·Copies of this Volume, postage paid,
can be had of the
Director, Mithila Institute, Darbhanga, on receipt of
Ro. 4-8-0 by M. O. or Losłal Order or Cash.
$7.0. Collaga
Library,
TEUTATI
7.60 ti 1583
87.6.16.7
WWW
Printed by Suryyanarain Jha for Darbhanga Press Company Limited,
Darbhanga, and Published by Dr. P. L. Vaidya, Director, Mithila
Institute of Post-Graduate Studies and Research in Sanskrit Learning
Darbhanga

·त्रितलावच्छेदकतावादः दार्शनिकप्रवर- पण्डित श्रीशशिनाथ झा -विरचितः मिथिलाविद्यापीठप्रधानेन प्रकाशतां नीतः ·Guys THE GOVERNMENT OF BIHAR established the Mithila Institute of Post-Graduate Studies and Research in Sanskrit Learning at Darbhanga in 1951 with the object, inter-alia, to promote advanced studies and research in Sanskrit Learning, to bring together the traditional Pandits with their profound learning and the modern scholars with their technique of research and investigations, to publish works of permanent value to scholars. This Institute is one of the five others planned by this Government as a token of their homage to the tradition of learning and scholarship for which ancient Bihar was noted. Apart from the Mithila Institute, three others have been established and have been doing useful work during the last three or four years-Nalanda Institute of Research & Post-Graduate Studies in Buddhist Learning and Pali at Nalanda, K, P. Jaisawal Research Institute at Patna, and the Bihar |Rashtra Bhasha Parishad for research and advanced studies in Hindi at Patna. In the establishment of the Mithila Institute the State Government received generous donation from the Maharajadhiraja of Darbhanga for construction of the building on a plot of land also donated by him. a 2. As part of this programme of rehabilitating and re-orientating ancient learning and scholarship, the editing and publication of this volume has been undertaken with the cc-operation of scholars in Bihar and outside. The Government of Bihar hope to continue to sponsor such projects and trust that this humble service to the world of scholarship and learning would bear fruit in the fulness. of time.

·भूमिका विदितमेवैतद्विश्वेषां विदुषाम् यदुत अवच्छेदकतामुपादायैव नव्यतार्किकाणां सर्वे व्यबहाराः, व्याप्तिवादोऽपि नवीनानामवच्छेदकतामवलम्ब्यैव बहुविस्तृतो जातः, कथमन्यथा अविनाभावो वा अनौपाधिकसम्बन्धो वा नियमो वा व्याप्तिरित्येतावन्मा- त्रणव:प्राचां व्याप्तिव्यवहारे सुदृढनिरूढे तत्र कल्पितानेकदोषप्रहारेण प्राचीनोक्तिं विसंस्थुलीकृत्याव्यभिचारप्रभेद-साध्याभाववदवृत्तित्वादि-लक्षणात्मिका हेतुन्यापकसाध्य- सामानाधिकरण्यादिरूपा वा न्यूनवारकेतरवारकावच्छेदकतापर्याप्तिसंघटिताव्याप्तिरुपा- दीयते । यस्यां दोषव्यपोहाय सूक्ष्ममतिभिर्नव्यवहुविधानि विस्तृतानि विवेचनानि पूर्व- पक्षोत्तरपक्षरचितस्वरूपाणि समन्ततोऽवच्छेदकतामाश्रित्यैवोपनिबद्धानि । निरन्तरं तदभ्यासैकपरायणयोर्वादिप्रतिवादिनोर्मल्लप्रतिमल्लन्यायन शास्त्रार्थसंग्रामोऽपि विद्वत्- सभायां जयपराजयफलकोऽवच्छेदकतापरम्परोक्तिसुशोभित एवोज्जृम्भते। कार्यकारण- भावप्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावसंकथाऽपि नान्तरेणावच्छेदकतां सिद्धिपथमुपयाति । जातिसिद्धिरपि कारणतावच्छेदकतया कार्यतावच्छेदकतया वा भवन्ती पुरस्करोत्ये- वावच्छेदकताम् । सेयमवच्छेदकता देशविधया कालविधया धर्मविधया संसर्गविधया च विभिन्ना प्रतीयमाना प्रतिनियतव्यवहारार्थमाद्रियमाणा न वाङ्मात्रेणापलपितुंशक्या। अत एव च प्रकारतादितो विलक्षणा सा। नहि प्रकारत्वादीनां देशकालादिविधया वैलक्षण्यमनुभूयते । अवच्छेदकता हि प्रकारताविशेष्यताप्रतियोगितानुयोगितादिनिरू- पिता भवति, अवच्छेदकतानिरूपिताऽपि भवति । प्रकारतादयस्तु न प्रकारतादि- निरूपिताः, किन्तु प्रतिनियताभिर्विशेष्यतादिभिरवच्छेदकतया च निरूपिताः। अतएव यथाऽवच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकतेत्येवंक्रमेणावच्छेदकताधारा प्रतीतिपथमवतरति, न तथा प्रकारतानिरूपितप्रकारतेति विशेष्यतानिरूपितविशेष्यतेति प्रतियोगितानिरूपितप्रतियोगितेत्येवंक्रमेण प्रकारतादिधाराऽनुभूयते । न तथा संभव- त्यपि, प्रकारतात्वेन प्रकारतात्वेन निरूप्यनिरूपकभावस्याभावात् । एवं विशेष्यतात्वेन विशेष्यतात्वेन निरूप्यनिरूपकभावादेरभावात् । एवं कार्यताकारणताप्रतियोगितानुयो- गितादिनिरूपिताऽवच्छेदकता बाह्यवस्तुस्वरूपा ज्ञानाद्यभावकालेऽपि वर्तते, प्रकार- तादिनिरूपिता तु सा ज्ञानादिसमानकालीनेत्येवं द्विविधा, प्रकारतादयस्तु ज्ञानादिनिरू- पिता एव ज्ञानादिसमानकालीना एव च । एवं प्रतियोगित्वानुयोगित्वादयोन ज्ञानादि- ·" , ( ८ ) निरूपिताः, नापि ज्ञानादिसमानकालीनाः, किन्तु संसर्गाभावादि निरूपिताः प्रतियो-- ग्यादिसमानकालीना एव भवन्ति, तत्रापि संसर्गनिरूपिता प्रतियोगिता न सम्बन्धा- वच्छिन्ना, अभावनिरूपिता नु सा द्विविधा सम्बन्धावच्छिन्ना तदनवच्छिन्ना च । आद्याऽत्यन्ताभावनिरूपिताऽन्योन्याभावनिरूपिता च । अन्त्या ध्वंसप्रागभावनिरू- पिता, सा सामान्यधर्मावच्छिन्नाऽपि न भवति । यत्तु भासमानसंसर्गप्रतियोगित्वा-- नुयोगित्वे प्रकारत्वविशेष्यत्वे इति मतं, तन्न समीचीनं, संसर्गप्रतियोगित्वस्य सम्बन्धा- नवच्छिन्नात्वात्प्रकारत्वस्य च सम्बन्धावच्छिन्नत्वात्तयोरैक्यासम्भवात् । यपि प्रकारत्वादीनां साक्षाज्ज्ञाननिरूप्यत्वम् अवच्छेदकतायाश्च परम्परया तथात्वमिति तयोर्वैलक्षण्यम् , तन्न मनोरमम् । अवच्छेदकताया नानाविधत्वेन कस्याश्चित्तस्याः. साक्षाज्ज्ञानानिरूपितत्वेऽपि कस्याश्चित्पुनस्साक्षाज्ज्ञाननिरूपितत्वस्यापि भावात् । यथा शरीरे ज्ञानादिकमबच्छेदकतया वर्तते सावच्छेदकता साक्षादेव ज्ञाननिरूपितति । यद्यपि ज्ञाननिरूपितविषयतायाश्चत्वारो भेदाः-तत्र प्रकारताविशेष्यतासंसर्गत्वाख्या स्तिस्रो विषयताः सविकल्पकनिरूपिताः, तदन्यातु निर्विकल्पकनिरूपितविषयता धर्मविधयाऽवच्छेदकता तुप्रकारतारूपैवेति, तदपि न समीचीनम् । उपलक्षितवैशिष्ट्या-- वगाहि-विशिष्टवैशिष्ट्यावगाहिबुद्धधो_लक्षण्याय उपलक्षकधर्मे प्रकारत्वस्य विशेषण- धर्मेऽवच्छेदकत्वस्य ततो विलक्षणस्य स्वीकार।त् । यद्यपि सावच्छिन्नत्वनिर-. वच्छिन्नत्वाभ्यामवच्छेदकतायाः प्रकारतया सममस्ति समानधर्मता । तथाहि अनुलि- स्यमानजात्यखएडोपाधिनिष्ठास्तु अवच्छेदकताप्रकारतायो निरवच्छिन्नाः। स्वरूपतो भासमानो जातिभिन्नो धर्मोऽखण्डोपाधिः, नियमेन किञ्चिद्रूपेण भासमानो धर्मः- सखण्डोपाधिः, जगदीशमते जातिभिन्नत्वे सति विशेष्यतानात्मकप्रकारताशालिधर्मत्व-- मखण्डोपाधित्वम् । गदाधरमते जातिभिन्नत्वे सति विशेष्यत्वानवच्छेद्यप्रकारता-- शालिधर्मत्वमखण्डोपाधित्वम् । विशेष्यतानात्मकप्रकारताशून्पधर्मत्वं जगदीशमते सखण्डोपाधित्वम् । गदाधरमते विशेष्यत्वानवच्छेद्यप्रकारताशून्यधर्मत्वं सखण्डो-. पाधित्वम् । तथापि अवच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितेत्येवं क्रमेण शाब्दबोधाकारो यथा त्रितलावच्छेदकतासङ्घटितमूतिर्भवति नैवं तथा प्रकारत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितेत्येवं क्रमेण शाब्द- बोधाकारस्त्रितलप्रकारतासङ्घटितमूर्भिवति, विशेष्यत्वनिष्ठविशष्यत्वनिष्ठ-- विशेष्यत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितेत्येवं क्रमेण शाब्दबोधाकारस्थितलविशेष्यतासङ्घ-- टितमूर्तिर्भवतीति त्रितलावच्छेदकतावाद एवाहतः शास्त्रार्थरसिकेषु छात्रेषूपकाराधा-- , नवा ·६ नाय तार्किकैः। प्रकारत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठप्रकारता-विशेष्यत्वनिष्ठविशेष्य- त्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठविशेष्यतादयश्च न सन्त्येवेति तु तार्किकपरिषदि न वाच्यं विज्ञैः।' अवच्छेदकत्वप्रकारत्वविशेष्यत्वप्रतियोगित्वादीनां केवलान्वयित्वेन नैयायिकैरुपगमात्। तत्र यस्यावच्छेदकत्वं व्यवस्थापनीयं तस्य प्रतियोग्यादिविशेषणतयोपादानत एवा- वच्छेदकत्वं सुव्यवस्थितं भवति । प्रकारत्वे प्रकारत्वमित्थं प्रमेयत्वं प्रकार इति बुद्धौ प्रमेयत्वं विशेष्यं प्रकारत्वं प्रकार इति प्रकारत्वनिष्ठा प्रकारता भवति । प्रमेयत्वं प्रकारत्व- निष्ठप्रकारत्ववदिति बुद्धौ प्रमेयत्वं विशेष्यं प्रकारत्वनिष्ठप्रकारता प्रकार इति प्रकारत्व- निष्टप्रकारत्वनिष्ठप्रकारता भवतीत्येवं दिशा प्रकारताधारा संभवति । एवं विशेष्यत्वं प्रमेयमित्यत्र विशेष्यत्वं विशेष्यं प्रमेयत्वं प्रकार इति विशेष्यत्वनिष्ठविशेष्यता भवति, विशेष्यत्वविशेष्यत्वं प्रमेयमित्यत्र विशेष्यत्वविशेष्यत्वं विशेष्यं प्रमेयत्वं प्रकार इति विशेष्यत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठविशेष्यता भवतीत्यादिदिशा विशेप्यताधाराऽपि संभव- तीति । यद्यपि त्रितलावच्छेदकताद्यवगमसौलभ्याय तत्तद्विषयताप्राधान्यमाश्रित्या- वान्तरबोधप्रकारा ग्रन्थेऽस्मिन् दर्शिताः, यतः सूक्ष्ममतीनां स्वत एवालशेनावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठेत्याधुक्तार्थावगतिर्भविष्यत्येव । तथापि मन्दमतीनां कथ- मित्थमित्याकांक्षानिवृत्तयेऽपि यत्र तस्य साक्षादवच्छेदकत्वं तस्य तन्निष्ठावच्छेदकता-- निरूपितत्वेन निवेशः, यत्र यस्यावच्छेदकतावच्छेदकत्वं तस्य तन्निष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वेन निवेशः, एवं दिशा निवेशः कृतोऽस्ति, तत्र न किञ्चि- द्वक्तव्यमवशिष्यते । त्रितलावच्छेदकतावाद एतादृशोऽन्यादृशो वा गुरुपरम्परागतःस्व- स्वशिष्यपरम्परासु पूर्वमप्यासीदेव, किन्तु शास्त्रार्थे वाग्विलासेऽत्यन्तोत्कर्षाधानहेतु- तयाऽभिमन्यमानत्वाद्धृदयान्तरेव शास्त्रार्थरसिकैः स्ववैशिष्ट्यख्यातये सुरक्षितोऽ- भवत् , मतु पुस्तकारूढः प्रायः पण्डितप्रकाण्डैः कृतः, (गुणकीली) काष्ठान्तरगूढकील- वदमुमहमेव जानामि नान्य इत्येवं भावितो विनष्टप्राय एव । यश्चेदानी वैयाकरणप्रवर- वाणीश - झा-प्रभृतिनिर्मिते शब्दखण्डविचारे तात्पर्यज्ञानजन्यवृत्तिविशेषजन्याकांक्षा- घटकपदविशेषज्ञानजन्योपस्थितिनिष्ठशाब्दबोधनिरूपितकारणतावच्छेदकतापरम्परा तात्पर्यविशेषस्वरूपसन्निविष्टविषयत्वतात्पर्यज्ञानतज्जन्यत्ववृत्तिविशेषतज्जन्यत्वादौ स्थि- ता त्रितलावच्छेदकताशब्देन व्यपदिश्यत इति प्रकारः, सोऽपि कथञ्चिदुपादेय यतः पुस्तकारूढस्य तस्य कियत्कालं त्रितलावच्छेदकतावादजीवनत्वं सम्भा- व्यते । नैतावन्मात्रेण प्रक्रियाभेदाश्रयणेन निर्मितोऽयं त्रितलावच्छेदकतावादो गतार्थ- यितुं शक्यते । एतत्क; झोपाव - शशिनाथेन स्वपरिचय एतद्ग्रन्थ एवान्ते स्पष्टीकृतः, एव।

·( १० ) किन्त्वेतस्य निर्माणे प्रोत्साहितः स विद्वद्वन्दमुकुटेन दरभङ्गास्थ-मिविलासंस्कृतविद्या- पीठोन्नतिकार्यपरायणेन सुपरीक्षोत्तीर्णतोपलब्ध-व्याकरणाचार्यादि-विरुदालस्कृता- 'नल्पविद्वत्समष्टयाध्यापननिपुणेन निरन्तरानल्पदर्शनग्रन्थाभ्यसनोपार्जिततत्तदर्शनतत्व- चिन्तामणिना धोधनेन उमेशमिश्र-महोदयेन। सुकरश्चैतद्ग्रन्थोक्तत्रितलावच्छेदक- तावबोधः, यथा देवदत्तस्यैकस्यातिवृद्धप्रपितामहचैत्रापेक्षया स्वपुत्र-पुत्र-पुत्र-पुत्र-पुत्रत्व- लक्षणमतिवृद्धप्रपौत्रत्वं, वृद्धप्रपितामह-मैत्रापेक्षया स्वपुत्र-पुत्र पुत्र-पुत्रत्वलक्षणं वृद्धप्रपौ- त्रत्वं, प्रपितामह-विष्णुदत्तापेक्षया स्वपुत्र-पुत्र-पुत्रत्वलक्षणं प्रपौत्रत्वं, पितामह-भवदत्ता- पेक्षया पुत्र-पुत्रत्वलक्षणं पौत्रत्वं, पितृ-रघुदेवापेक्षया पुत्रत्वम् । यथा वा तत्रैव चैत्रस्य देवदत्तापेक्षया पितृपितृ-पितृ-पितृ-पितृत्वलक्षणमतिवृद्धप्रपितामहत्वं, रघुदेवापेक्षया पितृ-पितृ-पितृ-पितृत्वलक्षणं वृद्धप्रपितामहत्वं, भवदत्तापेक्षया पितृ-पितृ-पितृत्वलक्षणं प्रपितामहत्वं, विष्णुदत्तापेक्षया पितृ-पितृत्वलक्षणं पितामहत्वं, मैत्रापेक्षया पितृत्वं । तथा तन्न्यायेन त्रितलावच्छेदकतायोजनेति । इदं पुनरिहावधेयम्-अवच्छेदकतामवम्च्यैवायं ग्रन्थ आविर्भूतः, अवच्छेदक- तैव तु का, अवच्छेदकताऽखएडोपाधिविशेष एवेति तु न वाच्यम् । यतः, यः खलु जातिन, जातिबच्चाखण्डः, अर्थाजातियथाऽनेकपदार्थघटितशरीरा न, किन्तु सकल- 'घटानुगतो धर्मविशेष एव सनिरूपकभिन्नो घटत्वं, तथा कश्चिद्धर्मोऽखण्ड- शरीरः सनिरूपकभिन्नः सोऽस्खण्डोपाधिः, अवच्छेदकता तु सनिरूपिकैव, न तु सनिरूपकभिन्नति नाखण्डोपाधिः। सनिरूपकत्वं तस्या इत्थम्-घटत्व- 'मित्युक्तौ किं घटत्वमिति घटत्वस्वरूपमात्रविषयिणी जिज्ञासा भवति, न तु कस्य घटत्वमित्याकाङ्क्षा समुल्लसति, घटत्वमवच्छेदकमित्युक्तौ तु कस्यावच्छेदक- 'मित्याकाङ्क्षा जायते, सा च प्रतियागितायाः प्रकारताया विशेष्यताया वाऽवच्छेदक- मित्युक्तावुपशाम्यति, यद्यस्य कस्येत्याकाङ्क्षानिवर्तकं तत्तस्थ निरूपकं, यद्यन्निवनी- याकाङ्क्षोत्थापकं तत्तन्निरूप्यमिति, प्रतियोगितादेरुक्ताकाङ्क्षानिवर्तकत्वादवच्छे- कतानिरूपत्वं, प्रतियोगितादिनिवर्तनीयनिरुक्ताकाक्षोत्थापकत्वादवच्छेदकत्वस्य प्रतियोगितादिनिरूपितत्वम्। एवं देवदत्त इत्युक्तौ को देवदत्त इत्याकाक्षैवोदेति, न तु कस्येति, देवदत्तो गुरुः पिता पुत्रः स्वामीत्याधुक्तौ तु कस्य गुरुः कस्य पितेत्याद्या- काङ्क्षा समुल्लसति, तन्निवृत्तिश्च चैत्रस्य गुरुरित्यादितो भवतीति गुरुत्वादिकं सनिरू- पकम् । एवं घटःप्रतियोगीत्यादौ कस्य प्रतियोगीत्याद्याकाङ्क्षासमुल्लासात्प्रतियोगित्वा- दीनामपि सनिरूपकत्वम्। भवतु सनिरूपिका सा, दार्थघटितशरीरा तु न , :

·( ११ ) तन्त्र भवति तावताऽपि घटत्ववदखण्डशरीरत्वादखण्डोपाधिर्भविष्यति, तदपि न । घटत्वे यद्धटत्वत्वं तहटेतरासमवेतत्वे सति सकलघटसमवेतत्वरूपमनेकपदार्थघटित- शरीरत्वात्सखण्डोपाधिरूपम्, तद्वत्स्वरूपमेव यदि घटत्वं तदा तदुल्लिख्यमानमनुल्लि- ख्यमानं वा भवतु, उभयथाऽपि तत्प्रतीयमानं निरुक्तघटत्वत्ववदेव प्रतीयेत, न तु स्व- रूपतः कचिदपि भासेत। तथा च घटवद्भूतलं, घटोऽयं, घटो नास्तीत्यादिप्रतीतिमात्रे घटत्वभानार्थं घटत्वत्वभानमावश्यकं, घटत्वत्वञ्चोक्तस्वरूपं घटादिविशेषणघटित- मूर्तिकं घटादिविशेषणज्ञानजन्यज्ञान एव भासते, घटज्ञानञ्च घटत्वज्ञानमन्तरेण न सम्भवति, विशिष्टबुद्धिं प्रति विशेषणज्ञानस्य कारणत्वात् , घटत्वज्ञानञ्च घटत्वत्वज्ञान- मन्तरेण न सम्भवतीत्यनवस्थया घटज्ञानमेवावलुप्येत, निर्विकल्पघटत्वज्ञानस्यासम्भवेन निरुक्तज्ञानधाराविश्रान्त्यसम्भवात् , अतोऽखण्डशरीरं घटत्वं धर्मविशेषः, निरुक्तस्वरूपं घटत्वत्वं सखण्डोपाधिस्वरूपमिति। अवच्छेदकतायामवच्छेदकतात्वं तु नावच्छेदकेतरावृत्तित्वे सति सकलावच्छेदकवृत्तित्वम् , अवच्छेदकत्वस्य केवलान्व- यित्वेन सकलस्य वस्तुनोऽवच्छेदकरूपतयाऽवच्छेदकेतरस्याप्रसिद्धत्वेनावच्छेदकेतर- वृत्तित्वाभावरूपस्यावच्छेदकेतरावृत्तित्वस्याप्यप्रसिद्धः। एवं प्रमेयादिनिष्ठावच्छेदक- तादेः कतिपयस्यैव सकलावच्छेदकवृत्तित्वेन घटत्वादिनिष्ठावच्छेदकत्वानां सकला- वच्छेदकवृत्तित्वस्याभावेन तदंशस्याव्याप्तत्वाच। तस्मात्सकलावच्छेदकतासु वर्तमान- मतिरिक्तधर्मविशेषस्वरूपमवच्छेदकतात्वमखण्डोपाधिरेव, तद्रूपमवच्छेदकत्वमनेक- पदार्थघटितशरीरं सखण्डोपाधिरेव,, अत एवावच्छेदकताया न्यूनवारकेतरवारक- पर्याप्तिनिवेशे अवच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकताया अवच्छेदकतात्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतात्वेनैव निवेशो नव्यनैयायिकैः क्रियते । एवमेव प्रतियोगित्वादीनां केवलान्वयित्वेन प्रतियोगीतराद्यप्रसिद्धथा, प्रमेयादिनिष्ठप्रतियोगि- त्वादीनां सकलप्रतियोग्यादिवृत्तित्वेऽपि घटाभावादिनिरूपितप्रतियोगित्वादीनां सकलप्रतियोग्यादिवृत्तित्वाभावात्प्रतियोगीतरावृत्तित्वे सति सकलप्रतियोगिवृत्तित्वादि- रूपं न प्रतियोगितात्वादिकं, किन्त्वखण्डोपाधिविशेषस्वरूपमेव तद्वत्स्वरूपं सखण्डो- पाधिरेव प्रतियोगित्वानुयोगित्वप्रकारत्वविशेष्यत्वादिकमिति । अवच्छेदकत्वाद्य- वगतये चेयं प्रक्रिया- यो निषिध्यते स प्रतियोगी, निषेधोऽभावः सोऽनुयोगी, प्रतियोगिनि प्रतियोगिता वर्त्तते तग्याश्चाभावेन सह निरूप्यनिरूपकभावः सम्बन्धः, तत्र अभावः प्रतियोगिताया निरूपकः, प्रतियोगिता चाभावनिरूपिता, येन धर्मेण येन सम्बन्धेन यस्य निषेधः स धर्मः स सम्बन्धश्च तन्निष्ठप्रतियोगिताया अवच्छेदकः, , ·, . ( १२ ) प्रतियोगिता च तद्धर्मावच्छिन्ना तत्सम्बन्धावच्छिन्नाच, अवच्छेदके अवच्छेदकता वर्त्तते सा धर्मगता किञ्चित्सम्बन्धावच्छिन्ना, संसर्गगता सा संसर्गतापदवाच्या, सा सम्बन्धावच्छिन्ना न भवति । अनुल्लिख्यमानजात्यखण्डोपाधिनिष्ठावच्छेदकता निरव- च्छिन्ना, तदन्या सावच्छिन्ना, अवच्छेदकतायाश्च प्रतियोगितया सह परस्परनिरूप्य- निरूपकभावः, तथा च भूतले संयोगेन घटत्वेन घटो नास्तीत्यत्र संयोगसम्बन्धाव- च्छिन्नघटत्वावच्छिन्नघटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकाभाववभूतलमित्याकारको बोधः । संयोगत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसंयोगनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्न- निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकाभावत्वावच्छि- नप्रकारतानिरूपितभूतलत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपको बोधः । विशेषणे प्रकारत्वं विशेष्ये विशेष्यत्वं तयोश्च परस्परं निरूप्यनिरूपकभावः सम्बन्धः। विशेष्यता च सम्बन्धावच्छिन्ना न भवति । एतत्स्पष्टीकरणञ्चैतद्ग्रन्थ एव प्रसङ्गात्कृतमतोनोपदय॑ते। प्रकारत्वविशेष्यत्वयोनिरूप्यनिरूपकभावः, प्रतियोगित्वप्रकारत्वादीनां सम्बन्धविशेषा- वच्छिन्नत्वं स्वीकर्तव्यं प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावानुरोधेन । तथाहि संयोगेन वह्निमान् पर्वत इतिबुद्धिं प्रति संयोगेन वह्नयभाववान् पर्वत इति निश्चयस्य प्रतिबन्धकत्वं, तयोः प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावो यदि नप्रकारत्वादेरवच्छेदकविधया प्रवेशनेन, किन्तु संयोग- वह्नि-पर्वत-विषयकबुद्धित्वं प्रतिबध्यतावच्छेदकं संयोगेन वह्नथभाव-पर्वत-विषयक- निश्चयत्वं प्रतिबन्धकतावच्छेदकमित्युररीकृत्य, तदा संयोगवह्निपर्वता इति बुद्धिरपि प्रतिबध्या स्यात्, संयोगेन वह्नयभावः पर्वतश्चेत्यादिनिश्चयोऽपि प्रतिबन्धकःस्यात्। यदि तु संयोगनिष्ठसंसर्गतानिरूपकत्व-वहित्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपकत्व-पर्वतत्वावच्छिन्न-- विशेष्यतानिरूपकत्ववद्बुद्धित्वं प्रतिबध्यतावच्छेदकं संयोगसम्बन्धावच्छिन्नवह्नित्वाव- च्छिन्नप्रतियोगिताकाभावत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपकत्वपर्वतत्वावच्छिन्नविशेष्यतानि रूपकत्ववन्निश्चयत्वं प्रतिबन्धकतावच्छेदकमित्येवमाश्रित्य प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभाव- स्तदा संयोगेन घटवभूतलं समवायेन वह्निमान्पर्वत इत्यादिबुद्धिरपि प्रतिबध्या संयो- गेन वह्नथाभाववान् हृदः पर्वतश्च समवायेन वह्नथभाववानित्यादिनिश्चयोऽपि च प्रति-- वन्धकः स्यात् , अतः संयोगसम्बन्धावच्छिन्न-वह्नित्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपित-पर्वत- त्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपकबुद्धित्वावच्छिन्नप्रतिबद्धथतानिरूपित - संयोगसम्बन्धा वच्छिन्नवह्नित्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावत्वावच्छिन्नम्वरूपसम्बन्धावच्छिन्नप्रकारता- निरूपितपवतत्वावच्छिन्नविशेष्यताकनिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतिबन्धकतेत्येवमेव प्रतिबध्य- प्रतिबन्धकभाव इति । एवं प्रतियोगिताया सम्बन्धविशेषावच्छिन्नत्वस्यानिवेशे संयो- -- ·( १३ ) गेन वह्निमान् पर्वत इति बुद्धिप्रति समवायेन वह्नयभाववान् पर्वत इति निश्चयस्यापि प्रतिबन्धकत्वं स्यादतः प्रकारत्वविशेष्यत्वयोनिरूप्यनिरूपकभावः प्रतियोगित्वप्रकारत्वा- दीनां सम्बन्धविशेषावच्छिन्नत्वं प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावानुरोधेन स्वीकरणीयम् । निषे- ध्यस्य प्रतियोगित्वं अभावविरहात्मत्वं, यथा घटस्य घटाभावप्रतियोगित्वं घटाभावाभा- वरूपत्वं, तदुक्तं अभावविरहात्मत्वं वस्तुनः प्रतियोगितेति । एतेन निषेध्यनिषेधयोः परस्परविरहरूपत्वमायाति, यतः घटाभावस्य घटविरहरूपत्वं घटो नास्तीत्येवमनुभवा- देव प्रतीयते । घटस्य घटाभावप्रतियोगित्वं घटाभावविरहत्वमुपेयत इति । एतेन प्रति- योगिशब्दोऽत्र साक्षाद्विरोधिवाचक इत्यवसितो भवति । निषेधोऽभावोऽनुयोगीति- यदुच्यते, तत्रेदं तत्वम्-अभावप्रतियोगित्वयोः सामान्यतोऽभावत्वेन प्रतियोगितात्वेन निरूप्यनिरूपकभावः। घटाभावघटनिष्ठप्रतियोगित्वयोर्घटाभावत्वघटनिष्ठप्रतियोगिता- त्वाभ्यां निरूप्यनिरूपकभावस्तु न सम्भवति, घटाभावत्वस्य घटनिष्ठप्रतियोगिता- निरूपकाभावत्वरूपतया तस्य घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकतावच्छेदकत्वं तद्धटकस्य घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकत्वस्यापि घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकतावच्छेदकत्वमित्या- त्माश्रयापत्तेः। घटनिष्ठप्रतियोगितात्वेन अभावत्वेन निरूप्यनिरूपकभावोऽपि न सम्भ- वति, अभावत्वसामान्यस्य सकलाभाववृत्तितया तस्य घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकता- वच्छेदकत्वे अभावमात्रय घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकाभावत्वापत्तेः, ततो यस्यामभाव- व्यक्तौ घटनिष्ठप्रतियोगितानिरूपकत्वमस्ति तद्गतो यो धर्मविशेषस्तस्य प्रतियोगिनि- रूप्यत्वादनुयोगिताशब्दव्यपदेश्यत्वं, स एवानुयोगिताविशेषः घटनिष्टप्रतियोगितानिरू- पकतावच्छेदकः, सनिरूपकत्वाच्च तस्य नाखण्डोपाधिरूपत्वमिति तनिष्ठतद्वयक्तित्वम- खण्डोपाधिस्तद्वानयं सखण्डोपाधिः । अथवा सनिरूपकस्यापि तस्याखण्डोपाधित्वमस्तु, उक्तनियमस्तु सङ्कोचनीयः, संसर्गप्रतियोगित्वन्तु अभावप्रतियोगित्वतो विलक्षणं, तत्र यो येन'सम्बन्धेन वर्तते स तस्य सम्बन्धस्य प्रतियोगी, यत्र वर्त्तते सोऽनुयोगी। सम्बन्ध एकप्रतियोगिकोऽपरानुयोगिक इति नियमः। सम्बन्धनिरूपितप्रतियोगिता सम्बन्धावच्छिन्ना न भवतीति ।। यत्र त्रुटितं तत्तु पूरयिष्यन्ति धीधनाः॥ अशुद्धिं क्षालयिष्यन्ति तत्स्वभावैकपालकाः ॥१॥ इति साञ्जलिमभ्यर्थयते- मिथिलाविद्यापीठ माघ शुक्ल पञ्चमी शशिनाथ झा १८७७ शकसंवत्सरः , - ·विषयानुक्रमणिका अङ्काः प० पं० १ १ १ २ ३ १ ७ ४ ११ ५ १७ ६ १ २१ ७ १ २३ स्वेष्टदेवतास्तुतिलक्षणं मङ्गलम् विद्यागुरोर्नमस्कारः विद्यागुरुस्तुतिः त्रितलावच्छेदकतावादस्याभिनवस्य कर्त्तव्यता युक्तथा- ऽवधारिता व्याप्त्यादिस्वरूपसन्निविष्टतया त्रितलाऽवच्छेदकतोपदर्शने नोपादेयत्वम् अनियन्त्रितविषयकज्ञाने सन्निविष्टाऽपि सा मन्दमति- गम्यत्वान्न चित्ताह्लादिनी नियन्त्रिताल्पविषयकनीलो घट इति वाक्यजबोधे सोपा- दीयमाना विद्वन्मोददा विषयताविशेषाणामभेदो जगदीशमते, गदाधरमते त्ववच्छेद्यावच्छेदकभावः तत्राद्ये प्रक्रान्तवादः प्रयत्नोपपाद्यः गदाधरमते सुलभः सोऽत्रोपदय॑ते त्रितलावच्छेदकतानयनप्रकारोपवर्णनम् । तत्र नीलो घट इतिवाक्यजबोधनिरूपितं घटे विशेष्यता- त्रयमुपपादितम् उक्तबोधीया समवायसम्बन्धावच्छिन्ननीलनिष्ठप्रकारता- निरूपितविशेष्यता घटे न सम्भवतीति प्रश्नप्रतिविधानम् अथवा तदनुपगमे तत्स्थाने स्वाश्रयतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्न- नीलरूपनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यता घटे व्यवस्थापिता उक्तविशेष्यतात्रयाणां गदाधरमतेनावच्छेद्यावच्छेदकभावः, अवच्छेद्यत्वमवच्छेदकतानिरूपितत्वं निष्टङ्कितम् ३ है २ ८ २ १३ २ १२ ૨ १७ ३ १४ ३ २१ ·( १५ ॥ अङ्काः प० पं. १५ ४ ६ १६ ११ १७ २४ १८ ५ १६ ५ १२ ५ २४ २१ ५ २५ २२ निरवच्छिन्नविशेष्यताया विशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितत्वेऽपि न निरवच्छिन्नत्वहानिरिति व्यवस्थापितम् धर्म-संसर्ग-देश-कालगतावच्छेदकतातो विलक्षणा विषयता- गतावच्छेदकतेति दर्शितम् स्वरूपनिष्ठसंसर्गतायाः स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तत्वेनानुपादाने युक्तिरुपदर्शिता. ४ समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतायाः समवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपिताया धर्मानवच्छिन्नत्वमुपपादितम् तस्याः स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितत्वं स्वीकरणीयमेव संसर्गस्य स्वरूपतोऽपि भानं प्राचामनुमतम् समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिकायाः स्वरूपनिष्ठ- संसर्गताया निरवच्छिन्नत्वं समर्थितम् शाब्दबोधनिरूपिता शाब्दबोधविषयतानिरूपिता वा- ऽवच्छेदकता विषयतारूपैव, विशेष्यतादिनिष्ठावच्छे- दकता तु नैवमिति प्रश्नस्य प्रतिविधानम् शाब्दबोधनिरूपितत्वस्य विषयतात्वव्याप्यत्वमित्यस्य निराशः ६ शाब्दबोधविषयतानिरूपितत्वस्य विषयतात्वव्याप्यत्व- मपाकृतम् घटत्वे च नीलो घट इति शाब्दबोधीयं विषयत्वं पञ्च विधमुपपादितम् पञ्चानामपि घटत्वगतविषयत्वानामवच्छेद्यावच्छेदक- भावो विभावितः नीलरूपवति च नीलो घट इतिशाब्दबोधीयं विषयतात्रयं प्ररूपितम् नीलरूपवद्गतानां त्रयाणां विषयत्वानामवच्छेद्याव- च्छेदकभावः सम्यक परिभावितः नीलरूपे च नीलो घट इति शाब्दबोधीयं विषयताषटकं विवेचितम १० ५ २८ २३ ३ ७ २४ १४ १७. २६ १२ २६ २८ 8 १२ २६ ·( १६ ) अङ्काः प० पं० २६ ३१ :२ ३२ सम्यग विभावितः २७ .३३ ३४ २६ ३५ ३ तेषां षण्णां विषयतानामवच्छेद्यावच्छेदकभावः सम्यगु- पदर्शितः १० नीलत्वे नौलो घट इति शाब्दबोधीयं विषयत्वषट्क विविच्य दशितम् १२ षण्णां च नीलत्वगतविषयत्वानामवच्छेद्यावच्छेदकभावः १२ संसर्गतया भासमाने:समवाये च नीलो घट इति शाब्द- बोधनिरूपिताः पञ्चदश विषयता विविच्य दर्शिताः १३ तत्र नालवत्संसर्गतया भासमानसमवायगतानां सप्तानां, नीलसंसर्गतया भासमानसमवायगतानां चतुर्णा, घटत्व- संसर्गतया भासमानसमवायगतानां चतुर्णां च विषयत्वा- नामवच्छेद्यावच्छेदकभावः सम्यक परिभावितः १३ संसर्गाशप्रमासाधारणप्रमात्वानुरोधेन संसर्गाशे भास- मानस्य विशेषणत्वाख्यविषयता निष्टङ्किता १४ समवायत्वेऽपि नीलो घट'इति शाब्दबोधीयाः पञ्चदश विषयताः १६ तत्र नीलत्वसंसर्गसमवायगतविषयतानिरूपितसमवायत्व- गतविषयत्वानां सप्तानामवच्छेद्यावच्छेदकभावावलम्बि- बोधप्रकारो दर्शितः नीलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयत्वानां चतुर्णा- मवच्छेद्यावच्छेदकभावावलम्बिबोधप्रकारो भावित। घटत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतानां चतुर्णा विषय- स्वानामवच्छेद्यावच्छेदकभावावलम्बनेन बोधप्रकारो दर्शितः १८ स्वरूपे च नीलो घट इति शाब्दबोधीयाः संसर्गत्वाख्या विषयतास्त्रयोविंशतिः परिभाविताः तत्र नीलत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयता- निरूपितस्वरूषनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयत्वानां सप्ताना- मवच्छेद्यावच्छेदकभावावलम्बिबोधप्रकारो दर्शितः १६ ३६ २४ ३७ ३८ 5 ६ .३६ २८ '४० २२ ·( १७ ) अङ्काः प० ४२ २५ ४३ १६ ४४ ४ ४५ ११ नीलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयत्वानां चतुर्णामवच्छेद्या- वच्छेदकभावाबलम्बनेन बोधप्रकारो विभावितः घटत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयत्वानां चतुर्णामवच्छेद्याव- च्छेदकभावावलम्बनेन बोधप्रकार उपदर्शितः २१ स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयतानिरूपितयोः स्वरूप- निष्टसंसर्गत्वाख्यविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावाश्रयणेन बोधप्रकार उट्टङ्कितः २२ । स्वाश्रयतादात्म्यत्वत्वगतविषयतानिरूपितयोः स्वरूपनिष्ठ- संसर्गत्वाख्यविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावाश्रितो बोध- प्रकार उल्लिखितः २२ स्वाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- त्वाख्यविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावावलम्बी बोध- प्रकार आवेदितः २२ तादात्म्यत्वगतविषयतानिरूपितयोः स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वा- ख्यविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावप्रभावितो बोध- प्रकारो दर्शितः २२ स्वाश्रयाभिन्नवृत्तितात्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छे- दकभावस्तन्निमित्तको बोधविशेषो निरूपितः २३ स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदक- भावस्तत्प्रयुक्तो बोधविशेषो दर्शितः २३ स्वाश्रयतादात्म्यत्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदक- भावे बोधविशेषो लक्षितः २३ स्वाश्रयतादात्म्यगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावः तदालम्बी बोधविशेष उद्भावितः २३ स्वाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदक- भावस्तत्कृतो बोधविशेष आवेदितः १९ २६ ४८ ४६ १५ ५० २६ ४ 5 ·१८ ) अङ्काः प० पं. ५३ २४ १६ २४ २४ २५ ४ २५ १३ २५ स्वाभिन्नवृत्तित्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावः तन्निबन्धनो बोधविशेषो व्यक्तीकृतः तादात्म्यत्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावस्तदा- लम्बी बोधविशेषः प्रकटीकृतः तादात्म्यगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावः तदा- यत्तो बोधविशेष आविर्भावितः पूर्वोपदर्शितानामशेषप्रकारसंसर्गविषयत्वानां सङ्कलनया नीलोघट इतिशाब्दबोधनिरूपिता विषयता द्विनवति- सङ्खधका निर्धारिताः एकस्यैव नीलोघट इतिवाक्यजन्यबोधस्यावान्तराकारो- लखप्रकाराः षड्विंशतिः स्पष्टीकृताः अवच्छेद्योऽवच्छेद्य एवावच्छेदकोऽवच्छेदक । वेति निय- माभावाद्विषयत्वानां द्विनवतिसंख्यकत्वे तत्प्रयुक्ता बांध- प्रकारा द्विनवतिसंख्यका अपीति एवं चतुर्दशोत्तरत्रिशतमिता नीलो.घट इतिशाब्दबोधा- वान्तरबोधाकारोब्लेखप्रकाराः सम्भवन्तीति नीलो घटइतिवाक्यजबोधस्य परिपूर्णाकारोपदर्शनम् तत्र प्रथम यथास्थानसन्निविष्टावच्छेद्यावच्छेदकभावा- पन्नीशेषविषयतासङ्घटितमूर्तिपरिपूर्णनालो घट इति- वाक्यजशाब्दबोधाकारस्योपदर्शनम् अनन्तरोपदर्शितशाब्दबोधाकारगतयथास्थानसन्निवे- शितावच्छेद्यावच्छेदकभावापन्नाशेषविषयताक्रमाश्रित- तन्निष्ठावच्छेदकत्वादिपरम्पराश्रयणेन त्रितलावच्छेद- कतादिघटितश्चरमो बोघप्रकार उपदर्शितः नीलस्य यत्रन्वयस्तत्र नीलत्वस्यापीत्युपगमेऽधिकाऽष्टा- विंशतिविषयताः ततश्च विंशोत्तरशतमिता नीलो घट इति बोधीया भाविता विषयता: २६ ५६ २३ २६ २६ ६० २७ ६१ २७ til ६२ ३३ १८ ६३ ·( १६ ) अङ्काः पं० ३६ १५ २१ ६६ ३६ ४ ६७ है ६५ १० ६६ उक्ताधिकाष्टाविशतिविषयत्वनिष्ठावच्छेदकतापरम्परा- सन्निवेशश्चरमबोधे दर्शितः सुवर्थंकत्वरय प्रकृत्यर्थे घटे विशेषणतया भानावश्यम्भावे पूर्वोक्तादधिकाश्चतुःषष्ठिविषयताः तासां सम्मेलने चतुर- शीत्युत्तरशतमिता विषयता उपपादिताः परम्परासम्बन्धघटकप्रथमचरमपदार्थयोः प्रकारप्रति- योगिकत्वविशेष्यानुयोगिक्त्वे दर्शिते पदार्थद्वयघटिते तत्र विषयतानिरूपितविषयतारूपा, पदार्थत्रयादिघटिते तु विपयतानिरूपितविषयतानि- रूपितविषयतादिरूपा संसर्गता कल्पनीया तत्र प्रकारतानिरूपितत्वं परम्परया, विशेष्यतानिरूपितत्वं साक्षादतस्तयोर्मध्ये तस्याः सन्निवेशः अत्र कल्पान्तरं परम्परया निरूप्यनिरूपकभावाभावे तु प्रकारतानिरूपितविषयतानिरूपितविषयतात्वादिना संसर्गतानिवेशः एतद्नुरोधेनैव सम्बन्धानवच्छिन्नाऽपि विशेष्यता संस- नतानिरूपिताऽनुमता विशेष्यतायास्सम्बन्धावच्छिन्नत्वमपाकृत्य प्रकारतायाः सम्बन्धावच्छिन्नत्वं निष्टङ्कितम् अत्र केषाञ्चिन्मतमुपन्यस्यापहस्तितम् विषयताविशेषाणामभेदाभ्युपगमो जगदीशस्यायुक्तो गदा- धरस्याचच्छेद्यावच्छेदकभावाभ्युपगमो युक्त इति विचारो दर्शितः ज्ञानविषययोविषयत्वसम्बन्धवद्विषयित्वसम्बन्धस्यापि युक्तत्वम् तत्र गुरुणां बच्चाझापरनामधर्मदत्तशर्मणां सम्मतिः ३६ १७ ३६ १. ४० ७२ ४० १७ ७३ ७४ ४१ १२ ७५ ४१ २६ ·( २० ) प० पं0 अङ्काः ७६ ७७ - ७८ १० ७४ ८० विषयित्वविशेषाणामवच्छेद्यावच्छेदकभावमाश्रित्य तादृश- विषयितावतो नीलोघट इतिवाक्यजबोधस्याकारस्त्रितला- वच्छेदकतासङ्घटितमूतिर्दर्शित ४२ अत्रापि विषयतावच्छेद्यावच्छेदकभावस्थलीयबोधप्रकार- समानो बोधप्रकारोऽतिदेशेन सूचितः ४३ अत्र स्वमनीषाकल्पितत्वव्यपोड्को गूढार्थतत्वालोकसंवादो दर्शितः । ततः एकविषयनिरूपितविषयित्वानामप्यवच्छे- द्यावच्छेदकभावो निष्टङ्कितः ४३ संशये प्रकारित्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावस्वीकारतो यद्विषयत्वयोनिरूप्यनिरूपकभावस्तद्विषयित्वयोरेवा- वच्छेद्यावच्छेदकभाव इति नियमस्यापाकरणेन स्व- समिहितव्यवस्थापनम् ४४ ततश्च विषयित्वविशेषाणामवच्छेद्यावच्छेदकभावावल- म्बनेन तत्तद्विषयित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठेत्यादिक्रमेण चरमस्तादृशविषयितावान् नीलोधट इति शाब्दबोध इति त्रितलावच्छेदकतासङ्कलनप्रकारो दर्शितः ४५ बहुतलावच्छेदकताभावेऽपि त्रितलया निर्देशस्य युक्तत्वं दशितम् अन्याशत्रितलावच्छेदकतावादस्याबोधविजृम्भितत्व- मुत्प्रेक्षितं त्रिभिः पद्यैः अस्य त्रितलावच्छेदकतावादस्य साफल्याभिकाङ्क्षणम् तीरभुक्त्याख्यस्वदेशस्य स्तुतिः तत्पालकस्य राज्ञस्तद्वासिनो विदुषश्च स्तुतिकर्तुः स्ववंशवर्णनम् ५० ज्येष्ठकनिष्ठमातृनामसम्बलितस्वनामगुम्फनम् ५१ गुरुभक्तिमात्रलब्धात्मनोऽस्य ग्रन्थस्य समयादिप्रकटनम् ५१ इति विषयानुक्रमणिका समाप्ता ॥ १५ ८१ or ८२ ३ ८३ 8 ८४ ५० १ ११ १५ ८५ ८६ १३. २१ ·त्रितलावच्छेदकतावादः । माया या शक्तिः प्रकृतित्वमेत्य गुणितां तादात्म्यदृष्टयाऽऽत्मनां चिन्मात्रत्वमुपेयुषां प्रथमतो मान्या तनोत्याहता ।। या जीवेश्वरताऽऽप्तिकल्पलतिका परब्रह्मगा साऽदृष्टैक्यमुपागता भगवती काली हृदिस्थाऽस्तु मे ॥१॥ सर्वदर्शनसर्वस्वबोधरूपाय श्रीमते । गुरवे धर्मदत्ताय नमः कल्याणहेतवे ॥२॥ भेदे सत्येव भिन्नाश्रयगतिवशतोऽन्योन्यवार्ताऽनभिज्ञा जाता लोके वयं तत् सुकृतततिचितां मूर्तिमेकां भजामः॥ इत्यालोच्येव विद्याः सकलमतगता यत्स्वरूपत्वमापुः स श्रीमान् धर्मदत्तो गुरुरवतु मतिं हृद्गतः स्वर्गतोऽपि ॥३॥ त्रितलावच्छेदकता-वादो गुरुक्रमागतः। शास्त्रानारूढ़रूपत्वाद्वहुधोत्प्रेक्षितो बुधैः ॥४॥ स्वशिष्यमात्राभिज्ञानबुद्धयाऽन्येभ्योऽप्रकाशितः ।। शिष्याज्ञानादिदोषेण व्युच्छिन्नस्तत्त्वतस्तु सः॥५॥ इदानीन्तनछात्राणां जिज्ञासून विशेषतः॥ तद्वोधगतये वच्मि प्रक्रियां कामपि स्फुटम् ॥६॥ त्रितलाऽवच्छेदकता व्याप्त्यादीनां प्ररूपणे ॥ सुलभाऽभावधारायाः प्रवेशात्काऽत्र चित्रता ॥७॥ विशिष्टाभावसंलग्नाऽभावधारादिभासके । ज्ञाने सा पुच्छलग्नस्था धीधनीनां न मोददा ॥८॥ अनियन्त्रितता ज्ञाने विषयसङ्गता ॥ तत्राप्यलौकिकासत्त्या सा भाने नैव दुर्लभा ॥१॥ नीलो घट इतिज्ञाने शाब्दे वृत्त्यादियन्त्रिते ॥ द्वे एवावच्छेदकत्वे दृश्येते ते त्वेकतले ॥१०॥ यन्त्र ·त्रितलावच्छेदकतावादः तत्रापि यदि त्रितलावच्छेदकता स्यात्तदा ।। बहुस्थानगता मोदं विद्वद्भयो दास्यति ध्रुवम् ॥११॥ विषयत्वानामभेदो मिथोऽवच्छेद्यताऽथवा ।। जगदीशमते पूर्वो गदाधरमते परः ॥१२॥ अन्तराभासमानानां समानाधारवर्तिनाम् ।। मिथः स्याद्विषयत्वानां ज्ञानेऽवच्छेद्यता समे ॥१३॥ इत्येवं नियमस्तत्र क्रमेणैव व्यवस्थितः ।। आये प्रकान्तवादस्तु भावनीयः प्रयत्नतः ॥१४॥ विषयत्वे निरूप्यत्वं बोधस्यावश्यमेव हि ।। सावच्छिन्नं तेन योज्याऽवच्छेदकपरम्परा ॥१५॥ द्वितीये सा स्फुटा तेन तद्वादस्योपजीवनात् ।। त्रितलावच्छेदकता-वादो भाति तथोच्यते ॥१६॥ + F तत्र तावत् त्रितलावच्छेदकतानयनप्रकार उपदय॑ते- नीलो घट इत्यत्र घटे विशेष्यतात्रयं वर्तते-एका तादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्न- नीलरूपवन्निष्ठप्रकारतानिरूपिता घटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता; द्वितीया समवाय- सम्बन्धावच्छिन्ननीलनिष्ठप्रकारतानिरूपिता घटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तृतीया- समवायसम्बन्धावच्छिन्नघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपिता निरवच्छिन्ना । न च प्रथमाऽऽ- काङ्क्षाज्ञानप्रयोज्या तृतीया वृत्तिज्ञानप्रयोज्येत्येतद्वयं शानिरूपितं भवतु, द्वितीया तु कथं, स्वन्तनीलपदसमभिव्याहृतस्वन्तघटपदत्वरूपाकाङ्क्षाज्ञानस्य तादात्म्यातिरिक्त- सम्बन्धावच्छिन्नप्रकारतायां तन्निरूपितविशेष्यतायाञ्चाप्रयोजकत्वात् , कारणतावच्छे- दकविषयतायाश्च कार्यतावच्छेदकविषयतामात्रप्रयोजकत्वेऽपि द्वितीयविशेष्यतायाः कार्यतानवच्छेदकत्वेनाकाद्धाज्ञानीयविषयताप्रयोज्यत्वासम्भवादिति वाच्यम, यतः प्रकृ- त्ताविष्टसाधनतावच्छेदकप्रकारकज्ञानत्वेन कारणत्वस्य प्रत्यक्षानुमित्यादौ क्लृप्त तया "इदं रजतमितिवाक्यजज्ञानस्य प्रवर्तकत्वानुरोधेन तादृशकारणतावच्छेदकरजतत्व- प्रकारकज्ञानत्ववत्त्वं वाच्यं, तत्रापि भवन्नीत्या समवायसम्बन्धावच्छिन्नरजतत्वनिष्ठप्र- कारतानिरूपितेदनत्वावच्छिन्नविशेष्यता वृत्तिज्ञानाकाङ्क्षाज्ञानाभ्यां प्रयोज्या कथं स्यादित्याक्षेपस्य समानत्वात् । यदि चैकत्र विशेषणत्वेनोपस्थितस्यान्यत्र न स्वातन्त्र्ये- ·त्रितलावच्छेदकतावादः ३ णान्वय इति नियमानुरोधात समवायसम्बन्धावच्छिन्नरजतत्वनिष्ठप्रकारताद्याः पार- तन्त्रीया एव, उक्ताकाङ्क्षाज्ञानस्य तु स्वतन्त्रतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नप्रकारताक- ज्ञानत्वं कार्यतावच्छेदकमिति न ततः स्वतन्त्रतादात्म्यातिरिक्तसम्बन्धावच्छिन्नप्रकार- ताकशाब्दबोधसम्भवः, यत्र स्वतन्त्रकिञ्चिद्धर्मनिष्ठतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नाकारता- कज्ञानत्वं तत्र नियमेन प्रकारविशेषणीभूतधर्मनिष्ठपारतन्त्रीयतादात्म्यसम्बन्धातिरिक्त- सम्बन्धावच्छिन्नप्रकारताकज्ञानत्वमिति तादृशज्ञानत्वस्य सामान्यसामग्रीबलादेव तत्र भाव इति सामान्यत उक्ताकाङ्क्षाज्ञानमेव प्रयोजकमिति सा प्रकारता तन्निरूपित- विशेष्यता चाकाङ्क्षाज्ञानप्रयोज्या भवत्येव, निपातातिरिक्तनामार्थयोर्भेदेन न साक्षा- दन्वय इति नियमेऽपि नामार्थपदेन स्वातन्त्र्येणान्वयिनामार्थस्यैव ग्रहणमिति न तादृश- नियमक्षतिरिति विभाव्यते तदा नीलो घट इत्यत्रापि नीलरूपनिष्ठसमवायसम्बन्धा. वच्छिन्नप्रकारता तन्निरूपितविशेष्यता च पारतन्त्रीयेति सापि सामान्यतस्तादृशा. काङ्क्षाज्ञानप्रयोज्यवेति, अत्रापि नीलरूपाभाववान् घट इति ज्ञानम्प्रति प्रतिबन्ध- कत्वानुरोधेन समवायसम्बन्धावच्छिन्ननीलरूपनिष्ठप्रकारताकत्वाभ्युपगम आवश्यकः। यदि गौरवादविभ्यता शाब्दबोधे तादात्म्येनेष्टसाधनप्रकारकज्ञानत्वेन कारणतान्तर- मेवाभ्युपेयते, एवमपि तद्धर्मविशिष्टस्य यत्रान्वयस्तत्र विशेषणत्वोपपत्तये तद्धमस्या- प्यन्वयः स्वाश्रयसम्बन्धेनेत्यस्य स्वीकृततया नीलरूपवतस्तादात्म्येन घटे प्रकारत्वे नील. रूपस्यापि स्वाश्रयतादात्म्येन प्रकारत्वम् , एवमभ्युपगमे स्वाश्रयतादात्म्यस्यापि तादात्म्य- त्वमस्त्येवेति नोक्ताकाक्षाज्ञानशाब्दविशेषकार्यकारणभावस्योक्तनियमस्य च व्याकोपः, तावता स्वाश्रयतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्ननीलनिष्ठप्रकारता तनिरूपितविशेष्यता च पारतन्त्रीयाऽऽकाङ्क्षाज्ञानप्रयोज्या स्यादेव, तामुपादायाऽपि विशेष्यतात्रयं घटे सम्भ- वति, उक्तानां त्रयाणां विशेष्यत्वानां गदाधरमते मिथोऽवच्छेद्यावच्छेदकभावः, तद- वच्छेद्यत्वं नाम तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वम् , तत्र निरवच्छिन्नविशेष्यताया अवच्छेद्यतया विवक्षितत्वे सा स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपिता सती स्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता. निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसगेतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं नीलनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठ- संसर्गतानिरूपिता नीलरूपवन्निष्ठप्रकारता तन्निरूपिता स्वरूपनिष्ठससर्गतानिरूपित- या ·४ त्रितलावच्छेदकतावादः समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता घटनिष्ठविशेष्यता तदवच्छेद्या (ताशविशेष्यत्वनिष्ठा-- वच्छेदकतानिरूपिता) या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्त्राश्रयतादात्म्यनिष्ठसंस- गतानिरूपितं पारतन्त्रीयं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपिता स्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपित. समवायत्यनिष्ठावच्छेकतानिरूपितसमवायनिष्ठ संसर्गतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपिता घटनिष्ठविशेष्यता तदवच्छेद्या ( तादृशविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपिता ) भवति, निरवच्छिन्नविशेष्यतायास्तादृशविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितत्वेऽपि धर्मविधया किञ्चिन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वाभावेन न निरवच्छि- न्नत्वस्य हानिः, तादृशविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इति वाक्यजबोधः। न च निर- वच्छिन्नविशेष्यतानिरूपिका या विशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकता सा किञ्चित्सम्बन्धा- वच्छिन्ना, न वा, आद्ये तस्या धर्मविधयाऽवच्छेदकतातो न भेदः, किञ्चित्सम्बन्धा- वच्छिन्नावच्छेदकताया एव धर्मविधयाऽवच्छेदकतात्वात् , तथा च तादृशविशेष्यता- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वेन निरवच्छिन्नत्वं तस्या न स्यात् । द्वितीये तादृशविशे- ध्यत्वनिष्ठावच्छेदकतायाः संसर्गतात्वं स्यात् , सम्बन्धानवच्छिन्नावच्छेदकताया एव संसर्गतात्वात् , एवं च सति ताशविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वं संसर्गता- निरूपितत्वविरुद्धविशेष्यतात्ववत्यां तस्यां न स्यादिति वाच्यं, देशकालादिनिष्ठावच्छे- दकतावत्तस्यास्सम्बन्धानवच्छिन्नत्वेऽपि संसर्गतावैलक्षण्यस्यवाभ्युपगमात् । संसर्गता- लक्षणे देशकालादिनिष्ठावच्छेदकतागतत्ववारणाय तत्तद्भिन्नत्वनिवेशवदेतादृशावच्छे- दकतामेदस्यापि निवेशनीयत्वेन तदतिप्रसङ्गवारणसम्भवात् , यथा च देशकालादिने धर्मो न वा संसर्गस्तथापि प्रतीत्यनुरोधेन धर्मसंसर्गगतावच्छेदकताविलक्षणाऽवच्छे- दकता तत्रोररीक्रियते, तथाऽनन्तराभासमानेत्यादिनियमानुरोधेनोक्तविशेष्यतादावपि धर्मसंसर्गान्यतरानात्मके धर्मसंसर्गगतावच्छेदकताविलक्षणावच्छेदकताऽभ्युपेयते । ननु समवायत्वनिष्ठावच्छेदकता यथा समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततयाऽभ्युपगम्यते तथा स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकताऽपि स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततयाऽम्युपेयत एव, एवञ्च स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्वस्य स्वरूपनिष्ठसंसर्गताविशेषणतया कुतो नोपा- दानं तथाऽनुपादाने न्यूनोक्तिरेव प्रसज्यत इति चेत्, घटत्वावच्छिन्नविशेष्यकनील-- भेदप्रकारकबुद्धौ नीलो घट इति वाक्यजनिश्चयस्य प्रतिबन्धकत्वानुरोधेन घटत्वनिष्ठा- , ·त्रितलावच्छेदकतावादः वच्छेदकताकविशेष्यताकत्वमावश्यकम् , समवायान्यसम्बन्धावच्छिन्नघटत्वनिष्ठाव- च्छेदकताकविशेष्यताकनिश्चयस्य प्रतिबन्धकत्ववारणाय घटत्वनिष्ठावच्छेदकतायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वस्य प्रवेशनीयतयोक्तशाब्दबोधीयघटत्वनिष्टावच्छेदकताऽपि समवायसम्बन्धावच्छिन्नाऽभ्युपेया, ततस्तदवच्छेद्यप्रकारताऽपि समवायसम्बन्धावच्छि- नैव, अन्यसम्बन्धावच्छिन्नघटत्वनिष्ठप्रकारतायास्तत्राभावात् , समवायसम्बन्धा- वच्छिन्नत्वञ्च समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितत्वं समवायश्चानुल्लिख्यमानजात्यखण्डोपा- ध्यतिरिक्तत्वात्समवायत्वेन भासत इति तन्निष्ठा संसर्गता भवति समवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपिता, परमारवादी नित्येऽत्यन्ताभावसम्बन्धे स्वरूपेऽतिप्रसङ्गपरिहाराय प्रतियोग्यनुयोगिभिन्नत्वे सति नित्यसम्बन्धत्वरूपत्वे समवायत्वस्य सखण्डोपाधिरूपतया तनिष्टावच्छेदकतायाः साच्छिन्नत्वतोऽवच्छेदकतापरम्पराऽकामेनाऽपि स्वीकरणीया स्यादतः समवायनिष्ठतद्वयक्तित्वमेव समवायत्वमतस्तद्वयक्तित्वात्मकाखण्डोपाधि- रूपस्य तस्य स्वरूपतो भानसम्भवेन तन्निष्ठावच्छेदकला भवति निरवच्छिन्ना, परन्त्वत्याः स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितत्वं स्वीकरणीयमेव, अन्यथा सम्बन्धानवच्छिन्नावच्छेदक- तात्वेनास्याः संसर्गतात्वं स्यात् , तथासति तन्निरूपितत्वं समवायनिष्ठसंसर्गतायां न स्यात् , अनवस्थाभयेन संसर्गतायाः संसर्गतानिरूपितत्वानङ्गीकारात् , समवायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपिका तु स्वरूपनिष्टा संसर्गता प्रकृते स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता न स्वीकरणीया, तथाऽभ्युपगमे स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदक्तायां स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितत्वमवश्यमभ्युपगन्तव्यं स्यात् , अन्यथा तस्याः संसर्गतात्वापत्त्या तन्निरूपितत्वं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतायामुक्तयुक्तया न स्यात् , तथोपगमे च साऽपि स्वरूपनिष्ठा संसर्गता स्थरूपनिष्ठसंसर्गतात्वाविशेषात् स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवेत् , साऽपि च स्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतोक्तहेतोरस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिता स्यादित्येवं स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतास्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतास्वरूपनिष्ठसंसर्गतास्वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकतेतिक्रमप- रम्परोपनिपातिनी अनवस्था कथङ्कारं वारणीयेति समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपिका स्वरूपनिष्ठसंसर्गता वरूपत्वनिष्ठावच्छेदकल्बानिरूपितैवेति, अत एव संस- र्गस्य स्वरूपतीऽपि भानमित्यामनन्त्यभियुक्ताः। अन्यत्र स्वरूपस्य सखण्डोपाधिस्वरू- पत्वेऽपि समवायनिष्ठतद्वयक्तित्वात्मकसमवायत्वप्रतियोगिकस्य तस्य प्रतियोगिस्वरूप- तयाऽखण्डोपाधित्वमेव, अतस्तस्य स्वरूपतोऽपि भासमानत्वे तन्निष्ठसंसर्गताया निर- चच्छिन्नत्वं भवति सङ्गतम् । ननु शाब्दबोधनिरूपिता शाब्दबोधविषयतानिरूपिता वाऽवच्छेदकता दिषयतारूपैव भवति, तथा चोक्तविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतायां शाब्द- , ·६ त्रितलावच्छेदकतावादः न सा बोधीयनिरवच्छिन्नविशेष्यत्वाख्यविषयतानिरूपितायां विषयतात्वं स्वीकरणीयम् , न च तत्सम्भवति, विशेष्यत्वादीनां शाब्दवोधाविषयत्वेन तनिष्ठावच्छेदकताया विषयता- रूपत्वासम्भवादिति चेत् , तत्र ब्रूमः, इदानीं चैत्रे नोलघटशाब्दबोध इतिप्रतीत्यैतत्- कालेऽपि शाब्दबोधनिरूपिताऽवच्छेदकता समस्ति न च सा विषयतारूपा, एवमात्म- विशेषगुणज्ञानरूपस्य शाब्दबोवस्यावच्छेदकं शरीरं भवति ततः शाब्दबोधनिरूपिता- वच्छेदकता शरीरनिष्ठा भवति, न च सा विषयतारूपा, विषयनिष्ठावच्छेदकताया एव शाब्दबोधनिरूपिताया विषयतात्वस्य वाच्यत्वात् , एतेन शाब्दबोधनिरूपितत्वस्य विषयतात्वव्याप्यत्वमप्यपास्तम्, देशकालादिनिष्ठावच्छेदकतायां शाब्दबोधनिरूपि- तत्वस्य सत्त्वेऽपि विषयतात्वस्याभावात् , एवं शाब्दबोधनिरूपितायामधिकरणताया- माधेयतायाञ्च शाब्दबोधनिरूपितत्वमस्ति विषयतात्वन्नास्तीतिव्यभिचारेणोक्तव्याप्य- व्यापकभावो न सम्भवतीति, घटे इदानी शाब्दबोधविशेष्यत्वमितिप्रतीत्या शाब्दबोध. निरूपितविशेष्यतानिरूपिताऽवच्छेदकता कालनिष्ठाऽपि भवति तु विषयतारूपेतिव्यभिचाराच्छाब्दबोधविषयतानिरूपितावच्छेदकतात्वमपि न विषयतात्व. प्रयोजकम् । एतेन शाब्दबोधविषयतानिरूपितत्वस्य विषयतात्वव्याप्पत्वमपि प्रत्युक्तम्, शाब्दबोधविषयतानिरूपितत्वस्य शाब्दबोधविषयतानिरूपितायामधेियतायाश्च सत्त्वेनतत्र विषयतावाभावेन व्यभिचारात्, तस्माद्युक्तमविषयतारूपमपि विशेषत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं निरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितमिति । प्रकृतमनुसरामः-घटत्वे च नीलो घट इतिशाब्द- बोधीयं विषयत्वं पञ्चविधम्, एक निरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं निरवच्छिन्नं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितं प्रकारत्वं, द्वितीयं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठ संसर्गता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठाव- च्छेदकत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- तादात्म्यनिष्ठसंमर्गतानिरूपितं नीलरूपवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरू- पितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितं निरवच्छिन्नमवच्छेदकत्वम् । तृतीयं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवाय- स्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितस्वरूपनिष्ठसं निरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयता- दात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं स्व- - ·त्रितलावच्छेदकतावादः रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसगतानिरू- पितं निरवच्छिन्नमवच्छेदकत्वम्, तद्धर्मविशिष्टे भासमानं सत्तद्धर्मे सामानाधिकरण्येन मासत इतिनियमानुगृहीतं तुरीयं पञ्चमञ्च निरवच्छिन्नविशेष्यत्वं, तत्र तुरीयं स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप निष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वामिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वामिन्नवृत्तित्वनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितनीलरूपवनिष्ठप्रकारतानिरूपितं निरवच्छिन्नं विशेष्यत्वम्। पञ्चमञ्च स्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्याश्रयतादाम्यववृत्तित्व- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादास्यत्रवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपनि- ष्ठप्रकारतानिरूपितं निरवच्छिन्नं विशेष्यत्वमिति, पञ्चानामपि घटत्वगविषयत्वानाम- वच्छेद्यावच्छेदकमावः, तत्र प्रथमायाःशाब्दबोधनिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठप्रकार- ताया अवच्छेद्यत्वेन तन्निरूपितावच्छेदकता पञ्चमतयोपदर्शितघटत्वगतविशेष्यत्वनिष्ठा, पञ्चमी घटत्वनिष्ठा विशेष्यता तुरीयघटत्वनिष्टविशेष्यतानिष्ठावच्छेदकतानिरूपितेति पञ्चमघटत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकता तुरीयघटत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकता- निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तुरीयघटत्वनिष्ठविशेष्यता तु तृतीयघटत्वनिष्ठावच्छेदक- तात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तुरीयघटत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेकता तृतीयघटत्वनिष्ठावच्छेद तात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तुरीयघटत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठात्रच्छेदकता पुनस्तृतीयघटत्वनिष्ठाव- दकतात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तृतीय- घटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयता द्वितीयघटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपिता, तृतीयघटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयतानिष्ठावच्छेदकता द्वितीय- घटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तृतीय- घटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयत्वनिष्ठानच्छेदकतानिष्ठवच्छेदकता द्वितीयघटत्वनिष्ठा- वच्छेदकतात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तृतीयघटत्वनिष्ठावच्छेदकतात्मकविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव - च्छेदकता द्वितीयघटत्वांनष्ठावच्छेदकतात्मविषयत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कास्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, इत्थश्च नीलो घट इतिशाब्दबोधीया - ·८ त्रितलावच्छेदकतावादः निरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपिता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठप्रकारता स्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठारच्छे- दकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं नीलनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूप निष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्टसंसर्गतानिरू- पितं नीलरूपवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितघटनिष्ठत्रिशेप्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यन्निर- बच्छिन्नं घटत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं निर- वच्छिन्नं यद्भटत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- तन्निरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वामिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितस्वामिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपवनिष्ठप्रकारतानिरूपितं यन्निरव- च्छिन्नं घटत्वनिष्ठविशेष्यत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- नीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवहृत्तित्वत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपनिष्ठ- प्रकारतानिरूपितं यन्निरवच्छिन्नं घटत्वनिष्ठविशेष्यत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता भवति, तादृशप्रकारतानिरूपक्रश्च नीलो घट इतिशाब्दबोधः। नीलरूपवति च नीलो घट इतिशाब्दबोधीयं विषयतात्रय, तत्रैकं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- बच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठ- विशेष्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसम- कता - ·& त्रितलावच्छेदकतावादः चायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपितस- मवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्यत्वनिष्ठात्रच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितप्रकारत्वं, द्वितीयं निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ संसर्गतानिरूपित्त- नीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता. निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गता- निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्व त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितप्रकारत्वं, तृतीयं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- समझायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठापछेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गनानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारता- निरूपितं निरवच्छिन्नविशेष्यत्वं, तेषां त्रयाणां विषयत्वानामवच्छेद्याऽवच्छेदकभावः । तत्र निरवच्छिन्नविशेष्यत्वस्पावच्छेद्यत्वे तदवच्छेदकत्वं निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशे- ध्यतानिरूपितप्रकारत्वे तदवच्छेदकत्वं घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितप्रकारत्वे इत्पेवं विवक्षायामित्थं सम्पद्यते, नीलो घट इतिशाब्दबोधीया स्वरूपनिष्ठमंसर्गतानिरूपित- समवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमघायनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपिता निरवच्छिन्ना विशेष्यता, स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघट- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि- संसर्गतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्य- स्वनिष्ठावच्छेदकनानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं नीलरूपवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्नि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यता निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसगतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितरवाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठ- -- ·- त्रितलावच्छेदकतावादः संसर्गतानिरूपिर्तप्रकारत्वं तनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता, तादृशविशेष्यतानिरूपको नी- लो घटइतिशाब्दबोधः । नालरूपे च नीलो घट इतिशाब्दबोधीयं विषयनाषट्कं वर्तते, तद्यथा स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंज- गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितं निरवच्छिन्नविशेष्यत्वमेकम, निरवच्छिन्ननी- लरूपवन्निष्ठविशेष्यता नरूणितं स्वरूप निष्ठांसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितसमवायनिष्टसंसगतानिरूपितनीलवनिष्टावच्छेदकतानिरूपिलस्वरूपनिष्ठसंसर्गा- निरूपितसमवायत्वनिष्टःवच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ संलगतानिरूपिनप्रकारत्वं द्वि- तीयं, स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमनायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंल- गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ट नंस- गैतानिरूपितसमवायत्मनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकता- रूपितस्वाश्रयतादात्यांनष्टसंतर्गतानिरूपितप्रकारत्वं तृतीय, निरवांच्छन्नघटत्वनिष्ठविशे- प्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्यनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीत्त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपिनस्वाश्र- यतादात्म्यवत्तिस्त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वनिष्ठसंसगेता निरूपितप्रकारत्वं तुरीयं, सरूपनिष्ठसंसगतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित. समवायनिष्ठससर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदक्तानिरूपिततादात्म्यनिष्ट मर्ग- तानिरूपितप्रकारत्वं तन्निरूपितं सरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित्तनोलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिलपितस्वरूपनिष्ठसंस - गतानिरूपितसमवात्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितमवच्छेद- कत्वं पञ्चमम्, घटत्यनिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यतानिवपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वामिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गानिरूपितप्रकारतानि- रूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितलमवायल निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंस- नतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितरवरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमनायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ट संसर्गतानिरूपितावच्छेदकत्वं षष्ठम् , तेषां षण्णां विषय- स्वानामवच्छेद्यावच्छेदकमावः, तत्रनिरवच्छिन्नविशेष्यत्वस्यावच्छेदकत्वं निरर्वाच्छन्न- नीलरूपवनिष्ठशिष्यतानिरूपितप्रकारत्वे, तदवच्छेदकत्वं घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरू- पितप्रकारत्वे, तदवच्छेदकत्वं निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितप्रकारत्वे, तदव- - ·- त्रितलावच्छेदकतावादः च्छेदकत्वं घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितप्रकारतावच्छेदकत्वे, तदवच्छेदकत्वं निस्व- च्छिन्नघटत्वरिष्टविशेष्यतानिरूपित्तप्रकारतावच्छेदकत्वे, तथाच इत्थं सम्पद्यते नीलो घट इतिताब्दवोघीया स्वरूपनिष्ठसंसगतानिरूपितससवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- समयायनिष्टसंसर्गतानिरूपित्तनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्ननीलनिष्टविशेष्य. ता घटत्वनिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्ति- स्वत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वःभिन्नवृत्तित्वनिष्ठ संसर्गतानिरूपितप्रकार तानिरूपितं य- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंलगता. निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितच्छेदकत्वं सन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्टसं- सगतानिरूपसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यत्वनिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्य- स्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकार तन्निरूपितं यत्स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठ वच्छेदकतानिरूपितससवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- नीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिलसमवायत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितमवच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्टावच्छेद त्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरबच्छिनघटत्वनिष्ठविशेष्य - तानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निष्टसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितम्वा श्रयतादात्म्यवत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवत्तित्वनिष्ठसंसर्गता- निरूपितप्रकारत्वं तन्निष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या स्वरूपनिष्ठांसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता निरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिनघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंस- नतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदक तानिरूपितसमवायनिष्टससर्गतानिरूपितनीलत्व . निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्टावच्छेदकता- निरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसं गतानिरूपितप्रकारत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठारच्छेद- कता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलरूपवन्निष्टविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंस- र्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित नीलत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- -- ·त्रितलावच्छेदकतावादः पितसमबायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता, तादृश- निरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः । नीलत्वे च नीलो घट इतिशाब्दबोधीयं विषयत्वपङ्कम् । तद्यथा निरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितप्रकारत्वमेकम्, निरवच्छिन्ननीलरूपवनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- गेतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाबच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिनिरूपितनील - निष्टप्रकारतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित - समवायनिष्ठसंघर्गतानिरूपितावच्छेदकनं द्वितीयम्, स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम- वायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गताभिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादम्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितं स्व. रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितावच्छेदकत्वं तृतीयम्, निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपित्तस्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्ययङ्क- त्तित्वनिष्टसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठाबच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितावच्छेदकत्वं चतुर्थम् , स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू - पितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंगैतानिरूपित- तादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपिनस्त्र रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानि- रूपिताषच्छेदकतानिरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितमवच्छेदकत्वं पञ्चमम्, घटत्वनिष्ठनिरवच्छिन्न- विशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितावच्छेदकतानिरू पितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितावच्छेदकत्वं षष्ठम्, घण्णाञ्चैतेषामवच्छेद्यावच्छेदकभावः, तत्र प्रथम- स्यावच्छेद्यत्वे तदवच्छेदकत्वं द्वितीयस्य तदवच्छेदकत्वं तृतीयस्येत्येवंक्रमेण विवक्षायां यत्सम्पद्यते तत्प्रदय॑ते, निरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गता- - - -- ·त्रितलावच्छेदकतावादः १३ निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गसानिरूपितनोलत्वनिष्ठ- प्रकारता घटत्वनिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्त्राभिन्न- वृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसगेतानिरूपितप्रकारतानिरूपि- तस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठससर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसगैतानिरूपितमवच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वारूपनिष्ठससगैता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिपितसमवायनिठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितवटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादाम्यनिष्ठसंसगेवानिरूपितभकारवानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितलमवायनिष्ठसंसर्गानिरूपितावच्छे- दकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसम- वायनिष्ठसंसगतानिरूपितमवच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवद्वत्ति वत्वनिष्ठावच्छेद कतानिरूपितस्वाश्रयतादा- स्यवहृत्तित्वनिष्टसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितंयत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम वायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितमबच्छेदकत्वं तन्निष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसगतानरूपितघटत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितश्वाश्रयतादा- स्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनोलनिष्ठपका - रतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवा- यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितावच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेकता तन्निरूपिवा या निरवच्छिन्ननीलरूपवनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवाय- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंस नतानिरूपितावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता, तादृशप्रकारतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। संसर्गतया भासमाने समवाये च नीलो घट इति शाब्दबोधनिरू- पिताः पञ्चदश विषयताः, तत्र सप्त नीलत्वसंसर्गतया भासमाने, चतस्रो नीलसंसर्गतया ·- त्रितलावच्छेदकतावादः भासमाने, चतस्रश्च घटत्वसंसर्गतया भासमाने, सप्तानाञ्चतपणां चतसृणां विषयता- नामवच्छेद्यावच्छेदकमावः, नीलत्वनिष्ठविषयताः षट् तन्निरूपिताः समवायनिष्ठसंस- र्गताः षट्, संसर्गाशे भासमानस्य प्रकारत्वामावेऽपि विशेषणत्वम्भवत्येव, तत एव च संसर्गाशप्रमासाधारणं तद्वति तद्विशेषणकज्ञानत्वं प्रमात्वमितिप्रमालक्षणमामनन्ति धीराः, एवञ्च स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितसमवाय- निष्ठविशेष्यताप्येका निरवच्छिन्ना समस्तीति भवन्ति सप्त, तत्र समवायनिष्ठनिरवच्छि- नविशेष्यताया अबच्छेद्यत्वे तदन्यासां प्रकारतादिनिरूपितानामुक्तविशेष्यतावच्छेद- कत्वं प्रकारतानिरूपितसंसर्गतायां, तदवच्छेदकत्वमवच्छेदकतानिरूपितसंसर्गतायामि- त्येवं क्रमेणावच्छेदकत्वे सति यत्सम्पद्यते तदुपदश्यते, तथाहि स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितसमवायनिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यता घटत्वनि- ष्टनिरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गवानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग तानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितावच्छेदक- तानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितसमवायनिष्ठससर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितसमावायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छे. दकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठा वच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितावच्छेदकता- निरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यवद्धृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिवस्वा- श्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्व रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं त निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या स्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू- - ·त्रितलावच्छेदकतावादः १५ पितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूएितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- नीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवाय- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाबच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलरूपवन्निष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू पितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम- वायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गत्वं तन्निष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपिता या निरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूप निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठा- वच्छेदकता तन्निरूपिता तादृशविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः। नीलसंसर्गतया भासमाने समवाये याश्चतस्रो विषयतास्तासामवच्छेद्यावच्छे- दकभावेसति यत्सम्पद्यते तदुपदय॑ते, तत्रापिसमवानिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यताया अव- च्छेद्यत्वं तदवच्छेदकत्वं नीलनिष्टप्रकारतानिरूपितसमवाय निष्टसंसर्गतायाः, तदवच्छेदक- त्वं तादात्म्यनिष्टसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितावच्छेकतानिरूपितसंसर्गतायाः, तद्- वच्छेदकत्वं स्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपित- संसर्गवाया इत्येवं विवक्षायां स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानि- रूपितसमवायनिष्ठविशेष्यता घटत्वनिष्टनिरवच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलरूपन्निष्ठप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवानिष्ठससगतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितमवच्छेद- कत्वं तन्निरूपितंयस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसम- वार्यानष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्व- रूपनिष्ठससर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानि रूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानि- रूपित्ततादास्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरू- पितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसं- सर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितमवच्छेदकत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलरूपवनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं - ·, त्रितलावच्छेदकतावादः यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपित्तनीलत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितं प्रकारत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितसमवात्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं निष्ठावच्छेदकता तन्निरू- पिता भवति, ताशविशेप्यतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः । घटत्वसंसर्गे सम- वाये चतसणां विषयतानामवच्छेद्यावच्छेदकभावे समवानिष्ठविशेष्यत्वस्यावच्छे- धत्वं तदवच्छेदकत्वं घटत्वनिष्ठप्रकारत्वनिरूपितसंसर्गत्वस्य तदवच्छेदकत्वं-नीलरूपव- निष्टप्रकारतानिरूपितविशेष्यतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गत्वस्य तदवच्छेदकत्वं . स्वाश्यतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यतानिरूपिताव- च्छेदकतानिरूपित्तसंसगत्वस्येत्येवंविवक्षायां स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठ- विशेषणतानिरूपितसमवायनिष्टविशेष्यता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवानिष्टसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप निष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंस- तानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम- वायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठाव - च्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितविशेष्यवानिरूपिता - वच्छेदकतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- समवायनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छि- नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता तन्निपिता भवति,ताईशविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। समवाय इव समवायत्वेऽपि पञ्चदश विषयताः, तत्र नीलत्वसंसर्गसमवायगतविषयतानिरूपितसमवायत्वगविषय- त्वानां सप्तानामवच्छेद्यावच्छेदकभावे समवायत्वनिष्ठविशेषणताया अवच्छेद्यत्वं तदवच्छे. दकत्वं नीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितसंसर्गतानिरूपितावच्छेदकतायास्तदवच्छेदकत्वं सम- वायसंबन्धावच्छिन्ननीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गतानिरूपिता- वच्छेदकतायास्तदवच्छेदकत्वं स्वाश्रयतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्ननीलनिष्ठप्रकारतानिरू- - - - ·त्रितलावच्छेदकतावादः पितपरम्परावच्छेदकतायास्तदवच्छेदकत्वं स्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वसंबन्धावच्छिन्न- नीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितपरम्परावच्छेदकतायास्तदवच्छेदकत्वं तादात्म्यसंबन्धावच्छि- नप्रकारतानिरूपितपरम्परावच्छेदकतायास्तदवच्छेदकत्वं स्वामिन्नवृत्तित्वसम्बन्धावच्छि- अप्रकारतानिरूपितपरम्परावच्छेदकतायाइत्येवंविवक्षायां समवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यता- निरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितरवाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपित नीलरूपवन्निष्टप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरू- पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपि- तसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितघदनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितवादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलरूपवनिष्ठप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितसमवायत्त्रनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशे- प्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिनस्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितस्वाश्रयतादात्म्यवद्वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदक- तानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरुपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गवानिरूपितसमवात्रनिष्ठाव- च्छेदकलं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकता तन्निरू- पिता या वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमत्रायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरू पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरच्छिन्ननीलरूपवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- ·- १८ त्रितलावच्छेदकतावादः नीनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूप- निष्ठसंसर्गवानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलत्वनिष्टप्रकारतानिरूपित- समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता भवति तादृशविशेषणतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्द- बोधः। नीलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयत्वानां चतुर्णामवच्छेद्यावच्छेदकभावे समवायत्वनिष्ठविशेषणत्वस्यावच्छेद्यत्वं तदवच्छेदकत्वं नीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितसंसगे- तावच्छेदकत्वस्य तदवच्छेदक्रत्वं नीलवनिष्ठतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नप्रकारतानिरूपि- तावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गतावच्छेदकत्वस्य तदवच्छेदकत्वं स्वाभिन्नवृत्तित्वसम्बन्धा- वच्छिन्ननीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गतावच्छेदकत्वस्येत्येवं- विवक्षायां समवायनिष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ट- विशेषणता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्चित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलव- तिष्ठप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता निरूपितसमचायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितमवच्छेदकत्वं तन्निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितघटत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूनि तानिरूपि- ततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवनिष्ठप्रकारता- निरूपितं स्वरूपनि निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ- तानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यदवच्छेदकत्वं तन्निरूपितसमवा- यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनि 'सर्गतानिरूपि यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं त- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलवनिष्ठविशेष्यवानि- रूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि र्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्प्रकारत्वं तनिरूदि मवायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेद- कता तन्निरूपिता, तादृशविशेषणतानिरूपको नीलो घट इविशाब्दबोधः। घटत्वसंसर्गता- बच्छेदकसमवायत्वगतानां चतुर्णा विषयत्वानामबच्छेद्यावच्छेदकभावे यनिष्ठ- ·१६ - त्रितलावच्छेदकतावादः विशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठनिशेषणता, घटनिष्ठनिर- वच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितसमवायनिष्ठ संसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ट संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवायनिष्ठ संसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनो- लनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्व - निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस- मवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या स्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ संसर्गतानिरूपितनील- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यतानि- रूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता भवति तादृश- विशेषणतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः । स्वरूपे च नीलो घट इतिशाब्दबोधीयाः संसर्गत्वाख्या विषयतास्त्रयोविंशतिः, तत्र नीलत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतवियता- निरूपितास्वरूपनिष्ठसंसर्गतास्सप्त, नीलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपि- ताश्चतस्त्रः, चतस्रश्च घटत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपिताः, स्वाश्रय- तादात्म्यत्वगतविषयतानिरूपिते द्वे संसर्गते, द्वेच स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयता- निरूपिते द्वे पुनः तादाम्यत्वगतविषयतानिरूपिते, एवं उ स्वाभिनवृत्तित्वत्वगतविषयता- निरूपिते, तत्र नीलत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- त्वानां सप्तानामवच्छेद्यावच्छेदकभावे समवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठवि- शेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ संसर्गत्वाख्या विषयता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूमितसमवा- यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ ' 'तानिरूपितघटस्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- f निष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपिततादात्म्यति सर्गतानिरूपितनीलरूपवनि कारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- वानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम- - ·त्रितलावच्छेदकतावादः वायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावन्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाबच्छेदकतानिरूपिता या निरव- च्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्रत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलबन्निष्ठप्रकारतानिरूपितस्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- नीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानि- रुपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ संसर्गत्वनिष्ठवच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या स्वरूपनिष्टसं- सर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रय- तादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्र- कारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभि- नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमचायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननील- रूपवन्निष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकता. निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ- संसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलनिष्ठवि- शेष्यतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता, ताश- संसर्गत्वाख्यविषयतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः । नोलसंसर्गतावच्छेदकसम- वायत्वगतविषयतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयतानां च तसृणामवच्छेद्याव- च्छेदकभावे समवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यता - ·त्रितलावच्छेदकतावादः २१ निरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- नीलनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपिता या निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितस्वाभि- नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्र- कारतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसम- 'वायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठाच्छेदकतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरू- पितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्ननीलवनिष्ठविशेष्यता- निरूपितं सत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत्प्रकारत्वं तन्निरूपितसमवायनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेद- कता तन्निरूपिता भवति तादृशसंसर्गत्वाख्यविषयतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्द- घटत्वसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वगतविषयतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वा- ख्यविषयत्वानां चतुर्णामवच्छेद्यावच्छेदकभावे, समवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवा- यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय - निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादा- त्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरू- पितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरू- पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप- वोधः ।

·२२ त्रितलावच्छेदकतावादः निष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता या निरवच्छिन्नघटनिष्ठविशे- प्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता भवति तादृशविष- यतानिरूपको नोलो घट इतिशाब्दबोधः। स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वगत विषयतानिरू- पितयोः स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्टनिशेष्य- तानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविष- यता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवाय- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसगतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ट वच्छेदकतानिरूपित्तस्व- रूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविषयतानिरूपको नीलो घट इतिशाव्दवोधः। स्वाश्रयतादात्म्यत्वगतविषयतानिरूपितयोः स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वयोर- वच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठ- विशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवा- यत्वनिष्ठाबच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितंयत्स्वरूपनि संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितस वायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नीलनिष्ठप्र- कारत्वं तन्निरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादास्यत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविषयतानिरू- पको नीलो घट इतिशाब्दवोधः। स्वाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयतानिरूपितस्वरूपनिष्टसं- सर्गत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्व- त्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशे- ष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसम- वायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिवसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू पितनील निष्ठावच्छेदक- तानिरूपितं नीलवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविषयतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः । तादास्यत्वगतविषयता- निरूपितयोः स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे तादात्म्यनिष्ठ- विशेष्यतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाख्यविषयता - ·त्रितलाबच्छेदकतावादः २३ स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनील- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपितं नीलवन्निष्ठप्रका- रत्वं तन्निरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितत्व- रूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविषयतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः। स्वाश्रयाभिन्नवृत्तितात्वे विषयताद्वयी तयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्टविशेष्यतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिता स्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वत्वनिष्ठविशेपणत्वाख्यविषयता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितस्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविषयतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्व- रूपनिष्ठसंसगतानिरूपित्तस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठविशेष्यता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्द- बोधः । स्वाश्रयतादात्म्यत्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाश्रयतादात्म्यनिष्ट- विशेष्यतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणता स्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकता- निरूपिता भवति ताहशविशेषणतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः । स्वाश्रयता- ·२४ त्रितलावच्छेदकतावादः दात्म्यगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे, स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादा- म्यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठविशेष्यता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्टा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नीलनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितं स्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। स्वाभिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयत्व- यौरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपिता स्वरूपनिष्टसंसगता- निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नीलवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसं- सर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्टावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृशविशेषणतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः । स्वाभिन्नवृत्तित्वगतविषयत्व- योरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषण- तानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं नील- वनिष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितं स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितं यत्स्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गत्वंतनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति तादृश- विशेष्यतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। तादात्म्यत्वगतविषयत्वयोरवच्छेद्या- वच्छेदकभावे तादात्म्यनिष्ठविशेष्यतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्व- निष्ठविशेषणता स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवा- यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितं यत्स्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छे-.

·त्रितलावच्छेदकतावादः दकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपितं नीलवन्निष्ठ- प्रकारत्वं तन्निरूपिततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपिततादा- त्स्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता भवति ताशविशेपणतानिरूपको नीलो घट इति शाब्दबोधः। तादात्म्यगतविषयत्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावे स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपिततादाम्यनिष्टविशेष्यता स्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपित- घटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्टविशेष्यतानिरूपितं यत्स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपि- तसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवा यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपितं यन्नीलवन्निष्ठप्रकारत्वं तन्निरूपितं यत्स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादाल्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं तादात्म्यनिष्टसंसर्ग- त्वं तन्निष्टावच्छेदकतानिरूपिता भवति ताहशविशेप्यतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्द- बोधः । अत्र च नीलत्वगता विषयताः पट्, नीलगता विषयताः पट, नीलवन्निष्टविषय- तास्त्रित्रः, घटनिष्ठविषयतारितस्त्रः, घटत्वनिष्ठविपयताः पञ्चेत्येवं प्रकारविधया विषयता- स्त्रयोविंशतिः, स्वरूपगता विषयतास्त्रयोविंशतिः समवायत्वगता विपयताः पञ्चदश, सम- वायगता विषयताः पञ्चदश, स्वाश्रयतादात्म्यत्वगते द्वे विषयते, स्वाश्रयतादात्म्यगते द्वे विषयते, द्वे च ते स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वगते, द्वे च स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविपयते, स्वा- भिन्नवृत्तित्वत्वगतविषयते द्वे, द्वे स्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविपयते, द्वे विषयते तादात्म्यत्वगते, द्वे पुनस्ते तादात्म्यगते, इत्येवं संसर्गकोटिप्रविष्टविषयता एकोनसप्ततिः, सर्वा मिलित्वा द्विनवतिर्विषयता नीलो घट इतिशाब्दबोधनिरूपिताः, एकस्यैव नीलो घट इतिवाक्य- जन्यशाब्दबोधस्थावान्तराकारोब्लेखप्रकाराः षड्विंशतिः, घटत्वविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, घटविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, नीलवनिष्ठविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, नीलविषयतां प्रधानी- कृत्यैकः, नीलत्वविषयता प्रधानीकृत्यैक इत्येवं संसर्गकोट्यप्रविष्टपदार्थविपयताप्राधा- न्येन पञ्चबोधाकारोल्लेखप्रकाराः, समवायविषयतां घटत्वविषयतानिरूपितां नीलत्व- विषयतानिरूपितां नीलविषयतानिरूपितां च प्रधानीकृत्य त्रयः प्रकाराः, तथा समवा- यत्वविषयतां प्रधानीत्य त्रयः प्रकाराः, स्वरूपविषयतां प्रधानीकृत्य सप्त प्रकाराः, स्तादात्म्यत्वविषयतां प्रधानीकृत्य, तथैकस्तादात्म्यविषयतां प्रधानीकृत्य, स्वाभिन्नवृत्तित्व- त्वविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, एकश्च स्वाभिन्नवृत्तित्वविषयतां प्रधानीकृत्य, स्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वत्वविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वविषयतां प्रधानीकृत्य पुनरेकः, , एक- ·२६ त्रितलावच्छेदकतावादः तथा स्वाश्रयतादात्म्यत्वविषयतां प्रधानीकृत्यैकः, एकश्च स्वाश्रयतादात्म्यविषयतां प्रधा- नीकृत्येत्येवं संसर्गकोटिविषयताप्राधान्येनैकविंशतिः प्रकाराः, मिलित्वा षड्विंशतिः, एते च शाब्दबोधोल्लेखप्रकाराः शिष्यावबोधसौकर्याय दर्शिताः। ययोर्विषयतयोरवच्छेद्याव- च्छेदकभावस्तयोरेकाऽवच्छेद्यैवाऽन्याऽवच्छेदिकैवेति नास्ति नियमः, तेन यस्या अव- च्छेदकतयोपदर्शनं कृतमस्ति तस्या अवच्छेद्यतया प्रधानीकरणस्यापि संभवेन तन्निरू- पकत्वेनापि शाब्दबोधस्योपदर्शयितुं शक्यत्वेन यावत्यो विषयतास्तावन्तः शाब्दबोधो- ल्लेखप्रकारा भवन्तो द्विनवतिगणनामप्यासादयन्ति, एवं यासां सप्तादिसंख्यकानां विष- यतानामवच्छेद्यावच्छेदकभावे एकस्या यदवच्छेद्यतयोपादानं समस्ति तस्यास्तदन्या- वच्छेद्यतयाप्युपादानं सम्भवत्येव, तथाच सप्तानां षड्भिर्गुणने द्विचत्वारिंशद्भेदाः नीलत्वसंसर्गकोटिप्रविष्टस्वरूपविषयतानिवन्धनाश्शाब्दबोधप्रकाराः, एवं नीलत्वसंसर्ग- समवायविषयतानिबन्धना अपि द्विचत्वारिंशद्भेदाः, तथा नीलत्वसंसर्गतावच्छेदक- समवायत्वविषयतानिबन्धना अपि तावन्त एव भेदाः, एवं नीलत्वगतानां षण्णां पञ्च- भिर्गुणने त्रिशंद्भेदाः, नौलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वसंसर्गस्वरूपविषयतानां चतसृणां त्रिभिर्गुणने द्वादशमेदाः, नीलसंसर्गतावच्छेदकसमवायत्वविषयतानां चतसणां विभि- गुणने द्वादशभेदाः, तथा नीलसंसर्गसमवायविषयतानिमित्तका अपि द्वादशभेदाः, घण्णां नीलविषयतानां पञ्चभिर्गुणने नीलविषयतानिबन्धनास्त्रिंशभेदाः, नीलवन्निष्ट- विषयतानां तिसृणां द्वाभ्यां गुणने नीलवन्निष्ठविषयतानिबन्धना षभेदाः, घटविष- यतानां तिसृणां द्वाभ्यां गुणने घटविषयतानिबन्धनाः षड्भेदाः, :घटत्वविषयतानां पश्चानां चतुर्भिर्गुणने घटत्वविषयतानिबन्धता विंशतिर्भेदाः, घटत्वसंसर्गतावच्छेदक- समवायत्वसंसर्गस्वरूपविषयतानां चतसृणां त्रिभिर्गुणने द्वादशभेदाः, तत्रत्यसमवा- यत्वविषयतानिबन्धना अपि द्वादश भेदाः, तदीयसमवायविषयतानिबन्धना अपि द्वादश भेदाः, अन्यासाञ्च स्वरूपादिगतानां विषयतानां चतुर्विंशतेर्गुणनाभावात् तन्नि- बन्धनाश्चतुर्विंशतिसंख्यका एव बोधप्रकाराः। इत्थश्च चतुर्दशोत्तरत्रिशतमिता नीलो घट इतिशाब्दबोधावान्तरबोधाकारोल्लेखप्रकारास्सम्भवन्ति, अन्येऽपि च यस्य विष- यत्वस्य प्रकारत्वादेः प्रथमं विशेष्यतादिनिरूपितत्वेनोपादानं कृत्वा ततोऽवच्छेदकतादि- निरूपितत्वेनोपादानं कृतमस्ति तत्रापि विनिमयेनोपादानतः शाब्दबोधोल्लेखप्रकाराः सुधीभिः स्वयमालोचनीयाः। इदार्नी सर्वविषयत्वानां निरूप्यनिरूपकभावापन्नतया यथायोग्यावच्छेद्यावच्छेदकभावयोजनया च नीलो घट इतिवाक्यजबोधस्य परि- पूर्णाकार उपदय॑ते-तधाहि स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- ·त्रितलावच्छेदकतावादः निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितनीलनि- ष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- ततादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्टप्रकरतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः इत्याकारानुस्यूतत्वे- नोल्लिख्यमानानां सप्तदशविषयतानां स्वस्वसमानाधिकरणविषयत्वावच्छेद्यतया प्रवेशे चरमावच्छेद्यतया सनिवेशमाश्रित्य नीलो घट इतिशाब्दबोधस्याकारो झटिति बुद्धथारूढ़ो भवतीति तथैवोपदय॑ते, प्रथमं तावत्समवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवा- यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यता- निरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपक- समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वा वच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसं- सगैतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्टसं-- गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्ग तानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्न- घटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- नीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानि- रूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननील- वन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमवायनिष्ठसंसगंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदक तानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठ- संसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवायत्व- - - ·- २८ त्रितलावच्छेदकतावादः निष्ठविशेषणत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरू- पितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्र- याभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनी- लनिष्टप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपक - स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरू- पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमबायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावरछे- दकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरू - पितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गता निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्व- निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवनिष्ठप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपक - नौलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरू पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्व पनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपकनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानि रूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यसमवायत्वनिष्ठा वच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितसम - वायनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकार- तानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि- ष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गता निरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठ - संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघट- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- श्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठ-- ·म त्रितलावच्छेदकताबाद: २६ प्रकारतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिलपकावरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितससवायनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेधनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यता- निरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभि- नवृत्तित्व निसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठाकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- समवायत्यनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमबायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकता- निरूपकनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवनिष्ठविशेप्यतानिरू- पितस्वरूपनियसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेषकतानिरूपितसमबायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनीलत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठ संसर्ग- तानिरूपितसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यसमवाय निष्ठसंसर्गतानिरूपितनिरवच्छिन्ननीलनिष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरू पितसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रका- रत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गसानिरूपितरखान- याभिन्नवृन्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित्तस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसगैतानिरूपितनी- लनिष्ठप्रकारतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- समवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्य-स्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरू- पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्टावच्छे- दकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादास्यनिष्टसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठाकारतानिरूप- कस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपक - स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितस्व- रूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनीलत्वनिष्ठाव - ·त्रितलावच्छेदकतावादः च्छेदकतानिरूपिता निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठ- विशेष्यतानिरूपकस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वाव- च्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाश्रया- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणत्वावच्छेद्यस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- त्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठ संसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- घटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्व- निष्ठविशेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रय- तादात्म्यनिष्ठविशेष्यतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठविशे- षणत्वावच्छेद्यस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- स्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यस्वाश्र- यतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलनिष्ठप्रका- रत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यत्वाव- च्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्न- घटत्वनिष्ठाविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरू पितनीलनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यसमवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवायत्व निष्ठवि- शेषणतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठ विशेष्यतानिरू- पितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनि- ष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंस- गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपकावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितसमवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननी- लवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसम- ·त्रितलावच्छेदकतावादः ३१ वायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- तानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानि- रूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितनीलनिष्टावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यसमवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितसमवा- यनिष्टविशेष्यत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानि- रूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंस- गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्त्रा- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसगतानिरूपितनीलवनि- ष्ठप्रकारतानिरूपितनील निष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपिता नीलनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितसमवोयनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनी- लनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्नविशेष्यत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यता- निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणतानिरू- पकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्य- तानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणत्वावच्छेद्य स्वाभि- नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनि- ष्ठविशेषणतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस- मवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकता निरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारत्वावच्छेद्यतादात्म्यनिष्ठविशेष्यतानिरूपकतादात्म्यत्वनिष्ठ- विशेषणतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यनि- ष्ठविशेष्यतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणत्वावच्छेद्यता- दाम्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठविशेष- णतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्नि- ष्ठप्रकारतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपकस्व- ·३२ त्रितलावच्छेदकतावादः रूपनिष्टसंसर्गत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरू- पकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्ग- त्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि- ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्र- याभिन्नत्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नत्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ट- प्रकारतानिरूपितघटनिष्टविशेष्यतानिरूपकघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवायनिष्ठ- संसर्गतानिरूपकसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसम- वायत्वनिष्ठविशेषणत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रका- रतानिरूपकसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा- बच्छेदकत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस- मघायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्टलसर्गतानिरूपि- तस्वाश्रयाभिन्नत्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नत्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनील- निष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपकघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसमवाय- निष्ठसंसर्गतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्य- समवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेष- णतानिरूपितसमवायनिष्टविशेष्यत्वावच्छेद्यनिरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितघट- त्वनिष्ठप्रकारतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्व निष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तसमवायनिष्टसंसर्गत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंस- गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नत्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नत्वनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपकघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- रूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंस- नत्वावच्छेद्यसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्न- त्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्य- त्यावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवाय- ·त्रितलावच्छेदकतावादः ३३ त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाभिनवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्न- वृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशे- ष्यत्वावच्छेद्यस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- श्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठ- प्रकारत्वनिरूपितघटनिष्ठविशेष्यतानिरूपकस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठा - वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकत्वावच्छेद्यनिर- वच्छिन्नघटनिष्टविशेष्यतानिरूपितस्वरूपनिष्टसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितसमवायनिष्टसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारत्वावच्छेद्यघटत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निष्ठसंसर्गतानिरूपितघटत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्नघटनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्य- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गता- निरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्य- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारतानिरू- पितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्ग- तानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यत्वावच्छेद्यघटनिष्ठविशेष्यता- निरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः। अनन्तरप्रदर्शितशाब्दबोधाकारेऽवच्छेद्यावच्छे- दकभावेन विपयता यथा सन्निवेशितास्तथैव क्रममाश्रित्य तन्निष्ठावच्छेदकत्वादिपरम्परा- श्रयणेन त्रितलावच्छेदकतादिघटितो बोधप्रकारश्चरम इदानीमुद्भाव्यते, अस्य प्रथमत एवाऽभिधाने कथम्भावाकाङ्क्षाऽनिवारितप्रसरैव स्थात्ततः शिष्यबुद्धिव्याक्षेपोऽनायव स्यात् , तथाहि, स्वरूपनिष्टसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छे दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरू- पनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप- निष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- ·३४ त्रितलावच्छेदकतावादः पितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरू- पितनीलत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- 'निष्ठावच्छेदकतानिरूपितनोलत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठ- संसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंस- गतानिरूपिता स्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- स्वाश्रयामिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- ·त्रितलावच्छेदकतावादः ३५ दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्व- निष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादाम्य- निष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलनिष्ठ- प्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनि- रवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितनीलनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता नीलनिष्ठावच्छेद- कता तन्निरूपिता निरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपित्तस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वा- भिन्नवृत्तित्वत्वनिष्टविशेषणत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठ- संसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपिततादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितवादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलवन्निष्ठप्रकारता तन्निरूपिता स्वरूपनिष्ट- संसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- स्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवायनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठ- संसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिष्ठसंसर्गतानिरूपिता या निरवच्छिन्नघटत्व- निष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितनिरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपितघटत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटत्वनिष्ठ- प्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता घटत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता घटनिष्ठनिरव- च्छिन्नविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छे- ·३६ त्रितलावच्छेदकतावादः -- , दकतानिरूपिताघटनिष्टविशेष्यता तन्निरूपको नीलो घट इतिशाब्दबोधः । अत्र तद्धर्म- विशिष्टस्य यत्राऽन्वयस्तद्धर्मस्याऽपि तत्राऽन्वय इतिनियमात नीलत्वविशिष्टत्य नीलस्य नीलवति समवायेनाऽन्वये नीलत्वस्यापि स्वाश्रयवत्त्वेनाऽन्वयः, एवं घटे स्वाश्रयतादा- म्येन नीलस्यान्वये स्वाश्रयाश्रयतादात्म्येन नीलत्वस्याऽन्वयः, तथा घटत्वे स्वाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वेन नीलस्याऽन्वये नीलत्वस्यापि स्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वेनाऽन्वय इतिपूर्वोपदर्शित- विषयतापटकादधिकं विषयतात्रयं नीलत्वे, नीलवति चाऽधिकमेकं विषयत्वं, घटे चैकम् , घटत्वे चैकं निरवच्छिन्नं विशेष्यत्वम् , अपरं नीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशे- प्यतानिरूपितमवच्छेदकत्वम् , तन्निरूपितं संसर्गत्वं समवाये, तन्निरूपितमवच्छेदकत्वं समवायत्वे, तन्निरूपितं संसर्गत्वं स्वरूपे, तथा नीलत्वस्य संसर्गे एकस्मिन् स्वाश्रयवत्त्वे विषयताद्वयं विशेष्यत्वं संसर्गत्वञ्च, तत्संसर्गतावच्छेदके स्वाश्रयवत्त्वत्वे विशेपणत्वमव- छेदकत्वञ्च, संसर्गतावच्छेदकावच्छेदके स्वरूपे संसर्गताद्वयं, नोलत्वस्य द्वितीयसंसर्गे स्वाश्रयवत्तादात्म्ये पूर्ववद्विषयताद्वयम् , एवं संसर्गतावच्छेदके तदवच्छेदके च, तथा तृतीये च स्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वे, तदवच्छेदके, तदवच्छेदके चेत्येवमष्टाविंशतिविष- यताः, तासां द्विनवतिविषयताभिस्सह सम्मेलने विंशत्यधिकशतं विषयता नोलो घट इति बोधनिरूपिताः प्रत्येतव्याः। नन्वष्टाविंशतिसंख्याकानामेतासां प्रथममनुपदर्शने तत्परि- चयाबेदकोल्लेखप्रकारागुम्फनलाघवमेव बीजम् , परमिदानीं शिष्यबुद्धिवैशद्यतायां स्वत एव तद्गुम्फनस्फूर्तावपि कथं कुत्र चोक्तविषयत्वनिष्ठावच्छेदकतापरम्परा चरमबोधे सन्निवेशनीयेत्याकाङ्क्षा बुद्धिक्षोभायैव सम्पन्नेति चेन्मैवम् , यतो निरवच्छिन्ननीलनिष्ट- विशेष्यतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारतावच्छेदकतया स्वाश्रयवत्त्वसंबन्धावच्छिन्ननील- त्वनिष्ठप्रकारत्वस्य तदवच्छेदकतया स्वाश्रयाश्रयतादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्ननीलत्वनिष्ठ- प्रकारत्वस्य तदवच्छेदकतया स्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वसम्बन्धावच्छिन्नप्रकारत्वस्य नि- वेशः, तथासति स्वरूपनिष्टसंसर्गत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपि- तस्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयाभिन्न- वृत्तित्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठाव च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयतादात्म्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयतादा- , ·त्रितलावच्छेदकतावादः - म्यनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाश्रयतादात्म्यनिष्ठसंसर्गतानिरूपित- :नीलत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक - त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठा वच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिष्ठसंसर्गतानिरूपितस्वाश्रयवत्त्वत्वनिष्ठविशेषणत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयक्त्त्वत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयवत्त्वनिष्ठविशेष्यत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितरवाश्रयबत्त्वनिष्ठसंसर्गतानिरूपितनीलत्वनिष्ठप्रकारत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितेत्येतावदधिकं निरवच्छिन्ननीलनिष्टविशेष्यतानिरूपितनौलत्वनिष्ठ- प्रकारत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतातः प्रानिवेशनीयम्, नीलनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्ननोलवन्निष्ठविशेष्य- ताया अवच्छेदकतया नीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतायाः प्रवेशे निरवच्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतेत्यतः प्रानिवे- शनीयम, घटनिष्ठनिरवच्छिन्नविशेष्यतावच्छेदकतया नीलत्वनिष्टनकारतानिरूपितघट- निष्ठविशेष्यतायाः प्रवेशे प्रथमन्तत्र नीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितघटनिष्ठविशेष्यत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितेतिनिवेशनीयम्, एवं स्वरूपनिष्ठ संसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितेति समवायत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितेति समवायनिष्ठसंसर्गत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितेति घटत्वनिष्टविशेष्यत्वनिष्ठावच्छेदकत्यनिष्ठावच्छेदक त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितेति च प्रथमतः तत्तत्स्थाने निवेशनीयम् । अत्र न केवलं प्रकृतिः प्रयोक्तव्या नापि प्रत्यय इति प्रत्ययसहिताया एव प्रकृतेः प्रयोक्तव्यत्वे प्रत्ययस्य सार्थकत्वे निरर्थकत्वस्यान्याय्यतया प्रत्ययाथस्यावश्यविव- क्षितत्वे प्रत्ययानां प्रकृत्यान्वितस्वाथबोधकवनियमन प्रत्ययार्थस्य प्रकृत्यर्थन सहैवा- न्वय इति स्थितौ विभक्तयर्थकमत्वादः प्रकृत्यविशेष्यत्वेऽपि विभक्तयर्थसंख्यायाः प्रकृ- त्यर्थप्रकारत्वमेवेत्यतो नीलो घट इत्यादी घटे सुवर्थस्यैकत्वस्य प्रकारतया भानमावश्य- कम् , तथाच तत्रापि विषयताचतुष्टयम् , एक घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितप्रकारत्वं, द्वितीयं निरवच्छिन्नघटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितरकारत्वं, तृतीयं विशेष्यतावच्छेदकत्वं, तुरीयं निरवच्छिन्नविशेप्यत्वम्, एवं सति एकत्वत्वे विषयतापट्कम, द्वे प्रकारतावच्छेद- कत्वे, त्रीणि प्रकारत्वानि, एकं च विशेष्यतावच्छेदकतावच्छेदकत्वम्, तथासति - ·३८ त्रितलावच्छेदकतावादः , , n n घटेऽपि पूर्वदर्शितविषयतातोऽधिकं विषयताद्वयम्, एकं एकत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपित- विशेष्यत्वम् , द्वितीयं एकत्वत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वम् , घटत्वे पूर्वदर्शितवि- षयतातोऽधिकं विषयताचतुष्टयम् , द्वे विशेष्यतावच्छेदकत्वे, एकमेकत्वनिष्ठप्रकारता- निरूपितविशेष्यत्वम् , एकञ्चैकत्वत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वम् , घटत्वसंसर्ग- समवाये च द्वे घटत्वगतावच्छेदकताद्वयनिरूपितसंसर्गत्वे पूर्वोक्तादधिके, समवायत्वेऽपि द्वे पूर्वोक्ताधिके संसर्गतावच्छेदकत्वे, एवं स्वरूपेऽपि द्वे संसर्गतावच्छेदकतानिरूपित- संसर्गते पूर्वोक्तादधिके, एकत्वसंसर्गे समवाये एक प्रकारतानिरूपितसंसर्गत्वं, द्वितीयं विशेष्यतावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गत्वं, तृतीयं समवायत्वनिष्ठविशेषणतानिरूपितवि- शेष्यत्वमित्येवं विषयतात्रयं, तथा तत्संसर्गतावच्छेदकसमवायत्वेऽपि विषयतात्रयम् , एवं तत्संसर्गतावच्छेदकतावच्छेदकस्वरूपेऽपि विषयतात्रयम् , तथा घटत्वे पारतन्त्र्येण प्रकारीभूतैकत्वसंसर्गे स्वाश्रयवृत्तित्वेविषयताद्वयंमेकं संसर्गत्वं, द्वितीयं विशेष्यत्वम् , तत्सं- सर्गतावच्छेदके स्वाश्रयवृत्तित्वत्वेऽपि विषयताद्वयम् , एक विशेषणत्वम्, द्वितीयमवच्छे- दकत्वम , तत्संसर्गतावच्छेदकतावच्छेदके स्वरूपेऽपि द्विविधं संसर्गत्वं, एकत्वत्वसंसर्गे च समवाये पञ्चविषयत्वानि, एकं निरवच्छिन्नैकत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितप्रकारतानिरू- पितसंसर्गत्वं, द्वितीयं घटनिष्ठविशेष्यतानिरूपितैकत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितावच्छेदकता- निरूपितसंसर्गत्वम् , तृतीयं घटत्वनिष्ठविशेष्यतानिरूपितैकत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपिताव- च्छेदकतानिरूपितसंसर्गत्वम्, तुरीयं नीलवनिष्ठप्रकारतानिरूपितविशेष्यतानिरूपिता- बच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकतानिरूपितसंसर्गत्वम् , पञ्चमं समवायत्वनिष्ठविशेषण- तानिरूपितविशेष्यत्वम् , समवायत्वेऽपि एकत्वत्वसंसर्गतावच्छेदके पञ्च विषयताः, तत्रैका विशेषणतारूपा, अन्याश्च-संसर्गतावच्छेदकतारूपाः, तत्संसर्गतावच्छेदकताव- च्छेदकस्वरूपे च संसर्गत्वाख्या पञ्च विषयताः, घटे एकत्वत्वस्य संसर्गे स्वाश्रयवत्त्वे द्विविधं विषयत्वं, संसगत्वमेकम् , विशेष्यत्वञ्चैकम् , स्वाश्रयवत्त्वत्वे च द्वे विषयत्वे एक विशेषणत्वं द्वितीयमवच्छेदकत्वं, तत्स्वरूपे च संसर्गताद्वयम् , एवं घटत्वे एकत्व- त्वस्य भासमानसंसर्गे च स्वाश्रयाश्रयवृत्तित्वे द्वे विषयते, एका संसर्गता, द्वितीया विशे- ध्यता, स्वाश्रयाश्रयवृत्तित्वत्वेऽपि विषयत्वद्वयम् , एक विशेषणत्वम् , द्वितीयमवच्छेद- कत्वम् , तद्वच्छेदकस्वरूपे संसर्गताद्वयम् , इत्थञ्च सुवर्थैकत्वभाननिबन्धना विषयता- श्चतुःषष्ठिसंख्यकाः, तासाञ्च विंशोत्तरशतविषयताभिस्सह मेलने चतुरशीत्युत्तरशतसं- ख्यका विषयता नीलोघट इति बोधनिरूपिता भवन्ति, अनन्तराभिहितानां चतुःषष्ठि- विषयतानां मध्ये यासामवच्छेद्यावच्छेदकभावो भवति यथा च यत्र सन्निवेशो युक्त- - , ·त्रितलावच्छेदकतावादः ३६ १ स्तथा च सति यादृशी बोधः सम्पद्यते तथा पूर्वोपदर्शितदिशा सुधीभिस्स्वयमूहनीयः, यदि चैकत्वविशिष्टघटे भासमानं नीलवत एकत्वे एकत्वत्वे च भासते, एवं नीलं नीलत्वञ्चेति भवति कल्पनैकपरायणानाम्मतिस्तदा तथाभानोपनिपातिन्योऽपि विष- यता उक्तदिशा स्वयमाकलनीयाः । इदमत्रानुसन्धेयम् । यत्परम्परायाः संसर्गत्वमनुमतं, तत्र परम्पराघटकप्रथमपदार्थस्य प्रकारप्रतियोगिकत्वं, तटकचरमपदार्थस्य विशेष्या- नुयोगिकत्वं, न त्वेकस्य कस्यचित् प्रकारप्रतियोगिकत्वविशेष्यानुयोगिकत्वे, एवं च सति सम्बन्धत्वव्यापकविशेषणप्रतियोगिकत्वविशेष्यानुयोगिकत्वोभयनिवृत्त्या व्याप्यं सम्ब- न्धत्वमपि निवर्त्तत इति ज्ञानाकल्पितं वस्तुभूतं सम्बन्धत्वं तत्र नास्ति, अथापि संसर्ग- विधया परम्पराया भानमिति पदार्थद्वयघटिते परम्परास्वरूपे विषयतानिरूपितविषय- तारूपा पदार्थत्रयघटिते परम्परास्वरूपे विषयतानिरूपितविषयतानिरूपितविषयतारूपा पदार्थचतुष्टयादिघटिते परम्परास्वरूपे विषयतानिरूपितविषयतानिरूपितविषयतानिरू- "पितविषयतादिरूपैव संसर्गता कल्पनीया भवति, तत्र प्रथमा विषयता प्रकारतानिरू- पिता चरमविषयतानिरूपिका विशेष्यता भवतीति परम्परागतसंसर्गता प्रकारतानिरू- पितनिरूपितत्वतः प्रकारतानिरूपितत्वं विशेष्यतायाश्च साक्षान्निरूकत्वमाश्रित्य प्रकारत्व- विशेष्यत्वयोर्मध्य एव सन्निविष्टा भवति, अथ वा विशेष्यतायाः परम्परानिरूपितत्वं प्रकारतायाश्च साक्षान्निरूपकत्वमवलम्व्य विशेष्यत्वप्रकारत्वयोर्मध्ये सा निविशते, यदि च निरूपितनिरूपिते निरूपितत्वं नास्ति निरूपकनिरूपके च निरूपकत्वं नास्ति तदा प्रकारतानिरूपितविषयतानिरूपितविषयतात्वादिनैव तादृशसंसर्गताप्रवेशः, पर- म्परासम्बन्धभानानुरोधेनैव च सम्बन्धानवच्छिन्नाया अपि विशेष्यतायास्संसर्गता- निरूपितत्वं स्वीक्रियते, न च परम्परासंसर्गकबुद्धिनिरूपितविशेष्यताया एव संसर्गता- निरूतत्वं न तु साक्षात्संसर्गकबुद्धिनिरूपितविशेष्यताया इति तस्या एव सम्धन्धानव- च्छिन्नत्वं न तु परम्परासंसर्गकबुद्धिनिरूपितविशेष्यताया इति तस्यास्सम्बन्धावच्छिन्न- त्वमपि स्वीक्रियत इति वाच्यम् , भूतले संयोगेन घटो नास्तीतिनिश्चयप्रतिबद्धथताया अवच्छेदकत्वस्य संयोगनिष्ठसंसर्गतानिरूपितघटनिष्ठप्रकारतानिरूपितभूतलनिष्ठवि- शेष्यताकबुद्धित्वस्याभ्युपगमे तस्य संयोगेन घटवद्भूतलमितिबुद्धाविव स्वसंयोगिसंयोगेन घटवद्भूतलमितिबुद्धावपि सत्त्वेन तस्या अपि तादृशनिश्चयप्रतिबद्धथत्वं स्यादतो घट- निष्ठप्रकारतानिरूपितसंयोगनिष्टसंसर्गतानिरूपितभूतलनिष्ठविशेष्यताकबुद्धित्वस्यैव ता- दृशनिश्चयप्रतिवद्धयतावच्छेदकत्वं वाच्यं, तथा च साक्षात्संसर्गकबुद्धेः प्रतिवद्धथ- त्वानुरोधेन तन्निरूपितविशेष्यताया अपि संसर्गतानिरूपितत्वमावश्यकम् , तथाच ·४० त्रितलावच्छेदकतावादः , परम्परासंसर्गता नानाविषयता तदवच्छेदकताऽपि नाना, तन्निरूपितसंसर्गताऽपि चेति, यदि च परम्परायास्सप्रतियोगिकपदार्थघटितत्वे यत्प्रतियोगिकपदार्थघटितत्वं तत्प्रति- योगिकत्वं परम्पराम्वरूपस्यापि, एवं यदनुयोगिकपदार्थघटितत्वन्तदनुयोगिकत्वमपि, तदाऽस्तु एकैव परम्परासंसर्गता, तस्याश्च प्रकारतानिरूपकत्वेनापि निवेशे क्षत्यभावा- द्विशेष्यतानिरूपकत्वन्नाङ्गोकरणीयम् , स्वसंयोगिसंयोगनिष्ठसंसर्गता न संयोगत्वमात्रा- वच्छिन्नेति नोक्तदोषोऽपि, संयोगत्वमात्रावच्छिन्नत्वञ्च संयोगत्वातिरिक्तव्यावर्तक- वच्छिन्नत्बे सति संयोगत्वावच्छिन्नत्वं, तेनाऽव्यावर्तकधर्मविशेषितसंयोगादिसं- सर्गकबुद्धरपि संग्रहः । एवञ्च सति विशेष्यतायास्सम्बन्धानवच्छिन्नत्वमसङ्कुचितमेव निर्वहति, प्रतिबद्धथप्रतिबन्धकभावानुरोधेन प्रतिनियतसम्बन्धावच्छिन्नत्वस्वीकारस्या- वश्यकत्वे प्रकारत्वविशेष्यत्वयोरन्यतरस्मिन् तस्वीकारेणाप्युपपत्तौ नोभयत्रापि तत्स्वी- कारः सफलः, तत्र विशेष्यत्वे सम्बन्धावच्छिन्नत्वस्वीकारे तस्यैव सम्बन्धावच्छिन्नत्वेन प्रवेशनोयत्वेन एकत्र द्वयमितिरीत्या जायमाने पर्वतः संयोगेन वह्निमान् समवायेन रूपवानितिज्ञाने वह्निनिष्टप्रकारतारूपनिष्टप्रकारताद्वयनिरूपितसंयोगसम्बन्धावच्छिन्न- समवायसम्बन्धावच्छिन्नपर्वतनिष्ठकविशेष्यताके, पर्वते समवायेन वह्निर्नास्तीतिनिश्चय- निरूपितप्रतिबद्धयतावच्छेदकवह्नित्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छि नपर्वतत्वावच्छिन्नविशेष्यताकबुद्धित्वसत्त्वात्तन्निश्चयप्रतिवद्धथत्वं स्यादतः प्रकारतायाः सम्बन्धावच्छिन्नत्वस्वीकार एवं कान्तः, यत्तु कैश्चित् संयोगेन घटोऽवृत्तिरितिबुद्धिम्प्रति संयोगेन घटप्रकारकनिश्चयमात्रस्य प्रतिबन्धकत्वं, तथा च संयोगेन घटवद्भूतलं, संयो- गेन घटवान् पर्वतः, संयोगेन घटवान् पट इत्यादिनिश्चयानां संयोगसम्बन्धावच्छिन्न- घटत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपकनिश्चयत्वेनैकरूपेणैकमेव प्रतिबन्धकत्वं प्रकारतायास्स- म्बन्धावच्छिन्नत्वाभ्युपगमे निर्वहति, विशेष्यतायास्सम्बन्धावच्छिन्नत्वाभ्युपगमे तु संयोगेन घटवद्भूतलमितिनिश्चयस्य घटत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितसंयोगसम्बन्धात्र- च्छिन्नभूतलत्वावच्छिन्नविशेष्यताकनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकत्वं, संयोगेन घटवान्पर्वत इतिनिश्चयस्य घटत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितसंयोगसम्बन्धावच्छिन्नपर्वतत्वावच्छि- नविशेष्यताकनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकत्वमेवं संयोगेन घटवान्पट इत्यादिनिश्च- यानामपीतिगौरवं स्फुटमेव, यदि च घटत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितसंयोगसम्ब- न्धावच्छिन्नविशेष्यताकनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकत्वमेकमेव, संयोगेन घटवानिति- निर्धर्मितावच्छेदककनिश्चयस्यापि घटत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितसंयोगसम्बन्धाव- च्छिन्ननिरवच्छिन्नविशेष्यताकनिश्चयत्ववत्त्वेनोक्तप्रतिबन्धकत्वं निर्वहतीतिविभाव्यते, ·४१ त्रितलावच्छेदकतावादः तदापि विशेष्यतानिवेशप्रयुक्तगौरवमत्र स्फुटमेवेति धूलीप्रक्षेपेण मुग्धानां ध्यान्ध्यं क्रियते, तदतितुच्छम् , यतो घटे संयोगेन न किञ्चिद्वर्त्तत इतिबुद्धिम्प्रति संयोगेन पटवान् घटः संयोगेन वह्निमान् घटः संयोगेन धूमवान् घट इत्यादि निश्चयानां प्रतिबन्धकत्वमनुभव- सिद्ध, तत्र विशेष्यतायाः सम्बन्धावच्छिन्नत्वे संयोगसम्बन्धावच्छिन्नघटत्वावच्छिन्नवि- शेष्यताकनिश्चयत्वेन सर्वेषामुक्तनिश्चयानामेकमेव प्रतिबन्धकत्वं, प्रकारताया एव सम्ब- न्धावच्छिन्नत्वे तु घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसंयागसम्बन्धावच्छिन्नपटत्वाव- च्छिन्नप्रकारताकनिश्चयत्वादिना प्रतिबन्धकत्वे प्रतिवन्धकताबाहुल्यनिबन्धनं गौरवम्, अत्रापि घटत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसंयोगसम्बन्धावच्छिन्नप्रकारताकनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकत्वमित्युपगमे प्रकारताया अवच्छेदकविधया प्रवेशतो गौरवं स्फुटमेवेति तुल्य- मेवेति विभावनीयं सुधीभिः। न चानन्तराभासमानसमानाधिकरणैकज्ञानीयविषयत्वयो- रभेदस्यैव जगदीशसम्मतत्वेन गदाधरस्य तत्रावच्छेद्यावच्छेदकभावाभ्युपगमो न कान्त इति तन्मतावलम्बनेनोपदशितस्त्रितलावच्छेदकतावादोन मानार्ह इति वाच्यं, रक्तरुपव- द्दण्डवान् पुरुष इतिबुद्धिं प्रति दण्डाभाववद्रूपमिति निश्चयस्य प्रतिबन्धकत्वापत्त्या जग- दीशमतस्यायुक्तत्वेन गदाधरमतस्यैवाभ्युपगमार्हत्वात् , तथाहि दण्डाभाववद्रूपमितिनि- श्वयस्य प्रतिवध्यतावच्छेदकं दण्डत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितरूपत्वावच्छिन्नविशेष्यता- निरूपकबुद्धित्वं तत् जगदीशमते रक्तरूपवदण्डवानिति बुद्धौ वर्त्तते यतस्तत्र दण्डस्य प्र- कारतया दण्डे प्रकारता वर्त्तते, रक्तरूपस्य दण्डे प्रकारतया दण्डे विशेष्यताऽपि वर्तते तयोश्चाभेदः, दण्डे प्रकारतया रूपे प्रकारता वर्तते रूपे रक्तत्वस्य प्रकारतया रूपे विशे- ध्यताऽपि वर्तते, तयोश्चाभेद इति रूपे या प्रकारता सा दण्डनिष्ठविशेष्यतानिरूपितेति तदभिन्नत्वाद्रूपनिष्ठविशेष्यतापि दण्डनिष्ठविशेष्यत्वाभिन्नदण्डनिष्ठप्रकारतानिरूपितेति, अवच्छेद्यावच्छेदकभावे च रूपनिष्ठप्रकारत्वरूपनिष्ठविशेष्यत्वयोर्दण्डनिष्ठप्रकारत्व- दण्डनिष्ठविशेष्यत्वयोश्च भिन्नत्वान्नोक्तदोषप्रसङ्ग इति । इदम्पुनरिहावधेयम्, ज्ञानवि- षययोस्सम्बन्धतया विषयविषयिभावः कल्प्यते, तस्य विषयतारूपत्ववद्विषयितारूपत्व- मपि वक्तुं शक्यते, सम्बन्धिद्वयसम्बद्धस्यैव सम्बन्धत्वमितिनियमे यथा विषये स्वरूपेण ज्ञाने निरूपकतया सम्बद्धस्य विषयत्वस्य सम्बन्धत्वं तथा विषये निरूपकतया ज्ञाने स्वरू- पेण सम्बद्धस्य विषयित्वस्यापि सम्बन्धत्वं सम्भवति, न च ज्ञानविषययोर्विषयत्वमेव सम्बन्धः, विषयित्वञ्च विषयतानिरूपकत्वमेव न तु तद्वयतिरिक्तमिति वाच्यं विषयित्व- मेव ज्ञानविषययोःसम्बन्धस्तन्निरूपकत्वमेव विषयत्वमित्यस्यापि वक्तं शक्यत्वात्। अतो विषयतावद्विषयित्वमपि स्वीकर्तव्यमेव, व्यवस्थापितञ्च युक्तिनिकुरुम्बेरणाऽस्मद्गुरुभिः , ·-- ४२ त्रितलावच्छेदकतावाद: सुगृहीतनामधेयैः सर्वतन्त्रस्वतन्त्रैः श्रीमद्भिर्धर्मदत्तोपाध्यायः सामान्यनिरुक्तिविवेच- नायां गूढार्थतत्त्वालोकाख्यायाम् । एवञ्च यद्विषयत्वयोनिरूप्यनिरूपकभावस्तद्विषयित्व- योरवच्छेयावच्छेदकभाव इतिनियमेन नीलो घट इतिज्ञानगतानां विषयित्वानाम्मध्ये येप विपयित्वानां येविषयित्वेस्ससमवच्छेद्यावच्छेदकभावस्तेषां तथा सन्निवेशनेनेत्थ- मपि नीलो घट इतिबोधस्वरूपं त्रितलावच्छेदकताबगमायोपवर्णयितुं शक्यते, तथाहि, स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वाख्यविषयित्वावच्छेद्यसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकिताख्यविष- यित्वायन छेधसमवायनिरूपितसंसागताख्यवियिताऽवच्छेद्यनोलत्वनिरूपितावच्छेदकि- त्वावच्छेधा या स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वावच्छेद्यसनवायत्वनिरूपितावच्छेदकितावच्छे- द्यसमवायनिरूपितसंसर्गित्वावच्छेद्यनीलनिरूपितावच्छेदकिता तदवच्छेद्या स्वरूपनिरू- पितसंसर्गित्वावच्छेद्यतादात्म्यत्वनिरूपितावच्छेदकिताबच्छेद्यतादात्म्यनिरूपितसंसर्गि- त्वावच्छेद्या नीलवन्निरूपितरकारिता तदवच्छेद्या स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वावच्छेद्यस- भवायत्वनिरूपिनाबच्छेदकितावच्छेद्यसमवायनिरूपितसंसर्गितावच्छेद्यघटत्वनिरूपिता- बच्छेदकितावच्छेद्या पदनिरूपितविशेष्यिता तद्वान् नीलो घट इतिबोधो भवति, तस्य चेत्थमाकारः सम्पद्यते-स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरू- पितावच्छेदकितानिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमबा- यत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपिता नीलनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्नि- रूपिता स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कतानिरूपिता नीलवनिरूपितप्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता स्वरूपनिरूपित- संसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- समवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानि- ·, त्रितलावच्छेदकतावादः ४३ रूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटत्वनिरू- पितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता घटनिरूपितविशेष्यता तद्वान् नीलो घट इतिबोधः। यावत्यश्च नीलो घट इति बोधनिरूपिता विषयतास्तावत्यस्तद्वोधगतास्ता- शविपयतानिरूपिता विपयिता इति यावन्तो बोधप्रकाराः प्रत्येक तत्तद्विषयतां प्रधानी- कृत्य प्रथममुपवर्णितास्तावन्तस्तत्तद्विषयिताप्राधान्याश्रयणेन तदाश्रयत्वेन बोधविवक्षया बोधोपदर्शनप्रकारास्सम्भवन्ति, यथा चैकज्ञाननिरूपिताना समानाधिकरणानामनन्तरा- भासमानानां विषयत्वानामवच्छेद्यावच्छेदकभावस्तथैकविषयनिरूपितानामेकबोधगता- नामुक्तावच्छेद्यावच्छेदकभावापन्नविपयतानिरूपितानां विषयित्वानामप्यवच्छेद्यावच्छे- दकभावः । इयाँस्तु विशेषः, यत्र स्वनिरूपकविषयतानिरूपितविपयतानिरूपितविषयि- तयाऽप्यवच्छेद्यावच्छेदकभावः, न चेयं स्वमनीषा, यतोऽस्मद्गुरुवर्यस्सर्वतन्त्रस्वतन्त्रैः श्रीमद्भिस्सामान्यनिरूक्तिगूढार्थतत्त्वालोके "परस्परनिरूप्यनिरूपकभावाङ्गीकारेऽवच्छे- दकतानिरूपितावच्छेदकतानिष्ठनिरवच्छिन्नत्वं यथा स्वनिरूपितत्वस्वभिन्नावच्छेदकता- निरूपितत्वोमयसम्बन्धेनावच्छेदकताविशिष्टान्यत्वं तथा तन्निरूपितविषयितानिष्ठमव- च्छेदकनिरूपितविलक्षणविषयितया स्वावच्छेद्यत्वस्वाभिन्नावच्छेद्यत्वोभयसम्बन्धेन वि- शिष्टं यत्तदन्यत्वं तद्वाच्यम्" इत्येवं प्रथम प्रदश्य अनन्तरं “वस्तुतो विषयतानिष्ठं विशे- ष्यत्वानवच्छिन्नत्वमिव विषयितानिष्ठं विशेष्यित्वानवच्छिन्नत्वमेव तद्विवक्षित"मित्य- भिहितम् , तदनन्तरमुक्तलक्षणस्य विशेष्यतावच्छेदकनिरूपितविषयितायां निरवच्छि- नायामव्यातिमाकलय्य "अस्तु वा विशेष्यतावच्छेदकनिरूपितविषयित्वे विशेष्यत्वा- नवच्छिन्नावच्छेदकतानिरूपितत्वमेव निरवच्छिन्नत्वकार्यकारी त्यभिहितम् , तादृश- अन्थपर्यालोचनयाऽवधार्यते यदुतकविषयनिरूपितविषयित्वानामप्यवच्छेद्यावच्छेदक- भावः, अन्यथा यद्विषयत्वयोनिरूप्यनिरूपकभावस्तन्निरूपितविषयित्वयोरेवावच्छेद्याव- च्छेदकभावे नीलत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिताऽवच्छेदकिताख्यविपयितायामिवनीलत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकिताख्यविषयतायामपि निरवच्छिन्नत्वं स्यात् , नीलनिष्ठावच्छेदकतायाः कयाचिदपि विशेष्यतया अनिरूपित- त्वेन तन्निरूपिताऽवच्छेद किताया विशेपितानवच्छिन्नत्वात् , नीलनिष्ठप्रकारताया निरव- च्छिन्ननीलवन्निष्ठविशेष्यतानिरूपितत्वेऽपि ततो नीलनिरूपितप्रकारिताया एव नील- वन्निरूपितविशेष्यितयाऽवच्छिन्नत्वात् , एकविषयनिरूपितविषयित्वानामवच्छेद्या- वच्छेदकभावे तु नीलत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपितनिरवच्छिन्ननीलनिष्ठविशेष्यतानिरूपित- विशेष्यितया नीलनिष्ठाव-छेदकतानिरूपितावच्छेदकिताया अवच्छिन्नत्वात् न निर- , ·४४ त्रितलावच्छेदकतावादः वच्छिन्नत्वप्रसङ्गः, संशये निरूप्यनिरूपकभावानापन्नकोटिद्वयप्रकारतानिरूपितप्रकारि- त्वयोरवच्छेद्यावच्छेदकभावस्वीकारेण निरूप्यनिरूपकभावापन्नविषयताद्वयनिरूपित- विषयित्वयोरेवावच्छेद्यावच्छेदकभाव इति नियमस्य कल्पयितुमशक्यत्वाच्च, एवञ्च नीलो घट इत्यादौ पूर्वोक्तदिशा विषयतावद्विषययित्वस्यापि द्विनवतिसंख्यकत्वस्य विंशोत्तरशतसंख्यकत्वस्य चतुरशीत्युत्तरशतसंख्यकत्वस्य च व्यवस्थितौ तत्र द्विनवति- संख्यकविषयित्वावलम्बनेन बोधोपदर्शनप्रकारे निर्वक्तव्ये एकविषयनिरूपितानां विषयि- त्वानां यावतामवच्छेद्यावच्छेदकभावस्तत्र प्रथमस्यावच्छेदकत्वमेव स्वनिरूपकनिरूपित- विषयित्वस्य, चरमस्य च स्वनिरूपकनिरूपितविषयित्वस्यावच्छेद्यत्वमेव, तथा चरमाया एव स्वनिरूपकविषयतानिरूपकविषयतानिरूपितविषयिताया अन्यविषयनिरूपिताया अवच्छेद्यत्वमेकस्य चैकविषयनिरूपितविषयित्वस्यैकेनैव स्वनिरूपकनिरूपितविषयित्वे- नावच्छेद्यत्वमेकस्यैव च स्वनिरूपकनिरूपितविषयित्वस्यावच्छेदकत्वमित्येवं समाश्रित्य विषयत्वसमाश्रयणेन बोधप्रकारोल्लेखे यत्रयनिष्ठयाशविषयित्वावच्छेद्यविषयत्वावच्छे- द्यत्वादिप्रकारेणोल्लेखस्तत्र तन्निरूपितताहशविषयित्वावच्छेद्यविषयित्वावच्छेद्यत्यादिप्र- कारेणोल्लेखं पुरतःकृत्वा विषयिताश्रयतया नीलो घट इति बोधस्य यथोपदर्शनं सम्यक्- त्वमञ्चति तथोपवय॑ते । तथाहि, स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- तानिरूपित-स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि- तस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेकदत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूप- निरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- ·त्रितलावच्छेदकतावादः ४५ निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितविशेपणित्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकरवनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदवित्वनिष्ठावच्छेदकत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरू- पितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्व- निरूपितावच्छेदकित्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपिताव- च्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपितसमवायनि- रूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपित- संसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितप्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव ·४६ त्रितलावच्छेदकतावादः च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपि- तावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता या स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठाव. च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरू- पनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितविशेषणित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपिताव- च्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठा वच्छेदत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता स्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छे- ·त्रितलावच्छेदकतावादः दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिरूपितविशेषणित्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिरूपि- तविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- स्वाश्रयाभिन्नवृत्तित्वनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- तिरूपितनीलनिरूपितप्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- बच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्यनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत् स्वरूपनिरू- पितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव - च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद - कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदक - तानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिरूपितविशेषणित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- ष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रयतादात्म्यत्वनिरूपितापच्छे- दकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाश्रय- तादात्म्यनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित- स्वाश्रयवादात्म्यनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनि- प्यावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलनिरूपित- प्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- ·४८ त्रितलावच्छेदकतावादः दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरूपितनीलनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनीलनिरूपितप्रका- रित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितनील- निरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता नीलनिरूपितावच्छेद कित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता तन्निरूपिता स्वरूपनिरू- पितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठाव- च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपिततादात्म्यत्वनिरूपितविशेषणित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्यत्वनिरूपितावच्छेदकित्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादात्म्य- निरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिततादा- त्म्यनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता नीलवन्निरूपितविशे- यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंस- गित्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टायच्छेदकत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद' - कत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व नष्टावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गि- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावकछेदकत्वनिष्ठावच्छेदकरवनिष्टावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिरूपितविशेषणित्वनि छावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठा- वच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव - च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्व निरूपितविशेष्यित्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितस्वाभिन्नवृत्तित्वनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकतानिरूपितनीलवनिरूपितप्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्टावच्छेदकतानिरूपिता नी- लवन्निरूपितप्रकारित्वनिष्टावच्छेदकता तन्निरूपिता घटनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिता स्वरू- पनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंस गित्वनिष्ठावच्छेदकत्व निष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाव :

·त्रितलावच्छेदकतावादः ४६ च्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितस्वरूपनिरूपितसंसर्गि- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- त्वनिरूपितविशेषणित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेद- कनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठा- वच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरू- पितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छे- दकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवायनिरूपितसंस- गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवा- यनिरूपितसंसगित्वनिष्टावच्छेदकनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितसमवाय- निरूपितसंसर्गित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितं यत् घटत्वनिरूपितविशेष्यि- त्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठाच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता- निरूपितघटत्वनिरूपितविशेष्यित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकत्व- निष्ठावच्छेदकतानिरूपितघटत्वनिरूपितप्रकारित्वनिष्ठावच्छेदकत्वनिष्ठावच्छेदकता निरूपितं घटत्वनिरूपितावच्छेदकित्वनिष्ठावच्छेदकत्वं तन्निरूपिता घटनिरूपितविशे- ध्यिता तद्वान् नीलो घट इति बोधः। इति दिक् । *

·त्रितलावच्छेदकतावादः
अवच्छेदकतोल्लेखे गीतिश्चतुस्तलादीनाम् ।
एवमपि वहौ युक्त-स्त्रितलयाऽऽद्यया वादः ॥१॥
कार्यकारणबोधानां त्रयाणां विषयत्वतः।
केचिदज्ञानमाहात्म्यात् त्रितलां तां प्रचक्षते ॥२॥
कथमेवमितिप्रश्ने गू ढ़कीलादिभाषया ।
समाधानं प्रकुर्वन्ति मन्दवुद्धथाहतक्रमाः ॥३॥
एतदुल्लेखमात्रण ज्ञानदृष्टयपमानिताः ।
तद्ग्रन्थे गुरुमाहात्म्यं पूत्कुर्वन्त्यनुधाविताः ॥४॥
अतस्तत्त्वावबोधार्थ तेषामपि सुयुक्तितः।
वादोऽयं रचितश्छात्रवर्गे साफल्यमश्चतु ॥५॥
यस्यां मुक्तिः स्वसिद्धौ जनकपरिचयं सङ्गता स्वात्मभावात्
धर्मावस्थानसिद्धिः कलिभयविकला यत्र तीर्थोंघशक्तः ।।
या चोत्कर्ष नितान्तं कलयति सकलाभीष्टशास्त्रार्थचर्चा
देशानामग्रगण्या महितजनकजापाविता तीरमुक्तिः ॥६।।
तस्यां धर्मकलीनो गुणगणनिलयो भूसुरो भूपवर्यो
विद्या सर्वाऽनवद्याऽसमनिजविभवं भूसुरेष्वादधाति ।।
धर्मोऽखण्डस्वरूपोऽवति सततमरं भूसुरान् रक्षितस्तैः
विप्रास्सर्वे कुलीनाः कलिमलविकलाः शक्तिसेवाप्रवीणाः ॥७॥
येषां स्वान्ते दरीभे श्रवणमननजध्यानयोगप्रभावे
विक्षेपाक्षेपमुक्तो वसति विवसनो योगिगम्यो हरोऽपि ।।
यद्वथाप्त्या व्यापकत्वं कलयति भुवने काश्यपत्वं सुगोत्रे
ते विप्राग्रथा महान्तो जगति दरिहरा काश्यपास्सुप्रतीताः ॥८॥
झोपाह्रो भट्टनामाऽजनि मतिनिलयाद्वाभनात्तत्र वंशे
मीमांसातत्त्ववेत्ता गुरुगुरुरपरः कालिकालीनचित्तः ।।
दैवज्ञस्तस्य पुत्रो भगणमतिरथारूढ़ एवासमन्तात्
नक्षत्राणां विचारे फलवति भरथीत्याख्यया सुप्रसिद्धः ॥६॥

·त्रितलावच्छेदकतावादः इन्द्रस्वाचार्ययुक्तो निजयजनसमाचारसञ्चारवृद्धथै एकात्मोभूय तस्मादजनि हरिलसज्जीवनामा बुधेन्द्रः।। तत्पुत्रोऽनल्पपुत्रोऽन्वयविततलतारोहिणी यस्य कीर्ति- विख्याता रोहिणीशादपि धवलतरा रोहिणीसंज्ञकस्सः ॥१०॥ शीदत्तस्तस्य पुत्रो द्विजवरमिथिलाधीशसम्प्राप्तवृत्ती राँटीग्रामेष्टवासोऽमितसुतविभवोल्लासजातप्रकर्षः ॥ पुत्रस्तस्य ब्रजेतिप्रथमपदलसन्नाथनामा गुणाढ्यो ज्योतिर्विद्याप्रवीणो हरिरिव परमाधानशक्तिप्रभावः ॥१।। तत्पुत्रो धर्मनिष्ठो गृहमणिरतुलो योगमण्यग्रजन्मा श्रीमान्धीमान् वदान्यो महति निजकुले सत्यसन्धाग्रगण्यः ।। दैवज्ञस्तस्य हीरामणिरमितमतिः पुत्ररत्नो नयज्ञो भूदेवाद्राजवर्याबुधसदसि नुतो लब्धधौतप्रतिष्ठः ॥१२॥ त्रयःपुत्रास्तस्य प्रकृतिसुभगा नीतिनिपुणा उमानाथो ज्यायान् परहितरतो दातृप्रवरः ॥ गुणग्रामारामो भवभजनसंजातविभवोs- नुजस्तस्यारक्तो जगति शशिनाथो भवरतः ॥१३॥ तस्यानुजो विविधनीतिवचःप्रचार- व्याख्यानदाननिपुणो नृपलब्धवृत्तिः ।। श्रीश्यामसुन्दर उपार्जितशब्दविद्यः कालीक्रमाब्जयुगलीनमनोमिलिन्दः ॥१४॥ धीशक्तथा मध्यमेनाणुमपि कलयता सर्वतन्त्रस्वतन्त्रात् भोपालाद्धर्मदत्ताद्गुरुकविगणपोक्तीश्वरीशक्तिमूर्तेः ।। हब्धोऽवच्छेदकत्वे त्रिमुखबहुनलत्वादिबोधाय बादः खेत्ताकाशाक्षि(२०१०)संवत्समयप्रकटितो मोददः स्याद्बुधानाम् ।।१।। - इति,मिथिलासंस्कृतविद्यापीठमलङकुर्वता राँटीग्रामवास्तव्येन झोपाहशशिनाथेन कृतः त्रितलावच्छेदकतावादः॥ mum