॥ सम्यगुपयुका पदपदेन प्रतिक्रमणसूत्र कथय त्यनवस्थाप्रसङ्गभीता , भन पसायो पुनरूदाहरण विवहारशिगुरिति । तत प्रतिक्रम्य क्षामणानिमिस प्रतिकाताभारमवृत्तनिवेदनार्थं च य दते तत मचायादीन् प्रतिक्रमणाथमव दर्श पन्त क्षमयन्ति । भार्पोपापा तिप्पान् सामिान् कुलगणांश्च । ये मया फेऽपि कपायिता समान् प्रिविधेन क्षमयामि ॥१॥ सर्वश्रमणसदस्य भार-18 का शीर्ष सब समपिचा क्षमे सवस्याहमपि ॥२॥ सर्वसिन् जीवराशी भावतो धर्मनिहितनिचिच । सर्व क्षमयिवा आचार्ये स्थिते दैवसिकमित्युक्त तद्गत विधिमभिधित्सुराह-जा देवसिय दुगुण चितई' गाहा व्यारया-निगदसिद्धा, नवरचेष्टा व्यापाररूपाऽमगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारे'ति कोउस्सग्गसमतीए नमोवा पारेति नमो अरहताणति, 'चउवीसगत्ति पुणो जेहि इम तित्थ देसिय तेसि तित्थगराण उसभादीण चवीसत्थएण उकित्तण करेंति, लोगस्सुजोयगरेणति भणिय होति, 'कितिकम्मे ति तओ वदिउकामा गुरु सडासय पडिलेहिता उपवि- सति, ताहे मुहणतग पडिलेहिय ससीसोवरिय काय पमजति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध कितिकम्म परेंति, वन्दनकमित्यर्थ , उक्त च-"आलोयणवागरणासपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूण विणओमूल घयदणम॥१॥" मित्यादि 'आलोयण'ति एव च वदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुवपरिचितिए दोसे जदारायणि याए सजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पबहमाणसवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयति, उक घ- "विणएण विणयमूल गतूणायरियपायमूलमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाण तह परपि ॥१॥ कयपायोवि मणुस्सो १ कायोत्सर्गसमाप्ता नमस्कारेण पारयति नमोऽदय इति धनुपियतिरिति, पुनर्यरिद वीर्य दशित तपा तीयकराणामपभादीनानुलिविसनोको |तन कुवग्नि लोकस्योद्योतकरेणेति भणित भवति, कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुरु सदशकान् प्रमाज्योपविगत ततो मुखानन्तक प्रतिविल्य मीमु परितन काय प्रमार्जति, प्रमय परेण विनयेन त्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुवन्ति । भालोचनाम्याकरणसम्भपूजनासु स्वाध्याये।भपरा प गुरुगा रिनपो मूल च वदनक । एव च परियोस्यायोभयकरगृहीतरजोधरणा अधायनतकाया पूर्वसरिचिन्तितान् दोपान् यथारमाधिक सपतमापया पथा गुरु शुणाति तथा प्रवधमानसवेगा भयविप्रमुक्का भारमनो विशुद्धिनिमित्तमालोचत-विनयेन विनयमूल गरयाऽऽधायपादमू । शापयर मुविहियो पयाप्रमान तथा परमपि ॥३॥ कृतपापोऽपि मनुष्य आलोइउ निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोध भारवहो ॥ २ ॥ तथा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम गओ निहतवा । आलोयणनिदणगरहणाहि ण पुणो सिया वितिय ॥ ३॥ तस्स य पायच्छित्त ज मग्गनिक गुरू उय इसति । त तह अणुचरियय अणवस्थपसगभीएण ॥ ४ ॥ 'पडिकमणति-'आलोइअप दोसे गुरुणा पडिदिष्णपायच्छित्वा उ । सामाइयपुषग समभा(वा)राठि पडिकमति ॥ १॥ सम्ममुनउत्ता पयपएण पडिकमण कडेति, अणवत्थपसगभीया, अणवस्थाए पुण उदाहरण तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्त पडिकतायवत्तनि यणस्य च यदति, तओ आयरियमादी पडिफमणथमेर दसेमाणा खाति, उक्त च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए पुलगणे य । जे मे केऽपि कसाया सपे तिविहेण साममि ॥ १॥ सघस्स समणसघस्स भगनओ अजलि करिय सीसे । सब समायइत्ता समामि सपस्स अहयपि ॥२॥ सबस्स जीवरासिस्त भावओ धम्मनिहियनियचित्तो । सब खमावइत्ता - माछोपनिन्दिावा गुरुपाने। भवत्यति येन लघुरतभर इय भारवाह ॥२॥ उत्पमाऽनुपसा माया प्रतिमार्ग निहत याभालोचनानि दना गहनाभिन सार शिवीपसारम् ॥३५ ण्माभिध यन्मार्गविदो गुस्य उपदिारिता तत्तयाऽनुचरितव्यमनवस्थाप्रसङ्गभीतेन ॥४॥ भालोच्य दोपान गुरुणा प्रतिदिनाधिणस्तु । सामामि समभावावस्थिता प्रतिमाम्पन्ति ॥१॥ सम्यगुपयुक्ता पदपदेन प्रतिक्रमणसूत्र कथय त्सनवस्थाप्रसङ्गभीता अन पापा पुनरुदाहरण विहाररिरिति am प्रतिप्रम्प क्षामणानिमिच प्रतिक्रान्तामात्मवृत्तनिवेदना घरदते ततमाचार्यादीन् प्रतिक्रमणामय दर्श मठ समपन्ति । भापोपाप्पान् शिपान सार्मिकान् मुलगांव। ये मपा केऽपि कपायिता सवान् विविधेन क्षमयामि ॥ १ ॥ सर्वश्चमणसहस्य भारव-RIBाती । सव समयिया क्षमे सवसाहमपि ॥ २॥ सर्वमिन् जीवराशा भावतो धर्मलिहितनिचित्त । सव क्षममिवा आचार्ये स्थिते दैवसिकमित्युक्त तद्गत विधिमभिधित्सुराह-आ देवसिय दुगुण चितई' गाहा व्यारया-निगदसिद्धा, नवर चेष्टाव्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारेति कोउरसम्गसमत्तीए नमोका रेण पारेंति नमो अरहताणति, 'चउचीसग'त्ति पुणो जेहि इम तित्य देसिय तेसि तित्वगराण उसभादीण चवीसथएण उक्त्तिण करेंति, लोगस्सुजोयगरेणति भणिय होति, 'कितिकम्मे ति तओ यदिउकामा गुरु सडासय पडिलेहिता उववि- सति, ताहे मुहणतग पडिलेहिय ससीसोवरिय काय पमज्जति, यमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध कितिकम्म फरेंति, वन्दनकमित्यर्थ , उक्त च-"आलोयणवागरणासपुच्छणपृयणाए सज्झाए । अपराहे य गुरूण विणओमूल घ वदणग॥१॥" मित्यादि 'आलोयणति एव च वदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचितिए दोसे जहारायणि- याए सजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवट्ठमाणसवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयति, उक घ- "विणएण विणयमूल गतूणायरियपायमूलमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाण तह परपि ॥१॥ कयपायोवि मणुरसो कायोत्सगसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽभय इति, पनुविशतिरिति पुनयरिद तीर्थ दमित तपो तीर्थकराणागृपभादीनां पविशतिसपनोकी सन कुवन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणित भवति कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुर सदशकान् प्रमाज्योपवितात, ततो मुखान-तक प्रतिलिप सागु परितन काय प्रमाजपत्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन त्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुवन्ति । भालोचनाम्याकरणसमभपूजनासु स्वाध्याये । मपरा च गुरूणां पिनयो मूल च वदनक । एव च वदिवोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा भधायनतकाया पूर्वपरिचिन्तितान् दोपान् यथारवाधिक सपतभापपा यथा गुरु गुणाति तथा प्रथमानसशा भय विनमुक्ता मात्मनो विशुद्धिनिमित्तमालोचा त-विनयेन विनयमूल गत्वाऽऽचापपा मूल । ज्ञापयत् मुविहियो यथाऽ रमान तथा परमपि ॥१॥ कृतपापोऽपि मनुष्य आलोइउ निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहओ ओहरियभरोव भारवहो ।। २ ।। तथा-उप्पण्णाणुरूपन्ना माया अणुम ग्गओ निहतवा । आलोयणनिदणगरहणाहि ण पुणो सिया वितिय ॥ ३॥ तस्स य पायच्छित्त ज मग्गनिक गुरू उय इसति । त तह अणुचरियय अणवत्थपसगभीएण ॥ ४ ॥ 'पडिकमण'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छिचा उ । सामाइयपुपग समभा(या)चठिया पठिकमति ॥ १॥ सम्ममुवउत्ता पयपएण पडिकमण कडेति, अणवत्थपसगभीया, अणवत्थाए पुण उदाहरण तिलहारगकप्पगोत्ति, "कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्त पडिकतायवत्तनि यणत्य घ चदति, तओ आयरियमादी पडिकमणत्यमेव दसेमाणा खाति, उक्त च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए युलगणे य ।जे मे केऽपि कसाया सये तिमिहेण खामेमि ।। १ ।। सबस्स समणसघरस भगवओ अजलि करिय सीसे । सध समावइत्ता खमामि सबस्स अहयपि ॥२॥ सघस्स जीवरासिस्स भारजो धम्मनिहियनियचित्तो । सब खमानइत्ता 1 खोप निन्दिावा गुरुमका। भवत्यतिशपेन उधुरुस्तभर इव भारवाह ॥२॥ उत्पमाऽनुपमा माया प्रतिमाग निहत या मालोचनानि दना गहनामिन साहितोपपारम् ॥३॥ तस पमापक्षिय यन्मार्गविदो गुरय उपदिारितातचयाऽनुचरितव्यमनवस्थाप्रसङ्गमीतेन ॥४॥ भालो य दोपान गुरुणा प्रतिदयमापश्चिास्नु । सामायिक समभाषायस्थिता प्रतिकाम्यन्ति ॥ . सम्यगुपयुषा पदपदेन प्रतिक्रमणसूत्र कथय त्यनवस्थाप्रसङ्गमीता अन पसायो इनरुदाहरण विकासशिगुरिति । सत प्रतिमम्य क्षामणानिमिस प्रतिक्षान्ताभारमवृत्तनिवेदनाय पवाद ते तत भाचार्यादीन् प्रतिक्रमणाथमेव दश सत सम भाषापापान गिप्पान सार्मिकान् फुझगांव। ये मया फेऽपि कपायिता सवान् निविधेन क्षमयामि ॥ 3 ॥ सर्वनमणसदस्य भाषाकाती । सव समयिया क्षमे सपसाहमापि ॥ २॥ सर्वसिन जीरराशा भावतो धर्मनिहितनिचित्त । सव क्षमयिरवा - . आचार्य स्थिते देवसिकमित्युक्त तद्गत विधिमभिधित्सुराह-जा देवसिय दुगुण चितइ' गाहा व्यारया-निगदसिद्धा, नवर चेष्टा व्यापाररूपाऽजगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारेति कौउरसग्गसमत्तीए नमोका रेण पारेति नमो अरहताणति, 'चउचीसग'त्ति पुणो जेहि इम तित्थ देसिय तेसि तित्यगराण उसभादीण चवीसत्यएण उकित्तण करेंति, लोगस्सुजोयगरेणति भणिय होति, कितिकम्मे ति तओ यदिउकामा गुरु सडासय पडिलेहिता उववि- सति, ताहे मुहणतग पडिलेहिय ससीसोपरिय काय पमन्जति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध मितिकम्म करेंति, वन्दनकमित्यर्थ , उक्त च-"आलोयणवागरणासपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूण विणओमूल चवदणग॥" मित्यादि 'आलोयण'ति एव च वदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचितिए दोसे जहारायणि- याए सजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवढमाणसवेगा भयविप्पमुका अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयति, उप च- "विणएण विणयमूल गतूणायरियपायमूलमि । जाणाविज्ज सुविहिओ जह अप्पाण तह परपि ॥१॥ कयपावोवि मणुरसो १ कायोत्सगसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽभय इति, घनुविशतिरिति, पुनर्यरिद तीर्थ देशित तो तीयकराणामृपभादीनां चतुतिविधयनोखी सन कुवन्ति लोकस्योद्योतकरेणेति भणित भवति कृतिकर्मेति ततो वन्दिनुकामा गुरु सदशकान् प्रमाज्यापविगत, ततो मुखान तक प्रतिलिप सागु परितन काय प्रमार्जति, प्रमृज्य परेण विनयेन त्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुवति। भालोचना याकरणसमभपूजनामु स्वाध्याये। भपराधे च गुरुणा दिनपो मूल च वदनक । एप च वदिवोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा अर्धावनतकाया पूर्वपरिचिन्तितान् दोपान् यधारमाधिक सयतभापपा या गुरु प्रभात तथा प्रवर्धमानसवेगा भयविप्रमुका मास्मनो विशुद्धिनिमित्तमालोचति-विनयेन विनयमूल गरयाऽऽधायपादमूले । शापयेत् मुगिहियो पपा रमान तथा परमपि ॥ १॥ कृतपापोऽपि मनुष्य आलोइड निदिउ गुरुसयासे। होइ भइरेगलहूओ ओहरियभरोध भारवहो ॥२॥ तथा-उप्पण्णाणु-पन्ना माया अणुम गगओ निहतधा । आलोयणनिदणगरहणाहि ण पुणो सिया वितिय ॥३॥ तस्स य पायच्छित्त ज मागविऊ गुरू उप इसति । त तह अणुचरियय अणवत्थपसगभीएण ॥ ४ ॥ 'पडिफमण'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ । सामाइयपुपग समभा(या)यठिया पडिकमति ॥ १ ॥ सम्ममुपवत्ता पयपएण पडिक्कमण कडेति, अणवत्थपसगभीया, अणवत्थाए पुण उदाहरण तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्त पडिक्कतायवत्तनि येयणत्य घ चदति, तमो आयरियमादी पडिकमणत्यमेर दसैमाणा खाति, उक्त च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए पुलगणे य । जे मे केऽपि फसाया सपे तिविहेण खामि ॥ १॥ सघस्स समणसघस्स भगरओ अजलि करिय सीसे । सब खमावइत्ता समामि सपस्स अहयपि ॥२॥ सघस्स जीवरासिरस भावओ धम्मनिहियनियचित्तो। सब खमावइत्ता " पोप निम्भिवा गुरुमका। भवत्यतिपेन लघुरुदतभर इव भारवाह ॥२॥ उपसाऽनुरपना माया प्रतिमार्ग निहत या। भालोचनानि दना गहनाभिन सा द्वितीयसारम् ॥३॥ स पायधिस यन्मानविदो गुरव उपदिशति वयाऽनुचरितव्यमनवस्थामसमभीतेन ॥४॥ भालो य दोपान् गुरुणा प्रविश्यमामिण सामायिक समभापायस्थिता प्रतिकाम्पन्ति ॥ सम्यगुपयुक्ता पदपदेन प्रतिक्रमणसूत्र कथय सनवस्थाप्रसाभीता, श्रन पसार्या पुनरुदाहरण तिवहारकशिगुरिति । सत प्रतिमम्प क्षामणानिमित्त प्रतिक्रान्ताआरमवृत्तनिवेदनार्थं च वदने, तव भाचार्यादीन् प्रतिक्रमणार्थमव दश पम्त समपन्ति । भातापायान् शिप्पान साधर्मिकान् कुलगांध। ये मया केऽपि कपापिता सवान् त्रिविधेन क्षमयामि ॥ ॥ सर्वभ्रमणसदस्य भारत ETीप सप धममिला क्षमे सपसाइमपि ॥ २॥ सर्वसिन् राशी भावतो धर्मनिहितनिचित्त । सर्व क्षममिवा - आचार्य स्थिते दैवसिकमित्युक्त तद्गत विधिमभिधित्सुराह-जा देवसिय दुगुण चितई गाहा व्याख्या -निगदसिद्धा, नवर चेष्टाव्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोफारेंति कोउरसग्गसमत्तीए नमोका रेण पारेति नमो अरहताणति, 'चउवीसग'त्ति पुणो जेहि इम तित्थ देसिय तेसि तित्वगराण उसभादीण चवीसत्धरण उकित्तण करेंति, लोगस्सुज्जोयगरेणति भणिय होति, 'कितिकम्मे ति तओ वदिउकामा गुरु सडासय पडिलेहिचा उयवि- सति, ताहे मुहणतग पडिलेहिय ससीसोवरिय काय पमज्जति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध वितिकम्म परेंति, वन्दनकमित्यर्थ , उक्त च-"आलोयणवागरणासपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूण विणओमूल च पदणग॥१॥" मित्यादि 'आलोयण'ति एव च वदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुवपरिचितिए दोसे जहारायणि याए सजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवट्ठमाणसवेगा भयविप्पमुका अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयति, उक्त घ- "विणएण विणयमूल गतूणायरियपायमूलमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाण तह परपि ॥१॥ कयपायोपि मणुरसो १ कायोरसगसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽईदय इति, चतुर्विशतिरिति, पुनरिद तीर्थ दमित तपो तीर्थकराणागृपमादीमा नुपिजतिसपनोस्की न कुवन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणित भवति कृतिकर्मेति ततो वदितुकामा गुरु सदशकान् प्रमायोपविशति ततो मुसानन्तक प्रतिलिण्य सीपगु | परितन काय प्रमाति, प्रमय परेण विनयेन निकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुवति । भालोचनाम्याकरणसमभानामु स्वाध्याये । भपरा प गुरूणो पिनपा मूल च बदनक । एव च य िदस्वोत्यायोभयकरगृहीतरजोहरणा अधावनतकाया पूर्वपरिचिन्तिवान् दोपान् यथारमाधिक सयतभापया यथा गुरु शुणाति तया प्रवर्धमानसवेगा भयविप्रमुक्का आत्मनो विशुद्धिनिमित्तमालोचति-विनयेन विनयमूल गरवाऽऽघायपादमूल । गापयेत् मुविहिता पयारमान जा परमपि ॥१॥ कृतपापोऽपि मनुष्य आलोइड निदिउ गुरसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोष भारवहो ॥२॥ तया-उप्पण्णाणुप्पना माया अणुम ग्गओ निहतया । आलोयरिदमगरहणाहि ण पुणो सिया वितिय ॥ ३ ॥ तस्स य पायच्छित्त ज भग्गनिऊ गुरू उप इसति । त तह अणुयरियप अणवत्वपसगभीएण ॥ ४ ॥ 'पडिकमण ति-'आलोइउण दोसे गुरुणा पडिदिग्णपायच्छित्ता । सामाइयपुपग समभा(या)यठिया पदिकमति ॥ १॥ सम्ममुरउत्ता पयपएण पडिफमण कडेति, अणवत्थपसगभीया, अणवस्याए पुण उदाहरण तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिकमित्ता खामणानिमित्त पडिकतायवचनि- यणय घ पदति, तमो आयरियमादी पडिफमणत्यमेव दसेमाणा सामेति, उक्त च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए पुलगणे य । जे मे फेऽवि फसाया सब तिचिहण साममि ॥ १॥ सयस समणसघस्स भगरओ अजलि करिय सीसे । सघ समावहता समामि सपस्स महयपि ॥२॥ सपस्स जीवरासिरस भाषओ धम्मनिहियनियचित्तो। सब खमारइचा निशिरा गुरम | भरत्सतिगयन परतभर इस मारवाह ॥२॥ उपमाऽनुस्पना माया प्रतिमार्ग निहत या । मालोचनानि दना पानाभिरदिवोपम १३५ समायमिप प मागविदो गुरय उपविशन्ति। सतयाऽनुचरितव्यमनयन्यामसमभीतेन ॥ आलो य दोपान गुरुणा माभिधामायिक समभागस्पिना प्रतिकाम्यन्ति ॥ ॥ सम्पगुपयुषा पदपदेन प्रतिक्रमणसून कथय त्यनवस्थामसाभीता , अन सम्पादन रामनिहारिनि । यस प्रतिसम्म क्षामणानिमिष्ट प्रतिवान्ताभारमत्तनिवेदनार्थ घय दते सत मचायादीन प्रतिक्रमणाथमव दर्ग 3 Rana INTIRITERT शिप्पान सापामा छ । य मया केऽपि पारिता सान् प्रिविधेन क्षमयामि ॥ सर्वनमणसहस्य भRinसर पिराधम सरवाहमरि ॥२सर्वशिन् नीरा भावदो धमलिहितनिधिच । सब क्षमयिया आचार्य स्थिते देवसिकमित्युक तद्गत विधिमभिधित्सुराह-जा देवसिय दुगुण चितई' गाहा व्यारया-निगदसिद्धा, नवर चेष्टा व्यापाररूपाऽगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोफारे'ति कोउस्सग्गसमत्तीए नमोका रेण पारेंति नमो अरहताणति, 'चउवीसग'त्ति पुणो जेहि इम तित्य देसिय तेसि तित्यगराण उसभादीण चवीसत्थएण उफित्तण करेंति, लोगस्सुजोयगरेणति भणिय होति, 'कितिकम्मेति तओ वदिउकामा गुरु सडासय पहिलेहिचा ग्यपि |सति, ताहे मुहणतग पडिलेहिय ससीसोयरिय काय पमजति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध मितिकम्म परेंति, वन्दनकमित्यर्थ , उक्त च-"आलोयणवागरणासपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूण विणओमूल च यदणग॥१॥" |मित्यादि 'आलोयणति एव च वदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचितिए दोसे जहारायणि- याए सजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पबड्डमाणसवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयति, उपप- "विणएण विणयमूल गतूणायरियपायमूलमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाण तह परपि ॥१॥ कयपायोवि मगुरसो १ कायोत्सर्गसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽभय इति, चतुर्विशतिरिति, पुनरिद तीर्थ दलित तपो तीर्थकराणागृपमादी वितशिनोकी सन कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेगेति भणित भवति, कृतिकर्मेति ततो वदितुकामा गुर सदशकान् प्रमाज्यापविशति सतो गुम्पान-तक मनिलिम्प सीगु | परितन काय प्रमार्जपति, प्रमय परेण विनयेन निकरणविशुद्ध कृतिकम कुपति । भालोधनाम्याकरणसमभपूगनामु स्वाध्याये । भपरा व गुरूगा दिमा मूल च वादनक । एव च वदिवोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा भर्धायनतकाया पूर्वपरिचिन्तिवान् दोषान् यथारमाधिः सपतभापया यथा पुरुः शूणाति तथा प्रवर्धमानसवेगा भयविप्रमुका मारमनो विशुद्धिनिमिचमालोचा त-विनयेन विनयमूल गयाघायपादमूल । मापयत् मुचिहियो यथा 'मान मा परमपि ॥ १॥ पापोऽपि मनुष्य सए ठाणेति उत्तमन्यथा यस्य यदेव व्यापारपरिसमाप्तिर्भवति स तदैव सामयिक कृत्वा तिष्ठतीति गाथार्थ ॥१५१७ ॥ अय च विधि केनचित् कारणान्तरेण गुरोापाते सति। जइ पुण निषाघाओ' व्याख्या-यदि पुननिर्व्यापात एव सर्वे- पामावश्यक-अतिक्रमण तत कुर्वन्ति सर्वेऽपि सहेर गुरुणा 'सहादिकहणयाघाते पच्छा गुरू उति'त्ति निगदसिद्धमिति गाधा ॥ १५१८ ॥ यदा घ पथाद् गुरपस्तियन्ति तदा-सेसा उ जहासत्ती' गाहा व्याख्या-शेपास्तु साधवो यथा शफि-शस्त्पनुरूप यो हि यायन्त काल स्थातु समर्थ 'आपुछित्ता गुरू उति सहाणे सामायिक काऊण, किनिमित्त -सुत्त यसरणहेड' सूत्रार्थस्मरणनिमित्त-आयरिए ठियमि देवसिय' आयरिए पुरओ ठिए तस्स सामाझ्यावसाणे देवसिय अइ- पार पितति, अण्णे भणति-जाहे आयरिओ सामाइय कहुइ ताहे तेवि तयठिया चेव सामाइयसुत्तमणुपेहति गुरुणा सह पछा देवसिय'ति गाधार्थ ॥ १५१९ ।। शेपाश्च यथा शकिरित्युक्त, यस्य कायोत्सर्गेण स्थातु शक्तिरेव नास्ति स कि फुर्यादिति तद्गत विधिमभिपित्सुराह-'जो हुन उ असमत्यो' गाहा व्याख्या~य कश्चित् साधु वेदसमर्थ कायो स्सर्गेण स्थातु, स किंभूत इत्याह-पाठो पृद्धो ग्लान 'परिततो'त्ति परिश्रान्तो गुरुयैयावृत्यकरणादिना असावपि विकधादिविरहित सन् ध्यायेत् सूत्राधै 'जा गुरू ठति'त्ति यावद् गुरवस्तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमिति गाथार्थ ॥ १५२० ॥ भार गुरुन् वि ससाने सामायिक कृयानिमिच !, सूयायमरणहेतो । भाषाय स्थिवे देवसिक-आचार्य पुरत स्थिते तस्य सामा RRIA विधा तिम्सि, भन्ने भाव-पहाड चापा सामायिक कंपति तदा तेऽपि तवस्थिता एवं सामायिकसूत्रमनुप्रेक्ष ते गुरणा UP साररशिक कायोत्सर्गभङ्गो 'दीहडको वेति सर्पदष्टे चात्मनि परे वा सहसा-अकाण्ड एयोचारयत , तव आफ्रियन्त इत्याकारा स्तैराकारैरभन्न स्यात् कायोत्सर्ग एवमादिभिरिति गाथार्थ ॥ १५१६ ॥ अधुनीपत कायोत्सर्गविधिप्रतिपादनायाह- ते पुण ससूरिए चिय पासवणुचारकालभूमीओ । पेहित्ता अत्यमिए ठतुस्सग्ग सण ठाणे ॥ १५१७ ॥ जइ पुण निव्वाघाए आवास तो फरिति सव्वेवि । सहाइकहणवाघाययाइ पच्छा गुरू ठति ॥ १५१८ ॥ सेसा उ जहासत्ति आपुछित्ताण ठति सहाणे । सुत्तत्थसरणदेउ आयरि ठियमि देवसिय ॥ १५१०॥ जो हुन्ज उ असमत्यो पालो बुडो गिलाण परिततो।सो विफहाइविरहिओ माइजा जा गुरू ठति ॥ १५२० ।। जा देवसिअ दुगुण चितइ गुरू अहिडओऽचिट्ठ । यहुवावारा इअरे एगगुण ताच चिंतति ॥ १५२१ ॥ | पव्वइयाण व चिट्ठ नाऊण गुरू बहु यहुविहीअ । कालेण तदुचिएण पारेई धोवचिठोऽपि ॥ (०१)। नमुकारचउवीसगकिइकम्मालोअण पडिफमण । किइकम्मदुरालोइअ दुप्पडिपाते य उस्सग्गो ।। १५२२ ।। एस चरित्तुस्सग्गो दसणसुद्धीह तइयओ होइ । सुअनाणस्स चउत्थो सिद्धाण युई अ किहकम्म ॥ १५२३ ॥ व्यारया-ते पुन -कायोत्सर्गक र ससूर्य एव दिवसे प्रश्रवणोच्चारकालभूमय (मी) प्रत्युपेक्षन्ते, द्वादश प्रश्रवण- भूमय आलयपरिभोगान्त पटू पट् यहि , एवमुच्चारभूमयो द्वादश, प्रमाण चासा तिर्यग् जघन्येन हस्तमानमघवत्यार्यहु- लानि यावत् अचेतन, उत्कृष्टतस्तु स्थण्डिल द्वादश योजनमान,न च तेनेहाधिकार , तिम्रस्तु कालभूमय -काटमण्डलाख्या यावच्चैनमन्य च श्रमणयोग कुन्ति कालवेलाया तावत् प्रायस्रोऽस्तमुपयात्येव सविता ततश्च 'अत्यमिए ठति उस्सग्ग सए ठाणेति उकमन्यथा यस्य यदैव व्यापारपरिसमाधिर्भवति स तदैव सामयिक कृत्वा तिष्ठतीति गाथार्थ ॥१५१७॥ अय च विधि केनचित् कारणान्तरेण गुरोापाते सति। 'नइ पुण निवापाओ' व्याख्या-यदि पुननिर्व्याघात एव सर्वे- पामावश्यफ-प्रतिक्रमण तत कुर्वन्ति सर्वेऽपि सहा गुरुणा 'सहादिकहणवायाते पच्छा गुरू उति'त्ति निगदसिद्धमिति गाथार्थ ॥ १५१८ ॥ यदा च पश्चाद् गुरवस्तिष्ठन्ति तदा-सेसा उ जहासत्ती' गाहा व्यारया -शेपास्तु साधवो यथा शफि-शयनुरूप यो हि यायन्त काल स्थातु समर्थ 'आपुछित्ता गुरू ठति सहाणे सामायिक काऊण, किनिमित्त ?-सुत्त (घसरणहेउ' सूत्रार्थस्मरणनिमित्त-'आयरिए ठियमि देवसिय' आयरिए पुरओ ठिए तस्स सामाइयावसाणे देवसिय अइ यार चिंति, अण्णे भणति-जाहे आयरिओ सामाइय कहूइ ताहे तेवि तयढ़िया चेव सामाइयसुत्तमणुपेहति गुरुणा सह पच्छा देवसिय'ति गाधार्थ ॥ १५१९ ॥ शेपाश्च यथा शक्तिरित्युक्त, यस्य कायोत्सर्गेण स्थातु शक्तिरेव नास्ति स कि कुर्यादिवि तद्गत विधिमभिधिरसुराह-'जो हुज उ असमत्यो' गाहा व्याख्या–य कश्चित् साधु वेदसमर्थ कायो त्सर्गेण स्थातु, पकिंभूत इत्याह-पालो पृद्धो ग्लान 'परिततोत्ति परिश्रान्तो गुरुयैयावृत्यकरणादिना असावपि विकधादिविरहिव सन् ध्यायेत् सूनार्थ 'जा गुरू ठतित्ति यावद् गुरवस्तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमिति गाथार्थ ॥ १५२० ॥ भाग गुस्न विन्ति सस्याने सामायिक प्राया, फिलिमिघ!, सूदायमरणहेतो । भाचाय स्थिते देवसिक-भाचार्य पुरत स्थिते सस्य सामा निमरमान सिम्मति न्तिपम्ति, भय भणन्ति-पदाऽऽचापा सामायिक कथयति तदा तेऽपि तदवस्थिता एवं सामायिकसूत्रमनुप्रेक्षते गुरुणा पर पचासमिर पीत्यर्थ , 'किमुत चेट्ठा उत्ति किं पुनश्चेष्टाकायोत्सर्गकारी, स तु सुतरा न गिरणद्धि इत्यर्थ , किमित्यत आह-सजमरण निरोहे'त्ति सद्योमरण निरोधे उच्छासस्य, ततश्च 'सुहुमुस्सास तु जयणाए'त्ति सूक्ष्मोच्छासमेर यतनया मुञ्चति, नोल्यण, मा भूत् सत्त्वघात इति गाथार्थ ॥ १५१० ॥ अधुना 'कासिते'त्यादिसूत्रार्थप्रचिकटिपयेदमाह-'कासखुयजभिए' गाहा व्याख्या-इह कायोत्सर्गे कासक्षुतजृम्भितादीनि यतनया क्रियन्ते, किमिति ?-'मा हु सत्यमणिलोऽणिलस्स तिघुण्हो'त्ति मा शस्त्र भविष्यति कासितादिसमुद्भवोऽनिलो-चायुरनिलस्य-बाह्यस्य वायो , किंभूत ?-तीयोष्णा, पाह्यानि- लापेक्षया आयुष्ण इत्यर्थ । न च न क्रियन्ते न च निरध्यन्त एव न असमाही य निरोहे'त्ति (सर्वथारोधे) असमाधिश्च चशब्दात् मरणमपि सम्भाव्यते कासितादिनिरोधे सति, ‘मा मसगाईत्ति मा मसकादयश्च कासितादिसमुद्भवपयनशे प्माभिहता मरिष्यन्ति जृम्भिते च वदनप्रवेश करिष्यन्ति ततो हस्तोऽग्रतो दीयत इति यतनेयमिति गाथार्थ ॥१५११॥ आह-नि श्वसितेनेति सूत्रावयवो न व्यारयायते इति किमत्र कारणम् ?, उच्यते, उच्छृसितेन तुल्ययोगक्षेमत्वादिति, इदानीम् 'उद्गारितेने त्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाऽऽह-वातनिसर्ग -उक्तस्वरूप उद्गारोऽपि, तनाय विधि -यतना | शब्दस्य क्रियते न निसृष्ट मुच्यत इति, 'नेर य निरोहोति नैव च निरोध क्रियते, असमाधिभावादेव, उद्गारे वा हस्तोऽन्तरे दीयत इति भमलीमुच्छासु य निवेसो' मा सहसापतितस्यात्मनिराधना भविष्यतीति गावार्य ॥ १५१२ ॥ साम्प्रत 'सूक्ष्मैरगसञ्चाररित्यादिसूत्रावयवव्याचिरयासयाऽऽह-वीर्यसयोगतया कारणेन सचारा सूक्ष्मयादरा देह अवश्यभाक्निो, वीर्य वीर्यान्तरायक्षयोपशमक्षयज खल्यात्मपरिणामो भण्यते योगास्तु-मनोवास्कायास्तर वीर्यसयोग तयैवातिचाराः सूक्ष्मवादरा भवन्ति न केवलात् वीर्यादिति देह एव च भवति नादेहस्य, तत्र वही रोमश्चादय आदि- शब्दादुत्कम्पग्रह 'अन्तो खेलानिलादीया' अन्त -मध्ये श्लेष्मानिलादयो विचर तीत्यर्थ , इति गाथार्थ ॥१५१३॥ अधुना 'सूक्ष्मदृष्टिसधारे रिति सूत्रावया व्याख्यानयति-अवलोकनमालोकस्तमिन्नवलोके चल अपलोकचल दर्शनलालसमि- त्यर्थ , कि ?-चक्षु-नयन, यतश्चैवमतो मनोवद्-अन्त करणमिन तच्चक्षुर्दुष्कर स्थिर कर्तु, न शक्यत इत्यर्थ , यतो रूपै- सदाक्षिप्यते स्वभावतो वा-स्वभावेन या नैसगिकेण स्वय चलति, आत्मनैव चलतीति गाथार्थ ॥१५१४॥ यस्मादेव तस्मात् न करोति निमेप(रोध)यत कायोत्सर्गकारी, किमिति ?,-'तत्थुवओगे ण झाण झाएजत्ति तत्र-निनिमेपयले य उपयोग- खेन सता मा न ध्यान ध्यायेत् अभिप्रेतमिति, 'एगनिस तु पपन्नो झायइ साहू अणिमिसच्छोऽपि' एकरात्रिकी तु प्रतिमा मतिपतो महासत्त्वोध्यायति समर्थ अनिमेपाक्षोऽपि-अनिमिपे अक्षिणी यस्य स अनिमिपाक्ष निश्चलनयन इति गाथार्थ ॥१५१५॥अधुना एवमादिभिराकाररित्यादिसूत्रारयवव्याचिख्यासयाह-'अगणि'त्ति यदाज्योति स्पृशति तदा प्रापर गाय कल्पग्रहण फुतो न कायोत्सर्गभग ,आह-नमस्कारमेवाभिधाय किमिति तद्ग्रहण न करोति? येन तद्भङ्गो न भवति, उच्यते, नात्र नमस्कारपारणमेराविशिष्ट कायोत्सर्गमान क्रियते, किं तु यो यत्परिमाणो यत्र कायोत्सर्ग उक्तस्तत ऊध्य परिसमाप्तऽपि तस्मिनमस्कारमपठतो भन्न इत्यादि, अपरिसमाप्तेऽपिच पठतोभन एव, स चात्र न भवतीति, एव सर्वत्र भावनीय, जिदिल बत्ति मार्जारीमूपकादिभिर्वा पुरतो यायात् ,अत्राप्यग्रत सरतो न कायोसर्गभग , 'योहियखोभाइ'त्ति योपिका-सेनकातेभ्य क्षोभ -सधम , आदिशब्दाद्राजादिक्षोभ परिगृह्यते, तत्रास्थानेऽप्युच्चारयतो(ऽनुच्चारयतो)वा न पीत्यर्थः, 'किमुत चेष्टा उत्ति किं पुनश्चेष्टाकायोत्सर्गकारी, स तु सुतरा न निरुणद्धि इत्यर्थ , किमित्यत आह-सजमर निरोहे'त्ति सद्योमरण निरोधे उच्छासस्य, ततश्च 'मुहुमुस्सास तु जयणाए'त्ति सूक्ष्मोच्छासमेत्र यतनया मुञ्चति, नोल्लप मा भूत् सत्त्वघात इति गाथार्थ ॥ १५१० ॥ अधुना 'कासिते'त्यादिसूत्रार्थप्रचिकटिपयेदमाह-कासखुयजभि गाहा व्याख्या-इह कायोत्सगे कासातजृम्भितादीनि यतनया क्रियन्ते, किमिति ?-'मा हु सत्यमणिलोऽणिलस तिवुण्हो'त्ति मा शस्त्र भविष्यति कासितादिसमुद्भवोऽनिलो-चायुरनिलस्य-बाह्यस्य वायो , किभूत -तीमोष्ण , पाह्यानि लापेक्षया अत्युष्ण इत्यर्थ । न च न क्रियन्ते न च निरुध्यन्त एव न 'असमाही य निरोहे'त्ति (सर्वधारोधे) असमाधि चशब्दात् मरणमपि सम्भाव्यते कासितादिनिरोधे सति, 'मा मसगाईत्ति मा मसकादयश्च कासितादिसमुद्भवपयन माभिहता मरिष्यन्ति जृम्भिते च वदनप्रवेश करिष्यन्ति ततो हस्तोऽग्रतो दीयत इति यतनेयमिति गाधार्थ ॥१५११ आह-निश्वसितेनेति सूत्रावयवो न च्यारयायते इति किमत्र कारणम् , उच्यते, उच्छृसितेन तुल्ययोगक्षेमत्यादिति इदानीम् 'उद्गारितेने त्यादिसूत्रावयवव्याचिरयासयाऽऽह-यातनिसर्ग-उक्तस्वरूप उद्गारोऽपि, तत्राय विधि-यतना शब्दस्य क्रियते न निसृष्ट मुच्यत इति, 'नेन य निरोहोति नैव च निरोध क्रियते, असमाधिभावादेव, उद्गारे या हस्तोऽन्तरे दीयत इति 'भमलीमुच्छासु य निवेसो' मा सहसापतितस्यात्मविराधना भविष्यतीति गाधार्थ ॥ १५१२ साम्प्रत 'सूक्ष्मैरगसञ्चारै रित्यादिसूत्रावयवव्याचिरयासयाऽऽह-वीर्यसयोगतया कारणेन सचारा सूक्ष्मवादरा दे अवश्यभारिनो, वीर्य वीयन्तिरायक्षयोपशमक्षयज खल्लात्मपरिणामो भण्यते योगास्तु-मनोवाक्कायास्तत्र चीयर्सयोग विभा, शल्यमपीत्यर्थ । तत्र द्रव्यशुद्धिः रूपादिना घरादेर्भावशुद्धि प्रायश्चित्तादिनाऽऽत्मन एव, द्रव्यशल्य कण्टक शिलीमुलफलादि, भावशल्य तु मायादि, सर्व ज्ञानावरणीयादि कर्म पाप वर्तते, किमिति -धाम्यते येन कारणेन तेन कर्मणा जीय ससारे-तिर्यगनारकामरभवानुभवलक्षणे, तथा च दग्धरजुकल्पेन भवोपग्राहिणाऽल्पेनापि सता केवलिनो ऽपि 7 मुफिमासादयन्तीति दारुण ससारभ्रमणनिमित्त कर्मेति गाथार्थ ॥ १५०९ ॥ साम्प्रतम् 'अन्यत्रोच्छुसितेने' त्यपपप विणोति- उसास न निरुभइ आभिग्गरिओपि किमुअचिट्ठा उसबमरण निरोहे सुहुमुस्सास तु जयणाए॥१५१०॥ फासभजभिमाटु सत्यमणिलोऽनित्स्स तिच्युण्यो। असमाहीय निरोहेमा मसगाई अतो हत्थो ॥१५११॥ पापनिसग्गुहोए जपणासहस्स नेय य निरोहो । उड्डोए या हत्यो भमलीमुच्छासु अनियेसो ॥१५१२ ॥ पीरिपसजोगयाण सचारा सुरमपायरा देहे । पारि रोमचाई अतो खेलाणिलाईया ॥ १५१३ ॥ (भप)टोभपर पपए मणुन त दुपार घिर काउ । स्वेहिं तय खिप्पइ सभावओ वा सय चलइ ॥ १५१४॥ न पृणा निमेसजुत्त तत्पभोगेण झाण झाइना। गनिसिं तु पचनो झायइ साहू अणिमिसच्छोऽवि ॥१५१५॥ अगणीनो जिदिन य पोरियसोभाइ दीडको वा । आगारेहि अभग्गो उस्सग्गो एवमाईहि ॥ १५१६ ॥ कार प्रयद भास ताराः त 'न निरुभइति न निरुणद्धि, 'आभिग्गहिओवि' अभिगृह्यत इति अभिग्रह अभि मन निच भाभिप्रहिक कायोत्सर्गस्तव्यतिरेकात् तत्काऽप्याभिग्रहिको भण्यते, असायप्यभिभवकायोत्सर्गकार्य इत्थ(द) गाथायुगल यथा सामायिकाध्ययने व्याख्यात तथैव द्रष्टव्यमिति, साम्प्रत 'तस्योत्तरीकरणेनेति सूत्रावयव विवृण्वन्नाह- खडियविरहियाण मूलगुणाण सउत्तरगुणाण । उत्तरकरण कीरइ जह सगडरहगगेहाण ॥ १५०७ ॥ पाव छिदइ जम्हा पायच्छित्त तु भन्नई तेण । पाएण वावि चित्त विसोरए तेण पच्छित्त ।। १५०८ ॥ |व्वे भावे य दुरा सोही सल्ल च इकमिक तु । सव्व पाव कम्म भामिन्नइ जेण ससारे ॥ १५०९॥ व्याख्या-'खण्डितविराधिताना' खण्डिता -सर्वथा भग्ना विराधिता -देशतो भग्ना मूलगुणाना-प्राणातिपातादियि निवृत्तिरूपाणा सह उत्तरगुणे-पिण्डविशुध्ध्यादिभिर्वर्त्तत इति सोत्तरगुणास्तेपामुत्तरकरण क्रियते, आलोचनादिना पुन: | सस्करणमित्यर्थ , दृष्टान्तमाह-यथा शकटरधागोहाना-गन्त्रीचक्रग्रहाणामित्यर्थः, तथा च शकटाना खण्डितपिरापि ताना अक्षावलकादिनोत्तरकरण क्रियत इति गाथार्थ ॥ १५०७ ॥ अधुना 'प्रायश्चित्तकरणेनेति सूत्राययय व्याचिरया सुराह-पाच गाहा, व्याख्या-पाप-कर्मोच्यते तत् पाप छिनत्ति यस्मात् कारणात् प्राकृतशैल्या 'पायच्छित्त'ति भण्यते, तेन कारणेन, सस्कृते तु पाप छिनत्तीति पापच्छिदुच्यते, प्रायसो वा चित्त-जीव शोधयति-कर्ममलिन विमलीकरोति ता कारणेन प्रायश्चित्तमुच्यते, प्रायो वा-बाहुल्येन चित्त स्वेन स्वरूपेण अस्मिन् सतीति मायश्चित्त, प्रायोमण सयरादेरपि तथाविधचित्तसद्भावादिति गाथार्थ ॥१५०८ ॥ अधुना विशोधिकरणे'त्यादिसूनावयवव्याचिरयासयाऽऽह-'दपे भाये य दुहा सोही' गाहा-द्रव्यतो भावतश्च द्विविधा विशुद्धि, शल्य च, 'एकमेफ तुति एकैक शुद्धिरपि द्रव्यभायभेदेन
आइमकाउस्सग्गे पडिकमणे ताव काउ सामइय । तो कि करेह बीय तइअ च पुणोऽवि उस्सग्गे? ॥ १५०२॥
समभावमि ठियप्पा उस्सग्ग करिय तो पडिकमइ । एमेव य समभावे ठियस्स तइयतु उस्सग्गे ॥ १५०३ ॥
सज्झायमाणतवमोसोम उवण्सधुइपयाणेसु । सतगुणकित्तणेसु अ न हुति पुणरुत्तदोसा उ ॥ १५०४ ॥
व्यारया-'आदिमकायोत्सर्गे' इति प्रथमकायोत्सर्गे कृत्वा सामायिकमिति योग 'पडिकमणे ताव वितिय काउ सामा
इय'ति योगा, ता कि करेह तइय च सामाइय पुणोऽवि उस्सग्गो' य प्रतिक्रान्तोपरीति गाथार्थ ॥ १५०२ ॥ चालना
पेयम्, अनोच्यते-'समभायमि' गाहा व्यारया-इह समभावस्थितस्य भावप्रतिक्रमण भवति नान्यथा, ततश्च सम
भाव-रागद्वेपमध्ययतिनि स्थित आरमा यस्यासी स्थितात्मा, 'उस्सग्ग काउ (करिय) तो पडिक्कमति' दिवसातिचारपरिज्ञानाय
कायोत्सर्ग कृत्या गुरोरतिघार निवेद्य तत्प्रदत्तप्रायश्चित्त समभावपूर्वकमेर प्रपद्य तत प्रतिकामति, 'एमेव य समभावे
दिवस ततिप तु उस्सग्ग' एयमेव च समभाव व्यवस्थितस्य सतश्चारित्रशुद्धिरपि भवतीतिकृत्वा तृतीय सामायिक कायो
त्सर्ग मतिमान्तोचरकालभामिनि क्रियत इति गायाध ॥ १५०३ ॥ प्रत्यवस्थानमिदम्-'सज्झायझाण' गाहा व्याख्या नि-
गदसिद्धा, इदानी 'जो मे देवसिओ अइयारो कओ' इत्यादि सूत्रमधो व्यारयात वादनादृत्य 'तस्स मिच्छामि दुक्कड'ति
सूत्राश्यप व्याधिरपामुराह-
नित्ति मि.महयत्रो छत्ति अ दोसाण ायणे होइ।मित्ति य मेराइ ठिओ दुत्ति दुगुछामि अप्पाण ॥ १५०५ ॥
पत्ति पर में पाय दत्तिय देवमि त उसमेण । एसो मिच्छाउकाडपयरखरत्यो समासेण ॥ १५०६ ॥
. - कादौ विपये आलोए देसिएय अतिचारैत्ति अवलोकयेत्-निरीक्षेत देवसिकानतिचारान्-अविधिमत्युपेक्षिताप्रत्युपेक्षिता दीनिति, तत 'सबे समणाइत्ता' सर्वानतिचारान् मुखवत्रिकाप्रत्युपेक्षणादारभ्ययावत् कायोत्सर्गावस्थानमत्रान्तरे य इति 'समाणइत्ता' समाप्य बुद्ध्यवलोकनेन समाप्ति नीत्वा एतावन्त एत इति, नात परमतिचारोऽस्ति ततो 'हृदय' घेतसि दोपान- प्रतिपिद्धकरणादिलक्षणान् आलोचनीयानित्यर्थ , स्थापयेदिति गाथार्थ ॥ १४९९ ॥ कृत्वा हृदये दोपान् यथाक्रममिति प्रतिसेवनानुलोम्येन आलोचनानुलोम्येन च, प्रतिसेवनानुलोम्य नाम ये यथाऽऽसेविता इति, आलोचनानुलोम्य तु पूर्व लघव आलोच्यन्ते पश्चाद् गुरव इति, 'जा न ताव पारेति'त्ति यावन्न तावत् पारयति गुरुनमस्कारेण, 'ताव सुदृमाणु पाणु'त्ति तावदिति कालावधारण, सूक्ष्मप्राणापान , सूक्ष्मोच्छासनिश्वास इत्यर्थ , कि ?-'धम्म सुक्कच झाएन्जा' धर्मध्यानं प्रतिक्रमणाध्ययनोक्तस्वरूप शुक्ल ध्यान च ध्यायेदिति गाथार्थ ॥ १५०० ॥ एष- देसिय राइय पक्खिय चाउम्मासे तहेव वरिसे य । इकिके तिन्नि गमा नायच्या पचसेण्मु ॥ १५०१ ॥ व्याख्या-'देवसिय'त्ति देवसिके प्रतिक्रमणे दिवसेन निवृत्त देवसिक, 'राइय'त्ति रात्रिके, 'पक्सिए'त्ति पाक्षिके |'चाउम्मासे'त्ति चातुर्मासिके तथैव 'परिसि'त्ति तथैव वापिके च, वर्षेण निर्वच वार्पिक-सावत्सरिकमिति भावना, एवं कस्मिन् प्रतिक्रमणे देवसिकादौ त्रयो गमा ज्ञातव्या, पञ्चस्वेतेपु देवसिकादिपु, कय त्रयो गमा , सामायिक वृत्त्वा कायोत्सर्गकरण, सामायिकमेव कृत्वा प्रतिक्रमण, सामायिकमे कृत्वा पुन कायोत्सर्गम् , इह च यस्माद् दिवसादि तीर्थ दिवसप्रधान च तस्माद् दैवसिकमादाविति गाथार्थ ॥ १५०१ ॥ अनाह चोदक -
आइमकाउस्सग्गे पडिकमणे ताव काउ सामइय । तो कि करेर पीय तइअ च पुणोऽवि उस्सग्गे? ॥ १५०२ ॥
समभावमि दियप्पा उस्सग करिय तो पडिकमइ । एमेव य समभावे ठियस्स तइयतु उस्सग्गे ॥ १५०३ ॥
सज्झापशाणतवओसरेस उवएसधुइपयाणेसु । सतगुणकित्तणेसु अ न हुति पुणरत्तदोसा ॥ १५०४ ।।
व्यारया-'आदिमकायोत्सर्गे' इति प्रथमकायोत्सर्ग कृत्वा सामायिकमिति योग 'पडिकमणे ताव नितिय काउ सामा
इय'ति योगः, ता कि फोह तइय घ सामाइय पुणोऽपि उस्सग्गो' य प्रतिक्रान्तोपरीति गाथार्थ ॥ १५०२ ॥ चालना
पेयम्, भनोच्यते-समभायमि' गाहा व्यारया-इह समभावस्थितस्य भानप्रतिक्रमण भवति नान्यथा, ततश्च सम
भा-रागदपमध्यपशिनि स्थित आत्मा यस्यासी स्थितात्मा, 'उस्सग्ग काउ (करिय) तोपडिकमति' दिवसातिचारपरिज्ञानाय
पायोत्सर्ग कृत्या गुरोरविचार निवेद्य तत्पदत्तप्रायश्चित्त समभावपूर्वकमेव प्रपद्य तत प्रतिक्रामति, 'एमेन य समभावे
ठिस ततिय तु उस्साग' एवमेव च समभार व्यवस्थितस्य सतश्चारित्रशुद्धिरपि भवतीतिकृत्वा तृतीय सामायिक कायो ।
त्सर्ग प्रविमान्तोचरकालभाविनि फ्रियत इति गायार्थ ॥ १५०३ ॥ प्रत्यवस्थानमिदम्-'सज्झायझाण' गाहा व्याख्या नि-
गदसिला, इदानी 'जो मे देवसिओ मइयारो कओ' इत्यादि सूत्रमधो व्यारयातत्यादनाहत्य 'तस्न मिच्छामि दुकड'ति
सूवारपय व्याधिरपामुराह-
मित्ति मिलमइयत्ते पत्ति अ दोसाण छायणे रोइ। मित्ति य मेराइ ठिओ दुत्ति दुगुछामि अप्पाण ॥ १.०५ ॥
पत्ति पर में पाप दत्तिय देवमि त उसमेण । एसो मिच्छाउपाइपयक्सरत्थो समासेण ॥ १५०६ ॥
, . सन् निरेजकायो-निष्पकम्पदेह इति भावना, निरुद्धवाक्प्रसर -मौनव्यवस्थित सन् जानीते सुसमेकमना-एकाग्रचित्त, सन् कोऽसौ ?-मुनि-साधु , कि '-देवसिकातिचार आदिशब्दादात्रिकग्रह इति गायार्थ ॥ तत किमित्याह-यस्मात कारणात् सम्यग्-अशठभावेन गुरुजनप्रकाशनेन-गुरुजननिवेदनेनेति हृदय, तुशब्दात् तदादिअष्टप्रायश्चित्तकरणेन च शोधयत्यात्मानमसौ, अतिचारमलिन क्षालयतीत्यर्थ , तच्चातिचारपरिज्ञानमविकल कायोत्सर्गव्यवस्थितस्य भवत्यत कायो त्सर्गस्थान कार्यमिति, किच-यस्माजिनैर्भगवद्भिरय कायोत्सर्गो भणित-उक्त , तस्मात् कायोत्सर्गस्थान कार्यमिति गाथार्थ ॥१-२॥ यतश्चैवमत 'काउस्सग्ग मुक्खपहदेसिय'ति मोक्षपन्यास्तीर्थकर ए भण्यते तत्प्रदर्शकलात्, कारणे कार्योपचारात् , तेन मोक्षपणेन देशित -उपदिष्ट मोक्षपथदेशितस्त, 'जाणिउण'ति दिवसायतिचारपरिज्ञानो पायतया विज्ञाय ततो धीरा-साधव , दिनसातिचारज्ञानार्थपित्युपलक्षण राज्यतिचारज्ञानार्थमपि, 'डायति उस्सग्गति तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमित्यर्थ , ततश्च कायोत्सर्गस्थान कार्यग्व, सप्रयोजनत्वात् , तथाविधयावृत्यपदिति गाथार्थ ॥१४९॥ | साम्प्रत यदुक्त 'दिवसातिचारज्ञानार्थ'मिति, तत्रौघतो विषयद्वारेण तमतिचारमुपदर्शयन्नाह- सयणासणण्णपाणे चेइय जइ सेज काय उच्चारे । समितीभावणगुत्ती वितहायरणमि अइयारो ॥ १४९८ ॥ व्याख्या-शयनीयनितथाचरणे सत्यतिचार , एतदुक्त भवति-सस्तारकादेरविधिना ग्रहणादी अतिचार इति, आसण'चि आसनवितयाचरणे सत्यतिचार पीठकादेरविधिना ग्रहणादतिचार इति भावना, 'अण्णपाणति अनपानतिधाचरण सत्यतिचार अन्नपानस्याविधिना ग्रहणादारतिचार इत्यर्थ , 'तिय'त्ति चैत्यतिथाचरणे सत्यतिचार , चत्यविपय .
वितावरणमविधिना वन्दने अकरणे चेत्यादि, 'जईत्ति यतिपित्तथाचरणे सत्यतिचार , यतिविपय च वितथाचरण यथाहै विनयापकरणमिति, 'सेज'त्ति शय्याक्तिवाचरणे सत्यतिचार , शय्या वसतिरुच्यते, तद्विपय वितथाचरणमविधिना प्रमार्जनादी रुयादिससकाया या यसत इत्यादि, 'काय' इति कायिकवितधाचरणे सत्यतिचार, वितधाचरण चास्थण्डिले कायिक व्युत्सृजत स्थण्डिले पाऽप्रत्युपेक्षितादावित्यादि, 'उच्चारे'त्ति उच्चारवितथाचरणे सत्यतिचार उच्चार -पुरीप भण्यते विवयाधरण चतविपय यथा कायिकाया, 'समिति'चि समितिवितथाचरणे सत्यतिचार , समितयश्चेर्यासमिति प्रमुखा पथ यथा प्रतिक्रमणे, विवधाचरण घासामविधिनाऽऽसेवनेऽनासे वने चेत्यादि, 'भावनेति भावनावितथाचरणे सत्यतिधार ,भावनाधानित्यत्वादिगोचरा द्वादश, तथा चोकम्-भावयितव्यमनित्यत्वमशरणत्व तथैकतान्यो।अशुचित्व ससार फर्माप्रयसवरविधिश्च ॥ १ ॥ निर्जरणलोकपिस्तरधर्मस्वारयाततत्त्वचिन्ताश्च । वोधे सुदुर्लभत्स च भावना द्वादश विशुभा ॥२॥" अधया पश्चविंशतिभावना यथा प्रतिक्रमणे, वितथाचरण चासामविधिसेपनेनेत्यादि, 'गुत्ति'ति गुप्ति वितधाचरणे सत्यतिचार , तर मनोगुप्तिममुसास्तियो गुप्तय यथा प्रतिक्रमणे, वितधाचरणमपि गुप्तिविपय यथा समिति पिति गाधार्थ ॥१४९८॥इत्य सामान्येन विश्यद्वारेणातिचारमभिधायाधुना कायोत्सर्गगतस्य मुने क्रियामभिधित्सुराह- गोसमुदणतगाई आटोप देसि य अइयारे । सच्चे समाणइत्ता हियए दोसे उविजाहि ॥१४९९ ॥ फाउ हिभए दोसे सरफम जा न ताव पारेइ । ताव सुर्माणुपाणू धम्म सुफ च झाइजा ।। १५०० ।। गोप प्रत्यूपो भण्यते, 'मुहणतग' मुखपत्रिका आदिशब्दाच्छेपोषकरणग्रह , ततश्चैतदुक्क भवति-गोपादारभ्य मुखयनि- सन् निरेजकायो-निष्प्रकम्पदेह इति भावना, निरुद्धवाक्मसर -मौनव्यवस्थित सन् जानीते सुखमेकमना-एकाग्रचित्त, सन् कोऽसौ ?-मुनि-साधु , कि ?-दैवसिकातिचार आदिशब्दादात्रिकग्रह इति गाथार्थ ॥ तत किमित्याह-परमात कारणात् सम्यग्-अशठभावेन गुरुजनप्रकाशनेन-गुरुजननिवेदनेनेति हृदय, तुशब्दात् तदादिअष्टप्रायश्चित्तफरणेन च शोधयत्यात्मानममी, अतिचारमलिन क्षालयतीत्यर्थ , तच्चातिचारपरिज्ञानमश्किल कायोत्सर्गव्यवस्थितस्य भवत्यत पायो त्सर्गस्थान कार्यमिति, किच-यसाजिनर्भगवद्भिरय कायोत्सगो भणित-उक्त , तस्मात् कायोत्सर्गस्थान कार्यमिति गाथार्थ ॥१-२॥ यतश्चैवमत 'काउस्सग मुक्खपहदेसिय'ति मोक्षपन्यास्तीर्थकर एंव भण्यते तत्प्रदर्शक्त्वात्, कारणे कार्योपचारात् , तेन मोक्षपयेन देशित -उपदिष्ट मोक्षपथदेशितस्त, 'जाणिउण'ति दिवसायतिचारपरिज्ञानो पायतया विज्ञाय ततो धीरा-साधव , दिवसातिचारज्ञानार्थपित्युपलक्षण राज्यतिचारज्ञानामपि, 'ठायति उस्सग्ग'ति तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमित्यर्थ , ततश्च कायोत्सर्गस्थान कार्यग्व, सप्रयोजनत्वात् , तथाविधवैयावृत्यदिति गाया ॥१४९७० साम्मत यदुक्क 'दिवसातिचारज्ञानार्थ'मिति, तत्रौघतो विषयद्वारेण तमतिचारमुपदर्शयनाद- सयणासणण्णपाणे चेय जइ सेज काय उच्चारे । समितीभावणगुत्ती वितहायरणमि अइयारो ॥१४९८ ॥ व्याख्या-शयनीयवितथाचरणे सत्यतिचार , एतदुक्त भपति-सस्तारकादेरविधिना ग्रहणादी अतिचार इति, आसण'ति आसनवितथाचरणे सत्यतिचार पीठकादेरविधिना ग्रहणादतिचार इति भावना, 'अण्णपाण'त्ति अन्नपानवितधाचरण सत्यतिचार अन्नपानस्याविधिना ग्रहणादापतिचार इत्यर्थ , 'चेतिय'त्ति चैत्यरितयाचरणे सत्यतिचार , चत्यविषय मम कायोत्सर्ग , कियन्त काल यावदित्याह-'जाव अरहताण भगवताण नमोक्कारेणन पारेमि' यावदर्हता भगरता नमस्का- रेण न पारयामि, यावदिति कालावधारण, अशोकाद्यष्टमहाप्रातिहादिरूपा प्रजामहन्तीत्यर्हन्तस्तैपामर्हता भग -ऐश्व- र्यादिलक्षण स विद्यते येषा ते भगवन्तस्तेपा भगवता सम्नन्धिना नमस्कारेण 'नमो अरहताण'इत्यनेन न पारयामि-न पार गच्छामि, तावत् किमित्याह-'ताय काय ठाणेण मोणेण झाणेण अप्पाण वोसिरामिति तावच्छन्देन कालनिर्देश माइ, काय-देह स्थानेन-ऊर्धस्थानेन तथा मौनेन-बागनिरोधलक्षणेन, तथा ध्यानेन शुभेन, 'अप्पाण'ति प्राकृतशैल्या आत्मीय, अन्ये न पठन्त्येवैनमालापक, व्युत्सृजामि-परित्यजामि, इयमत्र भावना काय स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण मियान्तराभ्यासद्वारेण व्युत्सृजामि, नमस्कारपाठ यावत् प्रलम्मभुजो निरुद्धवाक्प्रसर प्रशस्तभ्यानानुगतस्तिष्ठामीति, वयाच कायोत्सर्गपरिसमाप्ती नमस्कारमपठतस्तद्भग एव द्रष्टव्य इत्येप तावत् समासार्थ , अवयवार्थं तु भाष्यकारो यस्यनि, तत्रेच्चामि स्थातु कायोत्सर्गमित्याच सूत्रावयवमधिकृत्याह-कायोत्सर्गस्थान न कार्य, प्रयोजनरहितत्वात् , तथाविधपर्यटनवदिति, अत्रोच्यते, प्रयोजनरहितत्वमसिद्ध, यत फाउस्तगमि ठिओ निरयकाभो निम्वइपसरो। जाणइ सुहमेगमणो मुणि देवसियाइअइयार॥ १॥ (.) परिजाणिझणय जो सम गुरुजणपगासणेण तु।सोहेइ अप्पग सो जम्हा य जिणेहि सो भणिओ॥२॥(०) फास्मन्ग मुफ्पपरदेसिय जाणिण तो धीरा । दिवसाइयारजाणणट्टयाइ ठायति उस्सग्ग ॥ १४९७ ॥ व्याख्या-दह घ सम्बद्धगाथाद्वयम यकर्तृक तथापि सोपयोगमितिकृत्वा ब्यारयायते, कायोत्सर्गे उक्तस्वरूपे स्थित , मित्यर्थ तस्या करण तेन हेतुभूतेन, विशुद्धिकरण च विशल्यकरणद्वारेण भरत्यत आह-विसल्लीकरणेण' विगतानि शल्यानि-मायादीनि यस्यासौ विशल्यस्तस्य करण विशल्यकरण तेन हेतुभूतेन, 'पागाण कम्माण णिग्यायणटाए ठामि काउस्सग्ग' पापाना ससारनिवन्धनाना कर्मणा-ज्ञानापरणीयादीना निर्घाता-निर्यातननिमित्त व्यापत्तिनिमित्तमित्यर्थ, कि-'तिष्ठामि कायो सर्ग' कायस्योत्सर्ग -कायपरित्याग इत्यर्थ त, एतदुक्त भवति-अनेकार्थत्वाद् धातूना तिघामोति- करोमि कायोत्सग, व्यापारवत कायस्य परित्यागमिति भावना, कि सर्वथा ' नेत्याह-'भन्नत्थूससिएण'ति अन्यनोच्छ | सितेन, उच्छसित मुक्ता योऽन्यो व्यापारस्तेन व्यापारवत इत्यर्थ , एव सर्वत्र भावनीय, तनो प्राल वावसितमुच्छ्रसित तेन, नीससिएण'ति अध श्वसित नि श्वसित तेन नि श्वसितेन, 'खासिएण'ति कासित प्रतीत, 'छोएण'ति धुत प्रतीतमेव तेने तदपि, जभाइएणपति जृम्भितेन, विवृतवदनस्य प्रचलपवननिर्गमो जृम्भितमुच्यते, 'उडुएण'ति उद्गारित प्रतीत, यायनिसग्गे 'ति अपानेन पवननिर्गमो वातनिसर्गोभण्यते तेन, भमलीए'त्तिभ्रमल्या,इयमाकस्मिकी शरीरधमिलक्षणा प्रतीतैव पित्तस मूर्छया' पित्तमूर्छयाऽपि, पित्तप्रापल्यात् मनागमूर्छा भरति, 'सुहुमेहि अगसचालहि' सूक्ष्मैरगसधारलक्ष्यालक्ष्यर्गानयि चलनप्रकारैरोमोद्गमादिभि , 'मुहुमेहि खेलसचालेहि सूक्ष्मै खेलसथारर्यस्मात् सयोगिवीर्यसट्रन्यतया ते सत्यन्तर्भवन्ति 'सुहमेहि दिहिसचालेहि सूक्ष्मैटिसञ्चारै-निमेपादिभि , 'एमाइएहि आगारेहिं अभग्गो अविराहिओ होज मे काउस्सग्गो' एवमादिभिरित्यादिशब्द वक्ष्याम , आक्रियन्त इत्याकारा आगृह्यन्त इति भावना, सर्वथा कायोत्सर्गापवादप्रकारा इत्यर्थ, तैराकारैविद्यमानैरपि न भग्नोऽभग्न,भग्न सधानाशित ,न विराधितोऽपिराधितो, विराधितो देशभग्नोऽभिधीयते, भयेत् - मम कायोत्सर्ग , कियन्त काल यावदित्याह-जाव अरहताण भगवताण नमोकारेणन पारेमि' यावदर्हता भगवता नमस्का रेण न पारयामि, यावदिति कालावधारण, अशोकाद्यष्टमहाप्रातिहार्यादिरूपा पूजामहन्तीत्यर्हन्तस्तेपामर्हता भग-ऐश्व र्यादिलक्षण स विद्यते येपा ते भगवन्तस्तेपा भगरता सम्बन्धिना नमस्कारेण 'नमो अरहताण'इत्यनेन न पारयामि-न पार गच्छामि, तायत् किमित्याह-'ताच काय ठाणेण मोणेण झाणेण अप्पाण वोसिरामिति तावच्छन्देन कालनिर्देश माह, काय-देह स्थानेन-ऊर्धस्थानेन तथा मौनेन-चागनिरोधलक्षणेन, तथा ध्यानेन शुभेन, 'अप्पाणति प्राकृतशैल्या आत्मीय, अन्ये न पठन्त्येवैनमालापक, व्युत्सृजामि-परित्यजामि, इयमन भावना काय स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण मियान्तराभ्यासद्वारेण व्युत्सृजामि, नमस्कारपाठ यावत् प्रलम्मभुजो निरुद्धवाक्प्रसर प्रशस्तध्यानानुगतस्तिष्ठामीति, तधाच कायोत्सर्गपरिसमाप्ती नमस्कारमपठतस्तद्भग एव द्रष्टव्य इत्येप तावत् समासार्थ , अवयवार्थं तु भाष्यकारो यस्यति, तोच्यामि स्थातु कायोत्सर्गमित्याद्य सूत्रावयवमधिकृत्याह-कायोत्सर्गस्थान न कार्य, प्रयोजनरहितत्वात्, तथाविधपर्यटनवदिति, अत्रोच्यते, प्रयोजनरहितत्वमसिद्ध, यत - फाउस्सन्गमि ठिओ निरेयकाओ निरुद्धवड्पसरो। जाणइ सुहमेगमणो मुणि देवसियाइअइयार ॥ १ ॥ (प्र०) परिजाणिमणय जो सम गुरुजणपगासणेण तु।सोरेइ अप्पग सो जम्हा य जिणेहि सो भणिओ॥२॥(प्र०) फास्सग मुफ्सपरदेसिय जाणिऊण तो धीरा । दिवसाइयारजाणणट्टयाइ ठायति उस्सरग ॥ १४९७ ॥ व्यारया-इह च सम्बद्धगाधाद्वयम यकर्तृक तथापि सोपयोगमितिकृत्वा व्यारयायते, कायोत्सर्गे उक्तस्वरूपे स्थित . . अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थो निरूपणीय , स चान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्वान्नेहाधिकृत , गतो नामनिप्पनो निक्षेप , साम्प्रत सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसर , स च सूत्रे सति भवति, सूत्र च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपञ्चो यतव्य यावत् तचद सूत्र-'करेमि भते! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाण वोसिरामि' अस्य सहितादिलक्षणा व्यारया यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तव्या पुनरभिधाने च प्रयोजन वक्ष्याम , इदमपर सूत्र- इच्छामि ठाइउ काउस्सग्ग जो मे देवसिओ अइआरो कओ फाइओ चाइओ माणसिओ उस्मुत्तो उम्मग्गो अकप्पो अकरणिज्जो दुज्झाओ दुविचितिओ अणायारो अणिच्छिअयो असमणपाउग्गो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्ड गुत्तीण चउण्ड कसायाण पचण्ह मव्ययाण छह जीवनिकायाण सत्तर पिडेसणाण अट्टण्ह पवयणमाऊण नवण्ह बभचेरगुत्तीण दसविहे समणधम्मे समणाण जोगाण ज राहिल ज विराहि तस्स मिच्छामि दुकड ॥ (सूत्रम् ) अस्य व्याख्या-तल्लक्षण चेद-सहितेत्यादि, तत्र इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग यो मे देवसिकोऽतिचार कृत इत्यादि सहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग मया देवसिकोऽतिचार कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इपु इच्छाया'मित्यस्यो चमपुरुपस्पैकवचनान्तस्य 'इपुगमिष्यमा छ' इति (पा०७-३-७७) छपे इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिलपामि स्थातुमिति |'ठा गतिनिवृत्ती' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भरति, कायोत्सर्ग'मिति 'चिञ् चयने' अस्य धमन्तस्य 'निवासस मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेवादेश्च क इति (पा० ३-३-४१) चीयते इति काय देह इत्यर्थ 'सृज विसर्म' इत्यस्य उत्पूर्वस्य पनि उत्सर्ग इति भवति, शेषपदार्थो यथा प्रतिकमणे तथैव, पदविग्रहस्तु यानि समासभाजि पदानि तेषामेव भवति नान्येपामिति, तत्र इच्छामि स्थातु, क-कायोत्सर्ग-कायस्योत्सर्ग कायोत्सर्ग तमिति, शेषपदविग्रहो यथा प्रति क्रमणे, एव चालना प्रत्यवस्थान च यथासम्भवमुपरिष्टाद् वक्ष्याम । तथेदमन्यत्तु सूत्र- तस्सुसरीकरणेण पायच्छित्तकरणेण विसोहीकरणेण विसल्लीकरणेण पावाण कम्माण निग्घायणहाए ठामि काउस्सग्ग अन्नत्य ऊससिएण नीससिपण सासिएण छीएण जभाइएण उड्डुण्ण वायनिसग्गेण भमलिए पित्तमुच्या सुमेहिं अगसघालेदि सूटमेहिं खेलसंचालहिं मुरुमेहि दिहिसचालेरि पवमाइएहि आगारेरि अभग्गो अचिराहिओ टुबमे फाउस्सग्गो जाव अरिहताण भगवताण नमुकारेण न पारेमि ताव काय ठाणेण मोणेण झाणेण अप्पाण पोसिरामि ॥ (सूत्रम्) । अस्य व्यारया-'तस्योत्तरीकरणेन"तस्येति तस्य-अनन्तर प्रस्तुतस्य श्रामण्ययोगसदातस्य कथञ्चित् प्रमादात् खण्डि तस्य पिराधिवस्य वोत्तरीकरणेन हेतुभूतेन 'ठामि कारस्सग मिति योग , तत्रोचरकरण पुन सस्कारद्वारेणोपरिकरण मुज्यते, उचर घ तत् करण घ इत्युत्तरकरण अनुचरमुत्तर क्रियत इत्युत्तरीकरण, कृति -करणमिति, तच्च प्रायश्चित्तद्वारेण भवति मत माह-पायच्छित्तकरणेण' प्रायश्चित्तशब्दार्थ वक्ष्याम तस्य करण प्रायश्चित्तकरण तेन,अथवा सामायिकादीनि प्रविषमणासानानि विशुद्धी फर्सच्याया भूलकरण, इद पुनरुत्तरकरणमतस्तेनोत्तरकरणेन-प्रायश्चित्तकरणेनेति, क्रिया पूर्व यत्, प्रायश्चिारण परिशुद्धिद्वारेण भवत्यत आह-'चिसोहीकरणेण विशोधन विशुद्धि अपराधमलिनस्यात्मन प्रक्षालन . अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थो निरूपणीय , स चान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्नानेहाधिकृत , गतो नामनिप्पन्नो निक्षेप , साम्प्रत सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसर , स च सूत्रे सति भवति, सूत्र च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपथो वक्तव्य यावत् तचद सूत्र-'करेमि भते ! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाण वोसिरामि' अस्य सहितादिलक्षणा व्याख्या यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तव्या पुनरभिधाने च प्रयोजन वक्ष्याम , इदमपर सूत्र- इच्छामि ठाइउ काउस्सग्ग जो मे देवसिओ अइआरो कओ फाइओ चाइओ माणसिओ उस्सुत्तो उम्मग्गो अकप्पो अकरणिज्जो दुज्झाओ दुनिचितिओ अणायारो अणिच्छिअव्यो असमणपाउग्गो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्ड गुत्तीण चउण्ड कसायाण पचण्ड मव्ययाण छह जीवनिकायाण सत्तर पिडेसणाण अहण्ट पवयणमाऊण नवण्ह वभचेरगुत्तीण दसविहे समणधम्मे समणाण जोगाण ज सडिअ ज विराहिअ तस्स मिच्छामि दुकट ॥ (सूत्रम्) अस्य व्याख्या-तल्लक्षण चेद-सहितेत्यादि, तत्र इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग यो मे देवसिकोऽतिचार कृत इत्यादि सहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग मया देवसिकोऽतिचार कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इपु इच्छायामित्यस्यो त्तमपुरुपस्यैकवचनान्तस्य 'इपुगमिप्यमा छ' इति (पा०७-३-७७) छत्ने इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिलपामि स्थातुमिति 'ठा गतिनिवृत्तौ' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भवति, 'कायोत्सर्ग'मिति 'चिञ् चयने' अस्य घनन्तस्य 'निवासस मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेप्वादेश्च क इति (पा० ३-३ ४१) चीयते इति काय देह इत्यर्थ 'सज विसग' इत्यस्य उत्पूर्वस्य CHECI पनि उत्सर्ग इति भवति, शेपपदार्थो यथा प्रतिकमणे तथैव, पदविग्रहस्तु यानि समासभाजि पदानि तेषामेव भवति नान्येपामिति, तत्र इच्छामि स्थातु, क-कायोत्सर्ग-कायस्पोत्सर्ग कायोत्सर्ग तमिति, शेषपदविग्रहो यथा प्रति क्रमणे, एव घालना प्रत्ययस्थान व यथासम्भवमुपरिटाद् वक्ष्याम । तथेदमन्यत्तु सून- तस्मुत्तरीकरणेण पायच्छित्तकरणेण विसोहीकरणेण विसल्लीकरणेण पावाण कम्माण निग्घायणहाए ठामि काउस्सग्ग अन्नत्य अससिपण नीससिपण सासिएण डीएण जभाइएण उडुण्ण वायनिसग्गेण भमलिए पित्तमुच्या सुमेहिं अगसचालेहिं सुमेहिं सेलसंचालेहिं सुटुमेहि दिहिसचालेहि एवमाइएहि आगारेहि अमग्गो अपिरारिओ हुन्नमे काउस्सग्गो जाय अरिहताण भगवताण नमुक्कारेण न पारेमि ताव काय ठाणेण मोणेण झाणेण अप्पाण योसिरामि ॥ (सूत्रम् ) ॥ अस्प व्याख्या-'तस्योत्तरीकरणेन"तस्येति तस्य-अनन्तर प्रस्तुतस्य श्रामण्ययोगसङ्घातस्य कथञ्चित् प्रमादात् खण्डि तस्य शिराधितस्प बोचरीपरणेन हेतुभूतेन 'गमि काउस्सग्गमिति योग , तत्रोत्तरकरण पुन सस्कारद्वारेणोपरिकरण मुष्प, उचर घ वत् करण प इत्युत्तरकरण अनुचरमुत्तर क्रियत इत्युत्तरीकरण, कृति -करणमिति, तच्च मायश्चित्तद्वारेण भवति मत माह-'पापत्तिकरणेण' प्रायश्चिचशब्दाचवक्ष्याम तस्य करण प्रायश्चित्तकरण तेन, अथवा सामायिकादीनि प्रतिप्रमणारसानानि विशुद्धी कर्चच्याया मूलपरण, इद पुनरत्तरकरणमतस्तेनोत्तरकरणेन-प्रायश्चित्तकरणेनेति, क्रिया पूर्व पद, प्रायधिचारण परिशुद्धिद्वारेण भवत्यत आह-'चिसोहीकरण'रिशोधन विशुद्धि अपराधमलिनस्यात्मन प्रक्षालन अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थों निरूपणीय , सचान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्वान्नेहाधिकृत , गतो नामनिप्पनो निक्षेप , साम्प्रत सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसर , स च सूत्रे सति भवति, सूत्र च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपश्यो वरव्य यावत् तचेद सूत्र-'करेमि भते ! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाण वोसिरामि' अस्य सहितादिलक्षणा व्याख्या यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तव्या पुनरभिधाने च प्रयोजन वक्ष्याम , इदमपर सून- इच्छामि ठाइउ काउस्सग्ग जो मे देवसिओ अइआरो कओ काइओ वाइओ माणसिओ उस्सुत्तो उम्मग्गो अकप्पो अकरणिजो दुज्झाओ दुन्विचितिओ अणायारो अणिच्छिअन्यो असमणपाजग्गो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्ह गुत्तीण चउण्ह कसायाण पचण्ड मव्ययाण छण्ट जीवनिकायाण सत्तण्ह। पिडेसणाण अहण्ह पवयणमाऊण नवण्ह बभचेरगुत्तीण दसविहे समणधम्मे समणाण जोगाण ज सडिअ ज विराहिअ तस्स मिच्छामि दुफड ॥ (सूत्रम् ) अस्य व्याख्या-तल्लक्षण चेद-सहितेत्यादि, तत्र इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग यो मे देवसिकोऽतिचार कृत इत्यादि सहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातु कायोत्सर्ग मया दैवसिकोऽतिचार कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इपु इच्छाया'मित्यस्यो त्तमपुरुषस्यैकवचनान्तस्य 'इपुगमिष्यमाछ' इति (पा०७-३ ७७) छत्ले इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिलपामि स्थातुमिति 'ठा गतिनिवृत्तौ' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भवति, 'कायोत्सर्ग'मिति 'चिञ् चयने' अस्य घनन्तस्य 'निवासस मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेप्पादेश्च क इति (पा०३-३४१) चीयते इति काय देह इत्यर्थ 'सज विसर्गे' इत्यस्य उत्पूर्वस्य . अखइरो वा' यथा खदिरो भवति दुम एर, द्रुमस्तु खदिर अखदिरो वा-धवादिर्वेत्यय गाथार्थ ॥ १४८८ ॥ अये पु नरिद गाधाद्वयमतिक्रान्तगाधारयवाक्षेपद्वारेणान्यथा व्याचक्षते, यदुक्त 'चित्त चिय त न त झाणती' त्येतदसत्, कथ!, यदि ते 'वित्त झाण एव शाणमवि चिचमायन' सामान्येन 'तेन र चित्त झाण' किमुच्यते 'चित्त चित्त न झाण'ति 'अह नेय झाणमन्न ते' चित्तात्, अन पाठान्तरेणोत्तरगाधा नियमा चित्त झाण झाण चित्त न यावि भइयव' यतोऽव्यतादि चित्त न ध्यानमिति, 'जह खदिरो' इत्यादि निदर्शन पूर्व, अल प्रसङ्गेन, प्रकृत प्रस्तुम , प्रकृतश्च द्वितीय उच्छ्रिताभि धान कायोत्सर्गभेद इति, स च व्यारयात एव, नयर तत्र ध्यानचतुष्टयाध्यायी लेश्यापरिगतो येदितव्य इति, अथेदानी तृतीय कायोत्सर्गभेद प्रतिपाद्यते--निगदसिद्धव, अधुना चतुर्थ कायोत्सर्गभेद प्रददर्यते तत्रेय गाथा-निगदसिद्धैव, नपर फारणिक एव ग्लानस्थविरादिनिपण्णकारी येदितव्य , वक्ष्यते च-अतरतो उ' इत्यादि, अधुना पञ्चम कायोत्स नभेद प्रदर्यते, तत्रेय गाथा-निगदसिद्धा, नगर प्रकरणानिपण्ण सधर्मादीनि न ध्यायतीत्यवगन्तव्यम् , अधुना पष्ठ कायोत्सर्गर्भद प्रदर्यत, तत्रेय गाधा-निगदसिद्धा, अधुना सप्तम कायोत्सर्गभेद प्रतिपाद्यते, इह च-निगदसिद्धा, नवर कारगिक एव ग्लानस्पविरादि निपप्णोऽपि पर्तुमसमर्थ सनिप(व)ण्णकारी गृह्यते, साम्प्रतमप्टम कायोत्सर्गभेद प्रदर्यते, निगदसिद्धा, इहापि च प्रकरणाग्निप(व)ष्ण ,सचधर्मादीनि नध्यायतीत्यवगन्तव्यम् ,अधुना नवम कायोत्सर्गभेद प्रदयते, इह च-'अह रुद्द प दुर्ये' गाहा निगदसिद्धा। अतरतो' गाहा निगदसिद्धव, नवर 'कारणियसहविय निसण्योति यो हि गुरुपयावृत्यादिना व्याप्त कारणिक स समर्थोऽपि निपण्ण करोतीति ॥१४९५-१४९६॥ इत्य तावत् कायोत्सर्गउक्त , त्रिनिधे ध्याने सति पूर्व यदुक्त चित्तस्यैकाग्रता भवति ध्यान 'अन्तोमुत्तकाल चित्तस्सेगग्गया भवति झाण'ति वचनात चशब्दाद्यच्च तदूर्धमुक्त-भगियसुय गुणतो वट्टइ तिविहेवि झाणमि तदेतत् परस्परविरुद्ध कथयतस्त्रिविधे ध्याने सति आपनमनेकविषय ध्यानमिति, तथा च मनसा किञ्चिद्ध्यायति वाचाऽभिधत्ते कायेन क्रिया करोतीति अनेकाग्रता, आचार्य इदमनादृत्य सामान्येनैकाग्र चित्त हृदि कृत्वा काकाऽऽह-'चित्त चिय त न त झाण' यदनेकाम तञ्चित्तमेव न ध्यानमिति गाथार्थ ॥१४८५॥ आह-उतन्यायादनेकाग्र त्रिविध ध्यान तस्य तर्हि ध्यानत्वानुपपत्ति , न, अभिप्रायापरि जानात् , तथाहि-आ०-'मणसहिएण' मन सहितेनैव कायेन करोति, यदिति सम्मध्यते, उपयुक्तो यत् करोतीत्यर्थ , वाचा भापते यच्च मन सहितया, तदेव भावकरण वर्त्तते, भावकरण च ध्यान, मनोरहित तु द्रव्यकरण भवति, ततश्च तदुक्त भवति-इहानेकाग्रतैव नास्ति सर्वेपामेव मन प्रभृतीनामेकविपयत्वात् , तथाहि स यत् मनसा ध्यायति तदेव वाचाऽभिधत्ते तत्रैव च कायक्रियेति गाथार्थ ॥१४८६॥ इत्थ प्रतिपादिते सत्यपरस्त्वाह-'जइ ते चित्त झाण'यदि ते-तव चित्त ध्यान 'अन्तोमुत्तकाल चित्तस्सेगग्गया हवइ झाण'ति वचनात्, एव ध्यानमपि चित्तमापन्न, ततश्च कायिकवाचिर- ध्यानासम्भव इत्यभिप्राय , तेन किल चित्तमेव ध्यान नान्यदिति हृदय, अथ नैवमिप्यते-मा भूत्, कायिकवाचिके ध्याने न भविष्यत इति, इत्थ तर्हि ध्यानमन्यत्ते-तव चित्तादिति गम्यते, यस्मानावश्य ध्यान चित्तमिति गायार्थ ॥१४८जार चाचार्य आह-अभ्युपगमाददोष , तथाहि-'नियमा चित्त झाण' नियमात्-नियमेन उक्तलक्षण चित्त ध्यानमेव, 'शाण चित्त न यावि भइयव' ध्यान तु चित्त न चाप्येव भक्तव्य -विकल्पनीय, अत्रैवार्थे दृष्टान्तमाह-जह सइरो रोइ दुमोदुमो य सहरो , शुभं ध्यायति ध्यान नाशुभमिति गाथार्थ ॥ १४८१॥ किच-~'अचिरोववन्नगाण' 'न चिरोपपन्नका अचिरोपपन्नका पामचिरोपपन्नकानामचिरजातानामित्यर्थ ,मूपिछताव्यक्तमञ्चसुप्ताना-मूञ्छितानामभिघातादिना अव्यकानाम्-अव्यक्त तसा मत्ताना मदिरादिना सुताना निद्रया, इहाव्यकानामिति यदुक्त तत्राव्यक्तचेतस अव्यका , तत् पुनरव्यक्त कीदृगित्याह-'ओहाडियमयच च होइ पाएण चित्त तु' 'ओहाडिय'न्ति स्थगित विषादिना तिरस्कृतस्वभाव अव्यक्त च- अव्यपमेर पशब्दोऽवधारणे भवति प्रायश्चित्तमपि, प्रायोग्रहणादन्यथाऽपि सम्भवमाहेति गाधार्थ ॥ १४८२ ॥ स्यादे वत्-एयभूतस्यापि चेतसो ध्यानताऽस्तु को पिरोध इत्ति ?, अत्रोच्यते, नंतदेव, यस्मात्-आलम्बने लग्न २ गाढमाल म्बने लम २ एकालमने स्थिरतया व्यवस्थितमित्यर्थ , चित्त-अन्त करण उक्त-भणित, निरेजन-निष्पकम्प ध्यान, यतश्चयमत शेप-यदस्मादन्यत् तन्न भवति ध्यान, किभूत ?-'मदुयमवत्त भमन्त था' मृदु-भावनायामकठोर अव्यक्त पूर्वोकभ्रमन्या-अनरस्थित येति गाधा ॥१४८३॥ आह-यदि मृदादि चित्त ध्यान न भरति वस्तुत अव्यक्तत्वात् तत् कधमस्य पधादपि व्यक्तेति ?, अत्रोच्यते-'उम्हासेसोवि'उष्मावशेषो मनागपि उष्णमात्र इत्यर्थ , शिखी-अनिर्भूत्वा सम्पन्धन प्राप्तकाष्ठादि सन् पुनर्गलति, इय' एव अव्यक्त चित्त मदिरादिसम्पर्कादिना भूत्वा व्यक्त पुनर्भवत्यग्निपदिति गाथा ॥ १४८४ ॥ इत्म प्रासनिक कियदप्युक, अधुना प्रक्रान्तास्तुशुद्धि क्रियते, किच प्रक्रान्ती, कायिकादि विविध ध्यान, यत उप-'भगियसय गुणतो वहइ विविहेऽपि झाणमि' इत्यादि, एव च व्यवस्थिते 'अन्तोमुहुत्तकाल चित्तस्सेग- गया भवति झाण' यदुषमस्माद् विनेयस्य विरोधशङ्कया सम्मोह स्यादतस्तदपनोदाय शङ्कामाह-'पुव च ज तदुत्त' ननु अट्ट रुद्द च दुवे झायइ शाणाइ जो ठिओ सतो। एसो काउस्सग्गो द युसिओ भावउ निसन्नो ॥ १४८९ धम्म सुफ च दुवे झायइ झाणाइ जो निसन्नो अ। एसो काउस्सग्गो निसनुसिओ रोइ नायव्यो । १४९० ॥ धम्म सुक च दुवे नवि झायइ नवि य अहरुद्दाइ । एसो काउस्सग्गो निसण्णओ रोइ नायव्यो ॥ १४९१ ॥ अह रुद्द च दुवे झायइ झाणाइ जो निसन्नो य । एसो काउस्सग्गो निसनगनिसन्नओ नाम ॥ १४९२ ।। धम्म सुक्क च दुवे प्रायड झाणा: जो निवन्नो उ । एसो काउस्सग्गो निवनुसिओ होइ णायव्यो ॥ १४९३ ॥ धम्म सुक च दुवे नवि झायइ नवि य अहरुद्दाइ । एसो काउस्सग्गो निवण्णओ होइ नायव्यो॥ १४९४ ॥ अह रुद्द च दुवे झायइ झाणा: जो निवन्नो उ । एसो काउस्सग्गो निवन्नगनिवन्नओ नाम ॥ १४९५ ॥ अतरतो उ निसन्नो करिज तहवि य सह निवन्नो उ। सवाटुवस्सए वा कारणियसहवि य निसनो ॥ १४९६ ॥ धर्म च शुक्ल च प्रारूप्रतिपादितस्वरूपे ते एव द्वे ध्यायति ध्याने य कश्चित् स्थित सन् एप कायोत्सर्ग उत्स्तोत्स्तो भवति ज्ञातव्य , यस्मादिह शरीरमुत्सृत भावोऽपि धर्मशुक्लध्यायित्वादुत्सृत एवेति गाथार्थ ॥ गत सल्वेको भेदोऽधुना द्वितीय प्रतिपाद्यते-'धम्म सुक' धर्म शुक्ल च द्वे नापि ध्यायति नापि आरौद्रे एप कायोत्सर्गो द्रव्योत्स्तो भवतीति ज्ञातव्य इति गाथार्थ ॥ १४७९-१४८० ॥ आह-कस्या पुनरवस्थाया न शुभ ध्यानं ध्यायति नाप्यशुभमिति ?, अनो च्यते--'पयलायत' प्रचलायमान ईपत् स्वपन्नित्यर्थ , 'सुसुत्त'त्ति सुष्छु सुप्त स खलु नैव शुभ ध्यायति ध्यान -धर्म- लक्षण अशुभ वा-आर्त्तरौद्रलक्षण न व्यापारित क्वचिद् वस्तुनि चित्त येन सोऽव्यापारितचित्त जाप्रदपि एरमेव-नैर . । शुभं ध्यायति ध्यान नाशुभमिति गाथार्थ ॥ १४८१॥ किच-'अचिरोनवनगाण' 'न चिरोपपन्नका अचिरोपपन्नका तेषामचिरोपपलकानामचिरजातानामित्यर्थ , मूरिछताव्यकमत्सुताना-मूच्छितानामभिपातादिना अव्यक्तानाम्-अव्यक्त तसा मत्ताना मदिरादिना सुताना निद्रया, इहाव्यक्तानामिति यदुक्त तनाव्यक्तचेतस अव्यक्ता , तत् पुनरव्यक्त कीगित्याह-भोहाडियमपत्त घ होइ पाएण चित्त तु' 'ओहाडिय न्ति स्थगित विपादिना तिरस्कृतस्वभाव अव्यक्त च- अध्ययमेव पशब्दोऽधारणे भवति प्रायश्चित्तमपि, प्रायोगणादन्यथाऽपि सम्भवमाहेति गाथार्थ १५८२॥ स्यादे- उत्-एवभूतस्यापि चेतसो ध्यानताऽस्तु को विरोध इति ?, अत्रोच्यते, नैतदेव, यस्मात्--आलम्बने लग्न २ गाढमाल म्पने टन्न २ एकारम्मने स्थिरतया व्यवस्थितमित्यर्थ , चित्त-अन्त करण उक्त-भणित, निरेजन-निष्प्रकम्प ध्यान, यतवमत शेप-यदस्मादन्यत् तन्न भवति ध्यान, किभूत ?-मदुयमवत्त भमन्त वा' मृदु-भावनायामकठोर अव्यक्त पूर्वोफधमन्या-अनय स्थित पेति गाथा ॥१४८३॥ आर-यदि मृद्वादि चित्त ध्यान न भवति वस्तुत अव्यक्तत्वात् तत् फयमस्य पश्चादपि व्यक्तेति ?, अनोच्यते-'उम्हासेसोचि'उप्मारशेपो मनागपि उष्णमात्र इत्यर्थ , शिखी-अग्निभूत्वा सम्पन्धन प्राप्तकाष्ठादि सन् पुनर्गठति, इय' एव अव्यक्त चित्त मदिरादिसम्पर्कादिना भूत्या व्यक्त पुनर्भवत्यग्निवदिति गाया ॥ १४८४ ॥ इत्य मासगिक फियदप्युफ, अधुना प्रकान्तवस्तुशुद्धि क्रियते, किच प्रक्रान्ती, कायिकादि विविध ध्यान, यत TV-भगियसुय गुणतो यदृइ तिविहेऽपि झाणमि' इत्यादि, एप च व्यवस्थिते 'अन्तोमुहुत्तकाल चित्तस्सेग ग्गया भवति माण' यदुकमसाद् विनेयस्य विरोधशङ्कया सम्मोह स्यादतस्तदपनोदाय शङ्कामाह-'पुव च ज तदुत्त' ननु 'तहेयपि तथा एतदपि अधिकृत वेदितव्यमिति गाथार्थ ॥१४७३ ॥ अधुना स्वरूपत कायिक मानस च ध्यानमावेदय नाह-'मामे एजउ काउत्ति एजतु-कम्पता 'कायो' देह इति, एव अचलत एकाग्रतया स्थितस्येति भावना, किं ?, कायेन निवृत्त कायिक भवति ध्यान, एवमेव मानस निरुद्धमनसो भवति ध्यानमिति गाधार्थ ॥ १४७४ ॥ इत्य प्रतिपादिते सत्याह चोदक -'जह कायमणनिरोहे' ननु यथा कायमनसोनिरोधे ध्यान प्रतिपादित भवता 'वायाइ जुबइन एव'ति वाचि युज्यते नैवेति, कदाचिदप्रवृत्त्यैव निरोधाभावात्, तथाहि-न कायमनसी यथा सदा प्रवृत्ते तथा वागिति 'तम्हा यती उ झाण न होई तस्माद् वाग् ध्यान न भवत्येव, तुशब्दस्यैवकारार्थत्वात् व्यवहितप्रयोगाच, 'को या विसेसोऽत्पत्ति को वा विशेषोऽत्र ? येनेत्थमपि व्यवस्थिते सति वाग् ध्यान भवतीति गाधार्थ ॥१८७५ ॥ इत्थ चोदकेनोके सत्याह गुरु |'मा मे चलउ'त्ति मा मे चलतु-कम्पनामितिशब्दस्य व्यवहित प्रयोग त च दर्शयिष्याम , तनु -शरीरमिति-एव चलन | क्रियानिरोधेन यथा तद् ध्यान कायिक 'निरेइणो' निरेजिनो-निष्प्रफम्पस्य भवति 'अजताभासविवजिस्स वाइय झाण मेव तु' अयताभापाविवर्जिनो-दुष्टवाक्परिहर्जुरित्यर्थ , वाचिक ध्यानमेव यथा कायिक, तुशब्दोऽवधारणार्थ इति गाधार्थ ॥ १४७६ ॥ साम्प्रत स्वरूपत एव वाचिकभ्यानमुपदर्शयन्नाह–'एवविहा गिरा' एवविधेति निरवद्या गी-यागुच्यते 'मे'त्ति मया वक्तव्या 'एरिस'त्ति ईदृशी सावद्या न वक्तव्या, एवमेकाग्रतया विचारितवाक्यस्य सतो भापमाणस्य याचिक ध्यानमिति गाथार्थ ॥ १४७७ ॥ एव तावद् व्यवहारतो भेदेन त्रिविधमपि ध्यानमावेदित, अधुनकदैव एकनय त्रिवि धमपि दयते-'मणसा चावारतो' मनसा-अन्त करणेनोपयुक्तः सन् व्यापारयन् काय-देह याच-भारती च 'तप्परी
णामो' तत्परिणामो विषक्षित श्रुतपरीणाम , अथवा तत्परिणामो-योगत्रयपरिणाम स तथाविध शा तो योगत्रयपरिणामो
यस्थासौ तत्परिणाम , भकिश्रुत-दृष्टिवादान्तर्गतमन्यद् वा तथाविध 'गुणतो'त्ति गुणयन् वर्त्तते त्रिविधेऽपि ध्याने
मनोवाक्कायव्यापारलक्षणे इति गाथार्थ ॥ १४७८ ॥ अवसितमानुपगिक, साम्प्रत भेदपरिमाण प्रतिपादयताऽध
उत्स्तोटितादिभेदो यो नवधा कायोत्सर्ग उपन्यस्त स यथायोग व्याख्यायत इति, तत्र-
- धम्म सुफ घ दुवे सायद झाणाजो ठिओ सतो । एसो काउस्सग्गो उसिउसिओ होइ नायब्यो ॥ १४७९ ॥
धम्म सुफ प दुये नवि शापइ नपि य अहरुद्दाइ । एसो काउस्सग्गो सिओ होइ नायब्वो ॥ १४८० ॥
पपलायत सुसुत्तो नेप सुर झाइ झाणमसुर वा । अव्यावारियचित्तो जागरमाणोवि एमेव ॥ १४८१ ॥
अधिरोपयनगाण मुधियभव्यत्तमत्तसुत्ताण । ओहाडियमव्यत्त च होइ पाएण चित्तति ॥ १४८२ ॥
गाटारपणरम्ग चित्त युत्त निरेपण झाण । सेस न होइ झाण मउअमवत्त भमत वा ॥ १४८३ ॥
उम्हासेसोधि सिही होउ लदिघणो पुणो जलइ । इय अवत्त चित्त रोउ वत्त पुणो होइ ॥ १४८४ ॥
पुष्य प ज सत्त चित्तत्संगग्गपा हयइ झाण । आवनमणेगग्ग चित्त चिय त न त झाण ॥ १४८५॥
भा० मणसहिष्ण उ काण्ण पुणड पापाइ भासई ज च। एय च भावकरण मणरहिय वकरण च ॥१४८६॥
पो. सद से पित्त साण ण्य माणमयि चित्तमायन्न । तेन र चित्त झाण अह नेय झाणमन्न ते ॥१४८७ ॥
आ०निपमा पित्तमाणमाण चित्त न याघि महयव्याज सइरो होइ दुमो दुमो यखइरोअखयरोवा ॥१४८८॥
, - 'तहेयपि' तथा एतदपि अधिकृत वेदितव्यमिति गाथार्थ ॥ १४७३ ॥ अधुना स्वरूपत कायिक मानस च ध्यानमावेदय- नाह--'मामे एजउ काउ'त्ति एजतु-कम्पता 'कायो' देह इति, एव अचलत एकाग्रतया स्थितस्येति भावना, कि, कायेन निर्वृत्त कायिक भवति ध्यान, एवमेव मानस निरुद्धमनसो भवति ध्यानमिति गाथार्थ ॥ १४७४ ॥ इत्य प्रतिपादिते सत्याह चोदक -'जह कायमणनिरोहे' ननु यथा कायमनसोनिरोधेध्यान प्रतिपादित भवता 'वायाह जुजइन एव'ति वाचि युज्यते नैवेति, कदाचिदप्रवृत्त्यैव निरोधाभावात्, तथाहि-न कायमनसी यथा सदा प्रवृत्ते तथा वागिति 'तम्हा वती उ झाण न होई तस्माद् वाग ध्यान न भवत्येव, तुशब्दस्यैवकारार्थत्वात् व्यवहितप्रयोगाच, 'को वा विसेसोऽस्थति को वा विशेषोऽन' येनेत्थमपि व्यवस्थिते सति पार ध्यान भवतीति गाथार्थ ॥ १८७५॥ इत्थ चोदकेनोके सत्याद गुर 'मा मे चलउ'त्ति मा मे चलतु-कम्पनामितिशब्दस्य व्यवहित प्रयोग त च दर्शयिष्याम , तनु -शरीरमिति-एप पलन क्रियानिरोधेन यथा तद् ध्यान कायिक 'निरेइणो' निरेजिनो-निष्प्रफम्पस्य भवति 'अजताभासविवाजिस्स चाइय झाण मेव तु' अयताभापाविवर्जिनो-दुष्टवाक्परिहर्जुरित्यर्थ , वाचिक ध्यानमेव यथा कायिक, तुशब्दोऽधारणार्थ इति गाथार्थ ॥ १४७६ ॥ साम्प्रत स्वरूपत एव वाचिकध्यानमुपदर्शयन्नाह-एवविहा गिरा' एवविधेति निरयद्या गी -यागुच्यते |'मे'त्ति मया वक्तव्या 'एरिस'त्ति ईदृशी सावद्या न वक्तव्या, एवमेकाग्रतया विचारितवाक्यस्य सतो भापमाणस्य याचिक ध्यानमिति गाथार्थ ॥ १४७७ ॥ एव तावद् व्यवहारतो भेदेन त्रिविधमपि ध्यानमावेदित, अधुनकदैव एकत्रय निधि धमपि दयते-'मणसा वावारतो' मनसा-अन्त करणेनोपयुक्तः सन् व्यापारयन् काय-देह वाच-भारती च 'तप्परी स्तीकरा गणधराश्च, वक्ष्यते च-भंगिअसुत गुणतो वहति तिपिहेवि झाणमित्ति गाथार्थ ॥ १४७० ॥ पराभ्युपगतध्या- ) नसाम्यप्रदर्शनेनानभ्युपगतयोरपि ध्यानता प्रदर्शयन्नाह-जइ एगग्ग' गाहा, हे आयुष्मन् ! यदप्येकाग्र चित्त क्वचिद् वस्तुनि धारयतो वा स्थिरतया देहव्यापिविषयत् डक इति 'निरुभओ वाविपत्ति निरुन्धानस्य वा तदपि योगनिरोध इव केवलिन फिमित्याह-ध्यान भवति मानस यथा ननु तथा इतरयोरपि द्वयोर्वाक्काययो, एवमेव-एकामधारणा 1 दिनव प्रकारेण तल्लक्षणयोगाद् ध्यान भवतीति गाधार्य ॥ १४७१ ॥ इत्थ त्रिविधे ध्याने सति यस्य यदोत्कटत्व 5 तस्य तदेतरसद्भावेऽपि प्राधान्याद् व्यपदेश इति, लोकलोकोत्तरानुगतश्चाय न्यायो वर्त्तते, तथा चाह-'देसिय' गाहा, देशयतीति देशिक -अयायी देशिकेन दशितो मार्ग -पन्था यस्य स तथोच्यते ब्रजन-गच्छन् नरपती-राजा ) लभते शब्द-प्रामोति शब्द, फिभूतमित्याह-रायत्ति एस यच्चति' राजा एप ब्रजतीति, न चासौ केवल , प्रभूवलोकानुगत - सात्, न च तदन्यव्यपदेश , तेपामप्राधान्यात् , तथा चाह-'सेसा अणुगामिणो तस्स'त्तिशेपा -अमात्यादय अनुगामिन अनुयावारस्तस्य-राक्ष इत्यत प्राधान्याद्राजेतिव्यपदेश इति गाथार्थ ॥१४७२॥ अय लोकानुगतो न्याय ,अय पुनर्लोकोत्तरा 2 नुगत -'पटमिहु' प्रथम एव प्रथमिछुक ,माधम्य चास्य सम्यग्दर्शनाख्यप्रथमगुणघातित्वात् तस्य प्रधमिल्लुकस्य उदये,कस्या, कोपस्स अनन्तानुवन्धिन इत्यर्थ 'इतरेवि तिण्णि तत्यत्धि' शेपा अपि त्रय -अप्रत्यारयानप्रत्यारयानापरणसमलनादय सत्र-जीवद्रव्ये सन्ति, न पातीताद्यपेक्षया तत्सद्भाव प्रतिपाद्यते, यत आह-'नय तेण सति तहियनच ते-अप त्याल्यानमत्याल्यानापरणादयो न सन्ति, किंतु सन्त्येव, न च प्राधान्य तेपामतो न व्यपदेश , आद्यस्यैर व्यपदेश , .
. न भवति जिणदिट्ट झाण तिविहेवि जोगमि' तदेतन्न भवति यत् परेणाभ्यधायि, कुत !, यस्माशि नदृष्ट ध्यान त्रिविधेऽपि योगे-मनोवाकायव्यापारलक्षण इति गाधार्थ ॥ १४६७ ॥ कि तु १, कस्यचित् कदाचित् प्राधान्यमानिन्य भेदेन व्यपदेश प्रवर्तते, तथा चामुमेव न्याय प्रदर्शयनाह-'यायाईधाऊण' वातादिधातूना आदिशब्दात् पित्तश्लेप्मणोर्यो यदा भवत्युत्कट -प्रचुरो धातु कुपित इति स प्रोच्यत उत्कटत्वेन प्राधान्यात् , 'न य इतरे तत्थ दो नत्यित्ति न चेतरौ तत्र द्वौ न स्त इति गाथार्थ ॥ १४६८ ॥ 'एमय य जोगाण' एवमेव च योगाना-मनोनाक्कायाना त्रयाणामपि यो यदा उत्कटो योगस्तत्य योगस्य तदा-तस्मिन् काले निर्देश , 'इयरे तत्थैक दो व णवा' इतरस्तत्रैको भवति द्वौ वा भवत , न वा भवत्येव, इयमन भावना केछिन वााच उत्कटाया कायोऽप्यस्ति अस्मदादीना तु मन कायो न वेति, केवलिन शैलेश्यवस्थाया काययोगनिरोधकाले स पर केवल इति, अनेन च शुभयोगोत्कटत्व तथा निरोधश्च द्वयमिति(मपि) ध्यानमित्यादित[च्य]मिति गाधार्थ ॥१४६९।।इत्य य उत्कटो योग तस्यैवेतरसदूभावेऽपि प्राधान्यात् सामान्येन ध्यान[व]मभिधायाधुना विशेषेण त्रिप्रकारमप्युपदर्शयन्नाह- 'काएवि य' कायेऽपि च अध्यात्म अधि आत्मनि वर्तत इति अध्यात्म ध्यानमित्यर्थ, एकाग्रतया एजनादिनिरोधात्, 'वायाए'त्ति तथा वाचि अध्यात्म एकाग्रतयैवायतभापानिरोधात्, मणस्स चेवजह होइ'त्तिमनसश्चैव यथा भवत्यध्यात्म पर कायेऽपि वाचि चेत्यर्थ , एव भेदनाभिधायाधुनैकादावपि दर्शयन्नाह कायवाड्मनोयुक्त त्रिविध अध्यात्ममाख्यातयन्त.
. स्तीर्धकरा गणधराश्च, वक्ष्यते च-भगिअसुत गुणतो वदृति तिमिहेवि झाणमित्ति गाथार्थ ॥ १४७० ॥ पराभ्युपगतध्या- नसाम्यमदर्शनेनानभ्युपगतयोरपि ध्यानता प्रदर्शयन्नाह–'जइ एगग्ग' गाहा, हे आयुष्मन् ! यदप्येकाग्र चित्त क्वचिद् वस्तुनि धारयतो या स्थिरतया देहव्यापिविषवत् डक इति 'निरुभओ पावित्ति निरन्धानस्य वा तदपि योगनिरोध इय केवलिन किमित्याह-ध्यान भवति मानस यथा ननु तथा इतरयोरपि द्वयोर्वाक्काययो, एवमेव-एकामधारणा दिनव प्रकारेण तल्लक्षणयोगाद् ध्यान भवतीति गाथार्थ ॥ १४७१ ॥ इत्थ त्रिविधे ध्याने सति यस्य यदोत्कटत्व तस्य तदेतरसद्भावेऽपि प्राधान्याद् व्यपदेश इति, लोकलोकोत्तरानुगतश्चाय न्यायो वर्त्तते, तथा चाह-देसिय' गाहा, देशयतीति देशिक -अप्रयायी देशिकेन दशितो मार्ग-पन्या यस्य स तथोच्यते वजन्-गच्छन् नरपती-राजा लभते शब्द-प्राप्नोति शब्द, किभृतमित्याह-रायत्ति एस वच्चति' राजा एप बजतीति, न चासौ केवल , प्रभूतलोकानुगत त्वाद, न च तदन्यव्यपदेश , तेपामप्राधान्यात् , तथा चाह- सेसा अणुगामिणो तस्स'त्ति शेषा-अमात्यादय अनुगामिन अनुयावारस्तस्य-राज्ञ इत्यत प्राधान्याद्राजेतिव्यपदेश इति गाथार्थ ॥१४७२॥ अय लोकानुगतो न्याय ,अय पुनर्लोकोचरा- नुगत - पदामिछु' प्रथम एव प्रथमिछुक , प्राधम्य चास्य सम्यग्दर्शनारयप्रथमगुणघातित्वात् तस्य प्रथमिछुकस्य उदये,कस्य', क्रोधस्य अनन्तानुगन्धिन इत्यर्थ 'इतरेवि तिण्णि तत्यत्यि' शेषा अपित्रय -अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणसङचलनादय स्तत्र-जीवद्रव्ये सन्ति, न घातीताद्यपेक्षया तत्सद्भाव प्रतिपाद्यते, यत आह-नय तेण सति तहियन च ते-अप्र त्याख्यानप्रत्याख्यानावरणादयो न सन्ति, कितु सन्त्येव, न च प्राधान्य तेषामतो न व्यपदेश , आद्यस्यैव व्यपदेश, , न भवति जिणदिछ झाण तिविहेवि जोगमि' तदेतन्न भवति यत् परेणाभ्यधायि, कुत १, यस्माजि नदृष्ट ध्यान त्रिविधेऽपि योगे-मनोवाकायव्यापारलक्षण इति गाथार्थ ॥ १४६७ ॥ कि तु ?, कस्यचित् कदाचित् प्राधान्यमानिन्य भेदेन व्यपदेश प्रवर्तते, तथा चामुमेव न्याय प्रदर्शयन्नाह-पायाईधाऊण' वातादिधातूना आदिशब्दात् पित्तश्लेष्मणोर्यो यदा भवत्युत्कट -प्रचुरो धातु कुपित इति स प्रोच्यत उत्कटत्वेन प्राधान्यात्, 'न य इतरे तत्थ दो नत्यित्ति न चेतरौ तत्र द्वौ न स्त इति गाधार्ध ॥ १४६८ ।। 'एमय य जोगाण' एवमेव च योगाना-मनोनाक्कायाना त्रयाणामपि यो यदा उत्कटो योगस्तस्य योगस्य तदा-तस्मिन् काले निर्देश , 'इयरे तत्थेक दो व णवा' इतरस्तत्रैको भवति द्वौ वा भवत , न वा भवत्येव, इयमन भावना-केलिना वााच उत्कटाया कायोऽप्यस्ति अस्मदादीना तु मन कायो न वेति, केवलिन शैलेश्यवस्थाया काययोगनिरोधकाले स एव केवल इति, अनेन च शुभयोगोत्कटत्व तथा निरोधश्च द्वयमिति(मपि) ध्यानमित्यादित[व्य]मिति गाथा ॥१४६९॥इत्य य उत्कटो योग तस्यैवेतरसद्भावेऽपिप्राधान्यात् सामान्येन ध्यान[व]मभिधायाधुना विशेषेण त्रिप्रकारमप्युपद यवाह- 'काएवि य' कायेऽपि च अध्यात्म अधि आत्मनि वर्तत इति अध्यात्म ध्यानमित्यर्थ , एकाग्रतया एजनादिनिरोधात्, 'वायाए'त्ति तथा वाचि अध्यात्म एकाग्रतयैवायतभापानिरोधात्,'मणस्स चेवजह होइ'त्तिमनसश्चैव यथा भवत्यध्यात्म एय कायेऽपि वाचि चेत्यर्थ , एव भेदनाभिधायाधुनैकादावपि दर्शयन्नाह-कायवाङ्मनोयुक्त विविध अध्यात्ममाख्यातयन्त- , . .
इहानुप्रेक्षा ध्यानादी ध्यानोपरमे भवतीतिकृत्वा भेदेनोपन्यस्तेति गाथार्थ ॥ १४६२॥ इह ध्यायति च शुभ ध्यानमि त्युक, तत्र किमिद ध्यानमित्यत आह-'अतोमुत्तकाल' द्विघटिको मुहर्त भिन्नो मुहूर्तोऽन्तर्मुहर्त इत्युच्यते, अन्तर्मु इतकाल चित्तस्यैकामता भवति ध्यान एकाग्रचित्तनिरोधो ध्यान'(तत्वार्थे अ० सूत्र ९२७) मितिकृत्वा, तत् पुनरात रौद्र धर्म शुक्ल पज्ञातव्यमित्येपा च स्वरूप यथा प्रतिक्रमणाध्ययने प्रतिपादित तथैव द्रष्टव्यमिति गाथार्थ ॥१४६२-१४६३॥ 'तत्य उ दो आइल्ला' गाधा निगदसिद्धा । साम्प्रत यथाभूतो यत्र यधावस्थितो यच ध्यायति तदेतदभिधित्सुराह- 'सपरियासयदार त्ति सपृतानि-स्थगितानि आश्रवद्वाराणि-प्राणातिपातादीनि येन स तथाविध , व ध्यायति ?- 'अन्यायाचे अकटए देसेति' अव्यायाधे-गान्धर्वादिलक्षणभावव्यायाधाविकले अकण्टके-पापाणकण्टकादिद्रव्यकण्टक- विकले 'दशे' भूभागे, फथ व्यवस्थितो ध्यायति ?-'काऊण थिर ठाण ठितो निसण्णो निवनों वा' कृत्त्या स्थिर-निष्कम्प अपत्यान-भयस्थितिविशेपटक्षण स्थितो निषण्णो निवष्णो वेति प्रकटाथै, चेतन-पुरुषादि अचेतन-प्रतिमादि वस्तु अवटम्य-विपयीकृत्या(त्य) पन-दृढ मनसा-अन्त करणेन यत् ध्यायति, कि 'तदाह-'झायति सुयमत्थ वा' ध्यायतीति सम्मभ्यते, सूत्र-णधरादिभिर्वद्ध अर्धे वा-तद्गोचर, किभूतमर्थमत आह-'दविय तप्पज्जवे वाघि' द्रव्य तत्पर्यायान् पा, इह प यदा सूत्र ध्यायति तदा तदेव स्वगतधमरालोचयति, न त्वर्थ, यदा त्वर्थ न तदा सूत्रमिति गाथार्थ ॥ १४६४-१४६६ ॥ अधुना प्रागुफचोद्यपरिहारायाह-तत्र भणेत्-चूयात् कश्चित्, कि ब्रूयादित्याह-'झाण जो माणसो परीणामो' ध्यान यो मानस परीणाम , ये चिन्ताया'मित्यस्य चिन्तार्थत्वात्, इत्थमाशझ्योत्तरमाह-'त .
वायाईधाऊण जो जाहे होइ उकडो धाऊ । कुविओत्ति सो पयुचइ न य इअरे तत्य दो नत्थि ॥ १४६८ ॥ एमेव य जोगाण तिण्डवि जो जाहि उक्कडो जोगो । तस्स तहि निद्देसो इअरे तत्धिका दो व नवा ॥ १४६९ ॥ काएविय अज्झप्प वायाइ मणस्स चेव जह होइ । कायवयमणोजुत्त तिविद अज्झप्पमाहसु ॥ १४७० ।। जह एगग्ग चित्त धारयओ वा निरुभओ वावि । झाण होइ नणु तहा इअरेसुचि दोसु एमेय ॥ २४७१ ॥ देसियदसियमग्गो वचतो नरवई लहइ सद्द । रायत्ति एस वचइ सेसा अणुगामिणो तस्स ॥ १४७२ ।। पढमिल्लुअस्स उदए कोर स्सिअरे वि तिन्नि तत्यत्थि । नय ते ण सति तरिय न य पाहन्न तहेयमि ॥ १४७३ ।। |मा मे एजउ काउत्ति अचलओ काइअ हवइ झाण । एमेव य माणसिय निरुद्धमणसो हवा झाण ॥ १४७९ ॥ जह कायमणनिरोहे झाण वायाइ जुजइ न एव । तम्हा वई उ झाण न होइ को वा पिससुस्थ ? ॥ १४.५ मा मे चलउत्ति तणू जह त झाण निरेइणो होइ । अजयाभासविवनस्स वाइअ झाणमेव तु ॥ १४७६ ।। एवविहा गिरा मे वत्तव्वा एरिसा न वत्तव्वा । इय वेयालियवकस्स भासओ वाइय झाण ॥ १४७७ ॥ मणसा चावारतो काय वाय च तप्परीणामो। भगिअसुअ गुणतो वइ तिविरवि झाणमि ॥ १४७८ ॥ 'देहमतिजडुसुद्धी'ति देहजाब्यधुद्धि-लेप्मादिप्रहाणत मतिजाग्यशुद्धि तथावस्थितस्योपयोगविशेषत , सुहदुक्पति- तिक्खय'त्ति सुखदु खतितिक्षा सुखदु खातिसहनमित्यर्थ , 'अणुप्पेहा' अनित्यत्वाद्यनुप्रेक्षा च तयाऽनस्थितस्य भवति, तथा 'झायइ य सुह झाण' ध्यायति च शुभ ध्यान धर्मशुक्ललक्षण, एकाग्र -एकचित्त शेषव्यापाराभावात् कायोत्सर्ग इति, इहानुप्रेक्षा यानादी ध्यानोपरमे भवतीतिकृया भेदेनोपन्यस्तेति गाथार्थ ॥ १४६२ ॥ इह ध्यायति च शुभ ध्यानमि त्युक्त, तत्र किमिद ध्यानमित्यत आह-'अतोमुत्तकाल' द्विघटिको मुहर्त भिनो मुहर्तोऽन्तर्मुहर्त इत्युच्यते, अन्तर्मु हुकाल चित्तस्यैकामता भवति ध्यान 'एकाग्रचित्तनिरोधो ध्यान'(तत्वार्थे अ० सूत्र ९२७) मितिकृत्या, तत् पुनरात रौद्र धर्म शुक्लच ज्ञातव्यमित्येपा च स्वरूप यथा प्रतिक्रमणाध्ययने प्रतिपादित तथैव द्रष्टव्यमिति गाथार्थ ॥१४६२-१४६३॥ 'तर उ दो आइहा' गाधा निगदसिद्धा । साम्प्रत यथाभूतो यत्र यथावस्थितो यच ध्यायति तदेतदभिधित्सुराह- 'सवरियासवदार ति सपृतानि-स्थगितानि आभयद्वाराणि-प्राणातिपातादीनि येन स तथाविध , क ध्यायति ?- 'अन्यायाधे अकटए देसे'त्ति' अन्यावाधे-गान्धर्वादिलक्षणभावव्यायाधाधिकले अकण्टके-पापाणकण्टकादिद्रव्यकण्टक विकले 'दशे' भूभागे, कध व्यवस्थितो ध्यायति ?-'काऊण घिर ठाण ठितो निसण्णो निवन्नों वा' कृत्वा स्थिर-निष्कम्प [भ]स्थान-भपस्थितिविशेषलक्षण स्थितो निषण्णो निषण्णो वेति प्रकटार्थ, चेतन-पुरुषादि अचेतन-प्रतिमादि वस्तु अपटम्य-विपयीकृत्या(त्य) धन-इद मनसा-अन्त करणेन यत् ध्यायति, कि 'तदाह-'झायति सुयमत्थ वा' ध्यायतीति सम्रपते, सूत्र-गणधरादिभिर्व अर्थ या-तद्गोचर, किभूतमर्थमत आह-दपिय तप्पजवे वापि' द्रव्य तत्पर्यायान् पा, प यदा सूत्र ध्यायति तदा तदेव स्वगतधमरालोचयति, न वर्थ, यदा वर्थ न तदा सूत्रमिति गाथार्थ ।। १४६४-१४६६ ।। अधुना प्रागुफरोद्यपरिहारायाह-तत्र भणेत्-चूयात् कश्चित्, कि ब्यादित्याह-'झाण जो माणसो परीणामो ध्यान यो मानस परीणाम , 'ध्ये चिन्ताया'मित्यस्य चिन्तार्थत्वात्, इत्यमाशयोत्तरमाह-'त , N 'अट्टविहपि य कम्म' अष्टविध-अष्टप्रकारमपि, चशब्दो विशेषणार्थ तस्य च व्यवहित सम्बन्ध , अविहपि य फम्म अरिभूत च, ततश्चायमर्थ -यस्मात् ज्ञानावरणीयादि अरिभृत-शनुभूत वर्त्तते भवनिवन्धनलाचशब्दादचेतन पवन कारणेन तज्जयार्थ-कर्मजयनिमित्त 'अब्भुठिया उत्ति आभिमुरयेन उत्थिता एच एकान्तगर्वविकला अपि तपो द्वादश प्रकार सयम च सप्तदशप्रकार कुर्वन्ति निर्ग्रन्था -साधव इत्यत कर्मक्षयार्थमेव तदभिभवनाय कायोत्सर्ग कार्य एवेति गाथार्थ ॥ १४५६ ॥ तथा चाह-तस्स कसाया इति 'तस्य' प्रक्रान्तशत्रुसैन्यस्य कपाया मागील पितशब्दार्थाश्चत्वार क्रोधादयो नायका -प्रधाना , 'काउस्सग्गमभग्ग करेंति तो तजयहाए'त्ति काउस्सग्ग- अभिभवकायोत्सर्ग अभग्न-अपीडित कुर्वन्ति साधवस्ततस्तज्जयार्थ-कर्मजयनिमित्त तप सयमवदिति गावार्थ ॥ १४५७ ॥ गत मूलद्वारगाथाया विधानमार्गणाद्वारम्, अधुना फालपरिमाणद्वारायसर , तत्रेय गाथा- | सवत्सरमुत्कृष्ट कालप्रमाण, तथा च बाहुबलिना सवत्सर कायोत्सर्ग कृत इति, 'अन्तोमुत्त च' अभिभयकायो त्सर्गे अन्त्य-जघन्य कालपरिमाण, चेष्टाकायोत्सर्गस्य तु कालपरिमाणमनेकभेदभिन्न 'उयरि योच्छति उपरिष्टाद् वक्ष्याम इति गाथार्थ ॥ १४५८ ॥ उक्त तावदोघत कालपरिमाणद्वार, अधुना भेदपरिमाणद्वारमधिकृत्याह- उसिउस्सिओअतह उस्सिओअउस्सियनिसनओ चेवा निसनुस्सिओ निसन्नो निस्सन्नगनिसन्नओपेय १८५९॥ निवणुस्सिओ निवन्नो निवन्ननिवन्नगो अ नायव्यो। एएसि तु पयाण पत्तेय परूयण चुच्छ ॥ १४६० ॥ उस्सिअनिसन्नग निवन्नगे य इफिकगमि उपयमिव्वेण य भावेण य उपभपणा उ कायव्या ॥१८६१ ॥ -
उस्सिास्सिओ' उम्रितोमित उत्सृतश्च उत्सृतनिपण्णश्चैव निषण्णोत्सृत निपण्णो निषण्णनिषण्णश्चैवेति गाथार्थ ॥
'निसणुस्सिओ निषो' निषण्णोत्सतः निप(व)०ण निषण्ण निषण्णश्च ज्ञातव्य , एतेपातु पदाना प्रत्येक प्ररूपणा वक्ष्य इति
गाधासमासाः, अवययार्थ तु उपरिष्टावक्ष्याम 'उस्सिय' उत्सृतो निपण्ण निषण्णनिषण्णेषु एकैकस्मिन्नेव पदे 'दघेण य
भाषेण य उपभयणाउ फायपा' द्रव्यत उत्सृत ऊर्द्धस्थानस्थ भावत उत्सृत धर्मध्यानशुक्लध्यायी, अन्यस्तु द्रव्यत उत्सृत
मनुस्यानस्थ न भाषत उत्स्त ध्यानचतुष्टयरहित कृष्णादिलेश्यागतपरिणाम इत्यर्थ , अन्यस्तु न द्रव्यत उत्सृत नोर्द्ध
स्थानस्य भायत उत्स्ता, शुष्टाध्यायीअन्यस्तु न द्रव्यतो नापि भावत इत्यय प्रतीतार्थ एवमन्यपदचतुर्भङ्गिका अपि वक्तव्या
॥१४५९-१४६१॥ इत्य सामान्येन भेदपरिमाणे दशिते सत्याह चोदका, ननु कार्योत्सर्गकरणे क पुनर्गुण इत्याहाचार्य -
देवमहजसुद्धी सुहदुरपतितिक्रपया अणुप्पेरा । झायइ य सुर झाण एयग्गो काउसग्गमि ॥ १४६२ ।।
अतोमुएतकार चित्तस्संगरगया हयइ झाण । त पुण अट्ट रद्द धम्म सुक्क च नायव्व ॥ १४६३ ॥
तत्थ य दो आइला शाणा ससारवहुणा भणिया।
दुनिय विमुक्पारेज तेसिरिमारो न इयरेसि ॥ १४६४ ।।
सपरियासपदारा अन्याया अफटए देसे । काऊण घिर ठाण ठिओ निसनो निवन्नो वा ॥ १४६५ ।।
पंपगमपण पा यत्यु अपर पिउ घण मणसा ! शायइ सुअमत्य वा दविय तप्पजए वाचि ॥ १४६६ ॥
- मत्य उ मणिन कोई क्षाण जो माणसो परीणामो। त न वह जिणदिदृ झाण तिविहेवि जोगमि ॥ १४६७॥
'अविहपि य कम्म' अष्टविध-अष्टप्रकारमपि, चशब्दो विशेषणार्थ तस्य च व्यवहित सम्बन्ध , अविहपि य फम्म
अरिभूत च, ततश्चायमर्थ-यस्मात् ज्ञानावरणीयादि अरिभूत-शत्रुभूत वर्त्तते भवनिवन्धनत्वाचशब्दादचेतन च तन
कारणेन तज्जयार्थ-कर्मजयनिमित्त 'अन्भुडिया उत्ति आभिमुरयेन उत्थिता एव एकान्तगर्वविकला अपि तपो द्वादश
प्रकार सयम च सप्तदशप्रकार कुर्वन्ति निर्ग्रन्था -साधव इत्यत कर्मक्षयार्थमेव तदभिभवनाय कायोत्सर्ग कार्य
एवेति गाथार्थ ॥ १४५६ ॥ तथा चाह-तस्स कसाया इति 'तस्य' प्रकान्तशत्रुसैन्यस्य कपाया मानिरू
पितशब्दार्थाश्चत्वार क्रोधादयो नायका -प्रधाना , 'काउस्सग्गमभग्ग करेंति तो तजयहाए'त्ति काउस्सग्ग-
अभिभवकायोत्सर्ग अभग्न-अपीडित कुर्वन्ति साधवस्ततस्तजयार्थ-कर्मजयनिमित्त तप सयमयदिति गाथार्थ
॥ १४५७ ॥ गत मूलद्वारगाथाया विधानमार्गणाद्वारम्, अधुना फालपरिमाणद्वारावसर , तनेय गाथा-
| सवत्सरमुत्कृष्ट कालप्रमाण, तथा च वाहुबलिना सवत्सर कायोत्सर्ग कृत इति, 'अन्तोमुत्त च' अभिभवकायो
|सर्गे अन्त्य-जघन्य कालपरिमाण, चेप्टाकायोत्सर्गस्य तु कालपरिमाणमनेकभेदभिन्न 'उपरि योच्छति उपरिष्टाद
वक्ष्याम इति गाथार्थ ॥ १४५८ ॥ उक्त तावदोघत कालपरिमाणद्वार, अधुना भेदपरिमाणद्वारमधिकृत्याह-
उसिउस्सिओ अतह उस्सिओअउस्सियनिसन्नओ चेवा निसनुस्सिओ निसन्नो निस्सन्नगनिसनओ चैव १४१९॥
निवणुस्सिओ निवन्नो निवन्ननिवन्नगो अ नायव्वो । एएसि तु पयाण पत्तेय परूवण चुच्छ ॥ १४६० ॥
उस्सिअनिसन्नग निवन्नगे य इकिमगमि उ पयमि । व्वेण य भावेण य चउफभयणा उ फायया ॥ १४६१ ॥
उस्सग्गविउस्सरणुज्मणा यअवगिरण छडुण विवेगो।वजण चयणुम्मुअणा परिसाडण साडणाचेव ॥१४५१॥ उस्सगे निक्खयो चउकओ छको अ कायव्यो । निक्खेव काऊण परूवणा तस्स कायव्वा ॥१॥ सो उस्सग्गो दुवि चिहाए अभिभवे य नायवो। भिक्खापरियाइ पढमो उवसग्गभिजुजणे यिइओ ।। १४५२ ॥ 'नामठवणादविए' अर्थमधिकृत्य निगदसिद्धा, विशेषार्थ तु प्रतिद्वार प्रपञ्चेन वक्ष्याम , तत्रापि नामस्थापने गतार्थे, द्रव्योत्सर्गाभिधित्सया पुनराह--'दपुज्झणा उ ज जेण' द्रव्योज्झना तु द्रव्योत्सर्ग स्वयमेव 'जन्ति यद् द्रव्यमनेपणीय 'अवफिरतित्ति योग अपकिरति-उत्सृजति 'जेणेति येन करणभूतेन पात्रादिनोत्सजति, जत्यत्ति यत्र द्रव्ये उत्सृजति द्रव्यभूतो या-अनुपयुको या उत्सृजति एप द्रव्योत्सर्गोऽभिधीयते । क्षेत्रोत्सर्ग उच्यते 'ज जत्थ वापि सेत्ते'ति यत्क्षेत्र दक्षिणदेशायुत्सृजति यत्र याऽपि क्षेत्रे उत्सर्गा व्यावर्ण्यत एष क्षेत्रोत्सर्ग, कालोत्सर्ग उच्यते-'ज जचिर जम्मि वा काले'त्ति यत्कालमुत्सृजति यथा भोजनमधिकृत्य रजनी साधव 'जच्चिर'ति यावन्त कालमुत्सर्गः, यलिन् या काले उत्सगों व्याययंते एप कालोत्सर्ग इति गाथार्थ ॥ १४४८ ॥ भावोत्सर्गप्रतिपादनायाह- 'भावे पसायमियर' 'भा'चि द्वारपरामर्श, भावोत्सर्गो द्विधा-प्रशस्त-शोभन वस्त्वधिकृत्य 'इतर'ति अप्रशस्तमशो भन घ, तथा येन भावनोत्सर्जनीयवस्तुगतेन खरादिना 'अयकिरति जन्तु' उत्सृजति यत् तत्र भावनोत्सर्ग इति तृती यासमास , वन असयम मशस्ते भायोत्सर्ग त्यजति, अमदास्ते तु सयम त्यजतीति गाथार्थ ॥ १४४९ ।। यदुक्त येन वा
.
.
|एको काओ दुहा जाओ' एक काय -क्षीरकाय द्विधा जात , घटद्वये न्यासात्, तत्र एकस्तिष्ठति, एको मारितः,
जीवन् मृतेन मारितस्तदेतल्लवेति-हि हे मानव ! केन कारणेन', कथानक यथा प्रतिक्रमणाध्ययन परिहरणायामिति
गाथार्थः, भारकायश्चात्र क्षीरभृतकुम्भद्वयोपेता कापोती भण्यते, भारश्चासौ कायश्च भारकाय , अण्णे भणति-
भारकाय कापोत्येवोच्यते इति ॥ १४४५ ॥ भावकायप्रतिपादनायाह-
'दुगतिगचउरो' द्वौ त्रयश्चत्वार पञ्च वा भावा-औदयिकादय प्रभूता वाऽन्येऽपि 'यत्र' सचेतनाचेतने वस्तुनि विद्यन्ते
स भवति भावकाय,
भावाना कायो भावकाय इति, 'जीवमजीवे विभासा उ' जीवाजीवयोविभापा सल्यागमानुसारेण
कार्येति गाधार्थ ॥१४४६ ॥ मूलद्वारगाथाया कायमधिकृत्य गत निक्षेपद्वारम्, अधुनकाधिकान्युच्यन्ते, तर गाथा-
काय शरीर देह. वोन्दी चय उपचयश्च सद्भात उच्छ्रय समुच्छ्यश्च कडेवर भस्त्रा तनु पाणुरिति गाथा ॥ २३१ ॥
मूलद्वारगाथाया कायमधिकृत्योक्तान्येकाथिकानि, अधुना उत्सर्गमधिकृत्य निक्षेप एकाधिकानि चोच्यन्ते, तत्र
निक्षेपमधिकृत्याह-
नामठवणादविए खित्ते काले तहेव भावे य । एसो उस्सग्गस्स निक्रोवो छब्धिहो होइ ॥ १८४७ ।।
दव्वुज्झणा उ जजेण जत्थ अवकिरइ दव्वभूओ वा।ज जत्यवावि खित्ते जजचिर जमि या काले ॥१४४८॥
भावे पसत्यमियर जेण व भावेण अवफिरइ ज तु । अस्सजम पसत्थे अपसत्थे सजम चयइ ॥ १४४९ ॥
| खरफरसाइसचेयणमचेयण दुरभिगधविरसाई । दवियमवि चयइ दोसेण जेण भावुज्झणा सा उ ॥ १४९० ॥
उस्सग्ग विउस्सरणुज्मणा यअवगिरण छड्डण विवेगोविजण चयणुम्मुअणा परिसाडण साडणाचेव ॥१४५१॥ उस्सगे निक्खेवो चउकओ छक्कमओ अ काययो । निक्खेव काऊण परूवणा तस्स कायव्वा ॥१॥ सो उस्सग्गो दुविहो चिट्ठाए अभिभवे य नायव्यो। भिक्खायरियाइ पढमो उवसग्गभिजुजणे पिइओ॥१४५२ ॥ 'नामठवणादविए' अर्थमधिकृत्य निगदसिद्धा, विशेषार्थ तु मतिद्वार मपञ्चेन वक्ष्याम , तत्रापि नामस्थापने गतार्थे, द्रव्योत्सर्गाभिधित्सया पुनराह-'दघुज्झणा उ ज जेण' द्रव्योज्झना तु द्रव्योत्सर्ग स्वयमेव 'जन्ति यद् द्रव्यमनेषणीय 'अवकिरतित्ति योग अवकिरति-उत्सृजत्ति 'जेणेति येन करणभूतेन पात्रादिनोत्सृजति, जत्यत्ति यत्र द्रव्ये उत्सृजति द्रव्यभूतो वा-अनुपयुक्तो वा उत्सृजति एप द्रव्योत्सर्गोऽभिधीयते । क्षेत्रोत्सर्ग उच्यते 'ज जत्थ पावि सेत्ते'त्ति यक्षेत्र दक्षिणदेशाद्युत्सृजति यत्र वाऽपि क्षेत्रे उत्सर्गा व्यावय॑त एप क्षेत्रोत्सर्ग, कालोत्सर्ग उच्यते-'ज जचिर जम्मि वा काले'त्ति यत्कालमुत्सृजति यथा भोजनमधिकृत्य रजनी साधव 'जच्चिर'ति यावन्त कालमुत्सी, यस्मिन् या काले उत्सों व्याययंते एप कालोत्सर्ग इति गाथार्थ ॥ १५४८ ॥ भावोत्सर्गप्रतिपादनायाह- 'भावे पसत्यमियर' 'भावे'त्ति द्वारपरामर्श , भावोत्सों द्विधा-प्रशस्त-शोभन वस्त्यधिकृत्य 'इतरति अप्रशस्तमशो भन च, तथा येन भावनोत्सर्जनीयवस्तुगतेन सरादिना अवकिरति जन्तु' उत्सृजति यत् तत्र भावनोत्सर्ग इति तृती यासमास , तत्र असयम प्रशस्तै भावोत्सर्गे त्यजति, अप्रशस्ते तु सयम त्यजतीति गाथार्थ ॥१४४९ ॥ यदुक्त येन वा .
|एको काओ दुहा जाओ' एक काय -क्षीरकाय द्विधा जात , घटद्वये न्यासात्, तत्र एकस्तिष्ठति, एको मारिता, जीवन मृतेन मारितस्तदेतलवेति-यूहि हे मानव ! केन कारणेन ?, कथानक यथा प्रतिक्रमणाध्ययने परिहरणायामिति गाथार्थः, भारकायश्चात्र क्षीरभृतकुम्भद्वयोपेता कापोती भण्यते, भारश्चासी कायश्च भारकाया, अण्णे भणति- |भारकायः कापोत्येवोच्यते इति ॥ १४४५ ॥ भावकायप्रतिपादनायाह- 'दुगतिगचउरो' द्वौ त्रयश्चत्वार पञ्च वा भावा-औदयिकादय प्रभूता वाऽन्येऽपि यन' सचेतनाचेतने वस्तुनि यिद्यन्ते |स भवति भावकाय, भावाना कायो भावकाय इति, 'जीवमजीवे विभासा उ' जीवाजीवयोविभापा खल्यागमानुसारेण कार्येति गाथार्थ ॥१४४६ ॥ मूलद्वारगाथाया कायमधिकृत्य गत निक्षेपद्वारम्, अधुनकाधिकान्युच्यन्ते, वन गाथा- काय शरीर देह वोन्दी चय उपचयश्च सद्धात उच्छ्रयः समुच्छ्यश्च कडयर भस्रा तनु पाणुरिति गाधार्थ ॥ २३१ ॥ मूलद्वारगाथाया कायमधिकृत्योक्तान्येकार्थिकानि, अधुना उत्सर्गमधिकृत्य निक्षेप एकाधिकानि चोच्यन्ते, तर निक्षेपमधिकृत्याह- नामठवणादपिए खित्ते काले तहेव भावे य । एसो उस्सग्गस्स उ निक्खेयो छव्यिहो होइ ॥ १४४७ ॥ |दव्वुज्झणा उ जजेण जत्थ अवकिरइ व्वभूओ वाज जत्थवावि खित्ते जजचिर जमि या काले ॥ १८४८॥ भावे पसत्यमियर जेण व भावेण अवकिरह ज तु । अस्सजम पसत्ये अपसत्ये सजम चयइ ॥ १४४९ ॥ खरफरसाइसचेयणमचेयण दुरभिगधविरसाई । दवियमवि चयइ दोसेण जेण भावुज्झणा सा उ॥ १४५० ।।
यमिति, एतदुक्त भवति-वर्तमानभवे स्थित पुरस्कृतभर पश्चात्कृतभव च आयुष्कर्म सद्व्यतया स्पृशति, प्रकाशेना दित्यवदिति गाधार्थ ॥१४४२ ॥ अधुना मातृकाकाय प्रतिपाद्यते, [ मातृकऽपि ] मातृकापदानि 'उप्पण्णेति येत्या दोनि तत्समूहो मातृकाकाय , अन्योऽपि तथाविधपदसमूहो वह्वर्थ इति, तधाचाह भाष्यकार --माउ यपय'ति मारकापदमिति 'णेम' 'गेम'ति चिह्न, नवरमन्योऽपि य पदममूह -पदसडात स पदकायो भण्यते मालकापदकाय इति भावना, विशिष्ट पदसमूह , कि०१-'जे एगपए बहू अत्या' यस्मिन्नेकपदे बहव अर्थास्तेपा पदाना य समूह इति, पाठान्तर वा 'जस्सेकपदे बहू अत्यत्ति गाथार्थ ॥ १४४३ ॥ समहकायप्रतिपादनायाह- 'सगहकाओ णेगा' सग्रहण सग्रह स एव काय , स किविशिष्ट ? इत्याह-गावि जत्य एगययणेण घेप्पतित्ति प्रभूता अपि यत्रकवचनेन दिश्यन्तो गृह्यन्ते, यथा शालिग्राम सेना जातो वसति निविद्वत्ति, यथासङ्ख्य, प्रभूतेष्वपि स्तम्वेषु सत्सु जात शालिरिति व्यपदेश , प्रभूतेप्यपि पुरुषविलयादिषु वसति ग्राम , प्रभूतेप्वपि हस्त्यादिषु निविष्टा सेनेति, अय शाल्यादिर सहकायो भण्यते इति गाथार्थ ॥ १४४४ ॥ साम्प्रत पर्यायकाय दर्शयति- 'पजयकाओ' पर्यायकाय पुनर्भवति, पर्याया-वस्तुधर्मा यत्र-परमाण्यादौ पिण्डिता वहन , तथा च परमाणावपि फसिंचित साध्यवहारिक यथा वर्णगन्धरसस्पर्शा अनन्तगुणा अन्यापेक्षया, तथा चोकम्-"कारणमेव तदन्त्य सूक्ष्मो नित्यश्च भवति परमाणु । एकरसवर्णगन्धो द्विस्पर्श कार्यलिगश्च ॥ १॥" स चैकस्तिकादिरसस्तदन्यापेक्षया तिक्ततर है विकतमादिभेदादानन्त्य प्रतिपद्यते, पञ्चवर्णादिपपि विभापेत्यय गाथार्थ ॥ अधुना भारकायस्तत्र गाथा- याह चोदक -'दुहओऽणतररहिया"दुह'त्ति वर्तमानभावस्थितस्य उभयत एप्यकालेऽती तकाले च'अणतररहिय'त्ति अन न्तरौ एप्यातीतो अनन्तरौ च तौरहितौ च वर्तमानभवभावेनेति प्रकरणाद्गम्यते अनन्तररहिती तावपि 'जत्ति यदि तस्यो च्यते 'ए तो भवा अणतगुण'त्ति एव सति ततोभवा अनन्तगुणा , तद्भवद्वयव्यतिरिका वर्तमानभयभान रहिता एप्या अतिक्रान्ताश्च तेऽप्युच्येरस्ततश्च तदपेक्षयापि द्रव्यत्वकल्पना स्यात् , अधोच्येत-भवत्येवमेव का नो हानिरिति !, उच्यते, एकस्य-पुरुपादेरेककाले-पुरुषादिकाले भवा न युज्यन्ते-न घटन्ते अनेके-बहन इति गाथार्थ ॥१४३९॥ इत्य चोदकेनोच गुरुराह-'दुहओऽणतरभविय' दुहउ'त्ति वर्तमानभवे वर्तमानस्य उभयत एप्येऽनीते चानन्तरभविक,पुरस्कृतपश्चात्कृतभय सम्बन्धीत्युच भवति,यथा तिष्ठति आयुष्कमेतुशब्दस्यानधारणार्थत्वात्,न शेष कर्म विवक्षित यद् बद्धमय गाधार्य ॥१४४०॥ पुरस्कृतभवसम्मन्धि त्रिभागावशेषायुष्क सामान्येन तस्मिन्नेव भवे वर्तमानो वनाति, पश्चात्कृतसम्बन्धि पुनस्तस्मि नेय भवे वेदयति । अतिप्रसङ्गनिवृत्त्यर्थमाह-'होजियरेसुवि जइ त दबभरा होज ता तेऽरि' भवेत् इतरेपपि-प्रभूतपतीतेपु यद् वद्धमनागतेषु च यद् भोक्ष्यते यदि तस्मिन्नेव भवे वर्तमानस्य द्रव्यभवा भरेरस्ततस्तेऽपि, उदायुप्ककर्मसम्बन्धादिति हृदय, न चैतदस्ति, तस्मादसचोदकवचनमिति गाथार्थ ॥१४४१॥ अस्यैवार्थस्य प्रसाधकलोकमतीत निदर्शनमभिधातुवराम आह-'सझासु दोसु सूरो' सन्ध्या च सन्ध्या च सन्ध्ये तयो सन्ध्ययोईयो प्रत्यूपप्रदोपप्रतिवद्धयो सूर्य-आदित्य अदृश्य मानोऽपि-अनुपलभ्यमानोऽपि प्रापणीय-प्राप्य समतिक्रान्त-समतीत च यथाऽप्रभासते-प्रकाशयति क्षेत्र, तद्यथा-प्रत्युप सन्ध्याया पूर्वविदेह भरत च, प्रदोपसन्ध्याया तु भरतमपरविदेह च, तथैव-यथा सूर्य इदमपि प्रकान्त ज्ञातव्य-विज्ञ यमिति, एतदुक्त भवति-वर्तमानभवे स्थित पुरस्कृतभर पश्चात्कृतभव च आयुष्कर्म सन्यतया स्पृशति, प्रकाशेना दित्यवदिति गाधार्थ ॥१५४२ ॥ अधुना मातृकाकाया प्रतिपाद्यते, [ मातृकेऽपि ] मातृकापदानि 'उप्पण्णेति वे त्या दीनि तत्समूहो मातृकाकाय , अन्योऽपि तथाविधपदसमूहो वह्वर्थ इति, तथाचाह भाष्यकार –'माउ यपयति मारकापदमिति 'जेम' 'प्रेमति चिह्न, नवरमन्योऽपि य पदसमूह -पदसड्डात स पदकायो भण्यते मातृकापदकाय इति भावना, विशिष्ट पदसमूह , कि०१-'जे एगपए बहू अस्था' यस्मिन्नेकपदे बहव अर्यास्तेषा पदाना य समूह इति, पाठान्तर या 'जस्सेकपदे बहू अत्यत्ति गाथार्थः ॥ १४४३ ॥ सग्रहकायप्रतिपादनायाह- 'सगहकाओ णेगा' सग्रहण समह स एव काय , स किविशिष्ट ? इत्याह-णेगावि जत्य एगवयगेण घेप्पति'त्ति प्रभूता अपि यत्रकवचनेन दिश्यन्तो गृह्यन्ते, यथा शालिग्राम सेना जातो वसति निवित्ति, यथासङ्ख्य, प्रभूतेष्वपि स्तम्वेषु सत्सु जात शालिरिति व्यपदेश , प्रभूतेष्वपि पुरुपविलयादिषु यसति ग्राम , प्रभूतेष्वपि हस्त्यादिषु निविष्टा सेनेति, भय झाल्यादिर्थ समहकायो भण्यते इति गाथार्थ ॥ १४४४ ॥ साम्मत पर्यायकाय दर्शयति- 'पञवकामो' पर्यायकाय पुनर्भवति, पर्याया-चस्तुधर्मा यत्र-परमाण्यादी पिण्डिता बहन , तथा च परमाणावपि पमिश्चित् साध्यवहारिके यया वर्णगन्धरसस्पर्शा अनन्तगुणा अन्यापेक्षया, तथा चोक्तम्-"कारणमेव तदन्त्य सूक्ष्मो नित्यश्च भरति परमाणु । एकरसवर्णगन्धो द्विस्पर्श कार्यलिङ्गश्च ॥ १॥" स चैकस्तिकादिरसस्तदन्यापेक्षया तिक्ततर तिकवमादिभेदादानन्त्य प्रतिपद्यते, पञ्चवर्णादिपपि विभापेत्यय गाथार्थ ॥ अधुना भारकायस्तत्र गाथा-- , तत्रेद गाथाशकल 'अत्पित्तिबापदेसा से पचविकाया' अस्तीत्य विकारवचनो निपात , अभूवन् भवन्ति भविष्यन्ति चेति भावना, बहुमदेशास्तु यतस्तेन पजातिकाया सुरादसावधारणार्थत्वान न्यूना नाप्यधिका इति, अनेन च धर्माधर्माकाशानामेकद्रव्यत्वादस्तिकाय यानुपपत्तिरदासमयसपए (भने कत्वादस्तिकायत्वापत्तिरित्येतत् परिहृतमवग न्तव्य, ते चामी पथ, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकाय जीवास्तिकायः पुद्गलास्तिकायश्चेत्यस्ति काया इति हृदयमय गाथार्थ ॥ साम्मत द्रव्यकायावसरस्ततस्तवमतिपादनाया- 'ज तुपुरक्खडत्ति यद् द्रव्यमिति योग तुशब्दो विशेषणार्थ- कि विशिनटि-जीवपुद्गलद्रव्य, न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्त भवति-यद् द्रव्य-यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति-पुर-अमत कृतो भावो येनेति समास , भाविनो भावस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थ । पच्छाकड व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहित सम्बन्ध, ततश्चैव प्रयोग -पश्चात्कृतभाव, पाशब्दो विकल्पवचन पश्चात् कृत प्राप्योज्झितो भाव -पर्यायविशेषलक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्त भवति-यस्मिन् भाये पर्तत द्रव्य ततो य पूर्वमासीद् भाव तस्मादपेत पश्चात्कृतभावमुच्यते, 'त होति दपदविय' तदित्यभूत द्विपकारमपि भापिनो भूतस्य च भावस्य योग्य 'दधति वस्तु वस्तुवचनो ोको द्रव्यशन्द , कि?-भवति द्रव्य, भवतिशब्दस्य व्यवहितः सम्म इत्य द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-जह भविओ दवदेवादि' यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थ भन्यो-योग्य द्रव्यदेवा- दिरिति, इयमन भावना-यो हि पुरूपादिम॒त्वा देवत्व प्राप्स्यति वद्धायुष्क अभिमुखनामगोत्रो वा स योग्यत्वाद् द्रव्य देवोऽभिधीयते, एयमनुभूतदेवभावोऽपि, आदिशब्दाद द्रव्यनारकादिग्रह परमाणुमहाध, तथाहि-असायपि व्यणुकादि- काययोग्यो भवत्येष, ततश्चेत्यभूत द्रव्य कायो भण्यत इति गाथार्थ ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु गलद्रव्यमङ्गीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेदः कृत इति १, अत्रोच्यते, तेषा यथोक्तप्रकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतत्वाद् , आह च भाष्यकार:-'जइ अस्थिकायभावो' यद्यस्तिकाय भाव अस्तिकायत्वलक्षण , 'इय एसो होज अधिकायाण' 'इय' एव यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एप्पन-आगामी भवेत्, केपाम् !-अस्तिकायाना-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्यारयानाद् विशेषप्रतिपत्ति , तथा पधात्कृतो या यदि भवेत् 'तो ते हविज दयस्थिकाय'त्ति ततस्ते भवेयुरिति द्र यास्तिकाया इति गाथार्थ यतश्च- 'वीयमणागय' अतीतम्-अतिक्रान्तमनागत भाव यद्-यस्मात् कारणादस्तिकायाना-धर्मास्तिकायादीना नास्ति-न विद्यते अस्तित्व-विद्यमानत्व, फायत्वापेक्षया सदैव योगादिति हृदय, 'तेण रत्ति तेन किल केवल-शुद्ध 'तेषु धर्मास्तिकायादिषु नास्ति-न विपते, कि ?-'दयस्थिकाय'त्ति द्रव्यास्तिकायन, सदैव तद्भाग्योगादिति गाथार्थ ॥१४३७ ॥ आह-ययेव द्रन्यदेवासुदाहरणोकमपि द्रव्य न मानोति, सदैव सद्भावयोगात्, तथाहि-स एर तस्य भावो यस्मिन् वर्त्तते इति । अत्र गुरुराह-'काम भवियसुरादि'काममित्यनुमत यथा भरियसुरादिषु' भव्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रह आदिशब्दात् द्रव्यना रफादिग्रह तेपु-तविपये रिचारे भावः स एव यत्र वर्त्तते तदानीं मनुष्यादिभाव इति, कितु एष्यो-भावो न तावजा- यते तदा, 'वेण र ते दपदेवत्ति तेन ते किल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद्धर्मास्तिकायादी नामति, पप्यकाउँऽपि तद्भावयुफत्वादेवेति गाथार्थ ॥१४३८॥यथोक द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिप्रसई च मनस्याधा तत्रेद गाथाशकल 'अस्थित्तिवहुपदेसा तेण पचत्थिकाया उ' अस्तीत्यय त्रिकालवचनो निपातः, अभूवन भवति भविष्यन्ति चेति भावना, बहुप्रदेशास्तु यतस्तेन पञ्चैवास्तिकाया तुशब्दस्यावधारणार्थत्वान्न न्यूनानाप्यधिका इति, अनेन | च धर्माधर्माकाशापामेकद्रव्यत्वादस्तिकायत्वानुपपत्तिरद्धासमयस्य च ए (अने)कत्वादस्तिकायत्वापत्तिरित्येतत् परिहतमयग न्तव्य, ते चामी पञ्च, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकाय जीवास्तिकायः पुद्गलास्तिकायश्चेत्यस्ति काया इति हृदयमय गाथार्थ ॥ साम्प्रत द्रव्यकायावसरस्ततस्तत्प्रतिपादनायाह- 'ज तु पुरक्खड'त्ति यद् द्रव्यमिति योग तुशब्दो विशेषणार्थ किं विशिनष्टि ?-जीवपुद्गलद्रव्य,न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्त भवति-यद् द्रव्य-यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति-पुर -अग्रतः कृतो भावो येनेति समास , भारिनो भावस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थ । पच्छाकड व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहित सम्बन्ध , ततश्चैव प्रयोग-पश्चात्कृतभाव, याशब्दो विकल्पवचन पश्चात् कृत प्राप्योज्झितो भाव -पर्यायविशेपलक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्त भवति-यस्मिन् भावे वर्चत द्रव्य ततो य पूर्वमासीद् भाव तस्मादपेत पश्चात्कृतभावमुच्यते,'त होति दयदविय' तदित्यभूत द्विप्रकारमपि भाविनो भूतस्य च भावस्य योग्य 'दब'ति वस्तु वस्तुवचनो ह्येको द्रव्यशब्द , किंी-भवति द्रव्य, भवतिशब्दस्य व्ययहितः सम्बन्धा, इत्थ द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-जह भविओ दवदेवादि' यधेत्युदाहरणोपन्यासार्थ भयो-योग्य द्रव्यदेवा दिरिति, इयमत्र भावना-यो हि पुरूपादिम॒त्वा देवत्व प्राप्स्यति बद्धायुष्क अभिमुखनामगोत्रो वा स योग्यत्वाद् द्रव्य देवोऽभिधीयते, एक्मनुभूतदेवभागोऽपि, आदिशब्दाद् द्रव्यनारकादिग्रह परमाणुग्रहश्च, तथाहि-असावपि व्यणुकादि- X4+% -- काययोग्यो भवत्येव, ततश्चेत्थंभूत द्रव्य कायो भण्यत इति गाथार्थ ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु द्गलद्रव्यमङ्गीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेदः कृत इति ?, अत्रोच्यते, तेपा यथोक्तप्रकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतत्याद , आह च भाष्यकार!–'जइ अस्थिकायभावो' यद्यस्तिकाय भाव अस्तिकायत्वलक्षण , 'इय एसो होज अस्विकायाण' 'इय' एव यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एम्यन्-आगामी भवेत्, केपाम् !-अस्तिकायाना-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्यारयानाद् विशेषप्रतिपत्ति , तथा पक्षाकृतो पा यदि भवेत् 'तो ते इपिज दपस्थिकायत्ति ततस्ते भवयुरिति द्र यास्तिकाया इति गाथार्थ यतश्च- 'तीयमणागय' अतीतम्-अतिक्रान्तमनागत भाव यद्-यस्मात् कारणादतिकायाना-धर्मास्तिकायादीना नास्ति न विद्यत अस्तित्व-विधमानत्व, फायत्यापेक्षया सदैव योगादिति हृदय, 'तेण रति तेन किल केरल-शुद्ध 'तेपु' धर्मास्तिकायादिषु नास्ति न विद्यते, किं ?-'दपस्थिकायचि द्रव्यास्तिकायत्व, संदेच तद्भापयोगादिति गाथार्थ ॥१४३७ ॥ आह-ययेव द्रन्यदेवायुदाहरणोफमपि द्रव्य न मामोति, सदैव सद्भावयोगात्, तथाहि स एव तस्य भागो यस्मिन् वर्तते इति। अत्र गुरुराह-'काम भषियसुरादि' काममित्यनुमत यधा भरियसुरादियु' भन्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रह आदिशब्दात् द्रव्यना रकादिमह तेपु-तद्विपये विचारे भावः स एव यत्र वर्त्तते तदानीं मनुष्यादिभाव इति, कितु एथ्यो-भागी न तावजा- यते तदा, 'तेण र ते दयदेवत्ति तेन ते किल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद्धर्मास्तिकायादी नामस्ति, एप्यकालेऽपि तद्भाययुक्त्वादेवेति गाधार्थ ११४३८॥यथोक द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिग्रसङ्गं च मनस्याधा .
xr4 तत्रेद गाथाशकल 'अवित्तिबहुपदसा तेण पचस्थिकाया उ' अस्तीत्यय त्रिकालवचनो निपात , अभूवन् भवन्ति भविष्यन्ति चेति भावना, बहुप्रदेशास्तु यतस्तेन पञ्चैवास्तिकाया तुशब्दस्यावधारणार्थत्वान्न न्यूना नाप्यधिका इति, अनेन च धर्माधर्माकाशानामेकद्रव्यत्वादस्तिकायत्वानुपपत्तिरद्धासमयस्य च ए (अने)कत्वादस्तिकायत्वापत्तिरित्येतत् परिहृतमवग न्तव्य, ते चामी पञ्च, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकाय जीनास्तिकायः पुद्गलास्तिकायश्चेत्यस्ति काया इति हृदयमय गाथार्थ ॥ साम्प्रत द्रव्यकायावसरस्ततस्तत्प्रतिपादनायाह- 'ज तुपुरक्खड'त्ति यद् द्रव्यमिति योग तुशब्दो विशेपणार्थ किं विशिनष्टि ?-जीवपुद्गलद्रव्य, न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्त भवति-यद् द्रव्य-यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति–पुर -अग्रत कृतो भावो येनेति समास , भाविनो भावस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थ । पच्छाकड व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहित सम्बन्ध , ततश्चैव प्रयोग -पश्चात्कृतभाव, याशब्दो विकल्पवचन पश्चात् कृत प्राप्योज्झितो भाव -पर्यायविशेपलक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्त भवतियस्मिन् भावे वर्तत द्रव्य ततो य पूर्वमासीद् भाव तस्मादपेत पश्चात्कृतभावमुच्यते, 'त होति दबदविय' तदित्यभूत द्विप्रकारमपि भाविनो भूतस्य च भावस्य योग्य 'दब'ति वस्तु वस्तुवचनो ह्येको द्रव्यशब्द , किंी-भवति द्रव्य, भवतिशब्दस्य व्ययहित सम्बध , इत्थ द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-जह भविओ दयदेवादि' यधेत्युदाहरणोपन्यासार्ध भयो-योग्य द्रव्यदेवा- दिरिति, इयमत्र भावना-यो हि पुरूपादिम॒त्वा देवत्व प्राप्स्यति वद्धायुप्क अभिमुखनामगोत्रो वा स योग्यत्वाद् द्रव्य देवोऽभिधीयते, एवमनुभूतदेवभावोऽपि, आदिशब्दाद् द्रव्यनारकादिग्रह परमाणुग्रहश्च, तथाहि-असावपि व्यणुकादि- काययोग्यो भवत्येष, ततश्चेत्थंभूत द्रव्य कायो भण्यत इति गाधार्थ ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु द्गलद्रव्यमङ्गीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेद कृत इति ?, अत्रोच्यते, तेपा यथोक्तप्रकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतत्वाद् , आह च भाष्यकार:-'जइ अस्थिकायभावो' यद्यस्तिकाय भाष - अस्तिकायवलक्षण , 'इय एसो होज अस्थिकायाण' 'इय' एव यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एप्पन्-भागामी भवेत्, केपाम् ?-अस्तिकायाना-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्याख्यानाद् विशेषप्रतिपत्तिः, तथा पधात्कृतो पा यदि भवेत् 'तो ते हविज दपस्थिकायत्ति ततस्ते भवेयुरिति द्र यास्तिकाया इति गाथार्थ यतश्च- 'वीयमणागय' अतीतम्-अतिकान्तमनागत भाव यद्-यस्मात् कारणादस्तिकायाना-धर्मास्तिकायादीना नास्ति-न विद्यते अस्तित्व-विधमानत्व, फायत्यापेक्षया सदैव योगादिति हृदय, 'तेण रत्ति तेन किल केवल-शुद्ध 'ते' धर्मास्तिकायादिषु नास्ति-न विद्यते, किं ?-'दपस्थिकाय'त्ति द्रव्यास्तिकायत्व, सदैव तद्भाग्योगादिति गाथार्थ ॥ १४३७ ॥ आह-यद्येव दन्यदेयायुदाहरणोफमपि द्रव्य न प्रामोति, सदय सद्भावयोगात्, तथाहि-स एव तस्य भावो यस्मिन् वर्त्तते इति। अत्र गुरुराह-काम भवियमुरादि' काममित्यनुमत यथा भरियसुरादिपु' भव्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रह आदिशब्दात् द्रव्यना रफादिमह पु-तपिपये विचारे भायः स एव यर वर्तते तदानीं मनुष्यादिभार इति, कितु एष्यो-भावी न तावज्जा यत तदा, 'तेण र ते दपदेय'ति तेन ते फिल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद्धर्मास्तिकायादी नामलि, एप्यकाटेऽपि तद्भावयुक्फत्वादेयेति गाथार्थ ॥१४३८॥यधोक्त द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिप्रसङ्गं च मनस्याधा . काय तथा भाषकायश्चेति गाथासमासार्थ ॥ व्यासार्थ तु प्रतिद्वारमेव व्याख्यास्याम , तत्र नामकायप्रतिपादनायाह- 'काओ कस्सबित्ति काय कस्यचित् पदार्थस्य सचेतनाचेतनस्य वा नाम क्रियत स नामकाय , नामाश्रित्य कायो नाम काय , तथा देहोऽपि-शरीरसमुच्छ्रयोऽपि उच्यते काय , तथा काचमणिरपि कायोभण्यते, प्राकृते तु काय । तया पद्ध मपि किञ्चिल्लेखादि निकायमाहसु'त्ति निकाचितमाख्यातपन्त , प्राकृतशैल्या निकायेति गायार्थ , गत नामद्वार, अधुना स्थापनाद्वार व्याख्यायते-'अक्खे बराडए' अक्षे-चन्दनके वराटके वा-कपईके या काष्ठ-बुट्टिी पुस्ते या- वस्त्रकृते चित्रकर्मणि वा प्रतीते, किमित्याह-सतोभाव सद्भाव तथ्य इत्यर्थ तमाश्रित्य तथा असतोभाव असद्भाव अतथ्य इत्यर्थ , त चादित्य, किं-स्थापनाकाय विजानाहीति गायार्थ ॥ १४३१ ॥ सामान्येन सद्भावासद्भावस्थापनो दाहरणमाह-'लेप्पगहत्थी' यदिह लेप्यकहस्ती हस्तीति स्थापनाया निवेश्यते 'एस सम्भाविया भये ठरणत्ति |एपा सद्भावस्थापना भवतीति, भवत्यसद्भावे पुनहस्तीति निराकृति -हस्त्याकृतिशून्य एन चतुरङ्गादापिति । तदेव स्थापनाकायोऽपि भावनीय इति गाथार्थ ॥१४३२ ॥ शरीरकायप्रतिपादनायाह-ओरालियउपिय' उदार पुद्गलैनिवृत्तमौदारिक निविधा क्रिया पिक्रिया तस्या भव वैक्रिय प्रयोजनाविना आहियत इत्याहारक तेजोमय तेजस कर्मणा निवृत्त कार्मण, औदारिक वैक्रिय आहारक तैजस कार्मण चैर एप पञ्चविध सलु शीर्यन्त इति शरीराणि शरीराण्येव पुद्गलसदातरूपत्वात् काय शरीरकाय विज्ञातव्य इति गाथार्थ ॥ गतिकायप्रतिपादनायाह- 'चउसुवि गई' इयमप्यन्यकर्तृकी गाथा सोपयोगेति च व्याख्यायते-चतसृप्पपि गतिपु-नारकतिर्यग्नरामरलक्षणामु 'देहोति शरीरसमुच्छयो नारकादीना य स गती काय इत्तिकृत्वा गतिकायो भण्यते, अत्रान्तरे आह चोदक - एसो सरीरकाउति नन्वेष शरीरकाय उक्त , तथाहि-नौदारिकादिव्यतिरिक्ता नारकतिर्यगादिदेहा इति, आचार्य आह-विसे सणा होति गतिकागो विशेषणाद-विशेषणसामाद् भवति गतिकाय , विशेषण चात्र गतौ कायो गतिकाय , यथा द्विवि धा ससारिण-सा स्थावराव, पुनस्त एव स्त्रीपुनपुसकरिशपेण भियन्त इत्येवमनापीति गाथार्थः ॥ अथवा सर्वसत्त्वानाम पान्तरालगती य काय स गतिकायोभण्यते, तथा पाह-'जेणुगहिओ' येनोपगृहीत-उपकृतो व्रजति-गच्छति भवादन्यो भय भवान्तर तत् , एतदुक्क भाति-मनुष्यादिमनुष्यभवात् च्युत येनाश्रयेणा(श्रितो)पान्तराले देवादिभव गच्छति सग तिकायोभण्यते, त कालमानतो दर्शयति-यधिरेण 'कालेजति सच यारता कालेन समयादिना ब्रजति तावन्तमव कालमसौ गतिकायोभण्यते एपखलु गतिकाय ,स्वरूपेणैव दर्शयताह-सतेयगकम्मगसरीर' कार्मणस्य प्राधान्यात् सह तैजसेन वर्तत इति संतजस फार्मणशरीर गतिकायस्तदाश्रयेणापान्तरालगती जीवगतेरिति भावनी(यम)य गाथार्थ ॥निकायकाय प्रतिपा पते तर-'नियोति गापा व्यारयायते 'निययमहिओवकाओ जीवनिकाय'ति नियतो-नित्य कायो निकाय , नित्यता पास्य त्रिपि फालेपुभावात् अधिको या कायो निकाय , यथा अधिको दाहो निदाह इति, आधिक्य चास्य धर्माधर्मास्ति- फायापेक्षया स्वभेदापक्षयाचा,तवाहि-एकादयो यावदसहोया पृथिवीकायिकास्तावत् कायस्त एव स्वजातीयान्यप्रक्षेपापेक्षया निकाय इति,एपमन्येप्यपि विभापेत्येर जीवनिकायसामान्येन निकायकायोभण्यते,अथवा जीवनिकाय पृथिव्यादिभेदभिन्न पविधोऽपि निकायो भण्यते तत्समुदाय , एव च निकायकाय इति, गत निकायकायद्वार।अधुनाऽस्तिकाय प्रतिपाद्यते, - काय तथा भावकायश्चेति गायासमासार्थ ॥ व्यासार्थ तु प्रतिद्वारमेव व्यारयास्याम , तत्र नामकायप्रतिपादनायाह- 'काओ कस्सवित्ति काय कस्यचित् पदार्थस्य सचेतनाचेतनस्य वा नाम क्रियते स नामकाय , नामाश्रित्य फायो नाम काय , तथा देहोऽपि-शरीरसमुच्छ्रयोऽपि उच्यते काय , तथा काचमणिरपि कायोभण्यते, प्राकृते तु काय । तथा पद्ध मपि किञ्चिल्लेसादि 'निकायमाहसु'त्ति निकाचितमाख्यातयन्त , प्राकृतशैल्या निकायेति गावाः, गत नामद्वार, अधुना स्थापनाद्वार व्याख्यायते-'अक्खे वराडए' अक्षे-चन्दनके घराटके वा-कपईके या काष्ठ-पुहिमे पुस्ते या- वस्त्रकृते चित्रकर्मणि वा प्रतीते, किमित्याह-सतो भाव सद्भाव तथ्य इत्यर्थ तमानित्य,तथा असतोभाव असद्भाव अतथ्य इत्यर्थ , त चालित्य, किं -स्थापनाकाय विजानाहीति गाथार्थ ॥ १४३१ ॥ सामान्येन सद्भावासद्भावस्थापनो दाहरणमाह-'लेप्पगहत्थी' यदिह लेप्यकहस्ती हस्तीति स्थापनाया निवेश्यते 'एस सम्भाविया भवे ठवणत्ति एपा सद्भावस्थापना भवतीति, भवत्यसद्भावे पुनहस्तीति निराकृति -हस्त्या कृतिशून्य एय चतुरद्वादारिति । तदेव स्थापनाकायोऽपि भावनीय इति गाधार्य ॥ १४३२ ॥ शरीरकायप्रतिपादनायाह-ओरालियवेउपिय' उदार पुद्गलैनिवृत्तमौदारिक विविधा क्रिया पिक्रिया तस्या भव वैक्रिय प्रयोजनाथिना आहियत इत्याहारक तेजोमय तेजस कर्मणा निवृत्त कार्मण, औदारिक वैक्रिय आहारक तेजस कार्मण चा एष पञ्चविध सल शीर्यन्त इति शरीराणि शरीराण्येव पुद्गलसद्धातरूपत्वात् काय शरीरकाय विज्ञातव्य इति गाथार्थ ॥ गतिकायप्रतिपादनायाह- 'चउसुवि गई' इयमप्यन्यकर्तृकी गाथा सोपयोगेति च व्याख्यायते-चतस्पपि गतिपु-नारकतिर्यग्नरामरलक्षणासु तीयमणागपभाव जमस्थिकायाण नत्थि अस्थित्त । तेन र केवलण्सु नत्थी दवस्थिकायत्त ।। १४३७ ॥ काम भविषमुराइसु भावो सो चेव जत्थ वहति । एस्सो न ताव जायइ तेन र ते दचदेवृत्ति ॥ १४३८ ॥ दुहमोऽणतररहिया जइ एव तो मया अणतगुणा । एगस्स एगकाले भवा न जुन्नति उ अणेगा ॥ १४३९ ॥ दुहओऽणतरभविय जर चिट्टा आउअ तुज पड़ । हुन्जियरेसुवि जइ त व्वभवा हुन्ज तो तेऽवि ॥ १४४०॥ समासु दोसु सूरो भदिस्समाणोऽपि पप्प समईय । जर ओभासह खित्त तहेव एयपि नायव्व ॥ १४४१ ॥ माउपपपति नेप नवर अनोवि जो पयसमूहो । सो पपकाओ भन्नइ जे एगपए यह अत्था २३१ ॥ (भा०)" सगरकाभोऽणेगापि जत्य गवयणेण धिप्पति । जह सालिगामसेणा जामो बसही (ति) निविट्टत्ति ॥१४४२॥ पनयफाभो पुणति पन्नया जत्र पिंडिया यहवे । परमाणुमिविकमिचि जह वनाई अणतगुणा ॥ १४४३ ॥ एगो फाओ ताजाओगो चिट्टइ एगो मारिमजीवतो अमण्ण मारिओन लव माणव! केण रेणा ॥१४४४॥ दुगतिगपउरी पर घ भाषा पटुआ व जत्थ वहति । सो रोइ भावकाओ जीवमजीचे विभासा॥१४४५ ॥ फा सरीर देहे युदी य पप उपचाय सघाए । उस्सय समुस्सरा चा फलेवरे भत्थ तण पाणू ॥१४४६ ॥ वर कायस्स र निक्रोयो' कायस्य तु निक्षेप कार्य इति 'वारसउत्ति द्वादशप्रकार । 'छक्को य उस्सग्गे' पट्क धोत्सर्गपिय पदप्रकार इत्यर्थ, पश्चाई निगदसिद्ध तत्र कायनिक्षेपप्रतिपादनायाह-'नाम उवणा' नामकाय स्थापनाराय दारीरकाय गतिकाय निकायकाय अस्तिकाय द्रव्यकायश्च मातृकाय सग्रहकाय पर्यायकाय भार- काए उस्सग्गमि य निक्खेवे हुति दुन्नि उ विगप्पा । एएसि दुण्डपी पत्तेय पख्वण पुच्छं ॥२२८॥ (भा०)॥ 'काए उस्सग्गमि य' काये कायविपय उत्सर्गे च-उत्सर्गविषयश्च एव निक्षेपे-निक्षेपविषयी भयत द्वौ एव विकल्पी- द्वावेव भेदी, अनयोईयोरपि कायोत्सर्गविकल्पयो प्रत्येक प्ररूपणा वक्ष्य इति गाथार्थ ॥२२८ ॥ कायस्स उ निस्खेवो पारसओ छकओ अ उस्सग्गे । एएसि तु पयाण पत्तेय परवण बुच्छ ॥ १४२० ॥ नाम ठवर्णसरीरे गई निकायत्थिकार्य दविए य । माउय सर्गह पजय भारे तर भावकोण य ॥ १४३० ॥ काओ कस्सइ नाम कीरइ देहोवि चुचई काओ । कायमणिओवि वुचइ पद्धवि निकायमारसु ॥ १४३१ ।। अखे वराडा वा कट्टे पुत्थे य चित्तकम्मे य । सम्भावमसन्भाव ठवणाकाय वियाणारि ॥ १४३२ ॥ लिप्पगहत्थी रस्थित्ति एस सन्भाविया भवे ठवणा । होइ असम्भावे पुण हस्थित्तिनिरागिई असो ॥१४३३॥ ओरालियवेउव्वियआहारगतेयकम्मए चेव । एसो पचविहो खलु सरीरकाओ मुणेयव्यो ॥ १४३४ ॥ |चउमुवि गईसु देहो नेरइयाईण जो स गइकाओ । एसो सरीरकाओ विसेसणा रोइ गइकाओ ॥१॥(म.)॥ जेणुवगदिओ वचइ भवतर जचिरेण कालेण । एसो खलु गइकाओ सतेयग कम्मगसरीर ॥ १४३० ॥ निययमहिओ व फाओ जीवनिकाओ निकायकाओय।अधित्तियपण्सा तेण पचत्धिकाया उ॥१४३६ ॥ |ज तु पुरक्खडभाव द्विय पच्छाकड व भावाओ। त होइ दन्ववियजह भविओ दवदवाई ॥२२९॥ (भा०) जड अत्थिकायभावो अपएसो हुन अस्थिकायाण । पच्छाकडव्व तोते हविज दवत्थिकाया य॥२३०॥(भा०)॥
तीपमणागपभाष जमस्थिकायाण नस्थि अस्थित्त । तेन र केवलण्सु नत्थी दव्वत्यिकायत्त ॥ १४३७ ॥ काम भविपसुराइसु भावो सो चेव जत्थ वति । एस्सो न ताव जायइ तेन र ते दव्वदेवृत्ति ॥ १४३८॥ दुहओऽणतररहिया जइ एव तो मवा अणतगुणा । एगस्स एगकाले भवा न जुन्नति उ अणेगा ॥ १४३९ ॥ दुहोणतरभविय जह चिट्टइ भाउअ तुज पड़ । हुन्जियरेसुवि जइ त दव्वभवा हुन्न तो तेऽवि ॥१४४० ॥ समासु दोसु सरो अदिस्समाणोऽवि पप्प समईप । जर ओभासह खित्त तहेव एयपि नायव ॥ १४४१ ॥ माउपपपति नेय नवर अन्नोवि जो पपसमूहो । सो पयकाओ भन्नइ जे एगपए यह अत्था २३१ ॥ (भा०)। सगहकाभोऽणेगापि जय गचपणेण धिप्पति । जर सालिगामसेणा जाओ क्सही (ति) निविट्ठत्ति ॥१४४२॥ पनयफाओ पुणति पन्नवा जत्ध पिडिपा पाये । परमाणुमिविकमिचि जह वनाई अणतगुणा ॥ १४४३ ।। गो काओ ताजाओगो चिट्ठह एगो मारिओ।जीवतो अमण्ण मारिओतल्यमाणव! केण हेणाः॥१४४४॥ सुगतिग पाउरो पच घ भाषा पटुआ व जत्थ वति । सो होइ भावकाओ जीवमजीवे विभासाउ॥१४४५ ॥ पाए सरीर देहे चुदीप पय उपचण्य सघाए । उस्सय समुस्सरा या कलेवरे भत्य तण पाणू ॥१४४६ ।। तत्र 'कायस्स उ निस्सयो' कायस्य तु निक्षेप कार्य इति 'वारसउ'त्ति द्वादशमकार । 'छक्कओ य उस्सग्गे' पट्रक शोत्सर्गविपय पटमकार इत्यर्थ, पश्चाई निगदसिद्ध तत्र कायनिक्षेपप्रतिपादनायाह-नाम ठवणा' नामकाय स्थापनाकाप शरीरकाय गतिकाय निकायकाय अस्तिकाय द्रयकायश्च मातृकाय सग्रहकाय पर्यायकाय भार• काए उस्सग्गमि य निक्खे हुति दुन्नि उ विगप्पा । एएसि दुण्डपी पत्तेय परूवण चुच्छ ।। २२८॥ (भा०)॥ 'काए उस्सग्गमि य' काये कायरिपय उत्सर्गे च-उत्सर्गविषयश्च एव निक्षेपे-निक्षेपविपयौ भवत द्वौ एव विकल्पी- द्वावेव भेदी, अनयोईयोरपि कायोत्सर्गविकल्पयो प्रत्येक प्ररूपणा वक्ष्य इति गावार्थ ॥ २२८ ॥ कायस्स उ निस्खेवो बारसओ छकओ अ उस्सग्गे । एएसि तु पयाण पत्तेय परूषण पुच्छ ॥ १४२० ।। नाम ठवर्णसरीरे गई निकायत्थिकार्य दविए य । माउय सगेह पजय भारे तर भावकार य ॥ १४३०॥ काओ कस्सइ नाम कीरइ देहोवि वुचई काओ । कायमणिओवि बुधइ घद्धमवि निकायमारसु ॥ १४३१ ॥ अक्से वराडए वा कढे पुत्थे य चित्तकम्मे य । सम्भावमसम्भाव ठवणाकाय पियाणारि ॥ १४३२ ।। लिप्पगहत्थी हत्यित्ति एस सन्भाविया भवे ठवणा । होइ असम्भावे पुणहत्यित्तिनिरागिई असो ॥१४३३॥ ओरालियवेउव्वियआहारगतेयकम्मए चेव । एसो पचविही खलु सरीरकाओ मुणेयव्यो ॥ १४३४ ॥ चउसुचि गईसु देहो नेरइयाईण जो स गइकाओ । एसो सरीरकाओ विसेसणा होइ गइकाओ ॥ १॥ (म०) ॥ जेणुवगरिओ वचइ भवतर जचिरेण कालेण । एसो खलु गइकाओ सतेयग कम्मगसरीर ॥ १४३५ ॥ निययमहिओ व काओ जीवनिकाओ निकायकाओ या अधित्तियशुपएसा तेण पचत्थिकाया उ॥१४३६।। जतु पुरक्खडभाव द्विय पच्छाकड व भावाओ। त होइ दन्वदवियजह भविओ दव्यदेवाई ॥२२९॥ (भा०) जह अत्थिकायभावो अपएसो हुन अधिकायाण पच्छाकडव्व तोते रविन व्यत्धिकाया च ॥३०॥(भा०)॥
तपसा पृथिव्यादिसपट्टनादिजन्यो निर्विगतिकादिना पणमासान्तेन, तेनाप्यशुद्ध्यमानस्तथाभूत गुरुतर छेदविशेषा विशोधयन्तीति गाथार्थ ॥ १४१९-१४२७ ।। एव सप्तप्रकारभावत्रणचिकित्सापि प्रदशिता, मूलादीनि तु विषयीरूप 2 णद्वारेण स्वस्थानादयसेयाशिह वितन्यन्ते, इत्युक्तमानुपगिक, प्रस्तुत प्रस्तुम -एवमनेनानेकस्वरूपेण-सम्बन्धेनायातस्य कायोत्सर्गाध्ययनस्य पवार्यनुयोगद्वाराणि सप्रपञ्चानि वक्तव्यानि, वन नामनिप्पन्ने निक्षेये कायोत्सर्गाध्ययनमिति पायोत्सर्ग अध्ययन घ, तत्र कायोत्सर्गमधिकृत्य द्वारगाथामाह नियुक्तिकार निकग्वघे १ गह-विहाणमग्गणा ३ काल ४ भेयपरिमाणे ५। असद ६ सटे विहि ८ दोसा ९ कस्सत्ति १० फल च ११ दाराइ ।। १४२८ ।। 'निक्सयेगहविहाण' निक्सवैति कायोत्सर्गस्य नामादिलक्षणो निक्षेप कार्य 'एगहत्ति एकाथिकानि वक्तव्यानि 'पिहाणमग्गण' सिविधान भेदोऽभिधीयते भेदमार्गणा कार्या 'कालभेदपरिमाणे'त्ति कालपरिमाणमभिभवकायोत्सर्गादोना पपम्प, भेदपरिमाणमुत्यतादिकायात्सर्गभेदाना वक्तव्य यापन्तस्त इति, 'असढसढे'त्ति अशठ शठश्च कायोत्सर्गकत्ता यमय 'विहित्ति कायोत्सर्गकरणविधिर्याध्य 'दोस'त्ति कायोत्सर्गदोपा वक्तव्या 'कस्सत्ति' कस्य कायोत्सर्ग इति रमन्य 'काउति पहिरामुप्मिकभेद फल यरव्य दाराईति एतावन्ति द्वाराणीति गाथासमासाथ ॥ १४२८ ॥ व्यासार्थ नु प्रतिदार नाप्पादेयाभिधास्यति । तत्र पायस्योत्सर्ग कायोत्सर्ग इति द्विपद नामेतिकृत्वा कायस्य उत्सर्गस्य च निक्षेप काप तिवमा पाह भाप्पकार - स्पन्दनादिलक्षणा वार्यते-निषिध्यते, पञ्चमे शल्ये उद्धृते व्रणोऽस्यास्तीति व्रणी तस्य वणिन रौद्रतरत्वाच्छल्यस्येति गाधायः॥ 'रोहेइ वण छट्टे' इति रोहयति व्रण पष्ठे शल्ये उद्धृते सति हितमितभोजी हित-पथ्य मित-स्तोक अभुञ्जन्येति, याय च्छल्येन दूपित 'तत्तियमित्तति तावन्मात्र छिद्यते, सप्तमे शल्य उद्धृते कि ?-पूतिमासादीति गाथार्थ ॥ तहविय अठा- येति तथापि च 'अद्वायमाणेत्ति अतिष्ठति सति विसर्पतीत्यर्थ , गोनसभक्षितादी रक(रुम्फ)कगापि क्रियते, तदद्गछद सहास्थिक , शेपरक्षार्थमिति गाथार्थ ॥ एव तावद् द्रव्यव्रणस्तञ्चिकित्सा च प्रतिपादिता, अधुना भावप्रण प्रतिपाद्यते- 'मुलुत्तरगुणरूपस्स' गाहा,इयमन्यकर्तृकी सोपयोगा चेति व्याख्यायते, मूलगुणा -प्राणातिपातादिविरमणलक्षणा पिण्ड विशुद्ध्यादयस्तु उत्तरगुणा , एते एव रूप यस्य स मूलगुणोत्तरगुणरूपस्तस्य, तायिन , परमश्चासौ चरणपुरपश्चेति समास तस्य अपराधा -गोचरादिगोचरा त एव शल्यानि तेभ्य प्रभव -सम्भवो यस्य स तथाविध भावमणो भवति ज्ञातव्य इति गाथार्थ ॥ साम्प्रतमस्यानेकभेदभिन्नस्य भावव्रणस्य निचित्रप्रायश्चित्तभैपजेन चिकित्सा प्रतिपाद्यते, तन- 'भिक्खायरियाई' भिक्षाचर्यादि शुध्यत्यतिचार कश्चिद्विकटनयैव-आलोचनयवेत्यर्थ ,आदिशब्दाद् विचारभूम्यादिग मनजो गृह्यते, इह चातिचार एव व्रण २, एव सर्वत्र योज्य, 'वितिउत्ति द्वितीयो प्रण अमत्युपेक्षिते खेलविवेकादी- हा असमितोऽस्मीति सहसा अगुप्तो वा मिथ्यादुप्कृतमिति विचिकित्सेत्यय गाथार्थ ॥ 'शब्दादिपु इष्टानिष्टेषु राग द्वेष या मनसा(मनाक) गत अन तइओ' तृतीयो व्रण मिश्रभैपज्यचिकित्स्य , आलोचनाप्रतिक्रमणशोध्य इत्यर्थः,ज्ञात्वा अनपणीय भक्तादि विगिचना चतुर्थ इति गाथार्थ ॥ 'उत्सग्गेणवि सुज्झई' कायोत्सर्गेणापि शुद्ध्यति अतिचार कश्चित् , कश्चित् ' तपसा पृथिव्यादिसघट्टनादिजन्यो निर्विगतिकादिना पण्मासान्तेन, तेनाप्यशुद्ध्यमानस्तथाभूत गुरुतर छेदविशेषा विशोधयन्तीति गाथार्थ ॥ १४१९-१४२७ ।। एव सप्तप्रकारभावत्रणचिकित्सापि प्रदर्शिता, मूलादीनि तु विषयतिरूप पद्वारेण स्वस्थानादयसेयानि, नेह पितन्यन्ते, इत्युक्तमानुपनिक, प्रस्तुत प्रस्तुम -एवमनेनानेकस्वरूपेण-सम्बन्धेनायातस्य फायोत्सर्गाध्ययनस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि समपचानि याव्यानि, तर नामनिष्पन्ने निक्षेप कायोत्सर्गाध्ययनमिति पायोत्सर्ग अध्ययन च, तर फायात्सर्गमधिकृत्य द्वारगाधामाह नियुक्तिकार निग्गेचे १ गह • विराणमग्गणा ३ काल ४ भेयपरिमाणे ५। असद ६ सदे ७ विरि ८ दोसा ९ कस्सत्ति १० फल च ११ दाराइ ॥ १४२८ ॥ 'निक्सपेगायिहाण' निक्रोपेति कायोत्सर्गस्य नामादिलक्षणो निक्षेप कार्य 'एगहत्ति एकाथिकानि वक्तव्यानि 'विदागमागण' ति विधा भदोऽभिधीयते भदमार्गणा कार्या 'कालभेदपरिमाणे'त्ति कालपरिमाणमभिभवकायोत्सर्गादीना पपन्य, भदपरिमाणमुत्यतादिकायोत्सर्गभेदाना यकव्य यारन्तस्त इति, 'असढसढे'त्ति अशठ शठश्च कायोत्सर्गकत्ता पफम्प विहि ति कायोत्सर्गपरणविधिर्वाच्य 'दोस'त्ति कायोत्सर्गदोपा वक्तव्या 'कस्सत्ति' कस्य कायोत्सर्ग इति घामान्य पति एहिकामुमिकभेद पल याव्य 'दाराइति एतायन्ति द्वाराणीति गाथासमासाथ ॥ १४२८॥ व्यासार्थ नु प्रविमार नाम्पादेयाभिधास्यति । तत्र फायस्योत्सर्ग कायोत्सर्ग इति द्विपद नामेतिकृत्वा कायस्य उत्सर्गस्य च निक्षेप कार्य इति । तया पाद नाप्पकार
No text on this page.
मूलत्तरगुणस्वस्त ताणो परमधरणपुरिसस्स ! अपराहसलपभषो भाववणो होइ नायव्यो ॥१॥ (40) ॥ भिक्खापरिपाइसुजाइ अहआरोकोइ विपडणा उ। पीओअसमिओमित्तिकीस सरसा अगुत्तो वा?॥१४२५ सहाइएसु राग दोस च मणा गो तड्यगमि । नाउ अणेसणिज्ज भत्ताइविगिचण चउत्थे ॥ १४२६ ॥ उस्सग्गेणयि सुजाइ अइआरो कोइ कोइ उ तण । तेणधि असुज्झमाण छेयविसेसा विसोहिति ।। १४२७ ॥ द्विविधो-द्विप्रकार: 'फायमि यणोति धीयत इति फाय -शरीरमित्यर्थ तस्मिन् व्रण क्षतलक्षणः, द्वैविध्य दर्शयति- तस्मादुद्भयोऽस्येति तदुभयो-डादि आगन्तुकश्च ज्ञातव्य ,आगन्तुक कण्टकादिप्रभव , तत्रागन्तुकस्य क्रियते शल्यो उरण नेतरस्प-तबुनयस्यति गाधार्थ ॥ ययस्य यथोद्रियते-उत्तरपरिकर्म क्रियते द्रव्यमण एव तदेतदभिधित्सुराह-तणुओ अतिक्खतुदो' इति तनुरेव तनुक कृतमित्यर्थ, न तीक्ष्णतुण्डमतीक्ष्णमुसमिति भावना, नास्मिन् शोणित विद्यत इत्यशोणित फिपल नपर स्वग्टन, पत्य 'अबउझत्ति साहो'त्ति परित्यज्यते शल्य प्राकृतल्या तु पुलिगनिर्देश', 'सल्लो न मलिजइ यगोय' न प मृपते प्रणा, अल्पस्यात् शल्यस्येति गाधार्थ ॥ प्रथमशल्यजे अय विधि , द्वितीयादिशल्यजे पुनरय-लग्गु नियमि' उपमुस्त मास्त तस्मिन् द्वितापे कस्मिन् ?-अदूरगते शल्प इति योग , मनाए दृढलग्न इति भावना, अत्र 'मडिनर पर ति मृपते यदि पर मण इति सदरण शल्यस्य, मदन मणस्य, पूरण कर्णमलादिना तस्यैतानि क्रियन्ते दूरगत तृतीय शल्य इति गापा ॥'मा यणा उ तो उद्धरेत्तु गालति सोणिय चउत्ये । रुग्झउ लहुति चिठा चारिजई' इति मा पंदना भरिप्यताति तत उदृत्य शल्प गालयन्ति शोणित चतुर्थे शल्य इति, तथा रहता शीघ्रमिति चेष्टा-परि
अथ कायोत्सर्गाध्ययन
व्यारयात प्रतिक्रमणाध्ययनमधुना कायोत्सर्गाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्बन्ध -अनन्तराध्ययने वन्दनाद्य-
करणादिना स्खलितस्य निन्दा प्रतिपादिता, इह तु स्खलितविशेषतोऽपराधव्रणविशेपसभवादेतावताऽशुद्धस्य सत प्राय-
चित्तभेपनेनापराधग्रणचिकित्सा प्रतिपाद्यते, यद्वा प्रतिक्रमणाध्ययने मिथ्यात्वादिप्रतिक्रमणद्वारेण कर्मनिदानप्रतिषेधः
पतिपादित , यथोक्त-'मिच्उत्तपडिफमण' मित्यादि, इह तु कायोत्सर्गकरणत प्रागुपात्तकर्मक्षय प्रतिपाद्यते, वक्ष्यते
घ-"जह करगो निकतइ दारु जतो पुणोऽवि बच्चतो । इय किंतति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माइ ॥१॥ काउ-
स्तग्गे जह सुठियस्स भजति अगमगाइ । इय भिदति सुविहिया अठविह कम्मसघाय ॥२॥” इत्यादि, अथवा सामा-
यिक पारितमुपवर्णित, चतुर्विशतिस्तवे त्वर्हता गुणस्तुति , सा च ज्ञानदर्शनरूपा, एवमिद त्रितयमुक्त, अस्य च वित-
धासेवनमैहिकामुमिकापायपरिजिहीर्पणा गुरोनिवेदनीय, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य च भूय शुभे
पेय स्थानेषु प्रतीप क्रमणमासेवनीयमित्यनन्तगध्ययने तन्निरूपित, इह तु तथाप्यशुद्धस्यापराधनणचिकित्सा प्रायश्चित्त-
भेषजात् प्रतिपाद्यते, तन प्रायश्चित्तभैपजमेर तावद्विचित्र प्रतिपादयन्नाह-
आलोयण पडिफमणे मीस वियेगे तहा विउस्सग्गे! तव छेय मूल अणवठ्ठया य पारचिए चेव ॥ १४१८॥
'आलोयणति आलोचना प्रयोजनतो हस्तशताद् बहिर्गमनागमनादौ गुरोर्विकटना, 'पडिक्कमणे'त्ति प्रतीप क्रमण
। पपा कायो निरन्तति दाह यान पुनापि प्रजन् । ण्व कृन्तति सुविहिता कायोत्सर्गेण कर्माणि ॥ ॥ कायोत्सर्गे यथा मुस्थितस्य भज्य ते मङ्गो
पारसी पर भिन्दात मुपिहिता भष्टविध कर्मसपातम् ॥ २॥
। मुलुत्तरगुणरूवस्स ताइणो परमधरणपुरिसस्स । अवराहसलपभवो भाववणो होइ नायव्यो ॥१॥ (०) (भिषणापरिपाइसुजाइ अइआरोकोइ विपडणाए उापीओअसमिओमित्ति कीस सहसा अगुत्तोवा॥१४२८ सहाइएस राग दोस च मणा गओ तड्यगमि ! नाउ अणेसणिज भत्ताइविगिचण चउत्थे ॥ १४२६ ।। उस्सग्गेणपि सुजम अइआरो कोइ कोइ उ तवेण । तेणवि असुज्झमाण छेयविसेसा विसोहिति ॥ १४२५ ॥ द्विधिो-द्विमकार 'फायमि पणो'त्ति चीयत इति काय -शरीरमित्यर्थ तस्मिन् व्रण -क्षतलक्षण , द्वैविध्य दर्शयति- तस्मादुद्भवोऽस्येति तदुद्भयो-गण्डादि आगन्तुकश्च ज्ञातव्य , आगन्तुक कण्टकादिप्रभव , तत्रागन्तुकस्य क्रियते शल्यो रणनेतरस्प-तदुभयस्येति गाधार्थ ।। यद्यस्य यथोद्रियते-उत्तरपरिकर्म क्रियते द्रव्यत्रण एव तदेतदभिधित्सुराह-तणुओ अतिक्सतुदो' इति तनुरेप तनुक शमित्यर्थ , न तीक्ष्णतुण्डमतीक्ष्णमुखमिति भावना, नास्मिन् शोणित विद्यत इत्यशोणित पिपल नयर त्यग्टन, एनृत्य 'अयउहात्ति सालो'त्ति परित्यज्यते शल्य प्राकृतशल्या तु पुल्लिङ्गनिदश , 'सल्लो न मलिजइ यणा य' न घ मृपते प्रणा, अल्पत्वात् शल्यस्येति गाधार्य ॥ प्रथमशल्यजे अय विधि , द्वितीयादिशल्यजे पुनरय-'लग्गु रियमि' स्ममुदत टपोस्त तस्मिन् द्वितीये कस्मिन् ?-अदूरगते शल्य इति योग , मनाग दृढलग्न इति भावना, अन्न 'मटिना पर ति मृगते यदि पर मण इति उद्धरण शल्यस्य, मईन प्रणस्य, पूरण कर्णमलादिना तस्यौतानि क्रियन्ते दूरगते तृतीये शल्य प्रति गाधार्थ ॥ 'मा येयणा उ तो उद्धरेत्तु गालति सोणिय चउत्थे । रुग्झउ लहुति चिहा वारिजइ' इति मा पंदना भविष्यतीति तत उदृत्य शल्य गारयन्ति शोणित चतुर्थे शल्य इति, तथा रुह्यता शीघ्रमिति चेष्टा-परि
अथ कायोत्सर्गाध्ययन
व्याख्यात प्रतिक्रमणाध्ययनमधुना कायोत्सर्गाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्पन्ध -अनन्तराध्ययने वन्दनाद्य-
करणादिना रखलितस्य निन्दा प्रतिपादिता, इह तु स्खलितविशेषतोऽपराधवणविशेपसभवादेतावताऽशुद्धस्य सत प्राय-
श्चित्तभेषजेनापराधमणचिकित्सा प्रतिपाद्यते, यद्वा प्रतिक्रमणाध्ययने मिथ्यात्वादिप्रतिक्रमणद्वारेण कर्मनिदानप्रतिपेध
प्रतिपादित , यथोक्त-'मिच्छत्तपडिफमण' मित्यादि, इह तु कायोत्सर्गकरणत प्रागुपात्तकर्मक्षय प्रतिपाद्यते, वक्ष्यते
प-"जह करगओ निकतइ दारु जतो पुणोऽवि वच्चतो । इय किंतति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माइ ॥१॥ काउ-
स्तग्गे जह सुठियस्स भजति अगमगाइ । इय भिदति सुविहिया अठविह कम्मसघाय ॥२॥” इत्यादि, अथवा सामा-
यिक पारितमुपयर्णित, चतुर्विशतिस्तवे त्वरीता गुणस्तुति , सा च ज्ञानदर्शनरूपा, एवमिद त्रितयमुक्त, अस्य च वित-
धासेवनमैहिकामुमिकापायपरिनिहीपुंणा गुरोनिवेदनीय, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य च भूय शुभे
पेर स्थानेषु प्रतीप क्रमणमासेवनीयमित्यनन्तगध्ययने तन्निरूपित, इह तु तथाप्यशुद्धस्यापराधव्रणचिकित्सा प्रायश्चित्त-
भेषजात् प्रतिपाद्यते, तन प्रायश्चित्तभैपजमे तारद्विचित्र प्रतिपादयन्नाह-
आलोयण पडिफमणे मीस विवेगे तहा विउस्सग्गे । तव छेय मूल अणवढया य पारचिए चेव ॥ १४१८॥
'आलोयणति आलोचना प्रयोजनतो हस्तशताद् वहिर्गमनागमनादौ गुरोविकटना, 'पडिक्कमणे'त्ति प्रतीप क्रमण
। पपा ककयो निष्टन्तति दारु यान पुनरपि जन् । एय कृतति सुविहिता कायोरसर्गेण कर्माणि ॥ ॥ कायोत्सर्गे यथा सुस्थितस्य भग्य ते मङ्गो
पानानि । पर भिन्दति गुपिहिता भष्टविध कर्मसपातम् ॥२॥
प्रतिक्रमण, सहसाऽसमितादौ मिथ्यादुष्कृतकरणमित्यर्थ , मीमत्ति मिश्र शब्दादिपु रागादिकरणे, फिटना मियानुपर्न चेत्यर्थ , "निवर्ग'त्ति विवेक अनेपणीयस्य भक्तादे कथथित् गृहीतस्य परित्याग इत्यर्थ , तथा 'शिवस्मग्गेति तथा व्युत्सर्ग कुस्वमादौ कायोत्सर्ग इति भावना, 'तत्ति कर्म तापयतीति तप-पृथिव्यादिमपट्टनादौ पिपिंग(क)निकादि 'छेदेत्ति तपसा दुर्दमस्य श्रमणपर्यायच्छेदनमिति हृदय, 'मूल'त्ति प्राणातिपातादी पुनर्मतारोपणमित्यर्थ , गणपतया यत्ति हस्ततालादिप्रदानदोपात् दुष्टतरपरिणामत्वाद् नतेषु नारस्थाप्यते इत्यनरस्थाप्य तद्भायोऽनवस्थाप्यता, 'पारपिए पात्ति पुरुषविशपस्य स्वलिगराजपत्याद्यासेपनाया पारश्चिक भवति, पार-प्रायश्चित्ता तमशति-गतीति पारविक, न तत अर्द्ध प्रायश्चित्तमस्तीति गाथार्थ ॥ १४१८ ॥ एव प्रायश्चित्तभैपगमुक्त, साम्प्रत प्रण प्रतिपाद्यते, स प द्विभेद-द्रव्यप्रणो भावव्रणश्च, द्रव्यत्रण शरीरक्षतरक्षण , असावपि द्विविध एव, तथा चाह- दुवितो कायमि चणो तदुभवागतुओ अ णायचो । आगतुयस्स फारइ सादरण न इपरस्स ॥ १४१९॥ तणुओ अतिक्खतुडो असोणिओ केवल तर लग्गो । अवउज्झत्ति सल्लो सालो न मलिजइ वणो उ।। १४२० ।। लग्गुद्धियमि बीए मलिजइ पर अदूरगे सल्ले । उद्धरणमलणपूरण दूरयरग तइपगमि ॥ १४२१ ।। मा वेअणा उ तो उद्धरित्तु गालति सोणिय चउत्थे । रज्झइ लति चिहा वारिजइ पचमे वणिणो ॥१४२२ ।। रोहेइ वण छठे हियमियभोई अभुजमाणो वा । तित्तिमित्त छिन्नइ सत्तमए पूहमसाई ॥ १४२३ ॥ तहविय अठायमाणो गोणसखइयाइ रुप्फर वावि । कीरइ तयगछेओ सहिओ सेसरक्वट्ठा ॥१४२४ ॥ , गजीवेमु दस भेदा, पते सतिपय अमुयतेण लद्धा । एव मद्दवादिसु एकेके दस २ लम्भति, एव सत, एते सोतिदियममुय तेण रद्धा, एव पश्खिदियादियेसुवि एफेफे सय २ जाता सता ५००, एतेवि आहारसप्णाऽपरिचायगेण लद्धा, भयादि- सण्णादिमुनि पत्तेय २ पच सया, जाता दो सहस्सा, एते न करेंतित्ति एतेण लद्धा न कारवेदिएतेणवि दो करते णाणु- जाणति एतेणरि दो सहस्सा २०००,जाता ६ सहस्सा, एते मणेण लद्धा ६०००,वायाएवि ६०००, काएणवि छत्ति ६०००, जाता अट्ठारमत्ति १८००० । 'अक्षताचारचारित्रिण' अक्षताचार एव चारित्र, तान् 'सर्वान्' गच्छगतनिर्गतभेदान् 'शिरसा' उत्तमानेन मनसा-अन्त करणेन मस्तकेन वन्दत(वन्दे) इति वाचा, इत्थमभिवन्द्य साधून पुनरोघत सकल- मत्वक्षामणमैत्रीप्रदर्शनायाह- पामेमि सब जीये, सन्वे जीवा यमतु मे । मेत्ती मे सव्वभूएसु, वेर मज्झ न केणइ ॥१॥ "यमा आलोइय निन्दिय गरहिय दुगुछिय सम्म । तिविरेण पडिकतो वदामि जिणे चउवीस ॥२॥ (सन्न) निगदमिद्धा एरेय, सवे जीरा खमतु मेत्ति, मा तेपामप्यक्षान्तिप्रत्यय कर्मवन्धो भवत्विति करुणयेदमाह । समाप्ती स्वरूपप्रदर्शनपुर सर मद्गलगाहा-एवेत्यादि निगदसिद्धा, एव देवसिक प्रतिक्रमणमुक्त, रात्रिकमप्येवम्भूतमेव, नवर यत्रैव, दिवसिकातिचारोऽभिहितस्तन रानिकातिचारो वक्तव्य । आह-यद्येव 'इच्छामि पडिक्कमिउ गोयरचरियाए' इत्यादि | सूत्रमनर्थक, रानावस्य असभपादिति, उच्यते, स्वप्नादौ सभवादित्यदोप । इत्युक्तोऽनुगम नया प्राग्वत् ॥ इत्याचार्यश्रीमद्वरिभद्रमूरिशमपिहिताया आवश्यकवृत्तौ शिष्यहिताया प्रतिक्रमणाध्ययन समाप्त ॥
इति श्रीमत्सरिपुरन्दरभवविरहोपाधिशोभितश्रीमद्धरिभद्र- सूरिविहितविवृतियुत श्रीआवश्यकसूत्रीय चतुर्थ प्रति- क्रमणाख्यमध्ययन सपूर्णतामगमत् उत्तरार्धे पूर्वविभागः कळ . अट्ठाइजेसु दीवसमुद्देसु पनरससु कम्मभूमीसु जापति केइ साहू रयहरणगुच्छपडिग्गहधारा पचमर व्वयधारा । अट्ठारसहस्ससीलगधारा अक्खयायारचरित्ता ते सव्वे सिरसा मणसा मत्धरण वदामि । (मन) अर्द्धतृतीयेषु द्वीपसमुद्रेपु-जम्बूद्वीपधातकीखण्डपुष्कराद्धेषु पञ्चदशसु कर्मभूमिपु-पधभरतपश्चरावतपञ्चविदेहा भिधानासु यावन्त केचन साधय रजोहरणगुच्छप्रतिग्रहधारिण , निहवादिव्यवच्छेदायाह-पचमहाप्रतधारिणा, पञ्च महाव्रतानि-प्रतीतानि, अतस्तदेकागविकलप्रत्येकबुद्धसङ्ग्रहायाह-अष्टादशशीलागसहस्रधारिण, तथाहि-केचिद् भगवन्तो रजोहरणादिधारिणो न भवन्त्यपि, तानि चाष्टादशशीलाणसहस्राणि दयन्ते, तनेय करणगाथा-जोए करणे सन्ना इदिय भोमाइ समणधम्मे य । सीलगसहस्साण अहारसगस्स निप्फत्ती ॥१॥ स्थापना त्विय- इय भावना-मणेण ण फरेइ आहार- सण्णापिप्पजढो सोतिदियसवुडो सतिसपनो पुढवीकायसरखो १, मणेण ण करइ आ. सो हारसण्णाविप्पजढो सोतिदियसवुडो सति || पु० वा०व० ० | ते० सपन्नो आउफायसरक्सओ २एव तेउ ३ पाउ मु० त० स०/ सो० आ०० ४ घणरसति ५वि०६ ति०७१० ८५०९ जे नो करिति मणसा निजियआहारसन्नसोइदि पुढवीकायारभे खतिजुआ ते मुणि वन्दे ॥१॥ प० म० व० का णक०णकाण अ० आ. भ० च० घा० आ. ख० मा. आ. फा० प० अ० अज्ञानभेदपरिहरणार्यवाह-'अकिरिय परियाणामि किरिय उक्सपजामि' अक्रिया-नास्तिवाद क्रिया- दतीय बन्धकारणमाश्रित्याह-मिच्छत्तपरियाणामिसम्मत्त उवसपजामि मिथ्यात्व-पूर्वोक्त सम्यक्त्वमपि,एतदद्गत्वादेवाह- 1-सम्यवाद । अमोहि परियाणामि घोहि अवसपजामि' अबोधि:-मिथ्यात्वकार्य बोधिस्तु सम्यक्त्वस्येति, इदानीं सामान्येनाह-अमग्ग परियाणामि मग उपसपजामि' अमार्गो-मिथ्यात्वादि मार्गस्तु सम्यग्दर्शनादिरिति । इदानी छद्मस्थत्यादशेपशुद्ध्यर्थमाह- जसभरामिजचन सभरामिज पडिकमामिज चन पडिकमामितस्स सव्वस्सदेवसियस्सअइयारस्स पडि- कमामि समपोऽद सजायविरयपहिरपपचाखायपावकम्मोअनियाणो दिडिसपण्णो मायामोसविवजिओ (मन्त्र) यत् किथित् स्मरामि यच छमस्थानाभोगानेति, तथा 'ज पडिकमामि ज च न पडिकमामि' यत् प्रतिक्रमामि आभोगादिविदित यच न प्रतिममामि सूक्ष्ममविदित, अनेन प्रकारेण य कश्चिदतिचार कृत 'तस्स सवरस देवसि यस्म अवियारस्स पहिकमामिति कण्ठ्य, इत्थ प्रतिक्रम्य पुनरकुशलप्रवृचिपरिहारायात्मानमालोचयन्नाह-'समणोऽह मुजयरिरयपदिहयपनक्सायपावकम्मो अणियाणो दिद्विसपन्नो मायामोसविरजिओ'त्ति श्रमणोऽह तत्रापि न चरकादि , कि तर्हि !, सयत सामरत्येन यत इदानी, शिरतो-निवृत्त अतीतस्यैप्यस्य च निन्दासवरणद्वारेणअत एवाह-प्रतिहत मत्याल्यातपापरा, प्रविहतम्-इदानीमकरणतया प्रत्याख्यातमतीत निन्दया एष्यमकरणतयेति, प्रधानोऽय दोप इतिश्या वतन्यतामात्मनो भेदेन प्रतिपादयन्नाह-'अनिदानो' निदानरहित , सकलगुणमूलभूतगुणयुक्तता दर्शय- पाह-'टिसप सम्यग्दर्शनयुफ इत्पर्य । यक्ष्यमाणद्रव्यवन्दनपरिहारायाह-मायामृशारिर्जक (विवर्जित )- मायागमन पादपरिहारील्युक भवति । एवभूत सन् किं?- अण्णाण परिआणामि नाण उपसपज्जामि अकिरिय परियाणामि किरिय उपसपजामि मिच्छत्त परियाणामि सम्मत्त उघसपनामि अयोहि परियाणामि योहि उयसपज्जामि अमग्ग परियाणामि मग उवसपनामि (सम्र) य एप नैन्थ्यप्रावचनलक्षणो धर्म उक्त त धर्म श्रद्दध्महे (घ) सामान्यनैवमयमिति 'पत्तियामिति प्रतिप द्यामहे (ये) प्रीतिकरणद्वारेण 'रोएमिति रोचयामि, अभिलापातिरेकेणासेवनाभिमुखतया, तथा मीती रविश्व भिन्ने एव, यत कचिद्दध्यादौ प्रीतिसद्भावेऽपि न सर्वदा रुचि, 'फासमिति स्पृशामि आसेवनाद्वारेणेति ('अणुपालेमि' अनुपालयामि पौन पुन्यकरणेन 'त धम्म सद्दहतो' इत्यादि, त धर्म प्रधान प्रतिपद्यमान रोचयन स्पृशन् अनुपालयन् 'तस्स धम्मरस अभुटिओमि आराधनाए'ति तस्य धर्मस्य प्रागुकस्य अभ्युस्थितोऽस्मि आराधना याम्-आराधनविपये 'विरतोमि विराधनाए'त्ति विरतोऽस्मि-निवृत्तोऽस्मि विराधनाया-विराधनाधिपये, एतदेव भेद- नाह-'असजम परियाणामि, सजम उपसपजामि' असयम-प्राणातिपातादिरूप प्रतिजानामीति ज्ञपरिजया विज्ञाय प्रत्या ख्यानपरिज्ञया प्रत्याख्यामीत्यर्थ , तथा सयम-प्रागुक्तस्वरूप उपसपद्यामहे(ये),प्रतिपद्याम(हे)इत्यर्थ , तथा 'अपभ परिया णामि वभ उपसपजामि' अब्रह्म-वस्त्यनियमलक्षण विपरीत ब्रह्म, शेप पूर्ववत् , प्रधानासयमागत्याचाग्रमणो निदानपरिहारार्थमनन्तरमिदमाह, असयमाङ्गत्वादेवाह-'अकप्प परियाणामि कप उबसपजामि' अकल्पोऽकृत्यमा ख्यायते कल्पस्तु कृत्य इति, इदानी द्वितीय वन्धकारणमानित्याह, यत उक [च-"अस्सजमो य एको अण्णाण अपि रई य दुविह" इत्यादि । 'अण्णाण परियाणामि नाण उक्सपजामि' अज्ञान सम्यगृहानादन्यत् ज्ञान तु भगवद्धनम, अज्ञानभेदपरिहरणार्यवाह-'अकिरिय परियाणामि किरिय उवसपजामि अक्रिया-नास्तिवाद क्रिया-सम्ययवाद तृतीयपन्धकारणमाश्रित्याह-'मिच्छत्त परियाणामिसम्मत्त उवसपजामि मिथ्यात्व-पूर्वोक्त सम्यक्त्वमपि,एतदद्गत्वादेवाह- 'अमोहिं परियाणामि घोहि उवसपजामि' अबोधि-मिथ्यात्वकार्य बोधिस्तु सम्यक्त्यस्येति, इदानीं सामान्येनाह-'अमग्ग परियाणामि मग्ग उयसपजामि' अमार्गो-मिष्यात्वादि मार्गस्तु सम्यग्दर्शनादिरिति । इदानीं छद्मस्थामादशेषशुद्धयर्थमाह- जसभरामिज च न सभरामिज पडिकमामिज च न पडिकमामि तस्स सव्वस्सदेवसियस्स अइयारस्स पडि कमामि समणोऽह सजयचिरयपडिहयपचक्खायपावकम्मोअनियाणो दिडिसपण्णो मायामोसविवन्जिओ।(सूत्र) यत् किधित् स्मरामि यच छमस्थानाभोगान्नेति, तथा 'ज पडिकमामि ज च न पडिकमामि' यत् प्रतिक्रमामि आभोगादिविदित यच न प्रतिममामि सूक्ष्ममविदित, अनेन प्रकारेण य कश्चिदतिचार कृत 'तस्स सबस्स देवसि यस्म अविवारस्म पतिकमामि'चि फण्ठ्य, इत्य प्रतिक्रम्य पुनरकुशलप्रवृत्तिपरिहारायात्मानमालोचयन्नाह-'समणोऽह मजयरियपदिहयपचक्सायपायकम्मो गणियाणो दिहिसपनो मायामोसविवजिओ'त्ति श्रमणोऽह तत्रापि न चरकादि । किं तर्हि, सपत सामस्त्येन यत इदानी, रिती-निवृत्त अतीतस्यैप्यस्य च निन्दासवरणद्वारेणअत एवाह-प्रतिहत प्रत्याल्यातपापकर्मा, प्रतिहतम् इदानीमकरणतया प्रत्याख्यातमवीत निन्दया एष्यमकरणतयेति, प्रधानोऽय दोष इतिकृत्या उतशुन्यतामात्मनो भेदेन प्रतिपादयताह-अनिदानो' निदानरहित , सकलगुणमूलभूतगुणयुक्तता दर्शय- साह-एप्टिसपर ' सम्पादनयुक इत्यर्ध । यक्ष्यमाणद्रव्यवन्दनपरिहारायाह-मायामृशाविवर्जक (विसर्जित )- मायागमन पादपरिहारीत्युफ भवति । एवमूत सन् किं ?- 'इदमेवेति सामायिकादि प्रत्याख्यानपर्यन्त द्वादशाङ्ग वा गणिपिटक, निर्गन्धा बाह्याभ्य तरपन्धनिर्गता साधय निर्ग्रन्थानामिद नम्रन्थ्य 'प्रावचन मिति प्रकर्पणाभिविधिनोच्यन्ते जीवादयो यस्मिन् तत्प्रावचनम् , इदमेव नर्मन्थ्य प्रावचन किमत आह-सता हित सत्य, सन्तो-मुनयो गुणा पदार्था वा सद्भूत या सत्यमिति, नयदर्शनमपि स्वविपये सत्य भनत्यत आह-'अणुत्तरति नास्योत्तर विद्यत इत्यनुत्तर, यथावस्थितसमस्तवस्तुप्रतिपादकत्यात् उत्तममित्यर्थ , यदि नामेदमीत्थम्भूतमन्यदप्येवम्भूत भविष्यतीत्यत आह-केवलिय' फेरलमद्वितीय नापर- मित्थभूतमित्यर्थ यदि नामेदमित्यभूत तथाप्यन्यस्याप्यसभवादपवर्गमापकैर्गुण प्रतिपूर्ण न भविष्यतीत्यत आह-पडिपुन्न'ति प्रतिपूर्णमपवर्गमापकैर्गुण तमित्यर्थ , भृतमपि कदाचिदात्मभरितया न तनयनशील भवि प्यतीत्यत आह-'नेयाउयति नयनशील नैयायिक, मोक्षगमकमित्यर्य, नैयायिकमप्यसशुद्ध-सकीर्णे नाक्षेपेण नैयायिक भविष्यति इत्यत आह-ससुद्धति सामस्त्येन शुद्ध सशुद्ध, एकान्ताकलङ्कमित्या, एवभूतमपि फ्य- चित्तथास्वाभाव्यान्नालभवति वन्धननिकृन्तनाय (इदमपि तथा) भविष्यतीत्यत आह-'सल्लगत्तणति यन्ततीति कर्तन शल्यानि-मायादीनि तेपा कर्त्तन, भवनिवन्धनमायादिशल्यच्छेदकमित्यर्थ , परमतनिषेधार्थं वाह- "सिद्धिमग्ग मुत्तिमग्ग' सेधन सिद्धि -हितार्थप्राप्ति सिद्धेर्मार्ग सिद्धिमार्ग , मोचन मुक्ति -अहितार्थफर्म विच्युतिस्तस्या मार्गो मुकिमार्ग इति, मुक्तिमार्ग-केवलज्ञानादिहितार्थप्राप्तिद्वारेणाहितकर्मविच्युतिद्वारेण घ मोक्ष साधकमिति भावना, अनेन च केवल ज्ञानादिविकला सकर्मकाश्च मुक्ता इति दुर्नयनिरासमाह, विप्रतिपत्तिनिरा , सार्थमाह-निजाणमग निषाणमग्ग' यान्ति तदिति यान 'कृत्यल्युटो बहुल' (पा०३-३-११३ ) इति वचनात् कर्मणि त्यून, निरुपम यान निर्यान, ईप.प्रारभाराख्य मोक्षपदमित्यर्थ , तस्य मार्गो निर्याणमार्ग इति, निर्याणमार्ग-विशिष्टत्ति वाणप्राप्तिकारणमित्यर्थः, अनेनानियतसिद्धिक्षेत्रप्रतिपादनपरदुर्णयनिरासमाह, निर्वतिनिर्वाण-सकलकर्मक्षयज मात्यन्तिक सुखमित्यर्थः, निर्याणस्य मार्गो निर्वाणमार्ग इति, निर्वाणमार्ग परमनिर्वृतिकारणमिति हृदय, अनेन च नि मुखदु सा मुक्तारमान इति प्रतिपादनपरदुर्णयनिरासमाह, निगमयन्नाह इद च "अवितहमविसधि सबदुक्खप्पही णमग अपितध-सत्य अविसन्धि-अव्यवच्छिन्न, सर्वदा अवरविदेहादिपु भावात् , सर्वदु खपहीणमार्ग-सर्वदु ख महीणो-मोक्षस्तत्कारणमित्यर्थ , साम्पत परार्धकरणद्वारेणास्य चिन्तामणित्वमुपदर्शयन्नाह-"एत्यहि (इत्यहि) या जीवा 'सिज्मतिति 'मत्र' नर्मन्थे प्रवचने स्थिता जीया सिध्यन्तीत्यणिमादिसयमफल प्राप्नुवन्ति युज्झतीति बुध्यन्ते केवलिनो भवति 'मुचति'चि मुच्यन्ते भरोपमाहिकर्मणा 'परिनिव्वायति'त्ति परि-समन्तात् निर्वान्ति, किमुक्त भवति '-'सघ दुक्साणमत करिति'त्ति सर्वदु खाना शारीरमानसभेदाना अन्त-चिनाश कुर्वन्ति-निवर्तयन्ति । इत्थमभिधायाधुनाऽत्र चिन्तामणिकल्पे पर्ममठपक्षाटनसलिलीप श्रद्धानमाविष्कुशाह- त धम्म सहामि पत्तियामि रोणमि फासेमि अणुपालेमि, त धम्म सहतो पत्तिअतो रोयतो फासतो अणुपाटनो तस्स धम्मस्स अग्भुहिमोमि आराहणाए चिरओमि विराहणाए असजम परिभाणामि सजम उपसपनामि अयम परिआणामि पभ उयसपनामि अकप्प परियाणामि कप्प उपसपन्नामि - पगडीओ वधति हस्सठितियामओ य दीठितियाभो करेइ मदाणुभावा य तिषाणुभावाओ करेइ, अप्पपदेसाओ बहुपदेसाओ करेइ । एवकारी य नियमा दीहकाल ससार निवत्तेइ । अहवा नाणायारविराहणाए दसणविराहणा, णाण- दसणविराहणाहि नियमा चरणविराहणा, एव तिण्ह विराहणाए अमोक्खे, अमोक्खे नियमा ससारो, तम्हा असम्झाइए ण सज्झाइवमिति गाथार्थ ॥ १४१५ ॥ असज्झाइयनिजुत्ती कहिया भे धीरपुरिसपत्नत्ता । सजमतवडगाण निग्गधाण महरिसीण ॥ १४१६ ॥ असज्झाइयनिजुत्ति जुजता चरणकरणमाउत्ता। साह खवैति कम्म अणेगभवसचियमणत ॥ १४१७ ।। असज्झाइयनिजुत्ती समत्ता । व्याख्या-गाथाद्वय निगदसिद्ध ॥ १४१६-१४१७ ॥ अखाध्यायिकनियुक्ति समाप्ता॥ तथा सज्झाए न सज्झाइय'तस्स मिच्छामिदुफड' तथा स्वाध्यायिके-अस्वाध्यायिकविपर्ययलक्षणे न स्वाभ्यायित । इत्थमाशातनया योऽतिचार कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति पूर्ववत् । एय सुत्तनिबद्ध अत्थेणऽण्णपि होति विष्णेय । त पुण अन्यामोहत्यमोहओ सपवक्सामि ॥१॥ तेत्तासाए उपरि | चोत्तीस बुद्धवयणअतिसेसा । पणतीस वयणअतिसय छत्तीस उत्तरज्झयणा ॥ २ ॥ एव जह समाए जा सयभिसरिक्स मकृतीयमाति इस्वस्थितिका दीर्घस्थितिका करोति म दानुभायाश्च तीमानुभावा करोति अल्पप्रदशामा बहुमदशामाः कराति पर | नियमात दीर्घकालिक ससार निवर्तयति, अथवा ज्ञानाचारविराधनायां दर्शनविराधना शानदर्शनविराधनयोर्नियमापरणविराधना, एम पाणी शिरा नयाऽमोक्ष , अमोक्षे नियमात् ससार, तस्मादस्वाभ्यायिके न खध्येयमिति
--
और सत्तार तथा चोतं-सपभिसया नक्खत्ते सएगतारे तहेव पण्णत्ते । इय सखअसखेहि तय अणतेहिं
गरि॥३॥संजममसजमस्स प पडिसिद्धादिकरणाइयारस्स । होति पडिकमण तू तेतीसेहि तु ताइ पुण ॥४॥ अवरा-
हपदे सुर्व अतग्गय होति णियम सवि। सव्वो घऽइयारगणो दुगसजोगादि जो एस ॥५॥ एगविहस्सासजमस्सऽव
दीहपजवसमूहो । एवऽतियारविसोहि काउ कुणती णमोकार ॥ ६ ॥
णमो परवीसाए इत्यादि, अधया प्राकनाशुभसेयनाया प्रतिकान्त अपुन कारणाय प्रतिक्रामन् नमस्कारपूर्वक
प्रतिक्रममाह-
नमो पउवीसाए तित्वगराण उसभादिमरावीरपञ्जवसाणाण (सूत्रम् )
नमचतुर्विंशतितीर्थकरेभ्य ऋषभादिमहावीरपर्यवसानेभ्य , प्राकृते पष्ठी चतुर्थ्यर्थ एव भवति, तथा चोक्त-
"पहुययणेण दुवयण उहिरिभत्तोएँ भन्नइ घउत्थी । जह हत्या तह पाया नमोऽधुदेवाहिदेवाण ॥ १॥” इत्थ नमस्कृतस्य
प्रस्तुतस्प म्यापर्णनायाह-
इणमेय निग्गय पाययण सच अणुत्तर केवलिय पडिपुण्ण नेआउय ससुद्ध सल्लगत्तण सिद्धिमग्ग
मुत्तिमग निघ्याणमग्ग निव्याणमग अपितहमपिसधिं सव्वदुक्खप्पहीणमग्ग, इत्य ठिया जीवा सिज्झति
पुस्मति मुरति परिनिन्यापति सम्बदुपसाणमत करेति (सूत्र)
TRनन शिरिमनपा माप अनुषी । पपाहमा सुधा पादी नमोऽस्तु दयाधिडचेम्य ॥१॥
पगडीओ वधति हस्सठितियाओ य दीहठिवियाओ करेइ मदाणुभावा य तिपाणुभायाओ करेइ, अप्पपदेसामो बहुपदेसाओ करेइ । एवकारी य नियमा दोहकाल ससार निवत्तेइ । अहवा नाणायारविराहणाए दसणविराहणा, णाण दसणविराहणाहि नियमा चरणविराहणा, एव तिण्ह निराहणाए अमोक्खे, अमोक्खे नियमा ससारो, तम्हा असन्माइए ण सज्झाइधमिति गाथार्थ ।। १४१५ ॥ असज्झाइयनिजुत्ती कहिया भे धीरपुरिसपन्नत्ता । सजमतवडगाण निग्गधाण मररिसीण ॥ १४१६ ।। असज्झाइयनिज्जुत्ति जुजता चरणकरणमाउत्ता । साह खवैति फम्म अणेगभवसचियमणत ॥ १४१७ ॥ असज्झाइयनिजुत्ती समत्ता ॥ व्याख्या-गाथाद्वय निगदसिद्ध ॥ १४१६-१४१७ ॥ अखाध्यापिकनियुक्ति समाता ॥ तथा सज्झाए न सज्झाइय'तस्स मिच्छामिदुमड' तथा स्वाध्यायिक अस्वाध्यायिकविपर्ययलक्षणे न स्वाध्यायित इत्थमाशातनया योऽतिचार कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति पूर्ववत् । एय सुत्तनिवद्ध अत्थेणऽण्णपि होति विण्णेय । त पुण अधामोहत्यमोहओ सपवक्खामि ॥१॥ तेत्तासाए उपरि चोचीस बुद्धवयणअतिसेसा । पणतीस वयणअतिसय छत्तीस उत्तरज्झयणा ॥२॥ एव जह समवाए जा सयभिसरिक्स प्रकृतीबध्नाति इस्वस्थितिका दीर्घस्थितिका करोति मन्दानुभावाश वीयानुभावा करोति अल्पमदशामा पहुभामाः राति एकाच | नियमात दीर्घकालिक ससार निवर्तयति, अथवा ज्ञानाचारविराधनायां दर्शनविराधना ज्ञानदर्शनविराधनयोनियमाघरगविराधना, एय प्रमाण निराध | नया मोक्ष , अमोक्षे नियमात् ससारः, तसादस्वाभ्यायिके न खध्येयमिति गणिसहमाइमहिओ रागे दोसमि न सहए सद्द । सव्वमसज्झायमय एमाई हुति मोहाओ ।। १४१३ ।। व्याख्या--'महितोति हृष्टस्तुष्टो नन्दित्तो वा परेण गणिवायगो वाहरिजतो ना भवति, तदभिलाषी असज्झाइएवि सम्झाय करेइ, एव रागे, दोसे कि. या गणी वाहरिजति पायगो वा, अहपि अहिजामि जेण एयस्स पडिसवत्तीभूओ भपामि, जम्दा जीवसरीरावययो असम्झाइय तम्हा असम्झाइयमय-न श्रद्दधातीत्यर्थ ॥ १४१३ ॥ इमे य दोसा-- उम्माप च लभेना रोगापक व पाउणे दीर । तित्थयरभासियाओ भस्मइ सो सजमाओ वा ॥ १४१४ ॥ व्याख्या--सेवादिगो उम्माओ चिरकालिओ रोगो, आसुपाती आयको, एतेण चा पावेजा, धम्माओ भसेजा-मिच्छ दिही या भवति, चरित्तागो या परिवडइ ॥ १४१४ ॥ इहलोए फरमेय परो फल न दिति विजाओ। आसायणा सुयस्स उ कुव्वड दीह च ससार ॥ १४१५ ॥ व्याख्या सुयणाणायारवियरीयकारी जो सो णाणावरणिज कम्म वधति, तदुदया य विजाओ कओपयारा ओपि फ्ट न दंति, न सिध्यन्ति इत्यर्ध । विहीए अकरण परिभरो, एव सुयासायणा, अविहीए वट्टतो नियमा अह पन गरी पारम्पादिपमागापा भवति।भसाम्यायिकऽपि स्वाध्याय करोति, एव रागे, द्वेपेक वा गणी म्याड्रियते वाचको वा अहमप्यध्येप्ये मनस मतिमनमोमूनो भवामि, पसार बीपशरीरायपयोऽन्यायायिक तस्मादस्वाध्यायिकसय । इम घ दोपा -क्षिप्तचित्तातिक उ माद चिरकालिको रोग TAITIRI, समर सामनुपाय, धमात् भइयत्-मिग्याष्टिया भयत्, धारिमाद्वा परिपतेत् । श्रुतज्ञानाधाविपरीतकारी य स ज्ञानावरणीय कर्म समाधि पर निया वापरावि फलन पति, विधरकरण परिभर ण्य श्रुताशातना भविधौ यत्तमानो नियमात् भष्ट व्याख्या-अभ्यतरा मूत्रपुरीपादय , 'तेहि चेव बाहिरे उचलित्तो न कुणइ, अणुवलित्तो पुण अभितरगतेसुवि तेसु अह अच्चण करेइ ॥१४१० ॥ कि चान्यत्- आउटियाऽवराह सनिहिया न खमए जहा पडिमा । इह परलो दडो पमत्तछलणा इह सिआ उ॥ १४११ ॥ व्याख्या-जा पडिमा 'सन्निहिय'त्ति देवयाहिडिया सा जइ कोइ अणाढिएण 'आउहित्ति जाणतो याहिरमल- लित्तो त पडिम छिवइ अच्चण व से कुणइ तो ण समए-खित्तादि करेइ रोग वा जणेइ मारइ या, 'इय'त्ति एव जो असज्झाइए सज्झाय करेइ तस्स णाणायारविराहणाए कम्मयधो, एसो से परलोए उ दडो, इहलोए पमत्त देवया छलेज्जा, स्यात् आणाइ विराहणा धुवा चेव ॥ १४११ ॥ कोई इमेहि अप्पसत्यकारणेहि असल्झाइए सज्झाय करेजा- रागेण व दोसेण वऽसज्झाए जो करेइ सज्झाय।आसायणा व का से? को वा भणिओ अणायारो॥ १४१२।। व्याख्या-रागेण वा दोसेण वा करेजा, अहवा दरिसणमोहमोहिओ भणेजा-का अमुत्तस्स णाणस्स आसायणा? को वा तस्स अणायारो ?, नास्तीत्यर्थ ॥१४१॥ तेसिमा विभासा- तैरेव पहिरपलितो न करोति, अनुपलिप्त पुनरभ्य तरगतेवपि तेवधार्चना करोति, या प्रतिमा दयताधिष्ठिता सा यदि कोऽपि मनावरण मानो याहमललिप्तस्ता प्रतिमा स्पृशति भर्चन वा तस्या करोति तर्हि न क्षमते-क्षिप्तचित्ताद करोति रोग पा जनयति मारपति या पय योऽम्यायायिक स्वाध्याय करोति तस्य ज्ञानाचारविराधनया कर्मयध, एप तस्स पारलौकिकस्तु दण्ड इहलोके प्रमत्त दवता एलपत्, भाशादिविराधना भुवय । कमिय भिरमासकारणैरस्वाध्यायिक स्वाध्याय कुयात् । रागण वा द्वपण वा कुयात् भयया दर्शनमोहमोहितो भगत्-भमूसस ज्ञानस काऽऽातनाका पा | तस्यानाचार ! तेपामिम विभापा .
, पपसो एस, अपि लोयधम्मविरुद्ध च सं न कायष, अविहीए पमत्तो लब्भइ, त देवया छलेजा, जहा विजासाहणवइ- गुण्णपाए विजा न सिनाइ वहा इहपि कम्मक्खओ न होइ । वैगुण्य-वैधयं विपरीतभाव इत्यर्थ । धम्मयाते सुय धम्मस एस धम्मो जे असमझाइए सम्झाइयवजण, करतो य सुयणाणायार विराहेइ, तम्हा मा कुणसु ॥ १४०८ ॥ चोदक आह-जा दतमससोणियाए असमाओ नणु देहो एयमओ एव, फह तेण सज्झाय कुणह १, आचार्य आह- काम देवावयवा दताई अवजुआ तहवि वजा । अणवजुआ न वजा लोए तह उत्तरे चेव ॥ १४०९ ॥ व्याख्या-काम चोदकाभिमायअणुमयत्यै सच तम्मओ देहो, तहवि जे सरीरओ अवजुत्तत्ति-पृथग्भूता ते गिना । जे पुण अणयजुत्ता-तस्पस्या ते नो यजणिज्जा, इत्युपदर्शने।एव लोके दृष्ट लोकोत्तरेऽप्येवमेवेत्यर्थ ॥ १४०९॥ किंचान्यद- अन्भितरमररित्तोपि फुणा देवाण अघण लोपारिरमललित्तो पुण न कुणइ अवणेइ य तओण ॥१४१०॥ पेज- रस , परि मधमरिस्ट सत्य, भविधी प्रमो जायते स देवता छठयेत् यया विद्यासाधनवैगुण्यतया विद्या न सिध्यति समभो म मरति । मता-पुतथमसर घमा यदसाम्यायिक स्वाध्यायस्य वर्जन, कुर्वध श्रुतज्ञानाचार विराधयात, तस्मात् मा कार्षी । यदि स्वमोसमानमामिलामालिक मनु दर एसम्मय १५ कय बन मा माय कुरुव!, चोदकाभिमायानुमतार्थे, सत्स दन्मयो देह , तथापि ये शरीरात भूमा पनीया, स्पास्त न घननीयाः ।
व्याख्या-वणे धोवमि निप्पगले हत्थसय चाहिरओ पट्टग दाउ वाएइ, परिगलमाणेण भिन्ने तमि पहगे तस्स उपरि छार दाउ पुणो पट्टग देइ वाएइ य, एव तइयपि पट्टग वधेज वायण देजा, तोपर गलमाणे हत्यसय पाहिर गतु प्रण पट्टगे य धोविय पुनरनेनेव क्रमेण वाएइ । अहया अण्णत्थ पढति ॥ १४०५ ॥ एमेघ य समणीण वणमि इअरमि सत्त वधा उ । तहविय अठायमाणे धोएउ अत्य अनत्य ॥ १४०६ ॥ व्याख्या-इयर तु-उतुत, तत्थवि एय चे नवर सत्त वधा उकोसेण कायषा, तहवि अहायते हत्यसय याहिरमो धोरेउ पुणो वाएति । अहवा अण्णत्थ पढति ॥ १४०६ ॥ एएसामन्नयरेऽसज्झारा अप्पणो उ सज्झाय । जो कुणइ अजयणाए सो पावइ आणमाईणि ॥ १४०७ ।। व्याख्या-निगदसिद्धा ॥ १४०७॥ न केवलमाज्ञाभगादयो दोपा भवन्ति, इमे य- सुअनाणमि अभत्ती लोअविरुद्ध पमत्तछलगा य । विजासाणवइगुन्नधम्मया ण्य मा फुणसु ॥१४०८॥ व्यारया--सुयणाणे अणुपयारओ अभत्ती भवति, अहया सुयणाणभत्तिराएण असम्झाइए सम्झाय मा पुणस, १ घणे धौवे निष्पगले हस्खशतात् यहि पट्टक दावा वाचयति परिगलता मिटे तस्मिन् पट्टके वस्योपरि भम दावा पुनः पटक दवाति पापपनि प एव तृतीयमपि पटक यक्षीयात् वाचनां च दद्यात्, तत पर गलति हसशतात् बहिर्गत्वा प्रण पटकन धाविया धावपति, भयबाम्पन पस्ति । इतरवात्तव, तत्राप्येतदेव नवर सप्त यथा अस्कृष्टेन कत्तम्या तथाप्यतिष्ठति हसमतादहियाविया पुनयापयति, भयराम्यत्र पसम्नि, इमप। श्रुतज्ञानेऽनुपचारसोऽभक्तिर्भवति, भयमा श्रुतज्ञानभक्जिागेगास्वाध्यायिक स्वापाय मा कापी पएसो एस, जपि लोयधम्मविरुद्ध च तं न कायद्य, अविहीए पमत्तो लम्भइ, त देवया छलेजा, जहा विजासाहणवइ गुण्णवाए विज्ञान सिम्झइ तहा इहपि कम्मक्खओ न होइ । वैगुण्य-वैधयं विपरीतभाव इत्यर्थ । धम्मयाते सुय पम्मस्स एस धम्मो जे असम्झाइए समाइयवजण, करतो य सुयणाणायार विराहेइ, तम्हा मा कुणसु ॥ १४०८ ॥ चोदक आह-जा देतर्मससोणियाए असमाओ नणु देहो एयमओ एव, कह तेण सज्झाय कुणह ?, आचार्य आह- काम देहावयवा दताई अवजुभा तहवि बजा । अणवजुआ न वजा लोए तह उत्तरे चेव ॥ १४०९ ॥ पास्या-काम चोदकाभिमायअणुमयत्यै सच्च तम्मओ देहो, तहपि जे सरीरामओ अवजुत्तत्ति-पृथाभूता ते पज- गिजा।जे पुण अणयमुप्ता-तरधरधा ते नो यजणिजा, इत्युपदर्शने।एवं लोके दृष्ट लोकोत्तरेऽप्येवमेवेत्यर्थ ॥ १४०९ ॥ सिंघान्पत्- अन्भिनरमररितोयि फुण देवाण अपण पाहिरमललित्तो पुण न कुणइ अवणेइ य तओण ॥१४१०॥ गम प, पारि भमविद समकता भविषा प्रमचो जायते स देवता उलयेत्, यथा विद्यासाधनदेगुण्यतया विद्या न सिम्पति हारमधरोप भाति । मतपा-YANमस मा पदसाम्पायिक साम्पापस वर्जन कुवन श्रुतज्ञानाचार विराधयात, तमात् मा कार्या । यदि रalETRaRमसामायिक मनु दा समय पुष, ५ सन माध्याय पुस्त! चोदकाभिमायानुमता, सत्य तन्मयो देह तथापि ये शरीरात गमनासनी पुनः सरस्पास्त म पनीया ।
पडवेंति, जइ सुद्ध तो करेंति सज्झाय, नववारहए खुताइणा णियमा हओ, (ततो)पढमाए पोरिसीए न करेंति सन्झायमिति गाथार्थ ॥ १३९९ ॥ पट्टवियमि सिलोगे छीए पडिलेह तिन्नि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालोअ परिहरिना ॥ १४०० ॥ व्याख्या-जदा पठ्वणाए तिन्नि अज्झयणा समत्ता, तदा उवरिमेगो सिलोगो कहिययो, तमि समत्ते पट्टयण सम प्पड़, वितियपादो गयस्थो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या- आलोअमि चिलमिणी गधे अन्नत्थ गतु पकरति । वाघाइयकालमी दडग मरुआ नपरि नत्थि ॥ १४०१ ॥ व्याख्या-जत्थ सज्झाय करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसति तत्व न करेंति सज्झाय, कडग चिलिमिलि या अतर दातु करेंति, जत्थ पुण सज्झाय चेर करेन्ताण मुत्तपुरीसकलेवरादीयाण गधे अण्णमि वा असुभगधे आगच्छते तस्थ सज्झाय न करेंति, अण्णपि बधणसेहणादिआलोय परिहरेजा, एय सब निघाघाए काले भणिय ॥ यापाइमकालोऽपि |एव चेव, नवर गडगमरुगदिता न सभवति ॥ १४०१॥ १ प्रस्थापयति, यदि शुद्ध तर्हि कुर्वन्ति स्वाध्याय नववारहते क्षुतादिना नियमाव हवस्तत प्रथमायां पौरुया म कुर्वन्ति स्वाध्याय। पदि प्रस्थापने पीण्यध्ययनानि समाप्तानि तदोपर्येक श्लोक कथयितय तस्मिन् समाहे प्रस्थापन समाप्यते, द्वितीयपादो गताप पत्र स्वाध्याय कमि भोमितवर्षिय दृश्यन्ते तन न कुवति स्वाध्याय कटक चिलिमिलि वाऽन्तरा दरवा कुर्वन्ति, यत्र पुन स्वाध्यायमेव कुर्वता मूत्रपुरीपादिकरेपरादिमनी गम्भोऽम्यो वा गन्धोऽशुभ भागच्छति सन्न स्वाध्याय न कुर्वन्ति, अन्यमपि य धनसेधनाघालोक परिहरेत् , एतत् सर्व निर्माघाते काले भमित, म्यापातकालो प्यय मेव, नवर गण्डगमरुकष्टान्तौ न सभवत ।
एण्सामनपरेऽसम्झाए जो करेइ सज्झाय । सो आणाअणवत्थ मिच्छत्त विराहण पावे ॥ १४०२॥ व्याख्या-निगदसिद्धा ॥ १४०२ ॥ 'असझाइय तु दुविह' इत्यादिमूलद्वारगाथाया परसमुत्थमस्वाध्यायिकद्वार सम्पन्न गत, इदानीमात्मसमुत्थास्वाध्यायिकद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- आपसमुत्थमसन्माइय तु ण्गविध होह दुविर वा । एगविह समणाण दुविह पुण होइ समणीण ॥ १४०३ ॥ ध्यारया 1-पूर्वार्द्र कण्ठय, पश्चार्द्धव्याख्या विय-ऐगविह समणाण तच्च प्रणे भवति, समणीण दुविह-त्रणे ऋतुसभवे पति गापा ॥१४०३ ॥ एव प्रणे विधान- घोपमि उ निप्पगरे पधा तिय हुति उफोस । परिगलमाणे जयणा दुविहामि य होइ कायया ॥ १४०४ ॥ व्याल्पा-पदम चिय पणो हत्यसय वाहि धोवित्तु निप्पगलो कओ, ततो परिगलते तिण्णि वधा जाव उकोसेण गाटतो पाएद, तत्ध जयणा यक्समाणलक्षणा, 'दुविह'मिति दुविह वणसभव उउय च । दुविहेऽपि एव पट्टग- जयणा कायया ॥१४०४ ॥ समणो उ पणिय भगदरिव्य पध करितु पाएइ । तरवि गलते छार दाउ दो तिनि बधा उ ॥ १४०५ ॥ पाधि धम्मान पर मन भपति, भमगीना द्विविधामणे विधान-प्रयममच प्रगो हवशतात् यहि प्रक्षाल्य निष्प्रगल कृत तत परिग uirt पा पारगन गसनाम्बितो पापपति, यत्र पतना यापमागलक्षगा द्विविध प्रणसभवमात्तव च द्विविधेऽप्येव पकयतना कर्त्त या पति, जइ सुद्ध तो करेंति सज्झाय, नववारहए खुवाइणा णियमा हओ, (ततो)पढमाए पोरिसीए नकरात सन्झायामात गाथार्थ ॥१३९९ ॥ पट्टवियमि सिलोगे छीए पडिलेह तिनि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालोम परिहरिजा ॥ १४०० ॥ व्याख्या-जदा पटवणाए तिन्नि अज्झयणा समत्ता, तदा उवरिमेगो सिलोगो कहियचो, तमि समत्ते पहरण सम प्पइ, वितियपादो गयत्यो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या- आलोअमि चिलमिणी गधे अन्नत्थ गतु पकरति । वाघाइयकालमी दडग मरुआ नवरि नत्यि ॥ १४०१ ॥ व्याख्या-जत्य सज्झाय करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसति तस्य न करेंति सज्झाय, कडग चिलिमिलिं या अतरे दातु करेंति, जत्य पुण सज्झाय चेन करेन्ताण मुत्तपुरीसकलेबरादीयाण गधे अण्णमि वा असुभगधे आगच्छते तत्य सज्झाय न करेंति, अण्णपि वधणसेहणादिभालोय परिहरेजा, एय सब निवाघाए काले भणिय ॥ वाघाइमकालोऽपि एव चैन, नवर गडगमरुगदिद्वता न सभवति ॥ १४०१॥ 1 प्रस्थापयन्ति, यदि शुद तर्हि कुवन्ति स्वाध्याय नववारहते क्षुतादिना नियमाद हवलत प्रयमाया पोरुभ्यो न यन्ति सापाय। परि प्रस्थापन ग्रीण्यध्ययनानि समासानि तदोपर्येक शोक कथयितय तसिन समाह प्रस्थापन समाप्यते द्वितीयपादो गवाय दृश्यन्ते तत्र न कुवन्ति स्वाध्याय, कटक चिलिमिाल वाऽन्तरा दावा कुवन्ति यत्र पुन स्वाध्यायमेव कुवता मूत्रपुरीपरिष्वरादिगाना गाया वा गधोशुभ भागच्छति सत्र स्वाध्याय न कुर्वन्ति, भन्यमपि वपनसेघनाघालोक परिहरेत्, एतत् सव नियाघाते काल ममित, म्मापातमो प्यप मेव, नवर गण्डगमस्कदृष्टान्ती न सभवत । पत्र स्वाध्याय दि घोमिटरर्षिय पएसामन्नपरेऽसजाए जो करेइ सज्झाय । सो आणाअणवत्थ मिच्उत्त विरारण पावे ॥१४०२।। व्याख्या-निगदसिद्धा ॥ १४०२ ॥ 'असझाइय तु दुविह' इत्यादिमूलद्वारगाथाया परसमुत्थमस्वाध्यायिकद्वार सप्रपञ्च गत, इदानीमात्मसमुत्थास्वाध्यायिकद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- आपसमुस्थमसमाइय तु एगविध रोइ दुविह वा । एगविह समणाण दुविह पुण होइ समणीण ।। १४०३ ॥ ध्यारया-पूर्वार्द्ध कण्ठप, पश्चार्द्धव्याख्या विय-ऐगविह समणाण तच्च नणे भवति, समणीण दुविह-व्रणे ऋतुसभवे पेति गाधा ॥ १४०३ ॥ एव प्रणे विधान- धोयमि उ निप्पगले पधा तिनेव ति उफोस । परिगलमाणे जयणा दुविहमि य होइ कायव्वा ॥ १४०४ ।। व्याख्या-पढम चिय यणो हत्यसय चाहि धोवित्तु निप्पगलो कओ, ततो परिगलते तिणि वधा जाप उकोसेण गाटतो याएइ, तत्थ जयणा यक्समाणलक्सणा, 'दुविह'मिति दुनिह वणसभव उउय च । दुविहेऽपि एर पग- जयणा कायया ॥१४०४ ।। समणो उ पणिन्च भगदरिव्य पध करित्तु वाएइ । तहवि गलते छार दाउ दो तिन्नि बधा उ ॥ १४०५ ।। परिध भमान वध प्रणे भपति, भमणीनां द्विविधा एव प्रगे विधान-प्रथममेव प्रणो हस्तरातात् यहि प्रक्षाल्य निष्प्रगल कृत तत परिग भरि यो पपा पारपाटन गइनाम्बितो पापपति, यत्र यतना परमाणलक्षगा द्विविध प्रणसभवमार्तव च द्विविधेऽप्येव पट्टकयतना कर्त या पति, जइ सुद्ध तो करेंति सज्झाय, नववारहएखुताइणा णियमा हओ, (ततो)पढमाए पोरिसीए न करेंति सज्झायमिति गाथार्थ ॥ १३९९ ॥ पट्टवियमि सिलोगे छीए पडिलेह तिन्नि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालोअ परिहरिज्जा ॥ १४०० ॥ व्याख्या-जदा पठ्वणाए तिन्नि अज्झयणा समत्ता, तदा उवरिमेगो सिलोगो कष्ठिययो, तमि समत्ते पट्ठवण सम प्पइ, बितियपादो गयस्थो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या- आलोअमि चिलमिणी गधे अन्नत्थ गतु पकरति । वाघाइयकालमी दडग मरुआ नवरि नत्धि ॥ १४०१ ॥ व्याख्या [-जत्थ सज्झाय करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसति तत्थ न करेंति सज्झाय, कडग चिलिमिलिं या अतरे दातु करेंति, जत्थ पुण सज्झाय चेप करेन्ताण मुत्तपुरीसकलेवरादीयाण गधे अण्णमि वा असुभगधे आगच्छते तस्य सज्झाय न करेंति, अण्णपि बधणसेहणादिआलोय परिहरेजा, एय सब निवाघाए काले भणिय ॥ वाघाइमकालोऽपि एव चेव, नवर गडगमरुगदिद्वता न सभवति ॥ १४०१ ॥ प्रस्थापयन्ति, यदि शुद्ध तर्हि कुर्वन्ति स्वाध्याय, नववारहते क्षुतादिना नियमाव हतस्तत प्रथमायां पौरप्यो म फुर्वन्ति स्वाध्याय। पदि प्रस्थापने ग्रीण्यध्ययनानि समातानि तदोपर्येक श्लोक कथयित य , तस्मिन् समासे प्रस्थापन समाप्यते, द्वितीयपादो गताध , पत्र स्वाध्याय कुर्षदि भोमियवर्षिय |दृश्यन्ते तन न कुवति स्वाध्याय, कटक चिलिमिलि वाऽन्तरा दरवा कुर्वन्ति, यत्र पुन स्वाध्यायमेव पुर्वतां मूत्रपुरीपादिकटेवराविमना गम्भोऽम्यो वा गन्धोऽशुभ मागच्छति सत्र स्वाध्याय न कुर्वन्ति, भन्यमपि वधनसेधनापालोक परिहरेत् , एतत् सर्व निर्याघाते काले भमित, ज्यापासकायोऽप्यप मेव, नवर गण्डगमरुकदृष्टान्तौ न सभवत ।
तामवत, त अप्पेणवि वीसरेण उवहणइ, महंत उस्सुभरोवणेण उवहणइ, पाभाइयकालग्गहणविही गया, इयाणि पाभाइयपट्ठवणविही, 'गोसे दर' पच्छद्ध, 'गोसित्ति, उदितमादिच्चे, दिसालोय करेत्ता पति, 'दरपद्वविए'त्ति अद्ध पहविए जा छीतादिणा भग्ग पटवण अण्णो दिसालोय करेत्ता तत्थेव पति, एव ततियवाराए । दिसावलोयकरणे इम कारण- आइन पिसिय मरिया पेहित्ता तिनि तिन्नि ठाणाइ । नववारहए काले हत्ति पढमाइ न पढति ॥ १३९९ ॥ व्याख्या-'आइण्णा पिसिय'त्ति आइण्ण-पोग्गल त कागमादीहिं आणिय होजा, महिया वा पडिउमारद्धा, एवमाई एगठाणे ततो पारा उचहए हत्यसयपाहिं अण्ण ठाण गतु पेहति-पडिलेहेंति, पठवितित्ति वुत्त भवति, तस्थवि पुषुत्त विहिणा तिलियारा पति, एव वितियठाणेचि असुद्धे तओवि हत्थसय अन्न ठाण गतु तिन्नि वारा पुघुत्तविहाणेण . वापरापफ, तरसेनापि विसरेणोपरन्ति, महान् सदभुभररोदनेनोपहरित, प्राभातिककारग्रहणविधिर्गत इनानी प्राभातिक स्थापनविधि - सदित भादिल दिगममोर हाया प्रस्थापयन्ति, भर्धप्रस्थापित पदि क्षुतादिना भन्न मस्थापन भन्यो गिवलोक कृत्वा तत्रैव प्रस्थापयति, एव तृतीयवाराया मरि दिगरसोरम र पुन कारण । भाकीण-पुल तत् काकादिमिरानीत भवेत् महिका वा पतितुमारधा एवमादिभिरेकस्थाने उपहते श्रीन वारान् साताद बहिरम्पमिन् स्पाने गावा प्रतिसेनयन्ति मस्पापयन्ति इत्युक्त भवति सप्रापि पूर्वोक्त विधिना तिम्रो पारा प्रस्थापयन्ति, ण्व द्वितीयस्थाने पदमा मिसापरतोम्बनिन् स्पाने गत्या ग्रीन यारान् पूर्वाधविधानेन . एक्कमि वा गिण्हतीति ।। २२५ ॥ परवयणे खरमाई अस्य व्याख्या'चोएइ खरो पच्छद्ध' चोदक आह-दिग्दतिमणिटे कार वहो ततोखरेणरडिते बारह वरिसे उवहमउ, अण्णेसुवि अणिहइदियविसएसु एव चेव कालवहो भवतु?, आचार्य आह- चोअग माणुसऽणिढे कालवहो सेसगाण उपहारो। पावासुआइ पुब्वि पन्नवणमणिच्छ उग्घाटे ॥२२६(भा०)। व्याख्या-माणुससरे अणिठे कालवहो 'सेसग'त्ति तिरिया तेसिं जइ अणिठो पहारसद्दो सुबइ तो फालयधो, 'पाया सिय'चि मूलगाथाया योऽवयव अस्य व्याख्या-'पावासुयाय' पच्छद्ध, जइ पाभाइयकालग्गहणवेलाए पावासियभना पइणो गुणे सभरती दिवे दिवे रोएती, रुवणवेलाए पुषयरो कालो घेत्तयो, अहया सावि पशुसे रोवेजा ताहे दिया गतु |पण्णविजइ, पण्णवणमनिच्छाए उग्घाडणकाउस्सग्गो कीरइ ॥ २२६ ॥ 'एवमादीणि'त्ति अस्यावयवस्य व्यारया- वीसरसहरुअते अव्वत्तगडिभगमि मा गिण्हे । गोसे दरपट्टविए छी छीप तिगी पेहे ॥ २०० (भा०)॥ व्याख्या-अच्चायासेण रुयत वीरस भन्नइ, त उवहणए, ज पुण महुरसद्द घोलमाण च त न उवहणति, जायमनपिर , एकस्मिन् वा गृहन्ति । चोदयति खर पश्चाध, यदि रोनत्यनिष्टे कारवधो रटिते तत सरेण द्वादश वषाण्युपहग्यता (काल) ययपि भनिएप्रियविषय प्वप्येवमय कालवधो भवतु । मनुष्यस्वरेऽनिटे कालवध शेषा -तियाखेपा यदि भनिष्ट प्रहारशम्द धूयते तहि कालवध यदि प्रामातिकबालपाणयठाया प्रोपितपतिका स्त्री पत्युर्गुणान् स्मरती दिवसे २ रोदिति, रोदनयेलाया पूर्वमेव कालो महीन्य अथ घ साऽपि प्रायुपसि रुपात् तदा दियसे गया प्रज्ञाप्यत, प्रज्ञापनामनिया सद्घाटनकायोत्सग प्रियते । भत्यायासेन रोदन तत् विरस भग्यते, तदुपहति, यत् पुनर्घोलमान मYTE समापति -- यावदजल्पाक तामवत्त, त अप्पेणवि पीसरेण सवहणइ, महंत उस्सुभरोवणेण उवहणइ, पाभाइयकालग्गहणविही गया, इयाणि पाभाइयपवणविही, 'गोसे दर पच्छद्ध, 'गोसि'त्ति, उदितमादिचे, दिसालोय करेत्ता पति, 'दरपद्वविएति अद्ध पहविए जइ छीतादिणा भग्ग पठ्ठवण अण्णो दिसालोय करेत्ता तत्थेव पहनेति, एव ततियवाराए । दिसावलीयकरणे इम कारण- आइस पिसिय मरिया पेहित्ता तिन्नि तिन्नि ठाणाइ । नववारहए काले हउत्ति पढमाइ न पढति ॥ १३९९ ॥ व्याख्या-'आइण्णा पिसिय'त्ति आइण्ण-पोग्गल त कागमादीहिं आणिय होजा, महिया वा पडिउमारद्धा, एवमाई एगठाणे ततो पारा उचहए हत्थसयवाहि अण्ण ठाण गतु पेहति-पडिलेहेंति, पठवितित्ति वुत्त भवति, तत्थवि पुवुत्त विहिणा तिप्ति यारा पति, एप पितियठाणेवि असुद्धे तओवि हत्थसय अन्न ठाण गतु तिन्नि वारा पुषुत्तविहाणेण . - पहाग सानापि विसरेणोपान्ति, महान् स भररोदनेनोपहरित प्राभातिककार ग्रहणविधिर्गत इदानी प्राभातिकप्रम्थापन विधि सहित आदित्य दिगोराया प्रस्थापयन्ति, भप्रस्थापिते पदि क्षुतादिना भम प्रस्थापन भन्यो दिगबलोक कृत्वा तव प्रस्थापयति, एव तृतीयवाराया मार गिरहोरमपर पुन कारण । भाग-पल सत् काकादिमिरानीत भवेत् महिका वा पतितुमारधा एवमादिभिरेकस्थाने उपहते श्रीन धारान् माता पम्पमिन् स्थाने गावा प्रतिसेनापन्ति प्रस्थापयन्ति इश्युक भपति, सयापि पूर्वोक्तविधिना तिम्रो पारा प्रस्थापयति, एवं द्वितीयस्थाने पाद गारि सातपरसो समिन् स्थाने गत्या ग्रीन यारान् पूर्वाक्षविधानेन . कारणतो ण सुज्झति वा पाओसिएण वा सुपडियग्गिएण पढति न गेण्डति, वेरत्तिय कारणओ न गिण्हति न मुज्दाइ वा, पाओसिय अहरत्तेण वा पढति, तिन्नि चा णो गेण्हति, पाभाइय कारणओ न गिण्हइ न सुज्झइ या घेरत्तिएणेव दिव सओ पढति ॥ १३९७ ॥ इयाणि पाभाइयकालग्गहणविहि पत्तेय भणामि- पाभाइयकालमि उ सचिक्खे तिनि छीयरुनाणि । परवयणे खरमाई पावासुय एवमादीणि ॥ १३९८ ॥ व्याख्या वस्या भाष्यकार स्वयमेव करिष्यति । तत्थ पाभाइयमि काले गहणविही पटवणविही य, तस्व गहणविही इमा- नवकालवेलसेसे उवग्गहियअट्टया पडिफमह । न पदिकमइ वेगो नषवारहए धुवमसज्झाओ! (भा०२२४)। व्याख्या-दिवसओ सज्झायविरहियाण देसादिकहासभववजणठा मेहावीतराण य पलिभगवजणहा, एव सपे सिमणुग्गहठ्ठा नवकालग्गहणकाला पाभाइए अणुण्णाया, अओ नवकालग्गहणवेलाहि सेसाहिं पाभाइयकालग्गाही १ कारणतो न शुभ्यति वा, प्रादोपिकेग वा सुप्रतिजागरितेन पठन्ति न गृहन्ति, वैरात्रिक कारणतो न गृहन्ति न गुष्पति वा प्रादोपिमार्धरात्रिकाम्यामय पात, ग्रीन् वा न गृहन्ति, भाभातिक कारणतो न गृह्णाति न शुष्यति वा, घेरात्रिकेणव दिवसे पठन्ति । इदानी माभातिककाममहणविधि पद |भणामि-तत्र प्राभातिके काले प्रहणविधि प्रस्थापनविधिश्व-तत्र ग्रहणविधिरय दिवसे स्साम्पापविरहिताना देशादिकपासभषयमनाय मेधायिनामितरपी च विनवर्जनार्थ, एव सर्वपामनुग्रहार्याय नवकालमहणकाला प्राभातिकेऽनुशाताा भतो नवकालग्रहणपेठासु शेपासु प्राभातिकमालग्राही कालस्स पडिकमति, सेसावि त वेल पडिकर्मति वा न वा, एगो नियमा न पडिक्कमइ, जइ छीयरुदिदादीहि न सुज्झइ तो सो घेव रत्तिओ सुपडियग्गिो होहितित्ति । सोवि पडिक्कतेसु गुरुणो काल निवेदित्ता अणुदिए सूरिए कालस्स पडिकमति, जदघेपतो नववारे उपहओ कालो तो नजइ धुवमसज्झाइयमस्थित्ति न करेंति सज्झाय ।। २२४ ।। नववारगहणविही इमो-सचिवखे तिण्णि छोतरुण्णाणित्ति अस्य व्याख्या- इकिक तिनि वारे छीयाइहयमि गिण्हए काल । चोएइ खरो पारस अणिविस अ कालवहो ॥ २२५ ॥ (भा०)॥ व्याख्या-एकस्स गिण्हओ छीयरुदादिहए सचिक्खइत्ति ग्रहणाद्विरमतीत्यर्थ , पुणो गिण्हइ, एवं तिणि वारा, तमो पर अण्णो अपणमि पडिले तिणि पाराज, तस्सवि उवहए अण्णो अण्णमि थडिले तिण्णि वारा, तिण्ह असई दोणि बणा णय याराभो पूरेइ, दोण्हवि असतीए एको चेव णक्वाराओ पूरेइ, थडिलेसुवि अवचाओ, तिसु दोसु या काठमनिमम्मति सानु सापेमाया प्रतिज्ञाम्पन्ति पा न घा, एको नियमात्र प्रतिक्राम्यति, यदि क्षुतरोदनादिभिन शुष्पति तदा स एव भाषिक मुटिनागtिभरिम्पीति । सोऽपि प्रतिकाम्प गुरो काल निग्रानुदिवे सूर्य कालात् प्रतिक्राम्यति, यदि गृपमाणो नववारानुपहत काल 4 मापत भुपमतामाविम्मति इति न यन्ति स्वाध्याय । नववारमहणविधिरप-एकमिन् गृहति क्षुतरदिवादिभिईते प्रतीक्षते । पुनगृह्णाति, एवं श्रीन पारान् , aa: ममोपनिन् स्पति ग्रीन पारान् , तस्याप्युपातेऽन्योन्यस्मिन् स्पण्डिले प्रीन् धारान्, त्रिप्वसत्सु द्वौ जनौ नव वारान् पूरयत सोrawate पर मय बारान् पूरपति, पगिटेवप्पासर भपपास, निपु योया - कारणतो ण सुज्झति वा पाओसिएण वा सुपडियग्गिएण पढति न गेति, वेरत्तिय कारणओ न गिण्हति न सुझाइ वा, पाओसिय अड्वरत्तेण वा पढति, तिन्नि वा णो गेण्हति, पाभाइय कारणओ न गिण्हइ न सुज्झइ वा वेरत्तिएणेच दिव सओ पढति ॥ १३९७ ॥ इयाणि पाभाइयकालग्गहणविहि पत्तेय भणामि- पाभाइयकालमि उ सचिक्खे तिनि छीयरुन्नाणि । परवयणे खरमाई पावासुय एवमादीणि ॥ १३९८ ।। व्याख्या त्वस्या भाष्यकार स्वयमेव करिष्यति । तत्थ पाभाइयमि काले गहणविही पठ्वणविही य, तस्थ गहणविही इमा- नवकालवेलसेसे उवग्गहियअट्ठया पडिकमइ । न पटिकमइ वेगो नघवारहरा धुवमसज्झाओ! ॥(भा०२२४)। व्याख्या-दिवसओ सज्झायविरहियाण देसादिकहासभववजणहा मेहावीतराण य पलिभगवजणवा, एव सपे सिमणुग्गहट्ठा नवकालग्गहणकाला पाभाइए अणुण्णाया, अओ नवकालग्गहणवेलाहि सेसाहि पाभाइयकालग्गाही १ कारणतो न शुध्यति या, प्रादोपिकेग वा सुमतिजागरितेन पठन्ति न गृहन्ति, पैरात्रिक कारणतो न गृहन्ति न शुध्यति या, प्रादापिकार्धरात्रिकाभ्यामप पठति, बीन् वा न गृहन्ति, प्राभातिक कारणतो न गृह्णाति न शुष्पति वा घेरात्रिणव दिवसे पठन्ति । इदानी प्राभातिककालमहणविधि पर भणामि-तत्र प्राभातिके काले ग्रहणविधि प्रस्थापन विधिश्व-तय ग्रहणविधिरय दिवसे स्वाध्यायविरहिताना देशादिकयासभयपानाय मेधायिनामिवरेपी च विधवजनार्य, एव सर्वेपामनुग्रहाथाय नवकालग्रहणकाला प्राभातिकेऽनुज्ञाता, भतो नवकालग्रहणयेलासु शेपामु माभातिकमालपाही . परिजग्गियमि पहमे नीयविवजा हवेति तिनेष । पाओसिय वेरतिय अइउवओगा उ दुण्णि भवे ॥१३९७ ॥ गावामयस्यापि व्याख्या-वेरतिए अगहिए सेसेसु तिसु गहिएसु तिष्णि, अहुरत्तिए वा अगहिए तिणि, दोणि कह १, उच्यते, पारसियमहरतिपसु गहिएसु सेसेसु अगहिएसु दोणि भये, अहा पाउसियवेरत्तिए गहिए य दोन्नि, अहया पाउसियपाभाइएस अगहिएसुदोणि, एस्थापि कप्पे पाउसिए चेय अणुवहएण उपओगओ सुपडियग्गिएणसवकालेण पदति न दोसो, अहया परतिय अहरत्तियेऽगहिए दोणि अहा अहरत्तियपाभाइयगहिएसु दोण्णि अहवा वेरत्तियपाभाइ एमु गहिपस, जदा एको तदा अण्णतर गेण्हइ । कालचउककारणा इमे कालचउके गहण उस्सग्गविही चेव, अहवा पाओसिए गहिए उपहए महरत पेनु सम्झाय फरेंति, पाभाइओ दिवसहा घेतयो चे, एव कालचउक्क दिह, अणुबहए पाओसिए सुपडिय ग्गिए सपरा पदति, अहरतिएणयि रत्तिय पदति, येरत्तिएणनि अणुबहएण सुपडियग्गिएण पाभाइय असुद्धे उद्दिष्ट दिवस भोषि पदतिफाउपउका भागहणकारणा इमे-पाउसिय न मिण्हति भसिवादिकारणओन सुज्झति वा, अडरत्तिय नगिण्हति ful my fry गीत प्रप भाविक या गृहीते प्रय, दा कय !, अच्यते प्रादोपिकार्धरात्रिकयोगृहीतयो शेषयोरगृहीतयो R, Min wifenागीयाही प प प्रादापिकप्राभानिकपोरगृहीत पोद्धा भत्रापि क पे प्रादापिकणानुपहतनेयोपयोगत सुन Farian RTI निन, अपरा पनि भत्रिगृहीत हा भयरा मर्धरातिकमाभातिकयोहीतयोद्री अथवा वरात्रिकमाभातिकयोही एम्मान हातानीमानि-नासरमाण सरसगविधिरेव अथवा प्रादोपिके गृहीते उपहतेऽर्धराजगृहीवा स्वाध्याय TH FEAtram मम्म पर, पर भाउगुफ (ए, भनुपहते प्रादोषिक सुप्रति जागरिते सर्वा रात्रि पठन्ति, अर्धरात्रिकणापि वैरात्रिके 143 srivarमरना मुमतिमागास प्रामाणिक काल शुरु गदिष्ट दिवसतोऽपि पठति । कार चतुम्मऽग्रहणकारणानीमानि-प्रादोपिक न Priy Mirriganमत हुमति था, राधिक म रम्सि - - भवति, एक्कमि अगहिए इत्यर्थ , वितिए हाणिपदे कए दुग भवति, द्वयोरग्रहणत इत्यर्थ , एवममायाविणो तिन्नि पा अगिण्हतस्त एको भवति, अहचा मायाविमुक्तस्य कारणे एकमपि कालमहतो न दोष , प्रायश्चित्त न भवतीति गाथार्थ ॥ १३९४ ॥ कह पुण कालचउक्क ', उच्यते- फिडियमि अहरत्ते काल धित्तु सुवति जागरिया । ताहे गुरू गुणती चउत्धि सव्वे गुरू सुअइ ॥ १३९५ ॥ व्याख्या-पादोसिय काल घेत्तु सधे सुत्तपोरिसि काउ पुन्नपोरिसीए सुत्तपाढी सुवति, अत्यचिंतया उफालियपादिणो य जागरति, जार अड्डरत्तो, ततो फिडिए अहुरत्ते काल घत्तु जागरिया सुयति, ताहे गुरू उठेत्ता गुणेंति, जाय परिमो पत्तो, चरिमजामे सचे उद्वित्ता वेरत्तिय घेत्तु सन्झाय करेंति, ताहे गुरू सुवति । पत्ते पाभाइयकाले जो पाभाइय काल घेच्छिहिति सो कालस्स पडिकमिउ पाभाइयकाल गेण्हइ, सेसा कालवेलाए पाभाइयकालस्स पडिफमति, ततो गावरसय करेंति, एव चउरो काला भवति ॥ १३९५ ॥ तिण्णि कह ?, उच्यते, पाभाइए अगहिए सेसा तिन्नि, अहवा- गहियमि अवरत्ते वेरत्तिय अगहिण भवइ तिन्नि । वेरत्तिय अहरते अइ उवओगा भवे दुण्णि ॥ १३९६ ॥ १ भवति, एकसिमगृहीते । द्वितीयसिन हानिपदे कृते द्विक भवति एवममायाविनस्त्रीन् पाऽगृहत एको भवति भयया कप पुनः कामपनुक।। | प्रादोपिक काल गृहीवा सर्व सूत्रपौरुषी कृत्वा पूर्णाया पौरुप्या सूत्रपाठिन स्पन्ति अपचिन्तका उरकाठिकपाठका जागरन्ति पावरात्र , car (स्फिटितेऽधराने काल गृहीत्वा जागरिता स्वपति सदा गुरच उत्थाय गुणयन्ति यावचरम प्राप्त , घरमे यामे सब रयाय घरानिक गृहीत्या सापाप | कुर्वन्ति, तदा गुरव स्वपन्ति, प्राक्षे प्राभातिककाले य प्राभातिक काल महीप्यति स काल प्रतिक्रम्य प्राभातिकमाल गृहाति, दपा कालदेखापा प्रामा |तिककालस्य प्रतिशाम्यत्ति, तत आवश्यक कुति, एव चावार काला भवन्ति अय कय ?, उच्यते, माभातिके गृहीत शेवामय , भयवा- गिहा, तथावि उसहिओ निसण्णो वा, नवर पडियरगोवि अतो ठिओ चेर पडियरइ, एस पाभाइए गच्छुवग्गहहा अपवायविही, सेसा काला ठाणासति न घेत्तषा, आइण्णतो वा जाणियध ॥ १३९२ ॥ कस्स कालस्स क दिसमभि मुहेहिं टायमिति भाप्यते- पाओसि अहरसे उत्सरदिसि पुष्व पेहण काल । वेरत्तियमि भयणा पुन्वदिसा पच्छिमे काले ॥ १३९३ ॥ व्याख्या-पाओसिए अहुरत्तिए नियमा उत्तराभिमुहो ठाइ, 'चरत्तिए भयण'त्ति इच्छा उत्तराभिमुहो पुषाभिमुहो वा, पामाइए नियमा पुपामुहो ।। १३९३ ॥ इयाणि कालग्गहणपरिमाण भण्णइ- फारचया उफोसण्ण जहन्न तिय तु योद्धव्य । पीयपएण तु दुग मायामयविप्पमुक्काण ।। १३९४ ।। च्याल्या-उस्सग्गे फोसेण चत्तारि काला घेप्पति, उस्सगे चेव जहण्णेण तिगं भवति, "बितियपए'त्ति अववाओ, तेण काठदुग भपति, अमायाविना कारणे अगृह्यमाणस्येत्यर्थ , अहवा उकोसेण चउक्क भवति, जहण्णेण हाणिपदे तिग . मावि, साम्यवस्मिता पायो घा, नवरं प्रतिघरकोऽपि भन्त स्थित एक प्रतिचरति, एप प्राभातिके गोपग्रहार्थायापवादविधि ,शेपा काला सान-मदिन प्रीपा, भाषरगाता पा ज्ञातम्प कमिन् काले कां दिशमाभिमुख स्थातव्यमिति । प्रादोषिके अर्धरात्रिके नियमादुत्तरो मुखस्तिष्ठति, बास माननि इसाराभिमुघ्र पूर्वाभिमुनो पा, प्राभातिके नियमाद पूर्वा मुस । इदानी कालग्रहणपरिमाण भण्यते-उत्सग उस्कृष्टतच वार मा पन्त, सर्गम अपम्पन विभपति, द्वितीयपदमिति भपवाद , तेन कालद्विक भवति । अथवोत्कृष्टतचनुष्क भवति, जप येन हानिपदे त्रिक व्याख्या-जत्थ ठिओ वासाकाले तिन्निवि दिसा पेक्खइ तत्थ ठिओ पाभाइय काल गेण्हइ, सेसेसु तिमुवि कारेगु वासासु (उडुबद्धे सधेसु)जस्थठिओ चउरोवि दिसाभागे पेच्छइ तत्थ ठिओऽविगेण्हइ ॥१३९० ॥ 'उडुबद्धे तारगा तिमि अस्य व्यारया- तिम तिनि तारगाओ उडमि पाभातिए अदिद्वेऽवि । वासासु [य] तारगाओ चउरो छन्ने निविठोऽपि ॥१३९१॥ व्याख्या-तिसु कालेसु पाओसिए अहरत्तिए वेरत्तिए, जति तिन्नि ताराओ जहण्णेण पेच्छंति तो गिण्हति, उडुपद्धे चेव अन्भादिसथडे जइवि एकपि तार न पिच्छति तहावि पाभाइय काल गेण्हति, वासाकाले पुण चउरोपि काला अन्भाइसथडे तारासु अदीसतासुवि गेण्हति ॥ १३९१ ॥ 'छन्ने निविट्ठो'त्ति अस्य व्यारया- ठाणासइ पिदृसु अगिण्ड चिहोवि पच्छिम काल । पडियरह यहि एको एको [च] अतहिओ गिरे ॥१३९२॥ व्याख्या-जदिवि वसहिस्स बाहि कालग्गाहिस्स ठाओ नत्थि ताहे अतो छपणे उद्धष्ठिभो गेति, अह उद्धष्ट्रियस्सपि अतो ठाओ नत्थि ताहे छण्णे चेव निविठ्ठो गिण्हइ, बाहिडिओवि एको पडियरइ, वासनिंदुसु पडतीसु नियमा अतोठिओ १ यत्र स्थितो यारानकाले तिस्रोऽपि दिश प्रेक्षते तय स्थित प्राभातिक काल गृहाति, शेपषु विष्वपि कालपु वर्षासु या स्थितमारो किसीपमा गान् प्रेक्षते तन स्थितोऽपि गृझाति । ऋतुबद्धे तारकाखिन । मिषु कालेषु प्रादोपिके भधरात्रिके वरानिक यदि विप्रसारका जप येन प्रक्षत तवा गृहीपाय, मतुबद्ध एव अमाद्याच्छादिते यद्यपि एकामपि तारिकां न पश्यति तथापि प्राभातिक काम गृहति, पपाकाले पुनश्वरवारोशिफाला भभापाारित तारास्त्र दृश्यमानास्वपि गृहन्ति । छसे निविष्ट इति । यद्यपि वसतेहि कालमाहिण स्थान नास्ति तदाऽन्तमा अस्थितो गृहाति, भयोध्यस्थितस्याप्यम्त स्थान नास्ति तदा छल्ने एव निविष्टो गृह्णाति, यहि स्थितोऽप्येक प्रतिचरति, पोयिन्दुपु पतरसु नियमादन्त स्थितो पामोसि दरभर एवं मोतु सेसा सधे जुगव पट्टति, सेसेसु तिसु अद्धरत्त वेरत्तिय पाभाइए य सम वा विसम वा पहति ॥ १५८७ ॥ किं चान्यत्- दियमाउत्ताण हणति कणगा उ तिनि उक्कोस । वासासु य तिन्नि दिसा उउपद्धे तारगा तिन्नि ॥ १३८८ ॥ व्याख्या-मुहू इदियउवओगउपउत्तेहि सपकाला पडिजागरियघा-घेत्तया, कणगेसु कालसखाकओ विसेसो भण्णइ- तिणि गिम्हे उघहणतित्ति, तेण उक्कोस भण्णइ,चिरेण उपघाउत्ति, तेण सत्त(तिण्णि)जहण्ण सेस मज्झिम, अस्य व्यारया- कणगा हणति काल ति पर सत्तेव गिनि सिसिरवासे ।उका उ सरेहागा रेहारहितो भवे कणओ॥ १३८९ ॥ भ्यार पा-कणगा गिम्हे तिप्ति सिसिरे पच यासासु सत्त उवहणति, उक्का पुणेगावि, अय चासि विसेसो-कणगो मण्हरहो पगासरहिमो य, उफा महतरेहा पकासकारिणीय, अहा रेहारहिओ पिप्फुलिगो पभाकरो उक्का चेव ॥१३८९॥ 'पासामु तिणि दिसा' अस्य व्याख्या- पासासु य निजि दिसा एवति पाभाइयमि कालमि।सेसेसु तीसु चउरो उडुमि चउरो चउदिसिपि ।। १३९० ॥ माहाकिम मुरुगादा सई युगपत् प्रस्थापपम्ति, पोपेषु विपु भवरात्रि के पैरात्रिके प्राभातिके घ सम वा वियुक्ता वा प्रस्थापयन्ति । मारपोसागरपुर सोमा तिनागरितम्या-महीपा, कनकविषये कालकृत सख्याविशेपो भण्यते-ग्रयो प्रीष्म उपन्न तीति तेनोस्कृष्ट भण्यते FEATISH, हर सप्त बसम्मत दोप मापम । कनका प्रीप्मे प्रय शिशिरे पर वर्षा सप्तोपानन्ति वका पुनरेकापि भय चानयोर्विशेष कनक कारण Euram, मा मासा सामरिगी प, भपया रेसारहितो विरफुलित प्रभाकर उस्लेव । वर्षासु तिम्रो दिया दंडधरो पुच्छइ अण्णो वा, तेवि सच्च(घ)कहेंति, जति सधेहिवि भणिय-न किचि सुय दिया, तो सुद्धे करेंति सम्झाय । अह एगेणवि किचि विज्जुमादि फुड दिह गजियादि वा सुय तो असुद्धे न करेंतित्ति गाधार्थः ॥ १३८५ ॥ अह सफिय- इक्कस्स दोण्ह व सकियमि कीरइ न कीरती तिण्ड । सगणमि सकिए परगण तु गतु न पुच्छति ॥ १३८६ ।। व्याख्या-जदि एगेण सदिद्ध-दिड सुय वा, तो कीरइ सज्झाओ, दोण्हवि सदिद्धे कीरति, तिण्ह विजुमादि एग- | सदेहे ण कीरइ सज्झाओ, तिण्ह अण्णाण्णसदेहे कीरइ, सगणमि सकिए परवयणाओऽसज्झाओ न कीरइ । खेत्तविभागण तेसि चे असल्झाइयसभवो ॥ १३८६ ॥ ज एत्थ णाणत्त तमह वोच्छ समासेण'ति-अस्यार्थ कालचउक्के णाणत्तग तु पाओसियमि सब्वेवि । समय पट्टवयती सेसेसु सम च विसम था ॥ १३८७ ॥ व्याख्या --एय सब पाओसियकाले भणिय, इयाणि चउसु कालेसु किचि सामण्ण किंचि विससिय भणामि . १ दण्डधर पृच्छति भन्यो वा, तेऽपि सत्य कथयन्ति, यदि सर्वरपिभणित-न किचित् धुत था, तदा शुद्ध कुयन्ति स्वाध्याय भयकेनापि विधिनिपुरा स्फुट दृष्ट गजितादि वा श्रुत तदाशुद्ध न कुचन्ति । अय शक्ति-योकेन सदिग्ध-दष्ट श्रुत वा सहि कियते स्वाध्याय योरपि सदेहे किपत, प्रयाग | विद्युदादिके एक (समान) सदेहे न क्रियते स्वाध्यायः, प्रयाणाम या यसदेहे क्रियते, स्वगणे शहिते परवचनात् मस्तापायो न बियते प्रयविमागेन सपाम वास्वाभ्यायिकसभव । यदन्न नानात्व तदह वक्ष्ये समासेनेति । एतत् सव प्रादोषिककाले भणित, इदानी चतुष्पपि कालेपु किषि सामाम्प सिरिन् विशेपित भणामि- । मेतकाई उस्सर्ग करेंति, उस्सारिएऽवि पंचमगलय कहुति, ताहे वदण दाउ निवेएति-सुद्धो पाओसिओ कालोत्ति, ताहे -रधरं मोतु सेसा सधे जुगव पटवंति, किं कारणम् ?, उच्यते, पुवुत्त ज मरुगदिट्टतोत्ति ॥ १३८३ ॥ समिहियाण वरारो पट्टविय पमादि णो दण् काल । बाहि ठिए पडियरए विसई ताएऽवि धरो॥ १३८४ ॥ व्याख्या-चढो घंटगो विभागो एगह, आरिओ आगारिओ सारिओ वा एगह, वडेण आरिओ वडारो, जहा सो पहारो समिहियाण मरुगाण लन्भइ न परोक्खस्स तहा देसकहादिपमादिस्स पच्छा काल न देंति, 'दारे ति अस्य 5 व्याख्या 'पाहि ठिए' पच्छदं फठ ॥ १३८४ ॥ सहिवि पच्छद्ध अस्य व्याख्या- पठविप पदिए पा ताई पुच्छति किं सुप ? भते ! । तेचि य कहेति सव्य ज जेण सुय व दिड वा ॥ १३८५ ।। ज्याल्या-दटधरेण पद्दपिए पदिए, एव सपेहि वि पहविए पदिए पुच्छा भवइ-अजो ! केण कि दिह सुय वा - १ माप्रारमुरस पुरन्ति, समारितऽपि पसमय पन्ति, ततो पावन दावा निवेदयत -प्रादोपिक काल शुद्ध इति, तदा दण्डधर मुक्तवा सर पुगपर साम्पाप मसापपति, 16 कारण !, उच्यत, पूर्वमुक परमात् महकरप्टान्त हात । बाटो वण्टको विभाग एकार्था , भारिक भागारिक माति पापा । पारमारिको पारा, पपास पाटार समिहितमालम्पते न परोक्षेण, तथा दशादिवि कथाप्रमादवत पश्चात् काल न ददति । द्वार पिस पाला-पामस्थितः पमा, एRI सर्परपि पमा । दाटघरेण प्रस्थापित वांदते, एव सर्वैरपि प्रस्थापिते वदिते पृछा भवति-आर्य । केनचित् भिरपा, आसज न करेइ । कालभूमीउ गुरुसमीव पठपियस्स(पहियस्स) जइ अतरेण साणमजाराई छिंदति, सेसपदा पुपमणिया, एएसु ससु कालबधो भवति ॥१॥ गोणाइ फालभूमीइ हुन संसप्पगा प हिज्जा। कविहसिअ विजुयमी गजिय उकाइ कालयहो ॥२॥ (प्र. सिद्ध०)॥ व्याख्या-पढमयाए आपुच्छित्ता गुरू कालभूमि गओ, जइ कालभूमिए गोण निसन्न ससप्पगादि पा सहि(हि)यादि पच्छेज तो नियत्तए, जइ काल पडिलेहतस्स गिण्हतस्स वा निवेयणाए या गच्छतस्स कविहसियादि, तेहिं कालवहो भवति, कविहसिय नाम आगासे विकृत मुख वानरसरिस हास करेजा । सेसा पया गतार्था इति गाथार्थ ॥२॥ कालग्गाही णियाघातेण गुरुसमीवमागतो- हरियावहिया हत्थतरेऽवि मगल निवेयणा दारे । सव्वेहि वि पट्टपिए पच्छा फरण अकरण था ॥ १३८३ ।। व्याख्या-जदिवि गुरुस्स हत्थतरमेत्ते कालो गहिओ तहावि कालपवैयणाए इरियावहिया पडिफमियया, पपुस्सास -भाशय्य न करोति फालमहणभूमे प्रस्थितस्य पुरसमीप यअन्तरा श्वमाजारादि छि दति, शेपाणि पदानि पूर्व भणिवानि, पते खपुकाबो भवति । प्रथमतया भाप छ्य गुरु काठभूमि गत यदि कालभूमी गां निपग्ण ससर्पकादि या स्थिता()दि पश्येत् सर्ट निरचन, पहिगा प्रतिलिचतो गृहत निवेदने धा गच्छत कपिहसितादि, ते कालवधो भवति, कपिहसिन नामाकाशे पानरसय विकृत मुख हास कुर्याद, पाशि पदानि गतानि । कालमाही गुरुसमीपे निम्याघातेनागत । यद्यपि गुरोहस्तान्तरमान कालो गृहीतखयापि कासमवेदने श्योपपिकी प्रतिक्रान्तम्पा, पसोडास- मेसका सस्सर्ग करेंति, उस्सारिएऽवि पंचमगलय कहति, ताहे वदण दाउ निवेएति-सुद्धो पाओसिओ कालोत्ति, ताहे -रधर मोतु सेसा सबे सुगव पवेति, किं कारणम् ?, उच्यते, पुवुत्त ज मरुगदिद्वतोत्ति ।। १३८३ ॥ । समिहियाण बहारो पविय पमादि णो दण् काल । बाहि ठिए पडियरए विसई ताएऽवि दडधरो॥ १३८४ ॥ भ्याख्या-बडो घंटगो विभागो एगह, आरिओ आगारिओ सारिओ वा एगह, वडेण आरिओ बडारो, जहा सो पहारो सनिहियाण मरुगाण लम्भइ न परोक्खस्स तहा देसकहादिपमादिस्स पच्छा काल न देंति, 'दारे ति अस्य २ व्यारया 'पादि ठिए' पच्छदं पठ ॥ १३८४ ॥ सपेहिवि पच्छद्ध अस्य ब्यारया- पठषिय पदिए पा ताहे पुच्छति कि सुप ? भते ! । तेवि य कहेति सव्य ज जेण सुय व दिड वा ॥ १३८५ ॥ भ्याल्या-दउधरण पविए पदिए, एव सपेहि यि पहविए चदिए पुच्छा भवइ-अजो । केण कि दिह सुय या ० माप्रसामुग्म पुरन्ति, समारिस:रि परामर पन्ति, सतो व इन दावा निवेदयत -आदोपिक काल शुद्ध इति तदा दण्डधर मुक्तवा HI: सर पुगर साम्माप प्रसारपम्ति, कारण, उच्यत, पूर्वमुक यस्मात् महकदष्टान्त इति । बाटो चण्टको विभाग एकाथा आरिक भागारिक antern पुगी । पारमारिको मारा, पपास पाटार समितिमहाँसम्पते न परोक्षण, तथा दशादिविजयाप्रमादवत पश्चात् काल न ददति । द्वार पिस पाला-बामस्थित पमा, VRI सपिपमा । दण्यरेण प्रस्थारिते परिदते एव सवरपि प्रस्थापिते वन्दिते पृ छा भवति-आर्य । केनचित् सिधुना, विदू छीए[य] परिणय सगणे वा सकिए भवे तिण्ड । भासत मूढ सकिय इदियविस य अमणुणे ॥१३८०॥ व्याख्या-गेहतस्स अगेजइ उदगविदू पडेजा, अहया अगे पासओ वा रुधिरविदू, अप्पणा परेण वा जदि छाय, अज्झयण वा करेंतस्स जइ अन्नओ भावो परिणओ, अनुपयुक्त इत्यर्थ , 'सगणे'त्ति सगच्छे तिण्ह साहूण गजिए सका, एव विजुच्छीयाइसुवि, ॥ १३८० ॥ 'भासत' पच्छद्धस्स पूर्वन्यस्तस्य वा विभासा- मूढो व दिसिज्झयणे भासतोयावि गिण्हति न सुज्झे । अन्न च दिसज्झयणे सकतोऽनिदृषिसए वा ॥१३८१॥ व्याख्या-दिसामोहो से जाओ अहवा मूढो दिस पडुच्च अज्झयण वा, कह !, उच्यते, पढमे उत्तरारत्तण ठायय सो पुण पुवहुत्तो ठायति, अज्झयणेसुवि पढम चतुवीसधओ सो पुण मूढत्तणओ दुमपुफिय सामण्णपुपय पहति । फुडमेव वजणाभिलारेण भासतोवा कहति, वुडबुडेतो वा गिण्हइ, एवन सुज्झति, 'सकतो'त्ति पुध उत्तराहुत्तण ठातियप, ततो पुबहुत्तेण ठातव, सो पुण उत्तराउ अवराहुत्तो ठायति, अज्झयणेसु वि घउनीसत्ययाउ अन्न घेर सुनियायारगादि १ गृङ्गतोऽङ्गे यादकबिदु पतेत् अथवा पार्श्वयोर्वा रधिरपि दु, भारमना परेण या यदि धुन, मध्ययन या कपनो ययम्यतो भाव परिणत , स्वगच्छे ग्रयाणां साधूनां गर्जिते गया, एवं विद्युत्थुतादिवपि भापमाण-पश्वार्धस्स विभाषा । दिमाहमस्य जातोयस मnि | प्रतीत्याध्ययन वा, कथ ?, उच्यते प्रथममुत्तरो मुसन स्थात य स पुन पूर्वो मुसम्तिष्ठति भध्ययनेप्वपि प्रथम घनार्यशतिमा पुनमूतस्यान् दुमा दिपक श्रामण्यपूर्वक वा कथयति । स्फुटमेव व्यअनाभिलापेन भापमाणो घा कथयति महमूदायमाना पा गृहाति एय म शुमति प्रहमान इति पर 15 मत्तरोन्मुखेन स्थात य तत पू; मुखेन स्थातम्य स पुनरुत्तरस्या अपरो मुखतिष्ठति, मध्ययनेष्वपि धनुर्विंशतिस्सवादन्यदय पुछाचारादि- - - अनापर्ण संकमा, अहया सका कि अमुगिए दिसाए ठिओ ण वत्ति, अज्झयणेचि कि कड्डिय णवित्ति । 'इदिय विसए य अमणुण्णेत्ति अणिटो पत्तो, जहा सोइदिएण रइय बतरेण या अट्टहास कय, रूबे विभीसिगादि विकृतरूप टे, गंधे कलेवरादिगन्धो रसस्तत्रव स्पर्शाऽग्निज्वालादि, अहवा इहेसु राग गच्छइ, अणिढेसु इदियविसएसु दोसन्ति । गापाः ॥ १३८१ ॥ एयमादिउयपायवजिय काल घेत्तु कालनिवेयणाए गुरुसमीव गच्छतस्स इम भण्णइ- जो गमतमि वि आगच्छतमि रोह सो चेव । ज एत्य णाणत्त तमह वोच्छ समासेण ॥ १३८२ ॥ व्याख्या-एसा भहयाकया गाहा-तीसे अतिदेसे फएवि सिद्धसेणखमासमणो पुबद्धभणिय अतिदेस पक्सागह- निसीहिआ आसन अफरणे सलिय पडिय वाघाए। अपमनिय भीए या छी छिन्ने च कालवहो ॥ १॥ (प्र० सिद्ध०) ॥ म्याल्या-जदि णितो आवस्सिय न करेइ, पयिसतो निसीहिय करेइ अहवा करणमिति (आसज्ज अकरणे इति ) न सम्पति, तम्मिगुरुसा दिशि स्थितो नपति भध्ययनेऽपि किं कृष्ट नवेति, इन्द्रियविषयश्चामनोज्ञ इत्यनिष्ट प्राप्त यथा प्रोमियम लिमोन पास ह स विभीपिकादि विकृत रूप रष्ट गधे करेवादिगध । अथवेष्टेषु राग गच्छति अनिष्टविन्द्रियविषयेषु TARI एमापुरवि गृहीरा कामिदनाप गुरुसमीप गप्ठत इद भग्यते । पपा भद्रबाहुकृता गाया एतस्यां अतिदेो कृतेऽपि सिद्धसेन नाम TINE पारपानपति । परिनिगान्त भापरिपकी न कुर्वन्ति मविशन्तो नपेधिकी (न) कुवन्ति अथवाऽऽशय्यमकरणे बिदू छीरा [य] परिणय सगणे वा सकिए भवे तिण्ट । भासत मूढ सकिय इदियविसरा य अमणुष्णे ॥१३८०॥ व्याख्या-गेहतस्स अगे जइ उदगनिदू पडेजा, अहया अगे पासओ वा रधिरविदू, अप्पणा परेण वा जदि छोय, अज्झयण वा करेंतस्स जइ अन्नओ भावो परिणओ, अनुपयुक्त इत्यर्थ , 'सगणे'त्ति सगच्छ तिण्ह साहण गजिए सका, एव विजुच्छीयाइसुवि, ॥ १३८० ॥ 'भासत' पच्छद्धस्स पूर्वन्यस्तस्य वा विभासा- मूढोष दिसिज्झयणे भासतोयाचि गिण्हति न सुज्झे।अन्न च दिसज्झयणे सकतोऽनिविसए चा ॥१३८१ ॥ व्याख्या-दिसामोहो से जाओ अहवा मूढो दिस पडुच्च अज्झयण वा, कह ?, उच्यते, पढमे उत्तरात्तण गयय सो पुण पुवहुत्तो ठायति, अज्झयणेसुवि पढम चतुवीसत्थओ सो पुण मूढत्तणओ दुमपुफिय सामण्णपुषय पहुति । फुडमेव वजणाभिलारेण भासतो या कहति, वुडबुडेतो वा गिण्हइ, एव न सुज्झति, ‘सकतो'त्ति पुय उत्तराहुत्तण ठातियप, ततो पुबहुत्तेण ठातघ, सो पुण उत्तराउ अवराहुत्तो ठायति, अज्झयणेसु वि चउचीसत्ययाउ अन्न घेत्र सुडियायारगादि , गृह्मतोऽङ्गे यादकबिदु पतेत् अथवाऽङ्गे पार्श्वयोवा रधिरवि दु, भारमना परेण चा याद भुत मध्यपन पा करतो पपम्पसो भाषा परिणत , स्वगच्छे प्रयाणा साधूना गर्जिते शङ्का, एव विद्युक्षुतादिप्वपि भापमाण-पश्चार्धस्य विमापा । सिमासस्य जातोऽया गृहो यि प्रतीत्याध्ययन वा, कध ?, उन्यते, प्रथममुत्तरो मुखन स्थात य स पुन पूर्वो मुखमिति भध्ययनेष्वपि प्रथम चावतिनय स पुनमूगायात् मुमपु | दिपक श्रामण्यपूर्वक वा कथयति । स्फुटमेव न्यजनाभिलापेन भापमाणो वा कथयति, गृहहायमानो वा गृह्णाति एवं न शुपति, मान इति पूर मुत्तरो मुखेन स्थात य तत पूर्वो मुसन स्थात य स पुनरचरस्सा अपरो मुखस्तिष्ठति, भध्ययनेमपि धनुर्विशतिसादन्यदव धुशहापारादि- - मिसीहिया नमुमारे काउस्सग्गे य पचमगलए । किरकम्म च करिता पीओ काल तु पडियरई ॥१३७८ ॥ पाल्पा-पविसतो तिणि निसीहियाओ करेइ नमोखमासमणाण च नमुकार करेइ, इरियावहियाए पचउस्सासको लिय उत्सर्ग करेइ, उस्सारिए नमोअरहताणे पचमगलं चेव कहइ, ताहे 'कितिकम्मति यारसावत्त वदण देइ, भणइ य-संदिसह पाठसिय काट गेण्हामो, गुरुवयण गेण्हहत्ति, एव जाव कालग्गाही सदिसावेत्ता आगच्छद ताव वितिओ दररो सो काल पटियरह, गाथार्थः ॥ १३७८ ॥ पुणो पुपुत्रेण विहिणा निग्गओ कालग्गाही- पोवावसेसिया समाए ठाति उत्सराहतो। चउचीसगदुमपुस्फियपुध्वगमेकेकि अ दिसाए ॥१३७९ ॥ व्याख्या 'सचराष्टुत्तो' उच्चरामुख दधारीपि पामपासे ऋतिरियडधारी पुवाभिमुहो ठाति, कालगहणनिमित्त च अस्सासकालिय फाउस्सर्ग करेइ, अण्णे पचुस्सासिय करेइ, उस्सारिते चउवीसत्थय दुमपुफिय सामण्णपुव च, एते विग्णि मक्सलिए अणुपेहेचा पच्छा पुपाए पते चेव अणुपेहेति, एव दक्खिणाए अवराए इति गाथार्थ ॥१३७९ ॥ गेण्हतस्स इमे सयपापा जाणियपा- मन विमो भनिती मोति क्षमाधमम ममस्करोति ईयपपिक्या पोटासकालिकमुस्सगै करोति, उत्सारिते नमोऽहंद्ध (कथयित्वा) नाम्मर पकिराविरहिणायध पम्पम शाति, भणति प-सदिशत भादोपिक काल गृहामि गुरुवचन गृहाणेति, एव पावत् कालपाही मगि हादियोपोरस का प्रतिभाति, धुन पूर्वाक्कन विधिना निगत कालमाही । दण्डधार्यपि वामपार्भ त्रुतिर्यगूदण्डधारी पूवाभि मुख fars, अम्मानिमिहमरोमासमाटिक पोरसग करोति भये (भगन्त्रि)-पसोवासिक कोति उसारिने चदविंशतितब हुमपुष्पिका पापमान श्रीपासस्वाम्पमा पभात् पूरस्पामवान्पेपानुप्रेक्षते एवं दक्षिणस्यामपरसां । गृहत इमे उपघाता ज्ञानग्या - - कालवेल तुलति, अहवा तिसु उत्तरादियासु सझाए गिण्हति 'चरिमति अवराए अवगयसझाएयि गेहति तहायिन दोसोत्ति गाथार्थ ॥ १३७६ ॥ सो कालग्गाही वेल तुलेत्ता कालभूमीओ सदिसावणनिमित्त गुरुपायमूल गच्छति । तत्थेमा विही- आउत्तपुब्वभणियअणपुच्छा खलियपडियवाघाओ।भासत मूढसकिय इदियविसपतु अमणुपणे ॥ १३७७ ॥ व्याख्या-जहा निग्गच्छमाणो आउत्तो निग्गतो तहा पविसतोवि आउत्तो पविसति, पुपनिग्गो घेय जइ अणा पुच्छाए काल गेहति, पविसतोवि जइ खलइ पडइ जम्हा एत्थवि कालुघ उग्घाओ, अहवा पाउति लेहुइगालादिणा। 'भासत मूढसकिय इदियविसए अमणुण्णे' इत्यादि पच्छद्ध सान्यासिकमुपरि वक्ष्यमाण । अहया इत्यपि इमो अत्यो भाणिषधो-चदण देतो अन्न भासतो देइ वदणदुग अवओगेण उ न ददाति किरियासु वा मूढो आवत्तादीस या सका फया न कयत्ति वदण देतस्स इदियविसओ वा अमणुण्णमागओ ॥ १३७७ ॥ १ कालवेला तोळयत , भयवोत्तरादिपु तिसषु सभ्यायो गृहन्ति घरमामिति अपरस्सामपगतसम्पायामपि गृहन्ति, तथापि म दोप इति । स बार माही धेला तोलयित्वा कालभूमिसदिशननिमित्त गुरुपादमूले गम्मति, सत्राय विधिः पया निर्गमायुको निगवस्खया प्रविशपि भापुतः प्रविशति, पूर्वनिगत | एव यवनाच्छय काल गृहाति प्रविशनपि यदि स्वलति पति पमानापि काल इवोद्घात , भयवा पात इति पसारादिना, भाषमाणयादि, यामा- | प्ययमों भणितम्या-बदन दददू भयत् मापमाणो ददाति पदनदिकमुपयोगेन न ददाति क्रियासु या मूह भार दिपु पाप माया पति पदन ददतोऽमनोशो पेदियविषय मागत ।
मिसीहिया नमुकारे काउस्साणे य पचमगलए । किहकम्म च करिता पीओ काल तु पडियरई ॥१३७८ ॥ माल्या पविसतो तिणि निसीहियाओ करे नमोसमासमणाण च नमुक्कार करेइ, इरियावहियाए पथउस्सासको लिय उस्सगे करेह, उस्सारिए नमोअरहताणं पचमगलं व कहइ, ताहे 'कितिकम्मति पारसांवत्त वदण देइ, भगइ य-संदिसह पाउसिय कालं गेण्हामो, गुरुवयण गेण्हहत्ति, एव जाव कालग्गाही सदिसावेत्ता आगच्छद ताव वितिओ दररो सो काठ पटियरइ, गाथार्थः ॥ १३७८ ॥ पुणो पुषुचेण विहिणा निग्गओ कालग्गाही- पोवावससिपाए संसाए ठाति उत्तराहसो। चउदीसगदुमपुफियपुच्वगमेकेकि अ दिसाए ॥ १३७९ ।। व्याख्या-'सचराहुत्तो' उघरामुख दहधारीघि घामपासे ऋतिरियडधारी पुराभिमुहो ठगति, कालगहणनिमित्त प अहस्साघकालिय काउस्सर्ग करेइ, अण्णे पचुस्सासिय कोइ, उस्सारिते चवीसत्यय दुमपुफिय सामण्णपुब च, एते विणि भक्सलिए अणुपेहेचा पच्छा पुपाए पते चेय अणुपेहेति, एव दक्खिणाए अवराप इति गाथार्थ ॥१३७९ ॥ गेहतस्स इमे उयपाया जाणियवा- म तिम्रो नेपाली मोति क्षमाममा ममसरोति वापविश्या पञ्चोग्यासकालिकमुम्सर्ग करोति, रसारिते नमोऽहंदय (कथयित्वा) पनामा विस्ताप इन ददाति, भणति च-सदिशत मादोपिक काल गृहामि, गुरुवचन गृहाणेति एवं यावत् कालमाही Alone airtee प्रतिपति, पुन पूजिन विधिना निगत कालाही । देण्यार्यपि वामपाः अनुतिर्यगूदण्डधारी पूवाभि मुष मिति, भनिरोमासहि पोसn iति, भये (भगन्ति )-पसा वासिक करोति उरसारिते पविशतिस्तव दुमपुष्पिका NITIES, सामवापनुहार पसाद पूरस्सामतान्येवानुप्रेक्षते एवं दक्षिणसामपरस्यां । गृहत इमे उपघाता ज्ञातम्या - - कालवेल तुलति, अहवा तिसु उत्तरादियासु सझाए गिण्हति 'चरिमति अवराए अवगयसझाएवि गेहति तहावि दोसोत्ति गाथार्थ ॥ १३७६ ॥ सो कालग्गाही वेल तुलेत्ता कालभूमीओ सदिसावणनिमित्त गुरुपायमूल गच्छति तत्थेमा विही- आउत्तपुच्चभणिय अणपुच्छा खलियपडियवाघाओ।भासत भूदसफियइदियविसएतु अमणुण्णे । १३७७ व्याख्या-जहा निग्गच्छमाणो आउत्तो निग्गतो तहा पविसतोवि आउत्तो पविसति, पुपनिग्गओ पेय जइ अणा पुच्छाए काल गेहति, पविसतोवि जइ खलइ पडइ जम्हा एत्थवि कालुघ उग्घाओ, अहवा पाउत्ति लेहुइगालादिणा 'भासत मूढसकिय इदियविसए अमणुण्णे' इत्यादि पच्छद्ध सान्यासिकमुपरि वक्ष्यमाण । अहवा इत्यपि इमो अन्धं भाणियषो-चदण देतो अन्न भासतो देइ वदणदुग अवओगेण उ न ददाति किरियासु वा मूढो आवत्तादीसपासका कया न कयत्ति वदणं देंतस्स इदियविसओ वा अमणुण्णमागओ ॥ १३७७ ॥ १ कालवेला तोलयत अथवोत्तरादिपु सिरपु सध्यायो गृहन्ति घरमामिति अपरस्यामपगतसम्पायामपि गृहन्ति सथापि म दोष विकास माही घेला सोळयित्वा कालभूमिसदिशननिमित्त गुरुपादमूले गच्छति सप्राय विधिः यथा निर्गच्छमायुक्तो निर्गवस्तथा प्रविशपि भायुक्तः प्रविशति, पूर्वनिराव | एव यवनाच्छय काल गृहाति प्रविशनपि यदि स्खलति पतति यस्मादनापि काल इवोद्घात भयवा घात इति लेटकारादिना, भापमाणेसादि, मधमाऽन्ना प्ययमों भणितम्या-बदन दददू भायद मापमाणो ददाति पदनद्विकमुपयोगेन , पदाति क्रियासु वा मूड भावादिषु पाहताम या रेवि वदन ददतोऽमनोज्ञो वैदियविषम भागत आघोसिए पहहिं सुयंमि सेसेसु निवडए दडो । अह त घहि न सुय दडिजइ गडओ ताहे ॥ १३७४ ॥ व्याख्या-जहा लोए गामादिंदडगेण आपोसिए वहहि सुए थेवेहि असुए गामादिठिइ अकरेंतस्स दडो भवति, बहूहि असुए गडस्स दडो भवति, तहा इहपि उयसहारेयघ।ततो दडधरे निग्गए कालग्गही उठेइत्ति गाथार्थ ॥१३७४॥ सो य इमेरिसो- पियधम्मो ढधम्मो सविग्गो चेव यजभीरू य । खेअण्णो य अभीरू काल पडिलेहए साह ॥ १३७५ ॥ व्याख्या-पियधम्मो दढधम्मो य, एत्य चउभगो, तत्थिमो पढमभगो, निच्च ससारभउधिग्गो सविग्गो, वज-पावं वस्स भीरू-जहा त न भवति तहा जयइ, एत्य कालविहीजाणगो खेदण्णो, सत्तवतो अभीरू । एरिसो साह कालपडि लेहओ, मतिजागरकच ग्राहकश्चेति गाधार्ध ॥ १३७५ ॥ ते य त वेल पडियरता इमेरिस काल तुळंति फालो सझा य तरा दोवि समप्पति जह सम चेव । तह त तुलेति काल चरिम च दिस असञ्झाए॥१३७६ ॥ व्याख्या-संझाए धरतीए कालग्गहणमाढत्त त कालग्गहण सञ्झाए य ज सेस एते दोवि सम जहा समप्पति तहा त १५पासार प्रामादिएण्डकनावापिने यहुभि श्रुते सोकरभुते प्रामादिस्थितिमर्वतो दण्दो भवति बहुभिरश्रुते गण्डकस्य दण्डो भवति तथे सप्युपमहापितम्प, सतो परे निति कालपायुविधति । स ध ईशा-प्रियधर्मा दृढधमा च भत्र चत्वारो भगा , संग्राय प्रथमो भङ्ग नित्य ससार नपादिम मरिन , पत्र-पार सम्मान भीर -पया तय भवति तथा यतते भर कालविधिनायक खेदज्ञ , सत्ववानभीरु , इदृश साधु कालप्रतिचरक ताच यो पता विपरन्तो इलाकार सोलपता, सपायो विद्यमानायो कालमहणमाइत, तत् कारग्रहणस यायाश्च यत् शेष एते द्वे भपि सम यथा समामुतस्वधा ता वा इदियविसओ ‘दिसत्ति दिसामोहो दिसाओ वा तारगाओ वा न दीसति चास वा पडइ, असञ्झाइय या जाय तो कालवहोत्ति गाथार्थ ॥ १३७१ ॥ कि च- जइ पुण गच्छताण छीय जोइ ततो नियत्तेति । निव्याघाए दोणि उ अच्छति दिसा निरिक्खता ॥ १३७२ ॥ व्याख्या-तेसि चेव गुरुसमीवा कालभूमी गच्छताण अतरे जइ छीत जोति वा फुसइ तो नियत्तति । एवमाइका रणेहि अवाहया ते दोवि निवाघाएण कालभूमी गया, सडासगादिविहीए पमजित्ता निसाना उद्धष्ठिया वा एपेको दो दिसाओ निरिक्खतो अच्छइत्ति गाथार्थ ॥ १३७२ ॥ कि च-तत्व कालभूमिए ठिया- सज्झायमचितता कणग दट्टण पडिनियत्तति । पत्ते य दडधारी मा बोल गटए उवमा ॥ १३७३ ।। व्याख्या-तत्थ सज्झाय (अ) करेंता अच्छन्ति, कालवेल च पडियरेइ, जइ गिम्हे तिण्णि सिसिर पच वासासु सत्त कणगा | रति (पडति) पेच्छेन्ज तहा पिनियत्तति, अह निवाघाएण पत्ता काल ग्गहणवेला ताहे जो दडधारी सो अतो पविसित्ता भणइ-बहुपडिपुण्णा कालवेला मा बोल करेह, एत्थ गडगोवमा पुषभणिया कज्जइत्ति गाथार्थ ॥ १३७३ ॥ १ वेद्रियविपयो दिगिति दिग्मोहो दिशो वा तारका वा न दृश्य ते वपो वा पतति अस्वाभ्यायिक या जात साह कायध । तपारर गुरमर्मापन | कालभूमि गच्छतोर तरा यदि क्षुत ज्योतिर्वा स्पृशति तदा निवर्तेते एवमादिकारणैर याहता ता द्वावपि निर्याघातेन कालभूाम गता सदाकादिविधिना प्रगम्य | निपण्णा अर्धस्थितो वा एकैको दे दिशे निरीक्षमाणतिष्ठति तय कालभूमी स्थितौ । तर स्वाध्याय कुछ ता तिटत काल या च प्रविधात यदि मीम | श्रीन् शिशिरे पञ्च वर्षासु सप्त कणकान् पश्येता पततखदा विनिवर्चते अथ निम्याघातेन प्राप्ता कालग्रहणयला तया यो दधर सोन्त प्रविश्य भगान- | बहुप्रातपूणा कालबेला मा बोल कुरत, अन गण्डकोपमा पूवभणिता क्रियते ।
आयोसिए बहहिं सुयमि सेसेसु निवडए दडो । अर त यहि न सुय दडिजइ गडओ ताहे ॥ १३७४ ।। व्याख्या-जहा लोए गामादिदडगेण आघोसिए बहूहि सुए थेयेहि असुए गामादिठिइ अकरेंतस्स दडो भवति, बहहि असुए गडस्स दडो भवति, तहा इहपि उवसहारेयषाततो दडधरे निग्गए कालग्गही उद्देइत्ति गाथार्थ ॥१३७४ ॥ सो य इमेरिसो- पिपधम्मो दधम्मो सविग्गो चेव वनभीरू य । खेअण्णो य अभीरू काल पडिलेहए साह ॥ १३७५ ॥ व्याख्या-पियधम्मो ददधम्मो य, एत्य घउभगो, तत्थिमो पढमभगो, निच्च ससारभउधिग्गो सविग्गो, वज-पावं तरस भीरू-जहा त न भवति तहा जयइ, एत्थ कालविहीजाणगो खेदण्णो, सत्तवतो अभीरू । एरिसो साहू कालपडि लेहमो, मतिजागरकश्च माहकश्चेति गाधार्थ ॥ १३७५ ॥ ते य त वेल पडियरता इमेरिस काल तुलेति फालो सझा य तरा दोवि समप्पति जह सम व तह त तुलेति काल चरिम च दिस असञ्झाए॥१३७६॥ व्याख्या-संझाए धरतीए कालग्गहणमादत्त त कालग्गहण सम्झाए य ज सेस एते दोवि सम जहा समप्पति तहा त १पाहा प्रामादिदग्टनाबापित यामि भुते सोकरभुते मामादिस्थितिमकुर्वनो दण्डो भवति बहुभिरश्रुते गानकस्य दण्डो भवति तथे पुरमहापितम्प, तो दाते कालप्रायसिष्ठति । स प इंश -प्रियधर्मा रत्धमा च अत्र चस्वारो भङ्गा तत्राय प्रथमो भग, नित्य ससार भपादन समिपत्र-पास बार भीरु -पया तम भपति तथा यतते, भनकाल विधिज्ञायक खेदज्ञ , स ववानभीरु इदृश साधु कालप्रतिवरक , तोच सो पता विपरम्नाइस कार मोसमता, सापापा विधमाना कालमहणमाइत, तत् कालग्रहण स भ्यायाश्च यत् शेष एते दे अपि सम यथा समामुतस्तथा ता आवासग तु काउं जिणोवइह गुरुवएसेण । तिण्णि-धुई पडिलेहा कालस्स इमा विहरी तत्व ।। १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहि गणहराण उवइह ततो परपरएण जाव अम्ह गुरूपएसेण आगय त काउ आवस्सय अण्णे तिपिण थुतीओ करिति, अहवा एगा एगसिलोगिया, वितिया बिसिलोइया ततिया [त] तियसिलोगिया, तसिं समत्तीए पाठप- डिलेहणविही कायवा ॥ १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव बुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्वो। वाघातो घघसालाऍ घट्टण सहकहण या॥१३६९ ।। व्याख्या-पुषद्ध कठ, पच्छद्धस्स व्यारया-जा अतिरित्ता वसही कप्पडिगसेविया य सा घघसाला, ताए अतिताण घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सडकणेण य वेलाइकमणदोसोत्ति । एवमादि ॥ १३६९ ॥ वाघाए तइओ सि दिज्जइ तस्सेव ते निवेएति । इयरे पुच्छति दुवे जोग कारस्स घेच्छामो ॥१३७० ॥ व्याख्या--तमि वाघातिमे दोण्णि जे कालपडियरगा ते निगच्छति, तेसि ततिओ उपन्झायादि दिजइ, ते फाल- , : जिनैर्गणधरेभ्य उपदिष्ट तत परम्परकेण यावदसाक गुरूपदर्शन भागत तत् कृत्वाऽऽयश्यक भन्ये तिन स्तुती कुर्वन्ति भपया एम एमोनिका द्वितीया द्विलोकिका तृतीया निश्ठोकिका, तासा समाप्ती कालप्रतिलेखनाविधि कर्त्तम्यः । तिष्ठा वापत् विधिरप, कालभेदखावाध्यते । पूर्वप कम, पश्चास्य व्याख्या-यातिरिका यसतिः काटिकासेविता च साघशाला तस्यां गम्छता पानपतमादिग्पांघातदोप , मावस्यनेन व काविस्मयोप इति, एवमादि । तस्मिन् म्याधातवति दी यो कामप्रतिधारको तो निर्गच्छत , तपोस्तृतीय उपाध्यायादियो, वी काल- गारिणो मापुच्छण सदिसावण कालपवेयण च सई तस्सेव करेंति, एत्थ गडगदिईतो न भवइ, इयरे उवउत्ता चिठति, सुरेकाले तत्थेव उवमायरस पवेति । ताहे दडधरो बाहिं कालपडिचरगो चिट्टइ, इयरे दुयगावि अतो पविसति, ताहे उपशायरस समीपे सबे जुगव पवेति, पच्छा एगो नीति दडधरो अतीति, तेण पट्टविए सज्झाय करेंति, ॥ १३७० ॥ निवापाए पछद्र अस्यार्थ:- जापुण्ण किरकम्मे आवासिय पहियरिय पाघाते । इदिय दिसा य तारा वासमसज्झाइयं चेव ।। १३७१ ।। व्याख्या-निवापाते दोनि जणा गुरु आपुच्छति काल घेच्छामो, गुरुणा अणुण्णाया 'कितिकम्मति वदण काउ दरग पतु उयत्ता आवासियमासज करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छति, अतरे य जइ पक्खलति पडति वा वस्थादि या विटग्गति कितिकम्मादि किंचि वितह करेंति ततो कालवापाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इदिएहि उवउत्ता पटियरति, 'दिस'चि जत्थ परोपि दिसा दीसति, उडुमि जइ तिन्नि तारा दीसति, जइ पुण न उवउत्ता अणिठो IRai आप्पासंदिरानामपदनानि सर राम एवं कुरुत , भय गण्डगाटा तो न भवति, इसरे उपयुकास्तिष्ठति शुद्ध काले तत्रोपाध्यायाय प्रस्ताव पनि निरन् तिति, इतरी शावपि भन्त प्रवित उदोपाध्यायस्य समीपे सर्वे युगपत् प्रस्थापयति पश्चादको निर्गति समागमत, सन मस्सास्ति माम्माय इति । निम्पाशत वा अनी गुरुमाटते काल महीध्याय , गुरुणाऽनुज्ञातो कातकर्मति व दन कृत्वा दण्डक मावारपु भारपणीमा पाइपम्वा प्रमावयन्ता प निगाटत , भन्तरा च यदि प्रस्खलत पततो वा घम्सालि वा विलगति कृतिकर्मादि वा affav पुलसराभर पापात , भय भूमिपतिवरमविधि, इद्रियेप्पयुको प्रतिचात , दित इति यन चतम्रोऽपि दिशो दृश्य ते, ऋतौ यदि मामल, परिवारयुध निer आवासग तु काउ जिणोवह गुरूवएसेण । तिण्णि-थुई पडिलेहा कालस्स इमा विही तत्व ॥ १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहि गणहराण उवइह ततो परपरएण जाव अम्ह गुरूपएसेण आगय त काउ आवस्सय अण्णे तिष्णि थुतीओ करिति, अहा एगा एगसिलोगिया, बितिया विसिलोइया ततिया [त] तियसिलोगिया, तेसिं समत्तीए कालप- डिलेहणविही कायवा ॥ १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव वुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्यो । वाघातो घघसालाएँ घट्टण सहकहण या ॥ १३६९ ॥ व्याख्या-पुबद्ध कठ, पच्छद्धस्स व्याख्या-जा अतिरित्ता वसही कप्पडिगसेविया य सा घघसाला, ताए अतिताण घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सहकहणेण य वेलाइकमणदोसोति । एवमादि ॥ १३६९ ।। वाघाए तइओ सि दिजह तस्सेव ते निवेएति । इयरे पुच्छति दुवे जोग कारस्स घेच्छामो ॥ १३७० ॥ व्याख्या-तमि वाघातिमे दोणि जे कालपडियरगा ते निगच्छति, तेसि ततिओ उपन्झायादि दिजइ, ते काल- - । : जिनर्गणधरेम्प सपदिष्ट तत परम्परकेण यावदसाक गुरूपदशेन भागत तर कृत्वाऽऽवश्यक भन्ये तिन स्तुती कुवन्ति भपया एका एकमोडिग द्वितीया द्विशोकिका तृतीया त्रिलोकिका, तासो समाप्ती कालप्रतिलेखनाविधि कर्चम्या । तिष्ठतु सायद विधिरप, कालभेदसावयुध्यते । पूधाम, पश्चास्य ग्यास्या-यातिरिका यसति कापटिकासेविता च साघाशाला तो गवा धनपतनादियाघातदोप, भारम्भनेन ए सातिम्ममशेष इति, एवमादि । तस्मिन् व्याघातवति दो यो काळप्रतिधारको तो निर्गत तयोस्तुतीय उपान्यायादियिते, वी काल- गाहिणो आपुच्छण संदिसावण कालपवेयण च सष तस्सेव करेंति, एत्थ गडगदिहतो न भवइ, इयरे उवउत्ता चिठति, मुडेकाले तत्थेव उवमायस्स भवेति । ताहे दडधरो वाहि कालपडिचरगो चिट्ठइ, इयरे दुयगावि अतो पविसति, वाहे उवमापस्स सभीवे सषे जुगव पवेति, पच्छा एगो नीति दहधरो अतीति, तेण पट्टविए सम्झाय करेंति, ॥ १३७० ॥ निवापाए पच्छर भस्यार्थ:- आपुलपण किहकम्मे आवासिय पडिपरिय वाघाते। इदिय दिसा य तारा वासमसज्झाइर्य चेव ।। १३७१ ॥ व्याख्या-निवाघाते दोभि जणा गुरु आपुच्छति काल घेच्छामो, गुरुणा अणुपणाया 'कितिकम्मति वदण काड दडग घेतु उपउत्ता आवासियमासज करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छति, अतरे य जइ पक्खलति पडति वा वस्थादि या विलग्गति कितिकम्मादि किंचि वितद्द करेंति ततो कालवाघाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इदिएहि स्वउत्ता पडियरति, "दिस'चि जत्य घरोवि दिसा दीसति, उडुमि जइ तिन्नि तारा दीसति, जइ पुण न उवउत्ता अणिछो माहिती भारपासदिशनकासप्रपेदनानि सबसम्म एच कुरुत भत्र गण्डगया तो न भवति इतरे उपयुक्तास्तिष्ठन्ति शुद्धे काले तनवोपाभ्यायाय प्रदपता, वा दो पहिः का निधान् विधति, इसरो द्वावपि भन्त प्रविात ,सदोपाध्यायस्य समीपे सवै युगपत् प्रत्यापति पश्चादेको निर्गति दर भागमति, सन प्रस्थापि स्वाध्याय कुर्वन्ति । निम्पोधात दा अनी गुरुमात्र ते काळ ग्रहीष्याव , गुरुणाऽनुशाचा हातकमति व दन कृत्वा दण्डक सीपोरयुका भावश्किीमा पारपो कुर्वन्ता प्रमाणपन्ता च निगलत , अन्तरा च यदि प्रस्खलत पततो वा अनादि वा विलगति कृतिकमादि का डिपिदिसप स्वयदा व पापात , अप कालभूमिप्रतिचाणविधि , द्रियेपयुक्ती प्रतिवरत , दिश इति यत्र चतसोऽपि दिशो दृश्यते, तो यदि विषबारका पसन्द, पति पुननोपयुक्ता मनिशे आवासग तु काउं जिणोवह गुरुवएसेण । तिपिण-थुई पडिलेहा कालस्स इमा विहरी तत्थ ।। १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहि गणहराण उवइ ततो परपरएण जाव अम्ह गुरूपएसेण आगय त काउ आवस्सय अण्णे तिण्णि थुतीओ करिति, अहवा एगा एगसिलोगिया, बितिया बिसिलोइया ततिया त] तियसिलोगिया, तेसिं समत्तीए कालप- डिलेहणविही कायवा ।। १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव वुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्यो । वाघातो घघसालाएँ घट्टण सहकहण वा ॥ १३६९ ॥ व्याख्या-पुबद्ध कठ, पच्छद्धस्स व्याख्या-जा अतिरित्ता वसही कप्पडिगसेविया य सा घघसाला, ताए अतिताण घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सडकहणेण य वेलाइकमणदोसोत्ति । एवमादि ॥ १३६९ ॥ वाघाए तइओ सि दिजइ तस्सेव ते निवेएति । इयरे पुच्छति दुवे जोग कालस्स घेच्छामो ॥ १३७० ॥ व्याख्या-तमि वाघातिमे दोण्णि जे कालपडियरगा ते निगच्छति, तेसि ततिओ उपज्झायादि दिजइ, ते फाल- , जिनैर्गणधरेभ्य उपदिष्ट तत परम्परकेण यावदसाक गुरूपदशेन भागत तत् कृत्वाऽऽवश्यक भन्ये तिन स्तुती कुर्वन्ति भयवा एका एकोकिला द्वितीया द्विलोकिका तृतीया निश्चीकिका, तासां समाती कालप्रतिलेखनाविधि कर्त्तम्या | तिष्ठा सापत् विधिरप, काळभेदखावाप्यते । पूर्वाध काय, पश्चास्य व्याख्या-यातिरिका यसति कार्पटिकासेविता च साघाशाला तथा गछतां पानपतनादियोंघातदोप, भावम्यनेन पपेशाविरमगदोपहन, एवमादि । तस्मिन् ग्याधातवति हो यो कालप्रतिधारको तो निर्गच्छत तयोस्तुसीय उपाध्यायादिर्दीयते, वी काल- गाहिणो आपुष्छण संदिसाषण कालपवेयण च सब तस्सेव करेंति, एस्थ गडगदिईतो न भवइ, इयरे उवउत्ता चिति, मुद्दे काले तत्येव उवम्झायस्स पवेएति । ताहे दडधरो बाहिं कालपडिचरगो चिटइ, इयरे दुयगावि अतो पविसति, ताहे उवरमायस्स समीवे सके जुगव पट्टवेति, पच्छा एगो नीति दडधरो अतीति, तेण पट्टविए सज्झाय करेंति, ॥ १३७० ॥ निवाघाए पच्छद्र अस्यार्थ:-- आपुच्छण किरकम्मे आवासिय पडियरिय वाचति । इदिय दिसा य तारा वासमसज्झाइयं चेव ॥ १३७१ ॥ व्याख्या-निवाघाते दोमि जणा गुरु आपुच्छति काल घेच्छामो, गुरुणा अणुण्णाया 'कितिकम्मति वदण काउ दडग घेतु उवउत्ता आवासियमासज्ज करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छति, अतरे य जइ पक्खलति पडति वा वत्यादि या विलग्गति कितिकम्मादि किंचि वितह करेंति ततो कालवाघाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इदिएहि उवउत्ता पडियरति, 'दिस'चि जस्य चउरोवि दिसा दीसति, उडुमि जइ तिन्नि तारा दीसति, जइ पुण न उवउत्ता अणिछो प्राहिमा भारासदिशनकासपेदनानि सर्व समै एय कुरुत , भत्र गण्डगष्टा तो न भवति, इसरे उपयुक्तास्तिष्ठन्ति शुद्धे काले तत्रोपाध्यायाय प्रवेदयता, बदामरो पहिः स प्रतिपरन् तिष्ठति, इतरी द्वावपि भन्त प्रविगत तदोपाध्यायस्य समीपे सर्वे युगपत् प्रस्थापयति पश्चादेको निर्ग इति पार भागपति, सन प्रस्थापित साम्याय फुर्वन्ति । निम्यांघात दा जनी गुरुमाए छेते काल महीप्याव , गुरुणाऽनुज्ञाती कृतिकमति व न कृत्वा दण्डक गृहीरवारपुल। भारपिकीमा पापो कुर्वन्ता प्रमाजपन्ता प लिगछत , भतरा घ यदि प्रस्खलत पततो वा वस्त्रादि घा विलगति कृतिकर्मादि वा किपिदिश्य इस्तमदा काम पापात , भय काठभूमिप्रविचरणविधि , इद्रियेपूपयुक्तो प्रतिवरत , दिश इति यत्र चतम्रोऽपि दिशो दृश्य ते, ऋतौ यदि विप्रसारका श्यन्त, पदि पुनोपयुक्ता भनिष्टो .
एमेव य पासवणे बारस चउवीसति तु पेहेत्ता । कालस्स य तिन्नि भवे अह सूरो अत्यमुवयाई ॥१३६४ ॥ व्याख्या-पासवणे एएणेच कमेण वारस एव चउवीस अतुरियमसभत उपउत्तो पडिलेहेत्ता पच्छा तिन्नि कार गहणथडिले पडिलेहेति । जहणेण हत्थतरिए, 'अहति अनतर थडिलपडिलेहाजोगाणतरमेर सूरो अस्थमति, ततो आवस्सग करेइ ॥ १३६४ ॥ तस्सिमो विही- अह पुण निव्वाघाओ आवास तो करति सव्वेऽवि । सडाइकरणवाधाययाइ पच्छा गुरू ठति ॥ १३६५ ॥ व्याख्या-अथेत्यानन्तर्ये सूरत्थमणाणतरमेर आवस्सय करेंति, पुनविशेपणे, दुविमावस्सगकरण विसेसेइ-निया घाय वाघाइम च, जदि निवाधाय ततो सवे गुरुसहिया आवस्सय करेंति, अह गुरू सङसु धम्म कहेंति तो आरस्सगस्स साहूहि सह करणिजस्स वाघाओ भवति, जमि वा काले त करणिज त हासेंतस्स वाघाओ भनइ, तओ गुरू निसिन हरो य पच्छा चरित्तातियारजाणणहा काउस्सग्ग ठाहिति ॥ १३६५ ॥ १ प्रश्रवणेऽननेय क्रमेण द्वादा एव चतुर्विंशतिमरवरितम सभ्रममुपयुक्त प्रतिलिरय पश्चात् श्रीणि कालग्रहणस्थगिलानि प्रतिएरान्ति सम्पन हस्तान्तरिते, अत्यनन्तर स्थण्डिलप्रतिलेसनायोगान तरमेव सूर्योऽस्तमोत, तत भायश्यक कुथति । तस्याय विधि -सूयासमयनानन्तरमयावश्यक पनि द्विविधमावश्यककरण विशेषयति-निर्याघात व्याघातवच यदि निर्याघात तत सर्वे गुरसहिता भावश्यक युयात भय गुरु मायानो धर्म यति तदाऽऽवश्यकस्य साधुभि सह करणीयस्य व्याघातो भवति यस्मिन् वा काले तत् क य स हासयतो ज्याघातो भण्यते सतो गुरानपावर पधार पारि नातिचारज्ञानाय कायोत्सग स्थास्यत ।
सेसा उ जहासति आपुच्छित्ताण ठति सहाणे । सुत्तत्थकरणहेड आयरिऍ ठियमि देवसिय ॥ १३६६ ॥ व्याख्या सेसा साह गुरु आपुच्छित्ता गुरुगणस्स मग्गओ आसन्ने दूरे आपाराइणियाए ज जस्स ठाण त सठाण, तत्थ पडिकमंताण इमा ठवणा । गुरू पच्छा ठायतो मझेण गतु सठाणे गयइ, जे वामओ ते अणतर सवेण गतु सठाणे ठायन्ति, जे दाहिणओ अणतरसपेण गतु ठायति, त च अणागय ठायति सुत्तत्वसरणहेउ, तत्थ य पुन्नामेन ठायता करेमि भत ! सामाइयमिति सुत्त करेंति, पच्छा जाहे गुरू सामाइय करेत्ता योसिरामित्ति भणित्ता ठिया उत्सग्ग, ताहे देवसियाइयार चितति, अन्ने भणति-जाहे गुरू सामाइय करेंति ताहे पुवढियानि त सामाइय करेंति, सेस कठ ॥ १३६६ ॥ जो हुन उ असमत्यो पालो बुद्दो गिलाण परिततो।सो विकहाइ विरहिओ अच्छिन्ना निजरापेही ॥१३६७॥ व्याख्या-परिस्सतो-पाहुणगादि सोवि सञ्झायझाणपरो अच्छति, जाहे गुरू ठति ताहे तेवि बालादिया ठायति एएण विहिणा ।। १३६७ ॥ पा सायो गुरुमाएज्य गुरुस्थानस्य एन भासने दूर यथारासिकतया यस्य यत् स्थान तत् स्वस्थान तत्र प्रतिकाम्यतामिय स्थापना-गुर पमार सिएन मापन गया सस्याने निष्ठति, ये पामतसऽनन्तर सम्येन गत्वा स्वस्थाने तिष्ठति, ये दक्षिणतोऽन तरापस येन गत्वा तिष्ठति तन चानागत निन्ति प्राधमान, सन प पूर्वमेय निहन्त फरामि भद त ! सामायिकामनि सूत्र कपयन्ति पश्चाउदा गुरव सामायिक दृष्ट्वा व्यु सृजामीति मरासिता गसगे सदा दयामिकातिचारं चितयन्ति, भये भगन्ति-पदा गुरव सामायिक कुवति तदा पूर्व स्थिता अपि तत् सामायिक कुर्वन्ति मम् । परिभात -नापाकादि सोऽपि स्वायायध्यानपरविष्टति, यदा गुरवस्तिष्ठति तदा तऽपि बालाद्यातिष्टा त एतेन विधिना ।
उतार्थेय, चोदक आह-साहुवसहिसमीवेण मयसरीरस्स निजमाणरस जइ पुप्पयत्यादि पडइ असम्झाइय, आचार्य आह- निजत मुत्तूण परवयणे पुप्फमाइपडिसेहो । जम्हा चउप्पगार सारीरमओ न ववति ॥ १३६० ॥ व्याख्या-मयसरीर उभओ वसहीए हत्थसतम्भतर जाव निजइ ताव त असज्झाइय, सेसा परवयणभणिया पुप्फाई पडिसेहियवा-असज्झाइय न भवति, जम्हा सारीरमसज्झाइय चउबिह-सोणिय मस चम्म अद्विय च तओ तेसु समाओ न वजणिजो इति गाथार्थ ॥ १३६० ॥ एसो उ असज्झाओ तव्वनिउऽझाउ तत्धिमा मेरा । काल्पडिलेहणाए गडगमरुहिं दिट्ठतो ॥ १३६१ ।। व्याख्या---एसो सजमघाताइओ पचविहो असज्झाओ भणिओ, तेहि चेव पचहि वजिओ सज्झाओ भवति, 'तत्य'त्ति तमि सज्झायकाले 'इमा' वक्ष्यमाणा 'मेर'त्ति सामाचारी-पडिक्कमित्तु जाव वेला न भवति ताव कालपडिलेरणाए क्याए : १ साधुवसते समीपे मृतकशरीरस्य नीयमानस्य यदि पुष्पवस्त्रादि पतेत् अस्वाध्यायिक मृतकशरीर यसतेरभयत हसताभ्यन्तरं पायधीयते हार सदस्वाभ्यायिक, शेषा परवचनभणिता पुष्पादय प्रतिपद्धया-भस्वाध्यायिक न भवति यस्मात् गरीरमस्वाध्यापिक चतुर्विध-शोमित मांस पम भाप च, ततस्तेषु स्वाभ्यायो न वजनीय ॥ एतत् सयमघातादिक पञ्चविधमस्वाध्यायिक भमित, तरेव पसभियर्जित स्वाध्यायो भवनि, तनि समिन् साम्पाप काले इय-वक्ष्यमाणा मेरेति-समाचारी-अतिक्रम्य यावदला न भवति तावत् कालप्रतिरेसनायो कृवायां महणकाले पते गड़गदिहतो भविस्सइ, गहिए सुद्धे काले पटवणवेलाए मरुयगदिहतो भविस्सतित्ति गाथार्थः ॥ १३६१ ॥ सामुहि-किमर्थ कालग्रहणम् ?, अत्रोच्यते- पंचषिहजसमायस्त जाणणहाय पेहए काल । परिमा चउभागवसेसियाइ भूमि तओ पेहे ॥ १३६२ ।। व्याख्या पचविधा संपमघातादिकोऽस्वाध्यायः तत्परिज्ञानार्थ प्रेक्षते (काल) कालवेला, निरूपयतीत्यर्थ । कालो निरूपणीय , कालनिरूपणमन्तरेण न ज्ञायते पञ्चविधसंयमघातादिक । जइ अग्येत्तु करेंति ता चउलहुगा, तम्हा कालपडि लेहणाए इमा सामाचारी-दिवसचरिमपोरिसीए चउभागावसेसाए कालग्गहणभूमिओ ततो पडिलेहियवा, अहवा वो उच्चारपासवणकालभूमीयत्ति गाधार्थ ॥ १३६२ ।। अरियासियाइ अतो आसने चेव मन्झि दूरे य । तिन्नेव अणहियासी अतो छ छच्च बाहिरओ ।। १३६३ ॥ व्याख्या--'अंतोत्ति निवेसणस्स तिग्नि-उच्चारअहियासियथडिले आसण्णे मझे दूरे य पडिलेहेइ, अणहियासिया घटिलेवि अतो एव घेय तिणिपडिलेहेति, एव अतो थडिल्ला छ, पाहि पि निवेसणस्स एव चेर छ भवति, एत्थ अहिया १ सिया दूरयरे अणहियासिया आसन्नयरे कायया ॥ १३६३ ॥ मान प्राप्त गरशन्तो भविष्यति, गृहीते शुद्ध पकाले प्रस्थापनवेलायो मर कष्टा तो भविष्यतीति । यद्यगृहोवा कुर्वन्ति ताह चतुल पुसमाए बासमतिटरानायामिप सामाधारी-दिवसघरमपारुप्यां चतुभांगावशेषायां कालग्रहणभूमयस्तिन प्रतिलखित या , अथवा तिस-उचार प्रमपम प्रधभूमप । भवति-निपशनस श्रीगि ग्यारसायासितस्पण्डिलानि भासने मध्ये दूरे च प्रतिलेखयति, अनध्यासितस्थण्डिला यपि म त समयमान विपति, परम पग्लिानि पद, पहिरपि निवेगानादेवमेव पट् भवति, भवाध्यासितानि दूरतरे अनभ्यासितानि भासनतरे कर्त्त यानि .
. . . तो उग्पाडकाउस्सग्गं काउ सज्झाय करेंति । सेसद्विएसु जीवमुफदिणाऽऽरभ उ हत्यसतम्भतरठिएसु पारसमरिसे असज्झाइय, गाथापूर्वार्द्ध, पश्चार्द्धस्य तु भाष्यकार एव व्याख्या कुर्वनाह, सीयाणे ज दिट्ट त त मुत्तूणऽनाहनिहयाणि । आडयरे य रुद्दे माइसु हिटिया पारे ॥ २२२ ।। (भा०)॥ व्याख्या-'सीयाणेत्ति सुसाणे जाणिऽठियाणि दहाणि उदगवाहेण बूढाणि न ताणि अहियाणि असञ्झाइय करेंति, जाणि पुण तत्थ अण्णत्थ वा अणाहकडेवराणि परिद्ववियाणि सणाहाणि वा इधणादिअभारे 'नित्य'त्ति निक्सित्ताणि ते असज्झाइय करेंति । पाणत्ति मायगा, तेसि आडवरो जक्खो हिरिमेकोऽवि भण्णइ, तस्स हेठा सजोमयहीणि ठयि- जति, एव रुद्दघरे मादिघरे य, ते कालओ वारस वरिसा, खेत्तओ हत्यसय परिहरणिजा इति गाधार्थ ॥ २२२ ॥ आवासिय च वूड सेसे दिट्ठमि मग्गण विवेगो। सारीरगाम वाडग साहीइ न नीणिय जाय ॥ १३५८ ।। एताए पुबद्धस्स इमा विभासा- असिवोमाघयणेसु पारस अविसोहियमिन करति।झामिय बूढे कीरइ आवासिय सोरिए चेव ॥ १३५९ ॥ १ स्तदोघाटकायोत्सर्ग कृत्वा स्वाध्याय कुवन्ति । शेपास्थिपु जीवमोचनदिनादारम्य तु हखाताम्य तरस्थितेषु द्वारा पाण्यसायायिक सीपण. | मिति श्मशाने यान्यस्थीनि दुग्धानि उदकवाहेन यूदानि न तान्यस्थीनि भस्वाम्यायिक कुर्वन्ति यानि पुनसत्राम्य पानायम्लेवरानि परिचारितानि मनाया या इधनायभावे निक्षिप्तानि ता यस्वाभ्यायिक कुवन्ति । पाणा इति मावासेपामाइम्बरो यपो हीमकोऽपि भव्यते उसासा सपो प्रसारपान स्थाप्यन्ते, एव रदगृहे मातृगृहे च वानि कालतो द्वादश यागि, क्षेत्रतो हसात परिहरणीयानि । एवम पूर्यास्सप विभापा। .
अस्य गाथाद्वयस्य व्यारया-'ज सीयाण जत्थ पा असियोमे मताणि बहणि छड्डियाणि, आघातणति जत्थ वा महा- संगामे मया बहू, एएसु ठाणेसु अविसोहिएसु कालओ वारस परिसे, खेत्तओ हत्यसय परिहरति, सज्झाय न करती त्यर्थ । अह एए गणा दयग्गिमाइणा दहा उदगाहो वा तेणतेण बूढो गामनगरेण चा आवासतेण अप्पणो घरहाणा सोहिया, सेसपि ज गिहीहि न सोहिय, पच्छा तस्थ साहू ठिया अप्पणो सही समतेण मग्गि ता ज दिछ त विगिचित्ता अदिवे या तिणि दिणा उघाडणकाउस्सग करेत्ता असढभावा सज्झाय करेंति । 'सारीरगाम' पच्छद्ध, इमा विभासा सरीरति मयस्स सरीरय जाव लहरगामे ण निप्फिडिय ताव सज्झाय ण करेंति, अह नगर महते वा गामे तत्थ चाड गसाहीउ जाय न नि फेडिय तार सज्झाय परिहरति, मा लोगो निढुक्खत्ति भणेजा ॥ तथा चाह भाष्यकार टहरगगाममा पान करति जाय ण नीणिय होइ।पुरगामे व महते वाडगसाही परिहरती ॥२२३॥ (भा०)॥ 1 पद स्मगान पन या शिवायमपोतकानि यहूनि स्यकाल, मापातनमिति यत्र या महासङ्गामे मृतानि यहूनि, एतेषु स्थानेप्चविंशोधितेषु कालतो प्रग पानि शेग्रो रगत परियन्ति-स्वाध्याय न कुर्वन्तीत्यय । भौतानि स्थानानि दवाइयादिना दग्यानि उदक्वाहो वा तेनाध्चना यूट माम मगोम मा .सा. मनो गास्थानानि शोषितानि शेपमपि पदहस्सन शोधिस पश्चात् तत्र साधव स्थिता ,भारमनो वसति समन्तात् मागयन्तो यदृष्ट तत् ne मा मान् रिपसान पारनापोरसा करपाठभाषा साध्याय कुर्वन्ति । नारीरमाम पश्वार्ध, इय विभापा-शरीरमिति मृतस्य शरीर यावल दुमान ममियात सायद साम्पाप मन्ति, भप नगरे महति या मामे तन वाटकात शासाया वा यावन्न निष्काशित तावत् स्वाध्याय परिहरति, मा बामणात भर तो उग्घाडकाउस्सरगं काउ सज्झाय करेंति । सेसहिएसु जीवमुक्कदिणाऽऽरभ उ हत्यसतम्भतरठिएसु पारसमरिसे असज्झाइय, गाथापूर्वार्द्ध, पश्चार्द्धस्य तु भाष्यकार एव व्याख्या कुर्वन्नाह,- सीयाणे ज दिट्ट त त मुजूणऽनाहनिहयाणि । आडबरे य रुद्दे माइसु हिटिया बारे ॥ २२२ ॥ (भा०)॥ व्याख्या-'सीयाणे'त्ति सुसाणे जाणिऽठियाणि दहाणि उदगवाहेण बूढाणि न ताणि अहियाणि असज्झाइय करेंति, जाणि पुण तत्थ अण्णत्थ वा अणाहकडेवराणि परिठवियाणि सणाहाणि वा इधणादिअभागे 'निहय'त्ति निक्सित्ताणि ते असज्झाइय करेंति । पाणत्ति मायगा, तेसि आडवरो जक्खो हिरिमेकोऽवि भण्णइ, तस्स हेहा सज्जोमयहीणि ठवि- जति, एव रुद्दघरे मादिघरे य, ते कालओ बारस वरिसा, खेत्तओ हत्थसय परिहरणिज्जा इति गाधार्थ ॥ २२२ ॥ आवासिय च बूढ सेसे दिट्ठमि मग्गण विवेगो । सारीरगाम वाडग साहीइ न नीणिय जाच ॥ १३०८ ॥ एताए पुबद्धरस इमा विभासा- असियोमाघयणेसु पारस अविसोहियमिन करति।झामिय बूटे कीरइ आवासिय सोहिए चेय ॥१३५९॥ . स्तदोघाटकायोत्सर्ग कृत्वा स्वाध्याय कुवन्ति । शेपास्थिषु जीवमोचनदिनादारभ्य तु हवशताभ्य तरस्थितेषु द्वारा पपाण्यस्सापायिक, सीयाण मिति श्मशाने या यस्थीनि दग्धानि उदकवाहेन यूढानि न तान्यस्थीनि भस्वाभ्यायिक कुर्वन्ति यानि पुनस्तयान्यन याऽनायकरवराणि परिष्ठापितानि सनापानि घा इधनाद्यभावे निक्षिप्तानि ता पस्वाभ्यायिक कुति । पाणा इति मानहालेपामादम्बरो यक्षो ह्रीमकोऽपि भव्यत तस्साधसाद सयो वारपाल स्थाप्यन्ते, एव रदगृहे मातृगृहे च, वानि कालतो द्वादश वर्षाणि, क्षेत्रतो हात परिहरणीयानि । एतस्या पूगर्भस्थय विभापा ।
'तं असम्झाइय न होति, परियावण्ण जहा रुहिर चेव पूयपरिणामेण ठिय, विषण्ण खइरकक्कसमाण रसिगाइय, सेस असमाइय हवइ । अहया सेस अगारीउ सभवति तिणि दिणा, वियाए वा जो सावो सो सत्त वा अह वा दिणे असम्झाओ भवतित्तिापुरुसपसूयाए सत्त, जेण सुकुक्कडा तेण तस्स सत्त, ज पुण इत्थीए अह एत्थ उच्यते ॥ १३५५ ॥ रतुकडा उ इत्थी अह दिणा तेण सत्त सुफहिए । तिन्नि दिणाण परेण अणोउग त महोरत्त ॥ १३५६ ॥ व्याख्या-निसेगकाले रतुकडयाए इथि पसबइ, तेण तस्स अहदिणा परिहरणिज्जा, सुकाहियत्तणओ पुरुस पसवइ तेण तरस सच दिणा। ज पुण इत्धीए तिपह रिउदिणाण परओ भवइ त सरोगजोणित्थीए अणोउय तमहोरच परओभण्णइ, वस्सुस्सग्ग काउ सरझाय करेंति। एस रुहिरे विहित्ति गाथार्थ ॥१३५६॥ ज पुयुत्त 'अहिमोत्तूणति तस्सेदाणी विही भण्णइ- दते दिहि विगिंधण सेसही पारसेव वासाइ । झामिय चूढे सीआण पाणरुद्दे य मायहरे ॥ १३५७ ॥ न्यारया-जह दतो पहिओ सो पयत्तओ गोसिययो, जइ दिहो तो हत्यसया उपरि विगिचिजइ, अह न दिह्रो 1य मापारिकम मपति, पापः पया रधिन परिणामेन स्थित, विवर्ण सदिरकल्कसमान रसिकादिक, शेषमस्वाध्यायिक भवति भयवा शेप मगरनीय सभाति प्रीन् दिखसान् प्रसूनार्या या प माप स सप्ताटी या दिनान् भस्वा यायिक (करोतीति)। पुरुपे प्रस्ते सप्त, येन शुक्रोस्कटा वेन तस्य सप्त, पर पुर सिमर, अशापव-निपाट रोरसतायो नि मस्ते, तेन वसाभौ दिना परिहियन्ते, शुझाधिक वात् पुरुष प्रस्ते तेन तस्य सप्त दिना पित्त पुन सिधिम्म मदिनाय परता भनि सर सरोगयोनिकाया प्रिया भन्तुक तत् भहोरात्र परतो भव्यते तसो सग करवा स्वाध्याय कुर्वति, एप पिन nिikita | मुन्न भरिस मुफप विससदानी विधि -पदिश्त पतित समयग्रेन गषेपणीयो यदि दृष्टवाह हसरातात् उपरि ख यते, अथ न दृष्ट जइ फुसइ तहि तुड अहवा लिच्छारिएण सचिवखे । इहरा न होइ चोयग! वत वा परिणय जम्हा ॥ ०२१ ॥ (भा०) व्याख्या-साणो भोत्तु मस लिच्छारिएण मुहेण वसहिआसपणेण गच्छतो तस्स नइ तोंड रुहिरेण लित्त खोडादिसु फुसति तो असज्झाइय, अहवा लेच्छारियतुडो वसहिआसन्ने चिट्ठइ तहवि असल्झाइय, 'इयरह'त्ति आहारिएण चोयग! असज्झाइय ण भवति, जम्हा त आहारिय वत अवत चा आहारपरिणामेण परिणय, आहारपरिणय च असल्झाइय न भवइ, अण्णपरिणामओ, मुत्तपुरीसादिवत्ति गाथार्थ ॥ २२१ ॥ तेरिच्छसारीरय गय, इयाणिं माणुससरीर, तस्य-- माणुस्सय चउद्धा अहि मुत्तूण सयमहोरत्त । परिआवन्नविवन्ने सेसे तियसत्त अटेच ॥ १३५५ ।। व्याख्यात माणुस्ससरीर असज्झाइय चउबिह चम मस रुहिर अठ्यि च, (तत्थ अढ़िय) मोतु सेसरस तिविहस्स इमो परिहारो-खेत्तओ हत्थसय, कालओ अहोरत्त, ज पुण सरीराओ चेव वणादिसु आगच्छइ परियावण्ण विषप्ण या १ वा भुक्वा मांस लिझन मुखेन बसत्यासनेन गछन् (स्याव) तस्य मुख यदि रुधिरेण रिप्त सम्भकोणादिपु स्मृति सदाऽसायायिक भमा लिप्तमुखो वसत्यासने तिष्ठति तथापि अस्वाध्याय , इतरथेति माहारितेन धोदक । भस्वाभ्यायिक न भवति यस्मात् सदाहरित वान्तमयात पामारपरि णामेन परिणत महारपरिणामपरिणत धास्वाध्यायिक न भवति, भन्यपरिणामाद, मूगपुरीपादिवत् । चरम शारीर गव, इदानी मानुपशरीरं, तब-तए मानुषशारीरमस्वाभ्यायिक चतुविध-धर्म मास रुधिर अस्थि च तयास्थि मुच्चा पस्य विविधस्साय परिहार क्षेत्रो खशव सतोमोराण, पद पर शरीरादेव प्रणादिप्वागच्छति पयापन विवर्ण धा भ्याख्या- अजराउ तित्रिपोरिसिजराउआण जरे पडे तिन्निारायपह बिदु पडिए कप्पड़ बूढे पुणऽन्नत्थ॥२२० ॥ (भाग) -जर जेसि न भवति तेसि पसूयाण वग्गुलिमाइयाण, तासि पसूइकालाओ आरम्भ तिणि पोरुसीओ असम्माओ मुत्तुमहोरत्त छेद, आसन्नपसूयाएवि अहोरत्तछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाण पुण जाव जरु लाइ तार असम्झाइये 'जरे पडिए'त्ति जाहे जर पडिय भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरम्भ तिन्नि पहरा परिहरिजति । 'राय पह मूट सुद्धेचि अस्या व्याख्या-रायपह चिदु' पच्छद्ध साहुवसही आसण्णेण गच्छमाणस्स तिरियस्स जदि रुहिरबिंदु गठिया ते जइ रायपहतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे चेर बिदू पडिओ तहावि सम्झाओ कप्पतित्तिकाउ, अह अण्णपहे अण्णस्य या पदिय तो जइ उदगयुट्ठवाहेण हिय तो सुद्धो, 'पुणो'त्ति विशेपार्थप्रतिपादक , पलीवणगेण वा दवे सुज्झ इत्ति गाधा ॥ २२० ।। मूठ गाधाया 'परवयण साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स वयण जइ साणो पोग्गल समु दिसित्ता जाप सावसहीसमी चिद ताव असल्झाइय, आदिसहाओ मजारादी । आचार्य आह- रामभपनि सामसूमामा पाणुयादीना, माता प्रसूतिकासात् भारम्य तिन पारपीरम्बाध्याय ,मुक्त्वाऽहोरात्र छेद-शासनप्रसूतानामपिअहो सदन मुम्पति, गवाहीना चरायुनाना पुनपापा जायुरूपते सायदस्वाध्यापिक जरायो पतिते इति यदा जरायु पनितो भवति तदा तस्मात् पतनकालात् MIR BR EV परिपत राजपपप्पू गुरमिति राबप विदय । पराध । सा वसतेरासोन गछततिरश्वो यदि रुधिरयित्वो गलिताखे यदि परिवारा भपशप पुष मिन्नु पतित सथापि स्वाध्याय कल्पते इनिरवा भया यपयेऽन्यत्र वापतित तर्हि ययुदकचगेन व्यूढ ताह शुद्ध FREE मा मुम्पीति । परति मादक र पचन परिचाल भुया पायत् साधुवसतिसमीपे तिष्ठति तावदखाध्यायिक भादिश दारमार्जारादय ।
मूसाइ महाकाय मजाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउ पढति ण्गे जहऽपलोओ ॥ २८ ॥ (भा०) । गताथैवेय ॥ 'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इम भन्नइ- अतो बहि च भिन्न अडग विद तहा विआया य । रायपर बूढ सुद्धे परवयणे साणमादीण ॥ १३५४ ॥ दार ।। व्याख्या त्वस्या भाष्यकार एवं प्रतिपद करिष्यति । लाघार्थ विहन व्यारयायते 'अतो यहि प भिन्न अग विदु'त्ति अस्य गाथाशकलस्य व्यारया- अडगमुज्झियकप्पेन य भूमि खणति इहरहा तिन्नि। असज्झाइयपमाण मच्छियपाओजहि न युद्धे ॥२१९॥ (मा०) साहुवसहीए सहीए हत्थाणतो भिन्ने अडए असज्झाइय पहिभिन्ने न भवइ । अहवासाहुस्स वसहिए अतो बहि घ अडय भिन्नति वा उझियति वा एगहुँ, त च कप्पे वा उज्झिर्य भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्प सहीए हत्थाण याहिं नीणण घोवति तओ सुद्ध, अह भूमीए भिन्न तो भूमी खणे ण छडिजइ, न शुध्यतीत्यर्थ । 'इयरहति तत्वत्ये सहिहत्या तिन्नि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असञ्झाइयस्स पमाण'ति, कि विदुपरिमाणमेत्तेण हीणेण अहिययरेण या असाझाभो भवइ ', पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहि नि] बुड्डइ तं असम्झाइयपमाण । 'इयाणि वियायत्ति' तत्य- तैरश्वास्वाध्यापिकाधिकार एवेद मण्यते । साधुवसते परहस्तेभ्योऽगि भिमेण्टे स्वाध्यायिक यहि भिंस म भवति भयया साधोयसतेafe वाण्ट भिन्नमिति योशित वैकार्था, तय कल्पे चोशित भूमौ घा, यदि कल्पे तर्हि कप पटेहसम्या यहि नया धोति तत शुर, भय भूमौ भिनन भूमि खनिस्वा न त्यज्यते । इतरथेति तग्रस्थ पटिहवा तिसच पोरध्य परिहिय ते भस्वाभ्यायिकस्य प्रमाणमिति-पिदुमाग्रपरिमाणन होनेनापिकवरेग वाऽस्वाध्यायो भवति , पृच्छा, उच्यते, मक्षिकाया पादो या न मूढते तदस्वाध्यापिकप्रमाण । इदानी प्रसूतेति, सन।
अजराज तित्रिपोरिसिजराउआण जरे पडे तिन्निरायपह बिदु पडिए कप्पइ बूढे पुणऽनत्थ॥२२०॥(मा.) व्याख्या-जरु जेसि न भवति तेसि पसूयाणं वग्गुलिमाइयाण, तासि पसूइकालाओ आरभ तिणि पोरुसीओ असन्माओ मुत्तमहोरत्त छेद, आसन्नपसूयाएवि अहोरत्तछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाणं पुण जाव जरु लाइ तार असञ्झाइयं 'जरे पडिए'त्ति जाहे जरु पडिय भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरभ तिन्नि पहरा परिहरिजति । 'राय पहबूढ मुद्धे'त्ति अस्या व्याख्या-रायपह विदु' पच्छद्ध साहुवसही आसपणेण गच्छमाणस्स तिरियस्स जदि रुहिरबिंदु गलिया ते जइ रायपहतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे घेर घिदू पडिओ तहाधि सज्झाओ कप्पतित्तिकाउ, अह अण्णपहे अण्णस्य या पडिय तो अइ उदगवुहवाहेण हिय तो सुद्धरे, 'पुणोति विशेपार्थप्रतिपादक , पलीवणगेण वा दढे सुज्झ इत्ति गाधा ॥ २२० ॥ मूल गाधाया 'परवयण साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स वयण जइ साणो पोग्गल समु दिसित्ता जाय सायसहीसमीचे चिटइ ताव असज्झाइय, आदिसहाओ मजारादी । आचार्य आह- रायुपीमभपति सपा प्रसूनाना यगुस्यादीनां सासा प्रसूतिकालात् भारभ्य तिन पौरपोरम्बाध्याप , मुक्त्वाऽहोरात्रच्छेद-आसनप्रसूतानामपि भहो रामान गुमति, गयादीनां बरायुनाना पुनर्वापत् जरायुरूपते सायदम्बाध्यापिक जरायो पतिते इति यदा जरायु पतितो भवति तदातसात् पतनकालातू मरम्प प्रप मरा परिट्रिय ते । रामपयापूढे गुदमिति रामएपे पि च । पना । साबुक्सनेरासलेन गततिरश्चो यदि रुधिरबि वो गलितास्ते यदि गरपारिवाशुिदा भय राजपथ एष विन्दु पतिस तथापि स्वाध्याय कल्पते इतिकृत्वा, भया यथेऽन्यत्र यापतित तर्हि यादकवेगेन यूढ ताह शुद्ध , मदीरनकन याद गुप्पीति । पर इति नाइक सवयवन यदि भा पुरु भुवश पायत्साघुवसतिसमीपे तिष्ठनि तावदस्वाध्यापिक, आदिश दात्मानोरादय । ।
मूसाइ महाकाय मजाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउ पढति एगे जइऽपलोओ ॥ २१८॥ (भा)। गताथैवेय ॥'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इम भन्नइ- अतो बहि च भिन्न अडग बिदू तहा विआया य । रायपद बूढ सुद्धे परवयणे साणमादीण ॥१३५४ ॥ दार ।। व्याख्या त्वस्या भाष्यकार एव प्रतिपद करिष्यति । लाघार्थ विह न व्यारयायते 'अतो बहिं च भिन्न अडग विदुत्ति अस्य गाथाशकलस्य व्यारया- अडगमुज्झियकप्पेन यभूमि खणति इहरहा तिन्नि। असल्झाइयपमाण मच्छियपाओजहि न पुढे ॥२१९॥ (मा०) साहुवसहीए सट्ठीए हत्थाणतो भिन्ने अडए असञ्झाइय बहिभिन्ने न भवइ । अहवासाहुस्स वसहिए अतो यहि च अडय भिन्नति वा उज्झियति वा एगह, तं च कप्पे वा उग्झिर्य भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्प सहीए हत्याण वाहि नीणेऊण धोवति तओ सुद्ध, अह भूमीए भिन्न तो भूमी खणेउ | छड्डिजइ, न शुध्यतीत्यर्थ । 'इयरह'ति तस्यत्धे सहिहत्या तिन्नि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असज्झाइयस्स पमाण'ति, कि बिदुपरिमाणमेत्तेण हीणेण अहिययरेण वा असम्झाओ भवइ ', पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहि [न] बुड्डइ त असज्झाइयपमाण । 'इयाणि वियायत्ति' तत्व- १ तैरन्यास्वाध्यापिकाधिकार एवंद भण्यते । साधुवसते परहस्तेभ्योऽर्वाग भिण्डेऽस्वाध्यायिक महिमिंग म भवति भयया साधोयसवेरम्तयार | वाऽण्ड भिन्नमिति वो शत वेकार्थों, तच्च कल्पे योशित भूमौ वा यदि कल्पे तर्हि कप पटेहस्सम्यो महिनीरवा घोति सत शुब, भय भूमौ भिम साह भूमि खनिरवा न त्यज्यते । इतरथेति तनस्थ पष्टिहस्सा तिनच पौरप्य परिहिय ते अस्वाभ्यायिकस्य प्रमाणमिति- पिदुमानपरिमाणेन होननास्तिरेग | वाऽस्वाभ्यायो भवति , पृच्छा, उच्यत, मक्षिकाया पादो यन्त्र म युदते तदस्वाध्यामिकप्रमाण । इदानी प्रसूतति, सत्र ।
अजराज तित्रिपोरिसिजराउआण जरे पहे तिन्निा रायपह बिदु पडिए कप्पइ बूढे पुणऽनत्य ॥२२०॥(भा) व्याख्या-जरु जेसि न भवति तेसि पसूयाणं यागुलिमाइयाण, तासि पसूइकालाओ आरभ तिणि पोरसीओ असम्झायो मुत्महोरत्त छेद, आसन्नपसूयाएवि अहोरत्तछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाण पुण जाव जरु लवइ ताव असज्झाइयं 'जरे पडिपत्ति जाहे जरु पडिय भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरभ तिन्नि पहरा परिहरिजति । 'राय पह यूद्ध सुद्धे ति अस्या व्याख्या-रायपह विदु' पच्छद्ध साहुक्सही आसण्रोण गच्छमाणस्स तिरियरस जदि रुहिरबिंदु गलिया ते जइ रायपहतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे चेर विदू पडिओ तहावि सन्झाओ कप्पतित्तिकाउ, अह अण्णपहे अण्णत्व वा पडिय तो जइ उदगबुहराहेण हिय तो सुद्धो, 'पुणो'त्ति विशेपार्थप्रतिपादक , पलीवणगेण वा दह सुज्झ इत्ति गाधा ॥ २२० ॥ मूल गाधाया 'परवयण साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स उयण जइ साणो पोग्गल समु दिसित्ता जाप सायसहीसमी चिद ताव असन्हाइय, आदिसहाओ मजारादी । आचार्य आह- । रापुम भवति तपोमानानायगुस्यादीनां माता प्रसूतिकालात् भारभ्य तिघ पौरपीरस्वाध्याय मुच्वाऽहोरात्र छेद-आसमप्रसूतानामपि अहो मदन मुमति, गादीनो चापुवामा पुनर्वापत् जायुरूपते तापदस्वाध्यापिक जरायो पति इवि यदर जरायु पतितो भवति सदातस्मात् पतमकालात NRम्म प्र Eरा पि । राजपपम्यूरे शुदमिति राजपप विदय । पमा । साधुवसतेरामलेन गरउत्तस्तिरको यदि रधिरबि दवा गलितास्ते यदि Amritanyा भप रामपथ एक पिनु पतिस समापिस्वाध्याय करपते इतिकरवा भथा यपथेऽन्यवापतित नाई ययुदकवेगेन यूट तहि शुद्ध हाहन पादपप्पढीति। परति नादक सखयचन परिश्वा भुटायावत् साउदसतिसमीपे विष्टति तावदस्वाध्यायिक, भादिश दात्मार्जारादय । - मूसाइ महाकाय मजाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउ पढति एगे जइऽपलोओ ॥ २१८ ॥ (भा०)। गताथैवेय ॥'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इम भन्नइ-- अंतो बहि च भिन्न अडग बिदू तहा विआया य । रायपर बूढ सुद्धे परवयणे साणमादीण ॥१३५४ ॥ दार ॥ व्याख्या त्वस्या भाष्यकार एव प्रतिपद करिष्यति । लाघवार्थ विह न व्यारयायते 'अतो वहिं च भिन्न अडग विदुत्ति अस्य गाथाशकलस्य व्यारया- अडगमुज्झियकप्पेन यभूमि खणति इहरहा तिन्नि। असज्झाइयपमाण मच्छियपाओजहि न बुड्ढे ॥२१९॥ (भा०) साहुवसहीए सहीए हत्थाणतो भिन्ने अडए असज्झाइय बहिभिन्ने न भवइ । अहवासाहुस्स वसहिए अतो यहि च अडय भिन्नति वा उज्झियति वा एगछ, तं च कप्पे वा उज्झियं भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्प सहीए हत्याण पाहिं नीणेऊण धोवति तो सुद्ध, अह भूमीए भिन्न तो भूमी खणेउ ण छड्डिजइ, न शुध्यतीत्यर्थ । 'इयरह'त्ति तत्थत्थे सठिहत्या तिन्नि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असल्झाइयस्स पमाण'ति, कि बिदुपरिमाणमेत्तेण हीणेण अहिययरेण या असम्झागो भवइ , पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहि [न] बुड्डइ त असल्झाइयपमाण । 'इयाणि वियायत्ति' तत्व- १ तैरश्चास्वाध्यायिकाधिकार एवंद भण्यते । साधुवसते पप्टहस्तेभ्योऽर्वाग भित्रेऽण्टेऽस्वाभ्यायिक पहिर्भिग्न न भवति, मथया साधोयसतेरन्तर | वाऽण्ड भित्रमिति चोशित कायौं तय कल्पे दोसित भूमौ वा, यदि कल्पे सहि कल्प पठेहसम्यो महि त्या धोयति सस शब भय भूमौ भिसा भूमि खनिस्वा न त्यज्यते । इतरथेति तस्य पष्टिईस्खा तिसच पौरप्य परिहिय ते भस्वाध्यायिकस्य प्रमाणमिति-किपिदुमानपरिमाणेन हीनेनाधिस्तरेण | वाऽस्वाभ्यायो भवति , पृच्छा, उच्यत मक्षिकाया पादो या न घडते तदस्वाध्यापिकप्रमाण । इदानी प्रसूतेति तन ।
- अंतो धोविन्नु तीए रद्धे या तमि ठाणे अवयया पडति तेण असम्झाइय, तइयभंगे बहिं धोवितु अतो पणीए मसमेव असझाइयति, त च उक्खित्तमस आइण्णपोग्गल न भवइ, ज कालसाणादीहि अणिवारियविप्पइन्न निजइ त आइन्न- पोग्गल भाणियध । 'महाकाए'त्ति, अस्या व्याख्या-जो पचिंदिओ जत्थ हो त आघायठाण यजेयव, खेत्तओ सहि- हत्या, कालओ अहोरत्त, पत्थ अहोरत्तछेओ सूरुदएण,रद्ध पक्क वा मस असज्झाइय न हबइ, जत्थ य धोय तेण पएसेण महतो उदगवाहो पूदो त तिपोरिसिकाले अपुन्नेवि सुद्ध, आघायण न सुज्झइ, 'महाकाए'त्ति अस्य व्याख्या-महा काएत्ति पउद्ध, मूसगादि महाकाओ सोऽवि विरालाइणा आहओ,जदि त अभिन्न चेव गलिउ घेत्तु वा सहीए हत्थाण चाहिं गछ त केइ आयरिया असल्झाइय नेच्छति । गाथाया तु यदुक्क केइ इच्छति, तत्र स्वाध्यायोऽभिसवध्यते, थेर पक्लो पुण असम्झाइप घेवत्ति गाथार्थ ॥ १३५३ ।। अस्यैवार्थस्य प्रकटनार्थमाह भाष्यकार पोरन Bाय समराद या समिन् स्थानेऽवयवा पतम्ति तेनास्याध्यायिक, तृतीयभा यहि प्रक्षाल्या तरानीते मांसमेवास्वाध्यायिकमिति, छोपिसमा भागनम न भवति, यत् कालशादिभिरनियारित विमकीण नीयते सत् आकीर्ग पुल भणित य । महाकाय इति, य पर्चेदियो यत्र इनघर मावस्यान पापिताप, क्षेत्रत पम्प फायतोऽहोरान, भग्नाहोरामदः सूर्यारमेन, राद पक वा मांस अस्वाभ्यायिक न भवति यत्र ध भीय वन प्रदान मान् दम्पवाद म्यूडमा निस्किालेमगर गुद, भाघातन न शुध्पति, महाकाय इत्यस्य पापा-महाकाय इति पश्चाध, भूप प्रदिमाप सोऽपि मानानात पदि समभिनमव गृहीखा मिलिरवा वा पटईस्वभ्यो बहिर्ग छति तत् केचिदाचार्या भस्वाध्यायिक नै छन्ति । अपिदिन्ति स्परिपक्ष पुनरसाध्यापिकमपति ।
वेयालिय चद्गविज्झय पोरुसिमडलमादी, अहवा असज्झाय चउधिह इम-मस सोणिय चम्म अहि यत्ति गावाः ॥ १३५१॥ मसासिणा उक्खित्ते मसे इमा विही- अतो पहि च धोअ सट्ठीहत्याउ पोरिसी तिन्नि । महकार अरोरत्त रद्धे वुढे अ सुद्ध तु ॥ १४२ ॥ व्याख्यानगाथा- यहिधोयरद्धपके अतो धोए उ अवयवा हुति । महकाय पिरालाई अविभिन्ने फेइ इच्छति ॥ १३५३ ।। इमीण वक्खाण साहु वसहीओ सहीहत्थाण अतो बहि च धोभन्ति भगदर्शनमेतत् , अतोधोय अतोपम, अतोधोय पहिपका बाहिधोय अतो पक, अतग्गहणाउ पढमनितिया भगा वहीग्गहणाउ ततिओ भगो, एएसु तिमुवि असल्झाइय, जमि पएस धोय आणेत्तु वारद्ध सोपएसोसहिहत्थेहि परिहरियवो, कालो तिन्नि पोरुसिओ। तथा द्वितीयगाथाया पूर्वार्दैन यदुक 'य | हिधोयरद्धपक्के एस चउत्थभगो, एरिस जइसठ्ठीए हत्याण अब्भतरे आणीय तहावित असम्झाइयन भवइ, पढमवितियभगेस . . वैचारिक च दायेयक पौरुषीमण्डलादि अथवा भस्वाध्यापिक चर्विधमिद-मास शोणित चर्म भस्यि पेति । मांसागिनोरिक्षत मासे विधि भनयोग्याख्यान-साधु बसते पटिहखानाम-तहिश्च धौतमिति, भातीत भन्त पक भन्तर्वात पहि पक पहियोतमम्स १८, भन्तमाणाद प्रथमनिसीपी भगो गृहीतो बहिर्महणानु सृतीयो भङ्ग । एतेषु निवप्पस्वाध्यायिक, यस्मिन् प्रदशे धीत भाभीय वा राद स भदेश परिहस्साम्यन्तरे परिपाठ | स्तिन पोपी पहिर्धातपक एप चतुथा भन, इडश यदि षष्टहस्तेभ्योऽवरमानीत तयारि तदस्वाध्यापिक म भपति, प्रयमदिपीपमा व्याख्या- -'पविदियाण रुहिराइदध असम्झाइय, खेतओ सहिहत्थन्भतरे असम्झाइय, परओ न भवइ, अहवा खेत्तो पोग्गलादिण-पोग्गल मस तेण सप आकिण्ण-व्याप्त, तस्सिमो परिहारो-तिहि कुरत्याहि अतरिय सुज्झइ, आरओ न सुभाइ, अणतर दूरष्ठिय न सुन्झइ । महतरत्था-रायमग्गो जेण राया वलसमग्गो गच्छइ देवजागरहो वा विविहा य आसवाहणा गच्छति, सेसा कुरत्था, एसा नगरे विही, गामस्स नियमा वाहि, एत्थ गामो अविसुद्धणेगमनयदरिसणेण सीमापजतो, परगामे सीमाए सुज्झइत्ति गाथार्थ ॥ १३५० ॥ काले तिपोरसिह व भाये सुत्त तु नदिमाईय । सोणिय मस चम्म अही विय हुति चत्तारि ।। १३५१॥ व्याख्या-तिरियमसम्झाय सभवकालाओ जाव तइया पोरुसी ताव असञ्झाइय परओ सुज्झइ, अहवा अठ जामा असम्झाइयति-ते जत्यापायणहाण तत्थ भाति । भावओ पुण परिहरति सुत्त, त च नदिमणुओगदार तदुल पत्रिपामा एपिरादिदम्प भस्वाभ्यायिक, क्षेप्रत पटिस्वाभ्यन्तरेऽस्वाभ्यायिक, परतो न भवति, अथवा क्षत्रतः पुगुलाकीण-पुद्गल-मांस तेन माम हसाय परिहार -विएभिः कुरप्याभिरन्तरित शुष्यति, भारात् न शुष्यति, भनन्तर दूरस्थितेऽपि न शुध्यति महदथ्या-राजमर्ग येन राजा समो गति दयानरमा पा विविधान्यभवाहनानि गति, दोषणा करण्या, एप नगरे विधि प्रामात् नियमतो यहि अन्न प्रामोऽविशुद्धनैगम मपान सीमापपन्न , पामाम सीमनि शुष्यति । रसमसामायिक समवकालात् यारतृतीया पौरुपी तावदस्वाध्यायिक परत शुध्यति अथवा मष्ट पामा मसाप्यासिमिति- यमायावस्थान या भयन्ति, भाषच पुनः परिहाति सूत्र, तपन दी अनुयोगद्वाराणि तन्दुल - सज्झाओ न सुज्झइ, जदि तेहि छडिओ सुद्धो, अह न छहुँति ताहे अण्ण वसहिं मग्गति, अह अण्णा यसही न लभइ ताहे वसहा अप्पसागारिए विगिचति । एस अभिण्णे विही, अह भिन्न ढकमादिएहिं समता विफिण्ण दिमि विवि तमि सुद्धा, अदिखे ताय गवेसेंतेहि ज दिछ त सब विवित्तति छड्डिय, इयरमि अदिमि तत्थरयेवि सुद्धा-समार्य करें- ताणवि न पच्छित्त, एत्थ एय पसगओ भणियति गाथार्थ ॥ १३४८ ॥ बुग्गहेत्ति गय, इयाणि सारीरेत्ति दार, तस्य- सारीरपिय दुविह माणुस तेरिच्छिय समासेण । तेरिच्छ तत्थ तिहा जलथलखहज घउद्धा उ ॥ १३४९ ।। व्याख्या-सारीरमवि असल्झाइय दुविह-माणुससरीररुहिरादि तेरिच्छ असल्झाइय च । एत्य माणुस ताय पिर, तेरिच्छ ताव भणामि, त तिविह-मच्छादियाण जलज गवाइयाण थलज मयूराइयाण सहयर । एएसि एफेया दपाइय चउविह, एकेकस्स वा दवादिओ इमो चउद्धा परिहारोत्ति गाथार्थ ॥ १३४९ ।। पंचिदियाण व्वे खेत्ते सहिहत्य पुग्गलाइन्न । तिकुरत्व महतेगा नगरे पारि तु गामस्स ॥ १३५० ॥ १ स्वाध्यायो न शुध्यति, यदि तस्त्यक्त शुद्ध , भय न सजन्ति तदाऽन्या वसति मार्गयति भया या वसतिन छम्पवे तदा दृपभा भरसागारिक त्यजन्ति, एपोऽभिने विधि , अथ भिन्न बङ्गादिभि समतात् विकीर्ण दृष्टे विविक्त शुद्धा अरटे तावद गवेषयनिष्ट तत् सर्व परियापित, हरमिन्-भाट तग्रस्थेऽपि शुद्धा -स्वाध्याय कुवतामपि न प्रायश्चित्त, भत्रैतत् प्रसङ्गतो भणित । व्युदह इति गत इदानी शारीरमिति द्वार -शारीरमपि भलाध्यापित द्विविध-मानुष्यगरीररुधिरादि तैरश्वमस्वाध्याय च, भत्र मानुदय तावतिष्ठतु तैरच तापदणामि-तमिविध-मरस्यादीनां जलज गयादीना स्पसम मयूरामा खचरज, एतेपामकेक दयादिक धनुर्विध, एककस्य वा दम्यादिकोऽय चतुर्धा परिहार इति ।
निवत्तो पहुसम्ममओ य पामो बहुपक्खिउत्ति-बहुसयणो, पाडगरहिए अहिरे सेजायरे अण्णमि वा अग्णयरपराओ भारम्भ जाव सत्तपरतर एएसु मएसु अहोरच सम्झाओ न कीरइ, अह करेंति निढुक्खत्तिकाउ जणो गरहति अको सेज पा निछुन्भेज वा, अप्पसदेण वा सणिय करेंति अणुपेहति वा, जो पुण अणाहो मरति त जइ उभिषण हत्य सय बजेयव, अणुभिन्न असम्झाय न हवइ तहवि कुच्छियतिकार्ड आयरणाओऽवहिय हत्थसय वजिजइ । विवित्तमि- परिहवियमि 'सुद्ध तु' त ठाण सुद्ध भवइ, तत्य सझाओ कीरइ, जइ य तस्स न कोइ परिठतो वाहे ॥१३४७ ॥- सागारियाइ करण अणिच्छ रत्तिं वसहा विगिचति । पिफिरे व समताज दिह सढेयरे सुदा ॥ १३४८ ॥ व्याख्या-जदि नधि परिहवेंतओ ताहे सागारियरस आइसदाओ पुराणसहस्स अहाभद्दगस्स इम छड्डेह अम्ह मिपुको पर्समा प्रय, पाक्षिा इति पहुसननो, पाटकरहितेऽपि पा गय्याउरे भयस्मिन् वा भन्यतरगृहादारभ्य यावत् सप्तगृहातर पदा मृत मात्र कायायो न मिपत, भय इति निहुँ पा इतिहरया जनो गहते भाकोशेवा निष्काोदा अस्पश देन वा शनै कुवति अनुमक्ष ते पा, ५ पुनरमायो निस्वे यस परि पुननिमसराव ययिताप, भनुहिम भस्वाध्यामिक न भवति तथापि कसितमितिकृत्वा भाचरणातोऽवस्थित हस्त्र पवार पापियाप, शिरि-परिवारिसे शुसमिति सत् स्पान गुद भवति-तत्र स्वाध्याय पिते, यदि च तस्य न कोऽपि परियापकस्तदा-पदि नास्ति परिसरमा सागारिकरप भारिपादान पुरानमारसा पयामद्ररयेम सब भमा पुरिसाण दोपह इत्थियाण दोण्ह मल्लाण वा जुद्ध, पिठायगलोदृभडणे वा, आदिसदाओ विसयप्पसिद्धासु भसलासु । विग्रहा प्रायो व्यन्तरबहुला । तत्थ पमत्त देवया छलेजा, उड्डाहो निहुक्खत्ति, जणो भणेजा-अम्ह आवइपत्ताण इमे सज्झाय करेंति, अचियत्त हवेजा, विसहसखोहो परचकागमे, दडिओ कालगओ भवति, 'अणरायए त्ति रण्णा कालगए निभएवि जाव अन्नो राया न ठविजइ, 'सभएत्ति जीवतस्सवि रण्णो बोहिगेहि समतओ अभिदुय, जचिर भय तचिय काल सज्झाय न करेंति, जद्दिवस सुय निदोच्च तस्स परओ अहोरत्त परिहरइ। एस दडिएकालगए विहित्ति गाधाः ॥१३४५॥ सेसेसु इमो विही-- तदिवसभोइआई अतो सत्तण्ट जाव सज्झाओ । अणहस्स य हत्थसय दिहि विवित्तमि सुद्ध तु ॥ १३४६ ॥ अस्या एव व्याख्यानगाथा- मयहरपगए बहुपक्खिए य सत्तघर अतरमए वानिहुक्खत्ति य गरिहा न पढति सणीयग वावि ॥ १३४७ ।। इमीण दोण्हवि वक्खाण-गामभोइए कालगए तदिवसति-अहोरच परिहरति, आदिसदाओ गामरहमयहरो अहिगार- १ पुरुपयोद्वयो स्त्रियोर्द्वयोर्मलयोवा युद्ध, पृष्ठायतलोहभण्डने वा, भादिशन्दाद्विपयप्रसिदासु भसलासु (कलहपिरोपा) । प्रमच पता 8 ये । उड्डाहो नि? खा इति, जनो भणेत्-अस्मासु आपल्याप्तेषु इमे स्वाध्याय कुर्षति भप्रीतिक भयेत्, पृषभसशोम पागम, दक्षिा कागतो भवति, राज्ञि कालगते निभयेऽपि यावत् भन्यो राजा न स्याप्यते, सभय इति जीवतोऽपि राज्ञो पोथिक समन्ततोऽभिदुत, यावधि भप बार काठ स्वाध्याय न कुर्वति, यदिवसे श्वत निदोत्स तसापरवोहोरात्र परिझियते । एप दण्डिके कालगते विधि । शेपेवय विधि । मनयोईयो म्यान-माम भोजिके कालगते तदिवसमिति अहोरान परिहरन्ति, आदिश दात् मामराष्ट्रमहत्तरोऽधिकार- निरत्तो बहुसम्ममो य पगमओ बहुपक्खिउत्ति-बहुसयणो, बागरहिए अहिले सेजायरे अण्णमि वा अण्णयरपराओ भारम्भ जाव सप्तपरंतर एएस मएस अहोरत्त सज्झाओ न कीरइ, अह करेंति निहुक्खत्तिकाउ जणो गरहति अको सेज या निन्छुभेज था, अप्पसहेण वा सणिय करेंति अणुपेहति था, जो पुण अपाहो मरति त जइ उम्भिण्ण हत्य सय पमेयर, अणुभिन्न असम्झाय न हबइ वहवि कुच्छियतिकार्ड आयरणाओऽधष्ठिय हत्थसय वजिजइ । विवित्तमि- परिवियमि 'सुद्ध तु' त ठगण सुद्ध भवइ, तत्थ सम्झाओ कीरइ, जइ य तस्स न कोइ परिठतो ताहे ॥ १३४७ ॥ सागारिपाइ कहण अणिच्छ रतिं वसा निगिचति । विकिने व समता ज दिह सढेयरे सुद्धा ॥ १३४८ ।। व्याख्या-जदि नधि परिद्ववेतो ताहे सागारियरस आइसहाओ पुराणसहस्स अहाभद्दगस्स इम छड्नेह अम्ह मयुको पसंमयमा , पपाक्षिक इति पहुसजनो, पाटकरहितविप पा शय्यातरे म यस्मिन् वा भन्यतरगृहादारभ्य यावत् सतगृहा तरं एसपना मात्र सामापो न शिस्त, भय कुर्वन्ति मर्नु सा इविया मनो गहते भाकोगेद्वा निष्काशेवा अस्पा देन वा शनै कुर्वति अनुप्रक्ष वे पा, भानापो हिपत पल पनि पुनरिसाव पनपिम्प, भनुदिप भला यायिक न भवति तथापि कृषितामितिकृया भाचरणातो पस्थित हस्त पार पविणार, Re-परिशारित शुदमिति सा स्थान गुद भवति-तत्र स्वाध्याय क्रियते, यदि च तस्य न कोऽरि परिष्यापकस्तदा-यदि नास्ति Tikaran सागरिक मादिपाशाभास पयाभदकापेम सज भनाइ है पुरिसाण दोण्ह इत्थियाण दोण्ह मल्लाण वा जुद्ध, पिठायगलोदृभडणे था, आदिसहाओ विसयप्पसिद्धासु भसलाम । विग्रहा प्रायो व्यन्तरबहुला । तत्थ पमत्त देवया छलेजा, उड्डाहो निढुक्खत्ति, जणो भणेजा-अम्ह आवइपत्ताण इमे सज्झाय करेंति, अचियत्त हवेजा, विसहसखोहो परचकागमे, दडिओ कालगओ भवति, 'अणरायए'त्ति रण्णा कालगए निभएवि जाव अन्नो राया न ठविजइ, 'सभए'त्ति जीवतस्सवि रण्णो बोहिंगेहि समतओ अभिदुय, जचिर भय तत्तिय काल सज्झाय न करेंति,जदिवस सुय निद्दोच्चतस्स परओ अहोरत्त परिहरइ। एस दडिएकालगए विहित्ति गावाः ॥१३४५॥ सेसेसु इमो विही- तद्दिवसभोइआई अतो सत्तण्ह जाव सज्झाओ। अणहस्स य हत्यसय दिहि विवित्तमि सुद्ध तु ॥ १३४६ ।। अस्या एव व्याख्यानगाथा- भयहरपगए बहुपक्खिए य सत्तघर अतरमए वा। निडुक्खत्ति य गरिहा न पढति सणीयग वापि ॥ १३४७॥ इमीण दोण्हवि वक्खाण-गामभोइए कालगए तदिवसति-अहोरच परिहरति, आदिसदाओ गामरहमयहरो अहिगार- १ पुरुषयोद्वयो स्त्रियोयोर्मलयोवा युद्ध पृष्ठायतलोहभण्डने वा, आदिशग्दाद्विपयप्रसिदास भसलामु (फलहविरोपपु) । प्रम देयसा एक येत् । उट्टाहो निहुँ खा इति, जनो भणेतू-अस्मासु भापव्याप्तषु इमे स्वाध्याय कुत, भप्रीतिक भवेत् घृपभसक्षोम परमागम दक्षिक जागा भवति, राज्ञि कालगते निभयेऽपि यावत् भन्यो राजा न स्थाप्यते, सभय इति जीवतोऽपि राज्ञो बोधि समततोऽभिदुत यावधि भय तायत कास स्वाध्याय न कुति, यदिवसे भुत निदात्य तसारपरतोऽहरेरान परिट्रियते । एप दण्डिके कालगते विधि । दोपेप्यप विधि । मनयोहयोपोल्पान-माम भोजिके कालगते सदिवसमिति अहोरात्र परिहरन्ति, भादिश दात् मामराष्ट्रमहत्तरोऽधिकार- .
. चेचे मुको तीसे राई सेसं वजणीय, जम्हा आगामिसूरुदए अहोरत्तसमत्ती, सूरस्सवि दियागहिओ दिया चेव मुक्को तस्सव दिवसस्स मुकसेस राई य वजणिजा। अह्वा सग्गहनिमुडे एर विही भणिभो, तओ सी सो पुच्छइ-कह चदे दुवा लस सूरे सोलस जामा ?, आचार्य आह-सूरादी जेण होतिऽहोरत्ता, चस्स नियमा अहोरत्तद्धे गए गहणसभयो, अण्ण च अहोरत्त, एव दुधालस, सूरस्स पुण अहोरत्तादीए सदूसिएयर अहोरत्त परिहरिजइ एए सोलसत्ति गाथार्थ ॥१३४३॥ सादेवत्ति गय, इयाणि बुग्गहेत्ति दारं, तत्व- योगद दढियमादी सखोभे दहिए य कालगए । अणराया य सभए जचिर निद्दोचऽहोरत्त ॥ १३४४ ॥ अस्या एवं व्याख्यानान्तरगाधा- सेणारिर्वद भोइप मपहरपुसिधिमालजुद्धे या लोहाइभहणे चा गुज्झग उद्धाहमचिपत्त ॥ १३४५॥ प्रमाण दोपहवि यक्साण-दटियरस युग्गहो, आदिसद्दामओ सेणाहिररस, दोण्ह भोइयाण दोण्ह मयहराण दोण्ह पर मुखममा राम दोष परनीय, पसादागामिनि सूपाइयेहोरासमाति स्वस्यापि दिवा गृहीतो दिदैव मुक्ततस्यैव दिवसस्य मुक्तशेप रामि पीपरा सप्र मूडित एप विधिभनित शिष्य गृति-व्यपदेशादासूर्य पोरयामा ? सूर्यादीनि येनाहोरानानि भवन्ति च दस्य निमारमा समय भन्यपाहोरामर दादश, सूपस पुनरहोरामादित्वात् सदूपितेतरे भहोराने परिनियेते, पते पोडश । सादि व्यमिति गय, बानी पुर निधार, पत्र-मनमोहपारपि स्याम्मान-मिस म्युहर, भादित दात सेनाधिपते , द्वयोभाजिकयो योमहत्रयोयो - अभछण्णे सकाए न नजइ, केवल ग्रहण, परिहरिया राई पहाए दिव सग्गहो निझुडो अण्ण च अहोरत्त एव दुवालस। एव चदस्स, सूरस्स अस्थमणगहणे सग्गहनिबुडो, उसयरादीए चउरो अण्ण च अहोरत्त एर पारस । अह उदयतो गहिओ तो सदूसिए अहोरत्ते अट्ठ अण्ण च अहोरत्त परिहरइ एर सोलस, अहया उदयवेलाए गहिओ उप्पाइयगह- णेण सब दिण गहण होउ सग्गहो चेव निमुडो, सदूसियरस अहोरत्तस्स अह अण्ण च अहोरत्त एव सोलस । अहया अब्भच्छन्ने न नजइ, केवल होहिति गहण, दिवसओ सकाए न पढिय, अस्थमणवेलाए दिछ गहण सगहो नियुडो, सदूसियस्त अह अण्ण च अहोरत्त एव सोलसत्ति गाथार्थ ॥१३४२ ।। सग्गहनिब्बुड एव सराई जेण हुतिहारत्ता। आइन्न दिणमुफे सुचिय दिवसो अ राई य॥ १३४३ ॥ व्याख्या-सग्गहनिबुडे एग अहोरत्त उवहय, कह ', उच्यते, सूरादी जेण होतिऽहोरत्त, सूरउदयकालाओ जण अहो रत्तस्स आदी भवति त परिहरित्तु सदूसिभ अण्णपि अहोरत्त परिहरियव । इम पुण आइन-दो रातीए गहिओ राई अभ्रच्छन्ने शङ्काया न ज्ञायते केवल ग्रहण, परिहृता रात्रि प्रभाते दृष्ट समहो हित अयपाहोरानमेव द्वादश एवं घनस एपस भयमप नग्रहणे सग्रहो भूडित , उपहतरा याश्चत्वारोऽयबाहरेरानमेव द्वादश अधोग उन् गृहीत तत सदूपिताहोराग्रस्याष्टा भन्यवाहोराम परियायो ९५ पोडश, भयवोदयवेलाया गृहीत ओत्पातिकमहणेन सर्वे दिन महण भूत्वा सग्रह एवं मूदित , सदूपितस्याहोरामसाष्टौ भन्यवाहोराप्रमेप पारस अथवान ने न ज्ञायते केवल भविष्यति ग्रहण, दिवसे शङ्कया न पठित, भखमयनवेलायां दृष्ट ग्रहण सग्रहो हित , सपितस्याए भन्यवाहोरात्र मेव पोडशेति । सग्रहे धूदिते एकमहोरात्रमुपहत कथ? उज्यते, सूयादीनि येन भव यहोरामाणि-सूर्योदयकासात् येनाहोरामवादिभपति, सद परिहस सदूषितम यदप्यहोरात्र परिहत्तय इद पुनराचीण-पद्रो रानी गृहीतो राया- काम सुओबओगो तवोवहाण अणुत्तर भणिय । पडिसेरियमि काले तहावि खलु कम्मवधाय ॥ १३३९ ॥ एलपा बसेसएण पारिवण्सु छणाणुसम्मति । महवाउलत्तणेण असारिआण च समाणो ॥ १३४०॥ अभयरपमायजुय एलिज अपिहिओन उण जुत्त । अद्धोदरिछिइ पुण छलिज जयणोवउत्तपि ॥ १३४१ ॥ म्याख्या-सरागसजओ सरागसजयत्तणओ इदियविसयाअन्नयरपमायजुत्तो हविज स विसेसओ महामहेसु त पमापजुत्त पटणीया देवया छलेज । अप्पिहिया खेत्तादि छलण करेज, जयणाजुत्त पुण साहु जो अप्पिडिओ देवो अद्धोदहीओ ऊणठिईओ न घए छलेट, अद्धसागरोवमठितीओ पुण जयणाजुत्तपि छलेजा । अस्थि से सामथ ज तपि पुपावरसपघसरणओ कोइ छलेजत्ति गाधार्थः ॥ १३३९-१३४०-१३४१ ॥ 'चदिमसूरुनरागत्ति' अस्या व्याख्या- उफोसेण दुयालस पदु जरनेण पोरिसी अट्ठ । सूरो जहन्न पारस पोरिसि उक्कोस दो अह ॥ १३४२ ॥ च्याल्या-घदो उदयकाले गहिओ सदूसियराईए घरो अण्ण च अहोरत्त एव दुवालस, अहना उपायगहणे सयराइप गहण, सग्गदो घेव निबुडो सदूसियराईए घउरो अण्ण च अहोरत्त एव वारस । अहवा अजाणओ, समेत गावादिग्निपरिपपापम्पतरममावयुको भयेत् स विशेपतो महामहे व प्रमादयुक्त प्रत्यनीका देवता छलेतू-अल्पर्दिका fueसिना कुमार, पवनापुर पुनः साधु पोमसदिको वाऽदिभित्र अनस्थितिको नामोति छलयित, अधसागरोपमस्थितिक पुनयतनायुक्तमपि fa Om साझप्प परामर ारसम्बन्धमा कति लेदिति।पन उदयकाले गृहीत सदूपितरावर वार अयचाहोरानमेव द्वादश, अथवा गाम सलिन, समा एप मूरित सपितराप्रपार भन्यवाहोरासमव दादरा, भयवा भजानत - . अणुदिए सूरिए मज्झण्हे अत्यमणे अहुरत्ते य, एयासु चउसु सम्झाय न करेंति पुयुत्त, 'पाडिवए'त्ति पउण्ह महामहाण चउसु पाडिवएसु सज्झाय न करेंतित्ति, एव अन्नपि जति-मह जाणेजा जहिति-गामनगरादिसु तपि तत्थ यसैजा, सुगिम्हए पुण सघस्थ नियमा असज्झाओ भवति, एत्थ अणागाढजोगा निक्खिवति नियमा आगाढा न निक्खियति, न पढतित्ति गाथार्थ ॥१३३७ ॥ के य ते पुण महामहा १, उच्यन्ते- आसाढी इदमहो कत्तिय सुगिम्हए य बोद्धव्वे । एए महामहा खलु एएसि चेच पाडियया ॥ १३३८ ॥ व्याख्या-आसाढी-आसाढपुन्निमा, इह लाडाण सावणपुनिमाए भवति, इदमहो आसोयपुग्निमाए भाति, 'कत्ति यत्ति कत्तियपुतिमाए चेव सुगिम्हओ-चेत्तपुण्णिमा, एए अतिमदिवसा गहिया, आई उ पुण जत्थ जत्य विसए जो दिवसाओ महमहा पवत्तति तओ दिवसाओ आरम्भ जाव अतदिवसो ताव सज्झाओ न काययो, एएसि घेर पुणिमा णतर जे बहुलपडिवया चउरो तेवि वज्जियत्ति गाथार्थ ॥१३३८ ॥ पडिसिद्धकाले करेंतस्स इमे दोसा- १ अनुदिते सूर्य मध्याहे भस्तमयने भर्धरात्र च, एतासु पतसपु स्वाध्याय न फुयन्ति पूर्वास, 'प्रतिपद' इति चतुणा महामहाना पतपए प्रतिपरगु | स्वाध्याय न कुर्वतीति, एवम यमपि यमिति मह जानीयात् यप्रति प्रामनगरादिषु समपि तप्त पायेत् सुमीप्मके पुनः सका भयमासापाया भवति, भग्नानागाढयोगा निक्षिप्यन्ते नियमात् भागाठान् न निक्षिपन्ति, न पठन्तीति । के घपुनस्व महामहा?, सच्यन्ते-भापाठीमापाडपार्णमा हासन भावणपूर्णिमायो भवति, इ दमह अश्वयुणिमाया भवति, फातिक इति कार्तिक पूर्णिमायामेय सुप्रीमक -एमपूर्णिमा, एतेन्वदिपसा गीता: |भादिस्त पुनर्यत्र यत्र देशे यतो दिवसात् महामहा प्रवर्तते ततो दिवसादारभ्य यायरत्यो दियसवायत् स्वाध्यायो न काम्या, एवासामेर पूर्णिमानाम नन्तरा या कृष्णप्रतिपदश्चतता भपि वर्जिता इति । प्रतिपिद्धकाले फुर्वत इमे दोपा काम सुओवभोगो तयोवहाण अणुत्सर भणिय । पडिसेहियमि काले तहावि खलु कम्भवधाय ॥ १३३९ ॥ । प्रलपा बसेसपण पाडिवण्सु छणाणुसज्जति । महवाउलत्तणेण असारिआण च समाणो ॥ १३४०॥ । अनयरपमापजुपं पलिज अप्पिहिओन उण जुत्त । अहोदहिछिह पुण छलिज जयणोवउत्तपि ॥ १३४१॥ व्याख्या-परागसजो सरागसजयत्तणो इदियविसयाअन्नयरपमायजुत्तो हविज स विसेसओ महामहेसु त पमापजुत्त पदणीया देवया छलेज । अप्पिहिया खेत्तादि छलण करेज, जयणाजुत्त पुण साहु जो अप्पिढिओ देवो अनोदहीओ ऊणटिईओ न चए छलेत, अद्धसागरोयमठितीओ पुण जयणाजुत्तपिछलेजा । अस्थि से सामस्थ ज तपि पुपापरसपघसरणो फोद एटजत्ति गावाः ॥ १३३९-१३४०-१३४१ ॥ 'चदिमसूरुवरागत्ति' अस्या व्याख्या- फोसेण यासस पह जहन्नेण पोरिसी अह । सूरो जहन्न यारस पोरिसि उक्कोस दो अह ॥ १३४२ ॥ म्याल्पा-चदो उदयकाले गहिमो सदूसियराईए चउरो अण्ण च अहोरत्त एव दुधालस, अहवा उप्पायगहणे अपराहय गहण, सग्गदो घेर नियुट्टो सदूसियराईए घरो अण्ण च अहोरत्त एव वारस । अहवा अजाणओ, Arrarत समपत्रिपरिषपापम्मरममाइयुको भयेत् स विशेषतो महामहेपु त प्रमादयुक्त प्रत्यनीका देवता छलेतू-भल्पर्द्धिका fulanो पुसमनापु पुनः साधु पारिको मायापित अनस्थितिको न सानोति छलयितु भर्धसागरोपमस्थितिक पुनयतनायुकमपि , feacाम पपी पारसम्पायनामा कति पलादिति। पन्द्र उदयकाले गृहीत सपिताशावार अ यच्चाहोरानमेव द्वादश अथवा P-RaniREाम, समाएर तिसपिराभवाः भन्यवाहोरात्रमव द्वादश, अथवा भजानत - .
काउस्सग्ग करेंति तेरसिमादीसु वा तिसु दिणेसु तो साभाविगे पडतेऽपि सपच्छर सज्झाय करेति, अह उस्सग्ग न करेंति तो साभानिए य पडते सज्झाय न करेतित्ति गाथार्थ ॥ १३३३ ॥ उप्पाएत्ति गय, इदाणि सादियेत्ति दार, तच- गधव्वदिसाविजुकगजिए जूअजस्खालित्ते । इकिक पोरिसी गजिय तु दो पोरसी रणइ ॥ १३३४ ॥ व्याख्या-गधर्व-नगरविउघण, दिसादाहकरण विजुभवण उकापडण गजियकरण, जूनगो वक्खमाणलक्सणो, जस्सा दित्त-जक्खुद्दित्त आगासे भवइ । तत्थ गधवनगर जक्खुद्दित्त च एए नियमा दिपकया, सेसा भयणिजा, जेण फुट न नजति तेण तेसि परिहारो, एए पुण गधवाइया सये एफेक पोरिसि उवहणति, गजिय तु दो पोरिसी उपहण इत्ति गाथार्थ ॥ १३३४॥ दिसिदार छिन्नमूलो उफ सरहा पगासजुत्ता वा । सझाछेयावरणो उ जूपओ सुफि दिण तिन्नि ॥ १३३५ ।। व्याख्या-अन्यतमदिगन्तरविभागे महानगरप्रदीप्तमिवोद्योत किन्तूपरि प्रकाशोऽधस्तादन्धकार ईदृक् टिप मूलो दिग्दाह , उकालक्खण-सदेहवण्ण रेह करती जा पडइ सा उफा, रेहविरहिया वा उज्जोय करेंती पडइ सावि उफा । १ कायोत्सर्ग कुर्वन्ति प्रयोदश्यादिषु वा त्रिपु दिवसेषु तदा स्वाभाविकयो पततोरपि सवरसर स्वाध्याय पुर्यन्ति, भयो सगै न कुर्वन्ति तथा स्राभाविक पतति स्वाध्याय न करोति । भीरपातिकमिति गत, इदानी सादि यमिति द्वार, वय-माधव नगरविकुपण दिग्दाहरण दिमयन सकापसन गनिराकरण यूपको-वक्ष्यमाणलक्षण यक्षादीत-यक्षोद्दीप्तमाकाशे भवति, तत्र गाधयनगर यक्षोदीत च एते नियमात् देवकते शेषाणि भानीयानि, पन पुर म शायम्त तेन तेषां परिहार । एते गा धादिका पुन सर्व एकैको पौरुषीमुपन्ति, गर्जित न दे पोर पायुपहन्ति । सालक्षग-सदापों रेराकुधम्ती या पति सोल्का रेखाविरहिता पोद्योत कुर्व ती पतति साप्युल्का।
जयगोत्ति समप्पहा चदप्पहा य जेण जुगव भवति तेण जूनगो, सा य सझप्पहा चदप्पभावरिया णिप्फिडती न नजद सुपरखपडिवगादिसु दिणेसु, सझाछेयए अणजमाणे कालमेल न मुणति तओ तिन्नि दिणे पाउसिय काल न गेण्हति-तिम दिणेसु पाउसियसुत्तपोरिसिं न करेंति त्ति गाथार्थ ॥१३३५॥ केसिपि तिग्मोराउ जूवओ ता य रति आइन्ना । जेसिं तु अणाइन्ना तेसि किर पोरिसी तिन्नि ।। १३३६ ॥ व्याख्या-जगरस सुभासुभकम्मनिमितुम्पाओ अमोहो-आइच्चकिरणविकारजणिओ, आइच्चमुदयस्थमआयतो(बो) किण्हसामो या सगदुद्धिसंठिमो दंडो अमोहत्ति स एन जुनगो, सेस कठ ॥ १३३६ ॥ कि चान्यत्- पदिमसूरूपरागे निग्याए गुजिए अोरत्त । सझा घउ पाडिण्या ज जहि सुगिम्हए नियमा ॥ १३३७ ॥ व्याल्पा-पदसूरूपरागो गहण भन्नइ-एय वक्खमाण, साने निरभ्रे वा गगने व्यन्तरकृतो महागर्जितसमो धनि निर्यात , तस्वैप या विकारो गुमायद्गुमितो महाध्यनिगुञ्जित । सामण्ण ओ एएसु चउसुवि अहोरत्त सञ्झाओ न कीरइ, निग्धायगुजिएम पिसेसो-मितियदिणे जाप सा वेला णो अहोरत्तछेएण छिजइ जहा अनेसु असज्झाएसु, 'सझा चरत्ति पूर परिमाणमा परमभा र पन युगर भवनप्छन पूपर साध समाप्रमा चन्द्रप्रभाता गछन्ती न ज्ञायते शुक्लपक्षप्रतिपदादिषु रिमा सम्पासासापमान कासपको न जानन्ति ततमोन् दिवसान प्रदोपिक काल न गृहात निपु दिवसेषु प्रादोपिकसूत्रपौरुषी न कुर्व तीति । जगत भाRHIRO Anan मोर -आदित्यकिराविकारयनित भादित्योगमनाखमपने माताम्र कृष्णश्यामो वा शकटोलसस्थितो दण्डोऽमोघ इति स रमन पिरागो प्रहग भग्यते, पनत् प६पमाण सामान्यत एतेषु धनुध्वपि अहोरात्र स्वाध्यायो न क्रियते निघातगुभिवयोर्वि पर-दीदव पर BTET माहोगमादेन वियते यया सरस्वम्यापिके', 'स-पाचतुष्कमिति सिव्य न करेति, अण्णे भणति-वुवुयवरिसे बुब्युयवजिए य अहोरत्ता पच, फुसियवरिसे सत्त, अओ पर आउपाय- भाषिए सवा चेहा निरुभतित्ति गाथार्थ ॥ २१७ ॥ कह ?- वासत्ताणावरिया निकारण ठति कलि जयणा । हत्यत्वगुलिसन्ना पुत्तावरिया व भासति ॥ १३३० ॥ व्याख्या-निकारणे यासाकप्प-करली(ता)ए पाउया निहुया सबभतरे चिट्ठति, अवस्सकायो यत्तये या फज इमा जयणा-हत्थेण भमुहादिअच्छिवियारेण अगुलीए वा सन्नत्ति-इम करेहित्ति, अह एव णावगच्छइ, मुहपोत्तीयमत रियाए जयणाए भासति, गिलाणादिकज्जे वासाकप्पपाउया गच्छति ति ॥ १३३० ॥ सजमघाएत्ति दार गय । श्याणि उप्पाएत्ति, तत्थ- पसू अ मसरुहिरे केससिलावुहि तह रउग्याए । मसरूहिरे अोरत्त अयसेसे जचिर सुत्त ॥ १३३१ ॥ व्याख्या-धूलीवरिस मसवरिस रुहिरवरिस 'केस'त्ति केसवरिस करगादि सिलावरिस रयुग्यायपडण च, एएसिं इमो १ सर्वं न करोति, भ ये भणन्ति-बुहुवर्ष घुहुदवर्जिते च महारामाणि पश्च बिन्दुवर्प सप्त,भत परमकायभावितस्यात् सश्रिष्टा निरणदि। कथा निका | रणे वपाकल्प -कम्पल तेन प्रावृता निभृता सवाम्य तरे तिष्ठन्ति, भवश्यकत्तम्ये भवश्यवकम्ये पा काप इय यतना-सेन प्रयापतिविकारणाहया घा सज्ञयन्ति-इद कुविति, अथैव नावगच्छति मुखवत्रिकया तरिक्या यतनया भाषते, ग्लानादिकार्य यकिरपसारता गडन्तीति । सपमघातrrh द्वार गत । इदानीगोपातिकमिति, तत्र धूलियों मांसवा रुधिरयर्ष केशति केशवर्ष काकावि शिलायर्ष रमपावपतन , एक्यामप - परिहारो-मसरुहिरे अहोरत्त सन्झाओ न कीरइ, अबसेसा पसुमाइया जच्चिर काल पडति तत्तिय काल सुत्त नदिमाइय न पतित्ति गाथार्थः ।। १३३१ ॥ पमुरयुग्घायाण इम वक्खाण- पसू अषित्तरओ रयस्सिराओ दिसा रउग्घाओ । तत्थ सवाए निव्वायए य सुत्त परिहरति ।। १३३२ ।। व्याख्या-धूमागारो आपडुरो रओ अचित्तो य पसू भणइ, महास्कन्धावारगमनसमुद्भूत इव विश्वसापरिणामत समन्ताद्रेणुपतन रजउद्घातो भण्यते, अहया एस रओ उग्घाडउ पुण पसुरिया भण्णइ । एएसु वायसहिएसु निवाएसु या सुत्तपोरिसि न फरेतित्ति गाधार्थ ॥ १३३२ ॥ कि चान्यत्- सामायिय तिति दिणा सुगिम्दए निक्सिवत्ति जइ जोगातो तमि पडतमी करति सवच्छरज्झाय ॥ १३३३॥ व्याख्या-एए पसुरउउग्याया साभाविया हयेजा असाभाविया वा, तत्थ असम्भाविया जे णिग्घायभूमिकपध दोपरागादिदिपसहिया, एरिसेसु असाभाविएसु कएवि उस्सग्गे न करेंति सज्झाय, 'सुगिम्हए'त्ति यदि पुण चित्तसुद्धपक्ख दसमीए अयरण्हे जोग निसियति दसमीओ परेण जाव पुणिमा एत्यतरे तिणि दिणा उवरुवरि अचित्तरउग्घाडावण sim-मासइपिपारा मापापोन कियत भयापाः पश्विादिका यावचिर काल पतति तावन्त काल सूत्र-नादिक न पतीति । सरममा पान-भूमाकार भापाण्डस रब मविध पाशुभण्यते भयंवैप रज उद्यातस्तु पुन पागुरिका भण्यते एतेषु वातसहितेषु Relay मा यूपी म मोतीति ।पमा परिनन्दपाती स्वाभाविको भवेतामस्वाभाविको वा नास्वाभाविका यो निघातभूमिकम्पच द्रोपरागादि दिमहिना IRRIमारिकपाताप कापोरसा न फुषम्ति स्वापाय, सुप्रीष्मक इति यदि पुनश्चयशुद्धपक्षदशम्या अपराह्ने योग निक्षिपति समोर परत पार एममा भप्रान्चरे ग्रीन नियमान उपयुपरि भविघामायातनाय पंडिलेहणादिकावि चेट्ठा कीरइ, इयरेसु चउसु असज्झाइएसु जहा ते चउरो पुरिसा रत्वाइसु चेव अणासाइणिजा तदा तेसु सज्झाओ चेव न कीरइ, सेसा सवा चेट्ठा कीरइ आवस्सगादि उकालिय च पढिजइ । महियाइतिविहस्स सजमोव घाइस्स इम वक्खाण- महिया उगम्भमासे सचित्तरओ अ ईसिआययो । वासे तिन्नि पयारा धुच्युअतब्बन फुसिण्य ॥२१६। (भा०) व्याख्या-'महिय'त्ति धूमिया, सा य कत्तियमग्गसिराइसु गम्भमासेसु हवइ, सा य पडणसमकाल पर मुहम तणओ सब आउकायभाविय करेति, तत्थ तकालसमय चेव सबठा निरुभति, यवहारसञ्चित्तो पुढविफाओ अरण्णो वाउन्भूओ आगओ रओ भन्नइ, तस्स सचित्तलक्षण वण्णओ ईसि आयो दिसतरे दीसइ, सोवि निरतरपाएण तिण्ह ति दिणाण परओ सब पुढवीकायभाविय करेति, तत्रोत्पातशङ्कासभरश्च । भिन्नवास तिविह-बुद्रुदादि, जत्थ वासे पडमाण उदगे बुद्दा भवन्ति त युघुयवरिस, तेहि वजिय तपज, सुहुमफुसारेहि पडमाणेहि फुसिययरिस, एतेसिं जहासस प्रतिलेखनादिकाऽपि चेष्टा क्रियते, इतरेषु चतुर्यु भस्वाध्यायिकेषु यथा ते घरवार पुरपा रप्यादिप्ववाना गातनीयासया सेषु स्वाध्याय एष म पित शेषा सर्वा चेष्टा क्रियते आवश्यकादि उत्कालिकं च पश्यते । महिकादित्रिविधस्य सपमोपयातिपद न्याख्यान-महिकति भूमिका, साप मागरि मादिषु गर्भमासेषु भवति, सा च पतनसमकालमेव सूश्मस्वात् सवमकापभावित करोति, तनत कालसमयमय सया पटा मिरगरि, पयहारसपिणः पृथ्वीकाय भारण्य वायूबूत आगत रजो भण्यते तस सचित्तलक्षण वर्णत इपदातान दिगन्तरे दृश्यते, तदपि निरन्तरपातन प्रिदिश पात सर पृथ्वी यभावित करोति । भिनवर्ष विविध , यत्र वर्षे पतति बदके बुहुदा भवन्ति सहदव , तर्जित सदर्ज , सू मन्दुिभि पनि चिन्नुयप । एता पपासस्य तिहपंचसत्तदिणपरओ सब आउकायभाविय भवइ ॥ १३२९ ॥ सजमघायरस सबभेदाण इमो चउबिहो परिहारो- 'दषे खेत्ते' पच्छद्र, अस्य व्याख्या- दव्वेत थिय व खित्ते जरिय तु जचिर काल । ठाणाइभास भावे भुत्तु उस्सासउम्मेसे ॥२१७॥ (भा०) व्याख्या-दयो त घेय दप महिया सञ्चित्तरओ भिण्णवास वा परिहरिजइ। खेत्ते जहि पडइत्ति-जहि खेत्ते तमहि याइ पटइ तहिं पेय परिहरिजइ, 'जचिर कालन्ति पडणकालाओ आरम्भ जच्चिर काल भवति 'ठरणाइभास भावे'त्ति भायो 'ठाणे'त्ति काउस्सगं न करेति, न य भासइ, आइसद्दाओ गमणपडिलेहणसज्झायादि न करेति, 'मोत्तु उरसासउम्मेसेति 'मोत्तु' ति ण पडिसिम्झति उस्सासादिया, अशक्यत्वात् जीवितव्याघातकत्वाच्च, शेषा क्रिया सर्वा निपिध्यन्ते, एस उस्सग्गपरिहारो, आइण्ण पुण सच्चित्तरए तिणि भिण्णमासे तिणि पच सत्त दिणा, अओ पर सझायादि , मिरममतदिनेम्पा पात: सब भापभावित भपति सपमघातकानो सवभेदानामय चतुर्विध परिहार -द्रव्यतस्तदेव द्रय महिका सचित्तरजो मिमाया पाहिपत सो पत्र पति-पत्र भरे सत् महिलादि पति तय परिहियते, यावधिर कालमिति पतनकालादारभ्य याचिर काल भवति : स्पानामा भारति भाषa स्वानमिति कापोरसगै न करोति, न प मापते, भादिशात् गमनप्रतिलेखनास्वाध्यायादि न करोति मुक्योछासो मेपा शित गुणपति म मविपिस्त रसाइप । एप रसगपरिहार, भाषरणा पुन सचिधामसि प्रीणि भिनवर्षे प्रीणि पञ्च सप्त दिनानि, भत पर खाध्यायादि .. परमपि 'परि पुनकान्तरे। + "मोत उस्सासउम्मेस" इति पाठार ।
सेहगति, जहा मेच्छो तहा असल्झाओ महिगादि, जहा रयणधणाइ तहा णाणादीणि महिगादीहि अविहीकारिणो हीरति गायार्थ ॥ १३२५ ॥ धोवावसेसपोरिसिमझयण वावि जो कुणइ सो उ । णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ ससारो ॥ १३२६ ।। व्याख्या-'थोवावसेसपोरिसि' कालवेलत्ति ज भणिय होइ, एव सो उत्ति सनधो, अग्झयण-पाठो अविसद्दाओ वक्साण वावि जो कुणइ आणादिलघणे णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ ससारोत्ति-णाणादिवफलत्तणओ पेय गाथार्थ ॥ १३२६ ॥ तत्राऽऽद्यद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- महिया य भिन्नवासे सचित्तरए य सजमे तिविद । व्वे सित्ते काले जहिय वा जचिर सच्च ॥ १३ ॥ व्याख्या-'महियत्ति धूमिगा 'भिन्नवासे यत्ति वुहृदादी 'सचित्तरए'त्ति अरपणे वाउदुयपुढविरएत्ति भणिय होड, सजमघाइय एव तिविह होइ, इम च 'दो'त्ति त चेव दव महिगादि 'सेत्ते काले जहि येति जहि सत्ते महिगादि पटइ 1 पेधकमिति, यथा म्लेटस्वयाऽस्वाध्यायो महिकादि , यथा रसधनादि तथा ज्ञानादीनि महिकादिभिरविधिकारिणो नियन्ते । सोमायोपा पार पीति कालवैलेति यदणित भवति एव स वितिसम्म घ अध्ययन पाठ भपिश दात् याख्यान धापि य करोति भाशापुडने शानाहिसारसहितस्य यस्य | छलना तु ससार इति ज्ञानादेवैफल्यादेव । महिकेति भूमिका भिग्नवर्पमिति युहृदादी सति सहित रज इति भरण्ये यातादूत पृथ्वीरज इति भारत भयात सयमघातकमेव त्रिविध भवति, इद च द य इति तदेव दय महिकादि क्षने काले यत्रवति-यन क्षत्र महिकादि पतति अबिर कालं 'सर्व'ति भावओ ठाणभासादि परिहरिजाइ इति गाधासमुदायार्थः ॥ १३२७ ॥ अवयवार्थ तु भाष्यकार | स्वयमेष व्याचहे, इह पञ्चविधासज्झाइयरस, त कह परिहरियवमिति , तप्पसाहगो इमो दिहतो- दुग्गाइतोसियनिवो पचण्ह देह इच्छियपयार । गहिए य देइ मुल्ल जणस्स आहारवत्थाई ॥१३२८ ॥ व्याख्या-पगस्स रण्णो पच पुरिसा, ते बहुसमरलद्धविजया, अण्णया तेहिं अञ्चतविसम दुग्ग गहिय, तेसिं तुटो राया इच्छिय नगरे पयार देर, ज ते किचि असणाइ या वधाइग घ जणस्स गिह्नति तस्स चेयणय सब राया पय पउद इति गाभार्थ ॥ १३२८ ।। हफेण तोसियतरोगिहमागहे तस्स सर्हि वियरे।रत्याईसु चउण्ड एव पदम तु सव्वत्य ॥ १३२९ ॥ म्याख्या-तेसिं पंधण्ह पुरिसाण एगेण तोसिययरो तस्स गिहावणहाणेसु सवत्थ इच्छियपयार पयच्छइ, जो एते दिण्णपयारे आसाएजा तस्स राया दड करेइ, एस दिहतो, इमो उपसहारो-जहा पच पुरिसा तहा पचविहासज्झाइय, जहा सो एगो अभहिततरो पुरिसो एष पढम सजमोयघाइय सय तत्थ ठाणासणादि, तमि वट्टमाणे ण सज्झाओ नेर पापम् (पा पति) समिति यावत स्थानभाशदि परियिते । इह पञ्चविधास्वाध्यायिकस्य तत् कय परिहत्तव्यमिति !, तस्मसाधकोऽय मएस पुरुषा से बसमास पविजयाः, भयदा सैरत्यन्तविपमो दुर्गा गृहोत तेभ्यस्तुष्टोराजा ईप्सित नगरे प्रचार ददाति, यत्त विवि एगा पापाचन क्षति सस पतन सर्व राजा सयजति । तपमानां पुरुषाणामेकेन तोपिततर , नस्मे गृहापणस्थानेषु सर्वनेप्सित प्रचार पपल, २ मा धनधान् भाशावपद रास राजा दन्द करोति, पुए टratऽयमुपसहार -पथा पत्र पुरुषास्तधा पञ्चविधास्वाध्यापिक, यथा स एभेमरिया पुरुष प्रथम सपोपपाविस स्थानासनाहि, सिन् वर्ममाने न स्वाध्यायो नैव . सेहगति, जहा मेच्छो तहा असज्झाओ महिगादि, जहा रयणधणाइ तहा णाणादीणि महिगादीहि अविहीकारिणो हीरति गाथार्थ ॥ १३२५ ॥ थोवायसेसपोरिसिमज्झयण वावि जो कुणइ सो उ । णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ ससारो ॥ १३२६ ॥ व्याख्या-थोवावसेसपोरिसि' कालवेलत्ति ज भणिय होइ, एव सो उत्ति सनधो, अज्झयण-पाठो अविसदाओ वक्खाण वावि जो कुणइ आणादिलघणे णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ ससारोत्ति-णाणादियफलत्तणओ चेय गाधार्थ ॥ १३२६ ॥ तत्राऽऽद्यद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- महिया य भिन्नवासे सचित्तरए य सजमे तिविद । दव्वे खित्ते काले जहिय या जचिर सव्व ॥ १३ ॥ व्याख्या-'महिय'त्ति धूमिगा 'भिन्नवासे यत्ति युद्दादी 'सचित्तरपत्ति अरण्णे याउनुयपुढपिरएति भणिय होड, सजमघाइय एव तिविह होइ, इम च 'द'त्ति त चेव दध महिगादि 'खेत्ते काले जहि येति जहि सेत्ते महिगादि पदइ , . १ पेधकमिति, यथा म्लेच्छस्तथाऽस्वाध्यायो महिकादि , यथा रसधनादि तथा ज्ञानादीनि महिकादिभिरविधिकारिणो हियन्ते । सोकायापार पीति फालयेलेति यदणित भवति, एक स स्वितिसम्बध , मध्यपन पाठ अपिगदाद प्याख्यान पापि य फरोति माज्ञाघुसाने चानादिसारदिवस सस्प ठलना तु ससार इति ज्ञानादेवकल्यादेव । महिकेति धूमिका भिग्नवर्षमिति युट्ठदादौ सति सचित रज इति भरण्ये यातादूत पृथ्वीरज इति भणित भयति सयमघातकमेव त्रिविध भवति, इद प द य इति तदेव दय महिकादि क्षेने काले ययति-पत्र क्षण महिकादि पतनि , तरथ दिहतो, पोसणयमिच्छ इत्यादेर्गाधाशकलस्वार्थ कथानकादवसेय इति गाथासमुदायार्थ , अधुना गाथापश्चार्धाव- यवार्थप्रतिपादनायाह-- मिच्छभयघोसण निवे हियसेसा ते उ दडिया रण्णा । एव दुहओ दडो सुरपच्छित्ते इह परे य ॥ १३२४ ॥ व्याख्या-खिइपइडियं जयर, जियसत्तू राया, तेण सविसए घोसाविय जहा मेच्छो राया आगच्छइ, तो गामकूल गयराणि मोत्तु समासने दुग्गे ठायह, मा विणस्सिहिह, जे ठिया रणो वयणेण दुग्गादिसु ते ण विणहा, जे पुण ण ठिया ते मिच्छया(पाई)हि विलुत्ता,ते पुणो रण्णा आणाभगो मम कओत्ति जपि कपि यिसेस तपि दडिया, एवमसज्झाए सम्झाय करेंतस्स उभओ दडो, सुरत्ति देवया पछलइ पच्छितेत्ति-पायच्छित्त च पावइ 'इह'त्ति इहलोए 'परे'त्ति परलोए गाणादि विफलति गाधार्थ ॥ १३२४ ॥ (१९५००) इमो दिहतोवणओ- रापा इह तित्ययरो जाणवया साह पोसण सुत्त । मेच्छो य असज्झाओ रयणधणाह च नाणाई ।। १३२५ ।। न्याल्या-जहा राया तहा तित्थयरो, जहा जाणवया तहा साहू, जहा घोसण तहा सुत्त-असम्झाइए सज्झायपडि व स्टाम् । क्षितिप्रतिषित मगरं वि राजा तेन स्वविषये घोषित यथा म्ल मे राजा भाग यति ततो मामकूलनगरादीनि मुश्वा समासने दुर्गेति, मा पिनास ये रिसता राज्ञो पपनेन दुर्गादिपु ते न विनष्टा ,ये पुनर्न स्थितास्त म्लेच्छपत्तिभिर्विलुप्ता , ते पुना राज्ञा माज्ञामगो मम कृत इति परिमन व पि भिसा एपमहापापिके लापाप कर्पत उभयतो दण्ड , सुर इति देवता मछलति प्रायश्चित्तमिति प्रायश्चित् च प्रामोति पहल पर इति परमोर ज्ञानादीनि विकलानीति । भय स्टाम्तोपनय यथा राजा चया वीर्यकरो यथा जानपदास्त्रमा साधवो यथा घोषण तथा सूप असामापिस साम्पापमति- ध्ययनकाल उक्त इति, अस्वाध्यायिक स्वाध्यायित ॥ किमिदमस्वाध्यायिकमित्यनेन प्रस्तावेनाऽऽयाताऽस्वाध्यायिकनियु क्तिरित्यस्यामेवाऽऽद्यद्वारगाथा- असज्झाइयनिजुत्ती धुच्छामी धीरपुरिसपण्णत्त । ज नाऊण सुयिहिया पथयणसार उयलरति ॥ १३२१ ॥ असज्झाय तु दुविह आयसमुत्थ च परसमुत्थ च । ज तत्थ परसमुत्थ त पचविह तु नायव्य ।। १३२२ ॥ व्यारया-आ अध्ययनमाध्ययनमाध्याय शोभन आध्याय स्वाध्याय स एव स्वाध्यायिक न स्वाध्यायिकमस्वाध्यायिक तत्कारणमपि च रुधिरादि कारणे कार्योपचारात् अस्वाध्यायिकमुच्यते, तदस्वाध्यायिक द्विविध-द्विमकार, मूलभेदापे क्षया द्विविधमेव, द्वैविध्य प्रदर्शयति-'आयसमुत्थ च परसमुत्य च' आत्मन समुत्व-स्वप्रणोदय रुधिरादि, पशब्द स्वगतानेकभेदप्रदर्शक , परसमुत्थ-सयमघातकादि, च पूर्ववत् , तत्व ज परसमुत्य-परोद्भय त पथविध तु-पचप्रकार 'मुणेयध' ज्ञातव्यमिति गाथार्थ ॥ १३२१-१३२२ ।। तत्र बहुवक्तव्यत्वात् परसमुत्थमेव पञ्चविधमादावुपदर्शयति- सजमघाउवघाए सादिव्वे बुग्गरे य सारीरे । घोसणपमिच्छरण्णो कोई छलिओ पमाएण ॥ १३२३ ॥ व्याख्या-'सयमघातक' सयमविनाशकमित्यर्थ , तच्च महिकादि, उत्पातेन निवृत्तमोत्पातिक, तघ पाशुपातादि, सह दिव्य सादिव्य तच्च गन्धर्वनगरादि दिव्यकृत सदिव्य वेत्यर्थ , व्युग्रहश्चेति ब्युद्ह -सद्धाम , असावप्यस्वाध्यायिक नि मित्तत्वात् तथोच्यते, शारीर तिर्यग्मनुष्यपुद्गलादि, एयमि पंचविहे असज्झाए सज्झाय करेंतस्स आयसजमविराहणा, १ एतस्मिन् पञ्चविधेऽस्वाध्यायिक स्वाध्याय युवत आत्मसयमविराधना, असवत्तो होइ कायबो ॥२॥ प्राग धर्मद्वारेण श्रुताशातनोका इह तु स्वतन्त्रविषयेति न पुनरुक्त । श्रुतदेवताया आशा तनया, क्रिया पूर्ववत्, आशातना तु श्रुतदेवता न विद्यतेऽकिश्चित्करी वा, उत्तर-न घनधिष्ठितो मौनीन्द्र खल्वागम अतोऽसावस्ति, न पाकिधिकरी, तामालम्ब्य प्रशस्तमनसः कर्मक्षयदर्शनात् । वाचनाचार्यस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्व वत्, तत्र पाचनाचार्यो उपाध्यायसदिष्टो य उद्देशादि करोति, आशातना त्विय-निर्दु खसुख प्रभूतान वारान् वन्दन दापयति, उत्तर-भुतोपचार एप क इव तस्यात्र दोष इति- ज पाइद पचामरिप हीणक्खरिय अचक्खरिय पपहीण विणयहीण घोसहीण जोगहीण सुडदिन्न दुड्डु पटिन्छिय अफाले फओ सज्झाओ काले न कोसज्झाओ असज्झाए सज्झाइय सज्झाए न सज्झाइय तस्स मिच्छामि दुपट (सूत्र) एए चोदस सुत्ता पुपिहिया य एगूणवीसति एए तेत्तीसमासायणसुत्तत्ति । एतानि चतुर्दश सूत्राणि श्रुतक्रियाकाल गोपरत्वा पुनरुकभाजीति, तथा दोपदुष्टपद श्रुत यदधीत, तद्यथा-व्याषिद्ध विपर्यस्तरत्नमालावद्, अनेन प्रकारेण याऽऽशासना या हेतुभूतया योऽतिचार कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति क्रिया, एवमन्यत्रापि योज्या, व्यत्यावेडित कोठिकपायसयत्, दानाक्षरम्-अक्षरन्यूनम्, अत्यक्षरम्-अधिकाक्षर, पदहीन-पदेनवोन, विनयहीनम् अकृतोचितमि नय, पोपहीनम्-उदाचादिघोपरहित, योगरहित-सम्यगकृतयोगोपचार, सुठुदत्त गुरुणा दुष्ठु प्रतीच्छित कलुपितान्तरा (मनेति, अराठे कृत स्वाध्यायो-यो यस्य श्रुतस्य कालिकादेरकाल इति, काले न कृत स्वाध्याय -यो यस्याऽऽस्मीयोs . भसमा मत र २ पसानि धनुदा सूधात यामि धकाविंशति , एतानि प्रयस्त्रिंशदाशात नासूत्राणि P रातीतभेदा , एकाथिका वाधनय इति, आशातना तु विपरीतप्ररूपणादिनैव, तथाहि-अपर्वमात्रो द्वीन्द्रियाचात्मेति, पृथिव्यादयस्त्वजीवा एर, स्पन्दनादिचैतन्यकार्यानुपलब्धे , जीवा क्षणिका इति, सत्त्वा ससारिणोऽङ्गुष्ठपर्वमाना एवं भवन्ति, ससारातीता न सन्त्येष, अपि तु प्रध्यातदीपकल्पोपमो मोक्ष इति, उत्तर -देहमात्र एवात्मा, तत्रर सुखदु सा दितकार्योपलब्धे , पृथिव्यादीना त्वल्पचैतन्यत्वात् कार्यानुपलब्धि जीवनादिति, जीगा अप्येकान्तक्षणिका न भवन्ति, निरन्नयनाशे उत्तरक्षणस्यानुत्पत्तेनिहेतुकत्वादेकान्तनष्टस्यासदविशपत्वात् , सचा ससारिग (देहप्रमाणा), प्रत्युषा एय ससारातीता अपि विद्यन्त एवेति, जीयस्य सर्वथा विनाशाभावात् , तथाऽन्यैरप्युक्त-"नासतो विद्यते भायो, नाभायो | विद्यते सत । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदशिभि ॥१॥" इत्यादि।कालस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्ववत् , आशा- तना तु नास्त्येव काल इति कालपरिणतिर्वा विश्वमिति, तथा च दुर्नय -"काल पचति भूतानि, काल सहरते प्रजा । काल सुपु जागर्ति, कालो हि दुरतिक्रम ॥ १॥” इत्यादि, उत्तर र कालोऽस्ति, तमन्तरेण यकुलचम्पकादाना नियत पुष्पादिप्रदानभानो न स्यात्, न च तत्परिणतिर्विश्व, एकान्तनित्यस्य परिणामानुपपत्ते । श्रुतस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-को आउरस्स कालो ? मइलवरधोवणे य को कालो ।। जइ मोक्सहेउ नाण को पालो तस्सऽकालो वा ॥१॥ इत्यादि, उत्तर-जोगो जोग्गो जिणसासणमि दुक्सक्सया पजतो । अण्णोण्णमयाहाए क भातुरस्य (श्रीपधादाने) कालो महिनाम्बरप्रक्षालने घक काल । यदि मोक्षहेतुशान फलस्प कालो कालो पार, अपहारणार प्रयुपमानो योगो जिनशासने योग्य ।भ योऽयायाधया असवत्तो होइ कायवो ॥२॥ प्राग धर्मद्वारेण श्रुताशातनोका इह तु स्वतन्त्रविपयेति न पुनरुक्त । श्रुतदेवताया आशा तनया, क्रिया पूर्ववत्, आशातना तु श्रुतदेवता न विद्यतेऽकिश्चित्करी वा, उत्तर--न हनधिष्ठितो मौनीन्द्र खल्यागम अतोऽसावस्ति, न चाकिश्चित्करी, तामालम्ब्य प्रशस्तमनसः कर्मक्षयदर्शनात् । वाचनाचार्यस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्व वत्, तत्र पाचनाचार्यों उपाध्यायसदिष्टो य उद्देशादि करोति, आशावना लिय-निर्दु खसुख प्रभूतान् धारान् वन्दन दापयति, उत्तर-श्रुतोपचार एप फ इव तस्यात्र दोप इति- ज चाइद पचामेरिप हीणक्परिय अधक्सरिय पपहीण विणपरीण घोसहीण जोगहीण मुहुदिन दुहु पटिकिय अकाले फओ सझाओ काले न कओसज्झाओ असज्झाए साझाहय सज्झाए न सज्झाइय तस्स मिच्छामि दुपार (सूत्र) एए चोदस सुचा पुपिहिया य एगूणवीसति एए तेत्तीसमासायणसुत्तत्ति । एतानि चतुर्दश सूत्राणि श्रुतक्रियाकाल- गोपरत्वाम पुनरुफभाजीति, तथा दोपदुष्टपद श्रुत यदधीत, तद्यथा-व्यायिद्ध विपर्यस्तरत्नमालावद्, अनेन प्रकारेण पाऽऽशातना तया हेतुभूतया योऽतिधारः कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति निया, एवमन्यत्रापि योज्या, व्यत्यावेडित कोउिपायसपत्, हीनाक्षरम्-अक्षरन्यूनम्, अत्यक्षरम्-अधिकाक्षर, पदहीन-पदेनैवोन, विनयहीनम्-अकृतोचितवि नय, योपहीनम्-उदाचादियोपरहित, योगरहित-सम्यगकृत्तयोगोपचार, सुदत्त गुरुणा दुष्टु प्रतीच्छित कलुपितान्तरा- मनेति, अफाले फूत स्वाध्यायो-यो यस्य श्रुतस्य कालिकादेरकाल इति, काले न कृत स्वाध्यायः यो यस्याऽऽमीयोs भारमा भREER एतानि पनुस सूचागि पूषाणि धकारविशति , एतानि यात्रशदाशातनासूत्राणि
सम्ममणुसरताण । आगमविहि महत्व जिणवयणसमाहियप्पाण ॥४॥श्रावकाणामाशातनया, किया तथैव, जिशासन
भका गृहस्था श्रावका उच्यन्ते, आशातना तु-लण माणुसत्त नाजणवि जिणमय न जे विरह । पडियजति कहते
धण्णा वुञ्चति लोगमि॥१॥ सावगसुत्तासायणमाधुत्तर कम्मपरिणइवसाओ । जइवि परजति न त तहायि पण्णत्ति
मग्गठिया ॥२॥ सम्यग्दर्शनमार्गस्थितत्वेन गुणयुक्तत्वादित्यर्थ , भाविकाणामाशातनया, क्रियाऽऽक्षेपपरिहारी पूर्ववत् ,
देवानामाशातनया, क्रिया तथैव, आशातना तु-कामपसत्ता विरईए वजिया अणिमिसया (३)निचिहा।देवा सामत्यमिथि
न य तित्थस्सुन्नइकरा य ॥१॥ एत्य पसिद्धी मोहणियसायवेयणियकम्मउदयाओ । कामपसत्ता विरई कम्मोदयउ चिय
न तेसि ॥२॥ अणिमिस देवसहावा णिचिहाणुत्तरा उ कयकिच्चा । कालाणुभाषा तित्धुलईवि अपत्य पुपति ॥३॥
देवीनामाशातनया, क्रियाक्षेपपरिहारौ प्राग्वत् । इहलोकस्याऽऽशातनया, क्रिया माग्मत् । इहलोको-मनुष्यलोका, आशा
तना तस्य वितधप्ररूपणादिना, परलोकस्याऽऽशातनया, प्राग्मत्, परलोक-नारकतिर्यगमरा , आशातना तस्य वितयम
रूपणादिनैव, द्वितयेऽप्याक्षेपपरिहारो स्वमत्या कायो। केलिप्रज्ञप्तस्य धर्मस्याऽऽशातनया, क्रिया प्राग्रत् , स प धर्मो
. सम्यगनुसरत भागमविधि महा जिनपचनसमाहिता'मना ॥ ४ ॥ कन्या मानुष्य ज्ञावारि मिनयघन न ये निरति। पनिरपम्प से पम्पा
उज्यन्ते लोके ॥ ॥ भावकाशातनासूममत्रोत्तर कर्मपरिणतिवशात् । यमपि न ता प्रतिपपन्ते सदारिश-या मास्थिता इति ॥ २॥ वामपसका सिमा
पजिता भनिमेपा निवष्टा | देवा सामध्यऽपि न च सोपाप्रतिकारक भयोचर मोहनीपसातपनीयम्माया । काममRE बितिम कोरपत
एव न तेपाम् ॥ २ ॥ भनिमपा देवस्वाभा यात् निश्रष्टा अनुपरास्तु कृतकृया । कालानुभायाद तीर्थोप्रतिमपि भ पर पुन्ति ॥३॥
"
। विविध -श्रुतधर्मचारित्रधर्मश्च, आशातना तु-पाययसुत्तनिबद्ध को वा जाणेइ पणीय केणेय ?। कि वा चरणेण तू दाणेण
विणा उ हवइति ॥॥उत्तर-"वालस्त्रीमूढ(मन्द)मूर्खाणा, नृणा चारित्रकाविणाम्।अनुग्रहार्थ तत्त्वज्ञै , सिद्धान्त प्राकृत
कृत ॥१॥" निपुणधर्मप्रतिपादकत्याच सर्वज्ञप्रणीतत्वमिति, चरणमाश्रित्याह-'दानमौरधिकेणापि, चाण्डालेनापि
दीयते । येन वा तेन या शील, न शक्यमभिरक्षितुम् ॥ १॥ दानेन भोगानामोति, यत्र यत्रोपपद्यते । शीलेन भोगान्
स्वर्ग घ, निर्याण चाधिगच्छति ॥२॥ तथाऽभयदानदाता चारित्रवानियत एवेति । सदेवमनुष्यासुरस्य लोकस्याऽऽशा
तनया, क्रिया माग्वत्, आशातना तु वितथप्ररूपणादिना, आह च भाष्यकार
देवादीय रोप विवरीय भणइ सत्तदीवुदही । तह कइ पयावईण पयईपुरिसाण जोगो वा ॥ २१३ ॥
उत्तर-सत्तसुपरिमियसत्ता मोस्सोसुण्णत्तण पयावइयाकेणकउत्तऽणवत्था पयडीऍ कह पवित्तित्ति ॥२१४॥
- जमचेपणत्तिपुरिसत्यनिमित्त किल पयत्ततीसायातीसे चियअपवित्ती परोत्ति सव्य चिय विरुद्ध॥२१५॥ (भा०)
सर्वप्राणभूतजीवसत्त्वानामाशातनया, क्रिया प्राग्वत्, तत्र प्राणिन -दीन्द्रियादय व्यक्तोच्छ्रासनि श्वासा अभूवन भव
विभरियत्ति घेति भूतानि-पृथिव्यादय जीवन्ति जीवा-आयु कर्मानुभवयुक्ता सर्व एपेत्यर्थ सत्त्वा -सासारिकससा
माल एपनि इनि को पा जानाति सनद प्रणीतमिति । या चारिप्रणव दानन विना भवति तु ॥१॥ देयादक लोक विपरीत वदति सप्त
होमोरपय मावि प्रजापत प्रकृति पापो सपोगा या ॥ उत्तर-सासु परिमिता सदा ममोक्ष शून्य व वा प्रजापतिथ। केन कृत इत्यनवस्था
मारपशिरतिपयनति पुरणानिमित किल प्रवर्तते सा च । तस्या एवाप्रवृत्तावितरोऽपि सर्वमेवैव विरुद्धम् ॥ ३॥
वा सइवावी अहव उवओगे ॥१॥ रागहोसधुवत्ता तहेव अण्णाकालमुवओगो । दसणगागाण तू होइ असपण्णुया चेव ॥२॥ अण्णोण्णापरणभ(ता)वा एगत्त वावि णाणदसणओ । भण्णइ नपि एएसि दोसो एगोचि सभवइ ॥३॥ अस्थित्ति नियम सिद्धा सद्दाओ चे गम्मए एव । निचिहावि भवती वीरियल्सयो न दोसो ॥४॥ रागहोसो न भपे सघकसायाण निरवसेसखया । जियसाभवा ण जुगनमुवओगो नयमयाओ य ॥ ५॥ न पिहूआचरणामओ दपहिनयस्स वा मयेण तु । एगत वा भवई दसणणाणाण दोण्हपि ॥ ६॥णाणणय दसणणए पडुच गाण तु सपमेय । सप घ दस णती एवमसवण्णुया का उ? ॥७॥ पासणय व पडुच्चा जुगव उवओग होइ दोहपि । एवमसपण्णुचा एसो दोसो सभ वइ ।। ८॥ आचार्याणामाशातना, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-डहरो अकुलीणोत्ति य दुम्मेहो दमगमदनिति । अवि रायपलाभलद्धी सीसो परिभवइ आयरिए ॥१॥ अहवावि वए एव उवएस परस्त देति एव तु । दसविहयेयापर्य कायप ३ वा सदा पाऽपि उपयोगेऽथवा ॥ ॥ ध्रुवरागदपश्चात्तथैवान्यान्यकाल उपयोगात् । दर्शनशानयोस्तु भवत्यमशतव ॥ २ ॥ भयोमागरमाया एकस्य पाऽपि ज्ञानदशनयो । भरपते नवतेपो दोष एकोऽपि सभवति ॥ ३ ॥ सन्नाति नियमत सिरा शहाय गम्मन्न एवम् । मिष्ट NOT HAR वीर्यक्षपतो नव दोष ॥ ४ ॥ रागहेपा न साता सम्शायाण निरवोपभयात् । जीराभाग्मात् मोरयोगगरप मयमताप ॥५॥ म पगारागार (ऐस्प) दम्याधिकनयस वा मतेन तु । एकत्र या भवति शानदशनपोदयोरपि जाननर प्रवास सपनशान दमननय प्रताप सबमरान मिति एवमसर्पक्षता का तु ॥ ७॥ पश्यत्ता वा प्रवोत्य युगपदुपयोगो भवति दसोरपि। एमसरश्ता एप दोपो न सभवति ॥ सोशीन इनि दुमा दमको मन्दबुदिारति । भरि चरमलामधि शिष्य परिभवत्याचापान् ॥ 1 पारि पदत्यन-उपदेश परम ददवि एष तु । दाविध वार का सय न कुमति ॥ २॥डहरोवि णाणवृष्ट्वो अकुलीणोत्ति य गुणालओ किह णु? । दुम्हाईणिवि एव भणतऽसताइ दुम्मेहो ॥३॥जाणति नविय एव निम्मा मोक्खकारण जाण । निच्च पगासयता यावच्चाइ कुवति ॥ ४॥ उपाध्यायानामा शातनया, क्रिया पूर्वरद, भाशातनाऽपि साक्षेपपरिहारा यथाऽऽचार्याणा नवर सूत्रप्रदा उपाध्याया इति, साधूनामाशा तनया, क्रिया पूर्ववत्,-जोऽमुणियसमयसारो साहुसमुद्दिस्स भासए एघा अविसहणातुरियगई भडणमामुडणा चेव ॥१॥ पाणसुणया व भुजति एगओ तह विरूपनेवत्था । एमाइ क्यदयण्ण मूढो न मुणेइ एय तु ॥ २॥ अविसणादिसमैया ससारसहायजाणणा घेय । साहू घेरऽकसाया जओ पभुजति ते तहवि ।। ३॥ साधीनामाशातनया, क्रिया पूर्ववत्,- फलहणिया पाउयही अहयादि समणुपदवो समणी। गणियाण पुत्तभण्डा दुमरेलि जलस्स सेवालो ।। १।। अत्रोत्तर- फलहति नेय नाजण फसाए फम्मयधपीए उ । सजलणाणमुदयो ईसि कलहेपि को दोसो? ॥२॥ उवही य बहुविगप्पो यभययरक्खणत्यमेयासिं । भणिो जिणेहि जम्हा तम्हा उपहिमि नो दोसो ॥३॥ समणाण नेय एया उबद्दवो सपन पुति ॥ २॥ सामोऽरि शानदोऽमुठीन इति गुगाम्य कथन । दुधमादी यपि एर भगति अति दुर्मेध ॥३॥ जाति नापि IN AYमा मोसकारण सानालिस्प प्रकाशपम्तो पायापादिमुnिen योऽपातसमयसार साधून समुद्दिश्य भारवे एपम्। भविषहणा अस्वरितगतय भासनमापन पर 10 पामा र भान इष भुम्ति एकाम्या विरूपनेपया । एवमादि वदत्यवर्ग मूदो न जानात्येतसु ॥ २ ॥ भविषहणादिसमेता समारसमारामार I HINE PAEमाया पोत प्रभुनन्ति से उधैव ॥ ३ ॥ कलहकारिका बहूपधिका भयवाऽपि श्रमगोपद्रव श्रमगी । गणिकाना पुप्रभात दुमक्ष पठी समाचार ॥1पायान् कमर पीनानि ज्ञाया नए कहति । स वलनानामुदयात् ईपत् कलहेऽपि को दोष ? ॥२॥ पिय परिसा RELAमापमतासाम् । भारतो निनपरमात् समानुपधौ न दोप ॥ ३ ॥ श्रमणाना नेता उपद्रव वा सइयावी अब उवओगे ॥१॥ रागहोसधुवत्ता तहेव अण्णनकालमुवओगो । दसणणाणाण तू होइ असपण्णुया चेव ॥२॥ अण्णोण्णावरणभ(ता)वा एगत्त वावि णाणदसणओ । भण्णइ नवि एएसिं दोसो एगोवि सभव ॥३॥ अस्थित्ति नियम सिद्धा सदाओ चेव गम्मए एव । निश्चिावि भवती वीरियलयओ न दोसो ॥४॥ रागहोसो न भये सघकसायाण निरवसेसखया । जियसाभवा ण जुगवमुवओगो नयमयाओ य ॥ न पिहआचरणाओ दपहिनयम्स वा मयेण तु । एगत्त या भाई दसणणाणाण दोण्हपि ॥६॥णाणणय दसणणए पडुच णाण तु सपमेयेय । सप च दस णती एवमसवण्णुया का उ? ॥७॥ पासणय व पडुच्चा जुगर उवओगहोइ दोण्हपि । एवमसपण्णुत्ता एसो दोसो 7 सभ वह ॥ ८॥ आचार्याणामाशातना, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-डहरो अकुलीणोति य दुम्मेहो दमगमदबुद्धिति । अवि- यप्पलाभलद्धी सीसो परिभवइ आयरिए ॥१॥ अहवावि वए एव उवएस परस्स देति एव तु । दसविहयेयायच कायप । घा सदा पाऽपि उपयोगेऽथवा ॥ ॥ ध्रुवरागदपत्वात्तथैवान्यान्यकाल उपयोगात् । दर्शनज्ञानयोस्तु भवत्यसपश्तेव ॥ २ ॥ भन्योऽम्यापारलता पा | एकरय पाऽपि ज्ञानदशनयो । भण्यते नैवैतेषा दोप एकोऽपि सभवति ॥ ३॥ स तीति नियमत सिदाः । वादेय गम्यते एवम् । निबर भरि भाग पीर्यक्षपतो नव दोप ॥४॥ रागद्वेपी न स्यातां सघकपायाणा निरक्शेपक्षयात् । जीवस्वाभाम्यात् नोपयोगयोगपय मयमताप ॥५॥ ग पृथगायरणात (ऐक्य) दयार्थिकनयस्य या मतेन च । एकरव वा भवति ज्ञानदशनयोईयोरपि ॥ ६॥ ज्ञाननय प्रताप सपनेवेदशान दशननय मनास्य सपमा पान [मिति एवमसर्पज्ञता का तु ॥ ७॥श्यता या प्रतीत्य युगपदुपयोगः भवति द्वयोरपि। एवमसर्पक्षता एप दोपो न सभवति ॥ ८ ॥बासोऽलीन इति दुधा दमको म दबुद्धिरिति । भपि चास्मलाभलधि शिष्य परिभवत्याचायान् ॥1॥अथवाऽपि यदत्येय-उपदेन परम ददति एव तु । दशशि पारस कत्ताप अरिहताण आसायणाए सिद्धाण आसायणाए आयरियाण आसायणाए उवज्झायाण आसायणाए । साहणमासायणाए साहुणीण आसायणाए सावगाण आसायणाए सावियाण आसायणाए देवाण सायणाए देवीण आसायणाए इरलोगस्सासायणाए परलोगस्स आसायणाए केवलिपन्नत्तस्स धम्मस्स आसायणा सदेवमणुपासुरस्स लोगस्स आसायणाए सव्यपाणभूयजीवसत्ताण आसायणाए कालस्स भासायणाग सुयस्स आसायणाए सुयदेवयाए आसायणाए चायणायरियस्स आसायणाए (सूत्र) अर्हता-प्राग्निरूपितशब्दार्धाना सम्बन्धिन्याऽऽशातनया यो मया देवसिकोऽतिचार कृतस्तस्य मिथ्या दुष्कृतमिति क्रिया, एव सिद्धादिपदेप्यपि योग्यते, इत्थ चाभिदधतोऽर्हतामाशातना भाति-नत्थी अरहतत्ती जाणतो कीस भुजई भोए । पाहुडिय उपजीवे एव ययतुत्तर इणमो ॥१॥ भोगफल नियत्तियपुण्णपगडीणमुदयवाहल्ला । भुजइ । भोए एप पाडियाए, इमं सुणसु ॥ २॥ णाणाइअणरोहकअघातिसुहपायवस्स चेयाए । तित्थकरनामाए उदया तह चीयरायत्ता ॥ ३ ॥ सिद्धानामाशातनया, प्रिया पूर्ववत्-सिद्धाण आसायण एव भणतस्स होइ मूढस्स । नत्थी निच्चेट्ठा R सम्मि भाम्त इति नानाना वा कप भुनहि भोगान् । प्राभूतिका (समयसरणादिक) उपजीवति कथ ? एव बदत उत्तरमिदम् ॥ १ ॥ निय चिठभागपतीनामुपास्यात् । भुनक्ति भोगान् एव माभूतिकायां इद मणु ॥ २ ॥ ज्ञानापनवरोधकाघातिसुखपादपस्य वेदनाय । वीथकरनाम्न ग्दपाद सपा मीतरागाचा सिदानामाशातना एर भगतो भरति मूहसन सन्ति निश्चेष्टा ठाणे अच्छइ सथारो विदलकट्ठमओ वा, अहवा सेज्जा एव सथारओ त पाएण सघट्टेइ, णाणुजाणायेइ-न सामेछ, भणिय च-'सघट्टेत्ताण कारणे त्यादि ३०, 'चेटत्ति सेहे राइणियस्स सेजाए सथारे वा चिद्वित्ता वा निसिइत्ता या तुय द्वित्ता वा भवइ आसायणा सेहस्स ३१, 'उच्चत्ति सेहे राइणियस्स उच्चासण चिहित्ता या निसिइत्ता या भवइ आसायणा सेहस्स ३२, 'समासणे यायि'त्ति सेहे राइणियस्स समासण चिद्वित्ता वा निसीइत्ता या तुयट्टित्ता या भवइ आसायणा सेहस्सत्ति ३३ गाथात्रितयार्थ ॥ ॥ सूत्रोकाशातनासम्बन्धाभिधित्सयाह सहणिकार- अहवा-अरहताण भासायणादि सज्झाएँ किचिणाहीय । जा कठसमुदिहा तेतीसासायणा एया ॥ ॥ मतिकमणसमरणी समासा ।। व्याख्या- अथवा-अयमन्य प्रकार , 'अर्हता' तीर्थकृतामाशातना, आदिशब्दात्सिद्धादिग्रह यावत्स्वाध्याये किथि नाधीत 'सज्झाए ण सज्झाइयति वुत्त भवइ,' एता 'कण्ठसिद्धा' निगदसिद्धा एवेत्यर्थः, त्रयख्रिशदाशातना इति साम्प्रत सूत्रोका एव त्रयस्त्रिशद्व्याख्यायन्ते, तत्र- गाथार्थ ॥ १ स्थाने तिष्ठति सस्तारको द्विदलकाष्ठमयो वा, अथवा शय्यैव सस्तारक त पादेन सघट्टयति नानुशापयति-न क्षमयति भणित व कायेन संपपि स्वेत्यादि ३०, स्थातेति शैक्षो रानिकस्य शय्याया सस्तारके वा स्याता धा निपीदयिता वारवग्ययिता या भवत्या यातना पक्षस्य उपसि पक्षो विकास नात् उप आसने स्थाता निपीदयिता या भवत्याशातना शैक्षस्य ३२, समासन चापीति शक्षो रालिकासनस सम भासने स्थाता या मारपिता पा स्ववर्तयिता वा भवत्याशातना शैक्षति ।
न एस एवं भवइ २६, कह छेत्त त्ति रायणियस्स कह कहेमाणस्स त कह अच्छिदित्ता भवइ आसायणा सेहस्स, अच्छि दिता भवइत्ति भणइ अह कहेमि २७, 'परिस भेत्तेति रायणियस्स कह कहेमाणस परिस भेत्ता भवति आसायणा सेहरस, इह च परिस भेत्तत्ति एव भणइ-भिक्खावेला समुदिसणवेला सुत्तस्थपोरिसिवेला, भिंदइ या परिस २८, 'अणु द्वियाए कहेई' राइणियस्स कह कहेमाणस्स तीए परिसाए अणुठियाए अघोच्छिन्नाए अबोगडाए दोच्चपि तच्चपि कह कहेचा भयइ आसायणा सेहस्स, इह तीसे परिसाए अणुठियाएत्ति-निविद्वाए चेय अवोच्छिन्नाएत्ति-जावेगोवि अच्छइ अपोगटाएत्ति अविससारियत्ति भणियं होइ, दोच्चपि तचापि-विहि तिहिं चउहि तमेपत्ति जो आयरिएण कहिओ अत्थो तमेवादिगार विगप्पड़,अयमवि पगारो अयमपि पगारोतस्सेगस्स मुत्तस्स २९, 'सथारपायघट्टण'त्ति सेजासथारग पाएण सपट्टेता हरण ण अणुण्णयित्ता भाइ आसायणा सेहस्स, इह घ सेजा-सबगिया सधारो-अहाइजहत्थो जत्थ वा 14 एर भाति २, tula सकियो कति सा कयां छेदपति भाशातना शैक्षस्य, भात्ता भवतीति भगति-अह कथयामि २७ पर भेति पिपनि पो भेता भवति भाशातना शक्षस्य, इह ए पदो भेचेति एव भगति-भिक्षावेला भोजनवेला सूत्राथपौरुषीवेला, भितिया , मनीपापो भपति शशि कपो कपप्रति तस्यो पनि भनुरियतायामम्यु-िउमायाम यातायां (भसविप्रकोणायां) द्विरपि निरपि SN पिता भरताना पसना पपदि भनुरियतायामिति निविण्यामेव भायुरिछनायामिति यावदेकोऽपि विपति, अ याकृतायामिति मापामिति मन भरति, निरनिरि-द्विवक्षिा घभि तमवेति य भाचापण कथितोऽधस्वमेवाधिकार विकल्पयति, भयमपि प्रकार ER FAIR REसूपस २९, ससासापानमिति सम्पासतारको पादेन सवपिरया हस्तेन नानुज्ञापयिता भवति भाशातना शैक्षस्य, इस च पा-सिम -मीपम पत्र पा , , (खद्ध पत्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इम च सद्ध-बड्सद्देण खरककसनिदुर भणइ २०, 'तत्थ गए'त्ति सेहे राइणिए वाहरिए जत्य गए सुणइ तत्थ गए चेव उल्लाव देइ आसायणा सेहरस २१, "किति'त्ति सेहे राइणिएण आहुए किंति यत्ता भवद आसायणा सेहस्त, किति-कि भणसित्ति भणइ, मत्थएण वदामोत्ति भणियय २२,'तुम'ति सेहे राइणिय तुमति यत्ता भवा |आसायणा सेहस्स, को तुमति चोएत्तए, २३ 'तजाए'त्ति सेहे राइणिय तज्जाएण पडिहणित्ता भवति आसायणा सेहरस, तज्जाएण'ति कोस अनो। गिलाणरस न करेसि , भणइ-तुम कीस न करेसि ?, आयरिओ भणइ-तुम आलसिओ, सो भणइ-तुम चेव आलसिओ इत्यादि२४, 'णो सुमणो त्ति सेहे राइणियस्स कह कहेमाणस्स नो सुमणसो भवइ आसायणा सेहस्स, इह नो सुमणसेत्ति ओहयमणसकप्पे अच्छड न अणुवूहइ कह अहो सोहण कहियति २५, 'यो सरसि'त्ति सहे राइ णियरस कह कहेमाणसणो समरसित्ति वत्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इह च'णो सुमरसि'त्ति न सुमरसि तुम एय अस्य, १ ख वक्ता भवति आशावना शक्षस्य, इद घ पद्ध-गृह देन खरकाशनिष्ठुर भगति २० तन गते इति शैक्षो राषिकेन पायतो या गरा गणाति तय गत एवोलाप ददाति आशातना शैक्षस्य २१, 'कि मितीति शैक्षो रासिफेनाहूत किमिति घणा भपत्यागातना शक्षस, किमिति किं भगसीवि भगति मस्तकेन य द इति भगित ५ २२, व मिति शैक्षो राशिक त्यमिति वक्ता भवति भाशासना शैक्षस्य, कस्यमिति नोदयिता २१ समास इति Aliar तजातेन प्रतिह ता भवत्याशातना शैक्षस्य, तबातेनेति कथमाय ग्लानस्य न करोपि!, भणति व कथन करोपि, भाचार्यों भगति-स्यमयस स भगति- त्वमेवालस इत्यादि २४, 'न सुमना' इति शैक्षो रासिके कया कथयति नो सुमना भयत्याशातना शैक्षस्य, न मुमना इति सरतमन समिति नानुवहति कथा महो शोभन कथितमिति २५, न सरसीति क्षो रासिके कयां कथयति मरसीतिवचा भवति भागातना साक्षस, Bifa | न सरसि त्वमेनमर्थ पुषामेव सेहतरागरस आलोएति पच्छा रायणियस्स आसायणा सेहस्स १४, ‘उवदसे'त्ति सेहे असण वा४ पडिग्गाहेत्ता त पुधामेव सेहतरागरस उवदसेइ पच्चा रायणियस्स आसायणा सेहस्स १५, निमतणेत्ति सेहे असण वा ४ पडिग्गाहेत्ता पुवामेव सेहतराग निमतेइ पच्छा राइणिय आसायणा सेहस्स १६, खद्धत्ति सेहे राइणिएण सद्धि असण वा ४ पडिग्गाहेत्ता त राइणिय अणापुरिछत्ता जस्स जस्स इच्छइ तस्स २ खद्ध खद्ध दलयइ आसायणा सेहस्स १७, आइयण'त्ति सेहे असण पा ४ पढिगाहित्ता राइणिएण सद्धि भुजमाणे तत्थ सेहे सद्ध २ दाय २ ऊसढ २ रसिय २ मणुण्ण २ मणाम २ णिद्ध २ लुक्ख २ आहरेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इह च सद्धति वड्डवड्डेण लपणेण डाय डायति पत्रशाक वाइगणचिन्भड गएचिगादि सदति यनगधरसफरिसोरवेय रसियति रसाल रसिय दाडिमवादि 'मणुण्ण ति मणसो इO, 'मणामति २ मणसामग मणाम 'निद्धति २ नेहायगाढ 'लुक्स'ति नेहयज्जिय १६, अप्पडिसुणणे'त्ति सेहे राइणियस्स बाहरमाणस्स अप दिसुणेचा भवइ मासायणा सेहस्स, सामान्येन दिवसओ अपडिसुणेत्ता भाइ १९ 'खद्धति यति सेहे राइणियस्स खद्ध मायमरासि भालापति पसादानिहसाशातना शैक्षस्य १४ उपदशन मिति शैक्षोऽशन वा ४ प्रतिगृह्य तत् पूर्वमेवावमरानिकायो पदावि भानाधिकायामाना राक्षस ५ निमप्रगमिति शैक्षोऽशन पा ४ प्रतिगृह्य पूर्वमेगावमरासिक निमन्त्रयते पश्चात् रासिक भाशात शक्षस्य १६ पपक्षी बिसेन सामान पा ४ प्रतिगृप सन् रसिकमनायय यो य इति त त प्रचुर मचुर ददाति भाशातना शक्षस्य १७, पानमितिक्षा न पा निगृप राखिन सा मुहानमात्र दक्ष प्रचुर २ र सस्कृत रस्य मनोज्ञ मनाप निग्ध रूक्ष२ आहारयिता भवति भागना पसदति रस्ता सहसा सम्पनेन असमिति पणा पासपति रसितमिति रसयुक्त दादिमानादि मनोज मिति मनस इष्ट मनोम मनसा मन्य मनाम प्रियमिति पायगाठ 'क्षमिति महर्जित १८ अप्रतिश्श्रवणमिति शक्षक रातिके याहरति अप्रतियोता भवति नक्षम, सामापन पिसे प्रतिप्रोता भपति १९, एदेति चेति पीसो रातिक सद्ध आसन्न गता भवइ आसायणा सेहस्स ३, चित्ति सेहे रायणियस्स पुरओ चिढेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स ४, सेहे राइणि यस्स पक्ख चिढेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स५, सेहे राइणियस्स आसग्ण चित्ता भवइ आसायणा सेहस्स ६, निसीयणति हे रायणियस्स पुरओ निसीइत्ता भवइ आसायणा सेहस्स ७, सेहे राइणियस्स सपक्ख निसीइत्ताभवइ आसायणा सेहस्स ८, सेहेराइणियस्स आसण्ण निसीयित्ता भवइ आसायणा सेहस्स ९, 'आयमणे'त्ति सेहे राइणिएण सद्धि पहिया विचारभूमी निक्खते समाणे तत्थ सेहे पुषतराय आयामति पच्छा रायणिए आसायणा सेहस्स १०, 'आलोयणे'त्ति सेहे रायणिएण सद्धि पहिया विचारभूमी निक्खते समाणे तत्थ सेह पुवतराय आलोएइ आसायणा सेहस्स, 'गमणागमणे'त्ति भावणा ११ 'अपडिसुणणे ति सेहे राइणियस्स राओ वा वियाले वा वाहरमाणस्स अजो ! के सुत्ते के जागरइ !, तत्थ सेहे जागरमाणे रायणियस्स अपडिसुणेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स १२, 'पुवालवणे'त्ति केइ रायणियस्स पुपसलत्तए |सिया त सेहे पुवतराय आलपइ पच्छा रायणिए आसायणा सेहस्स १३, आलोएइत्ति असण या ४ पडिग्गाहेत्तात । आसन्न गाता भवति भाशातना शैक्षस्य ३, 'चिट त्ति शैक्षो रताधिकस्य पुरत स्थाता भवति भावना राक्षस नक्षा स्माधिकस पा स्याता |भवत्याशातना शैक्षस्य ५, शैक्षो खाधिकस्यासम्म स्थाता भवत्याशातना शैक्षस्य ६, निपदन मिति शैक्षो खाधिकस्य पुरतो निपीडपिता भवत्याशातना |शक्षस्य ७, शैक्षो रवाधिकस्य पाच निपीदयिता भवत्याशातना शैक्षस्य ८, शैक्षो रखाधिकस्सासर निपीदयिता भवत्या ना क्षस्य ९, भापमन मिति रवाधिकेन साधैं बहिर्विचारभूमि निकात सन् तर शेष पूर्वमेवाचामति पश्चाद् रासिक आयातना सक्षस । 'भालोधने तिपक्ष राजिग सा | बहिर्विचारभूमि निष्का त सन् तन शैक्ष पूष मेवालोचयति आशातना शेक्षस, गमनागमनमिति भायना 11, मप्रतिभवणमिति पो रमाधि रात्रपा विकाले वा याहरति माय ! क सुलोक जागर्ति?, तर शक्षो जागरन रासिकस्याप्रतिभ्रोता भवत्यातना शैक्षस्य १२ पूालपन मिति कधित रमापिस | पूर्वसला सात् त शैक्ष पूर्वमवालपति पश्चात् रानिक भाशावना शैक्षस १३, 'भालोचयती ति भान या प्रतिगृम सत् -- तेत्तीसाए आसायणहि (सत्रं) प्रयलिशदिराशातनाभिः, क्रिया पूर्ववत्, आय -समग्दर्शनाद्ययाप्तिलक्षण तस्या शातना, तदुपदर्शनायाह सनद णिकार- पुरमो परसास गना चिलुणनिसीयगायमणे । भालोयणपरिसुणणा एमालवणे य आलोय ॥१॥ पर उपदसानिमतण सदाईयाग तह भपरिसुणणे । सद्धति य सरप गए किं तुम नशाइ णो सुमणे ॥२॥ जो सरसि फरसा परिस भिधा भटियाइ कहे । सयारपायपण चिढे उचासणाईसु ॥३॥ आसा व्याख्या-इहाकारणे रक्षाधिकस्याऽऽचार्यादे शिक्षकेणाऽऽशातनाभीरुणा सामान्येन पुरतो गमनादि न कार्य, फारणे तु मार्गादिपरिज्ञानादी ध्यामठदर्शनादौ च विपर्यय अत्र सामाचार्यनुसारेण स्वबुद्धयाऽऽलोचनीय , तत्र पुरत अमतो गन्ताऽऽशातनावानेर, तथाहि-अग्रतो न गन्तव्यमेव, विनयभङ्गादिदोपात् , 'पक्ख'त्ति पक्षाभ्यामपि गन्ताऽऽशात नावानेय, अत पक्षाभ्यामपि न गन्तव्यमुकदोपप्रसङ्गादेव, आसन्न पृष्ठतोऽप्यासन्न गन्तैवमेव वक्तव्य , तत्र निवासक्षु तभ्रेप्मरणपातादयो दोपा , ततश्च यापता भूभागेन गच्उत एते न भवन्ति तावता गन्तव्यमिति, एवमक्षरगमनिका फार्या, असम्मोहा तु दशासरेव प्रकटाधैरियायन्ते, तद्यथा-पुरओ'त्ति सेहे रायणियस्स पुरओ गता भवइ आसा यणा सेहस्स १,पक्सत्ति सह राइणियरस पक्खे गताभवइ आसायणा सेहस्स २, आसण्णत्ति सेहे राइणियस्स णिसीययस्स पाय विपक्षसि पुरतो गम्ता भवस्यातना रोक्षस , पक्षेति औक्षा रानिस पक्षपोगन्ता भवत्याशातना शैक्षस्य २ भाससमिति शैक्षो यसिस निधीदव .
. आराहणाऍ मरुदेवा ओसप्पिणीए पढम सिद्धो ॥ १३२० ॥ अस्य व्यारया-विणीयाए णयरीए भरहो राया, उसहसामिणो समोसरण, प्राकारादि सर्वः समवसरणवर्णकोऽभिधा- तव्यो यथा कल्पे,-सा मरुदेवा भरह विभूसिय दद्द्ण भणइ-तुझ पिया एरिसि विभूतिं चइत्ता एगो समणो हिडइ, भरहो भणइ -कत्तो मम तारिसा विभूई जारिसा तातस्स?,जइ न पत्तियसि तो एहि पेच्छामो, भरहो निग्गओ सपयटेण, मरदे- वावि निग्गया, एगमि हस्थिमि विलग्गा,जाव पेच्छइ छत्ताइछत्त सुरसमूह च ओवयत, भरहस्स परथाभरणाणि मोमिलाय ताणि दिवाणि, दिट्टा पुत्तविभूई ' को मम एरिसत्ति, सा तोसेण चिंतिउमारद्धा, अपुयकरणमणुपविद्या, जाती नस्थि, जेण-वणस्सइकाएहितो प्रवट्टित्ता, तत्येव हथिवरगयाए केवलनाण उप्पण्ण, सिद्धा, इमीए ओसप्पिणीए पढमसिद्धो। एवमाराधना प्रति योगसङ्ग्रह कर्तव्य इति ३२ । , विनीताया नगया भरतो राजा, ऋषभस्वामिन समवसरण, सा मरुदवी भरत विभूषित हवा भगति-तय पितरी विभूति स्परैर भमणी दिसत भरतो भणति-कुतो मम तादृशी विभूतियाशी तातस्स ?, यदि म प्रत्यपि तदेहि प्रेक्षावहे, भरतो निगत सर्वपलेन, मददेण्यपि निगता, एमिन मिनि विलमा, यावत् पेक्षते छनाति छन सुरसमूह चावपत त, भरतस्य यस्खाभरणा पवग्लायमानानि यानि, एस पुनविभात ! कुतो मममी ति, साavण घि तयितुमार धा, भपूर्षकरणमनुप्रविष्टा, तिस्मृतिनाति येन पनस्पतिकायिकादुचा, तत्रैव वाहविगताया यसवान मुरण, सिदा, भवामप सर्पिण्या प्रथम सिख ।
गाजण सयमेव भावलिंग पडिवजित्ता कयसामाइओ पडिम ठिओ, सावएहिं खइओ, सिद्धो, एव सगपरिषणाए जोगा सगहिया भवति ३० । सगाण च परिणत्ति गय, इयाणि पायच्छित्तकरणन्ति, जहापिहीए दत्तस्स, विही नाम जहा सुत्ते भणियं जो जित्तिएण सम्झइ त सुहु उवउजिउ देतेण जोगा सगहिया भवति दोण्हपि करेंतदेतयाण, तत्थोदाहरण प्रति गाधापूर्वार्धमाह- पायच्छित्तपरूषण आहरण तत्थ होइ धणगुत्ता। इमस्स यक्खाण-एगरप णयरे धणगुत्ता आयरिया, ते किर पायच्छित्त जाणति दाउ छउमत्थगावि हातगा जहा पतिएण सम्झइ या नपत्ति, इगिएण जाणइ, जो ताण मूले वहइ ताहे सो सुहेण णित्थरइ त चाइयार ठिओ य सो होइ अन्भहिय प निझर पायेइ, तहा कायय, एच दाणे य करणे य जोगा सगहिया भवति, पायच्छित्तकरणेत्ति गय ३१ । स्याणि भाराहणा य मारपातित्ति, आराहणाए मरणकाले योगा समृह्य ते, तत्रोदाहरण प्रति गाथापश्चार्धमाह- शारा पमय भाfer Rतिपय ससामायिक प्रतिमा स्थित , श्वापदै खादित , सिद्ध एव सङ्गपरिजया योगा सगृहीता भवति । सानो परिधि सीमाभिरमिति पपाविधि इसस, विधिनाम यथा सूप्रे भमित यो यावता शुध्यति त मुटु उपयुज्य ददता योगा सगृहीता भति पोषितो समोसार । भस यापान-एरुप नगरे धनगुमा भाचार्या ते किल प्रायश्चित्त जानति दातु छनस्था भपि स तो यथेयता पति पासपति, इन भानाति, बखरी मूल यति तदा स सुनेन निस्तावित धातिधार स्थिरश्च भवति स अभ्यधिका च मामोति निजरा, तथा कर्तव्य, पएन म सपोगा संगीता भवधि, मापतिकरणमिति गत । इशानीमाराधना घ मारणाम्तिकोति, आराधनया मरणकाले योगा सगृह्य ते, - 'विगिचेहित्ति, सो त गहाय अडवि गओ, एगत्थ रुक्खदहच्छायाए विगिचामि, पत्तायध मुयतस्स हत्थो लित्तो, सो तेण एगत्थ फुसिओ, तेण गधेण कीडियाओ आगयाओ, जा जा खाइ सा सा मरइ, तेण चिंतिय-मए एगेण समप्पउ मा जीवघाओ होउत्ति एगत्थ थडिले आलोइयपडिफतेण मुहाणतग पडिलेहिता अणिर्दतेण आहारिय, पेयणा य तिया जाया अहियासिया, सिद्धो, एर अहियासेयव, उदए मारणतियत्तिगय २९ । इयाणि सगाण च परिहरणति, सगो शाम 'पञ्जी सङ्गे' भावतोऽभिष्पग स्नेहगुणतो राग भावो उ अभिसगो येनास्य सङ्गेन भयमुत्पद्यते त जाणणापरिष्णाए णाजण पञ्चक्खाणपरिणाए पञ्चक्खाएयब, तत्योदाहरणगाहा- नयरी य चपनामा जिणदेवो सत्यवाहअहिछत्ता । अडवी य तेण अगणी सावपसगाण वोसिरणा ॥१३१९॥ इमीए वक्खाण-चपाए जिणदेवो नाम सारगो सत्यवाहो उग्धोसेत्ता अहिछत्त यच्चइ, सो सत्यो पुलिंदरहिं विलो लिओ, सो सावगो नासतो अडवि पविठो जाव पुरओ अग्गिभय मग्गओ वग्घभय दुहओ पाय, सो भीओ, असरण १ त्यजेति, स त गृहीत्वाऽवीं गत , एका दग्धवृक्ष आयायां त्यजामीति पात्रवध मुघतो इसो लिस ,स मेनकायस्पष्ट ,सेन गन कोटि भागतli, या या खादति सा सा नियते, तेन चिन्तित-मयेकेन समाप्यता मा जीवघातो भूदिति एकम स्थण्डिले मुसानन्तक प्रतिलिण्य भालोयितप्रतिकारतेनानियप वाहारित, वेदना च तीवा जाताऽपरसिता, सिद , एवमध्यासितम्य, उदयो मारणान्तिक इति गत इदानी सहाना प परिहरगमिति सदो नाम, मायस्य भिवग स ज्ञानपरिज्ञया ज्ञास्वा प्रत्यारयानपरिजया प्रत्यारयातम्य , सोदाहरणगाथा । अस्सा व्याख्यान-चारा निदेयो नाम माया साया गया प्याहिच्छना नजति, स साथ पुलि दैविलोलित , स भावको नश्यन् भदवां प्रविष्टो यायद पुरतोऽतिभय पृष्टतो पानभय विधात प्रयास, स भीत , भरारण माऊण सयमेव भावलिंग पडिजित्ता कयसामाइओ पडिम ठिओ, सावएहि खइओ, सिद्धो, एव सगपरिणाए जोगा १ सगहिया भवति ३० । सगाण च परिणत्ति गय, इयाणि पायच्छित्तकरणन्ति, जहापिहीए दत्तस्स, विही नाम जहा सुत्ते , भणिय जो जितिएण सुरझाइ त सुड्डु उवउजिउ देतेण जोगा सगहिया भवति दोहवि करतदेतयाण, तत्थोदाहरण प्रति 5 गाधापूर्वार्धमाह- पापच्छित्तपरूवण आहरण तत्थ होइ धणगुत्ता। इमस्स यक्खाण-एगत्व पयरे धणगुत्ता आयरिया, ते किर पायच्छित्त जाणति दाउ छउमथगावि होतगा जहा एत्तिएण सुम्साह या नयत्ति, इगिएण जाणइ, जो ताण मूले वहइ ताहे सोसुहेण णित्थरइ त चाइयार ठिओ य सो होइ अन्भहिय च निजर पायेइ, तहा कायय, एय दाणे य करणे य जोगा सगहिया भवति, पायच्छित्तकरणेत्ति गय ३१ । इयाणि माराहणा य मारणतित्ति, आराहणाए मरणकाले योगा सद्गृह्य ते, तत्रोदाहरण प्रति गाथापश्चाधमाह-- शारा सपमय भापति मतिपय कृतसामायिक प्रतिमा स्थित , श्वापदै सादित , सिद् एव सापरिज्ञया योगा सगृहीता भवन्ति । सझाना परिवति यानी मापचिरगमिति पपाविधि दुषस्य, विधिनाम यथा सूत्रे भगित यो यावता शुध्यति त सुष्टु सपयुज्य ददना योगा सगृहीता भनि र मदतो, बोहारण ! म भ्याएपान- नगरे धनगुमा भाचार्या ते किल मायश्चित्त जानति दातु छमस्था अपि सतो यथेयता पुमति पासपति, शीतन बानात, पपी मूरे पाति दास मुझेन निस्वाति त पातिसार स्थिरश्च भवति स अभ्यधिकाच प्रामोति निजरा तथा कर्तव्य, गदानरमे योगा संगीता भडिमाधिकरणमिति गत । इदानीमाराधना च मारणाम्विकीति, आराधनया मरणकाल योगा सगृगते, देई, भणइ-एत्तो ठियगा वदह, आयरिया वाउला, अण्णया ते अवरोप्पर मतति-कि मण्णे होजा गयेसामोति, एगो ओवरगबारे ठिओ निवन्नेइ, चिर चाठिओ, आयरिओ न चलइ न भासइ न फदइ ऊसासनिस्सासोवि नत्धि, सुमो पिर तेसि भवइ, सो गतूण कहेइ अण्णेसि, ते रुहा, अजो! तुम आयरिए कालगपवि न कहेसि ?, सो भणइ-न कालग यत्ति, झाण झायइत्ति, मा वाघाय करेहित्ति, अण्णे भणति-पवइओ एसो लिगी मन्ने वेयाल साहेउकामो लक्खणजुत्ता आयरिया तेण ण कहेइ, अज रत्ति पेच्छहिह, ते आरद्धा तेण सम भडिउ, तेण पारिया, ताहे ते राया उरसारेउण कहित्ता आणीओ, आयरिया कालगया सो लिंगी न देइ नीणेउ, सोवि राया पिच्छइ, तेणवि पत्तीय कालगोत्ति, पूसमित्तस्स ण पत्तियइ,सीया सजीया, ताहे णिच्छयो णायो, विणासिया होहिति, पुव भणिओ सो आयरिएहि-जाहे अगणा अन्नो वा अच्चओ होजत्ति ताहे मम अगुठ्ठए छिवेजाहि, छिन्नो, पडिबुद्धो भणइ-किं अनो! वाघाओ को ?, पिच्छह । ददानि, भणवि-अत्र स्थिता वन्द प, भाचार्या पाहता , भन्यदा ते परस्पर माय वे-शिम ये भये गयेपयाम इति, एकोऽपपरकारे पिता | निभाकयति, चिर व स्थित , भाचार्यों न चलति न भापते न स दते उच्छ्वासनि श्वासावपि न स , सूक्ष्मौ किल तेको भवन स गाया पति मायेपास रुष्टा, आय 'बमाचार्यान् काल गतानऽपि न कथयसि, स भगति-न कालगता इति, ध्यान पायर्यात, मा व्यापाठ काटति मन्यान् भगति-प्रमजित पर लिङ्गी म ये चैताल साधयिनुकामो लक्षणयुक्ता आचार्याजेन न कथयदि, अब रानी प्रेक्षाव, ते भारघासन सम भण्रपितहन पारिता तास रामाम मपसाय कथयित्वाऽऽनीतवन्त , भाचार्या कालगता स लिगी न ददाति निष्काशयित, सोऽपि रागा प्रेक्षते, सेनापि प्रस्पयित का इल, पुष्पमियाद नप्रत्यायति शिक्षिका सजिता, तदा निश्चयो ज्ञातो, विनाशिता भविष्यन्ति, पूर्व भणित स भाचार्य पदाऽभिर यो वाऽत्ययो भयर सदा ममा प्रया, स्पृष्ट , प्रतिधुद्धो भणति-किमार्थ ! म्याघात कृत !, प्रेक्षध्वमते- एपहिं सीसेहि तुम्म कयति, अवाडिया, परिसय किर शाण पविसियम, तो जोगा सगहिया भवति २८ । झाणसपरजोगे यत्ति गय, याणि उदए मारणतिएत्ति, उदए जइ किर उदओ मारणतिओ मारणती वेयणा वा तो अहियासेयव, तत्योदाहरणगाहा- रोहीसंग प नयर ललिआ गुट्ठी अरोरिणी गणिआ।धम्मरुह कडअदुद्धियदाणाययणे अ कमुदए ॥ १३१८॥ इमीए यक्षाण-रोहिडए पयरे ललियागोही रोहिणी जुण्णगणिया अण्ण जीवणिउवाय अलभती तीसे गोहीए भत्त परपिया, एप कालो पचइ, अण्णया तीए कडुयदोद्धिय गहिय, त च बहुसभारसभिय उवक्खडिय विण्णस्सइ जाव मुहे ण वीरइ फाउ, तीए चिंतिय-खिसीया होमि गोहीएत्ति अण्ण उवक्सडेइ, एय भिक्खचराण दिजहित्ति, मा दयमेव घेव णासउ, नाच धम्मरुई णाम भणगारो मासक्खमणपारणए पविहो, तस्स दिन्न, सो गमओ उवस्सय, आलोएइ गुरूण, तेहि भापण गहिय, सारगधो य णाओ, अंगुलिए विण्णासिय, तेहि चिंतिय-जो एय आहारेइ सो मरइ, भणिओ दुम्मा in मिति, मिरसता, किस प्यान प्रवेष्य, ततो योगा सगृहीता भवन्ति । ध्यानसवरयोगा इति गत इदानीमुदयो मारमानिक रति, पति किलोपो मारगातिको मारमाविकी येना या तदाऽध्यासितम्य तनोदाहरणगाथा । भस्या व्याख्यान-ोहिदके नगरे ललितागोष्टी दिदी बोगनिससम्म पानीविकोपापमभमाना सहा गोहपा मक मरावती [ कालो प्रजति, भन्पदा या कटुक दौग्धिक गृहीत, तच बहुसभा रसंभूनमुरारिकापति पापय माप कर्म, सया पिन्तित-निदिवा भविष्यामि गोठयो इति, भम्पदुपस्करोति, एतत् भिक्षाचरेभ्यो दीयते इति, मार रिमोर, भारद ममापिनिगारो मासक्षपगारणके प्ररिए , सौ दत्त, स गस उपाश्रय, भाकोचयदि गुरून्, तैमर्माजन गृहीत, विपगधश्च सात , मम्मा दिशामि, शिवित- एनमावि स पिते, भारत देई, भणइ-एत्तो ठियगा वदह, आयरिया वाउला, अण्णया ते अवरोप्पर मतति-कि मण्णे होजा गरेसामोति, एगो ओवरगवारे ठिो निवन्नेइ, चिर चाठिओ, आयरिओ न चलइ न भासइ न फदइ ऊसासनिस्सासोवि नत्धि, सुटुमो पिर तेसि भवइ, सो गतूण कहेइ अण्णसि, ते रुठा, अजो! तुम आयरिए कालगएवि न कहेसि ?, सो भणइ-न कालग यत्ति, झाण झायइत्ति, मा वाघाय करेहित्ति, अण्णे भणति-पवइओ एसो लिगी मन्ने वेयाल साहेउकामो टक्सणजुत्ता आयरिया तेण ण कहेइ, अज रत्ति पेच्छहिह, ते आरद्धा तेण सम भडिउ, तेण वारिया, ताहे ते राया ऊरसारेजण कहित्ता आणीओ, आयरिया कालगया सो लिंगी न देइ नीउ, सोवि राया पिच्छइ, तेणवि पत्तीय कालगोत्ति, पूसमित्तस्स ण पत्तियइ, सीया सज्जीया, ताहे णिच्छयो णायो, विणासिया होहिति, पुष भणिओ सो आयरिएहिं जाहे अगणा अन्नो वा अञ्चओ होजत्ति ताहे मम अगुठए छिवजाहि, छिन्नो, पडिबुद्धो भणइ-कि अजो। यायाओ को ?, पिच्छह १६दाति, भगति-मत्र स्थिता वन्दव, प्राचार्या व्यापता , भम्पदा ते परस्पर मनयते-किमये भवद् गयेपयाम इति, एकोऽपयामारे स्थित निभालयति, चिर घ स्थित , आचार्यों न धलति न भापते न स दते उच्चासनि श्वासावपि न स्व , सूक्ष्मौ किळ तेपो भवन , स गरया कथयति माये ॥ रुष्टा, भायवमाचायान् काठ गतानऽपि न कथयसि, स भगति-न कालगता इति, ध्यान याति, मा म्याघात काति म पान् भगन्ति-प्रमजित एप लिङ्गी म ये वैताल साधयिनुकामो लक्षणयुक्ता आचार्याखन न कथयति, भय राम्रो प्रेक्षच, ते भार धाखन सम भण्डपितु तेन पारिता, सहा ते रामान मपसाय कथयित्वाऽऽनीतवन्त , भाचार्या कालगता स लिली न ददाति निष्काशयितु, सोऽपि राजा प्रेक्षते, तेनापि प्रत्यापित कागत इषि, पुष्यमिश्राप नप्रत्यायति शिविका सजिता, तदा निश्चयो ज्ञातो, विनाशिता भविष्यन्ति, यूद भणित स भाचार्य -पदातिर यो याप्रत्ययो भपर्दा ममाए पप , स्पष्ट , प्रतिबुद्धो भणति-किमाय ! म्याघात कृत, प्रेक्षध्वमन- वितर-गुरुकुलवासो न जामो, इहपि करेमि जो उवएमो, तेण उवणायरिओ कओ, एवमावासगमादीचकवालसामायारी सबा विभासियबा, एव किल सो समरथ न चुको, खणे २ उपजुजइ-कि मे कय ?, एवं किर साहुणा कायब, एव तेण जोगा सगहिया भवति २७ । लबालवेत्ति गय, इयाणिं झाणसवरजोगेत्ति, झाणेण जोगा सगहिया, तत्थोदाहरण- णपर च सियवहण मुडिम्ययअनपूसभूई य । आयाणपूसमित्ते सुहुमे झाणे विवादो य ।। १३१७ ।। इमीए वक्खाण-सिववद्धणे णयरे मुडिम्बगो राया, तत्थ पूसभूई आयरिया वहुस्सुया, तेहि सो राया उत्सामिओसट्ठो जाओ, ताण सीसो पूसमित्तो पहुस्सुओ ओसण्णो अण्णत्थ अच्छइ, अण्णया तेर्सि आयरियाण चिता-सुहुम झाण पवि स्सामि, त महापाणसम, त पुण जाहे परिसइ ताहे एच जोगसनिरोह करेइ ज न किचिह चेएइ, तेसि च जे मूले ते अगीयत्था, तेर्सि पूसमित्तो सदायिओ, आगओ, कहिय, स तेण पडिवन्न, ताहे एगस्य उपयरए निवाघाए झापति, सो तेसि ढोय न पिम्पति-गुरुसवासो म मातापि करोमि प उपदेशन स्थापनाचार्य कृत ,एवमावश्यकादिचक्रवालसामाचारी सवा विभापितम्या एष जिस सप्र म सक्षित क्षक्षणे एपुपते-मित!, एप किल साधुना कम्य, एव वेन योगा सगृहीता भवति । वाळव इति गत, इदानी रोगति, मानन योगा संगृहीता, सोदाहरण । मस्याम्यायपान-शिरमावर्धने नगरे मुण्डिकानको राजा तत्र पुष्पभूतय भाचायो बहुश्रुता । ria पादोबा पापिय पुरमिनो बहुमुतोरसमोऽम्पन तिति, मन्यदा वेपामाचायाणा चि ता-सूक्ष्म ध्यान प्रविशामि तत् मामानसम, र पारिदिप योगसनिरोध कियते यया न किशित् चिसते, तेषां च ये पार्थ तेऽगीतार्था , तै पुष्यमित्र शादित , मागता, अधिव, स ()हन मतिर, पापपर निम्पाते यानि सामागन्तु न .
, नूण सदोसाणि पुष्पाणि, जइ य भणीहामि एएहि पुप्फेहि अच्चणिया अचोक्खा विसभावियाणि या ता गामेहगत्तण होहित्ति उवाएण वारेमित्ति, सा य रगओइणिया, अण्णया भगल गिज्जइ, सा इम गीतिय पगीया- पत्ते वसतमासे आमोअ पमोअए पवत्तमि । मुत्तूण कपिणआरए भमरा सेवति चूअकुसुमाइ ॥ १३१५ ।। गीति, इमा निगदसिद्धैव, सो चितेइ-अपुवा गीतिया, तीए णाय-सदोसा कणियारत्ति परिहरतीए गीय नघिय च सविलास, न य तत्थ छलिया, परिहरिय अप्पमत्ता नट्ट गीय न कीर चुका, एव साहुणावि पचविह पमाए रक्सतण जोगा सगहिया २६ । इयाणि लवालवेत्ति, सो य अप्पमाओ लवे अद्धलये वा पमाय न जाइयघ, तत्थोदाहरणगाहा-- भरुयच्छमि य विजए नडपिडए वासवासनागघरे । ठवणा आयरियस्स (उ) सामायारीपउजणया ॥१३१६॥ इमीए वक्खाण-भरुअच्छे णयरे एगो आयरिओ, तेण विजओ नाम सीसो उज्जेणी कशेण पेसिओ, सो जाइ, तस्स गिलाणकज्जेण केणइ वक्खेवो, सो अतरा अकालवासेण रुद्धो, अडगतणउज्झियति नडपिडए गामे वासावास ठिओ, सो नून सदोषाणि पुष्पाणि, यदि चाभणिष्य एतै पुष्पैरर्च निकाऽचोक्षा विषभावितानि या तदा प्रामपरवमभविष्यरिति उपायेन पापयामि इनि, [सा च रावतीणाऽ यदा मङ्गल गायति, सेमा गीति प्रगीतवती-गीति इय, सचिन्तयति भपूर्वा गीति , वया ज्ञात-सदोपाणि काका इनि परिहर त्या गीत नतित घ सविलास, न च तत्र छलिता, परिहत्य (सानि), अप्रमत्ता नृत्ये गीते च न किल स्सलिता, एव साधुनाऽपि परिधान प्रमादान रक्षयता योगा सगृहीता । इदानी लवालव इति, स चाप्रमाद लवेर्धलवे या प्रमाद न पातय, तपोदाहरणगाथा-भस्या म्पापपान-मगुका मगरे एक | भाचार्य , तेन विजयो नाम शिष्य उज्जयिनी कार्येण प्रेपित , स याति, तस्स ग्लानकार्यण केनचिद् व्याक्षेप सोऽम्राकालदग स्वः भगगो शितमिति नटपेटके ग्रामे वर्षावास स्थित , स - चिते-गुरुकुलवासो न जाओ, इहपि करेमि जो उवएसो, तेण ठवणायरिओ कओ, एक्मावासगमादीचकवालसामायारी सपा विभासियवा, एव किल सो सबस्थ न चुक्को, खणे २ उवजुजइ-कि मे कय !, एव किर साहुणा कायब, एव तेण जोगा सगहिया भवति २७ । लवालवेत्ति गय, इयाणि झाणसवरजोगेत्ति, झाणेण जोगा सगहिया, तत्थोदाहरण- गयर च सिंपवण मुहिम्पपअजपूस य । आयाणपूसमित्ते सुहुमे झाणे विवादो य ॥ १३१७ ॥ इमीए वक्ताण-सिववद्धणे णयरे मुडिम्बगो राया, तत्थ पूसभूई आयरिया बहुस्सुया, तेहि सो राया उपसामिओ सड्डो जाओ, ताण सीसो पूसमित्तो पहुस्सुओ ओसण्णो अण्णस्थ अच्छइ, अण्णया तेर्सि आयरियाण चिता-सुहुम झाण पवि स्सामि,त महापाणसम, त पुण जाहे परिसइ ताहे एव जोगसनिरोह करेइ ज न किचिह चेएइ, तेसि च जे मूले ते अगीयत्था, तेसि पूसमित्तो सहायिओ, आगओ, कहिय, स तेण पडिवन्न, ताहे एगस्य उवयरए निवाघाए झाएति, सो तेसि ढोय न मतपति-गुरुसयासो म बात ,पि फोमि प उपदे,वेन स्थापनाचार्य कृत ,एवमावश्यकादिचवालसामाचारी सवा विभापितव्या एवं मिस स स म मक्षित , पक्षणे उपयुपते-किंमत १, एय किल साधुना कयाय, एक वेन योगा सगृहीता भवति । लवालव इति गत इदानी मानसरपोग इति, मानेन योगा संगीता , सपोदाहरण । मस्सा पाएपान-शिम्पायर्धने नगरे मुण्डिकानको राजा, तन्त्र पुष्पभूतप भाचायो पहुश्रुता , तमित: भारो पात , तो शिप पुरमियो पहुभुतोऽयसमोऽपिन तिष्ठति, भन्पदा तेशामाचायाणां पिता-सूम ध्यान प्रविशामि, तत् महामानयम, हर पुनपदायिति तदेय पोगसनि छिपते पया न सिभित् घिसते, तेषां च ये पार्थ तेगीतार्था तै पुष्यमित्र शब्दित , भागता, wfan (BR) सन Raru, मारके मियोपा पापति, ससेपामागत न कण्ठया। एव सो विहरइते पत्तारि विहरमाणा खिइपइछियायरमञ्झे चउद्दार देवउल, पुपेण करकडू पविहो, दक्खि णेण दुम्मुहो, एव सेसावि, किह साहुस्स अन्नहामहो अच्छामित्ति तेण दक्षिणेणावि मुह कय, नमी अपरेण, तभो वि मुह, गधारो उत्तरेण, तओ वि मुह कयति । तस्स य करकडुरस बहुसो कडू, सा अस्थि चेव तेण कडूयणा गहाय मसिण मसिण कण्णो कडूइओ, त तेण एगत्य सगोविय, त दुम्मुहो पेच्छइ,-'जया रज घ र च, पुर अतेउर तहा। सबमेय परिचज, सचय किं करेसिम ॥१॥ सिलोगो कठो जाव करकडू पडिवयण न देइ ताव नमी वयणमिम भणइ- जया ते पेइए रज्जे, कया किच्चकरा बहू । तेसि किच्च परिचज, अन्नकिचकरो भव? ॥२॥ सिलोगो कठो, कि तुम एयरस आउत्तिगोत्ति ।गधारो भणइ-जया सब परिच्चज मोक्खाय घडसी भव । पर गरिहसी कीस!, अत्तीसेसकारए ॥ ३ ॥ सिलोगो कठो, त करकडू भणइ-मोक्खमग्ग पवण्णाण, साहूण वभयारिण। अहियस्थ निवारन्ते, न दोस यत्तुमरिहसि ॥४॥ सिलोगो-रूसउ वा परो मा वा, विस वा परिअत्तउ । भासियया हिया भासा, सपक्सगुणकारिणी ॥ ५॥ सिलोगो, श्लोकद्वयमपि कण्ठ्य । तथा- १ एव स विहरति । ते घस्वारो विहरन्त क्षितिप्रतिष्ठितनगरमध्ये धतुदार देवकुळ (तत्र) पूर्वण करकार प्रविष्ट दक्षिणन दुर्मुश एमास चपि, कय साधोरयतोमुखस्तिष्टामीति तेन दक्षिणसामपि मुख कृत, नमिरपरेण तसामपि मुख, गाधार उत्तरेग तसामपि मुख कृतमिति । तस " करकण्डोगावी कण्ड् , साऽस्त्येव, तेन कण्ट्यन गृहीत्वा मपण मसण कर्ण कवयित , सर सेनेत्र सगोपित सत् दुमुस भेक्षते भोसमा पाया करकपडू प्रतिवचन न ददाति तावत् नमिपंचनामिद भणति । सो कण्ठ्य , किं त्वमेतम्माऽमुक्ता इति !, गाम्भारो भगति-भोर, सर्भ पति-लोक, श्लोक, .
जहा जलताइ(त) कट्ठाइ, उवेहाइ न चिर जले। घटिया घटिया शत्ति, तम्हा सहह घटए ॥ १३१२ ॥ सुधिरपि वकुडाइ होहिति अणुपमजमाणाइ । करमधिदारुयाइ गयकुसागारवेंटाइ ॥ १३१३ ॥ इदमपि गाधाद्वय कण्ठ्यमेय, ताणं सधरणा दयविउस्सग्गो, ज रज्जाशि उझियाणि, भावधिजस्तागो कोहादीण, विउ स्सग्गेत्ति गय २५, इयाणि अप्पमाएत्ति, ण पमाओ अप्पमाओ, तत्थोदाहरणगाहा- रायगिरमगहसुदरि मगरसिरी पउमसत्थपक्खेवो । परिहरियअप्पमत्ता नह गीय नवि य धुक्का ॥ १३१४ ।। इमीए पक्खाण-रायगिहे णयरे जरासधो राया, तस्स सघप्पहाणाओ दो गणियाओ-मगहसुदरी मगहसिरी य, मग हासिरी चितेइ जइ एस न होजा ता मम अन्नो माण न खडेजा, राया य करयलत्यो होजत्ति, सा य तीसे छिद्दाणि मगइ, ताहे मगहासिरी नदिवसमि कणियारेसु सोवनियाओ सवलियाओ विसधूवियाओ सूचीओ केसरसरिसियाओ खिचाओ, ताओ पुण तीसे मगहसुदरीए मयहरियाए अहियाओ, कह भमरा कण्णियाराणि न अल्लियति चूएसु निलंति ?, . 1ो संग सम्पापुरसग , पर राज्याम्युमिवानि, भायम्युरसा कोषादीनां व्युत्सग इति गत, इदानीमप्रमाद इति, न प्रमादोऽप्रमाद , तो दाहरणापा भला पारपान-रामगृह नगरे जरास पो राजा, तस्य सर्वप्रधाने द गणिके-मगधसुदरी मगधीन,मगधीचि त्यति योपा न भवेत् तदा मम नाम्पो मान पाडव, रामा पाउरो भीिति, साप सस्यादिगि मागपति तदा मगधश्रीनृत्यदिवसे कर्णिकारेषु सावर्णिका मञ्जय विषवा माया एप सस सपियमी, वा पुनसमा मगधसुम्यो माचरिकपाशावा, कप भ्रमरा कर्णिकारेषु नाग छति? चूतेषु लगन्ति फण्ठया । एव सो विहरइते चत्तारि विहरमाणा खिइपइछियणयरमझे चउद्दार देवउल, पुषेण करकडू पविटो, दक्सि ण दुम्मुहो, एव सेसावि, किह साहुस्स अन्नहामहो अच्छामित्ति तेण दक्खिणेणावि मुह कय, नमी अवरेण, तभो वि मुह, गधारो उत्तरेण, तओ वि मुह कयति । तस्स य करकडुरस बहुसो कडू, सा अस्थि चेव तेण कडूयणग गहाय मसिण मसिण कण्णो कडूइओ, त तेण एगस्थ सगोविय, त दुम्मुहो पेच्छइ,-'जया रज च रह च, पुर अतेउर तदा । सबमेय परिचज, सचय किं करेसिम ॥१॥ सिलोगो कठो जाव करकडू पडिवयण न देइ ताव नमी ययणमिम भणइ- जया ते पेइए रजे, कया किञ्चकरा बहू । तेसि किच्चं परिच्चज, अन्नकिच्चकरो भव ॥२॥ सिलोगो कठो, कि तुम एपस्स आउत्तिगोत्ति गधारो भणइ-जया सब परिच्चन्ज मोक्खाय घडसी भव । पर गरिहसी कीस!, अत्तनीसेसकारए ॥३॥ सिलोगो कठो, त करकडू भणइ-मोक्खमग्ग पवण्णाण, साहूण घभयारिण। अहियत्व निवारन्ते, न दोस यत्तुमरिहसि ॥४॥ सिलोगो-रूसउ वा परो मा वा, विस वा परिअत्तउ । भासियया हिया भासा, सपक्सगुणकारिणी ॥ ५ ॥ सिलोगो, श्लोकद्वयमपि कण्ठ्य । तथा- १ एव स विहरति । ते घरवारो विहरन्त क्षितिप्रतिष्ठितनगरमध्ये चतुद्वार देवकुळ (तत्र) पूषण करका भविष्ट, दक्षिणन दुमुरा एय रास |वपि, कथ साधोर यतोमुखस्तिष्टामीति तेन दक्षिणस्यामपि मुख कृत, नमिरपरेण तस्यामपि मुख गान्धार रत्तरेग सस्यामपि मुख मिति । तप ५ | करकण्डोपही कण्ह , साऽस्त्येव, तेन कण्ड्यन गृहीत्वा मण मसूण कर्ण कटियत तत् तेनैकन सगोपित सत् दुमुन प्रेक्षते भोक कमा पापन करकण्डू प्रतिवचन न ददाति वावत् नमिर्वचनमिद भगति । शोक कण्ठ्य , किं त्वमेतयाऽऽयुका इति !, गाभारो भणति-धोड पम्प, काम पति-लोक, श्लोक, .
जहा जलताइ(त) कटाइ, उवेहा न चिर जले। घटिया घटिया झत्ति, तम्हा सहह घण ॥ १३१२ ॥ सुधिरपि वकुडाह होहिति अणुपमनमाणाइ । करमदिदारुयाइ गयकुसागारबेटाइ ॥१३१३ ॥ इदमपि गापाद्वय कण्ठ्यमेव, ताण सघाण दषविउस्सग्गो, ज रजाणि उज्झियाणि, भावविउस्सग्गो कोहादीण, विउ रसग्गेत्ति गय २५, इयाणि अप्पमाएत्ति, ण पमाओ अप्पमाओ, तत्थोदाहरणगाहा- रायगिहमगरसुदरि मगरसिरी पउमसत्वपरखेयो। परिहरियअप्पमत्ता नह गीय नवि य चुका ॥ १३१४ ॥ इमीए यक्वाण-रायगिहे पयरे जरासधो राया, तस्स सघप्पहाणाओ दो गणियाओ-मगहसुदरी मगहसिरी य, मग हासिरी पितेइ-जइ एस न होना ता मम अन्नो माण न खडेजा, राया य करयलत्यो होजत्ति, सा य तीसे छिद्दाणि मगइ, ताई मगहासिरी नदियसमि फण्णियारेसु सोयन्नियाओ सपलियाओ विसधूवियाओ सूचीओ केसरसरिसियाओ खिचाओ, ताओ पुण तीसे मगहसुदरीए मयहरियाए अहियाओ, कह भमरा कण्णियाराणि न अल्लियति चूएसु निलति, 1ो सपा दम्यग्युरसग , यह राज्याभ्युम्सिवानि, भापम्युरसग क्रोधादीनां । ज्युस्सग इति गत इदानीमप्रमाद इति न प्रमादोऽप्रमाद सग्रो मापा मला पापपान-रावणा नगरे जरास पो रामा, यस समधाने दगणिके-मगधसुवरी मगधश्रीव, मगधश्नीश्चिन्तयति योपा न भवेत् तदा म माम्पो मान पटपर राजा परवडरयो भपाति, सा प तस्यासिदाणि मापयति, सदा मगभीनमदिवसे कर्णिकारेषु सावर्णिका मञ्जय विषया सिवा सूपर परसा पपिपी, मा पुनसपा मगमुम्पया महत्चरिकया जाता , कप भ्रमरा कर्णिकारेषु नागी चूतेषु कति - - वन्त , के 'दीप्ता अपि-रोपणा अपीत्यर्थ , दर्पितवृपभा-बलोन्मत्तग्लीपर्दा इत्यर्थ , सुतीक्ष्णता अपि शारारण वलेन । पौराण गतदर्प गलन्नयन चलठ्ठपभोष्ठ , स एपाय वृपभोऽधुना पड्डगपरिघट्टण सहइ, धिगसार ससार इति, सर्वप्राणभृता चैवेय वार्तेति तस्मादलमनेनेति, एव सम्बुद्धो, जातीसरण, निग्गओ, विहरइ । इओ पचालेसु जणपएसु कपिल्ले णयरे दुम्मुहो राया, सोवि इदकेउ पासइ लोएण महिन्जत अणेयकुडभीसहस्सपडिमडियाभिराम, पुणोषि उपत, |पडिय च अमेज्झमुत्ताणमुवरि, सो सवुद्धो, तथाऽऽह भाष्यकार जो इदकेउ समलकिय तु, दडु पडत पविलुप्पमाण। रिद्धि अरिद्धि समुपहिया ण, पचालराया वि समिक्स धम्म ॥ २१० ॥ ( मा०) निगदसिद्धव, विहरइ । इओ य विदेहाजणए महिलाए णयरीए नमी राया, गिलाणो जाओ, देवीओ घटण घमति तस्स दाहपसमणनिमित्त, वलयाणि खलखलति, सो भणइ-कन्नाधाओ,न सहामि, एकक अवणीए जार एफफा अच्छद, १ एव सबुद्ध , जाते सरण, निर्गत , विहरति । इतश्च पाचालेपु जनपदेषु काम्पीत्ये नगरे दुमुसो रारा, सोऽपि के पश्यति लाइन मधमान भनेकलघुपताकासहस्रपरिमण्डिताभिराम, पुनरपि लुप्यमान, पतित घामध्यमूत्राणामुपरि स सउद , विहरति। इतम विदहननपदे मिविलाप नगपा ममी राजा, ग्लानो जात , देश्यश्च दन घर्पयन्ति तस्स दाहप्रशमननिमित्त, पलपानि दयन्ति, स भगति-कांघात , न सहे, एमपीन पावर | कैकस्तिष्ठति, सदो नत्थि, राया भणइ-ताणि वलयाणि न खलखलेंति !, अवणीयाणि, सो तेण दुक्खेण अभाहओ परलोगाभिमुहो चिंतेइ-बहुयाण दोसो एगस्स न दोसो, सयुद्धो, तथा चाह- बहुयाण सद्दय सोचा, एगस्स य असहय । वलयाण नमीराया, निखितो मिहिलाहियो ॥ २११ ॥ (मा.) कण्ठ्या, विहरइ । इओ य गधारविसए पुरिमपुरे णयरे नगई राया, सो अन्नया अणुजत्त निग्गओ, पेच्छइ चूय फुसुमिय, तेण एगा मजरी गहिया, एव खधावारेण उयतेण कट्ठायसेसो कओ, पडिनियत्तो पुच्छइ-कहि सो चूयरुक्सो, अमचेण कहिय-एस सोत्ति, कह कठाणि कओ, तओ भणइ-ज तुम्भेहि मजरी गहिया पच्छा सण खधापारण गहिया, सो चिंतेइ-एव रजसिरित्ति, जाय ऋद्धी ताव सोहेइ, अलाहि एयाए, सबुद्धो । तथा चाह- जो पूपरुम्स तु मणाहिराम, समजरि पल्लवपुप्फचित्त । रिदि अरिद्धिं समुपहिया ण, गधाररायावि समिक्स धम्म ॥ २१॥ (भा०)॥ . - से मालि, रामा भगति-तानि पलपानि न शान्ति 1, भपनीतानि स तेन दु सना याहत परलोकाभिमुखश्चिन्तयति-बहना दोषो नास दोष सपुरः शिरति, इसम गा धारशिपये पुरिमपुरे नगरे नम्पती राजा सोऽ यदाऽनुयात्रायै निगत , प्रेक्षते चूत कुमुमित, लेनका मञ्जरी गृहीता, परमभावारत रहमा कागेप रुन , प्रतिनिवृष जति- स पूतरक्ष , ममात्येन कपित-स एप इति कथ काटीकृत १ ततो भगान-पस्वया मीठा मार सग हापारेग गृहीता, स घिन्तपति-एप राज्यप्रीरिति, यावद्धिसायद शोभते, भलमनया, सवुद्ध ।
- वन्त , के दीप्ता अपि-रोपणा अपीत्यर्थ , दर्पितवृपभा-चलोन्मत्तनलीपर्दा इत्यर्थ , सुतीक्ष्णशृगा अपि शारारण वलेन । पौराण गतदर्प गलन्नयन चलठ्ठपभोष्ठ , स एपाय वृपभोऽधुना पड्डगपरिघट्टण सहइ, धिगसार समार ति, सर्वप्राणभृता चवेय वार्तेति तस्मादलमनेनेति, एव सम्वुद्धो, जातीसरण, निग्गओ, रिहरइ । इओ पचारेसु जणवएसु कपिल्ले णयरे दुम्मुहो राया, सोवि इदकेउ पासइ लोएण महिजत अणेयकुडभीसहस्सपडिमडियाभिराम, पुणोषि ठप्पत, पडिय च अमेज्झमुत्ताणमुवरि, सो सवुद्धो, तथाऽऽह भाष्यकार जो इदकेउ समलकिय तु, दङ्गु पडत पविलुप्पमाण । रिद्धि अरिद्धि समुपहियाण, पचालराया वि समिक्स धम्म ॥ २१०॥ (मा०) निगदसिद्धेव, विहरइ । इओ य विदेहाजणपए महिलाए णयरीए नमी राया, गिलाणो जाओ, देवीओ पदण घमति तस्स दाहपसमणनिमित्त, वलयाणि खलखलति, सो भणइ-कन्नाघाओ,न सहामि, एफेफा अवणीए जाय एफफा अच्छ, - , . एव सबुद्ध , जावे सरण, निर्गत , विहरति । इतश्च पाशालेपु जनपदेषु काम्पीये नगरे दुर्मुसो रा सोऽपि इनु परपति यापन मभमान अनेकलघुपताकासहस्रपरिमण्डिताभिराम, पुनरपि लुप्यमान, पतित धामध्यमूत्राणामुपरि, स सउद , विहरति। इतन पिदेहननगद मिथिलायो नगयां ममी राजा, ग्लानो जात , दे यश्च दन घर्पयत तस्स दाहमशमननिमित्त, वलयानि पादयन्ति, स भणति-कर्णाघात , न सहे, कासिमपनीत पापर | कैकस्तिष्ठति, , , सदो नत्थि, राया भणइ-ताणि पलयाणि न खलखलेंति ?, अवणीयाणि, सो तेण दुक्खेण अब्भाहओ परलोगाभिमुहो चिंतेइ-बहुयाण दोसो एगस्स न दोसो, सयुद्धो, तथा चाह- बहुयाण सहय सोचा, एगस्स य असहय । वलयाण नमीराया, निक्खतो मिहिलाहिलो ॥ २११ ॥ (भा०) कण्ठ्या, विहरइ । इओ य गधारविसए पुरिमपुरे णयरे नग्गई राया, सो अन्नया अणुजत्त निग्गओ, पेच्छइ चूय कुसुमिय, तेण एगा मजरी गहिया, एष सधावारेण लयतेण कट्ठायसेसो कओ, पडिनियत्तो पुच्छइ-कहि सो चूयरुक्खो', अमञ्चेण कहिय-एस सोत्ति, कह कहाणि कओ ?, तओ भणइ-ज तुम्भेहि मजरी गहिया पच्छा सवेण खधावारेण गहिया, सो चिंतेइ-एय रजसिरित्ति, जाय ऋद्धी तान सोहेइ, अलाहि एयाए, सवुद्धो । तया चाह- घूपकम्प तु मणाहिराम, समजरि पल्लवपुप्फचित्त । रिडि अरिदि समुपहिया ण, गधाररायावि समिक्स धम्म ॥ २१ ॥ (भा०)॥ से मातिमा भगति-गाल पउपानि न श दपति , भपनीतानि, त तेन दु खना-पाहत परलोकाभिमुश्चिन्तयति-बहूना दोषो नास दोष संपुर समिति, इतर मापाररिपये परिमपुरे नगरे नग्गती राजा सोऽ यदाऽनुयात्रायै निगत , प्रेक्षते चूत कुमुमित तेनेका मञ्जरी गृहीता, परम्पारेण रखता काटोप हत, प्रतिनिहप छति- स पूतक्ष १, भमान कथित-स एप इति, कथ काष्टीकृत १ ततो भणान-यत्वया माग्रीवा पसार सरें। साधारेग गृहीता, सपिन्तपति-एप राज्यनीरिति, यावादिस्वावत् गोभते, भलमनया. सबुद्ध ।
मम गामति, भणइ- ते रुचइ त गेण्ह, सो भणइ-मम चपाए घर तहि देहि, ताहे दविवाहणरस देह देइ, देहि मम एग गाम अह तुज्झ ज रुचइ गाम वाणयर वा त देमि, सो रुठो-दुमायगो न जाणइ अप्पय तो मम लेद देइत्ति, दूएण पडियागएण कहिय, करकडुओ रुठो, गओ रोहिजइ, जुद्ध च वट्टइ, तीए सजतीए सुय, मा जणक्खो दोउति कर- कडु ओसारेत्ता रहस्स भिदइ-एस तव पियत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहि सम्भावो फहिमओ, पाम मुद्दा कवलरयण च दाविय, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चप अइगया,रण्णो घरमतेंती णाया, पायवडियाओ दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुय, सोवि आगओ वदित्ता आसण दाऊण त गम्भ पुच्छइ, सा भगइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुह्रो निग्गओ, मिलिओ, दोवि रजाइ दहिवाहणो तस्स दाऊण पपइओ, फरकडू महासासणो जाआ, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एग गोवच्छग गोरगत्त सय पेच्छर, भणइ-पयस्स मामाममिति, भणति-पस्खे रोचते त गृहाण, स भणति-मम चम्पापा गृह तय देहि, दा दरियाहनाय रख ददाति, दहि म १८ माम मा यो रोचते प्रामो या नगर या स ददामि, स रुष्ट -दुष्टमातको न जानाति भारमान सतो मग रेप ददातीति दूतेन प्रत्सागसेन कधित कर पर गया रोधयति, युद्ध प वर्तते, तया सयस्या ध्रुत, मा जनक्षयो भूदिति करकपदमपसार्य रहस्स मिनसि-एप तर रितेति, सेनको माyिone हाम्यो समापा कथित , नाममुद्रा कम्पलरस च दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, सदा सा घम्पामतिगता, राज्ञो गृहमापाती ज्ञासा पादपतिता दास्यो रोwि om | राज्ञाऽपि श्रुत, सोऽपि भागतो यन्दिरवाऽऽसन दावा त गर्भ पृच्छति, सा भणति-पप स्व येन रब इति, तुष्टो निगत , मिलितो देपि राय परिवारम खमै दाया प्रमजित , करकण्डमहाशासनो जाता, स ध किळ गोकुळप्रिय , सस्याने कानि गोकुलानि, भम्पदा शरत्काल एक गोयरसक गारगान रूप मशव भणति-एतस्य - मायर मा दुहेजह, जया वहिओ होइ तया अन्नाण गावीण दुद्ध पाएजह, तो गोवाला पडिसुणेति, सोवि उच्चत्तविसाणो खधवसहो जाओ, राया पेच्छइ, सो जुद्धिकओ कओ, पुणो कालेण आगओ पेच्छइ महाकाय वसह पड्डएहिं घडिजत, गोवे पुच्छइ-कहि सो वसहोत्ति ?, तेहि दाविओ, पेच्छतो तओ विसण्णो चितेंतो सबुद्धो, तथा चाह भाष्यकार सेय सुजाय सुविभत्तसिग, जो पासिया वसभ गोहमज्झे । रिदि अरुदि समुपहिया ण, कलिगरायावि समिक्ख धम्म ॥ २०७ ॥ (भा०)॥ गोहगणसमझे देफियसदेण जस्स भवति। दित्तावि दरियवसासुतिक्खसिगा सरीरेण ॥२०८॥ (भा०)॥ पोराणयगयदप्पो गरतनयणो चलतवसभोहो। सो पेय इमो वसहो पड्डयपरिघट्टण सहह ॥२०९॥ (भा०) । गापात्रयस्य च्याख्या-श्वेत-शुक्ल सुजात-गर्भदोपरिकल (मुविभक्त ) शृग-विभागस्यसमशृङ्ग य राजा दृष्ना- अभिसमीक्ष्य यूपभ-प्रतीत गोधमध्ये-गोकुलान्त पुनश्च तेनैवानुमानेन रद्धि-समृद्धि सम्पद विभूतिमित्य , तद्विप रीता पाऋद्धिं च सप्रेक्ष्य-असारतयाऽऽलोच्य कलिगा-जनपदास्तेषु राजा कलिङ्गराज , असापपि समीक्ष्य धर्म-पर्या : टोच्य धर्म सम्युद्ध इति याक्यशेष । कि चिन्तयन् ?-'गोडगणरस मझे' त्ति गोष्ठाङ्गणस्यान्त ढेकितशब्दस्य यस्य भन्म मानर मादाभ पापा भवेत् सदान्यासो गया दुग्ध पापयेत ततो गोपारा प्रतिगृति सोऽप्युचतमविषाण स्क धवृषभो जात राजा मत, स पुरा ra पुन पार्टनरगत प्रेरते महाकाय एपम महिपावसामान, गोपान् पृति- स वृषभ इति तदशित क्षमाणस्ततो विप मन्त्रिपन् सार । . समरपादप्र.
मम गामति, भणइ- ते रुच्चइ त गेण्ह, सो भणइ-मम चपाए घर तहि देहि, ताहे दहियाहणस्स लेह देइ, देहि मम एग गाम अह तुज्झ ज रुच्चइ गाम वाणयर वा त देमि, सो रुटो-दुमायगो न जाणइ अप्पय तो मम लेह देइत्ति, दूएण पडियागएण कहिय, करकडुओ रुडो, गओ रोहिजइ, जुद्ध च बट्टइ, तीए सजतीए सुय, मा अणक्सओ होउत्ति फर- कडु ओसारेत्ता रहस्स भिदइ-एस तव पियत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहि सम्भायो कहिओ, नाम मुद्दा कवलरयण च दाविय, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चप अइगया, रण्णो घरमतेंती णाया, पायवडियाओ दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुय, सोवि आगओ वदित्ता आसण दाऊण त गम्भ पुच्छइ, सा भगइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुठ्ठो निग्गओ, मिलिओ, दोवि रजाइ दहिवाहणो तस्स दाउण पपइओ, करकडू महासासणो जामा, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एग गोवच्छग गोरगत्त सय पेच्छइ, भणइ-एयस्स १ मा माममिति, भणति-यस्खे रोचते त गृहाण, स भणति-मम चम्पाया गृह तय दहि तदा दधियाहनाप रेप ददाति दहि म एक माम माय यो रोचते प्रामो का नगर का त ददामि, स रुष्ट -दुष्टमातहो न जानाति भारमान उतो मग रेस ददादीति दूतेन प्रत्यागतेन कथित करमर पर गया रोधयति, युद्ध चवते, या समस्या श्रुत, मा जनक्षयो भूदिति करकण्ट्रमपसार्य रहस्य भिनत्ति-एप तर पितेति तेन तो माताश्विरी पा साम्पसमाय कथित नाममुदा कम्बलरन ध दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, तदा सा पम्मामतिगधा, राज्ञो गृहमायान्ती शाता, पादपतिता दास्यो रोरिनु SHI राज्ञाऽपि भुत, सोऽपि भागतो वन्दिस्वाऽऽसन दरवा त गर्भ पृच्छति, सा भणति-एप व येन रब इवि, मुटो निगत , मिलिता दे भपि m दधियान खसै दावा प्रमजित , फरकण्डमहाशासनो जात , स च किल गोकुलप्रिय , तस्यानेकानि गोकुलानि, सम्पदा शरत्काल एक गोपासक गारगाव सप प्रेक्षत, भणति-एतस । मायर मा दुहेजह, जया वढिओ होइ तया अन्नाण गावीण दुद्ध पाएजह, तो गोवाला पडिसुणेति, सोवि उच्चत्तविसाणो खधवसहो जाओ, राया पेच्छइ, सो जुद्धिकओ कओ, पुणो कालेण आगओ पेच्छइ महाकाय वसह पडएहिं घडिजत, गोवे पुच्छइ-कहि सो वसहोत्ति ?, तेहि दाविओ, पेच्छतो तो विसण्णो चितेतो सबुद्धो, तथा चाह भाष्यकार सेय सुजाय सुविभत्तसिग, जो पासिया वसभ गोहमज्झे । रिद्धिं अरुद्धि समुपहिया ण, कलिगरायावि समिक्ख धम्म ॥ २०७ ।। (भा०)॥ गोहगणसमझे देफिपसहेण जस्स भज्जति। दित्तावि दरियवसासुतिक्खसिगा सरीरेण ॥२०८॥ (भा०)। पोराणपगयदप्पो गरतनयणो घलतवसभोहो । सो चेव इमो वसहो पड्डयपरिघट्टण सहइ ॥२०९॥ (भा०)॥ गाधात्रयस्य व्याख्या-श्वेत-शुक्ल सुजात-गर्भदोपरिकल (सुविभक्त ) शृङ्ग-विभागस्थसमशृङ्ग य राजा दृष्ट्वा- अभिसमीक्ष्य वृपभ-प्रतीत गोठमध्ये-गोकुलान्त पुनश्च तेनैवानुमानेन ऋद्धि-समृद्धि सम्पद विभूतिमित्यर्थ , तद्विप रीता घादि घ सप्रेक्ष्य-असारतयाऽऽलोच्य कलिद्गा-जनपदास्तेषु राजा कलिगराज , असावपि समीक्ष्य धर्म-पर्या लोच्य धर्म सम्बुद्ध इति वाक्यशेष । किं चिन्तयन् ?-'गोहगणरस मज्झे' त्ति गोष्ठाङ्गणस्यान्त देक्तिशब्दस्य यस्य भग्न मानर मादध पदापाता भयर सदान्यासो गया दुग्ध पापयेत ततो गोपाला प्रतिशुण्यति सोऽप्युशतमविषाण स्क धवृपभो जात राजा प्रक्षत समुताप र पुन पानागा प्रेक्षते महाकाप यूपभ महिपीयासघटयमान, गोपान पठति-क स वृपभ इति तदशित , प्रेक्षमाणस्ततो विष -मापन समुर । . समरपारप्र.
मम गामति, भणइ-जं ते रुच्चइ त गेण्ह, सो भणइ-मम चपाए घर तहि देहि, ताहे दहिवाहणस लेह देश, देहि मम एग गाम अह तुज्झ ज रुच्चइ गाम वाणयर वा त देमि, सो रुटो-दुहमायगो न जाणइ अप्पय तो मम ठेह देइत्ति, दूपण पडियागएण कहिय, करकडुओ रुठो, गओ रोहिजइ, जुद्ध च वट्टइ, तीए सजतीए सुय, मा जणक्खओ होउत्ति कर- कडु ओसारेत्ता रहस्स भिदइ-एस तव पियत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहि सन्भायो कहिओ, नाम मुद्दा कबलरयण च दारिय, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चप अइगया, रणो घरमतेंती णाया, पायवटियामी दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुय, सोवि आगओ वदित्ता आसण दाऊण त गम्भ पुच्छइ, सा भणइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुहो निग्गओ, मिलिओ, दोवि रजाइ दहिवाहणो तस्स दाऊण पधइओ, करकडू महासासणो जामा, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एग गोयच्छग गोरगत सय पेच्छइ, भणइ-एयस्स , १ मा प्राममिति, भणति-पस्ने रोचते त गृहाण, स भणति-मम चापाया गृह तन देहि तदा दधिवाहनाय लेग ददाति, दहि म एक माम भाप | यो रोचते मामो पा नगर वा त ददामि, स रुष्ट -दुष्टमातङ्गो न जानाति भारमान ततो मम रेप ददातीति दूतेन प्रत्यागतन कमि का हर गया रोधयति, युद्ध च धर्तते, तया समस्या श्रुत, मा जनक्षयो भूदिति करकण्इमपसार्य रहस्य भिनति-प तय पितेति तेन तो मातापितरी पृट तान्यो समायः कथित , नाममुद्रा कम्बलरत च दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, तदा सा चम्पामतिगता, राशो गृहमायान्ती शाता, पादपतिता दास्यो रोपितु एमा | राज्ञाऽपि भुत, सोऽपि आगतो वन्दिस्वाऽऽसन दरवा त गर्भ पृष्ठति, सा भगति-एप ख येन रुव इति, सुष्टो निगत , मिलितो भपि राय पियान ससे दावा प्रवजित , करकण्डूमहाशासनो जात , सच किल गोकुलप्रिय , तस्यानेकानि गोकुलानि, मम्पदा शरएकाले एक गोवरसा गारगाय समक्ष भगति-एतस्य . - दारओ पुच्छिओ-किन देसि , भणइ-अह एयस्स दडगरस पहावेण राया भविस्सामि, ताहे कारणिया हसिऊण भणति-जया तुम राया भविजासि तया एयस्स मरयस्स गाम देजाहि, पडिवण्ण तेण, मरुएण अण्णे मरुया वितिजा गहिया जहा मारेमो तं, तस्स पिउणा सुय, ताणि तिण्णिवि नहाणि जाच कचणपुर गयाणि, तत्य राया मरइ, रजारिहो अण्णो नधि, आसो अहिवासिओ, सो तस्स सुत्तगस्स मूलमागओ पयाहिण काऊण ठिओ, जाव लक्खणपाढएहि दिहो लक्खणजुत्तोत्ति जयसद्दो कओ, नदितूराणि आहयाणि, इमोवि पियभतो वीसत्थो उठिओ, आसे विलग्गो, मायगोत्ति विजाइया न देंति पर्वस, ताहे तेण दडरयण गहिय, जलिबमारद्ध, भीया ठिया, ताहे तेण वाडहाणगा हरिएसा धिज्जा- इया कया, उफ च-दधिवाहनपुण, राज्ञा तु फरकण्डुना । वाटहानकवास्तव्याश्चाण्डाला ब्राह्मणीकृता ॥१॥ तस्स पिइपरनाम अवइनगोत्ति, पच्छा से त चेडगख्यकय नाम पइडिय, करकडुत्ति, ताहे सो मरुगो आगो, भणइ-देह . दE TE-म दास, मादि-महमतस दहास्य प्रभायेग राजा भविष्यामि, तदा कारणिका हसिया भति-यदा व राजा भयेस्तदै उन मामनाम माम दया, मरिस सेन, महकेग भये माझमा साहाम्पमा गृहीता यथा मारयामत तस्य पित्रा भुत वे प्रयोऽपि ना यावत् काश्चनपुर गता राना मुरारान्याम्सोनालियोरियालित , ससस मुप्तस्य पार्धमागत प्रदक्षिणां कूवा स्थितो, यायशक्षणपाठकष्टो लक्षणयुक्त इति जयाद हत , मन्दावादाराम भरमरि रिवग्भमागो विष पिa , मध विलम , मावन इति धिरजातीया न ददति प्रवेश तदा तेन दरन गृहीत, मनिमारम भी सिवा, सदा सन पाटशनपासम्पादरिका विजातीया कृता । तस्य पितृगृहनामारकीणक इति पश्चात्तस्य तत् चटककृत नाम rafts, सरिता रहा स माझा भागठ, भगति-दहि .
तेण अप्पणो भजाए समप्पिओ, सा अजा तीए पाणीए सह मेत्तिय घडेइ, साय अजा सजतीहिं पुच्छिया-किंगम्भो ?, भणइ-मयगो जाओ, तो मए उज्झिओत्ति, सोवि सवडइ, ताहे दारगेहि सम रमतो डिभाणि भणइ-अह तुम्भ राया मम तुब्भे कर देह, सो सुक्ककच्छुए गहिए, ताणि भणइ-मम कडुयह, ताहे करकडुत्ति नाम कय, सो य तीए सजताए अणुरत्तो, सा से मोदगे देइ, ज वा भिक्ख लहइ, सवडिओ मसाण रक्खइ, तस्य य दो सजया केणइ कारण त मसाण गया, जाव एगस्थ वसीकुडगे दडग पेच्छति, तत्थेगो दडलक्सण जाणइ, सो भणइ-जो एय दडग गण्हइ सो राया हबई, कितु पडिच्छियबो जाव अण्णाणि चत्तारि अगुलाणि वडइ, ताहे जोगोत्ति, तेण मायगेण एगेण य धिजाइएण मुय, ताहे सो मरुगो अप्पसागारिए त चउरगुल खणिऊण छिदइ, तेण य चेडेण दिहो, उद्दालिओ, सो तेण मरएण करण पीओ, भणइ-देहि मे दडगं, सो भणइ-न देमि, मम मसाणे, धिज्जाइओ भणइ-अण्ण गिण्ड, सो नेच्छइ, मम एएण यम, सो तेनात्मनो भार्याय समपित , सा आया तया पाण्या सह मैत्री घटयति सा घार्या सयवाभि पृष्टा- गभा, भणति-गृतको नाममा मयो झत इति, सोऽपि सवधते, तदा दारकै सम रममाणो डिम्भान् भणति-अह भवतां राजा मम यूय कर दस, सशुष्करवा गृहीत , तान् भगान-मो ? यत, तदा करकण्डूरिति नाम कृत, स च तस्यां सयत्या भनुर, सा तसे मोदकान् ददाति, यां या भिक्षा लभते सर मान रक्षति, सत्रासापू केनचित्कारणेन तत् श्मशान गती, यावदेकन वशीकुडा दण्ड प्रक्षते, तत्रैको दण्डलक्षण जानाति, स भणति-य एन दण्डक गृहाति गमा भnि fig प्रतीक्षित यो यावदन्यान् चतुरोऽहलान् वर्धते, तदा योग्य इति, तत्तेन मातजनकेन र धिरजातीयेन श्रुत सदा स माह्मणोऽपसागारिक त पर निया छिनत्ति, तेन च चेटेन दृष्ट , उदालित , स तेन ब्राह्मणेन करण (न्यायालय) नीत , भणति-दहि मा दण्डक स भगति-न दामि, मम मन भित्रा (तीयो भणति-अन्य गृहाण, स ने उति, ममतेन काप, स - निराणंदो गओ प णयरि, सावि इत्थिगा नीया णिम्माणुस अडवि जाव तिसाइओ पेच्छइ दह महइमहालय, तत्थ उइण्णो, अभिरमा हत्थी, इमावि सणिइमोइत्ता उत्तिण्णा, दहाओ दिसा अयाणती एगाए दिसाए सागार भत्त पञ्च क्लारत्ता पहाविया, जाव दूर पत्ता ताव बावसो दिहो, तस्स मूल गया, अभिवादिओ, तत्थ गच्छइ, तेण पुच्छिया- को अम्मोहागया ?, ताहे कहेइ सन्भाय, चेडगस्स धूया, जाव हस्थिणा आणिया, सो य तावसो चेडगस्स नियल्लओ ठण आसासिया-माधीहिहिचि, ताहे वणफलाइ देइ, अच्छावेत्ता कइवि दियहे अडवीए निफेडित्ता एत्तोहितो अम्हाण अगइविसओ, पत्तो परं हलवाहिया भूमी, तेन कप्पड़ मम अतिक्कमिउ, जाहि एस दतपुरस्स विसओ, दतचको राया, निग्गया तो भडवीभो, दतपुरे अजाण मूले पपइया, पुच्छियाए गम्भो नाइक्खिओ, पच्छा नाए मयहारियाए आलो पह, सा चियाता समाणी सह णाममुद्दियाए कवलरयणेण य वेढिउ सुसाणे उज्झेइ, पच्छा मसाणपालो पाणो, तेण गहिओ, . मिरानमो गतसम्मा भगरी, साऽपि सी मीता निर्मानुपामटवीं पायपादित प्रेक्षवे इद महातिमहालय, तत्रावतीण , थभिरमते हस्ती, यमपि मामुमोधीमा, दागोवानी एकस दिगि साकार मफ प्रस्याफ्पाप प्रभाविता, यावर गवा तावचापसोडष्ट , तस्प मूल गता अमिवादित , तत्र ग ति, उन परा-योमरागवा,दा कपपति समाप, पेटकस्य दुहिता, पावलिनाऽऽनीता स वापस बैटकस्य निजक तेनाश्वसिता-मा भैपोरिति सदा पनादिरादि, सामिया विधिदिवसान भरपीवो निष्कारयेतोऽमाकमविषयो गते भत पर हलकृष्टा भूमि , तत् न कल्पतेऽस्माकमतिका तु पाद साल रिपपरसपोरामा, निर्गता वोम्पा , दम्तपुरे भार्याणां मूले प्रमजिता पृष्टया गर्मो नाण्यात ज्ञाते पश्चान्महत्तरिकाया आलो पपति प्रापभी सभी सर मामापा रखसमठेन ध पेटपिरवा मशाने उमति, पधात् श्मशानपाळ पाणलेन गृहीत , , पत्ता, भिक्ख गहिय, एच उत्तरगुणा न भग्गा । एय उत्तरगुणपञ्चक्खाण २३, पञ्चक्साणित्ति गय २३ । इयाणि विउस ग्गेत्ति, विउस्सग्गो दुविहो-दघओ भावओ य, तत्थ दयविउस्सग्गे करकडादओ उदाहरण, तथाऽऽह भाष्यकार फरकड कलिगेसु, पचालेसु य दुम्मुहो। नमीराया विदेहेसु, गधारेसु प णगती ॥ २०५ ॥ (मा.)॥ घसभे य इदके वलए अये य पुफिर बोही । करकडदुम्मुहस्सा,नमिस्स गधाररन्नो य ॥ २०६॥ (मा०)॥ इमीए वक्खाण-चपाए दहिवाहणो राया, चेडगधूया पउमावई देवी, तीसे डोहलो-किहऽह रायावत्येण नवत्थिया उजाणकाणणाणि विहरेज्जा ?, ओलुग्गा, रायापुच्छा, ताहे राया य सा य देवी जयहत्यिमि, राया छत्त घरेइ, गया | उजाण, पढमपाउसो य वट्टइ, सो हत्थी सीयलएण मट्टियागधेण अभाहओ वणसभरिउण पियट्टो वणाभिमुही पयाओ, जणो न तरइ ओलग्गिउ,दोवि अडपिवेसियाणि,राया वडरुक्ख पासिऊण देवि भणइ-एयस्म वडस्स हटेण जाहिनि तो तुम साल गेण्हिज्जासित्ति, सुसजुत्ता अच्छ, तहत्ति पडिसुणेइ, राया दच्छो तेण साला गहिया, इदरी हिया, सो उइण्णो, प्राप्ती, भैक्ष गृहीत, एवमुत्तरगुणा न ममा , एतदुत्तरगुणप्रत्यारयान । प्रत्याख्यानमिति गत इदाना ग्युरसग इति, प्युरस विविध मम्यता भावतश्च, तर दप युत्सर्ग करकण्डादय उदाहरण तत्राह-अनयो यारयार-चम्पायो दधिवाइनो राजा, घामदुहिता पभावती दया तस्सा यार थमा | राजनेपथ्येन नेपस्थितोद्यानकाननानि विहरेय, क्षीणा, राजपृच्छा, तदा राजा सा च देवी जयहखिनि रामा ध्य धारयति गतोचान प्रथममायर प पर्वत स हस्ती शीतलेन मृत्तिकागधेनाभ्याहतो वन स्मृत्वा मत्तो वनाभिमुख प्रयात , जनो न शकोत्सवलगित, दायपि भटवी प्रतिसा राना परपक्ष का देवी भणति-एतस्य वटवाघस्नात् यासति ततस्य शाला गृहीया इति, मुसयुता तिष्ठ, तथेति प्रतियोति राजा दशमन शाठा गृहीता दसरा सा सोऽवतीर्ण, , निराणदो गओ चंप गयरि, सावि इथिगा नीया णिम्माणुस अडवि जाव तिसाइओ पेच्छइ दह महइमहालय, तस्थ उदण्णो, अभिरमा हत्थी, इमावि सणिहमोइत्ता उत्तिण्णा, दहाओ दिसा अयाणती एगाए दिसाए सागार भत्त पञ्च क्साइत्ता पहाविया, जाव दूर पत्ता ताप वावसो दिहो, तस्स मूल गया, अभिवादिओ, तत्थ गच्छइ, तेण पुच्छिया- कमो मम्मो इहागया १, ताहे कहेइ सन्भाव, पेडगस्स धूया, जाव हस्थिणा आणिया,सो य तावसो चेडगस्स नियल्लओ तेण आसासिया-माधीहिहित्ति, वाहे वणफलाइ देइ, अच्छावेत्ता कइवि दियहे अडवीए निप्फेडित्ता एत्तोहितो अम्हाण अगइविसओ, पत्तो पर हठपाहिया भूमी, तन कप्पइ मम अतिक्कमिउ, जाहि एस दतपुरस्स विसओ, दतचक्को राया, निग्गया तो अढपीओ, दतपुरे अजाण मूले पपइया, पुच्छियाए गम्भो नाइक्खिओ, पच्छा नाए मयहारियाए आलो येद, सा विधाता समाणी सह णाममुद्दियाए कयलरयणेण य वेढिउ सुसाणे उज्झेइ, पच्छा मसाणपालो पाणो, तेण गहिओ, 1मरामम्दो गतमम्मी मगरी, साऽपि नी नीता निर्मानुपामटवी यायपादित प्रेक्षते इद महातिमहालय, तरावतीर्ण अभिरमते हस्ती, इयमपि परिमुषोणीमा, दापोवानम्ती पसा दिशि साकार भफ प्रत्यापपाप अपाविता, यावर गता सावत्तापसोदष्ट तस्स मूल गता अभिवादित , सत्र ग पी, सन पा-योगमगता सदा पपति समाय, पेटकस दुहिता, यावदखिनाऽऽनीता स च तापसचेटकस्य निजक तेनाश्वसिता-मा भैपीरिति सदा पमपम दराड, सापमिया विचिदिवसान भरपीतो निकाश्येवोऽस्माकमविपयो गते भत पर हलकृष्टा भूमि , तत् न कल्पतेस्माकमतिका तु बाद रम्बार पिपपुप, रस राना, मर्गसा तोम्पा , दन्तपुरे भार्यागा मूले प्रमनिता पृष्टया गर्भो नाण्यात ज्ञाते पश्चान्महतरिकाया आलो पप प्रयम्बी सभी सह माममुदपा रससम्बटेन प पेटविरवा श्मशाने उमति, पशाद श्मशानपाल पाणस्नेन गृहीत , , कोडीवरिसचिलाए जिणदेवे रयणपुच्छ करणा य । साए सत्तुजे चीरकणा य समोही ॥ १३१० ।। व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-साएए सत्तुजए राया, जिणदेवो सायगो, सो दिसाजत्ताए गगो कोटीपरिस, त मिच्छा, तत्य चिलाओ राया, तेण तस्स रयणाणि अण्णागारे पोत्ताणि मणी य जाणि तत्थ नधि ताणि दोश्याणि, सो चिलाओ पुच्छइ-अहो रयणाणि रूवियाणि, कहि एयाणि रयणाणि ?, साहइ-अम्ह रजे, चितेइ-जइ नाम मयुग्शमा, सो राया भणइ-अहपि जामि रयणाणि पेच्छामि, तुज्झ तणगस्स रण्णो धीहेमि, जिणदेवो भणइ-मा वादहि, ताह तस्स रणो लेह पेसेइ, तेण भणिओ-एउत्ति, आणिओ सावगेण, सामी समोसढो, सेनुजओ निग्गओ सपरिवारो महया इहीए, सयणसमूहो निग्गओ, चिलाओ पुच्छइ-जिणदेवो! कहि जणो जाइ !, सो भणइ-एस सो रयणवाणियओ, भणइ-तो जामो पेच्छामोत्ति, दोनि जणा निग्गया, पेच्छति सामिस्स छत्ताइछत्त सीहासण, विभासा, पुच्छइ-कह रयणार, ताह १ साकेते शत्रुञ्जयो राजा, जिनदेव श्रावक , स दिल्याप्रया गत कोटीवर्षे, ते म्लेडा , वन पिलातो रामा सन सम्म रमानि विपिनाकारा यमान मणयश्च यानि तय न सति तानि दौकितानि, स चिलात पृच्छति-महो तानि सुस्पाणि केतानि रमानि । कथयति-ममा mय पिनानि-परि भाम सयुभ्येत, स राजा भणति-अहमप्यायामि रत्नानि प्रेक्षे परे त्वदीयात् राज्ञो विभेमि, जिनदेयो भगति-मा भेपी सदा सम राश रस ददाति तन मसि- आयारिवति, भानीत श्रावकेण, स्वामी समवस्त , शत्रुक्षयो निर्गत सपरीवारो महत्या कसा स्वजनसमूहो निर्गत पिलात उति-दिनदय जना याति !, स भणति-एप रसवणि स , भगति-तहि या प्रेक्षावहे, वावपि जनी निर्गती, प्रक्षत-स्वामिन उपातिय सिहासन, विमापा Tan-५ रवानि !, तदा सामी भावरयणाणि दबरयणाणि य पण्णवेइ, चिलाओ भणइ-मम भावरयणाणि देहित्ति भणिो रयहरणगोच्छगाइ साहिति, पवइओ, एय मूलगुणपञ्चक्खाण, इयाणि उत्तरगुणपञ्चक्खाण, तत्रोदाहरणगाहा- पाणारसी यणपरी अणगारे धम्मघोस धम्मजसे । मासस्स य पारणए गोउलगगा व अणुकपा ॥ १३११ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-याणारसीए दुवे अणगारा वासावास ठिया-धम्मघोसोधम्मजसोय,ते मास खमणेण अउंति, चउत्थपारणाए मा गियावासो होहितित्ति पढमाए सज्झाय वीयाए अत्थपोरिसी तइयाए उग्गाहेत्ता पहाविया, सारइएण उण्हेण असाहया तिसाइया गग सत्तरता मणसावि पाणिय न पत्थेति, उत्तिण्णा, गगादेवया आउहा, गोड- ठाणि विउपित्ता सपाणीया गोयग्गा दधिविभासा, ताहे सद्दावेइ-एह साह भिख गेण्ह, ते उवउत्ता दळूण ताण रूप, सा वेदि पटिसिमा पहाविया, पच्छा ताए अणुकंपाए वासबद्दल विउधिय, भूमी उल्ला, सियलेण वाएण अप्पाइया गाम मामी मारणानि सम्परमानि मशापयति, पिठातो भगति-मम भावरमान्यर्पयत इति भणितो रजोहरणगो उकादि दर्शयति, प्रबजित , एतत् मुगुकलापमान, हानीमुण्णुनमस्पापपान, अमोदाहरणगापा-पाराणस्यो दावनगारा वर्षावास स्थिती-धर्मघोषो धमयशाच, तो मासक्षपणमासक्षपणन , पशुपारा मामरासिनो भूपति प्रपमापो स्वाध्याय द्विवीपसामयपरिपी (रवा) तृतीयसामुद्राम प्रधाविती, शारदिकेनोपण्येनान्याहती I परामुघरी मनसा कि पानोपन मापपत , अधीर्गा, गादेवताऽऽवाजता, गोकुलानि विर्य सपानीयान् गोवर्गान् दधि विभाषा तदा मगन-मा सामि गृहीत, गारपुष्टी पासेपो रूप, सा साम्यो प्रतिपिदा प्रभाविता, पश्चात् तयाऽनुकम्पया वपर्दलक विकावत भूमिरा मावा), पीयन माणुना म्पादियो माम ~ अत्तदोसोवसहारो कओ, मरामित्ति सव सावज पञ्चक्साय, कहवि कम्मक्सओरसमेण पउणो, तहावि पधस्साय पेय, पधज कयाइओ, सुहज्झवसाणस्त णाणमुप्पण्ण जाव सिद्धो। अत्तदोसोवसहारोत्ति गय, २१ । इयाणि सपकामविरत्तयत्ति, सबकामेसु विरचियप, तत्रोदाहरणगाथा- उन्जेणिदेवलासुय अणुरत्ता लोयणा य पउमरहो । सगयओ मणुमइया असियगिरी अद्धसकासा ॥ १३०९॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-उजेणीए नयरीए देवलासुओ राया, तस्स भन्जा अणुरत्तालोषणा नाम, अमया |सो राया सेज्जाए अच्छइ, देवी वाले वीयरेइ, पलिय दिइ, भणइ-भट्टारगा! दूी आगओ, सो ससभम भयहरिसाइनो उठिओ, कहिं सो?, पच्छा सा भणइ-धम्मदूओत्ति, सणिय अगुलीए वेढित्ता उक्खय, सोवण्णे थाले सोमजुयटेण येदित्ता पयरे हिडाविओ, पच्छा अधिति करेइ-अजाए पलिए अम्ह पुघया पपयति, अह पुण न पपइओ, पउमरह रजे ठयेऊण पवइओ, देवीवि, सगओ दासो मणुमइया दासी ताणिवि अणुरागेण पघइयाणि, सपाणिवि असियगिरितावसासम तत्व १ भारमदोपोपसहार कृत , म्रिय इति सव सावध प्रत्यारयात, कथमपि फमक्षयोपशमेन प्रगुण तथापि प्रसारुपातमय, ममन्या स्यान् भाप वसायस्य ज्ञानमुत्पन्न यावत् सिद्ध । भारमदोपोपसहार इति गत, इदानीं सर्वकामविरकतेति, सर्पकाभेपु विरकम्प । समयिन्यो मगरी सातोरामा | तस्य भार्याऽनुरक्ता लोचना नानी, भन्यदा स राजा शय्यायां तिष्ठति, देवी वालान् घीणयति (गोधयति) देव्या पाले पलित रट भगति-भार! भागत , स ससभ्रम भयहर्षवान् उस्थित , क स १, पक्षात् सा भणति-धर्मदूत इति, नरहस्या पेष्टयिायोस्पात सौपर्ण स्याल शीमयुगरेन यशिया मारे हिण्डित , पश्चादति करोति-अजाते पलितेऽमा पूजा प्रानजिपु मह पुनर्न प्रमजित , पसरप राग्ये स्थापविया प्रमजित , दम्पपि, सगो रामा मनुमतिका दासी तावप्यनुरागेण प्रमजिती, सवऽप्यसितगिरितापसाधमखन - गयाणि, संगयओ मणुमतिगा य केणइ कालतरेण उप्पवइयाणि, देवीएवि गम्भो नक्खाओ पुष रणो, वहिउमारद्धो, राया अधिति पगओ-अयसो जाओत्ति अह, तावसओ पच्छन्न सारवेइ, सुकुमाला देवी वियायती मया, तीए दारिया जाया, सा अन्माण तावसीण थणय पियइ, सहिया, ताहे से अद्धसकासत्ति नाम कय, सा जोवणत्था जाया, सा पियर अडवीओ आगय विरसामेइ,सोतीए जोवणे अज्झोववन्नो, अज हिजोलएमित्ति अच्छइ, अण्णया पहापिओ गिहामित्ति उहगकडे आवडिओ, पडिओ चिंतेइ-धिद्धी इहलोए फल परलोए न नजइ कि होतित्ति सबुद्धो, ओहिनाण, भगइ- भवियप भो खलु सपकामविरत्तेण अन्झयण भासइ, धूया विरत्तेण सजतीण दिण्णा, सोनि सिद्धो । एप सबकामविर जिएण जोगा सगहिया भवति । सपकामविरत्तयत्ति गय २२, इयाणि पञ्चक्खाणित्ति, पच्चक्खाण च दुविह-मूलगुणपञ्च पखाण उत्तरगुणपचरसाण च, मूलगुणपञ्चक्खाणे उदाहरणगाहा- , १गता, सगसो मनुमतिमापनयिकालान्तरेणाममजिवी, देयाऽपिगर्भो नापपात पूर्व राज्ञ , वर्धितुमारध , राजाऽधात प्रगत भयशा जातो छापा मा सरक्षति, मुमालादेयी प्रबनयन्ती मृता, तस्या दारिका जाता, साऽन्यासा तापसीना स्खन पिपति, सर्धिता, तदा तसा अर्धसकाशेति नाम इस मापीपनस्पा नाता, सापियरमरवीत भागत विभमपति, ससस्सा यायनेऽस्युपपन , भय वो लास्यामीति तिष्ठति, थायदा प्रधावितो गृहामीति वटजकाटे भारविउ, पaafia-शिम गिलोप पालाके न ज्ञायते किं भविष्यतीति सबुद्ध अवधिज्ञान भगति-भवित य भो खलु सयकामवि रहन भापपन भापत, दुदिता रिन सपनीम्यो दपा, सोऽपि सिन् । एव सर्पकामविरक्तेन योगा सगृहीता भवति । सर्वकामविरकतति गत, रानी मापान मसापान पविविध-मूलगुगमत्यापपानगुज्रगुणप्रत्याहयान घ, मूलगुणप्रत्यारयाने उदाहरणगाथा- .
साहू जाया, एसा भावपणिहित्ति । पणिहिति गय १८ जहा इयाणि सुविहित्ति, सुविहीए जोगा सगहिया, विधिरनुशा विधी जस्स इहा, शोभनो विधि सुविधिः, तत्रोदाहरणं जहा सामाइयनिजुत्तीए अणुकंपाए अपाणग- बारवई वेयरणी धन्नतरि भविय अभविए विज्जे । कहणा य पुच्छियमि य गहनिद्देसे य सपोही ॥ १३०५ ॥ सो वानरजूहबई कतारे सुविहियाणुकपाए । भासुरवरयोंदिधरो देवो वेमाणिओ जाओ (८४७) ॥ १३०६ ।। जाव साहू साहरिओ साह्रण समीव । सुविहित्ति गय १९ । इयाणिं सवरेत्ति, संवरेण जोगा संगहिर्जति, तस्थ पडिवक्खेण उदाहरणगाहान घाणारसी य कोट्टे पासे गोवालभद्दसेणे य । नसिरी पउमसिरी रायगिहे सेणिए धीरो ॥ १३०७ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-रायगिहे सेणिएण बदमाणसामी पुच्छिओ, एगा देवी णविहिं उबदसेत्ता गया का एसा ?, सामी भणइ--वाणारसीए भद्दसेणो जुन्नसेट्ठी, तस्स भजा नदा, तीए धूया नदसिरी यरगविवलिया, . साधू जातो, एपा भावप्रणिधिरिति । प्रणिधिरिति गत, इदानी सुविधिरिति, सुविधिना पोगा संगृमन्ते, विषिषमा पस्पेर, पपा सामायिक नियुको अनुकम्पायामाख्यानक-द्वारवती धैतरणि धन्वन्तरिभग्योऽभम्यश्च पैयौ । कपन च पृष्टेध गतिनिशा संबोलि सामरपूधपति कान्तारे सुविहिसानुकम्पपा । भासुरवरयो दीधरो देवो वैमानिको जात ॥ २॥ यावत् साधु सेहत साना समीप मुविधिरिति गत । पानी पर इति, सवरेण योगा समृशन्से, तन प्रतिपक्षेणोदाहरणगाथा । राजगृहे श्रेणिकेन वर्धमानस्वामी एए, एका देवी नुस्वविधिमुपपा गा!, नामी | मणति-धाराणस्यां भद्रसेनो जीणधेष्ठी, सस्य भार्या नादा, तस्या दुहिता न श्रीरिति, परवियमिता तेरथ कोहए ए पासस्सामी समोसढो, नंदसिरी पवइया, गोवालीए सिस्सिणिया दिण्णा, पुष उग्रोण विहरिता पच्छा ओसमा जाया, हत्थे पाए धोवेइ, जहा दोवती विभासा, वारिजती उठेऊण विभत्ताए सहीते ठिया, तस ठाणस अणालोट्यपहिकता चुलहिमवले परमदद सिरी जाया देवगणिया, एतीए संवरो न को, पडियक्खो सोन कायमो, अण्णे भणति हस्थिणियारूवेण बाउकापड, ताहे सेणिएण पुच्छिओ, संवरेति गय २० । इयाणि 'अत्तदोसोव सहारे ति अत्तदोसोवसहारो काययो, जइ किंचि कहामि तो दुगुणो क्यो होहिति, तत्य उदाहरणगाहा- धारवड अरहमिसे अणदरी व तहय जिणदेवो । रोगस्स य उत्पत्ती पटिसेहो अत्तसंहारो॥ १३०८ ॥ व्याख्या कथानकादयसेया, तवेद-पारवतीए अरहमित्तो सेठी, अणुद्धरी भजा, सावयाणि, जिणदेवो पुत्तो, तस्स रोगा चप्पण्णा, न तीरइ तिगिडित, येसो भणइ-मस खाहि, नेच्छइ, सयणपरियणो अम्मापियरो य पुत्तणेहेणाशुजा णति, निवि कह सुधिर रस्सिय यय भजामि, उर्फ च-"घर प्रयेष्टुं ज्वलित हुताशन, न चापि भग्न चिरसश्चित्त भतम्" सस्पे पापम्मी समययता, नम्रमीः प्रमिता, गोपाध्ये शिभ्या दता, पूर्वमुमेण विहम पश्चादवसमा जाता इस्ती पादौ प्रक्षालयति, पारी रिमा, मामाजीपाप महापो पसतो स्थिवा, बस स्थानस्सानोचितप्रतिशम्या सुलकहिमवति पाइदे श्रीशांता देवगणिका, एतथा मेरो माया, मविपक्षINA SUR, पम्पे भगम्ति-हिनीरूपेग यावद्विरवि, (रावान् करोति), बदा भेणिकेन पृष्ट सवर इति गत इदानीमारम पोपोर मरेपोपसंहार कप्पा, परि हि करिष्यामि at दिगुगो भयो भविष्यतीति, तपोदाहरणगाया-द्वारवला भईमित्र श्री अनुदूरी मा भारी बिनदेव , anm समान शरद घितिरसत, येग्रो भवति-मांस खादय, ने छति, सजनपरिजनो मातापितरौ च पुत्रस्नेहेना अनामित निanet क्षित पय मनम्मि, भरुयच्छे जिणदेवो भयतमिच्छे कुलाण भिक्खू या पठाण सालवारण गुग्गुल भगव च णहयाणे ॥१३०४॥ व्याख्या कथानकादरसेया, तच्छेद-भरयच्छे णयरे नहवाहणो राया कोससमिद्धो, इओ य पइहाणे सालवाहणो राया वलसमिद्धो, सो नहवाण रोहेइ, सो कोससमिद्धो जो हत्थ वा सीस वा आणेइ तस्स सयसहस्सग पित्त देइ, ताहे तेण नहवाहणमणूसा दिवे २ मारति, सालवाहणमणुस्सावि केवि मारित्ता आणेति, सो तेसि न किंचि देइ, सो खीणणो पडिजाइ, नासित्ता पुणोवि वितियवरिसे एइ, तत्यवि तहेव नासइ, एव कालो पच्चइ, अण्णया अमघो भणइ-मम अप राहेत्ता निविसय आणरेह माणुसगाणि य वधाहि, तेण तहेव कय, सोपि निग्गतूण गुग्गुलभार गहाय भरयच्छमागओ, एगत्थ देवउले अच्छइ, सामतरजेसु फुट्ट-सालवाहणेण अमच्चो निच्छूढो, भरयच्छे णाओ, केणति पुटिओ को सोति, |भणइ-गुग्गुलभगव नाम अति, जेहि णाओ ताण कहेइ जेण विहाणेण निच्छूढो, अहा लहु से गणत्ति, पच्छा नहपाहणण १ भृगुकच्छे नगरे नभोवाहनो राजा कोशसमृद्ध, इतश्च प्रतिष्ठाने शालवाहनो राजा पळसमृर, स नभोयान रण िस कोमसाएदो पोसपा शीर्ष याऽऽनयति तस्मै शतसहस्रदय ददाति, तदा तेन नभोवाहनमनुष्या दिवसे २ मारयन्ति, शालयाहनमनुष्या भपि काधनापि मारिवानिमशिस तेभ्य किचिदपि न ददाति, स क्षीणजन प्रतियाति, नष्टा पुनरपि द्वितीय भापति, शापि तथैव नश्यति, एवं कालो जति भन्यदामापो भगति- मामपराध्य निर्षिपयमाज्ञपयत मनुष्याश्च यधान, तेन तथैव कृत, सोऽपि निर्गस्य गुग्गुलभारं गृहीत्वा भृगुकळमागत एरन दयाल विeति सामग | विच-शालवाहनेनामात्यो निष्काशित , भृगुकच्छे ज्ञात , केनचित् पृट , क स इति, भगति गुग्गुलभगवान् नामाहमिति, विधान पति येन शशि ना निष्काशित , यथा लघु (अपराध) ते गणयन्ति, पश्चायभोवाहनेन सुय, मणुस्सा विसजिया नेच्छइ कुमारामञ्चत्तणस्स गधपि सोउ, सो य राया सय आगओ, उविओ अमच्चो, वीसभ जाणिऊण भणइ-पुण्णेण रज लम्भइ, पुणोवि अण्णस्स जम्मस्म पत्थयण करेहि, ताहे देवकुलाणि थूभतलागवावीण खणावणादिएहि दव खइय, सालवाहणो आवाहिओ, पुणोवि ताविजइ, अमञ्च भणइ-तुम पडिओत्ति, सो भणइ- पडामि अतेउरियाण आभरणेणति, पुणो गओ पहाणति, पच्छा पुणो सतेउरिओ णिवाहेइ, तम्मि णिहिए सालवाहणो आवाहिओ, नस्थि दायव, सो विणहो, नह नयरपि गहिय, एसा दवपणिही भावपणिहीए उदाहरण भरुयच्छे जिणदेवो नाम आयरिओ, भदतमित्तो कुणालो य तच्चपिणया दोषि भायरो बाई, तेहि पडहओ निकालिओ, जिणदेवो चेइय पदगो गओ सुणेइ, पारिओ, राउले वादो जाओ, पराजिया दोषि, पच्छा ते विचितेइ-विणा एएसि मिद्धतेण न तीरइ एएसिं उचर दाउ,पच्छा माइठापोण ताण मूले पपइया, विभासा गोविन्दवत्, पच्छा पढताण उवगय, भावओ पडियन्ना, .ya, मनुप्पा विधा नेप्सति कुमारामास्यगम्भमपि भोस, स प राजा स्वयमागत , स्थापितोऽमात्य , विधम्म शास्वा भगति-पुण्येन राज्य छम्पते, एमरसम्पन्न जम्मन पम्पबन पुरु, प्रदा देषकुलानि सूपतराफयापीना खाननादिभि सर्व द्रय खादित, शालवाहन माइत पुनरपि ताम्यते, भमाय भगति-य पण्डितोऽसि, स भगति-परपाम्पन्न परिकागामाभरणानि, पुनर्गठ प्रतिष्ठानमिति, पश्चात् पुन सात पुरिको निर्वाहयति तस्मिति शिव शम्पादन भार , माहिदासम्प, सचिन, मष्ट नगरमपि गृहीत, पपा ग्यमणिधि । भावमणिधायुदाहरण-भृगुका जिनदेवो नामाचार्य भद म्समिन नाम सपनिको नापरि भावरी यारिनी, वाम्या परहको निष्काशित ,मिनदेव चैत्यवदनार्थ गत भूणोति बारित , राजकुले वादो जात परा निता पि, पभाषा शिपिपत -बिना सिरान्वेन न एतेपामुच दातु सस्यते, पथात् मावस्यनेन नेपा पार्श्व प्रजिती, विभाषा पश्चात् परसोपगत, भारत विरो, २ सालिपाहणी' परिमोधि 'पिंडेत्ता आगया, महासमरसघाओ जाओ, पच्छा वारत्तगो चितेइ-एएण कारणेण भगर नेच्छइत्ति, सोहण अग्मयसाण उवगओ, जाई सभरिया, सबुद्धो, देवयाए भडग उवणीय, सो वारत्तरिसी विहरतो सुसुमारपुर गओ, तप धुधुमारो राया, तस्स अंगारवई धूया, साविया, तत्थ परिवायगा उवागया, पाए पराजिया, पदोसमावग्ना से सायनप पाढमिति चित्त फलए लिहिता उजेणीए पज्जोयस्स दसेइ, पज्जोएण पुच्छिय, कहिय चणाए, पजोओ तस्स दूय पेसइ, सो धुधुमा रेण असक्कारिओ निच्छूढो, भणइ पिपासाए-विणएण वरिजइ, दूएण पडियागएण बहुतरग पजोयस कहिप, आसु रुत्तो, सबवलेण निग्गओ, सुसुमारपुर वेढेइ, धुधुमारोअतो अच्छइ, सो य वारत्तगरिसी एगत्थ नागपरे चघरमूले ठिपालगो, सो राया भीओ एस महावलवगोत्ति, नेमित्तग पुच्छइ, सो भणइ-जाह-जाव नेमित्त गेण्हामि, घेडगरूयाणि रमति ताणि भेसावियाणि, तस्स वारत्तगस्स मूल आगयाणि रोवताणि, ताणि भणियाणि-मा वीहेहित्ति, सो आगतूण भणइ-मा । पिण्डयित्वा भागता , महासमरसघातो जात , पश्चाद्वारप्रकश्चिन्तयति-पत्तेन कारणेन भगवानपीदिति, शोभनमम्पकसानगुपगता, आति। एता, | सबुद्धा देवतयोपकरणमुपनीत, स वारसकऋपिविहरन् शिशुमारपुरं गत , सत्र धुमारो राजा तस्याहारयती दुहिता, माविका पत्र परिमानित भागता, पादे (सया) पराजिता, तथा प्रद्वेषमापना सापत्ये पातयामीति चिन फलके लिसिटवोजयि यो प्रयोताय दर्शयति, प्रपोतेन पर, कपिलं पानपा, पोत सम्मै दूत प्रेपयति, स धुमारेणासस्कृतो निष्काशित , भागत पिपासया-विनयेन प्रियते, दूसेन प्रस्थागतेन बहुवरं प्रपोतस फपिस, कर सकेन निर्गत , शिशुमारपुरं वेष्टयति, ५ धुमारोऽत तिष्ठति, सच वारप्रकपिरेका पावरमूले स्थितोऽस्ति, स राना भीत एप महापक इति, मिधिक यति सभणति-यात यावनिमित्त गृहामि, घेरा रमन्ते ते भापितास्त्रस्य वारप्रकस पार्धमागवा पन्तः, ते भगिता-मा भटेति, सभागस भगति-मा पारविति, तुम्जो, तारे मम्मणे भोसण्णवाणं स्वरि पडिओ, पजोओ वेढित्ता गहिओ, णयरि आणिओ, वाराणि माणि, पोमो भणिभो-कमोमुह ते पामो घाइ, भणा- आणसि त करेह, भणइ-कि तुमे महासासणेण वहि एकतारे से महाविभूपि अगारवई पविण्णा, दाराणि मुकाणि, तस्थ अच्छइ, अण्णे भणति-तेण धुंधुमारेण देवयाए उवासोकभो, तीए पेरुवाणि मिरविया णिमित्त गहियति, ताहे पजोओ णयरे हिंडइ, पेच्छइ अप्पसाहणं रायाण, अंगारपति पु-कह भई गहिओ!, सा साधुवयणं कहेइ, सो तस्स मूल गओ, वदामि निमित्तिगखमणति, सोज्व तो जाप पयजाउ, बेडरूपाणि संभरियाणि । पदजसाए सुजायस्स धम्मघोसरस वारत्तगस्स सधेसि संवेगेण जोगा संग दिया भवति, कई तु सुरयर जाप मियायई पपइया परपरओ एयपि कहेइ १७ । सवेगति गय, इयाणि पणिहित्ति, पणिही नाम माया, सा युपिदा-दयपणिही य भारपणिही य, दपपणिहीए उदाहरणगाहा- tent,ममा रानामुपति पवित, प्रमोटो पेप्टापरया गृहीता, नगरीमानीत , द्वाराणि पदानि, प्रयोती भागत -कुतोमुस्खस्ने trai-मावास, मनवि-पामासने विनाशितेन , परात धुमारेण महाविमूलागारवती दत्ता, द्वाराणि मुस्कलितानि, हा मग मारेन परताप रयास हवा पेय निर्षिता निमिध गृहीतमिति, तदा प्रद्योती मगरे हिण्डमानः प्रेक्षते TNERER, TH पुति-yा, सा मापन कपपति, स स पाच गत , पदे नैमित्तिकक्षपणकमिति, स उपयुत्तो याच rant Event युगल पमR HER सपा सरेगन पोगा सगृहोता भवन्त्रि, केचित्तु सुरवर यावत् मृगापति प्रमजिता (1) Rahuriaगविगी, सनी मनिd, रिमाया, सा द्विविधा-द्रव्यमणिधिश्च भापप्रणिधिश्च, ब्रम्पप्रणिधा |'पिंडेत्ता आगया, महासमरसघाओ जाऔ, पच्छा वारत्तगो चितेइ-एएण कारणेण भगर नेच्छइत्ति, सोहणं अग्झरसाण उवगओ, जाई सभरिया, सवुद्धो, देवयाए भडग उवणीय, सो वारत्तरिसी विहरतो सुसुमारपुर गओ, तस्थ धुमारो राया, तस्स अंगारवई धूया, साविया, तत्थ परिवायगा उवागया, वाए पराजिया, पदोसमावग्ना से सावत्तए पाडमिति चित्त फलए लिहिता उज्जेणीए पज्जोयस्स दसेइ, पज्जोएण पुच्छिय, कहिय चणाए, पजोओ तस्स दूय पेसर, सो धुधुमा रेण असक्कारिओ निच्छूढो, भणइ पियासाए-विणएण परिजइ, दूएण पडियागएण बहुतरगं पजोयस्स कहिय, आसु रुत्तो, सधबलेण निग्गओ, सुसुमारपुर वैढेइ, धुधुमारोअतो अच्छइ, सोय वारत्तगरिसी एगत्थ नागपरे चचरमूले टिपाडगो, सो राया भीओ एस महावलवगोत्ति, नेमित्तग पुच्छइ, सो भणइ-जाह-जाव नेमित्त गेण्हामि, पेडगरूयाणि रमति ताणि भेसावियाणि, तस्स वारत्तगस्स मूल आगयाणि रोवताणि, ताणि भणियाणि-मा वीहेहित्ति, सो आगतूण भणइ-मा . - पिण्डयिरवा भागता , महासमरसघातो जात , पश्चाद्वारप्रकश्चिन्तयति-एतेन कारणेन भगवानपीदिति, शोभनमध्ययसानगुपगतः, जाति। एता, सबुद्ध , देवतयोपकरणमुपनीत, स वारप्रककपिहिरन् शिशुमारपुरं गत , तत्र धुमारो राजा, सस्थामारयती दुहिता, भाविका उन परिमाशिका भागया, वादे (सया) पराजिता, तस्या प्रद्वेषमापना सापळ्ये पातयामीति चिन फलके लिसिवोजयि यो प्रयोताप दर्शपति, प्रयोतेन पृट, कथितं पानया, पोत समै दूत मेपयति, स धुधुमारेणासरकृतो निष्काशित , भणित पिपासया-विनयेन मियते, दूतेन प्रत्यागतेन बहुवर प्रपोसस कथित, र सगळे | निर्गत , शिशुमारपुर चेप्टयति, धुमारोऽतः तिष्ठति, सघ चारप्रकपिरेकन घरवरमूळे स्थितोऽस्ति, स रामा भीत एप महापस इति, मिति वि. स भणति-यात पावनिमित्त गृहामि, घेरा रम ते ते भापिताखस्स वारप्रकस्य पार्धमागता खन्ना, से भगिता-मा भेटेति, सभागस भगति-मा उजाणे, सणायरो राया निग्गओ खामिओ, अम्मापियरो रायाण च आपुच्छित्ता पवइओ, अम्मापियरोवि अणुपवइयाणि, ताणि सिद्धाणि, सोऽवि धम्मघोसो निविसओ आणत्तो जेण तस्स गुणा लोए पयरति, यथा नेत्रे तथा शील, यथा नासा तथाऽऽर्जवम् । यथा रूप तथा वित्त, यथा शील तथा गुणा ॥१॥ अथवा-विषमसमैविषमसमा , विपमैविषमा समै समाधारा । करचरणकर्णनासिकदन्तोषनिरीक्षणे पुरुषा ॥ २ ॥ पच्छा सो य नियमावण्णो सञ्च मए भोगलोभेण विणासिभोत्ति निग्गओ, हिंडतो रायगिहे णयरे थैराण अतिए पयइओ, विहरतो वहुस्सुओ वारत्तपुर गओ, तस्थ अभ यसणो राया, पारचमो अमचो, भिक्स हिंडतो वरत्तगस्स पर गओ धम्मघोसो, तत्य महुघयसजुत्त पायसथाले नीणीय, तओ पिंदू पढिओ, सो पारिसाडित्ति निउइ, पारत्तओ ओलोयणगओ पेच्छइ, कि मन्ने नेच्छइ १, एव चितेइ जाव (ताप) तस्थ मच्छिया उलीणा, ताओ घरकोइलिया पेच्छइ, तपि सरडो, सरडपि मजारो, तपि पञ्चतियसुणओ, तपि यत्ययगसुणो, ते दोवि भदण दम्गा, सुणयसामी उचट्ठिया, भडण जाय, मारामारी, वार्हि निग्गया पाहुणगा बल पान, सनागो मानिगत क्षामिता, मातापितरीरामान पापुरलपप्रमजित ,मातापितरावपि अनुप्रयनिती, ते सिद्धा सोऽपि धर्मयोपो निवपय भारो पन प्रल गुगा पनि, ५मात सय मिदमा सत्य मया भोगलोभेन विनाशित इति निर्गत , हिण्टमानो राजगृहे नगरे स्थविराणा तके प्रमनित, विपरन् बहुमुतो पारसपुरे गट यशाम्पसेनो रामा, पारनकोऽमास्य भिक्षां हिण्डमानो वारनकस गृह गतो धघोष तत्र घृतमधुसयुक्त पायामानीठ, यो दिनुः पतित , स परिशारिरिति मेम्मति, पारत्रकोऽरलोकनगत पश्यति, किं मन्य नेच्छति एव याचि नयति तावतत्र मक्षिक भागठा sat (कारिता तामरिसर सररमपि मानोरः समपि प्रतिक श्वा तमपि वावग्य भा, तो द्वावपि भग्दयितु लमो श्वस्वामिनावु परिसतो, पुर बाठ, दण्टादमादि महानगवा मार्ग पळ अच्छा वीसत्यो मारिजिहितित्ति दिणे २ एगठा अभिरमति, तस्स रूप सील समुदायार दण चितेइ- -नवर अतेजरियादि सम विणहोत्ति तेण मारिजइ, किह वा एरिस रुव विणासेमित्ति उस्सारित्ता सय परिकहेइ, रेह घ दरिसेइ, तेण गुजा. एण भण्णइ-ज जाणसि त करेइ, तेण भणिय-तुम न मारेमित्ति, नवर पच्छण्ण अच्छाहि, तेण चदजसा भगिणी दिण्णा, सा य तज्जाइणी तीए सह अच्छइ, परिभोगदोसेण त वट्टइ सुजायस्स ईसि सकत, सावि तेण साविया कया, पिंतेइ-मम कएण एसो विणहोत्ति सवेगमावण्णा भत्त पञ्चक्खाइ, तेण चेव निजामिया, देवो जाओ, ओहिं पउजइ, दणागओ, वदित्ता भणइ-किं करेमि ?, सोवि सवेगमावण्णो चिंतेइ-जहा अम्मापियरो पेच्छिज्जामि तो पपयामि, तेण देवेण सिला विउधिया नगरस्सुवरि, नागरा राया य धूवपडिग्गहहत्या पायवडिया विष्णवेति, देवो तासेइ-हा! दासत्ति सुजाओ समणो- वासओ अमच्चेण अकज्जे दूसिओ, अज भे चूरेमि, तो नपरि मुयामि जइ त आणेह पसादेह ण, कहिं !, सो भणइ-एस तिएत विश्वस्तो मार्यते इति दिने २ एकस्थी भभिरमेते, तस्स रप गोल समुदाचार रष्टा चितपति-जवरमन्त पुरिकाभि सम विनर विजन मायते, कथ घेदश रूप विनाशयामीति !, उत्साय सर्व परिकथयति, लेस च दर्शपति, तेन मुजातेन भण्यते-पमानासि यत् पुर सेन मरियम मार यामीति, नवर प्रच्छन तिष्ठ, तेन चन्द्रयशा भगिनी दत्ता, सा च सजातीया (प्यग्दोषदुष्टा) या सह तिष्ठति परिमोगापग पर पर्यते मुगारासपा सकात, साऽपि तेन धाविकीकृता, चिन्तयति मम कृतेनैव विनष्ट इति सयेगमापमा भक्त प्रत्याख्याति नैव नियामिता दयो भात , भया प्रगति दृष्ट्वा मागत , वदित्वा भणति-किं करोमि , सोऽपि सवेगमापनश्चिन्तयति-यथा मातापितरा प्रेक्षेय तदा प्रमजय, सन दपन शिला विविना मगरसोररि नागरा राजा च धूपप्रतिमहहला पादपतिता विज्ञपयन्ति, देवयासयति-हा दासा इति, मुजात भ्रमणोपासकोऽमात्सेनामार्प दूपित , भय भवरपामि, तर्हि पर मुखामि यदि तमानपत प्रसादयतेन, क स भणति-एप - .
उजाणे, सणायरो राया निग्गओ खामिओ, अम्मापियरो रायाण च आपुच्छित्ता पवइओ, अम्मापियरोवि अणुपवइयाणि, ताणि सिद्धाणि, सोऽवि धम्मपोसो निधिसओ आणत्तो जेण तस्स गुणा लोए पयरति, यथा नेत्रे तथा शील, यथा नासा तथाऽऽर्जवम् । यथा रूप तथा वित्त, यथा शील तथा गुणा ॥१॥ अथवा-विषमसमैर्विपमसमा , विपर्मविपमा समै समाचार । करचरणकर्णनासिकदन्तोष्ठनिरीक्षणे पुरुषा ॥२॥ पच्छा सो य नियमावण्णो सच मए भोगलोभेण विणासिभोत्ति निग्गओ, हिंडतो रायगिहे पयरे थेराण अतिए पयइओ, विहरतो वहुस्सुओ वारत्तपुर गओ, तत्थ अभ यसेणो राया, पारत्तो अमचो, भिक्ख हिंडतो वरचगस्स घर गओ धम्मघोसो, तत्य महुपयसजुत्त पायसथालं नीणीय, तो पिंदू पदिओ, सो पारिसाडित्ति निच्छइ, वारत्तओ ओलोयणगओ पेच्छइ, कि भन्ने नेच्छइ १, एव चितेइ जाव (वाय) तत्व मच्छिया उठीणा, ताओ घरकोइलिया पेच्छइ, तपि सरडो, सरडपि मजारो, तपि पञ्चतियसुणओ, तपि यस्थपगमणभो, ते दोषि भटण टग्गा, सुणयसामी उचठिया, भंडण जाय, मारामारी, पाहि निग्गया पाहुणगा वल पान, सनागरो राना निगत क्षामित, मातापितरीरामान घायरलप प्रमजित ,मातापितरावपिननुप्रप्रनिती, ते सिद्धा सोऽपि धर्मयोपो निवषय भाश्तो दम बल पुगोति, पवाद स प निर्वदापमासस्य मया भोगलोभेन विनाशिव इति निर्गत हिण्डमानो राजगृहे नगरे स्थविराणामतिके मनित , हिरन हो यारपुर गय, क्यामपसनो रामा, पारसकोऽमास्य, भिक्षा हिण्डमानो वारप्रकस्य गृह गतो धर्मधोप तत्र पृतमधुसयुक्त पारसलाहमानीतयो चिन्तुः पवित, म परिमारिरिति नेति, पारयकोऽरलोकनगत पश्यति, किं मन्ये ने एति, एव यावधि तयति तावत्ता मक्षिक भागमा ठग () गृहकारिता सामीि सारसारमपि मानां समपि मत्यत्तिक था समपि पाव य था, वो द्वावपि भन्दयितु लमो श्वस्वामिनायु पासितो, पुर बाग, बादादादि बहिर्निगवा मागका पळ - - . अस्या व्याख्या कथानकादवसेया तच्चेद-चपाए मित्तप्पभो राया, धारिणी देवी, धणमित्तो सत्यवाहो, धणसिरी भज्जा, तीसे ओवाइयलद्धओ पुत्तो जाओ, लोगो भणइ-जो एत्थ धणसमिद्धे सत्यवाहकुले जाओ तस्स सुजापति, निपित्ते वारसाहे सुजाओत्ति से नाम कय, सो य किर देवकुमारो जारिसो तस्स ललियमण्णे अणुसिक्संति, ताणि य सावगाणि, तत्येव णयरे धम्मघोसो अमच्चो, तस्स पियगू भजा, सा सुणेइ-जहा एरिसो सुजाओत्ति, अण्णया दासीओ भणह-जाहे सुजाओ इओ वोलेजा ताहे मम कहेजह जाय त ण पेच्छेन्जामित्ति, अण्णया सो मित्तवदपरिवारिओ तेणतेण पति, दासीए पियगए कहिय, सा निग्गया, अण्णाहि य सपत्तीहि दिहो, ताए भण्णइ-धण्णा सा जीसे भागावडिओ, अण्णया ताओ परोप्पर भणति-अहो लीला तस्स, पियगू सुजायस्स चेस करेइ, आभरणनिभूसणेहिं विभूसिया रमइ, एव पपई सविलास, एव हत्थसोहा विभासा, एव मित्तेहि समपि भासइ, अमच्चो अइगओ, नीसह अतेउरति पाए सणिय निक्सियतो . १ चम्पाया मित्रप्रभो राजा, धारिणी देवी धनमित्र साथवाह , धनधीभौर्या, तस्या उपयाचितलं-ध पुनो जात , छोको भणति-पोर पनसएर सार्थवाहकुले जातस्तस्य सुजातमिति, निवृत्ते द्वादशाहे सुजात इति तस्य नाम कृत, स च किल देवकुमारो या तस्य ललितम येऽनुशिक्षन्ते, ते पापा' तनैव नगरे धर्मघोपोऽमात्य , तस्स प्रिय भार्या, सा शृणोति यथेा सुजात इति भन्यदा दासी गति-पदा मुगावोऽनेन पार्मना पतिकारयेत् । मम कथयेत यावत्त प्रेक्षयिष्ये इति, भयदा स मिग्रवादपरिपारितस्तेनाध्यना याति, दास्या प्रियाये कधित, सा निगता, भम्याभिन सपनीfrierपा भण्यते-धन्या सा यस्सा भाग्ये आपतित , भयदा वा परस्परं भणन्ति-महो लीला सस, प्रिया सुजातस्य वेप करोति मामागविभूपगर्षिभूपिता रमत, एव प्राति सबिलास, एवं हस्तशोभा विभाषा, एवं गिने सममपि भापते, अमात्योऽतिगत , विनष्टमन्त पुरमिति पावनः निक्षिपन् . बारविहेणे पलोपा, दिहा विखुईती, सो बितेइ-विन अतेउरति, भणइ-पच्छण्ण होउ, मा भिण्णे रहस्से सइरा याराउ होहिति, मारे मग्गा सुजाय, बीहेइ य, पिया य से रण्णो निरायं अच्छिओ, मा तो विणासं होहिति, उवाय चिंतेइ, लदो उपाओत्ति, अण्णया कूडलेहेहि पुरिसा कया, जो मित्तप्पहस्स विवस्खो, हेण लेहा विसजिया तेणति, मुजामो पत्तबो-मित्तप्पभरायाण मारेहि, तुम पगओ राउले, तओ अद्धरजिय करेमि, तेण ते लेहा रण्णो पुरओ वाइया, जहा तुमं मारेयवोत्ति, राया कुविओ, तेवि लेहारिया बज्झा आणता, तेण ते पच्छण्णा कया, मित्तप्पभो चितेइ-जई लोगनार्य कजिदि तो पउरे खोभो होहित्ति, मम च तस्स रण्णो अयसो दिज, तओ उचाएण मारेमि, तस्स मित्तप्पहस्स एग पचतणयर अरक्खुरी नाम, तत्थ तरस मणूसो चंदन्झओ नाम, तस्स लेह देइ (प्र०१९०००)जहा सुजाय पेसेमित भारहिचि, पेसिओ, सजापं सदायेचाभगइ-चच अरक्खुरी, तत्परायकजाणि पेच्छाहि गोतं णयरि अरक्खुरिनाम, दिहो सिमेन गेम्पतिराकम्ती, सचिवपति-निमन्त पुरमिति, भगति-प्रच्छन्न भवतु मा भग्ने रहस्ये स्वैराचा भूवनिति मारयितु मापति गुमान, विमेति प, पिता सस शो निसरी सिal, मा सतो विनायो भूदिति, उपाय चिन्तयति, ल-ध उपाय इति, अन्यदा कूटलेखे (दुधा) Siral, पोमियममा विपक्ष वेन छेस विवाह इति, सुमातो यकाय -मिग्रप्रमरान मारय, व प्रगतो राजकुले, तत भार्धराजिक मोमिन व पारयो पापिता पधारय मारपिसाप इति, राजा कृषिता, लेखहारका पयामाजसा , तेमतेम उमा कृता , मित्रप्रमथितयति- परमात पित यापुरे भोभो भविम्पतीवि, मम स राशोऽसो दापति, सन उपायेन मायामि, तस्स मित्रममस्मैक मत्यतनगरमारधुरं नाम, BER मइयो मान, म एप साति-पया मुवात मेपयामि मारपेरिति, पिता, सुनाव पदायित्वा भणति-बारारं उत्र राज्यकार्याणि सन,satarana ने लभामि, न य वट्टइ उप्पघइड, तस्सवि अधिती जाया, भणइ-संता! एफसि कहिचि ठाहि मग्गाहि, भणइ-मागामि जइ विणीओ होसि एकसि नवर जइ, पपइयाण मूल गया, पघइयगा खुहिया, सो भणइ-न फरेहित्ति, तहवि निच्छति, आयरिया भणति-मा अज्जो ! एव होह, पाहुणगा भवे, अज्जकाल जाहिति, ठिया, ताहे सुलओ तिणि २ उघारपास- वणाण वारस भूमीओ पडिले हित्ता सधा सामायारी, विभासियवा अवितहा, साह तुहा, सो निवओअमयसुमृगो जाओ, | तरतमजोगेण पचवि पडिस्सगसयाणि ताणि ममाणियाणि आराहियाणि, निग्गतु न दिति, एव पच्छा सा विणभोयगा जाओ, एव कायव १५ । विणओरएत्ति गय, इयाणि धिइमई यत्ति, धितीए जो मति करेइ तस्य योगा सहहीता भवन्ति, तत्थोदाहरणगाहा- नयरी य पडुमरा पडववसे मई य सुमई य । वारीयसभाररणे उप्पाइय सुट्टियविभासा ॥१३०१ ।। व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-णयरी य पडुमहुरा, तत्य पच पडया, तेहिं पययतेहिं पुत्तो रजे ठरिओ, १ न लभ, न च वर्तते उत्प्रनजितु, तस्याप्यति गाता भणति-वृद्ध', एका कुत्रापि स्थितिम येपय भणति-मागपामि पर निीतो भपक्ष/7 at | यदि, प्रमजिताना मूल गती, प्रजिता क्षुधा , स भगति-न करिष्यतीति, तथापि नेष्यन्ति, भाचार्या भगन्ति-मैप भपताया मापूर्णको भपता भप कल्ये यास्यत इति, स्थिती, तदा क्षुल्लक तिस्र २ उचारमध्यणयोद्वादश भूमी प्रतिलिख्य सपा समापारी (करोति) विभाषितम्या भविता साथ वस्तुष्टा , स निम्पकोऽमृतक्षुछको जात , तरतमयोगेन पसार प्रतिध्यातानि तानि ममीकृतानि भारावानि, निगन्तु म ददति, एप स पात् म निपा | पगो जात , एव कर्च य । विनयोपग इति गत, इदानी विमतिरिति एतौ यो मतिं करोति तस्व-सोदाहरगमाया ! नगरी ए पारमधुरा | पाण्डवा, ते प्रनजनि पुनो राये स्थापित सम्पप ते अरिहनेमिस्स पायमूले पटिया, हत्थकप्पे भिक्ख हिडिता सुर्णेति-जहा सामी कालगओ, गहिय भत्तपाण विगिचित्ता सेत्तजे पथए भत्तपञ्चक्खाय फरेंति, णाणुप्पत्ती, सिद्धा याताण वसे अण्णो राया पडुसेणो नाम, तस्स दो धूयाओ-मई समई य ताओ उजते चेइयवदियाओ सुरष्ठ वारिवसभेण [ वारिवसभो नाम वहण तेण ] समुद्देण एइ, उप्पाइय उछिय, लोगे खदरुहे नमसइ, इमाहि धणियतराग अप्पा सजमे जोइओ, एसो सो कालोत्ति, भिन्न वहण, सजयत्तपि सिणायगत्तपि कालगयाओ सिद्धाओ, एगस्थ सरीराणि उच्छल्लियाणि, सुहिएण लवणाहिवइणा महिमा कया, देवुजोए ताहे त पभास दोहिषि ताहे धीतीए मति करेंतीहि जोगा सगहिया, धिइमई यचि गय १६, इयाणि सवेगेत्ति, सम्यग वेग सवेग तेण सवेगेण जोगा सगहिया भवति, तत्रोदाहरणगाथाद्वय- पपाए मित्तपभे धणमित्तेधणसिरीसुजाते योपियगू धम्मघोसे य अरक्खुरी चेव चद्घोसे य॥ १३०२॥ पदजसा रायगिहे पारत्तपुरे अभयसेण वारत्ते । सुसुमार धुधुमारे अगारवई य पन्जोए ॥१३०३ ॥ . वित्थ जाय, सरिनम पादम्परिपता, किसे डिमानाः भवन्ति-पया स्वामी कालगत , गृहीत भळपान सवा शत्रुक्षये पर्वते भक्तप्रत्याख्यान ति, सामोति सिदा । सपा भापोरामा पापणो नाम, सस दे दुहिवरी-मति मुमविश्व, ते उजयन्ते चैस्ववन्दिके मुराष्ट्र चाहनेन समुद्रे पापास सपाट धिता, मोर सादरको नमस्पति, भाम्पो पाउaरमारमा सयमे योजित , एप स काल इति भिम प्रवहण, सयतत्वमपि मातकमपि पागमाद, मोहिते, मुस्सिवेन इवणाधिपतिना महिमा पृव , देवोयोवे तन्त्र प्रभासास्य तत् तीर्थ जात, द्वाभ्यामपि तदा सौ मति राम्पो शेमा समीठा । तिमतिरिति गठ, इदानी सपेग इति, तेन सयेगेन योगा सगृहीता भवन्ति । .
सजमे समाहिततरो जाओ, णाणमुप्पण्ण, जाय सिद्धो १३ । समाहित्ति गय, आयारेत्ति इयाणि, आयारउपगच्उणयाए योगा सह्यन्ते, एत्थोदाहरणगाहा- पाडलिपुत्त हुयासण जलणसिहा चेव जलणडरणे य । सोरम्मपलियपणए आमलफप्पाह णपिही ॥ १२९९ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-पाटलिपुत्ते हुयासणो मारणो, तस्स भगा जलणसिहा, सावगाणि, तेसिंदो पुता- जलणो डहणो य, चत्तारिवि पधइयाणि, जलणो उज्जुसपण्णो, डहणो मायावहुलो, एहित्ति वचइ, यमाहिएइ, सो वस्स ठाणस्स अणालोइयपडिक्कतो कालगओ, दोवि सोधम्मे उववन्ना सकस्स अम्भितरपरिसाए, पच पलिओवमाति ठिती, सामी समोसढो आमलकप्पाए अवसालवणे चेइए, दोवि देवा आगया, नट्टविहिं दाएति दोविजणा, एगो उज्जुग विउविरसामिति उज्जुग विउघइ, इमस्स विवरीय, त च दहूण गोयमसामिणा सामी पुच्छिो, ताहे सामी तेसिं पुपभव कहेइ-मायादोसोत्ति, . १ सयम समाहिततरो जात , ज्ञानमुपस यावत् सिद्ध । समाधिरिति गत माघार इतीदानी, भाषारोपगततया योगा भत्रोदाहरणापा । पार लिपुत्र हुताशनो प्राह्मण , तस्य भार्या वलनशिखा, मायकी, तयोः पुत्री-ज्वलनो दहनध, घरपारोऽपि प्रममिता , ग्यछन तास परमो माया पहुल , मायाहीति प्रजति प्रजेत्यायाति, स तस्य स्थानस्यानालोचितप्रतिमान्त कालगत , दायपि सौधर्म बरपा रसाम्पसर पर पम्पा |पमानि स्थिति , स्वामी समवसत भामलक्ल्पायामानशालवने चैत्ये, वावपि देयाषागता नृत्यविधि दर्नपस वायपि बनी एक और बिपियामीति ऋजुक विकुर्षति, भख विपरीत, तच दृष्ट्वा गौतमस्वामिना स्वामी पृष्ट , तदा स्वामी तयो पूपभय कथयति-मापादोप इति एष आयारोपगयत्तणेण जोगा सगहिया भवति १४ । आयारोवगेत्ति गय, इयाणि पिणओवगयत्तणेण जोगा सगहिया भवंति, तत्थ उदाहरणगाहा-- उमेणी अपरिसी मालग तर निषए य पध्वजा। सकमण च परगणे अविणय विणए य पडिवत्ती॥ १३००॥ न्यारया कथानकादयसेया, तच्चेद-उजेणीए अवरिसी माहणो, मालुगा से भजा, सहाणि, निवगो पुत्तो, मालुगा कालगया, सो पुत्तेण सम पपइओ, सो दुषिणीओ काइयभूमीए कटए निक्खिवइ सज्झाय पविन्ताण छीया, असम्झाय करेइ, सब व सामायारी वित्तह करेइ, काल उवहणइ, ताहे पवइया आयरिय भणति-अथवा एसो अच्छउ अहया अम्हेति, निर्दो, पियावि से पिहओ जाइ, अन्नस्स आयरियस्स मूल गओ, तत्यवि निच्छूटों, एव किर उमेणीए पंच पढिस्सगसयाणि सपाणि हिंडियाणि, निच्छूढो य सो खतो सन्नाभूमीए रोवइ, सो भणइ-कि खता! रोयसित्ति ?, तुम नाम कय निवोत्ति एय न अण्णहत्ति, एएहिमणभागेहि आयारेहि तुज्झतेण एण्हि च अहपि ठाय - एमापारोगवा पोगा संग्रहीता भवन्ति । भाषारोपग इति गत इदानी विनयोपगतत्वेन योगा सगृहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाथा । ग्नपिम्मामम्बाम मामा, मानुस तस भायो, भादो निक पुत्र, मानका काछमता स पुत्रेण सम प्रजित , स दुविनीत कायिकी भूमौ कण्टकानू मभिपति साप्पाप प्रसारामु (सा) ति, प्रस्ताव्याप करोति सोप सामाधारी वितयां करोति कालमुपहात, तदा प्रवजिवा भाचाय भात- भपतिपरायपमिति निकाधित, पिताsपि तस्य पसे याति, मन्यस्माचार्यस्य मूल गत तत्रापि निष्काशित , पूर्व किलोजयि या पञ्च प्रति wwITA सनि nिt, निपातितमस पूरा संशाभूमा रोदिति, स भाति-किं पृदा रोदिपीति ?, तव नाम कृत निम्बक इति एतनान्यथेति, एतैर भारीपरभुना मरि मिति , ताहे सो त भणइ-सोयति, भणइ-सच्चति, पुच्छिओ कि सच?, पुणो ओहासइ, वासुदेवेण भणिय-जहि ते एय पुच्छिय तहि एयपि पुच्छिय होतति खिसिओ, तेण भणिय-सच्च भट्टारओ न पुच्छिओ, विचिंतेउमारद्धो, जाई सरिया, पच्छा अतीव सोयवतो पत्तेयबुद्धो जाओ, पढममझयण सो चेव वदइ, एव सोएण जोगा समाहिया भवति ११॥ सोएत्ति गय, इयाणि सम्मद्दिष्टित्ति, समद्दसणविसुद्धीएवि किल योगा समृह्यन्ते, तत्थ उदाहरणगाहा- सागेयम्मि महावल विमलपहे चेव चित्तकम्मे य । निष्फत्ति छट्टमासे भुमीकम्मस्स करण च ।। १२९७ ॥ अस्या व्याख्या कथानकादवसेया, साएए महबलो राया, अस्थाणीए दूओ पुच्छिओ-किं नस्थि मम ज अन्नसि रायाण अस्थिति ?, चित्तसभत्ति, कारिया, तत्थ दोवि चित्तकरावप्रतिमा विख्याती विमल प्रभाकरच, तेसिं अद्भद्रेण अप्पिया, जबणियतरिया चित्तेइ, एगेण निम्मविय, एगेण भूमी कया, राया तस्स तुठो, पूइयो य पुच्छिओ य, प्रभारी पुच्छिओ भणइ-भूमी कया, न ताव चित्तेमित्ति,रायाभणइ-केरिसयाभृमी कयत्ति?,जाणिया अपणीया, इयर चित्तसम्म १ तदा स त भणति-शावमिति, भणति सत्यमिति, पृष्ट किं सत्य, पुनरपमााते, वामुदयेन भणित-या स्वपैतत् पृट प्रेतदार पटमभविप [ निर्भत्सित , तेन भणित-सत्य भट्टारको न पृष्ट , विपितयितुमारब्ध , ति स्मृता, पश्चादकीय शोषयान् प्रत्ययुद्धो जात , प्रथममध्ययन स पुष (१६) | वदति । ण्व शौचेन योगा सगृहीता भवन्ति । पाचमिति गत, इदानी सम्यग्दृष्टिरिति सम्यग्दानविणुशापि सोदाहरगगाया। सात मागे रागा भास्था या दूत पृष्ट -कि नास्ति मम यद येपा राज्ञा भस्ति !, चिनसमेति, कारिता सत्र दो चियकरो ताभ्यामर्धामा भर्पितवान् यतिमातरिती | चियत एकेन निर्मित, एकेन भूमी कृता, राजा तसै सुष्ट , पूजितश्च पृष्टश्च प्रभाकर पृष्टो भणति-भूमी कृता मतावर पिपयामीति, रामा भगति-rtcit भूमि कृतेति, यवनिकापनीता, इतरचित्रकर्म .
- निम्मलयर दीसइ, राया कुविओ, विनविभओ -पभा एत्य सकतत्ति, त छाइय, नवर कुड्ड, तुटेण एव चेव अच्छउत्ति भणिओ, एवं समत्त विसुद्ध कायव, तेनैव योगा सहीता भवन्ति १२ । सम्यग्दृष्टिरिति गते, इयाणि समाहित्ति समाधान, तत्थोदाहरणगाहा- णपर सुदसणपुर सुसुणाए सुजस सुधए चेव । पध्वज सिक्खमादी एगविहारे य फासणया ॥ १२९८ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदम्-सुदसणपुरे सुसुनागो गाहावई, सुजसा से भजा, सहाणि, ताण पुत्तो सुबओ नाम सुहेण गम्भे अच्छिओ सुहेण वडिओ एव जाय जोयणत्यो सयुद्धो आपुच्छित्ता पपइओ पढिओ, एकलविहारपडि. मापडिवण्णो, सफपससा, देवेहिं परिक्खिओ अणुफूलेण, धण्णो कुमारवभचारी एगेण, बीएण को एयाओ कुलसताणच्छे दगाओ अधण्णोति !, सो भगव समो, एव मायावित्ताणि सविसयपसत्ताणि दसियाणि, पच्छा मारिजतगाणि, कलुण फूति, तहावि समो, पच्छा सघेचि उऊ विउपिता दिघाए इस्थियाए सविन्भम पलोइय मुक्कदीहनीसासमपगूढो, तहादि निर्ममसर पते, रामा पुपित , विशाल प्रभाऽय सक्रान्तेति, वच्छादित, नवरं कुख्य, तुम्नैवमेव तिष्ठस्थिति भणित , एव सम्यक्त्व विशुद्ध पापानी समापिरिति, मनोरणापा । मुदर्शनपुरे शिशुनाग श्रेष्ठी, सुयशास्तस्य मार्या, श्राद्धो, यो पुत्र सुबतो नाम सुखेन गर्ने स्थित सुख मपुर पुर पाप पाचनस्य मधुर , भाषय प्रयनित पठित , एकाकिविहारप्रतिमा प्रतिपक प्रशसा, देव परीक्षितोऽनुकूरेन धन्य कुमारग्रहाचा एकेन दियेन एसम्मात् कुछसन्तानप्रकादधन्य इति,स भगवान् सम , एव मातापितरी स्खविण्यप्रसक्ती दर्शिती पश्चात मायमाणी करुण कूजत मपार सम, पपाय सो वयो विमता दिग्पपा लिया सविनम मलोकित मुकदानि भासमुपगूढ तथाऽपि - अण्णे भणति-वएहिं सैण्णिहिएहि मग्गिओ, दयाए न देइ, नियसरीरसयखडपयजणेण फतिवयसडेसुपएसु सेट्ठी घितेह- अहोऽह धण्णो ! जेण इमाए वेयणाए पाणिणो ण जोइयत्ति, सत्त परिक्खिजण सुरयरो सय व पडियुद्धो, पिडमया पा कया, एप देशशुचि श्रावकत्व, सर्वशुची सामिस्स दो सीसा-धम्मघोसो धम्मजसो य, पगस्स असोगवरपायवस्स देहा गुणेति, ते पुषण्हे ठिया अवरण्हेवि छाया ण परावत्तइ, एगो भणइ-तुझ सिद्धी, पीओ भणइ-तुम्झ लद्धी, एगो फाइग भूमीए गओ, बितिओवि तहेव, नाय जहा एगरसवि न होइ एस रद्धी, पुच्छिओ सामी-कहेइ वस्स उप्पत्ती- सोरियसमुद्दविजए जन्नजसे चेव जन्नदत्ते य । सोमित्ता सोमजसा उछविही नारदुप्पत्ती ॥ १२९५ ॥ अणुकपा वेयहो मणिकचण वासुदेव पुच्छा य । सीमधरजुगपाहू जुगधरे चेय महयाह ।। १२९६ ॥ गाथा द्वितयम्, अस्य व्यारया-सोरियपुरे समुद्दविजओ जया राया आसि तयाजण्णजसो तावसो आसी, तस्स भजा सोमित्ता, तीसे पुत्तो जन्नदत्तो, सोमजसा सुण्हा, ताण पुत्तो नारदो, ताणि उछवित्तीणि, एगदिवस जेति एगदियस भन्ये मगन्ति-मतेषु सन्निहितेषु मागिता, दयया न ददाति निजशरीरशतसरे प्रपथमाने कतिपयेषु सोपु कसपु भयो पितयति-मोभा धन्यो येन मयाऽनया वेदनया प्राणिनो न योजिता इति, साय परीक्ष्य मुरपर सयमेव प्रसिद्ध , पिष्टमया या कृता । स्वामिनो नो शिप्यौ-धर्मपो धर्मयशाच, एकस्य घराशोकपादपस्याधस्ताद् गुणपन्तौ तौ पूर्ण स्थिती अपराहेऽपि छाया न परापर्वते, एकोभणति-तय सिद्धिः, दितीयो भगति NिE |एक कायिकीभूमि गत , द्वितीयोऽपि तथैव, ज्ञात यथा नैकस्याप्येपा लपिरति, पृष्ट स्वामी व्ययति सोसति । जार्यपुरे मगरे समुपपिपो पदा | राजाऽऽसीत् तदा यज्ञयशास्वापस आसीत् , तस्य भार्या सौमिनी भासोत, ससा पुनो यशदत्त , सोमपशा धुपा, तपो पुत्रो माद, साग, एक- सिन् दिवसे जेमत एकस्मिन् । २ गइपहि उपवास करेंति, ताणि त नारद असोगरक्खहेहे पुषण्हे ठविऊण दिवस उछति, इओ य वेयहाए वेसमणकाइया देवा जंभगा तेण २ वीतीवयंति, पेच्छति दारग, ओहिणा आभोएति, सो ताण देवनिकायाओ चुओ तो त अणुकपाए त छाहि धमेति-दुक्ख उण्हे अच्छइत्ति, पडिनियत्तेहि नीसीहिओ सिक्खाविओ य-प्रद्युम्नवत् , केइ भणति-एसा असोग पुछा, नारदुप्पत्ती य,सो उम्मुक्कबालभावो तेहि देवेहि पुत्रभवपिययाए विजाजभएहि पन्नत्तिमादियाओं सिक्खाविओ, सो मणिपाउआदि कषणकुडियाए आगासेण हिंडइ, अण्णया वारवइमागओ, वासुदेवेण पुच्छिओ-कि शौच इति !, सो ण वरति णिवेटेड, चक्खेको कओ, अण्गाए कहाए, उद्देत्ता पुषविदेहे सीमधरसामि जुगवाहवासुदेवो पुच्छइ-किशीच !, तित्थगरो भणइ-सच सोयति, तेण एगेण पएण सच्च पजाएहि ओवहारिय, पुणो अवरविदेह गओ, जुगधरतित्यगर महापाव नाम यासुदेवो पुच्छइ त घेव, तस्सवि सक्ख उवगय, पच्छा वारवइमागओ वासुदेव भणइ-किं ते तया पुछियं ?, - दिबसे पपासं पुस्त , सो त नारदमशोकवरसाधसात् पूर्या स्थापयित्वोम्छत , इतव वैतादये वैश्रमणकायिका देवा जम्भकास्तनावना व्यति प्रगति प्रेक्षते दार,पधिनाऽभोगयन्ति स ता पनिकायायुत , सतस्वदनुकम्पपा सो छाया स्वम्भयन्ति-दु समुष्णे तिष्ठतीति, प्रतिनिवृत्त निशीथ्य (सावि) fafsa , यदि भगति-पपाशोकाष्ठा नारदोलविश्च स मुकबालभावौदै पूर्वभवप्रियतया विद्याजृम्मकै प्रहयादिका fifrai, मनिराकाम्पो कासनगियामान हिण्डते, भम्पदा द्वारवतीमागतो, वासुदेयेन पृध-स न शको युचर दातु, अरक्षेप कृत , अ यया पप्पोपाय पूरनिदेषु सीमाहामिन युगमाहुपामुदय पृष्ठति- सीपको भगति-सस्य नोचमिति तेनकेन पदेन सत्य पर्यायैरवधारित, पुनस्परविदोष पुगधाst मागाहुनाम सामुदयः पतति तदप, सापि साक्षानुपास, पश्चात् द्वारवतीमागतो वासुदेव भगति-कि स्वया तदा पृष्टी, - . चत्तारि कसाया जहा ते बावीस कुमारा तहा पावीस परोसहा जहा ते दो मणूसा तहा रागहोसा जमा पिविगा विधेयपा तहा आरारणा जहा निवृत्तीदारिया तहा सिद्धी । तितिक्सत्ति गय ९, इयाणिं अगवत्ति, अजय ताम उमुयतण, तत्थुदाहरणगाहा- चपाए कोसियजो अगरिसी रुपए य आणत्ते । पथग जोहजसाविय अन्भक्खाणे प सपोरी ।। १२९३ ॥ इमीए वक्खाण-चपाए कोसिअजो नाम उवज्झाओ, तस्स दो सीसा-अगरिसी रहो य, भगभो भदो, | तेण से अगरिसी नाम कय, रुदओ सो गठिछेदओ, ते दोषि तेण उवम्झाएण दारुगाण पद्धपिया, अगरिसी अउपोभो |भार गहाय पडिएति, रुद्दओ दिवसे रमिता वियाले सभरिय ताहे पहायिओ अडवि, त प पेच्छइ दारगभारपण एन्तग, चितेइ य-निच्छूढोमि उयम्झाएणति, इओ य जोइजसा नाम यच्छराली पुत्तस्स पधगस्स भत्त नेऊण दारगभार एण एइ, रुद्दएण सा एगाए खड्डाए मारिया, त दारगभार गहाय अण्णेण मग्गेण पुरओ आगो उपशायरस हा घस्वार पाया यथा ते दारिशति कुमारास्तपा द्वाविंशति परीपहा या सौदी पुरुषो सपा रागापो या पुलिस पेम्पा तयामा पा नितिदारिका तथा सिसि । तितिक्षेति गत, इदानीमाायमिति, भाजय गाम मनुस्य, सोदाहरणगापा, भस्या पापान-पायो Mini मामोगा |पाप , सस्य दी शिष्यो-भार्षि रदय, भाको भनकतेन तस्मार्मि माम कृत, म स प्राधा, सोपरि सेनोशम्पायन पा स्पारितो भरिटवीतो भार गृहीत्या प्रत्यति, एमको रिपसे रनवा विकाले स्मृत यदा तदा प्रभावितोऽवी, पशते दादाभारेगायात, पिपdि traat तोऽमि उपाध्यायेनति इतनयोतिषशा नाम परसपालिका पुत्रस्य पन्यास भक नीत्या दाहाभारगावाति, सासरसो गवायो मारिता, भारं गृहीत्वाऽ येन मार्गेण पुरत भागत उपाध्यायस्य हस्खे धुणमाणो कहेइ-जहा णेण तुझ सुदरसीसेण जोइजसा मारिया, रमणविभासा, सो आगओ, धाडिओवणसडे चितेइ-सुह ज्झवसाणेण जाती सरिया सजमो केवलनाण देवामहिम करेंति, देवेहि कहिय,जहा एएण अभक्खाण दिन्न, रुद्दगोलोगेण हीलिज्जइ, सो चिंतेइ-सच्च मए अभक्खाण दिन्न, सो चिंतेंतो सबुद्धो पत्तेयबुद्धो, इयरो बभणो बभणी य दोवि पवइ- याणि, उप्पण्णणाणाणि सिद्धाणि चत्तारिवि, एव कायय या न कायष वेति १० । अजवत्ति गय, इयाणि सुइत्ति, सुई नाम सन्च, सच च सजमो, सो चेव सोय, सत्य प्रति योगा. सहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाथा- सोरिअ सुरयरेवि अ सिट्टी अधणजए सुभद्दा य । वीरे अधम्मघोसे धम्मजसेऽसोगपुच्छा य ॥ १२९४ ॥ सोरियपुर णयर, तत्र सुरवरो जक्खो, तत्थ सेही धणजओ नाम, तस्स भजासुभद्दा, तेहिं सुरवरो नमसिओ, पुत्तका मेहिं उयाइय सुरवरस्स कय-जइ पुत्तो जायइ तो महिससएण जण्ण करेमि, ताण सपत्ती जाया, ताणि सबुझेहिन्ति सामी समोसढो, सेही निग्गओ, सवुद्धो, अणुययाणि गिण्हामित्ति जइ जक्खो अणुजाणइ, सोवि जक्खो उपसामिओ, . दरम्पपति-पपाऽनेन आप मुदाशिष्येण उपोतिया मारिता, रमणविभाषा, स भागत , निर्घाटितो चनषण्डे चितयति-शुभाभ्यासानेन जाति एवा सपम केशान महिमान दया पुर्यात, दये फपित यतेनाम्याख्यान दच, रखको लोकेन हील्यते स चितयति-सत्य मयाऽभ्याण्यान ६७, स पिम्तयन् संयुद्ध प्रत्यारपुर इतरो मामणो प्राह्मणी पदमपि प्रमजिते, भरपन्नज्ञानाश्वरवारोऽपि सिद्धा । एव कत्तय वा न कत्तय थेति । भाभयमिति गठ, इदानी पिरिति, मुधिर्नाम सत्प, सस्य प सपम स एवं शोध, शौयपुर नगर तन सुरवरो यक्ष , तन श्रेष्ठी धनञ्जयो नाम तस्स भायां सुभदा, वाम्पो सुरपरो ममसन , पुपममाम्यामुपापिय मुरवरस्य कृत-यदि पुनो भविष्यति तर्हि महिपगतेन यज्ञ करिष्यामि, तयो सपत्तिजाता, तानि समोसन्त इति सामी समवएत , भ्रष्टो निगत, मयुद्ध, भनुमतानि गृहामीति यदि यक्षोऽनुजानीते, सोऽपि यक्ष उपशात ।
चत्तारि कसाया जहा ते वावीसं कुमारा तहा बावीस परीसहा जहा ते दो मणूसा तहा रागदोसा जहाधितिगा विधेयपा तहा आराहणा जहा निवृत्तीदारिया तहा सिद्धी । तितिक्सत्ति गय ९, इयाणि अजयत्ति, अजय नाम उपचण, तत्थुदाहरणगाहा- चपाए कोसियजो अगरिसी रुद्दए य आणते । पधग जोइजसाविय अभक्खाणे य सपोही ॥१२९३ ॥ इमीए वक्खाण-चपाए कोसिअज्जो नाम उवज्झाओ, तस्स दो सीसा-अगरिसी रदओ य, अगओ भदओ, तेण से अगरिसी नाम कय, रुद्दओ सो गठिछेदओ, ते दोवि तेण उवज्झाएण दारुगाण पविया, अगरिसी अवीभो भार गहाय पडिएति, रुद्दओ दिवसे रमित्ता वियाले सभरिय ताहे पहापिओ अडविं, त च पेच्छइ दारुगभारएपा एन्तग, चितेइ य-निच्छूढोमि उपज्झाएणति, इओ य जोइजसा नाम वच्छवाली पुत्तस्स पथगस्स भत्त नेउण दारगभार एण एइ, रुद्दएण सा एगाए खड्डाए मारिया, त दारुगभार गहाय अण्णेण मग्गेण पुरओ आगो उपग्झायस्स हत्थे १ चावार कपाया यथा ते द्वाविंशति कुमारासया द्वाविंशति परीपहा यया तो दो पुरपा तथा रागदपी पथा पुलिका पराया पाना या निर्वृतिदारिका तथा मेखि । तितिक्षेति गत, इदानीमाजयमिति, भाव TIम अनुरव, तपोदाहरणगाया, मस्या ज्याणपान-पायो suni भामोरा पाय , तस्स द्वी शिप्यौ-अर्पि रुद्रश्च, भगको भद्रकस्तेन तस्यानपि नाम कृत, रा स पिछेदक द्वायपि सनोपाध्यायन दारोम्या मस्पारितो अगापिटवीतो भार गृहीत्या प्रत्यति, रुदको दिवसे रवा विकाले स्मृत यदा तदा प्रभावितोऽवीं, न च प्रेक्षते दाहाभारेणापा न, पिपति Rana तोऽस्मि उपाध्यायेनेति, इतश्च -योतियशा नाम घरसपालिका पुत्रस्य प यकस मक नीत्वा दाइकमारकेगामाति, सा सकसो गतायो मारिता, दायर भार गृहीरवाऽयेन मार्गग पुरत आगत उपाध्यायस्य हख धुणमाणो कहेइ-जहा णेण तुझ सुदरसीसेण जोइजसा मारिया,रमणविभासा, सो आगमओ, पाडिओषणसडे चितेइ-मुह ज्यवसाणेण जाती सरिया सजमो केवलनाण देवामहिम करेंति, देवेहि कहिय, जहा एएण अभक्खाण दिन्न, रुदगोलोगेण हीलिजइ, सो चिंतेइ-सच्च मए अभक्खाण दिन्न, सो चिततो सबुद्धो पत्तेयबुद्धो, इयरो बमणो वभणी य दोवि पवइ- याणि, उप्पण्णणाणाणि सिद्भाणि चत्तारिवि, एव कायध वा न कायम वेति १० । अजयत्ति गय, इयाणि सुइत्ति, सुई नाम सच्च, सच्च च सजमो, सो चेव सोय, सत्य प्रति योगा. सहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाथा- सोरिअ सुरपरेवि अ सिट्टी अधणजए सुभदा य । वीरे अ धम्मघोसे धम्मजसेऽसोगपुच्चा य ॥ १२९४ ॥ सोरियपुर णयर, तर सुरवरो जक्सो, तत्व सेट्ठी धणजओ नाम, तस्स भजा सुभद्दा, तेहिं सुरवरो नमसिओ, पुत्तका मेहिं उयाइय सुरपरस्स कय-जइ पुत्तो जायइ तो महिससपण जपण करेमि, ताण सपत्ती जाया, ताणि सबुन्झेहिन्ति सामी समोसढो, सेही निग्गओ, सबुद्धो, अणुययाणि गिहामित्ति जइ जक्खो अणुजाणइ, सोवि जक्खो उपमामिओ, . दरम्पपति-पपाऽनेन तप मुदाशिष्येण ज्योतिया मारिता, रमणविभाषा, स भागत , निषाटितो धनपण्डे चित्यति-शुभाभ्यवसानेन जाति रक्षा सपम पवज्ञान महिमान देपा पुपति, देखें कथित यथतेनाम्याख्यान दत्त, रुखको लोकेन हील्यते, स चित्तपति-सत्य मयाऽभ्याख्यान द, सचिन्तयन् सपुर प्रयापुर इमो प्रामणो मामणी पद भपि प्रजिते अस्पनज्ञानाश्चस्वारोऽपि सिद्धा । एव कत्त य वा न फतव्य फेति । भानगरिति गजनी प्रधिनिमि, मुशिनांम ताप, सत्य समम स एव शौच, शौयपुर मगर तन सुरबरो यक्ष , तन श्रेष्टी धनजयो नाम, तस्य भार्या सुभदा, साम्पा मुरमरो ममस्कत , पुत्रकामाम्पामुग्यापित मुरमरस इव-पदि नो भविष्यति तर्हि महिपशतेन यज्ञ करिष्यामि, तयो सपत्तिजाता, तानि समावि सामी समयएव , निगत , सयुद्ध, भनुमतानि गृहामीति यदि यक्षोऽनुजानीते, सोऽपि यक्ष उपशात ।
जहा सा एइ, हहतुटो, उस्सियपडाग णयर कय, रगो कओ, तत्य चक, एध एगमि अक्स अट्ट पफाणि, तेसिं पुरो |धीया ठविया, सा पुण विधियवा, राया सन्नद्धो निग्गओ सह पुत्तेहिं, ताहे सा कण्णा सपालकारविहूसिया एगमि पास अच्छइ, सो रगो रायाणो य ते य डडभडभोइया जारिसो दोवत्तीए, तत्थ रण्णो जेद्वपुत्तो सिरिमाली युमारो, एसा दारिया रज च भोत्तव, सो तुठो, अह नूण अण्णेहितो राईहि अन्भहिओ, ताहे सो भणिओ-विधहत्ति, ताहे सो अकयकरणो तस्स समूहस्स मज्झे त धणु घेत्तूण चेव न चाएइ, किहवि अणेण गहिय, तेण जत्तो पचइ तत्तो पत्ति कड मुक्क, एव कस्सइ एग अरयं वोलिय कस्स दो तिणि अण्णेसि वाहिरेण चेव निति, तेजवि अमण सो नगो पसाहिउ तदिवसमाणीओ तस्थाछइ, ताहे सो राया ओहयमणसकप्पो करयलपल्हत्थमुहो-अहो अह पुत्तेहि लोगमनशे निगोविओत्ति अच्छइ, ताहे सो अमच्चो पुच्छइ-किं तुम्भे देवाणुप्पिया ओहय जाव झियायह , ताहे सो भणइ-- । यथा सैति, हटतुष्ट , उछूितपताक नगर कृत, रङ्ग वृत , तत्र , भकमिन् घL पक्राणि सेपो प्रातः पुलिका स्थापिता, मा पुगरापा राजा समतो निर्गत सह पुत्रै , तदा सा कया सालधारविभूपिता एकस्मिन् पाधै तिति, सरमा से रामानो दण्डिभमोनिका पातो झोपया या राज्ञो ज्येष्ठ पुत्र श्रीमाली कुमार , एपा दारिका राय ध भोक्तव्य स तु, भानूनमन्पराजभ्योऽभ्यधिक , वदा स मगित -मिति, Bा सोमरस णस्तस समूहस्य मध्ये तदनुर्महीतुमेव न शक्नोति कथमप्यनेन गृहीत, तेन यसो प्रमति ततो मजरिवति का मुक, एप कस्यचिदेकमरकम्पनिका पित प्रीणि भयेपो बहिरेय निगच्छति, नेनाप्यमात्यन स महा प्रसाथ तदिवसमानीतसत्र तिष्ठति, सदा स राजोपहसमन संसपा सस्पापित गुमा भाग अह पुत्रैलोकमध्य विगोपित इति तिष्ठति, तदा सोऽमात्य पृष्ठति-कि यूय दयानुप्रिया अपहतमनासका पावन भ्यायन ! हा भति- पति भई सहुकिमो, ताहे भणइ-अस्थि पुतो तुब्भ अण्णोवि, कहि ?, सुरिंददत्तो नाम कुमारो, त सोवि ता विण्णा स मे, ताहे ते राया पुण्याइ-फओ मम एस पुत्तो १, ताहे ताणि सिहाणि रहस्साणि, ताहे राया तुट्ठो भणइ-सेय तव पुचा। एए अदपक भत्तण रजसोक्ख नियुत्तिदारिय पावित्तए, ताहे सो कुमारो ठाणं आलीढ आइऊण गिण्हइ धणू, लक्ताभिमुह सर संधेड, ताणि घेडरूवाणि ते य कुमारा सपओ रोडति, अण्णे य दोणि पुरिसा असिव्यग्रहस्ती, ताहे सो पणामरणोउवरमायस्सय करेइ, सोवि से उक्झामो भय दावेइ-पए दोषिण पुरिसा जइ फिडिसि सीस ते फिट्टइ (हिस्सति) तेसि दोहवि पुरिसाण ते य पत्तारि ते यमाचीस अगणंतो ताण अहण्ह रहचक्काण छिद्द जाणिऊण एगमि छिड्डे नाऊण अफिटियाए दिडीए तमि टक्खे तेण अण्णमि य मण अकुणमाणेण सा धीतीगा अच्छिमि विद्धा, तत्थ उकुटिसीहनाय साहुकारो दिण्णो, पसादपतितिक्सा, एसा घेव निभासा भावे, उवसहारो जहा कुमारो वहा साहू जहा ते चत्तारि तहा । परम्परा, पदा ममनि-मसि पुपा पुप्मामन्योऽपि,की, मुरेमचो नाम कुमार , सत् सोऽपि तावद परीक्ष्यतां मम, तदा त राजा पृच्छति- कुनोमम एप ,पानि शिनि सानि, तदा रामाशे भगति-भपखव पुत्र! एतानि भष्ट पक्राणि भिवारा पसौरय निवृति दारिका घमासु बदास Iमार सानमाथि गृहाति धनु, छापाभिमुख हार संदधासि, ते घेरास्ते पकुमारा सर्वतो योल कुर्वन्ति भन्यो च द्वौ पुरुषो, तदा स प्रणाम राश ग्रामासस्मोति, सोपिसोपायापो भप दर्शपति-पती दो पुरा पदि सकसि शीर्ष ते पातयिष्यत , तौ द्वावपि पुरुषोतांश्च चतुरस्ताश्च द्वाविंशति भामा मापसमा घि शाम शया:पठिठया मा समासात् भन्यस्मिन् ममोऽकुर्वता तेन सा पुत्तलिकाऽक्षिण विद्धा, amrritiनासापुमोर, पारम्पतितिक्षा, पपेर विमापा भाये, उपसंहासे यया कुमारखमा साधु यथा ते पवारखया जहा सा एइ, हरतु हो, उस्सियपडाग णयर कय, रगो कओ, तत्य चम, एध एगमि अक्से अह पफाणि, तेसिं पुरओ धीया ठविया, सा पुण विधियवा, राया सन्नद्धो निग्गओ सह पुत्तेहि, ताहे सा कण्णा सपालकारविहसिया एगमि पासे अच्छइ, सो रगो रायाणो य ते घ डडभडभोइया जारिसो दोवतीप, तत्थ रण्णो जेहपुत्तो सिरिमाली धुमारो, एसा दारिया रज च भोत्तव, सो तुठो, अह नूण अण्णेहितो राईहि अन्भहिओ, ताहे सो भणिओ-विधात्ति, ताहे सो अकयकरणो तस्स समूहस्स मज्झे त धणु घेत्तूण चेव न चाएइ, किहवि अणेण गहिय, तेण जत्तो या तत्तो ययात्ति कई मुक्क, एव करसइ एग अरयं चोलिय कस्स दो तिण्णि अण्णेसि बाहिरेण घेय निति, तेणवि अमचेण सो नगो पसाहिउ तदिवसमाणीओ तत्थ छइ, ताहे सो राया ओहयमणसफप्पो करयलपल्हाधमुहो-अहो अह पुचेहि लोगमन्शे विगोविओत्ति अच्छइ, ताहे सो अमच्चो पुच्छइ-कि तुम्भे देवाणुप्पिया ओहय जाय झियायह !, ताहे सो भणा- , - पथा सैत्ति, इष्टतुष्ट , छूितपताक नगर कृत, रङ्ग कृत , तन चक, भकस्मिन् धकेऽष्ट घमाणि वेपी पुरतः पुसलिमा स्थापिता, मा मरम्पा राजा सपो निर्गत सह पुत्रै , तदा सा कन्या सलवारविभूपिता एकस्मिन् पार्क तिति, स रा से रामानो दणिभटमोजिमा पागो मोरया, यम | राज्ञो येष्ठ पुत्र श्रीमाली फुमार , एपा दारिका राय घ भोक्तव्य स तुए , मह ननमन्सरा योऽभ्यधिक , सास भणित -विष्यति तदा सोमवार मखस समूहस्य मध्ये तदनुग्रहीतुमेव न शक्नोति कभमप्यनेन गृहीत, तेन यसो प्रमति सतो परिवति का मुक एवं फस्यधिदेकमरकम्पतिमा xि धीगि भ येपो बहिरेव निगरसति, तेनाप्यमात्येन स नप्ता प्रसाध्य तहिचसमानीत्तान विधति, सवा स रायोपायमन समाविYE Kr मह पुप्रैलोकमध्ये विगोपित इति तिपति, सदा सोऽमात्य पृच्छति-यूप देवानुप्रिया उपाचमन सकरपा पाप यायन !, नास भगति- ताए सो दिवसो सिहो मुहुत्तो वेला जच राएण उल्लविय साइतकारो तेण त पत्तए लिहिय, सो य सारवेइ, नवण्ह मासाण दारमो जाओ, तस्स दासचेडाणि तदिवस जायाणि, त०-अग्गियओ पचयओ वहुलिगो सागरगो, ताणि सहजायागि, तेण कलायरियस्स उवणीओ, तेण लेहाइयाओ वायत्तरि कलाओ गहियाओ, जाहे ताओ गाहेइ आय रिओ ताहे ताणि फुट्टति विकट्टति य, पुषपरिच्चएण ताणि रोडति सोवि ताणि न गणेइ, गहियाओ कलाओ, ते अन्ने गाहिजति बावीसपि कुमारा, जस्स अपिजति आयरियस्त त पिटेंति मत्थएहि य हणति, अह उवज्झाओ त पिइ अपढते ताहे साहति माइमिस्सिगाण, ताहे ताओ भणति-किं सुलभाणि पुत्तजम्माणि ?, ताहे न सिक्खियाइ। इओ य महुराए जियसत्तू राया, तस्त सुया निघुई नाम कण्णया, सा अलकिया रण्णो उपणीया, राया भणइ-जो रोयइ सो ते भत्ता, ताहे ताए णाय-जो सूरो वीरो पिकतो सो पुण रज दिजा, ताहे सा य बल वाहण गहाय गया इदपुर णयर, रायस्स यहये पुत्चा सुएलिआ, दूओ पयट्टो, ताहे आवाहिया सये रायाणो, ताहे तेण रायाणएण सुय- सपास दिवसो मार्को पला पप समोस सयर (स सयमुक) तेन सत् पसके लिखित, स च सरक्षति, नवसु मासेषु दारको जात , दासपेरादिरसे जाता , पपया-अनि पर्वतक पहुलिक सागरः, ते सजाता, तेन कलाचार्यायोपनीत , तेन लेखादिका द्वासप्तति कला गृहीता पदा या प्रापस्याधास्वान् सदा वे कुटपम्ति विकर्षपति , पूषपरिचयेन ते लुति सोऽपि वान गणपति, गृहीता कला तेऽ ये माझ ते द्वाविंशतिरपि कुमारा, पमभयन्त भाषांप तपिशपति मसकेन घन्ति, भयोपाध्यायवान् पिपति भपठत तदा कथयति मातृप्रभृतीना, तदाता भगति-किं सुलभानि पुप्रजम्मानि, सा(स) मशिक्षिता । इसम मथुरापा भिवायू राजा, वस्य सुता नितिनाम क या, सालहता राज्ञ उपनीता, राजा भणति-यो रोचते सखे मना सक्षसपा शायर शो पीरो विकान्त स पुना राम्प दवाव, बदा सा यळ वाहन च गृहीत्वा गते द्रपुर नगर, राज्ञो बहव सुता श्रुतपर्चा, दूब प्रधित , दास्ता भषिका रामान , सदा सेन राजा भुत तस्य . मारेह वत्ति, भणति ते तहा करेहित्ति भणिया नेच्छति, खुडगकुमारस्स मग्गेण लग्गा पपइया, सपेहि लोभो परिचत्तो, एप अलोभया कायबा, अलोभेत्ति गय ८ । इयाणि तितिक्खत्ति दार, तितिक्खा कायद्या-परीसहोरसम्गाण अतिसहण भणिय होइ, तत्रोदाहरणगाथाद्वयम्- इदपुर इददत्ते याचीस सुया सुरिदत्ते य । मरराए जियसत्तू सपवरो नियुई उ ॥ १२९१ ॥ अग्गियए पचय बहुली तह सागरे य योद्धव्वे । एगदिवसेण जाया तत्थेव सुरिद्त्ते य ॥ १२९२ ॥ अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदम् इदपुर णयर, इददत्तो राया, तस्स इहाण वराण देवीण चावास पुत्ता, अण्णे भणति-एगाए देवीए, ते सधे रपणो पाणसमा, अहेगा धूया अमच्चस्स, सा ज पर परिणतेण दिठा, सा अण्णया कयाइ हाया समाणी अच्छइ, ताहे रायाए दिहा, कस्सेसा ?, तेहि भणिय-तुम्भ देवी, ताहे सो ताए सम एफ रत्ति वुच्छो, सा य रितुण्हाया, तीसे गम्भो लग्गो, सा अमच्चेण भणिएलिया-जधा तुम्भ गम्भो लग्गइ तया मम साहेबादि, १ मारप वेति, भगति ते तथा कुर्विति भगिता नेति, क्षुलककुमारस मार्गेण बना प्रमनिता सभि परिस्थत , एक्मयोभना फरापा, अलोम इति गत । इदानी तितिक्षेतिद्वार, तितिक्षा कर्तव्या-परीपहोपसर्गाणा अधिसहन भगित भवति । इद्रपुर नगर, छोरामा, स्पेष्टानां पराग , दवीमा द्वाविशति पुना , म ये भणन्ति-पकसा दया , ते सर्व राज्ञ प्राणसमा , भयकाऽमात्यस्स दुहिता, सा यस्पर परिगपता , सा भम्पा याता सती तिष्ठति, तदा राज्ञा दृष्टा, कस्सपा, तैर्भगित-युष्मा देवी, तदा स तया सममेको रानिमुषित , सा च ऋतुमाता, यस्तो गमा छम भणितपूर्वायदा तय गर्भो भवेत्तदा मझ कथये, - - समापन ताए सो दिवसो सिहो मुहुत्तो वेला ज च राएण उल्लविय साइतकारो तेण त पत्तए लिहिय, सो य सारवेइ, नवण्ह मासाण दारो जाओ, तस्स दासचेडाणि तद्दिवसं जायाणि, त०-अग्गियओ पवयओ बहुलिगो सागरगो, ताणि सहजायाणि, तेण कलायरियस्त उवणीओ, तेण लेहाइयाओ बावत्तरि कलाओ गहियाओ, जाहे ताओ गाहेइ आय रिओ ताहे ताणि कुट्टति विकट्टति य, पुवपरिचएण ताणि रोडति सोवि ताणि न गणेइ, गहियाओ कलाओ, ते अन्ने गाहिजति बावीसपि कुमारा, जस्स अपिजति आयरियस्स त पिट्टति मत्थएहि य हणति, अह उवज्झाओ ते पिट्टेइ अपढते ताहे साहेति माइमिस्तिगाण, ताहे वाओ भणति-कि सुलभाणि पुत्तजम्माणि ?, ताहे न सिक्खियाइ । इओ य महुराए जियसत्तू राया, तस्स सुया निवुई नाम कण्णया, सा अलकिया रण्णो उरणीया, राया भणइ-जो रोयइ सो ते भत्ता, ताहे ताए णाय-जो सूरो चीरो विकतो सो पुण रज दिजा, ताहे सा य वल वाहण गहाय गया इदपुर गयर, रायस्स यह पुत्चा सुएडिआ, दूओ पयहो, ताहे आवाहिया सग्रे रायाणो, ताहे तेण रायाणएण सुय- १ सपा स दिवसो मुहर्बो पेला पर राशोछह सत्यभार (तत् सर्व मुक) तेन तत् पपके लिखित, स च सरक्षति, नवसु मासेषु दारको जात दासपेटासदिवसे जाता , सपया-भनि पर्वतक पहुलिक सागर , ते सहनाता , तेन कलाचार्यायोपनीत , तेन लेखादिका द्वासप्तति कला गृहीता पदा ठा ग्राहयत्यापास्वान् सदा ते कुटपन्ति विकर्षपति घ, पूर्वपरिचयेन ते लुठति सोऽपि तान्न गणयति, गृहीता कला , as ये प्राय ते द्वाविंशतिरपि कुमारा , यसैभप्यन्वे भाषापाप त पिपविमसकेन पतन्ति, भयोपाध्यायस्वान् पिपति अपठत तदा कथयति मातृप्रभृतीना तदाता भगति-किं सुलभानि पुनजन्मानि, सदास) न लिक्षिता । इता मधुरापां जितरा राजा, वस्य सुता नितिनाम क या, साऽळकृता राज्ञ उपनीता, राजा भणति-यो रोचते सते भाा, सदा त ज्ञा-प शो पीरो विकान्त पुना राम्प दपाद, तदा सा बल वाहन च गृहीत्वा गते द्रपुर नगर, राज्ञो वह सुता श्रुतपर्वा , दूत प्रवर्तित , बदामहूता भलिका रामान , सदा तेन राजा धुत तस्य - मारेह यत्ति, भणति ते तहा करेहित्ति भणिया नेच्छति, खुड्डुगकुमारस्स मग्गेण लगा पपइया, सयेहि लोभो परिचत्तो, एप अलोभया कायवा, अलोभेत्ति गय ८ । इयाणि तितिक्सति दार, तितिक्खा कायद्या-परीसहोरसगाण अतिसहण भणिय होइ, तत्रोदाहरणगाथाद्वयम्- इदपुर इदत्ते यावीस सुया सरिदत्ते य । महुराए जिपसत्तू सयवरो नि ईए उ ॥ १२९१ ॥ अग्गियए पव्ययए बहुली तह सागरे य योद्धव्चे । एगदिवसेण जाया तत्थेव सुरिदत्ते च ॥ १२९२ ।। अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदम्-इदपुर णयर, इददत्तो राया, तस्स इहाण वराण देवीण यावास पुत्ता, अण्णे भणति-एगाए देवीए, ते सधे रणो पाणसमा, अहेगा धूया अमच्चस्स, साज पर परिणतेण दिहा, सा अण्णया कयाइ व्हाया समाणी अच्छइ, ताहे रायाए दिवा, कस्सेसा ?, तेहि भणिय-तुभ देवी, ताहे सो ताए सम एफ रत्ति बुच्छो, सा य रितुण्डाया, तीसे गम्भो लग्गो, सा अमच्चेण भणिपल्लिया-जधर तुभ गम्भो लागइ तया मम साहेजाति, १ मारय वेति, भणन्ति ते तथा कुर्विति, भणिता नेच्छति, क्षुलककुमारस्य मार्गण बना प्रजिता , सबछाम परित्यक्ष, पुषमलोमता रुपया, अलोभ इति गत । इदानीं तितिक्षतिद्वार, तितिक्षा कन्या-परीपहोपसर्गाणा भधिसहन मम्मित भवति । र नारदधो पा, स्पेाना पाया देवीला द्वाविंशति पुत्रा, भये भणन्ति-एकस्या दव्या, ते सव राज्ञ प्राणसमा भयकामात्यस दुहिता सा परपर परिणयता हटा सा भम्पा कामाता सती तिष्ठति, तदा राज्ञा रया, कस्सपा, तैर्भगित-युप्मा देवी, तदा स तया सममेका रानिमुषित , सा घ माता, समागमा छम, सामायन भणितावा-यदा तव गर्भो भवेचदा मझ कपये, - इयं निगदसिद्धैव, एरयतरे खुइएण कबलरयण छूढ, जसभद्देण जुवराइणा कुडल सयसहस्समोल्ल, सिरिकताए सस्थवा हिणीए हारो सयसहस्समोल्लो, जयसधिणा अमञ्चेण कडगो सयसहस्समोल्लो, कण्णवालो मिठो तेण अकुसो सयसहस्सो, काल कुडल ( कडय) हारेगावलि अकुसोत्ति एयाइ सयसहस्समोल्लाइ, जो य किर तत्थ तूसइ वा देइ वा सो सो लिखिजइ, जइ जाणइ तो तुट्ठो अह न याणइ तो दडो तेसिति सधे लिहिया, पभाए सबै सद्दारिया, पुच्छिया, खुड्डगो ! तुम्भे कीस दिन १, सो जहा पियामारिओ त सघ परिकहेइ जाव न समत्यो सजममणुपालेउ,तुम्भ मूलमागओ रज्ज अहि लसामित्ति, सोभणइ-देमि, सो खुड्डगोभणइ-अलाहि,सुमिणतय वट्टइ, मरिजा, पुषकोवि सजमो नासिहित्ति, जुवराया भणइ-तुम मारेउ मग्गामि थेरो राया रजन देइत्ति, सोवि दिजतनेच्छइ, सत्यपाहभज्जा भणइ-बारस परिसाणि पउत्थरस, पहे यह, अन्न पसेमि धीमसा यदृइ,अमच्यो-अण्णरायाणएहि सम घडामि, पञ्चतरायाणो हत्यिमेंठ भणति-हत्थि आणेहि १ पायरे मारेण कम्मर क्षिस यगोभद्रण युवराजेन कुण्डक शतसहस्रमूल्य श्रीकान्तया साथवाया हार शतसहस्रमूल्य जयसधिनाs मालन र वसायमूम्प, फगपालो मण्ठमनाहा पातसहयमूल्य , कम्बल कुण्डल (कटक) हार एकावलिक अङ्कुश इत्यतानि शतसहस्रमूल्यानि यश्च किस उम्पति पति पास सयों लिस्पते, पनि जानाति सदा सुष्ट भय न जानाति तदा दण्डस्तेषामिति सर्वे लिखिता प्रभावे सब शरिता पृष्टा Imfulस पपा पिता मारिस: वर सर्व परिम्पयति यावत समय सपममनुपालयितु, युप्माक पाश्चमागत रायमभिलप्यामोति स भवि-दान समति मठ, समालो पपते, निपे, पूषक्तोऽपि सयमो नश्येदिति युवराजो भगति-या मारयितु मृगये स्थविरो राजा राज्य vaila सोमरि दीपमान सनि, मापाहमाया भगवि-दादा याणि प्रोपितस्य, पथि पत्तते, अय प्रवेशयामीति विमभूत्, अमात्य - अपराभिः सम मन्यपानि, मालम्पराबानो इधिमण्ड मन्ति-सिनमानप AKAR । 14
तीए मूले तेणेव कमेण पपइया जहा धारिणी तहा विभासियया, नवर तीए दारओ न छडिओ सुदृगकुमारोत्ति से नाम
कय, सो जोधणत्यो जाओ, चितेइ-पवज न तरामि काउ, मायर आपुच्छइ-जामि, सा अणुसासइ तहवि न ठाइ, सा
भणइ-तो खाइ मन्निमित्त वारस परिमाणि करेहि, भणइ-करेमि, पुन्नेसु आपुच्छइ, सा भणइ-मयहरिय आपुच्छामि,
तीसेवि वारस वरिसाणि, ताहे आयरियस्सवि वयणेण वारस, उवज्झायस्स वारस, एर अडयालीस परिसाणि अच्छा
विओ तह वि न ठाइ, विसजिओ, पच्छा मायाए भण्णइ-मा जहि या तहि वा यचाहि, महालपिया तुग्झ पुटरीओ
राया, इमा ते पितिसतिया मुद्दिया करलरयण च मए नितीए नीणीय एयाणि गहाय बच्चाहित्ति, गओणयर, रणो जाण-
सालाए आगासिओ कल्ले रायाण पेच्छिहामित्ति, अन्भतरपरिसाए पेच्छणय पेच्छइ, सा नट्टिया सपरत्ति नचिकण पभा
यकाले निदाइया, ताहे सा धोरिगिणी चितेइ-तोसिया एरिसा बहुग च लद्धं जइ एत्थ वियदृइ तो परिसियामोत्ति, ताह
इम गीतिय पगाइया-'सुइँ गाइय सुटू नच्चिय सुद्धाइय साम सुदरि अणुपालिय दाहराइयओ सुमिणते मा पमायए ॥१॥
१ तस्या मूले तेनैव क्रमेण प्रजिता यथा धारिणी तथा विभाषितव्या, मवर तया दारको न त्यक्त पुछम्कुमार इति तस्य नाम TT सपायनस्यो जाता
चि तयति-प्रम या न शक्नोमि कत्तु मातरमाट उते-यामि सा अनुशास्ति तथापि न विराति सा भगति-तदा मनिमित्त हावापागि पुरु भगति-कराम
| पूर्णेषु भापच्छते, सा भणति-महत्तरिकामापृच्छ तस्या अपि द्वादश वर्षाणि, तत भाचायस्यापि यचनेन द्वादश उपाध्यायस्य द्वादश एयमाचार पनि
| स्थापितस्तथापि न तिष्ठति विसष्ट , पश्चाद् माना भण्यते-मा यत्र या तर पा माजी , पितृम्यस्त्रय पुण्डरीको रास, इस पते पिनुमा मुधिया
| कम्बलरव मया निगच्छत्याऽऽनीत, एते गृहीत्वा प्रज गतो नयर राज्ञो यानशालायामुपित कल्ये राजान प्रक्षिश्य इति, भम्यन्तापदि प्रक्षण प्रक्षस र
नटी सयरान नर्तिस्वा प्रभातकाले निद्रायिता तदा सा नत्तकी चितयति-तापिता पपत् बहु घलय यप्रधुना प्रमापति सहि भपमानिता मइति, वदमा
| गीतिका प्रगीतवती-सुपगीत सुछु नर्तित सुष्टु पादित श्यामायों सुदारे।। भनुपालित दीघराय स्वमान्ते माममादी ॥३॥
ताओ भणति-भत्त पञ्चक्खायओ एरथ साहू अम्हे अच्छामो, दोवि रायाणो ठिया, दिवसे २ महिम करेंति, कालगओ, एव ते य गया रायाणो, एव तस्स अनिच्छमाणस्सवि जाओ इयरस्स इच्छमाणस्सवि न जाओ पूयासकारो, जहा धम्म- जसेण तहा कायध । अण्णाययत्तिगयाइयाणि अलोभेत्ति, लोभविवेगयाए जोगा सगहिया भवति अलोभया तेण कायबा, कह । तत्थोदाहरणमाह- साएए पुडरीए कडरिए चेव देविजसभद्दा । सावस्थिअजियसेणे कित्तिमई खुडुगकुमारो ।। १२८८ ॥ जसभद्दे सिरिकता जयसधी चेव कण्णपाले य । नविही परिओसे दाण पुच्छा य पव्वज्ञा ॥ १२८९ ॥ सुटु वाइय सुङ गाइय सहनचिय साम सुरि ।। अणुपालिय दीहराइयओ सुमिणते मा पमायए ॥१२९०॥ झारगाधात्रयम्, अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तच्छेद-सागेय णयर, पुडरिओ राया, कडरिभो जुवराया, जुव रन्नो देवी जसमदा, त पुडरीओ चकमती दङ्ण अग्झोरवन्नो, नेच्छइ, तहेव जुवराया मारिओ, सावि सत्थेण सम पलाया, अहुणोवयन्नगम्भा पत्ता य सावधि, तत्व य सावत्थीए अजियसेणो आयरिओ, कित्तिमती मयहरिया, सा पता भगन्ति-प्रत्यारयातभकोऽय साधु तो यय हिठाम द्वापि राजानी स्थिती दिवसे २ महिमान कुरुत , कालगत , एक वे राजानी च गना ।। एवं यस्यानिप्छतोऽपि जात ऋदिसरकार , इसरपेटतोऽपि न जान पूजासरकार , यया धमयशसा तथा कर्तव्य । अज्ञातकमिति गत इदानी भलोभ इति, लोभविषकितया पोगा सहीवा भवन्ति, भकोमता सेन कर्चया, कयी नोदाहरणमाह । साकेत नगर पुण्डरीको राजा कण्डरीको युवराज , युवराजस्य देवी पशोमदा, ा परमन्ती रष्टा पुण्डरीको युपपर मेजति, अव युवराजो मारित , साऽपि सार्थन सम पलायिता, अधुनोस्पतगर्दा प्राप्ता च श्रावस्ती, वत्र भावस्त्यामनिवसेन भाषार्य, कीर्तिमविर्महचरिका, सा - चितई-मा जणक्खओ होउत्ति रहस्स भिदामि, अतेउरमइगया, मणिप्पह ओसारेत्ता भणइ-किं भाउगेण सम फलदेसि !, सो भणइ-कहन्ति, ताहे त सब सबध अक्खाय, जइ न पत्तियसि तो मायर पुच्छाहि, पुच्छइ, तीए णाय अपस्स रह सभेो, कहिय जहावत्त रवद्धणसतगाणि आभरणगाणि नाममुद्दाइ दाइयाइ, पत्नीओ भणइ-जह एत्ता गोसरामि तो मम अयसो, अजा भणइ-अह त पडिबोहेमि, एव होउत्ति, निग्गया, अवतिसेणस्स निवेइय, पपइया दगुमिच्छइ, अद यया, पाए दळूण णाया अगपाडिहारियाहि, पायवडियाओ परन्नाओ, कहिय तस्स तव मायत्ति, सो य पाययडिओ परुनो, तस्सवि कहेइ-एस भे भाया, दोवि वाहि मिलिया, अवरोप्परमवयासेऊण परुण्णा, किंचि फाल कोसवाए अच्छित्ता दोवि उज्जेणि पाविया, मायावि सह मयहारियाए पणीया, जाहे य पच्छयातीरे पपय पत्ता, ताहे जे तमि जणवए साहुणो ते पथए ओरुभते चडते य दङ्ग पुच्छिया, ताहे ताओवि वदिउ गयाओ, वितियदिवसे राया पहाविभो, १ चिन्तयति-मा जनक्षयो भूदिति रहस्य भिननि, भन्त पुरमतिपता, मणिमभमपसाय भगति-कि प्रामा सम कलहपसि । स भगति-मिति, | तदा त सर्व सम्ब धमाख्यातवती, यदि न प्रत्येपि तर्हि मातर , ति, तपा ज्ञात-अवश्य रहस्यभेद , कधित यया राष्ट्रयधनसाकानि भाभरणाम नाममुद्रादानि दशितानि, प्रत्ययितो भणति-पद्यधुनापसरामि ताह मेऽयश, माया भगति-अत प्रतियोधयामि, एर भवस्थिति, Bial, भवचीपेगाव | निवेदित, प्रमजिता द्रष्टुमिस्टति, अतिगता, पादी दृष्ट्वा ज्ञाताऽ त पुरप्रतिहारिणीभि , पादपनिता मरुदिता , कपित सस वर मातचि सय पादपतित प्ररुदित , तस्यापि कथपति, एप तव भ्राता, द्वावपि पहिमिलितो परस्परमालिङ्गय मरादता, फशि काल कौशाम्पो स्थिरवा द्वारप्युमयिनी प्राधा, सह महत्तरिकया नीता, यदा घ वरसकातीरे पक्त प्राप्ता तदा ये तस्मिन् जनपदे साधवस्वान् पयताइवतरत भाहत ट्रा प्रपत्री, पदावा भाष पदित गता, द्वितीयदिवसे राजा प्रस्थित , मावावि खइय अगमहिसीए दिनो अयुत्ताए, सो य पुत्तो, सा य सजतीहिं पुच्छिया भणइ-उद्दाणग जाय त मए विगिचिय, होहिति, ताहे अतेउर जीइ अतीइ य, अतेवरियाहिं सम मित्तिया जाया, तस्स मणिप्पहोति णाम कय, सो राया मओ, मणिप्पभो राया जाओ, सो य तीए सजईए निराय अणुरत्तो, सो य अवतिवद्धणो पच्छायावेण भायाचि मारिओ सावि देवी ण जायत्ति भाउनेहेण अवतिसेणरस रज दाऊण पधइओ, सो य मणिप्पह कष्याग मग्गइ, सो न देइ, ताहे सब घलेण कोसर्षि पहाविओ। ते य दोयि अणगारा परिकम्मे समत्ते एगो भणइ-जहा विणयवतीए इड्डी तहा ममनि होउ, जयरे भत पञ्चसाय, पोमो धम्मजसो विभूस नेच्छतो कोसवीए उज्जेणीए य अतरा वच्छगातीरे पवयकदराए भत्त पथक्खाय । ताहे तेण अयतिसेणेण कोसपी रोहिया, तत्य जणो अपणो अद्दण्णो, न कोइ धम्मघोसस्स समीय अल्लियइ, सोप पितियमस्धमलभमाणो कालगओ, पारेण निप्फेडो न लभइ पागारस्स उवरिएण अहिक्खित्तो। सा पनइय १ware मापद, प्रसार सपनाभि पृ भणति-त जात समया त्यत, प्रसिद्ध (विनष्ट 1) भविष्यतीति तदाऽव पुर ग छ भाभिः सम मंत्री मावा, तस मधिमम इति नाम कृत, स राजा मृत मणिप्रभो राजा जात स च तस्या सयत्यो नितरामनुरच सानिमार प्रावारिमारिया सानिदवी न प्राप्तति भानुपहनावन्तीपेणस्य राय दावा प्रमजित स च मणिमम दण्ड मार्गयति, स पात, रा सटर भी प्रभारित साप हायपि भनगारो परिकमणि समासे (भनशनोपतो) एको मणति-यया विनयवस्था प्रतिस्तथा ममारि भयमरे म मयारपात, दिनापोभमा बिभूपामनिप्छन् । कोममा मयि यावावरायरसकावारे पर्वतक दराया भक्त प्रत्याख्यातवान् । ती समापन गाम्बी राम ना पीरिय, म भिरमयोपस समीपमागायति, सघ चिन्तितमधमलभमान कालगव , द्वारेण निष्काशन न भरा (R)ोपा सिट ! सा प्रमरिता रवद्धणो य, पालगो अवतिवद्धण रायाण रहवद्धण जुवरायाण ठवित्ता पयइओ, रहबद्धणस्स भजा धारिणी, तीसे पुत्तो अवतिसेणो । अन्नया उजाणे राइणा धारिणी सघगे वीसत्ता अच्छती दिहा, अग्झोववनो, दूती पेसिया, सा नेच्छइ, पुणो २ पेसइ, तीए अधोभावेण भणिय-भाउस्सवि न लजसि ?, ताहे तेण सो मारिओ, विभासा, तमि बियाले सयाणि आभरणगाणि गहाय कोसविं सत्थो वच्चइ, तत्थ एगस्स वुद्धस्स वाणियगस्त उवहीणा, गया कोसयिं, सजइयो पुच्छित्ता रणो जाणसालाए ठियाओ तत्थ गया, वदित्ता साविया पपइया, तीए गम्भो अहुणोववप्नो साहुणो माण पराविहिति(त्ति) त न अक्खिय, पच्छा णाए मयहरियाए पुच्छिया-सम्भावेण कहिओ जहा रहद्धणभजाऽह, सजती मझेऽसागारिय अच्छाविया, वियाया रत्ति, मा साहण उड्डाहो होहितित्ति णाममुद्दा आभरणाणि य उक्खिणित्ता रण्णो अगणए ठवित्ता पच्छन्ना अच्छइ, अजियसैणेणागासतलगएण पभा मणीण दिया दिहा, दिहो य, गहिओ, पोण . १ राष्ट्रवधनश्च, पालकोऽवन्तीवधन राजान राष्ट्रवर्धन युवराज स्थापयित्वा प्रणजित राष्ट्रवर्धनस्स भायों धारिणी, तस्या पुत्राऽयन्तीपणः भन्यो घाने राज्ञा धारिणी साडेपु विश्वस्ता सिष्ट ती दृष्टा, भज्युपिन , दूती प्रेपिता, सा नेछिति, पुन २ पते या विरापुसा भमित-भावरपि गरो सदा तेन स मारित , विभापा, तस्मिन् विकाले स्वका याभरणानि गृहीत्वा कौशाम्यां साया मजति सकस पृत्स्य पणिज पार्भमाधिवा गा srmel, सयत्य पृष्ठा राज्ञो यानशालाया स्थिता तत्र गता, व िदया भाविका प्रजिता तया गोऽधुनोत्पन्न साधयो मा प्रवियजमिति सप्रारुपात पात जात महत्तरिकया पृथा समाव कथित यथा राष्ट्रवधनस्य भायोsह, सयतीमध्येऽसागारिक स्थापिता, प्रगनितवती राम्रो, मा साधनामादो भूदिति मामगुमा माभरणानि चोक्षिप्य राज्ञोऽङ्गणे स्थापयित्वा प्रच्छन्ना तिष्ठति, भजितसेनेनाकाशतलगतेन मणीनां प्रभा दिग्या रटा, यश, गृहीत ,भनेन - साहू पेसिया, आणिओ, देवयाए भणिय-विल्लगिर दिजहिति दिन, ठिय, सिक्खविओ य-न य एव कायव । निप्पडि कमति गय ६। इयाणि अन्नायएत्ति, कोऽर्थ १-पुषि परीसहसमस्याण ज उवहाण कीरइ त जहा लोगो नयाणाइ तहा कायवति, नाय वा कय न नजेजा पच्छन्न वा कय नजेजा, तत्रोदाहरणगाहा- कोसपिय जियसेणे धम्मवसू धम्मघोस धम्मजसे । विगयभया विणयचई इहिविभूसाय परिकम्मे ॥ १२८६ ॥ इमीए चक्खाण-कोसवीए अजियसेणो राया,धारिणी तस्स देवी, तत्थवि धम्मवसू आयरिया, ताण दो सीसा-धम्म घोसो धम्मजसो य, विणयमई मयहरिया, विगयभया तीए सिस्सिणोया, तीए भत्त पञ्चक्खाय, सपेण मया इविसका रेण निजामिया, विभासा, ते धम्मवसुसीसा दोषि परिकम्म करेंति, इओ य- उन्नेणिवतिवद्धणपालगसुपरवडणे चेव । धारिय(णि) अवतिसेणे मणिप्पमा वच्छगातीरे ॥ १२८७ ॥ व्यारया-उजेणीए पजोयसुया दोभायरोपालगो गोपालओ य, गोपालओ पवइओ, पालगस्स दो पुत्ता-अवतिवद्धणो . साधय प्रेपिता , भानीत , देवतपा भगिता -पीजपूरगर्भ दच, दत्त , स्थित , शिक्षितश्च-न घेच कर्त्तय । निष्प्रतिकर्मेति गत । इदानीमज्ञात इति पूर्व परीपदसमपदुपधान कियवे सत् यया छोको न जानाति तथा कम्यमिति ज्ञात या कृत न ज्ञायेत प्रच्छन्न या कृत ज्ञायेत । मस्सा ज्यारयान- कोषायामनिवसनो रामा पारिणी धस्स दयी, तत्रापि धमवसर भाचार्या , तेपो द्वौ शिष्या-धमधोपो धर्मयशान विनयमतिमहत्तरिका विगतभया तस्सा सिया, या भक मत्यापपास, सद्देन माता ऋदिसरकारेण नियामिता, विभापा, तो धर्मवसुशिघ्या द्वावपि पारकर्म कुर्पत , इतश्व-उन्नयि या भयोत मुवी दो भातरी-पालको गोरालय, गोपालका प्रमनित , पालकस द्वौ पुत्री-भवन्तीवधनो , दस पुवाणि अणुसज्जति ॥ एव शिक्षा प्रति योगा सङ्ग्रहीता भवन्ति यथा स्थूलभद्रस्वामिनः शिक्षेति गत ५ । इयाणि निप्पडिकमयत्ति, निप्पडिकम्मत्तणेण योगा समृह्यन्ते, तत्र वैधयोदाहरणमाह- पइठाणे नागवसू नागसिरी नागदत्त पव्वजा । एगविहा सट्टाणे देवय साह य पिल्लगिरे ॥ १२८५ ॥ अस्याचार्थ कथानकादवसेय , तच्चेदम्-पइटाणे णयरे नागवसू सेठ्ठी णागसिरी भज्जा, सहाणि दोषि, तेसि पुत्ता नागदत्तो निधिण्णकामभोगो पधइओ, सो य पेच्छइ जिणकप्पियाण पूयासकारे, विभासा जहा ववहारे पदिमापटिर नाण य पडिनियत्ताण पूयाविभासा, सो भणइ-अहपि जिणकप्प पडिवजामि, आयरिएहिं पारिओ, न ठाइ, सय घय पडिवजइ, निग्गओ, एगत्य वाणमतरघरे पडिम ठिओ, देश्याए सम्मदिहियाए मा पिणिस्तिहितित्ति इस्थिरूपेण उपहार गहाय आगया, वाणमतर अञ्चित्ता भणइ-गिण्ह सपणत्ति, परलभूय कर भक्तरूपाणि नाणापगाररूपाणि गहियाणि, खाइत्ता रत्ति पडिम ठिओ, जिणकप्पियत्त न मुचति, पोट्टसरणी जाया, देवयाए आयरियाण कहिय, सो सासो अमुगाप, दश पूर्वाणि अनुस यते । प्रतिष्टाने नगरे नागवमु अष्ठी नाग नोभाया पार द्वे अपि तयो पुयो नागदचा निविणकामभोग प्रमशित प्रक्षते जिनकल्पिकानां पूजास कारी, विभापा यथा यवहारे प्रतिमाप्रतिरमाना च प्रतिनित्ताना विभाषा स भगति-भागपि गिनकर प्रतिपय आचार्यवारित , न तिष्ठति, स्वयमेव प्रतिपयत, निगत , एका म्य'तरगृह प्रतिमया स्थित , देवता सम्याट मा दिनदिति सीप गृया गता, व्यत्तरमचयित्वा भगति-गृहाण क्षपक इति, पललभूत (मिष्ट) कूर भयरपागि नानाप्रकारस्वरूणि गृहीतानि पस्या रामा प्रतिमा रिया | जिनकल्पिकता न मुञ्चति, भतिसारो जात , देवतयाऽऽचायाणा कथित, सरियोमर, पूलभहस्स य ताओ सत्तवि भगिणोओ पषझ्याओ, आयरिए भाउग च यदिउ निग्गयाओ, उजाणे किर ठविएल्लगा आयरिया, पदित्ता पुच्छति-कर्हि जेहजो १, एयाए देउलियाए गुणेइत्ति, तेण ताओ दिवाओ, तेण चितिय-भगिणीण इहि दरिसेमित्ति सीहरूव विउपइ, ताओ सीह पेच्छति, ताओ नहाओ, भणति-सीहेण खइओ, आयरिया भणति-न सो सीहो धूलभहो सो, ता जाह एत्ताहे, आगयाओ चदिओ, खेम कुसल पुच्छइ, जहा सिरियओ पवइओ अब्भत्तद्वेण काल गो, महाविदेहे य पुच्छिया तित्धयरा, देवयाए नीया, अजा ! दो अज्झयणाणि भावणाविमुत्ती आणियाणि, एव पदिता गयाओ, पिइयदिवसे उद्देसकाले उपष्टिओ, न उद्दिसति, किं कारण ?, उवउत्तो, तेण जाणिय, कल्लत्तणगेण, भणइन पुणो काहामि,ते भणति-न तुम काहिसि, अन्ने काहिति, पच्छा महया किलेसेण पडिवण्णा, उवरिल्लाणि चत्तारि पुपाणि पदाहि, मा पुण अण्णस्स दाहिसि, ते पचारि तमो वोच्छिण्णा, दसमस्स दो पच्छिमाणि वत्थूणि योच्छिण्णाणि, . गुरुभयसपा समापि माप प्रमजिता, भार्यान् भातर प यदित निर्गता, उद्याने किल स्थिता आचार्या , पन्दिरवा पुति- ग्पा, पदपकुमिकाया गुगपति, सन वाश सेन चिन्तित-भगिनीनां झाब दर्शयामीति सिंहरूप विकुवति, ता सिंह पश्यन्ति, ता नष्टा भास-सिन पाय, पापापी भगन्ति-मस सिंहस्थूलभद्र स छत् पावापुना भागता वदित , क्षेमकुशल च पृति, यथा श्रीयक प्रजितोग्भक्ता tranema , मादि पानीपरा,दरखपा मीता, भाष! भययने भावनाविमुक्की मानीते, एव वन्दित्वा गते द्वितीयदिवसे उद्देसकाले उपस्थित मारिपम्मिरिरम! पुष , बन शात, समनीपेन, भगति-न पुन फरिप्यामि, वे मन्ति-न स्व करिदयसि, म ये करिष्यति, पश्चात् महता कुशेन . पिप गरियनानि पापारि पूत पठमा पुर पने दाा, सानि पवारि ततो म्युछिमानि दशमस्य द्वे पश्चिमे वस्तुनी व्यवछिने अन्नो सिघाडओ विसजिओ, जो सघस्स आण वइकमा तस्स को दडो, ते गया, कहिय, भणइ-ओघाडिजइ, ते भणति, मा उग्घाडेह पेसेह मेहावी सत्त पडियाओ देमि, भिक्खायरियाए आगओ१ कालवेलाए २ सण्णाए आगओ ३ येयालियाए ४ पडिपुच्छा आवस्सए तिणि ७, महापाण किरजया अइयओ होइ तया उप्पण्णे कजे अतोमुहुत्तेण चउद्दस पुपाणि अणुपेहइ, उक्कइओवकइयाणि करेइ, ताहे थूलभद्दप्पमुहाण पच मेहावीण सयाणि गयाणि, ते प (प)ढिया पायण, मासेण एगेण दोहि तिहि सवे ऊसरिया न तरति पडिपुच्छएण पढिउ, नयर थूलभद्दसामी ठिओ, धैवावसेसे महापाणे पुच्छिमओ ना किलमसि ?, भणइ-न किलामामि, खमाहि कचि काल तो दिवस सब वायण देमि, पुच्छइ-किं पढिय कित्तिय या सेस ?, आयरिया भणति-अठासी य सुत्ताणि, सिद्धत्थगमदरे उवमाण भणिओ, एत्तो ऊणतरेण कालेण पढिहिसि मा यिसाय वच्च, समत्ते महापाणे पढियाणि नव पुवाणि दसम च दोहि वत्थूहि ऊण, एयमि अतरे विहरता गया पाउलिपुत्त, १ तेरन्य सघाटको विसृष्ट , य सघस्याज्ञामतिमाम्यति तस्य को दण्ड ?, ते गता , कथित भणति-उद्घाटपते से भणन्ति मा समीपट मेपपत मेधाविन सप्त वाचना ददामि, भिक्षाचर्याया आगत काळवेलाया सज्ञाया भागतो विकाले भावश्यके कृते तिन महाप्राण फिल पदातिगतो भवति सहोर | कार्येऽतर्मुहूत्तन चतुदश पूवाणि अनुप्रेक्ष्यते, उरऋमिकापभिकानि करोति, तदा स्थूलभद्रप्रमुसाणां पध मधाविना गवानि गतानि, त पापना पडिनुमा र धा, मासेनैकेन द्वाभ्या निभि सर्वेऽपमृता न शक्नुवति प्रतिए उकेन (विना) पठितु, नयर स्थूलभद्रस्वामी स्थित स्तोकावत महाप्राण ! - काम्यसि ? भणति-न लाम्यामि प्रतीक्षस कश्चित् काल ततो दिवस सर्व याचना दास्यामि, पृच्छति-किं पठित कियत् शेप ! भाचार्या भगम्ति-भष्टा शीति सूत्राणि सिद्धाथकम दरोपमान भणित, इत उनतरेण कालेन पठिप्यसि मा विशद वानी समाले महामाणे परितानि मय पूर्वागि दाम पाम्पा | वस्तुभ्यामून एतस्मिान्तरे विहरन्तो गता पारलिपुत्र, .
थूलभहस्स य ताओ सत्तवि भगिणीओ पवझ्याओ, आयरिए भाउग च वदिउ निग्गयाओ, उजाणे किर ठविएलगा आयरिया, धदित्ता पुच्छति-कहिं जेहजो , एयाए देउलियाए गुणेइत्ति, तेण ताओ दिहाओ, तेण चितिय-भगिणीण इहि दरिसेमिति सीहरूप विउघड, ताओ सीह पेच्छति, ताओ नहाओ, भणति-सीहेण खइओ, आयरिया भणति-न सो सीहो थूलभद्दो सो, वा जाह एत्ताहे, आगयाओ पदिओ, खेम कुसल पुच्छइ, जहा सिरियओ पवइओ अब्भत्तटेण काल गओ, महानिदेहे य पुच्छिया तित्थयरा, देवयाए नीया, अजा ! दो अज्झयणाणि भावणाविमुत्ती आणियाणि, एव पदित्ता गयाओ, विइयदिवसे उद्देसकाले उवडिओ, न उद्दिसति, किं कारण !, उवउचो, तेण जाणिय, कल्लत्तणगेण, भणइ, पुणोफाहामि, ते भणति-न तुम काहिसि, अन्ने काहिति, पच्छा महया किलेसेण पडिवण्णा, उवरिल्लाणि चत्तारि पुपाणि पदाहि, मा पुण अण्णस्स दाहिसि, ते चत्तारि तओ वोच्छिण्णा, दसमस्स दो पच्छिमाणि वत्थूणि घोच्छिण्णाणि, पूलभदस पता सप्तापि भगिय ममता, भाचार्यान् भातर घ घा दतु निर्गता, उद्याने किल स्थिता आचार्या दिवा पृच्छति-क ग्याप', एसो यष्किायो गुगपति, सेन वा न चिन्तित-भगिनीना अनि दर्शयामीति सिंहरूप विकुवति, ता सिह पश्यन्ति ता नहा भनन्ति-सोन सारत, भाषा मन्ति-नस सिंह शूछमद स तद याताधुना, भागता वदित , क्षेम कुशल च पृच्छति यथा श्रीयक प्रमजितोऽमका पर कासगव , महाविदा पसीपकरा, यतया नीता भार्य! वैभध्ययने भायनाविमुक्ती भानीते, एवं वन्दिावा गते द्वितीयदिवसे उद्देसकाले उपस्थित मोदिम्बि, किारण !, पयुष्, धन हात, पसनीयेन, भगति-न पुन करिष्यामि, ते भगन्ति-न व करिष्यसि, भ ये करिष्यति पश्चात् महता कुशेन मणिपन्त , मरिवनानि भरपारि पूर्णागि पठमा पुनर पम दाः, सानि धावारि ततो न्युग्छि मानि, दशमस्स द्वे पश्चिमे घस्तुनी व्यवछिन्ने -- नेच्छइ, भणइ-जइ नवरि किचि देसि, कि देमि ?, सयसहस्स, सो मग्गिउमारद्धो, नेपार विसए सायगो राया, जो तदि जाइ तस्स सयसहस्समोल्ल कवल देइ, सो त गओ, दिन्नो रायाणएण, एइ, एगत्य चोरेहि पथो पद्धो, सउणो वासद- सयसहस्स एइ, सो चोरसेणावई जाणइ, नवर एजत सजय पेच्छइ, पोलीणो, पुणोवि यासइ-सयसहस्स गय, तेण सेणावइणा गतूण पलोइओ, भणइ-अस्थि कालो गणियाए नेमि, मुको, गओ, तीसे दिनो, ताए पदणियाए छुढो, सो चारेइ-मा विणासेहि, सा भणइ-तुम एय सोयसि अप्पय न सोयसि, तुमपि एरिसो पेव होहिसि, उपसामिओ, रद्धा बुद्धी, इच्छामित्ति मिच्छामिदुकड, गओ, पुणोवि आलोएत्ता विहरइ, आयरिएण भणिय-एच अइदुफरदुपारपारगो थूलभद्दो, पुवपरिचिया असाविया य थूलभद्देण अहियासिया य, इयाणि सहा तुमे अदिदोसा पत्थियत्ति उयालद्धो, एव ते विहरति, एव सा गणिया रहियस्स दिण्णा नदेण, थूलभद्दसामिणो अभिक्खण गुणगहण फरेइ, न तहा उपचरह, १ नेच्छत्ति, भणति-यदि पर किचिद्ददासि, कि ददामि !, शतसहस्र, समागितुमार ध , नपार विषय प्रायको राजा य स याति सम रासपमूस्य कम्पल ददाति, स त गत , दत्तो राज्ञा, आयाति, एकत्र चार स्थान पद्ध, कुनो रति-पतसहसमायाति स चौरसनापविजानाति मपरमापास सपरा पश्पति, पश्चाद्गत , पुनरपिरटति-शतसहस्र गत, तेन सेनापतिना गरवा प्रलोक्ति , भणति-अखि कम्पको गणिकायै नयामि, मुत्तो गत सस एप वर्चीगृहे क्षिप्त , स वारयति-मा विनाशय, सा भणति-स्वमन शोचसे भारमान न गायम, यमपीसो भविष्यसि घेव अपात ,या युति सामी | तिमे मिथ्यादुष्कृतमिति, गत , पुनरपि भालो य विहरति, भाचायण भणित-एवमतिदुष्करदुष्करकारक स्थूलभद्र पूपपरिचिता ममाविका पदभत्रण अध्यासिता च, इदानी धादा वयाऽदृष्टदोपा प्रार्थितति उपाल ध , एव ते विहरीत, एव सा गणिका रधिकाय दचा नम्रन रधूळमनस्वामिनाभीपन गुणग्रहण करोति, न तथोपचरति . नपा - सो तीए अप्पणो विण्णाण दरिसिउकामो असोगवणिय नेइ, भूमीगएण अवगपिडी पाडिया, कडपुखे अण्णोण्ण लाय- तेण हत्यभास आणेत्ता अद्धचदेण छिन्ना गहिया, तहपि न तूसइ, भणइ-कि सिक्खियस्स दुक्कर ?, सा भणइ-पेच्छ • ममति, सिद्धत्थगरासिमि नचिया सूईण अग्गयमि य, सो आउट्टो, सा भणइ-'न दुक्कर तोडिय अवलुबिया न दुकर नचि सिक्खियाए । त दुक्कर त च महाणुभाव, ज सो मुणी पमयवणमि युच्छो ॥१॥ तीए सोवि सावओकओ। तमि य काले वारयरिसिओ दुकालो जाओ, सजयाइ तओ समुद्दतीरे अच्छित्ता पुणरवि पाडलिपुत्ते मिलिया, तेसि 2 अण्णरस उद्देसो अण्णस्स खड एव सघाततेहिं एफारस अगाणि सपाइयाणि, दिछिनाओ नथि, नेपालवत्तिणीए य भद्दयाहू अच्छति घोहसपुपी, तेसिं सघेण सपाडओ पट्टपिओ दिठिवाय वाएहित्ति, गतूण निवेइय सघकज्ज, ते भण ति-दुफालनिमित्त महापाण न पविटोमि, इयाणि पविठो, तो ण जाइ वायण दाउ, पडिणियत्तेहि सघस्स अक्खाय, तेहि सापाममो पिशान दायितुकामोसोकयनिक नपति, भूमिगवेनापिण्टी पातिता याणपटेऽ योऽ य लाता हस्तेनानीयाधच गुण हिरवा गृहीता, पारिम तुप्पति, भात-शिक्षितस्प दुष्कर, सा भगति-पप ममति, सिदायकराशी नर्सिता सूचीना चामे, स आयर्जित सा भणति-न दुष्कर प्रोरितापामाप्रपिता मदुमरे सपनधन(तिक्षितापा)।तरकर अप महानुभाव यरस मुनि प्रमदावने उपित ॥१॥ तया सोऽपि श्रावक कृत । तस्मिंश्च महापाप दुप्पाको वाव , सपतादिका उस समुदतीरे स्पाया पुनरपि पाटलिपुत्रे मिलिता , तपाम यस्सोदशोऽ यस्य खण्डमेव सघातयद्भिरेकादशा म समावितानि, रियादो माधि, नेराछपरा ए भदवाइयतिष्ठन्ति चतुर्दशपूर्वधरा तेषां सद्देन सघाटक प्रपितो दृष्टिवाद वाचयेति, गवा निवेदित संपाप, मनम्ति-दुपानिमित्त महाप्रागन मरिष्टोऽमि, इदानी प्रविष्टवतो न घाचना दात समथ , प्रविनिवृच्चै सघायारयात, .
नेच्छइ, भणइ-जइ नवरि किचि देसि, कि देमि ?, सयसहस्स, सो मग्गिउमारद्धो, नेपार विसए सायगो राया, जो तदि जाइ तस्स सयसहस्समोल कवल देइ, सो त गओ, दिन्नो रायाणएण, एइ, एगस्थ चोरेहि पथो पद्धो, सउणो पासइ- सयसहस्स एइ, सो चोरसेणाई जाणइ, नवर एजत सजय पेच्छइ, वोलीणो, पुणोवि वासइ-सयसहस्स गय, तेण सेणावइणा गतूण पलोइओ, भणइ-अस्थि कालो गणियाए नेमि, मुको, गओ, तीसे दिन्नो, ताए चदणियाए छुढो, पारेइ-मा विणासेहि, सा भणइ-तुम एय सोयसि अप्पय न सोयसि, तुमपि एरिसो घेव होहिसि, उपसामिओ, उद्धा बुद्धी, इच्छामित्ति मिच्छामिदुक्कड, गओ, पुणोवि आलोएत्ता विहरइ, आयरिएण भणिय-एवं अइदुफरदुफरकारगा थूलभद्दो, पुवपरिचिया असाविया य थूलभद्देण अहियासिया य, इयाणि सहा तुमे अदिदोसा परिचयत्ति उपाठद्धो, एव ते विहरति, एर सा गणिया रहियस्स दिण्णा नदेण, थूलभद्दसामिणो अभिक्खण गुणगहण करेइ, न तहा उपचरइ, नेच्छति, भगति-यदिपर किछिददासि कि ददामि , नतसहस्र, स मार्गितुमार ध , नपालविषय प्रायको राजा, ५ रान याति सम रासहपरम्प | कम्बल ददाति, स त गत , दत्तो राज्ञा, आयाति, एकत्र चार स्थान यद्ध शकुनो रटति-तसहसमायाति स धौरसनापविजानाति मयरमाया स सपरा | पश्यति, पश्चाद्गव , पुनरपिरटति-शतसहस गत, तेन सेनापतिना गरया प्रलोकित , भणति-अति कम्बरो गणिकाय नयामि सुलो, गत सस एप | वक़गृहे क्षित , सवारयति-मा विनाशय, सा भणति-स्वमन शोचसे आरमान न नोचस, यमपीलो भविष्यसि धेर अपमान्त छपा पुद्धि लामी तिमे मिथ्यादुष्कृतमिति, गत , पुनरपि आलो य विहरति भाचायण भणित-एवमतिदुष्करदुफरकारक स्थूलभद्र पूर्वपरिधिता प्रमादिरा परमाण | अध्यासिता ब, इदानी भादा वयाऽदृष्टदोपा प्रार्थितति उपालध, एव ते विहरति एव सा गणिका रधिकाय दघा नम्दन, स्थूलमनामिनामीण | गुणग्रहण करोति, न तथोपचरति . नया k सागय ते तुहा परीसहपराजिओ आगओत्ति, भणइ-कि करेमि ?, उजाण घरे ठाण देहि, दिण्णो, रत्ति सवालकारविहूसिया आगया, चाडुय पकया, सो मदरो इव निक्कपो न सकए खोहेउ, ताहे धम्म पडिसुणइ, साविया जाया, भणइ-जइ रायानसेण अण्णेण सम वसेना इयरहा वभचारिणियावय सा गिण्हइ, ताहे सीहगुहाओ आगओ चत्तारि मासे उपवास काऊण, आयरिएहि ईसित्ति अभुडिओ, भणिय-सागय दुक्करकारगस्सत्ति !, एव सप्पइत्तो कृवफलइत्तोरि, थूलभद्द- सामीवि तत्थेव गणियापरे भिक्ख गेण्हइ, सोवि चउमासेसु पुण्णेसु आगओ, आयरिया सभमेण अन्भुठिया, भणिय- अइदुकर २ कारगत्ति ?, ते भणति तिष्णिवि-पेच्छह आयरिया राग वहति अमञ्चपुत्तोत्ति, बितियवरिसारत्ते सीहगुहाखमओ गणियाघर वच्चामि अभिग्गह गेण्हइ, आयरिया उवउत्ता, वारिओ, अपडिसुणेतो गओ, वसही मग्गिया, दिना, सा सभायेण उरालियसरीरा विभूरिया अविभूसियावि, धम्म सुणेइ, तीसे सरीरे सो अन्झोववन्नो, ओभासइ, सा सुधा परीपपराजित भागत इति भगति-कि करोमि ? उद्याने गृहे स्थान देहि, दत्त, रात्रौ सवालकारविभूपिता भागता घाटु प्रकृता स मेरुरिय निपकम्पो न पश्यते क्षोभपित, सदा धर्म शूगोति, धाविका जाता भगति-यदि राजवशेनान्येन सम वसामि इतरथा ब्रह्मचारिणीप्रत सा गृह्णाति तदा सिंहगुहाया भागतअनुरो मासानुपयास प्रत्या, भाचारीपदिति अभ्युस्थित , भणित-स्वागत दुष्करकारकस्यति ?, एव सपबिलसहक कूपफलकसकोऽपि स्पूछभनोऽपि स्वामी सम्रय गणिकागृहे भिक्षा गृहाति, सोऽपि चतुर्मास्या पूर्णायामागत आचार्या सन्नमेगोरिथता भणित-स्वागत तेऽतिदुष्करदुष्करकार फसति । ते भणन्ति प्रपोऽपि-पश्यत भाचायो राग पहात अमात्यपुन इति, द्वितीयवरान सिहगुहाक्षपको गणिकागृह प्रजामीति अभिग्रह गृह्णाति भाषायो उपयुका , पारिवोऽप्रतिशग्यन् गत , यसतिमार्गिता, दचा, सा स्वभावेनोदारशरीरा विभूपिता अविभूपितापि, धम शृणोति, तस्सा शरीरे सोऽयुपपद्य , याचते, सा " जाओ, एय सुर पाएहि, तीए भगिणी भणिया-तुम मत्तिया एस अमत्तओ ज वा त वा भणिहिसि, एयपि पाएदि, सा पपाइया, सो नेच्छइ, अलाहि मम तुमे, ताहे सो तीए अविओग मागतो चदप्पभ सुर पियइ, लोगो जाणाइ सीरति, कोसाए सिरियस्स कहिय, राया सिरिय भणइ-एरिसो मम हिओ तय पियाऽऽसी, सिरिओ भणइ-सच सामी!, एएण मत्तवालएण एय अम्ह कय, राया भणइ-कि मज पियइ , पियइ, कह ?, तो पेच्छइ, सो राउल गओ, तेणुप्पल भाषिय मणुस्सहत्थे दिण्ण, एय पररुइस्स दिजाहि, इमाणि अण्णेसि, सो अस्थाणीए पहाइओ, त पररुइस्त दिन, तेणुस्सिपिय, भिगारेण आगय निच्छूढ, चाउजेण पायच्छित्त से तत्त तउय पेजाविओ, मओ । धूलभद्दसामीरि सभूयविजयाण सगासे घोराकार तव करेइ, विहरतो पाडलिपुत्तमागओ, तिण्णि अणगारा अभिग्गह गिण्हति-एगो सीहगुहाए, त पेच्छतो सीहो उसतो, अण्णो सप्पवसहीए, सोवि दिट्ठीविसो उपसतो, अण्णो पूरपरए, थूरभहो कोसाए घर, सा जात , एन सुरां पायय, तया भगिनी भणिता-स्व मचा एपोऽमत्तो यद्वा तद्वा भणिप्यसि एनमपि पायय साप्रपायिता सनी भह मम पप तदा स तसा अवियोग मृगयमाणश्व नभासुरा पिबति रोको जानाति-क्षीरमिति कोशया धीयकाय कथित राजा भायक भगति-दलो मम समार (पिताऽऽसीव, श्रीयको भणति-सत्य स्वामिन् ' पतेन पुनर्मद्यपायिना एतदस्माक मृत राजा भगति-1 मध पियति । पियति, कध! साह पप | राजकुल गत , तेनोपल भावित मनुष्यहम्ते दत्त एतत् पररचये दद्या इमान्य येभ्य स आस्था यां प्रधायित तत् पररूपये दस तनामात, कानाग समुट्ठीर्ण, चातुर्वेदन प्रायश्चित्त स तप्त पु पायित मृत । स्थूलभद्रस्वाम्यपि सात विजयानां सका घाराकारं तर फराति विहरन पाररिपुप्रमागत प्रयोऽनगारा अभिग्रह गृहति-एक सिंहगुहाया त प्रेक्षमाण सिह उपशान्त , अप सपसता सो पिरष्टिविप मात भाप पूरक भूभन कोशाया गृहे, सा तुहा परीसहपराजिओ आगओत्ति, भणइ-कि करेमि ?, उजाण घरे ठाण देहि, दिण्णो, रत्ति सवालकारविहसिया आगया, चाडुय पकया, सो मदरो इव निकपो न सक्कए खोहेउ, ताहे धम्म पडिसुणइ, साविया जाया, भणइ-जइ रायावसेण अण्णेण सम वसेजा इयरहा बभचारिणियावय सा गिण्हइ, ताहे सीहगुहाओ आगओ चत्तारि मासे उपवास काऊण, आयरिएहि ईसित्ति अभुटिओ, भणिय-सागय दुक्करकारगरसत्ति ?, एव सप्पइत्तो कृवफलइत्तोवि, थूलभद्द सामीवि तत्धेव गणियापरे भिक्ख गेण्हइ, सोवि चउमासेसु पुण्णेसु आगओ, आयरिया सभमेण अब्भुछिया, भणिय- सागय ते अइदुकर २ कारगत्ति ?, ते भणति तिण्णिवि-पेच्छह आयरिया राग वहति अमञ्चपुत्तोत्ति, वितियवरिसारत्ते सीहगुहाखमओ गणियाघर बच्चामि अभिग्गह गेण्हइ, आयरिया उपउत्ता, पारिओ, अपडिसुणेतो गओ, वसही मग्गिया, दिना, सा सभावेण उरालियसरीरा विभूरिया अविभूसियावि, धम्म सुणेइ, तीसे सरीरे सो अज्झोवपन्नो, ओभासइ, सा १ नए परीपहपराजित भागत इति भणति-कि करोमि !, उद्याने गृहे स्थान देहि दत्त राजौ सवालङ्कारविभूपिता भागता चाटु प्रकृता स मररिव निष्पकम्पो न शक्यते क्षोभपितु, तदा धर्म शृणोति, श्राविका जाता भगति-यदि राजवना येन सम वसामि इतरथा ब्रह्मचारिणीमत सा गृह्णाति तदा सिंहगुहाया भागतचतुरो मासानुपयास कृत्वा, भाचायरीपदिवि भम्युस्थित भणित-स्वागत दुष्करकारकस्यति । एवं सपबिलसरफ कूपफलकसरनोऽपि स्थूलभद्रोऽपि स्वामी तय गणिकागृहे भिक्षा गृहाति, सोऽपि चतुर्मास्यां पूर्णायामागत , आचार्या सनमणोस्थिता भणित-स्वागत तेऽतिदुष्करदुष्करकार कसति , ते भणन्ति प्रयोऽपि-पश्यत भाचाया राग यहति अमात्यपुत्र इति, द्वितीयवारात सिहगुहाक्षपको मणिकागृह बजामीति अभिग्रह गृह्णाति भाषायां उपयुका, यारितोऽप्रतिशूग्वन् गत , यसतिमार्गिता, दत्ता, सा स्वभावनोदारशरीरा विभूपिता अविभूपितापि, धर्म शूगोति, तस्या शरीर सोऽभ्युपपन , याचत, सा .
दरिसेइ, ओहामिओ गओ, पुणोवि छिद्दाणि मग्गइ सगडालस्स एएण सब खोडियति, अण्णया सिरीपस्स विवाहो, रण्णो अणुओगो सजिजइ, वररुइणा तस्स दासी ओलग्गिया, तीए कहिय-रण्णो भत्त सजिजइ आजोगो य, ताई तण चितिय-एय छिड्ड, डिभरूमाणि मोयगे दाऊण इम पाढेइ-'रायनदु नवि जाणइ ज सगडालो काहिइ । रायनद मारेत्ता तो सिरिय रजे ठोहित्ति ॥१॥' ताइ पढति, रायाए सुय, गवेसामि, त दिह, कुविओ राया, जओ ओ सगटालो पाएसु पडइ तओ तओ पराहुत्तो ठाइ, सगडालो घर गओ, सिरिओ नदस्स पडिहारो, त भणइ-किमह मरामि सया |णिवि मरतु, तुम मम रणो पायवडिय मारेहि, सो कन्ने ठएइ, सगडालो भणइ-अह तारउड विस पामि, पायवडिओ | य पमओ, तुम मम पायवडिय मारेहिसि, तेण पडिस्सुय, ताहे मारिओ, राया उडिओ, हाहा अमज !, सिरियत्ति, भपाइ-जो तुज्झ पावो सो अम्हवि पावो, सक्कारिओ सिरियओ, भणिओ, कुमारामञ्चत्तण पडिवजमु, सो भणद-मम हो - - १ दर्शयति, अपभ्राजितो गत , पुनरपि छिद्राणि मार्गयति कटालस्य पतेन सव विनाशित मिति भयदा भीयफस्स वियाह , रामा नियाग सा यत वररचिना तस्य दासी भवलगिता, तया कथितनाज्ञा भक्त सभ्यते आयोग। तदा तन चितित-एतत् दि हिम्मान मादान् दासत् पाठपति-नामा राजा नैव जानाति यत् शकटाल करिष्यति। 1 दराज मारयिया तत धीयक राय स्थापयिष्यता'ति ते पठन्ति राशाभुत गयपयामि तपट कुपितारामा यतो यत शकटाल पायो पतति ततस्तत पराङ्मुसस्तिष्टति कटालो गृह गत , धीयको नदस्य प्रतीहार, त भणति-किमा निये सयऽपि निपता। स्वमा राज्ञ पदो पतित मारय स को स्थगयति शम्टाको भणति-अह तालपुट विप खादामि, पादपतित प्रमृत व मां पादपसित मारप , उन प्रतिभुस तदा मारित , राजास्थित -हा हा कार्य श्रीयक इति, भणति-यस् वय्येव पाप सोऽसाकमपि पार सरकृत ध्रीय मणिव -कुमारामास्वाय मतिपयम ग भति-मम ज्येष्ठो भाया थूलभद्दो वारसम परिस गणियाए घर पविहस्स, सो सहाविओ भणइ-चितेमि, सो भणइ-असोगपणियाए चिंतेहि, सो तत्थ अइयओ चिंतेइ केरिसया भोगा रजवक्खित्ताण ?, पुणरवि णरय जाइव होहितित्ति, एते णामेरिसया भोगा तओ पचमुट्ठिय लोय काऊण कबलरयण छिदित्ता रयहरण करेत्ता रण्णो पासमागओ धम्मेण वडाहि एप चितिय, राया भणइ-सुचितिय, निग्गओ, राया भणइ-पेच्छह कवडत्तणेण गणियाघर पविसइ नवित्ति, आगासतलगओ पेच्छइ, जहा मतकडेवरस्स जणो अवसरइ मुहाणि य ठएइ, सो भगव तहेव जाइ, राया भणइ-निविण्णकामभोगो भगवति, सिरिओ ठविओ, सो सभूयविजयस्स पासे पघइओ, सिरियओवि किर भाइनेहेण कोसाए गणियाए घर अल्लियड़, सा य अणुरत्ता थूलभद्दे अण्ण मणुस्स नेच्छइ, तीसे कोसाए डहरिया भगिणी उवकोसा, तीए सह वररुई चिट्टइ, सो सिरिओ तस्स छिद्दाणि मग्गइ, भाउज्जायाए मूले भणइ-एयस्स निमित्तण अम्हे पितिमरण पत्ता, भाइविओग च पत्ता, तुज्झ विओओ भ्राता स्थूलभद्र द्वादश ध गणिकागृह प्रविष्टस्य सशदितो भणति-चि तयामि स भणति-अशोकरनिकायां चिन्तय स तनातिगाचि तयात कीशा भोगा राय याक्षिप्ताना ? पुनरपि मरक यात य भविष्यतीति, एते नामेदशा भोगास्तत पञ्चमुष्टिक लोच कृवा कम्बलरन छिचारजोहरण कृत्वा राज्ञ पार्धमागस्य धर्मण वर्धस्वैव चिन्तित, राजा भणति-सुचिन्तित, निर्गतो, राजा भणति-पश्यामि कपटेन गणिकागृह प्रविशति नवेति आकाशतलगत प्रक्षत पथा मृतकलेवरात् जनोऽपसरति मुखानि च स्थगयति स भगवान् तथैव याति, राजा भगति-निर्विष्णकामभोगो भगवानिति श्रीयक स्थापित स सभूति विजयस्स पावे प्रयजित , श्रीपकोऽपि किल भ्रातृप्रेहेन कोशाया गृहमाध्यति सा चानुरक्ता स्थूलभद्र य मनुष्य नेति तस्या कोशाया लम्ची भगि न्युपकोगा, सया सह यररुचिस्तिष्ठति स श्रीयकस्वस्य छिद्रामि भागयति, भ्रातृजायाया मूले भणति-एतस्य निमित्तेन अमाक पिता मरण प्राप्त , मातृवियोग प(षय) प्राप्ता , तर वियोगो , पडिनियत्तो, इयरोपि विलक्खो नियत्तो पुच्छिओ लजइ अक्खिउ, पलपइ यडुगोत्ति अक्साय, नहा, नदोषि फापरण भणिओ-सण्णह, पच्छा आसहस्थी य गहिया, पुणोषि ठविओ तमि ठाणे, सो य निगोगामच्चो विणासिगो, तस्स कप्प गस्स वसो णदवसेण समं अणुवत्तइ, नवमए नदे कप्पगबसपसूओ सगडालो, थूलभद्दो से पुत्तो सिरिओ य, सत्त धीयरी य जक्खा जक्खदिन्ना भूया भूयदिण्णा सेणा वेणा रेणा, इओ य वररुइ धिज्जाइओ नद अट्ठसएण सिलोगाणमोलग्गइ सो राया तुह्रो सगडालमुह पलोएइ, सो मिच्छत्ततिकाउ न पससेइ, तेण भजा से ओलग्गिया, पुच्छिओ भणइ-भत्ता ते ण पससइ, तीए भणिय-अह पससावेमि, तओ सो तीए भणिओ, पच्छा भणइ-किह मिच्छत्त पससामिति !, एप दिवसे २ महिलाए करणि कारिओ अण्णया भणइ-सुभासियति, ताहे दीणाराण अहसय दिण्ण, पच्छा दिणे २ पदिष्णा, सगडालो चितेइ-निष्ठिओ रायकोसोत्ति, नद भणइ-भट्टारगा ! कि तुम्भे एयस्स दह ?, तुम्भे पससिओत्ति, भणइ-मह १ प्रतिनिवृत्त , इतरोऽपि विलक्षी निवृत्त पृष्टो लज्जते भारयातु प्रलपति पटुक इति भाण्यात नटा , म दोऽपि फरकेन भणित -समय पाया हस्तिनश्च गृहीता , पुनरपि स्थापितस्तस्मिन् स्थाने, स नियोगामात्यो विनाशित सस्य कल्पकस्य यगो दिया सममनुपाते नयमे नगद कपकपा प्रसूत शक्टाल , स्थूलभद्रतस्य पुन प्रायश्च सप्त दुहितरख यक्षा यक्षदत्ता भूता भूतदत्ता सेना येणा रेणा तश्च पारचिम्मिानीयो म मातन झो काना सेयते स राजा तुष्ट शकटालमुख प्ररोकयति, समिध्यावमितिकृत्वा न प्रशसति तेन भार्या तस्सारादा पृथे भणति-भपायय म मा ar भणित-अह प्रशसयामि, तत स तपा भगित , पक्षात् भणति-कथ मिथ्यात्व प्रशसामि । इति एक दिवस दियसे महिलया याच (प्रामाफिया) | तोऽन्यदा भणति-मुभापितमिति, तदा दीनाराणामष्टशत दत्त, पश्चादिने दिन प्रदानुमार-ध शस्टालबिन्तयति-निष्टितो राजशोर इति नम भणति-भा (रका एक यूयमे तस्स दत्त १, स्वया प्रशमित इति, भपाति-मह . पंससामि लोइयकवाणि अनहाणि पढइ, राया भणइ-कह लोइयकवाणि', सगडालो भणइ-मम धूयाओवि पढति, किमग पुण अण्णो लोगो १, जक्खा एगपि सुय गिण्हइ, वितिया दोहि तइया तिहि वाराहि, ताओ अण्णया परिसति अतेउर, जवणियतरियाओ ठवियाओ, वररुई आगओ थुणइ, पच्छा जक्खाए पढिय बितियाए दोण्णि तइयाए तिण्णि वारा सुय पढिय एव सत्तहिवि, रायाए पत्तिय, वररुईस्स दाण वारिय, पच्छा सो ते दीणारे रत्ति गगाजले जते ठइ, ताहे दिवसओ थुणइ गग, पच्छा पाएण आहणइ, गगा देइत्ति एव लोगो भणइ, कालतरेण रायाए सुय, सगडालस्स कहेइ-तस्स किर गगा देइ, सगडालो भणइ-जइ मए गए देइ तो देइ, कल वच्चामि, तेण पञ्चइगो पुरिसो पेसिओ विगाले पच्छन्न अच्छसु ज वररुई ठवेइ त आणेज्जासि, गएण आणिया पोट्टलिया सगडालस्स दिण्णा, गोसे नदोषि गओ, पेच्छइ थुणत, थुए निम्बुडो, हत्थेहि पाएहि य जत मग्गइ, नथि, विलक्खो जाओ, ताहे सगडालो पोलिय रण्णो प्रशसामि लौकिककाम्यानि भनथकानि पठति, राजा भणति-कथ लौकिककाव्यानि , शकटालो भणति-मम दुहितरोऽपि पठन्ति क्मिङ्ग पुनर यो लोक ! यक्षा पका श्रुत गृह्णाति द्वितीया द्विकृश्य तृतीया त्रि, ता म यदा प्रवेशयति भ त पुर, यवनिका तरिता स्थापिता घररुचिरागत स्वाति, पश्चात् यक्षया एका द्वितीयया द्विश्वस्तृतीयया त्रि श्रुत पठित एव सप्तभिरपि, राज्ञा प्रत्ययित घररुचये दान वारित पश्वास तान् दीनारान् रात्रौ गङ्गा जले यो स्थापयति, तदा दिवसे स्तौति गहो पश्चापादेनाहन्ति, गङ्गाददातीत्येव लोको भगति काला तरेण राज्ञाश्रुत शकटालाय क्थयति-तसे किल गङ्गा ददाति, शम्टालो भणति-यदि मयि गते ददाति तहि ददाति, कल्ये वजाव , वेन प्रत्ययित पुरुष प्रेपितो विकाले म छन तिष्ठ यद्वररचि स्थापयति तदानये गतेनानीता पोहलिका कटाराय दत्ता, प्रत्यूपसि न दोऽपि गत , प्रक्षते स्तुवन्त, स्तुरवा मग्न हस्ताभ्या पादाभ्यां च य न मार्गयति नास्ति विलक्षो जात , तदा शकटाल पोहलिका राजे पडिनियत्तो, इयरोवि विलक्सो नियत्तो पुच्छिओ लजइ अक्खिर, पलपइ बडुगोत्ति अक्खाय, नहा, नदोषि कप्पएण भणिओ-सण्णह, पच्छा आसहत्थी य गहिया, पुणोषि ठविओ तमिपणे, सो य निओगामचो विणासिओ, तस्स कप्प गस्स वसो णदवसेण सम अणुवत्तइ, नवमए नदे कप्पगरसपसूओ सगडालो, थूलभद्दो से पुत्तो सिरिओ य, सत्त पीयरी |य जक्खा जक्खदिन्ना भूया भूयदिण्णा सेणा वेणा रेणा, इओ य वररुइ धिजाइओ नद अहसएण सिलोगाणमोलग्गइ सो राया तुह्रो सगडालमुह पलोएइ, सो मिच्छत्ततिकाउन पससेइ, तेण भज्जा से ओलग्गिया, पुच्छिो भणइ-भत्ता ते ण पससइ, तीए भणिय-अह पमसावेमि, तओ सो तीए भणिओ, पच्छा भणइ-किह मिच्छत्त पससामिति ?, एक दिवसे २ महिलाए करणि कारिओ अण्णया भणइ-सुभासियति, ताहे दीणाराण अहसय दिण्ण, पच्छा दिणे २ पदिण्णो, सगडालो चितेइ-निष्ठिओ रायकोसोत्ति, नद भणइ-भट्टारगा ! कि तुम्भे एयस्स दह ?, तुम्भे पससिओत्ति, भणइ-अह प्रतिनिवृत्त , इतरोऽपि विलक्षी निवृत्त पृष्टो लज्जते आरयातु, प्रलपति बटुक इति आख्यात नष्टा न दोऽपि फाकन भणित -समय पादपा हस्तिनश्च गृहीता , पुनरपि स्थापितस्तसिन् स्थाने, स च नियोगामात्यो विनाशित तस्य कल्पकस्य यगो न दवान सममनुवतते, नवमेन द कम्पम्या | प्रसूत शकटाल , स्थूलभद्रस्तस्य पुत्र श्रीयकश्च सप्त दुहितरश्च यक्षा यक्षदत्ता भूता भूतदत्ता सेना वेणा रेणा, इतश्च पररचिार्धग्जातीपो न दमटातन काना सेवते, स राजा तुष्ट शकटालमुस प्रलोकयति, स मिथ्यात्वमितिकृत्वा न प्रशसात तेन भार्या तस्यारादा पृष्टो भगति-भचा सप न प्रति सपा भणित-अह प्रशसयामि, तत स तया भणित , प-वात् भणति-कथ मिथ्याव प्रशसामि । इति, एवं दिवसे दिवसे महिल्या याच (प्रशसाक्रिया) मादि | तोऽ यदा भणति-सुभापितमिति, तदा दीनाराणामष्टशा दत्त, पश्चादिने दिन प्रदातुमार ध, शकटालचिन्तयति-निष्टितो राजा हति, नम भगति-महा रका 'कि यूयमेतमे दत्त ?, क्या प्रशासित इति, भगति-अह सो जेमेज, ताणि भणति-अम्हे असमत्थाणि, भत्त पच्चक्खामो, पञ्चक्खाय, गयाणि देवलोग, कप्पगो जेमेइ, पच्चतरा तीहि य सुय जहा कप्पगो विणासिओ, जामो गेहामोत्ति, आगएहि पाडलिपुत्त रोहिय, नदो चितेइ-जइ कप्पगो होतो न एव अभिवतो, पुच्छिया बारवाला-अस्थि तत्थ कोइ भत्त पडिच्छइ ', जो तस्स दासो सोवि महामतित्ति, तेहि भणिय-अस्थि, ताहे आसदएण उक्खित्ता नीणिओ, पिल्लुकिओ विजेहि सधुकिओ आउसे कारिए पागारे दरिसिओ कप्पगो, दरिसिओ कप्पगोत्ति ते भीया दडा सासकिया जाया, नद परिहीण पाऊण सुडनर अभिवति, ताहे लेहो विसजिओ, जो तुज्झ सधेसि अभिमओ सो एउ तो सधी वा ज तुब्भे भणिहिह त करेहित्ति, तेहि दूओ पिसजिओ, कप्पओ विनिग्गओ, नदीमझे मिलिया, कप्पगो नागाए हत्थसण्णाहि लवइ, उच्छुकलावस्स हेहा उवरि च छिन्नस्स मज्झे कि होहि, दहिकुडस्स हेहा उपरि च छिन्नस्स धसत्ति पडियस्स कि होहिइत्ति , एव भणित्ता त पयाहिण करतो १ स जेमत, ते भर्णा त-वयमसमर्या , भक प्रत्यारयाम , प्रत्याख्यात, गता देवलोक कल्पको जेमति प्रत्य वराजभिश्च श्रुत यथा कल्पको विनाशित यामो गृहीम इति आगतः पाटलिपुत्र रद्ध, मदचिन्तयति-यदि कल्पकोऽभविष्यत्तदा नैवमभ्यगोप्य पृष्टा द्वारपाला -अस्ति तन्न कश्चित् । भक्त प्रतीच्छति? यस्तस्स दास सोऽपि महामन्त्रीति, तैभगित-अस्ति तदाऽऽस्य दकेनोक्षिप्य निष्काशित , पूरकृतो वैद्य (भीतिमावत ), पटौ जाते प्राकारे दशित कल्पक , दर्शित सन् फापक इति ते भीता दण्डा साशका माता न द परिहीण ज्ञात्वा सुठुतरामभिद्रवन्ति, तदा लेखो विसृष्ट -यो युप्माक सर्वेषामभिमत स भायात, तत सा ध या यध्य भणिप्यथ तत् करिप्याम इति, ते तो विसृष्ट , कल्पको विनिगत , नदीमध्ये मिलिता , कल्पको नावि हस्तसज्ञाभिर्लपति, इक्षु कलापस्याधस्तादुपरि च डिनस्य मध्ये किं भवति ।, दधिकुण्डस्याधस्तादुपरि च छिपस धसगिति पतितस्य किं भवताति एव भणिस्वा तान् प्रदक्षिणा कुवन् - भणइ-महाराय ! ज भणसि त करेमि, रयगसेणी आगया, रायाए सम उल्लत दहण नहा, कुमारामचो ठिओ, एव सप रज्ज तदायत्त ठिय, पुत्तावि से जाया, तीसे अण्णाण च ईसरधूयाण, अण्णया कप्पगपुत्तस्स विवाहो, तेण चिंतिय-सते उरस्स रण्णो भत्त दायब, आहरणाणि रण्णो निजोगो घडिजइ, जो नदेण कुमारामच्चो फेडिओ सो तस्स छिदाणि मग्गइ, कप्पगदासी दाणमाणसगहिया कया, जो य तव सामिस्स दिवसोदतो त कहेह दिवे २, तीए पडिवण्ण, अण्णया भणइ-रण्णो निजोगो घडिजइ, पुवामच्चो य जो फेडिओ तेण छिद्द लद्ध, रायाए पायवडिओ विष्णवेइ-नापि अम्हे तुम्ह अविगणिया तहावि तुब्भ सतिगाणि सिस्थाणि धरति अजवि तेण अवस्स कहेयप जहा किर कप्पओ तुझ अहिय चितिन्तो पुत्त रजे ठविउकामो, रजनिजोगो सजिजइ, पेसविया रायपुरिसा, सकुडुवो कूने छुढो, कोदवोदणसइया पाणियगलतिया य दिजइ, सब ताहे सो भणइ-एएण सहिवि मारियय, जो णे एगो कुलुद्धारय करेइ पेरनिजायण प १ भणति-महाराज । यगणसि तत् करोमि, रजकगिरागता, राज्ञा सममुल्लापय त दृष्ट्वा नष्टा कुमारामात्य स्थित , एप सपै राम्प सायम स्थित पुत्रा अपि तस्य जाता तस्या भन्याना चेश्वरदुहिरणाञ्च, अन्यदा करपकपुत्रस्य विवाहो (जात ), तेन चिन्तित-सात पुरस्स रामो भय दाम्प भाभरणानि राज्ञो निर्यागो घट्यते, यो नदेन कुमारामान्य स्फेटित स तस्य छिद्राणि मार्गयति, करपकदास्यो दानमानसगृहीता कृता , यश्च सय स्वामिनो दियसोराम कथये दिवा दिवा, तया प्रतिपस, अ यदा भणति-राज्ञो निर्योगो घव्यते, पूर्वामात्यश्च य सटितस्तेन छिद् लन्ध, राज्ञ पादपतिता विश्पयति-पपि पप युष्माकमविमतास्तथापि युप्मास कानि सिक्थूनि प्रिय तेऽद्यापि तेनावश्य कथयितम्य यथा फिल कल्पको युप्माममहित चिन्तयन् पुत्र राम्प स्पापियाम रा यनियाग प्रगुणीक्रियते, प्रेपिता राजपुरपा , सकुटुम्ब दूपे क्षिप्त , कोद्यौदनसेतिका पानीपस्थ गलन्तिका (गगरी)घ दायते, सर्वान् सदा स भगति- एतेन सवऽपि मारयितया, योऽस्माकमक कुलोद्धार करोति वैरनियातन घ .
. कैप्पगस्स पोत्ताइ धोवसि नवत्ति?,भणइ-धोवामि, ताहे रायाए भणिओ-जइ एत्ताहे अप्पेइ तो मा दिजासित्ति, अण्णया इदमहे से भणइ भन्जा-से ममताइ पोत्ताइ रयाविहि, सो नेच्छइ, सा अभिक्खण बढेइ, तेण पडिवण्ण, तेण णीयाणि रयगहर, सो भणइ-अह विणा मोलेण रयामि, सो छणदिवसे पमग्गिओ, अजहिजोत्ति काल हरइ, सो छणो वोलीणो, तहवि न देइ, बीए वरिसे न दिण्णाणि, तइएवि परिसे दिवे २ मग्गइ न देइ, तस्स रोसो जाओ, भणइ-कप्पगो न होमि जइ तव रुहिरेण न रयामि, अग्गि पविसामि, अण्णदिवसे गओ छुरिय घेत्तूण, सो रयओ भज भणइ-आणेहित्ति, दिपणाणि, तस्स पोट्ट फालित्ता रुहिरेण रयाणि, रयगमजा भणइ-रायाए एसो वारिओ किमेएण अपरद्ध ?, कप्पस्स चिंता जाया-एस रणो माया, तया मए कुमारामञ्चत्तण नेच्छियति, जइ पघइओ होतो किमेय होयति, वञ्चामि सय मा गोहेहि नेजीहामित्ति गओ रायकुल, राया उहिओ, भणइ-सदिसह कि करेमि !, त मम वितप्प चितियति, सो करूपकस्य वखाणि प्रक्षालयसि नयेति, भगति-प्रक्षालयामि, तदा राज्ञा भणित -यद्यधुनाऽपयति तहि मा दद्या इति, अन्यदेदमहे त भगति भार्या-अय मम तानि यस्त्राणि रअयत, स नेच्छति सामीण कलहयति, तेन प्रतिपन तेन नीतानि रजकगृह स भणति-अह विना मूल्येन रजामि स क्षण दिवसे ममार्गित , भयक (4) इति कारमुछते सक्षणो यतिमान्त , तथापि न ददाति, द्वितीये वर्ष न दत्तानि तृतीयेऽपि घर्षे दिवसे २ मार्गपति न ददाति, तस्स रोपो जात , भगति-कल्पको न भवामि यदि तब रुधिरेण न रजामि, अग्नि प्रविशामि, अ यदिवसे गत क्षुरिका गृहीरवा, स रजको मायाँ भगति-भानयेति, दत्तानि, तस्योदर पादयिरवा रधिरेण रकानि, रजकमार्या भणति-राजप पारित किमेतेनापराद्ध कल्पस्य चिन्ता जाता एपा राज्ञो माया, तदा मया कुमारामात्यस्य नेटमिति, यदि प्रमनितोऽभविष्य किमिदमभविष्यदिति, प्रजामि स्वयमा दण्डिकैनायिषि इति गतो राजकुल, राजोस्थित , भगति- सदिश किं करोमि, त मम विकल्प चिन्तित, स A ने इच्छइ, दारियाओ लभमाणीओ नेच्छइ, अणेगेहिं खडिगसएहि परिवारिओ हिडइ, इओ य तस्स अइगमणनिग्गमणपहे एगो मरुओ, तस्स धूया जल्लूसतवाहिणा गहिया, लाघव सरीरस्स नत्थि अतीवरूविणित्ति न कोइ परेइ, महती जाया, रुहिर से आगय, तस्स कहिय मायाए, सो चिंतेइ-बभवज्झा एसा, कप्पगो सच्चसधो तस्स उवाएण देमि, तेण दार अगडे खओ, तत्थ ठविया, तेणतेण य कप्पगोऽतीति, महया सद्देण पकुविओ-भो भो कविला ! अगडे पडिया जो नित्थारेइ तस्सेवेसा, त सोऊण कप्पगो किवाए धाविओ उत्तारिया यऽणेण, भणिओ य-सच्चसधो होजासि पुत्तगत्ति, ताहे तेण जणवायभएण पडिवण्णा, तेण पच्छा ओसहसजोएण लही कया, रायाए सुय-कप्पओ पडिओत्ति, सहाविओ विण्णविओ य रायाण भणइ-अह ग्रासाच्छादन विनिर्मुच्य परिग्रह न करेमि, कह इम किच सपडिवजामि !, न तीरइ निरवराहस्स किची काउ, ताहे सो राया छिद्दाइ मग्गइ, अण्णया रायाए जायाए साहीए निल्लेवगो सो सहायिओ, तुम १ नेच्छति, दारिका लभ्यमाना ने छति, अनेक पानातै परिवृतो हिण्यते, इतच तस्य प्रवेशनिगमपये एको मरक , तप दुहिता जळोवरग्याधिना | गृहीता, लाघव शरीरस्य नास्तीति अतीवरूपिणीति न कोऽपि वृणुते, महती जाता ऋतस्तस्य जात , तसै यथित मात्रा सचिस्तपतिप्रमहस्पपा काक सत्यस धस्तमे उपायेन ददामि, तेन द्वारि भवट खात तत्र स्थापिता तेनाध्वना चकल्पक मायाति महता शदन प्रपूजित -भो भो ! कपिल भयटे पीसा यो निस्तारयति तस्येवैपा तच्छुचा क्ल्पक कृपया धावित , उत्तारिता चानेन, भणितश्च सत्यस धो भव पुनम इति तदा तेन जमापयादभीतन प्रतिपमा सन | पश्चादोपधसयोगेन लप्टा कृता, राज्ञा श्रुत-कल्पक पण्डित इति, शदितो विज्ञप्तब राजान भगति न करोमि कथमिद कृत्य सप्रतिपरस १, म पारपत सिरप | राधस्स किञ्चित् कर्ते, तदा स राजा छिद्राणि मार्गयति, भन्यदा राज्ञा पाटके (वस) जायाया निर्लेपक स गम्दित , त्य अत्याणीओ उद्वित्ता निग्गओ, पुणो परिठ्ठो, ते ण उट्टेति, तेण भणिय-गेण्हह एए गोहेत्ति, ते अवरोप्पर दळूण हसति, तेण अमरिसेण अस्थाणिमडलियाए लिप्पकम्मनिम्मिय पडिहारजुयल पलोइय, ताहे तेण सरभसुद्धाइएण असिहत्येणे मारिया केइ नहा, पच्छा विणय उवठिया, स्वामिओ राया, तस्स कुमारामच्चा नस्थि, सो मग्गइ । इओ य कविलो नाम वभणो णयरवाहिरियाए वसइ, वेयालिय च साहुणो आगया दुक्ख वियाले अतियतुमित्ति तस्स अग्गिहोत्तस्स घरए ठिया, सो वभणो चितेइ-पुच्छामि ताणे किचि जाणति नवत्ति, पुच्छिया, परिकहिय आयरिएहि, सड्डो जाओ त घेव रयणि, एव काले वचते अण्णया अण्णे साहुणो तस्स घरे वासारति ठिया, तस्स य पुत्तो जायमेत्तओ अवारेवई हिं गहिओ, सो साहण भायणाणि कप्ताण हेट्ठा ठविओ, नहा वाणमतरी, तीसे पया थिरा जाया, कप्पओत्ति से नाम कय, ताणि दोवि कालगयाणि, इमोवि चोद्दससु विजाहाणेसु सुपरिणिडिओ णाम लभइ पाडलिपुत्ते, सो य सतोसेण दाण १ भास्थानिकापा स्थाप निगत पुन प्रविष्ट , वे नोत्तिष्ठति, तेन भणित-गृहीततान् भधमानिति ते परस्पर दृष्ट्वा हसति तेनामर्पणास्थानमण्डपि काया लेण्यकमनिर्मित प्रतीहारयुगल प्रलोकित, तदा तेन सरभसोदावितेन भसिहस्तन मारिता केचिद्रष्टा पश्चाद्विनयमुपस्थिता क्षामितो राजा तस्य मुमारामात्या न सन्ति, समागयति । इतश्च कपिलो नाम माह्मणो नगरयाहिरिकायां वसति, विकाले च साधव भागता दु ख विकालेऽतिग तुमिति तस्याग्नि होनस गृहे स्थिता , समाहाणचिन्तयति-पृश्यामि तावत् एते किविज्ञानति नवेति' पृष्टा परिकथितमाचार्य श्राद्धो जातस्तस्यामेव रज यां, एव ब्रजति काले अन्यदा ये साधषखस्य गृहे घपाराग्ने स्थिता , तस्य च पुत्र जातमायोऽम्बारेवतीभ्यां गृहीत , स साधुपु करुपयरसु भाजनानामधस्तात् स्थापित नटे म्यन्वी, तस्या प्रजा स्थिरा जाता, काक इति तस्य नाम कृप्त, तौ द्वापि कारगतो, अपमपि चतुर्दशसु विद्यास्थानेषु सुपरिनिष्ठितो नाम (रेखां) लभते पाटलीपुय, स प सतोपण दान रायावि पसुत्तो, तेण उहित्ता रण्णो सीसे निसिया, तत्थेव अछिलग्गो निग्गओ, धाणइलगावि न पारिति पपइमोत्ति, रुहिरेण आयरिया पञ्चालिया, उठ्ठिया, पेच्छति रायाणग वाघाइय, मा पचयणस्स उडाहो होहिइत्ति आलोइयपडिपातो अप्पणो सीस छिदेइ, कालगओ सो एव । इओ य पहावियसालिगए नावियदुयक्खरओ उपग्झायरस कहेइ-नहा ममजऽतेण णयर वेढिय, पहाए दिछ, सो सुमिणसत्य जाणइ, ताहे घर नेऊण मत्थओ धोओ धूया य से दिग्णा, दिप्पिउमारद्धो, सीयाए णयर हिंडाविजइ, सोवि राया अतेउरसेजावलीहि दिहो सहसा, युविय, नायओ, अउत्तोत्ति अण्णेण दारेण नीणिओ सकारिओ, आसो अहियासिओ, अभितरा हिडापिओ मज्झे हिंडापिओ चाहिं निग्गओ रायकुलाओ तस्स पहावियदासस्स पछि अडेइ पेच्छइ य ण तेयसा जलत, रायाभिसेएण अहिसित्तो राया जाओ, ते य डडभडभोइया दासोत्ति तहा विणय न करेंति, सो चितेइ जइ विणय ण करेंति कस्स अर रायत्ति १ राजाऽपि प्रसुप्त , तेनोस्याय राज्ञ शी निवेशिता तत्रैव लग्नमुष्टि (१) निर्गत प्रातीहारिका भपि न पारपन्ति प्रमजित इति रपिरणा चाया प्रत्यादिता , उस्थिता , प्रेक्ष ते राजान व्यापादित, मा प्रवचनस्योडाहो भूदित्यालोचितप्रतिक्रान्ता भारमन नी दिन्ति, काडगयास्त एप | AMS नापितशालाया नापितदास उपाध्यायाय कथयति-यथा ममाद्यान्त्रेण नगर वेष्ठित, प्रभाते हए, स स्वप्नवास जानाति तदा गृह नीरया मन धात दुरिता |घ तसै दत्ता, दीपितुमारध शिविकया नगर हिण्ड्यते, सोऽपि राजा अन्त पुरिकामय्यापालिकाभिष्ट सहसा, पूजित, ज्ञात , भपुत्र इस्य यन धारण | नीत सत्कारित , अश्वोऽधिवासित , अभ्यन्तरे हिण्डितो मध्ये हिण्डित बहिनिर्गतो राजकुलात् त नापितदारक पृष्ठी लगपति प्रेक्षत पप जसा यष्टम्त |रा याभिषेकेणाभिपित्तो राजा जात , ते घ दण्डिकसुभटभोजिका दास इति तया विनय न कुषन्ति, स चिन्तयति-पदि विनय न पुपति साह रामति है पाडलिपुत्तरस उप्पत्ती । सो उदाई तत्थ ठिओ रज भुजइ, सो य राया ते डडे अभिक्खण ओलग्गावेइ, ते चिंति- कहमहो एयाए धाडीए मुञ्चिजामो ?, इओ य एगस्स रायाणस्स कम्हिवि अवराहे रज हिय, सो राया नहो, तस्स पुत्तो भमतो उजेणिमागओ, एग रायाय ओलग्गइ, सो य बहुसो २ परिभवइ उदाइस्स, ताहे सो रायपुत्तो पायवडिओ विण्णवेइ-अह तस्स पीइ पिवामि नवर मम घितिजिओ होजासि, तेण पडिस्सुय, गओ पाडलिपुत्त, बाहिरिगमज्झमि गपरिसासु ओलग्गिऊण छिद्दमलभमाणो साहूणो अतिति, ते अतीतमाणे पेच्छइ, ताहे एगस्स आयरियस्स मूले पधइओ, सवा परिसा आराहिया तस्स पजाया, सो राया अहमिचउद्दसीसु पोसह करेइ, तत्थायरिया अतिति धम्मकहानिमित्त, अण्णया वेयालिय, आयरिया भणति-गेहह उवगरण राउलमतीमो, ताहे सो झडित्ति उडिओ, गहिय उघगरण, पुब सगोविया ककलोहकत्तिया सावि गहिया, पच्छण्ण कया, अतिगया राउल, चिर धम्मो कहिओ, आयरिया पसुत्ता, पाटलिपुनस्पोरपति । स उदायी तन स्थितो राय भुनकि स च राजा तान् ( लोकान् ) दण्डान् भभीक्ष्ण अवलगयति, ते चिन्तयत्ति-कथमहरे एतस्या धाच्या मुख्यमहि, इतकस्स राश कमिश्चिदपि भपराधे रा य हत, स राजा नष्ट तस्य पुत्रो नाम्यन् उज्जयिनीमागत , एक राजानमवलगयति, सघ महरा २ परिभूपते उदायिना सदा स राजपुन पादपतितो विज्ञपयति-अह तस्य जीत पिबामि पर मम द्वितीयो भव, तेन प्रतिश्रुत, गत पाटलिपुत्र यासमध्यमृगपरसु भयलग्य छिद्रमलभमान साधय मायान्ति तान् भायात प्रेक्षते, तदैकस्याचायस्य मूले प्रबजित सर्वा पपत् आराद्धा तस्य प्रजाता, स राजाऽष्टमीचतुर्दश्यो पोषध करोति तनाचार्या भायान्ति धर्मस्थानिमित्त, भयदा धकारिक आचाया भणति-गृहाणोपकरण राजकुलमतिम छाम तदा स झटिति उस्थित गृहीतमुपकरण पूर्षसगोपिता कालोहकतरिका सापि गृहीता, प्र छन्ना कृता, भतिगतो राजकुल चिर धम फथित , भाचार्या प्रमुता अइसएण, खामेइ, अद्धिति पगओ, ताहे सो केवली भणइ-तुभवि चरमसरीरा सिम्झिहिह गग उत्तरता, तो ताहे चेय पउत्तिण्णो, णावावि जेण २ पासेणअलग्गइ त त निवुड्डइ मन्झे उहिया समावि निवुड्डा, तेहिं पाणीए छुढो, नाण उप्प पण, देवेहि महिमा कया, पयाग तत्थ तित्थ पवत्त, से सीसकरोडी मच्छकच्छभेहि खजती एगस्थ उच्छलिया पुलिणे, सा इओ तओ छुन्भमाणा एगत्थ लग्गा, तत्थ पाडलिवीय कहवि पविड, दाहिणाओ हणुगाओ करोडि भिंदतो पायगो उडिओ, विसालो पायवो जाओ, तत्थ त चास पासति, चितेंति-एत्थ णयरे रायस्स सयमेव रयणाणि एहिति त गयर निवेसिति, तत्थ सुत्ताणि पसारिजति, नेमित्तिओ भणइ-ताच जाहि जाव सिया वासेंति तओ नियत्तेजासित्ति, ताहे पुवाओ अताओ अवरामुहो गओ तत्थ सिमा उडिया नियत्तो, उत्तराहुत्तो तत्ववि, पुणोवि पुपाहुत्तो गओ तत्ववि, दक्खि णहुत्तो तत्थवि सिवाए वासिय, त किर वीयणगसठिय नयर, णयरणाभिए य उदाइणा घेइहर काराविय, एसा १ अतिशयेन क्षमयति, अति प्रगत , तदा स केवली भगति-यूयमपि चरमशरीरा सेरस्यथ गङ्गामुधरन्त सतस्तदेय प्रोसीग मोरपि पसिन् २ पार्थेऽवलगति तेन २ घूडति मध्ये उपस्थापिता सवापि मूदिता, तै पानीये क्षिप्त , ज्ञानमुपग्न दबैमहिमा मृत , प्रयाग पत्र वीथ आत तस शोरोटिन मत्स्यकच्छपै खाद्यमानैकत्रो छलिता पुलिने, सेतस्तत क्षिप्यमाणका लग्ना, तन पाटलायीज कथमपि प्रविष्ट दक्षिणादनो करोटि भि दन पाइप स्थित पादपो विशालो जात तत्र त चाप पश्यति, चितर्यात-अन नगरे राज्ञ स्वयमेव रसायेप्यति तन नगर नियनिवमिति, वत्र स्थागि प्रसायन्ते ममिपिया भणति-तावद्यात यावी छवा वासयति ततो निवर्तयध्वमिति तदा पूर्वसादन्तादपराभिमुसो गतस्ता गिया रसिता निष, राभिमुखसमापि पुननि (पुवाभिमुखो गतस्तत्रापि, दक्षिणामुरास्वनापि शिवया वासित, वकिल यजनस्सास्थित नगर, नगरनाभी चोदायिना धैत्यगृह कारित, एपा एव गओ, कालेण देवो देवलोय दरिसेइ, तत्थवि तहेव पासडिणो पुच्छिया जाहे न याणति ताहे अण्णियपुत्ता पुच्छि या, तेहि कहिया देवलोगा, सा भणइ-किह नरगा न गमति ?, तेण साहुधम्मो कहिओ, रायाण च आपुच्छइ, तेण भणिय-मुएमि जइ इह चेव मम गिहे भिक्ख गिण्हइत्ति, तीए पडिस्सुय, पवइया, तत्थ य ते आयरिया जघावलपरि- हीणा ओमे पछइयगे विसजेत्ता तत्व विहरति, ताहे सा भिक्ख अंतेउराओ आणेइ, एवं कालो वच्चइ, अण्णया तीसे भगवईए सोभणेणऽज्झवसाणेण केवलणाणमुप्पण, केवली किर पुवपउत्त विणय न लघेइ, अण्णया ज आयरियाण हिय इच्छिय त आणेइ, सिभकाले य जेण सिभो ण उप्पजइ, एव सेसेहिवि, ताहे ते भणति-ज मए चितिय त चेव आणीय, भणइ-जाणामि, किह?, अइसएण, केण', केवलेण, केवली आसाइओत्तिखामिओ, अण्णे भणति-वासे पडते आणिय, ताहे भणति-किह अजे ! वासे पडते आणेसि ?, सा भणइ-जेण २ अतेण अचित्तो तेण २ अन्तेण आगया, कह जाणासि ?, । एष गत , फालेन देवो देवलोक दशयत्ति, समापि तथैव पापण्डिन पृष्टा यदा न जानन्ति तदाऽऽचाया पृष्टा , ते कथिता देवलोका , सा भणति-कम नरका न गम्यन्ते , तेन साधुधर्म कथित , राजान चाट छते तेन भणित-मुञ्चामि यदीहैव मम गृहे भिक्षा गृहासि, तया प्रतिश्रुत, प्रमजिता तनच ते भाचार्या परिहोगजवायला अवमे प्रजितान् विसृज्य तनैव विहरन्ति, तदा सा भिक्षाम त पुराटानयति, एव कालो ब्रजति अ यदा तस्या भगयस्या शोभनेनाध्यवसानेन केवलज्ञानमुत्पर, केवलो किल पूर्वप्रवृत्त विनय न लड्यति, भ यदा यदाचायाणा हृदीप्सित तदानयति, हेम काले च येन श्लेष्मा नोपयते, एव दोपैरषि, सदा ते भणन्ति-यमया चिन्तित तदेवानीत भणति-जानामि, कथ ?, अतिशयेन केन , केवलेन, क्षमित केवल्पातित इति, म ये भगन्ति धपाया पतन्त्यां भानीत, तदा भति-कथमायें ! वर्षायां पत त्यामानयसि ?, सा भणति-येन येन मागणाचिचस्तेन २ मार्गेणागता, फय जानीये, .
में पइहिहित्ति, ताहे सो अग्णियपुत्तो उम्मुकबालभायो भोगे अवहाय पपइओ, धेरत्तणे विहरमाणो गगायडे पुष्पभ६ नाम णयर गओ ससीसपरिवारो, पुप्फकेऊ राया पुष्पवती देवी, तीसे जमलगाणि दारगो दारिंगा य जाया- णि पुप्फचूलो पुष्फचूलर य अण्णमण्णमणुरत्ताणि, तेण रायाए चितिय-जइ विमोइजति तो मरति, वा एयाणि व मिहुणा करेमि, मेलित्ता नागरा पुच्छिया-पत्य ज रयणमुप्पजइ तस्मको वषसाइ सया पायरे वा अतेउरे वा १, एम पत्तियावेइ, मायाए वारतीए सजोगो घडाविओ, अभिरमति, सादेवी साविया तेण निघेपण पपइया, देवो जाओ, मोहिणा पेच्छइ धूय, तओ से अज्झहिओ नेहो, मा नरग गच्छिहित्ति सुमिणए नरए दसेइ, सा भीया रायाण अवयासेड़, एवं रति २, ताहे पासडिणो सद्दारिया, कहेह केरिसा नरया , ते कर्हिति, ते अण्णारिसगा, पच्छा अण्णियपुत्ता पुच्छिया, ते कहेउमारद्धा-निच्चधयारतमसा०, सा भपाइ-कि तुम्भेहिवि सुमिणओ दिवो ?, आयरिया भणति-तित्ययरोएसोत्ति, न सस्थास्यतीति तदा सोऽर्गिकरपुर अमुक्त्यालभावो भोगानपहाय प्रमजित स्थविर विचरन गहात टे पुष्पभन्न नाम नगर गत froatiane पुष्पकेतू राजा पुष्पवती देवी, तस्या युग्म दारको दारिका चराते-पुष्यचूर पुप्पाला धा योऽन्यमनुरक्ष, तन राशा मितियदि वियत न नियेत, तदेतायेव मिथुन करोमि मलयित्वा नागरा पृष्टा -अत्र यदनमुरपद्यते तस्य को व्यवस्यति राजामगर वाभन्द पुर या एक प्रत्यायपति, माan पाप त्या सयोगो घटित , अभिरमते, सा देवी श्राविका तेन निवदन प्रमजिता, देवो जात अवधिना प्रक्षने दुहितर, सतपस्याम्यधिक प्रामा नर गादिति स्वमे नरकान् दशयति, सा सीता राजान कथयत्ति एव रानी रानी, तदा पापण्डिका शरदता कापत पोनरका १, ते स्थान या पत्रा दणिकाना पृष्ट ते कथयितुमार धा-नित्या धकारतमिना , सा भणति-किं युप्माभिरपि स्वमो दृष्ट , भाचार्या भति-माधोपदेश इति, दो महुराओ-दविखणा उत्तरा य, उत्तरमहुराओ वाणिगदारगो दक्षिणमहुर दिसाजत्ताएगओ, तस्स तत्थ एगेण वाणिय- गेण सह मित्तया, तस्स भगिणी अग्णिया, तेण भत्त कय, सा य जेमतस्स चीयणग धरेइ, सो त पाएसु आरभ णिवण्णेति अझोक्वनो, मग्गाविया, ताणि भणति-जइ इह चेव अच्छसि जाव एकपि ता दारगरूव जाय तो देमो, पडि वण्ण, दिण्णा, एव कालो वचइ, अण्णया तस्स दारगरस अमापितीहिं लेहो विसजिओ-अम्हे अधलीभूयाणि जइ जीवताणि पेच्छसि तो एहि, सो लेहो उवणीओ, सो त वाएइ असूणि मुयमाणो, तीए दिट्ठो, पुच्छइ, न किचि साहइ, तीए लेहो गहिओ, वाइत्ता भणइ-मा अधिति करेहि, आपुच्छामि, ताए कहिय सध अम्हापिऊण, कहिए विसजि याणि, निग्गयाणि दक्षिणमहुराओ, सा य अण्णिया गुषिणी, सा अतरा पथे वियाया, सो चितेइ-अम्मापियरो नाम कहितित्ति न कय, ताहे रमातो परियणो भणेइ-अण्णियाए पुत्तोत्ति, कालेण पत्ताणि, तेहिवि से त चेव नाम कय अण्ण मधुरे-दक्षिगा उपराध रघरमधुरापा यणिग्दारको दक्षिणमधुरा दिग्यानाय गत , तत्र तस्स एकेन वणिजा सह मत्री, तस्स भगिनी अणिका, सेन भक रुत, साप जेमतो म्पजनक पारयति, स तां पादादारम्य पश्यति मध्युपपग्न , मार्गिता, ते भणति-पदीहैव स्थास्यसि यावदेकमपि तावत् दारकरूप गाव ( भवेद) पदादप, प्रविपन, दवा, पुष कालो प्रजाति भन्यदा तस्स दारकस्य मातापितृभ्या लेखो विसृष्ट चयम धीभूतौ यदि जीवन्ती प्रक्षितुमि सारा,सय उपनीस , स स याचपति मुभमणि, तया रष्ट , पृच्छति न किञ्चिदपि कथयति तया लेखो गृहीतो, पापयित्वा भणति- मावि काली, भार सपा कधित सर्व मातापितम्या, कथिते विसृष्टी, निर्गती दक्षिणमथुरात सा चार्णिका गुर्वी साऽ तरा पथ प्रजनितवती R पिस्तपति-मातरपिवर नाम करिष्यतीति न कृत, उदा रमयन् परिजनो भणति-मणिकाया पुत्र इति, कालेन प्राप्ती, ताभ्यामपि तस्य तदेव नाम एवम पद संगमाओ (ग्र० १७५०० ) एति नवत्ति जहा निरयावलियाए ताहे पवइयाओ, ताहे कोणिओ चप आगओ, तत्व सामी समोसढो, ताहे कोणिओ चितेइ-बहुया मम हत्थी चकवट्टीओ एव आसरहाओ जामि पुच्छामि सामी अह पफाट्टी होमि नहोमित्ति निग्गओ सव्वबलसमुदएण, वदित्ता भणइ-केवइया चकमट्टी एस्सा 1, सामीभणइ-सपे अतीता, पुणो भणइ-कहि उववन्जिस्सामि?, छठीए पुढवीए, तमसद्दहतो सवाणि एगिदियाणि लोहमयाणि रयणाणि करेइ, ताहे सय बलेण तिमिसगुह गओ अहमेण भत्तेण, भणइ क्यमालगो-अतीता वारस चकवहिणो जाहित्ति, नेच्छइ, हस्थिविरग्गो मणी हस्थिमस्थए काऊण दडेण दुवार आहणइ, ताहे कयमाल्गेण आहओ मओ छहि गओ, ताहे रायाणो उदाइ ठावति, उदाइस्स चिता जाया-एत्थ णयरे मम पिया आसि, अद्धितीए अण्ण णयर कारावेइ, मगह वधुति पेसिया, तेवि एगाए पाडलाए उपरि अवदारिएण तुडेण चास पासति, कीडगा से अप्पणा चेप मुह अतिति, यिह सा पाटलित्ति, , समामात् आगमिष्यति नवेति !, यथा निरयावलिकायां तदा प्रनजिता तदा कोणिकश्चम्पामागत , स्वामी समयास , सदा कोशिकधिमा यति-बहयो मम हस्तिनश्चक्रवर्तिन (यथा) एवमश्वरथा यामि पृच्छामि स्वामिन मह चक्रवती भवामि न भवामीति । निर्गत सर्वपलसमुदपेन, पम्दिापा भणति-किय तश्चक्रवर्तिन एष्या ?, स्वामी भणति-सर्वेऽतीता , पुनभणति-कोरपसे । पष्टया पृध्दयां, समाधान सवाण्ये केन्द्रियाणि रयानि छोहमपानि करोति, तदा सर्वपलेन तमिश्नगुहां गत अष्टमभक्केन, भणति कृतमारक -भतीता द्वादश चक्रवर्तिनो याहीति, नेति, हस्तिविरमो मणि सिमस प्रत्या दण्डेन द्वारमाहति, तदा कृतभालकेनाहतो मृत पठी गत , तदा राजान उदायिन स्थापयन्ति उदायिनश्चिता जाता-मन नगरे मम पिताऽऽसीद, भy स्याऽन्यसागर कारयति, मार्गयत वास्तु इति पिता , तेऽध्येकस्या पाठलाया उपर्यवदारितेन मुण्डेन पाप पश्यन्ति, कीरिकामसारमनैय मुप्रमापास्ति कथ सा पाटलेति, दो महुराओ-दक्खिणा उत्तरा य, उत्तरमहुराओ वाणिगदारगो दक्षिणमहुर दिसाजत्ताएगओ, तस्स तत्थ एगेण वाणिय गेण सह मिसया, तरस भगिणी अणिया, तेण भत्त कय, सा य जेमतस्स बीयणग धेरैइ, सो त पाएसु आरभ णिवण्णेति अज्झोववन्नो, मग्गाविया, ताणि भणति-जइ इह चेव अच्छसि जाव एक्कपि ता दारगरूव जाय तो दमो, पडि वण्ण, दिण्णा, एव कालो वच्चइ, अण्णया तस्स दारगरस अमापितीहिं लेहो विसजिओ-अम्हे अधलीभूयाणि जइ जीवताणि पेच्छसि तो एहि, सो लेहो उवणीओ, सो त वाएइ असूणि मुयमाणो, तीए दिछो, पुच्छइ, न किचि साहइ, तीए लेहो गहिओ, वाइत्ता भणइ-मा अधिति करेहि, आपुच्छामि, ताए कहिय सघ अम्हापिऊण, कहिए विसजि याणि, निग्गयाणि दक्षिणमहुराओ, सा य अणिया गुधिणी, सा अतरा पथे वियाया, सो चितेइ-अम्मापियरो नाम कर्हितित्ति न कय, ताहे रमावेतो परियणो भणेइ-अणियाए पुत्तोत्ति, कालेण पत्ताणि, तेहिवि से त चेव नाम कय अण्ण दे मथुरे-दक्षिणा उत्तरा घ उत्तरमथुराया पणिग्दारको दक्षिणमथुरा दिग्यात्रायै गत तन तस्य एकेन वणिजा सह मैत्री वस्य भगिनी अर्णिका, वेन भक त, साप जेमतो म्पजनक पारपति, स तो पादादारभ्य पश्यति अध्युपपन , मार्गिता, ते भण-त-यदीहैव स्थास्यसि यावदेकमपि तावत् दारकरूप जात (भषेप) तदा दम, प्रतिपन, दसा, एव कालो मजति भन्यदा तस्य दारकस्य मातापितृभ्या लेखो विसृष्ट वयम धीभूतौ यदि जीवन्ता प्रक्षितुमि मसि तदाऽऽया , स लेख उपनीत , स त वाचयति मुशनभूणि, तया दृष्ट , पृच्छति न किञ्चिदपि कथयति, सया लेखो गृहीतो, वाचयित्वा भणनि- माऽधति कापी, भाभो तपा कथित सर्व मातापितम्या, कषित विसृष्टी निर्गतौ दक्षिणमथुरात सा चार्णिका गुर्वी साऽन्तरा पथ भजनितवती स चिवपति-मातरपितरं नाम करिष्यतीति न कृत, सदा रमयन् परिजनो भणति-भार्णकाया पुत्र इति, कालेन माती, ताभ्यामपि तस्य सदेव नाम कृतमम्पद दिही, पलाओ, मग्गो लग्गइ, एच हेढा स्वरि च नासइ, कालसदीयेण तिमि पुराणि विउप्रिता, सामिपायमूले । अच्छइ, ताणि देवयाणि परओ, ताहे ताणि भणति-अम्हे विजाओ, सो भट्टारगपायमूल गोत्ति तत्ध गो, एकमेक खामिओ, अण्णे भणति-लवणे महापायाले मारिओ, पच्छा सो विजाचपट्टी तिसझ सपतित्वगरे यदिचा हप दाइत्ता पच्छा अभिरमइ, तेण इदेण नाम कय महेसरोत्ति, सोवि किर घेज्जाइयाण पओसमावण्णो पिजाइयवसगाण सय २ विणासेइ, अन्नेसु अतेउरेसु अभिरमइ, तस्स य भणति दो सीसा-नदीसरो नदी य, एव पुष्फएण विमाणेण अभि रमइ, एव कालो बच्चइ, अन्नया उजेणीए पज्जोयरस अतेउरे सिर मोत्तूण सेसाओ विद्धसेइ, पजोओ चितेइ-से उवाओ होजा जेण एसो विणासेजा ?, तत्धेगा उमा नाम गणिया रूवरिसणी, सा किर धृवग्गहण गेण्हइ जाहे तणतेण एइ, एय बच्चइ काले उइण्णो, ताए दोण्णि पुप्फाणि वियसिय मउलिय च, मउलिय पणामिय, महेसरेण वियसियस्सरत्यो पसारिमा, . . १९ए, पलायित , पृष्ठतो लगति, एक्मवस्तादुपरि घनश्यति, कालसदीपेन श्रीगि पुराणि विपुर्षितानि, स्वामिपुरविष्ठति सा पयसा महराः सासा |भणति-वय विधा , स भट्टारकपादमूल गत इति गत , तत्र एककेन क्षमित ,भ ये भात-वणे महापाताले मारिता पसार सरियापमय निसस | तीथकरान् पदिस्वा नृत्य घ दशयिरवा पश्चादभिरमते, तेने देण नाम कृत मदेश्वर इति सोऽपि फिल धिग्जातीपानी प्रदेपमापमो भिसातीयकम्पकानात विनाशयति, भयेव त पुरेषु भभिरमते, तस्स घ भण्येते द्वा शिष्या-ने दीधरो न दीप एवं पुष्प केण विमानेन भभिरमते एपकालो मनि, भम्पामपियो प्रयोतस्यान्त पुरे शिवा मुक् वा शेपा विधसपति, प्रद्योतश्चि तपति-क उपायो भयेत् येन एप विनाश्येत । सौकोमानारी गणिमा रूपिणी सास्सिएप ग्रहण गृहाति यदा तेन मार्गेणति, एवं याति काले भवतीण , तया । पुमे विकसित मुकुलित घ, मुकुलितमरपति, महेश्वरेण विकसिताय TO प्रसारित - सां मउल पणामेइ एयस्स तुझे अरहसित्ति, कह ', ताहे भणइ-एरिसिओ कण्णाओ मम तावपेच्छह, तीए सह सवसइ हियहियो कओ, एवं बच्चइ कालो, सा पुच्छइ-काए वेलाए देवयाओ ओसरति ?, तेण सिट्ठ-जाहे मेहुण सेवामि, तीए रणो सिठ्ठ मा मम मारेहित्ति, पुरिसेहि अगस्स उपरि जोगा दरिसिया, एव रक्खामो, ते य पन्जोएण भणिया-सह एयाए मारेह मा य दुरारद्ध करेहिह, ताहे मणुरसा पच्छण्ण गया, तेहिं ससहो मारिओ सह तीए, ताहे नदीस ताहि विजाहि अहिडिओ आगासे सिल विउधित्ता भणइ-हा दास ! मओसित्ति, ताहे सनगरो राया उल्लपडसाडगो खमाहि एगावराहति, सो भणइ-एयरस जइ तवत्थ अच्छेह तो मुयामि, एय च णयरे २ एव अवाउडिय ठावेहत्ति तो मुयामि, तो पडिवण्णो, ताहे आययणाणि कारावियाणि, एसा महेसरस्स उप्पत्ती । ताहे नगरि सुण्णिय कोणिओ अइ गओ गद्दभनगलेण गाहाविया, एस्थतरे सेणियभजाओ कालियादिमादियाओ पुच्छति भगव तित्थयर-अम्ह पुत्ता . सा मुकुलमपयस्येतस्य स्वमहसीति कथ! वदा भणति-ईरश्य फ या मां तावत् प्रेक्षख, तया सह सवसति हतहृदय कृत , एव प्रजति काल , सा पृष्ठति-फसा येलायो देवता भपसरत, तेनोप-यदा मैथुन सेये तया राज्ञे कथित मा मा मारयतेति, पुरुपैरङ्गस्योपरि योगा दर्शिता , एव रक्षयाम , ते घ प्रयोतेन भगिता-सहतया मारयत मा दुरारध काय, तदा मनुष्या प्र छन्न गता, तै सश्लिष्टो मारित सह तया, तदा- नदीधरस्वाभिर्विधाभिरधिष्ठित भाकाशे शिलो विकुव्य भणति-हा दास 'मृतोऽसीति, तदा सनागरो राजाऽऽशारिकापट क्षमस्वैकमपराधमिति, स भणति पदि एनमेतदयस्य भधयत, तदा मुसामि, एन च नगरे २ एवममात स्थापयतेति तदा मुशामि, वदा प्रतिपन्न , तदाऽऽयतनानि कारितानि एपा महेश्वर खोपत्ति । सदा नगरी धन्या कोणिकोऽतिगत गदभलादलेन कृष्टा, भमा तरे अणिकभाया कालिकादिका पृछन्ति भगव त तीथकर-अस्माक पुत्रा दिहो, पलाओ, मग्गओ लग्गइ, एव हेठा उवरि च नासइ, कालसदीवेण तिनि पुराणि विउपिता, सामिपायमूले अच्छइ, ताणि देवयाणि पहओ, ताहे ताणि भणति-अम्हे विजाओ, सो भट्टारगपायमूल गओत्ति तब्ध गओ, एफमेफ खामिओ, अण्णे भणति-लवणे महापायाले मारिओ, पच्छा सो विजाचकरही तिसझ सपतित्वगरे पदिता नहप दाइत्ता पच्छा अभिरमइ, तेण इदेण नाम कय महेसरोत्ति, सोवि किर धेजाइयाण पओसमावण्णो धिजाइयगाण सय २ विणासेइ, अन्नेसु अतेउरेसु अभिरमइ, तस्स य भणति दो सीसा-नदीसरो नदी य, एव पुष्फएण विमाणेण अभि रमइ, एव कालो वच्चइ, अन्नया उजेणीए पजोयस्स अतेउरे सिर मोत्तूण सेसाओ विद्धसेइ, पजोओ चितेइ-चो उवाओ होजा जेण एसो विणासेज्जा , तत्धेगा उमा नाम गणिया रूमस्सिणी, सा किर धूवग्गहण गेण्हइ जाहे तेणतेण एइ, एप बच्चइ काले उइण्णो, ताए दोणि पुष्पाणि वियसिय मउलिय च,मउलिय पणामिय, महेसरेण वियसियस्स हत्यो पसारिओ, - . १हट , पलायित , पृष्ठतो लगति, एवमधस्तादुपरि च नश्यति, कालसदीपेन श्रीगि पुराणि विकुर्वितानि स्वामिपुरस्तिष्ठति हादयता प्रा सदा सा | भणति-वय विद्या , स भहारकपादमूल गत इति गत , तत्र एककेन क्षमित , म ये भात-लवणे महापाताले मारित , पक्षात् स विधायक दिसाय सय तीथकरान् वा दवा नृत्य च दशयिरवा पश्चादभिरमते, तेने द्रेण नाम कृत महेश्वर इति, सोऽपि किल धिग्जातीयानां प्रदेपमापनो विमातीपायमानात | विनाशयति, भयेव त पुरेपु अभिरमते, तस्य च भण्येते द्वा शिप्या-न दीधरो नीच, एव पुष्प केण विमानेन भभिरमते एप कालो मनात भम्पयोपिया प्रद्योतस्या त पुरे शिवा मुक्वा शेषा विश्वसयति, प्रद्योतथि तयति-क उपायो भवेत् येन एप विनाश्येत । तग्रंकोमानातीगगिमा रूपिणी, सारिख भूप ग्रहण गृह्णाति यदा तेन मार्गेणति, एव मजति काले अवतीण , तया द्वे पुणे विकसित मुकुलित घ, मुकुरितमपपति, महे धरेण विसमिताय इस प्रसारित कामविकारो जाओ, सड्डयकुले वड्डाविओ, समोसरण गओ साहुणीहि सह, तत्थ य कालसदीवो वदित्ता सामि कओ में भय , सामिणा भणिय--एयाओ सच्चतीओ, ताहे तस्स मूल गओ, अवण्णाए भणइ-अरे तुम मम मारेहि सित्ति पाएसु बला पाडिओ, सवडिओ, परिवायगेण तेण सजतीण हिओ, विजाओ सिक्खाविओ, महारोहिणि च साहेइ, इम सत्तम भव, पचसु मारिओ, छठे छम्मासावसेसाउएण नेच्छिया, अह साहेत्तुमारद्धो अणाहमडए चितिय काऊण उजालेत्ता अलचम वियडित्ता कामेण अगुष्ठएण ताव चकमइ जाय कहाणि जलति, एत्थतरे कालसदीवो आगओ कहाणि छुन्भइ, सत्तरत्ते गए देवया सय उवढ़िया-मा विग्ध करेहि, अह एयरस सिज्झिउकामा, सिद्धा भणइ-एग अग परिचय जेण पविसामि सरीर, तेण निलाडेण पडिच्छिया, तेण अइयया, तत्थ बिल जाय, देवयाए से तुहाए तइय अच्छि कय, तेण पेढालो मारिओ, कीसणेण मम माया रायधूयत्ति विद्धसिया, तेण से रुद्दो नाम जाय, पच्छा कालसदीव आभोएइ, कामविकारो बास , भादकुले पर्धित , समवसरण गत साध्वीभिस्सह, तर च कालसदीपको वदित्वा स्वामिन प्रति-कुतो मे भय ?, स्वामिना भणित-एसमात् सत्यके , तदा सस्य पा गत , अवइया भणति-अरेस्व मामारयिष्यतीति पादयोबलात् पातित सवृद्ध ,परिव्राजकन तेन सयतीनां पादित , विधा शिक्षिता , महारोहिणी च साधयति, भय सप्तमो भव पञ्चसु मारित , पष्ठे पण्मासावशेषायुकतया नेष्टा अथ साधयितुमार ध भनाथ मृतकेन चितिका कृत्या प्रवास्य भावधर्म प्रावृत्य घामेनाङ्गुष्टन तावत् चशम्मति यावत् काहानि क्लात, अनान्तरे कालसदीपक भागत काठानि क्षिपति समान गवे दवा स्वपमुपस्थिता-मा पिम कार्यो , महमतस्य सेधितुकामा सिद्धा भणति-एकमल परित्यज येन प्रविशाम शरीर, तेन ललाटेन प्रतीया वेनातिगता, वन पिठ जात देवतया वम मुष्टया तृतीयमक्षि कृत, तेन पेढालो मारित , कथ मम माता रामदुहित्तेति विश्वस्ता, तेन तस्य रुद्रो नाम जात, पक्षात् कालसदीपमाभोगपति, . .
आणणया ॥२॥पडिचरणोभासणया कोणियगणियत्ति गमणनिग्गमण । वेसालि जहा घेप्पइ उदिक्स जओ गये- सामि ॥ ३॥ वेसालिगमण मग्गण साईकारावणे य आउट्टा । थूभ नरिदनिवारण इट्टगनिकालणविणासो ॥४॥पडि यागमणे रोहण गद्दभहलवाहणापइण्णाय । चेडगनिग्गम वहपरिणओ य माया उवालद्धो ॥५॥" कोणिओ भणइ- चेडग' कि करेमि !, जाव पुक्खरिणीओ उठेमि ताव मा नगरी अतीहि, तेण पडिवण्ण, चेडगो सवलोहिय पडिम गरए बधिऊण उइण्णो, धरणेण सभवण नीओ कालगओ देवलोग गओ, बेसालिजणो सवो महेसरेण नीरवतमि साहरिओ। को महेसरोत्ति १, तस्सेव चेडगस्स धूया सुजेहा वेरग्गा पवइया, साउवस्सयरसतो आयावेइ, इओय पेढारगो नाम परि वायओ विजासिद्धो विजाउ दाउकामो पुरिस मग्गइ, जइ वभचारिणीए पुत्तो होजा तो समत्यो होजा, त आयाती दळूण धूमिगावामोह काऊण विजाग्विज्जासो तत्य सेरितु काले जाए गम्भे अतिसयणाणीहिं कहिय-न एयाए ५ भानयन ॥२॥ प्रतिचरणमवभासन कोणिकगणिकेति गमन निगमन । वैशाली यथा गृयते उदीक्षस्त्र प्रयतो गयेपयामि ॥ ३॥ शालीगमन मागण सत्यकारकारणेनावजिता । स्तूप मरे निवारण इष्टिकानिष्काशन विनाश ॥ ४ ॥ पतिते गमन रोध (पाच) गर्दभहलवाइनप्रतिज्ञापा । परकनि गमो वधपरिणतश्च मानोपालब्ध ॥५॥ कोणिको भणणि-चेटक! किं करोमि ? यावत् पुष्करिण्या भाग छामि ताय मानगरी यासी, से प्रतिपम, परम सकललोहमयों प्रतिमां गले बद्धा अवतीणे , धरणेन स्वभवन नीत कालगतो देवलोक गत , वैशालीजन सवा महेश्वरेण नीटयति सदन को मदेर इति ?, तस्यैव चटकस्य दुहिता सु येष्टा वराग्यात्प्रनजिता सोपाश्रयस्यान्तरातापयति इतश्च पेढालको नाम परिमाद विद्यासिनो विधा दागुकाम पुरष मागयति यदि ब्रह्मचारिण्या पुत्रो भवेत् तहि समर्थों भवेत् , तामातापयत्ती दृष्ट्वा भूमिकाम्यामोह कृत्वा विधाविपर्यास सर युएसज्य (सस) काट जाते गर्भेऽतिशयज्ञानिभि कथित-मैतस्या . , मारिजइ, अमरिसिओ भणइ-मारिजउ, ताहे इगालखड्डा कया, ताहे सेयणओ ओहिणा पेच्छइ न वोलेइ खड्डु, कु मारा भगति-तुज्झ निमित्त इम आवह पत्ता तोवि निच्छसि ', ताहे सेयणएण खधाओ ओयारिया, सो य ताए खड्डाए पडिओ मओ रयणप्पहाए नेरइओ उववण्णो, तेवि कुमारा सामिस्स सीसत्ति चोसिरति देवयाए साहरिया जत्य भयय तित्थयरो विहरइ, तहवि णयरी न पडइ, कोणियरस चिता, ताहे कूलवालगस्स रुट्ठा देवया आगासे भणइ- 'समणे जइ कूलवालए मागहिय गणिय लगेहिती । लाया य असोगचदए, वेसालि नगरि गहिस्सइ ॥ १॥ सुणेतओ चेव चप गओ कूलवालय पुच्छइ, कहिय, मागहिया सद्दाविया विडसाविया जाया, पहाविया, का तीसे उत्पत्ती जहा णमोकारे पारिणामियबुद्धीए थूभेत्ति-सिद्धसिलायलगमण खुड्डगसिललोट्टणा य क्खिभो । सावो मिच्छावाइत्ति निग्गओ कूल्वालतवो ॥१॥ तायसपल्ली नइयारण च कोहे य कोणिए कहण । मागहिगमण पदण मोदगअइसार मायेंत भमपितो भणशि-मायतां तदाङ्गारगर्ता कृता, तदा सेचनकोऽवधिना पश्यति, नातिकामति गता कुमारी भणत -तव निमितमियमा पत्ति प्राप्ता तथापि नेप्छसि, तदा सेचन केन स्क-धावतारिती, स प तथा गत्ताया पतितो मृतो रत्नप्रभाया नैरयिक उ पन्न , तावपि कुमारी स्वामिन प्यापिति प्युरसृजन्ती देवतमा सहती यत्र भगवान् तीथकरो विहरति, तथापि नगरी न पतति, कोणिकस्य चिन्ता, तदा फूलवालकाय रुष्टा देवताऽऽकायो भणति-भ्रमण कूरवारको यदि मागधिको पेश्या र गिप्यति । राजा धाशोकच द्रो वैशाली नगरी महीप्यति ॥ १॥ शृण्वन्नव चम्पां गत कूलवालक ति, कधित, मागधिका दिना विटाविका जाता, प्रधाविता, का तस्या उत्पत्तिर्यथा नमस्कारे पारिणामिकीबुद्धा स्तूप इति, सिद्धशिलातलगमन क्षुलकेन गिलालोठन प विष्कम्भ (पादप्रसारिका)। शापो मिथ्यावादीति निर्गत कूलयालकतप ॥१॥ तापसपल्ली नदीवारण च क्रोधे कोणिकाय (देवतया) कधित । मागधिकागमन व दन मोदका भतीसार . सत्तावण, ताहे जुद्ध सपलग्ग, कोणियस्स कालो दडणायगो, दो चूहा काया, कोणियस्स गरुडयूहो चेडगस्स सागर चूहो, सो जुज्झतो कालो ताव गओ जाव चेडगो, चेडएण य एगस्स य सरस्स अभिग्गहो कओ, सो य अमोहो, तेण सो कालो मारिओ, भग्ग कोणियवल, पडिनियत्ता सए २ आवासे गया, एव दसहि दिवसेहि दसवि मारिया घडएण कालादीया, एकारसमे दिवसे कोणिओ अहमभत्त गिण्हइ, सफचमरा आगया, सफो भणइ-चेडगो सायगोत्ति अह न पहरामि नवर सारक्खामि, एस्थ दो सगामा महासिलाकडओ रहमुसलो भाणिययो जहा पण्णत्तीए, ते फिर घमरेण विउधिया, ताहे चेडगस्स सरो वइरपडिरूवगे अप्फिडिओ, गणरायाणो नहा सणयरेसु गया, घडगोवि वेसालिं गो, रोहगसजो ठिओ, एव वारस वरिसा जाया रोहिज्जतस्स, एत्थ य रोहए हल्लविहल्ला सेयणएण निग्गया वल मारेति दिये दिवे, कोणिओवि परिखिज्जइ हथिणा, चितेइ-को उवाओ जेण मारिजेजा ?, कुमारामचा भणति-जइ नयर हरवी १ ससपनाशत्, तदा युद्ध प्रवृत्त, कोगिकस्य कालो दण्डनायक , द्वौ म्यूही कृती, कोगिकस्य गरुड यूहटकस सागरण्यूह स युध्यमान कासमा वगतो यावघटक , चटकेन धकस्य शरस्याभिग्रह कृत , स चामोघ , तेन स कालो मारित भन्न कोणिकपल, प्रतिनित्ता स २ भापास गया एवं दशभिर्दियसैदशापि मारिताश्चेटकेन कालादय एकादशे दिवसे कोणिकोऽष्टमभक्त गृहाति, पाचमरायागती को भगति-घटक भापक इस्या मरामि नवर सरक्षयामि, भत्र द्वा सग्रामौ महाशिलाकण्टकरथमुशली भगित यो यथा प्रशप्ती, तो किल घरेण विपुर्यिता, वदा पटकस धारो पनतिरके रस लित , गणराजा नष्टा वनगरेपु गता, चटकोऽपि वैशाली गत , रोधकसन स्थित , एव द्वादश यपाणि जातानि रम्यमाने, भन घरोधके इस विधा सप नकेन निगतो पल मारयत दिवसे दिवसे, कोणिकोऽपि परिखिमते इखिना, चितयति-क उपायो येन मार्यते, मारामात्या भगन्ति-यदि मपरस्त्री एव बहुसो २ भणतीए चित्त उप्पण्ण, अण्णया हल्लविहल्ले भणइ-रज अद्ध अद्धेण विगिचामो सेयणग मम देह, ते हि मा सुरक्ख चितिय देमोत्ति भणति गया सभवण, एक्काए रत्तीए समतेउरपरिवारा वेसालि अजमूल गया, कोणियस्स कहिय-नहा कुमारा, तेण चितिय-तेवि न जाया हत्थीवि नस्थि, चेडयस्स दुय पेसइ, अमरिसिओ, जइ गया कुमारा गया नाम, हरिथ पेसेह, चेडगो भणइ-जहा तुम मम नत्तुओ तहा एएवि, कह इयाणि सरणागयाण हरामि, न देमित्ति दूओ पडिगओ, कहिय च, पुणोवि दुय पट्टवेइ-देह, न देह तो जुज्झसजा होह एमित्ति, भणइ-जहा ते रुच्चइ, ताहे कोणिएण कालाइया कुमारा दसवि आवाहिया, तत्थेकेकस्स तिन्नि २ हत्थिसहस्सा तिन्नि २ आससहस्सा तिन्नि २ रह सहस्सा तिन्नि २ मणुस्सकोडिओ कोणियस्सपि एत्तिय सवाणिवि तित्तीस ३३, त सोऊण चेडएण अहारसगणरायाणो मेलिया, एव ते चेडएण सम एगूणवीस रायाणो, तेसिपि तिन्नि २ हत्थिसहस्साणि तह चेव नवर सब सखेवेण एप पहुसो २ भणन्या पित्तमुपादित, भन्यदा हछविड्छौ भणति-रायमधमध विभजाम सेचनक मा दत्त, कोच मा सुरक्ष चिन्तित दाति भगन्ती गता स्वभयन, एकया राम्या सान्त पुरपरिधारी वैशाल्यामार्य (मातामह) पादमूल गती, कोणिकाय कायत-नष्टौ कुमारी, तेन चितित-तावपि न जाती हस्त्यपि नास्ति, पेटकाय दूत प्रेपपति, भमपितो, यदि गती कुमारी गती नाम हस्तिन मेपय घटको भणति-यथा स्व नसा तथैतावपि कथमिदानी शरणागतयोरामि, म ददामीति दूस प्रतिगत , कथित ध पुनरपि दूत प्रस्थापयति-देहि न दद्यास्तदा युद्धसजो भवैमीति, भणति-यथा ते रोचते, तदा कोमिकेन कालादिका कुमारा दशाप्याहूता , तोकेकस्य त्रीणि २ इखिसहस्राणि प्रीणि २ मश्वसहस्राणि प्रीणि २ रथसहस्राणि तिम्रो र मनुष्यकोटय कोमिकस्याप्येवायत् सवाग्यपि प्रपत्रिंशद, सत् श्रुरवा घेटकेनाष्टादश गणराजा मेलिता , एवं ते चेटकेन सममेकोनविशती राजान , तेषामपि हस्तिना निस हसी २ सधैव नवर सर्व सक्षेपेण .
सुणेतओ चेव उहाय लोहदड गहाय नियलाणि भजामित्ति पहावि गा नेहेण भणति-एस सो पायो लोद दड गहाय एइत्ति, सेणिएण चितिय-न नजइ कुमारेण मारेहितित्ति र स खइय जाव एइ ताय मओ, मुगुयर अधिती जाया ताहे डहिऊण घरमागओ रजधुरामुकतत्तीओ त चेच चिर इच्छइ, कुमारामञ्चेहि चिंतिय-जह रज होइत्ति तविए सासणे लिहित्ता अक्खराणि जुण्ण काऊण राइणो उवणीय, ५ पिउणो कीरइ पिंडदाणादी, णित्वारि- जइ, तप्पभिति पिडनिवेयणा पवत्ता, एव कालेण विसोगो जाओ, पुणरवि सयणपरिभोए य पियसतिए दण अद्धिती होहित्ति तओ निग्गओ चपारायहाणी करेइ, ते हल्लविहल्ला सेयणएण गधहत्षिणा सम सभवणेसु य उजाणम य पुक्स रिणीएसु अभिरमति, सोचि हत्थी अतेउरियाए अभिरमावेइ, ते य पउमावई पेच्छइ, णयरमझेण य ते हलविहाला हारेण कुडलेहि य देवदुसेण विभूसिया हत्थिखधवरगया दण अद्धिति पगया कोणिय विष्णयेइ, सो नेच्छइ पिउणा दिण्णति, १ शृण्वमेवोत्थाय लोहदण्ड गृहीरवा निगडान् मनाम इति प्रधावित , मेहेन रक्षपालका भगति-एप स पापो लोहदण्ड गृहीरयाऽऽयाति, भाजन कि तितन ज्ञायते (केन) कुमरणेन मारयिष्यतीति तालपुट विप सादित यावदेति ताव मृत सुटुतराईतिर्जाता, तदा दग्म्मा गृहमागतो गुरुरायमासिसय चितयन् तिनि, कुमारामात्यश्चिन्तित-राय नसयनाति ताम्रिक शासन लिखिरवाऽक्षराणि जीणानि कृत्या राज्ञ अपनीत, एय पितु किपत पिणदानादि निस्वार्यते, तस्मभूति पिण्डनिवेदना प्रवृत्ता, एव कालेन विशोको जात , पुनरपि स्वजनपरिभोगांश्च पितृसस्कान दृष्ट्वाऽविर्भविष्यतीति निगतसतश्रम्पा राजधानी करोति, तो हलविहछी सेचनकेन हस्तिना सम स्वभयनेषु उद्यानेषु पुष्करिणीपु चाभिरमते, सोऽपि हस्ती भन्त पुरिका भभिरमयते, सा प पप्रायती प्रधठ नगरमध्येन च ती हलविहल्ली हारेण कुण्डलाम्या देवदुष्येण च विभूपितो वहस्तिस्क धगती दृष्ट्वाऽधति प्रगताकोगिक विशपयवि स नेजति पिमा दमिति M एव बहुसो २ भणतीए चित्त उप्पण्ण, अण्णया हल्लविहल्ले भणइ-रज अद्ध अद्धेण विगिचामो सेयणग मम देह, ते हि मा सुरक्ख चितिय देमोत्ति भणति गया सभवण, एक्काए रत्तीए समतेउरपरिवारा वेसालि अजमूल गया, कोणियस्स कहिय-नहा कुमारा, तेण चितिय-तेवि न जाया हत्थीवि नस्थि, चेडयस्स दुय पेसइ, अमरिसिओ, जइ गया कुमारा गया नाम, हत्धि पेसेह, चेडगो भणइ-जहा तुम मम नत्तुओ तहा एएवि, कह इयाणि सरणागयाण हरामि, न देमित्ति दूओ पडिगओ, कहिय च, पुणोवि दुय पट्टवेइ-देह, न देह तो जुन्झसजा होह एमित्ति, भणइ-जहा ते रुच्चइ, ताहे कोणिएण कालाइया कुमारा दसवि आवाहिया, तत्थेकेकस्स तिन्नि २ हत्थिसहस्सा तिन्नि २ आससहस्सा तिन्नि २ रह सहस्सा तिनि २ मणुस्सकोडिओ कोणियस्सरि एत्तिय सवाणियि तित्तीस ३३, त सोऊण चेडएण अहारसगणरायाणो मेलिया, एव ते चेडएण सम एगूणवीस रायाणो, तेसिपि तिन्नि २ हत्थिसहस्साणि तह चेन नवर सब सखेवेण १ एव पहुगो र भणन्त्या वित्तमुपादित, भन्यदा हछविहली भगति-रायमधमध विभजाम सेचनक मय दक्ष चौ तु मा सुरक्ष चिन्तित दावेति भगती गती स्वभवन, एकया राम्या सान्त पुरपरिधारी पैशात्यामार्य (मातामह) पादमूल गती, कोणिकाय कथित-नष्टौ कुमारी तेन चितित-तावपि न जाती हस्स्यपि नास्ति, चेटकाय दूत प्रेपयति, भमपितो, यदि गतौ कुमारी गती माम हस्तिन प्रेषय घेटको भणति-यथा स्व नप्ता तथैतावपि कथमिदानी शरणागतयोईरामि न ददामीवि दूत प्रविगत , कथित ध पुनरपि दूत प्रस्थापयति-देहि, न दद्यास्तदा युद्धसजो भवैमीति भणति-यथा ते रोचते, तदा कोमिकेन कालादिका कुमारा दशाप्याहता , तत्रैकैकस्य त्रीणि २ हस्तिसहस्राणि प्रीणि २ अश्वसहस्राणि श्रीणि २ रथसहस्राणि तिम्रो २ मनुष्यकोटय कोगिकसाप्येवावद सपाप्यपि प्रयमिंशत्, तत् श्रुत्वा घेटफेनाष्टादश गणराजा मेलिता , एव ते घेटकेन सममेकोनावशती राजान , तेषामपि हस्तिना निस हसी २ वषैव नवर सर्व सक्षेपण .
सुणेतओ चेव उहाय लोहदड गहाय नियलाणि भजामित्ति पहाविओ, रक्खयालगा नेहेण भणति-एस सो पायो लोह दड गहाय एइत्ति, सेणिएण चितिय-न नजइ कुमारेण मारेहितित्ति तालउड विस खइय जाय एइ ताव मओ, सुट्ठयर अधिती जाया ताहे डहिऊण घरमागओ रजधुरामुकतत्तीओ त चेव चिततो अच्छइ, कुमारामचेहि चिंतिय-नह रज होइत्ति तविए सासणे लिहिता अक्खराणि जुण्ण काऊण राइणो उवणीय, एव पिउणो कीरइ पिंडदाणादी, णित्धारि- जइ, तप्पभिति पिडनिवेयणा पवत्ता, एव कालेण विसोगो जाओ, पुणरवि सयणपरिभोए य पियसतिए दण अद्धिती होहित्ति तओ निग्गओ चपारायहाणी करेइ, ते हल्लविहल्ला सेयणएण गधधिणा सम सभवणेसु य उज्जाणेसु य पुक्स रिणीएसु अभिरमति, सोवि हत्थी अतेउरियाए अभिरमावेइ, ते य पउमावई पेच्छइ, णयरमझेण य ते हाइबिहाता हारेण कुडलेहि य देवदुसेण विभूसिया हत्थिखधवरगया दहण अद्धिति पगया कोणिय विष्णवेइ, सो नेच्छइ पिउणा दिण्णति, , १ शृण्वनेवोस्थाय लोहदण्ड गृहीत्वा निगडान् भनमि इति प्रधावित , बेहेन रक्षपालमा भणति-एप सपापो छोहदय गृहीत्याऽऽयाति भनिन पि |न्तितन ज्ञायते (केन) कुमरणेन मारयिष्यतीति तालपुट विष खादित यावदेति ताव मृत , सुठुतरातिर्जाता सदा दग्ना गृहमागतो मुकम्पमाहिसदप चिन्तयन् तिष्ठति, कुमारामात्यश्चितित-राय ननयतीति ताम्रिक शासन लिखित्याऽक्षराणि जीगानि करवा राक्ष उपनीत एप पिश किपत पिणानादि निस्तायते, तय्प्रभृति पिण्डनिवेदना प्रवृत्ता, एव कालेन विशोको जात , पुनरपिस्वजनपरिभोगांश्च पितृसस्कान यातिभविष्यतीति निगवसतभम्पा सभामा करोति, तो हल्लविहली सेचनकेन हस्तिना सम स्वभवनेषु उद्यानेपु पुष्करिणीपु चाभिरमते, सोऽपि हस्ती भन्त पुरिका भभिरमयते तोप पायी प्रक्ष नगरमध्येन च तो हलविहलो हारेण कुण्डलाभ्या देवदुष्येण च विभूपिता परहस्विकधगतीष्ठाऽधति प्रगता कोणिक विशपपति, स नेवि पिया मिति, कोणिओ कालादीहि दसहि कुमारेहि सम मतइ-सेणिय वधेत्ता एक्कारसभाए रज करेमोत्ति, तेहि पडिसुय, सेणिओ बद्धो, पुवण्हे अवरण्हे य कससय दवावेइ, चेल्लणाइ कयाइ ढोय न देइ, भत्त वारिय, पाणिय न देइ, ताहे चल्लणा कहवि कुम्मासे वालेहि बधित्ता सयाउ च सुर पवेसेइ, साकिर धोवइ सयवारे सुरा पाणिय सब होइ । अण्णया तस्स पउमावईए देवीए पुत्तो उदायितकुमारो जेमतस्स उच्छगे ठिओ, सो थाले मुत्तेति, न चालेइ मा दूमिजिहित्ति (जत्तिए) मुत्तिय तत्तिय कूर अवणेइ, माय भणति-अम्मो ! अण्णस्सवि कस्सवि पुत्तो एप्पिओ अस्थि , मायाए सो भणिओ- दुरात्मन् तब अगुली किमिए धमती पिया मुहे काऊण अच्छियाइओ, इयरहा तुम रोवतो अच्छियाइओ, ताहे चित्त मउय जाय, भणइ-किह , तो खाइ पुण मम गुलमोयए पेसेइ , देवी भणइ-मए कया, ज तुम सदा पिइवेरिओ उदरे आरद्धोत्ति सब कहेइ, तहावि तुज्झ पिया न विरजइ, सो तुमे पिया एर वसण पाविओ, तस्स अरती जाया, कोणिक कालादिभिदेशभि कुमार सम मतपति-णिक यद्धा एकादश भागान राज्यस्य कुर्म इति, तै प्रतिश्रुत श्रेणिको पद्ध पूवार अपराक घ कगारात दापयति, पणणाया कदाचिदपि गमन (कर्त्त) न ददाति, भक्त वारित, पानीय न ददाति तदा चेल्हणा कथमपि कुष्माषान् पालेषु बड़ा स्वय व सुरी प्रवेगपति, सा किल प्रक्षालपति पातकृत्व सुरा पानीय सर्व भवति । अन्यदा वस्य पद्मावत्या दे या पुन उदायिकुमारो जेमत उसने स्थित स स्याले मूगपति, न घालयति मा दोषीदिति (यावति) मूपित तावत रमपनयति, माता भणति- अब ! अन्यस्यापि कस्यापि पुत्र इयमियोऽस्ति , माना स भगित -तयाली कृमीन् यमन्त्री पिता (तव) मुखे करवा स्थितवान् , इताया व रुदन स्थितवान् , तदा चित्त मृदु जात भणति-कथा कि पुनस्ताई मा गुलमोदकान अप्रैपीती, देवी भणति-मया ते कृता, यव सदा पितृवैरिक , उदरे (आगमनात् ) आरभ्येति सव कथित, तथापि तव पिता न यर हीद, सत्यया पितय ग्यसन प्रापित , उस्सार तिर्जाता, . तावसउडया भग्गा तेहि तावसहि रुहेहि सेणियस्स रण्णो कहिय, ताहे सेणिएण गहिओ, एसा सेयणगस्स उप्पत्ती । पुवभवो तस्स-एगो धिज्जाइओ जन्न जयइ, तस्स दासो तेण जन्नवाडे ठविओ, सो भणइ-जइ सेस मम देहि तो ठामि इयरहा ण, एव होउत्ति सोवि ठिओ, सेस साहूण देइ, देवाउय निवद्ध देवलोगाओ चुओ सेणियस्स पुत्तो नदिसणो जाओ, धिज्जाइओऽपि ससार हिडित्ता सेयणगो जाओ, जाहे किर नदिसेणो विलग्गइ ताहे ओहयमणसकप्पो भवइ, | विमणो होइ, ओहिणा जाणइ, सामी पुच्छिओ, एय सय कहेइ, एस सेयणगस्स पुयभयो । अभओ किर सामि पुच्छर- को अपच्छिमो रायरिसित्ति ?, सामिणा उदायणो वागरिओ, अओ पर बद्धमउडान पचयति, ताह अभएणरज दिजमाण न इच्छिय, पच्छा सेणिओ चितेइ-कोणियस्स रज दिजिहित्ति हल्लस्स हत्थी दिन्नो विहवस्स देवदिनो हारो, अभएण पवयतेण नदाए य खोमजुयल कुडलजुयल हल्लविहल्लाण दिण्णाणि, मया विभवेण अभओ समाउओ पपइओ, अण्णया १ तापसोटजा भनास्तस्तापस रष्टै अंगिकस्य राज्ञ कथित तदा भगिन गृहीत , पपा सेचनकस्योत्पत्ति । तस्य पूर्वभव -एको विजातीय पक्ष पजत तस्स दासो यज्ञपाटे तेन स्थापित , स भगति-यदि शेष मा दास्यसि तर्हि तिष्ठामि इतरथा न एव भवरियनि सोऽपि स्थित , प साधुम्यो याति या युर्निवद्ध, देवलोकाश्युत श्रेणिकस्य पुत्रो नदिपेणो जात विग्नातीयोऽपि ससार हिदिरवा सेचनको त यदा किल नदिपग भारोहति सापहरामन (सकल्पो भवति विमनस्को भवति, अवधिना (विभड्रेन) जानाति स्वामी पृष्ट एतत् सर्वे कथयति एप सेचनकस्य पूर्षभयः । मभप फिल मामिन छति-कोऽपश्चिमो राजपिरिति ?, स्वामिनोदायनो व्याकृत , मत पर बद्धमुकुटा न प्रमजियन्ति, तदाऽभयेन राय दीपमान नष्ट पचात् गि तयति-कोणिकाय राज्य दासते इति हलाय हस्ती दत्त विहल्लाय देवदत्तो हारो दच , अभयेन प्रमजता न दाया क्षामयुगल पुण्डलयुगल पहाविछाया | दत्ते, महता विभवेनाभय समातृक प्रयजित , भन्यदा तत्य एर्गमि कुडलजुयल एगमि देवदूसजुयल, तुद्वाए गहियाणि, एव हारस्स उप्पत्ती । सेयणगस्स का उप्पत्ती ?, एगस्थ वणे हथिजह परिवसइ, तमि जूहे एगो हत्थी जाए जाए हथिचेलए मारेइ, एगा गुविणी हस्थिणिगा, सा य ओसरिता एकल्लिया चरइ, अण्णया कयाइ तणपिडिय सीसे काऊण तावसासम गया, तेसि तावसाण पाएसु पडिया, तेहि णाय- सरणागया वराई, अण्णया तत्थ चरती वियाया पुत्त, हत्थिजहेण सम चरती छिद्देण आगतूण थण देइ, एव सवढइ, तत्थ तावसपुत्ता पुष्फजाईओ सिंचति, सोवि सोंडाए पाणियं नेऊण सिचइ, ताहे नाम कय सेयणओत्ति, सवढिओ मय गलो जाओ, ताहे णेण जूहवई मारिओ, अप्पणा जुह पडिवण्णो, अण्णया तेहि तावसेहि राया गाम दाहितित्ति मोय गेहि लोभित्ता रायगिह नीओ, णयर पवेसेत्ता बद्धो सालाए, अण्णया कुलवती तेण चेव पुवन्भासेण ढुक्को कि पुत्ता सेयणग ओच्छग च से पणामेइ, तेण सो मारिओ, अण्णे भणति-जूहवइत्तणे ठिएण मा अण्णावि वियातित्ति ते कमिन् फण्डलयुगछमेकस्मिन् देयदुष्ययुगल, शुष्टया गृहीतानि, एव हारस्योत्पत्ति , सेचनकस कोरपति ? एकत्र बने हस्तियूथ परिवसति, सम्मिन् पूपे एको हमी भावान जातान् इस्तिकठमान् मारपति, एका गुधी हसिनी, सा चापमृत्यैकाकिनी घरति अ यदा कदाचित् तृणपिण्टिको शीर्षे रुया सारसामम गवा, सेवारतानो पादयो पतिवा, वेत-शरणागठा पराकी, अन्यदा तन पर ती प्रजनितवती पुत्र, हस्तियूथेन सम परती भव सरे भागस्य धन ददाति, पर सवते, व तापसपुत्रा पुष्पजाती सियन्ति, सोऽपि शुण्डया पानीयमानीय सिजति तदा नाम कृत सेचनक इति, सवृद्धो मामलोबाट सदाऽनेन पूपरधिमारिस , भारमना यूध मतिर, भन्मदर वैधासै राना ग्राम दासतीति लोमयिया मोदकै राजगृह नीत , नगर प्रवेश्य पर पासपो, भन्पदा पुलपतितेने पूर्वाभ्यासेनागठ, किं पुन सघनक | वन घ तसे क्षिपति, तेन स मारित , अये भगति-यूधपतिरवे सितेन मान्पापि प्रजीवनादिति वे - पाउग्ग, अण्णया महिससयाणि पच पुत्तेण से पलावियाणि, तेण विभगेण दिहाणि मारियाणि य, सोलस य रोगायका पाउन्भूया विवरीया इदियत्था जाया ज दुग्गध त सुगध मन्नइ, पुत्तेण य से अभयस्स कहिय, ताहे चदणिउदग दिजइ, भणइ-अहो मिठ्ठ विटेण आलिप्पइ पूइमस आहारो, एव किसिऊण मओ अहे सत्तम गओ, ताहे सयणेण पुत्तो से उपि ज्जइ सो नेच्छइ, मा नरग जाइस्सामित्ति सो नेच्छइ, ताइ भणति-अम्हे विगिचिस्सामो तुम नयर एफ मारेहि सेसए सबै परियणो मारेहिति, इत्थीए महिसओ बिइए कुहाडो य रत्तचदणेण रत्तकणवीरेहि, दोवि डडीया मा तेण कुहादएण अप्पा हओ पडिओ विलवइ, सयण भणइ-एयं दुक्ख अवणेर, भणती-न तीरति, तो कह भणह-अम्हे विगिचामोत्ति ?, एय पसगेण भणिय, तेण देवेण सेणियस्स तुटेण अट्ठारसवको हारो दिण्णो दोण्णि य अक्सलियवट्टा दिण्णा, सो हारो घोड- णाए दिण्णो पियत्ति काउ, वट्ठा नदाए, ताए रुवाए किमह चेडरूवत्तिकाऊण अनिरक्खिया सभे आवडिया भग्गा, १ प्रायोग्य, अ यदा महिपपञ्चशती पुत्रेण तस्य पलायिता, तेन विभङ्गन दृष्टा मारिता च, पोटारोगातशय प्रादुभूता विपरीता इनिपापा माता पर दुर्गध त सुगधि म यते, पुत्रेण च तस्याभयाय कथित तदा वोंगृहोदक दीयते, भणति-अहो मिष्ट विष्ठयोपलिप्यते पूतिमासमाहर पर हिना मृगो | ऽध सप्तम्या गत , तदा स्वजनेन तस्य पुत्र स्थाप्यते स ने छति, मा नरक गममिति स ने छति ते भणन्ति-दय विभक्ष्यामस्य परमेक मारप पान् सर्वान् परिजनो मारयिष्यति, स्त्रिया महिपो द्वितीयया कुठारो रक्तचन्दनेन रक्कणवीरे (मण्डिता), द्वावपि मा ददिता भूप न पुछारणा'मा हठ पतितो विलपति, स्वजन भणति-पतहु खमपनयत, भगन्ति-न शक्यते, तत् कथ भणत-वय विभक्ष्याम इति !, एतव्यसन भगित, सेन ६पन भनिहाय तुष्टेनाष्टादशसरिको हारो दत्त द्वौ चास्मात्यवृत्तो दत्ती, सहारश्वेलणाय दत्त प्रियेतिकृत्वा, वृत्ती न दायै तया दृष्टया रिमा घटस्पेविया दूर शिक्षा | स्तम्भ भापतितौ भनौ, तओ सेडुगवत्तत सामी कहेइ, जाव देवो जाओ, ता तुम्भेहि छीए कि एव भणइ १, भगव मम भणइ-कि ससारे अच्छह निघाण गच्छेति, तुम पुण जाव जीवसि ताव सुह मओ नरय जाहिसित्ति, अभओ इहवि चेइयसाहुपूयाए पुण्ण समजिणइ मओ देवलोग जाहिति, कालो जइ जीवइ दिवसे २ पच महिससयाइ वावाएइ मओ नरए गच्छइ, राया भणइ-अह तुन्भेहि नाहेहि कीस नरय जामि ? केण उवाएण वा न गच्छेज्जा ?, सामी भणइ-जइ कविल माहणि भि क्ख दावेसि कालसूरिय सूण मोएसि तो न गच्छसि नरय, वीमसियाणि सवप्पगारेण नेच्छति, सोय किर अभवसिद्धीओ कालो, धिज्जाइयाणिया कविला न पडिवज्जइ जिणवयण, सेणिएण धिज्जाइणी भणिया सामेण-साहू पदाहि, सा नेच्छइ, मारेमि ते, तहावि नेच्छइ, कालोवि नेच्छइत्ति, भणइ-मम गुणेण एत्तिओ जणो सुहिओ नगर च, एत्थ को दोसो ?, तस्स पुत्तो पालगो नाम सो अभएण उवसामिओ, कालो मरिउमारद्धो, तस्स पचमहिसगसयघातहि से ऊण अहे सत्तमया सत सेटुकधान्त स्वामी कथयति पाववो जात, तर्हि युष्माभि क्षुते किमेव भगति !, आह भगवान् मा भगति-कि ससारे तिष्ठत निवाग गरस्तेति स्व पुनपावजीवसि तावत्सुखितो मृतो नरक यास्यसीति, भभय इहापि वैस्यसाधुपूजया पुण्य समुपाजयति मृतो दवलोक यास्यति, कालिको यति जीयेत् दिवसे २ महिषपयशी ग्यापादयति मृतो नरक गमिष्यति राजा भणति-अह युष्मासु नाथेपु कथ नरक गमिष्यामि !, केन वोपायेन न गय? स्वामी भणति-यदि कपिला माझणी भिक्षा दापयसि कालगौकरिकात् सूनां मोचयसि तदा न ग उसि नरक प्रज्ञापिती सर्वप्रकारेण ने छत सकिलाभ य सिद्धिक कालिक , चिजातीया कपिला न प्रतिपद्यते जिनवचन, प्रणिकेन धिग्जातीया भणिता साना-साधून घ दस्त सा ने छति, मारयामि स्वा, तथापि न प्रतिपयते, कालिकोऽपि नेच्छनीति, भणति-मम गुणेनेयान् जन सुखी नगर घ, अग्न को दोप, तस्य पुत्र पालको नामाभयेन स उपशामत कालिको मतुमारब्ध , तस्य महिपपश्चात्या घातेनायोनमध सप्तमी- जणो भणइ-किह ते नह, भणइ-देवेहि मे नासिय, ताणि पेच्छइ-सडसडिताणि, किह तो तुन्भेवि मम खिसह?, ताहे ताणि भणति-कि तुमे पावियाणि ?, भणइ-बाढति, सो जणेण सिसिओ, ताहे नहो गओ रायगिह दारवालिएण सम दारे वसइ, तत्थ वारजक्खणीए सो मरुओ भुजइ, अण्णया बहू उडेरया खइया, सामिस्स समोसरण, सो पारवालियो त ठवेत्ता भगवओ वदओ एइ, सो चार न छड्डेइ, तिसाइओ मओ चावीए मडुको जाओ, पुयभव सभरइ, उत्तिण्णो वावीए पहाइओसामिवदओ, सेणिओय नीति,तत्थेगेण वारवालिओ किसोरण अकतोमओ देवो जाओ,सफो सेणिय पससड, सो समोसरणे सेणियस्स मूले कोढियरूवेण निविट्ठो त चिरिका फोडित्ता सिचइ, तत्व सामिणा छिय, भणइ-मर, सणिय जीव, अभय जीव वा मर वा, कालसोरिय मा मर मा जीव, सेणिओ कुविओ भट्टारओ मर भणिओ, मणुस्सा स |णिया, उहिए समोसरणे पलोइओ, न तीरइ जाउ देवोत्ति, गओ घर, निइयदिवसे पए आगओ, पुच्छर--सो पोत्ति ?, १ जनो भणति-कथ तव नष्ट ?, भणति-देव, नाशित, ते पश्यति-शटित ाटितानि (पूनीनि स्वाहानि) कथ सत् यूयमपि मा निम्दरा! सदास भणन्ति-कि स्वया प्रापिता १, भणति-बाढमिति, सजनेन निभसित , तदा नष्टो गतो राजगृह द्वारपालकेन सम द्वारे यसति द्वारपक्षायाम | रुको मुझे भयदा यहवो वटका भुक्ता , स्वामिन समवसरण, स द्वारपालस्त स्थापयित्वा भगवद्वन्दको गत , स द्वार न स्वमवि पारिता गृगो पापा मण्डूको जात , पूर्वभव सरति,भवतीणों वाप्या प्रभावित स्वामिव दक , श्रेणिकश्च निर्गच्छति, द्वारपाल तग्रकेन किनारेणाकान्तो मृतोदयो भात Ufre प्रभासति, स समवसरणे अणिकस्य मूले (अतिके ) कुष्टिरूपण निविष्ट त स्फोटकान् स्फोटविस्वा सियति, तन स्वामिना शुत भणति-नियर, म जीव, भभय जीव वा नियस्व वा, कालशौकरिक मा म्रियस्त्र मा जीव श्रेणिक कुपित भट्टारक (प्रति) नियति भणित मनुष्या सांता गधित समवसरणे प्रलोकित , न शक्यते शानु देव इति, गतो गृह, द्वितीयदिवसे प्रग भागत , पृष्ठति स क इति , . तओ सेडुगवत्तत सामी कहेइ, जाव देवो जाओ, ता तुम्भेहि छीए कि एव भणइ !, भगव मम भणइ-कि ससारे अच्छह निषाण गच्छेति, तुम पुण जाव जीवसि ताव सुह मओ नरय जाहिसित्ति, अभओ इहवि चेइयसाहुपूयाए पुण्ण समजिणइ मओ देवलोग जाहिति, कालो जइ जीवइ दिवसे २ पच महिससयाइ वावाएइ मओ नरए गच्छइ, राया भणइ-अह तुन्भेहि नाहेहि कीस नरय जामि ? केण उवाएण वा न गच्छेज्जा ?, सामी भणइ-जइ कविल माहणि भि क्ख दावेसि कालसूरिय सूण मोएसि तो न गच्छसि नरय, वीमसियाणि सधप्पगारेण नेच्छति, सोय किर अभवसिद्धीओ कालो, धिजाइयाणिया कविला न पडिवजइ जिणवयण, सेणिएण धिज्जाइणी भणिया सामेण-साहू वदाहि, सा नेच्छइ, मारेमि ते, तहावि नेच्छइ, कालोवि नेच्छइत्ति, भणइ-मम गुणेण एत्तिओ जणो सुहिओ नगर च, एत्थ को दोसो !, तस्स पुत्तो पालगो नाम सो अभएण उवसामिओ, कालो मरिउमारद्धो, तस्स पचमहिसगसयघातहि से ऊण अहे सत्तमया सत सेटुकवृषाव स्वामी कथयति पाववो जात , तर्हि युष्माभि क्षुते किमेव भणति !, भाह भगवान् मा भगति-क ससारे तिष्ठत निवाण ग उतेति स्व पुनर्यावजीवसि तावत्सुखितो मृतो नरक यास्यसीति, अभय इहापि चैस्यसाधुपूजया पुण्य समुपाजयति मृतो देवलोक यास्यति, कालिको पनि जीवेत् दिवसे २ महिपपयशी म्यापादयति मृतो नरक गमिष्यति, राजा भणति-अह युष्मासु नाथेषु कथ नरक गमिष्यामि ? केन वोपायेन न ग य ? स्वामी भगति-पदि कपिला प्राणी भिक्षा दापयसि फालशौकरिकात् सूना मोघयसि तदा न ग छसि नरक, प्रज्ञापितौ सर्वप्रकारेण ने छत्त ,स किलाभव्य सिद्धिक कालिक , धिग्जातीया फपिला म पतिपद्यते जिनवचन श्रणिकेन धिग्जातीया भगिता साना-साधून घ दस्ख, सा ने छति मारयामि त्वा तथापि म प्रतिपपत्ते, कालिकोऽपि नेष्यतीति भणति-मम गुणनेयान् जन सुखी नगर घ, भन को दोप , तस्य पुत्र पालको नामाभयेन स उपशामत , कालिको मतुमारध, वस्य महिपपजसत्या घातेनाधोनमध सप्तमी- - गुविणी पइ भणइ-घयमोल विढवेहि, क मग्गामि !, भणइ-रायाण पुप्फेहि ओलग्गाहि, न य चारिजिहिसि, सोय उलग्गिओ पुप्फफलादीहि, एव कालो वच्चइ, पज्जोओ य कोसवि आगच्छइ, सो य सयाणिओ तस्स भएण जउणाए दाहिण कूल उहवित्ता उत्तरकूल एइ, सो य पज्जोओ न तरइ जउण उत्तरिउ, कोसवीए दक्खिणपासे खधावार निवे सित्ता चिइ, ता वेइ-जे य तस्स तणहारिंगाई तेसि वायस्सिओ गहियओ कन्ननासादि छिदइ सयाणि य मणुस्सा एय परिखीणा, एगाए रत्त ए पलाओ, त च तेण पुप्फपुडियागएण दिछ, रण्णो य निवेइय, राया तुह्रो भणइ-किं देमि ?, भणति-वभणि पुरछामि, पुच्छित्ता भणइ-अग्गासणे कूर मग्गाहित्ति, एव सो जेमेइ दिवसे २ दीणार देइ दक्षिण, एव ते कुमारामचा चितेति-एस रण्णो अग्गासणिओ दाणमाणग्गिहीओ कीरउत्ति ते दीणारा देंति, सद्धादाणिमा जाओ, पुत्तानि से जाया, सो त वहुय जेमेयघ, न तीरइ, ताहे दक्खिणालोभेण यमेउ २ जिमिओ, पच्छा स कोढो १ गुर्वी पति भणति-घृतमूल्यमुपाजय, क मागयामि !, भणति-नाजानमवलग पुप्पै , न घ वायसे, स घावलम पुष्पफलादिमि एप कालो मति प्रद्योतश्च कौशाम्बीमागच्छति, स च तानीकस्तस्य भयेन यमुनाया दक्षिण कूल उत्पाप्योत्तरकूल गछति सच प्रपोतो न ताति यमुनामुरारीनु साम्या दक्षिणपार्धे स्क धावार निवेश्य तिष्ठति तदा प्रवीति-ये च तस्य तृणहारकादयस्पा वागामितो गृहीत फणनासादि लिनत्ति शतानि च मनुष्यागीय परिक्षीणानि एकस्या रात्री पलायित , तच तेन पुष्पपुटिकागतेन इट, राक्षे पनिवेदित, राजा तुष्टो भगति- िददामि !, भणति-यामी गामि पा भगति-अमासनेन सह कूर मागयेति, एव स जेमति दिवसे २ ददावि दीनारं दक्षिणा, एव ते कुमारामायाचिन्तयन्ति एप गोमासनिको दानमानगृहात क्रियतामिति दीनारान् ददति, बहुदानीयो जात , पुना भपि तस्य जाता , स तत् यहुक जेमितम्य, न शक्यते, तदा दक्षिणालाभन पानया निमित पश्चात्तव कुष्ठ , जाओ, अभिप्रस्तस्तेन, ताहे कुमारामचा भणति-पुत्ते ! विसजेह, ताहे से पुत्ता जेमेइ, ताणवि तहेव, सतती कालतरण पिउणा लजिउमारद्धा, पच्छिमे से निलओ कओ, ताओवि से सुण्हाओ न तहा वट्टिउमारद्धाओ, पुत्तावि नाढायति, तेण चिंतिय-एयाणि मम दषेण वड्डियाणि मम चेव नाढायति, तहा करेमि जहेयाणिवि घसण पाविति, अन्नया तेण पुत्ता सहाविया, भणइ-पुत्ता ! किं मम जीविएण ?, अम्ह कुलपरपरागओ पसुवहो त करेमि, तो अणसण काहामि, तेहिं से कालगओ छगलओ दिपणो, सो तेण अप्पग उलिहावेइ, उल्लोलियाओ य खवावेइ, जाहे नाय सुगहिओ एस कोदेणति ताहे लोमाणि उप्पाडेइ फुसित्ति एन्ति, ताहे मारेत्ता भणइ-तुन्भेहि चेव एस खाएयचो, तेहिं खइमओ, कोढेण गहियाणि, सोवि उहेत्ता नहो, एगस्थ अडवीए पवयदरीए णाणाविहाण रुक्खाण तयापत्तफलाणि पडताणि तिफला य पडिया, सो सारएण उण्हेण कको जाओ, त निविष्णो पियइ, तेण पोह भिण्ण, सोहिए सजो जाओ, आगओ सगिह, बात, सदा कमारामात्या भगन्ति-पुत्रान् विराज, सदा तस पुत्रा नेमन्ति, तेपामपि तथैव, सतति काला तरे पितुर्लजितुमार था, पश्चिमे तस्स मिसया हत, सामपि सप स्तुपा न सपा परितुमार पा, पुमा मपि नाद्रियन्ते, तेन चिन्तित-एते मम दयेण वृद्धामामव नादिय ते, तथा करोमि यथतेऽपि म्यसन प्रामपन्ति, भन्यदान पुरा शन्दिता , भणति-पुना ! मम किंजीवितेन !, भसाक कुलपरम्परागत पशुवध त करोमि, ततोऽनशन करिष्यामि ऐसी कृष्णागो १५ स बनारमीय (नु) पुग्यपति, मलगुटिकाश्च सादयति, यदा ज्ञात मुगृहीत एप कुष्ठेनेति तदा रोमाण्युस्पाटयति झटित्या पान्ति, सदा मारपिया भगति-युप्माभिरेवेप सादितम्य , खादित , कुष्टेन गृहीता, सोऽभ्युत्थाय नष्ट , एका भट या पर्वतदर्या नानाविधाना वृक्षाणां स्पस्यमानि पम्ति निपला प पविता, स शारदेन मष्णेन फल्लो जात , ततो निर्विग्णस्त पिवति, तेनोदर भिन्न,शुद्धौ सज्जो जात , भागत स्वगृह, म . गुविणी पइ भणइ-घयमोल विढवेहि, क मग्गामि !, भणइ-रायाण पुप्फेहि ओलग्गाहि, न य वारिजिहिसि, सो य उलग्गिओ पुप्फफलादीहि, एव कालो वच्चइ, पजोओ य कोसबि आगच्छइ, सो य सयाणिओ तस्त भएण जउणाए दाहिण कृल उद्ययित्ता उत्तरकूल एइ, सो य पज्जोओ न तरइ जउण उत्तरिउ, कोसवीए दक्खिणपासे सधावार गिय सित्ता चिठ्ठइ, ता वेइ-जे य तस्स तणहारिंगाई तेसि वायस्सिओ गहियओ कन्ननासादि छिदइ सयाणि य मणुस्सा एय परिखीणा, एगाए रत्त ए पलाओ, त च तेण पुप्फपुडियागएण दिछ, रण्णो य निवेइय, राया तुह्रो भणइ-किं देमि ?, भणति-बभणि पुच्छामि, पुच्छित्ता भणइ-अग्गासणे कूर मग्गाहित्ति, एव सो जेमेइ दिवसे २ दीणार देइ दक्षिण, |एव ते कुमारामच्चा चितेंति-एस रण्णो अग्गासणिओ दाणमाणग्गिहीओ कीरउत्ति ते दीणारा देंति, सद्धादाणिआ जाओ, पुत्तावि से जाया, सो त बहुय जेमेयध, न तीरइ, ताहे दक्खिणालोभेण चमेउ २ जिमिओ, पच्छा स फोटो . गुर्वी पति भणति-घृतमूल्यमुपाजय, क मार्गयामि !, भणति-राजानमवलग पुष्पै , न घ घायसे, स धावलम पुप्पपलादिभि एवं कासो प्रजाति प्रयोतश्च कौशाम्बीमाग छति, स च शतानीकस्तस्य भयेन यमुनाया दक्षिण फूल उत्थाप्योत्तरकूल गच्छति स च प्रयोतो न तरति पमुनामुसरी गाम्म्या | दक्षिणपाः स्म-धावार निवेश्य तिष्ठति, तदा प्रवीति-ये घ तस्य तृणहारकादयस्त्रेपा यागाश्रितो गृहीत फणनासादि निसि पठानि प मनुष्याणा ज्य परिक्षीणानि, एकस्या रानौ पलायित , तर तेन पुष्पपुटिकागतेन दृष्ट, राज्ञे च निवेदित, राजा तुष्टो भणति- ददामि !, भणति-ग्रामगी पन्जामि पप्पा भणति-भमासनेन सह कूर मागयेति, एव स जेमति दिवसे २ ददाति दीनार दक्षिणा, एव ते कुमारामात्याश्चिन्तपन्ति एष राशाऽप्रासनिको दानमानगृहीत | क्रियतामिति दीनारान् ददति, बहुदानीयो जात , पुना अपि वस जाता , स तत् पहुक जेमितम्य, न शक्यते, तदा दक्षिणालाभन धारया २ निमिय . पश्चात्तस्व कुष्ठ जाओ, अभिमस्तस्तेन, ताहे कुमारामचा भणति-पुत्ते । विसज्जेह, ताहे से पुत्ता जेमेइ, ताणवि तहेव, सतती कालतरेण पिउणा लजिउमारद्धा, पच्छिमे से निलओ कओ, ताओवि से सुण्हाओ न तहा पट्टिउमारद्धाओ, पुत्तावि नाढायति, तेण चितिय-एयाणि मम दवेण चड्डियाणि मम चेव नादायति, तहा करेमि जहेयाणिवि वसण पाविति, अन्नया तेण पुत्ता सहाविया, भणइ-पुत्ता ! किं मम जीविएण ?, अम्ह कुलपरपरागओ पसुवहो त करेमि, तो अणसण काहामि, तेहिं से कालगओ छगलओ दिण्णो, सो तेण अप्पग उल्लिहावेइ, उल्लोलियाओ य खवावेइ, जाहे नाय सुगहिओ एस कोणति ताहे माणि उम्पादेई फुसित्ति पन्ति, ताहे मारेत्ता भणइ-तुन्भेहि चैव एस खाएयवो, तेहिं खइओ, कोढेण गहियाणि, सोवि उहेत्ता नछो, एगत्थ अडवीए पययदरीए णाणाविहाण रुक्खाण तयापत्तफलाणि पडताणि तिफला य पडिया, सो सारएण उण्हेण कको जाओ, त निविष्णो पियइ, तेण पोह भिण्ण, सोहिए सज्जो जाओ, आगओ सगिह, पास, सदा कमारामात्या भणन्ति-पुवान् विपन, सदा तस पुत्रा नेमन्ति, तेषामपि तथैव सतति काला तरे पितुर्लजितुमारधा, पश्चिमे तस्य निकपाकृत, सा भपि ससस्नुपान Bथा पठितुमार पा, पुना भपि नाद्रिय ते, तेन चिन्तित-एते मम दयेण वृद्धामामेव नाद्रिय ते, तथा करोमि यथैतेऽपि प्पसन प्रामुन्ति, भन्यदा वेन पुना शदिता , भणति-पुमा ! मम किं जीवितेन !, भसाक कुलपरम्परागत पशुवध त करोमि, ततोऽनशन करिष्यामि, असम कृप्यागो दन, स सनारमीय (मनु) पुग्ययति, मलगुटिकाव खादयति, यदा ज्ञात सुगृहीत एष कुष्टेनेति तदा रोमाण्युस्पादयति झटित्या पान्ति, सदा मारपिपा भगति-युप्माभिरेवेप सादितम्यः, है सादित , कुष्ठेन गृहीता, सोऽप्युत्याय नष्ट एकन भटया पर्वतदयों नानाविधानां वृक्षाणां यात्रफलानि पतन्ति विपला घ पविता, स शारदेन सम्णेन करको जात , ततो निर्दिण्णख पिवति, तेनोदर भिन्न, शुद्धो सजो जात , भागत स्वगृह, .
" आगओ दुवारपालेहि पिट्टिओ, जइवारा एइ तइवारा राया पडिलग्गइ, सो निग्गओ, अह अधितीए निगमओ पवइओ एइणा धरिसिओ, नियाण करेइ-एयस्स यहाए उववजामित्ति, कालगओ, अप्पिष्टिमओ पाणमतरो जाओ, सोऽवि राया तावसभत्तो तावसो पवइओ सोवि वाणमतरो जाओ, पुयिं राया सेणिो जाओ, पुटी समणो कोणिओ, ज चेव चेल्लणाए पोद्दे उववण्णो त व चितेइ-कह रायाण अक्सीहि न पेक्पेगा, तीए चितिय-एयस्स गन्भस्स दोसोत्ति गन्भ, साडणेहिवि न पडइ, डोहलकाले दोहलो, किह , सेणियस्स उदरवलिमसाणि खायजा, अपूरते परिहायइ, न य अक्खाइ, णिन्नधे सवहसावियाए कहिय, तओ अभयस्स कहिय, ससगचमेण सम मस कप्पेत्ता वलीए उवरि दिन्न, तीसे ओलोयणगयाए पिच्छमाणोए दिजइ, राया अलियप- मुच्छियाणि करेइ, चेलणा जाहे सेणिय चितेइ ताहे अद्धितीय उप्पजइ, जाहे गम्भ चितइ ताहे कह सप खाएजत्ति, एव विणीओ दोहलो, णवहि मासेहि दारगो जाओ, रण्णो णिवेइयं, तुहो, दासीए छड्डाविओ असोगवणियाए, कहियं . आगतो द्वारपालै पिहित , यतिवारा भायाति ततिवारा राजा प्रतिभज्यते, स निगत भस्वावस्या निर्गतः प्रयजित एतेन धर्पित , निदान गति- एतस्य पधायोपपये इति, कालगत , अल्पर्दिको ग्यतरो जात , सोऽपि राजा तापसभक , सापस प्रमजितः सोऽपि म्यन्तो मात , पूर्व मागि |जात , कुण्डीभ्रमण कोणिक , यदैव चेलणाया उदरे उत्पमस्वदेय चिन्तयति-कथ राजानमक्षिम्यां न प्रक्षेय, तया चिन्तित-एतस गभस्स दोप इति गभ, |शातनैरपि न पतति, दोहदकाले दोहद , कथ!, भेगिकस्योदरवलिमांसानि खादेय, भपूर्यमाणे परिहीयते न पाम्याति Aधे शापयशापितयापित ततोऽभयाय कधित, शशकचर्मणा सम मांस कल्पयित्वा वल्या उपरि दत्त, तस्यायवलोकनगतापै प्रेक्षमाणायै दीयते, राजा भलीमूनानि रोवि चेल्लणा यदा श्रेमिक चिन्तयति तदाऽतिरूत्पद्यते, यदा गर्भ चिन्तपति यदा कय सर्व सादेयमिति, एव म्यपनीतो दौड मय मासेपु वारो जात राब | निवेदित, तुष्ट , दास्या त्याजितोऽशोकवनिकायो, कथित 'सेणियस्स, आगओ, अवाडिया, कि से पढमपुत्तो उग्झिओत्ति?, गओ असोगवणियं, तेण सो उज्जीविओ, असोगचदो से नाम कय, तत्यवि कुक्कुडिपिछएण कोणगुलीऽहिविद्धा, सुकुमालिया सा न पउणइ, कूणिया जाया, ताहे से दारएहि नाम कय कृणिओत्ति, जाहे य त अगुलि पूइ गलति सेणिओ मुहे करेइ ताहे ठाति, इयरहा रोवइ, सो य सबढइ, इओ य अण्णे दो पुत्ता चेलणाए जाया-हल्लो विहल्लो य, अण्णे सेणियस्स वहवे पुत्ता अण्णासि देवीण, जाहे य किर उजा- णियाखधावारो जाओ, ताहे चेल्लणा कोणियस्स गुलमोयए पैसेइ हल्लविहल्लाण खडकए, तेण वरेण कोणिओ चिंतई एए सेणिओ मम देइत्ति पओस यहइ, अण्णया कोणियरस अट्टहि रायकन्नाहि सम विवाहो जाओ, जाव उप्पि पासा यवरगओ विहरइ, एसा कोणियस्स उप्पत्ती परिकहिया । सेणियस्स किर रणो जावतिय रजस्स मोल्ल तावतिय देव दिन्नस्स हारस्स सेयणगस्स गधहत्थिस्स, एएसि उठाण परिकहेयध, हारस्स का उप्पत्ती-कोसवीए णयरी धिजाइणी धेणिकाय, भागत , उपारम्य किं तपा प्रथमपुर अमित इतिी गतोऽशोकवनिका, तेन स उज्जीवित , अशोकच दस्तस्य नाम कृत तत्रापि कुकुट पिन कोणेऽगुलिभिविद्धा सुकुमालिका सान प्रगुणीभवति, वझा जाता, तदा तस्य दारकै म कृत कूणिक इति यदा च तस्या अगुल्या पूति प्रति भणिको मुसे करोति तदा उपरतरुदितो भयवि इतरथा रोदिति, सघ संवर्धते, इतथा यौ द्वौ पुत्रौ घेछणाया जातो हलो बिहलच ये श्रेणिकस्य बहन पुत्रा भन्यासा देवीना, पदा प किस उपानिकास्क धावारो जातस्तदा चेलणा कोणिकाय गुडमोदकान् प्रपते हल्लविहल्लाभ्यां खण्डाकृतान् , तेन घरेण कोणि कमिस्तपति, एतान् प्रेगिको मा ददातीति प्रद्वेप यहति, भन्यदा कोणिकस्याटभि राजक यामि सम विवाहो जात , यावत् परि प्रासादवरस्य गतो विहरति, पपा कोणिस्योपचिः परिकथिता । थेगिकस्य किल यावत् रा यस्य मूल्य तावत् देवदत्तस्स हारस सेचनकस्स ग धहस्तिन , एतयोरुत्थान परिकवयितम्य, हारस्य कोरपतिः।-कोशाम्या धिग्जातीया .
रूप?, अभओ भणइ-को समत्थो तस्स रूव काउ ?, ज वा त वा लिहिय, दासचेडीहि कण्णतेउरे कहिय, ताओ भणि याओ-आणेह ताव त पट्टग, दासीहि मम्गिओ न देइ, मा मज्झ सामिए अपन्न काहिहि, बहुयाहि जापणियाहि दिण्णो, पच्छण्ण पवेसिओ, दिहो सुहाए, दासीओ विभिण्णरहस्साओ कयाओ,सो वाणियओभणिओ-कह सेणिओ भत्ताभवि- जइ ?, सो भणइ-जइ एव तो इह चेव सेणिय आणेमि, आणिओ सेणिओ, पच्छना सुरगा सया, जाय पण्णतउर, सुजेष्ठा चेल्लण आपुच्छइ-जामि सेणिएण समति, दोवि पहावियाओ, जाव सुजेहा आभरणाण गया ताव मणुस्सा सुर- गाए उन्बुडा चेल्लण गहाय गया, सुजेठाए आराडी मुक्का, चेडगो सनद्धो, वीरगओ रहिओ भणइ-भद्दारगा ! मा तुन्भ बच्चेह, अह आणेमित्ति निग्गओ, पच्छी लग्गइ, तत्थ दरीए एगो रहमग्गी, तत्य ते यत्तीसपि सुलसापुता ठिता, ते । वीरगएण एफेण सरेण मारिया, जाव सो ते रहे ओसारेइ तार सेणिओ पलाओ, सोवि नियत्तो, सेणिओ मुजेह सलयर, १ रूप?, अभयो भणति-क समथस्तस्य रूप कतुं ?, यद्वा तद्वा लिखित, दासचेटीभि फन्माऽन्त पुरे फयित, वा भगिता -मानपत सायद य पर दासीभिमानितो न ददाति, मा मम स्वामिनोऽवज्ञा कापत् , बहुकाभियोचाभिदत्त , मन प्रचशित , हट सुपेष्ठया, दाखो विभिनासा या स वणिय भणित -कथ श्रेणिको भत्ता भवेत् , स भणति-यद्येव तदेव श्रेणिकमानयामि, भानीत अणिक , प्रच्छना मुरका साता पाया पासपुरे गु ज्येष्ठा चेक्षणामाप छति-यामि श्रेणिकेन सममिति, द्वे अपि प्रधाविते, यावत् सुयेष्टा भाभरणेभ्यो गता तावत् मनुष्या मुरमाया स्थावाठणा गया गता , सुज्येष्टपाऽऽराटिमुक्का, चेटक सन्नद्ध , वीराङ्गदो रयिको भणति-महारका ! मा यूय प्रजिष्ट, महमानपामीति निगत , पृष्ठतो गति पर पामको | रथमाग , तर ते द्वाप्रशदपि सुलसापुना स्थिता , ते वीरामदनैकेन गरेण मारिता , स पावचान् रयान भपसारपति तारत् श्रीक पलायिय , सोक निवृत्तः श्रेणिक सुयेछा सलपति, सा भणइ-अह चेलणा, सेणिओ भणइ-सुजेहतुरिया तुम चेव, सेणियस्स हरिसोवि विसाओवि विसाओ रहियमारणेण हरिसो चेलणालभेण, चेलणाएवि हरिसो तस्स रूवेण विसादो भगिणीवचणेण, सुजिहावि घिरत्थु काममोगाणति पत्र तिया, चेलणाएवि पुत्तो जाओ कोणिओ नाम, तस्स का उप्पत्ती ?, एग पञ्चतणयर, तत्थ जियसत्तुरण्णो पुत्तो सुमगलो, अमञ्चपुत्तो सेणगोत्ति पोट्टिओ, सो हसिज्जइ, पाणिए उच्चोलएहिं मारिजइ सो दुक्खाविजइ सुमगलेण, सो तेण निवे एण वालतवस्सी पपइओ, सुमगलोवि राया जाओ, अण्णया सो तेण ओगासेण वोलेंतो पेच्छइ त घालतवस्सि, रण्णा पुच्छिय-को एसत्ति?, लोगो भणइ-एस एरिस तवं करेति, रायाए अणुकपा जाया, पुधि दुक्खावियगो, निमतिओ, मम घरे पारेहित्ति, मासक्खमणे पुण्णे गओ, राया पडिलग्गो न दिण्ण दारपालेहिं दार, पुणोवि उद्विय पविट्ठो, सभरिओ, पुणो गओ निमतेइ, आगओ, पुणोवि पडिलग्गो राया, पुणोवि उद्वियं पविठ्ठो, पुणोवि निमतेइ तइय, सो तइयाए सा भगति-भर पेलणा, श्रेणिको भणति-सु येडायास्वरिता त्वमेव, थेगिकस्स हर्षोऽपि विपादोऽपि, विपादो रथिकमारणेन हर्षोलणालाभन घेछ पापा भपि हर्पसस रूपेण विपादो भगिनीयशनेन, मुयेणापि धिगस्त कामभोगानिति प्रमजिता घेणाया अपि पुत्रो जात कोणिकनामा, तस्स कोत्पत्ति ! एक प्रपन्तनगर, सप्र जिवावुरामस्य पुत्र सुमनल , भमास्यपुत्र सेनक इति महोदर, स हस्सते, पाणिभ्यां उचुलुकैर्मायते, स दुख्यते सुमङ्गलेन, स तेन निदिन मालतपस्वी प्रमदित , सुमाशोऽपि राजा जात , भयदा स तेनावकाशेन व्यतिव्रजन् पश्यति त घालतपखिन, राज्ञा पृष्ट-क एप इति । कोको मणति-पपईला सर करोति, राहोऽनुकम्पा जाता, पूर्व दुखितो, निमन्त्रित मम गृहे पारयेति, मासक्षपण पूर्ण गत , राजा प्रतिलग्न (ग्लानो जात), म च द्वारपालेदार, पुनरप्युरिषत (प्युट्रिक) प्रविष्ट , सस्मृत , पुनर्गतो निमन्त्रपति, मागत , पुनरपि प्रतिभनो राजा, पुनरप्युष्ट्रिको प्रविष्ट , पुनरपि निमन्मपति तृतीयवारं, स तृतीपयारे . अन्नपक्क गहाय निग्गया, तपि भिण्ण, तइयपि भिण्ण, तुठ्ठो य साहइ, जहाविहि यत्तीसगुलियाउ देइ, कमेण साहि, बत्तीस पुत्ता होहिन्ति, जया य ते किचि पओयण ताहे सभरिजासि एहामित्ति, ताए चितिय-केचिर पालरूवाण असु- |इय मल्लेस्सामि, एयाहि सबाहिवि एगो पुत्तो हुजा, खइयाओ, तओ णाहूया पत्तीस, पोह यहइ, अद्धितीए फाउस्सग्ग ठिया, देवो आगओ, पुच्छइ, साहइ-सबाओ खइयाओ, सो भणइ-दुड ते कय, एगाउया होहिति, देवेण उपसामिय उ असाय, कालेण बत्तीस पुत्ता जाया, सेणियस्स सरिसवया वड्डति, तेऽविरहिया जाया, देवदिन्नत्ति विपसाया। इओ य वेसालिओ डओ हेहयकुलसभूओ तस्स देवीण अन्नमन्नाण सत्त धूयाओ, तजहा-पभावई पउमावई मियावई सिया जेठा सुजेठा चेल्लणत्ति सो चेडओ सावओ परविवाहकारणस्स पञ्चक्खायं (ति) धूयाओ कस्सइ न देइ, ताओ मादि | मिस्सग्गाहि रायाणि पुच्छित्ता अन्नेसि इच्छियाण सरिसयाण देइ, पभायती चीईभए णयरे उदायणस्स दिण्णा पउमावई १ अयपक गृहीत्वा निर्गता, तदपि भिन्न, तृतीयमपि भिन, तुष्टश्च कथयति, यथाविधि द्वाप्रिंटिका ददाति, अमेण सादये दाबि मा मषि प्यन्तीति, यदा च ते किचित् प्रयोजन तदा समरे आयास्वामीति, तया चिन्तित-कियधिर पालरूपाणामशुचि मर्दयिष्यामि, एवाभिः सयाभिरपि एका | पुत्रो भवतु, खादिता , तत उत्पन्ना द्वात्रिशत्, उदर वर्धते, भटत्या कायोत्सर्ग स्थिता, दव भागत , पृष्ठति, कथयति, सयोः सादिता स भगति-दुष्ट या कृत, एकायुष्का भविष्यन्ति, देवेनोपशमित वसात, कालेन द्वात्रिंशत् पुना जाता , भेणिकस्स सम्वयसो पध ते तरिहिया जाता दया इति रयाता , इतश्च वैशालिकश्चेटको हैहयकुलसभूतो तस्य देषीनामन्या यासा सह दुहितर , तद्यथा-प्रभायती पायती रागायती पिया ज्येष्टा मुसा पठणात स चेटक धावक परवीवाहकरणस्य प्रत्याख्यातमिति दुहिर कसैषित् न ददाति, ता मातृमियकादिभि राजान लाग्यम्य इटेम्प सम्यो दीपो, प्रभावती वीतभये उदायनाय दत्ता पद्मावती चपाए दहिवायणस्स मियावई कोसबीए सयाणियस्स सिवा उज्जेणीए पज्जोयस्स जेट्ठा कुडग्गामे वद्धमाणसामिणो जेहस्स - णदिवद्धणस्स दिण्णा, सुजेहा चेल्लणा य कण्णयाओ अच्छति, त अतेउर परिवायगा अइगया ससमय तासि कहेइ, सुजे- हाए निप्पिपसिणवागरणा कया मुहमकडियाहि निच्छूढा पओसमावण्णा निग्गया, अमरिसेण सुजेहारूव चित्तफलहे काऊण सेणिघरमागया, दिहा सेणिएण, पुच्छिया, कहिय, अधिति करेइ, दूओ विसजिओ वरगो, त भणइ चेडगो- किहह वाहियकुले देमित्ति पडिसिद्धो, घोरतरा अधिती जाया, अभयागमो जहा णाए, पुच्छिए कहिय-अच्छह वीसत्था, आणेमित्ति, अतिगओ निययभवण उवाय चितेंतो वाणियरूव करेइ, सरभेयवण्णभेयाउ काऊण वेसालि गओ, कण्णते उरसमीवे आवण गिण्हइ, चित्तपडए सेणियस्स रूव लिहइ, जाहे ताओ कण्णतेउरवासीओ केजगस्स एइ ताहे सुबहु देइ, ताओवि य दाणमाणसगहियाओ करेइ, पुच्छति-किमेय चित्तपट्टए ?, भणइ-सेणिओ अम्ह सामी, कि एरिस तस्स . १ चम्पापा दधिवाहनाय मृगावती कौशाम्यां शतानीकाय शिवोजयि यो प्रयोताय -येष्ठा कुण्डप्रामे वधमानस्वामिनो "येष्ठस्य नदिवर्धनस्य दत्ता मुग्येष्ठा पेलणा पकाये तिष्ठत , तदन्त पुर प्रवामिकाऽतिगता स्वसमय ताभ्या कथयति, सुयेष्या निस्पृष्टप्रभ याकरणा कृता मुखमकटिकाभिानकाशिता मदपमापना निर्गता, भमपण मुयेटारूप चित्रपलके फरया श्रेणिकगृहमागता, इप्टा श्रेणिकेन, पृष्टा कथित अति करोति, दूतो विसृष्टो वरक त भगति घेटक -कपमह वाहिकालाय ददामीति प्रतिपिद , घोरतराति जाता, अभयागमो यथा ज्ञाते पृष्ट कथित-तिष्ठत विश्वस्ता, भानयामीति अतिगत निजभवन, उपाय चिपन् पणिम्प करोति, स्वरभदवर्णभदौ करवा विशाला गत , क या त पुरसमीप आपण गृह्णाति चित्रपटके श्रणिकस्य रूप लिखति यदा ता भत पुरवासिन्य करपायायान्ति तदा सुबहु ददाति, ता भपिच दानमानसगृहीता करोति, पृच्छति-किमेतत् चित्रपटके ? भणति-णिकोऽसाक स्वामी, किमीत सस दारुएहि चियगा कीरउ, तत्थ पविसामि, राया विसन्नो, तुट्ठो सकारेउ विसजिओ, ताहे अभओ भणइ-अह तुम्भेहि छलेण आणिओ, तुम्भे दिवसओ आइच्च दीविय काऊण रडत णयरमझेण जइ न हरामि तो अग्गिं अतीमित्ति, त भज गहाय गओ, किचि काल रायगिहे अच्छित्ता दो गणियादारियाओ अप्पडिरूमाओ गहाय वाणियगयेसेण उजे णीए रायमग्गोगाढ आवारि गेण्हइ, अण्णया दिहाउ पजोएण, ताहि विसविलासाहि दिहीहिं निभाइओ अजली य से कया, अइयओ नियगभवण, दूती पेसेइ, ताहि परिकुवियाहि धाडिया, भणइ-राया ण होहित्ति, पीयदिवसे सणियग आरुसियाउ, तइयदिवसे भणिया-सत्तमे दिवसे देवकुले अम्ह देवजण्णगो तत्थ पिरहो, इयरहा भाया रक्सइ, तेण य सरिसगो मणूसो पज्जोउत्ति नाम काऊण उम्मत्तओ कओ, भणइ-मम एस भाया सारवेमि ण, कि फरेमि १ एरिसो भाइ. हो, सो रुट्ठो रुहो नासइ, पुणो हक्कविऊण रडतो पुणो २ आणिजइ उठेह रे अमुगा अमुगा अह पजोओ हीरामित्ति, , . १ दारुभिश्चितिका क्रियता, तन प्रविशामि, राजा विषण्ण , तुष्ट सस्कृत्य विषष्ट , सदाऽभयो भणति-भह युप्माभिलेनानीत पुमान् रिपस |भादित्य दीपिका कृत्वा रटत नगरमध्येन हरामि न यदि तदाऽनिं प्रविशामीति, ता भाया गृहीत्वा गत कविरकाल रामगृहे स्थिरया गणिकावारिक अप्रतिरूपे गृहीत्वा वणिग्वेपेणोजयि या राजमार्गावगाढमास्पद गृहाति भयदा हटे प्रयोतेन, ताभ्यां विपविलासाभि टिभिानध्यात भरि सम या भतिगतो निमभवन, दूर्ती प्रेपते, ताम्या परिकुपिताभ्या धाटिता, भणति-राजा न भवतीति, द्वितीयदिपसे गरारुटे, तृवायदिपसे मणिवा-ससम दिवस | देवकुलेऽसाक देवयज्ञखन विरह , इतरथा भ्राता रक्षति, तेन च सरसो मनुष्य प्रद्योत इति नाम कृत्वो मर कृत , भगवि-ममैप भामा रक्षामि एन कि करोमि भातृस्नेह ईश स रष्टो रष्टो नश्यति, पुन हारयिरवा रटन् पुन २ भानीयते प्रतिष्ठव रे भमुका ! २ मा प्रमोतो हिये इति, तेण सत्तमे दिवसे दूती पेसिया, एउ एकलउत्ति भणिओ आगओ, गवक्खए विलग्गो, मणुस्सेहिं पडिबद्धो पल्लकेण सम, हीद दिवसओ णयरमोण, विहीकरणमूलेण पुच्छिजइ, भणइ-विजघर णेजइ, अग्गओ आसरहेहि उक्खित्तो पावि ओ रायगिह, सेणियस्स कहिय, असि अछित्ता आगओ, अभएण वारिओ, कि कजउ ?, सकारिता विसजिओ, पीई जाया परोप्पर, एव ताय अभयस्त उहाणपरियावणिया, तस्स सेणियस्स चेल्लणा देवी, तीसे उठाणपारियावणिया कहिजइ, तत्य रायगिहे पसेणइसतिओ नागनामा रहिओ, तस्स सुलसा भजा, सो अपुत्तओ इदक्खदादी णमसइ, सा साविया नेच्छइ, अन्न परिणेहि, सो भणइ-तव पुत्तो तेण कज, तेण वेजोवएसेण तिहि सयसहस्सेहि तिण्णि तेल कुटया पका, सकालए सरायो-एरिसा सुलसा सावियत्ति, देवो आगओ साहू, तज्जातियरूवेण जिसीहिया कया, उद्वित्ता पदर, भणइ-किमागमण तुज्झ, सयसहस्सपायतेल त देहि, वेजेण उपइड, देमित्ति अतिगया, उत्तारतीए भिन्न, 18न ससमे रिपस दूती प्रपिता, एकाकी भापारियति भगित भागत , गवाक्षे विलन मनुष्य प्रतिवद् पल्यङ्केन सम, हियते दिवसे नगरमध्येन वीपिकरमपूछन पप्पस, भगति-पंपगृह नीयते, मप्रतोपरधरुक्षिप्त प्रापितो रामगृह, श्रेणिकाय कथित, भसिमाकृप्यागत , अभयेन पारित , किं vिati,कापिया रिषर , मोतिओवा परस्परं, एय सायत् भभयस्पोरयानपर्यापणिका सस्य श्रेणिकस्य चिटणादेवी तस्या उथानपयापनिका कथ्यते, अमरावगरे मसनधिसाको मागनामा रपिक, सस भाषा सुधसा, सोऽपुत्र इदक दादीन् नमस्यति सा श्राविका ने छति, अन्या परिणय, स भगति- पर मनाप, वेन पोपदान प्रिभि पावसामय सेठकुल्या पा, एकदा शकालये सलाप -ईरशी सुलसा भाविकेति देव भागत साधु त वापसमाधिजीवा, गपाप पन्द, भगति-किमयमागमन युप्माक!, शतसहनपाकल तदेहि, वैयेनोपदिष्ट, ददामीत्यतिगता, भवतारयन्त्या भिन्न एस पीओ वरो, अभएण भणिय-एसोवि तुम्भ चेव पासे अच्छउ, अण्णे भणति-उजाणियागओ पजोओ इमा दारिया णिम्माया तत्थ गाविजिहित्ति, तस्स य जोगधरायाणो अमच्चो, सो उम्मत्तगवेसेण पढइ-यदि ता चैव ता चय, ता पया |ऽऽयतलोचनाम् । न हरामि नृपस्यार्थे, नाह योगधरायण ॥१॥ सोय पजोएण दिह्रो, ठिओ काश्य पयोसरिज, णाय रो य कओ पिसाउत्ति, सा य कचणमाला विभिन्नरहस्सा, वसतमेंठेणवि चत्तारि मुत्तघडियाओ विरइयाओ घोसवती वीणा, कच्छाए बज्झतीए सकुरओ नाम मतीए अधलो भणइ-कक्षाया यध्यमानाया, यथा रसति हस्तिनी । योजना शत गत्वा, प्राणत्याग करिष्यति ॥१॥ ताहे सवजणसमुदओ, मग्झे उदयणो, भणइ-एप प्रयाति सार्थः फायनमाला | वसन्तकश्चैव । भद्रवती घोषवती वासवदत्ता उदयनश्च ॥१॥ पहाविया हथिणी, अनलगिरी जाय सनग्झइ वाव पणवीस जोयणाणि गयाणि सनहो, मग्गलग्गो, अदूरागए घडिया भग्गा, जाय त उस्सिघइ ताय अण्णाणिविपचपीस, एव तिणिवि, - . १ एप द्वितीयो घर , अभयेन भणित-एषोऽपि युप्माकमय पाच तिष्ठत, भये भात-उद्यानिकागत प्रद्योत इय च दारिका निष्णाता सन गास्पाति तस्य च योग धरायणोऽमात्य , स उन्मत्तकवेपेण पठति स च प्रद्योतेन ए , स्थित कायिकी प्रग्युराष्ट्र नागरम कुस पिशाप इति, सा प काममा | विभिनरहस्सा, यसन्तमेण्ठेनापि चतस्रो मूग्रघटिका विलगिता , घोपवती घीणा, कक्षायां वध्यमानायां सफुरतो नाम मनी (सरकारको यो माम) मस्निगा धो भण्यते, तदा सर्पजनसमुदयो, मध्ये उदायनो पर्वते, भणति-प्रधाविता हसिनी मनलगिरियर्यावत् सनसते सायद पशिति पासमान गतामा, मार्गलन , भदूरागते घटिका भना, यावत्तामुजिघ्रति सावदन्यान्यपि पचविंशति, एवं ग्रीन पारान्, - नगर च अइगओ। अण्णया उजेणीए अग्गी उडिओ, णयर डज्मइ, अभओ पुच्छिओ, सो भणइ-विषस्य विषमौषध अप्रेरगिरेव, ताहे अग्गीउ अण्णो अग्गी कओ, ताहे ठिओ, तइओ वरो, एसवि अच्छउ । अण्णया उज्जेणीए असिव उहिय, अभओ पुच्छिओ भणइ-आम्भितरियाए अस्थाणीए देवीओ विहूसियाओ एज्जतु, जा तुम्भे रायालकारविभूसिए जिणइ त मम कहेजह, तहेव कय, राया पलोएति, सपा हेहाहुत्ती ठायति, सिवाए राया जिओ, कहिय तव चुल्लमाउ गाए, भणइ-त्ति अवसण्णा फुभयलिए अच्चणिय करेउ, ज भूय उद्देइ तस्स मुहे कूर छुन्भइ, तहेव कयति, तियचउके अहालए य जाहे सा देवया सिवारूवेण वासइ ताहे कूर छुन्भइ, भणइ य-अह सिवा गोपालगमायति, एव सवाणिवि निजियाणि, सती जाया, तत्थ चउत्थो यरो। ताहे अभओ चितेइ-केच्चिर अच्छामो ?, जामोत्ति, भणइ-भट्टारगा! वरा दिजतु, परेहि पुत्ता, भणइ-नलगिरिमि हस्थिमि तुन्भेहिं मिण्ठेहि सिवाए उच्छगे नियनो (अम्गिसाहमि)अग्गिभीरुस्स रहस्स . मगर पातिगत । भम्पदोबपियामनिरस्थित , मगर दाते, भमय पृष्ट , स भणति-तदाऽभेरन्योऽग्नि कृतस्त्रदा स्थित , तृतीयो घर , एपोऽपि ? विएन । भन्मदोमपिन्यामशिवमुरिपत, भमय पृष्टो भणति-भभ्यन्तरिकापामास्थान्या देयो विभूपिता भाया तु, या युष्मान् राजालधारविभूषितान् जयति at ममययत, मथप कृत, रामा प्रलोकयति सर्वा भस्वात् तिष्ठन्ति (हीना दृश्य ते), शिवया राजा जित , कथित तव लघुमात्रा भगति-रात्रावव सपा कुम्भबाटिकमानिका कुवन्त, यो भूत रनिष्ठति सस्य मुखे कूर क्षिप्यते तथव कृतमिति, निके चतुष्केऽहालके घ यदा सा देवता शिवारूपण रटति ) सदार क्षिप्यते, भगति प-भर शिवा गोपालकमातति, एव सवऽपि निर्जिता , मात्तिर्जाता, तत्र चतुर्था वर तदाऽभयश्चि तयवि कियचिर तिठाम ? माम इति, भगठि-महारका परान् ददत, पशुप्य पुन, भणति-अनलगिरी हस्तिनि युष्मासु मण्टेपु शिवाया उरसङ्ग निपण्णोऽन प्रविशामि भग्मिभीरुरथस्य . उठेत्ता पहाविओ, पुणो दूर गतु पक्खाइओ, तत्थवि धारिओ तइयपि वारिओ, तेण चितिय-भरियप कारणेणति पजो- यस्स मूल गओ, निवेश्य रायकज, त च से परिकहिय, अभओ वियक्खणोत्ति सदाविओ, त च से परिकहिय, अमो त अग्याइउ सबल भणइ-एत्थ दघसजोएण दिहीचिसो सप्पो सम्मुच्छिमो जाओ, जइ उग्घाडिय हांत तो दिहीयिसण सप्पेण खाइओ होइ(न्तो), तो कि कजउ १, वणनिउजे मुएजह, परमुहो मुको, वाणि दहाणि, सो अन्तोमुत्तण मओ, तुहो राया,भणिओ-धणविमोक्खवज वर वरेहित्ति,भणइ-तुम्भ चेव हत्थे अच्छउ, अण्णयाऽनलगिरी वियहो न तीरह पेत्तु, अभओ पुच्छिओ, भणइ-उदायणो गायउत्ति, तो उदायणो कह पद्धोत्ति-तस्त य पोयस्स धूया पासवदत्ता नाम, सा बहुयाङ कलाउ सिक्खाविया, गधघेण उदयणो पहाणो सो घेपउत्ति, केण उवाएणति !, सो किर ज हरिध पेय तत्थ गायइ जाव वधपि न याणइ, एव कालो बच्चइ, इमेण जतमओ हत्धी काराविओ, त सिक्सायेइ, तस्स बिसयए १ स्थाय प्रधानित पुनर्दूर गत्वा प्रखादितस्तत्रापि पारित तृतीयमपि चारित ,तेन चितित-भवितम्य कारणनति प्रयोवस मूले गतो मिपरित पाप, तब तस परिकथित, अभयो विचक्षण इति शदित तय तसै परिकथित, अभयतन आनाप शम्पल भणति-भत्र पसयोगेन रहिदिए सपा समूचिमा जात यघुद्घाटितमभविष्यत्तदा दृष्टिविपेण सर्पण सादितोऽभविष्यत्, तत् किं क्रियतां १, पननिरजे मुघन,पराहमुसो मुक्त पनानि दम्पानि, सोहन मृत , मुष्टो राजा, भणितः-बधन विमोक्षवर्ज पर वृणुष्यति, भणति-युप्माकमेव हस्ते तिटनु भयदाऽनलगिरिविको न रपते प्रहीत, मभप ट भगति-- उदायनो गायरिवति, तत् उदायन कथ पद्ध इति तस्य च प्रयोतस्स दुहिता पासवदत्ता नानी सा पहुका कला शिक्षिता गाम्भ गोदायन मानस | गृहतामिति, केनोपायेनेति, स किल य हस्तिन प्रेक्षते तत्र गायति यावद् प ध (ध) मपि न जानाति, एवं कालो माति, भनेन यम्ममयो स्वीकार त शिक्षयति, तस्य विपये - . चारिजइ, तस्स घणचरेण कहिय, सो गओ तत्थ, खधावारो पेरतेहि अच्छइ, सो गायई हत्थी ठिओ ढुक्को गहिओ य आणिओ य, भणिओ-मम धूया काणा त सिक्सावेहि मा त पेच्छसु मा सा तुम दखूण लजिहिति, तीसेवि कहिय- उपमाओ कोढिउत्ति मा दच्छिहिसित्ति, सो य जवणियतरिओ त सिक्खायेइ, सा तस्स सरेण हीरइ कोढिओत्ति न जोएति, अण्णया चितेइ-जइ पेच्छामि, त चितेन्ती अण्णा पढइ, तेण रु?ण भणिया-कि काणे ! विणासेहि ?, सा भणइ-कोटियान याणसि अप्पाणय, तेण चितिय जारिसो अह कोढिओ तारिसा एसावि काणत्ति, जवणिया फालिया, दिहा, अवरोप्पर सजोगो जाओ, नवर कचणमाला दासी जाणइ अम्मधाई य सा चेव, अण्णया आलाणखभाओऽनलगिरी फिडिओ, रायाए अभओ पुच्छिओ-उदायणो निगायउत्ति, ताहे उदायणो भणिओ, सो भणइ-भद्दवति हस्थिणि आरु- हिजण अह दारिंगा य गायामो, जवणियतरियाणि गाणि गीयति, हत्थी गेएण अक्खित्तो गहिओ, इमाणिवि पलायाणि, स, सन पनपर फाषिरा स गतमय, धायार पर्यन्तेषु तिति स गायति हस्ती स्थित भासमीभूनो गृहीतश्चानीतश्च, भणितो-सम दुहिया काना स शिप माय माक्षी मा सापामामीदिति समायपि कथित-उपाध्याय कुटीतिमा द्राक्षीरिति, सच यवनिका तरितता शिक्षयति सा IN सरेमापीभूषा फीति म पश्यति, भापदा चिन्तयति-पदि पश्यामि, तरि तयन्ती अन्यथा पति, तेन रुष्टेन भगिता-क काणे विनाशयसि ?, सा मनात नि ! म बाना'मान, बन चिन्तित-या कुली ताशी एपापि कागति, यवनिका पाटिता दृष्टा, परस्पर सयागो जात , नयर काञ्चनमाला पाणी नामाणि, भाग, पक्षा छानसम्भादनलगिरिश्मुटित , राक्षाऽभय पृष्ट -उदायनो निगीयतामिति तदोदायनो भगित , सभणति-भद्र पनिीमारमार दारिप गापार , पपनिकान्तरित गान गायत , इसी गेयेनाक्षिप्तो गृहीत , इम अपि पलायिते, - जम्मभूमीड जिक्समणणाणणियाणभूमीओ चंदायेति, पुच्छइ-को ?, ताओ कति-उजेणीए अमुगो वाणियपुत्तो तस्स य भज्जा, सो कालगओ, तस्स भजाओ अम्हे पवइउकामाओ, न तीरति पयइएहि चेइयाहि वदिउ पहियपए, भणियाओ पाहुणियाउ होइ, भणति-अन्भत्तढ़ियाओ अम्हे, सुचिर अच्छित्ता गयाओ, वितियदिवसे अभओ एपगो आसण पग पगओ, एह मम घरे पारेधत्ति, भणति-इम पारग तुम्भे पारेह, चितेइ-मा मम घर न जाहिति भणइ-पर होउ, पनि मिओ, सजोइउ महु पाइओ सुत्तो, ताहे आसरहेण पलाविओ, अतरा अण्णेवि रहा पुपठिया, एव परपरेण उगणि पाविओ, उवणीओ पज्जोयस्स, भणिओ-कहि ते पडिच्च ', धम्मच्छलेण वचिओ, पद्धो, पुपाणीया से भजा सा उपणीया, तीसे का उप्पत्ती-सेणियस्स विजाहरो मित्तो तेण मित्तया घिरा होउत्ति सेणिएण से सेणा नाम भगिणी दिना निषधे कए, साविय पिज्जाहरस्स इटा, एसा धरणिगोयरा अम्ह पनहाएत्ति विजाहरिहि मारिया, तीसे धूया सा तेण मा सागि उस्त - जन्मभूमीनिष्पमणज्ञाननियाणभूमीव दयति, गृति-कुत , ता कथयति-उजयि याममुको पणिपुग्न सस्य प भापा, कासारा | भार्या यय प्रमजितुकामा , न शक्यते प्रमजिताभिश्चैत्यानि यादतु प्रस्थातु, भणिता -प्राणिका भवत भगति-भभपाययो पय, पिन स्थिरया गया | द्वितीयदिवसे अभय एकाकी अश्वन प्रभाते प्रगत , भायात मम गृहे पारयतेति, भणन्ति-इद पारणक यूप पारयत तिपति-मा मम गृह मापालिए भणति-एव भवतु प्रजिमित , सांयोगिक मधु पाययित्वा स्वपित तदाऽश्वरथेन परिप्रापित , म तरा भयेऽपि रयाः पूरस्थापिता एप पापापणामयिभी प्रापित , प्रद्योतायोपनीत , भणित - ते पाण्डित्य, धर्मच्छलेन यशितो, म , पूर्वानीता सस्य भायों सोपनीसा, वस्या कोपरि , भकिस hिaru मिन, ततो मैत्री स्थिरा भपस्थिति श्रेणिकेन तम सेनानाप्नी भगिनी दत्ता निर्वध परवा सापिच विचाधरस्परा, एपा धरणीगोपरामा प्रयापति विया | धरीभिारिता, तस्या दुहिता सा तेन मैपाऽपि भारिणिहितित्ति सेणियस्स उवणीया खिजिओ ( उज्झिया ) य, सा जोषणस्था अभयस्स दिण्णा, सा विजाहरी अभ- यस्स इछा, सेसाहिं महिलाहिं मायंगी उलग्गिया, ताहि विजाहिं जहा नमोकारे चक्खिदियउदाहरणे जाव पञ्चतेहि उझिया तावसेहिं दिहा पुच्छिया कओसित्ति?, तीए कहिय, ते य सेणियस्स पपया तावसा, तेहि अम्ह नतुगित्ति सारवि या, अमया पट्टविया सिवाए उजेणी नेऊण दिण्णा, एव तीए सम अभभो यसइ, तस्स पज्जोयस्स चत्तारि रयणाणि- लोहजयो लेहारओ अग्गिभीरुरहोऽनलगिरी हस्थि सिवा देविति, अन्नया सो लोहजघो भरुयच्छ विसजिओ,ते लोका य चिंतेन्ति-एस एगदिवसेण एइ पचवीसजोयणाणि, पुणो २ सहाविजामो, एय मारेमो, जो अण्णो होहिति सो गणि एहिं दिवसेहिं एहिति, पचिरपि काल सुहिया होमो, तस्स सवल पदिण्ण, सो नेच्छइ, ताहे विहीए से दवाविय, तत्थवि से विससजोइया मोयगा दिण्णा, सेसग सबल हरिय, सो कइवि जोयणाणि गतु नदीतीरे खामित्ति जाव सउणो वारेइ, मापठामिति भेमिकापोपनीता, रए (भवरोपाय), सा यौवनस्थाऽभयाय दत्ता, सा विद्याधयभयस्पेष्टा, शेपाभिर्महेलाभिर्मातङ्गी अवलगिता, यामिर्षियाभियंपा ममरमरे परिन्द्रियोदाहरणे यावत् प्रसन्नरुसिता वापसेटा पृष्टा-कुतो सीति !, तया कथित, ते व अणिकस्य पर्षगातापसाः, तर मार मलेवि संरक्षिता, भन्पदा प्ररपापिता रचयिनी नीया शिवाय दत्ता, एष धया सममभयो वसति, तस्य प्रधोतस्य घरवारि रत्नानि-लोहजो लेख दारोऽमिभीरू योऽमसगिरिवी पिपा देषीति, भन्यदा स छोहजो भृगुका प्रति विसष्ट ते लोकाश्च चि तयत्ति-एप एकदिवसेनायाति पञ्चविशति पोवनानि, पुनः पुनः भादापयिष्यामरे, एन मारपाम , योऽन्यो भविष्यति स बहुभिदिनरायास्यति इयचिर काल सुखिनो भविष्याम , मद, पति, सदा विधिना (पीप्पा) सम्म दापित, समापि विपसयुक्ता मोदकासमै बचाः, शेष शम्बल हत, स कतिचिद्योजनानि गावा नदीतीरे पादामीति पापमो पारपति, तमै शम्बल रोणिशो पुग्छिो-भभा, ताहे राया भणइ सेणिय-एस ते तत्थ सारो भभित्ति ?, सेणिओ भणइ-आम, सो य रपणो अधतपिशो, तेण से णाम कय-भभिसारोत्ति, सो रण्णो पिओ लक्खणजुत्तोत्ति, मा अण्णेहि मारिजिहित्ति न किचिवि देश, सेसा पुमारा भडचडगरेण निति, सेणिओ ते दण अधिति करेति, सो तओ निम्फिडिओ येण्णायड गो, जनगोफारे-अचियत्त भोगऽदाण निग्गम विण्णायडे य कासवए । लाभ धरनयण नत्तुग धूया सुस्सूसिया दिण्णा ॥१॥ पेसण आपुच्छणया पडरकुत्ति गमणमभिसेओ। दोहल णाम णिरुत्ती कह पिया मेत्ति रायगिहे ॥ २॥ आगमणऽमच गम्गण सुसग छगणे य कस्स त ? तुज्झ । कहण माऊआणण विभूसणा धारणा माऊ ॥ ३ ॥ त च सेणिय उज्जेणिओ |पजोशो रोहयो जाइ, सो य उइण्णो, सेणिओ बीहेइ, अभओ भणइ-मा सकह, नासेमि से वायति, तेण सधावार- णियेसजाणएण भूमीगया दिणारा लोहसघाडएसु निक्खाया दडवासस्थाणेस, सो आगो रोहइ, जुझिया कईपि दिवसे, मेणिका पूर -भम्मा तदा राजा भणति श्रेणिक-एप ते सारो भम्भेति ! अणिको भणति-भोम् सघ राज्ञोऽत्य तप्रिय | गम्भसार शशि, स राशः प्रियो लक्षणयुक्त इति मा अ यैारीति न किसिपि ददाति शेपा कुमारा भटसमूह निर्गस्ति, भकिसान I फरोशि, स रात निर्गतो पेनातट गत , यथा नमस्कारे-अप्रीति गादान निगमो यमातरे घ लेखहार । लामो गृहनयन नप्ता दुहिता धूपिका द" | मेपण माछा पापुरख्या इति गमनमभिषेक । दौहद नाम निरक्ति पिता म इति राजगृहे ॥ २॥ भागमन अमात्यमागण मुमिका मामय पर रय राय। धन मातुरानयन विभूपण पारण मातु ॥ ३॥ त घगिक उज्जयिनीत प्रद्योतो शोधक भायाति स घोदिस मणिको भिति मभपो भी- मा सभ्य, नाशयामि तस्य पादमिति, तेन स्कधावारनिपेशज्ञायफन भूमिगता दीनारा लोहनाटफेषु निसाता दण्डायासस्थानेषु, स भागवो रणदि योभिता कतिचिदिवसान्, सन राप मामा- पच्छा अभओ लोह देइ, जहा तव दडिया सपे सेणिएण भिण्णा णास माऽप्पिहिसि, अहव ण पञ्चओ अमगस्स दडस्स अमुग पएस खणह, तेण खय, दिहो, नहो य, पच्छा सेणिएण वल विलोलिय, ते य रायाणो सधे पकहिति-न एयस्स कारी अम्हे, अभएण एसा माया कया, तण पत्तीय । अण्णया सो अथाणीए भणइ-सो मम नत्थि ? जो त आणज, अपणया एगा गणिया भणइ-अह आणेमि, नयर मम वितिजिगा दिजतु, दिण्णाओ से सत्त वितिजिगाओ जाओ से रञ्चति मज्झिमययाओ, मणुस्सावि धेरा, तेहि सम पवहणेसु बहुएण य भत्तपाणेण य पुध व सजइमूले कवडसङ्घत्तण गहेऊण गयाओ, अनेसु य गामणयरेसु जत्य सजया सहा य सहि • अइतिओ सुट्ठयर बहुसुयाओ जायाओ, रायगिह गयाओ, पाहिं उज्जाणे ठियाउ घेइयाणि पदतीउ घरचेइयपरियाडीए अभयघरमइगयाओ निसीहियत्ति, अभओ दखूण उम्मुफभूसणाउ रहिओ सागय निसीहियाएत्ति?, चेइयाणि दरिसियाणि घदियाणि य, अभय पदिऊण निविडाओ, मादभयो रस ददाति, पपा तय पिटका सर्व श्रेणिकेन भेदिता नश्य माऽप्येया अथ च न प्रत्ययोऽमुकस्य दण्डिकस्सामुक प्रदेश खन, तेन सान, शे, नटर, पमापूगिफेन प विटोलित, ते घ राजान सर्वे प्रकथयन्ति-नेतस्य फत्तारो वय अभयेनपा माया कृता, तेन प्रत्ययित । म यदा स भारसा भमति-स मम नाfal समानये, म यदेका गणिका भणति-अहमानयामि, नवर मम साहायिका दीयता, दत्तास्तस्या सप्त द्वैतीयिका यास्तस्यै रापन्त मम्मवयस , मनुप्या भपि स्थविरा, ते सम प्रयहणेषु च पहुकेन भकपानेन च पूर्वमेव सयतामूले क्पटमाद च गृहीस्वागता अयेषु च प्रामनगरेषु पा सपता माराम माविमा य महतर यहुभुत्ता पाता, राजगृह गता यहिरुधाने स्थिता वत्यानि व दमाना गृहचत्यपरिपाट्याऽभयगृहमतिगता नैप Fraula (निधर, भयो यो मुसभूपणा स्थित स्वागत नैपेधिको नामिति, चत्यानि दाशतानि यदितानि च भभय वर्वादका निविष्टा , , ••rry - 'सेणिशो पुच्छिणो-गभा, ताहे राया गणा सेणिय-एस ते साथ सारो भिति, सेपिलो भर-मामे, सो अवतपिभो, तेण से णाम फय-भगिसारोति, सो रण्णो पिशो गणपोति, मा अण्णेहि मारिलिसिन । देश, सेसा पुमारा भउचउगरेण निति, रोणियो ते दहूण अभिसि करेति, सो सोशपिडिमो पेमा जहा नमोधारे-अघियत्त भोगऽदाण ग्गिम पिण्णायडे य कासयए । म पराण शुग भया सस्थसिया दि" पेसण आपुच्छणया परपुरि गमणमभिसेभो । दोदरणाम पिरती कर पियाति रागिः ॥२॥ आगमण मगण खुडग छगणे य फस्स त ! तुभ्श । करण माजाणण विभसणा पारणा माउ ॥६॥सप सेणिय उणे पज्जोओ रोहो जाइ, सो य उइण्णो, सेणियो पीछेद, अभगो भणइ-मा संकर, नासेमि से पायति, सेण राध णिवेसजाणएण भूमीगया दिणारा लोहसघाउएसु निक्खायादयासस्थाणेसु, सो आगमो रोशर, जुशिया फईपित । मेणिका एए -भम्भा, सदा राणा भणति भेणिक-एप से सारो भाति । भागको भणति-गौम् सपोSARA म तस माम | भम्भसार इति, स राज्ञ मियो लक्षणयुक्त इति मा भयेमागी विशिवपि दाशेपा सुमारा समूग गिote मिकतार ! | फरोति, स तत निगतो पेनातट गत यथा नमकारे-अप्रीति गादान निर्गमो सासरे 4 लेखहारः । लामो गृहममम माता दुहिता भूपिका दा प्रपण भाछा पाण्गुरकुख्या इति गमनमभिपेक । दोहद नाम निरति पिता मे इति राजगृहे ॥२॥ भागमम भमादमागण गुहिम गोमय प | स्व ! तव । कथन मातुरानयन विभूषण धारण मातु ॥३॥ स प धेगिक उच्चयिनीत प्रमोसोरोफ भायाति स पासि मणिको मिति भयो भग मा शव, नागयामि तस्स यादमिति, तेन स्क पापारनिषेशज्ञापन भूमिगता दीनारा कोहरामाटफेगु निसाता सायासस्थानेषु स भागो एण योधिता कतिचिदिवसार, कालेण तस्स वत्थूणि खीणाणि, पुणोवि वत्थु मग्गिजइ, तत्थ एगो वसहो अण्णेहिं पारद्धो एगमि रण्णे अच्छइ, न तीरइ अन्नेहि वसहेहि पराजिणिउ, तत्थ उसभपुर निवेसिय, पुणरवि कालेण उच्छन्न, पुणोवि मग्गति, कुसथवो दिहो अतीवपमाणाकितिविसिहो, तत्थ कुसग्गपुर जाय, तमि य काले पसेणई राया, त च णयर पुणो २ अग्गिणा डझइ, ताहे लोगभयजणणनिमित्त घोसावेइ-जस्स घरे अग्गी उठेइ सो जगराओ निच्छुब्भइ, तत्थ महाणसियाण पमाएण रण्णो चेव घराओ अग्गी उहिओ, ते सञ्चपइण्णा रायाणो-जइ अप्पग ण सासयामि तो कह अन्नति निग्गओ णयराओ, तस्स गाउयमित्ते ठिओ, ताहे दडभडभोइया वाणियगा य तत्थ वच्चति भणति-कहि वच्चह?, आह-रायगिहति, कओएह ? रायगिहाओ, एव णयर रायगिह जाय, जया य राइणो गिहे अग्गी उहिओ तओ कुमारा ज जस्स पिय आसो हत्थी या त तेण णीणिए सेणिएण भभा णीणिया, राया पुच्छइ-केण कि णीणियति ?, अण्णो भणइ-मए हत्थी आसो एवमाइ, कालेन सस वस्तूनि क्षीणानि, पुनरपि धास्तु मागयति, तत्रैको वृपभोऽ यै प्रारध एकस्मिमरण्ये तिप्रति न शक्यतेऽ यैर्वृपभै पराजेतु तत्र प्पभपुरे नियशित, पुनरपि कालेनोरिटम, पुनरपि मार्गपन्ति, कुशस्तम्यो दृष्टोऽवीवप्रमाणाकृतिविशिष्ट , तर कुशामपुर जात, तासश्च काले प्रसेनजित राशा उप नगर पुन २ मिना दपत, तदा लोकभयजनन निमित्त घोपयति-यस्य गृहेऽनिरुत्तिष्ठति स नगरात् निष्काश्यते तत्र महानसिकाना प्रमादेन राक्ष ण्य गृहात अमिररियत, ते सत्यप्रतिज्ञा राजान -यपारमान न शामि तदा कथम यमिति निगतो नगरात् , तस्मात् ग यूतमान स्थित , तदा दण्डि मनटमोनिका गिजा सम प्रजन्त भणन्ति-क प्रजय !, भाह राजगृहमिति, कुत भायाथ ', राजगृहात एव नगरं राजगृह जात यदा घ राज्ञो गृहऽमि रधित खत कुमारा पपस प्रियमचो हस्ती वा तचन निष्काशिते मणिकेन ढक्का नीता, राजा पृछति-केन किं नीतमिति, म यो भगति-मया हस्ती भर पवमादि, N , पाएहि लोहियगधेण सिवाए सपेल्लियाए आगमण, सिवा एग पाय खायइ, एग चिल्लगाणि, पढमे जामे जण्णुयाणि मी ऊरू तइए पोट्ट कालगओ, गधोदगपुप्फवास, आयरियाण आलोयणा, भजाण परपर पुच्छा, आयरिएहि कहिय, सा ड्डीए सुण्हाहि सम गया मसाण, पवइयाओ य, एगा गुधिणी नियत्ता, तेसि पुत्तो तस्य देवकुल करेइ, त इयाणि काल जाय, लोएण परिग्गहिय, उत्तरचूलियाए भणिय पाडलिपुत्तेति, समत्त अणिस्सियतयो महागिरीण ४ । इयाणि रि क्खत्ति पय, सा दुविहा-गहणसिक्खा आसेवणासिक्खा य, तत्थ- खितिवणउसभकुसग्ग रायगिह चपपाडलीपुत्त । नदे सगडाले थूलभद्दसिरिए पररुची य ॥ १२८४ ॥ एईए वक्खाण-अतीतअद्धाए खिइपइहिय णयर, जियसत्तू राया, तस्स णयरस्स वत्यूणि उस्सण्णाणि, अण्ण णयर ठाण वत्थुपाढएहि मग्गावेइ, तेहिं एग चणयक्सेत्त अतीव पुप्फेहि फलेहि य उपरेय दह, घणयणयर यिसिय १पादयो रुधिरग धेन शिवाया सशिशुकाया आगमन, एक पाद शिवा सादति, एक शिशय प्रथम याम जानुनी द्वितीये डमी तीये दर फासगर गधोदकपुष्पवर्ष, आचार्येभ्य भालोचना, भायाणा परम्परकेण पृच्छा, आचार्य कथित सवभ्या ग्रुपाभि सम गता श्मशान प्रममिताम एका गाभणी निपूण तेपा पुत्रस्तत्र देवकुल करोति, तदिदानी महाकाल जात, लोकेन परिगृहीत उत्तालिकार्या भगित पाररियमिति, समा मनिधितापमान मntrate इदानी शिक्षति पद, सा द्विविधा-ग्रहणशिक्षाआसेवनाशिक्षा घ, तन-अस्या याख्यान-भतीवादायो क्षितिप्रतिष्टित नगर, दिवाणू रामा, यस मगर यस्तुयुत्सनानि, अयनगरस्थान वास्तुपाठकैर्मा यति, तैरेक घणक्षत्र भवीव पुष्पै छैनोपपेत या घणकनगर नियति, एसा गयग्गपयस्स उप्पत्ती, तत्थ महागिरीहि भत्त पञ्चक्खाय देवत्त गया, सुहत्थीनि उज्जेणि जियपडिम वदया गया। उजाणे ठिया, भणिया य साहुणो-चसहि मग्गहत्ति, तत्थ एगो सघाडगो सुभद्दाए सिटिभजाए घर भिक्खस्स अइगओ' पुच्छिया ताए-कओ भगवतो, तेहि भणिय-सुहत्थिरस, वसहि मग्गामो, जाणसालाउ दरिसियाउ, तत्थ ठिया, अन्न या पओसकाले आयरिया नलिणिगुम्म अज्झयण परियट्टति, तीसे पुत्तो अबतिसुकुमालो सत्ततले पासाए वत्तीसाहि भजाहि सम उवललइ, तेण सुत्तचिबुद्धेण सुय, न एय नाडगति भूमीओ भूमीय सुर्णतो २ उदिण्णो, वाहि निग्गओ, कत्थ एरिसति जाई सरिया, तेसि मूल गओ, साहइ-अह अवतिसुकुमालोत्ति नलिणिगुम्मे देवो आसि, तस्स उस्सुग्गो पपयामि, असमत्थो य अह सामनपरियाग पालेउ, इगिणिं साहेमि, तेवि मोयावित्ता, तेण पुच्छियत्ति, नेच्छति, सयमेव लोय फरेंति, मा सयगिहीयरिंगो हवउत्ति लिंग दिण्ण, मसाणे कथरे कुडग, तत्थ भत्त पञ्चक्खाय, सुकुमालएहि १५पा गजाप्रपदकस्य सरपछि सन महागिरिभिर्भक्त प्रत्याख्यात देवस्य गता , सुहस्तिनोऽपि उज्जयिनी जीव प्रतिमाव दका गता उद्याने स्थिता भगितम साधव वसति मागयतति, सग्रेक सघाटक सुभद्राया श्रेष्ठिभाया गृह भिक्षायातिगत , पृष्टास्तया-कुत्तो भगवन्त ?, तैर्भणित-सुहस्तिन यति मागयाम , पानामा दनिता , सन स्थिता, भ यदा प्रदोषकाले भाचार्या नलिनीगुल्ममध्ययन परिवत्तयति, तस्या पुरोऽव तीसुकुमाल सप्ततल मासाद दानिशता भार्यामि सममुपसलति, तेन सुप्तावयुद्धेन श्रुत नैतबारकमिति भूमेभूमिमुत्तीण शृपवन् , बहिनिर्गत घदशमिति जाति स्मृता, तेपा भूल गठ, थपवि-मह भयन्तिमुकुमाल हति नलिनीगुल्मे दयोऽभव तसायुत्सुक प्रव्रजामि, भसमयवाह श्रामण्य पालयितु इङ्गिनी करोमि, तेऽपि (भगन्ति-) मातुमचिपिरया, तेन पृथति, नेष्यति, स्वयमव लोच करोति, मा स्वयगृहीतलिङ्गो भूदिति लिङ्ग दत्त मनाने कथेरकुडन, तर भक प्रत्या पपात, मुङमालपो . कओ एसि!, जत्थ सो एलकच्छओ, अण्णे भणति-सो चेव राया, ताहे दसण्णपुरस्स एलकच्छ नाम जाय, तत्थ गय रगपयओ पचओ, तस्स उप्पत्ती, तस्थेच दसण्णपुरे दसण्णभद्दो राया, तस्स पचसयाणि देवीणोरोहो, एवं सो जोपणण | रूवेण य पडिबद्धो एरिस अण्णस्स नस्थित्ति, तेण कालेण तेण समएण भगवओ महावीरस्स दसण्णकूड समोसरण, ताह सो चिंतेइ-तहा कल्ले वदामि जहा केणइन अण्णेण वदियपुवो, त च अज्झस्थिय सको णाऊण एइ, इमोवि महया इट्टीए निग्गओ वदिओ य सचिट्ठीए, सक्कोवि एरावण पिलग्गो, तत्थ अहदते विउघेइ, एफेफे दते अहह यावीओ एफेफाए यावाए अष्ट पउमाइ एकेक पउम अठ्ठपत्तं पत्ते य २ वत्तीसइवद्धनाडग, ए सो सविडीए एरावणविरग्गो आयाहिण पयाहिण करेइ, ताहे तस्स हथिस्स दसण्णकूडे पवए य पयाणि देवप्पहावेण उहियाणि, तेण णाम कय गयग्गपदग्गोत्ति, ताहे सो दसन्नभद्दो त पेच्छिऊण एरिसा कओ अम्हारिसाणमिद्धी, अहो कएलओऽणेण धम्मो, अहमवि करेमि, ताहे सो पपयइ, 1 १ कुत भायासि ?, यत्र स एडकाक्ष , अ ये भणन्ति-स एष राजा, तदा दशाणपुरस्कैदकाक्ष नाम जात प्र गजामपद पर्यंत सस्पोत्पति-शार्ण परे दशार्णभद्रो राजा, तस्य पञ्चशतानि देवीनामवरोध एव स यौवनेन रूपेण च प्रतियद्धोऽन्यस्या मातीति, समिन् काल समिन् समय भगया महावीरस्य दशार्णकूटे समवसरण, तदा स चिन्तयति-तथा कल्ये वदिताहे यथा फेनचिनायेन या दतपूर्व , तदप्यवसित एका शायाsध्याति अपमान |महत्या प्रख्या निर्गतो वदितश्च सर्वा शोऽप्यरावण विलन , सग्राष्ट दन्तान् विकुर्वति एकैकसिन् दन्त भटार यापी एस्सा याप्यामप्टाट पमानि एकैक पद्ममष्टपन पत्र पने घ द्वानिशद्ध नाटक, एव स सवा ऐरावणविलन आदक्षिण प्रदक्षिण राति तदा सस्स हशिनो दार्ग पूरे परत ए पारा | दवताप्रभावेनोस्थिता , तेन नाम कृत गजामपदक (दाम) इति, तदा स दशाणभदसा प्रेक्ष्य इरशी कुतोऽक्षागृदि । महो तोऽनेन धम भाार करोमि, तदा सप्रयजति, , । + गयग्गपदगं वदया, तस्स कह एलगच्छ नाम ?, त पुब दसण्णपुर नगरमासी, तत्थ साविया एगस्स मिच्छदिहिस्स दिण्णा, वेयालिय आवस्सय करेति पञ्चक्खाइ य, सो भणइ-कि रत्ति उहित्ता कोइ जेमेइ , एव उवहसइ, अण्णया सो भणइ- अहपि पच्चक्खामि, सा भणइ-भजिहिसि, सो भणइ-कि अण्णयावि अह रत्ति उठेत्ता जेमेमि?, दिन्न, देवया चितेइ- साविय उपासेइ अन्ज ण उगलभामि, तस्स भगिणी तत्थेव वसइ, तीसे स्वेण रत्तिं पहेणय गहाय आगया, पञ्चक्खइओ, सायियाए यारिओ भणइ-तुभच्चएहि आलपालेहिं कि ?, देवयाए पहारो दिण्णो, दोवि अच्छिगोलगा भूमीए पडिया, सा मम अयसो होहित्ति काउस्सग्ग ठिया, अड्डरत्ते देवया आगया भणइ-कि साविए !, सा भाइ-मम एस अजसोत्ति ताहे अण्णस्स एलगस्स अच्छीणि सप्पएसाणि तक्खणमारियस्स आणेत्ता लाइयाणि, तओ से सयको भणइ-तुम्भ अच्छीणि एलगरस जारिसाणित्ति, तेण सब कहिय, सड्डो जाओ, जणो कोउहल्लेण एति पेच्छगो, सवरज्जे फुड भण्णइ- गमाप्रपदकय दका, तस्य फयमेटकाक्ष नाम !, तत् पूर्व दशाणपुर नगरमासीत्, तर श्राविका एकसे मिथ्यादृष्टये दत्ता विकाले आवश्यक करोति प्रत्याएपातिक, स भगति-किरानायुस्थाय फोऽपि नेमति । एवमुपहसति, भयदा स भणति-अहमपि प्रत्यारयामि सा भणति-भक्षयसि, स भणति-किमन्यदाऽयह रामायुरयाय जेमामि, दत्त देवता चिन्तयति-प्राविकामुद्राजते भयेनमुपालभे, तस्य भगिनी तत्रैव वसति, तस्या रूपेण राम्रो प्रहे पा गृहीरवाऽगता, प्रत्याख्यायक भाविकया पारितो भणति-स्वदीय प्रलाप किं ?, देवतया प्रहारो दत्त द्वावप्यक्षिगोलको भूमौ पतिती, सा ममायशो भविष्यतीति कायोत्सर्ग स्थिता, भर्धराने दवताऽऽगता भणति किं श्राविक , सा भणति-ममतदयश इति, तदाऽन्यस्यैदकस्याक्षिणी सप्रदेशे तरक्षणमारित स्थानीय योनिमानि, तस्वस्य सजनो भणति-पाक्षिणी पटकस यादशे इति, तेन सर्व कधित, भादो जात , जन कुतूहलेनायाति प्रेक्षक , सर्पराये - कु. भण्पवे- करेंति, ते विहरता पाडलिपुत्त गया, तत्थ वसुभूती सेट्ठी, तेसिं अतिय धम्म सोच्चा सापगो जाओ, सो अण्णया भणा अजसुहत्थि-भयव ! मम्झ दिन्नो ससारनित्थरणोवाओ, मए सयणस्स परिकहिय त न तहा लग्गई, तुम्भेयि ता अण भिजोएण गतूण कहेहित्ति, सो गतूण पकहिओ, तत्व य महागिरी पपिठो, ते दह्ण सहसा उहिओ, यमुभूती भगइ- तुभवि अन्ने आयरिया?, ताहे सुहत्थी तेसि गुणसथव करेइ, जहा-जिणकप्पो अतीतो तहावि एए एव परिक्म्म फरेंति, एव तेसि चिर कहित्ता अणुबयाणि य दाऊण गओ सुहत्थी, तेण वसुभूइणा जेमित्ता ते भणिया-जइ एरिसो साद एज तो से तुन्भे उज्झतगाणि एव करेज, एर दिपणे महाफल भविस्सइ, पीयदिवसे महागिरी भिस्सस्स परिहा, त अपुप करण दळूण चितेइ-दवओ ४, णाय जहा णाओ अहति तहेव अव्भमिते नियत्ता भणति-अनो! अणेसणा क्या, केण' तुमे जेणसि कल्ल अभुडिओ, दोवि जणा वत्तिदिस गया, तत्य जियपडिम बदित्ता अजमहागिरी एटकच्छ गया । कुर्वन्ति, ते (सुहसिन ) विहरन्त पाटलीपुन गता तत्र वसुभूति भ्रष्ठी, तेपामन्तिक धर्म ध्रुश्या पायको जात सोऽपदा भगति मायगुरु | स्तिन-भगवन् म दत्त ससारनिस्तरणोपाय , मया स्वजनाय परिरधित तन्न तथा रगति, यूपमपि तत् मनभियोगन गया स्पयतति, स गया धित: | तत्र च महागिरि प्रविष्ट , तान् दृष्ट्वा सहसोथित , वसुभूतिभणति-युष्माकमप्य ये भाचायो ?, सदा सुहसिनसपो गुणसवय कुपन्ति यथा शिनरोऽया तस्तथाप्येने एय परिकर्म कुवन्ति, एव तेभ्यविर कथयित्वाऽनुग्रतानि च दवा गत सुहस्ती, सेन यसुभूतिना जिमिका ते भगिता -पता: साया यात् तदा तसै यूयमुझितका येव कुर्यात्, एव दत्ते महाफल भविष्यति, द्वितीयदिवसे महागिरिभिक्षाय प्रविष्ट , तदयकरण माविम्ती-मापत । ज्ञात यथा ज्ञातोऽहमिति तथैवाधान्ता निगता भगति-आय' भनेपणा कृता, कय , रख येनासि कस्यम्युस्थित, भावपि पनी रिदय गता, यत्र जीय प्रतिमा वदित्वा आयमहागिरय एटकाक्ष गता .
R संकागमण पालएण विमाणेण, तस्सपि य रण्णो अधिती जाया, बजेण भेसिओ सक्केण-जइ पञ्चइसितो मुञ्चसि, पबइओ, धेराण अतिए अभिग्गह गेण्हइ-जइ भिक्खागओ सभरामि ण जमेमि, जइ दरजिमिओ ता सेसग विगिचामि, एर तेण फिर भगषया एगमपि दिवसं नाऽऽहारिय, तस्सवि दबावई, दडस्स भावाचई, आवईसु दढधम्मतत्ति गय ३ । इयाणि अणिस्सिओवहाणेत्ति, न निश्रितमनिश्रित, द्रव्योपधान उपधानकमेव भावोपधान तप , सो किर अणिस्सिओ कायघो इह परत्थ य, जहा केण फओ, एस्थोदाहरणगाहा- पाररिपुस महागिरि अनसुरत्धी य सेष्टि वसुभूती । वइदिस उल्लेणीए जियपडिमा एलकच्छ च ॥ १२८३ ॥ इमीर यक्साण-अजथूलभद्दस्स दो सीसा-अजमहागिरी अजसुहत्थी य, महागिरी अजसुहत्थिरस उवझाया, महा गिरी गण सुहस्थिरस दाऊण योच्छिणो जिणकप्पोत्ति, तहनि अपडिवद्धया होउत्ति गच्छपडिबद्धा जिणकप्पपरिकम्म डागमन पाठकेन रिमानेन, संस्थापि ए राशोऽपतिर्माता, यनेग भापित पाण-यदि प्रजसि तर्हि मुयसे, प्रजित स्थविराणामा चकेऽभि मर गृहवि-परि भिलागत मरामि न जमामि, यदि भनिमितस्त्रदा शेप त्यजामि, व तेन किल भगवतैकसिन्नपि दिवसे नाहत वस्यापि दण्यापन एस भाषारद, भामुखधर्मतति पत३ । इदानीमनिधितोपधानमिति, तत् किलानिश्रित क य इह परत च यथा केन कृत ? अत्रोदाहरणगाथा- २५मा पास्यान-भारपूछमदास द्वामियो-भार्यमहागिरिरायसुहस्ती , महागिरिरायसुहस्तिन उपाध्याय , महागिरिगण सुहस्तिने दवा व्युमिनो दिनात इतिसमाप्पप्रवियरता भपपिति गठियदा मिनरूपपरिकर्मणा *4cd , N अस्या व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-उजेणी णयरी, तत्थ वसू वाणियओ, सो चप जातुकामो उग्पोसण कारे जह [नाए] धनो, एय अणुनवेइ धम्मघोसो नामणगारो, तेसु दूर अडविमइगएसु पुलिदेहि विलोरिगो सत्यो भो तइओ नहो, सो अणगारो अण्णेण लोएण सम अडवि पविट्ठो, ते मूलाणि खायति पाणिय च पियति, सो निमतिजाइ, नेच्छइ आहारजाए, एगत्थ सिलायले भत्त पञ्चक्खाय, अदीणस्स अहियासेमाणस्स केवलणाणमुप्पण्ण सिद्धो, दढधम्मयाए जोगा सगहिया, एसा दघाई, खेत्तावई खेत्ताण असईए कालाई ओमोदरियाइ, भावावईए उदाहरणगाहा- महुराए जउण राया जउणावकेण दडमणगारे । वहण च कालकरण सफागमण च पयजा ॥ १२८२ ।। व्यारया कथानकादवसेया, तच्छेद-महुराए णयरीए जउणो राया, जउणावक उजाण अवरेण, तत्थ जउणाए कोप्परो दिपणो, तत्थ दडो अणगारो आयावेइ, सो रायाए नितेण दिछो, तेण रोसेण असिणा सीस छिन, अग्ने भणति-फटण आहओ, सहिनि मणुस्सेहि पत्थररासी कओ, कोवोदय पइ तस्स आवई, कालगओ सिद्धो, देवागमण महिमाकरण . उज्जयिनी नगरी तन वसुर्षणिक् स चम्पा यातुकाम उद्घोषणां कारयति यया ध य एतमनुज्ञापयति पमपोपो नामानगारा, सदूरमारपीम तिगतेषु पुलि बिलोलित साथ इतस्ततो मष्ट सोऽनगारो येन लोकेन सममटवीं प्रविष्ट , ते मूलानि ग्याति पानीय च पियन्ति, सनिमम्म्पत, नाम ति माहारजात, एकन शिलातले भक्त प्रत्यारयात, अदीनस्याध्यासीनस्य केवलज्ञानमुत्पन्न सिद्ध , धमतया योगा सगृहीता एपा दम्याप समापर | क्षेत्राणामसति काळापत् भवमोदरिकादि भावापधुदाहरणगाथा । २ मथुरायां मगया यमुनो राजा यमुनावमुधानमपरस्सा तत्र यमुनायो स्कभायारो दश तन दण्डोऽनगार आतापयति, स राज्ञा निगच्छता रट तेन रोपणासिना शीप छिन, भये भणन्ति-पीजपूरेणाहत , सर्वापि मनुष्य मसरा कोपोदय प्रति तस्स आपत्, कालगत सिद्ध , देवागमन महिमकरण .
भणीयमलत्तग फकण च गहाय अडवि गओ, दता लद्धा पुजो कओ, तेण तणपिडिगाण मज्झे वधित्ता सगड भरेत्ता आणीया, पयरे पवेसिज्जतेसु वसहेण तणपिडगा कहिया, तओ सडत्ति दतो पडिओ, नगरगोत्तिएहिं दिहो गहिओ रायाए उवणीओ, यज्झो णीणिजइ, धणमित्तो सोऊण आगओ, रायाए पायवडिओ विन्नवेइ, जहा एएमए आणाविया, सो पुच्छिओ भणइ-अमेय न याणामि कोत्ति, एव ते अवरोप्पर भणति, रायाए सवहसाविया पुच्छिया, अभओ दिण्णो, परिकहिय, पृएत्ता विसजिया, एव निरवलावेण होयब आयरिएण । वितिओ-एगेण एगस्स हत्थे भाण या किंचि पणामिय, अतरा पडिय, तत्थ भाणियघ-मम दोसो इयरेणावि ममति । निरवलावेत्ति गय २ । इयाणि आग ईसु दढधम्मत्तण कायघ, एव जोगा सगहिया भवति, ताओ य आवइओ चत्तारि, त०-दघावई ४, उदाहरणगाहा- उज्जेणी धणवसु अणगारे धम्मघोस चपाए । अडवीए सत्यविन्भम चोसिरण सिझणा चेव ॥१२८१ ॥ . मणिको मछपक करणानि च गृहीवाटयीं गत , दता लम्धा पुक्ष कृत , तेन तृणपिण्डीनांमध्ये यया शक्ट भृ वाऽऽनीता , नगरे प्रविश्यमा नेषु कृपभेण सृणपिण्ड्य पृष्टा , तस पटदिति दात पतित , नगरगुप्तिकैईटो गृहीतच, राज्ञ उपनीत , ध्यो निष्काश्यते धनमित्र श्रुत्वाऽऽगत राज्ञ पादयो पतितो विज्ञपपति-यया मते भानायिता , स पृष्टो भणति-भहमन न जानामि क इति, एव ता परस्पर भणत राज्ञा गपथशप्ती पृष्टी अभय दत्त परिलपित, पूजपिरया विसष्टौ । एव निरपलापेन भवितव्य भाचार्येण । द्वितीय -एकेनैकस्य हस्ते भाजन वा किञ्चिद्दत्त अ तरा पतित तत्र भाणतव्य-माम दोप, इतरेणापि ममेति। निरपलापमिति गतम् २ । इदानीमापत्सु दृढधर्मता कचच्या, एव योगा संगृहीता भवन्ति ताश्चापदश्चतस्र तद्यथा-द्रयापद् ४ उदाहरणगापा- अस्या व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेद-दर्तपुरे णयरे दतचको राया, सच्चाई देवी, तीसे दोलो-कह दतमए पासाए अभिरमिज्जइ १, रायाए पुच्छिय, दतनिमित्त घोसाथिय रण्णा जहा-उचिय मोल देमि, जो न देह तस्स रापा सरीरनिग्गह करेइ, तत्थेव पयरे धणमित्तो वाणियओ, तस्स दो भारियाओ, धणसिरी महती पउमसिरी तु दहरिया |पीययरी यत्ति, अण्णया सवत्तीण भडण, धणसिरी भणइ-कि तुम एव गपिया ? किं तुज्झ महाओ अहिय, जहा सच वईए तहा ते कि पासाओ कीरजा , सा भणइ-जइन कीरइ तो अह नेवत्ति उचगरए ( वरए) चार घधित्ता ठिया, वाणियओ आगओ पुच्छइ-कहि पउमसिरी ?, दासीहि कहिय, तत्वेव अइयओ, पसाएइ, न पसीयइत्ति, जइ नस्थि न जीवामि, तस्स मित्तो दवमित्तो नाम, सो आगओ, तेण पुच्छिय, सघ कहेइ, भणइ-कीरउ, मा इमाए भरतीप तुमपि मरिजासि, तुममि मरते अह, रायाए य घोसाविय, तो पच्छन्न कायय ताहे सो दढमित्तो पुलिंदगपाउग्गाणि . दतपुरे नगरे दतचक्रो राज्ञा, सत्यवती देवी, तस्या दोहद कथ दतमये प्रासादेऽभिरमे, राज्ञा पृष्ट, दन्तनिमित्त पोषित राक्षा पपा पित मूल्य ददामि, यो न दास्पति तस्य राजा शरीरनिग्रह करोति, तव नगरे धन मित्रो वणिक तस्सद भाये, धनधीमहती पप्रधीस्तु छम्पी नियतरा पति, भापदा | सपनयोर्भण्डन, धनधीभणति-कि स्वमेव गविता? कि तव मत् भधिकी, यथा सत्यवत्यास्तव किं प्रासाद कियते !, सा भगति-परिन हिपत रामन त्यपवरके द्वार बद्धास्थिता, वणिगायत पृउति-क पद्मश्री ?, दासीभि कपित, सवाभिगत , प्रसादयति, न प्रसादीति, यदि मासि म जीयामि उस मिन्न दृढमिनो नाम, स आगत , तेन पृष्ट सव कथयति, भणति-क्रियता, माऽस्या नियमाणायां स्वमपि मृथा , यपि प्रियमाणे शाप पापित, सया प्रच्छन कत्त य, तदा स दृढमित्र पुलिदमायोग्याणि - अट्टणेण फलहियमलो भणिओ-कहेहि पुत्ता ! ज ते दुक्खाविय, तेण कहिय, मक्खित्ताऽक्खेरेण पुणण्णवीकय, मच्छि यस्सवि रण्णा समद्दगा पेसिया, भणइ-अह तरस पिउपि ण बिभेमि, को सो बराओ ?, वितियदिवसे समजुज्झा, ततिय दिवसे अंवियपहारो वइसाह ठिओ मच्छिओ, अट्टणेण भणिओ फलिहित्ति, तेण फलहिग्गाहेण गहिओ सीसे, त कुडि- यनालगपिव एगते पडिय, सक्कारिओ गओ उजणि, पचलक्खणाण भोगाण आभागी जाओ, इयरो मओ, एव जहा पडागा तहा आराहणपडागा, जहा अहणो तहा आयरिओ, जहा मल्लो तहा साहू, पहारा अवराहा, जो ते गुरुणो आलोएइ सो निस्सहो निघाणपडाग वेलोकरगमज्झे हरइ, एव आलोयण प्रति योगसड्वहो भवति । एए सीस गुणा, निरवलावस्स जो अबस्स न कहेइ एरिसमेतेण पडिसेवियति, एत्थ उदाहरणगाहा- दतपुरदन्तचफे सचपदी दोरले य वणयरए । धणमित्त धणसिरी य पउमसिरी चेव दढमित्तो॥ १२८० ॥ १ मानेन पासमछ भागत कभप पुन! असे दुनित, तेन कषित, अक्षिरवा अक्षेपेण पुरनवीकृत मासिकायापि राजा समका प्रेषिता भति- मसपिरपिन बिमि, सपराक, दिवायदिवसे समयुखौ तृतीयदिवसे प्रहारार्ता वैशाख स्थितो मात्स्यिक , अद्वनेन भणित -फलि ति, सेर फहिमाल गृहीत शो, सर पुण्डिकामालमिपकान्ते पतित, सस्कारितो गत उजयिनी, पञ्चलक्षणानां भोगानामाभागीजात , इतरो मृत , एप पपा पवाडा समाराधनापताका, पचानस्तथा भाचार्य , यथा महत्था साधु , प्रहारा अपराधा , यतस्तान गुरूणामालोचयति स निश्शल्यो निर्वा । पता नगरपमध्ये हरवि, एषमालोपना प्रति पोगसमहो भवति । शिष्यगुणा , निरपलापस्स-योऽ यसै न कथयति-ईरशमेतेन प्रतिसेवितमिति, * भयोधारमगापा। yi - सपत्तो य सोपारय, जुद्धे पराजिओ मच्छियमलेण, गओ य सय आवास चिंतेइ, एयरस बुट्ठी तरुणयस्स मम हाणी, अण्ण मल्ल मग्गइ, सुणइ य-सुरवाए अस्थित्ति, एएण भरुयच्छाहरणीए गामे दूरलयूवियाए करिसगो दिहो-एगण हत्थेण हल वाहेइ एगेण फलहिओ उप्पाडेइ, त च दखूण ठिओ पेच्छामि से आहारति, आपला मुफा, भजा य से भत्त गहाय आगया, पत्थिया, कूरस्स उज्झमज्जीए घडओ पेच्छइ, जिमिओ सण्णाभूमि गओ, तत्थवि पेच्छइ सय पत्तिय, वेगालिओ वसहि तस्स य घरे मग्गइ, दिना, ठिओ, सकहाए पुच्छइ, का जीविया ?, तेण कहिए भणइ-अह अहणो तुम ईसर करेमित्ति, तीसे भजाए से कप्पासमोल्ल दिन्न, अवल्ला य, सा सवलद्धा उज्जेणिं गया, यमणविरयणाणि कयाणि पोसिओ निजुद्ध च सिक्खाविओ, पुणरवि महिमाकाले तेणेव विहिणा आगओ, पदमदिवसे पटहियमलो मच्छियमल्लो य जुद्धे एगोवि न पराजिओ, राया विइयदिवसे होहितित्ति अइगओ, इमेपि सए सए आरए गया, - १ सेप्राप्तश्च सोपारक, युद्ध पराजितो मात्स्यिकमन, गतश्च स्वकमायास चिन्तयति एतस्य विवरणस मम हानि , भन्य मठ मार्गपति एणी च-सुराष्ट्रायामस्तीति, एतेन भृगुकच्छहरिण्या प्रामे दूरीयकूपिकायो कपको ए -एफेन हस्सन हल पाइयति पफेन कासमुत्पाटपसि, तपमा स्पि: | पश्यामि भस्थाहारमिति घलीवदों मुक्ती, भायों च तस्य भक्त गृहीरयाऽऽगता मस्थिता, उद्घाटने दूरस्य पर मक्षत, मिमित संशाभूमि गा पाnि | प्रेक्षते सर्व वर्जित, वैकालिको यसति तस्यैव गृह मार्गयति, दत्ता, स्थित , सकथायां पृष्ठति-का जीविका !, सेन कथिते भणति-भहमनस्यामीयो मीति, तस्य भार्यायै तेन कपासमूल्य दत्त यलीवी च, सा सबलीवोजयिनी गता (साऽऽश्वस्ता, सो धजयिनी गता), यमनविरेचनानि तानि पोषिता | नियुद्ध च शिक्षित , पुनरपि महिमसाले तेनैव विधिनाऽऽगत , प्रथमदिवसे कपासमठो मारिस्पकमध युद्ध एकोऽपि म पराजिव , दिवापिस भरिप्प | तीति राजाऽतिगत , इमावपि स्वक आलये गती, अहणेण फलहियमल्लो भणिओ-कहेहि पुत्ता ! ज ते दुक्खाचिय, तेण कहिय, मक्खित्ताऽक्लेवेण पुणण्णवीकय, मच्छि- यस्सवि रण्णा समद्दगा पेसिया, भणइ-अह तस्स पिउपि ण विभेमि, को सो वराओ!, वितियदिवसे समजुन्झा, ततिय- दिवसे अवियपहारो पइसाह ठिो मच्छिओ, अट्टणेण भणिओ फलिहित्ति, तेण फलहिग्गाहेण गहिओ सीसे, त कुडि- यनालगपिव एगते पडिय, सकारिओ गओ उजेणि, पचलक्खणाण भोगाण आभागी जाओ, इयरो मओ, एव जहा पडागा तहा आराहणपडागा, जहा अहणो तहा आयरिओ, जहा मल्लो तहा साहू, पहारा अवराहा, जो ते गुरुणो आलोएइ सो निस्सल्लो निघाणपडाग वेलोकरगमञ्झे हरइ, एवं आलोयण प्रति योगसङ्ग्रहो भवति । एए सीस गुणा, निरपलावस्स जो अन्नस्स न कहेइ एरिसमेतेण पडिसेवियति, एत्थ उदाहरणगाहा- दतपुरदन्तधफे सचदी दोरले य वणपरए । धणमित्त धणसिरी य पउमसिरी चेव दढमित्तो ॥ १२८० ॥ १ भनेन कांसमठो भगित -कथय पुत्र ! यत्ते दुखित, तेन कथित, म्रक्षिरवा अक्षपेण पुननवीकृत मासिकायापि राज्ञा समर्दका मेषिता भगतिका समिपिन लिमि, क स पाक, द्वितीयदिवसे समयुद्धौ तृतीयदिवसे प्रहाराता वैशाख स्थितो मात्स्यिक , भहनेन भणित -फलि हीवि, सेन फसहिमाहेण गृहीतः शीर्षे, सत् कुपिटकानालमियकान्ते पतित सस्कारितो गत उमायिनी, पचलक्षणानां भोगानामाभागीजात इतरो मृत , एव पपा पठाका स्यामाधनापताका, पयाइनखया भाचार्य , यथा मत्या साधु , प्रहारा अपराधा , यतस्तान् गुरूणामालोचयति स निश्शल्यो निर्वा last प्रोस्परामाये हरति, एक्मालोचना प्रति योगसमहो भवति । एते शिष्यगुणा , निरपलापस्य-योऽन्यसै न कथयति-ईरशमेतेन प्रतिसेवितमिति, भगोदाहरणगाया।
सवरः जय इत्यर्थ ९, अजवे'त्ति ऋजुभान -आर्जतच्च कर्तव्य१०, सुइ'त्ति शुचिना भवितव्य, सयमवतेत्यर्थ:११, 'सम्मदिहित्ति सम्यग्-अविपरीता दृष्टि कार्या, सम्यग्दर्शनशुद्धरित्यर्थ १२, समाधिश्च कार्य , समाधान समाधि-चेतस स्वास्थ्य १३, 'आचारे विणओवए'त्ति द्वारद्वयम् ,आचारोपग स्यात्, न माया कुर्यादित्यर्थ १४, तथा विनयोपग स्यात्, न मान पुर्यादि त्यर्थ १५, द्वितीयगाधासमासार्थ ॥'पिई मई यत्ति धृतिर्मतिश्च कार्या,धृतिप्रधाना मतिरित्यर्ध १६, सपेगेत्ति सबैग पार्यः १७, पणिहित्ति प्रणिधिस्त्याज्या, माया न कार्येत्यर्थ १८, सुविहि'त्ति सुविधि कार्य १९, 'सवरे'त्ति फार्य, न तुन कार्य इति व्यतिरेकोदाहरणमत्र भावि २०, अत्तदोसोरसहारे'त्ति आत्मदोपोपसहार कार्य २१, 'सयकामविरत्तयत्ति सर्वका मविरकता भावनीया २२, इति तृतीयगाथासमासार्थ ॥ 'पञ्चसाणे'त्ति मूलगुणउत्तरगुणविपय प्रत्यारयान कार्यमिति द्वारद्वय२३-२४,'विउस्सग्गे'त्ति विविध उत्सर्गो व्युत्सर्ग स च कार्य इति द्रव्यभावभेदभिन्न., २५ अप्पमापचि न प्रमादो |ऽप्रमाद , अप्रमाद कार्य २६, 'लवालवेत्ति कालोपलक्षण क्षणे २ सामाचार्यनुष्ठान कार्य २५, 'झाणसवरजोगे'त्ति ध्यानसवरयोगश्च कार्य , ध्यानमेव संवरयोग , २८, उदये मारणतिए'त्ति वेदनोदये मारणान्तिकेऽपि न क्षोभ कार्य इति |२९ चतुर्धगाथासमासार्ध ॥ 'सगाण च परिणति सद्भाना च ज्ञपरिज्ञाप्रत्याख्यानपरिज्ञाभावेन परिज्ञा फार्या ३०, 'पायच्छित्तकरणे इय' प्रायश्चित्तकरण व कार्य ३१ 'आराहणा य मरणति'त्ति आराधना च मरणान्ते कार्या, मरणकाल इत्यर्थ , ३२ एते द्वात्रिंशद् योगसनहा इति पञ्चमगाथासमासार्थ ॥ ॥ आधदाराभिधित्सयाऽऽह- उज्बेणि अट्टणे खलु सीहगिरिसोपारए य पुरइवई । मच्छियमल्ले दूरलकविए फलिहमल्ले य ॥ १२७९ ।।
उजेणित्ति णयरी, तीए जियसत्तूरण्णो अट्टणो मल्लो अतीव बलव, सोपारए पट्टणे पुहइवई राया सिंहगिरी नाम मल्लवलहो, पतिवरिसमट्टणजओहामिएण अणेण मच्छियमल्ले कए जिएण अट्टणेण भरुगच्छाहरणीए दूरुल्लकूवियाए गामे फलिहमले कएत्ति । एवमक्षरगमनिकाऽन्यासामपि स्वबुद्ध्या कार्या, कथानकान्येव कथयिष्याम , अधिकृतगाथा प्रतिवद्धकथानकमपि विनेयजनहितायोच्यते-उज्जेणीणयरीए जियसत्तू राया, तस्स अट्टणो मल्लो सवरजेसु अजेओ, इओ य समुद्दतीरे सोपारय णयर, तत्थ सीहगिरी राया, सो य मल्लाण जो जिणइ तस्स बहु दब देइ, सो य अट्टणो तत्थ गतूण वरिसे २ पडाय गिण्हइ, राया चितेइ-एस अन्नाओ रजाओ आगतूण पडाय हरइ, एस मम ओहावणत्ति पडिमल मग्गइ, तेण एगो मच्छिओ दिहो यस पिवतो, वल च से विन्नासिय, नाऊण पोसिओ, पुणरपि अट्टणो आगओ, सो य किर महो होहितित्ति अणागय घेव सयाओ णयराओ अप्पणो पत्थयणस्स अवल्ल भरिऊण अवावाहेण एइ, १ सजयिनी नगरी, सस्यां जितशत्रुराज्ञोऽहणो मलोऽतीय बलवान्, सोपारके पत्तने पृथ्वीपती राजा सिंहगिरिनाम मझवलभ , प्रतिवर्षमट्टनजया पभ्राजिवेनानेन मारिस्पकमले कृवे जितेनाहनेन भृगुक छहरण्यां दूरीयकूपिकाप्रामे कार्यासिकमल कृत इति । उज्जयिनीनगर्यो जितशत्रू राजा तस्साहनो मछ सर्परायेषु अजेय , इतश्च समुद्रमारे सोपारक नगर, वन सिंहगिरी राजा, स च मल्लाना यो जयति तस्मै बहुदय ददाति, स शहनवत गत्वा वप २ पताका हरति (गृहाति), राजा चिन्तयति-एपोऽयमाद् रायादागत्य पताका हरति, एा ममापभाजनेति प्रतिमल्ल मार्गयति, तेनैको मात्स्यिको दृष्टो वसा पिपन्, पल च तस्य परीक्षित, ज्ञात्वा पोषित , पुनरप्यहन भागत , स च किल महो भविष्यतीति भनागत एव व सात् नगरात् मा मन पथ्यदनस्य गोणी मृरयाऽ याबाधेनायाति, - जय इत्यर्थ ९,'अज्जवेत्ति ऋजुभाव -आर्जव तच्च कर्तव्य१०, सुईत्ति शुचिना भवितव्य, सयमवतेत्य:११, 'सम्मदिहित्ति सम्यग्-अविपरीता दृष्टि कार्या, सम्यग्दर्शनशुद्धरित्यर्थ १२, समाधिश्व कार्य , समाधान समाधि-चेतस स्वास्थ्य १३, 'आचारे विणओवए'तिद्वारद्वयम् , आचारोपग स्यात् , न माया कुर्यादित्यर्थ १४, तथा पिनयोपग स्यात्, न मान पुर्यादि त्यर्थ १५, द्वितीयगाथासमासार्थ ॥ धिई भई यत्ति धृतिर्मतिश्च कार्या,धृतिप्रधाना मतिरित्यर्थ १६, सवैगे'त्ति सयेग कार्य १७, पणिहि'त्ति प्रणिधिस्त्याज्या, माया न कार्येत्यर्थ १८, सुरिहित्ति सुविधि कार्य १९, 'सवरे'त्ति सवर कार्यः, न तु न कार्य इति व्यतिरेकोदाहरणमत्र भावि २०, अत्तदोसोवसहारे'त्ति आत्मदोपोपसहार कार्य. २१, 'सयकामरिरत्तय'त्ति सर्वया मविरक्तता भावनीया २२, इति तृतीयगाथासमासार्थः ॥ 'पञ्चक्खाणे'त्ति मूलगुणउत्तरगुणविपय प्रत्यारयान कार्यमिति द्वारद्वय२३-२४, पिउस्सग्गे'त्ति विविध उत्सर्गो व्युत्सर्ग स च कार्य इति द्रव्यभावभेदभिन्न , २५ अप्पमाए चि न प्रमादो |ऽप्रमाद , अप्रमाद कार्य २६, 'लवालवेत्ति कालोपलक्षण क्षणे २ सामाचार्यनुष्ठान कार्य २७, 'झाणसवरजोगे'ति ध्यानसवरयोगश्च कार्य , ध्यानमेव संवरयोग , २८, उदये मारणतिए'त्ति वेदनोदये मारणान्तिकेऽपि न क्षोभ कार्य इति २९ चतुर्थगाथासमासार्थ ॥ 'सगाण च परिणत्ति सझाना च ज्ञपरिज्ञामत्याख्यानपरिज्ञाभावेन परिक्षा कार्या २०, | 'पायच्छित्तकरणे इय' प्रायश्चित्तकरण च कार्य ३१ 'आराहणा य मरणति'त्ति आराधना च मरणान्ते कार्या, मरणकाल इत्यर्थ , ३२ एते द्वात्रिंशद् योगसङ्घहा इति पञ्चमगाधासमासार्थ ॥ ॥ आधद्वाराभिधित्सयाऽऽह- उन्लेणि अट्टणे खलु सीहगिरिसोपारए य पुरइबई । मच्छियमल्ले दूरकृविए फलिमल्ले य ॥ १२७९ ॥ .
उजेणित्ति णयरी, तीए जियसत्तूरपणो अट्टणो मल्लो अतीव घलव, सोपारए पट्टणे पुहइबई राया सिहगिरी नाम मल्लवल्लहो, पतिवरिसमट्टणजओहामिएण अणेण मच्छियमल्ले कए जिएण अट्टणेण भरुगच्छाहरणीए दूरुल्लकूवियाए गामे फलिहमल्ले कएत्ति । एवमक्षरगमनिकाऽन्यासामपि स्वबुद्ध्या कार्या, कथानकान्येव कथयिष्याम , अधिकृतगाथा प्रतिवद्धकथानकमपि विनेयजनहितायोच्यते-उज्जेणीणयरीए जियसत्तू राया, तस्स अट्टणो मल्लो सधरजेसु अजेओ, इओ य समुदतीरे सोपारय जयर, तत्थ सीहगिरी राया, सो य मल्लाण जो जिणइ तस्स बहु दव देइ, सो य अहणो तत्थ गतूण परिसे २ पडाय गिण्हइ, राया चितेइ-एस अन्नाओ रज्जाओ आगतूण पडाय हरइ, एस मम ओहावणत्ति पडिमल्ल मग्गइ, तेण एगो मच्छिओ दिहो वस पिवतो, वल च से विन्नासिय, नाऊण पोसिओ, पुणरवि अट्टणो आगओ, सो य किर महो होहितित्ति अणागय घेव सयाओ णयराओ अप्पणो पत्थयणस्स अवल्ल भरिऊण अधाबाहेण एइ, , समयिनी नगरी, यस्यां जितशत्रुराज्ञोऽहणो मछोऽतीव बलवान् , सोपारके पचने पृथ्वीपती राजा सिंहगिरिनाम मलवलभ , प्रतिवर्षमट्टनजया पभाजितनानेन मारिस्यकमळे कृते जिवेनाहनेन भृगुकच्छहरण्यां दूरीयकूपिकाप्रामे कासिकमल कृत इति । उज्जयिनीनगर्यो जितशत्रू राजा तस्यानो मस सपरायेषु भजेय , इतच समुद्रतीरे सोपारक नगर, नम्र सिंहगिरी राजा, स च मलानां यो जयति तस्मै यहुदय ददाति, स चाट्टनस्तत्र गरवा वप २ | पताका हरति (गृहाति), राजा चिन्तयति-एपोऽन्यमाद् रा यादागत्य पताका हरति एपा ममापभाजनेति प्रतिमाह मार्गयति, तेनैको मानिसको दृष्टो घसा पियन्, यल च तस्य परीक्षित, शास्वा पोपित , पुनरप्यटन भागत , स च किल महो भविष्यतीति अनागत एव व सात् नगरात् मा मन पथ्यदनस्य गोणी भृत्वाध्यायाधेनायाति, न गरुए न लहुए न सीए न उण्हे न निद्धे न लुक्खे न काए ण सगे न रहे न इत्थी न पुरिसे न नपुसए," प्रकारान्तरेण सिद्धादिगुणान् प्रदर्शयन्नाह- महवा कमे गप दरिसणमि चत्तारि भाउए पच । भाइम अते सेसे दोदो स्त्रीणभिलायेण इगतीस ॥१॥ व्याख्या-'अथवे'ति व्याख्यान्तरप्रदर्शनार्थः, 'कर्मणि' कर्मविपया क्षीणाभिलापेनकत्रिशद्गुणा भवन्ति, वन नव दर्शनावरणीये, नवभेदा इति-क्षीणचक्षुर्दर्शनावरणः ४ क्षीणनिद्र ५, चत्वार आयुके-क्षीणनरकायुप्का ४ पिच आ इमे'त्ति आद्ये ज्ञानावरणीयाख्ये कर्मणि पञ्च-क्षीणाभिनिवोधिकज्ञानावरण ५ 'अ'त्ति अन्त्ये-अन्तराये कर्मणि पथैव क्षीणदानान्तराय ५ शेपकर्मणि-वेदनीयमोहनीयनामगोत्ररक्षणे द्वौ द्वौ भेदौ भवत , क्षीणसातावेदनीय क्षीणासातावेद नीय क्षीणदर्शनमोहनीय क्षीणचारित्रमोहनीय क्षीणाशुभनाम क्षीणशुभनाम क्षीणनीचगोत्र क्षीणोगोंन इति गाधार्थः। द्वात्रिशद्भिोगसङ्घहै , क्रिया पूर्ववत् , इह युज्यन्त इति योगा-मनोवाफायव्यापारा, ते चाशुभप्रतिक्रमणाधिका रात्प्रशस्ता एव गृह्यन्ते, तेपा शिष्याचार्यगतानामालोचनानिरपलापादिना प्रकारेण सग्रहणानि योगसहाः प्रशस्तयो गसगृहनिमित्तत्वादालोचनादय एव तयोच्यन्ते, ते च द्वात्रिशद्भवन्ति, तदुपदर्शनायाह नियुक्तिकार - आलोयणा निरवलावे, आवईस ढधम्मया । अणिस्सिओपहाणे ये, सिक्सा णिप्पडिकम्मयां ॥ १२७४ ॥ १ गुरुर्न लघुनं शीतो नोप्यो न निग्धो न रूक्षो न कायवान् म सगवान् न रहो न नी न पुरुषो न नपुसक - अण्णायया अलोहे य, तितिक्षा अजवे मई । सम्मदिवी समाही य, आयारे विणओवैए ॥१२७५ ॥ "घिई मई य "सवेगे, पंणिही सुविहि 'सवेर । अत्तदोसोवसहीरो, सम्वकामविरत्तिया ॥ १२७६ ॥ पवताणों विउस्सग्गे, अप्पोए लवालवे । झाणसवरजोगे य, उद्दए मारणतिएं ॥ १२७७ ।। सगाण च परिणा, पायच्छित्तकरणे इय । आराहणा य मैरणते, बत्तीस जोगसगहा ॥ १२७८ ॥ आसा व्याख्या-आलोयण'त्ति प्रशस्तमोक्षसाधकयोगसनहाय शिष्येणाऽऽचार्याय सम्यगालोचना दातव्या१,'निरव ला'त्ति आचार्योऽपि प्रशस्तमोक्षसाधकयोगसग्रहायैव दत्तायामालोचनाया निरपलाप स्यात् , नान्यस्मै कथयेदित्यर्थ, एकारान्तश्च प्राकृते प्रथमान्तो भवतीत्यसकृदावेदित यथा-'कयरेआगच्छइ दिवरू'इत्यादि २,'आवतीसु दढधम्मत'त्ति तथा योगसदहायव सर्वेण साधुनाऽऽपत्सु द्रव्यादिभेदासु दृढधर्मता कार्या,आपत्सु सुतरा दृढधर्मेण भवितव्यमित्यर्थ ,३, 'अणिस्सिोयहाणे'चि प्रशस्तयोगसहायैवानिधितोपधान च कार्यम्, अथवाऽनिश्रित उपधाने च यत्न कार्य , उपद धातीत्युपधान-तप न निश्रितमनिश्रितम्-ऐहिकामुष्मिकापेक्षाविकलमित्यर्थ , अनिश्चित च तदुपधान चेति समास ४, 'सिक्ख'त्ति प्रशस्तयोगसनहायव शिक्षाऽऽसेवितव्या, सा च द्विप्रकारा भवति-अहणशिक्षाऽऽसेवनाशिक्षा च ५, 'निप्पडिक म्मय'ति प्रशस्तयोगसनहायेय निप्प्रतिकर्मशरीरता सेवनीया, न पुनर्नागदत्तवदन्यथा वर्तितव्यमिति ६ प्रथमगाथासमा सार्थ ॥ 'अन्नायय'चि तपस्यज्ञातता कार्या, यथाऽन्यो न जाति तथा तप कार्य, प्रशस्तयोगा सड्गृहीता भवन्तीत्य- तत् सर्वन योग्य ७, अलोहे'त्ति अलोभश्च कार्य , अथवाऽलोभे यत्न कार्यः ८, तितिक्ख त्ति तितिक्षा कार्या, परीपहादि .
पसिद्धे 'खिसई' निदइ जचाईहिं,अबहुस्सुया वा एए तहावि अम्हेविएएसितु सगास किंपिकहचि अपहारियति मयुद्धीप' वालेत्तिभणिय होइ १०, तेसिमेवय आयरिओवज्झायाण परमवधूण परमोगारीण'णाणीणन्ति गुणोवरक्सण गुणेहिं पभा विए पुणो तेसि चेव कजे समुप्पण्णे 'समन पडितप्पई' आहारोवगरणाईहि णोवजुओइ ११, 'पुणो पुणोति असइ 'अदिगरण' जोतिस्साइ 'उप्पाएं' कहेइ निवजत्ताइ 'तित्थभेयए' णाणाइमग्गविराहणत्यति भणिय होइ १२, जाण आहमिए जोए-यसी करणाइलक्खणे पउजइ 'पुणो पुणो' असइत्ति१३, कामे' इच्छामयणभेयभिण्णे 'वमेत्ता' चइऊण, पपजमन्भुवगम्म 'पत्धे' अभिलसइ इहभविए-माणुस्से घेच अण्णभविए-दिये १४, 'अभिक्खण २' पुणो २ बहुस्सुएऽहति जो भासप, पहुस्सुए (बहुस्सुएण) अण्णेण वा पुट्ठोस तुम बहुस्सुओ?,आमति भणइ तुहिको वा अच्छइ, साहयो धेर पहुस्सुएत्ति भणति १५, अतवस्सी तवस्सित्ति विभासा १६, जायतेएण' अग्गिणा बहुजण घरे छोदु 'अतो धूमेण' अभितरे धूम काऊण हिंसइ १७, 'अकिच्च' पाणाइवायाइ अप्पणा काउ कयमेएण भासइ-अण्णस्स उत्योभ देइ १८, 'नियडुवहिपणिहीए पलिउचाई' नियदी- अण्णहाकरणलक्खणा माया उवहीत करेइ जेण त पच्छाइजइ अण्णहाकय पणिही एवभूत एव (घ) रइ, अनेन प्रकारण 'पलिउचई घचेइत्ति भणिय होइ १९, साइजोगजुत्ते य-अशुभमनोयोगयुक्तश्च २०, येति' भणइ सप मुस बयइ सभाए २१, अक्खीणझझए सया' अक्षीणकलह इत्यर्थ , झझा-कलहो २२, 'अद्धाणमि' पथे 'पवेसेत्ता' नेऊण विस्सभेण जो धण- सुवण्णाई हरइ पाणिण-अच्छिदइ २३, जीवाण, विसभेत्ता-उवाएण केणइ अतुल पीइ काऊण पुणो दारे-कलचे 'तस्सेव' जेण सम पीई कया तत्थ लुभइ २४, 'अभिक्खण' पुणो २ अकुमारे सते फुमारेऽहति भासइ २५, एवमय - . भयारिमि विभासा २६, जेणेविस्सरिय नीए-ऐश्वर्य प्रापित इत्यर्थः, 'विते' धणे तस्सेव सतिए लुभइ २७, तप्पभावुहिए वावि-लोगसमयत्तण पत्ते तस्सेव केणइ पगारेण अतराय करेइ २८ सेणावइ रायाणुन्नाय वा चाउरतसामि पसत्यार- लेहारियमाइ भत्तार वा विहिसइ रहस्स वावि निगमस्स जहासंख नायग सेठिमेव वा, निगमो-वणिसपाओ २९, अप्प स्समाणो माइहाणेण पासामि अह देवत्ति वा वए ३०, 'अवन्नेण च देवाण जह कि तेहि कामगद्दहेहि जे अम्ह न उव करेंति, महामोह पकुवइ कलुसियचित्तत्तणओ ३१, अयमधिकृतगाधानामर्थ । एकत्रिशनि सिद्धादिगुणै , क्रिया पूर्ववत्, सित मातमस्येति सिद्ध आदौ गुणा आदिगुणा सिद्धस्यादिगुणा सिद्धादिगुणा, युगपदाविनो न क्रमभाविन इत्यर्थ , तानेवोपदर्शयन्नाह सग्रहणिकार - परिसेहेण सठाणवण्णगधरसफासयेए य । पण्पणदुपणहतिदा इगतीसमकायसगरुहा ॥१॥ अस्या व्याख्या-प्रतिषेधेन सस्थानवर्णगन्धरसस्पर्शवेदाना, कियझेदाना ?-पञ्चपञ्चद्विपश्चाष्टत्रिभेदानामिति, किम् ?- एगत्रिशसिद्धादिगुणा भवन्ति, 'अकायसगरुह'त्ति अकाय -अशरीर असङ्ग-सङ्गवर्जित अरुह -अजन्मा, एभि सहै कत्रिंशद्भवन्ति, तथा चोक-"से ण दोहे ण हस्से ण चट्टे न तसे न चउरसे न परिमडले ५ न किण्हे न नीले न लोहिए न हालिद्दे न सुकिले ५ न सुब्भिगधे न दुन्भिगधे २ न तित्ते न कडुए न कसाए न अपिले न महुरे ५ न कक्खडे न मउए सन दीर्घ म इखो न वृत्तो न भ्यस्रो न चतुरस्रो न परिमण्डलो न कृष्णो न नीलो न लोहितो न हारिद्रो न शुक्लो न सुरभिर्न दुग धो न तिको न कटुको न पायो नाम्लो न मधुरो न कर्कशो न मूदुर्न गाथा पञ्चदश, आसा व्याख्या-वारिमझे' पाणियमझे 'अवगाहित्त'त्ति तिघेण मणसा पाएण अफमित्ता तसे पाणे-इस्थमाई विहिंसइ, 'से' तस्स महामोहमुप्पाएमाणे सकिलिहचित्तत्तणओ य भवसयदुहवेयणिज अप्पणो मदर मोह पकुवइ, एव सर्वत्र क्रिया वाच्या १, तथा 'छाएउ' ढकिउ मुह 'हत्थेण'ति उवलक्खणमिदमन्नाणि य कन्नाईणि 'अतोनदति हिदए सदुक्खमारसत 'गलेरव' गलएण अञ्चतं रडति हिसति २, 'सीसाढेण' आडघमाइणा करणाभि क्खण वेढेता सकिले सेण' तिषासुहपरिणामेण 'मारए' हिसइ जीवति २, सीसमि जे य आहतु-मोग्गरावणा निर्मि- दिय सीस 'दुहमारेण' महामोहजणगेण हिसइत्ति ४, बहुजणस्स नेयारति-पहु सामित्ति भणिय होइ, दीप समुदमिय | बुज्झमाणाण ससारे आसासथाणभूय ताण च-अण्णपाणाइणा ताणकारिण 'पाणिण' जीवाण त च हिंसइ, से त विह सते वहुजणसमोहकारणेण महामोह पकुवइ ५, साहारणे-सागण्णे गिलाणमि पह-समत्यो उवएसेण सइकरणेण या तप्पिउ तहवि 'किच्च' ओसहजायणाइ महाघोरपरिणामो न कुबइ सेऽवि महामोह पकुयइ, सपसामण्णो य गिलाणो भवइ, तधाजिनोपदेशाद् , उक च कि भते ! जो गिलाण पडियरइ से धण्णे उदाहु जे तुम दसणेण पटियजा, गोयमा जे गिलाण पडियरइ, से केणटेण भते ! एव वुच्चइ !, गोयमा! जे गिलाण पडियरह से म देसणेण पडिवाइ १ कि भदन्त । यो ग्लान प्रतिवरति सधय उताहो यो युष्मान दर्शनन प्रतिपयते! गौतम! पो ग्यान प्रतिपति, उत् मान भदन्तय मुच्यते ?, गौतम ' यो ग्लान प्रतिचरति स मा दशनेन प्रतिपयते, यो मां दर्शनेन प्रतिपद्यते
मदसणेण पडिवजइसे गिलाण पडियरइत्ति,आणाकरणसारंखुअरहताण दसण,से तेणडेण गोयमा! एव बुञ्चइ-जे गिलाण
पडियरइ से म पडिवजइ, जे म पडिवजह से गिलाण पडिवजईत्यादि ६,तहा 'साहु तवस्सि अकम्म-बलात्कारेण धम्मा
ओ-मयचरिसभेयाओ जे महामोहपरिणामे भंसेतित्ति-विनियारेइ स्वठिय-सामीप्येन स्थित७, नेयाउयस्स-नयनशीलस्य
मग्गस्स-णाणादिलक्खणस्स दूसणपगारेण अप्पाण पर च विपरिणामतो अवगारमि वट्टइ, णाणे-'काया वया य तेचिय'
एवमाइणा, दसणे 'ऐते जीवाणता कहमसखेजपएसियमि लोयमि ठाएजा ?, एवमाइणा, चारित्ते 'जीवबहुत्ताउ कहम
हिंसगतंति परणाभाव' इत्यादिना ८, तथा जिणाणा-तित्थगराण अर्णतणाणीण-केवलीण अवन-निद जो महाघोरपरि
णामो 'पभासई' भणति, कथ ?, ज्ञेयाऽनन्तत्वात्सर्वार्थज्ञानस्याभाव एव, तथा च-'अजैवि धावति णाण अजवि लोओ
मणतमो होइ । अजवि न तुह कोई पावइ सघण्णुय जीवो ॥ १॥ एवमाइ पभासइ, न पुणज्जाणति जहा-'खीणा
घरणो जुगव लोगमलोग जिणो पगासेइ । धवगयपणपडलो इव परिमियय देसमाइच्चो ॥१॥' ९, आयरियउवज्झाए
, सम्मान प्रविणतीवि, भाशाकरणसारमेवाईतो दर्शन, तदेतेनार्थेन गोत्तमैवमुच्यते-योग्लान प्रतिचरतिस मा प्रतिपद्यते यो मा प्रतिपयते स ग्लान
प्रतिपपते (प्रविधाति) कापा मतानि च सा येव । १ एते जीवा मन ता यमसख्येयप्रदेशिके लोके तिष्ठेयु ।। ४ जीवबहुरवात् कथमहिंसकत्वमिति
परणाभार ५भमावि भापति शानममापि लोगोऽनन्तको भवति । भवापि न वव कोऽपि प्रासोति सर्वज्ञता जीव ॥१॥ क्षीणावरणो युगपद् लोकमलोक
बिन प्रकाशयति । म्यपगतघनपरल व परिमित देशमादित्य ॥१॥
गाथा पञ्चदश, आसा व्याख्या-वारिमझे' पाणियमझे 'अवगाहित्त'त्ति तिघेण मणसा पाएण अफमित्ता तसे पाणे-इस्थिमाई विहिंसइ, 'से' तस्स महामोहमुप्पाएमाणे सकिलिवचित्तत्तणओ य भवसयदुवेयणिज अप्पणो महा मोह पकुवइ, एव सर्वत्र क्रिया वाच्या १, तथा 'छाएउ' ढकिउ मुह 'हत्थेण'ति उवलक्खणमिदमन्नाणि य फमाईणि 'अतोनद'ति हिदए सदुक्खमारसत 'गलेरव' गलएण अच्चतं रडति हिसति २, 'सीसावेढेण' आलघमाइणा करणाभि क्खण वेढेत्ता 'सकिले सेण' तिवासुहपरिणामेण 'मारए' हिसइ जीवति ३, सीसमि जे य आहतु-मोग्गराइणा विभि दिय सीस 'दुहमारेण' महामोहजणगेण हिसइत्ति ४, बहुजणस्स नेयारति-पहु सामित्ति भणिय होइ, दीव समुद्दमिव वुज्झमाणाण ससारे आसासथाणभूय ताण च-अण्णपाणाइणा ताणकारिण 'पाणिण' जीवाण त च हिंसइ, से त विह सते बहुजणसमोहकारणेण महामोह पकुवइ ५, साहारणे-सामग्णे गिलाणमि पहू-समत्थो उवएसेण सइकरणेण या तप्पिउ तहवि 'किच्च' ओसहजायणाइ महाघोरपरिणामो न कुबइ सेऽवि महामोह पकुयइ, सपसामग्णो य गिलाणो भवइ, तथाजिनोपदेशाद् , उक्क च -'कि भते ! जो गिलाण पडियरइ से धण्णे उदाहु जे तुम दसणेण पडिवजा, | गोयमा ! जे गिलाण पडियरइ, से केणटेण भते ! एव वुच्चइ ?, गोयमा! जे गिलाण पडियरह से म दंसणेण पडिवाइ किं भदन्त । यो ग्लान प्रतिचरति स ध य उताहो युष्मान दर्शनन प्रतिपद्यते ! गौतम ! यो ग्लान प्रतिघरति, पर फेमान भदन्वय मुच्यते , गौतम ' यो ग्लान प्रतिचरति स मा दशनेन प्रतिपद्यते, यो मा दर्शनेन प्रतिपद्यते - त्रिशद्भिर्मोहनीयस्थाने , क्रिया पूर्ववत्, सामान्येनैकप्रकृतिकर्म मोहनीयमुच्यते, उक्त च-'अट्ठविहपि य कम्म भणिय मोहोत्ति ज समासेण मित्यादि, विशेषेण चतुर्थी प्रकृतिर्मोहनीय तस्य स्थानानि-निमित्तानि भेदा पर्याया मोहनीयस्था नानि, तान्यभिधित्सुराह सङ्ग्रहणिकार 'वारिम सेवगाहिता, तसे पाणे विहिसई । छाएर मुह हत्येण, भतोनाय गलेरैव ॥१॥सीसावेटेण वेद्वित्ता सकिलेसेण मारए । सीसमि जे य भाहनु, दुहमारेण हिंसवें ॥ २॥ पहुजणस्स नेपारं, दीव ताण च पाणिण'। साहारणे गिलाणमि, पहू किच्च न कुचई ॥ ३ ॥ साहू अकरम धम्माउ, जे भसेइ पहिए । पाउयस्स मग्गस भवगारमि वहई ॥ ४॥ जिणाण णतपाणीण, भवण्ण जो उ भासई । मायरियश्व शाए खिसई मदबुद्धी ॥५॥ तेसिमेव पणाणोण, सम नो पतितप्पई । पुणो पुणो अहिगरण, उपाए विस्यमयेए ॥ ६ ॥ जाण आहमिए जोए पउजह पुणो पुणो"। कामे अमिता पत्थेह, हनभविए इथे ॥ ७ ॥ भिक्खूण बहुसुएऽहति, जो भासइऽवहुस्सैं । वहा य भतवस्सी उ, जो तदस्सिचिऽह वर्ष ॥ ८॥ जायतेएण बहुजण, भतोभूमेण हिंसई । भकियमप्पणा कार, कयमएण भासह ॥ ९॥ नियडुवहिपणिहीए पलिञ्चे" साइजोगजुत्ते य । यई सच्च मुस वैयसि, भक्खीणझझए सयो॥ ॥ भदाणमि पपैसिता जो, धण हरह पाणिण" । चीसभित्ता उवाएण, दारे वस्सेव लुभई ॥११॥ भभिक्खमकुमारेहि, कुमारेऽहति पास। एष भवभयारीवि, पभयारितिऽह धएं ॥ १२॥ नेणेविस्सरिय णोए विचे तस्सेव लुभई । तप्पभाटिए पावि भतराय को स" ५॥ सेणावर पसरयारे, भचार वावि हिंसई । रहस्स वावि निगमस्स, नायग सेहिमेव वो ॥ १४ ॥ भपस्समाणो परसामि, भह देवेत्ति वा वए । भवपणेण ध देवाण, महामोह पकुवह ॥ १५॥ - भएविधमपि च कर्म भणित मोह इति यद समासेन ।
.
गाथात्रय निगदसिद्धमेव, एकोनत्रिशनि पापश्रुतप्रसझै, क्रिया पूर्ववत्, पापोपादानानि श्रुतानि पापश्रुतानि
तेषा प्रसङ्का-तथाऽऽसेवनारूपा इति, पापश्चतानि दर्शयन्ना सदरणिकार-
अनिमित्तगाइ दि वुप्पायतलिक्खभीम च । भोसरटक्सणवजण चतिविह पुणोप ॥ ॥
सुत्त वित्ती तह पचिय च पावसुय अउणवीसविह । गधधनवाधु आउ धणुपयसनुप ॥ २ ॥
गावाद्वयम् , अस्य व्याख्या-अष्ट निमित्ताङ्गानि दिव्य-व्यन्तराद्यदृदृहासादिविषयम् , उत्पात-सहजरपिरपृष्पादि
विषयम् , अन्तरिक्ष-ग्रहभेदादिविषय, भौम-भृमिविकारदर्शनादेवारमादिद भवतीत्यादिविषयम् , अगम्-अङ्गपिपय
स्वर-स्वरविषय, व्यञ्जन-मपादि तद्विषय, तथा च-अङ्गादिदर्शनतस्तद्विदो भाविन सुखादि जानन्त्येय, विविध पुनर-
कैक दिव्यादि सूत्र वृत्ति तथा वार्तिक च, इत्यनेन भेदेन-दिवाईण सरूव अगवियजाण होति सत्तण्ड । सुत्त सहस्स।
|लक्खो य वित्ती तह कोडि वक्खाण ॥१॥ अगस्स सयसहस्स सुत्त वित्ती य कोडि विनेया। यक्साण अपरिमिय इय
मेव य वत्तिय जाण ॥ २॥ पापश्रुतमेकोनत्रिंशद्विध, कथम् ', अष्टौ मूलभेदा सूनादिभेदेन त्रिगुणिताश्चतुविशति
गन्धर्वादिसयुक्ता एकोनत्रिशद्भवन्ति, 'वत्थुति वास्तुविद्या 'आउ'न्ति वैद्यक, शेप प्रकटार्थे ।
दियादीना स्वरूपमङ्गविवर्जिताना भवति सप्तानाम् । सूत्र सहस्र लक्ष च वृत्तिस्त्रया कोटी म्याख्यानम् ॥1॥ भास शतसहप र धिरी
विज्ञेया। यारयानमपरिमित इदमव वात्तिक जानीहि ॥२॥
त्रिंशद्भिर्मोहनीयस्थान , क्रिया पूर्ववत्, सामान्येनैकप्रकृतिकर्म मोहनीयमुच्यते, उक्त च-'अट्टविहपि य कम्म भणिय मोहोत्ति ज समासेण'मित्यादि, विशेषेण चतुर्थी प्रकृतिर्मोहनीय तस्य स्थानानि-निमित्तानि भेदा पर्याया मोहनीयस्था नानि, तान्यभिधित्सुराह सग्रहणिकारः 'वारिम वगाहिता, उसे पाणे विहिंसई । छाएर मुह हरयेण, भतोनाय गलेव ॥१॥ सीसावेढेण वेदित्ता, सकिलेसेण मारए । सीसमि जे य भाहनु, दुहमारेण हिंस॥२॥ बहुजणरस नेयारं, दीप ताण च पाणिण'। साहारणे गिलाणमि, पहू किञ्च न कुर्वई ॥ ३ ॥ साहू अकम्म धम्मा, ने भसेर स्वहिए । पाउयस्स मग्गस, भवगारमि घटई ।। ४ ।। जिणाण णतपाणीण, भवण्ण जो उ भासई । भायरियडव झाए, खिसई मदबुद्धीए ॥ ५॥ तेसिमेव पणाणोण, सम नो पटितप्पई । पुणो पुणो महिगरण, अप्पाए विस्थभयए ॥ ६ ॥ जाण भाइमिए जोए, पउजह पुणो पुणो"। कामे वमित्ता पत्येह, इहऽसभविए इथे ॥ ७ ॥ भिक्खूण पहुसुएऽहति, जो भासइऽबहुस्सए । तहा य भतवस्सी उ, जो तवस्सित्तिाह व ॥ ८॥ जायतेएण बहुजण भतोधूमेण हिंसंह । भकिधमप्पणा कार, कपमएण भासेई । ९ । नियदुवहिपणिहीए, पलिउचे" साइजोगजसे य । बई सच मुस वैयसि, भक्तीणमए सयो । ॥ भदाणमि पपैसित्ता जो, धण हाइ पाणिण" । पीसभित्ता उयाएण, दारे तस्सेव लु भई ॥1॥ अभिक्खमकुमारेहि, कुमारेऽहति पास है। एव भवभपारीवि, घभयारितिऽह व ॥ १२॥ जेणेविस्सरिय णीय, विते तस्सेव भई । तप्पभाचुहिए पावि भतराय करेइ स ॥१३॥ सेगावह पसत्यारे, भचार यावि हिंसई । रहस्स वावि निगमस्स, नायग सेटिमेव वो ॥१४॥ भपस्समाणो परसामि, भह देवेत्ति वा वए । भवण्णेण प देवाण, महामोह पकुछह ॥ १५॥ । भाविधमपि च कर्म भणित मोह इति यत् समासेन।
| वना, तभावना । पञ्चमवतभावना प्रोच्यन्ते-य शब्दरूपरसगन्धानागतान्, प्राकृतशैल्याऽराक्षणिकोऽनुस्वारः, स्पीच समाप्य मनोज्ञपापकान्-इष्टानिष्टानित्यर्थ , गृद्धिम्-अभिप्पगलक्षणा, प्रद्वेप प्रकटस्त न पुर्यात् पण्डित , स भवति दान्तो विरतोऽकिञ्चन इति, अन्यथाऽभिष्वगादे पञ्चममहाव्रतविराधना स्यात् , पञ्चापि भावना , उत्ता पचमहामतभा- अथवाऽसम्मोहाथै यथाक्रम प्रकटाभिरेव भाप्यगाथाभि प्रोच्यन्ते-"पणवीस भावणाओ पचण्ह महपयाणमे याओ। भणियाओ जिणगणहरपुजेहि नबर सुत्तमि ॥१॥ इरियासमिइ पढमा आलोइयभत्तपाणभोई य । आयाण भडनिक्खेवणा य समिई भवे तइया ॥२॥ मणसमिई वयसमिई पाणवायमि हाति पचेव । हासपरिहारअणुवाद भासणा कोहलोहभयपरिणा ॥ ३ ॥ एस मुसावायस्स अदिन्नदाणस्स हातिमा पच । पहुसदिह पहू या पढमोग्गह जाएँ अणुवीई ॥४॥ उग्गहणसील विइया तत्थोग्गेण्हेज उग्गह जहिय । तणडगलमल्लगाई अणुण्णरेजा तहि तहिय ॥५॥ तच्चमि उग्गह तू अणुण्णवे सारिउग्गहे जा उ । तावइय मेर काउ न कप्पई वाहिरा तस्स ॥ ६ ॥ भावण घउत्थ साह मियाण सामण्णमण्णपाण तु । सघाडगमाईण भुजेज अणुण्णवियए उ ॥ ७ पचमिय गतूण साहम्मियउग्गह अणुण्ण विया । ठाणाई चेएजा पचेच अदिण्णदाणस्स ॥ ८॥ वभवयभावणाओ णो अइमायापणीयमाहारे । दोच अविभूस णा ऊ विभूसवत्ती न उ हवेजा ॥९॥ तच्चा भाषण इत्पीण इदिया मणहरा ण णिज्झाए । सयणासणा विचित्चा इन्धि पसुविधजिया सेज्जा ॥ १० ॥ एस चउत्था ण कहे इत्वीण कह तु पचमा एसा । सदा रूपा गधा रसफासा पचमी एए ॥ ११॥ रागद्दोसविवजण अपरिग्गहभावणाउ पचेच । सबा पणवीसेया एयासु न पट्टिय ज तु ॥ १२ ॥"
पदिशतिभिर्दशाकल्पव्यवहाराणामुद्देशन काल , क्रिया पूर्ववत् , तानेपोद्देशनकालान्-श्रुतोपचारान् दर्शयन्नाह
सनहणिकार
इस बसणकाला दसाण परस इति उच्चेव । दस चेव ववहारस्स यहाति सवेवि छब्बीस ॥१॥
निगदसिद्धा । सप्तविंशतिप्रकारेऽनगारचारित्रे सति-साधुचारिने सति तद्विपयो वा प्रतिपिद्धादिना प्रकारेण यो
तिचार कृत इति प्राग्वत्, सप्तविंशतिभेदान् प्रतिपादयन्नाह सङ्ग्रहणिकार
पपसमिदियाण निम्गहो भापकरणसच घ । समयाविरागयाविय मणमाईण निरोहो य ॥१॥
झापा पोगाग उघया येपणाऽहियासणया । वह मारणतियऽहियासणा य एएऽणगारगुणा ॥२॥
गाधादयम्, अस्प व्याख्या-तपक-प्राणातिपातादिविरतिलक्षण रात्रिभोजनपिरतिपर्यवसानम्, इन्द्रियाणा च
लोनादीना निग्रह -इष्टतरेषु शब्दादिपु रागद्वेषाकरणमित्यर्थ , भावसत्य-भावलिङ्गम् अन्त शुद्धि , करणसत्य च बाह्य
प्रत्युपेक्षणादिकरणसत्य भण्यते, क्षमा मोधनिग्रह , विरागता लोभनिग्रह , मनोवाकायानामकुशलानामकरण कुशला
नामनिरोधध, फायाना-पृधिव्यादीना पट्क सम्यगनुपालनविषयतयाऽनगारगुणा इति, सयमयोगयुक्तता, वेदना-
शीवादिलक्षणा तदभिसहनावा, तधामारणान्तिकाऽभिसहना च-कल्याणमित्रबुद्ध्या मारणान्तिकोपसर्गसहनमित्यर्थ एते
ऽनगारगुणा इति गाधाद्वयार्थ । अष्टाविंशतिविध आचार एवाऽऽचारप्रकल्प , क्रियापूर्ववत् , अष्टाविशतिभेदान् दर्शयति-
भिरिना लोगो रिजभोप सीमोसणिम समेत भावति (वविमोहो उवहाणसुय महापरिपणा य ॥१॥
Fraaaaaपी भासापाय धेरैयपास । उग्गैहपटिमा सत्तेतंय भावणविमुत्तीओ ॥२॥
पायमधुम्पाप मारवणातिविहमो जिसीह तु । इय भट्ठावीसविहो भायारपकप्पणामोऽय ॥३॥
तभावना । पश्चमवतभावना प्रोच्यन्तेय शब्दरूपरसगन्धानागतान्, प्राकृतशेल्या लाक्षणिकोऽनुम्बारः, स्पशोध | समाप्य मनोज्ञपापकान्-इष्टानिष्टानित्यर्थ , गृद्धिम्-अभिष्वद्गलक्षणा, प्रद्वप प्रकटस्त न पुर्यात् पण्डित , स भपति दान्तो विरतोऽकिञ्चन इति, अन्यथाऽभिप्पङ्गादे पञ्चममहाव्रतविराधना स्यात् , पञ्चापि भावना , उषा पचमहायतमा वना , अथवाऽसम्मोहाथै यथाक्रम प्रकटाभिरेव भाप्यगावाभि प्रोच्यन्ते-“पणीस भावणाओ पचण्ह महपयाणी याओ। भणियाओ जिणगणहरपुज्जेहि नवर सुत्तमि ॥ १ ॥ इरियासमिइ पढमा आलोइयभत्तपाणभोई य । आयाण भडनिक्खेवणा य समिई भवे तइया ॥२॥ मणसमिई वयसमिई पाणइवायमि हाति पचेर । हासपरिहारअणुवीर भासणा कोहलोहभयपरिण्णा ॥ ३॥ एस मुसावायस्स अदिन्नदाणास हातिमा पच । पहसदिष्ट पह या पढमोग्गह जाएँ अणुवीई ॥४॥ उग्गहणसील विइया तत्थोग्गेण्हेज उग्गह जहिय । तणडगलमल्लगाई अणुण्णवेजा तहि तहिय ॥५॥ तञ्चमि उग्गह तू अणुण्णवे सारिउग्गहे जा उ । तापइय मेर काउ न कप्पई वाहिरा तस्स ॥ ६ ॥ भावण चउत्य साह मियाण सामण्णमण्णपाण तु । सघाडगमाईण भुजेज अणुण्णवियए उ ॥ ७ ॥ पचमिय गतूण साहम्मियउग्गह अणुण्ण विया । ठाणाई चेएजा पचेव अदिपणदाणस्स ॥ ८॥ वभवयभावणाओ णो अइमायापणायमाहारे । दोध अविभूस णा ऊ विभूसवत्ती न उ हवेजा ॥९॥ तच्चा भाषण इत्यीण इदिया मणहरा ण णिज्झाए । सयणासणा विचित्ता इत्यि पसुविवजिया सेन्जा ॥ १० ॥ एस चउत्था ण कहे इत्यीण कह तु पचमा एसा । सदा रूया गधा रसपासा पचमी एए ॥ ११॥ रागद्दोसविरजण अपरिगहभाषणाउ पचेव । सबा पणवीसेया एयासु न वट्टिय ज तु ॥ १२ ॥"
सत्य , हास्यपरित्यागादित्यर्थ , हास्यादनृतमपि ब्रूयात् , अत्तो हास्यपरित्याग प्रथमभावना, अनुविचि त्य-पर्यालोच्य भाषेत, अन्यथाऽमृतमपि घूयात् द्वितीयभावना, य क्रोध लोभ भयमेव या त्यजेत् , स इत्थम्भूतो दीर्घरान-मोक्ष समु पेक्ष्य-सामीप्येन द्रष्टा (दृष्ट्या) सिया' स्यात् मुनिरेव मृपा परिवर्जेत सदा, क्रोधादिभ्योऽनृतभाषणादिति भावनात्रय,गता द्वितीयमतभावना । तृतीयवतभावना प्रोच्यन्ते-'स्वयमेव' आत्मनैव प्रभु प्रभुसादिष्ट वाऽधिकृत्य अवग्रहयाचाया प्रव तते अनुविचिन्त्यान्यथाऽदत्त गृह्णीयात् प्रथमभावना, 'यडे मइम निसम्मत्ति तत्रैव तृणाद्यनुज्ञापनाया चेप्टेत मतिमान् निशम्य-आकर्ण्य प्रतिमहदातृवचनमन्यथा तददत्त गृह्णीयात् , परिभोग इति द्वितीया भावना, 'सइ भिक्खु उग्गह'ति सदा भिक्षुरवग्रह स्पटमर्यादयाऽनुज्ञाप्य भजेत, अ यथाऽदत्त सगृह्णीयात् , तृतीया भावना, अनुज्ञाप्य गुरुमय या भुञ्जीत पानभोजनम्, अन्यथाऽदत्त गृह्णीयात् चतुर्थी भावना, याचिका साधमिकाणामवग्रह स्थानादि कार्यमन्यथा तृतीयप्रतविराधनेति पञ्चमी भावना, उचास्तृतीयमतभावना । साम्प्रत चतुर्थव्रतभावना प्रोच्यन्ते-'आहारगुत्तेत्ति आहारगुप्त स्यात् नातिमात्र स्निग्ध वा भुञ्जीत, अन्यथा ब्रह्मव्रतपिराधक स्यात् प्रथमा भावना, अविभूषितामा स्याद्-विभूपा न कुर्याद्, अन्यथा ब्रह्मावतविराधक स्यात् द्वितीया भावना, स्त्रिय न निरीक्षेत तदव्यतिरेकादिन्द्रि याणि नाऽऽलोकयेद्, अन्यथा ब्रह्मा विराधक स्यात् तृतीया भावना, 'न सथवेज'त्ति न स्यादिससका वसति सवेत, अन्यथा ब्रह्मपिराधक स्यात् चतुर्थी भावना, बुद्ध -अवगततत्त्व मुनि -साधु क्षुद्रकथा न कुर्यात् स्त्रीकथा स्वीणा वेति, अन्यथा ब्रह्मानिराधक स्यात् पञ्चमी भावना, धम्म (धम्माणु) येही सधए वभचेर'ति निगदसिद्धम् , उक्ताश्चतुर्थन- . , भवणवणजोइवेमाणिया य दसअपचएगविहा । इइ परवीस देवा केइ पुण यति भरहता ॥१॥ इयमपि निगदसिद्धैव ॥ पञ्चविशतिभिर्भावनाभि , क्रिया पूर्ववत् , प्राणातिपातादिनिवृत्तिरक्षणमहामतसरक्षणाय भाव्यन्त इति भावना , ताश्चेमा - इरियासमिए सया जए, ज्येह भुजेज व पाणभोयण । मायागनिक्खयदुगुछ सजए, समाहिए सजमए मणोयह ॥३॥ महससा भणुयी। भासप जे कोहलोहभयमेव यजए । स दीहराय समुपेहिया सिया मुणी हु मोस परिवजए सया ॥ २ ॥ सयमय उ गहनायण पE मतिम निसाम सह भिक्खु उग्गह । भशुण्णविय भुजिज पाणभोयण, जाइत्ता साहमियाण उग्गह ॥३॥ आहारगुप्त अविभूसियप्पा हाथ न मिशाइ म सपपमा । पुर। मुणी खुहुकह न कुजा, धम्माणुपही सधए बभचेर ॥ ४॥ जे सहस्वरसगधमागए फासे य सपप्प मणुण्णपाय । गिहीपदोस र फरग परिए, सहार दते विरए अकिंचणे ॥५॥ गाथा पञ्च, आसा व्याख्या-ईरणम् ईयां, गमनमित्यर्थ , तस्या समित -सम्यगित ईर्यासमित , ईर्यासमितता प्रथमभावना यतोऽसमित प्राणिनो हिसेदत सदा यत सर्वकालमुपयुक्त सन् 'उवह भुजेज व पाणभोयण"उवेह'त्ति अवलोक्य भुजात पानभोजन, अनवलोक्य भुञ्जान प्राणिनो हिसेत, अवलोक्य भोक्तव्य द्वितीयभावना, एमन्यत्राप्यक्षरगमनिका कार्या, आदाननिक्षेपौ पात्रादेग्रहणमोक्षौ आगमप्रसिद्धो जुगुप्सति-करोत्यादाननिक्षेपजुगुप्सक ,अजुगुप्सन प्राणिनो हिस्यात् तृती यभावना, सयत -साधु समाहित सन् सयमे 'मणोवई'त्ति अदुष्ट मन प्रपतयेत् , दुष्ट प्रवर्तयन् प्राणिनो हिंसत् चतुर्धा भावना, एव वाचमपि पश्चमी भावना, गता प्रथमवतभावना । द्वितीयवतभावना प्रोच्यन्ते-'अहस्ससच्चति अहास्यात् , सत्य , हास्यपरित्यागादित्यर्थ , हास्यादनृतमपि चूयात् , अतो हास्यपरित्याग प्रथमभावना, अनुविचि त्य-पर्यालोच्य भापत, अन्यथाऽनृतमपि चूयात् द्वितीयभावना, ये क्रोध लोभ भयमेव वा त्यजेत् , स इत्थम्भूतो दीर्घरात्र-मोक्ष समु पेक्ष्य-सामीप्येन द्रष्टा (हवा) "सिया' स्यात् मुनिरेव मृषा परिवर्जेत सदा, क्रोधादिभ्योऽनृतभापणादिति भावनात्रय, गता द्वितीयप्रतभावना । तृतीयप्रतभावना प्रोच्यन्ते-'स्वयमेव' आत्मनैव प्रभु प्रभुसदिष्ट वाऽधिकृत्य अयग्रहयायाया प्रव तते अनुविचिन्त्यान्यथाऽदत्त गृह्णीयात् प्रथमभावना, 'घडे मइम निसम्मत्ति तत्रैव तृणाद्यनुज्ञापनाया चेप्टेत मतिमान् निशम्य-आकर्ण्य प्रतिमहदातृयचनमन्यथा तददत्त गृह्णीयात्, परिभोग इति द्वितीया भावना, 'सइ भिक्खु उग्गह'ति सदा भिक्षुरवग्रह स्पष्टमर्यादयाऽनुज्ञाप्य भजेत, अयथाऽदत्त सगृह्णीयात्, तृतीया भावना, अनुज्ञाप्य गुरुमन्य वा भुञ्जीत पानभोजनम्, अन्यथाऽदत्त गृह्णीयात् चतुर्थी भावना, याचिया साधमिकाणामवग्रह स्थानादि कार्यमन्यथा तृतीयमतचिराधनेति पञ्चमी भावना, उपास्तृतीयवतभावना । साम्प्रत चतुर्थवतभावना प्रोच्यन्ते-आहारगुत्ते'त्ति आहारगुप्त स्यात् नातिमात्र स्निग्ध वा भुञ्जीत, अन्यथा ब्रह्मवतपिराधक स्यात् प्रयमा भावना, अविभूषितात्मा स्याद्-विभूपा न कुर्याद्, अन्यथा ब्रह्मावतविराधक स्यात् द्वितीया भावना, स्त्रिय न निरीक्षेत तदव्यतिरेकादिन्द्रि याणि नाऽऽलोकयद् , अन्यथा ब्रह्मविराधक स्यात् तृतीया भावना, 'न सथपेजति न स्यादिससक्ता यसति सेवेत, अन्यथा प्रापिराधक स्यात् चतुर्थी भावना, युद्ध -अवगततत्व मुनि -साधु क्षुद्रकथा न कुर्यात् स्त्रीकथा स्त्रीणा येति, अन्यथा ब्रह्मपिराधक स्यात् पश्चमी भावना, धम्म (धम्माणु) पेही सधए धभचेर'ति निगदसिद्धम्, उक्ताश्चतुर्थव भवणवणजोइवेमाणिया य दसमपचएगविहा। इइ पचीस देवा केह पुण पति भरहता ॥1॥ इयमपि निगदसिद्धव ॥ पञ्चविशतिभिर्भावनाभि , क्रिया पूर्ववत् , प्राणातिपातादिनिवृत्तिरक्षणमहामतसरक्षणाय भाव्यन्त इति भावना , ताश्चेमा इरियासमिए सया जए, उधेह भुजेज व पाणभोयण । आयाणनिक्खचदुगुछ सजए समाहिए सामए मणोवह ॥ १॥ भस्मसप भशुपी भासण जे कोहलोहभयमेव वजए । स दीहराय समुपेहिया सिया, मुणी हु मोस परिवजए सया ॥२॥ सयमय व गहजापणे, पर मसिम निसन्म सब भिक्खु उग्गह । भणुण्णविय भुजिज पाणभोयण, जाइत्ता साहमियाण गह ॥ ३ ॥ माहारगुत भविभूसियापा हास्य न मिशाइ म सधपमा । पर। मुणी खुड्डकह न कुज्जा, धम्माणुपही सधए यभचेर ॥४॥ जे सदरूवरसगधमागए फासे य सपप्प मणुपणपाय । गिहीपदोस न करेग परिए, स हार दते विरए अकिंचणे ॥५॥ गाथा पञ्च, आसा व्याख्या-ईरणम् ईर्या, गमनमित्यर्थ , तस्या समित -सम्यगित ईयर्यासमित , ईर्यासमितता प्रथमभावना | यतोऽसमित माणिनो हिसेदत सदा यत सर्वकालमुपयुक्त सन् 'उवेह भुजेज व पाणभोयण"उचेह'त्ति अपटोक्य भुशीत पानभोजन, अनवलोक्य भुञ्जान प्राणिनो हिसेत, अवलोक्य भोक्तव्य द्वितीयभावना, एमन्यनाप्यक्षरगमनिका कार्या, आदाननिक्षेपी-पात्रादेब्रहणमोक्षौ आगमप्रसिद्धौ जुगुप्सति-करोत्यादाननिक्षेपजुगुप्सक ,अजुगुप्सन प्राणिनो हिंस्यात् तृती यभावना, सयत-साधु समाहित सन् सयमे 'मणोवई'त्ति अदुष्ट मन प्रपतयेत् , दुष्ट प्रवर्तयन् प्राणिनो हिंसत् चतुय। भावना, एव वाचमपि पश्चमी भावना, गता प्रथमवतभावना । द्वितीयवतभावना प्रोच्यन्ते-'अहस्ससच्चति अहास्यात् - 'मलति स्वेदवारिसम्पत्किठिनीभूत रजो मलोऽभिधीयते, स वपुपि स्थिरतामितो ग्रीष्मोप्मसन्तापजनितधर्मजलादा । ईता गतो दुर्गन्धिर्महान्तमुद्वेगमापादयति, तदपनयनाय न कदाचिदभिलपेत्-अभिलाप कुर्यात् १८, 'सक्कारपरीसहे'त्ति - सत्कारो-भकपानवस्रपात्रादीना परतो लाभ पुरस्कार -सद्भूतगुणोत्कीर्तन वन्दनाभ्युत्थानासनप्रदानादिव्यवहारश्च, तत्रासत्कारितोऽपुरस्कृतो वा न द्वेष यायात् १९, 'पण्ण'त्ति प्रज्ञायतेऽनयेति प्रज्ञा-बुद्ध्यतिशय , तत्प्राप्तौ न गमुद्ध हेत् २०, 'अण्णाण'ति कर्मविपाकजादज्ञानानोद्विजेत २१, 'असमत्त'ति असम्यक्त्वपरीपह , सर्वपापस्थानेभ्यो विरत 2 प्रकृष्टतपोऽनुष्ठायी नि सद्भश्चाह तथापि धर्माधर्मात्मदेवनारकादिभावानेक्षे अतो मृपा समस्त मेतदिति असम्यक्त्वपरीपह , 5 तत्रैवमालोचयेत्-धर्माधर्मा पुण्यपापलक्षणौ यदि कर्मरूपौ पुद्गलात्मको ततस्तयो कार्यदर्शनानुमानसमधिगम्यत्व, अथ क्षमाक्रोधादिको धर्माधर्मा तत स्वानुभवत्वादात्मपरिणामरूपत्वात् प्रत्यक्षविरोध , देवास्त्वत्यन्तसुखासक्तत्वान्मनुष्य रोके कार्याभागात् दुप्पमानुभावाच न दर्शनगोचरमायान्ति, नारकास्तु तीबदनार्ता पूर्वकृतकमादयनिगडवन्धनम २ शीकृतत्वादस्वतन्त्रा कथमायान्तीत्येवमालोचयतोऽसम्यक्त्वपरीपहजयो भवति, वापीस परीसह'त्ति एते द्वाविशति परीपहा इति गाथाद्वयार्थ ॥त्रयोविशतिभि सूनकृताध्ययनै , क्रिया पूर्ववत् , तानि पुनरमूनि- पुरीपकिरियट्ठाण आहारपरिणे पचासाणकिरियों य । भगगारहनालद सोल साद च तेवीस ॥१॥ गाथा निगदसिद्धय ।। चतुर्विशतिभिर्देवै , क्रिया पूर्ववत् , तानुपदर्शयजाह- . , , वजितालस्यो ग्रामनगरकुलादिप्पनियतवसतिनिर्ममत्व प्रतिमास चर्यामाचरेदिति ९, "निसीहिय'त्ति निपीदन्त्यस्यामिति निपद्या-स्थान तत् स्त्रीपशुपण्डकविवर्जिता वसति सेवेत पश्चाभाविनस्त्विष्टानिष्टोपसर्गान् सम्यगधिसरेत १०, सेजति शय्या सस्तारक-चम्पकादिपट्टो मृदुकठिनादिभेदेनोच्चावच प्रतिश्रयो वा पाशत्करमचुर शिशिरो बहुधर्मको या तत्र नोद्विजेत ११, 'अकोस'त्ति आक्रोश -अनिष्टवचन तच्छ्रुत्वा सत्येतरालोचनया न पुप्येत १२, 'यह त्ति वध -ताउन पाणिपाष्णिलताकशादिभि , तदपि शरीरमवश्यतया विधसत एपेति मला सम्यफू सहेत, स्वकृतकर्मफलमुपनतमित्ये वमभिसचिन्तयेत् १३, 'जायण'त्ति याचन-मार्गण, भिक्षोहि वस्त्रपात्रानपानप्रतिश्रयादिपरतो रब्धव्य सर्वमेव, शाली नतया च न याच्या प्रत्याद्रियते, साधुना तु प्रागल्भ्यभाजा सजाते कार्ये स्वधर्मकायपरिपालनाय याचनमवश्य कार्य मिति, एवमनुतिष्ठता याञापरीपहजय कृतो भवति १४, 'अलाभत्ति याचितालाभेऽपि प्रसनचेतसेवायिकृतयदनेन | भवितव्य १५, 'रोग'त्ति रोग -यरातिसारकासश्वासादिस्तस्य प्रादुर्भाये सत्यपि न गच्छनिर्गताश्चिकित्साया प्रवर्तन्ते गच्छासिनस्त्वल्पवहुत्वालोचनया सम्यक सहन्ते, प्रवचनोतविधिना प्रतिक्रियामाचरन्तीति, एमनुतिष्ठता रोगपरी पहजय कृतो भवति १६, 'तणफास'त्ति अशुपिरतृणस्य दर्भाद परिभोगोऽनुज्ञातो गच्छनिर्गनाना गच्छनियासिना च, तत्र येपा शयनमनुज्ञात निष्पन्नाना ते तान् दर्भान भूमावास्तीर्य सस्तारोत्तरपट्टकी च दर्भाणामुपरि निधाय शेरते, चौरापहृतोपफरणा वा प्रतनुसस्तारपट्टकावत्यन्तजीर्णत्वात् , तथाऽपि त परुपकुशदर्भादितणस्पर्श सम्यक् सहेत १५,
भलाभ रोग तफौसा मलसकारपरीसहा । पण्णा भण्णाणसमत्त इइ बावीस परीसहा ॥२॥
व्यारया-भुत्परीपह -शुद्धेदनामुदितामशेपवेदनातिशायिनी सम्यग्विषहमाणस्य जठरान्त्रविदाहिनीमागमविहितेना
न्धसा शमयतोऽनेपणीय च परिहरत क्षुत्परीपहजयो भवति, अनेपणीयग्रहणे तु न पिजित स्यात् क्षुत्परीपह , १, एव
पिपासापरीपहोऽपि द्रष्टव्य २, 'सीय'ति शीते महत्यपि पतति जीर्णवसन परित्राणवजितो नाकल्प्यानि वासासि
परिगृहायात् परिभुञ्जीत या, नापि शीतार्तोऽग्नि ग्यालयेत् अन्यमालित वा नाऽऽसेवयेत् , एवमनुतिष्ठता शीतपरीष |
हजय कृतो भवति ३, 'उण्ह' उष्णपरितप्तोऽपि न जलावगाहनस्तानव्यजनवातादि वान्छयेत् , नैरातपत्राद्युष्णत्राणा
याऽऽददीतेति, उप्णमापतित सम्यक् सहेत, एवमनुतिष्ठतोष्णपरीपहजय कृतो भवति ४, 'दसत्ति दशमशकादिभिर्द
श्यमानोऽपि न तत स्थानादपगच्छेत् , न च तदपनयनार्थ धूमादिना यतेत, न च व्यजनादिना निवारयेदिति, एवम
नुतिष्टता दशपरिपहजय कृतो भवति ५, एमन्यत्रापि क्रिया योज्या, 'अचेल'त्ति अमहाधनमूल्यानि खण्डितानि जीर्णा
नि च वासासि धारयेत् न च तथाविधो दैन्य गच्छेत् , तथा चागम -'परिजुण्णेहि वत्थेहि, होक्खामित्ति अचेरए ।
अदुवा सचेलए होक्ख, इति भिक्खू न चितए ॥१॥ इत्यादि ६, 'अरति'त्ति विहरतस्तिष्ठतो वा यद्यरतिरुत्पद्यते तत्रो
त्पन्नारतिनाऽपि सम्यग्धर्मारामरतेनैव ससारस्वभावमालोच्य भवितव्य, 'इत्थीउत्ति न स्त्रीणामङ्गप्रत्यङ्गसस्थानहसितल
रितनयनविभ्रमादिचेष्टा चिन्तयेत् , न जातुचिच्चक्षुरपि तासु निवेशयेत् मोक्षमार्गार्गलासु कामबुद्धयेति ८, 'चरिय'त्ति
परिजोर्गेषु यमपु भविष्याम्पचक्षक अथवा सचेलको भविष्यामीति भिक्षुन चितये ॥१॥
चएमाणो सवले १७,आउट्टिआए मलाई भुजते सवले१८,ररिसस्सतो दस दगलेवे यमाइहाणाइघुपते सबळे,१९-२०सीमोदग- वग्धारिय हत्थमत्तेण गलतणति भणिय होइ,एव दधीए गलतीए भायणेण यदिजत घेत्तूण भुजमाणे सवले२१अय घ समासार्थ व्यासार्थस्तु दशाख्यग्रन्धान्तरादवसेय ,एवमसम्मोहार्थ दशानुसारेण सयलस्वरूपमभिहित, समणिकारस्येवमाद- परिसतो दस मासस्स तिसि दगलेचमाइठाणोइ । भाटिया परतो हालियादिभेहुण्य ॥ निसिभत्तकम्मनियापट कीयमाई अभिसतपरिए । कदाइ "भुजते उदगाहापार मेहण च ॥ २ ॥ सचित्तसिलाकोले परविणिवाइ ससिणिद्ध ससरसो । छम्मासतो गणसकम प फरकम मिह सपछे ॥३॥ अस्य गाथात्रयस्यापि व्याख्या प्राग्निरूपितसवलानुसारेण कार्या । द्वाविशतिभि परीपहै , किया पूर्ववत् , तर "मार्गा च्यवननिर्जरार्थ परिपोढच्या परीपहा" (तत्त्वा० अ०९सू०८ ) सम्यग्दर्शनादिमार्गाच्यवना शायरणीयादिर्म निर्जरार्थ च परि-समन्तादापतन्त क्षुत्पिपासादयो द्रव्यक्षेत्रकालभावापेक्षा सोढव्या -सहितव्या इत्यर्थ , परापहास्तान स्वरूपेणाभिधित्सुराह- खुदा पिवासों सीह दसोचेली रहेयिभो । परियानिसीहिया समी अमोस यह चायना ॥१॥ . 1 फुर्धन् शबल ज्ञास्या मूलादि भुजान शयल , पपस्यान्तदा दररेपान दश च मातृस्थानानि फुधन शावर, तीतोदकामहसमानाम्पा गसम्यामिति भणित भवति, एव दया गर या भाजनेन पदीयमान गृहीत्या भुझान शपल छह पुण जयणाए, सनिहिमाईसु पडिसेवणाए चेक,एपमन्यत्रापि द्रष्टव्य ३, आहाकम च भुजते' प्रकटार्थ ४ रायपिड ५ कीय पामिव अभिहड ८ अच्छेज ९ पसिद्धा 'पञ्चक्खियभिक्ख भुजइ य' असइ पञ्चक्सिय २ भुजए सबले १०, अतो मासाण गणामो गणसकम करते सवले अण्णस्थ णाणदसणचरित्तयाए ११, 'मासब्भतर तिणि य दगलेवे ऊ करेमाणे ठेयोत्ति नाभिप्पमाणमुदग, भणिय च-"जपद्धा सघट्टो णामी लेवो परेण लेवुवरि"त्ति, अतो मासस्स तिन्नि उदगलेवे उत्तरते सवले १२,तिणि यमाइटाणाइ पच्छायणाईणि कुणमाणे सवले १३,आउटिआए-उपेत्य पुढवाइ पाणाइवाय कुणमाणे सपले१४, मुस पयते सपले१५, अदिण्ण च गिण्हमाणे सयले १६, अणतरहियाए सचित्तपुढवीए ठाण काउस्सग्ग सेज सयण निसीहिय घ पुणमाणे सयले, ससणि दगेण ससरक्सा पुढविरएण, चित्तमतसिला सचेयणा सिलत्ति भणिय होति, सेलू देहू, फोठा-पुणा तेसिमावासो घुणसइय फह, तत्य ठाणाइ करेमाणे सघले, एव सह अडाईहि ज तत्थरि ठाणाइ सुरक्षामा सजियाद मतिपरमापामय, भाषाम्मगि घ भुभाने, रामपिण्ड क्रीत मामित्य अभिहत आद्य प्रसिद्धानि प्रत्यारयायाभीक्ष्ण भुनक्ति -KATREETभाउ, म पगो मासानो गणात् गणसक्रम कृर्षन् शबल भन्यत्र ज्ञानदानचारिनाथात् मासाभ्य तरे त्रीश्चोदकलेपान म् र निमाभि-मममुरम, भनित च-नहा सपहो नाभिरूप परतो लेपोपरीति, अन्त मासस्य त्रीनुदकलेपानुत्तरन् शबल, त्रीणि च मातृ पानामधारनानि प स ,शारा प्यादिमागातिपात उपन् शयल , मृपा वदन् शवल , अदत्त च गृह्मन् शबल , अन ताहेताया सचित्त rut Entreो धम्मो (पति) शपन नपत्रिकीप कुपन् शाल, सनिग्योदकेन सरजस्क पृथ्वीरजसा चित्तमती शिला सचेतना शिलेति भक्ति मध, एनु-हा-गुमा धपामारासो धुगसाहित काठ, तत्र स्थानादि कुषन् शयल , एव सहापादिशी यत् तत्रापि स्थानादि - .
तमह उ हायकम्म कुछते मेहुण ध सेवते । राह च भुजमाणे आहाफम घ भुजते । " ततो य रोयपिंट कीप पामिघ भनिहरमा भुमो सबले अपश्चक्सिम भिक्खभुजह य ॥२॥ उम्मासम्मतरी गणागण सकम कोते में । मास भतर तिणिय दालया अपरमोगा ॥ ३ ॥ मामाभताभा या माइठाणाइ तिमि करेमाणे । पाणाइवायहि कुचते मुस वयते ये ॥ ४ ॥सण्हते प अदिष्ण भाग तह भगतरहिया । पुग्योय टाणसम निपानिय बावि चेतेइ ॥ ५॥ एव ससणिद्धाए ससरक्खाचित्तमतसिललेलु । कोलावासपा कोल घुणा तेसि भापासो ॥६॥ REATURबीमा शाय र समापए भय तहिय । टागाइ घेयमाणो सबले भाउमाए ॥७॥ माउहि मूर कदे पुष्फ र फले य पीयहरिए य । भुजते सरलेए सदेव सपायरसतो ॥ ८ ॥ दस दगले कुछ वह माइहाण दस य चरिस तो। आइटिय सीउदग पधारियहरथमत्त य ॥९॥ दधाए भाषगण प दीयत भपाण धसूण । शुरक्षा पर | इगवीसो होइ नायछो ॥१०॥ आता व्याख्या-हत्यकम्म सय करेंति परेण वा करेंते सरले १, मेहुण च दिवाइ ३ अइफामाइसु तिसु सायणे य सेवते सवले २, राइ च भुजमाणेत्ति, एस्थ चउभगो-दिया गेण्हइ दिया भुजइ हा[४] अतिकमाइसु ४ सरल, सालयणे राधे प्रतनुके येन तु न मूल मजति साधु । शवलयति तत् पारित तसात् शपलाय मुरत ॥ १ ॥ तथा सहनकम यति मधुन परायमान ! भुजाने भाधाकम च भुझाने ॥ १ ॥ सब राजपिण्ड क्रीत प्रामित्य भभिदतमाच्यम् । भुसाने गपळस्तु प्रत्यापायाभी भुपमा | गणाद् गण सक्रम कुचब । मासाभ्यावर त्रीश्च दकरेपास्तु कुपन्॥३॥मासाभ्य तरतो या मातृस्थानानि नीणि बुधन् । प्राणातिपासमास्यास्यन् गाय. गृह्णति चादन भाकुट्टया तथाऽन तहिताया। पृ या स्थान शय्या नवधिको चापि करोति ॥ ५ ॥ एक सबिधायी सरजमविध काटे उम्मm प्रतिष्ठा कोला घुणास्तेपामागास ॥६॥ साण्डपणसी से यावत् ससतानको भवेन् तन । स्थानादि धन 7 भा. भाका मूछका पुष्पाणि च फलानि च बीजहरिवानि च । भुभान शबल एप तथैव सासरस्यात हा दश दकलेपान कुपन तमा दस मातृस्मानानि पपीत । भाषा शीतोदक मलम्यिते (अपवृष्ट) हलमात्रेण च ॥ ९॥ दया भाजनेन वा (उदकाण) दीयमान भरुपान गृहोरया । भुनति 6 UNTRARI भवति ज्ञात य ॥10॥ हस्तकर्म स्वय करोति परेण वा कारयति गरलो मैथुनच दियादि भतिकमाभिलिभि साहासन सयमान छ । भुभाने, मन पतुर्भही-दिवा ग्रहाति दिवा मुळे ४ अतिक्रमादिषु शयल साठायने त करेइ जेण कलहो भवइ, झझकारी य जेण २ गणरस भेओ भाइ सबो वा गणो झझपिओ अच्छइ तारिस भासइ करेइ चा, सूरप्पमाणभोइत्ति सूर एव पमाण तस्स उदियमेत्ते आरद्धो जाव न अस्थमेइ ताप भुजइ सज्झायमाई ण करेति, पडिचोइओ रूसइ, अजीरंगाई य असमाहि उप्पजइ, एसणाऽसमिएत्ति अणेसण न परिहरइ पडिचोइओ साहूहि सम भडइ, अपरिहरतो य कायाणमुवरोहे घट्टइ, वट्टतो अप्पाण असमाहीए जोएइत्ति गाथात्रयसमासार्थ ॥ विस्तरस्तु दशाख्याद् ग्रन्धान्तरादयसेय इति, एकवीसाए सपलेहि पाचीसाए परीसहेहि तेवीसाए सूयगडज्झयणेहि चउचीसाए देवेहि पचवीसाण भावणाहि छन्वीसाए दसाकप्पववहाराणा उद्देसणकालेर सत्तावीसविहे अणगारचरिते अहावीसविहे आयारकप्पे एगणतीसाए पावसुयपसगेहि तीसाए मोहणियठाणेहि प्रगतीसाइ सिद्धाइगुणेहि यत्तीसाए जोगसगरेहिं (सूत्र) एकविंशतिभि शवल क्रिया प्राग्वत्, तत्र शवल चित्रमारयायते, शवलचारित्रनिमित्तत्वात् करकर्मकरणादय क्रियाविशेपा शवला भण्यन्ते, तथा चोच-अपराहमि पयणुए जेण च मूल न चचई साहू । सबलेंति त चरित्त तम्हा सपरतण वेति ॥ १॥ तानि वैकविशतिशवरस्थानानि दर्शयन्नाह- तरराति मेन कर हो भवति।७,सम्झकारी ध येन येन गणस्य भेदा भवति सर्बो वा गणो शशितोवत्तत तादश भाषते करोति या १८, सूयप्रमाणभो जाति सूप एष प्रमाण ससादयमात्रामारध पावर नास्तमयति तावत् भुनधि स्वाध्यायादि न करोति मतिचोदितोरप्यति, भजीण वादि चासमाधिरुत्पद्यते१९, एपगाइयमिव इसनेपान परिहरति मतिचोदित्त साधुभि समकसहयति,भारिहरश्च कायानामुपरोधेवर्तत, वत्तमान आस्मानमसमापिना योजयति २०१अप । रुसतो अप्पाणमण्णे य असमाहीए जोएइ, कोहणोत्ति सइ कुद्धो अच्चतकुद्धो भाइ, सो य परमप्पाण च असमाहीए ।। जोएइ, एव क्रिया वक्तव्या, पिहिमसिएत्ति परमुहस्स अषण्ण भणइ, अभिस्सभिक्समोहारीति अभिक्षणमोहारिणी भास भासइ जहा दासो तुम चोरो चत्ति ज वा सकिय त निस्सकिय भणइ एव चेपत्ति, अहिगरणरोदारण अदिगरणाइ करेति अण्णेसि कलहेइत्ति भणिय होति यन्त्रादीनि या उदीरति, उपसताणि पुणो उदीरेति, अफारसज्झायफारी य कालियसुय उग्धाडापोरिसीए पढइ, पतदेवया असमाहीए जोएइ, ससरक्सपाणिपाओ भरइ ससरक्सपाणिपाए सह स रक्खेण ससरक्खे अथडिल्ला थडिल्ल सकमतो न पमजइ थडिल्लाओवि अथडिट कण्हभोमाइसु विभासाससरक्सपाणिपाए । ससरक्खेहि हत्थेहि भिक्ख गेण्हइ अहवा अणतरहियाए पुढवीए निसीयणाइ करेंतो ससरक्सपाणिपाओ भवति,सह परे । असखडबोल करेइ विगालेवि महया सद्देण उ वएइ वरत्तिय वा गारस्थिय भास भासइ, फरहकरेत्ति अप्पणा फ्लह परद १ रयन भामानम याबासमाधिना योजयति ८ गोधन इति सकृत भुर भत्य तमुनो भवति स च परमारमान घाममाधिनायाजयति मासाद इति पराइमुसस्थावण भगति ,अभीक्ष्णमभीक्ष्णमयधारक इति अभी गमवधारिणी भापाभापते यथा दासरव धारा यति यदारित सत् नि नरिस भगति एरम चेति, अधिकरणकर उदीरक अधिकरणानि करोति भयेपा कलहयनाति भणित भवति य जातीनि योरयति उपानि पुनरदीपति २॥ भास स्वाध्यायकारी च कालिकश्रुत चोद्घाटपौरप्या पठति, मा तदेवताऽसमाधिना योजयेत् १४ सराफाणिपादो भवति सरस्पाणिपाद सहसा माना अस्थण्डिलात् स्थण्डिल सामन् न प्रमार्जयति स्थण्डिलादपि अस्थण्डिा कृष्णभूमादिषु विभापा ससरजस्कपाणिपाद ससास्काम्या हमाम्यो भिक्षl pair अथवाऽन तर्हितायां पृ या निधीदनादि कुक्न ससरजस्क्रपाणिपादो भवति १५, करोति-कलायोल फराति विकास पि महता सदनमा पनि रात्रि वा गार्हस्थभापा भापते १६, कलहकर इति आरमा कलह करोति त करेइ जेण कलहो भवइ, झझकारी य जेण २ गणस्स भेओ भवइ सबो वा गणो झझपिओ अच्छइ तारिस भासइ करेइ वा, सूरपमाणभोइत्ति सूर एव पमाण तरस उदियमेते आरद्धो जाव न अस्थमेइ ताव भुजइ सम्झायमाई ण करेति, पडिचोइओ रूसइ, अजीरगाई य असमाहि उप्पलाइ, एसणाऽसमिएत्ति अणेसण न परिहरइ पडिचोइओ साहूहि सम भडइ, अपरिहरतो य कायाणमुवरोहे यहइ, चट्टतो अप्पाण असमाहीए जोएइत्ति गाथात्रयसमासार्थ ॥ विस्तरस्तु दशारयाद् ग्रन्धान्तरादयसेय इति, एकवीसाए सपलेहि यावीसाए परीसहेहि तेचीसाण सूयगडज्झयणेहि चउवीसाए देवेहि पचवीसाए भावणाहि छन्वीसाए दसाफप्पवयहाराण उद्देसणकालेहि सत्तावीसविहे अणगारचरिते अट्ठावीसविह आयारकप्पे एगणतीसाग पावसुयपसगेरितीसाए मोरणियठाणेरि एगतीसाइ सिद्धाइगुणेहि पत्तीसाए जोगसगहेरि (सन) एकविशतिभि शवर क्रिया प्राग्वत्, तर शपल चित्रमारयायते, शवलचारित्रनिमित्तत्वात् करकर्मकरणादय क्रियाविशेषा शबला भण्यन्ते, तथा चोक्त-अवराहमि पयणुए जेण उ मूल न वच्चई साह । सबलेंति त चरित्त तम्हा सनरत्तण ति ।। १॥ तानि चकविशतिशवरस्थानानि दर्शयन्नाह- रोति येन कर हो भवति सकारी च येम येन गणस भेदो भवति सहावा गणो शशितोवत्तते तादश भापते करोति वा १८, सूयप्रमाणभो जीति सूप एव ममाग तसोदयमायादार ध पायर नाखमयति तावत् भुनधि स्वाध्यायादिन करोति प्रतिचोदितोरप्यति अजीण वादि चासमाधिरुत्पद्यते१९, एपगाऽसमिवहस्पनपगो न परिहरति प्रतियोदित साभि समकदहयति अपरिहरश्न कायानामुपरोध वर्तते, वर्तमान आस्मानमसमाधिना योजयति २० अब्रह्माष्टादशाविध भवति, इय भावना-औदारिक स्वय न करोति मनसा ३, नान्येन कारयति मनसा ३, पुर्वन्त नानु मोदते मनसा ३, एव वैक्रियमपि । प्राकृतशैल्या छान्दसत्वाञ्चकोनविशतिभिाताध्ययनैरिति वेदितव्य, पाठान्तर वा-'एगूणवीसाहि णायन्झयणेहिति' एवमन्यत्रापि द्रष्टव्य, क्रिया पूर्ववत्, ज्ञाताध्ययनानिज्ञाताधर्मकथान्तर्वर्तीनि, तान्येकोनविशति अभिधानत प्रतिपादयन्नाह साहणिकार चरिखतणोए सघाडे, भटे मे य सेए । तु य रोहिणी मठी मोगदी 'दिमाइप ॥१॥ दाबद्दवे उदाणाए, महुँछ तेपली इप । नदिले भवरका, आप "मुसु पुरिया ॥ २ ॥ गाथाद्वय निगदसिद्ध, विशतिभिरसमाधिस्थान , क्रिया प्राग्यदेव, तानि चामूनि-देवदवचारऽपमंजिय दुप मजियेऽइरित्तसिजासणिए । राइणियपरिभासिय धेरैन्भूओवघाई य ॥ १ ॥ सर्जलणकोहणो पिटिमसिएं • |ऽभिक्खऽभिक्खमोहारी । अहिकरणकरोईरण अकालेसंज्झायकारी या ॥ २ ॥ ससरक्वपाणिपाए सहपरो फैलह झकारी य । सूरप्पमाणभोती वीसइमे एसीसमिए ॥३॥ गाथात्रयम्, अस्य व्याख्या-समाधान समाधि चेतस स्वास्थ्य मोक्षमार्गेऽवस्थितिरित्यर्थ , न समाधिरसमाधिस्तस्य स्थानानि-आश्रया भेदा पर्याया असमाधिस्थानायु च्यन्ते, देवदवचारि दुय दुय निरवेक्खो वच्चतो इहेव अप्पाण पडणादिणा असमाहीए जोएइ, असे य सचे याधत १ द्रुतद्रुतचारी दुत दुत निरपेक्षो मजन इहैवारमान पतनादिना समाधिना योजपति भन्यांश्च सयान् याध्यमानान् असमाहीए जोएइ, सत्तवजणिएण य कमुणा परलोएवि अप्पाण असमाहीए जोएइ, अतो द्रुत गन्तृत्वमसमाधिकार जवादसमाधिस्थानम्, एक्मन्यत्रापि यथायोग स्वबुद्ध्याऽक्षरगमनिका कार्येति, अपमजिए ठाणे निसीयणतयणाइ आयरतो अपाण विछुगडंकादिणा सत्ते य सपट्टणादिणा असमाहीए जोएइ, एर दुपमजिएवि आयरतो, अइरित्ते सेजाआसणिएत्ति अरित्ताए सेजाए घपसालाए अण्णेवि आवासेंति अहिगरणाइणा अप्पाण परे | असमाहीए जोएइ आसण-पीदफटगाइ तपि अहरित्तमसमाहीए जोएइ, रायणियपरिभासी राइणिओ-आयरिओ अण्णो वा जो महल्लो जाइमयपरियायादीहिं तस्स परिभासी परिभवकारी असुद्धचित्तत्तणओ अप्पाण परे य असमाहीए जोयइ, थेरोवपाई धेरा-आयरिया गुरयो ते आयारदोसेण सीलदोसेण य शाणाईहि उवहणति, उवहणतो दुचित्तत्तणओ अप्पाणमण्णे य असमाहीए जोएइ, भूयाणि पगिदिया ते अणटाए उवहणइ उवहणतो असमाहीए जोएइ, सजलणोत्ति मुहुत्ते २ रूसइ समाधिना पोरपति, सावयजनितेन च कर्मणा परलोकेऽपि भारमानमसमाधिना योजयति , अममार्जिते स्थाने निषादन वावर्तनापाचरन् भामान पदादिना सा समानादिना समाधिना योजयति २, एष दुधमार्जितेऽप्याचरन ३, अतिरिक्तशरयासनिक इति अतिरिक्तायां शय्यायां (सर) यो भन्मेऽम्यारासपास मधिकरणादिना समान पासमाधिना योजयति, भासन-पीठकलकादि तदप्यतिरिक्तमसमाधिना योजयति ५, राविमा निक-भाषा भन्यो या योमहान् जातिभुतपर्यापादिभि सस्प परिभाषी-पराभवकारी अशुद्धचित्तत्वात् भारमान परीश्वासमाधिना योज पनि ५, परिपाठी स्पबिरा -भाषाया गुरव धान् भाधारदोपण शीलदोषेण च ज्ञाना िभिरुपति, उपनन् दुष्टचित्तस्वादारमान पराश्च असमाधिना पति , भूगा दिपा वान् मनायोपदन्ति रपमन् मतमाधिना योजयति, सवलन इति मुहूर्त २ रुप्यति , अब्रह्माष्टादशविध भवति, इय भावना-औदारिक स्वय न करोति मनसा ३, नान्येन कारयति मनसा ३, पुर्यन्त नानु मोदते मनसा ३, एव वैक्रियमपि । प्राकृतशेल्या छान्दसत्वाचकोनविशतिभिाताध्ययनैरिति येदितव्य, पाठान्तर चा-'एगूणवीसाहि णायज्झयणेहिति' एवमन्यत्रापि द्रष्टव्य, क्रिया पूर्ववत् , ज्ञाताध्ययनानि ज्ञाताधर्मकथान्तर्वनि, तान्येकोनविशति अभिधानत प्रतिपादयन्नाह सङ्ग्रहणिकार दक्खिताए सपाटे, 'अरे कुम य सेलेए । तु य रोहिणी मली, मोगदी 'पदिमाय ॥१॥ दावदये उदगणाए, म क तेयली इय । नदि फैले भवरका, मायग्ने" सुसु पुरिया ॥ २ ॥ गाथाद्वय निगदसिद्ध, विशतिभिरसमाधिस्थान , क्रिया प्राग्यदेव, तानि चामूनि-देवदवचारऽपमैजिय दुप मजियऽइरित्तसिज्जासणिए । राइणियपरिभासिय धेरैभूभोवघाई य ॥ १ ॥ सजलणकोहणो पिठिमसिए - |ऽभिक्खऽभिक्खमोहारी । अहिकरणकरोईरण अकालसम्झायकारी या ॥ २ ॥ ससरसपाणिपाए संदफरो फैटह झझकारी य । सूरैप्पमाणभोती वीसइमे एसोसमिए ॥ ३ ॥ गाथात्रयम् , अस्य व्याख्या-समाधान समाधि -चेतस स्वास्थ्य मोक्षमार्गेऽवस्थितिरित्यर्थ , न समाधिरसमाधिस्तस्य स्थानानि-आश्रया भेदा पर्याया असमाधिस्थानायु च्यन्ते, देवदवचारि दुय दुय निरवेक्खो वञ्चतो इहेव अप्पाण पडणादिणा असमाहीए जोएइ, असे य सचे यावे . . १ द्रुतगुतचारी दुत दुव निरपेक्षो व्रजन इहैवारमान पतनादिनाऽसमाधिना योजयति भन्योश्च सावान् माध्यमानान् असमाहीए जोएइ, सत्त्वजणिएण य कमुणा परलोएवि अप्पाण असमाहीए जोएइ, अतो द्रुत गन्तृत्वमसमाधिकार णत्वादसमाधिस्थानम्, एवमन्यत्रापि यथायोग स्वबुद्ध्याऽक्षरगमनिका कार्येति, अपमजिए ठाणे निसीयणतयणाइ आयरतो अपाण विष्छुगडकादिणा सत्ते य सघट्टणादिणा असमाहीए जोएइ, एव दुपमजिएवि आयरतो, अइरिते सेजाआसणिएत्ति अरित्ताए सेजाए घपसालाए अण्णेवि आवासेंति अहिगरणाइणा अप्पाण परे य असमाहीए जोएइ आसण-पीढफलगाइ तपि अइरित्तमसमाहीए जोएइ, रायणियपरिभासी राइणिओ-आयरिओ अण्णो वा जो महल्लो जाइसुयपरियायादीहिं तस्स परिभासी परिभवकारी असुद्धचित्तत्तणओ अप्पाण परे य असमाहीए जोयइ, थेरोवाई धेरा-भायरिया गुरयो ते आयारदोसेण सीलदोसेण य णाणाईहि उवहणति, उवहणतो दुचित्तत्तणओ अप्पाणमण्णे य असमाहीए जोएइ, भूयाणि एगिंदिया ते अणट्टाए उवहणइ उवहणतो असमाहीए जोएइ, सजलणोत्ति मुहुचे २ रूसइ घड मसमाधिना पोजयति, सावबजनितेन च कर्मणा परलोकेऽपि भारमानमसमाधिना योजयति , भप्रमार्जिते स्थाने निपीदनत्वावर्तनापाचरन् भारमान किदिना सा सपनादिनाऽसमाधिना योजपति २, एच दुधमार्जितेऽप्याचरन् ३, भतिरिक्तशण्यासनिक इति भतिरिकायां शग्यायो (पाप) या भापेऽप्यारासपयि भधिकरणादिना रमान परांबासमाधिना योजयति, भासन-पीठफल कादि तदप्यतिरिक्तमसमाधिना योजयति ५, राधिकारिभाषी निभाचार्य भन्यो पा यो महान् जातिभुतपर्यायादिमि सस्प परिभाषी-पराभवकारी भशुरचित्तरवाद भारमान परश्वासमाधिना योज पति५, सरिपाठी स्पविरा-भाषापा गुरय पान् भाचारदोपण शीलदोपेण च ज्ञानादिभिरुपति, उपनन् दुष्टचित्तावादारमान पराश्च असमाधिना * पति र, भूगा एकदिपा तान् मनायोपन्ति उपमन् मतमाधिना योजयति, सवलन इति मुहूर्त २ रुष्यति 8 तूली उवहाणग च नायव । गडुवहाणालिगणि मसूरए चेर पोत्तमए ॥ ९ ॥ पल्हवि कोयवि पावार णययए तहा य दादि ६ गालीओ। दुप्पडिलेहियदूसे एय वीय भवे पणय ॥ १० ॥ पल्हवि हत्थुत्थरण कोयवओ ख्यपूरिओ पडओ । ददिगार धोयपोत्ती सेस पसिद्धा भवे भेया ॥ ११ ॥ तणपणय पुण भणिय जिणेहिं जियरायदोसमोहेहि । साली पीही फोदय रालग रण्णेतणाइ च ॥ १२ ॥ अलएल्गाविमहिसी मिगाणमइणच पचम होइ । तलिगा सलग यमझे कोसग पत्ती य वीय तु ॥ १३ ॥ अह वियडहिरन्नाई ताइ न गिण्हइ असजमो साह । ठाणाइ जत्थ घेते पेहपमशित्तु तत्थ परे ॥ १४ ॥ एसा पेहुवपेहा पुणोय दुविहा उ होइ नायचा । वाधारावावारे यावारे जह उ गामरस ॥ १५ ॥ एसो उविक्सगो र अपा वारे जहा विणस्सत । कि एय नु उवेक्खसि दुविहाए वेत्थ अहिगारो ॥ १६ ॥ वावारुवेक्स तहिय सभोइय सीयमाण। |चोएइ । चोएई इयरपी पावयणीयमि कजमि ॥ १७ ॥ अवावार उक्सा नवि घोएइ गिहि तु सीयत । पम्मेर १ तूली उपधानक घ ज्ञात यम् । गण्डोपधानमालिङ्गिनी मसूरक्श्चय पोतमय ॥ ९॥ पदवी (प्राह त्ति ) कातपी प्राचारी मपायर गया दमा गाली तु । दुष्प्रतिलिखितदूप्ये एतद् द्वितीय भवेत् पशकम् ॥ १०॥ परहवी हसास्तरण कौतपो रतरित पट । ६ष्ट्रागाली पासपोरदापा सिरा भयो | भेदा ॥ ११ ॥ तृणपञ्चक पुनर्भणित जिनैर्जितरागद्वैपमोहे । शालिनीहि कोद्गव रालकोरण्यतृणानि घn २॥ भागोमहिलाणा गागामनि ॥ पञ्चम भवति । तलिका खलको वर्क कोश कत्तरी घ द्वितीय सु ॥ १३॥ अथ हिरण्यविकटादीनि (भजीया ) सानि न गृङ्गानि भसयम (मपा) मा स्थानादि यन चिकीपत् प्रेश्य प्रमाज्य तन कुर्यात् ॥ १४ ॥ एपा प्रेक्षा उपेक्षा पुनद्विविधा सु भयति ज्ञातम्या । व्यापारेऽन्यापारे व्यापारे पथय (इत्रिप) ग्रामस्य ॥ १५ ॥ एप उपेक्षक अ यापारे यथा विनश्यत् । किमेतत्तपेक्षसे द्विविधयाऽप्यत्राधिकार ॥३६॥ ग्यापारोपेक्षा तय सांभागिरान् सीदवार। चोदयति इतरमपि प्रावचनीये कार्ये ॥ १७ ॥ अयापारोपमा नेय चोदयति गृहिण सु सीदन्तम् । कममु
~
बहुविहेसु सजम एसो उवेक्खाए ॥ १८ ॥ पाए सागारिएसु अपमजित्तावि सजमो होइ । ते चैव पमजते असागारिए ।
सजमो होइ ॥ १९॥ पाणेहिं ससत्त भत्त पाणमहयावि अविसुद्ध । उवगरणपत्तमाई ज वा अइरित्त होजाहि ॥ २० ॥
त परिठयणविहीए अवहट्ट सजमो भवे एसो । अकुसलमणवइरोह कुसलाण उदीरण ज तु ॥ २१ ॥ मणवइसजम एसो
काए पुण ज अवस्सकजमि । गमणागमण भवई तओवउत्तो कुणइ सम ॥ २२ ॥ तवज कुम्मरसव सुसमाहियपाणि
पायकायस्स । हवई य कायसजमो चिट्ठतस्सेव साहुस्स ॥ २३ ॥ अष्टादशप्रकारे अब्रह्माण-अब्रह्मचर्ये सति तद्वि
पयो या प्रतिपिद्धकरणादिना प्रकारेण योऽतिचार कृत इति, क्रिया पूर्ववत् , तत्राप्दादशविधाब्रह्मप्रतिपादनायाह
समरणिकार-
भोरारिय प दिन मणपदकाएण करणजोएण । अणुमोयणकारवणे करणेण द्वारसाबभ ॥१॥
व्याख्या-इह मूल्तो द्विधाऽब्रह्म भवति-औदारिक तिर्यग्मनुष्याणा दिव्य च भवनवास्यादीना, चशब्दस्य व्यय
हित सम्बन्ध,
मनोनाकाया करण त्रिधा, योगेन त्रिविधेनैवानुमोदनकारापणकरणेन निरूपित, पश्चानुपर्योप यास ,
हुविधेषु सयम प उपेक्षाया ॥ १८॥ पादी सागारिकेषु भममा यापि (भप्रमृजत्यपि) सयमो भवति । तायेव ममाजयति भलागारिके
सपमो भवति १९॥ प्राणिभि ससफ भछ पानमययाऽप्यविशुदम् । उपकरणपानादि यद्वाऽतिरिक्त भवेत् ॥ २० ॥ तत् परिपन विधिनाऽपहृत्यसयमो
भयदप । मालमनोपाचोरोधे कुशलपोरदीरण यनु ॥ २॥ ॥ मनोवाइसयमावती काये पुनयदवश्यकार्य । गमनागमन भवति तदुपयुक्त करोति सम्यक
॥ २२ ॥ वदन मलेय मुसमाहितपागिपादकायस्य । भवति य कायसयमस्तिष्टत एर साधो ॥ २३ ॥
पाइति नरएसु ॥ ११॥ तडतडतडस्स भुजति भजणे कलवुपालुयापहे । वालुयगा नेरइया रोलेंति अपरतर मि ॥१२॥
वसपूयरुहिरकेसठियाहिणी कलकलतजउसोत्त । चेयरणिनिरयपाला नेरइए ऊ पवाहति ॥ १३ ॥ पति फरगतेहि
कप्पति परोप्पर परमुएहि । सपलियमारुहती खरस्सरा तत्थ नेरइए ॥ १८ ॥ भीए य पलायते समतओ तस्य त nिt
भति । पसुणो जहा पसुवहे महघोसा तत्थ नेरइए ॥ १५ ॥ पोडशभिधापोडशै सूत्रकृतागायश्रुतस्कन्धाध्यया
रित्यर्थ , क्रिया पूर्ववत्, तानि
पुनरमून्यध्ययनानि-
समयो वेयोलीय उवसांगपरिण्णधीपरिण्णा य । निरयविभेतीवीरस्यभो ये फुसीलाण परिहासा ॥1॥
वीरियधम्मसमाही मग्गसमोसरेण अहतह "गयो । जमइय तह गाहासोलसम होइ भायण ॥ २॥
गाथाद्वय निगदसिद्धमेव,
सघदशविधे सयमे, सप्तदशविधे-सप्तदशप्रकारे सयमे सति, तद्विपयो वा प्रतिपिद्धकरणादिना प्रकारेण योऽतिपार
कृत इति, क्रियायोजना पूर्ववत् , सप्तदशविधसयमप्रतिपादनायाह-
१ पाचयन्ति नरकेषु ॥ ११ ॥ तदतडतडस्कुषन्तो भृजन्ति भ्राटे कदम्पवालुकापृष्ठे । वालुका नरयिकपाला छोटप त्याबरत ॥ १२ ॥ पसापूपरति
| रकेशास्थिवाहिनी कलकलजलश्रोतसम् । वैतरणीनरकपाला नरयिकास्त प्रवाहयन्ति ॥ ३॥ पन्ते प्राधे करयन्ति परस्परं पाशुभि । गामी
मारोहयति सरस्वरात नैरयिकान् ॥ १४ ॥ भीताब पलायमानान् समन्ततस्तन तानिन्धन्ति । पशुन् यया पायधे महाघोपासत नायिकान् ॥ १५ ॥
विभगनिमारवणमा यिति पापाणदिभेजोवो' । पेहुपेहेपमण परिवणे मणो 'वईकाए ॥१॥ व्याख्या-पुदवाइयाण जाव य पदियसजमो भवे तेसि । सघट्टणाइ न करे तिविहण करणजोएण ॥ १॥ अजी वेहिवि जेहि गहिएहिं असजमो हवइ जइयो । जह पोत्धदूसपणए तणपणए चम्मपणए य ॥२॥ गडी कच्छवि मुट्ठी सपुटफलए तहा छिवाडी य । एय पोत्थयपणय पण्णत्त वीयराएहि ॥३॥ वाहलपुहुत्तेहि गडीपोत्यो उ तुलगो दीहो। फच्छवि अते तणुओ मझे पिहलो मुणेयधो ॥ ४॥ चउरगुलदीहो या वहागिइ मुठ्ठिपोत्थो अहवा । चउरगुलदीहो चिय चउरस्सो वावि विण्णेभो ॥ ५॥ सपुडओ दुगमाई फलगायोच्छ छियाडिमेत्ताहे । तणुपत्तूसियरूपो होइ छिनाडी वुहा चेति ॥ ६॥ दीहो वा हस्सो वा जो पिलो होइ अप्पबाहुल्ले । त मुणियसमयसारा छिवाडिपोत्थ भणतीह ॥ ७ ॥ दुयिह च दूसपणय समासओ तपि होइ नायव । अप्पडिलेहियपणय दुप्पडिलेह च विष्णेय ॥ ८॥ अप्पडिलेहियदूसे पुपपादपो पाप पोस्निया सयमो भयेनेपाम् । सपनादि न करोति विविधन करणयोगन" मजीवेष्वपि येषु गृहीतेषु भसयमो भवति पते । पपा पुनकरूप्यपरके एगपशके पमपके च ॥ २॥ गण्डी काठपी मुष्टि सपुरफलकथा सूपाटिका च । एतद् पुस्तकपटक प्रइस बातराग ॥३॥ पाहल्यपधैर्गणीपुस्तक मुल्प दीर्घम् । काछपी अते जनुक मध्ये पृथु मुणित यम् ॥ ४ ॥ चतराल दीघ वा वृत्ताकृति मुष्टिपुस्तकमथवा । घरगुलदीयमेव धनुरम यानि विशेष ॥५॥ सपुट फलकानि द्विकादीनि वक्ष्ये सपाटिकामधुना। तनुपछूितरूप भवति सृपाटिका बुधा मुवते ॥ ६॥ दी! पाइलो या ५ पृथु वत्सरुपयाहस्य । सातसमयसारा सूपारिकापुस्तक भणतीह ॥ ७ ॥ द्विविध व दूष्यपञ्चक समासतम्तदपि भवति ज्ञात यम् । भाविटेखितपसक दुपतिलए घ विज्ञेयम् ॥ ८ ॥ भतिलेखितदूप्यपत्रके पाइति नरएसु ॥ ११ ॥ तडतडतडस्स भुजति भजणे कलबुपालुयापढे । वालुयगा नेरइया लोरेंति अपरतरंमि ॥ १२॥ वसपूयरुहिरकेसटिवाहिणी कलकलतजउसोत्त । वेयरणिनिरयपाला नेरइए ऊ पवाहति ॥ १३ ॥ पति फरगतेहि कप्पति परोप्पर परमुएहि । सवलियमारहती खरस्सरा तत्थ नेरइए ॥ १० ॥ भीए य पलायते समतओ तत्व त fit भति । पसुणो जहा पसुवहे महघोसा तत्थ नेरइए ॥ १५ ॥ पोडशभिर्गाथापोडशै सूत्रकृतागायश्रुतस्कन्धाध्यय रित्यर्थ , क्रिया पूर्ववत् , तानि पुनरमून्यध्ययनानि- समयो वैयालीय उवसंगपरिण्णधीपरिण्णा य । निरयधिभत्तीवीरस्यमो कुसीलाणे परिहासा ॥१॥ वीरियधम्मसमाही मग्गसमोसैरण अहतह "गयो । मइय तह माहासोईसम होह भायण ॥ २ ॥ गाधाद्वय निगदसिद्धमेव, सप्तदशविधे संयमे, सप्तदशविधे-सप्तदशप्रकारे सयमे सति, तद्विषयो वा प्रतिपिद्धकरणादिना प्रकारेण योऽतिपार कृत इति, क्रियायोजना पूर्ववत् , सप्तदशविधसयमप्रतिपादनायाह- १ पाचर्यात नरकेपु ॥ ११॥ तडतडतदरकुवन्तो भृजन्ति भ्राटे कदम्पवालुकाएछे । वालुका नैरपिकपाला खोलपत्यम्वरवट | Rff पसापूपति रकेशास्थिवाहिनी कलकलनलश्रोतसम् । वैतरणीनरकपाला नैरयिकास्तु प्रवाहयन्ति ॥ १३ ॥ करपन्ते प्ररुप कसायन्ति परस्पर परशुभि । शास्मसी मारोहयति सरवरास्तत्र नैरयिकान् ॥ १४ ॥ भीताश्च पलायमानान् समन्ततस्तत्र तानिन्ति । परन् यमा पारधे महापापास नायिकान् ॥ १५॥ 1 घुविभानिमारयेवरेस बिति उपादिभजीयो । पढप्पेहपमण परिवणे मणो 'वईकोएं ॥ १॥ व्याख्या-पुदवाइयाण जाव य पवेदियसजमो भवे तेसि । सघट्टणाइ न करे तिविहण करणजोएण ॥१॥ अजी वेदिवि जेहि गहिहिं असजमो हवइ जइणो । जह पोत्यदूसपणए तणपणए चम्मपणए य ॥२॥ गडी कच्छवि मुट्ठी सपुडफलए तहा छिवाडी य । एय पोत्ययपणय पण्णत्त वीयराएहि ॥ ३ ॥ वाहलाहुत्तेहि गडीपोत्यो उ तुलगो दीहो । कच्छवि अते तणुओ मझे पिहलो मुणेययो ॥ ४ ॥ चउरगुलदीहो या पट्टागिइ मुहिपोत्यओ अहवा । चउरगुलदीहो विय घउरस्सो वावि विष्णेभो ॥ ५॥ सपुडओ दुगमाई फलगानोच्छ छिगाडिमत्ताहे । तणुपत्तूसियरूपो होइ छिगाडी बुहा चेति ॥ ६॥ दीहो या हस्सो या जो पिलो होइ अपवाहुल्ले । त मुणियसमयसारा छिवाडिपोल्प भणतीह ॥ ७ ॥ दुषिह च दूसपणय समासओ तपि होइ नायघ । अप्पडिलेहियपणय दुप्पडिलेह च विष्णेय ॥ ८॥ अप्पडिलेहियदूसे पृपयादयो पाए पद्रियाः सयमो भयचेशम् । समानादि न करोति निविधन करणयोगेन ॥ ॥ भजीधैवपि येषु गृहीतेषु भसयमो भवति पते ।पमा पुभारम्परसो नगपा पमपम् ॥ २॥ गण्डी कापी भुष्टि सयुद्धकलकस्रथा सुपारिका । एतव पुस्तकपटक प्रज्ञाप्त चीतरागै पाणीपुरवस्य दो कापी अन्ते तनुक मध्ये मुणित यम् ५ ५ ५ घताल दीघ वा वृत्ताइति मुष्टिपुस्तकमथवा । परानदीपमेष परत पाऽपि विडेय ॥५॥सपुर पटकानि दिकादीनि वक्ष्ये स्पाटिकामधुना । तनुपयोतिरूप भवति स्पाटिका बुवा मुरते ॥६॥ दीपों पा इस्लो पाप भुभयत्यपयाहस्य । सशातसमयसारा सपाटिकापुस्तक भणतीह॥ द्विविध च दूष्यपरक समासतम्नपि भवति ज्ञात यम् । मप्रविवि दुपतिसरा च पिझपम् ॥ ८ ॥ मप्रतिलेसितदुप्पपत्रके
No text on this page.
कापति । विदलियचटुलयछिन्ने अपरिसा तस्थ नेरइए ॥ २॥ साडणपाडणतुन्नण ( तोदण) विधण ( बधण ) रज्जूत उरलय)प्पहारेहिं । सामानेरझ्याण पवत्तयती अपुण्णाण ॥ ३ ॥ अतगयफेफ (यकीक) साणि य हियय कालेजफुप्फुसे चुण्ण। सक्ला नेरइयाण पयत्तयती अपुण्णाण ॥ ४॥ असिसत्तिकुततोमरसूलतिसूलेसु सूइचिझ्यासु । पोएति रुद्दकम्मा नर यपाला हि रोदा ॥ ५॥ भजति अगमगाणि ऊरू वाहू सिराणि करचरणे । कप्पति कप्पणीहि उवरुद्दा पावकम्मरए ॥ ६॥ मीरास सुडपसु य कडूस पयणगेसु य पयति । कुभीसु य लोहीसु य पयति काला उ नेरइया ।। ७ ॥ कम्पिति कागिणीमसगाणिं छिदति सीहपुच्छाणि । खायति य नेरइए महाकाला पावकम्मरए ॥ ८॥ हत्थे पाए करू वाह य सिर च अगुरगाणि । छिंदति पगाम तु असिनेरइया उ नेरइए॥९॥ कण्णोहनासकरचरणदसणथणपूअऊरुनाहूण । छेयणभेयण साढण असिपत्तधणूहिं पाडिति ॥ १० ॥ कुभीसु य पइणीसु य लोहीसु कडुलोहकुंभीसु । कुभी उ नरयपाला हणति सन्त । दिपम्पप तिपतिमान् भम्पपपस्खन मयिकान् (पुर्यन्ति)॥२॥शातनपातनचयन यथनानि रजुलतामहारै । श्यामा नैरपिकाणा प्रमपन्ति मपुरपानाम् ॥१॥ भन्नगतकोकसानि इश्य कारेपफुप्फुसानि पूर्णयति । रायला नैरपिकाणा प्रवर्तयत्यपुण्यानाम् ॥ ४ ॥ मसिशक्तिकुन्त डामरएसपिए एपिपिरिकामु । मोतपन्ति रुद्रमाणस्तु नरकपालासय रोझा ॥५॥ भाति अगोपागानि अरणी पाहू शिर करी चरणो कप ते कमानीभि उपना पापस्मता दीयाली शुण्ठकषु च कुम्भीपु ष फन्दूपु मचनकेषु (प्रचण्डेपु) पचन्ति । कुम्भीषु च लौहीषु च पचन्ति भावास मारवान् • पन्त काकिणी (ण) मांसानि टि दति सिंहपुग्लान् (पृष्ठिवध्रन)। खादयति च नैरयिकान् महाकाला पापर्मर मान् ॥urnपाद। सपनी पार पशिर भोपाराम । शिम्ति मकाममेव भसिनरकपातास्तु नरयिकान् ॥९॥ कठिनासिकाकरचरणदशनस्तनपूतोरु पानाम् । दमभेदन सनन भासपनभनुम पातयन्ति ॥ १०॥ कुम्भीषु च पचनी प लौहीषु कदूलोहकुम्भीपु । फुम्भिका नररूपाला प्रति
No text on this page.